cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
طالب لغاری
طالب لغاری پاکستان دے صوبے سندھ دے سندھی زبان تے سرائیکی زبان دے وڈے شاعر ہن۔ انہں کوں شاعر حمل فقیر ثانی دا لقب ملیا ہے۔ انہں دی بہوں کتاباں شائع تھئی ہن۔
جم پل
طالب لغاری ١٢ نومبر ١٩٢٨ء کوں سندھ دے ضلع دادو، تحصیل جوہی دے کاچھو دے صحرائی علاقے دے تاریخی شہر حاجی خان وچ جمئے ہن۔ انہں دا اصل ناں محمد علی ولد امام علی لغاری ہا۔ طالب انہں دا تخلص ہا۔ طالب کل وقتی شاعر ہا، اے نفیس تے عاشقانہ مزاج رکھدے ہن۔
تعلیم تے خدمتاں
طالب١٩۴٠ء وچ پرائمری تے ١٩۴٣ء وچ سندھی فائنل دا امتحان پاس کیتا۔ پہلوں انہں کلام پاک دے حفظ دا سبق اللہ بچایو کنگرانی کئوں حاصل کیتا جو اریگیشن کھاتے چ داروغہ ہا۔ طالب لغاری انہں کوں آخری دم تائیں استاد تسلیم کریندے ہن۔ ابتدا وچ درزی (ٹیلر ماسٹر) ہن۔ بعد وچ داروغہ اللہ بچایو کنگرانی دے مدد نال اریگیشن کھاتے چ مقدم (بیلدار) مقرر تھئے۔ تے اوں کوں پچھے او ١٩۵١ چ پرائمری استاد مقرر تھئے تے ١٩٨٨ء وچ ریٹائر تھئے۔ ١٩٦۵ء وچ انہں شاعری دی ابتدا کیتی۔ انہں دی کافی کاچھے یار ول آ لہے بیقراری سندھ وچ بہوں مقبول ہے۔ انہں دی شاعری ریڈیو پاکستان حیدرآباد توں نشر تھیندی رہندی ہے۔ انہں دی شاعری دی لاتعداد کتاباں شائع تھئی ہن جنہں وچ دانہوں درد فراق جوں تے مرک تساڈی لڑک اساڈے بہوں مقبول ہن۔
==وفات= = طالب لغاری وڈی عمر وچ ٢٣ آگست ٢٠١۵ء کوں وفات پا گئے۔
مونالی ٹھاکر
thumb|مونالی ٹھاکر دی ٢٠١٤ء دے ہِک ایوارڈ دی تقریب وِچ تصویر
مونالی ٹھاکر (اردو: مونالی ٹھاکر) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ:3 نومبر 1985ء) بھارتی ڳائیکہ اتے اداکارہ ہِن۔ اوہ ہِک قومی فلم اعزازات، فلم فیئر اعزازات اتے ٻہوں سارے ایوارڈز حاصل کر چکی ہِن۔ ٹھاکر نے فلم دم لگا کے حیشا (2015ء) دے ڳاݨے "موہ مو کی دھاگے" کِیتے قومی فلم اعزاز برائے بہترین پس پردہ ڳائیکہ اتے فلم لوٹیرا "(2013ء) دے ڳاݨے "سنور لوں " کِیتے فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ ڳائیکہ جتیا ہئی۔ اوہ زی ٹی وی دے سارے گا ما پا لیل چیمپینز 2014ء وِچ جج ہئی۔ اوہ مسلسل ݙو سیزن تئیں کلرز ٹی وی دے رائزنگ اسٹار وِچ وِچ وی جج ہئی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:کلکتہ دی ڳائیکاں ونکی:بھارتی فلمی اداکار ونکی:بھارتی اداکارائیں ونکی:بھارتی اداکارہ ونکی:ہندی ٹیلی ویژن دی اداکارائیں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما
نسوانیت
نسوانی خاصیّتاں
اُون٘ویں تاں نسوانی ہووݨ ہِک حیاتیاتی اَتے جنس اُتّے مبنی خاصیّت ہِے۔ اِیہ کئی جنسی اَتے سماجی عوامل دے نال شخصی خصائل اُتے وی مبنی ہون٘دا ہِے۔ تاہم کُجھ خاصیّتاں روائتی طور تے تِرِیمتاں نال منسوب کِیتیاں ڳئیاں ہِن جیڑھیاں کُجھ اِین٘ویں ہِن:
حوالہ جات
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:نسائی تحریکاں اَتے وِچار ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت ونکی:زنانیت ونکی:زنان پُݨاں
صدیاں دا شاعر
صدیاں دا شاعر
جݙاں دی اے کائنات وجود وچ آئی ہے کائنات دے پہلے انسان کنوں گھن کے کائنات دے آخری انسان تئیں رساوݨ تے مناوݨ رسݨ تے منیجݨ دا سلسلہ چلسی پیا
کیوں جو رب محبوب  ہے کݙاہیں رس پوندے کݙاہیں منیج پوندے
انسان عاشق ہے آپ رسدے تے آپ منیدے ودا جو ایکوں مناوݨ آلہ کوئی کئنی محبوب ہمیشہ ناز  منوا جاݨدے کݙاہیں آپ کوں سجدے کرا کے خوش تھیندے کݙاہیں آرے ݙوا کے خوش تھیندے
انسان او مخلوق ہے جیرھی خدا دے کم وچ کݙاہیں کوئی مداخلت نئی کریندے البتہ اوندے فیصلیں تے شکر ضرور کریندی ہے
جئیں ویلے اوں خود نئی ساکوں آپ شریک بݨایا
خدا کلہا راہوݨ تاں  خود نہ چاہندا ہا اوں کن آکھ تے دھرتی بݨائی ول فرشتے کنوں مٹی پٹوائی تے ول اوں اپݨے ہتھیں ہک گݙا بݨایا ول  اوں گݙے دے سینے تے کھبے پاسو ہک نماݨی جئیں شئے بݨائی اوندا ناں رکھیا دل  ول اوں دل دے قریب تھوڑی جئیں مٹی پٹ  کے اوں ہک گݙی بݨائی
ول او گݙے تے گݙی وچ روح پاتی
تے گݙے دا ناں رکھیا آدم تے گݙی دا ناں رکھیا حوا ول انہیں کوں جنت وچ آن بلہایا بس ہک داݨے دی غلطی کوں سزا آکھ کے دائمی زندگی دا لالچ  ݙے کے گݙی تے حاکمیت دا حرص ݙے کے دیس نکالی ݙتی تے دینا تے بھیج ݙتا گیا
ول او آدم حاکمیت دے حرص  وچ ایں اندھا تھیا نہ اوں  پکھیں کوں  بخشس نہ مچھیں کوں بخشے  نہ دریائیں کوں
بخشے نہ ندیں کوں بخشے نہ پہاڑیں کوں بخشے نہ سحرا کوں بخشے نہ شہریں کوں ایں آدم  پوری دنیا   تسخیر کر گھدی حاکمیت دے حرص  نے آدم کوں   آدم  دا جانی دشمن بݨا کھڑائے
بھرا بھرا دے سامݨے آگئے درندگی تے دربدری دی کتھائیں مثال نئی ملدی
علل اعلان رب ہوݨ دا دعوے دار بݨ بیٹھا وت لوک اپݨے اصلی رب دے اݨ سونہے تھیندے گئے وت رب کلہا تھیندا گیا پچھیں رب نے آدم نال رشتہ بہال رکھݨ سانگے دنیا تے کجھ پیغمبر تے کجھ پیمبر
پیغمبریں کوں صحیفے تے نور ݙے کے بھیجا تے پیمبریں کوں شاعری تے تریمت دی روح ݙے کے بھیجا
ول تریمت تریمت دے ݙکھ کوں سمجھا
او ہر سینگی توں پچھدی ہئی وڈھ ویچ سہیلی کیا گھنسیں
تیݙے شئے داݨے چوکھے تھن پڑ چوکھا میلی کیا گھنسیں
میݙی وڈھ دیا ونگاں تھی پوسن ؟ توں بھیݨ البیلی کیا گھنسیں
او آصف پچھدیں بݨ گئی ہے خود آپ پہلی کیا گھنسیں
پچھیں تریمت مرد دی حاکمیت دا انکار جبر تے ظلم ظلہل دے سامݨے مزاحمت دی دیوار بݨ کے کھڑ گئی اپݨاں حق منگڑ لگ گئی
میں اکثر ایں گال اتے حیران تھیندا ہاں
جئیں ویلے کوئی بے اولاد دعا منگویندے
کہیں مرشد یا ملاں کولوں
داعی وچ دعا دے اکثر
کیوں اولاد نرینہ منگدے
کیا دھیریں
اولاد دے زمرے وچ نئی امدیاں
امدئین تاں
کیوں ساکوں وارے نئی کھمدیاں
ایویں ہی جاوید آصف دی شاعری وچ ہک نماݨاں پن تے مونجھ قول وعدے ہجر ملاپ شانداں
نکھڑے دا ݙکھ لگدے ساݙے نال ہک سیاݨی سوڈھی تریمت دی روح الویندی پئی ہے
نال محبتیں میں بھرجائی کوں بھیݨ کریساں
اوپری دھی کوں گھر دی سئیݨ کریساں
میں نہ کہیں وزبر کوں حق آکھݨ توں چکساں
میں ہر پتھر دل کوں ہک ݙنہہ میݨ کریساں
پڑھ بسم اللہ پیار تیݙے دا کھیر جویساں
ساہ اپݨے کوں اوندی یار سبیݨ کریساں
