cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
القادر باللہ
اہم واقعے
396ھ مطابق 1006ء وچ ابو علی المنصور الحاکم بامر اللہ ، مصری اسماعیلی خلیفہ نے حکم ݙتا کہ مصر و حرمین الشریفین وچ جیہڑے ویلے الحاکم دا ناں سݨا ونڄے تاں سب لوگ خواہ اوہ بازار وچ ہوون یا جلسیاں وچ تاں فوراً کھڑے تھی ونڄن تے سجدہ کرن۔
398ھ مطابق 1008ء اچ بغداد اچ شیعہ سنی فساد تھیا۔ اِیندے وچ شیخ احمد فرائینی قتل تھیوݨ توں بال بال بچ ڳئے۔ شیعہ بغداد وچ الحاکم بامر اللہ تے یا منصور دے نعرے بلند کریندے ریہے۔ خلیفہ قادر باللہ نے سنی حضرات دی امداد دی غرض نال شہر وچ اَمن و اَمان قائم کرݨ کیتے اپݨے گھڑسواراں کوں متعین کیتا جیندے نال ایہ فساد ختم تھی ڳیا۔
398ھ مطابق 1008ء وچ اسماعیلی حاکم ابو علی المنصور الحاکم بامر اللہ نے بیت المقدس دے مشہور گرجا قمامہ کوں منہدم کروا ݙتا۔ مصر دے دیگر گرجا خانے مسمار کر ݙتے ڳئے۔ عیسائیاں کوں حکم ݙتا ڳیا کہ اوہ اپݨے ڳل اچ ہک ہتھ لمبی تے پنج رطلی مصری وزن دی صلیب پاتی رکھن تے یہودیاں کوں حکم ݙتا ڳیا کہ اوہ اپݨے ڳل وچ پنج رطلی مصری وزن دی لکڑ دی ساخت دا قُرمہ پا کے رکھن تے لازمی طور تے سیاہ عمامہ ٻدھن۔
399ھ مطابق 1009ء وچ بصرے دے قاضی ابوعمرو کون معزول کرکے اُنہاں دی جگہ ابوالحسن بن شوارب کوں قاضی مقرر کر ݙتا ڳیا۔
399ھ مطابق 1009ء وچ ہسپانیہ وچ اندلس دی بنو اُمیہ دی بادشاہت کمزور تھیوݨ لڳی تے نظم و نسق وچ کوتاہیاں تھیاں۔
400ھ مطابق 1010ء وچ دریائے دجلہ وچ زبردست طوفان دے باعث زیادہ نقصانات تھئے جیندے سبب لوگاں نے وݙے وݙے جزیرے کرائے تے گھن گھدے تے اتھاں ونڄ کے اپݨی جاناں بچائیاں۔ 402ھ مطابق 1012ء وچ شاہِ مصر حاکم بامر اللہ نے کھجوراں تے انگوروں دے درختاں دی فروخت تے پابندی عائد کیتی تے انگور ویچݨ دی وی ممانعت کرݙتی۔ اِیں طرح انگوراں دے باغات تباہ کر ݙتے ڳئے۔ 404ھ مطابق 1014ء وچ حاکم بامر اللہ نے خواتین کوں ممانعت کر ݙتی کہ اوہ ݙینہ یا رات دے کہیں حصے وچ وی سڑکاں تے نہ نکلن تے ایہ تمام احکام حاکم بامر اللہ دی وفات تک بحال رہے۔ 13 فروری 1021ء دی شب کوں حاکم بامراللہ کوں کہیں نے مصر دے علاقے حلوان وچ قتل کر ݙتا۔ اُوندے بعد اُوندا فرزند علی تخت نشین تھیا جیں نے لقب الظاہر لاعزاز دین اللہ اختیار کیتا۔
30 اپریل 1030ء کوں سلطان یمین الدولہ محمود غزنوی، شاہِ غزنہ دا انتقال تھیا۔
وفات
خلیفہ قادر باللہ نے بروز سونوار 11 ذوالحجہ 422ھ مطابق 29 نومبر 1031ء کوں 87 سال (قمری) دی عمر وچ بغداد میں اپݨے محل وچ انتقال کیتا۔ اُنہاں دی مدت خلافت 41 سال 3 مہینے ہئی۔
بہاول پور ڈویژن
سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے وادی ہاکڑہ (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے !
موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ،
پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن.
منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ،
حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ ،
لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن
پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ،
پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن.
نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی %53 ،پنجابی. %35.اڑدو %7 تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن ...
مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 94%ھن ہندو5%تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن ..ـ
تحریر و تحقیق
ارشد لاشاری
سرائیکی لوک ادب تے سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دے مقالے
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی ونکی:سرائیکی مقالہ جات دی تن٘دِیر
سکندرِ اعظم
سکندر 350 توں 10 جون 323 قبل مسیح تک مقدونیہ دا حکمران ریہا۔ اس ارسطو جیہے استاد دی صحبت پائی۔ کم عمری ہی وچ یونان دی شہری ریاستاں دے نال مصر تے فارس تک فتح کر گھدا۔ کئی ٻیئاں سلطنتاں وی اس فتح کیتیاں جس دے بعد اس دی حکمرانی یونان توں گھن کے ہندوستان دے سرحداں تک پھیل گئی۔صرف ٻاویہہ سال دی عمر وچ اوہ دنیا فتح کرن کیتے نکلا۔ ایہ اس دے پیو دا خواب ہئی تے اوہ اس دے کیتے تیاری وی مکمل کر چکا ہئی لیکن اس دے دشمناں نے اونکوں قتل کرا ݙتا۔ ہݨ ایہ ذمہ داری سکندر تے عاید ہئی کہ اوہ اپݨے پیو دے مشن کوں کہیں طرح پورا کرے۔
thumb|مقدونیہ دا فاتح عالم سکندر مقدونی پیو دی موت دے وقت سکندر دی عمر ٢٠ سال ہئی۔ لیکن اوہ اس لحاظ نال خوش قسمت ہئی کہ کہیں مشکل دے بغیر ہی اونکوں مقدونیہ دی حکمرانی مل گئی ہئی۔ ورنہ اس زمانے دا قاعدہ تاں ایہو ہئی کہ بادشاہ دا انتقال تھیندے ہی تخت دے حصول کیتے لڑائیاں شروع تھی ویندیاں تے اس لڑائی وچ ہر اوہ شخص حصہ گھندا جس دے کول تخت تک پہنچݨ دا ذرا وی موقع ہوندا۔ سکندر ہک تاں اپݨے پیو دا کلہا پتر ہئی، ݙوجھا اس وقت مقدونیہ دی حکمرانی دا کوئی ٻیا خاص دعوے دار نہ ہڑی۔ لیکن احتیاط دے طور تے سکندر نے اینجھے تمام افراد کوں قتل کرا ݙتا جیہڑے کہیں طرح اونکوں نقصان پہنچا سکدے ہن۔ اتھاں تک کہ اپݨی ماں دے اکساوݨ تے اس اپݨی کھیر پیندی مترئی بھیݨ کوں وی قتل کر ݙتا۔
thumb|سکندرِ اعظم اپݨے [[استاد ارسطو دی خدمت وچ]] سکندر کوں ہندوستان دے اندر تک ونجݨ تے اس دے عجائبات ݙیکھݨ دا بے حد شوق ہئی۔ اس دا ایہو شوق تے تجسس ہئی جس اونکوں یہاں آوݨ تے مجبور کیتا ہئی۔ ورنہ ایرانی سلطنت تے قبضہ کیا گھٹ ہئی کہ اوہ ٻئے دی لالچ کریندا۔ تاہم جݙݨ اس جہلم توں اگوں چلݨ دا ارادہ کیتا تاں اس موقع تے اس دی فوج نے اس دا ساتھ نہ ݙتا۔ سچ ڳالھ تاں ایہ ہے کہ پچھلے کئی ورہیاں دی مسلسل مشقت نے انہاں کوں سخت تھکا ݙتا ہئی تے ہݨ انہاں وچ مزید مہمات سر کرݨ دی بالکل ہمت نہ رہی ہئی۔ اس توں قبل اوہ جنہاں ممالک تے ریاستاں تے قبضہ کرچکے ہن انہاں دی افواج باآسانی ہار من گئی ہن مگر ہندوستانی افواج دی بہادری دے بارے انہاں کوں جہلم دے میدان جنگ وچ تجربہ تھیا جس توں انہاں دے دل خوف نال بھریج گئے ۔
خطۂ ملتان (سرائیکستان) تے حملہ تے سکندر اعظم دی موت
thumb|[[ملتان تے حملے دے بعد سکندر اعظم مقدونی دا جنازہ]]
سکندر نے اپݨی فوج کوں اڳوں ودھݨ دا حکم ݙتا، انہاں کوں دولت دا لالچ ݙتا، زرخیز زمیناں تے قبضے دی امید ݙتی. ایہ فوج ملتان دی طرف ودھی. اتھاں ملوئی قوم آباد ہئی جنہاں دی شجاعت تے بہادری دے داستاناں کھنڈے ہوئے ہن. جݙݨ سکندری افواج ملتان تے حملہ آور تھئیاں تاں ملوئی سرائیکیاں نے ڈٹ کے مقابلہ کیتا اس مہم دے دوران سکندر دی کمر وچ ہک تیر لگا جیہڑا ریڑھ دی ہڈی وچ پیوست تھی گیا حکماء دے کوششاں دے باوجود ایہ تیر نہ نکل سڳیا. اس تے انہاں نے تیر دا کجھ حصہ کٹ ݙتا تاکہ سکندر جنگ جاری رکھ سکے ۔ تاہم کجھ ݙینہاں بعد ملتان فتح تھی گیا. اتھاں یونانی فوج نے اپݨے بادشاہ دے زخمی تھیوݨ دا بھیانک انتقام گھدا کہ شہر وچ کہیں کوں زندہ نہ چھوڑا. ملتان ہک قدیم شہر ہے ملتان دا اس وقت دا ناں مل استھان ہئی اس وقت ملتان دریائے سندھ دے ڈو شاخاں دے درمیان آباد ہئی یا اساں آکھ سڳدے ہیں کہ دریا سندھ اس ویلے ملتان شہر دے کول واہندا ہئی. اس وقت دریائے سندھ دا نام سندھو رکھا گیا ہئی تے مل استھان دے لوگ ہڑپہ تے موہنجوداڑو دے نال تجارت کریندے ہن.
سعودی عرب
thumb قومی نشان thumb|پرچم thumb|left|[[Faisal Mosque in Islamabad is named after a Saudi king. The kingdom is a strong ally of Pakistan.]] مملکت سعودی عرب (عربی: المملكة العربية السعودية‎ ​) جزیرہ نمائے عرب وچ سب توں وݙا ملک ہے ۔ شمال مغرب وچ اس دی سرحد اردن، شمال وچ عراق تے شمال مشرق وچ کویت، قطر تے بحرین، مشرق وچ متحدہ عرب امارات، جنوب مشرق وچ اومان، جنوب وچ یمن نال ملی ہوئی ہے جبکہ خلیج فارس اس دے شمال مشرق تے بحیرہ قلزم اس دے مغرب وچ واقع ہے ۔ اے حرمین شریفین دی سرزمین سݙویندی ہے کیونکہ اتھاں اسلام دے ݙو مقدس ترین مقامات مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ موجود ہن۔
تاریخ
پہلی عالمی جنگ وچ اتحادی ملکاں دی کامیابی دے بعد خلافتِ عثمانیہ دے خاتمے دا فیصلہ کیتا ڳیا جیندے واسطے عربی و عجمی دی تفریق پیدا کرݨ واسطے لارنس آف عریبیہ جیہے کردار عملی میدان وچ گھن کے آئے ڳئے. اوں سلسلے دی ہک وݙی کڑی موجودہ آلِ سعود دے وݙکے ہن جنہاں دا پیشہ صحرائے عرب وچ ڈکیتیاں تے ایہو جیہے ݙوجھے سرگرمیاں ہن. اتحادی قوتاں نے ترکاں دی خلافت دے خاتمے واسطے عرب عصبیت کوں ابھارݨ تے انہاں دے مقابلے وچ متحد تھیوݨ واسطے آلِ سعود دا انتخاب کیتا تے ݙوجھے پاسوں شریفِ مکہ، سید حسین بن علی کوں خلیفہ بݨاوݨ دا لارا لا کے آخری عثمانی خلیفہ عبدالمجید آفندی دے مقابلے وچ عربی عجمی دی بنیاد تے اے تفریق پیدا کر ݙتی کہ خلافت، عرب دا حق اے. نتیجے وچ خلافتِ عثمانیہ دا خاتمہ تھیا جیندے وچ مصطفٰی کمال دی بغاوت تے ݙوجھے کئی عوامل شامل ہن. شریفِ مکہ، حسین بن علی ہاشمی نے خلیفۂِ اسلام ہووݨ دا دعوٰی کر کے حرمین شریفین وچ اپݨے ناں دا خطبہ شروع کرا ݙتا. مگر اتحادی قوتاں کوں خلافت دا وجود ہی گوارا نہ ہئی. اس واسطے آلِ سعود دے ہتھوں 1937 وچ شریفِ مکہ کوں ہٹوا کے خطہ حجاز کوں ترکی توں الڳ کر ݙتا تے سعودی عرب دا ناں ݙے کے اقتدار آلِ سعود دے حوالے کر ݙتا تے اتھاں خلافت دے بجائے بادشاہت قائم کر ݙتی.
جغرافیہ
صحرائی تے خشک پہاڑی علاقہ ہے جتھاں دریا کوئنی. اے جزیرہ نما خطہ عرب دا سب توں وݙا ملک اے. آب و ہوا سخت گرم اے.
سیاست
سعودی عرب دی حکومت دا بنیادی ادارہ آل سعود دی بادشاہت ہے ۔ 1992ء وچ اختیار کیتے گئے بنیادی قوانین دے مطابق سعودی عرب تے پہلے بادشاہ عبدالعزیز ابن سعود دی اولاد حکمرانی کریسی تت قرآن ملک دا آئین تے شریعت حکومت دی بنیاد ہے ۔
اتھاں بادشاہت دا نظام رائج ھے۔پہلے بھرا واری واری بادشاہ دی کرسی تے ماہندے ہن لیکن ہنڑ موجودہ بادشاہ  اپڑیں پتر کوں نائب ولی عہد بنا کے اے رواج تبدیل کر دیتے
ثقافت
سعودی ثقافت دء بنیاد مذہب اسلام ہے. اسلام دے ݙو مقدس ترین مقامات مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ سعودی عرب وچ موجود ہن۔ ہر روز دنیا بھر دے مسلمان 5 مرتبہ مکہ مکرمہ وچ قائم خانہ کعبہ دی جانب رخ کرکے نماز پڑھدن۔ سعودی عرب وچ ہفتہ وار تعطیل جمعہ تے ہفتہ کوں ہوندی ہے ۔ قرآن مجید سعودی عرب دا آئین تے شریعت اسلامی عدالتی نظام دی بنیاد ہے ۔
ٻاہرلے جوڑ
سعودی عرب سرکاری موقع حبالہ
حوالے
۔
نیکوسیا دا وینسی دور
1489ء وچ جزیرے تے جمہوریہ وینس دا قبضہ تھی ڳیا تے نکوسیا انتظامی مرکز تے حکومتی نشست بݨا۔ وینس گورنر نے عثمانی دے خطرے دی وجہ توں قبرص دے تمام شہراں دی قلعہ بندی کوں ضروری سمجھا۔ 1567ء وچ وینسیاں نے فرنگیاں دے تعمیر کیتے دیواراں کوں ڈھہا کے نیکوسیا دے وینسی دیواراں دی تعمیر کیتی جیہڑے اڄ وی اکثر مقامات تے اپݨی اصلی حالت وچ موجود ہن۔ ایندے علاوہ فرنگیاں دے دور دے ٻئے عمارتاں تے شاہی محل دی حفاظت دا وی بندوبست کیتا۔ آرتھوڈوکس تے لاطینی کلیسیا دے گرجا گھر تعمیر کیتے۔
نیکوسیا دے وینسی دیواراں یارہاں نکراں دے ستارے دی شکل دے ہن۔ انہاں دا ڈیزائن دفاع کیتے بہتر کنٹرول تے توپ خانے دے استعمال کیتے زیادہ مناسب ہئی۔ دیواراں وچ ترئے دروازے ہن۔ شمال وچ دروازہ کیرینیہ، مغرب وچ دروازہ پافوس تے مشرق وچ دروازہ فاماگوستا  ہئی۔ دریائے پیدیوس شہر دے دیواراں دے اندروں وہندا ہئی۔ 1567ء وچ دفاعی حکمت عملی دے سبب دریا دا رستہ تبدیل کر کے اونکوں شہر دے ٻاہروں گزارا ڳیا۔
اٹلی
یورپ وچ ہک ملک ہے۔ (اطالوی میں Italia) جنوبی یورپ وچ واقع ہک جزیرہ نما ملک ہے۔ رومی سلطنت   تے رومی تہذیب ایتھوں  شروع تھئی ہائی۔ بعض لوگ اسے انگریزی کی نقالی میں اردو میں بھی اٹلی کہتے ہیں۔ اٹلی  کوں مسیحیت دا گڑھ اہدے ہن۔ رومن کیتھولک فرقے دے روحانی پیشواہ جیکوں پوپ اہدے ہن او روم وچ  واقع ہک جاہ جیکوں ویٹیکن سٹی (شہر واتیکان) اہدے ہن، رہندے ہن۔ thumb| thumb|
محل وقوع
اٹلی دیاں سرحداں فرانس،آسٹریا اتے سوئٹزرلینڈ نال ملدیاں ہن۔ اٹلی دے درمیان وچ سان مرینو(سان مارینو) اتے ویٹیکن سٹی( شہر واتیکان) دے آزاد مگر چھوٹے علاقے ہن۔ thumb|اٹلی نقشے وچ
جغرافیہ
ایہ ہک جزیرہ نما ملک ہے۔
سیاست
داراحکومت روم ہے۔ زبان اٹالوی ہے۔ نظام حکومت پارلیمانی جمہوریہ ہے۔ 25 مارچ 1957 کوں ایہ یورپی یونین دا رکن بݨیا ہائی۔ اٹلی یورپی یونین دے بانی ممالک وچ شامل ہے۔
کرنسی
یورو
ثمینہ سحر
مختصر تعارف:
سحر سیال صاحبہ اساݙے وسّوں دا ماݨ اَتے سرائیکی شاعری دا ہِک معروف ناں ہِن۔ آپ ملتان دے شہر نال تعلق رکھین٘دی ہِن اَتے آپ دی شاعری وِچ تریمتاں دے وسیب وِچ حال احوال اَتے مظلومیت مِلدی ہِے۔ آپ دی شاعری بلا شُبہ سرائیکی شاعری دے وِچ ہِک حوال ہِے۔ آپ نے اردو زبان وِچ آپݨی شاعری دا آغاز آپݨے نِکّے لاء (میٹرک) تُوں کِیتا ہئی۔ اَتے آپ نے ریڈیو پاکستان ملتان تُوں آپݨی اَدبی زندگی دا آغاز کِیتے اَتے ہُݨ تئیں ریڈیو نال وابستہ ہِن۔ آپ کُوں ارشاد تونسوی صیب نے سرائیکی شاعری آلے پاسے توجّہ ݙیوائی اَتے وَل آپ نے اُردو شاعری چھوڑ تے سرائیکی شاعری کُوں آپݨاں میدان بݨایا۔ "ثمینہ سحر (المعروف سحر سیال)، وسیب دی معروف شاعرہ ہِن۔ اِنھّاں دی سرائیکی شاعری دا مجموعہ 'ترامے دا شہر' ناں بݨا چُکیا ہِے۔ ڄین٘دے وِچُوں کُجھ نظماں سرائیکی زبان دے بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی، ملتان دے سلیبس دا حِصّہ ہِن۔"
پتہ:
<references group="حوالہ جات" />
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی شاعر ونکی:ملتان کے ادیب ونکی:پاکستانی ادیب ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری
رابعہ عارف قریشی
رابعہ عارف قریشی سرائیکی زبان دی شاعرہ ہے،
ڄم پل
شمیم عارف قریشی دی بھیݨ ہن۔
پیشہ
ٹیچر ہن۔
قرۃ العین طاہرہ دی نظم دا سرائیکی ترجمہ وی کیتا ہے:
سرائیکی ترجمہ
جے لنگھ آویں توں کول میڈے تیڈا رج رج تے دیدار کراں
تیڈے ہجر دے وچ جیہڑے میں بھوگے انہاں درداں دا اظہار کراں
تیڈے سوہنے مُکھ دے ڈیکھن کوں میں وانگ ہوا دے پھردی ہاں
پھراں تھل مارو تے جنگلاں وچ ودی گول تیڈی ہر وار کراں
ہُن تیڈے ہجر فراق دے وچ ڈیہنہ رات وَدی میں رَت روواں
جیہڑے اکھیں تو پئے وگدے ہن کیویں دریاواں کوں پار کراں
تیڈی اُلفت میڈی لُوں لُوں وچ ہُن روح دے وانگوں رَل گئی اے
وَل کیویں تیکوں انج آکھاں تیڈے ہوَن دا انکار کراں
تعریف کراں تیدے حُسن دی میں اتے ڈیکھا ں  ناز  اداواں کوں
تیڈے پھُل توں سوہنے مُکھڑے دے چرچے چار چودھار کراں
میں طاہرہ اپنے دل دی کتاب دے ورقے سارے پھرول ڈٹھے
ہِک تیڈے ناں دا ورد کراں بیا سارا ذکر بے کار کراں
رابعہ عارف قریشی...
نمونہ کلام
منظر سارے ویس وَٹیسن رُتیں رنگ بدلسِن
مُدت ہا دے نِکھڑیئے پَکھی جھاراں دے وِچ رَلسِن
یاداں دے اَسماناں تے لفظاں دےتارے کھِنڈسِن
سوچاں دے چانن دے اگوں کالے بَدل ٹَلسِن
سِجھ دی ظالم اکھ کوں ڈیکھ کے اج تاں ایویں لگدے
ہِک قیامت لنگھ ویسی تاں ول پِچھاویں ڈھَلسِن
دیگرِ ویلے ویندی بیڑی دیکھ کے پاندھی آکھن
کیویں دریا پار کریسوں کڈن وارے ولسِن
یاد تیڈی دے دِل وچ ڈیوے اینویں ای بلدے راہسن
توڑین لَکھ اندھاریاں گھُلسِن بھاویں ڈَکھن چَلسِن
رابعہ عارف قریشی) 1989
تانگھ
۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اَج وی رات دی اکھ دا سُرمہ
گُوڑھا تھی کے کجل بَن گئے
اَج وی آس دا اُڈدا پَکھی
اکھیں کولوں اوڈھِر تھی گئے
پِپلیاں اُتے تارے چا کے
مَنزِل تے پُجن دی خا طِر ہولے ہولے پندھ کریدین
ُپر ہِک مَمتا بھری حویلی
کھول کے اپنی اَکھ دے بُوہے
بال کے ہتھ وِچ آس دا ڈیوا
آج دی رات وی تانگھ تنگھیسی
مَتاں مُسافر راہ بھُل وَجِن بھُلیاں کوں ایہہ راہ ڈکھیسی
رابعہ عارف قُریشی
سکھر
سکھر پاکستان دے صوبہ سندھ دا ہک شہر ہے۔ ضلع سکھر دا مرکز وی ہے۔ سید خورشید شاہ ایم این اے مشہور شخصیت ہے۔
آخرت
اسلامی عقیدے دے مطابق ہر شخص کوں موت دے بعد زندہ تھی کے اللہ تعالٰٰی دی بارگاہ اچ اپݨے اعمال دا حساب ݙیوݨے، جیندے نتیجے اچ وہ جہنم یا جنت (دی صورت وچ سزا و جزا) نال ہمکنار تھیسی۔ اوں زندگی دا ناں اخروی زندگی ہے تے اوں زندگی تے ایمان گھناوݨ دا ناں ایمان بالآخرت ہے۔
استشراق
thumb|وینس دے ہک گمنام مصور دی استشراقی مصوری thumb|[[Eugène Delacroix, The Women of Algiers, 1834, the Louvre, Paris]]
استشراق (Orientalism) تے مستشرق (Orientalist) ݙوہیں اصطلاحواں ہن، ایہ اصطلاحواں لفظی لحاظ نال بہت پراݨے نی۔ انگریزی زبان و ادب وچ انہاں دا استعمال اپݨے مخصوص اصطلاحی معناں وچ اٹھارویں صدی دے آواخر وچ شروع تھیا۔ تحریک استشراق صدیاں مصروف عمل رہی لیکن ایں دا کوئی باضابطہ ناں نہ ہئی۔ اربری آہدا ہے کہ مستشرق دا لفظ پہلی وار 1630ء وچ مشرقی یا یونانی کلیسا دے ہک پادری کیتے استعمال تھیا۔ انگلستان وچ 1779ء دے لڳ بھڳ تے فرانس وچ 1799ء دے قریب مستشرق خی اصطلاح رائج تھئی تے ول جلد ہی ایں نے رواج پاتا۔ سب توں پہلے 1838ء وچ فرانس توں شائع تھیوݨ والی لغت وچ استشراق دی اصطلاح درج ہے۔
تعریف
ایں دی مختلف ادوار وچ مختلف لوگاں نے الڳ الڳ تعریف بیان کیتی ہے، ایندے وچوں کجھ اہم ایہ ہن۔ ہک جامع تعریف ایہ کیتی ڳئی ہے: لیکن ایں تعریف وچ ایہ خامی ہے کہ ایندے وچ سارا زور مستشرقیں کوں اسلام و مسلماناں تے کم کرݨ والیاں کوں آکھا ڳیا ہے جو ٹھیک نی کیونکہ ہر اوہ غیر مشرقی شخص جیہڑا مشرقی علوم، ادیان تے تہذیباں تے کم کریندے اوہ وی معروف معناں وچ مستشرق ہے۔ جبکہ ہک ہور عرب ڈاکٹر محمد ابراہیم الفیومی رودی، "بارت" دے حوالے نال لکھدن کہ مستشرقین دی اصطلاح وچ لفظ مشرق دا جغرافیائی مفہوم مراد نی بلکہ انہاں دے ہاں ایں اصطلاح استشراق و مستشرق وچ زمین دے اوہ خطے ہن جتھاں اسلام کوں فروغ حاصل تھیا۔ گویا لفظ مشرق توں مراد اسلامی ممالک ہن تے دنیائے اسلام کوں اوہ مشرق دے لفظ توں تعبیر کریندن۔ مشرق دے ایں مفہوم دے تحت مستشرقین دی عملی جدوجہد جنہاں خفیہ مقاصد دی غمازی کریندی ہے تے جنہاں دا اظہار کݙہیں کݙہیں بعض مستشرقین دی طرفوں تھیندا رہندے، انہاں کوں تے مستشرقین دے بے شمار علمی کارنامیاں تے انہاں دے مختلف طبقات کوں پیش نظر رکھدے ہوئے مستشرقین (مستشرق) ، ایویں تعریف کیتی ونڄ سڳدی ہے:
تاریخ استشراق
استشراق اگر صرف اسلام دے خلاف سرگرمیاں دی علامت منا ونڄے تاں ایں قسم دی سرگرمیاں پہلی صدی ہجری وچ ہی شروع تھی ڳئے ہن ۔ تحریک استشراق دی اصطلاح رائج تھیوݨ توں کتنا عرصہ پہلے موجود ہئی؟ کچھ اہل علم آہدے ہن کہ بعض محقق آہدے ہن: کجھ علما ایں دے آغاز کوں ٻارہویں صدی عیسوی نال جڑیندن۔ بعض دے نزدیک ایں دا آغاز: دی جامعات وچ علم جاصل کیتا تے یورپ بھر وچ عربی زبان و ادب دا سب توں وݙا عالم شمار تھیا بعد وچ 999 توں گھن کے 1003 تک سلفستر ثانی دے لقب نال پاپاۓ روم دے منصب تے فائز ریہا۔ جب کہ ہیں طرح ناویں تے اٹھویں صدی دے وی مثالاں موجود ہن۔ تحریک استشراق دا آغاز عملا" اٹھویں صدی عیسوی توں تھی چکا ہئی۔ اگرچہ ایں تحریک کوں ایہ ناں کئی صدیاں بعد ملا۔
مستشرقاں دے اقسام
مستشرقین دا رویہ ہر زمانے وچ یکساں نی ریہا۔ ایں واسطے انہاں دے ہاں علم، تجربہ، انداز استدلال، مذہبی حیثیت تے وابستگی دے مختلف نمونے نظو آندن اور ہیں لحاظ نال انہاں دے فکر و فن تے تحقیق و تالیف دا معیار وی جدا اے۔ ایندے وچ کوئی شک نی کہ مستشرقین نے کئی مفید کم وی کیتن ، جیندے تے انہاں دی تعریف کیتی ونڄݨی چاہیدی اے۔ ݙوجھی طرف مستشرقین وچ اوہ لوگ وی شامل ہن جیہڑے بنی نوع انسان کیتے فکری بے اعتدالی، نظریاتی بے راہروی تے تہذیباں دی تباہی دا باعث بݨن ۔ ایہ لوگ قابل مذمت ہن۔ مستشرقین دے کم دی نوعیت و حیثیت ڄاݨݨ کیتے انہاں کوں کئی اقسام تے طبقات وچ تقسیم کیتا ویندے ۔
معتدل مزاج مستشرقین
ایہ مستشرقین دا اوہ گروہ ہے جیہڑے مسلمان نہ بالکل نہ ہن، ایں واسطے انہاں دا آبائی ادیان دے زیر اثر ہووݨا فطری ڳال ہئی ایں واسطے انہاں توں ایہ توقع نی کریج سڳدی کہ اوہ اسلام کوں بالکل ہوں نظر نال ݙیکھن جیندے نال مسلمان ݙیکھدن۔ ایں طبقے دی تحریراں وچ بے شمار غلطیاں تاں ہن لیکن نال ہی نال ایہ اسلام، محمدصل اللہ علیہ والہٖ و سلّم تے اسلامی تعلیمات کوں زبردست خراج تحسین وی پیش کریندن۔ انہاں وچ چند مستشرقین ایہ ہن:
متعصب مستشرقین
ایں طبقے وچ انہاں مستشرقین کوں رکھا ویندے جنہاں دا مقصد بے لاگ تے غیر جانبدارنہ علمی تحقیق دے لبادے وچ اسلام دے متعلق غلط فہمیاں پیدا کرݨ اے ۔ ایں طبقے وچ مزید تقسیم کریج سڳدی اے کیونکہ وقت دے نال نال انہاں دے انداز وچ تبدیلی آندی پئی ہے۔ انہاں وچ چند مشہور افراد ایہ ہن۔
پیشہ ور مستشرقین
اوہ مستشرقین جنہاں کوں جامعات، تحقیقی اداریاں، مجلات، اخبارات، ٹیلی ویژن وغیرہ وچ "ایں کم" کیتے بھرتی کیتا ویندے۔ انہاں دا کم اکثر سیاسی و مذہبی تعصب تے مبنی ہوندے۔ ایں دی مثال برطانوی ہند وچ انگریز عہدہ داراں دا کم ہے ہیں طرح اکیہویں صدی وچ اسلاموفوبیا پیدا کرݨ وچ وی ایسے لوگ شامل ہن۔
ملحد مستشرقین
قرون وسطی وچ جݙݨ یورپ وچ مذہب تے سائنس دے درمیان جنگ جاری ہئی، تݙاں جیہڑے لوگ ملحد تھئے۔ انھاں نے مذہب دے خلاف لکھݨ کیتے اسلام کوں بطور رمز استعمال کیتا، کیوں کہ پوپ دی طرفوں مسیحیت تے زبان درازی کرݨ تے کڑی سزاواں ݙتے ویندے ہن ۔ ایں دی ہک بہت وݙی مثال والٹیئر ہے۔ جیں نے محمد صل اللہ علیہ والہٖ وسلم تے معاذاللہ ہک ڈراما (Le Famatisme on Mohammaticv Prophete) لکھا، جیں دا انتساب پوپ دے ناں کیتا، ایں طرح اوں نے پوپ کوں وی خوش رکھا تے مذہب تے وی حملہ کیتا۔
عربی زبان توں نا بلد مستشرقین
کجھ ایسے مستشرقین وی گزرن جیہڑے عربی زبان توں واقف نہ ہن لیکن ول وی انہاں نے اسلام دے بارے وچ لکھا۔ انہاں لوگاں نے اپݨے توں پہلے مستشرقین دے کم کوں ہی استعمال کیتا تے اوہے غلطیاں دوہرائے۔ انہاں وچ ایڈورڈ گبن دا ناں سب توں نمایاں ہے، جیں نے اپݨی کتاب تاریخ زوال رومہ دے پنجاہویں باب وچ اسلام و پیغمبر اسلام دے بارے معاذاللہ بہت ہی نا مناسب زبان استعمال کیتی۔
انتہائی دقت نظر نال اسلام دا مطالعہ کرݨ والے مستشرقین
ٻہوں تھوڑے مستشرقین گزرن جنہاں نے اسلام دا گہرا مطالعہ کیتا تے ایں دی بنیاد تے اپݨی تحقیقات پیش کیتے، مگر انہاں وچ ایسے لوگ وی شامل ہن جیہڑے " پیشہ ور مستشرقین" وچ آندن ۔ اینجھے مستشرقین اے لوگ شامل ہن:
ابن عبد البر
ابن عبد البر القرطبی (پیدائش: 29 نومبر 978ء– وفات: 4 فروری 1071ء) حدیث تے فقہ دے امام و مجتہد ہن جنہاں نے اپݨے عہد دے اکابر اساتذہ توں حدیث سݨی تے احادیث دے حفظ و ضبط دے حوالے نال 'حافظِ مغرب' دے لقب نال مشہور تھئے۔ طلبہ تے علما دور دراز علاقیاں توں سفر کر کے انہاں دی خدمت وچ حاضر تھی کے فیض حاصل کریندے ہن۔ مختلف شہراں دی سیر و سیاحت وی کیتی۔ بشونہ ( لزبن ) وچ قاضی وی رہے۔ ادبی علوم تے بلاغت وچ کمال ہووݨ دے علاوہ مقدمات وچ بڑے صحیح فیصلے کریندے۔ کئی علمی و ادبی کتاباں دے مصنف ہن۔ جمعہ 25 ربیع الثانی 368ھ/ 29 نومبر 978ء کوں قرطبہ وچ پیدا تھئے۔ 20 ربیع الثانی 463ھ بمطابق 25 جنوری 1071ء کوں Jativa شاطبہ وچ وفات پاتی۔
آخری پیغمبر
آخری پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم ، سیرت دے موضوع تے پشتو زبان وچ عبد الکریم خان مظلوم دی کتاب ہے جیہڑی اردو کتاب سیرت سیرت النبی صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم دا ملخص پشتو ترجمہ ہے۔
ساݙی مترائی ٻولی
اڄ میں انٹرنیٹ تے کجھ ضروری مواد لبھیندا ودا ہم تے میݙی نظر ایں ویبسائٹ تے پئی ھِ تاں میکوں اے ڈیکھ کے ٻہوں خوشی تھئی ھِ جو ساݙی ماء ٻولی کوں وی ایک پلیٹ فارم مل گئے۔ سرائیکی بلاشبہ دنیا دی قدیم ترین زباناں وچوں ہک ہے تے اے جہڑے خطے دی زبان ھِ جہڑا جو ہر دور دے وچ علم و فن دا مرکز ہا۔ اے اوں خطے دی زبان ہے جتھا اسلام تو پہلے بدھ مت دا راج ہا۔ اتھائیں ہندو مدہب دا دیوتا جیکو جو نرسمھا آدھن اوندی پیدائش تھئء ہئی۔ اے ہندو تے آریا قوم دی اوں ویلے دی ٻولی ہے جݙاں اے لوک عروج وچ ہن۔ وت سوچݨ دی ڳالھ اے ھِ جو ایں زبان کوں او عروج نئیں ملیا جہڑا جو ویندیاں جڑواں زباناں کوں ملیے۔ ایندی وݙی وجہ ہے ہے جو ساݙے سرائیکی بھرا احساس کمتری دا شکار ہن انہاں اپنڑی زبان کوں او سمان نی ݙتا جو ݙوجھیا ٻولیاں کو ملیے۔ ایندی سب تو وݙی مثال ہے جو ونڈ دے ویلے ہزاراں ہندو جہڑے جو ملتانی ٻولیندے ہن ماسواۓ کجھ لوکیں دے انہاں ایں ٻولی کو چھوڑ کے اتھوں دیاں مقامی ٻولیاں کو اپنا گیدھ ے۔ ݙوجھے پاسوں پاکستان وچ وی کئی لوک مختلف وجوہات دی بنیاد تے ایں ٻولی کوں چھوڑ ڳئن۔ اللہ بھلا کرے ایں صدی دے سرائیکی دانشوراں، ادیباں، شاعراں تے سوشل میڈیا انفلوئینسرز دا جنہاں نے موجودہ دور وچ ایں زبان ماء ٻولی کیتے ٻہوں ودھیا کم کیتے تے کریندے پن۔
زین عشرت لغاری
زین عشرت لغاری سرائیکی شاعر ہے
ڄم پل
چوٹی نال تعلق ہے۔
غزل
تیڈی میڈی محبت دی طلب دا کوئی کنارا نئیں
جیویں رب سئیں مذہب بخشے مذہب دا کوئی کنارا نئیں
ساکوں شاعری دی کیا سدھ ہے اساں کیا شعر لکھنڑیں ہن
کیویں منزل سمجھ ویسن  ادب دا کوئی کنارا نئیں
کتھائیں بکھ وی سنجیدہ ہے زمانے کوں پتا کائنی
کیویں سمجھوں ضمیریں کوں سبب دا کوئی کنارا نئیں
اساں قلزم دے ربط اچ نئیں ولا مرشد  کیویں ملسی
جڈاں عشق ہے حقیقی دے نسب دا کوئی کنارا نئیں
جیندا ہر دل مکاں ڈسدے اوں رب دا کوئی کنارا نئیں
اساں مٹی دے پیکر ہیں اساں ہک ڈنیہ مٹ ویسوں
جیندے در دی میں بردی ہاں میڈا ناں ہے لقب اوندا
میکوں اوں زین بخشے چا لقب دا کوئی کنارا نئیں
ازقلم ۔۔زین عشرت لغاری
سنیہا
حرص ہوس دی خلقت دے وچ نہ ہنڑ خود کوں رول
ب دا نقطہ سیدھا راہ   ہے  قلب   آپنڑیں وچ گول
کل کوں قبر اندھیری دے وچ ہوسیا سکھڑاں خول
اٹھی سچ ہن بول  اٹھی   سچ  ہن بول
ازقلم۔۔۔؛،؛،
زین عشرت لغاری
ڈوہڑہ
جیکوں سدھ نئیں عیداں کیا ہوندین اوندی ذات تے طنز کریندا نئیں
تیڈے لگ وسدے شالا خوش رہون  کہیں  بشر دا عیب ڈسیندا نئیں
کجھ ڈے   نئیں  سگدا   کجھ   نہ ڈے  پڑھ  کلمہ سود لکھیندا نئیں
جیکوں یار سڈیجے  زین  مٹھا  اوکوں  دشمن  سمجھ مریندا نئیں
ازقلم ۔۔۔زین عشرت لغاری ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
استنبول دے مسیتاں
ستنبول جیہڑا 1453ء دے بعد توں سلطنت عثمانیہ دا دار الحکومت تے مشرق وسطی دا سب توں وݙا شہر ہے، وچ بڑی تعداد وچ مساجد موجود ہن۔ 2007ء دے مطابق استنبول وچ 2،944 فعال مساجد موجود ہن۔
بازنطینی عمارات
thumb|زیرک مسجد ایہ بازنطینی عمارات ہن جنہاں کوں عثمانیاں نے مساجد وچ تبدیل کیتا۔
عثمانی مسیتاں
thumb|لالیلی مسجد
اٹھارہویں ترمیم دی کهٹی
اے پی پی دے جیالے کارکن ہن تے سرائیکی وسیب ءچ سرائیکی دا ناں گھن تے سرائیکی قومی تحریکاں نال رل تے صرف پی پی دے ووٹ کیتے کم کریندن انہاں دا سرائیکی ایشو نا صوبے نال کجھ وی ڈیوݨ گھنݨ نئیں ۔۔۔۔ پر لگ پتہ اوں ویلہے ویسی جڈݨ سرائیکی صوبہ دے مطالبے نال اوندے پاݨی دی تقسیم دا مطالبہ تھیا ۔۔۔۔ کوئی اڄ وگہ زمین دا وی گھندے تے نال اوندا پاݨی وی منضور کرویندے ۔۔۔۔ تے جیکر اساں سرائیکی صوبہ دا مطالبہ کریندوں تے یقیناََ پاݨی دی ونڈ وی نال رکھیندوں ۔۔۔۔ ایں گالھ دا پی پی پی تے سندھیاں کو علم ء ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ تے ڈوجھی تہاڈی گالھ سو فیصد درست ء ۔۔۔۔۔ "جٰہڑی دیگ ءچ میڈا ھصہ کوئی نئیں سمجھو کھے پیا پکدے" اٹھارویں ءچ نویں صوبے بارے کوئی گالھ زکر کوئی نئیں بلکہ مجودہ صوبے طاقتور تھیندن ۔۔۔۔۔۔ مطلب اے ء جو جیکر پنجاب پہلے وڈا بدمعاش ہا تے اٹھارویں ترمیم دے بعد سب توں ڈاڈھا تے اگے توں وی زیادہ طاقتور تھی گئے یعنی اٹھارویں ترمیم پنجاب تے پجنابی اشرافیہ کو باقی صوبیاں تے انہاں دی قوماں دے مقابلے ءچ ٻہوں طاقتور تھیندن جیویں جو تساں ڈیکھدے پئے وے جو باقیاں دا سر ہتھون ڈھیر کُٹیندا پے بلوچ پختون دا حشر اٹھارویں ترمیم دے بعد زیادہ تھئی ۔۔۔۔ درست ء بلکل جو " اٹھارویں ترمیم پچھوں پاکستان چار قومیتی وفاق بنڑ چکیے۔ پنجویں اکائ دا آئینی رستہ تقریباً بند کر ڈتا گئے"۔۔۔۔۔۔ اٹھاروین ترمیم دراصل پنجاب تے وفاق کو چھوٹے صوبیان دے مقابلے ءچ مضبوط تے باقیاں کو کمزور کریندے۔۔۔۔ ول اساڈا کیا ء ۔۔۔ ڄٹ ڄاݨے تے وڄوں " ۔۔۔۔۔۔اے سوال تاں اوں ویہلے اساڈے کم دا ء جڈݨ اساں وی صوبہ ہووں ۔ اے سویب کوں لولی پاپ ڈے تے ساریان کوں پاپی بݨائی کھڑن. Shahzad Irfan
استنبول یونیورسٹی
استنبول یونیورسٹی یا جامعہ استنبول (انگریزی: Istanbul University; ترکی: İstanbul Üniversitesi) ترکی دی ہک مشہور و معروف یونیورسٹی ہے جیہڑی استنبول وچ واقع ہے۔ ایں دا مرکزی کیمپس ضلع فاتح وچ بایزید چوک نال ملحق ہے۔
احمد المستنصر باللہ
خلیفہ المستنصر باللہ الثانی دا براہِ راست تعلق بنو عباس نال ہے۔ اُنہاں دی کنیت ابوالقاسم، ناں احمد بن الظاہر ہے۔ المستنصر باللہ دے والد خلیفۃ الظاہر ہن جیہڑے 1225ء تا 1226ء تک خلیفہ رہے۔ امام جلال الدین السیوطی نے تاریخ الخلفاء وچ خلیفہ دا نسب ایویں لکھا ہے : احمد ابوالقاسم ابن الظاہر بامر اللہ ابی نصر محمد بن الناصر لدین اللہ احمد۔ المستنصر باللہ الثانی قاہرہ مصر وچ عباسیاں دے اٹھتیویں خلیفہ ہن۔ اوہ سال 659 ہجری وچ قاہرہ آئے جتھاں سلطان مصر الملک الظاہر رکن الدین بیبرس البندقداری نے اُنہاں دا اِستقبال کریندے ہوئے دوبارہ عہدہ خلافت تے متمکن کریندے ہوئے اُنہاں دی عوامی و سرکاری بیعت گھدی۔ المستنصر باللہ الثانی دا ہک بھائی اُنہاں توں قبل وی خلافت عباسیہ بغداد وچ خلیفہ تھیا ہئی، اوہ مستنصر باللہ ہئی جیہڑا بغداد وچ 1226ء توں 1242ء تک خلیفہ دے عہدے تے فائز ہئی۔
خلیفہ دی بیعت
خلیفہ المستنصر باللہ الثانی قاہرہ وچ دنیائے اسلام دے خلیفہ دی حیثیت نال 13 رجب المرجب 659ھ مطابق 13 جون 1261ء کوں خلیفہ مقرر تھئے۔
بروز پیر 13 رجب المرجب 659 ہجری مطابق 13 جون 1261ء کوں سلطان مصر، الظاہر رکن الدین بیبرس البندقدرای تے خلیفہ مذکور، قلعہ جبل دے اِیوان وچ نشست لا کے بیٹھے۔ وزراء تے قاضی اپݨے اپݨے طبقات دے مطابق ٻیہہ گئے۔ بیعت کیتے خلیفہ دے نسب کوں حاکم تاج الدین بن الاعز نے ثابت کیتا کہ ایہ خلیفہ خلیفہ مستنصر باللہ العباسی دا بھائی ہے جس بغداد وچ مستنصریہ دی بنیاد رکھی ہئی تے خلیفہ المستعصم باللہ العباسی دا چاچا ہے جنہاں کوں منگولاں نے صفر 656 ہجری وچ شہید کر ݙتا ہئی۔
خلیفہ المستنصر باللہ الثانی دی بیعتِ خلافت تمام ملکِ مصر وچ تھئی۔ سلطان مصر الملک الظاہر، قاضی تے اُمراء نے بیعت کیتی۔ بعد ازاں خلیفہ مجلسِ خلافت دے ہمراہ دیارِ مصر چلے تے اُمراء اُنہاں دے ہمراہ اگوں تے لوگ اِردگرد موجود ہن۔ 13 رجب المرجب 659ھ مطابق 13 جون 1261ء کوں قاہرہ وچ خلیفہ بݨے۔ منبراں تے خلیفہ مذکور دا خطبہ ݙتا گیا، ناں دا سکہ ضرب تھیا۔ قاہرہ وچ شانِ شایان جشن منایا گیا کیونکہ گزشتہ ترے سالاں توں عہدہ خلافت خالی ہئی۔
قاہرہ مصر میں خلیفہ المستنصر باللہ الثانی کا پہلا جمعۃ المبارک
17 رجب المرجب 659 ہجری مطابق 17 جون 1261ء کوں خلیفہ عوام دے نال سوار تھی کے قلعہ دی جامع مسجد دی جانب آئے۔ منبر تے خطبہ ݙتا جس وچ بنو عباس دی شرف و فضائل دا ذِکر کیتا۔ آغازِ خطبہ وچ سورۃ الانعام دا ابتدائی حصہ تلاوت کیتا تے ول رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم تے درود پڑھا، ول صحابہ کرام رضی اللہ عنہم دی رضا مندی چاہی تے ول سلطان الظاہر کیتے دعا کیتی تے ول خلیفہ نے لوگاں کوں نماز پڑھائی۔
خلیفہ دی شام توں بغداد روانگی تے شہادت
ماہِ ذوالحجہ 659 ہجری مطابق نومبر 1261ء کوں خلیفہ المستنصر باللہ الثانی شام توں عراق روانہ تھئے تے موصل، سنجار تے الجزیرہ دے حکمراناں دی مدد نال تکریت تے حدیثہ دے مقام تے قبضہ کر گھدا، اِیندے بعد اوہ بغداد روانہ تھئے۔ بغداد روانگی وچ ہی تاتاریاں نال مقابلہ تھیا۔ مصری فوج کوں شکست تھئی تے خلیفہ خود قتل تھی گئے۔ ابن کثیر دے بیان دے مطابق بروز پیر 3 محرم الحرام 660 ہجری مطابق 28 نومبر 1261ء کوں بغداد وچ بنو عباس دے اٹھتیویں خلیفہ وی شہید تھی گئے جیہڑا سقوطِ بغداد دے بعد ہک وݙا سانحہ ہئی۔
سکھر بیراج دی حکایت
حکایت
سکھر بیراج تے
ہک شہر توں ڈوجھے تئیں پُجنڑ دا ویلا الہامی کوئی ویلا ہوندے
روہڑی دے ازل توں سکھر دے ابد تئیں اوہ پُجیا ' اسمان دریا تے شہر ہک ڈوجھے وچ گچ ہَن ' بیڑیاں جیڑھیاں ہنالے وچ گھبنڑ تھیاں سیالے وچ بچے پیاں جنڑدیاں ہَن 'اگوں ایں جہان دے نقشے وچ بیراج ہے ' بیراج دے موڑ تیں عجائب گھر دے سامنڑے اوہ رُکیا تے ہوکا ڈِتس ' میں بُلہنڑ کوں اکھیں ڈیونڑ آیا ہاں'' اوں بیا وی زور دا ہوکا ڈتا "میں سندھ دریا دی بُلہنڑ کوں اکھیں اپنڑیاں ڈیون کیتے آیا ہاں " اوندے چار چفیروں لوک کٹھے تھی گئے جیندے وچ بیراج دے پہرے دار وی شامل ہَن
اساں اونکوں نیڑے تھی کر ڈِٹھا ' اوندیاں آنکھیں وچ الہام ہئی
بُلہنڑ : سندھ دریا دی اندھی ڈولفن (رفعت عباس)
محبت دا جادو
جیکر روز حشر ساری دنیا دے سامنڑے اے ڈسایا گیا جو توں میڈی محبت ہویں، تاں سارے لوک کھلسن، میکوں پرواہ کینی، صرف اتلی پرواہ ہے جو تیکوں پتہ لگنڑ دے بعد توں نراض نہ تھی ونجیں۔ میں تاں صرف تیکوں نراض تھیونڑ دے ڈر کولوں رج کے ڈیھدا وی نمہیں، لوک مختلف امکانات بارے سوچیدے ہوسن، سارے فلسفے، ساری شاعری، ساری موسیقی، آرٹس اتے تمام لائبریریاں تیں ریسرچ سنٹرز اچ کائنات دی گھاڑت ایندے سموتھ فلو، ایندے ممکنہ حادثات اتیں بحث کریندے ہوسن، لیکن میڈی کیفیت میکوں اتلا سوچنڑ دی اجازت ڈیندی ہے جو میڈی محبت دے اظہار کنوں پہلے تیکوں میڈے نال محبت تھی ونجے، اتے توں اوندا احساس میکوں ڈیواویں، میڈی سبھ توں وڈی خوشی شئیت ایہا ہوسی، میں تاں تیڈی تعریف وی نئیں کریندا، متاں تیکوں محسوس تھیوے جو ایں تعریف دیاں لہراں دے وچ کتھائیں محبت دی چمکدی پینگھ نشابر ہے، میں تاں تیڈے متھے کوں لگدی دھپ کوں آپ دو آندیں ڈیھداں، تیڈے بت نال لگ تے آونڑ آلی سوہنڑی ہوا اچ ہک اینجھی خشبو محسوس کرینداں جینکوں ڈسایا نئیں ونج سگینداں، تیڈے سوہنڑے ہونٹاں توں نکھتے لوظ کائنات اچ معلق تھیونڑ دی بجائے میڈے دماغ دے پروسیسر اچ اڑ ویندن، میڈا دماغ انھاں لوظاں کوں جوڑ جوڑ تے روز سمھدیں ویلھے ہک یونیورسٹی بنڑیندے، جیندے اچ کائنات دیاں گوڑھیاں بھنوالیاں کھاندین ودیاں، تیڈے اکھیں دی ویڈیو کائنات دے ذرات تیں ثبت تھیونڑ دی بجائے میڈیں اکھیں دی دھرتی اچ ضم تھی کراہیں ہک نویں وسوں دی سنجاپ کرویندی اے، تیڈیں پیپلیں دا جھمکنڑ میڈے واسطے ویلھے کوں درجات اچ تقسیم کر ڈیندے، پچھیں میکوں کہیں وقت دی سدھ نئیں رہ ویندی، اے سبھ میں پہلے ہک افسانے دے بارے سمجھدا ہم، جیندا وجود میڈی ذہن اچ نئیں رہیا، تیں اوندی جاہ سنبھمال گھدی ہے۔ اے میڈی مستی دی رمز دا اعلان ہے، جو تیڈے بارے کوئی بیا ایویں نہ سوچے۔ مظہر حسین
راجا داہر دے بارے وچ ہک مضمون
اپڑیں ماء دھرتی تے قربان تھیونڑ والے راجہ داہر سئیں کو سلام اج سئیں راجہ داہر دا یوم شہادت اے جیہرا دھرتی دا سچا سجاک پتر ہا. او عربی لٹیراں دے اگے دیوار بنڑ تے کھڑ گیا. کون اے اساڈا ہیرو، او محمد بن قاسم عربی لٹیرا جیہرا حجاج بن یوسف جئیں جابر حاکم دا سالار ہئی. ریاست دی تاریخ لکھت اچ کتلا کوڑی تے کوجھی تے بے ڈھنگی اے.. محمد بن قاسم ہک تریمت خط تے پج گئے تے کراچی کن ملتان تک فتح کیتس.
جھلیجھو ذرا، اے حجاج بن یوسف کون ہا؟ اوہو نا جئیں مکہ تے مدینہ تے حملہ کر تے عبداللہ بن زبیر دی خلافت دا خاتمہ کیتا. ول مکہ تے مدینہ دے تریمتیں کوں حلال آکھ تے ریپ دی اجازت ڈیونڑ والے خلیفہ دا خونخوار گورنر ہئی نا.. ہوکوں سندھ اچ قید تریمت دا درد پئے گئے اپنڑی وسوں تے آپ کاتا چلائی رہ گے.
ول دیبل یعنی اجوکا کراچی فتح کرتے تریمت چھڑا گدس تے ملتان تک رت وہاونڑ دی کیا لوڑھ ہئی. ہنے وحشی، بدنسلے عربی ڈاکوآں دی نیت دا پتا اتھو لگدے جو سئیں راجہ داہر دے دھیاں کیتے آپت اچ جھیڑا لگا تے اے ڈاکو بن قاسم قتل ونج تھیا. اسلام اینجھے غلیظ ڈاکو نہی بلکہ قلندر، سچل، بھٹائی ، شاہ حسین، فرید، دی وجہ کن پھیلیے. جیرھا ساڈی وسوں تے رت وہائس ، ساڈیاں دھیاں بھینڑاں دمشق دے بازاراں اچ نیلام کیتس او وحشی درندہ کتا ڈاکو رہسی. ریاستی وکاؤ لکھاریں دے کوڑ گھنڈھنڑ نال تاریخ تبدیل نہی تھیندی. راجہ داہر ساڈا شہید تے ساڈی دھرتی دا پتر جئیں عربی ڈاکوآں دے اگو سر نہی نیوا کیتا، وج گج تے لڑیے اج وی سندھ اچ دھمال چلدی اے، اج وی جئے شاہ نورانی دا نعرہ وجدے ، اج وی وسیب اچ جھمر چلدی اے، عربی ڈاکو دی قبر کتھاں اے. جڈاں جڈاں سندھ وادی تے حملے تھیسن سندھڑی دے بچڑے رت دے تے سرخرو تھیسن ۔ جئے وادی سندھ، جئے راجہ داہر، لکھت، Hassan Murtaza
اڄ دا سچ (اکبر ملکاݨی)
اج دا ایہو سچ اے کوئی گودا فیوڈل سرمایہ دار کوئی وفاقی پارٹی یاکوئی ایم این اے ایم پی اے میڈی دھرتی شناخت دا وفا دار کئینی میں انہیں دے کٹھے ٹرنڑ یا مل بہنڑ مناسب نئیں سمجھدا میں فیصلہ کیتے اج دے بعد میں کلہا بھلا قوم پرستی دا اے تقاضا بنڑدے بندا انہیں کنوں دور رھے اے ساڈے راہ دے دشمن ان انہیں نال رلنڑ ساڈا پندھ کانڑاں تھیندے بس میڈی اپڑیں سوچ اے انہیں دے نال نئیں رلڑاں نویں نسل کوں جتنا وی ممکن تھی سگے انہیں کنوں دور رکھڑیں انہیں دے اثرات وی نویں نسل تیں نہ پون اج دے بعد جیرھی سٹیج تیں اے ھوسن اتھ میں نہ ھوساں چاھے ساری ذندگی جو میکوں کلھا رھونڑاں پووے میں رہساں اپڑیں دھرتی میں ہک ڈیہنہ واگزار کرویساں۔۔۔سرائیکستان زندہ باد سرائیکی عوام زندہ باد۔۔۔۔اکبر ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (١٦ دسمبر ٢٠١٨ء)
سیف سمیجو
thumb|سیف سمیجو ڳائیک اپݨے فن دا مظاہرہ کرین٘دے ہوئے سیف سمیجو (اردو: سیف سمیجو) (انگریزی: Saif Samejo) ہِک ڳائیک، اَتے پاکستانی صوفی ڳائیک، لوک بینڈ "دی اسکیچس" دے اڳواݨ ڳائیک، نغمہ نگار اَتے بانی ہِن۔ مئی ٢٠١٤ء وِچ اُنّھاں نے حیدر آباد، سندھ وِچ پہلا موسیقی آشرم (سکول) کھولیا جین٘دا ناں "لاہوتی میوزک آشرم" ہئی۔ اُنّھاں نے کوک سٹوڈیو پاکستان وِچ داستان "مومل رانو اُتے موسیقی تیّار کِیتی ہِے۔
ابتدائی حیاتی اتے تعلیم
سیف سمیجو ٢٣ جنوری ١٩٨٤ء کُوں سندھ دے خیر پور میرس وِچ ڄَمّے ہَن، اِنّھاں نے سندھ یونیورسٹی وِچ انگریزی ادب وِچ بیچلرز دی تعلیم حاصل کِیتی۔
موسیقی دا کَم کار
مستقل مزاجی دے نال "دی اسکیچس" دے نِن٘در نشّے وِچ، رانو، رات، میں صوف ہوں، مینا جئیں گِیت ناں صرف سندھ وِچ اِی جاں جو پورے پاکستان وِچ دُھم پائی ہِنیں۔ کُجھ ویلے پہلاں ہِک نواں موسیقی البم تُساں (سندھی: تون)  اَتے ہِک نواں ڳاݨاں "جوڳی" شائع کِیتا ڳیا ہِے۔ سیف نے موسیقی وِچ اصل راجستھانی ذائقہ پیش کرݨ کِیتے مائی دھائی دے نال رَل تے ڳاݨے ڳائے، اِین٘دے تُوں اَن٘ڄ اُنّھاں دا ارادہ ہئی جو لاہوتی میوزک آشرم دے توسّط نال ٻئے فنکاراں دے نال وی تعاون کِیتا ون٘ڄے۔
لاہوتی براہ راست سیشن
لوہوتی لائیو سیشن دا اغاز سیف سمیجو نے جون ٢٠١٣ء وِچ کِیتا ہئی، جیڑھا جو ہِک ہفتہ وار سرگرمی ہِے جِتّھاں سندھ دے انجو انج موسیقار اَتے ڳائیک براہِ راست موسیقی کِیتے سمیجو دے ٹِکاݨے تے کَٹّھے تِھین٘دے ہِن۔
سمیجو آپ جامشورو وِچ واقع راک بینڈ "دی اسکیچس" دا اڳواݨ ہِے، اَتے اُوہ لَمّے ویلے تُوں لاہوتی سیشن کرݨاں چاہن٘دا ہئی۔ ثقافتی تحفّظ کِیتے لاہوتی دے براہِ راست سیشن دی انتہائی ٻِیلی شکّل وِچ اُنّھاں دا ہِک وِچار سچ تِھین٘دا ہِے۔
لاہوتی لائیو سیشن دے ذریعے تقریباً ٥٠ اَنجو انج لوک موسیقاراں کُوں ریکارڈ کِیتا ڳیا ہِے، اَتے اُنّھاں دے گِیتاں کُوں جاری کِیتا ڳیا ہِے۔
لاہوتی میوزک آشرم
لاہوتی سکول آف میوزک لاہوتی لائیو سیشن دی توسیع ہِے جین٘دا دیسی آلیاں اَتے سازاں دے تحفّظ دے تعارف دے نال سیف نے اَغاز کِیتا ہئی۔
ڈسکو گرافی
البمز
حوالا جات
ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:لوک ڳائیک ونکی:لوک موسیقی ونکی:پاکستانی شخصیّتاں
سکھ مت
تاریخ
سکھ مت دی بنیاد باباگرو نانک دیو جی نے رکھی جیندی اساس توحید، انسانی مساوات تے دیگر سادہ اصولاں تے ہے. ایں مذہب دے پیشوا کوں گرو آکھا ویندے.
thumb|سکھ گرو
پہلے ݙاہ گرو صاحبان دے ٹر ونجݨ توں بعد سکھ دھرم دی مقدس کتاب گرنتھ جیندے وچ بابا فرید دا کلام وی شامل اے، کوں ہمیشہ واسطے گرو دا درجہ ݙتا ڳیا.ایں دھرم دا سب توں مقدس مقام گولڈن ٹیمپل جیندی بنیاد حضرت میاں میر ہوراں نے رکھی ، امرتسر وچ اے. جبکہ گوردوارہ جنم استھان, ننکاݨہ، اس توں علاوہ رنجیت سنگھ دی سمادھی، لاہور، گوردوارہ پنجہ صاحب, حسن ابدال وی سکھ مت دے اہم مقامات وچ شامل ہن.اے مذہب بھارتی ریاست مشرقی پنجاب دا اکثریتی مذہب اے جبکہ باقی بھارت وچ وی قابل ذکر تعداد وچ موجود اے. سکھ مت دی اکثریت پنجابی زبان ٻلیندی اے مگر دیگر زباناں وچ ہندی, پشتو تے سرائیکی وغیرہ شامل ہن. پاکستان وچ سکھاں دی آبادیٖ پختونخواہ، پنجاب, تے سندھ وچ موجود اے.
آخش
آخش، پارسیاں دا ہک مذہبی پیشوا ہے، زرتشت توں بہت پہلے پیدا تھیا ہئی۔ اوں نے مادہ پرستی دی تعلیم ݙتی۔ اوہ مادے دے عناصر اربعہ کوں دنیا دا خالق تصور کریندا ہئی لیکن اوں دے پیروکاراں نے صرف بھا کوں پوجݨا شروع کر ݙتا، کیونکہ ظاہر ہے کہ کہیں عبادت خانے وچ معبود یا اوں کوں مظہر دے طور تے صرف بھا دی پوجا تھی سڳدی ہئی۔ آخش دے معبداں وچ رکھی ہوئی بھا کوں آذر آخش آہدے ہن۔ بعد ازاں زرتشت نے اپݨی قوم کوں اصلاح تے خدائے واحد تے ایمان گھناوݨ دی تعلیم ݙتی۔ اوں دے خیال وچ ایہ چار عناصر (مٹی، پاݨی، ہوا تے بھا) صرف قدرت دے مظاہر ہن۔
سرائیکی لوک ادب تے شعبہ پاکستانی زبانیں دے مقالے
پاکستانی زباناں دی قدامت اتے اہمیت کوں مدنظر رکھیندے ہوئے جݙاں توں سرائیکی زبان تے سرائیکی لوک ادب کوں ، ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی دی نصابی تعلیم دا حصہ بݨایا ڳئے، تاں سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان، شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور، شعبہ پاکستانی زبانیں، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی، اسلام آباد دی طرفوں ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی دی سطح دے تحقیقی مقالہ جات لکھوائے ڳئین ، جیڑھے جو سرائیکی ادبی تاریخ نویسی کیتے بنیادی مآخذ ہن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی ونکی:سرائیکی مقالہ جات دی تن٘دِیر
فن ترجمہ اَتے میڈیا دی زبان
= فن ترجمہ اَتے میڈیا دی زبان =
Translation  and Media  Language
از: ڈاکٹر خالد اقبال لسانیات (Linguistics) جینکوں کہیں وی زبان دی سائنس (Science) یا کہیں وی زبان بارے جانن دا علم آکھیا ویندے۔ ایں علم کو جانیے بغیر اگتے پندھ نی کیتا ونج سگیندا۔ علم زبان وچ پہلا مرحلہ صوتیات Phoneticsہے۔ یعنی کہیں وی زبان دیاں آوازاں (Sounds) دا مطالعہ ہر زبان دا ہک خاص صوتیاتی نظام (Sound System) ہوندے جینکوں ماہرین لسانیات فونیمیات (Phonology)  د اناں ڈیندن۔ فونیمیات (Phonology) لسانیات دی او شاخ ہے۔ جیڑھی جو مارفیم اتے فونیم کوں دنیا دی ساریاں زباناں دے تقابلی موازنے‘ مآخذات‘ سماجی حالت اَتے بئے کئی حوالیاں دی صورت وچ ڈیہدی ہے۔
لفظ مارفیم اَتے فونیم دی وضاحت کریندے ہوئے پروفیسر جمیل آذر لکھدن:
”مارفیم جرمنی دا لفظ ہے‘ چیمبر ٹوئنٹتھ سنچری ڈکشنری ایڈیشن  1973ء صفحہ 859وچ ایندے معنی ”بامعنی لفظ“ دے ہن۔ یعنی  ”A word that has meaning“ مثلاً قلم‘ دوات‘ میز‘ کاغذ‘ چندر‘ سورج‘ پاکستان‘  بسکٹ وغیرہ ……اینویں ای فونیم (Phoneme) وی جرمنی زبان دا لفظ ہے ایندے معنی حروف اصوات‘ دے ہن۔ ایہ او حروف ہن جیڑھے ساڈیاں آوازاں دی نشان دہی کریندن۔ اتے حروف دا تعلق آ ساڈی بول چال دی سب کنوں چھوٹی اکائی دے نال ہوندے مثلاً ا۔ب۔پ۔ت وغیرہ‘۔ انہاں حروف کوں عام طور تے حروف تہجی دا ناں ڈتا ویندے۔ کیوں جو انہاں دا تعلق تلفظ‘ ہجاتے آواز دے نال ہوندے“(۱)
مارفیم (Morpheme) اَتے فونیم (Phoneme) بھانویں جو غیر ملکی زبان دے لفظ بن جنہاں کو اساں آپنی سہولت کیتے ”حرف اتے صوت“ آکھ سکدے ہیں۔ حروف اپنی لسانی تشکیل دے عمل وچ جملے بنڑدن۔ اتے اییہے جملے یا فقرے‘ آساڈے جذبات‘ خیالات دے اظہار دا وسیلہ بنڑدن۔زبان جیڑھی جو آساڈے خیالات دے ابلاغ (Communication) دا ذریعہ بنڑدی اے ”حرف“ اتے ”صوت“ دی شکل اختیار کرتے ”مفہوم“ بنڑ دے۔ تے بعد وچ ایہو مفہوم ہک بندے کنوں ڈوجھے بندے تک پیغام بنڑ دے۔ اے زبان دا سماجی‘ معاشرتی اظہار آکھویندے۔علم لسانیات دی رو نال زباناں دی درجہ بندی ترے طریقے اختیار کرتے کیتی ویندی ہے۔
۱)         جغرافیائیGeographically
۲)         جینیاتی Genetically
۳)         نوعی Topologically
اِیں ویلھے ساڈا موضوع بحث زبان دا نوعی (Topologically) حوالہ ہے۔ جیندے وچ زبان دی درجہ بندی۔ داخلی ساخت ہیئت‘ الفاظ‘ گرامر‘ فقرات دا جائزہ گھنناں۔ کیوں جو زبان دے اے جملہ پہلو یا حوالے فن ترجمہ نگاری وچ بہوں اہمیت رکھیندن۔ جینویں جو اساں جانڑدے ہیں۔ کہیں وی زبان دے لفظ۔ جملے‘ فقرے اُوندی ساخت دا مطالعہ ”نحوی“ علم اکھویندے۔ جیندا تعلق براہ راست زبان دے متن اَتے معنی نال ہوندے۔ کہیں زبان دے فقریاں یا جملیاں وچ فرق محسوس کرناں فن ترجمہ نگاری وچ بہوں اہمیت رکھیندے۔ کیوں جو جملیاں وچ لفظیات دا استعمال اَتے لفظاں دی ترتیب کئی طرحاں دے مفہوم کوں واضح کریندی ہے۔ کہیں وی زبان دے متن وچ جملیاں دے استعمال نال معنی بدل ویندن اِت پاروں جملیاں دے معنی جانن بہوں ضروری ہوندے جیندے کیتے زبان دی لفظیات (Vocabulary) اَتے لغت (lexicon) دا مطالعہ از حد ضروری ہوندے۔
فن ترجمہ نگاری اَتے لسانیات دا آپت وچ گانڈھا تعلق بہوں گوڑھا ہے۔ کوئی وی ترجمہ اوں ویلھے تائیں حقیقی معنیاں وچ کامیاب تصور نی کیتا ویندا جئیں ویلھے تک کہیں زبان دے بنیادی ڈھانچے (Basic  Structure) دا مطالعہ نہ کیتا ونجے کیوں جو کہیں وی زبان وچ لفظیات دیاں کئی پرتاں ہوندین۔ اینویں کہیں زبان دے محاورے‘ اوندے مترادفات (Synanyms) اتے متضاد الفاظ (Anonoyms) دا مطالعہ‘ زبان دی ہئیت اَتے مفہوم تک پجن کیتے از حد ضروری ہوندے۔ جیندا تعلق زبان دے نحوی سانچیاں نال ونج جڑ دے۔ علم لسانیات دے حوالے نال اے مطالعہ معنیات (Sementics) اکھویندے اتے اے زبان دی ساخت دا جھیکڑی  پکھ ہوندے۔
فن ترجمہ نگاری وچ ہک جملے دی بہوں زیادہ اہمیت ہوندی ہے کیوں جو ہک مکمل جملہ ای اپنا مفہوم واضح کریندے۔ مقصد اے جو ہک جملہ دی اصل زبان دے عین مطابق ہووناں چاہیدے۔ اِیں تصور دے مطابق ہک مترجم جڈاں ہک جملے دا ترجمہ شروع کریندے تاں اوں جملے دا تعلق ہک زبان دی ساختیات نال ونج جڑدے اَتے ہک مترجم دی کوشش ہوندی ہے جو اوندا ترجمہ شدہ جملہ اصل زبان دے مطابق ہووے۔ ترجمے دے عمل کوں ویہویں (۰۲) صدی دے بعد جڈاں لسانیات دے تناظر وچ ڈٹھا گیا تاں وَل بہوں سارے نظریات (Theories) سامنے آئیاں جینویں جو ترجمے دے مساوی (Equivallence) پہلو دے حوالے نال بحث‘ جیندا مقصد دو زباناں Source languageاتے Target Language دے متن دے درمیان مساویت دے رشتے کوں ہموار کرناں ہے۔ جدید دور وچ ترجمے دی اہمیت اَتے ترجمے بارے مختلف تصورات‘ نظریات نے ترجمے دی نویں معنویت کوں واضح کرڈتے اَتے اے گالہہ بہوں واضح تھی گئی ہے جو ترجمہ‘علم دی وسعت اتے انسانیت دی بھلائی کیلئے بہوں ضروری ہے۔
جڈاں اساں کہیں زبان دا لسانیاتی جائزہ گھندے ہیں تاں وَت آساکوں زبان دے متن (text) در رجوع کرناں پوندے لیکن ایں گالہہ دی وضاحت ضروری ہے جو زبان دی نوعیت مختلف طرحاں دی ہوندی ہے۔ زبان دا ثقافتی پہلو کینڈا اکھویندے۔ جڈاں جو زبان دے متنی پہلو کوں محضر (Discusse) آکھیاویندے۔ اینویں ای بول الا دے مختلف انداز رجسٹر(Register) یا سانچے اکھویندے ہن مثلاً مختلف طبقات دا انداز گفتگو‘ جیہڑا جو ہک ڈوجھے کنوں مختلف ہوندے۔ اینویں ای ادبی تحریری زبان دا اسلوب مختلف ہوندے۔ لسانیات دے حوالے نال اینکوں کینڈا (genre) آکھیا ویندے۔
1-  Field:
What is being written about
2-  Tenor:
From  Whom and  to  who is   communication  taking place
3-  Mode:
The Form  of Communciation
1990ء وچ ترجمہ نگاری وچ محضر یا اسلوبیاتی حوالے نال تجزئیے وچ پیش رفت تھئی تے ایں نظرئیے کوں ہالیڈے نے پیش کیتا۔ جیندے وچ انہاں نے زبان دی ساخت کوں گرامر دی رو نال کہیں منصوبہ بندی دے تحت دیکھن دا نظریہ پیش کیتا جو زبان دی ابلاغی صورت حال دا جائزہ گھراونجے۔
ہالیڈے دے نظرئیے مطابق Fieldدا تعلق کہیں تحریر /متن دے اضافی معنی نال بندے مثلاً Verbدیاں قِسماں‘ Active, passiveوغیرہ جڈاں جو Tenorدا متن نال تعلق Inter Personalمعنی دا تال میل Verb/Adverbنال بندے۔جڈاں جو Modeدا تعلق متن دے مطالب نال بنندے۔
جینویں جو اساں جاندے ہیں زندگی دے مختلف شعبیاں نال وابستہ لوک اپنے اپنے انداز نال زبان دا استعمال کریندن۔ جینویں جو او مختلف پیشے نال جڑے ہوندے ہن مثلاً صحافتی زبان‘ قانونی زبان‘ دفتری زبان‘ سائنسی زبان‘ ادبی زبان‘ بازار دی زبان‘ کاریگراں دی زبان وغیرہ وغیرہ زبان دا ایہ استعمال یا انداز لسانیاتی حوالے نال محضر/اسلوبیاتی (Discusse) اکھویندے۔ مدا زبان دا اینجھا استعمال جینکوں کوئی خاص گروہ آسانی نال سمجھ سگے۔جڈاں مختلف طبقات دی زبان تحریری صورت وچ سامنے آندی ہے تاں اُو زبان الفاظ۔ جملے۔ جملے دی ساخت اتے نحو دے اعتبار نال مختلف تھی ویندی ہے۔
آکھیا ویندے جو کہیں زبان دے مزاج کوں دریافت کرن بہوں مشکل ہوندے۔ پر ہک گالہہ واضح ہے جو الفاظ جملیاں دی ساخت اتے اصطلاحات دے استعمال وچ زبان دامزاج لکیا ہوندے۔ اینویں ای ہک بیا سوال جو زبان دے اندر زبان دے استعمال دا مطلب کیا ہے؟ ہک زبان کوں مثلاً سرائیکی زبان کوں مختلف طبقات دے لوک جینویں مختلف طرحاں نال الیندے بلیندے ہن زبان تاں ہکا ہوندی ہے پر اوں زبان کوں جڈاں مختلف طبقات دے لوک الیندن تاں انہاں دے الفاظ جملے اتے محاورے مختلف ہوندے۔ انہاں دا لہجہ اوندی ادائیگی‘ تلفظ اتے جملے دی ساخت توں انفرادیت نظر آندی ہے۔ مترجم کیتے ضروری ہے جو اُو زبان دے مزاج کوں جانے سمجھے۔
انگریزی زبان وچ ترجمہ نگاری اتے ایندی عملی صورت دے حوالے نال سسرو (Cicero) اَتے ہوریس (Horace) دے ناں بہوں اہم گنے ویندن۔ بھانویں جو ترجمہ نگاری اتے ایندے عملی پکھاں دے حوالے نال بحث ویہویں صدی دے منڈھ توں شروع تھی چکی ہئی۔ لیکن بحیثیت مضمون ترجمہ نگاری (1950-2000ء) توں توجہ حاصل کیتی ہے۔ اِیں کنوں پہلے ترجمہ نگاری محض زبان سکھن کیتے نصاب دا معمولی حصہ ہئی۔ اٹھارہویں صدی کنوں ویہویں صدی دے ادھ وچکار تئیں ترجمہ نگاری دا طریقہ کار (Translation Grammer) والا ہئی۔ ایں طریقے دے تحت لفظ بہ لفظ اَتے مفہوم کنوں مفہوم دے ترجمے تے زور ڈتا ویندا ہئی۔
17ویں صدی وچ انگلستان وچ ”Denham“ کاؤلے (Cowley) اَتے ڈرائیڈن تے ترجمہ نگاری دے نظریات بارے اہم پیش قدمی کیتی۔ ڈرائیڈن نے ترجمے دے عمل کوں ترے (۳) درجات وچ تقسیم کیتے۔ جیندے بارے بی جے کمار لکھدن(۳)
It was John Dryden, Who in his preface of ovid's Epistress(1680) underlined three basic types of translation:
1- Metaphrase, or turning Author word by word and line by line, from one language in to another.
2- Paraphrase, OR Translation with latitude "Sense for Sense"
3-  Imitation, where the translator can abandon the text of the original as he sees fit.
٭   Metaphrase
یعنی اینجھا ترجمہ جو لفظ بہ لفظ یا عبارت دے اعتبار نال مطابقت رکھدا ہووے ایندا مطلب ہوبہوترجمہ ہے۔
٭  Paraphrase
یعنی الفاظ وچ ترجمہ کرن دا عمل جیندے وچ مترجم‘ مصنف کوں ذہن وچ رکھ تے ترجمہ کرے گویا الفاظ اپنے ہوون مگر مفہوم تبدیل نہ تھیوے۔
٭   Imitation
ترجمے دی اینجھی کوشش جیندے وچ لففظ اتے مفہوم ڈونہاں کوں چھوڑتے ترجمہ کیتاونجے۔
فن ترجمہ نگاری دے حوالے نال لسانیات دا رشتہ تعلق 1950-60ء وچ جڑدا نظر آندے اتے ایں دوران ترجمہ نگاری دے نظریات اتے اصول وضع تھئے ہن۔
- Teodore Savory
-  Peter Newmark
-  Eugene Nida
-  Chomsky
-  Roman Jakoboson
-  Itamar Zohar
-  Andre lefever
ایہ او لوک ہن جہاں ترجمے بارے بہوں اہم نظریات پیش کیتن Savory(1957ء) وچ اپنی کتاب ”The Art of Translation“ وچ لکھئیے:ترجمہ کجھ ایں طرحاں دا ہووناں چاہیدے جو او اصل متن دے قریب قریب ہوے اتے اوندے وچ اصل متن جھئیں تازگی وی ہووے۔
Savoryنے ترجمہ نگاری دے سلسلہ وچ مختلف نظریات رکھن والے نظریہ سازیں دے حوالے نال رائے کجھ ایں طرح ڈتی ہے جو:(۴)
A Translation must give the words of the original.
ترجمے وچ اصل جھیاں انداز ہووے
A translation must give the ideas of the original.
ترجمے وچ اصل زبان دے نظریات دی مکمل ترسیل ہووے
A translation should read like an original work.
ترجمہ اینجھا ہووے جو طبع زاد تحریر نظر آوے
A translation should like a translation.
ترجمہ‘ ترجمہ ہی ہوناں چاہیدے
A Translation should reflect the style of the original.
ترجمے وچ اصل متن دا اسلوب ہووے
A Translation should posses the style of the translator.
ترجمے وچ مترجم دا انداز تحریر ڈِسے
A translation should read as a contemporary of the original.
A translation never read as contemporary of the translator.
ترجمہ ایں نہ لگے جو اوندے تے ترجمہ نگار دے دور دے اثرات نظر آون
A translation of verse should be in prose.
شعر دا ترجمہ نثر وچ ہووناں چاہیدے
A translation of verse should be in verse.
شعر دا ترجمہ شعر وچ ہی ہوونا چاہیدے