cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قیس فریدی دی غزل گوئی
نِندراں کیا آون، ہر پاسوں
چوریں دا دڑگار ہے ٻچڑا
یعنی جیڑھے ماحول وچ لوک کٹھے جیندے مردّے ہَن ، جھر جنگلاں توں بے خوف گزردے ہَن۔ احٖ اوں دھرتی تے خوف، ہَراس ، بدامنی ، لُٹ پُھر ، خون خرابہ ، فساد، قتلِ عام اتے چوری ݙاکے ہِن تے کئی وی شخص امن دا جھٹ نی گُزار سڳدا۔ قیس ؔ صاحب ہک ذہین تے سمجھدار شاعر ہن ۔ او صرف اپݨے وسیب دی مخدوش حالت کوں ساݙے سامݨھیں پیش نئیں کریندے بلکہ ایں عذاب کنوں ٻاہر نکلݨ دا رستہ وی ݙکھلیندن ۔ او اپݨے لوکاں دے ݙُکھ توں ارمانی ضرور ہِن لیکن اِنہاں دی ترقی اتے کامیابی کنوں مایوس کائینی۔ ایں طرح قیسؔ دی غزل اچ قنوطیت اتے مایوسی دی بجائے رجائیت اتے اُمید پاتی ویندی اے۔ ایں مقام تے او اُمید و انقلاب دا ہک پیامبر بݨ تے ساݙے سامݨھیں آندن۔ او ایں اُڄڑی پُڄڑی ویران دھرتی کوں سر سبز و شادات ݙیکھݨ دی آرزو رکھدن اتے ݙُکھ سُکھ اچ تبدیل کر ݙیوݨ دا عزم رکھدے ہوئیں ہک جاہ تے آکھدن:
ݙُکھ دی کالی رات وِہاوے
ذہن دے درمن کھیت اچ کئی تاں
ساوی سوچ دا باغ رہاوے
آکھدن:
احٖ تاں مِٹی وچ مِلا ݙیوو تتی دُھپ دا غرور
جے تُساں چہندو قدر یارو کُھلے ماحول دی
خود کوں زنجیراں پواؤ ، آزادیاں روشن کرو
قیسؔ ہُݨ اوں شخص توں کئی حق نہ جیوݨ دا منگو
اقبال نے وی اپݨے من وچ ݙب تے زندگی دے سُراغ کوں پا گھِنݨ دا درس ݙتا ہا ۔ تاں قیسؔ فریدی نے وی انقلاب واسطے اپݨے مَن کوں مارݨ دی تلقین کیتی اے۔ سب توں اہم گاٖلھ ایہ ہے جو قیسؔ صاحب صرف انقلاب دی دعوت نئیں ݙیندے بلکہ خود وی ایں کارِ ثواب اچ شامل ہِن۔ کہیں وی سچّے انقلابی دی ایہ خاصیت ہوندی اے جو او خود اڳلی صف اچ شامل کرتے اپݨی سچی ہمدردی اتے بھرپور سچّائی دا ثبوت ݙیندے۔ قیسؔ صاحب وی اَمن دی ایں جنگ اچ شامل ہِن تے ذہنیں تے تعصب دے زنگ کوں کُھرچݨ دا عزم رکھدن۔
ذہنیں تے تعصب دا ہے او زنگ اڄݨ تئیں
میں قیسؔ فقط اَمن دی خاطر ودا لڑداں
ہیں سانگے ھے جاجا تے یکی جنگ اڄݨ تئیں
قیس فریدی دی اپݨے وسیب نال محبت تے ہمدردی دا سچّا تصور اُنہاں دے شعراں اچ موجود ہے ۔ او وسیب دے ݙُکھ کوں اپݨی ذات دا ݙُکھ سمجھدن اتے ایندا اظہار وی کریندن:
وسیب سارے دا سارا نگاہ وچ رکھݨا
قیسؔ فریدی دی غزل اچ زندگی دا گہرا فلسفہ پاتا ویندے ۔ او زندگی گُزارݨ دے وݙّے رہنما اصول سمجھیندن ۔ اِنہاں دی نظر وچ زندگی محض کھاوݨ پیوݨ دا ناں نئیں بلکہ انسانیت دیاں قدراں حاصل کر گھِنݨ دا ناں زندگی ہے۔ قیس ؔ فریدی نے چونکہ ڈھیر سارے لوکاں کوں مجبور تے مقہور حالت اچ ݙٹھے ایں سانگے ردِ عمل دے طور تے اُنہاں دے لاشعور اچ انا پرستی دا تصور راسخ تھی ڳئے ، جیڑھا قدم قدم تے اُنہاں دیں غزلاں اچ محسوس کیتا ونڄ سڳدے۔ ایہ اُنہاں دی انا پرستی دا کمال ہے جو او بُکھ کنوں مَر ونڄݨ کوں ترجیح ݙیندن لیکن کہیں دے اڳوں ہتھ نئیں پھیلیندے ۔ ایویں بعض اوقات خدا کوں وی سجدہ کرݨ اچ اپݨی انا کوں مجروح نئیں تھیوݨ ݙیندے:
مَیں بُکھ توں مَر ڳیاں مگر پَن نی وَݨ دا کھادا کوئی
کہیں کوں پیٹ دی خاطر ستاوݨا جو نہ ہا
جیکر توں ہئیں خدا تاں میݙی اتنی گاٖلھ مَن
مَیں قیسؔ اپݨی موت دی منگی ہے ربّ توں بیکھ
حیران ہاں جو میݙی اَنا گھِن ڳیا ہے کون
قیس صاحب سمجھدن جو ایہا اَنا ہے جیندی وجہ توں انسان اپݨی شناخت کوں قائم رکھ سڳدے۔ ہر آدمی چاہندے جو معاشرے وچ اوندا کئی مقام ہووے، لوک اوکوں ڄاݨن، سُنڄاݨن اتے او اپݨی ڄاݨ سُنڄاݨ واسطے مختلف کارنامے سرانجام ݙیندا رہ ویندے۔ قیس ؔ صاحب دی سُنڄاݨ اوندا ݙُکھ ، اوندی خوداری تے اوندی انا ہے۔
پُچھی تاں احٖ ٻہہ تے ساݙا شجرہ لکھ
ساکوں حسبی نسبی بُکھا ننگا لکھ
مَیں آپݨے وجود کوں ثابت کرݨ کیتے
خود کوں شکار تیکوں شکاری بݨا ݙتے
عجب مزاج زمانے بݨا ݙتے دِل دا
خوشی تے نِیر وہیندے غمی تے کھِلدا ہے
لوک توݨے جو کریندا ہے چٻولے سَئے سَئے
میکوں پر قیسؔ ایہ کانوے دے کنویرے لڳدن
عشق و محبت دا اظہار غزل دی بُنیادی خصوصیت ہے۔ قیسؔ دی غزل ایں لافانی جذبے نال مُزّین ہے۔ قیس ؔ جتھاں عمومی زندگی وچ انا پرست نظر آندن اُتھاں او محبوب دے اڳوں وِچھ وِچھ ونڄݨ اچ فخر محسوس کریندن کیوں جو او سمجھدن کہ محبوب کوں احترام ݙیوݨ اتے اوکوں بلند مرتبے تے ݙیکھݨ دراصل ہک سچے عاشق دی معراج ہوندی اے۔ ایہ جذبہ اوں ویلھے پیدا تھیندے جݙاں عاشق حُسن پرستی کوں عین عبادت سمجھدا ہووے ۔ اگر محبت اچ ہَوس پرستی دا جذبہ غالب آونڄے تاں وَل ایں لافانی جذبے دیاں سچّیاں قدراں پامال تھی ویندن ۔ ایہا وجہ ہے جو قیسؔ دی غزل اچ محبت دی پاکیزگی اتے محبوب دا تقدس نمایاں نظر آندے۔ ایں سانگے اُنہاں دے عشقیہ اشعار اچ ساکوں ہک عزت دار اتے قابلِ صداحترام محبوب دا نین نقشہ نظر آندے۔ کُجھ شعر ملاحظہ فرماؤ:
جئیں ݙینھ وی میݙی جھونپڑی تے سئیں کرم کیتے
پلکیں کوں مَیں وِچھا تے پتھاری بݨا ݙتے
اے کئیں تیݙیں اکھیں دی ولا گاٖلھ چھیڑتے
تھل دی ہَوا کوں بادِ بہاری بݨا ݙتے
ایہو سوچ تے میں تیݙا یار بݨ ڳیاں
تُساں ایہ تیر میکوں ݙیو میں خود کوں آپ چا ماراں
تُساں نازک ہو تھک پوسو نشانہ قیسؔ دا چُٹ چُٹ
او جتنے تیر مریندا ریہا میں کنݙ نہ ݙتی
میں جے تئیں جاڳداں مہتاب ݙیہداں
جݙاں سُمداں تُہاݙے خواب ݙیہداں
اکھیں چہرہ تے اَبرو اللہ اللہ
چراغ و مسجد و محراب ݙیہداں
قیسؔ دے نزدیک محبوب دا وجود محبت دیں سچیں قدریں کوں زندہ رکھݨ واسطے ہک ضروری شئے ہے۔ ایں سانگے او محبوب کوں رُسوا نی تھیوݨ ݙیندے بلکہ اوندی بے وفائی تے وی پردہ پاوݨ دی کوشش کریندن۔ قیس ؔ دے انداز دا اے وکھرپ اُنہاں دی غزل کوں اَمر کر ݙیندے۔ او بعض اوقات محبوب کوں خدا دے روپ اچ ݙیکھدن اتے اپݨے والہانہ جذبے کوں محبوب دی پوجا کرݨ تے مجبور تھیندا ݙیکھدن ایں طرح جتھاں اُنہاں دے پاکیزہ جذبے دے نشاندہی تھیندی اے اُتھاں محبوب دی اہمیت اتے قدر دا وی اندازہ تھی ویندے۔ چند شعر ݙیکھو:
بُت بݨ تے میݙے سامݨے آ ٻہندے او سدا
میکوں تاں ہیں ادا نے پُجاری بݨا ݙتے
او خدا کیوں نہ بݨ ٻہے یارو
مَیں جو ہردَم خدا کنوں ݙرداں
میں محبت کوں عقیدت نئیں بݨایا ہرگز
لیکن او شخص میکوں لڳدا خدا وانگے ہے
خدا جو ہے تاں تُساݙا خدا ھے میݙا نہیں
میݙا چھَڑا ایہ صنم ہے میݙا صنم نہ کھَسو
فرمیندن:
ہمیشہ ݙُکھ دا تدارک مَیں ݙُکھ دے نال کیتے
مَیں اپݨے سُکھ دی طلب کوں ݙُکھاوݨا جو نہ ہا
او میکوں قتل کریندا ریہا میڈے سامھیں
بچَو کراں ہا کیویں، ہتھ گݙاوݨا جو نہ ہا
ݙُکھ دے سِوا اَسمان توں
مِلدا ہے کیا اَسمان توں
دھرتی دا مجرم ہاں تاں کیوں
خود آپ اپݨی تباہی تے میں وی کھِلدا ریہاں
میݙے مزاج نے میکوں رُواوݨا جو نہ ہا
فنی اعتبار نال وی قیسؔ دیاں غزلاں ہک مکمل ادب پارے دا درجہ رکھدن۔ چھوٹی اتے لمبی بحراں دا استعمال اِنہاں کوں بھرپور انداز اِچ آندا ہے۔تکرارِ لفظی نال اِنہاں نے اشعار کوں نِکھار چھوڑئیے۔
چھوڑ چھوڑ دشمنیں دی گاٖلھ چھوڑ
خار خار دوستیں دا حال ݙے
دُھوڑ دُھوڑ قافلے کِتھاں ڳئے
چُور چُور سنگتیں دا حال ݙے
قیسؔ نے سِدھے سادے، مختصر، نرم وملائم لفظاں اچ اپݨے اچھوتے احساسات کوں وݙی صفائی، درد انگیزی اتے جامعیت نال بیان کیتے۔ محاورات دے استعمال تے اُنہاں کوں خاصا عبور حاصل ہے ۔ اُنہاں نے محاورے دے حُسن کوں جیڑھے انداز اچ اُجاگر کیتے اوندے نال اُنہاں دے ہک پُر گو اتے مشّاق شاعر ہووݨ دا ثبوت مِلدے۔ محاورہ بندی دیاں مثالاں ݙیکھو:
کیوں دھابے دھوڑے کھمدا ودّے کالی رات وِچ
سجھ توں او سوجھلے دی قبا گھِن ڳیا ہے کون؟
ساݙی رت وچ اپݨے ہاں دی
بھاء مارو، ہاں ٹھارو یارو
کل دی کل نئیں پمدی جیکر
احٖ دا ݙُکھ نہ تھورا لاوے
محاورات دے نال نال خوبصورت تشبیہاں تے استعاراں دا ورتارا قیسؔ کوں ٻہوں زیادہ مرغوب ریہے۔ جئیں ویلھے نہایت نازک اتے لطیف جذبیں کوں الفاظ دا ساتھ نئیں مِل سڳدا تاں شاعر حضرات ایں موقع تے استعارے تے تشبیہ کنوں کم گھِندن۔ اگر تشبیہ اچ ندرت ، جدّت اتے حُسن ہووے تاں شاعری اَمر تھی ویندی اے۔ قیسؔ دے فن دا نمایاں وصف انہاں دیاں خوبصورت تشبیہاں ہِن ۔ جیڑھیاں اپݨے اپݨے موقع تے مندری اچ نگ وانگے خوبصورتی نال جڑیاں ہوئیاں محسوس تھیندین۔ مثلاً
جذبیں دے سیتے ہونٹیں تے ہے چُپ دا شور کیوں
دِل دی لہو لہان صدا گھِن ڳیا ہے کون؟
یاریں دے پھٹ لڳے ہوئے
ساݙی پُشاک تھی ڳن
میݙی آواز جے صحرا دی صدا وانگے ہے
میݙی خاموشی تاں ہاتف دی ندا وانگے ہے
زخم کچکول ذرا بھر ݙے نمک بیکھ دے نال
میݙی وستی دا ہر ہک شخص گدا وانگے ہے
المختصر سئیں قیسؔ فریدی دی غزل اپݨے نویکلے اسلوب اتے وکھرے لب ولہجے دی وجہ توں سرائیکی ادب دا قیمتی سرمایہ ہے۔ اِنہاں دا استدالی انداز بیان ، خیال دی بلندی اتے فکر دی گہرائی کوں ظاہر کریندے ۔ کتھائیں کتھائیں مرزا غالب وانگے معنوی پہلو داری وی پاتی ویندی اے۔ زندگی دیں تلخ حقیقتیں کوں اِنہاں نے رمزو ایمائیت نال بیان کرتے غزل کوں جدید لہجے نال ہم کنار کر ݙتے ۔ لطافتِ خیال ہووے یا نکتہ آفرینی ، قیسؔ فریدی دی غزل زندگی دے حقیقت پسندانہ تصورات کنوں مالا مال ہے۔ کتھائیں کتھائیں طنزیہ لہجہ اختیار کر تے او معاشرے دی کہیں خامی کوں بڑے شگفتہ انداز اچ بیان کریندن۔ اِنہاں دی غزل اچ تصویری پیکر کہیں جیندے جاڳدے معاشرے دی جھلک ݙکھلیندن تے ایویں محسوس تھیندے جو اِنہاں دا کلام خوبصورت تصویریں اتے حسین پیکریں دا ہک نگار خانہ ہے۔ الفاظ دا صوتی آہنگ اتے جدتِ ادا قیس ؔ دی غزل دی او اوصاف ہِن جنہاں دے نال سرائیکی غزل دا دامن وسیع تھی ویندے۔
’’ارداس‘‘ توں’’توں سورج میں سورج مُکھی‘‘ اتے ’’آمشام‘‘ دیاں غزلاں قیس ؔ فریدی دے فنکارانہ مزاج اتے بلند پایہ تخیل دا غماض ہِن۔ قیس ؔ نے اپݨی غزل دے ذریعے ساکوں سچ ٻولݨ سِکھائے۔ اِنہاں دی غزل اچ اصلیت دا عنصر ، دھیما دھیما ترنم، مہذب بذلہ سنجی، عشق دا پاکیزہ معیار، جذبات دا انضباط ، خوددارانہ اَنا ، فنکارانہ شوخی، اتے جدت طرازی دے سارے عوامل وݙی فنکارانہ مہارت نال موجود ہِن۔ ایہے خصوصیات ہِن جنہاں دی وجہ توں اُنہاں کوں سرائیکی غزل دا لافانی شاعر آکھیا ونڄ سڳدے۔ ونکی:سرائیکی شاعر
سام بن نوح
سام (عبرانی: שֵם; یونانی: Σημ; عربی: سام) ابراہیمی روایت دے مطابق نوحؑ دے پتراں وچوں ہک ہن۔ سام دی اولاد گورے رنگ دی ہے جبکہ حام دی اولاد سیاہ فام ہن۔
تعارف
رسولِ خدا، حضرت نوحؑ دے اہل بیت وچ سب توں بلند مقام رکھدن تے آپؑ دے وݙے فرزند ہن. سامی مذاہب نال تعلق رکھݨ والے تمام انبیاءِ کرام بشمول حضرت محمد ‌صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم، دا تعلق نسلِ سام نال اے.
حیاتِ طیّبہ
سئیں سام بن نوح، اپݨے پیؤ حضرت نوحؑ دے سب توں پیارے تے فرمانبردار پتر ہن تے زندگی دے ہرموڑ تے اپݨے پیؤ دے ٻانہہ ٻیلی تے وفادار پتر بݨ کے ریہے. طوفانِ نوح دے دوران تمام مومنین تے اہلِ بیت دے نال ٻیڑے وچ رسول اللہؑؑ دے نال ریہے. آپ دے وصال دے بعد کہیں نے آپکوں خواب وچ ݙٹھا کہ آپ دی ݙاڑھی بالکل سفید تھی ڳئی اے حالانکہ آپ دا وصال زیادہ عمر وچ کوئناں تھیا ہئی. پچھݨ تے آپ نے فرمایا کہ میݙی ݙاڑھی دے چٹے تھیوݨ دی وجہ موت دی تکلیف تے سختی اے جیندی وجہ کولوں میݙا اے حال تھی ڳیا اے. حالانکہ آپ دا تعلق اہلِ بیتِ پیغمبر وچوں ہئی. اے روایت موت دی سختی تے تلخی تے دلیل اے.
مرزا محمد رفیع سودا
مرزا رفیع نام پیدائش مابین 1118ھ و 1120ھ مطابق 1706ء و 1708ء بزرگاں دا پیشہ سپہ گری ہئی۔ والد تجارت کیتے ہندوستان وارد تھئے ہن۔ سوداؔ پہلے سلیمان علی خاں و داؤد بعد کوں شاہ حاتمؔ دے شاگرد تھئے۔ خان آرزو دی صحبت توں وی فائدے حاصل کیتے۔ خصوصاً اردو وچ شعر گوئی انہاں دے مشورے نال شروع کیتی۔ محمد شاہ بادشاہ دے زمانے وچ انہاں دی شاعری عروج تے ہئی۔ کئی روساء دے ہاں انہاں دی قدر تھیندی ہئی۔ خصوصاً بسنت خاں خواجہ سرا و مہربان خان زیادہ مہربان ہن۔ جݙݨ احمد شاہ ابدالی تے مرہٹیاں دے حملیاں نال دہلی تباہ و برباد تھی ڳیا تاں سوداؔ نے ٻاہر دا رخ کیتا۔ 1134ھ مطابق 1721ء وچ عمادالملک دے کول متھرا ڳئے۔ ول اونہی سال فرخ آباد وچ نواب مہربان خاں امید دے کول تقریباً 22 سال رہیے۔ اتھوں 1182ھ ،1770ء وچ نواب دے انتقال تے شجاع الدولہ دے زمانے وچ فیض آباد پہنچے۔ پنج سال بعد جݙݨ آصف الدولہ تخت نشیں تھئے تے اپݨا پایۂ تخت لکھنؤ منتقل کیتا تاں ایہ وی انہاں دے ہمراہ لکھنؤ آ ڳئے۔ اتھاں انہاں دی زندگی با فراغت بسر تھئی چھی ہزار (6000) روپے سالانہ مقرر ہن۔ تقریباً 76 سال دی عمر وچ 4 رجب (جمادی الثانی) 1195ھ 1781ء وچ لکھنؤ وچ انتقال تھیا۔ مرزا آغا باقر دے امام باڑے وچ مدفون تھئے۔ جتھاں آپ دی قبر اڄ وی ݙکھیج سڳدی ہے۔ قبر دی لوح تے مصحفی دا مصرع تاریخ 'سودا کُجا و آن سخن دلفریب او' درج ہے جتھوں ہجری سال 1195 بمطابق 1781ء برآمد تھئندے۔
خیبر پختونخواہ
خیبر پختونخواہ پاکستان دا ہک صوبہ ہے۔ دارالحکومت پشاور ہے.
سرائیکی، ہندکو پشتو وݙیاں زباناں ہن.
قدیم سرائیکی شاعر تے ادیب
"قدیم سرائیکی شاعر تے ادیب" دلشاد کلانچوی دی ایہ کتاب 1987ء وچ اکادمی سرائیکی ادب بہاول پور توں چھپی اے۔ جیندے وچ تیرہ ادیباں، شاعراں دا تذکرہ موجود ہے۔
"سرائیکی زبان و ادب" دل شاد کلانچوی دی کتاب ہے۔ جیڑھی 1987ء وچ سرائیکی ادبی مجلس، بہاول پور دی طرفوں چھپی اے تے ایں کتاب کوں اکیڈمی آف لیٹرز دی طرفوں ایوارڈ وی ݙتا ڳئے۔ ایں کتاب وچ سرائیکی شاعری تے جدید نثری ادب اتے ادبی شخصیات بارے تذکرہ کیتا ڳئے۔
تذکرہ "قدیم سرائیکی شاعر تے ادیب‘‘ دے مصنف دلشاد کلانچوی ہن۔ ایہ تذکرہ اکادمی سرائیکی ادب بہاول پور دی طرفوں چھاپیا ڳئے۔ اینداسن اشاعت اپریل 1987ء ہے۔ ایندے وچ 14 کلاسیکل شاعراں، ادیباں دے حالات زندگی، تاریخ پیدائش، تاریخ وفات اتے انہاں دے کلام دیاں خصوصیات، نمونہ کلام دے نال نال انہاں دی فکر، فلسفہ، اوں عہد دے سیاسی، سماجی حالات کوں دی بیان کیتا ڳئے۔ تذکرہ ’’قدیم سرائیکی شاعر تے ادیب‘‘ کل 80 صفحات اتے مشتمل ہے۔ تعداد چھپائی 500 ہے تے مل (10) ݙاہ روپئے ہے۔ مصنف دلشاد کلانچوی ایں تذکرے دا تعارف ’’پہلوں پہلوں دے عنوان نال کریندے ہوئے صفحہ نمبر 5 وچ لکھدن:"'ایں مختصر کتاب وچ میں آپݨے قدیم شاعراں تے ادیباں کوں عملی ادبی مرتبے یا فنی پختگی دے پیمانے نال کَچھ تے قطار وچ نہیں کھڑا کیتا۔ بلکہ زیادہ تر انھاں دی تاریخ پیدائش یا یوم فوتیدگی دے مطابق انہاں دی تندیرٻدھی ہم۔ میݙے نزدیک ایہ سارے حضرات آپݨے آپݨے مرتبے دے مطابق نویکلی حیثیت دے مالک ہن۔ سرائیکی ادب دی شناخت ہن اتے سرائیکی زبان و ادب دا مان ہن۔ایہ چھوٹی جھئیں کتاب جہڑا کجھ وی ہے۔ سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ دا ہک اہم حصہ ضرور ہے۔ ٻیا کجھ نھیں تاںایں وقت جو کجھ ہتھ لگے اوکوں اڳوں آوݨ والے مؤرخین کیتے کم از کم محفوظ ضرور کر گھدا ڳئے تے وݙی امید ہے جو سرائیکی زبان تے ادب دا مطالعہ کرݨ ویلھے اینکوں ضرور سامݨے رکھیا ویسی۔ اندھارے وچ چھوٹی جھئیں مشعل وی وݙا کم ݙے ویندی ہے۔'"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی تذکرہ نویسی
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
ب
؂ بادشاہ دی ݙات،ڄَݨ ٻچہ گھاݨی وات
؂ پادشاہ دے نوکر،نوکراں دے چاکر،چاکراں دی کِیش کِیش
؂ بَھنی مولھی تھاں ٹھکورݨ جوگی ہِے
؂ بَٹھ پیا او سونا ڄیہڑا کَن چِـیرے
؂ بَخت چِھتا کُتاءِ،ڄیکُوں چَنبِـڑ ون٘ڄے
؂ بدراں بدر بلا،توڑے اُوہو سان٘وݨ ہووے ہا
؂ بدراں بد رنگ، کالاڳورا ہِکو رنگ
؂ بدراں دی دُھپ بُری،مَتریئی دی بُکھ بُری
اندھے دی گُھک بُری،غریب دی چُپ بُری
؂ بُکھ موئے کَنوں تُرُٹ مویا چن٘ڳا
؂ بُکھا خُدا تے وی ݙاڈھا اے
؂ بُکھا تھیا کِراڑ تے وَہیاں پَٹے
؂ بلوچاں نال یاری اَتے ٻُوہے رکھݨے جِھکے
؂ بندہ اُوہو ڄیہڑا اوکھے ویلے پکرے
؂ بندہ بندے دے وَس ناں پووے
؂ بندہ کرے اَوّلیاں تے رب کرے سَوّلیاں
؂ بَݨی دا ہر کُئی،وِڳڑی دا کُئی نئیں
بھ
؂ بھاڄی جیہیں بھاڄی تے کِیہیں مُتھاجی
؂ بھاہ چاوݨ آئی تے چُلھے دی سَیݨ بݨ ٻیٹھی
؂ بھاہ تے پاݨی دا کوئی ہَتھ پیر نئیں
؂ بھاہ کُوں بھاہ مریندی اے
؂ بَھئیوالی دی کُنی،چَوک اِچ بَھنی
؂ بُھڄِݨ داݨے تے کُݙِن کُٹاݨے
؂ بَھرے تھاں ول ول بَھرِیندن
؂ بھنگی دی رَن رنگ بَرنگی،پوستی دی رَن
رووے، ہفِیمی دی آکھے مویا رات کُوں اِتھ
نہ ہووے
؂ بھیݙ دا پُوچھل پکڑیا نہ پار نہ اُروار
؂ بھیݙاں دے کَن ٻکریاں کُوں،ٻکریاں دے کَن بھیݙاں کُوں
؂ بھیݨ گھر بھائی گَندا،سَورھے گھر ڄَن٘وائی مَن٘دا
؂ بَھرا میلا چھوڑ ون٘ڄݨ چنڳا اے
؂ بَھت تاں بَھت، مُنگر وی چَٹ
؂ بَھترِیجے ترِیجھے
؂ بَھڄدیاں دے اڳُوں، نَسدیاں دے پِچُھوں
؂ بَھلا کر تے کُھوہ اِچ سَٹ
؂ بِھرا بِھراواں دے تے چِچڑ کان٘واں دے
؂ بھاہ دی سَڑی ٹِنݙاݨے تُوں ݙردی اے
ٻ
؂ ٻاجھری ڄیٹھی تے پُتر پلیٹھی
؂ ٻال جے تائیں رووے ناں ما کِھیر نئیں ݙیندی
؂ ٻل ٻَدھݨیں ءِچ سن٘ڄاپدےُ
؂ ٻال پیار دا ہون٘دے مار دا نئیں
؂ ٻال ڄائی دے نہیں،چائی دے ہِن
؂ ٻال سبھ دے سانجھے ہوندِن
؂ ٻالے کوئی تے سیکے کوئی
؂ ٻاہر آلے کھاوِن تےگھر آلے ڈھولے ڳاوِن
؂ ٻچڑے تھئے وݙیرے،ݙُکھ تھئے پریرے
؂ ٻکری رووے جِند کُوں قصائی مِین٘جھ کُوں
؂ ٻِلی ٻُوہا کھڑکایا،مُلاں ڄاتا حلوا آیا
؂ ٻِلی دا کن کُتی کُوں تے کُتی دا ٻکری کُوں
؂ ٻُوہے تے ٻیر نہ ہووی،ݙاڈھے نال وَیر نہ ہووی
؂ ٻَہݨ دی جاء ݙے چا،سُمھݨ دی ڳول گِھنساں
؂ ٻَہُوں لنگھ ڳئی اے،تھولی رہ ڳئی اے
؂ ٻئے دا تِھندا مَتھا ݙیکھ کے اپݨا رُکھا متھا نہ بَھن
؂ ٻیر آلے گھر ہَر کوئی وَٹے مَریندےٗ
؂ ٻیڑی نہ مُہاݨے،آکھے میکُوں پار پُچاوٗ
پ
؂ پاڑ پاڑ سِیواں ، نِکّمی مُول نہ تِھیواں
احمد شاملو
thumb|
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
پ
؂ پاݨی اوڑک پُل ہیٹھوں واہسی
احمد شاملو
احمد شاملو جدید فارسی شاعری دا منفرد ناں اے ،انہاں دا قلمی ناں "بامدار" ہئی۔ 12 دسمبر 1925 وچ تہران وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد دی پیدائش کابل / افغانستان وچ تھئی ہئی۔ شاملو دا تعلق فوجی خاندان نام ہے۔ شاملو شاعر ہوݨ دے علاوہ قاموس دان، صحافی تے سیاسی کارکن وی ہن۔ اوہ کجھ عرصے نیو جرسی / امریکا وچ وی مقیم رھے۔ اوہ ہک عرصے تک پروفیسر تے مدیر وی رہے۔ انہاں دی نظماں دے تراجم لٹریری رویو تے لٹریچر ایسٹ اینڈ ویسٹ وچ چھپ چکے ہن۔ انہاں دی بارہاں 12 کتاباں شائع تھی چکیاں ہن۔ انہاں دی اہم کتاباں وچ ،"آھنگ ھائی فراموش شدہ"، "زن پشت در مقری"، ھوائی تازہ" تے "قطغامہ" شامل ہن۔ شاملو دی تحریراں تے حافظ، خیام، نیما، بیاگی، رلکے، مایاوسکی، آرگن، لانگسٹن ہیوز تے لورکا دے گہرے اثرات ہن۔ انھاں نے ترئے/3 شادیاں کیتیاں۔ اوہ ایران دی کمیونسٹ پارٹی دے سرگرم رکن رہے تے شاملو ہک سال توں زائد پابند سلاسل وی رہے۔ زیباطیس / شوگر دے سبب انہاں دے سڄے پیر دی جراحت تھئی۔ اتوار 23 جولائی 2000ء وچ انتقال تھیا۔ تے "خراج"، ایران وچ پیوند زمین تھئے۔
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
پ
؂ پاݨی دا کوئی ہَتھ پیر نئیں ہوندا
؂ پاݨی ہَمیشاں جِھک دو واہندے
؂ پُتر تَھئے وݙیرے، ݙُکھ تَھئے پَریرے
؂ پُتر ڄیٹھا، مال اوٹھا، گھر کوٹھا
؂ پَتھر کُوں ڄَلَم نئیں لڳدی
؂ پَٹیا پہاڑ تے نِکھتھا چُوہا،او وی مویا ہویا
؂ پِچھاوڑے ہَنگیں وَیر نئیں لہندے
؂ پَرائی چُت دا مولھا، کپاہُوں کُولا
؂ پنج کَھلے پڳ جھلے سئیں پَت رکھائی
موجاں ماݨیاں،ٹِکݨ نہ ݙیندے رات
؂ پنجے انڳلیں برابر نئیں ہوندیاں
؂ پِنداں تُوں پِن تے اُٹھ گھوڑا گِھن
؂ پہلے سال چَٹی،ݙُوجھے سال ہَٹی تے تِریجھے سال کَھٹی
؂ پاݨی اِچ وڑنا تے چِھنڈکاں تُوں ݙرݨا
؂ پِیو دی جُتی پُتر کُوں پُوری آوے تاں اوکوں یار سمجھو
؂ پیٹ نہ پَـیاں روٹیاں تے سبھے ڳلاں کھوٹیاں
؂ پِیر پُتر نہ ݙیسی،ذال تاں ناں کَھس گِھنسی
؂ پیسہ ݙِتا روک تے کَھلا ݙِتا ٹھوک
؂ پَـیندا ہَر کوئی اے،ٹھمکیندا کوئی کوئی اے
؂ پھڳݨ دی دِیگر تے لعنت اے
ت
؂ تاریاں کُوں ٻالھیاں نئیں بُھلدیاں
؂ تاڑی ݙُوہَتھِـڑ وَڄدی اے
؂ تَسا پاݨی منگے،ماشکی مَشَک ٹنگے
؂ تروپے دے ݙا نہ آوے،ویہترݨ دا قابِل اے
؂ ترِیہہ پُتر،چالھی پوترے،اَڄاں وی بابا گھاہ کھوترے
؂ تَسبی کَچھ اِچ،کاتی ہَتھ اِچ
؂ تلوار دا پَھٹ مِل ویندےٗ،زبان دا پھٹ نئیں مِلدا
؂ تَلی تے گِھن تے ڳَلی تے کھا
؂ تَند نئیں وِڳڑی،تاݨی وِڳڑی اے
؂ تَوَکّل دے ٻیڑے پار
؂ لوک دی لوک ڄاݨے،دائی تُوں بُھن داݨے
؂ تُوں ڄیہڑے سکول پَڑھیٗں،اساں اوندیاں سِلھاں ڈھویٗن
؂ تُوں نئیں ٻُلیندا،تیݙا سائیں ٻُلیندےٗ
؂ تُوں وی راݨی،میں وی راݨی،کون بَھریسی گھر دا پاݨی
؂ تیݙے پِیٹھے دا کیا چھاݨن
؂ تُہاݙے تھئے ہاسے، غریباں دے بَھنے پاسے
؂ تیݙے جِن سیاݨے ہِن
؂ تھاں کَٹھے ہووِن تاں ٹَکِـر پوندِن
ٹ
؂ ٹٹِیہر آہدی اے اسمان کُوں مَیں جَھلی کھڑی ہاں
؂ ٹُردا جاگدا، ٻیٹھا سُتا، سُتا مویا
؂ ٹُر ڳئیں پتہ لڳدےٗ یا وت مَر ڳئیں
؂ ٹکے دی کُتی چھیں آنے گِھلائی
؂ ٹُنڈی ٻان٘ہہ، چُوڑیاں دی چاہ
؂ ٹَھڈھے کِھیر کُوں پُھکارے نہ ݙے
؂ ٹُھلھی تریمِت سیالے دی سَوّڑ اے
؂ ٹھیلِݨ مِیر مُہاݨے، اَڳُوں اَللہٰ ڄاݨے
؂ ٹھاہسُوں ٹھاہسُوں،نئیں تاں بھیݨ بِھرا راہسُوں
؂ ٹکے دی لوٹکی گِھندِن او وی کَھڑکا کے
ڄ
؂ جاگدیاں دیاں کَٹیاں تے سُتیاں دے کَٹّے
؂ جاڑا ٻال ما دا جنجال
؂ جِتھ پیر ہووی، اُتھ خیر ہووی
؂ ڄِنتے ݙِہدے چوپڑیاں، اُنائیں مَریندے دھروکڑیاں
؂ ڄِتُھوں دی کھوتی، اُتھائیں وَن٘ڄ کھلوتی
؂ جَن٘ج پرائی احمق نَچِن، چُتوں ننگے ویلاں گَھتن
؂ ڄیہڑا راہ نہ وَن٘ڄݨا اُوندا پندھ کیا پُچھݨا
؂ ڄیہڑا سُتھݨ سِویندےٗ،نیفے دی جاء رکھویندے
؂ ڄیہڑی کرے گِھیو، نہ کرے ما نہ پِیو
؂ ڄیہڑے تھاں اِچ کھاندےٗ، اُسے تھاں اِچ مُتردےٗ
؂ جی کُوں جی اے
؂ جِیندا ہاتھی لکھ دا، مویا سوا لکھ دا
؂ ڄَیندے گھر داݨے، اُوندے کملے ای سیاݨے
؂ ڄَیندے ہَتھ ݙوئی، اُوندا ہَر کوئی
؂ ڄے ڄینہاں مُنہ، اُوہو ڄہی چماٹ
؂ ڄَٹ دا ہاسا، مَروڑ گَھتے پاسا
؂ ڄَٹ کیا ڄاݨے کچالُو کھا
؂ ڄَم نہ مُکی تے نَک نانکاں تے
؂ ڄَما ٻال تے اِیہو حال
؂ ڄائے سِکھیندے آئے
چ
؂ چار ݙین٘ہہ شوں٘ق دے تے پِچھے کُتے بھونکدے
؂ چِٹا ݙاڑھا تے اَٹا خوار
؂ چِٹے کپڑے سلاماں دی چَٹی
؂ چُلُھوں ڳئی، دِلوں ڳئی
؂ چِڑی چُت چلِھیواں حِصہ
؂ چَم پیارا نئیں ،کَم پیارا
؂ چن٘ڳاں دے من٘دے تے من٘داں دے چن٘ڳے
؂ چور دا بِھرا ڳَنڈھ کپ
؂ چور دے گھر ݙِیوا نئیں ٻلدا
؂ چور کُوں آکھے بَھن گِھن،سادھ کُوں
آکھے بَھنی وَیندئی
؂ چوراں دے کپڑے ݙانگاں دے گز
؂ چوری تاں نئیں تھئی پر رَستہ ݙیکھ ڳئین
؂ چَوڑ چَپَٹ تے پُٹھی مَت
؂ چور نہ رَڄا، سادھ نہ بُکھا
؂ چَھڄ نہ ٻولے، پَرُوݨ کیوں ٻولے
ح
؂ حال دا نہ حوال دا، چَھڑا روٹی ݙال دا
؂ حُج نال لُجھ اے
؂ حَج دا حَج، وپار دا وپار
؂ حِصہ تیرھواں، ݙانگاں نال ادھو ادھ
؂ حلوا کھا ٹھار کے، مَر عُمر گُذار کے
؂ حیا آلا اندر وَڑیا، بے حیا آکھا میتھوں ݙریا
؂ حِیلے رِزق، بہانے مَوت
؂ داݨے داݨے تے مُہر ہوندی اے
؂ دِرکھاݨ کنڈ ولائی، چَپَر اُکِھـڑ آئی
؂ دریا ہمیش ہِک کندھی نئیں وَہندے
؂ دُعا سلام تے رَقم دی چیٹھ
؂ دِل دی ڳالھ مُنہہ تے آ ویندی اے
؂ دِل تاں میݙی تیݙے نال، رُوح پلنگاں
ہیٹھ، صدقے تاں میں اوندے آں ڄیہڑا
کَھنگدےٗ ٻیرِیں ہیٹھ
؂ دَمی دم تے کوئی نہ غَم
؂ دائی کولُھوں ڈِڈھ لُکا نئیں راہندا
؂ دِھیاں منگیاں کہیں نئیں، تے لدھیاں ہَر کَہیں
ر
؂ رات رَڄے دی وی لنگھ ویندی اے تے بُکھے دی وی
؂ رام جوڑے کوݙی کوݙی، بھڳوان لوڑھے کُپا
؂ رام رام کِیتی رَکھ، مال پَرایا پِیتی رَکھ
؂ رانجھا ہَر دا سان٘جھا
؂ راوے پَکیاں ڄالِھیں، سَٹ پُراݨیاں سالھیں
؂ راہ پئے پَتہ لڳدےٗ یا واہ پئے
؂ رَب دی ڳِݨی توڑ چَڑھدی اے
؂ رُٹھے دا بھانگا، ڳُڑ کَنوں وی مِٹھا
؂ رُٹھے کُوں کَیں منایا، بُکھ لَڳی تاں آپے آیا
؂ رِدھا ٻوڑ تے پَکی روٹی، ڄیہڑا چھوڑ
وَن٘ڄے اُوندی قِسمت کھوٹی
؂ رَسـہ ہِیـݨی جاء کَنُوں تُرٹدےٗ
؂ رَکھی کر ٻَلھائی، پیڑے گِھنے تُـرُنڈ
؂ رُکھی کھا، پِھکا پی، چِر تائیں جی
؂ رُل موئیاں دے کِہیں جنازے
؂ رَنگی دا ہَر کوئی، نارنگی دا کئی ناں
؂ رووے یاراں کُوں، گِھن گِھن ناں بِھراواں دے
؂ ریت دے کوٹھے نئیں اُسردے
؂ رِیس کر، ہُوس نہ کر
س
؂ ساداں کُوں کیا سواداں نال
؂ ساݙے گھر آسو تاں کیا گِھن آسو
؂ سارا جھیڑا ٻَنّی تے وَنّی دا ہِے
؂ ساری رات قِصہ تِھیندا رِیہا سویرے
پُچھدےٗ ہِیر مرد ہا یا تریمت
؂ ساری لُڑھدی ݙیکھو تاں ادھی ݙیوو لوڑھ
؂ ساوݨ(مل) وسایا صُوپہ، رعیت خُوش، مُقَدم مُون٘جھا
؂ ساہ دا کیہا وِساہ
؂ ساہ ون٘ڄے، وِساہ نہ وَن٘ڄے
؂ ساہورے گھر ڄن٘وائی، بھیݨ گھر بھائی، کُتے دی پسند
رام چندر
تفصیل
راجا دشرتھ لب گور تھیا تاں اوں نے رام چندر کوں اپݨا جانشین بݨاوݨا چاہا۔ لیکن کیکیئی نے اونکوں اپݨا عہد یاد ݙوایا کہ اوہ بھرت کوں اپݨا ولی عہد نامزد کرے تے رام چندر جی کوں چوݙاں سال دا بن باس ݙے ݙتا ونڄے۔ راجا نے رام چندر جی کوں کیکئی دی خواہش تے اپݨے عہد نال آگاہ کیتا تاں سعادت مند تے وفا کیش پتر نے سر تسلیم خم کر ݙتا تے جنوبی ہند دے جنگلاں وچ چلا ڳیا۔ اوں برے وقت وچ اوندی بیوی سیتا تے بھائی لکشمن نے اوندا ساتھ ݙتا۔
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
س
؂ سَت جُھڳے تاں ݙیݨ ای چھوڑ ݙیندی اے
؂ سَت کَھلے پڳ جَھلے، سئیں پَت رکھائی
رام چندر
تفصیل
ہک ݙینہ لنکا دے بدقماش راجا، راوݨ دا اوں جنگل توں گزر تھیا تے او سیتا کوں چا کے گھن ڳیا۔ رام چندر نے باندراں دے راجا سکریو دی فوج ، جیندا سپہ سالار ہنومان ہئی دی مدد نال لنکا تے چرھائی کیتی تے راوݨ کوں ہلاک کرکے سیتا کوں رہا کرایا۔ دشہرا دا تہوار ایہیں فتح دی یاد وچ منایا ویندا ہے۔ ایں عرصے وچ 14 سال پورے تھی ڳئے ہن۔ رام چندر جی، سیتا تے لکشمن دے ہمراہ ایودھیا واپس آ ڳئے۔ جتھاں انہاں دا مترایا لیکن نیک نہاد بھرا بھرت انہاں دے کھڑاویں تخت تے رکھ کے انہاں دے ناں نال راج کریندا پیا ہئی۔ انہاں دی آمد دی خوشی وچ گھر گھر چراغاں کیتا ڳیا۔ ہولی دا تہوار ایں واقعے دی یادگار ہے۔ ہندو، رام چندر کوں وشنو بھگوان دا ستواں اوتار منیندن۔ محقیقین تا حال انہاں دے زمانے دا تعین نی کر سڳے۔
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
س
؂ سَٹ گُذری وِہاݨی، گَھت نوِیں کہاݨی
؂ سَٹھیں گِھن پنجاہیں ڳال، تیݙا کیا ہِے نَفعے نال
؂ سَچ کُوں مرچاں ہِن
؂ سخی کنوں شُوم بھلا ڄیہڑا تُرت ݙیوے جواب
؂ سِر دا بار پیراں تے آندےٗ
؂ سِر سلامت تاں جُتیاں ڈھیر
؂ سِر وَݙے سرداراں دے، پیر وݙے مُرداراں دے
؂ سِر وَن٘ڄے تاں عادت ون٘ڄے
؂ سرکارُوں ڈَھِیجے بَھت، بَھڳل گِھنیجے اَݙ ـ
؂ سَـس! نہ کر بُرائیاں، مَتاں لَہنِیں آپݨیاں ڄائیاں
؂ سَکھر دی کُتی بَکھر کُوں بھونکے
؂ سُکی نال سِنی سَڑ ویندی اے
؂ سُن٘ڄیں کُوں سُن٘ڄا سَو کوہ توں وَلّا مار کے مِلدۓ
؂ سُݨو سَبھ دی، کرو آپݨی
؂ سَو ݙین٘ہہ چور دے، ہِک ݙین٘ہہ سادھ دا
؂ سَو کوہ تُوں اپݨا گھر نظر آندۓ
؂ سَو ڳالِھیں دی ہِکا ڳالھ
؂ سَو وَن٘ڄے ساہ نہ وَن٘ڄے
؂ سَو ہَتھ رَسہ، سِرے تے ڳَنڈھ
؂ سوٹا ماریں پاݨی جُدا نئیں تِھیندا
؂ سوچیں پیا تے بندہ ڳیا
؂ سُوّر مویا ٹانݙے بَھن کے
؂ سیالے دی بھاہ ہَر کوئی آپ دو کُڈھیندۓ
؂ سِیوِیاں دَرسال تَائیں، چاول بزار تائیں، روٹی قندھار تائیں
ش
؂ شادی تے نال نَاہِن نیندے، او آھدی شَم اِچ ٻہساں
؂ شادی تھئی اَدھی ڳئی، ٻال تھئے ساری ڳئی
؂ شاہجہان ٻیٹھا تَخت، مِستریاں لڳے بھاڳ تے بخت
؂ شاہ جِیوݨا، کُجھ نئیں تِھیوݨا
؂ شرع کُوں کینہاں شَرَم
؂ شَرماں شرمی کم بَݨ ڳیا
؂ شورا حلال، ٻوٹیاں حرام
؂ شَوہ دی من بھاݨی، کَملی ای ساݨی
؂ شیعہ نہ سُنّی، دَبڑ گُھسَنّی
؂ شِین٘ہ بُکھ مَرے دَرَب مُول نہ چَرے
؂ شِین٘ہہ دی ماری گِدَڑ پئے کھاندن
؂ شِین٘ہہ شکار کرے، جنگل رَڄے
؂ شِین٘ہہ دے کَن اِچ اے
؂ شِین٘ہاں دے مُن٘ہہ کَیں دھوتِن
؂ شے اُوہا ڄیہڑی ہَتھ اِچ اے
؂ شیر دا ہِکو ای ٻہُوں اے
؂ شیر بال ہَتھ مِلاؤ تاں ول انڳلِیں ڳِݨو
؂ شِکّل مومناں کرتُوت کافراں
حوالے
http://www.wasaib.com/seraiki-sayings-b/
کلاسیکل سرائیکی شاعری
گنان
اسمٰعیلی مبلغاں دی شاعری
سیفل نامہ
مولوی لطف علی
یوسف زلیخا
مولوی عبدالحکیم اچوی
اجالا مختار لنگاہ
اجالا لنگاہ سرائیکی وسیب دی متحرک رہنما ہن۔ کجھ عرصہ سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی رہیے تے ہݨ انہاں دی سرائیکستان نیشنل فرنٹ دے ناں نال اپݨی پارٹی اے۔
المکتفی لامراللہ
thumb|مکتفی دے دور دا دینار, 905ء-906ء المکتفی لامر اللہ (پیدائش: 9 مارچ 1096ء – وفات: 12 مارچ 1160ء) خلافت عباسیہ دے اکتریہویں خلیفہ ہن جنہاں نے 1136ء توں 1159 تک حکمرانی کیتی۔
سوانح
آپ کوں منصب امامت و خلافت دی بشارت رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے خواب اچ تشریف گھن آ کے کے فرمائی تے ایں واسطے آپ نے المکتفی لامر اللہ دا لقب اختیار کیتا ۔ آپ اہل اسلام دے ٻارہاں اماماں وچوں یارہویں نمبر تے امام منے ویندے ہن۔ آپ دے دور امامت وچ انتہائی زوال پزیر ادارہ خلافت بھرپور انداز وچ واپس قائم تھیا ۔ آپ زبردست عالم، فقیہہ فقہ عباسیہ بردار، خوش اخلاق تے ایسی عمدہ خوبیاں دے مالک ہن کہ ائمہ اچ آپ جیہے گھٹ ہی ملدن ۔آپ دے دور اچ چھوٹے توں چھوٹا امر خلافت آپدے حکم و اجازت توں ظاہر تھیندا۔
نسب
المقتفی لامر اللہ محمد بن احمد المستظہر باللہ بن عبد اللہ المقتدی بامر اللہ بن محمد بن القائم بامر اللہ بن احمد القادر باللہ بن اسحاق بن جعفر المقتدر باللہ بن احمد المعتضد باللہ بن محمد الموفق باللہ بن ابوالفضل جعفر المتوکل علی اللہ بن محمد المعتصم باللہ بن ابوجعفر ہارون الرشید بن ابوعبداللہ محمد المہدی باللہ بن ابوجعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن علی بن عبد اللہ بن عباس بن عبد اللہ بن عباس بن عباس بن عبد المطلب۔
دُلیوالہ
میر چاکر اعظم رند دی اولاد وچ میر بلوچ خان منکیرہ دا اوہ حکمران ہئی جیں نے لنگاہواں توں خودمختاری دا اعلان کیتا ہئی۔ اوندے اٹھ پتر تے ہک دھی ہئی جیندا ناں ملائم بی بی ہئی۔ انہاں دی دھی دے تاریخی کردار کوں مورخین نے کتب وچ درج کیتے۔ میر بلوچ اپݨے ریاستی امور وچ اپݨی دھی نال مشورہ کریندا ہوندا ہئی۔ جݙݨ میر بلوچ دی وفات تھئی تاں اوندے پتراں وچ دستار دے مختلف دعویدار سامݨے آئے۔ قبائل دے عمائدین نے معاملے کوں سلجھاوݨ کیتے ملائم بی بی دا ناں تجویز کیتا تے میر بلوچ دے تمام صاحبزادگان تے قبائل نے اوندے تے اپݨی رضامندی ظاہر کر ݙتی۔ ملائم بی بی دے پئے دا ناں میر عبداللّٰہ خان میراݨی ہئی جیں نے ریاست دے دفاع کوں بہتر بݨاوݨ کیتے مختلف اقدامات کیتے ہن۔ میراݨی قبیلے دے اوں میر نے منکیرہ توں کوئی 70 کلومیٹر شمال وچ ہک قصبے دی بنیاد رکھی جینکوں اوں نے اپݨے ناں دی نسبت نال کوٹ عبداللّٰہ خان دا ناں ݙتا۔ تھل دی ادھ وچ ایہ قصبہ ڈیرہ جات توں بھیرہ، جہلم تے میانوالی ویندے قافلیاں دی گزرگاہ بݨا تے سرائیکی زبان دے مٹھے لہجے نے اونکوں کوٹ عبداللّٰہ خان توں دلیوالا بݨا سٹیا۔ تاریخ دے ورقیاں وچ لکیا ایہ کوٹ عبداللّٰہ خان اوں وقت دوبارہ افق تے ابھریا جݙݨ میانوالی مظفرڳڑھ (ایم ایم روڈ) دی تعمیر تھئی تے دلیوالا جنوب توں شمال دی طرف آندے ویندے مسافراں کیتے ہک سونہاں ناں بݨ ڳیا۔ ایم ایم روڈ دی NHA وچ شمولیت دے بعد ایہ شہر سنٹرل کوریڈور دا ہک پھلدا پھولدا ایسا شہر بݨسی جیہڑا مکران تے جنوب کوں شمالی علاقہ جات نال لنک کر ݙیسی۔
جمشید ناشاد ہک خوبصورت شاعر
(لکھت:محمد ظہیر احمد مہاروی ۔ میانوالی)
جمشید ناشاد نال میݙی پہلی مُلاقات اٹھ سال پہلے اُنھاں دے مشاعرے وچ تھئی۔ جیڑھا سال پسالی تھیندے تے اُوندے روحِ رواں جمشید ناشاد سئیں ہوندن۔ پہلی مُلاقات اچ گھُل مِل ونجٖݨ والا ناشاد جیویں تݙاں ہا اڄ ھے۔ اوندی طبیعت تے میل ملاپ اچ رَتی فرق نئیں آیا۔ کہیں و ی شخص دی سُنجٖاݨ اوندے علاقے دی اوندے نال محبت یا نفرت توں کیتی ونجٖ سڳدی ھے۔ کیوں جو گھر دا تھاں ہلکا ہوندے۔ پر ناشاد دے علاقے دے لوکاں دی اوندے نال محبت ݙیکھ کے میں حیران تھی ڳیاں اوندی وجہ ایہ ھے جو ناشاد کم کیتے ویلھا ضائع نئیں کیتا، نہ اوں کہیں نال بغض رکھیے۔ اپݨی ہستی مطابق نہ صرف اپݨے علاقے بلکہ پورے سرائیکی وسیب دے شعراء تے ادیباں کوں ماݨ عطا کیتے۔ اُنھاں کوں ہک جاہ کٹھا کر تے ادب دی خدمت کیتی ھے۔
ڈھیر سارے نوجواناں دی سرپرستی کر ادب دوستی دا ثبوت ݙتے۔ کیوں جو اوندے اندر منافقت کائینی شاعر، ادیب اتے سامعین اوندا احترام کریندن۔ ناشاد دوستاں کوں کٹھا کر جٖاݨدے پہلے وی ہک جاہ تے لکھ چُکاں جو دوستی تے دشمنی وچ کھرے لوک ہمیشاں جذباتی ہوندن ایں حوالے نال میں ݙٹھا ھے جو ناشاد دوستی وچ جذباتی ھے ۔ جتلے تئیں دشمنی دی ڳالھ ھے تاں ناشاد جہیں فقیر آدمی کیا دشمنی رکھݨی ھے۔ اوندا وصف عاجزی ھے تے لوک ایجھے انسان نال ڈھیر محبت رکھدن ۔ ایہا ڳالھ اوندی شاعری وچ وی جاہ جاہ تے ݙٹھی ونجٖ سڳدی ھے۔ ناشاد شاعری کیتی ھے کُجھ سرائیکی شاعراں وانگوں خدا ، غربت تے حکومت نال جھیڑے نئیں کیتے ۔’’پرلی کندھی‘‘ ،’’پرایا چندر‘‘ تے ’’پپلیں ہیٹھ جہان‘‘ ناشاد دے ترائے شعری مجموعے اوندے شعری قد کاٹھ دا ثبوت ہِن۔ ناشاد اپݨے شاعری وانگوں کتاباں دے ناں وی ٻہوں سوہݨے تے نویکلے رکھین۔ یکیاں کتاباں دے ناں حرف ’’پ‘‘ توں شروع تھیندن ایندی وجہ میں نئیں جٖاݨداپُچھݨ دے بعد ای کُجھ آکھساں۔ بحرحال یکے مجموعے ٻہوں سوہݨے چھپین۔
اُستاد لوک اَہدن شاعری اپݨے وقت اچ چھپ ونجٖے تاں چنگا ہوندے ۔ کیوں جو وقت گُزرݨ دے نال نال معاشرے وچ تبدیلی آندی ھے تے لوکاں دیاں سوچاں تے مزاج وی تبدیل تھی ویندن۔ ایں حوالے نال ناشاد خوش نصیب شاعر ھے جو اوندی شاعری ٹھیک وقت تے چھپ تے ادبی حلقیاں وچ مقبولیت دی سند حاصل کر چُکی ھے۔ ناشاد فطرتی شاعر ھے، اوندا ٻہوݨ ،کھلووݨ ، الاوݨ ہک مکمل شاعر وانگوں ھے۔ اوندی شاعری دے مضامین وسیع ہِن او آفاقی ڳالھ کرݨ جٖاݨدے اوندے کول لفظ وی ہِن تے اوندے ورتݨ دا سلیقہ وی ۔ لسانی حوالے نال وی ناشاد ہک مضبوط شاعر ھے اونکوں زبان کوں ورتݨ دا ݙا آندے اوندے مصرعیاں دی وُݨت ایں ڳالھ دی گواہ ھے۔ ݙوہڑہ،قطعہ ، نظم تے غزل ناشاد دیاں پسندیدہ اصناف ہِن۔ تھیندا اینویں ھے جو زیادہ تر شعراء کہیں ہک یا ݙو صنفاں وچ کمال رکھدے ہوندن پر ناشاد اِنھاں چاریاں صنفاں وچ مہارت رکھدے تے اِنھاں نال انصاف کرݨا وی جٖاݨدے۔ اِنھاں چاریاں صنفاں وچوں جیڑھی صنف وی پڑھو تاں لڳدے جو ناشاد اِسے صنف دا شاعر ھے۔ ایہ کمال نئیں تے ٻیا کیا ھے؟۔ چندر پرایا کر کے پرلی کندھی ݙیکھݨ توں بعد ناشاد اڄ پپلیں ہیٹھ جہان وسائی ٻیٹھے۔
تاج محمد گوپانگ نال نشست
لفظیں دی جادوگری نال دِل موہ گِھنݨ والی شخصیت، کمالِ آذَری نال حرفیں کوں صورت ݙیونڑ والی مہان ہستی تے ہمیش مزاحمت اور انقلاب دا درس ݙیونڑ والے عظیم انسان صوفی تاج گوپانگ سئیں دے نال فاضل پور دی سب توں معتبر جاہ استاد نذیر فیض مگی دی بنچ تے سردار منظور احمد خان دریشک تے سعید خان پٹھان دے نال سوجھل نشست..
زبان کھسیج پئی اے تاں کِیا تھیا، چُپ نِسی کیتی، مزاحمت کار جو ہا، اُنگلیئں دے ݙوݙیں کوں اَواز ݙے ݙِتی ہِس.. ہوندی دھاڑ، ہوندی پُکار اڄ حرفیں تے لوظیں دا چولا پا وِچ بزار دھمالاں پیندی کھڑی اے..
جڈاں وی میں کہیں نال ناراض یا غصے ہوواں صوفی تاج سئیں دا ہک فقرہ میکوں ہوش اچ گِھن امدے.. او آہدن "میݙے نال اج تک جیہڑی وی زیادتی تھئی اے تے اج توں بعد وی جیہڑا ظلم وی تھیسی میں سب دا سب، معاف کِیتم" صوفی جو ہے.
عثمان کریم بھٹہ
کلثوم نواز دی مکاݨ
8 جولائی 2000 پرویز مشرف دے مارشل لاء دوران جݙاں فصلی ٻٹیرے نواز شریف کوں چھوڑ تے آمریت دی جھولی ونڄ ٻیٹھے تاں کلثوم نواز کھنڈئیے پنڈئیے اپݨی جماعت دے ورکراں رلے تحفظ پاکستان ریلی کڈھی جیکوں روکݨ کیتے تے کلثوم نواز دی گرفتاری کیتے انتظامیہ کار کوں کلثوم نواز سمیت کرین نال اتاں چا گھدا تے کار کوں محفوظ جاہ تے پڄا کے کلثوم نواز کوں گرفتار کر گھدا... کلثوم نواز اڄ ایں فانی دنیا توں جھوک لݙا ڳئین... آمریت دے خلاف کلثوم نواز دی ایں جدوجہد کوں ہمیش یاد کیتا ویندا رہسی.. خدا پاک انہاں دی مغفرت کرے تے انہاں درجات بلند فرماوے...آمین (بلال بزدار)
خیبرپختونخواہ
خیبرپختونخواہ پاکستان دا ہک صوبہ ہے۔
پہلے ایں کوں صوبہ شمالی مغربی سرحدی صوبہ اہدے ہن. ہݨ ایندے وچ قبائلی علاقے وی شامل تھی ڳئے ہن۔
ایندا دارالحکومت پشاور ہے،
قیامِ پاکستان تے سرائیکی وسیب دا کردار
4 جولائی 1947ء کوں ہک مسودہ قانون برطانوی پارلیمنٹ وچ پیش کیتا گیا۔ 15جولائی کوں دارالعوام نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، 16 جولائی 1947ء کوں دار الامرا نے وی اس کوں منظور کیتا۔ 18 جولائی 1947ء کوں شاہ برطانیہ نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، ول اس قانون دے تحت تقسیم ہند عمل وچ آئی اور ݙو نویں عملداریاں مملکت پاکستان تے مملکت بھارت وجود وچ آئے۔ قانون کوں شاہی اجازت 18 جولائی 1947ء کوں حاصل تھئی۔ تے ݙو نویں ممالک پاکستان تے بھارت 15 اگست کوں وجود وچ آئے۔
سرائیکی ریاست دی طرفوں پاکستان دی مالی سرپرستی
سرائیکی ریاست بہاولپور نے پاکستان دی مالی امداد دے ضمن وچ تے اینکوں قائم رکھݨ دے کارݨ، ابتدائی کئی مہینیاں دی تمام محکمیاں دی تنخواہ اپݨے خزانے توں جاری کیتی. ایندے علاوہ بین الاقوامی بینک وچ پاکستانی کرنسی دی منظوری واسطے کئی مݨ سونا زر ضمانت واسطے فراہم کیتا. قائداعظم واسطے رہائش تے سواری واسطے ریاست بہاولپور دے نواب نے اپݨی خدمات پیش کیتیاں.
محسنِ پاکستان، نواب صادق پنجم عباسی دا پاکستان دے استحکام وچ کردار
سرائیکی قوم دے نواب سر صادق محمد خان پنجم عباسی ؒ نے ہک موقع تے قائداعظم کوں آکھا ہئی کہ اگر پاکستان نہ بݨیا تاں اساں ریاست بہاولپور دا ناں پاکستان رکھ ݙیسوں.
سرائیکی خطے دے نویں ملک پاکستان تے احسانات
سرائیکی وسیب دے دیگر احسانات دی طرح مسلم مہاجرین دی آباد کاری وچ وی وسیب دے عوام و خواص دا ٻہوں وݙا کردار اے.
سرائیکی خطے دے زمیناں تے جعلی کلیماں نال قبضے، غیر منصفانہ آبادکاری تے پاݨی دے وسائل تے قبضہ
چولستان تے تھل سمیت پورے وسیب وچ مہاجرین دی آبادکاری دے ناں تے پنجابیاں دی ناجائز تے جعلی کلیماں دے نال آبادکاری کیتی ڳئی. ایہو حال ساݙے پاݨی دے وسائل نال کیتا ڳیا.میانوالی اتے سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع (بکھر، خوشاب وغیرہ) کوں اپݨے ہتھیکے کر کنیں پنجابی اسٹیبلشمنٹ اصل وچ سرائیکی وسیب دی شاہ رڳ اُتے اپݨی انگل رکھ ݙیسی۔ ایں حوالے نال گریٹر فلڈ کینال دا پنجاہ ارب کنیں ودھ دا منصوبہ پنجاب حکومت ہنگامی بنیادیں اُتے مکمل کریندی پئی تاں جو دریائے سندھ دے پاݨی کوں کنٹرول کرݨ دے نال نال سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع دی لکھاں ہیکٹر اراضی کوں لینڈ کالونائزیشن دے تحت اپݨے قبضے اچ کیتا ونڄے۔
ہجرتِ مدینہ
622ء تک مسلماناں کیتے مکہ اچ رہݨا ممکن نہ ریہا ہئی۔ کئی واری مسلماناں تے خود حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں تکلیفاں ݙتیاں ڳیاں۔ ایں پاروں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مسلماناں کوں مدینہ ہجرت کرݨ دی اجازت ݙے ݙتی۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اللہ دے حکم نال حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دے نال ستمبر 622ء اچ مدینہ دی طرف روانہ تھئے تے مکہ اچ اپنی جگہ حضرت علی بن ابی طالب علیہ السلام کوں امانتاں دی واپسی کیتے چھوڑا۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے مدینہ پہنچݨ تے انصار نے انہاں دا شاندار استقبال کیتا تے اپݨے تمام وسائل پیش کر ݙتے۔ جݙݨ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم مدینہ پہنچے تاں انصار استقبال کیتے آئے تے خواتین چھتاں توں ݙیکھدیاں پیاں ہن تے دف وڄا کے کجھ اشعار پڑھدے پئے ہن جنہاں دا ترجمہ ایہ ہے:-
ساݙے تے چوݙہویں دی رات دا چندر طلوع تھی ڳیا، وداع دے پہاڑیاں توں ساݙے تے شکر واجب ہے جے تک کوئی اللہ کوں پکارݨ والا باقی رہوے۔
آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ݙاچی حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ دے گھر دے سامݨے رکی تے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے انہاں دے گھر قیام فرمایا۔ جیہڑی جگہ ݙاچی رکی ہئی اونکوں حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے قیمتاً خرید کے ہک مسجد دی تعمیر شروع کیتی جیہڑی مسجد نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم سڋیجی۔ اوں تعمیر اچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے وی حصہ گھدا۔ اتھاں حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مسلماناں دے درمیان عقدِ مؤاخات فرمایا یعنی مسلماناں کوں ایں طرح بھرا بھرا بݨایا کہ انصار اچوں ہک کوں مہاجرین وچوں ہک دا بھائی بݨایا۔ خود حضرت علی علیہ السلام کوں اپݨا بھائی قرار ݙتا۔ انصار نے مہاجرین دی مثالی مدد کیتی۔ ہجرت دے نال ہی اسلامی تقویم دا آغاز وی تھیا۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے مدینہ آوݨ نال، اوس تے خزرج، اتھوں دے ݙو قبائل جنہاں نے بعد اچ اسلام قبول وی کیتا، اچ لڑائی جھڳڑا ختم تھیا تے انہاں اچ اتحاد تے بھائی چارہ پیدا تھی ڳیا۔ ایندے علاوہ اتھاں کجھ یہودیاں دے قبائل وی ہن جیہڑے ہمیشہ فساد دا باعث ہن۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے آوݨ دے بعد یہودیاں تے مسلماناں دے درمیان اچ تھیوݨ والے معاہدہ 'میثاق مدینہ' نے مدینہ اچ امن دی فضا پیدا کر ݙتی۔ اونہی دور اچ مسلماناں کوں کعبہ دی طرف نماز پڑھݨ دا حکم ݙتا ڳیا، اوندے توں پہلے مسلمان بیت المقدس دی طرف منہ کر کے نماز ادا کریندے ہن جیہڑا یہودیاں دا وی قبلہ ہئی۔
کلاؤڈ کمپیوٹنگ
thumb|کلاؤڈ کمپیوٹنگ کلاؤڈ کمپیوٹنگ یا ابری کمپیوٹنگ(انگریزی: Cloud computing) دی اصطلاح یا استعارہ جیہڑا 2000 وچ مقبول تھیا۔ اے کمپیوٹراں دے اجتماعی وسائل دے استعمال تے منحصر ہے۔ کلاؤڈ کمپیوٹنگ دور دراز دے سرورز تے مرکزی ڈیٹا اسٹوریج تے کمپیوٹر دے وسائل تک کلائنٹس کوں آن لائن رسائی ݙیندا ہیں۔
کلاؤڈ کمپیوٹنگ صارفین کوں مختلف ایپلی کیشنز دے لائسنس دی خریداری دے بغیر انہاں کوں استعمال کرݨ تے ڈیٹا کوں اپ ڈیٹ کرݨ کیتے سرور تک رسائی ݙیندے ہن. آسان الفاظ وچ اے مشترکہ وسائل دی تاثیر کوں ودھاوݨ تے مرکوز ہے تے وسائل دی شراکت تے انحصار کریندا ہے۔ اے سوفٹ وئیر کمپنیاں کوں براہ راست بنیادی ڈھانچے دے اخراجات توں بچݨ تے اوں دی بجائے کاروباراں تے توجہ مرکوز کرݨ وچ مدد ݙیندا ہے۔ کمپنی کمپیوٹنگ ضرورت دے مطابق انہاں وچ فوری طور تے اضافہ یا کمی کر سڳدی ہے۔
تیز رفتار نیٹ ورکس، سستے کمپیوٹرز تے سٹوریج آلات تے ہارڈ ویئر ورچوئلائزیشن دی دستیابی، کلاؤڈ کمپیوٹنگ وچ اضافہ دی وجہ ہے۔ ایندے وچ سالانہ 50 فی صد اضافہ دا امکان ہے۔
تاریخ
ابری کمپیوٹنگ دی اصطلاح دی تاریخ واضح نی ۔ ہک بادل دے طور تے فاصلے توں ظاہر کرݨ کوں اشیاء دی ہک بڑی وابستگی بیان کرݨ کیتے سائنس وچ استعمال کیتا ویندا ہے۔ لفظ بادل انٹرنیٹ دے کیتے ہک استعارہ دے طور تے استعمال کیتا گیا ہئی- بادل علامت، دے طور تے ابتدائی 1994 انٹرنیٹ دی نمائندگی کیتے استعمال کیتا گیا ہئی- EC2 آمازون Amazon نے 2006 متعارف کرایا۔ 2008 دے اواخر وچ مائیکروسافٹ ازیور Microsoft Azure دستیاب تھی گیا۔ جولائی 2010 وچ، Rackspace ہوسٹنگ تے ناسا نے مشترکہ طور تے OpenStack اوپن سورس کلاؤڈ سافٹ ویئر دے منصوبے دا آغاز کیتا۔
عوامی کلاؤڈ
عوامی کلاؤڈ مائیکروسافٹ، ایمیزون تے گوگل جیہی کمپنیاں عام لوگاں دے استعمال کیتے بݨیندن ۔ مثال طور EC2 آمازون Amazon، ازیور Microsoft Azure وغیرہ.
نجی کلاؤڈ
کئی کمپنیاں نجی کلاؤڈ ذاتی استعمال کیتے بݨیندن جیندے کیتے OpenStack یا Microsoft System Center جیہے سافٹ ویئر استعمال کیتے ویندن ۔
مخلوط کلاؤڈ
ہک نجی کلاؤڈ جݙݨ ضرورت دے طور تے عوامی کلاؤڈ کوں استعمال کر سکے تاں اوں کوں مخلوط کلاؤڈ آکھا ویندا ہے۔
خواص
کلاؤڈ کمپیوٹنگ دی مندرجہ ذیل اہم خصوصیات ہن۔
لاگت وچ کمی، ڈیوائس تے جگہ دی آزادی، قطع نظر ایں دے کہ کیا جگہ یا آلہ ہے (مثلا، پی سی، موبائل فون)، صارفین ہک ویب براؤزر استعمال کریندے ہوئے نظام تک رسائی حاصل کریندے ہن۔ بنیادی ڈھانچے عام طور تے ہک تریجھی پارٹی دی طرفوں حاصل کیتا ویندا ہے، صارفین کتھاؤں وی منسلک تھی سکدے ہن تے صارف دے کمپیوٹر تے انسٹال کرݨ دی ضرورت نی ، مختلف مقامات توں استعمال کیتا ونج سڳدا ہے۔ اے کلاؤڈ کمپیوٹنگ ایپلی کیشنز دی آسانی دی وجہ ہے۔ کارکردگی دی نگرانی کیتی ونج سکدی ہے۔ ہک توں زیادہ صارفین ہک ہی وقت ہک ہی ڈیٹا تے کم کر سکدے ہن. اچھی طرح توں ڈیزائن کیتا ہویا کلاؤڈ کمپیوٹنگ کاروبار دے تسلسل تے ڈیزاسٹر ریکوری کیتے موزوں ہے۔ آن ڈیمانڈ سیلف سروس صارف کوں انسانی بات چیت دی ضرورت دے بغیر خود کار طریقے نال، ضرورت دے مطابق کمپیوٹنگ ،نیٹ ورک سٹوریج فراہم کر سکدے ہن۔
انفراسٹرکچر دی سہولت
IaaS سب توں بنیادی کلاؤڈ سروس دے ماڈل وچ IaaS دے فراہم کرݨ والے ورچوئل مشیناں/ کمپیوٹرز دی پیشکش کریندے ہن۔ XEN، اوریکل VirtualBox دے، KVM، VMware ESX دی / ESXi دی یا ہائپر V مہماناں دے طور تے ورچوئل مشیناں تے چلدا ہے۔
پلیٹ فارم دی سہولت
PaaS ماڈل وچ کلاؤڈ فراہم کرݨ والے عام طور تے آپریٹنگ سسٹم، پروگرامنگ ماحول، ڈیٹا بیس تے ویب سرور سمیت ہک کمپیوٹنگ دے پلیٹ فارم دی فراہمی، ہارڈ ویئر تے سافٹ ویئر دی خرید تے انتظام دی لاگت تے پیچیدگی دے بغیر ہک کلاؤڈ پلیٹ فارم تے انہاں دے سافٹ ویئر کوں چلا سکدے ہن۔ مثال طور مائیکروسافٹ Azure تے گوگل ایپ انجن ۔
سافٹ ویئر دی سہولت
SaaS صارفین کوں ایپلیکیشن سافٹ ویئر تے ڈیٹا بیس تک رسائی فراہم کیتی ویندی اے۔
سیکورٹی اور پرائیویسی
کمپیوٹنگ پرائیویسی دے خدشات موجودہ ہوندن۔ اتفاقی طور تے یا ڄاݨ بجھ کے معلومات کوں خارج یا تبدیل کر سکدے ہن. بہت سارے فراہم کرݨ والے وارنٹ دے بغیر امن و امان دے مقاصد کیتے تریجھے فریقاں نال معلومات دا اشتراک کر سکدے ہن. صارفین کوں کلاؤڈ سروسز استعمال شروع کرݨ توں پہلے توں رازداری دی پالیسیاں کوں پیش نظارہ رکھݨا چاہیدائے.
مستقبل
کلاؤڈ کمپیوٹنگ پیداواری پختگی تک پہنچ گیا ہے۔ تمام اہم کمپنیاں ایں ٹیکنالوجی وچ سرمایہ کاری کریندے پئے ہن۔ 3G تے 4G دے آوݨ دی وجہ نال ٹیلی کام آپریٹر زونگ وی ایں دوڑ وچ شامل تھی گیا ہے۔
ممبئی
ممبئی (مراٹھی : मुंबई)، (سابق نام :بمبئی)، بھارت دی ریاست مہاراشٹر دا دار الحکومت ہے۔ تقریباً ہک کروڑ 42 لکھ دی آبادی دا ایہ شہر آبادی دے لحاظ نال دنیا دے وڈے شہراں اچ شمار تھیندے۔ اپݨے مضافاتی علاقیاں، نویں ممبئی تے تھاݨے کوں ملا کے ایہ دنیا دا چوتھا سب توں وݙا شہری علاقہ بݨدے جیندی آبادی تقریباً ہک کروڑ 90 لکھ بݨدی ہے۔ ممبئی بھارت دے مغربی ساحل تے واقع ہے تے ہک جھکی قدرتی بندرگاہ اتھاں موجود ہے۔ بھارت دی نصف توں زائد بحری تجارت ممبئی دی بندرگاہ توں تھیندی ہے۔
محمد جمن (ڳائیک)
اُستاد محمد جمن (اردو: محمد جمن (گلوکار)) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٠ اکتوبر ١٩٣٥ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٤ جنوری ١٩٩٠ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلے مہان٘درے کلاسیکی اَتے لوک ڳائیک ہَن۔
حیاتی دا احوال
اُستاد محمد جمن ١٠ اکتوبر ١٩٣٥ء کُوں سوڑھ، بلوچستان، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ زمین٘دار ہَن ڄاں جو موسیقی دا شون٘ق رکھین٘دے ہَن۔ محمد جمن دے نانا وی سارندہ اَتے طن٘بورہ وڄاوݨ اُتے مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔ اِیں ماحول وِچ محمد جمن کوں وی موسیقی دا شون٘ق ہووݨ فطری ہئی تہُوں اُوہ اِیہ ساز وی وڄاوݨ لڳّے اَتے ڳاوݨ وی لڳّے۔
قیامِ پاکستان دے بعد محمد جمن ریڈیو پاکستان نال ڄُڑ ڳئے اَتے پہلاں کراچی اَتے وَل حیدر آباد ٹیشن تُوں اپݨی ڳائیکی دا جادو جڳاوݨ لڳّے۔ ریڈیو پاکستان حیدر آباد ٹیشن نال ڄُڑݨ دے زمانے وِچ اِنّھاں کوں موسیقی ترتیب ݙیوݨ دا وی موقع مِلّیا۔ محمد جمن دے شگِرداں وِچ روبینہ قریشی، زیبُ النساء، زرینہ بلوچ اَتے اُستاد محمد یوسف دے ناں اُتّے اُتّے ہِن۔
اعزازات
حکومتِ پاکستان نے اُستاد محمد جمن دی فنّی خدمتاں دے اعتراف دے طور تے اِنّھاں کُوں ٢٣ مارچ ١٩٨٠ء کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا۔
وفات
اُستاد محمد جمن ٢٣ جنوری، ١٩٩٠ء کُوں کراچی، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئے۔
حوالہ جات
ونکی:لوک ڳائیک ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:پاکستان کرونیکل ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
شازیہ خان
شازیہ خان سرائیکی گلوکار ہے۔ ملتان نال تعلق ہے۔
مکاݨ
مکانڑں... جناب قبلہ عزت مآب سیاسی ورکر معروف دانشور سرائیکی قوم پرست رہنما تے بہوں وڈی سرائیکی لغات دے خالق سئیں اکبر مخمور صاحب ایں فریب نگری کنوں ہجرت کر تے کن دی پر اسرار وستی وچ تشریف گھن گن .... نہیں معلوم تہہ خاک تماشہ کیا ہے افسوس بے حد..نکھیڑا انت اے سرائیکی زبان دے تمام لفظ یتیم تھی گن.. اکھاناں مونجھیاں ہن نظمیں رو رو حال ونجایا ساڈیاں لہسی کون سنبھالاں سندھ دریا وچ اتنا مچھیاں کینی جتنا سرائیکی لفظ مخمور سئیں کٹھے کر تے سرائیکی لغات دی جھولی پاتے...میں ونج نمی سگدا گھر روندا بیٹھاں بال پچھدن روون دی وجہ نمی ڈس سگدا پتریں کوں دھیریں کوں ہنیں دی بیوہ کوں ہنیں دی سنگت کوں ہنیں دے ہمساۓ کوں ...دیرے شہر دے پکھیں کوں ,درختیں کوں ,سرائیکی زبان دیں ساریں نظمیں کوں,اکھریں کوں میڈی طرفوں مکانڑں ہووے... یار ساڈا جھوگ لڈا گۓ اگوں تے رب دی امان ہووے..