cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ بݨت
مسروری حروف
مسروری عربی زبان دا لوظ ئِ جیندا لوظی معنی ئِ لکھیا ہویا ڳجھیا یا جیندی آواز لکھݨ جہڑی نھئیں ہوندی مسروری حروف تہجی اکھیندن اے حروف تہجی ݙو حروف دی مشترکہ آواز تے مشتمل ہوندن جہڑے جو اے ہن۔ ب (بے یا با) ، ٻ (ٻے یا ٻا) ، پ( پے یا پا)، ت (تے یا تا) ، ٹ (ٹے یا ٹا) ، ث (ثے یا ثا) ، ڄ(ڄ یا ڄا) ، نج (ن٘ڄے یا ن٘ڄا) ، چ (اینہہ حرف تہجی کوں اگرچہ یا چا پڑھیا ون٘ڄے تاں اے مسروری اکھیسی تے جے کر اینکوں چیم پڑھیاون٘ڄے تاں وت اے ملفوظی اکھیسی) ، ح (حے یا حا)، خ( خے یا خا) ، ر ( رے یا را) ، ڑ ( ڑے یا ڑا) ، ز( زے یا زا) ، ژ ( ژے یا ژا) ، ط ( طے یا طا)، ظ (ظے یا ظا) ، ف ( فے یا فا)، گ ( ڳے یا ڳا) ، نڳ (نڳے یا نڳا)، ہ ( ہے یا ہا)، ی (ے یا یا)، مرکب حروف بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ ،مھ ، نھ، وھ، یھ وی مسروری حروف تہجی ہن۔
ملفوظی حروف
ملفوظی حروف تہجی دا لوظی معنی اے ہے جو او حروف جہڑے جو ٻول چال ئِ چ ورتئے ون٘ڄن یا جنھیں دی اواز کوں لکھیا وی ون٘ڄ سڳے ۔ اے حروف عموماً ترے حروف دی مشترکہ تے بھرپور آواز تے مشتمل ہوندن ۔ جہڑے جو اے ہن ۔ ا (یعنی الف = ا+ل+ف) ، ج ( جیم = ج+ی+م) چ (چیم = چ+ی+م) د ( دال = د+ا+ل) ، ڈ ( ڈال = ڈ+ا+ل)،ݙ (ݙال = ڈ+ا+ل)،  ( ذال = ذ+ا+ل) ،س ( سین= س+ی+ن) ،ش ( شین= ش+ی+ن) ، ص (صاد= ص+ا+د)، ض (ضاد= ض+ا+د)، ع ( عین = ع+ے+ن)، غ ( غین = غ+ے+ن)، ق ( قاف= ق+ ا +ف) ، ک (کاف = ک+ا+ف)، گ (گاف= گ+ا+ف)، ل (لام= ل+ا+م) ،م (میم =م+ی+م)، ن (نون = ن+و+ن) ،ݨ (ݨوݨ = ن+و+ن) ، و (وائو = و+ا+ئو) ۔مرکب حروف دھ (دھال = دھ+ا+ل) ، ڈھ ( ڈھال =ڈھ+ا+ل)۔
مکتوبی حروف
ایجھیں ملفوظی حروف جنھیں دے پہلے تے آخری حرف دی اواز ہکو جھئیں ہووے مکتوبی حروف اکھیندن جیویں جو م (میم = م+ی+م) ، ن (نون = ن+و+ن)  ،و (وائو = و+ا+ئو) ، لہٰذا ایّھے ترے حروف تہجی (م، ن، و) مکتوبی حروف اکھیندن ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
رحمت عزیز چترالی
شمالی پہاڑاں دے برف پوش چوٹیاں تے جݙݨ برف پگھلدی ہے تاں پاݨی آبشاراں، جھرنیاں، ندیاں تے نالیاں دی شکل اچ رستے دے وادیاں کوں سیراب کریندا ہویا میدانی علاقیاں وچ وہندے دریاواں دا حصہ بݨ کے پورے ملک کوں زرخیزی تے شادابی نال ہمکنار کریندے۔ لیکن انہاں بلندیاں توں علم و دانش دے او سوتے وی پھوٹدن جیہڑے پہاڑاں دے گمبھیر خاموشیاں کوں زبان ݙے ݙیندن۔ چترال دے دور افتادہ پہاڑاں دے دامن وچ ہک غیر معروف جیہی وادی "کھوت" وچ وی علم و دانش دا ہک اینجھا سرچشمہ ہے جینکوں لوگ رحمت عزیز چترالی دے ناں نال ڄاݨدن۔ رحمت عزیز بیک وقت ممتاز سائنسدان، موجد، شاعر، ادیب، مترجم، محقق تے سماجی رہنما ہن۔
رحمت عزیز نے علاقائی زبان کھوار دی اولین کلیدی تختی یعنی "کی بورڈ" تیار کیتے تے احساسِ حب الوطنی دے نال اپݨی اے ایجاد ضرورت منداں تک مفت پہنچیندے پئے ہن۔ کھوار پاکستان، افغانستان، ہندوستان تے چین وچ ٻولیجݨ والی زبان ہے۔ رحمت عزیز نے ایں زبان کوں اپݨے سافٹ وئیر دے ذریعے ایں قابل بݨا ݙتے کہ ہݨ کھوار اچ آکھے ہوئے ڳالہیں اردو، پنجابی، بدغہ، فارسی، ڈوما تے دیگر پاکستانی زباناں وچ سمجھے تے سمجھائے ونڄ سڳدن۔ ایں سافٹ وئیر کوں کمپیوٹر نال منسلک کرݨ کیتے ایندی موجودہ سیٹنگز وچ کوئی وݙی تبدیلی وی نی کرݨی پوندی۔
رحمت چترالی ایں اعتبار نال وی غیر معمولی ذہن دے آدمی ہن کہ انہاں نے شاعر ِمشرق علامہ اقبال دے ٻہوں سارے کلام کوں کھوار زبان وچ ترجمہ کر کے علاقے دے لوگاں تک انہاں دا پیغامِ خودداری تے ایمان پرستی پہنچایا ہے۔ او خود ہک صاحب فن شاعر وی ہن۔ انہاں دے شعری مجموعیاں وچ گلدانِ رحمت، گلدستۂِ رحمت، گلرخ، گلشنِ کھوار دے علاوہ چترالی وچ فروغِ تعلیم دے حوالے نال انہاں دی کاوش کھوار قاعدہ تے اقبال فہمی دے سلسلے اچ ہک ضخیم کتاب گلِ افشانیات اقبال، معرضِ اشاعت اچ آ چکے ہن۔
رحمت عزیز سماجی سطح تے وی ہک معروف تے ممتاز شخصیت ہن۔ ادب تے سائنس و ٹیکنالوجی دے شعبے وچ نمایاں خدمات انجام ݙیوݨ تے انہاں کوں متعدد ملکی تے بین الاقوامی اعزازات مل چکن۔ لیکن کھوار زبان وچ اولین کی بورڈ انہاں دا سب توں اہم کارنامہ ہے۔ ہک اینجھا کارنامہ جیں نے پاکستان دی ہک معدوم تھیندی ہوئی زبان تے تہذیب کوں نکھار تے بݨا سنوار کے پاکستان دے دیگر زباناں دے نال آݨ کھڑا کیتے۔ انہاں دی ایجاد نال کھوار دے واسی، بالخصوص طالبعلم، معملین تے محققین فائدہ چیسن تاں پاکستان دے باقی زباناں دے دانشور وی کھوار دے روایات شعر و ادب تے علم و فن توں استفادہ کر سڳسن۔
نظریۂِ پاکستان کونسل دی طرفوں چترال دے ایں ذہین سائنسدان تے لکھاری کوں قومی خدمات خصوصاً سائنسی ایجاد دے اعتراف وچ ڈاکٹر اے کیو خان میڈل 2015ء پیش کیتا ویندے۔
علی آکاش
thumb|علی آکاش علی آکاش (انگریزی: Ali Akash) پاکستان دے صوبہ سندھ نال تعلق رکھڻ والے سندھی زبان دے معروف شاعر تے ادبی نقاد ہن۔ انہں دی ٻہوں کتاباں شائع تھئے ہن۔ اے موجودہ وقت دے جدید شعراء وچ اپنا منفرد مقام رکھیندے ہن۔
زندگی دا احوال
علی آکاش دا اصل نالا صاحب خان ہے مگر رکارڈ وچ انہں دا نالا معشوق علی گوپانگ ہے۔ علی آکاش ١۵ اپريل ١٩٧۵ء کوں ضلع لاڑکانہ موجودہ ضلع قمبر شہداد کوٹ دے شہر قمبر دے پاڑے گوپانگ وچ استاد جان محمد دے گھر وچ پیدا تھئے ہن۔انہں کوں بچپن وچ کرکیٹ کھیڈن دا بہوں شوق ہا تے کرکیٹ دی راند وچ مہارت دے کیتےاپنے علاقے وچ آپ کوں منوایا۔
تعلیم
علی آکاش ابتدائی تعلیم کئوں کالج تائیں تعلیم اپنے آبائی شہر قمبر وچ حاصل کیتی۔کچھ وقت آپ کراچی وچ بھی تعلیم حاصل کیتی پر کچھ وجوہات دے کرے  کراچی وچ تعلیم دا سلسلہ جاری نہ رکھ سگھیا۔ انہں  سندھ یونیورسٹی جامشورو کئوں ١٩٩٨ء وچ  ایم اے (اردو ادب)  تے  شاہ عبد اللطیف یونیورسٹی  خیرپور میرس کئوں ٢٠٠٧ء وچ ایم اے (سوشیالوجی) دیاں سنداں حاصل کیتیاں۔
ادبی خدمتاں
علی آکاش شاعری دی شروعات اسکول وچ پڑھدے کیتی۔ بعد وچ گہرائی نال مطالعہ تے مشاہدہ کیتا تے شعر وچ تخلیقی زبان دا استعمال کریندے شعر لکھن شروع کیتا۔انہں دے نال نال انہں تنقیدی مضامین بھی لکھن شروع کیتے۔ انہں دے مضامین تے شاعری سندھ دے معیاری ادبی رسالے تے اخباراں وچ شائع تھیندے ہن۔ سخت محنت تے مشقت دے بعد انہں آپ کوں دور حاضر دے جدید شاعر تے ادبی نقاد دی حیثیت طور منوایا ہے۔ علی آکاش دی کتاب کوں درویش جی تنہائی سندھی شاعری دے بہترین کتاباں وچ شمار کر سکھدے اوں۔ جدید سندھی شاعری وچ علی آکاش دا نالا نمایاں ہے۔ انہں دے مضامین دا کتاب نئی کویتا جو بحٹ بھی بہترین کتاب ہے پر درویش دی تنہائی ہک اہم کتاب ہے۔ انہں دے کتاب دے بئک ٹائیٹل والا انہں دا غزل کتاب وچ شامل انہں دی شاعری توں علاوہ مکمل کتاب دی تشریح ہے۔ انہں کتاب وچ علی آکاش دی شاعری وچ وستیاں دی عام زندگی تے فطرت دی عکس نگاری دی وڈی خوبی ہے۔ فنی حوالے نال بھی انہں دے شعر وچ وڈی پختگی ہے۔ انہں دی  انہں کتاب درویش جی تنہائی وچ شامل شاعری انہاں کوں اپنے ہمعصر شعراء وچ منفرد مقام فراہم کیتا ہے۔
کتاباں
• درویش جی تنہائی، شاعری، روشنی پبلیکیشن حیدرآباد، ٢٠١٩ء
اصغر عباسی
اصغر عباسی بہاولپور شہر دی ہک مشہور شخصیت ہن۔ سابق ڈپٹی مئیر ہن۔
میاں والی
میاں والی سرائیکی وسیب دا ھک اہم ضلع ھے۔ میاں والی ضلع میانوالی دا صدر مقام ہے۔
سندھ دا سرائیکی
سندھ دا سرائیکی
لکھت: ارشد لاشاری
سرائیکی زبان وادی سندھ(انڈس سویلازیشن) دی قدیم ترین زبان ھے، موجودہ صوبہ سندھ دے وچ وی سرائیکی زبان کݙہیں اوپری نی رہی، بلکہ سرائیکی وسیب دے وچ ڄݙݨ سرائیکی لفظ اوپرا ھا، اوں ویلے وی موجودہ سندھ وچ اینکوں سرائیکی ہی آکھیا ویندا ھا، کئی مورخین، تے محقیقن نے سرائیکی لفظ دا ماخذ وی سندھی زبان وچو ثابت کیتے یعنی سندھ تے سرائیکی ہرحال وچ لازم و ملزم ھن، تاریخ تےحال دے ہر پنے تے سندھ وچ سرائیکی زبان بغیر کہیں سرکاری و نجی سرپرستی دے سچل سرمست، ہوش محمد شیدی، علݨ، فقیر، جلال چانڈیو شیخ ایازتے طفیل سنجراݨی جہے لکھاں لوکیں دے الفاظیں نال ہمیش امر ھے تے راہسی،، حالات وواقعیات تے سیاست دی بے رحمی کاݨ موجوہ سندھ سُنگھڑ تے 1لکھ 40ہزار مربع کلومیٹر رقبے تے 5کروڑ آبادی دے لگ بھگ صوبہ دی شکل وچ موجود ھے جیندے وچ ھک اندازے دے مطابق 36%. فیصد لوک سرائیکی زبان الیندن،،
یعنی پوݨے ݙو کروڑ سرائیکی آباد ھن،،
پر افسوس،،،،،
جگر مراد آبادی
جگر مرادآبادی دا اصل ناں علی سکندر تے تخلص جگر ہئی۔ بھارت دی ریاست اتر پردیش دے شہر مراداباد وچ پیدا تھئے تے اینہی ڳالہوں مرادآبادی سݙیجے۔ اردو دے مشہور شاعر ہن جنہاں دی شاعری دی اہم صنف غزل ہے۔
سندھ دا سرائیکی
اتھاں دی سرائیکی قوم پرست قیادت دی کوتاہی، یا نااہلی دی وجہ کاݨ صوبہ سندھ دے وچ سرائیکی زبان کوں اوپرا بݨا ݙتا ڳے،،
اڄ تک کہیں وی قوم پرست جماعت نے کݙہیں وی اے کوشت نی کیتی جو سندھ وچ سندھی تے گجراتی زبان وانگوں سرائیکی میڈیم وی لازمی کیتا ونڄے،،
میاں محمد بخش نوروز
میاں محمد بخش نوروز مبارک پور دی وستی ٹٻی ݙاتہ دی ہک معروف وستی رکراݨی دے وچ ڄمیے۔آپ دے ڄمݨ دے کجھ عرصہ بعد ہی آپ دے والد فوت تھی ڳئے۔ آپ کوں وستی دے مولوی پیر بخش ہوراں پالا۔ وݙے تھئے تاں آپ کوں لکھݨ پڑھݨ کیتے موضع شجاد پور دے ہک بزرگ قادر بخش قریشی کول جلال پور پیروالا بھیڄ ݙتا ڳیا۔ جلال پور پیروالا وچ اوں ویلے دے بزرگ شاعر حافظ فتح محمد نال وی تھئی۔ نوروز کوں حضرت خواجہ فریدؒ دی صحبت وچ رہݨ تے ٻہݨ دا شرف وی حاصل تھیا۔ آپ فقیرانہ طبیعت دا مالک ہن۔ دنیا داری توں ہمیشہ پرے راہندے ہن۔ نوروزچرونجھہ سال دی عمر وچ درد قولنج پاروں جلال پور پیر والا وچ فوت تھیئے تے وصیت دے مطابق انھاں کوں وستی رکراݨی وچ دفن کیتا ڳیا۔ میاں محمد بخش نوروز سرائیکی دے ڳݨیے چُݨے مہاندرے شعراء وچوں ہک ہن۔ نوروز عہد فریدی دے او پہلے نمائندہ شاعر ہن، جنھاں تصوف  تون نکل تے خالص رومانوی تے عشقیہ شاعری کوں اختیار کیتا۔  نوروز دی شاعری داخلیت تے خارجیت دے وݙے سوہݨے ملاپ دا نمونہ ہے۔ انھاں دے اظہار دا رنگ سبھ شاعراں کنوں وکھرا ہے۔ نوروز ݙوہڑے دی صنف دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔
سندھ دا سرائیکی
صوبہ دی ݙوجھی وݙی زبان ھووݨ دے باوجود وی کہیں یونیورسٹی یا کالج وچ سرائیکی زبان دے شعبے سانگے کئی کوشت نی کیتی ڳئی،،
کہیں وی قوم پرست جماعت نے مقامی سندھ دے سرائیکی کوں اپݨے نال رلاوݨ دی کوشت نی کیتی بلکہ مقامی سرائیکی کوں اوپرا سمنجھیے،،
جگر مراد آبادی
شاعری
جگر مراد آبادی اردو شاعری دے چمکدے ستاریاں وچ شمار تھیندن کیونکہ انہاں دی شاعری انہاں دی رنگارنگ شخصیت، رنگ تغزّل تے نغمہ و ترنم دی آمیزش دا نتیجہ ہے جیں نے انہاں کوں اپݨے زمانے اچ بے حد مقبول تے ہردلعزیز بݨا ݙتا ہئی۔ جگر کوں شاعری دا ذوق بچپن توں ہی ہئی کیونکہ والد مولوی علی نظر تے چاچا مولوی علی ظفر ݙوہیں شاعر ہن تے بے حد مقبول ہن۔ انہاں دا دیوان کلیات جگر دے ناں نال بازار وچ دستیاب ہے جیہڑا انہاں دے غزلاں، نظماں قصائد و قطعات دا مجموعہ ہے۔ ایں دیوان دی خاص ڳال ایہ ہے کہ ایندا دیباچہ آل احمد سرور نے لکھا ہے جنہاں نے کلیات دا عکس بݨا کے رکھ ݙتے۔
شاہ عبد اللطیف یونیورسٹی
شاہ عبد اللطیف یونیورسٹی سندھ پاکستان دے شہر خیرپور میرس وچ سندھ دے عظیم صوفی شاعر شاہ عبداللطیف بھٹائی دے نالے نال اعلی تعلیمی ادارا ہے۔
سندھ دا سرائیکی
مقامی سندھ دے سرائیکی دا مفادتے مستقبل کیونجو صوبہ سندھ نال ھے، ایں سانگے سندھ کیتے مقامی سرائیکی تے سمارٹ سندھی دا موقف ہکو ھے، پر سرائیکی قوم پرست جماعتاں کݙاہیں وی ایں موقف دی تائید نی کریندیاں،
کالا باغ ڈیم، سندھ دی تقسیم، یا کراچی ایشوز تے کئی واضح موقف نہ ݙے تے سندھ دے سرائیکی کوں مزید بددل کریندیاں ھن،،
آخر کیوں????
قوم پرستی کہیں غیر فطری لکیر دی محتاڄ نی ھوندی، اساݙے اڳواݨ مارکہ کمو شہید کوں سندھ سرائیکستان دا بارڈر ضرور بݨاون پر کمو شہید سرائیکی زبان تے قوم دا بارڈر نی تھی سڳدا،،،
میݙی تمام سرائیکی قوم پرست جماعتیں تو ارداس ھے کہ اپݨی پارٹیاں دے وچ سندھ دے سرائیکی کوں لازمی رلاون، انھیں کو عہدے ݙے تے سرائیکستانی سرائیکی تے سندھ دے سرائیکی دا فرق مٹاون،، سندھ دے مقامی سرائیکی کو اہمیت ݙیون، انھاں دے سیاسی مفاد تے موقف دی تائید کرن،سندھ وچ سرائیکی تعلیم لازمی سانگے کوشت کرن تاکہ سندھ وچ سرائیکی زبان اوپری نہ تھیوے اتے سندھ دا سرائیکی اساݙے تو اوپرا نہ تھیوے،،،،٠
جیوے سرائیکی
میاں محمد بخش نوروز
کتاباں
نوروز حضرت خواجہ صاحب دی وفات دے بعد کافی عرصہ تائیں جیندے ریہے۔ سرائیکی زبان دے شعری ادب دی تاریخ وچ نوروز ہک دبستان دی حیثیت رکھدے۔ صدیاں تے کھِنڈی تصوف دی روایت توں ہٹ تے او پہلا شاعر ہے جیں آپݨاں ہک نویکلا رستہ بݨائے۔ انھاں دے کلام وچ ھنی تے فکری انفرادیت ہے۔ نوروز سرائیکی زبان دی جدید شاعری دا ایرا ٻدھے تے تصوف دی روایت کوں چھوڑ تے آپݨے کیتے فن دیاں نویاں راہیں ڳولیاں ہن۔ عہد فرید دا ایہ شاعر ایں کیتے ہمیشہ یاد رکھیا ویسی۔
ونکی:سرائیکی شاعری ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ہک حکایت
لولی (ہک افریقی حکایت دے دھیانوں)
جامشورو
جامشورو صوبہ سندھ دا ہک شہر ہے۔ اے شہر ضلع جامشورو دا ہیڈکوارٹر بھی ہے۔
ہک حکایت
اوہ پے نال کھیت وچ جوار پئی چَھڑیندی ہئی ' بال اوندا سجایا ہک کَھٹڑی دے پنگھوڑے وچ جھوٹے پیا گھندا ہا ' ہک مائی کالے کپڑیاں وچ پُج اُتھاہیں آئی
موت اگوں کِھل پئی '' چلو ! بھلا اینویں کریندے ہَیں ' میں تیکوں ناں اپنڑا ڈَسیندی ہاں ' توں اینکوں پکا گِھن ' میں وت کڈاہیں آساں جے تیکوں ناں میڈا یاد ہویا ول ویساں نہ تاں تیڈے پَے کوں نال اپنڑے گِھن ویساں " تریمت اگوں خوش تھئی  توں ناں اپنڑا ڈس ہمیشاں اینکوں یاد میں رَکھیساں  موت اگوں بولی " پوپل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے ' ناں میڈا یاد رکھ " تریمت اوندے سامنڑے ناں اوندا پکایا " پوپل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے "
تریمت کم اپنڑے توں واندی تھئی بال کوں پنگھوڑے وچ لولی ونج ڈِتس " پوپل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے " تریمت گھر اپنڑے گئی ویڑھے وچ پینگھا جو اَڈیس لولی بَیہ ڈِتس " پوپل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے " تریمت رات جو سُتی بال کوں ڈُدھ چُنگایس پاسے نال سمایس لولی وت ڈِتس " پوپل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے "
ڈینہ پِچھوں ڈینہ گزر گئے ' موسم پِچھوں موسم لنگھے ' جواراں رَہیجیاں, ہکلیجیاں, کپیجیاں, چَھڑیجیاں ' املتاساں پھُل پیلے چاتے 'شرینہاں دیاں پَھلیاں چَھنڑکیاں ' ککراں تے پُھل آئے ' تریمت پیکے گئی ول آئی ' اوہ ڈینہ وچ کئی پھیریں لولی بال کوں ڈیوے " پوپَل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے " کھوہی وچ پانڑی جھکا بہوں لیہ گیا ' ٹوبھے آئے پانڑی ول تَر آیا ' وستی وچ پرنیوے تھئے بال جمیے ' اوہ بال اپنڑے کوں لولی روز ڈیوے " پوپَل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی درگھے " بال وڈا تھی گیا ' اوہ ویڑھے وچ کھیڈے ' ما اونکوں چوری کُٹ کَھواوے لولی سُنڑاوے " پوپَل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی درگھے " بال وڈا تھی گیا اوہ گلیاں وچ کھیڈے ' ما اونکوں ویڑھے گِھن آوے کول بِلہاوے لولی سنڑاوے " پوپَل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے " بال چِھیہاں وَرہیاں دا تھی گیا
بال بارھاں سالیں دا تھی گیا ' اوہ پیو نال کھیت وچ کم کرواوے ' بکریاں کوں پانڑی پِلواوے ' کُکڑیں کوں نماشاں ٹوکریاں تلے ڈیوے ' لولی دے ڈینہ کتھاہیں دُھپاں دے بارشاں دے گاونڑ وچ وٹیج گئے ' تریمت اپنڑے کوٹھے تے رتیاں مرچاں سُکاوے ' گھنگھلواں دے ڈَکرے بَنڑاوے سُکنڑے پاوے ' ڈُدھ کوں پِھٹاوے پنیر بنڑاوے ' تریمت اپنڑے بال کوں پے کوں ڈیکھے خوش تھیوے ' لولی دے ڈینہ کتھاہیں پِچھاں بہوں رَیہ گئے ' اوہا کالے کپڑیاں وچ موت ہک ڈینہ پُج آئی " توں میکوں ناں ڈسا اج میڈا نہ تاں تیڈے پے کوں میں گِھنڑ کیتے آئی ہاں "
تریمت بولی " پوپل پپلانڑی دھگانڑی دُر دُر درگھے کالڑی " توں ناں میڈا بُھلی ہِیں میں پے تیڈا گھدی ویندی ' تریمت گھابر گئی تے بولی " پوپل پپلانڑی کالڑی دھگانڑی دریہ دریہ درگھے ' موت اوندے پے کوں گِھن تے ٹر پئی ' تریمت پچھوں بھجی تے وینڑ الایا  پپل پپلانڑی دھگانڑی کالڑی درگھے دریہ دریہ " موت اوندے پے کوں گھن تے جنگل دے دگ تے چڑھ گئی ' بال اوندا جو گھر آیا ما رووے پئی  موت تیڈے پیو کوں اج گِھدی ویندی ' میکوں اوندا ناں اینویں بُھل گیا ہے ' پپل پپلانڑی.........."
بال پچھوں دُرک پیا اوں موت کوں جنگل توں پہلے ونج جھلیا ' اوں موت کوں ناں اوندا ڈسیا " پوپل پِپلانڑی دریہ دریہ دِھگانڑی کُر کُر کالڑی دِرگھے " اوہ پیو کوں موت توں چھڑوا کر گھر اپنڑے گَھن آیا۔ رفعت عباس
چنگیز خان
چنگیز خان (انگریزی: Genghis Khan) (تلفظ: /ˈdʒɛŋɡɪs ˈkɑːn/، عام طور پر تلفظ /ˈɡɛŋɡɪs ˈkɑːn/;[4][5] منگولی: [tʃiŋɡɪs xa:ŋ] ) منگول سردار۔ دریائے آنان دے علاقے اچ ڄمیا۔ اصلی ناں تموجن ہئی جیندا مطلب ہے "لوہے دا کم کرݨ آلا"۔ 1175ء اچ تیرہاں ورہیاں دی عمر اچ اوندے پیؤ نے اوندی شادی بورتے نال کر ݙتی۔ چونکہ شروع ہی توں چنگیز خان نہایت شاہانہ مزاج دا آدمی ہئی ایں ڳالہوں اپݨی لیاقت دے کارݨ اوہوں سال تخت تے ٻیٹھا۔
حیاتی وہاݨی
جݙݨ 1175ء کوں اوہ اپݨے قبیلے دا سردار بݨا تاں ٻئے قبائل نال اوندی چپقلش شروع تھی ڳئی۔ اوں نے تمام قبائل تے حلقیاں کوں اپݨے زیر اثر کرݨ دی بھر پور کوشش کیتی کیونجو اوں ویلے منگولیا تے کئی قبائل دی حکومت ہئی۔ وت صورت حال دی بھال گھنݨ دے بعد اوں نے سبھے سرداراں کوں کٹھا کیتا تے مل کے ݙوجھے علاقیاں کوں فتح کرݨ دا منصوبہ پیش کیتا۔ اوں مشورے دے بعد اوہ ٻہوں مقبول تھی ڳیا تے ٻئے سبھ سرداراں نے اونکوں متفقہ طور تے اپݨا سردار تسلیم کر گھدا تے متفقہ طور تے دریائے آنان دے قریب ہک مجلس اچ اونکوں چنگیز خان دا خطاب وی ݙتا۔
چنگیز خان نے باقاعدہ طور تے منگول سلطنت کوں ہک مضبوط سلطنت دے طور تے متعارف کروایا، منگول سلطنت دی فوج دی تنظیم نو دے نال دیگر اداریاں کوں وی مضبوط بنیاداں تے کھڑا کیتا۔ اوں نے فوج دی تنظیم دے جیہڑے اصول مقرر کیتے اوہ صدیاں تک فوجی ماہرین کیتے مشعل راہ دا کم ݙیندے رہے۔ اوں نے چین کوں ݙو دفعہ تاراج کیتا تے 18۔1214ء وچ ݙو چینی ریاستاں ہیا تے کن تے قبضہ کر گھدس۔
وفات
1219ء وچ اوندے چند سفیر، جیہڑے مختلف ممالک وچ بھیڄے ڳئے ہن، قتل تھی ڳئے۔ اوں واقعے نے اونکوں تسخیر عالم تے ابھارا تے اوہ دنیا کوں فتح کرݨ دے ارادے نال نکل کھڑا تھیا۔ اوں سال اوں نے شمالی چین تے افغان سرحد دے کئی علاقے فتح کیتے۔ بخارا تے مرو دے علاقیاں کوں لٹا تے ہرات تے قبضہ کر گھدا۔ اوندے بعد ترکی تے جنوب مشرقی یورپی ملکاں دا رخ کیتا۔ اوندے فوجاں نے جنوبی روس تے شمالی ہند تک یلغار کیتی۔ 1227ء وچ چین تے تریجھے حملے دے دوران وچ اوندا انتقال تھی ڳیا۔
سندھ دے سرائیکی شاعر
سندھ وچ سرائیکی شاعر دی ریت ٻہوں پراݨی ہے۔
سچل سرمست
سچل سرمست دا کلام سندھی43، اردو، عربی، فارسی تےسرائیکی وچ موجود ہے
بیدل سندھی
عبد القادر بخش بیدل دی ولادت 1230ھ وچ تھئی۔ آپ صوفی شاعر اتے عالم ہن۔ آپ دا قیام روہڑی وچ رہیا۔ اپݨے وقت دے ولی اتے کامل بزرگ ہن۔ ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
نصیحت سرائیکی لوک نظم
نصیحت
سُݨ ڳالھ اِے عقلمندی دِی
عرشاں تے جوڑ بَݨے ویندِن
اِیں جگ تے وَل رَلَے ویندن
نکاح نبیؐ دی سُنّت ہِے
تے عمل چنگے دِی پُنّت ہِے
ہِک پاسے نعمت شادی ہِے
ٻئے پاسے ایہا بربادی ہِے
سُݨو نصیحت دِی ہِک ڳالھےِ
کثرت ٻالاں دِی جَنجَالےِ
ڄݙاں ذال تُہاڈی آسِی
چڑھنا وَل وَل نہ چوپھَاسی
صبر تحمّل وِچ ڄو ہوسِی
سٹر دا ٻلدا کھاندے ڄو۔!
مُنہ پڄلیندے راہندن او
ڄیڑھے ٹھار ٹھار تے کھاندے ہِن
خوش تھِی ہر دَم راہندے ہِن
او موجاں خوب کریندے ہِن
صِحت دیاں چَسّاں چیندے ہِن
کئی کھاندے پِیندے غم کُوں ہِن
اَتےِ تُن کے رکھدِے کم کُوں ہن
سال پسالی ڈِھڈھ پیا تھیندے
وَت وِی تھَاں پِیا وَر تِیندے
کڄھ کُوں عقل دِی مار وِی ہِے
حَیَاتیِ اُنھاں دِی خُوار وِی ہِے
لودھاں پال کھڑیندن او
خرچہ کِتھُوں گھِن تےِ آوِے
ٹبّر سَارا جِند کُوں کھاوے
وَݙّا کُنبہ روندا راہندے
ہِک کمیندے چَٹّہ کھاندے
ڄے ٻال زیادہ ہوسِن تاں
وَت کال زیادہ پوسِن تاں
اَبادی کُوں وَدھاؤ نہ
ڳل ءِچ فَستہ پاؤ نہ
ہر ویلے دِیاں سووچاں ءِچ
خود کُوں مار مُکاؤ نہ۔!
قصّہ کوتا اِے ہِے پِیا
چھوٹا کُنبہ ڄے اِے ہِے پِیا
اُوہو مَوج مَریندا اِے
جگ دا وِی خیال رکھیندا اے
ڄیڑھا اپݨی غرقی غرق ہِے پِیا
کیا پاندا اُو کُوں فرق ہِے پِیا
او دُنیا دا نَہ دین دَا ہِے پِیا
ٻس کیڑا ہِک زمین دا ہِے
اِتھ کماوݨ دے وِچ جُتّا اِے
وِچ قبریں وَت وَنڄ سُتّا اِے
ٻال پِچھُوں وَت روندے ہِس
دَر در پِندے بھَوندے ہِس
کیا فائدہ اُوں اُلاد دا ہِے
ڄَیں نَک کپیا اَجداد دا ہِے
ہِئی کلیم نطامی دِی اِے دُعا
پووی عِلّت نہ گئی گندی ویِ
سُݨ گالھ اے عقلمندی دِی
ہِئی چَس منصُوبہ بندی دِی
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
ایمان دے حصے
ایمان دے حصے
ایمان دے حصے یا ضروریات دین توں مراد او اعتقادات ہن جیہڑے ہک مسلمان بݨݨ واسطے لازمی ہن. انہاں دے بغیر ایمان ادھورا اے تے اسلام دا بنیادی روحانی نظام تے تصور انہاں تے قائم اے.
اللہ تے ایمان
اللہ ہک ہے۔ صرف اوہو عبادت دے لائق ہے۔
رسولاں تے ایمان
انساناں دی ہدایت کیتے اللہ سائیں نبی تے رسول بھیجے ہن۔ حضرت محمد ﷺ چھیکڑی نبی ہن۔
کتاباں تے ایمان
انساناں دی ہدایت کیتے اللہ سائیں کتاباں وی لہائیاں ہن۔ قرآن مجید چھیکڑی کتاب ہے۔
فرشتیاں تے ایمان
فرشتہ جبرائیل قرآن مجید گھن آیا ہائی۔
آخرت تے ایمان
قیامت ، قیامت دے بعد جی اٹھݨ، اللہ دے حضور پیشی تے حساب کتاب، اعمال دے مطابق جنت تے دوزخ ملسی۔ ایہ آخرت دے ایمان دا خلاصہ ہے۔
مسئلہ تقدیر
واضح رہوے جو اعمال کرݨ کیتے اللہ سائیں انسان کوں اختیار ݙتے، اعمال دے مطابق بدلہ ملسی۔ ایہ مسئلہ تقدیر یا خیر وشر دا اہم مسئلہ ہے۔ تے مسلمان فلسفیاں تے فقہا دی بحث دا مرکز ہے۔
قمبر
قمبر سندھ دے ضلع قمبر شہداد کوٹ دا وڈا شہر ہے۔
عباس ابن فرناس
ابن فرناس دا پورا ناں عباس قاسم ابن فرناس ہئی۔ او ہک موجد، انجینئر، طیارچی(ہواباز)، حکیم، شاعر اور موسیقار، طبعیات، ماہر فلکیات تے کیمیادان ہن۔انہاں دی پیدائش سنہ 810ء دی اے تے وفات سنہ887ء(76–77 سال) اے تے مادری زبان عربی ہئی. thumb|عباس ابنِ فرناس، ہسپانوی مسلم سائنسدان تے پہلا ہواباز
ابتدائی حالات
او اندلس ( مسلم اسپین ) دے شہر اذن رند اوندا وچ سنہ 810ء وچ پیدا تھئے تے بعد وچ 'قرطبہ' وچ رہائش اختیار کیتی۔ عباس ابن فرناس بربرنژاد تے جنوبی اسپین دے ضلع تکرنہ (Ronda) کا باشندہ ہئی۔ اس نے اپݨی تمام عمر قرطبہ وچ بسر کیتی  اپݨے علم و حکمت دی بنا تے اُس زمانے دا عظیم ترین سائنس دان سݙیجا۔ اس دی ایجادات تے اختراعات بے شمار ہن تے اگر اینکوں اپݨے زمانے دا نابغہ آکھا ونجے تاں بے جا نہ ہوسی ۔
علمی کارنامے
او علم ریاضی، شاعری، طبعیات، پراسرار علوم دا ماہر تے پیچیدہ گتھیاں کوں سلجھاوݨ وچ یکتا ہئی۔ اس نے پانی دی گھڑی ایجاد کیتی، کرسٹل بݨاوݨ دا فارمولا بݨایا تے مزید اپݨی تجربہ گاہ وچ اس نے شیشے تے مشیناں دی مدد نال ہک ایسا پلانیٹیریم بݨایا جس وچ لوگ ٻیہہ کے ستارے، بادلاں دی حرکت تے انہاں دی گرج چمک دا مظاہرہ ݙیکھ سڳدے ہن۔
اس دی ریاضی وچ مہارت دا اندازہ اس ڳالھ توں تھی سڳدے کہ ہک دفعہ ہک تاجر مشرقی ملکاں دے سفر توں واپسی تے مشہور مسلمان عالم خلیل بن احمد دی کتاب اپݨے نال چا آیا۔ خلیل ہک عالم، شاعر تء ماہر لسانیات ہئی جیہڑا اٹھویں صدی وچ بغداد وچ تھی گزرا ہئی۔ اس دا ہک کارنامہ عربی دی پہلی لغت تیار کرنا ہے۔ اس شاعری وچ علم عروض تے حسابی تقطیع دی بنیاد سٹی ہئی۔اے کتاب اسپین وچ بالکل نویں آئی ہئی تے کوئی ایندے مندرجات توں واقف نہ ہئی. اور نہ ایندی تشریح کرݨ تے قادر ہئی چنانچہ اے کتاب ابن فرناس دے سپرد کیتی ڳئی۔او اینکوں گھن کے ہک گوشے وچ چند ساعت واسطے ٻیہہ ڳیا اور ایندے بعد اُس نے اس کتاب دی ریاضیاتی ترکیب تے مطالب بڑی وضاحت نال اپݨے حاضرین کوں بیان کیتے کہ جیہڑے سݨن، سݨ کے ایندی مہارت تے یادداشت تے ششدر رہ ڳئے ۔
کا رہائے نمایاں تے خدمات
822ء میں جݙݨ نواں اموی امیر عبدالرحمان دوم تخت نشین تھیا تاں اس دنیا توں تمام با صلاحیت افراد کوں کٹھا کرنا شروع کیتا تاں انہاں وچ ہک ابن عباس وی ہن۔
امیر عبد الرحمان دوم دے زیر سرپرستی 852ء میں ہک بہادر شخص جس دا ناں ارمن فرمن (Armen Firman) ہئی اس پراں دی طرح دی ہک وݙی ساری چادر دے ذریعے قرطبہ دی ہک اچی عمارت توں اݙݨ دی کوشش دا مظاہرا کیتا اس کیتے لوگاں نال شرط وی لائی مگراو فوراً ہی تلے ڈھے ڳیا تے اونکوں معمولی چوٹاں آئیاں۔ ارمن کہیݨ حد تک اپݨی شرط جیت ڳیا ہئی۔ اس کوں دنیا دا سب توں پہلا پیرا شوٹ وی آکھا ویندے۔ عباس ابن فرناس وی اے  ݙیکھݨ کیتے اتھاں موجود ہئی۔ اس دے بعد ابن فرناس نے وی اُݙاری مارݨ تے تجربات کرنا شروع کر ݙتے تے تریوی سال بعد اوندا تجربہ کافی حد تک کامیاب وی ریہا۔ عباس ابن فرناس دے بݨائے ہوئے اݙاری مشین دا خاکہ ایندا سب توں وݙا کارنامہ تے تاریخ وچ پہلی انسانی پرواز ہے۔ او گھنٹیاں دے حساب نال پرندیاں  کوں محو پرواز ݙیکھ کے انہاں دی طرح اݙݨ دا خواہشمند ہئی۔ اس  کئی سال پرندیاں دی پرواز دی تکنیک یعنی ایروڈائنامیکس دا بغور مطالعہ کیتا تےہک ݙینہہ  اعلان کیتا کہ انسان وی پرندیاں دی طرح اݙ سڳدا ہے۔ جݙݨ اوندے ناقدین نے اُیندا مذاق اݙایا تاں اس اپنی تھیوری دا عملی مظاہرہ بذات خود کرݨ دا اعلان کر ݙتا ۔
اوہنے پرندیاں ورڳے ݙو پر سائز میں اپݨے وزن دے مطابق تیار کیتے تے انہاں دے فریم ریشم دے کپڑے سے مڑھ ݙتے۔ ول قرطبہ توتو ݙو میل دور شمال مغرب  وچ  واقع امیر عبد الرحمن الداخل دے بݨائے ہوئے محل رصافہ دے اتے واقع ہک پہاڑی تے چڑھ ڳیا تے کئی سو تماش بیناں دی موجودگی وچ چٹان دے اتء کھڑا تھی کے ݙوہیں پر اپݨے جسم دے نال ٻدھ گھدے۔ تماشائی بڑی حیرت تے تعجب نال اے ساری کارروائی ݙیکھدے پئے ہن. انہاں دا خیال ہئی کہ ہݨ ایں کوشش وچ اس پاگل سائنسدان دے ہݙیاں تک سلامت نہ رہسن۔ اپݨے تیاریاں مکمل کرݨ دے بعد ابن فرناس نے تماشائیاں ول ہک نظر ݙٹھا تے ول پہاڑی توں چھلانگ لا ݙتی۔ او اپݨے پراں دی مدد نال ہوا وچ کجھ دیر اݙدا ریہا تے پہاڑ توں کجھ فاصلے تے واقع ہک میدان وچ بحفاظت لیہہ ڳیا، اگرچہ اوندی کمر لینڈنگ دے دوران دباو کی وجہ توں تھوڑی بہت متاثر تھئی۔ اس وقت اوندی عمر 65 یا 70 سال بیان کیتی ویندی ہے۔ اے واقعہ نویں صدی کے ݙوجھے ربع وچ پیش آیا تے ایں طرح او انسانی تاریخ دا ہوا وچ پہلا اݙݨ والا انسان سݙیجا۔
اس اپݨا تجربہ ایں جگہ تے ارمان(Arman) کی چھلانگ دے تقریباً تریوی سال بعد کیتا۔ اے جگہ ایسی پہاڑیاں تے مشتمل ہئی جنہاں دے تلے ایک ٻہوں وݙا میدان واقع ہئی۔ ایں جگہ ہوا تلوں زمین توں تھی کے پہاڑیاں نال ٹکراندی ہئی تے ایندے بعد بلندی دی جانب ویندی ہئی۔ اتھاں پرندے ہوا دی ایں قوت دی وجہ نال دوران پرواز فضا وچ معلق رہݨ دا مزہ چیندے ہن۔ ابن فرناس نے پچھلے تریوی سال ایروڈانامیکس دا مطالعہ کریندے ہوئے گزارے ہن۔ مقررہ ݙینہہ چھلانگ لاوݨ دے بعد ابن فرناس ہوا وچ کچھ روایات دے مطابق ݙاہ سیکنڈ پرواز کریندا ریہا مگر لینڈنگ دے دوران زمین نال بری طرح ٹکرایا۔ اس دی کمر تے چند ݙوجھے ہڈیاں متاثر تھیاں جس دی وجہ نال او ہک عرصہ صاحب فراش ریہا۔ مگر او کجھ مدت بعد اپنی ایں معذوری تے ٻڈھیپے دے باوجود چلݨ پھرݨ دے قابل تھی ڳیا۔ اے درد تے معذوری اس دی بقیہ عمر دے ٻارہ سال تک اس دے نال رہی۔ قدامت پرست لوگاں دا آکھݨاں ہئی کہ خدا نے کوں سزا ݙتی ہے کیونکہ اس  فانی انسان ہوندے ہوئے خدا دی ݙوجھی مخلوق دی طرح بلندی تے ونجݨاں چاہا ہئی۔ اس طرح دے طعنے او اپݨی بقیہ عمر جݙݨ وی عوام دے درمیان ویندا تاں لوگاں توں سݨدا ریہا۔ اپݨی جسمانی تکلیف کوں گھٹ کرݨ دی خاطر او شراب تے نشہ آور ادویات دا سہارا گھندا ریہا۔ تاہم انہاں بقیہ سالاں وچ اس  اپݨے تجربات کامیابی نال جاری رکھے،  ریت نال بلور بݨاوݨ دا کم جاری رکھا، پاݨی تے ݙوجھی قسم دی گھڑیاں بݨاوݨاں وی جاری رکھا ۔
اپݨے فارغ وقت وچ او اکثر غور کریندا کہ آخر پرواز کرݨ والے سوٹ وچ کیا خرابی ہئی کہ جس دی وجہ نال اونکوں چوٹاں دا صدمہ چاوݨاں پیا۔ اس دی سمجھ وچ ایہو آیا کہ پرندے اپݨی پرواز تے لینڈنگ دے دوران اپنی پوچھڑ دا استعمال کریندے ہن۔ اوں نے پر تاں بݨا گھدے ہن مگر پوچھڑ دی اہمیت کوں اچھی طرح سمجھ نہ سڳا ہئی۔ اونکوں اپݨی اس غلطی دا احساس شاید آخری سانس تک ریہا ۔
ابن فرناس دے گزر ونجݨ دے کئی سال بعد تقریباً 1010ء وچ ہک یورپی راہب ایلمر مالسمبری (Eilmer of Malmesbury)نے وی عباس ابن فرناس دے بݨائے ہوئے ڈیزائن دے مطابق اݙݨی مشین بݨائی تے اس دے مزید کجھ صدیاں بعد پندرہویں صدی وچ لیونارڈو ڈاؤنچی نے اس وچ اضافہ کیتا ۔
علم ہیئت تے فلکیات (Astronomy) تے علوم نجوم (Astrology) دے ضمن وچ اندلسی مسلمان سائنسداناں وچ اگرچہ علی بن خلاق اندلسی تے مظفرالدین طوسی دے خدمات بڑی تاریخی اہمیت دے حامل ہن، مگر انہاں توں وی ٻہوں پہلے تریجھی صدی ہجری وچ قرطبہ (Cordoba)دے عظیم سائنسدان عباس بن فرناس نے اپݨے گھر وچ ہک کمرہ تیار کر رکھا ہئی جیہڑا دور جدید دی سیارہ گاہ (Planetarium) دی بنیاد بݨا۔ اس وچ ستارے، بادل تے بجلی دی گرج چمک جیہے مظاہرِ فطرت دا بخوبی مشاہدہ کیتا ونج سڳدا ہئی. عباس بن فرناس او عظیم سائنس دان ہے جس نے دنیا دا سب توں پہلا ہوائی جہاز بݨا کے اݙایا۔ اس قلمی چٹاناں کوں بھنݨ  واسطے مشین بݨائی تے تال ترازُو (Metribine) وی بݨائی۔  ایندے علاوہ آبی گھڑی وی ایجاد کیتی ۔
یادگار
عباس ابن فرناس دے ناں تے چندر وچ ہک کھݙے دا ناں وی رکھا ڳیا ہے۔ ہسپانیہ وچ ابن فرناس دے ناں تے ہک برج بنایا ڳیا اے. دبئی دے ابن بطوطہ شاپنگ مال وچ ابن فرناس دا مجسمہ اُݙاری دے تجربات دی حالت وچ نصب کیتا ڳیا اے تے ہسپانیہ وچ ایندا مجسمہ بݨا کے  نصب کیتا ڳیا اے ۔ آکھا ویندے کہ  ایندی موت دی وجہ پرواز دے تجربات ہن۔  جیندے متعلق اوں دور دے قدامت پسند طبقے  اوندی موت کوں خود کشی قرار ݙے کے اونکوں قابل نفرت بݨاوݨاں چاہندے ہن۔
عباس برمانی
عباس برماݨی شاعر، لکھاری تے کالم نگار ہے، پیشے دے لحاظ نال ڈاکٹر ہے، دیرہ غازی خاں وچ رہندے۔
تعلیم
قائداعظم میڈیکل کالج بہاول پور توں ١٩٨٧ء وچ ایم بی بی ایس کیتی ہے۔
نمونہ کلام
طاق ولاوݨ سوکھا ہوندے !
جھوک لڈاوݨ سوکھا ہوندے !
خود کوں منفی کرݨاں پوندے
یاری لاوݨ سوکھا ہوندے !
ہک ہک بول جگر وچ کھبدے
لوک کھلاوݨ سوکھا ہوندے !
کلھیپے دے کنڈیاں اتے
رات دھماوݨ سوکھا ہوندے!
پتھریں کوں پاندھی پیریں دا
لہو پلاوݨ سوکھا ہوندے !
اپڑیں گل پنجالی پا کے
ہل وہاوݨ سوکھا ہوندے!
اپڑیں جنگ اچ اپڑیں آپ کوں
آپ ہراوݨ سوکھا ہوندے!
عباس برمانی
اݨ کھُٹ پندھ
انڑ کھٹ پندھ
اساں اپڑیں کیچ دے پاندھی
اپڑیں اندر ٹردے
اپڑیں گول اچ رلدے
روح روہی دی تس بھگیندے
کال کریہہ دیاں چساں چیندے
تھڈے کھاندے سہکدے کنبدے
ڈینہاں تکھے ماس کوں کھاون
پندھ نئیں مکدا
کیچ نئیں ڈسدا
ایویں لگدے ساڈی سیت اچ
ساڈی سیت بنڑاونڑ والے
کوئی سکھ دا ساہ نئیں لکھیا
کوئی جھوک ھنبا نئیں لکھیا
اساں جوگی روح دے روگی
ساری عمرا ٹردے رہسوں !
مرشد کے تئیں رلدے رہسوں !
نیاز مند
عباس برمانی
سبز باغ ہاؤسنگ سکیم (انشائیہ)
از: ڈاکٹر خالد اقبال آپنے ذاتی مکان تے چھت نہ رکھن آلے بے آسرا لوکاں کُوں بہوں اَسان قسطاں تے پلاٹ ڈیون کیتے خواب ادراکی نے سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دا منصوبہ بنائے۔ اے رہائشی منصوبہ کیا ہے۔ بقول اُنہاں دے سِدھے سادے تے غریب لوکاں کوں ٹھگن دا پروگرام ہے۔ خواب ادراکی دا اَکھان ہے۔ بھئی جتھاں ایں ملک اِچ بے بہوں سارے لوک اِنوں اُنوں دے منصوبیاں تے سازشاں نال عوام کول اُنہاں دی جمع پونجی چھکیندے آئے ہِن۔ اووی کجھ ہِیں قسم دا ارادہ رکھیندے ہن۔ اگوں سِدھے سادے لوکاں دی مرضی ہے۔ خواب ادراکی نے شہر تُوں کجھ میل دے فاصلے تے ہک بہوں وڈے رقبے تے سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دے ناں توں ہک نواں شہر آباد کرن دا پروگرام بنایا ہے۔ منصوبے دے ناں توں اِی ظاہر ہے جو ایں منصوبے دا تقریباً 90 فیصد ترقیاتی کم آپنے توڑ کوں پُج چکے۔ رہائشی تے کمرشل پلاٹ بہوں سستی قیمت تے دستیاب ہِن۔ اے آپنی نوعیت دا کلہا منصوبہ ہے۔ جیہڑا جنت دا نمونہ ہوسی؟ بنیادی سہولتاں ڈیون اِچ یقیناً ہک عرصہ لگسی۔ پر اُنہاں دے خیال موجب عوام کوں جھانسہ ڈیون کیتے ایں طرحاں دیاں گالہیں کرن بہون ضروری ہے۔ تاں جو سِدھے سادے لوک ہک دفعہ وَل پھَس ونجن۔تے اُنہاں دی بلا نال 100 مہینے قسطاں اِچ قسطاں پوریاں کریندے راہون۔ او لوکاں دی جمع پونجی گھن تے ملک اچوں پھُٹا کھاویسن تے باقی زندگی باہر لے ملک ارام نال گزریسن۔ خواب ادراکی نے اے وی فرمایا ہے جو سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دیاں سڑکاں 30۔ 40 فٹ کھلیاں ہوسن۔ ہک ادھی سڑک تے ترقیاتی کم جاری ہے۔ تاں جو موقعے تے آون آلے لوکاں دے دِل اِچ پلاٹ خرید کرن دی کجھ تاں اُمید پیدا تھیوے۔ اُنہاں دا اَکھان ہے جو سبز باغ ہاؤسنگ سکیم اِچ کمیونٹی سنٹر‘ مسجد‘ سکول‘ ہسپتال‘ گراسی پلاٹ تے قبرستان تے زندگیاں دیاں ڈوجھیاں سہولتاں ڈتیاں ونج سگدیاں ہِن۔ اے او سہولتاں ہِن جنہاں دے بارے اِچ ہر او بندہ ضرور سچیندے جیندی آپنی چَھت کینی۔ پر اے سب کچھ ہک لخطے تاں ناں تھی ویسی۔ اے آپنی نوعیت دا کلہا منصوبہ ہے۔ جیندے اُتے لوک اَکھیں بند کر کے یقین کرن۔ تے اللہ دا ناں گھن تے آپنی نیک کمائی اچوں قسطاں جمع کراون شروع کر ڈیون۔ تے ایندے بعد اَکھیں نوٹ کے خواب ڈیکھن شروع کر ڈیون۔ حقیقت کوں حقیقت بنن اِچ واقعی بہوں عرصہ لگدے پر خواب ڈیکھن تے اصلوں پابندی کینی۔ سدھے سادے لوک چھیکڑ بانڈز دیاں پرچیاں گھن تے وی تاں ایں ملک اِچ آپنی بدحالی کوں دور کرن کیتے اچھے بُرے خواب ڈیدھے اِی پن۔ مایوسی گناہ ہے۔ خواب ڈیکھن گناہ کینی۔
خواب ادراکی دا اَکھان ہے جو کرائے دے مکاناں اِچ آپنے بال بچیاں تے گھر آلیاں نال اوکھی زندگی گزارن آلیاں اِچوں زیادہ تعداد (سرکاری) چھوٹے ملازماں دی ہوندی اے۔ تے اے او طبقہ ہوندے جیہڑا رشوت کوں آپنے آپ تے حرام سمجھیندے۔ قناعت تے صبر شکر اُنہاں دا وطیرہ ہوندے۔ تے اَج دے ایں دور اِچ وی رشوت‘ سود خوری‘ناجائز منافع خوری یا 2 نمبر مال ویچ کے ہک رات اِچ ترقی کیتی ونج سگدی ہے۔ یا ول صبر شکر دی دولت دے سہارے آپنی حق حلال دی کمائی اِچوں سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دے پلاٹ آسان قسطاں تے خریدے ونج سگدے ہن۔ تفصیلات سبز باغ ہاؤسنگ سکیم۔
(بشکریہ خواب ادراکی)
MubasherKaleem (talk) 09:47, 10 June 2019 (UTC)
سرائیکی نعت گو شاعر سئیں حافظ ظفر حُسین ظفر فریدی نال حال حوال
سرائیکی نعت گو شاعر سئیں حافظ ظفر حُسین ظفر فریدی اونویں تاں اڄکل علی پور شہر اچ اپݨا جاہ ٹکاݨا بݨا جھوک وسائی پِن پر اِنھاں دے آباؤ اجداد دا تعلق تے فریدی سئیں دا ڄم پَل علی پور دے ہک قریبی علاقے ’’دربار کُل کنول‘‘ دا ھے۔ ایں دَور وچ ٻہوں گھٹ سرائیکی شعر ہِن جنھاں دا تعارف ’’سرائیکی نعتیہ شاعری ‘‘ بݨی ھے۔ اِنھاں چوݨویں چند شعراء وچوں ہک سِر کݙھواں ناں حافظ ظفر حُسین ظفر فریدی ہوریں دا وی ہے۔ کُجھ ݙینھ پہلے اِنھاں نال سویل سرائیکی دے پڑھݨ والیاں سانگے مختصر حال حوال تھیا جیرھا تہاݙی خدمت اچ حاضر ھے۔ حافظ ظفر حُسین ظفر فریدی سئیں توں اساں اُنھاں دے مُنڈھلے پندھ بارے کُجھ گاٖلہیں پُچھیاں جنھاں دے جواب اچ اُنھاں آکھیا شاعری خالقِ کائنات دی او عطا ھے جیرھی ہر انسان دے پُکھے اچ نی آندی۔ او شاعری جیرھی اللہ ، اوندے محبوب،اوندی آل تے اصحاب دی شان اچ لکھی ونڄے او تاں اونویں ٻہوں اوکھی ھے۔
ایں سانگے میں سمجھداں شعرآکھݨ ٻہوں اوکھا عمل ھے۔ جے کر اللہ تے اوندے محبوب دا کرم ہووے تاں ہر اوکھی منزل آسان تھی ویندی ھے۔ میں خواجہ فریدؒ دے علمبرداریں وچوں ہک ادنیٰ فقیر ہاں جیویں خواجہ سئیں فرمائے عشق مجاز ہی عشق حقیقی دی پہلی پوڑی ھے بیشک میں وی اپݨی شاعری دا مُنݙھ مجاز دی پہلی پوڑی چُم تے شروع کیتا ہا۔ میݙا ہک کتابچہ ’’ظفر دے ݙوہڑے ‘‘ وی چھپیا پر میں اوں پندھ کوں ڈھیر دیر جاری نہ رکھ سڳیم کیوں جو میݙی تقدیر اچ کُجھ ٻیا لکھیا ہا۔میں اللہ دی کریمی تے اوندے محبوب دی عظمت دا ہزار واری شُکر ادا کریساں جئیں میݙے پوکھے وچ اپݨی تے اپݨے محبوب دی محبت پاتی۔ اتے میکوں ایہ توفیق بخشی جو میں اُنھاں دی شان اچ شعر لکھݨ جوگاٖ تھیُم ۔ میݙی شاعری دے آغاز داسال غالباً 1998ء ھے ایں راہ تے میݙی رہنمائی کرݨ والے میݙے اُستاد صوفی منظور احمد شوق ؔ ہِن۔ اُنھاں دی محبت تے شفقت ہئی جو میں ہولے ہولے ایں دڳ تے ٹُردا ریہم۔
شاعری دے نال نال میکوں دینی تعلیم حاصل کرݨ دا شوق تھیا میں انوار العلوم ملتان توں دورہ حدیث وی کیتے۔کیوں جو میکوں سرائیکی نعتیہ شاعری وچ عقیدت دے پُھلاں دے نال نال تاریخی حقائق بیان کرݨ دا شوق وی ہا ایں سانگے میں اللہ تے اوندے محبوب دا شان ہمیشہ قرآن وحدیث دی روشنی اچ منظوم کیتے۔ حال حوال دی چس اڳوں تے ٹُری تاں اساں فریدی سئیں توں نعتیہ شاعری دے مستقبل بارے کُجھ سوال پُچھیے تاں اُنھاں آکھیا سئیں میں نعتیہ شاعری دے بارے ایہ نظریہ رکھداں جو ایہ دُنیا تے آخرت دا پورہیا ھے اتے میݙا اپݨے نعتیہ کلام دے بارے ایہ خیال ھے جومیں جتنی شاعری اللہ، اوندے محبوب اتے اوندی آل دی شان اچ لکھی ھے او میݙی آخرت دا سرمایا ھے۔ جے کرحضرت حسان بِن ثابت دے دور کوں ݙکھیجے تاں نعتیہ شاعری کوں سرکارِ دو عالم دی دُعا وی ھے ۔ ایں سانگے میکوں ہمیشہ ایندا مستقبل روشن نظر آئے۔ فریدی سئیں اڄوکی نعتیہ شاعری تے وی گاٖلھ مُہاڑ کیتی اُنھاں آکھیا اڄوکے سرائیکی ادب اچ ٻہوں گھٹ لوک ہِن جیرھے مستقل نعتیہ شاعری کریندے پِن۔محنت نہ کرݨ دی وجہ توں نعت دی شکل اچ تخلیق تھیوݨ والا ادب اپݨے اندر فنی اتے فکری طور تے جدت پیدا نئیں کریندا پیا ۔اگر اساں نعتیہ شاعری دا ارتقائی پندھ ݙیکھوں تاں گُزرئیا ویلھا ڈھیر سوہݨا اتے فنی فِکری حوالے نال ڈھیر اہمیت دا حامل لڳدے۔ اوندی وجہ ایہ ھے جو گُزری صدی اچ شاعری کرݨ والے لوک سچے عاشق رسول ؐ تے بے انت محنتی ہِن۔ جݙاں جو اساں اُنھاں دے مقابلے وچ اپݨے آپ کوں رکھوں تاں اینویں لڳدے جو اساں قول فعل دے کچے اتے محنت کنوں عاری ضرورتاً شاعری کرݨ والے لوک ہئیں۔
