cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تلاش گمشدہ (انشائیہ)
اوندیاں بالاں دا اکھان ہے جو ابو کتاباں کاپیاں دا آکھ کے گے ہَن جڈاں جو اُنہاں دی زوجہ محترمہ دا آکھنا ہے جو او گھر دا سودا گھنن دا آکھ کے گے ہَن جو اگر کتھاؤں اُدھار رقم دا بندو بست تھی گیا تاں سودا گھِن تے جلدی وَل آسِن۔ سودا مُل گھندے ہوئے اُنہاں دی ریٹ دے اُتار چڑھاؤ تے دکانداراں نال بحث تکرار اِچ بدل ویندا ہئی تے ایں معاملے تے اُنہاں کئی دفعہ دکانداراں کول بے عزتی وی کروائی۔ جڈاں جو مار پوون تے فوراً معافی منگ گھندے ہَن۔ کیوں جو اُنہاں کو گالہہ ودھ ونجن تے تھانے کچہری ونج تے معاملات کوں ٹھیک کرن دا چنگا بھلا اندازہ ہئی۔ ہِیں کیتے او قانون دی اوکھ توں بچن کیتے فوراً معافی منگ گھندے ہَن۔
تبخیرِ معدہ دی وجہ نال فوراً غصے اِچ آویندے ہَن۔ پر جتھاں دال نال گلدی اتھاں روون لگ ویندے ہَن.......... آپنے سینے اِچ ہک درد مند دِل رکھیندے ہَن۔ ہیروئن پیون آلیاں تے ترس کھاندے ہَن۔ البتہ فقیراں تے گداگراں نال کڈاہیں حسد تے کڈاہیں گداگراں دی صحت تے حالت تے رشک کریندے ہَن۔
اُنہاں دی عمر 52 سال دے نیڑے تیڑے ہے۔ آپنے مالی حالات چنگے نہ ہوون تے ملکی تے مقامی سیاستداناں نال چنگے بھلے نراض ہَن۔ اکثر شہر دے پلازیاں‘ وڈیاں مارکیٹاں‘ تے سڑکاں تے وڈیاں وڈیاں گڈیاں موٹراں کو ڈیکھ تے خوش تھیندے ہَن کہ چلو میں نہ سہی”کجھ خاندان“ تاں ساڈے ملک اِچ خوشحال ہِن پر خوشحال تے امیر لوگاں دے بارے اِچ اُنہاں دے نظریات تے خیالات جیکر اے خوشحال لوگ سُن گھندے تاں اُنہاں کوں جیندے جی زمین اِ پوُر ڈیندے۔
گمشدہ شخصٍ دے بارے اِچ محلے آلیاں دا اکھان ہے جو او چنگا بھلا مذہب نال لگاؤ رَکھیندا ہئی۔ اکثر اُنہاں اِجتماعات اِچ ضرور شرکت کریندا ہئی جتھاں دُعا منگی ویندی ہئی۔ اوندی جیب اکثر اوقات قِسطاں آلے بلاں‘ اشیائے صرف دے نرخ نامیاں‘ آسان قسطاں تے مِلن آلی چیزاں دے اشتہاراں تے بے وزن مصرعیاں نال بھری راہندی ہئی۔ مہانگ دے بوجھ نال اوندی جیب‘ جیب نہ رہئی‘ تے دماغی حالت وی کجھ تسلی بخش نہ رہی۔ ہیں کیتے وقفِ حال لوکاں دا اکھان ہے جو اے گمشدہ شخص گزریل کئی سالاں تو دوستاں کیتے نکارہ‘ ذال دی نظر اِچ نامُراد‘ ماء پیوں کیتے ناہنجارتے رشتے داراں دے سامنے ناکام تے ناقابل تقلید مثال ہئی۔
روٹی کپڑا تے مکان ہر غریب شہری دی طرحاں اوندا وی بنیادی مسلۂ ہئی۔ اپنی مالی حالت چنگی بناون کیتے آکڑاہ‘ گھڑا جواء تے پرائز بانڈ دیاں پرچیاں وی مُل گھندا ہئی۔ پر وَل وی قسمت دی دیوی کڈاہیں وی اوندے اُتے مہربان نہ تھئی ہئی۔ اوندے ورثاء دے ولوں ڈتی ونجن آلی مزید ملومات دے مطابق گمشدہ شخص بہوں سادہ ہئی۔ پیر پھُوکے شاہ دے مریداں اِچوں ہک ہئی۔ پیر پھوکے شاہ کولوں آپنی تنگدستی دور کرن کیتے تعویز گھندا رہیا۔ تے دَم درود کرویندا رہیا۔ ایندے بدلے پیر پھُوکے شاہ کوں نذرانہ تے چرھاوے پیش کریندا رہیا۔ پر ہر پاسوں مایوس تھیا تے ہُن تو نیں لاپتہ ہے۔
ناں     ........................... عام آدمی
شہریت             ........................... پاکستانی
چہرا      ........................... مونجھیا ہویا
چال چلن        ........................... شریف النفس شریفانہ
مستقل رہائش.................... غریب آبادی کچی وستیاں
اطلاع ڈیوو (شکریہ(
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 09:39, 10 June 2019 (UTC) MubasherKaleem (talk) 09:39, 10 June 2019 (UTC)
ابوالحسن ابنِ یونس
ابو الحسن علی بن ابی سعید عبد الرحمن بن احمد بن یونس المصری، البتانی تے ابی الوفاء البوزجانی دے بعد سب توں زیادہ شہرت پاوݨ والے ریاضی تے فلکیات دان ہن، مستشرق سارٹن انہاں کوں چوتھی صدی ہجری دے سب توں وݙے سائنسداناں وچ شمار کریندے ہن، اوہ شاید مصر دے سب توں وݙے فلکیات دان ہن، مصر وچ پیدا تھئے تے اتھائیں شوال 399 ہجری کوں وفات پاتی۔
خدمات
ابن یونس دا خاندان ہک مشہور علمی گھرانہ ہے، انہاں دے والد سعید مصر دے محدث، مؤرخ تے مشہور عالم ہن، انہاں دے وݙے ݙاݙا یونس امام شافعی دے دوست تے علمِ نجوم دے ماہر ہن۔ “الزیج الحاکمی” دے ناں توں ہک زیچ بݨایا تے کافی تصانیف چھوڑیقں جنہاں وچ قابلِ ذکر تصانیف ایہ ہن :
ابن یونس نے ہی یحیی بن ابی منصور دا زیچ درست کیتا ہئی، اوہ ٹرگنومیٹری دے ماہر ہن تے کروی مثلثات دے بہت مشکل مسائل حل کیتے تے اقواس دا حساب دریافت کیتا. آخر وچ ݙسیندے ڄلوں کہ انہاں نے ہی گھڑی دا pendulum ایجاد کیتا ہئی نا کہ گیلیلیو نے جیویں کہ عام طور تے سمجھا ویندا ہے۔ علومِ ریاضی تے فلکیات وچ آپ نے قابلِ قدر خدمات سرانجام ݙتے جنہاں کوں سائنس دی تاریخ وچ ہمیشہ یاد رکھا ویسی.
پندھ دی تکلیف
کجھ پندھ اینجھے ھوندن جیرھے پیریں. کوں زخمی کریندن پر کجھ پندھ اینجھے ھوندن جیرھے روح کو زخمی کریندن .سیانڑے آھدن پندھ اوکھا ھوندے بھانویں ڈو قدمیں دا ھووے
.ساکوں پندھ دے ڈکھیں تکلیفیں دا پتا تھوں نیں لگدا پیاء جو اساں حالی پندھ شروع ھیں نیں کیتا اساں سرائیکی لوک حالی تاں پندھ کرنڑ دی صلاح کریندے ودے ھیں .کوئ اگر کٹھا تھی وی آندے اساں بنی اسرائیل دی قوم وانگوں پچھو تیں تھی کھڑدے ھیں یا وت ایں گال تیں اڑ ویندے ھیں ھر قوم دا آپڑاں رستہ ھووے دریا وچو بارہ سڑکاں کڈھو ۔ماء بولی سانجھی ہے اوندا عالمی ڈینھ ہکا کٹھ کر کے منایا ونج سگدے۔پَر نیں اساں ڈو چار دیاں ٹولیاں بنڑا کے آپڑیں جھنڈے چاء کے وکھو وکھ تھی کے تماشہ بنڑسوں ۔
میکوں تاں اج تک سرائیکی جھنڈے دی سمجھ نیں لگ سگی سرائیکی اگوانڑیں دی سمجھ مٹی لگڑیں ھے ۔مزے دی گال اے ھے سوشل میڈیا تے اساں چند لوک ہوندے ہاسے جیرھے سرائیکی صوبہ دی گال کریندے ہاسے ہُنڑ تاں ہک قافلہ ھے میڈی فرینڈز لسٹ ءچ وڈے وڈے پردھان سرائیکی قوم پرست شامل ہَن جڈاں میں سچ الائے ہک ادھ قوم پرست ان فرینڈز کر کے میکوں منافقت دے القاب ڈے خود بابائے سرائیکی بنڑ بیٹھے ۔خیر میکوں پریں کروں پندھ کٹھے کرو سوچ ہکا رکھو جھنڈا ہکو بنڑاؤ. جمیل بلوچ
معروف سماجی شخصیت جام حضور بخش لاڑ نال گالھ مُہاڑ
جے کر اساں کسان دی معیشت دی بہتری تے توجہ نہ ڈتی تاں اساکوں زراعت دے حوالے نال بہوں وڈے نقصان دا سامݨا کرݨا پوسی
بہاول پور دی معروف سماجی شخصیت سئیں جام حضور بخش لاڑ کہیں تعارف دے محتاج نئیں۔آپ کسان بورڈ دے مرکزی نائب صدر تے ہک مثالی کاشتکارہِن۔ پچھلے کُجھ سالیں توں ’’نیو الفلاح سسٹم آف ایجوکیشن ‘‘ دے ناں نال بہاول پور وچ ہک ادارہ وی چلیندے پِن۔ سرائیکی وسیب وچ ایجھے باشعور لوک ٻہوں تھوڑے ہِن جیرھے خلقِ خدا دی خدمت عبادت سمجھ تے کریندن۔ سئیں جام حضور بخش لاڑ ہوریں نال کُجھ ݙینھ پہلے ’’سویل سرائیکی ‘‘ دے قارئین سانگے ہک مکالمہ تھیا جیرھا جو تہاݙی خدمت اچ پیش ہے۔ اساں سئیں جام حضور بخش لاڑ ہوریں توں اُنھاں دیاں سماجی خدمات دے بارے سوال کیتا تاں اُنھاں آکھیا خلقِ خدا دی خدمت دا جذبہ اللہ رب العزت دی طرفوں انسان کوں عطا تھیندے ۔ اوندی مرضی ھے او ایہ جذبہ کہیں بے یارو مددگار انسان کوں بخش ݙیوے یا میں جہیں فقیر حقیر انسان تے کرم چا کرے۔ اگر انسان کوں خالقِ کائنات دا ایہ فلسفہ سمجھ آ ونڄے تاں انسان ݙوہیں جہانیں اللہ سئیں دی بارگاہ اچ سُرخرو رہندے۔ ایں جدید دَور اچ جتھاں احٖ دا انسان خود کوں ترقی یافتہ سمجھدے، کامیابی دیاں او منزلاں عبور کریندا پئے جیکوں اساں سائنس دی معراج آکھ سڳدے ہیں۔ ایں دور وچ جتھاں انسان ترقی کیتی ہے اُتھاں او تنزلی دا شکار وی ضرور تھئے اینویں انسان اساکوں اپݨی ریت تے روایات کولہوں وی مونہہ موڑیندا نظر آئے۔اگر اساں گُزری صدی دی تاریخ دا نجھا تے مطالعہ چا کروں تاں اساکوں ایں گاٖلھ دا شدت نال احساس تھیسے جو پچھلی صدی وچ انسان دے رابطے دے ذرائع تھوڑے ہَن پر اوں وقت انسان دا انسان نال جُڑت تے گاٖنڈھا ٻہوں زیادہ ہا۔
