cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الناصر لدین اللہ
ولادت و حلیہ/ والدین
ناصر لدین اللہ دی ولادت بروز ٻدھ 10 رجب 553ھ مطابق 6 اگست 1158ء کوں بغداد وچ تھئی۔ ناصر دی والدہ زمرد خاتون ہے۔ زمرد خاتون دی وفات 599ھ/ 1203ء وچ تھئی، او ناصر دی خلافت دے ابتدائی 24 سال تک زندہ رہی۔ ناصر دے والد خلیفہ عباسی المستضی باللہ ہن۔ ناصر دی ولادت اُس دے پرݙاݙا المقتفی لامر اللہ دے عہد حکومت دے 23 ویں سال وچ تھئی ہئی۔ نہایت خوش خلق، خوبصورت چہرہ، ہتھ پیر دا مضبوط، فصیح اللسان، بلیغ البیان ہئی۔ رنگت سفید و سرخی مائل، میانہ قامت، شکل و صورت وچ ترکی شباہت غالب، خوبصورت اکھیاں، روشن جبیں، نک اُبھری و ستواں تے رخساراں تے گوشت گھٹ ہئی۔  ناصر کی انگوٹھی کا نقش رجائی من اللہ عفوہ تھا۔
تعلیم و تربیت
ناصر دی تعلیم و تربیت شاہانہ اطوار وچ تھئی۔ علمائے عصر کولوں اوہنے علوم دی تحصیل کیتی۔ناصر دے عہد حکومت وچ بغداد علم و فضل دا مرکز تے علوم و فنون دا مرکز بݨا ہویا ہئی۔ اوندے عہد وچ علمائے کبار ائمہ و محدثین بقیدِ حیات ہن۔ اوں زمانہ وچ شیخ الشیوخ علامہ شہاب الدین سہروردی، علامی مرغینانی صاحب الہدایہ، قاضی خان صاحب الفتویٰ، ابو الفرج ابن جوزی، عماد کاتب، امام مفسر فخر الدین الرازی صاحب التفسیر، شیخ الاسلام نجم الدین کبریٰ، علامہ فخر الدین ابن عساکر، ابوالقاسم البخاری العثمانی صاحب الجامع الکبیر جیہے نامور علما ناصر دے ہمعصر ہن۔ علمی اعتبار نال ناصر عالم و فاضل ہئی۔ دینی علوم وچ او حدیث نبویؐ وچ خاص ذوق رکھدا ہئی تے بہت سارے علما، سلاطین تے عمائدین کوں قرات و حدیث دی روایت دی اجازت ݙے رکھی ہئی. باقاعدہ علما دے واسطے وظائف وی مقرر کر رکھے ہن۔ اوہنے احادیث نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم دا ہک مجموعہ وی مرتب کیتا ہئی جیہڑا باشندگانِ حلب کوں وی پہنچایا ڳیا۔ ناصر علم حدیث دا حد درجہ شوق رکھدا ہئی تے محدث ابن جوزی (متوفی 597ھ) توں اکثر درس تے واعظ سݨدا ہئی تے دورانِ گفتگو سوالات وی پچھ گھندا ہئی۔ محدثین عظام دی بہت خاطرداری کریندا ہئی تے اُنہاں نال نہایت عزت و احترام نال پیش آندا ہئی۔ الموفق عبد اللطیف دا بیان ہے کہ اینکوں درمیان زمانہ خلافت وچ تحصیل علم الحدیث دا شوق پیدا تھیا تے ایہنے دور دور توں محدثین عظام کوں سݙا کے حدیث سݨی تے اُنہاں کولوں روایت دی اجازت حاصل کیتی۔ خلیفہ ناصر دے زمانہ وچ ہی لوگ اوندے کولوں حدیث روایت کرݨ دی اجازت حاصل کرݨ پئے ڳئے ہن۔ اکثر بادشاہواں تے سلاطین و علماء نے ناصر کولوں روایت دی اجازت حاصل کیتی۔ خلیفہ ناصر نے ہک کتاب وچ 70 احادیث جمع کرکے حلب شہر بھیڄ ݙتیاں جتھوں دے علما تے لوگاں نے ایں کتاب کوں بکثرت خوب سݨا۔
تخت نشینی
بروز جمعہ 29 شوال 575ھ مطابق 28 مارچ 1180ء کوں عباسی خلیفہ المستضی باللہ نے وفات پاتی۔ المستضی باللہ دی اولاد وچ صرف ناصر بقیدِ حیات ہئی اِیں واسطے او تخت نشین تھیا۔ بروز اتوار 2 ذیقعد 575ھ مطابق 30 مارچ 1180ء کوں ناصر بغداد وچ تخت نشیں تھیا۔ اُوں وقت ناصر دی عمر 21 سال 7 مہینے 24 ݙینہہ بلحاظِ شمسی تے 22 سال 3 مہینے 22 ݙینہہ بلحاظِ قمری ہئی۔
الناصر لدین اللہ دے وزراء
اے بڑا فاضل محتاط تے دولتمند ہئی۔ ایہ اپݨی معزولی دے بعد 616ھ/ 1219ء وچ فوت تھیا۔ اے اصلاً عجمی ہئی۔ اِیں دا پیو بغداد وچ بصریاں دے محلہ دے سرے تے گوشت وچیندا ہوندا ہئی۔ فوجی قیادت وی کریندا ہوندا ہئی۔ کئی جگہ فتح حاصل کیتی۔ اے تلوار تے قلم، ݙوہاں دا دھنی ہئی۔ خوزستان دی جانب ڳیا تے اونکوں فتح کیتا تے اتھوں واسطے قواعد و ضوابط مرتب کیتے، ول فوجاں گھن کے عجم دی طرف ودھیا تے اِوں دا اکثر حصہ فتح کیتا۔ اتھاہیں پیام اجل آ ڳیا تے او رحلت کر ڳیا۔ اے خاندان تے پیدائش دے اعتبار نال قم دا ہئی۔ نشوونماء تے وفات بغداد وچ تھئی۔ اِیں دا نسب مقداد بن اسود کندی رضی اللہ عنہ نال ملدا ہے۔ اُمور مملکت تے اُصول قیادت توں پوری طرح باخبر ہئی۔ قوانین دا عالم تے دفتراں دی اصلاح توں واقف ہئی۔ ایہ اپݨے فرائض خلیفہ ناصر دے عہد خلافت وچ نہایت کامیابی نال سر انجام ݙیندا ریہا۔ ول اے ناصر، ول خلیفہ ظاہر تے ول مستنصر وچ عہد وچ وی وزیر ریہا۔ مستنصر نے اینکوں گرفتار کر گھدا تے شاہی محل دے اندرونی حصہ وچ پک عرصہ تک مقید رکھا تے اتھاہیں بیمار پیا تے فوت تھی ڳیا۔
رفاہِ عامہ دے کم
خلیفہ ناصر نے جنہاں شہراں تے اپݨا اِقتدار قائم کیتا، اتھاں جیہڑے عمال ہن اُنہاں کوں عدل و انصاف دی ہدایت کیتی۔ ہر شہر وچ مدارس قائم کیتے ڳئے تاکہ تعلیم عام تھی سڳے۔ شفاء خانے، مہمان خانے تعمیر کروائے ڳئے۔ باغات لوائے ڳئے۔ تجارت وچ بڑی سہولیات تاجراں کوں فراہم کیتیاں ڳئیںاں۔ ناصر دا عہد خلافت امن و امان دا زمانہ ہئی جیندے وچ عوام کوں مسائل دا سامݨا نی کرنا پیا۔
ولی عہد دا انتقال
خلیفہ ناصر نے اپݨے چھوٹے پتر ابو الحسن علی بن الناصر کوں ولی عہد مقرر کیتا ہئی۔ ابوالحسن علی نے بروز جمعہ 20 ذیقعد 612ھ/ 11 مارچ 1216ء کو وفات پاتی۔ نماز عصر دے بعد نماز جنازہ پڑھی ڳئی تے حضرت معروف کرخی دے مزار وچ اونکوں زمرد خاتون یعنی اوندی ݙاݙی دے کول دفن کیتا ڳیا۔
وفات
619ھ/ 1222ء وچ خلیفہ ناصر فالج وچ مبتلا تھیا۔ وفات تک ترئے سال تک خلیفہ بے حس و حرکت پیا ریہا۔ ناصر دی عمر 70 سال دے قریب تھی چکی ہئی۔ ایں مرض وچ اوندی ہک اکھ دی دید وی ویندی رہی تے ݙوجھی اکھ توں وی معمولی نظر آندا ہئی۔ مرض وفات وچ اونکوں ویہہ روز تک پیچش دا عارضہ لاحق تھیا۔ اکثر مؤرخین نے لکھا ہے کہ اینکوں عسر البول دا مرض وی لاحق ہئی جیندی وجہ نال ایندے پیوݨ دا پاݨی بغداد توں ست فرسخ دے فاصلے توں محل تک گھن کے آندے ہن جینکوں ست ݙینہہ تک ہک جوش ݙتا ویندا ہئی، ول ست جوش دے بعد ست ݙینہہ تک برتناں وچ بھروا کے رکھا ویندا تاں ناصر اوں پاݨی کوں پیندا مگر آخری سالاں وچ او نندر دی دوا استعمال کریندا ہئی۔ عسر البول دا مرض مرض وفات وچ ودھدا ڳیا تے غالباً ناصر بروز پیر 10 رمضان 622ھ/ 15 ستمبر 1225ء کوں علیل تھیا تے 20 ݙینہہ دی مختصر علالت دے بعد بروز اتوار 30 رمضان 622ھ مطابق 5 اکتوبر 1225ء دی شب کوں 69 سال 2 ماہ 20 ݙینہہ قمری تے 67 سال 1 ماہ 29 ݙینہہ شمسی دی عمر وچ بغداد وچ فوت تھی ڳیا۔ بروز پیر یکم شوال 622ھ/ 6 اکتوبر 1225ء کوں بغداد وچ محی الدین ابن شیخ ابوالفرج ابن الجوزی نے غسل ݙتا تے نماز جنازہ پڑھائی۔ تدفین بغداد وچ کیتی ڳئی تے ماہِ ذوالحجہ 622ھ/ دسمبر 1225ء وچ ناصر دی میت کوں رصافہ (شام) دے قبرستان وچ منتقل کر ݙتا ڳیا۔
الٰہ آباد یونیورسٹی
جامعہ الہٰ آباد، الٰہ آباد بھارت دی ہک عوامی جامعہ ہے۔ ایندا آغاز اترپردیش، بھارت اچ 23 ستمبر 1887ء وچ تھیا۔ ایہ بھارت دی چوتھی قدیم ترین جامعہ ہے۔ thumb|الٰہ آباد یونیورسٹی دا ہک ہال thumb|یونیورسٹی دی سائنس فیکلٹی دی عمارت
ایں یونیورسٹی توں پڑھے ہوئے سیاست دان
موتی لال نہرو، گووند ولبھ پنت، شنکر دیال شرما، سابقہ صدر بھارت، سابقہ بھارت نائب صدر گلزاری لال نندا، سابقہ وزیراعظم بھارت; وی پی سنگھ، دسویں وزیراعظم بھارت; چندر شیکھر، سابقہ وزیراعظم بھارت; مادن موہن مالاویا;
سندھ
سندھ پاکستان دا جنوبی صوبہ ہے۔ سندھ دا صدر مقام کراچی ہے۔
جغرافیہ
وادی سندھ دا ہیٹھلا میدان، ساحلی علاقےتے تھر دا صحرا اہم جغرافیائی خطے ہن۔
زباناں
سندھی سرائیکی ایم زباناں ہن۔
الٰہ آباد یونیورسٹی
دیگر
فلم ہدایت کار; مہا رشی مہیش یوگی، قبل از تقسیم رائل انڈیا نیوی وچ معلم; محمد ہدایت اللہ
چندر گپت موریا
thumb|چندر گپت موریہ
کویت
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔
تاریخ
تاریخ وچ ’کویت ‘ دا ناں پہلی واری سکندراعظم دے زمانے وچ استعمال وچ آیا۔ اُوں جزیرة فیلکا کوں وسایا۔
جغرافیہ
کویت دا شمار دنیا دے نہایت چھوٹے ممالک وچ تھیندا ہے۔ ایہ خلیج عرب دے جنوب مغرب وچ واقع ہے۔ ایں دی سطحِ زمین مغرب توں مشرق دی جانب ڈھلوان ہے۔ اتے مغرب آلے پاسے زمین دی اُچائی سطح سمندر کنوں 300 میٹر کنوں ودھ کائنی۔ کویت دے وݙے حصے کوں ریتیلی صحرائے عرب نے گھیر رکھیا ہے۔ ایں سانگے سطح زمین نرم اتے ریتلی ہے۔ گھٹ اُچائی آلے ریت دے ٹبے عام ہن۔ ایں جزیرة نما ملک دے آس پاس تقریبا نو جزیرے ہن۔ جنہاں دے ناں ایہ ہن :
جزیرہ بوبیان ( ایہ کویت دا سب توں وݙا اتے خلیج عرب دا ݙوجھا وݙا جزیرہ ہے )، جزیرہ فیلکا ( ایہ کویت دا واحدجزیرہ ہے جیکوں خود بݨایا ڳیا ہے )، جزیرہ وربہ، جزیرہ کبر، جزیرہ عوھہ، جزیرہ ام المرادم، جزیرہ مسکان، جزیرہ قاروہ، جزیرہ ام النمل۔
سیاست
کویت وچ آئینی شہنشاہیت ہے۔
بادشاہ/امیر : صباح الأحمد الجابر الصباح
وزیرِ اعظم : ناصر المحمد الاحمد الصباح
زبان
سرکاری تے دفتری زبان عربی ہے لیکن انگریزی دا وی چلن ہے،
میر تنویر وڳݨ
میر تنویر وڳݨ سرائیکی تحریک دے کارکن ہن۔ انہاں دا تعلق کہروڑپکا ضلع لودھراں نال اے۔
تاریخ یونان
یونان یا جمہوریہ ہیلینیہ جنوب مشرقی یورپ وچ جزیرہ نما بلقان دے نشیب وچ واقع ملک ہے۔ اس دے سرحداں شمال وچ البانیا،مقدونیہ تے بلغاریہ تے مشرق وچ ترکی نال ملدیاں ہن- مغرب وچ بحیرہ ایونی تے جنوب وچ بحیرہ ایجین واقع ہے-
یونان کوں فنون لطیفہ دی ماں وی آکھا گیا ہے۔ اتھاں سنگ مرمر افراط نال ملدا ہئی لہذا فن تعمیر وچ غیر معمولی ترقی کیتی۔
جمہوریت دا تصور سب توں پہلے یونان وچ قائم تھیا تے اتھوں ایہ طرز حکومت دنیا دے ݙوجھے ملکاں تک پہنچی۔ یونان وچ ہر نوجوان کوں اٹھارہ سال دی عمر وچ ایتھنز دی دیوی دے حضور وچ وفاداری دا حلف چاوݨا پونداا ہئی۔
thumb|ورجینا سورج، یونان دا ہک نشان thumb|ریاست مقدونیہ دا نقشہ بمطابق ٣٣٦ قبل مسیح
لوقا دی انجیل
لُوقا ہک طبیب ہئی جیہڑا کئی واری پولس دا ہمسفر رہ چکا ہئی۔ اُوں نے ایہ انجیل غالباً 60 تا 65 عیسوی دے دوران ہک معزز یونانی شخص تھیفلس(تھیُفِلس) کیتے تحریر کیتی۔
تفصیل
مقدّس لوقا دے مطابق لکھی ڳئی انجیل نویں عہدنامے دی تریجھی کتاب ہے۔ ایہ متوافقہ انجیلی بیانات وچوں وی ہک ہے تے مواد دے اعتبار نال سب توں وݙی انجیل ہے۔ لوقا نے ایں انجیل اچ یسوع مسیح کوں دنیا دے منجی تے کامل انسان دے طور تے پیش کیتا ہے۔ اوہ یسوع دے ہک کنواری توں پیدا تھیوݨ دے واقعے توں ایں انجیل دی ابتدا کریندے۔ ایندے بارے اچ جیہڑے تفصیلات اوں نے بہم پہنچائین اوہ ساکوں کتھاؤں ٻیا نی ملدیاں ۔ ول وہ گلیل اچ یسوع دی خدمت تے اوندے بعد آپ دی یروشلم دی مسافرت دا حال کافی تفصیل نال بیان کریندے۔ آخر اچ یسوع دی صلیبی وفات دے بعد آپ دے ول زندہ تھی ونڄٹ تے آپ دے شاگرد خوشی منیندے تے آسمان توں نازل تھیوݨ والی قوت یعنی پاک روح دا انتظار کریندے نظردن۔ جتھاں متی اپݨی انجیل اچ یسوع کوں بطور مسیح تے مرقس آپ کوں خدا دے خادم دے طور تے پیش کریندن اتھاں لوقا آپ کوں ہک ایسے انسان کامل تے خداوند دے طور تے پیش کریندے جیندا سلسلہ نسب آدم تک پہنچدے۔ (باب 3 آیت 28 تا 38) یسوع تاریخ عالم دے عظیم افراد اچ شمار تھیندن ۔ لوقا آپ کوں واقعات دا محور قرار ݙیندے ۔
ایسٹ انڈیا کمپنی
واسکوڈے گاما تجارت دے بہانے بحری رستے توں جہانگیر دے دور وچ ہندوستان آیا تے مراعات حاصل کیتس جتھوں ہندوستان وچ یورپی اقوام دی آمد شروع تھئی. اورنگزیب عالمگیر دے بعد مغل سلطنت دا زوال شروع تھیا تاں برطانوی تجارتی کمپنیاں نے سیاسی معاملات وچ مداخلت شروع کر ݙتی تے آخر کار ایسٹ انڈیا کمپنی دا قیام عمل وچ آیا. برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی یا برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی یا برطانوی شرق الہند کمپنی جینکوں انگریزی (British East India Company) آکھا ویندا ہے، جزائر شرق الہند وچ کاروباری مواقع دی تلاش دے کیتے تشکیل ݙتا گیا ہک تجارتی ادارہ ہئی تاہم بعد ازاں اس برصغیر وچ کاروبار تے نظراں مرکوز کر گھدیاں تے اتھاں برطانیہ دے قبضے دء راہ ہموار کیتی۔ 1857ء دی جنگ آزادی تک ہندوستان وچ کمپنی دا راج ہئی۔ اس دے بعد ہندوستان براہ راست تاج برطانیہ دے زیر نگیں آ گیا۔ thumb|Flag of the British East India Company (1801) مرزا محمد سراج الدولہ المعروف نواب سراج الدولہ (1733ء تا 2 جولائی 1757ء) بنگال، بہار تے اڑیسہ دے آخری صحیح المعنی آزاد حکمران ہن۔ 1757ء وچ انہاں دی شکست نال بنگال وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے اقتدار دا سورج طلوع تھیا۔ ٹیپو سلطان 4 مئی، 1799ء وچ سرنگا پٹم، ہندوستان وچ انگریزاں دت خلاف لڑدے ہوئے انتقال کر گئے۔ اور ایں دوران قرآن دء آیٰت پڑھدے ہوئے، انہاں دا قتل تھیا۔ایں طرح میسور دی سلطنت تے انگریز دا قبضہ تھی ڳیا. رائے احمد خاں کھرل (1776ء-1857ء) 1857ء دء جنگ آزادی دے دوران نیلی بار دے علاقے وچ مقامی قبیلیاں دی برطانوی راج دے خلاف بغاوت (گوگیرہ بغاوت) دے رہنما اور سالار ہن۔ 21 ستمبر کوں انگریزاں تے سکھوں دے فوجی دستیاں نے گشکوریاں دے قریب 'نورے دی ڈل' دے مقام تے دورانِ نماز احمد خان تے حملہ کر ݙتا۔ احمد خان تے انہاں دے ساتھی بڑی بہادری نال لڑدے ہوئے شہید تھی گئے ۔ ڈیرہ غازیخان دے سردار جیہڑے انگریزاں دے کتے دھنواوݨ تے انہاں دے گھوڑے چھکݨ تے مراعات حاصل کریندے ریہے۔ جنہاں دے نسلاں خوب تکبر وچ ہن. مگر ݙوجھی جانب اصل مسلمان تے اصل وسیبی ڈیرہ غازیخان، تونسہ شریف نال تعلق رکھݨ والے ہک عظیم سرائیکی رہنما سردار اسلم خان ملغاݨی جنہاں نے برصغیر وچ سب توں پہلے انگریزاں دے خلاف عدم تعاون تحریک چلائی، تے اس دے نال نال اپݨے علاقے دے لوگاں دت معاشی حالات کوں بہتر بݨاوݨ کیتے ہک زرعی بینک وی تشکیل ݙتا جس وچ صرف اناج، بھوں تے ݙوجھے زرعی ضروریات دے چیزاں رکھے ویندے ہن ول بعد وچ ضرورت منداں وچ تقسیم کر ݙتے ویندے ہن۔بعد ازاں انگریزاں نے انہاں کوں جلاوطن کر ݙتا تے او افغانستان وچ ریہے تے فوت وی اتھائیں کابل وچ تھئے.
افضال احمد
افضال احمد دا تعلق ملتان نال اے تے اے ہک مشہور سوشل ورکر ہن۔
ایسٹیبلشمنٹ تے فوج
اساڋے لوکیں کِنے غلط نظریہ ھے جو آرمی فوج دے خلاف ھے تاں ایندا مطلب ھے او اسٹیبلشمنٹ دے خلاف ھے جو آدمی فوج دے حق ءِچ ھے تاں او اسٹیبلمشنٹ دے حق ھے اے بلکل غلط نظریہ ھے فوج دے حق ءِچ ڳالھ کرݨ دا مطلب اے کائنی جو او شخص اسٹیبلشمنٹ دے حق ءِچ ھے اپنڑی فوج دی برائی کریجے ؟ بھارت ، ایران ، امریکہ ، روس ، افغانستان دی فوج دی حمایت کریجے ؟ اللہ دے بندو فوج ءِچ پنجاپی / مہاجر اثر و رسوخ دے خلاف ڳالھ کریں فوج ءِچ اڄ وی مہاجر / پنجاپی اتحاد چلدا پئے جو مقامی لوکیں کو فوج دی قیادت ڋیوݨ دے خلاف ھے ایندے خلاف گالھ کریں ایندے خلاف ڳالھ کرݨ نال ھی ملکی سلامتی دا راز لُکا پئے ۔ پاکستان ترائے چار جنگاں وی ایں سانڳے ہارے کیونجو قیادت مقامیں کِنے کائنہ ھائی جو چنڳے انداز ءِچ بھارت کو جواب ڈے سڳِن ھا مہاجر / پنجاپی ایں سانڳے بھارت نال نہیں لڑدے کیونجو انھیں دے لوک پار وی ھن اَتے اُروار وی ھن انھیں کوں ڈر ھوندے جو ڈوھیں پاسو پنجاپی / مہاجر مرسِن ایں سانڳے اے ٹولہ شدت نال بھارت نال کڈھائی نہیں لڑدا صرف لُک چھپ لاتی ودے ھوندن تاں ڄو مقامی سمجھن اے مہاجر / پنجاپی بھارت دے خلاف ھن حالانکہ معاملہ بلکہ الڳ اَتے جدا ھے مہاجر / پنجاپی بھارت دے خلاف کائنی بلکہ پاکستان دے خلاف ھن. (ڄام بھورل)
امان اللہ خان دریشک
امان اللہ خان دریشک، ضلع راجن پور نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سیاستدان ہن۔ کئی واری اسمبلی دے رکن رہ چکے ہن۔
ہک تیر نال کئی شکار
انگریز جڈن ہندوستان تاجر بنْ تے آندا ہا تے اوں ڈٹھا جو اے مارکا تتر تے بٹیر دا شکار پالتو سِکھا ہویا ٹرینڈ تتر بٹیر دی بولی تے الارے اُتے کریندن --ہک تتر نال کئی دا شکار کرو صرف بولی اُتے۔- اوں اتھاؤں کم دی گالھ پکڑی تے ہندوستان ءچ پہلے اپنے بندے بنْائے انھاں کوں سُدھا سِکھا تے تیار کیتا جیہڑے رنگ انگ بولی گالھ مُہاڑءچ بلکل او ویں ہن جیویں مقامی ہندوستان دے لوک پر اندروں سکھے پڑھے انگریز دے جنہاں دا کم صرف اتنا ہا جو مقامی بولیاں لہجے طور طریقے ءچ انگریز دی گُڈی چڑھائی رکھو تعریف کیتی رکھو ۔۔۔۔۔اگوں انگریز اپنْا کم آپ کریسی۔۔۔۔۔۔ دوستو میں اپنْی پوسٹس ءچ بار بار زکر کیتا ہا جو ممدو کتھائیں نہ کتھایں لمبے لمبے فلسفے، لفظاں دے تھبے، تہاڈے ڈکھ ءچ اپنْی سانجھ رلا تے ہنجو کڈھیندا پنجرے دے سِکھے پڑھے تتر آلی کار تہاڈی بولی بُلیندا آنْ رلسی۔۔۔۔۔ سئیں میڈا شو شروع ء مارکا دول پٹیندے کُوکاں مریندے آ پُجن۔۔۔۔۔جی ہا سئیں اے مضمون مشتاق گاڈی عرف شاکا صیحب دا شاہکار "وصل دا گنڈھا " ہے جیندا چھلڑ لہائی ونجو جو ہُنْیں گُلی آئی تے آئی پر آخری چھلڑ تئیں کجھ نئیں لبھنْاں سوائے جو دھاڑ وُو سرائیکیاں نال ہتھ تھی گئے پر مارکا اے ہتھ پیپلزپارٹی نئیں کیتا اے تاں ڈو پنجابیاں کیتے ایندے ءچ پی پی پی دا کیا قصور ء۔۔۔۔۔۔۔۔۔ وُوے عقل دے وڈو اے ڈو پیپلزپارٹی دے وڈ پردھان منتری ہن کوئی تہاڈے آلی کار پارٹی دے ممدو کھدو کُوئی نئیں جو سرائیکی بارے کجھ وی کرن تے کوئی گالھ نئیں ۔۔۔۔ اے پیپلز پارٹی دی اعلیٰ قیادت ء جیہڑی زرداری دی صلاح اجازت تے مشورےدے بغیر پشاپ وی کرنْ نئیں ویندے تے اے تاں سینٹ، آئین پارلیمان جمہوریت تے پیپلزپارٹی دی تاریخ دا تاریخی فیصلہ ہا ۔۔۔۔۔ انھاں آپ چا کیتے ۔۔۔۔۔۔ اج اے پیپلزپارٹی دی مداح سرائی تے قبراں ءچ سُتا استاد فدا حُسین گاڈی دی روح وی روندی ہوسی جو ایں خدمت گزاری ءچ فدا حسین گاڈی دا ناں بطور سرائیکی وکیل ، پیپلزپارٹی دی وکالت پاسوں استعمال تھئے ۔۔۔۔۔ پیپلزپاڑٹی دا مرثیہ پڑھدے ونجو تے روندے ونجو۔۔۔
شہزاد عرفان
محمد بن قاسم
محمد بن قاسم (عربی: محمد بن القاسم الثقفي) دا پورا ناں عماد الدین محمد بن قاسم ہئی جیہڑا بنو امیہ دے ہک مشہور سپہ سالار حجاج بن یوسف دا بھتریجا ہئی۔ محمد بن قاسم نے 17 سال دی عمر وچ سندھ فتح کرکے ہندوستان وچ اسلام کوں متعارف کرایا۔ اینکوں ایں عظیم فتح دے باعث ہندوستان و پاکستان دے مسلماناں وچ ہک ہیرو دا اعزاز حاصل ہے تے ایں واسطے سندھ کوں "باب الاسلام" آکھا ویندا ہے کیونکہ ہندوستان تے اسلام دا دروازہ اتھاؤں کھلا۔
thumb|محمد بن قاسم
بچپن ہی توں محمد بن قاسم دا ذہین تے قابل نظر آندا ہئی۔ غربت دی وجہ نال اعلی تعلیم حاصل کرݨ دی خواہش پوری نہ کر سڳا اس واسطے ابتدائی تعلیم دے بعد فوج وچ بھرتی تھی گیا۔ فنون سپہ گری دی تربیت اوہنے دمشق وچ حاصل کیتی تے انتہائی کم عمری وچ اپݨی قابلیت تے غیر معمولی صلاحیت دی بدولت فوج وچ اعلی عہدہ حاصل کرکے امتیازی حیثیت حاصل کیتی۔
15 سال دی عمر وچ 708ءکوں ایران وچ کرداں دی بغاوت دے خاتمے کیتے سپہ سالاری دے فرائض سونپے گئے۔ اس وقت بنو امیہ دے حکمران ولید بن عبدالملک دا دور ہئی تے حجاج بن یوسف عراق دا گورنر ہئی۔ اس مہم وچ محمد بن قاسم نے کامیابی حاصل کیتی تے ہک معمولی چھاؤنی شیراز کوں ہک خاص شہر بݨا ݙتا۔ اس دوران محمد بن قاسم کوں فارس دے دار الحکومت شیراز دا گورنر بݨایا گیا،اس وقت اس دی عمر 17 برس ہئی، اپݨی تمام خوبیاں دے نال حکومت کرکے اپݨی قابلیت و ذہانت دا سکہ ٻلہایا تے 17 سال دی عمر وچ ہی سندھ دی مہم تے سالار بݨا کے بھیجا گیا۔ محمد بن قاسم دی فتوحات دا سلسلہ 711ء وچ شروع تھیا تے 713ء تک جاری ریہا۔ اوں نے سندھ دے اہم علاقے فتح کیتے تے ملتان کوں فتح کرکے سندھ دی فتح کوں پایۂ تکمیل تک پہنچایا لیکن شمالی ہند دی طرف ودھݨ دی خواہش حالات نے پوری نہ تھیوݨ ݙتی۔
محمد بن قاسم ہک نو عمر نوجوان ہئی۔ اس کم عمری وچ اوں نے سندھ دی مہم تے سپہ سالار دی حیثیت نال جیہڑے کارنامے انجام ݙتے اوہ اوندے کردار دی پوری طرح عکاسی کریندن۔ اوہ زبردست جنگی قابلیت تے انتظامی صلاحیتاں دا مالک ہئی۔ اوندی انہاں صلاحیتاں دے ثبوت کیتے سندھ دی مہم دی کامیابی ہی کافی ہے۔ اوندے اخلاق و کردار دا اندازہ اس ڳالھ توں وی لگیج سڳدے کہ ہک غیر قوم اوندی گرویدہ تھی گئی ۔ سندھ دے عوام اوندے نال حد درجہ چاہت دا اظہار کریندے ہن۔ تاریخ سندھ دے مصنف اعجاز الحق قدوسی تحریر کریندن:
"محمد بن قاسم جݙݨ سندھ توں رخصت تھیوݨ لڳا تاں سارے سندھ وچ اوندے ونجݨ تے اظہار افسوس کیتا گیا۔ اوندی وفات تے شہر کیرج دت ہندواں تے بدھاں نے اپݨے شہر وچ اوندا ہک مجسمہ بݨا کے اپݨی عقیدت دا اظہار کیتا۔"
سرائیکی افسانہ نگار زنانیاں
افسانہ نگار زنانیاں
سرائیکی افسانہ نگار زنانیاں وچوں شیما سیال، شاہدہ رحمٰن، صبیحہ قریشی، اقبال بانو، ڈاکٹر غزالہ احمدانی، ’’اڄ دی ماروی‘‘، بشریٰ قریشی، ’’پیت پریت‘‘، سعیدہ افضل، ’’گھاݨی وات‘‘۔ طلعت نقی ”اکھ دی بکھ“۔نوجوان افسانہ نگار مہر مشتاق احمد ۱۶، افسانیاں اُتے مشتمل کتاب ہے۔ ایہ ستمبر ۲۰۲۰ء وچ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئی ہے۔ مہر مشتاق دیاں کہاݨیاں وسیب دے غربت، بے روزگاری تے ٻئے کئی مسائل کو اجاگر کریندین تے عبد اللطیف بھٹی دی کہاݨیاں دی کتاب ’’وَتر وساخ‘‘ قابل ذکر ہن۔
مسرت کلانچوی
مسرت کلانچوی سرائیکی افسانہ نگار زنانیاں وچّوں سبھ تُوں پہلی زنانی دا اعزاز رکھین٘دین۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ ’’اُچی دھرتی جھکا اَسمان‘‘ (۱۹۷۶ء) شائع تھیا تے ایہ سرائیکی دا پہلا چھپیل افسانوی مجموعہ ہے۔ ایں مجموعے تے اَٹھ افسانے وچ سرائیکی وسیب دی تریمت دے مسائل کوں نمایاں کیتا ڳئے۔ انہاں دا ݙوجھا افسانوی مجموعہ ’’ڈُکھن کنیں دیاں والیاں‘‘ تلویں تے درمیانے طبقے نال تعلق رکھݨ والیاں تریمتیں دے مسائل دی کتھا، کرداراں دے زبانی بیان کیتی ڳئی ہے۔
بتول رحمانی
بتول رحمانی ’’سانجھ‘‘ انہاں دے سرائیکی افسانیاں دا مجموعہ، جیندے وچ سرائیکی وسیب تے شہری اتے دیہاتی ماحول، کرداراں،جاگیردارانہ نظام دے جبر، سماجی استحصال، تریمت دیاں قربانیاں، مرد دی خود غرضی کوں بیانیہ اتے کتھائیں علامتی انداز وچ پیش کیتے۔
بشریٰ قریشی
بشریٰ قریشی دے افسانیاں دا مجموعہ ’’پیت پریت‘‘ جینکوں ۱۹۹۷ء وچ اکادمی ادبیات دی طرفوں ’’خواجہ فرید ایوارڈ‘‘ ݙتا ڳیا۔ انہاں دے افسانے رومانوی تے طربیہ اظہار دا امتزاج ہن۔
ڈاکٹر غزالہ احمدانی
ڈاکٹر غزالہ احمدانی دے افسانیاں دا مجموعہ ’’اڄ دی ماروی‘‘ سن ۲۰۰۰ء وچ شائع تھیا۔ ایندے وچ خواتین دے مسائل، شک وہم، معاشرتی اونچ نیچ، دھرتی ماء نال پیار جھیٔں موضوعات شامل ہن۔
رابعہ خان
رابعہ خان دا افسانوی مجموعہ ’’ساہویں سُول بسیرا‘‘ ۲۰۰۷ء وچ شائع تھئے۔ جیندے وچ عورت دے معاشرتی مسائل، عامر فہیم سادہ زبان وچ پیش کیتے ڳئے ہن۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
چنڑ
ضلع بہاولپور تے چولستان دا اکثریتی تے قدیم سرائیکی قبیلہ بھٹی راجپوتاں دی ہک شاخ اے، خاص طور تے بہاولپور تحصیل دا دیہی و شہری علاقہ ایں قبیلے دا مرکز اے. بہاولپور صدر دی سیاست تے بلدیہ وچ چنڑ قبیلے دا ٻہوں وݙا حصہ اے. زیادہ تر لوگ رڑھ واہی نال وابستہ ہن یا مویشیاں دے کاروبار نال منسلک ہن. کجھ تعداد سرکاری ملازمتاں وچ وی ہے. ایں قبیلے دے لوگ دلیر تے مہمان نواز ہوندن. چنڑ قبیلہ بہاولپور وچ سرائیکی ثقافت دی علامت اے تے بہاولپور شہر دے اردگرد دے دیہات تے وستیاں وچ ایں برادری دے گھر کثرت نال موجود ہن. اہم افراد وچ صوبائی وزیر تے ایم پی اے ملک اقبال چنڑ، ملک اعجاز چنڑ سابق تحصیل ناظم، حاجی ارشاد چنڑ تے پیپلزپارٹی نال تعلق رکھݨ آلے سرائیکی رہنما ملک امتیاز چنڑ وغیرہ شامل ہن۔ ادب دی دنیا نال تعلق رکھن آلے ساہیوال دے نواحی چک 75/5L توں حاجی ذاکر حسین چنݨ صاحب وی اس قبیلے نال تعلق رکھدن۔
ہک جھنڈا، ہک ایجنڈا (عبید خواجہ)
ہک جھنڈا ہک ایجنڈا... سرائیکی قومیتی اتحاد کیتے سب توں پہلے اساں کوشش کیتی تے ہݨ اساݙے. ایں مشن کوں سوجھل دھرتی واس تے قومی درد رکھݨ آلے لوک اڳوں ودھیندے پن.
25 سال پہلے سرائیکی سیاسی اتے قومیتی اتحاد کیتے 18جنوری 1992 کوں سرائیکی سٹوڈینٹس فیڈریشن( SSF) دے زیر اہتمام کراچی وچ سرائیکی قائیدین دا اجلاس منعقد کیتا ڳیا جیندے میزبان ایس ایس ایف دے احمد کریم سومرو ہن تے ایں اجلاس دے آرگنائیزرز طاہر خان، طارق سرائیکو تے بندہ ناچیز( عبید خواجہ ) ہن. تصویر وچ تلے ٻیٹھے ہوے فرام لیفٹ ٹو رائیٹ طارق سرائیکو،طاہر خان، طارق بلوچ،بندہ ناچیز عبید خواجہ تے محمد حسین جتوئی. کھڑے ہوئے شرکاء وچ فرام لیفٹ ٹو رائیٹ خالد ݙاہا ، مجاہد جتوئی، عبدالمجید کاروانی،عبدالمجید کانڄو، ایم اے بھٹہ، بابائے سرائیکی بیرسٹر تاج لنگاہ مرحوم، حمید اصغر شاہین، مظہر موہل ایڈووکیٹ، نعیم عباس، اکرم ہاشمی، مختیار ججوی، احمد کریم سومرو تے یوسف نیازی شامل ہن. (عبید خواجہ)
ایم ایل اے
ایم ایل اے
بھارت دی انتظامی تقسیم، پاکستان دے برعکس صوبیاں دی بجائے ریاستاں تے ہے جنہاں دی اسمبلی کوں قانون ساز اسمبلی یا انگریزی وچ لیجلیسٹو اسمبلی (Legislative Assembly) آکھا ویندے تے ایں طرح ایں اسمبلی دے منتخب شدہ رکن کوں ایم ایل اے (Member of Legislative Assembly) آکھا ویندے.
امیر محمد خان
نواب آف کالاباغ، ملک امیر امیر محمد خان دا تعلق ضلع میانوالی نال ہئی۔ سرائیکی وسیب دے مشہور سرداراں اچوں ہن۔ گورنر مغربی پاکستان رہیے۔
ایشیاء
thumb|ایشیاء دا محل وقوع سب توں وݙا براعظم ہے۔ ایہ زمین دے کل رقبے دا 8.6 فیصد، کل بری علاقے دا 29.4 فیصد اتے کل آبادی دے 60 فیصد حصے دا حامل ہے۔
ایشیا روایتی طور تے یوریشیا دا حصہ ہے جیندا مغربی حصہ یورپ ہے۔ ایشیا نہر سوئز دے مشرق، کوہ یورال دے مشرق اتے کوہ قفقاز، بحیرہ قزوین اتے بحیرہ اسود دے جنوب وچ واقع ہے۔
قرون وسطیٰ کنوں پہلے یورپی ایشیا کوں براعظم کائناں سمجھدے ہن۔ قرون وسطیٰ وچ یورپ دی نشاۃ ثانیہ دے وقت ترائے براعظماں اا نظریہ ختم تھی ڳیا اتے ایشیا کوں بطور براعظم تسلیم کر گھدا ڳیا۔ افریقہ تے ایشیا دے درمیان سوئز تے بحیرہ قلزم کوں سرحد قرار ݙتا ڳیا ڄݙان٘جو یورپ اتے ایشیا دے درمیان سرحد درہ دانیال، بحیرہ مرمرہ، باسفورس، بحیرہ احمر، کوہ قفقاز، بحیرہ قزوین، دریائے یورال اتے کوہ یورال کنوں بحیرہ کارہ تائیں پہنچدی ہے۔
عام طور تے ماہر ارضیات و طبعی جغرافیہ دان ایشیا اتے یورپ کوں وکھرا براعظم تصور نہیں کریندے اتے ہک ہی عظیم قطعہ زمین دا حصہ قرار ݙیندے ہن۔
ایشیاء دے خطے
عرب ممالک تے اسرائیل دا تعلق مشرقِ وسطٰی نال اے. پاکستان، بھارت، بنگلہ دیش، سری لنکا، مالدیپ، بھوٹان، نیپال دے ملک جنوبی ایشیاء وچ شامل ہن.
میاں بکھا
حضرت میاں بکھا
میاں بکھا دا اصل ناں میاں برخوردار تے ذات دا بھروانا ہے۔ ایہناں دا مزار موضع شہابل تحصیل و ضلع جھنگ وچ ہے۔ایس دے دروازے تے عدل جہانگیری دیے ٹل لگے ہوئے ہن جیہناں نوں کھڑکا کے لوکی اندر وڑدی ہے۔پورے جھنگوچی وسیب وچ کوئی جھیڑا جھگڑا ہووے، چوری چکاری ہووے، پرھیں پنچایت توں گل نہ مُکے تے آخیر گل سونہہ تے مُکدی ہے،  ایس وسیب وچ مُکرے ہوئے،  کوڑے یاں چور نوں اپنی صفائی دیون کان سونہہ ایس دربار میاں بکھا دی دسی جاندی ہے، ایس کان مدعی بوہے دا کُنڈا دینا تے ملزم کھولنا ہوندا ہے۔لوکائی دا خیال ہے تے کئی روایتاں وی موجود ہن جوں کوڑی سونہہ میئیں بکھے دی کوئی نہیں چیندا، جیس کسے کوڑی سونہہ چائی چالھی دناں وچ سونہہ پھٹ جاندی ہے تے ایہہ فقیر اوس دے پلے کائی شے نہیں چھڈدا،  ایس وسیب وچ ایہہ وی روایت ویکھن نوں ملی ہے کہ لوکی قرآن دی سونہہ چاونا تاں قبولدے ہن پر میئیں بکھے دی سونہہ نہیں قبولدے،  کئی بے گناہ لوکی ڈگری ہویا مال بھر دیندے ہن پر ایس دربار دی سونہہ نہیں چیندے، ایس کان باقاعدہ محکمہ اوقاف ولوں دربار تے سونہہ چاون تے چواون کان شرطاں وی لکھیاں ہوئیاں ہن،  سونہہ چاون والے بندے نوں متولی ولوں اِک حلف نامہ دتا جاندا ہے،  جیہڑا بندہ اِک واری سونہہ دے چھڈے مُڑ اوس تے کسے قسم دا شک نہیں کیتا جاندا،  ایس توں ڈاڈھا ویہار جھنگوچی وسیب وچ شاید ای کدے ہووے،  تھانے وچوں وی انکوائری ویلے ایس دربار دی سونہہ تے راضی نامہ ہو جاندا اے،  کیوں جے دوویں دِھراں ایس ویہار تے راضی ہو جاندیاں ہن۔ ایس دور دے وچ نیاں دا سوکھا تے سولّا طریقہ شاید ای کدے ہووے۔ایس وسیب وچ صرف ایسے دربار دی سونہہ منی جاندی ہے۔
جیس زنانی دی اولاد پوری ہو جاوے اوہ دربار تے جا کے جندرا مار چھڈدی تے کُنجی اوتھے ای رکھ چھڈدی ہے، ایس دا مطلب اگے ہور اولاد نہ ہوسی، جیہڑی کسے زنانی تے اولاد نہ ہووے اوہ جندرا مارن آلی زنانی کولوں کُنجی منگ وی لیندی ہے جوں جندرا لاہیاں مینوں رب سنبھال لوے تے اولاد دیووے،
ایس توں اڈ مال ڈنگر دی خیر کان وی منتاں منیاں جاندیاں ہن۔
لکھت: فیصل جپّا
واگنر گروپ
واگنر گروپ، جو ویگنر پی ایم سی یا واگنر پرائیویٹ ملٹری کمپنی دے نان٘ دے نال جاݨڑا ویندا ہے؛ ایھہ روس دی خاص فوڄی کمپنی ہے جیھڑی ان٘ھان٘ سالان٘ دے وچ بہون٘ توجہ تے جھیڑیان٘ دی وڄہ بݨڑی ہے۔ اپݨڑی خفیہ کاریڳرئان٘ تے روسی حکومت دے متعلقہ الزامات دے نال، واگنر گروپ تجزیہ کاراں، حکومتاں تے میڈیا دے واصطے دے نال دنیا بھر وچ دلچسپئ تے پریشان٘ئ دا موضوع بن٘ڑ ڳی اے۔ ایہ مضمون واگنر گروپ دی ابتدا، سرگرمیاں تے تنازعات دے بارے وچ روشنی پاون٘ڑ دا مقصد رکھین٘دی اے۔
واگنر گروپ دا قیام
واگنر گروپ دیمتری اُٹکن نے سن٢٠١٤ وچ قائم کیتا، جو روسی فوجی مخابراتی ایجنسی جی آر یو دے نان٘ دے نال جاݨڑ آلے سابق افسر ہن٘۔  ہک رپورٹ دے مطابق واگنر گروپ دا نان٘ اُٹکن دی فوجی خدمت دے دوران "کال سائن" نالے منسوب تھئا ہئ،اے نان٘  جرمن کمپوزر رچرڈ واگنر دے ناوین٘ نال متاثر تھی کے رکھیا ڳیا ھائ۔
واگنر گروپ دی ساخت
واگنر گروپ دی ٹھیک ٹھاک ساخت محفوظ رہی اتے۔ ایہن٘دا عملیاتی نظام خفیہ رہیا ہے۔ یقین کیتا ویندا اے کہ ا یھء خصوصی ملٹری کمپنی دے طور تے کم کریندا اے، جو خصوصی اداریاں کون٘ لڑاکو خدمات ڈیہن٘دی ہن٘، جنہان٘ وچ تربیت، ترسیل، تے لڑائی دی حمایت شامل ہین٘، دنیا بھر دے گاہکاں کیتے۔ ایہن٘دی باوجود کہ واگنر گروپ کون٘ خصوصی حیثیت ہوندیی اے، ایہندے اُتے پکے ٹھکے  الزامات ہین٘ کہ ایہہ روسی حکومت دے نال قریبی تعلقات رکھیندا اے، خاص طور وچ جی آر یو دے نال۔
واگنر گروپ دے کاروائیاں تے مقامات
یوکرین وچ، واگنر گروپ کون٘ دونباس علاقے وچ ہووݨڑ والی جنگی لڑائی وچ شرکت کرن٘ دا الزام لایا گیا اے، جیتھان٘ روس آلگ ٹکراو دی قوات دی حمایت کریندا اے۔ ایہہ یقین نال آکھیا ونج سکیندا اے کہ گروپ دے لڑن٘ والے جتھے نے کئی اہم لڑائیاں وچ اہم کردار ادا کیتا اے، جیہندی  بنا تےانہان٘ کون٘ انسانی حقوق دی خلاف ورزی تے جنگی جرائم دا الزام لایا گیا ہے۔
سیریا وچ، واگنر گروپ دا تعلق بشار الاسد دی حکومت نال رکھیا گیا اے۔ اس دی ایک مقامی رپورٹ دا یقین ہے کہ واگنر دے لڑن٘ والے سیریا دی حکومتی فوج نال مل کے لڑن٘ وچ شریک نیں، جنہاں دے اکثر ویڈیوز دی تصدیق ہوئی اے۔ اس دا یقین نال کہ واگنر گروپ دے فوجی مزدور سیریا دے حکومتی فوج نال مل کے لڑن٘ وچ شریک نیں، اے جتھوں نے کئی اہم لڑائیاں وچ اہم کردار ادا کیتا اے۔
بین الاقوامی جوابیہ اتے اثرات:
بین الاقوامی برادری نے واگنر گروپ دے کارنامے توں تھنڈے نظریے نال نگرانی کیتی اے۔ حکومتاں تے تنظیماں نے خصوصی ملٹری کمپنیاں دے استعمال تے عالمی سلامتی تے امن تے تفصیلات توں نئے متاثر کرن آلے پوائنٹان٘ دے بارے وچ پریشانیاں پیش کیتیاں ہن٘۔ ایہندے کمپنیاں دے غیر واضح حیثیت اتے انہان٘ دے پوٹان٘ نے نظامی قانون تے احتسابی فریم ورکس واسطے بہترین ستھرے کردار نہیں پیش کیتے۔
چند ممالک نے قانون سازی تے ضوابط تے تنظیماں کوں پیش کیتا ہے تکہ خصوصی ملٹری کمپنیاں دے کاروائیاں تے محدودیاں کوں پابند کیتا ون٘ج سڳے، جبکہ ڈوجھے پاسے شفافیت اتے احتساب دی تدابیر واسطے اپیل کیتیاں ہن٘۔ انہان٘ اقداماں دے ذریعے وچ مستحکم کیتا ونج سکیندا اے کہ بے قابو خصوصی ملٹری کاروائیاں دے راولاں کوں نوین٘ خدشات تے بندوقی کاروائیاں تے بین الاقوامی انسانی حقوق دی پالیسی دی نظامیت دے واسطے مشکلات پیدا نہ کرنج۔
ختمی تبصرہ:
واگنر گروپ ہک متنازعہ تے رمزیاتی جسم اے، میں این٘ہ گال تے نظر نہیں رکھ سکدا کہ واگنر گروپ دے بارے وچ حقیقت کیا اے، پر میں توہاڈیان٘ معلومات کوں منحرف کرن نال پرہیز کریسان٘۔ اگر تؤہاکون٘ واگنر گروپ بارے وچ کیہین٘ وی معلومات ہین٘ تے تفصیل نال لکھ سگدے اوـ
محمد بہادر شاہ ظفر
thumb|بہادر شاہ ظفر ابوالمظفر سراج الدین محمد بہادر شاه غازی، اکبر شاہ ثانی دا ݙوجھا بیٹا جیہڑا لال بائی دے بطن توں ہئی۔ ایندا سلسلہ نسب یارھویں پشت وچ شہنشاہ بابر نال ملدے۔ ایہ دہلی وچ پیدا تھیا۔ خاندان مغلیہ دا آخری بادشاہ تے اردو دا ہک بہترین و مایا ناز شاعر ہئی، ابراہیم ذوق دا شاگرد ہئی۔ ذوق دی وفات دے بعد مرزا غالب توں شاعری وچ رہنمائی حاصل کریندے ہن۔ 1252ء ھ مطابق 1837ء کوں لال قلعہ دہلی وچ ایندی تخت نشینی دی رسم ادا کیتی ڳئی۔
1857ء دی جنگ آزادی دی ناکامی دے بعد اکتوبر 1858ء وچ اینکوں زندگی بھر کیتے رنگون بھیڄ ݙتا ڳیا ایں طرح ہک محب وطن نے ملک توں دور رہ کے وی ملک دی آزادی کیتے خود کوں قربان کریندے ہوئے اپݨے قلم نال آزادی دی لڑائی کوں جاری رکھا۔ ایں دوران ایں نے جیہڑے غزلاں لکھیاں اوہ اپݨی مہارت تے ترقی کیتے ہندوستان دی آزادی دے متوالیاں دے دلاں وچ کشادہ جگہ رکھدن ۔ رنگون وچ 6 نومبر 1862ء کوں ایں آخری مغل تاجدار تے 1857ء دی جنگ آزادی دے رہبر نے اپݨی جان خالق کائنات دے شپرد کر ݙتی ۔
بہادر شاہ ظفر دی ہک مشہور غزل
لگتا نہیں ہے دل مرا اُجڑے دیار میں
، کس کی بنی ہے عالمِ ناپائدار میں
بُلبُل کو باغباں سے نہ صَیَّاد سے گلہ
، قسمت میں قید لکھی تھی فصلِ بہار میں
، اتنی جگہ کہاں ہے دلِ داغدار میں
ایک شاخ گل پہ بیٹھ کے بلبل ہے شادمان
، کانٹے بچھا دیے ہیں دل لالہ زار میں
عُمْرِ دراز مانگ کے لائے تھے چار دن،
دو آرزو میں کٹ گئے دو انتظار میں
دِن زندگی کے ختم ہوئے شام ہو گئی،
پھیلا کے پاؤں سوئیں گے کُنجِ مزار میں
کتنا ہے بدنصیب ظفر دفن کے لیے،
دو گز زمین بھی نہ ملی کوئے یار میں
بہادر شاہ ظفر
الہادی
thumb|ہادی دے دور دا درہم ابو محمد موسیٰ الہادی العباسی (پیدائش: 25 مارچ 764ء— وفات: 14 ستمبر 786ء) خلافت عباسیہ دا چوتھا حکمران تے خلیفہ اسلام ہئی۔ ابوموسیٰ الہادی نے محض ہک سال (785ء سے 786ء تک) حکمرانی کیتی۔ چوتھے عباسی خلیفہ نے اپݨے والد المہدی دی وفات دے بعد 785ء وچ عنان حکومت سنبھال گھدی۔ مہدی دی وفات دے وقت الہادی جرحان دی مہم وچ مصروف ہئی۔ ایندی عدم موجودگی وچ ہارون الرشید نے ایندے کیتے بیعت گھدی تے اطراف و اکناف وچ مہدی دی وفات دی خبر کر ݙتی۔ ویہہ روز دے بعد الہادی جرحان توں بغداد پہنچا تے تخت تے ٻہوݨ دے بعد حاجب ربیع کوں اپݨا وزیر مقرر کر ݙتا۔ ملکہ خیزران دی خواہش ہئی کہ مہدی اپݨے پتر ہادی دی بجائے ہارون الرشید کوں جانشین بݨاوے لیکن مہدی دی اچانک وفات دی وجہ توں ایویں نہ تھی سڳا۔ الہادی کوں اپݨے بھرا ہارون الرشید توں ہک گونہ بدگمانی ہئی تے اپݨی والدہ خیزران دے طرز عمل توں بھی شاکی ہئی لہذا اوں نے آہستہ آہستہ اپݨی والدہ کوں امور سلطنت توں بے دخل کر ݙتا۔ ایں طرح ما پتر دے درمیان دوری دی فضا پیدا تھی ڳئی۔
سرائیکی لوک نظم اساں مُسلم ہیں
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی سرائیکی وسیب دے رشوت دے مسئلے کُوں بیان کرین٘دی ہوئی ہِک سرائیکی لوک نظم: ۔
اَساں مسلم ہیں'اساں مسلم ہیں
ساݙے دِل وِچ چانݨ وسیا اِے
قرآن نے ساکُوں ݙسیا اِے
ڄیڑھا سبق ݙتا ہا پاک نبیؐ
محبّت تے اخوّت دا
قرآن دے وِچ وِی حکم تھِیا
ہِک ٻئے دے نال مُروّت دا
دین دِی رسِّی پکڑ گھِنو!
اسلام نے ساکُوں ݙسیا اِے
اَساں مسلم ہیں'اَساں مسلم ہیں
قُرآن تے آکھے کٹھے تھِوو
جِیوو دِین دی خاطر جِیوو
فِرقہ بازی وِچ نہ پھَسّو
ہِک ٻئے کُولوں وَکھ نہ تھِوو
اتحاد،ایمان یقین محکم
قائد نے ساکوں ݙسیا اے
اساں مسلم ہیں،اساں مسلم ہیں
کُجھ مولوی تاں اے آکھدے ہِن
فرقے بازیاں چلݨ ݙیوو
سیاست کار وی آکھدا ہِے
نفرت ے بھانبڑ بلݨ ݙیوو
یہُود ہنُود نے رَل مِل کے
اَڄ دِین اَساں تُوں کھسیا اِے
اَساں مُسلم ہیں اَساں مُسلم ہیں
اَڄ ذاتی مفاداں دی خاطر
نفرت دِیاں بَھائیں ٻلدیاں ہِن
ہِک ٻئے دے مَار مُکاوݨ کُوں
کلا شنکوفاں چَلدیاں ہِن
ساݙے عمل کُڄّڄے ݙیکھ کے سب
کن پکڑ شیطان وِی نسیا اِے
اَساں مسلم ہیں اَساں مسلم ہیں
قرآن نے ساکُوں ݙسیا اِے،
ساݙے دِل وِچ چانݨ وسیا اِے؟
تبصرہ
اے ہِک سوالیہ نظم ہِے ڄیندے وِچ پُچھیا ڳے ڄو اَساں سچی مُچی مُسلمان ہیں؟اَتے کیا اساݙے کم وِی مسلماناں آلے ہِن؟ نظم دے پہلے بَندہ ءِچ اے آکھیا ڳے ڄو اللہ اَتے اُوندے رسول (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم) دا حکم ہِے ڄو ہک مُٹھ تھِی تے راہوو۔ ݙوجھے بند ءِچ بانئی پاکستان حضرت قائد اعظم محمد علی جناحّ دے مشہُور اَتے مقبولِ عام مرمودات "ایمان،اتحاد اَتے یقین محکم" کُوں شعر ءِچ ڈھالیا ڳِے ڄیڑھے ڄو ءِچ وی فوج ءِچ تاں مقبول ہِن پر لڳدے ڄینویں باقی قوم قائد دا اے فرمان بھُل چکی اِے اِیں نظم دے تریجھے بند ءِچ اِتھوں دے روایتی مولوی اَتے سیاستدان دے اَڄ دے کردار کُوں ظاہر کیتا ڳے، ڄیندا نتیجہ اے ہے ڄو اَڄ پوری قوم دے اڳّوں بد امنی تے تخریب کاری دا جِن پیا نچدے ڄیکوں ساری محِبّ وطن خوف زدہ تھی تے ݙیدھے پین۔ اَتے لب تے اے دُعا ہنّے ڄو شالا اے سوپݨی دھرتی تے اِیندے واسی خوش پئے وَسِّن۔ سئیں ابنِ کلیم نے طنزیہ انداز ءِچ اے مزاحمتی نظم یا ݙوجھے لفظاں ءِچ مسلمانیت دا نغمہ لِکھّے ڄیکوں پڑھ تے سمجھݨ آلیاں کُوں ءِی سبق حاصِل تھِسی۔   ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
اویس لغاری
اویس لغاری دا تعلق چوٹی زیریں، ضلع ڈیرہ غازی خان نال اے۔ اسمبلی دے ممبر تے وزیر رہ چکے ہن۔ سابق صدر پاکستان سردار فاروق احمد خان لغاری مرحوم دے پتر ہن۔
احمد محمود
مخدوم سید احمد محمود سہروردی، ضلع رحیم یار خان دی مشہور ترین سیاسی شخصیت ہن۔ سابق گورنر پنجاب ہن۔ سیاسی تعلق پاکستان پیپلز پارٹی دے نال اے۔
عمران گولے والی
عمران گولے والی یونین کونسل گولی والی  تحصیل قائد آباد ضلع خوشاب دا سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا گلو کار ہے۔ ونکی:سرائیکی گلوکار
وَکھری ڳالھ م م رمضان ارائیں
۞ـــ وَکھری ڳالھ ـــ۞
م م رمضان ارائیں
ڈھیر ݙینہاں دی ڳالھ اے. سرائیکی وَسّوں دے علاقے جھنگ وچ ہک قدرت اللّہ شہاب ناں دا ڈپٹی کمشنر آن لڳیا اُوں"‍ شہاب نامہ" کتاب لکھی. ـــ اوندے وچ ہک وکھری وَکھری ڳالھ دا تذکرہ کیتا. جو ہِک ݙینہہ جھنگ دا پرائمری سکول دا استاد رحمت الٰہی میݙےدفتر آیا. اُو کُجھ ݙینہاں بعد نوکری توں ریٹائرتھیوݨ والا ہا، اون٘دیاں تَرائے دھیریں جوان ہن، راہݨ سانگےاپݨا گھر تک وی کائنا ہا. پنشن ٻہوں تھوڑی بݨدی پئی ہَس، اُون٘کوں ہِکو کھپارا تےجھورا ہا جو ریٹائرمنٹ بعد کتھاں راہساں تےمیں نال کیا تھیسی؟دھیریں دی شادی، کھاوݨ پیوݨ، گھر دا خرچہ کیویں چلسی.اوں آ تےمیݙےنال ڳالھ مہاڑ کیتی جو سئیں آں پریشانی دےاِنہاں ݙینہواراں وچ کئی مہینےتھی ڳئن تہجد ویلھےرب تعالیٰ کنوں رو رو دعائیں منگداں.. کجھ ݙینہہ پہلےخواب وچ لڄپال آقاؐ دی زیارت نصیب تھئی اےجیندےوچ سوہݨےنبیؐ فرمائے جھنگ وَن٘ڄ تےڈپٹی کمشنر کُوں اپݨی مُشکل وَن٘ڄ ݙَسا. رب تعالیٰ تیݙی مدد کریسی.. پہلےتےمیکوں شک تھئے اےڄݨا ہِک کُوڑا خاب سُݨا میکوں جذباتی طورتےبلیک میل کرݨ دی کوشش نا پیا کریندا ھووے. میݙےرُخ دی کتاب پڑھ کراہیں رحمت الٰہی گِڑگِڑاوَݨ پئےڳیا تے نِمڑاں مُنہ کرآکھیا اگر کُوڑ الاواں ہا شئیت خدا دے ناں دا آکھاں ہا. لیکن حضور پاکؐ دےناں دا نمہی آکھ سَڳداں، اوندی ایں منطق والی ڳالھ تےحیران تھیاں تےاظہار کیتم"باخدا دیوانہ و بامصطفیٰ ہشیار باش"میݙا شَک ختم نہ تھیا لیکن میں سوچیا اگر اےڄَݨا غلط بیانی کنوں کم گھندا پئےاینجھی عظیم ہَستی دےناں مبارخ دےاولے جین٘دی لاڄ رکھݨ اساں ساریں دا فرض اے. ایں سلسلے میں رحمت الہٰی کُوں تَرائےہفتیاں دےبعد آوݨ دا آکھیا. او وَلدا وَل ڳیا. ایں دوران میں خفیہ طور تے اون٘دے ذاتی حالات بارےجاݨکاری گھدی پکا پک تھی ڳیا او اپݨے علاقے وچ کھرا سچا، نیک، تے صوم صلوۃ دا پابند اے تے اوندے گھریلو حالات وی اُنویں ہِن جیویں جو اُوں ݙسائےہَن.
اُوں ویلھےکُڄھ وَخت سانگےصوبائی حکومت نےڈپٹی کمشنریں کوں اے اختیار ݙتیا ہویا ہا کہیں سرکاری بےآباد اَٹھ مربع بھوئیں کوں اینجھےخاہش مند کوں دِرگھی میعاذ کیتے ݙتا ون٘ڄ سَڳیندا ہا جیرھا جو اُون٘کوں آباد کرݨ سانگے تیار ھووےہا، مَیں اپݨےمال افسر(پَٹواڑی)غلام عباس کوں سَݙ کراہیں آکھیا جو کہیں چن٘ڳی جاہ اَٹھ مربع دی ڳول کرجینکوں تِکھاجی نال واہی بیجی کیتی ون٘ج سَڳیجے تے مشکل وی نہ پووے. پَٹواڑی ایں سمجھیا جو راہاوݨ سانگے بھوئیں میں اپݨےکہیں رشتےدار کوں ݙیوݨ چاہن٘داں. تھوڑےݙینہہ گزرݨ بعد پَکی سڑک دےنال بھوئیں لَبھ گھدی تےرحمت الہیٰ دےنان٘ویں الاٹمنٹ ضروری کاروائی کرتےسارےکاغذات میݙےحوالےکرݙتے. ݙوجھی واری جئیں ویلھے رحمت الہٰی آیا میں اے نذرانہ اون٘دی خدمت وچ پیش کر تےمال افسر دےحوالے کرݙتا جو قبضہ وغیرہ ݙیواوݨ تےباقی ساری ضروریات پوری کرݨ وچ اوندی مدد کیتی ون٘ڄے.تقریباً ٩ سال بعد میں کراچی وچ فیلڈ مارشل جنرل ایوب نال کم کار وچ رُدھا پیاں ہم، ایوان صدر وچ میݙےناں دا ہک رجسٹرڈ خط موصول تھیا(اوں ویلھے پاکستان دا صدرمقام کراچی ہا). اےماسٹر رحمت الہٰی دی طرفوں ہا جو اوں بھوئیں دی کَھٹی وَٹی نال ترناہیں دھیریں دی رخصتی وی کرگھدی او اپݨےگھریں تِڑیں خوش و خرم آباد ہن.تےمیں اپݨی ذال سمیت حج وی کرگھدے. اپݨےگزارےتےرہائش سانگے تھوڑی جیہیں بھوئیں مُل نال گھن گھدی اے، تےایندےعلاوہ ہک کچا کوٹھا وی بݨا گھدے.. ایں خوشحالی وچ میکوں انہاں اَٹھ مربعیں دی طَلب کائنی، اِیں سانگےالاٹمنٹ دےسمورے کاغذات خط نال بھیج چھوڑیم تاں جو کہیں ضرورت مند اپݨی ضرورت پوری کرسڳے. اےخط پڑھݨ نال میڈےاکھیں ہنجوں دی فیکٹری نال اݨ ڳݨت وپار کیتا.اڄݨ سوچیں وان٘د نہ ݙتی ہئی صدر پاکستان میݙے کمرےکئی ڳالھ کرݨ سانگےآئےتےآکھیوس"کس سوچ میں گم ہو"میݙی حالت کوں ݙیکھ کراہیں... میں اونکوں رحمت الہٰی دا سارا واقعہ سݨا ݙتا، تےاو وݙےحیران تھئےکجھ لحظہ چُپ دی چُپ رہی، ول اچݨ چیت آکھیس تئیں ٻہوں وَݙا نیکی دا کم کیتے.میں گورنر کوں لاہور ٹیلیفون کرݙین٘داں اے ساری بھوئیں ہݨ تیݙےنان٘ویں کرݙیوے.مَیں ڈھیرساری عاجزی نال اپیل کیتی جو میں ایں انعام دا حقدار کائنی، اے سُݨ تےصدرپاکستان آکھیا تیکوں زرعی اراضی گھنݨ سانگےکوئ دلچسپی کائنی؟ "جی نہیں سر"میں التجا کیتی، آخر وچ صرف ٢گز بھوئیں قبر کیتےکم اندی اے، او کتھاہیں نہ کتھاہیں کہیں طریقےنال مل ویندی اے.... ایں واقعےدےسارےکردار اڄ ساݙے درمیان کائنی، لیکن جھنگ دےہک پرائمری استاد رحمت الٰہی دا کردار ساݙے سانگےہک سوجھلے دےوانگ اے، ایں دَڳ تے ٹُر تے حیاتی دا پندھ بُھر سڳدوں...
آئمہ خان
آئمہ خان ہک ڈاکٹر ہن۔ ضلع خانیوال نال تعلق اے ۔ مشہور شاعرہ تے رقاصہ ہن۔
عمرحیات تھہیم
عمر حیات تھہیم ہک سرائیکی شاعر ہے.
نمونہ کلام
ہوندی اوّل تعریف رب سوہݨےدی، ڄہڑا ہر دا پالن ہار اے
ہے ہر شئے اس دے قبضے وچ، کوئی نئیں اوہدے علم توں باہر اے
ازمیشاں جیڈیاں سر تے ہوون، ٻندہ رہے اوہدا شکر گذار اے
کائنات دی ہر شئے کم دی اے، نئیں ککھ وی "عمر" بے کار اے
عمران سولنگی
عمران سولنگی سرائیکی زبان دا شاعر ہے
ڄم پل
رحیم یار خان نال تعلق ہے۔ ١٥ فرری ١٩٩٨ء کوں ڄمے۔ کراچی وچ راہندے۔
عمران شاکر مہروی
عمران شاکر مہروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے ہے تے معروف سرائیکی شاعر شاکر مہروی دا پُتر ہے۔
عمران سولنگی
شعر
سمندر وچ جیویں کہیں کوں لبھے کوٸی قیمتی زیور
عمران شاکر مہروی
رہائش
سݨاواں کوٹ ادو ضلع مظفر ڳڑھ وچ ہے۔
نمونہ کلام
عشق دے وپار توں گزر گیاں
عمران سولنگی
شعر
ونجا بیٹھاں میں ہیرے کوں ڈسانواں کیا توں کیا ھانویں
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
مصر دے بازار توں گزر گیاں
عمران سولنگی
شعر
عمران سولنگی
زندگی تیں تے میڈا احسان ھے من یا نہ من
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
او میڈی پہلی محبت ہنڑ وی ہے
پیار دے اظہار توں گزر گیاں
عمران سولنگی
شعر
وانگ بالیں دے تیکوں غربت دے وچ پالی وداں
غزل
سمندر تھی کراٸیں اج تار لہہ گے
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
ہنڑمیکوں محشردا کوئی خوف نئیں
عمران سولنگی
غزل
”میڈی اکھ توں ہنجوں دا بار لہہ گے“
مسلسل مونجھ تیڈی کھا لتھی ھے
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
توں اجاں ہیں جیت دے خمار وچ
عمران سولنگی
غزل
اے دل مجبور تھی لاچار لہہ گے
تیکوں پھُلیں دی خوشبو دان کیتم
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
میں جیہڑا عمران ہاں اےمیں نمہی
عمران سولنگی
غزل
میڈےگل دے جو بھانویں ھار لہہ گے
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
عمران شاکرمہروی،،،،،،،،،!!!
عمران سولنگی
غزل
تیڈیں یادیں دے ڈیوے بال رکھداں
میڈی تقدیر دا سجھ پار لہہ گے
جینکوں اسمان تے میں ونج کھڑایاٸے
ھوا اینجھی لگی ھِس یار لہہ گے
تیڈی نفرت دے بوٹے ول نِسر گے
میڈے دل توں کڈنڑ دا پیار لہہ گے
سبھے عمران تُحفے موڑ چھوڑیم
میڈے سِر قرض ھا دلدار لہہ گے
عمران سولنگی
تیڈی میڈی یاری
سَڑدی دنیا ساری
قاتل نین نشیلے
توبہ میڈی زاری
پیار دی گالھ نہ کر کُٸی
شہر اے کاروباری
تیڈیاں بے پرواہیاں
ویندین میکوں ماری
کچا گھڑا نہ ہا
سوہنی ہٸی انڑ تاری
اساں نوکر تیڈے
تیڈے سِر سرداری
مَن دا ٹوبھہ سُکا
اکھیں توں رَت جاری
ہنڑ اتبار نٸیں میکوں
ڈیکھ تیڈی فنکاری
میں تاں زندگی اپنڑیں
تیڈے ناں تے واری
مونجھیں دا اَنبار اے
دل بے قرار اے
اوکھی اوکھی جندڑی
عشقے دا وار اے
اکھیاں فریبی ہن
کوڑا تیڈا پیار اے
چن جِیہا مُکھڑا
ایہو میڈا یار اے
کِنتے پیا ویندیں ؟
راہ دشوار اے
تیڈے حصے خوشیاں
میڈے حصے ہار اے
اماں تیڈا پیار اے
فادر ݙے
بابا سٸیاں توں جو ہانویں
مِٹھیاں مِٹھیاں گالھیں کرتے
اپنڑی ضد منوا گھندا ہم
سارے شوق مٹاگھنداہم
لوک جوتیکوں آن آکھے ہا
تیڈا بال شرارت کر گے
کاوڑ بہوں ڈکھلیندا ہانویں
بعد اچ خود منویدا ہانویں
تیڈا لاڈلا بال جو میں ہم
کہیں شے دی فرماٸش کراں ہا
شہر کماونڑ ویندا ہانویں
تیڈے رستے مل بہداں ہم
کجھ ڈینہہ بعد جو ولدا ہانویں
جُتی کپڑے ڈھیر کھڈونڑے
تیڈے ہتھ وچ ہوندے ہن پٸے
بھج تے گل چا لیندا ہانویں
رج رج پیار کریندا ہانویں
ہنڑ توں کیڑھےشہراچ ٹرگٸیں
ول آونڑ دا ناں نٸیں چاٸیندا
راہ تیڈے بہہ روز تکینداں
ہک ہک گالھ تے رو ڈیندی اے
کٸی وی گالھ ڈسیندی کاٸنی
کتنے سال گزر گن بابا
جتی کپڑے چھوٹے تھی گن
کھرے پیسے کھوٹے تھی گن
امڑی شودی کٹھ تے بہہ گٸی
کون دلاسے ڈیوے میکوں
کوٸی نٸی حال ونڈاونڑ والا
اتھ کے ہرکوٸی آپ ٕچ گم اے
کہیں کوں کوٸ پرواہ جوکینی
کون کھوا وے روٹی میکوں
فوٹو تیڈی ڈیکھ تے چمداں
ہنڑ نہ کوٸی فرماٸش کریساں
تیڈا بال شرارت کر گٸے
کہیں جاہ تو نہ گلا ملسے
میڈا تٸیں نال وعدہ تھی گیا
بس ہنڑ جلدی واپس ول آ
میڈے درد ونڈا ونج بابا
گل عمران کوں لا ونج بابا
۔۔۔۔۔۔۔ عمران سولنگی ۔
سندھ یونیورسٹی
سندھ یونیورسٹی سندھ پاکستان دا اعلی تعلیمی ادارا ہے جو جامشورو شہر وچ ہے۔
ایم ڈی گل
thumb| ایم ڈی گل دا تعلق بہاولپور توں ہئی ۔انہاں دا اصل ناں محمد دین گل ہئی ۔ انہاں ریڈیو پاکستان بہاولپور توں اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا تے ریڈیو پاکستان ملتان نال وی جڑیے رہیے ۔ ایندے توں علاوہ انہاں مختلف سکولاں اچ پتلی تماشے وی کیتے۔ بعد اچ او کراچی ڳئے تے این ٹی ایم اتے وسیب ٹی وی نال رل ڳئے ۔وسیب ٹی وی دے سابق پروگرام منیجر توقیر بیگ نے اے پی پی نال ڳال مہاڑ کریندے ہوئیں ݙسا کہ ایم ڈی گل دے فوت تھیوݨ نال سرائیکی وسیب اداکار اتے منفرد میزبان توں محروم تھی ڳئے ۔ ایم ڈی گل نے این ٹی ایم اچ انہاں دے رلے ڈرامہ سیریل "ڈیڈی" اچ کم کیتا ۔ ایندے توں علاوہ این ٹی ایم دے مشہور ڈرامہ سیریل ”پس آئینہ “ سمیت مختلف ڈرامیاں اچ اپݨاں فن ݙکھالیا ۔ ایں دوران وسیب ٹی وی انہاں کوں نائٹ شو دا میزبان بݨا ݙتا تے اے شو” ایم ڈی گل دے نال “دے ناں توں کئی سال مقبول رہیا ۔ ایم ڈی گل اپݨی سادہ طبیعت ، خالص سرائیکی لہجے پاروں ٻہوں مشہور تھئے ۔او سرائیکی خطے دے مقبول ٹی وی میزباناں اچ شامل ہن ۔
وفات
18 جولائی کوں سرائیکی دے معروف صداکار ، اداکار اتے ٹی وی کمپیئر ایم ڈی گل ہفتے دے ݙینھ کراچی اچ انتقال کر ڳئے۔ انہاں دی عمر 62 سال ہئی۔ او ذیابیطس دے مریض ہن ۔ انہاں دی نماز جنازہ کراچی اچ دا کیتی ڳئی ۔
زنانیاں دا چوݨ دا حق
thumb|زنانیاں چوݨ دے اپݨے حق کِیتے انگریزی چارٹ چاتی کھڑِن۔ thumb|زنانیاں دا نشان زنانیاں دا چوݨ دا حق (اردو: خواتین کا حق رائے دہی) ہِک بین مُلخی طور تے مَنّیا ڳیا وِچار ہِے۔ اِیں وِچار دی رو نال ہر زنانی / تِریمت کُوں ہِک مرد دے برابر کہِیں وی قومی یا مقامی چوݨاں وِچ چوݨ کرݨ اَتے اپݨی مرضی دے مطابق چوݨ پاوݨ دا حق ہِے۔ یورپ اَتے بر اعظم امریکا دے علاقیاں وِچ بھان٘ویں جو اِیہ حق جدید طور تے حاصل ہِے، جاں جو اِین٘دے کِیتے اِنّھاں کُوں ٻہوں پورھیے تُوں لنگھݨاں پون٘دا ہئی۔ عرب مُلخاں وِچ وی زنانیاں دے حقوق دے پورھیے دی اپݨی تاریخ رئی ہِے۔ کویت وِچ ہِک لَمّے عرصے دے بعد زنانیاں کُوں چوݨ دا حق ݙِتّا ڳیا ہئی۔ سعودی عرب وِچ مقامی چوݨاں کِیتے اِیہ حق ٢٠١٥ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی۔
بعد وِچ یورپ وِچ ہسپانیہ نے ١٩٣٣ء وِچ، فرانس نے ١٩٤٤ء وِچ، اطالیہ نے ١٩٤٦ء وِچ، یونان نے ١٩٥٢ء ، سان مارینو نے ١٩٥٩ء، موناکو نے ١٩٦٢ء ، انڈورا نے ١٩٧٠ء ، سوئٹزر لینڈ نے ١٩٧١ء، وِچ وفاقی سطح تے اَتے مقامی کینٹن وو اَتے کینٹن نوشاتل وِچ ١٩٥٩ء وِچ اَتے ١٩٩١ء وِچ اپینسیل انیررودن وِچ اَتے لیختینستائن وِچ ١٩٨٤ء وِچ، اِین٘دے تُوں اَنج، بھان٘ویں جو پرتگال نے ١٩٣١ء وِچ زنانیاں کُوں چوݨ دا حق ݙے ݙِتّا ہئی، مرداں دی نسبت زنانیاں اُتے کئی پابندیاں ہَن۔ چوݨاں وِچ مکمل چوݨ دا حق، ١٩٧٦ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی۔
برطانیہ
٦ فروری ١٩١٨ء کُوں برطانیہ وِچ ریپریزنٹیشن آف دا پیپل قَنُون منظور تِھیا جین٘دے تحت تِرِیہہ ورھیاں تُوں وَدھ عُمر دی زنانیاں کُوں چوݨ دا مشروع حق مِل ڳیا۔ اِین٘دے تقریباً ݙاہ ورھیاں بعد ١٩٢٨ء وِچ اِیہ حق غیر مشروط تِھی ڳیا۔
ترقی پذیر مُلخاں دی صورتِ حال
ٻہوں سارے ترقی پذیر مُلخاں وِچ زنانیاں کُوں چوݨ دا حق قنُونی طور تے حاصل ہِے۔ اِیکُوں ہِک دستوری حق اَتے قنُونی سوکھ دے طور تے مَنیا وین٘دا ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:زنانیاں دے حقوق ونکی:زنانیاں دی تاریخ ونکی:زنانیاں دے تحریکاں ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیت ونکی:تِریمتیں دی تاریخ ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
اسماء ظہور
اسماء ظہور دا تعلق ریڈیو پاکستان نال اے۔ اُنہاں دے والد مشہور سرائیکی قومیتی رہنما تے صحافی ظہور دھریجہ ہن۔
سندھ دریا
دریائے سندھ پاکستان دا سب توں وݙا تے اہم دریا ہے۔ دریائے سندھ دی شروعات تبت دی ہک جھیل مانسرور (جھیل ماناساروار) دے قریب تھیندی ہے۔ اس دے بعد دریا لدّاخ تے گلگت بلتستان توں گزردا ہویا صوبہ خیبرپختونخوا وچ داخل تھیندا ہے۔ صوبہ خیبرپختونخوا وچ اینکوں اباسین وی آہدے ہن جس دا مطلب ہے دریاواں دا پیؤ۔ دریائے سندھ کوں شیر دریا وی آکھا ویندا ہے۔ صوبہ خیبرپختونخواہ وچ دریا پہاڑاں توں میداناں وچ لہہ آندا ہے تے اس دے بعد صوبہ پنجاب تے سندھ توں گزردا ہویا ٹھٹہ دے قریب بحیرہ عرب وچ ڈھہندا ہے۔ مختلف مقامات تے اس دے مشرقی معاون دریا (دریائے جہلم، دریائے چناب، دریائے راوی، دریائے ستلج) اس وچ شامل تھیندن ویندے. اس دریا دی لمبائی 3200 کلومیٹر ہے.
دریائے سندھ دے ترے میدان مشہور ہن:
١. دریائے سندھ دا بالائی میدان	(٢)دریائے سندھ دا زیریں میدان (٣) دریائ سندھ دا ڈیلٹائی میدان
دریائے سندھ دا بالائی میدان: دریائے سندھ اٹک دے مقام تے خطہ پوٹھوہار وچ داخل تھیندا ہے. اٹک توں مٹھݨ کوٹ دا خطہ دریائے سندھ دا بالائی میدان سݙیندا ہے، ایہ میدان انتہائی زرخیز ہے۔ ہر قسم دے پھل، سبزیاں فصلاں تے جنگلات اتھاں پاتے ویندن ۔میانوالی، بھکر، ڈیرہ اسماعیل خان توں گذردا ہویا ایہ دریا پنجند(مٹھن کوٹ) دے مقام تے صوبہ سندھ وچ داخل تھی ویندا ہے۔ دریائے سندھ دا بالائی میدان دوآباں تے مشتمل ہے۔ ݙو دریاواں دی درمیانی زمین کوں دوآبہ آہدے ہن۔
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ بݨت
بݨت دے لحاظ نال سرائیکی حروفِ تہجّی دیاں چھی ونکیاں ہن۔ جہڑیاں جو کجھ ایں ہن:
مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف
او حروف تہجی جہڑے جو گول دائرے دی صورت ئِ چ لکھئے ویندن یا ݙوجھے لوظیں ئِ چ او حروف جہڑے جو گول شکل رکھیندن مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہِن۔ ج، ڄ، ن٘ڄ، چ، ح، خ، س، ش، ص، ض، ع، غ، ق، ل، ن، ݨ، ی = ۱۷۔
حروف مہملہ یا غیر منقوط حروف
اوحروف تہجی جنھیں دے اُتے ، تَلے یا وچکار کوئی نقطہ نہ ہووے مہملہ یا غیر منقوط حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ا، ٹ، ٹھ، ح، د، ڈ، دھ، ڈھ، ر، رھ، ڑ، ڑھ، س، ص، ط، ع، ک، کھ، گ، گھ، ل، لھ، م، مھ، و، وھ، ہ= ۲۷۔
حروف معجمہ یا منقوط حروف
او حروف تہجی جنھیں دے اتے ، تلے یا وچکار کوئی نہ کوئی نقطہ ضرور ہووے معجمہ یا منقوط حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ب، بھ، ٻ، پ، پھ، ت، ٹھ، ث، ج، جھ، چٖ، ن٘ڄ، چ، چھ، خ،ݙ،ذ،ز،ژ، ش، ض، ظ، غ ، ف، ق، ڳ، نڳ، ن، نھ، ن،ی = ۳۱۔