cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
احمد بن شعیب النسائی
امام نسائی (پیدائش: 829ء— وفات: 28 اگست 915ء) صحاح ستہ وچ موجود سنن نسائی دے مؤلف تے محدث ہن۔
امام نسائی آپ دا ناں " احمد " تے کنیت ابو عبد الرحمان تے والد دا ناں شعیب ہے۔ پورا نسب ایویں ہے: احمد ابن شعیب ابن علی ابن بحر ابن سنان ابن دینار النسائی۔ ابو عبد الرحمن کنیت ہے، لقب حافظ الحدیث ہے۔ ناں: احمد بن شعیب بن یحییٰ بن سنان بن دینار نسائی خراسانی ہے۔ شہر مرو دے قریب ”نساء“ ترکمانستانمیں 214ھ وچ ولادت تھئی، اسی دی طرف منسوب تھی کے ”نسائی“ تے کݙہیں ”نسوی“ سݙیندے ہن۔
حصول علم
اپݨے دیار دے شیوخ توں اخذِ علم دے بعد، 23ھ وچ قتیبہ بن سعید دی خدمت وچ حاضر تھئے تے انہاں توں ݙو سال استفادہ کیتا، اس دے علاوہ خراسان، عراق، حجاز، جزیرہ، شام تے مصر وغیرہ مختلف مقامات دا سفر کیتا، اس دے بعد مصر وچ سکونت اختیار کر گھدی تے افادہ و تصنیف وچ مشغول ریہے۔ ذی قعدہ 302ھ وچ مصر توں دمشق آگئے۔
تصانیف
امام نسائی نے مجاہد و ریاضت تے زہد و ورع دے نال نال جہاد اینجھی مصرفیات دے باوجود متعدد کتب تصنیف کیتیاں، جنہاں دا اجمالی ذکر ایویں ہے :
اسد ملتانی
اسد ملتانی (پیدائش: 13 دسمبر، 1902ء - وفات: 17 نومبر، 1959ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے اردو تے فارسی دے ممتاز شاعر، ماہرِ اقبالیات تے سول سرونٹ ہن۔ thumb|اسد ملتانی اسد ملتانی، ملتان شہر نال تعلق رکھݨ والے نامور اردو شاعر ہن تے ٻہوں وݙی علمی شخصیت ہن. آپ دا کلام پڑھݨ تے سݨݨ نال تعلق رکھدے. نظم تے غزل دے علاوہ کئی ٻیاں کلاسیکی اصناف وچ شاعری کیتی۔ 17 نومبر 1959ء کوں راولپنڈی وچ انتقال تھیا۔
تماشا ہے کہ سب آزاد قومیں، (اردو نمونہ کلام)
سفر کیسا فقط آوارگی ہے نہیں منزل نگاہ راہرو میں
ہے سوز دل ہی راز زندگانی
حیات شمع ہے صرف اس کی لو میں بہت تھے ہم زباں لیکن جو دیکھا
نہ نکلا ایک بھی ہمدرد سو میں اسدؔ ساقی کی ہے دوہری عنایت
شراب کہنہ ڈالی جام نو میں
ان عقل کے بندوں میں آشفتہ سری کیوں ہے(اردو نمونہ کلام)
ان عقل کے بندوں میں آشفتہ سری کیوں ہے
یہ تنگ دلی کیوں ہے یہ کم نظری کیوں ہے اسرار اگر سمجھے دنیا کی ہر اک شے کے خود اپنی حقیقت سے یہ بے خبری کیوں ہے
سو جلوے ہیں نظروں سے مانند نظر پنہاں
دعویٔ جہاں بینی اے دیدہ وری کیوں ہے
حل جن کا عمل سے ہے پیکار و جدل سے ہے
ان زندہ مسائل پر بحث نظری کیوں ہے
تو دیکھ ترے دل میں ہے سوز طلب کتنا مت پوچھ دعاؤں میں یہ بے اثری کیوں ہے اے گل جو بہار آئی ہے وقت خود آرائی یہ رنگ جنوں کیسا یہ جامہ دری کیوں ہے
واعظ کو جو عادت ہے پیچیدہ بیانی کی
حیراں ہے کہ رندوں کی ہر بات کھری کیوں ہے
ملتا ہے اسے پانی اشکوں کی روانی ہے
معلوم ہوا کھیتی زخموں کی ہری کیوں ہے
الفت کو اسدؔ کتنا آسان سمجھتا تھا
اب نالۂ شب کیوں ہے آہ سحری کیوں ہے
حالات زندگی
اسد ملتانی 4 دسمبر، 1902ء کوں کڑی افغاناں، ضلع ملتان، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے ہن. ۔ اوہ پاکستان دی وزارت خارجہ وچ ڈپٹی سیکریٹری ہن۔ اوہ اردو تے فارسی دے ہک قادر الکلام شاعر ہن تے انہاں دے شعری اسلوب دا اندازہ انہاں اشعار توں تھیندا ہے۔ انہاں دے شعری مجموعیاں وچ مشارق، مرثیہ اقبال تے تحفہ حرم، اقبالیات دے موضوع تے اقبالیاتِ اسد ملتانی شائع تھی چکی ہے جینکوں ڈاکٹر جعفر بلوچ نے مرتب کیتا۔
تصانیف
ضرورت ایں ڳالھ دی اے کہ اسد ملتانی دے کلام تے علمی خدمات تے تحقیق تے ایندی ترویج تھیوے. thumb|اسد ملتانی دی جوانی دی تصویر
وفات
اسد ملتانی 17 نومبر، 1959ء کوں راولپنڈی، پاکستان وچ وفات پا ڳئے۔
خلیفہ عبدالرحمٰن پنجم اموی
تعارف
خلافت قرطبہ دے ایں اموی خلیفہ نے ١٠٢٣ء توں ١٠٢٤ء تک اندلس وچ خلافت سنبھالی.
دور خلافت
ایندا دور شورش زدہ ہئی تے آخر کار اپݨے رشتہ داراں دے ہتھوں شہید تھیا.
سیرت تے کردار
ذاتی طور تے مناسب کردار دا مالک ہئی.
سیاستداناں دا روشا
اُڈھائیں جُوار تھیندی ہئ چنڑے ہوندے ہن رڑھ فصل کتھائیں کتھائیں تھیندی ہئ او خوش نصیب ہوندا ہا جئیندا بند بھریج پووے ہا۔ اے گالھیں دامان آلے لوک زیادہ جانڑدن۔ گڈھاں کھوتے فصل تباہ کریندے ہن ۔انھیں کھوتیں دے مالک ت کھوتیں کوں سزا ڈیونڑ لو ۔ساڈے وسیب ءچ پھاٹک ہوندے ہن ۔زیادہ تر پھاٹک کھوتے لگدے ہن ۔پھاٹک کیا ہا ہک کھولا ہوندا ہا جئیندی نہ چھت ہوندی نہ دروازہ ۔کھوتیں کوں اندرو ڈھک کے ۔دراوزے ت ہک ادھ ڈھینگری سٹ ڈیندے ہن۔گرمی ہے یا سردی کھوتے کھڑن۔ بکھ تس سب کجھ برداش کر ویندے ہن کجھ شودے تاں مر ویندن ہن ۔مگر ڈھینگری توں ٹپ مار کے باہرو نہ نکلدے ہن ۔اے گال اتھائیں ختم ۔ محترم۔ سرائیکی وسیب دے ایم این اے ایم پی اے تقریباً ہک ڈو ٹبر ہے ہک ویندے بیاء آ ویندے ۔وسیب ءچ کتناں ترقی تھئ ہے تھاڈے میڈے سامنڑے ہے ہر واری جیکوں عزت ڈتی سے او کڈھائیں میڈے غم ءچ شامل تھئے یا خوشی ءچ۔خوشی غم چھوڑو میڈی نسل دی خوشحالی واسطے کیا کیتس ۔جواب۔کجھ نسی کیتا ۔وت وی ووٹ اوکوں کیوں ڈیندے ہیں ۔اساں پھاٹک جو لگے کھڑے ہیں۔
پیسے کئیں کھادن ۔باہر مُلک جاگیراں کئینداں ہن ۔انھیں دے بال ساڈے ملک ءچ کیوں نیں آندے ۔اُو آھدن اُتھاں ساکوں جان دا خطرہ ہے ۔ساڈے لیڈر جڈاں باہر ملک ویندن اتھاں انھیں دی اوقات چپڑاسی جتناں نیں ہوندی اوھا اوقات میڈے مُلک ءچ کیوں ودھ ویندی ہے ۔باہر ملک ءچ جیکوں سلام کوئ نیں ولیندا ۔اوندی گڈی دے اگو پچھو لوسی کتے وانگوں درکدے ہیں متاں ہڈی ملدی ہووے کیوں کیوں جو اساں پھاٹک لگے کھڑے ہیں۔ غریب تے کیس تھیندے بکری دا کبوتر دا تساں اساں علاقے دے کونسلر کوں ونج ڈسیندے ہیں او رہزن دا پتر فٹ آھدے پولیس اتناں پیسے گھنسی چھوڑ ڈیسی اساں کڈھائیں اے سوال نیں کیتا جڈاں پولیس کوں پیسے ڈے کے کیس ختم کراونڑے وائے نچھ حرام دی تئیں کیوں ووٹ منگیے ہن توں کیرھی شئ دا خان ہیں لعنتی آ۔نہ بلکل نہ اساں اے گال کیویں کروں اساں پھاٹک لگے کھڑے ہیں
نانا لیڈر نانے دی دھی لیڈر دھی دا گھر آلا لیڈر اوندا پتر لیڈر اوندیاں بھینڑیں لیڈر ۔ہکو گھر دے سارے لیڈر کیا کیتے نے یار پچھلیں دا تاں پتہ نیں جیرھے ہُنڑ ہن انھیں تاں ککھ وی نیں کیتا ایویں تماشہ لئ کھڑن ۔اساں ووٹ پچھلیں دے مونھ کوں ڈیکھ کے ڈیندے ہیں ۔کیوں؟ کیونکہ اساں پھاٹک لگے کھڑے ہیں۔۔۔اچھا ناراض نہ تھیوو میں تھاڈے نال کھڑاں ۔جمیل بلوچ
تاریخ نویسی دا بُھوم
تاریخ نویسی کوں خالص انسانی بُھوم / عِلم آکھیا ویندے کیوں جو ایندے وچ معروضی اتے موضوعی اعتبار نال مواد بارے پرکھ پڑچول کیتی ویندی ہے۔ مآخذات دے تعین توں بعد تاریخ نویس، محقق، تنقید نگار، ایں ڳالہہ دا اندازہ کر گھندے جو تاریخ دے دور کنوں واقفیت حاصل کرݨ سانگھے او تحقیق دے کیڑھے پیمانے، طریقے ورت سڳدے مثلاً
اتھاں استقرائی طریقہ کار توں مراد، ایں گاٖلھ دا تعین کرݨا ہے کہ اساں حقائق اتے انحصار کروں۔ یا پہلے توں طے شدہ کہیں نظریئے دے تحت حقائق دا تجزیہ (Deductive Analysis) کروں۔ تاریخ نویسی، اپݨے انداز بیان دے تناظر وچ مختلف ونکیاں وچ ونڈیج ویندی ہے۔ مثلاً
اپݨے دور دے نظریات، واقعات، اتے، ماضی دے دور دیاں اقدار دے درمیان سلیقے دے نال توازن پیدا کرݨ  فن تاریخ نویسی اکھویندے۔ اتھاؤں اے نتیجہ کݙھݨ آسان ہے جو لفظ سائنس استعمال کرݨا ہووے تاں تاریخ کوں معاشرتی علم (Social Seience) آکھیا ویندے تے ادب نال ایندا گاٖنڈھا سانگا ڳوڑھا ہے۔ ادبی تاریخ وچ معاشرتی تال میل کوں خصوصی اہمیت حاصل ہوندی ہے کیوں جو ادب انسانی حیاتی دا شیشہ ہوندے۔ ات پاروں ادب انسانی خواہشات، ݙکھاں سکھاں، فکری تے تخلیقی کاوشاں، کوششاں دا نتیجہ ہوندے۔ تاریخ اتے ادب دے آپس وچ رشتے تعلق بارے معروف محقق ڈاکٹر جمیل جالبی لکھدن:"'جے ادب حیاتی دا شیشہ ہے تاں ادب دی تاریخ کوں وی ہک اینجھا شیشہ ہووݨاچاہیدے۔ جیندے وچ کلم حیاتی دی روح دا پرچھانواں نظر آونجے‘‘۔"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
اسرائیل
اسرائیل (عبرانی: יִשְׂרָאֵל) مغربی ایشیا دا ہک ملک ہے جیہڑا بحیرہ روم دے جنوب مشرقی ساحل تے واقع ہے۔ اس دے شمال وچ لبنان، شمال مشرق وچ شام، مشرق وچ اردن، مشرق تے جنوب مشرق وچ فلسطین تے جنوب وچ مصر، خلیج عقبہ تے بحیرہ احمر واقع ہن۔ اسرائیل خود کوں یہودی جمہوریہ سݙویندا ہے تے دنیا وچ واحد یہود اکثریتی ملک ہے۔
قیام
29 نومبر، 1947ء کوں اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے فلسطین دی تقسیم دا منصوبہ منظور کیتا۔ 14 مئی، 1948ء کوں ڈیوڈ بن گوریان نے اسرائیل دے ملک دے قیام دا اعلان کیتا۔ 15 مئی، 1948ء کوں یعنی اعلان آزادی دے اگلے روز کئی ہمسائیہ ممالک نے اسرائیل دے ناجائز قبضے دے خلاف ایندے تے حملہ کر ݙتا۔ بعد دے سالاں وچ وی کئی واری اسرائیل دے ہمسائیہ ممالک نال اسرائیل دے جنگاں تھی چکیاں ہن جنہاں دے نتیجے وچ ہمیشہ عرب ممالک کوں ہی زبردست جانی تے مالی نقصان چاوݨا پیا۔
اسرائیل دا معاشی مرکز تل ابیب ہے جبکہ سب توں زیادہ آبادی تے صدر مقام یروشلم کوں آکھا ویندا ہے۔ تاہم بین الاقوامی طور تے یروشلم کوں اسرائیل دا حصہ نی منا ویندا۔
اسرائیل وچ آباد نسلی گروہ
نسلی اعتبار نال اسرائیل وچ اشکنازی یہودی، مزراہی یہودی، فلسطینی، سفاردی یہودی، یمنی یہودی، ایتھوپیائی یہودی، بحرینی یہودی، بدو، دروز، قادیانی تے دیگر بے شمار گروہ موجود ہن۔ 2014ء وچ اسرائیل دی کل آبادی 8146300 ہئی۔ انہاں وچوں 6110600 افراد یہودی ہن۔ اسرائیل دا ݙوجھا وݙا نسلی گروہ عرب ہن جنہاں دی آبادی 1686000 افراد تے مشتمل ہے۔ اس دے علاوہ مسیحی تے افریقی ممالک توں آوݨ والے پناہ گزین تے دیگر مذاہب دے افراد وی اتھاں رہندے ہن۔
سیاسی نظام
اسرائیل وچ نمائندہ جمہوریت ہے تے پارلیمانی نظام چلدا ہے۔ حق رائے دہی سب کوں حاصل ہے۔ وزیر اعظم حکومت دا سربراہ ہوندا ہے تے یک ایوانی پارلیمان ہے۔ اسرائیل ہک ترقی یافتہ ملک ہے تے دنیا دی 43ویں وݙی معیشت ہے۔ مشرق وسطیٰ وچ معیار زندگی دے اعتبار نال اسرائیل سب توں اڳوں ہے تے ایشیا وچ تریجھے نمبر تے ہے۔ دنیا وچ اوسط زیادہ توں زیادہ عمر دے حوالے نال اسرائیل دنیا دے چند بہترین گݨے چݨے ممالک وچ شامل ہے اگرچہ ایندا وچود تے حیثیت متنازعہ اے.
اکبر ملکاݨی دی عیادت
اج شام کوں سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ سرائیکی دانشور سرائیکی شاعر ترائے کتابیں دے مصنف صدیں سچ الایا ۔قصہ کراں ست پٹھاتیں ملوک صدراں دے خالق سرائیکی دے مہان رہنما صوفی تاج خاں گوپانگ تیں انہیں دی گگھدامی دے ترجمان بہاودین زکریاملتان دے لیکچرار سبطین خاں گوپانگ تیں بے انہیں دے نال طارق خاں مستوئی صاحب میڈی عیادت سانگے تشریف گھن ائین مہربانی اے مرشد سئیں تاج خاں گوپانگ دی جیرھے اپ وی سخت بیمارن مگر ہر بیماردا حوصلہ ودھاونڑ کیتے ہر کہیں دو بہ نفیس اے نفیس ٹر ٹر تیں بھج بھج تیں دعائیں ودے کریندے ھوندن اوندا اوندے نقش اے قدم تیں چلنڑ الا پتر گودا سبطین خاں جیرھا اج وی اپڑیں لکھ پال پیو دی خدمت سانگے بطور ترجمان دے انہیں نال ھا سرائیکستان ھاوس اچ انہیں دے انونڑدا سردار محمد افضل خاں ملکانڑیں سر براہ پاکستان ملکانڑیں اتحاد فیض محمد خاں ملکانڑیں انسپکٹر بلوچستان پولیس حفیظ اللہ خاں ملکانڑیں ڈاکٹر محمد سعید خاں ملکانڑیں ڈاکٹر اشفاق خاں ملکانڑیں طارق اسماعیل خاں احمدانی پنجاب پولیس محمد وسیم سرائیکی نے بھرپور استقبال کیتااور تاج خاں واسطے وی دعاکرائی گئی تاج پنج گھنٹے کھل کھل کیں گزاریئے تیں نال ول بے تحاشہ کھلوایا سیاسی گال بات تیں کوئی وی نہ تھئی لیکن پرانڑں پیریڈ یاد کرتیں بہوں دیر تک ڈھیر لحظہ اج تاج خاں نال وڈی چس ائی اے تاج خاں ھوریں بے شک لگے گئین مگر اساں تاج خاں ہنڑ وی یاد کیتی بیٹھوں اللہ خیر نال منزل اے مقصود تیں پچاوے اللہ کرے سرائیکی قوم کیتے اے ڈیوا چرک تئیں بلدا رہوے اے ناں بہوں دیر تک ساڈی رہنمائی فرمیندا رہ امین جیون پئے سرائیکستان زندہ باد اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
خواجہ گل محمد تونسوی
ڃم
خواجہ گل محمد تونسوی دا اصل ناں گل محمد ہئی تے لقب جگر گوشہ پیر پٹھان ہئی آپ 1795 کوں تونسے اچ ڃمیے ہن
پڑھائی لکھائی
آپ نے شروع اچ آپݨے پیو خواجہ شاہ سلیمان تونسوی کولوں پڑھیین علم مروجہ کیتے میاں گل محمد دامانی، حافظ حسن تے مولانا نور محمد سے استفادہ کیتا علم تصوف و اخلاق اپݨے پیو خواجہ شاہ سلیمان تونسوی کولوں حاصل کیتے
بیعت و خلافت
آپ نے سلسلہ عالیہ چشتیہ نظامیہ میں اپݨے والد دست حق تے بیعت کیتی خواجہ شاہ سلیمان تونسوی آپ کوں خلافت عطا کیتی
شادی
آپ دی شادی محمد عمر ہیروی دی دھی نال تھئی
اولاد
آپ دیاں ترائے دھیریں تے 2 پتر ہن۔
کالونائزیشن آف مائنڈ
کالونائزیشن آف مائنڈ،
ٻولی وٹار: زکریا نتکاݨی
میں رڑھ واہی کرݨ آلے ہک درگھے ٹٻر وچ ڄمیاں۔ ساݙے ٹٻر وچ میݙا پیو، اوندیاں چار ذالیں تے اٹھاوی ٻال ہئین۔ اے اوں ویلھے دی ڳالھ اے جݙاں ہر ٹٻر پورے ویہڑے تے وت اڳوں پورے وسیب نال گنڈھیا ہویا ہوندا ہئی۔ رڑھ واہی کریندیں ہوئیں ساݙا اَلا ٻول اپݨی ما ٻولی گیکئیو وچ تھیندا ہئی۔ ساݙے گھر تے اوندے ٻاہروں گیکئیو ای الائی ٻولی ویندی ہئی۔ اڄ وی میکوں چنڳی تراویں یاد اے کیویں اساں دیگر ویلھے پتھاری دے چُودھار ٻہہ کے قصے کہاݨیاں سُݨدے ہاسے۔ اے قصے کہاݨیاں ٻالیں کوں اُنہیں دے وݙ وݙیرے سُݨیدے ہئین۔ ہر کوئی انہیں قصے کہاݨیں کوں شوق نال ٻہے سُݨدا ہئی۔ اساں ٻالیں دا ہک کم اڳلے ݙینہہ اُنہیں سُݨیے ہوئے قصیں کہاݨیں کوں اپݨے یورپئین تے افریقی مالکیں دے چاہ دے باغ وچ پتے تے ٹِنگڑیں چُݨدے ٻالیں کوں سُݨاوݨ ہوندا ہا۔
