cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عابد کھوسہ
نمونہ کلام
میݙا کوئی کائنی سئیں تئیں باجھوں میݙا کر اعتبار مخالف ہن
صفت مرکب
صفت دے درجے:عام طور تے صفتیں دا مقابلہ ترے صورتیں ئِ چ کیتا ویندے۔ انھیں صورتیں وچوں پہلی صورت کوں "صفت خالص ، صفت نفسی یا صفت ذاتی آکھیا ویندے۔ ݙوجھی صورت کوں صفت تفصیلی یا صفت بعض تے تریجھی صورت کوں صفت مبالغہ یا صفت کل داناں ݙتا ویندے۔
عابد کھوسہ
نمونہ کلام
ہک توں ہئیں تیݙے بعد ولا میݙے چار چودھار مخالف ہن
صفت مرکب
1 صفت خالص یا صفت نفسی یا صفت ذاتی: صفت خالص یا صفت نفسی یا صفت ذاتی او صفت ہوندی ئِ جیندا تعلق فقط اپݨے موصوف نال ہوندے۔ یعنی او صرف اپݨے موصوف دی وصف بیان کریندی ئِ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اے صفت ہک ایجھیں صفت ہوندی ئِ جہڑی جو اسم (موصوف) دی فقط اپݨی ذات تئیں محدود ہوندی ئِ۔ جیویں جو سوہݨا، مِٹھا ، بُکھا، پھِکا، کالا، چِٹا، ڳورا، کُوڑا، سَچا، بُرا، ٻڈھا،پوہلا وغیرہ۔
عادل گبول
غزل
تهلاں دے وچ رل رل کے تیڈا چریساں مال وے
عابد کھوسہ
نمونہ کلام
میݙے سر تے میݙی چھاں وی ہنڑ میݙے ہر ذمہ وار مخالف ہن
صفت مرکب
2 صفت تفصیلی یا صفت بعض:صفت دا او درجہ جئیں ئِ چ ہک شے دا ݙوجھی شے نال مقابلہ ظاہر تھیوے۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ صفت دے او لوظ جہڑے جو ݙوجھے اسمیں یا ݙوجھیں ضمیریں دی ہک ٻئے نال مشابہت، مسابقت یا فضیلت کوں ظاہر کرن۔ جیویں جو ماکھی کنوں مِٹھا، کنیرے کنوں کوڑا، پتر کنوں وݙی ، میں توں چنڳاں وغیرہ وغیرہ۔ لہٰذا کن، کنوں یا توں او چھوٹے چھوٹے لوظ ہن جہڑے جو ہک شے (اسم) دی ݙوجھی شے (اسم ) نال مقابلے یا فضلیت کوں ظاہر کریندن۔ جݙاں جو فارسی زبان ئِ چ اینہہ وصف دے اظہار کیتے صفت دے اڳوں"تر"دا ودھارا کر ݙتا ویندے۔ جیویں جو حسین تر، بد تر ، نیک تر وغیرہ۔
عادل گبول
غزل
میڈی ایہا فرمائش پوری کر سجن ہر حال وے
عابد کھوسہ
نمونہ کلام
آ ݙیکھ توں عابد ݙیکھ میݙے تھئے کتنے یار مخالف ہن
صفت مرکب
3 صفت مبالغہ یا صفت کُل:صفت مبالغہ یا صفت کُل صفت دا او درجہ ئِ جہڑا جو ہک موصوف دی ہک کنوں ودھیک اسمیں نال مقابلے، برتری ، فضیلت یا مشابہت کوں بیان کرے۔ مثال دے طور تے اصغر سبھݨیں بھرا نویں کنوں زیادہ ذہین ئِ۔ احمد ساریاں وچوں بہادر ئِ۔ اکبر کنوں ودھیک کون تکھا ئِ وغیرہ۔
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
میں چپ دے تالے منہ تے لائے توڑے جے جتلا الوائی میکوں
صفت مرکب
٭ i (  مشابہت پیدا کرݨ کیتے سرائیکی زبان دے ٻہوں سارے لوظ ورتیے ویندن جیویں جو ٻہوں ، ٻہوں سارا، ڈھیر ، ڈھیر سارا، ڈھڳ ، ڈھڳ سارا، ودھ ، ودھیک ، وݙا ، ٻہوں وݙا، رڄ، اصلوں، منڈھوں، ݙاڈھا، کتھائیں، کنوں، کنیں، کن، وانگوں، وانگیں، وانگر، جھیاں، جیجھاں، سَنواں، ہک ، وچوں وغیرہ وغیرہ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:اونہہ کنوں ودھ ٻیّا کون سوہݨاں ئِ۔ او وݙارذیل شخص ئِ۔ توں رڄ کمینہ ہیں۔ حمید اصلوں بَھیڑا شخص ئِ۔ چوری ڄاری منڈھوں خراب کم ئِ۔ امجد کتھائیں سیاݨاں چھوہر ئِ۔ او ہک ذہین آدمی ئِ۔ او سوہݨیں وچوں سوہݨاں ئِ۔ او ہک بد ذات شخص ئِ۔ اصغر رڄ کوہڑا ئِ۔ اے اصلوں بھیڑی ڳالھ ئِ وغیرہ وغیرہ۔
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
لب چولاں چلدن چولنڑے نیں بھاویں آہ تے آہ بھروائی میکوں
صفت مرکب
٭ (ii  مشابہت پیدا کرݨ دا ہک ٻیا طریقہ اے وی ہے۔ جملے ݙیکھو: میں جھیاں گنہگار کُئی ٻیا ہوسی؟ اللہ سئیں میں جھئیں گنہگار کوں وی معاف کر ݙیسی ۔ چبھڑ جیݙا منہ، چپے جیݙے ݙند، خربوزے وانگوں مِٹھا، ماسی ماء جھیٔں، او کیݙا تاں بے وقوف ئِ۔ تئیں جتلا ذہین کُئی ہوسی۔ توں بھیڑیں کنوں وی بھیڑا ہیں۔
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
ایویں کہیں کوں خان ستا کے ݙیکھ جیویں آخر آن ستائی میکوں
صفت مرکب
٭ (iii  حرف ربط، دا ، دے ، دی  دے استعمال نال مشابہت پیدا کرݨ دا انداز۔ ہرݨ دی اکھ ، شینہہ دی ہکل، ہاتھی دی سونڈھ، ایجھیں ترکییں ئِ چ موصوف وی محذوف (چھوڑ ݙتے ویندن) ہوندن تے مشابہت دے لوظ وی نھیں ݙتے ویندے۔ اتے ݙتیں ڳئیں ترکیبیں دے معنی کجھ ایں ہن۔ اوندی اکھ ہرن دی اکھ وانگوں ئِ۔ اوندی ہکّل شینہہ دی ہکل وانگوں ئِ تے اوندا نک ہاتھی دی سونڈھ وانگوں ئِ۔ فارسی زبان ئِ چ صفت مبالغہ یا صفت کُل کوں ظاہر کرݨ سانگے صفت دے اڳوں "ترین"دا لوظ ودھا ݙتا ویندے ۔ جیویں جو بد ترین، حسین ترین، نیک ترین وغیرہ وغیرہ۔ ونکی:اسم صفت ونکی:سرائیکی قواعد
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
میں عابد زندہ لاش نمی جیویں جیندیں موت ݙکھلئی میکوں
ڳبھرو دے نال ݙوجھے ݙینھ دی تصویر
"گھبرو دے نال ڈوجھے ڈینھ دی تصویر"
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
(عابدحسین کھوسہ)
ڳبھرو دے نال ݙوجھے ݙینھ دی تصویر
وَلّے دا منجھے ڈھو ڈھو کے تِرکل وی ڈُکھنڑ لگ پئی اے. کہیں ویلے ہک بولے تے کہیں ویلے ڈوجھے بوہے تے کتھاؤں منجھا، کتھاؤں بسترا، کتھاؤں وہانڑاں چا چا کے تُرٹ پئے ہاں اُتوں نانواں آلا مسئلہ.. ہر شئے تے وکھرا وکھرا ناں لکھڑاں پوندئے نتاں کہیں دی ہک شئے اُتے تَلے تھی ونجیں تاں گل چھینویں نماز آ ویندی اے. مثلاً اج اساں چاچے "صالو" دے بوہے تے ہتھ مارئے تاں انہاں دی گھر آلے ماسی "بھری" پُچھیائے کونڑ ایں؟ اکرام ملویر آکھیائے "میں ظہیر احمد ہاں لُکار آلا" بس ماسی "بھری "دے بوہا کھولنڑ دی دیر ہئی تے شروع نی تھی گئی..............اوئے " تساں وت میڈے بھانڑ تے آ تَرُٹے ہاؤ؟ ناں اے جو ہَرّے ویلے تہاڈیاں شادیاں ہن اساں تہاڈے بَرسَر آ سکدے ہاں؟ پروفیسُر دی شادی تے تساں منجھا تروڑ کے مُتا ہے. ثمر دی شادی تے میڈا ڈاجھ آلا پُھلاں آلا وہانڑاں پھٹا سٹا نے، کوثر عباس دی شادی تے بسترا ڈتم او نی ولیا اُتوں وت آ گئے ہاؤ کھلوو سئی میں ڈیندی آں تہاکوں بسترے منجھےبس ماسی بھری اندروں کُڈھڑیں چا گھدی تے اساں آپڑاں منھ کر گئے ہاں. اے سارا حُسن ساڈے وسبے دا ہے جتھے نکیاں نکیاں لڑائیاں ہوندین تے آپے منیوے تھیندن جتھے لوک ولے لڑدئے تاں راتیں کٹھے بیٹھے ہوندن انا تے وڈیائی ناں دی کہیں شئے دا وجوو وی کوئی نی مثلاً اساں گھر پہنچے ہاں تاں پچھوں چاچے صالو دا پُتر منجھا بسترا ساڈے گھر گھن آیائے نال چاچی بھری دا سنہیا وی جو ہنڑ میڈی کوئی شئے پھٹی تاں خیر کوئی نی تہاڈی. میکوں یقین ایں جو ماسی "بھری" اج رات سب توں پہلے سہراں تے آسی دیگڑی ڈُدھ دی وی گھن آسی، سب توں زیادہ ٹپے وی اوہو گاہسی نال ساکوں چاہ وی پکا ڈیسی. سارے ڈینھ دے تھکیڑے توں بعد ساکوں اجازت ملی ہے جو اساں وی منھ انگھال اَواں لہٰذا اساں وی ٹنم ٹیٹ تھی کے نکاح کنڑ نکل پئے ہاں. چھیر آلا گھر وی ساڈا آپڑاں ہیں پچھوں نال آلی گلی وچ او وی ساڈے چاچے دا گھر اے. نکاح واسطے پہنچے ہاں تاں چھوراں رولا پا ڈتائے ہک آھدا ہئی بھرجائی دا "دَم بھرا" میں بنڑساں ڈوجھا آھدا ہئی میں بنڑساں میں ساراں کوں پاسے تے گھن گیاں تے انہاں کوں سمجھایم جو اے ہک ذمہ داری ہوندی ہے تے اساں سارے ہالیں چھوٹے ہاں. پہلے وی پروفیسر سیف اللہ سیفی نراض ہن جو انہاں کوں سبالا نسے بنڑایا لہذا دم بھرا پروفیسر صاحب ای ہوسن تے ڈُھکدے وی اوہا ہن.
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
توں مِل نہ مِل تیݙی مرضی ھ پئی مونجھ ھ مِل میݙا کیاتھیسی
تیݙی کِھل توں جیکر وار ݙیواں میں اپنڑی کِھل میݙا کیاتھیسی
ڳبھرو دے نال ݙوجھے ݙینھ دی تصویر
محمدظہیراحمد مہاروی (٢٥ نومبر ٢٠١٦ء)
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
تیݙی پِیت ھے مندر اکھیاں دا لائے متھڑے تِل میݙا کیاتھیسی
میں عابد دل دے بھوگ ءچ ہاں نہیں ٹکری دِل میݙا کیاتھیسی
(عابد حسین کھوسہ)
خوش ݙیکھ کے ساکوں رنج نہ تھی سک سینے مونجھ سلامت ہے
اساں یکدم مون٘جھے رہ ویندوں ایہاں مونجھ دی خاص علامت ہے
ہئی وعدہ نکھڑ کے مر ویسوں ناں مرسوں بعد ملامت ہے
جے اوسیں عابد بچ پوسوں ناں آوسیں یار قیامت ہے
سقوطِ ملتان
ݙو جون اساݙی قوم (سرائیکی قوم)دا تاریخ اچ کالا کلار ݙیہنہ ھے،ݙو جون کوں سکھ فوج نے ملتان تے قبضہ کر تے سرائیکی وسیب دے خطے کوں اپنڑے چک (غلامی) اچ گھن گھدا،تے اے غلامی 200 سال گزرن دے بعد وی جاری ھ ،ہنڑ تہاکوں سارے ظلم دا حال ݙیواں ۔ سنڑو ۔۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ملتان فتح کرن واسطے ١٨٠٢، ١٨٠٥،١٨٠٧، ١٨١٠، ١٨١٦،تے ١٨١٧ اچ مسلسل چِھ واری حملے کیتے، لیکن نواب مظفرخان سدوزئی(شہید) دی اگواݨ اچ ملتان دے لوکاں نے شہردا بھرپور دفاع کر تے ، ِچھ دے ِچھ حملے ناکام بنڑا ݙتے، جیندی وجہ نال ملتان دے ناقابل تسخیرہونڑ دا تاثر پختہ تھیا۔
افسوس نال ݙوجھے پاسوں نواب آف بہاولپورصادق محمدخان عباسی (دوئم) 70ہزارروپے سالانہ خراج اداکرݨ دا معاہدہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناپاک قدم دور کر ݙتے، یعنی غلامی قبول کرگھدس۔رنجیت سنگھ کانڑے نے 200 سال پہلے 2 جون 1818 کوں صوبہ ملتان اچ سرائیکیاں دا قتل عام کرکے صوبے کو پنجاب اچ رلایا ہس.. اج 2 جون 2018 کوں سرائیکیاں کوں پنجاب دا غلام بنڑئے ہوئے 200 سال پورے تھی گئین.. 2 جون سرائیکی وسیب اج کالے ڈینہہ (یومِ سیاہ یا Black day ) دے طور تے منایا ویندا پئے .. آپڑے بالاں تے نیننگراں کوں ڈسو جو اج دے ڈینہہ سراٸیکی وسوں تے رنجیت سنگھ کانڑے نے زبردستی قبضہ کیتا ہا تے ساکوں تختِ لہور دا غلام بنڑایا ہس .. رنجیت سنگھ تے رل تے لعنت بھیجو ..تے سرائیکی صوبے دی جدوجہد تیز کر ڈیو ..تاکہ تختِ لہور دی غلامی کنوں آزادی حاصل تھیوے ..جہڑا ساڈے وسائل کوں لٹ کے صرف لہور تے پنجاب دی جی ٹی روڈ دے چند ضلعیاں تے تھپی آندے.ݙو جون اساݙی قوم (سرائیکی قوم)دا تاریخ اچ کالا کلار ݙیہنہ ھے،ݙو جون کوں سکھ فوج نے ملتان تے قبضہ کر تے سرائیکی وسیب دے خطے کوں اپنڑے چک (غلامی) اچ گھن گھدا،تے اے غلامی ١٩٩ سال گزرن دے بعد وی جاری ھ.
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
اوندے بعد میڈی کوئی زندگی نیں میکوں نال رلاوے ترس کرے
ونج کیکوں عابد دھاں ڈیواں کجھ منت لاوے ترس کرے
ݙوہرہ
دل اہدے دل دی من تاں سہی ناں ڈھیر کھپا ڄُل میلے تے ۔
تیݙے نخرے ناز منیج پوسن اج جو منوا ڄُل میلے تے ۔
آدی واسی
رازمند ملاقات: وحشی لوگ نال ملنا ایک نادر تے بھینسوں والا واقعہ اے۔ انہاں دی رہاوش داریاں، جو عموماً گھنے جنگل وچ ہون دا کارندہ ہوندا اے، ان دے زندگی دے طریقے نوں مطالعہ کرنا یا سمجھنا بہت مشکل اے۔ انتھروپالوجسٹس تے کھوجاں جنہاں نے ان نال رابطہ بنایا اے ایں دا اطلاع دیتے اے کہ وحشی لوگ دی زندگی ڈیٹل تے دلچسپ ہوندی اے۔
عابد کھوسہ
ݙوہرہ
ساکوں یار کھلݨ دا ݙا بھل ڳئے رج رج کھلوا ڄُل میلے تے ۔
آدی واسی
لائف سٹائل تے ایڈاپٹیشن: وحشی لوگ نے منفرد بچتی دی کوئی خاص صلاحیتاں اکٹھی کیتیاں نیں، ان دے لیا حاصل کیتیے گئے طبعیات دے مطابق تاہاں نوں بہوکنا کھانا
مآخذ= وحشی لوگاں دی زندگی
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
نہ ہاں کوں لا میں ول آوساں فلحال دیوانی ڈیکھ کھڑی
اوکوں اونویں بچپن وانگ نبھیساں ان تیڈے نال جوانی ڈیکھ کھڑی
اکھ پھرکے میڈے آونڑ دی ہوسی خاص نشانی ڈیکھ کھڑی
دل وانگ زلیخاں کر عابد پچھیں یوسف ثانی ڈیکھ کھڑی
عابد حسین کھوسہ
غزل
کہیں توں کہیں دا جہان منگ آیاں
دل لو دل دی دوکان منگ آیاں
خدا دی رحمت مہمان ہوندے
کھڑی ݙیندی ہاں
ایہ سرائیکی دا ہک ڳاوݨ ہے۔ ایہ ریاست بہاول پور دی فوج دا سرکاری ترانہ ہائی۔ پہلی جنگ عظیم وچ نواب صاحب نے آپݨی ملوک فوج انگریزاں کیتے محاذ تے بھیڄی تاں بہاول پور دی فوج دے ٻہوں سارے فوجی شہید تے بیمار تھی ڳئے۔ حالت جنگ برداشت نہ کر سڳے۔ اوں دستے کوں خراج تحسین پیش کرݨ کیتے ایہ گیت لکھا ڳیا تے بہاول پور دی فوج دی دھن تے طور تے سرکاری سرپرستی وچ ڳایا ویندا ریہا۔ فوج پاکستان وچ شامل تھی ڳئی، وت ٻہوں عرصہ بعد وچ بہاول پور وچ فوج دی کور بݨی۔
عابد کھوسہ
غزل
میں اج تاں سودا عجیب کیتے
جدید سرائیکی شاعری تے ہک جھات
جدید سرائیکی شاعری تے ہک جھات (لکھت:رحیم طلب)
کھڑی ݙیندی ہاں
کھڑی ݙیندی ہاں
کھڑی ݙیندی ہاں سنیہڑا اِنہاں لوکاں کُوں
اللہ آن وساوے ساݙیاں جھوکاں کُوں
پِیر پیغمبرا، سلطان سکندرا
میں مَر ڳئی، میں مَر ڳئی
ہائے ترس نی آندا اِنہاں لوکاں کُوں
کُونجاں وانڳوں وَیݨ وَلاواں
اللہ ہُݨ میݙا، اللہ ہُݨ میݙا
ہائے کیا میں ݙَساں اِنہاں لوکاں کُوں
کِینکوں جانی ݙُکھ سُݨاواں
جدید سرائیکی شاعری تے ہک جھات
میں وی قسم چا ئی ودّاں تریجھے پکھے اچ ساکوں سماجی قدراں دی بے حرمتی ، روحانی کلھیپا، لُمب پو ݨاں آپݨے ثقافتی رنگ دی ڳول پھول، اجٖوکے غصب تھیندے حقوق، حق دی آواز بلندکرݨ دا اَہرتے ہوکا، شاعری اچ قافیہ بندی تُک بندی تے لفظی زور بیان توں ہٹ کے حقیقی جذبات دی ترجمانی ݙو ٹرُدی نظر آند ی ہے ۔ ایں پکھے اچ نصر اللہ خان ناصرؔ کوں جدید سرائیکی نظم دا بانی آکھیا ڳئے۔ اِنھا ں دیاں نظماں وچ سیاسی تے سماجی گھُٹن کوں مِٹھے مِٹھے اظہار دا چولا پوایا ڳئے ۔ اقبال سوکڑی جدید غزل دا وݙا شاعر بݨ تے نشابر تھئے ۔ زندگی کوں احساس دی سولی تے لڑکݨ تے ݙیکھݨ والا زندگی کوں آرزوئیں دا متام اَہدے۔ جٖایاں کوں متّاں ݙیوݨ، سردی سُنجٖی سوغات، عجیب شہر ہے ٻالیں دے ٻال سنگتی کائنی ، ٹُکر کیتے سکدے ٻال تے بکھ دے منظر اقبال سوکڑی دی شاعری دے نشابر منظرہن۔ سلیم احسن جدید دائرے وچ ، ایریاں دکھ کچھ کاری کر ، چھتاں تے نہ گارے لا جہاں چونکا ݙیوݨ والا لہجہ اختیار کریندا داخل تھئے ۔ سرمایہ داراں کو ں بگھیلے آکھݨ تے مجبور ہے ۔ کلام وچ سلامت تے ملائمت ہے ، نکیاں بحراں ورتیند ن، جبر دے اڳوں سِر نہ سٹݨ دا درس، کلام اچ اسطوری تے ثقافتی حوالے، لفطیات پاݨی وانگیں مترہم ہِن۔ قیس فرید ی اردو ترکیباں کو سرائیکی انگ ݙیوݨ والے مونڈھی شاعر ہن۔ پتھر او ہو مارے جو گنہگار نہ ہووے
لانویں لاہندی دا ڈاج کیڈے گیا ایہ لہجہ قیس دا لہجہ ہے۔ قیس نویں لفظاں دی چوݨ کیتے سُخن دے صحرا اچ کلھا ہے۔ کلام اچ حُریتِ فکر دی اُݙاری ہے۔ آپ سماجی شعور دی پختگی دی مسند تے فا ئز ہن چند شعر ملاحظہ فرماؤ۔
کھڑی ݙیندی ہاں
کھڑی ݙیندی ہاں
ہُݨ کِینویں ݙیواں دھان٘ہ اِنہاں لوکاں کُوں
جدید سرائیکی شاعری تے ہک جھات
ایں جگ کوں قیس کیا تھی گے
مرِینداپے مگر چُپ اے
جیندے ہتھ تلوار ہے بچڑا
اِتھ اوہو سردار ہے بچڑا قیس دی شاعری حوصلہ مند انسان دی جذبات نگاری ہے۔ جابر غاصب قوت نال متھا لاوݨ انھاں دا کم ہے۔ ممتاز حید ڈاہرہک مضبوط نویکلے لہجے دے مالک ہن، سیاست تے سیاسی مایوسی اِنھاں دے خاص موضوعات ہِن ۔ اِنھا ں دے کلام وچ انسانی ناقدری دا ماتم ملدے۔ عزیز شاہد نے مارشلائی دور دے حبس تے اُبا دے ماحول اچ سوجھلے دا سجھ بݨ کے ابھرے تے بے روز گارتے غم تے کاوڑ نال ولھیٹے نینگراں دا ترجمان بݨ کے اُبھرے ۔ 80ء دے بعد پورے ڈاہا کے وچ انھاں دی نظم’’ ہر کُرسی تے کھورا چہر ہ ہر چہرہ پنجابی‘‘ ہر نینگر دے دل دی آواز بݨ ڳئی۔ کراچی جہے سمندر شہر اچ سرائیکی زبان دی سُنجٖاݨ اچ عزیز شاہد دا کردار اہم ہے۔ عزیز شاہد حقوق دی آواز بلند کرݨ کیتے آپݨیاں نظماں دے ذریعے پِڑ ٻدھیا۔ کلام اچ خیالات دی نزاکت تے لفظیں دی مٹھاس ، تھل دمان دی رُت ، ایں رُت اچ ہمیش جیوݨ دی سک، غر یب امیر دا فرق تے قومی وسائل دی تقسیم بارے خوب نروارکیتی ہے۔ حرفیں کوں کجھ سوچ سمجھ تے ورتیا کر
مونہہ توں نکھتا لفظ پرایا تھی ویندے
عزیز شاہد نے نرم ملائم کومل لفظاں نال سرائیکی شناخت دی سخت جنگ لڑی ہے۔ انہاں دی روما نوی شاعری نینگر پ دی ترجمانی کریندی ہے۔ اشو لال فقیر سرائیکی ادب وچ ’’چھڑو ہتھ نہ مرلی ‘‘ تے ’’گو تم نا ل جھیڑا‘‘ کریندے دا خل تھئن۔ ساݙے دیس دا چھیڑ و ہک ایجھا چھیڑو ہے جیڑھا اوپرے دڳ داراہی ہے۔ جیندے کول عقل سنبھلواݨ ، چنگے مندے تے گڈاں گھوڑے دی تمیز کائنی، اَجڑ تاں ہِس پرمال دی اہمیت دا احساس کائنی ، اشوؔ دے مطابق انسان کو حُر بݨ تے جیون دا حق ہے تے ایہ حق ورتݨاں چاہیدے ، اشودی شاعری وسیب کوں غیراں توں نجات تے غلامی دیاں جھنجیراں تروڑ ݙیوݨ دی شاعری ہے۔ اشو نے علاقے دیاں تشبیہاں تے استعا ریاں دے علاوہ وی کتھائیں کتھائیں عوامی لہجہ اختیار کیتے ۔ رفعت عباس نے اپݨی شا عر ی دی ابتدا نویکلے اندازاچ کیتی ۔ او روایت دا بالکل شا عر کائینی او جو ڳالھ کریندے اوندے اچ اپݨی ثقافت، تاریخ تے سماج کوں جُڑ یندے تے موتی جَڑ یندے ۔ اوندے نزدیک انسان کائنات دی معتبر ہستی ہے۔ او انسان دوستی تے وجود یت دیاں تحریکاں تو ں متاثر ہے۔ جمالیاتی قدراں دی بے حرمتی دی بجائے مردہ جمالیاتی قدراں کوں ولا زندہ کرݨ دا ترلا کریندے۔ چوتھے پکھے دے آخری شاعر دے طور تے سعید اختر سیال ہن ۔ انھاں قومی شناخت کیتے اَہر کیتی ہے۔ استحصال ، جبر ، ڈ ڈھپ تے معاشی وانج دے خلاف واویلا کرݨ سانگے نواں نویکلا گرجدار لہجہ اختیار کیتے۔ ؂ساݙے کنو ں سجھ نہ کھسّو
بیشک ساݙے کھیت اچ وسو
ٻہوں اوکھے جنگل وَسدے ہن
ٻہوں سوکھے جنگل مِٹ ویندن
ڈاکٹر گل عباس اعواݨ نے کتاب دے پنجویں پکھے اچ خالد اقبال ، جہانگیر مخلص تے ارشاد تونسوی دے جدید انگ تے دھرتی دے سنگ دا ویورا کیتے ۔ خالد اقبال نے شاعری اچ جدت سانگے نویں مشاہداتی رنگ کوں متعارف کرائے۔ انھا ں دے نزدیک استحصالی قوتاں نے کمزوراں کوں کیڑیاں مکوڑیاں توں ودھ اہمیت نی ݙتی تہوں او کویلی تے ہاتھی دی علامت ورتیندن ۔ او اجٖوکے وسیب کوں غیر طاقتاں دے ݙ ڈھپ توں اُشناک کریند ن، خالد اقبال امن دے سفیر ہن ۔ پُرامن مزاج رکھیند ن۔ ؂ اسلحہ سٹو وچ سمندراں
تھیوے امن سفیر جہانگیر مخلص وسیب دی ڈکھیں تکلیف تے درد دی رات کوں سوجھل سویرا چ تبدیل تھیوݨ دی تانگ اچ ہن ۔ او اوپر یاں طاقتاں دے نال نال ساݙے اپݨے وسیب دے اُچے شملے ، کوٹ ، محل منارے، سجھ دیاں لاٹاں دا گو پے تے سا لھیں اچ چاندݨی دا رستہ روکݨ والیاں دا رستہ رُکیندے۔ اووسیب دی ترقی دی خواہش رکھیندے تے اپݨے حق کیتے قلم نال یلغار کریندے تے قلم کو ں تلوار بݨیندے ۔ غریب دی پگ ، دردرسال ، تڑتا ݙے ، گریڑے ، جھوکاں ، چھاندڑیں ، گوپے، ٹوبھے، سالھیں تے چُلھا ݨے دی موت دا نوحہ لکھدے۔ ارشاد تونسوی ثقافتی زندگی دے نویں پورٹریٹ بݨبندے ۔ مل پووے تاں جوڳی ، جے نہ ملِے تاں روڳی ہے ۔ شاعری اچ ساختیا ت تے پسِ ساختیات و ی ملدی ہے ۔ او ں آبرو ، مرلی، کتن ، رانجھا،جھانجھر ، مورکھ جہے لفظاں کوزبان عطا کیتی ہے ۔ اوندی شاعری اچ معاصر عالمی شعور دیا ں لہراں محسوس تھیندن، اوا جٖوکے غاصبانہ نظام دے خلاف ہے۔ چھیو یں پکھے اچ سرائیکی پالیسیا ں ، صنفاں کافی ، ڈوہڑ ہ، نویں نظم تے غزل دے وچ جدت دے موتی تلاش کیتے ڳن۔ ݙوہڑے وچ احمد خان طارق، امان اللہ ارشد، شاکر شجاعبادی تے شاکر مہروی دے کلام اچ اجٖوکے لہجے کوں تلاش کرتے وسیب کوں آشنا کیتا ڳئے۔ ایں جدید سرائیکی شاعری اچ خواجہ غلام فرید توں لاتے شمیم عارف قریشی تیءں جدت دے سفر اچ وسیب دے سجاک شاعراں دا ہتھ ہے۔ ایہ کتاب ویلے دی لوڑ ھ ہے ۔ لیکن ایند ے نال ای آوݨ والے نقاد کو ں وسیب دے انقلابی جدید لہجے دے شاعر اں خورشیدؔ بخاری، غیورؔ بخاری دا حوالہ ݙتے بغیر جدید ادبی تاریخ مر تب نی کر سڳدے، خورشیدؔ بخاری تے غیورؔ بخاری تاں ہن ای انقلاب دے شاعر ۔ پتہ نی ایہ اجٖوکے نقاد اں دیاں نظراں توں اوڈھر کیوں ہن؟ اے شاعر ڈاکٹر گل عباس اعواݨ توں کیویں اوڈھر تھی ڳن ایہ وانج ہے یا وسبے اچ ریسرچ کرݨ دے وسائل کائینی۔ ایندے نال ای سفیر لاشاری، مظہر مسعود، ثاقب قریشی ، رفیق احمد پوری جہیں شاعراں دی شاعری کوں وی کھنگالݨاپوسی۔
عابد کھوسہ
غزل
گونگی کہیں دی زبان منگ آیاں
کرایہ گھنسی یا ایویں بخشیا ہس
جئیں توں خالی مکان منگ آیاں
اتھاں کہیں داوی کُئی بھروسہ نئیں
میں زندگی دا سامان منگ آیاں
ہنڑ تاں کہیں دا کوئ نشان کائنی
او بر تھئ وستی ویران منگ آیاں
میں آپ اپنڑی امان منگ آیاں
(عابد حسین کھوسہ)
کجھ شعر غزل دے دوستیں دی محبت سانگے
نال میڈے کوئی پیارا رہ ویندے
میکوں وی اوندا سہارا رہ ویندے
جے تئیں اوکوں نظردا رہ وینداں
فقط اوندا اشارا رہ ویندے
ھے ساہ اودھارا رہ ویندے
عجیب کیتے میں پیار اوکوں
میں خوش باش ہاں خوشیں وچ
غم وی کیتی کنارا رہ ویندے
عابد حسین کھوسہ ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی حروفِ ابجد
عربی زبان دے حروف تَہجّی جیندی تعداد اٹھاویہہ ہے۔ انھیں کوں اٹھ لوظیں ئِ چ جمع کر ݙتا ڳئے تے وت ہر حرف تَہجّی دی ہک قیمت وی مقرر کر ݙتی ڳئی ئِ۔ انھیں کوں حروف ابجدوی آکھیا ویندے جہڑے جو اے ہِن ابجد، ہوّز، حطّی، کَلِمَن سَعفَص، قَرشَت ، ثَخَذ ،ضَظَّغ۔
حروفِ ابجد دِیاں قیمتاں
حروف ابجد دیاں قیمتاں کجھ ایں ہن
ابجد
اَ
ب
جُ
د
عددی قیمت
۱
۲
۳
۴
ہوّز
ہَ
وّ
ز
عددی قیمت
۵
۶
۷
حطی
حُ
طِ
ی،ے
عددی قیمت
۸
۹
۱۰
کلمن
کَ
ن
عددی قیمت
۲۰
۳۰
۴۰
۵۰
سعفص
سَ
ع
سید ابراہیم دسوقیؒ
اِمام شیخ ابراہیم الدسوقیؒ بہت وݙے اقطاب وچ شمار تھیندے ہن۔ thumb|مزارِ اقدس
سرائیکی حروفِ ابجد
سعفص
فَ
سید ابراہیم دسوقیؒ
نسب
سید ابراہیم الدسوقی القرشی الہاشمی (عربی وچ ناں السید إبراھیم الدسوقي‎ ​) شجرۂ نسب ایویں ہے: العارف باللہ السید ابراہیم ابن ابو المجد ابن قریش ابن محمد ابن محمد ابن النجا ابن عبد الخالق ابن ابو القاسم الزکی ابن علی ابن محمد الجواد ابن علی الرضا ابن موسیٰ الکاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر ابن علی زین العابدین ابن الحسین ابن الامام سیدنا علی۔
القابات
الدسوقی،السید السند، الحسیب النسیب، قطب الاولیاء، مرشد العلماء، تاج العارفین، امام الزاہدین، شیخ الاسلام، عارف باللہ، بحر شریعت۔ ابا العينين، ب رہان الملہ والدين، امام الدين، قطب الاقطاب، القطب الامجد، الامام الاوحد، سيد السادات، رافع المہمات، صاحب الولا والكشف والاطلاعات، بحر الورود والبركات، لسان الحضرات، كعبہ الحقيقہ، سلطان اہل العون والصون،، الشريف، قاضی العشاق، صاحب السيفين، صاحب الرمحين، عريس المملکہ
سرائیکی حروفِ ابجد
سعفص
ص
سید ابراہیم دسوقیؒ
کتاباں
شیخ ابراہیم الدسوقی نے فقہ و تصوف تے ہک وݙا ذخیرہ یادگار چھوڑا ہے، لیکن ایہ بظاہر انہاں دی تصانیف معلوم نی تھیندے، بلکہ انہاں دے ملفوظات لگدے ہن جیہڑے انھاں نے اپݨی مجلساں دے اندر مریدین کوں اِملا کروائے ہن، کیوں کہ انہاں کتاباں دا اسلوب تالیفانہ نی بلکہ ملفوظانہ ہے۔
سرائیکی حروفِ ابجد
سعفص
عددی قیمت
سید ابراہیم دسوقیؒ
کتاباں
انہاں وچ جوہرہ زیادہ مشہور و معروف تے ضخیم ہے۔
سرائیکی حروفِ ابجد
سعفص
۶۰
سید ابراہیم دسوقیؒ
کتاباں
آپؒ دی کرامتاں اس قدر ہن کہ انہاں دا بیان و شمار مشکل ہے۔
سرائیکی حروفِ ابجد
سعفص
۷۰
سید ابراہیم دسوقیؒ
وفاتِ
شیخ الدسوقیؒ دی سیرت و سوانح تے لکھݨ والے جملہ تذکرہ نگاراں دا ایں ڳال تے اتفاق ہے کہ آپؒ نے صرف ترتالیہ(43) سال دی عمر پاتی۔ تے 676ھ وچ ایں دنیا توں انتقال کر گئے۔ مصر وچ آپؒ دی قبر زیارت گاہِ خلائق ہے۔
سرائیکی حروفِ ابجد
سعفص
۸۰
۹۰
قرشت
قَ
ر
شَ
ت
عددی قیمت
۱۰۰
۲۰۰
۳۰۰
۴۰۰
ثخذ
ثَ
خَ
ذ
عددی قیمت
۵۰۰
۶۰۰
ضظغ
ضَ
غ
عددی قیمت
۸۰۰
۹۰۰
۱۰۰۰
ٻِنّھاں زباناں دے حروفِ ابجد
عربی زبان دے اٹھاویہہ حروف ابجد دے علاوہ فارسی زبان دے زائد حروف اے ہِن : پ ، چ، گ، ژ (۴)
سرائیکی زبان دے اردو حروف ابجد کِن زائد حروف اے ہِن :    ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ (۵)
عربی کن سرائیکی زبان دے زائد حروف ابجد  اے ہِن:    ٻ، پ، ٹ، ڄ، چ، ڈ، ݙ، ڑ، ژ ، ڳ، گ، ݨ (۱۲)
سرائیکی حروفِ ابجد دی قیمت
سرائیکی حروف ابجد دی قیمت کجھ ایں مقرر تھیسی:   ٻ تے پ کوں ب نال رکھ کے انھیں دی قیمت ۲مقرر تھیسی کیوں جو ’’ب‘‘ دی قیمت ۲ ہے ۔ ٹ کو ت نال لکھ کر ئیں ایندی قیمت ۴۰۰ ، ڄ تے چ کو ج نال لکھ کرئیں انھیں دی قیمت ۳ ، ݙ تے ڈ کوں د نال رکھ کرئیں انھیں دی قیمت ۷ ، ڳ تے گ کوں ک نال رکھ کرئیں انھیں دی قیمت ۲۰ تے ݨ کوں ن نال رکھ کرئیں ایندی قیمت ۵۰  مقرر تھیسی۔
ہندی لہجے آلے مرکب حروف  تَہجّی جہڑے جو ہائے مخلوط ’’ھ‘‘ نال ملا کرئیں بݨائے ڳئییں او اے ہن بھ ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ، وھ، یھ،انھیں حروف کن علاوہ سرائیکی لہجے دے مرکب حروف تَہجّی ن٘ڄ ، نڳ وی ہن۔ انھیں حروف دی قیمت معلوم کرݨ کیتے ݙیکھو: سرائیکی حروفِ تہجّی۔
حوالہ جات
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
تحقیق تے لوک ادب
تحقیق دا اول مقصد ایہ ہوندے جو ادبی کتاباں، مخطوطیاں یا ٻئے ادبی مواد کنوں زیادہ توں زیادہ معلومات حاصل کیتیاں ونڄݨ۔ اتے ایں ڳول پھرول وچ غلط معلومات دی درستی کیتی ونڄے تاں جوکوئی غلط فیصلے نہ تھی ونڄݨ ۔ ایں طرحاں تحقیق وچ قدیم شعرء، ادباء دی ترتیب و تدوین اتے تذکرے وغیرہ شامل کیتے ویندن۔ادبی تاریخ نویسی دے ضمن وچ ادوار اتے ادبی اصناف دی ونڈویتر (تقسیم) بارے مختلف تصورات ملدن۔ظفر الاحسن لاری لکھدن:"'اساݙے ادبی مورخین نے نہ صرف نظم اتے نثر کوں اَنڄ کرتے، ہک ݙوجھے کنوں بے تعلق کرݙتے۔بلکہ ایندے علاوہ نثر وچ ناول اتے ڈراما وغیرہ دیاں اَنڄ اَنڄ شاخاں کھڑیاں کر ݙیتاں ڳئین۔ ایں طرحاں نظم وچ، غزل، قصیدے، مثنوی اتے مرثیے وغیرہ کوں اَنڄ اَنڄ ونڈ (تقسیم) کر ݙتا ڳئے۔'"جاں جو لوک ادب دی تاریخ نویسی وچ ادوار بندی دے تناظر وچ ڈاکٹر تبسم کاشمیری لکھدن:"'ادبی تاریخ وچ ادب دے مختلف ادوار دی صرف خصوصیات کوں بیان کرݨ دا  تصور ہُݨ پراݨاں تھی چکے۔ ادبی تاریخ کوں سیاسی اتے تہذیبی تاریخ دے مختلف دھاریاں دی وہند (بہاؤ) وچ رکھ تے وی ݙیکھݨا ںچاہیدے'۔"لوک ادب دی تاریخ نویسی دے حوالے نال لوک ادب دی تاریخ وِچ ادوار دی ونڈ اتے لوک ادب دی تاریخ وِچ اصناف دی ونڈ ویتر بارے مختلف محققین، مورخین اتے ناقدین دی رائے مختلف ہے اتے کوئی حتمی طریق کار طے شدہ کوئے نئی۔ جینویں اردو ادب وچ کتھائیں مقامی طور تے حد بندی ہے مثلاً دکن وچ اردو، پنجاب وچ اردو اتے کتھائیں اے حد بندی زمانی لحاظ نال ہے مثلاً متقدمین، متوسطین، متاخرین وغیرہ جھئیں تقسیم موجود ہے۔ ایندے علاوہ اصناف دے حوالے نال مرثیہ، ناول، ڈرامہ، انشائیہ، افسانہ وغیرہ۔ یاوت دبستاتی ونڈ (تقسیم) مثلاً دبستان لکھنؤ، دبستانِ دلی، دبستان ملتان وغیرہ۔ ایں تناظر وچ علی جواد زیدی لکھدن:"'مختصر لفظاں وچ، اساݙے ادوار دا تعلق، قومی تاریخ دے ادوار کنوں کلیتہ آزاد نہیں تھی سڳدا۔'"ادبی تاریخ سانگے اصولاں دی ڳول پھرول کیتے جݙاں اساں ݙیہدے ہیں تاں ایں تناظر وچ ساکوں کجھ ٻیاں مثالاں مِل ویندن۔
لوک ادب دی تاریخ کہیں وی قوم دی اجتماعی تہذیب، سیاست، معاشرت دے مختلف طرحاں دی پندھ ویہاݨی ہوندی ہے۔ جیندے وچ ہر دور دے فکری، تاریخی اتے ٻئے عوامل دے اثرات موجود ہوندن۔ کہیں وی قوم دے ادب دی تاریخ پچھوں مختلف ادوار دے نال ٻہوں سارے قومی نوعیت دے سوال ڳنڈھیل ہوندن اتے مورخ مختلف ادوار وچ پیدا تھیوݨ والے سوالات اتے تبدیلیاں بارے جواب ݙیندے۔ خاص طور تے جتھان تبدیلی واضح نظر آوے۔اتھوں نواں دور اَنڄ  ݙسݨاں چاہیدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
بیجاپور سلطنت
بیجاپور سلطنت (Bijapur Sultanate) یا عادل شاہی خاندان (Adil Shahi dynasty). عادل شاہی خاندان جنوبی بھارت دے مغربی علاقے دکن وچ 1490 توں 1686 تک بیجاپور سلطنت دا حکمران ہئی۔ ہݨ ہندوستان دے صوبے کرناٹک وچ شامل ہے۔ شہر بیجاپور کپاہ دی تجارت دا مرکز ہے۔ اتھوں دی قدیم عمارات وچ گول گنبد خصوصاًً قابل دید ہے۔ thumb|ہندوستان وچ سلطنت بیجاپور دا نقشہ
غزوۂِ طائف
حنین توں بھڄݨ والے کفار دے فوجاں کجھ تاں اوطاس وچ ونڄ کے ٹھہرے ہن تے کجھ طائف دے قلعہ وچ ونڄ کے پناہ گزیں تھی ڳئے ہن۔ اوطاس دے فوجاں شکست کھا کے ہتھیار سٹ ݙیوݨ تے مجبور تھی ڳئے تے سب گرفتار تھئے۔ لیکن طائف وچ پناہ گھنݨ والیاں نال وی جنگ ضروری ہئی۔ ایں کیتے حضور ﷺ نے حنین تے اوطاس دے اموال غنیمت تے قیدیوں کوں مقام جعرانہ تے جمع کرکے طائف دا رخ فرمایا۔
طائف دا محل وقوع
طائف خود ہک بہت ہی محفوظ شہر ہئی جس دے چاراں طرف شہر پناہ دی دیوار بنلݨی ہوئی ہئی اور اتھاں ہک بہت ہی مضبوط قلعہ وی ہئی۔ اتھوں دا رئیس اعظم عروہ بن مسعود ثقفی ہئی جیہڑا ابوسفیان دا داماد ہئی۔ اتھاں بنو ثقیف دا جیہڑا خاندان آباد ہئی او عزت و شرافت وچ قریش دا ہم پلہ شمار کیتا ویندا ہئی۔ کفار دے تمام فوجاں سال بھر دا راشن گھن کے طائف دے قلعے وچ پناہ گزیں تھی ڳئے ہن۔
طائف دا محاصرہ
اسلامی افواج نے طائف پہنچ کے شہر دا محاصرہ کر گھدا مگر قلعے دے اندروں کفار نے ایں زور و شور دے نال تیراں دی بارش شروع کر ݙتی کہ لشکر اسلام اوندی تاب نہ گھنا سڳا تے مجبوراً اینکوں پسپا تھیوݨا پیا۔ 18 ݙینہاں تک شہر دا محاصرہ جاری رہیا مگر طائف فتح نہ تھی سڳا۔ حضور ﷺ نے جݙݨ جنگ دے ماہراں نال مشورہ فرمایا تاں نوفل بن معاویہ نے عرض کیتا کہ یا رسول اﷲ ﷺ ! لومڑی اپݨے بھٹ وچ گھس ڳئی ہے۔ اگر کوشش جاری رہی تاں پکڑ گھدی ویسی لیکن اگر چھوڑ ݙتی ونڄے تاں وی ایندے کولوں کوئی اندیشہ نہی ۔ اے سݨ کے حضور ﷺ نے محاصرہ ختم کرݨ دا حکم فرمایا۔ طائف دے محاصرے وچ بہت سارے مسلمان زخمی تھئے تے کل ٻارہاں اصحاب شہید تھئے، ست قریش، چار انصار تے ہک شخص بنی لیث دے زخمیاں وچ، ابوبکر صدیق دے صاحبزادے عبد اﷲ بن ابوبکر وی ہن۔ اے ہک تیر توں زخمی تھی ڳئے ہن۔ ول اچھے وی تھی ڳئے، لیکن ہک مدت دے بعد ول انہاں دا زخم پھٹ ڳیا تے اپݨے والد ابوبکر صدیق دے دور خلافت وچ اِینہی زخم توں انہاں دی وفات تھی ڳئی۔ حضرت محمدﷺ نے اعلان فرمایا کہ جیہڑا غلام قلعے توں لیہہ کے ساݙے کول آ ونڄے او آزاد ہے۔ ایں اعلان تے 23 غلام لیہہ آئے انہاں وچ ہک شخص ابوبکرہ وی ہن۔ او قلعے دے دیواراں تے چڑھ چڑھ کے ہک چرخی دی مدد نال جس نال رہٹ توں پاݨی کڈھا ویندے توں لٹک کے تلے آ ڳئے۔ ایں کیتے حضرت محمدﷺ نے انہاں دی کنیت ابوبکرؓہ رکھی۔ عربی زبان وچ چرخی (جس نال پاݨی کڈھا ویندے) کوں بکرہ یا بکر آکھا ویندے۔
چھی ہزار قیدیاں دی رہائی
آپ ﷺ جݙݨ اموالِ غنیمت دی تقسیم فرما چکے تاں قبیلہ بنی سعد دے رئیس زہیر ابو صرد چند معززین دے نال بارگاہ رسالت ﷺ وچ حاضر تھئے تے اسیران جنگ دی رہائی دے بارے وچ درخواست پیش کیتی۔ ایں موقعے تے زہیر ابو صرد نے ہک بہت مؤثر تقریر کیتی ایندا خلاصہ اے ہے کہ '''اے حضرت محمدﷺ، تساں ساݙے خاندان دی ہک عورت حلیمہ دا کھیر پیتے۔ آپ ﷺ نے جنہاں عورتاں کوں انہاں چھپریاں وچ قید کر رکھا ہے انہاں وچوں ٻہوں ساریاں آپ ﷺ دے (رضاعی) پھوپھیاں تے بہت ساریاں آپ ﷺ دے ماسیاں ہن۔ خدا دی قسم! اگر عرب دے بادشاہاں وچوں کہیں بادشاہ نے ساݙے خاندان دی کہیں عورت دا کھیر پیتا ہوندا تاں ساکوں اوندے توں بہت زیادہ امیداں ہوندے تے آپ ﷺ توں تاں ٻئے وی زیادہ ساݙے توقعات وابستہ ہن۔ لہٰذا آپ ﷺ انہاں سب قیدیاں کوں رہا فرما ݙیو۔'''
زہیر دی تقریر سݨ کے حضور ﷺ ٻہوں متاثر تھئے تے آپ ﷺ نے فرمایا کہ میں تساں لوگاں دا ٻہوں زیادہ انتظار کیتے مگر تساں لوگاں نے آوݨ وچ بہت زیادہ دیر لا ݙتی۔ بہر کیف میݙے خاندان والیاں دے حصے وچ جس قدر لونڈی غلام آئے ہن۔ میں انہاں سب کوں آزاد کر ݙتا۔ لیکن ہݨ عام رہائی دی تدبیر اے ہے کہ نماز دے وقت جݙݨ مجمع ہووے تاں تساں لوگ اپݨی درخواست سب دے سامݨے پیش کرو۔ چنانچہ نماز ظہر دے وقت انہاں لوگاں نے اے درخواست مجمعے دے سامنے پیش کیتی تے حضور ﷺ نے مجمعے دے سامݨے اے ارشاد فرمایا کہ میکوں صرف اپݨے خاندان والیاں تے اختیار ہے لیکن میں تمام مسلماناں کوں سفارش کریندا ہاں کہ قیدیاں کوں رہا کر ݙتا ونڄے، اے سݨ کے تمام انصار و مہاجرین تے ݙوجھے تمام مجاہدین نے وی عرض کیتا کہ یا رسول اﷲﷺ ! ساݙا حصہ وی حاضر ہے۔ آپ ﷺ انہاں لوگاں کوں وی آزاد فرما ݙیو۔ ایں طرح چھی ہزار اسیران جنگ دی رہائی تھی ڳئی۔
ابنِ زیاد
گورنر کوفہ، پورا ناں عبید اللہ بن زیاد، مسلم بن عقیل نے کوفے وچ امام حسین دے حق وچ زمین ہموار کرنا شروع کیتی تاں یزید نے ابن زیاد کوں بصرے توں تبدیل کرکے کوفے دا گورنر مقرر کر ݙتا۔ اس پہلے مسلم بن عقیل تے انہاں دے ݙو کم سن فرزنداں کوں شہید کرا ݙتا۔ ول حُر کوں ہک ہزار سوار ݙے کے حضرت امام حسین دا رستہ روکݨ کیتے بھیجا۔
امام حسین میدان کربلا وچ خیمہ زن تھئے۔ ابن زیاد نے پہلے عمر بن سعد تے ول شمر زی الجوشن کوں فوج ݙے کے انہاں دے مقابلے کیتے بھیجا۔ جس دے نتیجے وچ حادثہ کربلا(محرم 61ھ) رونما تھیا۔ امام حسین دی شہادت دے بعد پہلے شہداء دے سر کٹ کے ابن زیاد کوں پیش کیتے گئے۔ اس امام حسین دے سر مبارک دی بے ادبی کیتی تے تمام سر یزید کوں روانہ کر ݙتے۔
ابنِ زیاد دی موت
محرم 67ھ وچ ابن زیاد دا مختار ثقفی دے جرنیل ابراہیم نال مقابلہ تھیا۔ جس وچ ابن زیاد کوں شکست تھئی تے اوہ میدان جنگ وچ مارا گیا۔ قتل دے بعد اس دے سر کوں کوفے وچ ہوں مقام تے گھنا کے رکھا گیا جتھاں چھی سال قبل اس امام حسین دا سر رکھوایا ہئی۔ مختار ثقفی دے لشکر دے سپہ سالار نے ابن زیادہ دا سر قلم کیتا تے اونکوں نیزے تے چڑھا کے مختار ثققی دے کول بھیجا۔ بدبخت ابن زیاد دا سر مختار ثقفی دے سامݨے رکھا ڳیا۔
امام ترمذي رحمه الله (المتوفى279)نے آکھا:
حدثنا واصل بن عبد الأعلى قال: حدثنا أبو معاوية، عن الأعمش، عن عمارة بن عمير، قال: " لما جيء برأس عبيد الله بن زياد وأصحابه نضدت في المسجد في الرحبة فانتهيت إليهم وهم يقولون: قد جاءت قد جاءت، فإذا حية قد جاءت تخلل الرءوس حتى دخلت في منخري عبيد الله بن زياد فمكثت هنيهة، ثم خرجت فذهبت حتى تغيبت. ثم قالوا: قد جاءت، قد جاءت، ففعلت ذلك مرتين أو ثلاثا
عمارہ بن عمیر فرمیندے ہن کہ جیہرلے عبیداللہ بن زیاد تے اس دے ساتھیاں دے سر گھنا کے رحبہ دی مسجد وچ سٹ ݙتے گئے تاں میں وی اتھاں گیا۔ جیہرلے اتھاں پہنچا تاں لوگ آکھݨ لگے اوہ آگیا اوہ آگیا۔ ݙٹھا تاں اوہ ہک سانپ ہئی جیہڑا آیا سراں وچوں ہوندا ہویا عبیداللہ بن زیاد دے ناساں وچ گھس گیا۔ تھوڑی دیر بعد نکلا تے چلا گیا اتھاں تک کہ غائب تھی گیا۔ ول لوگ آکھݨ لگے، اوہ آگیا،  اوہ آگیا، اس ݙو یا ترے مرتبہ ایں طرح کیتا۔[سنن الترمذي ت شاكر 5/ 660]
جزیرہ نما آئبیریا
جزیرہ نما آئبیریا یورپ دے انتہائی جنوب مغرب وچ واقع ہے۔ ایہ یورپ دے ترئے جزیرہ نماواں (جزیرہ نما بلقان، جزیرہ نما اٹلی تے جزیرہ نما آئبیریا) وچوں انتہائی جنوب تے مغرب وچ واقع آخری جزیرہ نما ہے۔ جنوب تے مشرق وچ اس دی سرحداں بحیرہ روم تے شمال تے مغرب وچ بحر اوقیانوس نال ملدیاں ہن۔ جزیرہ نما دے شمالی علاقے وچ کوہ پائرینیس ہے جیہڑا اینکوں یورپ نال منسلک کیتے ہوئے ہے۔ جنوب وچ افریقا دا شمالی ساحل اس دے قریب واقع ہے۔ 582،860 مربع کلومیٹر تے پھیلا ہوا جزیرہ نما آئبیریا یورپ دا تیسرا وݙا جزیرہ نما ہے۔
جزیرہ نما آئبیریا وچ مندرجہ ذیل ممالک شامل ہن:
صفت ضمیری
صفت ضمیری اسم صفت دی ہک قسم ہے۔
ر: صفت ضمیری یا اشاری:ضمیر یا اشارے دے او لوظ جہڑے جو کہیں اسم یا کہیں ٻئی ضمیر دے اڳوں آ کرئیں اوندی صفت بیان کرن۔ اوندی تخصیص ظاہر کرن یا ول انھیں دے پاسے کوئی اشارہ کرن انھیں کوں صفت ضمیری یا اشاری آکھےا ویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ تیکوں کئیں مارئیے۲۔ تیݙا پتر تئیں جیݙا ئِ۳۔ توں کتھوں آندا ئیں۴۔ ساری دنیا میݙی دشمن ئِ۔۵۔جتلاکھلسیںاتلا روسیں۶۔ ݙس کینہاں درد ہووی۷۔ ایجھاں کم نہ کر جو ول پچھتا نوݨاں پووی۔۸۔ کیندیاں کیندیاں منتاں کر یسیں۔
اُتے ݙتے ڳئے جملئیں ئِ چ کئیں تیٔں، جیݙا ، کتھوں، ساری، جتلا، اتلا، کینہاں ، ایجھاں تے کیندیاں وغیرہ صفت ضمیری یا اشاری ہن۔
مزید صفات ضمیری اشاری:
واحد
جمع
اے
او
اوہو
اوہے
اوہا
جو
اونہہ
انھیں
اینہہ
میں
اساں
توں
تساں
تئیں
جئیں
جنھیں
کئی
میکوں
تیکوں
تہاکوں،تساکوں
اوکوں
انھیںکوں
جہڑا
جہڑے
جہڑی
جہڑیاں
کہڑا
کہڑے
کہڑی
کہڑیاں
اہڑا
اہڑیاں
تہڑا
تہڑے
تہڑی
تہڑیاں
اِتلا، ایتلا
اِتلے، ایتلے
اُتلا، اوتلا
اُتلے، اوتلے
اِتلیاں، ایتلیاں
اُتلی، اوتلی
اُتلیاں، اوتلیاں
جِتلا، جیتلا
جِتلے، جیتلے
جِتلی، جیتلی
جتلیاں، جیتلیاں
کِتلا، کیتلا
کِتلے،کیتلے
کِتلی، کیتلی
کِتلیاں، کیتلیاں
ایجھاں
ایجھیں
ایجھی
ایجھیاں
جیجھاں
جیجھیں
جیجھیاں
کیجھاں
کیجھیں
کیجھی
کیجھیاں
اوجھاں
اوجھیں
اوجھی
اوجھیاں
ایݙا
ایݙے
ایݙیاں
اوݙا
اوݙے
اوݙی
اوݙیاں
کیݙا
کیݙے
کیݙی
کیݙیاں
جیݙا
جیݙے
جیݙی
اُنتے
اِنتے
کتنے
جتنے
کتھاں
اِتھاں
اُتھاں
جتھاں
سارا
سارے
ساری
ساریاں
سبھو
سبھے
سبھݨیاں
اِݙے، ایݙے
اُݙے،اوݙے
کیندے
کیندی
کیندیاں
جیندا
جیندے
جیندی
جیندیاں
کنھاں
کنھیں
کینہی
کینھاں
جنھاں
جنھی
جنھاں ونکی:اسم صفت ونکی:سرائیکی قواعد
تبوک
تبوک مدینہ تے شام دے درمیان ہک مقام دا ناں ہے جیہڑا مدینہ توں چوݙہاں منزل دور ہے۔ بعض مؤرخین دا قول ہے کہ تبوک ہک قلعے دا ناں ہے تے بعض دا قول ہے کہ تبوک ہک چشمے دا ناں ہے۔ ممکن ہے اے سب ڳالہیں درست ہوون۔
جزیرہ نما عرب
جزیرہ نما عرب (عربی: شبه الجزيرة العربية، انگریزی: Arabian Peninsula) جنوب مغربی ایشیا وچ افریقا تے ایشیا دے سنگم تے واقع ہک جزیرہ نما ہے جیندا بیشتر حصہ صحرائی ہے۔ جزیرہ نما عرب مشرق وسطٰی دا اہم ترین حصہ ہے تے تیل تے گیس دے وسیع تر ذخائر دے باعث خطے وچ اہم کردار ادا کریندے۔
غزوۂِ طائف دے چھی ہزار قیدیاں دی رہائی
'''اے حضرت محمدﷺ، تساں ساݙے خاندان دی ہک عورت حلیمہ دا کھیر پیتے۔ آپ ﷺ نے جنہاں عورتاں کوں انہاں چھپریاں وچ قید کر رکھا ہے انہاں وچوں ٻہوں ساریاں آپ ﷺ دے (رضاعی) پھوپھیاں تے بہت ساریاں آپ ﷺ دے ماسیاں ہن۔ خدا دی قسم! اگر عرب دے بادشاہاں وچوں کہیں بادشاہ نے ساݙے خاندان دی کہیں عورت دا کھیر پیتا ہوندا تاں ساکوں اوندے توں بہت زیادہ امیداں ہوندے تے آپ ﷺ توں تاں ٻئے وی زیادہ ساݙے توقعات وابستہ ہن۔ لہٰذا آپ ﷺ انہاں سب قیدیاں کوں رہا فرما ݙیو۔'''
زہیر دی تقریر سݨ کے حضور ﷺ ٻہوں متاثر تھئے تے آپ ﷺ نے فرمایا کہ میں تساں لوگاں دا ٻہوں زیادہ انتظار کیتے مگر تساں لوگاں نے آوݨ وچ بہت زیادہ دیر لا ݙتی۔ بہر کیف میݙے خاندان والیاں دے حصے وچ جس قدر لونڈی غلام آئے ہن۔ میں انہاں سب کوں آزاد کر ݙتا۔ لیکن ہݨ عام رہائی دی تدبیر اے ہے کہ نماز دے وقت جݙݨ مجمع ہووے تاں تساں لوگ اپݨی درخواست سب دے سامݨے پیش کرو۔ چنانچہ نماز ظہر دے وقت انہاں لوگاں نے اے درخواست مجمعے دے سامنے پیش کیتی تے حضور ﷺ نے مجمعے دے سامݨے اے ارشاد فرمایا کہ میکوں صرف اپݨے خاندان والیاں تے اختیار ہے لیکن میں تمام مسلماناں کوں سفارش کریندا ہاں کہ قیدیاں کوں رہا کر ݙتا ونڄے، اے سݨ کے تمام انصار و مہاجرین تے ݙوجھے تمام مجاہدین نے وی عرض کیتا کہ یا رسول اﷲﷺ ! ساݙا حصہ وی حاضر ہے۔ آپ ﷺ انہاں لوگاں کوں وی آزاد فرما ݙیو۔ ایں طرح چھی ہزار اسیران جنگ دی رہائی تھی ڳئی۔
خواجہ عبداللہ اخگر
سرائیکی زبان دے مہان مرثیہ گو شاعر خواجہ عبداللہ اخگر دا تعلق بہاولپور ڈویژن دے ہک تہذیبی شاہر احمدپور شرقیہ نال ہے۔ ٻہوں پہلے وفات تھی ڳئی ہائی ۔اپݨے پتر دی مکاݨ تے ہک مرثیہ آکھیا ہائی ۔جیکوں سرائیکی دھرتی دے وݙے لوک فنکار عاشق حسین رمضان حسین ڳایا تے بعد اچ پروانہ مستانہ دی گائیکی پاروں پورے ڄڳ اچ مشہور تھیا جیندے ٻول ہن
کینڄھا روڳ ہجر دا لایئو وے پردسیا
کتاباں
انہاں دے مقبول تے شاہکار مرشیہ دی کتاب وی کنزالموودت چھیٻڄ چکی اے
غزوۂِ جیش العسرہ
غزوۂِ تبوک سخت قحط دے ݙینہاں تھیا۔ طویل سفر، ہوا گرم، سواری گھٹ، کھاوݨ پیوݨ دی تکلیف، لشکر دی تعداد بہت زیادہ، ایں کیتے ایں غزوہ وچ مسلماناں کوں بڑی تنگی تے دا سامنا کرݨا پیا۔ ایہا وجہ ہے کہ ایں غزوہ کوں جیش العسرۃ (تنگ دستی دا لشکر) وی آہدن۔
ھپی
کانہ کڑے تاپو مانوا چیزء۔ زیویہون ہوندا نکے عزیز میون شو وچ ماری و ہمت ۔ کانہ لوگوں ھم اپنے ساتھیء مبون بات کردے تاپو ہیں۔ انگریزی چی لحاظ ہوے تاپو چی ہمت چی علاقے مان بات کردے تاپو وچ محبت، نجیت اتے دوستی دی احساس ہوتی چی۔ شادی تے خاندانی مفاد دا سب توں بہت احترام حاصل اے۔ شوہر کو تنہاں خاندان کا سہارا ہونا تے اوہ ایہ خاندان دی حفاظت کرن دی ذمہ داری بھی ادا کرنا۔ تاپو ہی نواں کا شعور دسنا اے کہ خاندانی یونٹ وچ شوہر کا کردار اے۔
جو کوئی عورت کوئی شخص دوجے نوں ملاقات کراوے تے اپنے شوہر نوں کسی نوں وسطھ پیش کری۔ تےوہ کہیںدی اے کہ "یہ میرا شوہر ہے۔" یہ شوہر تے بیوی وچ محبت تے دوستی دا سکھندا نظارہ چکی ہوئے نوں دسنا اے۔ یہ یاد رکھنا لیکنا۔ وچ وچ تے شخص کے مرادف کا بھی اندازہ ہو سکدا۔ کچھ جوڑے کچھ الگ طریقہ سے استعمال کر سکدے نہے جنوں کہ محبتی نامہے، اتے دیگرے بھی۔ یہ سب بندوں دا خود خاص تعلق نوں دسانے پر منحصر کرے گا۔ ہمت لفظ ہے جو کہ شوہر نوں دسنے دے لئی استعمال ہوندا اے۔ اے شوہر دا ایک محبتی اتے غیر رسمی طریقے نال استعمال ہوندا اے۔
کناڈا ۵۫ە رہنمائی کرکے ہمت لفظ ہر روزانہ بات چیت کرندے وقت، سوشل میڈیا پوسٹس تے کنوں چھوٹی عمر کے چاہے دوستاں تے خاندان وچ استعمال ہوندا اے۔ اے لفظ یکھاو کردا اے کہ کسی دا شوہر نال نزدیکتا، گرمجوشی تے ایکدھےپن دا احساس ہو۔
اللہ
اسلام اچ اللہ (جل جلالہ) دا تصور
مسلمان اللہ کو تمام جہاناں دا خالق، مالک تے رب منیدن۔ اسلام اچ اللہ دی ذات دے نال جیہڑیاں خصوصیات جُڑیاں ہن انہا کولو توحیدیت دا پتا لگدے تے شرک و کفر دی نفی کیتی وندی اے۔ اسلام دے بنیادی تصورات تے مسلمان علماء دین دے رلے اتفاق دے مطابق ؛ اللہ ہک کَلھی ذات اے، اوندے سوا ٻیا کوئی عبادت دے لائق کائنی، ایندے خاطر کئی شبیہ (شکل یا تصویر یا مشابہت یا مثال) کائنی، کوئی اوندے جھیاں کائنی، اوندی کئی اولاد (پتر یا دھی) کائنی، اوندے کوئی والدین (اوکوں بݨ‏اوݨ‏ آلا / اماں یا ابا) کائنی، اوندی کئی صاحبہ (شریک حیات یا زال) کائنی تے اوندا کوئی شریک کائنی۔
اللہ جل جلالہ دے ننانوے ناں
اللہ دے ننانوے ناں مشہور ہن جناں وچو اکثرا قرآن اچ ہن۔ 'اللہ' ذاتی ناں ہے تے ننانوے صفاتی ناں ہن جنہاں کوں أسماء الله الحسنى آکھیا ویندے۔ مثلاً الرحمٰن، الرحیم، النور وغیرہ۔
اللہ لکھݨ دا انداز
thumb|112x112px thumb|116x116px
حضرت سلمان فارسی رضی اللہ عنہ
سلمان فارسی (فارسی : روزبه پارسی، عربی : سلمان الفارسی ) رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم دے مشہور اصحاب وچوں ہن۔ ابتدائی طور تے انہاں دا تعلق زرتشتی مذہب نال ہئی مگر حق دی تلاش انہاں کوں اسلام دے دامن تک گھن آئی۔ آپ کئی زباناں ڄاݨدے ہن تے مختلف مذاہب دا علم رکھدے ہن۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے بارے وچ مختلف مذاہب دے پیشینگوئیاں دی وجہ نال اوہ ایں انتظار وچ ہن کہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا ظہور تھیوے تے اوہ حق کوں اختیار کر سڳن۔
انٹرنیشنل کرکٹ کونسل
انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (International Cricket Council) کرکٹ دی انتظامیہ دا ناں ہے جیہڑی 1909ء وچ برطانیہ، آسٹریلیا تے جنوبی افریقہ دے نمائندگان دی طرفوں امپیرئیل کرکٹ کانفرنس دے ناں نال شروع کیتی ڳئی۔ 1965ء وچ ایندا ناں تبدیل کر کے انٹرنیشنل کرکٹ کانفرنس رکھا ڳیا ول 1989ء وچ اس دا ناں تبدیل کر کے بین الاقوامی کرکٹ کونسل رکھا ڳیا۔ بین الاقوامی کرکٹ کونسل دے 104 ارکان ہن۔ جنہاں وچوں 12 ارکان اوہ ہن جیہڑے ٹیسٹ کرکٹ کھیݙݨ دی حیثیت رکھدن۔ انہاں کوں فل ارکان دا ناں ݙتا ڳیا ہے۔ 92 ارکان ایسوسی ایٹ ارکان ہن۔ انٹرنیشنل کرکٹ کونسل ہر قسم دے کرکٹ دے ٹورنامنٹ یا مقابلیاں کوں ترتیب ݙیندی ہے۔ بین الاقوامی کرکٹ کونسل دا صدر مقام دبئی وچ واقع ہے۔
ارکان
انٹرنیشنل کرکٹ کونسل دے ارکان کوں ترئے گروہاں وچ تقسیم کیتا ویندے۔ فل رکن (Full Members) (ٹیسٹ کرکٹ کھیݙݨ والے ممالک)، ایسوسی ایٹ رکن (Associate Members) تے افیلی ایٹ رکن (Affiliate Members)۔ انٹرنیشنل کرکٹ کونسل دے ارکان ممالک دی تعداد 104 ہے۔ جنہاں وچوں 12 فل رکن تے 92 ایسوسی ایٹ رکن ہن۔
سرائیکی نون
نون
حرف تَہجّی ’’ن‘‘ دا تلفّظ ݙو قسمی ئِ ۔
جہڑی نون تے کُئی نہ کُئی حرکت آون٘ڄے تاں وت اونہہ ’’ن‘‘ کوں متحرک آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے نعمت (نِ، ع، مَ ،ت) ، نور (نُ، و،ر) تے انار (اَ، نَ، ا، ر) دی نون ۔ تے جہڑی نون غیر متحرک ہووے اوکوں ساکن نون آکھیا ویندے ۔ کہیں وی لوظ دے اخیر ئِ چ آوݨ آلی نون ہمیشہ ساکن ہوندی ئِ۔ مثلا کودن (کَ، و ، دَ، ن) یعنی کم عقل دی نون، یا دامن (دَ، ا، مَ،ن) وطن (وَ، طَ ، ن) ، امن (اَ،مَ،ن) دی نون ۔
غیر کِن اڄاں وفاداری دی کجُھ امیّد ہے
نون غُنہ
نون ساکن ݙو قسمی ئِ پہلی او نون ساکن جہڑی جو اتے بیان کیتی ڳئی ئِ تے ݙوجھی نون ساکن کوں نون غنہ آکھیا ویندے۔ نون ساکن تے نون غنہ ئِ چ ٻہوں فرق ئِ۔ نون ساکن کوں کہیں وی شعر دی تقطیع ئِ شامل کیتا ویندے جݙاں جو نون غنہ حذف تھی ویندی ئِ۔ اُتے ݙتے ڳئے شعر دی تقطیع ملاحظہ ہووے پہلا مصرعہ۔
غیر کِن اڄاں وفاداری دی کجھ امید ہے
غَ۔ی۔ر۔کِ۔ن۔اَ۔ج
غیر کن اڄ  (فاعلا تن) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔تُ۔ن
ڄ۔ا۔وَ۔فَ۔ا۔دَ۔ا
ڄاوفادا(فاعلا تن) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔تُ۔ن
رِی۔دِ۔ی۔کُ۔جھ۔اُ۔م
ری دی کُجھ ام (فاعلا تن) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔تُ۔ن
مِ۔ی۔د۔ہِ۔ی
مید ہے (فاعلا ت) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔ت
ڳالھ کجھ ایں تھئی ئِ جو ’’کِن ‘‘دی ’’نون ساکن ‘‘تاں تقطیع ء ِچ شامل تھئی ئِ پر ’’اڄاں ‘‘دی نون غنہ شامل نھئیں تھئی ۔ ݙوجھی ڳالھ اے ہے جو جہڑی نون ساکن کہیں حرفِ علّت دے بعد آوے یا جہڑی کہیں اڳلے صحیح حرف تَہجّی نال ڳنڈھی کھڑی ہووے ۔ ’’نون غنہ ‘‘اکھیندی ئِ ۔ مثلاً ݙند (ݙ،ن،د) بھنگی (بھَ، ں، گِ،ی) بنڈل (بَ،ں،ڈَ،ل) وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ’’ن ‘‘نون غنہ ئِ۔
نانگ تہذیبِ فرنگ دا ، ڈنگ کے وہندا ، وہ گئے
ماندریئں کوں مندر بھل گئے ، ٻس کُٹیندے پئے لکیر
(امان اﷲ کاظم)
بحر، فاعلاتن ، فاعلاتن ، فاعلاتن ، فاعلات۔
پہلا مصرعہ:نانگ تہذیب فرنگ دا، بروزن فاعلاتن فاعلاتن۔
14حروف تَہجّی جیندے وچ نانگ تے فرنگ دے ’’ݙونون غنے‘‘ شامل کائینی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
اللہ دتہ لونے والا
اللہ ݙتہ لوݨے والا چنیوٹ نال تعلق رکھݨ والا، ھک نامور سرائیکی ڳویا ہے جیہڑا کئی ݙہاکیاں توں سرائیکی فن موسیقی دی دنیا تے راج کریندا پیا اے سرائیکی گائیکی دا اے نامور فنکار پورے وسیب وچ مقبول اے تے ایندے کئی آڈیو تے ویڈیو کیسٹاں تے ڈسکاں مارکیٹ وچ با آسانی مل ویندن. اللہ ݙتہ لوݨے والے پتر وی اپݨے عظیم والد دی طرح ایں فن دی خدمت کریندے پن تے ایں شعبے وچ خاصی محنت کریندے پن.
صفت ظرفی
صفت ظرفی اسم صفت دی ہک قسم ہے۔ صفت دا او ہو لفظ جہڑا جو کہیں اسم دی وضع یا مقام ، مدت یا وقت ، طرز یا طریقہ  یا مقدار یا انداز بیان کرے صفت ظرفی اکھیندے۔ مثال دے طور تے ݙونگھا دریا، اُچا پہاڑ، سوڑی جُتی، تکھی ٹور، تتی ہوا، میلا ویس ، اوپر ادیس، بھڑا کا ݙاند، اتلا تھوݙ، لماں مینہہ، اُبھی وستی، پچا دھی ݙینہہ، ݙومݨاں پتھر ، پچھلا پہر، ادھی رات، سنویں سنجھ، ویا ندی بھیݙ وغیرہ وغیرہ۔ صفت ظرفی معنی دے لحاظ نال چار قسمی ئِ۔ او قسماں کجھ ایں ہن۔
i۔صفت ظرفی وضعی یا مکانی۲۔صفت ظرفی زمنی یا زمانی۳۔صفت ظرفی اسلوبی ، طرزی یا قدری۔۴۔صفت طرفی مقداری یا قدری
صفت ظرفی مکانی
الف: صفت ظرفی وضعی یا مکانی:او صفت ظرفی جئیں وچ کہیں اسم دی وضع قطع یا اوندے مقام دے تعین دا تصور پاتا ون٘ڄے صفت ظرفی وضعی یا مکانی اکھیدی ئِ۔ مثال دے طور تے اتوں ، تلوں ، اندروں ، ٻہروں، آمݨے سامݨے ، ہتھیکے، جاہی، اتھوں داجتھوں دا ، پاسے آلا، اڳوں آلا ، اوݙھر ، نیڑے وغیرہ۔
صفت ظرفی وضعی یا مکانی بݨاوݨ دے قاعدے:
1۔سمتیں دی مناسب نال استعمال تھیندڑ صفات ظرفی مکانی:اندرو، اندروں، اندراں، اندرلا، اندرلی، اندری اندر، ٻہرو، ٻہروں، ٻہراں، ٻہرلا، ٻہری ٻہرا،اڳوں، اڳاں، اڳونہاں، اڳاترا، اڳلا، اڳیترا، اڳانہاں، اڳواڑ، اڳواٹ، اڳاوڑو، اڳاڑی، اڳواڑو، اڳواڑوں، اڳاڑوں،پچھو، پچھوں، پچھاں، پچھونہاں، پچھانہاں، پچھلا، پچھاڑی، پچھاوڑو، پچھواڑ، پچھواٹ، پچھاڑوں، پچھڑودھا، پچھاترا، پچھیترا، اتو، اتوں، اتاں، اتانہاں، اتونہاں، اتلا، اتاڑ، اتواڑ، اتاڑو، اتاڑوں، اتاڑی، تلو، تلوں، تلاں، تلواں، تلا، تلے، تل، وچو، وچوں، وچاں، وچانگے، وچلا، وچونہاں، وچالے، وچالوں، وچالو، وچالا، ہیٹھو، ہیٹھوں، ہیٹھاں، ہٹھونہاں، ہیٹھیلا، ہٹھاڑو، ہٹھاڑوں، پاسے، پاسو، پاسو، پاسئیوں، پسیلا، پسیل، کنڈو، کنڈوں، کنڈیتا، چنڈو، چنڈوں، چنڈیتا، اتھ، اتھو، اتھوں، اتھاں، اتھانہوں، اتھاہو، اتھائیں ، کتھ ، کتھو، کتھوں، کتھاں، کتھانہوں، کتھاہو، کتھائیں، جتھ، جتھو، جتھاں، جتھوں، جتھانہوں، جتھاہو، جتھائیں، اُچو، اُچوں، اچاڑ، اچاڑوں، اچاڑو، مُنڈھو، منڈھوں، پاڑو، پاڑوں، ابھیو، ابھیوں، ابھیچڑ ، لماں، لمیوں، لموچڑ، ݙیلاہ، ݙیلاہوں ، ݙیلاہو، ݙیلاہی ، ݙنبھار، ݙنبھارو، ݙنبھاروں، ݙنبھاری، ݙنبھارلا، پوادھ، پوادھو، پوادھوں، پوادھی، پوادھڑ، پچادھ، پچادھو، پچادھوں، پچادھی، پچادھڑ، پار، پارو، پاروں، پارلی، پارلا، اروار، اروارو، ارواروں، اروارلا، ارواری، موہر، موہری، موہریوں، موہرلا، وتھ، وتھو، وتھوں، وتھولا، اتھلا، اترادھی، ݙکھݨ، ݙکھݨو، ݙکھݨوں، ݙکھݨی، جھکو، جھکوں، جھکانہوں، جھکوڑی، جھکوچڑ، جھکاڑ، جھکاڑو، جھکاڑوں، جھکاڑی، پرو، پروں، پراں، پروبھرا، ادھو، ادھوں، آدھلو، آدھلوں، آدھل، ادھلا، ادھیل، ادھیک، ادھانگی۔
2۔ایجھیں اسم جنھیں دے اخیر کُئی حرف علت (ا، ی ، وچوں کوئی ہک)آون٘ڄے تاں وَت انھیں دے اڳوں، ’’و ‘‘  یا  ’’وں‘‘ دا ودھارا کر کے صفت ظرفی وضعی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو۔
۱۔ چلھو/چلھوںڳیا دلو/دلوں ڳیا۔۲۔ بھیݙا جڑو/اجڑوں نکھڑ ڳئی ئِ۔۳۔ نظرو /نظروں اوڈھر تھی ون٘ڄ۔۴۔ ٻال نندرو/نندروں اُٹھی آئے۔۵۔احمد میݙا تھن٘ڄوں شریک ئِ۔۶۔اٹھو/اٹھوں لہہ پو۔۷۔رسہ آدھلو/آدھلوں ترٹ پئے۸۔پیرو/پیروں جتی نکل ڳئی ئِ۔۹۔ بزارو/بزاروں کپڑا گھِن آ۔
3۔جے کر کہیں ظرف مکاں دے اخیر ئِ چ حرف علت الف یا یائے معروف’’ی ‘‘وچوں کوئی ہک حرف نہ آوے تاں وت صفت ظرفی مکانی بݨاوݨ سانگے اوندے اڳوں قاعدہ نمبر ۲ وانگوں’’و ‘‘ یا’’واں‘‘دا ودھارا کر ݙتا ویندے ۔ تے جے کر کہیں ظرف مکاں دے اخیر  ’’وائوـ‘‘آون٘ڄے تاں وت اوندے اڳوں’’و‘‘  یا ’’ئوں‘‘دا ودھارا کیتا ویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو۔
4۔ ایجھیں اسماء جنھیںدے اخیرئِ چ الف یا یاے معروف ’’ی‘‘آندی ئِ۔ تاں وت اوکوں حذف کر کے باقی دے اڳوں ’’ئیو‘‘یا  ’’ئیوں‘‘ دا ودھارا کر کے صفت ظرفی وضعی یا مکانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ء ِ جیویں جو:
صفت ظرفی
اسم
سبی
سبئیوں
کوٹری
کوٹریوں
کراچی
کراچیوں
بارتھی
بارتھیوں
کوٹھا
کوٹھیوں
میلسی
میلسیوں
ڈہرکیوں
مریوں
5۔ جہڑے اسمیں دے اخیر ئِ چ ہائے مختفی یا یائے خفی الصوت ’’ہ‘‘  آون٘ڄے اوکوں حذف کر کے باقی دے اڳوں’’ئیو‘‘ یا ’’ئیوں‘‘ دا ودھارا کر کے صفت ظرفی وضعی یا مکانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ جیویں جو:
کوئٹہ
کوئٹوں
لاڑکانہ
لاڑکانیوں
مدینہ
مدینیوں
ہزارہ
ہزارئیوں
جہانیہ
جہانئیوں
دیرہ
دیرئیوں
لیہ
لیئوں
جدئیوں
6۔ بعض اسماء جنھیں دے اخیر ئِ چ ہائے جلی الصوت آندی ئِ تاں وت اوکوں حذف کر کے باقی دے اڳوں ’’اں‘‘یا ’’وں‘‘دا ودھارا کر کے صفت وضعی یا مکانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ۔
ٻانہہ
ٻانہاں، ٻانہوں
شینہہ
شینہاں، شینہوں
دانہاں، دانہوں
کانہاں، کانہوں
ݙینہاں، ݙینہوں
لانہاں، لانہوں
7۔ بعض اسم ظرف جہڑے جو صفت ظرفی دے طور تے وی ورتیے ویندن۔آمݨے سامݨے، اوہرو پرو، سدھا سنواں
اترادھی، اوڈھر، پچھوڳی، نیڑے، کولھو، پریں ، پرو بھرا، سَولاّ، پچادھڑ، پوادھڑ، لموچڑ، ابھیچڑ، ٻروچی، تھلوچی، تھلوچڑ ، اخیری، پہلا، آرپار، موہری، وچالو، آندری، ٻہری، اتاݨاں، اپٹھا، اموندھا، سدھا ، ہݙاکا، ترچھا، پسیلا، اتانگڑ، ہٹھانگر، ہتھیکے، کھٻا، سڄا، مونڈھی، جھنگوچی ، ہتھالا، ݙونگھا، سر بھرݨیں، ٻہری ٻہر، اندری اندر، پیریںبھر، ساندھوڑ اندھ، ہک سرئو، پرلا، چودھاری، ادھیل، اڳیرے، پریرے، کنڈیتا، چنڈیتا، سراندی، سرو، سوڑا۔
8۔کجھ اسماء یا اسمائے ظرف دے اڳوں’’دا‘‘یا ’’آلا‘‘دا لاحقہ ڳنڈھ کرئیں صفات ظرفی وضعی یا مکانی بݨائیاں ون٘ڄ سڳدئیں جیویں جو:
9۔ سرائیکی زبان دے لوظ جہڑے جو صفت ظرفی وضعی یا مکانی دے طور تے ورتیے ویندن:
معنی
آڑا
ترچھا، ٹیڑھا
آڳا
اگلا حصہ
اڳاڑی
اڳلا
پہلے کا
اڳواڑا
مکان کا اگلا حصہ
سامنے کی طرف
سر
چوٹی
الٹا
اوندھا