cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صفت ظرفی
صفت ظرفی مکانی
پار
طویل
پچھاڑی
پیچھے، عقب
پچھلا
پیچھے کا
سرا
کنارا، اخیر
پرلا
سب سے آخری
لمبوترا
دراز
پہلا
ابتدائی
تل
نیچے کا
ترچھا
ٹیڑھا
ب: سرائیکی لوظ:
درمیان سے
ہمسائیگی میں
آمنے سامنے
آندری
اندر والا
ابھا
شمالی
ابھیچڑ
اتاہوں
اوپر سے
اتانہاں
اوپر اوپر
ݙنبھاروں
مشرق سے
اچیرا
اونچا
اڳاڑو
آگے سے
اڳواݨ
آگے آگے ، راہنما
اوڈھر
اوٹ میں
بزاری
ٻہری
بیرونی
کھڑانواں
افقی
پیروی کرنے والا
پاندلا
آخر کا
سربھرݨیں
سر کے بل
پوادھی
مشرقی
سانویں
برابر میں
کونے والا
چھیکڑی
آخری
سجئیوں
داہنی طرف سے
صفت ظرفی زمانی
صفت ظرفی زمنی یا زمانی بݨاوݨ دے قاعدے:1۔ظرف زماںدے طور تے ورتیے ون٘ڄݨ آلے بعض لوظیں دے اخیر ئِ چ مذکر کیتے"وکا"تے مونث کیتے "وکی"دا ودھارا کر ݙیوݨ نال صفت ظرفی زمنی یا زمانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ کلھوکا نظر نئیں آندا۲۔ رتوکا کھادا کہیں کوں یاد نئیں رہندا۳۔ اصغر نرانکے ویلھے دا ملتان توں روانہ تھی آئے۔۴۔ فجر و کاسر ئِ چ ݙاہڈھا دَردِم۵۔ ٻس اڄوکا ݙینہہ رہ پو۔
ظرف زماں
صفت ظرفی زمانی
ظرف
صفت ظرفی
اڄ
اڄوکا ، اڄوکی
پر
پروکا، پروکی
رات
رتوکا، رتوکی
صبح
صبحوکا، صبحوکی
کلھ
کلھوکا، کلھوکی
فجر
فجروکا، فجروکی
نران دا ویلھا
نرانکا
ہݨ
ہِݨوکا، ہِݨوکی
2۔ بعض اردو، فارسی تے عربی اسمائے ظرف زماں دے اخیر ئِ چ یائے معروف’’ی‘‘ڳنڈھ ݙیوݨ نال صفت ظرفی زمنی یا زمانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
3۔ بعض اسمائے ظرف زمان دے اخیر ئِ چ ’’یں‘‘  یا’’ئیں‘‘دا ودھارا کر کے وی صفات ظرفی زمنی یازمانی بݨائیاں ون٘ڄ سڳدئین۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ ڄٹ فجریں کم تے نکلدے تے شامیں گھر ولدے۔۲۔ یار! کݙہیں کݙہیں تاں ملݨ آ ڳیا کر۔۳۔ چھیڑو دھمیں مال چھڑیندن تے راتیں ولدن۔۴۔ سجھ لتھئیں اڄاں گھنٹہ وی نئیں تھیا۔ ۵۔ سنویں سنجھیں موئے کوں کوئی کہرے سر پٹے۔۶۔ پچھیں دا ماریاں ڳٹئیں تے۔۷۔ توں ہمیشیں دیر نال آندیں۔
4۔ بعض اسمائے ظرف زماں دے اڳوں ’’الف‘‘ یا’’"را‘‘ یا’’ترا‘‘دا ودھارا کر کے صفت ظرف زمنی یازمانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ فصل اڳیتر ی جھاڑ ٻہوں۲۔ فصل پچھیتری پکھیں دا کھاج۳۔ کویلا تھیاکھڑے، ٹِک پو۔۴۔ بے موسماں پَھل بے لذتا۔۵۔کُرتّی سبزی کیڑے ای کیڑے۶۔ پچھیرا کھا تے کم  ڈوںٹُر۔۷۔ ݙسیا نوھی ٻس ابڑ غتا آئیں۔
۱۔ امجد اجھو ںاجھو ںگھروں ٹریے۔۲۔ وقتوں ون٘ڄ تے وقتوں ول۔ ۳۔ منڈھوں نانہہ تاں نہ کر۔۴۔ ازلوں لکھیا نھیں بدلدا۔۵۔ جیٹھوں وُٹھا سانوݨوں مٹھا۶۔ اسلم خمیسوں گھروں ٹرئیے اڄݨ تئیں نئیں ولیا۔۷۔ میݙا بھرا عمروں میں کنوں وݙے۸۔جݙوں لہوروں ولسیں تاں وت ملتان ڄلسوں۔
6۔ بعض مرکب اسمائے ظرف زماں جنھیں دے اخیر ’’الف‘‘آندے تاں وت صفت ظرفی زمنی یازمانی بݨاوݨ سانگے انھیں دے الف کوں حذف کر کے باقی دے اڳوں ’’ئیے‘‘یا’’دے ‘‘یا’’ئیں‘‘یا ’’دئیں‘‘دا ودھارا کر ݙویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ ڄٹ سجھ  ابھرئیے/ابھر دے گھروں ویندے تے سجھ لتھے ولدے۔۲۔ پہلی دے چن دے چڑھدئیں وی دیر نئیں لڳدی تے لہندئیں وی دیر نئیں لڳدی۔۳۔ سفر تے ون٘ڄݨی تاں پرانہہ پھٹے یا پرانہہ پھٹدے ٹر پو۔۴۔ کم کم ئِ چ ݙینہہ گزردئیں پتہ نئیں لڳدا۔۵۔ میں تارا لڈئیے جوڑا جو ساں۔
۱۔ ڄمݨ لادے/لاکن/لاکنوں/لاکنیں/سیتی تِل رووݨ لڳے یاد آئیو نے گھاݨی۔ ۲۔ آوݨ سیتی منڈھوں چئی پٹی آئیں۔ ۳۔ اصغر کراچی ون٘ڄݨ لاکن اڄ تئیں کوئی خط نئیں لکھیا۔۴۔ ٻال سمݨ لاکنوں رووݨ لڳے اڄاں تئیں روندا ویندے۔۵۔ پیو دے مرݨ سیتی پتر ہک ٻئے دے چکیں ٻکیں آ ڳین۔۶۔ پیو دے مرݨ لاکن اڄ تئیں پتریں پیو دے ناں دی ہک خریت وی نئیں کیتی۔
اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو لادا، لاکن، لاکنوں، لاکنیں شروع یا منڈھ دے معنی ئِ چ ورتیے ویندن ڄݙاں جو"سیتی "دا معنی"فوراً"یا "جلدی"گھِدا ویندے۔ اتے ݙتے ڳئے جملئیں وِچ اے فرق ݙٹھا ون٘ڄ سڳدے۔ اتھاں ہݨ مزید مصادر لکھݨ دی کُئی ضرورت کائینی تساں کُئی وی مصدر گھِن کرئیں اتے ݙتیں ڳئیں مثالیں دی بنیاد تے کُئی وی جملہ بݨا سڳدے ء ُ۔ ٻس مشق ضروری ئِ۔
8۔ مصادر دے مادہ مصدری (فعل امر) دے بعد جے کر ’’دیں تئیں‘‘، ’’دیں توݨیں‘‘یا’’دیں تیکر‘‘ودھا ݙتا ون٘ڄے تاں وت صفت ظرفی زمنی یازمانی حاصل تھیندی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ میݙے ولدئیں توݨیں/تئیں /تیکر اتھائیں رہویں۔ ۲۔ ابے سئیں مردئیں توݨیں/تئیں /تیکرنماز نئیں چھوڑی۔۳۔ اماں سئیݨ ٻڈھیندئیں توݨیں/تئیں/تیکر نویں نروئی رہ ڳئی ئِ۔ ۴۔ کنوار پیو  ما گھرو ویندئیں توݨیں/تئیں /تیکر روندی ٹری ئِ۔ ۵۔ میݙی منجھ ویاندئیں توݨیں/تئیں/تیکر ملدی رہ ویندی ئِ۔
نوٹ:جہڑے مصدر دے فعل امر دے اخیر ئِ چ کوئی حرف علت ہووے تاں اوندے اڳوں ’’ندیں‘‘دا ودھارا کیتا ویندے۔
9۔ اکثر اسمائے ظرف زماں دے اڳوں کن، کنوں، کنیں،توݨیں، تئیں، تیکر، دا دے، دی ڳنڈھ کرئیں صفت ظرفی زمنی یا زمانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ چند ر دی پندرھویں تئیں ول آویں۔۲۔ اڄ کنوں سکول کھل ڳین۔۳۔ اڄ دی تازی خبر سݨو۔۴۔ کل دا اخبار پڑھیا ہاوی؟۵۔ جیٹھ کنوں ہاڑھ تئیں سخت گرمی ہوندی ئِ۔ ۶۔ اینہہ مہینے دی ݙہویں تاریخ تیکر کراچی پڄ ون٘ڄ۔۷۔ رات دا پندھ مکݨئِ چ نئیں آندا۔۸۔ اسلام صدئیں کنوں موجود ئِ تے صدئیں تئیں رہسی۔۹۔ پرار کنوں وی وڈی کریہہ ڄم ڳئی ئِ۔
اللہ بچایا خان( بھشتی )
اللہ بچایا خان( بھشتی ) وستی پٹواریاں دا راھنڑ آلا ھا, عمرہ کرنڑ ونجنڑاں ھس تے جتھ باھندا ھا لوگاں کوں آھدا ھا جو میڈے کیتے دعا کرائے میڈا عمرہ اللہ پاک قبول فرماوے تے میکوں موت وی اتھائیں آوے ؛ مرنڑاں تاں اونویں وی ھے اتھائیں آوے تے اتھائیں دفنیج ونجاں تاں کھٹ ویسیں، اللہ پاک دعا قبول چا کیتی اے تے اللہ بچایا خان سعودی عرب اچ ایں کوڑی دنیا توں جھوک لڈا گئے تے اتھائیں اج جمے دے وڈے ڈینھہ کوں جنازہ پڑھیا گے تے دفنیج وی گئے، انا لللہ وانا علیہ راجعون. اللہ بچایا خان مٹیا ھویا بندہ ھا، ناں پھوت پھات ناں آکڑ تے وڈائی، ھمیشاں کھدا ملے ھا، مٹھا بلیندا ھا، سموری عمراں پورھیا کیتس.
صفت ظرفی
صفت ظرفی زمانی
10۔ عدد قطاری مونث( پہلی، ݙوجھی، پنجویں، ݙہویں، وھویں وغیرہ) دے اڳوں تئیں/توݨیں/تیکر/ کوں/ کن/ کنوں/ کنیں وغیرہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال صفت ظرفی زمنی یازمانی بݨ ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ احمد پہلی کنوں میݙا کلاسی ئِ۔ ۲۔ چندر تیرھویں تئیں ودھدا رہ ویندے تے چوݙھویں کوں پورا تھی ویندے۔ ۳۔ میں مارچ دی پندرھویں تئیں کراچی پُڄ ویساں۔ ۴۔ سکول اینہہ مہینے دی ݙہویں کنوں کھل ویسن۔۵۔ اپریل دی پہلی کنوں سندھ ئِ چ کݨکیں کوں لَو پئے ویندن۔۶۔ میں ٻارھویں تئیں پڑھئیے۔
اللہ بچایا خان( بھشتی )
اللہ پاک بخشش کرے آمین. سلیم خان نیازی. 23 نومبر 2018
صفت ظرفی
صفت ظرفی زمانی
مزید قطاری اعداد (مونث) گھِن کرئیں جملے بݨا ئے ون٘ڄ  سڳدن۔
11۔ بعض مرکب اسمائے ظرف زماں بطور صفت ظرفی زمنی یازمانی ورتیے ویندن ۔ جہڑے جو کجھ ئِ اے ہِن۔ راتی رات ، ݙینہوں ݙینہہ، ݙینہہ پہ ݙینہہ، راتوں رات، فجری فجر، اڄی اڄ ، اڄواڄ، کلھی  کلھ، کلھو کلھ، ویلھے کویلھے، ویلھے سویلے، اویلے سویلے، او یلے کویلے، ادھی راتیں، ہر ہمیش، ساندھوڑا ندھ، کݙہیں کݙہیں، جݙاں کݙاں، جݙاں تݙاں، شامی شام، وارووار، ہݨیں ہݨیں، ہݨیں لا، اویل سویل ، دیر دبیر ، دیگری دیگر، نماشی نماشاں، کݙانہہ کݙانہہ ، کل کلتھوں، نت ݙہاڑی، فجر پیشیں، اچاچیتی، نت نت ، روز ݙہاڑی، پَل پَل، گھڑی گھڑی، لحظہ لحظہ، کڑ کدے ݙپہریں، کَکڑی نماشاں، چٹے ݙینہہ، اندھاری رات، پچھلی رات، اڳلی رات، اڳلے ݙینہہ، ہݨیں جھئیں، اینہہ گھڑی ، حال دی گھڑی، اینہہ ویلھے ، کݙہیں وی‘ پچھلے پہر، اٹھیں پہر، ہک دم وغیرہ
12۔ کجھ ضمیراں جہڑیاں جو تئیں ، توݨیں یا تیکر کنوں پہلوں آ کرئیں صفات ظرفی زمنی یازمانی بݨیدئین۔
اے: اے تئیں، اے توݨیں ، اے تیکر، اتنے تئیں، اتنے توݨیں ، اتنے تیکر۔
او: او تئیں، او توݨیں ، او تیکر، اتنے تئیں، اتنے  توݨیں ، اتنے تیکر۔
جو: جے تئیں، جے توݨیں ، جے تیکر، جݙاں تئیں ، جݙاں توݨیں ، جݙاں تیکر، جتنے تئیں، جتنے توݨیں ، جتنے تیکر۔
توں: تݙاں تئیں، تݙاں توݨیں ، تݙاں تیکر، تݙانہاں تئیں، تݙانہاں توݨیں ، تݙانہاں تیکر، تستائیں ، تس توݨیں ، تستیکر، تݙاہویں، تݙاہیں، تݙانہاں۔
کُئی: کݙاں تئیں، کݙاں توݨیں ، کݙاں تیکر، کݙانہاں، کݙاہوں ، کݙاہیں، کݙی تئیں، کݙی تیکر ، کݙی۔
13۔ کجھ سابقے جنھیں دے اڳوں تئیں توݨیں تے تیکر ڳنڈھ کرئیں صفات ظرفی زمنی یازمانی بݨایاں ویندئین۔
اڄاں یا اڄݨ: اڄاں تئیں، اڄݨ تئیں، اڄاں توݨیں ، اڄݨ توݨیں ، اڄاں تیکر، اڄݨ تیکر۔
جݙاں یا جݙݨ: جݙاں تئیں، جݙݨ تئیں، جݙاں توݨیں ، جݙݨ توݨیں ، جݙاں تیکر، جݙݨ تیکر
کݙاں یا کݙݨ: کݙاں تئیں، کݙݨ تئیں، کݙاں توݨیں ، کݙݨ توݨیں ، کݙاں تیکر، کݙݨ تیکر۔
کتلے، کتنے یا کیتلے: کتنے تئیں، کیتلے تئیں، کتنے توݨیں ، کیتلے توݨیں ، کتنے تیکر، کیتلے تیکر، کتلے تئیں،کتلے توݨیں ، کتلے تیکر۔
جتنے یا جتلے یا جیتلے: جتنے تئیں، جتنے توݨیں ، جتنے تیکر، جتلے تئیں، جتلے توݨیں ، جتلے تیکر، جیتلے تئیں، جیتلے توݨیں ، جیتلے تیکر۔
اِتنے، اِتلے، ایتلے: اِتنے تئیں، اِتنے  توݨیں ، اِتنے تیکر، اِتلے تئیں، اتلے توݨیں ، اتلے تیکر، ایتلے،تئیں، ایتلے توݨیں ، ایتلے تیکر۔
اُتنے، اُتلے، اوتلے: اُتنے تئیں، اُتنے تئیں، اُتنے توݨیں ، اُتنے تیکر، اُتلے تئیں، اُتلے توݨیں ، اُتلے ،تیکر، او تلے تئیں، اوتلے توݨیں ۔
صفت ظرفی اسلوبی
ج: صفت ظرفی، اسلوبی ، طرزی یا قدری:ایجھیں لوظ  جہڑے جو کہیں شے دے مقام و مرتبے، وضع قطع ، شکل و صورت ، حسن و قبح، رنگ و روپ، حالت و کیفیت دا تعین اوندے عدد یا اوندی جنس دے مطابق کریندن ۔ انھیں کوں صفت ظرفی مقداری یا قدری داناں ݙتا ویندے ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ کہیں وی شے دے وݙپ یا نڈھپ  ، اُچپ یا جھکپ ، ٹھُلپ یا ہِݨپ ، سُہݨپ یا کہُڑپ، کُولپ یا کرڑپ، ݙونگھپ یا ہتھلپ وغیرہ وغیرہ کوں ظاہر کرݨ کیتے جہڑے لوظ ورتیے ویندن انھیں کوں صفت ظرفی مقداری یا قدری دا ناں ݙتا ویندے ۔مثال دے طور تے مکمل لاغر، کمزور ، ضعیف ، زبر دست ، ٻہوں ، عظیم ، اول ، آخر حقیر وغیرہ۔
1۔ صفت ظرفی مقداری یا قدری دے طور تے ورتیے ون٘ڄݨ آلے کجھ لوظ تاں ایجھیں ہوندن جنھیں کوں کہیں شے دے عدد یا جنس دے مطابق پھیر یا ون٘ڄ سڳدے جیویں جو:
واحد مذکر
جمع مذکر
واحد مونث
جمع مونث
ادھا
ادھے
ادھیاں
اُچا
اچے
اچی
اچیاں
اچیرا
اچیرے
اچیری
اچیریاں
ادھورا
ادھورے
ادھوریاں
اتاولا
اتاولے
اتاولی
اتاولیاں
اتلا
اتلے
اتلی
اتلیاں
2۔ صفت ظرفی، اسلوبی، طرزی یا قدری کیتے ورتیے ون٘ڄݨ آلے لوظ جہڑے جو عدد(واحد ، جمع) تے جنس (مذکر، مونث) کیتے ہکو جھئیں استعمال تھیند ِن۔
لوظ
معنی
آپھرئیل
پھولا ہوا
آکڑئیل
اکڑا ہوا
آڳڑی
راہنما
آڳڑو
آگے والا
آلسی
سست
اُتاڑو
اونچائی پر
ادھیک
ادھیڑ عمر
ادھیل
درمیانی
اُروار
اِس پار
اڳانہہ
آگے
اَوجھڑ
دشوار
اوکھا
صنم ماروی
thumb|صنم ماروی اپݨے فن دا مظاہرہ کرین٘دے ہوئے صنم ماروی (اردو: صنم ماروی) پاکستان دی مہان٘دری لوک فنکارہ اَتے صوفی ڳائیکہ ہِن، اِنّھاں نے کوک سٹوڈیو پاکستان اَتے پاکستان ٹیلی ویژن کِیتے اَݨ ڳِݨت گِیت ڳائے ہِن۔ اُوہ سندھی، پنجابی اَتے بلوچی ٻولیاں وِچ ڳان٘دی ہِن۔
ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
صنم ماروی دا نِکّا لاء اوکھاں، ݙُکّھاں اَتے غربت نال بھریا ہویا ہئی۔ ماروی نے ٧ ورھیاں دی عمر وِچ ای موسیقی دی سِکھلائی حاصل کرݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہئی۔ اُوہ ہِک سندھی ٹَٻَّر نال تعلق رکھین٘دی ہِے۔ اِین٘دے اَبَّا سئیں، فقیر خان محمد وی ہِک سندھی لوک موسیقی / ہارمونیم دے وڄاوݨ آلے ہَن۔ اُنّھاں نے صنم ماروی کُوں ابتدائی کلاسیکی موسیقی دی تربیّت ݙو ورھیاں تئیں ݙِتّی، بعد وِچ اِنّھاں نے گوالیار ٹَٻَّر روائت وِچ سندھ تُوں اُستاد فتح علی خان تُوں کلاسیکی ڳاوݨ اَتے راڳ سِکّھ گِھدّا۔ اُوہ آہ٘دی ہِے جو اُنّھاں نے لوک ڳائیکہ عابدہ پروین تُوں وی ٻہوں کُجھ سِکّھیا ہِے۔ اُنّھاں نے ٢٠٠٤ء اَتے ٢٠٠٥ء وِچ رفئیر پیئر تھیٹر وِچ فن دا مظاہرہ کِیتا۔
صنم ماروی نے ٢٠٠٩ء وِچ، یوسف صلاح الدین دی میزبانی وِچ، پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن چینل اُتّے "ورثہ ہیریٹیج" و،چ، ہِک موسیقی پروگرام دا اَغاز کِیتا ہئی۔ اُوہ پاکستانی تفریحی صنعت وِچ ہِک وݙّی بریک پیش کرݨ تے اُوکُوں پِرِیت نال "ہِک بابا آلی کار" (ہِک پِیؤ دی شخصیّت) آہ٘دے ہِن۔ بعد وِچ اُوں نے ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز کوک سٹوڈیو پاکستان وِچ فن دا مظاہرہ کِیتا، جین٘دے وِچ براہِ راست موسیقی دی پرفارمنس پیش کِیتی ڳئی ہئی۔
ماروی دُنیا بھر وِچ صوفی محافلِ موسیقی پیش کرین٘دی ہِے۔ اُوہ صوفی، غزل اَتے لوک صنف دے ٣ بہترین اداکارائیں وِچ ڳِݨی وین٘دی ہِے۔
ماروی نے ٢٠١٢ء وِچ لندن، پیرس، نیو یارک وِچ منعقدہ محفلِ موسیقی تُوں حدیقہ کیانی اَتے علی ظفر دے نال ڳاݨاں ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔
اِنّھاں نے اے پلس انٹرٹینمنٹ تے پیا بیدری اَتے اردو دی بچئے برائے فروخت کِیتے او ایس ٹی ڳاݨاں ڳایا ہئی۔
ذاتی حیاتی
صنم ماروی دی شادی حامد علی خان نال تھئی ہِے، اِنّھاں دے ترے ٻال ہِن، اِنّھاں دے پہلے پئے "آفتاب احمد پھیرو"، جِنّھاں کُوں "آفتاب احمد کلہوڑو" دے ناں نال وی سُنڄاݨا وین٘دا ہِے، کُوں ٢٠٠٩ء وِچ کراچی وِچ قتل کِیتا ڳیا ہئی۔ اِنّھاں نے ٢٠٠٦ء وِچ شادی کِیتی ہئی جاں جو اِنّھاں دی موت تُوں پہلاں ݙو ورھیاں تئیں اِنّھاں دی آپت وِچ جھیڑا پووݨ دی پارُوں بیگانگی تِھی ڳئی ہئی۔ ماروی آفتاب کلہوڑو دی ݙوجھی ذال ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:لوک موسیقی ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ
سائنسی ایجادات
ایں مضمون وچ سائنسی ایجادات دا تفصیلی ذکر کیتا ڳیا اے.
آلۂِ حافظہ
آلہ حافظہ انگریزی: Memory Apparatus ایہ ہک آلہ ہے جیہڑا کہیں معمول دے حافظہ دی صلاحیت دی پیمائش کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ اس وچ جیہڑا مواد حفظ کرݨا ہوندا ہے، اوہ مختلف وقفیاں تے سلسلہ وار معمول دے سامݨے گھنایا ویندا ہے۔
آلٹرنیٹر
تناوبگر (alternator) ہک ایسا آلہ ہے جیہڑا میکانیکی توانائی (mechanical energy) کوں برقی توانائی (electrical energy) (جیہڑی مناوب رَو دی صورت وچ ہوندی ہے) وچ بدلدا ہے۔
کہیں وی مناوب رو (alternating current) پیدا کرݨ والے مولّد (generator) کوں تناوبگر آکھیج سڳدا اے۔ تناوبگر اندرونی احتراقی انجناں، گݙیاں تے پاورپلانٹس وچ استعمال ہوندے ہن۔
آلٹرنیٹر دے موجد مائیکل فیراڈے Michael Faraday تے ہپولیٹ پکسی ہن۔
آلہ تخدیر
مریض کوں بے ہوش کرݨ کیتے مختلف gases سنگھاوݨ کیتے جیہڑی مشین استعمال تھیندی ہے اوہ anesthesia machine سݙیندی ہے۔ اس مشین نال آکسیجن تے نائیٹرس آکسائیڈ دے علاوہ halothane، isoflurane تے ݙوجھے inhalational anesthetic agents استعمال کریج سڳدے ہن۔ پراݨی مشیناں وچ کاربن ڈائی آکسائیڈ تے cyclopropane وی استعمال تھی سڳدی ہئی۔
اُٻالھ اَنت نہیں
کویلی کوں جݙاں وی میں ݙٹھے ہر وقت اُٻالھ وچ ہوندی ہے، پتہ نئیں کیڑھا اینجھا ضروری کم ہوندے جیندی وجہ کنوں او اتنی پریشان ہوندی ہے، جے اساں اے سمجھ سڳدے جو کویلی کوں اے کائنات اتنی وݙی لڳدی تاں شاید ساکوں وی کجھ پتہ لڳدا ویندا جو کیڑھا اینجھا ضروری کم ہے جیڑھا اساں وساریا ہوئے۔ کم از کم کویلی کوں اے پتہ ہے پیا جو کیڑھا ضروری کم ہے جیڑھا اوں مُکا کے آرام کرنے یا پتہ نہیں ارام کرݨا اِی ہے یا کائناں۔ تساں جتنا وقت اونکوں تکی رکھو او ایڈے اوݙے بھوہندی راہسی، اَخیر تساں تھک ویسوں پر اِیں ڳالھ دا پتہ وَل وی نہ لڳ سڳسی جو او کیڑھا ضروری کم ہے جیڑھا کیڑھا اونکوں ہک جاہ تے ٹِک کے نہیں ٻہݨ ݙیندا۔ ایندے مقابلے اِچ وݨ کوں تاں لڳدے جو اونکوں کوئی کم اِی کائنی۔ بس چُپ کیتی ہکی جاہ تے کھڑے تھیا۔ نہ کوئی فکر نہ کوئی۔ ہا البتہ ہوا گُھلے تاں آپو آپ جھمر پاوݨ شروع کرݙیندے یا رُت بدلے تاں اپݨا رنگ بدلاوݨ شروع کرݙیندے۔ اے ٻئی ڳالھ ہے جو لوک اوکوں ݙیکھ تے کہیں ویلے خوش تھی ویندن تے کہیں ویلھے مونجھے او خود کہیں نال اَلیندے کہیں کوں آپ دو سݙیندے، وَلا اینویں تھیندے جو چُپ چپاتے سُکݨ پئے ویندے۔ ہر ڳالھ اینویں نہیں او سب کجھ ڄاݨدے اونکوں رُت بدلݨ توں پہلے پتہ لڳ ویندے۔ چیتر اِچ اوندی کھِل کہیں کنوں ڳُجھی نہیں رہندی۔ اوندی ہاڑ دی ہاچُپ تے پوہ دارووݨ تے چُپ چپاتے پترے کِرݨ کہیں دے کلھے ٻہہ کے ہنجوں وہاوݨ کنوں مختلف تاں نہیں ہوندا۔ اینویں لڳدے جو جیوݨ دے سارے ُگجھ رَمزیں کوں جتلا او ڄاٹدے جے بندہ ڄاݨدا ہوندا تاں اتنا صبر وی ہوندے وچ ہوندا۔ ایہا وجہ خدا جیڑھے محلیں، مسیتیں، مندریں تے کلیسائیں وچ نہیں لبھدا تاں کہیں گھاٹے ٻوہر دے درخت ہیٹھ لبھ ویندے نہ تاں گیا تے کپل وداستو خدا دی ایں دھرتی کنوں تاں ٻاہر تاں کائنی۔ آخر ٻُدھ کوں جے ٻہوں اُٻالھ ہوندی تاں کویلی تاں اونکوں اپݨے گھر وچ لبھ سڳدی ہئی۔ ساکوں جو اِتلی اُٻالھ ہے کتھائیں اساں جیوݨ کوں کویلی دی اَکھ نال نہیں ݙیہدے پئے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی وِچ شاعر۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ علامت۔ ونکی:سرائیکی شاعری وِچ علامتاں
سلسلہ عظیمیہ
سلسلہ عظیمیہ ویہویں صدی دے آخر وچ روحانی علوم کوں سائنسی توجیہات تے دور جدید دے تقاضیاں دے مطابق رائج کرݨ واسطے سید عظیم برخیاء المعروف قلندر بابا اولیاء نے قائم فرمایا. آپ نے ابوالفیض قلندر علی سہروردی دی بیعت کیتی تے دیگر کئی سلاسل دے خانوادہ مقرر تھئے. آپ دے نانا حضرت بابا تاج الدین ناگپوری ولی کامل ہن جنہاں دا مزار تاج آباد، بھارت وچ ہے. قلندر بابا اولیاء دی ابتدائی تربیت آپ نے فرمائی. thumb|بابا تاج الدین ناگپوریؒ، بانی سلسلہ قلندر بابا اولیاء دے نانا تے پہلے استاد
قلندر بابا اولیاءؒ، بانی سلسلہ
قلندر بابا اولیاء نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں بی اے کیتا تے قیام پاکستان توں بعد کراچی آگئے. ہک عرصہ ڈان اخبار نال وابستہ رہے. مگر روحانی مشاغل تے تفکر جاری ریہا تـے عبادات و ریاضتاں دے ذریعے روحانی ترقی تھیندی رہی. ایں دوران آپ دی ملاقات ھک نینگر شمس الدین نال تھئی. او نینگر انہاں توں بہوں زیادہ متاثر تھئے کیونکہ او وی روحانی راستے دے مسافر ہن تے حق دی تلاش وچ ہن سو انہاں کوں قلندر بابا اولیاء دی صورت سوجھلے دی کرن نظر آئی. قلندر بابا اولیاء نے نینگر کوں شاگرد دے طور تے قبول فرمایا تے او شمس الدین توں خواجہ شمس الدین عظیمی بݨ گئے.
قلندر بابا اولیاء ١٨٩٨ وچ قصبہ خورجہ ضلع بلند شہر، اتر پردیش، بھارت وچ پیدا تھئے. ١٩٦٠ وچ خواجہ شمس الدین دی ارداس تے سلسلہ عظیمیہ دی بنیاد رکھی، سلسلے دے قواعد و ضوابط مقرر کیتے، روحانی تربیت دا نصاب مقرر کیتا. آپ دی ہک کتاب لوح وقلم سلسلہ عظیمیہ دی ھک مشہور و معروف اردو تصنیف اے جیندے وچ کائنات دے روحانی نظام تے علمی و سائنسی انداز نال وضاحت کیتی ڳئی اے. ایں کتاب دے مطالعے نال سلسلہ عظیمیہ دے طریقہ کار تے وی روشنی پوندی اے جہڑا کہ دیگر سلاسل طریقت توں جدا اے.
تربیتی نصاب
سلسلہ عظیمیہ دے وچ تربیتی نصاب باقی سلاسل توں ایں طرح منفرد اے کہ ایندے وچ روائتی عبادات، وظائف، چلہ کشیاں دے بر عکس زیادہ تر مراقبہ تے تفکر و طرز فکر دے ذریعے روحانی منازل طے کروائے ویندن. اے طریقہ دور جدید نال مناسبت رکھدا اے کیونکہ مراقبہ ایشیاء، یورپ سمیت پوری دنیا وچ مقبول طریقہ کار اے لیکن نال نال سلسلے دے مقرر کردہ کجھ آسان اوراد و وظائف وی ہن جیہڑے کسے وی مرید واسطے مشکل نئیں. سلسلہ عظیمیہ وچ روائتی پیری مریدی، گدی نشینی، جبہ و دستار دے بجائے سادہ تے جدید طریقہ کار اے جیندے وچ فرقہ وارانہ معاملات توں ہٹ کے صرف علمی، تربیتی تے روحانی معاملات ہی زیر بحث رہندن. سلسلہ عظیمیہ دے اکابرین نے اپݨا خانقاہی نظام قائم کرݨ واسطے پاکستان تے بیرون ملک مراقبہ ہال قائم کیتے. جنہاں وچ مرکزی مراقبہ ہال سرجانی ٹاؤن کراچی، مراقبہ ہال پشاور، مراقبہ ہال لاہور، مراقبہ ہال ملتان ، مراقبہ ہال ماسکو وغیرہ قابل ذکر ہن. تمام مراقبہ ہال درحقیقت تعلیمی، تربیتی تے روحانی مراکز ہن جنہاں دے انچارج مقرر کیتے ویندن جنہاں کوں نگران مراقبہ ہال آکھا ویندا اے.
لوک ادب دی تاریخ وِچ ادوار دی ونڈ
لوک ادب دی تاریخ نویسی دے حوالے نال لوک ادب دی تاریخ وِچ ادوار دی ونڈ اتے لوک ادب دی تاریخ وِچ اصناف دی ونڈ ویتر بارے مختلف محققین، مورخین اتے ناقدین دی رائے مختلف ہے اتے کوئی حتمی طریق کار طے شدہ کوئے نئی۔ جینویں اردو ادب وچ کتھائیں مقامی طور تے حد بندی ہے مثلاً دکن وچ اردو، پنجاب وچ اردو اتے کتھائیں اے حد بندی زمانی لحاظ نال ہے مثلاً متقدمین، متوسطین، متاخرین وغیرہ جھئیں تقسیم موجود ہے۔ یاوت دبستاتی ونڈ (تقسیم) مثلاً دبستان لکھنؤ، دبستانِ دلی، دبستان ملتان وغیرہ۔ ایں تناظر وچ علی جواد زیدی لکھدن:"'مختصر لفظاں وچ، اساݙے ادوار دا تعلق، قومی تاریخ دے ادوار کنوں کلیتہ آزاد نہیں تھی سڳدا۔'"ادبی تاریخاں وچ ادوار دی ونڈ وتیر (تقسیم) بارے انگریزی لوک ادب دی تاریخ، شاہی ادوار دے ناں نال منسوب کرتے کیتی ڳئی ہے۔ جینویں جو الیزبتھ عہد، وکٹوریہ عہد وغیرہ، جان جو عربی ادب وچ ایہہ تقسیم ذہنی اتے فکری انداز وچ ملدن ہے جینویں جو جاہلی دور دا ادب یا اُموی، عباسی دور دا ادب وغیرہ۔ ایں وجہ پاروں تاریخ ادب وچ ادوار دی تقسیم دے سلسلے وچ کوئی حتمی اصول کار فرما نہیں ݙسدا۔
ادبی تاریخ، مہینے، سال دی گردش کنوں انڄ نہیں ہوندی کہیں شاعر، ادیب دی پیدائش، وفات، کتاب، چھپن دا سال یا کوئی بیا ادبی تاریخی واقعہ تاریخ، ݙینہہ، اتے سن وار درج کیتا ویندے۔ ادبی تاریخ دے اصول ایں گاٖلھ دا تقاضا کریندن جو سنین دا اندراج تحقیق دے اصولاں دے مطابق ہووݨا ضروری ہے۔ اتے ایں گاٖلھ دا طے تھیوݨاں وی ضروری ہے جو ایہ اندراج اسلامی مہینے دے مطابق ہووے یا انگریزی مہینے دی تاریخ دے مطابق۔ یعنی ہک کلینڈر داانتخاب ہووݨاں چاہیدے۔ ادبی تاریخ کینویں لکھی ہوئی ہووݨی چاہیدی اے؟
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
موت دے بعد زندگی
کیا موت دے بعد زندگی ھے؟ کلامِ مقدس اساکوں ݙسیندے ، " انسان جو عورت توں پیدا تھیا ھے تھوڑے ݙینہاں دا ھے اتے ݙکھ نال بھریا ھے ۔ او پُھل دی طرحاں نکلدے اتے کٹ ݙتا ویندے ، او سایہ دی طرحاویں اُݙ ویندے اتے ٹھہردا نئیں ، اگر آدمی مر ونڄے تاں کیا او ول جی پوسے" (اویب ١٤ باب ١ توں ٢ اتے ١٤ آیت)
ایوب دی طرحاں اساں ساریں دا ایں سوال نال قریبی واسطہ ھے ۔ جو ٹھیک مرݨ دے بعد اساݙے نال کیا تھیسے؟ کیا اساں وݙی آسانی نال ختم تھی ویسوں؟ کیا زندگی گُھمݨ آلا ہک دروازہ ھے جیندے ذریعے اساں زمین تے آندے ویندے راہندوں ایندے ذریعے اساں ذاتی طور تے عزت حاصل کریندوں ۔ کیا ھر کوئی ہکو سنویں جاہ تے ویندے ، یا اساں وکھو وکھ جہیں تے ویندوں؟ کیا حقیقت اچ آسمان اتے دوزخ ہن ، یا اے ہک خیال ھی ھے۔
کلامِ مقدس اساکوں ݙسیندے جو اتھاں صرف موت دے بعد زندگی ہی کائنی بلکہ ابدی زندگی ھے جو ٻہوں زیادہ عظیم الشان ھے " جیڑھیاں چیزاں نہ اکھیں نے ݙِٹھیاں نہ کنیں سُݨیاں نہ آدمی دے دل اچ آیاں او سبھ خدا نے اپݨے محبت رکھݨ والیں کیتے تیار کر ڈتن " (١ کرنتھیوں ٢ باب ٩ آیت) ۔ یسوع مسیح ، خدا مجسم تھیا اتے زمین تے اساکوں ابدی زندگی دا تحفہ ݙیوݨ کیتے آیا " حالانکہ او اساݙی خطاواں دے سببوں گھائل کیتا ڳیا اتے اساݙی بدکردار دے باعث کچلا ڳیا ۔ اساݙی ہی سلامتی کیتے اوندے اُتے سیاست تھئی تاں جو اوندے مار کھاوݨ نال اساں شفا پاووں ۔ (یسعیا ٥٣ باب ٥ آیت) ۔
یسوع نے او سزا اپݨے اُتے گھن گھدی جیندا اساں وچوں ہر کوئی مستحق ھے اتے اپݨی زندگی کوں قربان کر ݙتا ۔ ترائے ݙینہاں دے بعد ، اوں نے قبر اچوں زندہ تھی تے اپݨےآپ کوں فتح مند ثابت کر ݙتا ، روح اچ اتے بدن اچ ، او اپݨےا بدی آسمان گھر اچ چاتے ونڄݨ توں پہلے زمین تے چالہی ݙینھ تک رہیا ، جیندے ہزاراں گواہ ہن۔ رومیوں ٤ باب ٢٥ آیت ݙسیندی ھے ، " او اساݙے قصوراں کیتے حوالہ کر ݙتا ڳیا اتے اساݙے راستبار ٹھہراوݨ کیتے جلایا ڳیا"۔
مسیح دا مُردیں وچوں جی پووݨ ہک دستاویز شدہ واقع ہے ۔ پولوس رسول نے ایجھے لوکاں دے سوالاں دا سامݨا کیتا جو ایں واقع دی سچائی دے عینی شاہد ہن اتے انہاں وچوں کوئی وی ایں سچائی دے سامݨے نہ کھڑا تھیندا۔ مُردیں وچوں جی پووݨ مسیحی ایمان دی بنیاد ھے ، کیوں جو مسیح مُردیں وچوں جی پیا۔ اساں ایمان رکھ سڳدوں جو او اساکوں وی مُردیں وچوں زندہ کریسے۔
صرف مسیح ہی مُردیں وچوں جی پووݨ والیں وچوں پہلوٹھا ھے جیکوں دوبارہ زندہ کیتا ڳیا ۔ جسمانی موت آدم دے ذریعے آئی ، آدم ، جیندے نال اساں تعلق رکھیندے ہیں ، پر او سبھ جو خدا دے خاندان اچ بطور لے پالک ہِن انہاں کوں نویں حیاتی ݙتی ویسے یسوع مسیح تے ایمان گھن آوݨ نال ( ١۔کرنتھیوں ١٥ باب ٢٠ توں ٢٢ آیت) ۔ بالک ایں طرحاں جیویں خدا نے یسوع مسیح کوں ساڑیا ، ایجھا ہی یسوع دی دوبارہ آمد تے اساکوں ساڑیا ویسے (١۔ کرنتھیوں ٦ باب ١٤ آیت)۔
اگرچہ اساں سبھنائیں کوں ساڑیا ویسے ، سارے کٹھے اَسمان تے کائناں ویسوں ۔ ہر شخص کوں اوندی حیاتی اچ ہک موقع ݙتا ویسے جئیں توں او مرد یا عورت احاطہ کریسے جو او اپݨی ابدی حیاتی کیتے کتھاں ونڄن۔ کلام مقدس آہدے جو اساکوں موت ہک واری آؤسے۔ بعد اچ عدالت تھیسے (عبرانیوں ٩ باب ٢٧ آیت) ۔ جیڑھے لوک اپݨے آپ کوں راستبار بݨیندن او ابدی زندگی واسطے اَسمان دی بادشاہی اچ داخل تھیسن ، پر بے ایمان ابدی سزا کیتے جہنم اچ ویسن۔ ( متی ٢٥ باب ٤٦ آیت)۔
دوزخ ، جیویں اَسمان ، صرف ہک وجود کوں ہی بیان نئیں کریندی ، پر ہک اصل اتے ٻہوں حقیقی جاہ ہے ۔ اے ہک جاہ ہے جتھاں ناراست خدا دے ابدی اتے کݙاہیں نہ مُکݨ والے غضب دی آزمائش اچ راہسن ۔ او ڄاݨ بُجھ تے ݙکھ اتے شرم ، افسوس اتے ذلت دے نال ، جذباتی ، ذہنی اتے جسمانی عذاب برداشت کریسن۔ دوزوخ بیان کیتی ڳئی ہے جیکوں اتھاۃ گڑھا ( لوقا ٨ باب ٣١ آیت ، مکاشفہ ٩ باب ١ آیت) اتے ہک بھاہ دی جھیل ، گندھک دے نال ٻلدی ھوئی ، جتھاں راہݨ والے ݙینھ اتے رات ابدُالآ باد عذاب اچ راہسن (مکاشفہ ٢٠ باب ١٠ آیت) ۔ اُتھاں رووݨ اتے ݙندیں دا گٹھݨ ہوسے، جو شدید ملال اتے کاوڑ کوں ظاہر کریسے ( متی ١٣ باب ٤٢ آیت) ۔ اے ہک جاہ ہے " جتھاں انہاں دا کیڑا نئیں مردا اتے بھاہ نئیں ٻُجھدی" (مرقس ٩ باب ٤٨ آیت) ۔ خداوند کوں شریر دے مرݨ نال کوئی خوشی کائنی ، بھلکہ ایندے نال ہے جو شریر اپݨی راہ توں باز آوے اتے زندہ راہوے " (حزقی ایل ٣٣ باب ١١ آیت) ۔ پر او اساں کولوں زبردستی فرمانبرداری نئیں کرویندا، اگر اساں اونکوں رد کریندوں ، او اساں تے نگاہ رکھیندے پر جیڑھیاں چیزاں دی اساکوں لوڑھ ھے اساکوں ݙیندے چاہے اساں اوندے کولوں پرے رہوں۔
زمین تے زندگی ہک آزماءش ھے تیارے ہے جو کیا ھووݨ والا ھے ۔ خدا دی حضوری اچ ایمانداراں کیتے اے ابدگی زندگی ہے ۔ بس اساں کیویں راستباز بݨ سڳدوں اتے کیویں ابدی زندگی حاصل کر سڳدوں؟ اِتھاں صرف ہکو ہی رستہ ھے خدا دے پُتر یسوع مسیح تے یقین اتے ایمان گھن آوݨ نال ۔ یسوع نے آکھیا ۔ " یسوع نے اونکوں آکھیا قیامت اتے زندگی تاں میں ہاں ، جیڑھا میݙے اُتے ایمان گھن آؤسے توݨی او مر وی ونڄے تاں وی زندہ راہسے ؟ اتے جیڑھا کوئی وی زندہ ہے اتے میݙے اُتے ایمان گھن آندے او ابد تک کݙاہیں کائنا مرسے " (یوحنا ١١ باب ٢٥ توں ٢٦ آیت)۔
ابدی زندگی دا مفت تحفہ ہر کہیں واسطے میسر ھے ، لیکن او چاہندا ھے جو اساں دنیاوی خواہشات دا انکار کروں اتے اپݨے آپ کوں خدا کیتے وقف کر ݙیوں ۔ " جو پُتر تے ایمان گھن آندے ہمیشاں دی زندگی اوندی ہے ۔ لیکن جیڑھا پُتر کوں نئیں منیندا زندگی کوں کائناں ݙیکھسے ، بھلکہ اوندے اُتے خدا دا غضب راہندے " (یوحنا ٣ باب ٣٦ آیت) ۔ اساکوں اساݙی موت دے بعد اپݨے گناہاں توں توبہ دا موقع کائناں ملسے کیوں جو جݙاں اساں ہک واری خدا کوں رو برو ݙِٹھا ، ول اساݙے کول اوندے اُتے یقین کرں دے علاوہ کوئی چارہ نہ ہوسے ، او چاہندے جو اساں ہُݨ وی اوندے کول ایمان تے پیار نال آووں ۔ اگر اساں یسوع مسیح دی موت کوں قبول کریندوں جیندی قیمت ادا کیتی ڳئی اساݙی گناہ بھری بغاوت دی جو خدا دے خلاف ھئی ۔ اساکوں زمین تے صرف بامعنی حیاتی دی ضمانت نئیں ملدی ، لیکن نال ہی مسیح دی حضوری اچ دائمی زندگی ملدی ہے۔
عاشر لیہ
عاشر لیہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
مُکی زندگی گارا ڈھو ڈھو کے میݙے بال تغاری چیندے ہن۔
تھئے ٹُر ٹُر چھالے پیراں تے میݙے نال تغاری چیندے ہن۔
توڑے لاغر تے بیمار ہووین ہر حال تغاری چیندے ہن۔
بھاویں عاشر بی اے ایم اے ہن فلحال تغاری چیندے ہن۔
غزل
تیڈے کیتے مُندری شال مٸیں گِھن آٸی آں
ڈاڈھا سُونڑاں لال روُمال مٸیں گھِن آٸی آں
تیڈے اُتے مردا مٸیں تاں مردی ہاں
اُوکھے سٶکھے لب تے گال مٸیں گھِن آٸی آں
لو کے اَپنڑے دلبر خُون جِگر دے وچ
تیڈے کیتے مہندی لال مٸیں گھِن آٸی آں
پیرو راھانڑاں پندھ ہٸی تھل دا ڈیکھ تاں سٸی
چھالے نازک پیراں نال مٸیں گھِن آٸی آں
حالیں تُونڑی عاشر یار منیدا ناھیٸں
پیراں توُنڑی نیر نیگال مٸیں گھِن آٸی آں
شاعر عاشر لیہ
اکھیں یکدم چھرکی بھری تھیندا ہامی اندھا
توبہ توبہ ایڈا سوݨاں میٸں نی ڈیٹھا بندا
بابے کوُں میٸں جُتی آکھی آکھیَا ہس گھن ڈیساں
گھر دا سرکٹ مَسیں چلدے کم دا ہوندے منَدا
تیکوں ڈیکھݨ کم ھے میڈا کم دا ایہو کم
چڑھدے لاہندے ڈیکھاں تیکوں ایہو میڈا دھندھا
خان وی میکوں راتیں روٹی ڈتی کہٸنی تہوں
تھوڑی جھیٸں جو دیر لڳی ھے یار ولیندیں وندا
آپ تاں میکوں بھاندا کونی بھاندن اُندے شعر
غزلاں خوب لکھیندے اکثر مویا کہوڑا گندا
زندگی دا کوٸی پتہ کونی کہٸیں ویلھے مُک ونجے
اللہ اللہ کیتی کر بس اللہ دا اُوٸے بندا
ہسپتال دے باہروں عاشر بابا پیٸے لاغر
وستی آلے ڈیوو میکوں تھوڑا تھوڑا چندا
ݙوکھ ہن ساݙے نال پریتی
ساݙے کول جواب نی جُڑدے
کیتن خان سوال پریتی
کݙاں ساݙی غربت مُکسی
اج وی شام دا آٹہ کئہنی
پَل پَل ساݙے ڳل دے وچ ہے
غربت اے بھئوال پریتی
سر تے ݙوکھ دی شال پریتی
او بچپن دا کھیڈݨ ولا یاد آندے
تیڈا سوݨاں ویرݨ الا یاد آندے
او لڑݨ تے بھیڑن بھیڑ تے منیجاݨ
تیڈے ول مناوݨ دا ڈا یاد آندے
نکھڑ ڳیٸے جہڑا بھیرا یاد آندے
اُوندی یاد آوے کلیجا نَکلدے
اُوکوں نِت کرینداں دعُا یاد آندے
او نکھڑا ھے اینجھاں ولا ول نا ولسی
جڈݨ دا تھیا ھے جُدا یاد آندے
قسم رب دی عاشر تیکوں کیا ڈساواں
جڈاں یاد آندے خُدا یاد آندے
اکھیں دا پاݨی لال تھئے۔
بُکھی ہئی وستی رج پئی۔
خاناں دے گھر اج بال تھئے۔
خوشیاں دے بدلے ݙوکھ ݙیتس۔
ݙوکھی ݙوکھی ہر وال تھئے۔
ساݙے تے آیائے ݙوکھ وݙا۔
ساݙے نا کوئی وی نال تھئے۔
عاشر ناں ساݙو پھینگ آئی۔
اونتے تاں باکر وال تھئے۔
ہک آزاد نظم
ہک بال ملیے میکوں رستے ءچ
ہَس کول کتاباں شاپر وچ
اُوندے کول نا کوئی وی بستہ ہا
اُوندے پیریں تُرٹی جُتی ہئی
اُوندے کپڑے لیراں لیراں ہن
کئی لیراں یار کتیراں ہن
اُوندیاں نا کوئی یار جاگیراں ہن
اُوندے کھیسے اصلوں خالی ہن
ہتھ زخمی کپ کپ سھالی ہن
مئیں پُچھے کیندا بچڑا ہیں
مُنہ روݨاں کر تے آکھیا ہس
میئں پُتر ہاں چاچے بکھُو دا
اُوندیاں عاشر ہنجوں روکیاں نئیں
مئیں اُوندے سر تے ہتھ پھیرے
ول پُونجھ کے اپݨیاں ہنجوں اُوں
رو رو کے آکھیئے ایہو بس
میکوں چاچا پڑھن دا باہوں شوق اے
عاشر لیہ ونکی:سرائیکی شاعر
غزوۂِ فاضحہ
غزوۂِ تبوک وچ منافقاں کوں بڑی شرمندگی تے شرمساری چاوݨی پئی ہئی کیونکہ او اپݨے مذموم مقاصد تے سازش وچ ناکام تھی ڳئے ہن تے مسلماناں دا وجود ختم کرݨ دے انہاں دے سازشاں دم توڑ ڳئے ہن ایں وجہ توں اس دا ہک ناں غزوۂ فاضحہ (رسوا کرݨ والا غزوہ) وی ہے ۔ منافقاں دا مقصد اے ہئی کہ مسلمان رومیاں نال ٹکرا کے ختم تھی ویسن مگر اللہ تعالیٰ نے لشکر اسلام کوں سرخرو فرمایا۔
سید ابو الاعلٰی مودودی
سید ابوالاعلٰی مودودی (1903ء - 1979ء) مشہور عالم دین، مفسر قرآن تے جماعت اسلامی دے بانی ہن۔ ویہویں صدی دے موثر ترین اسلامی مفکرین وچوں ہک ہن۔ انہاں دی فکر، سوچ تے انہاں دی تصانیف نے پوری دنیا دی اسلامی تحاریک دے ارتقا وچ گہرا اثر سٹیا تے ویہویں صدی دے مجدد اسلام ثابت تھئے۔
علمی خدمات
اسلام دی دنیا بھر وچ موجودہ پزیرائی سید ابوالاعلی مودودی تے شیخ حسن البناء (اخوان المسلمون دے بانی) دی فکر دا ہی نتیجہ ہے جنہاں نے عثمانی خلافت دے اختتام دے بعد نہ صرف اینکوں زندہ رکھا بلکہ اینکوں خانقاہواں توں کڈھ کے عوامی پزیرائی بخشی۔ سید ابوالاعلی مودودی دا پاکستانی سیاست وچ وی بڑا کردار ہئی۔ پاکستانی حکومت نے انہاں کوں قادیانی فرقہ کوں غیر مسلم قرار ݙیوݨ تے پھانسی دی سزا وی سݨائی جس تے عالمی دباؤ دے باعث عملدرآمد نہ تھی سڳا۔ سید ابوالاعلی مودودی کوں انہاں دی دینی خدمات دے پیش نظر پہلے شاہ فیصل ایوارڈ نال نوازا گیا۔ آپ دی لکھی ہوئی قرآن مجید دی تفسیر تفہیم القرآن دے ناں نال مشہور ہے تے جدید دور دی نمائندگی کرݨ والی اس دور دی بہترین تفسیراں وچ شمار تھیندی ہے۔
جماعتِ اسلامی دا قیام
سید مودودی نے ترجمان القرآن دے ذریعے ہک پابندِ اسلام جماعت دے قیام دی تجویز پیش کیتی تے اس سلسلے وچ ترجمان القرآن وچ مضامین وی شائع کیتے۔ جیہڑے لوگ اس تجویز نال اتفاق رکھدے ہن اوہ 26 اگست 1941ء کوں لاہور وچ جمع تھئے تے "جماعت اسلامی" قائم کیتی گئی۔ جس وقت جماعت اسلامی قائم تھئی تاں اس وچ پورے ہندوستان وچوں صرف 75 آدمی شامل تھئے ہن۔ اس اجتماع وچ سید مودودی کوں جماعت دا سربراہ منتخب کیتا گیا۔
قادیانی فتنے دی سرکوبی
1953ء وچ سید مودودی نے "قادیانی مسئلہ" دے ناں توں ہک چھوٹی جیہی کتاب تحریر کیےی جس تے انہاں کوں گرفتار کر گھدا گیا تے ول فوجی عدالت دے ذریعے انہاں کوں ایہ کتابچہ لکھݨ دے جرم وچ سزائے موت دا حکم سݨا ݙتا۔ سزائے موت سݨاوݨ دے خلاف ملک دے علاوہ عالم اسلام وچ وی شدید رد عمل تھیا۔ جنہاں وچ مصر دی اسلامی جماعت اخوان المسلمون دے رہنما علامہ حسن الہضیبی، کابل توں علامہ نور المشائخ المجددی، فلسطین دے مفتی اعظم الحاج محمد الحسینی دے علاوہ الجزائر تے انڈونیشیا دے علما نے حکومت پاکستان نال رابطہ کر کے سید مودودی دی سزائے موت دے خاتمے دا مطالبہ کیتا جبکہ شام دے دار الحکومت دمشق وچ انہاں دی سزائے موت دے خلاف مظاہرہ کیتا گیا۔
بالآخر حکومت نے سزائے موت کوں 14 سال سزائے قید وچ تبدیل کر ݙتا۔ تاہم اوہ مزید ݙو سال تے یارہ مہینے تک زندان وچ رہے تے بالآخر عدالتِ عالیہ دے ہک حکم دے تحت رہا تھئے۔
غزوۂِ تبوک دی وجہ تسمیہ
ایں غزوہ وچ چونکہ تبوک دے مقام تے اسلامی لشکر نے قیام کیتا اس واسطے اینکوں غزوۂ تبوک آکھا ویندے۔ اے غزوہ سخت قحط دے ݙینہاں تھیا۔ طویل سفر، ہوا گرم، سواری گھٹ، کھاوݨ پیوݨ دی تکلیف، لشکر دی تعداد بہت زیادہ، ایں کیتے ایں غزوہ وچ مسلماناں کوں بڑی تنگی تے دا سامنا کرݨا پیا۔ ایہا وجہ ہے کہ ایں غزوہ کوں جیش العسرۃ (تنگ دستی دا لشکر) وی آہدن۔
چونکہ منافقاں کوں ایں غزوہ وچ بڑی شرمندگی تے شرمساری چاوݨی پئی ہئی۔ ایں وجہ توں اس دا ہک ناں غزوۂ فاضحہ (رسوا کرݨ والا غزوہ) وی ہے ۔
ڳلی سرکاری
ڳلی سرکاری، میانوالی شہر دے ڳلیاں وچ بݨائی ڳئی ایہو جیہی سرائیکی فلم اے جیندے وچ اتھوں دی ثقافت تے لوڳاں دے روئیے خوبصورتی نال فلمائے ڳن۔ ٢٠١٧ء وچ بݨی ایں فلم وچ مرکزی کردار یاسر علی سورج، جیہنے ایں فلم دے گیت وی خود ڳائن، کامیڈی وچ سرائیکی دے مشہور کامیڈین مشتاق راݨا تے فضل خان شامل ہن۔ گیتاں دی شاعری زبیر شاہ گیلانی دی ہے جیہڑے کہ فلم دے ڈائریکٹر وی ہن۔ اے فلم میانوالی دے سینما وچ لائی ڳئی اے۔
اللہ روٹی ݙیسی
اوں جمعے دی تقریر ءچ رٹایا ھویا مولوی صاحب دا جملہ اج ولا روزانہ دی قار بالیں کوں آکھۓ پتر "اللہ روٹی ڈیسی".
ہک ڈینہہ نکڑے پتر پچھ ہی گھدے "ابا تہاڈا اللہ نال جھیڑا تاں کائنیں تساں روزانہ آہدے ہاؤ اللہ روٹی ڈیسی پر سنجھ ویہلے تساں تاں خالی ہتھ آندے وے؟
اج او پیو ،بالیں دا ٹکر کما کے کوئٹے توں ولدیں ہوئیں اپنڑیں ہی وطن وسدیئں دی اندھی فائرنگ نال لقمہ ء اجل بنڑ گۓ.....
اتے اج فذر نال مولوی صاحب مسجد کوں بانگ سنڑاونڑ ویندے پۓ ھن تاں بالیں دی ماء بالیں کوں آھدی بیٹھی ھئ "اماں تہاڈا ابا تہاڈے واسطے اللہ کولو روٹی گھننڑ لنگھ گۓ....
مولوی صاحب مائک دے کن ءچ اپنڑے کن بند کر کے بانگ ڈینونڑ شروع کر ڈتی ھے...... اللہ اکبر اللہ اکبر....
لکھت منصور شانی
کتاب(زیر_طبع) "گونگا"
December 31, 2014 at 6:05 AM
جہان خان (قصبہ)
جہان خان ناں دی وجہ تسمیہ، جہان خان بلوچ (غازی خان دوئم) تے جہان خان شہر، ملتان جݙݨ میراݨی سرداراں دے قبضے وچ ایا تاں انہاں نے اپݨے ناں نال جاہواں دے ناں رکھے۔ اونہی دوران میر چاکر خان دی اولاد کوں میراݨی سرداراں نے تھل، لیہ تے بھکر وچ جاہ ݙتی۔ میر چاکر خان دی اولاد وچوں جہان خان المعروف غازی خان دوئم کوں بھکر دے نال جاہ ملی۔ جہان خان نے اوں جاہ دا ناں اپݨے ناں جہان خان رکھ ݙتا۔
سلطان ابراہیم لودھی
خاندان لودھی دے آخری بادشاہ ہن تے سکندر لودھی دا وݙا بیٹا ہئی. پیو دے بعد بادشاہ بݨا۔ پیو ݙاݙے دے برعکس مزاج دا اکھڑ تے غصیلا ہئی۔ امرا ناراض تھی گئے۔ بزور دباوݨا چاہا تاں زیادہ بگڑ گئے تے بغاوتاں کیتیاں۔ ایں دے بھائی جلال خان نے بغاوت کیتی تے مارا گیا۔ چچیرے بھائی اعظم ہمایون کوں شبہے دی بنا تے پکڑا۔ اوں دے بیٹے فتح خان کوں وی قید وچ سٹ ݙتا۔ انہاں واقعات توں مشتعل تھی کے سب افغان باغی تھی گئے۔ خانہ جنگی وچ قوت ضائع تھئی۔ میواڑ دے راݨا سانگا کوں شکست ݙتی۔ بہادر خان بہار وچ خود مختار تھی گیا۔ ابراہیم اوں دی سرکوبی نہ کر سڳا۔ ہیں اثنا وچ راݨا سانگا نے کابل توں ظہیر الدین بابر کوں سݙوایا۔ پاݨی پت دی پہلی لڑائی وچ ابراہیم لودھی مارا گیا تے ایویں 1526ء وچ ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت دا آغاز تھیا۔
خواجہ شمس الدین عظیمی
سلسلۂ عظیمیہ دے سربراہ، روحانی اسکالر خواجہ شمس الدین عظیمی، ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ کراچی تے ماہنامہ قلندر شعور فے چیف ایڈیٹر ہن۔ پاکستان دے مختلف اخبارات تے میگزین وچ روحانی ڈاک، خواب دی تعبیر، قارئین دے مسائل تے پیراسائیکالوجی دے عنوان نال کالم لکھے۔ سیرت طیبہ حضرت محمدمصطفی ﷺ، روحانیت، پیراسائیکالوجی تے دیگر موضوعات تے 70 کتاباں تصنیف کیتیاں تے 60 کتابچے تحریر کیتے ہن۔ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی، ملتان وچ وزیٹنگ پروفیسر وی ہن۔ روحانی علوم دے فروغ تے عوام الناس دے بہبود کیتے دنیا بھر وچ روحانی مراکز تے پاکستان وچ اسکول تے کالج، لائبریریاں تے ہسپتال قائم ہن۔
تعارف
خواجہ شمس الدین عظیمی، پاکستان دے ممتاز روحانی اسکالر تے سلسلۂ عظیمیہ دے خانوادہ ہن۔ آپ 17اکتوبر 1927ء بروز پیر بمقام قصبہ انبیٹھہ پیرزادگان ضلع سہارنپور (یوپی) بھارت وچ پیدا تھئے۔ آپ روحانی ڈائجسٹ، کراچی تے روحانی ڈائجسٹ انٹرنیشنل (برطانیہ) دے چیف ایڈیٹر ہن تے پاکستان دے مختلف اخبارات تے میگزین وچ روحانی ڈاک، خواب دی تعبیر، قارئین دے مسائل تے پیراسائیکالوجی دے عنوان نال لاتعداد کالم لکھے۔ سیرت طیبہ حضرت محمد مصطفی صلی اللہ علیہ وسلم، روحانیت، پیراسائیکالوجی تے دیگر موضوعات تے ٧٠ کتاباں تصنیف کیتیاں تے ٦٠ کتابچے تحریر کیتے ہن۔ ہݨ تک انگریزی زبان وچ 14، روسی زبان وچ 5، عربی زبان وچ 2، فارسی زبان وچ 1، تھائی زبان وچ 3، پنجابی زبان وچ 1 تے سندھی زبان وچ 4 کتب دا ترجمہ تھی چکا ہے۔
حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی، بہاء الدین زکریا یونیورسٹی وچ وزیٹنگ پروفیسر دے فرائض انجام ݙے چکے ہن۔ آپ دی تصنیف احسان و تصوف اس یونیورسٹی وچ ایم اے اسلامیات دے نصاب وچ شامل ہے۔ اس دے علاوہ ’’سالفورڈیونیورسٹی(U.K)‘‘ دے ڈیپارٹمنٹ آف Rehabilitation وچ ترے کتاباں شامل نصاب رہے ہن۔ پہلی جماعت توں گھن کے اٹھویں جماعت تک کیتے آپ دی تحریر کردہ ’’اسلامیات‘‘ دی کتب پاکستان دے مختلف اسکولاں وچ پڑھائی ویندے پئے ہن۔ آپ نے پاکستان تے بیرون پاکستان دی یونیورسٹیز، تعلیمی تے دیگر اداریاں وچ طالب علماں تے پروفیسر حضرات کوں لیکچرز ݙتے۔ پیراسائیکالوجی تے سیمینارز، ورکشاپس تے بین الاقوامی روحانی کانفرنساں دا انعقاد کیتا۔
سلاسل طریقت دے تحت صوفیائے کرام دے پیغامات تے انہاں دے تعلیمات دے فروغ کیتے لیے آپ نے قلندر شعور فاؤنڈیشن دے زیر اہتمام خانقاہی نظام دی طرز تے مراقبہ ہال دے ناں نال سینٹرز قائم کیتے جنہاں دی تعداد پاکستان وچ 61 تے بیرون پاکستان 23 مراقبہ ہال قائم ہن جنہاں وچ امریکہ، کینیڈا برطانیہ، ہالینڈ، ڈنمارک، روس، آسٹریلیا، تھائی لینڈ تے دیگر ممالک شامل ہن۔ روحانی علوم دے فروغ تے عوام الناس وچ عادت مطالعہ دے فروغ کیتے خواجہ شمس الدین عظیمی صاحب نے پاکستان دے مختلف شہراں وچ عظیمیہ روحانی لائبریریز قائم کیتیاں۔ پاکستان دے علاوہ چند دیگر ممالک وچ وی عظیمیہ روحانی لائبریریز دا قیام عمل وچ آیا۔
آپ نے بحیثیت روحانی معالج ہزاراں افراد نال بالمُشافہ ملاقات کیتی تے بذریعہ خطوط تے فون سروس لکھاں افراد دے مسائل دا حل بلامعاوضہ پیش کیتا ہے۔ آپ دی زیر سرپرستی قائم’’خواجہ شمس الدین عظیمی ایجوکیشنل سوسائٹی‘‘ نے سرجانی ٹاؤن کراچی وچ ٻالاں کوں جدید تعلیمی سہولتاں فراہم کرݨ دی غرض نال عظیمی پبلک ہائر سیکنڈری اسکول قائم کیتا۔
حالاتِ زندگی
حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دی پیدائش بروز پیر مورخہ 17 اکتوبر 1927ء مطابق 20 ربیع الثانی 1346ھ بمقام قصبہ انبیٹھہ پیرزادگان ضلع سہارنپور یوپی وچ تھئی۔ والدین نے ناں شمس الدین رکھا۔ میزبان رسول ﷺ، حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ نال نسبی تعلق دی بنا تے شمس الدین دے ناں دے نال انصاری وی لکھا گیا۔ آپ دے آباء و اجداد صوبہ ہرات، افغانستان توں ہجرت کر کے ہندوستان آئے ہن۔ ایں خاندان دا شجرہ افغانستان دے علاقے ہرات دے مشہور صوفی بزرگ خواجہ عبد ﷲ انصاریؒ (جیہڑے پیر ہرات دے ناں نال وی مشہور ہن) توں تھیندا ہویا حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ تک پہنچدا ہے۔ آپ دے والد ماجد دا ناں حاجی انیس احمد انصاری تے والدہ ماجدہ دا ناں امت الرحمن ہے۔ حاجی انیس احمد انصاری معروف عالم دین حضرت خلیل احمد سہارنپوریؒ دے بھتریجے تے مرید ہن۔ حاجی انیس احمد انصاری دے ہاں چار پتراں تے ݙو دھیاں دی ولادت تھئی۔ آپ اپݨے بھراواں وچ تریجھے نمبر تے ہن۔
آپ دے وݙے بھائی (مولانا) محمد ادریس انصاری کئی کتاباں دے مصنف ہن تے انہاں دی کتاب ‘‘میری نماز‘‘ کافی مشہور تصنیف ہے. معروف محترم عالم دین حضرت مولانا خلیل احمد سہارنپوریؒ، حاجی انیس احمد انصاری دے پھوپھا ہن. اس لحاظ نال مولانا خلیل احمد سہارنپوریؒ رشتہ وچ آپ دے ݙاݙا تھئے۔
آپ دا بچپن سہارنپور وچ ہی گزرا۔ تقسیم ہند توں قبل دے دور وچ اسکول کالج دی تعلیم عام نہ ہوندی ہئی۔ ابتدائی تعلیم عموماً گھراں تے تھیندی ہئی یا ول دینی مدارس مسلماناں وچ حصول تعلیم دا ہک اہم ذریعہ ہن۔ آپ دی ابتدائی تعلیم جس وچ اردو تے فارسی دی تعلیم شامل ہئی، گھر تے ہی تھئی۔ آپ دے وݙے بھائی (مولانا) محمد ادریس انصاری اردو تے فارسی وچ آپ دے استاد بݨے۔ قرآن پاک ناظرہ پڑھݨ تے حفظ کرݨ کیتے آپ کوں مدرسہ بھیجا گیا۔ آپ نے 12 سال دی عمر وچ قرآن پاک حفظ کر گھدا۔ اپݨی نوجوانی دے ایام وچ آپ سہانپور توں دہلی آ گئے۔ اتھاں حکیم امتیاز الدین دی طبابت دا بہت چرچا ہئی۔ دہلی وچ آپ نے حکیم امتیاز الدین دی شاگردی اختیار کیتی تے انہاں توں دوا سازی تے نسخہ نویسی سکھی۔ آپ دے وݙے بھائی (مولانا) محمد ادریس انصاری نے دہلی توں ہک رسالہ ’’آفتاب نبوتؐ ‘‘ جاری کیتا تے اپݨے چھوٹے بھائی شمس الدین کوں اپݨی معاونت کیتے آکھا۔ چنانچہ آپ،  رسالہ آفتاب نبوت نال منسلک تھی گئے۔ اس دوران آپ نے رسالے دے منتظم تے معاون مدیر دے فرائض سر انجام ݙتے۔ 1946ء دے آخر وچ روزنامہ خلافت،  بمبئی تے مولانا اختر علی خان دے اخبار زمیندار وچ قیام پاکستان دے حق وچ مضامین لکھے۔
آپ دورِ شباب (وی سال دی عمر) وچ ہن کہ تقسیم ہند عمل وچ آئی۔ انہاں ݙیہاں آپ پٹیالہ وچ مقیم ہن۔ آپ پٹیالہ توں لاہور آ گئے تے اتھوں ریاست بھاولپور دے آخری شہر صادق آباد آ گئے۔ صادق آباد وچ حصول معاش کیتے ابتدائی طور تے محنت مزدوری کیتی۔ کجھ عرصہ بعد کپڑے دی ہک دکان قائم کر گھدی۔ اس دوران آپ کوں تحصیل دی سطح تے شکر دی ڈیلر شپ مل گئی چنانچہ کپڑے دا کاروبار ترک کر کے آپ نے صادق آباد وچ شکر دی ڈیلر شپ گھن گھدی۔ لیکن صادق آباد وچ آپ دا دل نہ لگا تے بہتر مستقبل کیتے کراچی آ گئے۔ کراچی آ کے حکیم محمد سعید دے قائم کردہ ہمدرد دواخانہ دے شعبہ تشخیص و تجویز وچ ملازمت اختیار کیتی۔ کجھ عرصہ بعد کراچی وچ اپݨے ذاتی کاروبار دا آغاز کیتا۔ قیام پاکستان توں قبل دہلی وچ آپ دے وݙے بھائی مولانا ادریس انصاری رسالہ’’ آفتاب نبوت ‘‘ شائع کریندے ہن۔ آپ کوں ایں کم وچ بہت دلچسپی ہئی۔ 1950-1951ء وچ آپ نے رسالہ آفتاب نبوت کراچی توں جاری کیتا۔ وسائل دی کمی ہئی۔ چنانچہ اس رسالہ دے تقریباً تمام کم جنہاں وچ انتظامی معاملات ،مضمون نگاری ،ادارتی ذمہ داریاں، طباعت ،سر کولیشن وغیرہ شامل ہن، آپ خود ہی سر انجام ݙیندے ہوندے ہن۔ آفتاب نبوت وچ آپ ہک کالم ’’روحانی ڈاک ‘‘دے ناں نال وی لکھدے ہوندے ہن۔ ماہنامہ آفتاب نبوت تقریباً ݙو ڈھائی سال جاری رہا۔
کراچی وچ ہک ݙینہ آپ کہیں دوست نال ملاقات کیتے روزنامہ ڈان دے دفتر گئے تاں اتھاں اتفاقی طور تے محمد عظیم برخیاؒ (معروف بنام قلندربابا اولیاء ؒ) نال ملاقات تھی گئی۔ محمد عظیمؒ دے حسنِ سلوک توں شمس الدین صاحب بہت متاثر تھئے۔ ول انہاں ݙوہاں حضرات دے درمیان ربط ضبط ودھدا چلا گیا۔ اس دوران آپ کوں محمد عظیمؒ دے روحانی مقام و مرتبے دا اندازہ تھیا۔ کجھ عرصے بعد آپ باقاعدہ محمد عظیم برخیا دی روحانی شاگردی وچ آ گئے۔
محمد عظیم برخیاؒ دے درِ معرفت نال وابستہ تھیوݨ دے بعد آپ دی روحانی و صوفیانہ تعلیم و تربیت دا آغاز تھیا۔ آپ نے اپݨے استاد دی خدمت وچ 16 سال تک رہ کے روحانی علوم حاصل کیتے۔ صوفیانہ تربیت دے دوران گزرݨ والی کیفیات تے مشاہدات دے بارے وچ تصوف دے کتاباں وچ تفصیلات مرقوم ہن۔ قلندر بابا اولیاؒ نے روحانیت نال شغف رکھݨ والے اپݨے تمام مریدین دی تعلیم و تربیت فرمائی تاہم اپݨے مرید شمس الدین انصاری صاحب دی روحانی تربیت تے بہت زیادہ توجہ ݙتی۔ اس دوران قلندر بابا اولیاءؒ نے انہاں کوں خواجہ دا لقب وی عطا فرمایا۔ چنانچہ لوگاں نے انہاں کوں خواجہ صاحب آکھݨا شروع کر ݙتا۔ آپ کوں اپݨی روحانی نسبت تے بہت زیادہ فخر ہے۔ ایں فخر دا اظہار انہاں نے اپݨے ناں دے نال عظیمی لکھ کے وی کیتا ہے۔ ایں طرح قلندربابا اولیاء ؒ دے ایں شاگرد کوں لوگ خواجہ شمس الدین عظیمی دے ناں نال ڄاݨن تے پکارݨ لگے۔
1969ء وچ روزنامہ حریت کراچی وچ روحانی علوم تے تصوف دے حوالہ نال خدمت خلق دے کیتے ہک ہفتہ وار کالم بعنوان ’’ روحانی علاج‘ دی اشاعت دا آغاز تھیا۔ اس کالم وچ وی آپ نے اپݨا ناں خواجہ شمس الدین عظیمی ہی لکھا۔ سلسلۂ عظیمیہ دے بانی و مرشد محمد عظیم برخیاؒ (جو قلندربابا اولیاءؒ دے ناں نال مشہور تھئے) 27 جنوری 1979ء کوں واصل بحق تھئے۔ محمد عظیم ؒ دے انتقال دے بعد سلسلہ عظیمیہ دی سربراہی دا مرتبہ اُنہاںؒ دے خصوصی تربیت یافتہ روحانی فرزند حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی کوں ملا۔
حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی نے بحیثیت سربراہ سلسلہ عظیمیہ، سلسلہ عظیمیہ دے پیغام کوں عوام الناس وچ زیادہ توں زیادہ متعارف و روشناس کراوݨ کیتے آپ نے اپݨے مرشد دی زیر سرپرستی انہاں دی زندگی وچ تے بعد از وصال ݙوہاں ادوار وچ نہایت سرگرم کردار ادا کیتا۔ ایں دوران آپ نے اپݨے قلم کوں خوب استعمال کیتا۔ اخبارات و رسائل وچ کالم و مضامین تحریر کیتے۔ ہک ماہنامہ رسالہ روحانی ڈائجسٹ دا اجرا کیتا۔ پمفلٹس لکھے ،کتاباں تحریر کیتیاں۔ روز افزوں پھیلدے ہوئے سلسلہ عظیمیہ دے انتظامی معاملات کوں بہتر طور تے چلاوݨ کیتے اراکین سلسلہ دی روحانی تربیت و تعلیم تے باہمی رابطہ دے کیتے خانقاہی نظام دی طرز تے مراقبہ ہال دے ناں نال ہک تنظیمی و تربیتی ڈھانچہ تشکیل ݙتا۔
80 دے عشرے وچ سلسلہ عظیمیہ دے پیغام دی کشش تے مقبولیت دے باعث ایں سلسلے نال وابستگان دی تعداد وچ تیزی نال اضافہ تھیوݨ لگا۔ انہاں وچ پاکستان دے مختلف شہراں وچ مقیم افراد دے علاوہ بیرون ملک مقیم افراد دی بڑی تعداد وی شامل ہے۔ سالکین راہ طریقت دی تربیت و تعلیم کیتے ہک ادارہ قائم کیتا گیا۔ روحانی علوم تے تصوف دی تعلیم ݙیوݨ والے اس ادارے دا ناں قلندر شعور اکیڈمی رکھا گیا۔ تصوف تے روحانی علوم دا فروغ ،سلسلہ عظیمیہ دی تعلیمات دا تعارف ، انہاں تعلیمات دی تفہیم تے تدریس، اسلامیات، علاج معالجہ تے دیگر موضوعات تے تصنیف و تالیف دا ہک بہت بڑا ذخیرہ ہے جیہڑا حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دے قلم توں نکل کے خواص و عوام دے استفادہ کیتے عام ہے۔ کئی اخبارات و رسائل وچ کالم و مضامین تحریر کیتے ہن۔ انہاں دے علاوہ مختلف موضوعات تے کتاباں دے پیش لفظ تحریر کیتے ہن۔
سلسلہ عظیمیہ دے پیغام کوں زیادہ توں زیادہ لوگاں تے زیادہ توں زیادہ علاقیاں تک پہنچاوݨ کیتے آپ انتھک کوششاں کریندے پئے ہن ۔ سلسلہ عظیمیہ دے پیغام دی تبلیغ ، ارکان سلسلہ دی تعلیم کیتے آپ نے نہ صرف پاکستان دے کئی شہراں دے سفر کیتے بلکہ پاکستان توں باہر وی آپ تقریباً اٹھارہ ممالک دے تبلیغی و تعلیمی دورے کر چکے ہن۔ پاکستان تے بیرون پاکستان کئی جامعات تے دیگر اعلیٰ تعلیمی اداریاں وچ آپ کو لیکچر دے کیتے مدعو کیتا گیا۔ پاکستان تے بیرون پاکستان مختلف ریڈیو تے ٹی وی چینلز توں وی عظیمی صاحب دے پروگرام نشر تھئے۔ سلسلہ عظیمیہ دی جانب توں سلسلے دے ارکان کیتے بالخصوص تے روحانی علوم دے شائق لوگاں دے کیتے بالعموم مختلف تربیتی تے تنظیمی پروگرام آپ دی زیر سرپرستی منعقد تھیندے رہندے ہن۔ ، ، ،
بحیثیت مصنف
حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دا ناں پاکستان وچ صوفیانہ افکار دے فروغ و اشاعت وچ نمایاں اہمیت دا حامل ہے۔ آپ نے تصوف روحانیت، پیراسائیکالوجی تے دیگر موضوعات تے کئی درجن کتاباں تے ٻہوں سارے کتابچے تحریر کیتے۔ آپ تقریباً چار عشریاں توں تصنیف و تالیف تے تحریر دے شعبے نال وابستہ ہن۔ آپ نے 1950ء دے عشرے وچ کراچی توں ہک رسالہ ’’آفتاب نبوت‘‘ جاری کیتا جیہڑا ڈیڈھ ݙو سال تک شائع تھیندا رہا۔ اس دے بعد تحریر و تصنیف دے شعبے وچ ہک طویل وقفہ رہا۔ 1969ء وچ روزنامہ حریت کراچی وچ ہک کالم بعنوان ’’روحانی علاج ‘‘لکھݨا شروع کیتا جیہڑا چند ہفتیاں وچ ہی بہت مقبول تھی گیا۔ چند سال بعد آپ نے روزنامہ جنگ (پاکستان تے روزنامہ لندن ایڈیشن) روزنامہ ہفت روزہ اخبار جہاں وچ کالم لکھݨا شروع کیتے۔ علاوہ ازیں روزنامہ جنگ دے مڈویک میگزین وچ آپ نے پیراسائیکالوجی دے زیر عنوان مضامین وی لکھے۔ مذکورہ اخبارات کے علاوہ آپ کے کالم و مضامین کئی ݙوجھے اخبارات و جرائد وچ وی شائع تھئے۔ 1978ء وچ آپ نے ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ کراچی توں شائع کرنا شروع کیتا جیہڑا اپݨے آغاز توں تاحال باقاعدگی نال شائع تھیندا پیا ہے۔ روحانی ڈائجسٹ وچ آپ نے مسائل دے حل کیتے ہک مستقل کالم روحانی ڈاک دے علاوہ نورالٰہی ، نور نبوت دے ناں توں مختصر مضامین ، آواز دوست دے ناں نال اداریئے تحریر کیتے۔ چند سال بعد صدائے جرس دے عنوان  نال مضامین لکھݨ شروع کیتے۔ انہاں دے علاوہ مرکزی مراقبہ ہال وچ ہر جمعے کوں تھیوݨ والی محفل مراقبہ وچ آپ دی تقاریر وی بعد ازاں روحانی ڈائجسٹ وچ شائع تھیندیاں رہیاں۔ آپ دا ہک کالم روحانی سوال و جواب دے زیر عنوان  ہرماہ ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ وچ شائع تھیندے۔ سیکنڈری کلاسز (جماعت ششم تے ہفتم )کیتے آپ نے اسلامیات دی درسی کتب وی تحریر کیتاں ہن۔
کتاباں
ہمارے بچے (حصہ دوم) (سن اشاعت: 2010ء) انصاری بک سینٹر، کراچی اخلاقیات