cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جہانگیر مخلص
اساں تاں خواب ہیں کوڑا
اساں موسم کلہپے دا ,
نہ کہیں دی آس ہیں سانول,
نہ کہیں کوں راس ھیں سانول ,
اساں "مخلص" فقیریں نال,
حاجی عبدالمالک
پاکستان سرائیکی پارٹی دے پراݨے رہنما ہن تے بہاولپور شہر دے جماعتی صدر ہن. سرائیکی تحریک دے سیاسی معاملات وچ سرگرم رہنما ہن.سرائیکی تحریک دے انتہائی متحرک کارکن ہن تے قوم کوں متحد کرݨ واسطے قابل قدر خدمات سرانجام ݙتے نیں. ٢٠٠٢ء وچ انہاں دے پتر دی شادی تے بھارت دے سرائیکی اڳواݨ جگدیش چندر بترا ہوریں تشریف گھن آئے ہن.
جہانگیر مخلص
اساں تاں خواب ہیں کوڑا
جیون دا نہ وعدہ کر ,
اساں تاں آپݨیں دھرتی تے
پکھی واس ھیں سانول ,
مطالبہ صوبہ سرائیکستان
مطالبہ صوبہ سرائیکستان دی علامتی اساس ساوا پیلاتے لال رنگ دا جھنڈا ریاست بہاولپور دے سرکاری جھنڈے دا عکس ریہے ۔اے وی ہک حقیقت ہی جو بہاولپور ہک آزاد ریاست ہئی نہ کہ صوبہ گو قیام پاکستان دے بعد آوندی انتظام حیثیت وچ الحاق دی بنیاد تے کجھ تبدیلی تھئی ہئی۔پر ایں مسئلے تے شرط لاون ہرن جتن اساڈا مقصد کینی انسان دی فطرت ہے جو اس اپنا شجرہ اپنے کہیں ناں آلے وڈے دے حوالے نال اپنا شجرہ جوڑ تے گال شروع کریندے ۔اینویں ای آج دا سرائیکی بہاولپور دی عظمت دا حوالہ ڈیندے۔ لیکن سیاسی حالات اساکوں این گال تے مجبور کریندن جو اساں اپنڑا مطالبے کوں جغرافیائی تہذیبی ثقافتی لسانی حوالے دے نال نال سیاسی سماجی معاشی معاشرتی ضروریات دے مدنظر پاکستان دی صوبائی قومیتی ونڈ دے مطابق سرائیکی وسیب کو بحیثیت مجموعی صوبائی حیثیت ڈیوا تے سرائیکی وسیب دے استحصال دی روک کروں آتے سرائیکی عوام کوں باوقار قوم بناووں۔ (منور ضیاء)
حوالے
ونکی:مطالبہ [[صوبہ سرائیکستان]]
ابو داؤد سجستانی
محدث، اصل ناں سلیمان بن الاشعث السجستانی اے۔ ابوداؤد کنیت ہے۔ بصرے وچ درس و تدریس تے تالیف وچ مصروف رہے۔ تے اتھائیں وفات پاتی۔ احمد بن حنبل دے شاگرد ہن۔ انہاں دی اہم تالیف کتاب السنن ہے جیہڑی سنن ابی داؤد دے ناں نال مشہور ہے۔ اس وچ انھاں نے معروف احادیث جمع کیتیاں ہن۔ کتاب دا موضوع فقہی مسائل تک محدود ہے۔ البتہ اس وچ احادیث دی صحت پرکھݨ دے اصولاں تے وی بحث کیتی گئی ہے۔ کتاب السنن صحاح ستہ وچ شمار تھیندی ہے۔ امام ابوداؤد سیستان (ایرانی سیستان، بلوچستان) وچ 202ھ وچ پیدا تھئے. thumb|أبو داود السجستاني
نام و نسب
ابوداؤد کنیت، سلیمان ناں تے والد دا اسم گرامی اشعث ہے سلسلہ نسب ایہ ہے۔ ابوداؤدسلیمان بن اشعث بن اسحاق بن بشیر بن شداد بن عمرو الأزدی السجستانی قبیلہ ازد دی طرف منسوب تھی کے ازدی تے خراسان دے شہر سجستان دی طرف نسبت کریندے ہوئے سجستانی سݙیندے ہن۔
فن حدیث وچ کمال
ابراہیم حربی نے جیہڑے اس زمانہ دے عمدہ محدثین وچوں ہن جݙݨ سنن ابوداؤد کوں ݙٹھا تاں فرمایا کہ ابوداؤد کیتے حق تعالیٰ نے علم حدیث ایسا نرم کر ݙتا ہے جیویں حضرت داؤد علیہ السلام کیتے لیے لوہا تھیا ہئی.
وفات
امام ابو داؤدؒ نے تہتر سال دی عمر پا کے سولہ شوال 275ھ وچ انتقال فرمایا تے بصرہ وچ امام سفیان ثوری دے پہلو وچ مدفون تھئے۔ یوم وفات روزِ جمعہ ہے۔
مثل ایوان سحر مرقد فروزاں ہو تیرا
نور سے معمور یہ خاکی شبستان ہو تیرا
حاتم بلوچ
حاتم بلوچ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
غزل
روز تیڈی تصویر کوں چینداں، چمداں سانبھ رکھینداں.
اپنڑی کل جاگیر کوں چینداں ،چمداں سانبھ رکھینداں.
تیڈی ہر تحریر کوں چینداں ،چمداں سانبھ رکھینداں.
تیڈیاں بخشاں ڈھول نشانیاں ہن لقمان دے نسخے جیویں.
کجھ تھیوے اکسیر کوں چینداں،چمداں سانبھ رکھینداں.
تیڈی یاد ءچ اکھ توں ڈھہہ کے جیرھا مٹی وچ ونج رلدے.
مٹی سودھا نیر کوں چینداں ،چمداں سانبھ رکھینداں.
ہر پاسو آئے تیر کوں چینداں، چمداں سانبھ رکھینداں.
حاتم بلوچ
سچ سفریں تیں سوچ کے نکلیں سچ ءچ ڈھیر خسارے اوسن.
چولے لیراں ، سر ءچ دھوڑاں، نیناں نیر نظارے اوسن.
ساڈے وڈکے سچ آہدے ہن ہک ڈینہہ او وی ویلھا اوسی.
ہر کوئی اوہے رشتے رکھسی جیرھے جیندے وارے اوسن.
آن دا آدھا حصہ وڈنڑ گودے دے ہرکارے اوسن.
سارے جھیڑے زندگی تئیں ہن زندگی مکسی جھیڑے مکسن.
جیرھے جیندیں ہتھ نئیں ڈیندے موئیں تھی ڈھیر ڈکھارے اوسن.
اجاں تیڈے خواب ءچ گالہی گانڑھے،کار ،چوبارے اوسن.
حاتم اپنڑیں بالیں سودھا اپنڑی بکھ کوں زہر چا ڈیویں.
وت اخبار ءچ ہک ڈو سطراں شائد تیڈے بارے اوسن.
جنوب تھئے یا شمال تھیسن اے حال تھیسن۔
اےخشک سالی یا پکیں فصلیں تیں مینہہ ننانویں ۔
آداب جتھ وی پامال تھیسن اے حال تھیسن۔
نکاح دی جا تیں زناء ، جوا ، شراب، رشوت۔
حرام جتھ وی حلال تھیسن اے حال تھیسن۔
پیو دا پٹکا یا ماء دیاں ترمدیاں بے نور اکھیں۔
جے کہیں دے اگو مجال تھیسن اے حال تھیسن۔
جے پتر گبھرو گناہ دے رنگیے بچائے ویسن ۔
تے ونی دھیریں دے بال تھیسن اے حال تھیسن۔
جیڈا زانی ہے جیڈا سودی امیر بندے شریف بندے۔
جتھاں وی اینجھے کمال تھیسن اے حال تھیسن۔
اے کتے بلیاں اے گھوڑے کھوتے تے مردہ ڈنگر۔
جے ایویں ساڈے نوال تھیسن اے حال تھیسن۔
دھیریں بھینڑیں سمجھ کے ڈینڑیں جے تئیں کہیسن ۔
تے عزتیں دے اے حال تھیسن اے حال تھیسن۔
حاتم بلوچ ونکی:سرائیکی شاعر
رواداری دی مثال
مولوی روایت پیش کریندے جو ایں امت دے تہتر فرقے بݨ سن ۔ تے میکوں نئیں پتہ ایں ویلھے تک کتنے فرقے بݨ چکن ۔ بھل میڈا فرقہ چوہترواں ھے۔ میڈے فرقے وچ انسان اتم ھے ۔ ایں فرقے وچ مسلک دی بنیاد تے کوئی طعن تشنیع کئے نی ۔ میڈے فرقے مطابق کوئی نماز پڑھدیں رفع یدین کریندے تاں نماز تھی ویندی ھے جیہہ کوئی ہتھ بدھ پڑھدے تاں وی ٹھیک ھے تے ہتھ کھول تے پڑھݨ وی درست ھے ۔ ہر طریقے نال نماز پڑھݨ والا جیہہ رکوع وچ سبحان ربیع العظیم پڑھدے تے سجدے وچ سبحان ربی الاعلی آہدے تاں وت کوئی جھیڑا نئیں ۔ مقصد سبھے دا اللہ پاک دی حمد و ثناء ھے ۔ کوئی ھے جیڑھا خدا دی وحدانیت دا اقرار کرے ۔ میڈے نال رل تے مہینے دا پہلا جمعہ بریلوی مسیت ڈوجھا جمعہ امام بارگاہ تریجھا جمعہ دیوبندی تے چوتھا جمعہ اہلحدیث مسیت جل تے پڑھے ۔ سلیم انسب
متاں دنیا توں نفرت دی چھاں ڈھل پووے
متاں دھرتی تے الفت دا سجھ چڑھ پووے
اخلاق احمد
اخلاق احمد (Akhlaq Ahmed) ہک پاکستانی پس پردہ گلوکار ہن۔ اوہ کراچی دے ہک مشہور میوزک گروپ دے رکن ہن. جیں دے ݙو دیگر اراکین پس پردہ گلوکار مسعود رانا تے اداکار ندیم بیگ ہن۔ اخلاق احمد دی پہلی فلم بطور پس پردہ گلوکار پازیب ہئی جیہڑی 1973ء وچ ریلیز تھئ ہئی۔
حاجی غلام محمد
حاجی غلام محمد، پرے کنوں ڈیکھسو تاں تھاکوں ایویں ڈسسی جو کھٹا ٹیٹ جٹ اے. ساڈے شھھر دا تکڑا تے رج امیر بندہ ھے حاجی غلام محمد پر مجال اے جو ڈرراں مریندا ھووے ؛ پھوتی ھووے ؛ یا موں سجا تے راھندا ھووے کچاھری کر ڈیکھو تاں تھاڈا وات پٹیج ویسی جو حاجی صیب کوں تاں دنیا جھھان دا پتہ ھے کیھڑی گال اے جیھڑی حاجی صیب نی جانڑدا وسیب دا درد رکھیندے. اپنڑیاں دی خیراں منگنڑ آلا ھے. ڈکھاں تے وانجھ دے مارے ھوئے گنگے باتے لوگاں کیتے دعائیں کریندے ؛ خود کنوں جو تھی سگدے انھاں کیتے کریندے.
حاجی صیب دے وس اچ ھوندا تاں ایں ملک کوں لٹ تے کھا ونجنڑ آلیاں کوں ٹنگ کھڑاوے ھا ؛ لاوارثے لوگاں کوں انھاں دے در تے انھاں دے حق پجاوے ھا. چندرے تے گندے لوگاں کوں مندے کڈھ تے ھاں کوں ٹھاری رکھدے ؛ بیا کر وی کیا سگدے ؟ اے ملک بنڑیا ای بدماشاں تے قبضہ گروپاں کیتے ھا دنیا جھھان دیاں کتاباں پڑھدے ؛ ول گالھیں گالھیں اچ انھاں دیاں مثالاں ڈیندے. میڈے نال ڈاڈھی دل ھس ؛ کیوں ھس ؟ میکوں نی پتہ ؛ سچی گال اے ھے جو کجھ ڈینھہ حاجی صیب نال بٹ کڑاک ناں تھیوے تاں میڈا دل وی مونجھا تھیندے حاجی صیب کیتے حاجی صیب میڈے سکے بھراواں وانگنڑ اے گال دا پکا تے قول دا سچا، ضدی قھھر دا، دل دا اصلوں کولا تے نرمولا، میڈے شھھر دے گینڑوے چنگے لوگاں وچوں ھے اج بھھوں ڈینھاں دے باد ملے ھئئیں تاں رج تے گالھیں کیتیاں ھیسے. اللہ پاک صحت دے نال وڈی حیاتی ڈیوے آمین. (سلیم خان نیازی) 18 نومبر 2018
حوالے
ونکی:حاجی [[غلام محمد]]
اخلاق دی جیت
اج پٹرول پمپ تیں تیل گھنڑ گیاں، تیل گھن تیں بائیک کڈھیندا پیا ہم، تاں بائیک دا کلچ پمپ آلے چھوکرے دی پاسے آلی جیب اچ اڑ گئے، اتے اوں شودے دا چولا آدھل تائیں چیریا گئے، بس اوندے بعد چھوکرے دا منہ چُلدا ہا سمجھ کشے کینا اندی پئی ہائی، بس اوندی باڈی لینگویچ ڈسیندی پئی ہئی جو کڈھیندا مندے کھڑے، میں مکمل آرام نال اوندے پہاڑے سنڑیے، جیہرلے چپ کیتیس میں آکھیے لالا تیڈی مجلس ختم تھی گئی اے ؟ چپ کر تے کھڑ گئے، میں بائیک پاسے نال کھڑا کے اوں کنوں معذرت کرنڑ پئے گیاں، ہک دفعہ معذرت کیتیمی، ڈوجھی دفعہ، تریجھی دفعہ چھیکڑ اوں آکھیے ٹھیک اے یار ونج ہنڑ جیہرا کجھ تھی گئے تاں بس تھی گئے، میں لحظہ جمب تے وت پج گیاں، میں آکھیے سوری یار آپکا سوٹ تباہ ہوگیا، ذرا سڑ کےآکھیس ٹھیک ہے بھائی جاؤ، میں وت لحظہ انتظار کر کے وت گیاں وت معذرت کیتیمی آکھیس اڑے جاؤ بھائی ٹھیک ہے بس، اوندے بعد میں وت جو گیاں میں اجاں الایا کشے کینا ہا، اوں آپ ہتھ چا بدھین، آکھیس یار میکوں معاف کر، امیداے جو آئندہ کہیں کوں مندے نہ ڈیسی 😂۔ مظہر حسین
سوجھل دھرتی واس تنظیم دا سجھ
مرشد عبد الطیف بھٹی دا ہک قول ہے جو " ہت ہت ایمان آلی گال ہے جو بندہ وڈا بئی مان ہے" ہنڑ ایمان دی ذری تاں رہے نہیں گئی پر سجھ نکلدا تاں سب کوں نظردے۔ مرشد سچی گال ہے ایں ویلے سوجھل دھرتی واس تنظیم دا سجھ پورے وسیب واسطے پوہ ماہ اچ او دھپ ہے جیہڑی سکون ڈیندی ہے، دمان دی کہیں قہر دی دھپ اچ چھاں آلا ونڑ ہے، روہی دا ٹوبہ تار متار ہے، روہ تو آندی کہیں نئیں دا بن ہے ۔۔ ملتان سارا پرہلاد دی سچائی ، شمس دی جرآت چاکے گیا ہا اساں سارے اپنڑے حصے دا وزن (تہاڈی نظر اچ کے ہووئے تاں) اساں سوجھل دھرتی واس دے حصے پا آئے ہیں۔ ایں ویلے وسیب دی نمائندہ تنظیم ہے جتھاں وسوں دا ہر ہک کوں جاء ملدی ہے۔۔ مرشد عزیز شاہد، رانا محبوب اختر، ظہور دھریجہ دے پہلی جھمر توں گھن کے فرید دی کافی تئیں او کانفرنس حق بہاوالحق صرف اور صرف سرائیکی ہئی ۔۔۔۔
محمود خاں، ذات مہے قوم سرائیکی
مصطفیٰ خادم
مصطفیٰ خادم سرائیکی شاعر ہن۔
ڄم پل
دائرہ دین پناہ (پنجاب), پاکستان نال تعلق ہے۔
امب مندر
امب مندر (انگریزی: Amb Temples) سکیسر، خوشاب شہر، پاکستان اچ واقع اوہ منادر ہن جیہڑے ہݨ متروک تھی چکن۔ ایہ مندر سلسلہ کوہ نمک دے مغربی کناریاں تے واقع ہن۔ ایہ مندر تقریباً ستویں صدی عیسوی توں نانویں صدی عیسوی دے وسطی زمانے اچ تعمیر کیتے ڳئے جبکہ اُوں وقت ہندو کابل شاہی خاندان حکومت کریندا ہوندا ہئی۔ thumb|AMB Temple in Soon Sakasar Valley by Usman Ghani thumb|Pakistan Maps thumb|Amb Temple in Soon Sakasar Valley Khushab by Usman Ghani thumb|AMB Temples, three temples inside fort big temple side view امب مندر، امب شریف گرانہہ دے قریب سلسلہ کوہ نمک تے وادی سون سکیسر دے پہاڑی سلسلے اچ واقع ہن۔ اِنہاں منادر دی طرز تے ݙوجھے ہندو منادر ٹلہ جوڳیاں تے کٹاس اچ وی موجود ہن۔
مصطفیٰ خادم
تعلیم
تخلص: خادم۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
امب مندر
ہیئت و ساخت عمارت
امب دے منادر اچوں ہݨ باقی ݙو ہن جیہڑے تقریباً اپݨی اصل ہیئت و ساخت اچ موجود ہن۔ وݙا مندر جیہڑا 15 تا 20 میٹر بلند ہے، ہک مربع نما پایہ ستون تے تعمیر کیتا ڳیا ہے۔ کابل شاہی عہد اچ تعمیر کیتے ونڄݨ والے تمام منادر مربع نما پایہ ستون تے تعمیر تھئے۔ ہݨ اِیں وݙے مندر دی ترئے منزلاں باقی رہ ڳن جنہاں تک رسائی کیتے اندرونی جانب سیڑھیاں موجود ہن۔ ایہ مندر کشمیری منادر دی طرز تے تعمیر کیتا ڳیا ہے جیندے بیرونی چہار اطراف خوبصورت کشمیری طرز دے پھل تے نقاشی اٹ نال بݨائے ڳن ۔ داخلے دی محراب وی نقاشی دار ہے۔ بالائی سطح تے مندر دا تکون نما گوشہ کشمیری منادر توں مختلف ہے۔ امب مندر دی مشابہت دے ݙوجھے مندر کافرکوٹ اچ موجود ہن جنہاں دا طرز تعمیر تے معماری انداز بالکل ہکو جیہا ہی ہے۔ چھوٹا مندر وݙے مندر توں 75 میٹر مغرب دی جانب سلسلہ کوہ نمک دی ہک کھائی نال متصل واقع ہے۔ اِیندی بلندی 7 یا 8 میٹر ہے تے عمارت 2 منزلہ ہے۔ اِیں مندر اچ سیڑھیاں قدرے چھوٹے ہن لیکن اِیندا زیادہ تر حصہ منہدم تھی چکا ہے۔ سلسلہ کوہ نمک دے اِیں علاقے اچ منادر دی تعمیر دا کم سب توں پہلے کشان سلطنت دے عہد اچ شروع تھیا۔
رنجیت سنگھ دے مددگار
رنجیت سنگھ کوں جتناں برا آکھوں گھٹ ہے مگر رنجیت سنگھ دی مدد کرنڑ آلیں کوں پیر و مرشد سڈ کے ہتھ چُمدے ہئیں۔ ساڈے سرائیکی نام نہاد دانشور ہر پنجابی کوں رنجیت سنگھ دی جماعت ءچ کھڑا کر کے آپڑیں منافقیں کوں مخدوم و قریشی دے القاب ڈے کے انھیں دے جھنڈے چاء کے انھیں کنیں مفاد گھن کے آپڑاں قد اُچا کرنڑ دی بھؤنڈی کوشش کریندے رہ گئین ۔تیں کریندے ودن انھیں اگوانیں ساری زندگی ہک سندھی دا بلکہ میں آھداں اندھی منجھ دا پُوچھڑ پکڑیے ۔ایں توں وڈا ظلم اے کیتے نے خود تاں غلام ہن نال قوم کوں وی اے درس ڈتے نے کہ تھاڈا مسیحا ہک سندھی ہے ۔سندھی پنجابی توں ودھ چالاک ہا اوں اگوان سندھ پٹی دے بنڑائن تساں ڈیکھسو جتنے نام نھاد اگوان ہن انھیں دے ہر میلے تے ہر مشاعرے تے سندھی جماعت دا پرچم لگا کھڑا ہا سرائیکی حقوق دی گال صرف شاعری دے رنگ ءچ تھیندی ہئ زیادہ تر ورکری ووٹ دی تھیندی ہئ اے آکھ کے کہ ایھا جماعت ہے جیرھی تھاڈی خیر خواہ ہے ۔خدا جیکوں چاھوے خراب کرے جڈاں اوں جماعت دے سامنڑے سرائیکی بُولی دا بل پیش تھیاء اوں جماعت سرائیکی کوں قومی بُولی ہی تسلیم نہ کیتا ۔
امب مندر
بحالی و مرمت
انیہویں صدی عیسوی اچ انگریز برطانوی انجینئر الیگزینڈر کننگھم نے ایندا دورہ کیتا تے 1922ء توں 1924ء دی درمیانی مدت اچ اِیندی بحالی دا کم مکمل کیتا ڳیا جیندی نگرانی دیا رام ساہنی نے کیتی۔ مندر دے نودرات مختلف زمانیاں اچ لٹ گھدے ڳئے، بعد ازاں ایہ تاریخی نوادرات عجائب گھر، لاہور منتقل کر ݙتے ڳئے۔ ایہ منادر قانون مجریہ برائے تحفظ تاریخی عمارات و آثارِ قدیمہ 1975ء دے تحت محفوظ قرار ݙتے ڳن۔
مصطفیٰ خادم
تعلیم
قوم : جٹ مکول ( معروف  خادم شاہ)
رنجیت سنگھ دے مددگار
وت وی ساڈے اگوان نندر ہن ۔تھاکوں بی مزے دی گال ڈساں انھیں سندھ تے سندھی دی محبت ءچ راجہ داہر جھئیں کُتے کوں ہیرو بنڑا کھڑائے محمد بن قاسم کوں ولن بنڑا ڈتے نے ۔اے چند واھیات لوک پنجابی ءچ ت سرائیکی ءچ موجود ہن ۔چند چاپلوس پنجابیں رنجیت سنگھ کوں۔ت۔چند مفتے سرائیکی دانشور یا اسلام بیزار دانشوریں ہندو تاریخ کوں پڑھ کے ہک مجاھد کوں بدمعاش من گھدے ایں کاوڑ توں کہ چنگے بھلے ہندو ہاسے خوامخواہ مسلمان بنڑنڑا پئے گئے ۔ میں ہک سرائیکی لیڈر جیکوں گھر دے بندے ووٹ نیں ڈیندے پُچھے ۔محمد بن قاسم کوں آھدے ہاؤ اے لُٹیرا ہا ۔سلطان غزنوی ۔نورالدین زنگی۔ صلاح الدین ایوبی۔طارق بن زیاد۔انھیں دے بارے کیا خیال ہے موصوف جواب ڈتے حملہ آور ولن ہوندے ۔اگوں ت جلوں صحابہ کرام ۔خیبر دا قلعہ ۔کیسر و کسری ۔خندق ۔حنین ۔بدر۔کیا معاذاللہ ۔ایھو خیال کراں ۔کہ حملہ آور ٹھیک نہ ہن۔محمد بن قاسم ت راجہ داہر دی جنگ کفر و اسلام دی جنگ ہئ۔اوندی وجہ نال سندھ ءچ اسلام آیا ۔
مصطفیٰ خادم
تعلیم
والد داناں: حافظ امام بخش مکول۔۔۔
جمنڑ دی تاریخ :5 جولائ 1956ء۔۔۔۔
جمنڑ دی جاہ: دائرہ دین پناہ پچادھی
تحصیل تونسہ شریف، دیرہ غازی خان
تعلیم : بی ۔ اے۔۔۔۔۔۔
آغاز شاعری:1970۔۔۔:
استاد شاعری:غلام محمد شاکرتونسوی
پیشہ : پنشنر نادرا۔۔۔۔
پُتریں دے ناں:غلام مرتضیٰ خادم،عزادار حسین خادم، غلام مجتبیٰ خادم ،زوار حسین خادم
فون نمبر: 03458747092
ایوارڈز:
تاج پوشی، سوجھل سوبھ ایوارڈ،احمد خان طارق ایوارڈ، عزیز شاھد ایوارڈ،بۓ وی ڈھیر سارے ایوارڈز۔
اعزاز: کلام ایف۔ اے (سرائیکی پرچہ )دے نصاب وچ شامل ہے
معروف شاگرد: فریاد ہیروی( صدارتی ایوارڈ یافتہ)،مومن مولائ( بھکر)،پارس شاہ بخاری،یوسف سنجرانی،اخلاق لغاری،لطیف شاد، حبیب مظہر، جاوید باقی،مجید سانول،بۓ وی ڈھیر سارے۔
شعر
ساہ ہُن سینہ سُودھ نکلدے
ݙوہڑہ
میݙے جذبے ہن جاڳیر تیݙی میں خادم ہاں بے دام تیݙا
میکوں خواب اچ ملݨ نہ آیا کر نہ خرچ تھیوے آرام تیݙا
کوئی سُدھ نی سِک دے سفریں وچ کِتھ بھوڑیے ہیں کِتھ بُھل ڳئے ہیں
لاؤں زور جتی نی کِھل آندی وت رووݨ تے کیوں تُل ڳئے ہیں
ہتھ واڳ ہاسے جیں حاتم دے اوں ہتھ چھوڑیے اساں رُل ڳئے ہی
اوندا رُخ تبدیل جو تھئے خادم بے سمت مسافر ہُل ڳئے ہیں
میݙی آس اُمـید اُمنـگ اَݨ پَھـر ، پامـال تَھـئی
تُوں چُپ رہ ڳئیں
بے موسمی مَوت تے رو روکے اَکھ لال تَھئی
تیݙی دِید کِیتے بے دِید نَظر ، بےحال تَھئی
افسوس اے حالت خـادِم دی تیݙے نال تَھئی
منتخب اشعار:۔۔۔۔۔۔۔۔
ہتھ قلم تھۓ تاں خادم خدا جی چھُڑاۓ۔۔۔!
جی حضوری کنوں ست سلامیں کنوں ۔۔۔۔!
بدلدن راہ سبھے دریا تیڈی اکھ دے اشارے تے
سچ الاونڑ دے عیوض ملے جے قدر۔۔۔۔۔!
دار بہتر ہے سارے مقامیں کنوں۔۔۔۔۔۔۔۔!
سر اپنے چٹے وال نظر آئن تاں سوچم۔۔۔۔
لاریب سیاہ رات دا انجام سحر ہے۔۔۔۔۔۔!
اے وی  خادم بہوں ہے اپڑیں بعد میں ۔
سوچ نویں ڈے ونجاں اولاد کوں۔۔۔۔۔۔۔!
کتاباں
• پارت ( جنوری 1993ء)۔۔۔۔
• لوءار لہجے( اپریل 1996ء)
• پنج کنی ( نومبر1996ء)۔۔۔
• بھانج( جنوری 2009ء)۔۔۔
• مصطفی خادم دے ڈوھڑے
• پناکی۔( ذکر محمد وآل محمد)
انہاں ڈو کتاباں وچ ڈوھڑے تے قطعات شامل ہن
• ڋوہڑے دے بادشاہ( مرتب: احسان اعوان)
• پیت دے پاندھی( مرتب : احسان اعوان)
مصطفی خادم سئیں دا کلام عطاءاللہ خان عیسی خیلوی، منصور  علی ملنگی،امجد نواز کارلو،عبدالسلام ساغر،فاروق محرم،شاہین، عنصر کھچی،فرقت سوکڑی ( خادم سئیں دا شاگرد )تے بۓ  ڈھیر سارےفنکاراں گایاۓ۔
عطاءاللہ خان عیسی خیلوی • “ڈوھڑے دے بادشاہ “وچوں احمد خان طارق، مصطفی خادم، شاکر شجاع آبادی تے امان اللہ ارشد داکلام گایا ہے۔۔۔۔۔
ابو رافع رضی اللہ عنہ
حیات مبارکہ
حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے آپ کوں آزاد تاں فرما ݙتا مگر انہاں دے دل وچ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی جیہڑی محبت ہئی اس محبت نے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں دور نہ تھیوݨ ݙتا چنانچہ ایہ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال رہے بلکہ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ہی انہاں کوں اپݨے خاندان وچ شامل فرما گھدا ہئی کیونکہ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا "مولى القوم من أنفسهم" کہ آدمی دا آزاد کردہ غلام اس دے خاندان وچوں ہے۔ ول حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں دی شادی وی اپݨی آزاد کردہ ٻانہی سلمٰی نال کرائی۔
کہیں وجہ نال غزوہ بدر تک مکہ مکرمہ وچ رہے. اس دے بعد ہجرت کیتی تے ول سفر و حضر وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال ریہے۔ غزوہ احد تے اس دے بعد والے غزوات وچ برابر شریک تھیندے رہے. بعض سرایا وچ وی شامل رہے۔ ہر وقت حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال ہووݨ دی بنا تے اللہ تعالٰی نے انہاں کوں علوم دا وافر حصہ عطا فرمایا ہئی جس دی وجہ نال انہاں توں فیضیاب تھیوݨ والیاں دی تعداد بہت زیادہ ہے، بہت سارے صحابہ کرام تک انہاں توں مرجعت کریندے ہن۔ غرض ایہ کہ ابو رافع  اگرچہ غلاماں وچوں ہن مگر جݙݨ انہوااں نے اپݨے دل کوں کفر وشرک توں آزاد کیتا تے محبت نبیؐ نال اپݨے دل کوں معمور کیتا تاں مرجع خلائق بݨ گئے۔
یہ ابو رافع جنہاں دے ناں وچ اختلاف ہے، کسی نے اسلم کہیں نے کجھ آکھا ہے. انہاں دی زندگی وچ ساݙے کیتے بہت بڑا سبق پنہاں ہے کہ اوہ غلام، بے یارومددگار تے نام و نسب دے بغیر دین و علم دی اتنی خدمت کر گئے جنہاں تے آزاداں دی آزادیاں قربان کریج سڳدیاں ہن۔
امتیاز ظفر
امتیاز ظفر صدر رل وسوں سرائیکی ادبی سنڳت ویرسی واہن تحصیل میلسی ضلع وہاڑی دا سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ایوارڈ
2014وچ سئیں شاکرشجاع آبادی ایوارڈ
نمونہ کلام
سوچ دے تھل دے نیڑے آڳۓ
مسئلہ حل دے نیڑے آڳۓ
ہݨ دشمن دا پک تھی ویسی
خنجر ڳل دے نیڑے آڳۓ
غزل
لہو دا ݙیوا بال محبت کرنی ہئی
تیں تاں میݙے نال محبت کرنی ہئی
چارݙیهاں دے بعد سجن تو چھوڑ ڳئیں
توں تاں کئ سوسال محبت کرنی ہئی
آکھیاھاتیں دور نه ویساں تیݙے توں
چھڑناپوسی چھڑسوں عشق دی سولی تے
راھسوں ھک ھر حال محبت کرنی ہئی
آھداھانویں یارظفرتوں رات ݙینھاں
بن سوھنی میھوال محبت کرنی ہے
ہک جھوک تے ڈیرہ رکھوں ہا رل وسوں ہا
رل رووں ہا  رل ھسوں ہا   رل وسوں  ہا
ایں نفرت تاں بہوں ساڑے ہن گھروسدے ھوۓ
توں آنویں ہا درساڈے تے کہیں ڈیہنہ دلبر
کہیں ذیہنہ تیں تے پھل سٹوں ہا رل وسوں ہا
رل گولوں ہا کجھ باب نویں کجھ خورل پیار دے چرکھے کتوں ہا رل وسوں ہا
رل یار ظفر اتھ ڈیکھوں ہا رنگ ساول دے
رل وسدی  روہی تکوں ہا رل وسوں  ہا
چھوڑ نہ ساڈی جھوک وے سانول
کھلسن. سارے. لوک وے سانول
بنڑیا. ھے  سنجوک. وے. سانول
کاوڑ. اپنی روک. وے. سانول
نکڑے    لا دا. یار    ہاں. تیڈا
کر نہ میں. تے ٹوک. وے. . سانول
اوکھا. پلدے. پیار. دا. بوٹا
پالوں ڈوہیں. تھوک. وے. سانول
ہک شعر کہڑے موقعے چلاک تھئ ھاں سئیں میں تے چپ اچ ہلاک تھئ ھاں سئیں
دلشاد محور
دلشاد محور سرائیکی زبان دا شاعر تے صحافی ہے۔
پیشہ
روزنامہ سنگت کراچی دا ایگزیکیٹو ایڈیٹر ہے۔
سرائیکو
دل تاں اہدے ہُنڑیں تیکوں کَھڑ ونجیجے کُٹݨ
غیر تاں نیں کوئی ساڈا اپنڑاں ہَیں توں تُرٹݨ
ساکوں کَھڑ گئیں لُٹݨ
نصحیت
اوندے نال نہ ونجیں اصلوں پُٹھا رستہ لیسی
اساں ٹُرݨ جوگے ہیں کیا ؟ ساکوں کون ڈسیسی
تیڈی پاڑ کپیسی
'' دلشاد محور
بلب ایجھے آن وِرادھن چِمنیاں رُل گِن
بلب ایجھے آن وِرادھن چِمنیاں رُل گِن جالے رُل گِن
سالھیں کوں ہَن لگدے جیڑے اوھے کُنجیاں تالے رُل گن
ہَل پَنجالیاں ٹَنگیاں کھڑین اج وی ساڈے امبیں اُتے
ڈاند نی ساڈے لبھدے ساکوں چِٹے رُل گِن کالے رُل گِن'
چھاب ڈھمک دا پُچھو کہیں توں کہیں کوں پتہ کائنی
چُنڈھاں گَٹھاں گوب دے نال پلاون آلے رُل گِن
نہ تاں ہُن کُنالیاں لَبھدین نہ ہُن کہیں جاہ تونگ مُوڑھے بَدھن والے رُل گن پَچھیاں ویچن آلے رُل گِن'
ساڈے در تے ٹَنگڑیں ہَن ڈوں ہِک تے کُکڑیں ہِک تے تھاں ہَن وچ چُلھانڑیں چار خانیں دا ڈبہ وچ مِثالے رُل گِن
مِٹی دے تھاں ویچن آندا روز نَصیرا گڈا آلا
چاہ کیتے ہَن گِھدے جیڑے اوھے یار پِیالے رُل گِن
دَنورے دابڑے کہیں نی سانبھیے جھیرنڑیں وی نی لبھدے
چَھج پرونڑ تے کھارے رُل گِن کاٹھی دے پَرنالے رُل گِن
کہیں جاہ رُل گئی یار ڈندالی کہیں جاہ یار پَہوڑا
تِریانگُل تے ترپال نی لبھدے کیجھے کیجھے آلے رُل گِن
نِہریں سُک کِکر مُک گِن طوطے خبر اے کِتھاں اُڈ گن
ڈھنڈوں مُک گِن بیگھڑ سُک ساڈے چَنی نالے رُل گِن
کُھوہ اُجڑ گِن کھاڈے بَھج گِن ڈاند نی کہیں جاہ جُپدے
بورنگ تے ہُن ڈِگیاں آ گِن تہوں تاں ساڈے کھالے رُل گِن
سَر چِڑی تاں جِتھاں رہ گئی آلھنڑیں وی نی نِظریے
تَرکلے تے چَنڈُور نی نظریے  بُلبل دے سب نالے رُل گِن
کوڈی مُک گئی مَلھِنڑ مُک گئی مُک گئے محور کھاڑے
رُل گے ساڈا چاولی مُلاّں مَنھا تے کَھروالے رُل گن ۔ دلشاد محور
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
حاصل مصدر
مصدر کہیں کم دے کرݨ، ہووݨ، یا سہوݨ کوں ظاہر کریندے اتے او اسم جہڑا مصدر دی حالت کوں ظاہر کرے، اوں کوں حاصل مصدر آہدے ہن۔ ݙوجھے لفظاں وچ حاصل مصدر، مصدر دی کیفیت یا حالت کوں ظاہر کرݨ آلا اسم ہے۔ سرائیکی وچ ہک مصدر دے کئی کئی معنے ہوندن۔ ہر معنے دے مطابق مصدر دی کیفیت کوں ظاہر کرݨ کیتے حاصل مصدر وی اَن٘جو ان٘ج ہن۔ بعضے ویلے ہک مصدر کنوں پنج، چھی یا ست یا ایں کنوں ودھ حاصل مصدر وی بݨدن۔ کجھ مصدر ، انہاں دے معنی تے حاصل مصدر ایہ ہن: سرائیکی زبان دے حاصل مصدر جہڑے مصدر دی حالت کوں ظاہر کریندے ہن۔ مصدراں دی ڳنتری کنوں کئی گنا ودھ ہن۔ ہک مصدر دے کئی کئی حاصل مصدر ہووݨ، زبان دی امیری، مصدر دے کئی کئی ورتاوے تے ان٘ج ان٘ج مفہوم کوں نشابر کریندے ہن۔ ہر مصدر جہڑے ویلے آپݨا استعمال بدلیندے تاں اُوندا حاصل مصدر وی نال نال بدل ویندے۔ ایہ ڳالھ سرائیکی زبان دے وݙپ تے وکھرپ کوں ظاہر کریندی ہے۔ ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
مظفر خان مگسی
مظفر خان مگسی سماڄ و سیاسی دانشور اتے سرائیکی تحریک دے روح رواں ہن۔  آپ 10 اپریل 1948 کوں مظفرڳڑھ وچ ڄمے۔زراعت دے شعبے نال تعلق اے۔ مُڳسی قبیلے دے سربراہ ھن۔
سیاست
سرائیکی اقلابی پارٹی دے بانی تے سربراہ ھن۔ غلامی دے پندھ آپ دی سرائیکی تصنیف اے۔
شاعری
شاعری وی کریندن۔انہاں دی مشہور نظم ہوکا اے
ہوکا
شاعر: مظفر خان مگسیؔ ݙیوو ہوکا وستی شہراں وِچ
خود کار مشینی دور آ گئے
نہ لوڑ راہسی ساݙی محنت دی
اےصدی نویں دا فیصلہ ہے
بے علم ہنر کمزور سبھے
بݨڑ رزق سوالی رُل مرسݨ
ذرا دید مارو حالات اُتے
پنجاب دے حربیں بُغض حسد
وسیب دے رہبراں دی مستی
محروم علاج دے حق توں ہَیں
نہ کالج علم جدید کیتے
نہ مِلاں رزق ہنر سانگے
ہر رستے تے ناکہ بندی
تہوں علم و ہنر ساݙے کول نہیں
جیڑے علم جدید تئیں پُڄ گئےہن
ساڈے لیکھ بدھے فرعوناں نیں
تہوں سونا ، زر نہ وگ رہ گئے
جیڑے مرلے آئے ہن ورثے ِوچ
اُوی لوڑاں سانگے وک ویسن
ساݙیاں رکھاں دی ونڈ ایں کیتی
ساݙے وطن دی دھرتی ٻےگھن گٻئے
ساݙے کول نئیں ڄا ہݨ قبراں دی
رل اَہر کروں اجاں ویلا ہے
ساݨی ووٹ دی طاقت سانگ وانگوں
تنظیم عوامی نَیں دی چَھل
ہے سانجھ سبھ دریا دی ݙھاہ
پائو بھاکل سانجھ سُدھار کیتے
کھولو ݙانوݨ بدھیݨ خوف والے
ہِن ریت دیاں لانہیں تُرٹ پوسن
اساں بچ پوسوں اساں وس پُوسوں
ترکمانستان
thumb|ترکمانستان
ترکمانستان، وسطی ایشیاء وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ترکمانستان کے دارلحکومت اشک آباد دے قریب پارتھیا دا علاقہ قدیم تہذیب دا گہوارہ ہے ،پارتھیا دی تہذیب وتمدن دا جائزہ گھدا ونجے تاں اس قدر مشترکات ہن کہ اس تے گندھارا تہذیب دا گمان تھیندا ہے ۔مدینة الاولیاء ملتان وچ کیتی ونجݨ والی کاشی کاری کوں اشک آباد دے دکاناں وچ وی ݙکھیج سگدے ۔ اے وی ہک حیرت انگیز حقیقت اے کہ بابائے قومؒ دے مزار دا ڈیزائن ترکمانستان دے شہر ”مرو“ وچ موجود سلطان سنجر دے مزار نال ٻہوں زیادہ ملدا جلدا ہے ، ݙیکھݨ توں لگدا ہے کہ جیویں ہیں ڈیزائن وچ معمولی تبدیلی دے بعد قائد اعظمؒ دا مزار تعمیر کیتا گیا ہے ۔قائد اعظم او واحد غیر ملکی ہیرو ہن جنہاں کوں اے اعزاز حاصل ہے کہ انہاں دی تصویر ترکمانستان وچ ڈاک ٹکٹ تے شائع کیتی گئی. اے ݙوہاں ملکاں دی طرفوں ہک ݙوجھے کیتے خیر سگالی دا اظہار ہئی کیونکہ پاکستان نے وی ترکمانستان دے بانی صدر ”سفر مراد نیازوف “ دی تصویر ڈاک ٹکٹ تے شائع کیتی ہئی ۔
تاریخ
ترکمانستان تے پاکستان دی تاریخ وچ مذہب،ثقافت تے روحانیت سمیت کافی کجھ مشترکہ ہے، اتھاں تک کہ اردو تے ترکمن زبان وچ اٹھ ہزار الفاظ وی مشترک ہن جیہڑی ہک حیرت انگیز حقیقت ہے ۔ اردو تے ترکمن زبان دے ݙو لغات وی ترتیب ݙتے گئے ہن لیکن بدقسمتی نال انہاں دی اشاعت دا سلسلہ برقرار نہیں رکھیج سگا ۔
تاریخ نال دلچسپی رکھݨ والے لوگ سلجوقی خاندان تے خوارزم خاندان تے تاریخ وچ انہاں دے چھوڑے گئے نقوش دے بارے وچ اچھی طرح ڄاݨدے ہن ۔ انہاں ݙوہاں خانداناں دا تعلق وی ترکمانستان نال ہے ۔ پاکستان دی بحریہ وچ تاں ہک جہاز (پی این ایس طغرل ) وی سلجوقی بادشاہ طغرل دے ناں نال منسوب ہے ۔ محمود غزنوی کوں پاکستان وچ اج وی ہک ہیرو دی حیثیت حاصل ہے ،ترکمانستان دے تاریخ داناں دے مطابق غزنوی خاندان نسلی طور پر ترکمن ہے ۔ کم لوگ ڄاݨدن کہ سیہون وچ محو استراحت عظیم روحانی ہستی حضرت لعل شہباز قلندرؒ ؒآذربائیجان وچ پیدا تھئے لیکن انہاں نے جس علاقے وچ تعلیم حاصل کیتی اج او ترکمانستان دا حصہ ہے ۔
thumb|ترکمانستان دے صوبے
ترکمانستان دا شہر مرو ہک دور وچ طویل عرصے تک اسلامی دنیا دا مرکز ریہا ہے تے ترکمانستان وچ اج وی اے کہاوت مشہور ہے کہ ” مرو دنیا دا بادشاہ ہے“۔ معروف صحابی حضرت اسلم بریدہ ؓ دا مزار وی مرو وچ ہی مرجع خلائق ہے ۔ ترکمانستان وچ حضرت اسلم بریدہ ؓ”بابابریدہ “ دے ناں نال مشہور ہن ۔ مرو وچ ہی خواجہ یوسف ہمدانی ؒ دا مزار وی مرجع خلائق ہے ،خواجہ یوسف ہمدانیؒ اپݨے عہد دے بے مثال صوفی خواجہ احمد یساویؒ دے ݙاݙا مرشد ہن تے بھارت دے شہر پاݨی پت وچ مدفون بزرگ شمس الدین ترکؒخواجہ احمد یساویؒ دے صاحبزادے ہن۔ خواجہ یوسف ہمدانی ؒ دے مریداں وچوں ہی ہک مرید حضرت خواجہ بہاالدین نقشبندؒ ہن جنہاں نے روحانیت دے مشہور سلسلہ نقشبندیہ دی بنیاد رکھی ، اے سلسلہ برصغیر پاک وہند وچ اج وی مقبول ہے ۔ معروف روحانی شخصیت شیخ نجم الدین کبریٰؒ دا مزار وی ترکمانستان دے شہر داشوغوز وچ ہی مرجع خلائق ہے ۔ ترکمانستان وچ ہی ایران دی سرحد دے قریب ”ماری “نامی علاقے وچ امیر المومنین حضرت علی ؓ دے غلام حضرت قمبر ؒ دا مزار شریف ہے ۔
ابونصر فارابی مسلم دنیا دے ہک عظیم سائنسدان ہن ، انہاں دا تعلق وی ترکمانستان وچ ہی ازبکستان دی سرحد دے قریب فاراب نامی علاقے نال ہئی۔ عمرخیام کوں اساں رہندی دنیا تک نی بھل سکدے کیونکہ اساں اج جیہڑا کیلنڈر استعمال کریندے ہیں او ایں سائنسدان دی مرو وچ موجود لیبارٹری وچ کیتی گئی تحقیق دا نتیجہ ہے ۔ریاضی کوں سائنس دی ماں آکھا ویندا اے تے ریاضی وچ صفر دا تصور ݙیوݨ والے موسی الخوارزمی وی ترکمانستان تے ازبکستان دے سرحدی علاقے نال تعلق رکھدے ہن ۔ ابن سینا نے وی ترکمانستان دے درس گاہواں توں ہی علم حاصل کیتا.
امجد علی خان نیازی
پاکستان تحریک انصاف نال وابستہ ہن تے میانوالی شہر دے ایم این اے ہن.انہاں دے والد شیر افگن نیازی سرائیکی صوبے دے علمبردار ہن تے پاکستان پیپلز پارٹی دے اہم رکن ہن.
فرانز فینن
کجھ فرانز فینن دے بارے
تحریر : اقبال احمد
ترجمہ دی پہلی واری کوشِت: جمیل نتکانی
(اقبال احمد دے انٹرویو کنے اقتباس)
سرائیکی ٻَٹ کَڑاک
ہلکی پھلکی مزاق۔
ہک جوان آخری وقت اچ ہا۔ فوت تھیونڑ آلا ہا۔ پتریں کوں سڈیس آکھیس جوانو! میں کریم بخش کنیں ڈو لکھ گھنڑے او تساں گھن گھناہے۔ گانمنڑ خاں کنیں ہک گاں گھنڑی ہے او گھن گھناہے۔ حضور بخش کنیں ترے پھلا گھنڑے او وی گھن گھناہے۔ حاجی پیرو کنیں ترے کنالیں دا انتقال ای گھن گھنائے۔ نکے پتر آکھیے سبحان اللہ ابا آخری وقت اچ ای ایمان اچ ہے پیا۔ وت پیو آکھیے۔ منظور خاں دے ڈو لکھ ڈیونڑے می او وی ڈے ڈواہے۔ حاجی نور مند کوں اٹھ بھیڈاں ای ڈیونڑین او ڈے ڈواہے۔ وڈاپتر: اٹھو وے بے ہوشی اچ ابا بڑدول مریندا پئے
برزخ
لغوی اعتبار نال برزخ ݙو چیزاں دے درمیان روک تے آڑ کوں آہدن۔ اصطلاحِ شریعت وچ ایندے توں مراد موت توں قیامت تک دا درمیانی عرصہ ہے۔ مرݨ دے بعد تمام جن و انس حسبِ مراتب برزخ اچ رہسن۔ روحانیت اچ ایں کوں عالم اعراف آکھا ویندے۔
سرائیکی شخصیات
سرائیکی خطے وچ ہر شعبے دے ماہرین تے قابل شخصیات موجود ہن جنہاں وچ شاعر، افسانہ نگار، ناول نگار، کالم نگار و صحافی، ادیب، مفکر، سیاستدان، تجزیہ نگار، سائنسدان، انجینئر، ڈاکٹر، سکالر، اداکار، فنکار، گلوکار وغیرہ سب شامل ہن. ایں مضون وچ سرائیکی قوم نال تعلق رکھݨ والے اہم شخصیات دا جائزہ گھدا ڳیا اے۔ thumb|سردار کوڑے خان قیصراݨی، انگریز سامراج نال ٹکراوݨ والے ہک سرائیکی سردار
روبیک کیوب
روبیک مکعب، (انگریزی:Rubik's Cube)، مکعب ٹکڑیاں تے مشتمل ہک کھݙوݨا پہیلی اے جیہڑا پہلی وار 19 مئی 1974 کوں ہنگری اچ بݨایا ڳیا۔ ایہ دنیا اچ سب توں زیادہ وکݨ والے کھݙوݨیاں اچوں ہک ہے، جیہڑا 2005 تک ترئے کروڑ دی تعداد اچ وک چکا ہئی۔ اینکوں ہنگری دے ہک ماہر تعمیرات، مجسمہ ساز، پروفیسر ارنو روبیک نے ایجاد کیتا۔ انہاں ہی دے ناں نال اینکوں روبیک دا مکعب آکھا ویندے۔ thumb|Rubik's cube
اقسام
ایندے اچ مختلف تعداد دے مکعب والے کھݙوݨے بݨائے ویندن، جیویں کہ ایندے علاوہ 9×9×9، 11×11×11 تے 17×17×17 مکعب دے وݙے کھݙوݨے وی دستیاب ہن۔
براہوی زبان
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ براہوئی ہک قدیم ترین زبان ہے، پر نویں سکھݨ والے کیتے اے زبان بہت مشکل ثابت تھیندی ہے۔ برطانیہ دور وچ انگریزاں نے برصغیر دے تقریباً زباناں سکھ گھدے لیکن جݙݨ براہوئی زبان دے بارے کہیں انگریز توں پچھا گیا تاں اس ہک ٹین دے ڈبے وچ کچھ کنکریاں گھت کے ہلاوݨ شروع کیتا تے اس توں جو آواز نکلی اُس آکھیا کہ براہوئی زبان دی مثال ایویں ہے۔ اے زبان بہت وسیع علاقے وچ بولی ویندی ہے۔ کوئٹہ توں ایران دے سرحداں تک تے حب چوکی تک اے زبان بولی ویندی ہے۔ جیویں اے زبان جتنے وݙے علاقے وچ بولی ویندی ہے ایں طرح اے اتنی ہی غیر معروف ہے۔ کراچی دی طرف حب چوکی دے بعد کوئی اس زبان دے بارے کوئی کچھ نہیں ڄاݨدا۔
ان مفروضیاں توں ہٹ کے براہوئی زبان تے انگریز مستشرقین نے ابتدائی طور تے بہت اہم کم کیتا ہے۔
براہوئی زبان پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے علاوہ افغانستان تے ایران دے کئی علاقیاں وچ بولی ویندی ہے۔ اس دے علاوہ پاکستان دے صوبہ سندھ وچ وی براہوئی بولݨ والیاں دی کثیر تعداد موجود ہے۔ سندھ وچ رہݨ والے براہوئی خود کوں "'بروہی"' جبکہ بلوچستان، افغانستان تے ایران وچ براہوئی بولنے والے بلوچ سݙویندے ہن جیہڑے کہ جبری انتقال قومیت دا شکار ہن.
آبادی
پاکستان وچ پنجوی لکھ بروہی ٻولݨ آلے لوک رہندن۔
تعلیم
پہلی کنوں بروہی لازمی ہے۔ ایم اے تائیں بروہی پڑھائی ویندی ہے۔
اشولال مہان شاعر تے دانشور
سرائیکی وسیب دا مہا ن شاعر تے دانشور
تنو یر خا لد
اے 20مئی2017ء دی سوہنی شام ہئی تے جنا ح ہا ل میو نسپل کمیٹی لال عیسن کروڑ وِچ سرائیکی دے شاعراں ، ادیبا ں تے دانشور اں دا بہوں وڈا اکٹھ ہا جیہڑا سرائیکی وسیب دے مہان شاعر تے دانشور سئیں ڈاکٹر اشو لا ل دی پنجویں شعری تصنیف ’’سندھ ساگر نا ل ہمیشاں (ڈوجھا درشن ) ‘‘دی تقریب رونما ئی پا روں اکھٹے تھئے ہن ۔تقریب دا سارا اہتما م چو پا ل دے سنگتیاں سئیں منیر شیخ ، سئیں شا ہ نشا ط،سئیں ملک عمر اسراء ، سئیں راج ہنس ، ڈوجھے بہوں سارے سنگتیاں نال مِل کرانی کیتا ۔تقریب ءِ چ سئیں پرو فیسر مزمل علیخا ن ، پرو فیسر مشتاق گاڈی ، سئیں محبو ب تا بش ، سئیں مظہر نواز لا شاری ، سئیں محمود مہے، سئیں اظہر لا شاری ، پرو فیسر ظہور عالم ، سئیں ظہیرما رہروری تے وسیب دے بہوں وڈّے ناں مو جو دہن ۔وسیب دے معروف گلو کار سئیں عاشق دیو انہ ، پرو فیسر کامرا ن نے سئیں شا ہ نشاط نے سئیں اشو لا ل دے کلا م کُوں سا زتے آواز دے جادو نا ل نبھا یا ۔سئیں منیر شیخ میکوں بہوں محبت تے حُج نا ل آکھیا ہا’’ہیں سئیں مر شد ڈاکٹر اشولا ل دی تقر یب ءِ چ تساں شریک وی تھیسوتے کُجھ اظہار خیال وی کر یسو ۔افسوس ایں گالھ دااے جو مَیں کجھ سر کاری مصروفیات دی وجہ توں تقریب ءِ چ شریک نہ تھی سگا ، پر مَیں ایہہ سوچیندا رہ گیاں جو حاضری کیتے اپنے جذبات دا اظہار کہیں طریقے نا ل ضرور کر یساں تے مر شد اشو لا ل تے کُجھ نہ کُجھ لکھیساں ضرور۔کیوں جے سئیں اشولا ل نا ل میڈی یاری اونہہ ویلے دی اے جیہڑے ویلے میں ستویں یا اٹھویں جماعت ءِ چ پڑھدا ہم ۔اج اے اینویں کل دی گالھ محسوس تھیندی اے جڈن اج تو چالی سال پہلاں ساکُوں اشولا ل دا پہلا درشن سئیں رحمت اللہ فاروقی دے با بے دی حکمت دی دکا ن چہ تھیا ہا ۔سیءں اشولا ل اونہہ ویلے ایف ایس سی کر یندے پئے ہن تے اینہہ پہلی ملا قات ءِ چ وی اشو دی گالھیں اینویں ہن علم و دا نش نال سجیاں ہو ئیاں ۔ ہِک بئی گا لھ جو اشولا ل سئیں میڈے اُستاد وی ہِن۔ کیوں جو انہاں ڈاہویں جماعت ءِ چ ساڈے بیا لو جی دے استاد سئیں شریف دے لیکچر رپر مو ٹ تھیون تو ں بعد سائنس ٹیچر رانا جمشید مر حو م دے آکھن تے سا کوں کجھ ڈیہنواراں بیا لوجی پڑھائی ہئی ۔اُوں ویلے ایہہ قائد اعظم میڈیکل کا لج بہا ولپور ءِ چ ایم بی بی ایس کر یندے ودے ہن۔ تے 1992چہ جیہڑے ویلے مَیں اسلا میہ یو نیور سٹی بہاولپور ءِ چ ایم اے ابلا غیات کر ینداں پیا ہم سئیں اشولا ل اوتھاں سرکار ی ملا زمت وچ ہن تے شام ویلے ریلوے کیمپس ہا سٹل چہ سئیں جاوید چا نڈیو رلّے یا کنٹو نمنٹ پارک وِچ دوپیازہ ریسٹورنٹ تے محفلاں ہو ندیاں ہن تے اساں سئیں اشولا ل کو ں لا ئیو سُندے ہا سے ۔
سندھ دریا دی سوہنی وسوں دے مہان شاعر تے دانشور تے کیا الاواں ، جدید سرائیکی ادب دا ایہہ دریائے سندھ جیکوں لوگ ڈاکٹر اشو لال آہدن، نہ کہیں تعارف دا محتاج اے تے ناں اللہ دے اینہہ بندے کوں کڈاھیں کہیں ستائش ، صلے یا شہرت دی پروا ہ رہی اے ۔ ایں مہان شاعر تے دانش ورکوں چھڑا اشولال آکھن ڈُہکدا نہیں کیوں جو ایہہ ہک انسان دوست ، فقیر منش تے درویش شخص ہے ۔ محبتاں ونڈن جیندی زندگی دا ہک نکاتی منشور اے ۔ انہاں دی ایہو درویش صفتی پاروں اَساں سارے سنگتی، ایہہ ساراوسنیک انہاں کو ڈاکٹر اشو لال فقیر آدھا اے ۔ ساڈی ایہہ خوش بختی اے کہ اساں سرائیکی وسیب دے علم و ادب دے مہان شاعر تے دانشورڈاکٹر اشولا ل دے عہد ءِ چ زندہ
ہیں ۔ سندھی دے نامور شاعر امداد حسین دی ہک لمبی نظم دے آخری مِصرے ہِن کہ
میں تو جھُوٹ بول سکتاں ہوں
مگر سندھ جھُوٹ نہیں بولتا
ڈاکٹر اشولال فقیر سئیں وی سرائیکی علم و ادب دا دریائے سندھ ہِن جِنہاں پوری سچائی نال سندھ وادی دے وسنیک ، لوک سنپ ۔ لوک تصوف ، ایندی بدھ مت ، ایندی تاریخ ، ایندی وسوں ، ایندے میلے ٹھیلے، ایندے ٹھیٹھر ، ایندے دریا، لینڈ اسکیپ ۔ پکھی پہارو ،ایندے پربھ ۔ ایندی درگاہیں ۔ ایندے میوزک کوں اپنی نظماں ، اُڈیلاں ، جھلارے ، لوڑھیاں ، کتھاواں ، جاترتے لاہرے دے سوہنڑے رنگاں نال اپنی پنج شعری تصنیفاں ۔ ’’چھیڑو ہتھ نہ مرلی ۔ گوتم نال جھیڑا۔ کاں وسواں دا پکھی اے تے سندھ ساگر نال ہمیشاں پہلے تے ڈوجھے درشن‘‘ وچ پینٹ کیتن ۔ سرائیکی وسیب دی ایہہ مکمل تاریخ ڈاکٹر اشو لال دی شعری تصویراں وچ ڈٹھی ونج سگدی اے اشولا ل اپنی شعری ’’تخلیق سند ھ ساگر نا ل ہمیشاں (پہلے درشن )‘‘دے دیبا چے ء چ لِکھدن ’’پھُل دی سو ہنپ کُوں سوٗتراں ڈکھا ون دی مجبوری شاعر نا ل بہوں پر انی پئی آندی اے ۔مہا بھارت دا رزمیہ اٹھا رہاں پر بھاں دی جاہ اٹھا رہاں ستراں وچ وی بیا ن تھی سگدا ہا ۔پَر اے تاں ویا س جی دا کما ل اے جیں اے جنگ سوٗ تراں کھیڈی اے ۔مقامی ثقافتاں را ہیں سنگھاردااے ویلا اہدن اجاں رخصت نیں تھیا‘‘اشو لکھیندا اے ’’اینو یں کل دی گالھ اے ۔سند ھ سا گر کچھی سونے دی پچھی ‘‘۔’’راجن شاہ دربار ‘‘ تُو ں ’’رانوں ‘‘دی وستی تئیں اے ڈاہ لڑاں اچ وہندا ھا ۔ہر لڑوَت پو را ہک دریا ہا ۔لا لہ ، چھِتا ، شیرا ،کا لی ، کَس ، راٹھی ، بو دو ، کَما ں ، جمنا ، پڑان کتنے دریا ہن جیہڑے اپنڑے بیٹ بیلیاں نا ل مرستن ۔بے مہا با ترقی ایکو ں نیلی ہک لکیر آنڑ بچائے ، خَجیاں دیا ں خَجیاں دُھڈرتھی گین ۔امبا ں دے امب بھو لو ں ہنڑن کھڑن۔ایندے کیہل ، کنگر ، مور ،مہا نے ، ما چھی ، لو ری ، گھاڑو ….مُکدے ویندن ، مُکدیاں دی گا لھ ولا کر ن بے شک نو یں گا لھ ہو ندی اے ۔
ڈاکٹر اشولا ل سندھ وادی دی تریخ کو ں شعراں ءِ چ پینٹ کیتا اے ۔اپنی شعری تخلیق’’ گوتم نا ل جھیڑا‘‘ ، دے یپا چے ، گالھ در گالھ درگا لھ …اچ ڈاکٹر اشولا ل ایں مکدی گالھ کُوں ولا ون کیتے اے وی آہداوے کہ ’’ہا ر سنگھار نال بھلے ڈاچی کُوں لکھ سو ہنا بنایا ونج سگداہووے اوکو ں سوانی نیں بنا یا ونج سگدا ۔اپنے کر میں شاعری ءِ چوں ہمیشاں شاعری ءِ ی کلا م کر یندی اے ۔اشو�آہدا اے ایندی مثال انجھیں وَن دی آکھوں جیکوں اپنی حفاظت کیتے کڈا ہیں بندوق نئی بناونی پو ندی ۔ایندا پھَل اتے چھاں ءِ ایندی حفاظت کر یندن ۔
ڈاکٹر اشو لال فقیر دی شاعری پڑھدے ھویاں ہر شے فلم آلی کار ساڈی اکھیں دے سامنے آویندی اے ۔ ایہہ شاعری ڈاکٹر اشو لال دی پوری زندگی دا سرمایہ اے تے ڈاکٹر اشو لال فقیر سارے سرائیکی وسیب تے پاکستان داسرمایہ تے اثاثہ ھِن ۔ ڈاکٹر اشو لال فقیر سرائیکی وسیب دی صدیاں تے ہزاراں سال پرانی بُنت تے جڑت دی Revival تے محبتاں دے اُوھو سچے تے کھر ے رنگ ولاون کیتے کوشش کریندا پئے۔ اُوندی خواہش ہے جو کلر کہار دے نیلے موراں تو گھن کے تمر دے گھاٹے ساوے جنگلاں تائیں
کہیں پاسوں اینویں ہیل ہوا دی آوے پئی
سُن مائی کال کڑچھی
مُو نجھی نہ تھی
تے میں لعلنؒ دی آواز آپ وی سنی ہئی تے میڈی ساری مونجھ ہوا تھی گئی ہئی۔ ایہہ شاعری دی او آواز اے جیکوں معروف انگلش شاعر تے نقاد ٹی ۔ایس ایلیٹ اپنے ھِک مضمونThree Voices Of Poetry وچ Explain کیتا اے ۔ ٹی ۔ایس ایلیٹ آھدا اے شاعری دی تَرے آوازاں ھِن ۔ پہلی آوازوچ شاعر اپنے آپ نال گالھ کریندا اے ۔ ڈوجھی آواز اوہ اے جیندے ءِ چ شاعر ڈوجھاں نال الیندا اے۔ تے شاعری دی تریجھی آواز شاعردی اوہ آواز اے جہیندے وچ شاعر اپنی نظماں وچ ایہو جیے کردار تخلیق کریندا اے جہیڑے آپ بولیندن تے ایہہ اونہہ شاعر دا بہوں وڈا مقام ہوندا اے ۔ ڈاکٹراشولا ل دی شاعری دا ہر کر دار ٹردا پھردا نظر آندا اے ۔ اوہ توڑے گِندی شاہ تے لکھی نظم ھووے یا کال کڑچھی تے ۔پڑھن آلا اونہہ منظر دا ۔ اونہہ واقعے دا ۔ اونہہ کہانی دا حصہ بن ویندا اے۔ ایہہ او خدا داد صلاحیت اے جیہڑی اللہ سئیں ڈاکٹر اشو لال کو ودیعت کیتی اے کیو ں جو شاعر کڈا ھیں بن دا نیں شاعر ھوندا اے ۔ سئیں ڈاکٹر اشو لال فقیر سرائیکی وسیب دا فخر تے ما ن اے کیو ں جو۔
نفرتوں کے عہد میں محبتوں کا رُوپ ہے
یہ گرمیوں کی چھاؤں ہے سردیوں کی دھوپ ہے
ڈاکٹر اشو لال فقیر دی گفتگو دی اپنی چَس اے ۔ اشو سائیں جیہڑے ویلے گفتگو کریندے پئے ھو ن تاں بندہ تھکدا نہیں ۔پروفیسر اثر مذی مرحوم دے ھِک خوبصورت شعرطراں
تُوبول اٹھے تو لفظ خوشبو، تُو سوچ لے تو خیال خوشبو
تیرے تکّلم سے بن گیا ہے جو اب خوشبو سوال خوشبو
ڈاکٹر اشو لال فقیر صرف شاعر تے دانشور نہیں اوہ اینہہ جدید عہد داصوفی اے ۔ مخلوق خدا نال محبت جیندا ایمان اے ۔ اینہہ رمز کو ایہہ فقیر آپ بیان کریندا اے
درنہ کوئی ، در اگوں دربان نہ کوئی
دُعا اے جو اللہ سو ہنا ڈاکٹر اشولا ل کُوں نِت صحت تے تندرستی ڈیوے تے اُنہاں دا ایہہ تخلیقی سفر اینویں کا میا بی نا ل جاری راہوے.
ابو ریحان البیرونی
ابو ریحان محمد بن احمد البیرونی المعروف البیرونی (پیدائش: 4 ستمبر 973ء، وفات: 9 دسمبر 1048ء) ہک بہت بڑے محقق تے سائنس دان ہن۔ اوہ خوارزم دے مضافات وچ ہک قریہ، بیرون وچ پیدا تھئے تے ایندی نسبت نال البیرونی سݙیجے۔ البیرونی، بو علی سینا دے ہم عصر ہن۔ خوارزم وچ البیرونی دے سرپرستاں یعنی آلِ عراق دی حکومت ختم تھئی تاں اس جرجان دی جانب رخت سفر ٻدھا. اتھائیں اپݨی عظیم کتاب "آثار الباقیہ" مکمل کیتی۔ حالات سازگار تھیوݨ تے البیرونی دوبارہ وطن لوٹا تے اتھائیں دربار وچ عظیم سائنسدان بو علی سینا نال ملاقات تھئی۔ thumb|Biruni البیرونی
علمی تے سائنسی خدمات
البیرونی نے ریاضی، علم ہیئت، تاریخ تے جغرافیہ وچ ایسی عمدہ کتاباں لکھیاں جیہڑے ہݨ تک پڑھیاں ویندن ۔ انہاں وچ ”کتاب الہند“ ہے جس وچ البیرونی نے ہندو‎اں دے مذہبی عقائد، انہاں دی تاریخ تے برصغیر پاک و ہند دے جغرافیائی حالات بڑی تحقیق نال لکھے ہن۔ اس کتاب نال ہند‎ؤاں دی تاریخ نال متعلق جیہڑے معلومات حاصل تھیندن انہاں وچ بہت ساری معلومات ایسی ہن جیہڑی ٻیا کتھاؤں حاصل نی تھی سڳدے۔ اس کتاب کوں لکھݨ وچ البیرونی نے بڑی محنت کیتی۔ ہندو برہمن اپݨا علم کہیں ݙوجھے کوں نہ سکھیندے ہن لیکن البیرونی نے کئی سال ہندوستان وچ رہ کے سنسکرت زبان سکھی تے ہندواں دے علوم وچ ایسی مہارت پیدا کیتی کہ برہمن تعجب کرݨ لگے۔ البیرونی دی ہک مشہور کتاب "قانون مسعودی" ہے جیہڑی اس محمود غزنوی دے لڑکے سلطان مسعود دے ناں تے لکھی۔ ایہ علم فلکیات تے ریاضی دی بڑی اہم کتاب ہے۔ اس دی وجہ نال البیرونی کوں ہک عظیم سائنس دان تے ریاضی دان سمجھا ویندا ہے۔ البیرونی نے پنجاب بھر دی سیر کیتی تے "کتاب الہند" تالیف کیتی، علم ہیئت و ریاضی وچ البیرونی کوں مہارت حاصل ہئی۔ انہاں نے ریاضی، علم ہیئت، طبیعیات، تاریخ، تمدن، مذاہب عالم، ارضیات، کیمیا تے جغرافیہ وغیرہ تے ڈیڈھ سو توں زائد کتاباں تے مقالہ جات لکھے۔ البیرونی دے کارنامیاں دے پیش نظر چندر دے ہک دہانے دا نام "البیرونی کریٹر" رکھا گیا ہے۔
تصنیفات و تالیفات
البیرونی نے تاریخ، ریاضی تے فلکیات تے کوئی سو توں زائد تصانیف چھوڑی ہن جنہاں وچ کجھ اہم ایہ ہن :
قانون مسعودی
دلشاد کلانچوی
نمونہ کلام
'''عشق وچ ہاں میں اُوں جواری وانگ
جیڑا بازی کوں ہار آندا ہے'''
ادبی رشتے داریاں
(1) جمشید کلانچوی ، پتر (2) مسرت کلانچوی ، دھی (3) عون محمد کلانچوی، پوترا
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
آریا سماج
ہندو مذہب (हिन्दी धरम) دا ہک فرقہ، جیں دی بنیاد سوامی دیانند نے 1875ء وچ رکھی۔ ایں دے پیروکار عام ہندواں دی طرح بت پرستی دے قائل نی۔ ایں فرقے نے ہندواں وچ ٻہوں ساری مذہبی تے سماجی اصلاحات کیتیاں۔ نکاح بیوگان دا حامی تے کم سنی دی شادیاں دا مخالف ہے۔
آریا ورت
شمالی ہند وچ آریاواں دا تسلط قائم تھی ڳیا تے مقامی باشندے اُنہاں دے غلام بݨ ڳئے یا جنوب دی طرف بھڄ ڳئے تاں انھاں نے اپݨے قومی ناں تے قدیم ہندوستان دا ناں آریہ ورت (आरया वरत) یعنی آریاواں دا وطن رکھا۔
سرائیکی شعراء یا زمینی فرشتے
سرائیکی شعراء یا زمینی فرشتے،
شعراء معاشرے دا عکس ھوندن، شعراء معاشرے دے ترجمان ھوندن، آپڑی زبان دے نمائندے ھوندن، محبت دے سفیر، ھوندن، دِلیں دے اسیر ھوندن، شاعر شاعر ھوندے بھانویں کہیں زبان دا ھووے، ساڈی سرائیکی کوں اے فخر ھے، کہ ایندی شعراء دی تعداد اچ ھر آونڑ آلے ڈینھ ودھارا تھیندا پئے،میڈی مٹھی ماء بولی دا ھر چھوٹا وڈا شاعر میڈے واسطے انتہائ محترم ھے، مگر کجھ ڈینھ توں چند شعراء دیاں پوسٹاں پڑھ کے انتہائ ڈکھ لگے، ذاتیات تیں حملے، آپس دے جھگڑے، نازیبا الفاظ، کیا اے زبان دے ترجمان، معاشرے دے عکس کوں زیب ڈیندن، سرائیکی نال پیار کرنڑ آلے سرائیکی ادب نال پیار کرنڑ آلیں کوں کتناں تکلیف تھیندی ھے، شاعری رب دی ڈتی ڈات ھے، مگر ایکوں لاریب، تیں وحی، دا درجہ نہ ڈیو، میں وڈے وڈے شاعریں کوں، پیر فرید دے کلام تیں تنقید کریندا سُنڑیے، انسانی کلام ھے کڈھائیں وی لاریب نئیں تھی سگدا، اگر کوئ قاری تنقید کریندے اوندا پورا حق ھے تنقید کرنڑ دا اگر او علم نال دلیل نال گال کریندا پئے تساں شعراء دا حق ھے، دلیل نال ولدا ڈیو نہ کہ ذاتیات دے میہنڑے، یا آپڑیں کلام تیں تنقید دے جرم اچ کفر دے فتوی لاء ڈیو، تھاڈے آپت دے جھیڑے نام نہاد تنظیماں، نکمیاں فورماں، اے سب سرائیکی کوں فائدہ ڈیونڑ دے بجائے الٹا نقصان کریندیاں پئین، تیں جیرھے دوست خوامخواہ کہیں دے کلام کوں پڑھ کے ترکڑی وٹے چاء تولنڑ ول بھندن، انھیں کوں وی انتہائ ادب نال عرض ھے، کہ کلام ء الہی نیں انسانی کاوش ھے، نقص لازمی ھوونڑے او بھانویں استادالشعراء ھووے، یا شاگرد ھووے،اے زمینی فرشتے نیں انسان ھن، محبتاں ونڈو ھک ڈوجھے دے کلام کوں قبول کرو، تاکہ مٹھڑی بولی کوں کوئ پلید بھونک نہ سگے، کیونکہ میڈی بولی میڈا وسیب میڈا مانڑ ھے، تیں سارے شعراء، قابل ء عزت ھن،،،
(ارسلان لغاری)
ابو سعید مرزا
ابو سعید مرزا بن محمد بن میران شاہ بن تیمور (1424ء تا 1469ء) تیموری سلطنت دے ہک حکمران ہن جیہڑی موجودہ قازقستان، ازبکستان، ایران تے افغانستان تے مشتمل ہئی۔ ابو سعید امیر تیمور دا پڑ پوترا، میران شاہ دا پوترا تے الغ بیگ دا بھتریجا ہئی۔ اوہ وادئ فرغانہ دے حاکم عمر شیخ مرزا دا والد تے ہندوستان دی سلطنت مغلیہ دے بانی ظہیر الدین بابر دا ݙاݙا ہئی۔
حالات
ابتدا وچ ابو سعید نے فوجی لشکر تشکیل ݙتا لیکن سمرقند و بخارا وچ قدم ڄماوݨ وچ ناکام تھیا تے بالآخر یاسی وچ اپݨا اݙا قائم کیتا۔ 1450ء تک ترکستان دا بیشتر علاقہ فتح کر گھدا۔ 1451ء وچ اس ابو الخیر خان دی زیر قیادت ازبک دی مدد نال سمرقند تے وی قبضہ کر گھدا ایں طرح تیموری سلطنت دا تمام مشرقی حصہ اس دے زیر نگیں آ گیا۔
اس 1458ء وچ فتح ہرات دے نال ثابت کر ݙتا کہ اوہ وسط ایشیا وچ سب توں طاقتور تیموری شہزادہ ہے۔ 1459ء وچ اس ترے تیموری شہزادیاں دی افواج کوں ہک جنگ وچ شکست ݙتی تے 1461ء تک مشرقی ایران تے افغانستان دا بیشتر حصہ حاصل کر گھدا۔ 1469ء وچ آذربائیجان دے پہاڑاں وچ آق قویونلو ترکماناں دے خلاف ہک مہم دے دوران وچ اوہ گرفتار تھی گیا تے اوزون حسن دے ہتھوں مار ݙتا گیا۔ ابو سعید صوفیاں نال خاص عقیدت رکھدا ہئی تے نقشبندی سلسلے دے شیخ خواجہ عبید اللہ احرار نال بہت قریبی تعلق رکھدا ہئی۔
روتھ فاؤ
ڈاکٹر روتھ فاؤ پاکستان دی ہک مشہور ڈاکٹر ہے جیں کوڑھ دے مرض کیتے دے علاج کیتے آپݨی زندگی وقف کر رکھی ہائی۔
ڄم پل
ڈاکٹر روتھ فاؤ ٩ ستمبر ١٩٢٩ء کوں جرمنی وچ ڄمی۔
ڈاکٹر روتھ فاؤ بارے ہک نظم
امڑی
ڈاکٹر روتھ فاؤ دے ناں .......
او ہک پری ہائ ہک پری.
قہقاف توں آئ ہک پری.
اپڑا قبیلہ چهوڑ آئ
وطناں کنوں منہ موڑ آئ
رشتے وی سارے تروڑ ائ
کینجهی پرائ ہک پری.
ساڈے اُتیں احسان لاے.
روندیں ہویں کو ان کھلاے.
کوڑھ توں ساکو بچاے.
کیتی بھلائ ہک پری.
حیران ہاں لگدی ہائ کیا.
سب کجھ جہری گئ اے لُٹا.
بے دا ہوندے تھیوڑ چنگا.
پاڑیں دے پھٹ سیونڑ چنگا.
کہیں دے کیتے جیونڑ چنگا.
گئ اے سِکھائ ہک پری..
یاسین حاتم.
سرائیکی پیمانے
ترکڑی
چئوں پانڑیں دی ہک پڑوپی (سوا سیر) 4 پانڑاں 1 پڑو پی چئوں پڑوپئیں دا ہک ٹوپا (5سیر) 4 پڑوپیاں 1 ٹوپا چئوں ٹوپئیں دی ہک پائی (20سیر) 4 ٹوپے 1 پائی  چئوں پائی ں دی ہک چوٹھ (2مݨ) 4 پائی اں 1 چوٹھ چئوں چوٹھیں دا ہک بورا (8مݨ) 4 چوٹھاں 1 بورا چئوں بورئیں دا ہک پتھ (32مݨ) 4. بورے 1 پتھ
منچن آباد
4شارک + ہک بٹا چار پڑوپی = ہک تھولا
چار تھولے= اپڑوپی = ہک سیر
چار پڑوپی = ہک ٹوپا = چار سیر
سولھاں ٹوپے = ہک مَنڑ
بارھاں اشاریہ ہک بٹا ڈوں مݨ = ہک مانی
اللہ آباد
پنج شارک = ہک تھولا
چار تھولے = ہک پڑوپی = چار شارک ہک سیر
چار پڑوپیاں = ہک ٹوپا = پنج سیر
چار ٹوپے = اپائی = ویہ سیر
چار پائی = ہک چوتھ = ڈوں مݨ
ڈوں چوتھے = ہک ٹوکا = چار مݨ
بارھاں اشاریہ ہک بٹا ڈوں چوتھا = ہک مانی = پنجویں مݨ
گڑھی اختیار خان
اَٹھ شارک = ہک سیر = ہک تھولا
چار تھولے =ہک پڑوپی = چھی سیر
چار ٹوپے = ہک پائی = ڈوں مݨ سولھاں سیر
چھی اشاریہ ہک بٹا چار پائی = ہک وانِک یا وانِق = پندرھاں مݨ
آریا
سنسکرت زبان وچ آریا دے معنی ”بزرگ“ تے ”معزز“ دے ہن۔ ایہ اُس قوم دا ناں ہے جیہڑی تقریباً ڈھائی ہزار سال قبل مسیح وسط ایشیاء توں چراگاہواں دی تلاش وچ نکلی تے ایران کوں پامال کریندی ہوئی ہندوستان وچ وارد تھئی تے اتھوں دے قدیم مہذب قوماں دراوڑ کوں جنوب دی طرف دھک کے خود ملک تے قبضہ کر گھدا. آریاواں دے کجھ قبیلیاں نے یورپ دا رخ کیتا تے اتھاں آباد تھی گئے۔
تفصیل
آریہ سفید رنگت، دراز قد تے بہادر ہن. کردار دی بلندی تے تنظیم دی صفات انہاں وچ موجود ہن۔ ابتدا وچ انہاں دا پیشہ مال ڈھانڈھا ہئی جیہڑا رفتہ رفتہ رڑھ واہی وچ تبدیل تھی گیا۔ نہایت سادہ زندگی بسر کریندے ہن۔ کھیر، مکھݨ، سبزیاں تے اناج عام خوراک ہئی۔ میلیاں تے تہواراں وچ مرد و عورتاں آزادانہ شریک تھیندے ہن۔ سورج، بھاہ، پاݨی، بادل تے دیگر مظاہر قدرت دی پوجا یعنی عبادت کیتی ویندی ہئی۔ دیوتا کوں خوش کرݨ کیتے جانوراں دی قربانی دا رواج ہئی۔
گریسن دا آکھݨ ہے کہ آریا ڈھائی ہزار سال قبل مسیح وچ ایہ ایران دے شمالی مغربی علاقے میدیا وچ آباد تھئے۔ ول کئی صدیاں دے بعد کجھ لوگ اتھوں نکل کے ہند وچ چلے آئے تے انہاں دی زبان قدیم آریائی توں الگ تھی کے ہند آریائی تھی گئی تے جیہڑے لوگ ایران وچ رہ گئے انہاں دی زبان بدلدے ہوئے ایرانی بݨ گئی۔
آریائی مذہب
آریاواں دے ابتدائی مذہب دی تفصیل نی ملدی ، ول وی اینجھے ذرائع موجود ہن جنہاں توں انہاں دی مذہبی حالت دا اندازہ تھیندا ہے تے یقین نال آکھا ونج سڳدا ہے کہ انہاں دا ابتدائی مذہب ایشیائے کوچک وچ آباد تھیوݨ والے متانیاں (Mittaniones)، میدیاں تے برصغیر وچ آباد تھیوݨ والے آریاواں توں مختلف نہ ہوسی ۔
قدیم وطن
عام طور تے خیال کیتا ویندے کہ انہاں لوگاں دا قدیمی مشترکہ وطن روس دے جنوبی گھا دے میدان Steep Land ہن۔ لیکن ایں سوال تے ماہرین وچ بہت اختلافات ہن تے ایں سلسلے وچ مختلف نظریات ہن۔ ایں سلسلے وچ برصغیر، وسط ایشاء، یورپ وچ ہنگری دے میدان، شمالی یورپ تے ایشیا وچ ٹنڈا دے میدان دا ناں گھدا ویندے ۔