cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلال محسن
غزل
بین دی بیشک چس چوائ اے میکوں ݙاݙے بشکو
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
انہیں ایڈمنسٹریٹرز تے جیوگرافرز دے نال نال اوں ویلھے بہوں سارے "انڈولوجسٹ" سنسکرت لٹریچر دی سٹڈی وچ رُڄھئے ہوئے ہئین۔ انہیں وچ ویلیم جونز، کول بروک تے میکس میولر جہیں سکالرز شامل ہئین۔ انہیں کوں رِگ وید، مہا بھارت تے ٻہوں سارے پُراݨ دی سٹڈی وچ ڄاݨ تھئی جو سندھو دے نال نال ہک ٻئے دریا دے ڈھڳ حوالے ہن جینکوں "سرسوتی" آکھیا ویندا ہئی۔ سنسکرت لٹریچر وچ اے ہک ٻہوں مقدس دریا ہئی تے اینکوں "شبد تے سیہنڑپ" دی دیوی دا درجہ ملیا ہویا ہئی۔ ایں لٹریچر وچ اے وی حوالہ ہئی جو ہک خاص ویلھے اے دریا سارسوتی بھوئیں اندروں چلیا گیا تے اڄاں وی الہ آباد دے نیڑے جتھاں گنگا جمنا دا ملاپ تھیندے، اتھاں سارسوتی بھوئیں دے اندروں واہندی ہوئی انہیں نال ملدی ہے۔ ایں جاہ کوں ہندو مقدس کتابیں وچ "تریونی سنگم" دا ناں ݙ تا ویندا۔
بلال محسن
غزل
ٹُر ڳئے چاچا نازو دُولی مُونجھا مُونجھا آیاں
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
رِگ وید وچ سارسوتی بارے لکھیا ہوئے جو اے جمنا اتیں شُتُدر (ستلج) دے وچالے واہندی ہوئی ساگر نال ونڄ رلدی ہے۔ انہیں حوالیں دی بݨیاد اُتیں اِنہیں سنسکرت سکالرز اے نتیجہ کڈھیا جو "سارسوتی" اصل وچ ایہو گھگھر ہاکڑا دریا ہئی جیندا سُکا ہویا واہݨ اڄاں وی موجود ہے تے ایندے نال ڈھڳ ہندیرے تے ٹھیہڑ تھئی ہوئی وسوں دیاں نشانیاں موجود ہن۔ ایندے نال ای ایں ڳالھ دی وی نشاندھی تھئی جو اڄوکے گھگھر دی ہک پوادھی ٻانہہ ٻیل نائیں دا اڄاں وی ناں سارسوتی ہے جیڑھی اوں پراݨی "ویدک دور" دی سارسوتی دی یاد ہے۔
بلال محسن
غزل
میکوں میݙے من دیاں سسیاں جݙاں دُورو نظرین
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
اے اوں ویلھے دی ڳالھ ہے جݙاں اے برٹش سکالرز اے سمجھیندے ہئین جو سندھ ہند وچ تہذیب دا آغاز سنٹرل ایشیا کنیں آریا دی مائیگریشن تے "ویدک پیریڈ" کنیں تھیندا ہئی جیڑھا جو انہیں دے حساب وچ 3500 سال پیلھوں دا دور ہئی۔ ویہویں صدی دے شروع وچ جݙاں پیلھوں ہڑپہ تے وت موہنجودڑو دے قدیمی شاہر دریافت تھئے تاں سندھ ہند دی تہذیب پورے ہک ہزار سال پچھوں لڳی گئی۔ ایں دریافت نال سندھ ہند بارے پوری کالونئیل ہسٹاریوگرافی دے کئی مفروضے وٹاوݨے پئے ڳئے۔
بلال محسن
غزل
جوڑ ٹھہیندا ریہاں پٹکا جُڑدا بݨدا آیاں
عشق عمر دی قید ءچ کائنی نہ کوئ ایندے قاعدے
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
ویہویں صدی دے چوتھے ݙہاکے وچ مشہور ارکیالوجسٹ آرل سٹائن بیکانیر تے بہاولپور وچ کئی آرکیالوجیکل مشن ٹھہائے تے اوندے وچ جتھاں اوں اوں ہاکڑا دریا دے واہݨ نال کئی ننویں ٹھیہڑ تے ہندیرے دریافت کیتے، اُتھاں اوں اے وی شاند ݙ تی جو اے سارے ٹھیہڑ تے ہندیرے قدیم وادی سندھ نال جُڑے ہوئے تھی سڳدن۔ بیکانیر وچ اوں ݙ ٹھا جو سُکے ہوئے ہاکڑا دا 160 کلومیٹر ودھ واہݨ موجود ہے تے اوندی اوسط چوڑائی 3 کلومیڑ کنیں وی ودھ ہے تے کتھائیں کتھائیں اے چوڑائی 6 کلومیٹر کنیں وی ودھ ویندی ہے۔
بلال محسن
غزل
پچھلے پاہرے محسؔن نُکریاں ٹوراں ٹُردا آیاں
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
آرل سٹائن بیکانیر کنیں بہاولپور آیا تاں اوں پوادھوں فورٹ عباس تے مروٹ کنیں پچھادھوں ݙ یراور تائیں آپݨی ڳول پھرول کیتی۔ اتھاں اونکوں موہنجودڑو تے ہڑپہ وچوں دریافت تھیوݨ آلی مُہریں جہیں نمونے ملے، ایں اوں ویلھے دے کئی تھاں تھپے تے ٹھیکراں ملیاں۔ ایندے نال نال اوں پیلھی واری رحیم یار خان دے نال پتݨ منارہ ݙ ٹھا تے آکھیس جو اے ہاکڑہ دا ہک پتݨ ہئی جتھوں بیڑیاں ہک کنارے کنیں ٻئے کنارے ویندیاں ہئین۔
بلال محسن
غزل
(سب دوستاں دی نظر)
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
ہندوستان تے پاکستان دی ونڈ پچھوں کجھ مدت کیتے اے دریافت دا کم رُک ڳیا۔ 1950 دے ݙہاکے وچ انڈیا آرکیالوجیکل سروے انڈین پرائم منسٹر جواہر لال نہرو کوں مشورہ ݙ تا جو وادی سندھ دیاں ودھیک جاہیں پاکستان وچ ریہہ ڳئین۔ ایں کیتے اے لازمی ہے جو انڈیا وچ ہریانہ، راجستھان تے گجرات دے علاقیں وچ وادی سندھ دی تہذیب دیاں ننواں جاہیں ڳولیاں ونڄن۔ جواہر لال نہرو ایں مشورے نال سہمت تھیا۔ جݙ اں اے آرکیالوجیکل سرے شروع تھیا تاں ٻہوں تھولی مدت پچھوں اے ڳالھ نشابر تھئی جو سبھ کنوں ودھ آرکیالوجیکل سائٹس پراݨے گھگھر ہاکڑے دے واہݨ نال ہن۔ ایں کم وچ اَمل آنندا گھوش تے بھن سوراج ݙ و آرکیالوجسٹ دا وݙا کم کیتا۔
بلال محسن
غزل
پیئو وی بڈھڑا ماء ہے ٻڈھڑی
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
انہیں ننویں دریافت شدہ جاہیں وچ رَکھی گڑھی، سسوال، متاتھل تے بالو سبھ توں اہم سمجھیاں ویندن۔ اڳوں ونڄ کنیں ڈھولا ویرا تے گجرات وچ کئی ٻیاں جاہیں وی دریافت تھیاں۔ جݙاں جو راجستھان وچ کالی بھنگن پیلھوں ای دریافت تھی چکی ہئی۔
پاکستان وچ آرکیالوجسٹ رفیق مغل ستر دے ݙ ہاکے وچ چولستان وچ ڳول پھرول دا کم کیتا۔ایں کم وچ اونکوں حیرت ای حیرت ملی۔ کُل ملا کنیں چولستان وچ 363 کنیں ودھ ہڑپہ کنیں پیلھوں تے ہڑپہ دور دیاں جاہیں ملیاں جیندے وچ گنیریوالہ جیہاں وݙا شاہر وچ شامل ہے جیڑھا موہنجودڑو، ہڑپہ تے ڈھولا ویرا دا سینگا ہئی۔
نوے دے ݙہاکے وچ آ کنیں سیٹلائٹ امیجری، جیو فزکس، جیالوجی تے انڈرگراؤنڈ واٹر ٹیسٹنگ جیہیں سائنسی ٹیکنیکس تے کاربن ڈیٹنگ دے میتھڈ کوں ملا کنیں گھگھر ہاکڑا دریا تے اوندی تہذیب بارے ٻہوں کجھ یقین نال آکھیا ونڄ سڳدے۔ سیٹلائٹ امیجریز نال ایں ڳالھ دی تصدیق تھیندی ہے جو ہک لمبا چوڑا سُکیا ہویا بیڈ گھگھر کنیں گھن، بیکانیر وچوں واندا، چولستان کنیں گُذردا اے تھر وچ داخل تھیندے۔ تھر کنیں کھپرو دے مقام کنیں اے اسلام کوٹ دے پوادھی پاسیوں تھیندا ہویا رݨ آف کچھ وچ ڈھاندے۔ ایندے کئی چھوٹے وݙے ٻانہہ بیل واہݨ ٻئے وی ہئین۔ اینویں روپر کنیں ستلج دا ہک سُکیا ہویا واہݨ ایندے نال آن ملدے جیندے نال ایں ڳالھ دا ڳمان ہے جو کݙ اھیں ستلج وی ایندے وچ رَل کنیں واہندا ہئی۔
بلال محسن
غزل
تئیں تئی مالک کیویں پُجسی
آسرے نال دعا ہے بڈھڑی
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
جیوفزکس، جیو کیمسٹری تے جیالوجی دیاں ریسرچز ݙ سیندن جو گھگھر ہاکڑے دے ایں واہݨ وچ اینجھا میٹریل (کیری رنگی ریت) ملدے جیڑھا جو "گریٹر ہمالیہ" کنیں پاݨیاں نال گھلیج اتھاں موجود ہے۔ ایندا مطلب ہے جو نو ہزار سال پیلھوں اے گھگھر ہاکڑہ ہمالیہ دے گلیشئرز کنیں پاݨی گھندا ہئی۔ اینویں بھورے پیلے رنگ دی ریت تے وت بھورے رنگ دی مٹی ایندے انجو انج سورسز تے پیریڈز دی ݙ س ݙ یندی ہے۔
بلال محسن
غزل
عُشر زکاتاں کٹھیاں کر کے
گھندی ونج دوا ہے ٻڈھڑی
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
انہیں ریسرچز نال کجھ ڳالھیں جیڑھیاں نتریج کنیں آندن، او اے ہن۔
نو ہزار سال پیلھوں اے گھگھر ہاکڑا دریا گریٹر ہمالیہ کنیں رݨ آف کچھ تائیں ہک انج دریائی سسٹم وانگ واہندا ہئی۔ ساڈھے چار ہزار سال دے قریب جݙ اں میگھالیا پیریڈ تحت مون سون سسٹم کمزور تھیا تے ایندا واٹر شیڈ ایریا گھٹ ڳیا۔ ایں ویلھے روپر دے کولہوں ستلج اپݨی مݨ وٹائی تے او ایندے وچ واہوݨ شروع تھیا۔ گھگھر، اوندے ٻانہہ بیل دریا تے ستلج مل کنیں ٻہوں مدت چلدا ریہا۔ وت جݙ اں ستلج ہک واری اپݨی مݨ وٹائی تے موجودہ چینل وچ واہوݨ شروع تھیا تاں اے دریا ہریانہ تائیں ہک موسمی دریا بݨ ڳیا۔
ننویں آرکیالوجیکل سروے نال اے وی ڄاݨ تھئی جو گھگھر ہاکڑہ۔ سرسوتی دریا دے واہݨ وچ ہندسندھ دی قدیم تہذیب دیاں سبھ توں ودھ جاہیں ہن۔ جے گھگھر ہاکڑہ دے واہݨ تے گجرات کوں کٹھا کیتا ونڄے تاں اے کل "آرکیالوجیکل سائٹس" دا 60 فیصد بݨدن۔ ایں کیتے ٻہوں سارے سکارز اے وی آہدن جو ایں قدیم تہذیب دا ناں "سندھ سرسوتی تہذیب" ہووݨا چاہیدے۔
چھیکڑی ڳالھ: گھگھر ہاکڑے نال جو تھیا، اوہو اتھوں دی وسوں نال تھیا۔ گھگھر ہاکڑے دا واہݨ کیا سُکیا، پوری وسوں ٹھیہڑ تے ہندیرہ بݨی ڳئی۔ کل دی ڳالھ کل نال ہے۔ اڄ دی ڳالھ اے ہے جو ستلج، بیاس تے راوی دے مکݨ پچھوں ایں وسوں دا کیا تھیسی؟ تھی سڳدے کجھ مدت کیتے وادی سندھ ایں خسارے کوں جھل ونڄے۔ پر انت وچ تاں انہیں دریاویں دے سُکݨ نال اڄوکی تہذیب بھن ترٹ دا شکار تھیسی تے ایندا بھوڳ اڳلے کئی صدیں تائیں اتھوں دے لوکیں کوں ای بھوڳݨا پوسی۔
مشتاق ڳاݙی ونکی:تاریخ
بلال محسن
غزل
رُکھی سُکھی کھا ویندی ہے
گھندی کیندا ساہ ہے ٻُڈھڑی
اُلفت دا دریا ہے ٻُڈھڑی
او کیا جاݨے کیا ہے ٻُڈھڑی
بݨ کے مُفتی فتوے نہ لا
درس دی ابتدا ہے ٻڈھڑی
مالک راضی اُونہاں کیتے
رب دی خاص عطا ہے ٻُڈھڑی
ساری رات میں کھنگدا رہیاں
اُو وی بے پروا ہے ٻڈھڑی
ہتھ ٻدھ محسؔن عرضی میݙی
گوݙے نال ٻلھاہے ٻڈھڑی
غزل :-
اج ضروری ہے کل ضروری ہے
جیونڑ جوگا عمل ضروری ہے
ونجاں نہ سالاں دے سال ندر ءچ
تیڈے کیتے تاں پل ضروری ہے
نہ سُہنڑی صورت شکل ضروری ہے
عیب اے لوکاں دے عیب نہ گنڑ
عیب اپنڑا در اصل ضروری ہے
ضرورتاں وی ضروری ہودین
ضمیر لیکن اٹل ضروری ہے
توں چھوڑ اینکوں کتاب پڑھ کوئ
کیا میڈی محسن غزل ضروری ہے
بلال محسن
غزل
لاج بوچھنڑ دی نئے رکھیندا تاں نال میڈے مُکا کے ٹُر ونج
سوال سینگھیاں دے سر توں لہسن ڈوچار گالھیں الا کے ٹُر ونج
میں سیجهہ سِک دی سجا کے سانول جواب تیڈے دی منتظر ہاں
دل دی دنیا اُجاڑی ویندیں ولا وسیسیں ڈسا کے ٹُر ونج
سنگھار سارا بےکار میڈا رنگین ونگاں ڈیکھیساں کیکوں
پیساں باہیں میں کیندے گل ءچ اے ہار اپنڑاں توں پا کے ٹُر ونج
مونجھ تیڈی مُکا نہ چھوڑے معصوم دل دا احساس کر چا
جوانی تانگ ءچ میں گال ڈیساں بڈھہیپے کولوں ہے خوف میکوں
جہان جیونڑ نہ ڈیسی جگ تے اے بار ہتھاں تے چا کے ٹُر ونج
بے چین دل کوں آ چین ویسی ہے عرض میڈی قبول کر چا
اے پیرے تیڈے کڈاھیں تاں ولسِن توں پیر محسن چُما کے ٹُر ونج
سئیں بلال محسن
ݙوہڑہ
ہاویں مقصد میݙی زندگی دا تیݙی تانگ جہان ءچ گھن آئی اے
ٻݨی سِک سئیں دی پہچاݨ میݙی  تاثیر زبان ءچ گھن آئی اے
چھڑا سُݨ کے محسؔن ناں تیݙا دل ݙیکھ ایمان ءچ گِھن آئی اے
کر یار بہانہ شاعری دا تیݙی  مُونجھ  میدان ءچ  گِھن آئی اے
ونکی:سرائیکی شاعر
ابو ہبیرہ بصریؒ
خواجہ امین الدین ابوہبیرہ بصریؒؒ، سلسلہ چشتیہ دی ہک اہم شخصیت ہن۔ اکثر مشائخ نے صرف ہبیرہ ہی انہاں دا ناں لکھا۔ بعض ابو ہبیرہؒ آہدے ہن. انہاں دا لقب امین الدین ہئی۔ ابو ہبیرہ بصریؒ دی ولادت 167ھ وچ تھئی. انہاں دا تعلق بصرہ نال ہئی تے اکابر وقت وچوں ہن۔
حالات زندگی
ابو ہبیرہؒ ستارہاں سال دی عمر وچ علوم ظاہری توں فارغ تھئے. بعد وچ حذیفہ مرعشیؒ دے مرید و خلیفہ اعظم بݨے۔ ہر روز ݙو وار قرآن ختم کریندے. حذیفہ مرعشیؒ دے مرید ہووݨ توں پہلے آپؒ نے تریہہ سال ریاضت شاقہ وچ گزارے. مجاہدہ و ریاضت وچ بے مثال ہن. ہک ݙینہ زارو قطار روندے پئے ہن کہ ہاتف غیبی توں آواز آئی، اساں تیکوں بخش ݙتا. حذیفہ مرعشیؒ دی بارگاہ وچ ونج. مرید تھیوݨ دے بعد ہک ہی ہفتے وچ مقام قرب حاصل تھی گیا تے ہک سال بعد خلافت ملی۔ جیں ݙینہ خرقہ خلافت عطا تھیا، انہاں دے ناں توں ہک شاخ تصوف وی نکلی جینکوں ’’ ہبیریہ‘‘ آکھا ویندا ہے. انہاں دے بہت سارے خلفاء ہن. سب توں زیادہ مشہور ممشاد علوی ہن۔ جیں ݙینہ خلافت ملی اوں ݙینہ توں نمک تے شکر ترک کر ݙتی تے لذت کام و دہن توں دست بردار تھئے. آپؒ اس قدر روندے ہن کہ بعض اوقات حاضرین کوں اندیشہ ہوندا کہ آپؒ فوت تھی ویسن۔ ہک سو ویہہ سال تک زندہ رہے۔ ہمیشہ باوضو رہندے ہن۔ بلا ضرورت گفتگو نہ کریندے ہن تے اللہ دے ذکر وچ مشغول رہندے ہن۔ آپؒ صاحب عالی کرامات ہن.
وفات
ابو ہبیرہ بصریؒ دی وفات 7 شوال 278ھ کوں تھئی. بعض جگہ 287ھ ہے. انہاں دی عمر ١٢٠ سال ہئی ۔
ضلع کشمور
ضلع کشمور صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ضلعی صدر مقام کندھ کوٹ ہے۔ ٢٠٠٤ء وچ ضلع بݨیا ہے، پہلے ضلع جیکب آباد وچ شامل ہائی۔
جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے۔
تاریخ
٢٠٠٤ء وچ ضلع بݨیا ہے، پہلے ضلع جیکب آباد وچ شامل ہائی۔
دِلو ٹالبر
اپݨے لوکیں دی اپݨی وساخیں دی اپݨی چس اے. .
فصولی دلبہار تالپور المعروف دلو ٹالبر کن قصے تاں اساں اپݨے بلپن کن سݨ جلئیوں اج نینگر مارکے چھلے سݨن شروع کر ڈتن. . .دلو ٹالبر اپݨے وسبے دا سوہݨاں کردار تے وساخیں دی رونق اے. .
دلو اھدے میڈے قصے دیاں چھتری لڑیاں ان تے ہک لڑی 9 راتیں چلدی اے. .
پچھلے سیالے قالو خان بزدار، اللہ بشک بزدار ، سلطان بزدار تے بئی سنگت ہک ہفتہ پورا قصہ سݨدے رہ گۓ پر قصہ ناں مکا لگدے دلو دا قصہ واقعی طویل اے. . اساں سوچیا ہا جو کوڑ مریندے. . . پر مارکا بغا تھی گۓ قصہ نہ مکا. . (بلال بزدار)
سرائیکستان دے ذاتاں
thumb|سرائیکی خطہ سرائیکستان وچ اکثریتی نسلی سرائیکی ڳوتھاں دے نال نال مختلف نسلاں دے ذاتاں تے قبائل رہندن جیہڑے کہ سرائیکی رسوم و رواج تے ثقافت دی سنجاݨ ہن. سرائیکی وسیب اچ مختلف نسلی گروہاں دے قبائل دی درجہ بندی ایویں کیتی ویندی اے:
حضرت ابو درداء
حضرت ابو الدرداء رضی اللہ عنہ مشہور انصاری صحابی ہن تے آپ تارک الدنیا اصحاب صفہ وچوں ہن ۔ عویمر ناں، ابوداؤد کنیت ، قبیلہ خزرج دے خاندان عدی بن کعب توں ہن. نسب نامہ ایہ ہے، عویمربن زید بن قیس بن امیہ بن مالک بن عامر بن عدی بن کعب بن خزرج بن حارث بن خزرج اکبر. والدہ دا ناں مجتہ ہئی جیہڑے ثعلبہ بن کعب دے سلسلہ نال وابستہ ہن۔ درداء آپ دی بیٹی دا ناں ہے۔
حالاتِ زندگی
ابودرداء ݙوجھے اکابر انصار دے ہک سال بعد 2ھ وچ مشرف باسلام تھئے، اس دی وجہ ایہ ہے کہ انہاں دا اسلام تقلیدی نہ ہئی، اجتہادی ہئی، ممکن ہے کہ ایہ ہک سال مزید غور و فکر تے کاوش و تحقیق وچ صرف تھیا ہووے۔ لیکن قبول اسلام وچ ایہ ہک سال تمام عمر انہاں کیتے لیے تکلیف دہ ریہا فرمایا کریندے ہن کہ ہک پل دی خواہش نفس دیرپا غم پیدا کریندی ہے۔
حضرت ابو درداء فساد وشر توں دور بھڄدے ہن ،شام دا ملک حجاز توں کہیں حال وچ بہتر نہ ہئی لیکن فتنیاں دے زمانے وچ شام ہک حکومت دے ماتحت بہر حال قائم رہا تے حجاز وچ ہر سال نویں فوج کشی دا سامݨا ہئی، ابودرداء دی سکونت شام دا ایہو سبب ہئی، فرمیندے ہن کہ جس مقام تے ݙو آدمی ہک ڳٹھ زمین کیتے منازعت کرن میں اس کوں وی چھوڑ ݙیوݨا زیادہ پسندکریندا ہاں۔
غزوات وچ شرکت
غزوہ بدر دے دوران او مسلمان نہ ہن اس واسطے اس وچ شریک نہ ہن ، غزوہ احد حالت ایمان وچ پیش آیا، اس وچ نہایت سرگرمی نال حصہ گھدا ،گھوڑے تے سوار تھی کے میدان وچ آئے، آنحضرتﷺ نے انہاں دی شجاعت و بسالت کوں ݙیکھ کے فرمایا :
"نعم انفارس عویمر"
یعنی عویمر کس قدر اچھے سوار ہن۔
احد دے علاوہ دیگر غزوات وچ آنحضرتﷺ دے ناـ شرکت کیتی ، سلمان فارسی نے اسلام قبول کیتا تاں آنحضرتﷺ نے انہاں کوں ابودرداء دا اسلامی بھائی تجویز فرمایا۔
وفات
ابودرداء مسافرانہ زندگی بسر کریندے ہن. ہجرت دا ٻتیہواں 32ھ سال ہئی کہ ایہ مسافر کاروان سرائے عالم توں وطن مالوف کوں سدھار ڳیا۔
آسٹریا وچ اسلام
اسلام 2001ء دی مردم شماری وچ آسٹریا دی کل آبادی دا 4.22 فیصد ہے۔ دیگر ابنائے وطن وچ کاتھولک (73.6٪)، لادینی (12 فیصد) تے پروٹسٹنٹ (4.7٪) ہن۔ 8،032،926 افراد دی رہائشی آبادی وچ آسٹریا وچ تقریباً 338،988 مسلمان موجود ہیں۔
تفصیل
1971ء وچ آسٹریا دی آبادی دا صرف 0.3 فیصد مسلماناں تے سرکاری طور تے درج کیتا گیا ہئی۔ 1981ء وچ صرف 158،776 مسلماناں کوں سروے (آبادی دا 2 فیصد) وچ شمار کیتا گیا ۔ 10 سال دے اندر آسٹریا وچ مسلماناں دی دگنی تعداد ترکی توں آوݨ والیاں دی جانب توں انہاں دے مذہب دے بارے وچ مردم شماری وچ صحیح بیان ݙیوݨ نال تھئی ہے۔
آسٹریا دی قدیم ترین مسجد 1887ء فوجی خدمت وچ شامل مسلماناں دی سہولت کیتے لیے آسٹریائی حکومت دی جانب توں ویانا وچ بݨائی گئی ہئی۔ اس وقت ملک وچ 200 توں زائد مساجد ہن۔
آسٹریا وچ اسلام گزشتہ سو سالاں توں سرکاری طور تے ہک تسلیم شدہ مذہب ہے۔ تاہم اتھوں دے زیادہ تر عوام ہک تاریخی واقعے دے بارے وچ زیادہ ڄاݨدن ۔ ایہ واقعہ سنہ 1683ء وچ ویانا دا محاصرہ ہے، جݙݨ مسلماناں دی سلطنت عثمانیہ دی مسیحیاں دے زیرِ تسلط یورپ دی جانب پیش قدمی روک ݙتی گئی ہئی۔ حالیہ چند سال وچ آسٹریا دے انتہائی دائیں بازو دے خیالات دے حامی سیاست داناں دے اسلام مخالف بیانات شہ سرخیاں وچ رہے ہن۔
حضرت عمر دا ابن عباس کوں گورنر نہ بݨاوݨا
مسعودی نے ابن عباس توں نقل کیتا کہ حضرت عمر نے میکوں سݙایا تے آکھا:حمص دا گورنر فوت تھی ڳیا ہے، اوہ نیکوکار ہئی تے نیکوکار گھٹ ہن تے میکوں امید ہے کہ تو انہاں وچوں ہیں لیکن میݙا تیݙے بارے دل وچ ہک خدشہ ہے، تیݙا کیا خیال ہے؟
حضرت عمر: تیکوں ایندے نال کیا غرض ہے؟
ابن عباس:میں اینکوں ڄاݨݨا چاہندا ہاں، اگر اوہ خطرناک ہے تاں میکوں وی اوندے خطرے دی طرف متوجہ تھیوݨا چاہیدا اے جیویں کہ تساں میݙے بارے فکر مند تھئے ہو تے کے میں اوندے توں بری ہاں تے میکوں یقین تھی ویندے کہ میݙے وچ اوہ برائی نی تاں ایں کم کوں قبول کریساں، میں تہاکوں ݙٹھے کہ جیں چيز دے بارے وچ فکر مند ہوو اوندی کوئی وجہ ہوندی ہے۔
حضرت عمر:اے ابن عباس!میں ایں چيز توں خوف زدہ ہاں کہ تیݙی گورنری وچ کوئی حادثہ پیش آوے، تیݙی حکومت وچ اے تھیوݨے کہ توں لوگاں کوں آکھݨ لڳیں:ساݙی طرف آؤ، تے تساں اپݨے بنی ہاشم دے سوا کہیں کوں قبول نہ کریسو، لیکن میں نبی اکرمﷺ کوں ݙٹھا ہئی کہ تیکوں دور رکھا تے ݙوجھیاں کوں کم تے لایا۔
ابن عباس:تہاکوں خدا دی قسم!اگر ایویں ہے تاں گورنری کیوں ݙیندے ہو؟
حضرت عمر:خدا دی قسم!معلوم نی کہ کیا توں گورنری کیتے مناسب ہاویں تے تیݙے نال حسد و بدبینی دی وجہ توں تیکوں (خلافت اول دے دوران) دور رکھایا ڳیا یا اوہ ݙر ڳئے کہ متاں تیݙی بیعت کرݨ دا معاملہ مشکل نہ تھی ونڄے تاں اے تھیا، بہرحال تیݙی رائے کیا ہے؟
ابن عباس:میݙا خیال ہے کہ میں تہاݙے کیتے کم نہ کراں؟
حضرت عمر:کیوں؟
ابن عباس:اگر میں ایں حالت وچ تہاݙے کیتے کم کراں کہ تساں میݙے بارے مطمئن نہ ہوو تاں ہمیشہ میں تہاݙی اکھیاں اچ کنڈا بݨا رہساں۔
حضرت عمر: پس ایں معاملے وچ کوئی مشورہ ݙے۔
ابن عباس:کہیں اینجھے شخص کوں کم تے لاؤ جیہڑا تہاݙی نظر وچ تے تہاݙے کیتے زیادہ صالح ہووے۔
انجم لاشاری
سرائیکی دا انجم
انجـم لا شـاری
لکھت: کرن لاشاری
صدر سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان
بھا چاوݨ آئی چلھ توں بݨ ٻیٹھی گھر دی سئیݨ،،
(انجم لاشاری)
یادش بخیر میں کہیں جاہ پڑھیا ھا جو احمد پورشرقیہ سرائیکی ادب دا لکھنئو ھے برحال اساکوں لکھنئو نال مطلب کینھی،
پر اے حقیقت ھے جو احمدپورشرقیہ دی دھرتی ہمیشہ سرائیکی ادب سانگے زرخیز ثابت رہی ھے، اتے اتھاں سرائیکی ادب دے کئی نامور درخشاں ستاریاں دا خمیر ھے،
اتے جیندے وچو ھک روشن ناں سئیں انجمؔ لاشاری سئیں ھن.
سئیں انجم لاشاری صاحب دا اصل ناں سجاد الحسن خان لاشاری ھا تے جناب عظیم سرائیکی انقلابی شاعر سئیں سفیر لاشاری دے وݙے پتر ھن،،
سئیں انجم صہیب 1956 دے وچ احمدپورشرقیہ دے نیڑے وستی مہراب والا وچ پیدا تھئے تے ابتدائی تعلیم تو گریجویشن تئیں احمدپورشرقیہ تے بہاولپور وچ حاصل کیتی.لفظیں دی جڑت دا سوبھ تے تخیل دا الہام گھر دی وراثت ھا تے شاعری دا آغاز ٻلپݨ توں ہی شروع کرݙتا، جناب سئیں اردو تے سرائیکی دے بہترین شاعر ھن تے خاص سرائیکی شاعری وچ انھاں دا اّچا ناں ھے،،
زندگی دے گزروہاݨی کریندے اسی (80) دے ݙھاکے وچ کراچی آ ڳے اتے صحافت نال وابستہ تھی گے ایں دوران نواے وقت، تے جنگ اخبار جیے اداریاں وچ کافی اہم عہدیاں تے کم کیتا تے نال نال اردو کالج کراچی تو ایم اے صحافت دی ڈگری حاصل کیتی،،
پر قدرت کوں کجھ ٻیا منظور ھا تے سئیں کو ݙو (2)رمضان 1997 کو اچانک سر وچ درد پیا، جنھیں کو ایمرجنسی وچ ہسپتال ٻڄایا ڳیا، پر او تئیں رب سوہݨے اپݨے پیارے کو واپسی دا سݙ مار چکے ھن، تے سرائیکی زبان دے اے روشن ستارے محض چالھی (39)سال دی عمر وچ ماء ٻولی سرائیکی کوں لازوال تخیل ݙے تے ایں جہان فانی تو جھوک لݙا گئے،،
اڄ وی سئیں انجم لاشاری صاحب اپݨے کلام دی صورت وچ اساݙے درمیان موجود ھن تے راہسن،،
آخر وچ سئیں دے کلام دا ھک بہترین نمونہ،، جیندے وچ اپݨی روہی نال محبت دا اظہار کریندے پن
روہی چولستان تے شالا کرم کرے کلتار،
بونداں ساوݨی جل تھل تھیوے چودھار،
نند نہ ماون کھیرڑے ہرپاسو موج بہار،
کنڈا ڄال کرینھ کھپ لئی لاݨا کرے سنگار،
روہی بݨے کنوار ݙہینھ ماݨے بھاگ سہاڳ دے
ضلع گھوٹکی
ضلع گھوٹکی صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ایہ سکھر ڈویژن وچ شامل ہے۔ صدر مقام میرپور ماتھیلو ہے۔
جغرافیہ
میدانی تے جنگلات دا علاقہ ہے۔
انجینئرنگ
thumb|سٹیم انجن سائنسی تحقیق وچ پیش آوݨ والے ٹیکنیکل معاملات و مسائل دے حل تے ضروریات زندگی کوں آسان بݨاوݨ تے انہاں دے ارتقا و بہتری واسطے سائنٹفک تے ٹیکنیکل قوانین تے اصولاں دے اطلاق دا علم انجینئرنگ سݙیندا اے تے این علم دے ماہر کوں انجینئر آکھا ویندا اے. انجینئرنگ دے بہوں شاخاں ہن مثلاّ مکینیکل، سول،. الیکٹریکل، الیکٹرونکس، کیمیکل، ایگریکلچر، مائیننگ، میڈیکل انجینئرنگ، بائیو انجیئرنگ، جینیٹک انجینئرنگ وغیرہ. پاکستان وچ کئی سرکاری و نجی یونیورسٹیاں انجینئرنگ وچ گریجویشن، پوسٹ گریجویشن، ماسٹر، ایم فل تے پی ایچ ڈی کرویندیاں پیاں ہن جنہاں وچ این ای ڈی یونیورسٹی کراچی سب توں قدیم اے تے اس توں علاوہ یو ای ٹی پشاور، یو ای ٹی ٹیکسلاٰٰٰ، یو ای ٹی لاہور، مہران یوای ٹی جامشورو تے زکریا یونیورسٹی ملتان قابل زکر ہن. انجینئرنگ دے شعبے دی ترقی تے انجینئرز دی تکنیکی و علمی تربیت واسطے وی بہوں سارے ادارے موجود ہن جنہان وچون پاکستان انجینئرنگ کونسل، نیشنل ٹیکنالوجی کونسل، ٹیوٹا، آئی ای پی (مراکز کراچی، اسلام آباد، لاہور، ملتان، پشاور، کوئٹہ) تے انسٹی ٹیوشن آف مکینیکل انجینئرز برطانیہ (پاکستان چیپٹر) اہم ہن.
ضلع گھوٹکی
زباناں
سندھی تے سرائیکی
انجینئرنگ
میکاٹرونکس
میکانیات تے الیکٹرونیات دا ہک امیختہ لفظ ہے، جس وچ میکانیات توں آلا تے برقیات توں قیات کوں مرکب کرکے لفظ آلاقیات (mechatronics) بݨایا گیا ہے۔ آلاقیات وچ آلاتی ہندسیات، برقی ہندسیات تے کمپیوٹر انجینئرنگ جیہے شعبہ جات علم توں استفادہ کیتا ویندا ہے تے مقصد اس متعدد الاختصاص دا ایہ ہوندا ہے کہ انہاں تریہاں علوم کوں بنیاد بݨیندے ہوئے خودکارین (automata) دا مطالعہ، ہندسیاتی نقطۂ نظر نال کیتا ونجے۔
مکینیکل انجینئرنگ
thumb|مکینیکل انجینئرنگ انجینئرنگ دی اے شاخ کل پرزے تے سادہ مشیناں توں لا کے ہیوی مکینیکل سسٹمز دا احاطہ کریندی اے.
میکانی انجیئرنگ ،انجیئرنگ دی اوہ شاخ ہے جس وچ طبیعیات تے مٹیئریل سائنس دے اصولاں کوں استمال کریندے ہوئے کہیں وی میکانی سسٹم دا تجزیہ، ڈیزائن ،مینوفیکچرنگ تے ݙیکھ بھال کریندے ہن-ایہ انجینرنگ دی او شاخ ہے جس وچ حرارت یا تاں پیدا تھیندی ہے یا ول استعمال تھیندی ہے کہیں وی چیز کوں ڈیزائن کرݨ یا اونکوں بݨاوݨ یا ول مشیناں تے ٹولز کوں چلاوݨ کیتے - ایہ انجینرنگ دی سب توں وݙی تے پراݨی شاخ ہے-
انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دےیونیورسٹیاں
thumb|یو ای ٹی لاہور سٹی کیمپس
ملک دے تمام صوبیاں، آزاد کشمیر تے صوبہ گلگت بلتستان وچ حکومت نے انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دے یونیورسٹیاں تے اعلٰی تعلیمی ادارے قائم کیتے ہوئے ہن جیہڑے گریجویشن، پوسٹ گریجویشن، ایم فل تے پی ایچ ڈی تک اعلٰی تعلیم ݙیندے پن. انہاں تمام اداریاں تے یونیورسٹیاں دے انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دے پروگرام جنہاں وچ پرائیویٹ ادارے وی شامل ہن، ہائر ایجوکیشن کمیشن، پاکستان، نیشنل ٹیکنالوجی کونسل ، پاکستان، پاکستان انجینئرنگ کونسل دے ذریعے مانیٹر کیتے ویندن. ایندے علاوہ انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان وی ہک قدیم تے اہم ادارہ اے.
سوچ تے جدوجہد ݙو منفرد رستے ہن
تحریر فیصل شہزاد چغتائی
سوچ ہر بندہ وسیب دے سانگے سوہنڑی رکھیندے لیکن جدوجہد کوئی کوئی کریندے اج سوشل میڈیا تِ چلن والی ہوا دور دور تک ویندی پئی ھِ سلام ھِ ہر فرد واحد کوں جو زبان نال محبت رکھیندے تِ ایندی فلاح دی خاطر جدوجہد اچ بلامعاوضہ مسروف ھِ ۔۔۔۔ ھک مثال کجھ ایویں ھِ کہ سوچاں انسان کون کھا ویندن، تِ اساں کوں وراثت اچ ھن تک سوچاں ھی ملن تِ لگدا ایویں ھِ کہ وقت دی رفتار دے نال اے سوچاں ھک ڈینہیں کھا ویسن، نا کم مکسن نا ھی سوچاں اگر کجھ مک ویسی تاں صرف کجھ ناں جو لفظ سرائیکی دی شان دی خاطر رات ڈینہیں جدوجہد کرن اچ مصروف ھن، آخر کیوں ۔۔۔۔ کیا وجہہ ھِ ؟؟؟ اصل منڈھ یا پاندھ کوئی نی لبھیندا سبھ اپنڑاں اپنڑاں قبلہ بنڑاں تِ سجدیاں اچ مصروف ھن قبولیت ھِ یا کینی اے تاں اللہ جانڑندے لیکن ناں دے مسلمان تاں سبھ ہیسے ۔ خیر ۔۔۔۔ وسیب ھِ کیا ۔۔۔۔ اے تقریبان سبھ جانڑدن تِ ایں تِ وسن والے سالہاسال توں بے یار و مدد گار لوگ ہر حکومت نال ھک لو لا تِ بہہ ویندن کہ ھن اے حکومت آسی یا ویسی حالات سیٹ تھئی ویسن ، ایں سال چنگا نا ھِ اگلا سال چنگا ہوسی، 2001 توں ھن تک 2016 دی اخیر تک چنگے سال دے منتظر ھیں ، اے چنگا سال آخر کڈھن آسی کیا ایندے واسطے کہیں ھک دی جدوجہد کافی ھِ؟؟؟؟ یا سوچ کافی ھِ ؟؟؟؟ درحقیقت آساں عادی بن چکے ہیں حالات ، موسم ، وقت ، تِ رنگ ڈھنگ دے، تِ اپنڑیاں عادتاں ، اپنڑی انا توں ودھ تِ کہیں کوں منظور ھی نی کریندے۔۔۔۔۔۔۔ سوچ تِ جدوجہد در حقیقت منفرد رستے کینی۔ سوچ ھی دل اچ کجھ کرن دی جدوجہد پیدا کریندی ھِ جیویں پاکستان دے بارے اچ ھن تک ایہو آکھا ویندے جیئں ویلے ہندستان اچ کلمہ پڑھا گیا اوں ڈینہیں ھی پاکستان بن گیا ھا، تِ بظاہر وجود اچ 1947 اچ آیا لیکن سوچِ اقبال ھائی، ہمت قائد ھائی، مکمل ٹیم ورک ھا، اج اگر سبھ اپنڑیں اپنڑیں مصلحے کچھاں اچ پا تِ اپنڑی پسندیدہ جگہ تِ نماز ادا کرن لگ ویسوں تاں فرق تاں دلاں اچ آسن، دین اچ کیتھاں لکھا گئے کہ مسجد اچ اے سی ہوسی تاں نماز جائز ھِ یا ہیٹر ہوسن تاں نماز پڑھن اچ مزہ آسی، دین اچ تاں صرف اتنا ھِ کہ صدق دل نال اپنڑیں اللہ کوں قبول کرو تِ ایندے واسطے صدق دل نال سجدہ کرو، لیکن ایں پاک ہستی کوں سجدے واسطے پاکیزگی لازمی ھِ تہارت ، وضو، اللہ کوں دل اچ آباد کرن واسطے پہلے دل توں نفرتاں مٹاون دی لوڑ ھِ اے شائد اساں بھلدے ویندے ہیں، کوئی وی چنگا کم کرن واسطے اپنڑاں پروفائل چنگا رکھیندے ہیں اگر اساڈے دل اچ نفرتاں ہوسن، حسد ہوسی ، بغض ہوسی معذرت نال جو موجودہ حالات اچ تقریبان ہر دل اچ نمایاں نظر آندا پئے کیا دلاں اچ اللہ وسسی؟ نا ممکن ۔۔۔۔ جو دین دا درس ھِ اوندی پہل تہارت ھِ تِ سوچ کوں یکسو کر تِ خالق حقیقی دے سامنڑیں خود کو حاضر کر ڈیون ھِ تِ اللہ دی ذات تِ کامل یقین ھِ سیدھی راہ ھِ ۔۔۔۔
سرائیکی کلچر
سرائیکی کونسل قائد اعظم یونیورسٹی دی کلچرل پرفارمنس آتے استاد فدا حسین گاڈی دا سرائیکی کلچر تے مضمون.
فدا حسین گاݙی
کلچرچا ہے؟ کلچر دی تعریف اُتے دنیا دے دانشوریں دا اتفاق نئیں۔ کلچر کہیں معاشرے دی اجتماعی سوچ دے سَبھے عملیں اَتے مادی مظاہر دا ناں ہے ۔ اے سوچ لٹریچر ‘ مُصوری ‘ ڳاوݨ ‘ وَڄاوݨ ‘ نچݨ تھیٹر وچ ظاہر تھیندی ہے ۔ اے سوچ سیاسی ‘ سماجی خالیں وچ ساݙے عَقیدیں ‘ مَیلیں ٹھیلیں ‘ تَہواریں وچ وی ظاہر تھیندی ہے ۔ ساݙی تریخ دے پُراݨے حصیں کوں یاد رکھݨ وچ ساݙا کلچر ‘ ساݙی تریخ کنیں شروع تھی کے اپݨا اظہار مادی ‘ روحانی طور کریندے ۔ انسانیں دی ساری عملی ‘ ذہنی سوچ دا حاصلات کلچر ہے ۔ کہیں علاقے دے کلچر دا اُوں علاقے دی زمین نال گھاٹا سَمبندھ ہوندے ۔ کلچر دا نیوکلیس اُوں زمین دا جغرافیہ بݨیندے اَتے اُوں زمین دی تریخ نال اے نیوکلیس پُھٹدے وَدھدے۔ ایں ڳالھوں سرائیکی کلچر کوں سمجھݨ کیتے پہلے سرائیکی علاقے دے جغرافیے اَتے تریخ دا مخصر جائزہ گھندے ہَئیں۔
سرائیکی وسیب روہڑی تئیں سندھ دے نال نال دا علاقہ ہے ۔ بَند ٻدھیجݨ اَتے نہریں کھٹیجݨ کنیں پہلے سندھ ݙاہ ٻارہاں میلیں وچ کِھنڈ کے وہندا ہا ۔ اِنہیں ݙاہیں میلیں وچ، خاص کر گرمیں وچ ایندے کئی واہݨ تھی ویندے ہَن ۔ تُساں اَڄ وی جے توجہ نال ݙیکھو تاں اِنہیں واہݨیں دے پُراݨ مظفر ڳڑھ کنیں پنجند دو آندے ہوئے ݙسسن ۔ اِنہیں ݙاہ ٻارہاں میلیں کنیں تھولے جھئیں فاصلے اُتے پوادھو ‘ پچادھو تھل ہے، سُنج بَر ہے جتھاں پاݨی گھٹ مِلدے۔ دریا دے نال والا علاقہ چھل ٻوݙدی وجہ کنوں ‘ دریا دے پوادھو ‘ پچادھو والا علاقہ سُنج بَر ٹِٻیں اَتے نئیں دی وجہ کنیں گھٹ آباد اَتے آوݨ ونڄݨ واسطے اوکھا علاقہ ہے ۔ سندھ وچ پاݨی دی زیادتی اَتے پہاڑ دے نال ہووݨ دی وجہ کنیں ڈھلوان وچ زیادہ فرق ہے ۔ ایں واسطے اے دریا تیز رفتار ہے۔اِیندے وچ چھل ٻوݙ، سیلاب اَتے ڈھاہ زیادہ ہے ۔ ایندی کَندھی اُتے کوئی وݙا مرکز نئیں بݨ سڳا، جیویں راوی اُتے لاہور یا سندھ وچ ٹھٹھہ ہے، جیڑھا ایں علاقے دے کلچر دا مرکز بݨ کے ایں علاقے دی انفرادیت دا مادی ثبوت تھی سڳے ہا ۔ ایں علاقے دے شہر آباد تھی کے اُڄڑدے رَیہن ۔ ایں اُڄاڑ دی وݙی وجہ دریائے سندھ دا پاݨی ریہے یا کہیں چھوٹے موٹے راجہ حاکم دے نال کجھ عرصہ اِنہیں دی آبادی ریہی ہے ۔ اَڄ وی ایں علاقے وچ دلورائے ‘ ٹھیڑ ‘کوٹ بھٹیاں ‘ بھٹہ واہݨ دے کھنڈر پُراݨے شہریں دی نشاندہی کریندن ۔ پَر اے پُراݨے شہر اُڄڑکے ننویں شہریں دی آبادی نئیں بݨ سڳئے۔ ݙیویں کنیں ݙیوے نئیں ٻل سڳے۔ اِتھوں دی تریخ اندھارے وچ ریہی ہے ۔
کلچر دی مادی صورت مثال کیتے عمارتاں‘ قلعے‘ مصوّری ‘ سنگتراشی وغیرہ ایں علاقے دی خاص نوعیت دی وجہ کنیں ایں صورت وچ کائینی جئیں کنیں سرائیکی کلچر دی انفرادیت دا مادی ثبوت اَساں لوکیں کوں پیش کر سڳوں۔ مُلتان اَتے اُچ شریف دیاں اینجھیاں جاہیں ہِن جیڑھیاں قدیمی ہِن اَتے ایں علاقے دا مرکز وی ریہن ۔ تھولاٻہوں اے شہر ساݙی پُراݨی تریخ ‘ ساݙی پُراݨی تہذیب اَتے کلچر دا اظہار ہِن ۔ میݙے آکھݨ دا مطلب اے ہے جو مادی کلچر دے اظہار ساݙے کلچر ‘ ساݙے علاقے وچ گھٹ ہِن جیڑھیاں اساں اپݨی انفرادیت دے طور پیش کر سڳوں، جنہیں اُتے اَساں اپݨے مستقبل دی بݨیاد رکھ سڳوں، جنہیں نال اَساں اپݨا تریخی رشتہ جوڑ سڳوں۔
پندھرویں صدی عیسوی وچ جیڑھلے ہندوستان وچ مرکزی حکومت کمزور ہئی تاں ہر پاسوں علاقائی مرکز قائم تھئین۔ سرائیکی علاقے وچ وی لنگاہیں علاقائی مرکز مُلتان وچ قائم کیتے ۔ ہک تاں اے علاقائی مرکز ٻہوں کمزور ریہے ۔ ݙوجھا ایں علاقائی مرکز دی مدّت ٻہوں گھٹ ریہی ہے ۔ فنِ تعمیر‘ سنگ تراشی ‘ مصوری اے اعلیٰ تہذیب دے مَظہر ہوندن ۔ اِنہیں واسطے جاگیری دور وچ وݙے حکمرانیں اَتے جاگیرداریں دی سرپرستی دی ضرورت ہوندی ہے ۔ ملتان اِتھوں دا اہم علمی مرکز ریہے ۔ اے مسلمانیں دے ابتدائی دور دی ڳالھ ہے ۔ مغلیں دے زمانے وچ ملتان دی اہمیت گھٹ ڳئی ۔ اِتھاں کوئی اے جیݙا جاگیردار، قطعہ دار نئیں پیدا تھیا جو ایں علاقے وچ مادی ترقی تھیوے ہا ، تاج محل بݨے ہا، تان سین ڄَمے ہا ۔ تاج محلیں یا تان سین واسطے اُوں زمانے چھوٹے یا وݙے دربار دی ضرورت ہئی اَتے سرائیکی علاقے وچ کوئی چھوٹا وݙا راڄواڑہ یانواب کائینی جیندا دربار فنکاریں دی سرپرستی کرے ہا۔
سرائیکی کلچر اَتے سرائیکی تہذیب دا اَڄ وݙا مَظہر سرائیکی زبان ہے ۔ سرائیکی پنجابی کنیں اینویں ہک اَنج زبان ہے جیویں پنجابی اُردو کنیں یا ہَندی اُردو کنیں ۔ سرائیکی دیاں آوازاں سرائیکی دے فقرے دی بݨاوٹ اَتے لہجہ سبھو پنجابی کنیں وَکھ ہے ۔ اَساں سرائیکی زبان کنیں اپݨے کلچر دی سُنڄاݨ کر سڳدے ہَییں۔ سرائیکی علاقے یتیم ریہے اَتےسرائیکی یتیم تھی کے پَلی ہے۔
سرائیکی دے پَلے سرائیکی دے لوک گیتیں دا سرمایہ ہے ۔ اے لوک سرمایہ ہِن جیندے اُتے اساں فخر کر سڳدے ہَییں، جیڑھا سرائیکی روایتیں دا اَمین ریہے ۔ ساݙے لوک گیت ‘ ساݙی شاعری وچ ساݙیں رِیتیں وچ ساݙا جُغرافیہ اَتے ساݙی تاریخ ٻولیندی ہے ۔ میں پہلے بیان کر چُکاں جو سرائیکی دا علاقہ سندھ دے نال نال دا علاقہ ہے ۔ اے چھل ٻوݙ،سُنج بَر دا علاقہ ہے ۔ سندھ کنیں دور والے علاقے وی قریباً قریباً ملتان کوں چھوڑ کنیں یا چھل ٻوݙ والے علاقے ریہن یا سُنج دا علاقہ ہے ۔جھنگ ہووے یا سوّی دے علاقے، ہر جاہ قریباً قریباً ایہا حالت رَیہی ہے۔ ایندا اثر ساݙی شاعری اُتے ہے ۔ ساݙے لوک گیتیں اُتے کَلہپ دا اثر ہے ۔ کَلہپ ‘ پردیس ‘ انج تھی ونڄݨ دا احساس سرائیکی لوک ورثہ وچ ہے ۔ اے احساس سرائیکی شاعری وچ شدید پاتا ویندے ۔ ایں احساس آپݨے مادی اظہار واسطے کونج دی علامت اختیار کیتی ہے ۔ سرائیکی وچ کونج وِچھوڑے‘ ݙکھ درد دی علامت ہے، پردیس سفر دی علامت ہے، کونجیں دے پَرے دے پَرے سَردیں وچ پہاڑیں کنیں آ سندھ دے جنگل ٻیلیں وچ آن لہندِن اَتے آہدن کونج دی کُرلاہٹ ساݙی ہک وݙی علامت ہے۔ ݙوجھی لوک روایت عورت دے عشق دا اظہار ہے ۔ اے ٻئی زبانیں دی شاعری، خاص کر ہندی وچ وی ملدی ہے ۔ سرائیکی وچ ایندی تاثیر زیادہ ہے ۔ سرائیکی وچ اثر انگیزی دا اے ہک وݙا ذریعہ ہے ۔ سسّی دی زبانوں درد وِچھوڑے دا بیان ‘ تھل بَر دے سفر ‘ تتی ریت اَتے ٻُٻل دے کَنڈیں دا بیان تیر بݨ کے دِلیں کوں لڳدے ۔ پُنل‘ راول‘ آدرش دی ‘ مطلوب دی ‘ محبوب دی علامت ہِن، سرائیکی کلچر دے کلہپ اَتے بے وَسی دا اِظہار ہِن۔
سرائیکی علاقے وچ ٻُدھ ہَن ۔ ٻُدھ مذہب انسان دوستی دا مذہب ہے ۔ اے جبر ‘تشدد اَتے ظلم دے خلاف ہے ۔ ایندے بعد اے قرامطیں دا ڳڑھ ریہے۔ قرامطی اسماعیلی شیعہ ہِن ۔ قرامطہ ملائیت داتوڑ ہَن ۔ مقامی تہذیب اَتے مقامی کلچر وچ رَل مِل کے اسلامی تبلیغ کریندے ہَن ۔ اُنہیں دے زیر اثر سرائیکی علاقے وچ منسیئے ٻہوں ترقی کیتی ہے ۔ سرائیکی مَنسیا لکھنوی منسیے دے برابر ہے ۔ ٻُدھ مت دی انسان دوستی، کلہپ دے احساس اَتے قرامطیں دے منسیئے کنیں اِتھوں دی شاعری غم نہاد ‘ غم ٻݨیاد ہے ۔ سرائیکی شاعری ݙُکھیں دردیں دا ݙوجھا ناں ہے ۔
