cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جِھݨکاں
جِھݨکاں کیا ہِن؟
جِھݨکاں / جِھن٘ڑکاں کُوں اُردو وِچ کوسنے آہدِن۔ اے اُوہ جُملے ہِن جِہڑے کئیں کُوں بُرا بَھلا آکھݨ ویلے مُون٘ہ تُوں ادا کِیتے وین٘دِن۔ حیاتی دے کَم کار اِچ اَساں ݙیہدے ہَیں جو کئیں کاوِڑ دا اظہار کرینیں ہوئیں اُستاد شاگرد کُوں جِھݨکاں ݙین٘دے۔ ماء پُتر کُوں جِھݨکین٘دی ہِے۔ وݙیرا چھوٹیاں اُتّے کَوڑِین٘دے۔ پِیؤ اولاد کُوں بُرا بَھلا آہْدے تاں اُوں موقع تے کُجھ بول مُون٘ہ کنوں کڈھین٘دے جِنّھاں کُوں سُݨ تے سامھݨے آلا بندہ کُجھ ݙَر کے یا دَب کے آکھݨ آلے دی مرضی مطابق کَم کرین٘دے۔ اے ٻول جِھݨکاں ہون٘دِن جِنّھاں اِچ مخاطب کُوں ڈانٹ ڈَپَٹ کِیتی ڳئی ہون٘دی ہِے۔ بعضے ویلے اے سرزنش معمولی ہون٘دی ہِے بعضے ویلے ٻہوں وَدھ۔ اِنّھاں جِھݨکاں کُوں دِلّی پِرِیت اُتّے غالب آوݨ آلے بد خواہی دے وقتی / عارضی جذبے وِی آکھیا وَن٘ڄ سڳدے۔ جِیویں:
وݙکیاں دی طرفُوں بد خواہی
گھر دیاں وݙیریاں، مان٘واں، ٻُوئیاں ٻالاں کنوں اَوکھیاں تھی کے جِیویں بُرا بھلا آہدِن اُوہ اِنّھاں جِھݨکاں وِچ چنڳی طرحاں نظر آن٘دے۔ اِنّھاں جِھݨکاں وِچ وݙیریاں دی طرفُوں بد خواہی دا جِہڑا اظہار ہون٘دے اُوہ وقتی تے عارضی ہون٘دے۔ دِل اِچ پِرِیت اُون٘ویں ہون٘دی ہِے۔ جِیویں آکھیا وین٘دے:
جِھݨکاں وِچ دُعائیں
بعضے ویلے اِنّھاں جِھݨکاں وِچ بجائے بد خواہی دے، ہِک دُعا دا اظہار ہون٘دے۔ اے سرائیکی زبان دا ہِک خاص انداز ہِے جو بُرا بَھلا آکھݨ ویلے دُعا ݙِتّی وَن٘ڄے۔ جِیویں:
جِھݨکاں وِچ پَلُوتے
بعضے ویلے پَلُوتے تے جِھݨکاں ہِکّو جِیہاں نظر آن٘دِن۔ جِیویں آہدِن:
حوالہ
ونکی:سرائیکی جِھݨکاں۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک پَلُوتے۔ ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ ونکی:پاکستانی لوک ادب۔ MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٧:١٣, ٣ فروری ٢٠٢٢ (PKT)
صوفی تاج محمد گوپانگ
عنوان
موبائل
موبائل فون ہر شئے کوں کھادی ویندے رجدا نئیں میں آپنڑیں پوترے ریحان خان کنوں پچھیم موبائل فون کیرہی کیرہی ایجاد کوں کھا گئے ہوں میکوں موبائل دے فائدے ڈسنڑ شروع کر ڈتن میں ہوکوں آکھیے میڈا بیٹا پہلے گال دی پتھاری بنڑائوں پچھیں لکھوں پوسٹ جیویں ایں دنیا تے وڈی مچھی چھوٹی مچھی کوں کھا تے اپنڑیں حیاتی اچھق کریندی ہے دروغ ور گردن راوی میں ہتھیں نئیں کھوائ بیٹھا آہدن وہیل مچھی 35 من گوشت روز کھمدی ہے او ریاض ملک دے لنگر ءچوں ویندے اوندا پوڑی ءچ انتظام تھی ویندے۔۔۔۔۔ایویں سائنس ہے صرف جاندار تے بے جان دا فرق ہے روز جہاڑی نوی ایجاد پرانی کوں کھا ویندی ہے سب کنوں وڈا خوش خوراک موبائل فون ہے۔۔۔۔۔ جیندے فائدے لکھ ہن ۔۔۔ تاں ہیں قتلام ڈھیر کیتن۔۔ اے خط کوں کھاگے چٹھی میری سیاں جی کے نام لکھ دے منشی بے روزگار لفافہ کینجھا ہوندا ہا گال بھل گئ ہے ڈاکیا گار تھی گئے منی آرڈر فارم ردی ءچ نئیں وکدے یار دا قاصد جابلیس تھی گئے کانگا کندھی تے ول نئیں آیا کاں دی تانگھ مکی مہمان فون کرتے آہدے امداں پیاں ریڈیو آنجہانی تھی گئے سرکاری فون جیرہا بلڈ پریشر دی مشین دی شکلاں ہوندا ہا پرویز مشرف وانگوں انڈر گرائونڈ تھی گئے۔۔۔۔ میڈی گال ادھوری ہے کوئی دوست ہیندے اتے مضمون لکھے صوفی تاج گوپانگ۔۔۔۔
بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ
thumb|بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ (زنانیاں دی) بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ (اردو: بھارت میں آبرو ریزی) (انگریزی: Rape in India) بھارت وِچ زنانیاں دے خلاف تِھیوݨ آلا چوتھا سبھ تُوں وَدھ عام جُرم ہِے۔ نیشنل کرائم ریکارڈ بیورو دی سالانہ رپورٹ ٢٠١٣ء دے مطابق بھارت بھر وِچ ٢٠١٢ء وِچ ٢٤٩٢٣ عِزّت لہاوݨ دے مقدمے درج کِیتے ڳئے ہَن۔ اِنّھاں وِچُوں ٢٤٤٧٠ ساکدار یا ہمسائیاں دی طرفُوں کِیتے ڳئے، ٻِنّھاں لوّظاں وِچ ٩٨ فیصد مقدمیاں وِچ شکار تِھیوݨ آلے زنانیاں عِزّت لہاوݨ آلیاں کُوں ڄاݨدیاں ہَن۔
٢٠١٢ء دی ڳِنتری اَتے عدداں دے مطابق بھارتی شہراں وِچ نئی دہلی وِچ عِزّت لہاوݨ دی ڳِنتری سبھ تُوں وَدھ ہِے، جاں جو جبل پور عِزّت لہاوݨ دے فی کس واقعیاں دے لحاظ نال سبھ تُوں اڳّوں ہِے۔
٢٠١٢ء دے بعد بھارت وِچ کئی عِزّت لہاوݨ دے واقعیاں اُتّے وݙّے پیمانے تے میڈیا دی بھال پے ڳئی اَتے ٻہوں احتجاج وِی کِیتا ڳیا۔ جین٘دی بنیاد اُتے بھارتی حکومت نے عِزّت لہاوݨ اَتے جنسی تشدّد دے جُرماں کِیتے پینل کوڈ وِچ ترمیماں کِیتیاں۔
کَٹھ دی صورت وِچ عِزّت لہاوݨ
کیوں جو عِزّت لہاوݨ وِچ رضا مندی نئیں جاں جو ڄٻر دا پہلو ہون٘دا ہِے، اِیں کِیتے ٻہوں وَدھ معاملیاں وِچ مجرم ہِک نئیں جاں جو کئی بندے ہون٘دے ہِن، بھان٘ویں جو بھارت وِچ وکھری عِزّت لہاوݨ، می ٹو تحریک، جنسی ہراسانی اَتے زنانیاں دے نال ہَتھ کِھڑان٘د دے اَݨ ڳِݨت ٻئے واقعے وِچ رونما تِھی چُکّے ہِن اَتے تِھین٘دے پئے ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:می ٹو تحریکاں ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:زنانیاں دی عِزّت لہاوݨ ونکی:بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ
نیوکلئیس
جوہر دا مرکزی حصہ جیہڑا کہ اولین (protons) تے تعدیلین (neutrons) دے نال مشتمل ہووے اور جیندے اندا مثبت بار ہووے اووکو نیوکلئیس یا نویہ آہدن۔ ایکو جوہری نویہ وی آکھیا ویندے۔ اور ایکو ارنسٹ ردرفورڈ 1911 دے وچ دریافت کیتا ہئ وزن: جوہر دا نویہ ایندے پورے ڈایا میٹر کولو بہوں ہی چھوٹا ہوندے کیونکہ برقین بہوں دور دور ہوندن نویہ کولو جیندی وجہ کولو نویہ چھوٹا تھی ویندے۔ ہک آبساز جوہر آپنڑے نویہ کولو ہک لکھ پنتالیں ہزار (145000) گنا ودا ہے۔ ایویں ہی ہک یورینصر جوہر تریوی ہزار (23000) گنا ودا ہے آپنڑے نویہ کولو۔
آبساز دا نویہ سارے کولو چھوٹا نوین (nucleuses) ہے اور اے ہک اشاریہ پنجتر ضرب ڈاہ دی طاقت نفی پندرہ میٹر ہے (15-^10*1.75میٹر)۔
حوالے
ونکی:کیمسٹری
نصیر سرمد سائروی
سرائیکی شاعر نصیر سرمد سائروی 3 مارچ 1946 کوں دیرہ اسمعیل خان اچ پیدا تھئے - نصیر سرمد بہوں سوہنڑا تے من بھاونڑا شخص ہئ - محکمہ تعلیم اچ معلم اتے سرائیکی شاعری دے حوالے نال ہک منا منایا ناں -جیندی شاعری دے قدردان اج وی سرائیکی وسیب اچ موجود ہن - نصیر سرمد روایتی شاعری کول ہٹ کے دامان دی تس اتے اتھوں دے لوکاں دیاں محرومیاں کوں آپنڑی شاعری دا مرکز بنڑایا- انھاں دی ساری حیاتی انھاں محرومیاں کوں بیان کریندے گزری ہے
