cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عنایت اللہ مشرقی
سئیں جہانگیر مخلص، سئیں شفقت بزدار تے سئیں نذیر فیض مڳی نے جیویں قومی حقوق دی ڳالھ کیتی ھے اوندی مثال نئیں مِلدی ۔ اڄوکے عہد وچ تہاݙی کتاب ’’سِر دھرتی دی ویل‘‘ سرائیکی انقلابی لوکاں دا نصاب ھے۔ ایں سانگے بلا شبہ سرائیکی قومی تحریک دے حوالے نال سرائیکی انقلابی شعراء نے اہم کردار ادا کیتے۔ سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت جام پور دے حوالے نال مشرقی سئیں آکھیا اساݙی ایں ادبی تنظیم دیاں مختلف علاقیاں وچ وی شاخاں موجود ہن۔ ایندے زیر اہتمام اساں سال اچ ݙوں پروگرام ’’فرید ؒ میلہ‘‘ دے ناں نال تے ماہانہ اجلاس باقاعدگی نال کریندے ہاسے۔ میݙے خیال اچ اوں ویلے سرائیکی وسیب دی ایہ واحد متحرک تنظیم ہئی جیندے کٹھ اچ شریک تھیوݨ سانگے ہر اڳواݨ پورا سال انتظار کریندا ہا۔ اینویں اساں سرائیکی وسیب دے عظیم تے چوݨویں شاعراں نال یادگار شاماں منایاں ہِن۔ ایں تنظیم دے حوالے نال کُجھ کتاباں تے ہک رسالہ’’سوچ‘‘ وی کُجھ عرصہ چھپیندے رہ ڳئے ہئیں۔ سرائیکی زبان دے عظیم شاعر سئیں شفقت بزدار دی پہلی کتاب ’’کُریہہ دا قرض‘‘ دی اشاعت دا اعزاز وی اساکوں حاصل ھے۔ ایں ادبی تنظیم دیاں سرگرمیاں ݙیکھ تے سئیں عاشق بزدار آکھیا ہا’’جام پور سرائیکی ادبی ثقافتی مرکز ھے۔ کہیں وی سرائیکی کتاب دی گھنڈ کُھلائی ترئے علاقیاں وچ ٻہوں ضروری ھے ملتان ، جام پور تے تونسہ شریف۔‘‘ جام پور دا سرائیکی تحریک اچ حصہ دے حوالے نال مشرقی سئیں آکھیا جام پور سرائیکی قومی ہیروز دا شہر ھے۔ اُستاد غلام رسول ڈڈا تے کیفی جام پوری دا سرائیکی ادب دے عظیم سوجھواݨاں وچ شمار تھیندے۔ جنھاں دا تعلق اساں فخر نال آکھ سڳدے ہئیں جو جام پور نال ھے۔ اینویں اڄوکے عہد دے عظیم دانشور سئیں اسلم رسول پوری دے زمانے وچ اساں جیندے پئے ہئیں ایہ وی اساݙے واسطے فخر دی ڳالھ ھے۔ اسلم رسول پوری سئیں دا قومی اتے ادبی کم سرائیکی قومی پندھیڑو لوکاں کوں نویں دڳ ݙکھیندا پئے۔ عبدالمجید ذوقؔ ، فیض جام پوری، خان اعظم فریدی، حبیب اللہ طارق، سلیم انسب، ناصر ڈینہ اتے عبدالکریم محسن ؔ اتے ایہو جہیں ٻئے ٻہوں سارے عظیم ناں ہِن جنھاں دیاں ادبی تخلیقات سرائیکی ادب اچ سوہݨے ودھارے دا سبب بݨین۔ اساکوں ایں ڳالھ دا فخر ھے جو اِنھاں تمام دا تعلق جام پور نال ھے۔ اخیر تے سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں سنیہا ݙیندیں ہوئیں مشرقی سئیں آکھیا جو اڄوکے حالات اساݙی حیاتی دی نویں تاریخ مرتب پئے کریندن ۔ اِنھاں حالات دے تناظر اچ سرائیکی قوم کوں سرائیکی قومی تحریک اچ شامل تھیوݨ دی ضرورت ھے۔ اساں اپݨے حقوق دے حصول سانگے جے توڑیں ہک ٻئے نال مخلص تھی کراہیں نہ جُڑسوں اوں ویلے تئیں اساݙی حیاتی دا ہر خواب اُدھورا راہسے۔(غیور بخاری)
عابدہ بخاری
پیپلز پارٹی ملتان دی اہم سیاسی شخصیت ہن تے مطلوب بخاری دی اہلیہ ہن۔
میرا رکھشک
میرا رکھشک 1978ء وچ رہلیز تھیوݨ والی ہندی فلم اے جیندی مین کاسٹ وچ متھن چکرورتی اے۔ اے اصل وچ متھن دی او پہلی فلم اے جیہڑی بالی ووڈ وچ اوندی مستقبل وچ کامیابی دا سبب بݨی۔ کہانی وچ ہک پہارو دا کردار وی اہم ݙکھایا ڳیا اے ۔
چیڈورلاومیر
چیڈورلاومیر (lang-he|כְּדָרְלָעֹ֫מֶר) عیلام دا بادشاہ ہئی۔ اوں نے اپݨے مطیع بادشاہواں (یعنی سنعار دے بادشاہ امرافل، الاسر دے بادشاہ اریوک تے جوئیم دے بادشاہ تدعال) دے نال سدوم دے بادشاہ برع، عمورہ دے بادشاہ برشع تے ادمہ دے بادشاہ سنی اب تے ضبوئیم دے بادشاہ شیمبر تے ضغر دے بادشاہ بالع نال جنگ کیتی، جنہاں نے 12 سال تک ایندے دے مطیع رہݨ دے بعد بغاوت کیتی۔ پیدائش باب 14 وچ ݙسا ڳیا ہے کہ جݙݨ چیڈورلاومیر تے اُوندے اتحادی بادشاہواں نے سدوم تے اُوندے چار اتحادی بادشاہواں کوں شکست ݙتی تاں اوہ حضرت لوط، جیہڑے اُوں وقت سدوم وچ ہن، کوں قید کرکے گھن ڳئے۔ حضرت ابراہیم جیہڑے خدا دے فرماں بردار ہن، دشمناں دا تعاقب کرکے اپݨے بھتریجے لُوط علیہ السلام کوں رہائی ݙیوائی۔
میرا نام جوکر
میرا نام جوکر ، بالی ووڈ دی ہک مشہور فلم اے جیہڑی ہندی زبان وچ فلمائی ڳئی۔ ایندی کاسٹ وچ سب توں اہم ناں راج کپور دا ہے جیہڑی بالی ووڈ فلم انڈسٹری دے مہاندرے فنکار ہن۔
عثمان داؤد عباسی
عثمان داؤد عباسی بہاولپور دی رائل فیملی نال تعلق رکھݨ آلی ہک مشہور سیاسی شخصیت ہن۔ سابق ڈپٹی اسپیکر پنجاب اسمبلی ہن۔
یوریشیاء
یوریشیاء (انگریزی: Eurasia) ہک عظیم قطعہ زمین ہے، جیہڑا 54,00,000 مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے۔ ایہ خطہ یورپ تے ایشیا نامی براعظماں چ تقسیم ہے۔ یوریشیاء عام طور تے ایشیاء تے یورپ دے درمیان موجود ہک خاص خطے دا ناں ہے۔ thumb|Eurasiaیوریشیاء دا محل وقوع یورپی روایتی طور تے یورپ تے ایشیاء کوں ݙو الڳ براعظم تصور کریندن، جیہڑے بحیرہ ایجیئن، درہ دانیال، آبنائے باسفورس، بحیرہ اسود، کوہ قفقاز، بحیرہ کیسپیئن، دریائے یورال تے کوہ یورال دے ذریعے ہک ݙوجھے توں الڳ ہن، لیکن بعض جغرافیہ دان یورپ تے ایشیاء کوں ہک ہی براعظم قرار ݙیندن، جینکوں یوریشیاء اکھا ویندے۔
صدقیاہ
صدقیاہ (عبرانی: צִדְקִיָּהוּ) یہودا دا آخری بادشاہ تے یوسیاہ تے حُموطل دا پتر ہئی۔ خدا نے اہل یہودا دے بدکاریاں دے کارݨ اُنہاں کوں بابلیاں دی غلامی وچ ݙے ݙتا۔ نبوکد نضر نے یروشلم تے حملہ کیتا تے بادشاہ یہویاکین (یکونیاہ) کوں اسیر کرکے بابل گھن ڳیا تے اُوندی جگہ متنیاہ کوں بادشاہ بݨایا۔ اُوں نے اُوندا ناں بدل کے صدقیاہ رکھا۔ یہودا دے اُمراء کوں اسیر کر کے بابل گھن ونڄݨ دی وجہ توں اُوں نے خیال کیتا کہ ہݨ باقی یہودی سر نہ چیسن۔ لیکن بعد وچ صدقیاہ نے بغاوت کر ݙتی۔ نبوکد نضر نے اُونکوں پکڑ کے قید کر ݙتا۔ ول اُوں نے اُوندے پتراں کوں اوندے اکھیاں دے سامݨے کوہ ݙتا تے اُوندیاں اکھیاں کڈھا ݙتے، ول اوہ اُونکوں بابل گھن ڳیا جتھاں صدقیاہ مر ڳیا۔ خدا نے صدقیاہ کوں اُوندی بدکاری دے باعث 11 برس حکومت کرݨ ݙتی۔ اوندے بدکاریوں دی تفصیل یرمیاہ ابواب 34–37 وچ درج ہے۔
ماء ٻولی کیوں؟
فداحسین گاݙی
اے نہ تاں کوئی لُکی چُھپی ڳالھ ہے، نہ اینکوں سمجھݨ ٻہوں اَوکھا ہے۔ اے ساݙے ہر روز دا تجربہ ہے جو زبان اظہار دا ذریعہ اَتے وسیلہ ہے ۔ ساݙے چَار چُودھار مادی دنیا ہے ۔ شعور او ایجنسی ہے جیندے ذریعے ساکوں ساݙے ٻاہر دی دنیا دا علم تھیندے۔ ساݙیاں حِساں (senses) اعصابی نظام دی معرفت ٻاہر دی دنیا دیاں شئیں، واقعات اَتے حالات دا پیغام دماغ تئیں پُچیندن۔ اے احساس یا اِرتسام (sensation) ڄَمݨ ویلھے اَتے اُوندے تھوڑے عرصے بعد تئیں تاں خالص رَہندن پر ہولیں ہولیں اے اِرتسام/احساس خالص نئیں رہندے ۔ اِنہیں اِرتسامیں/احساسیں کوں اَساں اپݨے پچھلیں تجربیں دی روشنی وچ ݙیکھݨ شروع کر گِھندے ہئیں۔ مثال کیتے سَڄے ڄائے ٻال کوں ماء جھولی پا تے تاں ٻال کوں اوندے ٹچ (touch) دا احساس تھئے ۔ وت جݙاں ماء جھولی پا کنیں اوں ٻال کوں کھیر پلائے تاں  ݙوجھی لنگی اے ٹچ دا احساس کلہا احساس نہ ہوسی اَتے اِیں احساس نال پچھلا تجربہ گَڈ مَڈ تھی ویسی ۔ ایں احساس وچ کجھ مفہوم وی ہوسی ۔ جݙاں احساس وچ مفہوم پیدا تھیندے تاں اے خالص احساس نئیں رَہندا بلکہ اے اِدراک بݨ ویندے ۔ اِرتسام محض حسی پیغام ہے جݙاں جو  اِدراک ہک مفہوم آلا پیغام تھی ڳئے ۔
ٻال ٻاہرلی دنیا دا پیلھا شعور اپݨے گھر کنیں حاصل کریندے ۔ پیلھے اِرتسامیں دا احساس گھر دی دنیا کنیں تِھیندُس۔ اِرتسامیں کوں اِدراک وچ بدلݨ دا کم وی گھر وچ تھیندے، او گھر جتھاں اوندے کنیں وچ ماء دے لفظ پوندن۔ اِنہیں لفظیں ‘ اِنہیں آوازیں دا تاݨا پیٹا ‘تعلق ‘ رابطہ سبَھے ماء دی ٻولی کنیں شروع تھیندے ۔لفظ علامتاں ہِن اَتے علامتاں سبَھے فکر اَتے استدلال دی بݨیاد ہوندین ۔ ایں ڳالھوں صحیح فکر ماء ٻولی دے بغیر نئیں آندی، خواہ اے ماء ٻولی کِتلی سادہ ‘ کِتلی ابتدائی اَتے کِتلی محدود کیوں نہ ہووے۔
لفظ علامتاں ہِن اَتے علامتاں دے کئی کئی مفہوم تھی سڳدن۔ عِلمیاتی ترقی واسطے، بحث مباحثے واسطے لفظیں دا ٹھیک ٹھیک (exact) استعمال لازم ہوندے۔ ایں واسطے سائنس دی زبان وچ ہیرا پھیری نئیں تھیندی، اوندے مفہوم اَتے مطلب وچ قطعیت ہوندی ہے۔ علامت دے مفہوم وچ قطعیت اُوں ویلھے پیدا تھیندی ہے جݙاں اُوں علامت کوں ورتݨ آلے لوک اونکوں وَل وَل ہک مفہوم وچ استعمال کریندن ۔ لفظ کُتے کوں اساں ہک اَتے صرف ہک معروض واسطے استعمال کریندے ہئیں جیندا نتیجہ اے ہے جو ایں علامت دے استعمال وچ مفہوم سمجھݨ وچ واضح ہوندے ۔
اساں جݙاں آپت وچ علمی ڳالھیں کریندے ہئیں تاں اپݨی زبان استعمال کریندے ہَئیں ۔ اُلجھن اے آ ویندی ہے جو اے لفظ ‘ اے علامتاں وَل وَل ہکے مفہوم لو نئیں ٻولیاں ویندیاں، کیوں جو اَڄاں ساݙی زبان علمی اَتے ادبی صورت اختیار نئیں کیتی، کلہی ٻولݨ تئیں محدود ہے ۔ اساں ٻئے تئیں اپݨی ڳالھ واضح اتے صاف نِہسے پُچا سڳدے۔ ایں ڳالھوں ساکوں ٻئی زبان دے لفظ استعمال کرݨے پوندن اَتے لازمی شرط اے ہے جو سُݨݨ آلا اُوں لفظ دے مفہوم کنیں اَݨ ڄاݨ نہ ہووے ، اُوں مفہوم کوں اُوندے پورے حدود اربعہ نال ڄاݨدا ہووے، نئیں تاں اَساں اُنویں اپݨے اظہار وچ ناکام ہوسو ں۔ اپݨے لفظیں کوں علمی نِہسے بݨا سڳئے، ٻئی زبان دے لفظیں کوں اپݨاوݨ دے باوجود اُنہیں دے تاݨے پیٹے کوں گُندرائی کھڑے ہَئیں۔لفظیں دے پچھوں احساس اَتے اِدراک ہوندن۔ سماجی ماحول کنیں اَنج پَلیں وَدھیں ہوئیں علامتیں کوں جیڑھلے استعمال کریندے ہَئیں تاں احساس اَتے اِدراک دے بݨیے ہوئے رسّے تُرٹ ویندن ۔ ایندے نتیجے وچ خچریں دی کھیپ پیدا تھیندی ہے۔
کُجھ لفظ شئیں دے ناں ہوندن، کُجھ لفظ اپݨی علمی اَتے سائنسی ایگزیکٹینس (exactness) رکھیندن اَتے  کجُھ اثر لفظیں دے اِنہیں کنیں علاوہ ہوندن ۔ اے کلہا اِنسان دا خاصہ ہے جو او علامتاں  بݨیدے،  ہر روز، ہر ویلے اَݨ گݨت علامتاں تخلیق کریندے ۔ کُجھ علامتاں لفظیں دی صورت اختیار کریندین ۔ اِنہیں علامتیں دے کئی کئی مفہوم ہوندن ۔ کہیں علامت کنیں کوئی وی مفہوم گھنسوں بہر حال ایندی بݨیاد ساݙے پیلھے احساسات اَتے تجربات دی وسعت اَتے بھراں (richness) ہوسی۔ اِیہے علامتاں ساݙے سماج دے اُتلے ڈھانچے لو سلھ روڑے دا کم ݙیندن۔ اے علامتاں او نِکیاں نِکیاں ‘ ہولیاں ہولیاں چھلّوں ہِن جیڑھیاں ساݙے کلچر ‘ ساݙے وسیب ‘ ساݙی وڳدی چنہاں دی سِیڑھ کنیں پیدا تھیندین۔
اِیہے علامتاں ساکوں ساݙے اپݨے وسیب دے لوکیں دے کولھوں کریندین۔ کَلہپ دا، تنہائی دا‘ انج انج رہݨ دا احساس گھٹ کریندین۔ جے اَساں اپݨے لوکیں نال تعلق نہ جوڑ سڳوں تاں کَلہپ دے بار ہیٹھ اینویں کُرچیج ونڄوں جیویں ساݙے اندر ہوا نہ ہووے اتَے   اَساں ٻاہرلی ہوا دے وزن ہیٹھ پِھس ونڄوں ۔ اےسمجھݨ سمجھاوݨ دی ڳالھ نئیں، محسوس کرݨ دی شئے ہے ۔ ماء ٻولی دے بغیر ساݙیاں علمی بݨیاداں ریت دی ڈھاءلڳی کندھی ہِن ‘ کچ دے دھاڳے ہِن ۔ اپݨی ماء ٻولی دے سوا اَساں کلہے کلہے، تھل مارو دے اوجھڑ مریندے رہسوں اَتےاینویں عُمراں وِیہا ویسن ۔ اپݨی سُنڄاݨ‘ اپݨے لوکیں دی سُنڄاݨ‘اپݨے وسیب دی سُنڄاݨ لو اپݨی ماء ٻولی دے سوا چارہ نئیں۔
آل پاکستان سرائیکی سولہواں محفل مشاعرہ(جنجوں شریف)
آل پاکستان سرائیکی سولہواں محفل مشاعرہ(جنجوں شریف)
پاکستان ایہو جھیں خطے تے آباد ہے جتھاں قدرت آپنے وسائل پانی وانگوں وہائن۔جینویں جو موسمیں دی صورت ہے اونویں ہی دھرتی دے وَن پَوَنے رنگیں دی۔بنیادی طور تے ایندا محلِ وقوع ہر قسم دی شئے کنوں مالامال ہے تے قدرتی طور تے خودکفیل ہے۔اونویں ہی ایں دھرتی کوں مختلف زبانیں دے ادبیات نال مزین کیتا گئے۔ جیندے وچ سرائیکی، پشتو، براہوی، بلوچی، یدغا، شِنا، کھوار، پنجابی اتے سندھی زباناں سرفہرست ہن۔ ہِنیں زبانیں دے شعراء تے ادیبیں نِت آپنی وَسوں کوں تے وَسووانیں کوں آپنے تجربات تے مشاہدات نال کائنات ءِچ موجود لوکیں دئیں زبانیں تے ادبیات نال جوڑئیے۔وسوں دے اندر موجود سجاک لوکیں دا اے کَم ہوندے جو عام لوکیں تونڑیں کائنات ءِچ تھیون والیاں تبدیلیاں پچاوے تے آپنے زبان و ادب، ریتیں رسمیں دے نال تہذیب و ثقافت کوں وی سانبھے۔ ایہو کردار ہر زبان دے شعراء تے نثرنگاریں ادا کیتے۔کیوں جو شاعری منڈھ کنوں اَندی پئی ہے۔آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے دور وچ وی صحابہ کرام شاعری کیتی ہئی تے پاک پیغمبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہنیں دی شاعری کوں پسند فرمایا ہا۔حضرت زیدبن حارث جڈاں آپنی شاعری سنائی تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہنیں دی شاعری دی تعریف فرمائی۔ مگر حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم خود کڈاہیں کئی شعر نئیں آکھیا۔ قرآن کریم وچ ہنیں شعراء دی ضرور نفی کیتی گئی ہے جنہیں آپنے کلام وچ لغویات وَرتی ہے۔ جنہیں دے کلام وچ غلط گالھیں ہن۔البتہ ہنیں شاعریں دی شاعری کوں مستثنی حاصل ہے جنہیں دی شاعری مثبت خیالات تے مشتمل ہے۔ جڈاں شعراء دی نفی تھئی تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کنیں حضرت زید بن حارث، حضرت عبداللہ بن رواحہ اتے حضرت کعب بن مالک روندے روندے حاضر تھئے اتے آکھن لگئیے:
”یارسول اللہ! شاعریں دی جو اے گَت بنی ہے اتے اساں وی شاعر ہاؤں۔ تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم بئی آیت تلاوت فرمائی جو ایمان والے تے نیک عمل کرن والے تساں ہاؤ۔ ذکراللہ ڈھیر کرن والے تساں ہاؤ، مظلوم تھی تے بدلہ گھنن والے تساں ہاؤ۔ تساں ایں توں مستثنی ہاؤ“۔
حضرت کعب بن مالک جیڑھے شعراء دی برائی قرآن مجید ءِچ سنی تاں حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کوں عرض کیتا تے آپ فرمایا!
”تساں ہنیں وچوں نِوے۔مومن جینویں آپنی جان مال نال جہاد کریندے اونویں زبان نال وی جہاد کریندے۔واللہ تواڈے اشعار مجاہدین دے تیریں وانگوں لگدن“
اینجھئیں محافل دا انعقاد ساڈے ملک پاکستان وچ مختلف علاقئیں دے اندر ویلھا بہ ویلھا آپنی زبان و ادب تے تہذیب و ثقافت مطابق ٹردا رہ ویندے۔ سرائیکی وسوں وی ایں ویلھے ادبی حوالے نال آپنے سوہنے دور توں گزردی پئی ہے جتھاں اوندے ادب کوں خاصی پذیرائی ملدی پئی ہے۔ایں گال دا ساکوں فخر ہے جو ایں ویلھے سبھ توں زیادہ کتب چھپن دا سلسلہ ساڈی سرائیکی وسوں وچ ہے۔ تے ایندا کریڈٹ ملتان شہر کوں ویندے جیڑھا جو سرائیکی وسوں دا نمائندہ شہر ہے۔ ایندا پورا پورا ساتھ ایں وسوں دے باقی علاقے وی ڈیندے پن۔
اجوکے ویلھے وچ سرائیکی شاعری کوں دنیا دی کہیں وی زبان دی شاعری دے مقابل پرکھیا ونج سگدے۔ شاعری ہووے، موسیقی ہووے، ادبی محافل دا سلسلہ ہووے۔ ہر حوالے نال اے وسوں عروج تے ہے۔اتے ادب نواز سجن ہی ایندے سہی معنی حق دار ہن۔ تے میں سمجھداں ہنیں کوں ایں شئے دا خراج پیش کیتا ونجے۔
اینجھا ہی ہک پروگرام ضلع بھکر دی تحصیل منکیرہ دے سوہنے تھل دا علاقہ جنجوں شریف ہے جتھاں پچھلے سولہاں سالیں کنوں اے سلسلہ ٹردا اندے جیندا منڈھ صاحبزادہ حفیظ اللہ جان، پیر امداداللہ پنوار،ملک نذر حسین اَورا، استاد مرید تسلیم، حاجی نواز اَورا، حاجی ظفر علی پشیہ، جندا خان اَورا، ظفر عباس پشیہ، ملک محمدبشیر بریار، سیٹھ محمد علی پشیہ اتے ملک قاسم اَورا بدھیا ہا۔ ہنیں سجنیں تھل ادبی سنگت قائم کیتی تے ایں سوہنی وسوں تے ادبی پروگرامیں دے سلسلے کوں نویں ٹور ڈتی۔ ادبی تنظیماں کہیں وی وسوں وچ شعور اجاگر کرن وچ نِت آپنا کردار ادا کریندیاں رہ ویندئن۔ تے بھکر دے ایں خالص تھل دے علاقے وچ ایں تنظیم کرہائے نمایاں سرانجام ڈتن۔ اے سجن جنہیں ایندا منڈھ بدھئیے یقیناً مبارک باد دے مستحق ہن۔ کیوں جو کئی وی پروگرام کراون سکھا کم کائنی ہوندا۔ ایندے سانگے کتنا کتنا جہاڑے محنت اتے کتنا کتنا راتیں کِشالے کٹنے پوندن۔
تھل دا اے خطہ جیڑھا عرصہ قدیم توں کافی مشکلات دا شکار اَندا پئے۔ اِتھوں دے وسو وانیں کوں کہیں قسم دیاں بنیادی سہولتاں میسر کائنی۔ اتے ہمیش اَوکھے سَوکھے حالات نال آپنی حیاتی کوں گزارن تے مجبور ہن۔ پَر ایندے باوجود میں ہنیں دے جذبے کوں سَت سلام پیش کرینداں پَر اے ضرور آکھساں
؎پرچی خرچی جیب تواڈی تھل دے یار تھلوچڑ
اوندے  نانویں  لاوو  یارو  جیڑھا ڈیوے  پانی   (شہبازتبسمؔ)
تھل دے ٹبئیں تے شاعر وی آپنے سامعین سانگے نویں نکور کلام دے نال تازہ تازہ بیٹھا ہوندے جتھاں ہوکوں جذبے جوان ملدے پئے ہوندن۔ مختلف علاقئیں وچ مختلف ادبی محافل وچ سجنیں دا ونجن تھیا ہوسی۔ پَر میں اے وثوق نال آکھ سگداں جو تھل دے ایں مشاعرے جھیں محفل شاید کتھئیں کہیں ڈٹھی ہووے۔ جتھاں میزبان تے مہمان ہک بئے تے صدقے گھولے تھیندے پئے ہوندن تے سرائیکی وسوں دی خالص ریت پیار محبت والی ڈیکھن کوں ملدی ہے۔ اتے وَلدے سال دا انتظار سارے سجن ایں ادبی محفل دے مکیوے توں شروع کر ڈیندن جو جنجوں شریف دا اے سال پسالی سرائیکی ادبی مشاعرہ وَل تھیوے تے اساں محبتیں دی سانجھ سانگے کٹھے تھیووں۔
تریوی اکتوبر ݙوہزار اِکوی کوں چھݨ چھݨ والے جہاڑے آڈت دی رات کوں اے سولہواں تھل ادبی سرائیکی مشاعرہ جنجوں شریف تحصیل منکیرہ ضلع بھکر دے سوہنے میزبانیں تے وَکھرے سامعین دے نایاب پِڑ وچ تھل دی ٹَھڈڑی ریت تے کِرڑ کَنڈی دی ہمساگیری اندر لَئی لانئیں دی سانجھ نال تھیا۔ جتھاں گھٹ و گھٹ ترے تو چار ہزار دا مجمع میڈے اندازے موجود ہا۔ ایں پِڑ وچ سبھ توں وَڈی خوبی اے ہے جو اے تھل دے لوکیں کیتے تفریح دا وی ذریعہ ہے تے اِتھوں دے لوکیں دی ریت و رسم دا ترجمان وی۔ یقیناً شعراء اتھاں آ تے آپنا کلام سانجھ کرن فخر محسوس کریندن۔ کیوں تھل دے لوکیں دی محبت وَکھری ہے۔ہنیں لوکیں ہمیش آون والیں کوں بے اَمیک پیار ڈتے۔ باوجود ایندے کہ اے لوک ڈھیر ساریں محرومیں دا شکار ہن۔ وَل وی ہنیں دی اندر سچا پیار تے خلق موجود ہے۔ اتھوں دے واسی جینویں آپنی تہذیب نال گنڈھوڑ ہن اونویں ہی ادیبیں نال ہنیں دی محبت بےمثال ہے۔ مشاعرے دا منڈھ بدھیجن کنوں پہلے ہی پنڈال وچ لَت رکھن دی جاہ نہ ہئی۔ میزبانیں دی سوچ توں ڈوڑا مجمع اتھاں اسٹیج تے شعراء دی آمد توں پہلے موجود ہا۔ اجاں پِنڈال دے بہروں خلقت خدا دی اینویں لگدی ہئی جینویں اندر پِنڈال دے حالی گیا کئی نہ ہووے۔ چاہ دے ہوٹلیں دے خلقت نہ مَمدی ہئی۔ کتھئیں کئی منگ پھلئیں دی ریڑھی والا کھڑا ہا تاں ہوں کنیں رَش بےامیک ہا۔ کئی ڈرکو والا کھڑا ہا تاں لوکی ساری اتھائیں محسوس تھیندی ہئی۔ بھنے چنڑیں والے کنیں تاں مڑی سِر کھنن دی واند نہ ہئی۔ وَل جیڑھے پہلی نشست وچ مختیار اسد سئیں آپنے سوہنے اسلوب نال پروگرام دا منڈھ ذاتِ باری تعالی دے کلام نال بَدھوایا تاں چَس رَس ڈوڑی تھی گئی۔ ایندے بعد حبیبِ مصطفی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی بارگاہ وچ نذرانہ عقیدت پیش کیتا گیا۔ ایندے نال ہی ایں سولہویں تھل ادبی سنگت دے مشاعرے دا باقاعدہ منڈھ بدھیج گیا۔
ہک بئی گال جیڑھی ڈیکھن دی ہے جو خاص طور تے ایندے وچ سرائیکی وسوں دے سبھے علاقئیں توں شعراء تاں ائے ہی ائن پر سامع وی ہر علاقے دے خاص کر مشاعرہ سنن تے محبتاں ونڈن سانگےائن جیندےوچ خصوصی شرکت سئیں عبدالغفورخاں مسرانی دی وئی ہئی جیڑھے جو ڈیرہ غازی خان دے علاقہ دری ڈھولے والی توں ہاسے کار ایں پروگرام وچ شامل تھیون سانگے پندھ کرکے ائن۔ اینویں ہی ہزاراں بندے بئے وی محبتیں دی سانجھ کیتے موجود ریہن تے شاعریں دی حوصلہ افزائی کریندے رہ گن۔
اتے ایں پروگرام دی خاص گال جیڑھی جو وسوں دا اعزاز وی ہئی تے لوکیں دی چاہت وی جو پہلی واری سرائیکی دھرتی دی سوہنی مٹھی تے من بھانونی اواز جئیں آپنی اواز نال او سر دگھیرین جیڑھے آپنی مثال آپ ہن۔ جیڑھے گیت ایں نینگر گائن ہنیں کوں پاکستان دے نال نال بنہیں ممالک وچ سرائیکی بولن تے سمجھن والیں بہوں پسند کیتے تے اوکوں بہوں پذیرائی ملی۔ دری ڈھولے والی ڈیرہ غازی خان دے مسرانی قبیلہ دے نینگر سئیں عبدالمناف مسرانی جیڑھے ایں محفل وچ احمد خاں طارق دے کلام نال منڈھ بدھئیے تاں محفل ساری جھم گئی تے سرکار احمد خاں دا کلام مٹھڑی اواز وچ سن تے ہک واری ہر بندہ محو تھی گئے۔
شاعر آپنا کلام سنواونا ہوندے۔ داد ملن نہ ملن معنی نئیں رکھیندی۔ ایندے برعکس ہر شاعر کوں ایں مشاعرے وچ بھرپور داد ملی ہے تے مشاعرہ بہوں سوہنا تے کامیاب رہ گئے۔ جیندا سہرا میزبانیں دے نال نال معروف ٹی وی اینکر ایں وسوں دی سنجان جیندا اسٹیج تے کئی ثانی کائنی۔ اسٹیج دے نبھاہ وچ ہنیں دا وکھرا اسلوب ہے۔ جیڑھی محفل وچ ہوون محفل دی شان وَدھ ویندی ہے سئیں عارف خاں ملغانی وی ایں پروگرام دی اسٹیج تے زینت رہ گن تے ہر شاعر کوں سوبھ آپنی جِبھ توں وَرتئیے شاندار اسلوب نال ڈیندے رہ گن۔ ایندے نال نال سابق چئیرمین مارکیٹ کمیٹی بھکر سئیں صاحبزادہ حفیظ اللہ جان صاحب دے اے پروگرام آپنی چَس وچ آپنے عروج تے آ گیا جیڑھے سئیں ظہیراحمد مہاروی(میانوالی)، سئیں فیض نذرانہ(ڈیرہ غازی خان)، سئیں فیاض قاصی(شاہ صدردین)، سئیں نوشیروان اسفند(گوہر والا)، سئیں الطاف جابر چانڈیہ(ڈیرہ غازی خان) سئیں پرویز منیر(وستی قاضی)، سئیں رمضان عاطف(بھرمی چراغ،بھکر)، سئیں حاتم بلوچ(شاہ صدردین)، راقم الحروف شہبازتبسم(کوٹلہ شیرمحمد،راجن پور)، سئیں امین شاطرمسرانی(دری ڈھولے والی)، سئیں عبدالمناف واقف(تونسہ شریف)، سئیں نذیر ڈھالا خیلوی(بھکر)، سئیں مخمور قلندری(ڈیرہ اسماعیل خاں)، سئیں افکار علوی(گوہر والا)، سئیں منور سعید(دریا خاں)، سئیں کاظم حسین کاظم(دریا خاں)، سئیں پروفیسر قلب عباس(بھکر)، سئیں سعید میرانی(تونسہ شریف)، سئیں جابر علی پشیہ(گوہر والا)، سئیں قیصرعزیز یاور(شاہ والا)، سئیں عادل کہاوڑ(کپاہی،گوہر والا)، سئیں شاہ نواز ارشد (دلیوالا)،  سئیں عارش گیلانی(جمن شاہ)، سئیں عبدلغفار راہب(جھگی والا،علی پور)،سئیں سیفی پِرہار(جتوئی)، سئں اسحاق ہوتانی(ڈیرہ غازی خان)،، یوسف سنجرانی(تونسہ شریف)دے نال نال گوہر والا دے سریلے فنکار سئیں غلام علی جیڑھے اشولال فقیر دا کلام سنوایا تاں محفل کوں چار چندر لگئیے گئے۔
ایں سوہنے پروگرام دا مکیوا اسٹیج سیکرٹری سئیں عارف خاں ملغانی آپنے منفرد لہجے وچ کیتا۔ اتے سئیں صاحبزادہ حفیظ اللہ جان آپنے میزبان ہوون دے ناطے چھیکڑ تونڑیں  یعنی سویل تھیون کنوں ڈڈھ گھنٹہ پہلے تونڑیں بیٹھے ریہے۔ جیا سئیں اینویں۔ وڈے ویلھے چار وَج تے پنجوی منٹ تے اے مشاعرہ مکیا تے صاحبزادہ صاحب سارے شعراء کوں بھاکل پا تے آپنی محبت دی سانجھ دے نال ادب نال آپنی وابستگی دا ثبوت ڈتا اتے آون والے سال تونڑیں مشاعرے کوں اللہ بیلی آکھیا جیندا بھالا سجنیں کوں ہن کنوں شروع ہے جو سال وَلے تے ایہو جھیں ادبی رات وَل سارے تھل وچ کَٹھے تھیووں۔ تھل دی خیر تھل دے ٹبئیں دی خیر تھل دے وسو وانیں دی خیر ہووے۔ تواکوں اللہ سوہنے دی امان ہووے۔
لکھت
شہبازتبسمؔ
کوٹلہ شیرمحمد
یورپ دی تاریخ
thumb|کرہ ارض تے یورپ دے براعظم دا محل وقوع
یورپ دے شمال وچ بحر منجمد شمالی، مغرب وچ بحر اوقیانوس، جنوب وچ بحیرہ روم تے جنوب مشرق وچ بحیرہ روم تے بحیرہ اسود کوں ملاوݨ والے آبی رستے تے کوہ قفقاز ہن۔ مشرق وچ کوہ یورال تے بحیرہ قزوین یورپ تے ایشیا کوں تقسیم کریندے ہن۔
یورپ رقبے دے لحاظ نال آسٹریلیا کوں چھوڑ کے دنیا دا سب توں چھوٹا براعظم ہے جس دا رقبہ ہک کروڑ چالیہہ لکھ مربع کلومیٹر ہے جیہڑا زمین دے کل رقبے دا صرف ݙو فیصد بݨدا ہے۔ یورپ توں وی چھوٹا واحد براعظم آسٹریلیا ہے۔ آبادی دے لحاظ نال اے تریجھا سب توں وݙا براعظم ہے جس دی آبادی 71 کروڑ ہے جیہڑا دنیا دی کل آبادی دا 11 فیصد بݨدا ہے۔
یورپ دا ارتقاء تے تاریخ
ݙوجھی جنگ عظیم دے بعد یورپ دے ممالک پرامن انداز وچ رہݨا تے ہک ݙوجھے دی معیشت دی مدد کرنا چاہندے ہن۔ 1952ء وچ مغربی جرمنی، فرانس، اٹلی، بیلجیئم، نیدرلینڈز تے لکسمبرگ نے کوئلے و اسٹیل دی واحد یورپی کمیونٹی تشکیل ݙتی۔
1957ء وچ اس دے رکن ممالک نے اطالوی دارالحکومت روم وچ ہک ٻئے معاہدے تے دستخط کریندے ہوئے یورپی اقتصادی کمیونٹی تشکیل ݙتی۔ ہݨ اے کمیونٹی کوئلے، اسٹیل تے تجارت کیتے ہئی۔ بعد ازاں اس دا ناں تبدیل کرکے یورپی کمیونٹی رکھ ݙتا گیا۔
1992ء وچ معاہدہ ماسٹرچٹ دے تحت اس دا ناں یورپی یونین رکھا گیا۔ ہݨ اے ممالک نہ صرف سیاست تے اقتصادیات وچ بلکہ دولت، قوانین تے خارجی معاملات وچ ہک ݙوجھے دے نال مل کے کم کریندے ہن۔ شینجن معاہدے دے تحت 13 رکن ممالک نے اپݨی سرحداں ہک ݙوجھے کیتے کھول ݙتے تے ہݨ انہاں دے باشندے بغیر کہیں پاسپورٹ یا ویزے دے انہاں ممالک دے درمیان سفر کرسکدے ہن. 2002ء وچ 12 رکن ممالک نے اپݨی قومی کرنسیاں دی جگہ یورو کوں استعمال کرنا شروع کر ݙتا۔ 2004ء وچ 10 تے 2007ء وچ 2 نویں ممالک نے یورپی یونین وچ شمولیت اختیار کیتی۔ 2014ء وچ کرویئشا نے شمولیت اختیار کیتی۔ ہݨ یورپی یونین دے کل ارکان دی تعداد 28 ہے۔ thumb|٢٦٤ قبل مسیح دا یورپ thumb|Europe in 1430 thumb|Europa 1890 thumb|Europe in 1923
یورپ وچ ایں وقت کئی ملک شامل ہن جنہاں وچ روس تے ترکی او ملک ہن جیہڑے ایشیاء تے یورپ ݙوہاں براعظماں وچ آندن. یورپی اقوام یافث دی اولاد وچوں ہن. ایں براعظم وچ موجود ملکاں تے اقوام دی تاریخ حسبِ ذیل ہے:
حوالے
ونکی:تاریخ
ماؤنٹ ایورسٹ
ماؤنٹ ایورسٹ دنیا دی سب توں اچی چوٹی ہے۔ ایہ کوہ ہمالیہ اچ نیپال تے چین دی سرحد تے واقع ہے۔ ایندی بلندی 8848 میٹر یا 29035 فٹ ہے۔ اینکوں پہلی وار مئی 29، 1953ء کوں ایڈمنڈ ہلری تے ٹینزنگ نورگے نے سر کیتا۔ نذیر صابر پہلا پاکستانی ہئی جیں نے اینکوں سر کیتا۔ ماؤنٹ ایورسٹ دا نیپالی نام ساگرماتھا ہے۔ thumb| thumb| thumb|نیپال تے تبت دے وچکار لوکیشن
چڑھائی دی تاریخ
1924ء اچ جارج میلوری تے اینڈریو اروایئن ݙو برطانویاں نے اینکوں سر کرݨ دی کوشش کیتی پر اوہ ݙوہیں واپس نہ آسڳے۔
1934ء اچ اینکوں ہک برطانوی مائوریس ولسن نے سر کرݨ دی کوشش کیتی لیکن مارا ڳیا۔
1951ء اچ ہک برطانوی مہم نے ماؤنٹ ایورسٹ دا سروے کیتا۔
1952ء وچ ݙو سوس مہمات نے اینکوں سر کرݨ دی کوشش کیتی لیکن انھاں کوں برے موسم دی وجہ توں واپس آوݨا پیا۔
1953ء اچ برطانوی مہم اچ اینکوں سر کر گھدا ڳیا۔
1996ء وچ ایندے تے چڑھدے ہوئے 15 لوگ مارے ڳیے۔
Into The Thin Air ماؤنٹ ایورسٹ تے بݨائی ڳئی ہک فلم اے۔
وسیب دے شہراں بارے اکھاݨ
سرائیکی اکھاݨ سرائیکی لوک ادب دا او سَمّل ہے جینُ٘دے اُتّے سرائیکی زبان دا ڄِتّی ماݨ کرنا چاہوے ماݨ کرسڳدی ہے۔ اِنہاں دے ہتھڑیکے سرائیکی وسیب تے سرائیکی قوم دی نفسیات کوں پڑھیا وَن٘ڄ سڳِین٘دے۔ لوکاں دیاں رَویّاں،انسانی عمراں مختلف مرحلیاں،کِھل ہاسے دیاں موقعیاں شہراں تے وستیاں دے لوکاں دیاں مزاجاں تے ماحول بارے مطالعہ اِنہاں اکھاݨاں نال کِیتا ون٘ڄ سڳِین٘دے۔ اِیں سبق اِچ اَساں شہراں بارے کُجھ اکھاݨ پَڑھدے ہَیں:
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
قادر بخش گرماݨی
قادر بخش گرماݨی سرائیکی زبان دا شاعر ہے
ڈوہڑہ
اساں کل تک تیڈی مرضی دے مختیار ہاسے تیڈے یار ہاسے،
تیڈی کھل ھاسے تیڈی دل ھاسے دلدار ھاسے تیڈے یار ھاسے،
اساں "قادر"تیڈے چہرے دا مسکار ھاسے تیڈےیارھاسے،
اج ڈھل گئے ہیں تاں گل گئے شاہگار ھاسےتیڈےیار ھاسے.!
شعر
قادر اوندے لگدیں کوں نت آہدا ریہاں رو رو مگر
اوکوں اوندے منہ تے کڈاہیں آکھیا نہ ہا مونجھاں نہ ڈے۔
حاجی قادر گرمانی
*"بزم_ قادر"*
جیندی قدرت دا قانون اٹل پیا ہر سو گجدا گجدا ہے.
جیندا پیار سجاوٹ دنیا دی جیندا پیار وی سجدا سجدا ہے.
جیندا ہر ہک بندہ دنیا توں پیا لنگھدا بھجدا بھجدا ہے.
اوں ذات کوں سجدہ کر "قادر" جہڑی ذات کوں سجدہ سجدا ہے.
ڈائری دا پنا 26
ڈائری دا پنا : 26
قادر بخش گرماݨی
*"بزم_ قادر"*
شاعر:- سئیں ڈاکٹر حاجی قادر بخش گرمانی صاحب بانی و سرپرست اعلی! بزم قادر.
ڈائری دا پنا 26
راما پیر مندر وچ مور ہَن, ڈیل(مادہ مور) ہَن ' بھگوان ہا ' رنگلے بانیاں وچ یاتری تریمتیں ہَن ' دھمی دی پراتھنا ہئی ' پرشاد ہئی ' بھگوان موریں دے کرکار وچ اکھیں کُھلیندا ہا وت نُوٹ گھندا ہا ' یاتری ٹلیاں وجیندے ہَن وت جاگ پوندا ہا ' میں ٹلیاں وجایاں بھگوان جاگیا خوش تھیا ' ایہ تل وطنیاں دا بھگوان ہا ' اُنہاں کوں رلیاں ٹھہاونڑ تے موریں دے پکھ نال پَکھے بناونڑ سکھیندا ہا ' تل وطنیاں دا بھگوان اُنہاں دی معاش وچ مدد کریندا ہا ' تریمتیں کُکڑیں تلے انڈے جو رکھن ہا اہر کریندا ہا جو ہک وی انڈا نہ پِھٹے ' تریمتیں دے سر تے بیلڑو(ڈو گھڑے) دی سانبھ کریندا ہا ' بارشاں نہ تھیون ہا تاں گوٹھ وچ موریں تے بالیں کٹھے بھگوان خود اپنڑے کولوں مینہ آپ منگے ہا ' دھرتی جائیاں دا بھگوان بہوں دلچسپ ہا ' اساں مقامی لوکیں دا خدا وی بہوں مہربان ہے ' ایندیاں کچیاں مسیتاں وچ ڈیوے راتیں بالو تاں سوہنڑے خاب ڈِکھلیندے ' روہیڑے تے کرینہ دے پُھلیں وچوں سڈیندے ' ساڈے نال کنڑک دی کپوائی تے کپاہ دی چُنڑوائی وچ ہتھ ونڈیندے ' ایہ ساکوں پیلھوں دیاں ٹوریاں پٹھیندے, اساں ایندے کیتے امنب تے نارنگیاں رہیندے ہیں, اینکوں ساڈی بولی آندی ہے ' ایہ ساڈے نال ساڈی بولی وچ الویندے ' اساں ایندیاں گالہیں وچوں بیت بنڑیندے ہیں ' ایہ حملہ آور تے ریاست دے خدا توں اصلوں وکھرا ہے۔ رفعت عباس
قادر بخش گرماݨی
*"بزم_ قادر"*
مصنف:- چندر مکھی.
عید
ہر عید خوشی تے رورو کے اساں مونجھ دے ویلنڑے _ولدے ہیں.
سکھ سیت سمیت ہے بڈ ویندی جیہڑی آس دی بیڑی _ٹهلدے ہیں.
ہیں پاگل بهوئیں دے واسی تهی ودے چن اسمان کوں _ملدے ہیں.
اج عید ہے "قادر" کیا بنڑدے ڈیکهو روندے ہیں یا _کھلدے ہیں.
شاعر:-سئیں حاجی قادرگرمانی
تخت لہور تے اقبال سوکڑی نال شام
لکھت راݨا ابرار خالد
ہک وستی وچ تھئی جتھاں پلاک ولوں سئیں رفعت عباس دے پنجاپی شاعری ایوارڈ گھنݨ توں انکاردے بعد اقبال سوکڑی سئیں کوں چادر پوائی گئی جوانہاں ضیامردود دے دور وچ رائیٹرزگلڈ دا ایوارڈ گھنݨ توں انکار کیتاہائی (رفعت عباس سئیں اوں کٹھ وچ نہ آئے تے انہاں کوں چادر بعد وچ ملتان انہاں دے انکارآدٌر اچ پوائی گئی)۔۔۔۔۔۔اقبال سوکڑی سئیں دے بارے وچ سݨیج ملدی رہئی جوانہاں اردوشاعری چھوڑکے سرائیکی شاعری شروع کیتی ہائی، ول شاعریں دے انہاں نال جھیڑے یا انہاں دے بنہاں شاعراں نال جھیڑے، گروپ بندیاں، عام طور تے ڈٹھا گئے جو سوکڑی سئں ڈھیر ساراویلھا شاعریں نال اٹکیے ضرور رہ گئین تے انہاں کوں کہیں نہ کہیں توں ہمیش گۭلہ ای رہ گئے۔۔۔۔۔گزریل ڈینہاں نیشنل پریس کلب اسلام آباد وچ انہاں دے اعزاز وچ کجھ لوکاں شام منائی جیندے وچ سامعین دی اکثریت خالی کرسیاں ہن، شئیت انہاں دا ترسلہ نہ تھیا ہوسی جو اج بھٹوصیب دی شہادت دے ڈیہاڑے خالی کرسیاں نال شام مناوݨ لہور دے دربار وچ پلاک دے پلیٹ فارم تے پُج گئین ۔۔۔۔۔ایں توں ایہو نتیجہ نکلدے جو انہاں دا اےشعر۔۔۔۔۔
اے وقت ڈے سزامگرپتھرتاں گݨکے مار
ہوسگدے وقت ساڈا وی بانہہ بیل کل بݨے
انہاں اے شعر آپڑیں محبوب سانگے نہ آکھیاہوسی نہ ای انہاں سرائیکی قوم دی ترجمانی کیتی، ہووے نہ ہووے انہاں دے مخاطب اوہے شاعر ای ہوسن جنہاں کوں سوکڑی صیب ہمیش آپڑاں مخالف جاݨدے رہ گئین۔
اتھاں ہک سوال وی بݨدے، کیاسوکڑی صیب کوں تخت لہور دی راہ اٌنہاں لوکیں ڈکھلائی جنہاں گزریل ڈینہاں نیشنل پریس کلب اسلام آباد وچ اقبال سوکڑی نال شام منائی تے جیہڑھے ہرویلھے پارلیمنٹ دے مونڈھے تے بندوخ رکھ کے (استادفداحسین گاڈی کوں کٌوڑا کرن سانگے) سرائیکی سنجاݨکوں نشانہ بݨائی رکھدن، یا ول کئی بیامہربان وی ملوث اے۔۔۔۔۔۔۔!!
پر، تخت لہورکوں آپڑاں بانہہ بیل بݨاون دے بعد سرائیکی شاعر(جنہاں کوں سوکڑی صیب آپڑاں مخالف جاݨدے رہ گئین تے انہاں کوں بہوں پہلے آکھیا ہائی ”ہوسگدے وقت ساڈا وی بانہہ بیل کل بݨے“) او ہݨ اقبال سوکڑی سئیں کوں شئیت ایہوکجھ ای اہدے رہ ویسن۔۔۔۔
وگرنہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔!!
عابد سیال
عابد سیال مشہور سرائیکی قومیتی رہنما ہن۔ سرائیکی تحریک دے حوالے نال غیر ملکی دورے وی کر چکے ہن۔
عبدالعزیز آلِ سعود
نجد دا سعودی خاندان انیہویں صدی سے آغاز وچ جزیرہ نمائے عرب دے بہت بڑے حصے تے قابض تھی گیا ہئی لیکن مصری حکمران محمد علی پاشا نے آل سعود دی انہاں دی حکومت کوں 1818ء وچ ختم کر ݙتا ہئی۔ سعودی خاندان دے افراد اس دے بعد تقریباً 80 سال پریشان پھردے رہے اتھاں تک کہ 20 ویں صدی دے اوائل وچ ہیں خاندان وچ ہک ٻئی زبردست شخصیت پیدا تھئی جس دا ناں عبد العزیز بن عبد الرحمن ہئی جیہڑا عام طور تے سلطان ابن سعود دے ناں نال مشہور اے۔ thumb|His Majesty King Abdul Aziz Al Saud سعودی بادشاہ ابنِ سعود 1934ء وچ
سعودی حکومت دا قیام
ابن سعود انیہویں صدی دے آخر وچ اپݨے پیؤ دے نال عرب دے ہک ساحلی شہر کویت وچ جلا وطنی دی زندگی گزریندا پیا ہئی۔ اوہ بڑا با حوصلہ انسان ہئی تے اس دھن وچ رہندا ہئی کہ کہیں نہ کہیں طرح اپݨے آبا و اجداد دی کھوئی ہوئی حکومت دوبارہ حاصل کر گھنے۔ آخر کار 1902ء وچ جبکہ ایندی عمر تریہہ سال ہئی، اوں نے صرف 25 ساتھیاں دی مدد نال نجد دے صدر مقام ریاض تے قبضہ کر گھدا۔ اس دے بعد اوہنے نے باقی نجد وی فتح کر گھدا۔
1913ء وچ ابن سعود نے خلیج فارس دے ساحلی صوبے الحساء تے جیہڑا عثمانی ترکاں دے زیر اثر ہئی، قبضہ کر گھدا۔ اس دے بعد یورپ وچ پہلی جنگ عظیم چھڑ گئی جس دے دوران ابن سعود نے برطانیہ نال دوستانہ تعلقات قائم رکھے تے ترکاں دے خلاف کارروائی کیتی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد شریف حسین نے خلیفہ بݨݨ دا اعلان کر ݙتا تاں ابن سعود نے حجاز تے بھرپور حملہ کر ݙتا تے چار مہینے دے اندر پورے حجاز تے قبضہ کر گھدا تے 8 جنوری، 1926ء کوں ابن سعود نے حجاز دا بادشاہ ہووݨ دا اعلان کر ݙتا۔
عبداللہ ݙاہڑ
عبداللہ خان ݙاہڑ دا تعلق ضلع رحیم یار خان نال اے۔ پاکستان پیپلز پارٹی دے سرگرم کارکن ہن تے سرائیکی شناخت کیتے کم کریندن۔
بخت نصر
بخت نصر، ملک بابل دا بادشاہ، جیں نے زمانہ شہزادگی وچ مصر فتح کیتا۔ اپݨے پیو نبولا سر دے بعد تخت تے ٻیٹھا۔ 597ء ق م وچ یہوداہ دی بغاوت فرو کیتی۔ اوں علاقے وچ دوبارہ بغاوت تھئی تاں یروشلم کوں تباہ کر ݙتا (586 ق م ) تے چار ہزار یہودیاں کوں گرفتار کرکے بابل گھن آیا۔ یہودیاں دی اوں قید کوں بابل دی اسیری آکھا ویندے۔ اوں عہد وچ سلطنت دی زیادہ تر دولت بابل دی قلعہ بندی تے تعمیرات تے خرچ کیتی ڳئی، اوندا محل ہک عجوبہ ہئی۔ بابل دے معلق باغات ست قدیم عجائبات عالم وچوں ہک ہن، اونہی نے بݨوائے ہن۔ بابل علم و ادب تے تہذیب و تمدن دا بہت وݙا مرکز ہئی۔ بائبل وچ اوندا ذکر نبوکد نضر دے ناں نال ہے۔
تخت لہور دی وانج
دوستو ،تخت لہور دے وانج دے حوالے نال اکنامک رپورٹ ڈڈھ سال دی عرق ریزی نال چھیکڑی مراحل وچ ہے ،جیندے وچ گزریل ساڈھے چھی سال دے دوران ستویں این ایف سی ایوارڈدے تحت پنجاب حکومت کوں ملنڑ والے فنڈزدی تقسیم داتفصیلی جاءزہ گھدا گے ،جلدی اے رپورٹ جاری کرڈتی ویسی ،جیندے نال ملوم تھیسی جو پنجاب اےتلا ترقی یافتہ کیوں اے ، ول سراءیکی وسیب اےتلا پسماندہ کیوں اے !! اے رپورٹ سرائیکستان دا معاشی مقدمہ اے، اگرکوءی دوست ایں حوالے نال آپڑآں قیمتی مشورہ ڈیونڑ چاہے یاول ہتھ بھڑاءی کرن چاہے تاں سراکھیں تے ، ویلکم
ڈائری دا پنا 27
ڈائری دا پنا : 27
اوہ راما پیر ! میگھواڑیں دے دیوتا ' کچھ دے لُونڑے شیشے تے لُونڑی جھیل دے بھگوان ' نکے نکے کمیں کاریں وچ رُجھے ہوئے لوکیں دے اوتار !! اساں تیکوں ملنڑ کیتے آئے ہیں ' راما پیر اپنڑے مندر دیاں پوڑیاں وچ بیہ تھیا تے مسکیا  تو ہکے ویلے ہزاراں اپنڑے مندراں وچ ہزاراں اپنڑے یاتریاں کوں ملدیں, اساں تیکوں تیڈے بالک ڈیو جی دے کٹھے کاسبو اج ملنڑ کیتے آئے ہیں " راما پیر بیا وی مسکیا " اساں وی تیکوں ایں ویلے ہر جاہ پے ملدے ہیں " اوندیاں اکھیں بیاں وی بکھیاں " اساں کَچھ دی لونڑی وستی دے مندر وچ, بھوج دے کنبھاٹ دے گجرات دے سارے تیڈے استھاناں تے نال تیڈے بیٹھے ہیں ' سندھ دے سارے تیڈے مندریں وچ کٹھے تیڈے تھی گئے ہیں ' اساں سارے ہکے ویلے تَیں ہک کوں پے ملدے ہیں ' اساں بالیں تے موریں دی حیاتی تریمتیں دے آدر تے بارش کیتے آئے ہیں ۔ رفعت عباس
اردو دے ڈرامے
’’عہد قدیم کنوں سرائیکی وچ ڈرامہ لکھیندا آندے اتے اسٹیج تے وی پیش کیتا ویندا رہ ڳئے۔ ہندواں دے مذہبی تہوار، دُسہرے وچ ہک مہینے تک ناٹک سبھا پیش کیتا ویندا ہئی۔ جیندے وچ رام لِیلا، رام کہاݨی، رام لچھݨ دا بن باس، جھیٔں ڈرامے ہوندے ہن۔‘‘ (۱۸)
آغا حشر کاشمیری دے ترائے اردو ڈرامیاں دے ترجمے کوں سرائیکی ادبی مجلس، بہاولپور نے ۱۹۸۱ء وچ چھاپیا۔ (۱) خواب ہستی ، کوڑا خواب، (۲) سیج ݙکھاندی، سیج پُھلاں دی، دا ترجمہ فدائے اطہر نے کیتے۔ رستم وسہراب دا ترجمہ، رستم وسہراب دے ناں نال اسلم قریشی سرائیکی وچ ترجمہ کیتے۔ ممتاز مفتی دے ڈرامے ’’لوک ریت‘‘ دا ترجمہ ’’ڳل ڳلانواں ریت دا‘‘دے ناں نال حمید الفت ملغانی نے کیتا۔ جینکوں تھل دمان سرائیکی سنگت لیّہ نے اکتوبر ۱۹۹۲ء وچ چھاپیا۔ ’’مطبوعہ سرائیکی ڈرامے دی ابتدائی تاریخ در دید بھنوائی ونڄے تاں پہلے وݙے ڈرامہ نگار منشی غلام حسن، گانمݨ شہید ملتانی ڈسدن۔ انہاں دا ڈراما ’’سخی بادشاہ‘‘ نظم دی صورت وچ ہے تے ݙوجھا ڈرامہ ’’قمر الزماں و شہزادی حسینہ‘‘ نظم/ نثر ݙونہاں دے وچ لکھیل ہے۔ ݙوجھے نمبر تے غلام سکندر غلام لشاری بلوچ (۱۸۱۸ء۔ ۱۹۰۸ء) ہن۔ انہاں دا پہلا ناٹک جیڑھا کتابی صورت وچ شائع تھیا۔ او ’’یوسف زلیخا غلام والا‘‘ ہے۔ ایہ ڈرامہ وی نظم و نثر ݙونہاں صورتاں وچ ہے۔ تریجھا ڈرامہ جو شائع شدہ ملدے او سلطان الشعراء پیر بخش پیرݨ ملتانی دا ہے۔ منظوم ڈرامہ ’’روشن ضمیر‘، نظم و نثر تے سوہݨی مہینوال ۵۰ صفحات اُتے مشتمل ہے۔ منشی کریم بخش واصل مظفر گڑھی (۱۹۰۶ء۔ ۱۹۷۶ء) چوتھے وݙے ڈرامہ نگار ہن۔ انہاں دے لکھیئے ہوئے ڈرامے ’’خونی ماں‘‘، منظوم، روشن ضمیر نظم و نثر، ۴۴ صفحات اُتے مشتمل ہے۔ انہاں دا ڈرامہ ’’ہیر رانجھا‘‘، سرائیکی ڈرامہ نگاری دی تاریخ دا ہک اہم باب ہے۔‘‘
سرائیکی وسیب وچ انجو انج تہواراں، میلیاں ٹھیلیاں، شادی خوشی دے مواقع اُتے نقلی ٹولیاں، تماشے وال، بھنڈ، آپس وچ مختلف کرداراں دا روپ دھار کے جگت، وکتی بازی کریندے ہن۔ ڈرامے دی ایہ صورت منڈھ قدیم کنوں اڄاں تک ٹردی پئی ہے۔
حوالہ جات
ونکی:لوک کہاݨیاں۔ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی ڈراما۔ ونکی:ڈرامہ ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
عبداللہ ساقی سیال
عبداللہ ساقی سیال سرائیکی تحریک دے پراݨے کارکن ہن۔ انہاں دا تعلق بہاولپور نال اے۔
امان اللہ ارشد
امان اللہ ارشد رحیم یار خان دےشہر ظاہر پیر وچ رہندن۔
ڄم پل
جمݨاں 1971ء آغاز شاعری 1981ء استاد شاعری صوفی فیض محمد دلچسپ تعلم میٹرک
تصانیف
سئیں امان اللہ ارشد بارے سرائیکی دانشور سئیں سعید خاورؔ لکھدن:
امان اللہ ارشد لفظیں دے وڑنج وپار وچ سرائیکی دیاں سب صنفاں ورتین۔ایندی شاعری اُروار ،پار، حد ،بٖنے تے کہیں خاص عقیدے دی بٖدھل کائنی۔ بس انسانیت تے دھرتی دے ڈُٖکھیں دی پرچارک اے۔ ایندے نوحے دھرتی دے بدن تے کوک بنْ کُرلاندن ۔ محبت تے بغاوت ایندے سندھیں لتھی ہوئی اے۔ او محبت دا منکر نئیں پر ڈڈھپ دے خلاف اوندی محبت بغاوت بنْ ویندی ہے۔ بُکھ ، تریہہ تے روہی ، تھل ، دامان دی زندگی دریا دی ایں منْ تے ہووے تے بھانویں اوں مَنْ تے ، امان اللہ ارشد دے لفظیں وچ سہکدی پئی اے۔
نعت نال حاضری
جیڑھا سئیں دا غلام تھی ویندے
اوہو جگ دا امام تھی ویندے
شہر آقا دا جو وی ڈیکھ امدے
قابل۔ احترام تھی ویندے
جیلے تھیندی ہے سک مدینے دی
کتنا عالی مقام تھی ویندے
جیڑھا ایں در دی خاک تھی ویندے
اوندا دنیا تے نام تھی ویندے
عشق والے مریض کوں ارشد
ذکر سنڑدئیں آرام تھی ویندے ونکی:سرائیکی شاعر
غزل
ݙے میݙیاں اکھیں میکوں نیریں سمیت
گِھن اے اپڑیں خواب تعبیریں سمیت
بُھل ونجاں نہ آپڑیں اوقات کوں
میکوں دفناویں میݙیں لیریں سمیت
وقت دے دھوئیں ھے کر چھوریا دُوانک
دل دی الماری کوں تصویریں سمیت
بے گناہ تھی تے وی میں بے قیمتا
معتبر توں اتنی تعزیریں سمیت
ذہن باغی تھی ڳے ہُݨ مظلوم دا
کھس گھنی ترکش متاں تیریں سمیت
اے جیݙا اے کون سرکش ھے جیکوں
کیڑھی کیڑھی ڳالھوں ارشد مُکرسیں
تیں ݙے آ ڳیاں تیݙیں تحریریں سمیت
کلھپ دے قید خانے وچ نہ ہکلاں مار کوئی کائنی
اتھاں ہک ساہ سنگتی ھے جیندا اعتبار کوئی کائنی
‏
کیجھا ماحول ھے جو سر قلم تھی تھی تے ڈھاندے پن
کیتا تل وار کہیں کائنی چلی تلوار کوئی کائنی
اساں محفل دی رونق ہیں اساں محفل دے وچ تنہا
اساں ہیں یار ہر ہک دے اساݙا یار کوئی کائنی
محبت بے ریا جذبہ نہ کوئی تسبیح نہ کوئی سجدہ
وفا والیں مسیتیں دے اتے مینار کوئی کائنی
امان اللہ ارشد
منہ توں مونجھ کوں نال ہنجھوں دے دھووݨ ݙا نی آیا
اوتری اکھ کوں موتی موتی پووݨ ݙا نی آیا
فجریں توں_گھن شام تئیں گھمدوں`ول ݙیہدوں ہوں جاہیں
پل دے اندھے کھوہ تے جوڑا جووݨ ݙا نی آیا
پیر رنگیندے کیا اوندے ہتھ اپݨے رہ ڳۓ _چٹٹرے
ڳال کھڑے ھیں تھال تے مہندی لووݨ ݙا نی آیا
ھیں سانگے تاں اج تئیں کلھے کلھے_پھردے ہیسے
ہتھ پکڑݨ کیا کہیں دے پیریں پووݨ ݙا نی آیا
دل آھدے او ساݙا ھووے ، پر ھووے، کیوں ھووے
ساکوں وی تاں کہیں دا "ارشد" ھووݨ ݙا نی آیا
ھنڑ تاں اپنڑے وی گھر نہیں لبھدے
جھوک تیڈی توں `ول نہیں ویندے
یار پکھیاں کوں `پر نہیں لبھدے
میکوں آکھیس سفر حیاتی وچ
تیں جیہیں ہمسفر نہیں لبھدے
یار اونویں تاں ڈھیر لبھدے _ھن
یار ! `تیں جھیں مگر نہیں لبھدے
روز `نیناں سجا کے نہ _نکتا
روز اہل_ نظر نہیں لبھدے
پیار والے ایں جگ اتے "ارشد"
لوک _ھن مختصر نہیں لبھدے
‏(سئیں امان اللہ ارشد)
نکھڑ تے زندگی پر زندگی محسوس نی تھیندی
میڈے جذبات مر گئے ہن یا توں اوہو نیوی رہے گیا
توں ملدا ہئیں تاں مل کے اوخوشی محسوس نی تھیندی
اونویں تاں بادشاہ ڈھیر ہن اتھاں لفظیں دی شاہی دے
خیالیں وچ کتھاؤں پر تازگی محسوس نی تھیندی
اونویں کوڑی انا ہنجوں دا رستہ روک گھندی ھے
سجنڑ نکھڑن جڈاں کینکوں غمی محسوس نی تھیندی
نکل سیلاب اکھیں توں جیندے پیریں تونڑی پج گئے
میڈیں پلکـیں اُتے اوکوں نمی محسوس نی تھیندی
زمانے دی جفا ارشد ایجھا بے حس بنڑا چھوڑیے
خوشی ھے یا غمی ھے بھا لگی محسوس نی تھیندی
سائیں امان اللہ ارشد
میر عثمان
میر عثمان امجد سرائیکی زبان ءچ نظم دا شاعر ہے، کمپیوٹر سافٹویئر دا انجینئر ہے۔
ڄم پل
ضلع دیرہ غازی خان دی تحصیل تونسہ شریف دے ہک چھوٹے دیہات وستی بزدار ءچ ١٢ اپریل ١٩٩٧ء کوں ڄمین۔
نمونہ کلام
آزاد نظم ساڈا رُوآں رُوآں کَن
ساڈا رُوآں رُوآں اَکھّ
ساڈیاں نظماں ساڈا لَکھّ
ساڈیاں سمتاں ساڈا ساہ
ساڈے رستے ساڈا پریم
ساکوں کہیں دے نال کیا
کیا راما، کرشنا، بُدھّ؟؟
ساکوں اپنے یار دی سُدھ
میر عثمان
.
نثری نظم
شکوہ کیھری گاہل دا
جسم آزاد کائینی؟؟؟
جیھرلے ساڈی جھوک تیں
اندھارا بَل پوندے
جیھرے ویھلے
پوری جھوک ءچ نندر جاگ پوندی ہے
کہیں ونڑ دے ساہمنڑے
چاندنی ہیٹ کئ گاہلیں کرینداں
کیا تیکوں ایویں خیال کائینی آندے؟
'خیال آزاد ہن'...
میر عثمان
.
غزل
اُتنے تانڑیں سارے لوکی سُکھیے رہ ونجڑیے ہن
جتنے تانڑیں سارے پکھی وسدے رہ ونجنڑیے ہن
.
ساڈے بعد وی پیار محبت بیٹھکاں تھینداں رہسن
پاندھی توڑے نہ ووی ہوسن، رستے رہ ونجڑیے ہن
کیھرا بندہ آھدے ساڈی تانگھ کڈھائیں نہ بُجھسی
کیہڑا دعویدار اے ڈیووے بلدے رہ ونجنڑیے ہن
توں بس من دے اندرو پریت دا گوتم زندہ رکھیں
سادھو تیڈی وستی دے وچ آندے رہ ونجنڑیے ہن
میر عثمان
شعر
من تیں حسرت دی بھِک کھڑی رہسی
.
ایجھیں سک ہے رویجے جے جتنا
وت وی روون دی سک کھڑی رہسی
ساکوں توں ووی جو مل ونجیں توڑے
اپنڑے ویڑھے دی چھک کھڑی رہسی
توڑے قربت دے سُر سریلے ہن
ہجر گاونڑ دی سک کھڑی رہسی
پل پچھانویں تیں پل دے پلکیں تیں
کئ زمانیں دی چھک کھڑی رہسی
میر عثمان
نثری نظم
اچ کوھیڑ راتیں کوں بگا کر ڈتا ہا
راتیں دے آخری پہر اچ
محسوس تھیندا ہا آوازیں کوں
بس چار اکھیں جاگدیاں ہَن
میں اپنڑے ٹَھڈے ہتھ
تیڈے ملوک ہتھیں اچ ان سکیندا ہم
تیڈے میڈے درمیان چپ چپاتے لحظے،
لفظ بیان کر سگن ہا......
۔ کڈھائیں کڈھائیں
ناخوشگوار موڈ ءچ
جیھرلے انسان اپڑی سوچ دے
ولیئے ہوئے دَر وی نئ کھولنڑ چاہنا
اَکھیں بے اختیار
دیوار نال لگی گھڑی
کِلی نال ٹنگیئے ہوئے مُسلّے
یا پاووے نال لڑکدی تسبیح تیں وینیاں پیاں رہنن..
انھ دوران کوئی اگر تیڈا ناں چاووے
تاں محسوس تھیندے
تیڈے ناں دے "لا" کنو گھن کرائیں
کہیں جمیل "ہا" تک
شاید ہی توں سمجھیں
کویلی دی ٹور ٹردے لحظیں نال
ساڈی روانی تیڈے شور کنو ہئ
تیڈے لبیں تیں نچدے ہوئے لفظیں دے مور
دریھ ہن روہی کو ساوا کرنڑ واسطے
تائیں قربت دے رستے دان کر کے ساڈے وجود تیں دید دے چکور آزاد کیتن
میڈی ڈوجھی محبت واسطے
پہلی نظم ہک اعتراف ہے
میر عثمان .
کہیں نظم دا موضوع
نفرت نئ تھی سگدا
اکھیں صرف ڈیکھ سگدین....
محبت کنو ہٹ کے وی تھی سگدے
کیونکہ
اکھیں سمجھ ووی سگدین
آزاد نظم
جتھاں مرلیاں مشرک ہوون
جتھاں ٹُٹڑیں کمو رانڑیاں
جتھاں سادھو نفرت کرن
جتھاں صندل بالی ونجے
جتھاں اللہ صرف ڈراوے
جتھاں شرطیں نال محبت
جتھاں سایہ ووی مترایہ
جتھاں ساریاں پلکاں کنڈے
اُتھاں نظماں! ویڑھے، وسوں
اُتھاں نظماں چٹے جھنڈے
میر عثمان .
نثری نظم
پپلیں دی تنڑاں تیں
خیر خوش دعا سلام دے مچ وسمیساں
سوچ دی سلیٹ اتنی صاف کریساں
کہیں چہرے دا کوئ ناں کائینا رہسی
بے شک کہیں تیں گاہل نہ کھلے
ساریں چابیں تیں جندرہ لیساں
"قصہ" وسریا تاں نمی ویندا
مڑ کے وہانڑی کوں سجدہ ڈیساں
ڈھلدی دیغر دے متھے تیں پیرے دا تلک لیساں
نین نظارے دے سپرد تھیسن
سُنّ چپاتے ساہ سرخی اچ گھلسن
تِکھیں تِکھیں ٹر پوساں
ساریں کو پتے
ٹرین انتظار نئ کریندی.....
اکثر خوشاں کہیں خاص جاہ تیں
انسان واسطے منتظر ہوندن
جیویں ہک عرصے بعد
وطن ولنڑ تیں ہک خوشی
سڑک دے کنارے میڈے انتظار اچ ہوندی ہے
""تونسہ شریف 1 کلو میٹر""
شاید میں "مس مرزم" تیں یقین رکھداں
کیوں جو
میڈے کمرے دی ٹیوب تین رہونڑ آلا
چیڑا
کئ روز کنو مسلسل میکوں
پکھے نال کیویں لگی ہےے
Trace ٹریس
سوجھلا ووی ناشتے دی ٹیبل تیں بہہ گئے
تیڈیاں بے مقصد گاہلیں ووی ختم تھی گئین
یقیناً تیڈی نندر ہی
گھڑی دے مُنہ کنو ہتھ چاتے
میں ٹک ٹک واضح سنڑدا پیاں
وت اُویں سوجھلے دے نال نال
دھیان وچ ڈر دی دستک تیز تھیندی ویندی ہے...............
کیا مصیبت ہے یار
وت اینھ دفع
اکتاہٹ ،محبت کوں trace کر گھدے
ونکی:سرائیکی شاعر
مائیکروفکشن کیا ہے؟
مضمون مائیکروفکشن کیا ہے؟ −	لوظ مائیکرو فکشن ڈو انگریزی لوظیں مائیکرو Micro تے فکشن Fiction تےمشتمل ہے. پہلے فکشن کوں ڈیہدےہیں. ہک لوظ ہےFact یعنی حقیقی واقعہ. واقعےدی لوظیں دے ذریعے خیالاتی تصویر کشی کوں Fiction آکھیا ویندے.
زمانہ قدیم اچ اےداستان دی شکل اچ ہئ, لوگ تھوڑے مصروف تھئن تاں کہانی آ گئ حقیقت اچ کہانی وی داستان دی مائیکرو ہئ کیونکہ ہک داستان اچ کئ کہانیاں ہوندیاں ہن, ول زمانےچال وٹائ تاں ناول, ناولٹ,افسانہ, افسانچہ ت اختصاریہ آ گیا اےساریاں فکشن دیاں شکلاں ہن. ہنڑ آندےہیں مائیکرو دو, Micro دا مطلب ہےچھوٹا جیویں اجکل مائیکرو سم آئ ودی ہے, وڈی سم کوں کٹ تےمائیکرو کر ڈیندن, بلکل ایویں وڈے واقعےکوں 350تو 500 الفاظ دےاندر اندر لکھنڑ کوں مائیکروفکشن آہدن.
اتھاں ڈو سوال ہن, اختصاریہ تے مائیکروفکشن اچ فرق؟ اختصاریہ بہلے کےموجود فکشن وچو غیر ضروری مواد کٹ کےعوام دےاگو رکھنڑ کوں آہدن, یعنی خدیجہ مستور دا آنگن چھوٹا کر ت قاری دےاگو رکھنڑ. جبکہ مائیکروفکشن نویں تخلیق کوں آہدن.
ڈوجھا سوال. ایکوں مائیکروفکشن ہی کیوں آکھیا ویندے؟سمال یا منی فکشن کیوں نئ آکھیا ویندا؟ تاں اےکوئ انگریز دا پتر ڈس سگدے,میڈا استاد آہدے انگریزیں ایہو ناں رکھۓتاں ایں ت گزارا کرو خدا بخش کوں بکا ناں کرو. البتہ چین ت جاپان آلیں ایکوں نویں ناں ڈتن.ت میں ایکوں لنڈی کہانی آہداں. ایندی ضرورت ات واسطے پیش آئ ہےجو اج کہیں کنےاتنا ٹائم کئنی جو طویل داستاناں پڑھے ات واسطے 5, 7 منٹ اچ ہک واقعےدی تصویر کشی لوظیں دی صورت اچ شروع وی تھیوے, پیک وی آوے,فلیش بیک وی ہووے, ول اختتام وی تھی ونجےیعنی فکشن دےسارے مزے 5 منٹ اچ. اگو ایندیاں اقسام ہن, عمومی فکشن, سائنس فکشن, علامتی فکشن, رومانوی فکشن وغیرہ. ایندی ہک نشانی ہےعام طور تے مائیکروفکشن دا اختتام قاری دےذہن تےچھوڑ ڈتا ویندے, او جو چاہے ایندا اختتام سمجھے. یعنی وزیر راجےکوں دہ کولو رانی چھڑوا تے آن ڈتی تے راجا رانی اپنڑیں شاہی اچ خوش وسنڑ پۓ گۓ, مائیکروفکشن دا اختتام ایں نئ ہوندا.
ہک انگلش ایوارڈ یافتہ فکشن دا سرائیکی ترجمہ ڈیکھو,
دنیا دا چھیکڑی انسان کوٹھے اچ بیٹھا ہئ ابڑغت کوٹھے دا دروازہ کھڑکۓ.
عظمٰی گیلانی
عظمیٰ گیلانی ملتان نال تعلق رکھݨ آلی پاکستان ٹیلی ویژن دی ہک اداکارہ ہن۔ انہاں نے کئی لازوال ڈرامے کیتن۔
عائلہ ملک
عائلہ ملک کالاباغ ضلع میانوالی دی ہک سیاسی شخصیت ہن۔ انہاں دا تعلق نواب آف کالاباغ دے گھراݨے نال اے۔
ڈائری دا پنا 28
ڈائری دا پنا : 28
راما پیر کاسبو مندر دے بوہے تانڑیں آیا ' اوں ساکوں ہک بال توں موریں دے پَریں دا گُچھا گِھن سوبھ کیتا ' راما پیر بال کوں سو روپیہ ڈیونڑ کیتا ' بال نہ وچ سر ہِلایا ' راما اوندے سر تے ہتھ پھیریا تے سو روپیہ اوندے کھیسے وچ پا ڈِتا ' موریں دے پریں دا گچھا سینے لیندے مندر توں باہر نکھتیوسے ' عین ایں ویلے راما پیر کوہاں دور بھوج دے اپنڑے مندر وچ موراں دے کِرے ہوئے پَر کٹھے پیا کریندا ہا ' موریں دے دانڑا پانڑی دا اہر پیا سِتریندا ہا ' راما پیر کچھ دے لوکیں دی معاش وچ عملی برکت ہا ' لُونڑ دیاں کیاریاں تے لُونڑ دیاں ڈلیاں بناونڑ وچ تے لُونڑ کوں منڈی تئیں پُجنڑ تے لُونڑ دے نرخ تے لُونڑ ہاریاں دی روز دی حیاتی دا میلہ ہا ' راما پیر کچھ دے چٹے میدان وچ رنگیں دا تہوار ہا ' راما پیر ریاستی بھگوان نہ ہا اوہ این جی اوز دے پروگرامز تیں پوسٹرز توں گھبراندا ہا ' این جی اوز والے ایں بھگوان دا میلہ راجدھانی وچ لیندے ہَن ' راما پیر نہ ویندا ہا۔ رفعت عباس
شاہین صاحب دی زندگی
ﻣﺴﻠﻢ ﭨﺎﻭﻥ ﮈﯾﺮﮦ ﻏﺎﺯﯾﺨﺎﮞ ﻣﺮﺣﻮﻡ ﺣﻤﯿﺪ ﺍﺻﻐﺮ ﺷﺎﮨﯿﻦ ﺳﺌﯿﮟ ﺩﮮ ﮔﮭﺮ ﺍﻧﮩﯿﮟ ﺩﮮ ﺑﺎﻝ ﺑﭽﮯ ﻭﺍﭘﺲ ﺍﮔﺌﯿﻦ ﺍﺳﺎﮞ ﺳﺎﺭﮮ ﺩﻭﺳﺖ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻥ ﮬﺎﻭﺱ ﺭﺷﯿﺪ ﺍﺑﺎﺩ ﮐﺎﻟﻮﻧﯽ ﺗﻮﮞ ﻣﺴﻠﻢ ﭨﺎﻭﻥ ﺷﺎﮨﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﮔﮭﺮ ﻓﻀﻞ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﮞ ﻋﺮﻑ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻥ ﺧﺎﮞ ﺗﯿﮟ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﮞ ﻋﺮﻑ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ ﺧﺎﮞ ﻣﺤﻤﺪ ﺍﺷﺮﻑ ﺧﺎﮞ ﮐﻮﮞ ﻓﺎﺗﺤﮧ ﺍﮐﮭﻨﮍ ﺳﺎﻧﮕﮯ ﺳﺠﺎﺩﺧﺎﻥ ﻣﻠﮑﺎﻧﮍﯾﮟ ﺍﺣﺴﺎﻥ ﺧﺎﮞ ﭼﻨﮕﻮﺍﻧﯽ ﻣﻠﮏ ﺍﻣﺠﺪ ﺛﺎﻗﺐ ﺍﮮ ﮈﯼ ﺧﺎﮞ ﻟﻨﮕﺎﮦ ﺍﺣﺴﺎﻥ ﺧﺎﮞ ﭼﻨﮕﻮﺍﻧﯽ ﺍﺑﻮﻟﺤﺴﻦ ﺧﺎﮞ ﻟﻐﺎﺭﯼ ﻏﻼﻡ ﺍﮐﺒﺮ ﺧﺎﮞ ﮐﮭﻮﺳﮧ ﺩﮮ ﮐﭩﮭﮯ ﺍﮐﯿﮟ ﺩﻋﺎ ﮐﺮﺍﺋﯽ ﮈﮬﯿﺮ ﻟﺤﻈﮧ ﺷﺎﮨﯿﮞﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﺩﮮ ﺑﺎﺭﮮ ﮐﺎﻓﯽ ﮔﺎﻝ ﻣﮩﺎﮌ ﺗﮭﯿﻨﺪﯼ ﺭﮨﯽ ﺷﺎﮨﯿﮞﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺎﻟﯿﮟ ﮈﺳﺎﯾﺎ ﺍﺳﺎﮞ ﺑﺎﺑﮯ ﺳﺌﯿﮟ ﺩﮮ ﻧﺎﮞ ﺧﯿﺮﺍﺕ ﮐﺮﯾﻨﺪﮮ ﭘﺌﮯ ﺳﮯ ﺟﯿﻨﺪﮮ ﺍﭺ ﺑﺎﺑﮯ ﺳﺌﯿﮟ ﺩﮮ ﺗﻤﺎﻡ ﺩﻭﺳﺘﯿﮟ ﮐﻮﮞ ﺳﮉﯾﻨﺪﮮ ﭘﯿﻮﮞ ﺟﯿﻨﺪﮮ ﺍﭺ ﺷﺎﮨﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﺩﯼ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎﺭﮮ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﮐﯿﺘﯽ ﻭﯾﺴﯽ. اکبر ملکاݨی، ٨ جنوری ١٩ء.
بابل دے معلق باغ
بابل دے معلق باغات (Hanging Gardens of Babylon) دنیا دے سات قدیم عجائبات وچوں ݙوجھے نمبر تے شمار تھیندن تے ایہ اوہ واحد عجوبہ ہے جیندا اصل مقام حالی تک معلوم نی تھی سڳا۔ چھیویں صدی قبل از مسیح وچ بنو کد نضر (بخت نصر) (Nebuch Adnezzar) دے عہد وچ بابل (عراق) وچ کلدائی سلطنت دا احیاء تھیا تاں اوں نے اپݨی ملکہ شاہ بانو کیتے ایہ عظیم الشان باغات تعمیر کرائے جیں نے اپݨے وطن دے سبزہ زار تے حسین وادیاں کھو ݙتے ہن ۔ ایہ بابل (عراق) دے شہر وچ واقع ہن۔ ایہ شاہی باغ دے طور تے استعمال تھیندے ہن۔ انہاں باغات دی اچائی 80 فٹ ہئی۔ ایہ باغات حقیقتاََ معلق نہ ہن بلکہ اینجھی جگہ لائے ڳئے ہن جیہڑے درجہ بدرجہ بلند تھیندے ہوئی ساڈھے ترئے سو فٹ تک پہنچ ڳئے ہن۔ انہاں درجیاں دی تعمیر وچ ایں اَمر دا خیال رکھا ڳیا ہئی کہ زمین اینجھی ہووے کہ نہ درختاں دی نشونما وچ کمی آوے، نہ ہی پاݨی دی زائد مقدار تلویں درجیاں وچ ونڄ دیگر باغات کوں خراب کرے۔
عابدہ حسین سید
عابدہ حسین دا تعلق ضلع جھنگ نال اے تے اے ہک مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
ڈرافٹ پہلا پرت/رحمت عزیز چترالی
گزارش:رحمت عزیز چترالی سرائیکی ویکیپیڈیا کے پہلے صفحے پر کام کررہے ہیں، ازراہ کرم اس صفحہ پر کوئی ترمیم نہ کرے، شکریہ<templatestyles src="Template:Main Page/styles.css" />
<!--
عالیہ بلوچ
عالیہ بلوچ ضلع رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ آلی ہک سرائیکی گلوکارہ ہن۔
گامݨ دا حال
سوھنڑی مہنیوال    (جدید دور دی گالھ اے ٹکنالوجی دا دور اے)