cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
سلسلہ نسب
عطاء اللہ خان بن احمد خان بن فلک شیر خان بن محمد عبد العزیز خان بن محمد خان بن عمر خان بن خان زمان خان بن دلیل خان بن چنگی (جھنگی) خان بن فتح خان بن بیرم خان بن دلاور خان بن شیر خان بن دلو (زکو ثانی) خان بن خواجہ خان بن زکو خان بن عیسی خان نیازی بن عمر خان بن خڑ خان بن جام (زام) خان بن تور خان بن حبیب (حمیم) خان بن وگن خان بن جمال خان بن نیازی خان
ابتدائی حالات
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نے مڈل تک تعلیم اپݨے محلے دے اسکول توں حاصل کیتی۔ میڑک دی سند گورنمٹ بوائز ہائی اسکول عیسیٰ خیل توں حاصل کیتی۔ عطاء اللہ کوں بچپن ہی توں موسیقی دا شوق ہئی، ایں کیتے اسکول وچ نعت، حمد، نظماں تے ترانے پڑھدے ہوندے ہن۔ میڑک دے بعد ایف اے دی تعلیم گورنمنٹ بوائز ڈگری کالج عیسیٰ خیل توں حاصل کیتی۔ عیسیٰ خیل دے شمالی بازار وچ عطاء اللہ دے والد دی اٹے دی چکی ہئی جتھاں انہاں نے میڑک تک باقاعدہ طور تے والد دا ہتھ ونڈایا۔ بی اے دی تعلیم پرائیوٹ طور تے حاصل کیتی۔ تعلیم دے بعد چکی چھوڑ کے عطاء اللہ نے عیسیٰ خیل دے بازار وچ الصدف جنرل سٹور بݨا گھدا تے والد صاحب دے نال اینہی کم وچ لڳ ڳئے۔ والد صاحب عطاء اللہ کوں وݙا افسر بݨدے ݙیکھݨا چاہندے ہن۔ انہاں دے بقول ڳاوݨا وڄاوݨا مراثیاں دا کم ہے۔ ایں وجہ نال والد اپݨے بیٹے تے سختی وی کریندے تے نال ہی مار کٹ وی کریندے۔
فنی کیریئر
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دی فنی زندگی ݙو حصیاں تے مشتمل ہے کیونکہ انہاں کوں پروفشنل گلوکاری توں پہلے بہت مشکلات درپیش آئے۔
ابتدائی مشکلات
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی کوں بچپن ہی توں موسیقی دا شوق ہئی لیکن والد صاحب ایں چیزدے سب توں زیادہ مخالف ہن۔ ایں وجہ توں والد عطاء اللہ تے سختی وی کریندے ہن آخر کار انہاں نے ݙو ٹوک الفاظ وچ آکھا کہ ڳاوݨا وڄاوݨا ہے تاں گھر چھوڑ ݙیو۔ 1972ء وچ عطاء اللہ خان بے سرو سامانی دی حالت وچ گھر چھوڑ کے کراچی چلے ڳئے۔ اوں وقت انہاں دے کول کل اثاثہ جسم تے ہک جوڑا کپڑیاں دا، پیراں وچ چپل، مونڈھے تے ہک چادر تے چند روپے جیب وچ ہن۔ ترئے سال تک کراچی وچ ہک چھوٹے جیہے کمرے وچ رہائش رکھی جیندا کرایہ ݙاہ روپے ہئی تے اوں کمرے وچ عیسیٰ خیل دے چند ٻئے مزدور وی نال رہندے ہن۔ کراچی وچ ݙینہہ کوں محنت مزدوری کریندے تے رات کوں اپݨا شوق موسیقی پورا کریندے۔ ترئے سال بعد گھر واپس آئے جیندی وجہ بھیݨ دی وفات بݨی ہئی۔ منور علی ملک نے عطاء اللہ کوں خط لکھا جیندے وچ انہاں دی بھیݨ دی وفات دی خبر درج ہئی۔ گھر دوبارہ چھوڑ کے لاہور چلے ڳئے جتھاں عطاء اللہ ہوٹل تے بیرا گیری کریندے ہن۔ کجھ عرصہ ٹرک تے وی رہے، رکشہ وی کرائے تے چلیندے رہے۔ چھی سال عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نے اینہی طرح مشکلات وچ گزارے۔
پیشہ ور گلوکاری
1978ء وچ عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی کوں ریڈیو پاکستان بہاولپور وچ پرفارم کرݨ دا موقع ملا۔ اونہی سال پاکستان ٹیلی وژن کراچی دے پروگرام نیلام گھر وچ وی پرفارم کیتا۔ ریڈیو پاکستان بہاولپور توں عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی کوں 25 روپے دا چیک ملا ہئی۔ عطاءاللہ اے آہدن کہ اگر کوئی میکوں 25 لکھ وی ݙیوے تاں میں اونکوں ایہ چیک نہ ݙیساں۔ 1979ء وچ فیصل آباد دے چوہدری رحمت علی نے اپݨے آڈیو سٹوڈیو رحمت گراموفون ہاؤس وچ عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دے چار آڈیو والیم ریکارڈ کروائے۔ چوہدری رحمت علی دی عطاء اللہ نال کوئی واقفیت نہ ہئی۔ اوندے ہتھ عطاءاللہ دی آواز والی ہک کیسٹ لڳی جینکوں سݨ کے اوہ عطاءاللہ دی آواز دے دیوانے تھی ڳئے تے خود پچھدے لبھدے عیسیٰ خیل پہنچے۔ انہاں نے عطاءاللہ کوں البم ریکارڈ کرواوݨ کیتے راضی کر گھدا۔ تاں ونڄ کے عطاءاللہ نے پیشہ ورانہ گلوکاری شروع کیتی۔ انہاں البمز دا واری واری ریلیز تھیوݨ ہئی کہ ایندی آواز وطن عزیز دے کونے کونے تک پہنچ ڳئی۔ اتنی شہرت دے باوجود عطاءاللہ دے والد اپݨی ڳالھ تے ہی قائم رہیے تے اتھاں تک خلاف رہیے کہ والد نے صاف منع کر ݙتا کہ تساں اپݨے ناں دے نال نیازی وی نی لا سڳدے اینہی وجہ توں عطاءاللہ خان نے اپݨے ناں دے نال عیسیٰ خیلوی لا رکھا ہے۔ عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی نے ست زباناں وچ پنجاہ ہزار توں زائد گیت ریکارڈ کرائے جنہاں وچ نوے فیصد توں زائد گانے انہاں دی ما ٻولی سرائیکی وچ ہن۔ عطاء اللہ عیسی خیلوی دے 600 توں زائد کیسٹ بازار وچ موجود ہن۔ عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی اپݨے گیتاں تے غزلاں دی وجہ توں پاکستان سمیت پوری دنیا وچ مشہور ہن۔ انہاں نے اسرائیل تے فلسطین دے علاوہ پوری دنیا وچ شاید ہی کوئی ملک ہوسی جتھاں اپݨے فن دا مظاہرہ نہ کیتا ہووے۔ عطاءاللہ عیسیٰ خیلوی سرائیکی وسیب دے واحد فنکار ہن جنہاں تے سب توں زیادہ لکھا ڳیا ہے۔
مشہور گیت
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نے ٻہوں زیادہ تعداد وچ گیت ڳائے ہن جنہاں وچ مقبولیت حاصل کرݨ والے گیتاں دی طویل فہرست ہے۔ چند مشہور گانے درج ذیل ہن۔
اعزازات
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی کوں دنیا بھر توں اعزازات نال نوازا ڳئے جنہاں وچوں اہم درج ذیل ہن۔
فلموگرافی
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نے اداکاری وچ وی اپݨی قسمت آزمائی لیکن ناکام رہیے۔ فلم  ڈائریکٹر نے انہاں کوں کہیں طرح اپݨی فلماں دل لگی تے زندگی وچ اداکاری کیتے راضی کر گھدا۔ فلم دل لگی وچ فلم دی بجائے عطاء اللہ دا گانا دل لگایا تھا دل لگی کے لیے زیادہ مشہور تھیا۔ ایندے علاوہ انہاں نے فلم ترازو تے قربانی وچ وی اداکاری کیتی۔ فلماں وچ ناکامی دے بعد اپݨی تمام توجہ گیتاں تے مرکوز کر ݙتی۔ فلم بدمعاش ٹھگ تے منڈا بگڑا جائے وچ پلے بیک سنگر دی حثیت نال گانے ڳائے۔
سیاست
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی نے سیاست وچ حصہ گھنݨ اوں وقت شروع کیتا جݙݨ اوہ کالج پڑھدے ہن۔ اوں وقت اوہ ذوالفقار علی بھٹو دے سپوٹر ہن تے انہاں نے بھٹو صاحب دے نال کم وی کیتا ۔ جݙݨ بھٹو نے نمبر گیم دے چکر وچ میانوالی دے اوں وݙیرے کوں اپݨے نال ملا گھدا جینکوں عطاء اللہ دی فیملی دشمن سمجھدی ہئی تاں انہاں نے سیاست توں کنارہ کشی کر گھدی۔ دوبارہ سیاست وچ آوݨ وچ عمران دی کوششیں شامل ہے۔ عمران خان تے انہاں دی جماعت پاکستان تحریک انصاف کیتے 2013ء وچ عطاء اللہ خان نے جب آئے گا عمران سب کی جان بنے گا نیا پاکستان ڳایا ہے۔ ایں گانے نے اتنی شہرت پاتی کہ پی ٹی آئی دا کوئی جلسہ جلوس ہووے، سب وچ ایہ گانا لایا ویندے۔ 2017ء وچ وی عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی نے محمد مظہر نیازی دا لکھا ہوا ترانہ ڳایا جیں نے پورے ملک وچ یکساں مقبولیت حاصل کیتی۔ اگر ایہ آکھا ونڄے کہ ایں ترانے نے عمران خان دی کامیابی وچ بنیادی کردار ادا کیتے تاں ایہ بےجا نہ ہوسی۔
