cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاہ اخزیاہ
دورِ حکومت
ڈاکٹر بلیکی لکھدے ہن کہ ‘ایلیاہ نبی کوں حکم تھیا خدا دی طرفوں کہ اوہ اس دے کول ونجن تے اونکوں ایں برملا گستاخی توں روکن۔‘ بادشاہ دے کول جݙݨ ایلیاء نبی گئے تے اونکوں منع کیتا تاں اس بجائے ڳالھ منݨ دے ایلیاء نبی کوں گرفتار کرݨا چاہا لیکن ݙوہاں دفعہ آسمان توں بھاہ نازل تھئی تے اس بادشاہ دے پنجاہ تے ول پچاس آدمیاں کوں بھسم کر ݙتا۔ آخر ایلیاء نبی خدا دے حکم نال خود ہی بادشاہ دے سامݨے آگئے تے آکھا کہ سچے خدا دی تحقیر دے جرم وچ تیکوں کݙہیں شفا نصیب نہ تھیسی۔
سن سٹھ دے ݙہاکے دے اواخر وچ ہک کتبہ دریافت تھیا ہئی جس تے درج ہئی کہ آخیاب دے مرݨ دے بعد موآب دے علاقے دے لوگاں نے اسرائیل دے خلاف بغاوت کر ݙتی ہئی۔ ایہ کتبہ ہک ستون تے درج ہے تے موآبی پتھر سݙیندا ہے۔ موآبی بادشاہ میسا نے حملہ کر کے انہاں مختلف شہراں کوں جتھاں اسرائیلی بادشاہ دے دستے موجود ہن محاصرہ کر گھدا تے سخت لڑائی دے بعد انہاں کوں مطیع کر گھدا تے موآبی شہراں کوں ول آباد کرنا شروع کر ݙتا جنھاں کوں اسرائیلیاں نے تباہ کر ݙتا ہئی۔
آخزیاہ دے مرݨ دے بعد اس دا بھائی یہورام حکمران تھیا تے اس بارہاں سال حکومت کیتی۔
ثریا ملتانی
میڈم ٹریا ملتانیکر سرائیکی دی نامور گائیکہ ہن۔ انہاں دا تعلق ملتان نال اے۔ حضرت خواجہ غلام فرید دے کافیاں وی ڳائے ہن۔
سندھ یاترا
سندھ یاترا سکھر' روہڑی' گڑھی خدا بخش' نوڈیرو'موہن جو دڑو'درازا شریف تئیں ایاز گل تے ادل سومرو جہے دوستاں تے سندھ دے بھاگوند شاعراں دی سنگت 'رانی پور'مورو'دادو'سیہون شریف تئیں خلق خدا دا درشن ہزاراں لوکاں نال گالھ مہاڑ 'سندھ دی بولی تے ثقافت وچوں تصوف دا رنگ'سائیں عثمان مروندی دے گھڑیال تے نوبت وچوں وجدا تصوف دا ٹائم'معیاری سرکاری وقت توں ہَٹ کر پیا وجدے' سندھ دا ایہو تصوف ٹائم سندھ دی نویں سیاسی جھال اے ' رات سیہون شریف وچ.........
دم دم تیڈی نوبت باجے نال وجے گھڑی (رفعت عباس) 4 February 2018
سلیم شہزاد
سلیم شہزاد ضلع بہاولنگر نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی ، پنجابی تے اردو دے نامور لکھاری ہن۔ انہاں دا سرائیکی ناول پلوتا کافی مشہور اے۔
اسلام دیاں عالمہ زنانیاں دی تن٘دِیر
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:مسلم علماء ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
تاشقند
تاشقند، ازبکستان تے صوبہ تاشقند دا دار الحکومت اے۔ 2006ء دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق شہر دی آبادی 31 لاکھ تے غیر سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 40 لاکھ توں زائد ہے۔ قرون وسطیٰ وچ ایہ شہر چچ دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہئی جیہڑا بعد ازاں چچ قند یا چش قند تے ول تاشقند بݨ ڳیا۔ ترک زبان وچ تاش دا مطلب ہے پتھر جبکہ قند شہر کیتے استعمال تھیندے (جیویں کہ سمرقند، یرقند، پنجی قند وغیرہ)۔ ناں دی ایہ تبدیلی 16 ویں صدی دے بعد عمل وچ آئی۔ موجودہ ناں تاشقند (Tashkent) دے ہجے روسی اثرات کوں ظاہر کریندے ہن۔ thumb| thumb|Official seal of Tashkent
جغرافیہ
شہر شمقند تے سمرقند دے درمیان شاہراہ تے کوہ التائی دے مغربی جانب زرخیر میدان وچ واقع ہے۔ تاشقند عین اوں مقام تے واقع ہے جتھاں دریائے چرچک تے ایں دے دیگر معاون دریا آپس اچ ملدے ہن۔ ایہ زلزلے دی متحرک پٹی تے واقع ہے تے زلزلے دے چھوٹے موٹے جھٹکے آنوݨا معمول ہے۔ 1966ء وچ اتھاں آوݨ والے ہک زلزلے دی شدت ریکٹر اسکیل تے 7.5 ناپی ڳئی ہئی۔
تاریخ
تاشقند دریائے چرچک دے کنارے کوہ گولستان دے قدماں وچ ہک نخلستان دے طور تے معروف تھیا۔ زمانہ ہائے قدیم وچ ایں علاقے وچ کانگجو اتحاد دا گرمائی دار الحکومت ہئی۔ امارت چچ، جیں دا مرکزی قصبہ 5ویں توں تریجھی صدی عیسوی دے درمیان ہک مربع قلعے دی شکل وچ تعمیر کیتا ڳیا ہئی۔ 7 ویں صدی عیسوی وچ چچ وچ 30 قصبے ہن تے 50 توں زائد نہراں دا ڄال وچھا ہویا ہئی، جیں دی وجہ توں ایہ سوگدیائی تے ترک باشندیاں دے درمیان تجارتی مرکز بݨ ڳیا۔ ایہ خطہ 8ویں صدی دے اوائل وچ مملکت اسلامیہ دا حصہ بݨا۔ عرب ایں شہر کوں الشش آکھدے ہوندے ہن۔ جدید ترکی ناں تاشقند (پتھر دا شہر) 10ویں صدی وچ قارہ خانی خاندان دی حکومت دے دوران ملا۔
1219ء وچ چنگیز خان نے حملہ کر کے شہر کوں تباہ کر ݙتا۔ تیموریاں تے شیبانیاں دے دور وچ ایں شہر نے خوب ترقی کیتی تاہم ایں عرصے وچ ایہ ازبکاں، قازق باشندیاں، فارسیاں، منگولاں تے دیگر اقوام دے حملیاں دا نشانہ بݨدا ریہا۔ 1809ء وچ تاشقند خانیت، خوقند دے زیر نگیں چلی ڳئی۔ اوں وقت تاشقند دی آبادی ہک لکھ ہئی تے ایہ وسط ایشیا دا خوشحال ترین شہر ہئی۔ مئی 1865ء وچ جنرل میخائل چرنیایف نے شہر تے حملہ کر کے اینکوں فتح کر گھدا۔ عددی برتری تے مضبوط حصار حاصل ہووݨ دے باوجود خانیت خوقند دی فوج ݙو روز وی روسی افواج دے سامݨے نہ ٹھہر سڳی تے شہر روسیاں دے قبضے وچ چلا ڳیا۔ چرنیایف، جیہڑا شیرِ تاشقند دے ناں نال مشہور تھیا، نے عوام دے دل جیتݨ کیتے خانان دے لائے ڳئے تمام ناجائز محصولات ہک سال کیتے ختم کر ݙتے تے عام لوگاں دے مسائل دے خاتمے کیتے کوششاں کیتیاں۔ اینکوں زار دی جانب توں تاشقند دا عسکری گورنر بݨایا ڳیا تے ایں نے زار الیگزینڈر ثانی توں ایہ وی سفارش کیتی کہ اوہ شہر کوں روس دے زیر تحفظ ہک آزاد ریاست بݨا ݙیوے۔ زار نے چرنیایف تے ایں دے سپاہیاں کوں اعزازات و تمغیاں نال نوازا لیکن کیونکہ جنرل نے ایہ حملہ اُوں دی اجازت دے بغیر کیتا ہئی ایں واسطے اوہ زیادہ عرصہ اپݨا عہدہ برقرار رکھݨ وچ ناکام ریہا تے جلد ہی اوں دی جگہ قسطنطین پیٹرووچ وان کوف مین کوں مقرر کر ݙتا تے تاشقند کوں آزاد ریاست تصور کرݨ دی بجائے اینکوں روسی ترکستان دے نویں علاقے دا دار الحکومت بݨا ݙتا جیں دا پہلا گورنر جنرل کوف مین ہئی۔ قدیم شہر دے قریب ہک چھاؤݨی تے روسی آبادی بݨائی ڳئی تے ملک دے کئی علاقیاں توں روسی آبادی تے تاجراں کوں آباد کیتا ڳیا۔ وسط ایشیا تے اپݨا اثر و رسوخ ڄماوݨ کیتے روس تے برطانیہ دے مابین تھیوݨ والے تنازع، جینکوں عظیم کھیݙ (The Great Game) آکھا ویندے، دے دوران ایہ شہر جاسوسی دا ڳڑھ بݨ ڳیا۔ 1889ء وچ ٹرانس کیسپیئن ریلوے دی پٹڑی اتھاں پہنچی تے جنہاں کارکنان نے ایہ پٹڑی تعمیر کیتی اوہ اتھائیں آباد تھی کے رہ ڳئے ۔
روسی سلطنت دے خاتمے تے بالشویک انقلاب دے نال ہی اتھوں دی صوبائی حکومت نے تاشقند کوں اپݨے زیر انتظام گھن کے روسی استبداد توں آزادی دی کوشش کیتی جینکوں بغاوت نال تعبیر کریندے ہوئے سختی نال کچل ݙتا ڳیا۔ اپریل 1918ء کوں تاشقند کوں ترکستان خودمختار سوویت اشتراکی جمہوریہ دا دار الحکومت بݨا ݙتا ڳیا۔ ایں عرصے وچ مسلماناں نے بسماچی تحریک دی صورت وچ علم جہاد بلند کیتی رکھا لیکن روسی سلطنت نے ایں ابھردے ہوئے خطرے دا خاتمہ کر ݙتا۔ بالآخر 1930ء وچ تاشقند کوں سمرقند دی جگہ ازبک سوشلسٹ سوویت جمہوریہ دا دار الحکومت بݨا ݙتا ڳیا۔ 1920ء تے 1930ء دی دہائی وچ شہر وچ صنعتاں دا ڄال وچھا ݙتا ڳیا خصوصاً ݙوجھی جنگ عظیم دے درمیان نازی جرمناں دے حملے دے پیش نظر مغربی روس توں بڑی تعداد وچ صنعتاں اتھاں منتقل کیتیاں ڳئیاں۔ ہک خاص منصوبے دے تحت اتھوں دے مسلماناں دی آبادی دے تناسب کوں گھٹ کرݨ کیتے بڑی تعداد وچ روسی آبادی اتھاں منتقل کیتی ڳئی۔ خصوصاً جنگ توں متاثرہ علاقیاں دے تمام پناہ گزیناں کوں مسلم اکثریتی علاقیاں اچ منتقل کر ݙتا ڳیا تاکہ آبادی وچ "توازن" قائم کیتا ونڄ سڳے۔ بالآخر ہدف حاصل کر گھدا ڳیا تے تاکہ تاشقند دی نصف آبادی روسی باشندیاں تے مشتمل تھی ونڄے۔ 26 اپریل 1966ء کوں آوݨ والے ہک شدید زلزلے وچ تاشقند کوں زبردست نقصان پہنچا۔ ایں زلزلے دی شدت ریکٹر اسکیل تے 7.5 ہئی۔ ایں زلزلے دے نتیجے وچ 3 لکھ افراد بے گھر تھئے۔ 1991ء وچ سوویت روس دے زوال دے وقت تاشقند ملک دا چوتھا وݙا شہر تے سائنس و انجینئرنگ دے شعبہ جات وچ تعلیم دا مرکز ہئی۔ سوویت اتحاد توں آزادی دے بعد تاشقند نومولود ریاست ازبکستان دا دار الحکومت قرار پایا۔ شہر وچ اڄ وی روسی آبادی کثیر تعداد وچ موجود ہے۔ شہر اپݨی سرسبز شاہراہواں، فواریاں تے دلفریب باغات دے باعث مشہور ہے۔ تاشقند متعدد بار دہشت گرد حملیاں دا نشانہ وی بݨ چکا ہے جیں دا الزام حکومت مبینہ اسلامی انتہا پسنداں تے عائد کریندی ہے۔
1991ء وچ ملک دی آزادی دے بعد شہر وچ اقتصادی، ثقافتی تے تعمیراتی اعتبار نال کافی تبدیلیاں واقع تھیاں ہن۔ جیں جگہ لینن دا سب توں وݙا مجسمہ ایستادہ ہئی اڄ اوندی جگہ ہک کرۂ زمین نصب کر ݙتا ڳیا اے۔ سوویت دور دی عمارتاں دی جگہ ہݨ جدید عمارتاں گھںدیاں پن جیں دی ہک مثال تاشقند دا مرکزی تجارتی علاقہ ہے جتھاں 22 منزلہ این بی یو بینک، انٹرکانٹی نینٹل ہوٹل، انٹرنیشنل بزنس سینٹر تے پلازہ بلڈنگ دی صورت وچ فلک بوس عمارتاں کھڑیاں ہن۔ سوویت دور دی پابندیاں دے بعد اتھوں دے مسلماناں کوں اپݨی مذہبی رسومات دی ادائیگی تے اپݨی عبادت گاہواں دی ݙیکھ بھال دی کھلی اجازت ملی۔ 2007ء وچ تاشقند کوں اسلامی دنیا دا ثقافتی دار الحکومت قرار ݙتا ڳیا ۔
سیر و سیاحت دے مقامات
1917ء وچ انقلاب روس دے بعد شہر دی کئی قدیم خصوصاً مذہبی عمارتاں کوں تباہ کر ݙتا ڳیا تے رہی سہی کسر سوویت دور وچ صنعتی انقلاب تے بعد ازاں 1966ء دے زلزلے نے پوری کر ݙتی۔ ایں واسطے تاشقند دے عظیم ثقافتی و تعمیراتی ورثے وچوں ٻہوں تھوڑا بچا ہے۔ اس دے باوجود تاشقند وچ عجائب گھر تے سوویت دور دی کثیر یادگاراں موجود ہن۔
مدرسہ کوکلداش
1557ء توں 1598ء تک بر سر اقتدار رہنے والے عبد اللہ خان دے زمانے توں قائم تھیوݨ والی مسجد و مدرسہ ہݨ مسلمانان ماوراء النہر خے صوبائی مذہبی بورڈ نے بحال کیتا ہے۔ اینکوں ہک عجائب گھر وچ تبدیل کرݨ دی سفارشات ہن لیکن فی الوقت ایہ بطور مسجد استعمال تھیندا پیا ہے۔
کورشو بازار
کوکلداش مدرسہ دے قریب ہک بہت وݙا بازار ہے جیہڑا قدیم شہر تاشقند دا مرکز ہئی۔ اتھاں ضروریات زندگی دی تمام اشیاء دستیاب ہن۔
خشت امام مسجد
ایں مسجد دی خاص ڳالھ اے ہے کہ اتھاں صحیفہ عثمانی دی موجودگی اے جیہڑا خلیفہ ثالث حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ دے زیر استعمال قرآن ہے۔ ایہ دنیا دا قدیم ترین نسخہ قرآن ہے۔ 655ء دے ایں نایاب نسخے تے خون دے کچھ نشانات وی ہن جیہڑے شہادت عثمان نال وابستہ کیتے ویندن ۔ ایہ نسخہ امیر تیمور اپݨے نال سمرقند گھن آیا ہئی جینکوں روسیاں نے قبضے دے بعد سینٹ پیٹرز برگ منتقل کر ݙتا ۔ 1989ء وچ ایہ نسخہ ازبکستان کوں واپس کر ݙتا ڳیا۔ 15 ویں صدی دے چند مزارات کوں وی 19 ویں صدی وچ بحال کیتا ڳیا جس وچ مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین بابر دے ݙاݙا یونس خان دا مقبرہ وی شامل ہے۔
شہزادہ رومانوف کا محل
thumb| شہزادہ رومانوف دا محل 19 ویں صدی وچ الیگزینڈر ثالث دے قریبی عزیز نکولائی کونسٹاٹینووچ کوں روسی شاہی جواہرات دی مشتبہ سودے بازیاں کرݨ تے تاشقند جلاوطن کر ݙتا ڳیا۔ انہاں دی قیام گاہ اڄ وی مرکز شہر وچ موجود ہے۔ وزارت امور خارجہ دے زیر اہتمام ایں عجائب گھر قرار ݙتے ونڄݨ والے محل وچ قبل از روس دی تاریخ دے مجسمے، فن پارے تے 19 ویں تے 20 ویں صدی دے دستکاریاں دے کئی نمونے موجود ہن۔ علاوہ ازیں اتھاں رومانوف دی جانب توں گھنائی گئی تصاویر دا وسیع مجموعہ وی ݙیکھݨ لائق ہے۔ عجائب گھر دے عقب وچ ہک چھوٹا جیہا باغیچہ ہے جس وچ 1917ء دے انقلاب روس وچ مارے ڳئے بالشویک انقلابیاں دے علاوہ پہلے ازبکستانی صدر یلدش اخون بابایف دی قبراں موجود ہن۔ علی شیر نوائی اوپیرا تے بیلے تھیٹر ماسکو وچ لینن دا مقبرہ تعمیر کرݨ والے ماہر تعمیرات الیکسی شوسیف دے ذہن دی ہک تے تخلیقی کاوش ایں شہر وچ واقع ایہ تھیٹر ہے۔ ایں تھیٹر دی تعمیر وچ ݙوجھی جنگ عظیم وچ پکڑے ڳئے جاپانی قیدیاں کوں بطور مزدور استعمال کیتا ڳیا ہئی۔ ترکی دے قدیم شاعر علی شیر نوائی دے ناں نال موسوم ہے۔
تاریخی عجائب گھر
سابق لینن عجائب گھر وچ واقع ایہ تاشقند دا سب توں وݙا عجائب گھر ہے۔
امیر تیمور عجائب گھر
نیلے گنبد تے آراستہ و پیراستہ اندرونی دیواراں دی حامل ایہ متاثر کن عمارت وچ امیر تیمور تے صدر اسلام کریموف دی یادگاراں موجود ہن۔ عجائب گھر دے باہر واقع باغیچہ وچ گھوڑے تے سوار امیر تیمور دا ہک مجسمہ ایستادہ ہے۔ عجائب گھر دے گرد شہر دے خوبصورت ترین باغ تے فوارے واقع ہن۔
ذرائع ابلاغ
شہر توں ازبک زبان دے 9 اخبارات، انگریزی زبان دے 4 اخبارات تے روسی زبان دے 9 جریدے شائع تھیندے ہن ۔ متعدد ٹیلی وژن تے کیبل ٹیلی وژن تنصیبات وی شہر وچ موجود ہن جنہاں وچ برج تاشقند (تاشقند ٹاور) وی شامل ہے جیہڑا وسط ایشیا دی بلند ترین تعمیر ہے۔
منفرد خصوصیات
اتھاں وسط ایشیا دا واحد زیر زمین ریلوے نظام واقع ہے۔ (استانا تے الماتے وچ حالی ایہ نظام تعمیراتی مراحل وچ ہے) تاشقند وچ ملک دا سب توں ہوائی اݙا واقع ہے جیہڑا شہر کوں ایشیا، یورپ تے بر اعظم امریکا نال جوڑیندا ہے۔ شہر دا سب توں وݙا چوراہا، جیہڑا سوویت دور وچ آزادی چوک سݙیندا ہئی تے سوویت دور وچ لینن دے سب توں طویل القامت (30 میٹر) مجسمے دا حامل ہئی۔ 1992ء وچ لینن دے مجسمہ دی جگہ اتھاں دنیا دا ہک کرۂ نصب کر ݙتا ڳیا ہے جیندے تے ازبکستان کوں واضح کیتا ڳیا ہے۔
تعلیمی ادارے
شہر دی چند جامعات تے اعلٰی تعلیم دے ادارے:
امر کہاݨی (ناول)
محمد اسماعیل احمداݨی دا ایہ سرائیکی ناول وی روایتی ناول / لوک ناول توں اَنڄ ہک خوبصورت تخلیق ہے۔ ایں ناول وچ شعور دی رو Stream of consciousness ورتی ڳئی ہے۔ انہاں ناول ’’چھولیاں‘‘ وانگوں ایں ناول ’’امر کہاݨی‘‘ کا اسلوب، فکر تے موضوع منفرد ہے۔
ایہ ناول ’’چھولیاں‘‘ کنوں مختلف ہے۔ اسلم رسولپوری سئیں ایندے بارے لکھدن:
فیاض حسین قاصر فریدی دا ناول ’’سانول‘‘ جولائی ۱۹۸۹ء کوں شائع تھیا۔ ناول دی خاص ڳالھ سرائیکی تہذیب ثقافت، معاشرت، رسماں ریتاں دی بھر پور نمائندگی ہے۔ منظر نگاری تے زبان اتے بیان خوب ہے۔ ناول دا پلاٹ وی عمدہ ہے۔ ایندا موضوع زن۔ زر تے زمین ہے۔ سرائیکی وسیب دیاں غلط رسماں خصوصاً وٹہ سٹہ دے اثرات ݙکھائے ڳئے ہن۔
دلشاد کلانچوی (۴؍ مئی ۱۹۱۵ء۔ ۱۵؍ فروری ۱۹۹۷ء) ناول ’’سارے سڳن سہاڳڑے‘‘ جیندی کہاݨی تعلیم یافتہ لڑکی فوزیہ اِرد گرد گھمدے۔ ایہ ہک مقصدی ناول ہے جیندے وچ سرائیکی وسیب معاشرتی مسائل کوں نمایاں کیتا ڳئے۔ ناول وچ معاشرے دی اصلاح دا پہلو نمایاں ہے۔ سرائیکی وسیب دی تریمت (فوزیہ) ایں ناول دا مرکزی کردار جینویں آپݨے مسائل اُتے قابو پا گھندی ہے۔ ݙوجھیاں کیتے ہک مثال ہے ایہ ناول زنانیت (Feminism) دے مطالعے دے حوالے نال خاص اہمیت رکھدے۔
حوالہ جات
ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک ناول ونکی:سرائیکی ناول ونکی:ناول ونکی:سرائیکی لوک ناول ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:لوک ادب ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
ضمیر جواب موصول
____ ضمیر جواب موصول
پہلوں اے جملے ݙیکھو؛
۱۔ انسان جو رہیندے سو /سوئی چیندے۲۔ جنھیں کولھوں دَھن دولتء ِ تنھیں تے اے لازم ء ِ‘جو او مسکینیں تے محتاجیں
پاتااُتے ݙتے ڳئے پہلے جملے ئِ چ ضمیر موصولہ ’’جو‘‘دے جواب ء ِ چ سو /سوئی دا لوظ آئے ، جݙاں جو ݙوجھے جملے ئِ چ
جملے ئِ چ ضمیر موصولہ ’’جتلا‘‘دے جواب ء ِ چ اُتلا دا لوظ تے پنجویں جملے ئِ چ ضمیر موصولہ ’’جئیں‘‘دے جواب ئِ چ
’’اونہہ‘‘دالوظ استعمال کیتاڳئے۔ لہٰذا سو/سوئی تنھیں ، اُتلا تے اونہہ دے لوظ ضمائر جواب موصولہ ہن۔ اُتے ݙتے گئے
ایں تھیسی۔
’’ضمیر جواب موصولہ اوہا ضمیر ہے جہڑی جو ضمیر موصولہ دے جواب کیتے کم آوے‘‘۔
ضمیر جواب موصول دی خصوصیات:
1۔	ضمیر موصول تے ضمیر جواب موصول دا استعمال عام طور تے ہکے جملے ئِ چ ای تھیندے۔ جیویں جو اُتے ݙتیں ڳئیں مثالیں کن واضح تھیندے۔ پر کݙہیں کݙہیں انھیں ݙوہائیں ضمیریں (ضمیر موصول تے ضمیر جواب موصول) کن جملے ئِ چ کہیں ہک ضمیر کُوں ڳجھا(مخفی) رکھیا ویندے یا صرف ہِکا ضمیر استعمال کیتی ویندی ئِ۔ پر اینہہ ہک ضمیر کن معنی ݙوہائیں ضمیریں دا نِکلدے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:۱۔جنھیں وقت ون٘ڄائے اوپچھتائین۲۔انسان دی تقدیرئِ چ جو کجھ ہوندے اوکوں مِلدے ۳۔انسان دے دل ئِ چ خیال اُٹھدِن جہڑے چنڳے وی ہوندن تے مندے وی ہوندن۔۴۔جہڑے ݙرڳئے او مر ڳئے۔
2۔	عام طور تے کہیں وی جملے ئِ چ ضمیر جواب موصول ، ضمیر موصول دے بعد آندی ئِ۔ پرجݙاں کہیں ضمیر جواب موصول کن کئی اہمیت ظاہر کرݨی ہووے تاں وت او ضمیر موصول کن پہلوں آندی ئِ۔مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛
۱۔اے انعام تنھیں کوں ملِسی، جہڑے لائق ہوسِن۲۔انسان کوُں سوئی مِلدے جہڑا اُوندے نصیب ئِ چ لکھیا ہوندے۔
3۔	کݙہیں کݙہیں تاں ضمیر موصول تے ضمیر جواب موصول دے لوظ ہک ٻئے دے نال نال استعمال تھیندن پر عام طور انھیں ضمیریں دیاں ترکیباں ضمیر مبہم یا ضمیر کنایہ کیتے وی ورتیاں ویندن۔ جیویں جو اے ترکیباں جہڑا تہڑا، جئیں تئیں ، جنھیں تنھیں وغیرہ وغیرہ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛۱۔جہڑے تہڑے کوں آپݨے دل دا ویدن نہ ݙویڄے۲۔تیکوں جئیں تئیں آکھئیے کوڑ آکھئیے۳۔جنھیں تنھیں تیکوں مارئیے میں انھیں دی خبر گھنِ گھِنساں۔
4۔	کݙہیں کݙہیں تاں ضمیر غائب وی ضمیر جواب موصول دا کم ݙیندی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛
۱۔	جئیں نال وی دوستی رکھیجے انھیں نال توڑ نبھیجے	۲۔	جہڑا وعدہ کرو اوکوں پورا کرو
اُتے ݙتے ڳئے جملئیںئِ چ جئیں نال تے اوکوں توڑے جو ضمیر غائب دے لوظ ہن پر اتھاں ضمیر جواب موصول دے طور تے ورتیے ڳئین۔
5۔	کݙہیں کݙہیں تاں ظرف دے لوظ وی ضمیر موصول یا ضمیر جواب موصول دی جا ء تے ورتیے ویندن۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛۱۔جہڑا میکوں سِک نال سݙیسی ، میں اُونہہ ݙاہیں بھڄ کے ویساں۲۔جہڑی جا (جتھاں) میݙے دل کوں سکون مِلسی اوہو میݙا استان ئِ۔
اُتے ݙتے ڳئے جملئیں ئِ چ اُونہہ ݙاہیں تے اوہو استان اسم ظرف ہن جہڑے جو اتھاں ضمیر جواب موصول دے طور تے استعمال تھین۔
جو کتاب، جہڑا ملک، جو کُئی، جیݙا پاݨی ، ایݙی ڈَھنڈھ وغیرہ ۔ انھیں ترکیبں ئِ چ  جو، جہڑا، جو ، جیݙا، ایݙا  توڑے جو ضمیر موصول پر اتھاں اے صفت دے طور تے ورتئیے ڳین۔
خورشید بخاری
نمونہ کلام
؏ ـــ اساں قیدی تخت لاہور دے نئی
ساکوں آپݨے گھاݨی وات ݙتے
جلدی جوڑ تیاری
اُڄڑیۓ گوپے جھوک گریڑے
چھیکڑی ساہ پے گھندن
بوئیاں کھپوں  لئی لاݨے
پے ھک بے توں مکلیندے
ساݙی جاݨ سنجاݨ دے سارے
ناں نشان ونجیندے ویندن
بھڑ تھی ڳئے کھوہ کھاݙے ساݙے
سُکھ دا سِجھ اُبھردا کئینی
سِر تے رات اندھاری
جھوکاں ݙیوے بالوں سانول
جلدی جوڑ تیاری
مرشد خورشید بخاری
وفات
١٩ جوالائی ٢٠٢٣ء
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی شاعر
صوفی فیض محمد دلچسب
سرائیکی زبان دے مشہور شاعر ہن۔
شاہ شمس سبزواری
حضرت شاہ شمس سبزواری ١١٦٥ء وچ سبزوار وچ ڄمے۔ تعلیم دی تکمیل دے بعد آپ ہندوستان تشریف گھن آئے۔ پہلے پہلے تبلیغی سرگرمیاں دا آغاز سندھ توں کیتا، بعد وچ آپ ملتان آڳئے۔ تے ملتان ہی آپ یاں تبلیغی سرگرمیاں دا مرکز ریہا۔ آپ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانیؒ دے ہم عصر ہن۔ آپ نے بے شمار لوکاں کوں حق دی راہ ݙکھائی۔ آپ دے مرید اسماعیلی کھوجے تے شمسی اکھویندن۔ تے سرائیکی علاقے وچ انھاں دی ٻہوں وݙی تعداد آباد ہے۔ پر شاہ شمس سبزواری دے زیادہ تر گنان رَلوڑ مِلوڑ  زباناں وچ ملدن۔آپ  سندھی گجراتی پوربی ہندی تے سرائیکی وچ گنان لکھے ہن۔ آپ دے ہک سرائیکی گنان دا نمونہ: جنھاں مہارس پیر شمس ٻولیا،،،،،،،،،،سچا لنگھسی پار ــ سوبھاگا
ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
جنوبی پنجاب سازش
اے پوست لاوݨ ات وستے ضروری ء جو سنگت کو علم تھیوے جو ہر او بندہ اج پُݨیندہ پئے مندے کھاندا پئے ڄیہڑا انہاں "چار یار ڈو رشتہ دار" اینڈ این ڄی او کمپنی دی جنوبی پنجاب سازش ءچ شامل نئیں تھئے یا مخالفت کیتی نے او ہݨ بھانویں وسیٻ دے قیدی تخت لہور دے " دا خالق سئیں محترم عاشق بزدار سئیں ہون، سئیں محترم نزیر لغاری صاحب ہون ، ارشاد امین ہون یا شہزاد عرفان ہوے یا رانا ابرار ہوے یا کوئی وی ہوے جئیں انہاں دی پوچھڑ چا تے سرائیکی عوام کوں انہاں دا نگیج نشابُر کیتے او ہر بندہ انہاں دا مخالف ء ۔۔۔۔۔ تے کوئی پُچھے انہاں سرائیکی دے سوداگراں توں جو ول پچھوں تہاݙے نال کون بچدے تے ولدا آندے " چار یار ݙو رشتہ دار" تے پوری پیپلز پارٹی ۔۔۔۔ رل تے سرائیکی وسیب ءچ ووٹ گھنسن جیہڑے سرائیکی وسیب تے پیپلز پارٹی دے سب توں وݙے مہاندرے سئیں عاشق خان بزدار تے سرائیکی حقوق دا پردھان بے ایمان سڈیجے تے ول ایسی تیسی لوک سانجھ تے اوندے چند افراد تے شاکا ماکا اینڈ این جی او کمپنی تے نال کارخانہ جنجال سئیں احسن واگھا صاحب جنہاں دے اے سارے باندر ٻچے روز ڄہاڑے وسیب دے مہاندریاں کوں مندے تے سرائیکی صوبے دی تحریک کوں ویچݨ دا وپار کریندے کھڑن۔۔۔۔۔۔۔
اے لُنڈ تے بھانویں لنڈ بغیر اپݨے استاد دے ہک لفظ منہہ ءچوں نئیں کڈھیندے جے تئیں وڈے اُستاداں دی پچھوں ٻُچکر نہ ہو وے ۔۔۔۔۔۔ ہُݨ اُستاد ہوریں کوں چتاوݨی ء جو اپݨے چٻے منہہ آلے بولی کوں پٹہ پاؤ ۔۔۔ اے نہ ہو ؤے جو جنوبی پنجاب صوبہ دی کمپئین کریندے کریندے لیر کتیر پٹکی نہ لاہا ٻواہے ۔۔۔۔۔۔ تے ول ایں فیس بُک کوں روزنامچہ نامہ اعمال سمجھائے ۔۔۔۔۔۔ لوک اگے سرائیکی وسیب دی سودے بازی کرݨ تے ݙاݙھے تپے ودن ۔۔۔۔۔۔ موڈ ہو وے تے وت ککھ سہی دا چا سمجھو ۔۔۔۔۔ تے روز دا میلہ شروع۔۔۔۔۔۔۔۔۔ کتے ٻلے کوں پٹہ پاوݨ تہاڈا کم ء ۔۔ نتاں ذاتی رنجش بھانویں خیر پور دی ہوے تے بھانویں ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ہوے اتھائیں پوری کرڈیساں ۔۔۔ قصہ وی او جیندے کردار اصلی تے جیندے جاگدے ہون تے قصہ کرݨ دا فن میں اپݨے بابے سئیں عبدللہ عرفان ہوراں توں ڳدے۔۔۔۔وت گلہ نہ پئے کراہے ۔۔ تہاڈا اپݨا شہزاد عرفان
سرائیکستان قومی موومنٹ سماجی لسانی ثقافتی طبقاتی سیاسی تنظیم
سرائیکستان قومی منٹ دے اکابرین وچ چئرمین علامہ اعظم سعیدی بانی جنرل سیکرٹری مجاہد جتوئی مرکزی صدرحمیداصغرشاہین مرحوم قابل ذکرہن۔ ہُݨ تنظیم کوں چلاوݨ کیتے فلسفہ چلھ دی خیر تے کل دی خیر دی بنیاد تے مرکزی صدر سیف اللہ بیقرار ،جنرل سیکرٹری سردارمحمدشریف خان کھوسہ چیف آرگنائزررئیس اسد کم کریندے پئے ہن۔
بئر اریس
بئر اریس مسجد قبا توں پنجاہ قدم دے فاصلے تے ہک کھوہ ہے۔ ایں دا پاݨی کھاری ہئی، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلّم نے ایندے اندر لعاب دہن سٹیا جیں دی برکت نال ایں دا پاݨی مٹھا تھی ڳیا۔ ہݨ اے کھوہ بند کر ݙتا ڳیا اے۔ ہجرت دے موقعے تے ایں کھوہ توں رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلّم نے وضو فرمایا، غسل فرمایا تے ہیں کھوہ دے پاݨی توں مسجد قبا دی مٹی دا گارا بݨایا ڳیا۔ حضور نبی کریم (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم) دی اوہ انگوٹھی جیہڑی آپ دے بعدابوبکر صدیق  نے پاتی، ول عمر فاروق نے تے ول عثمان غنی نے پاتی، جنہاں کولوں اوہ بئر اریس وچ ونڄ ڈھٹھی، اینکوں بئر خاتم وی آکھا ویندے ۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے جادو کیتا ڳیا تاں آپ دے والاں کوں نر کھجور دے خوشے دے غلاف وچ رکھ کے بنی زریق دے ہیں کھوہ دی تہ وچ ہک بھاری پتھر دے تلے دٻا  ݙتا۔  ابو موسیٰ اشعری بیان کریندن کہ میں اپݨے گھر وچ وضو کیتا تے سوچا اڄ میں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دے نال رہساں، آپ مسجد وچ نہ ہن، میں آپ دی تلاش وچ نکلا، آپ اریس نامی کھوہ دی منڈیر تے کھوہ وچ پیر مبارک اندر کیتے ہوئے ٻیٹھے ہن ۔
ملک محمد اقبال چنڑ
ملک محمد اقبال چنڑ ولد ملک فیض محمد چنڑ 15 مارچ 1950ء کوں بہاولپور وچ پیدا تھئے ۔ انہاں نے 1971ء وچ ولایت حسین اسلامیہ لاء کالج ملتان توں ایل ایل بی کیتا ۔ ہک زمیندار ہووݨ دی حیثیت نال 1983ء تا 1991ء ݙو واری رکن ضلع کونسل رہیے، 1990ء تا 1994ء چئیر مین مارکیٹ کمیٹی تے 2001ء تا 2002ء ناظم یونین کونسل نمبر 27 بہاولپور سٹی رہیے ۔آپ 2002ء تا 2007ء اور 2008ء تا 2013ء رکن صوبائی اسمبلی پنجاب بݨے رہیے تے 2008ء تا 2013ء وزیر برائے خصوصی تعلیم تے جیل خانہ جات خدمات سر انجام ݙتے۔ 2013ء دے عام انتخابات وچ مسلسل تریجھی واری پنجاب اسمبلی دے رکن منتخب تھئے تے وزیر برائے کوآپریٹوز ہاؤسنگ سوسائیٹیز تعینات کیتے ڳئے۔ انہاں نے 2018ء دے الیکشن وچ حصہ نی گھدا۔ اپݨی وزارت دے دوران انہاں دی کاوش نال سرکاری کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ سرائیکی لیکچررز دے آسامیاں منظور تھیاں جنہاں تے تعیناتیاں وی کیتے ڳئے، اے انہاں دا ہک کارنامہ ہے جیہڑا یاد رکھا ویسی۔ اے سرائیکی قوم تے انہاں دا ہک احسان ہے۔
سجاد رحماݨی دی مکاݨ
مُکانڑ
سندھو تریمت مت
مہر گڑھ، موہنجو دڑو تے ہڑپہ دے ہندیریں اُتے کم کرݨ آلا ہک آرکیالوجسٹ لکھدے جو انہیں جاہیں دا کوئی اینجھا گھر نہی جیندے وچ تریمت دی مورتی نہی ملی ہووے۔ موہنجودڑو دی "ڈانسنگ گرل" دی مورتی دی شہرت تاں پورے جڳ جہان وچ ہے۔ تریمتیں دیاں سبھے مورتاں ہار سنگھار نال سنگھریا پُنگھریاں ہن۔ انہیں دے" تریمت پُݨے" کوں لُکاوݨ دی کئی کوشت نئیں نظردی۔
آکھیا ویندے جو تریمت وادی سندھ دی قدیم تہذیب وچ دیوی دا درجہ رکھدی ہئی۔ اوندی پوجا تھیندی ہئی۔ او نیچر تے زرخیزی دی علامت ہئی۔
تریمت تے اوندا شریر ساݙی ایں قدیم تریمت ریت ۔ مت موجب نہ ساݙے کیتے نہ کوئی ݙر بھئو ہے تے نہ کوئی شرم دی ڳالھ ہے۔ ایں ݙر بھئو تے شرم دا انجیکشن تاریخ وچ مڈل ایسٹ تے سنٹرل ایشیا دے سیاسی تے تہذیبی ݙڈھپ نال لڳے تے ساݙے ڳٹیں گوݙیں وچ ٻیٹھے۔
ہک یادداشت
یاداشت. اشولال . "ضیاء مارشل لاء دور وچ پاکستان سرائیکی پارٹی، سرائیکی لوک سانجھ ،علاقائی مجلساں اتے سنگتاں ، (SQP)(SQM)  دی شکل اگوں عمومی شناخت دا اے مرحلہ طے تھئے جو روہی ، تھل دمان آپنے بزرگ ملتان دے پچھانویں ہک وڈی جغرافیائی اتے سیاسی قومی وحدت ان. ایں مزاحمت اچ سیاستداناں توں ودھ انہاں ادیباں دا حصہ اے جنہاں اپنی زبان اچ لکھن اتے سوچن دا مزا گھدے. .استاد فدا حسین گاڈی مرحوم اتے مظہرعارف(سرائیکی لوک سانجھ) بیرسٹرتاج لنگاہ اتے منصور کریم، حمید اصغرشاہین،مجاہد جتوئی، عبدالمجید کانجو اتے انہاں دے رفقاء دا حصہ وی قابل ذکر اے." . (پارت اچ چھپئیل ڈاکٹر اشو دے ہک مضمون وچوں) بلال بزدار
ثناء
فلم سٹار ثناء دا تعلق ملتان نال اے۔ کئی پاکستانی فلماں اچ کم کر کے شہرت حاصل کیتی اے۔
سرائیکی واول صوتاں
واول یا علت آوازاں او آوازاں ہن، جیکوں ادا کرݨ ویلے مُن٘ہ کھلا ہوندے تے زبان، تھوݙاں ݙنداں تالو کوں مس کائنی کریندی۔
ٹون: لفظ دی پِچ کوں ٹون اہدن۔ ٹون اُچی یا جھِکی ہوندی ہے، اُچی ٹون ہ دی آواز آندی ہے۔ مثلاً وی تے ویہ، کو تے کوہ
ی
سرائیکی وچ ی واں پنج طرحاں دیاں ہن۔
سرائیکی واول صوتاں
دباؤ یا زور: وچ آواز دی بلندی، واول دی لمبائی تے پورا واول کڈھݨ ہے۔
ی
ی= چھوٹی ی، شروع وی ایہا ی آندی ہے۔
ے= وݙی ے
سرائیکی واول صوتاں
تیرھاں سرائیکی واول(مَصْوتے):
زبر: مَل، مَلّ ، مال، مَیل۔ مَیلّ
ی
یْ= وݙی ے ادھ وچ آوے تاں یْ لکھدن، شیْر، ٻیْر۔ ریْت، کھیْݙ
سرائیکی واول صوتاں
تیرھاں سرائیکی واول(مَصْوتے):
زیر: مِل، کھڑی زیر مٖل، مِی ل، مےل ــ
ی
ئ=ہائی، کوئی، نائی، ایہ ی تے ہمزہ دا مرکب تے مخلوط حرف ہے۔ شیئر،
سرائیکی واول صوتاں
تیرھاں سرائیکی واول(مَصْوتے):
پیش: مُل، پٗٹھی پیش مٗل، مُول، مول‌ ـ ایں حساب نال سرائیکی دے یارھاں سادہ واول بݨدن۔ انگریزی لفظاں بیڈّ۔ سمیلّ وچ آوݨ آلا واول ɛ یارھواں واول بݨدے۔   ݙو ݙوڑے ووال رلاتے تیرھاں واول بݨدن۔
ی
یٔ= ریٔد، ہیٔڈ ماسٹر، لیٔس، ایندے تلے ݙو نقطے آندن، ایہ ی تے ہمزہ دا مجموعہ ہے۔
سرائیکی واول صوتاں
تیرھاں سرائیکی واول(مَصْوتے):
مَول دا ذکر مرکب واول دے طور تے تھیندا ہے۔
مرکب واول
سرائیکی وچ کجھ مرکب واول وی ہن۔مثلاً مَول، اَی،
کرسٹوفر شیکل
نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔
سادہ واول
اڳلے واول پنج ہن تے پچھلے واول چار ہن۔ کل نو سادہ واول ہن۔
اڳلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:
غنہ آلے واول
غنہ آلے نو واول ہن۔ ایہ سارے سادہ واول ہن۔ انہاں اُتے ◌̃ علامت آندی ہے۔
اڳلے غنہ آلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:
مرکب واول
چوݙاں مرکب واول ہن۔ پنج i نال مکدن، پنج a تے مکدن۔ ترائے e تے مکدن تے ہک ʌ تے مکدے۔
ای تے مکݨ آلے مرکب واول
ʌ آلا
ولسن
ولسن دے مطابق ست سادہ تے ݙاہ لمبے واول ہن۔
ورما
ورما دے مطابق سرائیکی وچ ݙاہ واول ہن۔ تے ٣١ لمبے واول ہن۔ ورما دے مطابق کل ٤١ واول ہن۔
فردوس عطا
ڈاکٹر فردوس عطا نے ورما آلی تعداد گھدی ہے۔ پر " زبر ے" کیتے علامت æ گھدی ہے۔ یعنی ݙاہ سادہ واول گھدے ہن۔ فردوس عطا دے مطابق سرائیکی دے ١٠ سادہ واول ٧ غنہ آلے واول تے ١٥ مرکب واول ہن۔ ایہ کل ٣٢ واول بݨدے ہن۔ نو واول تاں شیکل آلے ہن، ݙاہواں واول ə ہے۔ ٻیا انہاں وچوں ترائے e, o  تے ə غنہ آلے کائنی۔ باقی ست غنہ آلے ہن۔
فردوس عطا لکھدیاں ہن جو انگریزی وچ اٹھ مرکب واول ہن۔ انہاں وچوں چار مرکب واول سرائیکی ٻولݨ آلے ٹھیک ادا کائنی کر یندے۔
سرائیکی زبان
سرائیکی (ہندی: सराइकी، انگریزی: Saraiki, Siraiki, Seraiki)، ہند یورپی زباناں نال تعلق رکھدی ہے۔ اینکوں 6 کروڑ توں ودھ لوک صرف سرائیکستان وچ بولݨ والے ہن جیہڑے موجودہ سرائیکی وسیب (سرائیکستان تے جنوبی خیبر پختونخواہ)، شمالی سندھ تے مشرقی بلوچستان وچ رہندے ہن۔ پاکستان دے جیہڑے خطے وچ سرائیکی ٻولیندی اے اونکوں سرائیکستان آکھا ویندے. ایں دے علاوہ بھارت وچ ہک وݙی تعداد وچ لوگ سرائیکی بولیندے ہن. جیہڑے تقسیم دے وقت ہجرت کرکے گئے ہن۔ اس دے علاوہ سرائیکی تارکین وطن (زیادہ تر) مشرق وسطیٰ وچ وی ہن۔ افغانستان وچ وی کجھ ہندو سرائیکی زبان ٻولیندے ہن لیکن اتھاں انہاں دی تعداد نامعلوم ہے.2017ء دی مردم شماری آہدی اے جو سرائیکی پاکستان دی وݙی زبان ہے۔ thumb|پاکستان دی سرائیکی آبادی
تاریخ
سرائیکی لفظ دے اشتقاق دے متعلق کافی تحقیقات ہن۔ سرائیکی لفظ سنسکرت دے سؤوِریا توں بݨا ہے جیہڑا قدیم ہند وچ پک سلطنت ہئی جس دا ذکر ہندواں دی مقدس کتاب مہا بھارت وچ وی ہے۔ کی دا لاحقہ لاوݨ نال ایہ لفظ سؤوِریاکی بݨ گیا۔ اس دے بعد بولݨ دی آسانی کیتے و  دی آواز ہٹا ݙتی گئی یا وقت دے نال آپے ہٹ ڳئی جس نال لفظ سرائیکی بݨا ݙتا گیا۔ ایندے دے علاوہ جارج ابراہم گریسن نے لفظ سرائیکی کوں سندھی دے ہک لفظ سِرو دی وڳڑی ہوئی یا سدھری ہوئی شکل ݙسیا جیں دے معنی شمالی دے ہن۔ کرسٹوفر شیکل نے جارج ابراہم گریسن دی تحقیق کوں غلط آکھا ہے۔ ہک ٻئی تحقیق دے مطابق سرائیکی لفظ سرائی توں بݨا ہے۔
سرائیکی ہک پراݨی زبان ہے۔ ایہ پاکستان دے ادھلے علاقے وچ الائی ویندی ہے۔ پاکستان وچ ایندے الاوݨ والے تقریبا اٹھ کروڑکنوں وَدھ ہن۔ پاکستان دے علاوہ ایندے الاوݨ والے ہندوستان افغانستان عرب مما لک برطانیہ اتے امریکہ کنیڈا تے اسٹریلیا دے علاوہ ٻنیھں ملکیں وچ وی ہن۔ ایہ آپݨے لٹریچر دے حوالے نال سرائیکی ہک امیر زبان ہے۔ شاعری اتے نثر دے حوالے نال ہر سال ٻہوں زیادہ کتاباں چھپدین۔اتے ہر سال چنڳی کتاب تے اکیڈمی آف لیٹرز دی طرفوں خواجہ فرید انعام ݙتا ویندے۔ thumb|بھارت وچ رہوݨ والی ہک سرائیکی (सराइकी) چھوکری
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ "جرمن دانشور سر آرل سیٹن کا مکالمہ رائل جیوگرافیکل سوسائٹی دے جریدے جیو گرافیکل جنرل اپریل 1942ء صفحات 174 تاں 182 وچ شائع تھئیاں ہن، صفحہ 176 تے پیرا نمبر 2 وچ رگ وید دے گیتاں وچ ھک عظیم دریا سرسوتی دا ذکر ہے سرسوتی کِنوں مراد سویراس وتی یعنی اصحاب الرس دا دریا ہے۔ ایں بناء تے یقین غالب تھی سڳدے کہ سرائیکی دا لفظ دراصل سوویراکی ہئی جیہڑا آہستہ آہستہ بدل تے سرائیکی تھئے۔ " سرسواتی دریا یاں ول ہاکڑا دریا چولستان وچ اِیں وقت خشک تھی چُکا ہے۔ ایہ دریا سرائیکی تہذیب و ثقافت دا ماخذ ہے۔ احمد حسن دانی معروف تحقیق دان تے اسکالر ہن، نے ایں نظریے دی تصدیق کیتی ہے۔ ٻقول احمد حسن دانی اکھدے کوٹ مٹھن وچ سویرا سلطنت دا دارالخلافہ ھئی جیندے شواہد احمد حسن دانی کٹھے کیتے ہن، پیش کیتن۔ شوکت مغل صاحب لکھیندن "پراݨی کتاباں وچ معلمین تے صوفیاء نے ایں زبان کیتے ایہ ناں استعمال کیتن، سار، ایکی، ایکہ، ایکم، وانی، اسور، ساریکا، سارایکی، آسورا تے اشورا۔ بعد وچ جیہڑی زبان ٻݨی اونکوں سارایکی یا سرائیکی آکھیا ڳئے۔ شوکت مغل مزید لکھیندن جو سرائیکی زبان دا ناں "ساراسین" کِنوں نکلا ھوسی، وی تھی سڳدے کیونکہ اے لفظ انھاں عرب قبائل کیتے استعمال تھیندا ہئی جنھاں دے سرحداں ابادان تے ختم تھیندیاں ھَن۔ سراکین ناں دا ہک علاقہ وی عرب وچ موجود رہیا ہے۔"
thumb|سرائیکستان دے ثقافتی، سیاسی تے روحانی مرکز ملتان دے کجھ مناظر افغانستان وچ سرائیک ناں دا ھک شہر وی ہے۔ ایں توں ایہ چیز وی ثابت تھیندی ہے کہ سرائیکی زبان قندھار تک آلائی ویندی ھائی۔ اُوݙوں کشمیر تک آلائی ویندی ھائی۔سرائیکی لفظ سرائیکی زبان دا خالص لفظ ہے جیندے معنی عزت دار، سردار، اُچے شملے والا جیکوں سرداری کیتے منتخب کیتا ویندے۔ کجھ دانشور لکھدن کہ دراوڑ قوم دی زبان اریک ہئی تے کجھ لکھدن، دراوڑ قوم دی زبان شریک ہئی جیہڑی بعد وچ ی دے لاوݨ نال سرائیکی بݨ ڳئی۔
اصطلاحواں
thumb|سرائیکستان دا روحانی مرکز، درگاہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی رحمۃ اللہ علیہ thumb|نور محل، بہاولپور thumb|قلعہ دیراوڑ، چولستان thumb|درگاہ خواجہ غلام فرید
عربی وچ سراء دے معانی
سَرَّاءُ [عام] ( اسم )- (١)خوش حالی، آسودگی، خوشی، مسرت و شاد مانی
( ٢ ) کھوکھلی نہر ( ٣) عمدہ زمین
سَرَا فلان سَرْوًرا و سَرَاوَةً [عام]	( فعل ) - شریف و معزز ہووݨا ، سخی تے بامروت ہووݨا
سَرَّ فُلانًا سَرًا [عام] ( فعل )- گلدستہ پیش کر کے استقبال کرݨا یا مبارکباد ݙیوݨا۔
زبان دے حروف
سرائیکی دنیا دی ہک وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُرتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ (ٻے، ڄے، ݙے، ڳے، اݨ نون)
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔
رھ: یارھواں، ٻارھاں
لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ
نھ: ننھا
thumb|قلعہ مروٹ، چولستان
لوک قصہ
سرائیکی لوک قصہ موہر تاں قصولی اپنٹری نویکلی شکل اءچ ریہا نئیں۔ جے کتھائیں ھِ وی تاں قصے دی زُبان، دھج  تے قصولت دا کَر ءِ ی اکھیندا وساری ویندے۔نہ او ہنٹر پرا بدھیندے ، نہ ٹھمکے تے ٹھاپیاں لیندے،نہ ٹھیٹرھے نہ گھلکاں نہ رمزاں نہ بدھج، نہ ویکیاں تے گڑڑی بھریندی ہَس تے نہ وت ولدے ءِچ ڈُسکیاں تے ہُنگارے سنٹیدے نِس۔اتے قصولے دی ایں جاتری مِتھ نال قصّہ سُنٹدیاں کوں ٹر...انس ءِچ پاتے، انہاندا جہڑا کلچرل کتھارسسز تھیندا رہ ویندا ہا او ای سروں مُکدا ویندے۔
سرائیکی زبان
سرائیکی زبان دے لہجے
ہندوستان دیاں ترائے سو چویٹھ زباناں دے ہک جامع سروے جہڑا ١٨٩٤ کنوں ١٩٢٨ تک انڈین سول سروس دے افسر جارج گریرسن دی نڳرانی وچ لینڳیوسٹک سروے آف انڈیا  تھیا ہائی اوندے موجب ایہہ آلیاں ٻولیاں سرائیکی دے لہجے ہن۔ thumb|ملتانی زبان (Linguistic survey of India 1881-1882)
لوک قصہ
وت کیوں جو اج دا روایتی مُہذب بنٹرڑ کانٹر یا راج رجانٹریاں زُباناں تے ثقافتاں دے ڈڈھپ دا شکار تھی کراہیں یا اپنٹریں اندر دے کہیں رولے ءِچ پھس تے اج دا سرائیکی ہموں بندہ اپنٹریں روز ڈیہاڑے دی زُبان رّلی مِلی ڈاہ پا کیتی وّدے،تے سرائیکی لوک قصّہ وی لکھت ءِچ آونٹر دی تھارتاں اجنٹر اوندے ہانہہ دے سوجھلے دا متھاج ءِ۔ایں سانڳوں قصّے دی قصولت تے زُبان کوں وی ایہا خینس آئیءِ۔کیوں جو اوندا قصولی وی اوہو ہموں بندہ ءِ۔ہنٹر تاں بس ڳینٹرویں قصّے اتے ڳولویاں جئیں چھوڑ کراہیں بچدی ہر تھارتاں ہکو لیکھا ویندا تھیندے۔ڳینٹرویں قصّے تاں او ہن جنہاں کوں کنہاں عالم فاضل لوکاں، کہیں چنڳہیں ویلھے سانڳاں تے ناٹکاں دا روپ ڈے تے یا شعراں ءِچ ڈھال تے پیشہ ور ڳویاں، نٹاں نقلیاں تے پُتلی تماشے والیاں توڑیں پُجا ڈتا ہا۔یا پچھوں کنیں، کہیں نہ کہیں لیکھے لکھت ءِچ پئے آندے ہن تے ڳولویاں او پریراں تے پروبھریاں وسوئیں ہن جنہاں اجنٹر توڑیں نویں وٹاندرے چنڳی ریت نئیں پُجے۔تے کجھ کانٹر قصّے اپنٹریں پُرانٹری شکل ٗ،چ بچے ودِن۔،
ایں توں وکھ اساڈے ایجھے تل ءِچ وی سرائیکی لوک قصّہ اپنٹریں ساڳی مہاندرے نال ھِ پیا انوی سو سنتالیھ دی بھڳی اءچ وسیبی نکھیٹرے دے وچال، برھوپلیاں تہذیباں تے ثقافتاں دے ایڈے وڈے دھاڑے نئیں وجے یا برھوپلے ایجھے کھِنڈ پھُنڈ تے وٹھِن  جو ہوں تل ایچ ءِ ی کھپے ڳئین۔
مُدا مُکدی اے جو سرائیکی لوک قصّے دے ڈِکھ مُکھ، دھرنگے ، قصولت تے زُبان یعنی چواہاں بنٹریادی انڳاں کوں خینس آئی ءِ تے ایں سانڳوں آئی ءِ جو وسیبی ارتقا دے دانٹریاں اءچ ول ول ڳڈھوں پوندا رہ تے اوندیاں ڳیر ڳُلیاں مکیندا رہ ڳئے۔پر سچ تاں اے ھِ جو سرائیکی لوک قصّہ وت وی جیندے اتے ساڳی یا کہیں بی شکل ءِچ او تئیں جیندا راہسی جے تئیں مداں توں ٹُری آندی اوندی او وسیبی مِتھ یا سُنٹرڑ دی تانگ تے چہت چہیند نہ مکسی جیکوں میں پچھوں ثقافتی جموڑ اَل ((GENETIC CULTURAL INSTINCT
سرائیکی زبان
سرائیکی زبان دے لہجے
سرائیکی زبان دے اے وݙے لہجے ہن۔
نصیرالدین شاہ
نصیر الدین شاہ (नसीरुद्दीन शाह) مشہور بھارتی اداکار تے ہدایتکار ہن۔ انہاں دا شمار بھارتی سنیما دے بہترین اداکاراں وچ تھیندے۔ نصیر الدّین شاہ کوں بھارتی سنیما کیتے خدمات دے کارݨ، 2003ء وچ بھارت سرکار دے اعزاز پدم بھوشن نال نوازا ڳیا۔ انہاں دے مشہور فلماں وچ آکروش، اسپرش، مرچ مصالحہ، البرٹ پنٹو کو غصّہ کیوں آتا ہے، تریکال، بھاونی بھوائی، جنون، موہن جوشی حاضر ہو، اردھ، ستیا، کتھا اور جانے بھی دو یارو شامل ہن۔ انہاں دی مشہور ترین فلماں وچ معصوم شامل ہے جیہڑی سینٹ جوزف کالج نینی تال وچ فلمائی ڳئی۔
سرائیکی زبان
لموچڑی یا لمّے دی ٻولی
رحیم یار خان، راجن پور، کشمور تے گھوٹکی دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے۔ سندھی دے اثرات دے باوجود اے لہجہ ملتانی دا حصہ ہے۔
لوک قصہ
آکھ آیاں۔پر اِتھاں کِر آتے وچار پوندم جو جینویں ایں وہانٹری ادھی صدی اءچ پُرانٹریں راہکی سماج دے پرانٹریں راہکی سندراں۔۔۔۔ہل ، کھو تے ڈاند پنجالی دے ٹریکٹر، ٹیوب ویل، جئیں نویں مشینی سندراں نال تکھے وٹاندرے نیں درکھانٹر، کمبھار،لوہار تے بیاں پرانٹریں پیشیاں اتے کاریگراں کوں مُکا ڈتے انہاندے ہتھڑیکے ورتے ونجنٹر آلے سینکڑاں سندراں پُرزیاں دے سرائیکی ناں، سرائیکی اصطلاحیں، اکھانٹر تے انہاں دے دم نال جیندیاں جاگدیاں سئے سئے ریتاں،رواج، قصّے ڳاونٹر، جنگل بیلیاں دے رومانس تے ہزاراں سرائیکی اَکھر ونجا پھیٹر ڈتِن تے جینویں ہوکیاں ڈنڈوریاں اتے نایاں مراثیاں دے دول نغاریاں دیاں نوبتاں نال تھیونٹر آلیاں ملُھنٹریں جھمریں، چوکیاں ڳاونٹر، میلے مارکے، تماشے تڑ تے بھنڈاں وڳتیاں ، ڈاڈے حالاں اتے قصّہ قصولیاں دے پرانٹریں ثقافتی ابلاغ دے کَٹھ وی نویل الیکڑانک میڈیا(ٹی وی ،وی سی آر) دے چھٹرواڳے تے اندھے ورتاوے نال اُکے سُنج تھئے ڳئین۔تے ہنٹر جیٹرہیلے جو سرائیکی لوک قصّے وی بطور سرائیکی ورثے دے لکھت اءچ سانبھ نئیں تھئی۔پرانٹریں سرائیکی قصولی وی کِردے بھردے ویندِن تے نویں ایں سانڳوں تیار نئیں پئے تھیندے جو میڈیا انہاں دی اے بِبّت اوپری ثقافتی بھرمار نال پوری پیا کریندے۔تاں کیا ہر وسوں کوں چنڳی ریت وٹھ اءچ گھنتڑ کنیں پچھے ایہو میڈیا اساڈی قصّہ سُنٹرڑ دی اندرلی فطری تانگ یا اوں ثقافتی جموڑ اَل کوں وی نڳل نہ ویسی جیندے کلے تے اساں ترڈدے کھڑے ہیں ؟؟؟
سرائیکی زبان
سرولی یا سندھی سرائیکی لہجہ
سندھی یا سرولی سرائیکی، جیکب آباد، سکھر، کشمور، گھوٹکی، خیرپور، نصیر آباد، جعفرآباد تے جھل مگسی دے علاقیاں وچ کجھ لوگ مقامی طور تے الیندے ہن۔ کوٹ سبزل کنوں گھن تے راݨی پور تائیں سرولی سرائیکی لوکل تے مقامی ٻولی ہے۔
صائمہ نور
اداکارہ صائمہ دا تعلق ملتان نال اے۔ کئی پاکستانی اردو تے پنجابی فلماں اچ کم کیتا۔ مشہور ہدایت کار سید نور نال انہاں دی شادی تھئی اے۔
سرائیکی زبان
تھلوچی
ضلع بھکر، لیہ تے خوشاب دی ٻولی تھلوچی سرائیکی اے۔ تھل دے صحرا دی ٻولی کوں تھلوچی آہدن۔
امام ابو حنیفہؒ
نعمان ابن ثابت بن زوطا بن مرزبان (پیدائش: 5 ستمبر 699ء– وفات: 14 جون 767ء) (فارسی: ابوحنیفه،عربی: نعمان بن ثابت بن زوطا بن مرزبان)، عام طور تے آپکوں امام ابو حنیفہؒ دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہے۔ آپؒ سنی حنفی فقہ (اسلامی فقہ) دے بانی ہن۔ آپؒ ہک تابعی، مسلمان عالم دین، مجتہد، فقیہ تے اسلامی قانون دے اولین تدوین کرݨ والیاں وچ شامل ہن۔ آپؒ دے منݨ والیاں کوں حنفی آکھا ویندا ہے۔ زیدی شیعہ مسلماناں دی طرفوں وی آپؒ کوں ہک معروف اسلامی عالم دین تے شخصیت تصور کیتا ویندا ہے۔ انہاں کوں عام طور تے "امامِ اعظم" آکھا ویندا ہے۔ thumb| ابو حنیفہؒ Abu Hanifa Name
سرائیکی زبان
سرہنگی سرائیکی
میانوالی، لکی مروت تے بنوں دے ضلعیاں دی ٻولی نیازی قبائل دی وجہ توں پشتون کلچر دے اثرات اچ ہے تے سرہنگی یا خیلوی سرائیکی سݙیندی اے۔
میثاقِ مدینہ دے بعد یہود تے مشرکین دے سازشاں
میثاقِ مدینہ دے بعد یہود مجبور ہن کہ اوہ علی الاعلان حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے اسلام دے خلاف ڳالھ نہ کر سڳدے ہن اینہی ڳالہوں انہاں نے خفیہ سازشاں شروع کیتے جنہاں وچوں ہک ادب تے اظہارِ آزادی دی آڑ وچ معاذاللہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذاتِ گرامی حملہ کرݨا ہئی۔ عرب لوگ جیہڑے شعر و شاعری دے بڑے خوگر ہن، انہاں کیتے شاعری دے ذریعے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی معاذاللہ ہجو کرݨ دی کوشش کیتی گئی کیونکہ اسلام وچ ایمان اوں وقت تک مکمل نی تھیندا جب تک حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذات دی اہمیت و درجہ مال و جان و اولاد توں زیادہ نہ تھی ونڄے۔
لُــک چھـپ
لُک چھپ اے سرائیکی خطہ دی مشہور کھیݙ ھ. ایں کھیڈ کوں ٻال وݙے شوق نال کھیݙدن. ایں کھیݙ وچ کھیݙݨ آلیاں دی کئی پابندی کائنی جو کتنے کھݙکار کھیݙسن. ایں کھیݙ کوں، لُک چھپ توں علاوہ، لُک چھپک، اتے نوٹنڑیں وی آہدن. ایں کھیݙ وچ وچ پُکھے پاتے ویندن یا پُڳیا ویندے. جیندے اتے واری اندی ھ او ہک مقررہ ڄاہ جیوں جو ہک مونارہ، یا کندھی ھ اوندے اُتے اکھیں بند کر تے منہ لُکا تے کھڑ ویسی تے کوکڑیں (خاص آواز یا سݙ) دا انتظار کریسی یا اے وی طے ہوندے جو اتنی گنڑتری کریسی. ایں گنڑتری یا کوکڑیں دے کول پہلے سارے کھیݙݨ آلے لُک ویسن ول کوکڑیں توں بعد واری ݙیوݨ آلا لکیے ہوئے کھݙکاریں کوں لھبیندے. تے کہیں ہک کوں ہتھ لیندے. اڄکل تاں بئیمانی توں بچݨ سانگے طے کیتا ویندے جو صرف سِر تے ہتھ کاری ہوسی. واری ݙیوݨ آلا کہیں کوں ہتھ لا گیا تاں ٹھیک ناں تاں او ول واری ݙیندے. جݙاں جو لُکیے ہوئے کھݙکار کوشد کریندن جو پیڑھی، کوں ہتھ لا گھنن.
میثاقِ مدینہ دے بعد یہود تے مشرکین دے سازشاں
ایں مذموم کم وچ ترئے ملعون شاعراں نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے خلاف معاذاللہ ہجو لکھیاں۔ ہک دا ناں کعب بن الاشرف ہئی جیہڑا یہودی ہئی، ݙوجھی دا ناں اسماء بنت مروان ہئی تے تریجھے دا نام ابوعفک ہئی۔ جݙݨ اوہ شاعر حد توں گزر ڳئے تے انہاں دے رکیک اشعار توں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں شدید رنج پہنچا تاں انہاں تریہاں کوں انہی دے قبیلے دے افراد نے قتل کر ݙتا۔ کعب بن الاشرف کوں اوں دی ایک رشتہ دار ابونائلہ نے قتل کیتا۔ اسماء بنت مروان کوں اوندے ہم قبیلہ ہک نابینا صحابی حضرت عمیر بن عوف رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے قتل کر ݙتا۔ ابو عفک کوں حضرت سالم بن عمیر رضی اللہ عنہ نے قتل کیتا۔
امام ابو حنیفہؒ
اساتذہ
علم الادب، علم الانساب تے علم الکلام دی تحصیل دے بعد علم فقہ کیتے امام حماد دے حلقہ درس توں فیض یاب تھئے۔ آپؒ علم فقه دے عالم ہن .آپؒ دے شیوخ و اساتذہ دی تعداد چار ہزار ݙسی ویندی ہے۔ جنہاں توں اوہ وقتاً فوقتاً اکتساب علم کریندے رہے۔ امام محمد باقر تے امام جعفر صادق دی شاگردی دا فخر وی انہاں کوں حاصل ہے۔
امام ابوحنیفہؒ نے تقریباً چار ہزار مشائخ توں علم حاصل کیتا، خود امام ابوحنیفہؒ دا قول ہے" میں کوفہ و بصرہ دا کوئی ایسا محدث نی چھوڑا جس توں میں علمی استفادہ نہ کیتا ہووے."
درس و تدریس
آپؒ نے تحصیل علم دے بعد جݙݨ درس و تدریس دے سلسلہ دا آغاز کیتا تاں آپؒ دے حلقہ درس وچ زبردست اژدھام ہوندا تے حاضرین وچ اکثریت دور دے جید صاحبان علم دی ہوندی۔ علامہ کروری نے آپؒ دے خاص تلامذہ وچ اٹھ سو فقہا محدثین تے صوفیا و مشائخ شامل ہن۔ ایہ انہاں ہزار ہا انساناں دے علاوہ ہن جیہڑے انہاں دے حلقۂ درس وچ شریک تھیندے رہندے ہن۔ آپؒ نے فقہ حنفیہ دی صورت وچ اسلام دی قانونی و دستوری جامعیت دی لاجواب شہادت مہیا کیتی تے اس مدت وچ جیہڑے مسائل مدون کیتے انہاں دی تعداد بارہ لکھ ستر ہزار توں زائد ہے۔ آپؒ دی تالیف تے اجماع ہے تے صحابہ توں نقل روایت وی ثابت ہے۔ آپؒ شریعت دے ستون ہن۔
کٹھ
کوئی حرج نئیں اپت اچ صلاح مشورہ کر گھنڑاں چاہیدا اے ۔۔۔۔ کیا اے ممکن تھی سگدے مہینے اچ ہک ڈیہنہ کوئی ڈیہنہ یا کوئی چھٹی الا ڈیہنہ اساں سارے سرائیکی اپڑیں اپڑیں گھر یں اچو اپڑیں نال اپڑیں گھر دی ہک عورت او زال ھووے بھینڑ ھوے یا دھی رانڑیں ھووے سبھ نال رلا کیں پورا وسیب ایمانداری نال کٹھا تھی تیں ملتان اچ اپڑیں طاقت دا مظاہرہ کروں ول ھوں ڈیہنہ سندھ الے سرائیکی کراچی کٹھے تھی تیں بلوچستاں الے سرائیکی کوئیٹہ اچ کٹھے تھیکیں ول ایویں راول پنڈی الے اسلام الے اسلام ابا د کٹھے تھی تیں لاہور الے سرائیکی لاہور کٹھے تھی تیں ول اساں سرائیکستان دے بشمول ڈیرہ اسماعیل خاں ٹانک الے سارے کٹھے تھی تیں ہکو ڈہینہ مقرر کرتیں پورے ملتان کوں بند بلاک کروں ایندا کوئی برا بھلا رزلٹ ضرور نکلسی ول اے وی ڈیکھو ہر مہینے دا ہکو ڈیہنہ ساریں صوبائی صدر مقامیں توں وی نال میسج ڈیوچن ڈیکھو اگر لوکیں کوں تیار کرسگیچے تاں ول اپت اچ ای کٹھے تھی سگیچے تاں ول اے وی قسم چاو اپڑیں مخالفیں کوں وی شامل نہ کریسو یعنی کہ کہیں ایم این اے ایم پی اے کوں انہیں کوں تساں اپڑیں اتنا طاقت ڈکھالو او اونڑ واسطے رلنڑ واسطے جے تئیں خود بخود توھاڈے پچھو نہ بھجدے ودے نہ ھونون اور اے توھاڈے پچھو ضرور بھجسن کیوں جو اے پچھو کلہے کھڑے ھوسن تساں گھرگھر ملتان کٹھے تھیونڑ دا شور تیں پاو اپت اچ کٹھے تیں تھیوو اے رزلٹ وی ڈیکھ گھنو کیا حرج اے۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ
لوݙی
جاہ واری واری ڳاندِن ـ شادی خُشی تے اے اُٹھاں توں لہہ
کے زمین تے آویندی اے،تے سَو ݙُو سَو بندے دی جُھمر
بَݨ ویندی اے ـ ٻول٩٠ سالا بزرگ کھنے لِشاری دان کِیتن
شُکریہ:ـ مَزار خان لِشاری
لُــک چھـپ
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی کھیݙاں
امام ابو حنیفہؒ
تلامذہ
حضرت امام ابو حنیفہؒ دے ہک ہزار دے قریب شاگرد ہن جنہاں وش چالیہہ افراد بہت ہی جلیل المرتبت ہن تے اوہ درجۂ اجتہاد کوں پہنچے ہوئے ہن۔ اوہ آپؒ دے مشیرِ خاص وی ہن۔ انہاں وچوں چند دے ناں ایہ ہن :
علاوہ ازیں قرآن حکیم دے بعد اہل سنت و الجماعت دی صحیح ترین کتاب صحیح بخاری دے مؤلف امام محمد بن اسماعیل بخاری تے دیگر وݙے وݙے محدثین کرام آپؒ دے شاگرداں دے شاگرد ہن۔
اہم تصانیف
آپ دی چند مشہور کتب درج ذیل ہن :
تے انہاں دی احادیث وچ تصانیف دی تعداد 27 دے قریب اے.
وفات
150 ہجری وچ بغداد وچ انہاں دا انتقال تھیا۔ پہلی واری نماز جنازہ پڑھی گئی تاں پچاس ہزار آدمی جمع تھئے جݙݨ آوݨ والیاں دا سلسلہ جاری ریہا تاں چھی واری نماز جنازہ پڑھائی گئی. آپؒ ملکہ خیزراں دے مقبرے دے مشرق دی جانب دفن تھئے۔
لوک قصہ
ولدا اے ھِ جو ہرو بھرو نڳل ویسی۔ بھل سرائیکی لوک قصّیاں ءِچوں جیڑھا کجھ انہاں برھوپلیاں ڈینٹریں توں بچ ڳئے اونکوں وی ایں الیکڑونک میڈئے دے دِھ کھا ونجنٹریں۔تاں کیا وت اساں سرائیکی لوک قصّے دی لوتھ تے بہہ وینٹر وینٹر ہکلوں ، پٹوکے پٹوِں تے اوندی ثقافتی قبر دے مزاور بنٹر کراہیں فاتحہ درود پڑھوں ۔بوہل اڳاڑوں تے ڳولکاں بھروں ۔۔َ؟؟؟؟؟،یا چوتا وٹ تے جدید ساینس تے ٹیکنالوجی دے اُپٹھ اءچ پٹری بدھوں۔۔۔؟؟؟٘
موہری سوال تاں اُکا نکارا ءِ جو اساں اپنٹریں وسیب دے ایں نفسیاتی تاریخی (COMPLEX)کوں جندڑی دے ہر کانٹر اءچ ورتیندے تے تاریخ دے سب توں وڈے گھاٹے چیندے آئے ہیں۔ہر ڈڈھپ دے ولدے اءچ االلہ راہسی بنٹر تے یونسے یونسے کرنٹر دی اے کھیڈ ساکوں ڈاڈھی مُہانگی پئی ءِ۔رہی ساینس تے ٹیکنالوجی دے اُپٹھ دی ڳالھ تاں سچ اے ھِ جو دھاڑل تہذیباں دے ڈڈھپ تے ثقافتاں دے زلھل نال اڳے توں پچھوکڑ کر ڈتے ہوئے وسیب یعنی سیاسی معاشی، سماجی ثقافتی لُٹ پُٹ، بھن تڑوڑ اتے اُنہاندیاں مادری تے مُنڈھلیاں زُباناں کوں زوریں زبریں متھاج کر ڈیونٹر کنیں پچھے نویل پیداوری آلات تے زرایع ابلاغ دی بھریے پور آمدنٹر ڈٹھیاں ڈھوڑیاں قدیم ثقافتاں، زُباناں تے تہذیباں دیاں ریہاں کھیاں بنٹریاداں تئیں پٹ ڈیند ءِ۔ ایں سانگوں جو وسیب دا کھرا تاریخی ودھارا چھٹرے جبری تے اوپرے انقلابی وٹاندریاں نال نئیں تھیندا۔سڳوں اے جبری وٹاندرے
(NATURAL EVOLUTIONARY PROCESS
کوں وی بھن بھروڑ ڈیندن۔کیوں جو اے پچھوکڑ وسیب نہ تاں انہاں نویل وٹاندریاں کوں اپنٹریں شعور تے الا بول نال جی آیاں کوں ، آکھنٹر دی حالت اءچ ہوندے تے نہ اپنٹری ویتر تے وتیرے نال اوندا آدر بھا لہہ تے، انہاں کوں چنگی ریت سمجھ تے انہاں کوں اپنٹرا بنتڑاونٹر جوگا ہوندے۔موڑی ہوں مِٹھو توتے وانگوں جیٹرھا اپنٹری ستھ توں وچھٹر کراہیں پنجرے اءچ چوری بیٹھا کھاندے۔۔او جی آیاں کوں وی آہدے۔چوری وی منگدے تے بئے تل ویترے وی کھیڈدے،پر او تل ویترے جیٹرھے اوندے اوندے اپنٹریں اندروں نئیں نکھتھے، چھڑے سِکھے سِکھائے ہن جیٹرھے اوندی اپنٹریں بدھ اءچ ی نئیں آندے۔۔۔۔۔۔
ملک عبداللہ عرفان سئیں دی کتاب
سرائیکی زبان
سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ترجمے
سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ٢٠ کنوں ودھ ترجمے موجود ہن۔ پرفیسر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ترجمے دے موضوع تے پی ایچ ڈی کیتی ہے۔ کجھ مترجمین دے ناں ایہہ ہن
لوݙی
لوݙی لوݙی آ کھی ہئی بھئی،لوݙی لوݙی آ کھی ہئی
لوݙی دے وِچ تُھماں وے
تَیݙی ساݙی یاری دیاں،کوئی پئے ڳئیاں نی دُھماں وے
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا، لوݙی لُݙ ٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
لوݙی لوݙی لوݙی وے٠٠٠٠٠٠لوݙی لوݙی لوݙی وے
سرائیکی زبان
سرائیکی شاعر، ادیب تے فنکار
thumb|سرائیکی شاعر، ڈاکٹر اشولال فقیر
لوݙی
لوݙی دے وِچ بھنگ وے ، آئی ھے ویہڑے لنگھ وے
سرائیکی زبان
سرائیکی شاعر، ادیب تے فنکار
جݙاں سرائیکی دی تریخ لکھی ویسے تاں ایندے وچ سب توں ڈھیر بھانگا سرائیکی شاعراں دا ھوسے. بلا شک سرائیکی شاعراں ماء بولی دی جتنی خذمت کیتی ہے اوندی قوماں دی تریخ وچ مثال ملن مشکل ہے. جیکر اساں ڈھیر پچھوں تے نہ ونجوں صرف ھک ھزار سال پہلے سرائیکی زبان وچ لکھے گئے " نورنامے " کوں چا تے ݙیکھوں تاں نور نامہ اج وی او کتاب ہے جو قرآن مجید دی تلاوت دے بعد ایندا پڑھن ھر گھر وچ ضروری سمجھیا ویندے. ایہ تاں ھزار سال پہلے دی گالھ ھئی جیکر ھک صدی پہلے دی گالھ کروں تاں خواجہ فرید سئیں تے انہاں دی شاعری دا کون سونہاں کائنی ؟ ایہ خواجہ سئیں دی شاعری دا فیض تے برکت ھی ھے جو اج اساں فرید سئیں دے روضے دی چھاں تلے رہ تے شاعری دیاں لکیراں لیکن آلے وسیم صدیقی دی گالھ کریندے بیٹھوں. وسیم صدیقی دیاں ݙو کتاباں " مونجھ دے پھٹ " تے ‏‎_‎‏ وسیب دے مان _ شائع تھی چکن تریجھی کتاب _ توں پار نہ ونج _ زیر ترتیب ھے. وسیم صدیقی. اپنی دھرتی. اپنی مٹی. تے اپنی ماء بولی نال پیار کرن آلا نینگر ہے. سرائیکی دی خذمت کوں عبادت سمجھدے. سرائیکی توں اولے گھولے تھیون آپنی حیاتی دا حاصل جاندے. میں سمجھداں جو ایجھے سرائیکی نینگراں دے دم قدم نال ھک ݙینھ سرائیکی دیس دے لوک اپنی منزل حاصل کر گھنسن ... سرائیکی ءچ تقریبا ݙیڑہ ہزار سال دی شاعری موجود ہے۔ سرائیکی شاعراں دی تعداد ویہہ ہزار کنوں ودھ ہے۔ جے سارے سرائیکی شاعراں دی فیرست بݨ ونڄے ناں دنیا وچ تہلکہ مچ ویسی۔
لوک قصہ
ناتھ جی دے پہلے پنے توں انہاں دے مضمون
لوݙی
اُوہا ساݙی منگ وے
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا ٠لوݙی٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
ـ ڳاں ݙُوہاوݨ میں آیاں٠٠٠ڳاں ݙوہاوݨ میں آیاں وے
کوئی چولا میݙا چِھیٹ دا،ڄو تھیا ای رَتورَت وے
لوک قصہ
چھڑواگیاں سوچاں دے آدھل توں نقل کیتی گئی لکھت
لوݙی
لَݙا گَلا وَیندڑا وے٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠لَݙا گَلا وَیندڑا
موہری اُٹھ تے کَھنڈ وو
میں تیݙی فقیرنی تے، تُوں میݙا مَلنگ وو
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠٠ہاہا،لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
اُٹھ کچاوے رنگلے وو، اُٹھ کچاوے رنگلے
پِیڑھے لال و لال وو
چَڑھ ٻہہ میݙے مارھے تے ، پُچیساں دِیگر نال وو
کوئی ھَن لمے دے لوک وے
سَڄݨاں دے سنیہڑے ݙیوݨ،وَیساں نَویں کوٹ وے
لوݙی لُݙ بلوچا یار، ہاہا٠٠ لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
تھل دے ݙیہلے پکے نی،تھل دے ݙیہلے پکے نی
چَنہاں دی پکی پِنڈ وو یار
پَئے تاں مویا گھولیا چایا ، جِیوے یار دی جِند وو یار
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا ، لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
اُݙ وَنڄ ڳیرا ٻیر تُوں ، اُݙ وَنڄ ڳیرا ٻیر تُوں
کوئی گِھن کچھی دی لام وے
نَنڈھی دے سنیہڑے آئے نی ، وَݙی دے سلام وے
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠٠٠لوݙی٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
اُچا پِپل جھاترا وو ، اُچا پِپل جھاترا
کوئی ہیـٹھ قصائی دا کھوڑ وے
ناں میں تیݙی سینگی آں ، ناں میں تیݙا جوڑ وے
سرائیکی زبان
ث، س، ص
سیف اللہ خان سیفل بلوچ سئیں خان گڑھ ڈوئمہ علی پور سلیمان سہو تھل
ش
‍*شاہ محمد دانش
سرائیکستان (سرائیکی وسیب)
thumb|مرہٹہ دور وچ ہندوستان دا نقشہ جیندے وچ سرائیکستان دا خطہ ملتان دے ناں نال ݙٹھا ونج سڳدائے جیندے ابھے تے لمے وچ لاہور تے سندھ دے صوبے وی ݙکھائے ڳن
سرائیکستان دے تریوی ضلعے ھن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ھک لکھ سٹھ ھزار مربع کلومیٹر ، انی سو اٹھانوے دی مردم شماری موجب چار کروڑ ویہہ لکھ اٹھ سو انجھاہ تے فی مربع کلومیٹر آبادی اݙھائی سو ھائی۔.ہݨ آبادی چھی کروڑ سٹھ لکھ ہے۔ اے علاقہ زیادہ تر سرائیکی زبان دے معیاری لہجے (ملتانی) دا ہے. thumb|سرائیکستان thumb|مغل دور وچ ہندوستان دے صوبے
خیبرپختونخوا دے سرائیکی علاقے
دیرہ اسمعیل خان، ٹانک تے بنوں دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔اینکوں سرائیکی دا ہندکی لہجہ آکھدن.
سندھ دے سرائیکی علاقے
کشمور، گھوٹکی، سکھر، ڄیکب آباد،خیرپور وچ مقامی زبان سرائیکی ہے۔ انہاں اضلاع وچ سرائیکی زبان دا سرولی لہجہ ٻولیا ویندے جیندے تے سندھی زبان دے اثرات گہرے ہن.
بلوچستان دے سرائیکی علاقے
سرائیکی بلوچستان دی تریجھی وݙی زبان ہے۔لورالائی، دَرُگ، موسیٰ خیل، بارخان،  دیرہ اللہ یار، نصیر آباد، ڄعفر آباد، ڄھل مڳسی تے ٻولان دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔ بلوچستان وچ سرائیکی زبان دے ڄٹکی تے کھیترانی لہجے ٻولے ویندن.
پنجاب وچ سرائیکی زبان
سرائیکی وسیب دے نال نال پنجاب وچ وی  سرائیکی  الائی ویندی ہے۔ چکوال، پھالیہ،  منݙی بہاؤالدین، تاندلیانوالا  تے پنڈی بھٹیاں وچ سرائیکی مقامی زبان ہے۔
بھارت وچ رہوݨ والے سرائیکی
بھارت وچ اڈھائی کڑور کنوں ودھ سرائیکی وسدے ہن۔ پر بھارت دی مردم شماری وچ سرائیکی دی آبادی ٻہوں گھٹ  ہے ۔سرائیکیاں دی زیادہ تر آبادی ریاست ہریانہ تے مشرقی پنجاب وچ ہے. ہریانہ دے موجودہ وزیر اعلی. منوہر لال کھتر، آسام دے گورنر جگدیش مکھی، سابقہ آرمی چیف وی پی ملک، خلاباز مس کلپنا چاولہ، بالی وڈ اداکارہ جوہی چاولہ، نوبل انعام یافتہ ہرگوبند کھرانہ سرائیکی قومیت نال تعلق رکھدن. ہند وچ سرائیکی لٹریچر وچ کم دے حوالے نال ڈاکٹر ملک راجکمار ، رانا پرتاب سنگھ گنوری، جگدیش بترا، مہندر پرتاب چاند، چندر شیکھر، ونود ݙاوڑا، ارجن دیو جی پنکج وغیرہ اہم ہن. سرائیکی کمیونٹی دے فلاحی تے سماجی خدمات دے حوالے نال کیشو مہتا ملتانی، ڈاکٹر لکشمی نارائن بہاولپوری، دیوی دیال جی، جگن ناتھ آزاد، بھاشی ملتانی وغیرہ دے ناں اہم ہن تے ڳویئاں وچوں پروفیسر دینا ناتھ دا ناں اہم ہے.
عرب امارات وچ سرائیکی زبان
عرب امارات تے خلیج دے بنھاں ملکان وچ وݙی تعداد وچ سرائی وسدے ہن۔
افغانستان وچ ضلع سرائیک دی مقامی سرائیکی زبان
افغانستان وچ قندھار دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔افغانستان وچ سرائیک ناں دا ضلع صوبہ بیمان وچ ہے جیندی آبادی تریویں ہزار ڈو سو پندرہ نفوس تے مشتمل ھے ۔ مقامی آبادی سرائیکی آلیندی ہے جیکوں کندھاری وی اکھیاں ویندے ۔سرائیک ضلع وچ نماز  دے اوقات کارایں پیج تے ونج تے آپ ڈیکھ سگدن ۔ سرائیک ضلع افغانستان وچموسم دا حال ایں پیج تے ونج تے ڈٹھا ونج سگدے ۔سرائیک ضلع دی مزید تفصیل ایں ویب سائٹ  تے ونج تے ڈٹھی ونج سگدی ھے ۔
برطانیہ وچ سرائیکی زبان
برطانیہ وچ چار لکھ سرائیکی وسدے ہن۔