کائنات دی ساری مخلوق تاں بھورہ بھورہ موت دو سفر کریندی پئی ہے
آصف جاوید دی شاعری پڑھ کے لگدے جو اے شخص مسلسل زندگی دو سفر کریندا پئے
میں ابے دا پیار بھرانویں نال ہے ونݙ ورتایا
یوسف ہوندیں خود کوں کوجھا کملا راہوݨ ݙتے
وستی دے ݙوجھگے وی ہن آصف ہک ہک تھیندے
تہوں میں نور بشر دا جھیڑا ٹھپیا راہوݨ ݙتے
او کیرھا موضوع ہے جیرھے تیں جاوید آصف نہ بولیا ہووے
باند بھانویں ہے رسمیں ریتیں وچ
تیݙی باندی اے توں نوھی آندا
اوکوں آکھیں نراض نہ تھیوے
آکھ باہندی اے توں نوھی آندا
ہک شکوہ ہمیشہ ایندے تھوݙیں تے رہ گئے
ہک ݙکھ جیرھا شاید صدیاں پیچھا نہ چھوڑیسی
وس کیتے ہن لوکیں جتناں مارݨ دے
پکھی ودھدے ٹالھیاں ودھدیاں ویندیاں ہن
میݙے شہر مسیتاں ودھدیاں ویندیاں ہن
جاوید آصف دے کتاب جنج کچاوے چڑھی تے ضخیم کتاب لکھی ونج سگدے وقت دی کمی دی وجہ کنوں میں اتنا آکھساں اللہ پاک جاوید آصف دے قلم کوں سوبھاں بخشے آمین
فیاض قاسی شاہ صدردین
ناظر مہروی
ناظر مہروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
غزل:-
کُھلیاں رہ ڳیاں باہیں میݙیاں کُھلے رہ ڳئے نین؛
.توں نئیں آیا ول ول تیݙے یاداں آندے رہئین؛
.پتھر وستی پتھر لوک ہن کوئ نی سݨدا ویݨ؛
.تیݙے شہر دے لوک وی سانول بالکل تیݙے جھئین؛
.تھل جل پھولیم جھاہ جھاہ ڳولیم کن چروا تھئ جوڳݨ؛
.تیݙی تھیوݨ کیتے بھاء دے دریا ٹھلݨے پئین؛
.سڑدی سڑ ڳئ ارتھی میݙی دکھدا رہ ڳیا دھوں؛
.مونڈھا لا کے آݨن والے پتے کن تے ڳئین؛
.بندےبندےکھاندے ویندن بندے پیندن خون؛
.ایویں لڳدے دھرتی اُتے آدم خور آ ڳئین؛؛؛؛
"-ناظرمہروی-"
غزل
انڳلیں اندر پُہرہ
ٹُردا ویندے
تلی اُتے قصہ ٹُردا
ویندے
دریا اندر مچھی
تردی پئ اے
مچھی اندر دریا
پیر ہن رستے اُتے
ٹُردے آندن
پیریں تلے رستہ
اکھیں رتی بھاہ
دے وانگوں بلدن
تُوں تاں عینک لا
ڳݙی وچ بیٹھاایں
تیݙے تلے پیسہ
سانوری
سوم دیوتا
جھاتیاں
پیندے تیکوں
ݙیکھݨ کیتے
تارے
تیݙی
چُنری اُتے لہندے
آندن
سانوری سانوری
رات دے کیتے
ݙینہ وانگوں
ہے تیݙا
اُتم روشنی
تُوں ہیں رات دی
راݨی
تیݙی خُوشبو
ڳلی ڳلی
کُوچے کُچے
جیوݨ
تیݙے نیناں والی
نیں
دے اندر واہندا
رنگ پور
سرائیکی وسیب دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔ سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔
مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
ناظر مہروی
غزل
تار
اندھارا
رنگ پور
رنگ پور دا لوک اَدب
رنگ پور، ضلع مظفر گڑھ دا ہِک تاریخی قصبہ ہِے۔ اِیہ قصبہ، ضلع جھنگ دِی سرحد اُتے ہِے۔ تے اِینکوں رنگ پور کھیڑیاں والا وِی آکھیا ویندے۔ اِیہ قصبہ ہیر رانجھا دی داستان دِی وجہ کنوں مشہور ہِے۔ اِیہ قصبہ مُغل دور وِچ آباد تھیا ہَئی۔ شعر و اَدب دے حوالے نال خلیق ملتانی اِتھوں دِی سُنڄاݨ رکھدن۔ اُنہاں دا اَصل ناں بہاول بخش ہِے تے اُو رنگ پور وِچ 1912ء توں پیدا تھئے تے 1982ء وِچ وفات پا ڳئے۔ چچلاندے پَھٹ (نظم)، تصویر ملتان (نظم)، گلدستہ سرائیکی (نظم)، گنجینۂ وظائف (مرثیے)، اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔ ساحر رنگ پوری دا تعلق وِی اِیں شہر نال ہِے۔
ناظر مہروی
غزل
جیرا مُکݨ وچ
رنگ پور
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
ناظر مہروی
غزل
تیݙے ہووݨ
اڳوں
_____اپݨاں
ہووݨ
ہار
ڳیا ہے؛
ناظر مہروی
ملک سونا خان بےوس
ملک سونا خان بےوس دا تعلق بھکر نال ہے- ہِک زمیدار خاندان توں تعلق رکھدے ہِن- ٢٤ نومبر، ١٩٤٤ء کُوں بھکر دے علاقے دُلّےوالا وچ ڄَمے ہَن-  زات انہاں دی "راں" ہے تے انہاں دے ٻاٻا دی دُلَّے والا وچ پَنسار دی دُکان ہائی- سونا خان بےوس، سرائیکی زبان دے ہِک وَݙے شاعر ہِن- سرائیکی ݙوہڑا، ١٩٥٣ء تُوں ای آکھݨ شروع تھی ڳے ہَن- انہاں دی شاعری ٻہوں تَاں ݙُکھی ہے- بےوس دا تخلص ݙسیندے جو اُنہیں دی زندگی وچ ݙُکھ تے تکلیفاں ڈھیر ہَن- اُنہاں دا کلام ٻہوں سرائیکی فنکاراں ڳاۓ پر عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دا ڳایا ہویا کلام سَب کنوں ڈھیر مشہور تھئے-
سونا خان بےوس دے ویلے دے ٻئے شاعر
ملک سونا خان ݙسیندن، جݙاں او تریجھی جماعت وچوں چوتھی وچ ڳین، اوں ویلے او شاعری وچ وڑ ڳے ہَن اتے ہُوں وقت دے وݙے شاعراں دے شعر یاد کریندے ہَن- سونا خان آہدِن جو انہاں کوں ہمیشہ ݙُکھی ݙوھڑے اتے شعر یاد تھئن- سونا خان بےوس دے مطابق اُنہیں دے ویلے دے وݙے شاعر ہَن:
چراغ ملاہی
عظیم کھوئیاں آلا (ݙیرہ اسمٰعیل خان)
محمد شریف جھمَٹ (دلے والا، بھکر)
محمد بخش لنگاہ (دلے والا،بھکر)
مُصَورِ غم
ملک سونا خان اَٹھویں تائیں تعلیم گھدی تے وت تھل دی تتڑی ریت وچ، ٻکریاں چراوݨ شروع کر ݙِتونے- ایندی وجہ اے ہئی جو، سونا خان کُوں پَڑھَݨ وِچ دلچسپی کینا ہئی- اُنہیں دے ما پیُو دی ٻہوں خواہش ہئی جو او پڑھِن، لیکن اے نہ تھی سڳا-  ١٩٥٦ء وچ مڈل کرݨ توں بعد، سونا خان دے پیُو انہاں کوں سزا ݙِتی، جیندی وجہ کول انہاں کوں  اڄڑ چراوݨ پے ڳیا- اوں وقت ای بےوس پہلا ݙوہڑا آکھیا، جیہرا ایویں ہے:
کر ظلم دی بارش پیار اُتے، ڳیا ظالم خود گھبرا اے
ہر واری اڳے سر خم رکھیَم کیتی پوری اُس منشاء اے
ہئی آخری حسرت، آواز آئی سُݨ دِلبر بےپرواہ اے
توڑے ہُݨ تاں آکے ڳل چا لا، بےوس دا آخری ساہ ہے
مریم جناح
مریم جناح اسلام قبول کرݨ توں پہلے رتن بائی پٹیٹ قائد اعظم دی ڈوجھی زال ہئی۔جہری شادی توں پہلے اپنا مزہب چھوڑ کیں مسلمان تھئی ہئی۔اوندا اسلامی ناں مریم رکھیا ڳیا۔
ملک سونا خان بےوس
مُصَورِ غم
سونا خان آپݨا تخلص بےوس ١٩٥٣ء وچ رکھ گھدا- سونا خان چوتھی جماعت توں ناں دے نال بےوس لکھدے ہَن-
ݙو سال دے بعد وت انہاں دی ما دے آکھݨ تے، اَٻے انہاں کُوں واپس سݙا گِھدا- پَڑھَݨ وِچ ولا دِل نا لڳ سڳونے، ١٩٥٨ء وِچ، سونا خان زِمی دارا شروع کر ݙِتا- اݙا نُصرت، دُلے والا تے انہاں دا کُھوہ ہائی، جیہرا جو انہیں دے پیُو بے وس دے مامے، دے حوالے کیتا ہائی- اݙا نُصرت آلا کُھوہ، سونا خان بےوس دے پڑݙاݙے نُصرت خان راں دی ملکیت ہئی اتے اوندے وچوں چوتھا حصہ سونا خان بےوس دے پیُو دا ہئی- اݙا نُصرت دا ناں وی نصرت راں دے ناں دی وجہ کول رکھا ڳے-  اوں کُھوہ تے، بےوس واہی کریندے ہَن اتے انہیں دے نال انہاں دے ماما قادر بخش وی ہوندے ہَن- کُھوہ ݙین٘ہ رات چلدا ہئی اور سونا خان ڳادھی تے ٻہہ کے ڈھولے ماہیئے ڳاندے ہَن- سونا خان آہدن جو اکثر ڳاندے ہوئے او ڳادھی توں ڈھے پوندے ہَن، جو نِندر آ ویندی ہانے- سونا خان ٻہوں، "بےدرد ڈھولا ایویں نئیں کریندا، ݙُکھیاں کُوں پُنݨاں، ڳل چا لویندا" ڳاندے ہَن- اے ہِک لوک ڳاوݨ ہا-
