cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کویلی دی کاوڑ
اساں سونڈھ حیاتی دے نال
کویلی وانگوں بھڑے ہیں
ربا!
ہاتھی جتنی کاووڑ کرن والیاں کوں
کویلی جتنی
شانتی ڈے
(نظم دعا)
اینویں ای کویلی جتی طاقت دے استعارے دے طور تے خالد اقبال دا اظہار ڈاڈھا سوہنا ہے بلکہ ایہ احساس چھڑا احساس ای نئیں بلکہ خالد اقبال دے قلم دی نوک کویلی بن تے وسیب دے جسیم جثے کوں کویلی وانگ جھنجھوڑتے نندروں اٹھا بلہائے جو بندہ زیادہ نہ تاں کویلی جتی تاں اپنی ہوندکے حق کیتے چک پاون جو گاہووے آہدن
ہوون دے احساس کیتے
جیون دی کہیں آس کیتے
کویلی جتنی کاو ڑ لوکا
خالد اقبال نے سرائیکی فوک تیندوچوں نکے نکے رنگ برنگے لاچی دائے پیش کیتے نیں۔ وسیب اچ پھلاں دی چنگیز ‘ بیریں‘ رلی بیندے ہتھ‘برفی وجلیبیاں‘ میلے پھرن‘ وسیب دیاں رتاں دی چس رسن‘ ہک ہا بادشاہ‘ ڈاہ ایکم ڈاہ اتے ہک ڈونے ڈوں تے میاں مٹھو دی گالھ دے فوک رنگ خالد اقبال دی شاعری دا حسن ہن ‘فوک انگ دیوچ اے آسا ڈا وسیبی سمورا‘ ڈکھ درد پیش کرڈیندن لکھدن
قصہ کروں سدھا
کوہن والیاں ساکوں
بھیڈ سمجھ تے کٹھا
سر چھپر نہ چھاں
اساں لوک نمانے
کیکوں ڈِبووں دھانہہ
سندھ ساگر دے جائے
سندھ ساڈا متر
وت وی ریہے ترسائے
خالد اقبال دی شاعری وچ عشق دے نویں چولے تے نویں روپ ہن تے ایندا اظہار وی وکھرا ہے۔ خالد آہدے جو عشق مٹھی مانی ہے ایہ بولی کتھوں تھڈتے نی لالی ونج سگیندی ایہ آپ خود چموڑے۔ عشق بجھارت ہے۔ اسمانی میوہ‘ انت خالد اقبال ایہو آہدے جو چپ چپ راہون چنگانی‘ رو روئے دلا رو۔ خالد اقبال دے عشق دیاں رمزاں تے ان گھجیا عشق د ا روپ سروپ کجھ ایں طرح دی ڈسدے
عشق ساکوں ڈاند بناتے
۔۔۔
مٹھی مانی عشق
مشکی بوئی عشق دی لگدی ناہیں تھڈتے
عشق نماز شمارت
عشق نویں بجھارت
عشق دا امرت پیون والے سدا نروتے ہوئے
سچ آکھیا ہے بلھے شاہ نے گورپیا کوئی ہور
اوہک میل میلاپ عجب ہئی
تیڈے میڈے نیناں اندر
بیٹھاں تاں خود سوہنا رب ہئی
ڈوں پریمی کون ملیندے۔
رب چاجوڑ آپ سوب سئی
غرض خالد اقبال اپنی شاعری اِچ وسیب تے اتے اپنے آپ تے وی کویلی جتی کاوڑے۔ تے خواہش دی کریندے جو اوندی میں کوں کویلی جتی کاووڑ دی راہونی چاہیدی اے ۔ یکا میں کوں مارنا وی نی چاہیدا‘ ورنہ کوئی بیاتہاڈے تے ھاوی تھی دیسی ۔ کویلی جتی کاووڑ نہ ہوون پاروں تاں ہی ساڈا وڈیرا چھڑی گالھ کریندے۔ لوکاں دی۔ سآدے راکھیاں توں وسیبی جے بچ ونجن تاں سنج صباحیں رب دا شکر پڑھدئیں تے مالک دا ورد کریندیں روزی کیتے ویندن:
نت بہوناں وچ پجارو دے
تے دوروں لنگھناں جھوکاں توں
تساں گالھ کریندو لوکاں دی
این جی او این جی او کھیڈناں
اجوکے حالات پاروں خالد اقبال نے نامہ نگاراں کوں اپنی کویلی جتی کاوڑ نال احساس ڈیوائے جو انہاں دا قلم وی جے جابر دے اگوں غاصب دے اگوں کویلی جتی وی کوڑیج پووے تاں وقت کوں اساں بے سینکیاں دی ہونددا احساس تھی پوسی جیویں جو جگ کوں کویلی جتی اے کاوڑ نہ ہوون پاروں اساڈے نہ ہوون دا انہاں تے‘ خمار چڑھ گئے ۔
خالد سئیں دی کافی
ھنیڑیاں تے ڈاڈھے دی لڑائی دا حوالہ آرٹ وچ نواں نئیں۔ پر خالد اقبال دی شاعری ءِ چ ءِ حوالہ جیویں ’کویلی‘ دا استعارا بن تے آئے اینویں اج دی جدید سرائیکی شاعری وچ کتھائیں نشابر نہیں تھیا۔ نویں سرائیکی قومی جان وندی دی لہر یءِ چ ’کویلی‘ھنیڑیاں دی جیویں نمائندگی کریندی پئی ءِ اوئیں شائت ای کوئی حوالہ کربیندے۔ ’ کویلی‘ دی کاوڑداExpressionایکوں ڈھیر نشابر کرڈتے جو ’کویلیاں‘ بھانویں جتتیاں ھنیڑیاں کیوں نہ ہوون انہاں دی تعداد بے انت ہوندی ہے۔ اتے ڈاڈھا جتنا ڈاڈھا کیوں نہ ہووے آپ ای آپ ہوندے کلھاہوندے۔ ڈاڈھے دا وڈھپ ای اصل ءِ چ اوکوں کلھا تے انت ءِ چ اوکوں فنا آلے پاسے گھن ویندے۔ خالد اقبال دا ءِ Thesisاوندے شعری مجموعیاں ءِ چ ‘نظماں ءِ چ کھینڈواں نظرے۔پراوندی ایں کافی ءِ چ جتنے زور دا طریقے نال اگوتے ڈسدے او ایں کافی وچ لوکاں کوں حیاتی ڈیون کارءِ۔ ایں کافی دی استھائی ’ کویلی‘ دے اندر کوں وی نشابر کریندی ءِ۔
کویلیاں کیتا پیار وومیاں‘ کویلیاں کیتا پیار
’کویلی‘ دے استعارے دی پوری جانوندی ایں استھائی ءِ چ ءِ۔
خالد اقبال دی کویلی ءِ چ سرگی کاوڑ کوئے نیں۔ کون آہدے جو کویلی مٹھے تے نیں آندی؟ کوئی پہلے مٹھا ہووے تاں سہی! ’کویلی‘ خالد اقبال دے خیال ءِ چ‘ چھڑا کوڑ کنوں کاوڑ رکھدی ءِ ۔ کویلی دی ساری جدوجہد کوڑے پن دے خلاف ءِ ‘ اوندی ساری تیند‘ اوندا سارا کٹھ اوندا سارا جوگ سنجوگ حیاتی واسطے ءِ۔ او چاول چنے توں ودھ کیا منگدی ءِ ؟ ایہو ای ’کویلی‘ دا جوگ ءِ اتے ایہوں خالد اقبال دے کویلی دے Thesisتوں تصوف دی ریت نال وی کتھائیں ونج جڑیندی ءِ۔ صوفی آہدے جو طمع نہ کر‘ منع نہ کراتے جمع نہ کر کویلی دے استعارے ءِ چ وی ایہے ترکے نشابر ہن۔ کویلی وی آپنے تن توں ودھ نئیں منگدی‘ ناں اپنیں تن توں ودھ منگن توں ہٹکیندی ءِ۔ اتے نہ ایں ڈھگ کٹھے کریندی ءِ۔
خالد اقبال دی شاعری اتے خاص طور تے ایں کافی دا سنیھا ہنٹیاں تے ڈاڈھیاں ڈوہاں کوں ایہوں ءِ جو بھئی والی دا ہک وسیب ول وساون ڈی لوڑ ءِ۔ ڈاڈھے دی دھاڑل انت مکنی ءِ ایندے واسطے اُچے تے ٹھلے تھمب تے البتہ چڑھنا پوسی۔ جوگ سنجوگ نال ٹور ٹورنی اتے قطار بناونی پوسی وت ونج تے ءِ پندھ سوکھا ساوا تھیسی۔ ایندا اظہار ایں کافی دے انترے ءِ چ ہینی پر ان تھک کویلی دے استعارے ءِ چ کیتے۔ ایہا جان وندی خالد دے نزدیک سچ ءِ جیہڑا انت وی سچ نشابر تھیونے جیندا نروار آون آلے وی کریندے رہسن۔
اُچے ٹھلے تھمب قدیمی‘ جے تئیں ہوون پئے
کویلیاں کیتا پیار۔۔۔۔۔۔۔۔۔
عشق عجب اسرار وومیاں‘ عشق عجب اسرار
کویلیاں کیتا پیاروو۔۔۔
ساڈی اپنی جوگ سنجوگ ساڈی اپنی ٹور
کہیں نال کہیں تکرار و ومیاں‘ کہیں نال کہیں تکرار
کویلیاں کیتا پیار وو۔۔۔۔۔۔
جنے جیڈا ڈینہہ ڈھویندے‘ چاول جیہڑی شام
ونج پجے ہیں پاروومیاں‘ ونج پجے ہیں پار
آپنے جیڈی روٹی جودی‘ ساکوں ہے پئی سے
کینہاں ونج و پار و و میاں‘ کینہاں ونج و پار
رکنی نئیں قطارو ومیاں رکنی نیں قطار
کویلیاں کیتا پیاروو۔۔۔۔۔۔۔۔۔
لوک دُعاواں
لوک دعاواں سرائیکی لوک ادب دا ہک اَݨ مُل تے اَݨ کھُٹ خزانہ ہے۔ انہاں دعاواں دا سرائیکی لوکاں دی حیاتی تے کلچر وچ ہک اہم تے اُچیرا مقام ہے۔ ہر چھوٹا وݙا، ٻُڈھا نَن٘ڈھڑا، نین٘گرمرد، ذال مݨس، آپݨاں اوپرا، سَکا سیاء ملدیں ویلے ہک ٻئے کوں دعا ݙیندے تے دعا گھندے۔ اتھاں دنیاوی ݙے گھن دی جاء تے رُوحانی ݙے گھن دا فارمولا لاگو تھیندے۔ اتے ہر کوئی ٻئے کوں دعا ݙیوݨ دی سِک رکھدے دعا گھنݨ دی تانگھ نی رکھدا۔ دعا اصل وچ انساناں دے آپت دے میل دی پہلی دلی سُن٘ڄاݨ ہے، جیندے لفظاں دی چوݨ مخاطب دی سماجی تے وسیبی قدر، مقام تے اہمیت دے مطابق ہوندی ہے۔
کجھ لوک دعاواں ایہ ہن:
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ناصر کاظمی
ناصر کاظمی 8 دسمبر، 1925ء کوں انبالہ شہر وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد محمد سلطان کاظمی رائل انڈین آرمی وچ صوبیدار میجر دے عہدے تے فائز ہن۔ ناصر نے پہلے ادبی رسالہ ”اوراق نو“ دی ادارت دے فرائض انجام ݙتے۔ 1952ء وچ رسالہ“ہمایون” دی ادارت نال وابستہ تھئے۔ 1957ء وچ “ہمایون” دے بند تھیوݨ تے ناصر کاظمی محکمہ دیہات سدھار نال منسلک تھی ڳئے۔ اوندے بعد اوہ زندگی دے باقی سال ریڈیو پاکستان نال جڑے رہیے۔ "برگِ نَے" ”دیوان“ تے ”پہلی بارش“ ناصر کاظمی دے غزلاں دے مجموعے تے ”نشاطِ خواب“ نظماں دا مجموعہ ہے۔ سٔر کی چھایا انہاں دا منظوم ڈراما ہے۔ برگِ نَے انہاں دا پہلا مجموعہ کلام ہئی جیہڑا 1952ء وچ شائع تھیا۔
الیکٹرانز
الیکٹرانز یا برقیہ جوہر دا ہک حصہ جیندے اتے نفی دا بار (charge) ہووے اوکوں برقیہ آہدن اے جوہر دے گرد ہک چکر دے وچ گھومدے نویہ ایندا مرکز ہوندے کیونکہ اوندے وچ موجود اولین (protons) ایکو آپ دو چھکیندن اور برقین (electrons) ہک توازن دے اندر گھومنڑ لگ ویندن۔ ہک برقیہ تے جیہڑا بار ہوندے اوکوں اکائی (unit) برقی بار آہدن تے۔ تے بار ہک برقیہ تے ہک اشاریہ سٹھ ضرب دا دی طاقت نفی انوی کولمب (1.60*10^-19) ہوندے۔ تے وزن ہک برقیہ دا نو اشاریہ یارہ ضرب ڈاہ دی طاقت نفی اکتری (9.11*10^-31) کلوگرام ہوندے۔ برقیہ کہئ وی جوہر دا سب تو ہلکا ترین حصہ ہوندے ات واسطے اس کو بے وزنا آکھیا ویندے تعدیلہ (neutron) تے اولیہ (proton) دے مقابلے وچ۔ اور ات واسطے جیہڑلے پورے جوہر دا وزن عدد معلوم کیتا ویندے او ویلے برقیہ دے وزن کو شامل نئیں کیتا ویندا کیونکہ اے بہوں ہی گھٹ ہوندے۔ برقیہ کو جے جے تھامسن سن 1897 وچ ایجاد کیتا ہئ ۔
عبد اللہ بن عباس
آپ دے حق وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی دعا
ہک وار رسول اللہؐ نماز کیتے بیدار تھئے تاں عبد اللہ بن العباس نے وضو کیتے پاݨی آݨ کے رکھ ݙتا۔ آپؐ نے وضو توں فراغت دے بعد پچھا کہ پاݨی کون گھن آیا ہئی۔ سیدہ میمونہ نے عبد اللہ بن عباس دا ناں گھدا تاں آپؐ نے خوش تھی کے ایہ دعا ݙتی۔
اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ وَعَلِّمْهُ التَّأْوِيلَ
(ترجمہ) اے اللہ اینکوں مذہب دا فقیہ بݨا تے تاویل دا طریقہ سکھا
نام و نسب
آپ دا ناں عبد اللہ، ابوالعباس کنیت ہئی۔ آپ دے والد ا ناں عباس بن عبدالمطلب تے والدہ دا ناں ام الفضل لبابہ ہئی۔ آپ دا شجرہِ نسب ایہ ہے۔
آپ دے والد عباس نبی کریمؐ دے سگے چاچا ہن۔ اس طرح آپ آنحضرتؐ دے سوتر ہن۔ آپ اُم المومنین میمونہ بنت حارث دے خواہرزادہ ہن کیونکہ آپ دی والدہ اُم الفضل تے میمونہ بنت حارث حقیقی بھیݨاں ہن۔
اولاد
آپ دے پنج پتر ہن
جنوبی پنجاب بارے
جنوبی پنجاب چند وسیب دے غدار چند جُتی جُوڑ غلام نسل در نسل وسیب کوں ڈگنڑ آلے جرنمبھ ،مفاد پرست ٹولے دی لغام کہیں بے دے ہتھ ءچ ھے او جڈیں رسی چھکیندن اے انھائیں تیں مُڑ پوندن انھیں وسیب دے راھزنیں کوں کئیں حق ڈتے کہ پورے وسیب کوں کھائ ءچو کڈھ کے کھوہ ءچ سٹ ڈیو.
اگر جنوبی پنجاب صوبہ بنڑدے سب توں وڈی دشمنی ساڈے نال تھیندی ھے اساں انھیں شھیدیں دے گنہگار ھوسوں جیرھے بلوچستان دے مختلف اضلاع ءچ پنجابی سمجھ کے مار ڈتے گئین اساں انھیں مزدوریں دا خون سر تیں چئ ودے ھئیں میکوں حیرانگی تھیندی جڈاں کوئ فیس بک تیں بیھ کے اے تبصرہ کریندے صوبہ بنڑ ونجے ناں وٹا گھنسوں ۔اے گال کرنڑ توں پہلے اے کیوں نھوے سوچیندے اج چوتھی نسل جوان تھیندی پئ ھے اجاں تئیں شناخت نیں بنڑی بیاء کتناں انتظار کرنڑے، امیر خسرو صاحب رات ٹی وی تیں آھدا بیٹھا ھا اگر لسانیت دی ھوا آئ میں صوبے دے نعرے توں علیدہ تھی ویساں، بندہ پُچھے پہلے تیڈی چوکھی محنت تھئ ھے صوبہ بنڑاونڑ تیں پہلے تیڈے چوکھے احسان ہن ایں وسیب تیں غریب کسانیں دی رت پی کے پلنڑ آلے چیچُڑ ھاؤ تساں سارے، توں اج چخے تھی ونج، تساں جھئیں میر جعفر ساکوں ایں حالت ءچ گھن آئن، اے وسیب تیڈے ابے حضور دا نئیں توں خُسرو بختیار نیں بلکہ خُسرا بختیار ھئیں جیکوں ماء بولی نال پیار نیں او بندہ بیغرت ھے تیں بیغرت بندا لیڈر وی بیغرت لوکیں دا بنڑسی اُو وسیب دا غدار ھوسی اُو سکی ما دا دشمن ھوسی جیرھا تساں جھئیں کوں ووٹ ڈیسی، حلالی پیؤ دا پُتر ما بولی دا دشمن نیں تھی سگدا، ساکوں لسانیت دا درس ڈیونڑ آلے دجال میڈیا دے اینکرو باقی صوبے تھاڈی ما دے ناں تیں بنڑیے کھڑئن ۔امیرخُسرا بختیار تئیں ساری زندگی تخت لاھور آلیں دی جُتی مونھ ءچ پاتی ھے اتھاں تیکوں لسانیت کیوں یاد نیں آئ جڈاں میڈے وسیب دے فنڈ لاھور ءچ خرچ تھیندن تیکوں لسانیت کیوں یاد نیں آئ، میڈے بھرانویں کوں پنجابی سمجھ کے مار ڈتا ویندے تساں حرام خوریں کوں لسانیت یاد نیں آندی ،ساڈی شناخت دے بغیر ساڈی سنجانڑ دے بغیر صوبہ اگر بنڑدے اے پورے وسیب دا قتل ھوسی ایں قتل ءچ اساں خود شامل ھوسوں جیرھا سرائیکی انھیں کوں ووٹ ڈیسی اُو دھرتی ماء دا قاتل ھوسی، لہجے دی تلخی معاف، جیندے بھرا شناخت دے بغیر کُسدے پئے ھوون انھیں دے لہجے ءچ مٹھاس نیں ھوندی زھر ھوندے،،،،
اردو افسانیاں توں سرائیکی ترجمہ
منزلاں تے پندھیڑے
اردو افسانے کوں سرائیکی ترجمہ کاراں وچوں انجینئر مدثر احمد نے محترمہ پروفیسر منور رؤف دے افسانیاں دا ترجمہ کیتے۔ محترمہ فرحت نواز نے آپݨے افسانوی مجموعے ’’منزلاں تے پندھیڑے‘‘ وچ کرشن چندر، عذرا اصغر تے روشن آراء نزہت دے اردو افسانیاں دا ترجمہ شامل کیتے۔
سرائیکی افسانے کا مطالعہ
اکادمی ادبیات پاکستان (اسلام آباد) دی طرفوں سہ ماہی ’’ادبیات‘‘ ۱۹۹۳ء وچ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دا مضمون ’’سرائیکی افسانے کا مطالعہ‘‘ دے علاوہ ۱۲، افسانہ نگاراں دیاں تخلیقات دا اردو ترجمہ شامل ہے۔
پارو
معروف اردو افسانہ نگار حمید شاہد افسانیاں دا سرائیکی ترجمہ ’’پارو‘‘ دے ناں نال سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳئے مترجم اصغر عابد ہن۔
سرائیکی کے شاہکار افسانے
امراؤ طارق نے ’’سرائیکی کے شاہکار افسانے‘‘ دے عنوان نال مختلف مترجمین دے تراجم دی کتاب ’’سارنگ لاہور دلوں ۲۰۰۱ء وچ چھاپی ہے۔
ڳالھے دی پوتھی
ملک عبداللہ عرفان دیاں کہاݨیاں دی کتاب ’’ڳالھے دی پوتھی‘‘ ۲۰۰۲ء وچ پاکستان سرائیکی ادبی بورڈ بہاولپور ۲۰۰۲ء وچ چھاپی ہے۔
عالمی افسانے
ڈاکٹر اسلم عزیز دورانی نے عالمی افسانیاں دے تراجم ’’عالمی افسانے‘‘ دے عنوان نال ۲۰۰۵ء وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ولوں چھاپی ہے۔
رنگولی
’’رنگولی‘‘ چوݨویں عالمی افسانیاں دا سرائیکی وچ ترجمہ ہے۔ مترجم سعید اختر دی ایہ عمدہ کاوش ہے۔ ایں کتاب وچ بین الاقوامی، افسانہ نگاراں دے افسانیاں دا ترجمہ ہے۔ انہاں تراجم دی ایہ خوبی ہے جو سرائیکی زبان دے ٹھیٹھ الفاظ وچ ݙوجھی زبان دے لفظاں کوں تے خیال کوں ڈھالیا ڳئے۔ مترجم سعید اختر سیال لکھدن:"’’سرائیکی ادب وچ شاعری ہمیشہ اڳاں رہی اے تے ہݨ تک ایندا راج ہے مگر آہستہ آہستہ سرائیکی نثر دے کم کوں اڳاں ودھاوݨ دی ضرورت محسوس تھیندی پئی اے۔ ٻہوں سارے دوستاں نے ایہ کم کیتا وی ہے۔ نویں سِروں پراݨیاں کہاݨیاں، افسانیاں، ناول، سفر نامے لکھیندے پئے ہن۔ میں پنڄ مہینے وچ بین الاقوامی لکھاریاں دے افسانیاں کوں سرائیکی زبان وچ ترجمہ کیتے۔‘‘"
