cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی ادب وچ تذکرہ نویسی دی روایت
’’نامور شاعر،ڈرامہ نگار، براڈ کاسٹر، دانشور، کیپٹن (ر) اختر جعفری آپݨے ہک اخباری انٹرویو وچ آہدن:
سرائیکی مرثیہ نگاری دی تاریخ دے حوالے نال خلش پیرا صحابی دیاں ترے اہم کاوشاں ’’سرائیکی مرثیہ گوئی دے چار سو سال‘‘ مطبوعہ 1980ء ’’سرائیکی مرثیہ گوئی کے پانچ سو سال‘‘ مطبوعہ 1983ء دے بعد ’’ملتانی مرثیہ‘‘ مطبوعہ 1986ء اہم کتاباں ہن جیندے وچ صرف مرثیہ گو شاعراں دے کوائف، نمونہ کلام شامل کیتا گٖئے۔
دلشاد کلانچوی دی کتاب ’’سرائیکی اور اس کی نثر‘‘ جیڑھی جو اردو زبان وچ سرائیکی نثر دی پہلی تاریخ ہے جینکوں مکتبہ سرائیکی لائبریری، بہاول پور نے 1982ء وچ چھاپیئے۔ ایندے وچ سرائیکی ادبی نثر تاریخ دا خاکہ تے ابتدائی نقوش ملدن۔
’’سرائیکی ادبی تاریخ‘‘ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دی کتاب ہے جیندے وچ سرائیکی اصناف اتے شخصیات دے حوالے نال تیرہ تحقیقی و تنقیدی مضامین شامل ہن۔ ایہہ کتاب سرائیکی ادبی تحریک ملتان دے زیراہتمام 1984ء وچ چھپی ہے۔مئی 1989ء وچ ڈاکٹر سجاد حیدر دی کتاب ’’ضلع مظفر گڑھ کی تاریخ‘‘ ۔ ’’ثقافت، ادب‘‘ وچ سرائیکی ادب دی تاریخ صفحہ 391 تا 899 تقریباً 500 صفحات اتے مشتمل ہے۔ ’’سرائیکی ادب دی مختصر تاریخ‘‘ جینکوں 1986ء وچ سرائیکی پبلی کیشنز مظفر گڑھ دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ ’’سرائیکی ادب ٹورتے پندھ‘‘ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دی ایہ کتاب 1980ء تا 1995ء تک دے سولہ سال دے ادبی جائزیاں بارے ہے۔ حمید الفت ملغانی دے سالانہ ادبی جائزے ادبی شخصیات و کتب بارے تذکرے و ادبی تاریخ نویسی دے شماریاتی کتابچے ہن جنہاں کوں سرائیکی ادبی بورڈ (رجسٹرڈ) ملتان دی طرفوں 1990ء توں ہر سال چھاپیا ویندا پئے۔
سرائیکی ادب کی نشاۃ ثانیہ کا دور(سال 1976ء ۔۔۔ 1986ء)ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ، دی ایہ کتاب ، سال 1997ء وچ بزم ثقافت ، ملتان دی طرفوں شائع تھئی ہے۔ ایہ کتاب اُردو زبان وچ لکھی ڳئی ہے۔
ایں کتاب دا تعارف کرویندے ہوئے ، عمر کمال خان ایڈووکیٹ لکھدن:
’’ملتان دی مارچ 1975ء دی پہلی کل پاکستان سرائیکی ادبی کانفرنس نے تقریباً ݙو سو توں زائد سرائیکی عملدار Activests کوں نہ صرف ہک پلیٹ فارم اُتے ترے ݙینہاں کیتے کٹھا کرݙتا بلکہ انہاں فعال لوکاں دے ملݨ نال باہمی روابط رکھݨ نال باہمی سوچ اتے عمل دے اتحاد، لسانی یکجہتی دی مشترکہ سوچ سرائیکی ادبی تحریک وچ ہک نویں روح پاݙتی ہے۔ اتے ایں طرحاں ایہ تحریک نہ صرف پورے سرائیکی علاقے وچ فعال تھی گٖئی بلکہ پورے پاکستان تے دُنیا دے کونے کونے وچ جتھاں سرائیکی زبان نال محبت کرݨ والے لوڳ موجود ہن۔ اوہ اپݨی زبان کیتے متحرک تھی ڳئے ، اتے آئندہ نوجوان سرائیکی ادیباں دی ہک کھیپ دے بعد ݙوجھی کھیپ پیدا تھیندی ڳئی جنہاں سرائیکی زبان و ادب دی ترقی و ترویج کیتے اپݨی زندگیاں کوں وقف کرݙتا تے نویں نویں تجربات کرتے ادب دی جملہ اصناف وچ اعلیٰ شہ پارے پیش کرکے سرائیکی زبان دے ادب کوں ترقی یافتہ ادب بݨاݙتا۔ ایں کانفرنس دے تحریک انگیز اثرات تاحال قائم دائم ہن میں ہمیشہ ایں کانفرنس والے سال 1975ء کوں بالا وجوہات دی وجہ نال سرائیکی زبان دی حیاتی دا نشاۃ ثانیہ دا پہلا سال قرار ڈٖینداں۔ ایں اہم سال دے بعد ، جو لاتعداد سرائیکی ادیب ، دانش ور اتے شاعراُ بھرن ، اُنہاں وچوں بے حد اہم ، بے حد فعال اتے قدما جھئیں فرزانے ، پروفیسر سجاد حیدر پرویز ہن۔ جنہاں مُتشددانہ محنت کرتے ، اپݨی صحت دی قیمت ادا کرتے سرائیکی زبان و ادب دی جملہ اصناف یعنی افسانہ ، تحقیق و تنقید ٗ لسانیات ، شاعری ، تاریخ ثقافت اتے ببلو گرافی جھئیں ادق میدان وچ درجناں اعلیٰ کاوشیاں پیش کرتے اُچا فنی تے ادبی مقام اُتے پُڄ ڳئین۔میں انہاں کوں سال 1975ء دی سرائیکی ادب وچ اہمیت جتلائی اتے استدعا کیتی جو ایں سال کوں سالِ ابتداء بنْاتے آئندہ ویہہ سال دی سرائیکی زبان و ادب دی تخلیقی سرگرمیاں اتے مختصراً ، اُردو دان طبقے کیتے ، تعارفی کتب تصنیف کیتی ونجٖے تاں جو پاکستان دے لوکاں تے بیرون جات دے اُردو دان طبقے کوں سرائیکی زبان و ادب دے انہاں نشاۃ الثانیہ دے ویہہ سالاں دی جملہ ادبی کاوشاں بارے کماحقہ تعارف کروایا ونجٖے ۔( ۱۹)
ایہ کتاب سرائیکی زبان و ادب تے جملہ اصناف وچ تھیوݨ والے کم بارے تحقیقی معلومات اُتے مبنی ہے۔ ایہہ ویہہ (20) سالاں دے سرائیکی ادب دی رفتار دا ہک جائزہ وی ہے۔ ایں کتاب وچ مندرجات دی ترتیب، مصنفین دے نانواں دی ترتیب بجائے سال وار ہے۔ ایں کتاب دی فہرست دے مطابق سرائیکی وچ دینی و مذہبی ادب ، لسانیات ، تحقیق و تنقید ، تاریخ و ثقافت ، تذکر ہ و شخصیت نگاری ، فریدیات ، طنزیہ مزاحیہ ادب ، بال ادب ، تراجم، انگریزی وچ سرائیکی ادب دے علاوہ اصناف سخن ناول ، افسانہ ڈرامہ تے سفرنامے وچ تھیونْ والی پیش رفت بارے مختصر معلومات مہیا کیتیاں ڳئین۔ ایہہ کتاب ببلوگرافی /تے مختصر جزوی سرائیکی ادبی تاریخ دے خانے وچ شمار کیتی ونڄ سڳدی ہے۔ کتاب دے چھیکڑ تے فہرست ، جدید تحقیق دے اصولاں دے مطابق درج کیتی ڳئی ہے۔
اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور دی طرفوں ’’سرائیکی ادبی تاریخاں دا تقابلی جائزہ‘‘ دے عنوان نال مختار شاہ نے ایم اے دی سطح دا مقالہ لکھیا ہے جیندے وچ میر حسان الحیدری دے تحقیقی مقالہ ’’سرائیکی ادب‘‘۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق دے مقالہ ’’ملتانی زبان اور اس کا اردو سے تعلق‘‘۔ ڈاکٹر نصر اﷲ خان ناصر دے مقالہ ’’سرائیکی شاعری دا ارتقاء‘‘ تے کیفی جام پوری دی کتاب ’’سرائیکی شاعری‘‘ کوں عمدہ تحقیق آکھیا گٖئے۔ ’’سرائیکی ادبی تاریخاں تقابلی جائزہ، مختار علی شاہ دا ادبی تاریخ نویسی دے ضمن وچ ہک ابتدائی کم ہے ایہ تحقیقی کم 1993ء تک دا ہے۔
پاکستانی زباناں دی قدامت اتے اہمیت کوں مدنظر رکھیندے ہوئے جڈٖاں توں سرائیکی زبان و ادب کوں ، ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی دی نصابی تعلیم دا حصہ بنْایا گٖئے ، تاں سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان ، شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور ، شعبہ پاکستانی زبانیں ، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی ، اسلام آباد دی طرفوں ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی دی سطح دے تحقیقی مقالہ جات لکھوائے گٖئین ، جیڑھے جو سرائیکی ادبی تاریخ نویسی کیتے بنیادی مآخذ ہن۔
سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر ملتان ، شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی ملتان تے شعبہ پاکستانی زبانیں ، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دی طرفوں لکھوائے گٖئے ایہ تحقیقی مقالات سرائیکی ادبی تذکرہ نویسی اتے سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے ضمن وچ ، امدادی مواد مہیا کریندن۔ مستقبل وچ سرائیکی ادبی تاریخ لکھنْ والا مورخ انہاں مقالہ جات توں استفادہ کیتے بغیر اڳاں قدم نہیں وَدھا سڳدا۔ کیوں جو انہاں مقالہ جات وچوں : شخصیت اتے فن بارے تحقیقی مواد ، سن پیدائش ، سن وفات ، تے شخصیت دے کوائف ، حالات زندگی ، تذکرہ نویسی و ادبی تاریخ نویسی دا اہم جزو ہن۔ جاں جو سرائیکی ادبی اصناف بارے تحقیقی و تنقیدی مقالہ جات کہیں صنف دے ارتقائی جائزے دی ادبی تاریخ کیتے بنیادی حیثیت رکھیندن۔سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے حوالے نال مزید پیش رفت جاری ہے ۔
ڈاکٹر انوار احمد لکھدن:
’’ایں خطے دے تاریخی تے ثقافتی ورثے نال حاکماں دی بے اعتنائی دی کیفیت ایہ ہے جو اتھاں کوئی میوزیم ای کائے نئی، اتے نہ کوئی اینجھا ادارہ جیڑھا آساݙے ماضی دیاں کِردیاں اتے کِھنڈیاں نشانیاں کوں ای سنبھال سڳے۔ ایہو حال تاریخ دا ہے، جو ساکوں چینی، عرب یا ایرانی سیاح جیڑھی نظر نال ݙٹھا، یا حملہ آوراں نے ایں دھرتی اتے اوندے وسنیکاں دے بارے لکھیا، انہاں کوں ای اساں حقیقی دستاویزات دا درجہ ݙے ݙتے، پر خوشی اتے امید دا پہلو ایہ ہے، جو ساݙے کجھ دانشور بلکہ دانش جُو آپݨی شناخت کیتے ایں دھرتی دی تاریخ تے ثقافت دی مآخذات دی چھان پھٹک دا کم شروع کر ڈٖتے۔‘‘ (۲۰)
سجاک قوماں اپݨی تاریخ کوں اجتماعی حافظہ تصور کریندین۔ سرائیکی خطہ ایں لحاظ نال خوش قسمت ہے جو ایں زبان و ادب دے شاعراں تے دانشوراں نے اپݨے تاریخی پس منظر وچوں، اپݨی تخلیقی ، تحقیقی و تنقیدی آہر دی بنیاد رکھ ݙتی ہے۔ اتے اپݨی تاریخ تہذیت ثقافت تے ادب وچوں مختلف سوالات دے جواب لبھݨ دیاں کوششاں شروع کر ݙتیاں ہن۔
سرائیکی ادب وچ تاریخ نویسی توں پہلے شاعراں بارے تذکرے ملدن۔ بھانویں جو ایہ تذکرے باقاعدہ منصوبہ بندی دے تحت نہیں لکھے ڳئے پروت وی سرائیکی ادبی تاریخ نویسی کیتے اہم اتے بنیادی مآخذ ہن۔ مختلف ادبی تنظیماں دی طرفوں چھاپے گٖئے کتابچے، جیندے وچ نمائندہ شعراء دا کلام و کوائف یا طرحی وغیر طرحی مشاعرے دی رپورٹاں چھپئین او دی تاریخ نویسی دا بنیادی حوالہ ہن جینویں سرائیکی ادبی مجلس ملتان دی طرفوں طرحی مشاعریاں تے مشتمل کتاب ’’مینگھ ملہار‘‘ ہک اہم تاریخی دستاویز ہے۔تحقیقی و تنقید، ادبی تاریخ نویسی دا لازمی جزو ہن ایں اہمیت دے پیش نظر مختلف محققین و ناقدین دے مضامین، جیندے وچ تخلیق کار دے فن اتے سوانحی حالات دا پتہ کھوج ملدے۔ اینجھے تنقیدی تحقیقی مواد کوں وی سرائیکی تاریخ نویسی دے ضمن وچ جزوی تاریخ دے طور تے شامل کیتا گٖئے۔ مثلاً سرائیکی ادب، ریت روایت‘‘ ڈاکٹر طاہر تونسوی تے سرائیکی ادب وچ معنی دا سندھ‘‘ 2014ء محمد اسلم رسول پوری دے تنقیدی تحقیقی مجموعے بٖہوں اہم ہن۔
حوالہ جات:
۱۔ مہر عبدالحق،ڈاکٹر ،’’ملتانی زبان اور اس کا اُردو سے تعلق‘‘ ،اُردو اکیڈمی بہاولپور، طبع اول 1967ء، ص: 129
۲۔ میر حسان الحیدری ،انٹرویو :صابر چشتی، ’’ادبی ثقافتی ایڈیشن‘‘ ،روزنامہ خبریں ملتان،اشاعت 9ستمبر 2005ء
۳۔ صدیق طاہر ،’’ویورے ‘‘، سرائیکی ادبی مجلس ، بہاول پور، اشاعت 1996ء ، ص 50
۴۔ علامہ محمد اعظم سعیدی ، ’’وادئ پنجند وچ صحافت ‘‘، سرائیکی اُردو رائٹرز گلڈ آف پاکستان ، اشاعت ، اگست 1985ء، ص: 35
۶۔
C.Shackle,(Foreword) A century of Saraiki Studies in English. Bazm-e-Saqafat 4, Mai Meharban, Chowk Fowara, Multan.1983.
۷۔ اسلم رسول پوری، ’’سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ ‘‘، سرائیکی پبلی کیشنز رسول پور ، سال اشاعت 2014ء ، ص: 253
۸۔ صدیق طاہر، ’’ویورے ‘‘، سرائیکی ادبی مجلس ، بہاول پور، اشاعت 1996ء ، ص :65
۹۔ حسین احمد مدنی، انٹرویو : صابر چشتی، ’’وسیب سنگ ‘‘، ہفتہ وار ایڈیشن ، روزنامہ خبریں ملتان ، اشاعت 19 نومبر 2004ء
۱۰۔ دلشاد کلانچوی ،’’قدیم سرائیکی شاعر تے ادیب ‘‘ ، اکادمی سرائیکی ادب بہاول پور، اشاعت ، اپریل 1987ء ،ص: 4
۱۱۔ عمرعلی خان بلوچ ،ایڈیٹر، ’’سرائیکی ادبی تاریخ ‘‘ ، 19۔ بی رائٹرز کالونی ملتان ، اشاعت 14 اگست 1984ء، ادبی شمارہ، 14 ، ص:3
۱۲۔ حفیظ خاں ، پیش لفظ ، ’’جدید سرائیکی شاعری تے اجوکا بندہ ‘‘، جھوک پبلشرز ، ملتان ، اشاعت ، اگست 2007ء، ص: 15
۱۳۔ دلشاد کلانچوی ،’’سرائیکی شاعری دے کجھ مہاندرے شاعر‘‘ ،اکادمی سرائیکی ادب (رجسٹرڈ) بہاول پور، اشاعت ، جون 1994ء ، ص: 5
۱۴۔ دلشاد کلانچوی ، ’’سرائیکی شاعری دے کجھ مہاندرے شاعر‘‘ ،اکادمی سرائیکی ادب (رجسٹرڈ) بہاول پور ،اشاعت ، جون 1994ء ، ص:6
۱۷۔ حفیظ الرحمن خان ،پروفیسر ، ’’سرائیکی نقد و ادب ‘‘، سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ، اشاعت 2009ء ، ص:100-101
۱۸۔ اختر جعفری ، ’’انٹرویو : وسیب سنگ ‘‘ ، روزنامہ خبریں ملتان ، اشاعت : 3 فروری 2014ء
۱۹۔ عمر کمال خان ، تعارف، ’’سرائیکی ادب کی نشاۃ ثانیہ کا دور ‘‘، سال 1975ء ، 1995ء ، ناشر : بزم ثقافت ملتان ، اشاعت 1997ء ، ص: 9-10
۲۰۔ انوار احمد،ڈاکٹر ، دیباچہ، ’’سرائیکی ایپک ‘‘ ، ملوھیا : سدا سہاگن ‘‘ ،سرائیکی ریسرچ سنٹر ، بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان ،سال 2004ء، ص: 12
(اقتباس از: تحقیقی مضمون "سرائیکی اَدب وِچ تذکرہ نویسی دی روایت"۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال) MubasherKaleem (talk) 16:46, 4 September 2018 (UTC)
غزوۂِ بنو سلیم
غزوہ بنو سلیم (عربی:غزوہ قرقرۃالکدر)، شوال 2 ہجری یا محرم 3 ہجری بمطابق 623ء وچ مسلماناں تے بنو سلیم دے درمیان پیش آیا، مگر جنگ دی نوبت نہ آئی۔ آپ ﷺ نے مدینہ منورہ وچ حضرت سباع بن عرفطہ یا عبداللہ ابن ام مکتوم رضی اللہ عنہ کوں نائب بݨایا۔ اے مقابلہ بنو سلیم نال ہئی ایں واسطے اینکوں غزوۂ بنو سلیم آہدن۔ جیں مقام تے مسلماناں نے جنگ دے کیتے دیرہ لایا، اتھاں ہک تلاء، قرقرۃالکدر ناں دا ہئی۔ جیں وجہ توں ایں غزوہ کوں قرقرۃالکدر وی آہدن۔ قرقرہ دراصل ہموار زمین کوں تے کدر ہک خاکستری رنگ دے پرندے دا ناں ہے۔
حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں اطلاع ملی کہ بنو سلیم تے بنو غطفان دی بھاری جمعیت مسلماناں نال جنگ کیتے تیار ہے۔ مسلمان دفاع کیتے نکلے تے مقام قرقرۃالکدر (ہک تلاہ دا ناں) تے پہنچے۔ مسلمان اتھاں ترئے ݙیہنہ، بعض روایات دے مطابق ݙاہ ݙینہہ ٹھہرے، لیکن لڑائی دی نوبت نہ آئی، کیونکہ بنو سلیم ݙر کے منتشر تھی ڳئے ہن۔ مسلماناں دے حصے وچ 500 اٹھ تے ہک غلام بطور مال غنیمت دے آئے۔ غلام کوں بعد وچ آزاد کر ݙتا ڳیا۔
سَیّد اکبر شاہ
سَیّد اکبر شاہ سرائیکی زبان دا نویکلا جنگ نامہ لِکھیے، جنگ نامہ اکبر کُوں اساݙے سرائیکی ادب وچ ٻہوں اہمیت حاصل ہے. سَیّد اکبر شاہ پشتی موضع جمرانی مُسافر خانہ بہاولپور دے وَسدے ہن. آپ 1257ھ/1841ء وچ وفات پاتی. سَید اکبر شاہ دے جنگ نامہ دے کُڄھ شعر: پھر اوپر تھیں شاہ صاحب نوں گردن خنجر وہایا اللہ اکبر ہا تف کر سَر تَن تُوں جُدا کرایا شہزادے کونین دے نوں قتل کیتا ملعون اِنّالِلّہِ وَاِنّااِلیٰہ رَاجِعُون دَھرتی کَن٘ب ڳَئ ساری تے کَن٘بےنو فَلک جِن اِنسان تے حُوراں پَریاں رون٘دے کُل ملک گُم ہویا سِجھ تَرے ڄَہاڑے ذَرا نظر نہ آیا ڳَئ روشنی چَن تاریاں وِی رنگ سیاہ کرایا رَت اِمام حُسین ولی دی دَھرتی مُول نہ آئ قادر قُدرت نال مُلخ تے مُلخاں تہوں اَپڑائ اکبر اجر ڈھیسی،دعویٰ رَکھ غُلامی والی حَسن حُسین اساݙے گِھنسن بخشش تَمامی
آݙو بھگت
روھی تے ساݙے وسیب  ءچ فریدݨ سئیں دیاں کافیاں ڳانوݨ والے ھک ٻہوں وݙے فن کار دی موت ـ لوک موسیقی دا ھک ٻیاء باب بند ـ ...وݙا آݙو بگھت وی ٹُر ڳئے ـ ـ  حضرت خواجہ غلام فریدؒ سئیں دیاں کافیاں ڳانوݨ والا روھی دا ٻہوں وݙا فن کار تے نامور صدارتی ایوارڈ یافتہ گلوکار فقیرا بھگت سمیت ،،روھیلے گلوکاریں ،،دا استاد سادہ دل تے بے ضرر انسان  آݙو بھگت جھوک لݙا ڳئے ـروھی ءچ خواجہ سئیں دیاں کافیاں ڳانوݨ والا اپڑیں فن ءچ بے مثال تے یکتا فن کار دی موت نال فقیرا بھگت دے بعد  لوک موسیقی دا ھک ٻیاء باب وی بند تھی ڳئے ـ آکھیاء ویندے جو موسییقی روح دی غزا اے تے بلا مزھب ،رنگ ،نسل ھر قوم قبیلے تے ریاست ءچ ایندا اپڑاں رنگ اے ـ آݙو بھگت وݙا ھووے یا آݙو بگھت چھوٹا فقیرا بھگت ھووے یا اوندا جانشین تے پڳ دا وارث موھن بھگت اے او لوک ھن جنہاں روھی ءچ رھندیں ھوئیں اپڑیں روھی دے ساز بنڑائن اپڑیاں سُراں تے دُھناں بنڑائین ـ اے او لوک ھن جنہاں کہیں ٻی ݙوجھی ثقافت یا دور جدید دی بے ربط تے بے ھنگم موسیقی تے سازیں دی نقالی نہیں کیتی تے فریدݨ سئیں دے اکھاݨ مطابق ،،اپڑیں نگری آپ وسا توں ،،تے عمل کریندیں ھوئیں فطرت تے حقیقت دے نال نال ٹُردے پئین ،حکومتی سرپرستی نا ھونوݨ دے باوجود ،سرائیکی قومیتی ثقافتی تحریکیں دے اڳوانڑیں دی بے غوری تے عدم توجہی دے باوجود اپڑیں مستی ءچ مست اے لوک اپڑیں نگری آپ وسائی پئین ـ تحصیل لیاقت پور دے شہر فیروزہ کنوں پل چک 37،،کنڈا خواجہ والا ،،جھوک فریدؒ جتھاں خواجہ فرید ؒ فاونڈیشن دی طرفوں. فروری مارچ ءچ سالانہ روھی اـمن میلہ وی تھیندےـ اوندے نال ای اے لوک وسندڑ ھن ـ سادگی شرافت تے مہمان نوازی ءچ وی کمال رکھدن ـ وݙے آݙو بگھت دے جھوک لݙاوݨ تے انہاں دی پوری برادری ،سنگت ساتھ ،شاگردیں تے خاص طور تے موھن بھگت نال ارمان کریندوں. آمدݨ خیر دی ھووے ،شالا خیر ـ وسدی رھے فریدݨ سرکار دی رنگ رنگیلڑی روھی تے نِت  شاد تے آباد رھن روھیلے ـ جیوے سرائیکی وسیب
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
شاعر صوفی تاج گوپانگ
۔
توں گائیک ساڈے وسبے دا گر سر دا پکا
توں استاد دلیں دا
تیڈے گیتیں دی چس رس ھے
بھگت فقیر کوں اینجھی کافی جھول پلایو
اینجھی رمز ڈسایو اونکوں
اوندی کافی دے ہر انگ دا
لڳا جمل جہان اچ نعرہ
سن 47 دی بھاجڑ وچ قدم ٹکائے تیں
پیر فرید دے کنڈے کوں تیں کنڈ نہ کیتی
وسبے دی درسال نہ چھوڑی
دھرم نہ چھوڑیا بھرم نہ ویچیا
لاج رکھیو اپݨی پیڑھی دی
سَوَرن بترہ
محترمہ سورن بترہ سئیݨ دی یاد وچ
محترمہ سورن بترہ جی دا جنم سرائیکی وسیب دے شہر علی پور وچ 7 اپریل 1945 وچ تھیا انہاں دے والد شری کنول نین بھگت اتے والدہ شریمتی گنیشی دیوی تقسیم دے بعد ہندوستان وچ ٹر ڳئے جتھاں انہاں دے والد نے سول سروس جوائن کر گھدی اتے ہندوستانی پنجاب اتے ہریانہ وچ بطور سول سرونٹ اپݨی خدمات سر انجام کیتیاں.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
پیر ، پتھورو ، مرشد ،  رامے
سَوَرن بترہ
محترمہ سورن بترہ دی شادی 26 جون 1970 کوں ہندوستان دے عظیم سرائیکی اڳواݨ بیرسٹر بترہ نال تھئی اتے او ایں سال اپݨیاں دھیاں نال اپݨی شادی دی گولڈن جوبلی اتے اپݨی ݙوہتری دی گریجویشن دی تقریب سیلیبریٹ کرݨ کیتے کینیڈا دے شہر Vancouver وچ مناوݨ دا ارادہ رکھیندے ہن مگر تقدیر دے لیکھ وچ اینوے منظور کئیناں ہا.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
صوفی دا ایمان پیا اوں توں اکھواوے
سَوَرن بترہ
محترمہ سورن بترہ نے سوگواراں وچ اپݨے شوہر دے علاوہ پنج دھیاں چھوڑن.
محترمہ سورن ہک ٻہوں مہربان اتے شفیق انسان ہن سماجی طور تے ٻہوں ایکٹو راہندے ہن. اپݨے پئے بیرسٹر جگدیش چندر بترہ دی تنظیم "سرائیکی سہتیہ سنگم" اتے میگزین"سرائیکی انٹرنیشنل" وچ بھرپور حصہ گھندے ہن اتے متعدد سرائیکی سیمینار اتے مشاعریاں دی منتظم وی ہن. متعدد سماجی اداریاں نال منسلک ہن اتے ادنیا دے کئی ملخاں دے سفر کر چکے ہن.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
نرگ تے نار حرام اوں تن تے
سَوَرن بترہ
محترمہ سورن بترہ صاحبہ دا کجھ ݙینھ پہلے 12 جون 2020 کوں انتقال تھیا انہاں کیتے میموریل سروس دا انتظام انیہاں دے نیو دہلی وچ گھر"کنج آنند"( یعنی کونجاں دا آلھݨاں) وی تھیا کرونا دی وجہ توں محض گھر دے فرد اتے چند قریبی عزیز سݙے ڳئے اتے سوشل میڈیا تے ایں سروس دے لائیو ویو دا انتظام کیتا ڳیا اتے دنیا بھر توں انہاں دے عزیز و اقارب ورچؤلی شریک تھئے.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
جیں ہک کافی خواجے سئیں دی نال سرود دے ڳانوی
سَوَرن بترہ
محترمہ سورن بترہ نے ہندوستان دے دورے آنوݨ آلے بیشمار لوکاں دی میزبانی وی کیتی چند مشہور شخصیات وچ نواب صلاح الدین عباسی، اسحق خاکوانی، میاں عبدالستار، عطاءاللہ عیسی خیلوی، بیرسٹر تاج خان لنگاہ، عبدالمجید کانجو اتے ٻئے ہائی پروفائیل سیاستدان، وکلاء، سفارتکار، ادیب وغیرہ( جنہاں دا میں بوجوہ ناں نی مینشن کریندا پیاں) شامل ہن.
بندہ ناچیز کوں وی پہلی سرائیکی انٹرنیشنل کانفرنس دے موقع تے انہاں دی مہمان نوازی دا شرف حاصل ریہے.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
کیوں جو کافی غنچا ھے ہک باغ ارم دا
سَوَرن بترہ
ٻہوں اچھے اتے محبت کرݨ آلی خاتون ہن، میݙے ٻال ٻچیاں دی ہمیشہ خیر صلہ پچھدے ہن.
