cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راݨا فراز نون
اساکوں ایں تھوڑے وقت اچ سرائیکستان دے ۲۳ اضلاع وچ جتھاں جتھاں سرائیکی دھرتی جٖئیں یاد کیتے اساں اپݨے پیغام سودھے حاضر تھئے ہئیں۔ باقی اساݙی جماعت دے ٻہوں سارے جوان اتے تریمتیں مختلف حوالیں نال ہر ویلے سرائیکی وسیب اچ موجود رہ ویندن۔ ایں سانگے اساݙا پندھ جاری وساری ھے۔ نویں نسل توڑیں اپݨا پیغام پجٖاوݨ دے حوالے نال رانا سئیں آکھیا سوشل میڈیا، پمفلٹ ، اخبار، اشتہار تے مختلف فورم دے ذریعے اپݨی ڳالھ نویں نسل توڑیں پُجٖیندے پئے ہئیں۔ اساں یوتھ دی تربیت چنگے طریقے نال کریندے پیوں۔ اُمید ھے ایہ آوݨ والے ویلے دے باشعورلوک ہوسن۔ جیرھے اپݨے حقوق دی جنگ آپ لڑسن۔ اجٖوکے نینگر نال اساݙیاں ڈھیر ساریاں اُمیداں وابستہ ہِن۔ ایں تحریک توں سب کنوں زیادہ جنھاں مستفید تھیوݨے او نوجوان ہِن ۔ اساں تے اساݙے سینئر ہُݨ اپݨا وقت نیڑے لئی وَدن اساݙے نوجواناں ہی ہُݨ اڳوں تے اپݨا کردار ادا کرݨے۔ سرائیکی وسیب دے اجٖوکے مسائل دے حوالے نال رانا سئیں آکھیا جو آبادی ودھݨ نال جتھاں پورے مُلک اچ مسائل دا اضافہ تھئے اُتھاں سرائیکی خطے وچ وی محرومیاں تے مسائل ودھین۔ اساں اڄ صرف صحت دے حوالے نال ݙیکھوں چا تاں ملتان اچ نشتر ہسپتال دے اندر ہک ہک بیڈ تے ݙو ݙو مریض موجود ہِن ۔
اکیہہ فروری
اکوی فروری مابولی دا ڈیہنہ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ہمیشہ الی کارسرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخاں اچ بھر پور طریقے نال منیسی وسیب کوں اطلاع تھی گئی پہلے الی کار عزت بخشیسو ۔۔۔۔تانگھی اکبر خاں ملکانڑیں اسلم خان ملکانڑیں ملکانڑیں ذولفقار خان ملکانڑیں فرخ زمان خان ملکانڑیں عمار یاسر خاں ملکانڑیں حماد رضا خاں ملکانڑیں راول امام خاں ملکانڑیں خرم خاں ملکانڑیں عنصر خاں ملکانڑیں عون خاں ملکانڑیں منتظر خاں ملکانڑیں عامر خاں ملکانڑیں سردار ابولحسن خاں لغاری غلام اکبر خاں کھوسہ ڈاکٹراحسان چنگوانی منظور ٹھلا خاں زہرانی حاجی اللہ بخش خاں لشاری استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی محمد اسلم خاں ڈکھڑاں گودا بچل خاں سنجرانی سید عنصر عباس عظیمی کونسلر اربن یونین کونسل نمبر بارہ سید علی عمران شاہ ملک محمد ظفر کھنڈویا صحافی عمران لکی اکرم بھٹی نعیم لاشاری سجاول ذہرانی ملک محمد بلال کھنڈویا استاد عطا محمد ذورحاجی نجب گل خاں جروار غلام مصطفی سکھانی عرف جمل ارشد خان سکھانی حاجی غلام فرید سنجرانی عبدالغفار تھہیم استاد غفار درزی مجید خان ٹھکیدار شوریہ سردار ہدایت خاں چانڈیہ ملک محمد منگلا سونترا سردار اختر خاں کھوسہ استاد محمد اقبال جتوئی ڈرئیور ہزارہ پیر بخش خاں ملکانڑیں جمیل خاں ملکانڑیں امجد خاں ملکانڑیں سعیدخاں ملکانڑیں حاجی رحیم خاں ملکانڑیں عابد خاں میرانی غلام مصطفے خاں میرانی محمد خاں ملکانڑیں سلیم خاں ملکانڑیں سردار طیب خاں ملکانڑیں مجید خاں ملکانڑیں غلام سرور خاں ملکانڑیں حافظ غلام قادر جتوئ محمد وسیم. (اکبر ملکاݨی، ٢ جنوری ١٩ء)
راݨا فراز نون
ایہو حال سارے سرائیکی وسیب اچ موجود ہر ادارے دا ھے ۔ اساݙے مسائل زیادہ ہِن اتے وسائل دی کمی ھے۔ جتھاں لوکاں کوں صاف پاݨی تک نہ مِلے اوں خطے دے مسائل دا اندازہ آپ کر سڳدے ہو۔ سرائیکی ادب کوں پڑھݨ دے حوالے نال ڳالھ تھئی تاں رانا صاحب آکھیا میں سرائیکی شاعری اچ عاشق بُزدار، خورشیدؔ بخاری، جہانگیر مخلص ؔ ، امان اللہ ارشد، احمد خان طارق ، شاکر شجاعبادی دے علاوہ تہاݙی شاعری پڑھ چُکیاں۔ اڄ ہزاراں دی تعداد اچ سرائیکی کتاباں چھپدیاں پِن جیرھیاں اساݙی قوم دا عظیم سرمایا ہِن ۔ ادب تاں ادب ہوندے اوندا ہر موضوع لاجواب ہوندے لیکن میکوں ذاتی طور تے مزاحمتی ادب پسند ھے۔میں اپݨی گفتگو وچ وی انقلابی شاعری کرݨ والے دوستاں دے شعر پڑھدا رہ وینداں۔ سرائیکی لیڈر شپ دے بُحران دے حوالے نال ڳالھ ٹُری تاں اُنھاں آکھیا اگر کہیں دوست کوں سرائیکی لیڈراں دے حوالے نال کوئی شکوہ ھے تاں او خود اڳوں آون اساں اُنھاں دے نال تھیندے ہئیں۔ ایہ قومی پندھ ھے اینکوں پُھلاں دی سیجھ نہ سمجھیا ونجٖے ایہ کنڈیاں دا راہ ھے۔ باقی ایں کاز دے حوالے نال پہلے جنھاں محنت کیتی ھے او عظیم لوک ہَن ۔ اگر کہیں قوم پرست دا کوئی ذاتی مسئلہ ھے تاں اوں بارے میں کُجھ نئیں آکھ سڳدا۔ سرائیکی قوم سجٖاک تے سچی قوم ھے سچ دے سفر وچ ایہ لوک اپݨا سفیر (اڳواݨ) انشاء اللہ جلدی چُݨ گھِنسن۔ سرائیکی قوم اچ موجود ڈھیر قومی جماعتاں دی ڳالھ تھئی تاں رانا سئیں آکھیا سندھی اتے بلوچ قوماں وچ وی ڈھیر ساریاں جماعتاں ہِن۔ بلوچستان چھوٹا جیہاں علاقہ ھے پر حقوق دی ڳالھ کرݨ والیاں جماعتاں دی تعداد ۴۰ ھے۔ نظریاتی اختلاف اپݨی جاہ قومی پندھ اچ اینویں ڈھیر لوک شریک ہوندن پر زندہ اوہو رَہندے جیرھا اپݨے نظریے نال مخلص ہوندے۔ اخیر تے سرائیکی وسیب کوں اپݨا پیغام ݙیندیں ہوئیں آکھیا سرائیکی خطے اچ موجود ہر دھرتی جٖایا اپݨے حقوق دی جنگ سانگے ساݙا ساتھ ݙیوے ۔ قومی جُڑت ٻہوں ضروری ھے ، دھرتی واس مونجھ اتے مایوسی کوں چھوڑ کراہیں زندگی دی ڳالھ کرن ۔کیوں جو خواجہ فریدؒ سئیں وی ایہ فرمائے:
خوش تھی فریداؒ شاد وَل
مونجھاں کوں نہ کر یاد وَل
جھوکاں تھیسن آباد وَل
ایہ نئیں نہ واہسی ہک مݨی
سرائیکی روایت
شاعر پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔
گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔
File:Ahmed Khan Tariq.JPG|احمد خان طارق کھوسہ مونڈھے تے رومال :۔سرائیکی خطے وچ مونڈھے تے رومال رکھݨ دی روایت بہوں پراݨی ہے ۔
ٻاہرلے جوڑ
شادی بیاہ دے موقعے تے گھوٹ دے پٹکے دے پانداں کوں پیلا رنڳ لایا ویندے جیکوں رنڳیں سݙیا ویندے اتے رواج تَقریبًا سارے سرائیکی وسیب اچ موجود اے
منظور علی خان (ڳائیک)
اُستاد منظور علی خان (اردو: منظور علی خان (گلوکار)) (انگریزی: Ustad Manzoor Ali Khan) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٣٠ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٨ ستمبر، ١٩٨٠ء) پاکستان نال تعلّق رکّھݨ آلے مہان٘درے کلاسیکی موسیقار اَتے لوک ڳائیک ہَن۔
حیاتی دا احوال
اُستاد منظور علی خان ١٩٣٠ء کُوں ضلع شکار پور، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دا تعلّق موسیقی دے گوالیار ٹَٻَّر نال ہئی۔ اُستاد منظور علی خان دے پَر ݙاݙا اُستاد شادی خان ١٨٣٠ء وِچ والیٔ ریاست خیر پور وِچ مراد علی خان تالپور دے سَݙَّے تے ریاست خیر پور وِچ اَباد تھئے۔ اُستاد شادی خان دے پوترے جمالے خان ہَن جِنّھاں نے موسیقی دی سِکھلائی اپݨے پِیؤ اُستاد کریم بخش خان تُوں گِھدّی ہئی اَتے اپݨے چاچا اُستاد گامن خان دی سنڳّت وِچ ڳان٘دے ہَن۔ اُستاد جمالے خان دے پُتر اُستاد منظور علی خان ہَن۔ اِیہ ٹَٻَّر دھرپد ڳاوݨ وِچ مہان٘در رکھین٘دا ہئی۔
اُستاد منظور علی خان نے کلاسیکی موسیقی / لوک موسیقی دی سِکھلائی اپݨے پِیؤ اُستاد جمالے خان، اُستاد ہدی خان اَتے اُستاد سیندو خان تُوں گِھدی۔ اُوہ دھرپد دے نال نال خیال، ٹُھمری، دادرا اَتے ٹَپّہ ڳاوݨ وِچ وی مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔ اِنّھاں کوں سندھ دی مقامی موسیقی دا علم ہئی۔ آکھیا وین٘دا ہِے جو سندھی راڳݨیاں جِتّی چنڳے انداز وِچ اِنّھاں نے ڳائیاں ہِن اِتّی اِیندے تُوں پہلاں کہِیں نے وی نئیں ڳائیاں۔ اِنّھاں نے کلاسیکی موسیقی اَتے سندھی لوک موسیقی دے ݙو دریاؤاں کُوں رَلا تے ہِک نواں انداز ݙِتّا ہئی۔
شگِرد
اُستاد منظور علی خان دے شَگِرداں وِچ اُستاد محمد یوسف (ڳائیک)، فتح علی خان، عابدہ پروین، رجب علی، وحید علی، قمر سومرو، گلزار علی، عبد اللطیف مہر اَتے وزیر سندھی دے ناں مہان٘درے ہِن۔
اعزازات
حکومتِ پاکستان نے اِنّھاں دی خدمتاں دے اعتراف دے طور تے اِنّھاں کُوں ١٤ اگست، ١٩٧٨ء کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ہئی۔
وفات
اُستاد منظور علی خان ٨ ستمبر، ١٩٨٠ء ٹنڈو آدم، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئے۔ ونکی:لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:سندھ دے ڳائیک ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:گوالیار ٹَٻَّر ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
سرائیکی افسانہ نگار
غلام حسن حیدرانی دے افسانیاں وچ حقیقت پسندی، نکے وݙے واقعات نال جڑی ہوئی حیاتی دے انسانی سطح اتے حرص لالچ حسد، خود غرضی جہیٔں روّیاں کوں نشابر کریندن۔ او آپݨے انداز بیان وچ ہک کامیاب افسانہ نگار ہن۔
سرائیکی افسانے دے ارتقائی پندھ وچ ادبی رسالیاں وچوں ماہنامہ ’’سرائیکی ادب‘‘ ٻہوں اہم کردار ادا کیتا۔ ایں ادبی رسالے نے ٻہوں سارے افسانہ نگاراں کوں متعارف کرایا۔ سرائیکی افسانہ نگاری وچ ٻہوں ترقی تھئی تے تھوڑے عرصے وچ ای ایہ صنف ترقی کرݨ لڳ پئی۔ سرائیکی افسانہ نگاراں نے آپݨے وسیب، دیہی پس منظر تے اِتھ دے مسائل، معاشی تے معاشرتی حالات کوں اُجاگر کیتا۔ سرائیکی افسانیاں وچ منظر نگاری، مکالمے، وحدت تاثر، جہیٔاں خوبیاں نال رَڄے کڄے ہن۔ سئیں دلشاد کلانچوی آپݨی کتاب ’’سرائیکی زبان تے ادب‘‘ وچ سرائیکی افسانے دی ٹور بارے لکھدن:
’’سرائیکی افسانہ نگاری وچ تھوڑے عرصے وچ جیڑھی ٻہوں ساری ترقی تھئی ۔ اوندی وجہ سرائیکی لکھاریاں دا آپݨی زبان تے ادب دے نال ثقافت تے ماحول نال سچا پیار ہے۔ انہاں لکھاریاں آپݨا مواد، آپݨیاں وستیاں کنوں اتے وسیب کنوں گھدے۔ سرائیکی افسانے قدیم تے جدید رنگ والے ہن، تاریخی تے رومانوی وی ہن۔ مُکدی ڳالھ ایہ ہے جو سرائیکی افسانے مقدار وچ گھٹ ہو سڳدن پر معیار وچ گھٹ ہرگز کوئینی۔‘‘
محمد اسماعیل احمداݨی دا افسانہ، ’’تریکڑا‘‘ ہک علامتی افسانہ ہے۔ جیندے وچ واحد متکلم دے حوالے نال ڳالھ کیتی ڳئی ہے۔ ظفر لاشاری دا افسانہ ’’سچے موتی‘‘، چھوٹے علاقائی مسائل، نفاق تے اتفاق دی کہاݨی ہے۔ انہاں دا افسانہ ’’کچیاں تنداں‘‘ ہک رومانی/ نفسیاتی افسانہ ہے۔ جانجو ’’بگی اکھ‘‘ ظالم جاگیرداراں دے ظلم کوں بیان کریندی کہاݨی ہے۔
عامر فہیم ’’جاگدی اَکھ دا خواب‘‘ ۱۹۷۸ء وچ افسانیاں دی ایہ کتاب ڈیرہ غازیخان توں شائع تھئی جیندے وچ ۱۴، افسانے شامل ہن۔ عامر فہیم سرائیکی افسانیاں وچ علامت نگاری کوں متعارف کرایا۔ علامتی انداز وچ نفسیات، خواب تے حقیقت، انہاں دے افسانیاں دا نشابر پہلو ہے۔ انہاں علامت دے ذریعے جبر، ظلم کرݨ والیاں قوتاں دے خلاف بھر پور طریقے نال احتجاج کیتے۔ ’’بشارت‘‘، ’’ننگی اَکھ دا بند کمرہ‘‘، ’’کندھی دے پَروں‘‘، ’’بزار‘‘، ’’طوطے تے ٻڈھڑا‘‘، خوبصورت علامتی کہاݨیاں ہن۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
لانگ مارچ دی کامیابی
سبزل دے کوٹ توں ٹردی 15 اکتوبر 2017 دی مارچ کمال تھی گئی۔ اے ڈینہہ تاریخ دے وچ لا زوال تھی گئے کوٹ سبزل وی امر تھی گئے۔ اتھاں ہک ڈینہہ یادگار بنڑسی جڈاں سونے دا سجھ ابھرسی جڈاں صوبہ بنڑسی تے سرائیکیں کوں صوبھ ملسی۔مارچ ٹریے پیر فرید دی کافی وانگوں دھیمے دھیمے۔جمل جہان دا کٹھ ہا سارا سارے لیڈر ہک مٹھ ہن تے آپت وچ شیر شکر ہن سوجھل سانجھ سمولی ہئی۔ سارے ورکر پڑ دے وچ موجود کھڑے ہن ۔ 15 دا درشن سب توں اچا درشن تاریخ دے وچ جیہڑا کہیں نہ ڈٹھا کہیں نہ سنڑیا تاج لنگاہ دی روح شامل ہئی۔ شاہ زمان رب سوہنڑے دی امان دے وچ شامل ہا۔ قافلے اندر رضو شاہ جھمراں پیندا خوش پیا تھیندا ہا۔ ظفرو لنڈ ہا مونجھا مونجھا اسد لنگاہ ظفرو کوں دلاسہ پیا ڈیندا ہا کاررواں ٹردا ٹردا پندھ کریندا آخر آ ملتان پناں۔ ملتان دے وچ استقبال تھیا میں وی شامل ہم ہوں آخری درشن وچ میں ہسپتال کوں چھوڑ تے آیا ہم۔میڈا دل آہدا ہا پیر چماں ہر ورکر دے جیہڑا شامل ہا ہیں مارچ دے وچ اے جلسہ ڈو ڈینہہ دا ہکو جلسہ ہا جیہڑا گھر گھر دے وچ وستی وستی وچ شہر شہر دے وچ۔ چار سو میل دی منزل ہئی۔ اے جلسہ ہر کہیں ڈٹھا ہر کہیں سنڑیا ہک نئیں سنڑیا ساڈے حاکم نئیں سنڑیا جیہڑے ہاسے کار ساڈے کیتے گونگے بنڑ ویندن ڈورے تھی باہندن اکھیں نوٹ تے ہر شے ڈہدیں ہوئیں وی اندھے تھی باہندن ۔ اساں صوفی ہاوں اساں جوگی ہاوں اساں پڑ وچ رہسوں بجھسوں ناں اساں نواں روپ وٹا آوسوں۔ اساں ول آوسوں ساکوں کاوڑ نئیں لگدی ساکوں غصہ مول نہ آوے۔ کاوڑ ہے اعلان تھکیڑے دا اساں تھکسوں نہ اساں ہتھیار نئیں چیندے ساکوں اللہ سئیں خاص ہتھیار ڈتے جیہڑا روز ازل توں ہے نال اساڈے جیندا ناں سرائیکی بجا اے ۔ ہے خاص کلاشی وسبے دی۔ شام سویرے گھروڑ تے ڈیندوں جیہڑا ساڈی دھاں نہ سنڑے گال نہ منے جیہڑا پنج صوبیں دا منکر تھیوے۔ صوفی تاج گوپانگ
سلطنت
کہیں حکمران دے ماتحت علاقیاں دے مجموعے کوں سلطنت آکھا ویندے۔
ساوݨ رُت
ھک زمانہ ہا جڈاں بنی دے واسی سانونڑ رت دا سک نال بھالا رکھدے ہن۔ سانونڑ وس ہووے ہا تاں باقی یارھاں مہینے سکھیے تے خوشحال گزردے ہن۔ سانونڑ دا ہک ہک ڈینہہ آ س گھن کیں ابھردا ہا مینہ نہ تھیوے تاں کریہہ دے ڈر کیں رات پاسے پتریندیں گزردی ہائی۔ اٹھی اٹھی آسمان تیں چارے پاسے جھات مارڑیں، کڈاہو کھمنڑ ٹوہکدی ڈسے ہا تاں امید لا کے سم وجڑاں جو وڈے ویلھے آنڑنگ لیسوں۔۔ پہلی پندھری سانونڑ نہ وسے ہا تاں خیراتاں کیتیاں ویندیاں ہن۔۔ اتے بال منہ کالے کر کے "کالی بکری کالا شینہہ" گھتو دانڑیں وسے مینہ"" اہدیں ہوئیں در در تے ونج کے پندے ہن اتے پنیے ہوئے دانڑیں دیاں گگھریاں خیرات کریندے ہن۔۔ تے ول اللّٰہ سوہنڑیں کوں وی ترس آ وینداں ہا۔۔ سانونڑ وس پوندا ہا رات دا آنڑنگ ہووے تاں آنڑگی پیرو ننگے کنڈیں ، نانگ وٹھوہیں دے ڈر کیں بے نیاز گھرو نکل پوندے ہن۔ تیز بارش اچ تلکنڑ کیں بچنڑ سانگے ڈانگ دی ٹیک نال کہی مونڈھے تے رکھ کیں ملخ دی لٹھ تے پھیری مار کے وکڑے تے ٹپے سٹن ہا۔ نئیں دا پانڑیں وکڑے نال ٹھاہکے ہا تاں اللّٰہ دے ناں دا نعرہ ماریا ویندا ہا۔
کجھ بند بھریندے ہن تاں کجھ ترٹ ای ویندے ہن لیکن سانونڑ دے وسنڑ نال ہر کہیں دے چہرے تیں رونق ہوندی ہائی۔ درخت ، چھینبڑ ، بوئی تے ساری جوہ پھٹ پوندی ہائی۔۔ سویل سویل پکھیں دیاں بولیاں خاص کر دور کتھائیں تتر بول پووے ہا تاں ہاں ٹھر ویندا ہا۔۔ مال بکریاں فجر نال جوہ اچ ہکل چھڑیندیاں ہن پچھاں کوں رج کے امن امان نال گھر ول اندیاں ہن۔۔ بکھ ہائی لیکن انسان اخلاقی طور تے اتنا گریا ہویا نہ ہا جو چوری کرے ہا۔
کوئی شک نہیں جو سائنس تے ٹیکنالوجی زندگی کوں بہوں سکھیا کر ڈتے لیکن سانونڑ رت اچ جڈاں گزریا ویلھا یاد آندے تاں ہک عجیب جھئں مونجھ الی کیفیت طاری تھی ویندی ہے۔ اوں زمانے دے لو کیں دا ہک بئے دے نال جڑ کیں رہنڑ تے ڈکھ سکھ کوں آپڑاں سمجھنڑ زندگی کوں بہوں سونہڑاں کر ڈیندا ہا۔۔ اج دنیا گلوبل ولیج بنڑ چکی ہے جتھاں فاصلے سمٹ گئن اتھائیں ہکے گھر اچ رہنڑ آلے ہک بئے کیں کتھائیں دور تھی گئن۔ (شبیر لغاری)
حاجی پور
حاجی پور تحصیل ڄام پور دا ہک قصبہ تے یونین کونسل ہے۔
حاجی پور دا قصبہ کاہا سلطان تے چھاچھڑ نیں دی آدھل وچ وسدے اتے اپݨی انج تاریخ دا مالک ہے ۔ ایں کولوں بادشاہت ،تصوف تے ہندومت دے ڈھیر سارے راز ہن ۔عباسی کلہوڑیں کوں پناہ ڊیوݨ آلہ ،چشتی صوفیا( خواجہ نور محمد مارو والا ) دے رازیں دا امین ہے ۔انہیں دے خلیفہ میاں ابوبکر احمداݨی دی تصوف نال وابستگی ہک انج جہان رکھدی ہے ۔اتھاں ہندومت دی نشانی ہک مندر اڄݨ توڑیں موجود ہے ۔
حضور بخش لاڑ
گالھ مُہاڑ:غیور بخاری
بہاول پور دی معروف سماجی شخصیت سئیں جام حضور بخش لاڑ کہیں تعارف دے محتاج نئیں۔آپ کسان بورڈ دے مرکزی نائب صدر تے ہک مثالی کاشتکارہِن۔ پچھلے کُجھ سالیں توں ’’نیو الفلاح سسٹم آف ایجوکیشن ‘‘ دے ناں نال بہاول پور وچ ہک ادارہ وی چلیندے پِن۔ سرائیکی وسیب وچ ایجھے باشعور لوک ٻہوں تھوڑے ہِن جیرھے خلقِ خدا دی خدمت عبادت سمجھ تے کریندن۔ سئیں جام حضور بخش لاڑ ہوریں نال کُجھ ݙینھ پہلے ’’سویل سرائیکی ‘‘ دے قارئین سانگے ہک مکالمہ تھیا جیرھا جو تہاݙی خدمت اچ پیش ہے۔ اساں سئیں جام حضور بخش لاڑ ہوریں توں اُنھاں دیاں سماجی خدمات دے بارے سوال کیتا تاں اُنھاں آکھیا خلقِ خدا دی خدمت دا جذبہ اللہ رب العزت دی طرفوں انسان کوں عطا تھیندے ۔ اوندی مرضی ھے او ایہ جذبہ کہیں بے یارو مددگار انسان کوں بخش ݙیوے یا میں جہیں فقیر حقیر انسان تے کرم چا کرے۔ اگر انسان کوں خالقِ کائنات دا ایہ فلسفہ سمجھ آ ونڄے تاں انسان ݙوہیں جہانیں اللہ سئیں دی بارگاہ اچ سُرخرو رہندے۔ ایں جدید دَور اچ جتھاں احٖ دا انسان خود کوں ترقی یافتہ سمجھدے، کامیابی دیاں او منزلاں عبور کریندا پئے جیکوں اساں سائنس دی معراج آکھ سڳدے ہیں۔ ایں دور وچ جتھاں انسان ترقی کیتی ہے اُتھاں او تنزلی دا شکار وی ضرور تھئے اینویں انسان اساکوں اپݨی ریت تے روایات کولہوں وی مونہہ موڑیندا نظر آئے۔اگر اساں گُزری صدی دی تاریخ دا نجھا تے مطالعہ چا کروں تاں اساکوں ایں گاٖلھ دا شدت نال احساس تھیسے جو پچھلی صدی وچ انسان دے رابطے دے ذرائع تھوڑے ہَن پر اوں وقت انسان دا انسان نال جُڑت تے گاٖنڈھا ٻہوں زیادہ ہا۔ موجود عہد وچ بھانویں جو اساں پوری دُنیا نال جُڑ ڳئے ہئیں ہک ݙوجھے دی پَل پَل دی خبر رکھ سڳدے ہئیں لیکن اساݙا ہک ݙوجھے نال گاٖنڈھا تے جُڑت او پہلے والا نی رہ ڳیا۔ ایں دَور وچ میں سمجھداں جو میݙے اُتے میݙے اللہ دا بے پناہ کرم ھے جو میں اوندے بخشیے ہوئے رستے تے ٹُر کراہیں اللہ تے اوندی مخلوق دی محبت اچ حیاتی گُزریندا پیاں۔ میں خلقِ خدا دی خدمت عبادت سمجھ تے کیتی ھے اور کریندا رہساں۔ اساݙے معاشرے وچ مذہبی ، لسانی اتے ایہو جیہاں ٻیاں کئی بُرائیاں ہِن جنھاں توں ہٹ کراہیں میں بلا تفریق انسانیت نال محبت کرینداں۔ ایہ ساری کائنات انسان واسطے ہی تخلیق تھئی ہے پاک پیغمبراں دا ظہور وی انسان کیتے تھئے ، جیلے اللہ کوں اولادِ آدم (انسانیت) نال اتنی محبت ھے تاں انسان کوں انسان نال محبت کیوں نی ہووݨی چاہیدی۔ میݙی سوچ دے مطابق انسان دوستی ہی او رستہ ہے جیرھا سماجی بُرائیاں دا خاتمہ کر سڳدے۔ اگر اساں انسان دوستی والے فلسفے تے عمل شروع کرݙیووں تاں تفریق دی کاتی تلے کُسݨ والی انسانیت کہیں دہشت گردی، ظلم اتے جبر دا شکار نہ تھیسی۔اگر اساں قرآنِ پاک اچ وی اِنھاں مسائل دا حل ڳولݨ پئے ونڄوں تاں اوندے وچ وی اساکوں انسان دی فلاح تے بقاء دا درس انسان دوستی دی شکل اچ مِلدے۔
سئیں جام حضور بخش لاڑ ہک تعلیم یافتہ مثالی کاشتکار وی ہِن اُنھاں کساناں دے حالات تے روشنی پیندیں ہوئیں اساکوں ݙسایا جو اساݙے دیس دا مظلوم ترین طبقہ کسان ہے۔ اساݙے دیس دی زراعت تے کاشتکار ݙینھ رات خسارے اچ ویندے پِن۔ اساں کپاہ دی ݙڈھ کروڑ ڳٹھ توں احٖ ہک کروڑ ڳٹھ تے وَل آئے ہئیں ۔ اساݙا ہمسایہ مُلک (ہندوستان) ݙڈھ کروڑ ڳٹھ توں ترئے کروڑ پلس تے چلا ڳئے۔ المیہ ایہ ہے جو کسان دی فلاح والے پاسے اساں توجہ نی ݙیندے پئے جݙاں جو ہمسائے مُلک دی رات ݙینھ دی ترقی دی وجہ اوندا’’کسان‘‘ ہے۔ غیر مُسلم ہمسایہ مُلک کسان کوں قرضے توں گھن کے کھاد سپرے تک ہر چیز بغیر سود دے ݙیندے اساں مُسلم مُلک دے واسی اپݨے کسان کوں قرضہ ، کھاد ، سپرے تے اوندی ضرورت دی ہر شئے تے اتنا سود لیندے ہئیں جو اوندی ڄڑھ نکل ویندی ہے۔ او کئی کئی سالیں تئیں چیل سِدھی نی کر سڳدا۔ اساں خود کوں مُسلم ریاست اکھویندے ہئیں لیکن افسوس نال آکھݨا پوندے جو اساݙے دیس وچ ’’سُود ‘‘ اتنا عام تھی ڳئے جو اساں حلال کھاوݨ دا سوچ ای نی سڳدے۔ کاشتکار تے زرعی ٹیکس وی ٻہوں زیادہ لاتا ڳئے جے کر اساں کسان دی معیشت دی بہتری تے توجہ نہ ݙتی تاں اساکوں زراعت دے حوالے نال ٻہوں وݙے نقصان دا سامݨا کرݨا پوسی۔ باقی ظلم دی چکی اچ پِسݨ والے کسان کوں وی ایہا ارداس ھے جو اپݨے حق دی خاطر ہک فورم تے ہک مُٹھ تھیوے۔ ریاست بہاول پور دا ڈھیر سارا حصہ سونے وانگوں چمکدی ہوئی ریت تے محیط ھے ، جیکوں اساں چولستان ، روہی دے ناں نال یاد کریندے ہئیں۔ جام حضور بخش لاڑ سئیں چولستان اچ وسݨ والے کساناں اتے اُتھ کے جیوݨ والے مظلوم انساناں توں وی باخبر رہندن۔اُنھاں چولستانی لوکاں دے مسائل تے گفتگو کریندیں ہوئیں آکھیا جو اساں چولستان اچ وسݨ والے لوکاں دے مسائل دے حوالے نال وی ڈھیر سارا کم کیتے۔ اُنھاں آکھیا اساں چولستانی لوکاں کوں شناخت دے حوالے نال وی ڈھیر سار ا شعور ݙتے ایندے علاوہ ’’پاݨی ‘‘ چولستان دا سب توں وݙا مسئلہ ہے جیکوں اساں حل کراوݨ اچ ڈھیر حد تک کامیاب ریہے ہئیں۔ چولستان اچ جتھاں دُور دُور تئیں پاݨی دا ناں نشان کائینی اساں اُتھاں پرنٹ تے الیکٹرانک میڈیا کوں گھِن ڳئے ہئیں اتے چولستانی لوکاں دا پاݨی دے حوالے نال احتجاج نوٹ کرائے ۔ ایں احتجا ج دا ایہ فائدہ تھئے جو چولستان دیاں او نہراں جنھاں وچ صرف فلڈ دے دوران پاݨی چھوڑیا ویندا ہااُنھاں وچ تقریباً ہُݨ مستقل پاݨی شروع تھی ڳئے اتے چولستانی کاشتکار اُنھاں نہراں دے پاݨی نال احٖ ہزاراں ایکڑ چولستانی رقبہ آباد کریندا کھڑے۔مشرف دَور وچ اساں کاشتکاراں دی فلاح سانگے جدوجہد کریندیں ہوئیں جیل وی ڳئے ہئیں اساں ایں سچ دے سفر اچ کݙاہیں پریشان نی تھئے اساݙی سچائی تے عملی جدوجہد دی وجہ توں احٖ وی ہزاراں چولستانی اساݙے نال جُڑئیے ہوئے ہِن۔
ریاست بہاول پور دے واسی ہووݨ دی وجہ توں اُنھاں ایں ڈُٖکھ دا اظہار وی کیتا جو پاکستان نال وفا کرݨ والی ایں مُسلم ریاست نال کہیں دَور وچ چنگائی نی کیتی ڳئی۔ ایں دھرتی دے وفادار لوکاں دی محبت کوں سراہیا نی ڳیا۔ نواب صادق محمد خان دیاں خدمات پاکستان دے لوکاں کوں فراموش نی کرݨیاں چاہیدیاں۔جام صاحب ہوریں ڈُٖکھارے لہجے وچ آکھیا میکوں پاکستان دے ہیروزتے مہرباناں دے ناں اتے فوٹو لاہور سمیت باقی پاکستان دے شہراں وچ ݙیکھݨ کوں مِلدن پر افسوس ایں گاٖلھ دا ھے جو اُنھاں وچ پاکستان دے عظیم مُحسن نواب صادق محمد خان عباسی دا ناں تک وی نئیں ہوندا۔اساݙے نال ایجھیاں وانجاں ہمیشاں توں تھیندیاں آندین۔اساݙے حقوق ڄاݨ بُٖجھ تے غصب کیتے ویندن۔ ایں سانگے اساݙی دھرتی تے وسݨ والے لوکاں دا مطالبہ علیحدہ صوبہ ہے۔ میݙے خیال اچ صوبہ ایں وقت دی اہم آواز ہے جیرھا جو خواجہ فریدؒ دی ایں سوہݨی دھرتی تے وسݨ والے ہر انسان دا حق ہے۔ اساں ایں دھرتی تے آباد پنجابی یا اُردو ٻولݨ والے بھِرا کوں وی سرائیکی وانگوں محکوم تے مظلوم سمجھدوں۔ ایں سانگے اُنھاں کوں ایہ اپیل ھے جو او بے خوف تھی کراہیں اپݨے حقوق دی جنگ اساݙے نال ٻانہہ ٻیل تھی کراہیں لڑن۔ اخیر تے ادب تے گفتگو کریندیں ہوئیں جام صاحب ہوریں آکھیااوں ادب دا کوئی فائدہ کوئینی جیرھا انسانی حیاتی کوں اُمید دی کِرن نہ ݙے سڳے تبدیلی دا راہ نہ ݙکھا سڳے۔ میکوں اُردو ادب وچ اقبال دی شاعری بے حد پسند ہے کیوں جو اقبال نے اوں وقت دے حالات دے مطابق قوم کوں نویں فِکر ݙتی، نواں جذبہ ݙتا ، اوندی شاعری وچ جیرھی انقلاب دی خوشبو ہے او احٖ وی مُردہ ضمیر انسان کوں زندہ کر ݙیندی ہے۔ اینویں فیض احمد فیض جیہاں شاعر اُردو ادب وچ وَل نہ آسی حبیب جالب دی شاعری پڑھ تے میݙا دِل باغ باغ تھی ویندے۔ اڄوکے سرائیکی ادب دی وی مثال نی مِلدی ۔ سرائیکی شاعری اچ جمالیاتی جبر دی کاتی تلے کُٹھا شاعر وی کتھاہیں کتھاہیں مظلوم تے محکوم طبقے دی نمائندگی سوہݨی کر ویندے، پراڄوکے جدید مزاحمتی ادب تخلیق کرݨ والے شعراء ایں وقت دے منصور ہِن قصہ مختصرانقلاب دی نوید ݙیوݨ والے تمام شعراء میکوں بے حد پسند ہِن۔ اخیر تے جام صاحب ہوریں محکوم تے مظلوم طبقے سانگے پیغام ایہ ݙتا جو اپݨے حقوق دی جدوجہد سانگے ہک جاہ تے متحد تھیوو۔
عرب
عرب دا لفظ عرب قوم نال تعلق رکھݨ والے فرد کیتے وی ورتیندے تے اوں خطے کیتے وی ورتا ویندے جتھاں عربی زبان ٻولݨ آلیاں دے نال عربی النسل اقوام وسدن۔
اسلامی
اسلام نال متعلق کہیں وی صنف، لکھت، شے یا چیز کیتے لفظ اسلامی ورتیندے ۔
لاہوری احمدی جماعت
احمدیہ انجمن اشاعت اسلام لاہور، جماعت احمدیہ دا ہک حصہ ہے جیہڑا 1914ء وچ خلافت دے سوال تے اختلاف دی بنا تے ݙوجھے حصے دے طور تے احمدیہ قادیانی جماعت توں الگ تھی گیا ہئی۔ ایں گروہ نے لاہور کوں اپݨا مرکز بݨا کے مولوی محمد علی دی سربراہی وچ اپݨا الگ نظام جاری کیتا۔ ایں جماعت دا سربراہ، امیر اکھویندے۔ ایں جماعت دے پیروکاراں دی تعداد حتمی کینہی۔ ہک اندازے دے مطابق پنج کولوں ݙاہ ہزار دے درمیان اے۔ مسلماناں دے تمام فرقے قادیانیاں دی طرح انہاں دی وی مکمل تکفیر دے قائل ہن۔
چشمہ، میانوالی
چشمہ سرائیکستان دے ضلعے میانوالی دی ہک یونین کونسل ہے۔
چشمہ بیراج
چشمہ بیراج (Chashma Barrage) پاکستان دے صوبے پنجاب، سرائیکی وسیب دے ضلع میانوالی اچ دریائے سندھ تے واقع ہک بیراج ہے۔ چشمہ بیراج آبپاشی تے سیلاب توں بچاو کیتے استعمال کیتا ویندے۔ چشمہ بیراج 1966ء وچ شروع تھیا تے 1971ء وچ مکمل تھیا.چشمہ بیراج توں ݙو نہراں کڈھیاں ڳن۔ چشمہ جہلم لنک کینال مشرقی سایئڈ توں تے رائیٹ بینک کینال مغربی سائیڈ توں۔ رائیٹ بینک کینال دی سائیڈ تے ھائیڈرو پاور پلانٹ وی بݨایا ڳیا ہے جیہڑا 180 میگاواٹ تک بجلی پیدا کر سڳدے جبکہ ہک ٻئی نہر رائیٹ تے زیر تجویز ہے جس تے ہک ٻیا ھائیڈرو پاور پلانٹ وی زیر غور ہے۔ ایہ جیں جگہ بݨایا ڳیا، اتھاں ہک گرانہہ بکھڑا شریف آباد ہئی جیہڑا تلوکر دا پہلا گرانہہ منا ویندے ایندے جنوب وچ ݙوجھا بکھڑا میاں غلام محمد ہئی تے شمال وچ دولانوالہ ہئی۔ ایندے شمال وچ مہاݨا والہ۔ حسین خیلانوالہ تے اوندے شمال وچ سیلو تے ٻاݨ دے گرانہہ آباد ہن۔ ایں وقت چشمہ بیراج دے ݙوہاں طرف تلوکر قبیلہ دے آبادیاں ہن۔ ایندے مشرق وچ کچہ کالو، شیرے خیلانوالہ، یارو خیلانوالہ تے سکو خیلانوالہ ہن جبکہ مغرب وچ شہباز خیلانوالہ، جلال خیلانوالہ، فوجے خیلانوالہ تے بلوچی خیلانوالہ ہن۔ اڄ کل ایہ یونین کونسل کچہ گجرات دے نال ہے جبکہ پہلے ایہ یونین کونسل کھولہ دا ہی حصہ ہئی۔ ایہ ساری آبادی قدیم بکھڑا توں بچ ونڄݨ والے رقبے تے مشتمل ہے تے موضع بکھڑا سݙیندی اے۔ چشمہ بیراج و جھیل دی وجہ توں کچہ وچ وسݨ والے تلوکر قبیلہ دے لوگ تاں اپݨے تھل دے گھراں وچ منتقل تھی ڳئے جیہڑے ڈنگ کھولہ وغیرہ تے مشتمل ہن جبکہ باقی دے متاثرین مختلف جاہواں تے نقل مکانی کر ڳئے جنہاں وچ کندیاں، علووالی تے دوآبہ دے نال میانوالی و عیسیٰ خیل و آس پاس دے علاقے شامل ہن۔ تقریباً 28 موضع جات ایں چشمہ بیراج دی وجہ توں متاثر تھئے۔ انہاں متاثرین وچ تلوکر قبیلے دی تعداد سب توں زیادہ ہے۔
ساوݨ ماکوں
ساوݨ ماکوں سرائیکی شاعری دی صبف ہے، ایہ لکھاں سال پراݨی ہے،( کتاب حکمت مشتاق)
سانوݨ ماکوں سانوݨماکوں لڑھدے آئے لڑھے.
ذونقی یاراُچھک تھی ویسوں سیک زمین دا ودھسے شالا دریا چڑھے.
سانوݨ ماکوں سانوݨ ماکوں لڑھدے آئے امب.
مالک جنیکوں کیتا بھوئیں دا کیتا اپڑاں وارث انہیں ڈتے ڈمبھ.
وت تقاضا وقت دا تھی گے ست جگ وانگوں ہک پھل سانویں تُل.
سانوݨ ماکوں سانوݨ ماکوں لڑھدے آئے پھل.
رکھ ریاضت ڈیوے اجر ست جگ وانگوں پھلیں سانویں تل. ونکی:[[سرائیکی شاعری]]
صدر
کہیں پارلیمانی ریاست دے آئینی سربراہ کوں صدر آکھا ویندے ۔
کومپٹن ایفیکٹ
طبیعیات (physics) وچ اثر کومپٹن (Compton effect یا Compton scattering) توں مراد کہیں فوٹون دا کہیں الیکٹرون نال ٹکرا کے اپݨی کجھ توانائی الیکٹران کوں منتقل کر ݙیوݨا ہے۔ جبایکس شعاع یا گاما شعاع دا فوٹون کہیں الیکٹرون نال ٹکراندا ہے تاں اپݨی کجھ توانائ کھو ݙیندا ہے جبکہ الیکٹرون اتنی ہی توانائی حاصل کر گھندا ہے۔ یعنی ایں ٹکر دے نتیجے وچ ایکس ریز یا گاما ریز دا تعدد (frequency) گھٹ تھی ویندا ہے۔ اینکوں ایویں ہی آکھ سڳدے ہیں کہ ایں ٹکر دے نتیجے وچ ایکس ریز یا گاما ریز دی طول موج (wave length) ودھ ویندی ہے کیونکہ تعدد تے طول موج ہک ݙوجھے دے بالعکس متناسب ہوندے ہن۔ ایکس ریز یا گاما ریز دے فوٹون دی توانائ وچ کمی دے باعث ایہ ٹکر ہک inelastic scattering ہوندی ہے۔
گریفائیٹ وچ کجھ الیکٹرون نہایت کمزور گرفت (bond) توں اپݨے مرکزے (nucleus) نال بندھے ہوندے ہن یعنی تقریباً آزاد ہوندے ہن۔ آرتھر کومپٹن کوں ایہ معلوم ہئی کہ جیہڑے وقت ایکس ریز گریفائیٹ نال ٹکرا کے منعکس تھیندے ہن تاں انہاں دی فریکوئینسی (تے توانائی) کجھ گھٹ تھی ویندی ہے۔ ایہ انعکاس نور دے قوانین دے خلاف ہئی۔
اگر روشنی تے دیگر برقناطیسی امواج کوں صرف ہک موج ( لہر) من گھدا ونجے تاں ایں امر دی سایئنسی وضاحت ممکن نی ۔ 1923 وچ آرتھر ہولی کومپٹن (آرتھر کومپٹون) نے پلانک دے مفروضے (Planck’s quantum theory) دے تحت روشنی کوں لہر دی بجائے ذرات (photons) سمجھدے ہوئے ایں امر دی کامیاب سائینسی وضاحت کیتی تے 1927ء وچ طبیعیات دا نوبل انعام حاصل کیتا۔
حوالے
ونکی:سائنس ونکی:طبیعیات
شافعی
اسلام دا ہک فقہی مسلک ہے،. جہڑا امام شافعی نال منسوب ہے. thumb|Madhhab Map3
صنعت
کہیں صنعت دی تعریف دا اطلاق معاشیات دی رو نال ہک مخصوص جغرافیائی دائرے وچ کہیں مخصوص زمرے دی مصنوعات دی تیاری کرݨ والے سبھی ادارہ جات تے تھیںدے۔ مثلًا بھارت وچ ریاست مہاراشٹر دی شکر دی صنعت۔
شاعری عجائب گھر نی (حکایت)
حکایت
شاعری عجائب گھر نئیں
اول ایں گالھ دوں اشارہ ہک تریمت کیتا " شاعری دے عجائب گھر زمانیاں دے زنانے ہوٹھ زنانیاں اکھیں گلہاں گِچیاں جغرافیے دیاں دُنیاں گولائیاں تاریخ دے گھنگھریالے ان گھنگھریالے والاں دیاں ونکیاں تے بَک وانگوں کھیڈدیاں جنگل دیاں چھاتیاں زنانے پیریں دیاں بِلیاں ہتھیں دے کبوتر نظردن شیشہ در شیشہ الماری در الماری قصہ پِڑ قصہ چَھتی پِڑ چَھتی سنبھال وچ تے روز دے سنگھار وچ کارندے رُجھیے تریمتیں صدی در صدی گلیاں بزاراں وچ لیہ گیاں ہِن گوٹھ اپنڑے وَل گیاں ہِن "
ساکوں ایں تریمت دی حکایت اوں زمانے وچ سمجھ آئی جڈاں اِتھاں شاعر ساڈے اپنڑے دریاواں جنگلاں پہاڑاں تے بہوں پرانڑے شہراں کوں شاعری وچ ڈھویندے پئے ہَن.
(رفعت عباس)
بکھڑا شریف، میانوالی
چشمہ بیراج میانوالی وچ جیں جگہ بݨایا ڳیا، اتھاں ہک گرانہہ بکھڑا شریف آباد ہئی جیہڑا تلوکر دا پہلا گرانہہ منا ویندے ایندے جنوب وچ ݙوجھا بکھڑا میاں غلام محمد ہئی تے شمال وچ دولانوالہ ہئی۔ ایندے شمال وچ مہاݨا والہ۔ حسین خیلانوالہ تے اوندے شمال وچ سیلو تے ٻاݨ دے گرانہہ آباد ہن۔ ایں وقت چشمہ بیراج دے ݙوہاں طرف تلوکر قبیلہ دے آبادیاں ہن۔ ایندے مشرق وچ کچہ کالو، شیرے خیلانوالہ، یارو خیلانوالہ تے سکو خیلانوالہ ہن جبکہ مغرب وچ شہباز خیلانوالہ، جلال خیلانوالہ، فوجے خیلانوالہ تے بلوچی خیلانوالہ ہن۔ اڄ کل ایہ یونین کونسل کچہ گجرات دے نال ہے جبکہ پہلے ایہ یونین کونسل کھولہ دا ہی حصہ ہئی۔ ایہ ساری آبادی قدیم بکھڑا توں بچ ونڄݨ والے رقبے تے مشتمل ہے تے موضع بکھڑا سݙیندی اے۔
عاقب ذیشان عاقی
عاقب ذیشان عاقی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
آپ دا جنم چک نمبر 561 گ ب نارواں تحصیل جڑانوالہ ضلع فیصل آباد ءچ تھیا۔
تعلیم
ایف اے
بی اے دی ڈگری دا ڈوجھا سال جاری ہے
قطعہ
نہ سلطان ،شاہ نہ گدا بݨا چاہندئے؟
اے جدت پسند ہݨ کیا بݨا چاہندئے؟
ایدےحاکمیت دےدعویٰ توں لگدئے
کہ انسان عاقی خدا بݨا چاہندئے
وستی وستی پھرکے  پیری کوݨ کرے ہݨ چھالے
تروٹّے خواب ہݨ کوݨ سمیٹےکوݨ ہݨ درد سنبھالے
غربت دا ڈینہ نیزے تے ہے بوکھ دا ہر سوں راج
میں تُوں عاقی میں نی پلدی کوݨ معشوقاں پالے
فنا تھی کے رازِبقا لبھ گیا ہے
کیویں کرنیں سجدہ ادا،لبھ گیا ہے
بشر دے ہجوم ءچ لبھینداریہاں میں
بشر تاں نی لبھا خدا لبھ گیا ہے
ذہن ہئی  بس خراب ،سچ اُبھراں
تھی سی نازل عذاب، سچ اُبھراں
میں تیڈے کوڑے شہار وچ عاقی
معاف کردے جناب ،سچ  اُبھراں
عاقب ذیشان عاقیؔ ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی نال وان٘جھ
تحریر. کرن لاشاری
صدر سرائیکی عوامی تریمت تحریک
زیر نظر تصویر اڄوکی خطرناک وباء کرونا وائرس سانگے حکومتی ہیلپ لائین دی بابت ھے جیندے وچ 7 زبانیں وچ معلومات حاصل کر سکدو، ٹھیک ھے اے حکومت دا ھک چنگا اقدام ھے پر سرائیکی نال وانجھ کیوں، 7زباناں شامل تھی سکدن تاں سرائیکی کیوں نی شامل تھی سکدی،حالیہ متناضہ مردم شماری دے ـمطابق وی سرائیکی زبان ملک دی وݙی زبانیں وچ شمار ھے جیکر 2%تے 3%فیصد ھووݨ والی زباناں کو تسلیم کیتا ویندے تاں آخر کیوں ہر سطح تے سرائیکی نال وانجھ کیتی ویندی ھے
2018 دا الیکشن تحریک انصاف سانگے سیاسی عروج ھے، اور اے عروج جیکر سرائیکی وسیب دا احسان نہ ھووے ھا تاں کݙھیں وی نہ مل سکے ھا،
ایہا انصافی ٹولا 2018 وچ سرائیکی اجرکاں پا شکلاں بدل بدل تے سرائیکی وسیب دے وچ معاہدے قسماں تے وعدے کریندا ودا ھا جو اساکو ووٹ ݙیو تے صوبہ گھنو، سرائیکی دے سارے حقوق ھک ووٹ پرے ھے،
تے سرائیکی وسیب ایں جھانسے وچ آ اپݨے ووٹاں دا انبار لا ݙتا تحریک انصاف سانگے،،
پر بد قسمتی سرائیکی وسیب دی اوہو پراݨے لٹیرے ویس بدلی کیتی ودے ھن. جیویں کرسی ملی اکھیں بدلݨ دیر نہ کیتی، کیݙے گے معاہدے، قسماں تے وعدے،گالھ انج مکمل صوبے تو تو ٹر کے سیکرٹرٹ تک آئی ولا ڄاݨ ٻجھ تے تونسہ، ملتان تے بہاولپور والا تناضہ کیتا!! اور ھݨ تاں سرائیکی دا ناں انھا کو زہر قاتل لگدے جیکر کئی بھل تے انھیں کو وعدے معاہدے یاد کراوے چا تاں او بندا انھاں کو ملک دشمݨ لگدے، جیکر زیادہ دھاڑ پٹ کرو تاں
اوہو پراݨے رٹے ھوے سبق، اوہو پراݨی مـنافقت اوٻا راضی کینھی فلاݨا راضی کینھی،
کیا ساریاں کو راضی کرݨ دا ٹھیکہ سرائیکی وسیب نے چاتے، اپݨےزاتی مفاد سانگے تاں حکومت ساری پارٹیا کو نال رلا گھندی ھے سرائیکی صوبے سانگے کہی موت آندی ھے ولا
جیکر صوبے واسطے pti کنے اکثریت کینھی تے ولا حکومت کرݨ سانگے اکثریت کتھو آ ڳئی ھے، جیکر انصافی سرکار صوبے سانگے قانون سازی نی کر سگدی تاں پورے ملک کیتے کیویں قانون سازی کریندی ھے
کتھ ھن او منصف جیہڑے صادق تے امین دے ساٹیفکٹ ݙیندن،،
کیا اوجھے منصف کو سرائیکی قوم نال کرݨ والے کوڑے وعدے تے معاہدے آلا ٹولا اڄݨ وی صادق تے امین لگدے،
کیا آئین پاکستان کوڑے تے منافق حکمران دی اجازت ݙیندے یا ولا ہر حکومت سانگے انج انج نظریہ ضرورت والا قانون ھوندے، اور منصف چڑھدے سجھ کو سلام کریندے،
سرائیکی وسیب تے سرائیکی زبان نال وانجھ ھݨ زیادہ دیر نی چل سکدی، جیکر سرائیکی قوم جمہوری طریقے نال ملک دے حکمران بݨا سگدی ھے تاں انھیں حکمرانیں کو ایں جمہوری طریقے نال زلیل وی کر سکدی ھے،
سرائیکی نال ایویں وانجھ تے تعصب رہ گیا تاں موجودہ حکمران وی جلد لندن تے دبئی علاج کراوݨ دے بہانے گولیندے ودے ھوسن،،،،،،
راݨا محبوب اختر
رانا محٻوب اختر سرائیکی وسوں دی قدیمی حکمت دا اجوکا  نشان بݨ کر ابھرن ۔ انہاں دی عمومی ڳالھ مہاڑ ہووے ، ادبی تہذیبی سیاسی مکالمہ یا پرت در پرت لکھتاں اوہ ایں کرہ ارض دے حقیقی وارثیں دا وکیل بݨ کے ٻولن ۔ تل وطنی دلیل وچوں نِسردے انہاں دے بیانیے دنیا جہان دے مظلومیں نال ڳنڈھیڄݨ دی راہ کݙھی ہِے ۔ انہاں سندھ وادی دے تَل تیں پیر ٹکا کے پورے جگت دی خیر منگی ہے ۔ ایہ سرائیکی زبان ادب ، تہذیب ثقافت تے تاریخ  دی ہک نویں پرت ہے جیڑھی انہاں بَکھالی ہے ۔
انہاں کوں پتہ ہے جو ایہ خطہ اپݨے زمانیاں وچوں کہیں زمانے سماجی گندرپ تے تہزیبی بھل بھلاندریاں وچ پَیہ ڳیا ہا ۔ ایں توں اڳونہی ڳالھ کریجے تاں دھرتی واس اپݨے ݙکھ تے وچھوڑے دے پاتال وچ لیہ ڳئے ہَن ۔ ایں پاتال وچوں اوہ مونجھ کوں نال گِھن کے پَرتن ۔ ایہ مونجھ ایں دھرتی تیں ساندو ڑاند چڑھت ، شہریں دی بربادی ، قتلام ، حملہ آوریں دے ݙڈھپ  تے اوپری حکمرانی وچوں نِسری ہے ۔ ایں اوپرپ وچوں تَل جایاں دیاں ما بولیاں اگوں فاتح دیاں زباناں دا اِجرا اتم ہے ۔  ایں ݙڈھپ وچوں لوکیں دی تاریخ ، تہزیب ، اساطیر ہک وݙے دروہ وچ آ ویندی ہے ۔ ایہا کارݨ ہے جو ایہ دھرتی ہزاریں سالیں دے کلہیپے دی مار تیں ہے ۔ گزرل ݙو ترے صدیں دی استعماریت ایں کلہیپے کوں ڈھیر تکھا کیتے ۔ ایں چڑھ ماری کوں اپݨی مونجھ اندروں سمجھݨ ہتھوں مونجھ دا ودھارا ہے ۔ ݙوجھی بد نصیبی ایہ تھیندی ہے جو مونجھ دی مار تے آیل قوماں مونجھ کوں ہی اپݨی نجات سمجھ ٻاہندن ۔ مونجھ سماجی ڈکھ تے محرومی دی اوہ وہیند ہے جیڑھی ساݙی روز دی حیاتی وچ ایں رلدی ہے جو اساں اینکوں اپݨا تہزیبی ورثہ منݨ پئے ویندے ہیں ۔ ایہا اوہ جاہ ہے جتھاں کہیں وسوں دے آرٹ وچ لِجلجا رومان اپݨی رقت آمیزی کوں اگونہاں کریندے ۔ ایہا اوہ مقام ہے جتھاں قوماں اپݨی رزمیہ شاعری تے ناول توں دور تھی ویندن ۔
رانا محبوب اختر ایں مونجھ توں اگونہی مزاحمت دی ڳالھ کیتی ہے ۔ انہاں دے دھیان وچ جے تاݨیں کہیں خطے دے لوکیں دی مونجھ مزاحمت تئیں نئیں پڄدی قوماں اپݨے گندرپ تے بھل بھلاندریاں توں ٻاہر نہیں نکل سڳدیاں ۔ انہاں سرائیکی وسوں دی شاعری وچوں ایں وسوں دا متبادل بیانیہ ترتیب ݙتے ۔ انہاں اپݨے اسلوب وچوں دھرتی جایاں کوں نویں اکھ تے ݙِکھالی تئیں تَکڑا کیتے تے میݙے خیال وچ ایہ ہک سیاسی کم ہے جیڑھا کہیں وسوں دی دَھڄ ودھیندے ۔
رفعت عباس ملتان
شکر
ساݙے دیہاتاں وچ ڳڑ تے دیسی شکر ڳنے دے رس نال تیار کیتی ویندی اے۔ سفید شکر یا کھنڈ ڳنے دے رس یا چقندر نال تیار کیتی ویندی ہے۔ کیمیاوی اعتبار نال ایندے وچ ترئے اجزاء شامل ہوندن۔ کاربن، ہائیڈروجن تے آکسیجن۔ ایں مرکب کوں کاربوہائیڈریٹ وی آکھا ویندے۔
سرائیکی ناول دی ریت
سرائیکی زبان وچ ناول دی اشاعت دا منڈھ ظفر لاشاری ٻدھے۔ "نازو" پہلا سرائیکی ناول ہے تے "پہاج"  ݙوجھا ناول ہے نذیر احمد دہلوی دے ناول توبۃ النصوح دا سرائیکی ترجمہ "توبہ زاری" دلشاد کلان٘چوی کیتے۔ تریمت ادب دا پہلا سرائیکی ناول "سان٘ول موڑ مہاراں" ہے ۔ سرائیکی دی پہلی خاتون ناول نگار اقبال بانو ہے۔
سرائیکی ناول نگاری وچ "ٻیڑی وچ دریا" دے لکھاری ڈاکٹر اسلم انصاری دا ناں وی ہے۔ ونکی: سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی افسانوی مجموعے
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز انہاں دے ترائے افسانوی مجموعے چھپ چکیٔن ۔اتے ہک سرائیکی افسانہ ست زباناں وچ شائع تھئے۔ انہاں دی کتاب ’’میݙے افسانے‘‘ کوں مسعود کھدر پوش ٹرسٹ دی طرفوں بہترین تخلیقی نثر دا ایوارڈ وی مل چکیٔے۔ انہاں دے افسانوی مجموعے ’’سوجھلا اندھاری رات دا (۱۹۸۰ء)‘‘، ’’سوچاں دے ویورے (۱۹۸۵ء)‘‘ کوں شائع تھئین۔ علامتی/ نیم علامتی انداز وچ لکھے ڳئے انہاں افسانیاں وچ سچ اتے کوڑ دا نکھیڑا کرݨ، دا آہر کیتا ڳئے۔ ایندے بعد ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دے مندرجہ بالا ݙونہاں افسانوی مجموعیاں وچوں انتخاب ’’میݙے افسانے‘‘ دے نال چھاپئے ڳئے ہن۔
ڈاکٹر احسن واگھا (۱) تھل کرن دریا، (۲) آدی واس، سرائیکی افسانے کوں ہک نواں رنگ (Flavour) اتے نواں مزاج ݙیوݨ والے افسانہ نگار ہن۔ انہاں دے افسانے سیاسی، سماجی تبدیلی اتے نویں سڄاکی نال سرائیکی وسیب دیاں محرومیاں اتے بندے دی نفسیات، نت نویں موضوعات کوں نئی تخلیقی توانائی نال مختلف طرحاں دا بیانیہ پیش کریندن۔ ڈاکٹر احسن واگھا سرائیکی افسانہ نگاروں وچوں فکری فنی تناظر وچ ہک منفرد افسانہ نگار ہن۔
ڈاکٹر احسن واگھا دا ݙوجھا افسانوی مجموعہ ’’آدی واس‘‘ ہے ایں مجموعے دے افسانے قاری کوں غورو فکر دی دعوت ݙیندن۔ انسانی حیاتی دے مسائل دا شکار بے وس لوکاں دی بے وسی کوں موضوع بݨیندے ایہ افسانے علامتی رنگ وچ قاری اتے آپݨا گہرا نقش چھوڑیندن۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
کثافت
کہیں چیز دی اوہ مقدار جیہڑی کہیں خاص رقبے وچ سماوے، اُوں چیز دی کثافت اکھیندی ہے۔
مہندر پرتاب چاند
بھارت وچ سرائیکی زبان دے شاعر ہن تے لیہ دی مائیگریٹڈ فیملی نال تعلق اے.
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
ساہی وال
ساہی وال سرائیکستان دا ہک اہم ضلع ہے۔ ایہ کمیشنری وی ہے. ساہیوال کمیشنری/ڈویژن وچ ترائے ضلعے ہن.
١ـ ضلع ساہیوال
٣ـ ضلع اوکاڑہ
منیر حسین (ڳائیک)
منیر حسین (اردو: منظور حسین (گلوکار)) (انگریزی: Munir Hussain) دی سُن٘ڄاݨ پِچھوکڑ اَواز لوک ڳائیک دے طور تے ١٩٥٧ء وِچ فلم سات لاکھ دے ہِک میگا ہِٹ ڳاݨے نال تھئی ہئی۔ اِیں دور وِچ مہدی حسن نے وَدھ ڳائیک دے طور تے منیر حسین دے نال کُجھ گِیتاں وِچ سنڳّت وی کِیتی ہئی۔ منیر حسین نے اپݨی ٣٨ ورھیاں دی کَم کار آلی حیاتی وِچ اَتے لَمّے فلمی کَم کار دی حیاتی وِچ ١٦٣ فلماں کِیتے ٢١٧ گِیت ڳائے جِنّھاں وِچ "سات لاکھ"، "عشق لیلٰی"، "نوراں"، "ہیر"، "مکھڑا"، "نیا زمانہ"، "بودی شاہ"، "عالم آراء"، "بچہ جمورا"، "ناجی"، "جھومر"، "ساتھی"، "شمع"، "سوہݨی کمہارن"، "سچّے موتی"، "گلفام"، "گلبدن"، "سلمیٰ"، "آنچل"، "شہید"، "اولاد"، "دامن"، "چوڑیاں"، "آشیانہ" جئیں دُھم پاوݨ آلے فِلماں وی شامل ہِن۔ اِنّھاں فِلماں وِچ ڳائے ڳئے اِنّھاں دے کُجھ گِیتاں نے ٻہوں وَدھ دُھم پاتی اَتے سدا بہار ہِن۔ اُوہ پاکستان دے پہلے ڳائیک ہَن جِنّھاں کوں ہِکّے ویلے اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ کامیابی مِلّی ہئی۔
ہِک موسیقار ٹَٻَّر نال تعلق رکھݨ آلے منیر حسین دے سڳّے ماماں رشید عطرے پاکستان دے ٻہوں وݙّے موسیقار ہَن۔ جاں جو اِنّھاں دے مَسیر صفدر حسین وی ہِک چنڳے پائے دے موسیقار ثابت تھئے ہَن۔ اِین٘ویں پاکستان وِچ سبھ تُوں وَدھ فِلماں وِچ موسیقی ݙیوݨ آلے موسیقار وجاہت عطرے اِنّھاں دے ملیر ہَن۔ منیر حسین کوں اپݨی پہلی ای نغماتی فلم "سات لاکھ" دے دُھم پاوݨ آلے گِیت "قرار لوٹنے والے، تو پیار کو ترسے" دی ریکارڈنگ کِیتے اِنّھاں دے ماماں رشید عطرے نے وݙّی تیاری کرائی ہئی اَتے اِنّھاں دا اَغاز ای وݙّا دھماکے دار ثابت تِھیا ہئی۔
سبھ تُوں وݙّی زیادتی اِیہ ہئی جو فلم "ثریا بھوپالی" وِچ ہِک قوالی ہئی جیڑھی مہدی حسن، ناہید اختر اَتے سنڳتیاں دی اَوازاں وِچ ہئی جاں جو اِین٘دا انترا اَتے ٻئے تاناں لاوݨ کِیتے موسیقار اے حمید کُوں منیر حسین دی خدمتاں گِھنݨیاں پئے ڳیاں کیوں جو اُچّی تان لاوݨ مہدی حسن دے وَس دی ڳالھ کائے ناں ہئی اَتے ناں ای اُوہ غزل تُوں انج ٻئے وَنکیاں دی ڳائیکی کِیتے موزوں ڳائیک ہَن۔ جاں جو اُوں ویلے اُوہ مہان٘در دے سَوا نیزے تے ہَن اَتے ہر فلمساز دی آس ہون٘دی ہئی جو اردو فلماں وِچ مہدی حسن دی مہان٘در کُوں جَھپیا ون٘ڄے۔
منیر حسین لوک ڳائیک ٢٧ ستمبر ١٩٩٥ء وِچ کوں فوت تِھی ڳیا۔
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پنجابی ڳائیک ونکی:پنجابی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک ونکی:لوک ڳائیک ونکی:لوک موسیقی ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
میانوالی
میانوالی سرائیکی وسیب دا ہک قدیم شہر یے۔ اے ضلع میانوالی دا ہیڈکوارٹر اے۔ ایں شہر دی اکثریتی آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے۔
جند وݙا
جند وݙا سرائیکی نعت خوان ہے
عمر عامل
عمر عامل سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
جݙ ا ں پہلے پہل ہا میل تهیا توں بهل گئیں گال ݙسی ہانمی
میݙے ہته وچ مندریاں مانگویاں ہن ہے مانگویں شال ݙسی ہانمی
میݙی رل گئی عامل زندگی دی کر یں بهال سنبهال ݙسی ہانمی
ݙوہڑہ
جیرھی سر تیں رات مسلط ہے شالا پوو ے دھم سجھ ابھرن ݙے
سجھ ابھرن ݙےمیݙی زندگی دا تھیوےپیار دا دم سجھ ابھرن ݙے
بیا ڈھیر اندھارے ہا ب نہ کر اگیں ݙھیر ان غم سجھ ابھرن ݙے
شالا عامل خیر دا سجھ ابھرے کراں خیر دے کم سجھ ابھرن ݙے
کـل عید ہے هـاں وی ماندا ہے میـں جانـڑدا نئیـں او کتھ ملسی
اوندےناں دےمہنڑےکئی ملدن میڈےسردا سئیں او کتھ ملسی
نئیں مَندریں کوئی امداد کیتی ونجاں کعبےتئیں او کتھ ملسی
ایں گال تےعامل ساه کهڑ گئےونجاں روز کتهائیں او کتھ ملسی
عمر عامل ونکی:سرائیکی شاعر
کیمیائی فارمولا
کیمیائی فارمولہ (chemical formula) دراصل کہیں مرکب وچ پائے ونڄݨ والے عناصر دے جوہراں دی ترتیب تے انہاں دے بارے وچ دیگر کیمیائی معلومات کوں مختصراً ظاہر کرݨ کیتے استعمال کیتا ونڄݨ والا ہک نظام ہے۔ اینکوں سالماتی صیغہ وی آکھا ویندے۔
مثلا ً کاربن ڈائی آکسائیڈ کا کیمیائی صیغہ: CO2، چونے کے پتھر کا کیمیائی صیغہ: CaCO3، بنزین کا کیمیائی صیغہ: C6H6
جناں کیتے کم
جن تعویز کݙھ تے آ سڳدن ۔۔۔وغیرہ وغیرہ ۔۔۔ اگر آپ اینجھے پیر ۔۔گدی نشین ۔۔مخدوم کوں ڄاݨندن تاں برائے مہربانی اوکوں اکھیں سائیں ساݙے علاقے دی سڑک بھن تروٹ دا شکار ھِ سکول دی عمارت کائنی ۔۔نہر دا پاݨی چھ مہینے آمدے چھ مہینے نہیں آمدا ۔جنات پاݨی دا بندوبست کرن ۔۔پاکستان دے سرمایہ داراں دی سوئس بنکاں وچ رکھی ڳئی دولت جنات دے ذریعے کݙھائی ونڄ سڳدی ھِ تاں اے کم فوراً کیتا ونجے۔۔۔زرداری ۔۔۔نواز شریف ۔۔شہباز شریف تے ݙوجھے کرپٹ لوکاں نے جو دولت پاکستان کِنوں لُٹی ھِ ایں دولت کوں وی پیر ۔۔گدی نشین ۔۔مخدوماں دے جنات دے ذریعے واپس گھدا ونج سڳدے تاکہ جنات اے دولت واپس گھن آوین۔۔۔تاکہ پاکستانی عوام کوں غربت ۔۔ مہنگائی توں بچایا ونڄ سڳے۔۔فصلاں کوں کیڑے لڳ ویندن تے نقصان تھیندے ۔۔۔ جنات منگلا ݙیم ۔۔تربیلا ݙیم وچوں مِٹی کڈھ ݙیوین تاکہ پاکستان دی بجلی دی ضروریات کوں پوری کیتا ونج سڳے ۔۔کالا باغ ݙیم بݨاوݨ وچ وی جنات تعاون کرن ۔۔۔تاکہ پاکستان دا اجتماعی فائدہ تھی سڳے ۔۔۔۔اگر کوئی پیر گدی نشین مخدوم اپݨے جنات دے ذریعے اے سب کم نہیں کروا سڳدا تاں یقین کریں آپ اپݨے پیسے ضائع کریندے پِن۔۔آپدا پیسہ ضائع تھیندا پئے آپدا پیسہ کُھو کھاتے ویندا پئے۔۔۔
آپ کِنوں درخواست ھِ آپ جو پیسے کہیں پیر ۔۔گدی نشین ۔۔۔مخدوم کوں خرچ کریدن ؟ اوں پیسے کوں بالان دی صحت تے لاتا ونجے۔۔ ٻال دعا ݙیسن رزق وچ رب اضافہ کریسے۔اے پیسہ ٻالاں دی تعلیم تے لاتا ونجے اپ ایں پیسے کوں اپݨی فیملی تے خرچ کریں تاکہ ٻال پڑھ لکھ تے سرائیکی وسیب دا سرمایہ بݨ سڳن ۔۔۔اِنھاں پیراں ۔۔گدی نشیناں ۔۔مخدوماں تے پیسہ خرچ نہ کریں اِنھاں پیراں گدی نشیناں مخدوماں کوں چاہیے جو پیسے مریداں توں گھندن اپݨے جنات دے زور تے عالمی بنک وچ ݙاکہ مارن ؟ ۔۔یاں امریکہ دے بنکاں وچوں تجوریاں توڑ تے زیور کݙھ آّوین ݙالر کݙھ آوین۔۔یاں سوئس بنکاں وچ زرداری ۔۔۔نواز شریف ۔دی رکھی ڳئی دولت کݙھ آوین تاکہ پاکستان دا فائدہ تھی سڳے۔۔۔۔۔
شکریہ ڄام محمد بھورل گھلیجہ
لداخ
لداخ بھارت دے زیر قبضہ جموں و کشمیر دا ہک مجوزہ یونین علاقہ ہے۔ ایہ شمال اچ قراقرم تے جنوب وچ ہمالیہ دے پہاڑی سلسلیاں دے درمیان ہے۔ ایہ بھارت دے زیر قبضہ علاقیاں وچ سب توں کم آباد علاقیاں وچوں ہک ہے۔ thumb|لداخ thumb|لداخ دی ہک ٻدھ خانقاہ
ساڈے حکمران ساڈا ملک ساڈی جمہوریت
پچھلے ڈینہ میں وزیراعظم صاحب دی تقریر سنڑدا پیا ھم. جیندے وچ خطاب فرمیندے پے ہن جو اساں پاکستان کو ترقی آلے پاسے گدی ویندوں. کجھ لوگ ساڈی ایں پروگریس توں جیلس تھیندے پن تے ساڈی راہ وچ رکاوٹیں دا بحث بنڑدے پن. یعنی عمران خان میکوں سمجھ نی آمدی جو اے عوام کو کیا سمجھدے ہن. جو اساں اندھے ھوں یا پاگل ھوں لیکن بالکل ٹھیک سمجھدے ہن اساں واقعی ہی اندھے پاگل تے بے وقوف ھوں. ساڈے ماس کوں نوچ تے اے لوگ اپنڑے عالی شان محل تعمیر کریندے ہن. لکھنڑ بہوں کجھ چاہنداں پر لمبی پوسٹ پڑھنڑ دا ساڈے کول ٹائم کینی ہوندا.
المختصر جیڑهی ترقی دی گال وزیراعظم صاحب کریندے پے ہن تساکوں میں اوندے کنوں کجھ آشنا کر ڈیواں. 2017 دی ہک سروے دے مطابق سماجی ترقی یافتہ ملک دی لسٹ تیار کیتی گئ ھے جیندے وچ 133 ممالک شامل کیتے گن. ایندے وچ پاکستان دا نمبر 113 ھے یعنی 112 ملک ساڈے توں بہتر ہن اور صرف 20 ملک ساڈے توں تلے ہن سماجی تے عوامی ترقی وچ. بئی ہک سروے وچ دنیا دے 199 ممالک دے پاسپورٹ دی لسٹ بنڑائی گئی ھے جیندے وچ پاکستان دا نمبر 198 ھے یعنی ساڈے توں زیادہ گندہ تے مشکوک پاسپورٹ صرف ہک ملک دا ھے او ھے افغانستان. باقی 197 ملک ساڈے توں بہتر پوزیشن وچ ہن.
لیبیا، نائجیریا، ایتھوپیا، بنگلہ دیش تے شام جے ملک وی ساڈے توں بہتر ہن. شرم کنوں مر ونجے بندہ ایں ترقی یافتہ ملک ایٹمی پاور کنوں. ھا ترقی وزیراعظم صاحب دی ذاتی مالیت وچ بے پناہ تھئی ھے. اساں ٹیکس ڈے ڈے کے مرنڑ آلے تھی گیوں ساڈے ملک دا حال اے ھے ایزی لوڈ سو دا کریندوں 75 روپے ساکوں ملدن یعنی 25 روپے ساڈے ٹیکس وچ گے جڈاں کہ کنکشن کمپنیاں کنوں علیحدہ ٹیکس وصول کریندے پن. ایویں کیڑھی کیڑھی مثال ڈیواں. گھی توں لا تے ماچس تک اساں ٹیکس ڈے تے گھندوں پر ساڈے حکمران ساڈا ملک ساڈی جمہوریت. (رفیق احمد تائب)
احسن فریدی
احسن فریدی، سرائیکی شوبز نال تعلق رکھݨ آلی ہک مشہور شخصیت ہن۔
ہندکو زبان
ہندکو خیبر پختونخواء تے پنجاب اچ بولن آلی ہک بولی ہے.ہندکو کوں پٹھان سمیت ہر نسل دے لوگ بولیندے ہن.ہندکو دے بہوں سارے ناں ہن جینوے پہاڑی,ہندکی تے پنجستانی وغیرہ.
ہزارہ ڈویژن، آزاد کشمیر تے پشاور وغیرہ دی مقامی بولی اے. اے درحقیقت سرائیکی نال رلدا ملدا لہجہ اے جینکوں ہݨ الگ بولی دا درجہ ݙتا ڳیا اے.
حروف
ہندکو وچ اردو آلے حروف ہن، کوئی خاص حرف کائنی۔
آبادی
پنجاہ لکھ دے قریب آبادی ہے
ہندکو دے لہجے
ہندکو دے کل ٻارھاں لہجے ہن۔ ایہ ٻارھاں لہجے بذات خود ہک ٻئے کنوں انج انج ہن، ہک کوہاٹی دے مزید چھی لہجے ہن۔ اینویں ہر ہر لہجے دے پنج پنج چھی چھی ذیلی لہجے ہن۔ ہری پور ہندکو معیاری ہندکو ہے۔
شمالی ہندکو
گلاٹ لاگ ویب سائٹ دے مطابق شمالی ہندکو دے ݙو لہجے ہن۔
جنوبی ہندکو
گلاٹ لاگ سائٹ دے مطابق جنوبی ہندکو دیاں پنج قسماں ہن۔
پہاڑی پوٹھوہاری
ایندے ترائے ذیلی لہجے ہن۔
پہاڑی، پوٹھوہاری تے میرپوری۔ میر پور وچ میر پوری ہے۔۔ مری تے باقی سارے آزاد کشمیر وچ پہاڑی ہے۔ راولپنڈی شہر، گوجر خان ، کلر سیداں تے کہوٹہ دی زبان پوٹھوہاری ہے۔
علاقے
ایبٹ آباد، ہزارہ، اسلام آباد، اٹک، مظفرآباد thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ
حیثیت
سکولاں وچ لازمی مضمون ہے۔ ہنکو ادبی بورڈ سرکاری ادارہ ہے
ہندکو دے لہجیاں دا موازنہ تے فرق
ہندکو دے لہجیاں دا فرق سمجھݨ کیتے ایہ ٹیبل ݙیکھو:
اسلام آباد
پاکستان دا دارالحکومت ہے۔ پہلے پاکستان دا دارلحکومت کراچی ہائی۔ ایوب خاں نے اسلام آباد دارالحکومت گھن آیا۔ ونکی:پاکستان
ہنری ماؤڈسلے
برطانیہ نال تعلق رکھݨ والے ایں سائنسدان نے اٹھارویں صدی عیسوی وچ مختلف اقسام دے سادہ تے پیچیدہ مشینی پرزیاں تے آلات کوں جوڑ کے خراد مشین ایجاد کیتی ہئی جینکوں تمام مشیناں دا ماں آکھا ویندے.
thumb|ہنری ماؤڈسلے
لطف علی
مولوی لطف علی بہادر پور ضلع رحیم یار خان وچ پیدا تھئے ہن تاریخ پیدائش بارے کجھ اختلاف ہن تاہم محققین ایں ڳالھ تے متفق ہن جو لطف علی 1732 ء وچ پیدا تھئے ہن. انہاں دے والد دا ناں غیاث الدین ہا. ذات نچڑہ ہے. مولوی لطف علی نے عربی فارسی دی تعلیم حاصل کیتی اتے ملتان وی پڑھدا رہیا. لطف علی نواب بہاول خان ثانی دے دربار نال وی منسلک رہیا. لطف علی 1810 ء وچ فوت تھیا اتے مئو مبارک ضلع رحیم یار خان وچ دفن ہے. لطف علی دی شاعری وچ قدسی نامہ قصیدہ مخدوم جہانیاں، جہاں گشت، ڈوہڑے اتے مثنوی سیفل نامہ مشہور ہن. البتہ انہاں دی بنیادی شہرت سیفل نامہ ھے. میں یعنی (رفیق احمد تائب) جڈاں مجاہد جتوئی صاحب نال ملاقات کیتی تاں انہاں دے نال لطف علی صاحب دا کافی ذکر تھیا کیوں جو مجاہد جتوئی صاحب سیفل نامہ تے تحقیق کریندے پن اور انشاءاللہ جلد ہی لطف علی دا کلام تساڈے سامنڑے ہوسے انشاءاللہ
نمونہ کلام
واہ صاحب سبحان سچا جیں جوڑ جہان ڈکھایا..
خاک اتے افلاک منظم غیر ستون کھڑا....
نال حکم دے ساں جوہر کار حکیم جڑیندا....
تارے آمن تارے کوں شہہ تارے سخت لڑھیندا....
نہ ہس نزدیک رفیق کوئی ہر بات بنڑیندا آپے...
مدینہ
سعودی عرب دا اہم شہر ہے۔ عربی زبان ہے۔ روضہ نبوی ﷺ وی مدینہ وچ ہے۔
ونکی:سعودی عرب
چغتائی خان
thumb|چغتائی خان چغتائی خان - (Mongolian: Цагадай, Tsagadai) چنگیز خان دا پتر ہئی۔ چغتائی خان دی زندگی وچ ماوراالنہر، قازقستان، کاشغر تے ترکستان دے علاقے اوندی تحویل اچ ہن۔ اوں نے اپݨے پیؤ دی وصیت دے مطابق اپݨے وزیر اعظم قراچار نوئیاں نال اپݨی دھی توکل خانم دی شادی کر کے رشتہ داری قائم کیتی تے اپݨے علاقیاں دا انتظام سپرد کر کے خود اوکتائی خان دے کول سکونت اختیار کر گھدی تے امور سلطنت وچ اوندا ہتھ ونڈدا ریہا۔ ایہ شخص مسلماناں دا بہت بڑا دشمن ہئی۔ المالیق چغتائیاں دا پایہ تخت ہئی۔
موت
چغتائی خان دی موت شکارگاہ وچ ہک بازگشتہ تیر سٹݨ نال تھئی۔ ایہ تیر اوندی کنڈ تے لڳا تے مہلک ثابت تھیا۔ ایہ واقعہ 1241ء وچ اوکتائ خان دی موت توں 6 مہینے پیشتر پیش آیا۔
اہلِ بیت رسول صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلّم
اہلِ بیت عربی زبان دا لفظ ہے جس دے معنی "گھر والے " دے ہن۔ انہاں وچوں مخصوص پنج شخصیات کوں پنج تن پاک وی آہدے ہن۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کفار نال مباہلہ کرݨ کیتے نکلے تاں ایہے حضرات آپؐ دے نال ہن۔ ہک دفعہ آپؐ نے انہاں پنج شخصیات کوں اپݨی چادر وچ گھن کے فرمایا "اے اللہ، ایہ میݙے اہل بیت ہن۔"
شیعہ نکتہ نظر
شیعہ نکتہ نظر نال اہل بیت وچ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی صاحبزادی فاطمۃ الزھراء ، آپؐ دے چاچا زاد تے داماد حضرت علی تے انہاں دے صاحبزادے حضرت امام امام حسن تے حضرت امام حسین شامل ہن۔ ایہ تمام افراد اصحاب کساء دے ناں نال وی مشہور ہن۔
اہلسنت نکتہ نظر
اہلسنت دے نکتہ نظر نال اہل بیت وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی ١١ ازواج مطہرات، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چار صاحبزادیاں سیدہ فاطمہ زھراء ، سیدہ رقیہ، سیدہ ام کلثوم تے سیدہ زینب تے انہاں دے اولاداں، آپؐ دے وفات شدہ پتر، آپؐ دے چاچے امیر حمزہ تے عباس، آپؐ دے والدین تے داماد حضرت علی تے انہاں دے صاحبزادے حضرت امام امام حسن تے حضرت امام حسین شامل ہن۔
بعض سنی علما خلافت عباسیہ دے بانی حضرت عباس بن عبدالمطلب دی اولاد کوں وی اہل بیت وچ شمار کریندے ہن۔
امام جلاالدین سیوطیؒ دا نکتہ نظر
امام سیوطیؒ نے جلالین وچ اھل بیت توں مراد سارے اھل بیت اللہ گھدی ہے ،کیونکہ انہاں کیتے بیت اللہ بݨیندے وقت ݙو نبیاں نے دعا فرمائی ہئی
"وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (127) رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (128) رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ (ای فی اھل البیت )رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (129)"
1.حضرت ابراہیمؑ بن محمدؐ
ابراہیم بن محمد (عربی:ابراہیم بن محمد) حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے ماریہ القبطیہ دے پتر ہن۔ آپؑ دا ناں حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے جد امجد حضرت ابراہیم دے ناں تے رکھا گیا ۔ عرب دی روایات دے مطابق بچپن وچ آپ کوں پرورش و نگہداشت کیتے اُم سیف نامی دائی دے سپرد کر ݙتا گیا، جنہاں کوں حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے کجھ بکریاں وی ݙتے۔آپ دی پیدائش سنہ 630ء مدینہ منورہ وچ تھئی تے وفات 27 جنوری 632 (1–2 سال) کوں تھئی. thumb|Grave of Ibrahim at Jannat-ul-Baqi, Medina بقیع وچ حضرت ابراہیمؑ بن محمد دا مزار غزوہ تبوک دے کجھ عرصے دے بعد ابراہیمؑ بیمار تھی گئے، اُس وقت اُنہاں دی عمر سولہ یا اٹھارہ مہینے ہئی۔