cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
ایں سنگدل نگر دے چکر مار ڈٖیسن
ایہ مونجھاں ،دلیلاں ایویں نال تیڈٖے
تیڈٖے جیندیں تیڈٖی قبر مار ڈٖیسن
ایہو رونونْاں مونہہ ڈٖسا کیکوں بھاسی؟
جیڑھے دَر تیں ویسیں او دَر مارڈٖیسن
توڑے ڈھول تیڈٖا تیڈٖے کول ہوسی
وَلا وی وچھوڑے دے ڈٖر مار ڈٖیسن
توں گھر لُک کے بٖہسیں تاں مونجھاں مریسن
جے سفریں دو ویسیں سفر مار ڈٖیسن
نہ مزدور آکھیں نہ مجنوں سڈٖاویں
ایہ لیلیٰ دا شہر اے پتھر مارڈٖیسن
او طارقؔ مسافر وطن ونجٖ وسیسی
اتھاں گھر کھنڈر تھی کھنڈر مار ڈٖیسن
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
(رپورٹ:ناصر اعوانْ)
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
(دلبر حُسین مولائی۔۔۔۔نوتک مہمید)
حُسین محسن ہے ہر کہیں دا حُسین سانجھا ھے پیر سب دا
حُسین ؑ مشکل کشاء دا پُتر اے اتے لڈٖکا ھے شاہ عرب دا
حُسینؑ زہراؑ دے دِل دا چین اے وقار سارے حسب نسب دا
حُسینؑ ہمت دا ہک پہاڑ اے حُسین ہمدرد دین رب دا
حُسینؑ او ھے جو جیندے دَر توں ایہ حوصلے آ تے خیر پندن
صبر وی ہیں دَر توں رو تے پندن خدائی دے صابر سبق آ گھِندن
نبیؐ سوہنْے دیاں کئی حدیثاں موجود ہِن جیڑھیاں اہلِ بیت واسطے بیان کیتیاں گٖن۔ لوکیں کوں ڈٖسیا گٖئے ، ایہ میڈٖا گھرانہ ھے، ایہ میڈٖے ہِن ، میں انہیں دا ہاں اِنہیں دا خون میڈٖا ھے، میڈٖا خون اِنھاں دا ھے، ایہ سارے جنت دے سردار ہِن۔ مولا حسنؑ مولاحُسینؑ جنت دے جوانیں دے سردار ہِن ۔ مولا علی ؑ اِنہیں دا وی سردار ھے۔ سینْ زہراؑ جنت دے تریمتیں دی سردار ہِن ، پوری کائنات دا سردار سوہنْا نبیؐ آپ ھے۔ پنجتن پاک دیاں مرضیاں اللہ دیاں مرضیاں ہِن۔ ایہ اللہ دیاں اطاعت گزار ہستیاں ہِن، اللہ سوہنْا اِنہیں د ی ہر گاٖلھ منیندے۔ نبی ؐ تے نبی ؐ دی آل دیاں دُعائیں کڈٖاہیں خالی نی ویندیاں۔ اِنہیں دے سچے مُرید تے مننْ والے ڈٖوہیں جہانیں اچ کامیاب ہِن۔ ایہ ساریاں گاٖلہیں سیداحمد حسن پُرسوزؔ بخاری دے کلام اچ موجود ہِن۔ انہیں دے قاری تے انہیں دے مشاعریں اچ موجود سامع گواہ ہِن جو اوں بندے نے نِت اپنْی زبان کوں محمدؐ وآل محمدؐ دے ذکر نال معطر کیتی رکھئے تے آلِ محمد ؐ دے مخالف کوں نِت للکاری رکھئے۔
ایہ پاک پنجتن خدا دے خاص اِن خدا دی ساری رضا دے مالک
خدا اِنھاں دی منیندے ساری ایہ ہِن خدا دی عطا دے مالک
خدا ھے ڈٖیندا تے ایہ ونڈٖیندن ایہے تاں ہِن اوں سخا دے مالک
خدا اِنھاں دا تے ایہ خدا دے ازل توں شرم و حیاء دے مالک
رضا اِنھاں دی رضا خدا دی اِنھاں دا غصہ غضب خدا دا
اِنھاں دا جیرھا ھے باغی بنْدا او ہو ھے دوزخ سڑنْ دے ڈٖا دا
سانحہ کربلا دے بعد ساری دُنیا وچ کربلا دے روحانی انقلاب نے ہل چل مچا ڈٖتی ہئی ۔ اصول پسند طبقے نے ایں فکر کوں اپنْے دِلیں تے دماغیں وچ جاہ ڈٖتی۔ اِنہیں دے قلم ، کربلائی پیغام لکھدے ریہے۔ اِنھاں دے دماغ کربلائی سوچاں عام کریندے ریہے۔ پوری کائنات وچ کربلائی فلسفہ ہک معتبر فلسفہ گٖنڑیجنْ پئے گٖیا۔ کربلائی مفکر تے شاعر پوری دُنیا وچ عزتاں پاونْ پئے گٖئے........ جیرھلے ایجھا ماحول سامنْے آیا تاں ظالم ، شیطانی تے یزیدی ذہنیت وی آلساں بھننْ پئے گٖئی۔ اِنہیں دے منحوس قلم وی کاغذ کالے کرنْ پئے گٖئے تے یزیدی ذہنیت دے آلودہ دماغ جھوٹے تے کوڑے لوکیں کوں ’’رشید ابنِ رشید‘‘ آکھنْ پئے گٖئے۔ ساری دُنیا دے باخبر لوکیں اِنہیں دی پُرزور مذمت کیتی ۔ اِنہیں وچوں ہک حلالی تے انقلابی سید پُرسوز بخاری وی ہا پیا جیندا قلم جوش وچ آیا۔ سید احمد حسن پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین ؑ دا وکیل بنْ تے یزیدی فاسد سوچ کوں چیلنج کیتا تے ’’حق حُسینؑ سچ حُسینؑ ‘‘ دی گواہی ڈٖتی۔ اِنہیں دی کتاب ’’حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا‘‘ کربلا دے انقلابی ادب وچ ہک جگٖ مشہور کتاب ھے تے مناظرانہ ادب دا بے بہاخزانہ ھے۔ لوک سُنْ تے سمجھ گھنن تے باخبر تھی ونجٖن ، حُسینؑ ہک عالمی سچ ھے تے یزید نمرودی تے فرعونی سوچ دا عکاس ھے۔
خدا دی ونڈٖ اے اوں پیر بخشیے حُسین میکوں یزید تیکوں
ھے شُکر اوندا اوں سوچ بخشی ھے پاک میکوں پلید تیکوں
اوں میکوں ابنِ علیؑ ھے بخشیا رشید ابنِ رشید تیکوں
اوں ذات مطلق نکھیڑ ڈٖتن شہید میکوں شدید تیکوں
آ آپاں بٖہہ تے نکھیڑا کروں جو کون لسی تے کون گھیو اے
میں اَہداں میڈٖا حُسین اے ابّا توں آکھ میڈٖا یزید پیو اے
خدا توں منگوں دُعا ایہ رَل تے خدا پُجٖاوے آمین آکھوں
نصیب تیڈٖا تے میڈٖا مالک جُدا بنْاوے آمین آکھوں