ظفر شاہ ظفر
١٩٦٠ء وچ سونا خان زمی دارا چھوڑ تے، دُلے آلا وچ ہِک ہوٹل بݨا گھدا، ایں وقت حکومت دی بس سروس شروع تھئی ہئی- سونا خان ݙسیندن، جو ہُوں ویلے چاہ دا پیالہ ݙو آناں دا ہوندا ہئی- سونا خان بےوس، سوچا جو واہی اوکھی ہے، تے پیٹ پالݨ کیتے کُجھ کرݨا پوسی- ایں وجہ کول اُنہاں ہِک نکڑی جئیں چھپری ہیٹھ ہوٹُل چا پایا- سونا خان پہلے ݙین٘ہ رات اُتھائیں راہݨ شروع کر ݙِتا- وت ما دے آکھݨ تے او گھر آ وڑدے ہَن تے ݙین٘ہ تے ہوٹُل چلیندے ہَن- ہِک ݙین٘ہ ایویں تھیا جو اُنہیں دے سنگتی غُلام قاسم میاݨہ، جیہرا دُلےآلے وچ پٹواری ہئی، انہاں کوں ݙسایا جو انہاں کوں ظفر شاہ ظفر صیہب دی شاگردی کرݨی چاہیدی ہے- دریا خان دے علاقے، ٻیْٹھ ٻوگھا توں ظفر شاہ ظفر دا تعلق ہئی- غُلام قاسم میاݨہ تے سونا خان بےوس ݙوھیں دریا خان ڳے، اتے ہِک چھپری آلے ہوٹُل وچ، ظفر شاہ ٻیْٹھے ہَن-  شاہ صیہب، ٻہوں سادہ مِزاج دے ہَن اتے ٻُڈھڑے ہَن-  سونا خان انہاں کنوں پتہ گھن گھدا اتے ولا بعد اچ خط لکھدے ریہے- وت ہُوں سال ای (١٩٦١ء) وچ ظفر شاہ سونا خان کول تشریف گھن آئے تے انہاں کوں قافیہ، ردیف تے ٻہر دا ݙسونے- ایندے کولوں پہلے سونا خان کُوں پتہ کینا ہا لیکن وت وی ہم وزن مصرعے لکھدے ہَن- ظفر شاہ کوں جݙاں پتہ لڳا جو سونا خان استاد دے بغیر شاعری کریندن، تاں او ٻہوں حیراݨ تھئے، کیوں جو شاعری دا وزن اُکا پورا ہئی-
١٩٧٢ء دا مشاعرہ
سنگتیاں دے آکھݨ تے سونا خان بےوس، ظفر شاہ ظفر کوں سالانہ مشاعرے تے سݙا- ہُوں ویلے ہک رسالہ نکلدا ہائی، سرائیکی ادب ملتان، جیندے مُدیر حیدر بلوچ صیہب ہَن- سرائیکی ادب ملتان دے ہِک نامہ نگار ہَن، روشن ضمیر، واں بھچراں توں انہاں دا تعلق ہئی، او میانوالی دی نمائندگی کریندے ہَن- روشن ضمیر، ملک سونا خان بےوس دا انٹرویو گھدا اتے پچھیونے جو، تساݙا اُستاد کون ہے؟ ملک صیہب ݙسا جو میݙے استاد، ظفر شاہ ظفر صیہب ہِن- وت ظفر شاہ ظفر، ١٩٧٢ء وچ ای رسالہ چا کے سونا خان بےوس کول آ وڑے، اتے اکھیونے، جو تُوں میݙے نال زیاستی کیتی ہے، تیکوں شاعری تاں بغیر استاد دے امدی ہئی، وت تیْں انٹرویو وچ اے کیوں آکھے جو میں تیݙا استاد ہاں؟ بےوس جواب ݙِتا جو، حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ دا فرمان ہے، جیہرا ساکوں ہک لفظ وی ݙساوے، تاں او ساݙا استاد تھیندے-
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی نال ملاقات
١٩٦٣ء وچ ہک واری اِن٘ڄے تھیا، جو ملک سونا خان، میانوالی ڳے ودے ہَن، اتے ہُوں ویلے انہاں واپس بھکر ولݨا ہائی- اے ہُوں وقت دی ڳال ہے، جݙاں بھکر، میانوالی دی تحصیل تھیندی ہائی- ہُوں ویلے میانوالی تُوں ملتان، حکومت ݙو بساں چلایاں ہَن، تے مسئلہ اے ہائی جو نِکڑے روٹ آلی سواری کُوں بس آلے ٻلہیندے کونا ہَن- سرگودھا ڈویژن دا ٹرانسپورٹ انچارج، دورے تے ہائی- جݙاں سونا خان کُوں پتہ لڳا تاں وت او افسر کیتے چاہ گھن تے آئے- افسر کوں چاہ ݙِتونے، تاں افسر انہاں تے سوال کیتا جو توں میݙے کَݨ چاہ کیوں گھن تے آئیں؟ سونا خان آکھیا، جو سئیں بس آلے ساکوں دُلّے آلے توڑیں ٻلہیندے نئیں، توڑیں ساکوں چھت تے ای ٻلہیْن لیکن گھر لازمی کھڑِن، تساں انہاں کوں آکھو، نہ تے میکوں اتھائیں راہوݨا پوسی، اتے وݙلے گھر ولݨا پوسی- افسر صیہب سونا خان دی ڳال سُݨ تے فوراً اݙا مینیجر کوں آکھا جو وَن٘ڄ میݙی موٹر وچوں چھور کیتے پاس گھن آ- ولا بےوس کولوں ناں پچھیونے تے ٹکٹ تے لکھونے چا، ایں طریقے بےوس کوں ملتان تائیں فری ٹکٹ مِل ڳیا- بےوس، بنداں کنوں افسر صیہب دا نا پتہ پُچھا تاں انہاں ݙسایا جو افسر دا ناں احمد خان نیازی ہے اتے میانوالی، عیسیٰ خیل دا راہݨ آلے- سونا خان ہِک ݙین٘ہ وت اُچیْچ کر تے، پتہ پچھدے پچھاندے احمد خان نیازی دے گھر، انہاں دا شُکریہ ادا کرَݨ، عیسیٰ خیل لڳے ڳے- اتھاں انہیں دی ملاقات، پہلی وار عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نال تھئی- وت سونا خان نے عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دے والد احمد خان نیازی نال ملاقات کیتی تے حال حوال گِھدونے- ݙسونے جو میں تہاݙا شکریہ ادا کرَݨ آیا ہَم- وت احمد خان نیازی، بےوس کولوں بھکر، لڳے ڳے اتے عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی، وی نال ہَن- بےوس تے احمد خان نیازی، ٹِباں تے پیدل ڳے، پَن٘ڄ سَت تِتراں دا شکار کِتونے، ہِک سہیَّڑ نپونے اتے واپس وَل آئے- عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی،  سونا خان دے نِکڑے بھرا نال گھر ای رہے تے رسالے پڑھداں پڑھداں، بےوس دی شاعری آلے رجسٹر انہاں ݙیکھ گھدے- وت پہلی وار، ١٩٧٢ء وچ بےوس دا کلام کراچی ون٘ڄ تے ریکارڈ کرایا ہانے- اوندے بعد، عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی بےوس دا ٻہوں کلام ڳائے-
مشہور ڳاوݨ
ملک سونا خان بےوس دے اُوویں تاں ڳاوݨ یکے مشہور ہِن لیکن ہِک عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دے ڳاۓ ڳاوݨ، تُوں ملک صیہب دی سُن٘ڄاݨ بݨ ڳئی ہے:
میکوں آپݨی لُٹی زندگی دا نئیں ارمان چن ڈھولا
تھل نال محبت
ملک سونا خان بےوس تھل دے واسی ہووݨ تے ڈِھڳ ماݨ کریندن اتے ایں ڳال کوں شعراں وچ کُجھ ایویں آہدن:
میں آپ تھلوچی، میݙا ڈھول تھلوچی میݙے کیتے فخر کمال اے
میݙے جدِ امجد دا مسکن ہے میݙی نسبت تھل دے نال اے
ہے ورثہ پیار محبت دا، ایں دا ہر وَسدا لج پال اے
تہذیب ہے بےوس مشرق دی، ودے ݙیندن لوک مثال اے
کشمیر نال محبت
کشمیر دی تحریکِ آزادی کیتے بےوس، آپݨے خیالیں دا اظہار، کُجھ ایویں کیتے:
میݙی ہر بھیݨ ما دے خواب دی تعبیر جنت ہے
اے سوہݨے ٻاغ تے چشمے میکوں زندگی توں پیارے ہِن
کیݙے سوہݨے ڳلستاں ہِن، کیݙے سوہݨے نظارے ہِن
میݙی کشمیر دا ہر ہِک مُجاہد سُرخرو تھیسی
ملک سلیم
ملک سلیم مندھیرا دا تعلق شجاع آباد ضلع ملتان نال اے۔ سیاسی وابستگی پاکستان پیپلز پارٹی نال اے تے جماعت دے متحرک کارکنان اچ شمار تھیندے۔
ملک سونا خان بےوس
کشمیر نال محبت
اے دُنیا ݙیکھسی سورج آزادی دا طلوع تھیسی
میݙے جذبے مقدس ہِن، میݙی تقدیر جنت ہے
میݙے کشمیر دے دُشمݨ سدا تھیسن ناکام پئے
اے غاسب ہِن ذلیل و خوار تھیسن صبح شام پئے
بےوس کشمیر دے حوصلے رب سائیں پسند کیتے
قیامت تک شہیداں دے ہس رُتبے بُلند کیتے
اِتھاں کشمیر جنت ہے، اُتھاں کشمیر جنت ہے
ݙوہڑے
اَکھیں اُتھ ونڄ لڳیاں، جینکوں ݙیکھݨ کیتے کئی ملک دے شاہ مجبُور ہَن
تے اساں فرشی فرش دے واسی ہاسے، او تخت نشیں مغرُور ہَن
اِݙے غُربت آہی، اُݙے تاج محل ہَن اِس ڳَل دے فرق ضرُور ہَن
تے کُجھ بے وس ساݙیاں غلطیاں ہَن، کُجھ سخت مِزاج حضُور ہَن
تکرارِ لفظی:
ایݙی ڳَل کوئی ناہی جیویں زورا زوری ڳَل پئے مسکین دے ڳَل ڳئی
ڳَل کر ٻیٹھاں، اِسے ڳَل توں ڳَل نِس لایا اِسے ڳَل توں وَدھدی ڳَل ڳئی
''
کوئی کُجھ آہدے، کوئی کُجھ آہدے، ڳَل ڳَل تے بݨدی ڳَل''
ڳَئی
شانِ امام حسین علیہ السلام
نواسۂِ حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی شان وچ ملک سونا خان بےوس لکھدن:
سلام یا حسین
تیݙی عظمت کوں سلام تیݙی صداقت کُوں سلام
تیݙی قربانی تے تیݙے نانے کُوں لکھ ناز ہن
تیݙی حقیقت کُوں سلام تیݙی محبت کُوں سلام
ناں یزیدیت دا تئیں محشر تک مٹا کے رکھ ݙِتے
تیݙی نمازِ حق تے ششدر ہِن ملائکہ عرش تے
تیݙی بصارت کُوں سلام تیݙی امامت کُوں سلام
تیݙی عبادت کُوں سلام تیݙی شجاعت کوں سلام
ابنِ علی تیݙے صبر دی بےوس ݙیوے کیہڑی مثال
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم، دی شان وچ نعتِ پاک
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم، دی شان وچ بےوس آہدے:
پیراں پیغمبراں دا سُلطان ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
ہر زی شعور روح دی جند جان ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
خیر الامیں ہے، سوہݨا سردارِ دو جہاں ہے
اللہ دا پاک نور ہے قرآن وچ عیاں ہے
قرآن تھوں وی افضل قرآن ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
عرشی تے فرشی سارے سلام پئے بِھڄیندن
صلی علیٰ دی تسبیح ݙین٘ہ رات پئے کریندن
رب ݙِتیاں وݙیاں شاناں زیشان ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
کیتئے پسند خدا خود سوہݨے دی ہر ہِک ادا کُوں
سچ پُچھدے ہو تاں رب دی پہچاݨ ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
بدبخت بدنصیباں سݨیا ݙوہیں جہانوں
صادق صفاء دلاں دا ایمان ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
سوہݨا بشر دے رُوپ اِچ تشریف نہ اَݨین٘دا
بےوس نہ بھیݨ ما دا کہیں کُوں سیاپ تھیندا
اُمَّت تے آخر آݨ لایا احسان ہے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم)
مدینۃ الاولیاء وِچ لوک فنِ خطاطی
ملتان جئیں قدیم دھرتی دی تاریخی عظمت دا ہِک اندازہ اِیں حوالے توں وی لایا ونج سگیندے۔ کتبِ سیر و تصوّف اِچ ملتان کوں ’’مدینۃ الاولیاء‘‘ آکھیا ڳے، یعنی اولیاواں دا شہر تاں کتاب ’’سحبۃ المرجان اِچ مولانا غلام علی آزاد بلگرامی نے صفحہ نمبر117طبع شدہ افضل المطابع دلی ۔ عربی‘‘ اِچ  لکھیا ہِے۔ ڄو ڄݙاں حضرت آدم علیہ السلام دی تخلیق دا ویلا آیا تاں فرشتیاں کُوں حکم تھیا ڄو زمین دے کئی جَئیں تُوں مٹی چا آئو۔ ملائکہ نے رب العلیٰ دے حکم پورا کیتا ڄیڑھی مٹی ملتان دے قلعے تُوں چائی گئی ہئی اُوندے نال حضرت آدم علیہ السلام دے پیر بݨائے گئے۔ اِنہاں ساریاں حوالیاں تُوں اندازہ تھیندا ہِے ڄو ملتان دا تاریخی حوالہ کتنا پراݨا اَتے ایندی شان کتنی وکھری ہِے۔
محمود بن سلیمان اشرفی ملتانی دی تحقیق دے مطابق کتاب تذکرۃ الجواہر جلد ݙو صفحہ نمر 117قلمی مخطوطہ ملکیہ حکیم اللہ بخش المعروف علامہ اَسد نظامی دے مطابق ایں خنگاہ اِچ ݙوجھا مزار ہک سعید نامی بزرگ دا ہِے۔ عوام الناس دی ناواقفیت دی وجہ نال ایں خنگاہ دے وِچ ڄہڑھے ݙو مزارات ہِن انہاں کوں مغلیہ خاندان دے شہزادیاں دِیاں، قبراں آدِھن، پر اے گاٖلھ تاریخی حقیقاں اَتے مشاہدیاں دے بر خلاف ہِے۔ اے خطاطی قدیم انداز اِچ ہِے۔ نستعلیق ایرانی دا رَنگ زیادہ نظر آندے۔ پراݨے وقتاں اِچ کلمہ شریف تُوں پہلے ’’افضل الذکر‘‘ لازمی لکھیا ویندا ہَا۔
حضرت شاہ یوسف گردیزؒ دی خنگاہ دی ہِک تصویر خطِ ثلث اَتے خطِ نستعلیق دی کطاطی۔ حضرت شاہ یوسف گردیز 481ہجری اِچ قصبہ گردیز (ڄہڑھا غزنی دا نیڑے دا علاقہ ہِے) اِچوں ملتان آئے ہَن۔ انہاں دے ݙاݙا مخدوم شاہ علی قصور بغداد توں ہجرت کر کے گردیز اِچ آریہے ہَن۔ آپ سیدنا امام حسینؓ دی اولاد اِچوں ہَن۔   ملتان اِچ اُوں زمانے دریائِ راوی ہِیں جاتے درگاہ دے ٻاہروں واہندا ہا اَتے آپ دا حجرہ دریا دے کنارے ہئی آپ تصرّفات ظاہری تے باطنی دے حامل ہَن۔ قطب زمانہ ہن۔ 81سال دی عمراِچ فوت تھئے آپ داروضہ بوہڑ دروازے دے اندروں ہِے ڄہڑھا پورا دا پورا کاشی کاری نقاشی اَتے خطاطی نال مُرصع ہِے۔ اسلامی فنِ تعمیر دا شاہکار ہِے۔ اے خنگاہ فنِ خطاطی دے اینجھیں سوہݨے کم نال مزیّن ہِے ڄہڑھا آپݨی مثال آپ ہِے۔ خنگاہ شریف دے اندر آلے دروازے تے خطِ ثلث اَتے نستعلیق دی لکھائی اَتے کاشی کاری دے روایتی کم توں مرصع ہک نادر تصویر۔ اے طرزِ تحریر نقاش صاحبان دا ہِے ڄہڑھے نقاشی اَتے خوشنویسی وی کریندے ہَن۔ اِنہاں اِچوں بعض دی تحریر روایتی خطاطی دے معیار تے پوری نہ اُتردی ہئی۔ پر خطاطی دے حسن و جمال دا مظہر ضرور ہئی۔   ۔
حضرت شیخ رکن الدین ابو الفتحؒ دی خنگاہ دے اندر مغرب آلے پاسے شاندار محراب ہِے۔ اُوندے اِنوں اُنوں چوٻی کم اِچ پراݨی عمارتی خطاطی دا ہِک عکس۔
آپ نے 16 رجب 735ہجری کو وفات پائے آپ دا مقبرہ مسلمان بادشاہ غیاث الدین بلبن تعمیر کرایا ہَا۔ خانقاہ تے خطاطی، نقاشی کاشی گری دا اینجھیاں سوہݨاں تے بے مثال کم تھیا ہوئے ڄہڑھا آپݨی نظیر آپ ہِے۔ برِ اعظم ایشیاء اِچ اے خنگاہ آپݨی قدامت اَتے جسامت دے لحاظ نال منفرد ہِے۔ خاص طور تے ایں خنگاہ دے اندرونی حصہ اِچ لکڑ تے کندہ کاری دے ذریعے روایتی طرز دی عمارتی خطاطی کیتی گئی ہِے۔ ڄہڑھی قطب مینار دی لکھائی دی طرز دی ہِے۔ ایں تصویر اِچ آیتہ الکرسی دا ہِک حصے دا عکس ݙکھایا ڳے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
مشتاق ملک
ملک مشتاق دا تعلق ضلع راجن پور نال اے۔ سرائیکی تحریک دے متحرک کارکن ہن۔
وسمل پنوار
صابر چشتی وسمل پنوار سرائیکی زبان دے ہک شاعر ہن۔
ملازمت
روزنامہ جنگ ملتان وچ ایڈیٹر ہن۔
وفات
٢٠ جون
نظم
جے سِک ہوندی چھڑا جیوݨ دی
اساں وانراں وانگوں جی گھندے
ہوندا مرݨا جے ہِک وار اتھاں
اساں وِس اپݨی کوں پی گھندے
جے پار گیا کوئی ول آندا
اساں نین وی اپݨے سی گھندے
جے دھمی آپ دھیان ہوندی
اساں ہر درگاہوں دِھی پِندے
ٻیا آدم توں ایں دم تائیں
جے ہووݨی اپݨے وَس ہوندی
اساں سِجھ دی واڳ وَلا گھِندے
اساں بھوئیں دی بَھا وِسما گِھندے
وِسمل پُنوار
اینویں سݨدے ہیں
اینویں سُݨدے ہیں کئی سال اڳیں
ایں راول راٹھ دی پنڈی وچ
جینویں سورج سُولی چڑھیا ہا‍
اینویں چندرمُکھی دھی بھٹو دی
اونہی سیت سڑیے ہوئے پنڈی وچ
کھاگولی جھوک لݙا ڳئی اے
اساں وسمل ناں ڳئے لوکاں دی
ہئی جڳ جیوݨ دی آس ہکا
او وی رُس ڳئی اے مُکلا ڳئی اے
وسمل پنوار
خاکہ: لکھت عبدالباسط بھٹی
صابر چشتی
(خاکہ)
صابر چشتی وݙا جوان ہا ، پر کیا کریجے ساݙا سماج اونکوں وݙا سمجھدے جیندے کول دھن ، دولت ، کار ، کوٹھی ، طاقت تے اختیار ہووے ۔
سوچ ، فکر تے دانش آلے بندے کوں لوک پاگل سمجھدن تے ایں حساب نال صابر چشتی ہک پاڳل ہا ۔ اُنویں وی اَساں جیندیں جی بندے دی قدر نسے کریندے ، عزت احترام نی ݙیندے تے مرن دے بعد آہدے ہئیں یار جوان واہ واہ ہا ۔
صابر چشتی نال ساݙی پہلی ملاقات بہاولپور میݙیکل کالج دے ݙاکٹر ہوسٹل اچ تھئی ۔ ایہ کوئی پندرھاں ویہہ سال پرانی ڳالھ اے ۔ میں جہانگیر مخلص تے خورشید بخاری اشو لال تے صابر چشتی دی سک اچ اُتھاں گیوسے ، کمرے اچ ݙاکٹر رؤف کلاسرہ ، اشولال ، صابر چشتی تے کجھ اَن جان نینگر موجود ہن ۔ دم مارو دم دا سلسلہ جاری ہا ، چرس دی خوشبو آکھو ، مہک آکھو یا بئی کوئی بلا سارے کمرے اچ رچی کھڑی ہئی ، ساݙا تاں چیتا رَل ڳیا ، نینگر مستی اچ مست ہن ۔ جان سنجان دے بعد ٻہہ ڳیوسے ، جگ جہان دیاں ڳالھیں تھیاں ، اشو لال ٻولیندا ریہا تے صابر کوئی ݙھیر ڳالھ نہ کیتی ۔
صابر دی جوانی اِنویں ہئی جیویں وسوں دے ہر نینگر دی ہوندی اے تھکیاں تھکیاں آکھیں ، ڳلہاں منہ اچ وڑیاں ہوئیاں ، متھے اتے غلامی دا رنگ ، صابر کوں ݙیکھ تے میکوں قیس فریدی دا اے شعر یاد آیا :
اللہ جانے جو کیہاں سوچ دا موسم آ ڳئے
سارے نینگر میݙی وستی دے پَکیرے لڳدن
صابر تھلوچڑ ہا ، تھل ریت تے جمیا جایا ، بابݨے ݙیندا ݙھاندا پوندا جوان تھیا ۔ قدرت اوندے پیراں پندھ دے ڳانے ٻدھے تے بہشتی قائداعظم میݙیکل کالج بہاولپور ݙاکٹر بنن آیا ، ایں رجئے کجئے شہر اچ صابر ݙاݙھے اوکھے ݙینہہ گزارئے ، بے انت غریبی ہئی ، پلے دھیلہ نہ ہوندا ہا ، جوان کئی کئی ݙینہہ پانی پی گذر کریندا ہا ، کہیں مسیت اچ سُم پوندا ، کہیں پلاٹ اچ ݙھہہ ویندا ، ضیاء دا دور ہا تے ضیاء صابر چشتی کوں ہک اکھ نہ بھاندا ہا ، ترامن تپی کھڑی ہئی ، حق سچ آلاون آلیاں دی کنݙ تے کوڑے لڳدے ہن ، سر سانگاں تے چڑھدے ہَن ہر پاسے دھوں اندھار ہئی ، صابر وی سر دا تے لا ݙتا نتیجہ نکلیا جو صابر کوں تریجھے سال کالج چھوڑنا پیا ، سارے خاب اَساں اُمیداں سولی چڑھ ڳیاں پر صابر ہمت نہ ہاری ، صابر حیاتی دا پندھ نویں سروں شروع کیا ، ایم اے انگریزی ، ایم اے سرائیکی کیتس ، سی ایس ایس امتحان اچ ٻیٹھا پر ، سیت اچ لکھیا کیویں میسے دُدڑ مٹی خاکا (صادق جنید ) ۔
جھک نوائی ، عاجزی ، مِٹھا الاون ، ہتھ بدھ عرض کرنا اوندی سنجان ہئی ۔ " مرشد " تے " سرکار " اوندی مخاطبی دا انداز ہا ، بہشتی بولیندا ہا تاں اُوندیاں اَکھیں تے ہتھ دیاں اُنگلیاں وی ٻولیندیاں ہن ۔
اپنے موقف دا ٻہوں پکا ہا ، مجال کہیں دی ڳالھ منے ، آڑیل ݙاند وانڳوں آڑی کر تے کھڑ ویندا ہا ، " نہ مرشد نہ ڳالھ ایں نی "۔
صابر ملتان کینٹ دی ہک ٻیٹھک اچ حیاتی دے نوں ݙاہ سال گزاریئے ، ایہ کمرہ ادبی سرائیکی ادبی تے سیاسی تحریک دا مرکز بن ڳیا ، محمدی بسترے لڳے ہوئے ہن ، ہک پرانی گِندی وی پئی ہوندی ہئی جیندے اتے چشتی ٻہندا ہا ، کنی روٹی دی کریندا ہا ، اندروں ٻاہروں کتاباں دا ݙھگ راہندا ہا ، بہشتی دی دانشوری اپنی جا ء تے کھاون پکاون وچ وی ݙرامے کریندا ہا ، ہیں ڳالھوں تاں سنڳتی آہدن چشتی پاڳل ہا ، وتاؤں پکاوے ہا تاں وچ مٹر رلا ݙیوے ہا ، گونگلوں پکاوے ہا تاں وی میڑھے دب ݙیندا ہا ، بھݙیاں توریاں اچ کدو مکس دی روایت وی ملدی اے ، جیڑھی بھاجی گھنٹے اچ پک تیار تھیندی ہئی اوندے تے ترائے ترائے گھنٹے لا ݙیندا ہا ۔
چشتی دی شخصیت دا اے انوکھڑا پہلو اے ، صابر دوستاں دی خدمت داری وی ݙاݙھی کریندا ہا ، بھانویں جو تنخواہ چھ ست ہزار ہَس ول وی دیرہ چلدا ہا ، ایہ ڳالھ مَݨیں پوسی ، مݨن مراد اے ۔
صابر عموما شلوار قمیض پیندا ہا کہیں کہیں ویلھے پینٹ شرٹ وی ٹھمکا گھندا ہا ، صابر کول نادر تے نایاب اوور کوٹ وی ہا جینکوں سیالی رُت اچ کݙھدا ہا ، کوٹ اتنا وݙا اتے کھلا ہا جو صابر کوٹ اچ لُک ویندا ہا ، لوک ݙیکھ حیران تھیندے ہن جو سڑک تے کوٹ ٹُردا ودے حالانکہ چشتی کوٹ دے وچ ہوندا ہا ، چشتی سارے ݙینہہ دا تھکا ہاریا ، پورھیئے دا جھاگ تے گھر ولدا تاں سنگتی ساتھی سر تھی ویندے ، ول بھانویں پرہ ٻاکھ ونجے یا سجھ اُبھر ونجے بہشتی اُف نہ کریندا ۔
صابر دوستاں دے کم کار ݙیوٹی سمجھ تے کریندا ہا ، صدقے گھولے تھیندا ہا ایہہ ٻئی ڳالھ جو حالی تائیں سنگتی اوندی شخصیت تے فن بارے لکھن کیتے سوچیندے ودن ۔
آساں پندھیڑو جمدوں لا ݙے
پیراں سینگے پندھ آسادے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کیا آکھوں کیڑھی بُکھ اے
کیا آکھوں کیہڑھا ݙکھ اے
توں تاں ڄانی ڄان ہئیں تیکوں
ساݙے بارے سارا علم اے
صابر چشتی بہاولپور دی ہک کہیں نازو کوں دل ݙے ٻیٹھا ، اللہ جانے قصہ کتھوں شروع تھیا ، کیویں ڳالھ اڳوں ٹُری ، صابر فنا فی المشوق تھی ڳیا ، نہ دنیا دی فکر نہ گھر دی چنتا ، نہ ذال بھاوے نہ نِکے ٻال نظرن ، گھر اچ ہر ویلھے دی کِر کِر تے کُر کُر ، جھیڑا ، جگ دے طعنے ، جہان دے میہنے ، ہک دفعہ تاں بہشتی دی آماں سین ملتان آئی تے آون سیتی گھر دے ٻاہروں ٹالھی تلے پُتر نال جھیڑا لا کھڑی ، " وے صابرا ! جیندے جی ساڑ گھتیو ، پر صابر کوں کیا فرق پووناں ہا او تاں سارا ننگ نموز ونجائی کھڑا ہا ، آکھیں تے پردے ہن کئی شئے نہ نظردی ہئی ، چووی گھنٹے فون کن نال ہوندا ہَس ، جوان کوں اے سدھ نہ ہوندی ہئی جو میں سڑک تے ٹردا ویندا یا فٹ پاتھ تے ہک دفعہ تاں مستی دی ایں حالت اچ ہک موٹر سائیکل ڄنگھاں اچ گھم آتھیا ، صابر ݙھہہ پیا ، جنگھ اچوں رَت نہ کھڑے ، لوکاں پکڑ اُٹھایا پر صابر دا فون ول وی کن تے ہا ۔
آخر ہک ݙینہ وݙی گھر آلی روندے ٻال نال لا ، سامان چا تھل روانہ تھئی تے صابر پیر مظفر بخاری تے سلیمان سہو کوں رَلے لا بہاولپور اپنی راجکماری کوں پرنیجن روانہ تھیا ، نویں ذال آئی منہ تے مُسک نہ ماندی ہَس ، نچدا ، ٹپدا تے ڳاندا ہا تے جھومر کھیݙن کھڑ ویندا ہا :
کہیں برہا دی بات اللہ جی
کہیں برہا دی بات
ݙینہہ سجن دے کٹھے گذریا
نال سجن دے رات اللہ جی
( رفعت عباس )
ایݙوں حیاتی دے چالھی سال پورے تھئے اُݙوں شادی کوں چالھی ݙیہنہ مُکیے تے صابر دے دل سنگت چھوڑ ݙتی ، عزرائیل حاضر تھیا ، صابر بے وسی نال اوندے منہ دو ݙٹھا تے ول نہ مُرشد ، نہ دی ضد کرن آلا صابر چشتی عزرائیل دے اڳوں ہتھ ٻدھ کھڑا ، ساری حیاتی ہار نہ منن آلا آخر ہار من ڳیا۔
میں روز پی ٹی وی ملتان توں ݙیوٹی ݙے شام دے پنج وجے ٻاہر نکداں ، کینٹ وینداں تاں سڑک تے کھڑی ٻیٹھک ، ٻیٹھک دے در اچ پرانی ٹالھی ، ٹالھی تے چلکدیاں ، ویݨ کریندیاں چیڑیاں میکوں جھل پُچھدن ہئیں کاکا ! صابر کݙاں ولسی ، کݙاں جاڳا ٻہسی ، کݙاں سنڳتی کٹھے تھیسن ، میں چُپ کر ، سر سٹ  ، فاتحہ پڑھ اڳوں تے ٹُر وینداں کیوں جو میݙے کول ایں سوال دا جواب کائنی ۔
( عبدالباسط بھٹی دی نویں کتاب سانول سلونے اچوں )
لکھت: شہریار تونسوی
نوٹ : اے مضمون کمپوز کریندیں ہوئیں میکوں صابر دے نال گذرے میڈی حیاتی دے کئی سال یاد آندے رہ گئے ، ایں پاروں میکوں کمپوزنگ اچ ٻہوں مشکل پیش آندی رہی کیوں جو گزریے ویلھے دے منظر میڈے دماغ تے چھا ویندے ہن ، صابر چشتی نال میڈی پہلی ملاقات انوی سو نوے وچ بہاولپور اچ تھئی جڈاں میں میٹرک دا سٹوڈینٹ ہمی ، میڈی انگلش ٻہوں کمزور ہئی جیڑھی ہن وی ہے پئی پر صابر چشتی میکوں آکھیا جو توں میڈے کولوں شام کوں پڑھن آ گیا کر ، ول  میں میڑک ، ایف ، بی اے اتے ایم اے تک صابر چشتی دا انفارمل سٹوڈینٹ ریہاں ، پڑھائی کیا تھونی ہئی ٻس گالھیں کریندے ہاسے ، ہک ڈینہہ میکوں مرشد صابر چشتی آکھیا جو ارشاد امین دا فون آئے تے اُوں میکوں  لاہور سڈیئے کیوں جو اُو سرائیکی اخبار " سڄاک " کڈھدے پائن ، خیر صابر چشتی خوش خوش بہاولپور کوں چھوڑ تے لاہور پُج گیا ، چار پنج مہینے بعد ہک ڈینہہ مرشد صابر چشتی دا لاہوروں فون آیا جو آج آساں واپس بہاولپور آندے پئے ہیں ، شام کوں صابر چشتی تے غنفر عباس (سوجھل فقیر) ساڈے گھر بہاولپور آ پُجے ، کجھ ڈینہہ بہاولپور رہ تے صابر چشتی ملتان چلیا گیا جھتاں اُوں خبریں آخبار جوائن کیتا تے غضنفر عباس " جھوک " آخبار کوں رنگ لائے ، میں وی ایم اے دے پرچے ڈے تے ملتان پُج گیا تے" بساط " اخبار توں عملی صحافت آغاز کیتا ، ایں ٻیٹھک جیندا ذکر باسط بھٹی صاحب کیتا جیندے اچ میں ، صابر چشتی اتے سوجھل فقیر نے مرشد رفعت عباس ، سائیں جاوید اختر بھٹی تے باقی مہربانیں دے زیر سایہ زندگی دے چار خوشگوار سال گزاریئے، چار سالیں بعد میں اسلام آباد ونجن دا فیصلہ کیتا تے ٹر پیا ۔۔۔۔۔ وقت گزدیا ریہا ، ہک ڈینہہ صابر چشتی تے سوجھل فقیر اسلام آباد مڈی سامان چا تے آ پُجے تے روہی ٹی وی دے ملازم آن  تھئے ، میں وی روہی ٹی وی جائن کر گھدا تے ول آساں بارہ کہو اچ کٹھے گھر گھن گھدا ، ہن ساڈے نال گلزیب خاکوانی وی شامل تھی گیا ، آساں ساریں مل تے زندگی دے ترائے ٻئے خوشگوار سال کٹھے گزاریئے ، ہک ڈینہہ چشتی صاحب ملتان واپس ونجن دا فیصلہ کیتا  تے مُرشد دا فیصلہ پتھر تے لکیر ہوندا ہا ، مرشد ساکوں چھوڑ تے ملتان ٹُر گیا ۔ اُوندے بعد صابر چشتی نال ول میڈی ملاقات نہ تھئی ۔ رات اِتھاں اسلام آباد اچ  " جھوک " آخبار دا سالانہ ثقافتی میلہ ہئی ، میں تے غضنفر عباس ، صابر چشتی تے لکھیے ایں خاکے تے ڈسکس کریندے رہ جیڑھا جو میں ری کمپوز کر تے تہاڈے نال شیئر کریندا پیاں ۔
شیریں جناح
شیریں جناح قائد اعظم دی بھئیݨ ہئی۔شیریں جناح کراچی ہی رہے ڳئی تے کراچی اچ شیریں جناح کالونی انہیں دے ناں توں رکھی گئی۔
محمود مہے
محمود مہے دا تعلق ضلع ملتان نال اے۔ سیاسی وابستگی پاکستان پیپلز پارٹی نال آے ۔
مطیع اللہ خان
مطیع اللہ خان ضلع میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک صحافی ہن تے سوشل میڈیا تے وی خاصے متحرک ہن۔
میرا بھائی
ایں کتاب وچ پاکستان دے بانی قائد اعظم دی زندگی دا حال ہے جہرا انہیں دی بھیݨ فاطمہ جناح لکھیے۔
منان رفیق چوہدری
منان رفیق چوہدری ضلع لودھراں نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی تحریک ہک رہنما ہن۔
مولانا مکی حجازی
مولانا مکی حجازی دا تعلق ضلع رحیم یار خان نال ہئی۔ اے مکہ مکرمہ اچ مسجد الحرام اچ درس ݙیندے ہوندے ہن۔
عبداللہ مگسی
پروفیسر عبد اللہ مگسی  پاکستان دے صوبے سندھ دے سندھی زبان دے مشہور ادیب، پروفیسر، محقق تے مورخ ہن۔ انہں دے ڈھیر سارے ادبی تے تاریخی لیکھ تے کتاباں شائع تھئی ہن۔
جم پل تے خدمتاں
پروفیسر عبد اللہ مگسی ٢٧ دسمبر، ١٩۴٧ کوں وستی گل محمد مگسی، ضلع دادو، صوبہ سندھ، پاکستان وچ پرائمری استاد دھنی بخش مگسی دے گھر وچ پیدا تھئے۔ انہں  پرائمری تعلیم اپنی وستی گل محمد مگسی چوں حاصل کیتی۔  پروفیسر عبد اللہ مگسی  میٹرک تے انٹرمیڈیٹ دی تعلیم شہر دادو وچ حاصل کیتی۔ انہں سندھ یونیورسٹی جامشورو کئوں ایم اے (سیاسیات) دی ڈگری حاصل کیتی۔ انہں بچپن وچ ١٩٦٠ کئوں لکھن دی شروعات کیتی۔ اے پہلوں پبلک ورکس ڈیپارٹمنٹ حکومت سندھ وچ کلرک مقرر تھئے۔ پچھے سندھ پبلک سروس کمیشن دا امتحان پاس کیتا تے  لیکچرار مقرر تھئے، بعد چ پروفیسر تھئے۔ ابتدا وچ نواب شاہ کالج وچ مقرر تھئے ہن، بعد چ ڈگری کالج دادو وچ اخیر تائیں پروفیسر ہن۔ انہں دی کتاب “سندھ جی تاریخ جو جدید مطالعو” کوں وڈی اہمیت حاصل ہے۔
