cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ٻرڑانوݨ
ٻرڑاندا
کُرلانوݨ
کُرلاندا
مسکاوݨ
مسکاندا
اُگھلانوݨ
اگھلاندا
ݙسکاوݨ
ݙسکاندا
پچھتانوݨ
پچھتاندا
مرجھانوݨ
مرجھاندا
مُکلانوݨ
مُکلاندا
7۔ مصادر دے مصدری مادے اڳوں’’وکڑ‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال جیویں جو
بھنݨ
بھنوکڑ
وسݨ
وسوکڑ
پھٹݨ
پھٹوکڑ
پھٹیجݨ
مستݨ
مستوکڑ
مستیجݨ
لَݙݨ
لݙوکڑ
لڈیجݨ
8۔ مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’ت‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھݨ نال
جُڑݨ
جُڑت
چَلݨ
چَلت
لِکھݨ
زیب النساء
thumb|زیب النساء دی عکاسی کرین٘دی ہوئی ہِک روائتی مصوری ہندوستان دے باشاہ اورنگزیب دی دھی عالمہ، فاضلہ، عارفہ اَتے فارسی ٻولی دی شاعرہ ہئی۔ زیبُ النساء نے ترے ورھیاں دے عرصے وِچ قُرآن مجید حِفظ کِیتا۔ فارسی، عربی، اَتے اردو ٻولی توں ٻہوں واقفیّت پیدا کر گِھدّی۔ ہیت، فلسفہ اَتے ادبیات وِچ وی ٻہوں ادراک حاصل کر گِھدّا۔ سیاݨی، ادب دوست اَتے شاعر پرور ہئی۔ اِنّھاں دی حمایت کرݨ دی پارُوں ای ٻہوں سازی کتاباں، رسالے اَتے دیوان اِین٘دے ناں لِکّھے ڳئے ہِن۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں ہر کَم وِچ اِنّھاں تُوں تجویز گِھندے ہَن۔ شادی ناں کِیتی، ٦٥ ورھیاں دی عمر وِچ فوت تِھی ڳئی ہَن۔ زیب المنشات اَتے زیب التفاسیر کتاباں اِنّھاں دے اَثار ہِن۔
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
لکھت
زیب النساء
تعلیم اَتے کارنامے
اورنگزیب نے دربار دی ہِک زنانی حفیظہ مریم اُتے زیبُ النساء دی تعلیم دی ذمّے واری پاتی۔ اِین٘ویں لڳدا ہِے جو زیبُ النساء کُوں اپݨے پِیؤ دی ذہانت اَتے ادبی ذوق وِرثے وِچ مِلیا ہئی، کیوں جو زیبُ النساء نے صرف ترے ورھیاں وِچ قُرآن مجید حفظ کِیتا اَتے سَت ورھیاں دی عمر وِچ حافظہ بݨ ڳئی۔ اِیں موقع تے اُون٘دے پِیؤ نے ہِک زبردست سَوَب اَتے عوامی ناغے دے نال منایا۔ شہزادی کُوں اِین٘دے اَبّا سئیں نے خوشی وِچ ٣٠،٠٠٠ سونے دے سِکّے دا اِنام وی ݙِتّا۔ اورنگزیب نے اپݨی شہزادی دھی کُوں چنڳی طرحاں تعلیم ݙیوݨ کِیتے اُستانی بی کُوں وی اِنام دے طور تے سونے دے ٣٠،٠٠٠ سکّے ݙِتّے۔
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پڑھت
گھڑݨ
زیب النساء
اورنگزیب دا انضمام
جِہڑیلے شاہجہان دے بعد اورنگ زیب باشاہ تِھیا تاں زیب النساء ٢١ ورھیاں دی ہئی۔ جِہڑیلے اورنگ زیب کوں اپݨی دھی دھی صلاحیت اَتے قابلیت دے بارے وِچ مَلُوم تِھیا تاں اُوہ اِین٘دے نال اپݨی سلطنت دے سیاسی معاملے اُتّے ڳالھ مُہاڑ کرین٘دا ہئی اَتے اِین٘دے تجویزاں سُݨدا ہئی۔ کُجھ کتاباں وِچ اِین٘دا تذکرہ کِیتا ڳیا ہِے۔ زیبُ النساء دی چار ٻئے نِکّے بھیݨیں ہَن: زینت النساء، زبدۃ النساء، بدر النساء اَتے مہر النساء۔
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
گھڑت
منت
وُنݨ
وُݨت
لبھݨ
لبھت
زیب النساء
نمونہ کلام
دخترِ شاہم ولیکن رو بہ فقر آوردہ ام
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
9۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے بعد ’’تو‘‘یا’’اوتو‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال
بݨݨ ، بݨتوّ ، بݨݨ ، بݨاوتو، گھڑݨ ، گھڑتو ، وُݨݨ، وُݨتو
10۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے بعد’’ک‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال
ودھݨ
ودھک
چمکݨ
چمک
ݙلݨ
ہٹکݨ
ہٹک
ٻسکݨ
زیب النساء
حوالہ جات
ونکی:شاہواں دیاں دِھیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں ونکی:مسلم زنانی شاعرہ ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندوستانی شعراء ونکی:مغل شہزادیاں
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ٻسک
لَسکݨ
لسک
وَٹک
مہکݨ
مہک
جیتݨ
جیتی
نیتݨ
نیتی
پیتی
دھووݨ
دھوتی
پورݨ
پوتی
سیوݨ
سیتی
دھانوݨ
منوتی
12۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں’’ارا‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال
نتارا
ونڈݨ
ونڈارا
ٻلاوݨ
ٻلارا
کنبݨ
کنبارا
ورتݨ
ورتارا
وِسرݨ
اُݙرݨ
اُڈارا
لسکݨ
لسکارا
13۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’وڑا‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال
مروڑݨ
مروڑا
وچھڑݨ
وچھوڑا
گھرڑݨ
گھروڑا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
رفعت عباس ہک صاحبِ طرز شاعر ہووݨ دے نال نال ٻہوں وݙے نثر نگار وی ہن. انہاں دیاں نثری لکھتاں مضامین تے حکایتاں دی صورت وچ سامݨے آندے رہندن. ذیل وچ انہاں دیاں لکھیاں کجھ سرائیکی حکایتاں پیشِ خدمت ہن.
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
گلٖݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
1.دُل دریا
کہیں دریا دی مَنڑ تے پنج بندیاں کوں دُل دریا مِلیا 'اوں آکھیا تساں جو چاہوو اوہ تھی سگدا ' پہلے بندے آکھیا اوہ جل پری بنڑنا چاہندے اوہ بنڑ گیا تے دریا وچ رہونڑ لگیا ' ڈوجھے آکھیا اوہ رنگلی بیڑی بنڑنا چاہندے اوہ بنڑ گیا تے دریا وچ رہونڑ لگیا ' تریجھے آکھیا اوہ مچھی بنڑنا چاہندے اوہ بنڑ گیا تے  دریا وچ رہونڑ  لگیا ' چوتھے آکھیا اوہ دریا بنڑنا چاہندے اوہ بنڑ گیا تے دریا وچ رہونڑ لگیا ' پنجویں آکھیا اوہ دُل دریا بنڑنا چاہندے اوہ بنڑ گیا تے دریا وچ رہونڑ لگیا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ڳلوڑا
سانبݨ
سنبوڑا
مندھݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
1.دُل دریا
پنجویں بندے جاہ نویں سنبھالی تے دُل دریا بہوں خوش تھیا ' اونکوں دیوتا دی تھاں توں ویلھ ہک مِل گئی تے ہنڑ ہک وستی وچ اوہ رہندے تے عام جنڑے دی جُون ہنڈیندے ........................................................... دُل دریا : پانڑی دا دیوتا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
مندھوڑا
تروڑݨ
تروڑا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
2.شاعر تے مچھیرے دی حکایت