حُسینؑ کوثر دے جام شالا میکوں پلاوے آمین آکھوں
یزید تیڈٖا حشر دی تریہہ وچ مدد کوں آوے آمین آکھوں
ایہ ہووے ہر جاہ سمل تے حیلا حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا
اِتھائیں تے روزِ حشر وَسیلہ حُسین میڈٖا یزید تیڈٖا
جئیں حسنینؑ دا دِل ڈُٖکھائے اوں کونین دے والی مدنی مصطفیؐ دا دِل ڈُٖکھائے۔ اوں مولا علی ؑ خیبر شکن باب العلم دا دِل ڈُٖکھائے ۔ اوں سینْ زہراؑ دا دِل ڈُٖکھائے۔ جنہیں اِنہیں پاک ہستیں کوں پریشان کیتے اُنہیں اللہ پروردگار کوں ناراض کیتے ۔ اللہ دی ناراضگی دُنیا وچ وی بھاہ ھے تے آخرت وچ وی دوزخ دا بٖل تے تِڑکا...... حُسینیت دا دشمن سوائے ذلت تے بربادی دے کُجھ حاصل نئیں کر سگٖدا۔ خود کُش بمبار نے اوندا باطل رہبر حُسینؑ والے نوکرنئیں مُکا سگٖدا۔ حُسنیتؑ مٹنْ نئیں آئی ایہ قیامت تئیں مولا مہدیؑ دے انقلاب تئیں پھلدی پُھلدی راہسی کیونکہ مولا حُسینؑ او ہستی ھے جیندے اُتے نماز کوں ناز ھے۔ حج کوں ناز ھے۔ شہادت کوں ناز ھے تے انقلاب کوں ناز ھے۔ حُسینؑ دا مشن تحفظِ اسلام واسطے ہا ، حُسین دی قربانی انبیاء دی محنت دی حفاظت واسطے ہئی ۔ اللہ دے نظام کوں بچاونْ واسطے جیرھی قربانی اللہ سئیں نے حضرت ابراہیمؑ کنیں منگی ہئی او حضرت اسماعیلؑ کنیں بدل کراہیں ذبیحِ عظیم وچ بدلی ہئی تاں مولا حُسینؑ تئیں پُجٖی ہئی۔ بتول ؑ سینْ دے کھیر پیواک مولا نے سب کوں سُرخروکر ڈٖتا۔ مولا حُسینؑ دی قربانی انبیاء تے فرشتیں واسطے ہک رِیس تے منفرد نظارہ ہا۔
جیندے ناز نماز تے غالب ہن پیتا پک بتولؑ دا کھیر او شبیرؑ ءِ
جیندا دایا درزی جبریل ءِ او کُل کائنات دا پِیر ءِ او شبیر ءِ
جئیں موت کوں مُل گھِن مار چھوڑئیے پُرسوزؔ رُوائی تقدیر ءِ او شبیر ءِ
پُرسوزؔ بخاری او خوش قسمت شاعر ھے جیرھا اپنْے اَبدی جہان اِچ وی حُسینتؑ دا پرچارک مشہور ہوسی۔ میں ایہ سمجھداں جڈٖاں فرشتے اوں دو آئے ہوسن سوال جواب دی بجائے ’’حُسینی شاعر‘‘ ہوونْ تے مبارکاں ڈٖتیاں ہوسنے۔ مولا علی ؑ تے سوہنْے نبی ؐ وی کرم دی بھال کیتی ہوسی۔اتے آکھیا ہوسی پُرسوزؔ تئیں ساڈٖے بچڑے دے ’’ حُسینی سنیہے‘‘ کوں پھیلائے مبارک ہووی۔ ساڈٖا حُسینؑ ساڈٖے مشن تے ساڈٖی تحریک دا محافظ ھے۔ ہر ڈُٖکھ برداشت کیتے سی، اکبرؑ ڈٖتے سی، اصغرؑ ڈٖتے سی، سجادؑ دیاں ہتھ کڑیاں ، بھینْ زینب دی قید برداشت کر تے اسلام کوں ہر حال وچ بچائے سی۔ شام دے پلید شاہ کوں ہمیشہ واسطے نحوست دا ناں بنْا ڈٖتے سی۔
جئیں روز ازل دی خالق کوں کر ڈٖتی ایہ تحریر ءِ او شبیرءِ
جئیں پالیا وعدہ ازل والا ڈٖتے ہتھیں بٖال صغیر ءِ او شبیر ءِ
پُرسوزؔ بخاری پابند شاعری دا پابند ھے ۔ اوں لمبیاں لمبیاں بحراں وی لکھین ، غزلیہ طرز وی اپنائی ھے، ثلاثی وی لکھیے تے البتہ مُسدس طرز کوں زیادہ اپنائے۔ انہیں دا ۶۴ صفحے دا کتابچہ’’حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا‘‘ سارے دا سارا مُسدس ٹائپ اچ لکھیا گٖئے۔ ایندے وچ مناظرہ وی ھے فضائلِ اہلِ بیت وی ہِن دشمنانِ اہلِ بیت دی مذمت وی ھے۔ کربلا وچ شریک عظیم ہستیاں بارے انج انج شاعری وی موجود ھے۔ تے مصائبِ کربلا وی تفصیل نال بیان کیتے گٖن۔ کربلا ، کوفہ ، نجف تے شام دیوچ اہلِ بیت کوں مِلنْ آلے ڈُٖکھیں دا ذکر وی ھے پیا۔ انہیں واقعات دے نال نال اسلام دا اصلی فلسفہ وی ڈٖسیے نے جو ایہ دین تجارت آلا مذہب نئیں ، خلوص تے اصول آلا دین ھے ۔ ایہ تاویل کوں برداشت نئیں کریندا ، اینکوں تفسیر چنگی لگٖدی ھے۔ پُرسوزؔ بخاری ڈٖسیے جو ایں دُنیا وچ آزادی ھے ، سچ نال کھڑو یا کوڑ کوں اپناؤ، دین کوں کاروبار بنْاو یا نبی ؐ سوہنْے دی تعلیم دے سچے پیروکار بنْو ، منافقیں والے کم کرو یا حضرت ابوذرؓ غفاری تے سیلمان فارسیؓ جہیں صحابہ دے کردار اپناؤ احٖ خود مختار ہو جو مولا علی ؑ سمیت بٖارہاں امام منو یاکہیں یزیدی کوں اپنْا رہبر منو:
اِتھاں آزادی ھے نال مرضی دے جیکوں چاہو امام منو
یزید فاسق کوں منو رہبر تے اونکوں جنتی مدام منو
حدیث منو، قرآن منو یا بٖے کہیں دا کلام منو
نبی دے بچڑے کوں باغی آکھو تے موت اوندی حرام منو
ایہ ڈٖینھ قیامت دے پتہ چلسے جو کون کتنا کما تے گھِن آئے
تے کون راضی خدا کوں کر آئے تے کون اونکوں رُسا تے گھِن آئے
’’حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا‘‘ سید احمد حسن پُرسوزؔ بخاری دی ہک لمبی نظم ھے۔ جیندے وچ حق پھیلاونْ دی تعلیم ڈٖتی گٖئی ھے۔ تاریخِ اسلام دے ہک المناک واقعے کوں تفصیلاً منظوم شکل وچ بیان کیتا گٖئے ۔
