cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی صوبہ دا جغرافیہ اتے دریاویں دے پاݨی دی ونڈ
ہک طرانح نال تاں سرائیکی وسیب اتے پنجاب وچالے پاݨی دا مسئلہ وادی سندھ وچ برٹش کالونئیلزم دے پہلے دور وچ وی شروع تھی ڳیا ہئی۔ سنٹرل پنجاب وچ کینال کالونائزیشن دے نتیجے وچ سرائیکی وسیب اتے سندھ دیاں سیلابی نہراں تباہ تھیاں۔ ریاست بہاولپور ہک انتظامی یونٹ ہئی، ایں کیتے ایندے حقوق دی کُجھ ڳالھ تاں تھئی پر کالونئیل ݙڈھپ اڳوں کیندی چلدی ہئی۔ وت جئیں ویلھے سندھ طاس معاہدہ تھیا تاں ایندا خسارہ وی سرائیکی وسیب اتے سندھ صوبہ کوں بھرݨا پیا۔ پنجاب اقتدار اُتے قابض ہووݨ دی وجہ توں اپݨے ہیڈ ورکس دے وݙے دریاویں (چناب اتے جہلم) کوں ستلج دریا دے بدلے ہتھیکا کر گیدھا اتے جیڑھی کمی بیشی ہئی اونکوں دریائے سندھ کنوں پورا کیتس۔
اڄ جیڑھے ویلہے پاکستان وچ سرائیکی صوبہ دی ڳالھ چلدی پئی ہے تاں وت ہک واری پنجاب دی کالونئیل بیوروکریسی چالاکی نال دریاویں دے پاݨیاں دی ونڈ کوں اپݨے فائدے وچ کرݨ چاہندی ہے۔ جیویں جو ساکوں پتہ ہے جو انتظامی اتے جغرافیائی ونڈ وچ پاݨی دا کنٹرول اصل وچ ہیڈورکس دا کنٹرول ہوندے۔ ݙوجھے لفظیں وچ ونڈ دے دوران واٹر ہیڈ ورکس جیڑھے صوبے دا حصہ بݨسن، دریاواں دے پاݨی اُتے اوں صوبہ دا ہی کنٹرول ہوسی۔
جے اساں سرائیکی صوبہ دے جغرافیہ دی اڄوکی بحث کوں ݙیکھوں تاں پنجاب دی اسٹیبلشمنٹ ایں بحث کوں مُلتان (یا جنوبی پنجاب) اتے بہاولپور صوبہ دی بحث بݨا ڈتے۔ جݙاں جو مُلتان، ڈیرہ غازیخان (پختونخواہ وچ ڈیرہ اسماعیل خان) اتے بہاولپور دے علاقیں دا پاݨی کیتے سارا دارومدار دریائے سندھ اُتے ہے اتے ایندے اپ۔سٹریم ہیڈ ورکس میانوالی ضلع وچ آندن۔
میانوالی اتے سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع (بکھر، خوشاب وغیرہ) کوں اپݨے ہتھیکے کر کنیں پنجابی اسٹیبلشمنٹ اصل وچ سرائیکی وسیب دی شاہ رڳ اُتے اپݨی انگل رکھ ݙیسی۔ ایں حوالے نال گریٹر فلڈ کینال دا پنجاہ ارب کنیں ودھ دا منصوبہ پنجاب حکومت ہنگامی بنیادیں اُتے مکمل کریندی پئی تاں جو دریائے سندھ دے پاݨی کوں کنٹرول کرݨ دے نال نال سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع دی لکھاں ہیکٹر اراضی کوں لینڈ کالونائزیشن دے تحت اپݨے قبضے اچ کیتا ونڄے۔
افسوس دی ڳالھ تاں اے ہے جو گریٹر فلڈ کینال دے سرکاری منصوبہ وچ لکھیا ڳئے جو لینڈ کالونائیشن دا پروگرام کوں نہر دے مکمل تھیوݨ دے بعد عملی شکل ݙتی ویسی۔ ایں ڳالھ دا سِدھا مطلب اے ہے جو لینڈ کالونائزیشن دے منصوبے کوں خفیہ رکھیا ونڄے اَتے چُپ چُپاتے لکھاں ہیکٹر اراضی پنجابی آبادکاریں وچ ونڈ ݙتی ونڄے۔ ایں حوالے نال جناح بیراج کنیں نکلݨ آلی پُراݨی تھل کینال دی مثال ساݙے سامہݨے ہے جیندے تحت ساڈھے ست لکھ ایکڑ اراضی دی آبپاشی تھئی اتے اوندے وچوں پنج لکھ ایکڑ کنیں ودھ رقبہ پنجابی آبادکاریں کوں اَلاٹ کیتا ڳیا۔ اڄ فتح پور اتے چوک اعظم تھل دے ݙو وݙے شہر ہن جتھوں دی اکثریت آبادی پنجابی آبادکار ہن۔
ونڈ دی سیاست دا اے ہک مستند اصول ہے جو ݙکھاؤ کھٻی تے مارو سڄی۔ مُلتان اتے بہاولپور دے جھیڑے کوں ہوا ݙیوݨ دا پنجابی اسٹیبلشمنٹ دا مقصد اصل وچ سندھ ساگر دوآب (گریٹر تھل) دے مسئلے کوں ساݙی اَکھ اڳوں اوجھل کرݨ ہے۔ ونڈ دی سیاست دا ہک ٻیا اصول اے ہے جو اینویں ونڈو جو مائی نال ٻچڑا نہ ملے۔ جے اساں انڈیا وچ ننویں صوبیں دی اُساری کوں ݙیکھوں تاں ݙاݙھے قومیتیں یا فریقیں ایہو کم کیتے۔ جھاڑکھنڈ دی مثال ہووے یا وت چھتیس گڑھ دی ریاست دی، ایہو اصول ورتا ڳئے اتے پنجابی اسٹیبلشمنٹ وی پنجاب دی ونڈ وچ ایہو طریقہ ورتیندی پئی ہے۔
جے اساں اڄ دریائے سندھ دے پاݨی دے کنٹرول کوں سرائیکی صوبہ دے جغرافیہ وچ اہمیت نہ ݙتی اتے ملتان تے بہاولپور دی بحث وچ پئے ریہے تاں وت تاریخ دے بدلے کنوں کہیں صورت نہ بچسوں۔
چھیکڑ وچ میں ایڈورڈ سعید (مشہور فلسطینی دانشور) دی ہک مثال ݙیساں۔ او لکھدے جݙاں فلسطین دی انج ریاست کیتے فلسطینی اتے اسرائیلی اوسلو ایکارڈ (معاہدہ) کیتے مذاکرات کریندے پئے ہئین تاں فلسطینی جغرافیہ اتے نقشیں کنیں لاعلم ہن۔ جݙاں جو اسرائیلیں کولہوں علاقے دے چپے چپے دے نقشے ہئین جیندے نال او اندازہ کریندے پئے ہئین جو پاݨی دی ونڈ کیویں تھیسی، روٹس کیڑھے کیڑھے کݙوں ویسن اتے کیویں فلسطینی آبادیں کوں ونڈیا ونڄے جو او ہک محصور جغرافیہ دے پابند تھی ونڄن۔ نتیجہ اے نکھتا جو ننوے دے ݙھاکےوچ اوسلو ایکارڈ دے بعد فلسطینی وسائل اتے اپݨے تاریخی جغرافیہ کنوں محروم ہئین۔
سرائیکی سندھ دریا دے پاݨیاں اتے مٹی نال بݨے ہوئے لوک ہن اتے سندھ دریا دے کنٹرول کوں پنجابی اسٹیبلشمنٹ دے ہتھیں ݙے کنیں اپݨے وجود اتے بنیاد کولہوں کلہا محروم نہ تھیسوں بلکہ ہمیش کیتے اوندے سیاسی مُتھاج رہ ویسوں۔
سرائیکی ستلج دریا سندھ طاس معاہدہ دی صورت وچ پیلھے ڳال چُکن اتے سرائیکی انتظامی یونٹ دے ناں اُتے دریائے سندھ کوں وی ݙے بہسن۔ سرائیکی صوبہ دی بحث جوش گھٹ اتے ہوش ودھیک منگدی ہے۔
بزم‘ کیفی جام پوری
غمِ حیات دی نوحہ گری وی اپݨی جاہ ؂ غمِ حُسینؑ وی شرفِ نصیب تھیوے تاں
(حبیب اللہ طارقؔ ) بزم ‘ کیفی جام پوری دا اجلاس تے سالانہ محفل سلام و منقبت
بزم‘ کیفی جام پوری وسیب دی واحد نمائندہ ادبی تنظیم ہے جیندی باقاعدہ ممبر شپ ہے۔ ایں تنظیم دا پندرہ روزہ اجلاس باقاعدگی نال منعقد تھیندے ویلھے سِر شعراء کرام نال شاماں منایاں ویندین تے عید دے موقعے تے عید ملن مشاعرہ‘ ربیع الاول اِچ نعتیہ شعری نشست ‘ محرم الحرام اِچ محفل سلام و منقبت دے پرگرام داسالانہ بنیادیں تے اہتمام کیتا ویندے۔ بزم کیفی دا کتابیں دی اشاعت وچ وی بھرواں حصہ ہے۔آپڑیں روایت کوں برقرار رکھیندیں ہوئیں گزریل ݙینہاں بزم دا پندرہ روزہ اجلاس بزم دے صدر سئیں حبیب اللہ طارق دی زیر صدارت منعقد تھیا اجلاس دا باقاعدہ منڈھ تلاوت قران مجید نال ٻدھا ڳیا تلاوت دی سعادت بزم دے جنرل سیکرٹری محمد سلیم انسب حاصل کیتی تے نظامت دے فرائض سرانجام ݙتے۔موہراچ سابق اجلاس دی کارروائی پڑھ تے سݨائی جیندی حاضر ممبران توثیق کیتی۔اجلاس اِچ جام پور دی دھرتی نال تعلق رکھݨ آلی ادب نوازشخصیت لالہ حمید خان دی یاد اِچ تعزیتی ریفرنس منعقد کرݨ بارے صلاح مشورہ کیتا گیا ۔حاضرین تعزیتی پرگرام کرݨ دی بھر پور تائید کیتی تے آپڑیں تعاون دا یقین ݙیوایا۔ متفقہ فیصلہ تھیا ماہ اکتوبر اِچ ای ایہ پرگرام منعقد کیتا ویسی ۔چھیکڑ تیں محفل سلام و منقبت سجائی ڳئی بزم دے اردو /سرائیکی شعراء کرام بحضور امام عالی مقام آپݨیں عقیدت دے پھل نچھاور کیتے۔ کُجھ شعرا ء کرام دا نمونہ ذوقِ قارئین دی نذر:
سفر کے آگے بھی اک سفر ہے جو بولتا ہے
بلادِصحرا پہ نینوا کا وجود سر چڑھ کے بولتا ہے
(نذیر ثاقب)
آزادی دی اہمیت
اساں ازاد پیدا کیتے گیوں، اے ازادی ساکوں بہوں مہانگی پئے گئی ہے، میں تاں حیران آں غلامی آخر کیا ہوندی ہے ؟ ساڈی روح اچ مارشل لاء لایا گئے، اساں آپنڑی مرضی نال پھڑکنڑ لو وی ترس گیوں، تساں نوہے بول سگدے، صرف اوہو کجھ بول سگدو جیہرا معاشرے اچ رائج ہے، ساڈی اتنا اوقات وی کینی جتنا فرشتیں دی ہے، انھیں سوال کیتا مولا انھیں فسادیں کوں کت سانگے خلق کریندا پئیں ؟ اساں اے جرات وی نئیں کر سگدے نہ ساکوں ضرورت ہے۔
بزم‘ کیفی جام پوری
حسینؑ دے نال پیار یارو ؂
آزادی دی اہمیت
اساں خدا دے ناں دی خیرات منگدے ودے ہاسے، ساڈی بھوئیں، ساڈا مال، ساڈیاں کنڑکاں، ساڈیاں جاگیراں، ساڈے گاونڑ، ساڈی وساکھی، ساڈی جھمر، ساڈے دول واجے ساڈے کنوں افضل اتے برتر لوکاں کھس گھدیاں ہن، اساں ہنڑ ہنائیں کنوں خدا دا ناں گھن گھن تے آپنڑی ہر شئے منگدے ودے ہاسے، اساں خوش ہاسے جو ساڈی بھوئیں تیں ہزاراں سالاں توں موجود مندر اچ لاتھا کافراں دا بت پلیدگی دا مرکز ہے، لہذا ساڈی دھرتی تیں ایں مندر اچو سونے دے نال بنڑیا بت تروڑ کے چا ونجنڑ آلا ڈاکو ساڈا ہیرو ہے کیوں جو او شریعت دا پابند ہے، چھیکڑ اچ ساڈی دھرتی کوں ونڈ ڈتا گئے، ساڈی پناکی دی سنڑیج تھی گئے اے، ساکوں پناکی دے بدلے اچ مسلمان زمین ڈے ڈتی گئی اے تے ہزاراں سالاں توں ساڈے نال وسنڑ آلے ساڈے بھراویں کوں جیہری زمین ڈتی گئی اے او کہیں ہندو فاشسٹ بھگوان دے ناویں انتقال تھی گئی اے، خدا تاں اے ونڈ نا ہئی کیتی، لیکن تساں ایں ونڈ دے خلاف وی نوہے الا سگدے کیوں جو اساں او نام نہاد ترقی یافتہ مہذب حملہ آور کوں گورا گورا آکھ تے آپ توں خود افضل کیتا ہا، ولا اساں اچو جیہرا اوندی بولی بول سگدے اوکوں چنگا چوکھا سمجھیا ویندے، ساڈا خدا انگریز کوں حملہ آور سمجھدے اتے اساں اونکوں گورا سمجھدوں، تے اوں آلی کار بنڑنڑ واسطے محنتاں وی کریندوں، "پٹ انگریزی تھانڑے " جیویں سندھ دے خدا اے اونکوں حکم کیتا ہووے، اوں خدا دا سنیہا اساں تائیں پجا ڈتے، اوں ساکوں زمین ولا ڈتی، ہئی حرام ضرور کیتی، لیکن ولا ڈتی، اتے ساڈے اتیں سرمایہ دار، جاگیر دار اتے وڈیرے مسلط کر گیا، پننڑ آلیں کوں پہلے آکھ ڈتا ہس جو تساں ہک اسلامی لشکر بنڑاونڑے جیہرا تہاڈے بالیں دے ڈڈھ اچو کھاد کڈھ کے بندوخاں گھننسی، جیہرا تہاکوں پہرے دے ناں تیں کنگال کریسی، جاہ جاہ چیک پوسٹاں بنڑا تیں تہاڈی مقامیت کوں قتل کریسی، اج ساڈے کنوں بھوئیں ہے جیہری ساڈی نئیں، مال ہے جییرا ادھ موا ہے، پانڑی ہے جییرا زہریلا ہے، دول واجے کینی، جھمر کینی، جیکر کتھائیں بچی وی ودی ہے تاں پِھکی ہے، اساں کامیاب ہسے، انگریز شکست کھا گئے، ہاری من گئے،۔۔۔ اساں روس تروڑ ڈتا ہا، انڈیا وی تروڑ ڈیسوں۔ (مظہر حسین)
بزم‘ کیفی جام پوری
نبی ؐدی الفت ہے در حقیقت
ہے جیندے جیندے وی دل دے اندر
ایہا محبت عظیم تر ہے
(فیاض شاد بھٹی)
کیویں ناصر شان بیان کرے
جینداذاکر خود قدیر اے او شبیرؑ اے
(ناصر ڈینہ)
اس کی آنکھ لہو کے دیپ جلا دے گی
جو کربل کے غم کے اندر جھانکے گا
(شعیب زمان)
اساں
ݙاڈے بابے دی نیک نامی کیتے
سُنجٖاݨ اپݨی بچاوݨ دی خاطر
گھر جھیاں مدینہ چھوڑ ݙتے سے
بکھے ترسے
لاشاں وی چیندے ریہوں
ھل مِن ناصر دے نعرے
وی لیندے ریہوں
اڄ حجت تمام تھی ڳئی ہے
ہُݨ یقینا
ساݙے قبیلے وچوں
مختار ثقفی بݨ تے
اُبھرسی کوئی
(سلیم انسب)
معاویہ بن یزید
یزید دے انتقال دے بعد امیر معاویہ دے خاندان دی حکومت دا خاتمہ تھی ڳیا تے یزید دے پتر معاویہ بن یزید نے اے آکھ کے حکومت قبول کرݨ توں انکار کر ݙتا کہ ایں تخت وچوں حضرت حسین دے خون دی بو آندی اے۔ معاویہ بن یزید، اموی خلیفہ یزید دے جانشین ہن۔ یزید نے اپݨی زندگی وچ انہاں کوں جانشین مقرر کر ݙتا۔ چنانچہ 683ء وچ پیؤ دی وفات دے بعد تخت نشین تھیا۔ 21 سال دا ایہ نوجوان عادات و خصائل وچ اپݨے پیؤ دی ضد ہئی۔ عبادت و ریاضت ایندا معمول ہئی۔
قدیم سلطنت ملتان، ایندی تاریخ تے جغرافیہ
thumb|[[ملتان دا قدیم نقشہ]]
تاریخ اساکوں ݙسیندی ھ، کہ ملتان(کوٹ مولتان ، مولتان) ہک شہر ہی نی، بلکہ ہک تہذیب تے ہک سلطنت دا ناں وی ھ ۔ 372ہجری کتاب ’’حدود العالم بن المشرق الی المغرب‘’ وچ ملتان دی حدود دے بارے لکھیا ھ، کہ قنوج دے راجہ تے امیر ملتان دی سرحدیں جالندھر تک ہوندیاں ہن،’’ سیر المتاخرین‘‘ وچ اقلیم ملتان دی حدود ایں طرح بیان کیتی ڳئی ھ ، کہ ملتان اول، دوم تے سوم اقالیم کنوں زیادہ وݙا (فراخ) ہا، کیونکہ ٹھٹھہ ایں صوبے تے ودھیا( زیادہ) ہا، فیروز پور کنوں سیوستان تک چار سو ترہی(٤٣٠) کوس لمبا تے چتوڑ کنوں جیسلمیر تیئں ہک سو اٹھ (١٠٨)کوس چوڑا ہا، ݙوجھے پاسوں طول کیچ تے مکران تک چھ سو سٹھ (٦٦٠)کوس ہا، ا یندے پوواد ﴿مشرق﴾ رویہ سرکار سرہند تک ہا،اُبھی ( شمالی) دریائے شور اچ، تے لمی(جنوبی)صوبہ اجمیر تک ھ، تے پچادھ﴿مغرب﴾ اچ کیچ تےمکران ہا ۔ ابوالفضل نے اپنڑی مشہور عالم کتاب "آئین اکبری " اچ صوبے ملتان دی حدود اے بیان کیتی ہن ، صوبے ملتان دے نال ٹھٹھہ دے الحاق کنوں پہلے اے صوبہ فیروز پور کنوں سیوستان تک ۶۲۴کروہ ھا ، چوڑائی اچ " کھت پور" کنوں جیسلمیر تک۶۲۱ کروہ ھا، ٹھٹھہ دے الحاق دے بعد اے صوبہ "کیچ" تے "مکران" تک وسیع تھی گیا ، ایندا اے فاصلہ ۰۶۶ کروہ ھا ، پوواد (مشرق ) اچ ایندی سرحداں سرہند سرکار نال، ابھے پاسوں (شمالی) پشاور نال ، لمے پاسوں(جنوب )اجمیر دے صوبے نال، تے پچادھ الے پاسوں ( مغرب) کیچ مکران نال ملدیاں ہن۔ کیچ تے مکران پہلے صوبہ سندھ اچ شامل ہن، ملتان دے صوبے اچ تراے سرکاریں ﴿ملتان خاص، دیپال پور تے بھکر﴾ ہن، تے کل اٹھاسی پراگنے ﴿ضلعے ﴾ ہن۔ ملتان دی وسعت تے عظمت تے تاریخ اج وی ناز( رشک )کریندی ھ ، ملتان دی قدامت دے ہم پلہ دنیا اچ شاید ہی کوئی شہر ہووے ۔پاکستان اچ جیہڑے شہراں کوں مصنوعی طریقے نال ملتان کنوں کئی گنا وݙے شہر بنڑائے ڳن ، آج کنوں چند سو سال پہلے اے ملتان دی مضافاتی وستیاں ہن، ایں ڳال دی شہادت حضرت داتا گنج بخش(رح) نے اپنڑی کتاب ’’کشف المجوب‘‘ اچ ’’لاہور یکے از مضافاتِ ملتان‘‘ ݙے ݙتی ھ ۔
قلعہ ملتان دی قدامت دے بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ،  لیکن ہو سگدے،  کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے  ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے،  پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی،  ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان  ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ،  کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن۔
ضلع چنیوٹ
تاریخ
پہلے ضلع جھنگ وچ شامل ہائی۔
مشہور مقامات
بادشاہی مسجد چنیوٹ، عمر حیات دا محل، دریائے چناب دا پل اتے حضرت بوعلی قلندر دا مزار کافی مشہور مقامات ہن
بشریٰ رحمٰن
= بشرٰی رحمن =
اصل ناں
بشرٰی رشید
پیوداناں
حکیم عبدالرشید
جمن دی جاہ
بہاولپور
تعلیم
ایم اے (جرنلزم) بی ایڈ
ادب دے صنفاں
افسانہ ، ناول /شاعری
ان چھپی کتاب
رٹھے یار ڈاڈھے او کھے منیندے (ناولٹ)
پتہ
وطن دوست۔ ۸ سی احمد پارک نیوگارڈن ٹائون ۔ لاہور فون ۵۸۶۳۴۶۵،۵۸۶۳۴۸۲
مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ ([[User talk:MubasherKaleem|talk]]) (talk) 15:30, 29 September 2020 (UTC)
ابو علی منصور الآمر باحکام اللہ
ابو علی منصور الآمر باحکام اللہ دولت فاطمیہ دا ݙاہواں خلیفہ تے اسماعلیاں دا ویہواں امام (495ھ تا 524ھ) ہئی. مستعلی نے اپݨے پنج سالہ لڑکے ابو علی تے نص کیتا تے اونکوں اپݨا جانشین بݨایا۔ ایہ کمسن لڑکا ہئی. اس واسطے افضل کوں اس دا ولی بنایا تے مستعلی دی وفات دے روز ہی منصور ابو علی دے ناں نال بیعت گھن کے اونکوں الآمر اللہ دا لقب ݙے ݙتا گیا ۔
صلیبیاں دی کامیابیاں
صلیبیاں نے یافا تے قبضہ کر گھدا ہئی۔ 495ھ وچ سعد الدولہ کوں افضل ہک لشکر ݙے کے انہاں دے خلاف کارروائی کیتے بھیجا۔ صلیبیاں کوں شکست دا سامݨا کرنا پیا تے رملہ فاطمیاں دے قبضہ وچ آگیا۔ آپس دے اختلاف دی وجہ نال مصری فوج اگوں نہ ودھ سکی۔ اس دے بعد وی صلیبیاں دے خلاف کئی لشکراں کوں بھیجا گیا، لیکن مصری کوئی قابل ذکر کامیابی نہ حاصل کر سکے۔ بلکہ عکہ، جبیل، بنیاس تے صیدا چھک گھدا صرف عسقلان انہاں کول رہ گیا۔ 510ھ وچ انہاں نے مصر تے حملہ کر کے فرما دا کچھ علاقہ ساڑ ݙتا تے تینس دے قریب پہنچ گئے، لیکن صلیبی سپہ سالار دی علالت نے انہاں کوں واپس ونجݨ تے مجبور کر ݙتا۔ 518ھ وچ انہاں نے صور کوں قبضہ وچ گھن گھدا ۔
فرقہ بدیعیہ
اس دے بانی ݙو مصری دھوبی برکات تے حمید بن مکی ہن۔ انہاں نے اصلی اسماعیلی عقیدے ظاہر کر ݙتے۔ افضل کوں علم تھیا تاں اس دارلعلم کوں بند کروا ݙتا تے اس فرقہ دے لوگاں کوں سزاواں ݙتے۔ برکات تے حمید قیصر وچ چھپ گئے۔ افضل دے قتل دے بعد 725 ھ وچ درالحکمۃ کوں دوبارہ کھولا۔ حمید تے برکات دوبارہ ظاہر تھئے۔ وزیر مامون البطائحی نے انہاں کوں قتل کروا ݙتا۔
آمر دا قتل
مامون البطائحی دے بعد آمر نے کہیں کوں وزیر نہ بݨایا۔ صرف مشورے کیتے ݙو افسر جعفر بن عبد المنعم تے ابو یعقوب ابراہیم سامری مقرر تھئے۔ ایہ طریقہ ٻیا مضر ثابت تھیا تے جیہڑے الزمات وزیراں تے لگدے پئے ہن اوہ خود آمر تے لگݨ لگے تے خود آمر رعایا تے تشدد کرݨ لگا۔ نزار دے منݨ والے آمر دے سخت دشمن ہن۔ ایہ اس تاک وچ ہن کہ کہیں طرح آمر کوں قتل کر کے نزار دے سلسلے کوں مصر وچ قائم کرن۔ آمر ہک روز اپݨی معشوقہ دے نال سیر گاہ وچ ویندا پیا ہئی کہ چند نزاریاں نے جیہڑے ہک جگہ چھپے ہوئے ہن اس تے اچانک حملہ کر کے زخمی کر ݙتا۔ اونکوں قاہرہ گھنایا گیا. 524ھ وچ اوٻ شب اس دا انتقال تھی گیا ۔
تقسیم ہند
برطانوی قانون آزادی ہند 1947ء دے تحت 15 اگست 1947ء کوں پاکستان تے بھارت دے قیام کوں تقسیم ہند آکھا ویندا ہے جیں دے تحت ݙوہاں ممالک نے برطانیہ توں آزادی حاصل کیتی۔ ایں تقسیم دے نتیجے وچ مشرقی بنگال پاکستان تے مغربی بنگال بھارت وچ شامل تھیا تے پنجاب وی پاکستان دے موجودہ صوبہ پنجاب تے بھارت دے مشرقی پنجاب اچ تقسیم تھی ڳیا۔ ایں تقسیم دے بعد نوزائیدہ پاکستانی ریاست دا دار الحکومت کراچی قرار پایا جتھاں قائد اعظم محمد علی جناح نے پہلے گورنر جنرل دی حیثیت نال حلف چاتا۔ پاکستان اپݨا یوم آزادی 14 اگست جبکہ بھارت 15 اگست کوں منیندا ہے۔
تقسیم ہند دا بنیادی محرک مسلمانان ہند دی اوہ عظیم تحریک ہئی جیہڑی انہاں نے برصغیر وچ ہک الگ وطن قائم کرݨ کیتے شروع کیتی ہَئی۔ جیں دے کیتے انہاں نے مسلم لیگ دا پلیٹ فارم استعمال کیتا۔ قائد اعظم محمد علی جناح دی قیادت وچ مسلمانان ہند دا خواب 14 اگست 1947ء دی شب پورا تھیا جݙݨ 27 رمضان المبارک دی مبارک ساعتاں ہن۔
ابو علی فارمدیؒ
خواجہ ابو علی فارمدیؒ دا ناں فضل بن محمد ہے. آپؒ دی ولادت 407 ہجری تے وفات 477 ہجری وچ تھئی. اسم گرامی فضل بن محمد بن علی تے کنیت ابو علی تے فارمد دی طرف منسوب ہن جیہڑا طوس (موجودہ ایران) دے دیہات وچ ہک گاؤں ہے۔ علم دا حصول فقہ دے امام ابو حامد غزالیؒ توں تھیا تے ابو عبد اللہ بن باکو شیرازیؒ، ابو منصور تمیمیؒ، ابو عبد الرحمن نیلیؒ تے ابو عثمان صابونیؒ توں حدیث دا سماع کیتا۔ thumb|آپؒ دے مزار دا کتبہ
استاد دی خدمت
دوران طالب علمی ابو القاسم قشیریؒ دی خدمت وچ رہے آپؒ فرمیندن جیہڑا حال میݙے تے ظاہر تھیندا، انہاں کو عرض کریندا، فرمیندن علم سکھو،  لیکن ہر روز روشنائی ودھݨ لگی. ہک ݙینہ قلم کو ݙٹھا اوہ سفید تھی گیا استاد کوں عرض کیتی تاں فرمایا جیہڑلے علم نے تیݙے کولوں علیحدگی کر گھدی تاں توں وی الگ تھی ونج. ریاضت وچ مشغول تھی ونج، میں خانقاہ وچ استاد امام ابو القاسمؒ دی خدمت وچ مشغول تھی گیا. ہک ݙینہ استاد حمام گئے، میں پاݨی دے ڈول انہاں تے وہائے، جیہڑلے استاد ابو القاسمؒ نماز توں فارغ تھئے،  پچھا ایہ پاݨی کس وہایا ہئی،  میں سمجھا شاید ایہ بیوقوفی کیتی ہے،  خاموش رہا،  تریجھی مرتبہ عرض کیتا میں ہم تاں استاد نے فرمایا اے بو علی جو کجھ ابو القاسم نے ستر سال وچ پاتا توں ہک ہی ڈول وچ پا گھدے۔ بوعلی فارمدیؒ بڑے پر اثر خطیب تے شیریں گو واعظ ہن طائفہ نقشبندیہ دے ہک بزرگ فرمیندن کہ شیخ بو علی کو خطرات قلب تے واقفیت ݙتی گئی مگر اس دے اظہار دی اجازت نہ ہئی
وصال
شیخ بو علی فارمدیؒ دی تاریخ وصال حضرات القدس وچ 511ھ درج ہے جبکہ مشائخ نقشبندی مجددیہ وچ 477ھ لکھی ہے۔ ایران دے مشہور شہر طوس جینکوں اج کل مشہد آکھا ویندا ہے، وچ تھیا۔ آپؒ دا مزار طوس یعنی مشہد وچ زیارت گاہ خاص و عام ہے۔
معتزلہ
معتزلہ ہک عقلیت پسند فرقہ ہئی جیندا بانی ہک ایرانی نژاد، واصل بن عطا الغزال، شاگرد خواجہ حسن بصری ہئی۔ اوندے نزدیک قرآن مخلوق ہے۔ توحید عقلاًً معلوم تھی سڳدی ہے، گناہ کبیرہ دا مرتکب کافر ہے وغیرہ وغیرہ۔ مامون الرشید دے عہد اچ ایہ سرکاری مذہب بݨ ڳیا ہئی۔ امت مسلمہ وچ پنج وݙے فرقے تھئے ہن، انہاں وچوں ہک معتزلہ وی ہے۔ پنج فرقے سنی، خوارج، شیعہ، معتزلہ تے باطنیہ ہن۔ ݙوجھی صدی ہجری دے اوائل وچ ایہ فرقہ وجود وچ آیا تے ایندا سب توں پہلا پیروکار عمرو بن عبید ہئی جیہڑا حسن بصری دا شاگرد ہئی ۔ انہاں لوگاں کوں اہل السنۃ و الجماعۃ دے عقائد توں الڳ تھی ونڄݨ دی بنا تے معتزلہ آکھا ویندے۔ معتزلہ دے مذہب دی بنیاد عقل تے ہے کہ انہاں لوگاں نے عقل کوں نقل تے ترجیح ݙتی ہے، عقل دے خلاف قطعیات وچ تاویلات کریندن تے ظنیات دا انکار کر ݙیندن، اللہ تعالیٰ دے افعال کوں بندیاں دے افعال تے قیاس کریندن۔ بندیاں دے افعال دے اچھے تے برے ہوݨ دی بنیاد تے اللہ تعالیٰ دے افعال تے اچھے تے برے دا حکم لیندن۔ خلق تے کسب وچ کوئی فرق نی کریندے۔
پنج اصول
انہاں دے مذہب دے پنج اصول ہن:
معتزلہ دے ایہ تمام اصول تے انہاں دے مطابق انہاں اصولاں دی تشریحات عقل و قیاس تے مبنی ہن۔ انہاں دے خلاف واضح آیات و احادیث موجود ہن نصوص دی موجودگی وچ عقل و قیاس کوں مقدم کرݨا سراسر غلطی تے گمراہی ہے۔
تفرقہ بازی وچ شاعراں دا کردار
میں شاعر کوں منافق آکھنڑ وی چاہواں تاں نمی آکھ سگدا خیر ہر شاعر مذہب تے گفتگو توں پہلے آہدےشاعر دا کوئ مذہب نئ ہوندا او پیار تےامن دا داعی ہوندے اگرچہ "شاعر دا کوئ مذہب نئ ہوندا" آکھنڑاں چاہیدےیا کائنا اےحساس موضوع ہےت اج دا نئ. اج دا موضوع ہےکیا واقعی شعراء ایں قول ت عمل کرینن؟ تاں میڈی تحقیق مطابق 1% وی نئ کرینےبلکہ جیہڑے ملاء دا تلفظ نفرت توں وگاڑ کےملاں کر ڈتے نےاوں توں وی زیادہ فرقہ وارانہ انتشار پھیلاونڑ دےذمہ دار ہن. کجھ دوست اقبال رح دا حوالہ گھن آسن. حالانکہ مولویاں کوں تنقید دا نشانہ بنڑا کے مذہب بیزاری اقبال رح توں پہلےدا فعل ہے جہاں تک میڈےاگو تاریخ آئ ہےاقبال جتھاں مولوی کوں تنقید دا نشانہ بنڑاۓ ڈو وجوہات ہن.
1.کوئ سچا واقعہ ہا جیندےوچ عوام+ مولوی قصور وار ہن اوکوں شعر اچ ڈھالۓ مثلا مسجد تو بنا ڈالی پل بھر میں... اتھاں اجتماعی گال ہےصرف مولوی شامل نئ.
2.جتھاں مولوی کلہا تنقید دا نشانہ بنڑیۓ تاں یا تاں او ذمہ وار ہا یا اوندا موازنہ کیتا گۓمثلا ملاءکی آذاں اور ہے مجاہد... اس شعر اچ ملاء دی ہتک نئ مجاہد دی شان ڈسی گئ ہے.
ﻧﻮﺣﻪ ﮔﺮ ﺫﺍﮐﺮﯼ ﺷﺮ ہے ﮐﯿﺎ ﻣﻮﻟﻮﯼ کاظم حسین کاظم اتھاں تاں خالص مولوی آیا کھڑے. اےہک بی بحث ہےکہ ساڈےاکثر دوست جیہڑےملاء کوں پنڑدن اےآہدن جو ذاکر اہل تشیع دا تشخص خراب کرینے پئن اساں ملاء توں مراد ذاکر تےمولوی ڈوہیں گھندےہیں حالانکہ اےسچ نئ کیوں جو پوسٹ پڑھنڑ آلےہر دوست کوں چیلنج ہےصرف 20 اینجھےشعر گول ڈیوو جتھاں ذاکر کوں تنقید دا نشانہ بنڑایا گیا ہووے.بلکہ کاظم بھائ تاں ذاکر کوں فوزا"عظیما کر کھڑاۓ.
موضوع ت ولوں تاں شعراء فرقہ پرستی دی بھا اچ ہر دور اچ تیل سٹیۓ. مضمون لمبا تھی ویسی ناتاں ابو الفضل فیضی ت دین اکبری دی ایجاد، شاہان_بیجاپور ت شاہان_گولکنڈہ (ایران نواز شاہان) دےدور اچ فرقہ پرست شعراء دی طرفداری توں گھن تےاج تک ہک کتاب لکھی ونج سگدی ہےپر اساں صرف اج کل دےشعراء دا اشعار دا ہی مطالعہ کروں تاں حقیقت واضح تھئ ویسی جو اےطبقہ ملاء توں زیادہ ظالم ہےکیوں جو اشعار تقریر توں زیادہ ابلاغ رکھدن ت عوام اشعار دو زیادہ اٹریکٹ تھینی ہے. کجھ شعر ڈیکھو، ماضی کوں چھوڑو تساں اپنڑی فیسبک فرینڈ لسٹ ڈیکھو ہر شاعر انہائیں ڈو مرضیں (مولوی کوں فتنہ پرور آکھنڑ ت ول خود آپ اوہو جھیاں ہوونڑ) وچ مبتلا ہوسی.
اپنوں میں یوم_عید ہے غیروں میں یوم_غم.. یہ کیسا عین غین ہے عید غدیر کا نامعلوم
ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﮐﮩﻨﮯ ﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﻣﯿﮟ ﺑﮍﯼ ﻣﺸﮑﻞ ﻣﯿﮟ ﺗﮭﺎ.. ﺍﻭﺭ ﻣﺸﮑﻞ ﺑﮍﮪ ﮔﺊ ﮨﮯ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﮐﮩﻨﮯ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ
ﺭﻓﯿﻊ ﺭﺿﺎ
آپکی آل کےدکھ میں اے نبی یہ امت
حسن رضا
حسن رضا شاعر ہے۔
ڄم پل
کوٹ شادا شاہ پور نال تعلق ہے۔
ݙوہڑہ
میں منداں چن انکاری کائی نہی _ روہسے جائز ہوندِن سجناں تے
مجبور آں بہوں مجبور دی عرضی _ من ونج اللّہ پاک دے ناں تے
نہ رسیا کر ، نہ رسیا کر _ جاں رنج ہونائیں دکھیاں تے
تیرے حسن رسیمیں جَر نہ سگدا _ بہوں بھار آ ویندائے ہاں تے
حسن رضا
سوالی جوابی ݙوہڑے
سُرمے دا سوال
کسے بشر توں ہک دیہوں پُچھ لیا سُرمے _ کیہڑا خوف دماغ اچ راہندائی
شک پوندائے جلدی مُک ویساں _ اسے حول توں جگرا ڈھاندائی
تیری جھوک توں اج میں نئی ہلنڑاں _ سچ حسّن دسا جے بھاندائی
بندے دا سرمے نوں جواب
تین پلکاں ہیٹھ سجا تاں لئیں ہا _ کیہڑا سال مہینہ لگنڑاں
پر حسّن نوں پک اے ہک گل دا _ توئیں منٹ کھلو نہی سگنڑاں
جداں تاہنگ شدید تے ہُسڑاں توں _ دریا نیراں دا وگنڑاں
توئیں سانگا کر کے ہنجواں دا _ لُہڑ ونجنڑائیں جھٹ نہی تگنڑاں
ݙوہڑہ
ہتھیں ملکھ دے وچ میں بے کس دی _ اکا سِیس نِوا نہوں چھوڑی
ساری زندگی دی ہنجے لحظے وچ _ پوئیوں بوڑ وفا نہوں چھوڑی
دے حسن نوں جرم حقیر دے بدلے _ وڈی سخت سزا نہوں چھوڑی
دنیا حکایت تھیونڑا چاہندی (رفعت عباس)
ایہ ترسلا دی گالھ بھانویں ہووے یا نہ ہووے'اخلاق یا کوئی فلسفہ ڈُھکے یا نہ ڈُھکے ' شعری کہیں منطق دا سہارا ٹھاوے یا نہ ٹھاوے ' ایں دنیا دی ہر شے حکایت تھیونڑا چاہندی ہے
حکایت, حکایت گو تو پہلے اج جاگی ہے ' ہک بگلا دریا دو ویندا ہویا حکایت وچ لتھے ' جل پری دیر تانڑیں حکایت دیاں گلیاں وچ بَھوندی اندر خانے وگ گئی ' عاشق کوں پتہ لگیا محبوب اوندا حکایت وچ موجود ہے اندر اوہ لنگھ گیا ' حکایت وچ کرسیاں میزاں پلنگ نویں نویں پُجے ہِن ' ہک تریمت نے بوہے اُتے پُچھیا حکایت دے باورچی خانے مانی اوہ پکاونڑاں چاہندی ' اوہ اندر آئی برامدے وچوں لنگھی حکایت دے رہائشی ہک بڈھڑے تے عاشق تھی گئی ' حکایت گو دے جاگنڑ توں پہلے پہلے شاعر , کیمیا گر , فوٹو گرافر , اخبار والا حکایت وچ داخل تھئے ' اُنہاں ڈسیاں ہک دنیا حکایت وچ شامل تھیونڑ آندی پئی ہے
حکایت گو دی اکھ کُھلی حکایت وچ بہوں سارا شور ہئی ' حکایت وچ کمرہ در کمرہ شئیں دی رہائش ہئی ' حکاہت وچ باغ در باغ لوکیں دی سیر ہئی ' حکایت گو سوچیا " حکایت تو کون باہر رہ گیا یے ' شائت دنیا بنڑاونڑ والا "........ "دنیا بنڑاونڑ والا حکایت وچ موجود ہے "کہیں پاسوں آواز آئی.
دنیا دے ملک
دنیا وچ ١٩٥ ملک ہن، تے ٣٩ خود مختیار علاقے ہن۔ دنیا دے ١٩٥ وچوں ١٩٣ ملک تاں اقوام متحدہ وچ شامل ہن، پر فلسطین تے ہولی سی دے ملک اقوام متحدہ وچ شامل کائنی۔ ٣٩ خود مختیار علاقیاں وچوں تائیوان تے کوسوو  کوں وی وکھرے ملک منیا ویندے وت ١٩٧ ملک تے ٣٧ خود مختیار علاقے تھی ڳئے۔ ایں لحاظ نال کل ٢٣٤ بݨ ڳئے۔
ادبی وساخ
اج سرکار عزیز احسن سئیں دی ادارت وچ دیرہ غازیخان توں نکلنڑ والا پہلا ترائے ماہی رسالہ مدیراعلی سئیں دی محبت پسانویں وصول تھئے جیندے وچ جناب صوفی تاج گوپانگ سئیں جناب اقبال سوکڑی سئیں جناب بشیر غمخوار سئیں جناب Asghar Gurmaniسئیں جناب Sahir Rangpuriسئیں جناب Abid Bilalسئیں جناب سیف اللہ آصف سئیں جناب Qasim Sehaniسئیں جناب Hameed Ulfat Malghaniسئیں جناب عزیز احسن سئیں جناب Murtaza Zahidسئیں محترمہ سدرہ رشید ملک سئین سمیت ڈھیر سارے مہان اتے مہاندرے لکھاریں دیاں لکھتاں شامل ہن منظوم حصے وچ جناب Rifat Abbasسئیں صوفی Taj Muhammad Khan Gopangسئیں عامر ملک سئیں امجد امین سئیں Saair Jugnoسئیں جناب جہانگیر لغاری سئیں افکار علوی سئیں نوید چشتی سئیں جناب بشیر ارمان سئیں جناب منور عباس سئیں جناب اکبر مخمور مغل سئیں اتے جناب اسد شاعر رحیم اسد سئیں دی خوبصورت شاعری ایں ادبی رسالے دا سنگھار اے میڈے نزدیک بہوں اعلی اتے لاجواب علمی ادبی اتے پڑھنڑ لائق مجلہ ھے علم دوست احباب ایکوں پڑھ تے خوش تھیسن اتے ایندے باقاعدہ قاری بنڑسن ۔میں ایں رسالے دی اشاعت تے جناب عزیز احسن سئیں اتے انھاں دی معاون ٹیم کوں مبارکباد پیش کرینداں. جاوید آصف، ١٠ نومبر ١٦ء.
بشیر ارمان
بشیر ارمان سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
میݙے در دا ککھ لکھ ککھ اچ رکھ توڑے جھل وچ پئی ونج بجھ گھنسی
اوکوں دنیــــا دے ݙکھ گنڑ سنڑوائیں میݙا درد بھلائی ونج بجھ گھنسی
کوئی وال جھبــــــــارو پپلی دا ارمان لــــُـــــکائی ونج بجھ گھنسی
ھے کیرھی مہلک مرض میــــکوں میـــــݙا چولا چئی ونج بجھ گھنسی
بشیر ارمان
غزل
متاں قسمت سنور پووے حسن دا میر ݙیہدے ہیں
بھلا کے تئیں رلیندی ھے ولا تقدیر ݙیہدے ہیں
تیݙی میندی دا مل ماہی اساں تاں پھر نسے سگدے
رتی رت دی متاں ہووے جگر کوں چیر ݙیہدے ہیں
زخم ہک بے دے کن وچ کرکدن وت سرخرو تھیووں
ولا دل تے ہجر تیڈے کوں کھنڈ تے کھیر ݙیہدے ہیں
چمن چلمن چنبیلیاں کیا چٹیاں ڈدھ چاندڑیاں راتیں
فضا مہکی صبا دیوچ تیڈی تصویر ݙیہدے ہیں
بہار آوے یا ھووے عید دا میلہ نماشاں تئیں
اکھیں توں واہندے ھوے ارمان رت دے نیر ݙیہدے ہیں
ونکی:سرائیکی شاعر
فرحان شامی، پورھیت رمضان آرائیں
یار رویسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
دور کریسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
اوکھا بندہ اے۔۔کیا تھی پیا ول۔
جھیڑا لیسی۔کوئی ڈر کائینی۔
نہ ونج گالہا۔۔اے پیا وینداں۔
دھکڑے ڈیسی۔۔کوئی ڈر کائینی
گال نہ کریں۔۔کیوں کیا تھیسی۔
ادبی وساخ (رسالہ)
اج سرکار عزیز احسن سئیں دی ادارت وچ دیرہ غازیخان توں نکلنڑ والا پہلا ترائے ماہی رسالہ مدیراعلی سئیں دی محبت پسانویں وصول تھئے جیندے وچ جناب صوفی تاج گوپانگ سئیں جناب اقبال سوکڑی سئیں جناب بشیر غمخوار سئیں جناب Asghar Gurmaniسئیں جناب Sahir Rangpuriسئیں جناب Abid Bilalسئیں جناب سیف اللہ آصف سئیں جناب Qasim Sehaniسئیں جناب Hameed Ulfat Malghaniسئیں جناب عزیز احسن سئیں جناب Murtaza Zahidسئیں محترمہ سدرہ رشید ملک سئین سمیت ڈھیر سارے مہان اتے مہاندرے لکھاریں دیاں لکھتاں شامل ہن منظوم حصے وچ جناب Rifat Abbasسئیں صوفی Taj Muhammad Khan Gopangسئیں عامر ملک سئیں امجد امین سئیں Saair Jugnoسئیں جناب جہانگیر لغاری سئیں افکار علوی سئیں نوید چشتی سئیں جناب بشیر ارمان سئیں جناب منور عباس سئیں جناب اکبر مخمور مغل سئیں اتے جناب اسد شاعر رحیم اسد سئیں دی خوبصورت شاعری ایں ادبی رسالے دا سنگھار اے میڈے نزدیک بہوں اعلی اتے لاجواب علمی ادبی اتے پڑھنڑ لائق مجلہ ھے علم دوست احباب ایکوں پڑھ تے خوش تھیسن اتے ایندے باقاعدہ قاری بنڑسن ۔میں ایں رسالے دی اشاعت تے جناب عزیز احسن سئیں اتے انھاں دی معاون ٹیم کوں مبارکباد پیش کرینداں. (جاوید آصف)
فرحان شامی، پورھیت رمضان آرائیں
پاگل تھی گئیں۔۔جینویں سمجھیں۔
پتھر مریسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
رسیا بیٹھے۔۔میں منویساں۔
وت رس ویسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
کینویں منیسیں۔۔میڈا کم اے۔
کائینا منیسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
پگ ہتھ کیوں اے۔۔پیریں رکھساں۔
اچھل بھکیسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
کوئی فائدہ نئیں۔۔تیکوں کیا ول۔
لوک کھلیسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
غیر دا تھی گئے۔۔میڈے ہوندییں۔
تیکوں سڑیسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
شامی بس کر۔۔میڈی مرضی۔
جی چھڑویسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
(محمد فرحان شامی)
[: جیندیاں کرناں میڈے ھاں تے کاتیاں لگن
اینجهے سجھ کوں چودھارو چواتیاں لگن
آدھیاں ھن ڈیکھیں سانول نکھڑ ویسیا
ھنڑ تاں سینگیاں میکوں کال واتیاں لگن
سارے سر تیڈی آواز دے منتظر
ساریاں پائلیں تیڈے پیر پاتیاں لگن
اوں تاں آکھیا ها شہ رگ توں نیڑے ھاں میں
اوکوں گولنڑ تے ساڈیاں حیاتیاں لگن
شالا تیکوں وی میڈے جگارے ملن
شالا تیڈیاں وی چهت نال چهاتیاں لگن
آسمان اونویں ڈورا تے گنگا وی ھ
کائناتیں وی چچریاں تے باتیاں لگن
اقبال سوکڑی سئیں [: ایتلی سٙستا کر گئی غریبی ایکوں ہُنڑ تاں مزدور وِکدن بازاریں دے وِچ
ایندی پُوری کڈاہیں کوئی خواہش نہیں تھئی روز ڈِیوے بٙلیندے مزاریں دے وچ
رزق وٙنڈنڑ دے اٙپنڑے فرشتے وٹا نہیں تے مردن بشر انتظاریں دے وچ
قربان کلاچی [: ا ے خدا تئیں میکوں ہے غریبی ڈتی، تیڈی مخلوق رستے تے لوڑہے ڈتے، میکوں آج ہوش آئے میں ہے غلطی کیتی، یار جیکوں سڈیم اوں وچھوڑے ڈتے، بھال رکھدا نہیں کوئ انجام تے، گلے ہر کوئ کریندا ھے بدنام دے، میں طلب کیتی امداد یاریں کولوں، یار منہ پھیر گئے ڈکھ دوڑے ڈتے، اپنی قسمت دے دانے کوں کھا نہ سگیم، چار ککھ آلھڑیں دے ہنڈا نہ سگیم، برق باراں ملی ڈات افلاک توں، بھوئیں بھنوالی ڈتی ڈکھ مروڑے ڈتے، کلھی جاہ تے جو کہیں ویلے کھل آندی ہے، ہنج دروکڑی مار کے مل آندی ہے، یا پرانی بیماریاں گھر کر گئیں، یا طبیبیں دوا میکوں تھوڑے ڈتے... ساہ دے نال تاں کہیں دا سانگا رہیا ہوسی
کیندے کیتے جیونڑ جیندے پئے ہوسوں کہیں دے نال تاں جیونڑ جیندا پیا ہوسی
رب سائیں دے نال اساڈا جھیڑا کیا جھیڑا تاں وت جھیڑے نال تھیا ہوسی
جیہرا بت کوں بت نال سجدے ڈیندا ہا او کئی بت پرست یا وت کئی بیا ہوسی
کیہری جاہ ہے کیندی کون کتھاں وسدے ساڈی تاں لکھ سال وی ایہیا جاہ ہوسی: ساہ دی تندڑی خفا تاں کائینی تھئی۔ اکھڑ گئی اے ہوا تاں کائینی تھئی۔
عشق اوکھا سفر ہا منڈھ لا دا۔ دھاڑ نکلی صدا تاں کائینی تھئی۔
تنڑدا پتھر مزاج ڈو کیوں ہئیں۔ مجنوں والی سزا تاں کائینی تھئی۔
سسی دی تانگھ کیوں پنل چھوڑے۔ مرگئی ہے فنا تاں کائینی تھئی۔
ہیر کوں رانجھا کیوں ودا رووے۔ بڈ گئی ہے جدا تاں کائینی تھئی۔
عشق بچپن دے وچ تھیا ساکوں۔ غلطی ہک تھئی ولا تاں کائینی تھئی۔
بے وفائی دا جرم کیوں لگسی۔ ابتداء انتہا تاں کائینی تھئی۔
شامی روح بت سمیت کیوں سڑسی۔ عشق تھئے کوئی خطا تاں کائینی تھئی۔
(محمد فرحان شامی) میڈے کیتے وادھو  رگ  دا  بندہ  گولو
مونڈھےہن پئےمونڈھےتلےدھڑ وی کھڑے ایویں کرو   تساں   میڈا   چہرہ  گولو
اللہ آلا آہدا بیٹھے اللہ ملسی اللہ گولو اپنڑے اندر اللہ گولو
میڈا بچڑا وی پردیسوں ولا کوہنی تساں میڈیاں اکھیں کیتے چولا گولو
اوہے ساریاں گالھیں جو ہنڑ یاد آندین تاں رج پیاری لگدی ہے ہر بد تمیزی
میڈا اونکوں آکھنڑ جو شمی نکمی اوندا ول _چڑھانونڑ عزیزی گزیزی
اساں صرف ہک رات رل کے ملیوسے نہ ول مل سگیوسے نہ او رات دھمی
اونویں اوندی کؤ ہے عزیزی گزیزی اونویں اپنڑیں اندر ہے شمی نکمی
زمانے گذر گۓ ہکے پل دی 'پل تیں گذر گئین کیا کیا زمانے وی 'بھل گۓ
پتہ نئیں کتھاں ہے او شمی نکمی عزیزی وی 'رل گۓ گزیزی وی 'رل گۓ
¤ درشن وطن دی یاد لا سینے ودے گھٹ گھٹ کے جیندے ہیں اساں سکھ چھوڑ سب اپڑیں ودے اپڑیں کوں سکھ ڈیندوں بھانویں ڈکھ ہے بھانویں بکھ ہے ودے دردیں کوں پیندے ہیں مونجھیں توں مونجھے ماندے ہیں پاڑیا لاتھے ساڈا سینہ ہتھیں اپڑیں زخم کرتے ودے ہتھ نال سیندے ہیں اتھوں جھنڑکاں اتھوں جھنڑکاں جیندے نال الاوں جھنڑکاں کلہیں رو رو ہنجھوں اپڑیاں بیٹھے بس آپ پیندے ہیں جیندی خاطر کموندیں عمر انجم وی ڈھل گئ اے ہونائیں دے نظریں وچ کیا ہیں تے انجم کون تھیندے ہیں
میں وصبے دی کھیں بی بی توں  ڈیندی وار  کڈھا  میکوں آکھیں ھا
تیڈے راہ  تیں  دیداں  گھول وتا  رکھ  چھوڑاں  ھا  میکوں آکھیں ھا
تیڈے پیریں  ساہ  دی  جھانجھر  پاء  تیکوں  ٹوارں  ھا میکوں  آکھیں  ھا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ٹُردے ٹردے میڈا کھٹڑا ویہڑے دی ہک چُنڈ ءچ کچی بُوہے مُتوں کوٹھی دے وچ پکے پکے دیرے لئی پئے سینگھے ڈسو انت اخیر ایویں ہوندی میڈے چن بچڑاں آنگوں تھاں اے نکھڑے ٹوکری کولوں ہک چنگیر تے ڈِنگی مُنگری چُبا گلاس تے بُٹی ٹُھوٹھی (پیالی) میڈے تُرٹے کھٹڑے ہیٹھوں مکھیاں دے بُھنڑکار کوں  سُنڑدے راتیں ڈیہاں پئے راہندے ہن میڈے آنگوں چھہہ راہندے ہن میڈے اُدھڑے  بُڈھڑے کپڑے پیٹی وچ نساہ تھیندے  ہن تھیگڑیاں آلے رسے تہوں تاں سِر میڈے تھوں ٹنگے راہندے میڈے ہتھ اُساریاں کندھاں ساریاں کندھاں میڈی کھنگھ کھنگھار نہ سہون میڈی ٹیک دا بار نہ  سہون پیراں دے کھسکار کوں سُنڑ کے سوٹی دے کھڑکار کوں سُنڑ کے میڈے اپنڑیں گھر دا بوہا پتہ نئیں کیوں بند تھی ویندئے شاید ہوا دا  جھولا ہوندئے یا کہیں بال دا رولا  ہوندئے
(زائر بلوچ) [ 🌱🌿🍁🍀🌹 ہک سمندر ہے تار خابیں دا کئیں _ڈٹھے آر پار خابیں دا
چاندنڑی ہے یا نور دی جھالر کیا کرے کوئ سنگار خابیں دا
اسم تے جسم دے اندھارے وچ ہک طلسم اے 'چدھار خابیں دا
انڑ چتی اکھ نہ شالا 'کھل پووے کون سہہ سگدے وار خابیں دا
[: نکےنکے جھیڑے ہن اونویں تاں نکھیڑےہن تیݙے سنگ سانولا ساݙے کیا دے جھیڑے ہن
سک دے بزار ءن مونجھ دے وپار ءن اساں گھاٹے نفعے سارے اللہ اتے چھیڑے ہن
(اخلاق مزاری ) [: تیتھوں سب کجھ لٹایا ونج سنگدئے جسم روح توں وتایا ونج سنگدئے
پیر اوندے ڈٹھم خیال آیائے اوکوں ہاں ت ٹرایا ونج سنگدئے
ساڈا مسلہ او حل کرے نہ کرے اوکوں مسئلہ ڈسایا ونج سنگدئے
ہنڑ محبت تاں میتھوں نئیں تھیندی ہاں تماشہ بنڑائیا ونج سنگدئے
میں تیکوں دل تاں ناں ڈکھا سنگدا تیکوں شیشہ ڈکھایا ونج سنگدئے
ہجر تیڈے دی پہلی چس کونیں پر گزارا چلایا ونج سنگدئے
ہنج کوں پپلی اتے ناں چا سنگدا سر ت اسمان چایا ونج سنگدئے
آپ ونجا یا ناں ونجاں اوندو ہا اوندو میڈا سایا ونج سنگدئے
اکھ دے وچ معرفت اگر ہووے زخم روح دا ڈکھایا ونج سنگدئے
پھل دے مونڈھے توں قطرہ شبنم دا ہنج دی تڈ ت ڈھایایا ونج سنگدئے
اللہ سوہنڑا توں کربلا آیائیں کیا تیکوں انج سڈایا ونج سنگدئے
ہاں ڈکھایا ہوی مگر وت وی تیکوں ہاں نال لایا ونج سنگدئے
قرب دی شال نئیں تاں فرقت دا کالا بوچھنڑ ہنڈایا ونج سنگدئے
تیڈو کاظم میں آپ آ وینداں نئیں تاں تیکوں سڈایا ونج سنگدئے [1 ڈیکھ ونج چاندنی تیڈی وستی دیوچ کون آیا ودے کیا کریندا ودے تیڈی گلیاں دے ککھیں کوں چُم چُم کراہیں کئی پچھانواں پچھانویں گولیندا ودے
ہک پچھانواں ہا سِمدا ستارہ جیہاں تیڈی دیوار در دے پچھانویں تلے ہک پچھانواں ہا بکدھا انگارا جیہاں اپنی ہُس دے حشر دے پچھانویں تلے ہک پچھانواں ہا کنبدا کنارہ جیہاں اپنے اندر دے ڈر دے پچھانویں تلے ہک پچھانواں ہا اندھا اندھارا جیہاں اپنی ہر شئے دے شر دے پچھانویں تلے
ہر پچھانواں اِتھاں ہک پچھانواں تھیا بھُل کے وی کُھل ونجے کُئی گلانواں تاں نئیں کئی دفعہ خیال اَئے میں جو رُلدا وداں میں وی تیڈی گلی تاں پچھانواں تاں نئیں
کُئی عجب جادونگری ہے تیڈی گلی وقت وی جینویں گھِر گئے تیڈی یاد وچ شاخ پلکیں دی سِمدی تے ترمدی رہی تیڈے نیناں نِسر گئے تیڈی یاد وچ کئی ہزاریں قطاریں دی ہئی ہک لڑی کئی زمانے گزر گئے تیڈی یاد وچ صرف ہک رات وچ کئی دفعہ بعد وچ تیڈا در وی وسر گئے تیڈی یاد وچ
تیڈے لب یاد اَئے کئی طلب جاگ پئی پھُلیں وانگوں اساں ہَولے پھُل تھی گئے تیڈی چُپ یاد اَئی اساں وسمیے گئے اساں موئے گئے ساڈے قُل تھی گئے
کئی دفعہ تیڈی مانوس مہکارتیں اینویں محسوس تھئے جینویں مل پئی ہونویں کئی دفعہ اپنے خوابیں تیں کھل آگئی کئی دفعہ جینویں توں نال کھل پئی ہونویں
کئی دفعہ اپنا احساس کاسہ لگے تیڈی خُشبو وی خیرات وانگے لگی ہوندان ہوند دی ایں پلک پینگھ تیں اپنی سک ساکوں سکرات وانگے لگی ساکوں وِسدی وی نئیں ساکوں ڈِسدی وی نئیں تیڈی ہک ہک ادا جھات وانگے لگی تیڈی گلیاں دیوچ آخری رات وی ساکوں معراج دی رات وانگے لگی
سک دے سانگے لگی تانگھ کانگے لگی ونگ وانگے لگی رات دھمدی رہی تیڈی چوکھٹ دے سجدیں توں ساڈی جبیں ولدی ڈھلدی تے بلدی وسَمدی رہی
کوئی عجب جھات ہے الوداعی جھات وی تیڈے وانگے ہئی وسدی گلی چاندنی پھُلیں وانگوں تیڈے سر توں پیریں تونڑیں چاندنی چاندنی سانولی چاندنی تیڈے لب دی مُساگی کلی چاندنی لب طلب چاندنی بے کلی چاندنی سک سہاگن دی چُنی ہئی چندریں چُنی گانگ چُنی دے سر توں ڈھلی چاندنی
ساڈے ساہیں کوں سغراند سانون لگی ول وچھوڑے دی واچھڑ وسانون لگی تیڈے تل دی لگی اپنے دل دی لگی ہک نویں سجھ دی دُھونی دُکھانون لگی
اپنے جگ نال جینویں سدا چاندنی تیڈے سانگے کسانگے وی وسدے رہن تیڈی چُنی تیڈا چندر وسدا رہے زلف دے ول ولانگے وی وسدے رہن تیڈے ویڑھے تیڈی سک سہانگ رہے تیڈی کندھیاں دے کانگے وی وسدے رہن تیڈی وستی دیاں دھمیاں سلامت رہن من مسیتیں دے بانگے وی وسدے رہن
چندر چوکھٹ تیں سُتّی جبیں الوداع میڈے خوابیں دی خُلدِ بریں الوداع کون پُچھے بھلا پل پچھانویں کنوں کون ہئی کیکوں اہدا کھڑیں الوداع
عزیز شاہد [: کجھ ڈینہہ پہلے اپنڑیاں غرضاں واسطےمیں جو۔ اپڑیں گھر دے باہر والے آخری ونڑ کوں کپنڑ سانگے۔ ہتھ اچ آر کہاڑا پکڑیے۔ مونجھ عجیب ان میکوں جکڑیے۔ دل اہدا ہا ہنڑ مر پوواں۔ یا وت روواں۔ لیکن دل تے پتھر رکھ کے۔ میں جو ونڑ کوں کپنڑ لگاں۔ اندری اندر اینویں لگیے۔ جینویں اپنڑیں پتر دی گچی کپدا ہوواں۔ جینویں اپنڑیں خواب کوں بھوئیں تے سٹدا ہوواں۔ ہک ہک آرا ہک کلہاڑا۔ اینویں لگا جینویں اپنڑیں پیریں تے خود ماری وینداں۔ اپنڑیں آپ کوں گاری وینداں۔ آخر جیلے ونڑ سٹ تے میں۔ کندھ دی چھاں تے باہونڑ لگاں۔ اپنڑاں من سستانونڑ لگاں۔ اینویں لگے جینویں کندھ دی۔ چھاں اے میکوں اہدی پئی اے۔ جینویں شالا۔ ونڑ تاں اپڑیں چھاں دے رلے بہوں کجھ ڈیندن۔ میں کیا ڈیساں۔ ونڑ تاں چھتری وانگ سہارا دھپ توں ہوندن۔ اے تاں اپنڑاں آپ جلا کے چھاں تے آنونڑیں لوکیں سانگے چھاں وی ڈیندن وا وی ڈیندن۔ لوریاں ڈے کے نندر سمیندن۔ میں کیا کرساں میڈی ہکڑی چھاں وی چھوٹی۔ میڈے اندر وا وی کائینی۔ ساہ وی کائینی۔ میں تاں لوری ڈیندی کائینی۔ میں تاں نندر سمیندی کائینی۔ میں تاں خود دھرتی دا جزء آں۔ جینویں دھرتی ساڑ سٹیندی۔ میں وی اونویں تپ ودھویندی۔ میڈی چھاں دا فائدہ کائینی۔ وے انسان آ کملا بھولا ونڑ تاں ماواں ورگے ہوندن۔ جتلا وی مجبوری ہووے ماں کوں مارنڑ ٹھیک نئی ہوندا۔ نا تے سنڑ گھن شامی سائیں آ۔ دھپ تے اپنڑاں آپ سڑیسو۔ آپ کوں قہر دے ہتھیں ڈیسو۔ آخر وقت ہک اینجھا اوسی۔ ونڑ تے چھانہیں یاد کریسو۔ ونڑ تے چھانہیں یاد کریسو۔
(محمد فرحان شامی) اساڈا جا جا تے یار ساڈے جو حال کیتئے ....کمال کیتئے
اساڈے وہم و گمان وچ وی نہ ہا جو اینویں جُدائی پوسی اے کم رقیباں وڈی مہارت دے نال کیتئے، کمال کیتئے
کوئی وی کئیندےپچھوں اتھاں نئیں اجاڑڈیندابھری جوانی کہیں دی خاطر اساں اے کم بہرحال کیتئے ،کمال کیتئے
کتھئیں پرائے فساد کیتے....... کتھائیں ذاتی مفاد کیتے کتھاں کتھاں ساکوں دوستاں استعمال کیتئے کمال کیتئے
نکھڑ گیاں وی تاں پہلےوانگوں بمار پُرسی تےآنونڑاں نئیں ظہیر تئیں وی تاں گھر کوں آ ہسپتال کیتئے کمال کیتئے
محمدظہیراحمدمہاروی جیوݨی
دریا رک گیا ہے دول رک گیا ہے چھیڑو ول آئے ہن دھویں اٹھدے پے ہن بانگ ملدی پئ ہے شام تھی گئ ہے
ڈِتو گاندا ویندا ہے بھولو نچدا ویندا ہے طوطے اڈدے ویندے ہن بال کِھلدے کھڑے ہن جیوݨ ہووݨ والی فِلم چلدی پئ ہے
مونجھ ودھ گئ ہے ڈر ودھ گئے ہن روح بھردی پئ ہے چݨگ بکھدی پئ ہے تیلی بلدی پئ ہے سگریٹ دکھدی پئ ھے
شام تھی گئ ہے فلم چلدی پئ ہے سگریٹ دکھدی پئ ہے
مخمور قلندری
تیڈے پار ونجنڑ دے بعد سجن جیویں خلقت تاۓ تیکوں حال ڈیساں
کیویں ھُس گیا ھے ھاں کئ واری کیوں ھوش اچ آۓ تیکوں حال ڈیساں
تیڈے بعد قیامت ھئ اشتر میکوں جئیں جھنڑکاۓ تیکوں حال ڈیساں...
اُنکوں تَہاؤں مَکران لُکائے چا۔
مِیڈی بے جُرمی میڈا جُرم بَنڑی۔
اُوندا جُرم جَہان لُکائے چا۔
تَہاؤں ہر آرمان لُکائے چا۔
ساڈا"اُشتر"سَچ وی سَچ نئی تِھیا۔
اُوندا کُوڑ قُرآن لُکائے چا...!!!
ہک منٹ دے وچ برباد کیتی میڈے گزریے سال ہن آلھنڑیں وچ"
تیڈے کیتے مٹھ ھئی ککھیں دی میڈے عیب اعمال ھن آلھنڑیں وچ"
تیڈے کیتے "اشتر"کاں ھن پئے میڈے قیمتی لال ھن آلھنڑیں وچ۔۔۔!!!
سائیں عبدالرشید اشتر او پھوت بدھے اساں چھج بدھڑن
اوندی عزت وقارچودھار ہووۓ اوندی شان ودھےاساں چھج بدھڑن
سرائیکی تحریک تے ادیب
سرائیکی خطے دے شاعریں ۔ادیبیں ۔صحافیں۔ دانشوریں سیاسی کارکنیں کوں 9 لکھ مبارخاں 20 دسمبر دا سارا ڈینھ قومی اسمبلی وچ سرائیکی مسئلہ ہی زیر بحث رہ گئے اساڈے ایں مسئلے کوں اہمیت نہ ڈیونڑ والے ڈیکھ گھنن جو محترم میر حسان الحیدری ۔ مفکر سرائیکستان بابا راز جتوئی ۔ریاض ہاشمی ۔تاج محمد خان لنگاہ ۔استاد گاڈی ۔ سیٹھ عبیدالرحمان ۔ حمیداصغر شاھین ۔سرفراز نون ۔آصف خان ۔غلام فرید کوریجہ ۔منان رفیق چوھدری ۔ نذیر لغاری ۔ ملک غفور ۔ملک ظہور ۔ملک اجمل مسن ۔ عاشق خان بزدار ۔ظہور دھریجہ ۔سید انیس شاہ جیلانی ۔اکبرملکانی ۔اسلم رسولپوری ۔ ۔خواجہ عبیدالرحما ن ۔راشدعزیز بھٹہ ۔عمرعلی خان ۔علامہ رحمت اللہ طارق ۔ ۔ملتان دے سارے مہاندرے مظہر عارف, زمان جعفری, رضو شاہ, منصور کریم, اکرم میرانی, شمیم عارف قریشی ۔ دیرہ ادماعیل خان دے سعید اختر مزار خان لشاری، ملک علی آصف سیال، ایڈوکیٹ ہارون اعوان، ملک خضر حیات ݙیال، طفیل علیزئی، شاہد عطا کھیارا، سیف اللہ بیقرار، اکرم ݙیوالہ، معوز ارائیں، سلیم شہزاد سابقہ دور اچ شائستہ خان بلوچ، حزب اللہ خان بلوچ، بلنداقبال بلوچ، یونس تھہیم ایڈوکیٹ، عرفان لغاری، عرفان ھوت، امیر زادہ ھوت. محمد یونس ھوت، ظہور دمانی شہید، ملک اسلم کھوکھر شہید، ندیم موہن شہید ۔ فاضل پور ۔خانپور چوٹی بالا ۔چ3وٹی زیریں ۔بہاولپور ۔جام پور تو نسہ ۔دیرہ اسماعیل خان دے سارے مہربان ۔ ہر سرائیکی دی کوشش ۔ وسیب دے سارے شاعریں ۔ادیبیں۔صحافیں ۔دانشوریں ۔سیاسی کارکنیں تے سوشل میڈیا تے کاز دے نال محبت کرنڑ والے ایکٹیویسٹیں دی محنت ۔ محبت ۔ جدوجہد کوں اللہ رنگ لاتے ۔ اے ٹھیک اے جو منزل حالی ڈھیر ڈھیر ڈھیر پرے ہے ۔ پر فی الحال اے وی گھٹ نی جو قومی اسمبلی وچ ہر جماعت کہیں نہ کہیں شکل وچ ایندی حمایت ضرور کیتی اے ۔ الحمد للہ سرائیکی قوم ثابت کیتے جو او ہک مہذب ۔پُرامن ۔تے سولائزڈ قوم ہے وقت ثابت کیتے جو محنت بیکار نی ویندی ہوندی تے استقامت منزل اسان کر ڈیندی اے ۔اے وقت ہے مزید محنت تے مزید استقامت دا ۔ اساں ہر حال وچ آپڑیں تشخص تے نقشے دے مسئلے تے ڈٹیے رہوں ۔جمیے رہوں ایں مسئلے کوں چاتی رہوں ۔کوئی ہیرا پھیری قبول نہ کروں ۔ جدوجہد دیاں ساریاں۔شکلاں اختیار تے استعمال کروں اساں وطن وچ باعزت بھائیوالی دے طلبگار ھیسے
فرحان شامی، پورھیت رمضان آرائیں
اوندے بخت اقبال دی حد کینی اساں درد لدھے اساں چھج بدھڑن
سرائیکی تحریک تے ادیب
پاروں ڈِسدی جھوک رانجھن دی کیوں رھساں اُروار اجھو مارُو مِلیو دل نہ ماندی تھی
ابو عمر البغدادی
حامد داود محمد خلیل الزاوی (1959ء-2010ء) جیہڑا ابو عمر البغدادی، ابو عبد اللہ راشد البغدادی، ابو حمزہ البغدادی تے ابو عمر القریشی البغدادی دے ناواں نال معروف ہے، 21 رمضان 2006ء توں 2010ء تک ریاست اسلامی عراق دا سربراہ ہئی، نیز اینکوں ابو مصعب الزرقاوی دے بعد اینکوں مجاہدین شوریٰ کونسل دا امیر بݨایا گیا، اس کونسل دے پرچم تلے آٹھ تنظیماں بر سر پیکار ہن جیہڑے عراق وچ امریکی افواج دی موجودگی دی مخالفت کریندی ہن۔
فرحان شامی، پورھیت رمضان آرائیں
کل بعد مدت آئی نیندر "اشتر" اساں خاب لدھے اساں چھج بدھڑن...!!!
ابو عمر البغدادی
زندگی
بیان کیتا جاتا ہے کہ ابو عمر البغدادی نے صدام حسین دے دور وچ عراقی فوج وچ ہک افسر دے طور تے کم کیتا ہے۔
فرحان شامی، پورھیت رمضان آرائیں
سائیں عبدالرشید اشتر
ابو عمر البغدادی
شناخت تے حراست دی غلط خبر
عراقی وزارت داخلہ نے دعوی کیتا کہ انہاں 9 مارچ 2007ء کوں ابو عمر البغدادی کوں حراست وچ گھن گھدا ہئی، لیکن بعد وچ آکھا گیا کہ اوہ شخص ابو عمر نہ ہئی۔ 3 مئی 2007ء کو عراقی وزارت داخلہ نے اعلان کیا کہ شمالی بغداد میں ابو عمر کو امریکی و عراقی افواج نے مار دیا ہے۔ لیکن بعد ازاں جولائی 2007ء میں امریکی افواج نے رپورٹ کیا کہ ابو عمر البغدادی کا کبھی وجود ہی نہیں رہا۔ نیز مذکورہ زیر حراست شخص جینکوں خالد المشہدانی دے طور تے شناخت کیتا گیا، نے آکھا کہ ابو عمر البغدادی دراصل ہک افسانوی کردار ہئی جینکوں خصوصی مقاصد دے تحت تخلیق کیتا گیا ہئی۔
سرائیکی تحریک تے ادیب
(مجاہد جتوئی)
دودائی
دیرہ غازی خان وچ ہک دریگھے ویلھے تائیں میراݨی قوم دا راج ریہے۔ ہک عام خیال (یا مغالطہ) اے ہے جو میراݨی بلوچ ہئین تے انہیں دا راج اصل وچ دیرہ غازی خان وچ بلوچیں دا راج ہئین۔ چارلس فرانسس میسی دی 1890 وچ لکھی کتاب ہک ٻئی کہاݨی ݙسیندی ہے۔ اوندے موجب بلوچیں دے پندرہویں صدی وچ آوݨ کنیں پیلھوں دیرہ غازی خان وچ " ناہریں" تے " ستھا سومریں" دا راج ہئی۔ بلوچیں دی ایں علاقے وچ ہجرت نال "ستھا سومریں" تے "بلوچیں" دیاں آپت وچ ملاپ تھیا تے اوں کنیں "دودائی" قوم پیدا تھئی۔ دودائی دا پیو "ستھا سومرہ" تے اماں "بلوچ" ہئی۔ ایں "دودائی" قوم دیاں اڳوں ونڄ کنیں ݙو وݙیاں شاخاں " میراݨی" تے "گورچاݨی" ہئین۔
تل وطنی
تل وطنی عابد عمیق دی نظماں دی کتاب ہے، جیکوں رُت لیکھا، لہور نے چھاپیا ہے۔ اٰن کتاب دے ١١٧ صفحے ہن۔ ایہ کتاب ٢٠٠٠ء وچ چھپی ہے۔ عابدعمیق دیاں تل وطنی دیاں سرائیکی نظماں اندرون ملتان دی ڈکشن وچ وسیبی ڄاݨ وندی، اندھارے وچوں سوجھلے وچ آوݨ، اتے آپݨے آپ الاوݨ تے پُچھ ݙس کرݨ دا ہک ٻہوں مُل وندر ورتاوا لڳدن۔ اُوندیاں ڈگیر نظماں دی وُݨت وچ افرمیشن یا سوالیہ نشان یا پُچھ ݙس دے نال نال تنقید کیتی ڳئی ہے۔ نظماں دے ٹائٹل تے اُوندیاں نظماں آپ وی مختصرنویسی دی مثال ہن۔ انہاں نظماں وچ  جڳ اُتے جیوݨ دے کنسپٹ ویلیو سسٹم دے بارے ڳالھ کریندے۔ عابد دیاں نظماں سوال کنوں شروع تھیندیاں ہن۔ جیڑھیاں آپݨے آپ کنوں سوال کریندیاں ہن۔ کتھاہیں او انہاں سوالاں دا جواب وی ݙیندے مثال کیتے "تل وطنی" دی نظم ݙیکھو:۔
؏ کیا کُجھ ساݙا تل وطنی ہے
ایہ نروار تاں اوکھا ہے
اچھا سوچو
جیویں دریا تل وطنی ہن ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ادریسی
الادریسی (1100-1166) پیدائش: 1099ء - وفات: 1154ء، ہک اندلسی عرب نقشہ نویس، جغرافیہ دان تے سیاح ہئی۔ اوہ مرابطین دے دور وچ سیوطہ وچ پیدا تھیا۔ سیوطہ اندلس دا حصہ ہئی۔ اوں نے سسلی دے بادشاہ راجر دویم دے دربار وچ وقت گزارا۔
سائنسی خدمات
عرب جغرافیہ دان جیں نے یورپ، ایشیائے کوچک تے بحیرہ روم دے جزائر دی سیاحت کیتی۔ تے آخر شاہ سسلی راجر دوم دے دربار نال وابستہ تھی گیا جتھاں اوں نے چاندی دی پلیٹ تے زمین دا نقشہ کندہ کیتا تے ہک گلوب بݨایا۔ اوں نے ہک کتاب ’’کتاب البصر‘‘ لکھی جس وچ اپݨے سفر تے جغرافیائی تصورات کوں پیش کیتا۔ ایہ کم اوں نے راجر دی خدمت وچ پیش کیتا۔ ایہ اوں دور دا اہم جغرافیائی کم ہے۔ ادریسی نے زمین کوں آب و ہوا دے اعتبار نال ست منطقیاں وچ تقسیم کیتا۔
ادریسی نے 1154ء وچ دنیا دا نقشہ بݨایا۔ آوݨ والی صدیاں وچ اوں دا بݨایا ہویا دنیا دا نقشہ یورپ وچ استعمال تھیندا رہا۔ ایہ ڳال قابل ذکر ہے کہ کولمبس نے اوں دے بݨائے ہوئے نقشیاں کوں استعمال کیتا۔
عربوں کے بنائے ہوئے نقشوں میں مکہ ہمیشہ شمال کے رخ ہوتا تھا۔ اس لیے ادریسی کا بنایا ہوا یہ نقشہ آپکو الٹا لگے گا۔
آزربائجان
آزربائجان پہلے روس وچ شامل ہائی، ایندا دارالحکومت باکو ہے۔آذربائیجان (Azerbaijan) جس کوں سرکاری طور تے جمہوریہ آذربائیجان آکھا ویندا ہے، یوریشیا دے جنوبی قفقاز دا سب توں وݙا تے سب توں زیادہ آبادی رکھݨ والا ملک ہے۔ مشرقی یورپ تے مغربی ایشیا دے درمیان واقع اس ملک دے مشرق وچ بحیرہ قزوین، شمال وچ روس، مغرب وچ آرمینیا تے ترکی، شمال مغرب وچ جارجیا تے جنوب وچ ایران واقع ہن۔
تاریخ
آذربائیجان دے جنوب مغرب وچ واقع نگورنو کاراباخ تے ست مزید اضلاع نگورنو کاراباغ دی 1994ء دی جنگ دے بعد توں آرمینیا دے قبضے وچ ہن۔ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی چار قرارداداں نے آرمینیا کوں آکھا ہے کہ او آذربائیجان دی سرحد توں اپݨیاں فوجاں ہٹا گھنے۔ ملکی رقبے وچ تریہہ مربع کلومیٹر دے لگ بھگ دے چند جزائر وی ہن جیہڑے بحیرہ قزوین وچ واقع ہن.
آذربائیجان ہک سیکولر جمہوریہ ہے۔ اے ملک آزاد ریاستاں دی دولت مشترکہ، GUAM تے کیمیائی ہتھیاراں تے پابندی دی تنظیم دا بانی رکن ہے۔ ملک دا مستقل نمائندہ یورپی یونین وچ موجود ہے، اینکوں یورپی کمیشن دے خصوصی ایلچی ہووݨ تے اقوام متحدہ دا رکن ہووݨ، OSCE، یورپی کونسل تے NATO دے قیام امن دے پروگرام یعنی PfP پروگرام وچ وی نمائندگی حاصل ہے.