منسیئے دی وجہ کنیں سرائیکی موسیقی دی انفرادیت ایندا مٹھاج اَتے سوز ہے ۔ سرائیکی لوک ورثہ ہووے یا ٻئی شاعری، اینکوں سرائیکیت سوز اَتے دَرد ݙیندی ہے ۔ سرائیکی موسیقی سِندھ دے چھوٹے چھوٹے واہیں دی موسیقی ہے ۔ دھیمی دھیمی ‘ دھیرج دھیرج ہے موسیقی سُنج بَر دی چُھپ چُھپ فضائیں وچ بنسری دی موسیقی ہے ۔ سندھ دی کندھی اَتے بھاݨے دی ٻلدی بھاہ دا سوجھلا اَتے دور آبادی دا ہک ہلکا جھئیاں احساس ہے ۔ اُمید وی ہے، بھل ٻہوں گھٹ ہے ۔ بھاݨے ہک پل تاں مسافریں کوں سہارا ݙے سڳدن، ہک موسم تاں جھل سڳدن پر مستقل اِنہیں دی جاہ تاں نئیں۔ ساݙا وِچھوڑا اَتے کلہپ ساݙی شاعری وانگوں ساݙی موسیقی دی وَݨت وچ وی شامل ہے۔ او دھیرج جیڑھا ساݙ ڳاوݨ وچ ہے، اُوہو دھیرج ساݙے نچݨ وچ وی ہے۔ جیویں پنجابی دے ڳانوݨ وچ شور ‘ تیز ہوندے، اینویں اُنہیں دے نچݨ وچ ٹپݨ نچݨ زیادہ تِکھا، زیادہ تیز ہے ۔ سرائیکی علاقے دی جُھمر وچ دھیرج ہے ۔ اے ٻہوں آہستہ ہے، جذبیں کوں ہک سکون اَتے تسکین ݙیندی ہے۔
ابو یوسف چشتیؒ
خواجہ ابو یوسف چشتی ( متوفی: 459ھ) پورا ناں، خواجہ ناصر الدین ابو یوسف چشتیؒ ہے۔ آپؒ دا سلسلۂ نسب امام زین العابدینؒ نال ملدا ہے۔ آپؒ دا لقب ناصرالدین ہئی۔ آپؒ دے والد محمد سمعان نجیب الطرفین سید ہن۔ خالق کائنات نے علم اکمل تے عمل افضل نال نوازا ہئی۔ آپؒ نے خرقۂ فقر و ارادت اپݨے ماموں ابو محمد چشتیؒ توں پاتا تے انہاں توں تربیت حاصل کیتی۔
حالات زندگی
آپؒ ابو محمد چشتیؒ دے بھݨینجے، مرید تے خلیفہ ہن۔ آپؒ دی والدہ ماجدہ ابو محمد چشتیؒ دی ہمشیرہ مکرمہ وی ولیہ کاملہ ہن۔ ہمیشہ عبادت و ریاضت وچ رہندیاں۔ چالیہ سال دی عمر تک شادی کوں تیار نہ ہن لیکن ہک ݙینہ والد ماجد ابو احمدؒ  کوں خواب وچ ݙٹھا کہ فرمیندے ہن. اس شہر وچ ہک سید زادہ محمد سمعانؒ ہے، تہاݙے مقدر وچ لکھا ہے کہ اوہ تہاݙا شوہر بݨسی تے ہک لڑکا پیدا تھیسی جس دے نور ولایت نال ساݙا خاندان روشن تھیسی۔ ݙوجھی طرف اینجھا ہی خواب ابو محمدؒ نے وی ݙٹھا۔ چنانچہ صبح شہر بھر وچ اس سید زادے دی تلاش کرائی گئی۔ جیہڑلے اوں سید زادے کو گھنایا گیا تاں بی بی دا نکاح سید زادے نال پڑھا ݙتا گیا۔ بی بی وی چونکہ واقف حال ہن معترض نہ تھئے۔ اوں بی بی دے بطن توں ابو یوسف پیدا تھئے۔ آپؒ  دا نسب پاک ایویں ہے
شجرہ طریقت چشتیہ
آپؒ اپݨے ماموں ابو محمدؒ چشتی دے زیر تربیت رہے۔ آپؒ دی عمر چھتیہ سال دی ہئی جیہڑلے آپؒ دے ماموں دا انتقال تھیا تے آپؒ انہاں دی جگہ مسند افروز تھئے۔ پنجاہ سال دی عمر وچ آپؒ ابو اسحق شامیؒ دے ہک خلیفہ حاجی  دے مزار دے قریب ہک تہ خانہ بݨوا کے اس وچ معتکف تھی گئے. آپؒ تقریباً بارہ سال تک اتھاں معتکف رہے۔ آپؒ دی وفات سوم ماہ رجب المرجب 459ھ کوں تھئی۔ آپؒ علاقے دے قابل احترام شخصیت ہن. آپؒ دی ملاقات عبد اللہ انصاریؒ (متوفی 481) نال وی تھیدنی ہئی ـ ابوبکر شبلیؒ (متوفی 334) اپݨے وقت وچ ابو یوسف چشتیؒ دے محفل سماع وچ حاضر تھیندے ہن ,
شجرہ شریف از جانب والدہ ماجدہ
شجرہ شریف از جانب والدہ ماجدہ طریق ب حضرت امام حسن مہر سند آپ دا شجرہ نسب از طرف والدہ ماجدہ -
ضلع چکوال
ضلع چکوال صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ راولپنڈی ڈویژن وچ شامل ہے۔
جغرافیہ
پہاڑی علاقہ ہے۔
ضلع چکوال دیاں وادیاں:
لُنڈی پٹی
سہگل آباد کنوں کالس تائیں لُنڈی پٹی ہے۔۔ ایہ علاقہ چکوال دے ابھردے پاسوں ابھے کنوں لمے تائیں کھنڈیا ہو ہویا علاقہ ہے۔ لنڈی پٹی وچ  سہگل آباد، ڈہمن، چوآگنج علی شاہ، جند خانزادہ، ملہال مغلاں،  موگلہ اتے جند اعوان یونین کونسلاں اتے جھاٹلہ جسوال، خان پور  دے علاقے شامل ہن۔ ملہال مغلاں لُنڈی پٹی دا مرکزی شہر ہےـ شاہ مراد شاعر خان پور دا ہائی۔ تکیہ شاہ مراد خانپور دے لمے پاسوں ہک کلومیٹر دے پندھ تے ہے۔
جھنگڑ وادی:
ایہ اٹھ کلومیٹر لمبی وادی ہے. آڑہ تے کوٹلی دے درمیان ہے. بشارت، وَہالی، آڑہ، کوٹلی، لہڑ سلطان پور دے علاقے شامل ہن.
وادی کہُون:
وادی کہون دی آبادی ترائے لکھ ہے، کہون وادی وچ چوآسیدن شاہ، ڈنڈوت، ملوٹ، خیرپور( کھر دیر تحصیل کلر کہار)،  دلیل پور،  کھنڈوعہ،  کھوکھر بالا،.ڈلوال  وعولہ،   دوالمیال،   تترال،   ڈھریالہ کہون شامل ہن.
وادی ونہار:
کلر کہار کنوں منارہ تے سرداہی کنوں وسنال تائیں وادی ونہار دا علاقہ ہے،
بوچھال کلاں وادی ونہاد دا مرکز ہے،
مکھیال ، میانی،بوچھال کلاں، بوچھال خورد،وسنال، بھلیال، سرکلاں، بولہ، دھرکنہ، نورپور،چک مصری ،پہاڑ خان، جھامرہ ،مورجھنگ، سرداہی، رنسیال، مانک پور ،بھسین، لاپھی ، منارہ،،گفانوالہ،گاہی، سیتھی،بھال، نورپور، کہوٹ ،مہال کلیجی،ماٹن خورد،دئیاں،ماٹن کلاں، کلر کہار وادی ونہار دے مشہور علاقے ہن۔
وادی پکھڑ
ایں وادی وچ لاوہ،  دھندہ شاہ بلاول، اکوال، بِدھڑ ، ملتان خورد، کوٹ گلہ، ونہار تے لیٹی شامل ہن۔ ہردیْو باہری دے موجب اعواݨکاری دے ترائے لہجے ہن:
١۔ وان٘ڈھی: تلہ گنگ تے نال نال علاقے، نالہ انکاڑ کنوں مشرق دا علاقہ
٢۔ ریْشی: ریش نالے دا علاقہ
٣۔ پاکھڑی:
ونہاری
کلر کہار توں منارہ تائیں،. سرداہی توں وسنال تائیں
دھنی
کلر کہار توں ڈھڈیال تائیں, بھیں تے موہڑہ شریف تائیں،. کلر کہار توں بھرپور تے نیلہ تائیں
کہون
کلر کہار توں چوآسیدن شاہ تائیں،
جھنگڑ
چوآسیدن کنوں آڑہ تائیں
لُنڈی
سہگل آباد کنوں کالس تائیں لُنڈی زبان ہے۔
اعواݨی
وادی پکھڑ تے باقی علاقے وچ اعواݨکاری لہجہ ہے، لاوہ، تلہ گنگ،. اعواݨی لہجہ ہے،
ہردیْو باہری دے موجب اعواݨکاری دے ترائے لہجے ہن:
١۔ وان٘ڈھی: تلہ گنگ تے نال نال علاقے، نالہ انکاڑ کنوں مشرق دا علاقہ
سرائیکی صَوتاں
کرسٹوفر شیکل phoible.org دے مطابق سرائیکی وچ 48 کانسن انٹ تے 35 واول، کل 83 آوازاں ہن۔ انہاں وچوں کلہے کانسن انٹ 28 ہن۔ 15ڈبل کانسن انٹ ، 3 سی ڈینٹل ت ،ج ، د  تے 2 سی ڈیینٹل سی تھ ، دھ ہن۔ 9 واول، 9 غُنہ آلے واوال ، 14 مرکب واول وی وی مختلف ، 3 واول واول کانسن انٹ ہن۔ کل واول 35 ہن۔ شیکل وھ تے ݨھ دا ذکر وی کیتے۔
ضلع چکوال
اعواݨی
٢۔ ریْشی: ریش نالے دا علاقہ
سرائیکی صَوتاں
کانسن انٹ(مصمتے)
سرائیکی وچ اٹھونجھہ کانس انٹ ہن۔ ٤٨ تاں شیکل دے مطابق ہن۔ ١٠ ٻئے کانسن انٹ ہن۔. سرائیکی وچ تریٹھ تاں حروف تہجی ہن. انہاں وچوں ا، ں، ھ، ء تے وݙی ے دیاں صوتاں مَصمتہ کائنی. باقی اٹھونجھہ مصمتے بݨدن. تے تیرھاں مصْوَتے،. کل اکہتر صوتاں ہن.