اے کہاݨیاں، جنہیں دے وݙے کردار جانور ہئین، ساکوں اپݨی ما ٻولی گیکئیو وچ ݙسیاں وینداں ہئین۔ سیہڑ ننڈھڑا تے ہیݨا ہوندیں ہوئیں وی اپݨی نویکلی ذہانت تے ہوشیاری دی وجہ توں ساݙا ہیرو ہوندا ہا۔ جئیں ویلھے او شیر، چیتا تے اینجھے ٻئے شکاری جانوریں دے خلاف اپݨا بچا کریندا ہئی تاں اساں اپݨے آپ کوں او سیہڑ دی جاہ تے سمجھیندے تے محسوس کریندے ہاسے۔ سیہڑ دی کامیابی ساݙی کامیابی ہوندی ہئی تے اوندی کہاݨی کنیں اساں اے سکھیا جو ہیݨا تے کمزور ݙیکھیجݨ آلا کیویں اپݨے سیہݨپ اتے پُھرتی نال ݙاڈھے کوں ہرا سڳدے۔ انہیں قصے کہاݨیاں وچ اساں ݙیہدے ہاسے اے جانور کیویں سخت فطرت۔جیویں جو کُریہہ، جھڑ مینہہ، گرمی سردی، جھکڑ جھولے وغیرہ۔ دے خلاف بِھڑدن تے ایں بھڑاند وچ سانجھ دے راہ رستے ڳولیندن۔ ساݙی ہک دلچسپی انہیں قصے کہاݨیاں وچ جانوریں دی آپت دی بھڑاند ݙیکھݨ وی ہوندی ہئی، خاص کر درندے شکاری جانوریں اتے اُنہیں دے شکار وچالے تھیوݨ آلی بھڑاند۔ فطرت دے خلاف تے جانوریں دی آپت دی  بھڑاند دیاں اے کہاݨیاں ساکوں اپݨی اصلی انسانی دنیا دے بھڑاندیں ونگ لڳدیاں ہئین۔ اے ڳالھ نہی جو اساں او قصے کہاݨیاں نَہسے سُݨدے جیندے وچ انسان وݙے کردار ہوندے ہئین۔ انہیں انسانی کہاںیاں وچ کرداریں دیاں وت ݙو ونکیاں ہوندیاں ہئین۔ اینجھے انسان جنہیں دی خصوصیات وچ مہربانی، رحم، برائی کنیں نفرت، ݙوجھیں دا خیال رکھݨ شامل ہئی تے ݙوجھے پاسو ݙو مُونہے آدم خور انسان ہوندے ہئین جنہیں دی خاصیت لالچ، خود غرضی تے ہر اوں شے کنیں نفرت کرݨ ہا جیندے نال سانجھ تے وسوں ودھدی ہئی۔ ساݙے اوں ویلھے دے وسیب وچ آپت تے سانجھ کوں چنڳا ڄاݨا ویندا ہئی۔ ایں سانجھ وچ انسان تے جانور کٹھے رل کے دیہیں ݙیݨیں دا مقابلہ کریندے۔
قصے کہاݨیاں کرݨ آلیں وچوں کُجھ ٻہوں چنڳے تے کُجھ مندے ہوندے ہئین۔ چنڳا کہاݨی سُݨاوݨ آلا ہکا کہاݨی ولا ولا اینویں سُݨیدا ہئی جو ہر دفعہ سُݨن آلے کوں او ننویں کہاݨی ڄاپدی ہئی یا کہیں ٻئے دی سُݨائی کہاݨی کوں اینویں ولا سُݨویندے ہئین جو او کہاݨی ودھیک ڈرامائی تے مݨ بھاوݨی تھی ویندی ہئی۔ قصہ کہاݨی سُݨاوݨ وچ سارا فرق لفظیں تے تشبیہات دے وکھرے ورتارے تے انجو انج تاثرات کوں ݙکھاوݨ کیتے کڈھے ہوئیں آوازیں نال پوندا ہئی۔انہیں قصے کہاݨیں کنیں اساں لفظ تے اوندے معنی دی قدر کرݨ سِکھیا۔ساݙے کیتے ٻولی کلہا لفظیں نال ڳنڈھیا کئی ہار نہی۔ ایندا اثر لفظیں دے فوری ورتارے تے اُنہیں دے لغوی معنیں کنیں ودھ ہوندے۔ ساکوں لفظیں دی لُکی ہوئی جادوئی طاقت دا پتہ اوں ویلھے لڳیا جݙاں اساں ٻُجھارتیں، آکھاݨ تے ہجیاں دے وٹا پھیر دی چس چاوݨ لڳے یا وت جئیں ویلھے اساں بے معنی پر موسیقیت دے حساب نال سلہڑے لفظ اَلاوݨ لڳے۔ ایہا ڳالھ اے جو اساں اپݨی ٻولی دی موسیقیت کوں سبھ توں پیلھے تے ودھ سِکھدے ہئیں۔ ساݙی ٻولی اپݨے استعاریں تے تشبیہات دے ذریعے ساکوں دنیا کوں ݙکھݨ تے سمجھݨ دی راہ ݙتی۔ ایں سبھ توں ودھ ٻولی دا ہک اپݨا اݨ مُک سُہݨپ ہئی۔ ساݙا گھر تے اوندے ٻاہرو رڑھی راہی دے میدان ساݙے کیتے کچی پکی جماعت دے سکول ہوندے ہئین۔ ساݙی ایں بحث کیتے سبھ توں ودھ اہم ڳالھ اے ہے جو ساݙی  شام ویلھے دی لکھائی پڑھائی دی ٻولی تے ساݙے ویہڑے وسبے تے کم کار آلی جاہ دی ٻولی وچ کئی فرق نہی ہوندا۔ اساں سبھے جاہیں تے کم کاریں وچ اپݨی ما ٻولی ٻلیندے ہاسے۔
وت اے تھیا جو میکوں گھر آلئیں سکول داخل کر ݙتا۔ اے ہک کالونئیل سکول ہئی جیندے وچ ذریعہ تعلیم ساݙی اپݨی ٻولی نہی۔ ایں تراویں میݙی تعلیم دی ٻولی تے میڈے کلچر دی ٻولی وچ پیلھی وای وکھرپ آڳیا۔ پیلھوں میݙا داخلہ کمانڈیورا دے علاقے وچ ہک مِشنری سکول وچ تھیا۔ کُجھ ای عرصے باد میݙا تبادلہ مانگوؤ دے سکول وچ تھی ڳیا۔ ایں سکول دا کنٹرول ہک نیشلسٹ گروپ دے ہتھیں ہئی جیڑھا گیکئیو انڈیپینڈنٹ اینڈ کارینگا سکولز ایسوسی ایشن دے ناں نال کئی سکول چلیندا ہئی۔ ساݙے ایں سکول وچ پڑھائی دی ٻولی اَڄاں تائیں گیکئیو ای ہئی۔ پیلھی دفعہ جݙاں لکھائی دی وجہ توں میݙی تعریف تھئی اے تاں او میݙی گیکئیو دی ہک لکھت ہئی۔ ایں کیتے اپݨی پڑھائی دے پیلھے چار سالیں وچ میڈی تعلیم دی ٻولی تے گھر وسیب وچ ٻولی ونڄݨ آلی زبان وچالے ہک جڑت ہئی پئی۔
اے تاں 1952 وچ جݙاں کینیا وچ ایمرجنسی دا نفاذ تھیا تاں نیشلسٹ سکولیں کوں ساݙی کالونئیل سرکار اپݨے ہتھیکے کر کے اُنہیں دا کنٹرول ڈسٹرک ایجوکیشن بورڈز کوں ݙے ݙتونیں جنہیں دا سربراہ انگریزیں کوں بݨایا ویندا ہئی۔ ایں واقعے بعد انگلش میڈی باقاعدہ تعلیم دی زبان بݨ ڳئی۔ کینیا وچ انگلش ہک ݙادھی زبان بݨ ڳئی تے ٻنہیں سبھے زباناں دی انگلش اڳو کئی خاص حثیت ناں رہی۔
ایمرجنسی لڳݨ باد جے اساں سکول یا سکول دے نالوں گیکئیو ٻولی ٻلیندے پکڑے ونڄوں ہا تاں اے ساݙی کیتے ہک وݙی ذلت دی ڳالھ بݨا ݙتی ویندی ہئی۔ جیڑھا شاگرد وی اپݨی ما ٻولی ٻُلیندا پکڑا ویندا تاں اونکوں سزا ݙیوݨ کیتے بانس دی چھڑی نال ماریا کُٹیا ویندا ہئی یا وت اوندے ڳلے وچ ہک لوہے دی تختی لڑکائی ویندی ہئی جیندے اُتیں لکھیا ہوندا ہئی جو "میں ڳالھا باؤش ہاں" یا "میں گݙاں ہاں"۔ کہیں ویلھے اپݨی ٻولی ٻولݨ دے مجرم شاگرد کوں ایتلا ودھ جُرمانہ کیتا ویندا ہئی جیڑھا او مسائیں ای بھر سڳدا ہئی۔ اُستادیں کوں اینجھے مجرم شاگردیں دی خبر کیویں تھیندی ہئی؟ ایندے کیتے سویلے سویلے سکول کُھلدیں ای کہیں ہک شاگرد دے ہتھیں وچ بٹݨ ݙے ݙتا ویندا ہئی۔ اپݨی جان چُھڑاوݨ کیتے اوں شاگرد کیتے لازمی ہئی جو او اے بٹݨ اوں شاگرد کوں ݙیسی جیڑھا سکول دی چاردیواری وچ گیکئیو ٻولیندا ودا ہوسی۔ ایں تراویں اے بٹݨ ہک کنیں اڳوں ݙوجھے شاگرد تائیں منتقل تھیندا رہندا ہئی۔اے سلسلہ سکول بند تھیوݨ تائیں چلدا رہندا ہئی۔ چُھٹی ویلھے جیندے ہتھیں او بٹݨ ہوندا ہئی او ݙسے ہا جو اونکوں اے بٹݨ کئیں ݙتے، وت اینویں اڳلا ݙسے ہا تے سبھے مجرم شاگردیں دا پتہ لڳدا ونڄے ہا۔ ایں تراویں نِکے نِکے ٻالیں کوں اے سکھایا ویندا جو اپݨے سنگتیں تے وسوں نال غداری کرݨ دے کیتلے وݙے فائدے ہن۔
ݙوجھی پاسو انگلش ٻولݨ تے سکھݨ آلے ٻالیں بارے انگریز اُستادیں دا رویہ بلکل انج ہوندا ہئی۔ جیڑھا وی شاگرد انگلش لکھت پڑھت وچ تھولی جہیں وی کامیابی ݙکھاوے ہا، اوندی تعریف کیتی ویندی تے انعام ݙتا ویندا ہئی۔ انگلش لینگوئیج دا سکھݨ ہائیر ایجوکیشن کیتے ہک ٹکٹ سمجھا ویندا ہئی۔ ایں تراویں آرٹس، سائنسز تے ٻئے ہر قسم دے علوم وچ انگلش زبان ٻولݨ تے لکھت پڑھت شاگردیں دی صلاحیت تےذہانت دا ہک وݙا معیار بݨ ڳئی۔ انگلش زبان ٻال دے سرکاری تعلیم دے میدان وچ ترقی کرݨ کیتے ہک وݙی پُڑسانگ دا کم ݙیندی ہئی۔
ایں کالونئیل پالیسی دا نتیجہ اے نِکھتا جو انگلش لینگوئیج تے لٹریچر ساکوں اپݨی ہوند تے سُنڄاݨ کنوں اوپرا کریندا ڳیا تے اساں اپݨی دنیا کنیں پریں ہک ٻئی اوپری دنیا دی پاسوں لڳے ڳئے۔
حوالے
http://sunjjan.blogspot.com/2014/11/blog-post.html
خلیفہ عبدالرحمٰن چہارم اموی
تعارف
خلیفہ عبدالرحمٰن چہارم المرتضٰی، خلیفہ سلیمان دوم دے بعد اندلس دی خلافت تے ١٠١٨ء وچ ٻیٹھا تے اوں سال ای کدیز وچ ہک جنگ دے دوران بھڄدے ہوئے قتل تھی ڳیا.
راجہ رانوَت عرف راندُو
مختصر تعارف نامہ
اسلام علیکم بیلیوں سجنوں متروں
میں ذیشان سرور راندو تساڈی خدمت وچ حاضر ہاں۔
اج دی میڈی لکھت راجہ رانوت عرف راجہ راندو دے موضوع تے آہی۔
راجہ رانوت عرف راجہ راندو پنوار راجپوت   راجہ ملن سی  پنوار راجپوت دا پتر آہی۔
راجہ ملن سی پنوار راجپوت قلعہ موج گڑھ قلعہ پھولڑاں تے حکمران آہی۔
سہو چوہاناں نے قلعہ موج گڑھ تے قلعہ پھولڑاں اتے حملہ کرڈتا جندھے وچ راجہ ملن سی پنوار راجپوت کو شکست تھی گٸی ۔
راجہ ملن سی پنوار راجپوت نے اپنے جدی پشتی میر عالم عنایت علی کو حکم ڈتا کہ تو میری جد یعنی اولاد بچا۔
راجہ ملن سی پنوار دیاں ست بیویاں/رانیاں ہن۔ راجہ ملن سی پنوار راجپوت نے اپنی چھ رانیاں کو حکم ڈتا کہ کھو وچ چھال مار ڈیون کیونکہ جنگ دے دوران جے اگر کوٸ عورت دشمن دے ہتھ آجاوے تے بہت شرمندگی دا باعث گل سمجھی جاندی اے۔تے پنوار راجپوت اپنی عزت تے آنچ آون دی بجاۓ موت نو گلے لانا پسند کردے نیں۔
چھ رانیاں نے حکم دی تعمیل کردے ہوۓ کھو وچ چھالاں مار ڈتیاں۔کھو وچ لکڑاں تے مٹی دا تیل پا کے بھانبڑ بالیا ویندا ہا۔
ستویں رانی جنہاں دا نام رانی رانوتی جو قلعہ راوی دے وٹواں دی دھی آہی اس ویلے حاملہ ہن۔
راجہ ملن سی پنوار راجپوت نے اپنے جدی میر عالم عنایت علی نو حکم ڈتا کہ تو رانی رانوتی نو ایندے پیکے/ماں پیو دے کول قلعہ راوی لے جا۔
میر عالم نے آکھیا کہ میں تہاڈا جدی میر ہاں میں جنگ دی حالت وچ تسا کو چھڈ کے نہیں جاسکدا۔
راجہ ملن سی پنوار راجپوت نے میر عالم کو آکھیا کہ تیری وفا اے ہی اے تو میری جد/اولاد بچا۔ تاکہ میرا نام رہندی دنیاں تکر یاد رکھیا ونجے۔
لہذا میر عالم راجہ ملن سی پنوار دے حکم تے رانی رانوتی نو ہاتھی تے سوار کر کے تے آپ گھوڑے تے سوار ہوکے رانی رانوتی نو اوہندے پیکے قلعہ راوی لے آیا۔
سہو چوہان دے بادشاہ نے راجہ ملن سی پنوار دی گردن تلوار نال اڑا دتی تے قلعہ تے قبضہ کرلیا۔
رانی رانوتی دے ہاں پتر پیدا ہویا تے اوہندا نا ماں دے نام دی مناسبت نال راجہ رانوت رکھیا گیا۔
راجہ رانوت دی تربیت و پرورش جدی پشتی میر عالم عنایت علی نے خود کیتی۔
جس ویلے راجہ رانوت سترہ سال دا ہویا تے اک بہترین جنگجو بن چکیا سی۔بہترین تلوار بازی کردا گھڑ سواری کردا سی۔
راجہ رانوت اک ہتھ نال شیر دی دھون نو پھڑ لیندا آہی تے اوہ ویلے تکر نہیں چھڈدا جدوں تکر شیر دا شکار نہیں کر لیندا۔
راجہ رانوت تلوار دے ہکا وار نال سانڈ دی دھون پنڈے تو وکھ کر دیندا آہی۔
راجہ رانوت نے کم عمری وچ کافی جنگاں لڑیاں جندھے وچ فتوحات خاصل کیتیا۔
راجہ رانوت دی بہادری دے چرچے دور دور تکر ہونے شروع ہوگٸے۔
لہذا سہو چوہاناں نے اک چال چلی۔
سہو چوہاناں دے بادشاہ نے اپنڑی دھی دا رشتہ راجہ رانوت وس تے گھل دتا۔ جو کہ میر عالم نے ہاں کردتی۔اس گل دا علم جدوں راجہ رانوت نو ہویا تے اونہے میر عالم کنو پچھیا کہ اے سہو چوہان کون ہن۔تے فر میر عالم نے راجہ رانوت نو دسیا کہ اے اوہ ہی سہو چوہان ہن جنہاں تہاڈی بادشاہت کھو لی ہاٸ تے تیرے پیو راجہ ملن سی پنوار دی دھون لاٸی آٸی۔
راجہ رانوت اے گلاں سن کے بڑا جذباتی ہوگیا تے میر عالم نو آکھن لگیا کہ ول تسا میرے رشتے کیتے ہاں کیوں کیتی آہی۔میں تے بدلہ گھن سا تے اپنی بادشاہت واپس گھن سا۔
میر عالم نے راجہ رانوت نو آکھیا کہ جو میں کرڈتا اے ٹھیک اے تے بادشاہت وی گھنسوں تے بدلہ وی گھنسوں۔
دوجے پاسے سہو چوہاناں راجہ رانوت نو مار مکاون دا منصوبہ بنایا۔تاکہ سہو چوہاناں دی بادشاہی کو کوٸ خطرہ نہ رہوے۔
منصوبہ کجھ اس طرح دا سی کہ باراتیاں/مہماناں دی نشستاں/بیٹھن والی جاھ دے تھلے بارود پور دتا جاوے تے توپاں دا منہ نشستاں ول کردتا جاوے تاکہ جس ویلے باراتی/مہمان آ سن تے توپاں دا فاٸر کھول ڈتا ونج سی تے بارود پھٹ سی تے انہاں دی بوٹی بوٹی ہو جاسی۔تے ول ساڈی بادشاہت کو کوٸ خطرہ نہ ہوسی۔
ایس گل دا علم سہو چوہان دے بادشاہ دی دھی راجکماری جندھا ویاہ دی گل راجہ رانوت نال ہوٸ آہی کو علم تھی گیا کہ اوہندے گھر والے راجہ رانوت کو ختم کرنا چاہندے ہن۔
راجکماری نے اپنے ذاتی قاصد دے ہتھ راجہ رانوت نو پیغام گھلیا کہ میرا باپ تیکو مارنا چاہندا لہذا تو بارات گھن کے نہ آوی۔
راجہ رانوت تے میر عالم نے قاصد نو آکھیا کہ تو جاکے راجکماری نو دس دے کے اساں مقررہ تاریخ تے مقررہ ویلے بارات لے کے اپڑ ساں۔
راجہ رانوت تے میر عالم گھوڑیاں تے سوار ہوکے بارات لے کے سہو چوہاناں کول اپڑ گٸے۔
راجہ رانوت تے میر عالم نے میزباناں نو آکھیا کہ ساڈا رواج اے جدوں تکر میزبان نشستاں تے نہ بیٹھن اس ویلے تک مہمان نشستاں تے براجمان نہیں ہندے۔ بس اتھے ہی اس گل تے لڑاٸ شروع ہوگٸی۔
راجہ رانوت نے تلوار نال سہو چوہاناں دے سپاہیاں دیاں دھوناں لانیاں شروع کردتیاں تے سہو چوہاناں نو شکست دے دتی۔
راجہ رانوت نے سہو چوہاناں دے بادشاہ دی دھون تے تلوار رکھ کے آکھیا کہ اگر میں چاہنواں اک سیکنڈ وچ تیری دھون پنڈے تو جدا کرسکنا۔ سہو چوہاناں دا بادشاہ منتاں کرن لگ پیا تے روون لگ پیا ۔۔راجہ رانوت نو اوہندے تے رحم آگیا تے اوہنو بخش دتا ۔تے سہو چوہاناں دے بادشاہ دی راجکماری دا رشتہ لے کہ سہو چوہاناں دے بادشاہ نو قلعہ موج گڑھ بخش دتا ۔۔۔
راشد عزیز بھٹہ
راشد عزیز بھٹہ سرائیکی وسیب دا  ہک سیاست دان ہے۔
راجہ رانوَت عرف راندُو
راجہ رانوت رانی راجکماری نال لے کے حضرت جہانیاں سرکار دے کول حاضر ہوۓ تے انہاں دے ہتھ اسلام قبول کرلیا۔
جہانیاں سرکار نے انہاں دا نام راجہ رانوت تو راجہ راندو کردتا  کیونکہ راجہ راندو جنگ دے ویلے پیدا ہویا ہائی تے  آپو وی اگ بہادر دلیر جنگجو ہائی۔راندو دے معنی لڑاٸی یا رولا پانا اے۔ ساڈے وسطی پنجاب تے جنوبی پبجاب دے کافی علاقہ وچ اے اکھر/لفظ  ورتیا جاندا اے
مثلاً اوۓ  کیو  راند  پاٸ  جانا ایں۔
یا  یار اے تے راند ہی بڑی پاندا اے:,
راجہ رانوت عرف راجہ راندو پنوار دے دس پتر ہن
جنہاں دی اولاد اکثریت لہندے پنجاب تے چھڑدے پنجاب دے علاقیاں فیروز پور دی تحصیل بنگلہ فاضلکہ دے پنڈاں جھوٹیاں والی۔سمے والی۔لمےوالی۔تلیاں والی وچ اکثریت مسلمان آباد ہائی جو سنتالیس دی ونڈ تو بعد اپنے آباٸی علاقے یعنی لہندے پنجاب شفٹ ہوگٸی ۔
راندو اتحاد پنجاب دے بانی محمد ذیشان سرور راندو نے تحقیق کر کے انڈیا دے وچوں راندو تلاش کیتے نیں۔
اک سکھ راندو فیملی فاضلکہ دے پنڈ سمے والی عچ ہلے وی آباد اے۔
ہریانہ مدھیا پردیش دے علاقہ بڈگانواں تے گڑگانواں تے راجھستان دے بارڈر تے کافی ہندو تے سکھ فیملیاں آباد ہن۔
جاری اے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
احمد بن طولون
پہلے عباسی خلافت ولوں والئی مصر تے بعد وچ خودمختار حکمران مصر ہئی. ایندا پیو طولون ہک ترک غلام ہئی جینکوں خلیفہ مامون الرشید نے عباسی فوج وچ شامل کر گھدا ہئی۔ احمد، سامرا دی فوجی چھاوݨی وچ پیدا تھیا۔ فوجی تربیت پاوݨ تے علم دی تکمیل دے بعد ویہہ سال دی عمر وچ مصر دے والی امیر بایکباک دی فوج وچ شامل تھیا۔ 868ء وچ عباسی خیلفہ مہدی دے عہد وچ مصر دا والی مقرر تھیا تے 871ء وچ مصر دا خود مختار فرمانروا بݨ گیا۔ 877ء وچ ایں نے طرسوس پہنچ کے رومیاں کوں شکست ݙتی تے شام تے وی قبضہ کر گھدا۔ برقہ توں فرات تک ایندی مملکت وسیع تھی چکی ہئی۔ 904ء تک ایندا خاندان برسر اقتدار رہا۔ بڑا بہادر، منصف مزاج، مردم شناس، علم دوست تے فیاض حکمران ہئی۔ thumb|مسجد احمد بن طولون، قاہرہ
خلیفہ محمد المہدی دوم اموی
تعارف
محمد دوم (عربی: محمد الثاني، المهدی؛ ۱ جنوری ۹۸۰ء – ۲۳ جون ۱۰۱۰ء)، خلیفه اموی چہارم اندلسی نے محض ٤ مہینے خلافت کیتی.
دورِ خلافت تے کارنامے
ایں دور دے اختصار دے باعث کوئی خاص اہمیت نی.
سیرت تے کردار
مناسب کردار تے سیرت دا مالک ہئی.
راز جتوئی
دل خوش تھیندے .ہاں ٹھردے جیرھے ویلھے کئی عام انسان. خاص طور تے نینگر خود کوں سرائیکی تحریک نال جڑیندے .وابستگی دا اظہار کریندے .تے اہدے جو. . میں اے کیتے. میں او کیتے اونکوں اے پتہ ای کئینی جو ایں تحریک دا ائیرا کئیں رکھیئے. ارمان اوں ویلھے لگدے. دل اوں ویلھے ڈکھدے جیرھے ویلھے کجھ لوک جیرھے خود کوں دانشور تے مورخ اکھویندن .پر تاریخ نال بدیانتی کریندن .سچ لکیندن. پتہ نی کتھوں کتھوں بندے ودے لبھیندے ہوندن جو سئیں ایں صیب اے کیتا ہا تے اوں صیب او کیتا ہا. فلانڑے نقشہ بنڑایا ہا فلانڑے جھنڈا بنڑایا ہا. فلانڑے پہلی واری لفظ. .سرائیکستان. ورتیا ہا. انہاں وچوں کجھ جیا کجھ لوکیں دا مسئلہ صرف ساڑ. ہوندے .جو مفکرسرائیکستان بابا راز جتوئی دا ناں سامنے نہ آوے .تے جیکر سامنے آوے وی سہی تاں صرف اتنا جو. . ہا او وی ہن پئے. . تے بس. بابا راز جتوئی کوں نام نمود دی خواہش نہ ہئی انہاں دا مشن تے ایمان تے یقین ہا .انہاں 96 سال دی عمراں تے چھیکڑی ساہ تئیں کم جاری رکھیا .کہیں دی وی بھل بھل دی تانگھ نہ رکھی. پلاشبہ ہزاریں لوکیں کوں وسیبی شناخت تے حقوق دا شعور ڈتا .سرائیکی سیاسی تحریک دا دگ سدھا کیتا. زندگی لا ڈتی .وسائل لا ڈتے .کڈاہیں کہیں توں چندہ نہ منگیا .ہتھ نہ اڈیا . عام آدمی کوں اے خبر ہووے تے بھاویں نہ ہووے خیر اے. . پر حیرانی اوں ویلھے تھیندی اے جیرھے ویلھے کجھ باخبر لوک بدیانتی کریندن تے ہر کم دا کریڈٹ ڈیونڑ کیتے بندے لبھیندن ودے ہوندن. .سارے لوکیں دا کم سر اکھیں تے پر بدیانتی تاں نہ کرو. تہاڈے کریڈٹ ڈیونڑ نہ ڈیونڑ نال بابے راز مفکر سرائیکستان کوں کیا فرق پوسے. کیا کجھ لوکیں دی ہتھ ٹھوکویں گھڑتو تاریخ اصلوں حتمی تاریخ ہے. کیا سچ لک ویسے. کیا اے کجھ لوک حقیقت کوں نگل سگدن. اے تصویر بابے راز سئیں 7 ستمبر 1974 وچ شائع کیتی. آپ سوچو جو اوں ویلھے کون کتھاں ہا تے او ہا کیرھی عمراں دا. .جو وی جیندا کریڈٹ ہے اونکوں ضرور ضرور ملے پر تاریخ نال مڈاق تاں نہ کیتا ونجے. ہا جے کر کہیں کوں مجاھدجتوئی چنگاں نی لگدا تاں کاوڑ اوندے نال کڈھے ساڑا اوندے نال مارے تاریخ تاں نہ وگاڑے. بابا راز سئیں مفکر سرائیکستان اہدے ہن اساں ول وی پھپھڑ پوسوں تساں خود کوں اگھاڑو ناں
(مجاہد جتوئی)
اکبر ملکاݨی دی ملاقات
اج سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی وچ سرائیکی دانشور سید نعیم الحسن شاہ صاحب تیں انہیں دے نال ماسٹر ارشاد حسین خاں چانڈیہ صاحب میڈی عیادت سانگے تشریف گھن ائین دل ڈاڈھا خوش تھئے مرشد سرکار دیاں باریک بینی الیاں گالہیں بڑیاں توجہ طلب ھوندین اساں ہمیشہ شاہصاحب کنوں کجھ نہ کجھ سکھدے رہ ویندوں اج شاہصاحب نے اکھیئے میں سجاد خان ملکانڑیں کوں مل کیں اتھائیں سرائیکستان ھاوس اچ سٹڈی سرکل دا دفتر کھولنڑ چاہندوں توھاڈی کیا رائے ھ میں شاہ صاحب کوں اکھییے سرائیکستان ھاوس سرائیکیں دی ملکیت اے ایہے جہیں نیک کم اچ کہیں دیر اے جیوو پئے جلدی کرو میکوں تیں ایہا سک سویل دی اے اللہ کرے تساں ایں قومی کاز اچ سرخرو تھیوو امین سرائیکستان زندہ باد اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
شازیہ خشک
شازیہ خشک (اردو: شازیہ خشک) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ستمبر ١٩٧٠ء، جامشورو)، ہِک پاکستانی سابقہ لوک ڳائیکہ ہِن۔ اُوہ سندھی، بلوچی، سرائیکی، اردو، کشمیری، بروہوی اتے پنجابی وِچ ڳان٘دے ہِن۔
حیاتی دا احوال
شازیہ خشک جامشورو وِچ ڄَمّے ہَن۔ اُنّھاں نے اپݨے پئے دے حون٘صلہ ودھارݨ تے ١٩٩٢ء وِچ ہِک شو کِیتے ڈیبیو کِیتا، جین٘دے بارے وِچ شازیہ دا اکھاݨ ہِے:"'میڈا پئے اکثر میکُوں اَواز دی ملکہ آہْدا ہِے'"اُوہ ترے مہان٘درے ٻولیاں سندھی، بلوچی اتے سرائیکی دی ڳائیکہ ٻݨ تے اُبھرے۔ اِنّھاں دا پہلا ڳاݨاں "مارا اودھیتا پکھیئڑا کدی آؤ نہ مارے دیس" نے دیس بھر وِچ اِین٘دا ناں مہان٘درا تِھیا۔
موسیقی تُوں وکھریپا
٢٠١٩ء وِچ، شازیہ خشک نے اعلان کِیتا جو اُنّھاں نے میوزک انڈسٹری تُوں وکھریپا کرݨ دا فیصلہ کِیتا ہِے۔ اَتے اُوہ اپݨی ساری حیاتی اسلام دی خدمت وِچ لنگھیسِن۔
ڳاݨے
اِنّھاں دے دُھم پاوݨ آلے ڳاݨیاں وِچُوں کُجھ اِیہ ہِن:
حوالہ جات
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی غزل ڳائیکاں ونکی:پاکستانی صوفی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ابن کلیم
ابن کلیم (وِلادت:3 جنوری 1946ء وفات: 12 مارچ 2017ء ملتان) سرائیکی دانشور، محقق تے مہاندرے ہن۔ تے جگ مشہور خطاط تے خط رعنا دے موجد ہن۔ آپ معروف اُردو و سرائیکی ادیب، شاعر، خطاط، کالم نگار ہن.
خدمات
آپ ملتان دے معروف خطاط "احسنُ التحریر" مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم (خطاطِ ایشیا) دے گھر پیدا تھئے۔ حفظِ قرآن دے بعد ایم اے عربی دی تعلیم مکمل کیتی تے نال ہی خطاطی دی تمام مروّجہ اصناف تے عبور حاصل کیتا۔ خطاطِ  ہفت قلم ہوݨ دے نال نال آپ کوں ہک نویں طرزِ تحریر ’’خطِ رعنا‘‘ دی ایجاد دا اعزاز حاصل ہے جینکوں دُنیا بھر دے صاحبانِ علم و فن تے معروف اِداریاں دی جانب توں  خطِ نستعلیق دی ایجاد دے 700 سال بعد ہک با ضابطہ خط تسلیم کیتا.
1960ء وچ دبستان فروغِ خطاطی رجسٹرڈ دے ناں توں پاکستان وچ خطاطی دی ترویج دا پہلا اِدارہ قائم کیتا جس دے تحت دُنیا بھر وچ خطاطی دے فن دی نمائشاں، مقابلے تے معروف جامعات وچ ورکشاپس کیتیاں۔ آپ نے فنِ خطاطی دے موضوع تے متعدد مقالات تے 30 معرکہ آرا کتب تخلیق کیتیاں۔ آپ نے اپݨے فن دی 60 توں زائد قومی و بین الاقوامی نمائشیں کیتیاں تے 80 توں زائد قومی و بین الاقوامی اجتماعی نمائشاں وچ حصہ گھدا۔ آپ کوں فن تے خدمات دے اعتراف وچ قومی و بین الاقوامی اِداریاں دی طرفوں 35 توں زائد ایوارڈز و اعزازات نال نوازا ونج چکا ہے۔ خصوصاً ترکی دے معروف اِدارہ آرسیکا نے آپ کوں 1982 ء  وچ ’’نادر القلم‘‘ دے اعزاز نال نوازا۔
کتاباں
ابن کلیم دیاں کجھ کتاباں ایہ ہن۔
اعزار
قومی مقابلۂ خطاطی 1984ء وچ، پاکستان نیشنل کونسل آف دی آرٹس اسلام آباد دی جانب توں، خطِ رعنا دی ایجاد تے بین الاقوامی آرٹ بینال وچ اوّل انعام 1987ء وچ منعقدہ الحمرا آرٹ گیلری لاہور وچ ݙتا گیا۔
احمد بن عجیبہؒ
احمد بن عجیبہؒ اٹھارہویں صدی عیسوی وچ مراکش وچ درقاویہ صوفی سنی سلسلۂ طریقت دے درویش ہن۔ احمد بن محمد بن المہدی ابن عجيبہ، الحسنی الانجری 1160ھ، 1747ء وچ انجرا قبیلہ دی شاخ شریف دے ہک خاندان وچ پیدا تھئے جیہڑا مراکش دے بحیرہ روم دے ساحلی علاقے دے ساتھ طنجہ توں تطوان تک آباد ہے۔ آپؒ نے 1224ھ ([[1809ء) وچ طاعون توں وفات پاتی تے انجرہ وچ دفن ہن.
خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی
عبدالرحمٰن الناصر دی امارت تے بعد ازاں خلافت دا دور
او جݙݨ تخت تے بیٹھا تاں ملک دی حالت بہت خراب ہئی۔ ہر طرف بغاوتاں پھیلیاں ہوئیاں ہن تے بادشاہ دا حکم قرطبہ توں باہر چلݨا بند تھی گیا ہئی۔ الناصر دی عمر اس وقت صرف 22 سال ہئی لیکن اس دے باوجود اس ایسی قابلیت نال حکومت کیتی کہ ݙاہ پندرہ سال دے اندر ملک وچ امن قائم کر ݙتا۔ اس نہ صرف اسلامی اندلس وچ امن قائم کیتا بلکہ شمال دے پہاڑاں وچ قائم مسیحی ریاستاں کوں وء باجگزار بݨا گھدا۔
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
(لکھت: صابر شفیق، ملتان)
خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی
عبدالرحمٰن الناصر دی امارت تے بعد ازاں خلافت دا دور
thumb|خلیفہ عبدالرحمٰن سوم دا جاری کردہ درہم
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
حضرت خواجہ فریدؒ اپݨی شاعری وچ حُسن واخلاق ، ملنساری ، ہمدردی ، خیر خواہی تے رواداری دا درس ݙتے۔ آپ بنی نوع انسان کوں ہی ہک قبیلہ سمجھدن۔ ساری مخلوق خدا جوڑی اے ۔ کہیں انسان دا تعلق کہیں وی معاشرے ، قبیلے ، وطن یا قوم نال ہووے اوندا مقام و مرتبہ جڳ جہان دے لوکاں وچ ہکو سنواں ہوندے۔ اوندا پیا ر ، محبت اتے بھئی والی معاشرے وچ رواداری کوں فروغ ݙیندی ھے۔ جیڑھے ویلے تئیں انسان طبقاتی تقسیم اچ ونڈیا رہ ویسی اوں ویلے تئیں او امیر تے غریب دے درمیان ہک دریا دی مݨ وانگ ݙسسی۔ اپݨے آپ کوں انج سمجھسی ۔ اوندی رواداری ، ہمدردی تے خیر خواہی اپݨے طبقے تک محدود راہسی۔ جݙاں جو تلواں طبقہ جیڑھا صرف بُکھ، افلاس ، تنگ دستی دی حالت وچ صرف اپݨے جہیں لوکاں دے علاوہ کہیں ݙوجھے بندے کنوں مدد حاصل نئیں کر سڳدا۔ ایہ ڳالھ شرفِ انسانیت دے خلاف ھے۔ ایہا وجہ ھے جو ݙوجھے صوفیاء کرام وانگیں حضرت خواجہ غلام فریدؒ ہوراں وی سماجی رواداری دا درس ݙتے۔ لوک داستاناں کہیں وی سماج دی ثقافت دا عکس ہوندن ۔ جنھاں وچ عقل و دانش ، شعور دی راند اچ رچیاں لوک کہانیاں ، قصے داستان، سینہ بہ سینہ محفوظ ہوندن۔ حضرت خواجہ غلام فریدؒ وی اپݨی شاعری وچ لوک داستاناں تے اُنھاں دے سماجی روئیے نشابر کیتن۔
خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی
عبدالرحمٰن الناصر دی امارت تے بعد ازاں خلافت دا دور
عبد الرحمن نے فوجی قوت کوں بڑی ترقی ݙتی۔ اس دی فوج تعداد ݙیڈھ لکھ ہئی۔ اس دے دور وچ بحری قوت وچ وی بہت اضافہ تھیا تے اندلس دے بحری بیڑے وچ 200 جہاز شامل تھئے جبکہ ساحلاں تے پنجاہ ہزار سپاہی ہر وقت حفاظت کیتے موجود رہندے ہن۔
اندلس دی اس قوت تے شان کوں ݙیکھ کے یورپ دے حکومتاں نے عبد الرحمن اعظم نال تعلقات قائم کرنا چاہے چنانچہ بازنطینی سلطنت تے فرانس تے جرمنی دے حکومتاں نے اپݨے سفراء اس دے دربار وچ بھیجے۔ اندلس دے اموی حکمران ہݨ تک "امیر" سݙویندے ہن تے انہاں نے خلافت دا دعویٰ نہ کیتا ہئی لیکن چوتھی صدی ہجری وچ بغداد تے بنی بویہ دے قبضے دے بعد عباسی خلفاء بویہی حکمراناں دے ماتحت تھی گئے ہن۔ عبد الرحمن نے جݙݨ ݙٹھا کہ خلافت وچ جان نہیں رہی تے او ہک طاقتور حکمران بݨ گیا ہے تاں اس امیر دا لقب چھوڑ کے اپݨی خلافت دا اعلان کر ݙتا۔ اس دے بعد توں او تے اس دے جانشیں خلیفہ سݙاوݨ لگے۔
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
رانجھݨ جوڳی ویڑھے آیم
سڑدے مردے کھیڑے بھیڑے
خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی
عبدالرحمٰن الناصر دی امارت تے بعد ازاں خلافت دا دور
نومبر ٩٢٨ ء وچ عبدالرحمن الناصر نے سکے بݨاوݨ کیتے ٹیکسال بݨایا۔ آپݨے ناں نال الاندلسی دا خطاب ہٹا تے سونے دے دینار تے چاندی دے درہم بݨائے،
سیرت تے کردار
thumb|جامع مسجد قرطبہ عبد الرحمن صرف ہک طاقتور حکمران ہی نہ ہئی بلکہ او بڑا لائق، عادل تے رعایا پرور بادشاہ ہئی۔ اس دے زمانے وچ حکومت دی آمدنی ہک کروڑ ویہہ لکھ دینار ہعی۔ اس وچوں ہک تہائی رقم او فوج تے خرچ کریندا ہئی تے باقی کوں وقت ضرورت کم آوݨ واسطے خزانے وچ جمع کر ݙیندا ہئی۔
اس دے عدل و انصاف دا اندازہ اس ڳالھ توں لڳ سڳدے کہ ہک مرتبہ اس دے پتر نے بغاوت کیتی۔ جݙݨ او گرفتار کر کے گھنایا گیا تاں عبد الرحمن نے اس کوں موت دی سزا ݙتی۔ اس تے ولی عہد نے اپݨے بھرا کوں معاف کرݨ کیتے گڑ گڑا کے سفارش کیتی لیکن عبد الرحمن نے جواب ݙتا:
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
محبت ہک ایجھا جوہر ھے جیڑھا انسان کوں ترقی دا راہ ݙکھیندے۔ سکون ، سکوت موت دا کوجھا روپ ھے۔ جہد مسلسل تے تحریک ہی زندگی دی علامت ھے۔ ایہا وجہ ھے جوکلامِ فریدؒ اچ جابجا عمل دا درس مِلدے۔ آپ دی فِکر سماج دی فکری ابتداء دی منزل کوں پاوݨ دا جذبہ پیدا کریندی ھے۔ جیڑھی سماج اچ خوشحالی واسطے محنت تے عمل دا پِڑ ھے۔
تھل مارو دا پینڈا سارا
خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی
سیرت تے کردار
انہاں تمام خوبیاں دے باوجود عبد الرحمن دی زندگی ہک بادشاہ دی زندگی تھی۔ اساں اس دا مقابلہ خلفائے راشدین یا عمر بن عبدالعزیز نال نی کر سڳدے۔ نہ او نور الدین تے صلاح الدین دی طرح ہئی تے نہ او اپݨے خاندان دے ہشام دی طرح ہئی۔ اوہنے اپݨی لونڈی زہرہ کیتے قرطبہ دے نواح وچ ہک وستی قائم کیتی جیہڑی مدینۃ الزہرہ سݙیندی ہے۔ اس تے اس نے کروڑاں روپیہ صرف کیتا۔ اس دی تعمیر چالہی سال تک جاری رہی۔ اس وچ شاہی خاندان دے امرا دے وݙے وݙے محل تے ملازمین واسطے مکانات تت سرکاری دفاتر ہن۔ اس وچ ہک چڑیا گھر وی ہئی جس وچ طرح طرح دے جانور پھردے ہوندے ہن تے شہر دے لوگ تفریح کیتے اتھاں آندے ہوندے ہن۔
مدینۃ الزہرہ دے محلات دی تکمیل تھیوݨ دے بعد لوگاں نے خلیفہ کوں مبارک باد ݙتی۔ جمعہ دا ݙینہہ ہئی مسجد وچ سب نماز کیتے جمع تھئے۔ قاضی منذر نے خطبہ پڑھا تے اس خطے وچ عبد الرحمن دی اس فضول خرچی دی مذمت کیتی تے برا بھلا آکھس۔ قاضی منذر ٻہوں دلیر ہن تے حق ڳالھ آکھݨ توں کݙہیں باز نہ آندے ہن۔ عبد الرحمن وی ہک عادل حکمران ہعی اس واسطے اوں نے قاضی دے ڳالھیاں صبر نال سݨیاں تے اپݨی غلطی دا اعتراف کیتا۔ عبد الرحمن دے بعد اس دا پتر حکم ثانی تخت تے بیٹھا.
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
تھیسم ہک ٻلہانگ
عجز ، نیاز مندی ہک ایجھا وݨ ھے جیندی بدولت انسان اپݨی حیاتی کوں تعصب اتے بغض جہیں کثافت کنوں پاک صاف رکھیندیں ہوئیں پاکیزہ زندگی گُزریندے تے ایہو جذبہ انسان کوں اپݨے تئیں محدود نئیں رکھیندا۔ بلکہ آہروں ٻاہروں دے وسیݨک لوکاں نال محبت دا جذبہ پیدا کریندے۔ نمرودیت دا سِر کپ ݙیندے ۔ جڳ جہان اچ ہر بندے کوں اپݨے کنوں ودھیک تے چنگا سمجھدے ۔ جیندی وجہ توں ساݙا معاشرہ خیر خواہی تے رواداری دا عمدہ نمونہ بݨدے۔ حضرت خواجہ فریدؒ پابندِ شریعت تے حقیقی پارسا ہووݨ دے باوجود اپݨی شاعری اچ عجز و انکساری دا اظہار ایں فرمیندن: دُھوئیں دار فقیر تھیوسے
فخر وݙائیاں سٹیاں ہِیؤں دلبر دے کُتڑے در دے
بِرہوں پیاں ڳل ڳٹیاں مونجھ فریدؔ مزید ہمیشہ
اجٖکل خوشیاں گھٹیاں حضرت خواجہ غلام فریدؒ آفاقی شاعر ہن۔ فطرت دی منظر نگاری اُنھاں دی شاعری دا خاصہ ھے۔ آپ بُنیادی طور تے سرائیکی زبان دے شاعر ہَن ۔ آپ اُردو، فارسی، سندھی، عربی ، ہندی ، پوربی زبان وچ وی شعر آکھین۔ ایں وجہ توں آپ کوں ہفت زبان شاعر آکھیا ویندے۔ آپ جئیں معاشرے اچ اکھ کھولی او سرائیکی معاشرہ ہا۔ ایں دھرتی دے رسم ورواج وِکھرے ہَن ۔ حضرت خواجہ غلام فریدؒ کوں نہ صرف سرائیکی زبان تے مہارت رکھدے ہَن بلکہ اُنھاں کوں اُردو ، فارسی زبان تے وی کمال حاصل ہئی۔ خواجہ فریدؒ دااُردو دیوان وی سماجی موضوعات نال بھریل ھے۔ خواجہ فریدؒ دا سرائیکی کلام خیر خواہی تے معاشرتی ہمدردی دا مظہر ھے۔ جیڑھی ڳالھ فریدؒ دی زبان وچوں نکلے ہا لوکاں دے دِلاں تے براہِ راست اثر کریندی ہئی۔ آپ دی شاعری عوام دوستی اتے خلق پرستی دے رَس نال بھری ہوئی اے۔ وسیب نال محبت دا اظہار خواجہ فریدؒ ایں کیتے: ایہا روہی یار ملاوڑی ءِ
شالا ہر دَم راہوے ساوڑی ءِ
ونجٖ پیسوں لسڑی ڳاوڑی ءِ
گھِن اپݨے سوہݨے سئیں کنوں
خواجہ فریدؒ دی شاعری وچ سماج دے سارے روئیے سوجھل تھیندن۔ فکرِ فریدؒ تے سماجی رواداری دا پہلا گُٖݨ ایہو ھے جو ݙوجھے دی سنبھال رکھݨ تے ہر کم کاراچ صبر وتحمل محبت نال پیش آوݨ۔اینویں جٖال دا وَݨ روہی دے وݨیں دا سردار ھے ۔ سردار کہیں وی طبقے دا ہووے ، صبر وتحمل تے رواداری دا پیکر ہوندے۔ جیویں قوس قزاح دے رنگ ست لڑی پینگھ وانگوں ہِن اینویں جٖال دے وݨ تے لڳݨ آلیاں پیلھوں وی رنگ برنگیاں ہِن۔ اتے ایں دھرتی تے وسݨ والے لوکاں دے روئیے وی اِنھاں رنگیں والی کار ہِن۔خواجہ سئیں دی ایں کافی وچ فکر تے سماجی رواداری دے رنگ وی موجود ہِن:
آ چُݨوں رَل یار ، پیلوں پَکیاں نی وے
کئی بگڑیاں کئی ساویاں پیلیاں
کئی بھوریاں کئی پھِکڑیاں نیلیاں
کئی اودیاں گُلنار ، کِٹویاں ریتاں نی وے
چولا وی تھیا لیر کتیراں گِلردے کِرن پُچار ، سینگیاں سَکیاں نی وے
فٹبال دا موسم موسم اے
اڄ پنڄ چھی ڄہاڑیاں بعد جو فیس بُک کھولے تے جھاتی پاتی ء تے پتہ اے لڳے جو شہر تونسہ دی وستی دی لوک سانجھ نامی فٹ بال ٹیم ہالی تئیں لڳی پئی اپݨے گول کیپر سوڄھل فقیر تے سنٹرل فارورڈ امڄد نزیر دے سر تے جو متاں کوئی میچ کھڈا چاوے جبکہ کرایے دا کھلاڑی تےاین جی او ملازم ترئے دفعہ ییلو کارڈ وصول کرݨ دے بعد بلآخر ریڈ کارڈ گھندا  ٹیم دے منیجراں کولوں معافیاں منگدا جھکی جھوݨ سٹی گھر دو ڳیا۔ یار سوجھل فقیر ٻیا وی دنیا ءچ بہوں کجھ تھینندا پئے کتھائیں فٹبال دے عالمی مقابلے تھیندے پئین کتھائیں الکشن تھیندے پئین کتھائین آرٹ ادب کلچر دے شاندار فیسٹیولز تھیندے پئین ۔۔۔۔۔
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
حضرت خواجہ غلام فریدؒ صوفی صفت انسان ہَن۔ او انسانیت دے خیر خواہ ہَن۔ فرقہ بندی تے طبقاتی نظام کوں بالکل تسلیم نئیں کیتا۔ بلکہ پوری انسانیت کوں رواداری اتے پیار محبت دا درس ݙتے۔اُنھاں دے نزدیک اصل ہیرا محبت تے حُسن واخلاق ھے۔
فٹبال دا موسم موسم اے
لوک کتھائیں خوش ہن کتھائیں موجھے ہن ۔۔۔۔ دھپ چھاں ءچ دنیا ٹردی پئی ء۔۔۔ جانی اے اداس نسلان ہن ہر شئے مونجھا تے ݙکھاولا پہلو آپ ݙیکھدن تے تہاکوں وی ݙکھیندن۔۔۔ اپݨی نا آسودگی تے مونجھ دا انتقام نوجواناں کنین گھندن۔۔۔۔ اساکون افسوس اے ء جو تہاڈے سوین شاندار لوک انہاں دے ہتھوں اپݨا قیمتی وقت برباد کیتی ویندن۔۔۔۔ انہاں دی گول کیپنگ کݙݨ تک کوئی کریسی ۔۔۔۔۔ ہک لمبی لسٹ ء انہاں دے گول کیپراں دی جہڑھا اپݨا قیمتی وقت انہاں دی فضول بے مقصد تجریدی فلسفیانہ آفاقی تے آسمانی گفتگو سُݨ سُݨ تے مونجھے ماندے بے اُمیدے تھی تے نکھتن تے اج پئے ولسن۔۔۔۔ سیاست، علم تے اُمید بلآخر سبھے خوشی دے بیانے ہن۔۔۔۔ ہن بندا لوک سانجھ دا نظریاتی ظالبان بݨا ودا ہوٖے تاں ساکوں بحرحال ڈکھ تھیندے ۔۔۔۔۔۔۔ میکوں تان اینویں لگدے جو سوڄھل سئیں ڈیہنہ رات تساں سوائے فیس بک تے موسیٰ دا ہارون بݨے بیٹھے وے تے پیر مرشد ہوریں عارضی طور پردہ  فرما ڳئین ۔۔۔۔۔ یار نارمل تھیوو ۔۔۔ فیس بک تے لوک سانجھ دی گول کیپنک توں ٻیا وی ٻہوں شاندار کجھ ء کرݨ پڑھݨ تے سمجھݨ کیتے ۔۔۔ ناراض وی نہ تھیویں جانی میڈا کہیں نال کڄھ وی پرسنل کوئی نئیں ۔۔۔۔۔۔۔   یقیننا میکوں کاوڑ وی آئی ہوسی کیوں جو نہ میں کوئیں ملامتی صوفی ہاں نہ گوتم تے نہ فقیر۔۔۔ہک عام بندہ ہاں تے خاص ٹھیوݨ دا مزاڄ کوئی نئیں۔۔۔۔۔
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
سمجھ سُنجٖاݨی غیر نہ جٖاݨی
سبھ صورت ھے عین ظہور
رکھ تصدیق نہ تھی آوارہ
کعبہ ، قبلہ ، دَیر ، دَوارہ
مسجد مندر ہکڑو نور
خواجہ فریدؒ اپݨی دھرتی تے دھرتی جٖئے لوکیں دی پسماندگی ، غربت تے افلاس کنوں ایں طرح متاثر تھیندن جو اُنھاں دے سِوا ٻئی کوئی شئے تے توجہ نی ݙیندے۔ اپݨے لوکاں تے اپݨے وسیب نال محبت دا درس ݙیندن۔ ایہا وجہ ھے جو فریدؒ اپݨی شاعری اچ ساݙی معاشرت دی ہر چھوٹی توں چھوٹی روایت دا ذکر وݙے سوہݨے انداز نال کیتے۔ اُنھاں دی شاعری اچ روہی دے ٹوبھے دا ذکر وی مِلدے۔ روہی دے بیابان تے سُنجٖ بَر دے علاقے وچ ’’ٹوبھا‘‘ آبِ حیات وانگوں ھے۔ ایہ تاں اٹل حقیقت ھے جو حیاتی واسطے پاݨی مونڈھلی ضرورت ھے۔ جیڑھا وسیب دے ݙوجھے علاقیاں وانگ روہی اچ نی پاتا ویندا۔ خُشک سالی دی وجہ توں بارش وی ٻہوں کم تھیندی ھے۔ پر جݙݨ بارش تھیندی ھے تاں پاݨی ٹوبھیاں وچ جمع تھی ویندے جتھاں تمام ذی روح پاݨی پیندن۔ ایہ ڳالھ آکھݨ بے جا نہ ہوسی جو ٹوبھا معاشی، معاشرتی ، سماجی، ثقافتی، روحانی تے ذہنی سرگرمیاں دا محور ومرکز ھے۔ایہا وجہ ھے جو خواجہ سئیں ٹوبھے کوں اپݨیاں کافیاں وچ مرکزی مقام ݙتے تے سماج دی ضرورت کوں بیان کیتے۔
سٹ گھر ٻار تے بار وسیساں
کرڑی تے ونجٖ جھوکاں لیساں
خواجہ فریدؒ در حقیقت اپݨی شاعری وچ سماجی رواداری دا درس ݙیندیں ہوئیں انفرادیت دی بجائے اجتماعیت کوں زیادہ اہم سمجھدن ۔ او صرف اپݨی ذات تک محدود نی راہندے۔ بھل جو پورے وس وسیب تے سماج دی ڳالھ کریندن۔ اُنھاں اپݨے جذبات تے محسوسات اچ سارے معاشرے دی نمائندگی کیتی ھے۔ ہک سوہݨا تے کامیاب معاشرہ اوں ویلے بݨدے جیڑھلے لوکاں اچ خیر خواہی تے خیر سگالی دا درجہ اُتم ہوسی۔ اگر ہر بندہ اپݨی خوشی اچ کھِلدا رہ ونجٖے کہیں دی پرواہ نہ کرے تاں ول او ڈُٖکھ ویلے وی کلہا ہوسی۔ اونکوں پُچھ پریت کرݨ آلا کوئی نہ ہوسی۔ حیاتی رَل مِل تے راہݨ دا ناں ھے۔ سماج نال جُڑ تے راہݨ دا ناں ھے۔ ساݙا معاشرہ کݙاہیں وی ایں ڳالھ دی حوصلہ افزائی نہ کریسی جو اپݨی خوشی وچ کہیں کوں شامل نہ کرو۔ فریدؒ دی شاعری معاشرے دی ترجمان ھے۔ الغرض خواجہ فریدؒ دی شاعری نہ صرف سماجی رواداری دی امین ھے بھل جو انسانی اعلیٰ اقدار تے اخلاقیات دا مجموعہ ھے۔جیندے وچکار انسانی مساوات، اخوت ، بھائی چارہ، ڈُٖکھ سُکھ دی سانجھ تے ہک ہووݨ دا دَرس مِلدے۔
عاقل جوگی
خواجہ عاقلؔ جوگی تحصیل جامپورکوہ سلیمان دےتاریخی قلعےہڑند وچ 1270ھ وچ پیدا تھئے. آپ دا خاندان علم وفضل وچ ممتازمقام رکھدے.حضرت خواجہ عاقل جوگی دینی علوم وچ عبورحاصل کیتاتےول سلوک دیاں منزلاں طےکرݨ دی خاطرحضرت خواجہ غلام فریدؒ دا دربار ملیا. آپ دا شمارحضرت خواجہ فریدؒ دے مُہاندرےخلفاء وچ تھیندے. آپ نہایت عابد تےنیک انسان ہن. آپ دی شادی خراسان دے وزیراعظم دی دخترنیک اخترنال تھئی. حضرت خواجہ عاقلؔ جوگی دا وصال 21رمضان 1311ھ وچ تھیا. آپ قلعہ ہڑند وچ ہک عظیم الشان لائبریری اپݨی یادگارچھوڑی. جیکوں ہُݨ تئیں یا تاں سِوی کھا ڳئی اے یا وت ہزاراں کتاباں لوک چا گھن. خواجہ عاقل جوگی دا کلام ایں پورے دور دےشعراء وچ بالکل نشابر ݙسدے. تصوف تےمعرفت دےمضامین نال اےکلام بھریا ہویا ہے. آپ عشق حقیقی وچ سرمست ݙسدن. زبان و بیان تےخواجہ عاقل جوگی کوں وݙی مہارت حاصل ہے. اپݨےکلام وچ کہیں کہیں جا جوگی حضرت فریدؔدیاں کافیاں دا تتبع وی کریندن. آپ دا ہک مجموعہ کلام1323ھ ہندوستان دےمشہورشہر آگرہ توں چھپیا ملدے. آپ دےکلام تے فریدؔدا گھاٹا رنگ اے،
٭٭٭٭ کافی ٭٭٭٭
راہ ویندا مڑبھال نی کِھل ہَس کرکےڳال نی
سک سوہݨےدی تن من جالیا  سارا ماس ہݙیاں دا ڳالیا
نیتا برہوں پڄال نی
ڳل وچ درد دے دام پیوسے   سٹ کرعیش آرام تھیوسے
حال کنوں بےحال نی
ہُݨ کیوں چھپدیں آسےپاسے  اساں کݙاہیں تیݙڑے ہاسے
اوڑک پھیرسنبھال نی
یار مٹھل کوں کوئی سمجھائے  ہر دم تیݙے ماݨ سوائے
لڳڑیاں پیتاں پال نی
جوگیؔ یار رنجیٹے کارݨ  کھیڑے آتے ساکوں مارن
طعنہ ݙیون سیال نی.....
خلیفہ محمد بن عبدالرحمٰن اموی
تعارف
محمد بن عبدالرحمٰن یا محمد ثالث خلافت قرطبہ دا او اموی خلیفہ ہئی جس نے ١٠٢٤ء تا ١٠٢٥ء تک عبدالرحمٰن پنجم دے بعد خلافت کیتی.
دور خلافت
اینکوں قرطبہ دے لوگاں نے مشتعل تھی کے زہر ݙتا تے شہید کر ݙتا.
سیرت تے کردار
مناسب سیرت تے کردار رکھدا ہئی.
سرائیکی خطوط
اَڄ رَڄ درشن تَھئن، راڄنپور دا ماݨ، تاریخ ساز ہَستی، باکردار سیاست دان،سرائیکی مُحقق، دانشور، مہان شاعر سئیں عاشقؔ خان بُزدار نال علمی، ادبی، ثقافتی ڳالھ مُہاڑ تَھئی سردار مُنور خان بُزدار دےمُحابے، رَڄ سبق گھیدوسے، سُکھ چَین دےسائےتَلےٻیٹھےرہ ڳیوسے، جناب عاشق خان دی بےبہا مُحبت جو اُنہاں، ناچیز دی ارداس سُݨی تے، داد رسی کیتے. ایم. پی. اے اشرف خان رند، ، ایم پی اے، و مُشیرصحت حنیف خان پتافی، ایم پی اے، مُحترمہ شازیہ عابد صاحبہ، عام آدمی تحریک دی روح رواں مُحترمہ راشدہ فرحان بُھٹہ صاحبہ، کُوں غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازیخان ءچ تھیوݨ والی ناانصافی دےبارےآگاہ کیتابلکہ ایں اہم ایشو تے آواز اُٹھاوݨ سانگےآکھیا، جو غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان ءچ بی.ایس سرائیکی تےایم. اے سرائیکی دی منظوری دےباوجود داخلے نہ ملݨ،پراسپکٹس ءچ مطلوبہ سرائیکی شُعبہ شامل نا کرݨ تے وسیب دےطالب علماں، دے حقوق کُوں غصب کرݨ تےوان٘جھ اُتے اپݨی آواز اُٹھاوِن نا صرف بلکہ فی الفور داخلے ممکن ٻݨائےوَن٘ڄن، این٘دے نال ایم پی اے گزین عباسی وان٘گ اپݨے ڈویژن کیتے سرائیکی لیکچرار، سیکنڈری، ہائیرسیکنڈری اساتذہ دے بھرتی واسطے اپݨے اثر و رسوخ کُوں ورتاوِن تے وسیب دے دیرینہ مطالبےکوں پورا کر کےوسبےدے واسیں کنوں سُرخرو تھیون تے تعلیم یافتہ نینگریں سانگے روزگار دےمواقع بݨاون، ""وَسبےدا راجہ"" جیویں پیاسَتھ سارے دا سردار آ شالا وَسدی رَہی جھوک بُزدار آ تیݙےنال ہِے رُوح دا ڳانڈھا اینجھاپیار تے اینجھاسانگا اے سارے اکھرعاشقؔ تیڈے ناویں سُکھی صحت ھووی وسدا راہویں ڄاݨےبھانویں نا ڄاݨے نویؔد او ڄاݨے میڈی اےدُعا سَنگت داپیار ہَنڈھا نِت ہار پُھلاں دے پانویں جیوےوسیب، جیوےعاشق بُزدار آمین، ،
خدا اور محبت
خدا اور محبت ہک پاکستانی روحانی رامانوی ڈرامہ ہے جیندا پہلا سیزن 2011 اچ جیو انٹرٹینمٹ تے چلایا ڳیا
خواجہ درویش محمد تونسوی
خواجہ درویش محمد تونسوی خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دے پتر ہن آپ مادرزاد ولی ہن آپ چھوٹی عمر اچ دنیا توں ٹر گئے
ڃم
خواجہ درویش محمد تونسوی تونسے اچ 1881 کوں ڃمن
تعلیم و تربیت
خواجہ درویش محمد دی عمر جہلیں چار سال چار مہینے تھئی تے آپ کوں قرآن مجید پڑھݨ کیتے بھیجا ڳیا شروع اچ فارسی،فارسی تے فقہ و منطق دیاں کتاباں مولانا گل محمد دامانی المعروف میاں صاحب تے حافظ حسن کولوں پھڑین
بیعت
آپ نے سلسلہ عالیہ چشتیہ نظامیہ میں اپݨے والد دست حق تے بیعت کیتی خواجہ شاہ سلیمان تونسوی آپ کوں خلافت عطا کیتی
وفات
خواجہ درویش محمد تونسوی نے بدھ دے ڈینہہ چار اکتوبر سنہ 1815کوں اینہہ فانی دنیا توں ٹر گئین اس وقت آپ دی عمر 14 سال ہئی آپ کوں تونسہ شریف دے مغربی قبرستان وچ دفن کیتا گیا
خلیفہ ہشام دوم اموی
تعارف
هشام دوم (عربی: ھشام الموید بالله)؛ ٩٤٤ء – ۱۹ اپریل ۱۰۱۳ء)نے خلیفہ حکم دوم دے انتقال کرݨ دے بعد، امویان اندلس وچ سال ٣٤٤ھ تا ٣٩٩ھ تک خلافت کیتی.
دورِ خلافت تے کارنامے
thumb|ایندا جاری کردہ دینار
ایں نے باقی خلفاء دی طرح اپݨے ناں دا سکہ جاری کروایا.
سیرت تے کردار
عمدہ نظام و نسق چلاوݨ دی اہلیت رکھدا ہئی.
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
thumb| عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دا تعلق سرائیکی وسیب دے ضلع میانوالی دے علاقے عیسیٰ خیل دے نیازی خاندان نال ہے۔ انہاں کوں لالہ وی آکھا ویندے۔ ایہ فوک گلوکار دے طور تے زیادہ مشہور ہن۔ عطاء اللہ خان نے زیادہ تر سرائیکی زبان اچ پر ایندے علاوہ کجھ پنجابی تے اردو سمیت کئی زباناں وچ پنجاہ ہزار توں زائد گیت ڳائے ہن۔ thumb|Attaullah Khan Esakhailvi
ڄم
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دا ڄم 19 اگست 1951ء کوں احمد خان نیازی دے گھر تھیا۔ آپ دی جائے پیدائش محلہ بھمبراں، عیسیٰ خیل ضلع میانوالی ہے۔
سلسلہ نسب
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دا عیسیٰ خان نیازی تک تے اوں توں اڳاں نیازی خان تک سلسلہ نسب کجھ ایویں ہے۔