cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نتالیہ ووروزبیت
حیاتی
فروری ٢٠٢٢ء وِچ، ووروزبیت اپݨی تازہ ترین فِلم "ڈیمنز" اُتّے مییرا روڈ وِچ کَم کرین٘دی پئی ہئی اَتے اُوکُوں پورا تِھیوݨ وِچ صرف چار ݙیہاڑے رہن٘دے ہَن۔ اِیہ ہِک روسی اَتے یوکرائنی دے آپت وِچ تعلقات دے بارے وِچ ہِے، اَتے اِیں ڳالھ دی عکاسی کرین٘دی ہِے جو اُوہ اِنّھاں قوماں / جَتّھیاں دے وِچالے "اوازار" بین الاقوامی تعلقات اکھوین٘دی ہِے، اُوں ویلے اُوہ جیڑھے شہر وِچ ہئی اُوہ روسی حملے دے وِچالے بمباری دی زد وِچ آیا ہئی۔ ٢٥ فروری ٢٠٢٢ء کُوں ہِک اہم پناہ گاہ وِچ اُون٘دا انٹرویو کِیتا ڳیا، جین٘دے وِچ اُوں آکھیا جو "میݙے کِیتے اِتّھاں ہووݨ ٻہوں ضروری ہِے" جاں جو اِیہ تسلیم کرین٘دے ہوئے جو ڄیکر روس نے اقتدار سان٘بھ گِھدّا تاں اُوکُوں مُلک چھوڑنا پے سڳدا ہِے۔ اِنّھاں واقعیاں دی اُون٘دی تشریح اِیہ ہِے جو اِیہ تِرِیہ ورھیاں پہلاں شروع تِھیا جِہڑیلے یوکرائن ہِک اَزاد مُلخ دے طور تے اُسردا پِیا ہئی اَتے اُوں نے ڈونباس وِچ روسی اثر و رسوخ کُوں وَدّھݨ ݙِتّا۔ اِیں نے یوکرائن کِیتے بین الاقوامی بِیادری دی حمایت دی ارداس کِیتی۔
اسلام (اہلِ سنّت) دے خلفاء دی فہرست
آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دی ذات کوں دنیائے اسلام وچ مرکزی حیثیت حاصل ہئی۔ آپ ﷺ مسلماناں کیتے مذہبی پیشوا ہن تے دنیاوی امور وچ وی انہاں دی رہنمائی فرمیندے ہن۔ افواج دی سپہ سالاری، بیت المال نگرانی تے نظم و نسق دے جملہ فیصلے آنحضرت ﷺ دی مرضی تے ہدایت دے بموجب تھیندے ہن۔ آنحضرت ﷺ دے وصال دے بعد ایں اسلامی مرکزیت کوں برقرار رکھݨ کیتے آپ ﷺ دے جانشین مقرر کرݨ دا جیہڑا طریقہ اختیار کیتا ڳیا اونکوں انتخاب خلافت آہدن۔ اینکوں سنی نظریۂِ خلافت آکھا ویندے۔
خلفائے ترکان عثمان:
1839ء - 1861ء 1861ء - 1876ء 1909ء - 1918 1922ء - 1924ء (آخری عثـمانی خلیفہ)
غزوۂِ حنین وچ مسلماناں دی عظیم فتح
حضرت عباس رضی اللہ عنہ بہت ہی بلند آواز ہن۔ آپ ﷺ نے حنین اچ لڑائی دے دوران انہاں کوں حکم ݙتا کہ انصار و مہاجرین کوں پکارو۔ انہاں نے ج  یَا مَعْشَرَ الْاَنْصَار اور  یَا لَلْمُھَاجِرِیْنَ دا نعرہ مارا تاں ہک دم تمام فوجیں پلٹ پیاں تے لوگ ایں قدر تیزی دے نال دوڑ پئے کہ جنہاں لوگاں دے گھوڑے اژدہام دی وجہ توں نہ مڑ سڳے انہاں نے ہلکا ہووݨ کیتے اپݨے زرہاں سٹݙتے تے گھوڑیاں توں ٹپ ٹپ کے دوڑے تے کفار دے لشکر تے جھپٹ پئے تے ایں طرح جاں بازی دے نال لڑݨ لڳے کہ دم زدن وچ جنگ دا پاسا پلٹ ڳیا۔ کفار بھڄ نکلے، کجھ قتل تھی ڳئے، جیہڑے رہ ڳئے گرفتار تھی ڳئے۔ قبیلہ ثقیف دے فوجاں بڑی بہادری دے نال ڄم کے مسلماناں نال لڑدے رہیے۔ اتھاں تک کہ انہاں دے ستر بہادر قتل تھی ڳئے۔ لیکن جݙݨ انہاں دا علمبردار عثمان بن عبد اﷲ قتل تھی ڳیا تاں انہاں دے پیر وی اُکھڑ ڳئے تء فتح مبین نے حضور رحمۃ للعالمین ﷺ دے قدماں دا بوسہ گھدا تے کثیر تعداد و مقدار وچ مال غنیمت ہتھ آیا۔
کبیر
thumb|بھڳت کبیر کبیر(कबीर) جنہاں کوں بھڳت کبیر دے ناں نال وی ڄاݨا ویندے، پندرہویں صدی دے ہک صوفی شاعر تے سّنت ہن۔ بھڳت کبیر ہک برہمن بیوہ دے بطن توں ہن جیں نے رسوائی توں بچݨ کیتے ولادت دے بعد تلاء دے کنارے سٹ ݙتا۔ ہک مسلمان جولاہے نے کبیر دی پرورش کیتی، سن بلوغت کوں پہنچݨ تے کبیر نے مسلمان مشائخ و علما توں اکتساب علم دے بعد رامانند دی شاگردی اختیار کیتی، جیہڑا ہک ہندو ہئی۔ کبیر ݙوہڑے آہدا جنہاں اچ بھڳتی دے معارف بیان کریندا۔ اونکوں ذات پات دے بندھناں تے مذہبی تفریق کولوں نفرت ہئی۔ کبیر کوں ہندو؛ ہندو تے مسلمان؛ ولی کامل سمجھدے ہن، جبکہ سکھاں دے گرو گرنتھ صاحب وچ وی کبیر دے اشعار شامل ہن۔
اسلامی تاریخ
اسلام ہک توحیدی (monotheistic) مذہب اے جیہڑا اللہ دی طرفوں آخری رسول تے نبی، محمد بن عبد اللہ بن عبد المطلبﷺ دے ذریعے انساناں تک پہنچائی گئی چھیکڑی الہامی کتاب قرآن مجید دی تعلیمات تے قائم ہے۔
اسلامی تاریخ
thumb|اللہ
610ء وچ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت ہک صدی توں گھٹ عرصے وچ بحر اوقیانوس توں وسط ایشیا تک سݨائی ݙیوݨ لگی ہئی تے پیغمبرِ اسلامؐ دی وفات (632ء) دے عین سو سال بعد ہی اسلام 732ء وچ فرانس دے شہر تور (tours) دی حدود تک پہنچ چکا ہئی۔
تاریخ اسلام
اسلام دے مختلف فرقیاں دے سیاسی نظریات وی مختلف ہن تے انہاں سیاسی نظریات دی روحانی حیثیت ہر فرقے دے نزدیک مسلم اے. اسلام دے وݙے چھوٹے فرقیاں دے روحانی سیاسی نظریات جنہاں تے انہاں نے اپݨے عقائد دی بنیاد تے حکومتاں قائم کیتیاں یا کرݨ دی جدوجہد کیتی یا اپݨے زیر اثر علاقیاں وچ اپݨے عقیدے دے مطابق اسلامی نظام قائم کیتے یا نظام تجویز کیتے انہاں سیاسی نظریات دی تفصیل تاریخ اسلام دا حصہ اے.
تاریخ مسلمین
اسلامی نظریاتی حکومتاں دے زیر اثر ٻہوں سارے مسلمان حکمراناں نے اپݨیاں علاقائی حکومتاں قائم کیتیاں جیہڑے براہِ راست روحانی یا مذہبی اقدار دے حامل تاں نہ ہن مگر انہاں دے زیرِسایہ ہووݨ دی وجہ نال مسلمان حکومتاں سݙیندیاں ہن کیونکہ انہاں دے حکمران تے رعایا مسلمان ہوندے ہن. انہاں علاقائی سلطنتاں دا جائزہ تاریخ مسلمین وچ آندے.
