cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قومیت دا اڳلا مرحلہ
ایں جاہ تے ھک تضاد ابھردا پئے جو جیڑھے سنڄاݨ دے مرحلے دے استفادہ کنندگان (شعراء کرام) ھن او تحریک دے نویں فیز کنوں سہمت نئیں پئے نظردے. ایندا اظہار انھاں شکلاں وچ وی تھیندا پئے جو جیڑھے کٹھ وچ سیاسی ڳالھ مھاڑ زیادہ تھیوݨ دے امکان ھوون تاں اے مارکا اتھاں ونڄݨ کنوں گریز کریندن. مسئلہ ترجیحات دا ھوندے. سیاسی کارکن دی ترجیحات وچ سیاسی عمل تحریکی عمل موہر ءچ ھوندے. جݙاں جو شاعر دی ترجیحات وچ واہ واہ بھل بھل تے معاشی حاصلات ھوندین. سیاسی کارکن اوکھ سوکھ بھوڳ، چندے کٹھے کر سٹیج سجا تے شاعریں دے حوالے کریندے ریہے. حسب توفیق ایوارڈ، کتابیں دی رونمائی تے عزت افزائی کریندے ریہے. سیاسی کم دے اعتراف ءچ پہلی واری 2019دی سوجھل کانفرنس ءچ ھک سیاسی کارکن کوں ایوارڈ ݙتا ڳیا. ڈھیر شاعریں آپݨے روئیے تے فرمائشیں نال ڈھیر سارے لوکیں کوں تحریکی عمل کنوں بدظن وی کیتے. ڈھیر سارے سیاسی کارکنیں وی شاعری کیتی اے پر انھاں دی ترجیح تحریکی عمل ھوندے تے انھاں دی شاعری کارکنیں واسطے قومیتی فلسفہ ھ. کافی سارے شعراء آپݨیں شاعری وچ دھرتی دی ولوانج تے انقلاب دی ڳالھ کیتی اے. افسوس نال اے وی منݨا پوسے جو ڈھیر سارے شاعریں دی مزاحمتی شاعری وی محض سیاسی گمراھی دے سوا کجھ کینھی.
چالیھ سال کنوں زائد عرصے دی واہ واہ تے بھل بھل دا اے نتیجا نکتے جو روایتی شاعر ھک پاسوں پروفیشنل تھی ڳین تے ݙوجھے پاسوں او خود کوں قومیتی تحریک دا محسن سمجھݨ پئے ڳئین. تے آپݨی واہ واہ تے آنے ٹکے کیتے اے وی وسر ڳئین جو کتھ ونڄݨا چاہیدا اے تے کتھ ونڄݨ نال تحریک دا حرج تھیوݨے.... اڄ سرائیکی قومیتی تحریک سیاسی جدوجہد دے مرحلے وچ داخل تھی چکی اے. لہذا اساکوں نویں مرحلے دے تغاضے مدنظر رکھݨے پوسن. ثقافتی پروگرام، جھمرتاڑی، شاعری، موسیقی شالا ایں وسوں تے ہمیش رہ ونڄن تے رھسن پر قومیتی تحریک کوں ایں دائرے وچ محدود رکھݨ سماجی سائنس دے اصولیں دے خلاف ھ. ھک وقت ھا جݙاں سیاسی فیصلے پچھوھیں تے ثقافتی عمل اڳوھاں رہ ڳئے. ھݨ وقت آڳئے جو ثقافتی عمل کوں سیاسی عمل دے تابع کیتا ونڄے تے سرائیکی قومیتی تحریک دے سنڄاݨ دے مرحلے دے "ھیروز" نویں مرحلے تے سیاسی فیصلیاں کوں قبول کرن..
(عباس ڈاہر سئیں دی بہوں سوہنڑی لکھت )
مونجھ دا پکھی
حکایت (رفعت عباس)
مونجھ دا پکھی
ہک بندہ بہوں مونجھا ہا'اوہ ہوا کول گیا'ہوا اونکوں پیالہ ہک ڈتا جو امرت اوہ پیوے'اُتھوں اوہ دریا کول گیا' دریا اونکوں شیشہ ہک ڈِتا جو آونڑ والے ویلے کوں اوہ ڈیکھے'اُتھوں ہک باغ وچ اوہ گیا'باغ اونکوں بنچ تے بِلہایا تے پُھل اپنڑا پیش کیتا'اُتھوں اوہ بزار وچ گیا'بزار اونکوں سونے دا سکہ ہک ڈِتا جو دنیا اوہ خریدے'اوں امرت پیتا'آونڑ والے ویلے کوں ڈٹھا'اوں پُھل کوں پُھلدان وچ رکھیا'بزاروں اوں بہوں ساریاں شئں ونڑجیاں'اوں ڈٹھا جو مونجھ اوندی پہلے توں وَدھ آیی اے
بئی ڈینہوار ہک تریمت کوں اوہ ملیا'ڈوہئیں وت رل کے مونجھ دا پکھی ہک بنڑایا تے اُڈا ڈِتا
فیاض قاسی
فیاض قاسی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
دیرہ غازی خان نال سانگا ہے۔ ١٢ ستمبر ١٩٨٧ کوں ڄمے۔
ترائے شعر
چاندڑیاں جھوک تے جھوٹݨ ول آئیں
تہوں کجھ درد سوایا تھی ڳئے
در تیں ساوا کڑب سرینہہ ہا
تیݙی مونجھ ءچ پیلا تھی ڳئے
آخری خط ءچ اتناں لکھس
اج ہک شخص پرایا تھی ڳئے
ہک بند
ساݙی با نگ. بنا نئی ݙ نہہ تھیندا اسا ں لَہندا سِجھ ول وایا ہا
اساں سچ کوں سچ دے گھوٹ ݙتن اساں سجھ کوں ہتھ ونج لایا ہا
کائینات دے. رب کوں. کربل وچ اساں ایں مقروض بݨا یا ہا
بند
ہاں نائب. خدا ا ے. یاد ہسی. پَر. پیئو دے. نیر. وِسِر. ویندے
دھی بھینڑ کوں بھانگاں کیا ڈیسی سٹ کھوہ ءچ ویر وِسِر ویندے
ایندی. وحشت. ڈیکھ. معصوم. دے گل ہک تسا تیر وِسِر ویندے
اوکوں. قاسیؔ رشتے کیا جنڑواؤں جیرھا ماء دا کھیر وِسِر ویندے
غزل
اج وی اُو. بے پتہ تھی ڳئے
ول ڄُل گھر ڑی پالا تھی ڳئے
کئینی. ݙیکھ. وساخاں وسوں
ہر ہک شخص مہانگا تھی ڳئے
چاندڑیاں جھوک تے جھوٹݨ ول آئین
تہوں کجھ درد سوایا تھی ڳئے
تیݙی مونجھ ءچ پیلا تھی ڳئے
ہݨ. ناں. ٻیریں ٻور. پکیسِن
اے وی وہم اَجایا تھی ڳئے
آکھیں تھل دی. واسِݨ آکھیے
نکھڑ کے پیار زیادہ تھی ڳئے
ترنڳڑ سِر ہن چٹھیاں ڈھل ڳئین
بھڄ ڑی موجھ دا ویلہا تھی ڳئے
میݙے. وانگ. سہارے منگدے
دل وی لڳدے ٻُڈھڑا تھی ڳئے
آخری. خط. ءچ اتناں لکھس
اج ہک شخص پرایا تھی ڳئے
غزل دے چند شعر
پہلے ڳل کشکول کوں ڳولوں
پچھیں ونڄ بہلول. کوں ڳولوں
جنتے نیوے دول کوں ڳولوں
ڳل .ءچ ساوے چولے پا کے
اپݨی ڳل ڳئی اُول کوں ڳولوں
کندھیں تیں ونڄ چوریاں رکھوں
کتھ ء کاں بےشول کوں ڳولوں
پیر دے قَول تے نکھڑیے جیرھا
منتاں من کے ڈھول کوں ڳولوں
سردی چھاں جو چھدھری کر ڳئے
اپݨے اوں بھر تول کوں ڳولوݨں
رُل ڳئے قاسی .رول کوں ڳولوں
غزل
ہجر تیݙا تاں ایویں وِسمیا وِسمیا بیٹھا راہندے
ٻڈھڑے وݨ دے تلے جیویں ٻڈھڑا بیٹھا راہندے
عشق تیݙا تاں بھیݙیں دا کوئی ساکوں آجڑی لگدے
راوا رُن ء چ ݙیکھ مصیبت ما ریا بیٹھا راہندے
چوریاں کھا کے کوڑ کیتونی کانواں بھلا تھیوی
اوندی آس تے من دا پکھڑو گاریا بیٹھا راہندے
لگدے ساݙی وستی دیوچ ول کوئ رانجھݨ اوسی
اکثر ساݙ ی کندھ. تے کا ں کُرلاندا بیٹھا راہندے
اپݨیں ہنجھ دا کہیں توں ول ہُݨ کیویں پُرسہ جھلوں
اپݨیں رَلے اپݨاں عیب قطار یا بیٹھا راہندے
اللّہ سئیں وی اپݨیں گھر وچ کلھا بیٹھا راہندے
ساکوں تاں ہُݨ اللّہ دے اے بندے چنگیں لگدن
سُݨیے سے جو ہر ہک دل وچ اللّہ بیٹھا راہندے
فیاض قاسی ِ
ناں مندریں ناں چرچ مسیتیں والے
رب بخشیندے. سچیں نیتیں والے
اساں تاں ککر دیاں پیلیاں پُھندڑیاں
اساں. تاں. ہیں. پیار. پریتیں. والے
ڈاڈھین ساڈے کولوں شہر دیاں رسماں
اساں بھت دیں رسمیں ریتیں والے
پیرو راھنڑیں آجڑی پیڑھیں کولوں
مت دیں گانیں چنڑکیں میتیں والے
. دولے. شاہ دے اج وی دولی اساں
لالݨ تیڈیں. کونجیں. پیتیں. والے
اساں طارق سیئں. دے لوک لموچڑ
ڈوہڑیں شوہڑیں کافیں گیتیں والے
فرق ءن ساکوں پاک پلیتیں. والے
فیاض قاسی شاہصدردین
تیڈیاں ساڈیاں ڳالھیں کھریاں سچاں ڳالھیں
کتھو سکھ کے آ گئیں اوتریاں اوتریاں ڳالھیں
اساں دھپ تیں کینڑیں کاڑھیے کٹھے لوکی
کھا گٍن تیڈیاں ساکوں نکڑیاں نکڑیاں ڳالھیں
جݙاں نکھڑݨ والیں ݙوہ نئی ڈسیا ساڈا
ساڈے حصے آیاں مونجھاں ماندیاں ڳالھیں
جیرھے لوکی ونج کے شہریں وٹھے جڈاں
بھلدیں بھلدیں بھل گئےمٹھیاں مٹھیاں ڳالھیں
اساں کال کریہہ دے ماریے کیا سُدھ ساکوں
شاہ رخ حسین
شاہ رُخ حسین (اردو: شاہ رخ حسین) (انگریزی: Shahrukh Husain) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٨ اپریل ١٩٥٠ء) ہِک پاکستانی نژاد مصنف زنانی ہِن۔
کَم کار آلی حیاتی
شاہ رُخ حسین ہِک پاکستانی نژاد مصنف زنانی ہِن جیڑھی افسانے، غیر افسانے اَتے سکرین لکھت کاری وِچ مہان٘در رکھین٘دی ہِن۔ شاہ رُخ حسین ہِک ماہرِ نفسیات، لوک کہاݨی گو اَتے کہاݨی سݨاوݨ آلی شخصیّت وی ہِن۔ موجودہ ویلے وِچ اُوہ لندن وِچ رہن٘دی ہِن۔ اُوہ رائل ادبی فنڈ دی فیلو وی ہِن۔
فلم نگاری دا چوݨ
سکرین پلے برائے "ان کسٹوڈی (١٩٩٣ء)"، "انیتا دیسائیاسی" ناں دے انیتا دیسائی دے ناول نال تیّار کِیتا ڳیا۔ اِیہ ہِک مرچنٹ آئیوری پروڈکشن فلم ہِے۔ اِیں فلم دی ہدایت کاری مہان٘درے ہدایت کار اسماعیل مرچنٹ نے کِیتی ہِے۔ اِنّھاں نے بیکھم ہاؤس کِیتے ہِک قسط وی لِکّھی۔
فیاض قاسی
غزل
پتھیں منہ ہن ٻاریں ٻُکیں نال ونڈیندیاں
شاہ رخ حسین
چوݨویں کتاباں
اِنّھاں نے انجو انج موضوعاں اُتے کتاباں لکھیاں۔ اِنّھاں دی مہان٘دری کتاباں وِچوں کُجھ اِیہ ہِن:
فیاض قاسی
غزل
کتھ ہݨ پلے پوندین سدھیاں سوکھا ڳالھیں
شاہ رخ حسین
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی ناول نگار ونکی:ناول نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی کہاݨی گو ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
فیاض قاسی
غزل
چھوٹا بندہ نفرت ــــ سکھدے بابے آکھیا
کرکے وݙکے ٹر گے وݙیاں وݙیاں ڳالھیں
جݙاں  اپݨی سک پر نیسوں
ساری وستی کانڈھ بݨیسوں
ساݙا ــ ول جے ـ ـ جنم  تھیا
وت وی ہیر دا مال چریسوں
لیلیٰ کولوں ــ سبق  گھنسوں
مسجد ونڄ کے عشق کمیسوں
ٻلدے  ـ تھل ءچ  رُلدی  سسی
پنـل دی وی  گــــول کریسوں
انہیں کولوں چھڄ ٻدھویسوں
دولی ـــ ساݙے ـــ دل ءچ  وسدن
سچے گھئو دیاں چوریاں ݙیسوں
مئیریں ــ جتناں ــ  آدرـــ ݙیسو
مسجد کیتے جاہ وی رکھسوں
جھمر ـــ کیتے ــ ــ پِڑبݨویسوں
اہدن  ساول  چنگی  شئے  ہے
اپݨے  ویڑھے  ـ ڄال ـــ رہیسوں
کونجاں قاسیؔ سوگھیاں ساکوں
سئیں دے.ـــ رٹھے  آن پچیسوں
Fiaz Qasi
غزل
ساہ اے نکلن یا بے وسی نکلے
میڈیں اکھیں توں  آفقی نکلے
عشق پتھر توں پانی کڈھدا پئے
عین ممکن  ہے  زندگی   نکلے
ناں پھلوریں ایں بکھ دی گنڈھڑی کوں
متاں ورثے توں خودکشی نکلے
توں تاں چاہندیں جو روز آ ٹکرے
اچھا! تیڈی اے لاٹری نکلے
آ علامت دی خودکشی کروں
متاں حاکم دی بے حسی نکلے
ہک نمازی  دا واسطہ ڈیوں ہا
بڈدے سجھ توں کئی روشنی نکلے
کیا کریسیں توں پیار قاسی دا
سید طاہر جلیل عظیمی
سید طاہر جلیل عظیمی، سلسلہ عالیہ عظیمیہ دے ہک ذمہ دار رکن تے ہک معروف علمی تے روحانی شخصیت ہن. آپ دا تعلق گوجرانوالہ نال اے تے آپ گوجرانوالہ مراقبہ ہال دے انچارج وی ہن. سلسلہ عظیمیہ دے خانوادہ حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دی زیر شفقت قائم کردہ روحانی اکیڈمی لاہور دے بانی تے پہلے پرنسپل وی ہن. آپ نے مارکیٹنگ وچ ایم بی اے دی ڈگری حاصل کیتی تے ایندے علاوہ پنجاب یونیورسٹی توں طب دے شعبے وچ اعلٰی تعلیم حاصل کیتی نیں تے سینچری ٹاور، فیروزپور روڈ لاہور وچ قائم ہک دواخانے دے مالک وی ہن. thumb|
مراقبہ ہال گوجرانوالہ دے قیام دے بعد ایندا انتظام
سلسلہ عظیمیہ دے سربراہ حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی ہوراں دی ہدایات تے عمل کریندے ہوئے دیگر وݙے شہراں دی طرح گوجرانوالہ وچ وی مراقبہ ہال قائم کیتا ڳیا تاکہ سلسلہ عظیمیہ وچ بیعت تھیوݨ والے خواتین و حضرات کوں رہنمائی مل سڳے. مراقبہ ہال گوجرانوالہ دا انچارج خواجہ صاحب دے حکم تے سید طاہر جلیل عظیمی ہوراں کوں بݨایا ڳیا جتھوں روحانی رہنمائی دا کم جاری و ساری اے.
روحانی اکیڈمی، لاہور دا قیام
روحانی علوم تے سلسلہ عظیمیہ دے روحانی مشن کوں روحانیت دے متلاشی خواتین و حضرات واسطے عام کرݨ دے کارݨ، خانوادہ سلسلہ عظیمیہ دی اجازت نال روحانی اکیڈمی، لاہور دا قیام عمل وچ آیا جیندا پرنسپل طاہر جلیل عظیمی صاحب کوں مقرر کیتا ڳیا.
روحانی خدمات، لیکچرز، سیمینار تے کانفرنسز دا انعقاد
طاہر جلیل عظیمی، روحانی اکیڈمی تے مراقبہ ہال گوجرانوالہ توں روحانی خدمات فراہم کرݨ دے علاوہ اپݨے منعقد کردہ روحانی سیمینارز، کانفرنسز تے لیکچرز دے ذریعے وی لوگاں کوں روحانی جانکاری ݙیندن. جنہاں وچوں کجھ دی تفصیل اے ہے.
پنجاب یونیورسٹی دے زیراہتمام، خواباں دے موضوع تے لیکچر
پنجاب یونیورسٹی شعبہ جینڈر سٹڈیز تے عظیمیہ روحانی لائبریری پنجاب سوسائٹی دے زیرِ اہتمام خواباں دے اسرار تے انہاں دے زندگی تے اثرات دے موضوع تے سیمینار دا اہتمام کیتا ڳیا ہئی. ایں موقے تے سید طاہر جلیل عظیمی نے خصوصی لیکچر ݙتا. طاہر جلیل عظیمی نے آکھا کہ انسان محسوسات تے حساں دا مرکب ہے تے انسانی زندگی کوں مادی طور تے سمجھݨا کافی نی، ایندا روحانی پہلو وی ہے جیندے توں پہلو تہی نی کریج سڳدی ۔ انہاں نے آکھا کہ ساݙا مادی جسم وقت تے جگہ دا مرہون منت ہے جبکہ نوری جسم انہاں ݙوہاں قیداں توں آزاد ہے ۔
سید ناشب رضا حزین
ارسطو زمانہ قدیم دا بہوں وڈا فلسفی تے سائنسدان ہا اوں فلسے دی ہر لڑی تے کم کیتا تے سائنس ءچ ڈھیر اضافے کیتے اج ارسطو دیاں گاہلیں ختم تھی چکیاں ہن ول وی ایندے نظریۓ کنوں زیادہ چنگیاں ایندیاں تحریراں ءچ موجود عقلی رویہ ہھ. ارسطو دا رویہ عقلی اصولاں دے اردگرد گھمدا اے ارسطو مقدونیہ دے قصبے سٹاگیرا ءچ 384 قبل مسیح ءچ پیدا تھیا ایندا پیو ہک بہوں وڈا حکیم ہئی ارسطو ستاہراں اال دی عمر ءچ افلاطون دی اکادمی داخل تھیا وہیہ سال اتھاں رہیا. افلاطون دے مر ونجنڑ توں تھولے عرصے بعد ایں اکادمی چھوڑ ڈتی ارسطو کوں پیو دی وجہ توں علم حیاتیات تے عملی سائنس ءچ دلچسپی پیدا تھئی. 342 قبل مسیح ءچ ارسطو مقدونیہ ول آ تے ہک بادشاد دے پتر دا زاتی استاد بنڑاں
باقی اگلی قسط ءچ
فیسبک تے سرائیکی تحریک
سئیں کجھ عرصہ پہلے میں ھک فیس بکی دوست نال اُندے انبکس ءِچ پیشن گوئی کیتی ھم " سرائیکی صوبہ بڑاوڑ کیتے " ڈو کم سب کِنوں پہلے تھیسِن ۔ اولاً ایم کیو ایم کوں اتنا ختم یا کمزور کر ڈتا ویسے جو او سندھ ءِچ صوبہ ڈیمانڈ کررڑ جوگی نہ بچسے اُندی سیاسی طاقت کوں ختم کر ڈتا ویسے ۔۔۔۔ الحمد للہ اپ اپ ڈیکھ گھدا ھوسے ایم کیو ایم اپڑے منتطقی انجام کوں پہنچدی پئی ھے اَتے ھک حصہ ختم تھئے ڈوجھا حصہ ایم کیو ایم دے خلاف شروع تھی چکے ۔ ڈوجھے ۔ مسلم لیگ نون کو کمزور ترین کر ڈتا ویسے ۔ اتنا کمزور کیتا ویسے او اپڑی سیاسی بقا کیتے سرائیکی صوبہ بڑاوڑ ءِچ رکاوٹ پیدا نہ کر سڳسے ۔ اپ ڈیکھدے پِن کیا تھیندا پئے ؟ مسٹر ڄام ذوالفقار علی کھونھارا Zulfiqar Ali سئیں وی ڈیکھدا پئے کیا تھی گئے اَتے کیا تھیندا پئے ۔ باقی میڈی اے پیشن گوئی یاد رکھیں مہاجر / اَتے پنجاپی اسٹیبلشمنٹ دے مدمقابل سرائیکی اسٹیبشلمنٹ آ چکی ھے جو سارے پُٹھے راہ سیدھے کریسے ۔ آپ ڈیکھدے ڄُلیں تھیندا کیا پئے ۔ میڈی پیشن گوئی حرف آخر اصلو کائنی لیکن میڈے تجزیہ 90 فیصد درست ثابت تھیندن ۔(بھورل گھلیجہ، ٢٧ دسمبر ٢٠١٨ء)
المعتز باللہ
المعتز باللہ (پیدائش: 847ء– وفات: جولائی/ اگست 869ء) خلافت عباسیہ دا تیرہواں خلیفہ ہئی جیں نے 865ء توں 869ء تک حکومت کیتی۔ معتز باللہ کوں انتشار سامراء دے خلفائے عباسیہ وچ شمار کیتا ویندا ہے۔ ایندے مختصر ترین عہد حکومت اچ شورشاں تے بغاوتاں عام رہیاں۔ ترک امرا دی بے جا مداخلت دے سبب خلفاء کٹھ پتلی بݨ کے رہ چکے ہن، معتز وی اِنہاں وچوں ہک ہئی۔ 869ء وچ ترکاں نے اینکوں قتل کر ݙتا۔ thumb|معتز دے دور دا دینار thumb|الفی دی بݨی پینٹنگ جیندے وچ خلیفہ المعتز دے دور دی عکاسی کیتی ڳئی اے
ابو العلاء المعری
thumb|ابوالعلاء المعری ابوالعلاء معری دا پورا ناں احمد بن عبد الله بن سليمان، التنوخی المعری ہئی. ابو العلاء معری دی پیدائش 363ھ بمطابق 973ء معرۃ النعمان وچ تھئی۔ 4 سال دی عمر وچ چیچک نکل آئی تے ہیں وجہ توں بینائی ویندی رہی۔ ابو العلاء معری دا حافظہ باکمال ہئی۔ حلب، طرابلس، انطاکیہ وچ تعلیم پاتی۔ تعلیم توں فراغت دے بعد 398ھ وچ اے بغداد گیا۔ مگر اتھوں دی فضا پسند نہ آئی۔ اس واسطے اپݨے وطن معرہ واپس آ گیا۔ تے باقی زندگی دنیا توں الگ تھلگ اتھائیں گزار ݙتی۔ روشن دماغ تے ترقی پسند شاعر ہن۔ لب و لہجے دا تند تے مردم بیزار ہئی۔ عربی زبان وچ محاکاتی شاعری دا بانی تصور کیتا ویندے۔ سینکڑاں کتب دا مصنف تے مولف ہے۔ ایندی علمی خدمات دا بیشتر حصہ صلیبی جنگاں دی نذر تھی گیا۔
تصنیفات
علامہ اقبال نے نظم وچ معری دی درج ذیل پہلی ݙو تصانیف دا ذکر کیتا اے.
وفات
ابو العلاء معری دا انتقال 449ھ 1057ء وچ تھیا۔ وفات دے وقت ایندے 84 شاگرد شعرا موجود ہن۔
حضرت عمر تے نیل دریا دا قصہ
جݙݨ مصر فتح تھیا تاں اہل مصر نے فاتح مصر حضرت عمرو بن عاص کوں آکھا کہ ساݙے ملک وچ کاشتکاری دا دارومدار دریائے نیل تے ہے، ساݙے پاسے ایہ دستور ہے کہ ہر سال ہک حسین و جمیل کنواری چھوکری دریا وچ سٹی ویندی ہے، اگر ایویں نہ کیتا ونڄے تاں دریا خشک تھی ویندے تے قال پئے ویندے۔ حضرت عمرو بن عاص نے انہاں کوں ایں رسم توں روک ݙتا۔ جݙݨ دریا سکݨ لڳا تاں حضرت عمرو بن عاص نے ایہ واقعہ خلیفہ وقت امیر المومنین حضرت عمر فاروق کوں لکھ بھیڄا۔ جواب وچ حضرت عمر نے تحریر فرمایا کہ دین اسلام اینجھی وحشیانہ و جاہلانہ رسماں دی اجازت نی ݙیندا تے آپ نے ہک خط دریائے نیل دے ناں لکھ بھیڄا تے اونکوں دریا وچ سٹݨ دی ہدایت کیتی۔ اوں خط دا مضمون ایہ ہئی:
بعد حمد و صلوۃ دے ایہ کہ اگر توں اپݨی طرفوں تے اپݨی مرضی نال چلدا پیا ہیں تݙانہہ تاں نہ چل اگر اللہ تعالیٰ واحد وقہار تیکوں جاری رکھدے تاں اساں اللہ تعالیٰ توں دعا منگدے ہیں کہ اوہ تیکوں رواں کر ݙیوے۔
ایہ پرچہ گھن کے حضرت امیر عسکر نے دریائے نیل وچ سٹ ݙتا۔ حالی ہک رات وی گذرݨ نہ پائی ہئی جو دریائے نیل وچ سولہ ہتھ گہرا پاݨی چلݨ لڳا تے اونہی وقت مصر دی خشک سالی تر سالی تے گرانی ارزانی نال بدل ڳئی۔۔
قرآن مجید وچ ݙو دریاواں دا ذکر آیا ہے جنہاں وچ دریائے نیل (سورہ انبیاء) تے دریائے فرات (سورہ فرقان) شامل ہن۔
سرائیکی حروفِ تہجّی
حروفِ تہجّی
حرف دا لوظی معنی ئِ کنارا یا طرف، یا کہیں لوظ دا او تمام چھوٹا حصہ یا چنڈ جیکوں جدا جدا قسمیں (ونکیں) تے صورتیں ئِ چ ونڈ کرئیں وکھو وکھ کم گھدا ون٘ڄے حرف اکھیندے۔ حرف دا اصطلاحی معنی ئِ جو کہیں زبان دے او حرف جیندے ملݨ نال ’’لوظ‘‘ بݨدن حروف تہجی اکھیندِن۔ ہر زبان دے اپݨی اپݨی نویکلی وضع تے شکل دے حروف تہجی ہوندن۔ٻس حرف کہیں وی زبان دا او ’’ منڈھلا اکھر‘‘ ہوندے جیندے کہیں ٻئے حرف کن نویکلی تے وکھری شکل و صورت تے آواز ہوندی ئِ۔ اینہہ واسطے اوندی سن٘ڄاݨ آسان تھی ویندی ئِ یعنی اوندا اے وکھرپ اوکوں ٻئے حروف کن منفرد تے ممتاز کر ݙیندے ۔ ݙو یا ݙوکن زیادہ حروف مل کرئیں لوظ بݨیندن جیندا کوئی نہ کوئی مطلب ضرور نکلدے ۔
سرائیکی حروف تہجی دی ڳنڈھ تروپ
سرائیکی حروفِ تہجی جہڑے جو دنیا دے مختلف زبانیں دے حروفِ تہجی دی ڳنڈھ تروپ نال نشابر تھی کرئیں ساݙے سامݨے آئین اُنّھاں دی تفصیل کِیتے مضمون "حروفِ تہجّی دی ڳنڈھ تروپ" ݙیکھو۔
مخارج دے لحاظ نال حروف دیاں قسماں
مخارج دے لحاظ نال حروف تہجی کوں اٹھ قسمیں ئِ چ تقسیم کیتا ویندے تاں جو انھیںدی سن٘ڄاݨ کوںاسان بݨا یا ون٘ڄ سڳے ۔ اے اٹھ قسماں کجھ ایں ہن۔
بݨت دے لحاظ نال حروف تہجی دیاں قسماں
بݨت دے لحاظ نال سرائیکی حروفِ تہجّی دیاں چھی ونکیاں ہن۔ جہڑیاں جو کجھ ایں ہن:
صورت دے لحاظ نال حروف تہجی دیاں قسماں
صورت دے لحاظ نال حروف ݙو قسمی ہوندن ۔ ہکڑے او حروف جہڑے جو مفرد صورت ئِ چ ہوندن تے جنھیں دا کُئی نہ کُئی ذاتی معنی وی ہوندے ۔ انھیں حروف کوں حروف تہجی دا ناں ݙتا ویندے۔
حروف تہجی دا وٹا سٹا تے ودھا گھٹا یعنی تغیر و تبدل یا حذف و اشتقاق
کُئی وی زبان توڑے جو او علاقائی ہووے یا ملکی ہووے اپݨے اِردگرد دے زبانیں کن بہرحال متاثر ضرور تھیندی ئِ۔ تے انھیں زبانیں دے کئی کئی لوظ اپݨی ضرورت دے مطابق تھوڑے ٻہوں ردو بدل دے نال اپݨے لوظیں دے ذخیرے ئِ چ شامل کر گھندی ئِ۔ ساݙی سرائیکی زبان وی اپݨے اِردگرد ئِ چ ٻولیٔں ونجݨ آلیں علاقائی زبانیں (یعنی پنجابی ، ہندکو، پشتو، سندھی ، بلوچی وغیرہ ) کنوں علاوہ اپݨی قومی زبان اردو تے ٻہروں آوݨ آلئیں زبانیں عربی ، فارسی تے کئی ݙوجھیں زبانیں ٻولݨ آلے لوکیں دئیں ونکو ونک ٻولئیں کنوں متاثر تھئی ئِ۔ ایھا وجہ ئِ جو ساݙی سرائیکی زبان انھیں مختلف زبانیں دے ٻہوں سارے لوظ تھوڑے ٻہوں ردو بدل دے بعد اپݨے لوظیں دے ذخیرے ئِ چ شامل کر گھدن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
نیل دریا
دریائے نیل دنیا دا سب توں طویل دریا ہے جیہڑا براعظم افریقا وچ واقع ہے۔ ایہ ݙو دریاواں نیل ابیض تے نیل ازرق نال مل کے تشکیل پیندے۔ آخر الذکر ہی دریائے نیل دے بیشتر پاݨی تے زرخیز زمیناں دا سبب ہے لیکن طویل اول الذکر دریا ہے۔ نیل ابیض وسطی افریقا وچ عظیم جھیلاں دے علاقے وچ جنوبی روانڈا توں نکلدے تے شمال دی جانب تنزانیہ، یوگنڈا تے جنوبی سوڈان توں گذردے جبکہ نیل ازرق ایتھوپیا وچ جھیل ٹانا توں شروع تھیندا ہویا جنوب مشرق دی سمت سفر کریندے ہوئے سوڈان توں گذردے۔ ایہ ݙوہیں دریا سوڈان دے دار الحکومت خرطوم دے قریب آپس وچ ملدن۔ دریائے نیل دا شمالی حصہ سوڈان توں مصر تک مکمل طور تے صحرا توں گذردے۔ جنوبی مصر وچ ایں دریا تے مشہور اسوان ٻن تعمیر کیتی ڳئی جیہڑی 1971ء وچ مکمل تھئی۔ ایں ٻن دے باعث ہک عظیم جھیل تشکیل پائی جیہڑی جھیل ناصر سݙیندی ہے۔ ایہ جھیل مصر تے سوڈان دی سرحد تے واقع ہے۔ تاہم 83 فیصد جھیل مصر وچ واقع ہے جبکہ 17 فیصد حصہ سوڈان وچ ہے جتھاں اینکوں جھیل نوبیا آکھا ویندے۔ جھیل ناصر 550 کلومیٹر طویل تے زیادہ توں زیادہ 35 کلومیٹر چوڑی ہے۔ ایندا کل رقبہ 5،250 مربع کلومیٹر ہے جبکہ پاݨی دے ذخیرے دی گنجائش 157 مکعب میٹر ہے۔ مصر دی آبادی دی اکثریت تے تمام شہر اینہی دریا دے کنارے آباد ہن۔
مصر دا موجودہ دار الحکومت قاہرہ دریائے نیل دے کنارے تے ایندے جزائر تے عین اوں مقام تے واقع ہے جتھاں دریا صحرائی علاقے توں نکل کے ݙو شاخاں وچ تقسیم تھی کے ڈیلٹائی خطے وچ داخل تھیندے ۔ دریائے نیل 6،695 کلومیٹر (4،160 میل) دا سفر طے کرݨ دے بعد اوں ڈیلٹائی علاقے توں تھیندا ہویا بحیرہ روم وچ ڈھہندے۔ قدیم مصر دے تمام آثار قدیمہ وی دریائے نیل دے کناریاں دے نال ملدن کیونکہ 4 ہزار سال قبل مسیح وچ صحرائے اعظم دی وسعت گیری تے خشک سالی دے باعث مقامی باشندے دریائے نیل دی جانب ہجرت کر ڳئے جیہڑی عظیم مصری تہذیب دا آغاز بݨی۔
سنگتی دریا
دریائے نیل وچ ڈھہݨ والے اہم معاون دریا نیل ابیض تے نیل ازرق ہن جنہاں وچوں نیل ابیض استوائی مشرقی افریقہ تے نیل ازرق ایتھوپیا توں نکلدے۔ ہک ٻیا کم اہم دریا اتبارا وی دریائے نیل وچ ڈھہندے لیکن اوندے وچ صرف اوں وقت پاݨی ہوندے جݙݨ ایتھوپیا وچ بارش ہووے۔ عام طور تے جھیل وکٹوریہ کوں نیل ابیض دا دہانہ منا ویندے تاہم ماہرین دا آکھݨا ہے کہ نیل ابیض دا دہانہ روانڈا دے جنگلات وچ ہے جیندے بعد ایہ جھیل وکٹوریہ توں سفر کریندا ہویا یوگنڈا وچ اوندا ساتھ چھوڑ ݙیندے۔ 500 کلومیٹر دے سفر دے بعد ایہ جھیل کیوگا تے بعد ازاں جھیل البرٹ پہنچدے جیندے بعد ایہ سوڈان پہنچدے۔ ایں مقام تے ایہ بحر الجبل (یعنی کوہستانی دریا) دے ناں نال ڄاݨا ویندے۔ بحرالغزال دے ملاپ دے بعد ایہ دریا بحر الابیض یعنی سفید دریا اکھیندے جینکوں دنیا نیل ابیض دے ناں توں ڄاݨدی ہے۔ نیل ازرق ایتھوپیا دے پہاڑاں وچ واقع جھیل ٹانا توں نکلدے۔ ایہ 1400 کلومیٹر دا سفر کرݨ دے بعد سوڈان دے دار الحکومت خرطوم دے قریب نیل ابیض وچ مل ویندے تے دریائے نیل تشکیل ݙیندے۔
حضرت عمر دا نیل دریا کوں خط
جݙݨ مصر فتح تھیا تاں اہل مصر نے فاتح مصر حضرت عمرو بن عاص کوں آکھا کہ ساݙے ملک وچ کاشتکاری دا دارومدار دریائے نیل تے ہے، ساݙے پاسے ایہ دستور ہے کہ ہر سال ہک حسین و جمیل کنواری چھوکری دریا وچ سٹی ویندی ہے، اگر ایویں نہ کیتا ونڄے تاں دریا خشک تھی ویندے تے قال پئے ویندے۔ حضرت عمرو بن عاص نے انہاں کوں ایں رسم توں روک ݙتا۔ جݙݨ دریا سکݨ لڳا تاں حضرت عمرو بن عاص نے ایہ واقعہ خلیفہ وقت امیر المومنین حضرت عمر فاروق کوں لکھ بھیڄا۔ جواب وچ حضرت عمر نے تحریر فرمایا کہ دین اسلام اینجھی وحشیانہ و جاہلانہ رسماں دی اجازت نی ݙیندا تے آپ نے ہک خط دریائے نیل دے ناں لکھ بھیڄا تے اونکوں دریا وچ سٹݨ دی ہدایت کیتی۔ اوں خط دا مضمون ایہ ہئی:
بعد حمد و صلوۃ دے ایہ کہ اگر توں اپݨی طرفوں تے اپݨی مرضی نال چلدا پیا ہیں تݙانہہ تاں نہ چل اگر اللہ تعالیٰ واحد وقہار تیکوں جاری رکھدے تاں اساں اللہ تعالیٰ توں دعا منگدے ہیں کہ اوہ تیکوں رواں کر ݙیوے۔
ایہ پرچہ گھن کے حضرت امیر عسکر نے دریائے نیل وچ سٹ ݙتا۔ حالی ہک رات وی گذرݨ نہ پائی ہئی جو دریائے نیل وچ سولہ ہتھ گہرا پاݨی چلݨ لڳا تے اونہی وقت مصر دی خشک سالی تر سالی تے گرانی ارزانی نال بدل ڳئی۔۔
سارے دوستاں دی خدمت وچ
بہوں ادب دے نال گزارش ھے جو میکوں کجھ ڈینہہ دی چھٹی عنایت کیتی ونجے چھٹی گھننڑ دی وجہ بیان کریندیں ھاں ڈلدا کھڑے تساں وی کلیجے تے ھتھ رکھ تے میڈا ڈکھڑا سنڑو
قربانی والی عید دی آمد آمد ھے ھر صاحب استطاعت مسلمان ھر سال قربانی واسطے کجھ نہ کجھ اپنڑی ھستی مطابق انتظام ضرور کریندے ایں سال میں اتے تساڈے بھتریجے عمر خاں وی قربانی واسطے ھک ڈاند اتے ھک لیلا رکھیا ھاسے اے ڈوھیں اساڈے گھر دے پالیئے ھوئے جانور ھن اتے شریعت وی اینویں اھدی اے ڈاند دا ناں میں دلبر رکھیا اتے عمر سئیں لیلے دا ناں سانول رکھیا کٹھے پلنڑ اتے کھیڈنڑ دے نال نال سانول اتے دلبر دا آپت اچ بہوں پیار ودھ گیا ھک بئے نال بہہ تے گھنٹہ گھنٹہ ملکی حالات تے گالھ مہاڑ کرن ھا کٹھے کھاونڑ پیونڑ سب کجھ سانجھا
عمر خاں اپنڑیں لیلے (سانول) کیتے جھنگ توں ٹلی منگائی اتے اوندے گل وچ پاتس سانول دا قد کاٹھی اینویں ھئی جیویں کوئی فلمی ھیرو شوٹنگ تے آیا ودا ھووے اتوں اوندیاں نشیلیاں اکھیں ڈیکھ تے کئی بکریں دے بکاٹ نکل ویندے ھن دلبر تاں ھا ای دلبر اوندیں مچھیں کوں روغن بادام لیندے ھاسے تاں بھوریاں تے کالیاں مچھاں ڈیکھ تے گنویں چرنڑ بھل ویندیاں ھن ڈند اینویں چٹے سفید جیویں انار دے دانڑیں ھوون اتے جئیں ویلھے ترچھی اکھ نال ڈیکھ تے کھلدا ھا لوکیں دے ساہ رک ویندے ھن اونکوں پڑھنڑ دا وی ڈاڈھا شوق ھا اے بی سی تاں بغیر قاعدہ ڈٹھیں پڑھدا ھا
ھک جیہاڑے عمر آکھیا ابا سئیں اے ڈوھیں یار کٹھے بہہ تے خالی منہ چلیندن بیٹھے انہاں کوں چیگم گھنا ڈیووں کھیڈ لگے بیٹھے رھسن اوں توں بعد روزانہ ڈونھیں یار چیگم نال وڈے وڈے بلبلے بنڑا تے کھیڈدے ھن دلبر کوں تلے والی جتی دا شوق لگا تاں اساں اوندے ناپ دی سپیشل جتی بنڑوا تے اوندی سالگرہ تے اونکوں گفٹ کیتی
پیپسی اتے میکڈونلڈ آلا برگر دلبر کوں ڈاڈھا پسند ھا وت میکوں کہیں سنگتی ڈسیا جو اے موئے انگریز پتہ نی وچ کیا کیا بلائیں پیندن تساں دلبر کوں اے نہ کھوایا کرو میں وی سوچیا اھدے تاں سچ ھن اوں ڈینہہ توں بعد میں اونکوں دیسی گھیو دی چوری کھواونڑ شروع کرڈتی دلبر کجھ نراض رھنڑ پئے گیا خیر  نویں خوراک دلبر کوں راس نہ آئی تے اوندا ھاضمہ خراب تھی گیا کہیں سیانڑے ڈسیا جو اینکوں ھک ٹائم لچھا کھواو  اتے رات کوں سمہنڑ توں پہلے پٹھانڑیں خاں دی کافی ۔۔۔میڈا عشق وی توں میڈا یار وی توں سنڑواو ۔۔ کجھ جیہاڑے دے بعد دلبر ٹھیک تھی گیا مگر اوندی لچھے کھاونڑ والی عادت اتے نراضگی ختم نہ تھئی میں سوچا بال ماء پیو کنیں رسدے رھندن دلبر وی تاں بالیں وانگ ھا کجھ ڈینہہ تئیں آپے منیج ویسی ھک جیہاڑے میں اوندے گل والا کھبڑ انوٹھے نال بدھی بیٹھا ھم اتے شاکر دے ڈوھڑے اونکوں سنڑویندا بیٹھا ھم پتہ نئیں کیڑھی گالھ توں کوڑیج تے چھکی مار تے بھج پیا میڈا انوٹھا ترٹ پیا میں کجھ تونڑی پچھوں بھجیئم پر ھتھ نہ آیا ھوک تے گھر ول آئیم اے سوچ کراھیں جو
جذبات اچ کر بے رخیاں گئے دل حوصلہ کر آپے ول آسی
ترائے ڈینہہ گزر گئے دلبر دی تانگھ وچ اساکوں روٹی روح نہ ڈیوے سانول تاں مونجھ کنوں اپنڑی گل دی ٹلی لہا تے بھنوا سٹی عمر خاں وی مونجھا مونجھا
وت کہیں ڈسیا جو مائی سبھل تعویذ ڈیندی اے تے ھک ٹک اے اوندے کولوں تعویذ گھننڑ ٹر گئیوسے مائی آکھے پنچ سو تیرھاں روپے توں آنہ گھٹ نہ گھنساں اساں آکھیا چلو ٹھیک اے دلبر دا سر صدقہ گیا تعویذ گھننڑ توں بعد ڈوجھی شرط اے ھئی جو وستی وچ جیڑھا ساریں کنوں اچھا ککر ھووے اوندی ٹوشی تے بدھو
گھر آیم تاں بخار توں دماغ پھٹدا ھا ڈو جیہاڑے بگو میراثی دی آواز اتے دول دی ڈھم ڈھم کنیں وچ وجدی رہ گئی تعویذ دا فائدہ کوئی نہ تھیا الٹا نقصان تھیا جیڑھی مائی لکھ ڈتا ھا ڈوجھے جیہاڑے اوندا گھر والا کھٹڑے توں ڈھہہ کراھیں فوت تھی گیا
سجنڑو اے ھئی میڈی داستان چھٹی ھیں سانگے ضرورت ھے جو وڈی عید کوں باقی کجھ ڈینہہ ھن اتے دلبر کوں گولنڑ واسطے خود ونجنڑ چہنداں میڈے واسطے اتے میڈے دلبر واسطے وی دعا کریسو اللہ پاک اساں ڈوھیں تے اپنڑی خاص رحمت فرماوے.
ہائر ایجوکیشن کمیشن، پاکستان
پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن پاکستان اچ حصولِ اعلیٰ تعليم دا بنيادی، منتظم تے معاون ادارہ ہے۔ اِیندا اہم مقصد تے ذمہ داری پاکستانی جامعات دی تجديد ہے تاکہ اُنھاں کوں تعليم تے تحقيق و تعمير دا مرکز بنايا ونڄ سڳے۔
قیام تے مقاصد
ہائر ایجوکیشن کمیشن دا قیام پاکستان اچ اعلیٰ تعلیم دے فروغ تے نوجوان نسل دی صلاحیتاں کوں ملک و قوم دے بہترین مستقبل کیتے استعمال کرݨ کیتے کیتا ڳیا۔ہائر ایجوکیشن کمیشن دے مقاصد و اہداف اچ اولین ترجیح تحقیق دی ترویج و اشاعت تے عالمی سطح تے پاکستانی نوجواناں دی صلاحیتاں کوں اجاگر کرݨا ، تحقیق دے شعبے وچ معیار کوں بہتر بݨاوݨا تے اعلیٰ تعلیم دے فروغ کیتے فنڈز دی تقسیم کار دا نظام وضع کرݨا شامل ہے۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن جیہڑا کہ پہلے یونیورسٹی گرانٹس کمیشن دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہئی، پرویز مشرف دے دور اچ ہائر ایجوکیشن کمیشن دے ناں نال ازسرنو تشکیل پایا جیندے چیئرمین ممتاز ماہر تعلیم ڈاکٹر عطاءالرحمان نے ایں ادارے کوں عالمی سطح تے ہک بین الاقوامی معیار دا ادارہ ثابت کیتا۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن نے مختلف ادوار اچ تعلیم دے فروغ ، فنی مہارتاں دی ترویج تے تحقیق و تدوین دے شعبیاں اچ گراں قدر خدمات سرانجام ݙتے ۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن نے سکالرشپس تے تعلیمی وظائف دے ذریعے اعلیٰ تعلیم دے خواہاں طلبہ و طالبات کوں استحقاق تے میرٹ دی بنیاد تے اندورن ملک و بیرون ملک تعلیم دے شعبے اچ اپݨے صلاحیتاں دا لوہا منواوݨ تے روزگار دے حصول اچ خاطر خواہ معاونت فراہم کیتی ۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن دے تحقیقی ، تخلیقی ، سائنسی تے فنی میداناں اچ کارہائے نمایاں زبان زدِ عام ہن۔
سرائیکی اکھاݨ
thumb|[[سرائیکی Saraiki]]
سرائیکی زبان دا سن٘ڑھپ اکھاݨاں وچ ہے. سرائیکی زبان دے اکھاݨ، وسیب دی صدیاں پراݨی ثقافت تے ریت پریت دی عکاسی کریندن.
سرائیکی تلفظ
ـ ڳِـݨاں بہشت بھانگا جِـݨاں لال بُڳھـڑ ٻیر میکُوں وار ݙیوے تَوا کَھڑے تَپدا، ݙِتا کَھڑۓ نَچدا
ظ
ان٘جو ان٘ج، لَـڑن کُوں کَٹھے
م
؂ مار نہ کُٹ تے آندر چا گُھٹ
؂ مارَݨ آلے تُوں بچان٘وݨ آلا ݙاڈھۓ
؂ لان٘ہݨاں ہِک ناں ݙیوݨے ݙُو
؂ لیکھا جَو تے بَشکݨ (بخشݨ) سَو
؂ مَـر ناں جی تے ہلاک پیا تھی
؂ مِراثیاں دی کُتی ای سُـر نال بَھونکدی اے
؂ مُـڑدہ بئیمان (بے ایمان) تے قَـبَر چُونے گچ
؂ مُـڑدہ ٻولے تاں کَفن پاڑ کے
؂ مَـرڳیا مَـردُود، نہ فاتا (فاتحہ) نہ درُود
؂ مَسِیت بَݨی نئیں، مُلاں پہلے آ ڳئین
؂ مَتھا ݙیکھ کے ٹِکا لَیندِن
؂ مطلب ویلے ڳَݙھاں کُوں پِـیُو بَـݨین٘دِن
؂ مکوڑاں دے گھرُوں مَتام نئیں مُکدا
؂ مَن حرام تے حُجتاں ڈھیر
؂ مَن٘جِھیں جھنگ اِن، مندھاݨ پہلے آڳئین
؂ مُن٘ہہ منگی مَوت نئیں آندی
؂ موئی نئیں آکڑی پئی اے
؂ مُن٘ہہ نہ مَتھا، جِن پہاڑُوں لَتھا
_؎ منہہ ملاں دا کھیں چور دیاں
ـــ؎ ماء مترئی تے پیو قصئی
؎. ماء موئی گندیں دے ٻار دھی دا ناں ڈسکو
ن
؂ نہ آوے چور ناں کُتا بھونکے
؂ نہ کَم دا نہ کاڄ دا، دُشمݨ اناج دا
؂ نہ کوہَݨ دا، نہ ݙوہَݨ د
؂ نانگ دی مَوت آئی، راہ مَل ٻیٹھا
؂ نانگاں دے ٻال نانگ ہوندِن
؂ نانی مُـݨس(ڄَݨـاں) کِیتا، ݙوہتراں تے چَـٹی پَئی
؂ نَچَݨ کَـھڑی تاں گُھنگھٹ کیہاں
؎ نسوکڑ رن گھڑے بھن
؂ نک ہووے تاں بو آوے
؂ نَواں نمازی تے پاݨی دا اُڄاڑا
؂ نورنگ جُڑدا ریہا تے بھاڄڑ لُڑھدا ریہا
؂ نِمازاں بَشکواوݨ ڳئے، روزے ڳل پئے ڳئے
؂ نَون٘ہاں کَنُوں ماس جُدا نئیں تِھیندا
؂ نَوں ٩ کوہ دریا، سُتھݨ مونڈھے تے
؂ نیکی برباد گُناہ واجِب
؂ نَوِیں مَسِیت کُوں رنگ لڳا, مِل مِل ٻَہندے روݙے
چُوݨیاں (لمبے وال) تُوں اِنکار کریندے، ڄیویں ݙاچی دے توݙے
و
؂ واہ (واسطہ) پیا ڄاݨے یا راہ پیا
؂ واہ ڄو خان دی مَݙی، ہِک سَوّڑ تے ہِک تَݙی
؂ واہندے ݙاند گٖوں چَھمَک نہ مارو
؂ وُٹھے دی وا (خَبَر) پَندھیڑُو ݙیندن
؂ وخت پیا بادشاہاں کُوں تے
چِڑیاں کھاون کان٘واں کُوں
؂ وَݙا ٻول اَڳُوں آندۓ
؂ وَݙا سَݙاوݨ سَوکھا اے، وݙا بݨن اوکھا
؂ وَݙا گھر تے بُکھ دا ݙَر
؂ وَݙے سِراں دیاں وَݙیاں پَڳاں
؂ وَڑَن تُوں پہلے نِکلݨ دا راہ ڳولو
؂ وِساخ ڄیٹھ وُٹھا، ساوݨ بدراں مُٹھا
؂ وَل نہ کھاسُوں ݙیلھے، رَب اڳلے پاڑے میلے
؂ وَل وَل ڳِݨو تاں شَے کُھٹ وَیندی اے
؂ وَن٘ڄ دِھیا راوی، نہ کُئی وَن٘ڄی نہ آوی
؂ وہم دا دارُوں لُقمان کولھ وی کائینی
؂ وَہِن دریا تے مِلِن نصِیب
؂ وَیری دی نِگاہ جُتی تے
ہ
؂ ہاڑھ میلا تے ہاڑھ وِچھوڑا
؂ ہَتھ دا ݙِتا اَڳُوں آندۓ
؂ ہَتھ کُوں ہَتھ پکڑیندۓ
؂ ہَتھ لڳیں ٹِکا لڳدۓ
؂ ہَتھ نہ پُڄے تُھو کَوڑی
؂ ہَٹی رام دے حوالے
؂ ہَر کہیں اپݨی قَبَر ءِچ آب وَڑنۓ
؂ ہَر کُئی اپݨی آئی آپ مَردےٗ
؂ ہِک آکھے ݙُوجھا مَنّے، اُوندا بھول
خُدا نہ بَھنّے
؂ ہِک پِنـݨاں ٻـیا حلوے دی خَـیر
؂ ہِک چور ٻیا چَـتر
؂ ہِک کوڑھا (کوجھا) ݙُوجھا ڈھاک تے پَݙے
؂ ہِک نان٘ہہ (نہیں) تے سَو سُکھ
؂ ہِک ہِکلھا، ݙُوجھا بَھلّا، ترِیجھا پِھٹـڑیاں دا پھیٹ
؂ ہِک ہووے اَویڑا (اُپَٹّھا) اُونکُوں سمجھاوے ویڑھا
ویڑھا ای تھی ون٘ڄے اویڑا تاں سمجھائے کیہڑا
… ؞ ہک چکݨ ݙوجھا بھیݙیں متری
؎ ہک کوجھی ݙوجھا ڈھاک تے پݙے
؎ ہک چتوں ݙوجھا اتوں
ی
؂ یا تَخت یا تَختہ
؂ یار آوِن تے گدُوداں وِکاون
؂ یار اُوہو ڄیہڑا اَوکھے ویلے پَکرے
؂ یار ای تیلی تے سِیندھ ای مَیلی
؂ یار دی یاری کُوں ݙیکھو اُوندے
عملاں نال کیا
؂ یاراں دی بھاہ (کاوڑ) بُھتاراں تے ڈھائے پائ کھوتی توں کاوڑ کمبھار تے ؂ یاراں نال کیہے لیکھے
؂ یاری اوٹھیاں نال تے ٻُوہے جِھکے
؂ یاری لاوݨ سوکھا اے، نِبھاوݨ اوکھا
؂ یتیم رووݨ دے ہیلَک ہوندن ؂ نہ آوے چور ناں کُتا بھونکے
؂ تِـریں٣ اِچ، نہ تـیرھاں١٣ ءِچ، پَݙّاں ءِچ پَلِیت
؂ ناں چَـڑھا وپاری کَھٹ کھاندۓ
؂ نہ حال دا نہ حوال دا، سِـنّا دِگا ڄالھ دا
؂ نہ کَم دا نہ کاڄ دا، دُشمݨ اناج دا
؂ نہ کوہَݨ دا، نہ ݙوہَݨ دا
؂ نانگ دی مَوت آئی، راہ مَل ٻیٹھا
؂ نانگاں دے ٻال نانگ ہوندِن
؂ نانی مُـݨس(ڄَݨـاں) کِیتا، ݙوہتراں تے چَـٹی پَئی
؂ نَچَݨ کَـھڑی تاں گُھنگھٹ کیہاں
؂ نک ہووے تاں بو آوے
؂ نورنگ جُڑدا ریہا تے بھاڄڑ
ٻاہرلے جوڑ
=حوالے=
آدم شماری
راݨا اَبرار خالد
وسیب دی آبادی
ایں حساب نال سرائیکی وسیب[1] (راجن پور،دیرہ غازیخاں، مظفرگڑھ، لیہ، ملتان، خانیوال، وہاڑی، وہاڑی، لودھراں،بہاول نگر، بہاول پور، رحیم یارخاں، بکھر، میانوالی، جھنگ، خوشاب) دی آبادی (52.66 فیصد) ودھارے نال 2 کروڑ 74 لکھ 69 ہزار946 کن ودھ کے 4 کروڑ 19 لکھ 64 ہزار917 تے پنجاب (لاہور،قصور، ننکانہ صاحب، شیخوپورہ، اوکاڑہ، فیصل آباد، چنیوٹ، حافظ آباد، سرگودھا، منڈی بہائوالدین، ٹوبہ ٹیک سنگھ، ساہیوال، پاکپتن، گوجرانوالہ، گجرات، سیالکوٹ، نارووال، جہلم، راولپنڈی، چکوال، اٹک) دی آبادی (47.44 فیصد) ودھارے نال 4 کروڑ 61 لکھ 51 ہزار 344 کن ودھ کے 6 کروڑ 80 لکھ 47 ہزار 525 تے پُڄ ڳئی ہے۔
کچے رزلٹ مطابق چھیویں آدم شماری وِچ پاکستان دی آبادی اِچ صوبہ پنجاب دا حصہ 55.63 فیصد کن گھٹ کے  52.95 فیصد تھی ڳئے جئیں پاروں ایندیاں قومی اسمبلی دیاں ست (7) سیٹاں گھٹ ویسِن، صوبہ سندھ دا حصہ 23 فیصد کن ودھ کے 23.05 فیصد، صوبہ خیبرپختونخوا دا حصہ 13.41 فیصد کن ودھ کے 14.69 فیصد، صوبہ بلوچستان دا حصہ 4.96 فیصد کن ودھ کے 5.94 فیصد، فاٹا دا حصہ 2.40 فیصد کن ودھ کے 2.41 فیصد تےاسلام آباد دا حصہ 0.61 فیصد کن ودھ کے 0.97 فیصد تھی ڳئے۔ جیکر صوبہ پنجاب دی صورتحال کوں ݙیکھوں تاں کچے رزلٹ مطابق (صوبے دی آبادی وچ سرائیکی وسیب دا حصہ 37.31 فیصد کن ودھ کے 38.15 فیصد تھی ڳئے تے پنجاب داحصہ 62.69 فیصد کن گھٹ کے 61.85 فیصد تے آڳئے۔) ایں پاروں صوبیں دے حصے دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں دا گھٹ ودھ تھیوݨ انت ضروری ہے۔ کچے رزلٹ پاروں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 148 توں گھٹ کے 141 تھی سگدیاں ہِن (پرخبرایہا لبھی  ہے جوسَت سیٹاں دا گھاٹا سرائیکی وسیب کوں ای ݙتا ویسی تے اوندیاں قومی اسمبلی وچ سیٹاں 53 کن گھٹ کے 46 تھی ویسِن۔ پر پنجاب دیاں 95 سیٹاں برحال رہسِن۔ ایں سانگے جیڑھا فارمولا بݨایا ویندا پئے اوندے مطابق جیکرکہیں ضلعے دی آبادی وِچ ایتلا ودھارا نئیں تھیا جو اوندی قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ ودھائی ونڄ سڳے تاں اُنوی سال دا آبادی اِچ ودھارا کہیں کم نہ آئوسی۔ ایں  حساب نال لہور کوں قومی اسمبلی دیاں ڈوسیٹاں پہلے کن وادھو لبھسِن بھل جو اُنوی سال وچ لہوردی آبادی وچ 75.49 فیصد ودھارا تھئے،ہروں بھروں لہوردیاں سیٹاں 13 کن ودھ کے 15 تھی ویسِن تے ملتاں دیاں 6سیٹاں آبادی وِچ 52.24فیصد ودھارے مُتوں اُتھاہیں دیاں اُتھاہیں رہسن۔ ضلع خانیوال دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں چارکن گھٹ کے 3 تھی ویسن جݙاں جو خانیوال دی آبادی وچ 41.26 فیصد ودھارا تھئے، ضلع لودھراں دی آبادی وچ 45.12 فیصد ودھارے دے باوجود اوندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ݙو ای رہسن۔ آبادی وچ 38.60 فیصد ودھارے دے باوجود ضلع وہاڑی دیاں سیٹاں چارکن گھٹ کے 3 تھی سگدیاں ہِن۔ گزریل اُنوی سالاں وچ راجن پوردی آبادی اِچ 80.86 فیصد ودھارا وی کہیں کم نہ آئوسی۔ اوندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ݙو دیاں ݙو ای رہسن۔ دیرہ غازیخان دیاں سیٹاں وی آبادی اِچ 74.80 فیصد ودھارے مُتوں ترائے دیاں ترائے رہسِن۔ ضلع مظفرگڑھ دیاں سیٹاں پہلے آلیاں 5، لیہ 2، رحیم یارخاں 6 تے بہاولپوردیاں سیٹاں آبادی اِچ 50.76 فیصدودھارے مُتوں 5 کن گھٹ کے 4 تھی وہیسن۔ بہاولنگر دیاں چارکن گھٹ کے ترائے ،جھنگ دیاں چارکن گھٹ کے ترائے تے میانوالی، خوشاب دیاں سیٹاں 2 کن گھٹ کے ہِک ہِک تھی سڳدیاں ہِن۔ ݙوجھی پاسوں چکوال دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 2 کن ودھ کے 3 تھی سڳدیاں ہِن تے پنجاب دے بقایا ضلعیں دیاں سیٹاں نہ گھٹ تھیسن نہ ودھ۔) کچے رزلٹ پاروں صوبہ خیبرپختونخوا دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 35 توں ودھ کے 39 تے صوبہ بلوچستان دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 14 توں ودھ کے 16 تھی سگدیاں ہِن، پر فاٹادیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ٻارھاں اتے اسلام آباد دیاں ݙو ای رہسن۔ نتیجہ ایہو نکلدے جو اُنوی سالاں وِچ سرائیکی وسیب دے آبادی دے حصے وِچ تھیون آلا 0.83 فیصدی وَدھارا اڄایا ویسی۔
اڄوکا سوال
اڄوکا وݙا سوال ایہواے ، کیا اے کچا رزلٹ درست ہے؟ جیکرسرائیکی وسیب دی آبادی وچ پنجاب کن تھولا زیادہ ودھارا تھئے تاں اینکوں من گِھنیجے؟
کچے رزلٹ مطابق اُنوی سالاں وچ سرائیکی وسیب دے ضلع ملتان دی آبادی وِچ 52.24 فیصد تے پنجاب دے ضلع لہوردی آبادی وچ 75.49  فیصد ودھارا  تھئے۔ (اُتوں لہورتاں سارا ضلع  ای شہر وِچ  آ ڳئے پر ملتان اڄ وی اُتھائیں کھڑے ۔)
30 اگست کوں وفاقی وزیرشماریات دی پریس کانفرنس اِچ ایہو سوال چاتا ڳیا۔ چیف شماریات آصف باجوہ سوال داجواب ݙتا جو حالی تئیں آدم شماری فارمیں دی سکیننگ مکمل نئیں تھئ۔ ول سوال پُچھا ڳیا،جیکر فارمیں دی سکیننگ مکمل نئیں تھئی تاں ول کچا رزلٹ کتھوں آئے؟ آصف باجوہ ݙسایا جو کچارزلٹ آدم شماری وچ پُرکیتے ڳئے فارماں تُوں نئیں کڈھیا ڳیا بلکہ ضلعی سینس کمشنراں جیہڑے رجسٹرگھلئے ہَن اُنہاں توں کچا رزلٹ ٹھہایا ڳئے۔ شیئت آصف باجوے کوں خبرکائنی جو اوندا جواب کیاپیا ݙسیندے۔ ساکوں تاں اوندا جواب ایہو کجھ پیا ݙسیندے جو ݙو مہینے دی بھج درُک وچ پُرکیتے ڳئے کروڑاں فارم اڄائے ڳئین۔  قومی خزانے وچوں خرچ تھیوݨ آلے اَٹھاراں ارب روپے وی ضائع سمجھوں۔ رزلٹ اوہو کڈھیا ڳئے جیندا فیصلہ آدم شماری کن پہلوں تھی چُکیا ہئی۔ ضلعی سینس کمشنراں کوں جو آکھیا ڳئے اُنہاں رجسٹراں تے لِکھ پٹھیے تے کچارزلٹ ݙکھا ݙتا ڳئے!
کچے رزلٹ دا  اُپٹھ :
آدم شماری 2017دے کچے رزلٹ سانویں پاکستان دی آبادی 20کروڑ  77 لکھ 74 ہزار520ہے۔ کُل 3 کروڑ 20 لکھ 5 ہزار 111 گھرانیں کوں ڳݨیا ڳئے تے ایں حساب نال ہِک گھرانہ (ٹٻر) 6.45 بندیں دے سانویں ہے۔ پرالیکشن کمیشن آف پاکستان دے ریکارڈ مطابق پاکستان وچ رجسٹرڈ ووٹریں دی کُل تعداد 9 کروڑ 70 لکھ 21ہزار340 ہے جیہڑی جو کُل آبادی دا 46.70فیصد بݨدی ہے۔ ایں پاروں ہِک ٹٻر وِچ 3 بندے ٻالَک (بالغ) ہووݨ ضروری ہن تے ترائے کنوں گھن چارتئیں ننڈھے ٻال وی ضروری ہِن جیہڑا جو ٻہوں مشکل ہے۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچ جیتلا آبادی ݙسی ڳئی ہے۔  ایں حساب نال تاں ٹٻر (گھرانہ) 3.59 بندیں دا بݨدے (کنوارے کڈھ کے ݙو ذال پئے تے ہِک ٻال)،پراے چِین تاں نئیں جتھاں ہِک بال دا قانون ہووے۔ اتھاں ٻہوں سارے لوکیں دیاں ݙو ڈو ترائے زالاں تے اَٹھ اَٹھ بال ہِن۔ ایں پاروں پاکستان دی پکی ٹھکی آبادی 23 کروڑ 51 لکھ 81 ہزار168 بݨدی ہے۔ ایندے نال اے ثابت تھیندے جو کچے رزلٹ وچ 2 کروڑ 74 لکھ  6 ہزار648 آبادی گھٹائی ڳئی ہے جیندے کئی سبب تھی سڳدن۔ پرسب توں وڈا سبب قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ہِن۔  ایں کن پہلوں ذرا صوبیں دی آبادی دا اُپٹھ کرݨ ضروری ہے۔ کچے رزلٹ وِچ صوبہ پنجاب دی آبادی 11 کروڑ 12 ہزار 442  ݙسائی ڳئی ہے تے ہِک کروڑ 71 لکھ  3 ہزار835 گھرانے (ٹٻر) ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن دے ریکارڈ مطابق صوبہ پنجاب وِچ رجسٹرڈ ووٹر5 کروڑ 58  لکھ 20 ہزار797 ہِن۔ ایں پاروں صوبہ پنجاب وچ ہِک ٹٻر (گھرانہ)  6.43بندیں دا بݨدے تے آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچوں ہِک ٹٻر دے 2.69 بندے گُم ہن (جیکراڳوں تے اُپٹھ کروں تاں پنجاب وِچ 1.5 بندے ہرٹبردے گُم ہن تے سرائیکی وسیب اِچ ہرٹٻر دے 4.15 بندے گُم ہِن۔) کچے رزلٹ وِچ صوبہ سندھ  دی آبادی 4 کروڑ 78لکھ 86 ہزار 51ݙسائی ڳئی ہے تے صوبہ سندھ وِچ کُل 85 لکھ 85 ہزار610ٹٻر (گھرانے) ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق صوبہ سندھ  اِچ 4 کروڑ78 لکھ 86ہزار51 رجسٹرڈ ووٹر ہِن۔ ایں حساب نال سندھ  اِچ ہِک ٹٻر (گھرانہ)  5.58بندیں دا بݨدے ، جیکرکچے رزلٹ کوں ݙٹھا ونڄے تاں صوبہ سندھ  اِچ ہِک ٹبردے ترائے بندے گُم ہِن۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچ صوبہ خیبرپختونخوا دی آبادی 3 کروڑ  5 لکھ  23 ہزار 371ݙسائی ڳئی ہے تے صوبہ خیبرپختونخوا وِچ کُل 38 لکھ 45 ہزار168گھرانے(ٹبر) ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق صوبہ خیبر پختونخوا وِچ ہِک کروڑ 40 لکھ 16ہزار383رجسٹرڈ ووٹر ہن۔ ایں حساب نال صوبہ خیبرپختونخوا وِچ 7.94 بندیں داہِک ٹٻر بݨدے۔ پرکچے رزلٹ اِچ ہِک ٹبردے 2.98 بندے گُم ہن۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ اِچ صوبہ بلوچستان دی آبادی 3 کروڑ  5لکھ 23 ہزار  371 ݙسائی ڳئی ہے تے بلوچستان وچ کُل 17 لکھ 75 ہزار937گھرانے (ٹٻر)  ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق بلوچستان اِچ 37 لکھ 2 ہزار362رجسٹرڈ ووٹرز ہِن۔ ایں حساب نال بلوچستان وِچ ہِک ٹٻر (گھرانہ) 6.95 دا بݨدے۔ پرکچے رزلٹ وِچ ہرٹٻر دا ہِک بندہ وادھو ڈݙھایا ڳئے۔ اینویں ای فاٹا اِچ ہرٹٻر دے 0.34 بندے وادھو تے اسلام آباد وِچ ہر ٹٻر دے 0.47 بندے وادھوں ݙکھائے ڳئین۔
اِتھائوں ثابت تھیندے جو آدم شماری دے کچے رزلٹ وچ ہِک پاسوں صوبہ پنجاب دی آبادی ہِک کروڑ   64 لکھ 80 ہزار 798گھٹ ݙکھائی ڳئی ہے (جیندے وچ ہِک کروڑ 22 لکھ 84ہزار 834سرائیکی تے 41 لکھ 95 ہزار 964پنجابی شامل ہِن)،صوبہ سندھ دی 83 لکھ 38ہزار  823 آبادی گھٹ ݙکھائی ڳئی ہے تے صوبہ خیبرپختونخوادی 48 لکھ 9 ہزار 882آبادی گھٹ ݙکھائی ڳئی ہے۔ ݙوجھے پاسوں صوبہ بلوچستان دی 16 لکھ 26 ہزار  932 آبادی، فاٹادی ہِک لکھ 93 ہزار  759 آبادی تے اسلام آباد دی چارلکھ 2 ہزار165 آبادی ودھیک ݙکھائی ڳئی ہے۔ ۔
مُنڈھلا سوال
مُنڈھلا سوال تاں ایہو ہےجو اینویں کیوں کیتا ڳئے؟  پاکستان دی  آبادی  20 کروڑ 77 لکھ 74ہزار520 کیوں ݙسائی ڳئی ہے۔ بھل جو 23 کروڑ51 لکھ 81 ہزار168 کیوں نئیں ݙکھائی ڳئی ہے جیہڑی جو بݨدی ہئی۔ ایں سوال دی پچھوکڑکرݨ توں پہلے تلے آلی ٹیبل کوں غورنال ݙیکھن ضروری ہے۔ اُتلی ٹیبل ݙیکھ کنیں اندازہ تھیندے جیکر23 کروڑ51 لکھ 81 ہزار 168 ݙکھائی ویندی تاں جتھاں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 148 کن گھٹ کے 143 تھی ونڄن ہا۔ اُتھائیں صوبہ سندھ دیاں سیٹاں 61 کن ودھ کے 62 تھی ونڄن ہا۔ اینویں ای صوبہ خیبر پختونخوا دیاں سیٹاں وی 35 کن ودھ کے 40 تھی ونڄن ہا۔ ݙوجھے پاسوں فاٹا دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں12 کن گھٹ کے 11 تھی ونڄن ہا۔ شیئت قومی اسمبلی دے سیٹیں دی اے نویں ونڈ پنجاب دے حاکمیں کوں قبول نہ ہئی۔ پرسوال اے وی ہے جو پاکستان دی آبادی 20 کروڑ 77 لکھ 74 ہزار520 ݙساوݨ نال وی تاں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں ست سیٹاں گھٹدیاں پیئن۔ ول تاں اے گھاٹے دا سودا تھیا (پہلوں 5سیٹاں گھٹدیاں پیاں ہَن، ہُݨ سَت گھٹا بیٹھِن)۔ ایں سوال دی پچھوکڑ کرݨ سانگے  ہِک بئی ٹیبل ݙیکھݨی پوسی جیندے وِچ پنجاب تے سرائیکی وسیب دی ونڈ ݙکھائی ڳئی ہے ۔
اُتلی ٹیبل کن معلوم تھیندے جو وسائل کنوں گھِن کے قومی اسمبلی دیاں سیٹاں تئیں ہرونڈ وچ پنجاب دے ݙو بھانگے آندے پیئن۔  1998 دی آدم شماری دے رزلٹ مطابق صوبے دی آبادی وچ پنجاب داحصہ 62.69 فیصد ہئی پراونکوں قومی اسمبلی دیاں 64.19 فیصد سیٹاں ملیئن، جݙانہہ جو آبادی وچ سرائیکی وسیب داحصہ  37.31 فیصد ہئی پرایندے حصے وچ کُل 37.31سیٹاں آئن۔ ایں توں ہِک تاں اے ڳالھ ثابت تھیندی ہے جو ہرڳالھ وچ کَس سرائیکی وسیب چیندے۔
ووٹراں دی تعداد
جیکررجسٹرڈووٹراں دی تعداد کوں ݙیکھوں تاں وی پنجاب ای فیدہ چیندا کھڑے۔ 2013 دے الیکشن وچ صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 148 تے رجسٹرڈ ووٹرچارکروڑ 92لکھ 65 ہزار 640ہَن، ایں پاروں قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ 32 ہزار 876ووٹراں تے بݨدی ہئی، پرپنجاب وچ قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ 25 ہزار 183ووٹراں تے بݨائی ڳئی (ایں پاروں پنجاب کوں قومی اسمبلی دیاں ݙو وادھوسیٹاں مِلیاں، سرائیکی وسیب اِچ قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ 31 ہزار170 ووٹراں تے بݨائی ڳئی تے پوٹھوہارریجن اِچ قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ  83ہزار842 ووٹراں تے بݨائی ڳئی (جیئں پاروں پوٹھوہارریجن کوݙوسیٹاں دی کس لڳی ہے)۔ بئی ورداس ہیٹھلی ٹیبل اِچ ݙیکھ سڳدو۔ ہُݨ وی جݙانہہ جوصوبہ پنجاب دی آبادی 11 کروڑ 12 ہزار442 ݙسائی ڳئی ہے تاں پنجاب دا آبادی وِچ حصہ 61.85 فیصد بݨدے پر پنجاب (صوبے دیاں 141سیٹاں وچوں)  67.38فیصد دا امیندوارہے تے سرائیکی وسیب جیندا آبادی وچ حصہ 38.15 فیصد ہے اوندیاں سیٹاں گھٹ کے 32.62 فیصد تھی ویسِن۔  مطلب اے ہے جو پاکستان دی آبادی 20 کروڑ 77 لکھ74ہزار520 ݙساوݨ نال صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں اونویں تاں 148 کن گھٹ کے 141 تھی ویسِن پرایندی کَس پنجاب دی بجائے سرائیکی وسیب کوں لگسی۔  پنجاب دیاں95 سیٹاں برحال رہسن تے سرائیکی وسیب دیاں 53 کن گھٹ کے 46 تھی ویسِن۔
ہُݨ آؤں ایں سوال دے پاسے جیکر چھیویں آدم شماری دے کچے رزلٹ اِچ پاکستان دی آبادی23 کروڑ 51 لکھ 81 ہزار 168 ݙکھائی ویندی تاں پنجاب کوں کیا خینس لڳدی پئی ہئی۔۔۔۔۔۔۔ایندا جواب ایہو لبھے جو کچے رزلٹ وچ پاکستان دی آبادی 23 کروڑ 51 لکھ 81 ہزار168 ݙکھائی ویندی تاں (ول صوبہ پنجاب دی آبادی وی 12 کروڑ 64 لکھ 93 ہزار240  ݙکھاوݨی پوندی) جیندے وچ سرائیکی وسیب دا حصہ 42.89 فیصد تے پنجاب داحصہ 57.11 فیصد بݨدا ہئی۔ ایں طریقے  نال اونویں تاں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں کُل 5سیٹاں گھٹدیاں ݙسدیاں ہِن (جیڑھا جوفیدے داکم ہئی) پر پنجاب کوں 13سیٹاں دی خینس لڳدی پئی ہئی تےاوندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 95 کن گھٹ کے 82 تھی ونڄن ہا۔ ݙوجھے پاسوں سرائیکی وسیب کوں 8سیٹاں دا فیدہ تھیندا پیا ہئی۔ جیندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 53 کن ودھ کے  61 تھی ونڄن ہا۔ پنجاب کوں اے ونڈ منظورکائنا ہئی تے آپݨیاں  95 سیٹاں برحال رکھݨ سانگے پنجاب دی آبادی کوں 41 لکھ 95 ہزار  964دی جاݨ بُجھ کے کَس لوائی تاں جوسرائیکی وسیب کوں ہِک کروڑ22 لکھ 84 ہزار 834 آبادی دی کَس لائی ونڄ سڳے ۔
وہن٘دے نِیر اَتے کُجھ ٻئے تذکرہ جات
سرائیکی لوک ادب وِچ لوک شاعری دے تذکرہ دی اہمیّت تُوں انکار نِھیں کِیتا ون٘ج سڳین٘دا اِیہ اُوہ مہان٘درا کَم ہِے جین٘دی وجہ کنُوں اَڄ اَساݙا لوک ادب جِین٘دا ودّے۔ اِیں حوالے نال کُجھ تذکریاں دی مختصر تفصیل ݙیکھو:
وہن٘دے نِیر
ایں تذکرے وچ 50 سرائیکی شاعراں دے مختصر حالات زندگی تے منتخب نمونہ کلام شامل کیتا ڳئے۔ ایں کتابچے دے ’’ ڄاݨ سُنڄاݨ‘‘ دے نال نال ابتدائیے وچ خان رضوانی، جنرل سیکرٹری سرائیکی اکیڈمی، ملتان، لکھدن:
ایہ کتابچہ 112 صفحات اُتے مشتمل ہے۔ جیندے وچ سرائیکی زبان دے نمائندہ شاعراں دا منتخب کلام چھاپیا ڳئے۔ پروت دی ایں دور دے ٻہوں سارے نمائندہ شعراء اینجھے ہن جنہاں کوں ایں انتخاب وچ شامل نھیں کیتا ڳیا۔ جنہاں شاعراں دا مختصر تعارف تے کلام چھاپیا ڳئے اوندے تندیر کُجھ ایں طرحاں ہے۔
شاطر نِماݨاں
"شاطر نماݨاں"… محمد بخش شاطر (1334-1314ھ)۔ جئیں 20 سال دی عمر وچ 1924ء وچ خود کشی کر گھدی ہئی۔ ایں شاعر بارے سیٹھ عبیدالرحمن ’’شاطر نماݨاں‘‘ دے ناں نال، 1975ء وچ، سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور، دی طرفوں کتاب چھاپی، ایں کتاب دے ابتدائی 25 صفحے شاعر دے حالات، کلام بارے تذکرے دے ہن۔
شان آسودہ طوفان
"شان آسودہ طوفان" … (وفات مئی 1970ء) محی الدین شان دی حیاتی و شاعری بارے کتاب 1975ء سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور دی طرفوں چھاپی ڳئی ہے۔
نور جمال
"نور جمال" حضرت جمال اﷲ ملتانیؒ ’’بارے، ڈاکٹر مہر عبدالحق دی مرتب کردہ کتاب ہے۔ جیڑھی 1974ء وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں چھاپی ڳئی ہے۔ (ایں کتاب دا انگریزی ترجمہ ڈاکٹر کرسٹوفر شیکل نے کیتا جینکوں، بزم ثقافت ملتان نے 47 صفحات اتے مشتمل کتابی شکل وچ 1976ء وچ چھاپیا۔)
پُھلّاں دی جھولی
"پھلاں دی جھولی" محمد الیاس قیصر دی مرتبہ ہے۔ ایہ کتاب جون 1976ء وچ اتے ݙوجھی وار نومبر 1978ء وچ سرائیکی قصر الادب خیر پور ٹامیوالی، بہاول پور توں چھپی۔ ایں کتاب وچ قدیم سرائیکی شعراء دا تذکرہ تے نمونہ کلام موجود ہے۔
بیدل سندھی
"بیدل سندھی" … محمد اسلم رسول پوری دی کتاب ہے۔ جینکوں 1978ء وچ، بزم ثقافت ملتان دی طرفوں چھاپیا ڳئے۔ جیندے وچ بیدل سندھی دے حالات زندگی تے شاعری دا تذکرہ بیان کیتا ڳئے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی تذکرہ نویسی
سرائیکی غزل تے تنقیدی بحث
سرائیکی غزل دا بانی
27 اپریل 2023ء کوں میں اپݨاں ہک مضمون "سرائیکی غزل دابانی کون؟"  فیس بک تے شائع کیتا، جیندے وچ میں اپݨی تحقیق موجب قاضی راضی کوں روایتی غزل دابانی تے اقبال سوکڑی کوں جدید غزل دابانی لکھیا۔ ٻہوں سارے شاعراں ادیباں اپݨے اپݨے کمنٹس لکھ کے میݙے مؤقف دی تائید کیتی۔ لیکن ہک غزل گو شاعر، اقبال سوکڑی داحریف جیڑھا میکوں احساس کمتری داشکار لگدے اوں اپݨے ہک دوست کوں اپݨاں فرنٹ مین بݨا کے سامنےفیس بک تے بہلا ݙتا، تے اوندے کولوں لمبے لمبے سوال لکھوا کے میݙے کولوں پچھے۔ اوہ شاعر موصوف خودتاں سکرین توں غائب ریہا لیکن فرنٹ مین دے نال یقیناً آن لائن ہوسی۔
سوال فرنٹ مین-کیا کل دی جدید غزل اڄ دی وی جدید ہے یا کائنا؟
جواب فیض بلوچ-( لمبے سوال دے تناظراچ) ہر زمانہ خوب کنوں خوبتر دی تلاش اچ ہے مگر ہر خوبصورت شئے زمانے دا حسن نہیں بلکہ اپݨاں ذاتی حسن نشابر کریندی ہے۔
سوال فرنٹ مین۔ کجھ نقاد آہدن جو اقبال سوکڑی سرائیکی غزل دے بانی ہن ، تساں آکھئے جواقبال سوکڑی غزل دابانی نہیں، بلکہ سرائیکی غزل دے بانی قاضی راضی تے خرم بہاولپوری ہن
میݙے ایں جواب کوں تروڑ مروڑ کے فرنٹ مین کجھ ایں طرح جواب ݙتا -
جواب الجواب فرنٹ مین ۔ یعنی ہک سوال دا جواب تاں مل ڳیا جو سوکڑی صاحب غزل دے بانی نہیں چاہے اوہ روایتی ہے یا جدید
جواب فیض بلوچ-(اٹل جواب ) جدید غزل دا بانی تے اقبال سوکڑی داثانی حالی تائیں پیدا ای نہیں تھیا۔
جواب فرنٹ مین(اعتراف کریندیں ہوئیں)- بلاشبہ اساں وی ایہو آہدے ٻیٹھے ہیں جو سوکڑی صاحب جھیاں کئیں تھیوݨے ، لیکن سوکڑی صاحب خود فرمیندن جو میݙے بعد موصوف شاعرصاحب موجود ہن۔
سوکڑی صاحب داایہ بیان میں نہیں سُݨیا لیکن موصوف اپݨے آپکوں سوکڑی صاحب دے بعد وݙا شاعر ثابت کرݨ چاہندن
بہر حال ایں بحث دے دوران محبوب تابش فرنٹ مین توں جواب طلب کر گھدا جو تہاݙے نزدیک جدیدیت کیا ہے؟اڳوں فرنٹ مین لمبا چوڑا جواب ݙتا جیندا خلاصہ ایہ ہا۔ اوہ طرز تحریر جیڑھی روایت کوں ہر حال، ہر حوالے نال رد کر کے موجودہ عہد دے مسائل دی ترجمانی کرے جدیدیت ہے-پراِتھاں ہِک سوال پیدا تھیندے جو کیا زندگی دی تعمیر و ترقی واسطے کلیدی کردارادا کرݨ آلی صحت مند روایت کوں رد کیتا ونڄ سڳدے؟ ہر گز نہیں۔ کیوں جو غزل خود ہک روایت ہے، جیندا بنیادی موضوع عشق و محبت ہے لیکن بعداچ ہولے ہولے ایندا انفرادی پہلو اجتماعی رخ اختیار کر ڳیا، تے غزل حقیقی زندگی دی ترجمان بݨ ڳئی۔
بہر حال فرنٹ مین محبوب تابش کوں جݙاں ایہ جواب ݙتا تاں نال موصوف شاعر دی غزل بارے سوال وی کر گھدا جو جدید غزل دے حوالے نال سوکڑی صاحب دے بعد وݙے شاعر موصوف صاحب ہن کیا؟ مگر محبوب تابش ایں سوال دا جواب ݙیوݨ توں معذرت کر گھدی۔ اوہ ہک اکھاݨ ہے
جو   "سُݨ دھی آ!  تے کن کر نونہہ آں"    موصوف صاحب میکوں مخاطب کرݨ دے بجائے اپݨے ہک ٻئے دوست کوں مخاطب کر کے سکرین تے لکھیا۔ پیر مٹھا ایہ پوسٹ تساں میݙو بھیڄی ہے کجھ لکھݨ واسطے۔ پہلی ڳالھ ایہ ہے جو غزل دا ایہ عہد ما بعد جدید ہے، جدید عہد گزر ڳئے۔ ݙوجھا ایہ صنف پرائی ہے، ساکوں کئیں اختیار ݙتے جو اساں ایکوں قدیم یا جدید آکھوں۔ ساݙے سامݨے حافظ ، میر، غالب موجود ہن، اساں غزل اردو کنوں گھدی ہے ، میر تے غالب دے بعد لکھی ہے۔ لہٰذا ساݙی غزل دا معیار میرتے غالب دے اڳوں ہووݨاں چاہیدے، ناکہ پچھوں۔