ضلع چکوال
مشہور چیزاں
ریوڑیاں
سرائیکی صَوتاں
کانس انٹ
شیکل دے مطابق کل اڑتالیہ کانسن انٹ ہن۔ انھاں وچوں ستارھاں ھ نال مخلوط، ترائے نون غنہ نال مخلوط، چار ٻچکاری تے باقی ٢٤ صوتاں ایہ ہن۔
ضلع چکوال
میلے
پنجاہ کنوں ودھ مقاماں تے درباراں تے عرس تے میلے تھیندے ہن۔ چکوال وچ مشہور میلے خیرپور، چوآسیدن شاہ، پادشہان، دھرابی، جھامرہ، چکوال، پتالیاں، ولانہ، ڈھاب پڑی، ڈنڈوت، تکیہ شاہ مراد، کرسال، کھوکھر زیر، نارنگ سیداں، علاول شریف اتے قادر پور وچ لڳدے ہن ڄݙاں جو ڈھڈیال، ارڑ کہون اتے مرید وچ جشن نوروز تے میلہ ہوندا ہے۔
سرائیکی صَوتاں
ݙو اکھی ھ نال مخلوط صوتاں
بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ ، گھ، لھ، مھ، نھ، ݨھ، وھ کل ستارھاں صوتاں ہن۔
واول(مَصْوَتے)
نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔
اڳلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:
غنہ آلے واول
غنہ آلے نو واول ہن۔ ایہ سارے سادہ واول ہن۔ انہاں اُتے ◌̃ علامت آندی ہے۔
مرکب واول
چوݙاں مرکب واول ہن۔ پنج i نال مکدن، پنج a تے مکدن۔ ترائے e تے مکدن تے ہک ʌ تے مکدے۔
ای تے مکݨ آلے مرکب واول
ʌ آلا
قراقرم پہاڑی سلسلہ
thumb| سلسلہ کوہ قراقرم، پاکستان، چین تے بھارت دے سرحدی علاقیاں اچ واقع ہے۔ ایہ دنیا دے چند وݙے پہاڑی سلسلیاں وچ شامل ہے۔ قراقرم ترک زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے کالی بھربھری مٹی۔ کے ٹو، سلسلہ قراقرم دی سب توں اچی چوٹی ہے۔ جیہڑی بلندی وچ دنیا وچ ݙوجھے نمبر تے ہے۔ ایندی بلندی 8611 میٹر ہے اینکوں گوڈسن آسٹن وی آکھا ویندے۔ قراقرم اچ 60 توں زیادہ چوٹیاں دی بلندی 7000 میٹر توں زائد ہے۔ ایں سلسلہ کوہ دی لمبائی 500 کلومیٹر/300 میل ہے۔ دریائے سندھ ایں سلسلے دا اہم ترین دریا ہے۔ ایں پہاڑی سلسلے وچ وݙے وݙے گلیئشرز پاتے ویندن جنہاں وچ سیاچن ، ہسپر، بالتورو، بیافو تے بتورا اہم ہن۔ قراقرم دے پہاڑی سلسلے اچوں گزردی ہوئی  شاہرہ قراقرم یا شاہرہ ریشم ، درہ خنجراب دے ذریعے پاکستان تے چین کوں آپس اچ ملیندی ہے۔
آسٹریلیا
thumb|Coat of Arms of Australia قومی نشان thumb|Flag of Australia جھنڈا
تفصیل
آسٹریلیا دا مرکزی حصہ 42000 سال توں قدیمی آسٹریلین لوگاں نال آباد ریہا ہے۔ شمال توں آوݨ والے اکا دکا ماہی گیراں تے یورپی مہم جواں تے تاجراں نے 17ویں صدی وچ ایݙے آوݨ شروع کر ݙتا ہئی۔ 1770ء وچ آسٹریلیا دے مشرقی نصف حصہ تے برطانیہ نے دعویٰ کیتا۔ اینکوں ول 26 جنوری 1788ء وچ نیو ساؤتھ ویلز دی کالونی دا حصہ بݨا ݙتا گیا۔ جونہی آبادی ودھدی گئی تے نویں علاقے دریافت تھیندے گئے، 19ویں صدی تک اِݙے مزید پانچ کالونیاں وی بݨا ݙتیاں گئیاں۔
یکم جنوری1901ء کوں انہاں 6 کالونیاں نے مل کے ہک فیڈریشن بݨائی تے اس طرح دولت مشترکہ آسٹریلیا وجود وچ آئی۔ فیڈریشن توں گھن کے ہݨ تک، آسٹریلیا وچ معتدل جمہوری سیاسی نظام موجود ہے تے ایہ حالی تک دولت مشترکہ ہے۔ اس دا دارلحکومت کینبرا ہے۔ اس دی آبادی 2 کروڑ 10 لاکھ ہے تے ایہ مین لینڈ دے دارلحکومتاں سڈنی، میلبورن، برسبن، پرتھ تے ایڈیلیڈ وچ پھیلا ہویا ہے۔
قرارداد مقاصد تے پاکستان
قراردادمقاصدآلے پاکستان کوں کیویں قبول کروں اساں؟. سوال دھرتی تے ریاست دا اے، (جاہلیں کنوں معذرت نال)، دھرتی ما ہوندی اے جتھ پیداتھیونڑآلے انسان، ڈھانڈھے، پکھڑوں دھرتی دا ڈتا ہویا کھاندن تے دھرتی دی خیرمنگدِن، دھرتی نال دروہ کرن کوں عام زبان اچ غداری آکھیاویندے۔ ول ریاست کیا ہے، کیاریاست دھرتی تے نئیں ہوندی؟ جی آ، ریاست دھرتی تے ہوندی اے پردھرتی ریاست نئیں، نہ ای ریاست دھرتی اے۔۔۔۔۔ریاست تاں دھرتی دے اُتے بنڑائی ونجن آلی عمارت تھی سگدی اے، ریاست ہِک جمات، تنظیم یاول ہِک ادارہ تھی سگدی اے جیڑھی ہمیش دھرتی واسیں کن پچھیں بِنا بنڑائی ویندی اے۔۔۔۔۔۔۔
ریاست کوں ڈاڈھے دے ظلہل دی نشانی وی آکھیاویندے تے ریاست ظلہل سانگے ہک ہتھیاردے طورتے وی استعمال تھیندی اے، پرڈاڈھا ہمیش اینکوں(state is entity) آکھ کے رب دی رضا اکھیندا آئے، کجھ لوکیں ریاست کوں ’سماجی معاہدے‘ دا نانواں وی ڈتے، بہرحال اکثریت دا ایہوخیال اے جوریاست ظلہل دا ہتھیار اے ہینڑے تے ظلہل دا (ہینڑا انسان ہووے، قوم یاول طبقہ یاجنس)، ریاست ہمیش ڈاڈھے دی طرفداری کریندی تے ڈاڈھے دے مفاد دا خیال رکھیندی اے۔ اتہاس دے کھنڈئیے پُنڈئیے پنے گواہ اِن جو ہینڑے لوکیں ہرفاتح/حملہ آور/قبضہ گیرکوں قبول کرگھدا، بھل جو اوں توں پہلاحاکم وی فاتح/حملہ آور/قبضہ گیرہا جیڑھا اوتلا ظالم تے جابرہا ،جے تلا نواں حاکم اے۔
آئوذرا ریاست دے ترکیبی عناصردا جائزہ گھندوں: ایتھنز(یونان)دی پرانی ریاست کن گھن کے امریکہ دی جدیدریاست تئیں ،ریاست دا تھولابہوں ہکونقشہ نظرآندے، ریاست دا ہِک حاکم(بادشاہ/صدر/وزیراعظم) ہوندے، ول بئے چھوٹے چھوٹے حاکم ہوندن (جیڑھے صوبیں، ریاستیں، ضلعیں دے حاکم ہوندن) تے بادشاہ/صدر/وزیراعظم کوں جوابدارتھیدن، بادشاہ/صدر/وزیراعظم کن تلے ہک شوریٰ/کابینہ/اسمبلی تے ہِک فوج ہوندی اے، اوندے تلے ریاست دے ہرکارے ہوندن جنہاں دے ذمہ انج وانج کم ہوندن، ریاست دی ہک ٹکسالی وی ہوندی اے، تے انہاں سب دی حاکمیت سانگے قانون/دستور/آئین بنڑایاویندے، جیڑھا عوام/رعایا سانگے ایں گالھ دی قسم سمجھی ویندی اے جوتساں ایں قانون/دستور/آئین دی پاسداری کرو تے بادشاہ/صدر/وزیراعظم وی قانون/دستور/آئین دی پاسداری کریسی!!
پرحقیقت ایہا اے، جیکرباداشاہ/صدر/وزیراعظم ایں قانون/دستور/آئین دی پاسداری نہ کرے تاں اوں کن پچھن آلا کئی نئیں ہوندا، ڈوجھے پاسوں عوام/رعایا ایں قانون/دستور/آئین دی پاسداری نہ کرے تاں اونکوں انصاف دے ناں تے سزاڈتی ویندی اے۔ جیکرکئی ایں قانون/دستور/آئین توں بغاوت کرے تاں ریاست دے مسلح جتھے اونکوں غدار آکھ کے مارڈیندن۔ کھباڑی دانشورفریڈرک اینگلزاہدے جو ریاست دراصل مسلح جتھے دا ناں اے کیوں جوباداشاہ/صدر/وزیراعظم دا زور ظلہل وی انہاں دے پاروں چلدے، ایں پاروں ریاست تے فوج دی مرضی چلدی اے۔ پرجوں جوں ویلھا لنگھدا گئے، عوام/رعایا ریاست کن اک گیئن، جیئں پاروں ریاست کوآپڑیں کجھ در دروازے لوکیں سانگے کھولڑیں پئے، ایں سانگے قانون/دستور/آئین کوں کاغذتے لکھن دا رواج ڈتا گیا، انج عدالت بنڑائی گئی، بادشاہ/صدر/وزیراعظم دی میعاد مقرر کیتی گئی، پارلیمنٹ بنڑائی گئی، جیندے سانگے لوکاں کوں ووٹ دا حق تاں ڈتاگیا، پرکجھ ریاستاں اندراے ظلہل وی کرڈتاگیا جوریاست اذنِ ربی اے، پارلیمنٹ وی ایندے نال چھیڑچھاڑنئیں کرسگدی، پارلیمنٹ صرف اذنِ ربی تے عمل کرن سانگے قانون بنڑیسی تے ریاست دے محکمے اوندے تے عملدرآمدکرویسن، ایں کن ودھ پارلیمنٹ دا کئی اختیارنہ ہوسی!!
دنیاوچ اینجھاں ریاستاں وچ پاکستان تے اسرائیل نشابراِن جتھاں ریاست کو ’اذنِ ربی‘ آکھ کے عوام دا حق کھس گھدا گئے، اتھاں ہک پاسوں آکھیاویندے جو23مارچ 1940کوں لہوراِچ ہک لکھ لوکاں ’قراردادپاکستان‘ منظورکیتی، جیندے اُتے ریاست پاکستان دا ایرا رکھیاگئے، پرنال ای چالاکی کرکے ’قراردادمقاصد‘ وی نازل کرڈتی گئی، جیڑھی عوام تے ظلہل دی نشانی اے، اج وی آئین پاکستان اچ قراردادمقاصد موجوداے تے پارلیمنٹ ایندے مطابق قانون سازی کرسگدی اے۔ مونڈھی سوال ایہواے، کیاریاست دا کئی مذہب ہوندے؟ سجی دنیا دیاں ریاستاں/ملک سیکولر اِن تے اُتھاں ریاست دا کئی مذہب کائنی ،پرپاکستان جتھاں وزیراعظم، صدرصرف مسلمان بنڑسگدے،تمام قوانین اسلام دی حدود اچ بنڑسگدن، کیاسرائیکیں کوں اینجھی ریاست وارے آندی اے؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
اندھا شاعر
{خصوصی تحریر اپنڑے وسیب دے شعراء کرام دی نذر}
اندھا شاعر
ہک تریمت جینداں رنگ کالا، نک پھینا، وال آلہنڑیں آنگوں، قد ڈڈ پڑڈ، انگلیں ترانگل دیاں دھیریں ت پیر پھڈے ھن اوندی شادی تھئ ھک اندھے شاعر نال اوں تریمت آکھۓ آپنڑے اندھے شاعر خاوند کوں جو میں اینجھی سوھنڑی ھاں جو پریاں میکوں ڈیہدیں ڈیہدیں اکھ نئ ولیدیاں. او اونویں شاعر ھا او ذال دے آکھۓ لگ کے ڈینہہ کوں رات ت رات کوں ڈینہہ لکھنڑ پۓ گۓ. ھک ڈینہہ او گھر بیٹھا ہئ ت اوں سڈ سنڑۓ "جماندرو اندھے آپنڑیاں اکھیں بنڑوا گھنو" "جماندرو اندھے آپنڑیاں اکھیں بنڑوا گھنو"
اندھے جو سنڑۓ او جتی ڈانگ سنبھال کے باھرو گۓ. جیہرلے تریمت ڈٹھے جو اگر اے سجاکا تھی گیا تاں میڈی تاں جاہ کئنی. اوں زیور چاتے ، پیسے لٹھے چاتن مطلب ہر ستر ستارا چا کے حکیم کولو گئ ھے ت اندھے کولو پہلے پچ کے اوں حکیم کوں آکھۓ سی جو اے پیسے گھن تے میڈے خاوند کوں اندھا رھونڑ ڈے. حکیم آکھۓ میکوں پیسیں دی لوڑ کئنی میں تاں انسانیں دی بھلائ واسطے وداں. پر اوں اندھے دی ذال اوں حکیم کوں رو ڈپھ کے ٹور چھوڑیا. ت شاعر....؟ او ودے اونویں اج تئیں لکھدا "اس زلف پہ پھبدی ھے شب_دیجور کی سوجھی".
منصور شانی
اندلس وچ بنو امیہ دی امارت تے خلافت
بنی عباس دی طرفوں خلافتِ بنی امیہ دے خاتمے تے اموی خاندان تے مظالم تے انہاں دی نسل کشی توں بعد عباسی امویاں ولوں بے فکرے تھی ڳئے. مگر بنی امیہ دے خاندان دا ہک شہزادہ عبدالرحمٰن بن معاویہ بن ہشام بن عبدالملک بن مروان، عباسیاں دے عتاب کولوں بچ ڳیا تے خفیہ طریقے نال ٻہوں مصیبتاں برداشت کریندے ہوئے آخرکار اندلس پہنچ ڳیا جتھاں بنو امیہ دے وفادار موجود ہن کیونکہ ایں علاقے وچ مسلماناں دی حکومت اموی دور وچ قائم تھئی ہئی. مسلسل کوششاں تے اندلس وچ موجود عرب قبائل دی حمایت نال عبدالرحمٰن اول، ہسپانیہ وچ اپݨی حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب تھی ڳیا. ایں طرح اے علاقہ مرکزی خلافت اسلامی وچوں ہمیشہ واسطے نکل ڳیا.
امارت دی خلافت وچ تبدیلی
یورپ دی اسلامی تاریخ دا اے عظیم دور اپݨے عروج وچ اپݨی اہمیت تے مرکز خلافت بغداد کولوں ٻہوں دوری دے کارݨ تے فاطمیاں دی نام نہاد خلافت ولوں مسلسل جارحیت دے توڑ واسطے آخرکار مسلمانانِ یورپ واسطے929ء وچ الگ خلافت دی حیثیت اختیار کر ڳیا. بنی امیہ ولوں امارت کوں خلافت وچ تبدیل کرݨ دی سب توں وݙی وجہ اے ہئی کہ خلافت فاطمیہ دے نام نہاد شیعہ تے ختم نبوت دے منکر اسماعیلی خلفاء دی طرفوں اندلس دے علاقیاں تے مسلسل جارحیت تے حملیاں کولوں حفاظت تے انہاں دے توڑ واسطے ضروری ہئی کہ انہاں دی طرح مزہبی تشخص حاصل کر کے مسلمانان یورپ وچ مرکزی اہمیت حاصل کیتی ونجے تے اسلام کوں بچایا ونجے جیندے وچ بنی امیہ کامیاب تھی ڳئے.
آسٹریلیا وچ اسلام
آسٹریلیا وچ اسلام ہک اقلیتی مذہب ہے۔ 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 476,291 تے 2.2 فیصد آسٹریلوی مسلمان ہن۔ ایہ تعداد اسلام کوں آسٹریلیا وچ چوتھا وݙا مذہب بݨیندی ہے۔ باقی مذاہب وچ مسیحیت (61.1%)، لادینیت (22.9%) تے بدھ مت (2.5%) ہیں۔ جزائر کوکوس وچ حالیہ مردم شماری دے مطابق مسلمان آبادی اپݨی زیادہ شرح پیدائش تے موجودہ غیر ملکی آباد کاری قانون دی وجہ نال زیادہ ہے، جیہڑی 60 % ہے۔ آسٹریلیا دی مسلم آبادی وچ 2030 ء تک 714،000 اضافہ متوقع ہے۔ آسٹریلیا میں مسلمانوں کی اکثریت بڑی تعداد سنی ہے۔ آسٹریلیا مسلم برادری سے مذہبی تعلق رکھنے والوں کی بڑی حد تک وضاحت کی گئی ہے، جبکہ مسلم برادری ثقافتی اور لسانی، نسلی طور بکھری ہوئی ہے۔
سرائیکستان صوبہ محاذ دا کٹھ
جھوک ملتان وچ ٨ جنوری ٢٠٢٠ء کوں ساریاں سرائیکی پارٹیاں دا کٹھ تھیا۔
سرائیکستان صوبہ محاذ دے کٹھ اچ شریک حضرات۔۔۔۔۔۔۔۔
پروفیسر اکرم میرانی میر احمد کامران مگسی کسان اتحاد پاکستان کے صدر چودھری انور اکبر خان ملکاݨی فرحت عباس نقوی خواجہ غلام فرید کوریجہ سید مہدی الحسن مظہر عباس کات نفیس احمد انصاری عامر شہزاد صدیقی عابدہ بخاری صوبیہ ملک کشنا دیوی اکبر خان کھوسہ مظہر جاوید سیال ظہور احمد دھریجہ سرائیکی شاعر اشرف باقر علی پور ایکسپریس کے ایڈیٹر عرفان ھاشمی وسیب اتحاد کے شہباز احمد ملک اقبال ڈیوالہ رانا ذیشان نون پروفیسر پرویز قادر ماسٹر مبین احمد اختر گیلانی شریف خان لاشاری محمد اعظم سومرو
قراردادں
ایں اجلاس اچ اے قرارداداں پیش ڳیاں
1 اساں ہر مظوم دء حمایت کریندوں تے ایں سلسلے اچ امریکہ دی طرفوں حالیہ دھشتگردی اچ ایرانی جنرل قاسم سلیمانی دی شہادت دی مذمت کریندوں۔۔۔
2 کشمیر اچ بھارتی حکومت دی طرفوں کرفیو تے مسلمانیں دے قتل عام دی مذمت کریندوں
3 جیویں حکومت اکثریت نال آرمی ایکٹ پاس کیتے ایویں ای سرائیکی صوبے دا بل وی پاس کراوے
4 اقوام متحدہ دے قانون مطابق ابتدائی تعلیم مادری زبان اچ ڋتی ونجے
5 سرائیکی وسیب دے 23 اضلاع تے مشتمل صوبہ سرائیکستان قائم کیتا ونجے
6 قومی شناختی کارڈ جیویں سندھ اچ سندھی اچ ھن ایویں سرائیکی وسیب اچ سرائیکی اچ بنڑائے ونجن
آئندہ کیتے لائحہ عمل
صوبہ سرائیکستان دے حصول سانگے اپݨی جدوجہد کوں تیز کیتا ویسی
ویب دے ہر ضلع وچ صوبہ سرائیکستان دے قیام سانگے جلسے جلوس کڈھیئے ویسن
21 فروری قومی زبان دے عالمی ڋینہہ کوں پورے وسیب اچ سرائیکی زبان دا ڋینہہ منایا ویسی ایں ڋینہہ کوں وسیب اچ جلسے جلوس تے سیمینار منعقد کیتے ویسن
ٻیا ݙیکھو
سرائیکی خبراں
ابو یوسف یعقوب المنصور
ابو یوسف یعقوب المنصور (1160ء تا 23 جنوری 1199ء) خلافت موحدین دا تریجھ خلیفہ ہئی جیں نے اپݨے والد ابو یعقوب یوسف دی جگہ تخت سنبھالا۔ اوں نے 1184ء تون 1199ء تک خلافت کیتی۔ اے موحدین دا سب توں مشہور حکمران ہئی۔
ارک دی جنگ
یعقوب کوں سب توں زیادہ شہرت اوں فتح دی وجہ نال ملی جہڑی اوں نے شمالی اندلس دے مسیحی حکمران الفانسو تے جنگ ارک وچ حاصل کیتی۔ الفانسو ہشتم تے امیر یعقوب دے درمیان 5 سال کیتے صلح دا ہک معاہدہ تھی گیا ہئی لیکن الفانسو نے معاہدہ توڑ کے اسلامی علاقے تے حملہ کیتا۔ یعقوب کوں جیہڑے ویلے اطلاع تھئی تاں اوہ مراکش توں اندلس پہنچا تے 8 جولائی 1195ء کوں ارک دے مقام تے الفانسو کوں ویسی ہی زبردست شکست ݙتی جیسی 100 سال پہلے یوسف بن تاشفین جنگ زلاقہ وچ ݙے چکا ہئی۔
اس دے بعد یعقوب نے الفانسو دے دار الحکومت طلیطلہ دا محاصرہ کر گھدا۔ شہر فتح تھیوݨ دے قریب ہئی کہ الفانسو نے اپݨی ٻڈھی ماں کون امیر یعقوب دے کول بھیج کے معافی منگی۔ یعقوب اپݨے دشمن دی ٻڈھی اماں دی درخواست رد نہ کر سگا تے 10 سال کیتے صلح کر کے واپس تھی گیا۔ ایں طرح یعقوب المنصور دی رحم دلی دی وجہ نال طلیطلہ دا تاریخی شہر دوبارہ مسلماناں دے قبضے وچ آوݨ توں رہ گیا۔
ایں فتح دے بعد یعقوب نے المنصور باللہ دا لقب اختیار کیتا۔
سیرت تے کردار
خلیفہ یعقوب دی زندگی عام بادشاہواں دی طرح نہ ہئی بلکہ اوہ سادہ زندگی گذاردا، معمولی کپڑے پیندا تے پنجاں وقتاں دی نماز عام مسلماناں دے نال مسجد وچ ادا کریندا ہئی۔ اونکوں انصاف دا اتنا خیال ہئی کہ ہر راہ چلدے فریادی کیتے سواری روک گھندا۔
اس دے عہد وچ علما، فقہا تے محدثین دے وظیفے مقرر ہن۔ اوں نے کئی سڑکاں تعمیر کرائیاں تے جگہ جگہ سراواں بݨوائیاں۔
اوں نے اپݨی سلطنت وچ مدرسے تے شفاخانے وی قائم کیتے۔ انہاں وچ مراکش دا شفا خانہ بہت شاندار ہئی۔ یعقوب ہر نماز جمعہ دے بعد خود ایں عظیم شفاخانے دا معائنہ کریندا تے مریضاں نال مل کے انہاں دی عیادت کریندا۔
انتقال
خلیفہ یعقوب، سلطان صلاح الدین ایوبی دا ہمعصر ہئی اور اوں زمانے وچ ساری دنیا وچ سوائے سلطان صلاح الدین دے کوئی ٻیا حکمران انہاں خوبیاں وچ ایندا مقابلہ نہ کر سڳدا ہئی۔
ایہ اچھا حکمران 15 سال حکومت کرݨے دے بعد 23 جنوری 1199ء کوں مراکش وچ انتقال کر گیا۔ اوں وقت اوندی عمر صرف 40 سال ہئی۔
جانشین
یعقوب دے بعد اوندا بیٹا الناصر تخت خلافت تے بیٹھا۔ اوندا عہد وی بڑی خوشحالی دا زمانہ ہئی لیکن اونکوں 609ھ وچ اندلس وچ معرکہ العقاب وچ مسیحیاں دے مقابلے وچ ایسی شکست تھئی کہ خلفائے موحدین دا زور ٹٹ گیا۔ اگلے سال الناصر دا وی انتقال تھی گیا تے ایندے بعد خلافت موحدین دا زوال شروع تھی گیا۔
تلاش گمشدہ (انشائیہ)
= تلاش گمشدہ =
از: ڈاکٹر خالد اقبال