cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی پہاکے
اے ڳالھ ڳنڈھ ٻدھݨ آلی ئِ جو سرائیکی اکھاݨاں ہوون یا سرائیکی پہاکے اے زمانے دے نال نال آپݨے تخلیقی عمل کن گزردے رہندن۔ ہک ایاݨا ٻال ٻولݨ دا ڈھنگ آپݨی ما کِن سکھدے اینہہ واسطے کہیں وی انسان دی بنیادی زبان کوں اوندی ’’ مادری زبان‘‘ آکھیا ویندے ۔ اینہہ ڳالھ کِن اے حقیقت نشابر تھی کے سامݨھے آندی ئِ جو ’’ تریمتانویں زبان (عورت دی زبان) کوں ای ہمیشاں منڈھلی تے اصلی زبان سمجھیا ویندے ۔ سرائیکی ’’پہاکے‘‘ چونکہ تریمتانویں زبان دے زُمرے ئِ چ آندن اینہہ واسطے پہاکئیں دی زبان خالص تے اصلی زبان شمار کیتی ویندی ئِ۔
اے ڳالھ وی سمجھݨ آلی ئِ جو سندھی زبان ئِ چ اکھاݨ کوں ای پہاکا آکھیاویندے ۔ سندھی ٻولی دی تاریخ جہڑی جو 1956 دی لکھیئل ئِ تے ایندے مصنف ’’بھیرومل مہر چندا ݙوانی ‘‘ دا آکھݨ ئِ جو اڄاں تیئں سندھی لکھاری فقط ݙڈھ ہزار پہاکے جمع کرکے طبع کروا سڳئن ۔ جݙاں جو سرائیکی اکھاݨیں تے پہاکیں دا ݙہ ہزار توں ودھ ذخیرہ زیور طباعت کن آراستہ تھی چکے مستقبل قریب تائیں انشاء اللہ اے ذخیرہ کئی گنا تھی ویسی ۔ سرائیکی زبان دی وسعت دا اے ہک وݙا ثبوت ئِ۔
روما گوہا ٹھاکرتا
thumb|روما گوہا ٹھاکرتا دی ہِک تصویر
روما گوہا ٹھاکرتا (انگریزی: Ruma Guha Thakurta) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 3 نومبر 1934ء - فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: 3 جون 2019ء) ہِک بھارتی اداکارہ اتے ڳائیکہ ہئی جیڑھی بنیادی طور تے بنگالی زبان دی فلماں نال ڄڑی ہوئی ہئی۔ 1958ء میں انہوں نے کلکتہ یوتھ کوئر کی بنیاد رکھی۔
ابتدائی حیاتی
روما گوہا ٹھاکرتا 3 نومبر 1934ء کوں ستین گھوش (مونٹی گھوش) اتے ڳائیکہ ستی دیوی دے ہاں ڄَمّی ہئی۔ روما گوہا دے ٹَٻَّر دا ثقافتی طور تے تعلق برہمو سماج نال ہئی۔
بطور گلوکارہ
ودھ نغمے بنگالی ٻولی وِچ ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی فلمی اداکار ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکارائیں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:کلکتہ دی ڳائیکاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بنگالی ڳائیکاں ونکی:بنگالی ٻولی دیاں ڳائیکاں ونکی:بنگالی ڳائیک
نواب مظفر خان
شعبان جھلن شعبان
شریا گھوشال
thumb|شریا گھوشال فلم فئیر ایوارڈ دے موقع تے زمرہ:مقالات مع رابطہ شرییا گھوشال بھارتی پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ ہے۔ اِنّھاں نے اردو اَتے ہندوستانی توں انج کئی ٻئے بھارتی زبانوں کوں اپݨی ڳائیکی دے نال مالامال کیتا۔ 2002ء، 2005ء، 2007ء، 2008ء وغیرہ ورھیاں وِچ اِنّھاں کوں بھارتی سرکار دے قومی فلمی اعزازاں نال نوازیا ڳیا ہئی۔
نواب مظفر خان
2 جون کالا نئیں وفا نبھاوݨ دا ݙینہ
شریا گھوشال
بیرونی روابط
ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکہ ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:بنگالی ڳائیکاں ونکی:نیپالی ٻولی دے ڳائیک ونکی:راجستھان دے ڳائیک ونکی:اردو ٻولی دے پِچھوکڑ اَواز ڳائیک ونکی:راجستھان دیاں زنانیاں ونکی:مراٹھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:مغربی بنگال دے ڳائیک ونکی:آسامی ٻولی دے ڳائیک ونکی:بھارتی نغمہ نگار ونکی:نغمہ نگار زنانیاں ونکی:غزل ڳائیک ونکی:قومی فلم اعزاز (بھارت) جِتَّݨ آلے ونکی:فلم فیئر ایوارڈ جِتَّݨ آلے
نواب مظفر خان
نواب مظفر خان18 فروری1780 کنوں 2جون 1818تئیں ملتان دا حکمران ریہا. پہلے گورنر دی حیثیت دے نال اتے بعد اچ خود مختار نواب دی حیثت نال. اسداللہ خاں سدوزائی قبیلے نال انہاں دا تعلق ہا. احمد شاہ دورانی دے پتر تیمور شاہ دورانی اینکوں ملتان دا گورنر بݨایا. تیمور شاہ نواب مظفر خاں توں 3 لاکھ روپے ٹیکس گھندا ہا.
رنجیت سنگھ مسلسل 8 حملے کیتے مگر کامیاب نہ تھی سڳیا.
پہلا حملہ 1802 وچ رنجیت سنگھ ملتان تے کیتا
ݙوجھا حملہ 1806
چوتھا حملہ 1810
پنجواں حملہ 1813
چھیواں حملہ 1816
اٹھواں حملہ 1818
ایں حملے وچ رنجیت سنگھ نہ آیا تے اوندا پتر کھڑک سنگھ حملہ کیتا. دائرہ دین پناہ دا نواب عبد الصمد بادو زائی رنجیت سنگھ دا ساتھ ݙتا اتے صعور دے نواب قطب الدین خاں کوں اپݨا وکیل بݨا تے نواب مظفر خاں کول بھیجا. اوں نواب مظفر خاں کوں آکھیا جو ’’ تساں ضد چھوڑ ݙیوو تے اپݨی مرضی نال جو گھنݨ چاہو گھن گھنو تے قلعے دیاں چابیاں انہاں دے حوالے کر ݙیوو،،.
نواب مظفر خاں اونکوں جیڑھا جواب ݙتا او ہیٹھ ریت اے:ـ
’’ملتان میݙی یا میݙے پیئو دی ملکیت کینی. اے ہک اسلامی مملکت ہے تے میں ایندا نگہبان تے پاسبان ہاں. پاسبان دا کم حفاظتِ مال وچ اپݨی جان ݙے ݙیوݨ ہوندے. ملتان کہیں کوں نئیں مل سڳدا. ملتان دیاں چابیاں میݙے پیٹ اچ ہن جیڑھا اینکوں پھاڑیسے او ملتان دا مالک بݨسے،،
نواب مظفر خاں ہک سرائیکی پٹھاݨ ہا. ݙاڈھا جوش تے جذبے والا خوبصورت تے خوفناک نواب ہا. دلپت رائے لاہوری نواب مظفر خاں دے بارے وچ جیڑھی وار لکھی اے اوندا ہک بند ݙیکھو..
لاکھـــاں ہــزاراں کروڑاں کے کی اے گنج، کھــــڑک سنگھ راجہ مونہہ ہلا فـرمائیں
نِویــاں ملتـــــان کـــوٹ‘ امــــر من مـــولا کا، ســـــن مـــــــــــــدفر دروازہ بجــائیں
اتے لـــوک ڈولیں نہ ڈولے مـــــدفر خـاں، چار چــک کہیں ’’اے نــــواب واہ واہیں‘‘
مظفر خان سدوزاٸیؒ شہید زندہ باد،
"سر دھرتی دی ویل"
رنجیت پلیت سنگھ اتے اوندی اولاد تے لعنت بے شمار
خطاط
خوش خط لکھݨ آلے کوں خطاط ا٘ہدن۔
کنفیوشس مت
کنفیوشس مت چین دا سب توں وݙا مقامی مذہب ہے۔ کنفیوشس مذہب 25 صدیاں دی مسلسل تاریخ رکھدے۔ تقریباً ݙو ہزار سال تک حکمراناں دا مذہب رہیا ہے۔ کنفیوشین ازم دا ناں مغربی اقوام دا ݙتا ہویا ہے، ایندا اصلی ناں ”کنفیوشس دی تعلیمات“ ہے یا ول اینکوں روجیا (儒家) آہدن جیندے معنی ”علماء دی تعلیم“ دے ہن۔ کنفیوشس مذہب چین دا قدیم مذہب ہے، ایں مذہب دی بنیاد کائنات دی پرستش تے ہے تے ایہ پرستش کائنات دے اجزاء تے مظاہر دی پرستش ہے۔ ایں مذہب دا بانی علمائے مغرب دے ݙتے ہوئے ناں دے مطابق چین دا مشہور حاکم کنفیوشس ہے جیندے متعلق بیان کیتا ویندے کہ اوہ 471 قبل مسیح وچ گزرے۔ اوندا پیؤ شیولیان ہئی جیہڑا ہک ضلعے دا حاکم ہئی، جیندے ٻڈھیپے دی اولاد کنفیوشس ہئی۔ کنفیوشس مذہب صرف چین وچ نی بلکہ جاپان وچ وی مقبول ہے، جتھاں کم از کم ایں زمانے وچ ایندے ہک توں ݙو کروڑ دے درمیان پیروکار موجود ہن۔ جاپان دے سب توں وݙے مذہب شنتو مت دی سیاسی تعلیمات و نظریات تے وی ایندا دا خاصا اثر ہے، ایویں ایہ مذہب کافی وسیع وی ہے۔
مقدس کتب
ایں مذہب کوں اکثر مذہبِ کتب آکھا ڳیا ہے۔ ایندی متعدد کتب وچوں لُن یو (Lun-yu) یعنی گلدستۂ تحریر اہم ترین ہے کیونکہ ایندے مطالعہ نال ایندی تعلیمات دا سمجھݨا آسان ہے۔ ایہ کنفیوشس دے ملفوظات دا مجموعہ ہے جیہڑا اوندے چند شاگرداں نے اوندی وفات دے بعد تالیف کیتا۔ ایندے وچ زندگی دے ہر پہلو دے حقائق کوں عام فہم کہانیاں تے عمدہ تمثیلاں وچ بیان کیتا ڳیا ہے۔ ہک ٻئی کتاب کنفیوشس دی طرف منسوب ہے، اوندا ناں ”علم عظیم“ (Great learning) ہے۔ ہک ٻئی کتاب بنام اعتدال دا اصول (Doctrine of the Mean) کنفیوشس دے پوترے زیسی (Zisi) دے ناں نال منسوب ہے لیکن حقیقتاً اوہ لی چی (Li-Chi/Liji) تے مین شس (Mencious) دی کتاباں دا اکتریہواں باب ہے۔ انہاں دے علاوہ پنج ٻیاں قدیم کتاباں ہن جیہڑے قدیم روایات دے مطابق کنفیوشس دی ادارت وچ لکھیاں ڳئیاں ، اوہ ایہ ہن:
رنگ (لوک نظم)
رنگ ہِک اہڄی لوک نظم ہِے جیڑھی اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ ٻہوں مہان٘درے زبانی قصّہ (Oral Folklore) دے وِچ ڳِݨی وین٘دی ہِے۔
تنقیدی اُپڄ
سرائیکی لوک نظم "رنگ" دے شاعر رفعت عباس ہن۔ "رنگ" بظاہر ساݙے آسوں پاسوں کھنڈے ہوئے طرحاں طرحاں دے روپ ݙکھیندے رنگاں دی خوبصورتی کوں نشابر کرݨ دی ڳالھ ہے مگر رنڳاں دی خوبصورتی کائنات دی جمالیات کوں ساݙے سامݨے گھن آندی ہے۔ وَن پَونے رنگ سبھ کنوں پہلے ساݙیاں اکھیں تے بعد وچ دل،دماغ دی حسیات اُتے تازگی،ملائمت تے خوبصورتی دے احساس کوں راحت ݙیندن۔ ہک پاسوں ایں کائنات دی جلوہ آفرینی اتے رنگینی انہاں رنگاں دی وجہ نال ہے تے ݙوجگے پاروں ایہے ہی ہن جیڑھے بندے دے داخلی کیفیات تے محسوسات کوں جڳیندن۔ رنگ در حقیقت حسن دے اظہار دا ہک روپ ہن اتے ایں روپ دیاں اَݨ گِنت پرتاں ہِن جینویں بندہ آپ تے اوندی حیاتی۔ رنگ جمال آفرینی دا ہک اینجھا نمونہ ہن جیہڑے انسانی حیاتی سنگھارتا عطا کریندن۔ رنڳاں دا انسانی روح دے نال وی ہے۔ اے رنگ مینہ لہوݨ توں پہلے یا بعد وچ وقت ویلے دی تِکھی مٹھی ٹور،دھجی تھیوے،دیگو ہووے یا دُھپ دے ویلے بزاراں ڳلیاں اندر یا کہیں کھلݨ الاوݨ،رووݨ،شہر دیاں فصیلاں،درد روازیاں،رِلی پاتی ودے فقیر دے رلے یاوت من منوتیاں منیندی لٹھیاں کوں چوڳا سٹیندی نیگر،جاڳدے ݙسدے ہن۔ شاعر نے ایں نظم راہیں مختلف طرحاں دے رنڳاں رنگی کوں انسانی حیاتی دے اعمال،افعال نال جوڑ تے ہک متحرک منظرنامہ پیش کیتے۔ اے منظر دنیا دے قدیم ترین ملتان دے النگ،ایندیاں ڳلیاں،اتھ وسدے لوکاں دی حیاتی،اُنہاں دی گذاراں،محسوسات تے جھات پیندا کائنات دے کینوس اُتے پھیل تے یعنی طرفع دی سطح تے آویندے۔ تے اِتھاؤں نظم دی معنویت دا عرفان ڳوڑھی دلچسپی دا موجب بݨدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
تَھل مارُو اپَینڈا سَارا لوک نظم
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی سرائیکی وسیب دے ݙُکّھاں اَتے غریب لوکاں دے اوکھاں کُوں بیان کرین٘دی ہوئی ہِک سرائیکی لوک نظم: ۔
لوک نظم
تَھل مارُو اپَینڈا سَارا
تھیسم ہِک ٻِلانگھ!
حق منگسُوں ہُݨ شِینہاں وانگ
نِندروں جاگ پئی ہِے ہُݨ
وسیب سرائیکی دی ہر تانگ
دھرتی ماء غاصب ہے ڄو۔!
ازلی سِر تے لڳسِس ݙانگ
اپݨی موت ہُݨ آُ ءِی مُرسِی
ظلم جبر دا بُشئر نانگ
قہر غضب تے مظلومی دا !
اِجّو چھَٹ ویسی ہُݨ سانگ
اُچّے ایواناں تے
محکومی تے مجبُوری دی
ہُݨ تاں مُک ویسی ہر تانگھ
"تھل مارُو دا پَینڈا سَارا
تبصرہ
سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دا ناں ادبی اُفق وِچ تعارف دا محتاج نِیں۔ انہاں دے اعزازات'ایوارڈ،اِسناد'وت فن خطاطی دے حوالے نال ٻہُوں معتبر حوالہ"خطِ رعنا"دے مُوجد اِیندے علاوہ ٻہوں ساریاں کِتاباں دے مصنف ہِن ڄِنہاں وِچ سفر نامہ، مُرقعِ رُوحانیّت (سوانح) اَتے "مُرقعِ رعنائی" سرائیکی لوک شاعری ءِچ "اَلّولولی" وغیرہ شامِل ہِن۔ اَے سچ ہِے ڄو اَدِیب یا شاعر معاشرے دَا حسّاس طبقہ ہوندے،تے سچ کُوں سچ آکھݨ ٻہُوں اَوکھا کم ہِے ڄو اِیندی کَوڑ برداشت نِیں تھِیندی۔ معاشرے ءِچ تھِیوَݨ آلیاں ناانصافیاں دا ذِکر زبانی کلامی تاں سبھّے کریندن پر لِکھݨ تُوں ݙردِن۔ ہک تقریب ءِچ سئیں ابنِ کلیم کُوں آکھیا ڳیا ڄو تُسّاں آپݨی شاعری کُوں ایݙا جارحانہ رُخ کِیوں ݙِتّے'تاں اُنہاں جواب ݙِتّا "اے میݙے دل دِی آواز ہِے" تاں اِے ظاہر تھی ڳے ڄو انہاں مزاحمتی شاعری نال سارے وسیب دے غاصباں کُوں ہَلا کے رکھ ݙِتّےِ۔ انہاں دِی ہر نظم گھر گھر دے ݙُکھ دِی کہاݨی ہِے۔ پر خیال ہر اَکھّر بے مثال تے لازوال ہِے۔ میݙی دعا ہِے ڄو اللہ کرے سئیں ابنِ کلیم دِیاں اِے تحریراں اقتدار تے اختیار آلے لوکاں کُوں جگاݙیون۔ کیوں ڄو ڄِنہاں قوماں دے لیڈر جاگدے ہووِن اُنہاں قوماں دِی قِسمت وِی جاگ پوندی ہِے۔
۔
"گُنگ دامی دا ویلا لݙ ڳےِ،حق منگسُوں ہُݨ شِینہاں وانگ"اِیں نظم وِچ سیں خواجہ فریدؒ دی فِکر توں سوجھل مگݨ دا وسیلہ جوڑِیا ڳے۔ آپݨے وسیبی لوکاں کُوں جھاوَݨ دِی وَسونہہ کُوں نِشابَر کرنا ٻہُوں چنگا کم لڳدے۔ پُورا سرائیکی وسیب آپݨی چُپ وَسونہہ اَتے نِندرائی سَیت دِی کُو ہِیڑ ءِچ گُم تھِیندَا آندے شاعر دی اِے سِک ہِے ڄو ساکُوں آپݨے دِل دِی ڳالھ کَرن تُوں نابِر نِیں تھِیوݨاں چاہِیدا۔ اِیں چُپ وِسارنے ساݙے سارے سوچ سُبھَادِے پَندھ کھنا چھوڑے ہِن۔ ہُݨ اڳُوں تے ساکُوں اِیہو ڄَہِیّاں ڳالھیں تُوں کنڈھ وَلاوَݨ لوڑہِے۔ ڄیکر تُسّاں چاہندو ڄو سوجھلے دِی اَمان وِچ آوَنڄُوں،اندھاریاں دا کِر مُک وَنڄے تاں اَملک ساکُوں سوجھلے دے اَڳواݨ ٹُرناں پوسِی۔ ہُݨ تئیں اَسّاں ڄِتنیاں اوجھڑاں ماریاں ہِن اُوندی وجَہ اِے ہِے ڄو اَساں اَندھارے کُوں کنڈھ نِیں کر پئے سڳدے سوجھلے کُوں کنڈھ کِیتی راہندے ہیں۔ چنھائی تے بھلے مَنسائی اِیہا ہِے ڄو سوجھلے آلے پاسے موہاڑ کر گھِنُوں۔ اصل سوجھلا عِلم اَتےِ اَدب دَا ہِے،جیندے سانگے ساکُوں آپݨی اتے آپݨے حق حقوق دِی سُنڄاݨ تھِیندی اِے۔ شاعری ادب دی اوصنف ہے ڄیڑھی پڑھی ءِی نِیں سُݨِی وِی ویندی اِے وَت وَݙِی ڳالھ اِے ہِے ڄو اِے لوکاں دے دِلاں تے اثر وی کریندی اے۔ سئیں ابنِ کلیم دی سرائیکی شاعری انقلابی ہِے۔ انہاں دے اَکھَر روندیاں تے ݙِیپھ اَݙیندیاں کُوں ہمّت اَتےِ آپݨا حق کَھسّݨ دی اُشناکی ݙیندن۔ اساں ابنِ کلیم دی شاعری کُوں اَدب دَا ہک نَواں حوالہ تسلیم کریندے ہیں'کیوں ڄو انہاں نے آپݨی شاعری دے ذریعے ڄیڑھی وِی ڳالھ کِیتی ہے او حق سچ دِی اَواز اِے اَتےِ ہِیݨیاں کُوں تَرَ کڑا تھِیوݨ دا سبق ہِے۔،جُرأت اَتےِ ہمّت جگاوَݨ دَا اَہُراے'نرِی پری شاعری نِیں اَساں ابنِ کلیم ہوریں دِی دِلُوں بجانُوں قدر کریندے ہَیں اَتے سرپرستی کریندے ہوئے دانشور اَتےِ دانشوراں کُوں سیاستداناں نال جوڑݨ دِی شعوری کوشِش ہِے۔ سرائیکی زبان دِی عِلمی اَدبی تحریک اصل ءِچ سرائیکی قومی تحریک دا ءِی ہِک حصّہ ہِے۔ جیندے کولُوں کوئی وِی سوجھلا رکھݨ آلا وسیبی بے غنولا نِیں تھی سڳدا۔ سرائیکی زبان و ادب دی ترقی اَتے اِیندے وَدھارے کِیتے ڄے اَساں پُورا ٻاݨ مَریسوں تاں کُوڑدے سارے کَرمُک ویسِن تے اساں سارے اکھیں بھال تے ٹرسَڳسُوں۔ ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
شاہ فیصل بن حسین
شاہ فیصل بن حسین بن علی ہاشمی (عربی: فيصل بن الحسين بن علي الهاشمي) عراق دے پہلے حکمران (1921ء تا 1933ء) ہن جنہاں نے عرباں دی تحریک آزادی وچ بڑی بیدار مغزی نال حصہ گھدا ۔ شریف حسین دے سب توں وݙے بیٹے ہن۔ 20 مئی 1883ء کوں طائف وچ پیدا تھئے۔ مشروطی حکومت دے قیام دے بعد جدہ توں عثمانی پارلیمنٹ دے رکن منتخب تھئے۔ جدوجہد آزادی دے دوران انہاں نے ہک طرف برطانوی حکومت نال خفیہ مراسلت جاری رکھی تے ݙوجھی طرف ترکاں کوں اپݨی وفاداری دا یقین وی ݙیویندے رہیے۔ انہاں نے عثمانی حکومت دی امداد دے ناں تے جیہڑے رضا کار دستے منظم کیتے ہن اوہ بغاوت شروع تھیوݨ تے انگریزاں نال مل ڳئے تے ہک اینجھے نازک موقعے تِے جݙݨ انگریز مصر دی طرفوں فلسطین تے حملہ آور تھئے، انہاں دستیاں نے ترکاں دی پشت اچ خنجر گھونپ ݙتا جیندی وجہ نال ترک فوجاں کوں انگریزاں دا مقابلہ کرݨ دی بجائے عرب باغیاں دا مقابلہ کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا۔ جنگ دے بعد 1919ء وچ شاہ فیصل نے پیرس امن کانفرنس وچ اپݨے والد دی طرفوں نمائندگی کیتی۔ اوندے بعد اوہ لندن چلے ڳئے تاکہ برطانیہ کوں جولائی 1915ء دے عرب برطانیہ معاہدے تے عمل درآمد تے آمادہ کرن۔ اوندے بعد اوہ دمشق آئے جتھاں انہاں کوں شام دا بادشاہ منتخب کیتا ڳیا لیکن فرانسیسیاں نے انہاں کوں جلدی ہی دمشق توں بے دخل کر ݙتا۔ بالآخر انگریزاں نے انہاں کوں 23 اگست 1921ء کوں عراق دا بادشاہ تسلیم کر گھدا۔ عراق دی مکمل آزادی دے بعد شاہ فیصل صرف ہک سال ٻیا زندہ رہیے۔ 8 ستمبر 1933ء کوں انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔
علم صرف
عربی لغت ئِ چ صرف پھیر کوں آہدن پر قواعد دے لحاظ نال صرف اونہہ علم دا ناں ئِ جیندے ئِ چ لوظیں دا ہیر پھیر کیتا ویندے ، تے مختلف کلمے بݨانوݨ تے بحث کیتی ویندی ئِ۔ اینہہ علم دے جاݨݨ نال اے خبر وی پوندی ئِ جو کوئی ٻولی کیویں لکھی پڑھی تے ٻولی ویندی ئِ۔ صرف دا بنیادی موضوع لوظ ئِ۔ لہٰذا اینہہ علم ئِ چ لوظیں دیں قسمیں انھیں دیں انجو انج صورتیں ۔ اسمیں دے ہیر پھیر تے، افعال تے انھیں دے گردانیں تے بحث کیتی ویندی ئِ۔
قرآن
مومن مرد رہو شادان بن گیا ہیوے پاکستان بانگ صلوۃ دے نعرے جاری خوش بھی ہوگئی اے خلقت ساری سمجھ امام دی خاص تیاری - ناری بے شک ہو گئے ناری مول نہ ریها کفر ستان علی دی ڈیکھ کمائی جگ دے وچ واہ کر ڈکھلائی مسلمان ہک ہے دے بھائی قسم خدا دی فرق نہ کائی گھر گھر دے وچ پڑھن قرآن جے کر ہوندا ہند تمامے مٹ دیندا اسلام دا نامے فرق نہ وچ حلال حرامے ہر کوئی آہدا رامے رامے سر چوہتے تلک نشان مومن مرد رہو شادان بن گیا ہیوے پاکستان
آصف خان رند بلوچ
03012766928
معز الدین سعید بن علی بن حدیدہ الانصاری
معز الدین سعید بن علی بن حدیدہ الانصاری بڑا فاضل محتاط تے دولتمند ہئی۔ اے مشہور عباسی خلیفہ ناصر دا وزیر ہئی۔ ایہ اپݨی معزولی دے بعد 616ھ/ 1219ء وچ فوت تھیا۔
شمالی کوریا وِچ زنانیاں
thumb|شمالی کوریائی فوجی زنانیاں شمالی کوریا وِچ زنانیاں (اردو: شمالی کوریا میں خواتین) (انگریزی: Women in North Korea) دا دُرُست موقف دُنیا دے اڳّوں واضح نئیں تِھی سڳیا ہِے۔ اِین٘دی وجہ اِیہ ہِے جو عالمی سطح اُتے شمالی کوریا کَلّھا تے وَکھرا ہِے۔ جاں جو سرکاری طور تے اِیہ موقف ہِے جو مُلخ وِچ زنانیاں کوں مرداں دے برابر حقوق حاصل ہِن۔ مُلخ وِچ کئی قنُون رائج ہِن، جِنّھاں وِچ جنسی برابری دا قنُون، مزدور دا قنُون اَتے ضروری صنعتاں دے قومیانے دا قنُون، جیڑھا اپݨی تفصیلاں وِچ زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ دے عظیم مقصد دی تکمیل دی کوشِت کرین٘دے ہِن۔
مُلخ وِچ جنسی استحصال
عالمی ادارے "ہیومن رائٹس واچ" (ایچ آر ڈبلیو) نے اپݨی ہِک رپورٹ وِچ دعویٰ کِیتا ہِے جو شمالی کوریا وِچ زنانیاں کو جنسی طور تے ہراساں کرݨ، اِنّھاں دے نال نا زیبا رویّہ اختیار کرݨ اَتے بعض ویلیاں تے اِنّھاں نال زبر زنا کرݨ کوئی وݙّی ڳالھ نئیں سمجھی وین٘دی۔ ایچ آر ڈبلیو دی طرفُوں جاری کِیتی ڳئی رپورٹ وِچ شمالی کوریا دے اِنّھاں بندیاں کوں بُݨیاد بݨایا ڳیا ہِے، جیڑھے اُتُّھوں توں بھڄَّݨ اَتے ٻئے مُلخاں وِچ وَسَّݨ وِچ کامیاب تھئے۔
حوالہ جات
ونکی:شمالی کوریا وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
شیرِ پنجاب توں عثمان بزدار تائیں
پر گالھ اے تلا سدھی وی کائنی، اتھاں شیرپنجاب دا اُپٹھ کرن وی ضروری اے، شیرپنجاب دا لقب تاں رنجیت سنگھ کوں ڈتا گیا ہائی، رنجیت سنگھ مویاتاں لہوروچ کئی شیرپنجاب (تاریخی حقیقت اے) لہور دے کئی لوکیں دعوی کیتاجو رنجیت میڈے گھر وی آندا ہا میڈا نکاپتر وی شیرپنجاب اے۔۔۔۔۔۔۔نی ملوم مصطفی کھر کوں کیہڑے حوالے نال شیرپنجاب آکھیاگیا تے لہوریں وی اونکوں شیرپنجاب من گھدا، او ڈینہہ تے اج دا ڈینہہ وسیب دا ہر گودا شیرپنجاب بنڑن چنہدے۔۔۔۔۔۔جیہڑا شیرپنجاب نی بنڑدا اونکوں یوسف رضاگیلانی وانگوں کرپشن دی علامت بنڑاڈتاویندے۔
گالھ پئی تھیندی ہائی وزیراعلی عثمان بزدار دی، جینکوں میں کڈانہہ نی ملیا، پر اوندے ابے سردارفتح محمدبزدار نال ہک ملاقات ہئی آپڑیں ہک ذاتی کم سانگے، میں اونکوں ہک بھلے مانس سردارجاتا, اے جانڑدے ہوئیں وی جوسردار فتح میڈی نئیں بھل جو میڈے مُلیر یونس خاں ایڈووکیٹ دا آدُر پیا کریندا ہائی جیں مہکوں انہاں کانڑگھلیا ہئی۔ اے بئی گالھ جو سردارفتح بزدار ضیاخنزیر دے ہتھیں دالایا بُوٹا ہائی، اونویں تاں وسیب دے سارے تمندار بُھتار لاٹ صاحبان دے لائے ہوئے بوٹے اِن، لاٹ صاحبان گھردے اندرہوندے ہن تے گودے درتے پہرہ ڈیندے ہن تہوں انہاں دیاں شکلاں ساڈے نال نی رلدیاں۔
ساکوں سُدھ ہووے نہ ہووے، پر تخت لہوردے بھنڈ چنگی طراں جانڑدن اے گونگا باتا نئیں بھل جومادھرتی دا سودا کرکے وزیراعلی بنڑیا بیٹھے، جے تلا پُنڑلُنڑکریسوں مپ ماری رکھسی! کیامیں وی ایں سودے شامل آں، میں کیا وسیب دا ہرواسی ایں سودے وچ شامل اے جنہاں کوں ہک گونگے باتے سردارتخت لہور دے ہتھ ویچ چھوڑئیے، ول جیکراوں سردارکوں تخت لہوردے بھنڈ ٹوک بنڑاون یااونکوں جاہل بے شعور ان پڑھ ،بیکار، گونگاباتا تے حکم دا غلام اکھیندن تاں میکوں کاوڑ کیوں پئی لگے، جیکر لگے تاں دھرتی دا سودا کرن والے بھوت بُھتارتے کاوڑکیوں نہ پئی لگے. (راݨا ابرار خالد)
ریکھا بھاردواج
thumb|ریکھا بھاردواج دی ۲۰۱۰ء دی ہِک تصویر ریکھا بھاردواج (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 24 جنوری 1964ء) بھارتی ڳائیکہ ہِن۔ انہاں ݙو فلم فیئر اعزازات اتے ہِک قومی فلم اعزازات گِھدّا ہویا ہِے۔  انہاں نے ہندی توں انج بنگالی ، مراٹھی ، پنجابی اتے ملیالم ٻولیاں وِچ وی ڳاݨے ڳائے ہِن۔
ذاتی حیاتی
ریکھا بھاردواج دلی وِچ ڄَمّی ہئی اَتے اُوہ چِھی بھیݨیں بِھراواں (٥ بھیݨاں اَتے ہِک بِھرا) وِچوں ہِک ہِن۔
انہاں نے 1991ء وِچ معروف فلم ہدایتکار، نغمہ ساز اتے پس پردہ ڳائیک وشال بھاردواج نال شادی کیتی۔ ریکھا بھاردواج پہلی واری وشال بھاردواج نال 1984ء وِچ نئی دہلی وِچ ہندو کالج دے سالانہ تقریب دی تیاری دے ویلے مِلّی ہئی۔
کَم کار آلی حیاتی
ریکھا بھاردواج کوں اَغاز وِچ اِنّھاں دی وݙّی بھیݨ نے موسیقی دی سکھلائی ݙِتّی ہئی۔انہاں نے پنڈت امرناتھ توں موسیقی دی تعلیم گِھدّی۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی ڳائیکہ ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے زنانیاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیکہ ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک
علم نحو
لوظ ’’نحو‘‘ دا اصلی معنی ئِ ’’رستہ یا پاسہ‘‘ پر ایندا اصطلاحی معنی ئِ حروف تَہجّی کوں ہک ٻئے دے پاسے نال رکھ کے لوظ بݨانوݨ ، لوظ ہک ٻئے دے پاسے نال رکھ کے جملے بݨانوݨ تے جملے ہک ٻئے دے پاسے نال رکھ کے بیان ، تقریر، یا دلیل بݨانون‘‘ ۔
اینہہ تعریف کوں سامݨھے رکھ کرائیں آکھیا ون٘ڄ سڳدے جو ’’علم نحو دا رواجی معنی او دستور ، طرز یا قانون ئِ جیندے تراݨتے حروف تَہجّی ، لوظ یا جملے ہک ٻئے نال جو ڑیئے ویندن جہڑے جو اینہہ جڑت دی بنیاد تے ہک ٻئے نال موافقت وی رکھیندن تے ہک ٻئے تے اثر انداز تھی کرائیں نویاں صورتاں وی بݨیندن ۔
اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو جہڑے اصطلاحی ناں مثال دے طور تے اسم، فعل ، حرف، صفت ضمیر ، جنس تے عدد دی حالت تے زمانے وغیرہ علم صرف ئِ چ اینہہ واسطے ورتیئے ویندن تاں جو خبر پووے جو انھیں لوظیں دیاں انجو انج صورتاں کہڑیاں ہِن۔ پر نحو ئِ چ اینہہ واسطے ورتیئے ویندن جو انھیں لوظیں دی جڑت دے قانون معلوم تھی سڳن جیندے تراݨ تے اے لوظ درست ٻولیئے ، لکھیئے تے پڑھیئے ون٘ڄ سڳن۔
مؤید الدین ابی المظفر محمد بن احمد ابن القصاب
اے اصلاً عجمی ہئی۔ اے عباسی خلیفہ ناصر دا وزیر ہئی۔ اِیں دا پیو بغداد وچ بصریاں دے محلے وچ سرے تے گوشت وچیندا ہوندا ہئی۔ فوجی قیادت وی کریندا ہوندا ہئی۔ کئی جگہ فتح حاصل کیتی۔ اے تلوار تے قلم، ݙوہاں دا دھنی ہئی۔ خوزستان دی جانب ڳیا تے اونکوں فتح کیتا تے اتھوں واسطے قواعد و ضوابط مرتب کیتے، ول فوجاں گھن کے عجم دی طرف ودھیا تے اِوں دا اکثر حصہ فتح کیتا۔ اتھاہیں پیام اجل آ ڳیا تے او رحلت کر ڳیا۔
حضور ﷺ دا خط بنام شاہ حبشہ
شاہ حبشہ دے ناں جیہڑا تبلیغی خط لکھا ڳیا اوندا متن کجھ ایویں ہئی۔
”شاہ حبشہ نیگس کوں لکھا ڳیا پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا خظ، كتاب رسول الإسلام إلى النجاشي"
بسم الله الرحمن الرحيم من محمد رسول الإسلام إلى النجاشى ملك الحبشة: سلام عليك إنى أحمد الله إليك ،الله الذي لا إله إلا ہو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن، وأشهد أن عيسى بن مريم روح الله وكلمته ألقاها إلى مريم البتول الطيبة الحصينة، فحملت بعيسى فخلقه الله من روحه كما خلق آدم بيده، وإنى أدعوك وجنودك إلى الله عز وجل، وقد بلغت ونصحت فاقبلوا نصحى، والسلام على من اتبع الهدى۔
مؤید الدین محمد بن محمد بن عبد الکریم برر القُمِی
اے خاندان تے پیدائش دے اعتبار نال قم دا ہئی۔ نشوونماء تے وفات بغداد وچ تھئی۔ اِیں دا نسب مقداد بن اسود کندی رضی اللہ عنہ نال ملدا ہے۔ اُمور مملکت تے اُصول قیادت توں پوری طرح باخبر ہئی۔ قوانین دا عالم تے دفتراں دی اصلاح توں واقف ہئی۔ ایہ اپݨے فرائض خلیفہ ناصر دے عہد خلافت وچ نہایت کامیابی نال سر انجام ݙیندا ریہا۔ ول اے خلیفہ ناصر، خلیفہ ظاہر تے ول مستنصر وچ عہد وچ وی وزیراعظم ریہا۔ مستنصر نے اینکوں گرفتار کر گھدا تے شاہی محل دے اندرونی حصہ وچ پک عرصہ تک قید رکھا تے اے اتھاہیں بیمار پیا تے فوت تھی ڳیا۔
تَرِیخی تِرِیمتاں دے رسالے
تَرِیخی تِرِیمتاں دے رسالے (اردو:تاریخی خواتین کے رسائل) (انگریزی: Women's historical magazines) تُوں مراد اُوہ رسالے ہِن جیڑھے خاص طور تے تِرِیمتاں دے پڑھݨ، اُنّھاں دی دلچسپی اَتے اُنّھاں دی اڳواݨی کِیتے اَنجو انج ٻولیاں وِچ چَھپّے ہووِن۔ اِیں طرح دے رسالے دُنیا دے ہر مُلک وِچ چھپدے ہِن۔ اِنّھاں رسالیاں دے شروع کرݨ دے پِچھوکڑ منظر ہِک اہم مقصد اِیہ ہئی جو تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں تُوں متعلق موضوعات سُن٘ڄاݨ وِچ آوِن، جِین٘ویں جو اُمورِ خانہ داری، پکوان، صحت، ٻالاں دی ݙیکھ بھال، باغبانی وغیرہ۔ اِین٘دے وِچ ٻہوں سارے فیشن، حالاتِ حاضرہ، سیاسیات، شاعری، افسانہ نگاری، سوانحی، طرزِ حیاتی، شادی ویاہ، رِیتاں تے رواج، حیاتی دے اَداب، جنسی برابری، قانونی اَتے مذہبی پہلوؤں اُتے مرکوز ہون٘دے ہَن۔ کئی واری اِنّھاں مواداں دی لِکھاری تِرِیمتاں ہون٘دیاں ہَن، جاں جو کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں مرد حضرات وِی یا تاں تِرِیمتاں کِیتے خصوصاً وکھرا لکھین٘دے ہَن، یا وَل اُنّھاں دے پُراݨے چھپیل مواد کُوں اُون٘ویں دا اُون٘ویں یا مخصوص حِصّے کُوں اقتباس دے طور تے تِرِیمتاں دے رسالیاں وِچ چھاپ ݙِتّا وین٘دا ہئی۔ تِرِیمتاں دے رسالیاں وِچ اِنّھاں دی قاریات مدیر دے ناں سوالات وِی لکھ تے پُچھدیاں ہَن، جو سماجی مسائل، ٹَٻَّر دے پہلوؤں دی ڄاݨ کاری، مذہبی اُمور، قانونی صلاح، عمومی معلومات اَتے صحت وغیرہ تُوں متعلق تِھی سڳدے ہَن۔ تِرِیمتاں دے رسالے اصل وِچ نسوانی ادب دی ہِک رواں شاخ ہِے، جیڑھی ادب دی مخصوص ضرورت نال اُبھری ہِے۔ اِین٘دی مثال مرزا اسد اللہ خان غالب دے شگِرد فصیح الدین رنج میرٹھی نے ہِک شاعرانہ تذکرہ بہارستان ناز دے مُکّھ نال 1864ء وِچ چھاپیا ہئی جین٘دے وِچ برِصغیر دے 70 اُردو تِرِیمت شاعراں دا تعارف اَتے اُنّھاں دا کلام رلایا ڳیا ہئی۔ اِین٘ویں ای لوڑاں دے پیشِ نظر دُنیا دی ہر ٻولی بہ شمول سرائیکی وِچ وکھرے طور تے تِرِیمتاں کِیتے رسالیاں دا رواج شروع تِھیا۔
کُجھ سنگِ میل سمجھے ون٘ڄݨ آلے تِرِیمتاں دے رسالے۔
1693ء وِچ برطانیہ وِچ پہلاں تِرِیمتاں دے رسالے دی لیڈیز مرکیوری دا پہلا شمارہ چَھپّیا ہئی۔
1857ء وِچ بھارت دی گجراتی زبان وِچ پہلاں تِرِیمتاں دے رسالے "استری بودھ" دا پہلا شمارہ چَھپّیا ہئی۔ اِین٘دا اَغاز پاسی سماجی فعالیت پسنداں نے کِیتا ہئی۔
"رفیقِ نسوان" دے مُکّھ نال ہندی اَتے اردو زباناں وِچ پندرہ ݙیہاڑیاں آلا رسالہ 5 مارچ 1884ء وِچ لکھنؤ، ہندوستان تُوں ہِک مسیحی مشنری دی طرفُوں شروع تِھیا۔ اِیہ وی خاص طور تے تِرِیمتاں کِیتے رسالے دے طور تے ہِک پہلا تجربہ ہئی۔
شیر محمد سیال
شیر محمد سیال شاعر ہے۔
ڄم پل
١٤ ستمبر ١٩٩٤ء کوں ڄمیا۔ جھنگ صدر وچ رہندا ہے۔
نمونہ کلام
توں جوں بھییڑ سجناں وچ راھندہ ایں،نہوں بھوگے بھوگ تنہایاں دے
نالے لمیاں راتاں سیالے ماھاں وچ،نہوں کدیں بھوگے روگ جدائیاں دے
راتیں جاگ جاگ کے سُنے نہوں کملے،آوازے سجن دی کنڈی کھڑکائیاں دے
وانگ ((شیر))توھیں کھڑا نہیں ڈیٹھے،مزے چکھ کے سجن دیاں باھئیاں دے
شاعر شیرمحمد چیلہ سیال جھنگ16-12-2018
دوھڑہ
خوب رکھوالی کردین مالک ،جدین درخت تے پھل دا بھار ھو وئیندائے
پانی دیندین سیوا کردین،بہوں مالکاں نوں پیار ھو وئیندائے
چوچلے سارے مُک وئیندین،جداں شُہدا خالی جھاڑ ھو وئیندائے
((شیر))انجے وانگ کریندین دنیا دار،جداں بندہ لاچار ھو وئیندائے
شاعر شیرمحمد چیلہ سیال جھنگ 15-12-2018
مِنتاں زاریاں سئے کریساں،اُنہوں پیریں ڈھہیہ منیئساں
سارا شہر ٹور لئے ویساں،اوھدے سارے بھارے چئیساں
ھتھ جوڑ کے اوھدیاں راھواں وچ،خیرات منگتی بن مگئیساں
جے نہ منییُوس مِنت ((شیر))دی گر، اگ اونہوں تے خود نوں لئیساں
دلاں ودھا نہیں پیار پردیسی سنگ،سڑ وئیسیں ھجر دی بھاہ اچ
ویدانت تے صوفی ازم
لکھت: مشتاق ڳاݙی
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
توھیں درد ھجر دا سہہ نہیں سگنا،کملا مر نہیں پیار دی چاہ اچ
ویدانت تے صوفی ازم
ویدانت اتیں صوفی ازم دا سانگا: تاریخ دے کُجھ پَنے
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
حشر ویکھ لئے مجنوں رانجھے دا،تھئے نابود عشق دی راہ اچ
ویدانت تے صوفی ازم
ناویں ݙاہویں صدی وچ جݙاں وادی سندھ اتیں برصغیر وچ اسلام ننواں ننواں کھنڈا ودا ہئی تاں اتھاں ویدانت دا طوطی ٻلیندا ہئی۔ ویدانت دی ڄاݨکاری کیتے اوندی علمی ریت دی جے ڳول پھرول کروں تاں پتہ لڳدے جو اے ہزاراں وریہیں پیلھوں رشیں مَنیں دے لکھیں ویدیں اتیں اُپنشدیں دے دا نتارا ہئی۔ لُنڈی ڳالھ کراں تاں ناویں ݙاہویں صدی وچ ویدانت دے ݙو وݙے پُکھ ہئین۔ ہک ادویت ویدانت اتیں ٻئی دویت ویدانت ۔۔۔۔ ادویت اتیں دویت ہک ٻئے دے اُلٹ سنسکرت دے شبد ہن۔ دویت دا مطلب "ݙو" اتیں ادویت اوندا اُلٹ یعنی ݙو نہ ہووݨ ۔۔۔ ہک ہووݨ ہے۔ اوں ویلھے ویدانت دے علمی بحثیں دا وݙا مرکز کشمیر ہئی جتھاں شیوا مت دا زور ہئی۔ ایں طرانح نال ادویت اتیں دویت ویدانت شیوا مت نال جُڑی ہوئی ہئی۔ ادویت ویدانت دے منݨ آلے آہدے ہئیں جو برہما اتیں آتما ہک ہے اتیں سبھے جی جان اوندے انجو انج روپ ہن ۔۔ وکھرپ مایا ہے، ایندے پچھوں ہک ای ہک ہے ۔۔۔۔ ایں ہک دی سُنڄاݨ پچھاݨ ای مُکتی ہے ۔۔۔ ایشا اُپنشد دے منترے ول ول ایں اصول دا پرچار کریندن۔ کشمیر دا وݙا فلاسفر ادی شنکر اچاریہ ادویت ویدانت دا وݙا داعی ہئی۔ جݙاں جو دویت ویدانت دے منݨ والے آہدے ہئین جو " دوئی" ، "دویت"، "ݙو" ہووݨ ای ہووݨ دی بݨیاد ہے ۔۔۔ جے ایں اصول کوں بُھل ونڄوں تاں وت ڄاݨ سُنڄاݨ دا کم ای مُک ویسی۔ ایندا اظہار "وجنانا یوگا" دی ٹیکسٹ وچ تھیندے۔ جیندا سدھا مطلب ڄاݨ دی یوگا بݨدے ۔۔۔۔ ایندے مننݨ آلے ودھیک "تنترک" ہئین اتیں او شیوا ۔ شکتی دی دویت اتیں ملاپ کوں ای سنسار دے کھیݙ اتیں ڄاݨ سُنڄاݨ دی بݨیاد سمجھدے ہئین۔۔۔ اے انسانیں دے ازلی دشمن برہمنیت دے مخالف ہئین ۔۔۔ اپݨے آپ کوں ہک "کُلی ۔۔ کُلا ۔۔۔ جُھڳا " بݨا کنیں رکھدے ہئین ۔۔۔ انہیں دی وݙی رسم وچ گوشت، مچھی، مدھر، متھ (سیکس) جہیں کرت کار وی شامل ہوندے ہئین ۔۔۔۔اے جیوݨ کوں شکتی سمجھدے ہئین۔۔۔ ہتھ یوگا وی انہائیں کنیں نکھتی۔۔۔۔ میں ہک ٻہوں وݙی ونڈ کوں ٻہوں سادہ بݨا کے پیش کریندا پیاں، اوندی معذرت ۔۔۔۔ میݙا مطلب اے نُشابر کرݨ ہے جو ادویت ویدانت اتیں اوندے جڑے ہک ہووݨ تے سنسار دے مایا ہووݨ جہیں اصولیں کوں اسلامک صوفی ازم فوری قبول کیتا ۔۔۔ منصور حلاج دے سندھ دے پھیرے باد وحدت الوجود دا آئیڈیا صوفی ازم وچ پاڑیا پکڑ چُکیا ہئی اتیں او ایں کنیں سُنڄاݨوں ہئین ۔۔۔ اسلامی صوفی ازم دے ادویت ویدانت کنیں متاثر تھیوݨ دی ہک وجہ ایندا ہند سندھ وچ اسلامی حکمرانی نال وی مطابقت کھاندا ہئی۔۔۔۔ سبھ ہک ہے اتیں ٻیا مایا ای مایا ہے دا اصول اوں وکھرپ کوں گھٹاوݨ وچ مدد ݙیندا ہئی جیڑھا ہک ٻاہرلے راج پاٹ نال ڄمدا پھلدا ہئی۔۔۔۔ جݙاں دویت ویدانت وکھرپ دی ڄاݨ سُنڄاݨ کوں ودھیندی ہئی اتیں شکتی دے اصول دی صورت وچ ہک وݙا چیلنج ہئی۔۔۔۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
((شیر))سسک سسک کے جی نہ سگسیں،مت بھر زھر کملا ساہ اچ
توں تسلسل میریاں سانساں دا،توں ھیں مرکز میریاں چاھاں دا
توں سجن جند جان میری،توں ھیں راھبر میریاں راھاں دا
توں ھیں وگدہ خون رگاں دا،توں سبب ھیں میریاں ساھاں دا
توں محور((شیر))دی زندگی دا،دل دھڑکدہ((شیر)) دے حاں دا
مُک وئیندی اے رونق وطناں دی،جداں کوچ سجن کر وئیندین
وسدے شہر قبرستان بن وئیندین،سُنج انج سجن کر وئیندین
وین کر کر پیچھوں سجن روندین،بن ماتم کدے گھر وئیندین
((شیر))سدھار سجن پردیساں نوں ،در خوشیاں بند کر وئیندین
عجب کھیل ھین قسمت دے،ودہ کوئ ھسدا کوئ روندہ اے
کوئ ھتھ پدھ ٹُردائے نال سجن دے،کوئ ویکھ کے لوھندہ اے
بُھل بیٹھوں پیار پریتاں سجناں،چڑھ گہیوں غرور دیاں لہاں تے
بُھل گہیوں کدیں سُمدا ناھوں،بِناں سُمیاں میریاں بہاں تے
ھک ھتھ اچ پھد انگلاں میری ،رکھ سُمدا ھاؤں دوجھا حاں تے
((شیر))بوھا پدھ کے رات کھلوتا راھناؤں،رو رو کے میری نہاں تے
کی جانن درد جدائیاں دے،جنہانوں سَٹ ھجر دی لگی نہیں
جنہاں سیالے ماہ دی لمی رات،بِناں بہاں سجن دے کڈھی نہیں
یا پیار سجن توں محروم بندے،جہنانوں لذت وصل دی لدھی نہیں
برِصغیر اِچ خطاطی دا لوک فن
شمالی پاسوں سلطان محمود غزنوی نے 399 ہجری اِچ ہندوستان تے چڑھائی کیتی اُوں ستارھاں حملے کیتے۔ 413 ہجری اِچ لاہور تے قبضہ کیتا۔ لاہور اِچ باقاعدہ دفتر دیوانی قائم کیتا۔ قلم دوات اَتے کاغذ عمدگی نال وَافر ملݨ لگ پیا۔ دریائے اٹک توں حسن ابدال تئیں باقائدہ اسلامی تعلیم دے مدرسے قائم کیتے اِیں عہد اِچ ہِک اعلیٰ خطاطِ قرآن محمود وراق دا ذکر ملدے۔ کتابت دا رِواج عام تھیا۔ ملکی زبان فارسی، عربی دا رواج ہَا۔ ابنِ مقلہ اَتے ابن البواب ݙونہیں خطاط ہیرو دا درجہ رکھدے ہَن۔ خطاطی قرآنِ پاک اَتے دینی کتاباں لکھݨ تئیں محدود رہی۔ عرفی نے آپݨی کتاب ’’لباب الالباب‘‘ اِچ جمال الدین لہوری اَتے نجیب الدین ابو بکر ترمذی خطاط دا ذکر کیتا ہِے۔ حضرت ابو الحسن علی ہجویریؒ المعروف داتا گنج بخشؒ نے آپݨی مشہور کتاب ’’کشف المحجوب‘‘ کوں پنڄویں صدی ہجری کوں لہور اِچ تحریر کیتا۔ ابو حامد کاتب دِی 436ہجری اِچ لکھی ڳئی ہِک کتاب ’’بہجۃ النفوس والا سرار فی تاریخ ہجرۃ المختار‘‘ پنجاب یونیورسٹی لاہور اِچ موجود ہِے۔
عہدِ غزالی دے بعد غوری خاندان آیا ڄیندے دور اِچ اسلامی سلطنت دِیاں حداں وسیع تھیاں اِنہاں لاہور دی بجائے دِلّی کوں دارالحکومت بݨایا۔ انہاں دے دور اِچ بݨایاں گِیاں عمارتاں دی ۔ اجمیر، بدایوں، ہانسی، حصار اَتے کیتھل اِچ اینجھیاں ہِن ڄنہاں تے خطاطی دے بہترین کتبے مِلدن۔ ’’تاریخ فیروز شاہی‘‘ اِچ ہِے جو غیاث الدین بلبن دے دور اِچ ذکر ہِے ڄو کاتب قرآن مجید لکھ تے بادشاہ کوں پیش کیتا تاں شاہ نے اُوکوں ہدیہ عطا کیتا۔ تݙاں وی اُجرت تے قرآنی خطاطی تھیندی ہئی۔ ایں طرحاں بادشاہاں اَتے اُمراء دی حوصلہ افزائی نال اے فن ترقی کر ڳیا۔
اِیندے بعد عہدِ خلجی تے وَت تغلق دور اِچ خطاطی کوں وݙی ترقی ملی۔ سلطان محمد تغلق خود عمدہ خطاط ہَا قلم برداشتہ لکھدا ہا تاں وَݙے وَݙے خطاط اُوندے کم کوں ݙیکھ تے ششدر  رہ ویندے ہَن۔
تغلق عہد دے بعد لودھی خاندان اَتے لنگاہ خاندان دے ادوار اِچ علم و فضل اَتے خطاطی دی وݙی سرپرستی تھئی۔ مولانا جمال کمبوہ ڄہڑھا سکندر لودھی دا استاد وی ہَا، نے ہِک کتاب ’’سیرۃ العارفین‘‘ دی خطاطی کیتی ڄہڑھی وݙی با کمال ہئی۔ سکندر شاہ دے دور دا ہِک کتبہ خطِ ثلث اِچ ڄہڑھا پتھر تے کندہ تھیا ہوئے لاہور عجائب گھر دی اسلامی گیلری اِچ موجود ہِے۔
حضرت اِمام بریؒ دے لکھے ہوئے قلمی قرآن پاک
حضرت سید عبداللطیف المعروف امام بَریؒ سئیں دے لکھے ڳئے قلمی قرآن پاک توں ہِک صفحہ ۔ ایندی کتابت خطِ نسخ دے ٻہوں خوبصورت انداز اِچ کیتی ڳئی ہِے، عربی لفظ کالی سیاہی نال اَتے فارسی ترجمہ لال رنگ دی بݨائی گئی سیاہی نال لکھیا ڳے۔ باہرلا موٹا حاشیہ رَہا آلے گول دائرے سونے دے پاݨی نال لکھیا ڳے۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
گُھل وئیندین زخم تلوار دے کیتے،پر زخم زبان نہیں گُھلدے
برِصغیر اِچ خطاطی دا لوک فن
حضرت اِمام بریؒ دے لکھے ہوئے قلمی قرآن پاک
ایݙی نفاست ݙیکھ تے حیرانی تھیندی ہِے ڄو اُوں ویلے نہ باریک نِبّاں ہَن ڄو ایݙے باریک لائناں لایاں ڳیں۔   ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
اصل بندیاں دے لبھدے نہیں،جے تائیں تالے زبان نہیں کُھلدے
ھوشیار نہیں وِسدے بولاں تے،نہیں مِٹھی زبان تے ڈُلدے
((شیر))سحر زبان توں واقف بندے،نہیں کدیں جہان تے رُلدے
شاعر شیرمحمد چیلہ سیال جھنگ 14-12-2018
کُوڑیاں تھئیاں سب پیار پریتاں ،نہ رھیاں سسیاں نہ ماھئیوال اے
سب عشق محبتاں فراڈ نے اجکل،کوڑ عاشقاں دی اج ڈھال اے
چا قسماں قران چھڈ وئیندین،کامیاب بد نسلاں دی اج چال اے
((شیر))مطلب پرست ھین سجن سارے،تے فراڈی ھر بھائیوال اے
ھائ واسطہ رب دا دس ڈھولا،میتھوں کی تھئیاں تقسیراں
ھینی کیوں پوائیاں چن ڈھولا،مینوں ھجر دیاں زنجیراں
کیوں کیتا ھئ ڈھولن میرے،میرا نازک جگر پاڑ کے لیراں
کملے ((شیر))نوں دس ڈھولا،انج کون کردائے سنگ دلگیراں
بہوں سارے گھاٹے کھاونے پوندین ، لجدار سڈاوین کیتے
بھار سنگتاں بہوں چاونے پوندین،دیوین دار سڈاوین کیتے
دشمن جگ بناونا پوندائے،سانگے دلدار نبھاوین کیتے
((شیر))گھر بار کدیں لُٹاونا پوندئے،حب دار سڈاوین کیتے
ھتھ نپیا ھے ساتھ نبھاون خاطر،ھتھ چھڈن کان نہیں نپیا
سیس نیوا لیا ساتھ نبھاون خاطر،سر چھڈن کان نہیں سُٹیا
ساتھ نبھئیساں اوکھیاں ویلے،نہ ساہ جدوں تائیں مُکیا
((شیر))چُک کے بھارا سجناں دا،ادھ راہئیں کدیں نہیں سُٹیا
شاعر شیرمحمد چیلہ سیال جھنگ 13-12-2018
اج تقاضا کیتا ھئ نکھڑن دا،میرے سبھے ادھار چکا دے
تیری خاطر چَھڈیم جگ سارا،میرے چُھٹے ھوئے یار مِلا دے
تیری خاطر کی کی پیار ونجایا،میرے کُھتھے ھوئے پیار لوٹا دے
جہیڑے رَل بہدین سنگی محفلاں وچ،سب ھم خیال نہیں ھوندے
کجھ بندے بندے رب ھوندین،سب وکن دا مال نہیں ھوندے
((شیر))کم سجن حلالی دکھ ونڈدین،سب شامل حال نہیں ھوندے
تیری اوقات توں ودھ تینوں عزتاں دے کے ، کر چھڈیا آپ وگاڑ ھیم
صومالیہ وِچ زنانیاں
ہیکل قبیلہ اَتے ٹَٻَّر
صومالی لوکاں دی قبیلہ بندی اہم سماجی اکائیاں ہیناور قبیلہ دی رُکنیت صومالی ثقافت اَتے سیاست وِچ مرکزی کردار ادا کرین٘دی ہِے۔ قبیلے پِدرانہ ہون٘دے ہِن اَتے قبیلیاں وِچ ونڈیڄے ہوئے ہوندے ہِن، اَتے بعض ویلے کئی تَلّے ݙتّے ڳئے حِصّیاں وِچ۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
ودھا پیار دیاں پینگاں تہیں بد نسلے سنگ،کیتا اپنا بدنام پیار ھیم
صومالیہ وِچ زنانیاں
ہیکل قبیلہ اَتے ٹَٻَّر
صومالی معاشرہ روائتی طور تے نسلی طور شادی شدہ ہِے۔ اتحاد دے تعلقات کوں وُسعت ݙیوݨ کِیتے، شادی اکثر ہِک انجو انج قبیلے دے ݙوجھی نسلی صومالی نال تِھین٘دی ہِن۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
شہر اچ ھو با وقار سنجاپدہ ھاموں،ونجایا اپنا آپ وقار ھیم
صومالیہ وِچ زنانیاں
ہیکل قبیلہ اَتے ٹَٻَّر
اہم صومالی قبیلیاں وِچ اِیہ شامل ہِن:
١٩٧٥ء وِچ مسلم مُلخ وِچ عائلی قنُوناں اُتے سبھ توں قابلِ ذکر حکومتی اصلاحتاں صومالی جمہوری جمہوریہ وِچ پیش کِیتیا ڳئیاں۔ ڄئیں زنانیاں اَتے مرداں کوں، بشمول پئے اَتے ذالیں کوں مکمل برابری تے رکّھیا۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
ودہ منہ چھپا کے جیندا واں،((شیر))کیتا خود نوں شرمسار ھیم
صومالیہ وِچ زنانیاں
کپڑے
عام، روز ݙیہاڑے دی سرگرمیاں دے وِچالے، صومالیہ وِچ زنانیاں عام طور تے گنٹینو پین٘دیاں ہِن، ہِک لَمّا کپڑا جیڑھا مونڈھے اُتے ٻَدّھیا وین٘دا ہِے اَتے کن٘ڈھ دے چَودھار وَلھٹیا ہون٘دا ہِے۔ گنٹینو عام طور تے سادہ چِٹّے کپڑے نال بݨیا ہون٘دا ہِے جیکُوں بعض ویلے سُݨھَپ آلے شئیں دے نال سڄایا وین٘دا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:صومالی زنانیاں ونکی:صومالیہ وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
خلیفہ ناصر عباسی دے دور اچ رفاہ عامہ دے کم
خلیفہ ناصر نے جنہاں شہراں تے اپݨا اِقتدار قائم کیتا، اتھاں جیہڑے عمال ہن اُنہاں کوں عدل و انصاف دی ہدایت کیتی۔ ہر شہر وچ مدارس قائم کیتے ڳئے تاکہ تعلیم عام تھی سڳے۔ شفاء خانے، مہمان خانے تعمیر کروائے ڳئے۔ باغات لوائے ڳئے۔ تجارت وچ بڑی سہولیات تاجراں کوں فراہم کیتیاں ڳئیںاں۔ ناصر دا عہد خلافت امن و امان دا زمانہ ہئی جیندے وچ عوام کوں مسائل دا سامݨا نی کرنا پیا۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
ھاسے واقف تیری رگ رگ توں،عاشق تیری لوڑ دے ھاسے
سنگی ھاسے نکیاں لا دے،سجن ڈاڈھے جوڑ دے ھاسے
((شیر))بُھل بیٹھوں نادان سجن،وعدے کیتے نبھاہ توڑ دے ھاسے
وانگ گھوڑیاں بن تابعدار وئیندین،جداں پئے کڑیالے پیار دے وئیندین
ھے راتاں دی نیندر حرام ھو وئیندی،کداں انیندرے سنبھالے وئیندین
وڈے وڈے مغرور دے شاطر بندے،پیریں ڈیھ عشق متوالے وئیندین
((شیر))بِناں جنازے رانجھے وت ،دفنی وچ قبریں اپنی وئیندین
ھے جنت پیار دی اُجڑ وئیندی،جداں وچ سجناں وگاڑ ھو وئیندائے
جہیڑہ گلشن کِھلیا بہار دا لگدا اے،وہیڑہ اھوؤ اجاڑ ھو وئیندائے
وچ گلیاں روندے عاشق دِسدین،ڈاڈھا بدنام پیار ھو وئیندائے
((شیر))جہدے باھجھ ناھیں پل لنگھدا،اھوو دشمن یار ھو وئیندائے
وچ ھجر دی دوریاں رول گہیوں، تھئ دکھاں وچ عمر تمام اے
ھر دینہہ ھے دینہہ محشر ورگا،ھر شام غماں دی شام اے
جاہ جاہ چھڑے ھین قصے میرے،تھیا نام میڈا بدنام اے
((شیر))دا جیونا انج سجن میڈے،بن تیڈے تھیا حرام اے
حضور ﷺ دا خط بنام گورنر بحرین
المنذر بن ساوی دے ناں لکھے ڳئے خط دا متن کجھ ایں طرح ہئی۔ "رساله محمد للمنذر بن ساوي التميمى"
'''بسم الله الرحمن الرحيم، من محمد رسول الله إلى المنذر بن ساوي، سلام عليك، فإني أحمد إليك الله الذي لا إله إلا ہو، وأشهد أن لا إله إلا الله، وأن محمداً عبده ورسوله. أما بعد: فإني أذكرك الله عز وجل، فإنه من ينصح فإنما ينصح لنفسه، ومن يطع رسلي ويتبع أمرهم فقد أطاعني، ومن ينصح لهم فقد نصح لي، وإنّ رسلي قد أثنوا عليك خيراً، وإني قد شفعتُكَ في قومكَ، فاتركْ للمسلمين ما أسلموا عليه، وعفوتُ عن أهل الذنوب فاقبل منهم، وإنك مهما تصلح، فلن نعزلكَ عن عملك، ومن أقام على يہودية أو مجوسية فعليه الجزية.'''
زہرہ بائی انبالے والی
زہرہ بائی انبالے والی (اردو: زہرہ بائی انبالے والی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 1918ء — فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: 21 فروری 1990ء) بھارتی سینما دی  پس پردہ ڳائیکہ اتے ہندوستانی کلاسیکی ڳائیکہ ہَن جیڑھی 1930ء اتے 1940ء دے ݙہاکےت دی شہرت یافتہ ڳائیکہ ہَن۔ زہرہ بائی، راج کماری دبے، شمشاد بیگم اتے امیر بائی کرناٹکی دے نال، ہندی فلمی صنعت وِچ پس پردہ ڳائیکاں دی پہلی نسل وِچ شامل ہِن۔
ابتدائی حیاتی اتے پس منظر
زہرہ بائی دی پیدائش 1918ء وِچ انبالہ دے ہِک پیشہ ور ڳائیکاں دے ٹَٻَّر وِچ تھئی اتے اِنّھاں دی پرورش وی اِیں شہر اِچ ای تھئی۔ انھاں کوں موسیقی وراثت وِچ مِلّی ہئی۔انہاں نے بچپن وِچ موسیقی دی تربیت اپݨے ݙاݙا غلام حسین خان توں حاصل کیتی اتے اینْدے بعد بعد استاد ناصر حسین خان توں گِھدّی۔ ایندے بعد، انہاں نے ہندوستانی موسیقی دے آگرہ ٹَٻَّر دی موسیقی دی تعلیم گِھدّی۔
کَم کار آلی حیاتی
زہرہ بائی نے اپݨے کَم کار دا اَغاز 13 ورھیاں دی عمر وِچ کِیتا، آل انڈیا ریڈیو اتے بطور ڳائیکہ بنیادی طور تے کلاسیکی اتے نیم کلاسیکی ڳاݨے ڳان٘دیاں رہ ڳئیاں۔
وفات
زہرہ بائی انبالے والی 21 فروری 1990ء کوں فوت تِھی ڳئی۔
مشہور نغمے
زہرہ بائی انبالے والی نے ٻہوں سارے نغمے ڳائے ہَن۔ کُجھ نغمے اِتّھاں ݙتّے ڳئے ہِن؛
حوالہ جات
ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی مسلم شخصیّتاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:ہریانہ دے ڳائیک ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی کلاسیکی ڳائیک
نواب محمد بہاول خان چہارم عباسی
نواب محمد بہاول خان چہارم (وفات 1866ء) ریاست بہاولپور دے نانویں نواب ہن۔ آپ دا عرصہ حکومت داؤد پوتراں دی سازشاں کوں کچلݨ اچ گزر ڳیا، ایں واسطے ریاست اچ مزید وسعت نہ تھی سڳی۔ آپ نے 8 سال ریاست تے حکمرانی کیتی۔ thumb| thumb|Flag of State of Bahawalpur thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur
سلسلہ نسب
نواب آف بہاولپور حضرت عباس بن عبد المطلب رضی اللہ عنہ دے خاندان توں ہن، انہاں دا شجرہ نسب کجھ ایویں ہے:
محمد بہاول خان چہارم بن فتح محمد خان بن محمد بہاول خان سوم بن صادق محمد خان دوم بن محمد بہاول خان دوم بن نواب فتح خان اول بن نواب صادق محمد خان اول بن نواب مبارک خان اول بن بہادر خان دوم بن فیروز یا پیروج خان بن امیر محمد خان دوم بن بھکھر خان دوم بن بہادر خان بن بھکھر خان بن ہیبت خان بن امیر صالح خان بن امیر چندر خان بن داؤد خان دوم بن بن محمد خان بن محمود خان بن داؤد خان بن امیر چنی خان بن بہاءاللہ عرف بھلا خان بن امیر فتح اللہ خان بن سکندر خان بن عبد القدر یا قاہر خان بن امیر اِبان خان بن سلطان احمد ثانی بن شاہ مزمل بن شاہ عقیل بن سلطان سہیل بن سلطان یاسین بن احمد المستنصر باللہ الثانی بن الظاہر بامر اللہ بن الناصر لدین اللہ بن ابو محمد الحسن المستضی بامر اللہ بن المستنجد باللہ بن المقتفی لامر اللہ بن المستظہر باللہ بن المقتدی بامر اللہ بن القائم بامر اللہ بن القادر باللہ بن المقتدر باللہ بن المعتضد باللہ بن الموفق باللہ بن المتوکل علی اللہ بن المعتصم باللہ بن ہارون الرشید بن المہدی باللہ بن ابو جعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبداللہ (رضی اللہ عنہ) بن عباس بن عبد المطلب (رضی اللہ عنہ)۔
دستار بندی
صاحبزادہ رحیم یار خان دی دستار بندی مورخہ 22 صفر 1275ھ بمطابق 3 اکتوبر 1858ء اچ تھئی۔ صاحبزادہ رحیم یار خان نے پیؤ دی جگہ نواب محمد بہاول خان چہارم دے طور تے تخت سنبھالا۔
کابینہ
نواب محمد بہاول خان چہارم نے ریاست دی درج ذیل کابینہ تشکیل ݙتی۔
باغیاں دی جلا وطنی
نواب دی تخت نشینی دے مہینے سردار خان، اسد خان تے عقیل خان (جینکوں ریاست توں جلا وطن کیتا ڳیا ہئی تے اوہ برطانوی علاقے ا پناہ گھدے ہوئے ہئی) نے بیکانیر اچ پڳل دے مقام تے بہاولپور اچ گڑ بڑ پھیلاوݨ دا منصوبہ شروع کیتا لیکن برطانوی حکومت دے اصرار تے انہاں کوں بیکانیر ریاست توں کڈھ ݙتا ڳیا ہئی۔
اولاد
محمد بہاول خان چہارم نے اپݨے پچھوں ݙو پتر چھوڑے۔
ٻیلوٹ
کافر کوٹ (قلعہ ٻیلوٹ )
اٹھویں صدی عیسوی اچ سندھو دریا دی پچادھی کندھی تیں تیار تھیوݨ آلا اے تریخی قلعہ ٻیلوٹ جیکوں اڄ کافر کوٹ دے ناں نال یاد کیتا ویندے وکھرے کشمیری ترض تعمیر آلیں ترائے انوکھیں عمارتیں تیں مشتمل اے جیندی پہلی ترائے منزلہ عمارت  بغیر کہیں پیلر جا ٹیئرگاڈر دے اٹھویں صدی دے شروعات اچ ٻݨایا گئے اتے ݙوجھی قـلعہ نما راج نیتک عمارت بغیر کہیں ٹیئر گارڈر دے ݙھاویں صدی اچ ٻَݨایا گئے. انھیں شاندار عمارتیں اچ ݙو سو سال تک سرائیکی وسیب دیرہ اسماعیل خان دے وسدڑ سرائیکی لوک ایتھاں راج کریندے رہیےاتے ایں راج کوں اُدھے شاہی راج آکھیا ویندہ رہے گئے ایں اُدھے شاہی راج دے لوکیں دا تعلق ہندوازم نال ہائی اتیں ایں راڄ شاہی دا آخر راجہ عَکنفر راجے دا پتر  راجہ سیفل ہائی جینکوں قلعہ آمریقہ میاں والی  جیکوں ہݨ امب مندر جا قلعہ امب شریف آکھیا ویندے  راجہ آمریقہ  دی دھی نال عشق تھیندے اتے  راجہ آمریقہ راجہ سیفل دا سر قلم کر ݙیندے اتے ٻیلوٹ  قلعہ یعنی کافر کوٹ دا دھینت تھی ویندے اتے ایویں کرݨی دی بھرݨی موجب راجہ آمریقہ دی راج نیتی اتے قلعہ امب شریف کوں کئی صدیاں باد محمود غزنوی تباہ کریندے اتے ݙوہیں قلعیں یعنی راجہ سیفل دا قلعہ ٻیلوٹ جا کافر کوٹ اتے راجہ آمریقہ دا قعلہ امب شریف ہمیش ہمیش کیتے تباہ و برباد تھی ویندین اتے تریخ دے ہتھوں ہمیش ہمیش کیتے عِبرت بݨ ویندین. ہݨ کافر کوٹ جا ٻیلوٹ قلعہ اپݨیں انوکھی ترض تعمرات اُتیں مشتمل اڄ دی نویں جنریشن کیتے کہیں عجموبے کولو کم کینی اتے ہمیش کیتے راہسی.
عابد بزدار
حافظ ملک محمد صاحب
حضرت حافظ ملک محمد صاحب رح نابینا ہن، وݙے خوش الہان حافظ ہن، سچے عاشق رسول ہن، انہاں دے بے شمار مولود شریف ہن جہیڑے ھر خوشی تے غمی دے موقع تے پڑھے ویندن، ہݨ تاں او ٹولیاں مک گئین، ورنہ رمضان المبارک وچ سحری دے وقت حافظ ملک محمد صاحب رح دے مولود شریف پڑھدے ھوئیے مولودی لوکاں کوں جگیندے ہن، پورا رمضان شریف ءچ انہاں دے مولود شریف ہݨ وی پڑھئیے ویندن، وݙے باغ دے ناں نال منسوب مسجد وچ درس وتدریس ݙیندے ہن، سینکڑیاں شاگرداں کوں حافظ قرآن کیتا، انتہائی اللہ والے ہن،  نواب سر صادق محمد خان دے والد نواب صاحب دے بلہپݨ ءچ وفات تھی گئیے ہن، نواب سرصادق محمد خان دی تاج پوشی دے موقع تے انہاں کوں خصوصی دعا کیتے س ݙیا گییا، آپ نے انہاں دے والد تے ھجو پڑھی، نواب صاحب آپݨے والد دی جدائی تے لکھی گئیی ھجو تے رووݨ لگ پئیےول آپ نے نبی کریم دی شان ءچ مولود پڑھئیے، نواب صاحب خوش تھی انہاں کوں تاج پوشی دے بعد حج تے نال گھن ونجݨ دی خواھش دا اظہار کیتا، تاں آپ نے فرمایا کہیں مستحق کوں گھن ونج، نواب صاحب حج دے موقع تے حصرت حافظ ملک محمد صاحب رح کوں بیت اللہ ءچ طواف کریندے  ݙٹھا، ،واپسی تے انہاں نے حافظ ملک محمد صاحب رح کوں دعا کراوݨ کیتے پیغام بجھوایا لیکن پتہ لگییا کہ آپ دا احمدپورشرقیہ ءچ حج دے  ݙیہنہ کوں وصال تھیی گییا ھا، جبکہ نواب صاحب نے انہاں کوں حج دے  ݙیہنہ  بیت اللہ ءچ طواف کریندا  ݙیھٹا ، آپ دی قبر فتانی محلے دے قبرستان ولو والا ءچ ھییے،
جگجیت کور
thumb|جگجیت کور
جگجیت کور (اردو: جگجیت کور) (انگریزی: Jagjit Kaur) (ڄَمَّݨ دا سال: 1930ء) اردو اَتے ہندی زبان دی بھارتی ڳائیکہ اَتے مہان٘دری فلم موسیقار محمد ظہور خیام دی ذال ہَن۔ انّھاں نے ہم عصر ڳائیکاں لتا منگیشکر اَتے آشا بھوسلے دے مقابلے وِچ فلماں کِیتے ٻہوں گَھٹ ڳایا ہِے، ول وی اِنّھاں دے گِیتاں دے دُھم پاتی رکّھی۔
ذاتی حیاتی
جگجیت کور ہِک امیر پنجابی زمیندار ٹَٻَّر نال تعلق رکھین٘دی ہَن۔ اوہ 1931ء وِچ پنجاب وِچ ڄَمّی ہئی۔ بچپن توں ای اوہ فلماں اَتے موسیقی وِچ دلچسپی گِھندی ہئی اتے اکثر ایندے سکول وِچ منعقدہ ثقافتی پروگراموں وِچ حصہ گِھندی ہئی۔ ایں نے 1954 وِچ اُبھردے سنگیت کار خیام دے نال مذہبی وکھریپے کوں بُھل دے شادی کرݨ دا فیصلہ کِیتا۔ جیڑھی ہندوستانی فلم انڈسٹری وِچ پہلی بین اجتماعی شادیاں وچوں ہِک ہِے۔ انّھاں دا ہِک پُتر، ایکٹر پردیپ خیام ہے، جیڑھا 2012ء وِچ فوت تِھی ڳیا ہئی۔ خیام نے اپݨی ذال اَتے پُتر دے ناں توں ہِک ٹرسٹ "خیام جگجیت کور کے جی پی چیریٹیل ٹرسٹ" دا اَغاز کِیتا ہئی جاں جو فنکاراں اَتے ٹیکنیشناں دی مدد کِیتی ون٘ج سڳے۔ خیام 19 اگست 2019ء کوں شامیں 9.30 وڄے 92 ورھیاں دی عمر وِچ دل دی گرفتاری دے بعد فوت تِھی ڳیا۔
کَم کار
اِنّھاں نے اپݨی ڳائیکی دا اَغاز پنجابی فلم "پوستی (1950ء) نال کِیتا ہئی۔ اِنّھاں نے بالی وُوڈ وِچ پیر بطورِ ڳائیک غلام محمد دی تشکیل وِچ بݨݨ آلی فلم "دل ناداں (1953ء)" توں بطورِ ڳائیکہ اَغاز کِیتا۔ اِنّھاں دے ترے فِلماں "محبت کی دھن بیکاروں سے پوچھ"، "چاند گئے راگنی چہم چہم برسے، " اَتے " خاموش زندگی  کو افسانہ مل گیا" وِچ گِیت ڳائے۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما
غزوۂِ خندق
شوال۔ ذی القعدہ 5ھ (مارچ 627ء) وچ مشرکینِ مکہ نے مسلماناں نال جنگ دی ٹھاݨی۔ ابوسفیان نے قریش تے دیگر قبائل حتیٰ کہ یہودیاں نال وی لوگاں کوں جنگ تے راضی کیتا تے ایں سلسلے وچ کئی معاہدے کیتے تے ہک بہت وݙی فوج کٹھی کر گھدی مگر مسلماناں نے حضرت سلمان فارسی رضی اللہ عنہ دے مشورے نال مدینہ دے ارد گرد ہک خندق کھٹ گھدی۔ مشرکینِ مکہ انہاں دا کچھ نہ وڳاڑ سڳے۔ خندق کھٹݨ دی عرب وچ اے پہلی مثال ہئی کیونکہ اصل وچ اے ایرانیاں دا طریقہ ہئی۔ ہک مہینے دے محاصرے تے اپݨے بے شمار افراد دے قتل دے بعد مشرکین مایوس تھی کے واپس چلے ڳئے۔ اینکوں غزوہ خندق یا جنگِ احزاب آکھا ویندے۔ احزاب دا ناں ایں واسطے ݙتا ویندے کہ اصل وچ اے کئی قبائل دا مجموعہ ہئی۔ جیویں اڄکل امریکا، برطانیہ وغیرہ دے اتحادی افواج سݙیندن۔ ایں جنگ دا ذکر قرآن وچ سورۃ الاحزاب وچ ہے۔
واقعات
جنگ احد دے بعد قریش، یہودی تے عرب کے دیگر بت پرست قبائل دے درمیان طے پایا کہ مل جل کے اسلام کوں ختم کیتا ونڄے۔ ایں سلسلے وچ پہلا معاہدہ قریش دے سردار ابوسفیان تے مدینہ توں کڈھیجݨ والے یہودی قبیلے بنی نضیر دے درمیان تھیا۔ اوندے بعد بنی نضیر دے نمائندے نجد روانہ تھئے تے اتھوں دے مشرک قبائل 'غطفان' تے 'بنی سلیم' کوں ہک سال تک خیبر دا محصول ݙے کے مسلماناں دے خلاف جنگ تے آمادہ کیتا۔ اسلام دے خلاف ایں اتحاد کوں قرآن نے احزاب دا ناں ݙتے۔ انہاں وچ ابوسفیان دی قیادت وچ 4000 پیدل فوجی، 300 گھڑ سوار تے 1500 دے قریب شتر سوار (اٹھاں تے سوار) شامل ہن۔ ݙوجھی وݙی طاقت قبیلہ غطفان دی ہئی جیندے 1000 سوار انینہ دی قیادت وچ ہن۔ ایندے علاوہ بنی مرہ دے 400، بنی شجاع دے 700 تے کجھ دیگر قبائل دے افراد شامل ہن۔ مجموعی طور تے تعداد ݙاہ ہزار توں تجاوز کر ڳئی جیہڑی اوں زمانے وچ اوں علاقے دے لحاظ نال ہک انتہائی وݙی فوجی طاقت ہئی۔ اے فوج تیار تھی کے ابوسفیان دی قیادت وچ فروری یا مارچ 627ء وچ مسلماناں نال جنگ کرݨ کیتے مدینہ روانہ تھی ڳئی۔