وادیٔ سندھ کی عورت کا مقدمہ
’’وادیٔ سندھ کی عورت کا مقدمہ‘‘ دے عنوان نال سرائیکی زبان دے معروف افسانہ نگار حفیظ خان دیاں سرائیکی کہاݨیاں دا ترجمہ، پروفیسر شمیم عارف قریشی نے کیتے۔ اے کتاب ۲۰۰۷ء وچ ملتان انسٹیٹیوٹ آف پالیسی ریسرچ ملتان دی طرفوں شائع تھئی ہے۔ ’’خواتین کی سرائیکی تخلیقات میں عورت‘‘ جیندے وچ معروف سرائیکی افسانہ نویس خواتین (مسرت کلانچوی، بتول رحمانی، بنت احمدانی اتے شیما سیال) دے افسانے شامل ہن۔‘‘ ایں کتاب کوں ڈاکٹر طاہر تونسوی نے مرتب کیتے تے اے ۲۰۰۶ء وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ولوں چھپی ہے۔
پنجابی توں سرائیکی ترجمہ
پنجابی زبان توں سرائیکی زبان وچ پروفیسر میاں مقبول دی کتاب ’’ہفت اقلیم‘‘ چھاپی ہے۔ ایں کتاب کوں سیٹھ آدم جی تاجر کتب لاہور نے ۲۰۰۴ء وچ شائع کیتے۔ سرائیکی ترجمہ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے کیتے۔"سرائیکی زبان اچ قصے کہاݨی توں جو پندھ شروع تھیا ہئی۔ ہݨ سرائیکی افسانے دی صورتحال، تراجم دی روایت، اوندے اثرات دی وجہ نال تکنیک تے موضوع وچ ٻہوں حد تک تبدیلی آندی ݙسدی پئی ہے۔ سرائیکی افسانہ مستقبل وچ ارتقاء دِر اڳاں ودھدا پئے۔"
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
اسلم جاوید چوہدری
اسلم جاوید چوہدری سرائیکی دے ہک مشہور لکھاری تے دانشور ہن۔ انہاں دا تعلق ملتان نال اے۔ یکم اکتوبر 1948ء کوں پیدا تھئے ۔
امتیاز حسین امتیاز
امتیاز حسین امتیاز ضلع خوشاب نال تعلق رکھݨ والے ہک محقق تے لکھاری ہن۔
کُجھ کلاسیفائیڈ اشتہار انشائیہ
= کُجھ کلاسیفائیڈ اشتہار = از: ڈاکٹر خالد اقبال
پُڑی فروش پجارو گروپ آلے توجہ کرن:
پُڑی فروش پجارو گروپ دے ٹھاٹھ باٹھ‘ سج دھج‘ آکڑ‘ آن بان تے شان اِچ وادھے کیتے ساڈے کول مختلف نسلاں دے کُتے تے ہٹے کٹے کلاشنکوف بردار دیاں خدمات حاصل کرو۔ ساڈے سِدھائے ہوئے کُتے تے کلاشنکوف برادر تہاڈی اَکھ دیاں پپلیاں دے اشارے کوں آپنا حکم سمجھیسن۔ ایندے علاوہ اے کُتے تے کلاشنکوف بردار تہاڈی دہشت تے وحشت اِچ اضافے دا سبب بنسن۔ جلدی رابطہ کرو۔ جیکر تُساں چاہندے ہو جو تہاڈے علاقے دے غریب پڑھے لکھے تے نویں نویں لکھے پڑھے تہاڈی سج دھج کولوں خوف کھاندے راہون۔ تے اُنہاں دے دماغی مسئلیاں اِچ وادھا تھیوے۔ تاں وَل آپنی آن بان تے شان دی خاطر ایں سنہری پیشکش کولوں ضرور فائدہ چاؤ۔ (از................. انجمن تحفظ پُڑی فروشاں اَتے پجارو گروپ)
قبضہ گروپ توجہ کرن:
ڈِنگے پھڈے شہر دی آسوں پاسوں کچیاں پکیاں آبادیاں‘ گلیاں محلیاں دے علاوہ ماڈرن کالونیاں اِچ کجھ پلاٹ جنہاں دی مالیت لکھاں روپے بندی ہے جیہڑے جوہک عرصے توں پِن۔ اے پلاٹ یقیناً رنڈن تریمتیں‘ پنشنرز (ریٹائر ملازمین) سمندر پار پاکستانیاں یا وَل قسطاں تے زندگی گزارن آلے سفید پوش ملازماں دے علاوہ ڈو نمبر کاروبار کرن آلے لوکاں دے وی تھی سگدن۔ انہاں خالی پلاٹاں تے فوری ناجائز قبضے کیتے ساکوں با اثر قبضہ گروپ دی مدد دی لوڑ ہے۔ معقول مہینے وار بھتہ‘ گڈیاں کیتے پڑول‘ تڑی باز مشٹنڈیاں کیتے چنگے بھلے ٹُکر دا انتظام ہے۔ کاروباری ہیرا پھیری دے معاملے راز اِچ رکھے ویسن۔ کچھ خفیہ شرطاں تے ہک بے دی رضامندی تے چھیکڑی گالہہ مہاڑ کیتے انٹر ویو تھیسی۔ رابطے کیتے : خفیہ کوڈ نمبر 077 جیمز بانڈ۔
پرائیوٹ سکول برائے فروخت:
راتیں رات امیر تے مالدار پارٹی بنن کیتے شاندار موقع۔ سِک رکھن آلے حضرات توجہ کرن۔ سکول چالو حالت اِچ ہے ۔آلو کچالو سکول دے وڈے دروازے دے سامنے وِکدن۔ کچے گلے سڑے پھل وی ہِیں سکول دے باہروں وِکدن۔ ہِیں طرحاں دی کجھ بیاں خرابیاں کوں چھوڑے کے تُساں سکول تے بالاں دی تعداد ڈیکھسو تاں وَل ڈیدھے اِی رہ ویسو۔ تہاڈے سارے خواباں‘ سِکاں تے خواہشاں کوں پورا کرن سانگے سنہری موقع۔ گنتری توں باہر مثلاً: زحمت کرو موقع تے تشریف گھن آؤ۔ فون نمبر X.Y.Z:
’’پرائیوٹ ہسپتال‘‘ برائے فروخت:
ہک منافع ڈیون آلا پرائیوٹ ہسپتال وِکاؤ ہے۔ اساں خدمتِ خود ترقی پسندی‘ دے جذبے نال ایں طرحاں دے ہسپتال بنیندے تے وِچیندے راہندے ہَیں۔ غریب تے لاچار عوام وِچ بیماریاں دے زور شور کوں ڈیدھے ہوئے اساں اِیں فانی جہان اِچ آپنی چھیکڑ سُدھارن کیتے ہسپتال بناون تے ویچن دا رستہ چُنے۔ موجودہ ہسپتال وِکاؤ ہے۔ ایندے اِچ اے خصوصیات ہِن۔ ڈینہہ رات تانگھی۔ دے نیڑے ہے۔ ہِیں کیتے سرکاری ہسپتال اِچوں دِھکے کھاندے مریض ’’ناؤٹ مافیا‘‘ دے تعاون نال اِتھاں داخل تھیندے راہندن۔ کیتے ویسن۔ (ازمالکان پرائیوٹ ہسپتال ’’شفا من جانب اللہ‘‘)
کھر پینچ نقاد حضرات توجہ کرن:
ہک ادبی کتاب دی تقریب مُنہ ڈکھائی کیتے کجھ نام نہاد مقالہ نگارا‘ تنقید نگاراں (جیہڑے جو ہک بے دی تعریف تے ڈوجھیاں دی بُرائی کرن اِچ ثِقہ بند حیثیت دے حامل یا حاملہ ) اُنہاں کوں ارداس ھے جو او ٹیلی فون نمبر 007 تے آپنا ناں پتہ تے ٹیلی فون نمبر لکھوا ڈیون۔ معقول پُرکشش اعزازیہ ڈتا ویسی۔ یورپ توں پاکستان وَلن آلے شاعر جیہڑے آپنی شہرت اِچ وادھا منگدے ہوون۔ یقین گمانی دے شعری مجموعے دی بَلے بَلے کرن دا ٹھیکہ ساڈی ادبی تنظیم ستائش باہمی تضحیکِ دیگراں کوں ملیا ہے۔ سِک رکھن آلے مقالہ نگار جلدی رابطہ کرن۔ پہلی فرصت اِچ رابطہ کرن آلیاں نال ترجیحی سلوک کیتا ویسی۔
ضروری اَرداس:
چونکہ عام آدمی روٹی پانی دے چکر اِچوں اِی نی نِکل سکدا۔ ہِیں کیتے یورپ اِچوں آون آلے شاعر یقین گمانی دی کتاب دی مُنہ ڈکھائی دی تقریب کوں کامیاب بناون تے سامعین دی کمی کوں پورا کرن سانگے مشاعرے دا انتظام وی کیتا گے۔ مشاعرے باز شاعراں توں ارداس ہے جو تقریب کوں کامیاب بناون کیتے ’’تُک بند پاچھو‘‘ آپنے نال گھن آون۔ اُنہاں دی شاعری سُنی ویسی۔ تے کھوایا پلوایا وی ویسی۔ وقت دی پابندی لازم ہے۔ موقع توں فائدہ چاون آلے نقاد تے شاعر اے موقع ہتھوں نہ ونجن ڈیون۔ (ٹھیکدار انجمن ستائش باہمی تضحیکِ دیگراں)
فلیپ تے دیباچے لکھواؤ:
راتیں رات شہرت دے اَسمان تے پُجن دی سِک رکھن آلے نویں شاعراں تے شاعرات کیتے سنہری موقع۔ آپنی پسند دے فلیپ تے دیباچے کتاب دا مسودہ ڈکھائے بغیر لکھوان کیتے ساکوںآ مِلو۔ شعر و ادب دے اُفق تے آپنا ناں لکھواؤ۔ آپنی قدر تے عزت ودھاؤ۔ نمونے دے فلیپ تے دیباچے منگواون کیتے سو روپے دے رسیدی ٹکٹ تے جوابی لفافہ بھیجو۔ جوابی لفاتے تے اپنا ایڈریس ٹھیک ٹھیک لکھنا ضروری ہے۔ لفافے تے تہاڈا ایڈریس ناں ہوون دی صورت اِچ لفافہ ساڈے کم وی آ سگدے۔ تے اکثر ایویں تھیندا ای راہندے۔ بہر حال ویلے سِر اطلاع ڈیون ساڈا فرض ہئی۔ لفافے تے جیکر تُساں آپنا ایڈریس نہ لکھیا تاں ذمہ دار تساں آپ ہو سو۔ (از پروفیسر ڈھنڈورچی کوچہ ’’ ادبی دنیا‘‘ )
فارغ البال حضرات توجہ کرن:
جے کر تہاڈے سِر دے وال لگا تار ڈھاندے پے ہووِن۔ تے تُساں بہوں سارے نُسخے اَزماون توں بعد مایوس تھی چکے ہووو۔ تاں وَل ہک ارداس ساڈی وی سُنو۔ تُساں رب دا شکر ادا کرو۔ جو تہاڈے سر تے وال کینی۔ تُساں پریشان نہ تھیوو۔ حیاتی اِچ پریشان تھیون دے قدم مقدم تے بے بہوں سارے موقعے ہن۔ تُساں اِنہاں نال لڑن دی فکر کرو۔ گنجے سِر تے وال رہاون بہوں اوکھا کم ہے۔ خشکی سِکری تے مہانگ دے ایں دور اِچ والاں دا ناں ہوون غنیمت ہے۔ کیوں جو وَالاں دی ہر ویلے ڈیکھ بھال ہک جھنجھٹ ہے۔ خدا نہ کرے تُہاڈی کہیں پاگل نال لڑائی تھی پووے۔ تاں یقیناً سب توں پہلے او تہاڈے لمبے تے سُہنے والاں اِچ ہتھ پیسی۔ اج دے ایں دور اِچ عزت پچاون دا بیا اسان حل کیا تھ سگدے جو تہاڈے سِر تے وال نہ ہوون۔ اساں وال دی کھل چِکھن دے قائل کینی۔ کجھ ساڈی وی مَنو‘ والاں دی فکرچھوڑو۔ (مشورے از حکیم خشکی سِکری والے)
قد ودھاؤ:
جنہاں بختاں آلے تریمتیں تے مرد لوکاں کول پیسہ ہے پر قسمت نال اُنہاں دا قد ’’چھوٹا رہ گے تے اساں ہمدردی تے افسوس دے سِوا بیا کجھ نی کر سگدے۔ پر اَساں تہاڈے سرمائے نال سماجی ادبی تے سیاسی قد کاٹھ اِچ وادھے کیتے گُر ضرور ڈسا سگدے ہَیں۔ منی آرڈر فیس دے نال جوابی لفافہ ضرور بھجیسو۔ فرق لگے تاں ساڈے مشوریاں تے عمل کریندے رواہے۔ ہک حد تو نیں قد ودھ ونجے تاں استعمال چھوڑ ڈیوئے۔ قد زیادہ ودھ ونجن دی صورت اِچ ادارہ ذمہ دار نہ بنسی۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 15:36, 9 September 2018 (UTC)
سرائیکی ناول
ناول اطالوی زبان دا لفظ ہے جیڑھا لفظ ناویلا (Naveela) توں نکلیئے۔ ناول دا مطلب نواں تے انوکھا ہووݨ ہے۔ ناول، انسانی حیاتی دے حالات، واقعات کوں انوکھے تے دلکش انداز وچ سامݨے گھن آندے۔ ناول نگار، آپݨے ناول کوں دلچسپ بݨاوݨ کیتے ناول دے حصے یا پلاٹ کوں ترتیب ݙیندے، منظر نگاری کریندے۔ کرداراں دے ذریعے مکالمے نال ڳالھ کوں اڳاں ٹریندے تے مکالمیاں وچ زور دا بیان شامل ہوندے۔
ناول دیاں فنی خصوصیات وچ پلاٹ نگاری، کردار نگاری، منظر نگاری، مکالمہ نگاری، زمان تے مکان دی مطابقت، زبان و بیان دی اہمیت، دلچسپی، تجسّس تے مقصدیت شامل ہن۔
’’ناول ’’نازو‘‘ سرائیکی وچ نِیگر/ دوشیزہ/ چھوہر دے مترادف ہے۔ ایہ ہک معصوم ہندو لڑکی دی کہاݨی ہے۔ ’’نازو دا پلاٹ دلچسپ ہے تے فنی حوالے نال ٻہوں مربوط ہے۔ ایندے بعد ظفر لاشاری دا ناول ’’پہاج‘‘ ہے۔ ناول ’’نازو‘‘ دی نسبت ظفر لاشاری دا ݙوجھا ناول کردار نگاری، جذبات نگاری تے منظر نگاری دے حوالے نال بہت اڳونہاں ہے۔‘‘
سرائیکی زبان وچ ݙو ناول شائع تھیوݨ توں بعد، ہک ݙہاکے تئیں ناول دی اشاعت رُکی رہئی البتہ ایں دوران اردو دے ݙو کلاسیکی ناول، ترجمے دی صورت وچ سرائیکی نثری سرمائے وچ شامل تھئے۔ ڈپٹی نذیر احمد دے ناول ’’توبتہ النصوح‘‘ دا ترجمہ ’’توبہ زاری‘‘ دے عنوان نال، پروفیسر دلشاد کلانچوی نے ۱۹۷۱ء وچ کیتا۔ نذیر علی شاہ نے ۱۹۷۹ء وچ عبدالحلیم شرر دے ناول ’’فردوس بریں‘‘ دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ ’’فردوس ٹھڳالی‘‘ دے ناں نال کیتا تے ایہ ۱۹۷۹ء کوں شائع تھیا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک ناول۔ ونکی:سرائیکی ناول۔ ونکی:ناول ونکی:سرائیکی لوک ناول ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ہک پراݨا سٹڈی سرکل
مظہر لغاری حیدرآباد دے راہوݨ آلے ہک شاعر،سندھی قوم پرست صحافی تے سماجی شعبے اچ کم کرݨ آلے رہنما ہن۔انہاں دی سیاست،فلسفہ،تاریخ تے ادب تے گہری نظر ہا۔اوہ ہک عرصہ تک اساݙے نال سیپ پاکستان اچ کم کریندے رہ ڳئے ہن۔انہاں دی بیگم محترمہ تسلیم لغاری وی سیپ پاکستان اچ کم کریندی ہن،ڄہڑیاں اڄ کل ایکشن ایڈ انٹرنیشنل اچ کم کریندیاں پئیاں ہن تے مظہر لغاری خود نیشنل ڈیموکریٹک انسٹی ٹیوٹ اچ ہن۔ سیپ پاکستان لاہور آفس دی ہک عرصہ تک ریت رہی ہے ڄوصبح سارے سڄݨ دفتر پہچݨ توں بعد چاہ دی پیالی تے سگریٹ دے دھوئیں تے اکٹھے تھی کے مختلف موڄوضوعات تے گپ شپ کریندے ہن جیندے اچ کݙائیں کݙائیں جناب محمد تحسین تے عرفان مفتی صاحب وی شریک تھیندے ہن تے اپݨی اپݨی آرا ،تبصرے ورتیندے تے دانش دے پھل سٹیندے ہن۔اس محفل اچ سائیں امجد نذیر،جناب شرجیل احمد ،شیراز راج ،چودھری انور مرحوم ،دیوان وسیم اکرم ،سلیم خان ،مظہر لغاری ،عامر راݨا ،محترمہ عظمیٰ زریں ،محترمہ تسلیم ،جناب زبیرشیخ،کامریݙ اکرام عارفی ،عباس صدیقی ،آصف راݨا،ناچیز تے ݙوجھے کئی مزماݨ کامریڈ شریک تھیندے ہن ،کئی دوست ایسے وی ہن جنہاں کوں اے محفل ہک اکھ نائی بھاندی تے اوہ اس دے خاتمےدیاں تدبیراں کریندے راہندے ہن۔ تاریخ ،فلسفہ ،ادب ،سیاست ،معاشیات ،انسانی حقوق ،زراعت تے کسان ،جینڈر حتیٰ کہ کہڑا موضوع ہا ڄہڑا زیر بحث نائی آندا ۔انہاں دی دانشوری ،تجزیئے ،تبصرے تے آرا توں بعد کئیں کئیں ݙینہ تاں انڄ لگدا ہا ڄو انقلاب ٻس سیپ پاکستان دے دروازے تے آیا کھولتا ہے ۔انہاں کامریڈاں چوں کئی کامریݙاں تاں قسم چائی ہوندی ہا ڄو اپݨے نال سگریٹ گھن کے نہی آوݨراں تے منگی تنگی تے گزارا کرݨا ہے۔
سیپ پی کے ،دے دوست کݙائیں کݙائیں سائیں مظہر کولوں سندھی شاعری وی سݨسے ہن جہڑی کمال دی شاعری ہوندی ہا۔ہک ݙینہ دوستیں مظہر سائیں کوں آکھیا ڄو مظہر سائیں اج سچل سرمست دی سرائیکی شاعری تھی ونڄیں۔انہاں شاعری سݨاوݨ دی بجائےسگریٹ دا کش لا کے دھواں دفتر دی چھت ول کݙھیندیاں ہویاں ہک واقعہ سݨاوݨا شروع کر ݙتا۔
"سندھ اچ ہک ڳوٹھ( مینوں اس دا ناں بھل ڳیا ہے) ،ڄہڑی انڈیا دے باڈر دے قریب ہے تے اس دے نال پاکستانی فوج دی چوکی ہا ڄس دے اتے پاکستان تے پاکستانی فوج دی ہک یونٹ دے مخصوص ڄنݙھے لگے ہوئے ہن ۔ چوکی دے سپاہی ہر ݙوجھے تریڄھے ڈیہنہ آ کے ڳوٹھ آلیاں کولوں چھترا( بکرا) گھن ویندے ہن، ہک ݙینہ ڳوٹھ دے لوکاں ݙتھا ڄو پہلے آلے جھنڈے لہا ݙتے ڳئے ہن تےانہاں دی ڄھا ہ تے نویں رنگ دے جھنݙے لا ݙتے ڳئے ہن ۔ݙوہائیں جنݙھیاں دا رنڳ تاں تبدیل تھی ڳیا ہا لیکن چھترا( بکرا) وت وی ویندا رہیا ۔ ۔کجھ عرصے بعد ولا پہلے آلے جھنݙے لا ݙتے ڳئےتے ولا وی بکرا گھنݨ دا کم جاری رہیا۔ہک ڈیہنہ فوجی بکرا گھنݨ ڄو آئے تاں ڳوٹھ دے ہک کسان پچھ ڳݙا ۔سائیں ! اے ڄھنڈیاں دا رنگ کیوں بدلیندے راہندے او؟فوجیاں اوں کوں حیرت نال ݙٹھا تے آکھیا تہاکوں کوئی پتہ کونی؟کسان آکھیا،نہیں ادا اساکوں تاں کوئی پتہ کونی۔فوجیاں ݙسایا ڄو اساݙی چوکی تے انڈیا دا قبضہ تھی ڳیا ہا ڄہڑا ہک مہینے تک قائم رہیا تے انہاں دے فوجیاں اساݙے جھنڈے پٹ کے اپݨے لا چھوڑے ہن ،اساں ہݨ قبضہ چھڑوا گھدا ہے تے اپݨے جھنݙے لا ݙتے ہن۔ سندھی ماݨوں بے بسی دے لہجے آکھیا" انڄیں ہوسی،اساݙے کول تاں او وی بکرا گھن ویندے ہن تے تساں وی بکرا گھن ویندے او،اساکوں کیا پتہ کیا تھیندا ودا ہے"
سڄݨو ! اس تھوڑے لکھیا کوں ٻہوں سمجھیا ونڄیں تے آخر اچ افضل عاجز دا ہک شعر تھی ونڄیں۔ آخر آݨ میں مسئلہ کھولیا.
رڄ تے بھک دا سارا رولا
تیݙا بنگلہ میݙا کھولا
توں جتیوں تے میں ہاری
ٻس وے ڈھول بازاری
لوک سانجھ
سرائیکی لوک سانجھ دے ست نومبر انوی سو پنجاسی، 7 /10/85، کوں بنگلہ کورائی راجنپور اچ تھیونڑ آلے منڈھلے کٹھ دے اعلان نامہ اچ جتھاں پورے وسیب دے سوجھوان کٹھے تھۓ تے وسوں دی گالھ اگاں ٹورنڑ دی صلاح بدھی. . .اوں کٹھ دے اعلان نامے اچ ہک سطر اے وی ھ "اساں ایں سفر تے ٹر پئے ہیں ایہہ تتی ریت تے سی دا سفر ہے.ایں قافلے اچ اوہو رلسی جیکوں اپنڑے پیر ساڑن دا شوق ہوسی". . . ایں اعلان نامے دے بعد کئیں کتنا اپنڑے پیر ساڑئیے اے تاں ہک ونج ویندڑ تیند اے. . پر ہک مہان بندہ سردار عاشق خان بزدار اپنڑے وسبے دا زمیندار ایں اوکھے پیر ساڑو دگ تے ایویں چلیا جو سرداری اپنڑیں راہیں گئی. . فقیری مزاج عاشق بزدار نے سرائیکی اہرکار نینگریں دی ہک پود مہرے آلا دے پڑ توں تیار کیتی جیرھی جو سرائیکی کیتے کم کریندی پئی اے. . اپنڑی جھمر دی گالھ، اپنڑے ناٹک دی گالھ انسان دوست روئیں دی گالھ ٹورنڑ اساں مہرے آلے دے پڑ توں سکھی اے. . . اتنا وڈے تل وسیب کوں شعور ڈیونڑ کہیں چھوٹے بندے دا کم ناں ہا اے کم مھان عاشق خان اپنڑے فقیری مزاج اچ سرداری وڈائی پریں سٹ کے اپنڑے پیر ساڑ کے اپنڑ تن من دھن لا کے کیتا. اور اجاں وئ جاری اوساری اے. . . . .خدا تعالی عاشق خان کوں تادیر سلامت رکھے آمین
ابن کلیم دی نصیحت
اِیہ سئیں ابن کلیم احسن نظامی دے بارے وِچ "سیئں ڈاکٹر مہر عبدالحق" دِی ہِک یادگار تحریر ہِے جیڑھی سرائیکی لوک ادب دے ہِک رسالے ۔ وِچُّوں گِھدّی ڳئی اے۔ لِکّھت ملاحظہ فرماؤ:
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
ایودھیا
ایودهیا بھارت وچ اترپردیش دے ضلع فیض آباد دا ہک شہر ہے۔ ہندواں دے مطابق ایہ شہر شری رام چندر جی دی جائے پیدائش ہے۔ مغل بادشاہ بابر دی بݨائی ہوئی معروف بابری مسجد وی ہیں شہر وچ واقع ہئی جینکوں 1992ء وچ مذہبی شدت پسند ہندواں نے حملہ کر کے منہدم کر ݙتا۔
اسلم خان بلوچ
ماسٹر اسلم خان بلوچ دا تعلق بہاولپور نال ہئی۔ سمہ سٹہ روڈ تے موجود وستی بلوچاں اچ رہائش پزیر ہن۔ ہک سرکاری سکول اچ استاد ہن۔ ایندے علاوہ بہاولپور دی مشہور سماجی تے سیاسی شخصیت وی ہن۔ انہاں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال ہئی۔ انہاں دا انتقال 2007ء اچ تھیا۔
ہک پریت
Preet Drazhar Ali شئیں بارے..
کجهہ ڈینہ پہلے جڈاں میں اپڑیاں شئیں سنبهالیاں، میڈے کول ہک رستہ ہئی اپنڑی چاڑهی تے دهپ نال، وستی وچ ہک پپل ہئی، اپنڑی چهاں تے جڑهاں سودا،انہاں وچ میں نویاں شئیں وی (یا وت نواں روپ وٹیندیاں بہوں پرانڑیاں چیزاں) شامل کیتی رکهداں، جینویں ہک بہوں وڈے دریا دا ہک پل، جتهاں میں عجب پرانڑیں شہر دوں ویندے رکیا ریہا، میڈے سنگتی ذرا اباہل اچ پر میں انہاں کوں پل دی سجی منڑ تے بیہ تے چا پیون دی گالهہ سجهائی، اوہ چا پیندے، پل توں لیہ میں کنڈے پهردا، منڑ تے بدهی شیشیاں جڑی ہک بیڑی کوں ہلا جلا تے کم اکرائی تے انگلیں پهریندا، اکهیں نوٹ تے بیہ تهیا، اینویں ایہ پل پانی اتے بیڑی کم اکرائی سمیتی، میڈی حیاتی دے وچ رل گئی
میں انہاں شئیں کوں اپڑیں سامنڑیں اینویں رکهہ باہنداں، جینویں کوئی بال ایانڑاں اپڑیں کهڈاونڑیاں دی نمائش لا باہوے، سک نال ہر شے نیڑے رکهے، اچا جهکا کر تے ڈیکهے، تے وت رات کهڈاونڑیاں دی ایہ نکی پچهی سراندی کولوں انج نہ تهیون ڈیوے
اپنڑی کل حیاتی میں انہاں شئیں دے سانگ سوب نال جوڑی اے ، انہاں شئیں کوں اچا جهکا اگاں پچهاں کرن دے نال میڈے سانگے ہمیشاں کوئی شے نویں بنڑیں اے، بس میں ایہو کیتے، ہک شے کوں ڈوجهی شے توں انج نی تهیون ڈتا۔
رفعت عباس
(بهوندی بهوئیں تے:1995)
محمد شاہ رنگیلا
thumb|محمد شاہ محمد شاہ، المعروف محمد شاہ رنگیلا، روشن اختر، نصیر الدین شاہ، مغلیہ سلطنت دا تیرہواں بادشاہ ہئی۔ (پیدائش: 17 اگست 1702ء— وفات: 26 اپریل 1748ء)۔ محمد شاہ اورنگ زیب عالمگیر دے بعد قیادت تے سیاسی ابتری دے بحران وچ طویل المدت بادشاہ گزرا ہے۔ محمد شاہ رنگیلا نے اپݨی مدتِ حکومت دا زیادہ تر وقت عیش و نشاط پرستی وچ گزارا۔ سلطنت مغلیہ دے زوال دا پہیا جیہڑا اورنگ زیب عالمگیر دے بعد توں چلنا شروع تھی چکا ہئی اوندا سد باب محمد شاہ دے 27 سالہ طویل دور وچ کیتا ونڄ سڳدا ہئی ۔ مگر بدقسمی کہ بادشاہ دی عیش پسندی تے بے فکری دے سبسب نظم و نسق دی ذمہ داری وزراء دے کنڈیاں تے ہئی جنہاں دی سیاسی چشمک نے ملک کوں سیاسی تے اقتصادی بحران نال دوچار کر رکھا ہئی۔ نظام الملک آصف جاہ نے جیہڑا ہک مخلص امیر ہئی، حالات تے قابو پاوݨ دی بہت کوشش کیتی مگر اوہ وی مایوس تھی کے دکن واپس چلا ڳیا ۔ مرہٹیاں تے سکھاں دی بغاوت جینکوں اورنگ زیب عالمگیر نے کچل کے رکھ ݙتا ہئی، دوبارہ سر چاوݨ لڳے ہن لیکن محمد شاہ انہاں توں بے خبر عیش و طرب وچ وقت گزریندا رہا۔
بہرام خان مزاری
برطانوی دور اچ روجھاݨ مزاری نال تعلق رکھݨ والے ہک سردار ہن۔
الیکشن ٢٠١٨ء پاکستان
پاکستان وچ ٢٥ جولائی کوں تھیوݨ والے قومی تے صوبائی اسمبلیاں واسطے انتخابات دی تفصیل درج ذیل اے: -
الیکشن وچ حصہ گھنݨ والے اہم قومی جماعتاں
ملکی سطح تے اہم مقام رکھݨ والے کئی سیاسی جماعتاں نے ایں الیکشن وچ حصہ گھدا جنہاں دے ناں اے ہن: -
(عمران خان) (بلاول زرداری) (اسفند یار ولی) (نواز شریف) (پرویز الٰہی) (الطاف حسین) (سراج الحق) (اعجاز الحق)
الیکشن وچ حصہ گھنݨ والے اہم صوبائی تے علاقائی جماعتاں
ایں الیکشن وچ حصہ گھنݨ والے ٻہوں سارے جماعتاں علاقائی تے صوبائی سطح دے حامل ہن جیہڑے اے ہن : -
(شاہزین بگٹی) (آفاق احمد) (سید مصطفیٰ کمال) (کرنل ریٹائرڈ عبدالجبار عباسی) (راݨا فراز نون) (خواجہ غلام فرید کوریجہ)
الیکشن دے انتخابی نتائج
الیکشن ٢٠١٨ء دے قومی تے صوبائی اسمبلیاں دے انتخابی نتائج کجھ ایویں ہن: -
الیکشن ٢٠١٨ء تے مہاندریاں دے تبصرے
ٹکٹ احترام کریندے نہ کرے پارٹی ہوکوں ایم این اے ایم پی اے دی ٹوپی چھکیج ویندی ہے ہیں واسطے تواڈی ساڈے نال ذاتی دشمنی ہووے تاں سدھے مندے کڈھو سیاسی لغات ساڈے حق ءچ گواہی ڈیسی گال سمجھ نہ آئی ہوے ہک مثال ڈیندا پاکستان پیپلز پارٹی دے اندر شیخ رشید وی ہا پیا جیرہا کمیونسٹ ہا تے مصطفی جتوئ وی ہا پیا پیپلز پارٹی دے ورکر کوں کہیں ایجنٹ نہ آکھیا ورکر انقلابی ہے بلکہ ہر کہیں انقلابی آکھیا میں وی پی پی آلیں مہا انقلابی آہداں ساڈا کیا ڈوہ ہے۔۔۔۔ مندیں دے بدلے ساڈی دعا(تاج محمد گوپانگ)
25 جولائی 2018 کوں پولنگ ھئی،رات کوں دیر تئیں جاگیا ھم ول وی سویل نال نندر پٹیج گئی سچی گال تاں اے ھے جو اج مک مکا دا ڈینھہ ھا جلتی جلتی تیاری کر تے اپنڑی بمباٹ تے جگمشھور موٹر سائیکل کوں چھک رکھیم پیھلوں اپنڑے پولنگ اسٹیشن تے گیم میڈا بھرا ناصر خان تے کونسلر طالب خان اکا خیل کم کوں سمبھالی کھڑے ھن لوگاں دا ارد ھا کجھ دیر اتھائیں کھڑ تے شھھر دو موٹر سائیکل چھک رکھیم ھر پولنگ سٹیشن تے لوگاں دے ارد ھن مارکیٹ کمیٹی آلے پولنگ اسٹیشن تے گیم تے اتھاں کیمپ کوں الحاج رسول بخش سومرہ سمبھالی بیٹھا ھا کجھ دیر اتھاں بیھہ تے وستی پٹواریاں پج گیم لوگ ھن جو ماندے ناں ھن ایویں لگدا ھا جو سمورا شھھر وستی پٹواریاں اچ ووٹ سٹنڑ آیا کھڑے ایڈا ارد واہ واہ پرانڑے سنگتی مل گئے : رج رج تے گالھیں کیتوسے ول عابد بھٹی دے کیمپ اچ گیم اعظم بلوچ تے سجاد بلوچ کوں ڈیکھ تے اکھیں ٹھر گئیاں اتھوں ڈکھ سکھ ونڈا : عباسی گروپ دیاں پارتاں ڈے تے سجو خاں تے حاجی فیظو اراں آلے کیمپ اچ محلہ عباسیہ اچ آ گیم اتھاں میاں عمر عباسی صیب وی آ گئے ھن انھاں دے نال شیر میاں عباسی تے میاں طلال عباسی وی ھن جیھڑے گاڈی اچوں باھر ای نی نکھتے ایرکنڈیشنڈ چلا تے گاڈی اچ وڑے بیٹھے ریھہ گن او وی کیا کرن؟ تھئے تاں غیر سیاسی بندے ؛ خاندان دی جو صلح تھی گئی اے ھییں گالھوں او وی قھھر دے بڑکے اچ سختی اچ آئے ودے ھن ایندے باد اسلامک ماڈل سکول آلے کیمپ اچ گیم عمران جان بلوچ آصف خان بلوچ فرخ خان نتکانی ماسٹر ریاض احمد صیب اراں ارد نال متھا لائی بیٹھے ھن سلام اے انھاں بھراواں کوں عثمان کھوکھر ایڈووکیٹ نے کیمپ کیتے جاہ ڈتی ھوئی ھئی چنگی پیر واہ دے نال کیمپ اچ منصور اقبال کھوکھر : فیصل کھوکھر : شکیل : بوبا : آصف خان علی زئی : احسن خان خاکوانی کونسلر ایں کیمپ کوں رنگ لائی بیٹھے ھن جیون شالا محلہ سرور شاہ پجیم تاں شھزاد اسلم راجپوت صدر شھزادی مارکیٹ تے سید علی رضا کاظمی مونڈھے نال مونڈھا لائی کھڑے ھن ایں پولنگ اسٹیشن تے سید علی رضا کاظمی جیھڑی ھمت تے بھادری نال کم کیتے جتی شابش ڈئیووں گھٹ ھے محلہ سرور شاہ دے اندر پولنگ اسٹیشن تے پجیم اتھاں قاسم کمبوہ ایڈووکیٹ کونسلر کم کوں چئی لائی کھڑا ھا اتھائیں پجیم تاں میڈی موٹر سائیکل دی کک ترٹ گئی خیر میں موٹر سائیکل بند ناں کیتم تے گھر دو چھک رکھیم شکر اے جو ھک ھٹی کھلی پئی ھئی کک ویلڈ کروا تے گھر گیم ڈھڈھ اچ درد مچیا کھڑا ھا بکھ کنوں
محمد سلیم خان نیازی احمد پور شرقیہ 25 جولائی 2018
ایں ٹیئم پی ٹی آئی کنوں وفاق سمیت ملک دے ترائے صوبیئں وچ بھاری اکثریت وی حے،اگر پی ٹی آئی پنجاب وچ نواں صوبہ بنڑاونڑ دی حمایتی حے تے پنجاب وچ اپڑاں وزیراعلی بنڑا کے نویں صوبے دا بل پنجاب اسمبلی اچوں وی پاس کروا سگدی اے۔ اگر وٹے دا سٹا کے پی کے دے بدلے پنجاب وچ نون کوں حکومت بنڑاون ڈتا گئیا،یا کہیں جمہوری عزر بہانے دے بدلے اپڑاں وزیر اعلی نا بنڑایا پچھیں سمجھائے پی ٹی آئی وی اے پنج سال صوبہ نہیں ڈیوونڑ چاہندی۔
(وٹہ سٹہ مطلب کے پی کے وچ نون لیک نے اپڑیں بھاری اکثریت ہوونڑ دے باوجود حکومت پی ٹی آئی کوں بنڑاون ڈتی ہئی،ہنڑ پنجاب وچ پی ٹی آئی نون کوں حکومت بنڑاون ڈیووے)
ہک بئی اہم گال اے وی حے جو دیرہ اسماعیل خان،ٹانک کوں اگر سرائیکی صوبہ اچ رلاونڑ چاہوے تے ایں ٹیئم کے پی کے وچ وی پی ٹی آئی دی حکومت بنڑدی پئی حے تے بغیر کہیں پریشانی دے اعوام دی امنگیں مطابق دیرے،ٹانک کوں نویں صوبے اچ رلایا ونج سگدے۔ اے یاد رہے اینجھا سوہنڑاں موقع نون دے علاوہ اج تک کہیں وی جماعت کوں نہیں ملیا۔ صرف نیک نیتی ہونڑیں ضروری اے بس۔ فیض_کھوسہ
الیکشن دے دوران میڈا فوکس الیکشن دے دوران متحرک سرائیکی قوم پرست رہنماواں تے ھائی ۔ میڈے حساب نال میں سمجھدا ظہور احمد دھریجہ سرائیکی قوم پرست رہنماواں دی سیاست ءِچ شرکت دے شدید مخالف ھِن ایندی وجہ اپ الیکشن دے دوران ڈٹھا ھوسے آپ ناصرف الیکشن دے دوران غائب ھَن بلکہ کہیں وی سرائیکی قوم پرست رہنما دے جلسے یا کٹھ ءِچ شرکت کر تے اُندا حوصلہ نہیں ودھایا کہیں قوم پرست رہنما دی الیکشن کمپین ءِچ شرکت نہیں نہیں کیتی ۔ ڈوجھا ! سرائیکی پارٹی اَتے پیپلز پارٹی دا یارانہ اینڈ تھی ڳئے ۔ اے سچ ھے اگر سرائیکی پارٹی دے رہنما اللہ نواز یوسف رضا گیلانی دے حق ءِچ بہہ ونجن ھا تاں اُنھیں دے جتڑ دے چانسز زیادہ ھَن ۔ لیکن ھک طرف سرائیکی پارٹی نے بھاول خان عباسی دے حق ءِچ اپڑا نمائندہ دستبردار کروائے بہاول خان جیپ دے نشان کِنوں مسلم لیگ نون دے اُمیدوار ھَن ایندا مطلب ھے سرائیکی پارٹی دے خلاف مخلتف ادوار ءِچ جو کالم لکھے گئے ھِن مسلم لیگ نون نے جو سرائیکی پارٹی دے خلاف کمپین چلائی ھائی اَتے غداری دے فتویٰ جاری کیتے ھَن انھیں کالماں نے سرائیکی پارٹی دے رہنماواں کو خوف زدہ کیتے اَتے مخالفین کامیاب ٹہرے ھِن ایھاں وجہ ھے ایں الکشن 25 جولائی 2018 ءِچ پاکستان سرائیکی پارٹی پیپلز پارٹی دے خلاف اَتے نون لیگ دے قریب تھائی ھِے نون لیگ دے قریب تھیوڑ نال سرائیکی قوم پرستیں دا اتحاد ڈیکھائی نہیں ڈتا ۔ جیندی وجہ کِنوں سرائیکی قوم پرست ھکو نشان تے الیکشن لڑن دے بجائے مختلف نشانات تے الیکشن لڑدے رہے گئے ھِن جیندا نقصان سرائیکی قوم پرستیں کوں تھئے ۔ تریجھا ! پاکستان سرائیکی قومی اَتحاد دے رہنماواں ءِچ ناچاکی ھے ایں قوم پرست جماعت دے کجھ اگواڑ نون لیگ دے حق ءِچ دسبردار تھئے ھِن نذیر کٹپال شہاب الدین دے حق ءِچ دسبردار تھئے لیکن پیپلز پارٹی دے اے رہنما جت نہیں سڳا ایندی وجہ خسروبختیار دا صوبہ محاذ ھا ۔ صوبہ محاذ دے خسروبختیار اسانی نال جت ڳئے ھِن خسرو بختیار دے خلاف زہریلی الیکشن مہم چلاوڑ دے باوجود خسرو بختیار 50000 دی لیڈ نال جت ڳئے ۔ پاکستان سرائیکی قومی اتحاد دے چیرمین تحریک انصاف کو سپورٹ ڈتی ھِے اَتے اُندے رہنما سید عامر مشہدی نون لیگ دے دوست محمد کھوسہ دے حق ءِچ دستبردار تھیا ھے ۔
انتخابی عملے دے مسائل
١. سامان گھنݨ وچ سارا گرم ݙیہاڑا صحت مند بندے کیتے وی بیماری دا باعث ہے۔ سکریناں تے ݙبے الیکشن کمیشن پولنگ ٹیشناں تے پہلے کیوں نی پچا آندا؟
٢. سویرے چھی کنوں شام چھی وجے تائیں پولنگ...کہیں مزدور کنوں اٹھ گھنٹے کنوں ودھ کم گھنݨ جرم تے ظلم ہے.
٤ـ رات اٹھ وجے دے بعد سارا ݙینہ کم کرݨ آلے تھکے ہوئے بے ہوش. مزدوراں کنوں گنتی کرواوݨ گناہ عظیم تے دھاندلی ہے.
٥. خواتیں عملے کنوں راتیں ݙیہاں زبردستی ݙیوٹی گھنݨ ٻہوں وݙا جرم تے خدا دا قہر ہے.
٦. چالہی چالہی ممبراں دے فارم بݨاوݨ ہک دردناک عمل ہے.
٨. سامان دی وصولی تے واپسی پولنگ ٹیشݨ تے بنڑاؤ.
٩.. پولنگ دا عمل دھپ وچ کرواوݨ ووٹراں تے وی ظلم ہے، قطاراں وچ ووٹر سارا سارا ڈینہ کھڑے رہندن، ہزار آلے بوتھ تے ووٹراں دی نمازاں وی فوت تھی ویندیاں ہن۔
١٠. عملے کیتے رہائش تے کھاݨے دا انتظام وی نی ہوندا. ڈیوٹی گھر کنوں پیدل پندھ تے لاؤ.
١١. عملے کیتے پیوݨ کیتے پاݨی کائنی ہوندا، پاݨی بند کرݨ آلا لعین یزید ہے.
١٢ـ اگر ملک یا عملہ مسلمان ہے تاں نماز دا عمل متاثر کرݨ آلا کافر ہے.
١٣ـ جہڑے لوک ڈیوٹی نی ڈے سگدے یا ڈیوٹی نی ݙیوݨ چاہندے انہاں کوں معاف رکھا ونجے،، بیمار تے کمزور تریمتاں(سادات‌ وی شامل ہوندیاں ہن) نال زبردستی کرݨ کہڑے آئین تے کہڑے قرآن وچ جائز ہے؟
ٻیا ݙیکھو
پولنگ دا ݙینہہ، سلیم خان نیازی
بلخ شیر مزاری
میر بلخ شیر مزاری، ضلع راجن پور دے مزاری قبائل دے سردار ہن۔
ہک پچھتاوا
بلوچستان توں کجھ سال پہلے ائے ھوئے پہلے قوم پرست رہنما مامے قدیر خاں دا پل ڈاٹ ڈیرہ غازیخاں پجنڑ تیں شاندار استقبال کرنڑ دا دل کوں ڈاڈھا ارمان تھئے ساکوں اج وی جزبہ اے خیر سگالی دے عوض لاشیں دے تحفے وصول کریندے کھڑے ھئیں لاشیں نال سرائیکیں دے قصور دا کوئی میسج تیں بھیجو کم از کم ساکوں ساڈے جرم دا کوئی پتہ تیں ھووے۔۔۔۔۔۔اکبرخاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی سرائیکستان ھاوس رشیداباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو
بخت بھرائی
1818ء اچ تھیوݨ والی جنگ جیہڑی صوبہ ملتان تے رنجیت سنگھ دے پنجاب دے درمیان تھئی ہئی، اوں جنگ اچ نواب مظفر خان سدوزئی دی شہید تھیوݨ آلی دھی دا ناں بخت بھرائی ہئی جیہڑی دشمن فوجاں نال لڑدے ہوئے شہید تھئی۔
ہک پھیریں (حکایت)
حکایت
ہک پھیریں.....
اوہ ہک باغ وچ پُجیے جیڑھا باغ نہ ہا ' اوں باغ وچ پُھل جیڑھے پُھل نہ ہَن تے پکھی جیڑھے پکھی نہ ہَن
باغ وچ ندی جیڑھی ندی نہ ہئی ' اُنہاں ہک بیڑی وچ سَیل کیتی جیڑھی بیڑی نہ ہئی ' اوہ پار پُجے جیڑھا پار نہ ہا ' مچھیرے نہ ہَن پر مچھیاں پئے پکڑیندے ہَن تے جیڑھیاں پکڑیجیاں اوہ مچھیاں نہ ہَن ' اوہ جنگل وچ پجے جیڑھا جنگل نہ ہا ' اتھاں انہاں پری ڈٹھی جیڑھی اتھاں کینھاں ہا ' اوہ ولدا اپنڑے شہر پُجے جیڑھا اُتھاں کڈاہیں نہ ہا ' ہجوم وچوں لنگھے جیڑھا موجود نہ ہا ' اِتھاہیں اُنہاں کوں اپنڑے بارے وہم پیا
مولانا ظفر علی خان
مولانا ظفر علی خان معروف مصنف، شاعر تے صحافی گزرے ہن جیہڑے تحریک پاکستان دے اہم رہنماواں وچ شمار تھیندن۔ انہاں کوں بابائے اردو صحافت آکھا ویندے۔ انہاں نے لاہور توں معروف اردو اخبار زمیندار جاری کیتا۔ انہاں نے 1935ء وچ شہید گنج مسجد لاہور کوں گردوارہ بݨاوݨ دے خلاف نیلی پوش تحریک وی چلائی۔ حمیدہ بیگم آپ دی سکی ہمشیرہ ہن۔ ارمغان قادیان انہاں دی مشہور طویل نظم ہے۔
وفات
مولانا ظفر علی خان نے 27 نومبر، 1956ء کو وزیر آباد دے قریب اپݨے آبائی شہر کرم آباد وچ وفات پاتی۔ انہاں دی نمازِ جنازہ عبد الغفور ہزاروی نے ادا کیتی۔
امارت بنی امیہ، اندلس
thumb|امارت بنی امیہ، اندلس دا سرکاری نشان
thumb|قرطبہ دا جھنڈا بنی عباس دی طرفوں خلافتِ بنی امیہ دے خاتمے تے اموی خاندان تے مظالم تے انہاں دی نسل کشی توں بعد عباسی امویاں ولوں بے فکرے تھی ڳئے. مگر بنی امیہ دے خاندان دا ہک شہزادہ عبدالرحمٰن بن معاویہ بن ہشام بن عبدالملک بن مروان، عباسیاں دے عتاب کولوں بچ ڳیا تے خفیہ طریقے نال ٻہوں مصیبتاں برداشت کریندے ہوئے آخرکار اندلس پہنچ ڳیا جتھاں بنو امیہ دے وفادار موجود ہن کیونکہ ایں علاقے وچ مسلماناں دی حکومت اموی دور وچ قائم تھئی ہئی. مسلسل کوششاں تے اندلس وچ موجود عرب قبائل دی حمایت نال عبدالرحمٰن اول، ہسپانیہ وچ اپݨی حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب تھی ڳیا. ایں طرح اے علاقہ مرکزی خلافت اسلامی وچوں ہمیشہ واسطے نکل ڳیا.
بنی امیہ دی امارت دی خلافت وچ تبدیلی
یورپ دی اسلامی تاریخ دا اے عظیم دور اپݨے عروج وچ اپݨی اہمیت تے مرکز خلافت بغداد کولوں ٻہوں دوری دے کارݨ تے فاطمیاں دی نام نہاد خلافت ولوں مسلسل جارحیت دے توڑ واسطے آخرکار مسلمانانِ یورپ واسطے929ء وچ الگ خلافت دی حیثیت اختیار کر ڳیا. بنی امیہ ولوں امارت کوں خلافت وچ تبدیل کرݨ دی سب توں وݙی وجہ اے ہئی کہ خلافت فاطمیہ دے نام نہاد شیعہ تے ختم نبوت دے منکر اسماعیلی خلفاء دی طرفوں اندلس دے علاقیاں تے مسلسل جارحیت تے حملیاں کولوں حفاظت تے انہاں دے توڑ واسطے ضروری ہئی کہ انہاں دی طرح مزہبی تشخص حاصل کر کے مسلمانان یورپ وچ مرکزی اہمیت حاصل کیتی ونجے تے اسلام کوں بچایا ونجے جیندے وچ بنی امیہ کامیاب تھی ڳئے. امیر عبدالرحمٰن سوم نے اپݨی امارت کوں 929ء وچ خلافت وچ ڈھال ݙتا تے اپݨی حکومت کوں جاری رکھدے ہوئیاں مملکت دے تمام علاقیاں دی مساجد وچ عباسی خلیفہ دی بجائے جمعہ تے عیدین دے نمازاں وچ اپݨے ناں دا خطبہ جاری کرا ݙتا تے ہک نویں دور دا آغاز کیتا. اگرچہ خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی تے بعد دے خلفاء دا دور وی بنی امیہ دا اے مگر خلافت بنی امیہ، اندلس، دے مذہبی تے روحانی تقدس کوں مد نظر رکھدے ہوئیاں، تاریخ مسلمین دی بجائے، تاریخِ اسلام وچ شامل کیتا ڳیا اے جتھاں ایں عظیم دور خلافت دی تفصیل بیان کیتی ڳئی اے۔
ایٹم
ایٹم یا جوہر ہک بنیادی سل ہے پیما (meter) دی عمارت دا۔ اے ہک چھوٹا جیہا بلاک ہے پیما دا جیہڑا کہ کیمیائی عنصرن بنڑیندے۔ مادے دی ہر حالت ٹھوس، مائع، فارغہ تے شاکلہ جوہر دے نال بنڑی ہوئ ہوندی۔ غرض کائنات دی ہر شئے وچ جوہر موجود ہے۔ اے بہوں ہی چھوٹے ہوندن تقریباً 100 پیکومیٹر (pm)۔ تے سو پیکو میٹر ہک اینگ سٹرام دے برابر ہوندن
ہک اینگ سٹرام 1*10^-10دے برابر ہوندے 100pm=1*10^-10
وزن دی حد : 27-^10*1.67 کولو گھن کے 25-^10*4.25 تک ہے ۔
برقی بار :
اجزا: عنصرن ۔ نویہ ۔ برقین (electrons)۔ اولین (protons)۔ تعدیلین (neutrons)۔ ونکی:کیمسٹری ونکی:کیمیا
محمد صابر
محمد صابر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
کیویں بھلسوں نقش نگار تیݙے
بہوں سوہنڑے ہن رخسار تیݙے
ساکوں مارے زلف سیاہ تیݙی
ہے قاتل مست نگاہ تیݙی
کیتے پاڳل ڳل دے ہار تیݙے
تیݙے پیار دے پاڳل ہیں ڈھولا
بھاویں کوڑے ہن اعتبار تیݙے
تیݙیاں سوہنڑیاں چالاں ہاں کڈھدن
کنیں سوہنڑیاں والیاں ہاں کڈھدن
ہاں کڈھدن ہنڑ چمکار تیݙے
تیݙے نخرے اختر نرالے ہن
کء رل ڳئے اللہ والے ہن
کئی کئی ہن تابیدار تیݙے
ایوارڈ شاعری دی مُل تھی سڳدے؟
ایوارڈشاعری دی مُل تھی سگدے؟
تحقیق ولکھت: راݨا ابرارخالداُتیرا
3مارچ2017دی سویل احسن واگھاصیب فون تے ڈسایاجورفعت عباس سئیں ‘پرائیڈآف پنجاب’ ایوارڈ گھنݨتوں انکارکرڈتے۔ ایوارڈ موٹاوݨ دی وونت سُݨکے ساڈاسینہ تݨیج گیاتے پھُنڈئیں نہ پئےماندے ہاسے، ول پورا وسیب وی رفعت عباس سئیں کوں مبارخاں ڈیوݨ لگ گیا!!
اوندے بعد ڈڈھ سال تاں چُپ رہ گئی، پرگزریل ڈیہاں پرائیڈآف پنجاب ایوارڈ ہک نواں روپ وٹاکے آیا تے انقلابی سرائیکی شاعر سئیں جہانگیرمخلص کوں ‘خواجہ غلام فریدایوارڈ’ (سرائیکی شاعری) ہک لکھ روپے دے نال، سئیں پروفیسرشوکت مغل سئیں کوں ‘شفقت تنویرمرزا ایوارڈ’ (پنجابی نثر) ہک لکھ روپے دے نال، حفیظ خاں ‘شفقت تنویرمرزاایوارڈ’ (پنجابی نثر) ہک لکھ روپے دے نال ڈیون دی وونت ملی، ایہاوونت ملی تاں سنگت ہکے لِنگے جہانگیرمخلص سئیں تے تنقیدشروع کرڈتی، اِتھاں کجھ سنگتی جہانگیرمخلص دے ایں ایوارڈ گھنݨتے سہمت وی نظرآئے، پرشوکت مغل، حفیظ خاں تے کہیں کئی اعتراض نانہہ کیتا، حالانکہ شفقت تنویرمرزا کھبچو دانشور ہووݨ دے باوجود سرائیکی کوں پنجابی دا لہجہ آکھݨوالا پنجاپی اگواݨ ہا، ایں پاروں کہیں سرائیکی دانشور دا شفقت تنویرمرزا ایوارڈ گھنݨ بہوں وڈا سوال اے۔ خیر، گالھ اِتھاں آکے مُکی جو جہانگیرمخلص 2جون2018 کوں(ملتان تے رنجیت سنگھ دے قبضے دے ڈوسوورھیں بعد) پِلاک دا ایوارڈ موٹاوݨ دا اعلان کرڈتا۔
اج اساں پنجابی سرکاردا ایوارڈ موٹاوݨ پاروں جِتھ جہانگیرمخلص سئیں دا اِنکار آدُر پئے کریندوں، اُتھاں ہِک نویں مباحثے دا مُنڈھ وی پئے بدھیندوں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔کجھ وسیبی شاعریں، لکھاریں، دانشوریں دا ایہوخیال اے جو سرائیکی شاعریں، لکھاریں، دانشوریں سانگے ‘سرائیکی انسٹی ٹیوٹ آف لینگویج اینڈ کلچر’ دے ناں تے ہک انج ادارہ ٹھہایاونجے جیندے کارمختاروی سرائیکی اگواݨ ہووِن تے او بہہ کے شاعریں، لکھاریں، دانشوریں کوں ایوارڈ ڈیوݨدا فیصلہ کرن۔
ڈوجھی گالھ اے وی نشابر تھئی اے، جیکراساں پنجاپی سرکارکن ایوارڈ گھنݨکوں چنگاں نئیں گَِݨدے تاں ول پنجاپی سرکاردے نوکرکیوں بݨدوں، پگھارکیوں وٹیندوں؟
انہاں سوالاں دے جواب کن پہلوں ہک جائزہ اے وی گھنیجے جو ساڈی دنیاوچ کتھاں کیہڑے شاعر/دانشور ایوارڈ موٹائے تے کیوں موٹائے!!
21دسمبر2017دے ‘دی ہندو’ اخبار دے مطابق تامل شاعر ‘شاہول حمید’ دے گھروالیں ہندوستان دی ‘ساہتیہ اکیڈمی’ دا سب توں وڈا ایوارڈ گھنݨتوں انکارکرڈتا، انہاں ساہتیہ اکیڈمی دی انتظامیہ کوں بھجوائے گئے خط وچ آکھیا ‘‘انقلاب مارئیے، کُٹیے، محروم، محکوم لوکیں دی آواز اے جیڑھے خود حکومت دے اگوں نئیں بول سگدے، اے ایوارڈ گھِن گھنݨ اوں شاعری نال غداری ہوسی جیں مارئیے، کُٹیے، محروم، محکوم لوکیں کوں انقلاب دا سنہیڑا ڈتے’’۔ ایندے کولوں پہلے اکتوبر2015 وچ ہندوستان دے9 شاعراں ایں گالھ تے آپڑیں ایوارڈ موٹاوݨ دا اعلان کیتا جڈانہہ جوہندوستان وچ (مودی حکومت دی پھیلائی گئی جنونیت پاروں)شاعریں ادیبیں دے قتل دے واقعات دے خلاف ساہتیہ اکیڈمی دی انتظامیہ کئی احتجاج نہ کیتا بلکہ ساہتیہ اکیڈمی دے گورننگ کونسل دے ممبراروندمالاگاٹی نے بطوراحتجاج آپڑاں استعفی پیش کرڈتا۔ ایں کن وی پہلوں(2003وچ) برطانوی شاعربنجمن زیفانیا نے وی برطانیہ دا سب توں وڈا ایوارڈ ‘‘آرڈرآف برٹش ایمپائر’’ گھنݨتوں انکارکرڈتا، زیفانیا آکھیا جو‘‘آرڈرآف برٹش ایمپائر’’ایوارڈ کلونیل دور دی یادگار اے، بھل جو برطانیہ دا کلونیل اتہاس قتلام تے رت لام دا اتہاس اے، اے ایوارڈ ہمیش میکوں میڈے اصل وطن افریقہ وچ فرنگی فوج دے قتلام دی یاد ڈویندا رہ ویسی، ڈوجھا، برطانیہ دی سرکار اج وی عراق تے حملے وچ شامل تھی کراہیں کلونیل دور دے ظلہلل کوں جاری رکھی پئی اے۔۔۔۔۔۔۔۔۔میں ‘‘آرڈرآف برٹش ایمپائر’’ایوارڈ نئیں گھِن سگدا۔ 2016وچ امریکہ دی ریاست کنٹیکی دے12 ایفریلیشیائی شاعراں ایں گالھ تے گورنرایوارڈ گھنݨتوں انکار کرڈتا جو گورنر دی تعلیمی، سماجی پالیسی نسلی تعصب دی پالیسی اے!!
سرکاری ایوارڈ موٹاوݨ دیاں کجھ بیاں وجوہات وی جاݨن دی کوشش کریندوں تانجو نتاراتھیوے، 1999وچ دفاعی تجزیہ کارکرشناسوامی سبرامینیم ہندوستان دی سرکار کن پدمابھوشن ایوارڈ گھنݨتوں انکار کرڈتا، انہاں دا آکھݨ ہاجو صحافیں تے بیوروکریٹس کوں سرکاری ایوارڈ نئیں گھنݨاں چہیدا، مہالکھاری خشونت سنگھ نے 1974 وچ گھدا گیا ‘پدما بھوشن ایوارڈ’ 1984وچ ہندوستانی فوج ولوں گولڈن ٹیمپل دا محاصرہ کرن تے موٹاڈتا۔ جگ مشہور موسیقار استاد ولایت خاں 1964وچ پدماشری ایوارڈ تے 1968وچ پدمابھوشن ایوارڈ اے آکھ کے موٹا ڈتا جو ایوارڈ ڈیوݨ والے (جج) انہاں دے فن کوں پوری طراں سمجھ نئیں سگیے!!
جیکرایوارڈ دا اتہاس پھلیوریاونجے تاں تریخ دے پنیں وچ سب توں وڈا ایوارڈ ساکوں ‘‘آرڈرآف برٹش ایمپائر’’ ایوارڈ لبھدے جیکوں ‘نائیٹ ہُڈایوارڈ’ وی آکھیاویندے، اے ایوارڈ سلطنت برطانیہ دے ودھارے سانگے کارنامے انجام ڈیوݨوالے انگریزحاکمیں دے علاوہ کلونیل لوکیں کوں وی ڈتا ویندا ہا جیندا ہکو مطلب ہئی جو ایوارڈ گھنݨوالا سلطنت برطانیہ دا اٹوٹ انگ اے، ول برطانیہ وچ رولا پئے گیا جوکلونیل لوک ‘‘آرڈرآف برٹش ایمپائر’’ کیویں سڈواسگدن، انہاں سانگے ڈوجھے درجے دا ایوارڈ رکھیا ونجے، ول ‘آرڈر آف سٹارآف انڈیاایوارڈ’ شروع تھیاجیہڑا کجھ مدت بعد ‘آرڈرآف انڈین ایمپائرایوارڈ’ بن گیا۔ سوچن دی گالھ اے جو ‘آرڈرآف انڈین ایمپائرایوارڈ’ گھنݨ والے بہوں سارے ہندوستانیں وچ ساڈے وسیب دے سرنواب امام بخش مزاری تے سرنواب بہرام خاں مزاری وی شامل ہَن، ڈوجھے پاسوں رنجیت سنگھ، راجہ آف رتلام وی ‘آرڈرآف انڈین ایمپائرایوارڈ’ گھنݨوالیں وچ شامل ہئی۔ اچھا، اوں دور وچ سرکاری ایوارڈ دا ہِک ڈوجھا روپ وی سامڑیں آیا، او روپ ‘لینن ایوارڈ’ ہائی، جیندی ریت سویت یونین دی انقلابی حکومت پاتی تے جگ جہان دے انقلابیں کوں لنن گراد(ماسکو) سڈوا کے سُبھاڈتا گیا، جنہاں کوں آپڑیں وطن وچ سامراجی سرکار چورڈاکو، غدار تے آتنک واد دا ناں ڈے کے انہاں دے سردا مُل لائی بیٹھی ہائی!!
ہندوستان دے وی کئی انقلابی کارکن، شاعر، لکھیک فیض احمدفیض سمیت ماسکو ونج لینن ایوارڈ گھندے رہ گئے۔
جیکر سیاسی بیانیہ بدل ویسی تاں ول اے ادارہ وی بݨنا چہیدا اے تے ایندے کولوں ‘پرائیڈآف سرائیکستان ایوارڈ’ (سرائیکی شاعری، فن، موسیقی وغیرہ) وی گھنݨاں چہیدا اے!!
ڈوجھی گالھ زیادہ سوکھی اے، کئی سرائیکی، پنجاب سرکاردی نوکری کیوں کریندے، نوکری دے پچھوں تاں بیروزگاری دی مجبوری ہوندی اے، بھل جو ایہا مجبوری کلونیل دوروچ وی ہوندی ہائی پر اوں دور وچ تل وطنی، فرنگی سرکاری دی نوکری توں انکار کرڈیندا ہا تے نوکری کرن والے کوں غدار آکھیا ویندا ہا، کلونیل دوردے مِٹ مُک ونجن بعد ریاست دی شکل وی تبدیل تھئی، ول پارلیمنٹ دے وجود وچ آوݨ دے بعد سامراجی ریاست جمہوری ریاست وچ بدل گئی، جیندا ایہومطلب ڈسایاگیا جوہرآدمی ریاست دا بھائیوال اے، سرکاری نوکری کرن ہربندے دا حق اے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔پرایوارڈ تاں کئی مجبوری کائنی!!