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اجٖوکے دَور اچ صوفی گائیکی ہی نویں نسل دی بہتر تربیت کریندی پئی ھے۔
صوفی گائیک سئیں سید فہیم ساجدؔ نال گاٖلھ مُہاڑ
(گاٖلھ مُہاڑ:راقم چنڑ)
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کنڈا فریدؒ میلے دا اکھیں ڈٖٹھا حال
(رپورٹ: جام اظہر مُراد)
میلے کہیں وی قوم دی شناخت ، تہذیب، ثقافت تے تفریح دا ذریعہ ہوندن۔ ،انسانی تاریخ وچ تقریباً ساریاں قوماں کئی صدیاں توں کہیں نہ کہیں حوالے نال تفریح سانگے میلے ٹھیلے دا انعقاد کریندیاں آندین۔میلیاں وچ لوک اپنْیاں تمام مصروفیات کوں چھوڑ کراہیں اپنْے ذہنی اتے قلبی سکون سانگے شریک تھیندن۔جیندی وجہ توں میلے لوکاں دے سکون دا سبب بنْ ویندن۔ خواجہ فرید روہی امن میلہ وی اینویں ہر سال چولستانیاں دی خوشی دا سبب بنْدے ۔روہی چولستان اچ ایہ میلہ خواجہ غلام فریدؒ دی نسبت دی وجہ توں بے پناہ شہرت دا حامل ھے۔روہی اچ زندگی جتنی عجیب وغریب ھے اُتنی دلچسپ وی ہے ۔روہی اچ راہونْ والے لوک صحرا کوں اپنْی حیاتی دا پورہیا سمجھدن۔خواجہ فریدؒ روہی امن میلہ سرائیکی خطے دی سب توں وڈٖی معاشی ،ثقافتی،سماجی اتے روحانی سرگرمی ہے۔ جئیں وچ لکھاں لوک مُلک دے مختلف حصیاں توں شریک تھیندن۔ حضرت خواجہ غلام فرید ؒ دے روہی چولستان اچ چلہ کشی دے ایں مقام تے لوک چار ڈٖینھ کٹھے تھی کراہیں خواجہ فریدؒ دے ذکر اذکارنال اپنْے قلوب منور کریندن ۔شہری حیاتی گزارنْ والا انسان جڈٖاں روہیلی زندگی دے مناظر ڈٖہدے تاں روہی کوں قدرت دا تحفہ سمجھنْ دے نال نال روہیلیں دی پسماندگی دا احساس وی شدت نال محسوس کریندے۔ خواجہ فرید ؒ دا روہی دے نال محبت دا رشتہ کتنا حسین ہا جو او اکثروبیشتر اپنْی شاعری وچ روہی دا ذکرکریندے ہَن ۔
ایہا روہی یار ملاوڑی ھے
رھے ہر دم شالا ساوڑی ھے
ونجٖ پیسوں لسڑی گاٖوڑی ہے
گھِن اپنْے سوہنْے سئیں وو کنوں
سرائیکی شاعری وچ غزل دا پندھ
=محمد سلیم انسب=
بحر منجمد جنوبی
بحر منجمد جنوبی دنیا دا چوتھا سب توں وݙا بحر ہے۔ ایں نے چاراں طرفوں براعظم انٹارکٹیکا کوں گھیرا ہویا ہے۔ 2000ء وچ بین الاقوامی تنظيم برائے آبی جغرافیہ (آئی ایچ او) نے اینکوں بحر دے طور تے تسلیم کر گھدا تاہم ایہ اصطلاح پہلے توں ہی جہاز راناں دے زير استعمال ہئی۔
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سرائیکی اکھانْ
(لکھت:پروفیسر عصمت اللہ شاہ)
بحر منجمد جنوبی
حوالے
ونکی:جغرافیہ
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
سَیت ، صورت ، عقل تے صحت، سبھے ویلے دے یار
حق زبردستی ، زبردست کوں کھسنْاں پوندے
اَج پکردی نہیں زمانے تے شرافت سکھنْی
ساڈٖے سرائیکی دانشوراں تے لکھاریاں انہاں اکھانْاں دی اہمیت کوں محسوس کریندیں ہوئیں انہاں کوں کٹھا کرنْ دا سوچیا تے ہُنْ ہزاراں اکھانْ کتابی صورت وچ محفوظ تھی کراھیں آنونْ والیاں نسلاں کیتے رہنمائی دا ذریعہ وی ہن تے سرائیکی زبان تے ادب دا بٖہوں وڈٖا سرمایہ وی ثابت تھیسن۔ انہاں لکھاریاں وچ پروفیسر شوکت مغل، امان اللہ کاظم، جمشید کمتر رسولپوری تے بٖئے بٖہوں سارے مہاندرے شامل ہن جنہاں ماء بولی دی خدمت انہاں اکھانْاں کوں کٹھا کر تے کیتی ہے۔ اے اکھانْ سرائیکی زبان کوں ہک قدیم تے رجی کجٖی زبان ثابت کرنْ اچ اہم کردار ادا کریسن۔
اُڈٖاری .....تیمیڈٖا محبوب یارآذر بخاری
(لکھت:عدیلؔ بخاری)
محبت دے موالیں کوں ودا محبوب نظرے بس
محبت دے مریضاں دا ایہو دارو دوا ہوندے
فقط ساتھ تیڈٖا جو مِل پووے آذرؔ
مخالف ایہ سارا شہر کیا کریسے
جئیں ڈٖینھ آذرؔ سامہیں آسیں
غریبیں دی رت نال بٖلدے کھڑے ہِن
ایہ جتنی وی سوجھل مُنارے نظردن
ھے پیار تونْیں وِسار سگٖدوں
جے توں نکھڑدا ہئیں کھِل تے آذرؔ
اساں وی کلہیں گُزار سگٖدوں
ڈاکٹر لکشمی نارائن
آل انڈیا بہاولپور پنچائت دے صدر ہن۔ فتح خان بازار بہاولپور اچ موجود ڈومبکیاں آلی ڳلی توں ہجرت کر کے بھارت آباد تھئے۔
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
گردن نِو ا تے جیونْ ساڈٖا وطیرہ کینی۔ جے تونْیں جیندے رہسوں جیسوں انا دے نال آذرؔ بخاری سرائیکی دھرتی دا پُتر ھِ۔ دھرتی تے دھرتی جٖایاں دے ڈُٖکھ کوں سمجھدے۔ ایہ دھرتی جٖایاں دی کم ہمتی ، بے وسی، تے مجبوری دا پوراپورا جٖانْو ھِ۔اُنھاں کوں حوصلہ ڈٖیندیں آہدے:
اپنْا حال سُنْاونْ سِکھو
ہُنْ تاں یار اَلاونْ سِکھو
سِر تے کفنی بٖدھو یارو
حق دا جھنڈا چاونْ سکھو
کُجھ حاکم نال بغاوت کر
کُجھ رعیت دے وی بارے لکھ
