cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حضرت حمزہ بن عبدالمطلب رضی اللہ عنہ
سید الشہداء
اللہ تعالیٰ دے نزدیک قیامت دے ݙینہہ سید الشہداء حضرت حمزہ ہوسن۔ فاطمہ خزاعیہ دا بیان ہے کہ میں ہک ݙینہہ حضرت سید الشہداء جناب حمزہ دے مزار اقدس دی زیارت کیتے ڳئی تے میں قبر منور دے سامݨے کھڑے تھی کے "اَلسَّلَامُ عَلَیْکَ یَا عَمَّ رَسُوْلِ اللہ" آکھا تاں آپ نے بآواز بلند قبر دے اندروں میݙے سلام دا جواب ݙتا جیں کوں میں اپݨے کناں توں سݨا۔
اسم مصغّر
ڳورڑا
16۔	ایجھیں اسماء یا اسمائے صفت جنھیں دے اخیر اِ چ ’’وری‘‘ آون٘ڄے تاں وت ’’وری‘‘ دی ’’ی‘‘ کوں حذف کرکے باقی نال ’’ڑی‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مصغربݨایا ون٘ڄ سڳدے جیویں جو :
ٻورڑی
بُھوری
بھورڑی
پُوری
پورڑی
ڈھوری
ڈھورڑی
ݙوری
ݙورڑی
کوری
کورڑی
-17	ایجھئیں اسماء یا اسمائے صفت جنھیں دے اخیر ء ِچ ’’ل‘‘ یا ’’ لھ‘‘ آون٘ڄے تاں وت انھیں دے اڳوں ’’ڑا‘‘ یا ’’ڑی‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مصغربݨایا ون٘ڄ سڳدے جیویںجو:
پُھلڑا
تَل
تَلڑا
تَھل
تھلڑا
جھَل
جھَلڑی
چھَل
چھِلڑی
دِل
سلھڑی
کِھل
کھِلڑی
گھِل
گھلڑی
-18	بعض سرائیکی مصادر دے ’’مصدری مادہ‘‘ یعنی ’’فعل امر‘‘ دے بعد ’’اوڑا‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مصغر بݨ ویندے جیویں جو :
بھُلݨ
پَلݨ
پلاوڑا
پھُلݨ
پھُلاوڑا
رُسݨ
رُساوڑا
وَلݨ
وَلاوڑا
رُلݨ
رُلاوڑا
ڳلݨ
ڳلاوڑا
لِکھݨ
لکھاوڑا
نَسݨ
نساوڑا
-19	بعض اسماء یا اسمائے صفت کنوں بے قاعدہ بݨݨ آلے اسمائے مصغّر۔
سکٹو /سُکٹا
موٹو
لٹوری
ٹٹور
ٹٹوری
مندھرا
مندھرٹا
مُناں
منوں
پنھل
کنِل
کنوں
بنرا
بنّاں
ڈھولݨ
ڳٹکا
عاشق
عاشقو
آلسی
السوڑ
امب
امبلی
پاڳل
پڳلا
-20	سرائیکی زبان دے اکثر اسماء مونث جنھیں دے اخیر ء ِ چ ’’ی‘‘ آندی اے اسمائے مصغر شمار کیتے ویندن جیویںجو:
ݙبہ
ݙبی
ٹٻی
بٹھی
پیالہ
پیالی
چولا
چولی
چھٻا
چھٻی
سوٹا
سوٹی
ݙولا
ݙولی
کوٹھی
لوٹا
لوٹی
کٹورا
کٹوری
منگر
منگری
-21	بعض اسماء یا اسمائے صفت جنھیں دے اخیر ء ِچ ’’الف‘‘ آندے تاں وت اونہہ ’’الف‘‘ کوں حذف کرکے باقی دے نال مذکر کیتے ’’یرا‘‘ تے مونث کیتے ’’یری‘‘ دالاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مصغر بݨ ویندے جیکر کہیں اسم یا اسم صفت دے اخیرلے ’’الف‘‘ کنوں علاوہ درمیان ء ِ چ کوئی حرف علت (ا،و،ی) آون٘ڄے تاں او وی حذف کر ݙتا ویندے جیویں جو :
اوکھا
اُکھیرا/اکھیری
بَھلا
بھَلیرا/بھَلیری
پھِکّا
پھِکیرا/پھِکیری
تِکھا
تکھیرا/تکھیری
تھولا
تھُلیرا/تھلیری
ٹھُلیرا/ٹھُلیری
پَکا
پکیرا/پکیری
جھکیرا/جھکیری
چھوٹا
چھٹیرا/چھٹیری
دَڈا
دَڈیرا/دڈیری
لٹُو
لُٹیرا/لٹیری
لوا
لویرا/لویری
مَٹھا
واہلہ (حضرت نوح علیہ السلام دی ذال)
thumb|نعمہ مترائے بِھرا دے نال حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دا ناں واہلہ یا والہہ ہئی۔
اسم مصغّر
مَٹھیرا/مٹھیری
موٹا
مُٹیرا/مٹیری
واہلہ (حضرت نوح علیہ السلام دی ذال)
اسلام وِچ
حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دا ناں واہلہ یا والہہ ہئی۔ اِین٘دا ذِکر قُرآن مجید وِچ اِین٘ویں آیا ہِے: ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا اِمْرَأَةَ نُوحٍ وَاِمْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ‎ ​ "اَللہ مثال بیان کریندے اُنھاں دے معاملے وِچ جِہڑے کافر تِھی ڳئِین، نوحؑ دِی، ذال دِی تے لُوط دِی ذال دِی، او ݙُوہائیں اَساݙے نیک بندیاں وِچُوں ݙُوں دے نِکاح (گھراں) وِچ ہَن، ٻَس اُنھاں ݙوہائیں اُنھاں دِی کہیں نہ کہیں ڳالھ دِی بَد دیانتی کِیتی، پَر او (نسبت) اَللہ دے سامݨیں اُنھاں دے کہیں کَمّ نہ آسَڳی، بلکہ اُنھاں کُوں آکھیا ڳیا، جو بھا وِچ داخِل تِھیوَݨ والیاں نال تُساں وِی داخل تِھی وَن٘ڄو (١٠)۔ ۔"عبداللہ بن عباس فرمین٘دے ہِن جو کہِیں نبی دی ذال کݙان٘ہِیں بدکار نِھیں رہی۔ حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دے بارے وِچ آکھیا وین٘دا ہِے جو اُوہ آپݨی قوم دے جابراں کُوں ایمان گِھن آوݨ آلیاں دی خبراں پُچایا کرین٘دی ہئی۔ اَتے حضرت لوط علیہ السلام دی ذال آپݨے گھر وِچ آوݨ آلے مِمھاناں دی اطّلاع آپݨی قوم دے بد عملے لوکاں کوں ݙے ݙِین٘دی ہئی۔ عبدالرزاق والفریابی و سعید بن منصور و عبد بن حمید و ابن ابی الدنیا و ابن جریر و ابن المنذر و ابن ابی حاتم والحاکم و صححہ نے کئی طرق تُوں ابنِ عباس (رضی اللہ عنہٗ) تُوں روایت کِیتا ہِے جو آیت فخانتاہما جو اِنّھاں ݙُون٘ہائیں تِرِیمتاں نے اِنّھاں ݙُون٘ہائیں بندیاں دا حق ادا نِھیں کِیتا۔ یعنی اِنّھاں ݙُون٘ہائیں نے زنا نئیں کِیتا ہئی جاں جو حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دی خیانت اِیہ ہئی جو اُوہ لوکاں کُوں آہْدی ہئی جو اِیہ اللہ دا نبی مجنون ہِے اَتے حضرت لوط علیہ السلام دی ذال دی خیانت اِیہ ہئی جو اِیں نے مِمھاناں دا ݙَسا ݙِتّا جو سوہݨیں مِمھان آئے ہوئے ہِن جَلتی نال آ ون٘ڄو اِیہ خیانت اِین٘دی خیانت ناں ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
اسم مصغّر
ودھیرا/ودھیری
فاطمہ خزاعیہ
فاطمہ خزاعیہ دا بیان ہے کہ میں ہک ݙینہہ حضرت سید الشہداء جناب حمزہ دے مزار اقدس دی زیارت کیتے ڳئی تے میں قبر منور دے سامݨے کھڑے تھی کے "اَلسَّلَامُ عَلَیْکَ یَا عَمَّ رَسُوْلِ اللہ" آکھا تاں آپ نے بآواز بلند قبر دے اندروں میݙے سلام دا جواب ݙتا جیں کوں میں اپݨے کناں توں سݨا۔
ڈاکٹر جان گلکرسٹ
فورٹ ولیم کالج کلکتہ دے شعبہ ہندوستانی دے سربراہان وچوں سرِ فہرست ڈاکٹر جان گلکرسٹ دا ناں ہے۔ اوہ 1759ء کوں ایڈنبرا (اسکاٹ لینڈ) اچ پیدا تھئے۔ اوہ بطور ڈاکٹر ہندوستان آئے تے اتھاں اوں وقت رائج اردو زبان (ہندوستانی) سکھی کیوں کہ اوندے بغیر اوہ اتھاں اپݨے پیشے کوں بخوبی سر انجام نہ ݙے سڳدے ہن۔ بعد وچ فورٹ ولیم کالج دے آغاز دا سبب بݨے۔ جان گلکرسٹ نے چار سال تک اوں کالج وچ خدمات سر انجام ݙتے تے 1804ء وچ اوہ وظیفہ یاب تھی کے انگلستان چلے ڳئے جتھاں اورینٹل اِنسٹی ٹیوٹ وچ اردو دے پروفیسر مقرر تھئے، 9 جنوری 1841ء کوں پیرس وچ انتقال کر ڳئے۔ thumb|John Borthwick Gilchrist, cropped from UCL portrait by Blanconi
برطانوی ملازمین کوں ہندوستانی زبان (اردو) دی تعلیم
