cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم
حجۃ الوداع
کوہ صفا دے بعد آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے کوہ مروہ تے مناسک حج، طواف و سعی ادا فرمائے تے 8 ذوالحجہ کوں مقام منٰی وچ قیام فرمایا۔
'''لوگو! قیامت دے ݙینہہ خدا میݙی نسبت پچھسی تاں کیا جواب ݙیسو؟ صحابہ نے عرض کیتی کہ اساں آکھسوں کہ آپ ﷺ نے خدا دا پیغام پہنچا ݙتا تے اپݨا فرض ادا کر ݙتا‘‘۔ آپ ﷺ نے آسمان دی طرف انگلی اٹھائی تے فرمایا۔’’اے خدا تو گواہ رہویں‘‘۔ ’’اے خدا تو گواہ رہویں‘‘ اے خدا تو گواہ رہویں تے اوندے بعد آپ ﷺ نے ہدایت فرمائی کہ جیہڑے حاضر ہن او انہاں لوگاں کوں اے ڳالہیں پہنچا ݙیون جیہڑے حاضر نی۔'''
اے خطبہ تمام دینی تعلیمات دا نچوڑ ہے۔ ایندا نقطہ آغاز اللہ تے اوندے بندے دے درمیان صحیح تعلق دی وضاحت کریندے تے بھلائی دی تلقین کریندے۔ خطبہ حجۃ الوداع اسلام دے معاشرتی نظام دے بنیاداں مہیا کریندے۔ معاشرتی مساوات، نسلی تفاخر دا خاتمہ، عورتاں دے حقوق، غلاماں نال حسن سلوک، ہک ݙوجھے دے جان و مال تے عزت دا احترام، ایہے او بنیاداں ہن جنہاں تے اسلام دا معاشرتی نظام ترتیب پیندے۔
ایں خطبے نے معاشی عدم توازن دا رستہ بند کرݨ کیتے سود کوں حرام قرار ݙتا کیونکہ سود سرمایہ دار طبقے کوں محفوظ طریقے نال دولت جمع کرݨ دے مواقع فراہم کریندے تے انہاں دی تمام افزائش دولت سودی سرمائے دے حصول ہی دی وجہ توں تھیندی ہے۔ این خطبے نے بہت سارے اہم قانونی اصول متعین کیتے ہن۔ مثلاً انفرادی ذمہ داری دا اصول وراثت دے بارے ہدایت ۔ سیاسی طور تے اے خطبہ اسلام دے منشور دی حیثیت رکھدے۔ دنیا بھر کوں ایں خطبے دے ذریعہ ݙسے ڳیا کہ اسلامی حکومت کنہاں اصولاں دی بنیاد تء تشکیل پیسی تے انہاں اصولاں تے تعمیر تھیوݨ والا اے نظام انسانیت کیتے رحمت ثابت تھیسی۔ اینہی بنا تے ڈاکٹر حمید اللہ نے اینکوں انسانیت دا منشور اعظم قرار ݙتے۔
اے ساݙے محبوب نبی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا آخری پیغام ہے تے ایندے وچ اساں ہی مخاطب بݨائے ڳئے ہیں۔ ایندی نوعیت پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی وصیت جیہی ہے۔ لہٰذا لازم ہے کہ اینکوں پڑھ کے اساں اپݨی ہݨ تک دی روش نادم تھی کے تے کافرانہ نظاماں دے مرعوبیت دے قلاوے گردناں اچوں کڈھ کے محسن انسانیت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا دامن تھام گھنوں۔ ایں لحاظ نال اے ہک دعوت انقلاب ہے۔
وصال
آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہٖ و سلم دا وصال تریسٹھ (63) سال دی عمر مبارک اچ 632ء اچ مدینہ وچ تھیا، مکہ تے مدینہ ݙوہاں شہر اڄ دے سعودی عرب وچ حجاز دا حصہ ہن۔ حجۃ الوداع دے فوراً بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی طبیعت مبارک کجھ ناساز تھئی تے ول ٹھیک تھی ڳئی مگر کجھ عرصہ بعد حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی صحت ول ناساز تھئی تے کئی روز تک انہاں دے سر مبارک وچ درد تھیندا رہیا۔ بالآخر روایات دے مطابق مئی یا جون 632ء وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم ایں فانی دنیا توں عالم بالا وچ انتقال فرما ڳئے۔ انتقال دے وقت آپ ﷺ دی عمر مبارک 63 سال ہئی۔ حضرت علی نے غسل و کفن ݙتا تے اصحاب دے مختلف جماعتاں نے یکے بعد دیگرے نمازِ جنازہ ادا کیتی تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں مسجد نبوی دے نال ملحق انہاں دے حجرہ مبارک وچ اونہی جگہ دفن کیتا ڳیا جتھاں آپ ﷺ دی وفات تھئی ہئی۔ اے مبارک جگہ تے ایندے اردگرد دی تمام جگہ ہݨ مسجدِ نبوی اچ شامل ہے۔
آپﷺ کوں منگل دے روز لباس مبارک سمیت غسل ݙتا ڳیا۔ رسول اللہ ﷺ کوں غسل ݙیوݨ والے افراد وچ سیدنا عباس، حضرت اسامہ، اوس بن خولیٰ، حضرت عباس دے ݙو پتر قثم تے فضل تے رسول اللہﷺ دے آزاد کردہ غلام شقران شامل ہن۔ حضرت عباس تے انہاں دے ݙوہیں صاحب زادے رسول اللہﷺ دی کروٹ بدلدے ہن، حضرت اسامہ تے شقران پاݨی وہیندے ہن۔ حضرت علی غسل ݙیندے ہن تے حضرت اوس نے آپﷺ کوں اپݨے سینے تے ٹیک رکھا ہئی۔ رسول اللہ ﷺ کوں پاݨی تے ٻیری دے پتراں نال ترئے وار غسل ݙتا ڳیا۔ پاݨی عرس نامی قباء وچ واقع حضرت سعد بن خثیمہ دے کھوہ دا ہئی۔ آپﷺ اپݨی حیات مبارکہ وچ وی پیوݨ کیتے ایں کھوہ دا پاݨی استعمال فرمیندے ہن۔ ول آپ ﷺ کوں ترئے سفید سوتی یمنی چادراں وچ کفنایا ڳیا۔ انہاں وچ چولا تے پڳڑی نہ ہئی، بس آپ ﷺ کوں صرف چادراں وچ ولہیٹا ڳیا۔ حضرت ابوطلحہ نے آپ ﷺ دی قبر مبارک اونہی جگہ بݨائی جتھاں آپ ﷺ نے انتقال فرمایا ۔ قبر لحد والی بݨائی ول آپ دی کھٹ مبارک قبر دے کنارے رکھ ݙتی ڳئی تے ݙاہ ݙاہ صحابہ اندر داخل تھیندے ویندے تے فرداً فرداً نماز ادا کریندے، کوئی امام نہ ہئی۔ سب توں پہلے آپ ﷺ دے خانوادے نے نماز پڑھی، ول مہاجرین نے، ول انصار نے تے ول ٻالاں نے، ول عورتاں نے یا پہلے عورتاں نے ول ٻالاں نے۔ نماز جنازہ پڑھݨ وچ منگل دا پورا ہی ݙینہہ تے منگل دی بیشتر رات گزر ڳئی جس دے بعد رات دے اواخر وچ رسول اقدس ﷺ دے جسمِ اطہر کوں سپرد خاک کر ݙتا ڳیا۔ جنازے وچ شریک افراد دی تعداد دے بارے وچ چند مورخین دا اختلاف ہے۔ ونکی: تاریخ اسلام ونکی:مذاہب دی تاریخ
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ جوڑ
ٻِنّھیاں زباناں دی مثال
دنیا دیاں ٻیئاں زباناں اردو، سرائیکی، سندھی، پنجابی، عربی، فارسی وغیرہ زبانیں وانگوں (جہڑیاں جو سڄے کن کھٖے پاسے لکھیاں ویندئین) مختصر نویسی کن محروم ہن۔ اینہہ مختصر نویسی نال تحریر نہایت شستہ تے مہذب وی تھی ویندی ئِ تے وقت وی ٻہوں تھوڑا لڳدے یعنی ٻہوں تھوڑے وقت ئِ چ زیادہ کن زیادہ لکھیا ون٘ڄ سڳدے۔ مختصر نویسی دا اے فن یورپ ئِ چ ٻہوں تھوڑے عرصے کن رواج پاوݨ لڳے جݙاں جو ساݙی ماٻولی کئی سو سالیں کن اینہہ فن کن متعارف ئِ۔
سرائیکی زبان دے حروفِ تہجّی
سرائیکی زبان دے حروفِ تہجّی ݙو قسمی ہِن۔ ہکڑے او حروف تہجی جنھیں دے ہک ٻئے نال جوڑݨ کیتے سرے ٻدھے ویندن انھیںکوں جڑویں حروف تہجی آکھیا ویندے جݙاں جو ݙوجھے او حروف تہجی جنھیں دے سرے نھئیں ٻدھے ویندے بلکہ او حروف تہجی بہرصورت پورے پورے لکھئے ویندن۔ انھیں حروف تہجی کوں کٹویں حروف تہجی آکھیا ویندے ۔
جڑویں حروف تہجی
او حروف تہجی جنھیں دے سرے بݨدن جڑویں حروف تہجی آکھیندن جہڑے جو اے ہن۔
ب، ٻ، پ، ت، ٹ، ث، ڄ، ج، چ، ح، خ، س، ش ، ص، ض، ع، غ ف، ق، ک، گ، ڳ، ل، م، ن، ݨ، ہ، ی۔
کٹویں حروف تہجی
او حروف تہجی جنھیں دے سرے نھئیں بݨدے انھیںکوں کٹویں حروف تہجی آکھیا ویندے اے حروف تہجی کجھ ایں ہن۔
ا، د، ڈ، ݙ، ذ، ر، ڑ، ز، ژ، ط، ظ، بھ،پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ،رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ، وھ، یھ۔
ہک اکھاݨ دی وضاحت
اکھاݨ ء جو" سُنگھڑدی کوں ڈھیر وڑدے" ۔۔۔۔ میکوں کُجھ نہ آکھو میں رُسا وداں۔۔۔۔ وے کیوں رُسا ودیں؟۔۔۔ آکھے فون کر کر تے ہُٹاں چیندا نہ ہاویں۔۔۔ ول منت کیتی می جو کٹھ ءچ کٹھے ہوسوں ۔۔۔ منیج ءی پو۔۔۔۔ وے اوتری دے آ ٻالاں توں غلطی تھی گئی ء ہُݨ معاف چاکر میں نئین ول تیڈا سینکل دی بریکاں آلا مُچھل ولا ڈتا ۔۔۔ ول وی توں راضی کوئی نئیں تاں دفع تھی میں نئیں ٻولیندا میں رُسا وداں مودی آ تُھک ء یاری کوں۔۔۔۔۔۔۔۔۔ کوئی پُچھے خان کنوں جو میاں تو کانفرنس ءچ بنی گالہ دی نمائندگی نہ کرݨ گیاں ہاویں توں پاکستان دا نمائندہ طور اُتھاں گیا ہاویں ۔۔۔ اے کاوڑ اشٹائل پھوت پھات تے ٹُھک سفارتی آداب دے منافی ء ۔۔۔۔ وے کملے آ ۔۔۔ ایہو تاں مودی آکھدے جو میں پاکستان کوں کلہا کر ڈیساں تے توں آپ خود چُنڈاں ودا گولیندا ہاویں ۔۔۔۔۔ میزبان تیڈا ناں گھن تے تاڑیاں وڄیندے کھڑن تیڈے استقبال کیتے توں گُھت ءچ سر ڈتی پئیں جیویں کہیں ٹُکر پاݨی نہ پوچھا ہووے تیڈے توں۔۔۔۔ آوݨ سیتی کُرسی تے پھاہ تھیندیں ول آسوں پاسوں جھاتی مار جو ووئے مارکہ سارے کھڑے ہن میں ٻہہ ڳیاں کیا اکھیسی دنیا ول کھڑا تھی گئے ۔۔۔ ول ݙٹھس جو سارے کھڑن ۔۔۔اچھا وڑن کُٹیج تے سارے ۔۔۔۔۔ میں وزیر اعظم پاکستان ہاں کوئی موچی پاولی تاں نئیں ۔۔۔ اے سوچ تے خان وت کُرسی تے دریہہ تھیندے ۔۔۔۔ ہُݨ خان اڑ گئے جو سارے دنیا دے بادشاہ وزراء اعظم کھڑن تے ہکو کلہا بندہ پورے ہال ءچ کرسی ملی پئے نراض لگدے رُسا لگدے اوکھا لکھدے بے چین تے ساری رات دا جاگا لگدے ۔ یا وت تروڑ پیا تُرٹدے جو سوٹا زور دا لگا نئیں۔۔۔ پر اصل گالھ اوہا ء جو " میں نمی۔۔۔۔ آہاں۔۔۔۔ میں نمی ۔۔۔۔ تے وت سُنگھڑدی کوں نہ نہ کریندے ڈھیر وڑگیا" شہزادعرفان۔
عالمی ݙینہوار برائے ثقافتی ورثہ
عالمی ݙینہوار برائے ثقافتی ورثہ
١٨ اپریل دی تاریخ کوں سرائیکستان سمیت دنیا وچ ثقافتی ورثے دا عالمی ݙینہہ منایا ویندا اے.
رشوت لوک نظم
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی سرائیکی وسیب دے رشوت دے مسئلے کُوں بیان کرین٘دی ہوئی ہِک سرائیکی لوک نظم: ۔
رشوت دا ڄو گرم بزارے
ڄُوٹھ فریب دا یکّا کم اِے
رشوت گھِمّݨ ݙیوݨ آلے،
حرام دِی کھٹِی کو لُوں بچّو!
اِیں حکم تے عمل کریسن او
ڄیڑھے دین نبی تے جیسن سیئں
کوثر دَا پاݨی پِیسن سَیئں
ڄیڑھے چنگے قدراں بھُلدے ہن
وِچ دُنیا محشر رُلدے ہِن
دَوز خیاں دی فوج تِیارے
رشوت دا ڄو گرم بَزارے
اِیں جگ تے گندے لوکاں نےِ
مخلوقِ خُدا کوں مارِیا تھاں ہے
رشوت دی کھٹی کھاندے ڄو
"ذلِیل کمینہ" اُوندا ناں ہِے
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
لکھت : فضل لُنڈ
رشوت لوک نظم
حشر ݙیہاڑے ڄو کُجھ تھِیسی
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
"لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو". . جیا. . او سخت بندہ اے ہر میٹنگ اچ سختی نال پیش امدے دوستاں کوں اوں کن ایہو شکوہ اے ناں. . بس ایہو شکوہ اے ناں دوست سچ اہدن او سخت اے او کراڑا بندہ اے
رشوت لوک نظم
ݙِٹھّا ویسِی،ݙِٹھّا ویسی
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
. پر او کھرا وی ھ ‏.‏ نواں ہک نروار کریجے مر تے جی دا رفعت
رشوت لوک نظم
آسِن قبراں پوسِن خبراں
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
اساں نئیں منیندے آکھو ہوکا ہک سرکاروں ‏.‏ کیا اے شعر تساں صرف پیناگرافکس تے فیس بک تیں پوسٹ کرن واسطے یاد کیتی ودو؟
رشوت لوک نظم
اُتھّاں بھَانویں دَوزخ ساڑے
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
اوہ جانڑے سئیں ویندا کرو. . . . مٹی پاو. ..
رشوت لوک نظم
اِتھ تاٻ پُوریاں تھِیوِن سَدھراں
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
ایویں کیویں ویندا کریجے؟
رشوت لوک نظم
اُچیاں ماڑیاں سب رَہ ویسِن
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
کیرھا ہوکا تساں نئیں منیا اپنڑے گریبان اچ تاں جھاتی پاو. . ..
الحمرا اچ جھمر مار کے تخت پنجاب کن چیک گھندے او. .
رشوت لوک نظم
دَوزخیاں دی فوج تیارے
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
تخت پنجاب دے اہر نال ستریۓ لوک ورثے اچ بساں دیاں چھتاں تے چڑھ کے پجدے او. . .ول بھاشن ڈیندے او. . . جی عدم تعاون دی اٹکل اپناو. . بند کرو اپنڑے بھاشن. . او کراڑا بندہ مہان بزرگ جیرھا پوری تحریک تے اوندے کرداراں دا شاہد اے او پٹدا بیٹھے جو تخت لہور دے فنڈڈ پروگراماں دا مقصد ساکوں مل گھننڑ اے جیرھا انہاں دے پروگراماں اچ ویسی سمجو انہائیں دا اے. . کوئی نہ کوئی ایجنڈا گھن کے ولسی. ..
رشوت لوک نظم
ہِک مُشبہّ شکل والا بندہ
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
مٹی پاو تے اوہ جانڑیں دا ویلھا گزر گئے ہنڑ. .
رشوت لوک نظم
پنج وَقتی نماز دا عادِی ہا
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو
یا تاں ایں کراڑے بندے کوں کوڑا کرو یا اپنڑیاں غلطیاں تسلیم کرو. . . کیہ تانڑی تہاڈے اعمالاں تیں مٹی پویجے. . ..
رشوت لوک نظم
وڄ گج کے رشوت گِھندا ہا
لوکاں نے ٻہُوں حیرانی ءِچ
اُوں کو لُوں ہِک ݙینہہ پُچھیا چا
نمازاں وِی تاں پڑھدے ہو
محراب وِی مَتھّے اُتّے ہِے
سوہݨی ݙاڑھی لمبی مُنہ تے ہے
ہک پاسے رشوت گھِندے ہو
ٻئے پاسے رَب تُوں پندے ہو
اِیں وِی بھلا کوئی ٹھاندی اِے
لڳدا اِے ڄو عقل دِی مارے
دوزخیاں دی فوج تیارے
رشوت دَا ڄو گرم بَزارے،
خطا دَا پُتلا وِی آکھوِینداں
میں ڄیکر رشوت گھِندا ہاں
وَت توناں وِی تاں منگدا ہاں
نیکی تے ندی دے ݙو پلڑے
اِے سُݨ تے لوک حَیران تھئے
کئی لوک تاں نیکیاں بَدیاں دے
معنے وِی وَکھ کریندے ہِن
خباثت دَا کوئی اَنت شمارے
دوزخیاں دِی فوج تیارے
رِشوت دا ڄو گرم بَزارے
اللہ سَئیں دے حُکمیں دَا،
اَساں مَذاق اُݙیندے ہَیں
کیڑھا مُنہ وت گھِن کے سئیں
سوہݨے دے دَر تےِ ویندے ہیں
حرام دِی کھَٹّی کھَاوَݨ آلے
بے حیَا سَڈ وِیندے ہِن
رشوت گھِنّݨ ݙیوݨ آلے
نیکیاں دَا ڄے کروں وَپارے
توباں کروں نصُوحِے والی
بخشݨ وَالا رَب غفّارے
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
عالمی ادب وچ افسانے دی تاریخ
اُوئیں تاں عالمی ادب وچ مختصر کہانی یا افسانے دی تاریخ کوئی ایڈی پرانی کائی نئیں۔ بس ایہو کوئی ڈوں صدیاں دا پندھ ہے۔ جیہڑا ویہویں صدی عیسوی دے شروع وچ ای اگوہاں تھیندا نظر آندے۔ اردو ادب نال افسانے دی ایہہ نویں صنف دا تعارف ایہندے توں وی کوئی ہِک سال بعد منشی پریم چند نے عام لوکاں دے رِیت روایت تے رہن سہن کوں آپڑیاں لکھتاں دا موضوع بنڑاں تے کرایا۔ لوکاں پہلی دفعہ حیران تھی تے ڈٹھا کہ کہانیاں صرف بادشاہاں، شہزادیاں، جِناں، بھوتاں تے پریاں دی گذارن دیاں نیءں ہوندیاں بلکہ گاموں، جِندو، نبلو، نبو، بھراواں تے جوائی دی گُزارن دی اجہی کہانی ہوندی ہے جیہڑی پڑھی وی ونج سگدی ہے تے سُنڑیں وی ونج سگدی ہے۔ ایہہ ہک عام انسانی رویہ ہے کہ انسان اوہدی ای گالھ سُنڑ دے، سُنڑویندے تے کریندے کہ جیہڑا اوندے کیتے بہوں اہم ہووے یا اہم رہیا ہووے۔
ایہہ اہمیت وی ڈوں پوڑیاں تے کھڑی ہوندی ہے۔ ڈر خوف دی انتہا تے یا وَل پیت، پِرم تے سوہنڑپ دی چھیکڑی بلانگ۔ ڈر خوف واسطے انساناں کول ہمیشہ جِن، بھوت، دیہہ، بادشاہ، وزیر تے ، حاکم، تے پیت پِرم واسطے کوہ قاف دیاں پریاں تے سوہنیاں شہزادیاں اُنہاں دے مختلف تصورات دا محرک تے مرکز رہے سن۔ لیکن ایہہ سارا کجھ اُوں اکثریت دی طبعی access کنوں باہرہا جیکوں عوام آکھیا ویندے۔ اُوں تاں انہاں کول پہنچ سگدے ہن تے نہ اوہناں کوں اَلوّا کراہیں، آپڑیں دل دا حال سُنڑا سگدے ہن۔ لہذٰا دنیا دا نثری ادب خاص طور تے ہِک عرصے توڑیں عوامی معاشرت دے حقیقی عوامل تے زندگی دے احساس کنوں کتھائیں بہوں پرے رہیا۔ابلاغ تھاویں تصوراتی کیوں نہ ہا، اوہدا وَل وی ہِک منڑیں ہا یعنی خواص کنوں عوام آلے پاسے۔ ایں صورت حال وچ عوام دی گالھ نہ تاں عوام کیتے اہم تے نہ حاکماں تک اوندی رسائی۔
الٰہ آباد
بھارت دی ریاست اتر پردیش دا ہک قدیم شہر ہے۔ گنگا و جمنا دے سنگم تے آباد ہے۔ تجارتی مرکز، ہندواں دا مقدس مقام تے ریلوے دا بہت وݙا جنکشن ہے۔ مسلماناں دے دور حکومت توں قبل اس دا ناں پراگ ہئی۔ اکبر دا ایوان، جامع مسجد، اشوک دی لاٹھ، زمین دوز قلعہ تے خسرو باغ قابل دید تاریخ عمارات ہن۔ 1857ء وچ جنگ آزادی دے دوران اتھاں انگریزاں تے حریت پسنداں وچ زبردست لڑائی تھئی۔ 1861ء وچ انگریزاں دی عملداری وچ آیا۔ thumb|الٰہ آبار شہر دے مختلف مناظر بھارت دی ہک شمالی ریاست اترپردیش دے جنوب وچ واقع میٹروپولیٹین شہر تے ضلع الہ آباد دا صدر مقام، ریاست دا سب توں وݙا تجارتی مرکز تے فی کس آمدن وچ ریاست دا ݙوجھا شہر، اندازہ 1.74 ملین آبادی دے نال اترپردیش دا ستواں گنجان ترین شہر اے. 2011 وچ اینکوں دنیا دا 130 واں تیزی نال ودھدا شہر قرار ݙتا گیا ہئی۔ اتھاں ہندو، مسلمان، سکھ، عیسائی، پارسی، جین تے بودھ مذہب دے منݨ والے امن و آشتی دے نال رہندے ہن۔ زباناں اردو، اودھی، ہندی، انگریزی، بنگالی تے پنجابی ہن۔ الہ آباد کے رہݨ والے الہ آبادی سݙیندے ہن.
الہ آباد کالجاں تے تحقیقی اداریاں دا گھر ہے۔ تے ایہ شہر دور قدیم توں ہی علمی اہمیت رکھدا ہے اس دے بارے وچ ایہ کہاوت وی مشہور ہے کہ الہ آباد وچ آکے تعلیم حاصل کرݨ تے مقابلہ جاتی امتحانات وچ شرکت نال نمایاں کامیابی حاصل کریج سڳدی ہے۔ قابل دید تاریخی عمارات وچ اکبر دا ایوان، جامع مسجد، اشوک دی لاٹھ، زمین دوز قلعہ تے خسرو باغ وغیرہ شامل ہن۔
تعلقہ جوہی
تعلقہ جوہی پاکستان دے سندھ صوبے دے ضلع دادو دا تعلقہ یا تحصیل ہے جنہں دا ہیڈکوارٹر جوہی شہر ہے۔
ساݙی رِیت
ساڈی رِیت................... جی پرِیت
افسانیاں دے مجموعے
اِیہ ہِک نا مکمل مضمون ہِے وکیپیڈیا دے شعبہ سرائیکی وِچ اپݨاں حِصّہ پین٘دے ہوئے اِیں مضمون کُوں پورا کرو۔ تھورائیت ہوسوں۔
اِیں مضمون وِچ سرائیکی افسانہ دے کُجھ مجموعیاں دی مختصر تفصیل ہے۔
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز انہاں دے ترائے افسانوی مجموعے چھپ چکیٔن ۔اتے ہک سرائیکی افسانہ ست زباناں وچ شائع تھئے۔ انہاں دی کتاب ’’میݙے افسانے‘‘ کوں مسعود کھدر پوش ٹرسٹ دی طرفوں بہترین تخلیقی نثر دا ایوارڈ وی مل چکیٔے۔ انہاں دے افسانوی مجموعے ’’سوجھلا اندھاری رات دا (۱۹۸۰ء)‘‘، ’’سوچاں دے ویورے (۱۹۸۵ء)‘‘ کوں شائع تھئین۔ علامتی/ نیم علامتی انداز وچ لکھے ڳئے انہاں افسانیاں وچ سچ اتے کوڑ دا نکھیڑا کرݨ، دا آہر کیتا ڳئے۔ ایندے بعد ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دے مندرجہ بالا ݙونہاں افسانوی مجموعیاں وچوں انتخاب ’’میݙے افسانے‘‘ دے نال چھاپئے ڳئے ہن۔
ڈاکٹر احسن واگھا
ڈاکٹر احسن واگھا (۱) تھل کرن دریا، (۲) آدی واس، سرائیکی افسانے کوں ہک نواں رنگ (Flavour) اتے نواں مزاج ݙیوݨ والے افسانہ نگار ہن۔ انہاں دے افسانے سیاسی، سماجی تبدیلی اتے نویں سڄاکی نال سرائیکی وسیب دیاں محرومیاں اتے بندے دی نفسیات، نت نویں موضوعات کوں نئی تخلیقی توانائی نال مختلف طرحاں دا بیانیہ پیش کریندن۔ ڈاکٹر احسن واگھا سرائیکی افسانہ نگاروں وچوں فکری فنی تناظر وچ ہک منفرد افسانہ نگار ہن۔
ڈاکٹر احسن واگھا دا ݙوجھا افسانوی مجموعہ ’’آدی واس‘‘ ہے ایں مجموعے دے افسانے قاری کوں غورو فکر دی دعوت ݙیندن۔ انسانی حیاتی دے مسائل دا شکار بے وس لوکاں دی بے وسی کوں موضوع بݨیندے ایہ افسانے علامتی رنگ وچ قاری اتے آپݨا گہرا نقش چھوڑیندن۔
منظور اعوان
’’اݨ سونہیں دڳ‘‘ منظور اعوان دے سرائیکی افسانیاں دا مجموعہ، سرائیکی وسیب دی شہری، دیہی حیاتی دے موضوعات اتے مشتمل ہے۔
ڈاکٹر اسلم عزیز دُرانی
ڈاکٹر اسلم عزیز درانی (اشاعت ۱۹۹۵ء)’’سِجھ دا سنیہا‘‘ انہاں دے سرائیکی افسانیاں دا پہلا مجموعہ ہے۔ ڈاکٹر اسلم عزیز درانی دے افسانوی موضوعات سرائیکی وسیب دے ݙکھ، بُکھ، لوکاں دیاں مشکلات انہاں اُتے تھیوݨ والے ظلم کوں بیان کریندن۔ انہاں افسانیاں وچ منظر نگاری خوب ہے تے موضوع اتے تکڑی گرفت ہے۔
ملک اقبال بھپلا
ملک اقبال بھپلا دے افسانیاں دی کتاب ’’بالو‘‘ ݙو حصیاں تے مشتمل ہے۔ دیہات دے پس منظر کوں اُجاگر کریندے ایہ افسانے اختصار دی خصوصیت وی رکھدن۔
مُکّھاں دی ترتیب نال تن٘دِیر
(نوٹ: اِیں مضمون وِچ ودھارا کرو) (وکی پیڈیا شعبہ سرائیکی تُہاݙا تھورائیت ہوسی)۔
اسم ضمیر
i۔ ضمیر عربی زبان دا لفظ ہے جیندا معنی ہے لُکیا ہویا۔ قواعد دی زبان وچ اُوں لوظ کوں آدھن جیڑھا کہیں اسم دی جہ بجہ استعمال تھیندے۔ اِنھاں دا فائدہ اے ہے جو مختلف آدمیاں یا شیں دا ناں ولا ولا نھیں گھنڑاں پوندا تے کلام ثقیل تے بد نما معلوم نھیں تھیندا۔          (سرائیکی زبان دے قاعدے قانون از ڈاکٹر مہر عبدالحق91)
ii۔ اومختصر ناں جہڑا کہیں ڳالھ وچ کہیں اسم دے ول ول استعمال کرݨ دی بجائے سہولت دی خاطر استعمال کیتا ویندے۔ اسم ضمیر سݙیا ویندے۔      (سرائیکی قواعد تے زبان دانی از بشیر احمد بھائیہ54)
iii۔ طویل گفتگو میں جب کسی شخص یا چیز کا نام بار بار آتاہے تو اس کی تکرار تحریر اور تقریر میں غیر موزوں معلوم ہوتی ہے۔ اس تکرار سے بچنے کے لیے اس شخص یا چیز کا نام ایک مرتبہ تو استعمال کرتے ہیں لیکن دوسری مرتبہ اس نام کی بجائے ایک اسم استعمال کرتے ہیں جو نام کا مظہر ہوتا ہے۔ اور اس نام کی طرف اشارہ کرتا ہے اس اسم کو اسم ضمیر کہتے ہیں۔
کوکدے پندھ
چَکلی رہ گئی ہے نہ چَکل
اسم ضمیر
(نخلستان قواعد از محمد بشیر احمد ظامی بہاولپوری44)
کوکدے پندھ
ارے رہ گِن نہ تیر
اسم ضمیر
iv۔ ضمیر اوہو لوظ ہے جو اسم دی بجائے آندے۔ ضمیر کوں کم ء ِ چ آنݨ کن مراد اے وی ہے جو اوہو ناں (اسم) ول ول گھِنݨاں نہ پووے           (وݙو سندھی ویا کرݨ از بھرومل مہر چنداڈوانی61)(ترجمہ)
کوکدے پندھ
ٹھاکن رہ گن نہ لٹھ
بھرونی رہ گئی ہے نہ مکڑا
بُھرجل رہ گئے نہ سوتر لڑ
اسم ضمیر
vi۔ وہ الفاظ جو بجائے اسم کے استعمال کیے جاتے ہیں ضمیر کہلاتے ہیں۔ ضمیرسے فائدہ یہ ہے کہ بار بار اُنھیں اسماء کو جو گزر چکے ہیں دہرانا نہیں پڑتا ۔ اور زبان میں الفاظ کے دہرانے سے جو بدنمائی پیدا ہو جا تی ہے وہ نہیں ہونے پاتی۔
کوکدے پندھ
کُبے رہ گن نہ ونگ
اسم ضمیر
(قواعد اُردو از ڈاکٹر مولوی عبدالحق105)
کوکدے پندھ
اَریڑیاں رہ گن نہ پاڑچھا
اسم ضمیر
vii۔ اسم کے عوض استعمال ہونے والے الفاظ ضمیر کہلاتے ہیں۔ جیسے میں، ہم ، تو ، تم ، آپ ، وہ  وغیرہ۔ جس اسم کے لیے ضمیر استعمال ہو وہ اسم اس ضمیر کا مرجع کہلاتا ہے۔         (نئی اُردو قواعد از عصمت جاوید 56)
کوکدے پندھ
کھانج رہ گئی ہے نہ بیڑ
ہِکاڑی رہ گئی ہے نہ ڈواڑی نہ کانجنڑ
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۱۔ ضمیر شخصی یا ضمیر خالص (ضمیر منفصل)
کوکدے پندھ
مالھ رہ گئی ہے نہ مال نال بدھیاں لوٹیاں
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۲۔ضمیر متصل
کوکدے پندھ
نسار رہ گئی ہے نہ نسار وچ جمی ہوئی چھبیل
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۳۔ضمیر اشارہ
کوکدے پندھ
کھاڈا رہ گئے نہ اڈ نہ اڈ اتے جمی ہوئی سنجڑیں
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۴۔ضمیر موصولہ/ضمیر موصول
کوکدے پندھ
آندری رہ گن نہ باہری
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۵۔ ضمیر جواب موصول/موصولہ
کوکدے پندھ
سیلھی رہ گئی ہے نہ نتھ
محمد بن سیرین
آپ دا ناں محمد، کنیت ابو بکر تے والد دا ناں سیرین ہئی ۔ابن سیرین دے ناں نال معروف ہن.
کوکدے پندھ
کلی رہ گن نہ بندراں
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۶۔ ضمیر استفہام
محمد بن سیرین
نسب
آپ دا نسب ایویں ہے :ابو بکر محمد بن ابی عمر سیرین الانصاری بن البصری آپ خادم محمد رسول اللہؐ انس بن مالک دے آزاد کردہ غلام ہن۔ آپ دے والد سیرین جرجرایا (عراق ) دے باشندے ہن۔ فن تعبیر خواب دے بہت ماہر ہن۔
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۷۔ضمیرمبہم یا کنایہ
کوکدے پندھ
آنھر رہ گن نہ خصی
محمد بن سیرین
ولادت تے وفات
آپ دی پیدائش بصرہ وچ تھئی اس بارے وچ انس بن سیرین آہدے ہن کہ عثمان غنی دی خلافت دے ݙو سال رہندے ہن جیہرلے میݙے بھائی محمد پیدا تھئے تے میں انہاں توں ہک سال چھوٹا ہاں۔ وفات 110ھ وچ بصرہ وچ تھئی.
کوکدے پندھ
گابے رہ گن نہ کٹیاں
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۸۔ ضمیر مشترک
کوکدے پندھ
چڑیاں چلکن ہا چیں چیں چیں
محمد بن سیرین
شیوخ
ابن سیرین، انس دے تربیت یافتہ ابو ہریرہ دے شاگرد تے حسن بصری دے ہم نشین ہن جنہاں وچوں ہر ہک حدیث دا رکن اعظم ہئی۔ انہاں تریہے بزرگاں دے علاوہ انہاں نے اس دا علم مختلف صحابہ توں گھدا جنہاں وچ زید بن ثابت، عمران بن حصین، ابن عباس، ابن عمر تے دیگر صحابہ توں حدیث سݨی۔ انہاں بزرگاں دے فیض نے انہاں کوں علم حدیث دا دریا بݨا ݙتا ہئی۔ ابن سعد، حافظ ذہبی، امام نووی تے ابن حجر انہاں کوں امام الحدیث لکھدے ہن۔
کوکدے پندھ
طوطے بولن ہا ٹیں ٹیں ٹیں
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۹۔ ضمیر تاکیدی
محمد بن سیرین
شیوخ
آپ ہک لمبے عرصے تک انس بن مالک دے منشی تے زیر تربیت رہے۔ انس بن مالک دے علاوہ اکابر صحابہ وچ انہں نے ابو ہریرہ دی زیادہ صحبت چاتی ہئی تے انہاں دے اصحاب وچ انہاں دا شمار تھیندا ہے۔ پارچہ فروش ہن تے فقہ دی تعلیم وی حاصل کریندے رہے.
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۱۰۔ضمیر تنکیری یا ضمیرنکرہ
کوکدے پندھ
گیرے گھوکن ہا گھوگھو گھو گھوگھو گھو
لالیاں چلکن ہا چِل چل چل
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۱۱۔ ضمیر صفتی یا صفت ضمیری
کوکدے پندھ
نہال خاں دے لاوے دے بٹیرے بولن ہا
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۱۲۔ ضمیر تعظیمی
کوکدے پندھ
پِٹ پٹ پٹاک پٹ پٹ پٹاک
اسم ضمیر
اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۱۳۔ ضمیر معکوس ونکی:سرائیکی قواعد
کوکدے پندھ
مامے مرادو دا تتر ترھاکے ہا
زنانیاں دی تاریخ
thumb|زنانیاں دی تَکڑائی دا نشان زنانیاں دی تاریخ (اردو: خواتین کی تاریخ) یا تِریمتیں دی تاریخ دا زنان پُݨاں مطالعہ اَصل وِچ تاریخ دے مطالعے دا اُوہ پان٘سا اَتے اُوہ ٹِنڳ ہِے جیڑھی زنانیاں دے بارے، اِنّھاں دے تاریخ دے پنّیاں دے ظاہری پس پردہ کرداراں، اِنّھاں دے سماج وِچ مِلّݨ آلے مقام اَتے حقوق اَتے اِنّھاں دے نال کِیتے ون٘ڄݨ آلے سلوک دا دی پڑھائی ہِے۔ اِیں تاریخی پڑھائی نال پتہ لڳدا ہِے جو تاریخ وِچ کئی زنانیاں اڳواݨی کردار ادا کر چُکیاں ہِن، اِنّھاں وِچ کُجھ زنانیاں دی مثالاں "رضیہ سلطان، چاند بی بی، رانی لکشمی بائی، ملکہ وکٹوریہ، ملکہ ایلیزبیتھ اوّل، اَتے ملکہ ایلیزبیتھ دوم رِیہے ہِن۔ کُجھ زنانیاں بھان٘ویں جو آپ فیصلہ سازی نئیں کرین٘دیاں ہَن جاں جو اپݨے پئے یا کہِیں ٻئے ساک دار تُوں اپݨے کَم کروین٘دیاں ہَن۔ کُجھ مُلخاں وِچ ملکاؤاں دا ظاہری اَتے باطنی کردار نا معلوم ہون٘دا جاں جو ہِک باشاہ دے کول اِنّھاں دی کیا حیثیّت رہی ہوسی، اِیہ کُجھ حالات تُوں ظاہر تِھین٘دا ہِے، مثلاً مغل باشاہ شاہجہان نے اپݨی ملکہ ممتاز محل دے ٹُر ون٘ڄݨ دے بعد تاریخی تاج محل بݨوایا جیڑھا اَڄ وی اپݨے سُݨھَپ اَتے شان کِیتے مہان٘درا ہِے۔
کوکدے پندھ
ترہا کو کو ترہا کو کو
زنانیاں دی تاریخ
تاریخ دی پڑھائی نال سماجی رجحاناں دا وی پتّہ لڳدا ہِے۔ کُجھ سماجاں وِچ، جیویں عرب سماج وِچ وَدھ ذالیں ہِک عام جئیں ڳالھ رئی ہِے۔ اِیہ اسلام تُوں پہلاں وی ہئی اَتے اِین٘دے بعد وی۔ ہندوستان وِچ ابتدائی ویدی دور وِچ صرف ہِک شادی سماج وِچ قابلِ قبول ہئی۔ جاں جو بعد دے ویدی دور تُوں ذالیں دی وَدھ ڳِنتری ݙِٹّھی ڳئی ہِے۔ مسیحی دُنیا وِچ گرجا دے اربابِ مجاز نے ذالیں دی ڳِنتری کُوں ٻہوں پہلاں تُوں ہَٹَک ݙِتّا ہئی۔ تاہم دُنیا وِچ تقریباً ہر دور وِچ اڳواݨاں دے کئی ذالیاں رِیہاں ہِن۔ اِنّھاں وِچُوں جیڑھیاں سبھ تُوں خاص ہون٘دیاں ہَن، اُنّھاں کُوں محل خاص آکھیا وین٘دا ہئی۔ اِین٘دے تُوں اَن٘ج باشاہواں دے حرم ہون٘دے ہَن جِنّھاں وِچ ٻہوں وَدھ بان٘دیاں رہن٘دیاں ہَن۔ باندیاں دا درجہ کݙان٘ہِیں وی ملکہ دے برابر ناں تِھین٘دا ہئی۔ ناں ای بان٘دی نال ڄَمَّݨ آلی اَل کُوں پوری طرحاں شاہی رَت سمجھیا وین٘دا ہئی۔ پُراݨے یونانیاں دے دور تُوں جنگاں وِچ ہَرَݨ آلے لوکاں دی ذالیں / تِریمتیں نال سلوک ہِک بحث دا موضوع وی رِیہا ہِے۔ کُجھ جائیں اُتّے اِنّھاں دی عِزّتاں لہائیاں وین٘دیاں ہَن۔ اَتے کُجھ جائیں اُتّے اِنّھاں کُوں بان٘دیاں وی بݨا گِھدّا وین٘دا ہئی۔
کوکدے پندھ
منجھیں رنگن ہا ڈاند تراڈن ہا کُرے بھونکن ہا گِدڑاں دیاں روڑاں مُکن ہا تے کُتے چپ کرن ہا تِڈیاں دا چُکاٹ مُکدا کُکڑ بانگاں ڈیندے تے ساڈی اکھ کھل ویندی۔ کھوہ دا رنگاٹ کناں وچ رس گھولے ہا۔ سیانڑے آہدن جو راگ آسروی سویر دا راگ، کھوہ دے رِنگاٹ اچوں نِکھتے۔ڈاڈی بہشتن لسی ولوڑے ہا تاں گھپ گھپ کریندی مٹی دا کُھبکار چس ڈیوے ہا۔ بُوا ظہوراں تے ماسی کندن چکی پِیہن ہا۔ پڑوپی دانڑیاں دی نال رکھ بِہن ہا۔ ڈوں چکیاں ہن ساڈے گھر اچ ہک تاں ڈاڈا بہشتی داجل اچوں گھن آیا ہا تے بئی ساڈے ہمسائے شالو رام مارواڑ اچوں آندی ہئی۔ چکیاں دیاں وڈی وڈی ماتراں ہن پُڑاں دے ادھ وچ ناوڑیاں تے سنوڑیاں ادھ اچ ٹھوکیاں ہویا کِل ۔ ماتراں اچ پرولے پئے ہوندن ہن اٹا کٹھا کرڻ کیتے۔
زنانیاں دی تاریخ
زنانیت دی تاریخ
مغربی دُنیا وِچ زنانیاں دے حقوق دی تحریک اُنوِیہوِیں صدی وِچ فرانسیسی بھوئیں تُوں شروع کِیتی ڳئی، جیکُوں زنانیت] یا Feminism دا ناں ݙِتّا ڳیا ہئی۔
کوکدے پندھ
سالھ ساڈی دا ترکہ ڈو کلہوٹیاں ہل ایبے ونگ تلے بئی اوبے وانگ تلے۔ ہک لوہے دی ٹرنگی جیڑھی بھاجڑ ویلے ماتا رام ڈاڈے بہشتی کوں نشانی ڈتی گیا ہا۔ سفیل اتے پئے کچے تھاں مٹورے، مٹوریاں، پاتریاں، پتروٹے، دابڑیاں، مٹیاں تے مٹورے۔ کوئی اللہ نامی خیرات جو کڈھائیں تھیوے ہا تھاں تھپے تے پتروٹے ساڈے گھر دے ہوندے ہن جالیاں وچ کٹ دے تھاں، تھال تھالیاں، منگر، لغن لغنیاں، تنبالوں، رکیبیاں، سفیل دی چنڈ اچ تریانکل تے لاتھا تونگ۔ تونگ اچ دُسے لکاراں، چولے، گھگرے تے نویاں ٹکڑیل گندیاں۔ عام کھٹاں تاں کجھی دی پٹی نال بنڑیاں ہوندیاں ہن تے ائے گئے کیتے باکرے اون ونڑیاں کھٹاں۔ کھٹاں اتے موتی ستر نال بنڑیاں شطرنجیاں۔ ایہہ ہا ساڈا ترکہ۔(وقاص ملک)
زنانیاں دی تاریخ
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں دے حقوق ونکی:زنانیت ونکی:زنان پُݨاں ونکی:زنانیاں دے تحریکاں ونکی:زنانیاں دی تاریخ ونکی:تِریمتیں دی تاریخ
واجد تھلوی
واجد تھلوی سرائیکی شاعر ہے۔
مولود شریف
مولود شریف
کلام:   :واجدؔ تھلوی
ربیع الاول دی بٖارھاں  دا  ڈٖیہنہ  آیا  ہے
جشن ِ  میلاد  اساں  رجٖ   کے  منایا  ہے
کیتی    ایہا   جبرائیل   آ    منادی  ہے
دنیا  تے  اجٖ  مٹھے  مدنی  دی  شادی  ہے
جھنڈا  جبریل  چھت کعبے دی تے  لایا ہے
دنیا  تے  آیا  جڈٖا ں  صادق   امین  ہے
امت  دی   خاطر  جھکائی  چا  جبین  ہے
ایس ایس جھیلم مرحوم
دیرہ اسماعیل خان دا ٹائی ٹینک (ایس ایس جھیلم مرحوم) ایس ایس جھیلم جہاز جیکوں دیرے دا ٹائی ٹینک وی آکھا ویندا ہئی، 1735ء اچ تیار کیتا گیا ہئی۔ ایکوں اسکاٹ لینڈ دی مشہور برطانوی شپنگ یارڈ کمپنی بارکلے کرل نے تیار کیتا ہئی۔451 ٹن وزنی اے جہاز کوئی 150فٹ لمبا تے 33فٹ چوڑا ہئی تے ایندے وچ 960 ہارس پاور دا طاقتور انجن وی نصب کیتا گیا ہئی۔ایں جہاز دے عرشے کوں ملا کے کوئی پنج سو بنداں دے باون دی جھا ہئی۔ پہلی وڈی عالمی جنگ اچ حکومت برطانیہ نے ایکوں جنگ اچ زخمی تھیون آلے برطانوی فوجیاں دے علاج معالجے دے واسطے بطور موبائیل ڈسپنسری استعمال کیتا، جنگ دے بعد برطانوی حکومت نے ایکوں ہندوستانی حکومت کوں ڈے دتا تے ہندوستانی حکومت نے اے جہاز صوبہ پنجاب کوں بطور تحفہ ڈے دِتا۔
واجد تھلوی
مولود شریف
انبیاء   دیدار  کیتے  آئے  جو  تمام  ہِن
ایس ایس جھیلم مرحوم
دیرے د اتاریخی جہاز ایس ایس جھیلم المعروف دیرے دا ٹائی ٹینک اساڈی اکھیاں دے اگوں ریت دے قبرستان اچ لے گیا تے ظالم سندھو نے ایکوں ہمیش کیتے آپڑے اندر لکا گدا۔
لو یو مرشد
لو یو مرشد... کانفرنس والے ڈیہنہ اسلم خان گورمانی سئیں دی طبیعت کافی خراب ہئی.. اساکوں پتہ لگے تاں فون کیتے کہ مرشد تساں نہ آسو تاں مونجھے تھیسوں لیکن تواڈی صحت تے تندرستی اہم ھ. ول میل بنڑدے رہ ویسن. آکھنڑ لگے کہ شام تھی گئی اے میں ہُنڑ تک مسلسل گولیاں کھندا پیاں تے انجکشن لویندا پیاں تھوڑی جہی وی طبیعت ٹھیک تھیندی اے تاں میں نکل آنداں. اساں بار بار آکھے مرشد ہُنڑ بہوں دیر تھی گئی اے 8 وجدے پن کانفرنس شروع تھیون آلی اے تساں ریسٹ کرو. ول اچانک رات دا 12 وجے دے قریب سٹیج توں میڈی نظر پئی اے تاں ڈٹھے کہ گورمانی سئیں سامنے تشریف گھدی آندن. یقین منو او ویلھا میں ساری زندگی نہیں بھل سگدا کمٹمنٹ اور محبت دی انتہا ہئی کہ او ملتان توں ہیں حالت اچ سفر کرکے کانفرنس اچ شامل تھین اور آندے ہی آکھے نیں یار سوجھل دے پروگرام دی بجائے بسترے تے سُتا راہون سزا ہی تھی سگدی اے بیا کجھ نہیں.
واجد تھلوی
مولود شریف
قدسی  وی  آئے  کُل  پڑھنْ  سلام  ہِن
لو یو مرشد
گورمانی سئیں اساڈا اثاثہ ہن. سرائیکی ادب دی ترویج سانگھے ہُنیں دیاں خدمات لازوال ہن. سدا وسدے رہین سکھ سلامتی ہووے.عثمان کریم بھٹہ، अ्समान करीम भृटा
واجد تھلوی
مولود شریف
سہرا  جیندی  آمِد دا  حوراں  نے سُنْایا ہے
سوہنْاں بٖہوں سوہنْاں بی بی آمنہ دا چن ہے
چن  نال کھیڈنْ  دا  جٖانْدا   جو  فن  ہے
اُنگل  ہلا  کے  آقا  چن  کوں گھمایا  ہے
مُکی  اجٖ  دنیا  توں  ساری  ظلمات  ہے
روشن  نظردی  اے  واجد  ؔ کائنات  ہے
گھر   عبداللہ  دے   جو   نور  سما یا  ہے
مسدس
جہڑی ڳئی ہئی پھیل معاشرےوچ بدصورت حالت دورتھئی
ہا ہر کئی عرق اچ غرق ہوندا۔۔۔۔۔۔۔او مرض علالت دور تھئی
او وحشت زور ورائی والی۔۔۔۔۔۔۔۔۔بے سود خجالت دور تھئی
انسان انسان دا دشمن ہا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔اے رسم جہالت دور تھئی
،
میݙے پاک محمد خلقت کوں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔آ روشن راہ ݙکھلائی ہے
کائنات اچ واجد راہوݨ دی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔تہذیب آقا سکھلائی ہے
۔۔(واجد تھلوی)
سہرانی
thumb|سہرانی بلوچ اتحاد کونسل
پنجاب اچ سہرانی تاریخ تیں
پنجاب اچ سہرانی قوم پاکستان بنڑنڑ توں وی پہلے دی آباد ہے۔ جہیڑی صوبہ بلوچستان تیں سندھ وچ وی بہوں علاقیں وچ مقیم ہے۔ جڈاں اساں لفظ سہرانی دا آگا پیچھا ڈہدے ہیں تیں
سہرانی
اے لفظ سہریانڑی، سہریانی ، سہرانی ، سرانی دی شکل اچ ملدے۔ زیادہ جہڑھا لفظ وزن رکھدے او سہریانڑی یا سہریانی حقیقت دے قریب ہے۔
وقت گذرنڑ دے نال ایں ناں کو اختصار نال پنجاب اچ سرانی لکھیا تیں بولیا ویندے۔
تاریخ
جڈاں اساں پاکستان اچ سہرایانی قوم دی پیرا گولیندے ہیں تیں اے نشان ساکوں افغانستان تیں ایران دو اشارہ کریندن۔ بلوچ قوماں ہنڑ وی انہیں ملکیں وچ آباد ہن ۔ اے قوماں اوں ویلھے خانہ بدوش زندگی گزریندیاں ہن۔ ول وقت دے نال کجھ چراہگاں تیں آباد ہونڑ لگ پیاں۔ خانہ بدوشی دی زندگی گذریندی ایں قوم دے مردو زن بہوں بہادر تیں دلیر ہن۔ اوں وقت دے ہر علاقے دے مہاندرے تیں سردار انہیں دی بہادری کولھو متاثر تھی کہ انہی کو اپنڑین علاقے اچ جاہ ڈیندے ہن تیں انہا دے افراد کو اپنڑے تحفظ تیں جنگاں کیتے استعمال کیریندے ہن۔ انہاں نیں کافی مہارتاں تیں بہادری دا اینجھا سکہ چلیہ جو کافی رقبہ انہا کو انہیں دی بہادری دا انعام ملیا تیں نال انہاں کافی رقبہ قبضے وچ وی اپنڑی ملکیت کریندے رہ گیا۔ کجھ نشان شیر شاہ سوری دو وی نشاندہی کریندن جو اندی ہک شاخ یا قبیلہ ہا جہیڑھا سورانی سہریانڑی اکھویندا ہا ۔
رند تیں لاشار اے ڈو بھرا دی انٹری پاکستان اچ تھئی۔ اے کڈنڑ تھئی یا انہیں دا کوئ بیا بھرا وی ہا اے علم اچ کائنی ۔
پاکستان اچ مقیم بلوچ قومیں دا سارا سلسلہ انیں 2 بھرانویں رند تیں لاشار نال جوڑیا ویندے۔ اج دیاں ساریاں قوماں دی بنیاد ایہا سمجھی ویندی ہے۔
اگر اساں سارے اپنڑی ہسٹری گولنڑ تیں آوں تیں ساکو کجھ اندازے لانوڑے پوسن۔
مظفرگڑھ،ملتان اور لیہ کے سہرانی کے جد امجد
میں اگر چوک قریشی دے سہریانڑیں دی گال کراں تیں اتھاں میکوں 4 ناں لدھن۔
1:فتح سہرانی
2:غلام حیدر سہرانی
3:حیدر سہرانی
4:محبت سہرانی۔
حالی تک اے واضح نی تھیا جو محبت سہرانی بھینڑ ہائی یا بھرا۔
کیا اے سارے بھرا ہن یا سوتر ملیر ہن شریف چھجڑے دے نال بلوچہ سہرانی وی انہیں دا حصہ ہے۔ وستی سریع آلا ڈیرہ غازی خان وی انہیں نال منسلک ہے جو رشتہ داریاں اج تک چلدیا آندن۔ ڈیرہ غازی خان دے دوست وی کوئ اندازہ لاون جو او انہیں دے ڈاڈے بابے دی لڑی کیہڑے سہرانی نال جڑدی ہے۔
چوک قریشی اچوں ول کجھ سہرانی لیہ کوٹ ادو مظفر گڑھ تین ملتان تک ونج آباد تھئن۔
چوک قریشی سہرانی دی ڈاڈے بابے
ایہے چار لوگ ہن جنہاں دے ناں نال اج وی موضعے
مو جود ہن۔
مزید تلاش
ایے میڈے کجھ حیلے آسرے ہن جو قوم دا قصہ چھیڑاں جہڑا ٹھیک یا غلط تھی سگدے۔ ہنڑ اے ذمہ داری تساں سب سہریانڑیں دی ہے جو تساں سہریانڑی قوم دی تاریخ کو سدھا تیں کھرا کرنڑ کیتے جہیڑھی اج تک تحقیق کیتی ہوے یا تہاڈے علم اچ سہریانی قبیلے دی تار یخ موجود ہے تیں میڈو شئیر کرو تاکہ ایکوں محفوظ کیتا ونجے۔ اگر اساں سرائیکی زبان کوں ڈیکھوں تا سرائیکی زبان ماسکو ، روس تک بولی تیں سمجھی ویندی ہأئی۔ ہک دوست کولھو پتہ لگا ہا کجھ عرصہ پہلے جو سرائیکی ڈپارٹمنٹ بہاولپور اچ ہک انگریز سرائیکی دا پروفیسر رہیے۔
شانی خان دمانی
شانی خان دمانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ہک شعر
توں جنگ دا درس نہ ڈے میکوں میں ہاں متلاشی امن دا.
میں ہتھ ا چ  گرز  نمی  چایا   میں گل اچ پاکے دول  آیاں.
(شانی خان دامانی )
ݙوہڑہ
محبوب مٹھا ڄݙاں فرش تے آئے او بختاں والی رات ء
تھیا روشن گھر ھائی آمنہؓ دا تھئی رحمت دی برسات ء
اوندے نوری نور تجلے ھن پڑھی  حوراں رل صلوات ء
جیندے کیتے شانی زمن بݨے او خاص حضور دی ذات ء
میں رل گئی کوں نئیں کئیں رولا ایویں سمجھو آپ کوں میں رولے۔
میں ڈس نہ سگدی ناں اوندا ھک حسن دا شاہ ھائی جئیں رولے۔
ول شانی پیار دے نال پچھس اڑی ڈس تاں سہی تیکوں کئیں رولے۔
میکوں روندے روندے کھل آگئی نہ آکھ سگی جو تئیں رولے۔
(شانی خان دامانی)
غزل
پھٹیاں تے  چیریاں  وڈیرے کیتی  ودے ھن.
کانواں دا  تاں  ایویں  خالی  ناں  بدنام  ھے.
ملخ   تباہ   سارا   گیرے    کیتی   ودے ھن.
چوریاں کریندا  ہیں تاں پیرے وی مٹائے کر.
تیکوں بدنام  تیڈے  پیرے  کیتی  ودے ھن.
مچھیاں تاں اصلوں خداؤں بے سکون  ھن
پونگے بے آرام اے مچھیرے کیتی ودے ھن
سپڑیں دے وانگ ہئی لیک  تیڈی  بوچھڑاں
تہوں تاں محاصرہ سپیرے  کیتی  ودے ہن
اکھیں مصروف  ہن   یار کہیندی  گول  وچ
ہتھ مصروف  اے  بٹیرے   کیتی  ودے ھن.
ایویں کئی    رعایا  نال   ظلم   کریسی   نہ
جیویں اے سیاستی لٹیرے کیتی  ودے ھن
شانی انہاں  نال  ھے   انویں  اونویں تھیوݨی
ساڈے نال جیری جیری جیرے کیتی ودے ھن
(شانی خان دامانی)
توں ساڈا یار ہیں سوھنڑاں نہ ڈر کئیں دشمنڑاں کولوں
جےوڑنا تئیں ھے پانڑیں وچ نہ ڈرتوں چھینڈکاں کولوں
۔
میکوں ھک شخص آکھا ھئی میں تیڈےناں توں ٹھرداھاں
خبرنئیں کیوں اوھو اجکل ھے سڑدا  میڈے  ناں کولوں۔
جے نئیں لکھیا  مقدر  اوں  میڈے ہتھ دے  لکیراں وچ
کیہاں فالاں  محبت  دے  کڈھا نواں  جوگیاں  کولوں۔
چلو اج  نئیں تاں کل تیکوں  انہاں لوکاں دی  کل پوسی
میں گلشن کوں بچانونڑ دے وڈے تنڑ ماری بیٹھا ھاں.
مگر ھنڑ میڈے وس اچ نئیں بچانواں کیا خزاں کولوں۔
اے کل تئیں میکوں آکھیا ھے ولا ویساں نہ میں انتے
میں ھنڑ ڈٹھن تیڈے پیرے رقیباں دے گھراں کولوں۔
جے مر  گیاۓ  تاں ساڑو چا  ایندی  تدفین   نئیں کرڑیں
میں سنڑیاۓ شانی سڑدا ھائی اے میڈے دوستاں کولوں
آ ڈیکھ  تاں  سہی  تیڈی  خاطر  میں  گھن  تحفہ  ہک  انمول  آیاں
تئیں جہڑے رنگ دیاں  آکھیاں ہن اوں رنگ دیاں ونگاں گول  آیاں
ہاں یاد ہے شہر بدر تھیونڑ بیا  کوئی شے یاد نی رہی میکوں
میں  کیشے   کیشے   گال  آیاں   میں  کیشے   کیشے  رول  آیاں
توں جنگ  دا  درس   نہ  ڈے  میکوں  میں  ھاں  متلاشی امن  دا
میں ہتھ   اچ  گرز  نمی   چایا   میں    گل  اچ   پاکے  دول  آیاں
کئیں سیہہ  دا   کنڈا  پورا   ھے  میں   ساری  وستی   پھول  آیاں
بے خبرا ھم نہی سدھ میکوں توں شہ  رگ  دے  نزدیک  ہانویں
تیڈی گول  اچ دنیا چھا نڑی ھے تیڈی گول  اچ  جندڑی رول آیاں
میڈے جام اچ زہر ملیندا رہ   جیندے جام اچ امرت  گھول  آیاں
میں خواب اچ گرجھیں ڈٹھیاں ہن کئی واری نندر وی أکھڑی ھے
کل  حاکم   دے   دربار   دے وچ   میں   شانی   أچا   بول   آیاں..
شانی خان دامانی
.
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ غزل ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اے واہ جو ساکوں چنگائی ملی ھے
چنگائی دے بدلے بُرائی ملی ھے
اساں وڈپ دے اُزا نئیں مارے
توں میکوں ملائیں تا ایویں لگے
جو جیویں کوئی باد شاہی ملی ھے
دوا تاں ہوندن جو مرض ہووے
ایں روگ دی کوئی داوائی ملی ھے
تہاکوں سنگت تے مانڑ ہوسی
اساکوں سنگت ازائی ملی ھے
ہیں اساں ڈُکھ دے ایں اندھے کُھوہ وچ
اساکوں ایندی کُھدائی ملی ھے
ایہو ایں عشق اچ ڈِھیئے نتیجہ
جو دار تے آکے پھائی ملی ھے
حیاتی ساری دے درد چائے ھم
تے لحظہ کھن وی نی ساہی ملی ھے
توں آپ مالک ہیں بعد رب دے
خدا دی تیکوں خدائی ملی ھے
اساں تاں اوہیں ، ہیں اوندی قید اچ
اے کیویں ساکوں رہائی ملی ھے
حیا کتھائیں وی نئیں ٹکرا شانی
ڈو شعر۔
کہیں کوں راضی کرنڑ کیتے جھکڑاں پوے جھکو
جہڑا بندہ جھکا تھیندائے اوھو اچا ھوندے
ٹھڈا گھڑا ہٹھے ویلےچھاں تے پیا ھوندے
تعلقہ میہڑ
تعلقہ میہڑ صوبے سندھ دے ضلع دادو دا تعلقہ یا تجصیل ہے۔ جنہں دا ہیڈکوارٹر شہر میہڑ ہے۔
سمیرہ خان
سمیرہ خان سرائیکی گلوکار ہے۔
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
تعلقہ خیر پور ناتھن شاہ
تعلقہ خیر پور ناتھن شاہ سندھ دے ضلع دادو دا تعقہ یا تحصیل ہے جنہں دا ہیڈکوارٹر خیر پور ناتھن شاہ شہر ہے۔
چندر شیکھر
ڈیرہ غازی خان توں بھارت منتقل تھئی ہوئی سرائیکی فیملی نال تعلق اے. بھارتی ٹی وی چینل دور درشن دے سرائیکی پروگرام وچ انہاں نے اپݨا کلام پیش کیتا.
لودھراں
لودھراں ہک ضلع ہے۔ تے تحصیل وی ہے تے لودھراں ہک شہر وی ہے۔ لودھرا ہک ذات ہے، ایں ذات دی نسبت نال شہر دا ناں لودھراں ہے۔ لودھراں دریائے ستلج دے ابھے پاسے بہاولپور کنوں اٹھارھاں کلومیٹر تے پندھ تے ہے۔
ریلوے ٹیشݨ
لودھراں دا ریلوے ٹیشݨ ہک جنگشن ہے۔ ایتھوں ہک ریلوے لائن سدھی خانیوال ویندی ہے، ہک لائن کہروڑ پکا، میلسی وہاڑی، بوریوالا، عارفوالا، پاکپتݨ توں تھیندی ہوئی قصور تے وت لہور ویندی ہے۔
چندر دے حلقے
تحریر. ارشد لاشاری
گزشتہ کچھ ݙینھ تو چندر دے حلقیاں بارے ایجھی تصویراں سوشل میڈیا تے گردش وچ ھن، تے ایندے نال کئی کئی اقسام دی توہمات، ٹوݨے، خوف تےافواہ جہی خرافات جوڑیاں ویندیاں پن، کوئی اینکوں کرونا وائرس نال جوڑن دی کوشت کریندن، اور کجھ کمزور عقائد دے یار لوک تاں فوراً اپݨے عقائد کو سچا ثابت کرݨ سانگے اینکوں اپݨے دین مزہب نال کوڑا سچا رلا خود کو وݙا دین دا خدمتگار سمنجھدن،
خدارا ایجھی افواہیں دا حصہ نہ بڑو،
ایندی حقیقت اے ھے جو اینکوں چندر دے حلقے یا دائرے آکھیا ویندے، تے اللہ سئیں دی قدرت نال چندر دے ٻاہروں گول دائرے دی شکل وچ ہوندی ھے جہیڑی فضا وچ کروڑاں برف دے کرسٹل یا ول پاݨی دے نکے نکے قطرے نال رل تے سجھ دی روشنی دی ٹکر نال پیدا تھیوݨ آلی قوس قزا ھوندی ھے چندر دے ایجھے دائرے ٹھنڈے ملخاں وچ عام نظردن تے گرم ملخاں وچ موسم دی مناسبت نال کݙی کݙی نظر آندن،
پر آجکل پاکستان دے موسمی سسٹم وچ کچھ بگاڑ ھے ایں سانگے تقریباً ہر شھار دا انج انج موسم نظر آندے، تے ایں کاݨ اے دائرے نظرآوݨ دا سلسلہ الگ الگ شھاریں وچ مخلتف اوقات وچ جاری ھے،،
پر ایندا تعلق موجودہ کرونا وائرس وباء یا کہیں عقائد دی کوڑ سچ نال کوئی تعلق کینھی اے دائرے لکھاں کروڑاں سال تو مخصوص موسم نال بنڑدے راہندن
میانوالی ونجݨ دا پروگرام
دوستو ! اڄ میانوالی ونڄݨ دا پروگرام ہے ،میانوالی مینوں جان تھوں پیاری ہے تے اس دی مٹی دی خشبو میں ہر ویلے اپݨے نال محسوس کرینداں ۔اس گرمی اچ تھل دیاں ٹھڈیاں مٹھیاں راتاں کیویں بھلائیاں ونڄ سڳدیاں ہن۔ظفر پتریر ،مینر گھݨجیرا ،ضیااللہ سلماݨی خیل تے ڈاکٹر عالم شیر نال مل تے مسعود کومل دی مٹھی تے سریلی آواز اچ دادن دے ٹٻیاں تے رات کوں خواجہ غلام فرید دیاں کافیاں تے لوک ڳیت سݨݨ دی تے گھمراں پاوݨ دی ہک اپݨی چس ہے تے اے چس کیویں نہ چساں۔اس بارے تفصیلات واپس آ کے تہاݙے نال شیئر کریساں۔ فی الحال پروفیسر مظفر ملک دے بارے ڄہڑیاں ڳلاں ادھوریاں رہ ڳئیاں ہن انہاں کوں مکمل کر گھناں۔
تعلقہ دادو
تعلقہ دادو سندھ دے ضلع دادو دا تعلقہ ہے۔ دادو شہر انہں دا تعلقہ ہیڈکوارٹر ہے
میانوالی ونجݨ دا پروگرام
عرض کیتا ملک صاحب تہاݙا ماݨ نہ ترٹسی تے اس فورم دا ممبر بݨ کے خوشی تھیسی ،نال ڄہڑی ذمہ داری لیسو نھباوݨ دی وی پوری کوشت کریساں۔ملک صاحب وݙے کوش تھئے تے چا پی کے ونڄݨ دی اجازت ڳدی ۔
کجھ ݙیاں بعد ملک مظفر دا فون آیا ڄو فلاں ڈینہہ میانوالی سٹیزن فورم دا ماڈل ٹاؤن ای بلاک اچ اجلاس ہے تے تساں اس دے وچ شریک تھیوݨاں ہے۔اجلاس اچ ونڄ کے ٻہوں خوشی تھئی کیوں ڄو میانوالی دے سارے مہاندرے لوک اتھاں موجود ہن۔اجلاس اچ شیر بہادر چغتائی،ڈاکٹر اجمل نیازی،ڈاکٹر پروفیسر اشرف خان نیازی( عمران خان دے پتریروں پتریر) امیر خان نیازی( کالم نگار) تے ناچیز کوں ڳل بات دی دعوت ݙتی ڳئی۔ اجلاس اچ طے تھیا ڄو ہر عید تے میانوالی اچ عید ملݨ پارٹی کیتی ونڄیں کیوں ڄو اس موقع تے ہر کوئی میانوالی ہوندا ہے ۔اس پارٹی دے وچ میانوالی دے سارے سیاستدانوں کوں دعوت ݙتی ونڄین تاں ڄو میانوالی دی سماجی ،معاشی تےثقافتی ترقی بارے ڳل بات کیتی ونڄ سڳے۔اجلاس اچ اے وی طے تھیا ڄو میانوالی سٹیزن فورم دی تنظیم کاری کیتی ونڄے تے میانوالی دے ہر قصبے اچ اس دے یونٹ قاءم کیتے ونڄن۔این حوالے نال کڄھ مطالبات رکھے ونڄن۔انہاں مطالبات اچ وݙے مطالبے میانوالی کوں معدنیات تے پن بجلی دی رائلٹی دا حصہ،کساناں کوں زرعی مقاصد آستے مفت بجلی،مہاڑ دے علاقے کوں نہری پاݨی دی فراہمی،تھل اچ آبیانے دی وصولی دا خاتمہ،کیڈٹ کالج دا قیام، ٹربائن تے ٹیوب ویلاں تے فلیٹ ریٹ دا خاتمہ ، زراعت تے کساناں دی ترقی کیتے جامع پالیسی دا نفاذ ،کالاباغ تھوں نکلݨ آلے لوہے واسطے سٹیل ملک دا قیام وغیرہ شامل ہن۔ میانوالی سٹیزن فورم کوں مضبوط بناوݨ کیتے، اس دا منشور تے پیغام " ندائے میانوالی اچ چھاپیا ڳیا تے میانوالی دے ہر قصبے اچ تقسیم کیتا ڳیا۔اس دے نال نال پروفیسر مظفر ملک تے ناچیز نے میانوالی دے ہر قصبہ،گاؤں تے علاقے دا دورہ کر کے اتھاں اس فورم دے یونٹ قائم کیتے ۔اس حوالے نال میانوالی دے صحافی طاہر ساقی دیاں خدمات کوں نئیں بھلایا انڄ سڳدا۔حکیم اسلم خان،کلیم اللہ ملک ،روشن ضمیر ملک،رحمت اللہ خان ہزارے خیل تے ٻہوں ساریاں دوستاں ایں حوالے نال نمایاں کردار ادا کیتا تے ہر ڄھا توں شاعر،ادیب،لکھاری،صحافی،دانشور تے سیاسی کارکن اس فورم تے اکٹھے کرڳدے ڳئے۔انہاں لکھاریاں اپݨیاں لھکتاں "ندائے میانوالی اچ بھیڄِݨا شروع کر ݙتیاں جنہاں کوں چھاپ کے ہر جھاہ تے ونݙیا ویندا ہائی۔اس دا نتیڄہ اے نکلیا ڄو میانوالی دے مسائل تے محرومیاں اڄاڳر تھیوݨا شروع کر ݙتا۔ہر قصبے اچ ہر مہینے فورم دا اجلاس تھیوݨا شروع تھی ڳیا تے اتھے میانوالی دے مسائل با رے ڳل بات تھیوݨا شروع تھی ڳئی۔ایں حوالے ںال لاہور اچ وی اجلاس تھیوݨا شروع تھی ڳئے ،علاقے دے سیاستدان متوجہ تھئے تے انہاں وی اس دے اجلاساں آوݨا شروع کر ݙتا۔
اس زمانے اچ تحریک انصاف چھوٹی پارٹی سمجھی ویندی ہائی تے لوک اس پاسے ایݙا دھیاں نن ݙیندے البتہ عمران خان کوں لوک چنگا سمجھیندے ہن۔میانوالی اچ تحریک انصاف نال کوئی وی نمایاں بندہ کونا ہائی تے نہ عمران خان کوں اتھاں سیاسی اہمیت حاصل ہئی۔میانوالی سٹیزن فورم دے ہک اجلاس اچ پروفیسر مظفر ملک میݙے تے زرو ݙتاڄو عمران خان کوں میانوالی اچ استقبالیہ ݙتا ونڄییں تاں ڄو انہاں کوں اتھاں سیاست اچ اڳے گھن آواں تے نال میانوالی دے مسائل انہاں دے سامݨے رکھاں۔میں ایں حوالے نال جناب عمران خان نال ڳل کیتی تے سارا مدعا بیان کیتوم۔ (او انہں ݙیہاں اچ زمان پارک لاہور توں بنی گالا ،اسلام آباد شفٹ تھی چکے ہن کیوں ڄو محترمہ جمائمہ خان کوں لاہور اچ راہوݨ تے ٻہوں سارے تحفظات ہن) ۔ عمران خان کوں وݙی خوشی تھئی تے آکھیا ڄو سیف اللہ خان نال مل کے پروگرام کوں فائنل کرو۔ سیف اللہ خان تے میں اس پروگرام کوں حتمی شکل ݙتی لیکن ایں دوراں میݙے والد محترم وی فوت تھی ڳئے۔
عمران خان دے اعزاز اچ میانوالی پریس کلب دے حال اچ استقبالیہ دے سارے انتظا مات جناب کلیم اللہ ملک مرحوم تے طاہر ساقی دے ذمے لائے ڳئے ہن کیوں ڄو میں والد صاحب دی فوتگی دی وجہ نال ٹائم نم ݙے سڳدا ۔ اس زمانے اچ جناب کرنل حسن خان تحریک انصاف میانوالی دے صدر ہن تے میݙے انتہائی محترم دوست ڈاکٹر شفقت اللہ خان نیازی سرگودھا ڈویژنل دے صدر ہن۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ دوستو ! ڳل بات جاری ہے ،باقی وت
سمندر
زمین تے پاݨی دا ہک ٻہوں وݙا کھنڈا ہویا علاقہ اے۔ سمندر ٻہوں وݙے وی ہوندن تے چھوٹے وی۔ ٻہوں وݙے سمندر کوں بحر اہدن۔ درمیانے کوں بحیرہ، مثال دے طور تے بحیرہ عرب، چھوٹے سمندر کوں خلیج اہدن، مثال دے طورتے خلیج بنگال، خلیج فارس.
بحر اقیانوس
بحر اوقیانوس دا ساحل کٹا پھٹا ہے اتے ٻہوں ساریاں کھاڑیاں، خلیجاں اتے سمندراں وچ پھیلا ہویا ہے جنہاں وچ بحیرۂ کیریبین، خلیج میکسیکو، خلیج سینٹ لارنس، بحیرۂ روم، بحیرۂ اسود، بحیرۂ شمال، بحیرۂ لیبریڈور اتے بحیرۂ نارویجن-گرین لینڈ شامل ہن۔ بحر اوقیانوس وچ موجود جزائر وچ جزائر فارو، گرین لینڈ، آئس لینڈ، راکال، جزائر برطانیہ، آئر لینڈ، فرنینڈو ڈی نورونہا، ازورز، جزائر میڈیرا، کانریز، کیپ وردے، ساؤ ٹامے اور پرنسیپی، نیوفاؤنڈ لینڈ، برمودا، ویسٹ انڈیز، اسینشن، سینٹ ہیلینا، ٹرینڈاڈ، مارٹن واز، ٹرسٹن ڈا کنہا، جزائر فاک لینڈ، جزیرۂ جنوبی جارجیا شامل ہن۔
وسائل
تیل تے گیس دے ذخائر، مچھی، سمندری پستانیہ جانور (سگ ماہی تے وہیل)، ریت اتے بجری دے ذخائر، پلیسر دے ذخائر، کثیردھاتی گ رہیں، قیمتی پتھر
بحر ہند
بحر ہند دنیا دے پاݨی دا تریجھا وڈا ذخیرہ ہے۔ اس وچ دنیا دا تقریباً 20 فیصد پاݨی ذخیرہ ہے۔بحر ہند وچ دنیا دے مندرجہ ذیل علاقے آندے ہن:
1. افریقہ
جنوبی افریقا،  موزمبیق،  مڈغاسکر، (غے یونیوں)،  موریشس، مایوٹ، اتحاد القمری (کامروس)،  تنزانیہ، سیچیلیس،  کینیا،  صومالیہ،  جبوتی، اریتریا،  سوڈان،  مصر
2. ایشیا
عراق،  ایران،  پاکستان،  بھارت،  مالدیپ، بحر ہند دا برطانوی علاقہ،  سری لنکا،  بنگلہ دیش،  میانمار (برما)،  تھائی لینڈ،  ملائشیا،  انڈونیشیا، جزائر کوکس، جزیرہ عید میلاد  انڈونیشیا
3. آسٹریلیشیا
مشرقی تیمور،  آسٹریلیا
4. جنوبی بحر ہند
جزیرہ ہرڈ و جزائر مکڈونلڈ,  سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا
بحیرہ عرب
بحیرہ عرب بحر ہند دا حصہ ہے جیہڑا مشرق وچ بھارت، شمال وچ پاکستان تے جنوبی ایران، مغرب وچ جزیرہ نما عرب تے جنوب وچ راس غردافی صومالیہ، سقوطرہ یمن تے کنیاکماری (کیپ کومورن) بھارت دے درمیان گھرا ہویا ہے۔ بھارت دی تاریخ دے وید دور وچ اینکوں سندھو ساگر دے ناں نال پکارا گیا ہے۔
خلیج بنگال
خلیج بنگال دنیا دی سب توں وݙی خلیج ہے جیہڑی بحر ہند دا شمال مشرقی حصہ ہے۔ مثلث دی شکل دی ایہ خلیج مغرب وچ بنگلہ دیش تے بھارت دی ریاست مغربی بنگال توں لے گھن کے تامل ناڈو تے سری لنکا، مشرق وچ برما (میانمار) تے انڈمان و نکوبار دے جزائر نال ملدی ہے۔
خلیج فارس
خلیج فارس جنوب مغربی ایشیا وچ ایران تے جزیرہ نما عرب دے درمیان واقع خلیج ہے۔ ایہ تجارتی نقطہ نظر نال دنیا دے اہم ترین آبی علاقیاں وچ شمار تھیندی ہے۔ ایہ ایران، عراق تے بعض عرب ریاستاں کوں بحر ہند نال ملیندی ہے۔
بحیرہ احمر
بحیرہ احمر (Red Sea) یا بحیرہ قلزم بحر ہند دی ہک خلیج ہے۔ ایہ آبنائے باب المندب تے خلیج عدن دے ذریعے بحر ہند نال منسلک ہے۔ اس دے شمال وچ جزیرہ نمائے سینا، خلیج عقبہ تے خلیج سوئز واقع ہن جیہڑے نہر سوئز نال ملے ہوئے ہن. 19 ویں صدی تک یورپی اینکوں خلیج عرب وی آہدے ہن۔
بحیرہ مردار
بحیرہ مردار (Dead Sea) (عربی: البحر الميت، عبرانی: יָם הַמֶּלַח) دنیا دی سب توں وݙی نمکین جھیل ہے، جس دے مغرب وچ مغربی کنارہ تے اسرائیل تے مشرق وچ اردن واقع ہے۔ ایہ زمین تے سطح سمندر توں سب توں نچلا مقام ہے، جیہڑا 420 میٹر (1378 فٹ) تلے واقع ہے۔ علاوہ ازیں ایہ دنیا دی سب توں گہری نمکین پاݨی دی جھیل وی ہے، جس دی گہرائی 330 میٹر (1083 فٹ) ہے۔
نہر سویز
نہر سوئز مصر دی ہک سمندری گذرگاہ ہے جیہڑی بحیرہ روم کوں بحیرہ قلزم نال ملیندی ہے۔ اس دے بحیرہ روم دے کنارے تے پورٹ سعید تے بحیرہ قلزم دے کنارے تے سوئز شہر موجود ہے۔ ایہ نہر 163 کلومیٹر (101 میل) طویل تے کم از کم 300 میٹر چوڑی ہے۔
بحر منجمد جنوبی
بحر منجمد جنوبی دنیا دا چوتھا سب توں وݙا بحر ہے۔ اس چاراں طرفوں براعظم انٹارکٹیکا کوں گھیرا ہویا ہے۔ 2000ء وچ بین الاقوامی تنظيم برائے آبی جغرافیہ (آئی ایچ او) نے اینکوں بحر دے طور تے تسلیم کر گھدا تاہم ایہ اصطلاح پہلے توں ہی جہاز راناں دے زير استعمال ہئی۔
لودھی دور حکومت
لودھی سلطنت، دہلی دی آخری سلطنت اے جیہڑی 1451ء توں 1526ء تک قائم رہی۔ 1412ء وچ سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق‎ دے انتقال دے بعد سلطنت دہلی وچ کئی سال تک ہنگامے رہے تے سیداں دا خاندان مضبوط حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب نہ تھی سڳا۔ لیکن 1451ء وچ لاہور تے سرہند دے پٹھاݨ صوبہدار بہلول لودھی (1451ء تا 1489ء) نے دہلی تے قبضہ کر کے ہک واری ول مضبوط حکومت قائم کر گھدی جیہڑی لودھی سلطنت سݙیجی ۔ اوں نے جونپور وی فتح کر گھدا جتھاں ہک آزاد حکومت قائم تھی گئی ہئی.
دہلی دی ایہ لودھی سلطنت اگرچہ جونپور توں ملتان تک پھیلی ہوئی ہئی، لیکن دہلی دی مرکزی حکومت دے مقابلے وچ بہت چھوٹی ہئی۔ ایں دی حیثیت سب مقامی حکومتاں دی طرح صرف ہک صوبائی حکومت دی ہئی-
سلاطین
بہلول خان ابن کالا خان، 1451ء تا 1489ء
نظام خان ابن بہلول خان، 1489ء تا 1517ء
ابراہیم خان ابن نظام خان، 1517ء تا 1526ء
الناصر لدین اللہ
thumb|خلیفہ ناصر دا جاری کردہ سکہ الناصر لدین اللہ (پیدائش: 6 اگست 1158ء– 5 اکتوبر 1225ء) خلافت عباسیہ دا چونتریہواں خلیفہ ہے جیندا عہد خلافت 575ھ توں 622ھ تک محیط ہے۔ الناصر لدین اللہ خلافت عباسیہ دا او واحد حکمران خلیفہ ہے جیندا عہد حکومت ہک طویل عرصہ یعنی 47 سال قمری تقریباً تک قائم ریہا۔ ایں طویل عہد حکومت وچ اسلامی حکومت دا دائرہ اِقتدار دوبارہ بلاد عراق و شام توں نکل کے ہندوستان تے مغرب یعنی مراکش تک قائم تھی ڳیا۔ الناصر دے زمانہ وچ سلطان صلاح الدین ایوبی دا عہد حکومت بہت اہم ہے جبکہ اوں زمانہ وچ ہندوستان وچ باقاعدہ طور تے خاندان غلاماں دہلی دی حکومت منظم انداز وچ قائم تھی ڳئی جینکوں خلافت عباسیہ دی جانب توں سرکاری سرپرستی وی حاصل رہی۔ او المعتصم باللہ دے بعد پُرہیبت و صاحب جلال خلیفہ واقع تھیا جیندی ہیبت کولوں امرائے حکومت و وزراء تے سلاطین تک لرزہ براندام رہندے ہن۔ الناصر دے عہد حکومت وچ دوبارہ خلافت عباسیہ دی شان و شوکت قائم تھی گئی حتیٰ کہ 581ھ وچ دوبارہ بلاد مغرب (مراکش) وچ ایندے ناں دا خطبہ جاری تھیا۔ خلیفہ ناصر دے عہد خلافت وچ دنیائے اسلام وچ ݙو اہم ترین واقعات رُونما تھئے، اول تاں 589ھ/ 1187ء وچ سلطان صلاح الدین ایوبی نے بیت المقدس کوں صلیبیاں توں چھڑوایا تے 1189ء تا 1192ء تک تریجھی صلیبی جنگ جاری رہی۔ دوم اے کہ ناصر دے زمانہ وچ تاتاریاں دا عظیم طوفان اُٹھا جیں نے دنیائے اسلام کوں شدید نقصان پہنچایا تے کئی مسلم سلطنتاں اِنہاں دے حملیاں نال ختم تھی ڳیاں۔
نسب
خلیفہ ناصر دا نسب 22 پشتاں توں تھیندا ہویا پیغمبر اسلام رسول اکرم محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تک پہنچدا ہے۔ خلیفہ الناصر لدین اللہ دا شجرہ نسب ایویں ہے :