ہک شاعر دریا دی مَنڑ توں لنگھیا ' اوں ڈِٹھا مچھیرے دی پَچھی وچ ڈاہ بارھاں مچھیاں پیاں تَڑپھدن تے مچھیرا پانڑیاں وچ نویں سِروں جال پیا سَٹیندا ہے ' شاعر توں مچھیاں دا ایہ حال نہ ڈٹھا گیا ' اوں پَچھی توں مچھیاں کڈھیاں پانڑی وچ سَٹیاں ' مچھیرے اونکوں ڈیکھ گھدا تے آکھیا " میڈے سارے ڈینہ دا توں پورھیا ونجا ڈتے ' ایہ تو کیا کیتے " شاعر  آکھیا " مچھی اپنڑے پانڑیاں کیتے بنڑی اے ' میں اینکوں کُرے تے تڑپھدا نہ ڈیکھ سگدا " مچھیرے آکھیا " می مچھی پکڑن دا اخلاقی ' سماجی تے سیاسی حق رکھداں 'پنج ہزار ورہیں  توں ایں وسوں دی میکوں پارت اے ' تو کینویں مچھیاں میڈیاں پانڑی وچ لوڑھ ڈتن " شاعر آکھیا " میں ٹھیک کیتے پر گالھیں تیڈیاں ڈھیر  ٹھیک ہِن ' تیڈیاں مچھیاں دا ہرجانہ میں ڈینداں " مچھیرا بولیا " درست اے ہرجانہ تیکوں ڈیونڑا پوسی "......."تو ہرجانہ میکوں ڈَس  میں بَھراں  "......"ہرجانہ اپنے کسب  وچوں بھرنڑا تیکوں پوسی ' تو کُل حیاتی روز ہک بیت بَنڑیسیں میکوں ان سُنڑویسیں "
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
لبھوڑا
14۔ بعض مصادر دی مصدری علامت’’ݨ‘‘ کوں حذف کرݨ دے بعد باقی اسم مفعول بچ ویندے۔
ارداسݨ
ارداس
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
3.موت توں بچے ہوئے لوک
اسںاں جیڑھے چاء بیٹھے پیندے ہیں بچ گئے ہیں کل دی چلنڑ والی گولی توں'اسںاں جیڑھے بزار وچ ٹردے پئے موت توں بچے ہوئے لوک ہیں
مرتضیٰ ناظر
مرتضیٰ ناظر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نظم
تیڈی فکر اندر کردار اندر
میڈے ہوونڑ دے چھنکارے ھِن
تیڈی مستی موج سمندر دی
تیڈی صورت مورت مندر دی
تیڈے قرب دے جادو جاگدے وچ
میں کئی سالیں توں جاگدا ہاں
تیڈے بول رسیلے سُنڑ سُنڑ کے
میڈے لہجے وچ ھے رَس آ گئی
ہتھ قلم دوات ھے مس آ گئی
میکوں نظم لکھیندیں چس آ گئی
میں نظم اندر جو گال لکھی
تیڈی چاہت وچ ھےڈھال لکھی
میڈی ہر شئے پیار اچ ڈھل گئی اے
میڈی ہوند وجود اچ آندی نئیں
میکوں رمز رحیم دے راہ مل گئے
تھئے کرم کریم دے راہ مل گئے
تن دھوتا گئے من دھوتا گئے
میڈا سُوئی وچ دھاکہ پوتا گئے
میکوں جیونڑ دے ڈھنگ آ گئے ھِن
تیڈے مہندی ہانڑیں ہتھیں وچ
میڈی زندگی دے رنگ آ گے ھِن
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
3.موت توں بچے ہوئے لوک
اساں کہیں وجہ توں موت توں بچ گئے ہیں'جتھاں جلوس تے گولی چلی اساں اتھوں دور ہاسے'جلسے وچ بم اگوں پھٹیا اساں پچھوں بیٹھے ہاسے 'یا اوں سیاسی پارٹی نال ساڈا کوئی سانگا نہ ہا تے اساں کہیں دکان یا باغ وچ ہاسے ' یا وت چائے خانے وچ ساکوں ایں قتلام دا پتہ لگیا  'یا وت سڑک تے کوئی بیا ہا ایمبولینس کہیں بئے کیتے آئی ہئی 'لا پتہ کوئی بیا تھیا......اوں آکھیا "جیڑھا جنگ توں جاسوس توں' قحط توں وبا توں بچ ونجے اوہو جیندا ہے '' اوں اساکوں مبارک ڈتی تے چا دے ہک ہوٹل تانڑیں گِھن گیا
زینت النساء
زینتُ النساء (اردو: زینت النساء) (٥ اکتوبر ١٦٤٣ – ٧ مئی ١٧٢١ء) ہِک مغل شہزادی اَتے باشاہ اورنگزیب اَتے اُون٘دی ذال دلراس بانو بیگم دی ݙوجھی دِھی ہئی۔ اِین٘دی پِیؤ نے اِیکُوں "پادشاہ بیگم" دے اعزازی لقب نال نوازیا ہئی۔ شہزادی زینتُ النساء کُوں مؤرخین اپݨی پرہیزگاری اَتے صدقہ تے خَرَیت وِچ ودھارے دی پارُوں سُن٘ڄݨین٘دے ہِن۔
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
3.موت توں بچے ہوئے لوک
اساں جیڑھے چاء بیٹھے پیندے ہیں موت توں بچے ہوئے لوک ہیں.
4.پرفیوم
اوں پیو اپنڑے نال ترے وعدے کیتے'پہلا:اوہ اتھاہیں چولستان اچ خوشبو دا کرخانہ لیسی'ڈوجھا:شیشیاں پرفیوم دیاں اوہ آپ بنڑیسی'تریجھا:ایں دنیا دے ہر جَنے تئیں پرفیوم پُجیسی.
کرخانہ لگ گیا'پانی دے تَلا پکے'الکحل دے ڈرم'عرق دےکُپے 'بھٹیاں نیلڑیاں'رنگ رنگ دی جڑی بُوٹی'نبواں دے شریہاں دے ٹالہیاں دے کِکراں دے بُور'پُھل ہِن پَھل ہِن'پترے ہِن ڈیلھے بھاپ وچوں پانی وچوں لنگھدن'صندل کیوڑہ عود اے بارشاں مٹی گھاہ'کرخانے وچ کالے ہرن آندے ہِن سارا ڈینہ چَردے ہِن کستوری اپنڑی ڈے کراہیں بئی خوشبو گِھن ویندن'ویل مچھی عنبر اپنڑا ڈے کراہیں بئی خوشبو گِھن ویندی'ہر کہیں دی اپنی خوشبو..... باجھوں کہیں دروہ دے ڈڈھپ دے'باجھوں کہیں مُل دے موت دے.
شیشیاں کویلی توں نکیاں گینڈے توں وڈیاں اوں بنائیاں' ہک شیشی ہرن ڈوجھی اینویں مور تریجھی طوطا'شیشی ہک نیل کنٹھ'شیشیاں اُٹھ بیٹھے ہوئےاُٹھوال اپنڑے ناچ وچ'شیشیاں تکونیاں چوکونیاں ہیرا کاٹواں مرجانی یاقوتی فیروزی'شیشیاں ہِن گوپے سالہیں جُھگے' چولستانی بندے ہِن پگڑیاں ہِن ساویاں رتیاں نیلیاں ایہے ڈَھک ہِن'چولستانی عورتاں گھگھریاں چنیاں چُوڑے'کہیں اونکوں آکھیا چین دیاں بوتلاں سستیاں بہوں پوندیاں'فرانس دیاں اٹلی دیاں شیشیاں سوہنڑیاں ڈھیر لگدیاں'اوں چین توں جاپان توں ولایت توں شیشیاں منگوائیاں چنگیاں اونکوں لگیاں اوں ہک پاسے رکھ ڈتیاں'اوں شیشہ آپ بنایا ڈیزائن جیڑھا کیتا پرفیوم اوندا پھبیا تے ڈوجھا وعدہ پیو نال پرفیوم دیاں شیشیاں اوہ آپ بنیسی.
تریجھا وعدہ اوکھا ہئی ایہو سبھ توں سوکھا تھی گیا'دنیا دے ہر جَنے تئیں شیشی پرفیوم دی اوں آپ پُجائی.
5.اساں اونکوں ڈِٹھا
اساں اُتھاں پُجے'ازل ابد دیاں جھنڈیاں ساریاں آمنڑے سامنڑے لگیاں ہویاں'وچکار ہک گھاہ دی پَٹی جیڑھی دور تانڑیں ویندی'نکی نکی کَنڑ بُر تے چاۂ دیاں میزاں تے لوک نظارے وچ بیٹھے ہَن
تھوڑی دیر پہلے اعلان ہک تھیا"اوہ اِتھاہیں آندا پئے تے ساریاں دے کٹھے بیہ تے گالھ اپنڑی کریسی'اساں ایں عرصے وچ چاہ دا آڈر کیتا تے لکھاں کروڑاں سالاں دے ایں پندھ وچ بارشاں درختاں تے پکھیاں دی گالھ چولی 'انہاں پُرانڑے رنگ سازاں دا ذکر آیا جنہاں مچھیاں کوں رنگیا'عہد نامہ قدیم وچ تریمتیں دے سونڑھپ دے بیان تے الزام بارے شور مچیا 'قیدیاں دے قتلام تے رہائی بارے پوتھیاں پٹیجیاں 'انبیا دے خاب تے انہاں دے اثر بارے کہانڑیاں بکھیاں 'قدیمی لوکیں دے جزیریاں تئیں بحری جہازیں دی آمد دا نروار تھیا 'بندوق دی ایجاد بارے آکھیا گیا الہامی نئیں.
