cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جرمنی وِچ زنانیاں
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:جرمنی وِچ زنانیاں ونکی:جرمن زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
آڈھا خان دے ݙوہڑے
ٻئی سائیڈ
ݙے گھن جِھنڑکاں شالا قائم راہوی سرداری
کدی اساں وی وقت دے حاکم ہاسے اِتھے آݨ کے بازی ہاری
اساں ہو ڳے تارک دنیا توں تیݙی ݙیکھ کے شکل پیاری
آڈھا ماݨ کیا شئے فانی دا، راہندا وقت نہ ہِکے تاری
٩
ظلم تھیا تُر سڄݨ ڳیُم تے ساکوں غم چا لایا پھانسی
زخم میݙے ݙُکھدے راہسن نہ آرام کفن وچ آسی
چا کرو ہا کرم ݙُکھیاں تے آڈھا نئیں تاں لاش تڑپدی راہسی
١٠
وے شالا کالا ویس ہمیش راہوی تے تیݙے تَن تے ݙیندا زیب اے
شب قدر دا نُور ظہُور ہویا ایتھے کھا ڳے زاہد فریب اے
حد توں اڳاں توں ودھ نئیں آڈھا صرف زات اللہ بےعیب اے
١١
نِت نِت تخت تے بخت نہ ہوندے تے نئیں نِت نِت تاج شاہاں دے سِر تے راہندے
نِت نِت طُور تے نُور نہ وسدا نئیں نِت نِت جلوے راہندے بے پرواہاں دے
نِت نِت یار بازار نئیں آندے، نئیں نِت نِت یوسف وِکاندے مُل اَٹیاں دے
نِت نِت رُوپ سَرُوپ نہ آڈھا نئیں نِت سَنڳ سڄݨاں دے ݙین٘ہ خوش آن٘دے
١٢
اے قاصد وَن٘ڄ دے ماہی دے گھن کے میݙا خط اے، پر ہِک مَت اے
پہلے وِچ تسلیم دے سِر خم کر کے وَت جوڑ کھلوویں ہَتھ اے، آکھیں وَت اے
اے اُس مظلوم دا نامہ ہئی جیندی ہَتھ تیݙے لڄ پَت اے، روندا رَت اے
آکھیں آڈھا ڈاڈھا رو رو کے آہدا ہئی وت وت اے، جگر تے ہتھ اے
١٣
اِن٘ڄ یاراں نال وِگاڑ نئیں ہوندی جیویں کیتی ہا ساݙے بھا دی
جݙاں یاد تیݙی میکوں آ ویندی ترُٹ تار ویندی ہِم ساہ دی
کُجھ خوف خدا دا کر چا آڈھا ہیا ڈاڈھی زات خُدا دی
١٤
اے قاصد وَن٘ڄ یار میݙے نوں وَن٘ڄ واسطہ رَب دا پان٘ویں ٻاہ سمجھاویں
وِچ لڄپال وبال اِچ نہ چھوڑݨ، چا سچ دے سُخن الاویں نہ گھبراویں
جند جان ایمان قربان کراں ہر شئے ہے تیݙے نان٘ویں جے کرواویں
ہِن اِقرار پیار دے آڈھا چا کیتے قول نبھاویں، لاڄ نہ لاہویں
عزیز بخاری
سید عبدالعزیز بخاری بہاولپور شہر دی ہک اہم علمی تے ادبی شخصیت ہن۔ آپ شعبۂِ تدریس نال وابستہ ہن۔ یکم جنوری 1965ء کوں بہاولپور اچ پیدا تھئے۔ اپݨی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز گورنمنٹ صادق ڈین ماڈل ہائیر سیکنڈری سکول بہاولپور توں بطور استاد دے کیتا۔ بعد اچ ترقی کریندے ہوئے شہر دے قدیم تعلیمی ادارے صادق ایجرٹن کالج اچ بطور لیکچرر تعینات تھئے جتھاں بعد اچ انہاں نے مزید ترقی حاصل کیتی۔ کجھ عرصہ ریڈیو پاکستان بہاولپور نال وی وابستہ رہیے تے ہک ادبی پروگرام "سرِ شام" وچ میزبانی کریندے رہیے۔
سرائیکی لوک ادب وچ عہد بہ عہد تبدیلیاں
کہیں وی زبان دی ادبی تاریخ مکمل نہیں ہوندی ، مگر جنھاں تحقیقی غلطیاں بارے محمد اسلم رسول پوری نے توجہ ݙیوائی ہے اُنہاں دا تعلق ادبی تاریخ نویسی دے بنیادی اُصولاں دے حوالے نال ہے ۔ اسلم رسول پوری دی ایہہ کتاب ’’ سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ‘‘ ادب دے قارئین تے خاص طور تے طالب علماں کیتے بہت فائدہ مند ہے ۔ ایں کتاب دا مواد جامع ، مدلل اتے علمی حقائق اُتے مبنی ہے اُنہاں دا تنقیدی نقطہ نظر ، تاریخی ، مارکسی ، ساختیاتی ، امتزاجی، نفسیات و فلسفے دی ڈکھالی ڈیندا سرائیکی تہذیبی ، ثقافتی ، ادبی تنقیدی شعور نال رَلواں مِلواں ہے اُنہاں دا اسلوب تحریر سادہ اتے رواں نثر دا عمدہ نمونہ ہے جیندے وچ اظہار دا ابلاغ دی خوبیاں موجود ہن ۔
"اسلم رسول پوری سرائیکی ادب دے ذہین تے با شعور نقاد ہن اُنہیں سرائیکی ادب وچ جدید تنقیدی روایت دا منڈھ ٻَدھݨ وچ بنیادی کردار ادا کیتے۔ ہک باعلم نقاد ہووݨ پاروں انہیں جدید نظریات دے سوجھلے وچ تنقیدی لکھتیں نال سرائیکی ادب دی آبیاری کیتی اے ۔ جدید سرائیکی ادب دے ارتقاء تے تشکیل وچ اسلم رسول پوری دیاں تنقیدی تے تحقیقی خدمات بے پناہ ہن ایں سانگھے انہاں کوں جدید تنقید دا بانی آکھیا ونج سگدے۔ ویسے تاں اسلم رسول پوری دی کتاب ’’ سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ‘‘ ادبی تنقید بارے ہے تا ہم ایندیں تمام لکھتیں دی بحث ادب دی علمیات دے گرد گھمدی ہے ۔ ادب دی علمیات ، ادب کنوں ملݨ والے علم ، ادبی علم دے ذرائع تے اُوندی صحت دے تجزیے دا ناں ہے ‘‘
اسلم رسول پوری دی کتاب "سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ" سرائیکی شاعری و نثر وچ بدلدے ہوئے رحجانات دی جائزہ نویسی دے حوالے نال مثبت رحجان دی ترجمان ہے تے ایں کتاب کوں سرائیکی خطے وچ تخلیق تھیوݨ والے ادب دی جزوی تاریخ آکھیا ونج سگدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
مصحف طوب قبو اَتے لوک فنِ خطاطی
مصحف طوب قبو
قرآن پاک کوں عربی اِچ مصحف آکھیا ویندے۔ اُتے ݙتے ڳئے ایں مصحف دی خطاطی پراݨے کوفی خط اِچ ہِے۔ ڄہڑھا خطِ نبطی اَتے خطِ حیری دے بعد وجود اِچ آیا ہَا۔ ایندے بعد ارتقائی مرحلیاں اِچوں تھیندا کوفہ اِچوں ڄہڑھا کوفی خط وجود اِچ آیا اوندے وچ ابلاغ ہئی یعنی او اتنا سوکھا تھی ڳیا ہَا ڄوعام لوکاں کول وی  اَسانی نال پڑھیا ویندا ہَا۔ یعنی اُوکوں عجمی لوک وی فَٹ پڑھ گھندے ہَن، ایں اُتے آلے مصحف دا ڄہڑھا ورق ݙتا ڳے ݙٹھا ونڄے تاں ایں تحریر اِچ ابلاغ کَے نِیں۔ کیوں ڄو اُوں دور وِچ طرزِ تحریر ارتقائی مرحلیاں اِچ ہَا اَتے عربی اِچ نقطے تے اعراب وی کَے نا ہَن۔
ایں مصحف کوں ’’مصحف طوب قبو‘‘ آکھیا ڳے اِیندی کتابت مصحفِ عثمانی دی طرحاں ہِے، اِیں مصحف کوں حضرت علی کرم اللہ وجہہٗ دے ناں نال منسوب کیتا ڳے، اے ہرن دی جھلی تے کتابت کیتا ڳیا ہَا۔ عربی اِچ ایں ورق کوں ’’رق الغزل‘‘ آکھیا ویندا ہَا۔ صفحے دی لمبائی 18سینٹی میٹر اَتے چوڑائی 12.5 سینٹی میٹر ہِے۔ کُل صفحے 147 ہِن۔ اِیں مصحف دے آخری صفحے دے اَخیر اِچ اے عبارت لکھی ہِے کتبہ‘ علی ابنِ علی طالب۔   ۔
اِیں مصحف دِی خطاطی (کتابت) حضرت علی کرم اللہ وجہہٗ دی ہِے۔ اِیں مصحف دِی تشریح تفصیل اَڳلے صفحے تے ملاحظہ کرو۔
۔
مصحف شریف مرقومہ حضرت علی رضی اللہ عنہٗ
روضہ حیدریہ نجف اشرف اِچ اے مصحف موجود ہِے۔ ایندی کتابت حضرت علی ابنِ ابی طالب (کرم اللہ وجہہٗ) دے نال منسوب ہِے۔ ہرن دی جھلی اُتے لِکھیا ہِے پر، پورا کَے نِیں۔ ہِک صفحے اِچ 9سطراں ہَن۔ صفحیاں اِچ حرکات، علامتاں، نقاط گول نظر آندن۔ آیت دے ختم تھیوݨ تے ترے گول دائرے نشان رَہا دا ہِن۔ اے مصحف مبارک مدینہ پاک دے مصحف الامام دے مطابق لکھیا ہویا ہِے۔ اَساں پڑھن آلیاں دے ابلاغ دی خاطر خطِ نسخ عربی اِچ الگ چوکٹے دے وِچ اے سطراں وکھرے لکھ ڈِتن۔    ۔
مصحف مبارک منسوب حضرت علی المرتضیٰ کرم اللہ وجہہٗ
رامپور لائبریری (انڈیا) اِچ محفوظ اِیں مصحفِ نادر و نایاب دی کتابت حضرت علی کرم اللہ وجہہٗ نال منسوب ہِے۔ اے پَتلی کھل تے لکھیا ہویا ہِے۔ علامتاں اَتے حرکات وی موجود ہِن۔ ہر صفحے دیاں 15 سطراں ہِن۔ ہر صفحہ دا طول 28/7سینٹی میٹر اَتے عرض 20/2سینٹی میٹر ہِے۔ اِیں مصحف شریف دے صفحے کُل 700  ہَن۔
اے سورۃ البقرہ، آیت 35توں 40دی کتابت کتاب ’’خط دی کہاݨی تصویراں دی زبانی‘‘ مطبوعہ رضا لائبریری رام پور (انڈیا) دے صفحہ 64 توں گِدی ڳئی ہِے۔ اِیں کتاب دے مصنف سید احمد رامپوری (خطاط) ہَن۔ اَتے 1997ء اِچ چھپی ہئی۔
ورق مصحف، منسوب بہ حضرت اِمام حسین رضی اللہ عنہٗ
اِیں مصحف دی کتابت سیدنا امام حسین رضی اللہ عنہٗ نال منسوب ہِے۔  اے تحریر شروع تے اَخیر اِچ تاں ناتمام ہِے۔ پر مصحف دی ابتداء سورۃ کہف دی آیت نمبر 82  توں تھیندی ہِے۔ اَتے سورۃ طہٰ دی آیت  135 تے ختم تھیندی ہِے۔
صفحہ نمبر 1تے کاتب دا ناں ’’کتبہ‘ حسین بن علی‘‘ لکھیا ہوئے۔ اِیں مصحف اِچ کتھائیں کتھائیں اعراب دیاں علامتاں وی نظر آندن۔ اے صفحہ نمبر 41  دا ورقہ ہِے۔ صفحہ دی لمبائی چوڑائی  10/8 x 16/5  سینٹی میٹر ہِے۔ اَتے ہِک صفحے اِچ ست سطراں ہِن۔ ’’کتبہ ‘ المنتظر بو عدہ علی بن الحسین بن ابی طالب‘‘ ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون
الرَّشِیْدُ
صاحبِ رشد و حکمت جیندا ہر فعل درست ہے۔
الصَّبُوْرُ
ٻہوں صابر کہ بندیاں دے وݙے توں وݙے نافرمانیاں ݙیکھدے تے فوراً عذاب بھیڄ کے تہس نہس نی کریندا۔
گبریل لیپمین
گبریل لیپمین فرانس دے ہک طبیعیات دان ہن جنھاں کوں 1908ء وچ نوبل انعام برائے طبیعیات ݙتا ڳیا جیندی وجہ رنگین تصاویر بݨاوݨ دی ابتدا ہئی۔
اناکسی میندر
یونانی فلسفی، فلسفے دے اوں مکتب نال تعلق رکھدا ہئی جینکوں فلسفے دی تریخ وچ ملطائی مکتب فکر آہدن۔ تھیلس تے اناکسی دی طرح اوں نے وی ساری کائنات دا ہک واحد بنیادی عنصر یا کائناتی اصول دریافت کرݨ دی کوشش کیتی۔ ایں کائناتی اصول کوں اُوں نے لامحدود دا ناں ݙتا۔ (یا اوہ پہلا مفکر ہئی جیں نے تجرباتی حقائق دے برعکس اپݨے کائناتی اصول (لامحدود) دے نال دائمیت، ثبات تے ہمیشگی دے خاصیتاں منسلک کیتے۔
سلیمان بن جبریل
سلیمان بن جبرائیل ہک شاعر تے یہودی فلاسفر ہئی۔ اوندی پیدائش 1021ء تے وفات 1058ء ݙسی ویندی ہے۔
ڳوے دی بھاء
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
ایمپیڈوکلیز
یونانی فلسفی جس نے “ثبات ہستی “ دے قدیم عقیدے کوں ہراکلیتس دے تجربے تغیر تے حرکت نال ملاوݨ دی کوشش کیتی۔ اوندے نقطہ نظر دے مطابق کائنات دے چار بنیادی عناصر ہن۔ خاک، پاݨی، ہوا تے بھاہ انھاں عناصر دے ملݨ نال تمام چیزاں بݨن۔ محبت تے نفرت ݙو حرکی اصول ہن، جنہاں تے انہاں تمام اجزاء دا باہمی ملاپ تھیا ہے۔ ایہے ݙو حرکی اصول خیر تے شر کوں جنم ݙیندن۔
شہادت نواب مظفر خان‌ تے سقوط ملتان
2 جون کالا ݙینہہ ــ قیدی تخت لہور دے
شہادت نواب مظفر خان‌ تے سقوط ملتان
لکھت: ادی نِیناں (نسرین گل ‍)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سرائیکی عوامی تریمت تحریک
سرائیکی قومی تاریخ حملہ آوریں نال بھڑاند دی ہک سوجھل تاریخ رکھیندی اے، مگر مکار، عیار،. لٹیرے تے لوبھی حملہ آور حاکماں آپݨیں درٻاری مؤرخین کنوں کوڑی تاریخ لکھا تے دھرتی ڄئیں دی بہادری دی سوجھل تاریخ کوں مسخ کرݨ دے سارے تݨ مارِن. ہڑند، درگڑی، ݙراور تے سرائیکی وسوں اچ جاہ جاہ اُسریے قلیں حملہ آوراں تے لُٹیراں نال بھڑاند تے اُنہاں دا مقابلہ کرݨ سانگے ہَن، مگر وظیفہ خور مؤرخین غاصباں تے حملہ آوراں کوں خُش کرݨ کیتے سرائیکی مہاندریں دیاں قوم تے دھرتی سانگے لازوال قربانیاں کوں تروڑ مروڑ کراہیں، کوڑ دے لیپے ݙے انعام گھندے رہ ڳئین. اڄ توں 202 ورہیاں پیلہے 2 جون 1818 سرائیکی قوم تے دھرتی کیتے کالا ݙینہہ ہئی، جݙاں سکھ لُٹیرے، غاصب تے لوبھی رنجیت سنگھ دے حملے وچ دھرتی ڄایا سڄاک تے بہادر پُتر نواب مظفر خان سدوزئی ٻالاں سودھے شہادت قبول کیتی ہئی، مگر غاصباں دے اڳوں ہتھیار سٹ تے ہار نہ مَنی ہئی. 2 جون سرائیکی دھرتی ڄئیں دی شہادت دے نال نال سقوط ملتان دا وی کالا ݙینہہ اے، جیندے زخم اڄݨ تئیں وی اساݙیں بُتاں اچ چچلا مَچیندن. اساں ماء دھرتی کیتے رَت ݙیوݨ آلیں شہیداں دی بہادری دی سوجھل تاریخ رکھیندوں، روہی، تھل، چولستان دمان دا ہک ہک لائی لانڑاں اساݙے شہیداں دی بہادری دا گواہ اے. ماء دھرتی کوں غاصباں کنوں بچاوݨ آلیں تے خون دے دریا تَرݨ آلیں شہیداں دیاں قربانیاں اساݙے اُتے قرض ہِن. بقول عاشق بزدار سئیں
ساݙی دَھرتی
تَھل تے روہی
چولستان دَمان
جِتٌھاں ہِک ہِک لَئی لانّڑیں دے مُنڈھ ءچ
ساݙے ݙاݙیں بابیں دیاں قبراں ہن
جیرھے اَپݨی دَھرتی ماء راݨی دے سینے صحن تے
نَویًں آوݨ والے
اوپرے پیر ݙَکَݨ دی جَنگ اِچ
مَردے رہ ڳئے
خون دے دریا تَردے رَہ ڳئے
تخت لَہور تُوں آوݨ والے نَوٌیں کَمٌی
اِیندے سینے صَحن تے چڑھ کے بَھنگڑے پَیندن
اَسٌاں روز تماشے ݙِہدوں..!
پِچھوئیں تاریخ تے نظر بَھنواؤں تاں سُدھ ملدی اے جو ملتان ہزاراں ورہیاں توں ہک ٻہوں وݙا خود مختار تے مالدار صوبہ ہا، جتھاں سِکھ لُٹیرے لُٹ مار کرݨ سانگے حملے کریندے رہ ویندے ہَن. دھرتی ڄئیں سڄاک مہاندرے نواب مظفر خان ریاست دا نظام سنبھالا تاں لُٹیریں تے حملہ آوراں توں بچݨ تے دفاع کیتے خانڳڑھ اچ قلعہ اُسروایاں. نواب مظفر خان دے ابا سئیں نواب شجاع خان دی فوتگی دے بعد سکھ لُٹیرے ہک واری ول ملتان تے حملہ آور تھی تے قتل وغارت دے نال لُٹ مار کیتی. صوبہ ملتان دے شاہی خزانے ءچوں سونا، چاندی، نوادرات، نقدی، اسلحہ تے ڈھیر سارا مال متاع لُٹ تے چاڳئے تے مسجدیں، مدرسیں، علم گاہیں، باغات تے ڈھیر ساریں قیمتی عمارتاں کوں تباہ وبرباد کرݙتا. ایں حملے دے بعد نواب مظفر خان ہک نوٌیں حوصلے، ہمت تے محنت نال تعمیر وترقی کرتے ہک واری ول ملتان کوں مضبوط تے خوشحال صوبہ بݨا ݙتا. لوبھی، زرپرست، بُکھے تے ظالم سکھاں کوں ملتان ریاست دی خوشحالی برداشت نہ تھئی، لُٹیریں کئی حملے کیتے تے دھرتی ڄئیں بہادراں اُنہاں کوں عبرتناک شکست ݙتی. کئی ناکام حملیں دے بعد لوبھی رنجیت سنگھ مکاری تے سازش نال ملتان دے ہک غدار عبدالصمد بادوزئی دے ڳٹھ جوڑ نال ملتان تے حملہ کر ݙتا. ترائے مہینیں تئیں نواب مظفر خان آپݨیں فوجاں نال سکھاں دا مقابلہ کریندے رہ ڳئے، ایں جنگ اچ نواب مظفر خان دے پُتراں دے نال نال اُنہاں دی دھی راݨی صفیہ خانم وی دشمناں دا مقابلہ کریندی رہ ڳئی. نواب مظفر خان، اُنہاں دیں پُتراں تے دھی راݨی صفیہ خانم دی شہادت اتے سقوط ملتان دے بعد پیلہی واری سرائیکیاں کوں تخت لہور نال ڳنڈھ ݙتا ڳیا تے 30، 32 ورہیاں تئیں ملتان سکھا شاہی دے قبضے ہیٹھ رہیا. لوبھی رنجیت سنگھ دے مرݨ دے بعد سکھاں تے انگریزاں دا کئی جنگوں تھیا، 22 جنوری 1849 اچ انگریزاں دے ہتھوں سکھاں کوں شکست نال ای ملتان تے ہک ٻئے ظالم دا قبضہ تھی ڳیا. انگریز سرائیکیاں دی اکثریت تے طاقت کوں پرکھ تے انہاں کوں کھینڈو کھینڈ کرݨ تے معاشی زک پڄاوݨ کیتے ملتان دی صوبائی حثیت ختم کرتے پنجاب ءچ رَلا ݙتا. 1947 اچ تقسیم ہند دے وخت وی خطے دیں ٻنہاں قوماں آلی کار ریاست بہاولپور سرائیکیاں دی اکائی دے طور تے ہئی پئی. وطن عزیز پاکستان بݨیا تاں ریاست بہاولپور کوں صوبے دا درجہ ݙتا ڳیا، ون یونٹ اچ صوبیں دی حثیت ختم کر ݙتی ڳئی مگر جݙݨ ون یونٹ دا خاتمہ تھیا تاں سرائیکیاں دی چھیکڑی اکائی وی تخت لہور دے قبضے اچ ݙے ݙتی ڳئی تے اساں قیدی تخت لہور دے اڄ تئیں آپݨیں بݨیادی حق حقوق کنوں محروم ہیسے. 2 جون 1818 کنوں گھن تے اڄ 202 سال تھیوݨ آلن اساݙے وسائل دی لُٹ مار تے اساݙے نال ول وانجھ دا سلسلہ جاری اے. آپݨی شناخت، حقوق تے نسلاں دی بقاء سانگے سرائیکی قوم دی تحریک اہم موڑ تے پڄ ڳئی اے، ڈھیر ساریاں سرائیکی تنظیماں آپݨیں نسلاں دے حق سانگے ٻاݨ مریندا پئین، اساݙے بݨیادی حقوق دا واحد حل صوبہ سرائیکستان اے. ساݙے ٻݙھڑیں، نینگر یں، نسوم ٻالاں توں گھن تے ماواں، دھیریں تے بھیݨیں دا بس ہکو ای مطالبہ اے جو سرائیکستان اساݙا حق اے تے اساں آپݨاں حق گھن تے راہسوں. سرائیکستان سانگے سرائیکی تنظیماں دی جدوجہد کوں سلام، مگر تاریخ گواہ اے جو حق سچ دی ہر جنگ تے جدوجہد اچ تریمت دا کردار ہمیش نشابر رہیئے. جینویں جو نواب مظفر خان دشمناں نال لڑدا کھڑا ہئی تاں اُنہاں دے پُتراں دے نال نال اُنہاں دی دھی راݨی صفیہ خانم وی تلوار چا پئیو تے بھرانواں دی پُٹھ تے ہئی. صوبہ سرائیکستان دی جدوجہد تے آپݨیاں نسلاں دے حق سانگے ٻاݨ مارݨیں تاں ول تریمتیں کوں تحریک دا حصہ بݨاوݨاں پوسے. ماواں، بھیݨیں تے دھیریں آپݨیں بزگاں، بھرانواں تے پُتراں نال ہک مٹھ تھی ٻاݨ مارن تاں انشااللہ اساݙی منزل سوکھی تھیسی تے صوبہ سرائیکستان ویلھے سِر بݨسی..!
ڳالھ ٹر پئی اے تاں اینکوں پندھ کریندا ݙیکھیں
اے نہ سمجھیں جو میݙی منزل کوں زمانے لڳسن
براہوئی
براہوئی زبان ہک دیراوڑی زبان ہے جیہڑی زیادہ تر صوبہ بلوچستان اچ ٻولی ویندی اے۔ ایندے علاوہ ایران تے افغانستان اچ وی اے زبان موجود اے۔
پی ٹی وی نیشنل ملتان
پاکستان ٹیلی ویژن نے اوندے سرائیکی وسیب دے مرکز ملتان توں چھی فروری 2023ء کوں ہک سرائیکی زبان دے سرکاری ٹی وی چینل پی ٹی وی نیشنل ملتان قائم کیتا تے اوندی ٹیسٹ سروس دا آغاز کر ݙتا۔ مزید یوٹیوب تے ایں چینل دا لنک وی ݙے ݙتا اے جتھوں اے چینل ݙکھیج سڳدے۔ پی ٹی وی نیشنل ملتان سرائیکی زبان وچ روزانہ چھی گھنٹے براہ راست نشریات پیش کریندے تے باقی پروگرام ریکارڈ شدہ ہوندن۔ سرائیکی وسیب کیتے اے ݙینہہ تے اے کم تاریخ ساز اے۔
نواب محمد بہاول خان دوم عباسی
thumb|Saraiki thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur نواب محمد بہاول خان دوم (1752 تا 1809ء) ریاست بہاولپور دے چوتھے نواب ہن۔ انہاں نے ریاست تے 37 سال حکمرانی کیتی۔ انہاں سالاں اچ زیادہ تر وقت بیرونی حملیاں دا مقابلہ کرݨ اچ گزارا۔ بالآخر انہاں سالاں اچ ریاست کوں وسعت وی ملی۔ نواب بہاول خان دوم نے اپݨے پچھوں ست بیٹے چھوڑے جنہاں اچ ݙوجھے بیٹے عبد اللہ خان (نواب صادق محمد خان دوم) جانشین منتخب تھئے۔
ڄم
نواب محمد بہاول خان دوم دی ولادت 1752ء اچ تھئی۔ نواب محمد بہاول خان دوم دا اصل ناں جفعر خان ہے۔ آپ دے والد دا ناں فتح خان ہئی جیہڑے نواب صادق خان اول دے بیٹے ہن۔ نواب بہاول خان دوم عین اونہی روز پیدا تھئے جݙݨ نواب مبارک خان دے سب توں وݙے دشمن نورمحمد کلہوڑا دی موت دی خبر ریاست اچ پہنچی ۔ ایں اتفاق دی وجہ توں ایندی پیدائش کوں مبارک خیال کیتا ڳیا تے نواب نے اونکوں گود اچ گھن گھدا تے اوندی پرورش کیتی۔
شجرہ نسب
نواب آف بہاولپور حضرت عباس بن عبد المطلب دے خاندان توں ہن انہاں دا شجرہ نسب کجھ ایویں ہے:
محمد بہاول خان دوم بن نواب فتح خان اول بن نواب صادق محمد خان اول بن نواب مبارک خان اول بن بہادر خان دوم بن فیروز یا پیروج خان بن امیر محمد خان دوم بن بھکھر خان دوم بن بہادر خان بن بھکھر خان بن ہیبت خان بن امیر صالح خان بن امیر چندر خان بن داؤد خان دوم بن بن محمد خان بن محمود خان بن داؤد خان بن امیر چنی خان بن بہاءاللہ عرف بھلا خان بن امیر فتح اللہ خان بن سکندر خان بن عبد القدر یا قاہر خان بن امیر اِبان خان بن سلطان احمد ثانی بن شاہ مزمل بن شاہ عقیل بن سلطان سہیل بن سلطان یاسین بن احمد المستنصر باللہ الثانی بن الظاہر بامر اللہ بن الناصر لدین اللہ بن ابو محمد الحسن المستضی بامر اللہ بن المستنجد باللہ بن المقتفی لامر اللہ بن المستظہر باللہ بن المقتدی بامر اللہ بن القائم بامر اللہ بن القادر باللہ بن المقتدر باللہ بن المعتضد باللہ بن الموفق باللہ بن المتوکل علی اللہ بن المعتصم باللہ بن ہارون الرشید بن المہدی باللہ بن ابو جعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبداللہ (رضی اللہ عنہ) بن عباس بن عبد المطلب (رضی اللہ عنہ)۔
دستار بندی
نواب مبارک خان دوم دی وفات دے بعد نواب دے بھائی فتح خان دے بیٹے جعفر خان کوں حکمرانی کیتے نامزد کیتا ڳیا۔ آپ دی دستار بندی مورخہ 4 ربیع الثانی 1186ھ بمطابق 1772ء اچ تھئی۔ اوں وقت انہاں دی عمر ویہہ سال ہئی تے انہاں نے محمد بہاول خان دوم دا لقب اختیار کیتا۔
شہنشاہ دلی ولوں خطاب
1195ھ بمطابق 1760ء اچ شہنشاہ دہلی شاہ عالم ثانی نے سید کاظم علی خان بارا کوں ہک فرمان ݙے کے نواب دے کول بھیڄا جیندے اچ انہاں کوں کچی دا انتظام چلاوݨ دا اختیار تفویض کیتا ڳیا۔ ایندے علاوہ گراں بہا خلعتیں وی بھیڄے۔ شہنشاہ نے انہاں کوں رکن الدولہ نصرت جنگ حافظ الملک دا خطاب عطا کیتا۔
ریاست اچ وسعت
نواب شادی دے ذریعے رشتے قائم کر کے اپݨے علاقیاں اچ وسعت ݙیوݨ دا قائل ہئی۔ ایں کیتے اوں نے 1780ء اچ خیر محمد خان پیر جاݨی دی بیٹی دے نال خیر پور نورنگا (نورنگا واہ سمیت ) تے 1782ء اچ احمد خان پیر جاݨی دے بیٹے محبت خان دی بیٹی دے جہیز اچ احمد پور ایسٹ / شرقیہ (قطب واہ سمیت) حاصل کیتا۔ اوں نے پرگنہ جتوئی (ہݨ ضلع مظفر گڑھ اچ ہے) تے قبضہ ڄما گھدا تے سہراب خان مہر کوں اوندا کاردار تعینات کیتا۔ 1790ء تک دریائے سندھ، اُچ دے مقام تے چنانہہ نال ملدا ہئی۔ اوں نے دریائے سندھ دا رخ مغرب دی طرف موڑا تے تݙانہہ توں ایہ اپݨے موجودہ رستے اچ وہندا پئے۔ ایں تبدیلی دے باعث موجودہ ضلع مظفر گڑھ دا جنوبی حصہ نواب دی جارحیت دی زد اچ آ ڳیا تے اوہ سیت پور دے مخدوماں توں علی پور، شہر سلطان ، سیت پور تے خیر پور دیہات چھکݨ دے قابل تھی ڳیا۔ 1784ء اچ اوں نے حامی اختیار خان کولوں شیداݨی گاؤں (ہݨ خان بیلہ پیش کاری اچ) فتح کیتا۔ نواب نے 1790ء تے 1800ء دے درمیان آرائیں ، کنجهر ، کوران ، مہرا ، اسیری تے تر نڈ تعلقے (موجودہ مظفر گڑھ تحصیل جنوب مغربی حصہ) وی ڈیرہ غازی خان دے حاکم توں فتح کیتے۔ تحصیل علی پور علاقہ دے نال اوہ کچی جنوبی دے ناں نال ڄاݨے ویندے ہن، جبکہ شمالی حصہ شمالی کچی سݙیندا ہئی جیندے تے تھل دے نواباں دا قبضہ ہئی۔
قلعیاں دی مرمت
1198ھ بمطابق 1783ء اچ نواب نے ونجھروٹ قلعے دی مرمت و توسیع کروائی تے اونہی سال دراوڑ توں 24 کوس جنوب اچ ہک قلعہ تعمیر کروایا جیندا ناں خان ڳڑھ رکھا تے حکم ݙتا کہ مال تجارت (جیہڑا موج ڳڑھ دے راستے ریاست توں برآمد کیتا ویندا ہئی) ہݨ دے بعد براستہ خان ڳڑھ بھیڄا ویسی۔
شاہ کابل، تیمور شاہ دا حملہ
1200ھ بمطابق 1785ء اچ تیمور شاہ نے سردار مددخان درانی کوں سندھ فتح کرݨ بھیڄا لیکن عبدالنبی کلہوڑا، نور محمد خان معروفانی ، خدا بخش خان تے خیر پور دے دیگر رئیساں نے اونکوں ترغیب ݙیوائی کہ بہاولپور تے فوج کشی کرے۔ چنانچہ نواب نے دراوڑ اچ فوج تعینات کیتی تے ارلاݨیاں ، گھنوراݨیاں تے دیگر داؤد پوتریاں دی مدد نال چولستان دے قلعیاں کوں مستحکم بݨایا۔ بہاولپور پہنچݨ تے مددخان نے شہر کوں لٹا تے عمارتاں کوں زمین دے برابر کر ݙتا۔ تݙانہہ اوں نے دراوڑ دے خلاف ہک فوج روانہ کیتی لیکن نواب نے فضل علی خان ٻالاݨی دی زیر قیادت ہک دستہ ݙے کے بھیڄا تے اونکوں شکست فاش ݙتی ۔ اوں شکست توں برانگیختہ مدد خان بذات خود دراوڑ دی طرف ودھا لیکن پچھوں ہٹݨ تے مجبور تھیا تے سندھ چلا ڳیا۔ ترئے سال بعد تیمورشاه بنفس نفیس خان ڳڑھ ڳیا تا کہ سندھ اچ معاملات کوں قاٻو اچ گھنا سڳے ۔ مندھاݨی تے معروفاݨی داؤد پوتریاں نے ایں موقعے توں فائدہ چا کے اونکوں نواب دے خلاف بھڑکایا تے بہاولپور تے قبضہ کرݨ دی تحریک ݙیوائی۔ طاقت ور درانی حکمران دا مقابلہ کرݨ دی قابلیت نہ رکھݨ والے نواب نے دوبارہ بہاولپور چھوڑ کے دراوڑ پناہ گھن گھدی۔ تیمور شاہ نے جݙݨ دراوڑ تے قبضہ ڄما گھدا تاں نواب سردار ڳڑھ تے ونجھروٹ چلا ڳیا۔ تیمور شاہ نے شاہ محمد خان بدوزئی دی زیر قیادت ہک رجمنٹ دراوڑ اچ تعینات کر ݙتی لیکن تورانیاں نے کابل اچ شورش بپا کر ݙتی ہئی ، لہذا تیمور شاہ جلد از جلد اتھوں وںڄݨ تے مجبور تھءا۔ حالیی اوہ ڈیرہ غازی خان توں زیادہ دور نہ ڳیا ہئی کہ اونکوں پتہ چلا کہ نواب بہاول خان دوم نے دراوڑ والے دستے کوں زیر کر کے بہاولپور واپس حاصل کر گھدے۔ کابل واپس آوݨ پر تیمور شاہ نے صاحب زادہ مبارک خان کوں بطور یرغمال اپݨے نال گھن گھدا ہئی تے دراوڑ قلعے دی شکست دی خبر سݨݨ تے نہ صرف اونکوں کوئی نقصان پہنچاوݨ توں اجتناب کیتا بلکہ سربلند خان دے خطاب نال وی نوازا تے عنایات دی بارش کر ݙتی، نیز ہک فرمان دے ذریعے ریاست بہاولپور جاگیر اچ ݙے ݙتی۔ ایں پالیسی دے ذریعے تیمور شاہ شہزادے کوں اوندے پیو دے خلاف کرݨا تے عباسی طاقت کوں کمزور بݨاوݨا چاہندا ہئی لیکن نواب نے شہزادے دی واپسی تے از راه احتیاط اونکوں قیدی بݨا گھدا تے ول پنجند پار کر کے ڈیرہ غازی خان تے حملہ کیتا تے ملتان دے صوبہ دار دے ماتحت علاقے دا بہت وݙا حصہ قبضے اچ گھن گھدا۔ اوں نے قلعہ ڈیرہ غازی خان دا محاصرہ وی کیتا، انہاں داؤد پوتریاں کوں بچایا جنہاں کوں تیمور شاہ نے اتھاں قید کر رکھا ہئی تے بہاولپور توں اوندی گھنائی ہوئی توپ واپس حاصل کیتی۔
مخدوم حامد گنج بخش دے حملے
اُچ گیلانی دے مخدوم حامد گنج بخش نے نواب دے خلاف کلہوڑیاں دی اشتعال انگیزی اچ آ کے مندھاݨی تے معروفاݨی قبائل دے شورش پسند سرداراں دے نال ڳٹھ جوڑ کر گھدا تے نواب دے علاقیاں اچ امن برباد کرݨ دے کوششاں دا ارادہ ٻدھا، نیز ڈاکواں دے ذریعے احمد پور ایسٹ دے علاقہ اچ لٹ مار کروائی ۔ تاہم ، اوہ اوندے بعد دی کارروائیاں توں پاڳل معلوم تھیندے۔1797ء اچ اپݨے رشتہ داراں دی رضامندی نال نواب نے اونکوں قید کرݨ دا تہیہ کر گھدا۔ اوں نیت دی خبر ملݨ تے مخدوم بھڄ کے ڳڑھی اختیار خان چلا ڳیا تے بیکانیر دے راجا سورت سنگھ ، صوبہ دار ملتان نواب مظفر خان تے شاہ کابل زمان شاه توں مدد منگی۔ تاہم، اڳلے سال نواب نے اونکوں پکڑ کے اوندے ہی دیوان خانہ اچ قید کر ݙتا لیکن اوہ جلد ہی فرار تھی ڳیا تے رام کلی دے قلعے (اچ تے ڳوٹھ چنی دے درمیان) اچ پناہ گھدی۔ اتھوں اوہ احمد پور ایسٹ دے نواح اچ لٹ مار دے کارروائیاں کرݨ لڳا۔ جݙ مخدوم حامد بخش ، نواب دے خلاف جنگ آزما ہئی تاں خدا بخش خان نے بغاوت کر ݙتی۔ اوں نے کہراݨی ، جماݨی ، طیباݨی ، حسناݨی ، ارسلاݨی تے معروفاݨی داود پوتریاں دے نال مل کے سازش کیتی تے بیکانیر دے راجا صورت سنگھ کوں وی ریاست تے حملہ کرݨ تے مائل کیتا۔ 1799ء اچ اوہ شہزادہ مبارک خان کوں دراوڑ توں کڈھݨ اچ کامیاب تھئے تے اونکوں اپݨے نال بغاوت اچ ملایا تے 20 جمادی الثانی کوں بہاولپور دا حکمران ہوݨ دا دعوی کر کے اپݨی دستار بندی کروائی۔ تݙانہہ اوں نے کرم خان ارباݨی تے حاجی خان مندهاݨی نال رابطہ کیتا تے انہاں نے نواب تے حملے اچ ساتھ ݙیوݨ دا وعدہ کر گھدا۔ خدابخش خان نے شہزادہ مبارک خان، داؤد پوترے تے بیکانیر دی افواج دے نال جلد ہی بہاولپور توں ݙو میل دور مسیتاں باغ اچ پڑاؤ سٹا تے تݙانہہ مخدوم حامد گنج بخش وی انہاں دے نال آ ملا۔ نواب نے صاحب زادہ عبد اللہ خان (نواب صادق محمد خان دوم ) کوں باغیاں دے خلاف بھیڄا تے 19 رمضان کوں انہاں کوں شکست ݙتی۔ خدا بخش خان تے شاہزادہ مبارک خان بچ کے بیکانیر چلے ڳئے تے مخدوم و داؤد پوترا خوانین وی بھڄ ڳئے۔ تاہم، اڳلے سال خدا بخش خان تے صورت سنگھ نے دوبارہ بہاولپور تے دھاوا ٻولا ۔ انہاں نے 1801ء اچ ولھر قلعہ گھدا تے پھولرا، میر ڳڑھ، موج ڳڑھ تے مروتمٹ جلد ہی یکے بعد دیگرے راجا دے مطیع تھی ڳئے ۔ اوہ  تے  خدا بخش خیر پور دی جانب ودھے تے نواب نے عبدالله خان کوں انہاں دے خلاف روانہ کیتا لیکن ݙوہاں طرف دے خیر خواہواں نے مداخلت کیتی تے صورت سنگھ جنگ اچ اپݨے اخراجات دا زرتلافی وصول کرݨ دے بعد واپس چلا ڳیا۔
سکیاں دا اجراء
1217ھ بمطابق 1802ء ااچ نواب نے کابل دے شاہ محمود ( جیں نے اونکوں گراں بہا خلعتاں تے مخلص الدولہ دا خطاب ݙتا) دی اجازت نال بہاولپور اچ ہک ٹکسال کھولی تے سونے، چاندی و ترامہے دے سکے ڈھالے جنہاں تے ایہ عبارت کندہ ہئی، ہمایوں شاہ محمود تے دارالسرور بہاولپور، ایں توں قبل ریاست دا اپݨا کوئی سکہ نہ ہئی۔
حاجی خان مندهاݨی دی بغاوت، جنرل احمد خان نورزئی دی یلغار
1217ھ بمطابق 1803ء اچ ڳڑھی اختیار خان دے رئیس حاجی خان مندهاݨی نے گڑبڑ پیدا کیتی تے شجاع الملک نے احمد خان نورزئی کوں اوندی سرکوبی کیتے بھیڄا۔ احمد خان نورزئی نے دریائے سندھ پار کیتا تے ساہنووالا و نوشہرہ دے قلعیاں تے قبضہ کیتا۔ اگرچہ حاجی خان نے اظہار اطاعت کر ݙتا لیکن نواب احمد خان نورزئی نے اوندے ماتحت علاقیاں دا الحاق کر گھدا تے صرف اوندے علاقے دا غیر مفتوحہ حصہ ہی چھوڑا۔ 1804ء اچ تیمور شاہ دا پنجواں بیٹا شاه شجاع الملک ڈیرہ دے امور سلجھاوݨ کیتے دریائے سنده دی جانب ودھا تے مخدوم حامد بخش ، فضل علی خان ہالاݨی، اسلام خان کہرائی تے حاجی خان مندهاݨی، نواب احمد خان نورزئی دے خلاف شکایات دے نال راجن پور اچ اوندے منتظر ہن۔ انہاں نے اصرار کیتا کہ انہاں دے مفتوح علاقے نواب توں واپس گھدے ونڄن ۔ شجاع الملک نے احمد خان نورزئی کوں انہاں علاقیاں دا نواب بݨایا تے لیکن احمد خان نورزئی جلد ہی کابل واپس آیا تے حاجی خان کوں اپݨی بے وفائی دا خمیازہ بھگتنا پیا، کیونکہ احمد خان نے ڳڑھی اختیار خان دا محاصرہ کرݨ کیتے ہک دستہ روانہ کیتا۔ محاصرے توں ہیبت زدہ حاجی خان مندهاݨی نے رضامندی ݙے ݙتی کہ اختیار واہ توں مشرق دی طرف اوندے علاوہ علاقہ نواب احمد خان نورزئی دی اقلیم اچ شامل کر ݙتا ویسی تے صرف مغربی طرف دا علاقہ اوندے کول رہسی۔ بایں ہمہ 1806ء اچ حاجی خان نے فضل علی خان ٻالاݨی تے قادر بخش خان کہرانی نے دوبارہ بغاوت کر ݙتی تے 14 محرم کوں سردارڳڑھ تے قبضہ کر گھدا، جیندے تے نواب احمد خان نورزئی نے ناصر خان گورگیج تے فتح محمد خان غوری دی زیر قیادت ہک فوج بھیڄی تاکہ ڳڑھی اختیار خان تے حملہ کیتا ونڄ سڳے۔ 21 محرم کوں تھیوݨ والی لڑائی اچ باغیاں نے خود کوں قلعے اچ بند کر گھدا۔ طویل محاصرے دے بعد نواب دے کمانڈراں نے ڳڑھی اختیار خان دے بالمقابل ہک قلعہ تعمیر کیتا تے اوندا ناں فتح ڳڑھ رکھا۔ 20 ربیع الثانی کوں اوں قلعے توں توپاں نے ڳڑھی اختیار خان تے ایں قدر زبردست گولہ باری کیتی کہ محصورین صلح دی بات چیت کرݨ تے من ڳئے تے نواب نے انہاں تے درج ذیل شرائط عائد کیتے: حاجی خان نے شروع اچ تاں انہاں شرائط کوں مسترد کر ݙتا لیکن انجام کار ناصرخان نے اونکوں پکڑ کے فتح ڳڑھ دے قلعے اچ قید کر ݙتا۔ فضل علی خان ٻالاݨی تے دیگر سرداراں نے میدان جنگ چھوڑ ݙتا تے 29 رمضان کوں ناصر خان نے ڳڑھی اختیار دے قلعے کوں زمین دے برابر کیتا تے ول احمد پور ایسٹ / اشرقیہ احمد خان نورزئی دے ناں کر ݙتا تے واپس آ ڳیا۔ ایویں ڳڑھی اختیار دا علاقہ نواب احمد خان نورزئی دی اقلیم اچ شامل تھی ڳیا۔
تاج برطانیہ نال تعلق دی ابتدا
1808ء اچ مسٹر الفنسٹن کابل ویندے ہوئے ریاست توں گزرا تے نواب صاحب نے ایں موقعے توں فائدہ چا کے بہاولپور تے برطانوی حکومت دے درمیان پہلا معاہدہ کیتا۔
وفات
نواب محمد بہاول خان دوم نے یکم رجب 1224ھ بمطابق 1809ء اچ وفات پاتی۔ اوں وقت نواب صاحب دی عمر 57 سال ہئی تے انہاں نے 37 سال خوش حال دورحکومت ݙٹھا۔
اولاد
انہاں اچوں نواب صادق محمد خان، پیؤ دے جانشین تھئے۔
کیمیلو گولکی
کیمیلو گولگی ہک اطالوئی حیاتیاتدان ،طبیب تے جراثیمیات دے ماہر ہن۔ انھاں نے جانوراں دے خلئے دے ہک اہم کارندے گولگی آپریٹس کوں دریافت کیتا۔
جنوبی افریقا وِچ زنانیاں
thumb|ہِک جنوبی افریقی زنانی جنوبی افریقا وِچ زنانیاں (اردو: جنوبی افریقا میں خواتین) (انگریزی: Women in South Africa) انجو انج سماجی جَتّھیاں اَتے زمریاں وِچ ون٘ڈیاں ہوئیاں ہِن۔ روائتی طور تے جنوبی افریقا وِچ چِٹّے لوکاں دی چاہوݨ آلی حکومت رہی ہئی، جین٘دے وِچ کالے لوکاں توں نسلی امتیاز جاری ہئی۔ تاہم اِیہ سلسلہ مُکّݨ دے باوجود ناں تاں کالے لوکاں دی معاشی حالات مکمل طور تے سدھارے ون٘ڄ سڳین٘دے ہِن اَتے ناں سماجی نا برابری کوں مکمل طور تے پَرے کِیتا ون٘ج سڳیا ہِے۔ بھان٘ویں جو ماہرین عمرانیات اِیہ منین٘دے ہِن جو ہر ݙہاکے وِچ کئی مثبت پیش رفتاں اَتے انقلابی بَدلاؤ ݙِٹّھے ڳئے ہِن۔ مُلخ دے دارالحکومت کیپ ٹاؤن اَتے کئی وݙّے شہراں وِچ اِیہ بَدلاؤ تِکھائی نال پھیلدے رِیہے ہِن، جاں جو اندرلے علاقیاں وِچ قدامت پسندی دا یاں تاں اُوہا ٻول ٻالا ہِے یا وَل صورتِ حال وِچ ذری جِتّی گھٹائی یا چنڳائی ݙِٹّھی ڳئی ہِے۔
قتل
جنوبی افریقا وِچ ہر ترے گھنٹیاں دی اوسط دے حساب نال مُلخ وِچ ہِک زنانی کوں قتل کر ݙِتّا وین٘دا ہِے۔
زبر زنا
جنوبی افریقا وِچ زبر زنا دے وی کئی واقعے پیش آئے ہِن، جِنّھاں دی وجہ توں لوک سڑکاں اُتے احتجاج کرین٘دے رِیہے ہِن۔ ٢٠١٩ء اِیں قبیل دے اُچیرے واقعے اِیں طرحاں ہِن:
ٻہوں وَدھ عمر دے فرق دیاں شادیاں
مُلخ وِچ جنسی عدم برابری دی ہِک شرمناک مثال چھوہِرِیں دا اپݨے توں ترے گنی عمر آلے مرداں دے نال شادی کرݨ ہِے۔ ٢٠١٧ء وِچ ہِک اِیہو جئیں وااقعے وِچ کیپ ٹاؤن وِچ ٢٩ ورھیاں کالے چھوہِر نے ٩٢ ورھیاں دے تاجر نال شادی کر گِھدّی۔
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:جنوبی افریقا وِچ زنانیاں ونکی:افریقا وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
حجۃ الوداع دا پس منظر
نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے ہر مرحلے دے مناسک توں مسلماناں کوں آگاہ فرمایا۔ حج دی رسومات وچوں جیہڑے مشرکانہ رسوم باقی ہن ختم کر ݙتے ڳئے تے صدیاں بعد خالص ابراہیمی سنت دے مطابق فریضہ حج ادا کیتا ڳیا۔ آپ ﷺ نے مقام سرف وچ قیام فرمایا۔ مقام ابراہیم وچ ݙو رکعت نماز پڑھی تے اس دے بعد تعلیمات اسلامیہ کوں لوگاں دے سامݨے پیش فرمایا۔ توحید و قدرت الٰہی دا اعلان آپ ﷺ نے کوہ صفا تے ونڄ کے فرمایا:
خدا دے سوا کوئی اقتدار اعلٰی دا حامل تے لائق پرستش و بندگی نی۔ اوندا کوئی شریک نی۔ اوندے کیتے سلطنت، ملک تے حمد ہے۔ او مریندے تے جویندے۔ او تمام چیزاں تے قادر ہے۔ کوئی خدا نی مگر او کلہا۔ خدا نے اپݨا وعدہ پورا فرمایا تے اپݨے بندے دی مدد کیتی تے کلہے تمام قبائل کوں شکست ݙتی۔
کوہ صفا دے بعد آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے کوہ مروہ تے مناسک حج، طواف و سعی ادا فرمائے تے 8 ذوالحجہ کوں مقام منٰی وچ قیام فرمایا۔
شہباز مہروی
شہباز مہروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
سݨاواں تحصیل کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ نال تعلق ہے۔
ݙوہڑہ
نیلا رنگ......اسمانیں کیتے
چٹا رنگ ہے تاریں کیتے
کالا رنگ ہے اکھیں کیتے
رتا رنگ ہے میندھیں کیتے
ساوا رنگ ہے موریں کیتے
پھل ہن تیݙے پیریں کیتے
غزل
ساڈے کیتے ایہا گال وی تھوڑی کائنی
سک دی ولھ توں کچی دلڑی تروڑی کائنی
تساں اینجھے جگ تے ہک وی عشق نی کیتا
تساں انگل ماکھی دے وچ بوڑی کائنی
ڈِنگی تھئ ہوئ چُنج تلوار دی جوڑی کائنی
اپڑی اکھ توں تیڈی دل تئیں ونجڑاں ہیسے
بھوئیں تو لا اسمانیں تونڑیں پوڑی کائنی
یار دے باجھوں کھیر دا گُھٹ وی کوڑا لگے
یار دے ہتھو اَک وی ملے کوڑی کائنی
اوندی کنڈ تے عربی گھوڑے ان درکئے وے
جیندے گھر اچ سیویں آلی گھوڑی کائنی ۔۔
شہباز مہروی ونکی:سرائیکی شاعر
روبوٹ
روبوٹ ہک ایجھی مشین اے جہڑی انسان واسطے بہوں فیدہ مند ہے ـ ایں انسان دی زندگی کوں بہوں سکھ ڈتے ہن
ـ
کمپیوٹر
پروبوٹ ہک عام کمپیوٹر ہے ـ
غزوۂِ بنی نضیر
بنی نضیر فلسطین دے باشندے ہن۔ 132ء وچ رومیاں دی سخت روی دی وجہ توں یہودیاں دے چند قبائل جنہاں وچ بنی نضیر تے بنو قریظہ شامل ہن، فلسطین کوں چھوڑ کے یثرب وچ آکے آباد تھی ڳئے۔ بنی نضیر مدینہ وچ قباء دے قریب مشرقی جانب آ کے آباد تھی ڳئے ہن۔ اوں وقت مدینہ وچ عرب قبائل وچوں بنی اوس تے بنی خزرج ممتاز قبائل ہن اے ݙوہیں یہودی قبائل بنی نضیر دے خزرج تے بنو قریظہ اوس دے حلیف بݨ ڳئے تے بنی اوس تے بنی خزرج دے باہمی لڑائیاں وچ اول الذکر دا ساتھ ݙیندے رہیے۔
جݙݨ نبی کریم ﷺ ہجرت کر کے مدینہ منورہ تشریف فرما تھئے تاں آپ ﷺ نے ہر ݙو عرب قبائل تے مہاجرین کوں ملا کے ہک برادری بݨائی تے مسلم معاشرے تے یہودیاں دے درمیان واضح شرائط تے ہک معاہدہ طے کیتا۔ لیکن یہودی قبائل تے خاص کر بنی نضیر ہمیشہ منافقانہ رویہ اختیار کیتے رہیے۔ اتھاں تک کہ 4 ھ وچ انہاں نے رسول کریم ﷺ دے قتل دی سازش کیتی جیندا بروقت آپ ﷺ کوں علم تھی ڳیا۔ جیندے تے آپ ﷺ نے ربیع الاول 4ھ وچ انہاں کوں الٹی میٹم ݙے ݙتا۔ کہ پندرہ ݙینہہ دے اندر اندر اتھوں نکل ونڄن۔ لیکن جݙݨ انہاں نے لڑائی دی ٹھاݨ گھدی تاں مسلماناں نے انہاں دا محاصرہ کر گھدا جیندے تے او ملک شام تے خیبر دی طرف نکل ڳئے۔ بنی نضیر کوں اے گھمنڈ ہئی کہ یہودی تے عرب قبائل دی مدد نال او مسلماناں دا ڈٹ کے مقابلہ کریسن۔ لیکن خدائی طاقت دے سامݨے بہت جلد انہاں کوں ہار من کے اپݨی وستی کوں چھوڑ کے چلے ونڄݨا پیا۔ یہودیوں دا اے قبیلہ جیہڑا مدینہ منورہ دے نواح وچ آباد ہئی۔ اے لوگ بار بار مسلماناں نال عہد ٻدھیندے تے ول تروڑ ݙیندے ہک موقعے تے انہاں نے حضور ﷺ دے معاذاللہ قتل دی سازش وی کیتی لیکن بروقت مطلع تھی ونڄݨ تے آپ ﷺ محفوظ رہیے۔ بنو نضیر دے وعدہ خلافیاں تے سازشاں توں تنگ آکے آپ ﷺ نے انہاں دے قلعے دا محاصرہ کر گھدا جیہڑا پندرہ ݙینہہ تک جاری رہیا۔ بالآخر 4ھ و بنو نضیر نے صلح کیتے التجا کیتی۔ قرار پایا کہ او مدینہ خالی کر ݙیون تے جو مال اسباب چا کے ونڄ سڳدن تاں چا ونڄن ۔ بنو نضیر اتھوں اٹھ کے خیبر وچ ونڄ وسے۔ انہی لوگاں نے قریش کوں وک وار ول مدینے تے حملہ کرݨ کیتے اکسایا۔ جیندے وچ قریش دے علاوہ ݙوجھے قبیلے وی شریک تھئے۔
سرائیکی گنتری
ہک
ݙو
چار
پنج
چھی
ست
نو
ݙاہ
یارھاں
ٻارھاں
تیرھاں
سولھاں
ستارھاں
اٹھارھاں
اُنویہ
ویہ
اکویہ
ٻاویہ
تریویہ
چھویہ
اٹھاویہ
اُنتریہ
تریہ
ٻتریہ
تیتریہ
چونتری
پینتریہ
چھتریہ
ستتریہ
اٹھتریہ
انتالیہ
چالیہ
اکتالیہ
ٻتالیہ
ترتالیہ
چُتالیہ
پینتالیہ
چھتالیہ
سینتالیہ
اٹھتالیہ
اُنجھاہ
پنجھاہ
اکونجھا
ٻونجھا
چُرونجھا
پچونجھا
چھونجھا
اٹھونجھا
اُنیٹھ
سٹھ
ٻیٹھ
چویٹھ
پنجیٹھ
چھیٹھ
ستیٹھ
اٹھیٹھ
ستر
اکہتر
ٻہتر
تہتر
چوہتر
پنجہتر
چھہتر
ستتر
اٹھہتر
اناسی
اسی
ٻیاسی
تراسی
چوراسی
پنجاسی
چھیاسی
ستاسی
اناکساغورث
اناکسا غورث (Anaxagoras) ہک فلسفی ہئی جیہڑا 510 قبل مسیح وچ پیدا تھیا تے 428 ق م وچ وفات پاتس، یونان دے ہک قصبے کلازومنیس وچ پیدا تھیا۔ نوجوانی وچ ایتھنز ونڄ آباد تھیا۔ کجھ عرصے بعد ایتھنز دے شہریاں نے اوندے تے دہریت دا الزام لا کے شہر بدر کر ݙتا۔ اناکسا غورث پہلا مفکر ہئی جیں نے کائنات دی تشریح دے سلسلے وچ غایتی اصول پیش کیتا۔ اوندا آکھݨا ہئی کہ اوہ اجزاء جنہاں نال کائنات بݨی ہے، لامحدود ہن۔ جݙݨ کجھ اجزاء آپس وچ ملدن تاں ہک شے وجود وچ آندی ہے تے جݙݨ ایہ اجزاء کھنڈ ویندن تاں اوہ شے ختم تھی ویندی ہے، ہک خاص قسم دا روحانی جز موجود ہے جیہڑا ہمیشہ حرکت وچ رہندے۔ ایہو روحانی جز کائنات دے ݙوجھے چیزاں وچ حرکت پیدا کریندے۔ اناکساغورث دا مفروضہ ہئی کہ چونکہ کائنات وچ بظاہر توازن، نظم تے مقصدیت نظردی ہے لٰہذا ایہ حرکت پیدا کرݨ والا روحانی جز ذہن توں متعلق ہے یا ول ہک ہمہ گیر عقل دی شکل وچ موجود ہے۔ دیوجانس لائرٹیئس تے پلوٹارک دے مطابق، اوندے تے غیر صالحیت دا الزام لایا ڳیا تے او جلاوطن تھی کے لیمپاساس، ٹیکساس چلا ڳیا۔
سرائیکی گنتری
اٹھاسی
انانوے
ٻیانوے
تریانوے
چورانوے
پنجانوے
چھیانوے
ستانوے
اٹھانوے
ودھانوے
سو
ہک ہزار
ݙاہ ہزار
ہک لکھ
ݙاہ لکھ
ہک کروڑ
ݙاہ کروڑ
ہک ارب
ݙاہ ارب
ہک کھرب
ݙاہ کھرب
ٻیا ݙیکھو
ونکی:ریاضی ونکی:سائنس
شہباز شریف مخالف ریلی، ڈیرہ غازی خان
۔سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی توں پریس کلب تک شہباز شریف دے خلاف ہک شاندار ریلی دا اہتمام کیتا ڳیا جیندی قیادت محمد اکبر خان ملکانی نے کیتی، ریلی دے شرکاء نے پریس کلب دے سامݨے مظاہرہ کیتا تے پریس کلب وچ اظہارخیال کریندے ہوئے آکھا کہ وسیب دشمن، خطے دے حقوق دا دشمن،  کساناں کا دشمن،  مزدوراں دا دشمن،  زراعت کا دشمن، طلبا تے تعلیم دا دشمن،  شہباز شریف ڈیرہ غازیخان شہر وچ انتخابی جلسہ کرݨ آندا پئے تمام دوستاں تے بھراواں توں اپیل کیتی ویندی ھئے کہ ساݙے نال اظہارِ یکجہتی دا مظاہرہ کرن تے اس کوں ووٹ نہ ݙیون.
اکبر خان نے اس موقع تے آکھا کہ بقول سردار صاحبان دے شہباز شریف ساڈا توھاڈا مہمان اے مہمان دی قدر کرنڑ توھاڈا ساڈا فرض اے شہباذ شریف ساڈا مہمان نئیں ڈاکو اے ساڈے وسائیل دا ڈاکو اے ساڈے وسیب کوں لٹ پٹ کھا گئے اے ساڈی نسل دا دشمن اے ساڈے پورے وسیب دادشمن اے ساڈے پانڑیں دا دشمن اےساڈی تعلیم دا دشمن اے انٹری ٹیسٹ دا موجب اے اپڑیں دشمن کوں سنجانڑو باقی جیاڑے صرف ڈو ترائے ہنوے ناں تاں پوری زندگی ارمان کریسو اے ویلھا ولا ہتھ نہ اوساھےشہباز شریف کوں ووٹ نہیں ڈیونڑاں شہباز شریف کوں ووٹ نہیں ڈیونڑاں توھاڈاناں توھاڈے سارے شہریں داناں سرائیکیدا ناں پوری دنیا وچ نکلسی جیڈو کیڈو توھاکوں مبارخاں ملسن اساں سرخرو تھیسوں تساں سرخرو تھیسو جیہاڑے صرف ڈو ہنوے بھلسو نہ.
"اکبر ملکاڑی صاحب نے جیویں احتجاج کیتے سرائیکی حقوق کیتے خود کوں مصروف رکھے ۔ مسلسل احتجاج نال شہباز شریف ، اویس لغاری کوں جتڑ نہیں ڈتا ۔ اے لوک مبارک باد دے مستحق ھن میکوں لڳدے اکبر ملکاڑی جت ڳئے باقی سارے ھر ڳئے ھن ۔سرائیکستان صوبہ محاذ والے مبارک باد دے مستحق ھن انجینئر شاہ نواز مشوری ، سرائیکستان گرائنڈ الائنس نے بہتر سیاسی فیصلے کیتن انھیں فیصلیاں دے ذریعے فرعون کوں ہار نصیب تھائی ھے ورنہ اساں سرائیکیں کوں اھدن اِتھوں نکلوں اے علاقے جو اساڈے ھِن بلوچستان ءِچ شامل کریندو ۔ مقامی آبادی جو خواص کائنی جو سیاست ءِچ متحرک کائنی صرف ووٹ ڈیندی ھِے جو ووٹ گھندن او بلوچ سردار ھِن ووٹ دے ویلے سرائیکی بڑ ویندے ھَن سرائیکی جو سرائیکی الیسے اُندے کیتے گھل گھل ویسے انھیں بلوچ نوابیں / سرداریں کوں کامیاب کرویندے رہے ھن صرف سرائیکی الاوڑ کیتے ۔ بلوچ سردار سرائیک جغرافیے تے قبضے دا منصوبہ بڑائی بیٹھے ھَن اکثریتی سرائیکی آبادی کو صرف ایں سانڳے نظر انداز کریندن جو او صرف ووٹ ڈیوین اَتے بلوچ سردار ووٹ گھن تے سرائیکیں دے خلاف سازش کرن ۔ سرائیکی جغرافیے دے خلاف سازش کرن ۔۔۔۔۔ ؟ میں سرائیک نینگریں کوں اکھسا جبری انتقال قومیت دے خلاف متحرک تھیویوو سرائیکیں دی جبری انتقال قومیت تھیندی پئی ھِے ایندے خلاف ادیب ، دانشور ، محققین کتاباں لکھن اے ھک جرم ایں جرم دے خلاف آواز اُٹھائی ونجے ۔"
ایفل ٹاور
ایفل ٹاور لوہے دے بݨے ہک مینار دا ناں ہے جیہڑا فرانس دے شہر پیرس وچ دریائے سین دے کنارے واقع ہے۔ ایندا ناں اینکوں ڈیزائن کرݨ والے گستاف ایفل تے رکھا ڳیا ہے۔ پیرس دا ایہ سب توں اچا ٹاور دنیا وچ سب توں زیادہ پہچاݨی ونڄݨ والی یادگار ہے۔ ایندی بلندی 1063 فٹ / 324 میٹر ہے۔ اینکوں 1889ء وچ مکمل کیتا ڳیا۔ اے جݙݨ توں بݨے اینکوں 200،000،000 لوگ ݙیکھ چکن۔ ایں لحاظ نال ایہ دنیا دی ہک ایسی جگہ ہے جتھاں سب توں زيادہ سیاح آ چکے ہن۔ ایندا وزن 7300 ٹن ہے۔ ایفل ٹاور انقلاب فرانس دی 100 سالہ تقریب دے موقعے تے تھیوݨ والی نمائش دے دروازے دے طور تے بݨایا ڳیا ہئی۔
پیرس
پیرس (انگریزی: Paris) (فرانسیسی تلفظ: [paʁi]، پاغی) فرانس دا دار الحکومت تے سب توں زیادہ آبادی والا شہر ہے۔ 2019ء دے تخمینے دے مطابق ایندے 2,165,423 رہائشی ہن جیہڑے ایندے رقبے 105 کلومیٹر (41 مربع میل) توں زیادہ دے علاقے وچ ہن۔ 2020ء وچ اینکوں دنیا دا 34 واں سب توں زیادہ گنجان آباد شہر قرار ݙتا ڳیا۔ ستارہویں صدی توں پیرس دنیا دے مالیاتی، سفارت کاری، تجارت، فیشن، فن طباخی تے سائنس دے دنیا دے وݙے مراکز وچوں ہک رہیا ہے۔ فنون تے سائنسی علوم وچ ایندے اہم کردار دے نال نال شارعی روشنیاں دے ایندے ابتدائی نظام دی وجہ توں انیہویں صدی وچ اینکوں "روشنیاں دا شہر" آکھا ونڄݨ لڳا۔ جنگ عظیم دوم توں پہلے لندن دی طرح، اینکوں کݙہیں کݙہیں دنیا دا دار الحکومت وی آکھا ویندا ہئی۔ thumb|Arc de Triomphe HDR 2007 پیرس دا شہر، پیرس علاقہ یا ایل-دو-فرانس علاقے دا مرکز ہے۔ 2019ء وچ 12,262,544 دی تخمینہ شدہ آبادی دے نال ایہ فرانس دی آبادی دا تقریباً 19% ہے۔ پیرس علاقے دی 2019ء وچ خام ملکی پیداوار 739 بلین یورو (743 بلین امریکی ڈالر) ہئی، جیہڑی یورپ وچ سب توں زیادہ ہے۔
شہربھنبھوریاتخت لہور
شہربھنبھوریاتخت لہور!! جگ مشہورمتنازع محقق مجاہدجتوئی سئیں اہدن انہاں کول خواجہ غلام فریدسئیں دے کجھ مخطوطے ہِن جناں وچ ’’تخت لہور‘‘داذکراے، تہوں انہاں خواجہ سئیں دی کافی ’’رتھ دھیمیں دھیمیں ٹور‘‘ دے چھیکڑی مصرعے اچ اینکوں جاہ ڈتی، جتوئی سئیں کن سوال اے جواومخطوطے اُنہاں کوں سابقہ سجادہ نشین (دربارفرید)خواجہ مظہرفریدکوریجہ سئیں کن لبھیے ہَن یاول حالیہ سجادہ نشین معین الدین محبوب کوریجہ سئیں کن،جناں دے ابے سئیں کوں صدرفاروق لغاری دربارفرید تے پولیس لواکے سجادہ نشین بنڑوایاہئی۔۔۔۔۔۔کیاموجودہ خواجہ فریدمیوزیم وی معین الدین محبوب کوریجہ سئیں دا بنڑایا ہویا نئیں جیندے وچ لاتھے (بقول مجاہد جتوئی سئیں) قلمی نسخے وچ تخت لہورلکھیا ہویا اے(اوقلمی نسخے وی تاں معین الدین محبوب کوریجہ سئیں نے فراہم کیتن) ، کیا تحقیق دے دوران ہِکووسیلہ کافی ہوندے تے اونکوں مزیدتحقیق بِنا من گھدا ویندے، کیاتحقیق کاردا اے فرض نہ ہئی جو اوڈوجھی پارٹی (خواجہ مظہرفریدکوریجہ سئیں)کول موجودریکارڈ داوی مطالعہ کرے ہا؟؟(فیسبک پیج، اساں قیدی تخت لہور دے،  دی ہک پوسٹ)
گوریلا
گوریلا ہک جانور ہےـ
ماہر حیوانات
ڈیوڈایٹین برو ہک ماہر حیوانات ہے ـ جیں گوریلا دی زندگی دے بارے مضمون لکھےـ
گوریلا دے بارے لوکیں دے تاثرات
عام طور تے لوکیں دا خیال ہے کہ گوریلے بہوں وحشی تے خطرناک قسم دے جانور ہوندن ـ مگر اے تاثر غلط ہے
فلم
ہالی ووڈ نے ہک فلم کنگ کانگ ناں دی فلم بݨائی جہڑی ہک گوریلے تے بݨی ہئی ایں فلم نے لوکیں وچ غلط تاثر پیدا کیتاـ
گوریلا دی زندگی
در حقیقت گوریلے سبزی کمدن تے وڈے سماجی جانور ہوندن ـ ایں خاندان دی صورت وچ رہندن ـ خاندان یا قبیلے دا سردار ہک گوریلا ہوندے جو سب دی حفاظت کریندےـ گوریلا او وقت خطرناک ہوندے جیں وقت ایں تے کوئی حملہ کرے
وکیل احمد نادر
اج سرائیکتان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخان اچ سئیں وکیل احمد نادر ریٹائرڈ چیف انجینئر واپڈا تشریف گھن ائین ڈاڈھی خوشی تھئی اے اج وکیل نادر صاحب انتہائی خوشگوار موڈ اچ ھن اونڑ نال اکھیئےنیں جو اج میں صرف توھاکوں ہیں گال دی مبارکباد ڈیونڑ ایاں جورات ڈیہنہ تساں سرائیکی تحریک واسطے ہک کیتی پیو میں وی اپڑیں تمام دوستیں سمیت کم کریساں اللہ کریسی بہوں جلد اساں اپڑاں صوبہ انج گھنڑ اچ کامیاب تھی ویسوں اللہ کریسی ساڈی بھج درک ضایو نہ تھیسی کافی ٹائم سرائیکی مسئلے تیں سئیں ھونریں نال گفتگو تھیندی رہی سئیں ھونریں لنگر پانڑیں وی قبول کیتا جیرھی گال وکیل نادر سئیں دی میکوں سبھ کنوں زیادہ متائثر کیتا اوھئی سرائیکی مسئلے تیں انہیں دا نالج اج وکیل صاحب نے کافی ٹائم سرائیکستان ھاوس کوں ڈتا انہین دی مہربانی اے محبت اے اکوی فروری رل کیں منانونڑدی وی حامی بھرینیں سرائیکستان ھاوس کوں مکمل وقت ڈیونڑدی حامی نال سرائیکستان ھاوس توں روانہ تھئین وکیل صاحب نال اجدی ملاقات خوبصورت ملاقات تھئی اے ۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی 26 January at 20:20
مزاحیہ شاعری
انویں تاں سرائیکی زبان وچ ڈھیر سارے مزاحیہ شاعر ہن ۔ مگر فرھاد فریدی دی مزاحیہ شاعری دی آپݨی چس اے ۔
مزاحیہ ڈوہڑے
جیں ڈیہنہ دی شادی تھی ساڈی ہتھ کاسہ چا ودے پندے ہیں
ونجو باہر تاں ڄگ ہے کھل پمدا گھروں کھلے کھا ودے پندے ہوں
متاں ݙیکھ سݨڄاݨ کوئی یار گھنے سٻ حال ونجا ودے پندے ہیں
کڈاہیں پندے نہ فرھاد اساں ڈتے ذال پنا ودے پندے ہیں
شالا سس میڈی برباد تھیوے جیں کوڄھی دھی میڈے ڳل پاتی
جہڑی سوہݨی تے ہئی شہزادی نس ناوے میڈے او لاتی
ہس ݙاندیں رس کوئی جھیڑے دی بیٹھی روز کلائی اے یار کاتی
بیٹھا ٻھل تے شادی کر فرھاد ودی سختی ہئی میکوں ایں چاتی
واہ پیو ماء پرنائی ہے ایجھی رن جہڑی ڈیہنہ تے روواوے دیر نہ لاوے
جیں ویلھے آواں گھر دے وچ ہوں ویلھے جھیڑا لاوے دیر نہ لاوے
ھک تل فرھاد نہ ترس کرے نت بیٹھی ظلم. وساوے دیر نہ لاوے
میڈا رٻا ایجھی رن کولوں میڈی جلدی جان چھڑاوے دیر نہ لاوے
آئی لیکھ میڈے وچ ایجھی رن پکاوݨ آوے نہ جینکوں دال اے
غزوۂِ ذات الرقاع
رقاع کپڑے دی تھڳڑی کوں آہدن۔ حضرت ابو موسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ فرمیندن کہ ایں غزوہ وچ ٹردے ٹردے ساݙے پیر پھٹ ڳئے تے اساں انہاں تے کپڑیاں دے تھڳڑیاں ولہیٹ گھدے۔ اینہی ڳالہوں ایں غزوہ دا ناں ذات الرقاع پئے ڳیا- بعض مؤرخین نے آکھے کہ چونکہ اتھاں دی زمین دے پتھر سفید و سیاہ رنگ دے ہن تے زمین اینجھی نظردی ہئی جیویں سفید تے کالے پیوند ہک ݙوجھے نال جڑے ہوئے ہن، لہٰذا ایں غزوہ کوں غزوہ ذات الرقاع اکھیجݨ لڳا تے بعض دا قول ہے کہ اتھاں ہک درخت دا ناں ذات الرقاع ہئی ایں واسطے لوگ اینکوں غزوہ ذات الرقاع آکھݨ لڳے۔ تھی سڳدے کہ اے ساریاں ڳالہیں ہوون۔
مزاحیہ شاعری
مزاحیہ ڈوہڑے
آکھاں چاء دا ناں تاں بدلے چاء دے ڈیوے پاݨی صرف اٻال اے
غزوۂِ ذات الرقاع
ہک شخص تجارت کیتے مدینہ آیا، اوں نے ݙسا کہ قبائل انمار و ثعلبہ مدینہ تے چڑھائی کرݨ دا ارادہ رکھدن۔ جݙݨ حضور ﷺ کوں اِیں دی اطلاع ملی تاں آپ ﷺ نے چار سو صحابہ کرام دا لشکر اپݨے ہمراہ کیتا۔ حضرت عثمان بن عفان رضی اللہ عنہ کوں مدینہ وچ نائب مقرر کیتا۔ 10 محرم 5ھ کوں مدینہ توں روانہ تھی کے مقامِ ذات الرقاع تک تشریف گھن ڳئے لیکن آپ ﷺ دی آمد دا حال سݨ کے اے کفار پہاڑاں وچ بھڄ کے لک ڳئے ایں واسطے کوئی جنگ نہ تھئی۔ مشرکین دے چند عورتاں ملے جنہاں کوں صحابہ کرام نے گرفتار کر گھدا۔ اوں وقت مسلمان بہت ہی مفلس تے تنگ دستی دی حالت وچ ہن۔ حضرت ابو موسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ دا بیان ہے کہ سواریاں دی اتنی کمی ہئی کہ چھی چھی آدمیاں دی سواری کیتے ہک ہک اونٹ ہئی جیندے تے اساں لوگ واری واری سوار تھی کے سفر کریندے ہن۔ پہاڑی زمین وچ پیدل چلݨ نال ساݙے قدم زخمی تے پیراں دے نؤں کِر ڳئے ہن۔ ایں واسطے اساں لوگاں نے اپݨے پیراں تے کپڑیاں دے تھڳڑ ولہیٹ گھدے ہن۔ ایہا وجہ ہے کہ ایں غزوہ دا ناں غزوہ ذات الرقاع (پیونداں والا غزوہ) تھی ڳیا۔ مشہور امام سیرت ابن سعد دا قول ہے کہ سب توں پہلے ایں غزوہ وچ حضور ﷺ نے  صلوٰۃ الخوف پڑھی۔
مزاحیہ شاعری
مزاحیہ ڈوہڑے
ٻئے برتن تاں بعد وچ رہ گے ٹھیک دھو نہ سگے تھال اے
کوئی کم نی کریندی فرھاد میاں اے صرف ڄاݨڑدی ٻال اے
ان پڑھ رن نہ ملے کہیں کوں آکھو کیا تے کیا سئیں کرے
روز دے جھگڑے جھیڑے ہوون ڈیکھ تے ڄگ واہ واہ سئیں کرے
عقل وچ آوے ڳال نہ کوئی ہتھوں بݨی راند تباہ سئیں کرے
جیں ویلھے ڈیکھو فرھاد میاں ٻکری وانگوں ٻا ٻا سئیں کرے
مزاحیہ اردو غزل
اک چڑیل سی ہے تو
کیسی زندگی ہے تو
کیا بتاؤں جانے من
گلے پڑ گئی ہے تو
کیوں اتنی دکھی ہے تو
اک عذاب کی طرح
ساتھ جی رہی ہے تو
دیکھ شیشے میں شکل
رات دن کھاتے کھاتے
بھینس ہو گئی ہے تو
جو سنے وہ کہتا ہے
بے سرا گاتی ہے تو
مزاحیہ سرائیکی غزل
آلسݨ رن نال کرکے شادی میں بس ٻھل گیاں
آپ اپݨی کر بیٹھاں بربادی میں بس ٻھل گیاں
سجھ ابھر گے پی کریندی ہے سنگھار اللہ معافی
بعد ڈاہ دے ڈیوے پیالی چاء دی میں بس ٻھل گیاں
پیو تے ماء نے پال تے تاں جوان کیتے کیا ڈساں
ٻاجی نی ہوندی کھاوݨ دے ڈاہ دی میں بس ٻھل گیاں
کئی ڈیہناں تک گھر نہ امدا ہم میں شادی توں پہلے
ختم تھی گی اے ساری آذادی میں بس ٻھل گیاں
نظم ( اے غلطی تہاں نہ کریجو)
کرینداں لوکو صاف میں ڳال
تھی گے میݙا اوکھا حال
چھوٹے سن دی پرنیوم چھوری
پیوء ماء اونکوں پرنایا زوری
بݨی میں تے یار وٻال
جیں ٹائم وینداں اوندے نیڑے
لیندی اے میݙے نال او جھیڑے
اہدی اے حالی ہاں میں ٻال
نیڑے ونجاں چھرکیاں بھرے
بہے میں کنوں پرے پرے
سݨ تے ناں او میݙا ڈرے
بہندی نی او میڈے نال
میں تاں رہ گیم انویں کنوارہ
بھانویں شادی کیتم یارا
کیویں کراں یار گزارا
صبر کراں بے کتنے سال
نہ او میڈے کپڑے دھووے
ہر ویلھے او بیٹھی رووے
نت ہار ہنجوں دے پووے
مردا پے میݙا بھوکا مال
رووے یار سویر تے شام
تھی گیاں میڈیاں نندراں حرام
تے توڑیں پیواں صبر دے جام
ڳل پے گیا ݙکھیں دا گڑدھال
جہڑے چھوٹی عمر وچ چا پرنیندن
او اپݨے ٻال تے ظلم کریندن
سارے یار قانون ونجیندن
کیتے برباد ساکوں اپݨیں اعمال
نہ چھوٹی عمر وچ شادی کرو
برابر عمر دا ہووے بئھیوال