جزیرہ قبرص دا جغرافیہ
قبرص، بحیرہ روم دے مشرقی حصے وچ واقع ہے۔ ایہ اطالوی جزائر صقلیہ تے ساردینیا دے بعد بحیرہ روم دا تریجھا تے دنیا دا 80 واں وݙا جزیرہ ہے۔ ایہ ایشیا (یا یوریشیا) دے خطے ایشیائے کوچک دے جنوب وچ ترکی دے جزیرہ نما اناطولیہ دے قریب واقع ہے۔ ایں کیتے اینکوں مغربی ایشیا، مشرق وسطی وچ وی شامل کیتا وںڄ سڳدے۔ قبرص جنوبی یورپ تے شمالی افریقا دے وی قریب ہے۔ ایہ طویل عرصے تک یونان، سرزمین شام، بازنطینی، ترکی تے مغربی یورپ دے زیراثر رہیا ہے۔ جزیرے تے ݙو سلاسل کوہ سلسلہ کوہ ٹروڈوس تے سلسلہ کوہ کیرینیہ موجود ہن جبکہ انہاں دے درمیاں میدانی علاقہ میساوریا موجود ہے۔ ایہ ݙوہیں سلاسل کوہ ترکی سلسلہ کوہ طوروس دے متوازی ہن۔
عابد بلال
عابد بلال سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ تونسہ شریف دا رہوݨ آلا ہے۔
نمونہ کلام
پیرو راݨھی، پگھرو پاݨی، کتنے تاݨی۔
کتنے تاݨی میڈا دامن تر راھݨاں ھے،
اوندی چنری ھنجوں ھاݨی، کتنے تاݨی۔
قصے دا عنوان وٹاوو ہݨ تاں یارو ،
سݨدے راھسوں راجا راݨی ، کتنے تاݨی۔
میں تاں پیار دے راھ تے پہلی واری نکھتاں،
جھاگݨاں پوندے ھنج دا پاݨی ، کتنے تاݨی۔
ایویں کیویں تیڈی سک دے تھل توں نکلوں،
پتے لکھیے داݨاں پاݨی ، کتنے تاݨی۔
٢۔۔ میں تیدا انتظار کیوں کیتے توں میڈے نال نال ہاویں تاں، میں تیڈا انتظار کیوں کیتے ۔
پار ونج کے میکوں اے سوچ آئی اے، میں سمندر کوں پار کیوں کیتے۔ خوشی ٹکری تاں آکھساں اوکوں، تیں میڈے غم تے وار کیوں کیتے۔
میݙا ہمزاد میں کنوں پچھدے، ڈس تیں کیتے تاں پیار کیوں کیتے۔
٣۔ ݙو شعر نہ سمجھی وچ اے اپڑے نال کے جیڈا غضب کیتی۔
یقینا” پھل ھا کاغذ دا جتھو خوشبو طلب کیتی۔ ْْْؔ؎ تیکوں گولیندیں گولیندیں سانول پتہ نئیں کے تک اساں گئےہیں، اساں تاں پھل دے ملوک پتیاں دے اندرو خوشبو دا گھر ڈٹھا ہے۔
٤۔
اسلامی تحریک، ازبکستان
thumb|
عابد بلال عابد
زندگی ھے جو روز پُچھدی ھے
تیں میڈا اعتبار کیوں کیتے
توں میڈے نال نال ہاویں تاں
پار ونج کے میکوں اے سوچ آئی اے
میں سمندر کوں پار کیوں کیتے
تیں میڈے غم تے وار کیوں کیتے
میڈا ہمزاد میں کنوں پچھدے
ڈس تیں کیتے تاں پیار کیوں کیتے
سائر جگنو
سائر جگنو ݙوہڑہ دا خوبصورت شاعر ہے انہاں دا سانگا دیرہ غازی خان نال ہے۔
نمونہ کلام
سـاکُـوں ݙینـہ دیـاں شوخیـاں دان نہ کـَر آگیـں رات دے ݙیـوݨ دار ہیسـے
کـوئی پـل وی ٹکـَریا نئیِـں سـاکُـوں حـالات دے ݙیـوݨ دار ہیسـے
ایـں ذات تـوں گھـن اُوں ذات تیـئں ہـر ذات دے ݙیـوݨ ہیسـے
ساؤل
thumb|ساؤل، متحدہ مملکت اسرائیل دا پہلا بادشاہ ساؤل (/sɔːl/; عبرانی: שָׁאוּל، جدید Šāʼûl ، طبری "دعا،کیتے پچھا"; لاطینی: Saul; عربی: طالوت، Ṭālūt یا عربی: شاؤل، Sha'ūl)، عبرانی بائبل دے مطابق، ساؤل مملکت اسرائیل تے یہوداہ دا پہلا بادشاہ ہئی۔ ایندا دور، روایتی طور تے یارہویں صدی ق م وچ ہئی۔ جیں نے ہک قبائلی معاشرے کوں ریاست بݨا ݙتا۔
بائبل وچ ذکر
طالوت بن کش یا ساؤل تاریخ وچ قوم اسرائیل یعنی یہودیاں دے پہلے بادشاہ تسلیم کیتے ڳئے ہن جنہاں کوں نبی سموئیل علیہ السلام نے قوم دے اصرار تے 1020ق م وچ چݨا ہئی۔ کتھائیں اُنہاں دا زمانہ 1079ق م۔ 1007ق م ہے تاں کتھائیں ذرا فرق نال کجھ ٻیا۔ کجھ دے مطابق زمانہ حکومت 1028 قبل مسیح تا 1012 قبل ہئی۔ ایہ طالوت اوہے ہن جنہاں دا ذکر توریت وچ ساؤل (Saul) دے ناں نال آیا ہے۔ توریت وچ انہاں دی نصب حکومت دا ذکر حسب دستور طوالت دے نال موجود ہے:۔
(15) تے خُداوند نے ساؤُل دے آوں توں ہک ݙینہ پیشتر سموئیل تے ظاہِر کر ݙتا ہئی کہ۔(16)کل ہیں وقت وچ ہک شخص کوں بِنیمِین دے مُلک توں تیݙے پاس بھڄیساں ۔ تُوں اُونکوں مَسح کریں تاکہ اوہ میݙی قَوم اِسرائیل دا پیشوا تھیوے تے اوہ میݙے لوگاں کوں فِلستِیوں دے ہتھوں بچیسی کِیُونکہ مَیں اپݨے لوگاں تے نظر کیتی ہے ۔ اِیں واسطے کہ اُنھاں دی فریاد میݙے کول پُہنچی ہے۔ ۔ (سموئیل-1، باب 9 آیت 15 اور 16)
قرآن وچ ذکر
وَقَالَ لَهُمْ نِبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلآئِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
ترجمہ :
”تے انہاں دے نبی نے انہاں کوں فرمایا: ایندی سلطنت (دے مِن جانِبِ اﷲ ہوݨ) دی نشانی ایہ ہے کہ تہاݙے کول صندوق آسی، اوندے وخ تہاݙے رب دی طرفوں سکونِ قلب دا سامان ہوسی تے کجھ آلِ موسٰی تے آلِ ہارون دے چھوڑے ہوئے تبرکات ہوسن، اینکوں فرشتیاں نے چاتا ہویا ہوسی اگر تساں ایمان والے ہو تاں بیشک ایندے وچ تہاݙے کیتے وݙی نشانی ہے۔
سقوط خلافت اسلامی
اہل سنت وچ خلافت سب توں وݙا ادارہ ہوندے جیہڑا کہ دنیا وچ اسلام دی تبلیغ تے دیگر تمام انتظامی معاملات دا ذمہ دار ہوندے.
سُنی اسلام وچ خلافت دی اہمیت
سنی عقائد و اصول دے مطابق خلیفہ، رسول اللہؐؐؐؐ ؐ دا وارث تے جانشین ہوندے جیندی اطاعت تمام مسلماناں تے واجب ہوندی اے. ایں طرح خلافت دا ادارہ اہل سنت وچ سب توں زیادہ اہمیت دا حامل اے. خلافت دی ابتدا حضرت ابوبکر صدیق توں تھئی ہئی جیہڑے پیغمبرؐ دے پہلے خلیفہ ہن.
خلیفۂ اوّل توں آخری عثمانی خلیفہ تک علمی تے تاریخی جائزہ
خلیفہ اول، حضرت ابوبکر صدیق توں لا کے آخری خلیفہ عبدالمجید عثمانی تک، ہک چیز مشترک اے کہ ایں سارے ١٣٠٠ سال دے عرصے وچ اہل سنت دی وحدت تے اہمیت برقرار رہی جیہڑی خلافت دے خاتمے تے منتشر تھی ڳئی. جبکہ اسلام دے باقی فرقیاں کوں خلافت دے سقوط دا کوئی نقصان نہ تھیا.
سو سال دے معاہدے "معاہدہ لوزان" دے تحت اتحادی ملکاں دی عثمانی خلافت تے پابندی تے ایندا خاتمہ
١٩٢٣ء تے ١٩٢٤ء دے دوران تھیوݨ والے امن معاہدے "معاہدۂ لوزان" دے تحت ٻہوں سارے نقصانات تے پسپائی دے نال نال عثمانی خلافت دا وی خاتمہ تھی ڳیا. ایں طرح ١٣٠٠ سو سال دی خلافت اپݨے اختتام کوں پہنچی. معاہدہ لوزان دی سو سال دی مدت ٢٠٢٤ء وچ ختم تھی ویسی.
مدت معاہدہ دا اختتام تے خلافت دی بحالی دے کوششاں
ترکی دے کجھ قدامت پسند مذہبی حلقے ایں کوشش وچ ہن کہ معاہدہ لوزان دے سو سال پورے تھیوݨ تے ایندے اختتام دے بعد عثمانی خلافت کوں بحال کر ݙتا ونجے. جینکوں کجھ حد تک عوامی تائید وی حاصل اے.
١٩٢٤ء وچ خلافت دے اختتام دے بعد کجھ کوششاں ݙیکھݨ وچ آئیاں جنہاں کوں اساں بحالی خلافت دی تحریکاں تاں البتہ نی آکھ سگدے البتہ انہاں نے خلافت دا ناں تے نظریہ اپݨے یا کہیں بیرونی قوت دے اشارے تے استعمال ضرور کیتا. انہاں وچ ترئے زیادہ قابل ذکر ہن:
موجودہ ترکی تے رجب طیب اردگان
ترکی دی سیاسی جماعت، جسٹس اینڈ ڈیویلپمنٹ پارٹی تے ایندے سربراہ رجب طیب اردگان وی خلافت دی بحالی دے حامی ہن تے قدامت پسند مذہبی تصور کیتے ویندن تے ٢٠٢٤ء دے بارے خاص ویژن رکھدن.
محسن نقوی
محسن نقوی سرائیکی  تے اردو دا شاعر ہے۔
ڄم پل
دیرہ غازی خاں
وفات
١٥ جنوری ١٩٩٦ء
غزل
ہر گل وفا دی یاد ڈیویندی ھے چاندنڑی
تیڈے بغیر ظلم کریندی ھے چاندنڑی
_کھل کے نہ ٹال ، حال سنڑا اپنڑے پیار دا
میکوں تاں خیر ھنڑ وی روویندی ھے چاندنڑی
میڈیں اکھیں دے وانگ سخاوت دا شوق _ھس
قبریں تے وی چراغ `بلیندی ھے چاندنڑی
جے سنڑ سگو تاں رات دے پچھلے پہر سنڑو
صحرا دی ریت نال `الیندی ھے چاندنڑی
او `میں توں ایویں بچ کے گزردا ھے شہر وچ
سورج توں جیویں پردہ کریندی ھے چاندنڑی
اینجھا خلوص _کتھ ھے جیکر `میں وی رس ونجاں
پیریں تے سجدے کر کے `منیندی ھے چاندنڑی
"محسن" کوئی تاں اونکوں ڈساوے جو رات کوں
`میں وانگ رل کے اونکوں گولیندی ھے چاندنڑی
جے دل وچ ہوجے دِل     وِچ     ہووی     سٙچ      مُحسن
جے  دِل     وِچ     ہووی     سٙچ      مُحسن
جیویں    دِل     آکھی ،  وٙدا    نٙچ    مُحسن
سٙئے     اولے       پاوِن          اٙکھ        والے
نئیں     بݨدا       سونا       کچ        مُحسن
میݙا  تن    ہے   برف   دی   سِلھ     وانگُوں
ہِن   دِل   وِچ    بھاہ   دے     مٙچ     مُحسن
ہِک    جِیندا     گھر    کُوں     سِکدا      پئے
سئے      قبراں     چونے       گچ       مُحسن
جے  پیار    کریں    تاں      چُپ    رہ    ونڄ
نتاں     مٙچسی     ݙاڈھی      خٙچ     مُحسن
اُوندے پُچھݨ  دِیاں  ڳالھیں    کیا   پُچھدیں
تُوں     شاعر     بݨ     ڳئیں    سچ    مُحسن
اُتھوں  او     نئیں      سُݨدا    ڳالھ     میݙی
اُتوں     لوکیں     دی      ہچ     ہچ    مُحسن
کیوں   رٙس    خُوشیاں    دا    پِیواں    مٙیں
اِیں  دٙور    دے   وِچ    جینکُوں    یار   سٙݙی
او     مُشکی    نانگ      ہئی      بٙچ   مُحسن
(مُحسن نقوی) ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
ڳالھی اماں
میں اماں ابے دا ھکو پُتر حامی،اماں ابے دی کُل جائیداد ، میں، تیں ھک بکری ھئ، میں جڈاں شعور ءچ آیاں ابے کوں کھٹڑے تیں بیٹھا تیں اماں پتہ نیں کتھاں سارا ڈینھ رہ ویندی ھئ، اے میکوں اج وی یاد ھے جڈاں شام کوں گھر ولدی ھئ اوندے بوچھنڑ ءچ ابے تیں میڈے واسطے روٹی ضرور ھوندی ھئ، کڈھائیں بوچھنڑ دی کھئیں چُنڈ ءچ پیسے بدھی ودی ھوندی ھئ، انھیں پیسیں وچوں میکوں وی کجھ ڈے کے آکھے ھا ونج میڈا لال شئے گھن آ، میں جڈاں شئے گھن کے گھر ولدا ھم اماں ابے کوں غسل ڈیوا کے دھوتے ھوئے کپڑے پوائ بیٹھی ھوندی ھئ.
ابا معزور ھا جیندی وجہ توں ٹر پھر ناہ سگدا، میں اکثر اماں توں پچھدا ھم اماں میڈے چاچے مامے کیوں کائینی، اماں کھل کے گھر دو اشارہ کریندی ھئ تیں آھدی ھئ میڈا پتر اینجھے گھریں ءچ چاچے مامے نیں ھوندے، میکوں ککھ سمجھ نہی آندی، خیر وقت گزردا گیاء میں وی میٹرک کر گھدی، اللہ اللہ کر کے، میڈی ھک محکمے ءچ نوکری لگ گئ اُو چنگے ویلھے ھن، نوکری دے بعد اماں کوں میڈے گھوٹ بنڑنڑ دی خواہش جاگ پئ، ھک ادھ سال ءچ میں شادی کر گھدی، میڈی گھر آلی واقعی سوھنڑی ھئ اماں جیویں آھدی ھئ چندر تیں سجھ دی جُوڑی ھے، میں گھر آلی نال بہوں زیادہ پیار کرنڑ لگ گیاں ایں پیار ءچ میں سب توں، پہلے نوکری چھوڑی، ابے کوں میڈی نوکری چھوڑنڑ دا ارمان اینجھاں لگا کہ اوں دنیاں چھوڑ ڈتی، گھر ءچ اساں ترائے بندے ول بچے، بُکھے ڈیڈھ کوں، پالنڑ واسطے میں ولا محنت مزدوری تیں لگ گیاں، گھر جڈاں ولدا ھم بس ذال نال خوش نہال ھوندا ھم، اماں، نال بہوں گھٹ الا بول ھوندا ھا، ہک ڈینھ میں توجہ نال اماں دو ڈیٹھے میکوں اینویں لگے جیویں اماں یکدم بُڈھڑی تھی گئ ھووے، میڈا اندازہ صیح نکھتے جو کجھ ڈینھ دے بعد اماں، دے کمرے ءچوں کھگھنڑ دا آلا آندا ھا، یا وت آپڑیں نال آپ الیندی پئ راھندی ھئ، میں گھر آلی دی گال تیں یقین کر گھدا کہ اماں گالھی تھی گئ ھے، ڈو چار ڈینھ دے بعد گھر آلی کنیں پُچھے اماں نیں نظردی پئ کتھاں ھے، اوکوں وی پتہ کائینا، میں جڈاں اماں، دے کوٹھے ءچ گیاں اماں فوت تھی چُکی ھئ، پتہ نیں کتنے ڈیینھ دی بُکھی ھئ، یا بیمار ھئ.
محترمہ اجالا لنگاہ صاحبہ
محترمہ اُجالا لنگاہ صاحبہ
شہزاد عرفان تہاڈا ناں سرائیکی تحریک ءچ آندے ئ سب توں پہلا خیال دوستاں دا اے ویندے جو شئیت تساں سئیں تاج محمد لنگاہ صاحب دے فیملی دے فرد ہو ڄیہڑے انھاں دے وفات دے بعد سرائیکی تحریک تے تنظیم کو چلاوݨ دا حق ادا پئے کریندو ۔۔۔۔اینویں ہک ٻئی محترمہ ساجدہ لنگاہ صاحبہ وی سرائیکی تحریک ءچ متحرک نظر آئین تے دوستاں دا خیال ہائی جو اے وی سئیں تاج محمد لنگاہ صاحب دے فیملی دے فرد ءی ہوسن ۔۔۔۔۔ جبکہ تہاݙا تے ساجدہ لنگاہ صاحبہ دا سوائے لنگاہ ہوݨ تے سرائیکی تحریک دے کاکرکن ہوݨ تو علاوہ ٻیا کوئی رشتہ ناطہ کوئی نئیں۔۔۔۔تساں راؤ اردو سپیکنگ تھی تے وی سرائیکی دھرتی دا اتنا درد رکھیندے وے اینکوں دھرتی نال جڑت آکھدن واقعی ہک قابل تحسین عمل ہے۔ ۔۔۔ بحرحال ایں لحاظ نال لنگاہ قبیلے دا سرائیکی تحریک ءچ بنیادی کردار بݨدے ڄیہڑا جو قابل تحسین ہے۔۔۔۔۔۔ 1987 ءچ سرائیکی شاگرد سانجھ دی تنظیم دا مرکزی اجلاس کوٹ ادو ءچ رکھا ڳیا، جیندا بنیادی ایجنڈا اے ہا جوسرائیکی تحریک بغیر تریمتیں دی شمولیت تے اوندی نویکلی لیڈرشپ تو بغیر نئیں چل سگدی ۔۔۔۔
لہذا اوں توں اڳلا کٹھ دیرہ اسماعیل خان سئیں مظہرنواز ہوراں دے گھر تھیا جیندے ءچ سرائیکی تریمت سانجھ دا باقاعدہ الیکشن سازی دی تکمیل بعد تنظیمی اعلان تھیا جیہڑی جو اڄ وی کہیں نہ کہیں شکل ءچ وسیب ءچ موجود تے متحرک ہے۔ کوٹ ادو دے حالیہ روڈ پروٹسٹس ہیں تریمت سانجھ نے کڈھن ۔۔۔۔۔۔ پاکستان سرائیکی پارٹی ءچ سئیں تاج محمد خان لنگاہ صاحب تے اساں سبھے دوست پارٹی ءچ تریمتیں دی لیڈرشب تے شمولیت دے بغیر سراائیکی تحریک تے صوبے دی جدوجہد کو بے مقصد تصور کریندے ہاسے تہوں پارٹی ءچ تریمتیں دی شمولت تے لیڈرشپ ڈاکٹر نخبہ لنگاہ سویں انتہائی باشعور ترقی پسند روشن خیال اعلیٰ تعلیم یافتہ خاتون بحثیت پارٹی صدر ہن ۔۔۔۔۔ ایں ساری تمہید بدھݨ دا مطلب سعید اختر دی حمایت کرݨ نئیں بلکہ تہاݙا سرائیکی تحریک ءچ شمولیت تے متحرک تھیوݨ ساݙے خاباں دی تعبیر ہے جو سرائیکی حقوق دراصل ایں خطے ءچ وسݨ الے مظلوم محکوم طبقات دی جنگ ہے جیندے ءچ سرائیکی وسیب دی تریمتیں تے ٻال سب تو ڈھیر جبر دا شکار ہِن ۔۔۔۔۔ ہیں سرائیکی وسیب ءچ جماعت اسلامی توں لا مسلم لیگ پیپلزپارٹی تے نواں شو پی ٹی آئی ہے جیندے دے اپݨے تریمتیں دے وݙے مضبوط تے متحرک ونگ ہن جنہاں کوں اپݨے اپݨے پارٹی لائن دے مطابق سرائیکی وسیب کوں چھوڑ تے پوری دنیا دے مضلوماں دا ݙُکھ کھادی ویندے پر وسیب ءچ روز ہزاراں دی تعداد ءچ گھر،تھاݨے ، ہسپتال، سکول، بزار، سڑکاں تے طاقتور مرداں دے ہتھوں تذلیل قتل بے حرمتی تھیندی ء جہڑی کہیں کوں نظر نئیں آندی او وی تہاݙی اساݙی ماواں بھیݨیں ہن تے سب توں ودھ جو اے سبھے تخلیق دی دیویاں تریمتیاں ہن جنہاں دی وسیب ءچ آواز کہیں پارٹی دی عہدیدار لیڈر نئیں سُݨی اوندا درد اجالا لنگاہ تے ڈاکٹرنخبہ لنگاہ سُݨنا ہا پر ایتھاں تاں اُجالا لنگاہ دا سارا درد ہک بین الاقوامی دھشت گرد خاتون جیڑھی طالبان دی تربیت یافتہ، جماعت اسلامی دی کارکن نال دھڑکدے ۔۔۔۔
انہاں مذہبی تنظیماں دے زیراثر لکھاں تریمتیں دے مدرساں چلدے پئین تے خواتین کوں اسلام دے ناں تے استعمال کیتا ویندا پئے جیڑھے ہݨ جذبہ شہادت دی خاطر اپݨے جسم تے بم ٻدھی ودن تاں کیا تساں ایندی حمایت ءچ سرائیکی پرامن، صوفی مزاج جمہوری تحریک کوں جماعت اسلامی سویں فاشسٹ تنظیم نال ونج رلیسوـــــ اتھاں امریکہ ءچ پچھلے سال کروڑ لعل عیسݨ دی ہک سرائیکی مذہبی جنونی تریمت نے سڑک تے کھڑے چوڈاں معصوم بزرگ نینگر بال تریمتیں مار تے او کجھ کیتا ڄیڑھا عافیہ صدیقی کرݨ چاہندی ہئی پر کرنہ کرسگی تے پکڑیج گئی ۔۔۔۔ بی بی تساں آذاد ہو اپݨیں سیاسی ارادے تے نظریہ دے پرچار ءچ پر اے ہرگز نہ سمجھو جو اساں جنہاں سرائیکی تحریک دی بنیاداں پاتن۔۔۔۔ ہک وی بندے دا رت ݙتے ڳدے بغیر پُر امن طریقہ نال سرائیکی سُنڄاݨ دا سفر خالص جمہوری انداز ءچ طے کیتے او بے سُدھ سُتے پئین تے بلکل غلط سݨے وے۔۔۔۔اتھاں تاج محمد خان لنگاہ تے ٻئے ہزاراں دوستاں سنگتیاں دا جوانیاں قیمتی وقت پیسہ محنت سبھو کجھ لگا پئے اڄوکے سرائیکی سیاسی سوال تے تحریک ءچ ۔۔۔۔ اے اساݙا تہاݙا سانجھا ٻال ء ۔۔۔۔۔ جیندی نظریاتی حفاظت تے ودھک تے ترقی دے ڈائرکشن سمت دا تعین تھیا پئے ۔۔۔۔ سرائیکی تحریک دی کوئی وی کاروائی بھانویں فیس بکی تشہیر ہوے تے بھانویں روڈ دا احتجاج ہو وے سبھو تے سبھاں دی اکھ ء تے سانجھ ءے۔۔۔۔۔ سرائیکی تحریک نویں نسل کوں سانبھی سے تے ایں خاطر جو نویں نسل ایں پر امن خالص سرائیکی تحریک ءچ اپݨاں حصہ پاوݨ ٹرینڈ تھیون اگوں تے امن پیار تے وسیب دے حقوق دی بحالی تے جمہوری قدراں اقتدار ءچ حصہ داری دا حق اُڳاڑن۔۔۔۔
آوݨ آلے کل دے نظریاتی ترقی پسند روشن خیال لیڈر بݨ تے وسیب کو ترقی ڈیون ۔ پر جیکر ڄمدی کوں پالا پئے ڳئے جو سرائیکی تحریک ہݨ طالبان تے دھشت گرد تنظیماں نال کھڑ تے عافیہ صدیقی کو رہا کرو دے نعرے مریسی تے یقین کرو ایندے متبادل ءچ تہاݙے کنیں کتھائیں زیادہ ٹرینڈ سیاسی کارکن تے لیڈشپ سرائیکی وسیب ءچ موجود ہے۔۔۔۔جیہڑا ہک اجتماعی کال تے تہاکوں حیران کرڈیسی ۔۔۔۔۔ بی بی اے تاریخ دا سفر اے اینکوں بڑی احتیاط نال سنبھل تے سنبھال تے ٹرݨ دی لوڑھ ء ۔۔۔۔۔۔ اساڈا سفر اج تئیں خالص جمہوری تے ثقافتی سُنجاݨ دا پُر امن ریہے ۔۔۔۔ کل دا مورخ اساݙی سیاسی تاریخ کوں امن تے شانتی دی تاریخ لکھسی۔۔۔۔ قومی جدوجہد کیا ہوندی ء بلوچ پختون سندھی بنگالی کنیں ونڄ تے پُچھو جنہاں لکھاں مارے تے مروائے نے تے حالی وی کُہیندے پئیں ۔۔۔۔۔۔ اساں تُہاڈے ہتھاں ءچ صاف ستھری تاریخ ݙتی ء اینکوں صاف راہنوݨ ݙیو۔۔۔۔۔ منت تے زاری چا سمجھو اساݙی۔۔۔۔
سعید اختر تے بئے دوستاں دے احتجاج کوں پرسنل گھنݨ دی بجائے مثبت انداز تے بطور ہمدرد تے گائیڈ گھنو۔۔۔۔۔ اڄ بھانویں کوئی متحرک ہے یا نئیں پر سبھے سرائیکی تحریک دی چھوٹی کنیں چھوٹی حرکت تے وی گہری نگاہ رکھیندن۔۔۔۔۔ جیکر ڄمدے لاء توں اڄ تئیں سرائیکی تحریک کوں کہیں مُلاں، پیر، گودے، گدی نشیں، کہیں جاگیردار کہیں اسٹبلشمنٹ دے افسراں تے کہیں سیاسی پارٹی دا پاند پچھوں پوچھڑی ھر جھمر دا جھومری نئیں بݨن ݙتا تے آخر تاں ایندے ایریاں ءچ نظریہ فلسفہ دا اینجھا مصالہ تاں اساݙے بزرگ لیڈرشپ نے پاتا ہوسی جو اڄ تئیں اساں تسلی نال ٻیٹھے خوش تھیندے ہیں تہاکوں سرائیکی دا کم کریندا ڈیکھ تے ۔۔۔۔۔۔ پرہک نویں ابھردی سرائیکی تریمت دا غیر سنجیدگی نال اسلام آباد آلی "لال مسجد تے لال حویلی" دا نظریہ سݨ تے ݙکھ تھئے۔۔۔۔۔
ادنیٰ سرائیکی کارکن شہزاد عرفان
ابنِ بطوطہ
سیاح تے مورخ، ابوعبداللہ محمد ابن بطوطہ مکمل ناں ہے۔ مراکش دے شہر طنجہ وچ پیدا تھیا۔ ادب، تاریخ تے جغرافیہ دی تعلیم حاصل کرݨ دے بعد اکویہہ سال دی عمر وچ پہلا حج کیتا۔ اس دے بعد شوق سیاحت نے افریقہ دے علاوہ روس توں ترکی پہنچایا۔ جزائر شرق الہند تے چین دی سیاحت کیتی۔ عرب، ایران، شام، فلسطین، افغانستان تے ہندوستان دی سیاحت کیتی۔ چار واری حج بیت اللہ توں مشرف تھیا۔
سیر تے سیاحت
ابن بطوطہ، محمد بن تغلق دے عہد وچ ہندوستان آیا ہئی۔ سلطان نے اُس دی بڑی آؤ بھگت کیتی تے قاضی دے عہدے تے سرفراز کیتا۔ اتھؤں ہک سفارتی مشن تے چین ونجݨ دا حکم ملا۔ 28 سال دی مدت وچ اس 75 ہزار میل دا سفر کیتا۔ آخر وچ فارس دے بادشاہ ابوحنان دی دربار وچ آیا۔ تے اس دے آکھݨ تے اپݨے سفر نامے کوں کتابی شکل ݙتی۔ اس کتاب دا ناں عجائب الاسفارنی غرائب الدیار ہے۔ ایہ کتاب مختلف ممالک دے تاریخی و جغرافیائی حالات دا مجموعہ ہے. thumb|ابو عبداللہ ابنِ بطوطہ
ابنِ بطوطہ دی ہک تحریر دا سرائیکی ترجمہ
"جیہرلے اساں شہرِ صَنُوب وچ داخل تھئے تاں اتھوں دے لوگاں نے ݙٹھا کہ اساں ہتھ ٻدھ کے نماز نی پڑھدے۔ اتھوں دے لوگ حنفی المذہب ہن تے مذہبِ امام مالک تے اُس دی نماز توں واقف نی تے نی ڄاݨدے کہ مالکی مذہب وچ وی بہتر ایہو ہے کہ نماز دے دوران ہتھاں کوں ݙوہاں جانب تلے لٹکا ݙتا ونجے۔ اُنہاں وچوں بعض افراد ݙیکھ چکے ہن کہ حجاز و عراق دے روافض ہتھ ٻدھ کے نماز نی پڑھدے، لہٰذا اُنہاں نے ساݙے تے رافضی ہووݨ دی تہمت لائی۔ اُنہاں نے ساݙے کولوں ایں بارے وچ پوچھا۔ سو اساں ݙسا کہ اساں مذہبِ مالکی دے پیرو ہیں لیکن اوہ قائل نہ تھئے تے بدگمانی اُنہاں دے دل وچ پیہہ ڳئی، تݙاں تک کہ نائبِ سلطان نے ساݙے کیتے ہک خرگوش بھیڄا تے ہک خادم کوں مأمور کر ݙتا کہ اوہ ساݙے تے توجہ رکھے تے ݙیکھے کہ اساں اُس دے نال کیا کریندے ہیں۔ سو اساں اُونکوں کوہہ کے پکایا تے کھا گھدا۔ خادم، نائبِ سلطان دی جانب ول ڳیا تے اونکوں اِس وہاݨی دی خبر ݙتی۔ سو اوں ݙینہہ اساں اِس تہمت توں چھٹل تھئے تے بعد وچ اُنہاں نے ساݙے کیتے ہک ضیافت بھیڄی، کیونکہ روافض خرگوش نی کھاندے۔"
ڳانے ٻدھݨ
ڳانے ٻدھݨ
ڳنڈھیں ٻدھݨ توں بعد جیہڑی رسم اندی ہے او ہے ڳانے ٻدھݨ.
ایں رسم وچ جیہڑے ڳانے بݨائے ویندن او رلیاں ملیاں بھاڳ آلیا چیزاں نال بݨائے ویندن انہاں ڳانیں وچ کنڑک، جو، دراکھ، چھونہارے، ڳڑ وغیرہ پا تے بݨائے ویندن. اے ڳانے ناؤں ہوندن. جیندے وچ ہک درسال کے کونڈے تے، ہک چکی کوں، ہک چھڄ، ہک اُکھلی، ہک مولھی، کلھوٹی، تے ہک سٻالے کوں ٻدھئیے ویندن، باقی جیہڑے ݙو ڳانے بچدن او ہک گھوٹ تے ہک کنوار کوں ٻدھیے ویندن، تے اے رسم مک ویندی ہے. ایہ رسم پتریتے ٹٻر دی نیواݨی نٻھیندی ہے.
زیب النساء حمید اللہ
thumb|زیب النساء حمید اللہ بیگم زیبُ النساء حمید اللہ (اردو: بیگم زیب النسا حمید اللہ) (انگریزی: Zaib-un-Nissa Hamidullah) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٥ دسمبر، ١٩٢١ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٠ ستمبر ٢٠٠٠ء ) پاکستان نال تعلق رکّھݨ آلی انگریزی ٻولی دی مہان٘دری مصنف زنانی، شاعرہ، صحافی، پبلشر اَتے مہان٘درے انگریزی جریدے "مرر" دی ایڈیٹر ہَن۔ اُوہ پاکستان دی پہلی زنانی ایڈیٹر ہووݨ دی پارُوں مہان٘در رکھین٘دی ہَن۔
حیاتی دا احوال
زیبُ النساء حمید اللہ ٢٥ دسمبر ١٩١٢ء کُوں کلکتہ، برطانوی ہند (موجودہ بھارت دی ریاست مغربی بنگال دا دارالحکومت) وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں نے اپݨی صحافتی حیاتی دا اَغاز روزنامہ ڈان تُوں کِیتا۔ اکتوبر ١٩٥١ء وِچ اُنّھاں نے کراچی دے مہان٘درے انگریزی جریدے "مرر" دا اجراء کِیتا، جیڑھا اپݨے گیٹ اَپ اَتے خبراں اَتے مضامین دی سوہݨی پیشکش دی پارُوں ٻہوں جَلتی پاکستان دا ہِک مقبول جریدہ بݨ ڳیا۔ اِیہ جریدہ اپریل ١٩٧٢ء تئیں جاری رِیہا۔ اِیں وِچالے اِیکُوں ہِک واری بندش دا وی سامھݨاں کرݨاں پِیا جاں جو بیگم زیب النساء حمید اللہ نے اِیں بندش کُوں سپریم کورٹ آف پاکستان وِچ چیلنج کر ݙِتّا۔ جِتّھاں اُنّھاں دے حق وِچ فیصلہ تِھیا اَتے اِین٘ویں "مرر" دی اشاعت وَلا بحال تِھی ڳئی۔ بیگم زیبُ النساء حمید اللہ انگریزی ٻولی دی شاعرہ وی ہَن۔ اِنّھاں دے شعری مجموعے The Indian Bouqet، The Lotus Leaves، اَتے The Flute of Memory دے ناں نال جاری تھئے۔
وفات
بیگم زیبُ النساء حمید اللہ ١٠ ستمبر، ٢٠٠٠ء وِچ کراچی، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئی ہَن۔ اَتے اُتھائیں (کراچی وِچ) پُور ݙِتّی ڳئی ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:انگریزی ٻولی دے مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی ایڈیٹر زنانیاں ونکی:مدیر زنانیاں ونکی:شاعرہ ونکی:پاکستانی شاعرہ
ابنِ بیطار
محمد ضیاء الدین عبد اللہ بن احمد بن البیطار المالقی الاندلسی، ایہ طبیب تے پودیاں یعنی نباتاتی عالم ہن، عرب وچ اوہ علمِ نبات (پودیاں دا علم) دے سب توں مشہور عالم سمجھے ویندے ہن، اوہ چھیویں صدی ہجری دے اواخر وچ پیدا تھئے، اندلس دے مشہور نباتاتی عالم ابی العباس دے شاگرد ہن جیہڑے اشبیلیہ دے علاقے وچ پودیاں تے تجربات کریندے ہوندے ہن. thumb|Ibn al-Baytar ابنِ بیطار
سائنسی خدمات
اپݨی جوانی دے ابتدائی زمانے وچ ہی اوہ ملکِ مغرب دی طرف نکل پے تے مراکش، جزائر تے تونس دا سارا علاقہ پودیاں دی تلاش تے تجربات وچ چھاݨ مارا. آکھا ویندا ہے کہ اس جستجو وچ بئے علمائے نباتات توں سکھݨ کیتے اوہ اغریق تے ملکِ روم دے آخر تک گئے تے کارِ آخر مصر آݨ پہنچے جتھاں ایوبی شاہ الکامل نے انہاں دا اکرام کیتا، ابن ابی اصیبعہ لکھدے ہن کہ الکامل نے انہاں کوں مصر وچ تمام علمائے نباتات دا سربراہ مقرر کر ݙتا ہئی تے انہاں تے اعتماد کیتا کریندے ہن، الکامل دے بعد اوہ انہاں دے پتر شاہ الصالح نجم الدین دی خدمت وچ دمشق آ گئے.
کتا
کتا ہک جانور ہے۔ ایہ گوشت خور جانور ہے۔ کتا نہر دی نسل نال تعلق رکھݨ آلا پالتو جانور ہے۔ پالتو کتا انسان دا سب توں قدیم ساتھی ہے۔ ایندی نسل دے نر کوں کتا اہدے ہن تے مادہ کوں کتی اہدے ہن۔
فائدے
کتا انساناں دا بہترین دوست سمجھا ویندے۔ کتا دنیا دیاں ساریاں ثقافتاں دا جزو ہے۔ نقل مکانی کتیاں دے نال ہی ممکن ہائی۔ شکار، ایڑ دی حفاظت ، پولیس تے فوج دیاں خدمات وچ  تے مئذور لوکاں دی مدد کیتے کتے دیاں خدمات انکار ناممکن ہے۔
تعداد
دنیا وچ چالہی کروڑ کنوں ودھ کتے ہن۔
نسلاں
کتے دیاں چار سو نسلاں ہن
لوک ادب دی تاریخ وِچ تحقیق تے تنقید
تحقیق اتے تنقید، بھانویں جو لوک ادب دی تاریخ دے ݙواہم پکھ ہن ادبی مورخ کیتے تحقیقی و تنقیدی صلاحیت دا ہووݨا ضروری ہے۔ محض ادبی تحقیق، ادبی تاریخ کوں، حالات، واقعات دے بیان دا تحقیق نامہ بݨاݙیندی ہے۔ بالکل اینویں ای محض تنقید، ادبی تاریخ کوں تنقیدی مضامین دا مجموعہ بݨا سڳدی ہے۔ ایں تناظر وچ محقق ڈاکٹر گیان چند لکھدن:"'ادبی تاریخ کوں نہ محض سوا نحی مجموعہ ہووݨا چاہیدے، نہ ای تنقیدی مضامین دا مجموعہ، اتے نہ ای اینکوں سماجی تاریخ بݨناں چاہیدے۔ اینکوں ادب دا مسلسل ارتقاء پیش کرݨاچاہیدے۔ جیندے وچ غیر ادبی عوامل دی حیثیت ثانوی راہوݨی چاہیدی اے۔'"تحقیق، حق سچ دی ڳول پھرول ہے۔ اتے ہر تحقیقی عمل مسلمہ، مصدقہ، متفقہ ہوندے۔ اِت پاروں محقق کیتے ضروری ہے جو حق دی ڳول پھرول وچ سچ دا ساتھ ݙیوے اتے اوندی تنقید وچ توازن ضروری ہے۔ ایندے نال نال ادبی تاریخ وچ ہک تسلسل دا ہووݨاضروری ہے۔ تاریخ دے واقعات وچ جے کوئی تبدیلی ظاہر تھیوے تاں ول تبدیلی دے عمل دی ݙکھالی ݙیوݨ ضروری ہے۔ جیندے نال، پہلے توں موجود واقعات اتے ادبی حالات دی حقیقت اتے تبدیل تھیوݨ والے منظر نامے وچ ہک تعلق سامݨے آسی۔ اینجھے مسلسل عمل کوں، جیندے وچ تبدیلی نظر آوے۔ اینکوں ارتقاء آکھیا ویندے۔ تاریخ دے حوالے نال جݙاں ماضی وچ ارتقاء داعمل ݙکھالی ݙیوے تاں ایہو واقعاتی ارتقاء دی صورت تاریخ بݨ ویندے۔ ات پاروں تاریخ دا لفظ ماضی دا ارتقاء اکھویندے۔ اتے ایں عمل وچ کݙہیںمعاشرتی اقدار اتے ماحول، تخلیق کار، معاشرتی اقدار وچ تبدیلی دا موجب بݨدے۔ ڈاکٹر جمیل جالبی لکھدن:"'تاریخ ادب پڑھدے ہوئے ایہ ڳالھ وی محسوس تھیوݨی چاہیدی ہے کہ جتھاں مخصوص واقعات اتے رجحانات شخصیات کوں جنم ݙیندن اتھاں ادبی شخصیات وی واقعات اتے رجحان کوں جنم ݙے کے تاریخ دے دھارے کوں نویں جہت ݙیندیاں پئیاں ہن۔ حیاتی وچ جو حرکت اتے عمل نظر آندے۔ اوندی واضح جھلک ادبی تاریخ وچ وی نظر آوݨی چاہیدی اے۔'"تاریخ دے تناظر وچ ہر واقعے دا معروضی اثر، انسانی شعور اتے سماج دے اُتے اپݨے نقش نشابر کریندے ایں صورت وچ تخلیقی کار دی تخلیقی صلاحیت فن پارے (نظم و نثر) دی شکل وچ تاریخی حقیقت بنٹر دی ہے۔ اتھاؤں تاریخ دے اسرݨ لسنرݨ دا عمل شروع تھیندے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
سرائیکی مذہبی، انقلابی تے مناظرانہ شاعری دے بادشاہ سئیں پُرسوزؔ بخاری دے پُتر تے عظیم انقلابی شاعر،دانشور سئیں خورشیدؔ بخاری دے بھتریجے غیورؔ بخاری جتھاں شاعری دی سُدھ بُدھ وراثت اچ گھِدی ھے اُتھاہیں کربلائی تے انقلابی پیغام دی تربیت وی بُزرگیں کنیں گھِدی ہِس۔ چار اپریل ۱۹۸۳ء ؁ کوں ضلع رحیم یار خان دے ہک مشہور قصبے اللہ آباد وچ جٖمݨ والے غیورؔ بخاری۱۹۹۷ء ؁ وچ باقاعدہ طور تے اپݨا ادبی پندھ شروع کیتا ۔ گھر وچ علمی ادبی اتے شاعرانہ ماحول ہووݨ دے باوجود وی سرائیکی زبان دے ہک خوبصورت شاعر سئیں مشتاق سبقت ؔ کوں اپݨے بابے دے فرمان تے اُستاد بݨایُس۔ ۲۰۰۶ء توں ہک سرائیکی ادبی مجلہ ’’سویل سرائیکی ‘‘ اپݨے آبائی گھر احمدپور شرقیہ توں شروع کیتُس جیڑھا جو تاحال جاری و ساری ھے۔ علم وادب دی خدمت سانگے ہک اشاعتی ادارہ ’’فریدؒ فورم‘‘ دے ناں نال وی چلائی پئے۔ سادات دی قسمت اچ ہجرت ازل توں آندی پئی ھے غیورؔ بخاری وی اپݨے قبیلے دے حصے وچ آئی ہجرت کوں سینے سانبھ کراہیں اپݨے ادبی پندھ سُودھا اللہ آباد توں احمد پور شرقیہ اتے احمد پور شرقیہ توں ٹُردیں ٹُردیں اجٖکل بہاول پور وچ جھوکاں لائی پئے۔غیورؔ بخاری دے پچھلے اُنہوی (۱۹) سالاں دا سرائیکی ادبی پورہیا ایں ویلے تئیں اوندیاں ایہ ترئے(۳) کتاباں ہِن۔ ۱۔ عذاب خوابیں دے نال ہوندن ۲۔ سِر دھرتی دی ویل ۳۔ کُجھ اَلا سانولا مطالعے سانگے سئیں غیورؔ بخاری میݙو اپݨی کتاب ’’کُجھ اَلا سانولا‘‘ پٹھی ۔ میکوں ایہ کتاب ایجھی چنگی لڳی جو میں اینکوں ہکی نشست اچ پڑھ کراہیں اُٹھیم۔ ایں کتاب دے مطالعے دے بعد میݙے اُتے جیرھا اثر تھئے او تاں سارا میں نئیں لکھ سڳدا، البتہ کُجھ ڳالہیں تُساں وی پڑھو تے چس چاؤ اتے سبق وی گھِنو۔ غیورؔ بخاری بُلند سوچ تے حساس دِل رکھݨ والاشاعرھے۔ اوندی فِکری کُٹھالی وچوں جݙاں تخلیقی لفظ نکلدن او پُر اثر شعریں دی شکل اچ زمانے کوں متاثر کریندن۔اتے اینویں محسوس تھیندے جو ایہ سکھݨی سئیں بخاری دے دِل دی آواز نئیں بلکہ ایہ سارے وسیب وسدیں دا مشترکہ احتجاجی اَلا ھے۔ او بھانویں پکھی واس فقیر ہوون ، گُنگے ٻاتے اسیر ہوون ،یا زندگی ماݨݨ کوں سِکدے نینگر جوان، غیورؔ بخاری داعلمی ترکہ تے قلمی پورہیا اِنھیں ساریں بے زبانیں کیتے وقف ھے۔ سرائیکی دھرتی دے مظلوم،محکوم،مجبور، مقہور تے اُجڑیے لوکو! ہُݨ تہاݙے وَسݨ دے ݙیہاڑے نزدیک آن لڳین ، اڄ دی مونجھ کل دی خوشی بݨسی ، کیوں جو ہُݨ او پاندھی پندھ کریندا پئے جیڑھا کربلا آلیں سیدیں دی اولاد ھے۔ہیں واسطے اوندی شاعری دا ہر مصرعہ ہر ڈُٖکھے انسان دے نانویں ھے:
میݙے مونجھے تخیل دا ہر سوجھلا
رُل ڳئے بے خبر مہرباناں دے ناں زمانہ ݙیہدا اَندے قابیل قاتل ہا، نمرود استعماریت دا نمائندہ ، فرعون انسانیت سوز مظالم وچ گرفتار، معیشت دا غاصب ہامان ہا، اینویں اُمیہ ، ابوجہل تے یزید اپݨے وسب وسیب تے انسانیت دے قاتل تے دشمن ثابت تھئے۔ حتیٰ کہ تاریخ وچ دریھ بندے گُزرین جیرھے نبی پاکؐ دے کلمہ گوہَن اتے اہلِ بیت علیہ السلام تے ظلم وی کریندے کھڑے ہَن اڄ وی سرمایہ داری تے جاگیر داری نظام وچ یا دفتری بیورو کریسی دے روپ وچ یزیدی کم دھڑلے نال تھیندے پائن۔ غیورؔ بخاری کربل دا سنہیڑو بݨ کراہیں میدان وچ آئے تے ایہ برملا اَہدا کھڑے:
ایہ میݙے عہد دے موسیٰ کوں سنیہا ݙیویں
اڄ دے فرعون دے کردار بدلݨے پوسن
کوفے والیں دی حقیقت کولہوں واقف ہیسے
ساکوں ہُݨ کوڑے وفادار بدلݨے پوسن
کربلا نال جے غیورؔ رکھیندیں نسبت
ول تیکوں آپݨے اطوار بدلݨے پوسن
پُراݨی ریت ھے سچ دے وَیری ہر دَور وچ ہوندن پئے تاں ایݙو وی کربلائی مولائی مست ملنگ اِنہیں دے سامݨے سینہ تاݨ تے کھڑے رہ ویندن ۔ جیڑھا غیورؔ ہوندے اوندی غیرت کݙاہیں نئیں سُمدی اوندا سچا علم نِت بُلند رہندے۔
عَلم سچائی دا غیورؔ چُم تے او چَیسی
حُسین ابن علی ؑ نال جیندی نسبت ھے
بے باک جذبیں دے مالک فاتح خیبر علی ؑ مولا دے پوترے غیورؔ بخاری اپݨی شاعری وچ اپݨیں وݙکیں دی سیرت اپنائی ھے۔او جݙاں شام دے حاکم کوں خط لکھن ہا تاں آکھن ہا ’’ سلام ہوں تے جیڑھا ایندا اہل ھے‘‘ اینویں ہی غیورؔ بخاری اپݨا رویہ اپنائے حق دے غاصبیں تے وقت دے ظالمیں کوں برملا آکھیے:
اساں ضمیر دا اڄ تئیں خُنام نئیں کیتا
کہیں یزید شمر کوں سلام نئیں کیتا
جے کوئی غیورؔ ہا جُھک تے اونکوں سلام کیتے
جے بے ضمیر ملئے احترام نئیں کیتا
غیورؔ بخاری دی شاعری ’’کربلا ‘‘ دا پیغام گھِن کے ٹُردی ھے۔ ایں میر انیس تے مرزا دبیر آلی کار سکھݨے مرثیے نئیں لکھئے بلکہ جوش ملیح آبادی جیرھا پیغام مرثیے وچ ݙیندا ہا اوھے کربلائی سنیہے اِنھاں اپݨے غزلیہ شعریں وچ لکھین۔ غیورؔ بخاری دا کلام محاکات ، تشبیہات، استعارات تے تلمیحات نال چتریا لاتھے۔ مثال دے طور تے ’’ݙیوا وِسما‘‘ آلی تلمیح استعمال کر تے غیورؔ نے کربلا وا لے سمورے واقعے کوں نشابر کر کھڑائے۔ݙاہ محرم دی رات ھے ، حُسین مولا ، مولا غازی عباس کوں حُکم ݙتے ’’لا اکراہ فی الدین‘‘ دین وچ جبر کائینی ، ݙیوا وِسما ݙیو جیرھا ونجٖݨ چاہندے اونکوں اجازت ھے۔لیکن سچے موالی ہَن قربان تھی ڳن پر حُسین ؑ کوں کلہا نئیں چھوڑیا۔
کربلا عشق دی منزل دا او رستہ ھے جِتھ
ݙیوا وِسما تے وفادار سُنجٖاتا ویندے
غیورؔ بخاری اپݨیں تخلص دا اسمِ بامسمٰی ہِن ۔ نہ ٻوہل اُڳڑیندن ، نہ پُھل تعویز وچیندن نہ جِن بھوت کڈھیندن نہ پھوکے دی پُھو پُھو کریندن ایں ڳالھ دی گواہی اُنھاں دی شاعری وچ وی مِلدی ھے:
پُھل تعویذیں دی دُکاں داری نی منسب میݙا
میں تاں درویش ہاں درباری سجادہ کائینی
ایہ نام نہاد مخدوم نئیں بلکہ درویش مخدوم ہِن جنہیں کوں پتہ ھے ساݙے وسیب وچ ، حسرت تے یاس دے دیہہ دریھ ہِن۔ بے کسی ، بے بسی، بے وَسی ، ٻچے جٖݨی پئی ھے۔ ڈُٖکھ ، مونجھ ، کلہیپا تے ویݨ دا شور ساݙے وسیب وچ بے پناہ ھے۔ تہوں ساݙے گندیں وچ لُکیے لعل بے مُل وکدے پِن ساݙی حسرت دا لیلے ٻاک جِتلا پندھ کُھٹݨ اچ نئیں پیا اَندا۔ ساݙا ایم پاس نینگر بُکھ ہوٹے تنور تے روٹیاں لاوݨ تے مجبور ہِن۔ غیور بخاری ایں کرب کوں اپݨی شاعری وچ بیان ایں کریندن:
تیݙے اَن پڑھ افسر بݨ تے ساݙے اُتے حُکم چلاون
ریڑھی لا تے چھولے ویچن ایم اے ، بی اے ٻال اساݙے
ایندے نال نال مونجھے دھرتی جٖئے کوں حوصلہ ݙیندیں ہوئیں ایہ وی اَہدن:
ایہ درد ، ڈُٖکھ ، مونجھ تے کلہیپاہجر جُدائی تے ویݨ ہنجھ دے
اساݙے پُکھڑے چا پا وے سانول الا وے سانول، الا وے سانول
منظور اعواݨ
منظور اعواݨ، رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی زبان دے لکھاری ہن.
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
غیورؔ بخاری اجٖوکے حالات دا تجزیہ کر شاعری کیتی ھے۔ او اَہدے ، اجٖوکا فرعون انگارے وات اچ سٹ کراہیں اساݙیاں زباناں گُنگیاں کرݨ چاہندے: اڄ دا فرعون ساݙی جٖبھ تے انگارا رکھ تے ساݙی آواز کوں دُنیا توں مٹاوݨ چاہندے روہی دی وِیرانی تے کربلا دا وِیرانہ ٻن اڄ وی ساکوں تحریک ݙیندا پئے ، دھرتی دے سُتے لوکو تہاݙیاں سونا اُڳلدیاں زمیناں چاندی ݙیندیاں فصلاں ،تہاݙی بُکھ دا تُرتل(علاج) کیوں نئیں پیاں کر سڳدیاں تہاݙے ہاکڑہ تے’’ سرس وَتی ‘‘ دریا تاریخ جغرافیے دا پُراݨا قصہ کیوں بݨین؟ ہاکڑہ سرس وَتی تے ستلج دے تھَل
منظور اعواݨ
منظور اعواݨ دا ہک افسانہ، بھوپا، نثری نمونہ
بختاور چار بھرانواں دی کلہی بھینڑ ہائ۔او بہوں سوہنڑی تے ملوک چھوہر ہائ۔ اونکوں باہرلا حساب تھی گیا ہا۔ کہیں کہیں ویلھے او اچاچیت چیکنڑ باکنڑ تے گرکنڑ پے ویندی ہائ۔ الا بارا تھی ویندا ہا، گاٹا مرڑیج ویندا ہا تے آنہے وی پٹھے تھی ویندے ہن۔ کئ مزاراں تے حاضری کروائ گئ۔ بہوں پھل تعویز گھدے گئے۔ ڈھیر دم درود کروائے تے پھوکے شوکے مروائے گئے۔ پر ذرا وی کسر نہ پئ۔ ہک ڈینھ بختاور دا پیوء بگو ہک بھوپے کوں گھن آیا۔ سنڑیج ہائ جو او،اپنڑیں کم دا بہوں ماہر ہا۔ ایجھے جناں کوں کڈھنڑ اوندے کیتے بالاں دی کھیڈ ہائ۔ ایں کم دا اوں بگو توں چنگا بھلا موکھا وصول کیتا ہا۔
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
اپݨی دھرتی تے بݨ تے مہاجر اساں
منظور اعواݨ
منظور اعواݨ دا ہک افسانہ، بھوپا، نثری نمونہ
اوں شام بھوپا اپنڑے اوزاراں آلے گتھلے سمیت بختاور نال ہک کمرے وچ ہا۔ کمرے دی کونڈی اندروں بند ہائ۔ کمرے دے باہروں اگواڑ وچ بگو، اوندی ذال چھٹنڑ مائ،چارے پتر، کجھ نیڑے دے سکے تے ہمسائے پڑچھیاں وچھا کے بیٹھے ہن تھئے۔ او اپنڑے کن اندروں آنونڑ والیاں آوازاں تے لائ بیٹھے ہن۔ بے رحم بھوپے دے دڑکے ہاشے۔۔۔۔۔۔۔ بختاور دیاں منتاں زاریاں۔۔۔۔۔۔۔۔ دگے لگنڑ دے دھمکے۔۔۔۔۔۔۔۔ دھاڑ پٹکا۔۔۔۔۔۔۔ راوا باوا۔۔۔۔۔۔۔ چیکڑ باکڑ۔۔۔۔۔۔۔ ول چپ غڑپ۔
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
کے توڑیں ایہ حیاتی نبھیسوں ودے
منظور اعواݨ
منظور اعواݨ دا ہک افسانہ، بھوپا، نثری نمونہ
تھوڑی دیر بعد کونڈی لتھی۔ بوہا کھلیا۔ بھوپا ویبلا تھی کے باہر نکلیا ول باہرلے دروازے ڈے دھروکڑی لا ڈتوس۔ او سارے ویڑے تھی کے اندر ڈے بھجے۔ اندر ونج کے ڈٹھونے جو بختاور موئ پئ ہائ۔ ول او بھوپے دے پچھوں بھجے۔ بھوپا بہوں دھروکیا پر انت پکڑیج پیا "چھوہر نال کیا لقا کیتی؟" بگو اوندا گریوان پکڑ ، رڑ کر کے پچھیا بھوپا تھر تھر کمبدا کھڑا ہا۔ " میں کیڑھا لقا کیتم؟" اوں بے وسئ نال آکھیا "میں تاں بس جن کڈھیندا پیا ہم۔ جن دے نال جند وی نکھتی گئ ہے تاں بھلا میں کیا کر سگداں؟"
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
کے توڑیں اینویں غیراں دی درسال تے
منظور اعواݨ
■منظور اعواݨ دی طرفوں اوندے افسانے دی اصلاح دی گزارش
دوستو! واہ وا تاں ہر کوئ کریندا ہے۔ پر میں چاہنداں جو تساں اصلاح دی خاطر میڈیاں لکھتاں پڑھ کے انہاں تے کھل کے تنقید کرو۔ کوئ اچ جھک محسوس کرو تاں اپنڑی قیمتی صلاح عنایت کرو۔ تاں جو میں ذیادہ بہتر لکھنڑ دی کوشش کرسگاں۔اگر کوئ لفظ یا کوئ گالھ سمجھ نہ آوے اوندے بارے وی پچھ سگدے او۔ تہاڈی تنقید تے تہاڈا مشورہ سر اکھیں تے۔ نیازوند: منظور اعوان
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
اپݨے ٻالا ں کوں نوکر کھڑیسوں ودے
قصہ ساݙے وسبے دی ہک مثبت ثقافت ہئی ، قصولی بہ یک وقت ہک مبلغ وی ہا ، پیام بَر وی ہا ، سیاستدان وی ہا ، مصلح وی ہا ، مقرر وی ہا ، اداکار وی ہا تے موسیقار وی ہا ۔ جݙاں دا قصہ ختم تھئے فرقہ واریت وَدھی ھے ، دہشت گردی تے تشدد ودھیے، سُکون مُکے تے خون سُکے ۔ غیورؔ بخاری اڄ دے مبلغ کنیں مایوس ھے۔ ہوں پُراݨے قصولی کوں ودا ڳولیندے تے پھولیندے تاں جو ساݙی ماء دھرتی امن دی جاہ بݨ ونجٖے ۔او اَہدے:
ساݙی سونہہ سُنجٖاݨ دا وارث کہیں پاسے منہ کر ڳئے
پر اڄ ساݙی جھوک تے سانول پہلے رنگ نئیں رہ ڳئے
قومی تشخص کوں وڳاڑݨ دی کوشش
اے وفاقی پارٹیاں ۔ریڈیو ۔تیلیویرن۔اخبار سارے رل کیں ساڈے قومی تشسخ دےنال لوظ جنوبی پنجاب کوں رلا کیں جیرھا ساڈے قومی تشخس کوں وگاڑنڑ دی کوشش کیتی گئی اے ایندا کوئی ہک ادارہ مجرم نئیں ایں قومی جرم اچ سابقہ حکومتاں اور اے موجودہ حکومت شامل اے ایندے نال ایندے نیٹ ورک اچ ریڈیو ٹی وی اخبار وی نال شامل ان ۔ایں گال دا انہیں ساریں کوں پتہ اے اساں جنوبی پنجابی نسے تیں ول ساڈے ناں نال لوظ جنوبی پنجاب کیوں لایاویندے جبکہ اساں مکمل سرائیکی ھئیں ساڈا مطالبہ سرائیکستان دا اے اتھائیں ہک سوال ابھردے اگر انہیں دی طرفوں انہیں دے ایں ڈتے ھوئے ناں کوں اسا ں قبول نئیں کرنڑاں تیں اوندے واسطے بیشک ساکوں کوئی نہ کوئی شدید ردے عمل ڈیکھالنڑاں پوسی جیرھا اساں نئین ڈیکھال سگیئے حالی تک اساں اپڑاں وقت اپت اچ بھڑنڑ لڑنڑ اچ گزار ڈتے اساں ہرویلھے اپت اچ دست وگریباں ھئیں سارے تماشبین بنڑیئے بیٹھن کوئی کہیں کوں چھڑویندا نئیں سارے کہیں نہ کہیں دےحمائیتی ضرورن بیشک وقتی طور تیں حکومتی ادارے پنجابی اسٹیبلشمنٹ وی ایہو کجھ چاہندی اے جیرھا کجھ اے کریندے کھڑن بحرحال اساں تیں نہ تریں ھئیں نہ تیرہیں ھئیں اساں تیں ھئیں تلواں پتر جوار دا ایویں گندی عادت جو ھ اوقات کنوں ودھ گالہیں کر چھوڑیندوں اللہ خیر کرے گال ھئی جنوبی پنجاب دے خلاف شدید ردے عمل دی میڈا مشورہ اے جیرھا ساکوں جنوبی پنجاب اکھے اوبھانویں جون جون وی ھووے اوندے تواتر نال ائے ڈیہنہ پتلے ساڑو رات ڈیہنہ ساڑو جیرھا اخبار وی ساکوں جنوبی پنجاب لکھے اوندے بنڈل ساڑو اگر توھاڈی صلاح پکدی اے ڈسو پہل وی میں کرینداں میڈا مقصد اےایہو وقت اے چو مکھی جنگ لڑنڑ دا اگر ایہو وقت تساں ایویں درباری بنڑ تیں گزار ڈتا تساں مٹ ویسو توھاڈا ناں چانونڑ والا وی کوئی نہ ھوسی وت نسلاں گروی رہسن اللہ اللہ خیر صلا۔سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔توھاڈا اپڑاں۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی جیوو پئے۔
سئیں غیورؔ بخاری دی شاعری
ماء دھرتی دے سچے وارث مست ملنگ نئیں رہ ڳئے
ساݙا وسیب وَسدا اڄ مایوس کیوں ھے ؟ دفتراں وچ اوباش ٻیٹھن رشوت نال کم تھیندے ۔ عدالت واسطے وکیلیں دی فیس کائینی۔ پولیس خود دہشت گرد ھے۔ واپڈا وات پٹ محکمہ ھے۔ پٹواری دی پٹک بھو اجٖاں ختم نئیں تھئی۔ ریونیو دے نویں افسر تاں ودھ رشوت خور تھِن ۔ ہُݨ تعلیم وی مُل دی ھے تے علاج وی مہانگا ۔ جیکوں ووٹیں نال چُݨیا ہاسے او مٹھی کاتی نال چوڑھے ݙے ݙے کوہیندا پئے صاف ظاہر ھے ایجھے حال اچ مونجھاں کونجاں بݨ کراہیں ڈُٖکھ دی قطار لائی کھڑن غیورؔ دی شاعری اچ اڄ دا انسان ایہ ویݨ وَلیندا ݙسدے:
اساں تاں مونجھاں دی چور گپ اچ گپیج ڳئے ہئیں ونجٖیج ڳئے ہئیں
نہ مار ہکلاں نہ ڳول ساکوں مریج ڳئے ہئیں ونجٖیج ڳئے ہئیں
نہ ڳول رُل ڳئیں دے تِڑ تے تاݙے نہ حال پُچھ یار ہُݨ اساݙے
اساں تاں ڈُٖکھاں دی پہلی بھونی بُھنیج ڳئے ہئیں ونجٖیج ڳئے ہئیں
غیورؔ بخاری ڈُٖکھے لوکیں دے حال لکھین تاں ایہ وی آکھیے ، اے بندہ کوڑے رشتیں دی میت کوں کے توڑیں مونݙھیں تے چا کراہیں رُلسیں ، ادھ مویا تاں تھیا وَدیں ہُݨ اپݨے جیوݨ دی کر۔
جے کوڑے رشتیں دی کوئی میت توں یار مونڈھیں تے چا نئیں سڳدا
تاں چھوڑ دُنیا دی دُنیا داری توں عاقبت کوں سنوار کیا ھے
غیورؔ بخاری کوں ایں ڳالھ دا احساس وی شدت نال ھے جو اساں دھرتی واس غفلت دی نِندر کئی صدیں توں سُتے پیوں ۔ جیرھا وی عربوں ، ایرانیوں ، افغانیوں آئے ساکوں اُجٖڑیندا پُجٖڑیندا گُزرئیے۔ نہ مَال بچیے نہ ٻال بچیے۔ تِڑ تاݙے ساڑ سُوا کریندا پاروں لنگھ ڳئے۔ اساں گُنگے باتیں نحوست دے ہتھ ٻدھی رکھین تے چُپ ریہوں۔ ایں احساس کوں غیور ؔ اپݨی شاعری وچ ایں ورتیندا نظرآندے:
اساݙی دھرتی دے لوک نِندراں ولہیٹ سم ڳن ؂ جے تھی سڳی تاں جڳا وے سانول ، اَلا وے سانول
غیورؔ بخاری چھڑا مونجھاں دے ویݨ نئیں وَلیندے دھرتی جٖئیں کوں آس اُمید دی ڳالھ کر تے حوصلہ وی ݙیندے:
دھرتی جٖایا تیݙیاں جھوکاں اُجٖڑ ونجٖݨ دا ٻہوں ارمان ءِ
مونجھا تے مایوس نہ تھیویں مولا ماڑ وَسا وی سڳدے
اینویں چا سِر تے سوار کیتی ݙسا ہاں جو تیکوں یار کیا ھے؟
ایہ مونجھ کِہیں ھے، اُداس کیوں ہئیں تے ایہ کلہیپے دی کار کیا ھے؟
غیورؔ بخاری مونجھے وسبے دے لوکیں کوں نصیحت کر تے اَہدے جو ایہ مونجھ مُنجھاری، ڈُٖکھارا مزاج چھوڑ نتاں اکھیں دا نور ونجٖا کھڑسیں :
اکھیں بے نور کر چھوڑیندی ھے
مبلغ تے معلم تے ہک اُمید بچی ودی ہئی جو ایہ نبییں دے وارث ہوندن ۔ دور حاضر وچ ایہ مُلاں وی عیسائی تے یہودیں دے پادریاں وانگوں مفاد پرست ثابت تھِن۔ سُود دے پیسے نال درس گاہ بݨاوݨ والا مُلاں فرقہ واریت کوں فروغ نہ ݙیسی تاں ٻیا کیا کریسی؟
درس اَمن دا کائینی ݙیندے
ظالم لوک خطیب ہِن ساݙے
غیورؔ بخاری دی شاعری نوحہ وی ھے تے وسیب دے دردیں دا مرثیہ وی ۔ ایہ جدت پسند وی ہِے تے روایت پرست وی ۔ ایہ ݙوہڑہ ،غزل تے نظم وی لکھدے تے جدید زمانے دیاں نِویاں صنفاں سرائیکو تے آزاد شاعری وی خوب کریندے ، ایہ خود وی بُلند سوچ دا مالک ھے تے بُلند فکری کوں وی پسند کریندے ایہ سکھݨی قافیے ردیف دی غلامی کوں پسند نئیں کریندا ، ایہ علم عروض دے فن کوں شاعری دا حُسن سمجھدے۔ ایجھا عروضی شعر جیندے وچ پیغام نہ ہووے ایندے واسطے کہیں کم دا نئیں۔ ایہ جدید نظم کوں وقت دی ضرورت سمجھدے تے اہدے:
غزل دا بھاڳ سلامت رہے قیامت تئیں
جدید نظم مگر وقت دی ضرورت ھے
غیور اپݨی شاعری وچ ݙوہڑے وی سوہݨے ورتین انہیں وچ وی سکھݨی رومانیت دا روڳ نئیں بلکہ مِلت دا درد وی موجود ھے۔ جون ایلیاء تے فیض وانگوں اِنہیں دے کلام کوں رومانیت تے انسانیت کنیں جُدا نِسے کر سڳدے۔ ایں سُنجٖے سکھڑیں دَور وچ غیورؔ بخاری دے الفاظ حضرت موسیٰ دا عصا ہِن ، مولا علی ؑ دی تلوار ہِن، روہ ، روہی ، تھل ، دامان دا وسبہ خیبر وانگوں ھے۔ اینکوں وی فاتح خیبر دا وارث ای فتح کریسی۔ وقت دے ۳۹ ݙینھ تاں ٹپ ڳن انتظار دی چالہویں رات ٹپدی پئی ھے ۔ اساں سارے اُٹھی اُٹھی تے ݙیہدے پئے ہئیں ایہ فتح دا علَم کیندے حصے وچ آندے۔ ’’کُجھ اَلا سانولا ‘‘ معمولی کتاب نئیں ایہ انقلاب تے تبدیلی دا نعرہ ھے۔ جو ساݙا نوجوان ہُݨ سُجٖاکا تھی تے سوچݨ لکھݨ تے ٻولݨ پئے ڳئے۔ انشاء اللہ او ویلھا جلدی اَؤسی جݙاں وقت دا ’’مہدی‘‘ ضرور ظاہر تھیسی۔؂
شالا ایجھا ہادی آوے
جاڳن جُمل جہان دے وَسدے
جاڳن شالا دھرتی جٖائے
میݙے دیس دے مظلوماں کوں
رُل مویاں کوں راہ ݙکھلاوے
اساں ماء دھرتی دے سجھ ہیسے ساݙے نال اندھارے نہ ٹُرسن
نہ ٹُرسن تخت تے بخت والے کُجھ لوک آوارے نہ ٹُرسن
جیرھے ݙردن سچ دی سانگ کنوں او لوک بیچارے نہ ٹُرسن
ساݙا پندھ غیورؔ ھے کربل دا ساݙے نال ایہ سارے نہ ٹُرسن
غیورؔ توں کربلائی علَم چاتی ودیں ، اینویں خلوص نال ٹُردا جُٖل زمانے دے کئی غیرت مند حُر تیݙی تحریک دا حصہ آن بݨسن۔
منصور شانی،پورھیت رمضان آرائیں
[28/11, 7:58 pm] M RAMZAN A: مجاہد حسین ساجن, رب نواز دے گھر بکھرواہ چوٹی زیرین ڈیرہ غازیخان اچ جمئن,سئیں عبدالرشید اشتر دے شاگرد ہن, بہوں سوہنڑیں شعر لکھدن,
نمونہ کلام
ڈوہڑا
تصنیف
سک داسیک
اساں لوک ہئیں ککھ
اعزاز
روز نامہ خبریں, بزم گل ملتان تے دل دریا پاکستان گجرانوالہ دی طرفوں ادبی ایوارڈ گھن چکن.
نمونہ کلام
میݙا سوہݨا وطن
میݙا  سوہݨا   وطن   میݙا    پیارا  وطن شالا جیویں  سدا  چن   تے   تارا   وطن
سوہݨے جنگل  تیݙے  سوہݨے ٻیلے تیݙے سوہݨیاں شاماں تے سوہݨے سویلے تیݙے
کیا خوب ہن  نظارے  اے  پیارے  تیݙے بے سہاریں  کوں مل گئے  سہارے  تیݙے
میݙی ہر  سوچ   ہر گل  ہے  تیݙے  کیتے میݙی زندگی دا  پل  پل  ہے تیݙے کیتے
تیݙے  دم    نال   ہے    زندگانی   میݙی تیݙے کم   آ   ونڄے  اے  جوانی  میݙی
تیݙی  عظمت  کوں  اِتلا   اساری  ونڄا اپݨی جند جان تئیں توں میں واری ونڄا
تیݙے  کیتے   دعا   صبح   شامی   کراں تیݙے پرچم  دی  نت  میں  سلامی کراں
اے  وطن   پاک   پیارا   سلامت   راہویں توں سلامت   راہویں  تا   قیامت  راہویں
اللہ  سوہݨے  دی   رحمت  دا  سایا  ہووی اے وطن  بخت  ایں  توں   سوایا   ہووی
تیݙی دھرتی  دے  نینگر  پئے جیون شالا شالا جیون  تے  کھنڈ   کھیر   پیون  شالا
کھیت کھلیان  سوہݨے  تے  ساوے  تیݙے بݨ  دیوانہ   یوسف   گیت   ڳاوے  تیݙے
کافی
=
اساں عاشق تیݙے ناں دے تیݙے ناں دے گاوݨ ڳاندے
تیݙے عشق دا زائقہ چکھݨے پا  گھنگرو   پیریں نچݨے پر مونجھ تیݙی توں بچݨے تیݙی مونجھ مریلا  ݙاندے
بھانویں جیݙے اوکھے تھیسوں بھر پریم پیالے    پیسوں اساں جے تائیں جانی جیسوں رہوں گاوݨ  تیݙے ڳاندے
ایہا مِنت میں تے لا  چا اڄ دل  دی  آس  پُڄا  چا اکھیاں دی  مے   پلوا  چا گھر پہنچا ڈھاندے ڈھاندے
نہ ݙیوو درد مزید اے کرو کرم دی سئیاں دید اے تھیوے عید توں پہلے عید اے ٹھر ویسن گوشے ہاں دے
ہَن وقت او کینجھے بَھلے ہاسے راہندے   جݙاں رَلے ڳل ہار تے انڳلیں  چَھلے تیکوں یوسفؔ ٻہوں ہَن  ٹھاندے
ݙوہڑہ
تیݙی شان شتّیر دے لائق نسے اساں لوک ہیں ککھ ساکوں نال نہ رکھ
اساں ہاڑ دے تتے جھولڑے ہیں وانگوں بکھدے بکھ ساکوں نال نہ رکھ
ساݙے زائقے یوسفؔ زہر وانگوں نہ جاݨ تے چکھ ساکوں نال نہ رکھ [28/11, 7:59 pm] M RAMZAN A: دراز کلاچی
تحصیل تونسہ شریف دے گاؤں جیلانی آباد اچ جمن آلا شاعر عمردراز ادبی حلقیں وچ درازکلاچی دے ناں نال سنجاتا ویندے.
؏تار دریّا دی روانی نہ پچھوں آواز ڈے میں تیڈے پرلے کنارے دے الاتئیں پہچنے
؏اتنا زیادہ موکھا شالا گِھنڑ والیاں ڈیون روہ دیاں جٹیاں جیڈیاں سوہنڑیاں تڈیاں وونڑدیاں بیٹھن
؏اِڈو سانونڑ دی کِنڑ مِنڑ اڈو ہن چاندڑیاں راتیں اوندے ہنڑ رابطے جیکر ختم تھی گۓ رل ویساں
جزیرہ قبرص دی انتظامی تقسیم
جغرافیائی سیاسیات جغرافیائی سیاسیات دے مطابق جزیرہ چار اکائیاں وچ منقسم ہے۔ جمہوریہ قبرص جزیرے دی واحد بین الاقوامی سطح تے تسلیم شدہ حکومت تے یورپی یونین دی رکن ریاست اے جیہڑی جزیرے دے جنوبی 60٪ رقبے تے موجود ہے۔ ترک جمہوریہ شمالی قبرص سفارتی طور تے صرف ترکی نال تسلیم شدہ جزیرے دے شمالی ہک ترہائی حصہ ہے جیہڑا کل رقبے دا تقریباً 36% ہے۔ اقوام متحدہ دا بفر زون جیہڑا کل رقبے دا 4% ہے۔ اوندے علاوہ ݙو چھوٹے علاقے ایکروتیری و دیکیلیا جتھاں برطانوی فوجی چھاوݨیاں موجود ہن، 254 مربع کلومیٹر اے جیہڑا جزیرے دا 2.8% ہے۔
منصور شانی،پورھیت رمضان آرائیں
ݙوہڑہ
؏ہکو تیکوں نئیں ملیا اتبار دراز کلاچی اکھیں کولوں نہ روون دا میں وی وعدہ گدھیے
؏سندھ دریا دی منڑ تیں جڈاں اساں رات گزاری انت کنارے آ لگے ہن کھریاں چا نچنڑ [28/11, 7:59 pm] M RAMZAN A: علامتی مائیکروفکشن