cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابراہیم دوپاسیؒ
ولادت 828ھ تے وفات بمقام تحصیل دھادڑ مورخہ 895ھ کوں تھئی. آپؒ دا نسب حضرت سید خواجہ ابراہیم پیر دو پاسی بن حضرت سید خواجہ میر ہیبت خان بن حضرت سید خواجہ شمس الدین محمد ابراہیم یک پاسی مودودی چشتی حسنی ال حسینی، اے.
زندگی مبارک
حضرت سید خواجہ ابراہیم پیر دو پاسی مودودی چشتیؒ دا مزار درہ بولان دے دہانے پروا تے واقع ہے۔ آپؒ دو پاسی دے لقب نال مشہر ہن. قدیم بلوچاں وچ گنتی صرف ویہ تک ہوندی ہئی، بلوچی وچ ویہ کوں گیست آہدے ہن. ہیں طرح چالہی کوں ݙو گیست، سٹھ کوں سہ گیست تے سو کوں پنچ گیست آہدے ہن، ہیں طرح وقت دا پیمانہ وی گھنٹیاں دے حساب نال نہ تھیندا ہئی، بلکہ چویہہ گھنٹے کوں اٹھ حصیاں وچ تقسیم کیتا ویندا ہئی تے ہر حصّہ ہک پاس سݙویندا ہئی، خواجہ صاحب دا لقب دو پاسی ہیں دی مناسبت نال مشہور ہے کہ حاجت مند دی دعا اللہ دے دربار توں صرف ݙو پاس وچ قبول کرویندے ہن.
سرسید احمد خان
thumb|سر سید احمد خان سید احمد بن متقی خان (7 اکتوبر 1817ء - 27 مارچ 1898ء) جنہاں کوں عام طور تے سر سید آکھا ویندا ہے، ہک انیہویں صدی دے ہندوستانی مسلم نظریۂ عملیت دے حامل ، تے فلسفی ہن۔ سر سید احمد خان ہک متمول گھرانے وچ پیدا تھئے جس دے مغل دربار دے نال مضبوط تعلقات ہن۔ سر سید نے قرآن تے سائنس دء تعلیم دربار وچ ہی حاصل کیتی جس دے بعد انہاں کوں ولالت دی اعزازی ڈگری یونیورسٹی آف ایڈنبرا توں عطا کیتی گئی۔
1838ء وچ انہاں نے ایسٹ انڈیا کمپنی وچ ملازمت اختیار کیتی اور 1867ء وچ چھوٹے مقدمات کیتے جج مقرر کیتے گئے۔ 1876ء وچ او ملازمت توں ریٹائر تھئے۔1857ء دی جنگ آزادی دے دوران او سلطنت برطانیہ دے وفادار رہے، تے یورپیاں دے جاناں بچاوݨ وچ انہاں دے کردار دی ستائش کیتی گئی۔ بغاوت ختم تھیوݨ دے بعد انہاں نے اسباب بغاوب ہند تے ہک رسالہ لکھا جس وچ رعایائے ہندوستان کوں تے خاص کر مسلماناں کوں بغاوت دے الزام توں بری کیتا۔ مسلماناں دت دقیانوسی اور راسخ الاعتقاد طرز کوں مستقبل کیتے خطرہ سمجھدے ہوئے، سرسید نے مغربی طرز دء سائنسی تعلیم کوں فروغ ݙیوݨ کیتے جدید اسکولاں تے جرائد دا اجرا کیتا۔
1859ء وچ سر سید نے مرادآباد وچ گلشن اسکول، 1863ء وچ غازی پور وچ وکٹوریہ اسکول تے 1864ء وچ سائنسی سوسائٹی برائے مسلمانان قائم کیتی۔ 1875ء وچ محمدن اینگلو اورینٹل کالج جیہڑا جنوبی ایشیا وچ پہلی مسلم یونیورسٹی بݨا۔ اپݨے کیریئر دے دوران سر سید نے بار بار مسلماناں کوں سلطنت برطانیہ نال وفاداری تے زور ݙتا اور تمام ہندوستانی مسلماناں کوں اردو کوں بطور زبانِ رابطۂ عامہ اپناوݨ دی کوشش کیتی۔ او انڈین نیشنل کانگریس دی طرفوں گہری تنقید دا نشانہ بݨے۔
سر سید کوں پاکستان تے بھارتی مسلماناں وچ ہک موثر شخصیت دے طور تے ݙٹھا ویندا ہے اور اکثر ݙو قومی نظریہ دا بانی تصور کیتا ویندا ہے جو آگے چل کے تحریک پاکستان دی نظریاتی بنیاد بݨا۔ انہاں نے دیگر مسلم رہنماؤاں بشمول محمد اقبال اور محمد علی جناح کوں وی متاثر کیتا۔ سر سید دء اسلام کوں سائنس اور جدیدیت دے نال ہم آہنگ کرݨ کیتے عقلیت پسند (معتزلہ) روایت دی وکالت نے عالمی طور تے اسلامی اصلاح پسندی کوں متاثر کیتا۔. پاکستان وچ کئی سرکاری عمارتاں تے جامعات و تدریسی اداریاں دے ناں سر سید دے ناں تے ہن۔
نوبل انعام
نوبل انعامات (سویڈش: Nobelpriset، نارویجن: Nobelprisen) سالانہ تقسیم کیتے ونڄݨ والے انعامات ہن جنھاں کوں رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز، سویڈش اکیڈمی، کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ تے نارویجن نوبل کمیٹی انہاں افراد یا تنظیماں کوں ݙیندی ہے جنھاں نے کیمیاء، طبیعیات، ادب تے فعلیات و طب وچ کارہائے نمایاں سر انجام ݙتے ہوون۔ اینکوں الفریڈ نوبل دے 1895ء وچ کیتے ڳئے وصیت دے مطابق تخلیق کیتا ڳیا، جیندے مطابق انہاں انعامات دے انتظامات نوبل فاونڈیشن کوں سپرد کیتے ڳئے۔ نوبل میموریل انعام برائے معاشیات کوں 1968ء وچ جاری کیتا ڳیا، اینکوں سیورجس رکس بینک جیہڑا سویڈن دا مرکزی بینک ہے، نے شروع کیتا تے اے انعام معاشیات وچ گراں قدر خدمات تے ݙتے ویندن۔ ہر انعام یافتہ ہک طلائی میڈل، ہک عدد ڈپلوما تے کجھ رقم وصول کریندا ہے جیندی مقدار دا فیصلہ ہر سال نوبل فانڈویشن طے کریندی ہے۔
خان پور
خان پور سرائیکی وسیب دا ہک شہر ہے۔ ایہ ضلع رحیم یار خان دی ہک تحصیل خان پور دا صدر مقام ہے۔ اے سرائیکی وسیب اچ سابقہ ریاست بہاولپور دا مشہور تے قدیم تہذیبی و ثقافتی شہر اے۔ اتھوں دے کھوئے آلے پیڑے مشہور سوغات ہن۔
ولہیلم رونٹیگن
ولہیلم رونٹیگن، پیدائش:27 مارچ 1845ءانتقال:10 فروری 1923ء، جرمنی دا ماہر طبعیات جیں نے ایکس شعاعواں دریافت کیتے۔ اوہ پروشیا وچ پیدا تھیا۔ زیورچ وچ تعلیم حاصل کرݨ دے بعد سٹراس برگ، گیئسن، وہارزگ برگ تے میونخ دے دانش گاہواں وچ پروفیسر رہیا۔ 1895ء وچ اوں نے ایکس شعاعواں جنہاں کوں اوندے ناں دی مناسبت نال رونتجن شعاعواں وی آہدن، دریافت کیتے۔ 1901ء وچ اونکوں طبعیات دا پہلا نوبیل انعام ملا۔
گنگا بشیر تے کملی
گنگا بشیرا اتے کملی(اشو لال)
وستی تاں نہی کوئی جنت دا ٹکڑاھئی،چودھار ساولیں،امباں دے باغ،خجیاں دے کھوڑے،نیلے ساوے پانڑی،ڈھنڈیں ڈھورے۔اے او وستی ھئی جتھاں ھر شئے دا ہک ناں ہا۔ھک ھک امب اتے ھک ھک کھوڑے دا ناں ھا۔توتا امب،ٹاہلی امب،ساوا امب،بدامی امب،رچھ خجی،چوسکے،پرے،تپاسڑیں۔رچھ خجی دا پوترا گل اچ بدھنڑ نال ست ڈینہاں پچھوں کن پیڑے،سورک اتے بیر گیکڑا جیہاں بیمارئیاں ٹھیک تھی ویندئیاں ھن۔ھر ونڑ دی ھک عزت ھئی۔وستی ڈیکھنڑ اچ ایویں لگدا ھا جیویں اٹھ دے پلاھنڑ تے بیٹھی ہووے۔ھک پاسوں چڑھدے ھوئے گھر ڈوجھے پاسوں لہندئیاں ھوئیاں سالھیں ھک ڈوجھے دو مونہہ کیتی کھڑییاں ھن۔اے او وستی ھئی جتھاں کتا وی کہیں ھک گھر دا نہی بلکہ پوری وستی دا کتا ھوندا ھا۔اتے پوری وستی دا بھورا بھورا کھا کے پوری وستی دی رکھوالی کریندا ھا۔پوری وستی کوں بغیر کہیں استاد دے پتہ ھا جو سالھ کیویں جوڑڑیں اے۔ایندا مونہہ کنتے رکھڑئے۔ڈوں ترئے سئو ایکڑاں دی ایں وستی اچ سئو ایکڑ صرف مئولی احمد بخش دے ھئین۔مئولی صاحب دا چھوٹا بھرا حسنڑ(حسن) میاں لیہ ھائی سکول وچ انگلش دا ٹیچر ھا۔پر ڈوھائیں دی آپت اچ بلکل نہی بنڑدی۔
مئولی صاحب شریعت اچوں الیندا ھا تاں حسنڑ(حسن) میاں وستی وچوں،تہوں وستی دے سارے لوک حسن میاں دا وڈا احترام کریندے ھن۔مئولی صاحب تازہ تازہ درس نظامی پڑھ کے تونسے وچوں وستی واپس ولئیے ھن۔اتے وستی اچ انقلاب آ گیا ھا۔وستی دے لہندے پاسوں کالو ملک دا گھر ھا۔ڈو پلے، ڈو سالھیں، ڈو کنال دا ویہڑا، پنج ست بندریاں، ھک ادھ واڑا،ڈو ترئے گائیں بھیڈاں بکریاں کالو ملک دا وڈا پتر الہی سنبھلیندا ھا۔چھوٹا پتر اوندا گنگا بشیرا گوڑے گوڑے گوڑے کیتی رھندا ھا۔ماء فاطمہ اوندی اوکوں بشیر خان سڈیندی ھئی۔پر وستی اوندا ناں گنگا بشیرا پکا ڈتا۔الا سگدا ھا پر الیندا نہی،پتہ نئیں اوکوں وچوں کتھائیں اے الہام تھی گیا ھا جو زبان بندے دی سبھ توں خطرناک ایجاد ھے جیڑھی مشین وانگوں فیدہ گھٹ تے نقصان ڈھیر کریندی ھے۔ڈو ترئے لفظاں اتے پنج ست اشاریاں نال پوری حیاتی سودھی گزر سگدی ھے۔ماء دے جیندے جی گنگا بادشاہ ھا۔ماء اوندی کملی کوں وی اونویں چوپڑ کے روٹی کھویندی جیویں اپڑے بشیر خان کوں۔او وی ھک ترٹی منجی تے سیالے دی رات گنگے نال کالو ملک دی سالھ اچ گزریندی ھئی۔پتہ نی کملی کوں گنگا کتھوں نپ گھن آیا ھئی۔شئیت سونراں دے کھوہ توں۔گھر دے تمام پھاٹ پھٹوکڑے،رنگ برنگیاں لیر لویراں گنگے کملی کوں بدھ ڈتیاں۔پچھ نال کجھ بدھا ودے۔کناں نال پھندڑے ھن پئے۔کملی ھنڑ کتھائیں ونجنڑ جوگی نہی ریہہ گئی۔