شاید میݙی ایں گاٖلھ نال کُجھ دوستاں کوں اختلاف ہووے پر اگر اساں انج ٻہہ تے کݙاہیں ایں گاٖلھ تے غور کریسوں تاں جواب ایہو ہی آسی جیڑھا میں عرض کر چُکاں ۔ اساکوں اگر ادب وچ نعت دے حوالے نال ناں پیدا کرݨا ھے تاں اساکوں محنت کرݨی پوسی۔اصناف دے حوالے نال اُنھاں آکھیا میکوں ایں جدید دَور دے تقاضیاں دے مطابق شاعری اچ اختصار ٻہوں پسند ھے۔ میں اصنافِ ادب وچ قطعے اتے ݙوہڑے کوں بے حد پسند کرینداں ایں سانگے میں ڈھیر ساری توجہ قطعات اتے ݙوہڑیا ں تے ݙتی ھے۔ ایندے علاوہ نعت لکھݨ میݙا شوق رہ ڳئے ، نعت اچ جدت دے حوالے نال میں کوشش وی کیتی ھے اتے کریندا وی پیاں ۔ جلدی کتابی شکل اچ وسیب دے سامݨے گھِن آساں۔ ماء ٻولی دی خدمت دے حوالے نال فریدی سئیں فرمایا جو میکوں ایں گاٖلھ تے ماݨ ھے جو سرکارؐ دے ذکر دی نسبت نال میں اپݨی ماء ٻولی سرائیکی دا پرچار اُنھاں اُنھاں جاہیں تے وی کیتے جتھاں سرائیکی زبان نہ ٻولی ویندی ہئی اتے نہ سمجھی ویندی ہئی۔میں پاکستان دے کونے کونے وچ اپݨی ماء ٻولی سرائیکی کوں متعارف کرائے۔ کیوں جو خواجہ فریدؒ دی ایں مِٹھی تے سوہݨی زبان دا میݙے اُتے جو قرض ھے میں اونکوں ادا کرݨ دی کوشش کریندا پیاں۔ نعتیہ شاعری اچ متاثر ہووݨ دے حوالے نا ل فریدی سئیں آکھیا سرائیکی ادب وچ جتنی بُزرگ شعراء نے نعتیہ شاعری کیتی ھے میں تقریباً سب کوں پڑھیا ھے اتے ساریں دی شاعری میکوں چنگی لڳدی ھے۔ فریدی نسبت دی گاٖلھ ٹُری تاں حافظ ظفر فریدی سئیں آکھݨ لڳے اساں بابے ݙاݙے توں ایں خانوادے دے مُرید ہئیں ۔
ایں وجہ توں میں اپݨے ناں نال فریدی لکھداں۔اتے سال اچ ہک دفعہ عظیم الشان ’’جشنِ فریدؒ ‘‘ دا اہتمام وی علی پور اچ کرینداں جیندے وچ مشائخ عظام، شعراء کرام ، نعت خوان تے وسیب دے نمائندہ لوک شریک تھیندن۔ مصروفیت تے مشاغل دے حوالے نال فریدی سئیں آکھیا میکوں سرکار دی شان اچ منعقد تھیوݨ والیاں محافل توں سارا سا ل واند نئیں مِلدی۔لیکن ایندے باوجود میکوں کاشتکاری اتے جانوریں دے فارم بناوݨ دا بے حد شوق ھے۔ ایں بارے کُجھ کرݨ سانگے میں سوچیندا وی پیاں۔ باقی اپݨے وسیب دے ٻالاں کوں دینی تعلیم ݙیوݨ سانگے تدریسی سلسلہ وی جاری و ساری ھے۔ علی پور دے قریب ہک مدرسے دی بُنیاد رکھی ہوئی ھے جیندے وچ وسیب دے غریب ٻال مفت دینی تعلیم حاصل کریندے پِن۔ اخیر تے اُنھاں سرائیکی وسیب اتے شعراء کوں پیغام ݙیندیں ہوئیں آکھیا جو خواجہ فریدؒ دے نقشِ قدم تے ٹُر کراہیں علم وادب تے محبت دے پیغام کوں عام کیتا ونڄے۔ انسان دوستی اتے محبت والا رستہ ہی شدت پسندی اتے منافرت دا خاتمہ کر سڳدے۔ (حسن محمود چانڈیہ)
خیرپور
خیرپور میرس سندھ پاکستان دے ضلع خیرپور دا وڈا شہر تے ضلع دا ہیڈکوارٹر بھی ہے۔
استاد اللہ داد خان
استاد اللہ داد خان، ریڈیو پاکستان بہاولپور نال وابستہ ہک کلاسیکی گلوکار ہن۔ خواجہ غلام فرید دے کلام کوں ڳاوݨ اچ خاص مہارت رکھدے ہن۔ راڳ سندھی بھیرویں تے مکمل عبور رکھدے ہن۔ ایندے علاوہ راڳ درباری، مالکونس، دیپک، جوڳ وغیرہ تے وی مکمل عبور رکھدے ہن۔ ریڈیو کیتے لازوال گیت تے کافیاں ڳائیاں۔ تقسیم ہند توں پہلے امرتسر اچ پیدا تھئے تے پاکستان بݨݨ دے بعد ہجرت کرکے بہاولپور شہر اچ آݨ وسے۔ انہاں دی رہائش احمدپور روڈ دے نیڑے ہئی۔ ریاض کرݨ کیتے اکثر اپݨے سنگتیاں دے نال احمدپوری گیٹ اچ ہک چوٻارے تے ویندے ہوندے ہن۔ ایندے علاوہ ہک چوٻارہ فتح خان بازار دے نیڑے وی گھدا ہویا ہئی جتھاں ریاض کریندے ہن۔ اکثر محفلاں اچ ڳاوݨ کیتے ملتان، جلالپور پیروالہ تے ہتھیجی وی دعوت تے ویندے ہوندے ہن۔ انہاں دا انتقال 2004ء اچ تھیا۔
جنوبی امریکہ
جنوبی امریکہ ہک براعظم ہے۔ارجنٹائن تےبرازیل ایندے مشہور مُلک ہن۔
تاریخ
17 ویں صدی وچ سپین تے پرتگال ےے جہاز راناں ولوں ایں زمین دی "دریافت" دے بعد ݙوہاں ملکاں اتھ قبضہ کر گھدا اتے ایہ ملک طویل غلامی وچ چلے ڳئے۔ سپین تے پرتگال نے جنوبی امریکا تے اپݨی ثقافت دی گہری چھاپ چھوڑی  ہے جیڑی اڄ وی نظر آندی  ہے۔ جنوبی امریکا دے  برازیل وچ پرتگیزی ڄݙان٘جو تقریباً سارے ملکاں وچ ہسپانوی زبان ٻولی ویندی ہے۔
آبادی
براعظم دی آبادی دی اکثریت ساحلی علاقیاں وچ رہائش پزیر ہے۔ برازیل رقبے اتے آبادی ݙون٘ہاں دے لحاظ نال براعظم دا سب توں وݙا ملک ہے اتے براعظم دی کل آبادی دے نصف دا تعلق ایندے نال ہے۔ جنوبی امریکا دی آبادی دا بیشتر حصہ شہردں وچ رہندا ہے۔
چنیوٹ
چنیوٹ پنجاب دا ہک اہم ضلع ہےتقریباً سارا علاقہ میدانی ہے، ماسواۓ شمال دے جتھ ربوہ دے قریب دریاۓ چناب دے کنارے کیرانا پہاڑیوں دا سلسلہ ہے جہڑا آراولی سلسلوں نال تعلق رکھدی ہن۔ مغرب وچ تھل دا صحرائی علاقہ ہے جہڑا دریاۓ جہلم دے کنارے توں شروع ہوتا ہوا خوشاب اور بھکر کے اضلاع تک جاتا ہے۔ گوجرانوالا کے قریب پبانوالا سے بنجر زمین شروع ہوتی ہے جہاں سے زمین کی سطح 10 فٹ (3 میٹر) بلند ہوتی ہے، اور آگے بڑھتی ہوئی 30 فٹ (9 میٹر) تک پہنچ جاتی ہے۔ یہ علاقہ جنوب میں 87 کلومیٹر تک اور چوڑائی میں تقریباّ 30 سے 40 کلومیٹر تک ہے۔
ایں علاقے وچ ماضی وچ جنگلات ہن ایہ علاقہ کہیں وی قسم دی کاشت کیتے موزوں کائناں ہائی ۔ انگریزی دور حکومت وچ اتھاں نہری نظام بݨایا ڳیا اتے 975 ایکڑ اراضی تے لائلپور (موجودہ فیصل آباد) دی بنیاد رکھی گئی، جو آج ٹیکسٹائل دے شعبہ میں پاکستان دا سب توں وݙا صنعتی شہر ہے۔ اسکے علاوہ دریاۓ چناب اور دریاۓ جہلم دے درمیان وا‌قع کیرانا دا علاقہ جو گھوڑی والا تک پھیلا ہوا ہے، بھی ضلع جھنگ میں شامل ہے۔ دریاؤاں دا قریبی نشیبی علاقہ جو سیلاب دی صورت میں زیر آب آ ویندا ہے ہتھر کہلاتا ہے جبکہ دریاواں دے درمیان اونچائی والا علاقہ جیہڑا زیر آب نی آندا،  اتر سݙیندا ہے
ارشاد امین
ارشاد امین دا تعلق ضلع رحیم یار خان نال اے۔ پاکستان پیپلز پارٹی دے نال وابستہ اے مشہور سرائیکی دانشور ہن۔
سبزیاں
سبزیاں زمین وچ رہیندیں ہاں۔تہ بھاجی پکاں تے کھاندے ہاں۔ایہں مزیدار ہوندیاں ہن۔
سبزی دا لفظ عموماً پودیاں دے اوں حصے کیتے استعمال تھیندے جہڑا انسانی کھاوݨ کیتے  ممکن ہووے۔ کیونکہ ایں لفظ کوں روایتاً استعمال کریندن ایں سانگے ایندی سائنسی بنیاد کائنی تے بعض اوقات پھلاں کوں وی سبزی وچ شامل کر گھدا ویندے مثلاً ٹماٹر۔ سبزی دی مثالاں کریلا، میتھری، آلو، گوبھی، بھنڈی، توری، کدو، گاجر وغیرہ ہیں۔ فنجس کوں بھی سبزی وی شامل کریندن۔ ایندا مطلب ایہ تھیا جو  سبزیاں وچ مختلف پودیاں دے بیج، شاخاں، پھل اتےجڑاں سب دی مثالاں ملدیاں ہن۔ کجھ مشہور سبزیاں امریکا دی دریافت دے بعد براعظم امریکا توں آیاں جنہاں کوں لوک پندرہویں صدی عیسوی توں پہلے کائناں ڄاݨدے ہن۔ مثلاً ٹماٹر اتے آلو۔ اڄ آلو سبھ توں ودھ ورتیوݨ آلی سبزی ہے ۔ ایہ ہک قسم دی ڄڑھ ہے، ایہ وی امریکہ توں آئے۔
thumb|Marketvegetables سبزیاں
شاکر حسین راقب
شاکر حسین راقب سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
٥ فروری ١٩٩٤ء کوں ڄمے۔
نمونہ کلام
تهیندے جتنے ستم رہ ڳئے اساں خاموش رہ ڳئے ہیں
اتهاں معصوم لوکیں دے سر بازار وچ لوکوں
تهیندے سر جو قلم رہ ڳئے اساں خاموش رہ ڳئے ہیں
اتهاں ظالم ݙہیاں راتیں ولا مزدور شو دیے دا
چهلیندے یار چم رہ ڳئے اساں خاموش رہ ڳئے ہیں
اساں مفلس غریبیں دا کݙاہی بہہ کے سوچا نئی
ہزاراں بے وہم رہ ڳئے اساں خاموش رہ ڳئے ہیں
اساں بهل ڳئے کو وی راقب ولا رستے تے لایا نہ
توڑے بهلدے قدم رہ ڳئے اساں خاموش رہ ڳئے ہیں
شاکر حسین راقب
قطعہ
ککهیں وانڳ اݙاریا ویسے
زندگی تو چن ہاریا ویسے
میں میں کو تو بهل ونج راقب
شاکر حسین راقب
ݙوہڑہ
میݙی جندڑی ݙکهیں وات ءچ ݙے سکه اپݨے کیتے چݨدا ونج میکوں پݨدا ونج*
میکوں سٹ کے ہار دی آدهی وچ تو سیت دی بازی جهݨدا ونج میکوں پݨدا ونج*
میں جتنا چیک پکار کرا میݙی کوئی وی دهاڑ نہ سݨدا ونج میکوں پݨدا ونج*
میکوں راقب مرݨں دیاں ماراں ݙے تند نفرت دی تو وݨدا ونج میکوں پݨدا ونج
شاکر حسین راقب
اے پیار دا پنده هے کیا آہدے بهاوے روح ہن کالے کیا آہدن*
ہووے ہاڑ دا چٹکاں کیا آہدے ول پوہ دے پالے کیا آہدن *
راہ کیچ دو ویندے بهجدی جل تیکوں پیریں چهالے کیا آہدن*
توڑے راقب دردیں ہاب ہویں تیکوں درد کشالے کیا آہدن*
تیݙا ساہ ساہ وسدے غفلت وچ مکران کو ولدا کیا ݙیسے
توں اپݨے اندر بیٹھے ہوئے انسان کو ولدا کیا ݙیسے
اے پندهه تاں لہذے پل دا هے غستان کو ولدا کیا ݙیسے
حق کهادوں راقب لوکیں دا رحمان کو ولدا کیا ݙیسے
جے پیت دے راہیں پوندائے تا اے پیت ء پالڑی ہوندی ہے*
اتها پڑهڑیں پیار دے قاعدے کو اتها نفرت جالڑی پوندی ہے*
جے مونجها چن دلدار تهیوے اوندو دید وی بهالڑی پوندی ہے*
اے راقب پیار کوئی سوکھا نئی اتها زندگی ڳالڑی پوندی ہے*
ساݙا مل ہا یا بے مل ہاسے تیݙے نام ویکاݨیں رہ ڳئے ہیں:
ساݙے چهالیے دے وچ چهالے تهئے اساں پیروراݨیں رہ ڳئے ہیں:
کئی لوک سیاݨیں کته پج ڳئے اساں لوک نمانریں رہ ڳئے ہیں:
اساں راقب پڑ پڑ باری تے نت پندے داݨیں رہ ڳئے ہیں :
استاد حسین بخش خاں ڈھاڈھی
ستارہ ریاست، استاد حسین بخش خان ڈھاڈھی بہاولپوری، سرائیکی زبان دے نامور لوک گلوکار ہن۔ کلاسیکل راڳاں تے وی عبور رکھدے ہن۔ انہاں نے سرائیکی زبان کیتے لازوال گیتے تے کافیاں تخلیق کیتے جیہڑے اڄ وی سرائیکی وسیب دا سرمایہ ہن۔ انہاں دا انتقال 90 دے ݙہاکے اچ تھیا۔
شاکر حسین راقب
ݙوہڑہ
جݙاں قبر اندهاری آ ویشا پچهے کوئی نہ ہوسی نال تیݙے
تیکوں کلہا سٹ کے ٹر ویسن جیرهے اجکل ہن لجپال تیݙے
بہوں مشکل وقت ءچ ہوسے تو بہوں اوکهے ہوسن حال تیݙے
کوئی چیز نہ راقب کم اوسیاں کم اوسن نیک اعمال تیݙے
سمجھا نسے
انسان ہئیں انسان کو سمجهاں نسے
اللہ دے فرمان کو سمجهاں نسے
عباس سیفی
عباس سیفی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
شاکر حسین راقب
سمجھا نسے
اساں تاں بس ناں دے مسلمان ہیں
جنوبی سلاوی زباناں
جنوبی سلاوی زباناں سلاوی زباناں دے ترئے شاخاں وچوں ہک گروہ ہے جیندے متکلمین دی تعداد تقریبا تریہہ لکھ ہے جیہڑے عام طور تے بلقان دی ریاستاں اچ وسدن ۔ thumb|سیاہ حصہ، جنوبی سلاوی زباناں
عباس سیفی
ڄم پل
دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔
غزل
چلو کوئی پتر ہَلدا ہووے ہا وو
شاکر حسین راقب
سمجھا نسے
کیا تهیسی آذان کو سمجهاں نسے
توڑے چودے روز لاشیں ݙہدے ہیں
عباس سیفی
غزل
اساݙے سݙ دا وَلدا ہووے ہا وو
شاکر حسین راقب
سمجھا نسے
وت وی سئیں غستان کو سمجهاں نسے
عباس سیفی
غزل
اڳوں منزل کوئی ہووے یا نہ ہووے
شاکر حسین راقب
سمجھا نسے
ساکوں تاں آکڑ وݙائی کها ڳئی
در آئے مہمان کو سمجهاں نسے
عباس سیفی
غزل
اتھوں تاں راہ نِکلدا ہووے ہا وو
شاکر حسین راقب
سمجھا نسے
اللہ دے قرآن کو سمجهاں نسے
عباس سیفی
غزل
توں بیشک یار پتھر ہونویں ہا پیا
شاکر حسین راقب
سمجھا نسے
شاکر حسین راقب
صوفی غلام مصطفیٰ تبسم
صوفی غلام مصطفٰی تبسم اردو، پنجابی تے فارسی زباناں دے شاعر ہن۔ آپ ٻالاں دے مقبول ترین شاعر ہن۔ وݙیاں کیتے وی ٻہوں کجھ لکھا۔ استاد رہیے، ماہانہ لیل و نہار دے مدیر رہیے تے براڈ کاسٹر وی رہیے۔ ٹی وی، ریڈیو توں پروگرام "اقبال کا ایک شعر" کریندے ہن۔ صوفی تبسم ہر میدان دے شہسوار ہن۔ نظم ہووے یا نثر، غزل ہووے یا گیت، ملی نغمے ہوون یا ٻالاں دے نظماں۔ کتھاں کتھاں انہاں دے نقوش باقی نی۔ ادارہ فیروز سنز توں انہاں دی بہت ساری کتاباں شائع تھیاں۔ جیویں کہ انجمن، صد شعر اقبال تے دوگونہ۔ ایندے علاوہ ٻالاں کیتے بے شمار کتب لکھے۔ جنہاں وچ شہرہ آفاق کتاباں جھولنے، ٹوٹ بٹوٹ، کہاوتیں اور پہلیاں، سنو گپ شب وغیرہ شامل ہن۔"جھولنے" تاں ننھے منے ٻالاں کیتے اینجھی کتاب ہے جیہڑی ہر ٻال اپݨے بچپن وچ پڑھتا رہیا ہے۔1965ء دی جنگ وچ انہاں دے پاک فوج کیتے لکھے ونڄݨ والے نغمات نے بڑی شہرت حاصل کیتی۔
عباس سیفی
غزل
اساݙا ہاں تاں ݙَلدا ہووے ہا وو
وݙا پندھ پئے تے چھالے ٹھر گئے ہن
شاکر حسین راقب
غزل
کوئی سینے بهاہ لڳی اینجهی نہ بلدی نہ وسم دی هے
ݙکهے وچ ݙہنہ گزردا هے تے روندیں رات دهم دی هے
عباس سیفی
غزل
کوئی انگار ٻَلدا ہووے ہا وو
شاکر حسین راقب
غزل
ای جگ دے بے وفا لوکیں محبت کوں مکا چهوڑیے
عباس سیفی
غزل
اندھاری رات ھے، گھر ول جلوں ہا
شاکر حسین راقب
غزل
پہلے کئی وار چمدا ہا پچهے تیݙا میں ناں لکهداں
عباس سیفی
غزل
جے کوئی ساکوں سَنبھلدا ہووے ہا وو
شاکر حسین راقب
غزل
توں ساہ تو ودهه کے پیارا ہئیں قسم میکوں قلم دی هے
عباس سیفی
غزل
ایݙو دل ہـے ایݙو میں آپ سیفؔی
شاکر حسین راقب
غزل
میݙی بهل بهل وی ہووے پئی اے بهل تیݙے کرم دی هے
تیݙے باجهو ں اندهارا هے نہ ݙسدا چندر تارا هے
عباس سیفی
غزل
کتھئیں تاں زور چَلدا ہووے ہا وو
شاکر حسین راقب
غزل
اے زندگی هے توڑے میݙی اے میݙے کہیں نہ کم دی هے
عباس سیفی
غزل
عباس سیفی (دیرہ غازی خان)
عباس سیفی ڈی جی خان
شاکر حسین راقب
غزل
یکاں چچلاٹ ہوندن پئے اے راقب پیار سوکها نئی
توڑے چپ چاپ میں ہا پیاں اہیاں بولی زخم دی هے
عباس سیفی
غزل
اے نشہ جے رنگ لانوݨ پئے ونڄے
شاکر حسین راقب
غزل
شاکر حسین راقب
عباس سیفی
غزل
دل دماغ اکھیں تے آنوݨ پئے ونڄے
اے ناں ہئی معراج میݙی مُونجھ دی
شاکر حسین راقب
غزل
میکوں اپݨے ہووݨ دا ݙا بهلدا ویندے
عباس سیفی
غزل
تیکُوں میݙی مُونجھ آنوݨ پئے ونڄے
شاکر حسین راقب
غزل
ہݨے یاد کیتم ولا بهلدا ویندے
عباس سیفی
غزل
ایں ناں تھیوے جو ݙیہاڑے حشر دے
شاکر حسین راقب
غزل
اینجها چیتا رل ڳئے جو کوئی ہوش کائنی
ہا کیا یاد کرݨاں تے کیا بهلدا ویندے
عباس سیفی
غزل
رب وی اپݨے ݙُکھ سُݨانوݨ پئے ونڄے
شاکر حسین راقب
غزل
نہ کهل سڳدا ہݨ میں نہ رو سڳدا سانول
جیرها ݙے ڳئے اتنا سزا بهلدا ویندے
عباس سیفی
غزل
ہک ملاپ ءِچ سِک لہانوݨ پئے ونڄے
شاکر حسین راقب
غزل
میݙی اکه تو ہنجهوں نئی ہک پل وی رکدیاں
میکوں تهوڑا کهلݨ سکها بهلدا ویندے
عباس سیفی
غزل
مِل ونڄے روہی تے سانوݨ پئے ونڄے
شاکر حسین راقب
غزل
سفر میݙا کیا ہا تے میں کتنے تے کیتے
توں کجه یاد میکوں ݙوا بهلدا ویندے
جیرها میکوں راقب ہا اپݨا سݙیندا
روز ݙیندا کھڑے ساہ گهٹیندا کهڑے^
حساب گهندا کهڑے کجه ونڈیندا کهڑے^
آپ وی آپ هے آپ تاں آپ هے
کجه جے ݙیندا کهڑے کجه کهسیندا کهڑے^
او تاں مرضی دا مالک هے مرضی اوندی
کهتائیں کهلیندا کهڑے کهتائیں روویندا کهڑے^
کوئی سمجهے تاں سب کجه ݙسیندا کهڑے^
چپ وی کئوں هے کنے آندی تاں هے
او سمدے نا بہندے الیندا کهڑے ^
اکهیں راقب ݙیتن حال ݙیکهوں جیکر
او بهلیندا کهڑے راہ ݙکهیندا کهڑے^
ڳل ڳئے ڳل کوں جے ڳل نہ ملدا
اکهیں کوں کوئی رستہ سوجهل نہ ملدا*
اے دنیا دے کم ادهورے رہ ویندے