90 دے ݙہاکے وچ بیرسٹر بترہ جیہرے سارک دی نمائندگی کریندے پئے ہن انہاں نال پاکستان تشریف گھن آئے اتے سرائیکی وسیب دے متعدد شہراں دا دورہ کیتا اتے میݙی خوش قسمتی ہائی اساݙے شہر خانپور وچ جو محترمہ سورن بترہ دی میزبانی دا شرف اساکوں حاصل تھیا. اساݙے گھر وچ خواتین دا ٻہوں وݙا میل/کٹھ تھیا اتے محترمہ سورن بترہ نے ٻہوں پرخلوص تآثر چھوڑیا محلہ دیاں خواتین پہلی واری ہک ہندوستانی خاتون کوں سرائیکی الیندا ݙیکھ کے ٻہوں حیران ہن. ایں موقع تے انہاں پچھیا جو علی پور اتھوں کتلی پرے اے انہاں دا دورہ کیونجو ٻہوں مختصر ایں سانگے انہاں کوں علی پور گھن ونڄݨ ممکن نہ ہا مگر انہاں دی فرمائش تے علی پور دے مشہور انار پیش کیتے ڳئے جیہرے کہ محترم مجاہد جتوئی صاحب نے کمال کریندے ہوئے چند گھنٹیاں وچ منگواتے انہاں کوں پیش کیتے انہاں علی پور دے اناراں کوں چمیاں وسیب اتے اپݨی جنم بھومی نال محبت دا اے شاندار منظر ہائی.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
کافی ھے الہام عجم دا
متراں کوں مویا آکھݨ وی دل نئیں اہدا
موت فرشتہ ازل کنوں ھے زندگی دا بے رحم شکاری
سَوَرن بترہ
آمین
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
ایندا وار تاں ہر وزبر تے  ضرب ھے کاری
سَوَرن بترہ
عبید خواجہ
نوٹ اے تصویر مسٹر اینڈ مسسز بترہ دے سرائیکی وسیب دے دورہ دے موقع تے خانپور کٹورہ وچ چھکی ڳئی اے اتے پچھلی لائین وچ محترمہ سورن نال سڄے پاسے میں کھڑاں.
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
اے کئی گیت سنگیت نہ ڈیکھے
سَوَرن بترہ
تصویر وچ ٻیٹھے ہوئے
سڄے کنوں کھٻے
محترمہ سورن بترہ، بیرسٹر بترہ، سید زاہد شاہ بخاری، نعیم عباس انہاں دی جھولی وچ ٻال غالبا مجاہد جتوئی صیب دا اے.
کھڑے ہوئے سڄے کنو کھٻے
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
میت پریت نہ ڈیکھے
گن٘جی کبوتری
(گن٘جی کبوتری)
اے ٻالاں دا کھیݙ ہےپر جون وی کھیݙ سڳدن.ایں کھیݙ وچ ہک کھݙاری دے سر تے ݙُوں ترائے پٹکے یا کپڑے ولھیٹ ݙتے وین٘دن،این٘دی چیل کُوں پٹکے دے ہک پان٘د نال ٻَدھ ݙِتا وین٘دے تے ایندے ڈوجھے پان٘د کُوں ہک ٻیا کھݙاری پکڑکھڑدے،سرتے پٹکے ولھیٹےہوئے کھݙاری کُوں ""گن٘جی کبوتری""سݙیا وین٘دےایں کھیݙ دا ناں وی گن٘جی کبوتری ھے.کھیݙ شروع تھین٘دے تاں باقی کھݙاری موقع پاتے گن٘جی کبوتری دے سر تے مُک،کھلا،یا دَھپڑ مرین٘دن،گنجی کبوتری ای اُونکوں پکڑ کھڑݨ والا کھݙاری اُتے حملہ کرݨ یا مارݨ والے کُوں پکڑݨ دی کوشش کرین٘دےتے محافظ ایں ڳالھ دا ٻہوں خیال رکھین٘دے جو کہیں پاسوں کوئ کھݙاری گن٘جی کبوتری دا گن٘ج نہ کُٹ گھنے جیکر اون٘دا محافظ تکڑا ہووے تاں کہیں کوں سوکھا مارݨ نی ݙین٘دا بلکہ ہُشیاری تے چالاکی نال کہیں نہ کہیں کھݙاری کُوں خود پکڑ گھن٘دے،ہݨ پکڑے ہوئےکھݙاری کُوں گن٘جی کبوتری بݨایاوین٘دے،تےاونکوں ہر صورت آپݨی واری بھگتاوݨی پون٘دی ہے..ایں طرح کوئ نہ کوئ کھݙاری گن٘جی کبوتری بݨدارہن٘دےتے ٻَئے اون٘دے سر تے مُک ،کھلا یا دَھپڑ وغیرہ مار مارتے اون٘دا سر گن٘جا کرݨ دے جتݨ کرین٘دن جہڑا زیادہ مار کھاوے یا گن٘ج کُٹواوے اون٘دے اُتے ٻہوں کِھلاں کیتیاں وین٘دن ایویں سمجھو جو ایں کھیڈ وچ ہمت ،بہادری،چالاکی تے ہُشیاری دا سبق مِلدے..
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
ہار تے جیت نہ ڈیکھے
رات کوں راخس روپ بݨا تے
موت مریندی دھاڑے
سجھ ابھریے تاں بݨ میراثݨ گھر گھر نچے
ساہ دی ویلھ اگاڑے
وفات
١٩ جنوری ٢٠٢٠ ء
بُݙدیاں کندھیاں، اُڄڑدیاں جھوکاں
فدا حسین گاݙی
ساݙی گاݙیں دی وَستی نَئیں بُغلاݨی والی دی کندھی اُتے ہے، بَھل ہئی۔ ٻن دے نال اَتے جُھڳیں کنیں سو گز گھٹ فاصلے دی پاسوں سَرینہیں دے وَݨ ہائن۔ اوں زمانے کھوہ وستی کنیں ݙو ترائے فرلانگ دور ہئی اَتے ہک اَستاوا پاݨی دا بھر کے بندے دَھاندے ہَن۔ آہدن اُوں ویلھے پھوڳ ناں دے بندے ٹانگیاں بھر بھر اِنہیں سَرینہیں کوں پاݨی پلا کنیں وݙا کیتا ہئی۔ اُوں ویلھے اُنہالے دی گرمی وچ اِتھاں وݙا  روݨق میلہ ہوندا ہئی۔ کم کار کنیں فارغ تھی، روٹی کھا کے ہر ٻُڈھا جوان اپݨا کھٹڑا چا، اِنہیں سَرینہیں ہیٹھ آ سُمدا ہا ۔ݙاݙا حسّو، اللہ بخشسس ، الف لیلیٰ یا داستان امیرحمزہ کَچھ وچ پا، کھٹڑا چا کنیں آ ویندا ہا۔ اے قصے سُݨاوے ہا یا ہک ڳالھ دے ثبوت وچ کلیلہ دَمنہ دا کوئی قصہ اپݨی ثقافت دا رنگ چوکھا چڑھا کنیں سݨاوے ہا۔ او بندے جنہیں کوں کھٹڑے سَٹݨ دی جاہ نہی مِلدی او بھیݙیاں کھیݙن ہا یا وت پھیگݨی پُھدک، تݙاں تاس نہی آئی۔
ساوݨ رُت ہئی۔ نَئیں وچوں کُجھ جوان اَجڑ ٹپیندے پئے ہَن۔ پچھوں ڳائیں دی کھیر آندی پئی ہئی ۔ اُتوں وَنو وَن دے جھڑ بَدل دیاں ٹُکڑیاں پرکھاریاں تھی تھی ول ڄم ویندیاں ہَن اَتے ہک چھیڑو ڳاندا پیا ہا۔ اُوندا ہک مصرعہ ایں سارے منظر سُودھا، اپݨے سارے اثر سمیت میکوں یاد ہے۔
اللہ ساݙی ٻنی وَسائےپہلی دَھمک تَندُولے والی
دَرّے اُتے پہاڑ دی کَچھ وچ مُندراݨی شہر کنیں کُجھ اُتوں پتھر چا چا کے ہک ٻن ٻدھیندے ہاسے۔ ٻَن کینکوں آہدن؟  کیویں ٻَدھی ویندی ہئی؟ رحیم داد بابر چپڑاسی کیویں ٻن ٻدھݨ آلیں کوں دیر نال آوݨ اُتے کَن پکڑا کنیں اُنہیں دی کنڈ تے پتھر رکھیندا ہا؟ او ویلھے تݙاں لفظیں وچ قید کیتے ڳئے ہن۔ اَڄ نہ او لفظ ریہن نہ اُوں سَمیں دا جادو۔ کمارے کراوݨ کیتے جتھاں رودکوہی دا چپڑاسی ہوندا ہا، اُتھاں ہر پتی دے پاسوں ہر نمبردار دا چُݨیا آدمی ہوندا ہا جیکوں ”مہمار“ آَہدے ہن۔ اے کمارے کراو ݨ دا ہوکا ݙیندا ہا۔
سکندر ناں دا آدمی بغلاݨیں کنیں آوے ہا۔ اے آدمی ٻہوں دَبنگ اَتے کُراڑی آواز وچ ہُوکا ݙیندا ہا۔ اُوندا ہُوکا اَڄ وی اپݨے تا ثرات سُودھا یاد ہے۔ اے ݙسݨ کیتے جو فجر کوں وَستی کنیں ݙاہ میل چھینل پہاڑ دے بغل وچ کل ٻن ٻدھݨ وَنڄائے، او ہوکا ݙیوݨ کنیں پہلے اے آکھے ہا:
رولے   ݙے    نہ  پاݨی
اَڄ نہ ساݙی وَستی دا، نہ رݙ اَتے چولاݨی دی آبادیں دا کوئی آدمی اُوں ویلھے دے درد کوں سمجھ سنڳدے۔ لَݙ ڳئیں دے خالی کھولے کجھ نئیں ݙسیندے۔ لفظ باقی ہِن، کیفیتاں باقی نئیں۔ اَڄ تاں اے موضع رݙ اَتے چولاݨی باغ بہار ہِن، اُوں ویلھے تاں گڑکاں اَتے کھݙاں ہوندے ہائن ۔
اے اَزلی تسے، ساݙی عمراہ دے دریا دی مݨ اُتے وَسدے لوک ڄاݨ سنڳدن جو  پوہ دی رات کُھوہ دی ڳادھی اُتےٻَہہ، دُھسا پا کنیں رَڑھ راہی کیویں کیتی ویندی ہئی؟ اواندھے کیویں وَلائے ویندے ہن؟ بُھرڄل، ڈھینڈھا، کانڄݨ، چکلی، چکل اَتے ٹھاکݨ چا ہوندی ہئی؟  اَتے اُوں ویلھے تیݙے کُھوہ تے آئیاں دا کیا تاثر ہوندا ہئی ؟  کوئی کیویں کُھوہ تے آندی ہئی؟ وعدے دے کُوڑے کنیں چَھلے کیوں اَ تے کیویں منگئے ویندے ہن؟ یا کوُنجاں دریا دی لام گِھن کنیں کیویں اُݙردیاں ہن؟
میں اے نمہی پیا آہدا جو او چنڳے وقت ہن۔ میݙا اے مطلب وی نئیں جو او گندے وقت ہن۔ میݙا مطلب تاں چھڑا اِتلا ہے جو او ویلھے وی ہئین اَتے ہُݨ ہُݨ نال ہے۔  اُوں وقت دیاں وَرتارے دیاں اپݨیاں شئیں ہن۔ اُوں ویلھے دیاں اپݨیاں کہاݨیاں اتے لوک ڳاوݨ ہَن۔ اَڄ او شئیں نئیں ریہاں۔ او لفظ ہوا وچ رَل کے ہوا تھیندے ویندن۔ اَڄ او ماحول نئیں، اُوں ماحول اَتے آس پاس دے تاثرات اَتے کیفیات نئیں۔ او رَڑھ راہی دا سماج ہا ۔ اُوں سماج دی دُعا ہئی ” اللہ گھوڑے جوڑے ݙیوے“۔ اَڄ نہ گھوڑے اَتے جوڑیے منگئے ویندن، نہ "ݙدھ پُتر والا تھیویں" دی دُعا اُوں کیفیت وچ ݙتی ویندی ہے۔ اَڄ نہ جوڑے ہِن نہ درے ہِن، نہ ہَل ہَن نہ ہَلی وَدھے دی دُعا ہے۔ اے سارا کُجھ تکھیں تکھیں بدلدا پئے اَتے ضرور بدلݨے۔
ایں ساری صورت دا نتیجہ اے تھیندا پئے جو ساݙا سارا ماضی ایں طرانح ختم تھیندا پئے جو ایندا کوئی اَیرا، کوئی نشان باقی نئیں پیا بچدا۔ اَساں ݙور کٹی پتنگ تھیندے ویندے ہئیں۔ وقت لفظیں وچ قید تھی کے گُزریں زمانیں دے اَیرے  ݙکھلیندے۔ لفظ لکھت پڑھت وچ آ کے باقی رہندن۔ اے لفظ، اے ماء ٻولی ساݙی تہذیب اَتے ساݙے کلچر دا نوےّ فیصد حصہ ہِن ۔
ظفر لُنڈ دی مکاݨ
ہالی رضو شاہ دا ڈُکھ نہ مُکا ہا جو اج ظفر لُنڈ وی داغ ڈے گئے۔ سرائیکی وسیب دے ڈو روشن تارے جہڑے ہر لمحہ اندھے گُنگے باتھے سماج ءچ شعور و آگہی دی واٹ بالی رکھدے ہن۔ وسیب دا درد رکھنْ آلے اے انقلابی صرف میز اُتے ہک پیالی چاہ تے انقلاب دی بجائے وستی وستی شہر شہر پھر تے عوام دے مظلوم طبقات کوں آپت ءچ جوڑن دا کم کریندے رہ گئے ۔ ایں اوکھی راہ ءچ وڈے وڈے پردھان کارکن تھک ہار تے اپنْی راہ بدلا گئے۔ پر اپنْے شعور دی روشنائی تے یقین دی جُڑت نال انھاں لوکاں کوں کلھا نئیں چھوڑا۔ اج وسیب اُتے ِگجھاں پِھردیاں بھؤندیاں ودِن جو اج وسیب ءچ غریب جٹ ہاری مزدور اپنْی چھیکڑی ساہ گھندا پئے تے اُتوں راکھی آلے ڈو رانجھے اپنْی راہ سُدھار گئین۔ شہزادعرفان
بُݙدیاں کندھیاں، اُڄڑدیاں جھوکاں
ساݙا اے نوّے فیصد کلچر ایں واسطے مِٹدا پئے جو اساں پہلے جنمیں وچ کوئی گناہ کیتا ہا۔ اڄ او گناہ نئیں بخشیندا پیا۔ اے گناہ ہئی آزادی دی چاہت دا، اے گناہ ہئی اپݨی دھرتی اُتے ساول ݙیکھݨ دا۔ اے گناہ  ہئی اپݨے کلچر کوں پَھلدا پُھلدا اَتے ساول ݙیکھݨ دا۔ آہدن ”ݙائݨ تاں ڳئی، ݙند سٹ ڳئی “۔ سامراجی تاں ڳئین پَر اپݨی بیورو کریسی چھوڑ ڳئین۔ اے ݙند تلوار کنوں تکھے اَتے وال کنوں پتلے ہن۔ساݙی گاݙیں دی وَستی نَئیں بُغلاݨی والی دی کندھی اُتے ہے، بَھل ہئی۔ ٻن دے نال اَتے جُھڳیں کنیں سو گز گھٹ فاصلے دی پاسوں سَرینہیں دے وَݨ ہائن۔ اوں زمانے کھوہ وستی کنیں ݙو ترائے فرلانگ دور ہئی اَتے ہک اَستاوا پاݨی دا بھر کے بندے دَھاندے ہَن۔ آہدن اُوں ویلھے پھوڳ ناں دے بندے ٹانگیاں بھر بھر اِنہیں سَرینہیں کوں پاݨی پلا کنیں وݙا کیتا ہئی۔ اُوں ویلھے اُنہالے دی گرمی وچ اِتھاں وݙا  روݨق میلہ ہوندا ہئی۔ کم کار کنیں فارغ تھی، روٹی کھا کے ہر ٻُڈھا جوان اپݨا کھٹڑا چا، اِنہیں سَرینہیں ہیٹھ آ سُمدا ہا ۔ݙاݙا حسّو، اللہ بخشسس ، الف لیلیٰ یا داستان امیرحمزہ کَچھ وچ پا، کھٹڑا چا کنیں آ ویندا ہا۔ اے قصے سُݨاوے ہا یا ہک ڳالھ دے ثبوت وچ کلیلہ دَمنہ دا کوئی قصہ اپݨی ثقافت دا رنگ چوکھا چڑھا کنیں سݨاوے ہا۔ او بندے جنہیں کوں کھٹڑے سَٹݨ دی جاہ نہی مِلدی او بھیݙیاں کھیݙن ہا یا وت پھیگݨی پُھدک، تݙاں تاس نہی آئی۔
ساݙا اے نوّے فیصد کلچر ایں واسطے مِٹدا پئے جو اساں پہلے جنمیں وچ کوئی گناہ کیتا ہا۔ اڄ او گناہ نئیں بخشیندا پیا۔ اے گناہ ہئی آزادی دی چاہت دا، اے گناہ ہئی اپݨی دھرتی اُتے ساول ݙیکھݨ دا۔ اے گناہ  ہئی اپݨے کلچر کوں پَھلدا پُھلدا اَتے ساول ݙیکھݨ دا۔ آہدن ”ݙائݨ تاں ڳئی، ݙند سٹ ڳئی “۔ سامراجی تاں ڳئین پَر اپݨی بیورو کریسی چھوڑ ڳئین۔ اے ݙند تلوار کنوں تکھے اَتے وال کنوں پتلے ہن۔
جانباز جتوئی
جانباز جتوئی سرائیکی شاعر ہے.
اصل ناں : غلام رسول خاں ۔۔۔۔۔۔
قلمی ناں : جانباز جتوئ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔
پیو داناں : سردار نصرت علی خاں
جمنڑ دی تاریخ :جنوری 1924ء۔۔
جمنڑ دی جاہ : جتوئ، مظفر گڑھ
مستقل رہائش:اُچ شریف تحصیل احمد پور شرقیہ، بہاول پور
• مائ بھاگ بھری ڈے قرآن مجید پڑھیا۔۔۔۔۔۔۔۔
• مولانا حسام الدین اُچوی ڈے گلستان، بوستان پڑھی
ڄم پل
جناب غلام رسول خاں جانباز جتوئی ہک مشہور سرائیکی شاعر ہن. جنھاں دا تعلق اوچ شریف دی پاک دھرتی نال ہا.انھاں نے پنجھاہ 50 سال شاعری کیتی ہی.آپ دے ڈو مجموعے ارداسان اتے تن واراں مشہور ہن. ارداساں کو اسلامیہ یونیورسٹی دے ایم اے سرائیکی دے سلیبس وچ وی شامل کیتا گیا ہی.1990 وچ ارداساں کو  پاکستان اکیڈمی ادبیات نے ایکوں بہترین کتاب دا ایوارڈ ڈیتا ہی. جانباز جتوئی دی ادبی خدمات کو ڈیھدے ہوئے صدر پاکستان نے 23 مارچ 1944  کو جانباز جتوئی کو صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی نال نوازیہ ہی. سرائیکی شاعر جانباز جتوئی 1922 وچ جمے اتے 17 دسمبر 1994 کو فوت تھے
کتاباں
۔
اعزازات:
ستارہ سماج ،ستارہ غالب، گولڈ میڈل،خواجہ فرید ایوارڈ( اکیڈمی آف لیٹرز)۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور دے ایم اے سرائیکی دے نصاب وچ آپ داکلام شا مل ہے۔
• جانباز جتوئ دی ادبی خدمات دے اعتراف اچ صدر پاکستان سردار فاروق احمد خاں لغاری 23 مارچ 1994ء وچ جانباز جتوئ سئیں کوں “ صدارتی تمغہ براۓ حسن کارکردگی” عطا کیتا۔
چھپیاں کتاباں :
• تنواراں :۔ سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور(1989)
• ہواڑاں :۔خزینہ علم وادب لاہور۔(ستمبر2003)
• سسی :۔سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور۔(2005)
جانباز جتوئ تے لکھیاں گیاں کتاباں :
• جانباز جتوئ شخصیت، فن، شاعری۔ فداالاحمدانی
سرائیکی اکادمی رائیٹرز ، ملتان ( 1968)
• جانباز جتوئ حیاتی تے فن، ظفر لاشاری
پاکستان پنجابی ادبی بورڈ لاہور۔(1999)
• جانباز جیندا ناں ہے۔۔حمید اُلفت ملغانی
شاگرد
صوفی فیض محمد دلچسپ، منظر اُچوی، ہمراز سیال اُچوی  تے بۓ بہوں سارے شعراء آپ دے شاگرد ہن۔
تاریخ وفات: 17 دسمبر 1994ء۔۔۔۔۔۔۔۔۔
درگاہ حضرت مخدوم جہانیاں جہاں گشت اُچشریف  دے قبرستان وچ آپ دفن ہِن۔
نمونہ کلام
پریت پرم دے پیالے پی توں
قوم توں صدقے گھولے تھی توں
آپنڑے کیتے محض نہ جی توں
قوم دا بنڑ توں بھاگ سہاگ
رب دا ناں من ھنڑ تاں جاگ
قطعہ
میکوں عیش نہ ݙے صدمات تاں بخش
میݙی اکھیں کوں برسات تاں بخش
ساری عمر گزاریو غیراں وچ
جانباز کوں سئیں ہک رات تاں بخش
شعر
نقاب رخ توں الٹ سٹیندو
تے نال زلفاں دے گٹ سٹیندو
اساں ہیں در تے وفا دے بوٹے
نہ پانی ڈیندو‘ نہ پٹ سٹیندو
میکوں مونجھاں ڈے‘ میکوں شاد نہ کر
میڈی اجڑی جھوک آباد نہ کر
بھل زلف سیاہ دے نال سجن
میکوں بدھی رکھ‘ آزاد نہ کر
قطعہ
حقیقت میڋی کیا پُچھدو میں ہِک قلاش شاعر ہاں
میں غم کھانداں ،الم پینداںوڋا اوباش شاعرہاں
حوادث نے میکوں جانباز مٹی وچ مِلا چھوڑئیے
جے سچ پُچھدو تاں درداں دی میں زندہ لاش شاعر ہاں
لفظاں دے میں بنڑاۓ چن چوڋیاں دے گھِنسو
جانباز میڋا ناں اے، ان جاڼ ہاں وپاری۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ہِیرے ودا وچینداں مُل کَوڋیاں دے گھِنسو۔ ونکی:سرائیکی شاعر
قلندر بابا اولیاء
سیّد محمد عظیم برخیا (پیدائش: 1898ء - وفات:27 صفر ،1399ھ بمطابق 27 جنوری، 1979ء) مشہور روحانی بزرگ، صوفی شاعر تے سلسلہ طریقت، سلسلہ عظیمیہ دے بانی ہن۔ اصل ناں سید محمد عظیم، خطاب حسن اخریٰ، تخلص بر خیا تے مریدین قلندر باباؒ دے ناں نال یاد کریندے ہن۔ رشتے وچ حضرت بابا تاج الدین ناگپوریؒؒ دے نواسے ہن ۔ انہاں نے تصوف، روحانی علوم تے کتب تحریر و تالیف کیتیاں، اس دے علاوہ رباعیات دی شکل وچ انہاں دا صوفیانہ کلام وی موجود ہے۔
پیدائش تے خاندانی پسٍ منظر
سیّد محمد عظیم برخیاؒ 1898ء) کوں قصبہ خورجہ، بلندشہر ضلع، اتر پردیش (موجودہ بھارت) وچ پیدا تھئے۔ محمد عظیم برخیاؒ دے والد صاحب دا ناں حسین مہدی بدیع الدین شیردل ہئی تے والدہ دا اسمِ گرامی محترمہ سعیدہ بی بی ہئی۔ سیّد محمد عظیم برخیاؒ نجیب الطرفین سادات وچوں ہن تے آپؒ دا خاندانی سلسلہ حضرت سیدنا امام حسن عسکریؒ نال ملدا ہے۔ حضرت امام حسن عسکریؒ،  آل محمدﷺ وچوں اہلِ تشیع دے عقیدے دے مطابق یارہویں امام ہن۔ انہاں دی اولاد وچوں ہک بزرگ حضرت فضیل مہدی عبد اللہ عربؒ مدینہ منورہ توں مدراس تشریف گھن آئے۔ انہاں دے ݙو صاحبزادگان ہن - حضرت حسین مہدی رکن الدینؒ تے حضرت حسن مہدی جلال الدینؒ۔ حضرت حسین مہدی رکن الدینؒ دی اولاد وچ محمد عظیم برخیاؒ دے والد صاحب دا ناں حسین مہدی بدیع الدین شیردل ہئی۔ تے حضرت حسن مہدی جلال الدین دی نسل وچ ناگپور دے مشہور بزرگ حضرت بابا تاج الدین ناگپوریؒ گزرے.  حضرت بابا تاج الدین ناگپوریؒ ،سید محمّد عظیم دی والدہ سعیدہ بی بی دے ݙاݙا حسن مہدی صدر الدینؒ دے بھتریجے ہن - ایں لحاظ نال بابا تاج الدین ناگپوریؒ، حضرت محمّد عظیمؒ دے رشتے دے نانا جی ہن - بابا تاج الدینؒ نے شادی نہ کیتی ہئی لیکن آپؒ نے محمد عظیم برخیاؒ دی والدہ سعیدہ بی بی کوں اپݨی دھی بݨا کے انہاں دی پرورش کیتی - محمد عظیم برخیاؒ ہوں نسبت نال بابا تاج الدینؒ کوں نانا آہدے ہوندے ہن -
تعلیم
محمد عظیم برخیاؒ نے قرآن پاک تے ابتدائی تعلیم قصبہ خورجہ دے مکتب وچ حاصل کیتی۔ والد صاحب دا تبادلہ بلند شہر تھی ڳیا تاں ہائی اسکول بلند شہر توں تعلیم حاصل کیتی تے 1912ء وچ ميٹرک کیتا تے ول انٹر ميڈيٹ دے کیتے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی۔ علی گڑھ وچ قیام دے دوران وچ آپؒ دی طبیعت وچ درویشی دی طرف میلان پیدا تھی گیا تے اتھاں مولانا کابلیؒ دے کول قبرستان دے حجرے وچ زیادہ وقت گزارݨ لگے۔ ہیں اثناء وچ 1914ء آپؒ اپݨے نانا بابا تاج الدین ناگپوریؒ دی خدمت وچ حاضر تھئے۔ آپؒ نے بابا تاج الدینؒ دے کول 1922ء تک 9 نو سال رہ کے روحانی تعلیم و تربیت حاصل کیتی۔ اس زمانے وچ تھیوݨ والے واقعات دا تذکرہ انہاں نے اپݨی کتاب "تذکرہ تاج الدین باباؒ"وچ تحریر کیتا ہے۔
حالاتٍ زندگی
1924ء وچ آپؒ دی والدہ محترمہ چار دھیاں تے ݙو پتراں کوں چھوڑ کے دنیا توں رخصت تھی گئیاں۔ آپؒ اپݨے چھوٹے بھیݨ بھراواں دی تربیت تے کفالت تے کمر بستہ تھی گئے تے جݙݨ بچیاں دی تربیت دے سلسلے وچ دقت پیش آئی تاں بابا تاج الدین ناگپوریؒ دے ارشاد دے مطابق انہاں دے ہک عقیدت مند دی صاحبزادی نال دہلی وچ آپؒ دی شادی تھی گئی. 1925ء وچ بابا تاج الدینؒ دے انتقال دے بعد آپؒ دہلی وچ قیام پزیر تھی گئے۔ آپؒ کوں اللہ نے ݙو صاحبزادے تے ݙو صاحبزادیاں نال نوازا۔ 1936ء وچ حکومت برطانيہ دی ہندوستانی فوج وچ ہک سال ملازمت کیتی. فوجی ملازمت دے سلسلے وچ برما روانگی تے برما وچ محاذ تے زخمی تھیوݨ دے بعد ہسپتال وچ زير علاج رہے۔ 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد آپؒ اپݨے والد بھیݨاں، بھراواں تے اہل و عیال دے نال بمبئی توں تھیندے ہوئے بحری جہاز توں کراچی، پاکستان آ گئے۔ کراچی وچ کمشنر بحالیات خان بہادر عبد الطیف نے آپؒ کوں درخواست کیتی کہ آپؒ درخواست لکھ ݙیو تاکہ آپؒ کوں کوئی اچھا مکان الاٹ کر ݙتا ونجے لیکن آپؒ نے اس درخواست تے کوئی توجہ نہ ݙتی تے لی مارکیٹ دے قریب محلہ عثمان آباد (گارڈن ) وچ ہک خستہ حال مکان کرائے تے گھدا تے رہائش اختیار کیتی۔ اس دوران وچ رزق حلال کماوݨ کیتے لارنس روڈ کراچی دے فٹ پاتھ تے الیکٹریشن دا کم کیتا، اس دے بعد مختلف رسائل و جرائد وچ صحافتی تے ادبی امور سر انجام ݙتے۔ روزنامہ ڈان (اردو) وچ عرصہ ݙو سال تک ملازمت کیتی۔ اتھائیں آپؒ دی ملاقات حضرت خواجہ شمس الدين عظيمی نال تھئی جیہڑے بعد وچ آپؒ دے شاگرد تے سلسلہ عظیمیہ دے خانوادہ بݨے۔ 1954ء وچ ادبی رسالہ نقاد وچ ملازمت کیتی۔ معاشی حالات بہتر تھئے تاں ناظم آباد وچ رہائش اختیار کیتی ۔
روحانی زندگی تے سلسلہ عظیمیہ دا قیام
قلندر بابا اولیاء نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں بی اے کیتا تے قیام پاکستان توں بعد کراچی آگئے. ہک عرصہ ڈان اخبار نال وابستہ رہے. مگر روحانی مشاغل تے تفکر جاری ریہا تـے عبادات و ریاضتاں دے ذریعے روحانی ترقی تھیندی رہی. ایں دوران آپ دی ملاقات ھک نینگر شمس الدین نال تھئی. او نینگر انہاں توں بہوں زیادہ متاثر تھئے کیونکہ او وی روحانی راستے دے مسافر ہن تے حق دی تلاش وچ ہن سو انہاں کوں قلندر بابا اولیاء دی صورت سوجھلے دی کرن نظر آئی. قلندر بابا اولیاء نے نینگر کوں شاگرد دے طور تے قبول فرمایا تے او شمس الدین توں خواجہ شمس الدین عظیمی بݨ گئے.
قلندر بابا اولیاء ١٨٩٨ وچ قصبہ خورجہ ضلع بلند شہر، اتر پردیش، بھارت وچ پیدا تھئے. ١٩٦٠ وچ خواجہ شمس الدین دی ارداس تے سلسلہ عظیمیہ دی بنیاد رکھی، سلسلے دے قواعد و ضوابط مقرر کیتے، روحانی تربیت دا نصاب مقرر کیتا. آپ دی ہک کتاب لوح وقلم سلسلہ عظیمیہ دی ھک مشہور و معروف اردو تصنیف اے جیندے وچ کائنات دے روحانی نظام تے علمی و سائنسی انداز نال وضاحت کیتی ڳئی اے. ایں کتاب دے مطالعے نال سلسلہ عظیمیہ دے طریقہ کار تے وی روشنی پوندی اے جیہڑا کہ دیگر سلاسل طریقت توں جدا اے.
تصانیف و تالیفات
دہلی وچ سلسلہ معاش قائم رکھݨ کیتے آپؒ نے مختلف رسائل و جرائد وچ صحافت دے شعرا دے دیواناں دی اصلاح تے تربیت دا کم اپݨے کیتے منتخب کیتا۔ کراچی وچ قیام دے کجھ عرصے بعد آپؒ "اردو ڈان "وچ سب ایڈیٹر دے عہدے تے فائز تھی گئے۔ اس دے بعد عرصے تک ماہنامہ "نقاد "وچ کم کریندے رہے۔ کجھ رسالیاں دی ادارت دے فرائض وی انجام ݙتے تے کئی مشہور کہانیاں دے سلسلے وی قلم بند کیتے۔ آپؒ ہک نہایت اعلیٰ تے بلند پایہ شاعر ہن۔ شعر و سخن دا ذوق آپؒ نے بچپن ہی توں پاتا ہئی۔ آپؒ نے بہت ساری رباعیات آکھیاں جنہاں وچ کائنات دی حقیقت تے انسانی زندگی دا مقصد و مقام اجاگر کیتا گیا ہے۔ 1978ء وچ سید محمد عظیم برخیا قلندر بابا اولیاء ؒ دی زیر سرپرستی آپؒ دے شاگرد خواجہ شمس الدین عظیمی نے رسالے ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ دا اجرا کیتا جس دے ابتدائی شمارے آپؒ دی زیر نگرانی شائع تھئے۔ سید محمد عظیم برخیاؒ نے نے مضامین تے کہانیاں دے علاوہ درج ذیل کتب تحریر فرمائے :
اردو صوفیانہ کلام
اِک لفظ تھا اِک لفظ سے افسانہ ہوا
اک شہر تھا اک شہر سے ویرانہ ہوا
گردُوں نے ہزار عکس ڈالے ہیں عظیم
میں خاک ہوا خاک سے پیمانہ ہوا
دُنیائے طلسمات ہے ساری دُنیا
کیا کہئے کہ ہے کیا یہ ہماری دُنیا
مٹی کا کھلونا ہے ہماری تخلیق
مٹی کا کھلونا ہے ساری دُنیا
کُل عُمر گزر گئی اس پر ناشاد
افلاک نے ہر سانس کیا ہے برباد
شاید کی وہاں خوشی میسر ہوعظیم
یہ زیرِ زمیں بھی اک دُنیا آباد
اچھّی ہے بُری ہے دَہر فریاد نہ کر
جوکچھ کہ گزر گیا اُسے یاد نہ کر
دو چار نفس عُمر ملی ہے تجھ کو
دوچار نفس عُمر کو بَرباد نہ کر
حق یہ ہے کہ بےخودی خودی سے بہتر
حق یہ ہے کہ موت زندگی سے بہتر
البتہ عدَم کے راز ہیں سربستہ
لیکن یہ کمی ہے ہر کمی سے بہتر
دُنیا وہ نگر ہے کہ جہاں کچھ بھی نہیں
انسان وہ گھر ہے کہ جہاں کچھ بھی نہیں
وہ وقت کہ سب جس کو اہم کہتے ہیں
وہ وقت صفر ہے کہ جہاں کچھ بھی ہیں
ساقی کا کرم ہے میں کہاں کا مئے نوش
مجھ ایسے ہزارہا کھڑے ہیں خاموش
مئے خوار عظیم برخیا حاضر ہے
افلاک سے آرہی ہے آوازِ سروش
وصال
1977ء اوائل وچ سید محمد عظیم برخیا قلندر بابا اولیاؒ دی صحت خراب تھیوݨا شروع تھی گئی، بيماری نے طول پکڑنا شروع کر ݙتا جس دے باعث آپؒ بہت کمزور تھی گئے حتیٰ کہ زيادہ وقت ليٹے ہی رہندے ہن۔ سید محمد عظیم برخیا، قلندر باباؒ بروز ہفتہ 27 صفر،1399ھ بمطابق 27 جنوری، 1979ء کوں 81 سال دی عمر وچ ایں جہانِ فانی توں کوچ کر گئے۔ ۔ حضرت خواجہ شمس الدین عظمی نے نماز جنازہ دی امامت دے فرائض انجام ݙتے۔ آپؒ دی وصیت دے مطابق آپؒ کوں "عظیمیہ ٹرسٹ فاونڈیشن " دے شمالی حصے (نارتھ ناظم آباد کراچی ) وچ آسودۂ خاک کیتا گیا۔ آپؒ سلسلہ عظیمیہ دا خانوادہ حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی کوں مقرر فرما ڳئے. آپؒ دا عرس ہر سال ٢٧ جنوری کوں متحدہ امارات، تھائی لینڈ، فرانس، ڈنمارک، برطانیہ، امریکا، روس تے پاکستان دے چھوٹے وݙے شہراں وچ منعقد کیتا ویندا ہے۔ عرس دی مرکزی تقریب 27 جنوری کوں مرکزی مراقبہ ہال، سرجانی ٹاوٗن کراچی وچ حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی ( ایڈیٹر ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ کراچی ) دی زیر نگرانی منعقد تھیندی ہے۔
اتحاد کوموروس
thumb| thumb| یونین آف دی کمروز، بحرِ ہند وچ واقع ہک جزیرہ نما ملک ہے۔ ایہ ملک افریقہ دے شمالی ساحل تے آبنائے موزمبیق دے شمالی سرے تے واقع ہے۔ ایہ مقام شمالی مشرقی موزمبیق تے شمال مغربی مڈغاسکر دے درمیان ہے۔ کوموروس دے ہمسائیہ ممالک وچ تنزانیہ شمال مغرب جبکہ سیشلز شمال مشرق وچ ہے۔ اس دا دارلحکومت مورونی ہے۔
ظفر لونڈ
ظفر لونڈ کوں چوݙہ جولائی ݙو ہزار سولہ کوں گھرو سݙ کے سڄی اکھ دے ہیٹھ گولی مار کے ہلاک کر ݙتا ڳیا ہائی۔ اوندے مرݨ دی اطلاع جیکوں جیکوں ملی اوں اپݨی اپݨی سمجھ بوجھ پاروں اوندی وضاحت کیتی تے دماغ کوں تھتھرام اچ گھن آوݨ دا ترلا وی کیتا پر دل دے ارمان تے ݙکھ کوں ٹھڈا کرݨ سانگے کوئی ٹھوس وجہ نہ ملی۔ کیوں جو ظفر ہیک بے ضرر تے فقیر طبیعت بندہ ہائی جیندی وجہ کولو اوندا ارمان اوندے جاݨ سنڄاݨ آلیں لوکاں اچ سال بعد وی ودھدا پلدا پئے۔
خاص کر اوندی گھاٹی سنگت کہیں سیاسی کٹھ اچ، کہیں ثقافتی میلے اچ، کہیں نجی محفل اچ یا کتھائیں غریب طبقے دے حقوق بارے ڳالھ مہاڑھ اچ اوکوں عزت تے احترام نال یاد ضرور کر ٻہندی حے۔
اوندے مرݨ نال اوندے خاندان کوں تاں نا قابل تلافی نقصان تھائے سو تھائے پر اے سرائیکی سیاست، عملی جدو جہد، ملکی تے عالمی سیاسی تناظر دی پرکھ اتے بے لوث محبت کرݨ آلیں لوکاں کیتے وی کوئی گھٹ نقصان کائینا ہائی۔
اتحاد کوموروس
ڈیموگرافی
سرکاری طور تے ملک وچ چار وݙے ٻئے کئی چھوٹے جزائر ہن جیہڑے اتحاد القمری دے آتش فشانی جزیرہ نما دا حصہ ہن۔
ظفر لونڈ
آھدن جیلے بندہ جھوک لݙا ویندے ول اوندے نہ ہووݨ پاروں اوندی اہمیت دا احساس ٻہوں ودھیک تے اثر پاروں ڈونگھا ہوندے۔ ایں احساس کوں میں اپݨے اندرو تے اوندے قریبی لوکاں اچ ٻہوں شدت نال محسوس کیتے۔
دریا تیں راہوݨ آلے کمزور لوک جیندے حقوق دی اوں بھیڑی بھڑدا رہیا ہائی او اج وی ظفر دا ذکر تھیوے تے رو پوندن، ایویں ظفر کوں ڄاݨڑݨ آلے ٻال وی ٹھڈا ساہ بھر تے اپݨی ڈونگھی بے بسی دا اظہار کیتے متوں بغیر نئیں رہ سڳدے، جیندے نال او اٹھدا ٻاہندا ہائی او وی اوندیاں ڳالہیں یاد کر کر کے اپݨی مونجھ لہیندن، پر مونجھ لہندی نئیں بلکہ مزید گہری تھیندی حے۔
اتحاد کوموروس
ڈیموگرافی
یونین آف کموروز یعنی اتحاد القمری افریقی یونین، فرانسیسی بولݨ والے ممالک، اسلامی کانفرنس دی تنظیم، عرب لیگ تے بحرِ ہند کمیشن دا رکن ہے۔ 2008 دے اعداد و شمار دے مطابق نصف آبادی غربت دی شرح توں تلے رہندی ٖٖٖپئی ہے۔
ظفر لونڈ
ایویں ٻٹ کڑک دے ویلھے سنگتی ظفر دیاں چسولاں ڳالھیں نئیں بھلدے۔ کل اوندا ہیک سنگتی ظفر کوں یاد کرے پیا تے نال اوندیاں ڳالہیں وی ڈسے پیا. اوں ڈسیا جو ہیک دفعہ ظفر کولو کہیں انگریز سوال کیتا جو تساں غریب تریمتیاں دے حقوق بارے کمپین چلائی حے تے اتھو دیاں تریمتیں تاں گھرو ٻاہر نئیں نکل سڳدیاں ..ظفر اوندی ڳالھ کٹیندے ہویں انگریزی اچ آکھیا ‍‍دے کیم ان پروٹیسٹ فار دے ار رائٹس لائک آ ماکھی۔
اتحاد کوموروس
ڈیموگرافی
اتحاد القمری کل چار وݙے تے بے شمار چھوٹے جزائر تے مشتمل ہے۔ ملک دے اندر انہاں جزائر کوں انہاں دے مقامی ناواں نال جبکہ بین الاقوامی طور تے انہاں دے فرانسیسی ناواں توں پکارا ویندا ہے۔ اتحاد القمری دا سب توں وݙا شہر مورونی ہے۔ ایہ ملک بحرِ ہند وچ آبنائے موزمبیق تے افریقی ساحل تے مڈغاسکر دے درمیان موجود ہے۔
ظفر لونڈ
آکھݨ دا مطلب اے حے او ہیک دبنگ بندہ ہائی جیرھا پوری آزادی نال اپݨا موقف رکھ ڈیندا ہائی۔ اوندے دل اچ کہیں قسم دا کوئی ڈر بھاؤ سرو کائینا ہائی او خواہ مخواہ دے کمپلیکس، اپݨی تعریف یا جائز گالھ رکھݨ اچ ݙچکدا کائینا ہائی۔
اواپݨی سرت سمبھال اچ رکھدا ہائی اوندا سیاسی، سماجی تے ثقافتی مؤقف واضح تے دل شیشہ ہائی.اوندے اندرو کلاسیکل بلوچ زندہ ہائی جیرھا اوکوں ہیک خاص تݙ ڈیندا ہائی ایں تݙ تیں او اپݨا یاریاں نبھیندا ہائی لوکاں دے کولو آندا ویندا ہائی تے خوب صورت ٻٹ کڑاک وی لایندا ہائی۔
اڄ ظفر دے نہ ہووݨ پاروں جتھاں دریا تیں راھوݨ آلے کمزور طبقے دے لوک اوتر نکھتر تھائن اتھاں سرائیکی سیاست کرݨ آلے اگواݨ وی ݙونگھی سیاسی دانش تے اٹکل کولو محروم تھی ڳئین۔ اوہر گزردے وقت دے نال اپݨی اہمیت دا احساس سنڳتاں کوں ݙیوایندا رہ ویندے. او ݙکھ دے ماریاں کوں رہ رہ کے یاد آندے، اوندی کمی کوں ٻٹ کڑاک آلایاں محفلاں اچ اڄ وی محسوس کیتا ویندے، سیاسی کٹھ، ثقافتی میلے تے ماحول سانگے کم کرݨ آلے پروگراماں اچ اوندا تذکرہ لازمی تھیندے۔
او بندہ زندہ لوکیں دا یار ہائی..اوندی مخالفت کہیں نال ذاتی بنیاد تیں سرو کائینا ہوندی ہائی نہ ہی او کہیں نال تعصب رکھیندا ہائی، او لوکاں دی ذاتی زندگی بارے اکا ڳالھ نہ کریندا ہائی. ڈھیر حرص تے طمع اوندی طبیعت اچ اصلو کائینا ہائی۔ او ہیک فقیر منش انسان ہائی جیرھا کہیں ݙٹ کوڑ پاروں اپݨی شناخت یا اہمیت دا قائل نہ ہا۔
اوندی کھل دے ٹھکارے، اوندیاں پیار آلاں مندے ڳالہیں، اوندے صاف ستھرے ورت ورتارے، اوندیاں وسیب نال سچیاں محبتاں، پراݨے لوکاں دے قصے کہانیاں دا اڄوکی دنیا اچ ڈیکھݨ دا انداز، تاریخ تے فلسفے بارے اوندے نہایت جاندار موقف، ہندو میتھالوجی تے ایں وسبے دی لوک دانش دا اوندے کم اچ نتار، مظلوم قوماں بارے اوندے سچے تے حقیقی جذبات اوکوں ٻنہیں لوکاں کولو ہیک وکھری شخصیت بݨاوݨ اچ اپݨا اپݨا حصہ پائیندے ہن.
اوندی موت کولو کجھ ݙیہنہ پہلے میں اوندے کول پچھیا جو ظفر خاں تہاڈی کوئی اینجھی خواہش جیرھی تساں آکھو لازمی پوری تھیوے..ظفر آکھیا یار خواہشاں اپݨے آپ اچ مختلف تضادات دا مجموعہ ہوندن پر میں مرݨ کولو پہلے اے ضرور ڈیکھݨ چاہساں جو سیاسی جماعتاں اپݨی تڈ تیں سیاست کرن تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دا سیاسی رول گھٹ کولو گھٹ تھی ونڄے کیوں جو ہر واری سیاسی کھیڈ کوں انھاں رسݨ کولو پہلے روک ڈتے جیندے نتیجے اچ اتھاں عوام دے محکمے تے سیاسی جڑتاں کمزور تھی اپݨے رستے اچ پندھ ادھورا چھوڑ ٻھ گئین جیندا نقصان اے تھائے جو جیرھا پندھ ساکوں دنیا نال رل کے کرݨا ہا او اساں نہ کر سڳے تے باقی دنیا آؤ پچھاں رہ ڳئے. پچھاں رہ ونجنݨ آلایاں کوں ظالم عالمی سیاست صرف اور صرف اپݨے مفادات کوں سامݨے رکھ کے استعمال کریندی حے.
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
= ”ماس اتے مِٹی“ =
(سرائیکی ڈرامہ)
کردار:
فاطمہ                  …………………………        عمر ۰۵سال بزرگ خاتون
نازو                      …………………………             عمر ۹۱۔۸۱ سال
اَکو                        …………………………             عمر۰۳۔۵۳سال نوجوان
کرم داد                             …………………………             ٹھیکیدار
ملازم                  …………………………             کرم داد ٹھیکیدار  دا  ملازم
لڑکی                    …………………………             جرنلسٹ ورکنگ وویمن
سین نمبر 1       (آوٹ ڈور)
ہک نمائش دا سین جیندے وچ غیر ملکی لوک ہتھ نا ل بنڑیاں چیزاں ڈیکھدے پئے ہن آسے پاسے مٹی دے برتن۔
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
ہک اینجھاں گھر جھتاں مٹی دے برتن وغیرہ بنڑدن۔ ہک بزرگ مٹی دی صراحی بنڑاون وچ مصروف اے، بزرگ دے آسے پاسے بال بیٹھن۔ڈوجے پاسوں اوندی ذال چارپائی تے بیٹھی اے۔
نواز:۔              (کم روک تے فاطمہ نال مخاطب تھیندے) بھلا کم اچ کیہاں عیب ہے۔ ہک ساڈا پُتر ہے جیکوں پیو ڈاڈے دا کم کرن اچ شرم آندی ہے۔
(فاطمہ تسبیح دا ورد ختم کر تے گھر دے چاروں طر ف منہ کرتے پھونک مریندی ہے۔)
فاطمہ:۔           اوندیاں گالہیں دا رنج نہ کیتا کر۔ بال ہے۔ ہولے ہولے سمجھ آ ویسی۔
نواز:۔              پتہ نی کڈن سمجھ آسی۔ دنیا کتھوں دی کتھا ئیں پُچ گئی ہے تے اے حالی  سمجھیندا ودے۔
فاطمہ:۔           میڈا اَکُو پڑھیا لکھیا نینگر ہے۔ جڈن اوں کوں نوکری مل گئی تاں ساڈے ڈینہہ وی پھر ویسن۔
( نوازدا ساہ پُھل ویندے۔کیمرہ نواز دی انگلیاں فوکس کریندے۔ نواز ٹھنڈے ٹھنڈے  ساہ گھندے)
فاطمہ:۔           ول ساہ چڑھ گے؟
نواز:۔               (بے ترتیب ساہ گھندے ہوئے) ساہ تاں ہوندا ای پرایا ہے۔ تے چھیکڑ۔۔۔لگدے جو
۔۔۔۔اے وی۔
(سینے اتے ہتھ رکھیندے)ایں کوٹھے کوں۔۔۔۔ہن خالی کرن آلا ہے۔
فاطمہ:۔           ہیں کیتے آہدی ہاں جو آپنے آپ کوں ڈھیر ڈکھ ناں لا۔ اللہ نے کیتا تاں سب چنگائی تھی
ویسی۔
نواز:۔              نازو۔۔۔ میڈی دھی۔۔۔کتھاں ہے۔۔ سَڈ۔۔ا وں کوں۔۔۔سَڈ میڈی دھی کوں۔
فاطمہ:۔            سڈینی ہاں۔
(نازوکوں آواز ڈیندی ہے)
نازو۔۔اڑی نازو
نازو:۔               (آف کیمرہ)آئی اماں
اترا کھنڈ
اتراکھنڈ بھارت دے شمال وچ واقع ہک ریاست ہے۔ ایہ بھارت دی ستاویہویں ریاست ہے۔ ریاست اترا کھنڈ بھارت 9 نومبر 2000ء کوں اتر پردیش دے 13 شمال مغربی اضلاع کوں شامل کر کے تشکیل ݙتی ڳئی۔ ہماچل پردیش، ہریانہ تے اتر پردیش ایں دے پڑوسی ریاستاں ہن۔ پایۂ تخت تے تجارتی مرکز دہرادون ہے۔ thumb|اترا کھنڈ دا محل وقوع
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
فاطمہ:۔           اڑی پیو سڈیندا پئی۔گالھ سن
م.م رمضان ارائیں
ݙوجھا سمسٹر: ایم فل شُعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور عُنوان موضوع دی چوݨ تے اُون٘دےاصول
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
(نازو کمرے توں باہر نکل آندی ہے تے اپنڑے بابے کوں سہارا ڈیندی ہے)
م.م رمضان ارائیں
Submitted to Respected sir, Dr, mumtaz baloch Submitted by: M, M Ramzan arain M.phil saraiki
موضوع دی چوݨ
موضوع دی چوݨ کیتے درج تَھئےاصولاں اُتےتھی سڳدے.