اج یعنی 11 مارچ کوں انھاں دی ڈوجھی برسی ہے - نصیر سرمد کوں اللہ سونہڑاں جنت ءچ جھاہ ڈیوے آمین
میڈا بستہ اُوپرا بستہ گندہ مندہ کوہترہ بستہ نہ بستے وچ میڈا حصہ نہ سبقاں وچ میڈا قصہ آپ کوں چھوڑ کے غیر کوں پڑھداں دریا تھی کے نہر کوں پڑھداں
بھارت وِچ زنانیاں
thumb|[[بھارت دی ہِک گھٹ عُمر دی ٻالڑی]] بھارت وِچ زنانیاں / تِرِیمتاں / زنانیت (اردو: بھارت میں خواتین) (انگریزی: Women in India)۔ بھارت وِچ زنانیاں دی حیثیّت وِچ پِچھوکڑ کُجھ ہزار ورھیاں وِچ ٻہوں وݙّے تبدیلیاں آئیاں ہِن۔ پُراݨے دور دی پست حیثیّت زنانی تُوں قرون وسطیٰ تئیں دا دور، جین٘دے وِچ کئی مصلحین دی طرفُوں برابر حقوق ݙِتّے ون٘ڄݨ تئیں، اِنّھاں دی تاریخ بھرپور رہی ہِے۔ جدید بھارت وِچ، زنانیاں کئی چنڳے وݙّے دفتراں تئیں پُڄ ڳئیاں ہِن جِنّھاں وِچ، صدر، وزیرِ اعظم، بھارت دی لوک سبھا دی اسپیکر، قائدِ حزبِ اختلاف، یونین کونسلر، وزرائے اعلیٰ اَتے گورنر وغیرہ شامل ہِن۔
تاہم، بھارت وِچ زنانیاں کُوں جنسی تشدّد اَتے صنفی عدم برابری جئیں اَݨ ڳِݨت مسائل دا سامھݨاں کرݨاں پون٘دا ہِے۔
پُراݨاں دور
ویدک دور دے اَغاز دے دوران وِچ تِریمت حیاتی دے سبھے پان٘سیاں وِچ مرد دے برابر حیثیّت رکھین٘دی ہئی۔ پُراݨے ماہرین صرف تے نحو جئیں پتنجلی اَتے کتیانا دے کَمّاں تُوں پتّہ چلدا ہِے جو ویدک دور وِچ زنانیاں پڑھے لِکّھے ہَن۔ رگ وید دے لِکھتاں تُوں پتّہ چلدا ہِے جو زنانیاں بالغ عمر وِچ شادی کرین٘دیاں اَتے شئیت اُنّھاں کُوں آپݨاں پئے چُݨݨ دی اَزادی ہون٘دی ہئی اِیں عمل کُوں سویمبر آکھیا وین٘دا ہئی یا براہِ راست تعلق دی ہِک صورت گندروا ویاہ وی ہِک ذریعہ ہئی۔ مقدس متون مثلاً رگ وید وِچ اِیہو جئیں کئی زنانیاں دا ذکر ہِے دانش ون٘د اَتے روحانی سُجھ دی حامل ہَن۔
قرون وسطیٰ
برصغیر پاکستان تے ہندوستان وِچ مسلم فتح ہندوستانی سماج وِچ بَدلاؤ گِھن آئی۔ اِیں ویلے دے دوران معاشرے وِچ بھارتی زنانیاں دی حیثیّت تنزلی دا شکار تھئی۔ پردے دا نظام اَتے جوہر ݙاہوِیں صدی دے مسلم قاعدے قنُوناں نال منسوب ہِن۔
راجستھان دے راجپوتاں وِچ، ݙاہوِیں صدی وِچ اِتّھاں اسلام دی آمد دے ہِک صدی بعد اِیہ رِیت شروع تھئی۔ سندھ وِچ ابتدائی مسلم حملیاں دے نتیجے وِچ جوہر دی رِیت نئیں مِلدی، جیویں جو راجا داہر یا سندھ دی تاریخ نال واضح ہِے۔ محمد بن قاسم دی صدی وِچ حملے دے بعد، راجا داہر کُوں قتل کِیتا ڳیا اَتے اُون٘دی ذال اَتے دِھی کُوں دمشق وِچ غلام دے طور تے بھیڄ ݙّتا ڳیا۔
ہندو کشتریہ حکمراناں وِچ ودھ ذالیں نظر آن٘دیاں ہِن۔
ٻِیا ݙیکھو
بھارتی زنانیاں دی تَن٘دِیراں بلحاظ کَم کار:
ٻاہرلے روابط
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیت ونکی:زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ریاستی لہجہ
اے لہجہ سابق ریاست دے دارالحکومت، بہاولپور شہر، تحصیل بہاولپور صدر، تحصیل خیر پور ٹامیوالی، ضلع بہاولنگر دے جنوبی حصے، خانقاہ شریف تے تحصیل یزمان دے شمال مشرقی حصے وچ تے سرحد پار، بھارتی صوبہ راجستھان دے نزدیکی علاقیاں وچ ٻولا ویندے. اے حصہ سابق ریاست دے بالکل درمیان وچ ہووݨ پاروں،مقامی لہجے دے اعتبار نال سرائیکی دے باقی لہجیاں دا امتزاج اے تے سرائیکی زبان دی سب توں خوبصورت شکل اے. بہاولپوری لہجہ صحرائے چولستان دے اثرات دے باوجود معمولی فرق نال خالص ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجہ اے، حتٰی کہ سو کلومیٹر دی دوری دے باوجود ݙوہاں شہراں، ملتان تے بہاولپور دی لوکل زبان و لہجہ، الفاظ، شہری ثقافت، لوگاں دے مزاج تے رہݨ سہݨ وچ یکسانیت اے. دورِ ریاست وچ ایں لہجے کوں ریاستی تے بہاولپوری آکھا ویندا ہئی اس واسطے اتھاں ملتانی دی بجائے اوہا اصطلاح استعمال کیتی ڳئی اے جیہڑی اوں وقت وچ رائج ہئی۔
مُنّی بیگم
thumb|مُنّی بیگم دی تصویر
مُنّی بیگم (اردو: منی بیگم) (ڄَمَّݨ دا سال: 1946ء) دا اصل ناں نادرہ بیگم ہے جاں جو اُوہ اپݨے تخلص مُنّی بیگم نال مہان٘دری ہِن۔ اُوہ پاکستانی غزل ڳائیکہ ہِن۔  ہُݨ اُوہ شکاگو وِچ رہوݨ آلی ہِک امریکی شہری ہِن۔
ابتدائی حیاتی
مُنّی بیگم بھارت دے مغربی بنگال دے کشتیہ وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوہ سَت بھیݨیں بِھرا ہَن۔ جِنّھاں وِچ اِین٘دا لمبر تِرِیجھا ہئی۔ مُنّی بیگم نے سبھ توں پہلاں مہان٘درے ڳائیک استاد خواجہ غلام مصطفیٰ وارثی توں موسیقی دی سِکھلائی گِھدّی۔
اِنّھاں دے اَمّاں اَبّا 1950ء دے ݙہاکے دے اَغاز وِچ ہندوستان توں مشرقی پاکستان چلے ڳئے ہَن۔ مشرقی پاکستان بعد وِچ اَزاد بنگلہ دیش بݨ ڳیا۔ اِنّھاں نے بی اے ایف شاہین سکول، ڈھاکہ وِچ تعلیم حاصل کِیتی۔ 1971ء دی بنگلہ دیش دی اَزادی جنگ دی وجہ کنوں اِیہ ہائی سکول توں گریجویشن پوری کرݨ توں پہلاں ای پاکستان ٹُر ڳئی۔
کَم کار
مُنّی بیگم نے 1970ء دے ݙہاکے وِچ بطورِ ڳائیکہ اپݨے کَم کار دا اَغاز کراچی وِچ کِیتا ہئی۔ اِنّھاں نے اپݨی پہلی غزل البم 1976ء وِچ جاری کِیتی ہئی۔
قابل ذکر غزلاں (اردو)
جِتّھاں تئیں مُنّی بیگم دی کامیاب غزلاں دی ڳالھ ہِے تاں تن٘دِیر ٻہوں لَمّی ہِے۔ اِنّھاں وچوں کُجھ اِیہ ہِن:
ایوارڈ اَتے پِچھاݨ
2008ء وِچ صدر پاکستان دی طرفوں گورنر سندھ دے ذریعے اِنّھاں کوں تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ڳیا ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں
ابھیچڑی لہجہ
کھڑی ٻولی دی ایں سرائیکی کوں وسیب دے ݙوجھے اضلاع وچ جھنگوچی لہجہ آکھا ویندا اے. سابق ریاست دے ضلع بہاولنگر دے مشرقی، شمالی تے مغربی حصے تے ضلع بہاولپور دی تحصیل حاصل پور، تحصیل خیرپور ٹامیوالی دا علاقہ قائم پور مکمل طور تے ابھیچڑی لہجہ ٻلیندن. اے لہجہ سرائیکی دے معیاری، ملتانی لہجے توں مختلف اے.
اچوی لہجہ
تحصیل احمد پور شرقیہ، اوچشریف، مبارکپور، کوٹلہ موسٰی خاں، جانو والہ، نوشہرہ جدید، ہتھیجی، دھوڑکوٹ، ترنڈہ محمد پناہ، ضلع مظفر ڳڑھ دی تحصیل علی پور تے ضلع بہاولپور دی تحصل یزمان دے جنوب مغربی حصے مثلاً دیراوڑ تے ہاکڑا دریا دی پراݨی گزرگاہ وغیرہ دی ٻولی ، سرائیکی دا اُچوی لہجہ سݙیندی اے. اوچشریف دی قدامت دی وجہ توں ایں حصے دی ثقافت دا ہک خاص حسن اے. ماہرین ایں لہجے کوں وی ملتانی(معیاری سرائیکی) وچ شامل کریندن.
مہرین فاطمہ
مہرین فاطمہ دا تعلق ضلع مظفر ڳڑھ نال ہے
مہرین فاطمہ وسوں دی سُڄاک نیاݨی جیندا پہلا سرائیکی افسانوی مجموعہ "جھاتی" دے ٹائٹل نال پیش کیتا ڳۓ.
