cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مملوک سلاطین مصر دی تندیر
مصر وچ قائم مملوک سلطنت اسلامی تریخ اچ ٻہوں اہمیت تے وقار رکھدی اے۔ انہاں سلطاناں نے دنیا تے اپنے اݨمٹ نقوش چھوڑن، مملوک سلطاناں دے ناں تے انہاں دی تریخ اے ہے:
نیپلس
لمے اٹلی دا ہک شہر نیپلس،Naples ( /ˈneɪpəlz/ ; Italian : Napoli [ˈnaːpoli] خلیج نیپلس تیں واقع ہے۔ ایندے نال ہی پہاڑ ویسویوس ہے ، جو ہوݨ وی فعال آتش فشاں ہے جے نال آلے رومن قصبہ پومپیئ کوں تباہ کر ڋتا ھئ۔ نیپلس دی ہزار سالہ بی سی دی تاریخ ہے ، جیندے وچ صدیاں دا اہم فن تیں فن تعمیر ہے۔ اس شہر دا کیتھیڈرل ، ڈوومو دی سان جینارو ، تہواراں نال بھرا پیا ہے۔ ڋوہجے اہم مقامات اچ شاہی محل تیں شاہی نووفو شامل ہن ، جو ہک 13 ویں صدی دا محل ہے۔
سوڈان
سودان يا السودان (عربى وچ معنی "کالے لوگ" ہے) براعظم افریقا دا ہک اسلامی ملک ہے۔
تریخ
1851ء دے بعد یورپی تے عثمانی سوداگراں نے ہاتھی ݙند دی تلاش وچ بالائی نیل دے دریائی علاقیاں وچ آمد و رفت شروع کیتی، انہاں دی بے لگام مداخلت دے، قبائلی معاشرے دی بغاوت تے غلاماں دی تجارت دے نویں علاقیاں تک توسیع دی صورت وچ ݙو منفی نتائج ہن۔ خیدِو اسماعیل (1863-79)حکمران ہئی۔ برطانوی گورنر جنرل، جنرل گورڈن 1877ء وچ تعینات تھیا۔ 1879ء وچ خیدِو اسماعیل کوں تخت توں لہا ݙتا ڳیا تے جنرل گورڈن نے استعفیٰ ݙے ݙتا۔ محمد احمد مہدی نواں حکمران بݨا۔ سر ہربرٹ کچنر نے جیہڑا اوں وقت مصری فوج دا سربراہ ہئی، سوڈان کوں ول فتح کرݨ دا منصوبہ بݨایا تے ایں منصوبے دی قیادت کیتی اوں نے 1898ء وچ ڈنگولا صوبے تے ول قبضہ کر گھدا۔
دوبارہ فتح کیتے ڳئے علاقیاں دی حیثیت دا تعین ہک کنونشن دے تحت جنوری 1899ء وچ کیتا ڳیا جیندے وچ مصر تے برطانیہ شامل ہن۔ اوندا ڈرافٹ ہک برطانوی ایجنٹ لارڈ کرومر نی برطانوی حکومت دی پالیسی دے عین مطابق تیار کیتا تے اوندا بنیادی مقصد سوڈان توں بین الاقوامی ادارے تے مصری حکومت دے اختیارات دا اخراج ہئی۔ سوڈان کوں باقاعدہ طور تے مصر تے برطانیہ دی مشترکہ حکومت دا ماتحت علاقہ بݨا ݙتا ڳیا۔ 1910ء وچ گورنر جنرل کونسل قائم کیتی ڳئی۔ ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران نویں سیاسی پیش رفت تے قوم پرست احساسات دے آغاز دا مشاہدہ کیتا ڳیا۔ اسماعیل الازہری سوڈانی سیاست داناں وچوں سب توں زیادہ مقبول تے مضبوط تھی ڳئے ہن۔ سوڈان حکومت نے اپریل 1952ء وچ ہک خود حکومتی آئین دا اعلان کیتا۔ جنوری 1954ء وچ نویں پارلیمنٹ دا اجلاس تھیا جیندے وچ نیشنل پارٹی دے لیڈر اسماعیل الازہری کوں وزیر اعظم منتخب کر گھدا ڳیا۔ فوج، پولیس تے سول سروس اچوں برطانویاں دی واپسی تے سوڈانی لوگاں دی بھرتی دا عمل تیزی نال شروع تھیا۔ پارلیمنٹ نے مزید اقدامات کرکے الازہری کوں ایں قابل کر ݙتا کہ انہاں نے یکم جنوری 1956ء کوں سوڈان کوں ایک آزاد جمہوریہ بݨاوݨ دا اعلان کر ݙتا۔
منیزہ شمسی
ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
مُنیزہ شمسی ۱۹۴۴ء وِچ برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہِن۔ اِنّھاں دا ٹَٻَّر ١٩٤٧ء وِچ ونڈ دے ویلے کراچی، پاکستان کوچ کر ڳیا۔ اِنّھاں دے آکسفورڈ تعلیم یافتہ اَبّا سئیں، ایشات حبیب اللہ (١٩١١ء – ١٩٩١ء)، جیڑھے ہِک برطانوی فرم وِچ کمپنی دے ایگزیکٹو ہَن، نے نویں بݨائے ڳئے پاکستان وِچ کارپوریٹ سیکٹر کُوں ترقی ݙیوݨ وِچ اہم کردار ادا کِیتا اَتے اُوہ دیس وِچ کثیر الملک دی اڳواݨی کرݨ آلے پہلے پاکستانی بݨ ڳئے۔ اِنّھاں دی اَمّاں، جہاں آرا حبیب اللہ (١٩١٥ء – ٢٠٠٣ء) ہِک یاد داشت دی مصنف زنانی ہِن، جیڑھی پہلے انگریزی ترجمے دے طور تے جاری تِھیا اَتے بعد وِچ، اصل اردو وِچ حیاتی دی یاداں دے طور تے: ریاست رام پور دا نوابی دور ہِک اَزاد صحافی دی حیثیّت نال، اِنّھاں نے آثارِ قدیمہ، آرٹ، فنِ تعمیر، ترقی، ماحولیات اَتے زنانیاں دے اُمور دے نال نال اَݨ ڳِݨت مضامین اُتے لِکّھیا ہِے۔ اُوہ کراچی دے ہِک ہسپتال دی کڈنی سنٹر اَتے ایسوسی ایشن آف چلڈرن ود جذباتی اَتے لرننگ دشواریوں (ACELP) دی حیاتی دی رکن ہِن اَتے ١٩٧٠ء دے ݙہاکے وِچ ACELP دے سکول وِچ موسیقی سِکھاوݨ وِچ رضاکارانہ کَم کرین٘دی ہَن۔ ١٩٦٨ء وِچ، مُنیزہ شمسی نے کمپنی دے ایگزیکٹو سید سلیم شمسی نال شادی کِیتی اَتے اِنّھاں دی ݙو دِھیاں، ہِن جِنّھاں وِچُوں ہِک ناول نگار زنانی کاملہ شمسی ہِن۔
حیاتی دا احوال
مُنیزہ شمسی ہِک ادبی تاریخ ہائبرڈ ٹیپٹرس پاکستانی انگریزی ادب دی ترقی (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس) دی مصنف زنانی ہِن اَتے دولتِ مشترکہ ادب دے جرنل دی کتاباں دی نمائندہ ہِن۔ اُوہ ڈان اخبار دی باقاعدہ حصہ دار ہِن، ٻِیا ہیرالڈ اَتے نیوز لائن رسالے کِیتے ادبی کَم کرین٘دی ہِن اَتے آن لائن لٹریری انسائیکلوپیڈیا نال وی ڄُڑی ہوئی ہِن۔ اُوہ انٹرنیشنل ایڈوائزری بورڈ آف جرنل آف پوسٹ کلونیل رائٹنگ نال وی ڄُڑے ہوئے ہینوہ جنوبی ایشین ادب کِیتے ڈی ایس سی پرائز دی مشاورتی کمیٹی وِچ وی شامل ہِن اَتے اِنّھاں نے ٢٠١٣ء دے جیوری ممبر دی حیثیّت نال خدمتاں وی انجام ݙِتّیاں ہِن۔ ٢٠٠٩ توں ٢٠١١ء تئیں اِنّھاں نے دولتِ مشترکہ مصنفین دے ایوارڈ کِیتے علاقائی کرسی (یوریشیا) دی حیثیّت نال خدمتاں انجام ݙِتّیاں۔ اُوہ پاکستانی انگریزی ادب دے ترے اہم اداریاں دی ایڈیٹر ہِن، جِنّھاں وِچوں امریکی زنانیاں دی طرفُوں پاکستانی زنانیاں دے ذریعہ دی ورلڈ چینجڈ ہم عصر کہاݨیاں کُوں گولڈ آپی ایوارڈ اَتے ریاست ہائے متحدہ وِچ تِرامیں دا ایوارڈ وی مِلیا ہِے۔
نواب مظفر خان سدوزئی
ݙو جون اساݙی قوم (سرائیکی قوم)دا تاریخ اچ کالا کلار ݙیہنہ ھے،ݙو جون کوں سکھ فوج نے ملتان تے قبضہ کر تے سرائیکی وسیب دے خطے کوں اپنڑے چک (غلامی) اچ گھن گھدا،تے اے غلامی ١٩٩ سال گزرن دے بعد وی جاری ھ. مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ملتان فتح کرن واسطے ١٨٠٢، ١٨٠٥،١٨٠٧، ١٨١٠، ١٨١٦،تے ١٨١٧ اچ مسلسل چِھ واری حملے کیتے، لیکن نواب مظفرخان سدوزئی(شہید) دی اگواݨ اچ ملتان دے لوکاں نے شہردا بھرپور دفاع کر تے ، ِچھ دے ِچھ حملے ناکام بنڑا ݙتے، جیندی وجہ نال ملتان دے ناقابل تسخیرہونڑ دا تاثر پختہ تھیا۔ افسوس نال ݙوجھے پاسوں نواب آف بہاولپورصادق محمدخان عباسی (دوئم) 70ہزارروپے سالانہ خراج اداکرݨ دا معاہدہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناپاک قدم دور کر ݙتے، یعنی غلامی قبول کرگھدس۔ thumb|Martyred ruler of Multan province thumb|Muzaffar thumb|نواب سرفراز خان ملتانی، نواب مظفر خان دے وݙے پتر ستواں حملہ: 1818ء دے شروع اچ دیوان چند تے کھڑک سنگھ دی سربراہی(اگواݨ) اچ 20ہزارسکھ فوج نے ملتان دا رُخ کیتا ، جہڑی اوں وقت دے نووے ہتھیاراں نال لیس (مسلح) ھائی، این سکھ فوج وچ سردارپُھلا سنگھ دا پاگل خطرناک (جنونی) گروپ وی شامل ھا۔ سکھ فوج سب توں پہلے مظفرگڑھ تے خان گڑھ دے قلعے فتح کیتے جیندی وجہ توں نواب مظفرخان سدوزئی نے سکھاں دے خلاف جہاد دا اعلان کرݙتا۔ تے کابل دے بادشاہ احمدشاہ ابدالی کوں وی سکھاں دے خلاف مدد واسطے پیغام بھجواݙتا، جتھوں قاصد خالی ہتھ واپس ولیا ۔
سکھ فوج نے مظفرگڑھ تے خان گڑھ دے قلعے فتح کرݨ دے بعد، ملتان دے پاسے رخ کیتا، اتھاں ملتان دا نواب مظفرخان سدوزئی پہلے ہی اپنڑی فوج دے نال تیار ٻیٹھا ھا، بھرپورجواب ݙتا گیا، جیندی وجہ توں سکھ فوج دے پیر اکھڑ گے، تے او پچھی تے ہٹݨ تے مجبور تھی ڳئی ۔
پر جنگ دے ݙوجھے ݙیہنہ رنجیت سنگھ دے جرنیل دیوان موتی رام نے ملتان(شہر)دا محاصرہ کرݨ دا فیصلہ کیتا، تے نواب مظفرخان نے وی اپنڑے پتراں تےفوج دے نال شہر دا چودھارو دفاع کرݨ دی حکمت عملی تیارکیتی ٻیٹھا ھا۔ روایات دے مطابق شہر دا گھیرا (محاصرہ) چار مینے تک جاری ریہا ، تے سکھ فوج نے شہر پناہ دے ٻاراں (١٢) جاہیں (مقامات) تے توپاں نال گولے ماریے، جیندی وجہ توں او، شہرپناہ اچ ݙو جاہیں (مقامات) تے سوراخ (شگاف) کرݨ اچ کامیاب تھی گے ، پرملتانی فوج دے مضبوط دفاع دی وجہ پاروں اندرداخل نہ تھی سڳیے۔ ایں ناکامی دے بعدسکھاں نے شہرپناہ دے نیڑے کھݙے کھٹ تےبارود بھر تےاُنکوں بھا لا ݙتی ، نتیجتاً شہرپناہ دے ݙو بُرج تے انھاں دےاتلے حصے ڈھے (منہدم) گے، پر ایندے باوجود نواب مظفرخان تے اوندی فوج نے ملتان دے ہک ہک انچ زمین دا کامیابی نال دفاع کیتا، تے ہک سکھ وی شہردے اندرداخل نہ تھیونڑ ݙتا ۔۔ سکھ فوج دی شہر تے بمباری مسلسل کئی مہنے تک جاری رہی تے ہزاراں معصوم لوکاں دی شہادت دی وجہ توں نواب مظفرخان سدوزئی کوں پچھی تے تھیونڑا پیا، نواب صاحب اپنڑی فوج سمیت ملتان قلعے اچ پناہ گھن گھدی۔ ملتان دا قلعہ اپنڑی مضبوطی دے حوالے نال خاصامشہورھا ، تےناقابل تسخیرسمجھیاوینداھا۔جہڑا کے ہک اوچے ٹبے (بلند ٹیلے) تے ھا ، تےقلعے دے چودھاروں جھکی (گہری) خندق کھٹوا تے اوندے اچ پاݨی بھروا ݙتا۔ ۔مارچ داپورامہینہ قلعے دے محاصرے اچ لنگھ گیا، سکھ فوج نے ایں دوران ݙو دفعہ قلعے تےچڑھائی دی ناکام کوشش وی کیتی، ۔ بالآخراپریل اچ مشہورزمانہ بھنگیاںوالی(لہور اچ اج وی موجود ھ) توپ ملتان سݙوائی گئی ، تے اوندی مسلسل گولہ باری دے ذریعے سکھ فوج قلعے دی فصیل اچ ݙو جاہیں (مقامات) تے دراڑ پاونڑ اچ کامیاب تھی گئی۔ جیندی وجہ توں نواب مظفرخان کوں تھوڑی پریشانی تھئی تے انھاں نے کھڑک سنگھ کوں سفیر بھجواتےامن کے بدلے ݙولاکھ روپے اداکرݨ تے اپنڑے پتر دی اڳواݨ اچ 300گُھڑسوارمہاراجہ دے حوالے کرݨ دی پیشکش کیتی۔ مگررنجیت سنگھ نے نواب مظفرخان دی امن کی پیشکش قبول کرݨ کی بجائے ملتان دا قلعہ حوالے کرݨ دا مطالبہ کرݙتا، تے ایں صورت اچ نواب کوں گزربسرکرݨ کیتے ہک جاگیرتے رہائش کیتے کوٹ شجاع آباد داقلعہ دیونڑ داوعدہ کیتا۔
آہدن نواب مظفرخان نے کوٹ شجاع آباد دے نال خان گڑھ دا قلعہ ݙیونڑ دے مطالبہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی پیشکش قبول کرگھدی ہائی ۔ تےاپنڑی طرفوں جمیعت رائے، سیدمحسن شاہ، گوربخش رائے تےامین خان کوں بطوروکیل کھڑک سنگھ کنے پاس بھجوا ݙتا ہا۔ پر شہزادہ کھڑک سنگھ نے دیوان بھوانی داس، پنجاب سنگھ، قطب الدین(سابق نواب آف قصور)اورچوہدری قادربخش کوں معاہدے دی شرائط طئے کرݨ کیتے نواب کنے بھیڄیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ کنے لاہور اچ اے خبر پڄی تاں بہوں خوش تھیا، ایں موقع تےمہاراجہ کوں توپاں دی سلامی وی ݙتی گئی تےرات کوں شہراچ جاہ جاہ تے ݙہوے (چراغ) ٻالیے گئے۔
پر جیویں ہی معاہدے دا ویہلا نال تھیا، تاہوں نواب مظفرخان سدوزئی دے تھوڑے مشیراں تے رشتہ داراں نے مطالبہ کیتاکہ اساں غلامی دی زندگی دی بجائے موت کوں ترجیح ݙیسوں لہٰذا تساں ڈٹ ونڄوتے یقین ݙیوایا کے اساں آخری دم تک لڑݨ کیتے تیار ہیسے۔ جیندی وجہ توں نواب مظفرخان سدوزئی نے قلعہ خالی کرݨ توں انکارکرتے جنگ قبول کرگھدی۔((ہک ٻی روایت دے مطابق نواب مظفرخان سدوزئی کوں انھاں دی دھی(بیٹی) نواب زادی صفیہ ، تے مشہور صوفی بزرگ حافظ جمال اللہ افغانی نے شکست قبول کرنڑ توں روکیا ھا. نواب زادی صفیہ اپنڑے وعدے دے مطابق قلعے تے حملے دے وقت گھوڑے تے ٻہھ تے آخری ساہ(سانس ) تیئں لڑدی رہ گئی، تے جنگ لڑدے ہووے اچ شہید تھی ڳئی، تے حافظ جمال اللہ افغانی نے وی جنگ لڑدے ہوئیں شہادت پاتی۔
جیں ویہلے اے خبر مہاراجہ رنجیت سنگھ کنے بڄی ، کہ قلعہ حوالے نی کریندے ، تاں او بھا بھا (آگ بگولہ) تھی گیا، تے فوراًاپنڑے جرنیلاں کوں پیغام بھجوایا، کہ نواب مظفر نے قلعہ حوالے نہ کر تے میݙے غضب کوں دعوت ݙتی ھ ، لہٰذا جتنی کمک تے گولہ بارود دی لوڑ (درکار)ھ، بھجوانڑ کوں تیار ہاں، مگر قلعہ ہرحال اچ فتح تھیونڑا چاہیدااے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پیغام نے سکھ فوج کیتے ٻلدی بھا تے تیل داکم کیتا، تےانہاں نے فوراًقلعے کومحاصرے اچ گھن تےدوبارہ گولہ باری شروع کرݙتی۔ سکھ فوج نے ترائے پاسوں پیش قدمی کیتی ، تے گولیاں دی برسات اچ خندق دے نال پوڄنڑ اچ کامیاب تھی ڳئے، تے اتھاں پوزیشناں بنڑا تے بہہ ڳئے۔ روایات دے مطابق قلعے دے نال پجدیں ، پڄدیں سکھاں دابہوں زیادہ جانی نقصان وی تھیا، پر او ݙ ینہہ رات دی کوشش دے بعد قلعے دے خضری دروازے دے نال ݙوہڑی دراڑاں پاونڑ اچ کامیاب تھی ڳئے ۔پرنواب دی فوج نے فوری ایکشن کرتے ریت دیاں ٻوریاں نال فصیل دی دراڑاں کوں پُر کر ݙتا ۔ ایں دوران بھنگیا ںوالی توپ نے گولے اگلنڑ شروع کرݙتے، ریت دی ٻوریاں وزنی گولاں دی تاب نہ چائیندیں ہوئیں ڈھیرتھی ڳئیں ، جیندے نتیجے اچ فصیل دے اندرہک چھوٹا جیا گَلا (شگاف) تھی ڳیا۔ایں موقعے ت اکالیاں دے ہک گروپ نے سردارسوڈھا سنگھ دی قیادت اچ جلدی نال پیش قدمی کیتی ، تے ݙیہد ین ہی ݙ یہد یں سینکڑاں سکھ جوان قلعے دے اندرداخل تھیونڑ اچ کامیاب تھ ڳئے، تے گھمسان دی جنگ تھیئی۔ ایں موقع تے نواب مظفرخان تے انھاں دے پتراں نے اپنڑے سنگتیاں دے نال قلعے دا دفاع کرنڑ کیتے اینجھا بہادری دا مظاہرہ کیتا، کہ دشمن وی داد ݙیونڑ دے بغیر نہ ریہا ۔ آخر کار سکھ فوج نواب مظفرخان سدوزئی تے انھاں دے پتراں کوں شہید کرنڑ اچ کامیاب تھی ڳئے، تےقلعے دا کنٹرول سنبھال گھدا۔ ہک ٻی روایت دے مطابق نواب مظفرخان سدوزئی کوں جیندا گرفتارکرتے، پابہ جولاں کھڑک سنگھ دے حضور پیش کیتاڳیا، تے کھڑک سنگھ نے روایتی انداز اچ نواب کنوں قلعے دیاں چاٻیاں منگینس تے، مظفرخان نے رٹیا رٹایا جملہ آکھیس ”چاٻیاں میݙے پیٹ اچ ہن“ جتھوں کھڑک سنگھ نے غصے اچ آ تے تلواردے وارنال نواب مظفرخان سدوزئی داپیٹ پھاڑ ݙ تا۔ (ماضی اچ کھڑک سنگھ جݙاں وی ملتان تے حملہ کریندا ہا، تےنواب مظفرخان سدوزئی کوں پیغام بھڄویندا ہا، کہ قلعے دی چابٻاں میݙے حوالے کرݙے، تے نواب واپسی پیغام بھڄویندا ہا، کہ ”چاٻیاں میݙے پیٹ اچ ہن“ ۔
قلعہ ملتان فتح ہونڑ دی خبرلاہورپُڄی تاں، مہاراجہ رنجیت سنگھ نے یادگارجشن منایا،فتح دی خبرݙیونڑ آلے قاصد سردارفتح سنگھ اہلووالیہ کوں سونے دی ݙوچوڑیاں، پنچ سوروپے نقد تے ہک کنیز انعام اچ ݙتی، تے صاحب سنگھ ( ݙاک انچارج) کوں چِھ سو روپے نقد انعام ݙتا، فتح دی خوشی اچ مہاراجہ رنجیت سنگھ ہاتھی دے اُتے ٻہھ تےلاہورشہردا دورہ کیتا، تے مختلف جہیں تےلوکاں دے کٹھ (ہجوم) تےسونے دے سکے سٹیے !!
ملتان شہراچ ایں جنگ دی نشانیاں جا بجا نظر امدیان ہن۔ خاص طور تے ملتان دا "چوک شہیداں" ایندا سب توں وݙا ثبوت ھ، جتھاں ملتان دے واسیاں تے سکھ فوجیاں اچ گھمسان دی جنگ تھئی ہائی، تےسینکڑاں دھرتی جائے دھرتی دے دفاع کیتے شہید تھیئے ۔ اج اساکوں پنجاپی دانشورطعنہ ݙیندن، کہ نواب مظفرخان سدوزئی ہک افغان سردارھا، تے او خودہک قابض ھا۔ لہٰذاسرائیکی دانشور انکوں ا اپنڑاں ہیروقرارݙیونڑ زیب نی ݙیندا، ہک جھوٹے پروپیگنڈے دے سوا کجھ کائینی ، تے اےصرف رنجیت سنگھ دے قبضے کوں جوازبخشݨ دی بھونڈی کوشش ھ۔ ،مظفرخان سدوزئی کوں ملتان دا نواب مقررکرنڑ والا تاں احمد شاہ ابدالی ھا، جیہڑا اج وی ریاست پاکستان دا اسلامی ہیروھ ۔ اساں سارے قبضہ گیراں کوں ہیرو منݨ توں انکاری ہیں ، پر کیا پنجابی اسٹیبلشمنٹ وی انھاں کوں بشمول رنجیت سنگھ (پنجاپیاں دا ہیرو) سرکاری تاریخ تےسلیبس اچ قبضہ گیرتے ڈاکوقرار ݙیونڑ کیتے تیارھ؟
دریا مچھیاں ہٹیاں وس ڳئین
مٹیاں لسیاں ڄٹیاں ݙس ڳئین
اتھوں مظفر خان ٹریا ہئی
رات بھڄوکڑ ݙینھ تھیوݨ ݙے
موت ایں وسوں کوں جیوݨ ݙے
اتھوں مظفر خان کڑیا ہئی
ھک ݙینھ رل موے وس وی ویندن
جیوݨ دے گُر ݙس وی ویندن
بھوئیں وچ جوڑ جڑس وی ویندن
جیویں مظفر خان جڑیا ہئی
دشمن سڑسن ݙس ہاں ساکوں
(مژدم خان)
پلازما
پلازما Plasma (from Ancient Greek πλάσμα 'moldable substance') مادے دی اینجھی حالت ہے جیندے بارے اچ اکثر اینکوں گیساں دا سب_سیٹ سمجھا ویندا ہے ، لیکن ڊو حالتاں ٻہوں مختلف ورتیداں ہن۔ گیساں دی طرح ، پلازما دی وی کوئی مستند شکل یا حجم نہیں ہوندا ، تیں ایہ ٹھوس یا مائعات کنے گھٹ کثافت ہوندی ھے۔ لیکن عام گیساں دے برعکس ، پلازما ایٹماں نال بݨا ہوندا ہے جیندے کجھ یا سارے الیکٹراناں کو کڈھ ڋتا ویندے۔ تیں مثبت طور تیں چارج کیتے ونڄݨ آلے نیوکلئ ، جنہاں کوں آئن آہدے ہیں آزادانہ طور تیں پھردے ہن.
گیس
گیس یا فارغہ دی وضاحت مادہ دی ایجھی حالت دے طور تیں کیتی ویندی ہے جیہڑی ذرات تیں مشتمل ہوندی ہے۔ جیندی نہ تیں ہک حجم مقرر ہوندا ہے تیں نہ ہی شکل ہوندی ھے۔ ایہ مادے دی چار بنیادی حالتاں وچوں ہک ہے، نیز ٹھوس، مائعات تیں شاکلہ (plasma)۔ عام حالات اچ، فارغہ مائع حالت تیں شاکلہ حالت دے مابین ہوندی ہے۔ فارغہ اچ ہک عنصر (جیویں جو H2 ،Ar) یا مرکبات (جیویں جو HCl ،CO2) یا مرکب (جیویں ہوا، قدرتی فارغہ) دے جوہر تے مشتمل ہوندی ہے۔ ونکی:کیمسٹری ونکی:کیمیا ونکی:سائنس ونکی:علم
جزیرہ بابا بھٹ
جزیرہ بابا بھٹ (Baba Bhit Island) سندھ پاکستان میں کراچی دے کیماڑی ٹاؤن دے ساحل تے ہک چھوٹا جزیرہ ہے۔
جزیرہ مالان
جزیرہ مالان (Malan Island) دراصل بحیرہ عرب وچ واقع ہک سمندری مٹی دا آتش فشاں ہے۔ ایہ پاکستان دے صوبے بلوچستان دے ساحل تے 3 کلومیٹر دے فاصلے تے وقع ہے۔ ایہ مارچ 1999ء وچ پاݨی توں نمودار تھیا تے ہک سال دے اندر اندر دوبادہ بݙ ڳیا۔ 2010 وچ ایہ دوبارہ نمودار تھی ڳیا۔
جزیرہ بدو
جزیرہ بدو (Buddo Island) سندھ دے شہر کراچی دے ساحل تے بحیرہ عرب وچ واقع ہک چھوٹا جزیرہ ہے۔
چین وِچ تِرِیمتاں
thumb|جیانگشی دے ہِک دِیہ دی تِرِیمت چین وِچ تِرِیمتاں دی حیاتیاں کُوں چنگ ٹَٻَّر دے عہد دے اَخِیر وِچ وسیع اصلاحات نے پوری طرح بَدَل ݙِتّا، جمہوری عہد، چینی خانہ جنگی اَتے عوامی جمہوریہ چین دے دورِ عروج وِچ عوامی سطح اُتے صنفی برابری کُوں مشتہر کِیتا ڳیا۔ تَرِیخی طور تے مرداں دے غلبے والے چینی سماج وِچ مزاحمت دے نال صنفی برابری کِیتے نویں کمیونسٹ حکومت کِیتے کوشِش کِیتی ڳئی۔ چین وِچ مکمل برابری دے حصول کِیتے تِرِیمتاں کُوں رَستے وِچ اَڑان٘داں دا سامھݨاں کرݨا پون٘دا ہِے۔
تِرِیمتاں دے خلاف جرائم
تفصیلی مضون کِیتے بندش پاء ݙیکھو۔
بندش پاء چین دی ہِک رِیت ہئی جین٘دے وِچ نوخیز ٻالڑیاں دے پیراں کُوں کَس تے ٻَدّھ ݙِتّا وین٘دا ہئی جاں جو اُنّھاں دے قدم سوہݨے اَتے اُون٘دا جُسّہ متناسب تھی ون٘ڄے۔ اِیہ رِیت تانگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت تُوں وِیہوِیں صدی عیسوی تئیں رائج رہی اَتے اِیں عرصے وِچ اِیکُوں ذی حیثیّت تِرِیمتاں دی علامت نیز سُݨھَپ دی نشانی وی سمجھیا وین٘دا ہئی۔ بندش پاء دا عمل ٻہوں ڳَیڑ وات ݙیوݨ آلا ہئی اَتے عام طور تے طبقۂ اشرافیہ دے ٹَٻَّراں تئیں اِی محدود رِیہا، بسا اوقات اِیں عمل تُوں لنگھݨ آلیاں ٻالڑیاں دائمی طور تے معذور وِی تِھی وین٘دیاں ہَن۔ تاہم جیڑھے پیر اِیں عمل دی پارُوں سوہݨی شکّل اختیار کر گِھندے ہَن اُنّھاں کُوں کن٘ول آلی کار پیر آکیا وین٘دا ہئی۔
غالباً ݙاہوِیں صدی عیسوی وِچ پَنڄ ٹَٻَّراں اَتے ݙاہ باشاہتاں دے دور دے درباری رقاصائیں نے اِیں رِیت دا اَغاز کِیتا اَتے وَل تانگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت وِچ اشرافیہ دے وِچالے اِیہ رِیت رائج تھئی اَتے چنگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت تئیں بتدریج سبھے سماجی طبقیاں وِچ پھیل ڳئی۔ بندش پاء دی اَنج اَنج شکلاں مروّج تھئیاں جِنّھاں وِچ سبھ تُوں وَدھ ݙُکھ ݙیوݨ آلی شِکّل سولہویں صدی عیسوی وِچ سامھݨے آئی۔ ہِک تخمینے دے مطابق اُنوِیہوِیں صدی تئیں چالہِیہ تُوں پنجاہ فیصد چینی تِرِیمتاں اَتے چینی اشرافیہ دی سو فیصدد تِرِیمتاں اِیں عمل تُوں لنگھ چُکّیاں ہَن۔ تاہم دیس دے اَنجو انج حِصّیاں وِچ اِیں رِیت دی اَنجو انج شکلاں رائج رِیہاں ہِن۔
حکومتی احکامات
٢٠١٧ء وِچ فیوشن علاقے وِچ تِرِیمتاں کُوں روائتی اخلاقیات سکھاوݨ آلے ہِک ادارے اُتّے جیڑھا ٦ سال تُوں کَم کرین٘دا پِیا ہئی، اِین٘دے اُتّے پابندہ لاء ڈِتّی ڳئی، اِین٘دے اُتّے الزام ہئی جو اُوہ تِرِیمتاں کپوں اپݨے پِیؤ، پئے اَتے پُتر دی اطاعت، اپݨے کُؤارے پَن کُوں اہمیّت ݙیوݨ اَتے اُون٘دی حفاظت کرݨ اَتے اِیں ڳالھ کُوں سمجھݨ جو تِرِیمت قابل کائے نِھیں اُوہ نیک و کار ہِے، اِیں تربیّت دا حِصّہ ہئی۔ جولائی ٢٠١٧ء وِچ چین دے صوبے گوانگ ڈونگ دی میٹرو ریل نے تِرِیمتاں کِیتے مخصوص ریل سروس دا اَغاز کِیتا۔ اِیہ ریل ڳݙّیاں پنڄ ݙیہاڑے سویل ساڈھے سَت تُوں ساڈے نَو وڄّے تئیں اَے شام پنڄ وڄے تُوں سَت وڄے تئین چلدیاں ہَن۔
٢٠١٩ء وِچ، حکومت نے ہدایتاں جاری کِیتیاں جو اِیہو جئیں آجرین اُتّے پابندی لائی ون٘ڄے جیڑھے نوکریاں کِیتے مرداں کُوں ترجیح یا صرف مرداں کِیتے اشتہار ݙیوِن یا اِداریاں اُتّے پابندی لاوݨ دا آکھیا جیڑھے تِرِیمتاں کُوں حاملہ حالت وِچ کَم کرݨ، اپݨی شادی دی منصوبہ بندی یا حمل متعلقہ ٹیسٹ کرواوݨ دے وِچالے وِچ کَم کرݨ اُتّے مجبور کرِن۔
حوالہ جات
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:چین وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
لبنان وِچ زنانیاں
thumb|لبنان دے زفتا شہر وِچ زنانیاں دا ہِک جتّھا۔
لبنان وِچ زنانیاں (اردو: لبنان میں خواتین) (انگریزی: Women in Lebanon) عرب دُنیا دے مقابلے وِچ ٻہوں معاملیاں وِچ انجو اَنج ترقی یافتہ موقف رکھین٘دیاں ہِن۔ مُلخ وِچ اُوہ اَزادانہ طور تے کپڑے پاء سڳدیاں ہِن اَتے اپݨے مُلخ وِچ بے روک ٹوک گُھم پِھر سڳدیاں ہِن۔ اِتّھوں دیاں زنانیاں تقریبا مرد دے برابر سارے شہری اَتے سیاسی حقوق رکھین٘دیاں ہِن۔
مذہبی قنُون
کئی سرکاری طور تے تسلیم تھئے ہوئے مذاہب دی موجودگی دی پارُوں توں لبنان دے عائلی اُمور گَھٹ توں گھٹ پندرھاں عائلی ضابطیاں دے تابع ہِن ۔ لبنان دیاں زنانیاں دا سیاسی تحفظ اِنّھاں دے مذہب دے تابع ہِے۔ مسلمان ٹَٻراں وِچ شادی دی عُمر سنِ بلوغ کوں پُڄَّݨ دے نال ای مَنّی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِن اَتے ذالیں دی وَدھ ڳِنتری قنُونی طور تے جائز ہِے۔ بین العقیدہ شادی وی ممکن ہِے، مثال دے طور تے مسلمان زنانیاں مسیحی یا یہودی مرداں دے نال مذہب دی تبدیلی یا اَل دے مرد دے مذہب چُݨݨ دی شرط دے نال شادی کر سڳدیاں ہِن۔ اِین٘دے توں انج ذالیں ٻاہرلے مُلخ سول شادی کر سڳدیاں ہِن، جین٘دا کوئی وی لبنانی سفارتخانے وِچ اندراج مُمکن تِھی سڳدا ہِے۔ اِیہ ہِک مہان٘درا پسندیدہ اختیار کردہ موقف ہِے، جین٘دے وِچ قبرص ہِک مَن بھان٘دہ مُلخ ثابت تِھیا ہِے ۔ تاہم کہِیں لبنانی زنانی کوں کہِیں غیر مُلخی مرد توں ڄَمَّݨ آلے ٻال کوں لبنانی شہریت نئیں ݙِتّی وین٘دی۔
٢٠١٩ء دا زنانیاں دا اختیاراں کِیتے احتجاج
لبنان بھر وِچ ٢٠١٩ء دے کئی ہفتیاں تئیں حکومت مخالف مظاہرے جاری تِھی چُکّے ہَن، اَتے عوامی مارچ، بحث مباحثے، دھرنیاں اَتے سڑکاں بند کرݨ دے عمل وِچ زنانیاں بݨیادی کردار ادا کر چُکیاں ہِن۔ یعنی ہِک اِیہو جِیہاں مُلخ جین٘دے وِچ زنانیاں دی نمائندگی ٻہوں گَھٹ ہِے، اُوہ سڑکاں اُتے نِکل تے اَپݨی اَواز اُچّی کر چُکیاں ہِن۔ احتجاج وِچ لوکاں دے مطابق "زنانیاں اِیں انقلاب دا اہم حِصّہ ہِن۔ اساں اڳلی صفاں وِچ ہِسے۔ اَساں ہِک ٻئے کوں اختیار آلا بݨین٘دے پئے ہِسے اَتے اَساں امن برقرار رکھیا ہویا ہِے۔
سیاسی حصے داری
لبنان وِچ سیاسی محاذ اُتے زنانیاں ٻہوں فعال ہِن۔ جنوری ٢٠٢٠ء وِچ وزیر اعظم حسان دیاب دی اڳواݨی وِچ ٢٠ رکنی کابینہ وِچ ٦ زنانیاں کوں وِی رَلایا ڳیا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:لبنان وِچ زنانیاں ونکی:لبنانی زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت
نور نامہ سرائیکی زبان دی ہِک لوک نظم اے، جین٘کُوں اساں قدیم ترین نی بلکہ قدیم سرائیکی لٹریچر دا نمنونہ آکھ سڳدوں، نور نامے تے معروف ماہرِ لسانیات "پروفیسر شوکت مغل" جدید انداز نال تحقیق کِیتی اے۔
جزیرہ ہفت تلار
جزیرہ ہفت تلار (استولا جزیرہ) ــ
سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت
نور نامہ ہِک لوک نظم ہِے جیڑھی اِیں وقت ہر گھر وِچ پڑھی وین٘دی اے۔ حافظ خالد محمود شیرانی مرحوم اینکُوں ١٠٥٤ء دی تصنیف تسلیم کرین٘دِن۔ پر اے نظم اپنے متّن تُوں ظاہر کرین٘دی ہِے جو اے ٻہوں پہلے دی تصنیف اے۔ ہِک جاہ تے اشارہ ملدے جو:
پنج سو سال جو گزرے آہے ہجرت بعد رسولوں
ملاں کہے غریب وچارا کم علماواں کولوں
عمر گزری توں پچھوں تاواں بھرلہاں قبولوں
جو کُجھ روئے زمین تے پیدا سب کُجھ ہوسی فانی
نام نشان نہ رہسی کائی جز ایمان نشانی
اگر شاعر دا اے بیان تسلیم کِیتا ون٘ڄّے تاں نور نامے دا سنِ تصنیف ٦٠٠ ہجری دے بعد دے زمانے دا ثابت تِھین٘دے تے ہِک لحاظ نال اے قابلِ تسلیم وی ہِے۔ کیوں جو ٧٠٠ ہجری دے لگ بھگ اساکوں ٻئے نمونے وی مل وین٘دِن۔ پر نور نامے دی زبان اَڄ کل دی زبان کنُوں مختلف اے۔ ول وی اُوں وقت یعنی ٦٠٠ ہجری دی زبان نی، بعد دے زمانیں دے لوکاں نے خصوصاً چھاپے والیاں زبان کوں اپݨے رنگ وِچ رنگ گِھدّے۔ بہر حال ایں ڳالھ دا شُبّہ ضرور ہِے جو اے ٦٠٠ ہجری دی یادگار لوک نظم اے۔
لہور تے دلّی دے چھاپے خانیں والئیں صرف نور نامے نی بلکہ سرائیکی زبان دے ٻئے کتابیں نال وی ایویں حشر کِیتے، اتے انّھاں دی زبان وڳاڑ ݙِتّی اے، اَڄ ضرورت ہِے جو پچھلے تمام چھپئے ہوئے کتابیں دا جائزہ گِھن تے اُنّھاں دی زبان درست کِیتی ون٘ڄے۔
درگڑی
لکھت: طارق اسماعیل ونکی:سرائیکستان
حروف تہجی دے قیمتاں
جݙاں عربیں دے نال نال انھیں دی زبان دے حروف تہجی سرزمین ایران ئِ چ پہنتے تاں وت اے حروف ’’فارسی زبان‘‘ دی ضرورت کوں کما حقہ، پورا نہ کریندے ہَن لہٰذا اہل ایران اپݨے خاص لہجے آلے چار حروفِ تہجّی (پ، چ، ژ، گ) عربی زبان دے حروف ِتہجّی ئِ چ شامل کر ݙتے ۔ توڑے جو اہلِ ایران کوں عربی دے مخصوص لہجے آلے اٹھ حروفِ تہجی (ث، ح، ص ،ض ط، ظ، ع، ق) دی ضرورت نہ ہئی پر انھیں اے حروفِ تہجی ہُو بہُوبحال رکھئے ۔ایں طرحاں فارسی حروفِ تہجی دی تعداد تینتریہہ(۳۳) تھی ڳئی ۔ اہل ایران عربی لہجے آلے ݙو بے قیمت حروفِ تہجی (ء، لا) وچوں ہمزہ کوں تاں اپݨے حروفِ تہجی دی تندیرئِ چ شامل کر گھدا پر ’’لا ‘‘کوں ترک کر ݙتا۔ اہلِ ایران اپݨے مخصوص لہجے آلے چار حروفِ تہجی (جیکوں ب فارسی ، ج فارسی ز فارسی تے ک فارسی آکھیا ویندا ہا) دی قیمت کجھ ایں مقرر کیتی ۔ یعنی پ کوں ب نال رکھ کرئیں پ دی قیمت ۲، چ کوں ج نال رکھ کرئیں چ دی قیمت ۳، ژ کوں ز نال رکھ کرئیں ژ دی قیمت ۷ ، تے گ کوں ک نال رکھ کرئیں گ دی قیمت ۲۰ مقرر کیتی ۔ جݙاں جو ہمزہ دی کوئی قیمت مقرر نہ کیتی ڳئی ۔
جئیں ویلھے اہل فارس تے اہلِ عرب دا ہندوستان ئِ چ عمل دخل ودھیا تاں وت انھیں کوں ہندوستانی زباناں سمجھݨ تے ٻولݨ کیتے وݙی دِقّت پیش ائی تے اہل ہندوستان کیتے وی ہک مشکل پیدا تھی ڳئی ۔لہٰذا اہل ہندوستان اپݨی زبان دے مخصوص لہجے آلے حروف ِتہجی کوں اہلِ فارس تے اہلِ عرب دے بݨائے ہوئے حروفِ تہجّی دی تندیر ئِ چ شامل کر ݙتا ۔ انھیں حروف ِتہجی وچوں کجھ حروف ِتاں مفرد ہَن تے کجھ مرکب۔ جہڑے جو اے ہِن۔ مفرد حروف :ٹ، ن٘ڄ، ڈ، ڑ، نڳ تے ݨ ( یا نڑ) =۶
مرکب حروف :بھ ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ ،مھ، نھ =۱۵
انھیں اکویہہ(۲۱) حروفِ تہجی دے اضافے نال ہندوستانی پراکرت زبانیں دے کل ۵۴ حروفِ تہجی بݨ ڳئے اے ڳالھ ڳنڈھ ٻدھݨ آلی ئِ جو ترے حروفِ تہجی (نج، نڳ، ݨ یعنی ڑون) آریائی زبانیں ئِ چ شامل تاںنہ ہَن پر اے غیر آریائی زبانیں دے حروفِ تہجی دا حصہ ضرور بݨ ڳئے ہَن۔لہٰذا آریائی زبانیں دے حروفِ تہجی دی تعداد ۵۱ تے غیر آریائی زبانیں دے حروفِ تہجی دی تعداد ۵۴ تھی ڳئی۔ غیر آریائی زبانیں وِچوںوݙیاں ݙو زباناں سندھی تے سرائیکی ہَن جݙاں جو شمال مغربی ہندوستان ئِ چ ٻولیاں ون٘ڄݨ آلیاں زباناں وی غیر آرائی زبانیں دے زمرے وچ آندیاں ہَن۔
اُتے ݙتے ڳئے حروف تہجی شمال مغربی ہندوستان دی سب توں وݙی زبان سرائیکی دی ضرورت کوں پورا نہ کریندے ہَن۔ اینہہ واسطے سرائیکی زبان ٻولݨ آلیں اپݨی زبان دے نویکلے تے وکھرے لہجے آلے چار مفرد حروف تہجی تے بعد ئِ چ ݙو مرکب حروف تہجی شامل کر ݙتے جہڑے جو اے ہِن (ٻ ،ڄ، ݙ، ڳ،وھ، یھ) ایں طرحاں سرائیکی حروفِ تہجی دی تعداد ۵۴ کن ودھ کرئیں سٹھ تھی ڳئی اَ تے ’’یائے مجہول یعنی ’’ے‘‘ تے الف ممدودہ (آ) کوں حروفِ تہجی دا درجہ ݙیوݨ نال سرائیکی حروفِ تہجی دی تعداد ’’۶۲‘‘ تئیں ون٘ڄ پہنچی۔ جݙاں سندھی زبان سرائیکی کن انج تھی ڳئی تاں وت سندھی ٻولݨ آلے دانشویں اٹھ حروف تہجی حذف کر ݙتے جہڑے جو اے ہِن (ژ، رھ، ڑھ، لھ، مھ ، نھ،وھ، یھ) اینہہ کن علاوہ الف ممدودہ (آ) تے ہمزہ وی سندھی حروف تہجی دی تندیر کنوں کڈھ ݙتے ڳئے ۔ایں طرحاں سندھی حروف تہجی دی تعداد ۵۲ رہ ڳئی۔ عربی تے فارسی دے منجملہ ۳۳ حروف تہجی جیندی قیمت مقرر کرݙتی ڳئی ہئی ایویں ای سرائیکی زبان دے زائد حروفِ تہجّی دی قیمت اُتے ݙتے ڳے اصول دے مطابق کجھٖ ایں ہے ۔ یعنی مفرد حروف تہجی ’’ٹ‘‘ دی قیمت ۴۰۰، ’’ڈ‘‘ دی ۴، ڑ دی ۲۰۰ مقرر کیتی ڳئی ۔جݙاں جو مرکب حروف تہجی یعنی او حروف تہجی جنھاں نال ہائے مخلوطی ’’ھ‘‘شامل ئِ،کجھٖ ایں بݨسی۔
بھ (  ب  + ہ  )
پھ ( پ  +  ہ  )
تھ ( ت   +  ہ   ) ( ۲   +  ۵  )
( ۲   +  ۵  )
( ۴۰۰   +  ۵  ) ٹھ  (   ٹ   +  ہ  )
جھ (  ج   +  ہ  )
چھ (  چ  +   ہ  ) ( ۴۰۰   +  ۵  )
( ۳   +  ۵  )
( ۳   +  ۵  ) دھ  (  د    +  ہ   )
ڈھ (   ڈ   +  ہ  )
رھ (   ر    +   ہ  ) ( ۴   +  ۵  )
( ۴   +  ۵  )
( ۲۰۰   +  ۵  ) ڑھ  (   ڑ   +   ہ  )
کھ ( ک +  ہ   )
گھ (گ +  ہ  ) ( ۷   +  ۵  )
( ۲۰   +  ۵  )
( ۲۰   +  ۵  ) لھ  (   ل  +   ہ  )
مھ (   م   +   ہ  )
نھ (   ن   +  ہ  ) ( ۳۰   +  ۵  )
( ۴۰   +  ۵  )
( ۵۰   +  ۵  ) وھ  (  و    +  ہ  )
یھ (  ی   +  ہ   )
نگ (  گ   +  ۲۰)
( ۶   +  ۵  )
( ۱۰   +  ۵  )
( ۴۰۰   +  ۵  ) ن٘ڄ (ڄ=۳) نڳ (ڳ)=(۲۰)جڈاں جو  ݨ (ن =۲۰)
اتھاں ہک ٻئی ڳالھ وی نشابر کیتی ویندی ئِ جو ایجھیں حروف تہجی جنھیں کن پہلوں ’’نون غنہ ‘‘ شامل کیتی ڳئی ئِ مثلا (ن٘ڄ ، نڳ، نڑ= ݨ) تاں وت اے حروفِ مرکب حروف شمار نہ تھیسن کیوں جو ’’نون غنہ‘‘ کوئی حرفِ تہجی کائینی یعنی نون غنہ کہیں وی حرفِ تہجی کنوں پہلے آکے اوندی آواز کوں نک کنوں کڈھݨ دا سبب بݨدے لہٰذا سبب کوں حروفِ تہجی دا درجہ نھیں ݙتا ون٘ڄ سڳدا ۔ اینہہ واسطے ن٘ڄ دی قیمت ج دے برابر نڳ دی قیمت گ دے برابر ݨ دی قیمت ن دے برابر رکھی ڳئی ئِ ۔
جزیرہ بندل
جزیرہ بندل (Bundal Island) سندھ دے شہر کراچی دے ساحل تے بحیرہ عرب وچ واقع ہک چھوٹا جزیرہ ہے۔ 11 مارچ، 2013ء کوں پاکستانی بزنس مین ملک ریاض نے جزیرے تے ہک نواں شہر تعمیر کرݨ کیتے ہک امریکی سرمایہ کار دے نال ہک معاہدے تے دستخط کیتے۔
بتریہ
دانشنامہ جہان اسلامی دے مطابق ایہ اہل تشیع دا اوہ گروہ ہئی جیہڑا عقائد وچ اہل سنت دی طرف جھکاؤ رکھدا ہئی یعنی ایہ لوگ خلفائے راشدین دے وی معتقد ہن لیکن امامت تے اولاد حضرت فاطمہ زہراء تے امام علی دے پتراں دا حق سمجھدے ہن۔ جناب زید بن علی انہاں لوگاں کوں انہاں دے عقائد دی وجہ توں گمراہ ڄاݨدے ہن۔ ۔ ایں مذہب دے عقائد دے مطابق جیہڑے وی حسن تے حسین ابن علی دی اولاد وچوں ہن تے جنہاں نے ظلم دے خلاف قیام کیتا، امام ہن تے ایہ وی ممکن ہے کہ ہک زمانے وچ ݙو امام ظہور کرن۔ شہرستانی لکھدے کہ جݙݨ اوہ سُنی معتزلہ مذہب دا پیروکار تے بتریہ دا مقلد ہئی تاں اکابرین معتزلہ کوں اہل بیت توں برتر سمجھدا ہئی۔ اوہ لوگ یعنی بتریہ فرقہ ابوحنیفہ دے پیروکار وی ہن تے بعض مسائل وچ اہل تشیع تے شوافع دی وی پیروی کریندے ہن۔
نور پور تھل (ضلع خوشاب)
تاریخ
آکھا ویندے جو نورپور تھل دا ایرا ہِک صوفی وݙکے ٻاٻا سید نُور حسن رکھا ہائی- سید صیہب دے نال اُنہیں دے ہِک سنڳتی، ڄیوَݨ راجپُوت وی آئے ہَن- ولا شاہ سئیں اتھاں ہِک کُھوہ وی کھٹوایا ہئی اتے نیڑے ای ہِک مسیت وی چا بݨوائی ہانے- وت اُتھائیں ݙیرے لا گِھدونے- اُنائیں دے ناں تُوں علاقے دا ناں وَستی نور پور رکھیڄ ڳیا ہئی-
١٧٥٤ء
نور پور تھل دا پہلا بندوبست مِسٹر سیمسن دی رکھی وچ تھیا، اتے پہلے بندوبست وچ نورپور تھل، لیہ دا حصہ ہائی-
١٧٦٥ء
کپتان ڈیوس (ݙپٹی کمشنر ضلع شاہ پور) نورپور دے ݙوجھے انتظام وچ اون٘کُوں ضلع شاہ پور نال رلا  ݙِتا- اڳلا بندوبست ١٧٩٢ء وچ تھیا، اتے اوں ویلے سر ڄیمز ولسن ݙپٹی کمشنر ضلع شاہ پور ہئی- چھیکڑی بندوبست لی، ١٩١٣ء وچ کیتا ہا-
سمال ٹاؤن
١٩١٧ء وچ دولت رام دی رپورٹ تے ایکوں سمال ٹاؤن دا درجہ ݙتا ڳیا-
یونین کونسل
١٩٦٠ء وچ نورپور تھل کُوں یونین کونسل بݨایا ڳیا-
ٹاؤن کمیٹی
١٩٧٥ء وچ نورپور تھل، ٹاؤن کمیٹی تھی ڳیا ہئی-
خوشاب دی ݙوجھی وݙی تحصیل
نور پور تھل، ضلع خوشاب دی ݙوجھی وݙی تحصیل ہے- مغل شہنشاہ، شاہجہان دے دور وچ سید نور حسن غازی ایکوں آباد کیتا- ١٨٣٩ء تائیں اتھاں سکھاں دا قبضہ ریہا- اے علاقہ، ملتان تے لیہ دے زیرِ انصرام ریہا- ڈھڳ لڑائیاں تھیاں، جیندی وجہ کول ٻہوں مسلماݨ شہید تھئے- محمود شہید، نکڑو شہید اتے موسیٰ شہید دے ناں مشہور ہِن- نور پور، ١٧٥٤ء تائیں لیہ دا حصہ ہئی- وت ١٧٦٢ء وچ ایکوں فتح شیر ٹواݨہ، بنوں توں ہٹا تے ضلع شاہ پور وچ شامل کروایا ہئی- ١٩٧٣ء وچ ملک خدا بخش ٹواݨہ ایندا ناں، "نور پور تھل" رکھ ݙتا-
نور پور تھل دے یونین کونسلاں
تحصیل نور پور تھل دے ١١ یونین کونسلاں ہِن:
مشہور سوغاتیں
اتھاں رقبہ صحرائی ہووݨ دی وجہ کول چݨے دا فصل ڳݙا ویندے- چݨے توں علاوہ اتھاں لکڑی دے کنگھیاں اتے لوئیاں ڈھیر مشہور ہِن-
میلہ ٻاٻا سیدݨ شاہ
اتھاں ہر سال ہک میلہ لڳدے، جیندا ناں ہے، میلہ ٻاٻا سیدݨ شاہ- میلہ نور پور تھل، ہک ٻہوں وݙے سرائیکی زبان دے ڳوئیے، طالب حسین درد دے مشہور تھیوݨ دی وجہ بݨیا ہا- ایکوں میلہ نور پور تھل وی آہدن-
ژو سلطنت
ژؤ خاندان (Zhou Dynasty) چین دی ہک قدیم سلطنت ہئی جیہڑی ہک روایت دے مطابق 1122ء توں 256ء قبل مسیح تک تے جدید تحقیق دے مطابق 1027ء توں 256ء قبل مسیح تک قائم رہی۔ ایں خاندان دے لوگ 1027ء وچ دریائے زرد دی شمال مغربی وادی توں آئے تے شانگ حکومت دا تختہ الٹ کے چو خاندان دی بنیاد رکھی۔ انہاں دا صدر مقام موجودہ سیان دے قریب ہئی تے حکومت شمالی چین دے انہاں میدانی علاقیاں تے مشتمل ہئی۔ جیہڑے مانچوریا تے نیکیس دی وادی دے درمیان واقع ہن۔ باوجود سیاسی ابتری دے چو خاندان دا دور کلاسیکی زمانہ سمجھا ویندے۔ ایہے لوگ ہن جنھاں نے سب توں پہلے ݙانداں دے ذریعے ہل چلائے۔
جزیرہ چرنا
جزیرہ چرنا بحیرہ عرب وچ ہک چھوٹا غیر آباد پاکستانی جزیرہ ہے۔ ایہ دریائے حب دے منڈھ توں 9 کلومیٹر (5.6 میل) مغرب وچ واقع ہے۔ ایہ صوبہ بلوچستان تے سندھ دے درمیان حد تے واقع ہے۔ جزیرہ چرنا زیادہ تر پاک بحریہ دی طرفوں فائرنگ رینج دے طور تے استعمال کیتا ویندے۔ ایندے علاوہ سکوبا ڈائونگ کیتے وی مشہور مقام اے۔
نوراں بھیݨِیں
ݙُون٘ہائیں بھیݨِیں کوں ابتدائی بچپن توں ای اِنّھاں دے اَبّا، اُستاد گلشن میر، نے سِکھلائی ݙِتّی ہئی۔ گلشن میر، بی بی نوراں دے پوترے اَتے سنورون نوراں دے پُتر، جیڑھے 1970ء دے ݙہاکے دے صوفی ڳائیک ہَن۔ گلشن میر دے مطابق، اِیہ ٹَٻَّر اوکھے ویلے وِچ ہئی اَتے میر نے اپݨے ٹَٻَّر دی حمایت کرݨ کِیتے موسیقی دا سبق ݙِتّا۔
بالی وڈ
نوراں بھیݨِیں کوں بالی وڈ وِچ پہلا ڳاوݨ دا موقع 2014ء وِچ فلم ہائی وے دے ڳاݨے دے نال مِلّیا ہئی، جیندے موسیقی ہدایت کار اے آر رحمان ہَن۔ نوراں بھیݨِیں نے جِنّھاں فلماں وِچ ڳاݨے ڳائے ہِن اُنّھاں وِچ سلطان، مرزیا، دنگل اتے بھارت (فلم) شامل ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی صوفی ڳائیکہ ونکی:بھارتی غزل ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی لوک موسیقی
غزوۂِ احزاب دے نتائج
ایں جنگ وچ مسلماناں دے چھی افراد شہید تھئے۔ مشرکین دے اٹھ توں زیادہ افراد ہلاک تھئے۔ مالی نقصان بہت شدید ہئی۔ اے مسلماناں دی شاندار فتح ہئی جیندے وچ خندق کھٹݨ دی تدبیر بڑی کم آئی۔ مشرکین بہت دیر تک ایں جنگ دے اثرات توں سنبھل نہ سڳے۔ ایں جنگ دے بارے وچ سورۃ احزاب وچ آیات 9 توں 25 نازل تھئے۔ ایں جنگ توں ہک ڳالھ واضح تھی ڳئی کہ یہودیاں تے اعتماد ٹھیک نی۔ یہودی قبیلہ بنی قریظہ دی عہد شکنی نے مسلماناں دے اکھیاں کھول ݙتے۔ چنانچہ اوندے بعد مسلماناں نے بنی قریظہ کوں سبق سکھاوݨ دی ٹھاݨی تے غزوہ خندق دے فوراً بعد خدائی احکام دے تحت انہاں دے ساتھ جنگ کیتی جینکوں غزوہ بنی قریظہ آہدن۔
جزیرہ خپریانوالہ
جزیرہ خپریانوالہ (Khiprianwala Island) سندھ دے شہر کراچی دے ساحل تے بحیرہ عرب وچ واقع ہک چھوٹا جزیرہ ہے۔
حجاز
شمال مغربی سعودی عرب دا ہک علاقہ جیہڑا بحیرہ قلزم دے مغربی ساحل تے واقع ہے۔ ایندا رقبہ تقریباً ݙیڈھ لکھ مربع میل ہے۔ مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ دے شہر اینہی علاقے وچ واقع ہن۔ اے خطہ قدیم و جدید عرب تہذیب دا گہوارہ ہے۔ 1913ء تک سلطنت عثمانیہ دے زیر تسلط رہیا۔ 1932ء وچ نجد تے حجاز دے علاقیاں کوں کٹھیاں کرݨ نال سلطنت سعودی وجود وچ آئی۔ خطہ حجاز بحیرہ احمر دے قریب واقع ہے۔ ایہ خطہ گہرے رنگ دی ریت دی وجہ نال مشہور ہے۔ حجاز مقدس سروات دے پہاڑی سلاسل تے مشتمل ہے جیہڑا نجد کوں تہاما توں انج کریندے۔
میکوں آپݨی لُٹی زندگی دا نئیں ارمان چن ڈھولا
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دا مشہور ڳاوݨ، جیہرا ملک سونا خان بےوس لکھا ہائی، اے غزل عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دی پسندیدہ غزل ہے، اے ڳال او  کہیں واری خود ݙسا ٻیٹھن-
ڳاوݨ:
میکُوں آپݨی لُٹی زندگی دا نئیں ارمان چن ڈھولا
تیݙی خوشیاں توں لکھ واری ہے جِند قُربان چَّن ڈھولا
مُقدراں وِچ وفاء ناہی، ہے شِکوہ کئیں تے کیا ماہی
لِکھا قسمت دا پا ٻیٹھی، اِیہا مَقسُوم ہَن ڈھولا
وَدی در در وکاندی ہاں، نہ گھر وِچ کیں کُوں بھاندی ہاں
تیݙے ناں تے میں وِک ڳئی ہاں توں مَن بھانویں نہ مَن ڈھولا
میں رُلڑاں ہا تے رُل ڳئی ہاں، تیݙے وعداں تے بُھل ڳئی آں
نصیباں دے وَنڈارے ہِن، میں رُلݨائیں بے وطَّن ڈھولا
اَخِیری آس ہے شالا! کرے منظور رب تعالیٰ
تئیں سوہنڑیں ڈھول دے قدماں دے وِچ تھیواں دفن ڈھولا
ہُݨے سُݨ گھنسیں چَّن ماہی، تیݙے سڄݨاں دی لاش آئی
جے دِل آکھی تاں بےوس کوں پَوا چھوڑیں کفَّن ڈھولا
گلوکار
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
شاعر
ملک سونا خان بےوس
پائریڈین
پائریڈین (Pyridine) ہک ہیٹروسائیکلک آرگینک مرکب ھے۔ جیندا کیمیکل فارمولا C5H5N ھے۔ ایندی ساخت بینزین وانگوں ہوندی ہے۔ ایندے اچ ہک میتھائن گروپ دی جاہ تیں نائٹروجن ایٹم ہوندا ہے۔ ایہ ٻہوں جلدی المبہ پکڑ گھندی ھے۔ مچھلی دی بو وانگوں ایندی بو ہے۔ ایندی کوئ رنگ کینی ہوندا۔ پراݨا تھی ونڄڑ تیں، اے پیلی تھی ویندی ھے۔ پائریڈین رنگ ٻہوں مرکباں اچ ہوندا ہے۔ جیویں جو ایگروکیمیکل ، فارماسیوٹیکل تیں وٹامنز۔
تاریخ
تاریخ طور تیں ایہ کول تار کنے پیدا تھیندا ھئ۔ ہوݨ ایہ وھی ہزار ٹن پوری دنیا اچ ، صرف ہک سال اچ پیدا تھیندے ونکی: کیمسٹری
صابر حسین صابری
صابر حسین صابؔری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
دریا خان نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
جیویں نال میڈے تئیں کیتی ھے
ایویں کڈݨ حبیب کریندن
،،
نِت کوڑے لارے لپے تاں
میڈا یار رقیب کریندن
جہڑا حال میڈا تئیں کیتا ھے
کیا حال طبیب کریندن
اوہو  صابؔری  ملدائے دنیاں تے
جو دان نصیب کریندن
کلام: » صابر حسین صابؔری مرحوم
(دریا خان)
ݙوہڑہ
ناں سمجھ ہامی ناہی سمجھ میکوں
اوندے نال جو پیار چا کیتائے
،،
میں پُچھیائے میکوں چاہندی ھیں
اگوں اوں اقرار چا کیتائے
وت سبھ کجھ لُٹ کے  صابؔری  دا
اوں صاف انکار چا کیتائے
کلام » صابر حسین صابؔری مرحوم
صائم سیف
صائم سیف سرائیکی زبان دا ہک شاعر ہے۔
نمونہ کلام
کیندی ونگ ہاں
کیندے سنگ ہاں..؟
ݙیکھ لکیراں
کیندی منگ ہاں..
کیندو تاڑاں
کیندا انگ ہاں
آپ دو ݙیکهاں
کیندا رنگ ہاں
جوگ دی جنگ ہاں
مونجھ دی ٻانہی
ہجر دی منگ ہاں
آپ ہاں مٹهڑی
ݙهاݙهی تنگ ہاں
میں صائم ہاں
صائم سیف
غزل
ساوَݨ،چُنری، شال دی رُت اے
سَڄڑیں سانگ وصال دی رُت اے
لوک آدھن، پَݨیال دی رُت اے
جیوݨ کیتے ساہ رکھ چُھوڑوں
اَگوں آوسی کال دی رُت اے
دَھݨ ، دَھݨوال ، پندھیڑو آ گن
تُوں وی ول آ حال دی رُت اے
آڑی سِینگی حال رَلاؤں ہا
آڑی سِینگی حال رَلاؤں ہا
گُُزرےسارےسال وَلاؤں ہا
گھر دے پِچُّھو ڄَمُّوں تلے
ہک ٻئےدیاں گُݙیاں پَرناؤں ہا
تھال وَڄاؤں ہا اَٹے آلے
تاڑیاں ماروں جھمراں پَاؤں ہا
کُھو تو چیکی مٹی پٹ تے
گݙیں دے گھر بار ٻَݨاؤں ہا
چاچے ُشیدو دی ہَٹی توں
چاول گِھیئوتے گُڑ گِھن آؤں ہا
چاڑھ تے چاول گڑ آلے ول
سارے بہہ تے رلے کَھاؤں ہا
گُݙیں دا وَل ݙَاج ہُکاؤں ہا
نظر دا کالا ٹکا لَاؤں ہا
کھیݙاں کِھیݙدیں ڄَمُّوں تلے
ہاڑ پہاڑ دا ݙینہہ لَہاؤں ہا
ہئے او ویلھا کتھاں لَݙ گئے
ہُݨ تاں دِلڑی وَݙی تھی گئی
عیدتےاوندی آمد تھیسی
ونگّاں پا چُنی ٹَھمکاؤں ہا
میݙا یار وی آندا پیا ہے
ڄُل ٹُوبھے تے پُھوت ٻَݨاؤں ہا
رنگ کالا تاں بَھاندا ہِیسی
ڄل ڑی کالا سوٹ سِیواؤں ہا
گُݙی کوں ݙیکھݨ آندے پن
ڄل کوٹھے کوں پُولا ݙِیوؤں ہا
شَہر بَزار دو پھیرا پا تے
ݙاڄ گُݙیں دا ول گِھن آؤں ہا
آ ڑی سینگی حال رلاؤں ہا
ہک بئے دیاں دِھیریں پَرناؤں ہا
اللہ خیر کریسی
کُھوہ گِڑدے کُھوہ واہندے رہسن اللہ خیر کریسی
چھِیڑو سارے .......گاندے رہسن اللہ خیر کریسی
ڄَالیں دے لَڑ پِیلھوں ہُوسن ٹُوبھے تار وِٹیسن
کونجیں دے جُھنڈ لہندے رہسن اللہ خیر کریسی
جَگ جُھمر نال کھلدا رہسی اَنت ݙیہاڑے توݨیں
ماء دھرتی دے پیٹوں ہر دم چاہت ڄَمدی رَہسی
خون سجیلے........ ݙیندے رہسن اللہ خیر کریسی
پِپُّل والے تھلے اُتے.............. قصہ چھڑدا رہسی
گبھرو گِسڑݨی ٻہندے رہسن اللہ خیر کریسی
کُکڑ بانگاں ...... ڈیندے رہسن اللہ خیر کریسی
غزل
تیݙی خدمت گزار تھیواں
بہاء الدین زکریا ملتانی دا لوک فنون دا ودھارا
ڄینویں حضرت غوث بہاء الدین زکریا رحمۃ اللہ علیہ، انہاں دی اولاد، مریداں، خلیفاں اَتے شاگرداں نے علم و فن / لوک فنون کوں دنیاں اِچ کھنݙائے اُوندیاں زندہ مثالاں دنیاں وِچ موجود ہِن۔ اِنہاں دے علم اَتے فضل آلے خلیفیاں نے علم ونݙیا ہِے۔ برِصغیر دے علاقیاں اِچ وی اَتے انڈونیشیا، ملائشیاء، اِینویں کئی ٻئے ملک ایندی مثال ہِن ڄتھاں ڄتھاں غوث بہاء الدین زکریا دے سانڳے علمی اَتے فنی فیض ونݙایا۔ اَتے ملتان شریف اِچ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی وی اِنہاں دا اِی فیضیان ہِے، اِے ملتان بلکہ جنوبی پنجاب دے ٻئے شہراں اِچوں علم دے ترسے لوک اِتھا ں آندن اِے یونیورسٹی علمی تریہہ لَہاوَݨ دا ہِک خاص توشہ اَتے تحفہ ہِے۔
صائم سیف
غزل
پیار پالاں تے پیار ستراں
بہاء الدین زکریا ملتانی دا لوک فنون دا ودھارا
اینویں اِی ہک ٻئی علم آلی شخصیت حضرت سید ابوالحسن جمال الدین المعروف موسیٰ پاک گیلانی رحمۃ اللہ علیہ ہِن، انہاں دا ڄمݨ حضرت مخدوم سید حامد المعروف گنج بخش جہان بخش گیلانی دے گھر 952ہجری اِچ تھِیا۔ اِنہاں دا شجرئہ نسب اِیں ہِے حضرت جمال اللہ جمال الدین ابنِ حامد بن عبدالقادر بن محمد بن شمس الدین‘ بن شاہ میر بن علی بن مسعود بن احمد بن الصفی، بن عبدالوہاب، بن سیدنا محی الدین عبدالقادر جیلانی الحسنی و الحسینی رحمہم اللہ علیہم۔ حضرت موسیٰ پاک شہید دَکن ، آگرہ اَتے فتح پور سیکری اِچ ہِک عرصہ رہائش رکھ تے دِلّی آئے۔ ’’مرقعِ ملتان‘‘ اِچ لکھیا ہِے ڄو حضرت دے مرید بلخ، بخارا، ایران، توران، افغانستان تئیں پھیلے ہوئے ہِن۔ حضرت نے ملتان اِچ وی علم اَتے فن کوں خوب پھیلایا۔ آپ نے مستقل طور تے 986ہجری اِچ دِلّی توں ملتان آکے رہائش رکھ گدی۔ حضرت موسیٰ پاک گیلانی رحمۃ اللہ علیہ دے اَبّا سئیں دا ناں سید حامد گنج بخش 978ہجری اَتے آپ دے ݙاݙا سئیں دا ناں سید عبدالرزاق 942ہجری۔ اَتے پر ݙاݙا سئیں دا ناں سید عبدالقادر ثانی (وصال 53ہجری) اَتے آپ دے جھر ݙاݙا دا ناں سید محمد غوث الگیلانی ہِے اَتے اِنہاں دا وصال 933ہجری اِچ تھیا۔
صائم سیف
غزل
جیکر مکراں، مزار تھیواں
بہاء الدین زکریا ملتانی دا لوک فنون دا ودھارا
سید محمد غوث گیلانی سلطان قطب الدین لنگاہ (1453-1469ء) دے دَور اِچ اُوچ شریف توں ملتان تشریف گِھن آئے ہَن۔ سلطان آپ دا وݙا عقیدت مند ہَا۔ اُوں آپݨی ہِک شہزادی ڄیندا نا ’’ویس گسائیں‘‘ ہَا آپ دے عقد اِچ ݙتی۔ اَتے وت سلطان حسین خان لنگاہ دا دور آیا تاں اُوں وی آپ کوں عقیدت نال سِر اَکھیں تے ٻلھایا جائیداداں بخشیاں تے لنگر خانے بݨوا ݙتے آپ وَلدے اُوچ شریف چلے گئے اَتے آپ دی فوتگی 1517ء مطابق 923ہجری اِچ تھی ڳئی اَتے اوچشریف اِچ ای اُنہاں دا مزار خلق کیتے فیض پچاوݨ دا گھر ہِے۔
صائم سیف
غزل
اینجهی مینڈهی گندهیج پووے
بہاء الدین زکریا ملتانی دا لوک فنون دا ودھارا
اینجھیں علم اَتے لوک فن آلے ولیاں بزرگاں دی اے ݙت ہِے ڄو ملتان اِچ قلمی کتاباں لکھݨ اَتے علم کھنݙانوݨ آلے عالم فاضل اَتے روحانیت دے بادشاہاں دے نال عقیدت مندی دا اِی اِے کمال ہِے ڄو سلطان حسین خان لنگاہ نے قاضی جان محمد لنگاہ ڄیں لِکھاری عالم اَتے فاضل کوں قاضی القضات بݨایا۔ ڄیڑھے بزرگانِ دین دی تابعداری کریندے ہوئے فیصلے کریندے ہَن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
صائم سیف
غزل
تیݙی بنری شمار تھیواں
تیݙے اندر دا شوق ہوواں
تیݙے چولے دا ہار تھیواں
میں وی کِڄڑی، کنوار تهیواں
ٻاجھ تیݙے خوار تھیواں
تیݙی فرقت دا جوگ چا تے
روز دردیں سوار تھیواں
تیݙے ملݨ دے سانگ صائم
تیݙے در تے، قطار تهیواں
صائم سیف
ستارا (ڳائیکہ)
thumb|ستارا (ڳائیکہ) دی ہِک تصویر
ستارا کرشن کمار (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 1 جولائی 1986ء) بھارتی پس پردہ ڳائیکہ، نغمہ ساز، رقاصہ اتے اداکارہ ہِن۔ اوہ بنیادی طور تے تمل، تلگو اتے کنڑا فلماں دے علاوہ ملیالم سنیما وِچ وی کَم کرین٘دی ہِے۔ ستارا نے ہندوستانی اتے کرناٹک کلاسیکی موسیقی سِکّھی اَتے معروف غزل ڳائیکہ وی ہِن۔ ستارا متعدد ایوارڈز دی وصول کنندہ ہِن، جِنّھاں وِچ کیرلاریاست فلم ایوارڈ برائے بہترین گلوکارہ وی شامل ہِن۔
thumb| سیتارا 2012ء وِچ شنکر مہادیوون دے نال نغمہ پیش کریندے ہوئے
ایوارڈ
جنوبی ہندوستانی بین الاقوامی مووی ایوارڈ :
ایشیانیٹ فلم ایوارڈ :
ایشی ویوژن ایوارڈ :
میرچی میوزک ایوارڈز جنوبی :
مزایل میوزک ایوارڈ
جنم بھومی فلم ایوارڈ :
منگلام میوزک ایوارڈ:
یووا ایوارڈ:
آنند ٹی وی ایوارڈ:
شمالی امریکا ایوارڈز میں فیڈریشن آف کیرل ایسوسی ایشن:
ٻئے ایوارڈ:
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی فلمی اداکار ونکی:ملیالم فلمی ڳائیکاں ونکی:ملیالم فلمی اداکارائیں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکارائیں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:کیرلا دے گائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
نہال کمبھار
نہال کمبھار ساہن والے ضلع راجݨ پور دا وسدا ہا اتے اپݨے ویلھے دا ٻہوں سوہݨا شاعر ہاـ او بہوں نیک صالح اتے سریلا بندہ ہا سریلے ہووݨ دی وجہ توں وستی دی مسیت دا مؤذن وی ہاـ اوں  حضرت غوث اعظم عبدالقادر جیلانی سئیں دی ہک منقبت لکھی اوں منقبت وچ ٻیڑے دے ٻݙݨ دے بعد دی کیفیت کوں نشابر کریندے ہک مصرعے  وچ سرائیکی زبان دی چس ملاحظہ فرماؤ
مچھیاں مچن کرن پیاں زونکی رے سینکے ہتھ آئے
بحوالہ عبدالسمیع مجاز صاحب ونکی:سرائیکی شاعر ونکی:راجݨ پور دیاں شخصیات
ساری رات رُنّی آں
پروفیسر منور علی ملک دا سرائیکی ڳاوݨ ، جیکوں عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی اَین٘جھا ڳایا، جو سُݨن آلاں دے دلاں وِچ ہمیشہ کَݨ امر تھی ڳیا- ڳاوݨ دے ٻول، تلے ݙِتے کھڑِن-
اقبال سوکڑی دا ݙوھڑا:
وِچ دستور زمانے دے مسکین تے ظلم روا نئیں
میݙا کوݨ ٻیٹھئے وچ دنیا دے، میݙے ہَتھ اچوں لڑ چُھڑوا نئیں
ناں رول میکوں بے درد ماہی، میں تے وَل وَل مِنَّت کرا نئیں
اقبال دے سنڳ توں نہ ٻولیں وو پر دور اکھیاں توں جا نئیں
ساری رات رُنّی آں میں، پَل سُکھ نئیں پایا
سَچی ݙَس وے ڈھولا، کل کیوں نئیں آیا
درداں دی ماری، اُٹھدی تے ٻاہن٘دی
ماہی دی تصویر رکھ کے سِران٘دی
لَکھ واری پچھیم، ݙَس کیوں نئیں آیا
سَچی ݙَس وے ڈھولا کل کیوں نئیں آیا
سَہوں تیݙی سو واری ٻُوہا مل کے کھلی ہاں
سَؤ واری اُٹھی ہاں تے سَؤ واری وَلِّی ہاں
ٻَہوں ظلم کیتائی، چاچے دا ڄایا
تیکوں مِلَݨ دی کیتِم تیاری
سُرخی گوانڈھݨ تُوں منڳی ہم ادھاری
قسماں نہ چا ہُݨ، میں کُجھ نہ آہدی
میکوں وی شک ہئی، تے دُنیا وی آہدی
ٻاہروں ہے میݙا، تے اندروں پرایا
جزیرہ شمس پیر
جزیرہ شمس پیر (Shams Pir) کراچی فش ہاربر وچ واقع ایک جزیرہ ہے۔ ایہ سینڈز پٹ بیچ تے ماری پور دے نزدیک ہے۔
ساری رات رُنّی آں
وت کوئی نہ آکھے، اَڄ کیوں نئیں آیا
جزیرہ منوڑا
thumbnail|منوڑہ ساحل منوڑہ ہک چھوٹا جیہا جزیرہ نما ہے جیہڑا کراچی دی بندرگاہ دے جنوب وچ واقع ہے۔ منوڑہ کراچی نال سینڈ سپِٹ دی پٹی کے ذریعے جڑا ہویا ہے۔ منوڑا تے ایندے قریبی جزائر کراچی دی بندرگاہ کیتے ہک قدرتی حفاظتی آڑ دا کم کریندن۔ اتھاں پاک بحریہ دا وی مرکز موجود ہے۔ عموماً اتھاں لوگ اپݨی فمیلیز دے ہمراہ پکنک کیتے آندن۔
ساری رات رُنّی آں
ساری رات رُنّی آں میں پَل سُکھ نئیں پایا
شاعر
پروفیسر مُنور علی ملک
ایلبم
PMC RGH
Volume 16
صابر حسین صابر
صابر حسین صابر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
جتھاں پھل وی خوشبو ڈیندے دے اساں اینجھے یاد جہان
اچ ھیں
اساں کہیں انسان کوں نیں پرکھیا اساں میں دی خان گمان
نیسیں آکھیا کہیں کوں آؤ ساڈو بھاویں دردیں دے طوفان
ساڈا حال تـوں صـابـر کـیـا پچھدی اسـاں اندر دے غستان
صابر حسین صابر
توں نہ ہو سیں تاں کول ساڈے اساں اپڑیں نال علا گھنسوں
بھلا کر تے صابر انڑ پھر دا ودے جگ دے کول دعا گھنسوں
تیڈے ناں دی نیں کوئی آہ نختی بھاویں ظلم دے عین پہاڑ اچ ہیں
دل باغی نیں تھیا پیار کنوں بھاویں دھڑ کن دی لتاڑ اچ ہیں
اساں ڈیکھ سمندر پیتے ہن انویں قہر دی تس ہے باڑ اچ ہیں
ایویں لگدے صابر ہر ویسوں کہیں بے اماں دی آڑ اچ ہیں
نسیں غور دے نال اساں ڈیکھ سگیے ایں غربت ہتھ چھڑوائے ہن
کیا لکھڑاں ہا کیا لکھ بیٹھاں ڈکھ قلم دے نال الائے ہن
فینگہاؤ
thumb|China Northern Plain relief location map فینگہاو (لاطینی: Fenghao) چین دا ہک آباد مقام و آثاریاتی جاہ جیہڑی شانسی وچ واقع ہے۔
صابر حسین صابر
ݙوہڑہ
نسیں ڈس سگدے بے حال اساں کئیں زوراں زور ڈیکھائے ہن
تیڈا صابر ناں وی نہ چئیسوں جیرھےخیر دے کرم کمائے ہن
میں خواب دے وچ ہک خواب ڈٹھے میں خواب دی انت اخیر ڈٹھی
جـیویـں کـامـل پـیر فـقیر آکھیــے اونـویں تـھیندی میں تعبیر ڈٹھی
گنی ماہی
thumb|گنی ماہی دی تصویر (اتل انند تصویر کار)
گنی ماہی (ڄَمَّݨ دا سال 1999) ہندوستانی پنجابی لوک ، ریپ اَتے ہپ ہاپ ڳائیکہ ہِن۔ جِنّھاں دا تعلق جالندھر، پنجاب، بھارت نال ہِے ۔  انّھاں نے جرمنی وِچ گلوبل میڈیا فورم (جی ایم ایف 2018) وِچ شرکت کیتی، جِتّھاں انھاں کوں کوڑے مارݨ دے خلاف ٻولݨ تے  مساوات اَتے آزادی کِیتے اَواز چاوݨ آلی ینگ وائس دے ناں نال موسم کِیتا ڳیا ہئی۔
صابر حسین صابر
ݙوہڑہ
ایـں پـیـار پـریـت دے رسـتـے تـے ہـک رانـجھـے نـال مـیں ہـیر ڈٹھی
گنی ماہی
ابتدائی زندگی
گنی ماہی پنجاب دے شہر جالندھر،،آباد پورہ وِچ پرمجیت کور ماہی دے گھر وِچ ڄَمّی ہئی۔ ایندا اصل ناں گرکانوال بھارتی ہے۔ ماہی دا ٹَٻَّر رویویڈیا عقیدے نال تعلق رکھیندا ہِے، جیڑھا خدا دی وحدانیت اُتے یقین رکھیندا ہِے۔ اِیں ٹَٻَّر دا تعلق دلت بِیادری نال ہِے۔ ایں نے سَت ورھیاں دی عُمر وِچ اپݨے پِیؤ کِیتے ڳاݨا ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ اِنّھاں دے سٹیج دا ناں جنی ماہی ہِے جاں جو اِنّھاں دا اصل ناں گورکنال بھارتی ہِے۔ اِنّھاں اَمّاں اَبّا نے اپݨے سبّھے ٻالاں دا اَخِیرلا ناں بدل تے بھارتی لایا ہِے۔ اِنّھاں دے اَبّا نے ماہی دے کَم کار کوں سن٘بھالݨ کِیتے ہوائی ٹکٹ دے دفتر وِچ ملازمت چھوڑ ݙِتّی۔ اُوہ ہنس راج مہیلا مہا ودھیالہ کالج وِچ موسیقی دی ڈگری حاصل کریندی پئی ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی صوفی ڳائیکہ ونکی:بھارتی غزل ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی لوک موسیقی