موجود عہد وچ بھانویں جو اساں پوری دُنیا نال جُڑ ڳئے ہئیں ہک ݙوجھے دی پَل پَل دی خبر رکھ سڳدے ہئیں لیکن اساݙا ہک ݙوجھے نال گاٖنڈھا تے جُڑت او پہلے والا نی رہ ڳیا۔ ایں دَور وچ میں سمجھداں جو میݙے اُتے میݙے اللہ دا بے پناہ کرم ھے جو میں اوندے بخشیے ہوئے رستے تے ٹُر کراہیں اللہ تے اوندی مخلوق دی محبت اچ حیاتی گُزریندا پیاں۔ میں خلقِ خدا دی خدمت عبادت سمجھ تے کیتی ھے اور کریندا رہساں۔ اساݙے معاشرے وچ مذہبی ، لسانی اتے ایہو جیہاں ٻیاں کئی بُرائیاں ہِن جنھاں توں ہٹ کراہیں میں بلا تفریق انسانیت نال محبت کرینداں۔ ایہ ساری کائنات انسان واسطے ہی تخلیق تھئی ہے پاک پیغمبراں دا ظہور وی انسان کیتے تھئے ، جیلے اللہ کوں اولادِ آدم (انسانیت) نال اتنی محبت ھے تاں انسان کوں انسان نال محبت کیوں نی ہووݨی چاہیدی۔ میݙی سوچ دے مطابق انسان دوستی ہی او رستہ ہے جیرھا سماجی بُرائیاں دا خاتمہ کر سڳدے۔ اگر اساں انسان دوستی والے فلسفے تے عمل شروع کرݙیووں تاں تفریق دی کاتی تلے کُسݨ والی انسانیت کہیں دہشت گردی، ظلم اتے جبر دا شکار نہ تھیسی۔اگر اساں قرآنِ پاک اچ وی اِنھاں مسائل دا حل ڳولݨ پئے ونڄوں تاں اوندے وچ وی اساکوں انسان دی فلاح تے بقاء دا درس انسان دوستی دی شکل اچ مِلدے۔ سئیں جام حضور بخش لاڑ ہک تعلیم یافتہ مثالی کاشتکار وی ہِن اُنھاں کساناں دے حالات تے روشنی پیندیں ہوئیں اساکوں ݙسایا جو اساݙے دیس دا مظلوم ترین طبقہ کسان ہے۔ اساݙے دیس دی زراعت تے کاشتکار ݙینھ رات خسارے اچ ویندے پِن۔ اساں کپاہ دی ݙڈھ کروڑ ڳٹھ توں احٖ ہک کروڑ ڳٹھ تے وَل آئے ہئیں ۔ اساݙا ہمسایہ مُلک (ہندوستان) ݙڈھ کروڑ ڳٹھ توں ترئے کروڑ پلس تے چلا ڳئے۔
المیہ ایہ ہے جو کسان دی فلاح والے پاسے اساں توجہ نی ݙیندے پئے جݙاں جو ہمسائے مُلک دی رات ݙینھ دی ترقی دی وجہ اوندا’’کسان‘‘ ہے۔ غیر مُسلم ہمسایہ مُلک کسان کوں قرضے توں گھن کے کھاد سپرے تک ہر چیز بغیر سود دے ݙیندے اساں مُسلم مُلک دے واسی اپݨے کسان کوں قرضہ ، کھاد ، سپرے تے اوندی ضرورت دی ہر شئے تے اتنا سود لیندے ہئیں جو اوندی ڄڑھ نکل ویندی ہے۔ او کئی کئی سالیں تئیں چیل سِدھی نی کر سڳدا۔ اساں خود کوں مُسلم ریاست اکھویندے ہئیں لیکن افسوس نال آکھݨا پوندے جو اساݙے دیس وچ ’’سُود ‘‘ اتنا عام تھی ڳئے جو اساں حلال کھاوݨ دا سوچ ای نی سڳدے۔ کاشتکار تے زرعی ٹیکس وی ٻہوں زیادہ لاتا ڳئے جے کر اساں کسان دی معیشت دی بہتری تے توجہ نہ ݙتی تاں اساکوں زراعت دے حوالے نال ٻہوں وݙے نقصان دا سامݨا کرݨا پوسی۔ باقی ظلم دی چکی اچ پِسݨ والے کسان کوں وی ایہا ارداس ھے جو اپݨے حق دی خاطر ہک فورم تے ہک مُٹھ تھیوے۔ ریاست بہاول پور دا ڈھیر سارا حصہ سونے وانگوں چمکدی ہوئی ریت تے محیط ھے ، جیکوں اساں چولستان ، روہی دے ناں نال یاد کریندے ہئیں۔ جام حضور بخش لاڑ سئیں چولستان اچ وسݨ والے کساناں اتے اُتھ کے جیوݨ والے مظلوم انساناں توں وی باخبر رہندن۔اُنھاں چولستانی لوکاں دے مسائل تے گفتگو کریندیں ہوئیں آکھیا جو اساں چولستان اچ وسݨ والے لوکاں دے مسائل دے حوالے نال وی ڈھیر سارا کم کیتے۔ اُنھاں آکھیا اساں چولستانی لوکاں کوں شناخت دے حوالے نال وی ڈھیر سار ا شعور ݙتے ایندے علاوہ ’’پاݨی ‘‘ چولستان دا سب توں وݙا مسئلہ ہے جیکوں اساں حل کراوݨ اچ ڈھیر حد تک کامیاب ریہے ہئیں۔ چولستان اچ جتھاں دُور دُور تئیں پاݨی دا ناں نشان کائینی اساں اُتھاں پرنٹ تے الیکٹرانک میڈیا کوں گھِن ڳئے ہئیں اتے چولستانی لوکاں دا پاݨی دے حوالے نال احتجاج نوٹ کرائے ۔
ایں احتجا ج دا ایہ فائدہ تھئے جو چولستان دیاں او نہراں جنھاں وچ صرف فلڈ دے دوران پاݨی چھوڑیا ویندا ہااُنھاں وچ تقریباً ہُݨ مستقل پاݨی شروع تھی ڳئے اتے چولستانی کاشتکار اُنھاں نہراں دے پاݨی نال احٖ ہزاراں ایکڑ چولستانی رقبہ آباد کریندا کھڑے۔مشرف دَور وچ اساں کاشتکاراں دی فلاح سانگے جدوجہد کریندیں ہوئیں جیل وی ڳئے ہئیں اساں ایں سچ دے سفر اچ کݙاہیں پریشان نی تھئے اساݙی سچائی تے عملی جدوجہد دی وجہ توں احٖ وی ہزاراں چولستانی اساݙے نال جُڑئیے ہوئے ہِن۔ ریاست بہاول پور دے واسی ہووݨ دی وجہ توں اُنھاں ایں ڈُٖکھ دا اظہار وی کیتا جو پاکستان نال وفا کرݨ والی ایں مُسلم ریاست نال کہیں دَور وچ چنگائی نی کیتی ڳئی۔ ایں دھرتی دے وفادار لوکاں دی محبت کوں سراہیا نی ڳیا۔ نواب صادق محمد خان دیاں خدمات پاکستان دے لوکاں کوں فراموش نی کرݨیاں چاہیدیاں۔جام صاحب ہوریں ڈُٖکھارے لہجے وچ آکھیا میکوں پاکستان دے ہیروزتے مہرباناں دے ناں اتے فوٹو لاہور سمیت باقی پاکستان دے شہراں وچ ݙیکھݨ کوں مِلدن پر افسوس ایں گاٖلھ دا ھے جو اُنھاں وچ پاکستان دے عظیم مُحسن نواب صادق محمد خان عباسی دا ناں تک وی نئیں ہوندا۔اساݙے نال ایجھیاں وانجاں ہمیشاں توں تھیندیاں آندین۔اساݙے حقوق ڄاݨ بُٖجھ تے غصب کیتے ویندن۔ ایں سانگے اساݙی دھرتی تے وسݨ والے لوکاں دا مطالبہ علیحدہ صوبہ ہے۔ میݙے خیال اچ صوبہ ایں وقت دی اہم آواز ہے جیرھا جو خواجہ فریدؒ دی ایں سوہݨی دھرتی تے وسݨ والے ہر انسان دا حق ہے۔
اساں ایں دھرتی تے آباد پنجابی یا اُردو ٻولݨ والے بھِرا کوں وی سرائیکی وانگوں محکوم تے مظلوم سمجھدوں۔ ایں سانگے اُنھاں کوں ایہ اپیل ھے جو او بے خوف تھی کراہیں اپݨے حقوق دی جنگ اساݙے نال ٻانہہ ٻیل تھی کراہیں لڑن۔ اخیر تے ادب تے گفتگو کریندیں ہوئیں جام صاحب ہوریں آکھیااوں ادب دا کوئی فائدہ کوئینی جیرھا انسانی حیاتی کوں اُمید دی کِرن نہ ݙے سڳے تبدیلی دا راہ نہ ݙکھا سڳے۔ میکوں اُردو ادب وچ اقبال دی شاعری بے حد پسند ہے کیوں جو اقبال نے اوں وقت دے حالات دے مطابق قوم کوں نویں فِکر ݙتی، نواں جذبہ ݙتا ، اوندی شاعری وچ جیرھی انقلاب دی خوشبو ہے او احٖ وی مُردہ ضمیر انسان کوں زندہ کر ݙیندی ہے۔ اینویں فیض احمد فیض جیہاں شاعر اُردو ادب وچ وَل نہ آسی حبیب جالب دی شاعری پڑھ تے میݙا دِل باغ باغ تھی ویندے۔ اڄوکے سرائیکی ادب دی وی مثال نی مِلدی ۔ سرائیکی شاعری اچ جمالیاتی جبر دی کاتی تلے کُٹھا شاعر وی کتھاہیں کتھاہیں مظلوم تے محکوم طبقے دی نمائندگی سوہݨی کر ویندے، پراڄوکے جدید مزاحمتی ادب تخلیق کرݨ والے شعراء ایں وقت دے منصور ہِن قصہ مختصرانقلاب دی نوید ݙیوݨ والے تمام شعراء میکوں بے حد پسند ہِن۔ اخیر تے جام صاحب ہوریں محکوم تے مظلوم طبقے سانگے پیغام ایہ ݙتا جو اپݨے حقوق دی جدوجہد سانگے ہک جاہ تے متحد تھیوو۔
ابوالحسن الطبری
ابوالحسن احمد ابن محمد الطبری (وفات: 970ء) داہویں صدی وچ فارس وچ آمل شہر وچ پیدا ہوئے، ابو الحسن طبرستان دے ہک طبیب ہن۔ ڄیہڑے آل بویہ دے حکمران رکن الدولہ دے ذاتی معالج رہے۔ ابو الحسن نے داہ کتاباں وچ بقراط دی کتاب المعالجہ البقراطیہ دا خلاصہ لکھا ڄیہڑا مرض توں شفایابی لئی علاج معالجے یا عمل جراحی توں کم لوݨ دی تدبیر تے ہے۔ ایہ صرف عربی زبان وچ موجود ہے.
سرائیکی گرائمر
جملے دی ساخت کوں سجمھݨ وچ گرائمر دا کردار
کہں وی زنان کوں سمجھنڑ کیتے اوں زبان دی گرائمر کوں سمجھݨاں بہوں لازمی ایہ گرائمر دے ٻاجھ بندہ زبان کوں نہی سکھ سگدا گرائمر نال ای بندے کوں پتہ لگدے جو ڳالھ کیہڑے زمانے دی ماضی دی اے
حال دی ہے یا وت مستقبل دی ہے
پہاکے
پہاکہ اوں گاہل کوں آدھن جیندے کئی مطلب نکلن
مزاحیہ مضمون
سرائیکی وچ مزاحیہ شاعری جو فرھاد فریدی لکھندے قسم اے پڑھ تے چس آ ویندی ہے
اندھی
اندھی اسماعیل بھٹہ دا لکھا ہویا ہک سرائیکی افسانہ ہے جیندے وچ سرائیکی وسوں دے بالکل تلویں طبقے دی زندگی دے کجھ گوشیاں کوں ظاہر کیتا ڳیا اے۔ ایں افسانے وچ انہاں دے مشکلات تے خانگی زندگی دے حالات کوں نشابر کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی اے۔
اندھــڑاں قصـئی
اندھڑاں قصئی
ایں کھݙ وچ ہک توں زیادہ کھݙکار تھی سڳدن. عمر دی کئی حد کائنی. ایں کھیݙ کوں وݙے چھوٹے، بال بلونگڑے، نینگر، چھوہر چھٹکر چھوہریں غرض ہر کئی کھیݙ سڳدے ایں کھیݙ دے کئی خاص اصول وی کائنی تے مشکل وی کائنی. ایں کھیݙ وچ پڳݨ وچ ہرݨ آلا واری ݙیندے. اوندی اکھیں تے ہک پٹی ٻدھ ݙتی ویندی ھ. تے اونکوں گھما ݙتا ویندے یا ہلکا جیہاں دھکا ݙتا ویندے تاں جو کھݙکاراں توں پرے تھی ونجے. ایں کھیݙ دا ہک اصول اے وی رکھیا ویندے جو ہک نشان لایا ویندے یا دائرہ ماریا ویندے یا گراؤنڈ طے کیتا ویندے تاں جو کئی اوں تو ٻاہر نہ ونجے. ھݨ جیندی اکھیں تے پٹی بدھی ہوئی ھ او باقی کھݙکاراں کوں ہتھ لیندے. جݙاں کہیں ہک کوں ہتھ لڳ ویندے اوندی واری مک ویندی ھ ول جیکوں ہتھ لڳ ویندے اوندے اتے واری آویندی ھ تے اونکوں پٹی ٻدھ ݙتی ویندی ھ. اتے اے کھیݙ ایویں چلدی اے پئی.
دھرتی دا سوہنڑا گھبرو
پورا ناں : ملک محمد رمضان نوید
روشن خیال پنجابیاں دا رویہ
میڈی پچھلی ہک پوسٹ دے نتیجہ ءچ روشن خیال پنجابی دوستاں دا مثبت ردِعمل سامنْے آئے جہیڑا سرائیکیاں توں ودھ پنجابی دوستاں وستے لمحہ فکریہ ہے۔ شہزاد عرفان
دھرتی دا سوہنڑا گھبرو
(ذات:آرائیں(سرائیکی
تعلیمی قابلیت :ایم اے ۔ایم ایڈ تاریخ پیدائش :05/01/1987
روشن خیال پنجابیاں دا رویہ
"شہزاد صاب ۔ اے گل عام پنجابی وی کر دے نے, نال پنجابی نوکر شایی کولو پوچھ دے نے ۔ سوہنی طنزیہ تحریر اے ۔ ساڈھے ذل ذے ٹوٹے ای کر چھڈۓ سو ۔ مظلوم پنجابی جو ہئویا ۔"
دھرتی دا سوہنڑا گھبرو
پتہ:وستی منظور آرائیں موضع ھیرو ڈاکخانہ کوٹلہ مغلان تحصیل جام پور ضلع راجن پور اٖپݨی منڈھلی تعلیم وسیب دے سکول گورنمنٹ پرائمری سکول موچی والا توں پوری کرݨ دے بعد میٹرک چنڳے نمبراں نال ہائ سکول کوٹلہ مغلاں توں ریگولر پاس کیتا ایف اے دا امتحان ڈیرہ غازی خان بورڈ توں پرائیویٹ امیدوار دی حثیت نال فسٹ ڈویژن نال پاس کیتا.
روشن خیال پنجابیاں دا رویہ
سئیں میڈا۔۔۔۔ میکوں خوشی تھئی ہے میڈی گالھ روشن خیال ترقی پسند پنجابی دوستاں تئیں پُجی ءے۔ تے انھاں محسوس کیتے جو جئے تئیں پاکستان دی سول تے فوجی اسٹیبلشمنٹ ءچ " پنجابی بحثیت ہک قوم" اپنْا عوام دوست کردار ادا نئیں کریندے، اپنْی قومی شناخت کوں ریاستی شناخت توں وکھ نئیں کریندے، اوں تئیں پاکستان وچ بئی سانجھی ثقافتی، سیاسی تحریکاں دا اعتماد حاصل نئیں کرسگدے ۔ اے باقی تمام تحریکاں لوکائی دی تحریکاں ہن عوام دی تحریکاں ہن۔ پنجابیاں کوں اپنْی بقاء وستے ریاست دی خدمت تے تمغے چھوڑ تے باقیاں نال سیاسی طور تے کھڑنا پوسی نتاں اے آپ تاں امریکیاں تے سعودیاں دی جنگاں لڑتے مُک ویسن پر پنجابیاں کوں نال گھن تے بُڈسن۔ انھاں اپنْے کالے کرتوتاں اچ بنجابی اشرافیہ کوں نال رلا تے عام مظلوم مڈل کلاس ورکنگ کلاس پنجابی قوم دا سر شرم کنیں نیواں کرڈتے۔ اج انھاں دی وجہ توں عام بنجابی عوام سندھ بلوچستان، پشتون خواہ تے سرائیکی وسیب ءچ عدم تحفظ داشکار ہن ۔ پاکستان دی موجودہ تمام پارلیمانی سیاسی پارٹیاں دراصل اسٹیبلشمنٹ دی فیکٹری دی تیار شدہ صوبائی قومیتی پارٹیاں ہن جنہاں کوں زکواۃ تے فترانہ طور اقتدار ءچ حصہ داری ملدی ءے۔ سندھی پیپلز پارٹی دی شکل ءچ تے بنجابی مسلم لیگ دی شکل ءچ اپنْی خیرات دی اُگاڑی کریندن۔ جیہڑی دراصل اپنْی قوم تے دھرتی ماء نال غداری ءِ۔ باقی چھوٹی وڈی لاٹ الیکشن شو دی بھرتی دا مال ہے--- شہزاد عرفان
ادیس ابابا
ادیس ابابا (addis ababa)، ایتھوپیا دا دار الحکومت ہے۔ ادیس ابابا جیں دا مطلب ہے نواں پُھل، ایہ سب توں وݙا شہر ہے ایتھوپیا دا تے ایں دا دارلحکومت وی۔ جیں دی ٓاباوی 2007 دی مردم شماری دے مطابق 3,384,569 ہے۔ جیہڑی سالانہ 3.8% دے نال ودھدی پئی ہے۔ ہک چارٹرڈ شہر دے طور تے ادیس ابابا ہک شہر تے ہک ریاست ݙوہاں دی حیثیت رکھدے۔ ایہ اوہ شہر اے جس وچ افریقی یونین دا صدر دفتر افریقی اتحاد دی تنظیم جتھاں واقع ہے۔ اقوام متحدہ دا اقتصادی ہیڈکوارٹر اتھاں واقع ہے. ایں دے علاوہ اتھاں دیگر براعظم تے بین الاقوامی تنظیماں دے دفاتر ہن۔ اس شہر دی جگہ دا انتخاب Emperor Menelik II نے کیتا ہئی۔
حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ
ابو بکر صدیق عبد اللہ بن ابو قحافہ تیمی قریشی (50 ق ھ – 13 ھ / 573ء – 634ء) پہلے خلیفہ راشد، عشرہ مبشرہ وچ شامل، پیغمبرؐ اسلام دے مشیر، صحابی و خسر تے ہجرت مدینہ دے وقت رفیق سفر ہن۔ اہل سنت و الجماعت دے نزدیک ابو بکر صدیق، انبیاء تے رسولاں دے بعد انساناں وچ سب توں بہتر، صحابہ وچ ایمان و زہد دے لحاظ نال سب توں برتر تے ام المومنین عائشہ بنت ابی بکر دے بعد پیغمبرؐ اسلام دے محبوب ترین ہن۔ عموماً انہاں دی کنیت "ابو بکر" دے نال صدیق دا لقب لایا ویندے جینکوں ابو بکر صدیق دی تصدیق و تائیدِ معراج دی بنا تے پیغمبرؐ اسلام نے ݙتا ہئی۔
پیدائش
حضرت ابو بکر صدیق دی پیدائش عام الفیل توں ݙو سال چھی مہینے بعد تے ہجرت نبوی توں پنجاہ سال چھی مہینے پہلے مکہ شریف وچ تھئی۔ سال ولادت 573 عیسوی ہے۔ آپ سرور عالمؐ توں ݙو سال چھی مہینے چھوٹے ہن۔ ام امومنین حضرت عائشہؑ بنت ابی بکر توں مروی ہے کہ نبی کریم ﷺ تے حضرت ابو بکر صدیق میݙے کول بیٹھے اپݨی ولادت دا تذکرہ فرمیندے پئے ہن. آپ ݙوہاں دی گفتگو توں میکوں اندازہ تھیا کہ حضور نبی کریمؐ ، حضرت ابو بکر صدیق توں عمر وچ وݙے ہن۔
رسول اللہؐ دے وصال تے آپ دا مرثیہ
محمد بن عمروالوقدی نے اپݨے رجال (رواة) توں روایت کیتی ہے کہ حضرت ابو بکر صدیق نے رسولؐ اللہؐ دے وصال مبارک تے درج ذیل مرثیہ آکھا ہے:
یا عین ذابکی ولا تسألی
و حُقَّ البکاءُ علی السیّد
علی خیر خِنِدف عند البلاءِ
امسٰی یغیب فی الملحد
فصلٌی الملیك ولّی العباد
وربّ البلاد علی احمد
فکیف الحیاۃ لفقد الحبیب
و زین المعاشر فی المشھد
فلیت الممات لنا کلنا
و کنا جمیعاً مع المھتدٰی
وله ایضاً لمٌا رأیت نبیٌنا مُتجدّہ
وارتعت رَوعةَ مستھام واله
والعظمُ منی واھنٌ مکسور
اعتیق انّ حِبّك قد ثوی
وبقیت منفردًا وانت حسیر
یالیتنی من قبل مھلكِ صاحبی
غبیّتُ فی جَدَث علّی صخور
فلتحدثن بدایعٌ من بعدہ
تعیی ابّھن جوانح وصدور
باتت ھموم تاوبنی حشدا
متل الضحورنا مست ھدت الجسدا
یالیتنی حیثُ بنتُ الغداۃ به
قالوا الرسول قد امسٰی میّتا فقدا
لیت القیامة قامت بعد مھلکه
ولا نرٰی بعدہ مالاً ولا ولدا
واللہ اثنی علی شیءٍ فقدت به
کم لِی بعدك من ھم ینصبی
اذا تذکرّت انّی لا اراك ابدا
کان المصفاء فی الاخلاق قد علموا
و فی العفاف فلم نعدل به احدا
نفسی فداؤك من میتٍ ومن بدنٍ
دورِ خلافت
آپ نے آنحضرتؐ دے وصال دے بعد صحابہ دے اصرار تے خلافت دی ذمہ داری قبول فرمائی تے عوام دی اکثریت نے آپ دے ہتھ تے بیعت کیتی. حضرت ابو بکر بیعتِ سقیفہ دے ݙوجھے ݙینہہ مسجد وچ آئے تے ممبر تے ٻیہہ کے لوگاں توں بیعت عامہ گھدی۔ اس دے بعد کھڑے تھی کے حمد و نعت دے بعد حاضرین نال مخاطب تھی کے فرمایا:
”ایھا الناس قد ولیت علیکم وسلت بخیر کم فان احسنت فاعیونی و ان اسات فقومونی الصدق امانة والکذاب خیانة والضعیف فیکم قوی عندی حتی اخذله حقه والقویٰ ضعیف عندی حتی اخذ منه الحق ان شاء اللہ تعالی۔ لا پدع منکم الجھاد فانه لا یدعه قوم لا اضربھم اللہ بالذل اطیعونی ما اطعت اللہ و رسوله فاذا عصیت اللہ و رسوله فلاطاعة لی علیکم قوموا الی صلواتکم رحمکم اللہ“
اے لوگو! میں تہاݙا حاکم بݨا ݙتا گیا ہاں حالانکہ وچ تہاݙے توں بہتر نی ۔ اگر میں ٹھیک ٹھیک رہواں تاں میݙی مدد کرو تے اگر بری راہ اختیار کر گھناں تاں میکوں سدھا کر ݙیو۔ سچ امانت تے جھوٹ خیانت ہے تے تہاݙے وچ جیہڑا کمزور ہے ، اوہ میݙے نزدیک قوی ہے۔ جے تک میں اس دا حق اونکوں نہ ݙیوا ݙیواں تے قوی میݙے نزدیک کمزور ہے جے تک میں اس توں حق واپس نہ گھن گھناں کوئی شخص جہاد ترک نہ کریسی کیونکہ اللہ جہاد چھوڑݨ والیاں تے ذلت سٹ ݙیندے ۔ تساں میݙی اطاعت کرو جے تک میں اللہ دی تے اس دے رسول دی اطاعت کریندا رہواں تے جیہرلے نافرمانی کرݨ لڳاں تاں میݙی اطاعت نہ کرو۔ اچھا ہݨ نماز کیتے  کھڑے تھی ونجو اللہ تہاݙے تے رحم فرماوے۔
ابتدائی مشکلات
حضرت ابو بکر صدیق کوں مسند آرائے خلافت تھیندے ہی اپݨے سامݨے صعوبتاں ، مشکلات تے خطرات دا ہک پہاڑ نظر آوݨ لگا۔ ہک طرف جھوٹے مدعیان نبوت اٹھ کھڑے تھئے ہن ، ݙوجھی طرف مرتدین اسلام دی ہک جماعت علم بغاوت بلند کیتے ہوئے ہڑی۔ منکرین زکٰوة نے علیحدہ شورش برپا کر رکھی ہئی۔ انہاں دشواریاں دے نال حضرت اسامہ بن زید دی مہم درپیش ہئی جنہاں کوں آنحضرت ﷺ نے اپݨی حیات ہی وچ شام تے حملہ آور تھیوݨ دا حکم ݙتا ہئی۔ سب توں وݙے فتنے مسیلمہ کذاب تے دیگر مدعیانِ نبوت دی سرکوبی تے خاتمہ تے ختم نبوت دے عقیدے دا تحفظ آپ دے اہم کارنامے ہن.
نظامِ خلافت
حضرت ابو بکر صدیق دی مدت خلافت صرف سوا ݙو سال ہے لیکن اس قلیل مدت وچ آپ نے اوہ عظیم الشان کارنامے سر انجام ݙتے کہ انہاں کوں پڑھ کے انسان ورطہ حیرت وچ غرق تھی ویندا ہے۔ آپ دے دور خلافت دا بیشتر حصہ اندرونی تے بیرونی دشمناں تے قابو پاوݨ وچ صرف تھیا لیکن اس دے باوجود آپ ملکی نظم و نسق توں غافل نہ رہے۔ آپ نے اپݨی قوتِ ایمانی ، تدبر و فراست تے عزم و ہمت دی بدولت نوزائیدہ خلافت اسلامیہ کوں اتنی مستحکم بنیاداں تے قائم کر ݙتا جس تے آپ دے اولوالعزم جانشین حضرت عمر فاروق نے ہک شاندار عمارت تعمیر کر ݙتی۔
آپ توں احادیث روایت کرݨ والے
حضرت عمر ، حضرت عثمان ، حضرت علی ، حضرت عبد الرحمن بن عوف ، حضرت ابن مسعود ، حضرت حذیفہ ، حضرت ابن عمر ، حضرت ابن زبیر ، حضرت ابن عمرو ، حضرت ابن عباس ، حضرت انس ، حضرت براء ، حضرت ابن عاذب ، حضرت ابو ہریرہ ، حضرت عقبہ بن الحارث ، حضرت عبد الرحمن بن ابو بکر ، حضرت زید بن ابو بکر ، حضرت عبد اللہ بن مغفل ، حضرت عقبہ بن عامر الجہمی ، حضرت عمران بن حصین ، حضرت ابو برذہ بن سلمی ، حضرت ابو سعید خدری ، حضرت ابو موسیٰ اشعری ، حضرت ابو طفیل اللیشی ، حضرت جابر بن عبد اللہ تے حضرت بلال اوہ صحابہ کرام ہن جنہاں نے حضرت ابو بکر صدیق توں احادیث روایت کیتیاں ہن تے انہاں وچ آپ دی صاحبزادیاں حضرت اسماء تے ام المومنین عائشہ صدیقہ وی شامل ہن۔ تابیعین کرام وچوں جہنقں نے آپ توں احادیث روایت کیتی انہاں وچ حضرت عمر دے غلام اسلم  تے حضرت واسط الجبلی شامل ہن۔
وفات
اپݨے انتقال توں کجھ دیر پہلے آپ نے دریافت فرمایا کہ رسول اللہ ﷺ دی وفات کس روز تھئی ہئی۔  عرض کیتا ڳیا ݙو شنبہ دے ݙینہہ! آپ نے فرمایا کہ میکوں امید ہے میں اج رات ہی انتقال کریساں ۔ چنانچہ آپ پیر تے منگل دی درمیانی شب وچ انتقال فرما گئے ہن تے صبح تھیوݨ توں قبل آپ کوں دفن کر ݙتا گیا۔ احمد نے حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا توں روایت کیتی ہے کہ جس روز حضرت ابو بکر صدیق نے وفات پاتی اس روز آپ نے دریافت کیتا اج کیہڑا ݙینہہ ہے لوگاں نے عرض کیتا کہ ݙو شنبہ ہے۔ آپ نے فرمایا میں اگر اج رات تک مر ونجاں تاں میݙے دفن وچ کل تک تاخیر نہ کیتی ونجے کیونکہ رسول اللہ ﷺ دے کول میں جتنی جلد پہنچ ونجاں اتنا ہی اچھا ہے۔
تلاوڑے
تحریروتبصرہ : ماجد منظور بھٹی
کتاب تلاوڑ ے )
محمد اسلم رسولپوری نے سرائیکی زبان و ادب وچ پہلی باقاعدہ کتابی شکل 1983ء وچ عمر کمال خان دے توسط نال"تلاوڑے" کتاب چھپی ۔جیندے اندر اسلم رسولپوری نے ایں کتاب کوں وڈے چار باباں وچ ونڈیے۔
جنہاں دا ناں افکار،تلاوڑے،لوک ورثہ تے جائزہ ہن۔ایں کتاب کوں ڈوجھی واری 2013 ءوچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں چھاپیاگیا۔ایں کتاب کوں انسانی تہذیب دےعظیم فرانسیسی نقاد 'زاں پال سارتر' دےناں کیتا گیا۔زاں پال سارتر کوں وجودی فکر دا ہک مہاندرا نمائندہ سمجھیاویندے۔ایں توں مراد اے
ِگدا ویندےجواسلم رسولپوری دے اندر سارتر دافکروفلسفہ جہ کر گئے۔جیندی وجہ نال تلاوڑے لکھیجن دا سبب بنڑیا۔
اسلم رسولپوری نے اپنے دور دے سرائیکی محقیقین کوں رستہ لاؤن تےلکھاری دی کامیاب رہنمائی کیتی۔جو سارتر دے فکری پہلو کیاہن؟۔
اوہ لکھدن جو خواجہ غلام فرید ذہین تےبھرپور تخلیقی صلاحیت دے رکن والا فنکارہا۔انہاں دےنظریات وچ ذہنی تے روحانی تجربات دانچوڑ شامل ہے۔جیویں مغرب وچ نیٹشے مختلف مسائل تے وجودی نقطہ نظر نال سوچیندے پئے ہن۔ایویں مشرق وچ خواجہ غلام فرید جزوی طور تے سہی'انہیں بنیادیں تے غوروفکر وچ مصروف ہن۔
ایں کتاب اندر سرائیکی وچ علامتی شاعری' سرائیکی وچ سفرنامہ'سرائیکی قاعدیں دا تنقیدی مطالعہ'سرائیکی شاعری وچ تلفظ دامسئلہ'حضرت بلھے شاہ'حضرت شاہ حسین' حضرت سلطان باھو'سرائیکی زبان دے شاعر ہوون دا پکا دعوی'میانوالی دے لوک گیت دا ذکر' سرائیکی اکھان 'سرائیکی قصےدامقام مرتبہ لکھدن۔چھیکڑ وچ جائزہ گندےہوئے محمد اسماعیل احمدانی دے سفرنامے "پیت دے پندھ" کوں اپنی سنجان داسفر قرار ڈیندن۔
مسرت کلانچوی دےافسانے زیادہ تر عورت دے گرد گمدن۔ اسلم قریشی دی کتاب "سانولی دھپ"دے افسانے تے انشائیے سرائیکی وچ ہک نویں اسلوب دی نشاندہی کریندن۔۔
اسلم رسولپوری"تلاوڑے "وچ علم دوست ہوّن تے تحقیق و تنقید دے میدان وچ وسیع ہنر دا ثبوت ہے ۔
اذلان محب الدین شاہ
اذلان محب الدین شاہ (Azlan Muhibbuddin Shah) جنہاں کوں عام طور تے سلطان اذلان شاہ دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہے، پیراک دے سابقہ سلطان ہن۔ اوہ 26 اپریل 1989ء توں 25 اپریل 1994ء تک ملائیشیا دے ناویں یانگ دی‌پرتوان آگونگ وی ہن۔ پیشے دے لحاظ نال وکیل ہن تے اوہ پیراک دے سلطان بݨݨ توں پہلے ہک جج دے طور تے وفاقی عدالت وچ کم وی کریندے رہے۔ thumb|
قرامطہ
قرامطی یا قرامطہ، اسماعیلی غالی شیعاں دا ہک قدیم فرقہ اے جیہڑا آغاخانی اسماعیلیاں دے بر خلاف جاری امامت تے یقین رکھݨ دی بجائے ہیٹھاں ݙتے ہوئے ست اماماں تے ایمان رکھدے تے سب توں وݙی ڳالھ اے ہے کہ اے ختمِ نبوت کوں نہ منیندے تے زندیق دے زمرے وچ آندن نیز امام اسماعیل کوں مہدی دے نال رسول وی منیندن : قرامطیاں کوں ست امامی شیعہ وی آکھیا ویندا اے. اے امام اسماعیل کوں آخری امام منیندن. فرقے دے بانی ہمدان قرمط دے ناں نال اے فرقہ قرامطہ سݙیندائے.
پندھیڑو
جہانگیر مخلصؔ دا لکھا ہویا شاندار سفرنامہ اے. ایہ پندھ وہاݨی سرائیکی زبان وچ ہے
قرامطہ
حکومتاں
قرامطہ نے عالم اسلام دے مشرقی تے شمالی علاقیاں وچ جتھاں خلافت دی گرفت کمزور ہوندی ہئی اتھاں اپݨی حکومت قائم کر کے اپݨا ہک امیر مقرر کر گھندے ہن. انہاں دیاں حکومتاں اے ہن:
پندھیڑو
thumb|سرائیکیSaraiki
قرامطہ
حکومت قرامطہ مشرق
ݙاہویں صدی عیسوی وچ مشرقِ وسطٰی، اومان تے خلیج فارس دے کئی زرخیز علاقیاں وچ انہاں دی اتنی مضبوط حکومت قائم تھئی کہ خلیفہ بغداد تے مصر دا اسماعیلی مستعلی خلیفہ انہاں کوں سالانہ خراج ادا کریندے ہن.
آسیہ اندرابی
آسیہ اندرابی مقبوضہ کشمیر دی ہک خاتون سیاسی رہنماء ہن۔ اوہ کشمیری آزادی پسند ہن تے اوہ کشمیر دے [[پاکستان]] دے نال الحاق دی حامی ہن۔ زندگی دا کافی حصہ اوہ بھارتی جیلاں وچ گزار چکی ہن۔ آسیہ اندرابی کشمیری خواتین دی تنظیم دختران ملت دی بانی ہن۔ دختران ملت کشمیر دی بھارت توں آزادی کیتے کم کرݨ والی آل پارٹیز حریت کانفرنس دا حصہ ہے، جس دا بنیادی مقصد کشمیر دی بھارت توں آزادی ہے۔ آسیہ اندرابی کشمیری آزادی پسند خواتین وچ سب توں اہم ہن۔ اُنہاں دے حمایت کرݨ والے انہاں کوں آئرن لیڈی آہدے ہن۔
ذاتی زندگی
آسیہ اندرابی نے بائیو کیمسٹری وچ گریجویشن کیتا۔ تے کشمیر یونیورسٹی توں عربی وچ پوسٹ گریجویٹ کیتا۔ بعد ازاں کشمیر وچ بھارتی قبضہ دے خلاف مزاحمت کوں اپݨا مقصد بݨا گھدا۔ آسیہ اندرابی دی شادی 1990ء وچ کشمیری حریت پسند تنظیم حزب المجاھدین دے بانی رکن قاسم فاکتو نال تھئی۔ اس دا خاوند 1992ء توں جیل وچ قید ہے۔ آسیہ اندرابی پہلے توں ہی کشمیر وچ ہک وݙے نیٹ ورک جہادی خواتین دی سربراہ دے طور تے مشہور ہن۔ اس تنظیم کوں اوہ 'دختران ملت' دے ناں نال پکاردیاں ہن۔
ضیاء الدین سہروردیؒ
عبد القاہر ابو نجیب سہروردیؒ(490ھ-563ھ) سلسلہ سہروردیہ دے بانی ہن جیہڑے اپݨے نام دی جگہ ضیاء الدین سہروردی نال زیادہ شہرت رکھدے ہن. سہروردیہ سلسلہ انہاں دے بھتریجے شہاب الدین سہروردیؒ دی وجہ نال شہرت دی بلندیاں تے پہنچ گیا۔ پورا ناں عبد القاہر بن عبد الله بن بن محمد بن عمویہ بن سعد البكري الصدّيقی کنیت ابو النجیب اے تے لقب ضیاء الدین سہروردیؒ ہے.
ولادت
آپ پنج فروری 1094ء، بمطابق صفر 490ھ وچ بمقام سہرورد جیہڑا زنجان دے قریب واقع ہے، وچ پیدا تھئے. انہاں دا سلسلہ نسب 13 واسطیاں نال حضرت ابوبکر نال ونج ملدا ہے
نسب
ابو النجيب السہروردي ابو النجيب عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ، انکا نام عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن علقمہ بن النضر بن معاذ بن عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن ابو بكر الصديق، الملقب ضياء الدين السہروردي.اور محب الدين بن النجار " تاريخ بغداد "میں یوں نقل کیا نسب الشيخ أبو النجيب جو ان کے ہاتھ سے لکھا ہوا ہے: عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ اور انکا نام عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن النضر بن سعد بن النضر عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن أبو بكر الصديق،
علوم ظاہری
بچپن وچ ہی سہرورد توں بغداد تشریف گھن آئے. جامعہ نظامیہ بغداد توں تعلیم حاصل کیتی۔ امام اسعد یمنیؒ توں فقہ، اصول فقہ تے علم کلام حاصل کیتا۔ علامہ ابو الحسنؒ توں نحو و ادب دی تعلیم حاصل کیتی۔ آپؒ احمد غزالیؒ دی صحبت وچ وی رہے. امام بیہقیؒ، خطیب بغدادی تے امام قشیریؒ توں علم حدیث حاصل کیتا
وصال
563 ہجری بمطابق 1168ء وچ بغداد وچ وفات تھئی۔ آپ کوں عباسی خلیفہ مستنجدباللہ دی طرفوں کافی تکالیف ملیاں جس نال آپؒ دی شہادت تھئی. آپؒ بغداد وچ دفن ہن۔
حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ
thumb|أبو هريرة آپ دے ناں دے بارے وچ مورخین وچ اختلاف ہے۔ آپ دا ناں قبل اسلام، عبد الشمس تے قبول اسلام دے بعد عبد الرحمن ابن صخردوسی ہے. کہیں نے عمر بن عامر، کہیں نے عبد اللہ بن عامر وی لکھا. فتح خیبر دے سال اسلام گھن آئے. چار سال سفر و حضر وچ حضورؐ دے ہمراہ رہے. آپ کوں ٻلی بڑی پیاری ہئی حتی کہ ہک وار اپݨی آستین وچ بلی گھدی ٻیٹھے ہن، حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا تساں ابوہریرہ یعنی بلیوں والے ہو. تاں آپ ایں کنیت توں مشہور تھی گئے. مدینہ منورہ وچ 35ھ وچ وفات تھئی تے جنت البقیع وچ دفن تھئے. 87 سال عمر ہانیں. غضب دا حافظہ ہئی. آپ توں چار ہزار ترے سو چونسٹھ حدیثاں مروی ہن۔
حالاتِ زندگی
قبول اسلام دے بعد رسول اللہؐ نے آپ دا ناں عمیر رکھا۔ ہریرہ، ہرہ (بلی) دی تصغیر ہے۔ آپ کوں بلیاں نال بہت انس ہئی. اس واسطے اس کنیت نال مشہور تھئے۔ غزوہ خیبر دے موقعے تے مدینے آ کے اسلام قبول کیتا تے زندگی دا بیشتر حصہ رسول اللہؐ دی صحبت وچ گزارا۔ حدیث دے سب توں وݙے راوی ہن تے سلطان الحدیث سݙویندے ہیں۔ حضرت عمر دے زمانے وچ مدینے وچ گوشہ نشین تھی گئے تے اتھائیں بعض روایات دے مطابق 78 سال دی عمر وچ انتقال کیتا۔
سرائیکستان لانگ مارچ تے تبصرہ
مبارخاں عظیم لوگو تہاکوں 9 لکھ مبارخاں ھوون
سبزل دے کوٹ توں ٹردی 15 اکتوبر دی مارچ کمال تھی گئی۔ اے ڈینہہ تاریخ دے وچ لا زوال تھی گئے کوٹ سبزل وی امر تھی گئے۔ اتھاں ہک ڈینہہ یادگار بنڑسی جڈاں سونے دا سجھ ابھرسی جڈاں صوبہ بنڑسی تے سرائیکیں کوں صوبھ ملسی۔مارچ ٹریے پیر فرید دی کافی وانگوں دھیمے دھیمے۔جمل جہان دا کٹھ ہا سارا سارے لیڈر ہک مٹھ ہن تے آپت وچ شیر شکر ہن سوجھل سانجھ سمولی ہئی۔ سارے ورکر پڑ دے وچ موجود کھڑے ہن ۔ 15 دا درشن سب توں اچا درشن تاریخ دے وچ جیہڑا کہیں نہ ڈٹھا کہیں نہ سنڑیا تاج لنگاہ دی روح شامل ہئی۔ شاہ زمان رب سوہنڑے دی امان دے وچ شامل ہا۔ قافلے اندر رضو شاہ جھمراں پیندا خوش پیا تھیندا ہا۔
ظفرو لنڈ ہا مونجھا مونجھا اسد لنگاہ ظفرو کوں دلاسہ پیا ڈیندا ہا کاررواں ٹردا ٹردا پندھ کریندا آخر آ ملتان پناں۔ ملتان دے وچ استقبال تھیا میں وی شامل ہم ہوں آخری درشن وچ میں ہسپتال کوں چھوڑ تے آیا ہم۔میڈا دل آہدا ہا پیر چماں ہر ورکر دے جیہڑا شامل ہا ہیں مارچ دے وچ اے جلسہ ڈو ڈینہہ دا ہکو جلسہ ہا جیہڑا گھر گھر دے وچ وستی وستی وچ شہر شہر دے وچ۔ چار سو میل دی منزل ہئی۔ اے جلسہ ہر کہیں ڈٹھا ہر کہیں سنڑیا ہک نئیں سنڑیا ساڈے حاکم نئیں سنڑیا جیہڑے ہاسے کار ساڈے کیتے گونگے بنڑ ویندن ڈورے تھی باہندن اکھیں نوٹ تے ہر شے ڈہدیں ہوئیں وی اندھے تھی باہندن ۔
اساں صوفی ہاوں اساں جوگی ہاوں اساں پڑ وچ رہسوں بجھسوں ناں اساں نواں روپ وٹا آوسوں۔ اساں ول آوسوں ساکوں کاوڑ نئیں لگدی ساکوں غصہ مول نہ آوے۔ کاوڑ ہے اعلان تھکیڑے دا اساں تھکسوں نہ اساں ہتھیار نئیں چیندے ساکوں اللہ سئیں خاص ہتھیار ڈتے جیہڑا روز ازل توں ہے نال اساڈے جیندا ناں سرائیکی بجا اے ۔ ہے خاص کلاشی وسبے دی۔ شام سویرے گھروڑ تے ڈیندوں جیہڑا ساڈی دھاں نہ سنڑے گال نہ منے جیہڑا پنج صوبیں دا منکر تھیوے۔ صوفی تاج گوپانگ
ابن عباس دے حضرت عمر نال معاملات
مسعودی نے ابن عباس توں نقل کیتا کہ حضرت عمر نے میکوں سݙایا تے آکھا:حمص دا گورنر فوت تھی ڳیا ہے، اوہ نیکوکار ہئی تے نیکوکار گھٹ ہن تے میکوں امید ہے کہ تو انہاں وچوں ہیں لیکن میݙا تیݙے بارے دل وچ ہک خدشہ ہے، تیݙا کیا خیال ہے؟
تلنگانہ
تلنگانہ (تیلگو: తెలంగాణ)، بھارت دی ریاست آندھرا پردیش توں الڳ کر کے 2 جون 2014 کوں ریاست دا درجہ ݙتا ڳیا۔ ایہ صوبہ، بھارت دے حیدرآباد نامی راجواڑے دے تیلگو زبان ٻولݨ والے علاقیاں نال مل کے بݨا ہے۔ 'تلنگانہ' لفظ دا مطلب ہے 'تیلگو ٻولݨ والیاں دی زمین. تلنگانہ دا دار الحکومت حیدرآباد، دکن ہے جیہڑا فی الحال ریاست آندھرا پردیش دا وی دار الحکومت ہے۔ thumb|India Telangana locator map
ابن عباس دے حضرت عمر نال معاملات
ابن عباس:میں ہرگز گورنری قبول نہ کریساں جے تک میکوں اپݨے خدشے دے بارے نہ ݙسیسو۔
تلنگانہ
اضلاع
تلنگانہ ریاست دے 31 اضلاع ہن۔
ابن عباس دے حضرت عمر نال معاملات
حضرت عمر: تیکوں ایندے نال کیا غرض ہے؟
ابن عباس:میں اینکوں ڄاݨݨا چاہندا ہاں، اگر اوہ خطرناک ہے تاں میکوں وی اوندے خطرے دی طرف متوجہ تھیوݨا چاہیدا اے جیویں کہ تساں میݙے بارے فکر مند تھئے ہو تے کے میں اوندے توں بری ہاں تے میکوں یقین تھی ویندے کہ میݙے وچ اوہ برائی نی تاں ایں کم کوں قبول کریساں، میں تہاکوں ݙٹھے کہ جیں چيز دے بارے وچ فکر مند ہوو اوندی کوئی وجہ ہوندی ہے۔
حضرت عمر:اے ابن عباس!میں ایں چيز توں خوف زدہ ہاں کہ تیݙی گورنری وچ کوئی حادثہ پیش آوے، تیݙی حکومت وچ اے تھیوݨے کہ توں لوگاں کوں آکھݨ لڳیں:ساݙی طرف آؤ، تے تساں اپݨے بنی ہاشم دے سوا کہیں کوں قبول نہ کریسو، لیکن میں نبی اکرمﷺ کوں ݙٹھا ہئی کہ تیکوں دور رکھا تے ݙوجھیاں کوں کم تے لایا۔
ابن عباس:تہاکوں خدا دی قسم!اگر ایویں ہے تاں گورنری کیوں ݙیندے ہو؟
ابن عباس:میݙا خیال ہے کہ میں تہاݙے کیتے کم نہ کراں؟
حضرت عمر:کیوں؟
ابن عباس:اگر میں ایں حالت وچ تہاݙے کیتے کم کراں کہ تساں میݙے بارے مطمئن نہ ہوو تاں ہمیشہ میں تہاݙی اکھیاں اچ کنڈا بݨا رہساں۔
حضرت عمر: پس ایں معاملے وچ کوئی مشورہ ݙے۔
ابن عباس:کہیں اینجھے شخص کوں کم تے لاؤ جیہڑا تہاݙی نظر وچ تے تہاݙے کیتے زیادہ صالح ہووے۔
ابن عبد ربہ اینکوں ابو بکر بن ابی شیبہ م235ھ توں ݙوجھی طرح نقل کریندے تے کوشش کریندے کہ خلیفہ ثانی دے ابن عباس کوں گورنر نہ بݨاوݨ دی وجہ ایہ ݙسے کہ ابن عباس نے ذوی القربی دے بارے وچ بے جا تاویلاں کیتے ہوئے ہن تے اوندے کیتے حضرت علی دی طرف منسوب خط کوں تائید کیتے پیش کریندے۔ ابو بکر بن ابی شیبہ نے ایہ نقل کیتا :ابن عباس حضرت عمر دے ہاں سب توں زيادہ محبوب ہن تے حضرت عمر انہاں کوں دیگر اصحاب نبوی توں مقدم کریندے ہن لیکن انہاں کوں ہرگز گورنری نہ ݙتی۔ انہاں کوں ہک ݙینہ آکھا:شاید میں تیکوں گورنر بݨا ݙیندا لیکن میکوں ݙر ہے کہ توں تاویل کرکے مال فیئ کوں حلال سمجھ گھنیں۔ جݙݨ حضرت علی دا دور آیا تے آپ نے ابن عباس کوں بصرہ دا والی بݨایا تاں ابن عباس نے آیت خمس دی تاویل کرکے فیئ کوں حلال کر گھدا۔ تبصرہ: ابن ابی شیبہ دی تصریح دے مطابق نبی اکرمﷺ دے زمانے توں گھن کے حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی خلافت دے آخری سال تک سہم ذوی القربی دے متولی حضرت علی بن ابی طالب ہن، ڳالھ ابن عباس جیہے دانشمند افراد توں پوشیدہ نہ ہئی پس اوہ کیں طرح حضرت علیؑ دی رائے دے بغیر سہم ذوی القربی وچ تصرف کرسڳدے ہن ثانیا اگر ابن عباس دے بارے وچ تاویل دا خوف انہاں کوں گورنر بݨاوݨ توں رکیندا ہئی تاں حضرت معاویہ کوں شام دی حکومت کیتے کیوں منتخب کیتا کہ انہاں دے مالیات وچ تاویلاں کرݨ دے باوجود باقی رکھا؟ ثالثا ابن عبد ربہ نے جیں خط کوں تائید کیتے پیش کیتا اوہ جعلی ہے اوندے توں ہرگز استدلال نی کیتا ونڄ سڳدا۔
تلوک چند محروم
تلوک چند محروم
کلور کوٹ دے ڄم پل ہن تے تقسیم توں بعد دلی وچ منتقل تھی ڳے ہن. دہلی وچ انہاں دا خاندان شاعری دے حوالے نال مشہور اے.
ارائیں
میر پور خاص وچ ارائیں برادری دی اکثریت ہے ۔. جہڑے عرب اچوں اشاعت. اسلام کیتے آئے ۔ ارائیں ۔۔۔راعی ۔۔۔ بھیڈاں بکریاں چراونڑ والے چرواہے ۔۔۔ اے یہودی النسل لوک ہن جنہاں دا نسبی سلسلہ کنعان دے نبی حضرت یعقوب علیہ السلام  دے خاندان نال ونج رلدے ۔ مسلمان تھیونڑ بعد اے لوک عرب وچوں انڈیا سندھ  آئے تے سندھ اجوکے ملتان وچ وس گئے بلوچ برادری دے بعد ڈوجھی وڈی قوم ارائیں برادری ہے ۔۔۔۔۔  الراعی ۔۔۔ دے نام نال ہک رسالہ وی شائع تھیندے ۔تے اے لوک  دریاواں دے بنے زرعی علاقیاں وچ جالندھر تئیں وسدن۔
آسیہ مسیح دا معاملہ
میں نہ آسیہ دی وستی دا ھاں نہ جھیڑے دا گواہ صرف جٹاکا سوال ھے اگر آسیہ بے قصور ہئ 10 سال جیل ءچ کیوں رکھیا گئے ؟ اگر قصور وار ھئ چھوڑیا کیوں گئے ؟ ٹرائل کورٹ دے جج آجڑی ہن جج نہ ہن؟ ھائ کورٹ دے جج منجھیں ہن جج نہ ہن؟ اگر انھیں دا فیصلہ غلط ھا ول تاں انھیں کوں لٹکا ڈیو کہیں بے گناہ کوں سزائے موت کیویں سنڑائ نے ؟ کجھ لوگ آھدن آسیہ ملعونہ جرگے دیوچ توھین منی ھے ؟ عجیب تماشہ ھے یار۔ جسٹس آصف سعید کھوسہ آھدے اتھاں عدالت ءچ قرآن نہ پڑھیا ونجے اے برطانوی قانون ھے اوں کیس تیں گال کریندیں ھوئیں حادثاتی وزیر اعظم آھدے ملک ءچ قرآن و سنت دا قانون ھے بندہ کیا سوچے کیا آکھے کیرھا سچا ھے ؟ مولوی حضرات جنھیں بغیر سوچے سمجھے واجب القتل دے فتوی ڈتن وائے اللہ دے بندے پہلے پورا فیصلہ پڑھو اگر سمجھ توں باھر ھے ولا عدالت نال رجوع کرو کیس نواں کرو گواہ پیش کرو اوندے بعد اگر حکومت یا عدالت ملزمہ نرمی کریندی ھے ول ڈانگاں سوٹے چاؤ نبی پاک دی حرمت دی حفاظت ہر مسلمان تیں فرض ھے، وزیر اعظم صاحب بہوں ڈر گئے انتہائ بزدل آدمی ھے ایندی بزدلی میں اڈھائیں ڈیٹھی ھئ جڈاں کارکن باہرو کُٹیندے پئے ہن اے بنی گالہ ءچ بیٹھا رییا ھا،نہ اے قوم نال خطاب دا طریقہ ھے نہ اے گالھیں کرنڑ دا وقت ھا مفت دیاں چبلیاں ہن روڈ بند کرنڑ نال مزدور بُکھ مردے ایں گال تیں شرم تاں نہ آئ ھوسی بے شرمیں کوں ،جمیل بلوچ
ارائیں
ارائیں ہک جنگجو تے بہادر قبیلہ ہے تے اے سو فیصد مسلمان ہے پیا  ۔۔۔ انہاں دا تعلق آریا نال کائنی ۔ انہاں دی سب کاسٹ ' میاں ' ملک' چودھری'  مہر ' تے خان ہے ۔ ایں قبیلے دے  لوک اریحہ ۔۔ فلسطین ۔۔ شام عراق۔۔ تے سعودی عرب وچوں محمد بن قاسم تے بابر سلیمی دے نال مجاہدین دی حیثیت نال سندھ وادی وچ آئے تے راجا داہر کوں شکست ڈتی تے ملتان دے قابض تھئے ۔ بابر سلیمی نال آونڑ آلے ارائیں خود کوں سلیمی ارائیں اکھویندیئن ۔۔انہاں دی اکثریت ۔اندرون سندھ دے ضلعیاں تے سرائیکی وسیب دے علاقیاں ڈیرہ جات ۔ بہاول پور ۔ بہاول نگر ۔ ملتان ۔ساہیوال ۔خانیوال وہاڑی تے وہاڑی کنوں سرگودھا تئیں آباد ہے پئی۔
سرائیکستان نال مکاݨ
شاہین ہک استعارہ ہے لفظ شاہین الیندوں تاں تنہائی دا خوف نئیں تھیندا شاہین دا مفہوم ہے ننگی تلوار شاہین دا مطلب ہے سارا سچ شاہین دا نعرا ہے آپ کنوں ڈاڈھے نال جنگ شاہین دی لغات وچ ٹھئی دا لفظ کائنی او شخص سراپا جنگ ھا اوندی ساری زندگی طبقاتی جنگ وچ گزر گئی شاہین اپنڑیں مورچے تے با وردی مضبوط کھڑا رہ گیا مرنڑ دے بعد وی سرائیکی پرچم اوندے کفن دا حصہ ہا باوقار حیاتی پرسکون مواتی سر خرو تھی تے وسبے دا دھرتی ما دی جھولی وچ سم گیا ھے شاہین ساری زندگی بایاں بازو دے سنگ گزاری سرائیکی قوم پرستیں دے اندر اوندا اچا مقام ہا سرائیکی صاحب دا فرمان ہا جو سرائیکی سوال وچ بہوں وڈی طاقت ہے ایں گالھ دا ثبوت ہے میں ٹردا پیا ھاں او ہک با کمال لیڈر ،بے مثال کارکن اور سب توں وڈی صفت اے ھئی جو او کہین انڑ سونہیں شہر وچ 20 منٹ دے اندر جلسہ جلوس تے روڈ بلاک کر گھندا ہا اوں کنیں اوزار ہن فارمولے ہن سیاسی سوالیں کوں الجبرے دے وانگوں ہل کریندا ہا شاہین صاحب ترائے لفظیں دا دشمن ہا سمجھوتہ ،ریا کاری تے بزدلی شاہین صاحب جماندڑوں لیڈر ہا ساری عمراں ناں رکے ، ناں جھکے، ناں تھکے تے ناں وکے دھرتی تے پورے دھرم ،شرم تے بھرم دے نال کنڈیاں دی سیج تے ستے مرحوم دی سیاست دی سی ڈی دے وچ سکریج کائنی او ساری زندگی موزعے تنگ اور کارل مارکس دا ناں عزت نال گھندا رہ گئے او سہی معنے دے وچ میرٹ تے سرخ سلام دا حقدار ہے میں اپنڑی نشست تے اٹھیاں کھڑاں شاہین صاحب کوں سلام پیش کرینداں. صوفی تاج گوپانگ
ابن عباس دی گورنری
ابن عبد ربہ اینکوں ابو بکر بن ابی شیبہ م235ھ توں ݙوجھی طرح نقل کریندے تے کوشش کریندے کہ خلیفہ ثانی دے ابن عباس کوں گورنر نہ بݨاوݨ دی وجہ ایہ ݙسے کہ ابن عباس نے ذوی القربی دے بارے وچ بے جا تاویلاں کیتے ہوئے ہن تے اوندے کیتے حضرت علی دی طرف منسوب خط کوں تائید کیتے پیش کریندے۔ ابو بکر بن ابی شیبہ نے ایہ نقل کیتا :ابن عباس حضرت عمر دے ہاں سب توں زيادہ محبوب ہن تے حضرت عمر انہاں کوں دیگر اصحاب نبوی توں مقدم کریندے ہن لیکن انہاں کوں ہرگز گورنری نہ ݙتی۔ انہاں کوں ہک ݙینہ آکھا:شاید میں تیکوں گورنر بݨا ݙیندا لیکن میکوں ݙر ہے کہ توں تاویل کرکے مال فیئ کوں حلال سمجھ گھنیں۔ جݙݨ حضرت علی دا دور آیا تے آپ نے ابن عباس کوں بصرہ دا والی بݨایا تاں ابن عباس نے آیت خمس دی تاویل کرکے فیئ کوں حلال کر گھدا۔ تبصرہ: ابن ابی شیبہ دی تصریح دے مطابق نبی اکرمﷺ دے زمانے توں گھن کے حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی خلافت دے آخری سال تک سہم ذوی القربی دے متولی حضرت علی بن ابی طالب ہن، ڳالھ ابن عباس جیہے دانشمند افراد توں پوشیدہ نہ ہئی پس اوہ کیں طرح حضرت علیؑ دی رائے دے بغیر سہم ذوی القربی وچ تصرف کرسڳدے ہن ثانیا اگر ابن عباس دے بارے وچ تاویل دا خوف انہاں کوں گورنر بݨاوݨ توں رکیندا ہئی تاں حضرت معاویہ کوں شام دی حکومت کیتے کیوں منتخب کیتا کہ انہاں دے مالیات وچ تاویلاں کرݨ دے باوجود باقی رکھا؟ ثالثا ابن عبد ربہ نے جیں خط کوں تائید کیتے پیش کیتا اوہ جعلی ہے اوندے توں ہرگز استدلال نی کیتا ونڄ سڳدا۔
حضرت ابوزر غفاری
آپ صحابی رسولؐ ہن. جُنْدُب بن جُنَادَة ناں، ابوذر کنیت، شیخ الاسلام لقب۔ قبیلہ بنو غفار توں ہن جس دا پیشہ رہزنی ہئی۔ ابتدا وچ آپ نے وی آبائی پیشہ اختیار کیتا لیکن جیہڑلے حضرت محمدؐ دی بعثت دی خبر سݨی تاں مکے آ کے اسلام قبول کر گھدا۔ عظیم المرتبت محدثین وچ شمار تھیندن ۔ آپ توں بے شمار احادیث مروی ہن۔ بڑے قناعت پسند تے سادہ مزاج ہن۔ مال و زر دے معاملے میں قلندرانہ مسلک رکھدے ہن۔ ساری زندگی امرا تے اغنیاء کوں زر اندوزی توں روکدے رہے۔ قرآن دی اس آیت؛ (جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن اوہ درحقیقت بھا کھاندے ہن) توں استدلال کریندے ہن کہ سونا تے چاندی جمع کرݨا ناجائز ہے۔ مگر اس دور دے صحابہ تے مفسرین و محدثین کوں آپ دی اس توجیہ نال اتفاق نہ ہئی۔
زندگی دے حالات
آپ دی زندگی دا آخری حصہ بڑی تکلیف وچ گزرا۔ امیر معاویہ دے حکم نال دمشق توں خارج البلد کیتے گئے تاں مدینہ واپس آئے۔ مگر اتھاں وی حضرت عثمان نے قیام کرݨ دی اجازت نہ ݙتی۔ تے ملک بدر کر کے قریبی شہر الربذہ بھیج ݙتا تے نال ہی خلیفہ نے ایہ حکم وی ݙتا کوئی اس دے نال نہ ونجے لیکن حضرت علی نے ہک نہ منی تے حضرت حسنین کوں ابو ذرغفاری دے نال بھیج ݙتا۔ ابو ذر غفاری دی عظمت کیتے ایہ وی کافی ہے کہ حضرت حسنین چچا آکھ کے پکاردے ہن۔ ابوغفاری کوں حضرت عثمان دے حکم نال مدینے دے کول الزبدہ دے مقام تے کسمپرسی دی حالت وچ سخت اذیتاں ݙے کے قتل کیتا گیا، ایہ شیعہ نقطہ نظر ہے انہاں دی وفات دے بارے وچ سنی نقطہ نظر ذیل وچ بیان کیتا گیا ہے۔