ساݙے واسطے فکر دا ویلا اے ہے  کہ ساݙے سرائیکی ادب وچ نثر دے حوالے نال کم وی ٻہوں سوہݨا تھیا پۓ تے اڄاں سپیس وی ٻہوں پئ ہے ،
مہرین فاطمہ دے مجموعے دی آمد ساݙے واسطے خوشی دا ویلا ہے. ساکوں ماݨ اے  ساݙی نیاݨی دے ہتھ  قلم آۓ تاں او ایں قلم کوں کتھائیں کُریشا بݨا کے کاغذ  تے اپݨی اماں کوں ، نانی  کوں اپݨی ݙاݙی کوں  اپݨے سیپ وچوں ݙیہدی ٻیٹھی ہے اوں نئ مرݨ ݙِتا ،
اوں نئ مرݨ ݙتا اپݨے لوکیں کوں اپݨے کلچر کوں ہک افسانہ "مامے دی جھوک " لکھ کے ،
او گواہی پئ ݙیندی اے کچے مکانیں دے مکین پختہ ہوندے ہن ہک افسانہ "پکے مکان کچے لوک " لِکھ کے ،
ٻہوں خوشی تھئ اے بی بی تہاݙے کتاب دی آمد تے
انتہائی  محبت و احترام نال ٻہوں ٻہوں مبارخاں ،،
ججہ عباسیاں
ضلع رحیم یار خان
جنوبی پنجاب دا ضلع رحیم یار خان، پنج ہزار سال پُراݨی تاریخ رکھدے۔ اِیندا پُراݨاں ناں ’’نوشہرہ‘‘ ہَئی۔ نواب صادق خان پنجم والی ریاست بہاول پُور نے اِیں شہر دا ناں اَپݨے وَݙے پُتر رحیم یار خان دے ناں نال رکھیا۔
جُغرافیہ
ججہ عباسیان، تحصیل خان پُور دا قصبہ، خان پُور توں 15 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
لوک ادب
ججہ عباسیان، تحصیل خان پُور دا قصبہ، خان پُور توں 15 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِیہ قصبہ رائے ججہ نے 300 ہجری وِچ بݨوایا ہَئی۔ اِتھُوں دیاں پِنݙوں (کھجور) پورے مُلک وِچ مشہور ہِن جِیندے وِچُوں ڈیندا، شاہی، لالو، بھانوݨ اَتے واڑے دے ناں قابلِ ذِکر ہِن ۔ اِتھاں حضرت احمد بخش دا مزار ہِے جِہڑے حضرت خواجہ غلام فریدؒ دے مقرب خلیفہ ہَن۔ سرائیکی دے نامور شاعر محمد نواز خاں خوشتر ججہ عباسیاں دے راہوݨ والے ہَن، جِنہاں سرائیکی وِچ قصہ یوسف زلیخاں لکھیا۔ اَمان اللہ ارشد (اَرشد دے ڈوہڑے، عشق دِیاں چُنگاں، اَرشد دے قطعے، ہنڄو دے ݙِیوے، سک دا ساوݨ، اَکھیں خواب جگارے شائع تِھی چُکیئن)۔
جُغرافیہ
ضلع رحیم یار خان دِی تحصیل خانپور دا مشہور تے پراݨا قصبہ، خان پُور توں 36 کلو میٹر مغرب والے پاسے دریائے سِندھ دے کھٻّے کنݙے آباد ہِے۔
لوک ادب
ضلع رحیم یار خان دِی تحصیل خانپور دا مشہور تے پراݨا قصبہ، خان پُور توں 36 کلو میٹر مغرب والے پاسے دریائے سِندھ دے کھٻّے کنݙے آباد ہِے۔ چاچڑ قبیلے اِیکُوں آباد کِیتا۔ پنجاب دے چار دریا ستلج، بیاس، راوی، جہلم پنجند دے مقام اُتے آپت وِچ آ مِل ویندِن۔ وَت دریائے چناب، چاچڑاں شریف تے کوٹ مِٹھن دے وِچکار، سمکہ دے مقام اُتے دریائے سندھ نال آ تے مِل ویندِن ۔
چاچڑاں شریف اَتے کوٹ مِٹھن دے درمیان سٹیمر سروس دا اِنتظام موجود ہِے۔  چاچڑاں شریف، حضرت خواجہ غلام فریدؒ اَتے اُنہاں دے خاندان دے بزرگاں دا مَسکن تے علم و اَدب دا مرکز، اِیہ شہر خواجہ نور محمد مہاروی دے نامور خلیفہ قاضی محمد عاقل اَتے انہاں دِی آل اولاد دا مسکن ہِے ۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:رحیم یار خان دا لوک ادب ونکی:رحیم یار خان دی ثقافت
مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم
احسن التحریر مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم مملکتِ خداداد پاکستان دے ہِک ماہر اَتے مشاق خوشنویس / دستکار ہووݨ دے نال نال فنی کمال اِچ ٻہوں خوبیاں دے مالک ہَن۔ ڄتھاں اُو پَکے مسلمان ہَن اُتھاں او ہِک عظیم انسان ہَن۔ نماز، روزہ دے پابند بلکہ وِرد وظائف دے عامل وی ہَن۔ سرزمینِ ملتان دیاں پراݨیاں روایتاں دے سچے پکے حامی ہَن۔ سوہݨے اخلاق آلے اَتے وݙی انکساری آلے ہَن۔ ڄیکوں مِلدے ہَن کھلدے مسکراندے ملدے ہَن، پیار محبت نال ہر چھوٹے وݙے کُوں پیش آندے ہَن ہر ویلے ہشاش بشاش اَتے کُھلے مَتھے نال راہندے ہَن آپݨے بزرگاں دے سوہݨے نقش ہَن۔ شلوار قمیض اُتے ایچکن وَل سِر تے کُلہے آلا مایہ لگیا پَٹکا اِے اُنہاں دا دِل بھاندا ویس ہا۔
مخدوم محمد حسن خان لنگاہ عرف ’’کلیم رقم‘‘ استاذ العلماء اَتے استاذ الحفاظ، عالمِ باعمل اَتے ولیٔ کامل حضرت حاجی حافظ محمد عبد اللہ خان لنگاہ چشتی دے وݙے پُتر ہَن ڄیڑھے 1916ء مطابق رمضان المبارک محلہ قدیر آباد ملتان اِچ ڄمے۔ انہاں نصابی تعلیم اَتے دین دے علم آپݨے اَبا سئیں تُوں پاتے۔ ڄیڑھے ویلے آپݨی طبیعت دے میلان دے مطابق عملی زندگی اِچ قدم رکھیا تاں خطاطی و خوشنویسی سِکھݨ دا شوق ظاہر کیتا۔ تاں اُنہاں دے اَبا سئیں نے پوری پوری دلجوئی اَتے سرپرستی کیتی۔ اُنہاں نے جلد سازی وی کیتی کیوں ڄو اُنہاں دے ݙو مامے مولوی احمد یار خان لنگاہ اَتے مولوی محمد یار خان لنگاہ ملتان دے وݙے ٹھکݨ جلد ساز ہَن ہِیں سانڳے جلد سازی وی گھر دا ہنر ہئی۔ محمد حسن کلیم وݙے چاق و چو بند راہندے ہن۔ جوانی اِچ پہلوانی وی کریندے ریہے۔ سرکاری طور تے دَھرُکݨ دے مقابلیاں اِچ حصہ گھندے ہَن اَتے اکثر جِت کے انعام وی جِت گھندے ہَن۔ پنجاب پولیس نے اُنہاں کوں ملازمت ݙتی اَتے دَوڑاں اِچ حصہ ڈیوایا 1945ء اِچ ہِک دَوڑ اِچ جیتݨ تے اُنہاں کُوں سند ملی ڄیڑھی کہ اَڄ وی سانبھی پئی ہِے۔
سلسلۂ طریقت اِچ محمد حسن خان کلیم خاندانِ عراقی دے مشہور اَتے یکتائے زمانہ بزرگ (ڄیڑھے کہ آپ دے ناناں وی لڳدے ہَن) وݙے عالم، مفتی اَتے وݙے صالح حضرت مولانا محمد حسین بخش ملتانی چشتی ثمّ عراقی دے مُریدتھی ڳئے۔ باقاعدہ اِنہاں دی خدمت اِچ حاضر رہندے اَتے طریقت دے سبق گھندے۔ اِنہاں دیاں مبارک تعلیمات دا اثر محمد حسن خان لنگاہ تے ہئی۔ ڄیڑھا اُنہاں دی شخصیت اِچ جھلکاں مریندا ہئی۔
نیپال، بہار زلزلہ 1934ء
1934ء نیپال- بہار زلزلہ 1934ء وچ بھارت تے نیپال وچ محسوس کیتا ونجݨ والا شدید ترین زلزلہ ہئی۔ ایہ زلزلہ 15 جنوری 1934ء دی ݙوپہر وچ محسوس تھا۔ چھی ہزار توں ساڈھے ݙاہ ہزار افراد دی موت واقع تھئی۔ ویہویں صدی عیسوی وچ نیپال وچ آوݨ والا ایہ شدید ترین زلزلہ ہئی۔ اِس زلزلہ وچ تقریباً ݙاہ ہزار توں بارہ ہزار افراد دی اموات تھیاں۔ بھارت وچ اموات دی تعداد ساڈھے ست ہزار توں زائد ہئی۔
ایہ زلزلہ 15 جنوری 1934ء کوں عالمی وقت دے مطابق صبح 08:43 تے، تے نیپال معیاری وقت دے مطابق ݙوپہر 02:28 تے محسوس کیتا گیا۔ ریکٹر اسکیل تے اِس دی شدت 8.0 ہئی۔
زلزلے دا مرکز مشرقی نیپال وچ ماؤنٹ ایورسٹ دے جنوب وچ 9.5 کلومیٹر دور ہئی۔ کھٹمنڈو توں ایہ مرکز 320 کلومیٹر دور ہئی۔ ہک خبر دے مطابق ایہ زلزلہ لہاسا توں ممبئی تک محسوس کیتا گیا ہئی۔ ایہ زلزلہ مرکز توں 650 کلومیٹر دور کولکتہ تک محسوس کیتا گیا۔
نقصانات
نیپال دے ترئے وݙے شہر کھٹمنڈو، بھگتاپور تے پٹن، نیپال تباہ تھئے۔ اِنہاں تریہے شہراں وچ تقریباً ہر بلند عمارت منہدم تھی گئی۔ کھٹ٘نڈو وچ سڑکاں تے تباہ شدہ عمارات دا ملبہ جان بچاوݨ والے اداریاں کیتے تکلیف دا سبب بݨدا ریہا۔ پشوپتی دا مندر اِس زلزلے وچ کہیں نقصان دے بغیر باقی بچ گیا۔ سیتا ماڑی تے پٹنہ وچ صرف ہک قدیمی قلعہ تباہی توں بچا۔ راج دربھنگا وچ عمارات تے مشہور نولکھا محل وی منہدم تھئے۔ جھریا وچ زلزلے دے باعث بجلی دا نظام تباہ تھیا تے آتشزدگی تھئی۔ نیپال دا شہر برگنج مکمل تباہ تھیا تے ٹیلی فون دا نظام وی ختم تھی گیا جس نال نیپال دا رابطہ ݙوجھے ممالک توں منقطع تھی گیا۔ 10,700 توں 12,000 تک افراد دی اموات تھیاں تے اِنہاں وچوں 7,253 افراد صرف بہار (بھارت) وچ جاں بحق تھئے۔
بنگالی زبان دی تحریک
1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد قیام پاکستان تھیا جیہڑا کثیر نسلی، لسانی تے جغرافیائی خطیاں تے مشتمل ہئی۔ اینہی طرح ایندا مشرقی بنگال صوبہ (جینکوں 1956ء وچ مشرقی پاکستان آکھا ڳیا) وچ بنگالی لوگ اکثریت وچ وسدے ہن۔ 1948ء وچ حکومت پاکستان نے اردو کوں بطور واحد سرکاری زبان دے طور تے پورے ملک تے نافذ کیتا جیندے سبب مشرقی بنگال دے عوام وچ بے چینی پھیلی تے اتھاں بڑے بڑے عوامی جلسے ایں فیصلے دے خلاف اچ منعقد تھئے ۔ کئی مسئلیاں جنہاں وچ مہاجرین، نویں قانون دے مسائل تے فسادات شامل ہن۔ ایں نوزائیدہ مملکت نے ایسے تمام جلسے جلوساں تے عوامی میٹنگاں کوں غیر قانونی قرار ݙتا۔ ڈھاکہ یونیورسٹی دے طلبہ تے چند دیگر سیاسی جماعتاں دے قائدین نے ایں فیصلے دے خلاف 21 فروری 1952ء کوں ہک احتجاج کیتا۔ اوں تحریک نے اوں وقت عروج پاتا جݙݨ اوں ݙینہہ پولیس نے مظاہرین طلبہ تے گولیاں چلائیاں جس نال کئی اموات تھیاں۔ انہاں ہلاکتاں نے عوام وچ وسیع طور تے اشتعال انگیزی پھیلائی۔ انہاں تنازعات دے کئی سال بعد مرکزی حکومت نے 1956ء وچ بنگالی زبان کوں دفتری زبان قرار ݙتا۔ 21 فروری 1999ء کوں یونیسکو نے اوں ݙینہہ کوں زبان دا عالمی ݙینہہ دے طور تے مناوݨ دا فیصلہ کیتا تاکہ ایں تحریک دے کارکنان کوں خراج تحسین پیش کیتا ونڄے تے دنیا وچ مادری زباناں کیتے بیداری پیدا کیتی ونڄ سڳے۔ ایں تحریک نے مشرقی بنگال دے لوگاں وچ بنگالی قومی تشخص کوں بیدار کیتا جیں نے اڳوں چل کے بنگالی قوم پرستی دی شکل اختیار کیتی تے اتھاؤں چھی نکات تے ول بنگلہ دیشی آزادی تحریک، پاک بھارت 1971ء دی جنگ جیہے واقعات دی ابتدا تے نفاذ بنگالی زبان ایکٹ،1987 دے نفاذ دا باعث بݨی۔ 21 فروری (ایکوشے فروری) کوں بنگلہ دیش وچ عام تعطیل ہوندی ہے تے این ݙینہہ کوں قومی لسانی تحریک دے ݙینہہ دے طور تے منایا ویندے۔ ڈھاکہ میڈیکل کالج دے قریب شہید مینار، یادگار ایں تحریک تے ایندے متاثرین دی یاد وچ تعمیر کیتا ڳیا ہے۔
نشان حیدر
اے پاکستان دا سب توں وڈا ملٹری ایوارڈ ہے ۔ اجݨ توڑیں ݙاہ لوک اینکوں حاصل کر سیگے ہن ـ اے نشان ملٹری وچ بہوں وڈا کارنارمہ ݙیوݨ آلے کوں ݙتا ویندا ہے ـ
کیپٹن محمد سرور شہید
27 جولائی 1948 اڑی کشمیر دا مقام
میجر محمد طفیل شہید
7 اگست 1958 لشکھی پور دا مقام
میجر عزیز بھٹی شہید
10 ستمبر 1965  لاہور دا مقام
میجر محمد اکرم
1971 مشرقی پاکستان
میجر شبیر شریف
6 دسمبر  1971 مشرقی پاکستان
لانس نائیک محمد محفوظ
8 دسمبر  1971  واہگہ اٹاری
راشد منہاس
20 اگست 1971  پاک انڈیا بارڈر
سوار محمد حسین
10 دسمبر 1971  ظفر وال شکر گڑھ
کیپٹن کرنل شیر خان
5 جولائی 1999  کارگل
حوالدار لالک جان
7 جولائی  1999  کارگل
کھاریاں پاکستان دی سب توں وڈی فوجی چھاونی ہے
اوکاڑہ پاکستان دا سب توں وڈا فوجی مرکز ہے
لموچڑی لہجہ
سرائیکی وسیب دے ضلع راجن پور نال ملحقہ سابق ریاست دا ضلع رحیم یار خان اے جتھاں ایں ضلعے دے چاراں تحصیلاں (لیاقت پور، خان پور کٹورہ، رحیم یار خان تے صادق آباد) وچ لمے دی ٻولی یا لموچڑی سرائیکی ٻلیندی اے.ایں لہجے وچ سرائیکی دے معیاری ملتانی لہجے دی نسبت، سندھی زبان تے کلچر دا اثر غالب اے اس واسطے اے لہجہ وی، ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجے توں مختلف اے.
جذباتی قربت
"تُساں کہِیں کُوں اُون٘دے مزاج یا ذہانت دی وجہ کنُوں پرِیت کر سڳدے ہِیوے اَتے اِنّھاں وِچ جسمانی یا جنسی طور تے کݙان٘ہِیں دلچسپی دا مظاہرہ نئیں کرین٘دے" اُوہ ٻیا آہ٘دی ہِے جو مثال دے طور تے، تِھی سڳدا ہِے جو تُساں آپݨے کہِیں ٻیلی یا ہم جماعت نال ٻہوں تعریف کرین٘دے ہووے اَتے اُنّھاں اُتّے بھروسہ کرین٘دے ہووے جاں جو ڄاݨدے ہووو جو تُساں کݙان٘ہِیں اُنّھاں نال ڈیٹنگ نِیہوے کرݨاں چاہن٘دے۔ ݙُوجھے پاسے، تُساں جسمانی طور تے کہِیں دے پاسے راغب تِھی سڳدے ہِیوے ڄاں جو جذباتی ربط کݙان٘ہِیں نئیں ہون٘دا۔
تصویر دا منفی پان٘سا
انگلستان وِچ پورھیے کرݨ آلے ڄَتّھے دی اہم رکن ڈاکٹر کیٹرنیا فوٹوپولو نے بی بی سی کُوں ݙسایا جو ڄیکر لوکاں کُوں آپݨے پِیڑاں دے درجے کُوں گَھٹ کرݨ دے متعلق تشویش ہِے تاں اِیہ تجویز ہمیشاں کَم کائے ناں کریسی جو تُہاݙا ٻیلی تُہاݙے نال ہووݨ چاہِیدا ہِے۔ اِیہ اصل وِچ لوکاں نال اِیں وجہ کنُوں ممکن ہِے جو لوک آپ دے ݙُکّھاں وِچ آپݨے کہِیں ٻیلی، ساجھ حیاتی یا کہِیں نیڑے بندے کُوں لوک جذباتی طور تے اُلجھن دا شکار نئیں بݨاوݨاں چاہن٘دے۔ اِین٘ویں وِی کوئی رَلَّݨ آلا بندہ پہلے بندے دی حیاتی کُوں ٻیا اَوکھا بݨا سڳدا ہِے۔ اِیہو جئیں مشاہدے زیادہ تر تِرِیمتاں وِچ ݙِٹّھے ڳئے ہِن۔ لوکاں دی قُربت دی لوڑ اہم ہون٘دی ہِے۔ قربت صرف جنسی لوڑاں تُوں وَدھ ہِے۔ مباشرت وِچ جذباتی، روحانی، جسمانی اَتے شُغلی لوڑاں وِی رَلّے ہوئے ہِن۔ ڄیکر لوکاں دی جذبانی قربت دی لوڑاں پورے نئیں تِھین٘دے پئے تاں، کئی واری لوکاں کُوں جنسی تعلقات وِچ دِلچسپی گَھٹ ہوسی اَتے اِیہ وی جذباتی اَتے جسمانی ݙُون٘ہائیں رویّاں کُوں سَݙا ݙے سڳدی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:قریبی تعلقات ونکی:جذبے ونکی:لوکاں دے آپت وِچ رابطے ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
صوفی تاج گوپانگ دا ادبی پورہیا
سرائیکی وسیب ازم توںسیانݨیں تے دانشمندیں دی دھرتی اے ایں خطے دی ترخ اتݨی پراݨی اے جتنی خود انسان دی اپݨڑیں تاریخ اساڈی ایں بھاڳ وند دھرتی کوں زرخیز ہووݨ دے نال نال مردم خیز ہووݨ دا وی ہمیش توں شرف حاصل اے
پاکستان
thumb|State emblem of Pakistan قومی نشان thumb|Flag of Pakistan ساوا ہلالی پرچم اسلامی جمہوریہ پاکستان جنوبی ايشياء دے ابھے پچادھی وسطی ایشیا تے مغربی ایشیا کیتے دفاعی طور تے اہم حصے وچ واقع ہک خود مختار اسلامی ملک ہے۔٢١ کروڑ دی آبادی دے نال اے دنیا دا پنجواں وݙی آبادی والا ملک ہے۔ 882363 مربع کلومیٹر (بشمول گلگت بلتستان تے آزاد کشمیر) دے نال اے دنیا دا 33 واں وݙے رقبے والا ملک ہے۔ اس دے جنوب وچ 1046 کلومیٹر (650 میل) دی ساحلی پٹی ہے جیہڑی بحیرہ عرب نال ملدی ہے۔پاکستان دے مشرق وچ بھارت، شمال مشرق وچ چین تے مغرب وچ افغانستان تے ايران واقع ہن۔ پاکستان کوں شمال وچ ہک تنگ واخان راہداری تاجکستان توں جدا کریندی ہے جبکہ اس ملک دی سمندری سرحدی حدود عمان دی سمندری حدود نال وی ملدی اے۔
ہک اندازے دے مطابق پاکستان وچ سرائیکی 40فیصد، پنجابی 18 فیصد، پشتو 15 فیصد، سندھی 12 فیصد، اردو 7 فیصد، بلوچی 3 فیصد، باقی زباناں 5 فیصد ہن۔
٢٠١٧ دی مردم شماری دے مطابق سندھ وچ 2.23 فیصد،
پاکستان دی ٢٠١٧ دی مردم شماری موجب پاکستان وچ پنجابی ٣٨ ٪، پشتو ١٨٪، سندھی ١٥٪، سرائیکی ١٢٪، اردو ٧ ٪، بلوچی ٣‌٪، ہندکو ٢٪ فیصد تے بروہی سوا فیصد ہن،
thumb|بابائے قوم، قائداعظم محمد علی جناحؒ، پاکستان دے بانی 4 جولائی 1947ء کوں ہک مسودہ قانون برطانوی پارلیمنٹ وچ پیش کیتا گیا۔ 15جولائی کوں دارالعوام نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، 16 جولائی 1947ء کوں دار الامرا نے وی اس کوں منظور کیتا۔ 18 جولائی 1947ء کوں شاہ برطانیہ نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، ول اس قانون دے تحت تقسیم ہند عمل وچ آئی اور ݙو نویں عملداریاں مملکت پاکستان تے مملکت بھارت وجود وچ آئے۔ قانون کوں شاہی اجازت 18 جولائی 1947ء کوں حاصل تھئی۔ تے ݙو نویں ممالک پاکستان تے بھارت 15 اگست کوں وجود وچ آئے۔23 مارچ، 1940ء کوں لاہور دے منٹو پارک وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے ترے روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام تے او تاریخی قرارداد منظور کیتی گئی ہئی جس دی بنیاد تے مسلم لیگ نے برصغیر وچ مسلماناں کیتے الگ وطن دے حصول کیتے تحریک شروع کیتی اور ست برس دے بعد اپݨا مطالبہ منظور کراوݨ وچ کامیاب رہی۔سرائیکی ریاست بہاولپور نے پاکستان دی مالی امداد دے ضمن وچ تے اینکوں قائم رکھݨ دے کارݨ، ابتدائی کئی مہینیاں دی تمام محکمیاں دی تنخواہ اپݨے خزانے توں جاری کیتی. ایندے علاوہ بین الاقوامی بینک وچ پاکستانی کرنسی دی منظوری واسطے کئی مݨ سونا زر ضمانت واسطے فراہم کیتا. قائداعظم واسطے رہائش تے سواری واسطے ریاست بہاولپور دے نواب نے اپݨی خدمات پیش کیتیاں.
انتظامی نکھیڑا
پاکستان وفاقی پارلیمانی جمہوری ریاست دے تحت چلدا ہے۔ اس دے پنج صوبے تے کجھ وفاقی حکومت کے زیر انتظام علاقے ہن۔ اے ملک لسانی تے قومی طور تے مختلف قوماں دا علاقہ ہے تے ایندا جغرافیہ وی ہر طرح دے خطے تے مشتمل ہے۔ پاکستان دنیا دا ہک اہم طاقتور ملک ہے، جیسا کہ اس دی فوج دنیا دی ستویں وݙی فوج ہے تے اے اسلامی دنیا دی واحد تے لمے ایشیاء دی ݙوجھی ایٹمی طاقت ہے۔ اس دی معیشت دنیا وچ 27 ویں نمبر تے ہے۔ پاکستان دے زیر انتظام صوبہ جات تے دیگر انتظامی اکائیاں اے ہن: thumb|پاکستان دی انتظامی تقسیم، نقشے وچ ݙکھائے ڳئے قبائلی علاقے ہݨ خیبر پختونخواہ دا حصہ بݨا ݙتے ڳن
آئین دے آرٹیکل ١ وچ صوبہ گلگت بلتستان تے آزاد کشمیر دی کوئی واضح حیثیت تاں بیان نہیں کیتی ڳئی لیکن 2009ء وچ قومی اسمبلی توں ہک ٻیا بل پاس تھیا جس نے واضح طور تے گلگت بلتستان کوں نیم صوبے دا درجہ ݙتا تے اتھاں باقاعدہ صوبائی حکومت قائم کیتی ڳئی، جیندے تمام بنیادی شاخاں وی (اسمبلی، عدلیہ، وزارتیں، وغیرہ) قائم کیتیاں ڳئیاں۔
آئین نے مزید ملک وچ ݙو قانون ساز ایوان قائم کیتے ہک قومی اسمبلی تے ݙوجھا سینٹ۔ قومی اسمبلی دی بنیاد آبادی دے لحاظ نال ہے یعنی جتھاں آبادی زیادہ ہوسی اتھاں زیادہ نشستاں رکھیاں ویسن تیں قومی اسمبلی دے ارکان کوں براہ راست عوام اپݨے ووٹ نال منتخب کریندن ۔ جبکہ سینیٹ وچ تمام صوبیاں کوں برابر دے نشستاں ݙتے گئے ہن چاہے صوبہ چھوٹا ہووے یا وݙا ۔سینیٹ دے ارکان کوں سینیٹر آکھا ویندا ہے اور انہاں سینیٹرز کوں چاراں صوبائی اسمبلی دے ممبران اپݨے ووٹ نال منتخب کر سڳدے ہن۔
خطّاں بھری چنگیر تے سرائیکی لوک ادب
سرائیکی دانشوراں دے سرائیکی لوک ادب وچ مختلف موضوعات اُتے لکھے ڳئے خطوط شامل ہن۔ جاں جو تیریجھے حصے وچ سرائیکی دانشوراں دے اردو خطوط جاں جو حصہ چہارم وچ عکس ہائے خطوط ،مرحوم سرائیکی دانشوراں تے غیر ملکی سرائیکی دانشوراں دے خطوط وی شامل ہن۔ محمد اسلم میتلا لکھدن:
"میکوں زمانہ طالب علمی توں خطوط جمع کرݨ دا شوق ہئی پیا۔ میݙے کول ݙو صندق خطاں دے بھریے ہوئے موجود ہن۔ جݙاں میں آپ بیتی لکھݨ شروع کیتی تاں انہاں خطاں کوں پڑھݨ شروع کیتا۔ انہاں خطاں وچ سیاسی، مذہبی تے ادبی شخصیات دے خطوط شامل ہن۔ کجھ خاندانی تے نجی خطوط ہن۔ جینویں جینویں میں خط پڑھدا ڳیا۔ میکوں احساس تھیا جو انھاں خطوط وچ سیاسی اکابرین تے دانشوراں دے خطوط موجود ہن اَتے کئی خط سرائیکی وچ لکھے ڳئے ہن۔ میں سرائیکی دانشوراں دے انھاں خطاں کوں انڄ کرݨ شروع کر ݙتا۔"
محقق محمد اسلم میتلا دے انھاں خطوط دی ہک غیر معمولی ڳالھ اے ہے جو اے سرائیکی زبان و ادب دے نامور دانشوراں دے خطوط ہن۔ اے خطوط مستقبل دی علمی ادبی تحقیق کیتے بنیادی مآخذ ثابت تھیسن۔ کیوں جو انھاں خطوط وچ سرائیکی زبان ، رسم الخط ، کتاباں بارے تبصرے ، فریدیات دے اہم موضوع بارے مباحث موجود ہن۔ ایندے علاوہ ادبی مسائل بارے سوال جواب ، مباحث تحقیق تے جستجو دے عمل دی نشاندہی ملدی ہے۔ ایں طرحاں اے خطوط ترتیب و تدوین دا جواز وی فراہم کریندن۔ اے خطوط سندی تحقیق کیتے وی مدد گار ثابت تھی سڳدن۔
محمد اسلم میتلا دی کتاب ’’خطاں بھری چنگیر‘‘ وچ جنہاں نامور شخصیات دے خطوط شامل کیتے ڳئن۔ انہاں وچ دلشاد کلانچوی ، کشفی ملتانی، شیخ اکرام الحق، سفیر لاشاری، میر حسان الحیدری، بشیر احمد ظامی، کیفی جام پوری، ڈاکٹر مہر عبدالحق، محمد اسلم رسولپوری ، محمد اسماعیل احمدانی، ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر، کرسٹوفر شیکل ، سیٹھ عبیدالرحمن، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، صدیق طاہر، پروفیسر گوپی چند نارنگ دے علاوہ کئی ئے اہم ناں وی شامل ہن۔ اے خطوط سرائیکی زبان دی ترقی اے ترویج بارے وچ اشارہ ݙیندن۔ محقق ، تنقید نگار ،ڈاکٹر طاہر تونسوی، ’’خطاں بھری چنگیر‘ ‘ بارے لکھدن:
’’خطاں بھری چنگیر‘‘ دی ہک خوبی اے وی ہے جو اے خطوط اپݨے مواد اَتے ابلاغ دے اعتبار نال خطوط ای ہِن، بھاری بھرکم مقالہ جات نی۔البتہ اے خطوط تاریخی اہمیت رکھدن۔سرائیکی ادب وچ خطوط نویسی دی روایت اڳتے ٹردی نظر آندی پئی ہے۔
اخبارات دے ادبی صفحات اتے ادبی رسائل وچ خطوط دا شامل تھیوݨ ایں ڳالھ دی دلیل ہے جو سرائیکی نثر وچ خطوط نویسی دا کم جاری ہے۔ انہاں خطوط کوں تحقیقی اصولاں دے مطابق مرتب تے مدون کرݨ دی اشد ضرورت ہے۔
ادارہ مرکز تعلیم و تحقیق برائے زبان و ادب (رجسٹرڈ) مظفر گڑھ دے روح رواں نامور محقق اتے دانش ور ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے شمارہ تعلیم و تحقیق دا خطوط نمبر شائع کیتے۔ جیندے وچ تیرہ سو نامور شخصیات دے خطوط شامل ہن۔ اے خطوط تحقیق دے اصولاں کوں سامݨے رکھدے ہوئے مرتب کیتے ڳئے ہن۔ تعلیم و تحقیق دا اے شمارہ ۵۔۶ جولائی۲۰۱۲ء تا ۲۰۱۳ء مکاتیب نمبر ہے۔ جیندے وچ ۱۰۴۰،اشخاص دے ۱۹۷۵ء، مکاتیب ،جنہاں وچ زنانیاں دے ۹۶ اَتے مرد حضرات دے ۹۴۴ خطوط چھاپے ڳئین۔ سرائیکی زبان وچ ۲۷۹ خطوط دے علاوہ سندھی ہک، پنجابی چھی، عربی ہک، انگریزی ۶۷ جاں جو اردو ۶۶۷ خطوط شامل ہن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ مکتوب نگاری ونکی:سرائیکی مکتوب نگاری
قربت دا ساک
قُربت دا ساک / رشتہ (انگریزی: Intimate Relationship) ہِک لوکاں دا آپت وِچ رشتہ ہِے جین٘دے وِچ جسمانی یا جذباتی قربت شامل تِھی سڳدی ہِے۔ ڄاں جو قربت دے ساک نال اکثر جنسی تعلّق مراد ہون٘دا ہِے۔ ڄاں جو اِیہ تعلق کئی غیر جنسی وِی تھی سڳدا ہِے، اِین٘دے وِچ ٹَٻَّڑ، بیادری، ٻیلی اَتے ملاقات شامل تِھی سڳدے ہِن۔
قربت
مہان٘دریاں دی رائے وِچ قربت جنسی تعلق تُوں ٻہوں وَدھ کَٹّھے پَن دے احساس دا اشارہ ݙین٘دا ہِے۔ ٻیلی دے رشتے بھان٘ویں اُوہ مرد ہووے یا تِرِیمت، اِین٘دے وِچ ہمیشاں تازگی ہووݨی چاہِیدی ہِے اِین٘دے کِیتے اِیہ ضروری کائے نِھیں جو ویلا نال سَمَّݨ کِیتے لنگھایا ون٘ڄے۔ آپݨے حیاتی ٻیلی دے نال تباخ خانہ وِچ مدد کرا سڳدے ہِن، گھر دے کَمّاں وِچ ٻیلی بݨ سڳدے ہِن۔ ٹی وی ریموٹ کِیتے لرݨ دی جاء تے آپ اُنّھاں دے نال مَن بھان٘دے دماغی کھیݙ کھیݙ سڳدے ہِن۔ اِین٘ویں اِی نِکّی نِکّی کوشِتاں رشتے کُوں ہَولے ہَولے ٻہوں تَکڑا بݨا ݙین٘دیاں ہِن۔ اِیں تحقیق دے مطابق اُوہ جوڑے جیڑھے آپت وِچ بورڈ گیماں یا مصوری دی کلاساں گِھندے ہَن، اُنّھاں دے جُسّے وِچ آکسیٹوسن ناں دا ہِک ہارمون وَدھ بݨدا ہئی۔ آکسیٹوسن کُوں پِرِیت دا ہارمون آکھیا وین٘دا ہِے۔ اِین٘ویں کرݨ آلے جوڑیاں دا ساک ٻہوں تَکڑا سمجھیا وین٘دا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:قریبی تعلقات ونکی:لوکاں دے آپت وِچ رابطے ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت ونکی:حیاتی ٻیلی نال ساک ونکی:ذال مرد دا رشتہ
رسالت
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم اللہ دے آخری نبی ہن ۔
رسالت دے لغوی معنی
پیغام ڈیوݨ
نبوت دے لغوی معنی
خبر ڈیوݨ
نبی دے لغوی معنی
خبر ڈیوݨ والا
رسول دے لغوی معنی
پیغام ڈیوݨ والا
وحی دے لغوی معنی
اشارہ کرݨاں یا  چپکے نال  گال دل وچ ڈالنا
انبیاء دی تعداد
ہک لکھ چوی ہزار
ختم نبوت دے لغوی معنی
مہر لاوݨی
سیفل نامہ دی تدوین تے مجاہد جتوئی
لکھت: یوسف نون
کہیں وی زبان وادب تے تحقیق زیادہ تر کیفیتی، دستاویزی یالائبریری دی بݨیاد تے کیتی ویندی ہے. ایں طرز تحقیق وچ متن کوں بݨیادی تے مرکزی حیثیت حاصل ہوندی ہے. متن دی بݨیادتے ای تحقیق و تنقید دے درکھلدن. ماضی دے لسانی وفکری سرمائے توڑیں پہنچ تھیندی ہے. تدوین دا منصب متون دی ڳول،  درستی، حفاظت تے تنقیدی متن دی نویں سراوں دریافت تے بازیافت ہے. تدوینِ متن وچ منشائے مصنف اہم شئے ہے. تنقید وچ تحقیق تنقید کوں  مزید ثروت مند بݨیندی ہے. تنقید دی ساری عمارت متن تے کھڑی ہے. جݙاں متن دی اعتباریت تے شبہ ہوسے تاں ول اوں متن تے کیتی ڳئی تنقید کینویں معتبر تھی سڳدی ہے.
تدوین دا کم ماضی دے متون کیتے سود مند سمجھاویندے. جہڑی زبان جتلی قدیم ہوسے اوندے متون وی اتلے قدیم ہوسن، انہاں دی تدوین دی وی اتلی ڈھیر لوڑ پوسے. سرائیکی زبان ہک قدیم زبان ہے. اے زبان جتلی قدیم ہے ایندے مسائل اتلے ڈھیر تے وسائل گھٹ ریہن. مخطوطات تو گھن تے طباعت توڑیں سب تووڈا مسئلہ رسم الخط دارہیے. وسیب وچ طباعت دے مناسب وسائل ناں ہونوݨ کار ہک وݙا مسلہ شناخت دا ہے. لاہوروں یا دلی وچوں چھپݨ دی وجہ کار زبان ای بدل ݙتی ڳئی. جیندی واضح  مثال بابافرید گنج شکر، شاہ حسین، بھلے شاہ،   علی  حیدر ملتانی تے سلطان باہو سئیں دا کلام ہے.
سرائیکی زبان دے قدیم متون  مدون کرکے نویں سروں پیش کرݨ دا بھار سئیں  مجاہد جتوئی نے اپݨے سر چاتے. تدوین دا کم ایجھاں ہے جو محنت ودھیک ہے تے لبھت وچ شاباش دی بجائے  تنقیص آندی ہے. کجھ نے تاں تحقیق دے کم کوں منشی گیری دےمنصب دے برابر  قرار ݙتے. پر تحقیق دی اہمیت اپݨی جا ہے تے رہسی. آپ نے خواجہ غلام فرید دے دیوان  تے خرم بہاول پوری دے کلام کوں مدون کیتے. ایں توں علاوہ انہاں دا ہک ٻیااہم کم مولوی لطف علی دی تقریباً اڈھائی سوسال قدیم  شعری تصنیف "سیفل نامہ" دی تدوین ہے. تدوین دا اے کم محمد بشیر ظامی نے وی کیتے، پر جتوئی صاحب داکم ظامی صاحب دے کم توں ٻہوں مخلتف تے معتبر ہے. (ظامی صاحب تے جتوئی صاحب دا کم انجھ تقابل دا متقاضی ہے) جتوئی صاحب سیفل نامہ دے تمام ممکنہ قلمی تے مطبوعہ نسخے لبھݨ دی کوشش کیتی ہے. انہاں نے 30تریہی  توں ودھ نسخے سامݨے رکھ تے ہک تنقیدی متن دی بازیافت دی کوشش کیتی ہے. متن دے تلے لفظی معانی توں بعد اردو وچ شرح تے آخیروچ نسخ دا اختلاف پیش کیتاڳئے. پر سامݨے رکھیے ڳئے تمام نسخ نال اختلاف پیش کرݨ دی بجائے چند نسخ: خاص طور تے ظامی صاحب نال موازنہ ڈھیرملدے. مدون نے انہاں ساریاں نسخیاں دے سامݨے ہونوݨ دے باوجود قیاسی تصیحیح نال وی کم گیدھے. جتھاں راہ ناں ملداہا، اتھاں قیاسی تصیحیح نال کم چلایاڳئے. ایں پہلونال اختلاف دی گنجائش موجود ہے، پر مدون دا اے وݙاپن ہے جواو اپݨیاکمزوریاں دا ادراک وی رکھدن تے انہاں کوں منیدے وی ہن.
برحال کوئی شئے مکمل نئیں ہوندی، ایندے باوجود مدون دی محنت انہاں دے کم دے منہ ٻولیندی  ہے. میں اے اکھیساں جو ہݨ جووی کم سرائیکی وچ انہاں متون تے تھیسے او جتوئی صاحب دے کم  نال اختلاف یا اوندے اعتراف توں بغیر اڳاں نئیں ودھ سڳدا. جتوئی صاحب نے "سیفل نامہ بالتحقیق " دا ہک مربوط ومبسوط مقدمہ لکھیے، اے مقدمہ انہاں دی تحقیقی دے نال نال تنقیدی شعور تے وی دال ہے. اے طویل مقدمہ رشید حسن خان دے اردو نثری متون دی تدوین دے کم دی روایت نال جڑیالڳدے. ایں متن دی تدوین دی وجہ تے سبب،  کم دے منڈھ تے اوندی ٹور، تدوین دے طریقہ کار توں  علاوہ نسخ دا بھرواں تعارف پیش کیتاڳئے. ایں تو علاوہ سیفل نامے دا لسانیاتی جائزہ وی گیدھاڳئے. جیندے وچ مختلف زباناں دے لوظ نکھیڑکے پیش کیتے ڳئین. ایں توں ہٹ کے انہاں نے الحاقی کلام تے وی بھرویں گفتگوکیتی ہے. الغرض چھوٹیاں  چھوٹیاں چیزاں  وچ وی بھرویں تحقیق نال کم گیدھاڳئے ہرہک معاملے وچ  وال دی کھل لہائی ڳئی ہے. مقدمے وچ مثنوی دا بھرواں تنقیدی جائزہ گیدھاڳئے تے شعری محاسن پیش کیتے ڳئین.
جتوئی صاحب دا اے کارنامہ انہاں کوں جدید طرز تدوین دے  حامل محقیقن دی صف وچ آن کھڑاکریندے.
نصیرالدین محمد ہمایوں
تخت نشینی
بابر دی وفات دے بعد نصیر الدین ہمایوں 29 دسمبر 1530ء کوں تخت نشین تھیا۔ بابر دی آخری علالت دے دوران وزیر اعظم نظام الدین خلیفہ نے سازش کیتی کہ مہدی خواجہ، جیہڑا ہمایوں دا بہنوئی تے تجربہ کار سپہ سالار ہئی، کوں تخت تے ٻلہا ݙتا ونڄے لیکن ایہ سازش ناکام رہی تے بابر نے پہلے ہی امرا کوں وصیت کیتی کہ اوہ ہمایوں کوں تخت نشین کرن تے اوندے نال وفاداری نبھاون۔ ایں طرح بابر دی وفات تے ہمایوں تخت نشین تھیا۔
سرولی لہجہ
سابق ریاست دے جنوب وچ بالکل آخری علاقیاں، صادق آباد، کوٹ سبزل وچ مقامی ٻولی کوں سندھ دے شمالی اضلاع گھوٹکی، کشمور، سکھر وغیرہ دی مقامی ٻولی دی طرح سرائیکی آکھا ویندے. ایں لہجے وچ سندھی دا اثر لموچڑی دی نسبت کئی گنا زیادہ اے. لفظ سرائیکی دی خوبصورتی تے ایندی تاریخی حیثیت دی بناء تے 1962ء دے اعلان ملتان دے اجلاس وچ ملتانی، ریاستی، جھنگوچی، ڈیروی، تھلوچی، ہندکی، تے باقی ناواں سمیت سرائیکی لہجے دے ناں کوں وی فہرست وچ رکھا ڳیا جیہڑا کہ بعد وچ مشترکہ اعلان دی رو نال تے اڳواݨاں دے فیصلے نال سب لہجیاں دا ہکو تے معیاری ناں "سرائیکی" تجویز پایا. تے باقی تمام علاقائی ناواں کوں منسوخ قرار ݙتا ڳیا. ہݨ اساں انہاں لہجیاں دا تذکرہ محض جغرافیائی طور تے کریندے ہیں تے انہاں علاقائی ناواں دی ہرگز کوئی اہمیت نی.
واجد علی بغدادی
واجد علی بغدادی سرائیکی گلوکار ہے۔
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
اسم ذات
اسم ذات دی تعریف:  اسم ذات او اسم ئِ جئیں ء ِچ ہک شے دی حقیقت دی سن٘ڄاݨ ٻئی شے دی حقیقت کن انج پاتی ون٘ڄے یا ݙوجھے لوظیں ء ِچ ایجھیں عام ناں جنھیں دی حقیقت یا سن٘ڄاݨ ہک ٻئے کنوں وکھو وکھ ہووے پراونہہ حقیقت یا سن٘ڄاݨ کنوں کوئی وصف (صفت) مراد نہ ہووے اسم ذات اکھیندن۔ مثال دے طور تے بھا، پاݨی، کرسی ، لوٹا، چھڄ، زناور، وݨ، انسان ، پھل، ٻوٹا، قلم، مس، مسواݨی، کتاب، کاپی، پتھر وغیرہ وغیرہ ۔
اسم ذات دیاں قسماں :اسم ذات یا عام ناں سَت قسمی ہوندن‘ اے قسماں کجھ ایں ہن۔
الف ۔اسم مصغّر
ب۔اسم مکبّر
ج ۔اسم ظرف
د۔اسم آلہ
ر۔اسم صوت
س۔اسم جنس
ص۔اسم عدد ونکی:سرائیکی قواعد
ریاست بہاولپور دے ڈاک ٹکٹ
1945ء تک ریاست بہاولپور برطانوی حکومت دے جاری کردہ ڈاک ٹکٹ استعمال کریندی ہئی۔ یکم جنوری 1945ء کوں سرکاری استعمال کیتے اپݨے ٹکٹ جاری کیتے۔ یکم دسمبر 1947ء کوں حکمران خاندان دی حکمرانی دے 200 سال پورے تھیوݨ تے یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کیتا گیا جس تے نواب بہاول خان دی تصویر تے لفظ بہاولپور لکھا ہویا ہئی۔ بعد وچ یکم اپریل 1948ء کوں مختلف نواباں تے عمارات دی تصاویر تے مشتمل ڈاکٹ ٹکٹ جاری کیتے گئے۔ بعد ازاں اکتوبر 1949ء کوں یونیورسل پوسٹل یونین دی 75 ویں سالگرہ تے وی ٹکٹ جاری کیتے گئے۔ اس دے بعد ریاست نے مزید ٹکٹ جاری نی کیتے تے صرف پاکستان دی جاری کردہ ٹکٹاں ہی استعمال کیتیاں۔
آزاد کشمیر دے اہم سیاحتی مقامات
آزاد کشمیر جیہڑا پاکستان دے شمالی حصے وچ واقع ہے، پاکستان دے خوبصورت ترین خطیاں وچوں ہک ہے۔ آزاد کشمیر زیادہ تر سرسبز وادیاں تے پہاڑاں تے مشتمل ہے تے قدرت نے خطے کوں ہر قسم دے نظارے بخشے ہن۔ کشمیر اپݨی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر دی وجہ نال ڄاݨیا ویندا ہے تے سیر و تفریح کیتے لوگ بڑی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کریندے ہن۔ ہنہاں خوبصورت مناظر دی وجہ توں مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے آکھا ہئی کہ کشمیر زمین تے جنت ہے۔ thumb| بنجوسہ جھیل، آزاد کشمیر
آئین پاکستان 73ء دا پس منظر
مارشل لا دے اٹھݨ دے بعد نویں حکومت کیتے سب توں زیادہ اہم کماں وچوں ہک، نویں آئین دا مسودہ تیار کرݨا ہئی۔1971ء وچ مشرقی پاکستان دی علیحدگی دے بعد 1972ء کوں 1970ء دے انتخابات دی بنیاد تے اسمبلی بݨائی ڳئی۔ ہک کمیٹی مختلف سیاسی جماعتاں دے کراس سیکشن نال قائم کیتی ڳئی۔ اوں کمیٹی دا مقصد ملک وچ ہک آئین بݨاوݨا ہئی جیندے تے تمام سیاسی پارٹیاں متفق ہوون۔ کمیٹی دے اندر ہک اختلاف ایہ ہئی کہ آیا کہ ملک وچ پارلیمانی اقتدار دا نظام ہووݨا چاہیدا اے یا صدارتی نظام۔ اس دے علاوہ صوبائی خود مختاری دے معاملے تے مختلف خیالات ہن۔ اٹھ مہینے آئینی کمیٹی نے اپݨی رپورٹ تیار کرݨ وچ صرف کیتے، بالآخر 10 اپریل 1973ء کوں اس کمیٹی نے آئین دے متعلق اپݨی رپورٹ پیش کیتی۔ وفاقی اسمبلی وچ اکثریت یعنی 135 مثبت ووٹاں دے ساتھ اونکوں منظور کر گھدا ڳیا تے 14 اگست 1973ء کوں ایہ آئین پاکستان وچ نافذ کر ݙتا ڳیا۔
لیاقت پُور
سرائیکی وسیب دا اِیہ خِطّہ لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے ۔
ضلع رحیم یار خان
جنوبی پنجاب دا ضلع رحیم یار خان، پنج ہزار سال پُراݨی تاریخ رکھدے۔ اِیندا پُراݨاں ناں ’’نوشہرہ‘‘ ہَئی۔ نواب صادق خان پنجم والی ریاست بہاول پُور نے اِیں شہر دا ناں اَپݨے وَݙے پُتر رحیم یار خان دے ناں نال رکھیا۔
جُغرافیہ
لیاقت پُور، ضلع رحیم یار خان دِی تحصیل ہِے، سابق گورنر پنجاب نواب مشتاق احمد گورمانی نے پاکستاندے پہلے وزیرِ اعظم، لیاقت علی خان دِی یاد وِچ، اِیں تحصیل دا ناں لیاقت پُور رکھیا۔ اِیہ پنجاب دِی سب کنُوں وَݙِی گُڑ منڈی ہِے۔
لوک ادب
عِلم و اَدب دے حوالے نال علامہ محمد اعظم سعیدی (وادیٔ پنجند میں صحافت) دا تعلق وِی اِیں شہر نال ہِے۔ اُنہاں دِیاں کتاباں کتب انوارِ جمالیہ، خطبات شریفیہ، روہیلی فطرت، سرائیکی قومیں اور آثار عرب میں، اَکھیں وِچ دوزخ، فرید التفاسیر اَتے رمز فریدی، قابل ذِکر ہِن۔ رضا گیلانی / رازِش لیاقت پُوری ’’کنوار ‘‘(سرائیکی ڈرامے) دے مصنف ہِن۔
جُغرافیہ
تحصیل لیاقت پُور دا ہِک تاریخی قصبہ تے لیاقت پُور توں چار کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
لوک ادب
تحصیل لیاقت پُور دا ہِک تاریخی قصبہ تے لیاقت پُور توں چار کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِتھاں کَپاہ، چاول، پِنݙ (کھجور)، پیداواری حوالے نال ٻہوں زیادہ تھِیندی ہِے۔ اِتھاں سیّد جِیوݨ شاہ مجروح اَللہ آبادی دا مزار ہِے۔ جِہڑے حضرت خواجہ غلام فریدؒ دے دور دے شاعر ہن۔ اِیندے علاوہ اِتھاں حضرت مجنوں شاہ، حضرت نانگ شاہ، تے کیپٹن واحد بخش سیال (1910ء ۔ 1995ء)  دے مزارات وِی ہِن۔
اُردو دے نامور مزاح نگار محمد خالد اَختر 1920ء وِچ اِیں قصبے وِچ پیدا تھئے۔ سرائیکی دے معروف شاعر صالح اَللہ آبادی وِی اِتھائوں تعلق رکھیندے ہَن۔ اَللہ وسایا المعروف خان رضوانی (1994ء وفات)، ’’وَسدیاں جھوکاں‘‘، دے مُدیر ، اِتھائوں ملتان ڳئے ہَن ۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:رحیم یار خان دا لوک ادب ونکی:رحیم یار خان دی ثقافت
ابنِ کثیر دے علمی خدمات
امام ابن کثیر کوں علم حدیث دے علاوہ فقہ، تفسیر، تاریخ تے عربیت وچ وی کمال حاصل ہئی، چنانچہ علامہ ابن العماد حنبلی، ابن حبیب توں ناقل ہن۔ انتھت الیہ ریاستہ العلم فی التاریخ و الحدیث والتفسیر(انہاں تے تاریخ، حدیث تے تفسیر وچ ریاست علمی ختم تھی گئی۔ درس وافتاء، ذکر الٰہی شگفتہ مزاجی :۔ حافظ ابن کثیر دی تمام عمر درس و افتاء تے تصنیف و تالیف وچ بسر تھئی۔ حافظ ذہبی دی وفات دے بعد مدرسہ ام صالح تے مدرسہ تنکریہ (جیہڑے اس زمانہ وچ علم حدیث دے مشہور مدرسے ہن )وچ آپ شیخ الحدیث دے عہدہ تے فائز رہے، وݙے ذاکر شاغل ہن، چنانچہ ابن حبیب نے آپ دے متعلق لکھا کہ امام ذی التسبیح والتھلیل نے طبیعت بڑی شگفتہ پاتی ہئی۔
واجد محمود واجد
واجد محمود واجد سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
پـا پَیلاں پیت دیـاں پِڑ پاتــے اَســـاں ســـارے پِڑ کوں گھیر گِھدے
اَساں پِیش تے ونج ایں پِیش پئے اَسـاں زَبر کوں وی کر زِیر گھدے
چَو پھـیـر ڈھنڈھورے پِھـیـر کــرائیں دریاویں دے رُخ پھیر گھدے
تیڈے ناں تیں واجد وَجد جو ائے رُوح رھ نئیں ائی چُم پیر گھدے
لکھاری! واجد محمود واجد مُعینی رحمت اللہ علیہ
غزل
بھیڑ میلے  دی  ھے  اتنا  گھمسانڑ  ھے  میڈا ہتھ پکڑی جل     میڈا ہتھ چھوڑ نہ
میڈی   جنڑ   جانڑ   کیا   ' کیا   میڈی  جانڑ  ھے  میڈا  ہتھ پکڑی جل میڈا ہتھ چھوڑ نہ
کلھے    سر تے    سدا    کلھا    رہ    نہ     ونجاں  للھا  ھاں          للھے دا للھا رہ نہ ونجاں
چھانڑ  ھوندا  انویں  چھانڑ  دا  چھانڑ  ھے میڈا ہتھ پکڑی     جل  میڈا   ہتھ   چھوڑنہ
اپڑاں پورہیا  کمت اپڑیں مت کیا  ڈساں میں تاں بےپت ھاں وت پتھ دی پت کیاڈساں
پلے   ٹوپہ    پڑوپی    نہ    کئی   پانڑ  ھے  میڈا  ہتھ  پکڑی جل        میڈا ہتھ چھوڑ نہ
سارے     میلے     تیڈے     سارے     ویلہے   تیڈے بنے بنیاں تیڈے   بیٹ    بیلے   تیڈے
بختییں     والا    تیڈا     پیار    انڑ   گانڑ  میڈا   ہتھ   پکڑی   جل  میڈا  ہتھ  چھوڑ  نہ
میڈا    واجد    نہ   بیا   ڈاج   تے  ڈانڑ  ھے  میڈا ہتھ پکڑی جل میڈا ہتھ چھوڑ نہ
واجب سیال
ڄم پل
٤ اپریل ١٩٩٢ء کوں ڄمے۔ فیصل آباد نال تعلق ہے، متحدہ عرب امارات دبئی وچ رہندے۔
ݙوہڑہ
اللہ دتا ای راج تاں کَـسـیاں تے ایـڈے ظــلـم نہ کــر یک لختہ
سر کجن کُجا گھر ڈھائ جانا ایں کجھ سوچ تاں سہی بد بختہ
تیــری واجب اس تـبدیلی توں جھـب قـــوم ہوگئ اے اختہ
ٹھـڈے ساہ تیرا کئیں مسکیناں دےمتاں پلٹ نہ چھوڑن تختہ
دلا اپنیاں اندرے دفن چا کر کئیوں لئینا ایں کئیں دیاں لوہاں
ہتھوں دے دولت لجپالیاں دی بے فیض سدینڑاں ایں تونہاں
سد مار نہ ویندیاں سجنڑاں نوں نئوں دسنڑاں اگلیاں مونہاں
توں کملا ایں واجب اوکھ وچ کیڑا سجن آ بنڑدا ای سونہاں
جداں کئیں جا سنگت تے باڈر تے نویں سانجھ دے گڈیے جھنڈے
اداں ایو جئے سجن دا سنگ کریے جیڑا دکھ تکلیف نوں ونڈے
بے فیض سجن نوں پھائے لاؤ چا جیڑا واجب ہر جا بھنڈے
ہووے. نسلی خون تاں ہک بہوں. ایں کی کرنن یار ترنڈے
اُدوں شام شوال دا چن چڑیا ایدے سدھراں چھم چھم ٹُریاں
کدھــاں وچ پردیــس دے صــبردیاں بَنڑ ریت دا منظر کھُریاں
ڈھـائیں اندر پئےواجب دکـھ مارن سٹاں لگیاں انج بے سُریاں
اُدے عیدالفطر عـروج تے رئ ایدے جگر تے چل گئیاں چھُریا
آ عــید فطـــر ســت بســم اللہ تیــری لکھ تعظیم کریناں
توں تحفہ خاص ایں مُسلم لئ سچی حُب دے نال منیناں
کل پتہ نئیــں واجب زندگی دا ایو پہــلے ای یـار اکھیناں
ہر مخلص سجن نوں تہہ دل توں ایڈوانس مبارکاں دیناں
دعا
میرے خالق میں معافی دے قابل تاں نا
میں جوں عیباں سوا کجھ کمایا ای نئیں
کیــڑے منہ نال عــرضاں کـراں میـں خُـدا
میرے سر تے کوئ عملاں دا سایہ ای نئیں
راہ حــق تے میـں بالکل جوں لایا ای نئیں
نـت بُــرائیاں دے رستـے تے چـلـدا گیاں
سدھے پـاسے میں پئیر اپنے چایا ای نئیں
دُنیــاں داری دے لالچ توں بھل بھَل گیاں
نعرا توبہ دا اج تائیں الایا ای نئیں
تــیرے قُـرآں نـمـازاں مـیں سب بھـل گیاں
تـیـرے حُکــماں نــوں اج تائیں پجایا ای نئیں
کھوہ کے حق میں یتیماں دا کھاندا رہیاں
خــوف تـیرا تاں بالــکل جُـوں آیا ای نئیں
تیری چوکھٹ تے سر نوں جھکایا ای نئیں
الــغرض الــغرض دا پُـجــاری رہـیاں
کــدی لالــچ نـوں دل چـوں مٹایا ای نئیں
نت شــراباں تے نشـیاں دے وچ گـم رہیـاں
پلُو حق نوں میں اج تائیں پھدھایا ای نئیں
لکھاں مُجرے تماشے میں ویہدا رہیاں
تیرے در تے میں آونڑ دے قابل تاں نئیں
ذات تیری تاں واجب رحیم اے خُدا
صدقہ سوہنے محمد دا معافی چا دے
خالی توں وی تاں کئیں نوں ہٹایا ای نئیں
پاکستان دا توازن تے استحکام
"پاکستان ءچ طاقت دا عدم توازن سرائیکی صوبے نال مشروط ہے۔"
امارت بنی امیہ اندلس دی خلافت اچ تبدیلی
یورپ دی اسلامی تاریخ دا اے عظیم دور اپݨے عروج وچ اپݨی اہمیت تے مرکز خلافت بغداد کولوں ٻہوں دوری دے کارݨ تے فاطمیاں دی نام نہاد خلافت ولوں مسلسل جارحیت دے توڑ واسطے آخرکار مسلمانانِ یورپ واسطے929ء وچ الگ خلافت دی حیثیت اختیار کر ڳیا. بنی امیہ ولوں امارت کوں خلافت وچ تبدیل کرݨ دی سب توں وݙی وجہ اے ہئی کہ خلافت فاطمیہ دے نام نہاد شیعہ تے ختم نبوت دے منکر اسماعیلی خلفاء دی طرفوں اندلس دے علاقیاں تے مسلسل جارحیت تے حملیاں کولوں حفاظت تے انہاں دے توڑ واسطے ضروری ہئی کہ انہاں دی طرح مزہبی تشخص حاصل کر کے مسلمانان یورپ وچ مرکزی اہمیت حاصل کیتی ونجے تے اسلام کوں بچایا ونجے جیندے وچ بنی امیہ کامیاب تھی ڳئے. امیر عبدالرحمٰن سوم نے اپݨی امارت کوں 929ء وچ خلافت وچ ڈھال ݙتا تے اپݨی حکومت کوں جاری رکھدے ہوئیاں مملکت دے تمام علاقیاں دی مساجد وچ عباسی خلیفہ دی بجائے جمعہ تے عیدین دے نمازاں وچ اپݨے ناں دا خطبہ جاری کرا ݙتا تے ہک نویں دور دا آغاز کیتا. اگرچہ خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی تے بعد دے خلفاء دا دور وی بنی امیہ دا اے مگر خلافت بنی امیہ، اندلس، دے مذہبی تے روحانی تقدس کوں مد نظر رکھدے ہوئیاں، تاریخ مسلمین دی بجائے، تاریخِ اسلام وچ شامل کیتا ڳیا اے جتھاں ایں عظیم دور خلافت دی تفصیل بیان کیتی ڳئی اے.
صوفی تاج گوپانگ
صوفی تاج گوپانگ سرائیکی شاعر ادیب دانشور ہے
کتاباں
صدیاں سچ الایا
نمونہ کلام
مہان دانشور ادیب باکمال شاعر محترم تاج خاں گوپانگ سئیں دی ہک لاجواب نظم اپݨے عزیز قسور بزدار سانگے
اسمان دی سینگی دھرتی تے
تیں لفظیں دا ان مانڑ ودھائے.
تیڈی لفظیں دی شاہی دے وچ.
کہیں لفظ کوں موت نہ مار سگی
تیں اپݨے ہتھیں سب اکھر
وچ نوح دے بیڑے چاڑھ چھوڑیے
تیڈی دڑگ دھمال پاتال ہلائے
ہن نیل فلک کوں لوڈے آئے
تیڈے پیر سنڄاݨ تے ماء دھرتی
بسم اللہ پڑھ تیں نال الوائے
نظم
اپنڑیں دھی دی شادی تے لکھی ہک نظم وچوں منتخب سطراں۔۔۔
ہر ہک ڈکھ توں ڈھیر ودھیک اے ۔۔
بابل گھر دا چھیکڑی درشن۔۔
اپنڑیں اماں اپنڑاں ویڑھا۔۔
بھینڑں بھرا تے خویش قبیلہ ۔۔
اوکھا کم اے۔۔
دول نغارے جھمراں سہرے۔۔
رونق میلے۔۔
میلے دے وچ سخت نکھیڑا ۔۔
میندی والی ریت عجب اے۔۔
لانواں وس وسیب دا نانواں۔۔
لانواں حق دا رشتہ جوڑن۔۔
لانواں انت وفا دا منتر۔۔
لانواں پکے قول اقرار کوں اہدن۔
لانواں حضرت پیر دا قول اے۔۔
لانواں سچے پیار دی منزل۔۔
ڈھولک خوشخبری دا ہوکا،
ڈھولک من دی مونجھ مٹاوے،
پیر کرے ہر ویڑھے وجے،
پھل سیرہے تے مکنے گانے،
سارے خاص گواہ خوشی دے،
گل پھل،
گھوٹ کنوار دے کن وچ،
آہدن تہاڈا میل مبارک ،
بیگانے گھر دول دی کئو تے،
انگ انگ توں پئ پرہ پھٹدی،
وڈے خوش ہن،
چھوٹے خوش ہن،
گھر دے سارے بال بلوڑے،
خوش نہال ہن،
پر،
ہک گھر دی ٹالھی مونجھی مونجھی ڈسے،
جیندے تلے کئ مد تانڑیں ،
کنوار مائ ہن گڈیاں کھیڈیاں،،
کون کہیں دیاں لکھیاں پوتھیاں ،
سر تے چا تے
گھر گھر ونڄ تقسیم کریندے..
جانی آسرے چھوڑ پرائے
ہن تاں کانگے کانگ پچاوݨ
توں انکاری ݙسدن
میکوں ہیر نہ آکھو کوئی
قاضی دے سب کاغذ کوڑے
رشوت نال نکاح نئیں پکدے
جے تائیں شوہ دی شکل نہ بھاوے
قاضی اوکھے منتر پڑھدے
جیندی میکوں سمجھ نہ آوے