وستی دے کتے اوکوں ڈیکھ تے پرے توں بھونکنڑ لگ پوندے ھن۔وستی دے لوک اوکوں ڈیکھ تے کھلنڑ پئے ویندے ھن،جیویں او کوئی بہروپیا ھووے۔ کملی ھنڑ کتی نہی رہ گئی بلکہ گنگے بشیرے دا سرکس بنڑ گئی ھئی۔اوندے گل اچ گنگے اپڑیں بھیڈ دی پلٹونڑی وی بدھ ڈتی۔گنگے کوں جو بھاندا ھا او کملی نال بدھ ڈیندا ھا۔ شاید کملی وی اپڑیں کوئی خالی جاہ پر کرنڑ چاھندی ھئی جو اوں گنگے بشیرے اگوں سر سٹ ڈتا۔کملی ایویں لگدی ھئی جیویں کہیں جنم وچ بھیڈ رہی ھووے۔نا کاوڑ نا کت، نا غر کار نا بھونک بازی۔بلکل بھیڈ دی بھیڈ ھئی۔اوندا ناں کملی وی وستی دے تمام لوکیں مل کراھیں از خود رکھیا ھا۔ھر کوئی اوکوں کملی آھدا ھا۔جتھوں کاوڑ مکدی ھئی اتھاوں کملی شروع تھیندی ھئی۔اونویں تاں آھدن بال اتے کتے دا دماغ ھکو جہیں ھوندن۔پر کملی کوں وچوں وچوں کتھائیں پتہ ھا جو اوندا دماغ گنگے دے دماغ توں ڈھیر ایڈوانس تے چاک و چوبند اے۔تہوں او گنگے دا خیال اوندی ماء وانگوں رکھدی ھئی۔.... کالو ملک پنج بھیڈاں اتے ھک گاں دے عوض آمدو پاولی دی بھینڑ سبھڑو نال گنگے دی ماء فاطمہ دے مرںڑ توں باد شادی کر گھدی۔ سبھڑو گھر وڑی تاں اوندا پہلا ٹاکرا گنگے اتے کملی نال تھیا جیڑھے ھک بئے نال گلتھا مار کے کھٹ تے ستے پئے ھن۔ماء دے مرںڑ پچھوں گنگا ھنڑ اکثرھا کملی نال ستا پیا رھندا ھا۔ اے شودا کملا ھے۔الا سگدےپر الیندا نئیں،کالو ملک ذال کوں ڈسیا۔ الہی ھنڑ تریہہ سال دا ھا۔ اوں مترائی ماء کوں بدمعاش اکھیں اچوں ڈٹھا اتے دل اچ سوچئیس نہ ایں بھینڑ پاڑ دی ہفیم مکڑیں اے نہ ساڈی شادی تھیونڑی اے۔کے تئیں کھوتیاں تے گزارا کریسوں، الہی دے ذمے پورے اجڑ دی کھل بدھ اتے وہی وہیبا ھا۔ اتے کالو ملک دے صرف اے شوق ھن۔ ہفیم کھاونڑ، ذال نال جفتی کھاونڑ۔
آتے خجیاں ھلاونڑ، او بلا دا چاڑا ھا۔ڈنگی توں ڈنگی خجی تے کمند نال بھج کے چڑ ویندا ھا۔ بال ھیٹھوں جھولیاں آڈ کھڑدے آتے دعا کریندے جو کالو ملک شالا روز خجیاں ھلیندا راھوے۔کالو ملک دے گھر نال لموں ھک خجیاں دا کھوڑا ھا جیندیاں جھتاں اچ کملی وی تھانولا مار کے ھنالے دے ڈیہیں گزریندی ھئی۔ایں چھت اچ مشکی نانگ دا ھک جوڑا آتے پنج ست وٹھونہیں وی کملی دے نال امن امان نال راھندے ھن۔ گنگے دی مترائی گنگے نال وڈا کریر کریندی ھئی۔ نہ مویا دھاندے، نہ نہوں نہ پاکی نہ وال۔ بس سارا ڈیہنہ گوڑے، گوڑے گوڑے گوڑے گوڑے اھدا رھندے۔ آتے اے سنڑ کے کملی وڈی بلاں اپڑیں جبھ لڑکیندی گنگے بشیرے کوں چٹنڑ لگ پوندی جیویں اوندا مونہہ پئی دھوندی ھووے۔ سبھڑو پہلے تاں کملی دی کھٹ سالھ اچوں کڈھ سٹی آتے اوندی روٹی وی بند کر ڈتس جو متاں ایں طراں او کہیں بئے دا بوھا ونج ملے۔ پر کتھاں، گنگے اپنڑیں حصے دی دو روٹیاں اچو ھک روٹی کملی کوں پاونڑ شروع کر ڈتی۔ آتے اپنڑیں سالھ کوں چھوڑ کے کملی دی گھرل اچ راھونڑ لگ پیا۔ کالو ملک لکھ سمجھایا پر کتھاں۔ ھنڑ گنگے ڈیہنہ رات کملی نال جھت اچ راھنڑ شروع کر ڈتا۔ تاریخ اچ اینویں کڈاھیں نئیں تھیا کوئی بندہ آلا سگدا ھووے تے اپنڑیں زبان ترک ڈیوے۔ گنگے کملی اگوں اپنڑیں زبان ترک ڈتی آتے کملی وی گوڑے گوڑے گوڑے گوڑے وچوں گنگے کوں پورا پڑھ گھدھا۔ زبان دے فساد توں دور او اینجھیں ڈو جی ھن جنہاں کوں ھک ڈوجھے دا الہام تھی گیا ھا۔ او ڈونہیں ھک تھی گئے ھن۔ بھینڑ چود، ما یہاوا، کتے دا پتر، جہیں زبان اگوں وستی ھک ڈوجھے دا سر روز پاڑی رکھدی۔ کہیں زبان مقدس تھی کھڑدی، کہیں ویلھے ھک ڈوجھے نال جھیڑے اچ بدل ویندی۔ جڈاں دے مئولی صاحب درس نظامی پڑھ کے وستی ولئیے ھن وستی دی زبان تے ھک ننواں اثر پوونڑ شروع تھی چکیا ھا۔ پر گوڑے گوڑے گوڑے گوڑے دا مطلب صرف کملی سمجھیندی ھئی۔ پوری وستی لکھ سوچیندی جو گنگے دے انہاں لفظاں دا کیا مطلب ھے۔ انوں گنگا اینویں الیندا آتے انوں کملی اوندے پیریں ٹھک آن لگدی۔ جیویں اھدی ھووے: حکم میڈے آقا جن حاضر اے
کوئی اھدا پتہ نئیں گنگا بشیرا گڑ منگدے۔پتہ نئیں حیدر ملنگ دے گوڑے ککڑ دا مطلب گھندے، خبرے شبیرو گرمانڑی دے گھوڑے انوں لنگھدن ۔۔۔۔۔۔ انہاں کوں کجھ اھدے۔ پر کوئی وی نہ جانڑ سگیا جو گوڑے گوڑے توں کیا مراد ھے۔ کہیں تے وی ایں گال دا بھیت نا کھلیا جو گنگے آتے کملی وچ کیڑھا علاقہ، کیڑھی زبان آتے کیڑی نسل سانجھی اے۔ جڈنڑ دی مئولی صاحب اپنڑیں پنجوی سال دی تربیت، جیڑی انہاں درس نظامی تونسے وچ حاصل کیتی ھئی، عربی فاضل تھی کے وستی ولئیے ھن انہاں آندی سیت بھانپ گھدا جو وستی تقریباً گمراہی دا شکار تھی چکی اے۔ فقیرو میاں جیڑھے وستی دے وڈے حکیم ھن آتے مئولی صاحب دے سوتر ھن اپنڑیں اولاد سمیت امباں ھیٹھوں سارا ڈیہنہ تاش کھیڈدن یا وت رچھ کتے دی بھیڑ کیتی رکھدن۔ کھوہ دے نال وستی دے لموں کچی مسیت دے اگوں بھت دی دیگ پئی چڑھدی اے، دول کھڑا وجدے۔ کوئی ھتھ کھول کے نماز کھڑا پڑھدے، کوئی بدھ کے کھڑا پڑھدے۔ کڈاھیں تہور پئی تھیندی اے، کڈاھیں جھنڈ پئی لہندی اے۔ کھوہ دے نال اے کچی مسیت کہیں کوں نہی روکیندی ٹوکیندی۔ وستی دیاں تریمتیں اپنڑیں منت لہیندیاں، گبھروآں کوں گانے بدھیندیاں، ڈیوے بلیندیاں۔۔۔۔ اتے وستی دیاں رسماں ریتاں کچی مسیت نال جڑیاں راہندئیاں، اپنڑے کجل کیتے تریمتیں ڈیوے دی کلواھنڑ مسیت اچوں ونج لہیندیاں۔ مئولی صاحب اے ڈیکھ کے شدید کاوڑ اچ آگئے جو اے سبھ تاں خلاف اسلام پیا تھندے۔ سو انہاں وستی دے ابھوں پکی مسیت تے رنگیل مسیت اسارنڑ دا اعلان کر ڈتا۔ وستی دے چھوہر چھٹیکر روٹی آتے مکھنڑ تچھیندے، مستریاں نال مسیت جوڑنڑ لگ گئے۔ ڈیہاں ڈیہاں اچ رنگیل مسیت اسر کھڑی۔ ھنڑ مسئلہ ھئی مئولی صاحب دے ھوندئیں ایندے اچ وڑے کونڑ ؟ بلکہ وستی آلے کھل کھل اھدے ھن جو ایندے اچ تاں خود اللّٰہ سائیں وی نیں وڑ سگدا۔ مئولی صاحب پاکی، طہارت، بدت شدت دا خاص خیال رکھدے ھن۔ تہوں مئولی صاحب کلھے رنگیل مسیت اچ بانگاں کھڑے ڈیندے ھن۔
کالو ملک آتے اوندے چھوٹے بھرا حافظ ڈاڈے توں علاوہ وستی دے کہیں بشرکوں مسیت اچ وڑنڑ نصیب نہ تھیا۔ یا کڈاھیں کڈاھیں حسن میاں دے یار دوست استاد جیڑے کوٹ پتلون پیندے ھن، لیہ توں مہمان آنڑ تھیون ھاتاں رنگیل مسیت اچ نماز ونج پڑھدے ھن۔ مئولی صاحب حسن میاں دے سخت خلاف ھا۔ پوری وستی کوں آکھی رکھدا گا "پرویزی اے اوترا، بے دین اے۔ پر وستی ساری حسن میاں دی آمد تے نہال تھی ویندی ھئی۔ سوبتاں، جھمریں، دول دمامے، لطیفے کھل ھس۔۔۔۔ پوری وستی جشن ھوندا ھا۔ مئولی صاحب دی لکھ کوشش دے باوجود رنگیل مسیت دی ممبر شپ پنج ست توں اگاں نا ودھ سگی۔ ھک ڈینہیں اپنڑیں چونک تے مئولی صاحب کتیاں دے سخت خلاف تھیا بیٹھا ھا۔ آتے کالو ملک کوں وارننگ ڈتونے جو تیڈے گھر اچ گنگے تے کملی دا غیر اسلامی رہہن سہن میکوں بلکل پسند نئیں۔ جیڑے گھر اچ کتے ہوون اوندے اچ رحمت دے فرشتے داخل نئیں تھیندے۔ کیوں ڈردن ؟ کالو ملک وچوں مئولی کوں چونڈھی ماری۔ مریں اوترا۔۔۔۔ فرشتے ڈردے شردے نئیں ھوندے۔۔۔۔ بس میں جو اھدا بیٹھاں اوکوں دماغ اچ رکھ۔ مئولی صاحب کالو ملک کوں دڑکا ڈتا۔ تساں منحوساں کوں دین دی خبر آخر کیوں نی پوندی، نا حلال دا پتہ اے نہ حرام دا پتہ اے۔ آتے فوراً فتوا عالمگیری کھول گھدونے۔ مسئلہ حلال آتے حرام کوں بیان کرنڑ ھا۔۔۔ اتنی وڈی کتاب ڈیکھ کے وستی حیران تھئی بیٹھی ھئی۔ کجھ او وی ھن جنہاں چھوٹی وڈی کتاب کڈاھیں نہی ڈٹھی۔ سوچو کملے لوکو ۔۔۔ سوچو "جواب ڈیوو، جیکر بکری آتے کتے دا ملاپ تھی پووے تاں جیڑی شئے جمسی او حلال ھوسی کے حرام۔