اوں زمانے وچ ایسٹ انڈیا کمپنی اپݨے سول سروس دے برطانوی ملازمین کوں تنخواہ دے علاوہ تریہہ روپے الاؤنس ملدا ہئی کہ اوہ کہیں منشی دی خدمات حاصل کرکے اردو تے فارسی سکھ گھدے۔ مگر اوندے وچ ایہ دشواری تھیندی ہئی کہ منشی تاں مل ویندے ہن مگر اوہ انگریزی توں نابلد ہوندے ہن تے انگریزاں کوں صحیح نہ پڑھا سڳدے ہن۔ اونہی زمانے وچ گلکرسٹ نے ایہ تجویز گورنر جنرل کوں پیش کیتی کہ انہاں منشیاں توں پڑھاوݨ دی بجائے باقاعدہ فارسی تے ہندوستانی زباناں دی تعلیم ݙتی ونڄے۔ ویلزلی نے ایں تجویز کوں پسند کیتا تے برطانوی ملازمین دا الاؤنس بند کرکے ایہ حکم ݙتا کہ انہاں دا الاؤنس گلکرسٹ کوں ݙتا ونڄے تے اوہ انہاں ملازمین کوں باقاعدہ پڑھیسن تے ٻارہاں مہینے دے بعد انہاں دا امتحان گھدا ویسی۔ ایہ تجویز یکم جنوری 1799ء توں باقاعدہ نافذالعمل تھی ڳئی۔ ایں مقصد کیتے رائٹر بلڈنگ دا ہک کمرہ گلکرسٹ کوں ݙے ݙتا ڳیا۔
ویلزلی دی تجویز
دسمبر 1798ء وچ ویلزلی نے بورڈ آف ڈائرکٹرز کوں لکھا کہ کمپنی دی حکومت دا اچھی طرح چلݨا ایندے تے منحصر ہے کہ آئندہ ذمہ دار عہدیاں تے اوہے لوگ مقرر کیتے ونڄن جیہڑے گورنر جنرل دی کونسل دے پاس کیتے ہوئے قواعد و قوانین تے ملک دی ہک یا ہک توں زیادہ زباناں نال واقفیت رکھدے ہوون۔ اوندے بعد اعلان کیتا ڳیا کہ یکم جنوری 1801ء دے بعد کوئی ملازم سول سرول وچ اوں وقت تک کہیں عہدے تے متعین نہ کیتا ویسی جے تک اوہ کونسل دے قوانین تے ہندوستانی زباناں دے امتحان پاس نہ کرچکا ہووے۔ چنانچہ 24 سمبر 1798ء دے ہک خط وچ بنگال دے ڈپٹی سیکٹری ڈنکن کیمپل Duncon Cumphell نے جان گلکرسٹ کوں اطلاع ݙتی کہ کمپنی نے نویں ملازمین کوں پڑھاوݨ کیتے تہاݙی پیش کش منظور کر گھدی اے۔ او تعلیمی ادارے دا ناں اورینٹل سمینیری Orietal Seminary رکھا ڳیا۔ تنخواہ اوں وقت تک طے نہ تھئی ہئی لیکن ٻارہ ہزار اونکوں پیشگی ادا کر ݙتے ڳئے۔ نگرانی کیتے ہک کمیٹی بݨائی ڳئی۔ اوں کمیٹی نے 1800ء دے امتحان دے بعد اپݨی رپوٹ گورنر جنرل کوں بھیڄی جس وچ طلبہ دی تربیت تے اطمینان تے گلکرسٹ دی محنت و صلاحیت دی تعریف کیتی ڳئی۔ گورنر جنرل نے اوں رپوٹ تے لکھا کہ ”ہندوستانی زبان دی نہایت اہم گرامر تے لغات دی تدوین نال کمپنی دے ملازمین کوں ہندوستانی زبان دی تحصیل وچ جو سہولت تھئی ہے اوندے لیے اساں گلکرسٹ دی خدمات کوں بہ نظر تحسین ݙیکھدے ہیں۔ انہاں نے جیہڑی لگن، محنت، قابلیت دے نال ملازمین کوں ہندوستانی تے فارسی زباناں دی تعلیم ݙیوݨ وچ اپݨے فرض دا احساس کیتے اوندے کیتے اوہ تعریف دے حقدار ہن۔“ تے ایہ رپوٹ شائع کراوݨ دا حکم ݙتا۔
ضلع بہاولنگر
ضلع بہاولنگر صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
ڈاکٹر جان گلکرسٹ
خدمات
ویلزلی نے 1800ء وچ کونسل دے سامݨے برطانوی ملازمین کیتے کالج دے قیام دی تجویز رکھی تے کونسل کوں ہمنوا بݨا کے ایہ تجویز منظوری کیتے بورڈ آف ڈائرکٹر دے کول بھیڄی تے ݙوجھے ݙینہہ اوں کالج دے قیام دا اعلان کر ݙتا تے اوندے وچ شعبہ ہندوستانی دا پہلا پروفیسر ڈاکٹر جان گلکرسٹ کوں مقرر کیتا۔ انہاں نے چار سال تک اوں کالج وچ خدمات سر انجام ݙتے تے انہاں دے زیرِ نگرانی اردو وچ بہت ساری کتاباں دی اشاعت، ترجمہ تے نویں لکھتاں دا کم تھیا۔
ضلع بہاولنگر
جغرافیہ
کل رقبہ ٧٨٧٨ مربع کلومیٹر ہے۔ میدانی دریائی تے زیادہ صحرائی علاقہ ہے۔
ڈاکٹر جان گلکرسٹ
تصنیفات تے تالیفات
فورٹ ولیم کالج وچ چار سالہ قیام دے دوران اُنھاں نے مندرجۂ ذیل کتاباں لکھے ۔
ضلع بہاولنگر
زبان
ایں ضلعے اچ پنجابی زبان ٻولݨ آلے او ہن جیہڑے آبادکار ہن تے مشرقی پنجاب توں ہجرت کر کے آئے ہن۔ ڄٹکی زبان تے سرائیکی اتھوں دے مقامی زباناں ہن۔
تعلیم
پوسٹ گریجویٹ کالج
فقیر محمد چوراہی
301x301px|سید فقیر محمد چوراہی |alt=سید فقیر محمد چوراہی|thumb خواجہ فقیر محمد چوراہی: بانی آستانہ عالیہ چورہ شریف جنہاں کوں عرف ِ عام وچ (حاجی گل) آکھا ویندے ۔ آپؒ دا تعلق سید گھراݨے نال ہے۔ امام طریقت خواجہ خواجگان بابا جی فقیر محمد دی ولادت با سعادت 1213ھ مطابق 1798ء کوں تیزئی شریف علاقہ تیراہ دے مقام تے تھئی۔ آپ دا شجرۂ نسب غوث الاعظم سید عبدالقادر جیلانی دے ذریعے حضرت امام حسن مجتبی نال ملدے۔
و صال
خواجہ فقیر محمد چوراہی دا وصال تقریباً 100 سال دی عمر وچ 29 محرم الحرام یکم جولائی 1315ھ بمطابق 1897ء کوں بروز جمعرات تھیا۔ آپ دا مزار مقدس ضلع اٹک چورہ شریف دی ذیلی وستی دربار شریف وچ مرجع خاص و عام ہے۔
ضلع تھرپارکر
ضلع تھر پارکر صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
زباناں
سرائیکی، سندھی، ڈھاٹکی
ارتقاء توں ردِ تشکیل تئیں سرائیکی زبان تے لوک ثقافت
اَڄ دے دور وِچ سرائیکی خطے دا بندہ آپݨے علاقے بند تھی کے رہ ڳئے پر ایں خطے ایں وسیب ایں مقامیت دے میلے ٹھیلے زبان جھمر راگ رنگ تے رواج اینکوں ہر ݙوجھی تہذیب کنوں وکھرا کر کے اڄاں تئیں ڄݨوائی آندئین جیندے وچ اتھوں دے لوک شاعر، ہنرکار،  دستکار، کاشی گر، نقاش، خطاط، ادیب، لوک فنکار، قصہ گر، کسب گر، تے کہاݨی کار دا بے انت حصہ شامل ہے۔ ہک توں ودھ نویں چینل نویاں اپرپیاں زباناں نویاں ثقافتاں تے غیر زباناں اتے ثقافتاں دے اتھاں رواج دے باوجود سرائیکی زبان اتے سرائیکی وسّوں کوں کجھ نی تھیا اینکوں نت ترقی ہے۔
ارتقاء کنوں گھن کے رد تشکیل تئیں سرائیکی زبان ہمیش قائم رہی اے  بھانویں جو ایندی جڑت بݨت وچ تبدیلیاں تھیاں پر اتھوں دے لوکاں کݙاہیں وی ٻاہرلی تہذیب یا زبان د ی قبضہ گیریت کوں تسلیم نی کیتا ۔جیڑھا وی اتھاں دا وسنیک تھیا او ں اتھوں دی زبان کوں ورتیا تے ایں تہذیب دا حصہ بݨ ڳیا۔ جے کئی ٻاہروں مہاجر دی شکل وچ اتھاں آ وَسیا تاں اوں اتھاوں دی زبان تے تہذیب دی چولی پا گھِدی۔
ایں ویلے پاکستان وچ موجود زباناں وچوں سرائیکی ݙوجھی وݙی زبان دے طور دے ڄاݨݨی ٻولی تے لکھی ونڄݨ والی زبان ہے ۔جیڑھی جو آپݨا ہک مخصوص جغرافیے ہک نویکلی ثقافتی جڑت اتے مٹھاج دی وجہ کنوں جگ مشہور ہے ۔
سرائیکی زبان، سرائیکی تہذیب اَتے سرائیکی ثقافت، روس دے اندر، افغانستان (کابل وچ ملتانی محلہ)، بھارت دے صوبے راجستھان تے دہلی دے ملتانی محلہ، اندرون بلوچستان وانا تئیں اندرون سندھ سرحدی علاقیاں تے سندھی زمیندار خانداناں زرداریاں تے تالپوریاں وچ اتے صوبہ خیبرپختونخواہ دے اندر ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تئیں اتے صوبہ پنجاب دے ویہہ ضلعیاں وچ ٻولی تے سمجھی ویندی ہے ۔۱۸۱۸ء دے بعد انگریز ہک سو سال تئیں ملتان دے قبضہ دار ریہا پر سرائیکی کوں اڄٖ تئیں کہیں زبان نال کئی فرق نی پیا۔ ملتان ہمیش ہک جگ مشہور صوبہ ریہے جیندے اتے ہِک سوہِک گورنراں حکومت کیتی تے، اے ہمیش سرائیکی وسیب دے نام نال ای ڄاݨیا ڳئے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی وسیب دی ماحولیات ونکی:سرائیکی وسیب دی تہذیب
شیدݨ
اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک کھیݙاں دا وَن پوَنّیاں ہِن اَتے شئیت ٻِنّھاں دیساں وِچ اِنّھاں دی مثال وی نئیں مِلدی وسیب دی ہِک ٻہوں مہان٘دری کھیݙ "شیدݨ" وِی ہِے جیڑھی اکثر دِیہاں وِچ ٻالاں دی من بھان٘دی جِن٘د چِھکّوِیں لوک کھیݙ ہِے۔
اے لوک کھیݙ صاف سُتھری تے ہموار زمین اُتّے خانے بݨا تے کھیݙیا وین٘دے۔ اے خانے کولے / چاک یا کہِیں تِکّھے رنگ آلے چھوݙے نال بݨائے وین٘دِن۔ اِنّھاں خانیاں وِچُوں ہِک ڳول ٹِھکری کُوں جِیکُوں "شیدݨ" سݙیا وین٘دے ہِک ڄنگھ تے کھڑا تھی تے بَھن٘وایا وین٘دے تے ݙوجھی ڄنگھ دے پیر دے اَنُوٹھے نال تُھݙّا مار تے ہِک خانے کنُوں ݙُوجھے خانے وِچ پُڄایا وین٘دے، تے اِیں طرح زمین تے بݨیے ہوئے ساریاں خانیاں وِچُوں پیر دے اَنُوٹھے نال شِیدݨ کُوں ٹَپا ٹَپا تے اَخِیرلے خانے تئیں پُڄایا وین٘دے بلکہ اوہُو کِھݙاری کامیاب تِھی وین٘دے یا سمجھیا وین٘دے جِہڑا ہِکّی ڄَنگھ تے کھڑا کھڑا اَخِیر توڑِیں پُڄ وین٘دے۔ ہِک کِھݙاری دی واری مُک وین٘دی ہِے تاں ݙُوجھا کِھݙاری شروع کر ݙین٘دے تے باقی سبھے ٻال ٻالڑیاں تماشہ ݙیکھݨ والے اُون٘دے کرتب، اُون٘دے ہِک ڄَنگھ تے کھڑا تھی کھیݙݨ دی طاقت کُوں ݙیکھ تے داد ݙین٘دِن اَتے چَس چین٘دے ہِن۔ کیوں جو ہِک ٻال دا ہِکّی ڄَنگھ تے ٹَپّے مار مار تے ٹُرݨ کوئی سَوکھا کَم کائے نِھیں اَتے اِین٘دے کِیتے ٻہوں مشقّت اَتے تجربے دی لوڑ ہون٘دی ہِے جِہڑا ٻالاں وِچ اِیہو جئیں کھیݙاں کھیݙ کھیݙ تے آن٘دے۔ وَت جِہڑیلے اُوہ ٻہوں وَدھ تجربہ کر گِھن٘دے ہِن تاں ون٘ڄ تے اُوہ کامیاب تھی سڳدے ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ضلع جامشورو
ضلع جام شورو صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
سرائیکی آپ بیتی
سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ادیباں، دانشوراں، افسانہ نگاراں اَتے ٻئے اصناف وِچ لکّھݨ آلے مصنف / مصف زنانی دے ذاتی احوال آلی پوتھی کوں آپ بیتی آکھیا وین٘دے سرائیکی لوک ادب دے حوالے نال وِچ سرائیکی آپ بیتی کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔
حضرت خالد بن ولید دا نظم و ضبط
مسلماناں وچ ایہ تاثر عام پیدا تھی ڳیا ہئی کہ خالد بن ولید ہر جنگ دی کامیابی دی ضمانت ہن۔ ایندے تے خلیفہ ثانی حضرت عمر فاروق نے انہاں کوں سپہ سالاری دے درجے توں ہٹا ݙتا کہ فتح اللہ تعالیٰ دی مدد نال تھیندی ہے۔ امیر دی اطاعت خالد بن ولید دے کردار دا اہم حصہ ہئی۔ انہاں نے اینکوں بخوشی قبول کیتا۔
سرائیکی آپ بیتی
تعارف
’’آپ بیتی‘‘ یا خود نوشت جینوں انگریزی وچ Autobigraphy آکھیا ویندے۔ ایندے وچ آپݨی ذاتی زندگی دے احوال تے واقعات بیان کیتے ویندن۔ آپ بیتی صرف ذاتی زندگی دے حالات، واقعات دا مجموعہ نہیں ہوندی بلکہ ایندے وچ داخلی کیفیات، محسوسات، تجربے، مشاہدے، بحیثیت مجموعی زندگی بارے نقطۂ نظر دی ترجمانی کیتی ڳئی ہوندی ہے۔ آپ بیتی وچ مصنف حیاتی دے خارجی، سیاسی، معاشی تے معاشرتی حالات دا وی ذکر کریندے۔ مصنف آپݨے مزاج دے مطابق آپ بیتی لکھیندے۔ ات واسطے ضروری نہیں جو مصنف آپ بیتی کہیں مِتھے ہوئے اصولاں دے مطابق آپ بیتی لکھے۔ آپ بیتی لکھݨ دا مقصد، تجربات، مشاہدات مستقل کرݨ ہوندے۔ آپ بیتی دیاں مختلف صورتاں ہن۔ سفر نامہ، رپورتاژ، روزنامچہ، سوانحی ناول ایندے علاوہ خطوط اتے خود نوشت تعارف وغیرہ وچ وی آپ بیتی دیاں جھلکیاں نظر آندین۔
انگریزی اَتے اردو ادب دا حوالہ
انگریزی تے اردو ادب وچ آپ بیتیاں دا وسیع ذخیرہ موجود ہے۔ دور جدید وچ اردو زبان وچ مشہور تھیوݨ والیاں آپ بیتیاں وچوں، احسان دانش دی ’’جہان دانش‘‘ جوش ملیح آبادی، دی ’’یادوں کی بارات‘‘ مشتاق احمد یوسفی دی ’’زرگذشت‘‘، مرزا ادیب دی ’’مٹی کا دِیا‘‘، ڈاکٹر وزیر آغا دی ’’شام کی منڈیر سے‘‘ کشور ناہید دی ’’بُری عورت کی کتھا‘‘، قدرت اللہ شہاب دی ’’شہاب نامہ‘‘ شامل ہن۔
سیاستداناں دی آپ بیتیاں
پچھلے کئی سال کنوں سیاستدان وی آپ بیتیاں لکھݨ پئے ڳئین۔ ایں سلسلے وچ جاوید ہاشمی دی ’’میں باغی ہوں‘‘ عمران خان دی ’’میں اور میرا پاکستان‘‘، یوسف رضا گیلانی دی ’’چاہِ یوسف سے صدا‘‘ سرفہرست ہن۔
سرائیکی آپ بیتیاں دا احوال
سرائیکی ادب وچ آپ بیتیاں ٻہوں گھٹ تعداد وچ ہے۔ ’’میں کون؟‘‘ دے ناں نال، محمد رمضان طالب دی کتاب، فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازیخان توں ۲۰۰۶ء وچ شائع تھئی ہے۔ جیندے وچ مصنف نے آپݨی حیاتی دے  پیش آوݨ والے واقعات، بچپن، جوانی، تعلیم، تدریس، ٻڈھیپا، ادبی پندھ بارے منفرد انداز نال لکھیئے۔ نامور ناول نگار، سفر نامہ نگار، محمد اسماعیل احمداݨی، آپݨی آپ بیتی ’’یادیں دا خاب خول‘‘ لکھتی اشاعت ۲۰۱۱ء، ہک منفرد آپ بیتی ہے۔ جیندے بارے محقق ڈاکٹر حمید الفت ملغانی لکھدن:
’’محمد اسماعیل احمداݨی دی حیاتی دااحاطہ کرݨ والی ایں کتاب دا آغاز ’’اماں دے پیریں دی دھوڑ‘‘ دے عنوان نال کیتا ڳئے۔ اوندے بعد حیاتی دی ہک ہک پوڑی کوں وݙے سوہݨپ تے علامتی انداز نال پیش کرݨ دی بھرویں کوشش کیتی ڳئی ہے۔‘‘
آپ بیتی دیاں خاصیّتاں
آپ بیتی تحقیق کاراں کیتے سند دی حیثیت رکھدی ہے ہک معیاری آپ بیتی شخصی حال احوال توں واقفیت کنوں علاوہ کہیں عہد دی تاریخ، سیاست، سماجیات، تہذیب تمدن تے نفسیات کوں نشابر کریندی ہے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ضلع بہاول پور
ضلع بہاولپور (سرائیکی ، اردو: ضلع بہاولپور) پنجاب دے زیر انتظام سرائیکستان، پاکستان دے اضلاع وچوں ہک ہے۔ ایندا صدر مقام بہاولپور شہر ہے۔ پاکستان دی 2017ء دی مردم شماری دے مطابق ایندی مجموعی آبادی 3,669,176 ہئی۔ جنہاں وچوں 27.01٪ شہری ہن۔ بہاولپور ضلع 24،830 مربع کلومیٹر پر محیط ہے۔ ضلعے دا تقریبا two ݙو ترہائی (16،000 مربع کلومیٹر) صحرائے چولستان دا احاطہ کریندے ، جیہڑا ہندوستان دے صوبے راجستھان تے سندھ دے صحرائے تھر تک پھیلا ہویا ہے۔ ایہ ضلع کپاہ دی پیداوار دا ہک وݙا مرکز ہے۔ اتھاں زیادہ تر کپاہ، ڳنا، کݨک، سورج مکھی، سرہوں تے چاول دی کاشت تھیندی ہے۔ صوبہ پنجاب دے جنوب مشرق وچ واقع ضلع بہاولپور دے جنوب تے جنوب مشرق وچ ہندوستان، شمال مشرق وچ بہاولنگر، ایندے شمال وچ وہاڑی، لودھراں، شمال مغرب اچ ملتان تے مظفرڳڑھ تے مغرب وچ رحیم یار خان دے اضلاع واقع ہن۔ alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور left|301x301px|عباسی مسجد دیراوڑ|border left|308x308px|alt=قلعہ ݙیراوڑ|قلعہ ݙیراوڑ
انتظامی ونڈ
ضلع بہاولپور دے تحصیلاں اے ہن:
جغرافیہ
بہاول پور روہی جولستان تے کجھ میدانی تے دریائی علاقے وی ہن۔
واعلہ (حضرت لوط علیہ السلام دی ذال)
thumb|ماؤنٹ سدوم، اسرائیل، "لوط دی ذال" دا مِنار۔ حضرت لوط علیہ السلام دی ذال دا ناں واعلہ یا والعہ ہئی۔ اِین٘دا ذِکر قُرآن مجید وِچ اِین٘ویں آیا ہِے:
ضلع بہاول پور
تاریخ
ضلعی دار الحکومت بہاولپور، جیہڑا دریائے ستلج دے بالکل جنوب وچ واقع ہے، دی بنیاد نواب محمد بہاول خان عباسی نے 1748ء وچ رکھی تے اینکوں 1874ء وچ برطانوی حکومت دی جانب توں میونسپلٹی دا درجہ ݙتا ڳیا۔ مغل سلطنت دے زوال دے بعد، سکھ سلطنت نے پنجاب تے سرائیکستان تے قبضہ کیتا لیکن بہاولپور سٹی انتظامیہ تے ریاست دے عباسی نواباں دا مرکز ہئی تے ایہ شہر انگریزی حکومت دی معاونت تے نوابان بہاولپور دی حکمت عملی دی وجہ توں سکھ یلغار توں محفوظ رہیا۔ 1836ء وچ بہاولپور نے سکھ سلطنت کوں خراج ادا کرݨا وی چھوڑ ݙتا۔ ریاست دی فوج نے وی علاقے دا پورا دفاع کیتا تے آزادی کوں قائم رکھا۔ ریاست بہاولپور دے بانی نواب بہاول خان عباسی اول ہن۔ عباسی خاندان نے 200 سال (1748ء سے 1954ء) تک ریاست تے حکومت کیتی۔ آخری نواب سر صادق محمد خان عباسی پنجم دی حکمرانی کے دوران ریاست بہاولپور کوں پاکستان وچ ضم کر ݙتا ڳیا۔ 1960ء دی دہائی (1954ء) دے دوران نواب صاحب نے بہاولپور کوں جدید پاکستان وچ شامل کرݨ کیتے (معاہدے دی تاریخ 3 اکتوبر 1947ء) تے اتفاق کیتا۔ تاہم ایں کوں خصوصی مراعات ݙتے ڳئے جنہاں وچ ہر سال متعدد کاراں کوں ڈیوٹی فری درآمد کرݨ دا حق وی شامل ہے۔ بہاولپور پہلے ریاست دا دار الحکومت تھا تے ہݨ بہاولپور ڈویژن دا ضلعی تے ڈویژنل ہیڈ کوارٹر ہے۔
واعلہ (حضرت لوط علیہ السلام دی ذال)
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا اِمْرَأَةَ نُوحٍ وَاِمْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَاَللہ مثال بیان کریندے اُنھاں دے معاملے وِچ جِہڑے کافر تِھی ڳئِین، نوحؑ دِی، ذال دِی تے لُوط دِی ذال دِی، او ݙُوہائیں اَساݙے نیک بندیاں وِچُوں ݙُوں دے نِکاح (گھراں) وِچ ہَن، ٻَس اُنھاں ݙوہائیں اُنھاں دِی کہیں نہ کہیں ڳالھ دِی بَد دیانتی کِیتی، پَر او (نسبت) اَللہ دے سامݨیں اُنھاں دے کہیں کَمّ نہ آسَڳی، بلکہ اُنھاں کُوں آکھیا ڳیا، جو بھا وِچ داخِل تِھیوَݨ والیاں نال تُساں وِی داخل تِھی وَن٘ڄو (١٠)۔
ضلع بہاول پور
تاریخ
بہاولپور دے نواب اصل وچ سندھ توں آئے ہن تے بغداد دے عباسی خلفاء نال تعلق رکھݨ دا دعویٰ کریندے ہن تے انہاں نے ہی ایہ ریاست قائم کیتی۔ ایں طرح زیادہ تر مسلم آبادی نے مسلم لیگ تے پاکستان دی تحریک دی حمایت کیتی۔ 1947ء وچ پاکستان دی آزادی دے بعد، اقلیتی ہندو تے سکھاں نے ہندوستان ہجرت کیتی جب کہ ہندوستان توں آئے ہوئے مسلمان مہاجرین کافی تعداد وچ ضلع بہاولپور وچ آباد تھئے جیہڑے بھارتی ریاستاں ہریاݨہ، پنجاب، بہار وغیرہ نال تعلق رکھدے ہن۔
واعلہ (حضرت لوط علیہ السلام دی ذال)
عبداللہ بن عباس فرمین٘دے ہِن جو کہِیں نبی دی ذال کݙان٘ہِیں بدکار نِھیں رہی۔ حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دے بارے وِچ آکھیا وین٘دا ہِے جو اُوہ آپݨی قوم دے جابراں کُوں ایمان گِھن آوݨ آلیاں دی خبراں پُچایا کرین٘دی ہئی۔ اَتے حضرت لوط علیہ السلام دی ذال آپݨے گھر وِچ آوݨ آلے مِمھاناں دی اطّلاع آپݨی قوم دے بد عملے لوکاں کوں ݙے ݙِین٘دی ہئی۔ عبدالرزاق والفریابی و سعید بن منصور و عبد بن حمید و ابن ابی الدنیا و ابن جریر و ابن المنذر و ابن ابی حاتم والحاکم و صححہ نے کئی طرق تُوں ابنِ عباس (رضی اللہ عنہٗ) تُوں روایت کِیتا ہِے جو آیت فخانتاہما جو اِنّھاں ݙُون٘ہائیں تِرِیمتاں نے اِنّھاں ݙُون٘ہائیں بندیاں دا حق ادا نِھیں کِیتا۔ یعنی اِنّھاں ݙُون٘ہائیں نے زنا نئیں کِیتا ہئی جاں جو حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دی خیانت اِیہ ہئی جو اُوہ لوکاں کُوں آہْدی ہئی جو اِیہ اللہ دا نبی مجنون ہِے اَتے حضرت لوط علیہ السلام دی ذال دی خیانت اِیہ ہئی جو اِیں نے مِمھاناں دا ݙَسا ݙِتّا جو سوہݨیں مِمھان آئے ہوئے ہِن جَلتی نال آ ون٘ڄو اِیہ خیانت اِین٘دی خیانت ناں ہئی۔
ضلع بہاول پور
زراعت تے صنعت
کپاہ، ڳنا، کݨک، سورج مکھی، سرہیوں تے چاول اوہ فصلیں ہن جنہاں کیتے بہاولپور ضلعے کوں پہچاݨا ویندے۔ ضلع بہاولپور اچوں امب، کھجی تے امرود اوہ پھل ہن جیہڑے بیرون ملک وی بھیڄے ویندن۔ سبزیاں وچ وسل، ٹماٹر، گھوٻی، آلو تے گاجر شامل ہن۔ حکومت نے ضلعے بھر وچ مارکیٹ وچ کاسٹک سوڈا، نیل، سوتی جننگ، اٹا ملز، پھلاں دے رس دی پروسیسنگ برائے فوڈ انڈسٹری، جنرل انجینئرنگ، آئرن ورکس تے اسٹیل دی دوبارہ رولنگ دی ملاں کوں اجازت ݙتی ہے۔
تعلیم
ضلعے دے اہم تعلیمی ادارے اے ہن:
ڈیموگرافی
2017ء دی مردم شماری دے مطابق ضلعے وچ سب توں زیادہ ٻولی ونڄݨ والی پہلی زبان سرائیکی ہے، جیندا اتھاں معیاری لہجہ (ملتانی) ٻولا ویندے، جینکوں بہاولپوری ریاستی وی آکھا ویندے تے ضلعے وچ ایندا آبادی دا تناسب 67.1 فیصد، پنجابی 25.1 فیصد تے اردو 5.7 فیصد ہے۔
شخصیات
شہداسرآئیکی پکھی واس فقیر نورنورپوری
پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک
پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک (انگریزی: Pakistan Television Network) حکومت پاکستان دی ملکیت پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن (Pakistan Television Corporation) دے زیر انتظام بعید نما نظام ہے۔ ایہ "PTV" دے ناں نال عام ڄاݨا ویندے۔
قیام
پاکستان اچ ٹیلی ویژن دا آغاز 26 نومبر 1964ء کوں لاہور دے اسٹیشن توں تھیا۔ حکومت پاکستان نے اکتوبر 1964ء اچ تجرباتی بنیاد تے جاپان دی ہک فرم نپن الیکٹرک کمپنی دے تعاون نال پاکستان دے ݙو شہراں لاہور تے ڈھاکہ اچ ٹیلی ویژن اسٹیشن کھولݨ دا فیصلہ کیتا تے 26 نومبر 1964ء کوں لاہور تے 25 دسمبر 1964ء کوں ڈھاکہ وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن کھولے ڳئے۔ ایہ ݙوہیں اسٹیشن شروع اچ روزانہ ترئے گھنٹے دی نشریات دا اہتمام کریندے ہن تے ہفتے اچ ہک ݙینہہ یعنی سوموار کوں ٹی وی دی نشریات نہ نشر تھیندے ہن۔ شروع شروع وچ ٹی وی دے تمام پروگرام اسٹیشن اچ تیار نہ تھیندے ہن بلکہ نشریات دا زیادہ حصہ درآمدی تے دستاویزی معلوماتی پروگراماں تے مبنی ہئی۔
ضلع جھنگ
ضلع جھنگ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
جغرافیہ
وادی سندھ دے اُتلے میدان وچ دریائے چناب تے جہلم دے علاقے وچ جھنگ دا علاقہ ہے۔
اُستاد شیر محمد
اِیں دنیاں تے آنوݨ آلیاں اِچ کئی ایہو ڄیں قیمتی ٻندے ہوندن ڄیڑھے آپݨی نفیس طبیعت، مخلص اَتے منفرد جذبۂ خدمت دے لحاظ نال زمانے دے اَسمان تے چمکدا ہویا تارہ بݨ ویندن۔ آپݨی طبعی حیاتی گذار کے اِیں فانی دنیاں تو چلے ونجݨ دے بعد وی آپݨی چنڳایاں اَتے وَصفاں دی وَجہ نال ہمیشہ زندہ راہندن۔
سوہݨے روایتاں دے امانت دار شہر ملتان ذی شان دا ماضی اَتے حال اِیہو ڄیں عزت آلیاں محترم شخصیتاں نال پُر ہِے۔ لوک فنِ خوشنویسی، خطاطی نال وابستہ جناب اُستاد مُنشی شیر محمد خوشنویس اُنہاں شخصیتاں اِچوں ہک اِہم شخصیت ہِن جنہاں ایں فن شریف نال لوکاں دی خدمت وݙے خلوص نال کیتی۔ ساݙے اِچوں کُوچ کر ونجݨ دے باوجود آپݨی سادگی، شرافت، خودداری، قناعت، تواضع، انکساری، اَتے ایمانداری دی وجہ نال اَتے بہترین فنی خدمت دے حوالے نال ہمیشاں دِلاں اِچ زندہ رَاہسن۔
اُستاد شیر محمد خطاط دی پیدائش 12اکتوبر 1908ء اِچ ملتان وِچ تھئی اُنہاں دے اَبّا سئیں دا ناں نظام الدین ہئی۔ شیر محمد بَلپݨ توں اِی خوبصورت لکھائی دا شوق رکھدے ہَن۔ ڄݙاں اُنہاں عملی زندگی اِچ قدم رکھیا تاں آپݨے ذوقِ جمال کُوں ٻیا نِکھارݨ کیتے اُوں ویلے دے مشہور اُستاد جناب غلام جیلانی خوش نویس توں باقاعدہ اے لوک فن سِکھیا اَتے لوکاں کوں وی سکھایا۔
قیامِ پاکستان دے بعد لاہور اِچ فنِ خطاطی دے چمکدے سِجھ اَتے خوشنویسی دی دُنیاں دے وَݙے محسن سئیں تاج الدین زریں رقم جنہاں خطاط حضرات دی ترقی اَتے خطاطی دے تحفظ کیتے آپݨی پیاری حیاتی وقف کیتی ہئی ڄݙاں خوشنویس یونین پاکستان دے قیام دا اعلان کرݨ دے بعد 1950ء اِچ ملتان دے دورے تے آئے اَتے خوشنویس یونین ملتان شاخ دا افتتاح کیتا تاں اُنہاں اُستاد شیر محمد کُوں ملتان شاخ دا صدر بݨایا۔ اُنہاں ݙینہاں اِچ لہور اِچوں منشی غلام حسین بٹ سئیں دی ادارت اِچ پاکستان دے خوشنویس حضرات دا کلہا ترجمان میگزین ماہنامہ ’’خوشنویس‘‘ لاہور جاری تھیا۔ اپریل 1950ء دے شمارے اِچ ’’نامور خوشنویس‘‘ دے ہیڈنگ نال ہک مضمون چھپیا ڄیندے وچ مغربی اَتے مشرقی پاکستان دے مَنے ہوئے مشہور خوشنویساں دے ناں چھاپے ڳئے ہَن۔ اِیں مضمون دے صفحہ نمبر 23 تے منشی شیر محمد صدر خوشنویس یونین ملتان، منشی مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم، منشی طفیل احمد قادری، منشی غلام فرید، منشی محمد طفیل (ڄیڑھے ڄو انہاں ݙینہاں اچ ’’کارزار‘‘ ناں دے اخبار نال ڄُڑے ہوئے ہَن)، اَتے منشی عبدالشکور فدا آرٹ پریس ملتان دے ناں تحریر ہَن۔ مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم توں ہک ریڈیو انٹرویو اِچ سوال کیتا ڳیا ’’ڄو خوشنویس کُوں منشی کیوں آکھیا ویندے‘‘ تاں اُنہاں دا جواب وݙا لاجواب ہئی۔ آکھݨ لڳے ’’ہک زمانہ ہئی ڄو خوشنویس کُوں اپنی پہچان کیتے آپݨے ناں توں پہلے منشی لکھیا ویندا ہا۔ (زُود نویسی) یعنی ڈھیر لکھݨ دے پیشِ نظر منشی دا لفظ خوشنویس دی شخصیت دا حصہ بݨ گیا ہَا۔ خطاطی دے محسن سئیں تاج الدین زریں رقم نے خوشنویس طبقہ اِچ شعور بیدار کیتا تاں ݙسیا ڳیا ڄو لفظ ’’منشی‘‘ صرف اُنہاں لوکاں کیتے مخصوص ہِے ڄیڑھے کہیں اداریاں یا دوکاناں تے روکڑ کھاتہ وغیرہ درج کریندے ہن اَتے اُنہاں دا خط ٻہوں بد اَتے شکستہ ہوندا ہَا پر خوشنویس کول اپݨے ناں توں پہلے یا آخیر اِچ خوشنویس یا خطاط لکھ ݙینوݨ کافی ہِے۔ وت 1950ء تُوں 1965ء دے ݙݙھ عشرے اِچ اُنہاں دے مشورے تے عمل کیتا ویندا ریہا تاں وت اَخیر منشی دا لفظ ترک تھی ڳیا۔ وَت ایندے بعد ڄݙاں کئی خوش نویساں اَتے آرٹسٹاں نے خوشخطی کوں عام کتابت توں ہٹ کے کوئی تخلیقی کم کیتا تاں اُوندے اُتے آپݨے ناں دے نال لفظ خطاط لکھیا کیوں ڄو اختصار پسندی دا دور ہِے ایں سانڳے ’’خوشنویس‘‘ دے ست حرف لکھݨ دی بجائے ’’خطاط‘‘ دے چار حرفاں دا لفظ استعمال تھیوݨ لگ پیا۔ بعض صاحبانِ فن اَتے ناقدین نے اِیں اَمر دی وضاحت اِیں طرحاں کیتی ہِے ڄو۔ ’’ڄیڑھے کاتب عام روائیتی کتابت کریندن اُنہاں کوں خوشنویس آکھیا ویندے اَتے جنہاںفن کاراں نے ایں فن اِچ اجتہاد کیتے ول عمومی کتابت توں ہٹ کے کوئی انفرادی تخلیقی کم کیتے اُنہاں کوں خطاط آکھیا ویندے اَتے اُنہاں دے کم کوں خطاطی۔ !!‘‘
وَل اِیں حوالے نال ݙٹھا ونڄے تاں اُستاد شیر محمد سئیں منشی، خوشنویس اَتے خطاط سبھ کُڄھ ہَن۔ وݙی ڳال اِے ہِے ڄو ستر سال دی عمر اِچ وی اُنہاں دی صحت وݙی رشک دے قابل ہئی، ایں سانڳے ڄو او روزانہ کئی میل پیدل سفر کریندے ہَن۔ ہمیشاں ہشاش بشاش راہندے ہَن۔ وݙے خندہ جبین اَتے شفقت کرݨ آلے مہربان انسان ہَن۔ سئیں وݙے خموش طبیعت، پر عمل دے حوالے نال ٻہوں بہادر اَتے متحرک ہَن۔ آپݨے شاگرداں اَتے آپݨی اولاد نال جاں نثاری دا جذبہ رکھیندے ہَن۔ 1971ء وچ جناب اُستاد شیر محمد، منشی طفیل احمد قادری، جناب صالح محمد جمالی، جناب نذر محمد، جناب سلیم چشتی اَتے جناب خلیل چشتی نے رَل تے خوشنویس یونین ملتان دا صدر ابن کلیم کُوں بݨایا اَتے اِیں فن دی سرپرستی کریندے ہوئے ابنِ کلیم دی حوصلہ افزائی کیتی۔
لوک فنِ خطاطی دا اے مایۂ ناز چَن سئیں اُستاد شیر محمد 23 نومبر 1989ء وِچ بدھ دے ݙینہہ رات دے اَٹھ وڄے غروب تھی ڳیا۔ اَتے پاک مئی دے قبرستان اِچ اُنہاں دے آبائی قبراں دے نال مدفن ہِے۔ اُستاد شیر محمد مرحوم دے وَݙے پُتر سعید احمد ہِن مکینکل ورکس اِچ کاروبار کریندن۔ ݙوجھے پُتر محمد وحید ملازمت کریندن۔ تریجھے پُتر خورشید احمد اَتے چوتھے پُتر محمد جاوید لیبر انسپکٹر ہِن۔ اللہ اُنہاں دی حیاتی کرے بھانویں ڄو اُنہاں اِچوں کوئی پتر خطاط نِیں پَر ٻئے سارے وصف آپݨے اَبّا جی آلے اُنہاں اِچ موجود ہِن اللہ اِنہاں کُوں خوش رکھے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
ارشاد ناصر دی لوک شاعری
۞غزل..
۞ سئیں ارشاد ناصر.۞ پورھیت م م رمضان ارائیں
ہَر اعتبار تَھئے ٹوٹےٹوٹے کیا پُچھدی
ہَرپاسوں بَس ساکوں تَروٹے کیا پُچھدی
ساݙےفیصلےلوک کریسِن ݙِسدا پَئے
ساݙےمہتِر تھی ڳئن کھوٹےکیا پُچھدی
اپݨےحق دا کیس مَیں جین٘کوں ݙےآیا
تَن اُون٘دےتےکالا کوٹے کیا پُچھدی
جِتھاں موقع مِلسی بھاہیں لا ݙیسِن
یاریں دی ھِن جیب ءچ ڳوٹھےکیا پُچھدی
اکثر عید تےگھر نی ہون٘دےلعل ساݙے
اُون٘دےاݨ پڑھ افسر بݨ کےآوین٘دن
ساݙےےبی اے لَئی پئن گھوٹے کیا پُچھدی
قُل خوانی تےپَڳ ٻدھوائی خان جیکوں
ٻَدھ ائے کَل ہمسائیں دےجھوٹےکیا پُچھدی
اُوہےناصر قَد کَچھواوَݨ آوین٘دِن
چھوٹےتَھئےہیں جیندےہوٹےکیا پٗچھدی
سرائیکی خاکہ نگاری
سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ادیباں، دانشوراں، افسانہ نگاراں اَتے ٻئے اصناف وِچ لکّھݨ آلے مصنف / مصف زنانی دی شخصیّت نگاری اَتے مرقع نگاری آلی پوتھی کوں خاکہ نگاری آکھیا وین٘دے سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی خاکہ نگاری کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔
تعارف
خاکہ جینکوں انگریزی وچ Sketch یا Pen Portrait وی آکھیا ویندے۔ اردو وچ اینکوں خاکہ نویسی، شخصیت نگاری اتے مرقع نگاری وی آکھیا ویندے۔ سکیچ، مصوری دی اصطلاح ہے جیندے وچ لکیراں دی مدد نال کہیں بندے دے چہرے مہرے کوں واضح کیتا ویندے۔ ادب دی ایں صنف وچ وی لفظالی دی مدد نال مصوری دیاں لکیراں وانگوں خاکہ نگار کہیں شخصیت دا خاکہ بݨیندے تاں شخصیت بارے نمایاں عکس نظر آوے۔
خاکہ نگاری دے لوڑاں
خاکے وچ غیر ضروری تفصیل، معلومات یا واقعات دی ضرورت نی ہوندی۔ خاکے، سوانحی اتے تعارفی مضامین وچ فرق ہوندے۔ سوانحی مضمون وچ، سوانحی حالات واقعات بنیادی اہمیت رکھدن۔ جاں جو خاکے وچ کہیں شخصیت دے اعمال افعال اوندی صورت سیرت، اوندی حیاتی بارے روشن اتے تاریک پہلو سامݨے گھن آیا ویندے۔ خاکے وچ ہلکا طنز و مزاح اور باریک نکتہ بیانی ٻہوں ضروری ہوندی ہے۔ خاکہ ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ کہیں شخصیت دا شگفتہ انداز وچ میچا گھدا ویندے۔ کہیں وی شخصیت کوں بالکل انویں دا انویں پیش کرݨا جینویں اوہے خاکے دی بنیادی صفت ہے۔
سرائیکی ادب وِچ خاکہ نویسی
سرائیکی ادب وچ خاکہ نویسی ابتدائی پندھ کریندی پئی ہے۔ سرائیکی غیر افسانوی نثر یا سرائیکی نثری ادب وچ ایں صنف دی ٻہوں تکھیری جاء بݨدی نظردی ہے۔ اے صنف اردو توں سرائیکی نثری ادب وچ شامل تھئی ہے جیندے بارے ڈاکٹر انور سدید لکھدن:
’’خاکے دا مقصد شخصیت دی متوازن عکاسی، تہذیبی حقائق انکشاف اتے شخصی تاثردگی فنکارانہ پیش کش ہے۔‘‘
خاکے دا مقصد
خاکے توں مراد کہیں شخصیت بارے ڄاݨ وندی ہوندے ایں طرحاں نال جو کہیں شخصیت دے پورے نقش، عادات، خیالات، اوندا پورھیا، اوندا مزاج، اوندیاں خوبیاں، خامیاں، توازن دے نال پڑھݨ کوں ملن اتے شخصیت بارے سب کجھ کہیں خاص اسلوب وچ بیان کیتا ڳیا ہووے۔ جے کہیں شخصیت بارے ڳالھ چسولے انداز نال بیان کیتی ونڄے تاں اے زبان دے ورتارے دی تخلیقی سطح ڳݨی ویندی ہے۔ کیونجو زبان دا عام قاعدے توں انڄ تھی کے استعمال لفظ یا فقرے کوں تخلیقی دائرے وچ گھن آندے۔ نثر وچ جیکر ایں طرحاں دی خوبی پیدا تھی ونڄے تاں اینکوں تخلیقی نثر آکھیا ویندے۔
سرائیکی ٻولی وِچ اَغاز
سرائیکی نثر وچ خاکہ نویسی دی ابتداء مختلف ادبی رسالیاں وچ خاکے لکھے ڳئے۔ ہݨ تک ایں صنف وچ گݨتر دی دیاں کتاباں چھپین۔
خاکے نگار
قاصر فریدی ( جوان تاں ڈیکھ)
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
خالد بن ولید
خالد بن ولید (عربی: خالد بن ولید بن المغیرۃ المخزومی)، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے مشہور صحابی، اسلامی لشکر دے سپہ سالار تے ابتدائی عرب تاریخ دے بہترین سپاہی ہن۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے وصال دے بعد انہاں نے ریاست مدینہ دے خلاف تھیوݨ والی بغاوتاں کوں کچلݨ وچ اپݨا کردار ادا کیتا۔ اوندے بعد خالد بن ولید نے ساسانی تے بازنطینی سلطنتاں کوں شکست ݙے کے نہ صرف مدینہ دی چھوٹی جیہی ریاست کوں ہک عالمی طاقت وچ تبدیل کر ݙتا بلکہ پہلے درجے دے عالمی فاتحین وچ وی اپݨے آپ کوں شامل کرا گھدا۔
قبول اسلام
واقدی دا بیان ہے کہ آپ نے یکم صفر 8ھ کوں اسلام قبول کر گھدا تے معرکہ مؤتہ وچ شامل تھئے۔ اوں روز امیر دے موجود نہ ہوݨ دی وجہ توں آپ امیر بنݨے تے آپ نے خوب جنگ کیتی جیندی مثال نی ݙٹھی ڳئی تے آپ دے ہتھوں 9 تلواراں ٹٹ ڳئیاں۔
عظیم سپہ سالار
خالد بن ولید نے 125 دے قریب جنگاں وچ حصہ گھدا تے کہیں وچ وی شکست نی کھادی۔ او پیدائشی جنگجو سپاہی ہن۔ انہاں نے عرباں کیتے جنہاں علاقیاں کوں فتح کیتا اوہ ہݨ وی انہاں دے کول ہن۔ جبکہ باقی عالمی فاتحین نپولین، چنگیز خان، تیمور تے ہٹلر نے جیہڑے علاقے فتح کیتے اوہ انہاں دی زندگی وچ ہی یا بعد وچ چھکیج ڳئے۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
حضرت لوط علیہ السلام دے ݙُون٘ہائیں دِھیاں دے ناں "ریثاء" اَتے "زعوراء" ہَن۔ اِنّھاں اشارے دے طور تے قُرآن مجید دی اِیں آیت وِچ ذکر آیا ہِے:
خالد بن ولید
زندگی
خالد بن ولید 592ء وچ مکہ وچ قبیلہ قریش دی ہک شاخ بنو مخزوم دے سردار ولید بن مغیرہ دے ہاں پیدا تھئے۔ بنی مخزوم دی وجہ شہرت جنگ و جدل ہئی۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
اَتے اِنّھاں دی قوم دےلوک اِنّھاں دے کول بَھڄدے ہوئے آئے اَتے اُوہ پہلے تُوں اِی بھیڑے کَم کرین٘دے ہَن لوط نے آکھیا اے میݙٰ قوم! اِیہ میݙی (قوم دے) دِھیاں ہِن، اِیہ تُہاݙے کِیتے ٻہوں پاکیزہ ہِن، اللہ تُوں ݙرو اَتے میݙے مِمھاناں دے بارے وِچ میکُوں شرمندہ ناں کرو، بَھلا تُہاݙے وِچُوں کوئی نیک بندہ کائے نِھیں؟
خالد بن ولید
زندگی
اوہ شروع وچ مسلماناں دے مخالفین وچوں ہن تے احد دی جنگ دا پانسا مسلماناں دے خلاف پلٹݨ وچ انہاں دا اہم کردار ہئی۔ صلح حدیبیہ دے بعد مدینہ وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی خدمت وچ حاضر تھئے تے اسلام قبول کیتا تے بقیہ زندگی اسلام کیتے وقف کر ݙتی۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
اِنّھاں ناواں وِچ ٻہوں جھیڑا ہِے کُجھ نے وݙّی دِھی دا ناں ربثا جاں جو ابن جوزی نے زاد المسیر وِچ مقاتل تُوں روایت کرین٘دے ہوئے "ریثا" تے "زعرثا" اَتے السدی دی روایت وِچ: "ریہ" تے "عروبہ" لِکّھا۔
طبری ٨٤/١٢ وِچ "رثیا" تے "زغرتا" اَتے ثعلبی ٥١/٧ وِچ "زعورا" تے "ریثا" لِکّھیا ہِے۔
خالد بن ولید
زندگی
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے جنگ موتہ وچ انہاں دی بے مثل بہادری تے انہاں کوں سیف اللہ یعنی اللہ دی تلوار دا خطاب ݙتا۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
اے میݙی قوم! اِیہ میݙی (قوم دی) دِھیاں ہِن، اِیہ تُہاݙے کِیتے ٻہوں پاکیزہ ہِن، مَیں اِنّھاں دِھیاں نال نکاح کرݨ کُوں آپݨے مِمھاناں کُوں فدیہ ݙین٘دا ہاں اَتے حضرت لوط علیہ السلام نے اِنّھاں کُوں اِیہ سَݙّا ݙِتّا ہئی جو اُوہ حرام کَم کُوں چھوڑ تے حلال نکاح کر گِھنِّن۔
خالد بن ولید
زندگی
حصرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم، ابوبکر و عمر نے عرب دے چھوٹے چھوٹے عرب قبیلیاں کوں ہک جتھے وچ بدل ݙتا تے قبائلی جنگاں وچ ضائع تھیوݨ والی انہاں دے توانائیاں کوں ہک سمت ݙے کے ہک اینجھے زبردست طوفان وچ تبدیل کر ݙتا جیں نے جلد ہی پورے مشرق وسطیٰ کوں اپݨی لپیٹ وچ گھن گھدا تے ہمیشہ ہمیشہ کیتے اس علاقے تے دنیا دی تاریخ بدل کے رکھ ݙتی تے اینہی صحرائی طوفان دا عنوان ہن خالد بن ولید۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
سعید بن جبیر نے آکھیا: یعنی قوم دی تِرِیمتاں نال نکاح کر گِھنّو جیڑھے اِنّھاں دے دِھیاں ہِن اَتے اُوہ اِنّھاں دے نبی ہِن، کیوں جو نبی اُمّت دے پِیؤ ہون٘دا ہِے۔ قُرآن مجید وِچ ہِے: "و ازواجہ امھتم" اَتے نبی دے ذالیں اُمّت دے اَمّاں ہِن۔
خالد بن ولید
نظم و ضبط
مسلماناں وچ ایہ تاثر عام پیدا تھی ڳیا ہئی کہ خالد بن ولید ہر جنگ دی کامیابی دی ضمانت ہن۔ ایندے تے خلیفہ ثانی حضرت عمر فاروق نے انہاں کوں سپہ سالاری دے درجے توں ہٹا ݙتا کہ فتح اللہ تعالیٰ دی مدد نال تھیندی ہے۔ امیر دی اطاعت خالد بن ولید دے کردار دا اہم حصہ ہئی۔ انہاں نے اینکوں بخوشی قبول کیتا۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
مجاہد اَتے سعید بن جبیر دی تفسیر دے مطابق حضرت لوط علیہ السلام نے آپݨی قوم دے دِھیاں کُوں نکاح کِیتے پیش کِیتا ہئی اَتے اِین٘دے اُتّے تَلّے ݙِتّے ڳئے لوڑاں نال استدلال کِیتا ڳیا ہِے:
خالد بن ولید
وفات
حضرت خالد بن ولید رضی اللہ عنہ کوں اپݨے انتقال توں پہلے ایں چیز دا بہت افسوس ہئی کہ اوہ میدان جنگ دی بجائے بستر تے اپݨی جان ݙیندے پئے ہن۔ اوہ 21ھ 642ء وچ شام دے شہر حمص وچ وفات پاڳئے۔ انہاں دی قبر مبارک مسجد جامعہ خالد بن ولید دا حصہ ہے۔ اپݨی وفات تے انہاں نے خلیفۃ الوقت حضرت عمر فاروق دے ہتھوں اپݨی جائداد دی تقسیم دی وصیت کیتی۔
ملتان دی دھرتی اتے خوشنویسی دا لوک فن
ملتان / سرائیکی وسیب سرائیکستان دی دھرتی دی پُراݨی اَتے قابلِ قدر روایتاں دے حامل بعض قابلِ احترام خاندان ڄیڑھے ڄو اِیں مقدس خطے دے پاکیزہ روائتاں کُوں زندہ اَتے پائندہ رکھݨ کُوں آپݨی زندگی دا بہترین حاصل سمجھدے ہَن۔ اُنہاں نے آپݨیاں اولاداں کُوں خوشنویسی دی تربیت ݙیواوݨ آپݨی تے آپݨی اولاد دی زندگی دا اہم جزو سمجھیا۔ اُنہاں اُستاد شیر محمد سئیں تے ٻئے قابل ذکر اُستاداں خطاطاں، خوشنویساں دیاں خدمات حاصل کیتیاں تے آپݨیاں اولاداں کُوں سوہݨی لکھائی نال پڑھائی سمیت سوہݨاں کیتا۔ اُستاد شیر محمد سئیں نے وی، فراخدلی دا ثبوت ݙیندے ہوئے سچے دل نال خطاطی دے فروغ اَتے ترقی کُوں ہمیشاں سامݨے رکھیا اَتے ایں فن کوں عوام اَتے خواص اِچ عام کیتا اِنہاں جتھاں سئیں ملک محمود احمد اعوان اَتے انہاں دے بھرا ملک بشیر احمد اعوان اَتے ٻئے کئی معتبر گھرانیاں دے چھوٹے وݙے بچے اَتے بچیاں کُوں خوشنویسی دِیاں رَمزاں تُوں چانݨ ݙتا اُتھاں آپݨے گھر آنوݨ آلے غریب اَتے مستحق مرد اَتے خواتین کُوں وی باقاعدہ ایں فن توں سرفراز کرݙتا۔ تاکہ غریب اَتے بے روزگار لوک اِیں فنِ شریف کُوں سِکھ ونجݨ دے بعد روزگار دا ذریعہ بݨا سگِن۔
سئیں ملک محمود احمد اعوان نے اے ڳالھ ݙسی ڄو سئیں استاد شیر محمد اَساݙے خاندان دے ہر چھوٹے وݙے دے اُستاد ہِن‘ تے وت پتہ لڳیا ڄو ملک صاحب دے اُو یکے عزیز و اقارب ڄیڑھے ٻنھاں ملکاں اِچ رہائش رکھن او سارے اُستاد شیر محمد توں خطاطی دے فن نال فیضیاب تھَین اُنہاں دے خط ڄݙاں ٻِنہاں ملکاں توں آندن تاں او حسنِ تحریر دے جلویاں نال پُر ہوندن جنہاں کوں ݙیکھ تے ہر فرد دا دل خوش تھیندے۔ ہِیں خاندان دے ہِک اینجھیں فن شناس ڄنہاں دی سُوجھ بوجھ دا جواب نئیں او سئیں نواز احمد اعوان کراچی اِچ طارق روڈ تے آپݨاں قیام رکھدن‘ او خطاطی دیاں کئی رمزاں دے بارے اِچ بصیرت رکھدن خطاطی دے شائقین اَتے ماہراں کیتے اُنہاں دیاں معلومات حیران کر ݙیوݨ آلے ہِن۔ خطِ نسخ ہووے، ثلث یا نسخ، اَتے خط دیوانی ہووے یا خط رقعہ، خطِ کوفی تے بھانویں خطِ نستعلیق سب دیاں باریکیاں توں واقف ہِن ‘وت نستعلیق دہلوی، لاہوری اَتے کراچی طرز دیاں باریکیاں اَتے اُنہاں دیاں فنی رمزاں لوکاں کوں سمجھیندے ہِن۔ حالانکہ عملی طور تے او انجنیئرنگ دے شعبے نال منسلک ہن۔ پر اُنہاں دے ذوقِ جمال کُوں داد ݙینونی پوندی ہِے۔ اُنہاں نے خطاطی دے فن کُوں اِیں طرحاں سمجھے ڄینویں سمجھݨ دا حق ہوندا ہِے۔ نواز اعوان سئیں ہِیں مذکورہ فیملی دے قابلِ فخر فرزند ہِن۔ اَتے اُستاد شیر محمد سئیں دے فیضان دا مُنہ بولیندا ثبوت ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
میشا شفیع
میشا شفیع (اردو: میشا شفیع) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 1 دسمبر 1981ء) ہِک پاکستانی اداکارہ، ماڈل اتے ڳائیکہ ہے۔
میشا نے پہلی واری 2013ء وِچ میرا نائر دی فلم دی ریلکٹنٹ فنڈامینٹلسٹ وِچ معاون اداکارہ دا کردار کیتا۔ جاں جو اِیں سال ٻئی بالی وڈ فلم بھاگ ملکھا بھاگ وِچ کَم کِیتا، جیڑھی 2013ء دی سبھ توں وَدھ کاروبار کرݨ آلی ہِک فلم ہئی۔
ابتدائی حیاتی
میشا شفیع لاہور، پاکستان وِچ پنجابی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔
ماڈلنگ
میشا نے 17 ورھیاں دی عمر وِچ ماڈلنگ وِچ پیر رکّھیا، پہلی واری جواد احمد دے ویڈیو ڳاݨے "بِن تیرے کیا ہے جینا" وِچ ماڈلنگ کِیتی۔ 2009ء وِچ لی اوریل پیرس پاکستان نے میشا کوں اپݨاں برانڈ دا سفیر مقرر کیتا۔ این٘دے بعد میشا کئی پاکستانی اتے بین الاقوامی رسالیاں جیویں لی اوفیشل اتے ووگ بھارت وغیرہ وِچ نظری۔
لولی ووڈ
پیپسی بیٹل آف دی بینڈز
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، کراچی
این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی (انگریزی: NED University of Engineering and Technology) پاکستان دی ہک قدیم یونیورسٹی ہے۔ ایندا قیام 1921ء وچ عمل اچ آیا۔ اے یونیورسٹی انجینئرنگ اچ بی ای تے ایم ای کرویندی اے۔ این ای ڈی اکیڈمی مختلف شارٹ کورس تے پوسٹ گریجویٹ ڈپلومے کرویندی اے۔
ضلع جہلم
ضلع جہلم صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
جغرافیہ
دریائے جہلم کنوں ابھے آلے پاسے زیادہ تر پہاڑی علاقہ ہے۔
جھنگ (ضلع)
جُغرافیہ
جھنگ سرائیکی وسیب دا مُنݙھ قدیم کنُوں ہِک اہم شہر ہِے۔ ہِک زمانے اِیندے آسے پاسے ٻہُوں زیادہ جھرجنگل ہَن۔ جغرافیائی خصوصیات پاروں اِیں جگہ کُوں جھنگی، جہانگ، جھنگڑ آکھیا ویندا ہَئی۔ مائی ہیر دا مزار اِتھاہِیں ہِے۔ پنج دریاواں دے دیس وِچ جھنگ کُوں مرکزی اہمیت حاصل رَہی ہِے۔
لوک ادب
دریائے چنانہہ اِیں شہر دے نیڑے وَہندے اَتے اِیندے ضلع دِی حدود وِچُوں تریموں دے مقام  اُتے جہلم تے چنانہہ آپت وِچ مِلدن۔ جھنگ شہر دِی پہلی وار بݨیاد، حضرت شیر شاہ جلال سُرخ بخاری اُچی نے 1292ء وِچ رَکھی۔ عہد اَکبری وِچ جھنگ صوبہ ملتان نال جڑیا ہوئیا ہَئی۔ تغلق دور وِچ وِی جھنگ ملتان دِی حکومت دے ماتحت ہَئی۔ نوبل اِنعام یافتہ سائنس دان ڈاکٹر عبدالسلام دا تعلق جھنگ نال ہِے۔ مجید اَمجد، شیر اَفضل جعفری، ڈاکٹر محسن مگھیانہ دا تعلق وی اِیں شہر نال ہِے۔ دامودر، مُغل بادشاہ اَکبر دے عہد دا شاعر ہَئی، اُوں سب کنُوں پہلے قِصّہ ’’ہِیر رانجھا‘‘ لکھیا۔ اُوندا تعلق وِی اِیں شہر نال ہَئی۔ پیلو جہانگیر عہد دا شاعر ہَئی۔ اُوں سب کنُوں پہلے مرزا صاحباں دے واقعہ کُوں نظم کِیتا۔ مولانا عبدالکریم دا تعلق وِی جھنگ نال ہِے۔ اُنہاں دِی معروف تصنیف ’’نجاتُ المومنین‘‘ ہِے
موجودہ دور دے نامور صحافی محمود شام دا تعلق وِی جھنگ تُوں ہِے۔ ضلع جھنگ دِی اہم اَدبی شخصیات وِچ ڈاکٹر ناصر عباس نیّر (ادیب، محقق، نقاد)، ممتاز بلوچ (شاعر)۔ ڈاکٹر خواجہ محمد زکریا کا تعلق وِی جھنگ نال ہِے۔
لودھراں (ضلع)
جُغرافیہ
لودھراں، جِیکُوں جولائی 1991ء وِچ ضلع بݨایا گیا۔ ایہ شہر شاہرہِ پاکستان  اتے واقع ہِے۔ کہیں زمانے اِیہ سڑک شیر شاہ سوری دے ناں نال سنجاتی ویندی ہَئی۔ لودھراں ملتان تُوں 50 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ دُنیا پور اَتے کہروڑ پکا اِیندیاں تحصیلاں ہِن۔
جھنگ (ضلع)
جُغرافیہ
اَٹھارہ ہزاری، ضلع جھنگ دا مشہور قصبہ ہِے ڄہڑا براستہ تریموں ہیڈ ورکس جھنگ تُوں تقریباً 24 کلو میٹر دور ہِے۔
لوک ادب
مخدوم تاج الدین اَٹھارہ ہزاری دی نسبت نال، اِیں قصبے دا ناں مشہور ہِے۔ معروف سرائیکی گلوکار منصور ملنگی دا تعلق اِیں قصبے نال ہِے۔
جُغرافیہ
ضلع جھنگ دا قصبہ ہِے تے جھنگ بھکر روڈ اتے اَٹھارہ ہزاری تُوں ݙو میل دے فاصلے تے ہِے۔
لوک ادب
اِیہ قصبہ مشہور صوفی بزرگ حضرت شاہ جیونہ نے آباد کیتا ہَئی۔ آکھیا ویندے  پیر شاہ جیوݨ، اَپݨے ڈاڈا مُرشد سیّد جلال سُرخ بخاری دے حکم تے جھنگ آن آباد تھئے ہَن۔ حضرت شاہ جیونہ دا تذکرہ اُردو دے اِبتدائی شعراء وِچ تِھیندے۔ پروفیسر حافظ محمود شیرانی نے اَپݨی کتاب ’’پنجاب میں اُردو‘‘ وِچ اُنہاں دا تذکرہ صفحہ نمبر 257اُتے درج کِیتے ۔
جُغرافیہ
ضلع جھنگ دا ٻہُوں پراݨا شہر ہِے۔ دریائے چناب تُوں تقریباً 7 کلو میٹر اُتے جھنگ تُوں 55 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
لوک ادب تے تاریخ
تاریخی لحاظ نال اِیہ شہر ہڑپہ جیݙا قدیم ہِے۔ ہِک روایت دے مطابق اِینکُوں ’’راجہ شور‘‘ نے آباد کِیتا ہَئی۔ ٻئی روایت دے مطابق اِتّھاں حضرت تاج الدین شوری دا مزار ہِے اَتے اُنہاں دے ناں دِی نسبت نال اِیہ مشہور ہِے ۔ علم و لوک ادب اَتے روحانیت دے حوالے نال شور کوٹ دِی شُہرت حضرت سلطان باہوؒ دی وجہ نال ہِے۔ حضرت سلطان باہوؒ فارسی، عربی تے سرائیکی دے قادرُالکلام شاعر ہن ۔
لودھراں (ضلع)
لوک ادب
شعر و لوک ادب دے حوالے نال کاروانِ لوک ادب، مجلسِ اَدب لودھراں، حلقہ اَربابِ ذوق، ڄیئاں انجمناں معروف ہِن۔ رحیم طلب، مجید ناشاد، مبشر وسیم لودھی۔
سعید احمد شیخ دِیاں کتاباں خواجہ غلام فریدؒ پوئٹری اے بریف فلاسفر، فریدی وظائف، جہانِ فریدؒ، شاہد شاہ دے ڈوہڑے غم دِی شام، پندھ پتھراں، کشور نثار دیاں کتاباں غم پلوائیے، گیت ڈوہڑے، مجید ناشاد، ڈُکھاں دِی کھاری، مغفور سعیدی دِیاں کتاباں سرائیکی نعتاں، عظمتِ رسول، محبتِ رسول، نور دیاں لاٹاں، مدینے دے موتی، رحیم طلب دِیاں کتاباں، سونا چاندی۔
جُغرافیہ
بہاول نگر، بہاول پُور توں 160 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
تاریخ
ماہرینِ آثارِ قدیمہ دے مطابق بہاول نگر دِی تاریخ 5 ہزار سال قبل مسیح توں شروع تِھیندی ہِے۔ اِیہ پُراݨی ہاکڑہ تہذیب دا حِصّہ ہِے۔ تحصیل فورٹ عباس دِی روہی، سر سوتی دریا دی گذرگاہ ہَئی۔ اِیندی تحصیل مروٹ وِچ بُدھ مَت دے زمانے دا پُراݨا مندر موجود ہِے۔ بہاول نگر کُوں 1953ء وِچ ضلع بݨایا گیا۔ اَمیر بہاول پور نواب صادق محمد خان عباسی خامس نے اَپݨے والد نواب محمد بہاول خان خامس دے ناں اُتے 1898ء وِچ اِیں شہر کُوں نویں سُنڄاݨ ڈِتی تے شروع  وِچ اِیہ ضلع بہاول پور دی ہِک تحصیل ہَئی۔
جُغرافیہ
ضلع لودھراں دا تاریخی شہر اَتے تحصیل، صدر مقام ہِے، سَمّہ سَٹّہ ریلوے لائن تُوں لودھراں تُوں بذریعہ ریل اَتے سڑک دے رَستے 27 کلو میٹر، ملتاں تُوں 105 کلو میٹر دے فاصلے تے آباد ہِے۔
لوک ادب
اُستاد اَدیب شاعر، صحافی شاہین کہروڑی، تاریخ کہروڑ پکا تے انگریزی کتاب "The History of Distt. Lodhran" لِکھ چُکن۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:لودھراں دا لوک ادب ونکی:لودھراں دی ثقافت
مظفرگڑھ
مظفرگڑھ سرائیکی وسیب دا ہک قدیم تے تاریخی ضلع ہے. ایندی گنتری پاکستان دے وڈے ضلعاں وچ تھیندی ہے. جیندا صدر مقام مظفرگڑھ شہر ہے. مظفرگڑھ کوں سرائیکی وسیب وچ خاص مقام حاصل ہے
مظفرگڑھ دا ناں حاکم ملتان نواب مظفر خان شہید دے ناں اتے ہے
ضلع مظفرگڑھ توں تھل دا ریگستان شروع تھیندا ہے
زبان
مظفرگڑھ ضلعے دی 90 فیصدی لوکاں دی زبان سرائیکی ہے مظفرگڑھ وچ سرائیکی دا جیہڑا لہجہ بولا ویندے اور سرائیکی دا سب توں معیاری لہجہ ہے
آبادی
2017 دی مردم شماری دے مطابق ضلع مظفرگڑھ دی آبادی 43 لکھ کن زیادہ ہے تے مظفرگڑھ آبادی وچ پاکستان دا ستواں وڈا ضلع ہے.
شخصیات
سردار کوڑا خان جتوئی
نوابزادہ نصراللہ خان
شاکر مہروی
جانباز جتوئی
جمشید احمد خان دستی
حناربانی کھر
شیخ جمیل احمد قریشی
توقیر ناصر
سردار عبدالحمید خان دستی
نواب مشتاق احمد گورمانی
پروفیسر سجاد حیدر پرویز
رقبہ
ضلع مظفرگڑھ دا کل رقبہ8249 مربع کلومیٹر ہے
انتظامی ونڈ
مظفرگڑھ ضلعے دیاں 5 تحصیلاں ہن جنہاں دے نا اے ہن
سُنڄاݨ دا پس منظر اَتے پاکستانی سماج
انہاں چارے اَدوار ہندوستان دے تہذیبی سلسلیاں کوں فطری انداز اِچ ہک ݙوجھے نال جوڑی رکھیا۔ ٻدھ ازم، ہندوستان اِچ ’’قدر‘‘، ’’نماݨتا‘‘ اَتے صوفیانہ طرز احساس دی ہک سانجھ جوڑی۔ جیندی وجہ توں ہندوستان ہک تکڑی تہذیب اِچ جڑیا رہیا۔ اِتھاں ہک مستحکم تے مضبوط معاشرہ ہا۔ رل وسدے لوکاں دیاں خوشیاں غمیاں سانجھیاں ہن ۔ اُنہاں دا اُٹھݨ ٻہݨ اتے تمدن وی ہکو سنواں ہا۔ اِتھوں تئیں جو ناں آپت اِچ رلدے ہن۔ فن تعمیر اَتے عبادت گاہیں دے دروازے اَتے ادب آداب دی ڈھیر حد تئیں ہک ݙوجھے دی بھاند ݙیندے ہن۔ روحانی زندگیاں اِچ ’’تصوف‘‘ ہک تکڑا حوالہ ہا۔ ماء دھرتی نال محبت اتھوں دے لوکاں دا ایمان ہا زبان و ادب، ریتاں روایٔتاں سانجھیاں ہن۔ مکدی ڳالھ ایہ جو سیاسی، سماجی، تہذیبی اَتے ملکی جذبات ہک ݙوجھے کیتے کہیں وی سطح اُتے بھڑاندی (ٹکراؤ) نہ ہن۔
’’ایماں‘‘ مجھے روکے ہے جو کھینچے ہے مجھے ’’کفر‘‘
’’کعبہ‘‘ میرے پیچھے ہے، ’’کلیسا‘‘ میرے آگے
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی وسیب دی تہذیب ونکی:پاکستانی سن٘ڄاݨ
لُک چھپ
اے کھیݙ شہراں تے وستیاں دے ٻالاں کُوں ݙاڈھی بَھمدی اے، پِڑ اُتّے یعنی کھیݙ دے مرکز والی جاء تے ہِک کھݙاری دِیاں اَکّھیں اصلُوں بند کر ݙِتّیاں وین٘دِن تے باقی سارے کِھݙاری اِݙّے اُݙّے کہِیں نہ کہِیں اُوٹ وِچ اوڈھر تھی وین٘دِن، لُک وین٘دِن، ہِک کھݙکار "کُوکڑی" مرین٘دے تاں جو اُوں کِھݙار کُوں جِین٘دیاں اَکّھیں بند کر ݙِتّیاں ڳیاں ہَن، اندازہ تِھی ون٘ڄے جو باقی کِھݙاری کیڑھے کیڑھے پاسے لُکیے ہوئے ہِن۔ چنانچہ جیڑھے ویلے اُون٘دیاں اَکّھیں تُوں پَٹّی ہَٹا ݙِتّی وین٘دے تاں اُو لُکیاں ہوئیاں کِھݙاریاں دی ڳول پھول وِچ لڳ وین٘دے۔
اُݙّوں لُکیے ہوئے کِھݙاریاں وِچُوں جِیکُوں جِیکُوں موقع مِلدے اُو ٻَچ ٻَچا تے بھڄ تے پِڑ تے آ کھڑدے۔ اِیں طرح اُوہ پُڳ وین٘دے۔ ہُݨ اُوکُوں پکڑݨ دا کوئی فَیدہ نئیں تِھین٘دا۔ اِیویں ٻئے کِھݙاری وی موقع پا تے بھڄ دُھرُکّ وِچ ڳول پھول وِچ وݙا مزا گِھن٘دِن۔ ڄیکر کوئی کِھݙاری لُکیا ہویا لَبھ پووے تے پکڑِیڄ پووے، یا پِڑ اُتّے سارے کِھݙاری اپݨیاں اپݨیاں سنڳتیاں دے ہَتھ چھوڑ تے جلدی جلدی خود آپݨے ہَتّھاں اُتّے ݙوجھا ہَتّھ پُٹّھا یا سِدّھا رکھ ݙین٘دِن وَل ڳِݨیا وین٘دے جو پُٹّھے ہَتھ والے کِتّی کِھݙاری ہِن اَتے سِدّھے ہتھ کِتّی کِھݙاریاں نے رکّھے ہِن۔ چنانچہ جیڑھی حالت وِچ رکھیے ہوئے ہَتھ وَدھ ہون٘دِن اُوہ پُڳ وین٘دِن یا جِت وین٘دِن تے باقی رہن٘دے کِھݙاریں ولا ولا کھیݙدِن۔