cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ملکہ پُکھراج
حیاتی دا احوال
ملکہ پُکھراج بنیادی طور تے پہاڑی اَتے ڈوگری ٻولیاں دی لوک موسیقی دی ماہر ہئی۔ اَتے اُوہ ٹھمری دے انگ وِچ غزل ڳان٘دی ہئی۔
ملکہ پُکھراج نے حفیظ جالندھری دی ٻہوں سارے غزلاں اَتے نظماں ڳائیاں۔
ذاتی حیاتی
ملکہ پُکھراج دی شادی لاہور وِچ شبیر حسین شاہ نال تھئی جِنّھاں نے پاکستان ٹیلی ویژن دا مہان٘درا اردو ناٹک سیریل "جھوک سیال" بݨایا ہئی۔ اِنّھاں دے چِھ ٻال وی ہِن جِنّھاں وِچ طاہرہ سید وی ہِن، جیڑھی پاکستان وِچ ڳائیکہ وی ہِے۔ نِکّی دِھی مہان٘دری ڳائیکہ طاہرہ سید جیڑھی اپݨی اَمّاں آلی کار ڈوگری اَتے پہاڑی اندازی دی ڳائیکی وِچ مہارت رکھین٘دی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی کلاسیکی ڳائیکہ ونکی:کشمیر دی ڳائیکہ ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:زنانی ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی غزل ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں
سانحہ احمدپور شرقیہ
ڈوجھا سوال اے ہے جولوک سڑتے سواتھیندے رہ گئین کئی فائربریگیڈہونداہا اوکتھا رہ گئے؟ تریجھا سب توں وڈاتے موہری سوال اے ہے جوجیڑھے موقعے تے مرگئین مرگئین جیہڑے حالی سہکدے پئے ہَن انہاں کواحمدپور(پوادھی)تے بہاولپوریں دے ہسپتالیں وچ پچاون سانگے ایمبولینس وی ہئی یاول کائنا، تے جیہڑے سڑئیے پجلیے کہیں حیلے نال ہسپتالیں وچ پچائے گئین انہاں دے نال علاج دے ناں تے کیاکیتاگئے؟ حکومت دے پالتووزیریں تے اینکراں کن ہکوجواب ملیے جولوک آپڑیں لوبھ پاروں مارئیے گئین، حالانکہ اے گالھ اے تلا درست وی کائنی کیوں جوتیل کڈھن آلیں کن ودھیک تاں راہی مارئیے گئین (80 موٹرسینکلاں اینویں تاں نئیں سڑگیاں)،کیااووی تیل کڈھن سانگے آئے کھڑے ہَن؟
میڈیا تے بئے لوکیں دی طرفوں اے سوال وی چاتاگئے جواحمدپورتے بہاولپوردے ہسپتالیں وچ بھاہ سڑئیے دے علاج داسنجوک ای کائنی ،جیکرڈٹھاونجے تاں صرف بھاہ سڑئیے دانئیں احمدپورتے بہاولپوردے ہسپتالیں وچ بنہائیں بیمارئیں داکیہڑاعلاج پیاتھیندے، تخت لہوردے ببرشیروزیرنے تبرہ پڑھیے جوہرہسپتال وچ ’برن یونٹ‘ بنڑاون ممکن کائنی! ببرشیروزیردی گالھ درست اے کیوں جوانہاں ہسپتالاں وچ کال کریہہ دے کُٹھے، لوبھ دے مارئیے ،کمی کسبی سرائیکی ویندن، بادشہیں کوں تاں انہاں ہسپتالاں دی لوڑھ کائنی پوندی، جنہاں ہسپتالاں دی بادشہیں کو لوڑھ پوندی اے انہاں داحال اینویں کدانہہ ہوندے! ڈوجھی گالھ جوسرائیکی وسیب دے لوکیں کوں لوبھ اچ کئیں پاتے، جیکرلوکیں کوں انہاں داحق ملداپیاہووے تاں اوکڈاہیں وی لوبھ نہ کریندے! آئوذراتردی نگاہ تخت لہوردی (پنجاب حکومت)دے ہیلتھ بجٹ تے مارڈیکھوں ،ساکوں وی ملوم تھیوے جوساڈل نال ہُنڑتئیں کیاتھیندا آئے.
1۔ تخت لہوردی ببرشیرحکومت نے گزریل ست(7) سالاں (FY2010-11) کن گھن کراہیں (FY2016-17) تئیں صحت دے محکمے سانگے 181ارب 31کروڑروپے کن وھیک رقم (ترقی فنڈدے طورتے) وکھ (ایلوکیٹ) کیتی اے جیندے وچو کئی 172ارب 55کروڑروپے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں تے صحت دے ڈوجھے اداریں کوں ترقی ڈیون سانگے خرچیے گئین، پرانصاف ڈیکھوجوگزریل ست(7) سالاں وچ پنجاپ دے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں سانگے 181ارب 31کروڑروپے وچوں 147ارب 94کروڑروپے وکھ کیتے گئین تے سرائیکی وسیب دے بھانگے وچ صرف 33ارب73کروڑروپے آئے، جیکرخرچیل رقم دالیکھا کروں تاں 172ارب 55کروڑروپے وچوں 138ارب 5کروڑروپے توں ودھیک رقم صرف پنجاپ دے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی تے لائی گئی اے، سرائیکی وسیب دیں ہسپتالاں، ڈسپنسریاں کوں ایں مدت وچ صرف 34ارب روپے ڈھیہے ہِن، ایں طراں تخت لہوردی حکومت نے گزریل ست(7) سالاں وچ پنجاپ دے ہسپتالاںؓ، ڈسپنسریاں دی ترقی تے صحت دے محکمے دے پورے بجٹ دا 80.24فیصد خرچ کیتے، تے سرائیکی وسیب دے ہسپتالاں ،ڈسپنسریاں دی ترقی اُتے محض 19.76فیصد۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔اے تاں ہئی گزریل ست سالیں دی گزری وہانی ، نال ای امدڑ سال دے صحت دے محکمے دے صوبائی بجٹ داجائزہ وی گھدی جُلوں تاں چنگاں ہوسی، تخت لہوردی حکومت نے امدڑ سال دے بجٹ وچ صحت دے محکمے دی ترقی سانگے 29ارب35کروڑروپے (ترقی فنڈ دے طورتے) وکھ کیتے ہِن ،جیندے وچوں پنجاپ دے ہسپتالا، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے 25ارب ہک کروڑروپے کن ودھیک رقم، اتے سرائیکی وسیب سانگے چارارب 32کروڑروپے وکھ کیتے گئین، گنجی کیادھوسے کیانپڑیسے، کیوں جوتخت لہوردی حکومت نے امدڑسال دے صحت دے محکمے دی ترقی سانگ وکھ کیتے گئے بجٹ وچ پنجاپ دا حصہ.1فیصد وکھ کیتے، تے سرائیکی وسیب دابھانگا 19.76فیصد کنوں گھٹاکے امدڑ سال (FY2017-18) سانگے 17.9فیصدکرڈتے۔
ہُنڑذرابہالپورتے لہور داجائزہ وی گھنوں چا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔تہاکوں یادہوسی نہ تاں میں یادڈواواں ،جڈانہہ جو 2013وچ پیپلزپارٹی سرائیکی صوبہ بنڑاون دی کوشش شروع کیتی تاں تخت لہوردا موجودہ وزیراعظم نوازشریف روزڈیہاڑے بہاولپورونج کے آہدا ہئی تساں صوبہ نئیں آپڑیں ریاست منگو۔۔۔۔۔۔۔۔۔آئوذراڈیکھوںجو گزریل ست سالاں وچ تخت لہوردی حکومت کن بہاولپورکوں کیا ڈھیہے!
اجاں وی اساں نئیں آکھ سگدے جیکربجٹ وچ سرائیکی وسیب دابھانگا لُٹ کے لہورتے نہ لایاویندا تاں اینجھا سانحہ بہاولپوروچ نہ تھیندا، اساں سوال چائوں تاں آکھیاویندا میاں اے تاں قضا ہئی ، بھلاقضا کوں غریب سرائیکیں نال کیہڑا ویراے، نِتریا ہویاسچ تاں ایہوہے جونوازشریف کنیں گزریل سال لندن ونج کے علاج کراون دے پیسے نہ ہوندےتاں ول پچھوں ہاجوقضا کیا ہوندی اے، ہوندکیا ہوندی اے ،تے نہ ہوندکیا ہوندی اے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ بس تیڈے بھائی چارے ،ساکوں نئیں آندے وارے !!
لاحقے
سرائیکی زبان دی ہک وݙی خصوصیت ایہ ہے جو افعال دے آخر وچ کجھ ضمیراں یا انھاں دیاں شکلاں رلا تے ہک لفظ وچ فعل، فاعل، تے مفعول دا اظہار کر چھوڑیا ویندے، اضمار دے ایں طرحاں دے متصلہ لاحقے سرائیکی زبان کوں ہک منفرد حیثیت ݙے ݙیندن تے ایندی ہک علامت وی بݨ ویندن۔ انھاں لاحقیاں کجھ لفظ یا حرف ایں طرحاں دے ہن۔
١۔ فعل نال زائد "م" فعل دے پچھوں لاتے ایں کوں واحد متکلم دا قائم مقام بݨایا ویندے مثلاً کھادم (میں کھادا)، پڑھیم، پڑھیا دا الف ہٹا تے "م" پچھوں لایا ڳئے۔
٢۔ فعل نال زائد " س" فعل پچھوں لاتے ایں کوں واحد غائب دا قائم مقام بݨایا ویندے۔ مثلاً کھادس (اوں کھادا)، لکھیس (اوں لکھیا)۔ لکھیا دا الف ہٹا تے "س" شامل کیتا ڳئے۔
٣۔ فعل دے آخر وچ "م" تے "س" رلاتے "میں تے  او" ضمیر دا اظہار کیتا ویندے جینویں جو مارے مس(میں اوں کوں مارے)، ݙتے مس (میں اوں کوں ݙتے)
٤۔ فعل دے چھیکڑ تے زائد "نیں" مل تے "انھاں" دا قائم مقام بݨدے۔ جینویں جو کھونیں (انھاں کھادا)
٥۔ فعل دے نال "دو" یا "ہی" پچھوں رلا تے صیغہ واحد حاضر بݨ ویندے۔ مثلاً کھادو( تیں کھادا)، کھدوہی (تیں کھادا)، کیتوہی (تیں کیتا)
٦۔ فعل دے آخر وچ "وسے" جمع متکلم دا قائم مقام بݨ ویندے، جینویں جو کھدوسے(اساں کھادا)، لکھیوسے(اساں لکھا)،ڳیوسے(اساں ڳئے)۔ فعل ماضی دا چھیکڑی الف ہٹا تے "وسے" لایا ڳئے۔
٧۔ فعل دے چھیکڑ وچ "و" یا "وہے" رلا تے صیغہ مخاطب جمع دا قائم مقام بݨیایا ویندے، ایندے وچ وی فعل ماضی دا چھیکڑی الف ہٹا تے زائد لکھے ویندن۔ مثلاً کھادا کنوں کھادو، کھدوہے، تے پتوہے وغیرہ
ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
جمہوریہ آئرلینڈ
thumb|Flag of Ireland پرچم جمہوریہ آئرلینڈ براعظم یورپ وچ جزائر برطانیہ وچ جزیرہ آئرلینڈ تے واقع ہک ملک ہے۔ جزیرہ آئرلینڈ دا تقریباً 80 فیصد حصہ جمہوریہ آئرلینڈ دے تحت ہے۔ ڈبلن اس دا سب توں وݙا شہر تے دارالحکومت ہے۔ اس ملک دی مجموعی آبادی تقریباً 47 لاکھ ہے، جیندے وچوں ہک تہائی ڈائلن میٹروپولیٹن علاقے وچ آباد اے. اس دے شمال وچ شمالی آئرلینڈ واقع ہے جیہڑا مملکت متحدہ دا حصہ ہے۔ 1973ء دے بعد توں ایہ یورپی یونین دا رکن ہے۔ ایں ملک دی سرکاری زبان آئرش تے انگریزی ہن.
تاريخ
آزادی توں قبل آئرلینڈ وی مملکت متحدہ دا حصہ ہئی۔ 21 جنوری 1919ء کوں اس برطانیہ توں آزادی دا اعلان کیتا، تے دسمبر 1921ء کوں اینگلو-آئرش معاہدے دے تحت اس دی خود مختاری دا فیصلہ کیتا گیا۔ 18 اپریل 1949ء کوں آئر لینڈ کوں جمہوریہ دا ناں ݙتا گیا۔ لیکن اس دا ہک حصہ ہݨ وی مملکت متحدہ دے تحت آندا ہے جینکوں شمالی آئرلینڈ آکھا ویندا ہے۔ 1 جنوری 1973ء کوں ایہ یورپی اقتصادی کمیونٹی دا حصہ بݨا۔
قیس فریدی
اِنہاں دا اصل ناں مرید حسین ہے ۔ آپ دسمبر1950ء اِچ جمے تے 3 اگست 2018ء کوں انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔ اِنہاں شاعری دا آغاز ݙاہ سال دی عمر اِچ 1960ء اِچ کیتا ۔ ہک عرصے بعد ‘ اپݨے کیتے قلمی ناں ’’قیس فریدی‘‘ منتخب کیتا تے ایہو ناں اِی اُنہاں دی سُنجاݨ بݨیا ۔اُنہاں دے مجموعے ’’آمشام ‘ ’’ارداس‘‘ ۔ ’’تُوں سورج میں سورج مکھی ‘‘ تے’’ پرکھرا ‘‘ میݙے زیر مطالعہ ہِن۔
قیس فریدی سرائیکی شاعری کوں غزل دی صورت اِچ بہوں وݙا سرمایہ دان کیتے ۔ اُنہاں غزل توں علاوہ نظماں وی لکھین تے نظماں بہوں جاندار  ہِن ‘ پر اُنہاں دا مزاج غزل نال بہوں سوڑا نظردے ۔ فیض بلوچ دے مطابق ’’قیس فریدی‘ سرائیکی دے قادر الکلام شاعر ہن۔‘‘ آؤ وَت قیس فریدی دی سرائیکی شاعری دا تجزیہ کریندے ہیں۔
جیویں جو میں پہلے ڳزارش کیتی اے ‘ جو قیس فریدی سئیں دا مزاج غزل نال بہوں سوڑا ہے ۔ اُنہاں سرائیکی غزل اِچ بہوں سارے نویں مضامین متعارف کرائین ۔ اِنہاں مضامین اِچ جدید ذہن دے جدید شاعر دا مطالعہ تے مشاہدہ واضح نظردے ۔ قیس فریدی انہاں نویاں مضامین اِچ سرائیکی زبان تے اوندے سوہݨے لفظ ورتن ۔ اُنہاں لفظیں سرائیکی زبان کوں مزید متعبر بݨائے ۔
خلوص ہُݨ تاں ‘ تجارت دے وچ وی کینی ریہا میں کیڑھی تݙ ‘ تے ‘ محبت دا کاروبار کراں
قیس فریدی غزل اِچ استعارتی زبان ورت تے سرائیکی شاعری کوں فنی خوبیاں نال سُݨہپ عطا کیتے ۔ اُنہاں سرائیکی شاعری اِچ حریت فکردی روایت کوں اگھاں ٹورے ۔ اُنہاں 1977ء دا مارشل لاء لڳدا ݙٹھا تے اُنوں توں بعد لوکاں دی زبان بندی دے مارشلائی ہتھکنݙے وی ݙٹھے ۔ پر ‘ ہوا تے سوجھلا وی بھلا قید کرݨ دیاں شئیاں ہِن ۔ قیس فریدی اظہار دے نویں رستے ڳولیے تے جبر دی اُنوں کیفیت کوں بیان کیتونے
جیندا وی منہ کھول تے ݙیکھو ‘ اوہو جبھ کپوائی بیٹھے
اللہ جاݨے کیا منڳ بیٹھن ایں وستی دے راڑے لوڳ
اپݨے اڳوں میں آپ کھڑاں ‘ چور دی طرح
میکوں میݙا مقام ݙسایا ڳیا ہے کیوں؟
توں سچے بول میݙے سُݨ تے قیس منہ نہ وَٹا
سیاسی جبر دے ایں دور اِچ ‘ اصل سیاست دان گھراں اِچ بہہ ڳئے تے ایں سیاسی خلاء کوں پُر کرݨ سانگھے ‘ بنیادی جمہوری نظام‘‘ دے درجے دے بہوں سارے لوک اقتدار دے ایواناں اِچ ونج پُجے ۔ اِتھوں سیاسی لوٹ گھسوٹ دا اَݨ کُھٹ سلسلہ شروع تھیا ‘ جیڑھا اَح تئیں جاری ہے ۔ پر ‘ اختیارات سنبھال تے وی اُنہاں لوکیں کوں سکون نصیب نہ تھیا‘ کیوں جو ‘ اِنہاں دی اکثریت مادیت دی لوبھ اِچ پل تے جوان تھئی ہئی ۔ فلاح بشر ‘ عظمتِ بشر‘ قناعت ‘ رحم دلی ‘ صبر و تحمل ‘ وسیع القبلی ‘ وسیع النظری جھیں لفظ ‘ اِنہاں دی لُغت اِچ کائناں ہن ۔ اے لوک تکبر ‘ حرص ‘ منافقت تے بغض جھیں منفی قدراں نال لا ‘ تے ٹردے پئے ہَن ۔ لہٰذا اے لوک اطمینان توں محروم رہ ڳئے
کوئی وی اپݨے آپ کنوں مطمئن نہیں
ہر شخص توݨے ہے جو خدا دے لباس وچ
خود غرض کوں نہ عرض کریں قیس حالِ دل
توݨیں مِلے او ‘ لطف و عطا دے لباس وچ
قیس فریدی جئیں ویلھے ایں کھوکھلے سیاسی دور دا مشاہدہ کریندن ‘ تاں مشاہدہ ‘ ݙونڳا تھیوݨ دے نال ‘ اُنہاں دے لہجے دی دھار وی تیز تھیندی ویندی اے ۔ کہیں ویلھے تاں او ‘ غریباں کیتے نبڑدے ‘ نویں قانون تے غریباں تے نافذ تھیندے ۔ نویں ٹیکساں
تے پلدی حکمران اشرافیہ دے خلاف بغاوت دا اعلان کریندے ݙسدن
سنڳسار کرو ‘ پر جے کوئی عار نہ ہووے پتھر اوہو مارے ‘ جو ڳنہڳار نہ ہووے ہے شہر دیوچ کون ‘ جیندے سِر توں لتھی ہوئی خود آپݨے ہتھ ‘ آپݨی دستار نہ ہووے
کتھائیں کتھائیں تاں قیس فریدی براہ راست آپݨے جذبات دا اظہار کریندن‘ اَتے حکمراناں دا اصل رُخ ݙکھیندن
ٹھڳ دے روپ وچ میکوں ۔۔۔ قیس راہنما ملیئے
کوئی ݙاکو نی رہ ڳیا جیکر لانویں لہندی دا ݙاج کیݙے ڳیا
حقیقت اے ہے جو مسلسل سیاسی جبر تے قوماں کوں مایوسی ݙتی ہے ‘ یا انتہا پسندی ۔ قیس فریدی وی ایں ڳالھ دا ادراک رکھیندے ہَن اپݨے لوکیں دیاں خواہشاں کوں ساڑ ‘ تے بھاہ سکیندی اشرافیہ کوں کیا منیا ہا ‘ البتہ اُنہاں وسیب کوں بے چینی ‘ غیر یقینی تے مایویس اِچ مبتلا کر چھوڑیے۔
سوچاں دے دَر ‘ بند کر تے ‘ جو خوف دے جندرے لیندے پن رب جاݨے ہِیں شہر دے واسو ‘ کیڑھے پاسے ویندے پن جئیں شخص دی کوڑی قسم وی ‘ ساکھ پت وانڳے لڳے کیوں نہ ڳمراہی اوندی ‘ واعظ کوں مت وانڳے لڳے
قیس ؔ فریدی ہک حوصلہ مند دانشور ہِن ‘ او ہر طرح دے جبر دا مقابلہ کرݨ لو ‘ تیار نظردے ‘ او سیاسی ‘ معاشی تے معاشرتی جبر دا شکار ہِن ۔ ایں دور اِچ باعزت زندڳی دے دَر ‘ بند تھیندے نظردے‘ پر ‘ قیس سئیں حریتِ فکر دی اُݙار جاری رکھیے ہوئین ۔
اساں تاں کھنبیں کُھتے تھی تے وی اُݙردے ودوں پریں تاں ناز ہا جیکوں او کیوں اُݙر نہ سڳا ترس آندے میکوں اُوں شخص دی محرومی تے جو میݙی راکھ کِنوں چندر ستارے منڳدے
قیس فریدی سئیں دی فکر ‘ رِیت ‘ اُنہاں دی شاعری فنی اعتبار نال وی بہوں معیاری ہے ۔اُنہاں دیاں مترنم بحراں تے جھانجھر وجیندے الفاظ ‘ قاری کوں دیر تئیں ‘ ہک سرور اِچ مست رکھیندن ۔ ایویں لڳدے جو بندہ صحرائی سفر کرتے ‘ کہیں بوہڑ دی چھاں تلے آ بیٹھے ۔ جتھاں ٹھالوں ہے ۔ ݙھیر سارے لوکی بیٹھن ‘ تے ہک قصولی مٹھڑی ‘ نرم تے چسولی آواز اِچ قصہ چھیڑی بیٹھے۔
ملاپ جیکر ڳوارا کئینی تاں دِل کوں دل توں نکھیڑ ݙیکھو
اساں تاں اپݨی نبیڑ بیٹھوں ‘ تساں وی اَپݨی نیبڑ ݙیکھو
میکوں دیس نکالا ݙے تے ‘ ویندی واری وَل وَل کیوں؟
بھاکل پا پا تے پئے مِلدن ‘ دل دے سخت کُراڑے لوک
ہک روز تیݙے وانڳ بدل ویسوں اساں وی
اخلاص دی دلدل توں نکل ویسوں اساں وی
جیوݨ دی دُعا نہ ݙے ‘ مِٹھل کے تئیں جیسوں
سورج ہوں کہیں شام کوں ݙھل ویسوں اساں وی
’’توں سورج ‘ میں سورج مُکھی‘‘ اِچ موجود اُنہاں دیا ں غزلاں بہوں جاندار ہِن ۔ اُنہاں دا سیاسی ‘ سماجی تے ادبی شعور بہوں پختہ نظردے ۔ تہوں تاں اُنہاں دی شاعری اِچ موضوعات دے ودھارے دے نال نال ‘ اُنہاں دے فنی محاسن وی ودھدے نظردن۔
ایں شہر وچ تاں کُئی میݙا وارث نہ ہا‘ مڳر
قاتل توں میݙا خون بہا ‘ گھن ڳیا ہے کون؟
ایہ سِجھ کجھ نی ݙیوݨ جوڳا
ہتھ نہ مُفت ‘ پسارو یارو
غیر جمہوری قوتاں کوں سجھ تے خضر سمجھݨ آلے لوکاں کوں قیسؔ فریدی ݙسیندن جو
او سِجھ وی نئیں کھلیندا آ
میݙی راتیں دا دَر ‘ چُپ ءِ
ایں جڳ کوں قیسؔ کیا تھی ڳئے
مریندا پئے ‘ مڳر چُپ ءِ
پاکستان اِچ غیر جمہوری قوتاں چونکہ غیر آئینی تے غیر قانونی طریقے نال آندین ‘ لہٰذا اے غیر جمہوری قوتاں ہمیشہ ’’خفیہ ہتھاں‘‘ تے بیرونی قوتاں کولوں خوف زدہ رہ ویندین ۔ ایہا وجہ ہے جو ایجھاں حکومتاں ہمیشہ قومی مفاد دے وݙے کم کرݨ اِچ نکام راہندین ۔ اے ’’خفیہ ہتھ تے بیرونی قوتاں‘‘ عوامی فلاح دی راہ اِچ رکاوٹ ہوندین سو ہوندین ۔ پر جئیں ویلھے او غیر جمہوری قوتاں کولوں تھک ویندین ‘ اِنہاں کوں وی چلدا کریندین۔
ایں ساری صورتحال کوں واضح کریندے ہوئے ‘ قیس فریدی سئیں علامتی انداز اِچ آپݨی ڳالھ ٹُریندن
اڳر کوئی شخص ماء دھرتی دے لعلوں کوں ‘اُنہاں دے ہووݨ دا احساس ݙیویندے ‘ اُنہاں کوں اُنہاں دی اہمیت ݙسیندے ‘ اَتے چندر بݨ تے مایوسی دی کالی رات اِچ سوجھلا کرݨ دا آہر کریندے تاں اوں قوت کوں کالیاں راتاں آپݨی ولھیٹ اِچ گھن گھندین۔
تیں لتاں ‘ پیر ‘ میݙے تروڑ تے ݙس کیا پاتے
میں تاں سِر بھرݨے ‘ اجݨ ٹُر تے ہاں آوݨ جوڳا
سر بھرݨے ٹُرݨ دا حوصلہ ‘ قیس فریدی کوں کتھوں ملیئے ؟ ۔ میݙا یقین ہے جو قیس فریدی ہک سالک عاشق ہے ۔ اوندا عشق اوکوں زندڳی ڳزارݨ تے زندڳی نال مقابلہ کرݨ دا ہنر سکھیندے
صحرابݨا ݙتے ‘ کہ سمندر بݨا ݙتے جو کجھ بݨا ݙتے ‘ تیݙی یاری بݨا ݙتے
قیسؔ فریدی دا عشق اتنا مِٹھا ‘ اتنا نویکلا ہے ‘ جو دنیا دیاں بہوں ساریاں حقیقتاں توں نہ صرف پردہ ہٹیندے ‘ بلکہ نویاں حقیقتاں توں آشنا وی کریندے۔
میں محبت کوں عقیدت نی بݨایا ‘ ہرڳز
قیس فریدی سئیں دی شاعری اِچ ‘ علم بیان دیاں کئی خوبیاں موجود ہِن ۔ اے خوبیاں اُنہاں کوں نہ صرف آپݨے عہد دے بلکہ اپݨے توں پہلے شعراء توں الڳ تے نویکلا کریندن۔
بیشک ہر ڳالھ او ‘ کن وچ کرݨ دا ہے عادی
اوندا لہجہ مڳر آوارہ ہوا وانڳے ہے
او جتنے تیر مریندا ریہا ‘ میں کنݙ نہ ݙتی
میں اپݨے دُھر دے سجݨ کوں رنجاوݨا‘ جو نہ ہا (صفت تضاد میں محتاج تے تو لکھ داتا ‘ کیوں نہ تئیں توں منڳاں تیکوں (صفت تضاد خشبو خشبو جھوکاں تیݙیاں ‘ وانڳ ہوا دے ڳولوں تیکوں (تکرار لفظی دُھپ چھاں تیݙے وعدے سارے ‘ سمجھاں تاں کیا سمجھاں تیکوں (تکرار لفظی ہک فرعون پیا آکھے کل ‘ کتھ ہے موسیٰ ؑ ‘ کیݙے ڳیا (استعارہ ماݨ جوبن دا ہِس اتنا جو نِسی تک پمدی‘ ٹُردا دھرتی تے ہے‘ اَسمان تے پیرے لڳدن (روزمرہ ‘ صفت تضاد ایہہ وستی کیوں اُجڑ ڳئی ہے ‘ اِتھ وی کوئی سردار ہے بچڑا (روزمرہ اُچڑے سِر ‘ جھکے تھی ویندن ‘ جیون باری بار ہے بچڑا (روزمرہ میں تیکوں سب آریں پاریں جاݨداں‘ ڳو تیݙے چہرے تے پردہ ‘ زر دا ہے (روزمرہ لوک توݨے جو کریندا ہے چبولے سئے سئے میکوں پر قیسؔ ‘ ایہہ کنویں دے کنویرے لڳدن (محاورہ
اُنہاں تکرار لفظی نال اپݨے شعراں اِچ شعریت تے تغزل پیدا کرݨ دی بھرویں کوشش کیتی اے تے او ایں کوشش اِچ کامیاب وی نظردن۔
جڳ دا میں اَݨ سونہاں تھی ڳیاں ‘ کرکے اپݨا سونہاں تیکوں قیسؔ اَنا دے بن وچ رُل ڳئے ‘ لاجاں والیا! لاجاں تیکوں (موسیقیت عجیب شخص ہے زاہد ‘ اساݙی وستی دا‘خود آدمی ہے ‘ مڳر آدمی تے کِھلدا ہے (تکرار لفظی نال موسیقیت
خاک ہے رزق اساݙا ‘ تے اساں خاک دے ہُوں
اَنت آ خاک دیوچ ‘ خاک دے دیرے لڳدن
شئیت ایہہ وی ہے کوئی قُرب دی صورت یارو
ہر گھڑی نال جو وَسدن او ‘ پریرے لڳدن
جیندے ہتھ تلوار ہے بچڑا
اِتھ اوہو سردار ہے بچڑا
ساد مُرادے ہاسے ‘ تہوں تاں
دِل دی بازی ‘ ہردے ہاسے
قیسؔ ‘ خدثا اختیار ݙتا ہا
پھر تے وی نہ پھردے ہاسے
شاعری دیاں بہوں ساریاں خوبیاں دے نال نال قیس فریدی سئیں دی شاعری اِچ کجھ خامیاں وی نظردین‘ کجھ شعراں اِچ معنوی ربط نئیں نظردا ‘ کتھائیں کتھائیں غزلاں دے قافیے تے ردیفاں بالکل اُردو زدہ ہِن ۔ کہیں جاہ تے استعارتی زبان کوں ‘ حقیقی معنیاں اِچ استعمال کر ‘ تے ‘ شعر کوں پِھکا پِھکا کر ݙیندن ۔ کجھ شعر بے وزنے وی لڳدن تے کجھ ڳالھیں بہوں عجیب جھیاں محسوس تھیندین ۔ آؤ اِنہاں نکات دا جائزہ گھندے ہَیں
وقت اَج تاݨی کہیں دے نال ‘ نی کیتی وفا کیجھے کیجھے لوک عمراں تئیں ‘ چھݨیندے چھاݨ ڳن
وفا تاں سُݨے عمل تے اخلاق دے عوض مِلدی ہے ۔ اوندے واسطے چھاݨے لاوݨ دی ڳالھ بہوں بے ربط محسوس تھیندی اے ۔ خام شئے کوں صاف کرݨ لو ‘ چھاݨا‘‘ ضرور لڳدے ‘ پر ‘ وفا ‘ جتھ وی مِلسی ‘ خالص ہوسی ‘ ورنہ او وفا نہ ہوسی۔
ایویں ہِک بئی جاہ تے او تلواریں دے پاݨی نال پھل پُھل چانوݨ دی خواہش رکھدن ۔ سمجھ نئیں آئی جو او کیڑھا تے کیجھاں پھل پُھل ہے جیکوں او ’’تلواریں دا پاݨی‘‘ ݙیوݨا چاہندن۔
تلواریں دا پاݨی ݙیویں تاں میں وی پھل پُھل چانواں بیشک پیار دا وَݨ ہاں میں ‘ پر بِن پاݨی دے پھاٹاں کیوں
پلک چُبھسن پیر تیݙے وچ
دڳ تے نین وِچھانواں کیویں؟
اُنہاں دی شاعری تے اُردو زبان تے شاعری دا بہوں سارا اثر نظردے ۔ جݙاں میں ایں بارے قیسؔ سئیں توں سوال کیتا ‘ تاں فرماوݨ لڳے جو ’’اُنہاں دی شاعری تے ابتدائی دور اِچ جیڑھے لوک وی سرائیکی کریندے پئے ہَن ‘ او لوک اُردو شاعری توں سرائیکی آلے پاسے آئے ہَن تے اُنہاں خود وی ابتداء اِچ جئیں محترم توں شاعری توں اصلاح گھدی ‘ او اُردو زبان دے شاعر ہَن ۔ ایں سانگھے اُنہاں دی سرائیکی شاعری تے کئی جھئیں تے اُردو دے اثرات نظر آندن۔
کتھائیں کتھائیں روزمرہ دی غلطی نظر آندی اے‘ تاں کہیں کہیں جھاں تے شعر بے وزن تھیندا نظردے ۔ کجھ ڳالھیں ادبی زبان توں دور لڳدین تے کتھائیں کتھائیں ڳالھ سمجھ توں اُچی نظردی اے ۔ پر اے سارے اعتراضات تھوڑی تعداد اِچ ہِن ۔ اُنہاں دا باقی سارا کم اعلیٰ درجے تے اعلیٰ معیار دا ہے۔
تیݙے عشق دے ہے مہربانی نی رہ ڳئی جان تے ہک لیر ‘ واہ واہ (ارداس ۔ ص10)
ہو سڳدے جو اُنہاں دے علاقے ’’جان تے لیر‘‘ دا روزمرہ رائج ہووے ‘ پر اساݙے پاسے ‘ تن تے لیر‘‘ تاں بولیا ویندے ‘ جان تے لیر نئیں ۔
رڳیں اساݙیں دے وچ رواں ہِن لہو دی جا تے زہر دے شعلے مِلو نہ پاپا تے ڳلکڑیاں سئیں ایہہ ‘ بھا نہ ونجے وکیڑ ݙیکھو (ارداس ۔ص ۔15)
ایہہ تیݙے سونے دے کنڳݨ ‘ ہتھکڑیاں نہ بݨ ونجن وقت کہیں دا یار نی ‘ ایندی طرفداری نہ کر (ارداس۔ ص ۔11
توں آپݨی ساری عمر دا کلھہیپ میکوں چا ݙے متاں میں تیکوں کہیں وقت شرمسار کراں
منݙھوں وَݨ نکتے پِن سارے ایہہ کیجھا اَح ڳُھل پئے چھوہا (ارداس۔ ص ۔42)
ہک جاء تے اُنہاں دی ڳالھ بالکل مناسب نئیں لڳدی ۔ ملاحظہ فرماؤ۔ اے میݙی راہ پُھلاں نال سجاوݨ والے تیݙے وی پیراں دے وچ کاش کہ چھالے ہوندے (ارداس۔ ص۔44)
سمجھ نئیں آئی جو قیسؔ سئیں ایجھیں شخص دے پیریں اِچ کیویں چھالے ݙیکھݨاں چاہندن ‘ جیڑھا اُنہاں دی راہ ‘ پھلاں نال سجاوݨ دا آہر کریندا پئے۔
یا او وقت ہا جو رُک وی رڑک ویندا ہم
’’رڑک ویندا ہم‘‘ جھئیں الفاظ تے وی اساݙے شعراء کرام کوں توجہ ݙیوݨی چاہیدی اے ۔ اڳر انہاں دے متبادل اساکوں نرم لہجہ تے الفاظ میسر آندن تاں اساݙی پہلی ترجیح اوہا ہووݨی چاہیدی اے۔
ایندے علاوہ قیس فریدی صاحب بہوں سوہنڑے گلوکار وی ہن ۔ اوندیاں سو تو زیادہ غزلاں آڈیو دی شکل وچ موجود ہن
ڄم پل
دسمبر ١٩٥٠ء
تعلیم
اردو فاضل
شعبہ
معلم
استاد سخن
نامور شاعر انعام اسعدی شاہجہانپوری
وفات
٣ اگست ٢٠١٨ء مئو مبارک رحیم یار خاں
نمونہ کلام
پڳ بدھنڑ دا رواج کیݙے ڳیا
سر توں عزت دا تاج کیݙے ڳیا
ساری دھرتی تے کھیت جئیں رادھن
زرد زرد قربتیں دا حال ڈے
کلام ۔۔۔سائیں قیس فریدی
انتخاب۔۔۔۔عبدالخالق اچھا
زرد زرد قربتیں دا حال ڈے
خون خون حسرتیں دا حال ڈے
چھوڑ چھوڑ دشمنیں دی گآلھ چھوڑ
خار خار دوستیں دا حا ل ڈے
زہر زہر شربتیں      دا حال ڈے
ہنجھ ہنجھ خواہشیں دا ذکر چھیڑ
ڳرم گرم صحبتیں دا حال ڈے
دھوڑ دھوڑ قافلے کتھاں ڳئے
چور چور سنگتیں دا حال ڈے
لوݨ لوݨ زخم کیوں تھئے تیڈے
کھیر کھیر صورتیں دا حال ڈے
نانگ نانگ لوک کیا اکھیندے ہن
بین بین شرتیں دا حال ڈے
ریت ریت گھر کیویں أڄڑ ڳئے
پھینگ پھینگ شامتیں دا حال ڈے
زخم زخم خوبصورتی دے نال
سوک سوک چاہتیں دا حال ڈے
مست مست حسن دے وقار دی
دانگ دانگ عصمتیں دا حال ڈے
نینگھ نینگھ ڳفتگو دی اوڈھ وچ
تیر تیر شارتیں دا حال ڈے
واٹ واٹ تانگھ دے سرور دی
سول سول وحشتیں دا حال ڈے
قیس قیس کرتے کون ریہے
ویݨ ویݨ نفرتیں دا حال ڈے
غزل
ڳناہیں دی عظمت دا شہکار بنڑ ڳیاں
میں آپ اپنڑیں بخشش دا معیار بنڑڳیاں
صلیبیں دے تن تے اسردا، اسردا
تیݙی شخصیت دامیں مینار بنڑڳیاں
چڑھاوو میکوں دار تے خوش نصیبو
کہ نادار تھی تے میں خود دار بنڑڳیاں
تیکوں بے وفا کیوں سݙیندی ہے دنیا
بغاوت دے ہتھیار میں سٹ گھتیئے ہن
تیݙی بے رخی دا وفادار بنڑڳیاں
میݙے جسم دیاں چند لیراں ڳواہ ہن
میں خوشحال وستی دا سردار بنڑڳیاں
ملاں آپ کوں آپ تاں قیس کیویں
میں آپ اپنڑیں رستے دی دیوار بنڑڳیاں۔
حوالے
1: قیس فریدی ارداس ۔ روحانی آرٹ پریس ‘ ملتان ۔1980ء
2: قیس فریدی توں سورج میں سورج مکھی ‘ روہی رنڳ پبلی کیشنز ‘ خان پور۔ س؍ن
3: قیس فریدی پرکھرا ‘ سرائیکی ادبی مجلس ‘ بہاول پور ‘ 1995ء
4: فیض بلوچ سرائیکی شاعری اِچ غزل ڳوئی ‘ جھوک پبلشرز‘ ملتان ‘2003ء ص۔123
5: ݙاکٹر نصراللہ خان ناصرؔ سرائیکی شاعری دا ارتقاء ‘ سرائیکی ادبی بورݙ ‘ ملتان ‘2007ء ۔ ص771
کورش اعظم
کوروش اعظم جیہڑا سائرس اعظم دے ناں نال وی ڄاݨا ویندے، قدیم ایران دا ہک عظیم بادشاہ ہئی۔ ایں نے ایران وچ ہخامنشی سلطنت دی بنیاد رکھی۔ ایندی قیادت وچ ایران نے جنوب مغربی ایشیا، وسطی ایشیا، یورپ دے کجھ علاقے تے کوہ قاف فتح کیتا۔ مغرب وچ بحیرہ روم تے در دانیال توں گھن کے مشرق وچ ہندوکش تک دا علاقہ فتح کر کے سائرس نے اوں وقت تک دی تاریخ دی عظیم ترین سلطنت قائم کیتی۔ سائرس کوں یہودیت وچ وی احترام دی نظر نال ݙٹھا ویندے کیونکہ اوں نے بابل فتح کر کے یہودیاں کوں آزاد کر ݙتا ہئی جیہڑے اوں وقت سلطنت بابل دے غلام ہن۔ thumb|
تاریخ
خورس دا ݙوجھا وݙا کارنامہ مذہبی رواداری ہے۔ فتح بابل دے بعد اوں نے اسرائیلیاں کوں فلسطین ونڄݨ دی اجازت ݙے ݙتی تے بیت المقدس دی تعمیر ثانی دا حکم صادر کیتا تے ایں سلسلے وچ ہر طرح دی مدد ݙتی۔ نیز اوہ تمام طلائی تے نفری ظروف جیہڑے مذہبی طور تے مقدس سمجھے ویندے ہن۔ اسرائیلیاں دے حوالے کر ݙتے۔ بابل دے دیوتا مروخ قدر و منزلت ݙتی تے ݙوجھے انہاں تمام بتاں کوں جیہڑے ݙوجھے مقامات توں گھنایے ڳئے ہن، انہاں دی جگہ پہنچایا۔ ایہ ایندے کارنامے ہن جنہاں دی بدولت اینکوں “ نجادت دہندہ “ تے “ قوم دا پیؤ “ دا خطاب ݙتا۔ نیز تاریخ وچ اینکوں اعظم دے لقب نال یاد کیتا ویندے ۔ خورس اعظم نے پاسارگاد کوں اپݨا دار الحکومت قرار ݙتا تے اتھاں ہک محل تعمیر کیتا۔ ایندی موت اچانک واقع تھئی۔ 529 ق م وچ ہک قبیلہ سک نے بغاوت کر ݙتی، اوہ اتھاں ڳیا تے انہاں دے خلاف جنگ کریندے ہوئے مارا ڳیا ۔
شعیب اقبال سید
شعیب اقبال سید سیکریٹری پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ، جنوبی پنجاب ہن۔
سرائیکی ادبی تذکرے
سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی ادبی تذکرے جغرافیائی ونڈوتیر موجب علاقائی تذکریاں وچ شمار تھیندن۔ جنہاں وچ مختلف علاقیاں دے شعراء دا ذکر موجود ہے۔ انہاں تذکریاں وچ بنیادی اتے کار آمد معلومات وچ مل ویندن۔ انہاں تذکریاں وچ ہکو سنویں سانجھ وی موجود ہے۔
سرائیکی خطے دا لسانی جغرافیہ ٻہوں وسیع ہے۔ جیندے پاروں سرائیکی زبان و ادب دے ہر شہر دی نسبت نال نویں مراکز وجود وچ آئن تے انہاں شہراں دے شاعراں، ادیباں تے ادبی انجمناں نے اپݨے اپݨے طور تے شاعراں، ادیباں دے تذکرے انفرادی تے اجتماعی صورت وچ چھاپن۔ جنہاں وچ شعراں دے حالات ٻہوں مختصر بیان کیتے ڳئین۔ اتے شاعراں دی ترتیب دا خیال وی نہیں رکھیا ڳیا۔ اتے انہاں شاعراں کوں شامل کیتا ڳئے جنہاں توں مرتبین خود واقف ہن۔ البتہ انہاں تذکریاں وچ تنقیدی شعور اتے سوانح دی کجھ اینجھیاں خوبیاں وی ہن جتھوں سرائیکی ادبی تاریخ دی کجھ واضح اتے کجھ غیر واضح جھلک ملدی ہے ٻہوں سارے تذکریاں وچ شعراء بارے پُرکشش مرضع الفاظ تے خوبصورت بیان درج کیتا ڳئے۔ جیندے نال شاعر بارے کوئی ٹھوس اتے واضح رائے سامݨے نی آندی۔
اکیہ فروری
21.. فروری سرائیکی تاریخ دا اہم ترین ڈیہنہ اے ہرقوم ایں اکوی فروری دے ڈیہنہ کوں اپڑیں رنگ روپ اچ منیندی اے۔اے ضروری نئیں جو تساں ہک جاہ تیں کٹھے تھی تیں مناوو اے ضروری اے جو مناوو ضرور اپڑیں وستی اپڑیں کھو اپڑیں قصبے اپڑیں گوٹھ اپڑیں گھر اپڑشھر لیکن مناو ضرور اپڑیں مابولی دا ڈیہنہ منانونڑ توھاڈی اپڑیں نیک نامی اے اے ڈیہنہ عیددے ڈیہنہ الی کار مناو نویں کپڑے پاو ہک بے کوں مبارخاں ڈیوو ہک بے کوں گلکڑیاں پاپا کیں ملو اے وی کوئی عام ڈیہنہ نئیں توھاڈی مابولی دا ڈیہنہ اے کٹھ کرو جلوس کڈھو تکڑے تھیوو حکومت نال ایں ڈیہنہ دی چھٹی دا مطالبہ کرو روسو الیسو دھاڑ دھاڑکریسو تیں کوئی توھاڈی گال سنڑسی امید اے اے گال میڈی توھاکوں سمجھ اگئی ھوسی اسان مابولی داڈیہنہ کیون منیندوں امید اے توھاکوں سمجھ اگئی ھوسی ہنڑ تساں اے ڈیہنہ ضرور منیسو ٹھیک اے ۔۔۔۔توھاڈا اپڑاں اکبر خاں ملکانڑیں سرائیکی. 26 January at 09:58
راجہ خرم شہزاد عمر
راجہ خرم شہزاد عمر، سابقہ سیکریٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ، سرائیکی وسیب ہن۔
دریائے جمنا
اے دریا کوہ ہمالیہ دے علاقے جمنوتری توں نکلدے تے 850 میل جنوب دی طرف وہندا ہویا الہ آباد دے مقام تے دریائے گنگا نال ونڄ ملدے۔ ہندو ایں مقام کوں بہت متبرک خیال کریندن۔ دہلی، برنداون، متھرا تے آگرہ، ہیں دریا دے کنارے آباد ہن۔ الہ آباد توں متھرا تک ایندے وچ کشتیاں چل سڳدن۔ چنبل، بیتوا تے کین سون، دریائے جمنا دے معاون ہن جیہڑے بندھیاچل توں نکلدن۔ ہندو گنگا دی طرح جمنا کوں وی مقدس سمجھدن۔ کانپور دے قریب دریائے جمنا توں نہر جمن شرقی کڈھی ڳئی ہے جیہڑی گنگا تے جمنا دے درمیانی دوآبے کوں سیراب کریندی ہے۔ دہلی توں ذرا تلے نہر آگرہ وی دریائے جمنا ہی توں کڈھی ڳئی ہے۔
لیاقت علی چٹھہ
سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ، سرائیکی وسیب لیاقت علی چٹھہ ایں محکمے دے سابقہ سیکریٹری ہن۔
عاشق بزدار دی اردو شاعری
سرائیکی ادب دے مہان شاعر،دانشور تے سیاسی راہنما سئیں عاشق بزدار سرائیکی شاعری دے نال نال اردو شاعری کیتی ھے، جیندا مکمل مواد اردو شاعری اپݨے ہتھیں نال ملک محمد رمضان آرائیں کُوں سپرد کیتے سرائیکی وکیپیڈیا دے کیتے سئیں عاشق بُزدار سرائیکی ءچ ادبی ناں عاشقؔ تے اردو شاعری ءِچ وفاؔ تخلص اختیار کیتے.
انھاں دیاں کجھ اردو غزلاں ایہ ہن۔
غزل
دریدہ دامنی جو التفات پا نہ سکی
تو آج کاسئہ سر ہی اُٹھا کےلایا ہوں
کہیں خرد کہیں فرزانگی کہیں پہ جنون
ہر ایک جال سے خود کو بچا کے لایا ہوں
تمہاری دِید کی خاطرتیری خوشی کیلئے
ہجومِ سَنگ زناں وَرغلاکے لایا ہوں
جوفرصتیں ہوں تو چِلمن ہٹاکے دیکھ ذرا
نگارِ زیست تماشا بناکے لایا ہوں
ویران کررہاہوں خیالوں کی بستیاں
دِل بُجھ گیا ہےبزم کی اب آرزو نہیں
احساس زخم ہَسہ کے بھی کتنالطیف ہے
روتی ہےآنکھ اور کوئی رُوبرو نہیں
کس کس کےپاس درد کی سوغات لے چلوں
جب خودمریم ذات میں بھی سُرخرو نہیں
آوارگی کا شوق بھی کتنا عجیب ھے
پاؤں لہو ہَیں منزلوں کی جُستجو نہیں
ساقی ستم شعار ذرا اس طرف بھی دیکھ
اشکوں کا اوک ہی تو ہے مئےمشکبو نہیں
وہ شخص شہر درد میں سُولی پہ سوگیا
اپنے لہو سے دیس کے چہرے کو دھوگیا
آیاتھا مثل موحہ ءِباد صبا مگر
اتنا تھا جس میں وہ خود کو سمو گیا
برسوں سے بانجھ بانجھ تھی احساس کی
زمیں
نَس نَس میں انقلاب کی چاہَت ہی بو گیا
اپنا جواں لہو سرِمقتل اُچھال کر
درمانِ چشم قدرت یزداں بھگو گیا
اب تو ہر سمت صلیبوں کا راج ہو
ہر شخص اہتمام کی دُنیا میں کھو گیا
تارِ صلیب میرکو شہہ رگ سے کاٹ کر
کتنا پہاڑ عزم تھا ٹوٹا جُھکا نہیں
ظالم اجل کی آنکھوں میں آنکھیں چبھو گیا
اور اس سے بڑھ کے اور خراج اُس کوکیاملے
مرگ وفؔا شناس پہ قاتِل بھی رو گیا
کبھی جو دَشت کے رستے اِدھر ہوا آئ
جنوں کی آن٘کھ میں وحشت کی برق لہرائ
کٹی ہے عمربہاروں کی جستجو کرتے
فضا بہار کی لیکن نہ ہم کو راس آئ
طلب تو اب بھی اُسے دیکھنے کی دل میں ہے
نہیں ہے دل کو مگرطاقت شکیبائی
ہر ایک سمت کڑی دھوپ کا تسلط ہے
نجانےکیا ستم ٹوٹیں گے ہم امیروں پر
زمیں کی آگ میں جلنے لگے جواں پتے
ہوا کے دوش پہ ڈالی نےلی جوان٘گڑائی
وہ دوست تھا جو ہنسا میری مرگ حسرت پر
غیر ہےکہ یہاں جس کی آن٘کھ بھر آئی
نہ قدر عشق و جنون ہےنہ شوق دادِوفاؔ
جڑےہی کرب میں ہَیں پیار کے تمنائ
ہرایک چہرے کی رن٘گ ہےکب سے سَنولائی
قفس تلک جو صبا پُھول کو اُڑا لائی
جڑےہی کرب میں ہَیں پیار کے تمنائی
فراز طُور سے بھی رفعتوں میں بڑھ کر
وہ سرجو وقف ہوا تیرے آستاں کیلئے
چلو کہ دشت سے پھرقیس کوبُلا لائیں
کہ حُسن آج مُخیر ھے اک جہاں کیلئے
سماں کچھ اور تھا ہی گلشن میں لالہ وگُل
سے
ہوا چلی تو نہ پتے رہے نشاں کیلئے
یہ ناؤ کب سےکھڑی ھے اُداس ساحل پر
ہوا یہ کم تو نہیں ظرف بادباں کیلئے
غزل نے لوٹ لی ھے آبروئے غُنچہ وگُل
کوئی تو حرف تسلّی ہوگُلستاں کیلئے
یہی ھے نقش وفؔا کیا یہی ہےرسم نباہ
ہنج دا فیض (کتاب)
وسوں ءچ استاد نذیر دی کتاب
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
چمن کا حُسن بِکےعیشِ باغباں کیلئے
ہنج دا فیض (کتاب)
"ہنج دا فیض"
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
حسین راہ گزاروں کا تذکرہ نہ کرو
ہنج دا فیض (کتاب)
استاد نزیر فیض مگی دی شاندار کتاب جیکوں جناب عزت مآب سئیں ڈاکٹر شکیل پتافی مشہور شاعر و سکالر ترتیب ڈتی اے ۔۔ڈاکٹر شکیل پتافی دی محنت کتاب کوں مکمل دستاویز بنڑاں ڈتے۔۔ہک کتاب اچ ڈو کتاباں ہن۔۔ہک کتاب پرانی اے جیرہی پہلے چھپی ہائ ۔۔۔ڈوجھی کتاب او ہے جیرہی شاعری نہ چھپ سگی ہائ۔۔استاد نزیر فیض دے بارے ڈاکٹر صاحب ہر سوال دا جواب لکھیے ۔۔۔ہوندی زندگی دے بارے ہر گال مکمل تحقیق دے بعد لکھیس ۔۔مرحوم دے دوست احباب ،یار بیلی ،سنگ سہیلی ،آڑا پاڑا حق ہمسایہ ،خویش قبیلہ ،شجرہ نسب پورا پورا لکھیس ۔۔۔ڈاکٹر شکیل پتافی ہر نظم دے تلوں ہوندی باہر لکھی ہس اے کمال دی گال اے۔۔کتاب اچ ڈاکٹر خلیل الرحمن صاحب دا مضمون شامل ہے ۔۔تساں پڑھسو تاں تواڈے واسطے نواں انکشاف ہوسی ۔۔جو ڈاکٹر صاحب بہوں اچھے قلم کار تے صاحب طرز لکھاری ہن۔
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
نظر نواز نظاروں کا تذکرہ نہ کرو
ہنج دا فیض (کتاب)
خرامہ خرامہ باد صباء وانگوں گھر گھر لفظیں دی سوغات ونڈیندی,نظمیں دی سوغات ونڈیندی, پیر فرید دے فرمان مطابق دھیرے دھیرے سفرکریندی پئی اے.کتاب کیا ھ کہیں بھاگ وند انسان دے خوش بخت لکیریں دا نقشہ زندہ اور توانا اکھراں دا انمول خزانہ لکھ ہزار تھورے طاہر مگسی دے, پروفیسر شکیل پتافی دے کتاب ٹھہا تے اساکوں سکھ دان کیتے.
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
عجب ہیں کہ قفس میں ہی گُھٹ کےمرجاؤں
ہنج دا فیض (کتاب)
"ہنج دا فیض" نذیر فیض دا ڈوجھا جنم اے.
شاندار تے اچھی بات کوں اگوں تے ٹوری رکھو,مندے گالھ کوں ایویں لکاؤ جیویں رب رحمان رحمت دی شال ءچ اساڈے گناہ لکیندے. سرائیکی سوجھوان عثمان کریم بھٹہ آکھیے جو پورے فاضل پور وچ سب توں معتبر جاہ نزیر فیض دی بنچ اے،ایں توں پہلوں رزاق سالک ہک شعر لکھیا ہا،
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
وہ تنہا چھوڑ کے سب چل دئیے تھےمنزل کو
ہنج دا فیض (کتاب)
شاہ کوں منہ تے سچ اہدا ہا... عادت ہس کجھ لچی، ہوندی ترٹڑ بنچ ہئ..تخت لاہور توں اچی
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
نباہ کی بات اور یاروں کا تذکرہ نہ کرو
ہنج دا فیض (کتاب)
پورے پاکستان دے دوست مرحوم دی مسند کوں آفس سڈیندے ہن،ہٹی(دوکان) بنچ کوئی نہ آہدا ہا. استاد دی کتاب "ہنج دا فیض" ٹھہاون تے ڈاکٹر شکیل پتافی کوں سلام.
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
مجھے تو پھول کی قُربت نےزخم بخشا ھے
ہنج دا فیض (کتاب)
صوفی تاج گوپانگ
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
سوائے پھول کے خاروں کا تذکرہ نہ کرو
وہ مِل کے بچھڑے سہاروں کا تذکرہ نہ کرو
کسی کے زخم دُکھانا وفؔا کی رِیت نہیں
جفا و جبر کے ماروں کا تذکرہ نہ کرو
شبیہہ قَیس اُترتی ہے چان٘د کے رَتھ پر
کہو یہ لیلائے شب سے کہ اب ٹھہرجائے
یہ کس نے پاؤں رکھا دَھرا آج خانہ ءِ دِل
میں
حواس گم ہیں نظر مان٘د ہونٹ پَتھرائے
ٹپک رہی ہَیں فضاؤں سے سُرمئ بون٘دیں
فراز عرش پہ یہ کس نےجام چَھلکائے
حضور حُسن میں جلوؤں کی کچھ کمی تو
نہیں
کھڑا ہوں دیر سےدامانِ چشم پَھیلائے
ثاقب علی عتیل
ثاقب علی عتیل سیکریٹری زراعت، سرائیکی وسیب ہن۔
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
شادِ درد میں مضمر شفائے دل ہے وفؔا
کبھی تو دار پہ جھولے کبھی صلیبوں پر
عجیب طور سےجینے کا اہتمام کیا
کبھی جو بہکےتو ساقی نے بڑھ کر تھام لیا
نِگارخانہ ءِ ہَستی میں شَب کےپَہروں میں
جَلا کے دامن دِل روشنی کو عام کیا
یہ مَئے نہیں ہےاِسے دیکھ نہ حقارت سے
بدن کا خون نچوڑا تو ایک جام کیا
یہ ہونٹ شَل ہوئےنظروں کےتار پَتھرائے
وفؔا کے باب میں کس بےوفا کانام آیا
شام ہوتے ہی سورج جو مر جائےگا
یہ تھکے ہارے پَنچھی تو سب گھر چلے
من کا پاگل پَکھیڑو کِدھر جائے گا
لاج وَنتی رُتوں کا اشارہ ہے یہ
جو قفس کو چلا وہ سن٘ور جائےگا
آؤصَیّاد ڈھونڈھیں چَمن دَرچمن
ورنہ موسم تو الزام دَھر جائے گا
جاگتے ہی یہ آنسو اُمڈ آئیں گے
آنکھ نہ کھول سَپنا بِکھر جائے گا
تُجھ کو کانٹے ملیں گے قدم بہ قدم
آس پھولوں کی لے کر جِدھرجائےگا
سُکھ اُسی کے مقدر کی سوغات ہَیں
غم کے پاتال میں جو اُتر جائے گا
ازل کی صبح پہ محشر کی شام چھا جائے
کسی کی یاد بھی کیا سلسلے ملا جائے
چراغ زیست ہَتھیلی پہ لےکہ نکلا ہوں
کہیں کا موجہ ءِصَرصَر اسے بُجھا جائے
تمام عمر نہ دیکھوں یہ عکس محرومی
یہ آنسوؤں کا تلاطم نظر بَہاجائے
دم صبح تو بھٹکتا رہا اُجالوں میں
مہر اسد علی واجب سیال
مہر اسد علی واجب سیال خوبصورت پنجابی شاعر ہے  جو کے ڈاکٹر بشیر فیض  دا شاگرد اے ایناہندی رہائش گاہ تحیصیل تاندلیانولا ضلع فیصل آباد پنجاب پاکستان اے حال مقیم دبئ نے رابطہ نمبر 00971525575116
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
پڑی ہے شام کوئی راستہ دکھاجائے
مہر اسد علی واجب سیال
نمونہ کلام
تمام بھراواں دی نظر بند تے توجو
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
بنالیا ہے نشیمن اُسی جگہ پھر سے
مہر اسد علی واجب سیال
نمونہ کلام
میـں مـثل ہاؤں خـالـص چانـدی دی جیڑی صرف صراف نوں ڈھئ آں
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
کہو فلک سے کہ وہ بجلیاں گِراجائے
مہر اسد علی واجب سیال
نمونہ کلام
دتا کدی نئیں ساتھ بے لـجیاں دا میں جوں حـق دا سـجـنڑ مدعی آں
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
بچی ہے راکھ تو وُہ بھی ہَوا اُڑا جائے
مہر اسد علی واجب سیال
نمونہ کلام
روزی ہـرنوں (واجب )رب دینـدا ائ میـں تاں نبـھی دا فقـط نشـئ آں
تیـرے سٹیــاں کائ نئـیں جــند نکــلی اللہ پـــاک دے کــرم ہن سئ آں
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
کوئی صدا بھی نہیں راستہ دکھانے کو
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
ســاڈا دل کوئ نہ پردیــساں تے ڈاڈھــی غــربت ویکــھ کے مُــڑیا اے
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
پڑا ہوں دشتِ تمنا میں زخم کھانے کو
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
آزادیــاں وانـگ ہـن قـــیدیــاں دے بُــت کئـیں دی مُــٹـھ اچ نُـڑیا اے
ایتھے ہــر بــندا رزق کـــماون لـــئ ودا جـــا جــا واجب رُڑیا اے
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
ابھی تو پہلا ہی تنکا سجانہ پایا تھا
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
گھـس گوڈے گئے پـردیـــساں وچ پیـسہ کـداں کوئ اج تائیں جُڑیا اے
دوستو بھرپور فرمائش میرا اے دوہڑا کافی بھرا مہر غلام محمد درد دے ناں نال منسوب کر کے چلا رئے نے
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
کہ براق ٹوٹ پڑی آشیاں جلانے کو
بڑے خلوص سے اک رازداں نے لوت لیا
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
بـــے درد سـجـن میرے درد سمجھ نا زخم ڈکھا مینوں درد ہوندائے
ناصر جمال ہوتیاݨہ
سیکرٹری لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ، سرائیکی وسیب ناصر جمال ہوتیاݨہ ہن۔
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
اگــے درداں نــال لــدیج گـــئیاں نا درد ودھـــا مــنـوں درد ہوندائے
میـــرے درد تـــے نــویاں درداں دا نــا لـون وگــامیـنوں درد ہوندائے
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
ابھی میں سوچ رہا تھا بھرے زمانےکو
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
مــینوں درداں واجب کھا سٹیائے میرے درد ونڈا مینوں درد ہوندائے
اللہ دتا ای راج تاں کَـسـیاں تے ایـڈے ظــلـم نہ کــر یک لختہ
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
کہ تو بہت ھے میری آس کے مٹانے کو
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
سر کجن کُجا گھر ڈھائ جانا ایں کجھ سوچ تاں سہی بد بختہ
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
ہُوا ہی کیا جو وفؔا عمر آنسوؤں میں کٹی
مہر اسد علی واجب سیال
ݙوہڑہ
تیــری واجب اس تـبدیلی توں جھـب قـــوم ہوگئ اے اختہ
ٹھـڈے ساہ تیرا کئیں مسکیناں دےمتاں پلٹ نہ چھوڑن تختہ
جمیعت اتحادِ عثمانی
جمعیتِ اتحاد و ترقی، اتحاد و ترقی جمعیتی (ترکی: İttihad ve Terakki Cemiyeti، انگریزی: Committee of Union and Progress) سلطنت عثمانیہ وچ 1889ء وچ قائم کردہ ہک خفیہ انجمن ہئی جیہڑے پہلے جمعیتِ اتحادِ عثمانی یا اتحاد عثمانی جمعیتی (İttihad-ı Osmanî Cemiyeti) دے ناں نال قائم کیتی گئی۔ ابراہیم تیمور، عبد اللہ جودت، اسحاق شوکتی تے حسین زادہ علی ایندے بانی ہن۔ بعد ازاں 1906ء وچ بہاء الدین شاکر نے نوجوانان ترک دے تحت اینکوں سیاسی تنظیم بݨا ݙتا۔ 1908ء توں 1918ء دے دوران اینکوں بھرپور قوت حاصل رہی۔ جنگ عظیم اول دے اختتام تے سلطان محمد ششم نے ایندے کئی اراکین کوں سزاواں سݨا ݙتیاں تے کئی پابندِ سلاسل کر ݙتے گئے۔ 1926ء وچ اتاترک کوں قتل کرݨ دی مبینہ سازشاں وچ ملوث ہووݨ تے ایں تنظيم دے متعدد ارکان موت دے گھاٹ اتار ݙتے گئے۔ بقیہ اراکین نے جمہوریت خلق پارٹی (ترکی: Cumhuriyet Halk Partisi) دے ناں نال سیاسی سفر جاری رکھا۔
لاطینی زبان
لاطینی : Latin ؛ ایندا تلفظ “لاطینہ“ ہے۔ ایہ زبان قدیم روم دی ادبی زبان ہے۔ ایہ زبان قلزم تے یورپ دے بہت سارے علاقیاں اچ عام تھئی۔ لاطینی، آریائی زباناں دی ہک شاخ تے دنیا دی قدیم زباناں اچوں ہک ہے۔ یورپ دی تقریباً تمام وݙی زباناں (فرانسیسی، اطالوی، ہسپانوی، رومانوی، پرتگالی) دی ما تے تاحال رومی کلیسا دی مذہبی زبان ہے۔ ازمنۂ وسطی تے نشاۃ ثانیہ دے دور تک مغربی یورپ دی تمام علمی، ادبی، سائنسی، تحریراں ایہیں زبان وچ لکھیاں ویندیاں ہن۔ انگریزی تے جرمنی زباناں وی ایندے توں متاثر تھیاں۔ انہاں نے بیشتر سائنسی تے علمی اصطلاحات ایں زبان توں گھدن ۔
اکھاݨ
اکھاݨ لوک دناوت دیاں او ڳالھیں ہَن۔ جہڑیاں آپݨے اندر ہک تجربہ رکھدیاں ہن۔ او تجربہ جہڑا کہیں شخص دے ذاتی تجربے کنوں گذر کے اجتماعی تجربہ بݨ ڳئے۔ ڄݙاں اوں جیہاں واقعہ ول تھیوے تاں اوں اکھاݨ کوں دہرایا ون٘ڄے تاں جو سݨݨ آلیْاں کوں او ڳالھ سُݨ تے پَک تھی ون٘ڄے جہڑی اُنھاں دے سامھݨے محض ہک خیال دے آئی ہائی۔ جیکر ایہ اکھاݨ کہیں عبارت وچ درج کیتا ون٘ڄے تاں عبارت وچ خوبی، رن٘گینی، لطافت تے تاثر پیدا تھی ون٘ڄے، جین٘ویں جو عربی وچ اہدے ہن جو کلام وچ ضرب المثل اینویں ہے جینویں جو کھاݨے وچ لُوݨ۔
کلام کوں جہڑی شئے سوہݨپ دانال نال سوہݨپ دا رنگ وی ݙیندی ہے۔ اوں کوں ضرب المثل دا اصطلاحی ناں ݙتا ڳئے۔ فارسی، اردو، اتے ٻنھاں زباناں عربی دے ایں لفظ کوں این٘ویں دا این٘ویں گھن گھدے اتے ایہ سمجھݨ دی کوشش نھیں کیتی ڳئی جو ضرب المثل کیا ہوندی ہے۔ یا این٘دے ضروری اجزاء کیا ہن۔ اتے ایہ کین٘ویں بݨدی ہے۔ کمال ایہ ہے جو فارسی تے عربی  لغت وچ ایندے معنی درج ہن: "کہاوت"
اتے کہاوت دے معنے اردو لغت وچ ݙتے ڳئے ہن: ضرب المثل تے سرئیکی وچ اکھاݨ۔
گویا کوئی لغت ضرب المثل یا اکھاݨ دے مفہوم کوں پوری طرحاں واضح کائنی کریندی۔ مجبور تھی کراہیں ساکوں انگریزی دی لغت وچ پروَرب دے معنے ݙیکھݨے پئے ڳئے۔ تاں وت کئی ڳالھ ساݙے پلّے پئی۔ انھاں معانیاں دی رُو نال کہاوت، ضرب المثل یا اکھاݨ دے ضروری اجزا ایہ ہن:
١۔ اختصار
٢۔ جامعیت
٣۔ عام ورتاوا
٤۔ تجربات کنوں حاصل تھیاں ہوئیاں روائتی سچائیاں جہڑیاں انسانی رویے دے کیتے اصولاں دا کم ݙیون، اتے
٥۔ سہݨپ
کہاوت یا اکھاݨ اوہو سوہݨا ہوسی جہڑا ہموار، رواں تے آسانی نال زبان تے چڑھ سڳݨ آلا ہوسی اتے لفظاں کنوں پاک رہ کے ایمائیت تائیں محدود رہسی۔ جہڑا کم اشارہ کر ویندے اوتفصیلی کلام نھیں کر سڳدا۔
عام ورتاوے دا ایہ مطلب ہے جو اکھاݨ کوں ہر طبقے، ہر عمر تے ہر سُجھ ٻُجھ دا بندہ ورتیندا ہووے، ایندے ورتݨ دا مقصد غیر شعوری طور تے اندر دے انسان کوں جھنجھوڑݨ ، ایں کوں سِدھا راہ ݙکھاوݨ، بنیادی سچائیاں کنوں آڳاہ کرݨ تے انسانی زندگی دے رویاں سُدھارݨ ہوندے۔ ایں کیتے اکھاݨ کوں سچے جذبات تے ݙونگھے احساسات دا اینجھا آزاد اظہار آکھیا ون٘ڄ سڳدے جیندے وچ کہیں دے ارادے تے کوشش دا عمل دخل نھیں ہوندا ۔ ایندی مثال بالکل این٘ویں ہے جین٘ویں ساف شفاف پاݨی دے قدرتی چشمے پہاڑاں دا سینہ چیر تے آپݨے آپ اُٻل پوندن۔
کہاوت یا اکھاݨ دے انھاں معنیاں کوں سامھݨے رکھ تے اساں سرائیکی دے سینہ بہ سینہ آئے ادب دا جائزہ گھندے ہیں تاں اساکوں ایندیاں ایجھیاں رنگ برن٘گیاں ونکیاں نظر آندیاں ہن جنھاں کیتے شاید ٻنھاں زباناں وچ کوئی وکھرے وکھرے الفاظ کائے نھیں۔ بلکہ انھاں ساریاں ونکیاں کوں اکھاݨ ہی آکھیا وین٘دے۔ سرائیکی زبان دے وچ کوئی اکھاݨ آکھݨ لڳدے تاں ایہ وی ضرور آہدے جو " سیاݨیْاں دا اکھاݨ ہے" یا "سیاݨے آکھ ڳئین"
ایندا مطلب ایہ تھیا جو اَکھاݨ دا لفظ ایجھیں ٻولاں کیتے مخصوص ہے جنھاں دے وچ نفس دی اصلاح دا کوئی سنیہا ہے، سبق ہے، نصیحت ہے، یا ایجھیں سُہݨپ دی ڳالھ ہے جہڑی سُݨݨ آلیْاں کوں محتاط رہݨ دی تنبیہ کریندی ہے۔
سرائیکی زبان دے اکھاݨاں کوں تحریری صورت وچ سبھ کنوں پہلے قاضی فخرالدین راضی آپݨے ملتانی قاعدے وچ کٹھا کیتے۔ انھاں اکھاݨاں دی تعداد ١٣٠ ہے۔
مثال دے طورتے کجھ اکھاݨ ایہ ہن۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی مضمون نویسی
منتخب مضامین
"سرائیکی" دا ناں کائیں اتے کیویں سِترے]], احسن واگھا
آفتاب احمد پیرزادہ
آفتاب احمد پیرزادہ سابقہ سیکرٹری لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ تے موجودہ سیکریٹری پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ، سرائیکی وسیب ہن۔
سرائیکی رباعیاں تے قطعے
جا نبا ز جتو ئی
میݙی اکھیا ں کو ں بر سا ت تا ں بخش
لاطینی سلطنت
لاطینی سلطنت (انگریزی: Latin Empire) جینکوں قسطنطنیہ دی لاطینی سلطنت (انگریزی: Latin Empire of Constantinople)وی آکھا ویندے، ہک جاگیردارانہ صلیبی ریاست ہئی جیہڑی چوتھی صلیبی جنگ دے نتیجے اچ بازنطینی سلطنت توں حاصل تھیوݨ والی زمین تے قائم تھئی۔ thumb|Blason Empire Latin de Constantinople thumb|Latin Empire cities map
سرائیکی رباعیاں تے قطعے
جا نبا ز جتو ئی
سا ری عمر گز ا ریو غیرا ں وچ
جا نبا ز کو ں سئیں ہک را ت تا ں بخش
عموماً تخلص رباعی دے تریجھے مصرعے وچ ہوندے پر موقع دے مطابق جانباز جتوئی چوتے مصرعے وچ تخلص استعمال کیتے
اقبال سو کڑی
اقبال سو کڑی دا قطعہ ملا حظہ فر ماؤ ۔
ہنجو ں وی تا ں ہن رب دی ݙتی ݙا ت میݙا چن
کہیں ویلہے کتھئیں بہہ کے کہیں گا ل تے رو ݙے
رو ن دا جیکر لبھد ا نوئی کوئی بہا نہ
آݙیکھ میݙا حال میݙے حال تے رو ݙے
اقبال سو کڑی دی رباعی
اقبال سو کڑی نے سرو ر کر بلا ئی دی ݙوجھی شا دیدے مو قعتے ایہ دُعائیہ ربا عی پڑھ تےمشا عرہ لٹ گھدا ۔
خو شی تو ڑ سلا مت ہو وی
بخت دی نیک علا مت ہو وئی
پہلی سیجھ دا لُٹیا گھو ٹ آ
ݙو جھی سیجھ سلا مت ہو وی
سرو ر کر بلا ئی
سرو ر کر بلا ئی نے آپمٖ کہیں عز یز دو ست دی شا دی خانہ آبادی تے ایہ ربا عی پڑھی تاں ربا عی امر تھی ڳئی ۔
آپ جیویں سبا لا جیوی
سارا ٹھا لے دا ٹھا لا جیوی
ایں زند گی دے نویں سفر وچ
نوا ں مسا فر وی شا لا جیویں
پرو از قیصرانی
پرو از قیصرانی دی ہک یا د گا ر ربا عی ملا حظہ کرو ۔
اکھ دے جھمکن تے پیار کھس گھند ن
گل دے پا تے ہو ئے ہا ر کھس گھند ن
سا کو ں تا ں سا ݙا یا ر نئیں ملدا
لو ک لو کا ں دے یا ر کھس گھند ن
مجبور تو نسوی
مجبور تو نسوی دی نہا یت عا جزا نہ رو با عی ملا حظہ کرو :
دلدا ر نہ نت تڑ پا یا کر
ہے عر ض ایہا الوا یا کر
تیݙے حق ہمسائے ہیں غیر نسے
تیݙا اپݨا گھر ہے آیا کر
مجبور تو نسوی دی ہک ٻئی ربا عی ݙیکھو
تیݙے آو ن کو ں دیر تھی گئی ہے
اے وی سمجھیں تا ں ڈھیر تھی گئی ہے
رات بیٹھا رہیاں تصور وچ
مہیوال منگڑو ٹھوی
مہیوال منگڑو ٹھوی صر ف تے صر ف ربا عی دے شا عر ہن۔ انہاں دی ربا عی پیش خد مت ہے ۔
میں ہر بے وفا کو ں وفا دا ر آہدا ں
تے بے دین لو کا ں دیں دا ر آہدا ں
زما نے میکوں رج کے او ما راں ݙتن
میں ہر لنب لو فر کو ں سر دار آہدا ں
نسیمِ لیہ
اُردو دے معرو ف شا عر نسیمِ لیہ دی مشہورِ زما نہ سر ائیکی ربا عی ملا حظہ کرو :
تو ڑے ہتھ زخمی ہمیں وت وی قلم چا تی ودا ں
ظلم دے کو فے دیو چ حق دا علم چا تی ودا ں
تیکو ں ہک ݙینہہ آنوݨا ں پو سی میݙے معیار تے
تو ں وی لا گھن ضرور تے میں وی قسم چا تی ودا ں
تو قیر کر بلا ئی
بھکر دے معرو ف شا عر تو قیر کر بلا ئیدی خو بصور ت مزا حیہ ربا عی پیش خدمت ہے۔
سندھ وچ جتنیا ں با ر شا ں تھیو ن
شا زیہ خشک ولا وی خشک اے
سید عنصر بخاری
سید عنصر بخاری آف جا م پور نے مٹھن کو ٹ حضر ت خوا جہ غلا م فر ید دے عر س دے مو قع دی منا سبت نال ایہ ربا عی پڑھی تان مر یدین شد ت جذبات نال عش عش کر اُٹھے ۔
نہ اے کہیں مُلا مچھند ر دا گھر اے
نہ اے کہیں دا سکند ر دا گھر اے
ادب نا ل عنصر ؔ اِتھا تھو ݙ چو لیں
اے مٹھن دا کو ٹ اے قلندر دا گھر اے
احمد خان طا ر ق
سرائیکی ݙو ہڑے دے بے تاج با د شاہ احمد خان طا ر ق دی ہک ربا عی ملا حظہ کرو :
دھپ کو ں چھو ڑ کے چھا ں تے ول آ
اُچھل سراہنہ با نہہ تے ول آ
طا ر ق ؔ تو ں کیو ں با نہہ دے سمدیں
عز یز شا ہد
سرائیکی وسیب دے سب توں وݙے سراپا نگا ر سرائیکی شا عر عز یز شا ہد دا ہک قطعہ ملا حظہ فرماؤ:
سو ہنا خدا تو ں میݙی نفا ست کو ں دا د ݙے
شا ہد ؔ سجا ک تھی او ندے رُخ دا قرآن پڑھ
آہد ن فجر دے ویلھے تلا و ت ثواب ہے
بشیر غمخوا ر
سرائیکی دے مقبول تر ین شا عر بشیر غمخوا ر جو ہر فن مو لا ہن۔ اُن دی ایں ربا عی وچ انفرا دیت قا بلِ ستا ئش ہے ۔ ربا عی ملاحظہ کریجو :
کوئی تا ں آہدے خزائیں دی ما ر او کھی ہے
کوئی ݙسیندے خزا ں تو ں بہا ر او کھی ہے
اے ݙو ہیں کشے نئی انتظا ر او کھی ہے
مکدی ڳالھ ایہ ہے جو ربا عیا ت و قطعا ت وچ ایں طر ح جذبا ت دا اظہار یقینا دل والیاں دے دل مو ہ گھندے ۔ کجھ لمحا ت کیتے لو ک رو ز مر ہ زند گی دے عذا باں کنوں نجا ت پا کراہیں راحت و سکو ن محسو س کر یندے ہن۔ تے انہاں دے ملو ل چہرے کِھل اُٹھدے ہن اتے تفر یحِ طبع دا سر مایہ حیا ت انہاں کوں میسر آندا ہے ۔
شفقت بزدار
شفقت بزدار دی ربا عیاں ملا حظہ فرماؤ :
لَکھ چا ندا ناں را تیں گز ر گیا ں ،سا ون دے نظا رے نئیں تھیندے
تیݙے با جھ گز ا ر کے ݙیکھ گد ہم تیݙے با جھ گز ا رے نئیں تھیندے
میݙی حا لت ݙیکھ کے کجھ لو کا ں او ندی منت سما جت ونج کیتی
دلدا ر آکھے دل صا ف سا ݙے بزدا ر دے با رے نئیں تھیندے
٭٭٭
ٹھیٹھ بپچن تے کجل دیا ںدھا راں تیݙیا ں