cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گریس
یونان یا جمہوریہ ہیلینیہ جنوب مشرقی یورپ وچ جزیرہ نما بلقان دے نشیب وچ واقع ملک ہے۔ اس دے سرحداں شمال وچ البانیا،مقدونیہ تے بلغاریہ تے مشرق وچ ترکی نال ملدیاں ہن- مغرب وچ بحیرہ ایونی تے جنوب وچ بحیرہ ایجین واقع ہے- یونان کوں فنون لطیفہ دی ماں وی آکھا گیا ہے۔ اتھاں سنگ مرمر افراط نال ملدا ہئی لہذا فن تعمیر وچ غیر معمولی ترقی کیتی۔ جمہوریت دا تصور سب توں پہلے یونان وچ قائم تھیا تے اتھوں ایہ طرز حکومت دنیا دے ݙوجھے ملکاں تک پہنچی۔ یونان وچ ہر نوجوان کوں اٹھارہ سال دی عمر وچ ایتھنز دی دیوی دے حضور وچ وفاداری دا حلف چاوݨا پونداا ہئی۔
ماجد صدیقی
کل کیہ ہوسی
منیاں۔ب سکھیاں وِچ رل بہساں
اوہ ہسیاں تے میں ہس پیساں
پر کد تیکن انج ہو سکسی؟
سکھیاں ہسیاں۔ سکھیاں نسیاں
تے پِچھے پَھے ہساں میں
پینگاں ص تے چڑھ کے ہتھاں نُوں
رسے دے حوالے وی کرساں
تے جھوٹا لیندیاں دنداں وِچ
چیڑے دیاں چُوکاں وی پھڑساں
ہائے کیہ کرساں؟
پینگاں دے تیز جھلارے تُوں
سدھراں دے نظر اشارے وں
مینوں چیڑا پھڑنا بھُل ویسی
چیڑے دا کلاوا ہٹیا تے
ایس زخمے دا منہ پھٹیا تے
شہرت چ نک دی تریلی توں
ایہہ پوڈر سُرخی گُھل ویسی
تے بھیت دِلے دا کھل ویسی
ہائے کیوں میں جھلی ہوئی اں
کس کارن ایہہ گل گھِن بیٹھی تے
بھل گی کٹوی بھانی نُوں
کیہہ ہویا سُگھڑ سیانی نُوں
چھڈاں ایہہ جھلیاں گلاں ہن
چُلھے ویہڑے ول چلاں ہُن
سرائیکی تحریک دا المیہ
سرائیکی تحریک دا المیہ
لکھت: ارشد لاشاری
سرائیکی صوبہ تحریک خیر نال ادھ صدی دا پندھ کر چکی ھے اپݨی اݨڳݨت قربانیاں تے محنت نال پنج کروڑ تو ودھ لوکیں کو ھک انج قوم دا درجہ ݙیوݨ ءچ سو فیصد کامیاب رھئی ھے،
1 تحریک دے مقاصد ءچ ناکامی دی وݙی وجہ اے ھے جو تحریک ءچ قومی آبادی دا پنجاہ فیصد خواتین دا کردار تقریباً محدود ھے، وݙے تو وݙا قوم پرست اڳواݨ وی اپݨے گھر دی تریمتیں کو سرائیکی تحریک ءچ شامل تھیوݨ دی حوصلا شکنی کریندے، جیکر کئی دھی بھیݨ ہمت کر تے تحریک دا حصہ بݨ ای ویندی ھے تاں اساݙا مردانہ مزاج مطابق اوندا کردار ھک نمایش. تک محدود کر ݙتا ویندے،
3 سرائیکی تحریک دا بدترین المیہ اے ھے جو تحریک ءچ کارکن گھٹ تے اڳواݨ زیادہ ھن، وسیب دے ھر علاقے ءچ ھر چنگا قوم پرست اپݨے چار پنج بندے رلا تے کئی نا کئی سرائیکی پارٹی بݨائی ودے،
4 سرائیکی تحریک دا ھک جھنڈا تے ھک ایجنڈا ناں ھووݨ وی اساݙی وݙی بدقسمتی ھے، چلو جیکر کوئی بندا اپݨی انج پارٹی بݨا وی گھندے تا کم از کم سرائیکی دا جھندا تا ھک رکھے،
5 اساݙی تحریک دے موجودہ زیادہ تر اڳواݨ پیراشوٹ نال تحریک ءچ لتھے یا لاتھے ڳن، جنھاں دا مقصد تحریک کو انگیج کرݨ دے علاوہ نوجوانیں کو بدظن کرݨ وی ھے،
ابوالحسن کبیر ٹھٹوی سندھی
شیخ ابو الحسن محمد بن عبد الہادی ٹھٹوی سندھی مدنی المعروف شیخ سندھی (وفات: بدھ 12 شوال 1138ھ/ 12 جون 1726ء) سندھ دے مشہور تاریخی شہر ٹھٹہ نال تعلق رکھݨ والے ستارہویں صدی دے عالمی شہرت یافتہ محدث تے فقیہ ہن۔ فقہ حنفی نال نسبت خاص دے سبب عرب دنیا وچ امام السِندی الحنفی دے ناں نال پہچاݨے ویندن ۔
سرائیکی تحریک دا المیہ
اڳلی قسط دا انتظار کرݨ دی درخواست
ابوالحسن کبیر ٹھٹوی سندھی
ناں تے کنیت
شیخ ابو الحسن دا ناں محمد بن عبد الہادی ہے۔ کنیت ابو الحسن تے لقب نور الدین ہے۔ والد دا ناں عبد الہادی ہئی۔
ابتدائی حالات، تحصیلِ علم، درسِ حدیث
شیخ ابوالحسن محمد بن عبد الہادی سندھ دے شہر ٹھٹہ وچ پیدا تھئے، البتہ سال ولادت معلوم نی تھی سڳا۔ ابتدائی زندگی ٹھٹہ تے سندھ دے شہراں وچ گزری۔ ۔ عمر دے وسطی زمانہ وچ سفر حجاز دے واسطے روانہ تھئے تے قلیل عرصہ ایران دے شہر شوشتر وش مقیم رہے۔ بعد ازاں مدینہ منورہ پہنچے تے باقی تمام عمر مدینہ منورہ وچ بسر کیتی۔ اتھاں محدث علامہ ابراہیم کردی کورانی، شیخ محمد بن عبد الرسول برزنجی مدنی تے شیخ عبد اللہ بن سالم تے دیگر علماء توں علم حاصل کیتا تے سند گھدی۔ شیخ ابو الحسن نے باقی عمر اتھائیں علمِ حدیث دی خدمت تے درس و تدریس وچ بسر کیتی۔ مدینہ منورہ دے علما و فضلا انہاں دی شاگردی کوں اپݨے کیتے باعث عزت و شرف سمجھدے ہن۔ مشرق و مغرب دے ہزارہا علماء و فضلا نے انہاں توں حدیث دی سنداں حاصل کیتیاں۔
تصانیف
شیخ ابو الحسن نے درس و تدریس دے علاوہ احادیث دی کتاباں تے وی عمدہ حواشی تحریر کیتے، جنہاں وچ چھی کتب دے حواشی مصر وچ وی شائع تھی چکے ہن۔ تحریر کردہ تصانیف تے حواشی دی تفصیل ایویں ہے
وفات
شیخ ابو الحسن نے طویل العمری وچ بروز بدھ 12 شوال 1138ھ/ 12 جون 1726ء کوں مدینہ منورہ وچ انتقال کیتا۔ نماز جنازہ مسجد نبویؐ وچ ادا کیتی گئی تے تدفین جنت البقیع وچ کیتی گئی۔ نماز جنازہ وچ خلقت دا اژدھام ݙٹھا گیا حتیٰ کہ خواتین نے وی شرکت کیتی۔
حوالے
ونکی: شخصیات
"سرائیکی" دا ناں کائیں اتے کیویں سِترے
(اے مضمون سئیں احسن واگھا دی سرائیکی تحریک دی تاریخ اُتے ریسرچ دا ہک حصہ ہے۔ ایں مضمون وچ ݙتے حوالہ جات کوں اوں ریسرچ دی تفصیلی رپورٹ وچ ݙٹھیا ونڄ سڳدے) کئی وجوہات کنیں برٹش کالونئیلزم دوران اڄوکے سرائیکی وسیب وچ اجتماعی سُنڄاݨ دی تحریک دی لوڑھ یا حالات پیدا نہ تھئے۔ ایں صورتحال دی ہک جھلکی لسانی ہکڑپ (linguistic uniformity) دے تصور دے نہ ہووݨ وچ نِظردی ہے۔ ہکی ٻولی کیتے انجو انج علاقیں وچ کئی ناں ورتے ویندے ہئین۔ سرائیکی دے ہکے ناں دا تمام علاقیں دے لوکیں دی پاسوں قبول کرݨ کہیں معجزے کنیں گھٹ نَہی۔  سرائیکی دے ناں دی قبولیت وکھری سُنڄاݨ دی تحریک کیتے میدان تیار کیتا اتے ایندے نال سرائیکی خطہ دے سرحدیں دی وی حد بندی تھئی۔ سرائیکی دی اصطلاح پنجاب دے مقابلے وچ  پورے علاقے وچ مقبول عام تھئی۔
اعلانِ ملتان
اوں اُلٹا دعویٰ کیتا جو سرائیکی ٻولی دی آزاد حیثیت اتے انج خطہ دا سوال اوں رائٹرز گلڈ دی 1960 دے ݙہاکے وچ تھیوݨ آلی ہک میٹنگ وچ چاتا۔ اوندے مطابق ایں ٻولی دے انجو انج ناویں دی وجہ توں اونکوں ݙوجھے لکھاریں اڳوں اپݨی ڳالھ کرݨ وچ پریشانی تھیندی ہئی۔ ایں مسئلے دے حل کیتے اوں کم کرݨ شروع کیتا اتے سرائیکی دے ناں کوں ملتان اتے بہاولپور دے حلقیں کنیں 1966 وچ ہک سپیشل میٹنگ سݙ کنیں منظور کروایا۔ اوندے بیان موجب مہر عبدالحق وی اوں میٹنگ وچ شریک ہئی۔ سرائیکی دا اے ناں وت ہَولیں ہَولیں لکھت وچ آوݨ لڳ پیا اتے ایندی مشہوری تھی ڳئی۔
کُجھ عرصہ تائیں ایں طرانح دا جھیڑا بہاولپور دی پاسوں وی لایا ڳیا۔ سرائیکی دا ناں گھڑن یا مقبول کرݨ کیتے بہاولپور دی پاسوں کریڈٹ گھنݨ کیتے صدیق طاہر (طاہر1990: صفحہ نمبر 39-45) اتے سیٹھ عبیدرالرحمٰن وی ہک ٻئے نال اوں روزنامہ دے سپیشل ایڈیشن وچ اختلاف کریندے ݙسدن۔ صدیق طاہر مطابق اے 1964 وچ بݨن آلی سرائیکی ادبی مجلس ہئی جئیں ایں ناں کوں گھڑیا اتے مقبول کیتا۔ جݙاں جو سیٹھ عبید الرحمٰن آہدن جو اُنہیں دے حلقے اے ناں گھڑیا پر آمرانہ حکومت دے ݙر دی وجہ توں ایں ڳالھ کوں ریکارڈ تے نہ گھن آئے۔ میگزین "اختر" دے ہک اداریہ وچ اے۔ کے۔ بلوچ دی پاسوں ریاض انور دے دعویٰ دا بالواسظہ تصدیق تھیندی ہے۔ میڈی آپݨی پرکھ پرچول نال کُجھ اینجھے شواہد مِلدن جیڑھے ایں حوالے نال میر حسان الحیدری دے کردار دی تصدیق کریندن (ݙیکھو شیکل 1977، صفحہ 391)۔ جیویں جوہک انٹرویو وچ غضنفر مہدی آہدن ڄو " اے حیدری صاحب ہئین جنہیں 1960 وچ سرائیکی دے لفظ کوں "آستانہ ذکریا" وچ ورتیا۔ جݙاں جو کریم تونسوی ایں تحریک دے سرگرمیں کوں پیلہے پہل سِتریا"۔ میر حسان الحیدری دے آپݨے سپوت جاوید چانڈیو، جیڑھے جو اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ سرائیکی زبان دے پروفیسر ہن، اُنہیں ہک انٹرویو وچ آکھیا: "حیدری ایں ٻولی دا سرائیکی ناں رکھیا اتے ایں کیتے تݨ مار شروع کیتی۔ جیویں جو او ملتان اتے سرائیکی وسیب کنیں پچھلے تریہہ ورہیں کنیں ٻاہروں رہندن تاں ݙوجھے لوک جو دعویٰ کرن، او آزاد ہن"۔
میر حیدری
حسان الحیدری دے ایں کردار دے حوالے نال میکوں پنج ڈاکومنٹس مِلن جنہیں وچوں ہک چھپیا ہوئیا ہے جݙاں جو چارذاتی دستخط سمیت ہتھ نال لکھے ہوئے ہَن۔ انہیں ݙاکومنٹس کوں میں حیدری۔1، حیدری 2، حیدری۔ 3، حیدری۔ 4، اتے حیدری۔ 5 دا ںاں ݙتے (حیدری 1961-62)۔ حیدری۔ 1 ہتھ نال لکھی ہوئی ہک میٹنگ دی رپورٹ ہے جیندے وچ رشید طالوت، طاہر غھنی، شبیر حسن اختر اتے ٻئے کئی لوک شامل ہئین۔ رپورٹ دے مطابق اوں میٹنگ وچ اے فیصلہ تھیا جو سرائیکی اکیڈیمی ملتان دے ناں نال ہک تنظیم بݨائی ویسی۔ جݙاں جو ایں رپورٹ نال اڳلے ݙینہہ دے اخبار دے ݙو تراشے وی ڳنڈھے ہوئے ہئین۔ ایں ڈاکومنٹ دا اردو وچ لکھیا ہوئیا پیلھا پیراگراف اے ہے: "آج مورخہ 6 اپریل 1962 کوں کاشانہ حیدری (خدیجہ منزل) دولت گیٹ رہائش گاہِ خاکسار میر حسان الحیدری سُہروردی پر سرائیکی (ملتانی) کے شیدائین کا ایک اجلاس ہوا" ایں ڈاکومنٹ وچ تنظیم دے مقاصد دے علاوہ حسان الحیدری دی پاسوں اے دلیل ݙتی ڳئی جو سندھ وچ ایں ٻولی کوں سرائیکی آکھیا ویندے اتے ایں ناں کوں مقبول کرݨا چاہیدے۔ حیدری۔ 2 جیڑھا جو ہکی جاہ کنوں شائع تھیا اوندے وچ ایں مسئلے اُتے ہک کانفرس کراوݨ دی تجویز ݙتی ڳئی۔ اے خواب تیراہاں ورہیں بعد 1975 کوں ملتان وچ تھیوݨ آلی سرائیکی کانفرس دی صورت پورا تھیا۔
حیدری۔ 3 ناں دا ڈاکومنٹ وی ہک ہتھ نال لکھی ہوئی میٹنگ رپورٹ ہے جیڑھی جو اوں سال 10 جون کوں تھئی ہئی۔ ایں رپورٹ وچ سرائیکی اکیڈیمی دے کم کوں ودھاوݨ کیتے مظفر گڑھ اتے ڈیرہ غازی خان دے دورے دا احوال لکھیا ہوئے۔ ایں دورے وچ حسان الحیدری جیڑھے معتبر لوکیں نال ملاقات کیتی، اُنہیں وچوں تونسہ شریف دے خواجہ نظام الدین دا ناں وی شامل ہے۔ خواجہ نظام الدین ایں ملاقات وچ اوندی وݙی حوصلہ افزائی کیتی اتے اڳوں ہر طرانح دے تعاون اتے امداد دا وعدہ وی کیتا۔ ایں میٹنگ دی رپورٹ وچ ہک ممبر دی پاسوں تھیوݨ آلیں سازشیں دا وی ذکر ہے۔ وݙا گمان اے ہے جو اے اوہا سازش ہے جیندا تفصیل نال ذکر اڳلی رپورٹ حیدری۔ 4 وچ تھیندے۔ اے میٹنگ اوں سال 21 اکتوبر کوں ملتان وچ تھئی جیندے وچ سرائیکی اکیڈیمی ملتان دا ناں وٹا کنیں ملتان ادبی بورڈ رکھیا ڳیا۔ اوں رپورٹ وچ مہر عبدالحق کوں ایں تبدیلی دا ذمیوار ݙسیا ڳیا جیڑھا جو اوں ویلہے ملتانی زبان دے ناں نال لکھئے ڳئے آپݨے پی۔ ایچ۔ ڈی تھیسس دا اُسیر تھی چُکیا ہئی۔
چھیکڑی ہتھ نال لکھیا ہوئیا ڈاکومنٹ حیدری۔5 وچ حسان الحیدری ننویں تنظیم دے ممبریں وچ اکٹھ اتے اتفاق نہ ہووݨ دا رووݨا پِٹدن۔ او ممبریں دی غیر ذمیواری دا تذکرہ کریندن اَتے نال نال سرائیکی دے کم کوں سندھی طرز اُتے اڳوں ودھاوݨ دی اہمیت اُتے زورݙیندن۔ میر حسان الحیدری سرائیکی خطہ دی اوں جاہ دا ڄم پل ہئی جیڑھی جو سندھ دی سرحد بݨدی ہئی۔ ایں ڳالھ دا ودھ امکان ہے جو ایں ٻولی دے سندھی ناں کوں او ملتان گھن آئیا ہووے۔ تاہم ایں ناں دی عام مقبولیت وچ ہک فیکٹر کنوں ودھیک کئی عوامل دا عمل دخل ہئی۔
سرائیکی قوم دی بیداری
سرائیکی قوم کوں جگاوݨ واسطے پہلے انھیں دے اندر دا غلام مارنڑاں پوسی اساں حالی تک معزور قوم ہیں جیرھی بغیر آسرے دے سہارے دے ٹُرنڑ نیں ِسکھی ایانڑے بال وانگوں جئیں انگل پکڑائ ھے نال تھی پئے ہئیں ایں گلہپ دا نتیجہ اج نویں نسل بھگتیندی پئ ھے ، جتناں ساڈے وسیب دے سردار چالاک تے مکار ہَن اُتناں ساڈے دانشور ادیب تے شاعر سادے ہن انھیں لوکیں کوں چاھیدا ھا جو حق دا رستہ ڈسن ھا سجاک کرن ھا انھیں خود کہیں سیاسی پارٹی دا آسرا گھن کے انھیں دی غلامی دا درس ڈیونڑ شروع کر ڈتے ستم ظریفی ڈیکھو ہک اللہ لوک شاعر تاں سخی شہباز قلندر کوں بھٹو مرحوم نال ملا کھڑائے ،انھیں دا مصرعہ اے ھے ہک سیونڑ سخی ڈُوجھا گڑھی وو گڑھی ، جڈاں میں انھیں لوکیں کوں غور نال ڈیھداں میکوں لگدے جیویں اساں نکے ویلھے ریل گڈی کھیڈدے ہاسے ہک بال انجن بنڑ ویندا ہا ڈوجھے بال اوندے چولے کوں پچھو نپ کے پوکدے ویندے ہن کجھ ایھا کھیڈ ایں سادے طبقے نال تھئ ہے کجھ مفاد پرست جڈاں کہیں سیاسی پارٹی ءچ شامل تھئین بنھیں بغیر سوچے سمجھے اوندا چولا نپ کے ریل گڈی ءچ شامل تھی گئین ، میں جڈاں وسیب دو ڈیھداں چولستان دی ریت پچھدی ھے جیرھی پارٹی نال پیار ہئ جئیندے مُردہ وی زندہ سمجھی ودیں اوں میڈے صحرا واسطے کیا کیتے میکوں لگدے میں مجرم ہاں چولستان دا، جڈاں دید مرینداں تسی روہی تے پیر فرید دی روہی تیں تساں مال نظردے اُو اُتھ تے ڈاچیاں مویاں نظردن جیرھاں پیر فرید دی کافی ءچ جھمراں مریندیاں ہن اُو جٹی لُٹی نظردی ھے جیرھی مٹی کھیرکیندی ھئ ،میں شرمسار ہاں پیر فرید کنیں ، دامان سوال کریندے جیرھے شیر کوں مونڈھے تے چئ رکھی اُوں شیر میڈی ہر خوشی کھادی ھے میڈے لال کھا گئے تیڈے پتر کوں بُکھا ننگا کر کے آپڑیں شہر تے آپڑیں بالیں کوں سُدھار گئے تیڈی غلامی دے بدلے میکوں تباہی ملی ھے اُوندے نال پیار کرنڑ توں پہلے میڈے وسبے تے دید ماری ھووی ہا بیر تے ڈیلھے کھاء کے گزارا کرنڑ آلیں بالیں کنیں وی شرم نہوی آئ ، نویں ڈُگڈی تے تیں نچنڑ آلے وسیب پچھدے ہر دے بنڑیے ھاؤ میڈے کڈاں بنڑسوں کڈاں سہارے چھوڑیسو صرف ہک دفعہ کٹھے آزان ء بلالی ڈے ڈیکھو سجھ نکلنڑ دی قسم میں چئینداں ،،،،،جمیل حیدری
ݙِِیٹی ݙناں
ݙِیٹی ݙَنّاں: اے کھیݙ کھیݙݨ کیتے کوئ پَنج چِھی انڳل لمبی تے انوٹھے جِتی ٹُھلی لَکݨ کُوں گَھڑ گَھڑ تےݙوہائیں پاسوں نوکدار بَݨا گِھدا وین٘دےتےاینکوں ݙِیٹی سَݙیاوین٘دے،شہراں وچ اینکوں گُلی ڈنڈا سݙیا وین٘دے،ݙِیٹی کوں زمین اُتے رکھ ݙِتا وین٘دے،تاں اِین٘دیاں ݙُوہائیں نُوکاں یا چُنجاں زمین کنوں اُچیاں رہ وین٘دن ـ جیکر انہاں چُنجاں وچ کہیں ہِک تے ݙَنے یا پَتلی سوٹی نال سَٹ ماری وَنڄے تاں ݙِیٹی ٹَپ کھاتے زمین کنوں اُچی چو وین٘دی اے،تے کھیݙݨ والا کھݙاری تِکھے تِکھے ݙَنے نال اُونکوں سَٹ مار تے پرے سَٹݨ دِی کوشش کرین٘دے. ݙِیٹی جِتی پَرے ون٘ڄ پون٘دی اے،اُتنی کھݙاری دی کامیابی سمجھی وین٘دی اے بلکہ سَٹ نہ مار سڳݨ والا ہار وین٘دے تے ݙوجھا کھݙاری واری گھندے،شہراں وچ جتھاں کھیݙݨ کیتے کُھلی جاہ مِل وین٘دی اے،ݙِیٹی ݙَناں گُلی ݙنڈے دے ناں نال کھیݙیا وین٘دے ـ پر ہُݨ تاں کرکٹ دِی بیماری اساݙیاں کھیݙاں چَٹ کرگئ اے.
روشن ضمیر
روشن ضمیر سرائیکی زبان دا شاعر ہے،
ڄم پل
١٩٨٦ وچ ڄمے۔
قطعہ
غم کوں وی ہݨ ہر دیوار تے لکھی ڄُلوں
اساں واپس ول نہ ولسوں آکھی ڄُلوں
دل تاں اہدے سیت سیاہ وچ اپڑیں رلے
سیجھ کوں ایویں دھاڳا مار تے چھکی ڄُلوں
ݙوہڑہ
دل اہدا ہا تیکوں آکھوں کجھ پر ڳال زبان تے رہ ڳئی اے
اساں ہوش دے ناخن کیا گھندے بے شکل دھیان تے رہ ڳئی اے
کیا پُجدی عرش ہلیندی کیا جیری آہ ارمان تے رہ ڳئی اے
غزل
ڳالھیں ناں لکا توڑ پیاریں دا حال ݙے ساکوں
مل پیوں خیر چھوڑ یاریں دا حال ݙے ساکوں
او بے بنیاد ساݙی دیواریں دا حال ݙے ساکوں
چھوڑ کیا تھئے جو پارسا دی اوں پارسائی تے
اساں ہیں گنہگار گنہگاریں دا حال ݙے ساکوں
سݨیا ہے جو بادِ صبا اوندے شہر توں آئی ہئی
کیویں ہن سئیں دِ نظاریں دا حال ݙے ساکوں
فلاں دے فلاں سدھر ڳئے فلاں یار سارے وی
چھوڑاں یار چھوڑ آواریں دا حال ݙے ساکوں
نینا تُو وہندے ہوئے آبشاریں دا حال ݙے ساکوں
بیمار ہیں اساں جو بیماریں دا حال ݙے ساکوں
اے تاں ہے سارا غبار اندر دا
ہر کوئی ہے پیا شکار اندر دا
ایویں نیں تازہ دم سا گھنیدے
زخم تھیندن نکھار اندر دا
کیا کریسی دوا لادوا تے اثر
جیرھا ہووے بیمار اندر دا
بہوں پراݨاں اے روگ ہا شاید
مار ݙیندے بھروسے دا خنجر
کوئی نہ ہووے مکار اندر دا
اج تئیں آندن آوازاں میکوں
کیا گزاریے ݙینھوار اندر دا
ایویں نیں پریشاں دل میݙا
کجھ تھیا ہے جو گار اندر دا
جیکر وہم دی بھا کوں چھیڑیو اُبھریاں آسن سوچاں
ذیہن دے تاک توں ویکھا ملیا بھجدیاں آسن سوچاں
پیر پٹیسن وپرے ایہے پندھ وی کاݨے تھی کے مرسن
سوچ سجاک سفر تے رکھسیں رلدیاں آسن سوچاں
مونجھ مزاج کوں موسم بھاݨاں وسدیاں آسن سوچاں
پیار دا پکھڑو آس دے وݨ تے ݙیکھ گھروندا جوڑے
وݨ دے سکھڑیں خاکے اتیں بہندیاں آسن سوچاں
سوچیں دی ہک جھار دے اُتے غربت ٹھاکہ ماریے
اݨ پھر شودیاں ندریں ماریاں مردیاں آسن سوچاں
روشن ضمیر
دل برباد ݙیوا بھیجو ہا
یا کئی یاد ݙیوا بھیجو ہا
ہنج دا پاݨی ہاں کوں لایُم
کھل دی کھاد ݙیوا بھیجو ہا
کجھ کھن داد ݙیوا بھیجو ہا
فرش تے متاں عرش ان ڈھاوے
کُئی بنیاد ݙیوا بھیجو ہا
دل رہ ڳئیا ہا تہاݙے کولوں
کم دے بعد ݙیوا بھیجو ہا
کل توں نندراں آوݨ پئے ڳِن
درد فساد ݙیوا بھیجو ہا
شیشے دے نال میݙی یاری نیں لڳی
چاہے گزری یا گزاری ڳئی ہم جو
سج دھج کے ڳئیاں اپڑیں جاݨ تاں میں
تیاری ہئی جتلا وی تیاری نیں لڳی
اتنے کیوں فکرِ لاحق ہاؤ میݙے یارو
شوق شاعری دا ہے بیماری نیں لڳی
لاوݨی ہئی تیݙے ناں زندگی ساری
ارمان ہے جو زندڳی ساری نیں لڳی
اے عشق میں خدمت گزار نیں تیݙا
تیݙی راہ تیں کم وفا داری نیں لڳی
میݙی تحریر دم تروڑے میکوں تشکیل اینجھی ݙے
میݙے قصے جہاں پڑھ کے ندامت کر سڳِن میں تے
میݙی دورانِ زندگی کوں سجݨ تفصیل اینجھی ݙے
میکوں محلُول کر ݙے توں ہوا پاݨی تے مٹی وچ
میکوں "میں" دا مکاری کر اندر تحلیل اینجھی ݙے
میݙے اکھیاں کوں تر کر ݙے اندر سبیل اینجھی ݙے
جتھاں خود کوں سجا کے میں ٹہاکے رکھ سڳاں دل وچ
یا ٹنڳڑاں ݙے اذیت دا یا سُکھ سفیل اینجھی ݙے
جتھاں خود کوں میں نہ ٹکراں جتھاں میں رُل مراں خود وچ
جتھاں میں ہر ونجاں خود توں اے کوئی نبیل اینجھی ݙے
پیتا تھل ہے
پیتا تھل ہے مر کے دریا
کیا ہے کیا ہے کر کے دریا
لڳدے اوں وت پیر پسائے ہن
وہندا ویندے ٹھر کے دریا
ڳالھے نال اے شرط لڳی ہئی
تھل کوں اپڑیں گھݨ ڳیا ہا
واپس ول آئے ہر کے دریا
ایویں وہندے جیویں لڳدے
پیریں وچوں سر کے دریا
چیھ وچ آکھس پیتا ویسیں
ݙیٹھی وہندا ݙر کے دریا
روشن ضمیر
ہݨ پار کھڑی اے
حد کر سوچ ہݨ پار کھڑی اے
کر ہک شخص کوں گار کھڑی اے
کیندی تݙ تے سدھ نیں زندگی
موت کوں ہکل مار کھڑی اے
اے جو توں اسمان دو ݙہدی
دھوئیں دی دیوار کھڑی اے
زندگی موت دے اڳوں ݙیکھاں
کتنی تھئی لاچار کھڑی اے
روشن ضمیر
طارق تے خواجہ فریدؒ
طارق سرکار وڈے شاعر ہن یا خواجہ غلام فرید اے تاں وقت فیصلہ کریسے پر ایں پوسٹ تے دلی افسوس تھئے. یار طارق سرکار دی جتنی تعریف کر سگدے وے کرو کوئی نی روکیندا پر اے کیڑھا طریقہ ھے تعریف دا جو بھائی خواجہ صاحب کنوں طارق صاحب وڈا شاعر ھے.
وڈا چھوٹا شاعر نی ہوندا
خیال ڈیکھیجے خیال کریجے
قلم دے نال کمال کریجے
یار شاعر کڈاہیں وڈا چھوٹا کینی ہوندا خیال وڈا یا چھوٹا ہوندے ہنڑ اگر خواجہ صاحب دی شاعری یا خیال ساکوں سمجھ نی آمدا تاں ساڈا مسئلہ ہے اوں ویلھے سرائیکی دا ایہو لب و لہجہ ھا خواجہ غلام فرید سرکار دی شاعری تصوف ھے جیکوں آج وی بلھے شاہ عبداللطيف بھٹائی بابا فریدالدین گنج شکر میاں محمد بخش شاہ حسین اور سلطان باہو جئیں صوفی شعراء دی صف وچ اعلی مقام ڈتا ویندے اور ہر صوفی گلوکار انہاں دا کلام گمدے. عابدہ پروین دا پسندیدہ صوفی شاعر ھے آج اگر انڈیا وچ وی صوفی محفل سماح ہوندی ھے تاں خواجہ صاحب دے قلم وچوں لکھی سرائیکی چلدی پئی ہوندی ھے طارق صاحب ساڈی نگاہ وچ اعلی مقام دے شاعر ہن پر اساں کہیں ڈینہہ طارق سرکار دا یا خواجہ صاحب دا موازنہ نی کیتا.
ھا البتہ اگر ڈوہڑے دے وچ طارق سرکار کوں ہک منفرد پزیرائی ملی ہے تاں او گال ہر کئی منیدے. مشاعرہ وچ ہک بندہ امان اللہ ارشد سئیں نال بہوں انس محبت رکھینداں ھا اور او ھا وی شاعر سٹیج تے آیا تے آہدے امان اللہ ارشد سئیں ساڈی دھرتی دے سب توں وڈے شاعر ہن اور میں سمجھداں جو ہک پاسے امان اللہ ارشد سئیں ھووے تے ڈوجھے پاسے چار انصر بخاری ھوون ول وی امان اللہ ارشد سئیں دی شاعری عظیم ھے اور مزے دی گال اے ھے جو پہلے امان اللہ ارشد سئیں دی اصلاح انصر بخاری صاحب وی کریندے رہے گے ہن یعنی ارشد صاحب دے استاد ھن. بس اوں شخص دے اے لفظ آکھنڑ ہن تے ارشد سئیں سٹیج تے آ تے فرمیندن جو بھائی دیوانے دی گال ذہن وچ کینی رکھیندی اے بندہ دیوانہ ھے اگر اے گال طارق سرکار کوں وی آکھو ھا تاں او ایہو آکھن ھا جو خواجہ سرکار ساڈے توں زیادہ عظیم الشان ہن اور طارق صاحب دے کلام وچ کئی دفعہ خواجہ سرکار نال عقیدت ظاہر تھئ کھڑی ھے.
مہربانی کر تے جذباتی تھی تے اینجھی کوئی پوسٹ نہ لاتی کرو جیندے وچ کہیں کوں وڈا کرنڑ دی خاطر بے کوں چھوٹا کیتا ونجے.
رفیق احمد تائب
بلاول ہوراں تے تجزیہ
بلاول زرداری نال تھوڑے وقت دی ملاقت ءچ جہڑا میں نتیجہ اخذ کیتے او اے ء جو لفظ "[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] " زرداری فیملی دی سیاست دا نہ سنجیدہ موضوع ہے تے نہ ہی ایں ویہلے کوئی ترجیہہ البتہ کل کوں مخصوص حالات ءچ وقت آوݨ تے لفظ سرائیکی کوں پنجاب ءچ بطور سیاسی ہتھیار استعمال کریسن جیندا ثبوت ݙاہ جون دے تمام قومی تے لوکل اخبارات ءچ ہِکے صفحے تے بہاولپور صوبہ بحالی دی حمایت تے سرائیکی صوبے دی یقین دیھانی موجود ہے پر ایں توں پہلے بہاولپور صوبہ دے کارڈ لاہوریاں وستے کھیڈݨ چاہندن تاکہ ݙوجھے پاسے پنجابی آبادکار کوں بھاولپور ءچ ہک سیاسی طاقت ور مستقل دھڑا انھاں دے ہتھ ءچ ہوے جیکوں سندھ دی سرحد دا فائیدہ وی ہے۔ ہُݨ باقی پنجاب تے وفاق کوں خوش رکھݨ کیتے لفظ سرائیکی کوں کڈھ تے جنوبی پنجاب دا نواں صوبہ تشکیل دا منصوبہ ہے جیھڑا جو ہک انتظامی یونٹ دا کم کریسی۔ پر پیپلزپارٹی دے ایں سارے مستقبل دے منصوبے ءچ سرائیکی قوم سرائیکی صوبہ تے ایں سیاسی ایشو تے پنجاب دی تقسیم دا دور دور تک کوئی نام و نشان کوئی نئیں۔ تے جیکر کݙاہیں سرائیکی عوام کٹھے تھی کراہیں پاور پلے دی پوزشن ءچ آ وی ڳئے تاں لگدے سب توں پہلے پیپلزپارٹی ہی سرائیکی صوبہ دے سوال تے اڳوں ولسی تے رکاوٹ بݨسی۔ تہوں انھاں ہک پاسی سینٹ ءچ سرائیکی کوں مسترد کرتے صرف پنج زباناں کوں قومی زبان یا ریست دی قومی زباناں دا بل پاس کیتے جو آئیندہ کڈھایں وی سرائیکی صوبے دا آئینی تے قانونی جواز نہ رہوے تے ݙوجھے پاسوں سرائیکی صوبے دے سیاسی سوال دے تابوت ءچ چھیکڑی کِل ٹھوکݨ کیتے بھاولپور صوبہ دی بحالی تے جنوبی پنجاب صوبہ دا ایجنݙا مکمل ء کیوں جو ایندے نال وفاق راضی تھیندے ـ سرائیکی دھرتی اتے قوم کوں تقسیم کریندے ہوئے بھاوپور دے پراݨیں مقامی ریاستیاں تے نویں طاقتور پنجابی ابادکار سیاسی کاروباری اشرافیہ کوں خوش کریندے ہوئے پنجاب ءچ طاقتور چھوٹا پنجاب بݨیسن ۔ جنوبی پنجاب دا مطلب پنجاب ء نہ کہ سرائیکی صوبہ ۔ تہاکوں یاد ہوسی جو سب توں پہلے جنوبی پنجاب تے بھاولپور صوبہ بحالی دا اے فارمولہ فوج نے یعنی پرویز مشرف نے اپݨی کئی تقاریر ءچ ݙتا ہا جیکوں بعد ءچ قاف لیگ دے چوہدری برادران اپݨے منشور ءچ شامل کرتے باقاعدہ اعلان کیتا ہا تے دبی دبی آواز ءچ بھاولپور دے ن لیگی لیڈرز اپنی تقریراں تے جلسیاں ءچ وی ایہا آکھدے ہن ـ پیپلزپارٹی نے وی تہوں فوج دے آکھݨ تے مائنس سرائیکی ݙوصوبیاں دی تجویز من تے ایوان ءچ اپݨی کاروائی کیتی کیوں جو اے اسٹبلشمنٹ دا فیصلہ ہا لہٰاذا ایندی پیروی کرݨ وفاقی پارٹیاں تے لازم ہے۔ سرائیکی صوبہ دا قیام اڄ دے ݙینہہ پاکستان دی کہیں وی وݙی مین سٹریم پارٹی دا ایجنڈا ہی کوئی نئیں۔ صاف ظاہر ہے جو سرائیکی صوبہ آپے مُک ویندے جیہڑیلے ہک ٻاںہہ تے ہک لت کپ تے آکھو" شاباش ہُݨ پِن ودا"۔۔۔۔۔۔۔ پیپلز پارٹی کوں ایندا ہک وݙا فائیدا اے ہے جو سندھ ءچ آباد نسلََا بلوچ تے ثقافتی اعتبار نال سندھیاں توں وکھ ابادی دے تناسب ءچ ڈھیر سرائیکی ہن ڄہڑے جو کل کوں سرائیکی ہوݨ دے ناطے سندھ کنیں علہیدگی دی بنیاد تے سرائیکی صوبے نال شمولیت دی تحریک بݨ سگدی ہے جیندا ٹھِکر پیپلزپارٹی اپݨے سِر تے بھنݨ نئیں چاہندی ۔
شہزاد عرفان
بلتی زبان
بلتی زبان بلتستان اچ ٻلیجݨ والی ہک ساینو-تبتی، تبتو-برمن زبان ہے ۔ بلتستان اچ ایں زبان کوں خطرات لاحق ہن تے بلتستان دے لوگاں نے ایں زبان کوں بچاوݨ دی طرف حالی تک توجہ نی ݙتی۔ کھوار اکیڈمی نے چترال تے شمالی علاقہ جات دی جنہاں معدوم تھیوݨ والی زباناں کوں بچاوݨ کیتے یونیسکو (UNESCO) توں اپیل کیتی ہے انہاں زباناں اچ بلتی وی شامل ہے۔ thumb|Balti in nastaliq
آبادی
ترے لکھ کنوں ودھ ہے۔
علاقے
گلگت بلتستان دے علاقے سکردو دی زبان بلتی ہے۔ چترال دے کجھ علاقے وچ وی ہے۔ ڄموں کشمیر دے علاقے کارگل وچ وی ٻولیندے ہن۔ thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ
حیثیت
ڄموں کشمیر دے سکولاں وچ پڑھائی ویندی ہے۔
حضرت بابا تاج الدین ناگپوریؒ
thumb|حضرت بابا تاج الدین ناگپوریؒ بابا تاج الدینؒ (21 جنوری 1861ء تا 17 اگست 1925ء) دی پیدائش ہندوستان وچ تھئی تے منݨ والے انہاں کوں صوفی تے گرو جی وغیرہ منیندے ہن۔ آکھا ویندا ہے کہ رہائش ناگپور وچ اختیار کیتی۔ نوعمری وچ یتیم تھیوݨ دے بعد پرورش نانی تے چاچا عبد الرحمان نے کیتی۔ ناگپور دے قریب کمتھی (Kamthi) دے ہک مدرسے وچ وی داخلہ گھدا جتھاں آپؒ دی ملاقات عبد اللہ نامی ہک شخص نال تھئی تے ہیں شخصیت توں روحانی طریقیاں دے بارے وچ معلومات حاصل کیتی.
اپݨی جوانی وچ بابا تاج الدینؒ کوں ہک مرتبہ اپݨا لباس اتار کے مکمل طور تے برہنہ تھی کے ہک برطانوی پولو دے کھیݙ دے قریب چلدے پھردے پاتا گیا جینکوں ݙیکھ کے اتھاں موجود خواتین مبہوت رہ گئیاں تے بابا تاج الدینؒ کوں ناگپور دے ہک تیمارستان مجانین (insane asylum) وچ داخل کر ݙتا گیا۔ تیمارستان وچ داخل دیگر مجانین (جمع برائے مجنون) و دماغی مریضاں (جنہاں وچوں کجھ وچ دنیاوی شعور باقی  ہوسی) نے تاج الدینؒ کوں گـرو و پیر یا پہنچا ہویا مشہور کر ݙتا تے ایہ گونج تیمارستان دے باہر وی پہنچی تاں لوگ (جنہاں وچ اکثر اپݨے اپݨے مریضاں دے متعلقین ہی ہوسن) دیدار و درشن کیتے آوݨ لگے۔ سزا معاف تھیوݨ دے بعد تیمارستان دے نگہبان نے تاج الدینؒ دے ناں توں مشہوری حاصل کرݨ دی خاطر اپمے کول رہݨ کوں آکھا، آپؒ نے زیادہ عرصہ اس دے کول رہݨ دی بجائے خود الگ اپݨا آشرام (سنسکرت برائے خانقاہ) قائم کرݨ کوں ترجیح ݙتی۔
تمر لین
تیمور یا تمر لین ہک ترک منگول قبیلے برلاس توں تعلق رکھڈا ہئی۔ چنگیز خان تے امیر تیمور ݙوہاں دا جد امجد تومنہ خان ہئی۔ تیمورلنگ دا تعلق سمرقند نال ہئی۔ اوہ سمرقند دے قریب ہک گرانہہ ’’کیش‘‘ وچ پیدا تھیا۔ ایندے والدین معمولی درجے دے زمیندار ہن۔ تیمور دریائے جیحوں دے شمالی کنارے تے واقع شہر سبز (جینکوں کش وی آہدن ) 1336ء وچ پیدا تھیا۔ ایہ علاقہ اوں وقت چغتائی سلطنت وچ شامل ہئی جیہڑی زوال دی منازل طے کریندی پئی ہئی ۔ چغتائی حکمران بے وس تھی چکے ہن تے ہر جگہ منگول تے ترک سردار اقتدار حاصل کرݨ کیتے ہک نال لڑدے پئے ہن ۔
اردشیر اول
اردشیر اول یا اردشیر دراز دست یا ارتخششتا اول (فارسی: اردشیر یکم، قدیم فارسی: ARATAXASHASSA Artaxšaça / ارتخشتره) ہخامنشی سلطنت دا شہنشاہ تے خشیارشا اول دا تریجھا بیٹا جیہڑا اپݨے پیو تے وݙے بھائی دارا دے قتل دے بعد ایران دے تخت تے ٻیٹھا۔ ایں دا سڄا ہتھ کھٻے ہتھ توں وݙا ہئی۔ ابتدا وچ اے ارتانیس دے زیر اثر ریہا۔ جݙݨ ارتانیس، اردشیر کوں قتل کرݨ دی سازش وچ مارا گیا تاں اے ہک ٻئے امیر باگ تھکشا نامی دے زیر اثر آیا۔ ایں دے عہد وچ سلطنت وچ بغاوتاں تھیندیاں رہیاں۔ ایں دے دور حکومت وچ بہت سارے یہودی قیدیاں کوں رہا کیتا گیا۔ عزرا اُنہاں 5000 رہا شدہ افراد دی قیادت تے مامور ہن۔ thumb| اردشیر اول Xerxes I of Persia
ڈاکٹر نعیم کلاسرا دا آپریشن تھیٹر
"چَخے تھی ہُنْ پُجیں، ادّھے سُتّے پئین، ادّھے لگّے گئین"۔۔۔۔۔۔۔ لمبے لمبے پنج انگلیں ڈکھا، مُچھاں اندروں مُچکدے تھوڈ تے نال وڈا سُتھرا تبصرہ تے حال شروع۔ "ِان مرائیں اُن مرائیں نانی دا گھر کِن۔۔۔۔ اِن" کمرہ نمبر19 ہا "نانی دا گھر" او وی دانشوراں دی نانی دا گھر۔ اے نانکا ویہڑا جیندا کوئی حدبنّاں کوئی نا ہا، ہِمالیا دے مُنڈھلے پہاڑاں تو شروع تھی تے ایرانی بلوچستان دے سمندراں تئیں دِرگّا پیاہا جیندے ءچ ونْکوونْک قسم دے دانشوراں دی ہِک لمبی تندیرہائی۔ " کمرہ نمبر 19 اصل ءچ ڈاکٹر نعیم کلاسرا دا " دانشوراں وسطے آپریشن تھیٹر" ہا۔ ِاتھاں ہرحساب نال مکمل سہولیات تے بنیادی ضرورتاں دی ہر شئے موجود ہائی مثلاّ مریض کوں بیہوش کرنْ دا بندوست، بِسترے، وافرکثیرٹُکرٹیرا، ہر پنج منٹ بعد چاہ دے کوپ، ہک مُستقل وارڈ تھیٹر بوائے ریاض تے ہک آن کال تھیٹراسسٹینٹ شہزاد عرفان۔ ڈاکٹردا خیال ہا ہِکی نشست ءچ جتنے زیادہ دانشور کمرہ نبر19 ءچ کٹھے ہوسن، جتنی زیادہ بحث مباحثہ تھیسی، سارے کٹھے جلدی صحتیاب تھیسن کیوں جو ہک بئے وستے ڈاکٹر وی آپ ہِن تے مریض وی آپ، اِڈوں رات ای مُکی تے مارکاوی ٹُر گئے اپنْے اپنْے شہراں وستیاں کوں۔ عباس منزل دا اے تھیٹردُنیاں دے کہیں وی وڈے آرٹ تھٹر کنیں گھٹ ناں ہا جیکوں سرائیکی وسیب دا "شانتی نکیتن" نہ آکھیا ونج سگیجے۔ کیڑھا سرائیکی ادب، سرائیکی سیاست دا سرائیکی دانشور سورما ایسا ہے جئیں ڈاکٹر دے شانتی نکیتن دی حاضری ناں بھری ہوے۔ ڈاکٹر نعیم کلاسرا نال اپنْی یاداشتاں لِکھنْ کوئی سوکھا کم نئیں جو بندہ بہوں وڈا ءے۔ پر جیکر میں نہ لِکھساں تے کون لِکھسی پر اے ہنجوں لِکھنْ ڈیون تاں۔ شہزادعرفان (نوٹ) 1986 ءچ ملک عبداللہ عرفان ہوراں دے سرائیکی/اردو ماہ نامہ جریدہ " معاشرہ" ءچ چھپی ڈاکٹر نعیم کلاسرا دی ڈو نظماں۔شہزادعرفان
حضرت باغوچی پیر رحمۃ اللہ علیہ
آپ دا تعلق پشتون خاندان نال اے تے مزار بہاولپور شہر وچ بہاول وکٹوریہ ہسپتال دے مین گیٹ دے نال مرجع خلائق اے.
بہاولپور شہر دے سرکلر روڈ تے مشہور تے پراݨا بہاول وکٹوریہ ہسپتال واقع ہے. ایندے شعبہ حادثات دی پچھلی طرف آپؒ دا مزار موجود اے. مزار دے اردگرد مزید قبراں وی موجود ہن جیہڑے کہ یقیناً متعلقہ افراد دیاں ہوسن. ایں مزار تے منتاں منݨ والیاں وچ مریض وی شامل ہوندن جیہڑے شفا واسطے دعا کرݨ آندن تے مراداں پیندن. مزار دی ہک طرف ݙیوے ٻالݨ دی مخصوص جگہ بݨی ہوئی اے جتھاں منتاں منݨ والے آکے ݙیوا ٻلیندن تے وچ سروں دا تیل پا کے رکھدن. مشہور اے کہ جیہڑا چالیہہ جمعراتاں اتھاں مسلسل ݙیوا ٻلیندے اوندی من دی مراد ضرور پوری تھیندی اے بھاویں او کتنی ہی وݙی خواہش کیوں نہ ہووے.
روہی
روہی چولستان کوں روہی آہدِن۔
روہی ہک ٹی وی چینل  دا ناں وی ہے ۔
روہی دے کھاج
سیٹوں: زمین توں خود رو ڄمدی ہے
پھگوسی: پھوگ تے لڳدی ہے۔
کھپولے: کھپ تے لڳدے ہن۔
کھمبی: خود رو
سنگریاں/سنگر : کنڈ دی پھلیاں
اپریل
اپریل گریگورین سال دا چوتھا مہینہ اے۔
ونکی:اپریل
حقوق کیتے جدوجہد دی اہمیت
جنہاں سیاست کوں جھمر تاڑی روݨ پٹݨ مینہہ تے ساوݨ نال چرس دا سوٹا ول چس دا کلچر سیاسی حقوق دی اوکھی راہ دے متبادل ڈتے او آپ اپݨی عمراں گزار اپݨے ٻالاں دی نوکریاں لوا ہک ہک کوٹھی اسلام آباد بݨوا سرائیکی تحریک ویچ وٹا تے کپڑے چھنڈک تے ٻیٹھن ۔۔۔۔ بھائی صاحب ۔۔۔۔ قومی حقوق سنڄاݨ گھنݨ دی حد تئیں جھمر تاڑی ٹھیک ء پر او سلسلہ مکمل تھیا ہݨ اگلہ مرحلہ آگئے اتھاں قومی حقوق دی سیاسی جنگ شروع ء بقاء دی جنگ شروع ء ۔۔۔۔۔۔۔ قومان اپݨے حقوق جھمر تاڑی نال نئیں گھندے ونج تے پچھو بلوچاں توں سندھیاں توں پختوناں توں کُرداں توں فلسطینیاں توں کشمیریاں توں یہودیاں تون ۔امریکہ دے ریڈانڈینز توں ۔۔۔۔۔ جو جیکر ہک واری جا توں بے جا تھی گیوسے ۔۔۔ ول نسلاں پندے پندے مک ویندن ۔ شہزاد عرفان
روشن ضمیر ملک دیاں یاداں
روشن ضمیر ملک پکہ گھنجیرا ،میانوالی دے ہک غریب کسان گھرانے اچ ڄمے ،انہاں اپݨی مڈھلی تعلیم اپݨے گاوں دے سکول اچوں حاصل کیتی ۔بھٹو شہید دے سیاسی نظریات تھوں متاثر تھیاں نہ رہ سڳے،اوں زمانے اچ میانوالی اچ مزدور کسان پارٹی دی قیادت اچ کسان تحریک دا زرو ہا تے کسان زمین دے مالکانہ حقوق کیتے ٻہوں متحرک ہن،علاقے دے جاگیر دار اس تحریک تھوں ٻہوں خوفزدہ تھی ڳے ہن۔میجر اسحاق محمد،دوست محمد بھچر،محمد شیر بھچر،ولی محمد انجم ،استاد عادل رشید تے ٻہوں سارے نینگر ایں تحریک دا حصہ ٻݨ کے ہراوال دستے دا کم کریندے ہویاں جاگیرداری تے اس دیاں چیرہ دستیاں کوں چیلنج کریندے رہے۔روشن ملک صحافتی محاذ دے اس تحریک دے رکھوالے ہن تے اوہ ایں سانڳے اگلے مورچے اچ ݙٹے رہے۔
انہاں عالاقے دے مہاندرے سراءکی شاعراں دے تعارف چھاپݨ دا وی اہتمام کیتا ایں انہاں ٻہوں سارے شاعراں کوں قومی سطح تے متعارف کراوݨ اچ اپݨا حصہ پاتا۔اوہ سراءکی تحریک دی آبیاری کیتے سید نصیر شاہ نال ملے کے وی کم کریندے رہے ڳے۔ سید نصیر شاہ دا مشہور افسانہ "ککراں دے پھل "توں بعد میانوالی سراءکی ادبی تحریک دا قیادت کر یندا کھڑا ہا۔بعد ازاں پروفیسر محمد اسلم گھنجیرا،پروفیسر سلیم احسن،فیروز ںصیرالدین شاہ،پروفیسر سرور نیازی ،افضل عاجز تے منصور آفاق این تحریک اچ رنگ بھر ڈتے۔روشن ضمیر ایں قافلے دا با ضمیر راکݨ بݨ کے اپݨا حصہ پیندا رہیا۔اج روشن ملک دی یاد آندی ہے تاں پوری تاریخ سامݨے آݨ کھولندی ہے۔اوہ میانوالی دا ہک مہاندرہ انسان ہا جہڑا مظلوم طبقاں دے حقوق کیتے آخری ساہ تک لڑدا رہیا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔جھوک فنا دی.
بلغاریہ
thumb|قومی نشان
thumb|بلغاریہ دا جھنڈا
بلغاریہ یا جمہوریہ بلغاریہ جنوب مشرقی یورپ دا ہک ملک ہے۔ اس دے سرحداں شمال وچ رومانیہ، مغرب وچ سربیا، مقدونیہ تے جنوب وچ یونان تے ترکی نال ملدن.
حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی رحمۃاللہ علیہ
شیخ الاسلام بہاؤ الدین زکریا ملتانی سُہروردی (پیدائش: 1170ء– وفات: 21 دسمبر 1262ء) سلسلہ سہروردیہ دے وݙے بزرگ تے عارف کامل گزرے ہن۔سلسلہ سہروردیہ دے صاحبِ کمال بزرگ جنہاں دا پورا ناں الشیخ الکبیر شیخ الاسلام مخدوم بہاؤالدین ابو محمد زکریا الاسدی الہاشمی ہے۔ حافظ، قاری،  محدث،  مفسر،  عالم،  فاضل،  عارف تے ولی کامل ہن۔ شیخ الشیوخ ابوحفص شہاب الدین سہروردی دے خلیفہ ہن۔ ستویں صدی ہجری دے مجدد تسلیم کیتے ویندے ہن۔ ظاہری و باطنی علوم وچ یکتائے روزگار ہن، اسلام دے عظیم مبلغ ہن۔ آپ دے جد امجد مکہ معظمہ توں پہلے خوارزم آئے، ول ملتان وچ مستقل سکونت اختیار کیتی۔ آپؒ اتھائیں 578ھ وچ پیدا تھئے ،نسباً ہاشمی اسدی ہن.
ݙیوالی (ݙیویاں آلی رات)
کوئی بھانویں کجھ پیا آکھے خوشیاں مناونْ دی رات نہ ہندو ہوندی ہے نہ مسلمان تے نہ عیسائی ۔ اج وی ستلج دریا دے کنڈے اتے راہونْ آلی میڈی بوآ مریم اپنْی پوری وستی نال رل تے ڈیوالی منیدن۔ "ڈیویاں آلی رات" جیکوں "ڈیوالی یا دیوالی" آکھدن اے میڈی سرائیکی دھرتی دی او رات ہے جتھ ہر کوئی اپنْی اپنْی اندر دی خوشیاں، من منوتیاں دی مراد، تانگھاں مُکنْ دی آس ءچ ہک بئے نال سانجھ رلیندن۔ ہر سال کمہار ایں تانگھ تے ڈیویاں دے انوڑ لا رکھدن جو ہر کوئی ڈیوالی دی رات کوں گھیو دے ڈیوے ہر گھر دی کندھیاں آتے تندیر نال لا رکھسی ۔ شالا وسیب ول ول ڈیویاں آلی رات ہر سال مناوے ۔ (شہزاد عرفان)
ݙوہی
ݙوھی
اینٹن چیخوف
بلال بزدار
ڈرامہ
ڈرامہ ایجھی کہاݨی یا قصّہ ہے جہڑا اداکاری کیتے لکھیاون٘ڄے یا اداکاری دے ذریعے پیش کیتاون٘ڄے۔ ایہ اصطلاح یونانی لفظ توں نکھتی ہے۔ جیندے معنی ہلݨ جلݨ ، عمل یا فعل دے ہن۔ کرݨ یا ݙکھاوݨ دے معنی وی ہن۔
مسرت کلان٘چوی دی ڈرامیاں دی کتاب سنجھ صباحیں  وچ ١١ ڈرامے ہن۔ ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
تمل زبان
thumb|Word Tamil thumb|Idioma tamil thumb|GandhijiTamilWriting thumb|Electrical danger sign تَمِل (تمل: தமிழ்): جنوبی ہند دی ریاست تمل ناڈو، سری لنکا تے سنگاپور دی سرکاری زبان ہے۔ ہندوستان دے قدیم باشندیاں دی زبان جیہڑی دراوڑ سݙیندن۔ ایہ زبان جنوبی ہند اچ ٻولی ویندی ہے۔ بعض محققین دا خیال ہے کہ ایہ زبان آریہ لوگ نال گھن آئے ہن ۔ ایہ درست نی اصل اچ جنوبی ہند وچ ٻلیجݨ والیاں قدیم زباناں۔ تمل، تیلگو، براہوی ملیالم، گونڈ، وغیرہ ہندوستان دے اصل باشندے کول، بھیل تے دراوڑ ٻلیندے ہن تے ایہ دراوڑی زباناں ہن۔
حضرت حسن بن علی رضی اللہ عنہ
thumb|الحسن
امام حسن ابن علی (15 رمضان 3ھ تا 28 صفر 50ھ) شیعہ اثنا عشریہ دے ݙوجھے امام تے اہلِ سنت دے پنجویں تے آخری خلیفۂ راشد ہن تے علی علیہ السلام تے سیدہ فاطمۃ الزھرا علیہا السلام دے وݙے پتر تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تےسیدہ خدیجہ علیہا السلام دے وݙے ݙوترے ہن۔ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی مشہور حدیث دے مطابق آپ جنت دے نوجواناں دے سردار ہن۔ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں دا ناں حسن رکھا ہئی۔ اے ناں اس توں پہلے کہیں دا نہ ہئی۔ رسولِ خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم انہاں نال بے پناہ محبت کریندے ہن۔ انہاں دا ناں حسن، لقب 'مجتبیٰ' تے کنیت ابو محمد ہئی.
ابوالخیر کشفی
ڈاکٹر ابو الخیر کشفی (پیدائش: 12 مارچ، 1932ء- وفات: 15 مئی، 2008ء) کراچی، پاکستان نال تعلق رکھݨ والے اردو نقاد، محقق، ماہر تعلیم تے کراچی یونیورسٹی دے سابق چیرمین شعبۂ اردو ہن۔
حالات زندگی
ڈاکٹر ابو الخیر کشفی 12 مارچ، 1932ء کوں کانپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے ݙاݙا سید شاہ محمد اکبر عربی، فارسی تے اردو زبان دے مشہور عالم ہن۔ انہاں دے والد سید ابو محمد ثاقب کانپوری اپݨے زمانے دے نامور شعرا وچ شمار تھیندے ہن۔ 1947ء وچ انہاں نے انٹرمیڈیٹ دا امتحان پاس کیتا تے ول کراچی آ گئے جتھاں 1952ء وچ انہاں نے جامعہ کراچی توں ایم اے دا امتحان پاس کیتا۔ ایم اے کرݨ دے بعد انہاں نے تدریس کوں اپݨا ذریعہ معاش بݨایا۔ پہلے اوہ اسلامیہ کالج وچ تے ول جامعہ کراچی دے شعبہ اردو نال منسلک تھئے۔ ترے سال تک اوہ ہک جاپانی یونیورسٹی وچ وی اردو دی تدریس دے شعبے نال وابستہ رہے۔
ادبی خدمات
سیدابوالخیر کشفی نے اردو شاعری کا سیاسی و تاریخی پس منظر دے موضوع تے پی ایچ ڈی کیتی ہئی جیندا مقالہ کتابی شکل وچ اشاعت پزیر تھی چکا ہے۔ انہاں دی دیگر کتب وچ ہمارے عہد کے ادب اور ادیب، جدید اردو ادب کے دو تنقیدی جائزے، ہمارے ادبی اور لسانی مسائل اور خاکوں کا مجموعہ یہ لوگ بھی غضب تھے شامل ہن۔
وفات
ڈاکٹر ابوالخیر کشفی 15 مئی، 2008ء کوں کراچی وچ وفات پا گئے تے جامعہ کراچی دے قبرستان وچ آسودۂ خاک تھئے۔
دھرتی واسو رابطہ نی چھوڑنا
جیویں 20ویں صدی دے چھیکڑ وچ سرائیکی لوک سانجھ دے دانشوراں سرائیکی قوم دی سُنڄاݨ تے بقا کیتے ہک لائحہ عمل تیار کیتا ہا جیرھا جو اوں وقت دے تقاضیں دے مطابق دُرست تے کامیاب ہا ، اڄوکے دَور دے تیزی نال بدلدے ہوئے حالات دے طوفان وچ جتھاں ایں دھرتی دے لوکاں دی جُڑت تیزی نال تُرٹدی ویندی ہے، نظریاتی سوجھلا ختم تھیندا ویندے ، سرائیکی زبان ، ثقافت تے ادب واسطے کئی چیلنج سامݨے آ ڳن اِنھاں حالات وچ ہک ’’قومی کانفرنس ‘‘ دی سخت ضرورت ہے جیندے وچ سرائیکی دھرتی دے دانشور ، اڳواݨ تے سوجھواݨ شریک تھی تے اڄوکے حالات دے ہر طرح دے چیلنج دا مقابلہ کرݨ سانگے ہک متفقہ لائحہ عمل قوم کوں ݙیون۔ جیندے اُتے عمل کر تے اساں اڄوکے زمانے وچ کامیابی نال جی سڳوں ۔
ایہ تجویز جولائی 2016ء دے چھیکڑی ہفتے اچ سرائیکی وسیب دی کانو کان تھئی سنگت سانگے فیس بُک تے اپ لوڈ کیتم تاں میکوں دھرتی ڄایاں دے چہرے تے مونجھ زیادہ تے اُمید گھٹ نظر آئی۔ مونجھی حیاتی دے ایں کوجھے موڑ دا لانگھا لنگھیم تاں میݙی دید ساری دُنیا دیاں قوماں دے کلچر تے ونڄ پئی تاں میکوں ایں گاٖلھ دا شدت نال احساس تھیا جو پوری دُنیا دا کلچر ’’گلوبل کلچر‘‘ دی شکل اختیار کریندا پئے۔ انسانی حیاتی دے جیوݨ دے تقاضے تبدیل تھیندے پِن ، قوماں ادب اتے تہذیبی حوالے نال زوال دا شکار تھیوݨ دی وجہ توں مرݨ شروع تھی ڳن ایں اوکھے موڑ تے میں اپݨی مردی ثقافت ݙیکھ تے چُپ نی رہ سڳدا۔ میݙا خیال ہے جو اڄوکے حالات اچ بدامنی تے انتشار کوں مُکاوݨ سانگے ادب کوں فروغ ݙیوݨ لازمی تھی ڳئے۔
موبائل فون تے انٹر نیٹ دی وجہ توں بھانویں جو ساݙے پوری دُنیا نال رابطے تھی ڳن پر حقیقی جُڑت ختم تھی ڳئی ہے،حقیقی جُڑت میل ملاپ نال زندہ رہندی ھے۔ ٹیلی ویژن ، ڈش ، کیبل دی وجہ کنوں لوکاں کوں اپݨے گھر اچ تفریح مِل ڳئی ھے جیندی وجہ کنوں ہُݨ میلے مُکدے ویندن تاں ساکوں ہُݨ چاہیدا ھے جو اساں ہُݨ مِلݨ نہ چھوڑوں۔اینویں اساݙے وسیب وچ مشاعریاں دی عظیم روایت وی مُکدی ویندی ہے ایں سانگے ہُݨ اساکوں چاہیدا ھے جو اساں وسیب اچ چھوٹیاں چھوٹیاں ادبی نشستاں دے رواج کوں زیادہ توں زیادہ ودھاؤں۔ میݙے خیال وچ ایں دور اچ ادبی تنظیماں دی پہلے توں ضرورت ودھ ڳئی ہے۔ ادب ہمیشہ انسان کیتے شعورتے سوجھلے دا سبب رہ ڳئے ۔ ہک شاعر ، ادب دے ذریعے قومی خدمت سرانجام ݙے سڳدے میں ادب دے ذریعے اڄوکے دھرتی ڄایاں کوں نویں دڳ تے ٹورݨ دا اَہر کریندا پیاں جے تُساں وی ماء دھرتی دا درد سینے رکھدے ہو تاں اَؤ رَل کراہیں تُرٹدی سنگت دا سچا سانگا جوڑ تے جیوݨ دا اَہر کروں۔
غیورؔ بخاری
آفاق بلوچ
آفاق بلوچ سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
سردار گڑھ رحیم یار خان نال تعلق ہے۔
غزل
ہنج لکا گھن ڈھانوݨ نہ ݙے
اکھ توں باہر آنوݨ نہ ݙے
گھر فصلاں برباد جو کرے
بزدل نہ تھی اپݨی بھوھیں تے
دل دی من تے ویندا پیاں میں
بلتی قوم
بلتی لوگ تبتی نسل تے درد نسل نال تعلق رکھدن جیہڑے گلگت بلتستان، لداخ تے پاکستان و بھارت دے مختلف وݙے شہراں اچ چھوٹی وݙی تعداد اچ آباد ہن۔ لداخی نسل تے پوریگ نسل وی ہیں نسل دے ہن۔ بلتی لوگاں دی زیادہ آبادی پاکستان دے نیم صوبے گلگت بلتستان اچ آباد ہے جبکہ ہک چھوٹا گروہ بھارت دے زیر قبضہ کشمیر دے لداخ علاقے اچ آباد ہے۔ بلتی لوگ بلتی زبان ٻلیندن تے انہاں دا اکثریت مذہب شیعہ اسلام ہے۔ گلگت بلتستان دے علاوہ بلتی لوگاں دے چھوٹے چھوٹے گروہ پاکستان دے وݙے شہراں (جیویں کہ کراچی، راولپنڈی، لاہور تے اسلام آباد وغیرہ) اچ آباد ہن۔
آفاق بلوچ
غزل
پیریں دے وچ ݙانوݨ نہ ݙے
کہیں کوں یار ہنڈانوݨ نہ ݙے
کر آفاق توں آپ حفاظت
حق ظالم کوں کھانوݨ نہ ݙے
۔۔۔۔۔۔۔آفاق بلوچ سردار گڑھ
وقت ھݨ یار بدلدا ݙیکھیں
ظلم دا سورج ڈھلداݙیکھیں
آہ غریب دی عرش تے پنی
عرش خدا دا ہلدا ݙیکھیں
شیر تےبکری کٹھےچرسن
ایں انصاف عدل دا ݙیکھیں
ملک ءچ اتنی ترقی تھیسے
ھاں دشمن دا ݙلدا ݙیکھیں
ھر ہک بندہ ولدا ݙیکھیں
۔۔۔آفاق بلوچ سردارگڑھ
ݙوہڑہ
ہاسےخوش وسدے وچ خوشیاں دےݙتےدر دردیں دا کھول کہیں
ساݙے حصے نفرت عام رھی بھریے الفت دے کشکول کہیں<
سم گئے ھن زخم پراݨیں تھی ݙتے زخمیں کوں وت چول کہیں
ساݙے حال آفاق توں کیا پچھدیں ݙتی جھݨک کہیں ماریے بول کہیں
۔۔۔آفاق بلوچ سردارگڑھ
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
انعام غنی
انعام غنی، سرائیکی وسیب اچ حکومت پنجاب ولوں انتظامی اکائی دے طور تے قائم کردہ سیکرٹریٹ دے پولیس بیوروکریسی دے پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل ہن جنہاں دی تقرری 30 جون 2020ء کوں کیتی ڳئی ۔ یکم جولائی کوں وزیراعلٰی پنجاب ،سردار عثمان احمد خان بزدار نے انہاں نال خصوصی ملاقات کیتی تے مبارکباد دے نال نیک تمناواں دا اظہار کیتا ہے۔ سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل دے بارے وی تبادلہ خیال کیتا ڳیا۔ انہاں نے 2 جولائی 2020ء کوں باقاعدہ اپݨے ڈیوٹی دا آغاز کیتا۔ انعام غنی ہوریں ایندے توں پہلے پولیس دے مختلف اعلیٰ عہدیاں تے فائز رہ چکے ہن۔ 8 ستمبر 2020ء کوں انہاں کوں آئی جی پنجاب تعینات کیتا ڳیا۔
تمل لوگ
تمل لوگ (تمل: தமிழர்، تھمیژر (واحد) یا (تمل: தமிழர்கள்، تھمیژرکل (جمع) ہک دراوڑ نسل دی قوم ہے، جیہڑی تمل بطور مادری زبان ٻلیندی اے۔ ایہ لوگ بھارتی ریاست تمل ناڈو تے یونین علاقہ پونڈیچری اچ رہندن۔ سری لنکا اچ ایہ لوگ شمالی، مشرقی صوبہ تے ضلع پوٹالام اچ رہندن۔ بھارت وچ انہاں دی آبادی تقریباً 76 ملین (7 کروڑ 60 لاکھ) ہے۔ ایہ نویں دنیا دی کجھ پراݨی تہذیباں وچوں ہک ہے جیندے لوگ پوری دنیا اچ وسدن۔ بھارت اچ انہاں دی آبادی 91۔5 فیصد، سری لنکا اچ 87۔24 فیصد، ماریطانیہ اچ 83۔10 فیصد، سنگاپور اچ 5 فیصد تے ملائیشیا اچ تقریباً 7 فیصد ہے۔
حضرت حضرت یعقوب علیہ السلام
آپؑ دے اہلِ بیت
آپؑ اللہ دے پیغمبر حضرت اسحاقؑ دے پتر ہن. آپؑ دا ݙوجھا ناں کیونکہ اسرائیل ہئی اس واسطے آپؑ دے ٻارہ پتراں توں بنی اسرائیل دے ٻارہ قبیلے وجود وچ آئے.
سب توں پیارے پتر حضرت یوسفؑ دی جدائی تے ݙوجھے پتراں دا مکر
آپؑ دے سب توں پیارے تے حسین پتر حضرت یوسفؑ نے ہک رات خواب ݙٹھا کہ ١١ ستارے انہاں کوں سجدہ پے کریندن. اے خواب آپؑ دے باقی پتراں کوں پتہ لگا تاں حسد وچ آکے انہاں نے یوسفؑ کوں ہک کھوہ وچ سٹ ݙتا جتھوں ہک لنگھدے ہوئے قافلے والیاں نے ݙیکھ کے انہاں کوں ٻاہر کڈھیا تے اپݨے نال گھن ڳئے.
پتر دے فراق وچ گزرے عرصے دا قصہ
ہک طویل عرصہ یوسفؑ دے فراق وچ گزارݨ دے بعد اللہ نے آپؑ کوں یوسفؑ نال ملوایا تے آپؑ دے ١١ پتراں نے یوسف کوں سجدہ کیتا تے ایں طرح یوسفؑ دے بچپن دا خواب پورا تھیا.
پتر دے مل ونجݨ دا قصہ
حضرت یوسفؑ کئی منازل طے کریندے ریہے، قید وی کٹی تے غلام دے طور تے ویچے وی ڳئے مگر اپݨی قابلیت تے اعلٰی صلاحیتاں دی بناء تے ہک وقت مصر دے حکمران بݨ ڳئے. آپؑ دے دور وچ مصر تے ارد گرد دے ملکاں وچ خوراک دا کال پے ڳیا تے لوگ آپ دے دربار وچ مدد واسطے آندے ہن. انہاں مدد واسطے آوݨ والیاں وچ آپؑ دے ١١ بھرا وی آئے جنہاں کوں آپؑ نے پہچاݨ گھدا تے ایں طرح ہک وقت حضرت یوسفؑ تے حضرت یعقوبؑ دا وچھوڑا ختم تھیا.
تعلیمات
تمام انبیاء دی طرح حضرت یعقوب علیہ السلام دی تعلیمات توحید تے انسان دی فلاح و بہبود ہئی.
ارباب عامر ایوب
ارباب عامر ایوب پاکستانی سیاست دان ہن۔ او قومی اسمبلی دے رکن وی ریہے ہن.۔
انور شاہ انور
اس شاعر دا تعلق میانوالی دے علاقے چکڑالہ نال اے. مجموعہ کلام چھپ چکے.سرائیکی دے وݙے شاعر ہن. ایں بزرگ شاعر دا کلام سݨݨ تے پڑھݨ نال تعلق رکھدا اے.
قربان کلاچی
قربان کلاچی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
طارق سرکار
لاثانی طارق سرکار مرشد طارق سئیں میڈی ماء بولی کوں اینجھی عزت بخشی ھے جیرھی امر تھی گئ ھے پیر فرید دی شاعری میں جھئیں ہزاراں عام بندیں کوں سمجھنڑ ءچ وقت لگدے پیر فرید میڈے وسیب دا معتبر حوالہ ہن انھیں دی شاعری دا ترجمہ کئ زبانیں ءچ کیتا گئے انھیں دے کلام کوں سمجھنڑ واسطے اردو دا سہارا گھنڑاں پوندے ۔اے میڈا ذاتی خیال ہے ۔ اگر طارق سئیں دی گال کراں تاں انھیں دا کلام ہک مال دے چھیڑو توں گھن کے پروفیسرز تک ہر بندے کوں ایویں لگدے جیویں اے میڈی گال ھووے میڈا قصہ ھووے ساڈے وسیب دا ہر رنگ اُو بھانویں تھل ہے روہی ھے دامان ھے ۔یا بیٹ ھے مال ھے منجھیں ہن جھوکاں ہن۔مال دی لکڑ ھے۔مٹیاں ہن ۔مال دے چنڑکے ہن ۔مسجد ءچ دڑکے ہن ۔ گل ءچ دول ہن ۔جھمر تاڑی ھے ۔چُپ کر کے روونڑ ہے ۔ چیڑیں دی دھاں ھے ۔کاں دا کرکار ھے۔بیٹ دیاں کاہیں ہن کُوندر ھے۔صدیاں توں دریا دی منڑ تے وسدے ٹوکرے بدھنڑیں کیہل ہن۔در در تے ہوکے ڈیندی ونگو وانڑی ھے اوندے سر تے رکھیا کھارا ھے۔ تھل دی ریت دیاں قسماں ہن ۔وسیب دے ہر رنگ دا معنی طارق سرکار ھے عجیب شخص ہا یا فقیر شخص ہا عام بندہ ہا یا قلندر ہا میڈی سوچ چھوٹی ھے ۔ ہک شخص کنڈیں دی سیج تے بیھ کے غُلاب دے پُھل کیویں ڈے سگدے جوان پتر دی لاش کوں مونڈھا ڈیونڑ دے باوجود بنھیں کوں پیار محبت دا درس کیوں ڈے گھندے ۔ میڈے وسیب کوں سنجانڑ ڈیونڑ آلا اوندیاں محرومیاں اوندیاں نشانیاں نشابُر کرنڑ آلا طارق سرکار میڈے رب دا ڈتا تحفہ ھے میڈی ماء بولی کوں اج جتناں مانڑ طارق سرکار تے ہے شاید کہیں تے ہوسی۔ دعا ھے رب سوھنڑے توں اللہ کریم انھیں دی قبر تے کروڑاں رحمتاں نازل کرے آمیں ثم آمین۔ دعا گو۔۔جمیل بلوچ
قربان کلاچی
نمونہ کلام
حیاتی او حشر کیتن
طارق سرکار
میکوں طارق موت لڈاونڑ آئ ایندے نال لڈاں تیڈا مال چھیڑاں
قربان کلاچی
نمونہ کلام
حشر دی گالھ بھل گئی ہے.
خداوندا ساڈے کولوں بیا برداش نئیں تھیندی...
کلتھوں کر کٹھے ٹکڑے بیٹھی ہک ماء پٹیندی ہئی
میکوں آہدن ایہے چا ونج
مکمل لاش نئیں تھیندی
تاج گوپانگ دا قربان کلاچی دے بارے مضون
سرائیکی وطن دا نمائندہ شاعر جیندی ست اسمانیں دے سنگ رہ ویندی اے جنگ کوئی اٹھواں اسمان جے ہوندا تاں خان کلاچی ہوندے اتے وی بھا نا بلن ڈیندا شاعری دے امام کوٹ وچ بہ تے عرش کوں ہکلاں ڈیندے اللہ سئیں دے نال جھیڑا لیندے رب سچے دے نال بے تکلفی کریندے گال شروع کرنی ہئی جیھڑے ویلے شاعر سٹیج تے اندے اساں ورقہ بھل تے پچھوں کھولے اتناں بھلیکا نئی تھیا او ہیل قال سئیں سخی قربان دی ہئی اے قصہ وی قربان دے سطریں دا ہے سٹیج سیکٹری قربان دا ناں چاوے تاں مشاعرے وچ مجمع نہال تھی ویندے خوشی دی لہر آ ویندی ہے درخت ہمہ تن گوش تھی ویندن پرندے آنہڑیں وچ اپنڑیں بچیں کوں پریں ہیٹ لکا تے شریف سامعین بنڑ باہندن مجمع ڈر کنوں ساہ نئیں گھندا متاں مصرع چکے زندگی ساری پھٹ ناں ملے پاکستان دیاں ایجنسیاں قربان دا پیرا چئی راہندن قربان زمین تے کھڑ تے مائیک تے ٹھنگا مارے تاں زمین اسمان دے خفیا ادرے بے چین ہوندن جو قربان دے کلام دی فوٹو کاپی ہوے ڈوجھا عرشی فرشی زمین زمن سندھ پچادھ دی خیر ھوے تمام بیورو کریسی زمینی نوری مخلوق آفاقی سارے قربان کوں شوق نال سنڑردن ایں واستے ایندی رپورٹ تے ہتھ ہولا رکھدن قربان صاحب جیویں لکھدے جیویں پڑھدے جیھڑے اکھر جوڑتے نظم ٹھہیندے ول اوندے وچ دلیل تے برہان دی چٹان نال اسریندے اوکوں اج توڑیں کوئی ہلا نئیں سگدا کلام سنڑو تاں پی ایچ ڈی لگدے اویں تعلیم واجبی ہس زیرک ذہیین فطین مانڑو ہے خدا بچا گدے جے سائنس پڑھدا تاں ہنڑ تونڑیں 999 ایٹم بم بنڑائی بیٹھا ہووے ہا اللہ سیں دی خاص عطا ہس لفظیں دی سلطنت دا راجکمار ہے.
قربان صاحب دی زبان زم زم دھوتی خاص الخاص سرائیکی، مصرع ایویں ڈیندے جیویں ضعیف زاہد نمازی غازی دی تسبیح دا مڑکا جیڑھے ویلے پیرا گراف مکمل تھیندے نظم آبشار بنڑ ویندی یے عجیب شاعر قربان کلاچی بے خوف نڈر لاتک شاعر ھے قلم چلیندے بیت بنڑیندے ھنجوں دے سنگ اپنڑے تن دا لہو مکس کریندے جیئں ویلے نظماں پکھیاں وانگون پر واز کرن پیر فرید دی وا پورب دینظمیں دے راہیں رقص کرن حضرت اقبال مزار دے وچوں جھات کرے تے آکھے دل سے جو بات نکلتی ہے اثر رکھتی ہے پر نہیں طاقت پرواز مگر رکھتی ہے قربان دا قصہ ڈھیر وسیع ہے فیس بک دے پنے مک ویسن قربان دے اکھر نا مکسن ایں واستے میں اپنڑے دوست خالد نیازی دے حکم تے یو ٹیوب توں قربان سیئں دا کلام گول آیاں پیش کرینداں حیاتی او حشر کیتے حشر دی گال بھل گئی ہے خداوند آ ساڈےکولوںبیا برداش نئیں تھیندی کلتھوں کر ٹکڑے بیٹھی ہک ما پٹیندی ہئی میکوں آہدن ایھے چاونج مکمل لاش نئی تھیندی حیاتی نال انڑ بنڑ رہ گئی ہے ایں جھیڑے دے وچ جیندے ودے ہیں ساڈیاں سوچا ھنڑپ کھادی ویندا ہے ظلل دا زہر وی پیندے ودے ہیں مسیتیں وچ مساواتاں نئی ملدیاں فقط فتوے اتے بہتان رہ گئے اے بھویں بندے دی ملکیت ہے ساری خدا سئیں دا فقط اسمان رہ گئے طبقات دے وچ تقسیم جو تھئے انسان دی عظمت گھٹ تھی گئی او سجدہ کر سیئں نئی تھئے سجدے دی ریت الٹ تھی گئی ھا کن دا کھیل خلیفے دا کمزور تے آ کے کک تھی گئی کہیں حال حیاتی راس نئیں ائی تیڈی آس تے عمراں چٹ تھی گئی.
صوفی تاج گوپانگ
انقلابی تحریک دی کامیابی
تحریر: ارشد لاشاری
کہیں انقلابی تحریک ءچ جیکر میرجعفر،تے میر صادق دا کردار نہ ھووے تاں او تحریک کامیاب نی تھی سکدی،وقت دا جابر ڄݙݨ ݙیہدے جو میݙا اقتدار تے ظلم ھݨ مزید نی چل سکدا تاں او ٻݙدے بندے آلی کار ایݙے اوݙے ہتھ مارݨ کیتے میر جعفر تے صادق جہیے کردار ڳولیندے جیندے نال وقتی طور اوں جابر کو کجھ رلیف مل ویندے، پر ایجھے کرداریں دے بعد ھی کوئی انقلابی تحریک کھرے کھوٹے دی سنڄاݨ کریندے ھووے دوبارا منظم تھیندی ھے،، تے کامیابی اوندی منتظر ھوندی ھے، تے الحمداللہ اڄ اساݙی سرائیکی تحریک دے اے کردار نشابر تھی ڳن. تے ایندا مطلب اے ھے جو منزل ھݨ نیڑے ھے، اساکوں ھݨ کھرے کھوٹے دی سنڄاݨ تھی ڳئی ھے، اساکوں ھݨ دوبارا منظم تھیوݨیں تے پچھلی غلطیاں کو مدنظر رکھ تے جوابی وار کرنے، دشمݨ اپݨا چھیکڑی ہتھیار وی استعمال کر گھدے اور ناکام تھی ڳے. اساݙی سرائیکی تحریک دی کامیابی دی منزل اساݙی تانگھ ءچ ھے.
معزالدین محمد جہاں دار شاه
thumb|
جہاندار شاہ یا مرزا معزالدین بیگ محمد خان (پیدائش: 10 مئی 1661ء– وفات: 12 فروری 1713ء) مغلیہ سلطنت دا اٹھواں مغل شہنشاہ ہئی جیں نے 1712ء توں 1713ء دے درمیان یارہاں مہینے حکومت کیتی۔
حضرت حوا علیہ السلام
thumb|السيدة حواء
حالاتِ زندگی
جدہ دے باہر سمندر دے کنارے ہک قبر دا نشان ہے جس دے متعلق لوگاں دا خیال ہے کہ اے حوا دی قبر ہے۔ یہودیاں دی روایات دے مطابق آدم او حوا دی شادی وچ خدا، جبرائیل تے ݙوجھے فرشتے شامل ہن۔ جنت توں نکلݨ دے بعد آدم تے حوا نے مکہ دا سفر کیتا تے خدا دی عبادت کیتی تے اتھائیں حوا کوں پہلا حیض آیا۔ آکھا ویندا ہے کہ ݙاہ قسم دے سزاواں حوا تے اس دے دھیاں کوں تجویز تھیاں جنہاں وچ حیض آوݨ، حمل تے وضع حمل دے تکالیف شامل ہن۔ ول آکھا گیا کہ اگر او اپݨے خاوند دی وفادار رہسی تاں اس دے نال جنت وچ ویسی۔ اگر او بچے دی پیدائش دے دوران  وفات پا ویسی تاں شہید دا مرتبہ پیسی ۔ آکھا ویندا ہے کہ حوا حضرت آدم دے ݙو سال بعد فوت تھئے تے انہاں دے پہلو وچ دفن کیتے گئے.
پولنگ دا ݙینہہ
ھر پولنگ سٹیشن تے لوگاں دے ارد ھن مارکیٹ کمیٹی آلے پولنگ اسٹیشن تے گیم تے اتھاں کیمپ کوں الحاج رسول بخش سومرہ سمبھالی بیٹھا ھا کجھ دیر اتھاں بیھہ تے وستی پٹواریاں پج گیم لوگ ھن جو ماندے ناں ھن ایویں لگدا ھا جو سمورا شھھر وستی پٹواریاں اچ ووٹ سٹنڑ آیا کھڑے ایڈا ارد واہ واہ پرانڑے سنگتی مل گئے : رج رج تے گالھیں کیتوسے ول عابد بھٹی دے کیمپ اچ گیم اعظم بلوچ تے سجاد بلوچ کوں ڈیکھ تے اکھیں ٹھر گئیاں اتھوں ڈکھ سکھ ونڈا : عباسی گروپ دیاں پارتاں ڈے تے سجو خاں تے حاجی فیظو اراں آلے کیمپ اچ محلہ عباسیہ اچ آ گیم اتھاں میاں عمر عباسی صیب وی آ گئے ھن انھاں دے نال شیر میاں عباسی تے میاں طلال عباسی وی ھن جیھڑے گاڈی اچوں باھر ای نی نکھتے ایرکنڈیشنڈ چلا تے گاڈی اچ وڑے بیٹھے ریھہ گن او وی کیا کرن؟ تھئے تاں غیر سیاسی بندے ؛ خاندان دی جو صلح تھی گئی اے ھییں گالھوں او وی قھھر دے بڑکے اچ سختی اچ آئے ودے ھن ایندے باد اسلامک ماڈل سکول آلے کیمپ اچ گیم عمران جان بلوچ آصف خان بلوچ فرخ خان نتکانی ماسٹر ریاض احمد صیب اراں ارد نال متھا لائی بیٹھے ھن.
سلام اے انھاں بھراواں کوں عثمان کھوکھر ایڈووکیٹ نے کیمپ کیتے جاہ ڈتی ھوئی ھئی چنگی پیر واہ دے نال کیمپ اچ منصور اقبال کھوکھر : فیصل کھوکھر : شکیل : بوبا : آصف خان علی زئی : احسن خان خاکوانی کونسلر ایں کیمپ کوں رنگ لائی بیٹھے ھن جیون شالا محلہ سرور شاہ پجیم تاں شھزاد اسلم راجپوت صدر شھزادی مارکیٹ تے سید علی رضا کاظمی مونڈھے نال مونڈھا لائی کھڑے ھن ایں پولنگ اسٹیشن تے سید علی رضا کاظمی جیھڑی ھمت تے بھادری نال کم کیتے جتی شابش ڈئیووں گھٹ ھے محلہ سرور شاہ دے اندر پولنگ اسٹیشن تے پجیم اتھاں قاسم کمبوہ ایڈووکیٹ کونسلر کم کوں چئی لائی کھڑا ھا. اتھائیں پجیم تاں میڈی موٹر سائیکل دی کک ترٹ گئی خیر میں موٹر سائیکل بند ناں کیتم تے گھر دو چھک رکھیم شکر اے جو ھک ھٹی کھلی پئی ھئی کک ویلڈ کروا تے گھر گیم ڈھڈھ اچ درد مچیا کھڑا ھا بکھ کنوں.
بلوچستان
بلوچستان پاکستان دا صوبہ ہے۔ کوئٹہ صوبہ بلوچستان دا دارالحکومت ہے۔
رقبہ
٣٤٩٠٧١ مربع کلومیٹر ہے۔
زباناں
بروہی، نلوچی سرائیکی تے پشتو اہم زباناں ہن
انتظامی ون٘ڈ
بلوچستان دے ٣٣ اضلاع ہن۔
سرائیکی علاقے دے وَݨ بوٹے
سرائیکی وسیب ہر طرح دی قدرتی نعمتاں نال مالا مال اے جنہاں وچوں کجھ درج ذیل ہن: