cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آدم شماری٢٠١٧ ہِک کروڑباوی لکھ سرائیکیں دی اجتماعی قبر
کچے رزلٹ مطابق چھیویں آدم شماری وِچ پاکستان دی آبادی اِچ صوبہ پنجاب دا حصہ 55.63 فیصد کن گھٹ کے  52.95 فیصد تھی ڳئے جئیں پاروں ایندیاں قومی اسمبلی دیاں ست (7) سیٹاں گھٹ ویسِن، صوبہ سندھ دا حصہ 23 فیصد کن ودھ کے 23.05 فیصد، صوبہ خیبرپختونخوا دا حصہ 13.41 فیصد کن ودھ کے 14.69 فیصد، صوبہ بلوچستان دا حصہ 4.96 فیصد کن ودھ کے 5.94 فیصد، فاٹا دا حصہ 2.40 فیصد کن ودھ کے 2.41 فیصد تےاسلام آباد دا حصہ 0.61 فیصد کن ودھ کے 0.97 فیصد تھی ڳئے۔ جیکرصوبہ پنجاب دی صورتحال کوں ݙیکھوں تاں کچے رزلٹ مطابق (صوبے دی آبادی وچ سرائیکی وسیب دا حصہ 37.31 فیصد کن ودھ کے 38.15 فیصد تھی ڳئے تے پنجاب داحصہ 62.69 فیصد کن گھٹ کے 61.85 فیصد تے آڳئے۔) ایں پاروں صوبیں دے حصے دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں دا گھٹ ودھ تھیوݨ انت ضروری ہے۔ کچے رزلٹ پاروں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 148 توں گھٹ کے 141 تھی سگدیاں ہِن (پرخبرایہا لبھی  ہے جوسَت سیٹاں دا گھاٹا سرائیکی وسیب کوں ای ݙتا ویسی تے اوندیاں قومی اسمبلی وچ سیٹاں 53 کن گھٹ کے 46 تھی ویسِن۔ پر پنجاب دیاں 95 سیٹاں برحال رہسِن۔ ایں سانگے جیڑھا فارمولا بݨایا ویندا پئے اوندے مطابق جیکرکہیں ضلعے دی آبادی وِچ ایتلا ودھارا نئیں تھیا جو اوندی قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ ودھائی ونڄ سڳے تاں اُنوی سال دا آبادی اِچ ودھارا کہیں کم نہ آئوسی۔ ایں  حساب نال لہور کوں قومی اسمبلی دیاں ڈوسیٹاں پہلے کن وادھو لبھسِن بھل جو اُنوی سال وچ لہوردی آبادی وچ 75.49 فیصد ودھارا تھئے،ہروں بھروں لہوردیاں سیٹاں 13 کن ودھ کے 15 تھی ویسِن تے ملتاں دیاں 6سیٹاں آبادی وِچ 52.24فیصد ودھارے مُتوں اُتھاہیں دیاں اُتھاہیں رہسن۔ ضلع خانیوال دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں چارکن گھٹ کے 3 تھی ویسن جݙاں جو خانیوال دی آبادی وچ 41.26 فیصد ودھارا تھئے، ضلع لودھراں دی آبادی وچ 45.12 فیصد ودھارے دے باوجود اوندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ݙو ای رہسن۔ آبادی وچ 38.60 فیصد ودھارے دے باوجود ضلع وہاڑی دیاں سیٹاں چارکن گھٹ کے 3 تھی سگدیاں ہِن۔ گزریل اُنوی سالاں وچ راجن پوردی آبادی اِچ 80.86 فیصد ودھارا وی کہیں کم نہ آئوسی۔ اوندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ݙو دیاں ݙو ای رہسن۔ دیرہ غازیخان دیاں سیٹاں وی آبادی اِچ 74.80 فیصد ودھارے مُتوں ترائے دیاں ترائے رہسِن۔ ضلع مظفرگڑھ دیاں سیٹاں پہلے آلیاں 5، لیہ 2، رحیم یارخاں 6 تے بہاولپوردیاں سیٹاں آبادی اِچ 50.76 فیصدودھارے مُتوں 5 کن گھٹ کے 4 تھی وہیسن۔ بہاولنگردیاں چارکن گھٹ کے ترائے ،جھنگ دیاں چارکن گھٹ کے ترائے تے میانوالی، خوشاب دیاں سیٹاں 2 کن گھٹ کے ہِک ہِک تھی سڳدیاں ہِن۔ ݙوجھی پاسوں چکوال دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 2 کن ودھ کے 3 تھی سڳدیاں ہِن تے پنجاب دے بقایا ضلعیں دیاں سیٹاں نہ گھٹ تھیسن نہ ودھ۔) کچے رزلٹ پاروں صوبہ خیبرپختونخوا دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 35 توں ودھ کے 39 تے صوبہ بلوچستان دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 14 توں ودھ کے 16 تھی سگدیاں ہِن، پرفاٹادیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ٻارھاں اتے اسلام آباد دیاں ݙو ای رہسن۔ نتیجہ ایہو نکلدے جو اُنوی سالاں وِچ سرائیکی وسیب دے آبادی دے حصے وِچ تھیون آلا 0.83 فیصدی وَدھارا اڄایا ویسی۔
ایں کن پہلوں سرائیکی وسیب تے پنجاب دے ضلعیں تے شہریں دی آبادی دا جائزہ گھِنݨ ضروری ہے بھل جوساکوں کیویں چارکروڑ اُنوی لکھ بݨایا ڳئے تے پنجاب کوں کیویں چھی کروڑ اسی لکھ تے پُڄایا ڳے.
کچے رزلٹ مطابق اُنوی سالاں وچ سرائیکی وسیب دے ضلع ملتان دی آبادی وِچ 52.24 فیصد تے پنجاب دے ضلع لہوردی آبادی وچ 75.49 فیصد ودھارا  تھئے۔ (اُتوں لہورتاں سارا ضلع  ای شہر وِچ  آ ڳئے پر ملتان اڄ وی اُتھائیں کھڑے ۔)
30 اگست کوں وفاقی وزیرشماریات دی پریس کانفرنس اِچ ایہو سوال چاتا ڳیا۔ چیف شماریات آصف باجوہ سوال داجواب ݙتا جو حالی تئیں آدم شماری فارمیں دی سکیننگ مکمل نئیں تھئ۔ ول سوال پُچھا ڳیا،جیکر فارمیں دی سکیننگ مکمل نئیں تھئی تاں ول کچا رزلٹ کتھوں آئے؟ آصف باجوہ ݙسایا جو کچارزلٹ آدم شماری وچ پُرکیتے ڳئے فارماں تُوں نئیں کڈھیا ڳیا بلکہ ضلعی سینس کمشنراں جیہڑے رجسٹرگھلئے ہَن اُنہاں توں کچا رزلٹ ٹھہایا ڳئے۔ شیئت آصف باجوے کوں خبرکائنی جو اوندا جواب کیاپیا ݙسیندے۔ ساکوں تاں اوندا جواب ایہو کجھ پیا ݙسیندے جو ݙو مہینے دی بھج درُک وچ پُرکیتے ڳئے کروڑاں فارم اڄائے ڳئین۔ قومی خزانے وچوں خرچ تھیوݨ آلے اَٹھاراں ارب روپے وی ضائع سمجھوں۔ رزلٹ اوہو کڈھیا ڳئے جیندا فیصلہ آدم شماری کن پہلوں تھی چُکیا ہئی۔ ضلعی سینس کمشنراں کوں جو آکھیا ڳئے اُنہاں رجسٹراں تے لِکھ پٹھیے تے کچارزلٹ ݙکھا ݙتا ڳئے! کچے رزلٹ دا اُپٹھ :
آدم شماری 2017دے کچے رزلٹ سانویں پاکستان دی آبادی 20کروڑ 77 لکھ 74 ہزار520 ہے۔ کُل 3 کروڑ 20 لکھ 5 ہزار 111 گھرانیں کوں ڳݨیا ڳئے تے ایں حساب نال ہِک گھرانہ (ٹٻر) 6.45 بندیں دے سانویں ہے۔ پرالیکشن کمیشن آف پاکستان دے ریکارڈ مطابق پاکستان وچ رجسٹرڈ ووٹریں دی کُل تعداد 9 کروڑ 70 لکھ 21ہزار340 ہے جیہڑی جو کُل آبادی دا 46.70 فیصد بݨدی ہے۔ ایں پاروں ہِک ٹٻر وِچ 3 بندے ٻالَک (بالغ) ہووݨ ضروری ہن تے ترائے کنوں گھن چارتئیں ننڈھے ٻال وی ضروری ہِن جیہڑا جو ٻہوں مشکل ہے۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچ جیتلا آبادی ݙسی ڳئی ہے۔  ایں حساب نال تاں ٹٻر (گھرانہ) 3.59 بندیں دا بݨدے (کنوارے کڈھ کے ݙو ذال پئے تے ہِک ٻال)،پراے چِین تاں نئیں جتھاں ہِک بال دا قانون ہووے۔ اتھاں ٻہوں سارے لوکیں دیاں ݙو ڈو ترائے زالاں تے اَٹھ اَٹھ بال ہِن۔ ایں پاروں پاکستان دی پکی ٹھکی آبادی 23 کروڑ 51 لکھ 81 ہزار168 بݨدی ہے۔ ایندے نال اے ثابت تھیندے جو کچے رزلٹ وچ 2 کروڑ 74 لکھ  6 ہزار648 آبادی گھٹائی ڳئی ہے جیندے کئی سبب تھی سڳدن۔ پرسب توں وڈا سبب قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ہِن۔  ایں کن پہلوں ذرا صوبیں دی آبادی دا اُپٹھ کرݨ ضروری ہے۔ کچے رزلٹ وِچ صوبہ پنجاب دی آبادی 11 کروڑ 12 ہزار 442  ݙسائی ڳئی ہے تے ہِک کروڑ 71 لکھ  3 ہزار835 گھرانے (ٹٻر) ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن دے ریکارڈ مطابق صوبہ پنجاب وِچ رجسٹرڈ ووٹر5 کروڑ 58  لکھ 20 ہزار797 ہِن۔ ایں پاروں صوبہ پنجاب وچ ہِک ٹٻر (گھرانہ)  6.43بندیں دا بݨدے تے آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچوں ہِک ٹٻر دے 2.69 بندے گُم ہن (جیکراڳوں تے اُپٹھ کروں تاں پنجاب وِچ 1.5 بندے ہرٹبردے گُم ہن تے سرائیکی وسیب اِچ ہرٹٻر دے 4.15 بندے گُم ہِن۔) کچے رزلٹ وِچ صوبہ سندھ  دی آبادی 4 کروڑ 78لکھ 86 ہزار 51ݙسائی ڳئی ہے تے صوبہ سندھ وِچ کُل 85 لکھ 85 ہزار610 ٹٻر (گھرانے) ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق صوبہ سندھ  اِچ 4 کروڑ78 لکھ 86 ہزار51 رجسٹرڈ ووٹر ہِن۔ ایں حساب نال سندھ  اِچ ہِک ٹٻر (گھرانہ)  5.58بندیں دا بݨدے ، جیکرکچے رزلٹ کوں ݙٹھا ونڄے تاں صوبہ سندھ  اِچ ہِک ٹبردے ترائے بندے گُم ہِن۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچ صوبہ خیبرپختونخوا دی آبادی 3 کروڑ  5 لکھ  23 ہزار  371ݙسائی ڳئی ہے تے صوبہ خیبرپختونخوا وِچ کُل 38 لکھ 45 ہزار168گھرانے(ٹبر) ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق صوبہ خیبر پختونخوا وِچ ہِک کروڑ 40 لکھ 16ہزار383 رجسٹرڈ ووٹر ہن۔ ایں حساب نال صوبہ خیبرپختونخوا وِچ 7.94 بندیں داہِک ٹٻر بݨدے۔ پرکچے رزلٹ اِچ ہِک ٹبردے 2.98 بندے گُم ہن۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ اِچ صوبہ بلوچستان دی آبادی 3 کروڑ  5لکھ 23 ہزار  371 ݙسائی ڳئی ہے تے بلوچستان وچ کُل 17 لکھ 75 ہزار937 گھرانے (ٹٻر)  ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق بلوچستان اِچ 37 لکھ 2 ہزار362 رجسٹرڈ ووٹرز ہِن۔ ایں حساب نال بلوچستان وِچ ہِک ٹٻر (گھرانہ) 6.95 دا بݨدے۔ پرکچے رزلٹ وِچ ہرٹٻر دا ہِک بندہ وادھو ڈݙھایا ڳئے۔ اینویں ای فاٹا اِچ ہرٹٻر دے 0.34 بندے وادھو تے اسلام آباد وِچ ہر ٹٻر دے 0.47 بندے وادھوں ݙکھائے ڳئین۔
مُنڈھلا سوال مُنڈھلا سوال تاں ایہو ہےجو اینویں کیوں کیتا ڳئے؟ پاکستان دی  آبادی  20 کروڑ 77 لکھ 74 ہزار520 کیوں ݙسائی ڳئی ہے۔ بھل جو 23 کروڑ51 لکھ 81 ہزار168 کیوں نئیں ݙکھائی ڳئی ہے جیہڑی جو بݨدی ہئی۔
اندازہ تھیندے جیکر 23 کروڑ51 لکھ 81 ہزار 168 ݙکھائی ویندی تاں جتھاں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 148 کن گھٹ کے 143 تھی ونڄن ہا۔ اُتھائیں صوبہ سندھ دیاں سیٹاں 61 کن ودھ کے 62 تھی ونڄن ہا۔ اینویں ای صوبہ خیبر پختونخوا دیاں سیٹاں وی 35 کن ودھ کے 40 تھی ونڄن ہا۔ ݙوجھے پاسوں فاٹا دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 12 کن گھٹ کے 11 تھی ونڄن ہا۔ شیئت قومی اسمبلی دے سیٹیں دی اے نویں ونڈ پنجاب دے حاکمیں کوں قبول نہ ہئی۔ پرسوال اے وی ہے جو پاکستان دی آبادی 20 کروڑ 77 لکھ 74 ہزار 520 ݙساوݨ نال وی تاں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں ست سیٹاں گھٹدیاں پیئن۔ ول تاں اے گھاٹے دا سودا تھیا (پہلوں 5سیٹاں گھٹدیاں پیاں ہَن، ہُݨ سَت گھٹا بیٹھِن)۔ ایں سوال دی پچھوکڑ کرݨ سانگے ہِک بئی ٹیبل ݙیکھݨی پوسی جیندے وِچ پنجاب تے سرائیکی وسیب دی ونڈ ݙکھائی ڳئی ہے ۔
معلوم تھیندے جو وسائل کنوں گھِن کے قومی اسمبلی دیاں سیٹاں تئیں ہرونڈ وچ پنجاب دے ݙو بھانگے آندے پیئن۔ 1998 دی آدم شماری دے رزلٹ مطابق صوبے دی آبادی وچ پنجاب داحصہ 62.69 فیصد ہئی پراونکوں قومی اسمبلی دیاں 64.19 فیصد سیٹاں ملیئن، جݙانہہ جو آبادی وچ سرائیکی وسیب داحصہ  37.31 فیصد ہئی پرایندے حصے وچ کُل 37.31 سیٹاں آئن۔ ایں توں ہِک تاں اے ڳالھ ثابت تھیندی ہے جو ہرڳالھ وچ کَس سرائیکی وسیب چیندے۔
جیکررجسٹرڈووٹراں دی تعداد کوں ݙیکھوں تاں وی پنجاب ای فیدہ چیندا کھڑے۔ 2013 دے الیکشن وچ صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 148 تے رجسٹرڈ ووٹرچارکروڑ 92لکھ 65 ہزار 640ہَن، ایں پاروں قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ 32 ہزار 876ووٹراں تے بݨدی ہئی، پرپنجاب وچ قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ 25 ہزار 183ووٹراں تے بݨائی ڳئی (ایں پاروں پنجاب کوں قومی اسمبلی دیاں ݙو وادھوسیٹاں مِلیاں، سرائیکی وسیب اِچ قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ 31 ہزار170 ووٹراں تے بݨائی ڳئی تے پوٹھوہارریجن اِچ قومی اسمبلی دی ہِک سیٹ 3 لکھ  83ہزار842 ووٹراں تے بݨائی ڳئی (جیئں پاروں پوٹھوہارریجن کوݙوسیٹاں دی کس لڳی ہے)۔
ہُݨ وی جݙانہہ جو صوبہ پنجاب دی آبادی 11 کروڑ 12 ہزار442 ݙسائی ڳئی ہے تاں پنجاب دا آبادی وِچ حصہ 61.85 فیصد بݨدے پر پنجاب (صوبے دیاں 141سیٹاں وچوں) 67.38فیصد دا امیندوارہے تے سرائیکی وسیب جیندا آبادی وچ حصہ 38.15 فیصد ہے اوندیاں سیٹاں گھٹ کے 32.62 فیصد تھی ویسِن۔  مطلب اے ہے جو پاکستان دی آبادی 20 کروڑ 77 لکھ 74ہزار520 ݙساوݨ نال صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں اونویں تاں 148 کن گھٹ کے 141 تھی ویسِن پرایندی کَس پنجاب دی بجائے سرائیکی وسیب کوں لگسی۔  پنجاب دیاں 95 سیٹاں برحال رہسن تے سرائیکی وسیب دیاں 53 کن گھٹ کے 46 تھی ویسِن۔
ہُݨ آؤں ایں سوال دے پاسے جیکر چھیویں آدم شماری دے کچے رزلٹ اِچ پاکستان دی آبادی 23 کروڑ 51 لکھ 81 ہزار 168 ݙکھائی ویندی تاں پنجاب کوں کیا خینس لڳدی پئی ہئی۔۔۔۔۔۔۔ایندا جواب ایہو لبھے جو کچے رزلٹ وچ پاکستان دی آبادی 23 کروڑ 51 لکھ 81 ہزار168 ݙکھائی ویندی تاں (ول صوبہ پنجاب دی آبادی وی 12 کروڑ 64 لکھ 93 ہزار240 ݙکھاوݨی پوندی) جیندے وچ سرائیکی وسیب دا حصہ 42.89 فیصد تے پنجاب داحصہ 57.11 فیصد بݨدا ہئی۔ ایں طریقے  نال اونویں تاں صوبہ پنجاب دیاں قومی اسمبلی دیاں کُل 5سیٹاں گھٹدیاں ݙسدیاں ہِن (جیڑھا جوفیدے داکم ہئی) پر پنجاب کوں 13سیٹاں دی خینس لڳدی پئی ہئی تےاوندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 95 کن گھٹ کے 82 تھی ونڄن ہا۔ ݙوجھے پاسوں سرائیکی وسیب کوں 8 سیٹاں دا فیدہ تھیندا پیا ہئی۔ جیندیاں قومی اسمبلی دیاں سیٹاں 53 کن ودھ کے  61 تھی ونڄن ہا۔ پنجاب کوں اے ونڈ منظورکائنا ہئی تے آپݨیاں  95 سیٹاں برحال رکھݨ سانگے پنجاب دی آبادی کوں 41 لکھ 95 ہزار  964دی جاݨ بُجھ کے کَس لوائی تاں جوسرائیکی وسیب کوں ہِک کروڑ 22 لکھ 84 ہزار 834 آبادی دی کَس لائی ونڄ سڳے ۔
ایں لکھت سانگے سرائیکی وسیب کنیں مراد 15 ضلعے یں۔ اے او ضلعے ہن جتھوں اکثریت سرائیکی الیکشن  جتیندن۔ کجھ دوستاں دا موقف اے جو سرائیکی وسیب وچ ساہیوال،پاکپتن، اوکاڑہ، سرگودھا،ٹوبہ ٹیک سنگھ، چنیوٹ دے ضلعے وی شامل کیتے ونڄن پراتھوں بݨن آلے ایم این ایزدی اکثریت پنجابی ہووݨ پاروں ایں لکھت تے آبادی دی ورداس اوچ اُنہاں ضلعیں کوں سرائیکی وسیب وِچ نئیں ڳݨیا ڳیا۔ ایندے علاوہ پوٹھوہار ریجن کوں چارضلعیں (راولپنڈی، چکوال، اٹک، جہلم) وِچ ڈکھایا ڳئے
امام بخش ناسخ
شیخ امام بخش (پیدائش: 10 اپریل 1772ء– وفات: 16 اگست 1838ء) فیض آباد وچ پیدا تھئے تے اتھائیں پروان چڑھے۔ ورزش دا شوق ہئی۔ بدن کسرتی تے پھرتیلا ہئی۔ فیض آباد دے ہک امیر محمد تقی کوں اینجھے چھوہراں دی سرپرستی دا شوق ہئی۔ محمد تقی نے انہاں کوں وی ملازم رکھ گھدا تے ناسخ انہاں دے نال لکھنؤ آ گئے۔ ہک رئیس میر کاظم علی نال منسلک تھی ڳئے جنھاں نے ناسخ کٹو اپݨا پتر بݨا گھدا۔ انہاں دے انتقال تے اچھی خاصی دولت ناسخ دے ہتھ آئی۔ انھاں نے لکھنؤ وچ بود و باش اختیار کر گھدی تے فراغت نال گزران کیتی۔
ناسخ کہیں دے باقاعدہ شاگرد نہ ہن۔ اودھ دے حکمراں غازی الدین حیدر نے ناسخ کوں باقاعدہ ملازم رکھݨا چاہا ہئی مگر انھاں نے منظور نہ کیتا۔ شاہی عتاب تے درباری آویزشاں دے سبب انہاں کوں لکھنؤ چھوڑ کے الہ آباد، فیض آباد، بنارس تے کانپور وچ رہݨا پیا۔ لیکن آخر لکھنؤ واپس آ ڳئے۔ نظام دکن دے دیوان چندو لال نے کثیر رقم بھیج کے ناسخ کوں حیدر آباد آوݨ دی دعوت ݙتی لیکن اوہ وطن چھوڑ کے نہ ڳئے۔ ناسخ لکھنؤ اسکول دے اولین معمار قرار ݙیویج سڳدن۔ انہاں دی پیروی کرݨ والیاں وچ لکھنؤ دے علاوہ دہلی دے شاعر وی ہن۔ ناسخ اسکول دا سب توں وݙا کارنامہ اصلاح زبان ہے۔ لکھنؤیت توں شاعری دا جیہڑا خاص رنگ مراد ہے تے جیندا سب توں اہم عنصر خیال بندی سݙیندا ہے، اوہ ناسخ تے انہاں دے شاگرداں دی کوشش و ایجاد دا نتیجہ ہے۔ ناسخ دے کلام دا وݙا حصہ شائع تھی چکا ہے۔ انہاں دے کلیات وچ غزلاں، رباعیاں، قطعات، تاریخاں تے ہک مثنوی شامل ہے۔
دیوان
ناسخ دا کلیات پہلی وار اُنہاں دی وفات دے ساڈھے چار سال بعد 21 ذوالحجہ 1285ھ مطابق 23 جنوری 1843ء کوں میر حسن رضوی دے مطبع محمدی‘ لکھنؤ وچ چھپ کے شائع تھیا۔ ایہ کلیات ناسخ دے ترئے دیواناں دا مجموعہ ہے۔ پہلے دیوان دا ناں ’’دیوانِ ناسخ‘‘ ہے۔ ݙوجھا دیوان ناسخ دے ایام جلاوطنی وچ مرتب تھیا ہئی۔ اِونہی مطابقت نال اِوں دیوان دا تاریخی ناں ’’ دفتر پریشاں‘‘ خود ناسخ نے تجویز کیتا ہئی جیندے مطابق اِوں دیوان دا سالِ ترتیب 1247ھ قرار پوندا ہے۔ تریجھا دیوان ’’ دفتر شعر‘‘ دے ناں نال موسوم ہے۔ ایہ ناں ناسخ دے شاگرد میر علی اوسط رشکؔ دا مجوزّہ ہے۔ ہک اندازے دے مطابق اِوں تریجھے دیوان دے غزلاں ردیف وار دیوان دؤم دے غزلاں وچ ضم کر ݙتے ڳئے ہن۔ کلیات دا ایہ پہلا ایڈیشن بظاہرِ حال رشکؔ دی نگرانی وچ تیار تھیا ہئی۔ رشکؔ نے اِوں اشاعت دا ہک مفصل اغلاط نامہ وی مرتب کیتا ہئی جیہڑا  ’’تصحیح اغلاط و تنقید ِ الفاظِ کلیات شیخ  امام بخش ناسخ از میر علی اوسط متخلص بہ رشکؔ‘‘ دے زیرعنوان اِوندے آخر وچ شامل ہے۔
محقق رشید حسن خان نے ’’ انتخاب ناسخ‘‘ دے مقدمے وچ ایہ اِظہار کریندے ہوئے  لکھا ہے کہ: ’’ غلط نامہ (اغلاط نامہ) وچ بعض غلطیاں دی تصحیح اِیں طرح کیتی ڳئی ہے   جیندے تے تصحیح دی بجائے ترمیم دا گمان تھیندا ہے‘‘۔ الفاظ دی تبدیلی دے پہلو بہ پہلو پورے مصرعے دی تبدیلی کیتی۔ کئی مثالاں پیش کیتن ۔ ظاہر ہے کہ کہیں مکمل مصرعے دی تبدیلی کوں سہوِ کاتب نال منسوب نی کریج سڳدا۔ رشکؔ نے ناسخ دے کلام وچ صرف لفظی تبدیلیاں ہی نی کیتے بلکہ مصرعے دے مصرعے بدلے ہن یا خارج کیتے ہن۔ محقق گیان چند جین دی تحقیق دے مطابق ناسخ دے دیوانِ دؤم وچ تبدیلی دے متعلق اُنہاں کوں جموں توں خریدے ڳئے ناسخ دے دیوان وچ تحریر رقعے توں ایہ معلوم تھیا ہئی کہ ناسخ دے دیوان وچ رشکؔ نے بہت اختلاف پیدا کر ݙتا ہئی۔ اِنہاں شواہد دی بنیاد تے اکھیج سڳدا ہے کہ ناسخ دا جیہڑا کلام اِیں وقت مطبوعہ صورت وچ ساݙے پیش نظر ہے، اوہ قطعاً مستند نی۔
ہسّی (کہانی)
اویں تاں ساری بھوئیں تے جِتھ جِتھ بندے ماݨس دا پیرا پُڄے اوں اُتھائیں پاند پیڑھی ودھا تے وَسیوں چا بݨائی پر اڳلی پیڑھیاں وت اڳوہاں پندھ کریندے کئی ٻئی دھرتیاں دے واسی ونڄ بݨِے۔ اڄ سرائیکی دھرتی دے حقوق دی ڳالھ کرݨ آلے وی ݙو، چار، ست پیڑھیاں پِچھوں ایویں اپݨا تل چھوڑ تے اتھاں سرائیکی دھرتی دے نویں وسیندڑ اݨ تھئے ہوسِن۔ تہوں ڄئیں وی تَل وطنی، دھرتی ماء دا ڄایا سݙوائے اوں پہلے بھوئیں دے وسݨ آلے لوکاں نال رل دھرتی دے حقوق دی جنگ لڑتے نویں پیڑھیاں دا بیج اپݨے پیار پریت تے اعتبار دا وہائے۔
"ہسی" ---ہک علامت ء تریمت دی۔۔۔۔ دھرتی دی ۔۔۔۔۔لاڄ دی۔۔۔۔۔ پریت دی ۔۔۔پیڑھیاں در پیڑھیاں دی ݙاݙی دی جیندے ہاں دے کوٹھڑیاں ءچ واہندے ویہلے دی اݨ ڳُڄھیاں پوتھیاں لاتِھن --- اے کہاݨی صرف چولستان دی روہی رنگ رنگیلڑی ءچ ٻرہوپلے ابادکاراں دے ݙڈھپ دی نَئیں بھل ہر اوں بھوئیں دی وی ہے جتھ جتھ نویں ابادکاراں نے دھرتی دے سوہݨے رنگاں ءچ رنگیڄݨ توں انکار کیتے، اپݨی سُنڄاݨ کوں تل نال جوڑن دی بجائے اوپرے بݨ تے نفرت تے لُٹ دی سُڄاݨ بݨ ڳئن۔ عبداللہ عرفان ہوراں دی ایں شاہکار کہاݨی ءچ جتھ قیمتی موتیاں وانگوں سوہݨے لفظاں دے تھٻے لبھسِن اُتھاں سرائیکی ادب دا نویکلا تے اصلوں وکھرے انداز ءچ شارٹ سٹوری ، ڈرامہ پلاٹ، سین بندی، ڈائیلاگ دی ادائیگی تے قصولی دا ہُنر وی نشابر تھیسی ڄیہڑا جو نویں پیڑھیاں کیتے ادبی تے سیاسی شعور دا ایرا ٻدھیندے۔ شہزاد عرفان
احمد پرویز
احمد پرویز (انگریزی: Ahmed Pervez) (پیدائش: 7 جولائی 1926ء - وفات: 5 اکتوبر 1979ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے بین الاقوامی شہرت یافتہ مصور ہن۔ اوہ تجریدی مصوری وچ اختصاص رکھدے ہن۔
حالات زندگی
احمد پرویز 7 جولائی 1926ء کوں راولپنڈی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے ۔ انہاں نے اپݨی تعلیم سینٹ جوزف کالج، بارہ مولا تے گورڈن کالج راولپنڈی وچ حاصل کیتی۔ 1952ء وچ انہاں دی مصوری دی پہلی نمائش جامعہ پنجاب لاہور دے فائن آرٹس ڈپارٹمنٹ وچ منعقد تھئی جینکوں اہل فن نے بے حد سراہا۔ 1955ء توں 1964ء تک دا عرصہ انہاں نے لندن وچ تے ول 1966ء توں 1969ء تک دا عرصہ نیویارک وچ بسر کیتا۔
احمد پرویز تجریدی مصوری وچ ہک علٰیحدہ تے منفرد اسلوب دے مالک ہن۔ زندگی دے آخری دور وچ انہاں نے اپݨے کیتے گلدان تے پھل دے موضوع دا انتخاب کیتا ہئی تے ایں موضوع تے لاتعداد تصویراں بݨائیاں ہن۔ تیز تے شوخ رنگ انہاں دی مصوری دی ہک خاص شناخت ہن تے شاید انہاں دی ذات دا اظہار وی ہن۔
سلیم بن قیس ہلالی
شیخ ابوصادق قیس کوفی دے پُتر تے امام علی ، امام حسن تے امام حسین امام زین العابدین علیہم السلام دے صحابی ہئے ۔ جوانی وچ حضرت عمر دی حکومت دے وخت اچ مدینہ منورہ اچ داخل ہوین ۔ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے صحابیاں تے انصار نال مکمل تعارف دے بعد حضرت علی علیہ السلام نال ہو گئے وُن ۔ اناں دا حضرت سلمان ، ابوذر تے مقداد نال بوت زیادہ دوستانہ ہئیا ۔ سلیم بن قیس پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی وفات سی بعد اُناں دی سیرتِ طیبہ دے بارے وچ لوکاں کولو پُچھ دے رہین ۔ تے نکے نکے مسئلے بی یاد کر لیندے ہئے ۔ حضرت عمر تے عثمان دے زمانے وچ حدیث تے پابندی ہوݨے دے باوجود آپڑیاں حدیثاں چھُپائے رکھ دے ہئے ۔ امام علی علیہ السلام دے زمانے وچ اناں نوں حقائق لکھݨیں دا وخت ملا اے ۔ حضرت سلیم جنگ جمل ، صفین تے نہروان وچ بی امام علی علیہ السلام دے نال ہئے ۔تے امام حسن تے امام حسین علیہا السلام دے زمانے وچ بی اناں نے اناں نال ای رہے وُن ۔ کربلا دے واقعے دوران اے قید اچ ہئے ۔ امام حسین علیہ السلام دی شہادت دے بعد بی اناں نے امام زین العابدین علیہ السلام دے نال ہئے ۔ سنہ ۷۵ ھ وچ حجاج بن یوسف دے ظلم تے ستم سی تنگ آکے ایران ول ہجرت کیتی نے ۔ تے فارس دے ہک ” نوبندجان ” ناں دے شہر وچ رہݨیں لگے ین ۔اس شہر وچ اناں دی ابان بن ابی عباس ناں ولے ہک نڈے نال اناں دا سلام دٰعا ہوئے تے ہک دوسرے نال جان پچھاݨ ہوئی اے ۔ دینی مسئلے سیکھݨیں دا اناں نوں بوت شوق ہئیا جس دی وجہ نال اناں نے آپڑی زندگی دے آخری دناں وچ امام علی علیہ السلام تے اُناں دے پُتراں تے ودے صحابیاں دے فرماناں نوں ہک کتاب دی شکل وچ لکھا نے ۔سنہ ۷۶ ھ وچ سلیم بن قیس دی وفات سی بعد ابان مدینہ گیا اے تے امام زین العابدین علیہ السلام دی خدمت وچ حاضر ہویا تے سلیم بن قیس ہلالی دی لکھی اوی کتاب اناں دی خدمت وچ پیش کیتی نے ۔ امام دے دوصحابیاں کہ جناں دے ناں ابوطفیل کنانی تے عمرابی سلمہ ہئے ، نے ترے دناں وچ اے کتاب پڑھ کے امام علیہ السلام نوں سُݨاِئی اے ۔ تا امام سجاد علیہ السلام نے فرمایا اللہ انوں بخشے اُنے بالکل سچ کیا وے ۔ اے سارا ساڈا ای کلام اے کہ جنوں اسی جاݨ نے آں ۔ امام علیہ السلام نے اس کتا ب نوں شیعاں دی طرفو پیلی لکھی گئی کتاب دے طور تے تائید کیتی اے ۔ کہ جیڑی بعد اچ ” کتاب سلیم بن قیس ” دے نال مشہور ہئی اے ۔ تے علما دی تو جہ آپڑے ول موڈ لیتی وُس ۔ سلیم بن قیس نوں ہک معتبر شیعہ لکھاری دی حیثیت حاصل اے ۔ اناں دی کتاب دے بار وچ علماء دا نظریہ اے وے کہ اتنے زمانےاس کتاب تے لگݨیں دے باوجود اے کتاب تحریف سی محفوظ تے امُن وچ اے ۔ ابان بن ابی عیاش ، ابراہیم بن عمر یمانی سلیم بن قیس دے شاگرداں چو وُن ۔+
ملیر ٹاؤن
ملیر ٹاؤن پاکستان دے صوبہ سندھ ڈے دار الحکومت کراچی دے 18 قصبہ جات وچوں ہک ہے۔
قیصر طیطس
تیتوس (انگریزی: Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus) (پیدائش: 30 دسمبر 39ء– وفات: 13 ستمبر 81ء) رومی شہنشاہ ہئی۔ تاریخ روم وچ ایں دی اہمیت اِس واسطے زیادہ ہے کہ اُس دے زمانہ حکومت وچ ہیکل سلیمانی منہدم تھیا تے یہودیاں کوں جلاوطن کیتا گیا۔ 79ء وچ ہک آتش فشاں دے باعث ہلاکتاں تھئیاں تے کولوزیئم دی تعمیر مکمل تھئی۔ ایندا دور حکومت 23 جون 79ء توں 13 ستمبر 81ء تک اء. ایندی پیدائش 30 دسمبر 39ء دی اے. ایندی وفات 13 ستمبر 81ء دی 42 سال دی عمر وچ ہے.
یروشلم کی جنگیں
جݙݨ یہودیاں نے سلطنت روم دے کیتے مشکلات پیدا کیتے تاں روم دے اس وقت بادشاہ ویشپایشین نے اپݨے پتر ٹائٹس کوں جنگ وچ بھیجا۔ 3 مختلف جنگاں دے بعد انہاں نے سن 76ء وچ اسرائیل کوں تباہ کر ݙتا تے یہودیاں کوں زیادہ تر جلاوطن کر ݙتا۔
thumb|قیصر طیطس
مرزا آباد
مرزا آباد پاکستان دے ضلع جہلم دی تحصیل پنڈدادن خان دا ہک گراں اے.
علی سرمد
علی سرمد سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
مَیڈے مرشد سائیاں میراں جی!
مَیڈے مرشد سائیاں میراں جی!
مَیڈی مانگ چے چانَن آ وَڑیا
مَیڈے ویہڑے چانَن کَد وَڑھ سی؟
دَس پیرا! مَیڈے مَونڈھیاں تے
مَیڈے یار دِی چادر کَدھ چَڑھ سی؟
میں دھاگے بَنھ بَنھ تھک گئی ہاں
مَیکوں دَھاگیاں والا کَد لَبھ سی؟
جیہڑا یار دِے نام دَا دھاگہ اے
مَیڈے ہَتھ دِی  چوڑی کد بنھ سی؟
مَیڈے رانجھن جی!اے جِیبھ مَیڈی
دَسو عشق دا کلمہ کَد پڑھ سی؟
جِند گالی شاہ ہنیرے وِچ
مَیڈی قبر تے دِیوا کد بَل سی؟
...
بھاء (قیمت) - "کِی گھِنسو"؟؟؟
...
کوئی پُچھ ڈیوے ، میڈے "ساہواں"کُوں
میڈی جان چھڈن دا "کِی" گھِنسو؟؟؟
تُسی پیار دَا "مُل" وِی لاؤندے او
ساکوں پیار کرن دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
تُساں کَلیاں وِی تے" مرناں" ہئے
"ساڈے نال "مرن دا " کِی گھِنسو " ؟؟
"ساڈے نال" پِھرن دا "کِی گھِنسو" ؟؟؟
تُسی "ہسدے " سوہنے لگدے او!
"ہر وارہَسن" دا "کِی گھِنسو" ؟؟؟
ہِک "کرم" کرو! میکوں "مار" ڈیوو!
سرکار! "کرم" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
تُساں یاد تے آؤندے رہندے اوو
دَسو "آپ آوَن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
میڈے ساہواں نُوں "کِی بھاء گھِنسو"؟؟؟
"میڈی جان" گھِنن دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
اَساں " دِل دَا حال" سناؤنا اے
سائیں! "حال سُنَن" دَا "کِی گھِنسو"؟؟؟
ساکوں "باہر کَڈھن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
میڈے دِل دے مُرشد! ڈھول پیا!
میڈا "ہَتھ پَھڑن " دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
دِل "سَجن" میڈا، "دِلدار" میڈا
"دِلدار ، سَجن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
میڈا "رانجھن" میکوں آکھدا ہئے
"انسان بنن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
کیوں تھوڑا تھوڑا لِکھدے او؟؟؟
"ہک وار" لکھن دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
میکوں پُچھدی اے "تنہائی" ، علیؔ!
میکوں "نال رَکھن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟
ہن یار میڈے کہندے نے، "علیؔ!"
"اتوار" مِلن دا "کِی گھنسو"؟؟؟
علی سرمد
کراچی ڈویژن
کراچی ڈویژن، پاکستان وچ صوبہ سندھ دی صوبائی حکومت دا تریجھا کلیہ اے جیندی حیثیت 2000ء دے اصلاحات وچ تبدیل کر ݙتی ڳئی۔ ایں ڈویژن وچ پنج اضلاع شامل ہن۔ کراچی ڈویژن دا علاقہ ہݨ کراچی دی شہری حکومت دے حدود وچ آندے جیہڑا ایندے انتظام کوں سنبھالݨ دی ذمہ دار ہے تے کراچی ڈویژن کوں کراچی سٹی دا وی ناں ݙتا ویندے۔
حضرت یونس علیہ السلام
تعارف
آپ دا ناں یونس ہے تے والد دا ناں متّٰی بن شتّٰی ہے بعض حضرات نے متّٰی انہاں دی والدہ دا ناں ݙسیا ہے، جیویں کہ ابن کثیر نے فرمایا ہے اس صورت وچ انہاں دی نسبت ماں دی طرف ہوسی جیویں کہ عیسیٰ (علیہ السلام) دی نسبت انہاں دی والدہ مریم دی طرف ہے.
آپؑ دا قوم نال رسیماں تے علاقہ چھوڑناں تے قوم واسطے عذاب دی دعا
قوم دی نافرمانی دے کارݨ آپؑ کوڑیج کے قوم کوں عذاب دی خبر سݨا کے علاقے توں ٹر ڳئے تاکہ نافرمان قوم عذاب دا مزا چکھ گھنے.
قوم دے احساسِ شرمندگی دی وجہ توں عذاب دا ٹل ونجݨاں تے قوم ولوں آپؑ دی تلاش
آپؑ دے قوم کوں عذاب دی بشارت ݙیوݨ دے بعد قوم دے اکابرین نے دوچیا کہ یونسؑ نے اڄ تک کوئی اینجھی ڳالھ نی کیتی جیہڑی غلط ثابت تھئی ہووے. ول انہاں نے آکھا کہ سویرے ݙیکھسوں اگر یونسؑ اپݨے گھر نی تاں ایندا مطلب اے عذاب ضرور آسی. سویرے انہاں ݙٹھا تاں آپؑ موجود نہ ہن. جتھوں قوم کوں فکر تھئی. ول شہر تے عذاب دے آثار وی نمودار تھیوݨ لڳے جتھوں پوری قوم کوں اپݨی نافرمانی تے شرمندگی تھئی تے انہاں نے توبہ دا فیصلہ کیتا تے آپؑ دی تلاش وچ رناں جوان سب نکل پئے تے نہ ملݨ تے اللہ کولوں گڑگڑا تے معافی منگی تے توبہ کیتی جیہڑی بارگاہ الٰہی وچ قبول تھئی تے عذاب ٹال ݙتا ڳیا.
آپؑ کوں دریا دی ہک مچھی دا نڳل ونجݨاں تے آپؑ دی حفاظت
آپؑ کجھ ݙینہاں بعد واپس شہر آئے کے عذاب دے بعد شہر دی صورتحال ݙٹھی ونجے مگر شہر وچ آ کے عذاب دے کوئی اثرات نہ ݙٹھے تے اونکوں اونویں آباد ݙٹھا جیویں چھوڑ کے ڳئے ہن تاں آپؑ نے شرمساری محسوس کیتی کہ قوم دا سامݨا کیویں کریساں تے ہݨ قوم کیوں ڳالھ منیسی لیکن آپؑ نے تسلی کرݨ دے بجائے جلد بازی کیتی شرمندگی تے غصے کولوں مونہہ کر ڳئے تے ہک دریا تے ونج پہنچے جینکوں پار کرݨ واسطے ہک ٻیڑی وچ سوار تھئے. دریا دی آدھل اچ آپؑ کوں ٻیڑی وچ وزن زیادہ ہووݨ دی وجہ توں دریا وچ سٹ ݙتا ڳیا. جتھوں ہک ٻہوں وڈی مچھی نے آپؑ کوں نڳل گھدا تے اللہ دے حکم نال اوندے پیٹ وچ ٤٠ ݙیہاڑے ریہے ول اللہ دے حکم نال مچھی نے آپؑ کوں دریا دے کنارے اڳل ݙتا تے قوم وی آپؑ کوں تلاش کریندی ہوئی پہنچ ڳئی.
آپؑ دا سلامتی نال مچھی دے پیٹ توں نکلݨاں تے علاقے وچ قوم دا استقبال تے توبہ
آپؑ مچھی دے پیٹ وچوں سلامت نکلے تاں ٻہوں کمزور ہن ۔ خدا عزوجل دی شان کہ اُس جگہ کدو دی ہک ولھ اُگ گئی تے آپؑ اُس دے سایہ وچ آرام کریندے ریہے ول جݙݨ آپؑ میں کچھ توانائی آگئی تاں آپؑ اپݨی قوم وچ تشریف گھن آئے تے سب لوگ انتہائی محبت و احترام دے نال پیش آ کے آپؑ تے ایمان گھن آئے.
تاریخ سرائیکستان
سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان دی تاریخ بہوں قدیم اے. ایں تاریخ دا تفصیلی جائزہ درج ذیل اے. کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ.
افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.
thumb|سرائیکستان
احمد پور حادثہ ٢٠١٧ء
دھماکا تقریباً پاکستانی وقت دے مطابق 06:00 وڄے تھیا۔ ریسکیو ذرائع دے مطابق آئل ٹینکر پھٹݨ دا واقعہ قومی شاہراہ تے پل پکا دے قریب اوں وقت پیش آیا جیہڑے ویلے آئل ٹینکر دے الٹݨ دے باعث پٹرول لیک تھیوݨ لگا تے بڑی تعداد وچ لوگ پٹرول جمع کرݨ اتھاں پہنچ گئے۔ مسلسل ݙاہ منٹ پیٹرول لیک تھیوݨ دے بعد آئل ٹینکر پھٹݨ نال قریب موجود 75 توں زائد موٹر سائیکلاں تے کئی گݙیاں وی سڑ کے خاکستر تھی گئیاں۔ بعض معلومات دے مطابق بھاہ سگریٹ دی وجہ توں لگی۔
جمہوری اخلاقیات دا تقاضہ
جمہوری تے سیاسی اخلاقیات دا تقاضا ء جو سرائیکی لوک سانجھ سرائیکیاں دی گھگھری دی پچھوں لُک تے پی پی پی ایجنڈا چلاوݨ دی بجائے کُھل تے سرائیکی سیاسی پارٹی ہوݨ دا اعلان کرے یا خود کوں پیپلزپارٹی سرائیکی وسیب دی ذیلی ٻانہہ ٻیلی تنظیم دا اعلان کرے۔ لوک سانجھ بارے سرائیکی لوک اکھاݨ ء جو" دل تاں میݙی تیݙے نال پر روح پلنگاں ہیٹھ ، تے صدقے تھیواں اوں تے ڄیہڑا کھنگے ٻیریں ہیٹھ۔" شہزادعرفان سرائیکی اکھاݨ دا خُلاصہ اے ء جو" سوہݨی سُتی پئی ہائی یار نال۔۔۔۔ اوں پُچھا جو جانی مونجھی کیوں ہیں؟ اوں ولدا ݙتا جو" " دل تاں میݙی تیݙے نال ء ۔۔۔۔ پر روح پلنگاں ہیٹھ ۔۔۔۔۔ (ہک یار پہلے دا سݙی پئی ہائی جیکوں پلنگ تلے لُکائی پئی ہائی) ۔۔۔۔۔، تے صدقے تھیواں اوں تے ڄیہڑا کھنگے ٻیریں ہیٹھ۔" ۔۔۔ ( ٻیا تریڄھا جیکوں ادھیں رات کوں ٹیم ݙتا ہس جو آویں اور ٻیریں تلے لُکدا چھپدا کھنگ کھنگورے ٻیٹھا مریندا ہا جو کیڑھے ویلہے آواں) . شہزاد عرفان
درد دا رنگ
مارکا ۔۔۔! اج فیض احمد فیض ٻہوں یاد آندے پے ہن،کجھ کیفیت وی اے جئی ہے تے نالے غم جہاں دا حساب ڄوکیتوئم تاں" یار" ٻے حساب یاد آواݨ لڳ پیا اے۔اتھاں یار توں میݙی مراد میانوالی دی دھرتی تے اتھوں دے دوست ہن،ڄہڑے کہ اڄ ٻہوں یاد اندے پے ہن۔
نہ دید ہے نہ سخن نہ حرف ہے نہ پیام کوئی بھی حیلہ تسکین نہیں ہے اور آس بہت ہے امید یار ،نظر کا مزاڄ درد کا رنگ تم آج کچھ بھی نہ پوچھو کہ دل اداس بہت ہے انہاں یاراں چوں ہک ناں جبار چودھری دےا ہے ڄہرا کہ ٻہوں غریب انسان ہے تے غریب نال بیوفائی دا کݙاں سوچا وی نس ۔حالات دے تھپیپیڑیاں اس نوں مضبوط انسان بݨا ݙتا ہے ڄہرا ہݨ اپݨی غربت تے فخر کریندا ہے ۔ڄبار چودھری اپݨے فنی سفر دا آغاز سٹیج ڈرامے توں کیتا ہا تے جاگیرداری دے خلاف نفرت دا نشاݨ نݨ ڳیا۔
جٻار چوھدری کمال دا تے سوہݨا فنکار ہے ،جس نے مقامی مسائل نوں ہمشاں خوبصورت انداز اچ ڈرامیاں اچ پیش کیتا لیکن اس دی کیں وی قدر نہ کیتی ،اس دا اے ٹیلنٹ تہ خاک تھی ڳیا ہے ۔میں ڄڈاں وی میانوالی ویناں اس نوں ضرور ملداں،پراݨیاں یاداݨ تازہ کریندے ہاں تے گھنٹے لمحیاں اچ گزر ویندے ہن۔
ہک زمانے اچ ڄڈاں ڈیموکریٹک سٹوڈنٹس فیڈریشن نال کم کریندے ہاسے سارے سنگتی ساتھی رات نوں "چھلا کوچ کیݙھے ہاسے نال مسعود کومل دی درد بھری تے کومل آواز اچ لوک گیت تے خواجہ غلام فرید دیاں کافیاں سݨدے ہاسے تے جھمراں پیدے ہاسے ۔اس زمانے اچ بہت وݙے وݙے مشاعرے وی کرائے ہاسے جہناں اچ پورا وسیب دے مہاندرے تے مقامی شاعر شریک تھیندے ہن ،تھل دا پورا وسبہ انہاں مشاعراں اچ امڈ پوندا ہا،سرائیکی مشاعراں دے وچ ہزاراں لوکاں دی شرکت اس ڳل دی ڳوائی ہائی ڄو لوک اپںی ثقافت ،ادب تے تارخ نال کتنا پیار کریندے ہن ۔انہاں ݙرامیاں اچ جبار دا نمایاں کردار ہوندا ہا۔
انہاں مشاعراں توں مقامی ڄاگیردار ٻہوں تنڳ ہن کیوں ڄو ساری دی ساری شاعری مزاحمتی شاعری ہوندی ہائی تےہر شاعر جاگیرداری دی مٹی پہلت کریندا ہا تے لوکاں نوں شعور تے آڳہی ݙیندا ہا نالے جواناں دا نواں کاڈر تیار تھیندا ہا ۔لوک اپݨیاں محفلاں ولا شاعراں دے کلام کوں دوہرنیدے ہن ،کئی جاگیردار تاں فرمائش کریندے ہن ڄو اساکوں فلاں شاعر آلا کلام سݨاؤ۔۔۔۔تے اندروں اندروں ݙند کپیندے ہن ۔
مشاعراں دی محفل پوری پوری رات جمدی ہا پر مجال ہے ڄو ہک بندہ وی پھرکے۔اے ساریاں روایتاں مردیاں ویندیاں ہن ،ہک عرصہ تھی ڳیا ایہا جئی کوئی محفل اتھے نئیں تھئی۔ جبار چودھری وسیب دا ہک ہیرا ،لیکن ݙکھ اس ڳل دے ہے ڄو اس دی خہں قدر نہیں کیتی ،بقول عاجز دے سونے ڄہی شے تھی کے وی،مٹی دے بھا وکدے رہے سارے سنڳتی ساتھی ہک ہک کر کے وچھڑ ڳین،اساڈے بزرڳاں تے استاداں وچوں جناب دوست محمد بھچر،ملک محمد شیر بھچر،عادل صاحب،ماما کریم،اقبال زرگر،روشن ضمیر ملک تے ݙوجھے اس دنیا چوں ہمیشہ کاݨ لڳے ہن تے ،نوجواناں دی ٹیم روزی روٹی دے چکر اچ رجھ ڳئے ہن،ولی محمد انڄم ،سیف اللہ خان ،ملک غلام یسین ،الفت شاہ،میاں فیروز ،مسعود کومل تے ݙوجھے سنڳتی ساتھیاں لوک بیداری تے اپݨی ثقافت تے ادب دی ترقی واسطہ ڄہڑا کم کیتا ہے اس کوں بھلایا نئیں ونڄ سڳدا،میں قربان ونڄاں انہاں دوستیں تے ڄہڑیاں اپݨے چلہے دی پرواہ نئیں کیتی لیکن ہک مقصد دی خاطر اپݨی ذات ،اولاد تے مال دیاں قرباںیان ݙیندے رہے ۔وسیب دی مٹی تے تریخ انہاں دیاں انہاں خدمات کوں کݙاں وی نہ بھیلیسی ۔ مجاہد ڄتوئی فرمیندے ہنَ
ڄیندے ڳل اچ طوق ہزاراں
ڄیندا تن ہے لیر کتیراں
ڄیندے ساہ تے سو سو پہرے
اوندیاں عیداں کہیاں
ہک ݙیہنہ آسی پنڄرے ترٹسن
قیداں مکسن
اپݨے باغ دے مالک تھیسوں
اوں ݙیہنہ عید کریسوں
سلیم خان عباسی دی مکاݨ
محمد سلیم خان عباسی ( بھشتی ) جیئیں ساہ گھدے اوں ساہ ڈیونڑاں وی ھے ؛ دنیا جھوک فنا دی اے ؛ اوڑک جھوک لڈانونڑیں پوندی اے ؛ جیھڑے ھاں دے ٹوٹے ھوندن انھائیں کوں چھوڑ تے ونجنڑاں پوندے ؛ اپنڑے جھوک لڈیندن تاں ھاں پھٹ ویندے ؛ رو کوں مونجھاں ولھیٹ ویندین ؛ اکھیں سکدین ڈیکھنڑ کیتے ونجنڑ آلے کتھ ولدن محمد سلیم خان عباسی بھشتی اپنڑیاں کوں کلھا کر تے ٹر گئے ؛ کڈھائیں ناں کاوڑ کرنڑ آلا ایجھا رسئیے جو ول نسی ولنڑاں ؛ منیجنڑ تاں پرے ریھہ گیا ؛ رسدا تاں او ھا ای کیناں ھتھوں رسیاں کوں منیندا ھا ودا مکدے ساہ تونڑیں کھلدا ریھا تے کھلویندا ریھا ؛ بھاول وکٹوریہ ھسپتال بھاول پور دے دل دے وارڈ اچ ڈاکدار نرساں مریض تے آنونڑ ونجنڑ آلیاں کوں گال گال تے کھلویندا ھا ؛ اوندیاں گالھیں بماراں آلیاں تاں ھن کیناں ؛ اے تاں لگدا ای ناں ھا جو سلیم عباسی کوں دل دا روگ اے تے روگ وی او جیھڑا اوکوں مکائی کھڑا ھا ؛ اے تاں اوندے ایمان دی تکڑائی ھئی جو مکدے ساہ تائیں لگدا ایویں ھا جو اوکوں کجھ کینی ؛ بھاء لگے ایں دل کوں ؛ ایجھا گلیا جو اپنڑی جاہ تے ناں آیا ؛ محمد سلیم خان عباسی بھشتی دے خاب اوندی اکھیں اچ ریھہ گئے تے او پچھلے ھفتے سب کوں روندا چھوڑ تے جھوک لڈا گیا ( اللہ سوھنڑاں اوندے درجات ودھاوے اوندی بخشش کرے آمین ) سانول عباسی تے منا بھائی روندن جو او اپنڑے بابے کوں ونجا کھڑن ؛ او تاں اپنڑی اکھیں اچ خاب سجائی کھڑے ھن اپنڑے بابے کیتے ؛ ڈونھیں بھرا ھاں کوں لائی ودن
سانول ؛ منا بھائی میڈے پترو دنیا امتحان دی جاہ ھے تساں ھمت کرو تساں اپنڑی ماء تے بھینڑاں کیتے حوصلہ کرنڑیں ؛ تھاڈے بابے دا ھک خاب ھا جو اوندی اولاد ساوی سوکھی ھووے اوندے خاب کوں تساں پورا کرنڑیں تاں جو اوندی روح کوں سکون ملے اللہ سوھنڑاں تساں ساریاں کوں اپنڑی امان اچ رکھے آمین. اج کھوھیاں ( یونین کونسل محراب والا ) بالاں بچیاں سودھا محمد سلیم خان عباسی بھشتی دے گھر ونج تے اوندا ارمان کیتم. 30 دسمبر 2018 (سلیم خان نیازی)
قیصر نیرو
نیرو سلطنت روم دا شہنشاہ ہئی۔ نیرو وی حادثاتی طور تے تخت نشیں تھیا۔ اے شہنشاہ کلاڈیس دا بھتریجا ہئی ہیں نے بھتریجے کوں جانشین مقرر کیتا۔ نیرو 15 دسمبر 37ء کوں پیدا تھیا۔ 54ء توں 68ء تک روم دے سیاہ و سفید دا مالک ریہا۔ مورخ فیصلہ نی کر سڳدے کہ اس دے سیاہ کارنامے زیادہ ہن یا سفید۔ نیرو ظلم سفاکی تے بے حسی وچ شہرت رکھدا ہئی۔
نیرو نے اپݨی ماں‘ ݙو بیویاں تے اپݨے محسن کلاڈیس دے پتر کوں قتل کرایا۔ 19 جولائی 64ء وچ روم بھاہ دی لپیٹ وچ آیا ہئی۔ خوفناک بھا 5 ݙینہہ تک بھڑکدی رہی 14 اضلاع وچوں 4 سڑ کر کولا تے ست بری طرح متاثر تھئے۔ ہک روایت دے مطابق جݙݨ بھا روم دے در و دیوار کوں بھسم کریندی پئی ہئی اس وقت نیرو ہک پہاڑی تے بیٹھا بانسری وڄا کے اس نظارے توں لطف اندوز تھیندا ریہا ۔ اے وی آکھا ویندا ہے کہ بھا اس دے حکم نال ہی لائی گئی ہئی۔ تاہم مورخ ٹیسی ٹس دے مطابق (اس واقعہ دے وقت اس دی عمر نو سال تھی)۔ جݙݨ روم شعلیاں دی لپیٹ وچ ہئی، نیرو روم وچ نہ ہئی بلکہ اتھوں 39 میل دور اینٹیم وچ ہئی.
تاریخ خوارج
صحیح بخاری تے مسلم دے مطابق خوارج دا جدّ امجد، ذوالخویصرہ تمیمی ہئی، جیہڑا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم نال سختی تے بے ادبی نال پیش آیا. روایت دے مفہوم دے مطابق ہک موقع تے رسول اللہ علیہ السلام، حضرت علی دی طرفوں، یمن ولوں بھیڄا ہویا سونا، غرباء تے مساکین وچ تقسیم فرمیندے پے ہن تے اے شخص اٹھا تے آکھݨ لڳا "یارسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم، اللہ کولوں ݙرو". آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم نے ارشاد فرمایا، "توں ہلاک تھیویں، کیا میں اہلِ زمین وچوں اللہ کولوں ڈھیر ݙرݨ والا کوئنی" ول جس وقت اے شخص ونجݨ لڳا تاں حضرت خالد بن ولید نے اجازت منگی کہ اگر آپؑ فرماون تاں ایندی گردن لہا ݙیواں، پر آپؑ نے منع فرمایا کہ ایویں نہ کرو، کیا پتہ اے نمازی ہووے. انہاں عرض کیتا کہ، حضورؑ، ٻہوں سارے نمازی ایہوجہے وی ہن کہ انہاں دی زبان وچ ہوندے او دل وچ نی ہوندا. حضورؑ فرماوݨ لڳے، "میکوں اے حکم نی ݙتا ڳیا کہ لوگاں دے دلاں وچ سَندھ ماراں تے انہاں دے ڈھڈھ چاک کراں". راوی دا بیان اے کہ ول او آپؑ کولوں کَنڈ کر کے مڑا تاں آؐؐپؑ نے ول فرمایا"ایندی پیڑھی وچوں ایہو جیہے لوگ پیدا تھیسن جیہڑے اللہ دی کتاب دی تلاوت نال زبان تر رکھسن، پر قرآن انہاں دے حلق توں تلے نہ لہسی. اے دین توں ایویں نکل ویسن جیویں تیر شکار دے پار نکل ویندے".
قیصر نیرو
اس واپسی تے ذاتی خزانے نال متاثرین دی بحالی دے کارروائیاں شروع کیتیاں تے اپݨا محل بے گھر تھیوݨ والیاں کیتے کھول ݙتا۔ اس روم کوں نویں سروں وسایا، خوبصورت عمارتاں تے کشادہ سڑکاں تعمیر کرائیاں۔ بھاہ لاوݨ دے الزام وچ اس  بے شمار عیسائیاں کوں قتل کرا ݙتا۔ 68ء وچ فوج نے بغاوت کر ݙتی تاں نیرو ملک توں بھڄ نکلا۔ سینٹ نے نیرو کوں موت دی سزا سݨائی لیکن اس پھانسی توں قبل صرف 31 سال دی عمر وچ 68ء وچ خود کشی کر گھدی۔
تاریخ خوارج
عقائد تے اصول
خوارج دا عقیدہ ہئی کہ دینی معاملات وچ کہیں انسان کوں حاکم بݨاوݨاں کفر اے تے ایں ڳالھ دا انکار کرݨ والا واجب القتل اے.
قیصر نیرو
thumb|قیصر نیرو
جمعہ خان آسی
جمہ خان آسی سرائیکی زبان دا شاعر ہے
تھل دے اجوکے ادب وچ لیہ آپنی نویکلی سنجان رکھیندے ۔ خاص طور تیں سرائیکی دے شعری ادب دو دید بھنوائی ونجے تاں روایت نال گانڈھا جوڑن والے شاعریں توں گھن کے نویں توں نویں رنگ وچ رچی شاعری اِتھاں تخلیق تھیندی ݙسدی ہے ۔ ہر دور وانگوں اجوکے دوروچ وی اینجھے شاعر پاتے ویندن جیڑھے ویلھے دے نبض شناس سݙیندن تے ویلھے دے تقاضیں کوں سامنے رکھ کے شعر آکھن دی شعوری کوشش وچ لگے رہندن۔ اِنھیں شاعریں وچوں عوامی رنگ کوں شعری انگ ݙیون والے فقیر منش شاعر جمعہ خان آسیؔ کوں عوام دی سطح تیں ݙھیر پسند کیتا ویندے جیندی شاعری وچ روایت دے گنڈھیے گانڈھے دے نال نال وسبے دی ݙکھدی رگ تیں ہتھ رکھن دا اہر کیتا گئے ۔
جمعہ خان آسیؔ دے شعری مجموعے’’اکھ دا ساون‘‘ دی ابتدا روایتی رنگ نال رنگی ہوئی نظر آندی ہے ۔ روایت دے ایں رنگ وچ دینی ادب کوں سرائیکی روایت نال گنڈھی ہوئی صنفِ ݙوہڑہ دی شکل وچ پیش کیتا گئے :
بہوں دور توں بھوندے آئے ہیں
ہن اکھیاں تر اتے ݙسکیاں بھر
منہ میلا دھوندے آئے ہیں
نئیں چودی پنڈ ، پنڈ عیباں دی
چا بابنڑے پوندے آئے ہیں
در ݙیکھ کے عاصیؔ بخشش دا
تیݙے در تیں روندے آئے ہیں
معاشرے دے ݙکھ درد پیش کرن نال کوئی وی شاعر رل وسدیں دی گالھ کوں ٹورن دا موجب بندے۔ آسیؔ دی شاعری وچ وی ایہو جھئیں ݙھیر حوالے پاتے ویندن ۔ جیویں جو ہک دوہڑے وچ ’’دنیا مطلب دی او یار‘‘ والی گالھ کوں سامنے گھن آون دی کوشش کیتی گئی ہے:
ہک درد ہووے تاں روواں میں
میݙے دل وچ درد ہزارہن
نئیں مہلت ݙیندے سوچن دی
کیا سوچاں سوچ وچار ہن
جے جرأت کروں سچ بولن دی
سچ تھوڑا ݙھیر سچارہن
اے دور ہےعاصیؔ لالچ دا
اِتھ مطلب دے سب یار ہن
جتنا سوچ ستم نئیں مکدے
جیندیاں تئیں اے کم نئیں مکدے
یا وت آکھیے:
کوئی وہ ہارے کوئی وی جیتے
پھٹ مظلوم دے کہیں نئیں سیتے
عید دا ݙینہ ہے نہ بھڑ ݙسکیاں
سارا سال ہے روون کیتے
غریبی دا دیہہ ساݙے وسیب تیں وزبر ݙسدے جیندا مقابلہ کرن کیتے گھر دا ہک ہک فرد آپنے آپنے طور تیں روزی دے حیلے تلاش کریندے ۔ ݙھیر سارے گھرانے ایہو جھئیں وی پاتے ویندن جنھاں کوں بُکھ ایں طرحاں ویڑھ ویندی ہے جو نکڑے بال وی پڑھن لکھن دے پاسے توجہ ݙیون دی بجائے کھٹن کماون کیتے مجبور تھی ویندن۔ ایں المیے کوں جمعہ خان آسیؔ آپنے انداز نال پیش کریندوں ہوئیں آکھیے:
اے وچ پر دیس دے رُل گئے
کیو ں شہر با زا ر تے گلیا ں و چ
لتڑیج اے نا زک پھل گئے
کہیں سو چے چھو ٹی عمر دے وچ
کیو ں پا لش کر ن تے تُل گئے
در اصل ہے مسئلہ بکھ دا عا صیؔ
جمعہ خان آسیؔ دی شاعری وچ حیاتی دی سچائی تے انسانی جذبیں دا اظہار کُٹ کُٹ کے بھریا ہویا ۔ کتھائیں امیر تے غریب دا فرق ݙسیندیں ہوئیں غریب دی رَت نال اُسرن والیں ماڑیاں دا تذکرہ ہے تاں کتھائیں رَت چٹی تھی ونجن پاروں سارے رِشتے ناتے کُوڑے ہوون دا ذکرا چھیڑ کے بانہہ دی ہواڑ کݙھی گئی ہے ۔ تائیں جو اج دے مسلمانیں دی آپت دی اِٹ کِٹ کوں وی موضوع بناون دی شعوری کوشش کریندیں ہوئیں آکھیا گئے:
اے جے کر مسلمان رب کولوں ݙردا
اے اللہ دے گھر وچ کݙاہیں نہ لڑدا
اے ہک بئے دے پچھوں نمازاں نئیں پڑھدا
رب دے گھر دی گالھ ٹُری ہے تاں ہک بئے دے پچھوں نمازاں نہ پڑھن توں تاں گالھ ݙھیر اگونہی تھیون پئے گئے ہے تے اج تاں ہک مسلمان کو ݙوجھے مسلمان دے پچھایوں تو ݙر لگن پئے گئے کیوں جو کہیں تیں وی اعتبار کیتا ونجے تاں کیویں ہن اساݙے اپنے اندروں جو دہشت گردی دا طوفان اٹھن پئے گئے ۔ اَنت اساں آپنی رادھی دی بار آپ چیندے پئے ہیں ۔ جمعہ خان آسیؔ دے بہ قول:
جے اے رب دے گھر دی حفاظت کریندا
اوں مسجد کوں ݙھا کے نہ مندر بنیندا
اے کل جیڑھا ہر کیتے امن دا گھر ہا
اوں گھر اِچ مسلمان ݙر کے نئیں ویندا
جمعہ خان آسیؔ دے کلام دے وچ دھرتی نال محبت ، سرائیکی زبان نال پیار ، ملاں دی تفرقہ بازی توں نفرت ، ظالم دے ظلم توں زاری تے بے انصافی دی ملامت توں علاوہ اتفاقی حادیثاں تے قدرتی آفتاں دی تصویر چھکن دی کوشش وی کیتی گئی ہے جیویں جو 8اکتوبر2005 دے بھوئیں انب دے حوالے نال لکھیا گئے:
او کل جیڑھا کشمیر جنت نما ہا
اوں جنت دا دنیا تے نقشہ بدل گئے
اے معصوم بالاںدے کُرلاٹ سن کے
ادب دے درس وچ نادر دی مورت خوب صورت ہئی
کݙاہیں دل تے نہ رکھدا ہا توڑے جتنی کدورت ہئی
میݙا ربا! تیݙی مرضی اساں کجھ آکھ نئیں سگدے
اساں گالھیں کوں نادر دی اجاں بہو ݙینہہ ضرورت ہئی
جمعہ خان آسیؔ کوں جتھاں کجھ رل وسدے لکھاریں بارے لکھن دا خیال آئے اُتھاں اوں ہر ہک شاعر بارے وی آپنے خیال دا اظہار کیتے ۔ اصل اچ اے اظہار ایویں لگدے جیویں اوں آپنے بارے ای کیتا ہووے:
جیڑھا خون پسینہ کٹھا کرکے لفظ کوں پانی ݙیندے
افسوس ہے ساری محفل وچ کھل بٹ دی نذر تھی ویندے
جو شاعر شودا رات ݙینہاں بہہ اکھ اِچ قلم بُڑیندے
ہک فن کار دے فن دا کمال اے ہے جو اوسنجیدگی نال گالھ کوں ٹورن دے نال نال ضروت پوون تیں کھِل بٹ کوں وی آپنے فن دا حصہ بنا گھنے ۔ جمعہ خان آسیؔ دے کلام وچ وی اے صفت پاتی ویندی ہے ۔ بٹ کڑاک دے انداز وچ پیش کیتا گیا کلام ݙیکھو:
سنیا ہے جو شادی تے ماماں نئیں آیا
ݙیوایا نئیں آیا تے گاماں نئیں آیا
ایں مہنگائی جیباں صفا کر گھدیاں ہن
تہوں تاں او چاچا غلاماں نئیں آیا
’’اکھ دا ساون‘‘ دی شاعری وچ اوئیں تاں نظم ، ݙوہڑے تے قطعے دیاں صنفاں ݙھیر سنجاپوں ہن بھل ایندے نال نال غزل دی ونکی وی کئی رنگیں کو نشابر کریندی ہے ۔ غزل دے کجھ چونڑیں شعر ایں طرحاں پیش کیتے ونج سگدن:
کے تئیں سجھ کوں قید کریسو
رات وی اپنے وس نئیں رہ گئی
٭٭٭
ݙیہاڑے چار اے کیویں گزرسن
نسی سوچا روانہ تھی گیا ہے
غزل میݙی متاں کہیں دے سنن دے لایق تھی پووے
قدم ہن اُبالھے تے پیراں تے چھالے
معشوق سلطان
معشوق سلطان یا سلطانہ بی بی (اردو: معشوق سلطان) (انگریزی: Mashooq Sultan) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٥٢ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٩ دسمبر ٢٠١٦ء) پاکستانی لوک ڳائیکہ اَتے سابقہ اداکارہ ہَن۔ پاکستان دا وݙّا قومی ادبی ایوارڈ تمغائے حسنِ کارکردگی نال اِنّھاں کُوں نوازیا ڳیا ہِے۔ معشوق سلطان کُوں امریکہ، برطانیہ، فرانس، بیلجئیم، متحدہ عرب امارات اَتے افغانستان جئیں اَݨ ڳِݨت مُلخاں وِچ پاکستان دی نمائندگی اَتے پشتو موسیقی وِچ اِنّھاں دی خدمتاں کِیتے اِنّھاں کُوں بعض ویلے "پشتو لوک موسیقی دی میلوڈی کوئین" اَتے "سٹیج دی ملکہ" آکھیا وین٘دا ہِے۔ معشوق سلطان ہِک لوک ڳائیکہ دی حیثیّت نال اِنّھاں نے انجو انج علاقائی ٻولیاں جیویں: اردو، پنجابی، سرائیکی اَتے بݨیادی طور تے پشتو و،چ ١٥٠٠ البماں وِچ کَم کِیتا۔ معشوق سلطان نے غزلاں کُوں ڳایا اَتے پشتو فِلماں وِچ پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ دی حیثیّت نال وی کَم کِیتا۔
کَم کار
جِہڑیلے معشوق تقریباً سولھاں ورھیاں دے نیڑے ہئی اوہ شادی دی سَوَبّاں تے نغمے ڳان٘دی ہئی اَتے ١٩٦٢ء وِچ ڳائیکی دے پیشے نال کَم کار دا اَغاز کِیتا جِہڑیلے ہِک پاکستانی ریڈیو پروڈیوسر، نواب علی خان یوسف زئی نے معشوق دی قومی عوامی براڈ کاسٹر نال سُن٘ڄاݨ کرائی۔ ریڈیو تُوں اَنج اُوہ پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن نال وی ڄُڑی رہی ہئی۔ ڳاݨے تُوں پہلاں اِنّھاں نے جوارگر، جانان جئیں پشتو فلماں وِچ کَم کِیتا جاں جو بعد وِچ ڳاوݨ کُوں چُݨیا۔
ذاتی احوال
معشوق سلطان خیبر پختونخوا وِچ ضلع سوات دے شہر مٹّہ وِچ ڄَمّی ہئی۔ جِہڑیلے اُوہ ٻالڑی ہئی تاں اِنّھاں دا ٹَٻَّر شاہ دہرائی تُوں مردان آ ڳیا۔ معشوق سلطان دی شادی ولایت حسین نال ٻارہ ورھیاں دی عمر وِچ تھئی۔ معشوق سلطان اَتے ولایت حسین دے ݙو دِھیاں اَتے چار پُتر ہِن۔
جمعہ خان آسی
او کنِ گئیں ساون سے آون دے وعدے
معشوق سلطان
ایوارڈز اَتے پِچھاݨ
معشوق سلطان نے سَٹھ تمغے جِتّے۔ ١٩٩٦ء وِچ، پشتو موسیقی وِچ اِنّھاں کردار دے اعتراف وِچ اِنّھاں کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی وی ݙِتّا ڳیا۔
جمعہ خان آسی
ساکوں اکھ دا ساون وسیندیں گزر گئی
ٻاہرلے جوڑ
ہینڈ آؤٹ نیوز ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
معشوق سلطان
وفات
معشوق سلطان صحت دی اوکھاں وِچ پئی رہی اَتے ١٩ دسمبر ٢٠١٦ء کُوں جگر اَتے شوگر دے بِماریاں دی پارُوں پشاور وِچ فوت تِھی ڳئی۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:پشتو ٻولی دے لوک ڳائیکاں ونکی:پشتو لوک ڳائیکہ ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں
قیصر ویسپایشن
ویسپازیان (انگریزی: Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus) (پیدائش: 17 ستمبر 9ء– وفات: 23 جون 79ء) رومی سلطنت دا 69ء تا 79ء تک حکمران ہئی۔ او چار شہنشاہوں دے سال وچ چوتھا شہنشاہ ہئی۔ اس فلاویان خاندان دی بنیاد رکھی جس رومی سلطنت تے ستاوی سال حکمرانی کیتی۔
ویسپازیان (لاطینی میں: Titus Flavius Vespasianus) رومی سلطنت دا ناہواں شہنشاہ ہئی تے ایندا دور حکومت 1 جولائی 69ء توں 23 جون 79ء تک ہے. ایندی پیدائش17 نومبر 9ء کوں تھئی تے وفات 23 جون 79ء کوں 70 سال دی عمر وچ تھئی.
thumb|قیصر ویسپاشین
ڄلم بن شبان
ملتان وچ اسماعیلی حکومت 763ء دے درمیان وچ قائم تھئی ہئی۔ ہݨ اے امر حل طلب ہے کہ اے اوہو بنو سامہ دا خاندان ہڑی تے سنی توں اسمٰعیلی تھی گئے ہن یا کوئی ٻیا خاندان ہئی۔ بہرحال ملتان یا سرائیکی وسیب دے پہلے اسماعیلی حکمران دا ناں جلم بن شبان تاریخ وچ ݙسا ویندے.
دور ستر دے انیہویں داعی ادریس بن حسن (238ھ توں 278ھ) دی کتاب ’عیون الاخبار‘ اسمٰعلیوں وچ نہایت مستند تے معتبر منی ویندی ہے۔ اس کتاب وچ درج ہے کہ مصر دے اسماعیلی خلیفہ معز نے ہک داعی علم بن شبان کوں دہلی بھیجا ہئی۔ اس داعی کے بارے وچ روایت ملدی ہے کہ اس سیتا پور دے راجا تے اتھوں دے اکثر باشندیاں کوں تبلغ دے ذریعے مسلمان کر گھدا ہئی۔ (اے علم بن شبان غالباً نقل دی غلطی ہے کیوں کہ بعد دی کتاب ’موسم بہار‘ وچ اے ناں ناں جلہ بن شبان ہی ملدا ہے۔
ملتان دا حکمران جلم بن شبان ہی اسماعیلی داعی جلہ بن شبان معلوم تھیندا ہے۔ معز دی وفات 563ھ وچ تھئی ہئی۔ گویا اے اس توں پہلے آیا ہوسی۔ کیوں کہ اس دی آمد دی تاریخ نی ملدی. شاید اے تقریباً ویہہ سال پہلے آیا ہوسی تے اس اس عرصہ وچ اتھوں دے لوگاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسمٰعیلی بݨ گھدا ہوسی تے مقامی طور تے بغاوت کر کے بنو سامہ کوں برطرف کر کے جلم بن شبان نے اقتدار سنھال گھدا ہوسی۔
جلم بن شبان نے صوبہ ملتان تے قبضہ کر کے فاطمی سکہ و خطبہ جاری کیتا۔ اونکوں آس پاس دے اسلامی حکومتاں کولوں تعاون دی امید نہ ہئی، اس واسطے اس ہندو راجاواں نال معاہدے کر کے اپݨی سلطنت کوں مضبوط بݨایا۔ جلم بن شبان نے ملتان پر کے تک حکومت کیتی اس دی صراحت نی ملدی تاہم قیاس اے کہ او دے بعد وی زندہ ریہا ہوسی۔
قیصر ویٹیلئس
ویتلیوس (Vitellius) نے رومی سلطنت تے 16 اپریل تا 22 دسمبر 69ء تک اٹھ مہینے حکمرانی کیتی۔ او چار شہنشاہواں دے سال وچ تریجھا شہنشاہ ہئی۔
ایندا دور حکومت 16 اپریل 69ء توں 22 دسمبر 69ء تک صرف 8 مہینے ہئی. ایندی پیدائش24 ستمبر 15ء کوں تھئی تے وفات 22 دسمبر 69ء کوں 54 سال دی عمر وچ تھئی.
thumb|قیصر ویٹیلئس
شہری ضلعے
پاکستان وچ شہری ضلع بنیادی طور تے یا مکمل طور تے ہک وݙے شہر یا وݙے میٹروپولیٹن علاقے تے مشتمل ضلع ہوندے۔ پاکستان دے سینکڑاں اضلاع وچوں صرف یارہاں کوں شہری اضلاع دا درجہ حاصل ہے۔ کہیں وی شہری ضلعے دی ذیلی تقسیم تحصیل دی بجائے براہ راست ٹاؤن تے یونین کونسلاں تے مشتمل ہوندی ہے۔ گویا 2005ء توں جاری تھیوݨ والے ایں سٹی ڈسٹرکٹ گورنمنٹ نظام دے تحت ماضی دے تحصیلیں متعلقہ اضلاع دے ٹاؤن قرار پا ڳئے۔
فہرست شہری اضلاع
وفاقی دار الحکومت تے چارے صوبائی دارالحکومتی شہر شہری اضلاع بݨا ݙتے ڳن۔
اوچ شريف
اوچ شریف، پاکستان دے صوبے پنجاب وچ واقع ہک قدیم شہر اے۔ اوچ شریف بہاولپور کئوں ٧۴ کلومیٹر تے پنجند کئوں ١٦ کلومیٹر دور واقع ہک تاریخی شہر اے۔ اے شہر سید جلال الدین شیر شاہ سرخ پوش بخاری دا وی مسکن اہا۔
ہسی
اویں تاں ساری بھوئیں تے جِتھ جِتھ بندے ماݨس دا پیرا پُڄے اوں اُتھائیں پاند پیڑھی ودھا تے وَسیوں چا بݨائی پر اڳلی پیڑھیاں وت اڳوہاں پندھ کریندے کئی ٻئی دھرتیاں دے واسی ونڄ بݨِے۔ اڄ سرائیکی دھرتی دے حقوق دی ڳالھ کرݨ آلے وی ݙو، چار، ست پیڑھیاں پِچھوں ایویں اپݨا تل چھوڑ تے اتھاں سرائیکی دھرتی دے نویں وسیندڑ اݨ تھئے ہوسِن۔ تہوں ڄئیں وی تَل وطنی، دھرتی ماء دا ڄایا سݙوائے اوں پہلے بھوئیں دے وسݨ آلے لوکاں نال رل دھرتی دے حقوق دی جنگ لڑتے نویں پیڑھیاں دا بیج اپݨے پیار پریت تے اعتبار دا وہائے۔
"ہسی" ---ہک علامت ء تریمت دی۔۔۔۔ دھرتی دی ۔۔۔۔۔لاڄ دی۔۔۔۔۔ پریت دی ۔۔۔پیڑھیاں در پیڑھیاں دی ݙاݙی دی جیندے ہاں دے کوٹھڑیاں ءچ واہندے ویہلے دی اݨ ڳُڄھیاں پوتھیاں لاتِھن --- اے کہاݨی صرف چولستان دی روہی رنگ رنگیلڑی ءچ ٻرہوپلے ابادکاراں دے ݙڈھپ دی نَئیں بھل ہر اوں بھوئیں دی وی ہے جتھ جتھ نویں ابادکاراں نے دھرتی دے سوہݨے رنگاں ءچ رنگیڄݨ توں انکار کیتے، اپݨی سُنڄاݨ کوں تل نال جوڑن دی بجائے اوپرے بݨ تے نفرت تے لُٹ دی سُڄاݨ بݨ ڳئن۔ عبداللہ عرفان ہوراں دی ایں شاہکار کہاݨی ءچ جتھ قیمتی موتیاں وانگوں سوہݨے لفظاں دے تھٻے لبھسِن اُتھاں سرائیکی ادب دا نویکلا تے اصلوں وکھرے انداز ءچ شارٹ سٹوری ، ڈرامہ پلاٹ، سین بندی، ڈائیلاگ دی ادائیگی تے قصولی دا ہُنر وی نشابر تھیسی ڄیہڑا جو نویں پیڑھیاں کیتے ادبی تے سیاسی شعور دا ایرا ٻدھیندے۔
شہزاد عرفان
ٻاہرلے جوڑ
https://drive.google.com/file/d/0BzjiZ20DvpGdcG1hdWJpRGlpRXc/view
معصومہ انور
ابتدائی حیاتی اتے کَم کار
فرنٹیئر میڈیکل کالج تُوں دوائی اَتے سرجری نال گریجوایشن مکمل کرݨ دے بعد، اِنّھاں نے اپݨا پہلا البم "ڈھولا" ٢٠٠٨ء وِچ جاری کِیتا۔ اِنّھاں نے اپݨی طِب دی ݙگری ٢٠١١ء وِچ مکمل کِیتی اَتے "نگاہِ کرم"، "اپنا مقام پیدا کر" اَتے "کملی" سمیت ٻئے ترے البماں جاری کِیتیاں۔ کملی نے اپݨے ڳائیکی دے کَم کار کِیتے ٻئی پِچھاݨ وِچ ودھارا کِیتا اَتے اِنّھاں کُوں ١٥ ویں لکس سٹائل ایوارڈز وِچ بیسٹ ایمرجنگ ٹیلنٹ – میوزک چُݨیا وی ڳیا۔ بطورِ ڳائیکہ، اُوہ بیدی غلام علی خان، عابدہ پروین، اُستاد محمد جمن (ڳائیک) اَتے مہان٘دری لوک ڳائیکہ ریشماں تُوں متأثر ہِن۔
٢٠١٢ء وِچ، اِنّھاں نے فلم کاکٹیل بال وُوڈ دی دُنیا وِچ پیر رکّھیا، اَتے اِنّھاں دے ڳاݨے "لٹنا" کِیتے اِنّھاں کُوں ٻہوں حون٘صلہ ودھارا ݙِتّا ڳیا۔ سنہ ٢٠١٦ء وِچ، اِنّھاں نے پاکستانی فلم "مالی" کِیتے اپݨا پہلا ڳاݨاں "نینا روئے" ریکارڈ کِیتا، جئیں بہوں دُھم پاتی، اِیں سال وِچ ای اِنّھاں نے ٹیم فاخر دی ہِک سنڳتی دے طور تے، سیزن ٩، وِچ ماہن٘دری فنکار دے کوک سٹوڈیو پاکستان وِچ پیر رکّھیا۔
حوالہ جات
ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانی لِکّھت کار ونکی:زنانی ونکی:تِریمت ونکی:پاکستانی موسیقی ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں