cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جاوید بشیر دی شخصیت
نہ سانول نندر نویکلی کرمیݙا ہَئیں بھائیوال جڳارے دا
میں وی پل دی خواب خوشی ݙیکھاں ݙکھ آپ سن٘بھال جڳارےدا
جاوید جواب اکھیں تےپڑھ نہ کر سوال جڳارےدا
پُسی پپلی دی ہر وال اُتے، ہےہک ہِک سال جڳارے دا
انہاں توں علاوہ انہاں دےکلام وچ قطعےتےآزاد نظم وی شامل اے. اُنہاں دا مجموعہ کلام سرائیکی ادب وچ ٻہوں خوٻصورت اضافہ اے
آبنائے باب المندب
آبنائے باب المندب آبنائے باب المندب ایشیاء تے افریقا کوں جدا کرݨ والی آبنائے ہے جیندے ایشیائی جانب یمن تے افریقی جانب جبوتی واقع ہے۔ ایہ بحیرہ قلزم تے بحر ہند (خلیج عدن) کوں ملیندی ہے۔ اے محل وقوع دے اعتبار نال انتہائی اہمیت دی حامل ہے تے دنیا دی مصروف ترین آبی گذرگاہواں وچوں ہک ہے۔
جزیرہ نما عرب تے راس منہلی تے افریقا تے راس سیان دے درمیان واقع ایں آبنائے دی زیادہ توں زیادہ چوڑائی 20 میل (30 کلومیٹر) ہے۔ پیرم دا جزیرہ ایں آبنائے کوں ݙو حصیاں وچ تقسیم کریندے جنہاں وچوں مشرقی آبنائے باب اسکندر سݙیندی ہے جیہڑی ݙو میل چوڑی تے 30 میٹر گہری ہے جبکہ مغربی 16 میل چوڑی تے 310 میٹر گہری ہے۔
عزیز کنگراݨی
عزیز کنگراݨی (انگریزی:Aziz Kingrani)(جم پل ۴ جنوری، ١٩۵٨)  سندھ پاکستان سے انگریزی اردو تے سندھی زبان دے نامور ادیب، افسانہ نگار، ڈرراما نویس، شاعر، محقق، مورخ تے ماہر اثار قدیم  ہن۔ اے وڈے عرصے تائیں درس تے تدریس دے شعبے نال وابستہ رہن توں بعد ضلع دادو دے شہر جوہی دے کالج وچ پروفیسر رہے ہن تے تحصیل جوہی دے شہر  واہی پاندھی دے کالیج وچ پرنسپال  دے عہدے توں ریٹائر تھئے.
اعزاز
• ١٩٩٠ - گولڈ میڈل - سندھ یونیورسٹی
• ١٩٩٦ - لعل شہاز قلندر ایوارڈ
• ١٩٩۵ - کینجھر ایوارڈ برائے تحقیق
• ٢٠٠٢ - مخدوم بلاول ایوارڈ
• ٢٠٠٣ -مدرِ وطن ایوارڈ برائے بہترین مصنف
• ٢٠٠٣ -بہترین لکھاری ایوارڈ - جوہی پریس کلب
• ٢٠٠٣ -کے ٹی این ایوارڈ برائے بہترین ڈراما نگار
• ٢٠١٦ - لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ - سندھی ادبی سنگت
• ٢٠١٨ - بہترین ڈراما لکھاری ایوار، امتُل سوشل ویلفیئر ایسوسی ایشن
کتاباں
•سندھ پری، بالاں دی کہانیاں ١٩٩٩
• روگ (کہانیاں، سندھی) ٢٠٠۵
• کاچھو ہک ابھیاس، تحقیق، ٢٠٠٩
•سندھ ٹوئرازم این آرکیالوجیل جرنی ٢٠١٢
• گورکھ متھے چنڈ (شاعری، سندھی) ٢٠١٦
• تاریخ جا ترورا،  تاریخ ٢٠١۴
•عشق عقل استاد ، استاد بخاری دی شاعری تے زندگی
• پیار گرہن (کہانیاں، سندھی) ٢٠٠١٧
• اے گلمپس ان ٹہ ہسٹری آف سندھ، ٢٠١٩
• انڈس اسکرپٹ ان اسٹونز پیکاک پبلشر کراچی ٢٠١٩
• امپلس ٹہ ایڈارن سندھ دی پینٹنگ، ٢٠٢٠
• سندھ جا ماگ اماگ، تاریخ تے تحقیق، ٢٠٢١
پاؤلو کوئلیو
پاؤلو کوئلیو تلفظ (پرتگیزی: [ˈpawlu kuˈeʎu] (پاؤلو کو ویل یو)) پیدائش 24 اگست 1947ء۔ پاؤلو برازیلی ناول نگار جیہڑا ناول کیمیا گر، 11 منٹ تے بریدا دے حوالے نال ساری دنیا وچ ڄاݨا ویندا ہے۔ پاؤلو دا ناول کیمیا گر دنیا بھر وچ 80 توں زائد زباناں وچ ترجمہ تھی چکا ہے، پاؤلو، پرتگالی زبان دا ہݨ تک دا سب توں زیادہ پڑھیجݨ والا ناول نگار اے۔ ایندا ناول کیمیا گر (الکیمسٹ) دنیا بھر وچ  165 ملین توں زیادہ دی تعداد وچ چھپ چکا ہے۔
پولیس
پاکستان پولیس دی ذمہ داری وچ امن قائم کرݨا تے لاء اینڈ آرڈر دی صورت حال کنوں کنٹرول کرݨاں ہے ـ
میڈل
سب توں وڈا ایوارڈ قائداعظم پولیس میڈل ہے
تے ڈوجھا وڈا ایوارڈ پریزیڈنٹ پولیس میڈل ہے
عہدے
آئی ۔ جی
ڈی ۔ آئی ۔ جی
ایس ۔ ایس ۔ پی
ایس ۔ پی
اے ۔ ایس ۔ پی
ڈی ۔ ایس ۔ پی
انسپکٹر
ایس ۔ آئی
اے ۔ ایس ۔ آئی
قائم مقام ہیڈ کانسٹیبل
سی لسٹ کانسٹیبل
نورستانی زباناں
نورستانی زباناں ہند-ایرانی لسانی خاندان دے ترئے لسانی گروہاں وچوں ایک گروہ ہے۔ ایہ مشرقی افغانستان تے پاکستان دے خیبر پختونخواہ صوبے دے ضلع چترال دے کجھ حصیاں وچ ٻولے ویندن ۔ انہاں کوں لڳ بھڳ 13،00،000 لوگ ٻلیندن جیہڑے نورستانی یا کلاش اکھویندن۔ کجھ لسانی ماہرین ایں گروہ کوں ہند آریائی زباناں دی داردی شاخ دی ذیلی شاخ سمجھدن لیکن کجھ انہاں کوں ایرانی زباناں تے ہند آریائی زباناں دے نال نال ہند ایرانی زبان دے خاندان دی ہک الڳ تریجھی کیٹیگری منیندن۔
مولانا قائم الدین خان لنگاہ خطاط
اے او دور ہا ڄݙاں محمد افضل قادری دی خطاطی دا طوطی بولیندا ہا۔ اِتوں لنگاہ خاندان دے ہک اہم خطاط سردار محمد آمرزیدہ خان لنگاہ دلی اِچ شاہی کاتب ہَن ناصر الدین محمد شاہ دے عہد (1131-1161) ہجری وِچ نقل مکانی کر کے ملتان آگئے وت مضافاتی علاقے پیر محل دے نزدیک سندیلیاں والی اِچ قیام کیتا۔ انہاں دے پُتر مولانا عبدالہادی خان، اتے انہاں دے پتر مولانا عبدالغفور خان، انہاں دے پتر مولانا جمال الدین خان لنگاہ، اتے انہاں دے پتر مولانا قائم الدین خان لنگاہ، اِے سارے علماء فضلاء اَتے خطاط ہَن۔ مولانا قائم الدین خان دے دستِ مبارک دا لکھیا ہویا ہک حسین و جمیل قلمی کتابت توں مُرصّع قرآنِ پاک ڄیڑھا سونے دے پاݨی دی تزئین کاری اَتے جواہرات پیس کے اِنہاں دے رنگ تیار کر کے خوبصورت حاشیہ بݨایا ڳیا ہا۔ اُتے اُوندی لکھائی! سبحان اللہ! خطِ نسخ عراقی انداز دا وݙا سوہݨاں ہے۔ اِیں قرآن پاک دا ہک نقش و نگار آلا صفحہ ملتان اِچوں 1978ء وِچ چھپݨ آلی کتاب "نقوشِ رعنا موسوم مرُقعِ خطاطی" دبستان فروغِ خطاطی دے تحت چھپی ہئی اُوندے صفحہ نمبر 39تے چھپیا کھڑے، اَتے اے پورا قرآن پاک ڄیڑھا ڄو فارسی ترجمے نال ہِے۔ کراچی میوزیم دے وچ محفوظ ہئی لوک ایندی زیارت کر کے ایمان تازہ کریندے ہَن۔ ایں قرآن پاک دا ذکر سید امجد علی سابق ڈائریکٹر ایکسٹرنل اینڈ پبلسٹی وِنگ وزارت اطلاعات و نشریات حکومتِ پاکستان نے 1978ء وچ آپݨے ہک انگریزی مضمون اِچ کیتے ڄیڑھا ڄو پہلی اسلامی وزرائے خارجہ کانفرنس دے موقع تے پندرہویں صدی ہجری دے آغاز اِچ شائع تھیا ہَا۔ وَت مولانا قائم الدین خان لنگاہ دے وَݙے پتر مولانا الٰہی بخش خان لنگاہ ہَن انہاں دی خطاطی وی زبردست ہئی انہاں نے قلمی قرآن پاک لکھے ہَن انہاں دے سادے لکھے ہوئے نسخی قرآن پاک دا ہک صفحہ موجود ہِے۔ قرآن پاک کراچی میوزیم اِچ ہِے اُوندے اُتے تاریخ 17ماہ محرم الحرام 1245ہجری رقم ہِے۔ اینویں اِی مولانا الٰہی بخش دے ݙاݙے مولانا محمد جمال خان لنگاہ جنہاں دا اُتے ذکر آ چکے انہاں دے ہتھ دا لکھیا ہوایا سادہ نسخی قلمی قرآن پاک مذکورہ میوزیم وِچ ہِے۔ ڄیندا ہک صفحہ ملتان اِچ موجود ہِے ایندے اُتے سن 1126ہجری تحریر ہِے۔ انہاں بزرگاں دی مزار جھوک وینس (ملتان) دی قدیمی جامع مسجد دے صحن اِچ موجود ہِے۔ مولانا الٰہی بخش مذکورہ دے پُتر مولانا حسام الدین خان ہَن اِنہاں دے ہتھ دا وی ہِک ورق بغیر اُنہاں دے ناں دے ہو سگدے۔ انہاں دے پُتر حضرت حافظ محمد عبداللہ خان لنگاہ وَت اُنہاں دے پُتر محمد حسن خان کلیم رقم ہِن۔ یعنی مولانا قائم الدین خان لنگاہ کلیم رقم صاحب دے جَھر ݙاݙا ہَن۔ اے ڳالھ حیرانی آلی مُونݙھوں کے نیں ڄو کئی پیڑھیاں تئیں اے حضرات سارے عالم فاضل اَتے خطاط ہَن انہاں دیاں لکھیاں خطاطی دیاں یاداں ثبوت دے طور تے جگ تے موجود ہِن۔ اصل اِچ ݙݙھ ݙو سو سال پہلے ڄݙاں چھاپے خانے گھٹ ہن اُوں ویلے وی ہر عالم فاضل خوشخط لکھݨ دا ماہر ہوندا ہَا کیوں ڄو او دینی تحریراں حتیٰ کہ قرآنِ پاک تفسیراں اَتے ٻئے دینی درسی کتاباں خود خوشخط لکھدے ہَن تاں ڄو آنوݨ آلیاں نسلاں تئیں علم وَدھے پھلے اِیہا روایت دارالعلوم دیو بند اتے ٻئے دینی مدرسیاں اِچ وی قائم ہِے ڄو ہر عالم کاتب اَتے خطاط بݨ تے مدرسے توں فارغ التحصیل تھیندا ہئی۔ اینویں اِی ملتان دے مدرسیاں خیرالمدارس اَتے انوارالعلوم دے وچ وِی خطاطی سکھاوݨ دے باقاعدہ شعبے موجود ہَن۔ محمد حسن خان کلیم رقم انہاں علماء کوں خوشخطی سکھیندے ہَن۔ مدرسہ قاسم العلوم ملتان دے ہِک شیخ الحدیث مولانا محمد موسیٰ روحانی بازی وی سئیں کلیم رقمؔ دے ہونہار شاگرد ہَن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
جیل
محکمہ جیل خانہ جات سرائیکستان وچ 1854 کوں قائم تھیا ہا ۔
جیلاں دی تعداد
ایں وقت سرائیکستان وچ ٹوٹل 35 جیلاں ہن
پرانی جیل
ڈسٹرکٹ جیل سب توں پراݨی جیل ہے جو 1854 وچ بݨی ـ
ڈرائیونگ
ڈرائیونگ واسطے تہاڈے کول لائنس ہووݨا ضروری ہے
پائے تھیاس
پائے تھیاس اوہ پہلا یورپی ہئی جیں نے 325 توں 323 قبل مسیح دے دوران شمالی اوقیانوس وچ واقع جزائر برطانیہ تے شمالی مغربی یورپ دے جزیرہ نما اسکینڈے نیویا کوں دریافت کیتا۔
پائل گھوش
پائل گھوش ہک بھارتی بالی وڈ فلم اداکارہ ہن۔ انہاں نے ہندی، بنگالی تے تیلگو زبان دی فلماں وچ کم کیتا ہے۔
اداکاری
پائل گھوش نے اپݨی اداکاری دی شروعات ہک بنگالی فلم توں کیتی ہئی۔ جیندے وچ انہاں نے ہک مجاہد آزادی (فریڈم فائٹر )دی دھی دا کردار ادا کیتا ہئی۔ انہاں نے ہک کناڈا فلم وچ وی کم کیتا جیندے وچ اوہ ہک اسکول دی لڑکی دا کردار ادا کریندی پئی ہئی جینکوں پڑوس دے گھر دے نوکر نال پیار تھی ویندے۔ ایندے بعد انہاں دے خاندان کوں انہاں دا فلماں وچ آوݨا اچھا نہ لڳا تے ایں وجہ نال اوہ کلکتے توں ممبئی آ ڳئی تے انہاں کوں چندر شیکھر يلیٹی نے پرينم نامی فلم وچ مرکزی کردار دے طور تے جگہ ݙتی۔   ایندے بعد بہت ساری فلمیں کیتیاں۔ 2012ء وچ انہاں کوں بالی وڈ فلم فریڈم وچ گھدا ڳیا اور ایندے بعد فلم " پٹیل کی پنجابی شادی" وچ وی کم کیتا۔
فلماں
پٹیل کی پنجابی شادی (2015)
نوروز
نوروز سرائیکی لوک شاعر ہے۔ ایف ڈبلیو سکیمپ نے ١٩١٧ء وچ کجھ سرائیکی کلام کٹھا کیتا ہائی۔
نمونہ کلام
قاصدا تیکوں قسم اے رب دی، ون٘ڄ آکھیں یار کوں این٘ویں، شالا جین٘ویں
تانگھاں دے وچ ڳال ݙتوئی، ساݙے ہار سنگار کوں این٘ویں، شالا جین٘ویں
اے ' نوروزا' میں کیں تائیں کُوکاں، ایں آزار کوں این٘ویں شالا جین٘ویں
نورنامہ
نور نامہ ہک مذہبی کتاب ہے۔ جیکوں ہر گھر وچ رکھݨ تے پڑھݨ ثواب دا باعث سمجھیا ویندا ہے۔
پہلی سرائیکی تصنیف
سرائیکی شاعری دی مستقل تصانیف وچ پہلی کتاب حضرت ملاں دا "نورنامہ" ہے ۔ او خود ایندا سن تصنیف ہک شعر وچ٥٠٠ھ ݙسیندے ہن۔ ایں کتاب دی قدامت بارے ہک ٻئی اندرونی شہادت وی ساکوں لبھی ہے۔ حضرت ملاں نورنامے وچ اہدے ہن۔ جو ہک بزرگ کوں کتب خانے وچوں ہک نایاب کتاب  صفت آفرنیش ملی جیں کوں اوں بزرگ سلطان محمود غزنوی دی خدمت وچ پیش کیتا۔ سلطان خوش تھی تے ٻہوں غلام آزاد کیتے۔ خیراتاں کیتیاں تے اوں علاقے دے لوکاں دا ٹیکس معاف کرݙتا۔ کتاب دے کئی نسخے تیار کرتے ہر پاسے روانہ کیتے۔ اوں ویلے ملتان سلطان محمود غزنوی دی سلطنت وچ شامل ہئی۔ تے علم و ادب دا ٻہوں وݙا مرکز ہائی۔ یقیناً صفت آفرنیش دا نسخہ اتھاں وی پُڄیا ہوسی۔ جیکوں حضرت ملاں  سرائیکی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ ایں طرحاں نورنامے دیاں ݙو اندرونی شہادتاں ایں کوں ٥٠٠ھ دی تصنیف ثابت کریندیاں ہن۔ اگر سلطان محمود دا زمانہ ٥٠٠ھ دے بعد ہووے ہا تاں ایہ دعویٰ خود بخود غلط ثابت تھی ویندا۔
مضمون
نور نامہ او نظم ہے جیندے وچ حضور اکرم ﷺ دی نورانی زندگی دا ذکر کیتا ویندا ہے۔ اکثر ایندا ذکر ہوندا ہے کہ اللہ تعالیٰ نے ساریاں چیزاں پیدا کرݨ توں پہلے آپݨے نبی دے نور کوں پیدا کیتا ہا۔ نور محمدی دے بیان واسطے اکثر احدیث تے روایات دا سہارا گھد ویندا ہے، نور نامہ نظم تے نثر وچ ہکو جیہا مشہور تے ٻہوں زیادہ مقبول ریہا ہے
انٹرویو
نوکری ڈیوݨ توں پہلے انٹرویو ݙتا ویندے
ضروری ڳالھیں
اپݨی طرفوں پوری کوشش کرݨی ہے ـ تے استطامت دا مظاہرہ کرݨا ہے ـ تے اپݨے غصے تے کنٹرول کرݨاں ہے
لباس
کپڑے بے شک سادے ہوون پر صاف ستھرے ہوون تے استری تھے ہوون
ٻول چال
ٻول چال وچ گھبراوݨا بالکل کینی ـ جو جواب نی امدا معزرت کر گھنݨی ہے ـ تے حاضر دماغ رہاوݨ ہے
سوالات
جنرل نالج دے سوال تہاکوں ضرور امدے ہوون
ملتان وِچ محفوظ خطاطی تے دستکاری دے نوادرات
ملتان دی ہک عظیم شخصیت جنہاں آپݨاں ناں ظاہر نہ کیتے ونجݨ دے وعدے تے اِنہاں بزرگاں دیاں قلمی تحریراں وی زیارت کرائی ہِے اَتے انہاں دے فوٹو گھنݨ دی اجازت ڈتی ہِے۔ اساں اِنہاں دے تھورائیت ہیں۔ انہاں کول قرآن پاک دا ہک ورقہ ڄیڑھا بقول انہاں دے حضرت شاہ عبد اللطیف المعروف امام بریؒ دے دستِ مبارک دا لکھیا ہویا ہِے کالی سیاہی نال ٻہوں خوبصورت لفظ خطِ نسخ اِچ لکھے گین اَتے فارسی ترجمہ لال رنگ نال لکھیا ڳے۔ اِینویں اِی ہک قرآن پاک ڄیڑھا خطِ نسخ اَتے ثلث دے ملاپ نال جلی قلم نال لکھیا ہوئے۔ مولوی نور محمد ملتانی امام مسجد نواب علی محمد خان دے ہتھ دا بغیر ترجمے دے سادہ ہِے اُوندے سنِ تحریر 1217ہجری ہِے۔ اینویں اِی قرآنِ پاک دا ہِک ورق ڄیندے اُتے محمد صدیق فقیر ولد حافظ شاہ عالم ثانی سن تحریر 1218ہجری لکھیا اے۔ ݙو قرآن پاک جنہاں اُتے لکھݨ آلے دا ناں درج کے نیں‘ ہِک ہِک ورقہ موجود ہِے۔ اتے چھی ٻئے خطی نمونے جنہاں دا کاغذ ہتھ لیندے پھٹدے قلمی ہن تقریباً 8 x 12انچ سائز اِچ ہِن ڄیڑھے ٻہوں قیمتی قلمی سرمایہ ہِن۔ انہاں سنبھال رکھݨ اللہ انہاں کوں جزائے خیر ݙیوے ساکوں انہاں دے فوٹو گراف ڈِتے نِیں۔
ملتان دی دھرتی او دھرتی ہِے ڄیندے اُتے غوث، قطب، ولی، تحقیق کرݨ آلے اَتے قرآنِ کریم دی تفسیر لکھݨ آلے۔ فاتحین، عاملین، مؤرخین، ادیب، علماء، فضلاء، شعراء، صلحاء اتے فقیر منش لوکاں نے عشقِ مصطفی نال سرشار تھی کے اے جذبۂ جہاد نال مُرصع تھی کے ایں خطے کوں سونہݨاں کیتا۔ پراݨے زمانے چھاپے خانے نہ ہن اُون ویلے سارے عالم فاضل لوک سوہݨاں لکھدے ہن اتے قلمی قرآن پاک تفسیراں اَتے ٻئے علمی کتاباں ہتھ نال سونہݨاں لکھ تے سانبھ رکھدے ہَن ہِیں سانڳے اے سارا علمی تے فنی ترکہ ساݙے تئیں پہنتا۔ ہِیں سانگے صاحبانِ علم و دانش خوشنویس صاحبان اتے فکر و نظر آلے قابلِ احترام لوکاں نے ملتان دی دھرتی دے لوکاں کُوں خاص طور تے آپݨے فنِ خطاطی و خوشنویسی توں سنواریا۔ ملتِ دے اسلاف نے ملتان دی فضاء کوں علمی فکری، ادبی اتے خوشنویسی ڄیں اہم موضوعات توں نور و نور کر ݙتا۔ خاص طور تے ڄیڑھے گُنی لوک محمد بن قاسم دے قافلے نال حجاز اَتے بغداد دے بعد ملتان آئے ہَن انہاں دے وچ ہر فن مولا لوک‘ خاص طور تے اہلِ قلم خوشنویس صاحبان وی ہَن اُنہاں دی وجہ نال ملتان دی دھرتی علمی اَتے فن خاص طور تے خطاطی دا ڈائیریکٹ عرب سرززمین نال تھی ڳیا۔ اِے او ویلا ہا ڄݙاں حضرت داتا گنج بخش ؒ آپݨی کتاب کشف المحجوب اِچ لکھدے پئے ہن جو ’’لہور ملتان دا ہِک مضافاتی قصبہ ہِے‘‘ وَت ڄیڑھا علم اَتے فن پھیلے او ملتان دا مرہونِ منت ہِے۔ ملتان اِچ عبید بن احمد بغدادیؒ سب توں پہلی ہستی ہن ڄنہاں نے آپݨی حکمتِ عملی نال خطاطی تے خوشنویسی کوں وَدھارا ݙتا۔ صاحبِ تذکرہ الجواہر فارسی قلمی دے قول دے مطابق:
’’چوں حضرت محمد بن قاسم معہ عسکریان درسن نوز و سنہ ہجری المقدس وُرودِ مسعود فرمود بآں ہمراہ بزرگانِ دین و علماء کبار و صاحبان خوشخطی آمد ند در خطۂ ملتان بہ فیوض و برکات علمی و روحانی رابسیار شہرت و فروغ می کردند‘‘
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب
سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا ہِک اِہجی وَنکی ہِے جین٘دے وِچ ہجر، وصال، عشق، عشق دے رنگ تے عشق دیاں ڳالھیں، جتنیاں تِرِیمت / زنانیاں کُوں ٹھان٘دین، اُتنیاں شئیت مرد کُوں نئیں ٹھان٘دیاں۔ اِیں سانگھے ݙوہڑا تِریمت مزاج / زنان پُݨاں مزاج ہِے۔ ݙوہڑے اِچ عشق تے عشق دے جذبات دا اظہار زیادہ تر اساکوں تِریمت دی طرفُوں نظردے۔ ݙوہڑے وِچ گُزرے ویلے یاد کرݨ، من پرچاوݨ، یاداں کُوں ڳل لا رووݨ، کہیں یاد تے جُھمَّر پاوݨ، تے کہیں یاد تے شرماوݨ، جہیں موضوعات تُوں گِھن کے معاشرے دے ہر موضوع تے لکھیا وین٘دا پئے۔ اِیکُوں گادھی تے ٻیٹھے بندے تُوں گِھن تے چاندݨی رات اِچ اُٹھیں تے سفر کرین٘دے پندھیڑو تے جتوالاں خوب ڳائے تے رَڄ ٹھہائے۔ اِیکُوں چھیڑو مُرلی تاں ڳاء کے دِل تے تار چھیڑن، تے کتھائیں کہیں ویلھے شام کُوں ولدے چھیڑو ڳاء تے ساری شام کُوں مُونجھا کر، ݙین٘دِن۔
اڄوکے دور اِچ ہندوستان اِچ سرائیکی شاعری تھین٘دی پئی ہِے۔ مُہندر پرتاپ چاند، یو بی ہنس، تے پرم ویر ڈھینگڑاں۔۔۔ سرائیکی ݙوہڑے دے مہان٘درے ناں ہِن۔ یو بی ہنس تاں ہِک ریاست دے راج کوی (ملکُ الشعراء) وِی ہِن۔
سرائیکی اصنافِ شاعری اِچ سرائیکی ݙوہڑے ٻہوں ساری ترقّی کِیتی ہِے۔ اِین٘دی بنیادی وجہ اے ہِے جو سرائیکی شاعری در اصل سرائیکی مشاعرے نال ڳنڈھی کھڑی ہِے۔ اِتّھاں اُوں شاعر کُوں مشہور تے وݙّا شاعر سمجھیا وین٘دے، جیڑھا مشاعر لُٹ گِھن٘دے اَتے مشاعرے کُوں ٻدّھݨ تے مشاعر لُٹّݨ سانگھے ݙوہڑا ہِک مؤثر وَنکی ہِے۔ گو کہ فکری لحاظ نال جتنی سرائیکی لوک نظم یا سرائیکی لوک کافی ترقّی کِیتی ہِے اُتنی ݙوہڑے نئیں کِیتی۔ وَت وی ݙوہڑا اِیں ڳالھوں مؤثر ہِے جو اے شاعر دی شہرت دی بنیاد بݨدا پئے۔ ݙوہڑے کُوں جئیں ویلھے، گلوکار، ڳاہن٘دے تاں شاعر دا تعارف وی، لوک گِیت دے نال نال پن٘دھ کرین٘دا پِیا ہون٘دے۔
اڄوکے دور اِچ ݙوہڑے دے شعراء اِچُوں احمد خان طارق، شاکر مہروی، عبدالرشید اُشتر، امان اللہ ارشد، مشتاق سبقت، شاکر شجاع آباد، مصطفیٰ خادم، جمشید اقبال ناشاد، سیف اللہ آصف، اقبال سوکڑی، دِلنور نور پوری، سیفل، آزاد شاہ، ڈاکٹر گل عباس اعواݨ تے ٻہوں سارے ٻئے شُعراء دے ݙوہڑیاں نے ٻہوں سارا زمینی سفر کِیتے۔ انٹرنیٹ نے سرائیکی ݙوہڑے کُوں اپݨے مُلک دیاں سرحداں توں وی ٻاہر پُچا ݙِتّے۔ ہُݨ لوک فیس بُک تے ون٘ڄ تے اپݨا کلام لین٘دِن (Paste/ Publish)۔ تے اُنّھاں دا کلام اڳلے لمحے قارئین کول پُڄ وین٘دے۔ اِیں طرح دوست اُوکُوں ٻیاں کن پُڄا (Share) ݙین٘دِن۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
واصف علی واصف
واصف علی واصف پنجابی تے اردو دا شاعر تے لکھاری ہا ۔ تے اے وقت دا ولی وی ہا۔
ناں
واصف علی واصف
مزار شریف
لاہور
پنجابی شاعری
توں سلطان زمانے بھر دا میں بردے دا بردا
فکر عذاباں دے وچ بھلیا رستہ تیرے گھر دا
جتھے نعت نبی دی ہووے ایتھے اس دا جلوہ
اردو شاعری
دوستو دوستی کا نام نہ لو
ہو چکی دل لگی کا نام نہ لو
مار ڈالے گی شاعری واصف
بھول کر شاعری کا نام نہ لو
خالد حسین بھٹی
خالد حسین بھٹی ہک سرائیکی گلوکار ہے
ڄم پل
سردار گڑھ وچ پیدا تھئے
جاہ ٹکاݨہ
سردار گڑھ وچ ہے
پیشہ
گلوکاری
رابطہ نمبر
03059205114
نرسمہا راؤ
نرسہما راؤ ، راجیو ڳاندھی دے قتل دے بعد گانگرس پارٹی دی جانب توں 1991 توں 1996 تک بھارت دے وزیرِاعظم ریہے۔ پی وی نرسہما راؤ نے ہی نوے دی دہائی وچ بھارت وچ آوݨ والی اقتصادی تبدیلیاں دا آغاز کیتا۔ نرسہما راؤ، نہرو ڳاندھی خاندان دے علاوہ واحد بھارتی وزیرِاعظم ہن جنہاں نے پنج سال دی مقررہ مدت پوری کیتی۔ انہاں دے دورِ اقتدار اچ ہی دسمبر 1992ء اچ بابری مسجد دا سانحہ پیش آیا ہئی جیندے نتیجے وچ بھارت اچ ہندو مسلم فسادات پُھٹ پئے تھے۔دل دا دورہ پوݨ نال دہلی وچ انہاں دا انتقال تھیا۔
نوسو لار، فلم
نوسو لار یا آسٹرل سٹی جرنی ہک برازیلی فلم اے جیہڑی روحانیت دے نظریات تے مشتمل اے۔ اے فلم پرتگالی زبان وچ ہے۔ فلم دی کہانی مرݨ دے بعد دی زندگی تے ہے جینکوں اساں برزخ یا اعراف دے ناں نال ڄاݨدے ہیں۔ اے کہانی ہک ڈاکٹر دی ہے جیہڑا کہیں بیماری نال مر ویندے تے ول اوندی روح کوں ہک نویں دنیا وچ منتقل کیتا ویندے جتھوں دے اصول تے ضابطے مختلف ہوندن پر او دنیا اونکوں پسند آندی اے۔ اوں دنیا وچ اونکوں اوندے توں پہلے فوت شدہ لوگ وی ملدن جیہڑے اونکوں ڄاݨدے ہوندن یا او انہاں کو ڄاݨدے۔ اوں آسمانی دنیا دی ٹیکنالوجی جدید ݙکھائی ویندی اے۔ اتھاں ٻہوں سارے لوگ عذاب وچ وی ݙکھائے ویندن۔ ایں فلم دے ڈائریکٹر تے لکھاری، واگنر ڈی اسیس ہن تے پرڈیوسر لافا برٹز ہن۔ ڈاکٹر دا کردار ریناٹو پریٹو نے نبھایا تے 3 ستمبر 2010ء وچ ریلیز کیتی ڳئی۔ فلم دا دورانیہ 105 منٹاں دا اے۔ ایندا بجٹ ہک کروڑ دا ہئی تے باکس آفس وچ ݙو کروڑ پنجاہ لکھ دا بزنس ریکارڈ تھیا۔
بہاول پُور
سرائیکی وسیب لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
جُغرافیہ
بہاول پور جِیکُوں ماضی وِچ ریاست دا دَرجہ حاصل ہَئی۔ آثارِ قدیمہ دے ماہرین دے مُطابق وادیٔ سِندھ دی پُراݨی تے عظیم تہذیب بہاول پُور دے آسوں پاسوں وجود وِچ آئی۔ جِیکُوں وادیٔ ہاکڑہ دِی تہذیب وی آکھیا ویندے۔
لوک ادب
بہاول پور جِیکُوں ماضی وِچ ریاست دا دَرجہ حاصل ہَئی۔ آثارِ قدیمہ دے ماہرین دے مُطابق وادیٔ سِندھ دی پُراݨی تے عظیم تہذیب بہاول پُور دے آسوں پاسوں وجود وِچ آئی۔ جِیکُوں وادیٔ ہاکڑہ دِی تہذیب وی آکھیا ویندے۔ ہَڑپائی دور کنُوں پہلے دے آثار صحرائے چولستان وِچ کھنڈے ہوئے ملدِن۔ ماہرینِ آثارِ قدیمہ نے ہاکڑہ تمدّن دے دور دا زمانہ 4000 ق م توں 3000 ق م ڈَسائے ۔  نواب بہاول پور، بہاول خاں اَوّل نے بہاول پور شہر دی بُنیاد رکھی ہَئی۔ ضلع بہاول پور دی شمالی سرحد دے نال دریائے ستلج وہندے، جِیندے پاروں ضلع ملتان تے ضلع وہاڑی ہِن، مشرق وِچ ضلع بہاول نگر ہِے۔ جنوب وِچ بھارت دا علاقہ ہِے تے مغرب وِچ ضلع رحیم یار خان ہِے۔ احمد پُور شرقیہ ، بہاول پور، حاصل پور، خیر پور ٹامیوالی اَتے یزمان دیاں تحصیلاں ہِن۔ بہاول پور کوں علمی اَدبی مرکز دی حیثیت حاصل ہِے۔ منشی رائے دولت نے نواب بہاول پور ثانی دے عہد وِچ ’’مراۃ دولت عباسیہ‘‘ دے ناں نال بہاول پور دی پہلی تاریخ لکھی۔ دبیرُ الملک مولوی عزیز الرحمٰن نے بہاول پور دی اَدبی روایات کِیتے ٻہوں خدمات اَنجام ڈِتیاں۔ مولانا عزیز الرحمن دا وَݙا کارنامہ دیوانِ فریدؒ دا اُردو ترجمہ ہِے۔ مولانا عزیز الرحمن نے تقریباً 14 کتاباں لکھ تے دبستانِ بہاولپور وِچ اِضافہ کِیتے۔
بہاول پور وِچ علمی اَدبی روایات کُوں اَگتے ودھاوݨ سانگے دِل سوز کلانچوی، پروفیسر دِل شاد کلانچوی (مترجم قرآن مجید بزبانِ سرائیکی)، محمد بشیر ظامی بہاول پوری، محمد اَسلم قریشی، ڈاکٹر قاسم جلال،  مسرت کلانچوی، بتول رحمانی، پروفیسر ڈاکٹر سلیم ملک، دِل نور نور پُوری، ڈاکٹر نواز کاوِش، جمشید کلانچوی، سرائیکی لوک شاعری دا اِرتقاء (تحقیقی مقالہ) تے جدید سرائیکی شاعری دا مُنݙھ بدھݨ والے ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:بہاولپور دا لوک ادب۔ ونکی:بہاولپور دی لوک ثقافت ونکی:بہاول پور دا لوک ادب۔
لوک شاعری اِچ وجودیت
سرائیکی لوک ادب یا سرائیکی لوک شاعری دے اڄوکے دور کوں اساں سرائیکی شاعری اِچ وجودیت (Existentialism) دا دور آکھ سڳدے ہیں۔ اے سرائیکی شاعری دا خودی ، قومی شناحت تے تہذیبی سُنڄاݨ دا دور ہئی ۔ ایں ݙہاکے( 1970ء) توں سرائیکی شاعری اِچ فکری تبدیلی آوݨ لڳ ویندی اے ۔ سرائیکی شاعری دے موضوعات بدلدن۔ سرائیکی کافی تے نظم ، اپݨے نویں مہاندرے مُکھ نال ݙکھالی ݙیندی ہے ۔ موضوع بدلیئے تاں نویں تلازمے وی آئے ۔ نیو کالونیل ازم (New Colonialism) وی اپݨا روپ ݙکھایا۔
ایں دور اِچ بین الاقوامی سطح تے وݙیاں قوتاں؍ ممالک ، چھوٹے ملکاں دا معاشی تے سیاسی استحصال کرݨ تے جُت ڳئے ۔ مقامی سطح تے سرمایہ دار ، صنعت کار تے جاگیردار دے نال نال حکومتی اشرافیہ (Bureaucracy) وی ایں نیو کالونیل ازم دی حصہ دار ، اَݨ بݨی ۔ معاشی استحصال دے نویں رنگ روپ سامݨے آوݨ لڳے ۔ ایں استحصالی سوچ راتوں رات اَٹے ، کھنڈ ، تیل ، گیس کوں مہانگا کرکے ، لوکیں دیاںجیباں خالی کر گھدیاں۔
خالد اقبال دے مطابق، انہاں استحصالی قوتاں (غیر ملکی تے مقامی) نے، بندے کوں کیڑی مکوڑے توں ودھ اہمیت نئیں ݙتی ۔ او ،سمجھدن جو ، اگر اے غاصب قوتاں لوکیں کوں اگر کویلی‘‘ اِی سمجھیندن تاں بندے کوں اِنہاں دا مقابلہ کرݨ سانگھیکم از کم کویلی دیاں خصوصیات تاں آپݨے اندر پیدا کرنیاں چاہیدین۔ کویلی زندگی دا سفر ،منظم انداز اِچ کریندی اے ۔ او جیڑھی قطار بݨا کے ، ٹُردی اے ، او قطار سِدھی (صراط مستقیم) ہوندی اے ۔ اپݨے کمزور جسم دے باوجود او غیرت مند اے ، کوئی اوکوں کھیڑاے یا ، اوندا حق مارے تاں او ، ولدا چک مار، کے آپݨاں بدلہ وی گھندی ہے۔
جاں ݙیہاڑی نئیں لڳدی،
تاں ݙینہ گزار گِھندے ہیں
جینویں کینویں ٻہہ تے اِتھ اُتھ
مزدوری کرکے ، اَساں تازی کھاوݨ آلے
ساکوں جیکر کئی اوے ،کر ، اَلاوے
تاں کیوں الاوے؟
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
پابلو پکاسو
دور جدید دا سب توں وݙا مصور، تجریدی مصوری دا موجد۔ شہر ملاگا ’’سپین‘‘ وچ پیدا تھیا۔ جوانی بارسلونا وچ بسر تھئی۔ جتھاں پیؤ اکیڈیمی آف آرٹس وچ پروفیسر ہاسی۔
پابلو پکاسو 25 اکتوبر 1881ء کوں مالاگا ( اسپین ) وچ پیدا تھیا۔ ایندے والد آرٹ دے ٹیچر ہن۔ ایندے والدین بعد وچ لاکارونا نامی شہر منتقل تھی ڳئے ہن جیہڑا بحر اطلانتک دے علاقے وچ واقع ہے ۔ پکاسو نے ابتدا ہی توں روایتی تعلیم توں بغاوت کیتی۔ ایندے والد نے جیہڑے ویلے بیٹے دی ڈرائنگز ݙٹھیاں تاں اپݨے پینٹ تے برش پکاسو دے حوالے کر ݙتے تے ول کݙہیں خود پینٹ نہ کیتا۔ اڳوں چل کے اوہ میڈرڈ چھوڑ کے ہورٹاڈي نامی ایبرو نامی پہاڑي گاؤں وچ وس ڳیا ہئی۔ 1900ء وچ اینکوں پہلی سولو نمائش دی اجازت ملی ۔
پکاسو پیش رو ہئی ہک ماسٹر ہئی تے ہک دیو مالائی عفریت، ویہویں صدی دی ہر تحریک وچ ایندا ہتھ ہئی۔ 1904ء و پیرس جیہے آرٹ دے مرکز وچ رہݨ لڳا۔ ایندے اسٹوڈیو دا ناں Bateau Laboir ہئی ۔
نذیر لغاری دی پندھ وہاݨی
سرائیکی اگوان نذیر لغاری سئیں اپنڑی پندھ وہانڑی (سعودی عرب، مصر تے برطانیہ دی پندھ وہانڑی) اچ سعودی عرب اچ قدم رکھنڑ ویلھے جیویں خطہ عرب دے مسلماناں سمیت افغان و ہند دے مسلماناں دی تاریخ دی پوتھی کھولی اے ایہو جہاں مثالاں سرائیکی لٹریچر اچ ٹانویں ٹانویں ملدن بلاشبہ " سینے جھوکاں دیدیں دیرے" سرائیکی ادب اچ پندھ وہانڑی دی شکل اچ ہک شاندار سوکھڑی اے.انہاں دا انداز تحریر ڈیکھسو. . . . " جہاز عرب دے صحرا اچ داخل تھی گئے،ریت تے فوجاں بھجدیاں ویندن، کتھائیں بدر،کتھائیں حنین، کتھائیں احد،کتھائیں یزید، کتھائیں حسین، اوترک ریت آپنڑی جاونڑ لا دی تریہہ لہاونڑ سانگے رت پیندی پئی ء ، نویں پرنئے گھوٹ پرانڑے زمانے دے طالبان دے ہتھوں مدینے،دمشق تے بغداد دے چوکیں تے ٹنگئے کھڑن، کنواراں لاواں لہنڑ توں پہلے کفنیں وچ ور سانبھ تے ہتھیں تے لگی میندی دی رتول اکریندیاں کھڑین. بیعت دے 72 انکارئیں کوں نہر علقمہ دی کندھی تے ذبح کر تے اہل اقرار بس نہیں کیتی،13 سال بعد 99 سال دی ہک بڈھڑی چیل نوا تے لکڑ دی ٹیک تے ٹردی ٹردی مدینے دے چوک تے آ کھڑدی ء ، پہلے خلیفے دی وڈی دھی دا پہلا پتر تریجھے ڈینہہ توں گچی وچ رسا پا تے ٹنگیا کھڑے ، ٹنگنڑ والے نعرے مار تے اہدن جو باغی دا انجام ڈیکھو تے عبرت پکڑو ، اج کنوں پچھیں کوئی بغاوت دا نہ سوچے، بڈھڑی نوی چیل سدھی کر تے اکھیں پتر ڈھیں کر تے پچھدی ء جو ایں سوار دے لہنڑ دا ویلھا کڈنڑ آوسی، طالبان کوئی جواب نہ ڈتا. . . جہاز وچ بیٹھیں بیٹھیں میں گچی پھیر تے پچھوں ڈہداں یروشلم وچ مسیح کوں میخاں مریندے پئین، بغداد وچ حسین بن منصور ٹنگیا کھڑے، دہلی وچ اورنگ زیب دنیا دے ستویں عجوبے تاج محل دی مکین اپنڑی سکی ماء ممتاز محل دے پیٹ توں جاونڑ والے داراشکوہ ،مراد تے شجاع کوں کہنڑ دے بعد سرمد دی کھل لوھیندا پئے، تاریخ دے ہک بے کوفے وچ ہک بیا ابن مروان ہک بے سجھ سکا تے بھٹو کوں اسور توں پہلے سولی تے ٹنگ کراہیں واچھاں پٹ تے کھلدا کھڑے، شاہجہان دے خونی پتر وانگوں اوندے وات تے وی رتواہنڑ ء ، وت شئیت تاریخ دے دفینے وچوں نکل تے اپنڑے کالے شمور ماضی دا کردار نبھاونڑ سانگے کہیں دارا شکوہ دی رت پیونڑ پیا ویندے، راولپنڈی دا قیدی پھاسی تے ٹنگیجنڑ سانگے، پہلا پہر چیندے ، وقت کہیں بلیک ہول وچوں لنگھ تے صدیاں پچھوں تے بھج پوندے ، مسیح صلیب تے ٹنگیندا پئے ، حسین آپنڑی گردن تے خنجر دا تیرھواں وار پیا سہندے، ابن زبیر گچی وچ رسہ پا تے سولی دا ستواں منظر پیا ڈہدے ابن منصور سنگسار پیا تھیندے، سرمند دی کھل پئی لہندی ء. . کابل وچ رشید دوستم تے احمد شاہ مسعود دے بھج ونجنڑ بعد ملا ربانی شہر وچ پیہہ آئے سبھ توں پہلے قیدی نجیب اللہ کوں پوری دنیا دے سبدھ (اقوام متحدہ) دے دفتر وچوں کڈھ تے وزارت عدل دے سامنڑے پختونستان چوک تے ٹنگ ڈیندے. . صفین تے جمل دے محاذ تے مر ونجنڑ والے 92 ہزار انسانیں دا ناں تاریخ محفوظ نہیں کر سگی. تاریخ وچ صرف ایہو رہ گئے جو انہیں جنگیں دے نتیجے وچ تخت تے اموی قابض تھی گئے. ول ابو مسلم خراسانی سیدیں دا پور گھننڑ سانگے میدان ءچ آئے. 72 سال دے بڈھڑے 72 ہزار انسانیں کوں کہہ تے تخت اموئیں کنوں کھس تے عباسئیں دے پیریں ہیٹھ وچھایا اتے ول ڈوجھے عباسی خلیفے ابوجعفرالمنصور ابو مسلم خراسانی کوں ما دا سنگ منگتا آکھ تے چاندی دی تلوار نال اوندی گچی لواھ گھدی. . . . جہاز اگوں تے اڈردا ویندے، ہیٹھوں تاریخ وہندی ء، کڈاہاں کیارا ترٹ تے بارے وچ ونج پوندے ،اتے کڈاہاں بارا کیارے وچ، تاریخ دا اواندھا ترٹدے تاں سیو پانڑی نئیں وہندا رت واہندی ء. .سکرین تے جہاز جدے دے نیڑے آیا ودے ، ہیٹھوں پہاڑ نظردے پئین، پہاڑ دی ٹوس تے حال ماضی کوں گلکڑی پاتی کھڑے ، متاں کالا کالی تھی تے مریج نہ ونجن."..
پاراچنار
پاڑاچنار یا پاراچنار، پاکستان دے قبائلی علاقے کرم ایجنسی دا دار الحکومت ہے۔ پاڑاچنار، پاکستان دے دار الحکومت اسلام آباد توں مغرب دی طرف 574 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ اے کرم ایجنسی دا ہک خوبصورت تے اہم شہر ہے جیہڑا افغانستان دی سرحد دے نال واقع ہے۔ اے ہک تاریخی اہمیت دا حامل شہر ہے جیہڑا تمام قبائلی ایجنسیاں دے شہراں توں وݙا تے دلکش و خوبصورت شہر اے۔
حضرت ام حبیبہ رضی اللہ عنہا
ام المومنین رملہ بنت ابوسفیان (عربی: رملة بنت أبي سفيان)، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی زوجہ ہن۔ آپ دی کنیت "ام حبیبہ" ہئی۔
عبید اللہ بن جحش سے شادی
انہاں دی پہلی شادی عبید اللہ بن جحش نال تھئی ہئی۔ اوہ زینب بنت جحش دے بھرا ہئی جنہاں نال حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے نکاح فرمایا ۔ آپ اپݨے پئے عبید اللہ دے نال ہجرت کر کے حبشہ (ایتھوپیا) چلے ڳئے ہن ۔ آپ دا پئے اسلام توں مرتد تھی کے مسیحی تھی ڳیا تے اوں نے آپ کوں وی معاذاللہ مرتد تھیوݨ دا آکھا لیکن آپ نے انکار کر ݙتا۔ اینہی وجہ نال انہاں وچ علیحدگی تھی ڳئی۔ اوندے بعد اپݨے سابقہ پئے دی وفات تک او اپݨی دھی حبیبہ دے نال حبشہ اچ ہی رہیاں۔
شادی
جݙݨ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں انہاں حالات دا پتہ چلا تاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے نجاشی کوں لکھا کہ او انہاں کوں حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی طرفوں پیام ݙیوے۔ ام حبیبہ نے منظور کیتا تاں حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی طرفوں حضرت خالد بن سعید بن العاص نے ایجاب و قبول کیتا تے نجاشی نے خود 400 اشرفی مہر ادا کر ݙتا، ایں طرح 6ھ ( 627ء ) وچ آپ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے نکاح وچ آ ڳئیاں تے مدینہ تشریف گھن آئیاں۔ آپ تے حضرت خدیجہ دے علاوہ بقیہ تمام ازواج دا حق مہر 400 درہم ہئی۔
بعض روایات دے مطابق حضرت رملہ نے ہجرت دے ہک سال بعد حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نال شادی کیتی۔ بعض روایات دے مطابق شادی دے وقت آپ دی عمر تریہہ ورہیے دی ہئی۔
حضرت رملہ، حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی عزت دا بہت زیادہ خیال کریندی ہن۔ ہک دفعہ آپ دے والد ابوسفیان آپ نال ملݨ آئے تے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی چادر تے ٻہݨ لڳے تاں آپ نے فورا حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی چادر چا کے اپݨے والد ابوسفیان کوں آکھا کہ تساں این چادر تے نی ٻیہہ سڳدے کیونکہ تساں نجس ہو۔ اوں وقت تک ابو سفیان مشرف بہ اسلام نہ تھئے ہن۔
اولاد
پہلے شوہر توں آپ دے ہک لڑکا عبد اللہ تے ہک لڑکی حبیبہ ہئی۔ اونہی بیٹی حبیبہ دی وجہ توں آپ دی کنیت ام جبیبہ پئے ڳئی۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم توں کوئی اولاد نہ تھئی۔
وفات
حضرت رملہ خلافت امویہ وچ اپݨے بھائی امیر معاویہ دے دورِ خلافت وچ 45ھ ( 665ء ) وچ وفات پا ڳئے تے آپ کوں جنت البقیع وچ دفن کیتا ڳیا۔
ناہید اختر
thumb|ناہید اختر اپݨے فن دا مظاہرہ کریندے ہوئے
ناہید اختر ہِک پاکستانی پس پردہ ڳائیکہ ہِن۔ 1970ء وِچ پہلا ڳاݨاں ریڈیو پاکستان ملتان کِیتے ڳایا وَت اَݨ ڳِݨت فِلماں اَتے ڈرامیاں کِیتے اردو تے پنجابی ڳاݨے ریکارڈ کروائے، 1992ء وِچ ایں فن کوں چھوڑ تے گھروڳی حیاتی لنگھاوݨ لڳّی۔ انھاں کوں 2007ء وِچ صدارتی ایوارڈ برائے حسن کارکردگی مِلّیا۔ 1974ء، 1975ء اَتے 1985ء وِچ نگار فلم ایوارڈ مِلّیا۔
اِنّھاں نے 1986ء وِچ ڳائیکی چھوڑ ݙتّی کیوں جو اِنّھاں کوں اَرام دی لوڑ ہئی۔
ابتدائی حیاتی
ناہید اختر 26 ستمبر 1956ء کوں ملتان وِچ ڄَمّی ہئی۔
ذاتی حیاتی
ناہید اختر نے 1994ء وِچ صحافی آصف علی پوتا نال شادی کر گِھدّی ہئی.اِنّھاں نے ہِک مرتبہ انٹرویو دے ویلے ݙسایا جو شادی دی وجہ کنوں اُنّھاں نے ڳاݨے کوں نئیں چھوڑیا۔ بھان٘ویں جو اُوہ ڳاݨاں جاری رکّھݨ چاہن٘دی ہئی جاں جو اُوہ اپݨے ٻالاں دی ݙیکھ بھال وِچ رُجھ ڳئی۔
موجودہ حیاتی
ناہید اپݨے ٻالاں دے نال مصروف رہن٘دی ہِے اَتے خاص طور تے اپݨے پئے آصف علی پوتا دے فوت تِھیوݨ دے بعد اُوہ ڳاݨے دے پیشے وِچ سرگرم عمل کائے نِھیں۔ ناہید اختر دے پئے آصف علی پوتا دا 8 جولائی، 2017ء کوں 55 ورھیاں دی حیاتی وِچ دِل دے دورے نال انتقال تِھیا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں
نذیر یاد
نذیر یاد میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک نامور سرائیکی تے اردو دے شاعر ہن جیہڑے زندگی دے معاملات کوں دلچسپ انداز نال اپݨی شاعری وچ پیش کریندن۔ سرائیکی وچ دوسے دی ٻکری، پلوتے وغیرہ دے نظماں زیادہ مشہور ہن۔ کجھ وقت پی ٹی وی تے وی کم کیتا۔ نذیر یاد صیہب، منصور آفاق، مظہر نیازی، افضل عاجز وغیرہ دے ہم محفل شخصیات وچوں ہن۔
غزوۂِ خیبر دا پسِ منظر
خیبر دا علاقہ بالخصوص ایندے کئی قلعے یہودی فوجی طاقت دے مرکز ہن جیہڑے ہمیشہ مسلماناں کیتے خطرہ بݨے رہیے تے مسلماناں دے خلاف کئی سازشاں وچ شریک رہیے۔ انہاں سازشاں وچ غزوہ خندق تے غزوہ احد دے دوران یہودیاں دی کارروائیاں شامل ہن۔ ایندے علاوہ خیبر دے یہود نے قبیلہ بنی نظیر کوں وی پناہ ݙتی ہئی جیہڑے مسلماناں دے نال سازش تے جنگ وچ ملوث رہیے ہن۔ خیبر دے یہود دے تعلقات بنو قریظہ دے نال وی ہن جنہاں نے غزوہ خندق وچ مسلماناں نال عہد شکنی کریندے ہوئے انہاں سخت مشکل نال دوچار کر ݙتا ہئی۔ خیبر والیاں نے فدک دے یہودیاں دے علاوہ نجد دے قبیلہ بنی غطفان دے نال وی مسلماناں دے خلاف معاہدے کیتے ہن۔ محرم 7ھ (مئی 628ء) وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم 1600 دی فوج دے نال، جنہاں وچوں ہک سو توں کجھ زائد گھڑ سوار ہن، خیبر دی طرف جنگ دے ارادے نال روانہ تھئے تے پنج چھوٹے قلعے فتح کرݨ دے بعد قلعہ خیبر دا محاصرہ کر گھدا جیہڑا دشمن دا سب توں وݙا تے اہم قلعہ ہئی۔ اے قلعہ ہک نسبتاً اچی پہاڑی تے بݨا ہویا ہئی تے اوندا دفاع بہت مضبوط ہئی۔
لغاری
لغاری بلوچاں دا سب توں وڈا تے اعلیٰ قبیلہ ہے.
شخصیات
سردار فاروق احمد خان لغاری
نواب سر جمال خان لغاری
سردار محمد خان لغاری
سردار ظفر علی لغاری
سردار جعفر خان لغاری
علاقے
دیرہ غازی خان
مظفرگڑھ
رحیم یار خان
دادو
بدین
لاڑکانہ
لوک شاعری وِچ استحصالی قوتاں دی فکر دا مطالعہ
خالد اقبال جئیں ویلھے ملکی تے غیر ملکی استحصالی قوتاں دی فکر دا مطالعہ کریندن، تاں او ، ایں نتیجے تے پُڄدن جواے ساریاں قوتاں چوریں ریت ، ہِکے گھاݨ تے کٹھے آن تھین تے اے سارے مِل تے لوکیں دا خون نُچڑیندے پئین ۔ لہٰذا او آہدن جو کویلیاں ریت کٹھے تھی ونڄو تے رَل مِل تے اِنہاں دا مقابلہ کرو۔
چوراں چکر، گُھمدا گھاݨ
آئو، رَل تے ماروں ٻاݨ
ایں سارے پیش منظر۔ اِچ، اُنہاں کوں دھرتی کنڈوراݨی نظر، آون لگ ویندی اے ۔ کیوں نہ لڳے ۔ جݙاں اوندے رکھوالے ، غیر ملکیں قوتاں دے اشاریاں دے  پابند تھی ڳئے ہوون ۔ اے قوتاں مُشکی نانگ ریت ، لوکیں دا رستہ اَن مریندین ۔ لوکیں کوں او کم نئیں کرݨ ݙیندے ، جیڑھا اُنہاں دا حق ہے ۔ اوں رستے تے نئیں ٹُرݨ ݙیندے ، جیندے تے ٹُرݨ نال سارے وسیب کوں سُکھ مِلسی ۔ اِنہاں غاصب قوتاں (مُشکی نانگ) دی دہشت اِتنی ڈھیر اے جو وسبے دے وݙیرے عرصہ دراز توں ایہو سمجھیندے آندن جو ایں نانگ کوں ݙیکھ تے ’’تُساں چُپ کر تے آپݨی راہ لنگھ ونجݨی ہے۔‘‘
پر ہُݨ سوچ بدل چکی ہے ۔ نویں فِکر نے لوکیں کوں اے حوصلہ وی ݙتے ، جو مصلحت دے طوق کوں ڳل توں اُچھل بُکائو ، سُکھ تے ترقی حاصل کرݨ دا ہکو طریقہ ہے جو انہاں غاصب قوتاں (مُشکی نانگ) توں اپݨے سُکھ تے اپݨی دھرتی دا رستہ خالی کرائو۔ لہٰذا خالد اقبال وی ایں نتیجے تے پُڄدن جو:
اساں ہُݨ اے سوچیا ہے
ایں مُشکی کوں اَحٖ ݙیکھ تے ویسوں
2000ء توں بعد سرائیکی لوک نظم ہک قدم اَڳہاں ودھائے۔ ہُݨ لوک نظم اِچ اے ڳالھ وی تھیوݨ لڳ ڳئی ہے، جو غاصباں دے اڳوں محض احتجاج نہ کرو ، بلکہ آپنا حق گھنن دی کوشش کرو۔ آُوندے کیتے ہر حیلہ کرو۔ ظالم کوں اُوندے ظلم توں روکو۔ اِکویہویں صدی دے شاعر نے گالھ براہِ راست کرن کوں ترجیح ڈِتی ہے۔ اُوندا آکھن ہے جو ظُلم دے دور اِچ اشاریاں تے علامتاں اِچ گالھ تھیندی اے یا  وَت ڈر یا خوف دی حالت اِچ۔ اِکویہویں صدی دا شاعر ہر طرح دے ڈر  یا خوف توں نکل آئے۔ او  ہُن  وسیب نال براہِ راست مخاطب تھیندے۔
کے تئیں ایویں ݙردے راہسو
کے تئیں ٻچڑے ݙیسو
سب ہو ایں دھرتی دے مالک
سب ہو ، ایندے ٻال
ایں دھرتی دا ذرہ ذرہ
سب ہے تہاݙا مال
اپݨا مال سنبھال
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
نذیر ڈھالا خیلوی
نذیر ڈھالا خیلوی سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔
غزل
بھن غریباں دے بھول گھن سوہنڑاں
ہیٹھ پیراں دے رول گھن سوہنڑاں
ونج کتھاؤں وی خلوص ملدئی تاں
دیر نہ کر توں گول گھن سوہنڑاں
دل وی سینے دے وچ ریہا کائے نی
قرب حاصل خدا دا کرنئی تاں
چھوڑ تسبح توں دول گھن سوہنڑاں
توں اساڈی نہ اول گھن سوہنڑاں
ونج ملنگاں دے کول گھن سوہنڑاں
شاعر۔۔۔نزیر ڈھالا خیلوی۔۔۔۔۔بھکر
او ویلا چنگا ویلا ھا
جڈاں نکے نکے بال ھاسے
اونوں ویلے وکھری چس ھائی
نہ گھاٹے ہین نہ کس ھائی
نہ بھوکاں ہین نہ تس ھائی
اونوں ویلے ایویں لگدا ھا
جیویں ہر شے ساڈے وس ہائی
اسان بہون بھیگلاٹے بال ہاسے
ساڈا کم ھا نال شرارتاں دے
ساتوں ڈھیر زیان وی تھیندے ہن
ساڈی امان ساتوں تنگ آ کے
ساکون روز پلوتے ڈیئندی ہائی
میکوں اماں اکثر آھدی ھائی
تپ تھیوی شالا مر پونویں
شالا مشکی اوتے لت آوی
میں ہک ڈہہنیہ پوچھا اماں کولوں
توں روز پلوتے ڈیئندی ہیں
ول میکون کجھ وی نی تھیندا
کیا راز ھے اماں راز ڈسا
امان پہلے تاں مسکانڑی ہائی
میکوں سڈ کے کول بہایا ھس
ہتھ پھیر کے سر توں شفقت دا
میڈی اماں میکوں آکھیا ہا
جہیڑی دل چوں گال نکلدی ھے
او اوڈ کے عرش تے ویندی ھے
ونج کے رب دا عرش ہلیندی ھے
میڈا دل جو ماں دا دل بچڑا
میں نال زبان دے لال تیکوں
ھک وار پلوتا ڈیندی ہم
دل سہہ سہہ واری آھدا ہا
جتھ پیر ہووی اوتھ خیر ہووی
محترم نذیر ڈھالہ خیلوی صاحب دی نظم ھ ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
یاسمین حمید
یاسمین حمید (اردو: یاسمین حمید) (انگریزی: Yasmeen Hameed) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٥١ء – ڄَمَّݨ دی جاء: پاکستان) ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے اردو شاعرہ، ٻولی وٹار اَتے ہِک ماہرِ تعلیم (اُستانی) ہِن۔
کَم کار
یاسمین حمید ہِک تجربہ کار ماہرِ تعلیم، ٻولی وٹار، اَتے اردو شاعرہ ہِن۔ اِنّھاں دے کول ادب، فن اَتے تعلیم دے شعبیاں وِچ ٢٥ ورھیاں تُوں ودھ دا تجربہ ہِے۔ اُوہ لاہور یونیورسٹی آف منیجمنٹ سائنسز وِچ سوشل سائنسز ڈیپارٹمنٹ وِچ "رائٹر ان ریزیڈنس" دی حیثیت نال کَم کرین٘دی پئی ہِن۔ یاسمین حمید دی اردو وِچ پنڄ کتاباں چَھپ چُکیاں ہِن۔ اِنّھاں دی ادبی سان٘جھ اِنّھاں دی شاعری دی پن٘ڄ کتاباں وی ہِن۔ اِیہ کتاباں پنڄ انجو انج ورھیاں ١٩٨٨ء، ١٩٩١ء، ١٩٩٦ء، ٢٠٠١ء اَتے ٢٠٠٧ء وِچ اردو وِچ چَھپیاں ہَن۔ معاصر اردو شاعری دا انگریزی وِچ ٻولی وٹار کر تے اِنّھاں نے انگریزی ادب وِچ حِصّہ گِھدّا ہِے۔
یاسمین حمید اکادمی ادبیات پاکستان دے جَھنڈے دے تَلّے چَھپَّم آلے پاکستانی ادب دے شمارے دی (انگریزی وِچ) مدیرہ وی رہ چُکّی ہِن۔ اِنّھاں نے حکومتِ پاکستان دے زیرِ اہتمام تِھیوݨ آلے ثقافتی / فیشن شو کِیتے انگریزی وِچ سکرپٹ وِی لکّھے ہِن۔ این٘دے توں انج اِنّھاں نے کرکٹ دے فیسٹیول وِچ وی اپݨی خدمتاں پیش کِیتیاں اَتے اِنّھاں نے ١٩٩٥ء وِچ لندن اَتے ١٩٩٦ء وِچ واشنگٹن وِچ اَتے ١٩٩٦ء وِچ پاکستان وِچ ورلڈ کپ کرکٹ کلچرل فیسٹیول وِچ اپݨی خدمتاں پیش کِیتیاں۔ این٘دے توں انج پاکستان دے اخبار روزنامہ ڈان وِچ "کتب اور مصنفین" دے ناں نال ماہانہ کالم وی لکھین٘دی رہی ہِن۔
یاسمین حمید ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی، لاہور وِچ لاہور الما سکول دی مالک وی ہِن۔
تعلیم
ایم ایس سی: غذائیاتپنجاب یونیورسٹی– لاہور (١٩٧٢ء)بی ایس سی۔ :ہوم اکنامکس- ہوم اکنامکس کالج پنجاب یونیورسٹی – لاہور(١٩٧٠ء)
اَݨ چھپیل کتاباں
اِنّھاں دا اِیہ کَم چَھپَّݨ کِیتے تیّار ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:اردو ٻولی دے شاعر ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:شاعرہ ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مدیر زنانیاں ونکی:پاکستانی ایڈیٹر زنانیاں
حضرت خدیجہ رضی اللہ عنہا
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے 25 ورہیے دی عمر اچ مکہ اچ حضرت خدیجہ نال شادی کیتی۔ ایں طرح حضرت خدیجہ پہلی خاتون ہن جیہڑے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے نکاح اچ آئے۔ انہاں دا ناں خدیجہ تے لقب طاہرہ ہئی۔ انہاں دے والد دا ناں خویلد تے والدہ دا ناں فاطمہ ہئی۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے نکاح وچ آوݨ توں قبل انہاں دا نکاح پہلے ابو ہالہ بن بناش تمیمی نال تھیا ہئی۔ انہاں دے بعد عتیق بن عابد مخزومی دے نکاح وچ آئے۔ انہاں دے انتقال دے بعد 40 سال دی عمر وچ حرم نبوت وچ داخل تھئے تے ام المؤمنین دا شرف حاصل تھیا۔ پاکیزہ اخلاق دی بدولت طاہرہ دے لقب نال مشہور ہن۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں نبوت ملی تاں نبوت دی تصدیق دے نال نال سب توں پہلے اسلام گھناوݨ دی سعادت انہاں نے ہی حاصل کیتی۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے نکاح وچ آوݨ دے بعد 25 سال تک زندہ رہیاں۔ نبوت دے ݙاہویں سال انتقال فرمایا۔
حضرت سودہ بنت زمعہ رضی اللہ عنہا
حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے حضرت خدیجہ دے انتقال دے بعد حضرت سودہ بنت زمعہ نال شادی کیتی۔ جیہڑے قریش دے ہک قبیلے عامر بن لوی نال تعلق رکھدے ہن۔ انہاں دی پہلی شادی سکران بن عمرو نال تھئی ہئی۔ جنہاں دا انتقال تھی ڳیا تاں 7 رمضان (بعض روایات وچ شوال) سن 10 نبوی وچ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے نکاح اچ آئے تے حضرت عمر فاروق دے زمانۂ خلافت وچ انتقال فرمایا۔ سخاوت و فیاضی انہاں دے اوصاف دے نمایاں پہلو ہن۔
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
کُئی وی زبان توڑے جو او علاقائی ہووے یا ملکی ہووے اپݨے اِردگرد دے زبانیں کن بہرحال متاثر ضرور تھیندی ئِ۔ تے انھیںزبانیں دے کئی کئی لوظ اپݨی ضرورت دے مطابق تھوڑے ٻہوں ردو بدل دے نال اپݨے لوظیں دے ذخیرے ئِ چ شامل کر گھندی ئِ۔ ساݙی سرائیکی زبان وی اپݨے اِردگرد ئِ چ ٻولیٔں ونجݨ آلیں علاقائی زبانیں (یعنی پنجابی ، ہندکو، پشتو، سندھی ، بلوچی وغیرہ ) کنوں علاوہ اپݨی قومی زبان اردو تے ٻہروں آوݨ آلئیں زبانیں عربی ، فارسی تے کئی ݙوجھیں زبانیں ٻولݨ آلے لوکیں دئیں ونکو ونک ٻولئیں کنوں متاثر تھئی ئِ۔ ایھا وجہ ئِ جو ساݙی سرائیکی زبان انھیںمختلف زبانیں دے ٻہوں سارے لوظ تھوڑے ٻہوں ردو بدل دے بعد اپݨے لوظیں دے ذخیرے ئِ چ شامل کر گھدن ۔
ہک ٻولی کنوں ݙوجھی ٻولی ئِ چ ورتݨ کیتے لوظ جیویں جیویں اپݨی شکل تبدیل کریندن ( یعنی انھیں لوظیں ئِ چ حروف تہجی دا جیویں جیویں تغیر و تبدل تھیندے) اینکوں حروف تہجی دا وٹا سٹا ، تغیر و تبدل یا حذف و اشتقاق آکھیا ویندے ۔ مثال دے طور تے جیویں جو اردو دے الفاظ بکری ، بالٹی تے ابال دی ب کوں سرائیکی حرف تہجی ٻ نال بدل کرئیں سرائیکی ٻولی ئِ چ انھیںلوظیں کوں ٻکری ،ٻالٹی تے اٻال لکھیا تے پڑھیا ویندے ۔ ایویں ای ہڈی ، لڈو تے کھڈی دی ڈ کوں سرائیکی حرف تہجی ݙ نال تبدیل کرکیں ہݙی ، لݙو تے کھݙی لکھےا تے پڑھےا ویندے ۔ بعض اوقات ٻہرلیں زبانیں دے لوظیں دے حروف تہجی کوں اپݨی ضرورت دے مطابق ودھا گھٹا کرئیں سرائیکی لہجے دے لوظ بݨائے ویندن۔ اینہہ عمل کوں حروف تہجی دا ودھا گھٹا آکھیا ویندے ۔ کبوتر دے ’’ک ‘‘دے بعد ’’م‘‘ دا ودھارا کرکے سرائیکی لہجے دا لوظ کمبوتر بݨایا ویندے ۔ اینہہ تھوڑی جھئیں وضاحت دے بعد سب توں پہلے ترے حروف تہجی (ا، و، ی) دا ذکر کیتا ویندے جنھیں کوں گرائمر دی زبان ئِ چ حروف علت آکھیا ویندے ۔حروف علّت دی کجھ وضاحت آرٹیکل نمبر xiv ئِ چ گذر چکی ئِ پر اِتھاں انھیںدی مزیدوضاحت کیتی ویندی پئی ئِ تاں جو انھیںحروف دے سمجھݨ ئِ چ کوئی ابہام نہ رہ ون٘ڄے کیوں جو انھیںحروف تہجی دا وٹا سٹا، تے ودھا گھٹا، نہایت اہمیت دا حامل ئِ۔ اینہہ اہمیت دے پیش نظر سب توں پہلے حروف علت دے وٹا سٹا تے ودھا گھٹا دی وضاحت کیتی ویندی ئِ۔
-1	اینہہ حقیقت کنوں انکار کائینی جو سرائیکی زبان ئِ چ اردو ، فارسی تے عربی دے بے شمار لوظ تھوڑے ٻہوں رد و بدل دے بعد ورتئے ویندن۔ اردو، فارسی تے عربی دے بعض لوظ ایجھیں ہن جنھیں دی لکھت ئِ چ الف کوں فقط علامتی طور تے لکھےا ویندے جݙاں جو پڑھدے ویلھے ایندی صرف مدھم جھیٔں اواز کڈھی ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے الٰہی، اسمٰعیل، اسحق تے لہٰذا وغیرہ ئِ چ لکھےا  ونجݨ آلا چھوٹا  جھےا ں الف۔ اینہہ چھوٹے جھئیں الف کوں مکمل حرف تہجی دے طور تے لکھݨ درست کائینی۔ یعنی اتے ݙتے ڳئے لوظیں دی املا الاہی، اسماعیل، اسحاق تے لہاذا کرݨ درست شمار نہ تھیسی ۔توڑے جو ایّھو جھئیں لوظیں ئِ چ الف کوں مکمل حرف تہجی دے طور تے لکھݨ دا رواج عام ئِ ۔پر اینہہ رواج کوں غلط العام تاں آکھیا ون٘ڄ سڳدے پر درست نھیں  ڳݨےا  ون٘ڄ سڳدا۔
-2	کݙہئیں کݙہئیں بعض لوظیں دے شروع ئِ چ الف دا ودھارا کر ݙتا ویندے جے کر الف دا ودھارا نہ وی کیتا ون٘ڄے تاں وی انھیںلوظیں دی املا درست سمجھی ویندی ئِ۔ جیویں جو سکندر دی املا اسکندر ، فلاطون دی افلاطون ، سکول دی اسکول تے سٹیشن دی اسٹیشن درست ڳݨی ویندی ئِ۔ -3	بعض لوظیں ئِ چ لکھئے گئے وائو دی آواز الف وانگوں پڑھی ویندی ئِ۔ جیویں جو زکوات دا تلفظ زکات تے صلوات دا تلفظ صلات کیتا ویندے ۔ ایجھئیں لوظیں ئِ چ وائو دا لکھݨ تاں درست ئِ ۔ پر ایندا پڑھݨ درست کائینی۔ -4	بعض لوظیں ئِ چ لکھی ون٘ڄݨ آلی ی الف دی آواز ݙیندی ئِ۔ جݙاں جو انھیںلوظیں ئِ چ لکھی ون٘ڄݨ آلی ی دے اتے علامتی طور تے چھوٹا جھےا ں الف لکھ ݙتا ویندے ۔پر انھیںلوظیں دا تلفظ کریندئیں ہوئیں ی دی بجائے الف پڑھیا ویندے ۔ مثال دے طور تے مصطفیٰ ، مرتضیٰ، مجتبیٰ، موسیٰ، عیسیٰ، دعویٰ تے معنیٰ وغیرہ دی املا۔ انھیںلوظیں دی املا مصطفا، مرتضا ، مجتبا، موسا، عیسا، دعوا یا معنا وغیرہ کرݨ درست کائینی۔
5۔	بعض فارسی لوظ جنھیٔںئِ چ آوݨ آلی ’’و‘‘ دے اڳوں جے کر ’’الف‘‘ آ ون٘ڄے تاں انھیں لفظیں دے تلفظ اچ ’’و‘‘ دی آواز کوں حذف کر کے صرف ’’الف‘‘ دی آواز کݙھی ویندی ئِ۔جیویں جو خواہش ،خواب، خواجہ ،تے خیر خواہ دے تلفظ ئِ چ ’’و‘‘ دی آواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ۔ایویں ای بعض لفظیں ئِ چ آوݨ آلی ’’و‘‘ معدولہ جیکوں ’’و‘‘ اشمام وی آ کھےا ویندے (یعنی ایجھئیں دائو جیندی صرف خوشبو آندی ئِ لکھی تاں ویندی ئِ پر پڑھی نھئیں ویندی) ۔جیویں خو ِد ،خو ِش ، خوِیش ،تے خوِرد ئِ چ آوݨ آلی وائو۔
6۔	جے کر کہیں لوظ ئِ چ آوݨ آلی وائو کن پہلے آوݨ آلے حرف تہجی تے پیش ہووے تے نال ای اوندے اڳوں ’’ال‘‘ آ ون٘ڄے تاں وت تلفظ ئِ چ ایں ’’و‘‘ دی آواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ۔ جیویں جو ابو البشر ،ابوالہول،ابوالقاسم تے ابو الفضل وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ’’و‘‘ دی آواز۔
-7	جے کر کہیں لوظ ئِ چ آوݨ آلی’’ ی ‘‘کنوں پہلے آوݨ آلے حرف تہجی دے ہیٹھوں زیر ہووے تے اوندے اڳوں ال آ ون٘ڄے تاں وت تلفظ کریندئیں ہوئیں اونہہ ’’ی ‘‘دی اواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ۔ جیویں جو فی الحال ، فی الحقیقت ، فی الفور، فی الواقع ، فی النار تے فی البدیہہ وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ’’ی ‘‘دی اواز۔ -8	 جے کر کہیں لوظ ئِ چ آوݨ آلے ’’الف ‘‘کنوں پہلے آوݨ آلے حرف تہجی دے ہیٹھوں زیر ہووے تے اوندے اڳوں ’’ل ‘‘آون٘ڄے تاں وت تلفظ کریندئیں ہوئیں اونہہ’’ الف‘‘ دی اواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ جیویں جو بالکل، بالفعل، بالواسطہ، بالیقین تے بالعموم ئِ چ آوݨ آلے ’’الف ‘‘دی اواز۔
-10	بعض اوقات کجھ لوظیں کوں مخفف کرݨ سانگے انھیںلوظیں ئِ چ آوݨ آلے ’’الف ‘‘کوں حذف کر ݙتا ویندے پر ’’الف‘‘ دے بغیر وی اونہہ لوظ دے معنی ء ِچ کوئی فرق نھیں آندا۔ جیویں جو گناہ کوں گنہ، راہ کوں رہ تے نگاہ کوں نگہ لکھݨ۔ ایویں ای لاج کوں لج، بادام کوں بدام تے ٻاہر کوں ٻہر لکھݨ وی درست ئِ۔ -11 بعض عربی اسمائے مونث دے اخیر ئِ چ ’’ت‘‘ آندی ئِ جیکوں اکثر اوقات ’’ۃ ‘‘کرکے لکھیاویندے ۔ پر اردو ، فارسی تے سرائیکی ئِ چ انھیںلوظیں کوں’’ ت‘‘ نال ای لکھیا ویندے ۔ جیویں جو شجاعۃ کوں شجاعت تے سعادۃ کوں سعادت وغیرہ۔ حروف علت دی اینہہ وضاحت دے بعد ہن اتھاں بعض صحیح حروف دے وٹا سٹا تے ودھا گھٹا دی نسبت کجھ مثالاں پیش کیتیاں ویندئین۔
-1	آ کوں الف نال بدلیا ویندے : اردو،فارسی،عربی لوظ
سرائیکی لوظ
اردو،فارسی،عربی لوظ
سرائیکی لوظ آباد
اباد
آٹا
اٹا
آزار
ازار آزمودہ
ازمودہ
آدھا
ادھا
آٹھ
اٹھ
آفرین
افرین آوارہ
اوارہ
آسان
اسان
آخ
اخ آزاد
ازاد
آرام
ارام
آواز
اواز آثار
اثار
آشنا
اشنا
آنکھ
اکھ
-2	الف دا ’’ہ ‘‘تے ’’ر ‘‘نال وٹا ندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
اردو،فارسی، عربی لوظ
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج
ݙوہڑا کہِیں حد تئیں لوک رُباعی نال مِلدا جُلدا ہِے۔ رُباعی تے ݙوہڑا ہِک ہِکّے وزن، ہکّی بحر، اِچ لکّھے ونڄ سڳدِن۔ پر ݙوہاں دی شکّل اِچ فرق ہون٘دے۔ ݙوہڑے دے چارے مصرعے ہم قافیہ ہون٘دِن، پر رُباعی دا تریجھا مصرعہ ہم قافیہ نئیں ہون٘دا۔
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
سرائیکی لوظ اوچھا
ہوچھا
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج
ہجر، وصال، عشق، عشق دے رنگ تے عشق دیاں ڳالھیں، جتنیاں تِرِیمت / زنانیاں کُوں ٹھان٘دین، اُتنیاں شئیت مرد کُوں نئیں ٹھان٘دیاں۔ اِیں سانگھے ݙوہڑا مزاجًا، تِریمت مزاج / زنان پُݨاں مزاج ہِے۔ ݙوہڑے اِچ عشق تے عشق دے جذبات دا اظہار زیادہ تر اساکوں تِریمت دی طرفُوں نظردے۔
ݙوہڑے دی تاریخ دو، دِید بھن٘واؤں تاں اساکُوں سرائیکی اِچ پہلا ݙوہڑا، سئیں حضرت بہاء الدین زکریا ملتانی ؒ دا مِلدے، جیڑھا اُنّھاں حضرت حمید الدین حاکمؒ کُوں لکھیا ہِے۔ آپؒ تُوں بعد اساکُوں سرائیکی ݙوہڑے پاکپتن اِچ مِلدِن، حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دوہے لِکّھن۔ اُنّھاں تُوں ٻہوں بعد لوک قصّہ ہِیر ران٘جھا دے پہلے خالق "دمودر داس" جیڑھے اکبرِ اعظم دے عہد دے (موجودہ ضلع لیّہ، تے جھنگ دے درمیان دے علاقہ اِچ) شاعر ہَن۔ اُنّھاں اِیں لوک قِصّے کُوں ݙوہڑیاں دی صورت اِچ بیان کِیتے۔ نمونہ ݙیکھو:
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
ہوݙے یا اوݙے
افیون
ہفیم ایک
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج
ہِیر دے من وِچ رانجھݨ وَسّے، حال نہ ڄاݨے کوئی
رانجھا رانجھا کیکُوں آکھاں، آپے رانجھݨ ہوئی
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
ہک