قصہ انہاں دی وفات دا
مورخ ابن واضح اپݨی تاریخ وچ لکھدا ہے کہ جݙݨ توں حضرت ابوذر زبدہ بھیجے گئے تاں مردے وقت تک اتھاں رہے تے جیہڑے ویلے وقت وفات قریب تھیا تاں انہاں دی لڑکی نے آکھا کہ اے باپ میں اس مقام وچ کلہی ہاں تے ڈردی ہاں کہ آپ دی حفاظت درندیاں کولوں نہ کر سڳساں ۔ ابوذر نے آکھا کہ خوف نہ کر عنقریب چند مرد دیندار اتھاں آندے پئے ہن، ذرا ݙیکھ تاں کوئی اݙے آندا پیا ہے؟ لڑکی نے آکھا کہ نہ۔ ابوذر بولے کہ حالی شاید میݙا وقت نی آیا۔ تھوڑی دیر دے بعد ول پچھا کہ کوئی نظردے ۔ لڑکی نے آکھا ہا کچھ سوار آندے پئین. ابوذر نے فرمایا کہ اللہ اکبر خدا تے اس دا رسولؐ سچّا ہے۔ ہݨ میݙا منھ قبلہ دی جانب پھیر ݙے تے جیہڑلے اوہ سوار اتھاں پہنچن تاں انہاں کوں میݙا سلام آکھیں تے جس وقت اوہ میݙی تجہیز و تکفین توں فارغ تھیون تاں انہاں کیتے ایہ بکری ذبح کراویں تے انھاں کوں میݙی جانب توں قسم ݙے کے آکھیں کہ بغیر کھاݨا کھادے ہوئے تساں لوگ اتھوں نہ ونجو۔ اتنا آکھ کے ابوذر راہی خلد بریں تھئے تے جیہڑے ویلے اوہ سوار اتھاں پہونچے تاں لڑکی نے انہاں کوں آکھا کہ ابوذر صحابی رسولؐ دا انتقال تھی گیا ہے۔ تے اوہ بے گور و کفن پئے ہن۔ ایہ سݨ کے اوہ سوار جیہڑے تعداد وچ ست ہم سواریاں توں لیہہ پئے۔ انہاں وچ حذیفہ بن الیمان صحابی رسول تے اشتر وی ہن،  ابوذر تے اوہ سب ٻہوں رُنے تے غسل و کفن ݙیوݨ دے بعد نماز جنازہ پڑھ کے انہاں کوں دفن کیتا۔ جیہڑلے اس توں فارغ تھئے تاں لڑکی نے آکھا کہ میݙے پیؤ نے تہاکوں قسم ݙوائی ہے کہ بغیر کھاݨا کھادے اتھوں نہ ونجو۔ انہاں لوگاں نے بکری ذبح کیتی تے کھاݨا کھاوݨ دے بعد اس لڑکی کوں نال گھن کے مدینہ منورہ دی جانب روانہ تھی گئے۔
انشائیہ نگاری
سرائیکی ادب وچ انشائیہ نگاری دو دید بھنوائی ونجے تاں سبھ توں پہلے مختلف رسالہ جات وچ 1967 توں انشاییے چھپنڑ شروع تھی گے ہن. انشائیہ نگاری دی پہلی کتاب ڈٹھی ونجے تاں او سئیں اسلم میتلا دی " سرائیکی انشائیے" ہے جہڑی جو 1986 وچ شائع تھئ. میڈی معلومات مطابق ہنڑ تک  انشائیہ نگاری دیاں 17 کتاباں چھپ چکن جیندی تفصیل آخری تصویر وچ ڈتی گئ اے.
انشال سیال
انشال سیال سرائیکی گلوکار ہے.
انشائیہ نگاری
مریم حفیظ گھوٹیہ دی انشائیہ نگاری دی کتاب "اکھ" سرائیکی تریمت واروں لکھی پہلی انشائیے دی کتاب ہے اینکوں 2016 وچ ادارہ تحقیقات زبان و ادب بہاولپور نے شائع کیتے. مریم گھوٹیہ سرائیکی زبان دے معروف شاعر ادیب محقق  پروفیسر حفیظ طاہر گھوٹیہ دی بالڑی ہن تے اجکل بی وی ایچ بہاولپور وچ نرسنگ دے شعبے نال وابستہ ہن.
انشال سیال
ٻیا ݙیکھو
٭ سرائیکی گلوکار
انشائیہ نگاری
معروف شاعر ادیب دانشور ڈاکٹر خالد اقبال لکھدن جو " میڈا خیال ہے مریم گھوٹیہ انشائیے دے تخلیقی نثری اظہار وچ کامیاب ہن تے میں امید کرینداں جو آونڑ آلے دور وچ ایں توں ودھ انشائیے پڑھنڑ آلیاں کوں دان کریسن"
انشال سیال
ٻیا ݙیکھو
٭ ارشد راہی
انشائیہ نگاری
120 ودھائے صفحات تے مشتمل ایں کتاب دی قیمت چھڑا 250 روپے ہے بذریعہ ڈاک منگوانڑ وس تے سئیں حفیظ طاہر گھوٹیہ (  03027709190)  نال رابطہ کر تے منگوا سگدو
آخر وچ سبھ دوستاں توں ولا عرض کریساں جو سرائیکی زبان دی بقا خدمت تے ودھارے وس تے سرائیکی کتاباں مل گھن کے پڑھو تے اپنڑی ما بولی دے بہاں بیلی بنڑو..
انجنئیر خالد نجیب
صوفی فیض محمد دلچسپ لائبریری جندوپیر کمال لیاقت پور
قرامطہ ولوں حجرِاسود دی چوری تے واپسی
ایہ اسلام وچ پہلا اینجھا موقع ہئی کہ حج بیت اللہ موقوف تھی گیا، ایں ابوطاہر قرمطی نے حجر اسود کوں بیت اللہ توں کڈھا تے اپݨے نال بحرین گھن گیا- ول بنو عباس دے خلیفہ مقتدر باللہ نے ابو طاہر دے نال معاہدہ کر کے فیصلہ کیتا تے تریہی ہزار دینار ݙتے تے حجر اسود خانہ کعبہ وچ واپس کیتا گیا-
حجر اسود دی واپسی
ایہ واپسی 339ھ کوں تھئی، گویا کہ ٻاوی سال تک خانہ کعبہ حجر اسود توں خالی رہا، جݙݨ فیصلہ تھیا کہ حجر اسود کون واپس کیتا ویسی تاں اس سلسلہ وچ خلیفہ وقت نے ہک وݙے عالم محدث عبد اللہ کوں حجر أسود دی وصولی کیتے ہک وفد دے نال بحرین بھجوایا-
ایہ واقعہ علامہ سیوطی دی روایت نال اس طرح نقل کیتا گیا ہے کہ جݙݨ شیخ عبد اللہ بحرین پہنچے تاں بحرین دے حاکم نے ہک تقریب دا اہتمام کیتا جتھاں حجر اسود کوں انہاں دے حوالے کیتا ونجݨا ہئی- ہݨ انہاں نے ہک پتھر جیہڑا خوشبودار ہئی، خوبصورت غلاف توں کڈھا کہ ایہ حجر اسود ہے تے اینکوں گھن ونجو-
محدث عبد اللہ نے فرمایا کہ نہ، حجر اسود وچ ݙو نشانیاں ہن اگر اس وچ ایہ نشانیاں پائیاں ویسن تاں ایہ حجر اسود ہوسی ورنہ نی! ہک تاں ایہ کہ ایہ ٻݙدا نی ، ݙوجھا ایہ کہ بھاہ نال وی گرم نی تھیندا- اس پتھر کوں جیہڑے ویلے پاݨی وچ سٹا گیا تاں ڈب گیا ول بھاہ وچ اینکوں سٹا گیا تاں سخت گرم تھی گیا اتھاں تک کہ پھٹ گیا-
محدث عبد اللہ نے فرمایا ایہ ساݙا حجر اسود نی. ول ݙوجھا پتھر گھنایا گیا، اس دے نال وی ایہو عمل تھیا تے اوہ پاݨی وچ ڈب گیا تے بھا تے گرم تھی گیا. فرمایا کہ اساں اصل حجر اسود ہی گھنسوں- ول اصل حجر اسود گھنایا گیا تے بھاہ وچ سٹا گیا تاں ٹھڈھا نکلا ول پاݨی وچ سٹا گیا تاں اوہ پھل دی طرح پاݨی دے اتے تیرݨ لگا تاں محد ث عبد اللہ نے فرمایا ” ایہو ساݙا حجر اسود ہے تے ایہو خانہ کعبہ دی زینت ہے تے ایہو جنت والا پتھر ہے-"
اس وقت ابو طاہر قرامطی نے تعجب کیتا تے پچھا کہ ایہ ڳالہیاں آپ کوں کتھوں ملیاں ہن۔..؟ تاں محد ث عبد اللہؒ نے فرمایا، ایہ ڳالھیاں ساکوں جناب رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم توں ملیاں ہن کہ حجر اسود پاݨی وچ نہ بݙسی تے نہ ہی بھاہ نال گرم تھیسی- ابو طاہر نے آکھا کہ ایہ دین روایات توں بڑا مضبوط ہے-
سرائیکی کیا منگدن؟
سرائیکی کیا منگدن؟
تحریر: فیصل شہزاد چغتائی
کالم دا مقصد کہیں دی دل عذاری نی صرف اور صرف روشنی پاون ھِ کہ سرائیکی کیوں حق منگدن؟ تِ اتنے سالہاں بعد کیا اتنا وی حق کینی کہ انہاں دیاں محبتاں دا ثمر صوبے دی صورت اچ تحفے اچ ݙے ݙیتا ونجے؟
ابوالحسن شاذلیؒ
حالاتِ زندگی
غمارہ جیہڑا سبتہ دے قریب شمال مراکش وچ واقع ہے، اتھاں سنہ 591ھ بمطابق 1195ء وچ ہک کسان دے گھر پیدا تھئے۔ انہاں دا لقب شاذلی تے کنیت ابو الحسن ہے۔ آپؒ سلسلہ شاذليہ دے بانی ہن جبکہ طریقت اپݨے شيخ عبد السلام بن مشيش توں حاصل کیتی جیہڑے حضرت عباس ابو المرسیؒ دے خلیفہ ہن.
تصنیفات
آپؒ دی مشہور تصانیف اے ہن:
وفات
656ھ بمطابق 1258ء وچ خميثر جیہڑا بحیرہ احمر دے ساحل تے قنا تے قصیر فے درمیان واقع ہے، وچ آپؒ دی وفات تھئی۔
ابوالحسن خرقانیؒ
خواجہ ابو الحسن خرقانیؒ حقیقت و طریقت دا سرچشمہ، فیوض و برکات دا منبع و مخزن، اکابر مشائخ تے اولیائے کرام وچ مشہور ہن۔ اسم گرامی علی بن احمد بن جعفربن سلمان کنیت ابو الحسنؒ تے ولادت 352 ھ وچ تھئی۔ آپؒ دے والد ایران دے علاقے بسطام دے ہک دیہات خرقان وچ کھیتی باڑی کریندے ہن.