زینت النساء
حیاتی دا احوال
زینتُ النساء ("زنانیاں دا ڳہݨاں") ٥ اکتوبر ١٦٤٣ء کُوں اورنگ آباد وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دی اَمّاں دلراس بانو بیگم، اورنگزیب دی پہلی ذال اَتے چیف ٻیلی ہَن اَتے صفویڈ ایران (فارس) دی حکمران سلطنت دے مہان٘درے ٹَٻَّر دی شہزادی ہَن۔ زیبُ النساء اپݨے پِیؤ دی مَن بھان٘دی دِھی ہئی۔ اِین٘دے ݙاݙا پنڄویں مغل باشاہ شاہ جہاں ہَن جِنّھاں دے دور وِچ اِیہ ڄَمّی ہئی ۔ زینتُ النساء کُوں اپݨی وݙّی بھیݨ شہزادی زیب النساء اَتے نِکّی بھیݨ شہزادی زُبدۃ النساء آلی کار اسلام دے عقائد اَتے اسلامی تعلیمات دا ݙونگھا علم ہئی۔ اُوہ نجی اُستانیاں اَتے سکالراں دے ذریعے تعلیم حاصل کرین٘دی ہئی، آکھیا وین٘دا ہِے جو اُوں شادی نئیں کِیتی ہئی۔
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
5.اساں اونکوں ڈِٹھا
شور ہک مچ گیا اوہ آگیا ہے'اساں اُنہائیں بَھج پئے اوہ سامنڑے ہئی 'اساں اپنڑیاں اکھیں نال اونکوں ڈِٹھا. ==6.خاب دا قبیلہ=- اوہ خاب وچوں روٹی پانی نویں پرانی سواری کپڑے باغات تے شیشیاں پرفیوم دیاں گِھن آندن
اوہ جلدی سُم ویندن تے اپنے اپنے خاب وچوں لوڑ دیاں شئیں کڈھیندن'اُنہاں دے خاب وچ دھمی دے رس کیک  ڈوپہراں دے لُونڑے تے شام دے مِھڑے پُوڑے 'اوہ تکھے تکھے شئیں ساریاں خاب وچوں کڈھ گھندے'اُنہاں دے خاب وچ میوے دیاں کپڑے دیاں کریانے دیاں ہٹیاں 'اوہ جیڑھی شے چاہون مُتوں کہیں پیسے دے ٹکے دے گِھن آون'اوہ سوڈا واٹر ڈھو گھندے'اوہ سائیکل کاراں ریل گاڈیاں گھن آندے'ایہو جیہاں بہوں ساریاں نکیاں وڈیاں شئیں اوہ کٹھیاں کر گھندے'ایہ خاب دیاں شئیں حیاتی وچ کم آندیاں'اوہ شئیں دیاں فہرستاں بنڑیندے جو اِنہاں وچوں کوئی شے خاب وچ ہووے تاں اوہ گِھن آون'اوہ جلدی سم ویندے.
اوہ خاب وچوں چاء دے سیٹ تے کافی دی پیکنگ گِھن آون'تریمتیں خاب وچوں اُون سلائیاں سنگھار دا سامان اپنا ڈیکھن'منگ پھلی چلغوزے دے پیکٹ مِل ونجن' 'خاب وچوں رتیاں ساویاں بیڑیاں'بیڑیاں دے پکھڑے'خاب وچ پار دے پرنیوے گھوٹ کنواریں'ہک دنیا اوہ خاب وچوں گلیاں بزاراں تئیں گِھن آون'اوہ خاب وچ بئے شہریں ونجن ول آون'بئے ملکیں پِھر آون پڑھ آون پرنیج آون.
اُنہاں کوں خاب وچ ترے گالہیں ہَٹکیاں گیاں(1)خاب وچوں اسلحہ نی گِھنڑاں(2)خاب وچ جنگ دی بھرتی نی کرنی(3)خاب دی شے کوئی ذری نی ویچنڑی.
زینت النساء
وفات
زینتُ النساء نے "زینت المساجد" (مَسِیتاں دا ڳہݨاں) اپݨے خرچ اُتّے دِلّی وِچ لال قِلّے دی ندی دے مَݨ تے کَن٘دھ دے ذریعے سن ١٧٠٠ء وِچ اُسروائی ہئی، جِتّھاں اُوکُوں پوریا ڳیا ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:مغل شہزادیاں ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
7.لالٹین دی مچھی
ایہ لالٹین ہک تریمت گِھن کے جنگل وچوں لنگھی'اوہ ساری رات ٹُردی رہی تے دھمی توں پہلے ہک دریا تانڑیں پُجی'اوہ بیڑی وچ بیٹھی تے مچھی کوں آکھیس"میں لالٹین وِسمیندی پئی توں چاہویں تاں پانڑی وچ لیہ ونج'مچھی آکھیا"میں لالٹین دی مچھی ہاں ایہا چمنی میڈا گھر ہے".
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ہٻلاسݨ
مرتضیٰ ناظر
نظم
مرتضٰی ناظر
ݙوہڑہ
داہ مـــار نہ توں متاں داہ ماری داہ نال مقابلے نہ کر
آہ کݙھ نہ توں کوئی آہ سُݨ گھن آہ نال مقابلے نہ کر
اُچ نــال مقــــابلے کـــر ناؔظــــر لاہ نال مقـــابلے نہ کر
کافی
ہک پاگل ہک پیار تے نچدے
ہک پاگل ہک تار تے نچدے
اے پاگل ہے وکھرا پاگل
جیت تے نچدے ہار تے نچدے
ہک نچویندے ہک ہے نچدا
ہک ایں بچدے ہک اوں بچدا
ہک نچدے کوں ڈیکھنڑ والا
ہک پاگل دے ہتھ ہن چھلے
ہک پاگل دے کجھ نئیں پلے
ہک دل ہاسی پلے آپنڑیں
او وی یار توں وار تے نچدے
ہک پاگل ہے بھولا بھالا
ہک پاگل ہے رو رو نچدا
ہک پاگل مسکار تے نچدے
پاگل تھیونڑاں پاگل کرنڑاں
سوکھا کم نئیں جیونڑاں مرنڑاں
ہک پاگل ہے ٹکریا میکوں
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ہٻلاس
ہراسݨ
ہراس
لباسݨ
لباس
وسواسݨ
وسواس
ہٻڑاسݨ
ہٻڑاس
بکݨ
بکواس
15۔ بعض مصادر دے پہلے حرفِ تہجی دے بعد جے کر ’’تھا‘‘ دا ودھا را کر ݙویڄے تاں وت اسم مفعول حاصل تھیندے۔
پھاسݨ
پھتھا
کھُسݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
8.کانٹیو دی بیر
جاہ ویلے توں اگونہے سانگے'ازل ابد وچکار کتھاہیں تانگھی'تانگھ اپنڑی دا پندھ کریندے پُج ویندے ہِن'پتہ لگدے اساں کِتھاہیں مِلنڑا ہئی
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
کھتھا
پھَسݨ
پھِسݨ
پھِتھا
لتڑیجݨ
لِتھا
بھنیجݨ
بُتھا
16۔ بعض مصادر دے پہلے حرفِ تہجی دے بعد جے کر ’’دھا‘‘ ڳنڈھ ݙویجے تاں وت اسم مفعول حاصل تھیندے۔
لدھا
ٻدھݨ
ٻدھا
مرتضیٰ ناظر
کافی
تن من آپنڑاں ٹھار تے نچدے
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
رُجھݨ
رُدھا
مرتضیٰ ناظر
کافی
مرتضٰی ناظر ونکی:سرائیکی شاعر
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
گھنݨ
گِھدھا
رِنھݨ
رِدھا
17۔ بعض مصادر دے پہلے حرفِ تہجی دے اڳوں ’’ٹھا‘‘ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مفعول حاصل تھیندے۔
تَرٹݨ
ترٹھا
مُسݨ
مُٹھا
کُسݨ
کُٹھا
رُٹھا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
8.کانٹیو دی بیر
مِٹھی توں اوہ عمر کوٹ روانہ تھئے'دُھر ازل دے کھیکھڑے روز ڈہاڑی لاریاں اُنہاں دے اگوں پِچھوں 'خلق خدا دی کینویں آکھو تانگھ تنگھیندی کینویں پندھ کریندی'ڈوہیں پاسے مور'ڈوہیں پاسے وَنڑ کونبٹ دے بارش منگدے'گوٹھ چَلہار دا کانٹیو دیاں چاء دیاں ہَٹیاں'کانیٹو توں اگاں اوہا بیر اے'اوندے سنگتی اُتھاں فون کرنڑ دے سانگے اپنڑی گاڈی روکی اوہ گاڈی وچوں لیہ گیا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ݙسݨ
ݙٹھا
کُہݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
8.کانٹیو دی بیر
(حکایتاں:کُنجیاں دا گُچھا)
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ڈَھہݨ
18۔ بعض مصادر دے پہلے ݙو حروف دے بعد’’الف‘‘ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مفعول حاصل تھیندے۔
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
9.خلیل کنبھار
اوندے کول کتاباں'مٹھی دا شہر اسلام کوٹ دیاں نِماں تے کارونجھر پہاڑ اے'جوار دا ڈھوڈا تے کاسبو دی ماکھی'ڈو ترے دوست تے بارشاں دی جاہ
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پَکݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
9.خلیل کنبھار
سویلے اساں کاسبو گئے' ہک ہک نِم تے سو سو مور' نابینے یوسف دا گاونڑ'ہک بال مور دے پنکھ پیا وچیندا تے میگھواڑاں دا ناشتہ'روپلو کولھی دا ونڑ جتھاں گوریاں پھاسی اونکوں ڈتی'روپلو دی تَلی انہاں ڈیوا ہک بنائی'تیل گھتیا تے انگلیں تئیں وٹ چڑھائی'ایہ ڈیوا گوریاں بالیا پر روپلو کتھ ڈسیا کتھاں کوئی کارونجھر وچ لکیا پئے'خلیل اپنڑی تَلی دا ڈیوا بنڑا کے ساکوں ڈسیا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پَکّا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
9.خلیل کنبھار
اساں خلیل کنبھار دی شاعری کوں مِلنڑ کیتے گئے'اونکوں ڈٹھا'اوندے نال پندھ کیتا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
سُکّا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
9.خلیل کنبھار
(حکایتاں:کُنجیاں دا گُچھا)
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پھَکݨ
پھَکّا
تھُکݨ
تھَکّا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
10.ریاست دی نقل
اوہ ریاست دی نقل ہک بنڑ ویندن ریاست دا چربہ'اوہ ریاست نال لڑن کیتے آندے ہِن
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
چُکݨ
چُکّا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
10.ریاست دی نقل
اِتھاں بہوں سوہنڑے لوک ہِن سادے محبتی'تریمت بالیں جوانیں دا آدر'بڈھڑیاں دی عزت'اوہ میلہ ڈیکھنڑ ویندن منڈوا ڈیکھنڑ آندن'عشق کریندن عاشقاں دے قصے سنڑدن'جھمر ڈیندن عطر ملیندن'دھوتے ہوئے کپڑے پیندن شیشہ ڈیدھن محبوباں دی گلی ویندن'سوہنڑے لوک ہن سارے پر اُنہاں پِچھوں کوئ لگیا ہوئے'ملاں قاضی حاکم یا ہکا گالھ کریجے ریاست'اوہ ریاست دے سکول ویندن اوندا نصاب پڑھدن'ریاست دا اخبار ڈیدھن اوندیاں خبراں سنُنڑدن'اوہ اپنڑی اپنڑی جھا تے سوہنڑے تے محبتی پر کہیں کہیں ویلے انہاں اندر جاگ پوندی پولیس فوج تے ریاست
ایہا جھا اوہ لوکیں نال کھڑدن پر نشانیاں علامتاں توں ڈردن'ریاست ڈسیندی ہے نشانیاں علامتاں بناونڑ ریاست دا کم ہے لوکیں دا نئیں'نشانیاں علامتاں سرکاری نصاب وچ تاریخ وچ ڈِٹھیاں ونج سگدیاں ہِن 'سرکاری پوسٹر کتابچے اشتہار سال پسال انعام اعزاز ریاست دا کم ہے'لوکیں دا ووٹ بہوں قیمتی ہے پر اگوں سبھ ریاست دا کم ہے'ایہا جھا ہے انہاں وچوں اکثر نشانیاں علامتاں توں ڈردن'جتھاں وی اپنڑا نشان کوئی ابھرے اپنی علامت کوئی بنڑے اوہ پولیس بنڑ ویندے ہِن فوج بنڑ ویندن
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
مُکݨ
مُکّا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
10.ریاست دی نقل
ایہا جھا ریاست دے خلاف اوہ بُلیندیاں لڑدیاں وی ریاست دی نقل ہک بنڑ ویندن'بہوں سوہنی وسوں ریاست دا چربہ ہک بنڑ ویندی'اوہ عشق کریندے ڈوجھا کوئی عشق کرے تاں پولیس خود بنڑ ویندن'اوہ اپنڑے بوہیاں تے گلیاں وچ ناکے لیندے لوکیں کوں ڈریندن مریندن فوج ہک بنڑ ویندن اوہ ملاں کوں قاضی کوں چنگا نی جانڑدے پر موقع ملے ملاں قاضی بنڑ ویندن'اوہ جھمر اپنی لڈ ویندن سرکاری چبوترے
ڈائری دا پنا 51
ڈائری دا پنا : 51
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
10.ریاست دی نقل
اساں اُتھاں پجے تاں ہک وسوں ریاست دی نقل پئی کریندی ہئی
حکایتاں:کُنجیاں دا گُچھا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
دِھکݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
11.شاعر تے بُدھا
ہک شاعر تے بُدھا اکویہویں صدی ہک پرانڑے شہر وچ ٹَکرے
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
دِھکاّ
ݙکݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
11.شاعر تے بُدھا
شاعر اونکوں شہر دے نویں ہک ریستوران گِھن گیا'شاعر اونکوں چاہ یا کافی دا پُچھیا'بُدھے فرانسیسی ہک کافی دا آکھیا'سیالے دے ڈینہ ہَن تے کافی دی وساند پورے کیفے وچ کِھنڈی'ڈوہیں کافی پیندے ریہے تے بُدھے دے مہاندرے توں فاقے یا بوہڑ تلے باہونڑ دا تھکیڑا کوئی نظریا نہ'اوں نویں سیتے رنگلے کپڑے پاتے ہوئے تے گالہیں وچ ترنگ ہک نظری' 'کافی اوہ پیندے ریے'اُنہاں وچ ڈکھ یا مُکتی نِروان یا بِھکشا بارے گالھ کوئی وی ٹُری نہ'کافی دی وساند  وچ اوہ دیر تانڑیں بیٹھے ریہے
کیفے توں اوہ باہر نکھتے بُدھے شاعر دے مونڈھے تے ہتھ دھریا تے آکھیا"بھانویں مُکتی میکوں مِل گئی ہئی پر وَل وَل جَمنڑ ڈھیر چنگا لگدے"
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
19۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’اک‘‘ دے ودھارے نال
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
11.شاعر تے بُدھا
کنُجیاں دا گُچھا:حکائتاں
12.ہَرن دا بِھرا
میں اوں ہرن دا بِھرا ہاں جیڑھا تھل وچ ماریا گئے' میں کلہا واپس گیاں'میں اوں ہرن دا بِھرا ہاں جیڑھا کلہا واپس گئے'میں تھل وچ ماریا گیاں
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
چھپݨ
چھپاک
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
12.ہَرن دا بِھرا
ترے سو سال پہلے اِتھوں بادشاہ دی فوج لنگھی اج تانڑیں لنگھدی پئ'ڈو سو سال پہلے اِتھوں پولیس لنگھی اج تانڑیں لنگھدی پئی'سو سال پہلے اِتھوں لاری لنگھی اج تانڑیں  لنگھدی پئی
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
چھُٹݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
12.ہَرن دا بِھرا
میں اوں ہرن دا بِھرا ہاں جیڑھا ہک پھیریں وت بِھرا نال پانڑی پیونڑ پَلی کھاونڑ گئے
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
چھُٹاک
نسݨ
نساک
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
12.ہَرن دا بِھرا
کُنجیاں دا گُچھا:حکائتاں
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پھُٹݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
13.ایازگُل
ملتان چائے خانے توں سکھر دے چائے خانے تئیں اساں ہک لکھ  ڈاہ ہزار وار مِلیے
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پھٹاک
پھِٹݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
13.ایازگُل
ایں قصے وچ ڈو ترے گالہیں پکھیاں وانگوں اڈدیاں تے مچھیاں وانگوں تردن'اوندا کیمرہ سکھر دا پُل تے ہک سڑکی اوندے ناں اُتے رکھی گئی' ایہ ساریاں شئیں رل تے ڈوپہراں دی ہک فوٹو بنڑدن'دوستاں دے اوہ پورٹریٹ دوستاں کوں پَٹھیندا تے کیڑھے ویلے کیڑھی شے دی فوٹو اوہ چھک گِھنے نئیں پتہ'جینویں ہک پری فرشتے تے راتیں ہک خاب دی فوٹو اوں کڈھی'اوں تھر دے ہک کھیکھڑے دی فوٹو کڈھی جیندے وچ ازل تے ابد ہک تاکڑی'ایہو ہک کھیکھڑا محبوب تانڑیں ویندا'اوں چا دے پیالیاں دے شربت دے گلاساں دے فوٹو کڈھے
ایاز گُل فوٹو ہک کڈھی اے جیندے وچ ان ڈٹھے اوں دوست کوں ڈیکھ گِھدا گئے (کُنجیاں دا گُچھا:حکائتاں)
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
ݙلاک
چھڑݨ
چھِڑاک
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
14.سچل رات درازے نی ہوندا
اساں جیڑھے ویلے پُجے ہیں سچل ڈیوے پیا بلیندا ہا'پِچھوں کیلے تے کھجور دے ونڑ اینویں بندے دے قد برابر تے پَھل سارا بندے دے ہتھ برابر آ گیا ہا
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
اُدھلݨ
اُدھلاک
20۔ مصادرکن بنݨ آلے حالیہ نا تمام وی اسمائے مفعول دے طور تے ورتیے ویندن
بھوݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
14.سچل رات درازے نی ہوندا
اساں درازے نت دے سلام تے کافیاں لکھن سِکھن کیتے پُجیے'درازا بہوں سُکھی جا'اوہے سارے لٹھے درگاہیں دے جیڑھے ہوندے ہِن'چادراں اوہے گھوٹ دیاں رتیاں ساویاں نارنگی'نیلیاں روغنی سلہاں وچ سرہیوں تے مرجان دی ہک پُٹھ 'سچل اپنڑے روضے توں باہر ساکوں شام دیاں پوڑیاں تے ٹکریا'اوندے کول پنج لکھ ڈیوا پورا کلم جہان دا'سچل ایہ ڈیوے سارے تلیاں تے دھرے ٹر پیا'سچل دے اساں پِچھوں پِچھوں ٹر پئے اوں لکھ لکھ ڈیوا ساڈیاں تلیاں تے وی دھر ڈتا'ایہ ڈیوے دریانواں دے بیڑیاں دے امروداں دے کھجوراں دے باغاں دے'ایہ ڈیوے شہراں بزاراں دے'ایہ ڈیوے کچیاں مسیتاں دے جُھگیاں دے'محبوب دیاں تاکیاں دے جنہاں اگوں ست رنگے شیشے بکھن'سچل دے ڈیوے ساری رات دے'دھمی دی نماز سچل ان درازے پڑھدا.
15.بگلے دی حکایت
ہک بگلا اُڈدیں اُڈدیں بَدلیں تانڑیں پج گیا ' ایہ بھانویں نویں نویں جاہ ہئی پر اونکوں اینویں سُونہیں سُونہیں لگی
پانڑیاں دی وستی ہک شروع تھئی تے ڈوہیں پاسے پانڑیاں دے مکان ' پانڑیاں دے دروازے تے پانڑیاں دی چھتاں ' اگوں ہک پانڑیاں دا بزار آیا تے پانڑیاں دیاں ہَٹیاں تے پانڑیاں دیاں نکیاں وڈیاں شئیں وکاندیاں ' پانڑیاں دا ہجوم تریمتیں مرد بلونگڑے ' بالیں کیتے پانڑی دیاں ترے پھیتی سائیکلاں ' تریمیتں دے گاہنڑے کپڑے پانڑی دے ' اگوں ہک ریستوران پانڑی دا ترکاریاں پانڑی دیاں ' پانڑی وچ پانڑی دیاں مچھیاں بَکھیاں اوہ خوش تھیا پر اگاں ٹریا تے بدلاں دی پنچائیت تئیں پُج گیا ' پنچائیت اوں تو پچھیا  جو اوہ اِتھاں کیوں آئے ایہ بارشاں دی وستی ہے
16.اوہ لالٹیناں کٹھیاں کریندا ہا
ڈو ہزار پندھراں وچ اوہ ہک پرانڑے شہر ساکوں ٹکریا ' اونکوں اپنڑیاں بتیاں دے ناں سارے یاد ہَن اوہ کِتھاں کِتھاں لاتھیاں جاہیں ساریاں یاد ہَن تے اِتھاں وی اوہ لالٹیناں گِھنڑ کیتے آیا ہا.
( کُنجیاں دا گُچھا )
17.حکایت دا باغ
حکایت دا باغ
اوہ پنج اُنہاں پِپلاں کوں گِھنڑ کیتے پُجیا جنہاں کوں اج ڈینہ چڑھے ڈہاونڑا چوک کوں کُھلا بنڑاونڑا ہا ' ایہ پِپل انگریز دے آونڑ توں پہلے دے ڈیڈھ سو سال دے ہُنڑ تھی گئے ہَن ' لوکیں بہوں جلوس کڈھے شور مچایا پِپلاں کوں ڈہاونڑ دا حکم نہ ٹَلیا ' مشیناں رات پُج گیاں تے تھانڑے توں سپاہ وی بندوقاں نال روانہ ' اوہ لوکیں دے جاگنڑ توں پہلے آکھو پُج گیا تے پِپلاں کوں اوں باغ تانڑیں گِھن گیا جیڑھا اوندی حکایت وچ قائم ہا.
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
بھوندا
پووݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
18.شاعر دی لالٹین
اُنہاں دیگر ویلے در کھڑکایا ' باہروں ہک لالٹین گاڈی اُتے لڈی ہوئی 'ڈرائیور تے نال ہک بیلی اوندا گاڈی وچوں لتھے تے آکھیا  "اُنہاں ایہ لالٹین تیڈے کیتے پَٹھی اے ''
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پوندا
مردی غیرت
گلوکار چند ہوندے ہن عطاءاللہ ،کریم بخش پروانہ،فرید گشکوری،وغیرہ،جڈاں ٹیپ وجے ھا فُل آواز ءچ وستی آلے آھدے ہن اے ہنے کمی کمین انھیں نال مر جی  وی رکھڑاں نا جائز ھے ، اجاں اے مصیبت گچی ءچ ھئ اتے ٹی وی ٹھاہ تھئ پچھیں تاں اُو گھرانہ واجب القتل ھا جئیندے گھر ءچ اے تمیز کائینا ھئ کہ جوان بچیں دے ھوندیں ھوئیں غیر مردیں دا ڈرامہ ڈکھیندا پئے،مزے دی گال اے ھے اوں ویلھے جئیندے گھر ٹی وی ھئ او وڈی مصیبت ءچ ھا کیوں جو محلے دا ہر بال اوں گھر ہوندا ھا آخر اساں ایں گال تے تھوڑے جھئیں بیغرت تھئے کہ ساڈے بال پرائے گھر ٹی وی ڈیکھنڑ ویندن تہوں آپڑیں گھدی سے.
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
18.شاعر دی لالٹین
لالٹین بہوں وڈی پر جیڑھے ویلے اُنہاں لہائی اے در اگوں سامنڑے میڈے آندی ہِے ایہ ٹھیک میڈے قد برابر ہئی ' اُنہاں میکوں حیرت وچ ڈٹھا تے آکھیا " جتھوں اساں لالٹین آندی ہِے اُتھاں ایہ اسمان برابر ہئی ' اساں اینکوں لڈیا ہے تاں گاڈی برابر تھی گئی ' اِتھاں تیڈے قد برابر ڈِٹھی ہسے ' اگوں ایہ لالٹین تیڈے حوالے ہے' چمنی ایندی ہمیش دی تے تیل ایندے تَل دا کڈاہیں نہ کھُٹسی..... اُنہاں ایہ لالٹین تیڈے کیتے پَٹھی اے..... تو اینکوں کہیں وی جاہ تے کہں دے نانویں بال سگدیں " اوہ گاڈی وچ بیٹھے تے وَل گئے.
مردی غیرت
آؤ سئیں اج ڈاہ ڈاہ روپے جمع کراؤ ویسیار کرائے تے چئیندے پئے ہیں اے وت نویں بلا ھئ اوندے وچ ڈانس ہن سلطان راھی تے دھرمیندر دے پُوزے ہن ،ساری رات کہیں شیطان قسم دے سنگھتی دی جاہ تے اے پروگرام بنڑدا ھا ساری رات مونھ تے پانڑی دے چھٹے مار مار فلماں ڈیکھوں ھا تے وڈ وڈیریں دے نظریں ءچ اساں ابلیس توں گھٹ کائینا ھاسے.
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
18.شاعر دی لالٹین
میں ایہ لالٹین کمرے اپنڑے آندی ' کتاباں دی الماری تے گُلدان سانویں رکھی ' ایہ ہک پوری روز ڈہاڑی لالٹین ' میں اینکوں کُل جہان دی شاعری نانویں بالیا.
مردی غیرت
اجاں شاید ساڈی غیرت کجھ ودی ھئ کیونکہ ساڈی وستی دے واٹ اگر کوئ ٹریکٹر آلا ٹیپ وجائ آئے اوندے سر تیں ڈانگ لازمی پٹی گئے ہیں وائے کنجر آ ساڈے گھر تک تیڈے کنجرپ دا الا آندا پئے.
مرزا عبداللہ علی گوہر
thumb|شاہ عالم ثانی شاہ عالم ثانی (پیدائش: 25 جون 1728ء– وفات: 19 نومبر 1806ء) مغلیہ سلطنت دا سولہواں شہنشاہ ہئی جیں نے 1760ء توں 1806ء تک بحیثیتِ مغل شہنشاہ ہندوستان تے حکومت کیتی۔ شاہ عالم مغلیہ سلطنت دے عہدِ زوال دا آخری با اَثر مغل شہنشاہ ہئی جیندے دورِ حکومت وچ مغلیہ سلطنت وچ خود مختار ریاستاں تے سلطنتاں دا قیام عمل وچ آیا تے مغلیہ سلطنت دی حدود سمٹ کے دہلی تک محدود تھی چکی ہن۔ شاہ عالم دے آخری دور وچ ایہ مقولہ مشہور تھی چکا ہئی کہ: "حکومت شاہ عالم، از دہلی تا پالم" (پالم، دہلی دا ہک قریبی علاقہ ہے)۔ شاہ علم ثانی دا پورا ناں مرزا عبد اللہ علی گوہر بہادر ہئی۔ شاہ عالم نے 18 سال بینائی دے بغیر گزارے تے 19 نومبر 1806ء کوں 78 سال دی عمر وچ لال قلعہ، دہلی وچ انتقال کیتا۔ مہرؤلی وچ ایندی تدفین کیتی ڳئی۔
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
19.چائے خانے وچ
ہکے چائے خانے وچ شاعر تے پَڑھاک ڈوہیں کٹھے تھئے ' اوہ انج انج ونج بیٹھے
اُنہاں ساکوں آکھیا " پَڑھاک تہاڈے آئے بیٹھن ' انہاں کوں سلام کرو " ایہ ہک سوہنڑی تے مَن چِھکویں گالھ ہئی پر اگوں اُنہاں آکھیا " پڑھاک نال مٹھڑیاں گالھیں تے جِھک نوائی لکھاری دے حق وچ ہِے ' پَڑھاکیں کوں ڈیکھ تے دیر تانڑیں خوش تھیونڑ لکھاری دا بھاگ اے ' تساں بس ہک پھیریں پڑہاکیں کول ونج باہوو اگوں تہاڈی لکھت بارے گالہیں ازل تے ابد دیاں اوہ گِھدی بیٹھن ' اُٹھو ".
مردی غیرت
ترقی یافتہ دور ءچ پیہ آئے ہیں سی ڈی آ گئی اُو کجھ ڈینھ تاں کرائے تیں چلیاں قسمت خراب ھئ دوکانداریں دی کہ او بہوں سستیاں ملنڑ لگ گیاں ہر بندے گھن کے گھر ولا رکھی ،اجاں سی ڈی لاتھی ہئ کیبل پہنچ گئے ،غیرت آلی بلا دے وی آخری ساہ ہن جڈاں موبائل پہنچے،اج اساں ہیں موبائل ھے یو ٹیوب ھے اُوپرا منی تے یوسی بروژر ھے چس ھی چس ھے تے غیرت ،اللہ دا بخش ھووس ھئ وڈی چنگی. (جمیل بلوچ)
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
19.چائے خانے وچ
اساں اپنڑی میز توں اُٹھے پَڑھاکیں کوں سلام کیتا تے چائے خانے وچوں نکل گئے ............................................................ پَڑھاک: پڑھن والا, قاری.
20.لُکاویاں پَرتاں
گھڑ سوار جنگل وچ داخل تھئے تے دیوی دیوتاواں تے اوکھا ویلا آ گیا ' انہاں کوں حکم ہئی ایں جنگل کوں دیوی دیوتاواں دا گورستان بناونڑا' ایں ویلے وچ پرانڑے اِنہاں خداویں وستی دے لوکیں توں مدد منگی
وستی والیاں پَرہیں ہک رکھی تےدیوتاواں دی مدد دا فیصلہ لُکانواں ہک کر گھدا ' جنگل وچوں لُکدے لُکاندے ڈو دیوتا ڈو دیویاں وستی تئیں پجے..... ' رَتڑی" تے "اوشا" تے جنگل دا دیوتا "وَنڑ پَتی" تے پانڑیاں دا "اَپم نَپت ''.....باقی دیوتا چَھیہ گئے یا بئے پاسے ٹُر گئے ' جینویں "وایو" تے "سوما" ہوا تے چندر بنڑ تے وَلیے تے "سُوریہ" سِجھ بَنڑ تے نِسریا
"رتڑی" کوں اوں وستی والیاں رات تے "اوشا" کوں دھمی بنڑا ڈِتا ' ایہ دیویاں اگوں وستی در وستی نال نال ٹُر پیا ' اوکھ "اپم نپت" دی.....پانڑیاں دا ایہ دیوتا دوروں چمکدا لُکایاں ناہیں لُکدا ' ایندا ناں وستی والیاں "دُل دریا" رکھیا تے گاونڑ بنڑایا : دُل دریا پچا ڈے پار ' مِلا ڈے یار, وت کِتھاہوں جھاکا ہک پیا تے دُل دریا "خواج خضر" بنڑ گیا
سبھ توں سوکھ "وَنڑ پَتی" لُکاونڑ وچ تھئی ' وستی اونکوں گانیاں بَدھیاں سہرے پوائے ' پَرنیوے دا بَنرا اوہ بَنڑگیا ........................................................... وَنڑ پتی: ونڑ+پتی..... جنگل دا دیوتا بَنرا: بن + را..... جنگل دا دیوتا.
21.مولوی لطف علی
ہک ڈینہ مولوی لطف علی خود اپنڑی مثنوی " سیفل الملوک " وچ لتھے ' عجائبات دی ہک دنیا توں لنگھدیاں اوہ شہر گلستاں ملک ارم پُج گئے ' مصر تو لڈ کراہیں سیفل اِتھاہیں پری بدیع البانو کٹھے امر حیاتی پیا گزریندا ہا
شاعر کوں ڈیکھ تے ڈوہیں بہوں خوش تھئے " تیں ساکوں ہمیشگی چا بخشی ہے, تیں ساکوں ابدی ایں باغ وچ کٹھا چا کیتا ہے , اج اساں امر حیاتی پئے گزریندے ہیں " اُنہاں کوں ڈیکھ تے شاعر وی بہوں خوش تھیا ' اوندی شاعری تے شاعری دے محبتی اَمر تھی گئے ہَن ' بہوں عجائب پریاں دے ہک باغ وچ اسمانی اوہ نعمتاں پئے ہنڈیدے ہَن ' اُنہاں شاعر دی بہوں سیوا کیتی ' اونکوں اوندی بنڑائی ہوئی دنیا پِھرائی تے آکھیا " تیڈے ہَتھوں ہر شے اِتھاں قائم تھئی ہے تو وی اِتھاہیں نال اساڈے ٹِک پو "
مولوی صاحب کِھلے تے آکھیا " میں شاعر تے فانی ہک جَنڑا ہاں ' واپس مئو مبارک ویساں" ............................................................... 1)مولوی لطف علی: مہان سرائیکی شاعر مثنوی " سیفل الملوک " دا لکھاری 2)بدیع البانو تے سیفل:مثنوی دے کردار 3):شہر گلستاں ملک ارم:پری بدیع البانو دا شہر تے ملک 4)مئو مبارک:مولوی لطف علی دا آبائی گوٹھ.
22.رِگ ویدوں باہر
جواری گوٹھ وچ کریانے دی ہَٹی ہک پاتی ' شہروں اوہ سامان چاوے ادھار وچ ویچے پر ہَٹی اوندی پَھل پئی ' آڈت اوہ چُھٹی کرے جوا کھیڈے ' اوہ ہَرے بھانویں جیتے بخت اونکوں لگ گیا ' اوں ذال کوں وی رِگ ویدوں سڈوا اپنڑے کول گِھدا تے چنگا ویلا گزریا
رَتڑی ہک شاعر نال پَرنیجی ' شاعر ہک پُرانڑے شہر وچوں مشہور پیا تھیندا ہا ' اوں رتڑی دیاں حکایتاں لکھیاں ' ہک جنگل دی حکایت وچ اوہ ڈوہیں دھمی تئیں جاگے دریا تانڑیں پجے تے بیڑی وچ واپس آئے ' اوں رتڑی کیتے شیشہ کنگھی تے سُرخی گِھدی ' اوں رَتڑی کیتے مُندریاں کپڑے تے کئی رنگیاں گُرگابیاں گِھدیاں ' رِگ وید دے مُنشی رتڑی کوں چٹھی لکھی "بہوں مُد تھی گئی ہے تو رگ وید ول آ" "رتڑی ولدا لکھیا" میں شاعر نال خوش پئی وسدی ہاں رِگ وید وی خوش وسے"
اِندر وی چار ڈہاڑے گوٹھ اندر گُھمیا تے ولدا "رِگ وید" وَل گیا ................................................................ رِگ وید: سندھ وادی وچ لکھیل پہلی کتاب جواری: رِگ وید دا کردار رَتڑی: رِگ وید وچ رات دی دیوی اِندر: رِگ وید دا ہک وڈا دیوتا
(کُنجیاں دا گُچھا).
23.اوہ لالٹیناں کٹھیاں کریندا ہا
پچھلے ویڑھے توں پڑچھتی توں اوں ترے چار لالٹیناں کٹھیاں کیتیاں ' پرانڑیاں ایہ لالٹیناں کمرے وچ کتاباں نال اوں رکھیاں ' ما اوندی کوْڑیجی " ایہ کاٹھ کباڑ توں کِتھوں کڈھ آئیں " ہمسائیاں سنگتیاں سَکیاں دے گھروں اوہ ہَنڈیاں پرانڑیاں لالٹیناں منگ آوے ' فریم کوں چمنیاں کوں دھووے چمکاوے ' ما اوندی کْوڑیجے تے پیو تانڑیں گالھ ایہا پُج گئی ' پیو اونکوں لکڑ دی الماری ہک گِھن ڈتی شیشے پوا ڈتے ' الماری بہوں وڈی تے ڈو سو لالٹین پورے ما گئے ' الماری وچ ساوے رتے کٹھے گلابی نیلے لالٹین ' اوہ وَٹ گھتے تیل پاوے کہیں کہیں ویلے لالٹیناں روشن کر ڈیکھے ' لوک اونکوں لالٹیناں آپے ہُنڑ ڈے ونجن ' الماری دے اُتے وی لالٹیناں ' پیو اونکوں بئی الماری گِھن ڈتی ' اوہ شہر دے کباڑیاں تانڑیں ونجے ' مقامی انگلینڈ دیاں فرانس دیاں جرمنی لالٹیناں گِھن آوے ' سَئہڑ جیڈیاں بطخاں جیڈیاں نِکے نِکے بالیں جیڈیاں لالٹیناں کٹھیاں اوہ کر گھنے ' وچوں کوئی لالٹین بھیڈ جیڈی پِچھوں اوندے ٹُر پووے ' اوہ جتھوں لنگھے لالٹیناں پِچھوں اوندے وَگ پوون ' پیو اونکوں بئی الماری گِھن ڈتی وت بئی الماری گِھن ڈتی ' الماریاں کمریاں توں برانڈے تانڑیں ویڑھے تانڑیں آ گیاں ' وت اونکوں لالٹیناں رکھنڑ دا ڈا عجب ہک آ گیا ' اوہ اَنڑ ڈِٹھیاں جاہیں تے لالٹیناں رکھ گِھنے ' جنگلاں دیاں جالیاں, دریاواں دیاں درازاں , پانڑی دیاں پوڑیاں , ہوا دے ہتھ تے بدلاں دیاں باریاں لالٹیناں رکھنڑ دی جاہ ' ایہ دنیا اوندے کیتے ہک بتی خانہ بنڑ گئی
ڈو ہزار پندھراں وچ اوہ ہک پرانڑے شہر ساکوں ٹکریا ' اونکوں اپنڑیاں بتیاں دے ناں سارے یاد ہَن اوہ کِتھاں کِتھاں لاتھیاں جاہیں ساریاں یاد ہَن تے اِتھاں وی اوہ لالٹیناں گِھنڑ کیتے آیا ہا.
( کُنجیاں دا گُچھا
24.بھیرویں
ہک بندہ بہوں مونجھا ہا'اوہ ہوا کول گیا'ہوا اونکوں پیالہ ہک ڈتا جو امرت اوہ پیوے'اُتھوں اوہ دریا کول گیا' دریا اونکوں شیشہ ہک ڈِتا جو آونڑ والے ویلے کوں اوہ ڈیکھے'اُتھوں ہک باغ وچ اوہ گیا'باغ اونکوں بنچ تے بِلہایا تے پُھل اپنڑا پیش کیتا'اُتھوں اوہ بزار وچ گیا'بزار اونکوں سونے دا سکہ ہک ڈِتا جو چاہوے اوہ خریدے'اوں امرت پیتا'آونڑ والے ویلے کوں ڈٹھا'اوں پُھل کوں پُھلدان وچ رکھیا'بزاروں اوں بہوں ساریاں شئں ونڑجیاں'اوں ڈٹھا جو مونجھ اوندی پہلے توں وی وَدھ گئی اے
بئی ڈینہوار ہک تریمت کوں اوہ مِلیا'اوں پیالہ شیشہ پُھل تے بہوں ساری شئیں دی پَچھی تریمت کوں ڈیونڑ کیتی'تریمت اگوں کھِل پئی تے آکھیس''تیڈے کول میڈے کیتے ہکا بس شے ہے توں میکوں مونجھ اپنڑی ڈے سگدیں".
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
کہندا
وَہݨ
وہندا
اُٹھݨ
اُٹھدا
وِٹیجݨ
ہارون آباد
بہاولنگر ضلعے اچ واقع ایں شہر دا بہاولنگر شہر توں فاصلہ 50 کلومیٹر ہے۔ ہارون آباد دی آبادی 60،000 ہے تے زیادہ تر لوگ کاشتکار ہن۔ ایندے وچ ݙو ڈگری کالج، بوائز تے گرلز دے علاوہ چھی اعلیٰ سکول موجود ہن۔ سرکاری سکولاں دے علاوہ نجی سکول وی موجود ہن۔ ہارون آباد دا پراݨا ناں بدرو والہ ہے۔ شہر دے اصل واسی تاں بہت کم ہن، زیادہ تر لوگ پاکستان دے مختلف علاقیاں توں آکے آباد تھئے ہن۔ 1947ء وچ وی لوگ اتھاں آکے کافی تعداد وچ آباد تھئے ہن جنہاں دا تعلق مشرقی پنجاب نال ہئی۔ ایں شہر دی مقامی زبان ڄٹکی اے تے اکثریتی زبان پنجابی اے۔
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
وِٹیندا
منیجݨ
منیندا
اپھریجݨ
سݙوانوݨ
سݙویندا
چھڑکانوݨ
چھڑکیندا
اُکسانوݨ
اُکسیندا
وکاوݨ
وکاݨاں
سماوݨ
سماݨاں
کملاوݨ
کماݨاں
اُݙݨ
اݙاݨاں
الاوݨ
اَلاݨاں
پترݨ
پتراݨاں
مُکلاوݨ
مکلاݨاں
وتاوݨ
وتاݨاں
بھَنݨ
بَھناں
بھُناں
پُڄݨ
پُناں
پَھٹݨ
پھٹورا
ڈَھکݨ
ڈھکوڑا
ملیدھڑ
سن٘ڄاݨݨ
سُن٘ڄاپو
مَنݨ
ڄاپو
چَٹݨ
رکھوت
کھُٹݨ
کھُٹل
گھڑتو
مدثر بھارا
مدثر بھارا سرائیکی شاعر ہے۔
٭مُہاڑا٭
اساں اپݨےوݙکیاں کولوں
ہک کہاݨی سُݨدے آئے ہیں
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
وسیب
مدثر بھارا
٭مُہاڑا٭
اوہ آدھےہن
ساݙی وستی جݙاں کوئی
مُہاڑا آ ونجے ہا تاں
اساں ایں کریندے ہاسے
سارے بندے ، زناور اتے پکھی
ہکی جاہ تے کٹھے کر ڈِیندے ہاسے
کوئی پیر، فقیر یا جوگی آ ویندا ہا
اتے اوں کٹھ دے باہروں ہک کڑا مار ݙینداہا
ول شئیت کوئی دم کریندا ہا
یا اچے الا اچ نعرہ مریندا ہا
تساں ایں کڑے کنوں ٻاہر نئیں ونڄݨا
کڑے دے باہروں اندر وی کوئی ناہی آ سڳدا
وڈکیاں کولوں سُݨیے سے جو
کجھ ݙینہاں اچ
اج ویلا بدل گئے
اساں ہک گلوبل ویلیج ناں دی وستی
اچ اکھ کھولی ہے
اساں سارے وی ہک مُہاڑے دی مار اچ ہیں
ایں ناں کروں چا
َاساں ایں گلوبل ویلیج اچ وسدے
سبھ بندیاں، زناوریں، اتے بچدے جانداریں کوں
ہکی جاہ سمجھ کر ہک کڑا ماروں چا
ول ہک وعدہ کروں جو
اج کنوں جنگ بندی کریندے سے
ایٹم بم سروں مکیندے سے
ماحول کوں صاف کرݨ دا آہر کریندےسے
پُکھو مارݨ تے رُوک لیندے سے
روٹی، علاج، چھت سبھ بندیاں کوں ݙیوݨ
دا وی وعدہ کریندے سے
اساں سبھے سائنسی علم اتے ٹیکنالوجیز کوں
بھوئیں اتے بھوئیں واسیں دے بھلے کیتے
ورتݨ دا جھنڈا چیسوں چا
بندیاں اچ سارے فرق مُکیندے سے
تریمت دا آدر کرݨ لازم کریندے سے
ہݨ ساکوں نظردا پئے جو
ویلا بہوں نئیں بچ رہیا
پر ہک یقین اے جو
ًکُل دی خیر دا منتر پڑھسوں تاں
ایہہ اوکھ دا ویلا لنگھ ویسی اتے
اساں سارے ایں مُہاڑے کنوں نروے تھی نکلسوں
٭٭مُہاڑا کہیں وی وبائی مرض کیتے ورتیا ونڄن آلا لوظ
مدثربھارا
کافی...... مدثر بھارا
آپ درازے ویسوں، ونج سچل تو اکھویسوں
نیلیاں نیلیاں سلہیں دا،ول نواں گھر بنڑویسوں
بلہنڑ ساڈا اپنڑا بندہ، کل جگ تو بہہ منویسوں
سوہنڑے دھرتی جائیاں دا، ول بیا کٹھ کرویسوں
ہر وسوں دا آدر تھیوے، اینجھا بیت سنڑیسوں
تریمت جتھاں اگوں ٹردی،اینجھا شہر وسیسوں
ہوت سسی دے کٹھے وسدن،اگلا پندھ مکیسوں
ہر بندہ جتھ سانواں سانواں، اوہو عہد پڑھیسوں
* سچل   سئیں سچل سرمست  * درازہ شریف سچل سرمست دی جاہ
*کرونا دے ویلے دی محبت*
ہاسے ماندے بہوں کوئی ویلیاں توں
ساکوں سوہݨا سائیں جو نظریا نئیں
ساکوں کوئی جی وی ملیا نئیں
اساں آندی موت کوں سُݨیا ہے
اساں سارے خوف ہن ݙیکھ گھدے
کوئی کو نئیں آندی کہیں پاسوں
ایویں لگدے جیویں مُردے ہووں
کوئی کُوک وی کوئی سُݨدا نئیں
کوئی ویندے وی کوئی ڈیہدا نئیں
بس ساڈی گالھ کوئی سُݨ گھنو
کوئی ساکوں آݨ کے ڈیکھ ونجو
اساں مُوئے نئیں
اساں جیندے سے
اساں جیوݨا ہے
ایہو جام محبت پیوݨا ہے
من مونجھے کوں پرچاوݨا ہے
سوہنی وسوں کوں وساوݨاا ہے
اساں سانول نال الاوݨا ہے
ہر وستی کوں نال رَلاوݨا ہے
اساں مَرݨا نئیں
جیویں صدیاں توں اساں جی آئے ہیں
جیویں کتنیاں زہراں پی آئے ہیں
جیویں کتنے کال اساں بھوگ آئے ہیں
جیویں کتنی موت اساں جال آئے ہیں
ایویں ایہہ ڈر وی ول مُک ویسی
ایویں موت کولوں اساں جِت ویسوں
ایویں نویں کَتھا کوئی لِکھ ویسوں
ایویں عشق نَرویا کر ویسوں
٭نظم٭
ایہو عشق مِٹھا ساکوں نِت ملدے
کہیں وَنگ پاروں
کہیں رَنگ پاروں
کہیں منَگ پاروں
کہیں ڄھنگ پاروں
کہیں پَندھ پاروں
کہیں کَندھ پاروں
کہیں ݙھنݙ پاروں
کہیں جَنݙ پاروں
کہیں تِل پاروں
کہیں دِل پاروں
مدثر بھارا
٭جیوݨ دا منتر٭
سوہݨی وسوں دے بھائیوال لوکو
ایں خوف کنوں ذرا ٻاہر آؤ
ایں موت کوں ازل توں ٻھگت آئے ہو
ایں کال کوں ٻہوں مُد جَال آئے ہو
کئی سُنڄ ٻر وستیاں ݙیکھ آئے ہو
کئی مَرضاں تن تے پال آئے ہو
کوئی مُسک ݙکھالو چہرے تے
کوئی ڳاوݨ گاو چا مستی وچ
کوئی ناٹک کرو کھڑ وستی وچ
کوئی تکڑے تھی کر ڳالھ کرو
کوئی جیوݨ دا ٻہہ حال کرو
ہکا ڳالھ اساݙی یاد رکھو
تساں ٻہوں سُوہݨے ݙینہ ہݨݙاوݨے ہن
تساں کئی زیور، تریور پاوݨے ہن
تساں نیل گگن کئی ݙیکھݨے ہن
تساں کھیݙ حالی کئی کھیݙݨے ہن
تساں جام کئی حالی پیوݨے ہن
تساں ٻہوں زمانے جیوݨے ہن
ایں خوف کنوں ذرا باہر آؤ
مدثر بھارا ونکی:سرائیکی شاعر
نصر اللہ خان ناصر دی تحقیق
ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی تحقیق دی روشنی وچ "سرائیکی شاعری دا ارتقاء" دے حوالے نال جو نکات نتر کے سامݨے آندن۔ اُنہاں وچوں:
مندرجہ بالا نکات ادبی تاریخ نویسی دے بنیادی اصولوں دے وچ شامل ہن۔ ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر نے "سرائیکی شاعری دے ارتقاء" دے ضمن وچ جو تحقیقی نچوڑ پیش کیتے۔ ایندے توں ایںتحقیقی منصوبے دے اصولاں، دائرہ کار، مسائل تے مشکلات دا بخوبی اندازہ تھیندے۔
"سرائیکی شاعری دا ارتقاء" بنیادی طورتے تاریخ اتے تحقیق دا خوبصورت تال میل ہے۔ مآخذ دی تلاش بھانویں جو ٻہوں  دقت طلب کم ہے مگر ایندے وچ سینن دی درستی توجہ طلب ہے۔
سرائیکی شعری عہد اتے اُوندی روایت دی اُسرگی کوں ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر خاص اہمیت ݙتی ہے۔ جینویں جو او لکھدن:"'سرائیکی شاعری دا منڈھ توں اج تئیں مطالعہ کیتا ونڄے تاںچار وݙے دور سامݨے آندن، پہلا دور مستقل تصانیف دے لحاظ نال 500ھ توں شروع تھیندے تے1000ھ تئیں توڑ پجدے۔1273ھ مطابق 1855ء تئیں محیط ہے۔ تریجھا دور 1875ء دی جنگ آزادی دے بعد دی سیاسی و سماجی حال نال گنڈھوڑا ے تے دور قیام پاکستان تئیں چلدے۔ قیام پاکستان دے بعد سرائیکی شاعری وچ نویںسوچ تے نویں فکر دے ایرے بدھے ویندن۔ ایںپاکستانی دور دے ݙو حصے ہن۔ پہلے حصے وچ روایتی شاعری دا تسلسل قائم ہے تے ݙوجھے حصے وچ جدید شاعری دا آغاز تھیندے۔ لہٰذا مقالے دے چھینویں، ستویں،اٹھیوں تے نانویں ابواب وچ زمانی ترتیب نال ہر دور دا جائزہ گھدا ڳئے۔ اوں دور دیاں خصوصیات ڳݨنوائیاں گن تے ہر دور دے نمائندہ شعراء دے حالات زندگی تے فن تے گفتگو کیتی ڳئی تاںجو ہر پاسوں سرائیکی شاعری دے ارتقاء تے دید بھنوائی ونج سگے'"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی شاعری دا ارتقاء
غزوۂِ بدرِ اولیٰ
اے غزوہ ہجرت دے تیرہ مہینے بعد وقوع پزیر تھیا۔ مدینہ توں ترئے میل دور تک ہک پہآڑی چراگاہ ہئی۔ مدینہ دے لوگ اپݨے مال مویشی چرݨ کیتے اتھاں چهوڑ ݙیندے ہوندے ہن۔ ہجرت دے تیرهویں مہینے مکہ دا ہک سردار کرزبن جابر فہری ہک چهاپہ مار دستے دے نال آیا تے رات دے وقت مسلماناں دے اٹھ چراگاہ توں ہکل کے گھن ڳیا۔ مدینہ وچ اطلاع پہنچی تاں رسول اکرم ﷺ نے فوری طور تے ہک دستہ تیار کیتا۔
مدینہ وچ حضرت زید بن حارثہ رضی اللہ عنہ کوں امیر مقرر فرمایا تے حضرت علی رضی اللہ عنہ کوں علمبردار بݨا کے صحابہ دی ہک جماعت دے نال کرز دے تعاقب وچ روانہ تھئے۔ آپﷺ بدر دے نواح وچ وادی سفوان تک اوندے پچھوں ڳئے مگر او ہتھ نہ آیا۔ او بھڄ کے اڳاں نکل ڳیا ۔ وادی سفوان  بدردے قریب ہے اینہی ڳالہوں بعض مؤرخین نے ایں غزوہ دا ناں غزوۂ بدرِاولیٰ رکھا ہے۔ ایں واسطے اے یاد رکھݨا چاہیدا اے کہ غزوۂ سفوان تے غزوۂ بدرِ اولیٰ ݙوہیں ہک ہی غزوہ دے ݙو ناں ہن۔
مرقس دی انجیل
مرقس دا پورا ناں یوحنا مرقس ہئی۔ اوہ پولس دا ساتھی ہئی۔ اُوں نے اپݨی عمر دا آخری حصہ روم وچ گزارا تے اتھئیں اُوں نے پطرس دیاں اُنہاں ڳالہیں کوں جیہڑے اُونکوں یاد ہن، تحریر کیتا۔ ایہ 60 تا 65 عیسوی دے درمیان تحریر کیتی ڳئی۔
تفصیل
ایں انجیل دے مطالعے نال ساکوں ایویں محسوس تھیندے جیویں کوئی چشم دید گواہ اپݨا مشاہدہ بیان کریندا ہووے ۔ ایں انجیل دا آخری حصہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی زندگی دے آخری ہفتے دے واقعات تے مبنی مواد تے مشتمل ہے۔ ایہ انجیل حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی عوامی خدمت دے واقعات تے خدا دی بادشاہی دی خوشخبری دی منادی توں شروع تھیندی ہے۔ ایں کتاب وچ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی وفات دے پیشن گوئیاں درج کیتے ڳئے ہن تے حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے دنیا دے گناہواں دی خاطر مصلوب تھیوݨ دا ذکر وی ہے۔ مرقس ایں کتاب وچ حضرت عیسیٰ علیہ اسلام کوں خدا دے اینجھے خادم دے طور تے پیش کریندے جیہڑا خدا دی مرضی کوں پورا کرݨ آیا ہئی۔ آپ دے بیماراں کوں شفاء ݙیوݨ، بدروحاں تے فتح پاوݨ تے مردیاں کوں زندہ کرݨ کوں ہی مسیحی آپ دے ابن اللہ دے ثبوت دے طور تے ڳݨدن ۔ مرقس دی ایں انجیل توں ایہ مقصد وی ہئی کہ رومی مسیحی جنہاں تے رومی بادشاہ ظلم وستم دے پہاڑ تڑیندے ہوندے ہن، دی ہمت ایذارسانی دے انہاں ݙینہاں اچ ٻدھی رہوے۔