سرائیکی خط پتر
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سرائیکی خطوط ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
خاندان
عطاء اللہ خان دا خاندان چھوٹا جیہا ہے جس وچ انہاں دے بھیݨ بھرا، ذالاں تے اولاد شامل ہن۔
سرائیکی خط پتر
اکبر خان تساں اپنڑے ابا سئیں دے یاریں دا ذکر کر کے دل خوش کر دتے. انہاں اچوں اکژ مر گئے ھوسن. لیکن انہاں دے پتر پوترے پڑھ کے آج وڈے خوش تھیسن. ویسے وی ایہوں فرمان اے کہ والد دے مرن دے بعد انہاں دے یاریں نال رشتہ قائم رکھو. انہاں دی ابے آلی کار عزت کرو. تے تساں آج اتنا سارے ناں گنڑوا کے ابے دا چنگاں پتر ھوونڑ دا ثبوت ڈتے. سئیں وسدے رھو ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سرائیکی خطوط ۔۔۔۔۔۔۔۔
سنگتی نکھڑدن ارمان بہہ کریندوں ۔۔ پہلے پہر کہیں دا پچھلے پہر کہیں دا ۔۔۔۔۔
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
بھیݨاں بھرا
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے والد دی اولاد وچ ݙو پتر تے ݙو دھیاں شامل ہن۔ پتراں وچ عطاء اللہ خان تے ثناء اللہ خان شامل ہن۔ عطاء اللہ دی وڋی بھیݨ وفات پا ڳئی ہن جبکہ چھوٹی بھیݨ سکول ٹیچر ہن۔ ثناء اللہ خان دا راولپنڈی وچ اپݨا کاروبار ہے۔
سرائیکی خط پتر
میڈا مٹھا پتر امید فاروق بڑا خوبصورت احاطہ کیتیوے جناب دے کمنٹس اچ اصلاح وی ھ احترام وی ھ ۔جناب میڈے پترن اوتوھاڈا ڈاڈا ھا توھاڈا چاچا عمر خاں انہیں دا چوتھا پتر ھا بہوں خوبصورت کمنٹس کرنڑدا شکریہ  بندے دی عمر وڈی نئیں ھوندی علم وڈا ھوندے امید کرینداں  میڈی اصلاح وی کریندے رھ ویسو  کمنٹس وی کریندے رہ ویسو ۔بہوں سونڑھیں کمنٹس کرکیں دل ٹھار ڈتے وے  مہربانی شکریہ ۔۔۔۔۔۔۔ سرائیکی خطوط ۔۔۔۔۔۔
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
ذالاں
عطاء اللہ خان نے ہݨ تک پنج شادیاں کیتن جنہاں وچ پہلے ترئے نال علیحدگی تھئی۔ چوتھی شادی معروف اداکارہ بازغہ نال تھئی جیندے وچوںݙو پتر تے ہک دھی تھئی ہے۔ بازغہ انگلینڈ وچ رہائش پزیر ہے۔ پنجویں شادی تونسہ شریف دے اعلی خاندان وچ کیتی جیندے وچوں ہک دھی فاطمہ ہے۔ آخری ذال عطاء اللہ دے نال لاہور وچ رہائش پزیر ہے۔
سرائیکی خط پتر
ہک گال کیتی وے ماضی الی اے گال توھاڈی ٹھیک اے اخری ہکا سک رہ گئی اےاوھے جیہاڑے جیرھے کہیں سنگتی نال چنگے گزریئے ھن اوھو سنجوک کہیں طرانویں ول تھی سگے ھا ھو سگدے زندگی دے کجھ ڈیہنہ شئیت ودھ پونون ھا۔ کئی ڈیہنہ جیونڑ جوگ کہانی چل پووے ھا۔لیکن اینجھے مایوس کن حالات اچ اے نہ ممکن اے۔ناں تاں ول پچہیں ظاہر اے وقت گزارنڑ دا بہترین ذریعہ  ماضی دیاں یاداں ای تھی سگدین جنہیں دے قرب اچ جھٹ گزاریا ونج سگیندے جیوو ہووووسدے رہو ۔۔۔۔۔۔ سرائیکی خطوط ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سئیں ایویں لگدے جو تواڈی سماجی شخصیت دا ایرا تواڈے بابا سئیں رکھ چھوڑیا ہا۔انہیں دے دوستیں توں پتہ لگدے جو پورے سرائیکی وسیب اچ انہیں دیاں یاریاں ہن۔تواڈی یاداشت کوں وی داد ڈیونڈی پوسی جو اجنڑ تانڑی اپنڑیں ابا سئیں دی سنگت کوں یاد کیتی ودو ۔میڈی انہیں نال ملاقات تاں کئینا ہائی، پر انہیں دا جیہرا نقشہ کھینچیے وے ایویں لگدے جو او بہوں پیار کرنڑ آلے تے کڑاک جوان ہن۔میں امید کرینداں تواڈی نوجوان نسل تواڈے ابا سئیں تے تواڈے نقش قدم تے چلدیں ہوئے اپنڑے پیو دادے دی سنگت نال رابطے جوڈی راہسی بئی ہک گال میں محسوس کیتی ہے تساں اج کل ماضی دے وچ گئے ہوئے ہو
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
اولاد
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دی اولاد وچ ݙو دھیاں تے ݙو پتر شامل ہن جنہاں دے ناں ایہ ہن۔
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار ونکی:سرائیکی شخصیات
نیکوسیا شہر دا برطانوی دور
نیکوسیا وچ برطانوی پرچم بلند کیتا ویندا پیا ہے 5 جولائی 1878ء کوں نیکوسیا سلطنت برطانیہ دی حکمرانی اچ آیا۔ 1904ء اچ قدیم عثمانی انتظامی مرکز (سراں) کوں مسمار کر کے اوندی جگہ نویں حکومتی عمارات تعمیر کیتے ڳئے جنہاں وچ عدالت، زمین دی رجسٹری دے دفتر، جنگلات، کسٹم تے نیکوسیا کمشنر دا دفتر بݨایا ڳیا۔ نیکوسیا پولیس ہیڈ کوارٹر ایندے نال ملحقہ ہئی جبکہ اوندے سامݨے جنرل پوسٹ آفس تے ٹیلی گراف آفس ہن۔ ہک وینیسی ستون جیہڑا سراں دے قریب موجود ہئی، اونکوں وی مسمار کر ݙتا ڳیا۔ 1915ء دے موسم گرما اچ اونکوں سراں چوک دے ادھ وچ بحال کر ݙتا ڳیا ۔ غالباً ایہ ستون ڈوگ فرانسسکو ڈوناٹی دے اعزاز وچ 1550ء وچ تعمیر کیتا ڳیا ہئی۔
برطانوی قبضے دے بعد 1882ء وچ نیکوسیا وچ شہر دے دیواراں دے اندر تے کجھ علاقے جیہڑے دیواراں دے ٻاہر ہن، دے عام معاملات دے انتظام کیتے لئے میئر دی صدارت دے تحت میونسپل کونسل دا قیام عمل وچ آیا۔ سب توں پہلے بلدیاتی دفاتر "میونسپلٹی اسکوائر" (ہݨ مرکزی میونسپل مارکیٹ) وچ ہن،
لیکن 1944ء وچ دفاتر عارضی طور تے ڈی ویلا بیسچن وچ منتقل کر ݙتے ڳئے تے 1952ء وچ ایں عمارت کوں نواں کرݨ دے فیصلے نال انہاں کوں مستقل کر ݙتا ڳیا۔
1923ء وچ بلدیاتی حدود وچ مزید توسیع کیتی ڳئی تے نویں علاقیاں دے داخلی محلیاں وچ مزید تقسیم کیتی ڳئی۔ 1938ء وچ ایندی حدود وچ مغرب دی سمت دوبارہ توسیع کیتی ڳئی تے ایہ موجودہ سرحد جیہڑی آئیی اومولویتیس، پالوریوتیسا، کایماکلی و اوموفیتا تک پہنچ ڳئی ہئی۔ آزادی دے کجھ عرصہ بعد پالوریوتیسا، کایماکلی و اوموفیتا 1968ء شہر وچ شامل کر ݙتے ڳئے۔
1955ء وچ سلطنت برطانیہ دے خلاف ہک مسلح جدوجہد تے جزیرے کوں یونان دے نال متحد کرݨ دی تحریک شروع تھئی۔ اوں تحریک دی قیادت ایوکا، ہک یونانی قبرصی قوم پرست فوجی مزاحمتی تنظیم کریندی پئی ہئی جینکوں کثیر تعداد وچ یونانی قبرصیاں دی حمایت حاصل ہئی۔ یونان دے نال اتحاد دی تحریک ناکام تھی ڳئی تے اوندی بجائے 1960ء قبرص دی آزادی دا اعلان کر ݙتا ڳیا۔
احمد بن علی البونی
احمد بن علی البونی، پورا ناں الشیخ شرف الدین یا شہاب الدین احمد بن علی بن یوسف البونی الامازيغي المالکی ہے. ،مسلک مالکی دے بہت وݙے عالم ہن۔ اے تقریباً 520 ہجری وچ الجزائر دے شہر بونہ (ہݨ عنابہ) وچ پیدا تھئے تے 622 ہجری کوں وفات پاتی. انہاں نے تیونس وچ قرآنِ مجید تمام قراتاں دے نال پڑھا. انہاں کوں کئی علوم تے دسترس ہئی.
تصنیفات
انہاں نے کوئی چالہی کتاباں لکھیاں ہن، کجھ درجِ ذیل ہن :
1- کتاب الوعظ۔
2 – شرح اسماء اللہ الحسنی (ݙو ضخیم جلداں) مقریزی ایں کتاب دے بارے فرمیندے ہن : ایندے وچ بڑے اچھے فوائد ہن.
3- کتاب اللمعہ النورانیہ
4- کتاب الانماط
5- شمس المعارف الکبری
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
پیالے گھنو پیالے۔ گلی گلی تے در در ہوکے لیندیاں نازو تے شادو آپت وچ گالھیں کریندیاں، کھلدیاں، ہسدیاں
ہک گھر ویندیں تے کجھ پیالے وک ویندن تے وت ڈوجھے گھر وچ گئین۔
تے اوں کوں انہاں اللہ دی بنڑت تے حیرانی تھیندی  ہئی جو فقیریڑیاں پیالے ویچنڑ والیاں تیں کِڑی لا تے رہنڑ
والیاں دی اِتلی سوہنڑیاں وی تھی سگدِن ۔
قوم پرست، دانشور، شاعر، ادیب
اے او لوک ہن جنھیں کوں عوام دی ملکیت آکھیا ویندے مگر افسوس ھے اے لوک وی فرقہ پرستی ءچ آ کے اینجھے بڑدول مریندن کہ انھیں دی تقلید کرنڑ آلے لوک سوچنڑ لگ ویندن اے قوم پرستی دا چولا پاء کے فرقہ پرستی کوں ہوا ڈیندے پئین ،دھرنے دے موقع تیں اہل تشیع قوم پرستیں دا لہجہ انتہائ مایوس کن ھا ، ٹھیک ھے تساں خادم رضوی نال اتفاق نیں کریندے نہ کرو مگر اینجھاں گالھیں وی نہ لکھو کہ تھاڈے اندر دا قوم پرست مر ونجے صرف فرقہ پرست ول بچے اے ضروری نیں تھاڈے نال محبت صرف اہل تشیع کریندن بلکہ سارے فرقے دے لوک تھاکوں عزت نال ڈیھدن کہ اے بندہ ساڈی آواز ھے.
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
تھی تیں شمل خاں اوں وستی دے خان دا گبھرو جوان پُتر اپنڑیں محبت دے جال وِچ پھسائی کھڑا ہا۔ اوندے
قوم پرست، دانشور، شاعر، ادیب
ہک وڈے محقق تیں سرائیکی قوم پرست پردھان قسم دے بندے پوسٹ ھئ مولانا سمیع الحق شھید دے جنازے دے بارے ،موصوف لکھیے اگر جنازے فیصلہ کریندن پچھیں تاریخ ءچ وڈا جنازہ جمال الدین ناصر دا ھا جنھیں علماء کوں سیدھا کیتا ھا ،یعنی موصوف دا فرقہ پرستی آلا کیڑا جلُول کریندا کھڑے ، ہک نامی گرامی سرائیکی شاعر دے دی پوسٹ ھئ بچھڑا کچھ اس ادا سے کہ رت ھی بدل گئ ،،اتناں لکھ کے موصوف فرمائے میکوں اگلا مصرعہ نیں آندا ،،کجھ لوکیں کمنٹس ءچ آپڑیں نسل ظاہر کریندے ھوئیں چبلیاں ماریاں آخر کار محترم شاعر کوں پوسٹ ڈلیٹ کرنڑی پئے گئ ھے، پہلے فرقہ پرستی ساکوں کتھاں آن کھڑائے ہتھ کوں ہتھ نیں سُجھدا اگر تساں لوک وی ایں راستے تیں ٹُر پئے پچھیں ستے خیراں ہن ہاں اگر فرقہ پرستی کرنڑی ھے پچھیں اے شعراء ادیب محقق تے دانشوریں آلا چُولا لہا کے ہکے حمام ءچ ننگے تھی کھڑو اگر منزل دی تلاش ءچ ھاؤ او ہالی پریں ھے بغیر ایڈیں اُڈیں ڈیھدیں سفر جاری رکھو،،،،،جمیل بلوچ
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
ونجنڑ دے ویلھے اوں کنوں رستے وِچ رات دے اندھارے وِچ ملنڑ دی منت کریندا ہا ۔ نازو تونڑیں غریب ہئی
اوکوں ایویں لگدا ہا جو جیویں او ہوائیں وِچ اُڈردی ودی ہووے ۔
شازو کوں نازو سارا حال حویلا ڈیندی ہئی تے او ہونکوں ایہو کجھ اہدی ہئی نازو شمل خاں ہِک جوان ہے
تیں سردار ہے تے سردار کڈاھیں کہیں غریب نال کھیڈ تاں سگدے پر اوکوں اپنڑان دِل نئیں ڈے سگدا ۔
ناں شادو کیا اوکوں تریمتیں دی تھوڑ ہے جو میں کنیں آوسی ۔ او قسماں چا چا تے میکوں یقین ڈیویندے اوندیں
والیاں فقیریں توں ناں آوے ہا ۔
ہووِن۔ نازو تیکوں کائینی پتا جو پیار ہی کائنات دا سبھ توں سوہنڑاں جزبہ ہے اے ہِک اینجھاں نشہ ہے جیرا
چویہہ گھنٹے رہ ویندے تیں لہنڑ وچ نئیں آندا ،
شادو : اللہ کرے نازو ایویں ہووے ۔
گالھیں کریندیں کریندیں ہوکلے مریندیں مریندیں اونہاں دا ڈینہہ لنگھ ویندا ہا ۔ عشاہ دے بعد نازو صاف
سُتھری تھی کیں شمل خآں کوں ملنڑ کِڑائیں توں باہر نکل تیں باغ دو آئی ۔ چاندڑی رات ہئی ٹھڈی ہوا
پئی چلدی ہائی ۔ شمل خاں نازو کوں آندا ڈیکھ تیں زور تیں اوندی بانہہ کوں پکڑ تیں سینے نال چا لیندے ۔
نازو : خان ایویں ناں کیتا کرو کِتھاں اسمان تے کِتھاں بھوئیں ۔ بھوئیں اسمان دا میل نئیں تھیندا ، میں تاں
ہِک غریب پیالے ویچنڑ والی خانہ بدوش فقیرنڑی ہاں ۔ نازو دا منہ شرم توں رتا لال تھی گیا ۔
"نازو اے فرق تیڈے دِل وِچ آندن توں میڈی محبت تے چاہت ہئیں ۔ میں چاہنداں جو توں ہمیش کیت
ے میڈے نال رہویں ” شمل خان آکھیا ۔
"خان ایویں کتھاں تھیندے میڈی تاں کئی حثییت ہئی کائینا ، میں تاں شودی نوکرانڑی بنڑنڑ دے لائق وی
کائینی ” نازو آکھیا ۔
شمل خاں نازو کوں اپنڑے باہیں دے گھیرے دے وِچ گھِن گھِدا نازو پِچھوں تھیونڑ پئے گئی ۔
"نازو میں جڈاں تیکوں سینے نال لینداں تاں ایویں پچھوں کیوں تھی ویندی ہئیں ” شمل خان نے آکھیا ، "
ناں سئیں ناں ! تُساں تاں چن ہاؤ جیندی ٹھڈی روشنی وِچ تاں اساں بہہ سگدوں پر اوکوں حاصل کرنڑ دی ساڈی جُرات تیں حثییت کئینی ، اساں غریب کنیں ہے تاں صرف ایہا عزت !
نازو شرم نال آکھیا ۔
ایویں گالھیں کریندیں ادھی رات گزر گئ تے نازو اپنڑیں کِڑیئیں دو ول آئی ۔
ڈوجھے ڈینہہ نازو کوں بخار آ گیا شادو کوں کلہے ونجنڑاں پئے گیا ۔ او اپنڑے راہ ویندی پئی ہئی تاں شمل خان
اپنڑے ڈیرے دو ویندا پیا ہا ۔ شادو چُپ کر تے راہ توں لگھنڑ پئی تاں شمل خان ردتے تیں آن کھڑیا
"رستہ چھوڑ میڈا شمل خاں ، اے شریف جوانیں دا وطیرہ کائینی ” شادو کاوڑ نال آکھیا ۔
” شادو توں کیجھی ہئیں ، ایویں لگدے جو سوچ سمجھ تیں رب تیکوں بنڑائے ” شمل خان چلاکی نال جواب ڈِتا ۔
” شمل خاں میں نازو تیں تُہاڈے عشق کوں جانڑ دی ہاں ، او نازو ہئی جیرھی تُساڈی گالھیں وِچ آ گئی ہے ،
کئی وار پہلے وی تُساں میڈا رستہ روکیا ہا ، اے تاں نازو گالھی جیکوں سمجھا سمجھا تے تھک گئی ہاں جو مرد کوں
چھڑا عورت دے بدن دی حوس ہوندی ہے ، باقی پیار ویار سبھ کوڑ ہے بھلا خان کڈاھیں فقیرنڑی نال عشق
کر سگدے” شادو آکھیا
” ایہو تاں ارمان ہے اوندیاں اکھیں اونہہ ویلھے کھُلسِن جڈاں پانڑی سِر توں لنگھ گیا ہوسی ” شادو کوں ارمان ہا
شادو اے آکھ تے تِکھے تِکھے اگو نِکل گئی ۔ شمل خان منہ تیں ہِک شیطانی کھِل سجا تے کھڑا رہ گئے سارا ڈینہہ شادو دا پریشانی تے سوچیں وِچ گزریا جو جوان ایویں کیوں ہوندن ، او تریمت کوں کیا سمجھدن اپنڑی
ملکیت ، زمین دا ٹوٹا ، اونہاں دی عیاشی دا سامان ، آپو تھیونڑ آلا کوئی پھل ، جیکوں آندیں ویندیں کوئی جوان
دِل رکھیا تاں کھاؤسی نہ تاں تروڑ تیں چکھسی تیں وت بھنوا سٹیسی ۔
ہِک پاسو شمل خاں نازو غریب کوں پھسائی کھڑے تیں ڈوجھے پاسو میڈو گندی اکھ رکھی کھڑے، نازو گالھی
تے میکوں وی چھیڑیندے ، پر اوندے سِر تے تاںعشق دا بھوت سوار ہے ،
میں کیا کراں ہنڑ  ایہے سوچاں سوچیندے شادو گھر دو ول آئی ۔ ڈوجھے ڈینہ وتاُوہا راند ۔ در در تھلی تھلی
ڈوہیں ڈوہیں سنگتانڑیاں پیالے دے ہوکے مریندیاں کھلدیاں ہسدیاں وخت ٹپندیاںویندیاں ہن ۔ موسم پھرنڑ
نال شادو دا بھرا بختو ڈاڈھا بیمار تھی گیا ۔
چھوٹی موٹیاں بخار دیاں دوائیں شادو ڈیندیرہ گئی ، پیو ماء تاں ہا کائنا ۔ بختو کوں شادو دا آسرا تے سہارا ہا ۔
ہک نازو شادو دو آئی تاں شادو روندیبیٹھی ہئی ۔
” ہائے شادو بھینڑ نہ رو ، اللہ خیر کریسی بختو جلدی ٹھیک تھی ویسی ۔” نازو دعا کیتی
ڈاکدار آکھدے جو نمونیا تھی گئے تے تھبا پیسیں دا ہووے تاں میڈا بھرا ٹھیک تھیسی ، نا تاں ایندی جندڑی
کائنا بچسی ۔” شادو چنتے نال آکھیا
"ایہو ارمان ہے جو تازی کر تے کھاونڑ والے اساں خانہ بدوش دو سرمایہ کتھوں آؤسی ، توں حوصلہ نہ ہار ۔”
اے آکھ تے نازو کلھی پیالے ویچنڑ ٹر پئی ، رست وچ اونکوں شمل خاں ٹکریا تے آُوں نازو دی بانہہ پکڑ
گھدی ۔
” نازو کتنا تڑپیسیں ، میں ہنڑ تیڈی دوری برداشت نمہی کر سگدا ۔ خدا دا واسطہ ہئی میڈے حال تے رحم چا
کھا ، اج توں باغ اچ کائنا میڈے دیرے تے آؤسیں ۔ بابا سئیں اپنڑے سنگھتی کوں ملنڑ گئے ودن ،
اج توں نہ آیوں تاں میں کجھ کر گھنساں اپنڑے نال ۔”شمل خاں نفسیاتی حربہ استمعال کیتا ۔
اِتنیاں دوریاں چنگیاں نئی ہوندیاں ۔ اَخیر دل دے ہتھوں مجبور تھی تے اُوں دیرے تے آونڑ دی ہامی بھری
تے اگوں تے لنگھ گئی ۔
شادو دے بھرا دی طبعیت وِگڑ گئی تے اُو ڈاکدار دو چا گئی ۔ ڈاکدار اُونکوں دوائیں دی وڈی ساری پرچی ہتھ وچ
مقصد اگوں تے ٹرنڑ لگ پئی ۔ ہک دم اوندے دماغ وچ شمل خان دا ناں آیا جو متاں اُو ہوندی مدد کرے چا
۔ وت اوندے اکھیں دے اگوں اُوندیاں کجھ آہدیاں ، اشاریاں کریندیاں ، شیطانی کِھل والیاں اکھیں آیاں ۔
ایں وخت شادو دے سامنڑے صرف بھرا دی زندگی ہئی ۔ اُو سِدھی شمل خان دی وِساخ دو گئی تے سامنڑے
برانڈے اچ شمل خان بیٹھا ہئی ۔ شمل خان شادو کوں ڈِٹھا تاں نوکراں کئی بہانے نال روانہ کر ڈتس ۔
"شادو خیر تاں ہئی ، پریشان لگدی کھڑی ۔ ” شمل خان پچھیا "خان میڈا بھرا زندگی تے ادھل اِچ لڑکیا کھڑے تے ڈاکدار جیڑھیاں دوائیں لکھ ڈتن اونکوں گھنڑ واسطے
میڈے کول پیسے کائنی ۔ اللہ سئیں کوں پتہ ہے جو اساں لوک غریب ہاؤں ساکوں اینجھے ڈکھ نہ ڈیوے ۔
پر اُو رب سوہنڑا مالک ہے اوندی رضا تے راضی ہوں ۔ ” شادو آکھیا
"شادو میں کنوں کیوں آئیں ۔ ” دل وچ شمل خاں سمجھ تاں گیا ہا
” سائیں چھوٹا مونہہ ودی گالھ اے ۔ اگر تُساں اے دوائیں گھن ڈیوو تاں ساری عمر تُساکوں دعائیں ڈیندی
شمل خان اگوں تھی تے شادو دا ہتھ پکڑ تے آرام نال اندروں گھن آیا تے آکھیا ” نہ شادو نہ اے کوئی آکھنڑ
دی گالھ ہے پر تیکوں تاں پتے جو اے دنیا دا دستور ہے کجھ ڈے تے کجھ گھن ۔ اگوں باقی تیڈی مرضی ۔”
اُو ہوندا ہتھ پکڑ تے اندروں گھن آیا ۔
شادو دے اکھیں دے اگوں بیمار بھرا دی شکل آ گئی ۔ کمرے دے اندھارے وچوں روشنی وچ آونڑ توں
پہلوں شمل خاں اوندے ہتھ وچ نوٹ تھمائے تاں شادو اُجڑے والیں تے ترٹی روح نال دوائیں دی پرچی
چا تے ہسپتال دو ٹر پئی ۔ اِیں وخت ایویں لگدا ہا جیویں کوئی زندہ لاش ہووے عزت دے عوض شادو
اپنڑے بھرا دی زندگی بچا گھدی پر اُوندے اندر جیویں سبھ کجھ ختم تھی گیا ہووے ۔
شادو دیاں اکھیں ساونڑ دے بدلیں وانگ ویہہ پیاں ۔ اے پتہ نہی جو بھرا بچ ونجڑ دی خوشی دیاں ہن
یا آپنڑی عزت دے لٹیج ونجڑ دیاں ہن ۔
رات تھیونڑ لگی تاں نازو کوں شمل خان نال کیتے ہوئے وعدے ستایا ۔ نازو دل وچ آھدی رہی جو شادو وی
کائنی ۔ جو اوکنوں کوئی مشورہ کراں ۔ ایویں سوچیندیں سوچیندیں ونجڑ دا وخت آ گیا تے اُو وعدے دے مطابق
فہد قتال پوری
فہد قتال پوری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
شمل خاں کوں ملنڑ اوندی وِساخ تے گئی ۔
فہد قتال پوری
ڄم پل
قتال پور تحصیل کبیروالا ضلع خانیوال نال تعلق ہے۔
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
"نازو میکوں اپنڑی محبت تے یقین ہا جو تاں ضرور آؤسیں ۔” شمل خاں آکھیا
فہد قتال پوری
نمونہ کلام
سچ لکھݨاں ہے فہد حیاتی ساری، اللہ کوڑ دی عادت پائی نئیں میں اوہدا تے او میرا ہے، اکھ جا جا دلبر لائی نئیں چنگا ہر دم سڄݨ دا سوچیا ہے، اساں اڄ تائیں نیت وٹائی نئیں پھُل مارے سجݨ تاں ݙکھ لڳدا اے، رنج غیر دے پتھر دی کائی نئیں
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
” سئیں اساں غریب لوک ہاؤں ۔ ساڈا تہاڈا میل کیویں تھی سگدے ۔ اساں جہیں لکھاں لوگ تہاڈے اشارے
فہد قتال پوری
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی افسانہ کھیڈ
سرائیکی افسانہ کھیڈ، اکھ دی بُکھ وچوں، لکھاری طلعت نقی
"پر نازو میں صرف تیکوں چہنداں تے ہنڑ میں تیڈی دوری برداشت نئی کر سگدا ” شمل خان تِکھے تِکھے سینے نال
لا گھدا ۔ نازو ہچکاونڑ لگ پئی تے شمل خاں کس کے اُونکوں پکڑیا ۔ آخر نازو ہک تریمت ہئی تے اُؤ وی
جذبات دے سمندر وچ ویہہ گئی تے جڈاں ہوش اِچ آئی بہوں کجھ گزر گیا ہے۔ طوفان تھم گیا ہا اُو جھٹکا
کھا تے سدھی تھی تے جو اے میں کیا کر ہاں ۔ پر ہنڑ کجھ نا تھی سگدا ۔
"خان اے چنگا نہی تھیا ۔” نازو شرم تے پچھتاوے وچ آکھیا
"نازو پیار وچ اے سب چلدا رہ ویندے توں پریشان نہ تھی میں ہمیشہ تیڈے نال ہاں میں زندگی دے کہیں
موڑ تے تیکوں کائنا چھوڑیساں ، جڈاں وی تیکوں میڈی ضرورت ہوسی میں تیڈے نال ہوساں ۔” شمل خاں
اُونکوں ترسلا ڈِتا
"وڈے خان کوں پتہ لگسی جو میں اتھاں آئی ہم تاں اُو تہاڈے نال ناراض تھیسن ۔” نازو ڈر تے آکھیا
"وڈا خان کِڈے گئے ۔متاں آ ونجن ۔” نازو پُچھیا
"نازو اج میں بہوں مجبور تھی گیا ہم تے بابا سئیں ہوریں گھر توں کڈھ چھوڑنڑ دی دھمکی ڈتی ہئی ۔”
شمل خان آکھیا
"خان سئیں کیا گالھ ہے ۔ خیر تاں ہے ، تُساں کوں کیوں مجبور تھی گئی ہئی ۔” نازو پُچھیا
” بابا سئیں اپنڑے سنگتی دھی نال میکوں پرناونڑ دی گالھ کرنڑ گئین پر میڈا دل ہمیشہ تیڈا ہے ، توں میڈا
یقین کر نازو ۔”شمل خان چلاکی نال آکھیا
نازو اے گلھ سنڑی تاں جیویں ڈکھیں تے ارمانیں دا پہاڑ ترٹ پیا ،اوندے سر تے مونہہ دا رنگ وٹیج گیا ۔
دل وچ اے تاں پتہ ہس جو خان میڈے نال شادی کائنا کریسی کیا اُنہاں دا پیار صرف میڈے جسم کوں
حاصل کرنڑ دا ہک ڈُھونگ ہا ۔ کیا غریبیں دا پیار امیریں دی کھیڈ بنڑ گئے جو جیویں اُنہاں دا دل آکھسی
کھیڈسن ۔ کڈاہیں ساڈے جذباتیں نال ،کڈاہیں ساڈے جسمیں نال ، کڈاہیں ساڈی زندگی نال ۔ نازو
ہرے ہوئے جُواری آلی کار دیرے دی وِساخ توں باہر آ گئی تے آپنڑے کڑیئیں دو روانہ تھی گئی ۔
اگلے ڈہینہ دا سِجھ کوئی خوشی دا پیغام نہ گھن تے آیا بلکہ مایوسی ، ڈکھیں ، ارماناں، پچھتاویں دا ہک سنیہا گھن
تے آیا ۔ نازو شادو دو گئی اوندے بھرا واسطے تاں ڈوہیں ہک بئے کوں گل لا تے روونڑ پئے گیاں، ڈوہیں دے
دل وچ ہک اِینجھا ارمان ہا جیکوں اُو ڈوہیں ہک بئے نال نہ ونڈ سگدیاں ہن ۔
شادو دل وچ خیالیں دا سمندر ٹھاٹھاں مریندا پیا ہا تے نازو کوں ایویں لگدا پیا ہا جو جیویں شندگی ہک کھیڈ ہے
تے اساں غریب اِیں کھیڈ دیاں گیٹیاں ہاؤں تے امیریں دا دل جیویں چہندے اساکوں اِتھاں چا تے اُتھاں
چا سٹیندے ۔ تے وت ہک شکوہ عرش دو پرواز کیتا جو واہ اللہ سئیں آ تیڈی ونڈ تے تیڈی رضا تے راضی تھیووں ہا یا اونہاں پیسے آلیں دی کھیڈ دا حصہ بنڑِوں ۔
ختم شُد۔
ابنِ ابی الحدید
ڄمݨاں
ابن ابی الحدید دی ولادت بروز اِتوار یکم ماہِ ذوالحجہ 586ھ مطابق 30 دسمبر 1190ء کو مدائن وچ تھئی۔ مدائن ہݨ موجودہ عراق دے صوبہ بغداد وچ موجود ہے۔
سقوطِ بغداد 1258ء
ماہِ ربیع الثانی 642ھ مطابق ماہِ ستمبر 1244ء وچ جݙݨ تاتاریاں نے چغتائی الصغیر دی قیادت وچ بغداد تے حملہ کیتا تاں معتصم باللہ دے سپہ سالار شرف الدین اِقبال الشرابی نے اُنہاں کوں شکستِ فاش ݙتی تاں ابن ابی الحدید نے اونکوں شیعی وزیر ابن العلقمی دے حسن تدبیر دا نتیجہ ݙسیندے ہوئے اُس کیتے ایک مدحیہ قصیدہ پیش کیتا۔ تاتاریاں دی ایہ شکست اینجھی فیصلہ کن معلوم تھئی کہ ابن ابی الحدید نے اینکوں حضرت علی المرتضیٰ رضی اللہ عنہ دی پیشگوئی دا مصداق خیال کیتا تے پورے وثوق دے نال ایہ پیشگوئی کیتی کہ بغداد تے عراق ہمیشہ واسطے تاتاریاں دے فتنے توں محفوظ رہسن ۔
ماہِ محرم 656ھ مطابق جنوری 1258ء کوں تاتاریاں نے ہلاکو خان دی قیادت وچ بغداد تے لشکر کشی کیتی۔ قریباً ہک مہینے دے محاصرے دے بعد تاتاری بغداد وچ داخل تھی گئے۔ تاتاریاں دے داخلہ بغداد تے ابن ابی الحدید دی اوہ پیشگوئی غلط ثابت تھی گئی جس دے متعلق اوہ 642ھ مطابق 1244ء وچ پہلے لکھ چکے ہن۔ بغداد یا عراق وچ داخلے دے متعلق ایہ پیشگوئی 14 سال بعد ابن ابی الحدید دی زِندگی وچ ہی غلط ثابت تھی گئی ۔
وفات
ابن ابی الحدید نے 70 سال 6 ماہ دی عمر وچ جمادی الثانی 656ھ مطابق ماہِ جون 1258ء وچ وفات پاتی۔ اُس وقت تک تاتاریاں دے بغداد تے حملے کوں قریباً 6 مہینے گزر چکے ہن۔
خلیفہ ہشام سوم اموی
خلیفہ ہشام سوم المعتد باللہ، خلافت قرطبہ دا آخری تاجدار ہئی. ایں نے ١٠٢٦ء توں ١٠٣١ء تک خلافت کیتی.
خلافت دا دور تے خاتمہ
ایندے دور وچ شورشاں دے باعث آخر کار بنی امیہ دی خلافت دا چراغ گل تھی ڳیا.
سیرت تے کردار
ایں نے کوشش تاں ٻہوں کیتی کہ حالات کوں سنبھال کے خلافت کوں بچا گھنے مگر حالات دی ٻہوں زیادہ خرابی دے باعث نہ سنبھال سڳیا تے خلافت ختم تھی ڳئی.
احمد بن علی الثانی
شیخ احمد بن علی بن عبد اللہ بن جاسم بن محمد الثانی, (1920–1977) (عربی: أحمد بن علي بن عبد الله بن جاسم بن محمد آل ثاني)، قطر دے امیر ہن۔
ازواج تے اولاد
شیخ احمد بن علی الثانی نے ترئے شادیاں کیتیاں جنہاں وچوں ہک دبئی دے حکمران راشد بن سعید المختوم دی دھی ہن۔ انہاں دے اٹھ ٻال ہن جنہاں وچ 7 پتر تے ہک دھی ہئی :
وفات
شیخ احمد بن علی الثانی جلاوطنی دے بعد دبئی چلے گئے تے بعد ازاں لندن قچ سکونت پزیر تھئے تے اتھائیں 27 نومبر 1977 کوں فوت تھئے۔
نکے بالیں دے گاونڑ
1۔ نانی گھر ویساں کیا کم کریساں تھالی منگر منجھیساں تھالی منگر چٹا ماء پیئو مٹھا 2۔ اللہ سائیاں مینہہ وسا ساڈے پلے کیا گناہ نکے بالیں دی دعا کالی بکری کالا شینہہ سٹو دانڑے وسے مینہہ
صفت نسبتی
ونکی:اسم صفت ونکی:سرائیکی قواعد صفت نسبتی او اسم صفت ئِ جئیں کنوںکہیں ہک شے دا ݙوجھی شے نال کُئی نسبت، تعلق یا لڳاپا ظاہر تھیوے ، ݙوجھے لوظیں ئِ چ ’’اوہو لوظ جہڑا جو کہیں ہک اسم دا کہیں ݙوجھے اسم نال نسبت تعلق یا لڳاپا ظاہر کریندے صفت نسبتی اکھیندے جیویں جو: جنگلی جانور، قندھاری انار، کشمیری شال ، ولائتی شراب، مشرقی حسن ، مغربی تہذیب، ملتانی سوہن حلوہ، عربی گھوڑا، داغ دہلوی، ارشد ملتانی، بربط تونسوی، اقبال سوکڑی، مظفر وارثی، ساغر صدیقی وغیرہ تراکیب ئِ چ جنگلی ، قندھاری، کشمیری، ولائتی مشرقی ، مغربی، ملتانی، عربی، دہلوی، ملتانی ، تونسوی، سوکڑی، وارثی تے صدیقی وغیرہ صفات نسبتی شمار تھیندئین ۔ اتھاں صفات نسبتی بݨاوݨ دے کجھ قاعدے بیان کیتے ویندن۔
1۔ اسم دے اڳوں یائے معروف ’’ی‘‘ ودھاوݨ نال۔لاہوری ، شیرازی ، ایرانی ، افغانی، ترکی ، عربی ، دکنی ، سلیمانی، پاکستانی، عجمی ، عراقی ، مصری ، پوٹھوہاری ، قانونی، آئینی ، وارثی، ادبی ، مجلسی، فنی ، آتشی، برقی، انسانی وغیرہ۔
2۔ اسم دے اخیر ئِ چ جے کر الف، ہ یا ی ہووے تاں انھیں کوں حذف کر کے باقی دے اڳوں ’’وی‘‘ دا ودھاراکرݙیوݨ نال:
اسم
صفت نسبتی
سماء
مصطفی
مصطفوی
مرتضیٰ
مرتضوی
عیسیٰ
عیسوی
علی
علوی
ٹٻی
ٹٻوی
موسیٰ
موسوی
تونسہ
تونسوی
3۔ بعض اسم جنھیں دے اخیر ئِ چ الف آندے تاں وت انھیں دے اگوں ’’ئی‘‘ ودھاوݨ نال:۔
آشناء
آشنائی
آقا
آقائی
ابتدا
ابتدائی
آباء
آبائی
پارسا
پارسائی
خدا
خدائی
مولا
مولائی
کربلا
کربلائی
4۔ بعض اسم جنھیں دے اخیر  ـ"ہ"آندی ئِ تاں وت "ہ "کوں "ے "نال بدل کرائیں اوندے اڳوں "وال"ودھاوݨ نال:
دیرہ
دیرے وال
تونسے وال
لیہ
لیے وال
ترنڈہ
ترنڈے وال
مکہ
مکے وال
درہ
درے وال
5۔ سرائیکی اسماء کنوں بݨݨ آلے صفات نسبتی:
الف: رشتے:
ابا
ٻاٻ
پیو
پیکا
ݙاݙا
ݙݙاݨاں/ݙاݙکا
نانا
نناݨاں/نانکا
سوہرا
سریجا
پتر
پتریتا
دھی
دھیتا
ب: سمتاں تے جاہیں:
ابھا
ابھییجڑ
لماں
لموچڑ
پوادھ
پوادھی/پوادھڑ
پچھادھی/پچادھڑ
چُنڈ
چنڈیتا
کنڈ
کنڈیتا
ٻہر
ٻہرلا
اندر
اندلا
پار
پارلا
اروار
اروارلا
ہیٹھوں
ہیٹھلا
اُتوں
اتلا
موہر
موہری
منڈھ
منڈھلا
پروبھرا
اوہروں
اوہرلا
پاند
پاندلا
ادھ
پروں
پرلا
بھر
بھرلا
ماڑ
مڑیچا
جھک
جھکوچی/ جھکوچڑ
چناہوڑ
ج: مال مویشی:
اٹھ
اوٹھا
ٻکری
ٻاکرا
ٻاکر
ٻاکروال
ڳاں
ڳاوا
منجھ
مانجھا
بھیݙ
بھیݙا
اجڑ
آجڑی
واڳ
واڳا
جنگل
جانگلی
جھر
جھری
بری
گھر
پاں
پانول
کھیر
کھرالی
مکھݨ
مہاڳ
مہاڳیا
د: وقت:
اڄ
اڄوکا
کلھ
کلھوکا
رات
رتوکا
فجروکا
صبح
صبحوکا
ہݨ
پہر
پہری
ݙوپہر
ݙوپہری
کفتاں
کفتٔی
عشا
عشائی
سال
سالی
ہفتہ
ہفتئی
مہینہ
مانہی
پل
پلی
ازل
ازلوں
گھڑی
گھڑیوں
ر: ایجھیں اسم جنھیں دے اخیر ئِ چ حروف علت (ا،و،ی) وچوں کُئی ہک حرف علت آون٘ڄے تاں وت اوکوں حذف کر کے باقی دے اڳوں "ل"دا ودھارا کر ݙویندے۔ جے کر کُئی حرف علت نہ ہووے تاں وت وی اوندے اڳو ں"ل"دا ودھارا کیتا ویندے تے "ل"کنوں پہلوں آوݨ آلے حرف دے تلوں زیر وی لا ݙتی ویندی ئِ۔
آٹ
آٹِل
اکھ
اکھِل
ٻٹ
ٻٹیل
پوش
پوشِل
پھوت
پھوتِل
توݙ
تھوݙل
پڑٻاٹی
پڑٻاٹِل
جھت
جھتِل
جھنڈ
جھنڈ ِل
تانگھ
تانگھِل
پھٹِل
ادب
ادبی
امت
امتی
اولگ
اولگی
بزاری
آدم
آدمی
بدن
بدنی، بدنوں
بلوچ
بلور
اڑتل
اڑتلی
بدام
بدامی
بہار
بہاریا،بہاری
6۔ کجھ سرائیکی اسمیں دے اخیرئِ چ "کا"دا لاحقہ ڳنڈھݨ نال صفت نسبتی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ:
بلوچکا
ڄٹکا
کراڑ
کراڑکا،کرڑکا
ٻالکا، ٻلکا
لوݨ
لوݨکا
7۔ بعض اسماء دے اخیرئِ چ شدّآلا '' کا"دا لاحقہ ڳنڈھ کرئیں صفت نسبتی بݨائی ویندی ئِ۔ جے کر کہیں اسم دے اخیر  یا وچکار کُئی حرف علت آون٘ڄے تاں اوکوں حذف کر ݙتا ویندے۔
اوݙکاّ
اجڑکاّ
اُٹھ
اٹھکاّ
بَھنّکا
ڄٹ
ڄٹّکا
قصائی
قصکّا
موچی
مُچکّا
8۔ اسمائے ضمیر صفاتی یا تمثیلی:(جیتلا، جیݙا، جہڑا، جنھاں، جوڳا، سنواں، جتلا) کنوں پہلوں کوئی ضمیر شخصی(اونہہ، انھیں ، تئیں، تساں ، میں ، اساں) یا کوئی اسم گنݙھ ݙیوݨ نال صفت نسبتی بݨ ویندی ئِ جیویں جو:
الف:  جیتلا: اونہہ جیتلا، انھیں جیتلا، تئیں جیتلا، تساں جیتلا، میں جیتلا، اساں جیتلا خس، جیتلا، روہ جیتلا، وݨ جیتلا،
ب:  جیݙا:اونہہ جیݙا، انھیں جیݙا، تئیں جیݙا، تساں جیݙا، میں جیݙا، اساں جیݙا، اٹھ جیݙا، پہاڑ جیݙا، گھر جیݙا ، لانہہ جیݙا ، خس جیݙا۔
ج:  جہڑا:اونہہ جہڑا، انھیں جہڑا، تئیں جہڑا، تساں جہڑا، میں جہڑا، اساں جہڑا، کئیں جہڑا، پیو جہڑا، ما جہڑا، دھی جہڑا، گھر جہڑا،شہرجہڑا،
د:  جیہاں:اونہہ جیہاں، انھیں جیہاں ، تئیں جیہاں، تساں جیہاں، میں جیہاں، اساں جیہاں، استاد جیہاں، ݙاݙے جیہاں، لیے جیہاں، ملتان، جیہاں، سونے جیہاں، چاندی جیہاں۔
ر:  جوڳا:اونہہ جوڳا، انھیں جوڳا، تئیں جوڳا، تساں جوڳا، میں جوڳا، اساں جوڳا، مرݨ جوڳا، جیوݨ جوڳا، گھر جوڳا، رات جوڳا
س:  سنواں:اونہہ سنواں، انھیں سنواں، تئیں سنواں، تساں سنواں، میں سنواں ، اساں سنواں ، دھی سنواں ، لیے سنواں ، لاہور سنواں، پاکستان سنواں ، انگور سنواں ، سیب سنواں ، پنڈ سنواں۔
ص: جتلا:اونہہ جتلا، انھیں جتلا، تئیں جتلا، میں جتلا، اساں جتلا، روہ جتلا، نہر جتلا، کوٹھے جتلا، اسمان جتلا، خس جتلا، سیر جتلا
9۔ اسماء دے اڳوں (دا،وال‘ واں‘ آلا، لایا ‘الا، آں) لاحقے دے طور تے ڳنڈھ ݙیوݨ نال صفت نسبتی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ جیویں جو:
الف:  دا:ارواردا، پاردا، گھر دا، ٻہر دا ، شہر دا ، بزار دا، ٻال دا، ڄال دا ، وستی دا، جھوک دا، دھی دا ، پتر دا، پیو دا، ما دا ،وغیرہ وغیرہ۔
ب:  وال: بھکر وال، ساہی وال، دھنی وال، ٻاکر وال، مہینوال، روہی وال، بھݙ وال، بچڑوال، جتوال ، دھݨ وال وغیرہ۔
ج:  واں: واں دا لاحقہ عموماً اسمائے عدد دے اڳوں ڳنڈھیا ویندے جیویں جو:پنجواں ، چھیواں، ستواں، اٹھواں، نانواں ، ݙہواں، یارھواں، ٻارھواں، تیرھواں، چوݙھواں، پندھراں، سولھواں، ستارھواں، اٹھارھواں، انویھواں ، ترھیواں، چلھیواں، غیرہ۔
د:  آلا:پھیری آلا، ڈھیری االا، ٻالیں آلا، والیں آلا، ابھے آلا لمیں آلا، اردار آلا، پار آلا ، پتر آلا،دھی آلا،وغیرہ۔
ر:  لایا الا:اڳلا ، پچھلا، وچلا، ٻہرلا، ادھلا، اندرلا، پارلا، سانولا، میلا، کچیلا، روہیلا، ٻگھیلا، اتلا،ہیٹھلا۔
س:  اں:ایجھیں اسماء جنھیں دے اخیر ء ِچ ہائے جلی الصوت آندی ئِ تاں وت انھیں دے اڳوں "اں"داودھارا کیتا ویندے اتھاں "اں"دا‘ دے معنی ݙیندے۔
سرینہہ
سرینہاں
کانہہ
کانہاں
لانہہ
لانہاں
مونہہ
مونہاں
چنانہہ
چنانہاں
فقیہاں
مینہہ
مینہاں
ٻانہہ
ٻانہاں
ݙیہہ
شینہہ
شینہاں
مانہہ
مانہاں
10۔ بعض اسماء دے اخیر ئِ چ "انواں یا واں "دا لاحقہ ڳنڈھݨ نال صفت نسبتی بݨدی ئِ۔
انگور
انگورواں
پاندواں
چھت
چیر
چیرواں
فہیم ساجد
سید فہیم ساجد بخاری
صفت نسبتی
دریا
دریانواں
غریب
فہیم ساجد
رہائش زکریا ٹاون ملتان
صفت نسبتی
غریبواں
ملاں
ملانواں
الٹا
الٹانواں
ہزار
ہزارواں
فہیم ساجد
تعلیم :
سابق صدر بانی زکرین نعت سوسائٹی
صفت نسبتی
پُتر
پترانواں
فہیم ساجد
تعلیم :
سابق صدر زکرین میوزیکل سوسائٹی
صفت نسبتی
چم
فہیم ساجد
تعلیم :
سابق صدر ایگریرین ایگزیکٹو کلب
صفت نسبتی
چمانواں
فہیم ساجد
تعلیم :
چیئرمین بیٹھک ادبی فورم ملتان
صفت نسبتی
سچ
فہیم ساجد
اعزازات :
اول انعام یافتہ ملی نغمہ پنجاب یوتھ فیسٹول
صفت نسبتی
سچانواں
فہیم ساجد
اعزازات :
سیکنڈ پوزیشن ہولڈر نعت، پنجاب یوتھ فیسٹول
صفت نسبتی
11۔ کجھ مزید سرائیکی لاحقے:
فہیم ساجد
اعزازات :
وائس آف بی زیڈ یو
صفت نسبتی
الف:وانگوں:اونہہ وانگوں، انھیں وانگوں، تئیں وانگوں، تساں وانگوں، میں وانگوں، اساں وانگوں۔
ب: کار: اوندی کار، انھیں کار یا انھیں دی کار، تیݙی کار، تہاݙی کار، تساݙی کار، میݙی کار، اساݙی کار۔
ج: ریت:اونہہ ریت، انھیں ریت ، تئیں ریت ، تساں ریت، میں ریت، اساں ریت، ٻالیں ریت۔
د: جھئیں:اونہہ جھئیں، انھیں جھئیں، تئیں جھئیں، تساں جھئیں، میں جھئیں، اساں جھئیں، وطن جھئیں۔
فہیم ساجد
اعزازات :
کافی گائیک
روہی ٹی وی دے پروگرام روہی کلاکار دے رنر اپ پوزیشن ہولڈر
کمپیئر ریڈیو پاکستان ملتان
نعت خوان پی ٹی وی ملتان
لکھتاں:
فرید مت
کھٹا لگدے مٹھا
بے سروپا
تھیسز ایم فل : گیندے دے پودے دی پیداوار تے سیویج واٹر دے اثرات
الف خفی الصّوت
سرائیکی وِچ الف خفی الصوت
سرائیکی ٻلیندئیں ہوئیں بعض لوظیں دے اخیرئِ چ ’’ اِ چ یا وِچ ‘‘ یا ’’اے یا ہے ‘‘ آندے جیکر کُئی لوظ لکھدئیں ہوئیں ’’  اِچ یا وِچ ‘‘ یا ’’ اے یا ہے ‘‘ کوں پورا پورا لکھیا ون٘ڄے تاں تحریر ئِ چ کُئی خوبصورتی پیدا نئیں تھیندی تے بعض اوقات قاری پڑھدئیں ہوئیں اونہہ تحریر کوں روانی نال نئیں پڑھ سڳدا بلکہ جا جا تے اَجھّکدے ۔ اینہہ واسطے ایجھئیں لوظیں یعنی ( اِچ تے وِچ دے الف تے وائو ‘تے اے تے ہے دے الف تے ہائے ہوّز ) کوںحذف کرکے انھیں دی جاتے ہمزہ مکسورہ (ئِ) یعنی (زیر آلا ھمزہ ) لاݙتا ون٘ڄے تاں جوتحریر ئِ چ روانی تے خوبصورتی پیدا تھی ون٘ڄے ۔  مثلاً گھر اِچ یا گھر وِچ دی بجائے گھر ئِ چ کَون ہے یا کَون اے دی بجائے کون ئِ تے کون ان یا کون ہن دی بجائے کَون ء ِن وغیرہ وغیرہ ۔۔
او یا ہو
ایویں ای ’’او یا ہو ‘‘ دے الف یا ہائے ہوّز کوں جے کر ہمزہ مَضموم (ء ُ) یعنی (پیش آلا ہمزہ ) نال بدل ݙتا ون٘ڄے تاں اے زیادہ مستحسن ئِ ۔ مثلاً آندے پئے او یا آندے پئے ہو کوں (آندے پے ء ُ) لکھن ْنال تحریر ئِ چ حسن تے روانی پیدا تھی ویندی ئِ ۔ اے ڳالھ وی ڳنڈھ ٻدھݨ آلی ئِ جو ’’ھمزہ‘‘ بجائے خود وی الف خفی الصوت شمار کیتا ویندے ۔ مثلاً کئی تے کوئی تے آوݨ آلا ھمزہ (ء) صوتی اعتبار نال ’’ الف خفی الصوت ‘‘ ہے ۔لہذا ’’ اِ چ یا وِچ  ‘‘ یا ’’ اے یا ہے ‘‘ یا ’’اِن یا ہِن ‘‘ دے الف تے وائو یا الف تے ہائے ہوّز دی جاتے (ہمزہ مکسورہ یعنی ئِ) لاوݨ تے ’’ او یا ہو ‘‘ دے الف تے ہائے ہوّز دی جاتے (ہمزہ مضموم یعنی ء ُ) لاوݨ ء ِچ کُئی قباحت پیدا نھئیں تھیندی بلکہ تحریر زیادہ خوبصورت تے رواں تھی ویندی ئِ ۔۔
وضاحت
’’الف خفی الصوت‘‘ دی مزید وضا حت کیتے اتھاں ہک ٻئی تو جیہہ وی پیش کیتی ویندی ئِ تاں جو ایندے سمجھن ئِ چ مزید اسانی رہوے ۔ پہلے اے ڳا لھ یا د رکھݨ آلی ئِ جو ’’ حر وفِ علت ‘‘ ݙو قسمی ہو ند ن ۔ ہکڑے وݙے حروف علت ( ا، و ، ی ) تے ݙوجھے چھو ٹے حروف علت ( زبر ، زیر ، پیش ) ۔ حروف علت دراصل ا و حروف تہجی ہو ندن جنھیں دی اواز نہا یت ای کمز ور تے مدھم ہو ندی ئِ ۔ جݙاں جو چھو ٹے حروف علت (زبر ، زیر ، پیش ) دی اواز وݙے حر وف علت دی اواز کن وی ادھی ہو ندی ئِ۔ ݙوجھے لو ظیں ء چ زبر دی اواز الف دی اواز دی ادھی ، زیر دی اواز ’’ ی ‘‘ دی اواز دی ادھی تے پیش دی اواز ’’ واؤ ‘‘ دی اواز دی ادھی ہو ندی ئِ ۔ ہک ٻئی اے ڳا لھ وی یا د رکھݨ آلی ئِ ، توڑے جو عربی حروف ِ تہجی ء ِچ ہمزہ ’’ ء ‘‘ کو ں ہک حرف تہجی دا درجہ ݙتا ویندے پر ایندی اواز الف دی اواز دی آدھل دے برابر ہو ندی ئِ ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ زبر دی اواز تے ہمزہ دی اواز تقریباً تقریباً ہکو ں جھئیں ہو ندی ئِ ۔ لہٰذا الف خفی الصوت یعنی ( ئِ ) دی اواز۲ /۱=(الف +ی)دی اواز تے ء ُ دی اواز ۲/۱=(الف +پیش ) دی اواز ۔ ساݙے سرائیکی اہل قلم ’’ ئِ‘‘ کوں ’’اے ‘‘ تے ’’  ء ُ  ‘‘ کو ں ’’ او ‘‘ لکھدن۔ جڈاٖں جو اے دی اواز =الف +ی تے او دی اواز= الف +’’واو‘‘دے برابر ہوندی ئِ ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اے دی اواز =۲(ئِ)، تے او دی اواز=۲ (ء ُ)۔   یا ایں آکھیا ون٘ڄ سڳدے جو اے تے او دی اواز ئِ ، ء ُ کن ݙوڑی ہوندیئِ۔ٻس اتھاں اے ڳا لھ نشابر تھی کے سامنے آڳئی ئِ جو اے تے او سرائیکی زبا ن دی صوتی ضرورت کو ں پو را نھئیںکریندے بلکہ تحریر دی روانی ئِ چ مزاحم تھیندن ۔ جݙاں جو ئِ تے ء ُ سرائیکی زبان دی صوتی ضرورت دے عین مطا بق ہن بلکہ ئِ تے ء ُ (یعنی الف خفی الصوت) دا استعمال قابل ستائش وی ہے کیوں جو ایندے استعمال نا ل نہ صرف تحریر ئِ چ روانی پیدا تھیندی ئِ بلکہ اوندی خوبصورتی ئِ چ اضا فہ وی تھیندے۔۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ابنِ ابی الدنیا
حافظ ابوبکر بن ابی الدنیا المعروف عبد اللہ بن محمد بن عبید بن سفیان القرشی الاموی بغدادی ہن۔ابن ابی الدنیا 208ھ/ 823ء وچ بغداد وچ پیدا تھئے۔انہاں دے مشائخ وچ احمد دورقی، علی بن جعد جوہری، زُہیر بن حرب، ابوعبید قاسم بن سلام، داود بن رشید خورازمی، محمد بن سعد کاتبِ واقدی، امام بخاری اور امام ابوداود وغیرہ ہن جنہاں توں فنِ حدیث دی تعلیم پاتی،انہاں توں امام ابن ماجہ کوں تلمذ حاصل ہے۔ چنانچہ انھاں نے اپݨی ’’تفسیر‘‘ وچ انہاں توں روایتاں کیتیاں ہن، لیکن ’’سنن‘‘ وچ کوئی حدیث انہاں دی روایت توں منقول نی۔
لکھتاں
ایہ بڑے مشہور مصنف تھئے ہن۔ 164 تصنیفات ہن دنیوی عروج وی خوب پاتا۔
وفات
ابن ابی الدنیا نے 281ھ بمطابق 894ء کوں بغداد وچ وفات پاتی۔
احمد بن ماجد
thumb|احمد بن ماجد عرب جہاز راں بحری ناخدا ”شہاب الدین احمد ابن ماجد“ جیہڑا پندرھویں صدی عیسوی دا ہک عرب جہاز راں ہئی تے اُوں نے علم بحریات تے ہک ایسی کتاب تصنیف کیتی ہئی جس وچ بحر ہند، بحر قلزم، خلیج فارس، بحیرہ چین دے مغربی حصے تے مجمع الجزائر وچ جہاز رانی دی ہدایات درج ہن۔ نیز عرب جہاز راں جیں نے واسکوڈے گاما کوں ہندوستان دا راستہ ݙسݨ وچ اوں دی مدد کیتی۔ اہل یورپ ایندے بحری معلومات دے معترف ہن تے اینکوں عرباں دا جان ہملٹن آہدے ہن ۔
علمی کم
ایندی کتاب "کتاب الفوائد" مشہور ہے۔ ابن ماجد کوں مورخین نے اٹھتی کتاباں دا مصنف ݙسیا ہے جنہاں وچوں اکثر فلکیات، بحریات تے جہاز رانی دے موضوعات دا احاطہ کریندیاں ہن۔ فرانسیسی مستشرق فیراں لکھدا ہے کہ جہاز رانی تے بحری علوم تے جدید انداز وچ لکھݨ والا پہلا مصنف ابن ماجد ہے۔ اگر عرض بلد دی ناگزیر غلطیاں کوں نظرانداز کیتا ونجے تاں اج وی بادبانی جہاز رانی کیتے اُوندی کتب بے مثال ہن۔
منصور شانی
منصور شانی سرائیکی زبان دے شاعر تے سرائیکی دے پہلے مائیکروفکشن رائیٹر ہن۔ ایں ادیب دا تعارف خود ایندی اپݨی زبانی انہاں الفاظ وچ پیشِ خدمت اے:
"منصور احمد خان یعنی بقلم خود دا 21 فروری 1990 (بمطابق شناستی کارڈ) کوں محمود خان (ر) پولیس انسپکٹر دے گھر بستی آڑہ اچ جم پل تھۓ. وڈیں احساس ڈیواۓ جو نتکانی بلوچ ہیں ورنہ حقیقت اے ہےجو بلوچیں آلی تاں "ستھنڑ" اج تک میں نئ پاتی. میڈے ٹبر کوں اللہ سئیں سوہنڑیں آواز ڈتی تےمیں ایں نیامت توں دور دور تک محروم، بھتریجے، بھنڑیجےنعتاں پڑھدے ہن ت میں سڑداں ہم... ول ہک سنگتی مشورہ ڈتاں توں نعتاں پڑھ نئ سنگدا تاں لکھنڑ شروع کر تے اے تیڈیاں نعتاں پڑھسن، میں سب توں پہلے سرائیکی گیت دی کٹ اچ ہک منقبت "سنیاں کوں ناز اس تےساڈا پیر (حضرت حسین) سر کٹا گۓ" لکھی جیہڑی ہٹ تھی پئ ت ساڈی بلے بلے... سعد دائروی توں غازی اخگر ول منصور شانی ت اجکل راقم دین پناہی تک دا سفر تھی چکے. حادثانی شاعر ناکام تھیندن ت میکوں اکثر کامیاب سنگتیں ڈسۓ جو میں ناکام شاعر ہاں ت ناکام شاعر نقاد بنڑ ویندے ت اجکل دوست اکثر تہوں میں توں رنج رھندن بی وجہ ہے میڈا مولویانہ ڈیل ڈول،آصف اعوان آہدے اگر میں مولوی نہ ہوندا تاں انسان ہوندا،حالانکہ میں مولوی نہ ہوندا تاں شاعر ہوواں ہا انسان ول وی....، ت میڈے مولوی دوست عبدالمجید نتکانی کوں اے گلہ ہےجو میڈی صورت مولویانہ ہےت سیرت شاعرانہ ہےیعنی روٹی گھٹ ت منافقت زیادہ. حالانکہ میں شیخ سعدی دا مرید ہاں "کعبہ ایں جاہ است، قبلہ ایں جاہ است".. خیر اے ساڈا سنگت دا معاملہ ہےسنگتیں دی نراضی دی حالت_زار کجھ ایں ہے، کہتے ہیں یار برملا اچھا نہیں ہوں میں مانا برا ہوں دوست پر اتنا نہیں ہوں میں میں اسم با مسمی' ہوں منصور نام ہے سولی مجھے قبول ہے جھکتا نہیں ہوں میں