آذر ؔ بخاری حُسن پرست ھِ۔ حُسن پرستی، ایندی رگٖ رگٖ اندر وَسی ہوئی ھِ۔ایہ مخلوق خدا تے خدا دی خدائی کوں وڈٖے پیار نال ڈٖیہدے تے منیندے۔ اینکوں اپنْا محبوب سارے جگٖ توں پیارا تے سوہنْا لگٖدے۔ دُنیا دی کہیں شئے کوں وی اوندے مَٹ نئیں سمجھدا۔
تیڈٖے پیر دی آذرؔ مِٹی ہِن
آذرؔ وسیب نال جُڑیا ہویا بندہ ھِ۔اینکوں اپنْی روہی نال بے پناہ محبت تے عقیدت ھِ۔روہی دی تس، ٹبٖے، ٹوبھے، کرینہہ ، کنڈے، دھنْ، دھنْوال تے روہیلے ایندے من وچ وَسدن۔ اِنھاں نے اپنْی شاعری وچ روہی دے روگٖ، سوگٖ، بھوگٖ، جوگٖ کوں سوہنْے انداز وچ بیان کیتے:
ساڈٖی روہی رنڈنْ پانْی توں تیڈٖے بٖیٹ سُہاگاٖں خوش بٖیٹھیں
ساڈٖا مال ملوٹھا مونجھیں توں تیڈٖیاں خوش خوش واگاٖں خوش بٖیٹھیں
ساڈٖے مُلک تے ساول لبھدی نئیں ساڈٖیاں مر گٖن لاگاٖں خوش بٖیٹھیں
ساڈٖی سیت کوں آذرؔ نندراں ہِن تیڈٖی سیت کوں جاگاٖں خوش بٖیٹھیں
نہ ساونْ دی کوئی بدلی آئی بھانویں قہر دیں دُھپیں چُٹ چاتے
ساڈٖی ساوِل تے خوشحالی کوں اِنھاں ہاڑ دیں لُکھیں لُٹ چاتے
ایں سال نئیں آذر پھینگ وَسی ایں سال اندھاریں کُٹ چاتے
آذر بخاری نے ایں کتاب وچ غزل دے نال نال خوبصورت ڈٖوہڑے، قطعات تے نظماں شامل کیتن۔ جنھاں وچ اُنھاں ڈٖاڈھے سوہنْیں خیال ورتین۔ سرائیکی لفظیں دا خوبصورت ورتارا کیتے۔ کجھ شعریں وچ اکھانْاں دا وی خوبصورت استعمال ھِ۔منقبت وی ھِ، غزلاں وچ ڈٖاڈھیاں سوہنْیاں ردیفاں ورتین۔مختصر گاٖلھ ھِ جو آذرؔ بخاری دی شاعری بٖہوں پُر اثر تے بُلکل سادہ ھِ۔ آذرؔ دے مونہوں نکھتی گاٖلھ ہوں ویلے سمجھ آ ویندی ھِ۔پڑھنْ والیاں کوں معنی دے سمندر وچ غوطے مار تے مطلب کینی لبھڑاں پوندا۔ بیان دا طریقہ بٖہوں پیارا ھِ۔میں دعا گو ہاں جو اللہ تعالیٰ ایندے قلم دے زور وچ مزید اضافہ فرماوے۔شالا ہسدا وَسدا رہوے۔
خلقِ خدا دی خدمت میڈٖی حیاتی دا مقصد ہے
یونین کونسل جندو مسنْ دے کسان کونسلر سئیں ملک محمد حسن اَرائیں نال حال حوال
(گاٖلھ مُہاڑ:ملک عبداللطیف مسنْ)
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سرائیکی ادب اچ ہک سوہنْا ودھارا سئیں شفیق شجرا کمسنؔ دی پہلی کتاب ’’پُوکھوں‘‘
اجٖوکے دَور دے وچ سرائیکی ادب جیویں ترقی کریندا پئے اینویں اساکوں بٖئی کُئی مثال نی مِلدی ۔ عین ممکن ھے دُنیا دیوچ ایجھا سوبھ شاید کہیں بٖئی زبان کوں وی حاصل ہووے ۔اساں جیرھے ویلھے وچ ساہ گھِندے پیوں ایندے وچ سرائیکی ادب دے اسمان تے ایجھے ایجھے ستارے چمکدے نظر آندے پِن جنھاں توں ایہ اُمید کیتی ونجٖ سگٖدی ھے جو ایہ آونْ والے وقت اچ سرائیکی ادب دے اسمان تے اپنْے پورے چمکار نال نشابر کھڑے ہوسن۔ اجٖوکے سرائیکی ادب وچ ہک نوجوان شاعر سئیں شفیق شجراء کمسن اپنْی پہلی کتاب ’’پوکھوں ‘‘ایں اُمید نال پیش کیتی ہِس جو آونْ والے وقت دا مورخ اونکوں سوہنْے لفظاں نال یاد کریسی۔ ایں کتاب دا ٹائٹل ، صفحات ، سُنْہپ تے شاعری ڈٖیکھ کراہیں دِل باغ باغ تھی ویندے۔ ایندے وچ موجود کُجھ جگٖ مشہور شعراء دے تاثرات شامل ہِن آؤ ڈٖیکھدے ہئیں جو او ’’پوکھوں‘‘ اتے پوکھوں دے خالق دے بارے کیا اَہدن:
سئیں شفیق شجراء کمسنؔ ہے جیڑھا آپنْی عمراں کولہوں وڈٖیاں گاٖلہیں کریندے۔ جیندی شاعری اُستاد شاعراں وانگ ہے تے اگر ایں وی آکھاں چا جو اُنھاں دی پرواز مریخ نال ٹکر کھاندی اے تاں کوڑ کائینی تے ایہ آکھنْ وی حق گوئی ہے جو مستقبل دے بٖال جڈٖاں سرائیکی اچ بی اے ، ایم اے یا پی ایچ ڈی کریسن تاں ایہو جہیں شاعر دے کلام دی ضرورت پوسی۔
مصطفی خادمؔ :
رابطے تے آگاہی دے ایں دور وچ ہک بندہ میکوں بغیر ڈٖٹھے پیارا لگٖنْ پئے گٖیا ہا ، میل ملاقات دے بعد تاں اوندا پیار خلوص ، محبت ، ملنساری، عجز و انکساری، کھِل مُسکار تے احترام اوندے قرب دیاں خوبصورت پوڑیاں لگٖیاں ۔ جنھاں دے ذریعے اوں شخص سرائیکی ادب دے ست ماڑ کوں جھاتی پا کے آکھیے جو ایہ محلہ میڈٖا آپنْائے۔ اوندے ست ماڑ دے نقش نگار ڈٖیکھ تے پتہ لگٖے جو واقعی ہک خوبصورت تے خوش گفتار بندے دا ست ماڑ ایہو جیہاں تھی سگٖدے۔ست ماڑ دی رنگین سلہاں تے لکھیے ہوئے شعر پڑھ تے فقیر دے من دی مُرلی وجٖنْ لگٖ پئی تاں سُریلی آواز سئیں شفیق شجراء کمسن دے ناں دیاں مُرکیاں دان کیتین ۔ کمسن سئیں دیاں بالغ غزلاں اُنھاں دی کتاب اچ شامل اِن پڑھ کے پتہ لگٖدے جو سئیں شفیق شجراء کمسن آپنْے ناں ، تخلص تے قوم دی معنویت سمیت شاعری کریندے۔ اللہ مزید ترقی ڈٖیوے ۔ آمین۔ بٖاہر دے انسان وانگوں اندر وَسدا ہم زاد ہک بٖئے دے جیونْ دے مختلف رویے ہنڈیندے ۔ مونجھا تھیندے ، خوش وی تھیندے ، رووے تاں رحٖ کے روندے کھِلے تاں وَل سارے جہان کوں کھِلا ڈٖیندے۔ شاعر محبت دا سفینہ سمجھا ویندے۔ لیکن ایہ ہک حیرت بھری حقیقت ہے جو شاعر آپنْا محبوب آپ ہوندے۔ شاعر دے مَن وچ وَسدی محبت دے پرتو اونکوں جاہ جاہ نظر آندن۔ ولا محبت دا ایہ جہان تخلیق تھیندے۔ شاعر دا ایہ محبوب جیڑھا در حقیقت او آپ ہوندے ایویں سمجھو ہک لڈٖکڑے بٖال آلی کار شفیق شجراء اوں لڈٖکڑے بٖال کوں جٖانْدے تے اوندا ناں کمسن رکھیے سی۔ شفیق شجراء دے اندر دا ایہ کمسن محبوب الاونْ سِکھ پئے تے ہُنْ اوندیاں گاٖلہیں اوندے ناز ختم تھیونْ دا ناں نئیں پئے چیندے۔
اشرف حُسین باقرؔ :
شفیق شجراء کمسن ؔ ساڈٖی دھرتی دا سجٖاک شاعر ہے جیندے لفظ جیندا پیار عقیدت، محبت واقعی بے لوث ہے او نہ صرف ناں دا شفیق ھے بلکہ اخلاق دا وی مہربا ن ہے۔ جیندی شاعری دا ہک ہک لفظ سوچ دیاں تندیراں توں نکل کے ہاں دیاں ہواڑاں کوں ٹھڈا کریندا ہویا محبتاں دا مقروض کر ڈٖیندے۔ میڈٖی دعا ھے جو ایہ کتاب ’’پوکھوں ‘‘ شفیق شجراء کمسن کیتے ترقی دا سبب بنْے تے سرائیکستان دی منزل اچ سوہنْا پوکھوں ثابت تھیوے۔
غیورؔ بخاری بے زبان لوکاں دا شاعر
(لکھت: محمد اقبال عباسی)
گُزرئیے زمانے دی تاریخ چا تے ڈٖیکھوں تاں کہیں قوم دے عروج وچ سب توں وڈٖا ہتھ اوں قوم دے ادیباں تے شاعراں داہوندے۔ میدانِ جنگ ہووے تے بھاویں انقلاب، ادیباں نے ہمیشہ اپنْا حق ادا کیتے۔مزاحمتی ادب تے شاعری دا اصل موجد معاشرہ تے حالات ہوندن کوئی وی ادیب تے شاعر ہک حساس انسان ہوندے تے او حالات دے خلاف فوری رد عمل ڈٖیندے تقسیم پاکستان دے بعد وڈٖیرے، جاگیردار، بیوروکریسی تے ڈکٹیٹرز نے رل تے غریب کوں غریب تر کر ڈٖتا تاں اُنہاں دے ظلم دے خلاف سب توں پہلے ادیب میدان عمل اچ آئے تے بے زبان لوکاں دی آواز بنْ تے کھڑے تھی گٖے۔ویلہا ویہاندا ریہا مظلوم ، محکوم تے بے زبان لوکاں دی گاٖلھ کرنْ والے لوک حق دا کلمہ بلند کریندے ریہے۔ انہاں حق پرستاں وچ شامل ہک شاعر غیورؔ بخاری وی ھے۔ تاریخ ہمیشہ اوں ادیب تے شاعر کوں قوم دا اصل ہیرو ، غم خوار تے غم گسار آہدی ہے جیڑھا اپنْی قوم دے جواناں کوں رومانویت دی لوری تے ہجر تے وصال دے قصے سُنْا تے خواب غفلت اچ نی سمیندے بلکہ مظلومیت تے محرومی دا حقیقی چہرہ ڈٖکھا تے اوندے نندراکے جذبات جگاٖونْ دا وسیلہ بنْدن ۔ غالب ؔ نے کیا خوب آکھئے:
لکھتے رہے جنوں کی حکایات خونچکاں
ہر چند اس میں ہاتھ ہمارے قلم ہوئے
احٖ دے حالات کوں ڈٖٹھا ونجٖے تاں خواجہ فریدؒ دی ایں دھرتی کوں نسلی تے طبقاتی فرق نے اوں مقام تے پُجٖا ڈٖتے جوانقلابی سوچ دا پکھی جٖال اچ پھتکاراں تاں مریندے پر اونکوں نکلنْ دا راہ نی ڈٖسدا لیکن غیورؔ بخاری نے اپنْے تخیل دے پکھی کوں نہ صرف اُچی پرواز ڈٖتی ہے بلکہ اسم بامسمیٰ ثابت تھئے تے اپنْی Optimistic سوچ نال لوکاں کوں نہ صرف امید دا پیغام ڈٖتس بلکہ روہی، تھل تے دامان دے لوکاں کوں گھپ اندھارے توں کڈھ تے سوجھلے ول سڈٖیندا کھڑے جو آؤ لوکو!، گونگے بے زبان لوکو! اپنْے حق کیتے لڑو کیوں جو ایں طبقاتی کشمکش والے معاشرے وچ جیونْ کیتے سر سانگ تے سجاونْے پوندن تے اپنْی آونْ والی نسل کیتے پیار محبت دے وَنْ (درخت) لاونْے پوندن ۔ ساڈٖے گھر تے ساڈٖا راج ہوئے
بٖیا کُئی منصوبہ نئیں منگٖدے جتھاں ٹکڑے تھیون دھرتی جٖئے
اساں ایجھا صوبہ نئیں منگٖدے
غیورؔ بخاری دی جنگ صرف ظالم جاگیر دار تے سرمایہ دار نال نی بلکہ ہر او ں نظام نال جنگ ہے جیڑھا غریب دی ہک ویلے دی روٹی کھسنْ کیتے اپنْے جٖال تے پنجے دگٖھیری بٖیٹھے ۔ اپنْی شاعری اچ جا بجا غیور ؔ عوام دی زبان بنْ تے آہدے جو اِنہاں جاگیرداراں، لٹیریاں تے فرعوناں دے اگوں سینہ سپر تھی ونجٖو:
سُنْو ! سُنْو! ہُنْ تہاڈٖے سر تے کدورتاں دا عذاب آ گٖئے
غلام دھرتی دے اے خداوو! تہاڈٖا یوم حساب آ گٖئے
شاعر ہمیشہ نازک تے حساس جذبیاں دا امین ہوندے تے پیار محبت دا راہی ہوندے لیکن غیور گل و بلبل دی روایتی شاعری کرنْ والا شاعر نی بلکہ ہک ماہر سرجن دی طرح چاقو ہتھ وچ پکڑ تے سماج اچ نفرت، عصبیت دے پھیلنْ والے ناسور کوں جٖڑھاں توں مکاونْ والا طبیب ثابت تھئے۔نسلی تعصب ہک ایجھی لعنت ہے جیڑھی ساڈٖی سرائیکی قوم کوں سِوی وانگوں چِٹ کیتی ویندی اے سازشی تے مطلبی عناصر ساڈٖی قوم دے جذبات اُبھار تے ساکوں تقسیم کرنْ دیاں ناپاک سازشاں کریندے پِن۔ بجائے ایندے جو سرائیکی قوم اپنْا حق کھسنْ کیتے اُٹھی کھڑی تھیوے اونکوں اپنْے ہم مذہب ، ہم زبان تے ہم نوالہ بھراواں کنوں متنفر کیتا ویندا پے۔ ایں نظرئیے کوں رد کریندے ہوئے غیور اکھیندے:
ساکوں جے تقسیم کریسن
تاں چودھار پناہ نہ ملسی
دفنیجن دی جاہ نہ ملسی
جیویں شاعری ارتقاء دے مراحل طے کریندی ہے ایویں شاعر وی اُ نھاں سب مراحل توں گزردے تے وقت دے نال نال اوندی شاعری اچ بلوغت آندی ھے۔ غیور بخاری دی شاعری نے وی "عذاب خوابیں دے نال ہوندن " توں گزر دے ہوئیں "سر دھرتی دی ویل "ڈٖتی ہے تے نال ساری عوام کوں وی سنیہا ڈٖتس جو کڈٖاں تک چپ رہسو ہُنْ تاں "کجھ الا سانولا "۔ ایویں اساں غیور ؔ دی پہلی کتاب ڈٖیکھوں تاں ساکوں ہک رومانوی کتاب نظردی ہے جیندے وچ گل و بلبل، بہار تے محبوب دے تذکرے مِلدن لیکن اُنھاں دیاں باقی ڈٖوہیں کتاباں ’’سِر دھرتی دی ویل‘‘ تے ’’کُجھ اَلا سانولا‘‘ وچ انقلابی رنگ غالب ھے۔ جیرھا جو اُنہیں دی شاعری دا خاصہ ہے۔ غیورؔ بخاری نے نہ صرف غزل بلکہ نظم ، ہائیکو، رباعی تے معریٰ نظم وچ طبع آزمائی کیتی ہے تے ہک خوبصورت شاعر ہوونْ دا حق ادا کر ڈٖتس ۔ غیورؔ کوں اوندی شاعری دے حوالے نال ڈٖیکھو ں تاں ایویں لگٖدے جو اونکوں نہ صرف شاعری دیاں تمام صنفاں تے عبور ہے بلکہ او اپنْے آپ کوں تاریخ دا ہک ادنیٰ طالب علم وی سمجھدے جیندی وجہ توں او اپنْی شاعری وچ اکثر جاہیں تے تاریخ دے معتبر حوالے کوڈ کریندے۔ غیور ؔ دی شاعری اچ انالحق دی صدا تھی ونجٖ، سانگیں تے جھمراں، مونجھاں دی چور گپ ، بے سہاگٖنْ غلام دھرتی،صحرا توں آندی ہوئی صداواں جیہاں تشبیہات تے تلمیحات دا جا بجا خوبصورت استعمال نظر آندے۔اخیر تے میں اُنہاں دی نظم "کجھ الا سانولا "دا تذکرہ نہ کراں تاں انہاں دی شاعری نال انصاف نہ ہوسی اے او نظم ہے جیڑھی میکوں سئیں جہانگیر مخلص دی نظم "آمیڈا جانیاں "دی رقیب نظردی ہے تے اُنہاں دے اوں جذبات و احساسات دی ترجمان وی ہے جیڑھے او اپنْی نظم وچ بیان نی کر سگٖئے۔
اپنْی دھرتی تے مہاجر اساں
کے توڑیں اے حیاتی نبھیسوں ودے ؟
اپنْے بٖالاں کو ں نوکر کھڑیسوں ودے
اساں کے توڑیں دھرتی دے سینے اُتے
زخم کھاسوں ودے ڈُٖکھ جھلیسوں ودے
دھرتی جایاں دے سر توں ڈٖسا تاں سہی
کیویں ٹلسی ایہ ڈُٖکھ دی بلا سانولا
کجھ الا سانولا، کجھ الا سانوالا
ثناء خوان مصطفی ملک حضور بخش موتھا نال حال حوال
تحصیل جلال پور پیر والا دی ہک مشہور وستی ’’وستی موتھا‘‘ نال تعلق رکھنْ والے ملک حضور بخش موتھا سرکارِ دو عالم دی مداح سرائی وچ ہک نویکلا مقام رکھدن۔ عشقِ رسولؐ دی شمع مَن اچ روشن ہوونْ پاروں زبان کلام اچ سوز تے درد موجود ھے۔ ملک حضور بخش موتھا سئیں اَہدن جو نینگرپ دے ویلے میکوں پہلوانی دا شوق ہا ۔ اوں ویلے وی میڈٖی آواز سُریلی ہئی اتے شوقیہ طور تے گاٖندا رہ ویندا ہم۔ ۱۹۸۳ء اچ سعودی عرب گٖیم تاں اُتھاں میڈٖے مَن اچ گاٖونْ دی سِک جاگٖی اتے ایہ خیال آیا جو کیوں نہ دُنیا تے آخرت دی بھلائی سانگے سرکار دی مداح سرائی کیتی ونجٖے۔ پاکستان واپسی تھئی تاں میڈٖے کول میاں فتح محمد صاحب آئے اُنھاں وی میکوں آکھیا جو ’’ملک حضور بخش آ تیڈٖی آواز سوہنْی ھے توں نعت خوانی کر‘‘ میڈٖا دِل تاں پہلے ایہ راہ چُنْی وَدا ہا اتے میں پہلی دفعہ اُنھاں توں دُعا گھِن تے اسٹیج اُتے نعت پڑھی ۔ اوندے بعد کُجھ دوستیں آکھیا جو ایں فن کوں باقاعدہ طور تے سِکھو تاں میں پہلی نعت خوانی دی شکر اللہ ڈتہ غافل سئیں دے اگٖوں رکھی حالانکہ اُنھاں دے استاد ، اُستاد اللہ بچایا سئیں دی خواہش ہئی جو میں اُنھاں دی شاگردی حاصل کراں۔ لیکن اُنھاں توڑیں میں نہ پُجٖ سگٖیم۔ اُنھاں دے بعد ایہ کُجھ ڈٖینھ پہلے دی گاٖلھ ھے اساں اتھائیں ہک محفل کرائی ھے جیندے وچ ملک محمد اجمل ، ملک عبدالمصطفیٰ سعیدی سئیں تے بٖئے ڈھیر سارے عظیم لوک موجود ہَن ۔ اُتھاں میں مُلکِ پاکستان دے جگٖ مشہور نعت خوان ملک عبدالمصطفیٰ سعیدی سئیں باقاعدہ شاگردی حاصل کیتی ہِم۔ نعت خواناں توں متاثر ہوونْ دے حوالے نال ملک حضور بخش سئیں آکھیا جو سرکار دی شان پیش کرنْ والاہر چھوٹا وڈٖا نعت خوان میڈٖا محبوب ھے ۔ میں ہر نعت دے پیریں دی مِٹی کوں اکھیں دا سُرمہ سمجھداں۔ پسندیدہ نعت دے حوالے نال ملک صاحب آکھیا جو میکوں ہک اُردو نعت بے حد پسند ھے جیندے اشعار کُجھ ایں ہِن:
ملتا ہے کیا مدینے میں اِک بار جا کے دیکھ
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ہک شاعر اپنْے اندر دے جذبات ، احساسات تے ڈُٖکھ کوں بٖاہر گھن آندے جنھاں کوں شاعری اچ بیان کرنْا بٖہوں اوکھا کم ھے۔ غربت تے نفسا نفسی دے ایں دور وچ بندے کوں پورہیا تے مزدوری وی کرنْی پوندی ھے تے اپنْے نال وی الاونْا وی پوندے۔ پُرذوق عباسی اساڈٖے وسیب دا ہک گُمنام شاعر ھے۔ جئیں پُرذوقؔ تخلص نال شاعری شروع کیتی اتے ۹۵ء وچ اُنھاں دا ہک کتابچہ دلنور سرائیکی پبلی کیشنز توں چھپیا پر بعد اچ احٖ تک اوندا کلام نہ کہیں کٹھا کیتے نہ وَل کُئی مجموعہ کتابی شکل اچ چھپ سگٖیے۔ پُرذوق عباسی دا اصل ناں محمد رمضان ہے اتے تخلص پُرذوقؔ عباسی ہے ۔ اِنھاں دی پیدائش ۱۹۶۴ء وستی وِدانی رحمان آباد تحصیل و ضلع بہاول پور اچ تھئی۔ سیانْے سچ اَہدن جو خلق دا مُلک ھے ایہ ہک انسان دوست شاعر ھے ایویں لگٖدے جیویں پورا وسیب ایندا سجٖنْ ھے۔ نِکے بٖالاں توں گھن وسیب دے نینگر تے بُٖڈھڑے اوندے نال پیار کریندن۔ اِنھاں دی شاعری وچ ہجر تے فراق کُٹ کُٹ تے بھریا پے۔ ڈُٖکھاں بھریا ایہ شاعر اپنْے ہکو پُتر دی جُدائی وی برداشت کیتی وَدے تے شریکاں دے ڈُٖکھ وی سینے نال لائی وَدے۔ اِنھاں دی سُنجٖانْ اوں ویلے تھئی جڈٖاں عوامی گلوکار اختر حُسین اختر آف گلنْ ہٹی اپنْی کیسٹ اچ اِنھاں دا کلام ریکارڈ کرایا۔
اساں عشق دے درد نوں مُل لے کے
ہر درد توں جان چُھڑائی وَدے ہئیں
نی کُئی کہیں دا ایں دُنیا تے
اساں ہر ہک کوں اَزمائی وَدے ہئیں
اوندی غربت تے ڈُٖکھاں دا کُئی بھیؤال کینی او سارے ڈُٖکھ تے غم کلہا چا تے حیاتی دا پندھ کریندا پئے ڈُٖکھاں توں بھریا پیمانہ جیرھے ویلے چھلکدے تاں ارداس نکلدی اے ۔ اُنھاں دا ایہ ڈٖوہڑہ ڈٖیکھو:
میڈٖے ہنجوں دی برسات کنوں
تھیوے ڈٖینھ آکھیم ڈُٖکھ کھُٹ ویسن
ہتھوں ودھ ویندن بٖئی رات کنوں
میں سوچے میڈٖا کیا بنْسی
اکھ لگٖدی نئیں فِکرات کنوں
پرذوقؔ تہوں رَت روندا ہاں
ڈُٖکھ مِل گٖن وَدھ اوقات کنوں
پرذوقؔ ڈٖوہڑے دا بٖہوں چنگا شاعر ھے۔ ہر انسان دے دِل وچ کئی ارمان ہوندن اونکوں او پورا کرنْ دی خاطر بٖانْ مریندے پر ارمان پورے نہ تھیون تاں ڈُٖکھ تاں لگٖدے۔ پُرذوق اپنْے ارماناں دے بارے ڈٖوہڑہ اَہدے:
قسماں چا خود پیار کیتُس وَل پھرے آپ زبان کنوں
ہا مقصد میڈٖی زندگی دا میکوں پیار اہا جند جان کنوں
پرذوقؔ میکوں ایویں لگٖدا ہا میڈٖا چھُٹ پے ہتھ اسمان کنوں
پرذوق وسیب دا ہک حساس شاعر ھے او اپنْیاں دی بے وفائی نی سہہ سگٖدا قربانی آلی عید دے موقع تے جو کُجھ اوں محسوس کیتے او ایں ڈٖوہڑے وچ ڈٖیکھو:
ایں عید دیاں خوشیاں کیا خوشیاں
گھروں بٖے دے آئی اساں عید کیتی کہیں سمجھ غریب تے ترس کیتے
کہیں ٹوک بنْائی اساں عید کیتی
آئی وقت دی گردش ڈٖیکھ کراہیں
ریہے کھِلدے بھئی اساں عید کیتی
پرذوقؔ ڈٖیہاڑا عید دا ہا
غم سامنْے ہئی اساں عید کیتی
۲۰۰۹ء وچ ہک میلاد پاک دی محفل تے بندۂ ناچیز تے محمد اسماعیل خان عباسی(نعت خوان) نے پُرذوق کوں نعتاں لکھنْ دا خیال کیا ڈٖتا ول تاں کمال تھی گٖیا۔ وسیب دے ہر میلاد پاک دی محفل وچ پرذوق دی نعت سرِ فہرست ہوندی ہئی۔ اُنھاں دی ایہ نعت ریڈیو پاکستان بہاول پور تے وسیب چینل تے کئی وار نشر تھی چُکی ھے: واہ قسمت پاک حلیمہ دی جئیں چُم عربی کوں چایا ہے ڈٖوں جگٖ دے کُل مختار کوں چا جئیں نال سینے دے لایا ہے پرذوقؔ دی شاعری نے ہر عمر دے لوکاں دے جذبات تے وسیب دے مسائل کوں سوہنْے انداز نال پیش کیتے وسیب دے نینگراں کوں مخاطب تھی تے اَہدن جو :
تھکے تُرٹے ہوک تے مِلدن
ہک ڈٖوجھے کوں روک تے مِلدن
آ پُرذوقؔ ڈٖیکھانواں تیکوں
چوک دے چندرے چوک تے مِلدن
انھاں دا مشاہدہ اِنھاں دی شاعری وچ جا بجا نظر آندے ۔ سچی گاٖلھ وی ایہا ھے جو پُرذوق دے مشاہدے نے اِنھاں دی شاعری کوں بقا عطا کر ڈٖتی ھے میکوں اُمید ھے جو اِنھاں دی شاعری ضرور کئی صدیاں دا پندھ کریسی۔
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سرائیکی شاعری
نذیر احمد نظیرؔ .......گُلنْ ہٹی
ہُنْ تئیں بِن رات اندھاری ھے وَدا بٖالیم لہو دے ڈٖیوے
نظیر ڈٖسا ہُنْ کیا رہ گٖئے جو اوندی آس تے جیوے
تیکوں روز دے جھیڑے نئیں چھکدے نِت کر تکرار توں کیوں رُسدیں
تیکوں ترس نی آیا ہک لحظہ ڈٖے ظلم دے بار توں کیوں رُسدیں
توں حُکم تاں کر ہکواری چن جند ڈٖیساں وار توں کیوں رُسدیں
تئیں بٖاجھ نظیر میں رُل ونجٖنڑائیں میکوں ڈٖے تے پیار توں کیوں رُسدیں
اسجد بخاری........گُلنْ ہٹی
ایویں نکھڑ نہ پل اچ میں کولہوں میکوں سانول بٖہوں اَرمان تھیسی
کُجھ سوچ سمجھ تے فیصلہ کر تیڈٖے بعد آ ڈُٖکھ مہمان تھیسی
مَن گاٖلھ میڈٖی نہ لوک کھِلا میڈٖا گھر دا گھر ویران تھیسی
ڈٖوہیں نکھڑ تے اسجدؔ رُل ویسوں ڈٖس کہیں دا کیا نقصان تھیسی
تیکوں اکھیاں ڈٖہدین ہر پاسوں کہیں پاسوں ڈھول نظر آ ونجٖ
ایویں لُک چُھپ نال نہ کھیڈٖ میڈٖے نمہی سگٖدا گٖول نظر آ ونجٖ
تئیں پردے وچ رہ کیا کرنْیں ذرا گھُنڈ کوں کھول نظر آ ونجٖ
میڈٖی عید دا اسجدؔ چندر ہئیں توں میڈٖی عید نہ رول نظر آ ونجٖ
آصف سرمدؔ .......گُلنْ ہٹی
ایویں اوکھا تھی منہ پھیر نہ توں ساڈٖے نال اَلا اساں ویسوں پئے
ساکوں سِک ھے تیڈٖے ڈٖیکھنْ دی دیدار کر ااساں ویسوں پئے
توں مالک اپنْی مرضی دا جئیں نال نبھا اساں ویسوں پئے
تیڈٖے دَر تے سرمدؔ لنگھ آئے ہئیں کر خیر عطا اساں ویسوں پئے
اساں تیڈٖی خاطر جگٖ چھوڑئیے توں غیر دے نال نبھایو کیوں
جے ونجٖنْا ہا تئیں انج تھی کے دِل کوڑ دیاں قسماں چایو کیوں
جڈٖاں تھی گٖے ہاسے ہک بٖے دے ونجٖ غیر دی سیجھ سجایو کیوں
کوئی جُرم ڈٖسیں ہا سرمد کوں ایویں رَت دے نِیر روایو کیوں
عدیلؔ بخاری(احمد پور شرقیہ)
تُوں بٖول جو ہئی بٖولنْا وے ڈھولنْا
کہیں کوڑ سچ نئیں تولنْا وے ڈھولنْا
ماری بٖیٹھیں دِل دا جیڑھا دروازہ تُوں
ایکوں وَلا ھِ کھولنْا وے ڈھولنْا
کیں نے لُٹے، کیویں لُٹے،کتھ کتھ لُٹے
اے راز ھِ نئیں پھُولنْا وے ڈھولنْا
چنگا ھِ تیڈٖے پیاروچ میں رُل ونجٖاں
میکوں کہیں نئیں گولنْا وے ڈھولنْا
تُوں رُس گٖیوں تاں مرویساں اے جان گھن
میکوں نہ چھوڑیں ڈھولنْا وے ڈھولنْا
تعریف تیڈٖے حُسن دی بئی کیا کراں
ھِ چندر تیڈٖا اولنْا وے ڈھولنْا
ٹُرتاں پیا ھِ پیار وچ تیڈٖے عدیلؔ
ایکوں وی تُوں ھئی رولنْا وے ڈھولنْا
عمران اسد	(فیروزہ)
نظم پتہ نی موسیٰ
تجلی ڈٖٹھیں وی
ہوش وچ
کیویں آگٖیا ہا
اساں جڈٖوں دا
ڈٖٹھے سجٖنْ کوں
اساکوں اوں ڈٖینھ دا
(	نادر لاشاری........مٹھڑا بنگلہ	)
تیڈٖا رُخ انور تسکین ساڈٖی پا پیار تیڈٖے نے اَندھ چھوڑئیے
توں نظریوں بھُل اوقات گٖئی تیڈٖے پیریں اپنْا پندھ چھوڑئیے
تیڈٖے پیر کوں چُمدے پئے ہاسے کائنات نے نادرؔ مندھ چھوڑئیے
مَن مُندریا مُندریں وِسر گٖیاں اساں پیار دی چھاپ کوں وِسرے
اوندے بغض دا قد نہ ناپ سگٖیے بنْ بھولے ناپ کوں وِسرے
کھِل بُھل گٖئی مینگھ ملہار مُٹھی روح سوچ اَلاپ کوں وِسرے
اساں وِسرے نادرؔ مقصد کوں اساں اپنْے آپ کوں وِسرے
؂
آئے مونجھ دے مُلک اچ خواب جتی نئیں تھئی پوری تعبیر احٖ تک
روح تھی گٖئے وحشت رانجھے دی تیکوں جٖانْیم اپنْی ہیر احٖ تک
میڈٖی قسمت وچ نئیں قائم رہی تیڈٖے والیں دی زنجیر احٖ تک
گٖل نادر پیار دا چولا ہا جیندی ڈھہہ گٖئی ہک ہک لیر احٖ تک
(	زوار راہب........لیاقت پور	)
تیڈٖا ازلوں چن دیوانہ ہم احٖ تھک تھک تے اظہار کیتے
تیڈٖی گاٖلھ پسند تیڈٖی چال پسند ہر لفظ اچ سئیں اقرار کیتے
جو تئیں آکھیے میں او کیتے تیڈٖی گاٖلھ اُتے اعتبار کیتے
جیویں دِل آکھی کر راہب ؔ توں ھے جُرم ایہو میں پیار کیتے
اساں پننْے محض فقیر ہیسے تیڈٖی یاد دا کاسہ چئی پھردوں
کہیں خیر نی پئی کشکول دیوچ ہر در کوں سئیں کھڑکائی پھردوں
نہیں دِل لگٖدا ایں دُنیا تے تیڈٖی مونجھ کوں گٖل اچ پئی پھردوں
توں کتھ ہئیں راہبؔ ڈٖیکھ تاں سہی تیڈٖی آس دا بٖوٹا لئی پھردوں
سچ سچ ھے سچ میں آکھ ڈٖیساں بھانویں سٹ دیرے کُٹوا چھوڑے
نہ ڈٖرساں کہیں سردار کنوں بھانویں لتاں بٖاہیں بھَنوا چھوڑے
حق سچ دی گاٖلھ تے لڑ ویساں توڑیں سڈٖ مجرم ڈھکوا چھوڑے
نہ ڈٖرساں راہبؔ سچ کولہوں بھانویں سُولی تے ٹنگوا چھوڑے
کلام اکرم غریب آبادی
روزی اساڈٖی ساکوں ساڈٖا خدا پیا ڈٖیندے
جو وی نصیب ھے ساڈٖا آپے پُجٖا چُھڑیندے
شاہدہ رحمٰن
= شاہدہ رحمٰن =
اصل ناں:
شاہدہ رحمن مغل۔۔
پیوداناں:
سیٹھ محمد عبیدالرحمن۔
جمن دی تریخ:
باوہیہ ستمبر ۸۵۹۱ء۔
تعلیم:
ایف۔ اے۔
ادب دی صنف:
افسانہ۔
پتہ:
معرفت نواب اعظم خاں جلوانہ ہاؤس۔ محلہ توباں۔ بہاولپور۔
MubasherKaleem (talk) 12:20, 20 June 2019 (UTC)
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
او پالنْ ہار ساڈٖا اساں پیدوار اوندی
فجر وی اوہو ڈٖیندے شامی ولا چا ڈٖیندے
جو وی خدا توں منگٖے بھانویں کُئی جیڑھے ویلے
جو کُجھ ھے جیڑھا منگدا اینکوں عطا کریندے
بھانویں کُئی پیا آوے مسلم یا غیر مسلم
روزی ھے ڈٖیندا سب کوں سب تے کرم کریندے
اکرم ؔ خدا تاں میڈٖا شہ رگٖ توں وی قریب اے
کعبہ مندر مسیتاں ہر شخص کیوں گٖولیندے
سُنْدا نئیں کُئی میڈٖی گاٖل
خالی وَلدا ں شاہ دے دَر توں
لارا لا کے ڈٖیندن ٹال
کپڑے میڈٖے لیر کتیراں
وانگ فقیراں میڈٖا حال
حاکم ساڈٖے چور تے ڈٖاکو
لُٹ کے کھاندن ساڈٖا مال
پیر کبیر ؒ تحصیل ھے اکرمؔ
ضلع میڈٖا خانیوال
محمد اجمل خان عباسی
(بہاول پور)
سُکھے ہاسے کل دی گاٖلھ اے
ڈُٖکھے ناسے کل دی گاٖلھ اے
توں ٹُر گٖئیں تاں خوشیاں ٹُر گٖن
آسے پاسے کل دی گاٖلھ اے
ہاسے خاصے کل دی گاٖلھ اے
رنگ پور دی ہر گٖلی دیوچ
چاتم کاسے کل دی گاٖلھ اے