ساری وستی ھک ڈوجھے دو مونہہ کرکے حیران تھئی۔ کجھ او وی ھن جیڑھے ایں حیرانی توں ٹپے ودے ھن، او کھل پئے۔ وت مئولی صاحب خود ٹھٹھا مار کے کھلیئے آتے آکھئیونے نئیں پتہ ناں؟۔۔۔۔ مرو اوترے "سادہ جھئیں گال اے" "جے او پانڑی لکیندی اے تاں حرام اے جے او پانڑی پیندی اے تاں حلال اے" " جے او گھا چردی اے تاں حلال اے" جے او ماس کھاندی اے تاں حرام اے" ایہو جہیں سینکڑے مسئلے بیان کریندے آتے وستی دل ای دل اچ کھلدی جو مئولی صاحب کتھائیں کھسک تاں نئیں گیا۔ اینجھا جانور آخر کتھوں گول گھن آوں؟ انہاں آندئیں سیتی وستی اچوں حیدر ملنگ،جھوکی راں آتے اپنڑے بھنڑوئیے غلام کوں لا تعلق کر ڈتا۔ او تریئہے ہتھوں خوش تھئے۔ شکر اے، نا کوئی آسی تے نا کوئی مسئلہ تھیسی۔ ساوی ساڈے تے نئیں کھٹدی۔ حیدر ملنگ ساوی الی جال ھیٹھ بہیہ آکھے ھا۔ول وی وستی دے کئی نوجوان حیدر ملنگ دی جال ھیٹھ نپے ویندے ھن۔ مئولی صاحب انہاں دی ڈاڈھی آتھر چھنڈ کریندا آتے اپنڑیاں نعمتاں دا ولا ولا ذکر کرکے انہاں کوں تچھیندا۔ او بنی اسرائیل وانگوں روز توباں کرکے روز تروڑ ڈیندے ھن۔ کہیں گھر اچ کوئی دریس نہ تھیسی، نہ ڈھولک وجنڑ ڈیساں۔ شیعاں دا نغارہ جئیں وی وجایا ایں وستی اچ نئیں رہ سگدا۔ وت وی غلام دا نکا بھرا قادر دھڑلے نال محرم دا نغارہ وجیندا آتے وستی اچ رہندا ریہا۔ مئولی صاحب کوں لگیا جو انہاں دی اصلاحات دا نظام فیل تھیندا ویندے۔ وستی اچوں کالو ملک آتے حافظ ڈاڈے دے ٹبر دا اجاں وی مئولی صاحب نال آونج ھا۔ باقی دی ساری وستی کوں مئولی صاحب کافر قرار ڈے چکئیے ھن۔ وستی چاھندی وی تاں رنگیل مسیت اچ نہی وڑ سگدی۔ ھک ڈینہیہ کیا تھیا، گنگا بشیرا وی پیئودے نال مسیت دو آنڑ نکھتا۔ جو بیلی نماز پڑھنڑی اے۔ مئولی صاحب اوکوں پرے کنوں دھر دھر کیتا۔
حوالے
ونکی:گنگا بشیر تے کملی
سرائیکی لَوظ (لفظ)
ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻆ/ﺣﺮﻑ ﮐﯽ ﺷﮑﻠﯿﮟﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯿﮟ ﻣﻨﺪﺭﺟﮧ ﺫﯾﻞ ﮨﯿں . ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ : ﻋﺰﺕ ﺩﺍﺭ ۔ﺳﺮﺩﺍﺭ ۔ﺷﻤﻠﮯ ﻭﺍﻻ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﮯﺣﺎﻣﻞ ﮔﺮﻭﮦ۔ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮏ : ﻋﺰﺕ ﮐﮯ ﻗﺎﺑﻞ ۔ﻋﺰﺕﮐﯿﻠﺌﮯ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﯿﺎ ﮔﯿﺎ۔ !2 ﺍور ﺩﻭﺳﺮﮮﻣﻌﻨﯽ ﯾﮧ ﺑﮭﯽ ﮨﯿﮟ۔ ﺩﺭﯾﺎﺅﮞ ﮐﯽ ﮐﻨﺎﺭﮮﭘﺮ ﺁﺑﺎﺩ ﻟﻮگ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻟﻮﮒ ۔ﺩﺭﯾﺎﺅﮞ ﮐﮯﮐﻨﺎﺭﮮ ﭘﺮ ﮐﺎﺷﺘﮑﺎﺭﯼ ﮐﺮﻧﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﯾﺎ ﺩﺭﯾﺎﺅﮞ ﮐﯽ ﺩﺭﻣﯿﺎﻧﯽ ﺟﮕﮧ ﭘﺮ ﺧﺸُﮏ ﺟﮕﮧ ﯾﺎ ﺯﻣﯿﻦ ﭘﺮ ﺁﺑﺎﺩﮐﺎﺭ ﯾﺎ ﭘﮭﺮﮐﺎﺷﺘﮑﺎﺭﯼ ﮐﺮﻧﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﻟﻮﮒ۔ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺖ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺍﻧﯽ ﭘﺮﻋﺒﻮﺭ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﺎ ﮐﮭﯿﻼﮌﯼ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﮯ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺘﺎﻧﮯﻭﺍﻻ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﺎ ﻋﺎﻟﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﺎ ﻋﻠﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺮ ﺟﺴﮑﯽ ﻣﻀﺒﻮﻁ ﮔﺮﻓﺖ ﮬﻮ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑِﺴﭧ :۔۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﭘﺮﺳﺖ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻗﻮﻡ ﭘﺮﺳﺖ ۔ ﭴُﮍﺍ ﮬﻮﺍ۔ ﻣﻀﺒﻮﻁ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎ : ﺟﻤﺎﻋﺖ ۔ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ۔ﺗﻤﺎﻡ ۔ﺍﯾﮏ ﻣُﭩﮫ۔ﺍﯾﮏ ﺳﺎ ﺍﯾﮏ ﺟﯿﺴﺎ۔ﺳﺐ ﮐﺠﮫ ﺳﺎﺭﺍ ﮐﺎ ﺳﺎﺭﺍ ۔ﮬﻢ ﺧﯿﺎﻝ ۔ﺳﺎﻟﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﻼ: ﻣﭩﮭﺎﺱ ۔۔ﺷﯿﺮﯼ۔ﻣﭩﮭﺎﺱ ﺳﮯ ﺑﮭﺮﭘﻮﺭ ۔ﻣِﭩﮭﺎ۔ﻣﭩﮭﺎﺱ ﺑﮭﺮﮮ ﺍﻧﺪﺍﺯ ﻣﯿﮟ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﮐﺮﻧﺎ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻼ: ﻣِﭩﮭﺎﺱ ﺳﮯ ﺑﮭﺮﺍ. ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻣﯿﮟ ﺣﻼﻭﺕ ۔ ﮔﻔﺘﮕﻮ / ﺑﺎﺕ ﭼﯿﺖ ﻧﺮﻣﯽ ﺳﮯ ﮐﺮنے ﻭﺍﻻ۔ ﺟﺲ ﮐﮯﺍﻧﺪﺍﺯﻣﯿﮟﻧﺮﻣﯽ ﯾا ﻣﭩﮭﺎﺱ ﮬو۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑِﻦ :ﻋﻮﺭﺕ ﯾﺎ ﺯﻧﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﺗﺮﯾﻤﯿﺖ ﮐﯿﻠﺌﮯ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻟﻔﻆ ﯾﻌﻨﯽﻋﺰﺕ ﻭﺍﻟﯽ ﺳﺮﺩﺍﺭﻧﯽ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺧﺎﺗﻮﻥ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎﻟﻮﺟﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﺎﻟﻢ ۔ﺟﺲ ﮐﮯ ﭘﺎﺱ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮐﺎ ﻋﻠﻢ ﮬﻮ.ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﻠﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﺎﻣﻔﺘﯽﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻞ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻥ : ﻋﻼﻗﮧ ۔ﻣﺨﺼﻮﺹﺧﻄﮧ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﻭﺳﯿﺐ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﭘَﭩﯽ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻋﻼﻗﮧ ﺳﮯ ﺗﻌﻠﻖﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻓﺮﺍﺩ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﺎ ﺣﺎﻣﻞ ﮔﺮﻭﮦ۔۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻧﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻭﺳﯿﺐ ﺳﮯ ﻣﺘﻌﻠﻖ ۔ ﺁﺩﻣﯽ،ﺭﺳﻢ ﻭ ﺭﻭﺍﺝ، رﺷﺌﮯ ،ﻟﺒﺎﺱ ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺍﻃﻮﺍﺭ ﮐﮯﺳﺒﺐ۔ ﻃﻮﺭ ﻃﺮﯾﻘﮯ ﮐﮯ ﺳﺒﺐ ۔ﺑﻮﻝﭼﺎﻝ ﮐﮯ ﺳﺒﺐ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﻼﻗﮯ ﺳﮯﺗﻌﻠﻖ ﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻻ ﻭﻏﯿﺮﮦ۔۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﻧﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﻼﻗﮧ ﺳﮯﻭﺍﺑﺴﺘﮧ ۔ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎﺋﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯿﮟﮈﮬﻠﯽ ﮬﻮﺋﯽ ﯾﺎ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻣﯿﮟ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮬﻮﻧﮯ ﻭﺍﻟﯽ ۔ﺩﺍﺧﻞ ﯾﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﮬﻮﺟﺎﻧﺎ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﮐﺎﺣﺼﮧ ﺑﻦ ﺟﺎﻧﺎ۔۔۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎﻧﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺻﯿﻐﮧ ﺗﺎﻧﯿﺚ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﻮ : ﺻﻨﻒ ﺷﺎﻋﺮﯼ. " ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﺷﺎﻋﺮﯼ ﮐﯽ ﺍﯾﮏ ﻗﺴﻢ " لہجہ بھی ھے ۔ سرائیکوائی: سرائیکی زبان میں ڈھالنامیں کرنے کا عمل ڈھالنا ا ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﻨﯽ : ﺯﻧﺎﻧﯽ ۔ﺗﺮﯾﻤﯿﺖ ۔ﻋﻮﺭﺕﮐﯿﻠﺌﮯ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻟﻔﻆ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺰﺕ ﻭﺍﻟﯽ ﺳﺮﺩﺍﺭﻧﯽ ﺧﺎﺗﻮﻥ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ : ﺟﻤﻊ ﻋﻼﻣﺖ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﻧﮧ : ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺑﻮﺩ ﺑﺎﺵ ۔ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻟﺒﺎﺱ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺭﺳﻢ ﻭﺭﻭﺍﺝ ﮐﺎ ﺣﺎﻣﻞ ﺧﻄﮧ۔ ﻣﺨﺼﻮﺹﻋﻼﻗﮧ ﺳﮯ ﺗﻌﻠﻖ ﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻓﺮﺍﺩ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻦ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻥ ﭘﺎﺭﻟﯿﻤﻨﭧ ﺩﮮ ﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ ۔ ﮐﭩﮫ ﮐﮯ ﺍَﺭﮐﺎﻥ ﯾﺎ ﭘﮭﺮﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ۔ ﻣﺠﻠﺲ ﮐﮯ ﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ۔ﺳَﺘﮫ ﮐﮯﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ ۔ ﮔﺮﻭﭖ ﮐﮯﺍَﺭﮐﺎﻥ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﻥ ۔: ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ ﮐﮯ ﮬﻢ ﺧﯿﺎﻝ، ﮬﻢ ﺷﮑﻞ ﻟﻮﮎ ﺍﻭﺭ ﮬﻢ ﻟﺒﺎﺱ ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺑﻮﺩ ﺑﺎﺵ ﺭﻧﮓ ﮐﮯ ﺣﺎﻣﻞ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺟﻮ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮐﮩﻼﺗﮯ ﮬﻮﮞ ﺧﻮﺩ ﮐﻮ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﭘُﮑﺎﺭﻧﺎ ﭘﺴﻨﺪ ﮐﺮﺗﮯﮨﻮﮞ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻮﮞ : ﺗﻤﺎﻡ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻗﻮﻡ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻮ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ ﮐﻮ ﭘُﮑﺎﺭﻧﺎ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ ﮐﻮ ﺁﻭﺍﺯ ﺩﯾﻨﺎ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯿﮟ ﻗﺮﺁﻥ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﮯ ﺗﺮﺟﻤﮯ ﮈﺍﮐﭩﺮ ﻣﮩﺮ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﻖ ﭘﺮﻭﻓﯿﺴﺮ ﺩﻟﺸﺎﺩ ﮐﻼﻧﭽﻮﯼ ﭘﺮﻭﻓﯿﺴﺮ ﺻﺪﯾﻖ ﺷﺎﮐﺮ ﮈﺍﮐﭩﺮ ﻃﺎﮨﺮ ﺧﺎﮐﻮﺍﻧﯽ ﺭﯾﺎﺽ ﺷﺎﮨﺪ ﻋﺒﺪﺍﻟﺘﻮﺍﺏ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ ﺣﻔﯿﻆ ﺍﻟﺮﺣﻤﺎﻥ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮈﮐﺸﻨﺮﯾﺎﮞ ﺷﻮﮐﺖ ﻣﻐﻞ ﭘﺮﻭﻓﯿﺴﺮ ﺩﻟﺸﺎﺩ ﮐﻼﻧﭽﻮﯼ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮔﺮﺍﺋﻤﺮ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺑﯿﮟ ﮈﺍﮐﭩﺮ ﻣﮩﺮ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﻖ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺁﻓﺎﻕ ﺑﺸﯿﺮ ﺍﺣﻤﺪ ﺑﮭﺎﺋﯿﮧ ﺷﺎﻋﺮﯼ ﺳﺮﺍﺀﯾﮑﯽ ﻣﯿﻦ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﮈﯾﮍﮦ ﮨﺰﺍﺭ ﺳﺎﻝ ﮐﯽ ﺷﺎﻋﺮﯼ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﮨﯽ۔ ﺳﭽﻞ ﺳﺮﻣﺴﺖ ۔ﺣﻤﻞ ﻟﻐﺎﺭﯼ ۔ﺑﯿﺪﻝ ﺳﻨﺪﮬﯽ۔ ﻟﻄﻒ ﻋﻠﯽ ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻏﻼﻡ ﻓﺮﯾد
پہلا پہلا پوسٹر (رفعت عباس)
حکایت
پہلا پہلا پوسٹر
(ایہ تریمت ہئی جیں حاکم دے خلاف ہوٹھیں اُتے پہلا پہلا پوسٹر لاتا'اوں سرخی نال ہوٹھیں اُتے لکھیا"لوک اپنڑی مرضی موجب جیونڑ چاہندن" )
کم بہوں نواں تے مَن چِھکواں ہئی'تریمتیں وانگوں ہوٹھیں تے سرخی لاونڑی'پُھلیں والے کپڑے پاونڑے'شہر بزار وچوں لنگھنڑا'قلعے دی چاڑھی اُتے چڑھنا تے لاہی اُتوں لاہنڑا'انہاں پُھلاں والے کپڑے پاتے'ہوٹھیں اُتے سرخی لاتی باغ وچ کٹھے تھئے'اوہ باغ وچوں سڑک اتے آ گئے چوک وچوں لنگھے بزار وچ پُج گئے'لوک پِچھوں ٹرے کِھلے وت رُک گئے'پولیس اگوں آ گئی گھیرا انہاں گھت گھدا ڈرایا دھمکایا پر جلدی پتہ لگ گیا ایہ لوک پولیس دی پکڑ وچ نی آندے'فوج اگوں آگئی بندوقاں انہاں تانڑ گھدیاں توپاں اگوں چھک آئے پر جلدی پتہ لگ گیا ایہ ڈیس دروہی کینھی'ملاں قاضی کٹھے اگوں تھی آئے 'انہاں بہوں شور مچایا رہ جَھلیا پر لوکی بئے پاسوں نکل گئے
حاکم کوں خبر وت مِل گئی جو کجھ لوکیں جلوس ہک کڈھیا ہے بغاوت ہک کیتی ہے'جنہاں پوسٹراں بینراں دی شہر وچ ہَٹک ہے اُنہاں ہوٹھیں اُتے لاتے ہِن'حاکم وت لشکر اپنڑا چاڑھیا پر چاڑھی اُتے چڑھدے اوہ لاہی اتوں لیہ گئے
اُنہاں شہر وچ تریمتیں وانگوں پورا ڈینہ گزاریا تےانہاں کوں پتہ لگیا جو تریمت ہوٹھیں تے سرخی لا تے ماہنڑو دی سُجاکی دا کتنا وڈا ہوکا ڈِتے. (رفعت عباس)
پیٹر زیمین
پیڑ زیمین نیدرلینڈ دے ہک طبیعیات دان تے نوبل انعام جیتݨ والے سائنسدان ہن۔ انھاں نے ایہ انعام 1902ء وچ ہنڈرک لورنٹز دے نال مشترکہ جیتا جیندی وجہ شعاعی تنزل تے مقناطیسیت دی تحقیق وچ انہاں دے قابل قدر کارنامے ہن۔
ابراہیم جاہد
ابراہیم جاہد سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔اے تحصیل و ضلع راجن پور دے ہک قصبے ساہن والا دا سکونتی اے ـ ایں مڈل تک تعلیم حاصل کیتی اے اتے اے زمیندارہ کریندے
نمونہ کلام
سݙ مار تے ساوݨ وٹھے پینگھاں بدل پاوݨ لگے
سینگی اُٹھی دردیں مٹھی رنگدار پھُل گاوݨ لگے
تند نال تند کوں وُݨ گھنوں چیڑیں دی چل چل سݨ گھنوں
آ باغ دے پھل چُݨ گھنوں کیچوں پنل آوݨ لگے
ہݨ ݙیکھ نہ اسمان کوں مہݨے نہ ݙے بھگوان کوں
جھمراں ݙکھا کھڑ خان کوں اکھ نال اکھ ݙاوݨ لڳے
جاہد متاں ونجے نکھڑ پاگل نہ تھی جُل ہتھ پکڑ
پھُل گن کرینہیں کوں جکڑ تھل اچ ولا ساوݨ لگے
ابراہیم جاہد
غزل
کلہیپے دے  جانی  سفر  ٹھیک  کائنی
نئیں اینجھے کریندے قہر ٹھیک کائنی
اڳوں لاہی چاڑھی  ھے  ݙاڈھی کراڑی
میݙے پیر پھل ان پتھر ٹھیک کائنی
ٻہوں تار   پاݨی   تے  طوفان    ہوسن
ولا سر  تے  پچھلے  پہر  ٹھیک کائنی
میݙی جان جاہد کلہا نئیں چھوڑیندا
مصیبت دے ماریں دے پر ٹھیک کائنی
ابراہیم جاہد
کافی
مونجھیں ݙتا ھے مار وے
منہ تاں ݙکھــا ہݨ یار وے
کھیݙݨ دے ویلھے تھے دفـن
بھل ڳے سبھے عیش و امـن
تیݙے کیتے چھوڑیــے وطـن
ہݨ ٻوڑ بھانویں تار وے
قسمت دے سارے پھـــیر ہن
راہیں تے ڈھـینگر ڈھـــیر ہن
ھـــے رات ننگــــے پیـــــر ہن
کن تے ونجاں سرکار وے
ساتھی سبھـــے تھی ڳـن پرے
کھوٹے کـݙاں تھیندن کھـــرے
مجبـــور دل ہݨ کـــیا کــــرے
روندی ھے زارو زار وے
پھل ڳیاں خوشیاں کپڑے چٹے
ݙکھ ویڑھ ڳن کالـــــے کٹھـــے
جاہد سڄـــݨ کل کیں ݙٹھـــــے
ول پاروں آ اروار وے
کافی
میکوں اپݨـــــے کلہیپـے جو ݙتا ھے حال امدا پئے
ولا والیں دے ول سوہݨی تیݙا مہینوال امدا پئے
رکھیں ہݨ خیال بوچھݨ دا اندھاریاں ہن متاں اݙرے
اوندے ہتھ دی نشانی ھے رکھیں ہاں نال امدا پئے
تیکوں جیں جیں الایا ھے سبھے ڳالھیں کٹھیاں کرگھن
پکڑ تــــے پاند چولــــے دا ݙسیں ہــر ڳال امدا پـــئے
اوندے راہ تے کریں سجدے بھانویں پپلیاں بھریجن پیاں
ڈٹھــــی ہنج دا بـــݨا ݙیوا رکھیں ہݨ ٻال امدا پئے
تیکوں جــــــاہـــد سوا اوندے ٻلہیندا کون ھے سݙ تے
زمانہ تھی سیاݨا ڳے ٻلہـــاویں نال امــــدا پئـــــے
کر یاد سانول وعدے ولݨ دے
ویلھے گزر گے کھیݙݨ کݙݨ دے
مدت گزر گئی ݙہدیں پتݨ کوں
نہ ترس آیا سانول سڄݨ کوں
لیراں نئیں لبھدیاں سر دے کڄݨ کوں
سینگیاں نکھڑ گن نکھڑیوں جݙݨ دے
کئی کم کریجے اٹکل نئیں امدی
اوکھی تے اڑجل ہاں کیرھے کم دی
بھوئیں پیر ساڑیے بکھ ماس کھمدی
سرخیاں تے کجلے وسریے کݙݨ دے
گیا نال گھن ہئیں کھل ہس تے کھیݙاں
مونجھیاں حویلیاں ہن روز میݙیاں
ہر کئی کریندے کھل تے چہیݙاں
پیریں دے چھالے کائنی ڳنڑݨ دے
بھنورے پھلیں تے زوں زاں نئیں کیتی
لکھ اینجھا ساڑیے کہیں چھاں نئیں کیتی
کوٹھے تے بہہ تے کاں، کاں نئیں کیتی
راہ ݙیکھ روواں جاہد سڄݨ دے
ݙے حال سئیں دا سینگی سیاݨی
کئی سال تھی گن کر ڳے نکھیڑے
آیا نئیں ماہی ول ساݙے ویڑھے
ٻولیاں مریندن بے درد کھیڑے
رنگ پور شہر دی ہر ہک الاݨی
قسمت میݙی دیاں سڑ ڳن لکیراں
ݙکھ ویڑھ ڳے ہن کر کر وہیراں
تھی ݙاڄ ڳیا ھے لیراں کتیراں
ݙسکیاں بھریندی چنی پراݨی
جند ماݨے جاہد منہ تاں ݙکھا ونڄ
ہکوار میں ݙو پھیرا تاں پا ونڄ
اڄڑی دیاں جھوکاں جانی وسا ونڄ
ݙکھ روز در تے چادر پئے تاݨی
ساوݨ سر تے پینگھاں پا ڳے
ݙکھ مونجھیں کوں مار مکا ڳے
خوش پیا وسدے ویڑھا پاڑا
ہر ہک در تے مال ھے سوآڑا
کھیر کوں ٻیٹھے لیندوں جاڳ اے
کانہہ ٻوٹے کوہ طور نظردن
ٻیٹ میݙے دا نور نظردن
نور اکھیں دا میں گھر آ ڳے
جاہد مکدی ڳالھ مکاؤں ہݨ
کیا کیا تیکوں حال سݨاؤں ہݨ
انگ انگ دے وچ یار سما ڳے
چوکے دے وچ چلھ کھڑایم
چلھ دے نال پتھاری
آ سانول ہک واری
کاٹھیاں چݨ تے بھاہ بھڑکایم
سی ویندا ھے ماری
نور حضور دے ویلھے ہتھ پا
ݙیواں انڳݨ ٻوہاری
میں ہاں رات کوں تارے ڳݨدی
سم ڳئی خلقت ساری
جاہد تیں ݙو چندر دی چوݙاں
میݙو رات اندھاری
ݙوہڑہ
سرائیکی جماعتاں تے الزام
خبریں اخبار دے مالک ضیا شاہد نے سرائیکیجماعتیں تیں کجھ عرصہ پہلے ہک بہوں وڈا الزام لایا ھا جو سرائیک جماعتان را دیاں ایجنٹن ایندے بعد میں تمام سرائیکی جماعتیں کوں خبریں اخبار دے بائیکاٹ دی اپیل کیتی ھئی اتھائیں سوال ول اوہو اے پچھداں صرف اتلا ھاں چوکھیں سرائیکی جماعتیں میڈی ایں اپیل تیں عمل کیتے میں اخلاقی طور تمام سرئیکی جماتیں دا فرض بنڑدے او میکوں ھا یانہ دا جواب ڈیون۔اے وی ڈسن اگر بائیکاٹ ننہیں کیتا تیں کیوں ننہیں کیتا انہیں دی کیا مجبوری ھئی اے ضرور ڈسن میں ضیا شاھد کوں مونہہ تیں اکھیم وی ہم ول اج تئیں بائیکاٹ وی جاری رکھیئے۔ڈوجھی گال میں یکی اے کریندا اندا اپڑیں سٹیج تیں جنوبی پنجاب اکھنڑ الے کہیں وی ایم این اے یاایم پی اے یا حکومتی اعلی عہدیدار کوں نہ سڈو نہ اپڑیں سٹیج بے دے ہتہیں ڈیوو چوکھیں سرائیکی جماعتیں میڈی ایں اپیل تیں عمل کیتے اگر نئیں کیتا تیں ول اپڑیں مجبوری ضرور ڈسن اگر اے میڈے غلط سوال ان تیں میں انہیں کنیں معزرت کر گھنساں نہ تاں اخلاقی طور تیں انہیں دافرض بنڑدے میڈی گال دا جواب ضرور ڈیون انہین ساریں کوں اپیل کرو میڈی پوسٹ کوں پڑھن ضرور ساڈے وڈے لیڈر پوسٹ پڑھنڑ دی زحمت گوارہ نئیں کریندے مہربانی۔سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔
ابراہیم جاہد
کافی
ہر سینگی سنڄ تھئے ویڑھے دیاں آ روز مکاݨاں ݙیندی ھے
چنڈ چنڈ تے مال ودی ڈھکدا کانہہ رو رو ویݨ کریندی ھے
جند ماݨے جاہد آوݨ کر ہݨ جان کنوں جند ویندی ھے
تیݙے ہجر نساہا ایں کیتے ساکوں لحظہ واند ملی نئیں
ساݙے سڑ گن پیر زمین اتے ساکوں مینہ وسراند ملی نئیں
کہیں رنگ اچ جاہد مر ویندے کہیں رنگ دی راند ملی نئیں
کئی آکھ انا الحق نچدا ھے کئی کہیں دی ݙیکھ ادا نچدے
کئی نچدے مندر مسیت اندر کئی گل اچ کستہ پا نچدے
کئی ڳل وچ پا کشکول وݙا بݨ سائل مار صدا نچدے
اے اسم فقط ھے بیا جاہد ودا ہر جاہ آپ خدا نچدے
میݙے ٻیٹ تے ساوݨ جھک پیا ھے جھڑ بدلے کݨ مݨ لئی پن پینگھاں پئی پن
شنگر ، شکلو ، لئی تے  لاݨے   چادر  پیار  دی  پئی پن رنگ بدلائی پن
ہن جاہد چھوہے پورپ دے لڑ ٹالھیاں پاند نوائی پن گالھ بݨائی پن.
جاوید آصف قادرالکلام شاعر
قادر الکلام شاعر........................
ساݙا وسیب کشمور توں گھن کے رمک تک انڈس ہائے وی دا پچادھی تے پوادھی پاسہ پوادھی پاسے تے سندھو سئیں دا راج رہ گئے تے پچادھی پاسے تے کوہ سلمان دا راج ہے اتھو دے واسی نسل در نسل غلامی دا طوق گل وچ پا روز ہک نوی قیامت توں گزردن اتھوں دے وݙیریں تے گودیں اتھوں دے واسی کوں غلام رکھݨ واسطے نت نویں طریقے ایجاد کریندے رہہے تے نت نواں ݙکھ انہیں دا مقدر رہ گئے ــ کارو کاری دا ݙکھ اتھوں دے گودیں دا رازق ہونوݨ دا. ݙکھ اتھوں دے واسی دا پھریند توں ودھ کے استحصال دا ݙکھ. اتھوں دے اݨ پھر واسی دی دھی بیھݨ دا شہر دیں گلیں وچ سزا دے طور تے بغیر کہیں کپڑے دے پھرانوݨ دے تماشے دا ݙکھ
دھی راݨی بݨ کنوار پئی کھارے چڑھدی ہے
بابے دی دستار پئی کھارے چڑھدی ہے
سک دی لال کنوار پئی کھارے چڑھدی ہے
پچھیں اینجھے معاشرے تاں شدید احساس کمتری تے جمود شکار تھی ویندن بے وس لوکیں دا خدا صرف جاگیر دار تے وڈیرے ہوندن اگر دعاء وی منگن تاں اگوں گودے دی مرضی ہوندی ہے قبول کرے یا ولا واپس منہ تے مارڈیویے بےوس لوکیں دا مذہب عقیدہ صرف او ہوندے جیرھا گودے دی مرضی ہووے
جڈاں دھرتی اماں دے حالات ایں طرانویں دے تھی ونڄن پچھیں دھرتی اماں خواجہ غلام فرید ؒ احمد خان طارقؒ جئیں مہان ہستیں دے ڈکھلائے دگ تے ٹُرݨ آلیں لوکیں کوں ضرور جنم
ݙیندی ہے
ایں رات کالی کوں ڈنہہ کرݨ میݙے وس دے وچ ھے
میں او بشارت دا کر نمھی انتظار سگدا
جاوید آصف ساڈی دھرتی دا او اتم سجاک ماہنڑوں ہے جیرھا جو ہر موضوع تیں لکھݨ دی کمال مہارت رکھدے محض گالہیں دا گلہوڑ نئی روندی خلقت کوں ٹھگونی نئی ڈیندا خلقت دے پھٹوڑی ذہن کوں لوظیں دے مرہم دا رزق ڈیندے تے راہیندے سر تے احساس دا کھارا رکھ کے وسبے دی نکی وݙی تریمت دی ملوک وینڑی وچ لوظیں دیاں ونگاں پویندے تے ݙکھ توں لحظے پل دی بھلاند ڈویندا شاعر ہے سئیں ہوریں دی شاعری دی مثال وستی دی اوں سُگھڑ تے سیاݨی سوَݙھی تریمت دے وانگ جیرھی جو اپݨے بالیں کوں اپݨے سُگھڑ پن دے نال سرمے سیند سلائیاں کجل مساک کرکے وستی دی ہر اکھ دا تارا بݨا ڈیندی ہے وستی دا ہر چھوٹا وڈا عقیدت کنوں محبت کنوں متھا کھڑا چمدا ہوندے یا وت ہر عید خوشی دے موقع تے اپݨے ملوک ہتھیں دی رنگ برنگی ٻدھی چنگیر وچ کجھ پل خوشی دے کجھ لحظے پیار دے. اُمید دی نویں نکور کندوری نال. کڄ کے اپݨے سوہݨے تے من موہݨے بالیں دے ہتھ انہیں دے گھر ڈیوا بھجویندی ہے جنہیں لوکیں دے تھوݙ جبر محرومی تے محکومی دے وڈاݨ جھل کے
مُسکݨ وی بھل گئے ہوندن
( ابے سئیں دا سارا ترکہ تیکوں بخشا ہووے
ادا میں تاں اِتھوں اپݨیاں گُݙیاں چاوݨ آئی ہم )
سِجھ دا سَنیہا
سجھ دا سنیہا دا لکھاری ڈاکٹر اسلم عزیز دُرانی ھِن جیندا تعلق تحصیل ڄام پور ضلع راڄن پور نال ھے.
جاوید آصف قادرالکلام شاعر
سئیں ہوریں تریمت دا ݙکھ جیرھی مرد دے مسلسل جبر دا شکار رہ گئے ہے بے انت ناانصافیاں برداشت کرکے وی دھاں نئی کڈھ سگی اوندی زبان اوندا احساس اوندا راستہ اوندی دھاں گھٹ تو گھٹ لوظیں وچ بیان کرݨ صرف جاوید آصف دا ہی طرہ امتیاز ہے
( ڈیسوں کہیں پُتر دی غلطی دے بدلے
اساں دھیریں ڄݨیندے رہ گئے ہیں )
مسیں مسک ولی ہئی میڈے ہونٹاں تے
مونجھ وی تیݙا پچھدی گچھدی آ گئی اے
اوندا ہتھ یتیم دے سر توں چو گیا ہے
اوندے ہتھ ءچ اڄ کل تسبی آ گئی اے
تیݙا ناں کیا آئے اڄ میڈے ہونٹاں تے
جیویں میݙے منہءچ نصری آ گئی اے
نانگ بݨا تے پیش کریسی لوکیں وچ
جئیں ہتھ کہیں دے عیب دی تھگڑی آ گئی ہے.........
میں جڈاں جاوید آصف دے لوظیں تے دید کیتی ہک اینجھے جہان ونج پُناں جتھاں ہک ہک پکھڑو پیار دیاں چوگاں ڈیندا لالݨ. سئیں دے پھیرے پئیندا ہر ڈر توں بے نیاز پیار دی ٻولی وچ مست ہا جتھاں خواجہ فرید دیاں ڄالیں پیلہوں تے پھلیں توں لُݙیاں پیاں ہن پیر فرید دیاں جٹیاں پیلہوں دے چھڄ لہیندیاں خوشی وچ کافی گاندیاں تے شوق دے جنگل وچ دلیں دے شکار کریندیاں بوچھݨ دا پاند انگلیں نال مرڑیندیاں فطری شرم حیا دیاں پُتلیاں گڈیں نال کھیڈدیاں ونگیں کوں چھنڑکیدیاں ملین انہیں دے چہرے تے. دید نہ پئی ٹک سگدے ہئی...........
ساکوں ݙوم مراسی نٹوے جئیں ناں ݙیوݨ والو
ساڈی ہوند ݙکھائن تہاکوں شام سویل تماشے
پچھلی ہاٹھ دی لُنگی دے جھیڑے توں ایویں لگدے
کجھ ݙنہہ دے مہمان ہن شہر دے میل تماشے
ناں جو ہانویں بھریے جیرھا پیر فرید دا میلہ
سُݨسیں تاں ارمانی تھیسیں جو ہن ہیل تماشے.........
جڈاں کجھ اگونہاں تھیاں ہک بیٹ تے بیلے دا ونڄ سونہاں تھیاں جتھاں کانہہ دی سکھڑیں خشبو وی نہ مانوݨ دی ہئی جتھاں میر ملاح پیار دی ٻیڑی کوں ٹیھلی ودے ہن جتھاں چھیڑو پیار دیں گھنڈیں ٹلیں چنڑ کیں جھوکاں گھنگھرو بھاݨے پاہیں مال کانے کانہیں لئی لاݨے ہیلاں تانگھاں ہک وکھرے جہان ہا.........
سندھو سائیں
تیݙی وسوں
بے شک ساڈے ہتھوں اڄڑی
تیڈے ٻیلے
ساݙے ہتھوں بے کھوندے تھئے
تیڈی کاوڑ توں بے چنتے
تیڈی چپ دی شہ تے اساں
لئی لاݨے دی منزل تاݨی
تیڈے ہک ہک وݨ کوں ما ریا.....
ولا دمان دے کھوہ دی اݙ تے پاݨی پیندا ݙھگ ساری مونجھ کوں نال لیندا دھمدی کھوہ دی نساری تے چاندݨی وچھی تے اولے گھولے پئی تھیندی ہئی تے ٻکیں نال پاݨی پئی اُچھلیندی تے منہ دھویندی دھوتے اݨ دھوتے کپڑے پئی پیئیندی ہئی میکوں انہیں کائینات دیں رمزیں ڈسایا جو اے کیـے ڄیڈا وڈا شخص ہے جیندے اندر اتنے وݙے جہان وسدن کمال دا شخص ہے کمال دا شاعر ہے جیرھا در تیں رشتیں دیں ہک پینگھ مونجھ توں پیلے تھئے ہک سرینہہ دے لڑ نال پھلیں دیں لاھیں نال رسائی ٻیٹھا اے شخص صرف جاوید آصف ہی تھی سگدے
میکوں ایویں لگے جو جیویں جاوید آصف ہک کلہے
شخص دا ناں نئی
روہی تھل بیٹ بیلہ دمان دا.ناں جاوید آصف ہے ایندے لکھتیں دا ہک ہک اکھر آپت وچ ایں ایویں گلکڑیاں پاتی کھڑن جیویں سالیں دے نکھڑیں سجنڑ ہک بے کوں باکھل پیندین
دعاء رب کائنات ساڈے ایں وسیب دے قادرالکلام شاعر کوں مزید توفیق بخشے جو اینجھاں سوہݨیاں لکھتاں ساکوں دان کریندے رہ ونجن
آمین
فیاض قاسی شاہصدردین
05.... 06... 2019
لفظ " وساندر" فیس بک تے دوستاں نال رل نویں اکھراں دی ڳول تے پٹ پھرول دی کچاہری کرݨ ٻہوں ودھیا کم ہے ـ لالہ جاوید آصف دے نویں شعری مجموعے دا ناں " وساندر " ء ۔ انھاں وسیب توں سوال پچھے جو وساندر دا سرائیکی زبان ءچ کیا مطلب ء ؟ سوال دا جواب سنگتیاں رل تے ݙتے جو اکثریت دوست لفظ " بھاء یا سوجھلے " تے ٹھہئین ۔ پر جیویں جو ہر ہک لفظ اپݨے اندر تہذیب و ثقافت دے لہی چاڑھی دی مکمل کتاب ہوندے تاں وت ڈھیر پٹ پھرول کرݨ دی لوڑھ ء ۔۔۔۔۔ ہک تاں سنگتی ایں ڳالھ کوں ضرور چیتے رکھن جو ہر لفظ دا اپݨا ہک تل وطن ( اوریجن) ضرور ہوندے ۔ کہیں وی ٹوٹے بھوئیں دے لگدِڑ ٻنّے ہمیشہ نویں پُراݨے لفظاں دی آمدو رفت رکھیندن ، اثر انداز تھیندن ، کئی اویں رہ ویندن کئی اپݨیاں صوتاں ٻولارے الاء بدلا تے نویں لفظ بݨ نویں سِروں نویں معنی تشبیہہ استعارے نال ورتیندن ۔۔۔۔ سرائیکی وسیب دا جغرافیہ دے چُدھاروں ٻنّے بلوچستان دی بلوچی پشتو پہاڑی فارسی ،ٻئے پاسوں سندھی، راجستھانی صحرائی ۔ اُتاڑ ءچ ہمالیائی پہاڑی سرائیکی ہندکو تے پوٹھوہاری لہجے تے زباناں ہن جنہاں دے ڈِھڳ الفاظ سرائیکی زبان ءچ ورتیندن ۔۔۔۔۔ انہاں دا زیادہ تر استعمال لگدڑ علاقیاں ءچ زیادہ ہوندے تے وسیب دے آدھل ءچ آتے اے اوپرے الفاظ تل دی ٻولی ءچ اپݨے لہجہ صوت الارا وٹا تے سرائیکی زبان ءچ ہِک مِک تھی ویندین۔ــــــ انگریزی ۔۔۔۔ ہندی ،،، سنسکرتی فارسی عربی ترکی سنٹرل ایشیائی تے ہسپانوی الفاظ سرائیکی ءچ ورتے ویندن پر مختلف لہجہ تے الارے ءچ ـــــــ مثال طور لفظ "واٹر" انگریزی دا ء جیندا مطلب پاݨی ء پر سرائیکی ءچ واٹر دا مطلب پاݨی دا کھالہ ء۔ ۔۔۔۔۔ اینویں لفظ "مینر" جیندا مطلب چھوٹا کھالہ ء جیڑھا انگریزی ءچ مائینر ء۔۔۔۔۔ اینویں کئی وݙیاں زباناں دے الفاظ اساݙی سرائیکی زبان ءچ ہن۔۔۔ ہُݨ جیکر لفظ " وساندر" دے مُنڈھ پاند کوں چا پکڑوں تاں پہلے ݙو حرف "و تے س" وس بݨدے ۔۔۔۔۔ زیر تے زبر لاوݨ نال زہر تے اباد ۔۔۔۔۔ وسیندڑ یعنی رہائشی ۔۔۔۔۔۔ مطلب ونڄ بݨسی۔۔۔۔۔۔۔۔ اڳوں الف لاؤ تاں " وسا" ونڄ تھیسی یعنی اعتبار ۔۔۔۔۔۔ ݙوجھے پاسے "بھاء" یا روشنی سوجھلا دے مفہوم ءچ سرائیکی ٻولی ءچ رلدے ملدے الارے صوت یا الفاظ لفظ وساندر نال کتھاؤں نئیں رلدا۔ ول اُتوں اے سرائیکی وسیب ءچ اپݨے ایں مفہوم ءچ مستعمل نئیں۔۔۔۔۔ تھی سگدے جو میݙے علمءچ نہ ہوے ۔ میݙا خیال ء جو اے لفظ درآمدی ء۔ شہزاد عرفان
استاد ایاز مسݨ
(گاٖلھ مُہاڑ:غیورؔ بخاری، ملک عبداللطیف مسݨ، ملک عبدالرزاق راقم چنڑ)
’’موسیقی ‘‘مونجھاں توں موئی ہوئی حیاتی کوں زندگی دی اُمید ݙیندی ھے ۔ گُزریل تاریخ تے اڄوکے عہد وچ لوک موسیقی دا جو بول بالا ہے اوندے کولہوں تقریباً ہر ݙوجھا انسان واقف ہے۔ لیکن ایں دور وچ وی سرائیکی فنکاریں وچ او لوک موجود ہِن جیرھے خواجہ فریدؒ دی کافی کوں نواں رنگ ݙے کراہیں کلاسیکل دے حوالے نال خود کوں نشابر رکھی کھڑن۔اینویں اساݙے وسیب دا ہک معروف فنکار سئیں محمد ایاز مسݨ ہے جیرھا شوقیا طور تے ایں فن نال 1995ء اچ جُڑیا اتے زندگی دے اِنھاں 21سالیں اچ اتنی محنت کیتس جو احٖ اوندا شمار اُستاد فنکاراں اچ تھیندے۔ کُجھ ݙینھ پہلے ایاز مسݨ نال اساں سویل سرائیکی سانگے گاٖلھ مُہاڑ کیتی جیرھی تہاݙی خدمت اچ حاضر ہے۔ اُستاد ایاز مسݨ توں اساں اُنھاں دے ابتدائی پندھ بارے کُجھ گاٖلہیں پُچھیاں تاں اُنھاں ݙسایا میں موسیقی دی ابتدائی تعلیم ہک فقیر تے درویش منش انسان اُستاد خان محمد بھٹہ ہوریں توں حاصل کیتی ۔ میݙے خیال اچ ایہ کوئی 1995ء ہا جݙاں میں اُستاد ہوریں دی خدمت اچ حاضر تھیم ۔ ایں توں پہلے میں سکول اچ بزمِ ادب دے پروگراماں اچ حصہ گھِندا ہامی۔ میݙی آواز میݙے سکول دے مہربان اُستاد ٻہوں پسند کریندے ہَن ایں توں علاوہ میݙے بابا سئیں کوں وی کلاسیکل موسیقی سُݨݨ دا شوق ہا اتے او میکوں وی ایں حوالے نال ہک کلاسیکل فنکار ݙیکھݨ چاہندے ہَن ، میں اُنھاں دی دُعا تے محبت نال کلاسیکل دی تھوڑی جہیں چس چاتی ہے باقی حالی توڑیں میں خود کوں کلاسیکل فنکار نی سمجھدا۔ بابا سئیں دی دُعا شفقت اتے موسیقی دے مہربان اُستاد دی محبت دے نال نال میݙے علاقے دے ہک چیئرمین میاں بشیر احمد وی ہَن جیرھے میݙا ہمیش حوصلہ ودھائی رکھدے ہَن۔ اِنھاں عظیم لوکاں دی حوصلہ افزائی میکوں کلاسیکل موسیقی دے گُٖجھے رازاں کوں ڳولݨ دا دڳ ݙکھایا۔ میں حیاتی دے ایہ اوکھے پینڈے جھڳیندا اپݨے اندر دے فنکار کوں سُر نال زندگی ݙیندا پندھ کریندا احٖ جیڑھے موڑ تے کھڑاں او سب تہاݙے سامݨے ھے۔
ایاز مسݨ سئیں اپݨی گاٖلھ کوں مزید اڳوں تے ٹوریندیں ہوئیں آکھیا جو میݙے کول کئی لوک ایں فن کوں سکھݨ دی خواہش نال آندن ، میں اُنھاں داحوصلہ ہمیشہ بلند کریندا ں لیکن اِنھاں نینگراں کوں اتنی جلدی ہوندی ھے جو میں بیان نی کر سڳدا۔ اِنھاں نوجواناں دی ایہ خواہش ہوندی ھے جو اُستاد کولوں ہکے ݙینھ وچ ایہ سارا فن حاصل کر تے واپس وَل آؤں۔ میں اِنھاں ٻالاں کوں ایہ ݙسݨ چاہنداں جو میں حیاتی دے 15سال اپݨے اُستاد دی خدمت کیتی ہے اور میکوں ایں گاٖلھ دا ڈُٖکھ ھے جو اُنھاں نال حیاتی مزید وفا نہ کیتی میں حالی وی اُنھاں توں ٻہوں کُجھ سکھݨا چاہندا ہم۔ ایہ او فن ھے جیکوں انسان ساری حیاتی سکھدا رہ ونڄے تاں وی مکمل علم حاصل نی کر سڳدا۔کیوں جو ایں فن دی ریاضت اچ ہر روز انسان کوں ہک نواں رنگ تے نویں گاٖلھ لبھدی ھے۔؂ موسیقی دی ابتدائی تعلیم دے حوالے نال گاٖلھ تھئی تاں مسݨ سئیں آکھیا میکوں ابتداء اچ میݙے اُستاد محترم ݙوں راڳ بھیم تے مینگھ دا نوٹیشن (سرگم) ݙسایا ۔ اُنھاں راگاٖں وچ میں اَلاپ کیتا تاں میݙے اُستادِ محترم خوش تھئے اتے اُنھاں میکوں آکھیا جو توں میݙے انداز اچ ’’کافی‘‘ وی آکھ۔ جتھوں میں کافی دے انداز کوں اپݨے استادِ محترم وانگوں اپناوݨ دی کوشش کیتی ھے۔ موسیقی دے مستقبل دے حوالے نال اُنھاں نال چند گاٖلہیں تھیا ں تاں او آکھݨ لڳے جو جیرھے فن کوں صوفیاء تے فقراء دُعائیں ݙیون او کݙاہیں زوال پذیر نی تھی سڳدا۔ لیکن افسو س ہک گاٖلھ دا ضرور ھے اساں جتنی محنت کیتی ھے ساکوں اوندا اُتنا ثمر نی مِل سڳیا ۔ ’’فن ‘‘ نال عشق ہووے تاں فنکار مایوس نی تھیندا اساں تہوں اپݨا پندھ کاݨاں نی کیتا۔میکوں اُمید ھے اگر اساں ایں سفر وچ مزید محنت کیتی تاں اساݙیاں او ساریاں شکایتاں دُور تھی ویسن بلکہ او سارے ڈُٖکھ بُھل ویسوں جنھاں دا احٖ اساں اظہار کریندے ہئیں۔ میݙی نظر اچ موسیقی دا مستقبل روشن ہا ، روشن ہے اتے روشن راہسے۔ قدیم اتے جدید موسیقی دے حوالے نال گاٖلھ ٹُری تاں ایاز مسݨ سئیں مُسکر اپئے اتے آکھݨ لڳے جیویں انسان ترقی دیاں منزلاں طے کریندا پئے اونویں موسیقی وی اپݨیاں منزلاں طے کریندی پئی ھے۔ دُنیا اچ فنکاراں دی بھر مار پاروں موسیقی اچ ڈھیر ساری تبدیلی آئی ھے احٖ تیز ردھم اچ گاٖوݨ والی شئے کوں نویں نسل ٻہوں پسند کریندی پئی ھے بھانویں جو اوندی شاعری سمجھ وچ نی آندی ول و ی نویں نسل جُھمدی ودی ہوندی ھے ۔
پاپ میوزک بھانویں جو وقت دی ضرورت بݨدی پئی ھے پر انت اِنھاں لوکاں ایں شور شرابے توں تھک تے واپس وَلݨے ۔ پاک وہند وچ گاٖئی ونڄݨ والی غزل دا مقام ہمیشہ منفرد ریہے اور راہسے اینویں سرائیکی دھرتی دے فنکاراں جیویں کافی اتے ݙوہڑے تے محنت کیتی ھے اوندی مثال وی کتھاہیں نہ ملسی۔ ’’کافی‘‘ کوں جیویں ہک نواں رنگ ݙتا ویندا پئے اگرایہ پندھ جاری ریہا تاں کافی ہکواری ول زندہ تھی ویسی۔ سرائیکی لوک موسیقی دے حوالے نال مسݨ سئیں آکھیا ایہ وی سوہݨا رنگ ہے وقت دی ضرورت کوں سامݨے رکھ تے اساݙے دوست پندھ کریندے پِن۔ اگر ایہ فنکار لوک موسیقی دے نال نال کلاسیکل دا فن وی تھوڑا جیہاں ڄاݨ گھِنن تاں اِنھاں لوکیں دی موسیقی دا رنگ نویکلا تھی ویسی۔ باقی سرائیکی فنکار اپݨا اتے اپݨی ماء ٻولی دا مقام دُنیا اچ اُچا کرݨ چاہندن تاں عام شاعری دی بجائے چنگی شاعری دا انتخاب کرن۔ گاٖلھ مُہاڑ کوں مُکیندیں مُکیندیں اُستاد ایاز مسݨ آکھیا موسیقی دا انت کوئینی اساݙے وسیبی فنکار صرف ݙو یا ترائے راڳڑیاں کنوں واقف ہِن میݙے اُتے اللہ دا بے پناہ کرم ھے جو میں 40،45راگاںٖ توں واقف ہاں۔ اُنھاں آکھیا ست سُرے راڳ گاٖوݨ دا تاں کوئی مسئلہ نی ہوندا پنج سُرے راڳ تے فنکار دے فن دا پتہ لڳدے میکوں پنج سُرے راڳ گاٖوݨ دا بے پناہ شوق ہے اتے اِنھاں راڳاں وچ محنت کرݨ دی چس آندی ھے۔ پسند دے راڳ دے حوالے نال مسݨ سئیں آکھیا کیرھے کیرھے راڳ دا ناں گھِناں میکوں میݙے مَن اچ وسݨ والے سارے راڳ پسند ہِن بالخصوص درباری، مال کوس، بھیرویں، چاندنی کنارا، ماروا راڳ، تروڑیاں اتے سویل تے شام دے راگاٖں کوں میں بے حد پسند کرینداں۔ اخیر تے فنکاراں سانگے اُنھاں ایہ پیغام ݙتا جو موسیقی ہک فن ہے اور ایں فن کوں گاٖوݨ توں پہلے سکھݨ دی کوشش کیتی ونڄے کیوں جو سرائیکی موسیقی اتے فنکاراں کوں دُنیا وچ اچھے لفظاں نال یاد کیتا ونڄے۔
گوادر اچ خشک سالی
گوادر اچ خشک سالی پانڑی دی قلت ہک گھڑا ڈو سو روپے تک فروخت لوک پریں پریں توں خچراں تے پانڑی بھر کے انیندے پئین. .. احسن اقبال اھدے ترقی تھیندی پئی اے بحریہ ٹاون تے ڈیفنس وانگوں کوٹھیاں بنڑدیاں پئین. . . کوئی گوادر دے جھونپڑیاں آلے غریب بلوچاں کوں ونج سمجاوے ترقی کیا بلا ہوندی اے؟ جبکہ بلوچ وائس آلا منیر مینگل جیرھا امریکہ اچ احتجاج ستری بیٹھے اھدے مودی جی دے بیان دے بعد امریکہ سمیت پوری دنیا دے تھنک ٹینک بلوچستان متعلق فائلاں کوں ڈیکھنڑ شروع کر ڈتے. . . . اللہ ای جانڑے گوادر دے بلوچاں دی تریہہ کڈاں لہسی؟
October 24, 2016 (بلال بزدار)
ابراہیم سرہندی قادری
( متوفی 29 شوال 1021ھ ) شیخ ابراہیم مخزنی سرہندی قادری محدث، مفسر، متصوف جیہڑے سلسلہ قادریہ وچ حضرت شاہ قمیص قادری متوفی 992ھ / 1584ء دے مرید تے مولانا نظامی گنجوی دے ݙو واسطیاں توں شاگرد ہن تے انہاں دی کتاب مخزن اسرار کوں سب توں پہلے ہندوستان وچ انہاں نے رائج تے شاملِ درس کیتا۔ آپ ایں کتاب دا کثرت نال درس ݙیندے ہن ایں واسطے انہاں دی نسبت نال ہی مخزنی مشہور تھی ڳئے۔
حالاتِ زندگی
ابراہیم سرہندی قادری سیدنا حضرت ابو بکر صدیق دی اولاد توں ہن۔ شجرہ نسب ایں طرح ہے :
شیخ ابراہیم بن شیخ عبد الرحمن المعروف شیخ میتہا اندودی بن شیخ خلیل اللہ بن شیخ محمد بن شیخ عبد اللہ بن شیخ عمر بن عثمان بن شیخ محمد بن علی بن ابو طالب بن علی بن ابو محمد قاسم بن علی بن جعفر بن شیخ محمد بن علی بن حسن بن شیخ محمد بن نصر بن قاسم بن شیخ محمد بن عبد اللہ بن عبد الرحمن بن قاسم بن محمد بن امیر المومنین ابو بکر صدیق۔ ابراہیم سرہندی قادری ہوراں اکثر علوم حاجی ابراہیم سرہندی توں حاصل کیتے تے صرف ہک واسطے نال مولانا جامی نال وی تعلقِ خاطر ہئی۔ آپ دا وصال 73 سال دی عمر وچ 29 شوال 1021ھ وچ تھیا تے سرہند وچ روضہ شاہ ابو بخاری دے صحن وچ دفن تھئے۔
فطرت
thumb|Hopetoun falls فطرت دا لفظ خاصہ وسیع مفہوم رکھدے تے ایہ تقریباً ہر اوں شے کیتے استعمال کیتا ویندے کہ جیہڑی انسان کوں ایں دنیا اچ بݨی بݨائی مل ڳئی ہووے، خالقِ کائنات دی جانب توں۔ ایں کوں انگریزی اچ Nature آکھا ویندے تے اردو تے سرائیکی اچ ایندے کیتے دیگر الفاظ وی اینہی قدر ہم وزنی نال استعمال کیتے ویندن کہ جیں قدر ایہ لفظ فطرت یا فطری۔ مثال دے طور تے اینہی مفہوم اچ قدرت دا لفظ وی استعمال تھیندے، گو ایہ الڳ ڳالھ ہے کہ قدرت دا لفظ اگر غور کیتا ونڄے تاں اللہ تعالٰی دی طاقت دے زیادہ قریب ہے مگر عموماً ایں کوں فطرت دے معناں اچ وی استعمال کیتا ویندے۔ بعض اوقات قدرت دا لفظ کہیں کم کوں کرݨ دی صلاحیت کیتے وی استعمال کیتا ویندے جیندے کیتے انگریزی اچ ability یا power وغیرہ دے الفاظ آندن۔ اونہی طرح ہک ٻیا لفظ طبیعی وی فطرت دے مفہوم اچ آندے تے ایندے نال بݨا ہویا ہک لفظ مشہور شعبۂ علم کیتے وی استعمال کیتا ویندے یعنی طبیعیات، عام طور تے طبیعی دا لفظ طبیعت توں الڳ مفہوم اچ آندے مگر اصل اچ ݙوہیں ہک ہی ہن یعنی فطرت، جینکوں آکھا ونڄے کہ طبیعی موت، تاں اوندے توں مراد اوہ موت ہوندی ہے جیہڑی کہیں حادثے یا بیماری دی وجہ توں نہ تھئی ہووے بلکہ فطری طور تے واقع تھئی ہووے۔ انہاں ہی تمام وجوہات دی بنا تے اس سرائیکی وکیپیڈیا تے Nature دے سائنسی مضامین اچ استعمال کیتے فطرت دا لفظ منتخب کیتا ڳیا ہے۔
ابراہیم عادل شاہ اول
یوسف عادل شاہ (بانی عادل شاہی) دا چھوٹا بیٹا اے. اپݨے وݙے بھائی اسماعیل عادل شاہ دی وفات تے اوں دے نا اہل بیٹے کوں بیجاپور دے تخت توں لہا کے خود بادشاہ بݨ گیا۔ سنی مذہب کوں سرکاری مذہب قرار ݙتا۔ ایرانی تے ترکی منصب داراں دی جگہ دکنی تے حبشی افسر مقرر کیتے۔ انہاں برطرف شدہ افسراں کوں وجے نگر دے راجا نے معقول منصب ݙے ݙتے۔ لیکن راجا کوں خود معزول تھی کے ابراہیم دی مدد گھنݨی پئی۔ ابراہیم (دور حکومت 1534 توں 1557) نے بھاری رقم گھن کے معزول راجا کوں وجیا نگر وچ بحال کرایا۔ بیدر، احمد نگر تے گولکنڈہ دی فوجاں کوں شکستاں ݙتے۔ ہر طرفوں اطمینان حاصل کر کے ابراہیم نے عیش و نشاط دی طرف توجہ کیتی تے صحت برباد کر گھدی۔ ایں دے عہد وچ حکومت دے حسابات مراٹھی زبان وچ تیار تھیندے ہن۔
ڈیوڈ وُڈارڈ
thumb|وُڈارڈ 2018 وچ ڈیوڈ وُڈارڈ (6 اپریل 1964 کوں سانتا باربرا، کیلیفورنیا وچ ڄائے ہن) ہِک امریکی آرکسٹرا کنڈکٹر، مابعد جدید لکھاری تے اُچے امریکی نویں آباد خاندانیں دی اولاد وچوں ہن۔
وُڈارڈ کوں پیراگوئے وچ ہِک نسائی پسند / سبزی خور مثالی وستی نیوا جرمنییا دے نال آپݨے کم دے طور تے وی ڄاݨیا ویندے۔ انھیں دی جرمن خط و کتابت دی کتاب، فائیو ایئرز، جیندے شریک مصنف سوئس ناول نگار کرسچن کراخٹ ہن، اتھاں کیتے ڳئے کجھ انسانی کمیں دے بارے ݙسیندی ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:موسیقی
جاوید شانی
ملک جاوید سندھڑ ہک گلوکار تے سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ملتان نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
اساں اپنڑی ذات اچ چنگے ہیں
اساں ایں اوقات اچ چنگے ہیں
تیڈے شہر کولوں جاوید شانی
بس یار  دیہات  اچ چنگے ہیں ونکی:سرائیکی شاعر
پہلا کرکٹ ورلڈ کپ
کرکٹ دا پہلا عالمی کپ جون 1975ء وچ انگلستان وچ کھیݙا گیا۔ پہلے عالمی کپ دا اعزاز ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم نے جیتا۔
میزبان
پہلے تریہاں کرکٹ عالمی کپ مقابلیاں دی میزبانی انگلینڈ نے کیتی، کیونکہ اس وقت انگلینڈ ہی بین الاقوامی مقابلے دی میزبانی دے قابل ہئی، تریجھے عالمی کپ دے وقت بھارت نے پیش کش کیتی ہئی، مگر آئی سی سی دے رکن ممالک نے اس نال اختلاف کیتا، کیونکہ جون وچ انگلینڈ وچ ݙینہہ دے وقت ہک پورا مقابلہ منعقد کیتا ونج سڳدا ہئی۔
شریک ممالک
8 ممالک دے ٹیماں نے فائنل مرحلہ (عالمی کپ) وچ شرکت کیتی، جنہاں وچ سری لنکا تے مشرقی افریقا کرکٹ ٹیم صرف ݙو ایسے ممالک ہن جیہڑے ٹیسٹ کرکٹ دی اہلیت نہ رکھدے ہن۔
ݙندالی
اے ھک ڄٹاکا سندر اتے اوزار ھے اےلکڑ اتے لوہے نال بݨائی ویندی ھے لوہے نال لوہار بݨیدے اتے لکڑنال درکھاݨ
ملوہیا سدا سُہاڳݨ
ملوہیا ملتان تے سرائیکی وسیب کوں آکھیا ڳئے
سندھ وادی دی ایہہ سرائیکی وسوں پئی اَلویندی اے۔سنوتاں ہک مُد پچھوں کوئی بلارا تہاڈے بوہیاں تانیں پج گیا ہے۔گلیاں‘کوچے بزاراں وچ اکھیں دا ہجوم ہک وڈی اکھ بن تے تہاکوں ڈیدھا پئے۔تہاڈا مُکھ‘جتھاں اکھیں تے کنیں دے تہاڈے آلہنے ہن‘نویں پکھیاں نال آباد تھیندا آندا ہے۔ایہا اوہ دید(Gaze)اے جیندی اساں گالھ پئے کریندے ہیں۔ایں وسوں دی ایہا رمز اے جیڑھی اپنے جیون وچوں اساں لدھی اے۔ہک وڈی شعری واہند‘ہزاریں ورہیں دے پندھ اِچ‘ کینویں ہک سماجی‘تہذیبی تے سیاسی تڈ بندی اے ‘اجوکی سرائیکی شاعری وچوں ایہا گالھ جیڑھی جُڑی اے۔
”ملوہیا۔سدا سُہاگن“ایں سارے پچھوکڑ وچوں جاگدی ہوئی اکھ اے‘ماہنوکوں ویلے دی نکی نکی تروٹ وچوں کڈھ تے وڈی ہک واہند وچ ڈیدھی ہوئی‘تہاڈی اپنی ڈِکھ ۔جینویں اساں آکھے ‘آریاواں تہاکوں ڈٹھے‘ یونانی تہاڈے قبیلیاں تے دریاواں دے ناں رکھیندے ہوئے لنگھن ۔ ایرنی ‘عرب‘ترک تے افغان وڈے ہک قتلام‘شہریں دی بھاتے کھوپڑیاں دے مُناریاں پچھوں سونہے اَن تِھن‘اِبن بطوطہ جڈن ملتان شہر وچ لاہندے‘تغلق دے قتلام کوں چالیہہ ڈینہہ پورے نہ تھئے ہن تے خلق خدا دیاں لاشاں شہر دی فصیل تے جاگدیاں پیاں ہن‘تے ایں توں پہلے محمود غزنوی ایں شہر اِچ اتنی رت وہا گھندے جو خیمے وچ تلوار دی مُٹھ توں پانی کوسا کرتے اوندا ہتھ چھڑ وایا ویندے۔اوندے ستارہاں حملیاں وچوں ادھ توں ڈھیر خود مسلمان حکومتاں تے ہن۔خیر تے شر دے ٹکرا وچوں ٹردی اے رزمیہ نظم اتھاہیں تہاڈے کیتے سورج مکھی وانگوں کھڑدی ہے۔تساں ڈیدھے ہو‘شاہی تذکرہ نویسیاں توں اگونہاں ہک برطانوی جاسوس الیگزینڈر برنس ایں تل وچوں کینویں لنگھدے‘تساں پڑھدے ہو ‘ ضلع در ضلع برطانوی گزیٹئروچ انگریز ی ہک ڈپٹی کمشنروفاداریاںتے ان وفاداریاں وچوں تہاڈی ذاتاں تے قوماں دا نروار کینویں بہہ کریندے۔
”ملوہیا۔سداسُہاگن“دی شاعری اوں ویلے سامنے آئی اے جڈن ساڈی حیاتی وچ سماجی‘تہذیبی تے ثقافتی رُخ تے بہوں سارے سوال پئے پُھٹدن۔1947ء – پاکستان بنن توں ہن تئیں اساں انہاں بہوں سارے سوالیں کوں کنڈیتا کیتے یا اینجھا ہک ورتارا دھارے جیندی نموشی ہن سامنے آون پئے گئی اے۔مسلمان تے پاکستانی ہوون ساڈا مان تے آدر ہے‘پر ایں وسوں کوں‘جینکوں اساں وطن سُہائے ہک مفتوحہ دھرتی کنوں ڈھیر انج نی کرجانیا!اساں ایں دھرتی دی واہند کوں ول ول تروڑ تے اپنا جیون کرن دا اَہر کیتے‘پر حیاتی اینویں نئیںٹردی۔اساں ایں تل دے قدیم شہریں تے اوندے آثاریں کوں تاں جانےے ‘اوں عہد دے ماہنو دا نک نقشہ‘اوندے اٹھن ‘باہون ‘کھاون پیون کوں تاں کتھاﺅں آن پھرولے ‘پراوں عہد یا اوں ماہنو نال کوئی روحانی یاثقافتی سنگ ساڈا جڑیا نئیں۔جینویں مسلمان ہوندیاں وی مصریاں اپنا سانگا فراعنہ تے سکندریہ نال جوڑے‘عراق دی اجوکی ساری تڈ پچھوں کربلادے نال نال بابل تے نینوا دا مان وی کھڑے‘خود حجاز دا بندہ آپ کوں چوڈاں سو سال توں ڈھیر پچھونہاں کرڈیدھے‘پر اساں 712ء-محمد بن قاسم دی آمد پچھونہی ہرشئے کہیں اُپرپ اِچ گنڈھ کھڑائی ہے‘تے اپنے پاکستانی ہوون کوں وی ہک نظرےے دے ہوندیں سوندیں اوں کان توں نی بچا سگئے جیڑھی جان وچ لاہندی ویندی ہے۔اج پاکستانی ہوون کوں ہک سماجی تے سیاسی رُخ توں ودھ ہک روحانی تے ثقافتی رُخ تے ڈیکھن دی لوڑہے‘اتھاہوں اساں آہدے ہیں اجوکی سرائیکی شاعری ایں سوال وچوں پئی لنگھدی ہے‘تے ”ملوہیا۔سدا سُہاگن“ساڈے بہوں نیڑے تھی کے الوائی ہے۔ہک وڈی واہر وچوں لنگھدی ایں نظم دا پرہلاد دے ویلے وچوں منڈھ بدھن ایں سوال دا چھڑا جواب ای نئیں بھل ساڈی حیاتی وچ او ڈھارس وی ہے جیڑھی ایں وسوں دا ہک نواں مُہاندرا پئی بندی ہے۔پرہلاد تے ہرناکشپ وچوں خیر تے شر دا اے ٹکرا‘جینویں ابراہیم تے نمرود دا قصہ ‘عہد در عہد نویں تھیندے کرداریں وچوں اج وی ترکھا ہے۔تساں ڈیکھوتاں شبیر حسن اختر ایہہ منڈھ کتھوں ونج چاتے‘تہاڈے کیتے بہوں سوکھی تے شئیں کوں اپنے پرچھانوےں تئیں ڈیکھن والیاں کیتے بہوں اوکھی جائ۔بابری مسیت کوں ڈہاون بہوں وڈا دروہ تے ڈُکھ ہے پر ملوہیا دی ایں دھرتی وچ پرہلاد دے مندردی مسماری وی سچائی تے سُکھ نئیں۔ایہہ ماہنووی ایں تل دے دگھیر وچ سچ کیتے نکھتے تے بھا دے بلدے ہوئے تھمب اُتے کیڑی کوں ٹردا ہویا ڈیدھے‘تے تساں اج وی ایں کیڑی کوں ایں تھمب اُتے ٹردا ہویا ڈیدھے ہو۔اشولال توں خالد اقبال دی شاعری تئیں پرہلاد دے نال نال او کیڑی اج وی پئی ٹردی ہے۔پرہلاد تے ہرناکشپ دے نروار وچوں اج وی ہک چون ہے۔تساں ڈیدھے ہو‘ اےہہ تل اپنی واہندوچوں کیڑھے ہک منڈھ توں تکڑاتھی کے ٹرے۔ایں تڈ تے ڈھارس کوں اوپرا اساں آکھ تے اپنے ویلے وچوں بہوں کلھے تے ہینے تھی کھڑے ہیں‘پر اےہہ سرائیکی وسوں اپنے جیون جوگ‘نویں کافی تے نِت ناٹک وچوں کلہی تے ہینی نئیں۔