cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لارڈ برکلے ولوں رائے احمد کھرل دے اہل خانہ دی یرغمالی
لارڈ برکلے نے ہک چال چلی تے رائے صاحب دے اہل خانہ کوں یرغمال بݨا کے گوگیرہ گھن گیا، ایہ اطلاع ملݨ تے رائے صاحب نے گرفتاری ݙے ݙتی لیکن وٹواں تے دیگر قوماں دے احتجاج نال عام سماج وچ وی شورش بلند تھیوݨا شروع تھی گئی، ڈر ہئی کہ بغاوت ہک نواں رخ اختیار کر ویسی تے ڳال گلی محلیاں تک ودھ ویسی اس واسطے رائے صاحب کوں رہا کر ݙتا گیا، رہائی دے بعد رائے صاحب تے انہاں دے مجاہدین نے کمالیہ، چیچہ وطنی تے ساہیوال تک دا سارا علاقہ گوریلا کاروائیاں نال ترے مہینے تک متاثر کیتی رکھا، ول ہک فیصلہ کن جنگ دا منصوبہ ترتیب ݙتا۔
جام پُور
سرائیکی خِطّہ ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
ضلع راجن پُور
راجن پُور جس کی بُنیاد مخدوم شیخ راجن نے 1145ھ (1732-33ء) میں رکھی۔ راجن پور 1862ء  تئیں ہِک چھوٹا جیہا گائوں ہَا، راجن پور ، دریائے سندھ دے سَڄّے پاسے تے اَٹھ یا نَو مِیل دے فاصلے تے ہِے، ڈیرہ اِسماعیل خان دے وِچکار براستہ ڈیرہ غازیخان جیکب آباد ونجݨ والی سڑک تے واقع ہِے۔
جُغرافیہ
قصبہ جام پور دِی بُنیاد تقریباً 600 سال قبل جام نامی مانک جٹ نے رکھی۔ جام پُور، ڈیرہ غازی خان توں 32 مِیل دور، جیکب آباد ونڄݨ والی شاہراہ تے واقع ہِے۔ جام پُور قدیم زمانے وِچ لکڑ دِی اَشیاء بݨاوݨ دے حوالے نال ٻہُوں مشہور ہَئی۔
جام پُور دے نیڑے مشہور ٹھیٹر دِلورائے ہِے جِیندے بارے وِچ آکھیا ویندے جو اِیہ سندھ دے شہر موہنجوداڑو اَتے پنجاب دے ہَڑپہ دا ہَم عصر ہِے۔
لوک ادب
جام پُور دے نیڑے مشہور ٹھیٹر دِلورائے ہِے جِیندے بارے وِچ آکھیا ویندے جو اِیہ سندھ دے شہر موہنجوداڑو اَتے پنجاب دے ہَڑپہ دا ہَم عصر ہِے۔ شعر و لوک ادب دے حوالے نال کیفی جام پُوری (سرائیکی لوک شاعری)، ڈاکٹر اسلم عزیز دُرانی (سِجّھ دا سنیہا، عالمی اَفسانے، سرائیکی وِچ ناول نگاری)، عبدالکریم شہباز دے ڈوہڑے، فرحت نواز (چوݨویاں نظماں، منزلاں دے پندھیڑے)، اَسلم رسول پُوری (سرائیکی رَسمُ الخط کی مختصر تاریخ، سچل سر مستؒ)، بیدِل سندھی، اِسماعیل خان احمدانی (پیت دے پندھ، چھولیاں، اَمر کہانی، خوابیں دا مول)، طارق اِسماعیل احمدانی، جمشید کمتر رسول پوری (سرائیکی لوک شاعری، سک سوجھلا، چندر چوڈی دا، سرائیکی ساڈی سنڄاݨ، بلدا ڈِیوا، سرائیکی ساݙا ساہ، پاندھی ٹردا ڄُل)۔
داجل
داجل تحصیل جام پُور دا قصبہ ہِے۔ اِتھ دے شاعر ناشاد بخاری (چاندڑیاں راتیں، فریاداں، کنڈیراں، ݙینہہ دے تارے، تھل دا پندھیڑو) دِیاں کتاباں چَھپ چُکین ۔
ہڑند
تحصیل جام پور دا قصبہ، ہِک زمانے ’’وستی پناہ علی‘‘ دا شمار علمی مرکز دے طور تے ہَئی۔ اِتھاں ہِک علمی کتاب خانہ ہَئی جِیندے میاں عاقل جوگی متولی ہَن۔ میاں عاقل جوگی اُردو / سرائیکی / فارسی زبان وِچ شاعری کریندے ہَن۔ اُنہاں دا شعری مجموعہ ’’دیوانِ جوگی‘‘ شائع تِھی چُکیئے ۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع ۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔ ونکی:لوک ادب ۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔ ونکی:راجن پُور دا لوک ادب ونکی:راجن پُور دی ثقافت
پاشا
پاشا (Pasha یا Pascha) (عثمانی ترکی زبان: پاشا، ترکی: paşa ، ماخوذ فارسی، pādšā ('Padishah') فارسی: پادشا ، سلطنت عثمانیہ وچ سیاسی تے فوجی نظام وچ ہک اعلیٰ عہدہ ہئی جیہڑا عام طور تے گورنراں، جرنیلاں تے اعلیٰ شخصیات تے دیگر اہم افراد کوں ݙتا ویندا ہئی۔
کاجل کرن
کاجل کرن (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ 18 اکتوبر 1958ء وِچ سنیتا کلکرنی دے ناں نال ڄَمّی، جین٘دا ناں کاجل کرن وِی ہِے) ہِک پُراݨی ہندوستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِے، جیڑھی ہندی فلماں وِچ آپݨے کَم کِیتے مہان٘دری ہِے۔ کرن نے فلم "ہم کسی سے کم نہیں (1977ء) وِچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے اَتے ہندی سینما وِچ ہِک مستحکم اداکارہ دے طور تے فوری طور تے آپݨے آپ کُوں اُسارا، 13 سالاں اُتے مشتمل کَم کار آلی حیاتی وِچ 40 سالھاں تُوں وَدھ فِلماں وِچ نظر آئی۔
ابتدائی حیاتی
کرن ہِک متوسّط طبقے دے مراٹھی ٹَٻَّر وِچ ممبئی وِچ ڄَمّی اَتے اِین٘دے پرورش تھئی۔ اِیں نے آپݨی تعلیم سینٹ وِچ حاصل کِیتی۔ جوزف ہائی سکول، جِتّھاں اُوں نے بݨیادی طور تے طبیعیات اَتے حیاتیات دی تعلیم حاصل کِیتی، ڈاکٹر بݨݨ دے آپݨے اصل خواب دی پیروی کِیتی۔
کم کار آلی حیاتی
کرن نے آپݨے کَم کار آلی حیاتی دا اَغاز 1977ء وِچ کِیتا ہئی، جݙݨ اُنّھاں نے ہدایتکار ناصر حسین نال آپݨی رومانوی مزاحیہ فِلم "ہم کسی سے کم نہیں" وِچ مرکزی کردار ادا کرݨ کِیتے چُݨیا ہئی۔
فلم گرافی
کرن 1977–1990 وِچ کل 44 فلماں وِچ نظر آئی۔ ونکی:ہندی سینما ونکی:بھارتی اداکارائیں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
طارق دے ݙوہڑے اَتے لوک رِیت
سئیں احمد خان طارق وسیب دے مزاج تے اُون٘دی روح کُوں چنڳی طرح سمجھدِن۔ سرائیکی وسیب، دُعائیں ݙیوݨ آلا وسیب ہِے۔ اے دُعائیں سُݨدے تے دُعائیں ونڈین٘دے۔ اِیں سارے پس منظر احمد خان طارق دی شاعری کُوں وی عاجزی تے انکساری دا ہِک سوہݨاں نمونہ بݨا ݙِتّے۔ او ہر حال اِچ اپݨی قسمت تے اپݨے محبوب تے خوش راہن٘دِن پر اُو بُری ڳالھ تے ٹالا کرین٘دِن تے ہر ݙُکھ کُوں خوش تھی کے قبول کرین٘دِن۔ نمونہ ݙیکھو:
کیوں آکھاں رانجھݨ کھوٹ کِیتے، نمی آب کھری، اونکوں کیا آکھاں
ہِن بھوڳ سبھے میݙے متھڑے دے، نمی سیت تری، اونکوں کیا آکھاں
جݙاں آکھ ݙِتم، سِر تیݙا ہِے، وَل بار بھری، اونکوں کیا آکھاں
رائے احمد خان کھرل تے رنجیت سنگھ دی دوستی
مہاراجہ رنجیت سنگھ ملتان دا دورہ کر کے واپس لاہور ویندا پیا ہئی تاں اوں نے سیّدوالہ وچ وی ہک پڑاؤ سٹا تاکہ وسطی علاقے دے عمائدین نال وی ہک ملاقات کیتی ونجے، رنجیت سنگھ نے عمائدین تے ہک طائرانہ نظر سٹی تاں سڄی طرف کھڑے سردار تے ونج کے اس دی نظراں ٹھہر گئیں، مہاراجہ سب دے بارے وچ پوچھدا ویندا ہئی، ایہ کون ہے، اوہ کون ہے تے معتمد اونکوں سب دا تعارف ݙیندا ویندا ہئی ، ول پچھا ایہ جوان کون ہے؟ اس دے بارے وچ زرا تفصیل نال بیان کرو، معتمد نے ݙسیا کہ ایہ اس علاقے دے حاکم تے اس پرگنہ دے والی صالح خان کھرل دا بھتریجا، رائے احمد خان کھرل ہے۔
طارق دے ݙوہڑے اَتے لوک رِیت
جݙاں مرݨے طارق آپ مراں، شالا مال مری، اونکوں کیا آکھاں
رائے احمد خان کھرل تے رنجیت سنگھ دی دوستی
رائے صاحب دے آبا ؤ اجداد سیاسی طور تے مغل سلطنت دے نال وابستہ ہن، گوگیرہ دی جاگیر انہاں کوں اورنگزیب عالمگیر نے الاٹ کیتی ہئی، گزشتہ ݙیڈھ صدی توں او اس علاقے دے رئیس تے سردار ہن، رنجیت سنگھ کوں خطہ پنجاب وچ زیادہ مزاحمت دا سامݨا اس واسطے نہ ہئی کہ اس دے پیش رو درانیاں دے دور توں اہل پنجاب بالخصوص اہل لاہور بہت تنگ ہن، رنجیت سنگھ اݨ پڑھ ہووݨ دے باوجود بہت معاملہ فہم انسان ہئی، اس تلوار نال وی کم کڈھا لیکن بیشتر جگہ اوں نے بات چیت، خوش اخلاقی تے دوستانہ طرز عمل نال فتح پاتی ہئی، ماضی وچ رائے صاحب دے خاندان دی سکھاں نال وی کجھ جھڑپاں تھیاں ہن تاہم رنجیت سنگھ دی ایہ بیٹھک اس حال وچ برخواست تھئی کہ اس مجلس وچ اوں نے رائے احمد خان کھرل کوں اپݨی سیاسی حکمت عملی دے تحت اپݨا پگڑی بدل بھرا بݨا گھدا ہئی، ایہ تعلق زبانی جمع خرچ نہ رہا بلکہ مہاراجہ نے ایں تعلق کوں خوب اچھی طرح نال نبھایا ہئی، سکھا شاہی دور دے مقامی اہلکار وی اپݨی نوکریاں بچاوݨ کیتے، زمین جائداد، مال مویشی تے لڑائی بھڑائی دے معاملات وچ رائے صاحب دا عمل دخل تے فیصلہ منیندے ہن۔
طارق دے ݙوہڑے اَتے لوک رِیت
احمد خان طارق دی شاعری فکری طور تے پُختہ تے فنّی طور تے ساریاں خوبیاں نال سِنگری پُنگری ہوئی ہِے۔ اُنّھاں دی شاعری اِچ بے ساختہ پن، سوز و گداز، سرائیکی دا روزہ مرّہ تے محاورہ، سرائیکی زبان دا رچاؤ تے لوچ نے، اُنّھاں دی شاعری کُوں، معاصر شُعراء دے مقابل ٻہوں اُچیرا، مقام عطا کِیتے۔
او ݙوہڑے اِچ ترنم پیدا کرݨ اِچ ہِک خاص صلاحیّت رکھین٘دِن۔ او تکرار لفظی تے مترنم بحراں دے انتخاب نال وی اے آہنگ پیدا کرݨ دی مہارت رکھین٘دِن۔ ہِک نمونہ ݙیکھو:
میکوں روونی رِیت سݙین٘دیں کیوں، جݙاں آپ روائیں، میں نہ روواں
تُوں رنج تِھیویں، توں مال ونڈائیں، توں جھوک لݙاہیں، میں نہ روواں
ٻِیا، لُک چُھپ کھیݙ، تے گول آکھیں، ہِند سندھ پِھروائیں، میں نہ روواں
توں طارق پوریاں آپ کریں، ہتّھوں نہ اَلوائیں، میں نہ روواں
روونی، رِیت، جھوک لݙاوݨ، ہند سندھ پِھرواوݨ تے پوریاں کرݨ، سرائیکی زبان دے سوہݨے محاورے ہِن۔ "روونی رِیت" ہِک سوہݨاں روز مرّہ ہِے۔ جݙاں جو باقی ترائے محاوریاں نے ݙوہڑے دی معنویّت اِچ ٻہوں اضافہ تے ݙوہڑے دی ووݨت کُوں ٻہوں سوہݨاں بݨا ݙِتّے۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
سئیرز ٹاور
سیئرز ٹاور امریکہ دے شہر شکاگو وچ قائم ہک بلند عمارت ہے جیہڑی ایں وقت براعظم شمالی امریکا دی بلند ترین عمارت دا اعزاز حاصل کیتے ہوئے ہے۔ عمارت ماضی وچ دنیا دی بلند ترین عمارت وی رہ چکی ہے۔ ایندے ماہر تعمیرات اسکڈمور، اوونگز اینڈ میرل کمپنی دے بروس گراہم تے فضل الرحمن خان ہن۔
مِٹّھݨ کوٹ
سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
جُغرافیہ
اِیہ دریائے سِندھ دے سَڄے کنارے تے پنجند اَتے سندھ دے سنگم توں کُڄھ میل تَلّے واقع ہِے۔ تذکرہ اولیائے پنجاب دے مطابق ہِک واری مخدوم محمد شریف اِیں پُر فِضا مقام توں گُذریئے تاں اُنہاں مِٹھن خاں بلوچ کُوں آکھیا دِل آہدے جو اِتھاں ہِک وَستی وَسائی وَنڄے۔ مِٹھن خاں نے اُنہاں دِی خواہش موجب اِتھاں ہِک شہر آباد کِیتا۔
لوک ادب
حضرت خواجہ محمد عاقل دِی ولادت 1151ھ وِچ کوٹ مِٹھن وَِچ تَھئی۔ خواجہ عاقل دِی تریڄھی پُشت وِچُوں حضرت خواجہ غلام فریدؒ پیدا تَھئے۔ خواجہ غلام فرید، خواجہ خُدا بخش دے فرزندِ اَرجمند ہَن۔ خواجہ خُدا بخش شروع وِچ کوٹ مِٹھن رھیئے تے بعد وِچ چاچڑاں سکونت اِختیار کِیتی۔ خواجہ غلام فریدؒ دِی پیدائش 1261ھ کُوں چاچڑاں شریف وِچ تَھئی۔ خواجہ غلام فریدؒ دا تاریخی ناں خورشید عالم ہِے۔ خواجہ سئیں دِی تعلیم اَتے تربیت غلام فخر الدین نے کِیتی۔ خواجہ غلام فریدؒ دِی سرائیکی لوک شاعری تصوّف اَتے عِرفان دے حوالے نال اَپݨی مثال آپ ہِے۔ خواجہ غلام فریدؒ دِی وفات 24 جولائی 1901ء وِچ تَھئی۔ اَتے آپ کُوں کوٹ مِٹھن وِچ دفنایا گیا۔ حضرت خواجہ غلام فریدؒ دِیاں تصانیف وِچوں دیوانِ فریدؒ (سرائیکی)، دیوانِ فریدؒ (اُردو)، مناقب محبوبیہ اَتے رسالہ فوائد الفرید قابلِ ذِکر ہِن۔
حضرت خواجہ غلام فریدؒ دے ملفوظات کُوں اُنہاں دے ہِک مُرید مولانا رُکنُ الدین نے اِشاراتِ فریدی دے ناں نال پنج جلداں وِچ مرتب کِیتا۔ تے اِیہ ملفوظات ‘‘مقابیس المجالس‘‘ دے ناں نال اُردو ترجمے دِی صورت وِچ چَھپ چُکن ۔
اتھوں دے ٻئے اہم ناں جند وَݙا مغموم اَتے ڈاکٹر خورشید ملک وی ہن۔ ڈاکٹر شکیل پتافی نامور محقق، ماہرِ تعلیم، تنقید نگار، شاعر ہن۔ اَکھ بے خواب عذاب (سرائیکی لوک شاعری) دے مجموعے دے شاعر ہِن ۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع ۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔ ونکی:لوک ادب ۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔ ونکی:راجن پُور دا لوک ادب ونکی:راجن پُور دی ثقافت
رائے احمد خان کھرل کوں کارل مارکس دا خراج تحسین
کارل مارکس برصغیر وچ برطانیہ دی پالیسیاں تے نظام تے امریکی اخبار “نیویارک ڈیلی ٹریبیون” وچ مسلسل مضامین لکھدا پیا ہئی جیہڑے مارکسزم دے نیٹ آرکائیو تے وی موجود ہن، مارکس 1857ء دی جنگ آزادی تے وی نظر رکھے ہوئے ہئی، رائے صاحب دی اس جدوجہد کوں مارکس وی نظر انداز نہ کر سڳا، اس اپݨے ہک مضمون وچ لکھا کہ “پنجاب وچ انگریزاں کیتے مجاہدین دی طرفوں ہک نویں مشکل کھڑی تھی گئی ہے جس نال پچھلے اٹھ ݙینہاں توں ملتان توں لاہور تک آمدورفت دا راستہ بند تھی ڳئے تے انہاں لوگاں نے انگریز دے سارے رابطے ختم کر ݙتے ہن جیہڑے انگریزاں کیتے سخت تشویش دا باعث بݨ چکے ہن”۔
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ج
اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ج" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔
اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
لیاقت علی خان
لیاقت علی خان پاکستان دے پہلے وزیر اعظم ہن
نظیراکبر الہ آبادی
نظیر اکبر الہ آبادی اردو زبان دا شاعر ہا۔
سرائیکی لوک ادب وِچ مکتوب نگاری
ماضی قریب تک خط دے ذریعے احباب، دوستاں رشتہ داراں دا حال احوال ڄاݨݨ ہک خاص لوک روائت رہی ہے۔ نجی ، انفرادی، معاشرتی تے سرکاری طور تے اطلاعات ، معلومات دا ذریعہ بھانویں جوہُݨ وی خطوط نویسی ہے پر ہُݨ ایندی جاء ، انٹرنیٹ، موبائل کنوں پیغامات نے گھِن گھِدی ہے۔ اے کلاسیکی روایت مردی پئی اے۔ سرائیکی لوک ادب دی دنیا وچ شاعراں، ادیباں نے ہوں سارے علمی مباحث، سوالات، وضاحتاں کیتے خطوط نویسی کوں ذریعہ اظہار بݨا رکھیا ہئی۔ جیندی وجہ نال خطوط نویسی کوں کلاسیکی حیثیت حاصل رہی اے۔ مولوی عبدالحق، علامہ محمد اقبال ، غالب، فیض اتے ئے کئی اہل علم و دانش دے خطوط ، کلاسیکی ادب وچ ہک منفرد حیثیت رکھدن۔ جتھاں تئیں سرائیکی ادب وچ مکتوباتی ادب دا تعلق ہے۔ سرائیکی ادب ، مکتوب نگاری نال مالا مال تاں کوئینی پَر ایندا دامن بالکل خالی وی نئیں۔ سرائیکی ادب وچ مکتوباتی ادب دی روایت دا جائزہ گھِدا ونڄے تاں قدیم دور وچ ہک واقعے دا تذکرہ ملدے۔
حضرت مخدوم بہاء الدین زکریا ملتانیؒ، حضرت فرید الدین گنج شکرؒ دے کول ہر سال گاجراں دا تحفہ بھڄیندے ہن اَتے حضرت گنج شکر، مخدوم دی خدمت وچ موسم بہار دے یرارسال کریندے ہَن۔ کئی سال تک اے سلسلہ جاری رہیا۔ ہک سال مخدوم سئیں نے گاجراں نہ بھیڄیاں چنانچہ گنج شکرؒ نے وی یر روانہ نہ کیتے۔ موسم بہار گزرݨ تے حضرت مخدوم نے شکایت لکھ تے بھیڄی۔ جواب وچ حضرت گنج شکر نے فرمایا:
ہتھڑیں وٹوں ہتھڑے، یریں وٹوں یر
تساں نہ مُتیاں گاجراں، اساں نہ مُتے یر
مندرجہ بالا اقتباسات دے حوالے نال اساکوں پتہ لڳدے جو سرائیکی ادب وچ مکتوب نویسی دی روایت ابتداء توں آندی پئی ہے۔ جینویں ادب وچ بیاض اَتے ذاتی ڈائری ، ملفوظات دی اہمیت توں انکار نی کیتا ونڄ سڳدا۔ اُنویں ادبی خطوط، مکتوباتی ادب دے حوالے نال انڄ شناخت رکھدے کیوں جو انھاں خطوط دے ذریعے کہیں شخصیت کوں صحیح تناظر اَتے اصلی سیاق و سباق وچوں ݙیکھݨ اتے اوندے ذہنی اتے فکری عمق اتے علاق کوں ڄاݨݨ کیتے اوندے مکاتیب ، سب کنوں وݙی گواہی اتے سب کنوں وَدھ راست اتے با اعتماد مآخذ ہوندے ہن۔ ‘‘
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ مکتوب نگاری ونکی:سرائیکی مکتوب نگاری
بہادر شاہ ظفر
بہادر شاہ ظفر مغل خاندان دا آخری بادشاہ ہووݨ دے نال نال اردو زبان دا شاعر وی ہا
استاد شاعری
ابراہیم ذوق
مرزا غالب
بادشاہت دا اختتام
1857
پافتینوس طیبی
پافنتیوس طيبی/مصری، انگریزی نام، Paphnutius of Thebes، جو معترف پافنتیوس دے ناں نال ڄاݨے ویندن، اینتھونی اعظم دے ہک شاگرد ہن تے ابتدائی چوتھی صدی وچ طیبس دے اسقف رہے۔ پافنتیوس نیقیہ دی پہلی مجلس دے ہک اہم رکن ہن جیہڑی 325 عیسوی وچ واقع تھئی۔
ہانگ کانگ وِچ زنانیاں
ہانگ کانگ وِچ زنانیاں / تِریمتِیں (اردو: ہانگ کانگ میں خواتین) (انگریزی: Women in Hong Kong) چین دی دھرتی تُوں وابستہ زنانیاں دی تہذیب نال ہم جھولی رِیہاں ہِن۔ اِیہ لوک مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھے رَلا تے تعلیم، کَم کار، اَتے سیاست دے مِداناں وِچ کَم کرین٘دیا پئیاں ہِن۔ ہانگ کانگ ہِک سیل کرݨ آلی جاء اَتے فیشن دا ڳڑھ وی ہِے۔ اِیں کِیتے اِتّھاں دے زنانیاں فیشن وِچ وی حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن۔ اِین٘دے تُوں اَنج اِتُّھوں دی ہِک فلمی صنعت وِی ہِے۔ کئی ہانگ کانگ دی اداکارائِیں ناں صرف دیس وِچ جاں جو ٻاہرلے دیس وی اپݨی اداکاری دے پارُوں مہان٘درے تِھی چُکیاں ہِن۔
قنُونی تحفّظ
thumb|ہانگ کانگ وِچ گھوٹ کُؤار دا جوڑا ہانگ کانگ دے زنانیاں اپݨے حقوق کِیتے ٻہوں کَم کار کرین٘دیاں ہِن اَتے قنُوناً ٻہوں تحفّظ نال ہِن۔ دیس وِچ قَنُون دی رُو نال تِریمتِیں دے ٻہوں سارے چُوݨ وِچُوں آپݨے پئے کُوں قتل کرݨ دا حق وی حاصل ہِنیں۔ اِیہ چُوݨ اِنّھاں زنانیاں کُوں اِیں ویلے حاصل تِھین٘دا ہِے جݙݨ اُوہ اپݨے پئے کُوں کہِیں ٻئی تِریمت دے نال اُنّھاں نال بے وفائی کرین٘دے ہوئے اُوہ ویلے تے پھدین٘دیاں ہِن۔ ڄاں جو ملک دے قَنُون وِچ اِیہ وی شرط ہِے جو قتل کِیتے کہِیں آلے مثلاً پستول، بندوخ، کاچُوں دا استعمال ناں ہووے۔ ذال اِیہو جئیں ویلے اپݨے پئے کُوں اپݨے ہَتّھاں نال اِی قتل کر سڳدی ہِے۔ ڄیکر اِیہ معاملہ چِھکِیڄ ون٘ڄے تاں مقدمہ بݨ وین٘دا ہِے، تاں اِیہو جئیں صورتِ حال وِچ ہانگ کانگ دی زنانیاں با عزّت بری تِھی سڳدیاں ہِن۔
کھییݙاں وچ تریمتاں
ہانک کانگ دی زنانیاں ملکی اَتے بین الاقوامی کھیݙاں وِچ وَدھ چڑھ تے حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن۔ اُوہ اپݨے مقابلیاں وِچ ٻہوں ناں بݨا چُکیاں ہِن۔ ٻئے کھیݙاں وِچ فُٹ بال، وی شامل ہِے۔
سیاسی فعالیت
٢٠١٩ء دے ہانگ کانگ وِچ چینی حکومت دے خلاف احتجاجاں نے ٻہوں زور پکڑیا ہئی۔ مظاہرہ کرݨ آلے جِنّھاں وِچ ہِک وݙّی ڳِنتری زنانیاں دی ہئی، ہوائی اَݙّے اُتّے کَٹّھے تِھی ڳئے جین٘دے نال اَݨ ڳِݨت پروازاں روکݨیاں پئے ڳئیاں۔ احتجاج دے دوران مظاہرین اَتے پُلس دے وِچالے وِچ جھیڑے وی پے ڳئے ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:زنانیت ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
حافظ بشیر احمد قریشی العراقی
حضرت حافظ بشیر احمد قریشی العراقی دے فنِ خطاطی دے چند فن پارے ساکوں ݙسے تَاں اُنہاں دی شان وݙی نرالی ݙٹھی۔ اُنہاں دے فن پارے خالصتاً تخلیقی انداز دے ہِن جنہاں اِچ اُنہاں دے اَبا سئیں خواجہ محمد حسین بخش قریشی العراقی دی روحانیت دی جھلک اَتے طاقت نظر آندی ہِے۔ خواجہ حسین بخش ایں ملتان دی دھرتی دے معروف ولی بزرگ گزرِن اُنہاں دے ݙاݙا سئیں حضرت حافظ محمد موسیٰ پاک قریشی العراقی دی خانگاہ تے انساناں دے نال نال جنات وی درسِ قرآن و حدیث پڑھدے ہَن۔ انہاں اِچوں کئی کوہ قاف توں تے کئی ہندوستان دے دُور دراز علاقیاں اِچوں آندے ہَن۔ ٻہوں سارے مقامی لوک وی پڑھدے ہَن۔ ہِک بزرگ حسن شاہ وی (درس اِچ پڑھدے ہَن) ڄیڑھے ہک ݙینہہ کہیں کم دی وجہ نال دیر تھیوݨ دی وجہ توں گھروں روٹی کھا کے نہ آسڳے درس اِچ بیٹھے ہَن ڄو اتنے تئیں حافظ بشیر احمد نے آن تے آکھیا! شاہ جی آئو تُہاکوں روٹی کھوائوں۔ گھر گھن ڳئے اندروں کھاݨا چا آئے تے اکھیونے اے غوث پاک دا لنگر پکیا ہِے تہاݙے کیتے ہے، تُساں کھائو۔ کھاݨے دے تھاں اِچ ݙہ روپے وی رکھے ہَن۔ حافظ بشیر احمد صاحب نے آکھیا! شاہ جی سورۃ الم نشرح پڑھ کے دعا کرو ڄو بارش تھی ونڄے کیوں ڄو گرمی ٻہوں ہِے۔ شاہ صاحب نے دعا کیتے ہتھ چاتے اَتے آکھیا۔ ’’یا اللہ! میݙے مرشد پاک اَتے استاد خواجہ محمد حسین بخش دا واسطہ ہئی بارش عطا فرما‘‘۔ ہالی دعا نہ مُکی ہئی ڄو بارش تھی ڳئی ݙوڄھے ݙینہہ اِیہے شاہ صاحب حضرت خواجہ محمد حسین بخش دی خدمت اِچ زیارت کیتے حاضر تھئے ، قدم بوسی دے بعد آکھݨ لڳے ’’سئیں لجپال! تہاݙے تریڄھے صاحبزادے حافظ بشیر احمد وݙے سخی، صابر، خوبصورت اَتے خوب سیرت ہِن۔ عجز و انکساری دا وی مُرقع ہن۔ ماشاء اللہ سِر تے طُردہ دار پٹکا تاج وانڳوں چھلکدا ہِے۔ قد ماشاء اللہ اینیوں ہِے ڄینویں سرو قدِ لالہ رخسارے دا مصداق ہِن میکوں انہاں کوں مل تے ٻہوں خوشی تھئی ہِے۔ اَجݨ اے ڳالھ تھیندی پئی ہئی ڄو اتنے اِچ خود حافظ بشیر احمد صاحب آڳئے ہتھ اِچ پیسیاں دے بھانڄ نال بھری ہوئی تھیلی ہئی ڄیڑھی اُنہاں نے آپݨے اَبا سئیں حضرت خواجہ محمد حسین بخش دی خدمت اِچ پیش کریندے ہوئے وݙی نیاز مندی اَتے عقیدت نال اُنہاں دے قدماں اِچ رکھ ݙتی اَتے دوزانو تھی تے ٻیٹھے ہوئے آپݨا سِر اَبا جی دے قدماں اِچ رکھ تے کافی دیر مؤدب بیٹھے ریہے۔ اَخیر حضرت ابا سئیں نے اُنہاں دی کنݙھ ٹھپی شفقت اَتے برکت آلا ہتھ پھیر تے دُعا کیتی ڄو اللہ تعالیٰ تیݙے یکے کم اَسان کرے۔ توں درس اِچ پڑھݨ آلے طالبان دے کھاوݨ پیوݨ دا بندوبست کریندیں شالا تیݙے رزق اِچ کݙاھیں گھاٹا نہ آوے۔
آپ دی پیدائش دسمبر 1898ء اچ تھئی ہئی اَتے وفات 5رمضان المبارک 1384ہجری مطابق 9جنوری 1965ء ݙینہہ چھݨ چھݨ دا ہئی تھی ڳئی۔ آپ دی عمر شریف 67 سال ہئی اللہ تعالیٰ دی رحمت اَتے برکت اُنہاں دی مرقد تے ہووے۔
حضرت حافظ بشیر احمد دا مزار مبارک وی آپݨے اَبا جی دے مزار دے نیڑے اپݨے جد امجد حضرت محمد موسیٰ پاک قریشی العراقی دی خانقاہ دے اندر ہِے۔ آپ دے کلھے کلھے صاحبزادے سئیں حبیب احمد قریشی ہَن ڄیڑھے کالج اِچ پروفیسر ہَن  ٻہوں گھٹ الیندے ہِن ہر ویلے وِرد وظائف اِچ مصروف راہندے ہَن، دُنیاں توں پردہ کر ڳین۔ اَڳاں سئیں پروفیسر حبیب احمد قریشی دے ݙو پُتر ہِن سئیں بشیر حسین قریشی اَتے سئیں مسعود احمد قریشی اللہ حیاتی کرے تے بزرڳاں دے نقشِ قدم تے قائم دائم رکھے۔ ماشاء اللہ وَݙے اخلاق اَتے اخلاص آلے ہِن۔ آپݨے بزرگاں دے تبرکات کُوں آپݨی جان توں وی زیادہ پیارا رکھیا ہوئے نِیں۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
راجن پُور
سرائیکی خِطّہ ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
راجن پُور (ضلع)
راجن پُور جس کی بُنیاد مخدوم شیخ راجن نے 1145ھ (1732-33ء) میں رکھی۔ راجن پور 1862ء  تئیں ہِک چھوٹا جیہا گائوں ہَا، راجن پور ، دریائے سندھ دے سَڄّے پاسے تے اَٹھ یا نَو مِیل دے فاصلے تے ہِے، ڈیرہ اِسماعیل خان دے وِچکار براستہ ڈیرہ غازیخان جیکب آباد ونجݨ والی سڑک تے واقع ہِے۔
راجن پُور دا لوک ادب
علم و لوک ادب دے حوالے نال شبیر حسن اختر ــ’’فرید شناسی،  غیر آریائی زبانوں کی تقابلی لُغت،  ملوھیا سدا سہاگن، اَتے مُلتان اُردو دِی جنم بھومی‘‘ دِیاں تصانیف ہِن۔ ہمہ جہت شخصیت دے مالک عبداللطیف بھٹی ’’سرائیکی قاعدہ،  چھند پتری (علمِ عروض)،  ٻیڑی دا جگ سارا پُور (سرائیکی لوک شاعری)،  ساکھ (کہاݨیاں)‘‘ چھپ چُکیاں ہن۔
جُغرافیہ
حاجی پُور، ضلع راجن پُور دا قصبہ ہِے۔ فاضل پور توں 15 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
ضلع راجن پُور دا قصبہ ہِے تے سرائیکی علمی ، اَدبی، ثقافتی سرگرمیاں دا مرکز ہِے۔
لوک ادب
ضلع راجن پُور دا قصبہ ہِے تے سرائیکی علمی ، اَدبی، ثقافتی سرگرمیاں دا مرکز ہِے۔ اِتھ ہر سال سرائیکی ثقافتی میلہ منعقد تھیندے جِیندے اَگواݨ سَئیں عاشق بُزدار ہُوندِن، جِنہاں دِی شاعری دِی کتاب ’’قیدی تخت لہور دے‘‘ کُوں ٻہُوں پذیرائی مِلی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع ۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔ ونکی:لوک ادب ۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔ ونکی:راجن پُور دا لوک ادب ونکی:راجن پُور دی ثقافت
ارب پتی تِرِیمتاں دی تندِیر
فوربس ارب پتّی تِرِیمتاں دا سالانہ رِسالہ ہِے۔ اِیں تَن٘دِیر وِچ عام طور تے مارچ وِچ فوربس دے ذریعہ سال وِچ ہِک وار شائع تِھیوݨ آلی مستحکم درجہ بندی دا استعمال تِھین٘دا ہِے۔ بمطابق 15 مارچ 2021ء دُنیا دے ارب پتّی بندیاں وِچ 244 تِرِیمتاں لِکّھے ہوئے ہِن، مارچ 2021ء وِچ 234 تُوں وَدھ تے۔ 2021ء دے بعد تُوں، فرانکوائز بیٹن کوٹ میئرز کُوں دُنیا دی سبھ تُوں دولت ون٘د تِرِیمت دے طور تے لِکّھیا ڳیا ہِے۔ 2021ء ارب پتّی مُݨس ڳِنتری دے مطابق، ارب پتّی بندیاں وِچ تِرِیمتاں دی ڳِنتری 11.9 فیصد ہِے اَتے سبّھے تِرِیمتاں ارب پتّیاں وِچُوں اَدھ تُوں وَدھ اِی وارث ہِن، 30 فیصد وَدھ وراثت وِچ ڄَمَّیاں اَتے دولت ودھاری۔ ارب پتّی مجموعی طور تے، 58 بلین ارب پتّی "آپ ساختہ" ہِن اَتے 29.6% نے وراثت اَتے "آپ ساختہ" دولت دے امتزاج دے ذریعے آپݨاں مال حاصل کِیتا۔
تندِیر 2021
جنوری 2021ء وِچ، سی ای او آر ایل ڈی رِسالہ نے اعلان کِیتا جو ڄیکر اِین٘دے ٹَٻَّر دی دولت کُوں اِین٘دی کُل خوش قسمتی وِچ رَلا ݙِتّا ون٘ڄے تاں، اِین٘دے بعد فرانکوائز بٹین کورٹ میئرز دی دولت دا اندازہ 71.4 بلین ڈالر ہِے۔ 15 مارچ 2021ء تئیں فوربس ٹَھݙّے درجہ بندیاں دا استعمال کرین٘دے ہوئے، تَلّے ݙِتّے ڳئے سبھ تُوں اُتّے 10 تِرِیمت ارب پتّی ہِن: ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:تن٘دِیر شخصیتّاں بلحاظ دولت ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:اِکوِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
بھے
ہزاراں سال قدیم دریاواں وچ رہوݨ آلی قوماں، مور، کہیل، موہاݨے تے جھٻیل ذاتاں دے لوک ایندا وپار کریندے آندن، تاہم ہݨ اے سبزی دریاواں توں ٻاہر وݙے پیمانے تے وی کاشت تھیوݨ لڳ ڳئی ہے
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ح
اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ح" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔
اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔
)
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
چین اچ خانہ جنگی دا دور
چینی خانہ جنگی دا دور، جمہوریہ چین (1912-1949) دی کومنتانگ افواج تے کمیونسٹ پارٹی چین دے مابین اقتدار تے قبضے دی جنگ ہئی۔ 1945ء توں 1949ء تک چین دے کمیونسٹ انقلاب کوں خاص توجہ ݙتی ویندی ہے۔
نکاراگوا
نکاراگوا (ہسپانوی: República de Nicaragua) وسطی امریکہ اچ واقع ہک ملک ہے۔ اتھاں ہسپانوی زبان ٻولی ویندی ہے۔ ایندا کل رقبہ 130,375 مربع کلومیٹر ہے تے 2006ء اچ ایں ملک دی آبادی 5,603,000 ہئی۔ thumb|Flag of Nicaragua thumb|Coat of arms of Nicaragua thumb|Nicaragua (orthographic projection) فائل:National Anthem of Nicaragua.ogg، نکاراگوا دے قومی ترانے دی دھن
پافوس
پافوس یا پافس (Paphos) قبرص دے جنوب مغرب وچ ہک ساحلی شہر اے تے پافوس ضلعے دا صدر مقام ہے- آثار قدیمہ دے لحاظ نال پافوس کوں ݙو حصیاں وچ تقسیم کیتا ڳیا ہے۔ نواں پافوس تے پراݨا پافوس- فی الحال شہر شہر نویں پافوس وچ آباد ہے- ایہ بحیرہ روم دے ساحل تے واقع ہے تے لیماسول توں مغرب وچ تقریباً 50 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔ پافوس بین الاقوامی ہوائی اݙا ملک دا ݙوجھا سب توں وݙا ہوائی اݙا ہے- پراݨے پافوس دے قریب سمندر وچ ہک چٹان جینکوں ایفرودیتی دی چٹان تے یونانیوی دی چٹان وی آکھا ویندے- یونانی دیو مالائی کہانیاں دے مطابق ایہ ایفرودیتی محبت، زرخیزی تے خوبصورتی دی دیوی دی جائے پیدائش ہے جیہڑی یونانی دیو مالا دے مطابق سمندر دی جھڳ توں پیدا تھئی-
تاریخ
آثار قدیمہ دے ماہرین دے مطابق پافوس نیولتھک یا جدید زمانہ پتھر دی مدت توں آباد ہے- ایہ ایفرودیتی یونانی دیو مالائی کہانیاں دا ہک مرکز ہئی- 1974ء دے بعد، تمام شعبیاں وچ تیزی نال معاشی سرگرمیاں، خاص طور تے سیاحت نے پافوس کوں ہک خاص مقام ݙتے- حکومت نے ترقیاتی کماں تے بھاری سرمایہ کاری کیتی جس وچ آب پاشی دے ٻن تے پاݨی دی تقسیم دے کم، سڑک دے بنیادی ڈھانچے شامل ہن- 1990ء دے ݙہاکے وچ، "کورل بے ریزورٹ" کوں مزید بہتر بݨایا ڳیا- 2000ء وچ ایفرودیتی پہاڑی تفریح گاہ بݨائی ڳئی- بندرگاہ دے کول پافوس دا قلعہ ہے۔ اصل وچ ایہ ہک بازنطینی قلعہ ہے جیہڑا بندرگاہ دی حفاظت کیتے تعمیر کیتا ڳیا ہئی- ایں جگہ دا عہد نامہ جدید دی کتاب اعمال وچ ݙو دفعہ ذکر آیا ہے۔
سعدیہ کمال
ڈاکٹر سعدیہ کمال سرائیکی دانشور تے صحافی ہے۔
ڄم پل
بخاری محلہ احمد پور شرقیہ
تعلیم
ایم اے سرائیکی
ملازمت
روہی ٹی وی توں کم شروع کیتا
سرائیکی شاعری اچ غزل گوئی تے فیضؔ بلوچ
اردو ادب دی ترقی پسند تحریک دی شروعات توں وی پہلے سرائیکی دے امام ہفت زبان شاعر روحانی پیشوا حضرت خواجہ غلام فریدؒ ہوراں بلا امتیاز انسانی حقوق سانگے سیاسی، سماجی تے معاشرتی اعتبار نال ہر محاذ تیں قلم دے جہاد اچ مصروفِ عمل نظر آندن۔ فریدݨ سئیں دی سرائیکی کافی دی گھَن گرج موجودہ پاکستان تے بالخصوص جنوبی پنجاب دے مظلوم تے محروم لوکاں دے دلاں دی آواز بݨ کے سامݨے آئی۔ روہ، روہی، تھل دامان ء چ یکساں اپݨی مقبولیت دے جھنڈے گھاڑین آپ ہوراں فرمیندن: ؎آ چݨوں   رل     یار
ع  ڳئیوں رول راول وچ روہی راوے
؎اپݨی نگری آپ وسا توں
پٹ  انگریزی     تھاݨے
سرائیکی غزل جتھاں اردو تے فارسی دے کلاسیکل شعراء دی مرہون منت ہے اُتھاں حضرت خواجہ فرید سئیں دی کافی کولوں کافی حد تک کسبِ فیض حاصل کیتس۔ بلکہ میݙے ادنیٰ خیال دے مطابق سرائیکی غزل فریدݨ سئیں ہوراں دی کافی دی کُکھ اچوں ڄمی اے۔ فریدݨ دی کافی دا ہک ہک شعر بلکہ ہر ہک مصرعہ فصاحت تے بلاغت دے اعتبار نال مکمل سنیہا ہے تے دور رس نتائج دا حامل پیغام ہے۔ سرائیکی غزل خواجہ سئیں دی کافی دے کہیں شعر کولوں انداز بیان دا سہݨپ گھدے۔ کہیں شعر کولوں سوز وگداز حاصل کیتے تے کہیں شعر کولوں ہجر تے وصل دے مضامین دی ہو بہو کیفیت گھدی ہے۔کہیں کافی کولوں روحانیت تے تصوف دا ادراک پاتے۔ فریدݨ سئیں دی کافی دیاں شعری خصوصیات نال سرائیکی غزل مالا مال تھی کے سخنوراں دے سامݨے آئی۔ حضرت امیر خسروؒ توں گھن کے ولی دکنی تک تقریباً اردو دے ݙو درجن صاحب دیوان شعرا کرام گزرین۔ انہاں وچوں کوئی میرؔ،کوئی غالبؔ کائینی۔ میرؔ ولی دکنیؔ دے بارے فرمیندن:
؎معشوق جو اپنا تھا
باشندہ دکن کا تھا
ایندے بعد ولی دکنی دے بارے کجھ آکھݨ دی گنجائش کائینی۔ تے غالبؔ میرؔ دے بارے آہدن
ع   کہتے ہیں اگلے زمانے میں کوئی میرؔ بھی تھا
اے سارا کجھ لکھݨ دا مطلب اے ہے جو خواجہ فرید دی کافی تے سرائیکی غزل آپس اچ لازم و ملزوم ہن۔ خواجہ فرید امر ہے۔ اردوغزل تے ولی دکنی لازم وملزم ہن۔ ولی دکنی امر ہے۔ میرؔ و غالبؔ تے اردو غزل امر ہن۔
فیض بلوچ ہوراں اردو غزل دے ریگزار دا چپہ چپہ چھاݨ کے سرائیکی غزل کوں وی اُوں ڈگرتیں کامیابی نال گھن آوݨ اچ قلبی سکون محسوس کیتے۔ ایں دشوار گزار ریگزار دا پنڈھیرو سݙاوݨ سوکھا کم نئیں، کافی مشکل ہے، صبرآزما تے پر خطر وی ہے۔ کیوں جو ایں رستے دے مسافر دی واپسی دا کوئی رستہ کائینی۔ اے جی اور موت دی جنگ ہے۔ فیض بلوچ اپݨے شعری مجموعے”تھل واس“ وچ لکھدن:
؎دھرتی باغ بہاراں کر  ڳئے سو سو  نیر  وہا کے جھڑ
تھئے تُرکا تے پاگل وانگوں قوس قزح کھڑ کھلدی ہے
اردو غزل دے گہرے مطالعے توں بعدفیض بلوچ ہوراں سرائیکی غزل دی ایں تریجھی جلد اچ جیڑھی 512 صفحیں تے مشتمل ہے سرائیکی غزل اچ قوس قزح دے سارے نشابر رنگ بھرݨ دی بھرپورکوشش کیتی ہے۔ روایتی غزل توں گھن کے جدائی دی غزل تک، رومانوی غزل توں گھن کے مزاحمتی غزل تے مزاحیہ غزل تک نوکیلے کنڈیں سمیت پھلیں دا گلدستہ قارئین دی خدمت اقدس اچ پیش کرݙتا ڳئے۔فیض بلوچ دی سرائیکی غزل دی پہلی جلد اچ 197شعراء دا خوب صورت غزلیہ کلام شامل ہے۔ تے ݙوجھی جلد اچ 204 شعراء  شامل ہن جیندے 512صفحیاں تے سرائیکی غزل دا احاطہ کیتا ڳئے۔ جݙاں جو ایہ تریجھی جلدوی 512صفحیاں تے مشتمل ہے جیندے وچ 289شعراء دا کلام شامل کر کے غزل دے ارتقاء کوں وسعت ݙتی ڳئی ہے۔ملی جُلی اصنافِ شاعری تے کوئی کتاب مرتب کرݨ کوئی مشکل کم نہیں کیوں جو کہیں وی شاعر دا نمونہ کلام جیڑھی صنف اچ مل ونڄے کم چل ویندے۔مگر فیضؔ بلوچ دا صرف سرائیکی غزل تے اتناں وݙا کم اپݨی نوعیت دا نویکلا تے منفرد کم ہے جیڑھا ترائے ضخیم جلداں تے پھیلیا ہوئے ایہ قابل ستائش تے قابلِ صد تحسین ہے۔آپ دی ایہ ادبی کاوش غزل دا کوہِ ہمالہ سر کرݨ دے مترادف ہے۔انہاں دیاں ایہ تحقیقی کتاباں غزل دی آبرو تے وقار اچ ودھارے دا باعث ہن۔جنہاں کوں کوئی مائی دا لال نظر انداز نہیں کر سڳدا۔بقول علامہ اقبالؒ۔
؎کوئی قابل ہو تو  ہم شانِ کئی دیتے ہیں
ڈھونڈنے والے کو دنیا بھی نئی دیتے ہیں
اوئیں تاں تحقیق و تنقید دے حوالے نال ڈھیر ساریاں کتاباں سامݨے آئین۔کہیں شعر کوں تے کہیں شاعر کوں سراہے۔ تے کہیں نقاد و محقق اپݨے ہم خیال دوستاں ادیباں دی آشیر باد حاصل کیتی ہے۔کہیں دانشور مخصوص حالات دے پیشِ نظر اپݨی غرض و غایت سمیت اڳوان سݙاوݨ دی خفت مٹائی ہے۔مگر فیضؔ بلوچ جھئیں درویش منش آدمی دا جھوٹی نمود و نمائش تے سرکاری زیبائش و آرائش نال کیا سروکار؟انہاں کلہے سر تے سفر کر کے مخالف ہوائیں دے تھپیڑے برداشت کیتے،دھکے دھوڑے کھادے تے اپݨے ہتھ پیر زخمائے۔کہیں دوست دا شکوہ کرݨ دے بجائے مولا دا شکر گزار بݨݨ اچ سکون محسوس کیتا۔ہک ٻئی عرض وی پوری ذمہ داری نال دانشور دوستاں دے گوش گزار کر ݙیواں جو تحقیق و تنقید دے دشت دے نویں مسافر اندھیری رات اچ ٹٹارے مارݨ دی بجائے سرائیکی غزل دے حوالے نال بالخصوص فیضؔ بلوچ دیاں لکھتاں دا مطالعہ ضرور کرن۔ یکے بعد دیگرے انہاں دیاں کتاباں گہرے مطالعے دیاں متقاضی ہن۔ بھر پور عوامی انداز، سرائیکی وسیب دیاں غماز، ہر قسمی بغض و عناد توں پاک ایہ کتاباں آوݨ والے وقتاں دے لکھاریاں واسطے مشعلِ راہ تے سنگِ میل دی حیثیت رکھدین۔سرائیکی غزل دیاں انہاں جلداں وچ فیضؔ بلوچ ہر غزل گو شاعر دا مختصر تعارف، اوندا ڄم پل، اوندا رابطہ نمبر تے جاہ پتہ لکھ کے نویں پاندھی سانگے منزل تک پُڄݨ دا رستہ آسان بݨا چھوڑیئے۔
؎جوہری بند کیے  جاتے  ہیں بازارِ سخن
ہم کہاں بیچنے الماس و گُہر جائیں گے
سرائیکی وسیب دی ہمہ گیر شخصیت چٹان نما سپوت، بے تاج بادشاہ، حسبی نسبی، کسبی، مستند قاری سئیں فیض بلوچ کہیں تعارف تے تکلف دے محتاج کائینی۔ استاد الشعراء حضرت اقبال سوکڑی دے سب توں زیادہ کتاباں لکھݨ آلے محنتی، فرض شناس تے قابل قدر شاگرد ہن۔ میݙے وݙے بھائی جان ہن۔اے چاہ گل والا نور شاہ تلائی تحصیل کوٹ ادو،ضلع مظفر ڳڑھ دے ڄم پل ہن۔ انھاں کوں ملتان دیاں سرائیکی ادبی تنظیماں کولوں تحریک ملی۔ سرائیکی مجلس، سرائیکی مجلس ادب تے شہباز سرائیکی سنگت دے ماہانہ مشاعریں اچ ملتان سکونت دے دوران باقاعدہ ادبی تربیت حاصل کرݨ آلے فیض بلوچ ہک تناور تے گھاٹے درخت وانگوں پورے وسیب کوں ٹھڈی چھاں عطا کریندے پین۔اصناف شاعری وچوں مشکل ترین صنف غزل ہے۔ ایندے باوجود اڄ دا شاعر اتنا بالغ نظر ہے جو اپݨی شاعری دی ابتدا غزل توں کریندے۔ ہر چند ایں دشت اچ قدم رکھݨ دے بعد سالہا سال لڑکھڑاندا رہ ویندے یا کافی نما غزلاں لکھ کے توانائی خرچ کریندے یا روایتی غزل کوں اپݨی منزل سمجھ گھندے۔ اے وی تھیندے جو اوندی غزل اچ نظم دی چھاپ واضح موجود ہوندی ہے۔ ایجھیں شعراء دا تغزل تک پڄݨ یا ایں کیفیت کوں سمجھݨ استاد دی رہنمائی توں بغیر کافی اوکھا تھی ویندے۔ ڈھیر سارے ساݙے سینئر شعراء دا ایہو حال ہے۔ کجھ شعری مسودے ݙیکھݨ دا تے تاثرات لکھݨ دا جݙاں وی اتفاق تھئے۔ غلطی نئیں ہوندی غلطاݨ ہوندن۔ ہکی غزل اچ ݙو ݙو ترائے ترائے بحور دااستعمال، غریب الخیالی، ڈھلی بندش، بے وزے مصرعے وغیرہ وغیرہ۔ کوئی رہنمائی کرے اُلٹا گالم گلوچ نال تواضع کیتی ویندی اے۔ جبکہ مولا علیؓ دا فرمان ہے جو ہک لفظ دی وی جئیں اصلاح کیتی اے اوندا احترام تہاݙے اُتے واجب ہے۔ کاش ساݙے نویں لکھاری ٹھڈے دل نال میݙی گزارشات تے عمل کرن۔فیض بلوچ دی مشاہداتی نگاہ تے علمی وادبی مقام ہر حوالے نال میں کولوں ٻہوں زیادہ ہے۔ اپݨے بارے اتنا آکھساں جو:”من آنم کہ من دانم“بہر حال فیض بلوچ دی ادب نال جڑت نصف صدی تیں محیط ہے۔ شعر آکھݨ دے نال نال شعر ݙیکھݨ،جانچݨ تے سمجھݨ دا انھاں دا یقینا اپݨاں پیمانہ ہے۔ جیکوں نظر انداز نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ میں اپݨے مافی الضمیر دے مطابق کجھ ڳالھیں کیتن کجھ حوالے ݙتن۔ میݙے قلم توں نکلیے ہوئے لوظ کوئی حرف آخر نئیں بلکہ موقعہ محل دی مناسبت نال اپݨی ذاتی رائے دا اظہار کیتے۔چھیکڑ تیں میں ارباب اختیارات، اکادمی ادبیات تے و جامعات جتھاں سرائیکی پڑھائی ویندی ہے انھاں کولوں ملتمس ہاں جو فیض بلوچ جھئیں دھرتی ماء نال پیار کرݨ آلے ادیبیں، شاعریں، دانشوریں تے لکھاریں دی ہر ممکن حد تک حوصلہ افزائی کیتی ونڄے۔ دامے، درمے، سخنے۔ تاں جو ما ء ٻولی دا ادبی، ثقافتی سرمایہ محفوظ کرݨ اچ زیادہ کولوں زیادہ آسانیاں میسر تھیون۔ حضرت اقبالؔ سوکڑی دے بقول: ؎وت کوئی منکر ہے رب دی ذات دا
وت غزل کعبے تے ٹنگݨی پئے ڳئی
بقول فیض بلوچ:
؎ روزی دے غم کنوں جے فرصت ملی کݙاہیں
بقول راقم:
؎غزل میݙی دے ہر مصرعے دی سج دھڄ
تیݙی اجرک دے ہک ہک پھل دے وانگوں
خاکسار: :پروفیسر شفقتؔ بزدار
بزدار سٹریٹ،وارڈ نمبر 5محلہ عید گاہ لیہ
03377170717
پاناما لیکس
سرائیکی دا ہک اکھانْ ء جو " نانوں گیا نؤں جہاڑے ۔۔۔۔۔۔۔۔ نوؑں نانوں دے گھر۔۔۔۔۔۔۔۔ نانوں بہہ تے لیکھا کیتا۔۔۔۔۔۔ نانوں گھر دا گھر" "نانوں" بھولا باتھا ہک غریب بندہ ہا جیہڑا سیانْی ذال دی انّی تے چڑھ ویندا ہا، گھر ءچ غربت تنبو اڈی کھڑی ہائی۔ اوں ذال توں پُچھیا جو ہُنْ کیا کروں۔ ذال آکھیا ایں کر جو کُجھ جہاڑے گھروں باہروں رہ تاں جو اُتنے جہاڑیاں دا ٹُکر بچ ونجے ۔ اوں خوشی نال ٹپ کڈھایا تے ٹونٹیاں مریندا نکل گیا باہروں ۔ اوں جہاڑے نانوں دے گھر نؤں بندے مہمان آگئے تے رج تے روٹی ٹُکر پِیڑ گئے۔ نانوں پورے نؤں جہاڑیاں بعد فاقے کریندا گھر دو ولّا ۔ حساب لایوس جو کتنی بچت تھئی ءِ۔ اوندی ذال لیکھا چوکھا لاتے ڈسایا جو پاگل آ توں اینویں باہروں رُلدا رہ گئیں کیوں جو نؤں بندے ہِکے جہاڑے نؤں ڈنہواراں دا روٹی ُٹکر کھا گئے۔ نانوں لیکھے نانوں گھر دا گھر ہئی جیندا نؤں جہاڑیاں دا رُلنْ کم نہ آیا۔شہزاد عرفان
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ل
اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
نھ
ن تے ھ دا مرکب حرف ہے
مثالاں: ننھا، اُنھاں، جنھاں، ننھر
سرائیکی دنیا دی نانویں وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ ݙ ڳ ݨ
ٻ:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری
ڄ:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،
ڊ:ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور (ماہرین ایں کوں سرائیکی دا حرف کائنی ڳݨدے)
ݙ:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا
ڳ:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ
ݨ: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔
رھ: یارھواں، ٻارھاں
مھ: کمھار
نھ: ننھا
ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،
سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر
ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.
انڈورا
انڈورا (Andorra) براعظم یورپ دے جنوب مغربی حصے وچ ہر طرفوں خشکی اچ گھرا ہویا ملک ہے۔ ایندے ہک طرف ہسپانیہ تے ݙوجھی طرف فرانس موجود ہن۔ اینکوں یورپ دا چھیواں سب توں چھوٹا ملک ڳݨدن۔ ایندا کل رقبہ 468 مربع کلومیٹر ہے تے 2009ء دے ہک تخمینے دے مطابق ایندی آبادی 83٫888 افراد تے مشتمل ہے۔ ایندا دار الحکومت انڈورا لا ویلا ہے جیہڑا سطح سمندر توں 1٫023 میٹر بلند ہے تے اینکوں یورپ دے بلند ترین دار الحکومت دا درجہ ملا ہویا ہے۔ سرکاری زبان کٹالن ہے تاہم ہسپانوی، فرانسیسی تے پرتگالی وی عام ٻولے ویندن۔
ضلع رحیم یار خان
سرائیکی وسیب دا اِیہ خِطّہ لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
جُغرافیہ
جنوبی پنجاب دا ضلع رحیم یار خان، پنج ہزار سال پُراݨی تاریخ رکھدے۔ اِیندا پُراݨاں ناں ’’نوشہرہ‘‘ ہَئی۔ نواب صادق خان پنجم والی ریاست بہاول پُور نے اِیں شہر دا ناں اَپݨے وَݙے پُتر رحیم یار خان دے ناں نال رکھیا۔
لوک ادب
اِیہ شہر سرائیکی وسیب دا اہم علمی و اَدبی مرکز ہِے۔ سعید احمد سعید (تاریخ و تعارف رحیم یار خان)، محقق، نقاد، اِنشائیہ نگار، ڈاکٹر سلیم ملک شُعبہ اُردوپنجاب یونیورسٹی لاہور، ڈاکٹر قاضی عبدالرحمن عابدؔ (صدر شعبہ اُردو بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)، فرحت نواز، امداد اللہ امداد، ایم ڈی کانگا، سجاد بلوچ، ظہور احمد دھریجہ (خواجہ غلام فرید ؒ کی شاعری کا  اُردو روپ، سرائیکی وسیب، علامہ اِقبال تے سرائیکی وسیب تے ٻئیاں ٻہوں ساریاں کتاباں دے مصنف)، ڈاکٹر مخدوم محمد حُسین (سیف الملوک، نسخہ مخدومی) ۔
جُغرافیہ
ضلع رحیم یار خان دا ہِک اہم قصبہ ہِے، تے خان پُور توں 10 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
لوک ادب
ضلع رحیم یار خان دا ہِک اہم قصبہ ہِے، تے خان پُور توں 10 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِیہ قصبہ نامور صوفی بزرگ تے سرائیکی شاعر خواجہ محمد یار فریدیؒ دِی وجہ توں مشہور ہِے۔ دیوانِ محمدی الموسوم انوار فریدی اُنہاں دا شعری مجموعہ ہِے۔
مئو مبارک، رحیم یار خان  توں چھی میل دے فاصلے تے ہِے۔ اِتھاں ہِک پراݨے قدیم قلعے دے آثار پاتے ویندِن۔ اِیہ قلعہ مئو مبارک دے ناں نال موسوم ہِے۔ سرائیکی زبان دے قادرُ الکلام شاعر جنہاں سیف الملوک لِکھی ہَئی، مولوی لطف علی دا مزار اِی اِتھائیں ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:رحیم یار خان دا لوک ادب ونکی:رحیم یار خان دی ثقافت
نیازلیاقت چولستانی
نیاز لیاقت چولستانی سرائیکی گلوکار ہے, لیاقت چولستانی دا پتر ہے۔
قطر وِچ زنانیاں
قطر وِچ زنانیاں / تِریمتِیں (اردو: قطر میں خواتین)، (انگریزی: Women in Qatar) دا موقف رَلّا مِلّا ہِے۔ ہِک جدید عرب دیس آلی کار اِتُّھوں دی زنانیاں کُوں کئی حق حاصل تھئے ہِن، جِنّھاں وِچ تعلیم اَتے ملازمت شامل ہِن۔ اِین٘دے تُوں اَنج دیس دی زنانیاں با ضابطہ کھیݙاں دے مقابلیاں وِچ حِصّہ وی گِھن٘دیاں ہِن۔ تاہم دیس وِچ زنانیاں اُتّے کئی حد بندیاں وی ہِن، جِنّھاں وِچُوں کُجھ صرف قطر دے نال مخصوص وِی ہِن۔
زنانیاں دے پن٘دھ اُتّے پابندی
قطر خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دا کَلّھا ملک رہ ڳیا ہِے جِتّھاں ہالی تئیں زنانیاں کِیتے مرد سرپرستی دے قوانین نافذ العمل ہِن اَتے پَنجھی سال تُوں گَھٹ عُمر دی زنانیاں اَتے ٻالڑیاں اپݨے مرد وݙیرے دے بغیر ٻاہْرلے دیس دا پن٘دھ نئیں کر سڳدیاں۔ اِین٘دے تُوں برعکس سعودی عرب نے جولائی ٢٠١٩ء وِچ اپݨے کول نافذ العمل اِیہو جئیں پابندی ختم کر چھوڑی ہئی اَتے اُوں نے مملکت وِچ نافذ سرپرستی اَتے تولیتی نظام تُوں متعلق قوانین وِچ واضح ترامیماں کرین٘دے ہوئے اِکویہہ سال تُوں وَدھ عُمر دے مرداں تے زنانیاں کُوں اپݨے وݙیرے دی منظوری دے بغیر وی پن٘دھ کرݨ دی اجازت ݙے ڈِتّی ہئی۔
دیس وِچ کھیݙ کھوݙ وِچ زنانیان دی حِصّہ داری
قطر وِچ کئی کھیݙاں دے مقابلے تِھین٘دے ہِن، جِنّھاں وِچ زنانیاں دے میراتھن وی شامل ہِن، جین٘دے وِچ کئی ملکی زنانیاں حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن۔
قطری زنانیاں عالمی سطح اُتے وی کھیݙ اَتے شُغل دے مقابلیاں وِچ حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن، قطر ہِی دی اسماء الثانی نے قطب شمالی وِچ اسکائنگ کرین٘دے ہوئے ہِک نویں تاریخ رقم کِیتی ہئی، جیڑھی کئی دیساں دے زنانیاں حالی تئیں وی نئیں کر سڳیاں۔ اسماء ملک دے فیشن شوز دا وی حِصّہ بݨ چُکّے ہِن۔
سفارتی محاذ وِچ زنانیاں دی حِصّے داری
شیخہ علیا احمد بنت سیف الثانی ادارۂ اقوام متحدہ وِچ قطر دی مستقل نمائندہ دے طور تے لڳّے ہوئے ہِن۔ اِیہ اِیں عہدے تے لڳّݨ آلی پہلی قطر دی زنانی ہِن۔ اُوہ ہِک سفارتی ٹَٻَّر نال تعلقّ رکھین٘دے ہِن اَتے اُنّھاں نے اپݨی تعلیم قطر اَتے لندن، مملکت متحدہ وِچ مکمل کِیتی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:قطر وِچ زنانیاں ونکی:زنانیت ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
بحیرہ روم
بحیرۂ روم، جینکوں میں بحیرۂ متوسط یا بحیرۂ ابیض وی آکھا ویندے، (انگریزی: Mediterranean Sea) افریقا، یورپ تے ایشیا دے درمیان ہک سمندر ہے جیہڑا تقریباً چاراں طرفوں زمین وچ گھرا ہویا ہے۔ ایہ صرف اتھوں کھلا ہے جتھاں اسپین تے مراکش آمݨے سامݨے ہن تے درمیان وچ چند کلومیٹر دا سمندر ہے (ݙیکھو : آبنائے جبل الطارق) بحیرہ روم دے شمال وچ یورپ، جنوب وچ افریقہ تے مشرق وچ ایشیا موجود ہے۔ ایہ 2.5 ملین مربع کلومیٹر پر پھیلا ہویا ہے لیکن اینکوں بحر اوقیانوس نال منسلک کرݨ والی آبنائے جبل الطارق صرف 14 کلومیٹر چوڑی ہے۔
لوک فنون وِچ خطاطِ اعظم ملتان
حضرت حافظ بشیر احمد قریشی العراقی سئیں دے جھر ݙاݙے حضرت خواجہ محمد موسیٰ پاک کلیم اللہ قریشی العراقی اَتے اِیں خاندانِ عالیہ دے سٻھے بزرگ خوش خلقی، خوش اطواری، خوش خطی، خوش کرداری، خوش عقیدگی اِچ آپݨاں ثانی نہ رکھدے ہَن۔ ہر صاحبِ کمال علم و فن، ماہرین لوک فنون اَتے سلسلۂ تصوف دا چمکدا ہویا تارا ہئی۔ حضرت محمد موسیٰ پاک چشتی نظامی سلسلے دے روحانی پیرھَن خوشخطی اِچ کمال رکھدے ہَن آپݨے شاگرداں کُوں قلمی آپݨیاں لکھیاں ہویاں کتاباں ݙیندے ہَن ہزاراں مُرید اَتے عقیدت مند ہَن آپ نے بارھاں رجب المرجب 1261ہجری کُوں 65سال دی عمر اِچ وصال پاتا۔ اَے دَور دیوان ساوݨ مَل دا ہئی اوندا حکم ہئی ڄو شہر دے اندر کہیں دا مدفن نہ تھیوے ڄݙاں ڄو حضرت نے وصیت کیتی ہئی ڄو میݙا مزار میݙے حجرے اِچ بݨایا ونڄے۔ حضرت دے وصال دے بعد حضرت منشی غلام حسن اَتے خواجہ محمد عبید اللہ ملتانی تے سب احباب کٹھے ہَن ڄو اِیں دَوران ہِک قاصد آیا تے آکے آکھیُس ڄو رات کوں ساݙے حاکم کُوں کہیں غیبی مرد نے کھٹڑے توں تلے سٹ گھتے، اَتے آکھے ڄو اوند امزار اوندے حجرے اِچ بݨایا وَنجے۔ وَت اُوں قاصد آکھیا ڄو حضرت دا مزار اُنہاں دی وصیت دے مطابق اندرون شہر انہاں دے حجرے اِچ بݨایا ونڄے۔ چنانچہ حضرت منشی غلام حسن نے نمازِ جنازہ پڑھائی تے حجرے اِچ دفنایا ڳیا۔ اندرون حسین آگاہی محلہ کمنگراں دے اندر آپ دی خانقاہ ہِے۔
ڄینویں ڄو اے ڳالھ تسلیم شدہ ہِے ڄو میر علی تبریزی کُوں خطِ نستعلیق دا موجد آکھیا ڳے اَڄ اے خط عربی تحریراں دے نال نال فارسی، اردو اَتے ٻئے ٻہوں ساریاں علاقائی زباناں ڄنہاں وچ سرائیکی زبان وی شامل ہِے انہاں دی تحریر دا نمائندہ خط اِیہو نستعلیق ہِے۔ ڄݙاں اِے خط ملتان اِچ حافظ بشیر احمد بن حضرت خواجہ محمد حسین بخشؒ نے ملتان اِچ لکھیا تاں ایندے اُتے ایرانی طرز دی قربت زیادہ جھلکی اِیں سانڳے علاقائی تبدیلی دے حوالے دی وجہ نال ایکوں دبستانِ ملتان دا الگ اُسلوب قرار ݙتا ڳیا۔ ڄینویں ڄو لاہوری اساتذۂ فن دے تخلیقی کمال دی وجہ نال خطِ نستعلیق ایرانی اِچ دل کُوں بھانوݨ آلے ترمیماں تے اضافیاں دی انفرادیت دے حوالے نال لاہوری طرز آکھیا ڳیا۔ اَتے ایندے سَوب نال خوشنویسی اِچ دبستان لاہور کُوں ہِک الگ حوالہ قرار ݙتا ڳیا۔ اِینویں اِی ڄݙاں دلی تے اُوندے اِنوں اُنوں دے علاقیاں اِچ اُتھوں دے مقامی اُستاداں نے علاقائی ترمیماں نال خطِ نستعلیق لکھیا تاں او آپݨے آفتابی دائریاں دی وجہ نال دلی طرز قرار ݙتا ڳیا۔ اِینویں اِی ملتان دی دھرتی دے قدیم اُستادانِ فن دا آپݨا ہِک الگ طرزِ اُسلوب ہا۔ اِیں حوالے نال خطِ نستعلیق ملتانی دی طرز دا وی آپݨاں شان اَتے آپݨی پہچاݨ ہِے۔ حضرت حافظ بشیر احمد قریشی العراقی وَت انہاں توں فیض یافتہ ٻہوں سارے خطاط صاحبان نستعلیق ملتانی طرز دے مقلد رہیِّن۔ ڄیڑھی ڄو وݙی خوبصورت منفرد اَتے ایرانی طرزِ تحریر دی قریبی شکل ہِے۔ فنِ خطاطی تے گہری ݙونگھی نظر رکھݨ آلے صاحبانِ فن ملتانی نستعلیق اِچ اِیں انفرادی طرز دے باریک فرق کوں محسوس کر سڳدن۔ حافظ بشیر احمد خطاط نے بیشمار شاگرد بݨائے ہَن اِنہاں اِچ ملتان دے کافی لوک کامیاب شگرد بݨ ڳئے۔
ڄینویں ڄو مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم، میاں خدا بخش، مولوی احمد یار لنگاہ، وغیرہ کئی ہندو  وی آپ دے شاگرد ہَن ڄنہاں اِچ علی گیان سیاح باقاعدہ کلیم رقمؔ دی طرحاں اِیں فن نال ڳنݙھے ریہے۔
نسیم سیمی
نسیم سیمی سرائیکی گلوکار ہے۔
وفات
١٨ مارچ ٢٠١٩ء کوں فوت تھئی،
گزری وہانْی
تحریر : ظہور دھریجہ، نسیم سیمی
پچھلے ہفتے جگ مشہور گلوکارہ تے ڈٖوہڑے دی ملکہ نسیم سیمی فوت تھی گٖن ‘ ڈٖو سالیں توں بیمار ہَن ، حکومت کوں اپیلاں کر کر تھک گٖیوسے ‘ علاج نہ کرایا گٖیا ۔ اوڑک نسیم سیمی ساہ جُھنْ جُھنْ تے مر گٖئی ۔ چدھڑ موڑ تحصیل شجاع آباد غریب بھینْ بھرانویں نسیم سیمی کوں آہاں تے سسکیاں نال دفن کیتا ۔ڈٖوجھے ڈٖینھ نسیم سیمی دے غریب بھرا تڈٖے تے بٖیٹھے ہن جو کجھ لوک نسیم سیمی دے پُتر عمران فیصل نال دشمنی مٹاونْ سانگے گھر پُجٖ گٖے تے اسلحہ تانْ گھدا ۔ اساں تے بٖئے لوکیں احتجاج کیتا پر غریب لوکیں کوں صلح نامہ ڈٖے تے جان چھڑاونْی پی ۔ ذہن تے بٖہوں بٖوجھ ہا ، اوں جٖہاڑے فاضل پور اچ سوجھل دھرتی واس دا کٹھ وی ہئی ۔ تھکئے ہاریئے اُتھاں پُجٖوسے پر تھکیڑا ایں سانگے لہہ گٖیا جو کٹھ بٖہوں کامیاب تھیا ۔ سرائیکی اگٖوانْ شاہنواز خاں مشوری تے عثمان کریم بھٹہ کوں مبارخاں ڈٖیندے سئیں نور تھہیم ایڈووکیٹ نال خانپور لنگھ گٖیوسے ۔اُتھوں اگٖلی منزل بنگلہ گنگنْ آلا چولستان ہئی ۔
جاوید آصف دا ݙوہڑہ
آہ نسیم سیمی
ہئی تیڋے دل نال تیں نبھائی اے جیرھی غریبی جیرھی حلیمی
نہ کہیں حکومت دی سر پرستی ، ہمیش  دردیں  دی آنچ دھیمی
اساڋی اکھ توں ہنجوں نئیں رکدیاں رکن کیویں آہ نسیم سیمی
ایہو تاں سچ اے جو پتر تیڋے ڋٹھی ھے سہی سچ دی اڄ یتیمی
ظہور تے عید مونجھے مونجھن جو جھوک دا توں سنگار ہانویں
اے  وقت  دی  ملکہ  ء موسیقی توں  گائیکی   دا   وقار  ہانویں
جاویدآصف
ونکی:سرائیکی گلوکار
آبنائے جبل الطارق
آبنائے جبل الطارق (انگریزی: Strait of Gibraltar) بحر اوقیانوس کوں بحیرہ روم نال منسلک کرݨ والی ہک آبنائے ہے، جیہڑی اسپین تے مراکش کوں جدا کریندی ہے۔ ایں آبنائے کوں ایہ ناں جبل الطارق (جبرالٹر) دے ناں تے ملا، جتھاں 711ء وچ بنو امیہ دے جرنیل طارق بن زیاد اسپین فتح کرݨ کیتے لتھے ہن۔
نک انشائیہ
= نک انشائیہ =
از: ڈاکٹر خالد اقبال