وفات
پروفیسر عبد اللہ مگسی پہلی اپریل، ١٩٩٣ کوں کراچی وچ انتقال کر گئے۔
منصور کریم سیال
منصور کریم سیال سرائیکی تحریک دے ہک سینئر رہنما ہن۔
شزہ فاطمہ خواجہ
شزہ فاطمہ خواجہ ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 2018ء توں پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر ہے پئی۔اوہ 2013ء توں 2018ء تک وی قومی اسمبلی دی ممبر ہن
زندگی
شزہ خواجہ خواجہ محمد نعیم دے گھر ڃمی ہے۔ شزہ نے بین الاقوامی تعلقات اچ ماسٹر دی ڈگری ڳدھی تے 2006ء توں 2010ء تک لاہور یونیورسٹی آف منیجمنٹ سائنسز اچ پڑھایا وی ہنیں
سیاسی زندگی
2013ء اچ مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے تے اکتوبر 2017ء اچ شزہ وفاقی پارلیمانی سیکریٹری برائے تجارت تے ٹیکسٹائل بڑی ہن۔ 2018ء اچ وی مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں ولا جیتن ۔
مشتاق گورماݨی
مشتاق گورماݨی دا تعلق ضلع مظفرڳڑھ نال ہئی۔ اے ریاست بہاولپور دے سابق وزیراعظم ہن تے مغربی پاکستان دے گورنر وی رہ چکے ہن۔
کوٹ اَدّو
سرائیکی دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔ سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔
ضلع مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے ۔
کوٹ اَدّو دا لوک ادب
ضلع مظفر گڑھ دا اِیہ شہر ملتان کنُوں شمال دِر 54 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِیں شہر دِی بُنیاد نواب اَدّو خان نے 1550ء دے قریب رکھی ہئی۔ مشہور سرائیکی عوامی گلوکار پٹھانے خان دا تعلق کوٹ اَدّو نال ہِے۔ سیّد اَمیر حیدر شاہ (1858ء ۔ 1898ء)، ہیر رانجھا، ہیر میرݨ شاہ، مکمل قِصّہ ہیر رانجھا مع غزلیات اَتے آتش عِشق اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔ حفیظ الرحمن حفیظ نے میرݨ شاہ دے حالاتِ زندگی تے نمونہ کلام مرتب کِیتے۔  فیض بلوچ، تحصیل کوٹ اَدّو دے موضع نور شاہ علائی وِچ پیدا تھئے۔ علمی اَدبی حوالے نال کوٹ اَدّو ٻہُوں معروف وسیبی شہر ہے۔ رفیق خاور جسکانی اتے نذیر احمد نذیر، بشیر بزمی اتھوں دے معروف ادیباں وِچوں ہِن۔
خواجہ فرید لٹریری فورم دے چیئرمین عمران میر دا تعلق وِی اِیں شہر نال ہِے۔ عمران میر معلم، محقق، شاعر اَدیب، اَج کل گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج مظفر گڑھ وِچ شعبہ سرائیکی دے صدر ہن۔ ’’پَسِ غبار‘‘ (کوٹ اَدّو دی شعری روایت دے تناظر وِچ تنقیدی مضامین) کُوں تذکرہ نویسی دی صنف وِچ شُمار کِیتا ونڄ سکدے۔ عمران میر، اَدبی رِسالہ ’’پیلھوں‘‘ دے مُدیر وِی ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
مخدوم علی حسن گیلانی
مخدوم علی حسن گیلانی دا تعلق اوچ شریف ضلع بہاولپور نال اے۔ اے علاقے دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
پروٹان نیوکلئیر میگنیٹک ریزونینس
پروٹان نیوکلئیر میگنیٹک ریزونینس، ایہ این-ایم-آر دا این-ایم-آر سپیکٹروسکوپی اچ استعمال ہے۔ ہائیڈروجن-1 نیوکلیائ دی ساخت معلوم کیتی ونڄ سڳدی ہے۔
نان٘گ
نانگ بارے کجھ تے ہک مت
اللہ کریم ایں جہاں وچ کتنیاں مخلوقاں پیدا کیتن کتنیاں قسماں دے حیوان،پکھی کیڑے مکوڑے کیا کیا پیدا کیتن ایں گالھ بارے ڈسݨ کیتے دفتر لگسن. سبھ توں افضل تے اعلیٰ مخلوق انسان ہن. جینکوں خود خالقِ کائنات سوہݨا اللہ سئیں اشرف المخلوقات آکھے. جڈاں ݙاݙے آدم کوں زمین تے پٹھیا تاں ونکو ون دیاں مخلوقاں ٻیاں پیدا کیتیاں. کجھ آدم دی اولاد دا پیٹ بھرن کیتے کجھ سواری کیتے کجھ سامان چاوݨ کرݨ کیتے کجھ خطرناک جانور بݨائے کجھ کیڑے.
نوے فیصد کوں ایہے ڈاہ فیصد بچائی کھڑن.
اگر انہاں وچ وی زہر نہ ہوندا تاں ٻال پکڑ پکڑ گل وچ پا پا مار ڈیندے آپݨا سبھ توں وڈا کھیڈاوݨا بݨا گھندے نانڳ شدا بݨ ویندا ہر بندہ ویہہ ویہہ قسم دے نانڳ پالی کھڑا ہووے ہا اے وی قیاس کیتا ونج سگیندے جو انہاں دے اندے وی تل تل تے کھاوے ہا. اے وی تشنگی ہے جو ککِڑ دی کمی پوری تھیوے ہا. خیر اے سارا قیاس ہا ساکوں گالھ کرݨی ہے نانڳ بارے
نانگ ہک رینگݨ والا جانور ہے۔ جیڑھا جانوراں دی زمرہ بندی (Animal classification) حشرات الارض(reptile) نال تعلق رکھیندے۔
زبان تیکھے تیکھے اندر باہر کڈھ تے اور شکار دی بوں پاسہ تے جأ دا پتہ لیندے سینکڑیاں قسماں دے نانگاں وچوں بس کجھ ہی زہریلے ھن
نانگ دی معلوم اَقسام دی تعداد تقریباً 2,800 ہے لیکن اِنہاں وچوں تقریباً 280 نانگ زہریلے ہوندن۔ ہر سال کہیں زہریلے ناگ دا شکار بݨݨ والےتقریباً 2.5 ملین انساناں وچوں لگ بھگ ہک لکھ دی موت تھی چکی ہے۔
اِچھا دھاری نانگ ہک ہندوستانی اساطیری لوک کہانیاں دی شکل بدلݨ آلی مخلوق ہے نر کوبرا کوں ”نانگ“ اتے مادی کوبرا کوں ”نانگݨ“ آکھیا ویندے.
خیر اے تاں ہن حال حوالے ساکوں گالھ کرݨی ہے ساوݨ تے نانگ دی. ساوݨ کوں نانگ دی مستی دا مہنہ آکھیا ویندے جو نانگ ناگݨ ایں مہنے وچ سال دیاں سکاں لہندے پورا مہنہ مستی کریندن ہوش توں بے ہوش ہوندن.
اینجھی حالت وچ باقی جیویں کیویں لیکن کالا مشقی نانگ ویر رکھݨ آلا نانگ ہے تے اے خاص کر سرائیکی تل وطن اچ پاتا ویندے.
مستی دی حالت وچ جیکر کوئی بندہ نانگ یا نانگݨ کہیں ہک کوں مارے تاں ݙوجھا اوں بندے نال ویر رکھ ویندے اتے ست سالاں وچ ست واری ضرور کھمدے. اگر انہاں ݙوہاں کوں مار ݙیوے تاں ول جیڑھانانگ انہاں دیاں اکھیں اچ ݙیکھے تاں او اوں بندے دا ویری پہہ ویندے.
سنگت اجکل ساوݨ چلدا پئے نانگ مستی وچ ہن تساں شاختے تھی ٹرو..
ڈاکٹر وولف اہدے نانگ ݙوڑا ہوندے. نانگ دے کن کینی ہوندے اے زبان جیڑھی تیکھے تیکھے اندر باہر کڈھیندے اتہاوں محسوس کریندے..
تساں جڈاں ٹرو جلدی جلدی پیر چاتے رکھیئے کرو دھمک آلی آواز اتے ارتعاشتوں نانگ پاسا کر ویندے..
چھیکر وچ ہک مت لینداں سنگیتوں یاد کرائے وݙکیاں تے ٻالاں کوں مت ݙیوائے..
جیکر کہیں کوں نانگ کھا ونجے تاں جیڑھی جأ او چک پاوے اوں توں ݙوں انچ اتے چھک تے پٹی ٻدھو اک دا کھیر اوں جأ تے سٹو اتے دونی(ناف) اچ وی سٹو تے اک تے پتے یا پھل کھاوݨ شروع کر ݙیوو اتنی دیر کھاوݨ بس نہ کرو جݙاں او تہاکوں کوڑے نہ لگن انشأ اللہ ناگ دا زہر اثر نہ کریسے.
شعبان جھلݨ شعبان
ٹوٹکے انشائیہ
= ٹوٹکے انشائیہ =
سڑی ہوئی کھیرنی ٹکانے لاون:
جیکر تہاڈی پکائی ہوئی کھیرنی (جیہڑی جو تُساں وڈی مشکلاں نال پکائی ہائی) کجھ سڑ گئی ہے تے ایندے اِچوں ہلکی ہلکی سڑاندی آندی پئی اے۔ تاں ایند ا اے مطلب کینی جو تُہاکوں کھیرنی پکاون دا ڈاں نی آندا۔ تُہاڈی ذال دا تہاڈے اُتے اعتماد غلط ناں ہائی۔ کھیرنی ٹھڈی تھیون کیتے فریج اِچ رَکھ ڈیوو۔ ذال کوں سَویں سنج نال چائینز تے گھِن ونجو۔ تھوڑا جیاں خرچہ ودھ ویسی پر تہاڈی عزت رَہ ویسی۔ کھیرنی رات کوں کہیں ویلے وی نِکانے لائی ونج سگدی ہے۔
سالن اِچ لُون گھٹ کڑنا:
سالن اِچ مقدار توں ودھ لُون پاونا کوئی نویں گالہہ کینی۔ لُون سستا ملے۔ گوشت سبزی دی قیمت اِچ کجھ فرق نہ ہووے۔ گھر اِچ اَٹھے ویلے دی لڑائی ہووے تاں سالن اِچ آئے دینہہ لُون زیادہ پاون بہوں سوکھی گالہہ ہے۔ جڈاں جو سالن اِچوں لُون گھٹ کرنابہوں اوکھا ہے۔ لہٰذا چنگی گالہہ ایہا ہے۔ جو لُون زیادہ لگے تاں رُکھے سُکھے گھراں وی کھا دے ونج سگدے ہِن۔ اے سبھ کجھ تہاڈے صبر تے منحصر ہے۔
دیر تائیں سبزی کوں تازہ رکھیا ونج سگدے:
سبزی ویچن آلے کولوں تازہ سبزی خرید کرن خود آپنے آپ کوں فریب ڈیون توں گھٹ کینی۔ جیڑی سبزی ۔ تساں تازہ سمجھ کے مُل گھن آندے وے او یقیناً ترائے چار ڈینہاں دی پُروتھی ہوندی ہے۔ جیکوں سبزی ویچن آلا پانی دا تُرکا مار مار کے تازی کیتی رکھیندے۔ لہٰذا تہاڈی ذال آپنیاں سہیلیاں کوں وَل وَل آکھ چُکی ہے جو تُساں تازی سبزی گھن آون تے اُوں کوں سُوہنا کر کے پکاون دے ماہر ہیوے۔
چٹے والاں کوں کالا کرن:
چِٹے والاں کوں کالا کرن چُھٹی دا ڈینہہ ضائع کرن دے برابر ہے پر وَل ای اے کم جاری رکھو۔ کیون جو جیویں تہاڈے اُتے بزرگی آندی ویسی گھر اِچ تہاڈا مرتبہ ودھدا ویسی۔ اے گالہہ تہاڈے حق اِچ چنگی کینی۔ جڈن وال چٹے تھیون شروع تھیون تاں بندے کوں آپنے حال تے رحم کرنا چآہیدا اے۔ اِتھا تائیں جو تُساں ہمسایاں دا خیال رکھو۔ بدلدے ہوئے ویلے اِچ جتھاں بندے دا خون سفید تھینداپے۔ تے کہیں کوں کہیں دی فکر کینی۔ تاں وَل چٹے والاں کوں کالا کرن دی کیا لوڑ ہے۔ اوئیں وی چٹے والاں کوں کالا کریندے ہوئے منہ کالا تھی ویندے۔ ساڈا مشورہ ایہو ہے جو منہ متھا کالا کرن توں بہتر ہے جو ایھ پریشانی مُل نہ گھنو۔
جُتیاں:
جتیاں خرید کرن ہک محبوری ہے۔ بھاویں مہانگیاں ای کیوں ناں پووِن۔ سمجھدار مَرد آپنی جُتی خریدن کرن توں پہلے بیوی کیتے جُتیاں دی شاپنگ ضرور کر گھندن۔ ایں طرحاں آپنی خرید کیتی ہوئی جُتی چنگی پوندی ہے تے زیادہ پریشانی نی تھیندی۔ جُتیاں سال اِچ ہکی دفعہ خرید کیتیاں ونج سگیندن۔ ہِیں کیتے جُتیاں دی حفاظت دی بہوں لوڑ ہے۔ جُتیاں تے نِکی جئیں توجہ ڈیون تے احتیاط ورتن نال تُساں انہاں دی عمر ودھا سگدے ہیوے۔ کتھائیں کوئی مشاعرہ ہووے تاں فرشی نشست دی صورت اِچ جُتیاں آپنے سامنے رکھو۔ جیکر کتھائیں بھیڑ بھاڑ اِچ موقع ملے تاں جُتیاں تُساں وَٹا وی سگدے ہیوے۔ ایں گا لہہ دا تعلق سراسر تہاڈی ذہانت تے ہمت نال ہے۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 13:34, 11 September 2018 (UTC)
حضور ﷺ دی ولادت باسعادت
آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہٖ و سلم دی ولادت باسعادت مشہور عام تاریخ دے مطابق 12 ربیع الاول عام الفیل بمطابق 570ء یا 571ء کوں تھئی۔ آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہٖ و سلم دی ولادت باسعادت تے معجزات رونما تھئے جنہاں دا ذکر قدیم آسمانی کتب اچ ہئی۔ مثلاً آتشکدہ فارس جیہڑا ہزار سال توں زیادہ عرصے توں روشن ہئی وسم ڳیا۔ مشکوٰۃ شریف دی ہک حدیث ہے جیندے مطابق حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا ارشاد ہے کہ ' میں صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہٖ و سلم اوں وقت وی نبی ہم جݙݨ آدم علیہ السلام مٹی تے پاݨی دے درمیان اچ ہن۔ میں صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم ابراہیم علیہ السلام دی دعا، عیسیٰ علیہ السلام دی بشارت تے اپݨی والدہ ماجدہ رضی اللہ عنہا دا اوہ خواب ہاں جیہڑا انہاں نے میݙی ولادت باسعادت دے وقت ݙٹھا تے انہاں وچوں ہک اینجھا نور ظاہر تھیا جیندے توں شام دے محلات روشن تھی ڳئے'۔
جیں سال آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ولادت باسعادت تھئی، اوں توں پہلے قریش معاشی بدحالی دا شکار ہن مگر اوں سال ویران زمین سرسبز و شاداب تھئی، سُکے ہوئے درخت ہرے تھی ڳئے تے قریش خوشحال تھی ڳئے۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی تاریخ ولادت باسعادت دے بارے اچ دیگر روایات وی ہن۔ اہل سنت دے نزدیک زیادہ روایات 12 ربیع الاول دے ہن اگرچہ کجھ علما 9 ربیع الاول کوں درست منیندن۔ اہلِ تشیع 17 ربیع الاول کوں درست سمجھدن۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا ناں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ݙاݙا حضرت عبدالمطلب نے رکھا۔ ایہ ناں اوں توں پہلے کݙہیں نہ رکھا ڳیا ہئی۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ولادت مکہ دے علاقے شعب ابی طالب دے جیں گھر مبارک اچ تھئی، اوہ بعد اچ کافی عرصہ ہک مسجد رہی جینکوں ہݨ ہک کتب خانہ (لائبریری) بݨا ݙتا ڳئے۔
مخدوم سمیع گیلانی
مخدوم سمیع الحسن گیلانی اوچ شریف ضلع بہاولپور دی ہک اہم سیاسی شخصیت ہن۔
ملک حبیب للو
ملک حبیب للو دا تعلق للو آلی موری، اوچ شریف ضلع بہاولپور نال اے۔
دھوٻی سوڈا
سوڈیم کاربونیٹ، اساں اینکوں سادہ ٻولی اچ واشنگ سوڈا، سوڈا ایش تے سوڈا کرسٹل وی آکھیندے ہاں۔ایہ ہک ان آرگینک مرکب ہے۔ ایندا فارمولا Na2CO3 ہے۔ ایندے بے مختلف ہائیڈریٹ ہن۔
خاصیتاں
ایہ چٹے رنگ دا ہوندا ہے ۔ ایہ پاݨی اچ حل تھی ویندے، تے ایہ درمیانے درجے درجے دا الکلائن محلول بݨڑیدے۔
تاریخ
اینکوں تاریخی حوالے نال، ٻوٹیاں جیڑہیاں سوڈیم-رچ ہوندیاں ہن ، انہاں کنے کھڈیا ویندے۔کیوں جو سوڈیم-رچ ٻوٹے دی کیری یعنی راکھ، لکڑی دی کیری کنے ٻے وکھری ہوندی ہے۔
تیاری
اینکوں اساں سوڈیم کلورائڈ تے لائم سٹون نال ، سالوے پراسس دی مدد نال تیار کریندے ہائیں۔
مل
ایندا بازاری مل پاکستان اچ 70 روپے کلو ہے ۔
ونکی:کیمسٹری
حوالے
https://www.usgs.gov/centers/nmic/soda-ash-statistics-and-information
بݨت دے لحاظ نال حروف تہجی دے قسماں
بݨت دے لحاظ نال سرائیکی حروف تہجی دیاں چھی قسماں ہن ۔ جہڑیاں جو کجھ ایں ہن: