cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ارشاد تونسوی
رُتاں بے پرواہ
ساوے کرِن سُواه
آپ پواوِن ویس بسنتی
آپیں کرِن سياه
نہ ݙیکھِن کوئی عِجز حلیمی
نہ کوئی منصب جاہ
آپیں کرسی، آپ عدالت
آپیں بݨن گواہ
پیریں پاوِن ہجر زنجیراں
ڳل وچ پاوِن پھاہ
آپ اُسارِن مندر دل دے
آپیں کرِن تباہ
آپیں مارِن آپ جیواوِن
آپیں گُھٹِن ساہ
(ارشاد تونسوی, کتاب  ندی ناں سنجوک )
کونجیں شاہ دے پھیرے چھوڑیے
کونجیں شاہ دے پھیرے چھوڑیے دین پناہ دِھڑ تھیا
ایجھیں ڈھا لائی سنگھڑجو باقی کجھ نہ ریہا
تل دے لوڑھ کتھائیں نہ ساکوں تلی ٹیکن ڈتی
پہلی سیڑھ نہ سنبھلن ڈتا ٻان مریندے جِتی
چِٹی برف نظر توں چُکی کالے روہ بُھل ڳئے
آساں ورقا ورقا تھی ڳلیں دے وچ رُل ڳئے
چٹے چوک جواری سٹے کانی تھی بھر ڳئے
آساں سکھ دی ٻار چاویجن توں پہلے ٹر ڳئے
آساں چاک منجھیں دے بنڑیے آساں تھئے لائی ہار
ایجھاں چھٹا تخت ہزارہ وچھڑیے سنگتی یار........
ارشاد تونسوی
عیسیٰ
ہَر پاسے بے رحم صلیباں،ہَر پاسے اَݨ سُون٘ہے لوک
میݙے چار چودھارءِن اُسریاں،میݙی بے وَسی دیاں کَںدھاں
میں ڄَیں پاسے دید بھوینداں،مَوت دی کالی چادر ݙِیہداں
چُپ دا تار سمندر ݙِیہداں
میں ھاں چِیر تیں سَݙ مَرین٘داں،کہیں پاسوں آواز نئیں آندی
میݙے دُشمݨ میݙے ڄائے،میݙے دُشمݨ حق ھمسائے
میکوں آہدِن تُوں مُجرم ہئیں،کالی گُھپ انھاری راتءِچ
تُوں ماچِس دی تِیلی تیں، سِگرٹ لین٘دیں
تُوں عیسیٰ ایں
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
ریاستی کیا ہوندن
ریاستی کیا ہوندن.؟؟؟ تل وطنی، وسیبی، مقامی، لوکل کوں آہدن، ماء دھرتی، بھوئیں دے وارث کوں آہدن ݙوجھی ڳالھ میں آکھینداں میݙا ناں عمران ھ ول تہاݙی کیا جرات جو تساں میݙا ناں تبدیل کرو. ایویں میݙی مرضی ھ میں اپڑیں گھر، وطن، وسیب دھرتی ماء کوں جو ناں ݙیواں. ٻئے دی کیا جرات ساݙے ناں تجویز کرے. ایہا ڳالھ کریندے ہیسے اساں سرائیکی ھاں، اساں اپڑاں گھر انج کریسوں. ساݙا حصہ ھ ساݙی مرضی ھ. انہاں کوں تکلیف ھ تاں ہووے پئی، ول افسوس تاں اے ھ جو اساݙے، چیمے، چٹھے، قریشی، لغاری، مزاری، بزدار جئیں خوشامتی سرائیکی وی انہاں نال رل ویندن. ول ݙکھ لڳدے. باقی ساݙی تحریک کوں کئی فرق نی پوندا. اگر اے کھونگر رل ونجن تاں ساݙا کم جلدج نبڑ ویسی، باقی ساݙی تحریک تاں اے روک نی سڳدے کیوں جو ایں دھرتی دے حلال ٻال جیندے ھن جیہڑے نعرہ لائی کھڑن. سچی سانجھ وسیب دی یارو...... ھ اساݙی آواز
بھانویں پاوؤ ہتھ کڑیاں...... بھانویں سٹو جیل
سر دھرتی دی ویل....
جیوے سرائیکستان. (عمران ظفر بھٹی)
ریاض حسین ارم
نمونہ کلام
ونکی:سرائیکی شاعر
ریاستاں دی وڑھاند
اسمان توں ہک وڈی مشین پتھر نہ سٹ ڈیوے، بھوئیں کوں متاں کوئی بھنوالیاں ڈے کراہیں نظام شمسی توں باہروں کڈھ سٹے، متاں کوئی ہٹلر وانگوں بندوخ تانڑی بیٹھا ہووے، یا اوندی حکم عزولی تھئی نئیں یا بندے مارنڑ دا سیشن شروع تھیا ویسی، متاں ہک بے ڈھنگی جیہیں بلا اُتو کنوں وسوں مکاونڑ دا فیصلہ چا کرے، جیویں خدا دے سیکٹر انچارج دا حکم تھئے اویں کرو، اوں آکھیے ریاست نال منہ ہڈا نئیں لاونڑاں تے نہ لاؤ، اوں آکھیے سیاست نئیں پڑھنی تاں کینا پڑھسوں، اوں آکھیے مخلوق خدا دی گالھ نئیں کرنڑی تاں کینا کریسوں، ہا جیکر اوندا حکم ہے تاں اوندے ڈسیے ثواب آلے سارے کم ساڈے ذمے، تے اوں کنوں اے وی نئیں پچھنڑاں کہ اے حکم سئیں ہوریں دا ہے، یا میڈے خدا دا ؟ عذاب توں ڈرو، جتھاں اوندی گزران کھنیدی پئی ہوسی، اتھاں اوندے آکھنڑ تیں ریاست نال ای بھڑاند کار سمجھیسوں، وت ہک (سیانڑاں گھٹ تے چلاک ڈھیر) انگریز وسوں تے پج گئے، آکھیس میکوں جاہ ڈیوو، مزدوری کریساں، کاروبار کریساں، وسوں آلے ڈاڈھے سادے لوک ہن، انھاں آکھیے خدا دی زمین ہے، توں وی اتھو کھا، ساڈی گزران ای تھیندی پئی اے۔ انگریز ہولے ہولے قدم جما گیا، تے ہوکوں سمجھ آ گئی جو اتھاں خدا خزانے لکائی پئے، اوں پچھیں ایں وسوں تے قبضہ کر تے ایکوں آپنڑی ریاست دا چکلہ چا بنڑایا، ایں چکلے اچ اوندی مرضی بغیر کجھ نہ تھیوے، لیکن وسوں آلے اوندیاں حرکتاں تے بولنڑ پئے گئے، اوں ڈٹھے جو انھاں کوں کہیں طراویں مصروف کیتا ونجے، پچھیں اوں ملاں کوں سڈیا تے اوکوں ڈسائیوس جو توں مسلمان ایں، تے پنڈت کوں سڈ تے وی ایہو کجھ ڈسیوس، جو تساں ہک بئے دے دشمن او، ایہو ویر پنڈت تے ملاں انھاں لوکاں کوں ڈسیا جیہرے ہزاراں سالاں توں ہک بئے نال ایں تمیز دے بغیر رہندے پئے ہن جو ساڈا خدا کون ہے ؟ ہنڑ او آپت اچ بھڑ گئے، انگریز آرام نال حکومت کیتی، جیہرلے لٹ گھدس، آکھیس آؤ میں تہاڈا جھیڑا مکیندا، میں واپس ولیا ویندا تے ایویں چا کریندوں جو ایں چکلے کوں ڈو حصیں وچ ونڈیندوں چا، اساں وی آکھیے ٹھیک اے، کہیں اے نئیں پچھیا جو مسئلہ تاں تیڈا اتھاں ہوونڑ ہا ساڈی تقسیم تاں مسئلہ ای کینا ہا؟ ہنڑ اساں لیکے دے اتیں بھڑسوں، ہنڑ اساں ڈو ریاستاں ہسے، ہنڑ ریاست دے اندروں خدا ونڈ ڈتن سے، تے مجموعی طور ڈونہاں ریاستاں دے ڈو خدا ہن، لیکن ریاست اندر ہر کمونٹی دا آپنڑاں خدا ہے، اساں ہنڑ آپنڑے آپنڑے خدا چا تے آپت وچ بھڑدے ودوں تے ریاست ساڈی وسوں کوں چکلہ بنڑائی کھڑی اے، جیکر خلق خدا چکلے جیہیں پاکیزہ جاہ کوں غلط جاہ نہ آہدی ہووے ہا تاں میں چکلے دا لوظ استعمال نہ کراں ہا، نہ تاں چکلہ، مئے خانہ تے جھمر دا پڑ اینجھیا جاہیں ہن جتھاں انسان دی روح کوں معراج تھیندے۔ مظہر حسین
تہذیب تے ثقافت وچ فرق
١۔تہذیب ثقافت توں ٻہوں زیادہ ہے، ایہ ہک اوکھی شئے ہے، ثقافت تہذیب دا صرف ہک پہلو ہے۔ ٢۔ ثقافت تہذیب دے اندر ہوندی ہے تے کئی ثقافتاں رل تے تمدن بݨیندیاں ہن۔ ٣۔ ثقافت خود آپݨے وجود وچ رہ سڳدی ہے۔ تہذیب دی تہذیب دے طور تے نشاندہی کائنی کیتی ون٘ڄ سڳدی جے ایندی کوئی خاص ثقافت نہ ہووے۔ ٤۔ ثقافت ٹھوس تے غیر معمولی ݙوہاں شکلاں وچ ہوندی ہے۔ تہذیٻ زیادہ کنوں کجھ گھٹ ٹھوس ہے۔ ٥۔ ثقافت ہک نسل کنوں ݙوجھی نسل نال ڳالھ مہاڑ تے مواصلات دے واٹوں سکھی تے اڳوں تے ٹوری ون٘ڄ سڳدی ہے، تہذیب ایں طرحاں دے اوکھے طریقے نال وی اڳوں تے منتقل کائنی کیتی ون٘ڄ سڳدی۔
تہذیب دے عناصر ترکیبی
جہڑے شئیاں تے کہیں تہذیب دا دارومدار ہوندے تے جہڑے محرکات کہیں تہذیب کوں جنم ݙیندن۔ انھاں کوں عوامل تے عناصر آکھیا ویندے۔ ایہ محرکات تہذیب اُتے اثر انداز تھیندے ہن، تے ایندے اثر توں تیذیب کوں تکڑائی یا کمزوری ملدی ہے۔ عناصر اجزائے ترکیبی دا ناں ہے۔ جیندے ملݨ نال او مرکب مخصوص شکل وچ ظاہر تھیندا ہے، مثال دے طور تے شربت بݨاوݨ کیتے کھنڈ، صندل، پاݨی عناصر ہن تے بھا  عامل ہے۔
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
آئس لینڈ
آئس لینڈ دا سرکاری ناں جمہوریہ آئس لینڈ ہے۔ (Icelandic: Ísland or Lýðveldið Ísland; آئس لینڈ ہک جزیرہ ہے جیہڑا شمال مغربی یورپ دا ہک ملک ہے۔ اس دے بیرونی حصے شمال وچ اٹلانٹک (بحر اوقیانوس) سمندر وچ یورپ تے گرین لینڈ دے درمیان موجود ہن. جولائی 2008ء دے مطابق اس دی آبادی 311396 ہے۔ اس دا دار الحکومت تے سب توں وݙا شہر ریکیاویک ہے۔ thumb|Flag of Iceland پرچم thumb|Coat of arms of Iceland سرکاری نشان
تفصیل
وسطی اٹلانٹک پلیٹ تے اپݨے محل وقوع دے لحاظ نال آئس لینڈ آتش فشانی تے ارضیات دے حوالے نال کافی وݙے پیمانے تے متحرک ہے۔ اس دا اندرونی حصہ سطح مرتفع تے مشتمل ہے جیہڑا ریتلے میداناں، پہاڑاں تے گلئیشرز(یخ بست دریا) تے مشتمل ہے تے انہاں ہی گلیشئرز (یخ بست دریا) توں دریا نکل کے اس دے زیریں حصیاں توں تھیندے ہوئے سمندر تک ویندن ۔ خلیجی رو دی وجہ نال آئس لینڈ دا درجہ حرارت اس دے محل وقوع دے باوجود نسبتاً معتدل رہندا ہے تے اس وجہ نال اتھاں رہائش کرنا نسبتاً آسان ہے۔ آئس لینڈ وچ انسانی آبادی دے آثار 874ء توں ملدے ہن جݙݨ نارویجیئن سردار انگولفر آرنارسن آئس لینڈ دا پہلا مستقل آباد کار بݨا۔
اس دے علاوہ دیگر لوگاں نے اتھوں دے چکر لائے ہن تے قیام وی کیتا ہئی۔ اگلی صدیاں دے دوران نارڈک تے گائلیک لوگاں نے آئس لینڈ کوں اپݨا مستقر بݨایا۔ ویہوں صدی توں قبل تک آئس لینڈ دی آبادی دا انحصار ماہی گیری تے زراعت تے ہئی تے 1262ء توں 1944ء تک ایہ ناروے دا حصہ ریہا تے اس دے بعد ڈینش (دانمارکی) بادشاہت دا۔ ویہویں صدی وچ آئس لینڈ دی معیشت تے بہبود دا نظام بہت تیزی نال پروان چڑھا۔ اج آئس لینڈ ہک ترقی یافتہ ملک ہے، فی کس جی ڈی پی دے لحاظ نال دنیا وچ پنجویں تے انسانی ترقی دے حوالے نال دنیا وچ ݙوجھے نمبر تے آندا ہے۔ اس دی معیشت فری مارکیٹ (آزاد منڈی) اکانومی تے مشتمل ہے جس وچ خدمات، فنانس(مالیات)، ماہی گیری تے مختلف صنعتاں اہم سیکٹرز ہن۔ سیاحت وی کافی مقبول ہے۔ آئس لینڈ UN, NATO, EFTA, EEA اور OECD دا رکن ہے لیکن یورپی یونین دا رکن نی۔
سرائیکی قومیتی تحریک تے موجودہ صورتحال
سرائیکی قومیتی تحریک تے موجودہ صورتحال "ہک گزارش"
گزشتہ چند مہینیاں توں سرائیکی تحریک دے اڳواݨ اتے کارکن زیادہ تر خاموش ہن. اوندی وجہ حالیہ الیکشن وی تھی سڳدن، کیونجو الیکشن دے دوران آپوں آپݨے مفادات سانگھے دوست پینل بݨائی کھڑے ہن. جینویں جو دوست ڄاݨدن اے الیکشن سرائیکی وسیب کیتے ٻہوں اہم ہن کیونجو وسیب دے لوکاں پی ٹی آئی کوں علیحدہ صوبہ بݨاوݨ اپݨے منشور دا حصہ بݨایا. اے ہک علیحدہ بحث ھ جو تحریک انصاف جنوبی پنجاب اتے اکثریتی سرائیکی عوام قومیتی شناخت موجب صوبہ سرائیکستان چاہندن. الکشن اتے محرم دی وجہ توں سیاسی سرگرمیاں نہ ہووݨ دے برابر ہن.
دوستو! سرائیکی وسیب اتے قوم تاریخ دے اہم تریݨ موڑ توں لنگھدی پئی اے، جیکر ایں موقعہ تے صحیح فیصلہ اتے قدم نہ چاتا ڳیا تاں تاریخ اساکوں معاف نہ کریسے. مئی وچ انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس دی طرفوں سرائیکی اتحاد سانگھے خانپور ہک کٹھ کرایا ڳیا جیہرا ٻہوں کامیاب ریہا.
اتنی وݙی تمہید دا مقصد اے ہا جو سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی سرائیکستان دے قیام اتے سرائیکی وسیب دے محرومیاں اتے مسائیل دے حل کیتے تشکیل ݙتی ڳئی ہائی اتے ایندے اے حالی وی ایکٹو اتے ورکنگ ھ کیوں نہ ایں پلیٹ فارم کوں دوبارہ سرائیکی وسیب دے وسیع تر قومی مفاد دی خاطر اینکوں ری تشکیل کیتا ونڄے تانجو اجتماعی شعور نال سرائیکی وسیب و عوام دے مسائیل دے حل کیتے جدوجہد جاری رکھی ونڄ سڳے. پہلے مرحلے وچ ایں کمیٹی دے کنوینئر عامر فہیم صاحب کوں بدستور رکھیندے ہوئیں ایندے ممبران دی تشکیل نو کیتی ونڄے. چھی چھی ممبران سرائیکستان صوبہ محاذ اتے سرائیکستان گرینڈ الائینس وچوں اتے ہک ہک ممبر سرائیکی لوک سانجھ دے ݙونہاں دھڑیاں کنوں گھدے ونڄن اتے دانشور، ادیب، لکھاریاں، خواتین سمیت زندگی دے ٻئے مختلف شعبیاں دے مہاندرے لوکاں وی نمائینگی رکھی ونڄے.
دوستو جینویں جو تساں بخوبی آگاہ ہوسو جو میں اپݨی بیشتر  زندگی   سرائیکی وسیب اتے اڳواݨاں کوں ہک پلیٹ فارم تے کٹھا کرݨ اے .انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس ایں سلسہ وچ ہر ممکن اپݨا بھر پور رول ادا کریسے. اساݙا مقصد صرف اور صرف سرائیکی وسیب کوں ہک جھنڈا اتے ہک ایجنڈہ، سرائیکستان دے قیام کیتے ہک پلیٹ فارم تے کٹھا کرݨ ھ. آؤ اساݙے نال تھیوو. جیوے سرائیکی، دوست وی ایں سلسلہ وچ اپݨی تجاویز/صلاحواں ضرور ݙیو. شکریہ
عبید خواجہ، صدر، انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس 🇺🇸
ابوسعید خدری
ابو سعید الخدری وݙے عالم، احادیث دے ماہر صحابی ہن۔ سعد ناں، ابوسعید کنیت، خاندان خزرج توں ہن، سلسلۂ نسب ایہ ہے، سعد بن مالک بن سنان بن عبید بن ثعلبہ بن الجبر(خدرہ) ابن عوف بن حارث بن خزرج. والدہ دا ناں انیسہ بنت ابی حارثہ ہئی، اوہ قبیلہ عدی بن نجار توں ہن۔ ݙاݙا (سنان) شہید دے لقب نال مشہور ہن تے رئیس ہن. چاہ بصہ دے قریب اجرد ناں دا قلعہ انہاں دی ملکیت ہئی، اسلام توں پیشتر قضا تھئے۔ پیؤ نے ہجرت توں چند سال قبل عدی بن نجار وچ ہک بیوہ نال نکاح کیتا ہئی جیہڑی پہلے عمان اوہی دی زوجیت وچ ہن. ابو سعید انہاں دے بطن توں تولد تھئے. ایہ ہجرت توں ہک برس پیشتر دا واقعہ ہے۔
قبولِ اسلام
مدینہ وچ تبلیغ اسلام دا سلسلہ بیعت عقبہ توں جاری ہئی. خود انصار داعی اسلام بݨ کے توحید دا پیغام اپݨے قبیلیاں کوں پہنچیندے ہن۔ مالک بن سنان نے اوں زمانہ وچ اسلام قبول کیتا. شوہر دے نال بیوی وی اسلام گھن آئے. اس واسطے ابو سعید نے مسلمان ماں باپ دے دامن وچ تربیت پاتی۔
غزوات وچ شرکت
غزوہ احد وچ پیؤ دے نال رسول اللہ ﷺ دے حضور وچ گئے. اس وقت 13 سال دی عمر ہئی. رسول اللہ ﷺ نے سر توں پاؤں تک ݙٹھا کمسن خیال کر کے واپس کیتا. مالک نے ہتھ پکڑ کے ݙکھایا کہ ہتھ تاں پورے مرد دے ہن تاہم آپ نے اجازت نہ ݙتی۔ اس معرکہ وچ رسول اللہ ﷺ دا چہرہ مبارک زخمی تھیا تاں مالک نے ونج کے خون پونجھا تے ادب دے خیال توں زمین تے سٹݨ دی بجائے پی گئے، آنحضرتﷺ نے فرمایا اگر کہیں شخص کوں ایسے شخص دے ݙیکھݨ دی خواہش ہووے جس دا خون میݙے خون نال آمیز تھیا ہووے تاں مالک بن سنان کوں ݙیکھے. اس دے بعد نہایت جانبازانہ لڑ کے شہادت حاصل کیتی۔
وفات
64ھ وچ جمعہ دے ݙینہہ وفات پاتی. بقیع وچ دفن کیتے گئے ،اس وقت بہت عمر رسیدہ ہن، ہتھاں وچ رعشہ ہئی. لوگاں نے عمر دا تخمینہ 74 سال کیتا ہے لیکن علامہ ذہبی نے لکھا ہے کہ 86 برس دی عمر ہئی۔
بربر قبیلہ
بربر ہک قبیلہ ہے جیہڑا ٻہوں تعداد وچ شمالی افریقا وچ آباد ہے۔ ایہ لوگ مسلمان تھیوݨ دے بعد بڑے بہادر فوجی ثابت تھئے۔ اڄ کل شمالی افریقہ دا بربر علاقہ الجزائر، مراکش، تیونس (جیں کوں مجموعاً المغرب آکھا ویندا ہے) وغیرہ وچ ونڈا ہویا ہے۔ قصیدہ بردہ شریف دے خالق امام بوصیری تے طارق بن زیاد دا تعلق وی ایں قبیلے نال ہئی۔
سرائیکی لانگ مارچ دی کامیابی
عظیم الشان "سرائیکستان لانگ مارچ" وچ شامل ہر زبان ٻولݨ والے دوست چاہے او سرائیکی ہن، پنجابی ہن، بلوچی ہن یا اردو ٻولݨ والے ہن تمام وسیبییں دی بھرپور شرکت نے اے پیغام ݙتے کہ سرائیکی وسیب دا ہر واسی آپنڑیں آپ کوں سرائیکی دھرتی دے نال مکمّل طور تے جُڑیا ہویا سمجھدے اور وسیب دے حقوق دی خاطر ہر سطح تے جدوجہد پیا کریندے.. اے اساݙے پورے وسیب دی جیت اے.. اے اساݙے شعور دی جیت اے.. سرائیکی وسیب دے ہر واسی کوں کامیاب ترین لانگ مارچ دی مبارکباد ہووے.
عثمان کریم بھٹہ ایڈووکیٹ جنرل سیکریٹری سوجھل دھرتی واس
آٹو کیڈ (Auto CAD)
دورِ حاضر وچ انجینئری / ڈیزائن توں متعلق جیہڑے سافٹ وئرز استعمال تھیندے ہن، اوہ تمام CAD یعنی Computer-Aided-Design دے زمرے وچ آندے ہن۔ CAD نال متعلق ٻہوں سارے پیکجز (Packages) دستیاب ہن ۔۔۔ مثلاً : مائکرواسٹیشن (MicroStation)، تھری ڈی اسٹوڈیو یا تھری ڈی میکس (3D-Max)، ڈاٹا کیڈ (DATACAD)، آرکی کیڈ (ArchiCAD)، اریس (ARRIS)، سوفٹ کیڈ (SoftCAD)، انٹیلی کیڈ (اوپن سورس آٹوکیڈ) (IntelliCAD opensource) وغیرہ۔ کمپیوٹر ایڈڈ ڈیزائننگ تے ڈرافٹنگ (CADD, Computer-Aided-Designing-&-Drafting) نال متعلق جتنے وی سافٹ وئر دستیاب ہن ۔
دیگر گرافکس پروگرام دے مقابلے وچ آٹوکیڈ دی ایہ انفرادیت ہے کہ ایندی سافٹ کاپی (یعنی dwg فائل) دا پرنٹ (یعنی ہارڈ کاپی) کاغذ تے کڈھ گھنݨ دے بعد اساں بآسانی کاغذ تے بݨی ڈرائنگ دی کہیں وی Scale توں پیمائش کر سڳدے ہیں۔ مثلاً کہیں کوں اپݨے گھر دا پلان تیار کرنا ہے اور اوہ پلان ایں کوں A4 سائز دے کاغذ تے چاہیدا اے  تاں مکان دے رقبے (Area) تے کاغذ دے سائز (A4; 297x210 mm) کوں دھیان وچ رکھدے ہوئے کوئی وی مناسب Scale ( مثلاً 1:100 یا 1:50 ) تے ڈرائنگ بݨیج سڳدی ہے تے پرنٹ کرݨ دے بعد کاغذ تے بݨے ڈرائنگ دے حصیاں دی بالکل درست پیمائش حاصل کریج سڳدی ہے۔
تفصیل
اِنہاں تمام وچوں ہک AutoCAD ہی اوہ واحد سافٹ وئر ہے، جیہڑا ساری دنیا وچ سب توں زیادہ مقبول ہے تے سب توں زیادہ استعمال وی کیتا ویندا ہے۔ اج توں کوئی پنجیی تریہہ سال قبل، دنیا بھر وچ جیہڑی وی ڈرائنگ (Drawing) بݨائی ویندی ہئی، قوہ کاغذ تے پنسل یا روشنائی والے قلم نال تیار کیتی ویندی ہئی ۔ تے ول، ڈرائنگ وچ کہیں وی قسم دی تبدیلی دا مطلب ہئی کہ ساری دی ساری ڈرائنگ شروع توں تیار کیتی ونجے. ایہ اتنی وݙی خامی ہئکہ جیندا حل نہایت مطلوب ہئی تے CAD دے نظام دی تخلیق نے ایہ مسئلہ مستقل طور تے حل کر ݙتا۔ واضح رہے کہ CAD یا CADD دراصل ڈرائنگ توں متعلق ہک کمپیوٹر نظام (Computer System) ہے تے ایں نظام دے تحت کئی سافٹ وئرز کم کریندن، جنہاں وچ AutoCAD نسبتاً زیادہ معروف و مقبول ہے۔ آٹو کیڈ سافٹ ویئر ، وژول بیسک (Visual Basic) دے تحت تیار کیتا ڳیا ہے  اور اِیندی جیہڑی فائل بݨدی ہے، ایندا ایکسٹنشن (extension) ہوندے : "dwg" ۔ دیگر تمام CAD پیکجز کیتے وی ایہو ایکس ٹنشن Default Standard قرار پایا ہے۔ ویسے آٹو کیڈ دے ذریعے ' dxf ' ایکس ٹنشن والی فائل وی بݨ سڳدی ہے، جیہڑی صرف ASCII text تے مشتمل ہوندی ہے تے دیگر سافٹ وئیرز مثلاً فلیش (Flash) یا کورل ڈرا یا پینٹ شاپ پرو وچ ایکسپورٹ کریج سڳدی ہے۔ ایندے علاوہ آٹوکیڈ دی ڈرائینگ کوں 'EPS' فارمیٹ وچ وی ایکسپورٹ کریج سڳیندے۔
آٹوکیڈ دی تاریخ
AutoDesk Inc اُوں قابل تحسین کمپنی دا ناں ہے جیں نے CAD دی دنیا وچ سب توں پہلے AutoCAD کوں متعارف کرایا ہیئ تے اڄ وی AutoCAD دے جملہ حقوق ہیندے ناں محفوظ ہن۔ آٹوڈیسک انکارپوریشن دے مطابق ورژن ہسٹری کجھ ایویں ہے : دسمبر 1982 ء وچ آٹو کیڈ دا سب توں پہلا ورژن، یعنی Ver.-1.0 ریلیز کیتا ڳیا ۔ آٹو کیڈ دی ریلیز 8 کوں " Ver.-2.6" دا ناں ݙتا ڳیا ، جیہڑا اپریل 1987ء وچ لانچ تھیا تے ول ریلیز 9، " Ver.-9" ہی دے ناں نال ستمبر 1987ء وچ لانچ کیتا ڳیا۔ ہیں طرح ، Ver.-10، اکتوبر 1988ء وچ، Ver.-12، جون 1992ء وچ، Ver.-14، فروری 1997ء وچ، Ver.-2000، مارچ 1999ء وچ تے Ver.-2006، مارچ 2005ء وچ جاری کیتے ڳئے۔ اِنہاں تمام versions وچ 10، 12، 14، 2000، 2006 نے دیگر versions دے مقابلے وچ زیادہ مقبولیت پاتی تے انہاں دا استعمال وی زیادہ تھیا۔ مارچ 2009ء وچ آٹوکیڈ دا ورژن AutoCAD-2010۔ منظر عام تے آیا تے ایں طرح ایندے وچ مزید تبدیلیاں نال نویں ورژنز دی آمد دا سلسلہ جاری اے۔
جدید دور وچ آٹوکیڈ دی اہمیت
معیار اور مقدار ، آٹو کیڈ اِنہاں ݙوہاں دے معاملے وچ کافی اڳاں ہے۔ مثلاً اگر ساکوں کہیں گھر دا بݨا بݨایا پلان مختصر تبدیلی دے نال دوبارہ پرنٹ کر کے ݙیوݨے تاں اساں منٹاں وچ تبدیلی دا کم کرکے ڈرائنگ دا پرنٹ آؤٹ کڈھ سڳدے ہیں۔ ہتھ ن ڈرائنگ بݨاوݨ یعنی Manual Drafting وچ جتنا وقت تے پیسہ ضائع تھیندا ہے، آٹوکیڈ دا استعمال ایں کوں ناقابل یقین حد تک گھٹیندے۔ مسلسل یا متعدد مرتبہ تے تیزرفتاری دے نال اگر کہیں چیز دی نقل بمطابق اصل (Duplicate) بݨاوݨی ہووے تاں ایں کم وچ آٹوکیڈ حیرت انگیز طور تے ساݙا بہترین معاون ثابت تھیندے۔ ایندی ہک مثال : تہاݙے گھر دے نقشے وچ ترئے عدد بیت الخلاء (Toilet) بݨائے ڳن تے تریہے نقشہ جات وچ ہک مخصوص مقام تے تہاکوں مشرقی کموڈ ݙکھاوݨے تاں ایہ کم آٹوکیڈ کیتے سیکنڈاں دا ہے۔ دراصل آٹوکیڈ، ڈرائنگ وچ موجود ہر قسم دی شے کوں اپݨی میموری وچ محفوظ رکھدا ہے تے دوبارہ طلب کیتی ونڄݨ والی شے کوں ہک ہی command تے اوہ صحیح مقام یعنی بالکل درست dimension تے ٻلہا ݙیندے۔ کاغذ تے کوئی پیچیدہ قسم دے مشینی پرزے دی ڈرائنگ بݨاوݨی بے تحاشا دقت طلب کم ہوندا ہے کیونکہ پیمائش دا حساب کتاب تے reference point توں خاص حصیاں دی پیمائش بہت وقت طلب کم ہوندے، جبکہ ایں معاملے وچ آٹوکیڈ اپݨے خودکار Math-Processor دے سبب تہاکوں حساب کتاب کرݨ دی زحمت چاوݨ نی ݙیندا۔ Zoom-In تے Zoom-Out دی مسلسل دستیاب سہولت دی بنیاد تے اساں ڈرائنگ دے کہیں وی پسندیدہ حصے کوں ساری اسکرین تے نمایاں کر کے اُوں خاص حصے کوں بآسانی تبدیل یا Edit کر سڳدے ہیں۔ ݙو بُعد (یعنی 2-Dimension )، یعنی طول (Length) تے عرض (Width) دے علاوہ آٹوکیڈ وچ اَبعادِ ثلاثہ (3-Dimension) دی ڈرائنگ وی بݨاوݨ دی سہولت حاصل ہے۔ تے 3D Object کوں render وی کر سڳدن۔ تے ول ہیں Rendered Object کوں کہیں وی گرافکس پروگرام کیتے بطور image فائل ایکسپورٹ کریج سڳیندا ہے۔
تیجا رام موجی
او مظفر گڑھ دے رہوݨ آلے ہَن، تقسیم ہند دے ویلے او انڈیا چلے ڳے ہَن۔
"پیسہ" انہاں دی ہک ڄڳ مشہور نظم ہئی۔
ایں نظم کوں ریڈیو پاکستان ملتان تے ریڈیو پاکستان بہاولپور توں جڳ مشہور گائیک سلیم گردیزی تے جمیل پروانہ، نصیر مستانہ نے ڳایا ہئی۔
مذکورہ ریڈیو اسٹیشن دے ریکارڈ وچ اے ہک لوک گیت ہے۔ ونکی:سرائیکی شاعر
پاݨی دی کندھ
میݙی بھوری منجھ سوئی تاں
سب توں پہلے اوندے گھر وچ
اماں پٹھئےآکھ تے اوندے کول پڄایم
اوندا ابا میݙی ہٹی تے تماخو گھنݨ آوے
تاں میں ڄاݨ اڑاندا تولاں
او میݙی کھجیاں توں گاچے کݙے
تاں وی میں کجھ نہ ٻولاں
لاواں لدھیاں
گل وچ ہسیاں پیریں وچ رمجھولاں ٻدھیاں
ڈولی چرھ تے اپݨے بنرے نال سدھائی
میں چپ چاپ اوندی ڈولی کوں مونڈھا ڈتا
صادق وادا گھیر ٹپایم
پار دے پاروں اوندے ٻاجھوں
اڄ تئیں ول اروار نہ آیم
گل عباس اعواݨ
ڈاکٹر گل عباس اعوان بطور انشائیہ نگار
انشائیہ ہک ایجھی صنف ہے جینکوں پڑھ تے بندہ خود کوں ہلکا پھلکا محسوس کریندے۔ عام طور تے مضمون تے انشائیہ کوں ہک صنف خیال کیتا ویندے لیکن اے ݙو مختلف اصناف ہن۔ مضمون ہک وسیع معنی رکھیندے جیڑا کہ زندگی دے ہر شعبے کوں پیش کر سگدے جیویں سر سید احمد خان دے مضامین ہن جیندے وچ سیاست تے علم دا موضوع ملدے۔ لیکن انشائیہ ہک ایجھی صنف ہے جیندے وچ کہیں چیز دا داخلی رنگ ݙسیدا تے پایا ویندے۔جبکہ مضمون وچ خارجی رنگ ݙسیدا ہے
ایویں اگر انشائیہ دا ݙوجھیاں صنفاں نال موازنہ کیتا ون٘ڄے تاں اے واضح معلوم تھیندے کہ انشائیہ ہک وکھری صنف ہے۔ انشائیہ کوں ہک مغربی مفکر مونتین ایجاد کیتا ہے۔ اے صنف انگریزی توں ہݨ ہرصنف وچ آ گئی ہے۔ سرائیکی ادب وچ وی اس صنف دے پرانے لکھاریاں دی نثر اچ نقوش ملدن۔ لیکن انہاں تحریریں کوں اساں واضح طور تے انشائیہ ناہیں آکھ سگدے۔ ہݨ سرائیکی ادب وچ جیڑا انشائیہ لکھا ویندا پے اے ݙوجھی زبانیں دی نسبت تھوڑا ہے۔
وت وی تھوڑے جیے لکھاریاں چوں دلشاد کلانچوی، حبیب فائق تے اللہ بخش جیڑا انشائیہ دا آغاز کر گئے ہن۔ اس کوں اگے تے اسلم میتلا، اسلم قریشی، سلیم ملک، عبد الباسط بھٹی تے جیلانی صاحب گھن آئے ہم۔ سلیم ملک دی انشائیہ دی کتاب "جھلار " بشر دی" بکھ دا مخول" سرائیکی ادب وچ خاص اہمیت دی حامل ہن۔
انشائیہ دی پہلی کتاب اسلم میتلا دی " سرائیکی انشائیے" ہے۔ جیڑی 1986ء اچ چھپ کے سامݨے آئی اے۔
غرض لیہ توں تعق رکھݨ والے ڈاکٹر گل عباس اعوان وی ہک مشہور ہن۔ ڈاکٹر صاحب ایجھے موضوع تے انشائیہ کوں تخلیق کیتا ہے کہ انسان سوچݨ تے سمجھݨ تے غور کریندے۔پھل ، زندگی، دوستی ، علم، غربت، وسیب انسانیت، مساوات وغیرہ۔
ڈاکٹر گل عباس اعوان دی کتاب " سوجھلا " ستاوی انشائیاں تے مشتمل ہے۔ جیندے وچ پہلا انشائیہ " تجارت " دے موضوع تے ہے۔ ڈاکٹر صاحب نے اپݨے انشائیاں دے وچ مختلف سماجی، سیاسی، عدالتی تے معاشی مسائل دی عکاسی کیتی ہے۔ جیڑھی کہ ناں توں انشائیہ دے ݙسیدی پئی ہے۔ جیویں کہ انہاں دے انشائیے غربت، غلامی وچ سماجی مسائل در توجہ ݙیویندن۔معاشی حوالے کیتے تجارت تے روپیہ انشائیہ خصوصی طور تے پڑھڑن دے حامل انشائیے ہن۔
ڈاکٹر گل عباس اعوان اپݨی ہر تحریر کوں سادہ سرائیکی زبان وچ لکھدن۔ جتھاں لوڑھ پووے محاورے وی فٹ کر ݙیندن۔ انہاں دے انشاییاں کوں بندہ پڑھدا تھکدا نئیں۔
" وقت دی قدر اے ھ جو انسان اپݨے لمحیاں دا حساب کتاب ایویں رکھے جیویں روپے پیسے دا حساب رکھیندے۔طالبعلم سویرے نال اپݨا ٹائم ٹیبل ݙیکھے۔وت رات کوں سمدے ویلے ݙیکھے کہ او، کس حد تک اپݨے ٹارگٹ کوں حاصل کرݨ اچ کامیاب رہ ڳے۔ ایویں ہی تمام شعبے ہائے زندگی دے لوک اپݨے اپݨے بݨاون تے روزانہ، ہفتہ وار یا ماہانہ بنیاداں تے ایندا جائزہ گھنن۔
سرائیکی ادب جیڑی گل عباس اعوان ریس رکھی ہے ایویں لگدا ھے کہ لوک شاید ایندی ریس کرن تے تل ون٘ڄن۔کیوں جو انہاں دی کتاب سوجھلا سرائیکی ادب دے انشائیہ دے حوالے نال شمار کیتی ویندی اے۔ ۔
22 فروری 2020
ریاض سِندھڑ
پروفیسر ڈاکٹر ریاض سندھڑ سرائیکی دانشور ہن۔
ڄم پل
سندھڑ برادری نال تعلق ہے۔
تعلیم
پی ایچ ڈی سرائیکی۔
پیشہ
اسلامیہ یونیورسٹی پہاول پور دے سرائیکی شعبے وچ پروفیسر ہن۔
حکومت قرامطہ
قرامطہ ہک غالی تے باطنی اسماعیلی فرقہ ہئی جیہڑا 899 عیسوی وچ ہک مثالی جمہوریہ قائم کرݨ دی کوشش وچ مشرقی عرب وچ مرکوز گروپ ہئی - ایہ عباسی خلافت دے خلاف بغاوت کرݨ دی وجہ نال مشہور ہن - فرقے دے رہنما ابو طاہر سلیمان الجنّابی‎ نے مکہ مکرمہ تے حملہ کیتا تے اس عظیم تے پاک شہر دی بے حرمتی کیتی. خاص طور تے اتھاں بے شمار لوگاں دا قتلِ عام کیتا- اس خانہ کعبہ توں حجر اسود کوں وی چرایا تے زمزم وچ لوگاں دی لاشاں سٹیاں تے ایہ سب انہاں نے 930 عیسوی دے حج دے دوران کیتا-
قرامطہ دا بیت اللہ تے قبضہ
7 ذی الحجہ 317 ھ کوں بحرین دے حاکم ابو طاہر سلیمان قرامطی نے مکہ معظمہ تے قبضہ کر گھدا، خوف و ہراس دا ایہ عالم ہئی کہ اوں سال حج بیت اللہ نہ تھی سڳا، کوئی وی شخص عرفات نہ ونج سڳا-
قرامطہ ولوں حجر اسود دی چوری
ایہ اسلام وچ پہلا اینجھا موقع ہئی کہ حج بیت اللہ موقوف تھی گیا، ایں ابوطاہر قرمطی نے حجر اسود کوں بیت اللہ توں کڈھا تے اپݨے نال بحرین گھن گیا- ول بنو عباس دے خلیفہ مقتدر باللہ نے ابو طاہر دے نال معاہدہ کر کے فیصلہ کیتا تے تریہی ہزار دینار ݙتے تے حجر اسود خانہ کعبہ وچ واپس کیتا گیا-
حجر اسود دی واپسی
ایہ واپسی 339ھ کوں تھئی، گویا کہ ٻاوی سال تک خانہ کعبہ حجر اسود توں خالی رہا، جݙݨ فیصلہ تھیا کہ حجر اسود کون واپس کیتا ویسی تاں اس سلسلہ وچ خلیفہ وقت نے ہک وݙے عالم محدث عبد اللہ کوں حجر أسود دی وصولی کیتے ہک وفد دے نال بحرین بھجوایا-
ایہ واقعہ علامہ سیوطی دی روایت نال اس طرح نقل کیتا گیا ہے کہ جݙݨ شیخ عبد اللہ بحرین پہنچے تاں بحرین دے حاکم نے ہک تقریب دا اہتمام کیتا جتھاں حجر اسود کوں انہاں دے حوالے کیتا ونجݨا ہئی- ہݨ انہاں نے ہک پتھر جیہڑا خوشبودار ہئی، خوبصورت غلاف توں کڈھا کہ ایہ حجر اسود ہے تے اینکوں گھن ونجو-
محدث عبد اللہ نے فرمایا کہ نہ، حجر اسود وچ ݙو نشانیاں ہن اگر اس وچ ایہ نشانیاں پائیاں ویسن تاں ایہ حجر اسود ہوسی ورنہ نی! ہک تاں ایہ کہ ایہ ٻݙدا نی ، ݙوجھا ایہ کہ بھاہ نال وی گرم نی تھیندا- اس پتھر کوں جیہڑے ویلے پاݨی وچ سٹا گیا تاں ڈب گیا ول بھاہ وچ اینکوں سٹا گیا تاں سخت گرم تھی گیا اتھاں تک کہ پھٹ گیا-
محدث عبد اللہ نے فرمایا ایہ ساݙا حجر اسود نی. ول ݙوجھا پتھر گھنایا گیا، اس دے نال وی ایہو عمل تھیا تے اوہ پاݨی وچ ڈب گیا تے بھا تے گرم تھی گیا. فرمایا کہ اساں اصل حجر اسود ہی گھنسوں- ول اصل حجر اسود گھنایا گیا تے بھاہ وچ سٹا گیا تاں ٹھڈھا نکلا ول پاݨی وچ سٹا گیا تاں اوہ پھل دی طرح پاݨی دے اتے تیرݨ لگا تاں محد ث عبد اللہ نے فرمایا ” ایہو ساݙا حجر اسود ہے تے ایہو خانہ کعبہ دی زینت ہے تے ایہو جنت والا پتھر ہے-"
اس وقت ابو طاہر قرامطی نے تعجب کیتا تے پچھا کہ ایہ ڳالہیاں آپ کوں کتھوں ملیاں ہن۔..؟ تاں محد ث عبد اللہؒ نے فرمایا، ایہ ڳالھیاں ساکوں جناب رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم توں ملیاں ہن کہ حجر اسود پاݨی وچ نہ بݙسی تے نہ ہی بھاہ نال گرم تھیسی- ابو طاہر نے آکھا کہ ایہ دین روایات توں بڑا مضبوط ہے-
جݙں حجر اسود مسلماناں کوں مل گیا تاں اینکوں ہک کمزور ݙاچی دے اتے لݙا گیا جس تیز رفتاری دے نال اینکوں خانہ کعبہ پہنچایا، اوں ݙاچی وچ زبردست قوت آگئی اس واسطے کہ حجراسود اپݨے مرکز (بیت اللہ) دی طرف ویندا پیا ہئی لیکن جس وقت اینکوں خانہ کعبہ توں کڈھا گیا ہئی تے بحرین گھدی ویندے ہن تاں جس ݙاچی تے لݙا ویندا اوہ مر ویندی حتی کہ بحرین پہنچݨ تک چالیہ اٹھ تے ݙاچیاں اس دے تلے مر گئے-. تاریخی روایات دے مطابق قرامطی دی موت چیچک دی وجہ نال تھئی۔
افضل چوہان
افضل چوہان سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
افضل چوہان دا تعلق مظفر گڑھ نال ہے۔
کلام تے تبصرہ
افضل چوہان دی غزل دی بہوں خوبی ایہ ہے جو اوندے وچ عصری شعور تے آگہی وی ہے۔ تے نویں دور دے مسائل دا ادراک وی۔ تے اے موضوع اوندے شعراں وچ ݙھل تے سامنے آ ویندے تے ایں طرح اوندی غزل وچ اوندا شعری تے فکری تجربہ واضح تھی کرائیں سامنے آندے البتہ ہک خوبی ایہ ہے جو غزل دی روایت نال اپناں تخلیقی عمل اڳوں تے ودھیندے”
پروفیسر عمران میر لکھدے ہن:
ہنجھ دا سیک”ہنجھ دا سیک اجوکے عہد دے ہر قسمے رنگاں دا اینجھا البم ہے جیندے وچ پورا وسیب اپنے خال و خد سودھا ‘آپنے ڳناہ ثواب سودھا پوری جزیات دے نال موجود ہے۔افضل چوہان ہنجھ نال آپنی وسوں اتے وسوں واناں دیاں تصویراں بنائن اتے ہر تصور لاتھی کہانی کوںشاعرانہ سلیقے نالب بیان کیتے اتے اے وی ݙسیے جو اے کہانی ساݙی آپنی ہے’مانگویں نی۔افضل چوہان شالا ایہو جیہاں تصویراں بݨیندا رہ ونڄے
ݙو شعر
نہ جنگل نہ بَر کوں پھول
ہُن توں آپ کو آپ اچ ڳول
پہلے عشق سمند رجھاڳ
بنو اغلب
عباسی خلیفہ ہارون الرشید دے زمانے وچ افریقا دا علاقہ جیہڑا موجودہ طرابلس، تیونس تے الجزائر تے مشتمل ہے، نیم خود مختار تھی گیا۔ کیونکہ مرکزِ خلافت توں دور ہوݨ دی وجہ نال ایں علاقے دا انتظام مشکل تھیندا پیا ہئی ایں واسطے ہارون نے اتھوں دی حکومت مستقل طور تے ہک شخص ابراہیم بن اغلب تے اوں دی اولاد دے سپرد کر ݙتی۔ ایں طرح افریقہ وچ ہک نویں حکومت دی بنیاد پئی جیہڑی اغالبہ یا خاندان اغلب دی حکومت سݙویندی ہے۔ ایہ اغلبی حکومت عملاً خود مختار ہئی لیکن عباسی خلافت کوں تسلیم کریندی ہئی تے ہر سال باقاعدگی دے نال خراج ݙیندی ہوندی ہئی جیہڑا ایں ڳال دا ثبوت ہئی کہ اے حکومت عباسی خلافت دا حصہ ہے۔ اغلبی خاندان دی ایہ حکومت 800ء توں 909ء تک یعنی ہک سو سال توں زیادہ عرصے تک قائم رہی۔ ایں دا دار الحکومت قیروان ہئی جیں دی بنیاد عقبہ بن نافع نے رکھی ہئی۔ اغلبی خاندان دے دور حکومت وچ قیروان شمالی افریقہ وچ علوم و فنون دا سب توں وݙا مرکز بݨ گیا ہئی لیکن اغلبی حکومت دا سب توں وݙا کارنامہ جزیرہ صقلیہ دی فتح تے بحری قوت دی ترقی ہے۔ اوں دور وچ نہ صرف ایہ کہ جزیرہ صقلیہ فتح کیتا گیا بلکہ جنوبی اٹلی تے وی مسلماناں دا تسلط قائم تھی گیا ہئی۔ اغلبی حکومت دا بحری بیڑا اتنا طاقتور تھی گیا ہئی کہ مغربی بحیرۂ روم وچ کوئی ایں دا مقابلہ نہ کر سڳدا ہئی۔ ابراہیم اغلب دے بعد اوں دے بیٹے عبداللہ بن ابراہیم نے حکومت سنبھالی۔ بحیرہ روم دا جزیرہ صقلیہ اوں دے جانشیں زیادۃ اللہ دے دور وچ فتح تھیا جس تے سب توں پہلے امیر معاویہ دے دور وچ ناکام فوج کشی کیتی گئی ہئی۔ زیادۃ اللہ نے 100 بحری جہازاں کوں ایں مہم تے روانہ کیتا جیں نے کئی معرکیاں تے جدوجہد دے بعد ایہ عظیم فتح حاصل کیتی تے جزیرے کوں سلطنت اغالبہ دا حصہ بݨا گھدا۔ ابو مضر زیادۃ اللہ، خاندان اغالبہ دا آخری حکمران ثابت تھیا جیں دے دور وچ ابو عبداللہ الشیعی نے اغلبی حکومت دا خاتمہ کر کے فاطمی سلطنت دی بنیاد رکھی۔
افضل چوہان
غزل
عشق کوںظاہر کرا ں یا آپ کو بے گھر کراں
پتھراں کو موم کیتم ایہ تا ہا وس وچ میݙے
ہُن ݙسا میں موم کوں کیوں ولا پتھر کراں
چوراں دے دل چھوٹے ہوندن
غاصب دا دل ہوندا کائنی
منہ کالا تھئے ڳُت مُنی
میں عشق اچ کے تئیں پُنی
میݙیاں لیر کتیر پوشاکاں
میݙی لیر لویراں چُنی
میکوں ساڑے ہجر حشر وچ
ڳئی درد دے سیک اچ بھُنی
پندھ رات اندھاری جنگل
کافی
کراں پُھل تعویذ وسیلے
متاں یار ملم کہیں حیلے
اساں تتڑی روہی جائے
اساں ݙیلھے لال کرینہ دے
اساں ساوے رتڑے پیلے
اساں بویاں ببلیں جالیں
ساݙے رنگ بہوں بھڑکیلے
ودا افضل آپ کوں گھیلے
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
فرحت عباس شاہ
فرحت عباس شاہ ہک شاعر ہے۔ انہاں دی سرائیکی شاعری وی ہے۔
نمونہ کلام
ساڈے تئیں دے نال بجھارتاں، ساڈے تئیں نل قول قرار
ساڈے تئیں نال باجھیاں جانجھیاں ، ساڈے تئیں دے نال وپار
اسیں تیرے باجھ نہ ہوندڑے، ساڈی کوئی نہ کال قطار
سانوں کڈھ کے اپنے آپ چوں، جاوسیوں پاروں پار
فرحت عباس شاہ
**********************
بھانویں لگدائے منزل دُور دی، بھانویں لگدائے بند کتاب
اوہدی رہ وچ اگ دی چاننی، دُکھ درد وی پھُل غُلاب
کی پڑھنا روز نماز نوں، کی کرنے روز حساب
ابوسفیان بن حرب
قبیلہ قریش دی اموی شاخ دے ہک سردار ہن۔ پورا ناں صخر بن حرب بن امیہ. ابوسفیان کنیت اے. مکے وچ پیدا تھئے۔ آنحضرت توں چند سال وݙے ہن۔ مدت تک اسلام دی مخالفت کریندے رہے۔
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
سانوں کافی ہجر وکالتاں، سانوں کافی عشق جواب
ابوسفیان بن حرب
حالات
غزوہ بدر تے غزوہ احد دے معرکیاں وچ نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خلاف جنگ لڑی۔ ول ہک لشکر جرار گھن کے مدینے تے چڑھائی کیتی مگر مسلماناں نے مدینے دے گرد خندق کھود کے حملہ آوراں دے عزائم ناکام بݨا ݙتے۔ ابوسفیان نے حدیبیہ دے مقام تے صلح کیتی۔ مسلماناں نے مکے تے چڑھائی کیتی تاں ابوسفیان نے شہر نبی اکرمؐ دے حوالے کر ݙتا۔ نبی اکرمؐ نے مکے وچ داخل تھیندے وقت اعلان فرمایا کہ جیہڑے لوگ ابو سفیان دے گھر وچ پناہ گھنسن ، انہاں توں تعرض نہ کیتا ویسی ۔ ابوسفیان کیتے ایہ بہت بڑا اعزاز ہئی۔
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
ہر رات خیال دے موڈھیاں تے تیرے ہجر دا میّت چا کے
دل ٹُردائے اگ دیاں رستیاں تے ہر پاسے سَتھَر وچھا کے
کدیں روندائے کدّھاں نَپ نَپ کے کدیں یاداں نوں گل لا کے
لڑ پھَد، پھَد پُچھدائے کعبے دا، کی لبھئیی عرش ہَلا کے
ابوسفیان بن حرب
حالات
فتح مکہ تھیوݨ دے بعد حلقہ بگوش اسلام تھی گئے۔ قبول اسلام دے بعد غزوہ حنین تے ول جنگ طائف وچ حصہ گھدا۔ آخر الذکر جنگ وچ انہاں دی ہک اکھ ویندی رہی۔ حضرت عمر دے عہد وچ شام دی مہم وچ شریک تھئے تے اس دے بعد جنگ یرموک وچ، جس وچ ݙوجھی اکھ وی ویندی رہی۔ مسلماناں دے اموی خلیفہ امیر معاویہ، ابوسفیان دے بیٹے ہن۔ ابوسفیان، نبی اکرمؐ دے سسر وی ہن۔
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
غزلاں
ساڈی دل دے ہتھ مہار
اسیں ڈھوڈھن نکلے یار
اسیں ہسدے پھل غُلاب
اسیں روندے زار قطار
ساڈی جِت دا راز آسان
اسیں کدی نہ مَنّی ہار
کوئی عشق دا شوہ دریا
اسیں ڈھٹھے ادھ وچکار
اسیں پکھی واس فقیر
ساڈے رستیاں وچ مزار
ہن ساڑ تروڑیا دل سائیں
اسیں رسّی دے وِچ ول سائیں
ہک دریا وانگ سمندراں دے
مارے اکھیں دے وچ چھَل سائیں
کُجھ ایہہ جیہا بَلدا ریتَڑہا
لیہہ گئی اے دل دی کھَل سائیں
ہک وار اساڈا آکھیا من
ہک وار اساں نل رَل سائیں
سفراں وِچ تُوں وی حصہ پا
سانوں کڈھ تریاکل لوکاں چُوں
کوئی آپ سنیہڑا گھل سائیں
اجاں پیر ٹُرن دے قابل ہَن
کیوں رستے ہو گئے شل سائیں
جس دن دا ڈھٹھّاں غش کھا کے
قسمت کیتی ننگ اساڈی
پیڑاں لہو اچ گڈّھیں پائیاں
نس نس ہو گئی تنگ اساڈی
خالق ہتھ تے پیر چا بدّھے
خلقت دے نل جنگ اساڈی
وینی گھُٹ کے پھدھ لئی زخماں
ٹُٹ گئی ہک ہک وَنگ اساڈی
کنڈیاں دے وس درد اساڈا
ہجراں دے ہتھ ونگ اساڈی
افراتفری دے وچ نکلے
ہر شے رہ گئی جھنگ اساڈی
کنڈ بچاون اوکھی ہوئی
یاراں دے نل جنگ اساڈی
کئی عشق آباد دے شاہ اَمڑی
سانوں لا گئے پُٹھّی راہ اَمڑی
اِس ہجر اسانوں زِچ کیتا
ساڈے گل اِچ پایا پھاہ اَمڑی
کیوں کیتا آن وِساہ اَمڑی
کوئی ٹُکدائے مُڑ مُڑ ساہ اَمڑی
ساڈے سینے اُتّوں لَاہ اَمڑی
ساڈے مردے جاندے جی سوہنی
ہک سکھ تے دکھ ہزار وے یار سلامت رہو
ساہ ساہ نل جند ہزار وے یار سلامت رہو
ہک پاسے کُل بزار وے یار سلامت رہو
اساں عشق نماز بنا کے سجدے سِر سَٹیا
اسیں اپنا وَکھ مُکا کے تیرے کٹھ دے وچ
چھڈ دتّے قول قرار وے یار سلامت رہو
ساڈے ہور اصول محبتاں وچ قربانیاں دے
ترا ہور طریقا کار وے یار سلامت رہو
سانوں سٹّیئی اَدھ وچکار وے یار سلامت رہو
ہر ہک دُکھ چاکیتا کٹھّا
سینے دے وچ بلیا بھَٹھّا
ٹُر وَ گِیم ہک دیس اولڑے
گل وچ پائیُم کورا لَٹھٗا
ایڈا نیڑے کون کھلوتَئی
ساہ وی لینائیں مَٹھّا مَٹھّا
دھُوڑاں اُڈجا اَکھیں پئیاں
آپریشن جبرالٹر
پاک فوج دی جانب توں اگست 1965ء وچ مقبوضہ کشمیر وچ کیتا ونجݨ والا آپریشن جس وچ تربیت یافتہ کمانڈوز تے مجاھدین کوں مقبوضہ وادی وچ لانچ کیتا گیا ہئی۔ بھارتی فوج دی جانب توں درگاہ حضرت بل دی بے حرمتی نے کشمیری مسلماناں وچ شدید غم و غصہ پیدا کیتا ہویا ہئی۔ مقبوضہ وادی دی حیثیت نال متعلق بھارتی پارلیمان وچ پیش تھیوݨ والے قانون دی وجہ نال وی کشمیری مسلماناں وچ شدید اضطراب دی کیفیت ہئی تے اوہ آزادی دے کیتے تیار نظر آندے ہن ایہ مقبوضہ وادی دی اوہ صورت حال ہئی جس نال [[پاکستان]] نے فائدہ چاوݨ دا فیصلہ کیتا ۔
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
آپے وسدیاں جھوکاں چھڈیاں
کلیاں بہہ کے آپ تَرَ ٹھّا
میرا سوہنا صاحب تے جج سائیں
آپریشن جبرالٹر
تفصیل
میجر جنرل اخترملک دے زیر کمان چھی توں اٹھ ہزار کمانڈوز تے مجاہدین کوں مقبوضہ کشمیر وچ داخل کیتا گیا تے انہاں دی جانب توں کیت ونجݨ والی کاروائیاں وچ بھارتی فوج دے ہیڈ کواٹر تے حملہ، مقبوضہ وادی دے اہم پلاں کوں اݙاوݨ، بھارتی فوج دے قافلیاں تے گھات لا کے حملے۔ بھارتی فوج دے اسلحہ دے ڈیپواں کوں تباہ کرݨا شامل ہئی۔مگر کہیں ٹھوس منصوبہ دے نہ ہووݨ دے کارݨ اے آپریشن ناکامی تے ختم تھیا.
نتیجہ
اس آپریشن دی سب توں وݙی خامی ایہ ہئی کہ بر سر پیکار کمانڈوز تے مجاھدین کوں عقب تون کمک پہنچاوݨ تے سرینگر تک قبضے تک اس آپریشن کوں جاری رکھݨ دے بارے وچ کوئی منصوبہ بندی نہ کیتی گئی۔ ایہا وجہ ہے کہ کمانڈوز تے مجاھدین نے اپݨا مقصد تاں حاصل کر کے وقتی طور تے بھارتی فوج کوں حیران کر ݙتا ہئی لیکن کمک دی عدم دستیابی تے ݙوجھے عوامل نے انہاں کوں باقاعدہ افواج دے سامݨے بے وس کر ݙتا ہئی۔ ماسواے غزنوی فورس دے جیہڑی کہ ميجر منور دی کمان وچ راجوری دے علاقے وچ داخل کیتی گئی تے راجوری، بدھل، تھانہ منڈی تے مينڈھر دے علاقیاں وچ بھارتی فوج کوں شکست ݙے کے قابض تھی گئی ،کوئی وی فورس اپݨا ہدف حاصل کرݨ وچ کامياب نہ تھی سڳی. تے اے آپریشن ناکامی نال دوچار تھیا.
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
میرے ننگ نموز نوں کَج سائیں
تیری یاد زَواری سوچاں دی
تیرا خاب، خیال دِی حج سائیں
ہک وار تاں ویہڑے آ ویکھو
اسیں بھر بھر ونڈیے چھج سائیں
کی دسِیے تیری دھج سائیں
اسیں کمّی، نیچ تے بے نامی
تُوں رکھ لئی ساڈی لَج سائیں
تیری وستی ہور وہ دُور دِسے
بڑا ویکھیا ہے بھَج بھَج سائیں
بال لہو وچ اَگ وے اَڑیا
آ سینے نَل لگ وے اَڑیا
دِل تو چوری دل لے نَسیوں
جا بئیمان تے ٹھگ وے اَڑیا
اَکھ اِچ نیلے کچ دا گولا
مُندری دے وِچ نگ وے اَڑیا
دُکھ اِچ اپنیاں کی کیتا ہے
مان، تران، تے دَان اساڈے
دریاواں دی جھگ وے اَڑیا
خبرے دل وچ کون آ وسیا
مُکرنا اِنج کھلوتے پیریں
ہک دودِن تاں تگ وے اَڑیا
پیار تاں سِر دا تاج دیوے
پیریں رول نا پَگ وے اَڑیا
فرحت شاہ جئے کتنے پھِردے
اوہدے دَر دے سَگ وے اَڑیا
اپنے ہتھیں چا  دِل بھولے
اَگ تے دھپ دے بوہے کھولے
لوکی چُلہا ویکھن آئے
مٹّی، دُھوڑ، سُواہ تے کولے
سینے وِچ دل تڑپے بھیڑا
زور زور دی کشتی ڈولے
ہار سِنگھار چا کیتا ڈھولے
چن دا چانن ہَسّے بولے
ہوگیا سوہنا ماسے تولے
بے رنگے پانی دے قطرے
اَکھ اِچ کتنے رنگ چا گھولے
ساڈے سُتّے درد جگا سانول
کئی چھیڑ عجیب اَوَلڑے سُر
ساڈے دِل دی تار ہلا سانول
کدیں بُوہے کھول مِلا پاں دے
کدیں اپنے کول بُلا سانول
سانوں بَنھّ چِنتا دی پیگھاں وچ
نالے دیہاں رات جھُلا سانول
بے رُخ کَوڑیِل خفا سانول
اسیں ماڑے مُول گدا سانول
کدیں پَرت کے مار زمیناں نُوں
کدیں اپنا آپ وِکھا سانول
سانوں پئے گئی عشق دی جھَسّ
اسیں آپ وَنجا لئی چَسّ
کُجھ جگ نوں واری دے
نہ آپ اپنے تے ہَسّ
کدیں آپ وی پَکھُّو بن
کدیں آپ وی جال اِچ پھَسّ
مِرے ہوٹھاں لئی لُکا
میری اَکھّیں دِتّی دَسّ
اَسیں پالئی کچّی چھت
اَج وَسّ اوئے بَدلا وَسّ
ہک ہک رات تے شام وے ڈھولا
تِیں سوہنے دے نام وے ڈھولا
تیرے باجھ اَرام وے ڈھولا
ساتھے مُول حرام وے ڈھولا
نہ لاویں الزام وے ڈھولا
تیرے باجھ اے وسدی نگری
سانوں دسدی لام وے ڈھولا
توں وی تے اس جگ تے ہویا
ساتھُوں وَدھ بدنام وے ڈھولا
صبح سویر دا وعدہ کر کے
سانوں اج وی تیرا کر کے
لوکی کَرَن سلام وے ڈھولا
پیار دی پہل ہمیشہ سوہنی
بَہُوں بھیڑا اَنجام وے ڈھولا
جس جس واڑے وَڑیوں پِیرا
کیتے آن غلام وے ڈھولا
فرحت شاہ ہک عشق نوں منیا
مرشد ، پِیر، امام وے ڈھولا
ناکر اتنا غم وے بندیا
سُک جاسی آ چَم وے بندیا
یار دا سوہنا ناں پڑھ پڑھ کے
اندر و ئی اندر روکے کر لَے
دل دیاں پلکاں نم وے بندیا
چھوٹا چھوٹا ڈر وی کردا
سر دے وِچ دَھم دَھم وے بندیا
اپنے اپنے ہتھ نوں سجدا
اپنا اپنا کم وے بندیا
کیوں لا دِتّی اُو ڈِھل
ساڈا سُولاں دے وچ دل
اِنج چُبھّے خالی راہ
جِویں اکھّیں دے وِچ کِل
سانوں پَچھّو‘تا، نہ دَس
اوہدی کھبی اَکھ اِچ وال
کدیں رَسَم تروڑ کے آ
کدی کدّھاں ڈھا کے مِل
ساڈی کَنڈ دے تَلّے کَچ
ساڈے سینے اُتے سِل
اوہ عشق وی کی جے لُٹّے نا
ہَٹ ہَٹ کے ساہواں گھُٹّے نا
اجاں کدّھی دُور دسیندی ہے
شالا راہ اِچ زور تَرُٹّے نا
جے لینا نئیں تاں موڑ دیوے
دل ردّی دے وچ سُٹّے نا
بھانویں بُکّاں بھر بھر ونڈدا رہ
ایہہ سودا پیار دا کُھٹّے نا
اوہ بی حق سچ دا بی ناہیں
تُوں چھوہر، چھراٹ تے بال وی نئیں
تیرے متھّے وی ناں لگ سکیے
کُجھ ایہہ جہا ساڈا حال وی نئیں
اسیں کھل کے رو وی نئیں سکدے
ساڈی اکھّیں دے وچ کال وی نئیں
تیری ایہّے گلاں بھیڑیاں ہِن
تُوں دُور وی نہیں تے نال وی نئیں
تیری سوڈھ اچ جو کجھ لبھیا ہے
اوہ سَٹ گھَتَن دا مال وی نئیں
گُڑ، مکّھن، کھنڈ، گھیو بیلی
جو لبھدئ یار نوں ڈھو بیلی
ترا ہر ہک شئے اِچ رنگ سجنا
تری ہر پاسے خشبو بیلی
دشمن نوں ساڈا زور وِکھا
ساڈے موڈھے نال کھلو بیلی
عشقے دی دھپاں سوکھیاں نئیں
لگ جاندی دل نُو لو بیلی
ترے گل لگدے ٹُر واپس گئے
سانوں شہر اِچ شغل بنڑانا، وے بیلیا اللہ دا ناں ہئیی
ساڈے ناں اُتے لوک ہسانا، وے بیلیا اللہ دا ناں ہئیی
اسیں اُجڑے تے شہر پئے وسدے، سانوں روندیاں ویکھ کے ہسدے
سانُوں جیندیاں مار مُکا نا ،وے بیلیا اللہ دا ناں ہئیی
اسیں رو رو تئیں نوں سدنا، ہک تئیں دا دَرنا چھَڈنا
سانوں اگلا بُوہا وکھا نا، وے بیلیا اللہ دا ناں ہئیی
اتھے سب دیاں سنگتاں بُریاں، منہ ہسدے تے ڈھڈ وچ چھُریاں
سانوں وِچ پردیس رُلانا ، وے بیلیا اللہ دا ناں ہئیی
نظماں
غم
غم دا ہکو رنگ
چُلیاں دودھ پِوا کے ڈِ ٹھا
مُڑوی خوش نا ہویا
اَدھی اَدھی رات اُٹھی کے
دل تے مارے ڈنگ
غم دا ہکو رنگ او بیلیا
عشق
عشق بنایا پِیر
زخماں دے وچ کُنڈیاں پائیاں
چھالیاں دے وِچ کَچّ
ٹُر تُر رستے کالے کیتے
پیلا کیتا لَہو
جاگ جاگ کے اکھیں ساڑیاں
رو رو ساڑیا دل
سدھراں دے وِچ کِل
اپنا آپ بگانا کیتا
مٹّی لایا مُل
رُل رُل کے اسیں مُڑ مُڑ لَبھّے
لَبھ لَبھ کے گئے رُل
ساہ ساہ دے نل آری بنھّ کے
سینہ دِتّا چیر
دُشمن فوج دے گھوڑے بن کے
اپنی لاش تے آپے بھَجّے
کیتی آن اَخیر اوبیلیا، کیتی آن اَخیر
دل دے ہتھ مہار
ساڈی دل دے ہتھ مہار پیا
ساڈی دل دے ہتھ مہار۔۔۔۔
*************
ساڈا علم دے نال یرانا ہے
ساڈے کول یقین پرانا ہے
سانوں ہر شے تے اِتبار پیا
ساڈی دل سے ہتھ مہار۔۔۔۔
بھانویں کنڈیاں دے وِچ لَے نَسّے
بھاویں چِکڑاں دے وِچ جا پھَسّے
ساڈے پکے قول قرار پیا
سانوں دُھپّاں ہیٹھ وی ٹھڈھ سائیں
ساڈے سِر تے لاج دی گڈھ سائیں
ساڈے موڈھے عشق دا بھَار پیا
ساڈی دُھپاں ساجھیاں رُکھاں نل
نالے بھاجیاں جانجیاں دُکھاں نل
جگراتیاں نال وپار پیا
ساہ پَکھی ٹھڈھیاں ہاواں دی
لَب تَسبی ذِکر اَداواں دی
اَکھ رووے زار قطار پیا
جِیندے جاگدے لوک
اسیں لکھ نمازاں نیتیاں، اسیں سجدے کیتے لکھ
کدیں ٹبیاں ریتاں رولیاں ، کدیں گلیاں دے وچ کَکھ
اسیں پَکھو وِچھڑے ڈار توں، اسیں اپنے آپ توں وَکھ
اسیں راتاں کٹیاں جگ کے، لگ باریاں نال کھلو
ساڈی اکھیں رستیاں ساڑیاں، دل دِتّا دَرد پَرو
ساڈی ساہ وِچ صبر دی چاشنی، ساڈی رگاں وچ خشبو
اسیں گھبرُو سِک دے شہر دے، ساڈے خاباں نال وِداں
اسیں خالی کھوکھے ذات دے، سانوں چُنجاں مارن کاں
اسیں موسم کچّے عشق دے، ساڈی دُھپ بنے نا چھاں
ساتھے لگّن روز عدالتاں، سانوں پئے جَئے روز تَریک
نِت آساں لا لا بیٹھیئے ، نِت دِل تے مارئیے لیک
کدیں چھِکّے چَن اَسمان تے، کدیں مِٹّی لَوے دَھریک
اسیں جمدیاں نال دے گھابرے، اسیں قسمت نال خفا
کدیں پتھراں دے وچ کھیڈدے، کدیں ٹُردے دُھوڑ اُڈا
اسیں بھولے وانگ کبوتراں ، اسیں پاگل وانگ ہوا
اسیں اپنے آپ عبادتی، اسیں اپنے آپ خدا
رُتاں بدلن توں تھوڑا جیہا پہلے
ساڈے شہروں ٹر گئے چنگے دن
ساڈی عمراں لے گئے نال
اسیں جھلّی فکر جوانی دی
ساڈے چٹّے ہو گئے وال
سانوں بھُل گیا رووَن دکھّاں تے
ساڈی اکھیں پے گیا کال
ساڈی اکھیں چانن ترس گِیاں
ساڈے لِسّے پئے گئے خاب
ساتھوں رُس گئے موسم خوشیاں دے
سانوں لڑ گئے پھُل غُلاب
سانوں ساون چھوڑ کے ٹُر، نَس گئے
ساتھوں دُھپّاں لَوِن حساب
اسیں رُنّے ترینہہ وِچ اکھیں دے
سانوں ہَس ہَس ویکھن تھل
اسیں گوڈیاں بھار سفر کیتے
ساڈی رستیاں لاہ لئی کھَل
ساڈی فصلاں پانیاں مار دِتی
اسیں کلّے رہ گئے جھوٹھیاں وچ
ساڈا لکھ کے لے گئے ناں
ساڈے پیریں جُتّی سفراں دی
چا ہتھّاں نال بنیریاں نُوں
اسیں لبھدے پھرئے کاں
اسیں ڈاڈھے اوکھے ساہ لَو یے
ساڈے سینے دے وچ کِل
اِتھے دلّاں دے اندر زخم ہووَن
ساڈے زخماں اندر دل
کدیں آپے پٹیاں بَنھ بَویے
کدیں آپے بَویے چھِلّ
ساڈے روز بنیرے بولنئیں
سانوں دینئیں روز دلیل
چل اوڈ وے کاواں بھَیڑیا
تیرے گل سلیٹی وَنگ
ساڈے ٹُر گئے یار جہان تُوں
ساڈا جیون کر گئے تنگ
چل اوڈ وے کاواں جوگیا
اَج جا سجنی دے کول
اوہنوں آکھ نی ہیر سیالنی
سانوں مِٹیاں وچ نہ رول
چل اوڈ وے کاواں دَردیا
تینوں سمجھ نہ سکَّن لوگ
تیری اپنی جند مصیبتاں
تیرے اپنے دل اِچ روگ
چل اوڈ وے کاواں بیلیا
کوئی آس امید لَوَا
تیرے نال بنیرے رونقاں
تیرے نال رُکھاں دا بھَا
چل اوڈ وے کاواں جھوٹھیا
تُوں لکھ ٹھگاں دا ٹھگ
ساڈے سینے لینئیں اَگ
چل اوڈ وے کاواں وَسدیا
چل اُوڈ رل اپنیاں نال
اسیں اَج وہ کلیاں روونا
ساڈا کل وی ایہو حال
بُجھارت
دس فرحت شاہ اسیں کی کریے
ساڈا کوئی نہ لاوے مُل
اسیں نازاں پلّے ماپیاں دے
اَج گئے وٹیاں وچ رُل
کئی چنگے بھیڑے رَل مل کے
سانوں رَج کے پھیرَن جھُل
اِنج ہاسے ساڈے ہوٹھاں تے
جیویں قبراں اُتّے پھُل
اِنج ہنجو ساڈی اکھیاں چوں
جیویں موگھے جاوَن کھُل
**************
ساڈے شہر اِچ کالی رات
ساڈے رشتے ناطے بھیڑیاں نل
ساڈی ٹھگاں نل گل بات
ساڈے سِر تے چھبّا گِٹکاں دا
ہتھّ چھلڑاں بھری پرات
ساڈے کپڑے آ آ سب ویکھن
ساڈی کوئی نہ پُچھے ذات
سانوں ڈر گلیاں وچ سَد مارن
سانوں حدشے پاون جھات
سانوں چین نہ امن قرار