cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور
کہیں باز ہتھوں کہیں چیڑی دی نہ جڳ تے ڈھیر ہتک تھیوے
جیڑھا نچدے گھنگرو تھاپ اُتے اوں تھاپ تے چاٹ زپک تھیوے
اساں چُپ ہئیں چُپ دی چڑنگ کوئی جے جان جلیسی حق منگسوں
جݙاں اکھ دے دریا تار وچوں کوئی راہ ݙکھلیسی حق منگسوں
کوئی میتر اُڄڑیے وسبے دی جݙاں بھال بھَلیسی حق منگسوں
میݙے نال آ نال توں تھی میݙے تئیں میں تاں رَل کے وسݨاں ھے
حق حق ھے حق نی کوئی ݙیندا حق منگݨاں نئیں حق کھسݨاں ھے
اینویں جڳ تے کوئی نی جی سڳدا دلدار پچھوں کوئی ہتھ ہوندے
جتھ سارے سِر بے سِر تھیندن سرکار پچھوں کوئی ہتھ ہوندے
ہر جیت پچھوں کوئی ہتھ ہوندے ہر ہار پچھوں کوئی ہتھ ہوندے
کیا اُنس اعلااعلان کروں تیݙے ہووݨ دا نہ ہووݨ دا
ساݙے نال نہ تھی ساݙے غم نہ ونݙ تیکوں ݙا نی آندا رووݨ دا
کئیں طاہر کھادے دھرتی کوں کئیں دھرتی کوں بے حال کیتے
کئیں لال لکیراں فلک تے چھِک کئیں دھرتی دا رنگ لال کیتے
کئیں تھل دامان ݙو بُکھ بھیجی کئیں رزق ساݙا پامال کیتے
ساکوں کنڈو راݨا تئیں کیتے تئیں کال کُریہہ ساݙے نال کیتے
تئیں بھوئیں دے بھاڳ سمیٹ گھِدے بھوئیں بھاڳ دے ہئیں حقدار اساں
ساݙا حق کھادا ہئی دُنیا تے تیکوں لدھے ہئیں بیکار اساں
محمد اجمل خان عباسی
(خانقاہ شریف)
پریشاں ہم ڈُٖکھاں دا سِر ݙوپہرا ہا توں آنویں ہا
تیݙے ٻاجھوں ݙاڈھا اوکھا گُزارا ہا توں آنویں ہا
میݙے تاں سیندھ سُرمے وی لوکاں مرضی تے پے کیتن
تیݙے ٻاجھوں ایں ویڑھے وچ اندھارا ہا توں آنویں ہا
میݙی میندھی میݙا کجلا میݙا بولا میݙا بَینسر
میں اَݨ بھَنی وی بھَنی ہم نظارا ہا توں آنویں ہا
میݙے اُتے پابندی ہئی تے پَہرا ہا توں آنویں
میݙیاں چیکاں ولا ہکوار اسماناں تے نی پُنیاں
اوہو پہلا ’’ڈرامہ‘‘ ول دوبارا ہا توں آنویں ہا
کݙاہیں اوکھی بݨی جیکر میݙا ڳل نال ڳل ہوسی
ایہ کوڑیاں گاٖلہیں ہَن تیݙیاں تے لارا ہا توں آنویں ہا
میݙیاں خوشیاں دے سب لیکے تیݙے چودھار پھِردے ہِن
تیݙا ناں میݙی قسمت دا ستارا ہا توں آنویں ہا
ہجر تیݙے میݙی لوں لوں کوں ایں ساڑئیے سُوا کیتے
میݙی رڳ رڳ دیوچ بکھدا انگارا ہا توں آنویں ہا
میݙے ٻاجھوں نہ توں جیویں تیݙے ٻاجھوں نہ میں جیساں
تیݙا کیتا کوئی میݙے نال کارا ہا توں آنویں ہا
تیݙا ناں وی میں نہ گھِناں میݙے اُتے پابندی ہئی
جیرھا درداں دے ماریاں دا سہارا ہا توں آنویں ہا
غماں دے گھاݨ توں ہُݨ تاں اساں لنگھ پار ڳے ہاسے
خوشی دی سرزمیں سوہݨا کنارا ہا توں آنویں ہا
کئی توتیاں تے واجے ہَن نغارا ہا توں آنویں ہا
تیݙیاں انگلیں کوں سانول آ میݙیاں اکھیں ترسدیاں ڳن
جیرھا اکھیں تے ہتھ ہا سئیں او بارا ہا توں آنویں ہا
توں ہونویں ہا تاں ݙیکھیں ہا اِتھاں ہنجواں دی بارش ہئی
تیݙے اجمل ؔ کوں روندا جڳ ایہ سارا ہا توں آنویں ہا
نین مِلا تے ایہ کیا کیتی!
المنتصر باللہ
thumb|منتصر دے دور دا درہم المنتصر باللہ خلافت عباسیہ دا یارہواں خلیفہ ہے جیہڑا محض 6 مہینے تک خلافت دے عہدے تے براجمان ریہا۔ مؤرخینِ اسلام نے اینکوں ساسانی سلطنت دے شہنشاہ شیرویہ قباد الثانی نال مشابہت ݙتی ہے جیں نے اپݨے پیؤ خسرو پرویز کوں 628ء وچ قتل کر ݙتا ہئی۔ چونکہ المنتصر باللہ العباسی نے وی اپݨے پیؤ خلیفہ المتوکل علی اللہ کوں قتل کروا ݙتا ہئی اِیں واسطے عوام اُونکوں شیرویہ ثانی آکھݨ لڳے ہن۔ ݙوہاں وچ مماثلت ایہ ہے کہ شیرویہ قباد الثانی تے المنتصر باللہ محض چھی چھی مہینے ہی حکومت کرسڳے۔ المنتصر باللہ دے عہدِ حکومت دا کوئی نمایاں کارنامہ نی ، اوہ عین شباب وچ تختِ خلافت تے آ ٻیٹھا تے وزراء دے ہتھاں وچ کٹھ پتلی حکمران بݨا۔ انتشار سامراء وچ المنتصر پہلا خلیفہ ہے جیں دے بعد خلافت عباسیہ دی شان و شوکت ویندی رہی۔ 6 مہینے دی مختصر حکومت دے بعد 248ھ وچ فوت تھیا تے خلافت عباسیہ رُو بہ زوال تھیوݨ لڳی ۔
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور
مُکھ پَرتا تے ایہ کیا کیتی
گھر سݙوا تے ایہ کیا کیتی
ڈھول رُوا تے ایہ کیا کیتی
سچی سچی احٖ تاں ݙس چا
لارے لا تے ایہ کیا کیتی
مُور، ہانویں توں پہلے سوہݨا
رنگ پور ٹُردیں جھنگ میݙے کوں
تیلی لا تے ایہ کیا کیتی
کانواں تے چڑیاں دے کولوں
باز مرا تے ایہ کیا کیتی
گاٖنے ،لانواں، سُرخی ، کجلا
میندھیاں لا تے ایہ کیا کیتی
روز قیامت فیصلہ تھیسی
قسماں چا تے ایہ کیا کیتی
اُٹھ دُرکا تے ایہ کیا کیتی
ظالم لوک قصائیاں کولہوں
سڄݨ کُہا تے ایہ کیا کیتی
تیݙے تاں اساں اپݨے ہاسے
غیر بݨا تے ایہ کیا کیتی
رانجھݨ احٖ او دَور وی کائینی
کَن پڑوا تے ایہ کیا کیتی
کُجھ منصور دی سُݨیں تاں ہا
فتویٰ لا تے ایہ کیا کیتی
اجمل ؔ خان رقیباں کولوں
مانگھ بھَرا تے ایہ کیاکیتی
ملک عبدالرزاق راقم چنڑ
(رنگ پور)
عشق سوکھا ھے
پندھ اوکھا ھے
زندگانی وی
انت دوکھا ھے
کُجھ منیندا نئیں
دِل انوکھا ھے
روح مونجھی ھے
جسم کھوکھا ھے
ایہ حیاتی وی
تیݙا پوکھا ھے
ہجر پُچھدا ھے
درد چوکھا ھے
کیندا موکھا ھے
پرے تئیں اے دُور کتھائیں اے
روندا کئی مجبور کتھائیں اے
میر ملاح دی غفلت کولہوں
ٻیڑی کتھ اے پُور کتھائیں اے
وچ عبادت گوݙے پھِر ڳن
نیکیاں اِتھ ہِن حور کتھائیں اے
احٖ بے ہوش تھیا ھے موسیٰ
جلوہ کتھ اے طور کتھائیں اے
گُنگی ٻاتی وستی اندر
ݙسدا دُور شعور کتھائیں اے
کالی رات گُزرسی کیویں
ویلھا وقت اُسور کتھائیں اے
راقم منصف قاتل ݙسدن
وِکیا احٖ دستور کتھائیں اے
جندڑی جیویں نبھدی پئی اے
پُچھ نہ کیویں نبھدی پئی اے
درد دھمالاں پیندن دَر تے
بس سئیں اینویں نبھدی پئی اے
نہ چولی ھے نہ چُنری ھے نہ کوئی وَر بقایا ھے
نہ پکھی ھے نہ پیرا ھے نہ کوئی پَر بقایا ھے
فقیر آسی تیݙی وستی دیوچ سئیاں کوئی ہک ݙینھ
جیڑھا کھا تے اکھیسی وَل ایہو پتھر بقایا ھے
سُݨیا ھے میں وی ایہ اکثر توں شہ رڳ دے وی نیڑے ہئیں
ولا بھوئیں دے خداواں دا اڄاں کیوں ݙر بقایا ھے
اساں ستلج دیاں اکھیں ہئیں اساں ہاکڑ دیاں ہنجوں ہئیں
میݙا سِندھو تیݙی بھِک تے ساݙا ہک گھر بقایا ھے
اڄاں بُکھ ݙیݨ وی سِر تے سجا سہرے میݙو آسی
اڄاں گودے دا بے گھر نال وی ہک شَر بقایا ھے
میں اپݨے بے کفن لاشے کوں تھک رستے تے رکھ آیاں
نہ دَر دَر تے ڳیا ہِمی اڄاں ہک دَر بقایا ھے
اینویں بُکھ ننگ حیاتی تنگ محل اپݨے دیاں خیراں منگ
سُݨو راقم سُݨیندا ھے اڄاں محشر بقایا ھے
پردیسی سنگتی وارثؔ چنڑ دی شاعری
تئیں ٻاجھ سڄݨ نی جی سڳدی
ایہو تھورا لا ہُݨ گھر وَل آ
میݙے روندن نین نماشاں تئیں
ہک وار وَلا ہُݨ گھر وَل آ
ایں اُڄڑی پُڄڑی روہی کوں
تیݙی وارثؔ بݨ گُزریساں میں
میݙے ادب دی جا ہُݨ گھر وَل آ
غربت ساکوں کر بَر ݙتی
بے کھوندا کر دَر دَر ݙتی
خوابیں دی چُنری ݙے کراہیں
وارث کوں کر بے گھر ݙتی
حافظ گلاب فیاض دے ݙوہڑے
توں آ جو ڳئیں وت سیپ کیہاں کر لحظہ پہر الول گھناں
تیݙے سر دے والیں پھیر انڳلیں چم انڳلیں مونجھاں رول گھناں
تیݙے سہرے آکھساں شادی تے گھناں شال یا پہلے دول گھناں
ٹُریں فیاض اندھارا گھپ تھی ڳے اڑی اُر تے آ سوئی ڳول گھناں
نوھی آیا وقت عشا تھی ڳئے تیݙے راہ ݙو حالی تاڑی پیاں
تیݙا شکوہ تھیندے میں رُلداں کوہ قاف دا والی تاڑی پیاں
اڄ چوݙی رات اے پیر چما بݨ فیاض سوالی تاڑی پیاں
توں آ تاں سہی تیݙی پینگھ کیتے میں چندر اِچ ٹالھی تاڑی پیاں
ڈینہہ چار ہن سارے زندگی ہئی میں جیویں یار گزاری ھے میݙی زاری ھے
کیا پچھدے ہاؤ میں کیا آکھاں نہ چھوڑیا پاند بیماری ھے ہنڄے کاری ھے
ݙینہہ چار اوہے میں گروی ہم گھدی رات دی نندر ادھاری ھے ݙکھ ہاری ھے
عبدالشکور اسیر ؔ (جلال پور پیر والا)
سوچیں دے خواب سارے مِٹاوݨ تاں چھوڑ ݙے
ہُݨ ساکوں ساری رات جگاٖوݨ تاں چھوڑ ݙے
اکھیں کُھلیاں رکھیندا ہاں تیݙے دیدار لیوں
نِت نِت توں ساݙی نِندر کھناوݨ تاں چھوڑ ݙے
تیݙے بغیر ہُݨ تاں ادھوری ھے زندگی
ݙے تے جُدائی یار ستاوݨ تاں چھوڑ ݙے
جے نئیں کریندا پیار تاں اتنا ضرور کر
میݙے تخیلات وچ آوݨ تاں چھوڑ ݙے
جے میس سڳدیں ہجر دے حرفیں کوں میس ونڄ
آسیں دے حرف حرف مِساوݨ تاں چھوݙ ݙے
ایہا تاں مَن شکورؔ دی اللہ دے واسطے
نذیر احمد نذرؔ
ساݙی دید دی عید ہئیں توں دلبر ساکوں اکھ دا تارا توں لڳدیں
ساکوں جڳ تے ڳل نہ کوئی لیسے ساکوں عین سہارا توں لڳدیں
ایں ہجر توں ہُس موئی زندگی دا ہُݨ گُزر گُزارا توں لڳدیں
اونویں نذرؔ جہان وی ٻہوں سوہݨا ایں ساکوں جڳ توں پیارا توں لڳدیں
تیݙے قدمیں دیوچ رکھ چھوڑیا اساں اپݨا دِل نذرانہ ہا
تیݙی مست نشیلی اکھ سانول کیتا دُنیا کوں مستانہ ہا
تیکوں ہک ݙینھ ݙیکھیں یاد اَؤسے ہک نذرؔ تیݙا پروانہ ہا
الفتؔ حیات پور ی دے ݙوہڑے
او وقت ہا وقت دے شاہ ہاسے ہَن وقتی طور او وقت ساݙے
ہک سݙ تے ہَن سئے سݙ مِلدے اوہے سݙ لڳدن احٖ سخت ساݙے
سٹ اُلفتؔ فکر فقیریں دی اونکوں آکھیں ڈھل ڳن بخت ساݙے
تن تانگھ اچ ھے کہیں آنوݨاں ہا کھڑوں رستے مَل دروازے وچ
کئی شام فجر دی سُدھ کائینی ݙینھ ویندے ڈھل دروازے وچ
کہیں وَل اچ اُلفتؔ ایں وَل ڳئے نئیں وَلیا وَل دروازے وچ
نِت تانگھ دے تاک دو تَک تَک تے ڳئی زندگی ڳل دروازے وچ
کیا حال ݙیواں ہَر حوصلے ڳن ساݙے حال بے حال دا حال نہ پُچھ
احٖ ٻیٹ تے ساوِل سُنڄ تھی ڳئی ہِن ٻیٹ تے سئے سئے کال نہ پُچھ
احٖ اُلفتؔ وقت احساس ݙیوائے کیوں رُل ویندن دھݨوال نہ پُچھ
محمد رفیق میتلا
(ٻیٹ دریائی، تحصیل جتوئی)
اساں ہر سوچ اپݨی دے جو وکھرے خیال رکھدے ہئیں
توڑے اپݨا کوئی آ ویندے یا آوے بیگانہ وی
اساں جنگلیں دے رستے تے وی ݙیوے ٻال رکھدے ہئیں
توڑے ہر گھر ہوون عیداں اساں اونویں اُداس ہوندوں
متاں کُئی بُھل کراہیں آوے ہمیشہ بھال رکھدے ہئیں
اڳیں توڑیں ݙنگیے نانگیں ولا وی جوڳ نئیں چُھٹدا
جیڑھے کل کوں ݙنگیسن وَل اوہے وی پَال رکھدے ہئیں
تہوں تاں ہر دفعہ میلہ فریدݨ پیر دا رکھدوں
تیݙے آوݨ کیتے رستے سجا ہر سال رکھدے ہئیں
اساں کہیں ہاڑ دی دُھپ دے رفیق احٖ تئیں نسے واقف
اوندے یادیں دی چادر کوں جو ہر دَم نال رکھدے ہئیں
مُسدس
ساݙے نسلیں دا دشمن ھے آزاد کیوں کوئی عدالت بݨا او سزا تھی ونڄے
ٻال ساݙے کیتن جئیں اساں توں جُدا اپݨے ٻالیں توں وی او جُدا تھی ونڄے
قوم دی جیرھا بربادی سوچے اوندا خواب تعبیر سودھا سُوا تھی ونڄے
تھی ونڄے اُنس پیدا میݙے مُلک وچ کئی محبت دا سجدہ ادا تھی ونڄے
جتھاں مالی تے بُلبل دی سنگت ہووے ساکوں ایجھا رفیق ہُݨ چمن چاہیدا ھے
اساں پُھل ہیسے خاریں دے چُنجیں کنوں ساݙا حاکم ساکوں بس امن چاہیدا ھے
میݙا حاکم ایہ کیجھے تھئے آزاد ہئیں مُلک ساݙے دا نِت نواں نقصان ہے
جو مریندے او اَہدے مسلمان ہاں جیڑھا مردا پئے او وی مسلمان ہے
میں وی روزے ، نمازیں دا پابند ہاں پڑھدا او وی میݙے وانگ قرآن ہے
چھکی ویندی ھے بھوئیں روز پیریں تلوں روز ڈھاندا نواں سِر تے اسمان ھے
جنگ ھے ایہ تاں ظالم تے مظلوم دی کوئی لڑدا کھڑے کوئی لڑیندا کھڑے
میں ہاں حیران جو ہک مسلمان احٖ ٻئے مسلمان تے بھاء وسیندا کھڑے
عبدالمجید ماجدؔ
ایہ اوندے کیتے کوئی مسئلہ تاں نئیں
بس اَنا دی ہکا کندھ ءِ راہ وچ
وَرنہ میݙو آنوݨا اوکھا تاں نئیں
ایہ وَلا سوہݨی مِہک کیݙوں ھے آئی
قبر میݙی تے سڄݨ آیا تاں نئیں
عشق دا ݙنگیا نی بچدا آکھدن
اوں وی کیتے عشق ہُݨ بچدا تاں نئیں
اکھیں وندلیندیاں ریہن ماجدؔ میکوں
دِل کہیں وی جاہ اُتے ٹکیا تاں نئیں
کُجھ نظردا نی
وقت سَردا نی
سچ الاݨاں ہا
میں مُکردا نی
بانگ ݙیویں ہا
دھاں ݙیویجے کیا
سچ نتردا نی
قوم گاٖلہی دا
ڈُٖکھ وِسردا نی
ٻوٹا سُکھاں دا
ہُݨ نِسردا نی
حق اکھیندا ہاں
کہیں توں ݙردا نی
ہتھ ٻدھیندا ہے
ہتھ اُلردا نی
مَر تے مردا نی
(***) احمد بخش احمدؔ
(لال پٹیل، چولستان)
گیت
میݙے دِل دا سڄݨ لُٹ تے شُو ٹُر ڳیا
لوکو او ٹُر ڳیا لوکو او ٹُر ڳیا
ہُݨ تاں نہ ونڄ میں منتاں کریندی ریہم
پچھوں رو رو تے ہکلاں مریندی ریہم
دان کر تے او ڈُٖکھڑے سبھو ٹُر ڳیا
اوندے ٻاجھوں میں زندگی نبھیساں کیویں
منہ سینگیاں کوں ونڄ تے ݙکھیساں کیویں
کھڑ تے ݙتی نی میݙو او کؤ ٹُر ڳیا
جیکوں احمدؔ میں ہاں تے سمیندی ریہم
خون کݙھ تے جگر دا پلیندی ریہم
گھول ہجراں دی میں کاݨ لو ٹُر ڳیا
ناصر ڈینہ
(جام پور)
کھڑوں دَر تے آس دا کاسہ چا ݙیو خیر خیرات فقیر یں کوں
سُکھ سانبھ رکھو ڈُٖکھے وقت کیتے ݙیو ڈُٖکھ دی ݙات فقیریں کوں
کشکول اچ ناصر ؔ کُجھ تاں سٹ تھی ڳئی اے رات فقیریں کوں
توݨیں دار تے ٹنگ یا معافی ݙے حق سچ دی گاٖلھ اَلائی رکھسوں
سِروں بار مقدروں ڈُٖکھ تھی ڳن ھے جے تئیں ساہ اساں چئی رکھسوں
توݨیں سِر تے سئیں سکرات ہوسی تیݙے ناں دا ورد پکائی رکھسوں
بھانویں ٻاہیں ناصرؔ تُرٹ پوون تیݙیاں ونگاں خان بچائی رکھسوں
ہک پَل نہ نکھڑݨ والے کوں کیتا آپ پرایا نچ نچ کے
تھی ناچے پیریں گھنگھرو پا پچھیں یار منایا نچ نچ کے
اوندے نکھڑݨ بعد کیویں رُل ڳیوں رو حال سُݨایا نچ نچ کے
نہیں نچݨ توں ناصرؔ فرصت تھئی اوندے نال اَلایا نچ نچ کے
اللہ بچایا بچن
(لال پٹیل ، چولستان)
تیݙی میݙی بالکل نئیں نبھݨی ہِن شان اچ فرق ہزاراں
تیݙے بنگلے کاراں کوٹھیاں ہِن میں نِت غربت دی ماراں
توں پیر نہ رکھیں دھرتی تے میں ریت اچ وقت گُزاراں
تیݙے ڈھیر وقار ہِن دُنیا تے میں یار بچن بے کاراں
ہک پیار دا ٻوٹا لایا ہم میں خوش ہم غاشاں پُھٹ پِن
وݙی محنت نال تیار کیتم ݙے گوݙیاں بازو ہُٹ پِن
اوݙوں ہجر فراق دیاں تیز ہواواں نال تیزی دے چُھٹ پِن
ہن دِل وچ جیڑھیاں یار بچن او آس اُمیداں تُرٹ پِن
سُکھ ڄمدوں لا دے راس نی آئے آ ڈُٖکھ وچ پیر پتوسے
ہیں جوبن جوش جوانی دا ہک ݙینھ نہ یار ݙٹھوسے
کھِل ہَس تے جڳ وچ ٻولݨ دا نہ کہیں توں ݙا سکھیوسے
بس یار بچنؔ ݙینھ زندگی دے کر ڈُٖکھ وچ بسر ڳیوسے
(***) ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ختم شد
مومن خان مومن
مومن خان مومن (پیدائش:1800ء— وفات: 14 مئی 1851ء) دبستان دہلی نال تعلق رکھݨ والے اردو زبان دے مشہور شاعر تے مرزا غالب دے ہم عصر ہن۔ مومن خان ناں تے مومن تخلص ہئی۔ والد دا ناں غلام نبی خاں ہئی۔ مومن دے ݙاݙا سلطنت مغلیہ دے آخری دور وچ شاہی طبیباں وچ داخل تھئے تے حکومت توں جاگیر وی حاصل کیتی۔ مومن بچپن ہی توں ذہین ہن۔ حافظہ بہت اچھا ہئی۔ چنانچہ عربی و فارسی، طب، نجوم تے موسیقی وچ جلدی کمال حاصل کر گھدا۔ اصناف شاعری وچ قصیدہ، رباعی غزل، ترکیب بند، مثنوی سبھے تے طبع آزمائی کیتی ہے۔ دلیبتوں پنج مرتبہ ٻاہر نکلے مگر وطن دی محبت نے اپݨی طرف چھک گھدا۔ مومن نہایت آزاد مزاج، قانع تے وطن پرست ہن۔ امراء تے روساء دی خوشامد توں انہاں کوں سخت نفرت ہئی۔ ایہا انہاں دے کردار دی ہک نمایاں خصوصیت ہئی۔ مومن دی یادگار ہک دیوان تے چھی مثنویاں ہن۔ 1851ء وچ اپݨے کوٹھے توں ڈھے کے وفات پاتی۔
اکبر انصاری
اکبر انصاری، پاکستان سرائیکی پارٹی دے مرکزی رہنماواں اچوں ہن تے سرائیکی تحریک اچ ہک مقام رکھدے ہن۔ احمدپور شرقیہ دے نال انہاں دا تعلق اے تے پیشے دے اعتبار نال وکیل ہن۔
احمد سوم
thumb|احمد تریجھا
احمد ثالث خلافت عثمانیہ دی باگ ڈور سنبھالݨ والے ہک مشہور سلطان ہن۔ اے 30 یا 31 دسمبر 1673ء کوں بلغاریہ دے ہک قصبے دو بریچ وچ پیدا تھئے تے یکم جولائی 1736ء کوں وفات پاتی۔ انہاں نے 1607ء وچ پیدا تھیوݨ والی عائشہ نال شادی کیتی۔ اے سلطان محمد رابع دے پتر ہن۔ انہاں دی والدہ، یونان دے ہن جنہاں دا ناں ایمت اللہ رابعہ ہئی۔
ذالاں یا ملکاواں
انہاں نے ݙو شادیاں کتیاں۔
مائی دھائی
مائی دھائی (اردو: مائی دہائی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٤٣ء / ١٩٤٤ء) سندھ دے علاقہ عمر کوٹ نال تعلّق رکّھݨ آلی لوک ڳائیکہ ہِے۔ اِنّھاں نے مائی دھائی جَتّھے دے ناں نال ہِک لوک بیڈ بݨایا جین٘دے وِچ ہارمونیم اَتے ڈھول وڄاوݨ آلے، محمد فقیر اَتے جمال شب شامل ہَن۔ مائی دھائی اَتے اِنّھاں دے بینڈ نے ٢٠١٥ء وِچ امریکہ دے ایس ایکس ایس ڈبلیو میوزک (SXSW) وِچ نغمے پیش کِیتے، جِتّھاں اِنّھاں دی موسیقی کافی مقبول رئی۔ میوزک سیریز کوک سٹوڈیو پاکستان دے اَٹّھویں سیزن وِچ نمایاں فنکار دی حیثیّت نال نمائش دے بعد اُوہ قومی ٹیلی ویژن اُتّے ٻہوں مقبول تِھی ڳئی، کوک سٹوڈیو پاکستان دے سیزن ٨ کِیتے مائی دھائی نے ݙو ڳاݨے ریکارڈ کرائے، اِنّھاں ݙُوہائیں نغمیاں نے ٻہوں دُھم پاتی۔
ابتدائی حیاتی
مائی دھائی ١٩٤٣ء یا ١٩٤٤ء وِچ برطانوی ہند دی ریاست راجستھان دے ضلع باڑمیر وِچ ڄَمّی۔ اپݨی اَمّاں خندہ بائی نال مائی دھائی نے ڳاݨاں سِکّھیا جیڑھا شادی پرنیوا اَتے ٻئے سَوَبّاں اُتّے لوک گِیت ڳان٘دی ہئی۔ قیامِ پاکستان تُوں بعد اِنّھاں دا ٹَٻَّر پاکستان کوچ کر تے آ ڳیا اَتے صحرائے تھر علاقے وِچ ٹِک پِیا۔ اَمّاں دے فوت تِھیوݨ دے بعد مائی دھائی نے وی لوک گِیت ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ مائی دھائی آہ٘دی ہِے جو اِنّھاں کُوں وی اِیں ڳالھ دا ناں پَتّہ ہئی جو اُنّھاں دا ٹَٻَّر بھارت تُوں کوچ کر تے کݙݨ پاکستان آیا ہئی، ١٩٤٧ء وِچ قیامِ پاکستان دے بعد تُوں ١٩٦٥ء تئیں بھارت تُوں لوک پاکستان کوچ کر تے آن٘دے رِیہے۔ مائی دھائی دا تعلّق مسلمان ڳائیک بِیادری منگھار نال ہئی، جیڑھا سندھ دے ݙُونہائیں پاسے موجود ہِے اَتے اپݨی مخصوص روائتاں اَتے ثقافت کُوں برقرار رکّھے ہوئے ہِے۔
ہِک سندھی شاعر اتے سیاست دان سردار شاہ نے اِنّھاں دِی حیدر آباد، سندھ وِچ سُنڄاݨ کروائی۔ اپݨی انوکھڑی اَواز دی پارُوں ہولے ہولے اُوہ مُلخ بھر وِچ مقبول تِھیوݨ لڳّی۔
پِچھوکڑ دا حال اَتے کَم کار
مائی دھائی دا تعلّق منگنیار بِیادری نال ہِے۔
کوک سٹوڈیوسیزن 8
مائی دھائی نے مہانْ٘درے موسیقی پروگرام کوک سٹوڈیو دے اٹّھویں سیزن وِچ ݙو ڳاݨے ڳائے جین٘دے بعد اِنّھاں کُوں دُنیا بھر وِچ پِچھاݨ مِلّی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں
المکتفی باللہ
المکتفی باللہ خلافت عباسیہ دا ستارہواں خلیفہ ہئی۔ اوہ اُوں زمانے وچ خلیفہ بݨا جبکہ خلافت عباسیہ اپݨے عہدِ زوال توں گزردی پئی ہئی۔ ترکاں دی خودسری المعتصم باللہ دے زمانے توں ہی ودھ چکی ہئی تے اُنھاں دے ہتھاں نال خلفاء دا تقرر تھیندا ریہا۔ المکتفی باللہ وی صرف چھی سال ہی خلافت کر سڳا، اُونکوں موت نے مزید مہلت نہ ݙتی تے اوہ جواں عمری وچ ہی 908ء وچ فوت تھیا۔ thumb|مکتفوی دینار
احمد سعید کاظمی
احمد سعید کاظمی قدس سرہ
غزالی زماں رازی دوراں قبلہ احمد سعید کاظمی قدس سرہ شریعت تے طریقت دے جامع علمی عملی کمالات نال مال و مال ظاہری تے بانی علوم فیوض تے برکات دا بحر بیکراں ہَن اپڑیں تاں اپڑیں غیر وی سئیں ہوراں دے علم دے معترف ہَن ۔ درس و تدریس دے نال نال قوم و ملک دی خدمت وی کریندے رہے تےڈھیر سارے موضوعات تے کتاباں وی لکھ چھوڑیاں۔ آپ دیاں کتب قرآن حدیث ، فقہ ، تفسیر سیرو مناقب، سلوک تے تصوف اِچ گھاٹے مطالعے دا حاصل اَتے آپ دی علمی جلالت دی روشن دلیل ہِن۔
سلسلہ نسب
غزالی زماں ‘ رازی دوراں‘ ضیغم اسلام‘ امام اہلسنت‘ ابو النجم سید احمد سعید شاہ صاحب کاظمی رحمتہ اللہ علیہ دا سلسلہ نسب امام الانبیاء سید المرسلینﷺ نال ۴۲ واسطوں نال ایں ملدا ہے۔
٭ امام اہل سنت الشاہ سید احمد سعید کاظمی بن حضرت سیدنا و مولانا الشاہ مختار احمد صاحب کاظمی بن حافظ شاہ سید یوسف علی شاہ چشتی قادری بن مولانا سید شاہ وصی نقشبندی مجددی قادری بن محمد مولانا سید شاہ ضیف اللہ نقشبندی مجددی چشتی صابری بن مولانا سید شاہ سیف اللہ چشتی قادری بن مولانا سید میرمحمد اشرف دہلوی ثم امروہی بن مولانا سید محمد احسن دہلوی بن سید بدیع الزمان بن سید محمد امین اکبر آبادی بن سید شاہ عبدالوہاب بن سید حفیظ اللہ عرف میر بساون بن سید محمد عظیم بن سید محمد حسین بخاری صاحب فرمان شاہ شجاع بن سید محمد یحیٰ مکی صاحب فرمان سلیم شاہ جہانگیر بن سید حسین ثانی بن سید لطف اللہ بن سید محمد بن سید محمود صاحب نان الہی بن سید حسین بن مولانا سید امام بن حضرت خواجہ سید حسین مروی صدر الشریعۃ کھمبائیت صوبہ گجرات صاحب فرمان اکبری بن سید میردوست مروی بن سید اسد اللہ مروی بن سید ناصر علی ہروی بن سید صاحب بن سید خضر بن سید اسد اللہ طائفی بن سید سلیمان بن سید سراج الدین بن سید بدر الدین بن سید سلطان محسن بن سلطان بایزید بن سلطان ابو اسحاق بن علی مہدی بن علی اصغر بن جعفر بن عبیدہ اللہ بن حضرت امام موسیٰ کاظم بن امام محمد بن امام محمد جعفر صادق بن امام زین العابدین بن امام حسین بن سیدنا علی المرتضی کرم اللہ وجہہ و سیدہ النساء فاطمۃ الزہراسلام اللہ علیہا بنت سید المرسلین خاتم النبین حضرت محمد مصطفیﷺ
ولادت باسعادت
٭ مراد آباد دے مضافاتی شہر امروہہ دے محلہ کٹکوئی دے ہِک عالی نسب سید گھرانے دے سربراہ حضرت علامہ سیدمحمد مختار احمد شاہ صاحب کاظمی رحمتہ اللہ علیہ دے گھر ۴ ربیع الثانی ۱۳۳۱ھ۔ ۱۹/۱۳ مارچ ۱۹۱۳ء بروز خمیس (ڄیکر ۱۹ مارچ ہے تاں ول بدھ بنڑدا ہے ۔) کوں ہِک ٻال ڄما جیندے متھے کنڑوں سعادت مندی دے آثار ہویدا ہَن۔ ٻلپنڑ اِچ والد محترم دنیا توں ٹر ڳءے ہَن یا۔ایں خاندان دا سلسلہ نسب حضرت امام موسیٰ کاظم رضی اللہ عنہ توں تھیندا ۴۲ واسطوں نال مولائے کائنات سیدنا حضرت علی المرتضی کرم اللہ وجہہ الکریم نال ونڄ رلدا ہے۔
امام اہل سنت الشاہ سید احمد سعید کاظمی بن حضرت سیدنا و مولانا الشاہ مختار احمد صاحب کاظمی بن حافظ شاہ سید یوسف علی شاہ چشتی قادری بن مولانا سید شاہ وصی نقشبندی مجددی قادری بن محمد مولانا سید شاہ ضیف اللہ نقشبندی مجددی چشتی صابری بن مولانا سید شاہ سیف اللہ چشتی قادری بن مولانا سید میرمحمد اشرف دہلوی ثم امروہی بن مولانا سید محمد احسن دہلوی بن سید بدیع الزمان بن سید محمد امین اکبر آبادی بن سید شاہ عبدالوہاب بن سید حفیظ اللہ عرف میر بساون بن سید محمد عظیم بن سید محمد حسین بخاری صاحب فرمان شاہ شجاع بن سید محمد یحیٰ مکی صاحب فرمان سلیم شاہ جہانگیر بن سید حسین ثانی بن سید لطف اللہ بن سید محمد بن سید محمود صاحب نان الہی بن سید حسین بن مولانا سید امام بن حضرت خواجہ سید حسین مروی صدر الشریعۃ کھمبائیت صوبہ گجرات صاحب فرمان اکبری بن سید میردوست مروی بن سید اسد اللہ مروی بن سید ناصر علی ہروی بن سید صاحب بن سید خضر بن سید اسد اللہ طائفی بن سید سلیمان بن سید سراج الدین بن سید بدر الدین بن سید سلطان محسن بن سلطان بایزید بن سلطان ابو اسحاق بن علی مہدی بن علی اصغر بن جعفر بن عبیدہ اللہ بن حضرت امام موسیٰ کاظم بن امام محمد بن امام محمد جعفر صادق بن امام زین العابدین بن امام حسین بن سیدنا علی المرتضی کرم اللہ وجہہ الکریم
سلسلہ ذھب
۱٭ضیغم اسلام غزالی زماں علامہ سید احمد سعید شاہ کاظمی رحمتہ اللہ علیہ۔۲٭محدث اعظم پاکستان نے استاذ العلماء علامہ سید محمد خلیل کاظمی رحمتہ اللہ علیہ محدث امروہوی کنڑوں سند حدیث حاصل کیتی اَتے آپ رحمتہ اللہ علیہ نے۳٭شمس المحدثین حضرت مولانا ریاست علی خان محدث شاہ جہانپوری رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں ۔(ولادت ۱۶ستمبر۱۳۴۹ھ وصال ۱۵۳۰ھ۔)۴٭اَتے انہاں سند حدیث حاصل کیتیی نبراس الفقہا مولانا ارشاد حسین فاروقی مجددی محدث رام پوری رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں۔ (ولادت ۱۴ صفر۱۲۴۸ھ۔ وفات۱۵جمادی الآخر۱۳۱۱ھ۔)۵٭اتے آپ رحمتہ اللہ علیہ نے شیخ المشائخ حضرت شاہ احمد سعید مجددی محدث دہلوی رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں حاصل کیتی۔ (ولادت یکم ربیع الآخر ۱۲۱۷ھ بمطابق۳۱ جولائی۱۸۰۲ء وصال ۲ ربیع الاول ۱۲۷۷ھ مدینہ منورہ جنت البقیع میں دفن تھئے۔)۶٭اتے انہاں سراج الہند شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں۔ (ولادت ۲۵ رمضان المبارک ۱۱۵۹ھ بمطابق ۱۷۴۶ء وصال ۷ شوال ۱۲۳۹ھ بمطابق۱۸۲۴ء۔)۷٭انہاں سند حدیث اپڑیں والد حضرت شاہ ولی اللہ محدث دہلوی رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں ۔ (ولادت ۴ شوال۱۱۱۴ء وصال ۱۱۷۶ھ /۱۷۶۲ء۔)۸٭شیخ ابو طاہر محدث کردی مدنی رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں۔( ولادت مدینہ منورہ ۲۱ رجب ۱۱۰۸ وصال رمضان المبارک ۱۱۴۵ھ بمطابق ۱۶۷۳۲ء مدینہ منورہ اِچ۔)۹٭شیخ ابراہیم محدث کردی رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں۔( ولادت ۱۰۲۵ھ وصال ۱۸ ربیع الاول ۱۱۰۱ھ۔)۱۰٭شیخ احمد محدث مدنی رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۹۹۱ھ وصال ۱۰۷۱ھ۔)۱۱٭شیخ احمد محدث شنادی المصری محدث رملی رحمتہ اللہ علیہ کنڑوں حاصل فرمائی۔ (ولادت ۹۷۵ھ۔وصال ۱۰۲۸ھ ذی الحجہ۔)۱۲٭شیخ محمد بن احمد محدث مجددرملی رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۹۱۹ھ وصال ۱۰۰۴ھ۔)۱۳٭شیخ زکریا بن محمد انصاری محدث مصری رحمتہ اللہ علیہ (ولادت ۸۲۳ھ وصال ۹۲۶ھ۔)۱۴٭شیخ ابن حجر محدث عسقلانی رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۷۷۳ھ وصال۸۵۲ھ۔)۱۵٭شیخ ابن العابدین ابراہیم بن احمد محدث تنوقی رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۷۰۹ھ وصال ۸۰۰ھ)۱۶٭شیخ ابو العباس احمد بن ابی طالب محدث حجاز رحمتہ اللہ علیہ سے (ولادت ۶۲۴ھ وصال ۷۳۰ھ۔)۱۷٭شیخ سراجدین حسین بن مبارک محدث رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۵۴۶ھ وصال ۵۵۲ھ۔)۱۸٭شیخ عبدالاول بن عیسیٰ السنجری رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۴۵۰ ھ وصال ۶۳۱ھ۔)۱۹٭شیخ عبدالرحمن بن محمد بن مظفر محدث دائودی رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۳۷۴ھ وصال ۴۶۸ھ۔)۲۰٭شیخ ابو محمد عبداللہ بن احمد محدث سرخی رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۲۹۳ھ وصال ۳۷۳ھ۔)۲۱٭شیخ ابو عبداللہ محمد بن یوسف محدث رحمتہ اللہ علیہ(ولادت ۲۳۱ھ وصال ۳۲۰ھ۔) ۲۲٭امام ابو عبداللہ محمد بن اسماعیل شافی بخاری رضی اللہ عنہ(ولادت ۱۳ شوال ۱۹۴ھ وصال یکم شوال ۲۵۶ھ۔)
تعلیم اَتے تربیت
آپ حالی چھے سال دے ہَن ڄو آپ دے والد صاحب ٣٩ سال دی عمر اِچ دنیا توں ٹر ڳئے۔آپ دے پیرو مرشد تے برادرِ اکبر حضور سید محمد خلیل کاظمی قدس سرہ نے آپ دی پرورش کیتی۔
دستار بندی
٭ حضرت نے ابتداء توں انتہاتوڑی ساری تعلیم اپڑیں برادر معظم کنڑوں حاصل کیتی تے آپ ہی دے دست حق تے بیعت کیتی۔ ستارہاں سال دی عمر اِچ سند فراغت حاصل کیتی ۔ دستار بندی دے موقع تےحضرت سید علی حسین شاہ صاحب اشرفی کچھوچھوی رحمتہ اللہ علیہ تشریف گھن آئے اَتے اپڑیں مبارک ہتھاں نال آپ دے سرتے دستار فضیلت ٻدھی۔ ایں تقریب اِچ حضرت مولانا معوان صاحب رامپوری‘ حضرت صدر الافاضل سید محمد نعیم الدین مراد آبادی‘ مولانا نثار احمد صاحب کانپوری اَتے ٻئے وݙے علماء تےمشائخ اہل سنت موجود ہَن ڄنہاں آپ کو خصوصی دعاواں ݙتیاں۔ امام اہلسنت نے شرعی علوم دے نال نال علم طریقت تے عرفان حقیقت دیاں ساریاں روحانی مننزلاں وی اپڑیں برادر بزرگوار و استاذ ذی وقار محدث اعظم شیخ المشائخ حضرت سید محمد خلیل شاہ صاحب کاظمی رحمتہ اللہ علیہ دی بیعت نال حاصل کیتیاں۔
تدریس
سبھ توں پہلے آپ لاہورجامعہ نعمانیہ پڑھاونڑ شروع کیتا۔ ول کجھ عرصہ امروہہ وی پڑھیندے رہ ڳئے۔ اِتھے آپ نے مشہور مناظر مرتضیٰ حسین دربھنگی نال کئی مناظرے کیتے تے کامیاب تھئے۔ ملتان اِچ حضرت قبلہ نفیر عالم خواجہ غریب نواز سلطان الہند حضرت خواجہ معین الدینچشتی اجمیری رحمۃ اللہ علیہ دا عرس کرویندے ہَن۔ آپ کوں اُنہاں تقریر دی دعوت ݙتی۔ آپ دی تقریر اُنہاں کو ݙاݙھی بھانڑیں۔ آپ کو ملتان چشتی اجمیری رحمۃ اللہ علیہ دا عرس کرویندے ہَن۔ آپ کوں اُنہاں تقریر دی دعوت ݙتی۔ آپ دی تقریر اُنہاں کو ݙاݙھی بھانڑیں۔ آپ کو ملتان آونڑ دا آکھونے ۔ اُنہاں دے آکھنڑ تے آپ ملتان تشریف گھن آئے۔دوروں دوروں بندے آپ کنڑوں علمی فائدہ گھنڑ کیتے آونڑ پئے ڳئے۔ملتان اِچ اِی آپ قدس سرہ نےہک مدرسہ بنڑایا ڄیڑھا اَڄ ہک شاندار جامعہ دی شکل اِچ موجود ہے۔ چھوریں دا انج تے چھوراں دا انج۔
٭ جامعہ نعمانیہ میں تدریس کے دوران آپ کے ذمہ درسِ نظامی کی مشہور کتابوں (نور الانوار، قطبی، شرح جامی وغیرہ) کی تدریس مقرر کی گئی، جس سے طلبہ کا میلان آپ کیطرف بڑھنے لگا۔ یہاں تک کہ ایک وقت میں اٹھائیس اسباق کی تدریس آپ کیساتھ متعلق ہو گئی۔
٭ ۱۹۳۱ء میں آپ لاہور سے واپس امروہہ تشریف لے گئے اور کچھ عرصہ تک امروہہ کے مدرسہ محمدیہ حنفیہ میں حضرت محدث محمد خلیل کاظمی کی سرپرستی میں تدریس فرماتے رہے۔ اس دوران ’’مطلع العلوم‘‘ کے حضرت مولانا خلیل اللہ سے مجلس ہوتی اور متعدد علمی مباحثے ہوتے۔ مشہور مناظر مولوی مرتضیٰ حسین دربھنگی سے بھی کئی بار مناظرے ہوئے اور اللہ تعالیٰ کے فضل و کرم سے آپ ہمیشہ کامیاب و کامران رہے۔
ازواج مقدسات
٭ آپ رحمتہ اللہ علیہ دی پہلی شادی ۲۱ سال دی عمر اِچ ۱۹۳۴ء کوں تھئی۔ آپ رحمتہ اللہ دی اہلیہ محترمہ نو سال زندہ رہیاں۔ انھاں نو سالاں اِچ چار ٻچیاں ڄمیاں۔ انھاں اِچوں ترے بچیاں اوائل عمر فوت تھی ڳیاں ہِک ٻچی زندہ رہی ڄیندا نکاح آپ رحمتہ اللہ علیہ دے بھتریجے ضیاء المتین کاظمی دے نال تھیا ۔ اُنھاں دیاں وی چار ٻچیاں تھیاں ڄیڑھیاں حضرت اقدس رحمتہ اللہ علیہ دے کول پلیاں کیوں ڄو حضرت اقدس رحمتہ اللہ علیہ دی دی اے ٻچی۱۹۶۲ء اِچ فوت تھی ڳئی ہئی۔ ݙوجھی شادی آپ قدس سرہ پہلی گھر والی دی وفات توں بعد اُنھاں دی بھینڑ نال کیتی۔
اولاد کرام
٭ (امام اہلسنت نمبررسالہ السعید ص ۹۱) حضورغزالی زماں رحمتہ اللہ علیہ کےچھی صاحبزادے ہِن ۔ انھاں دے ناں اے ہِن ۔
۱٭ جانشین امام اہلسنت صاحبزادہ حضرت سید مظہر سعید شاہ صاحب کاظمی
۲٭ صاحبزادہ حضرت سید سجاد سعید شاہ صاحب کاظمی
۳٭ صاحبزادہ حضرت سیدحامد سعید شاہ صاحب کاظمی
۴٭ صاحبزادہ حضرت ڈاکٹر سید راشد سعید شاہ صاحب کاظمی
۵٭ صاحبزادہ حضرت سید ارشد سعید شاہ صاحب کاظمی
۶٭ صاحبزادہ حضرت سید طاہر سعید شاہ صاحب کاظمی
٭ اَتے آپ رحمتہ اللہ علیہ دیاں چھی صاحبزادیاں ہیں۔
قیصر انور
قیصر انور سرائیکی دانشور تے شاعر ہے۔
ڄم پل
دیرہ اسماعیل خان وچ ڄمے۔
تعلیم
ایم اے مطالعہ پاکستان تے پی ایچ ڈی ایجوکیشن
نعت
مدینہ مدینہ  کریندا  ودا  ہاں
میں خضرا دا گنبد تکیندا ودا ہاں
گناہ گار، ناچیز، بندہ خدا داں
میں مدنی دے قصے سُݨیندا ودا ہاں
بہوں سوہݨے سوہݨے مدینے دے منظر
اے منظر کݙاں دے ڳُلیندا ودا ہاں
خدا دے نبی دے میں رستے دا راہی
قدم اوندی راہ تے رکھیندا ودا ہاں
میکوں آقا اپݨے مدینے دو سݙیا
اڄاں توڑیں خوشیاں منیندا ودا ہاں
قیصر انور
انج اکھیں کوں بھاون مدینے دیاں ڳلیاں
تے نِت۔ یاد آون   مدینے   دیاں۔  ڳلیاں
میں ݙین٘ہ رات راہنداں مدینے دی تانگ اچ
خیالاں اچ راہون مدینے دیاں۔  ڳلیاں
خدا ہر بشر کوں جو طیبہ دو نیوے
تے آقا ݙکھاون مدینے   دیا ں ڳلیاں
ہے دنیا دی وسوں تے دھرتی دا ڳاہݨاں
چَوان٘ہ پاسے آقا دا درشن ہی درشن
چوان٘ہ پاسوں ݙسدن مدینے دیاں ڳلیاں
ایں ابھرا ہے مکے دے وچ چندر قیصر
تھیاں سجھ تو روشن مدینے دیاں ڳلیاں
شادی دے حوالے نال چھیکڑی پوسٹ
"شادی دے حوالے نال چھیکڑی پوسٹ"
وقت ساڈے کول زیادہ تیز نئیں بھج سکدا اساں وقت دے سوہڑیں لمحے قید کر گھناں تاں باقی وقت کول کجھ نی بچدا. ایہا جئے لمحے انسان لُگا قید نی کر سکدا پوری ہک ٹولی دی لوڑ ہوندی انہاں رنگ برنگے مزاجاں نال خوشیاں دی ست رنگی پینگ بنڑدی اے. ایہا جئی رنگاں تے خوشیاں بھری ہک پینگ دے ہُلاراں دی چس اساں چار ڈینھ چائی ہے. دوستاں ہک دفعہ وت پِڑ آباد کیتائے. یعنی ساکوں آباد کیتائے.
طاہر دی شادی دا حال فیس بک دے دوستاں کوں سنڑاون دا مقصد اے بلکل نئی جو اساں کوئی دنیا توں وکھریاں شادیاں کریندے ہاں، ساڈے کول پیسے ڈھیر ان تے باقی کہیں کول کوئی شئے کوئی نی ، ساڈے دوست ساکوں پیار کریندن تے ہور لوکاں دے دوست انہاں کوں پیار نئیں کریندے، گھمر ہکا ساکوں آندی تے ہور کہیں کوں گھمر نی آندی ... نئیں انجیں بالکل نئیں دنیا رنگاں تے سوہنڑپ نال بھری پئی ہے تے اساں جو ہاں تے جتلے ہاں او سارے دوست جانڑدن... شادی دا حال ڈینونڑ دا مقصد آپڑیں ریت زندہ کرنڑ دا ہئی نویں نسل آپڑیں ریت، روج، رسماں، اَس تس تے ایہا جئیاں بہوں ساریاں سوہنڑیاں شئیاں توں بہوں دور تھیندی ویندی اے.. ساڈا سکون راحت یعنی ساڈی چس ساڈے وسبے نال جُڑی ہوئی ہے اے چس چانونڑ کنڑ ساکوں ساڈے وسبے نال جُڑنا پوسی تڈاں اساں ہک امن سکون تے شانتی دی زندگی گزار سکدے ہاں جہڑی ساڈے بزرگ گزار گئے ہن.... شر دے خاتمے کنڑ ساڈے کول سب توں وڈا ہتھیار ساڈی اَس تَس تے جی پریت اے ساڈے ڈھولے ہن ساڈے ماہیے ہن ساڈے گاہونڑ ہن ساڈے شعر ہن ساڈی شرنا ہے ساڈا دول ہے ساڈی گھمر ہے. اے ساریاں شئیاں ساکوں ہک ڈوجھے نال جوڑنڑ دا بہانہ بنڑدیاں ہن دلاں وچوں کدورتاں ختم تھی ویندین، اساں ہکے رنگ اچ رنگےویندے ہاں ساڈے درمیان نسلی، لسانی، مذہبی، مسلکی، سیاسی، سارے فرق ختم تھی ویندن تے وت اساں ہکو جئے تھی ویندے ہاں. مطلب شر ختم تھی ویندئے تے روحانی طور تے اساں ہک بیا دے بیڑے تھی ویندے ہاں.
میں کوشش کیتی اے جو شادی دے رنگ دوستاں تئیں پہنچدے رھون اختر مجاز بڑی محبت نال رنگاں بھری رات وچ گھمر دی ویڈیو دوستاں تئیں پہنچا کے دل جت گھدن بہوں ںسارے دوست انہاں رنگاں وچ آپڑیں رنگ رلیندے رہے روزی روٹی دی گول وچ ملک توں باہر بیٹھے پردیسی بھرا خوش تھئے ہن انہاں وی چس کوں محسوس کیتائے اس طرح او وی شادی وچ پورے پورے شریک تھئے ہن دعائیں ڈتیاں ہن مبارکاں ڈتین..... خیر مبارک.... میں ساراں دا شکرگزار بلکل کوئی نا کیوں جو دوستاں دے شکریے نئیں مانڑ ہوندن. طاہر.... تیڈی شادی دے خواب کہیں کہیں نن ڈٹھے؟ آپڑیں سِر دے کپڑے دی چُوک نال ساڈے کنڑ روئی بدھ کے بہونڑ آلی ڈاڈی ٹُر گئی تاں ساکوں بُکھ ویڑھ گھدا ، ڈاڈے دے اکھ نوٹنڑ دی دیر ہئی ساڈے پِڑ برباد تھی گئے، چاچا غلام حسین تے وت بابا حاجی ٹُر گئے.ہالیں ہنج وی نئی سُکی جو ذمہ داریاں دی پَگ بابے دے سر تے آ گئی تے اساں آپڑاں آپ تہاڈے حوالے کر ڈتا.... او ڈینھ تے اج دا ڈینھ ہے ساکوں بس ہکا خوشی ہے جو اساں تہاڈیاں خوشیاں کنڑ جیندے پئے ہاں.... تیکوں شادی مبارک ہووے اج توں.... توں وی ساڈے آر تھی گیا ہیں اللہ تہاڈی جوڑی سلامت رکھے ہمیشہ خوش ہسدے تے وسدے راہوو ............تہاڈی پہلی روٹی ساڈے گھر ہوسی.(محمد ظہیر احمد مہاروی)
سرائیکی افسانہ
افسانہ اینجھی کہاݨی کوں آکھیا ویندے جیڑھی مختصر، چسولی اتے رنگورنگی حیاتی دے کہیں پُکھ کوں نشابر کرے، جیندے وچ کردار گھٹ ہوون مگر حقیقی ڄاپن۔ وحدت تاثر افسانے دی خاصیت ہوندی ہے۔
’’افسانہ داستان دی ترقی یافتہ صورت ہے۔ داستان جیڑھی جو مافوق الفطرت اتے غیر عقلی واقعات دا پندہ ہئی، نسبتاً حقیقی شکل وچ ناول بݨی اتے وَت ویہویں صدی دے مشینی دور نے اینکوں ٻیا وی نکھار تے افسانہ بݨا ݙتا۔‘‘
مختصر افسانے دی بنیاد اُنویہویں صدی وچ امریکہ بݨی۔ فرانس، روس توں بعد انگلستان وچ افسانہ پڄیا تے وت اے صنف انگریزی توں اردو ادب تے ہیں وسیلے نال سرائیکی ادب وچ آئی۔ مختصر افسانے دا وجود صنعتی انقلاب دی وجہ نال پیدا تھیوݨ آلی سماجی، معاشرتی ترٹ بھڄ دا نتیجہ ہے۔ نواں سماج پیدا تھیوݨ پاروں لوکاں کول اِتلا وقت کوئینا رہیا جو او داستاناں کوں سݨݨ۔ تاں وَت مختصر افسانے داستاناں دی جگہ گھن گھدی تے فرد (ڄݨا) کوں آپݨی روحانی تسلی کیتے مختصر کہاݨی دی ضرورت محسوس تھئی۔ کیونجو افسانہ حیاتی دے جملہ جذبات، احساسات دا مجموعہ ہوندے۔ زبان اتے بیان دی خوبصورتی، افسانے دی خوبی وچ وادھا کریندی ہے۔ قصے کہاݨی نال دلچسپی بندے دے نال منڈھ قدیم توں ہے۔ بندہ حال احوال کرݨ سݨݨ وچ خوشی محسوس کریندے۔ اِتھاؤں قصے کہاݨی، داستان دا منڈھ ٻدھیندا ݙسدے۔ افسانے کیتے، انگریزی لفظ ’’فکشن‘‘ مراد گھدی ویندی ہے۔ انگریزی وچ افسانے کہاݨی کیتے لفظ "Short story" وی ورتیا ویندے۔ کہانی یا افسانے دا کہاݨی آکھݨ تے کہاݨی سݨݨ آلے نال باہمی تعلق کئی ورھیاں تے محیط اتے ٻہوں ڳوڑھا ڳانڈھا سانڳا رکھدے۔
’’شروع وچ کہاݨی آکھݨ والا آپݨے حقیقی تجربات تے تخلیقی واردات کوں سادہ لفظاں وچ درگھا کر تے بیان کریندا ہا۔ پر وقت دے نال نال اُونکوں کہاݨی سݨݨ والے دے تخیّل، شعور اتے ذوق بارے حسن ظن پیدا تھیا۔ اِت پاروں مختصر افسانے دا اعجاز ایں اعتماد تے حسن ظن دا مشاہدہ ہے۔‘‘
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
قیس فریدی دی غزل گوئی
پروفیسر ڈاکٹر محمد شکیل پتافی
(ماخوذاز کتاب’’سرائیکی ادبی مقالات‘‘)
سرائیکی زبان اچ ادب دی تمام اصناف کوں ورتاوݨ دی بھر پور صلاحیت موجود ہے۔ٻہوں گھٹ زباناں ہِن جنہاں دا موضوعاتی اتے تاثراتی مزاج اتنا پختہ تے کینوس اتنا وسیع ہے جنہاں وچ ہر قسم دے موضوعاتی، صنفی اتے ہیتی تجربے کرݨ دی گنجائش پاتی ویندی اے۔ سرائیکی زبان اِنھاں وچوں ہک ہے۔
سرائیکی زبان دا قدیم شعری سرمایہ ݙوہڑے ، کافی اتے بحراں تک محدود ہا، ایندے اچ زبان دی تنگ دامنی کوں کئی دخل نئیں بلکہ اے اوں دَور دے شعری تقاضے اتے ادبی ضرورتیں دے مطابق ہئی۔ جوں جوں وقت گزردا ڳیا، شعری تقاضے بدلدے ڳئے، ادبی ضرورتیں اچ ودھارا تھیندا ڳیا تاں سرائیکی ادب دا دامن خود بخود وسیع تھِیندا ڳیا۔ نویاں صنفاں ، نویں سانچے ، نویں تلازمے اتے وَل اِنھاں دے نال نال نویں خیال، نویاں ترکیباں ، نویاں بندشاں اتے نویں عروضی تجربے سرائیکی شاعری دا سرمایہ بݨ ڳئے۔
سرائیکی غزل اگرچہ ٻہوں پہلے شاعری اچ داخل تھی ڳئی ہئی ۔ خود خواجہ فریدؒ نے وی اپݨے سرائیکی دیوان اچ ڈھیر ساریاں کافیاں غزلاں دی ہیئت اِچ آکھین لیکن چونکہ او بُنیادی طور تے کافی دے شاعر ہَن اتے اِنھاں دے مزاج اچ کافی دا رنگ غالب ہا ایں سانگے خواجہ فریدؒ دی غزل اچ غزل دا اسلوب قدرے کم نظر آندے۔ ایندے باوجود دیوانِ فرید ؒ دیاں غزلاں اپݨے دَور دے موضوعاتی تنوع اتے حُسن و عشق دے اظہار دا ٻہوں وݙا وسیلہ ہِن۔ خواجہ فریدؒ دی اُردو شاعری ساݙے سامݨھیں ہے ۔ اِنہاں دے اُردو دیوان اچ ساریاں غزلاں ہِن ۔ ایندا مطلب ہے جو او غزل دی صنف توں پوری واقفیت رکھیندے ہَن۔ ایں سانگے اُنہاں نے سرائیکی وچ ای غزل دے تجربے کیتن۔ لیکن اُنہاں دے سرائیکی غزلاں تے کافی دا رنگ واضح نظر آندے۔
سرائیکی غزل کوں ایں عہد دے جیڑھے شاعر نے ایندے حقیقی مزاج اتے اصلی اسلوب دے مطابق ورتئے او سئیں قیس فریدی ہِن۔ اِنہاں نے غزل دی ایمائیت اتے ایندی رمز و علامت کوں خوب سمجھے اتے لِسانی مشکلات تے قابو پاتے اپݨے وَکھرے اتے نویکلے لہجے نال غزل کوں آبرو مندانہ شکل و صورت ݙتی ہے۔ قیسؔ فریدی شاعر ہووݨ دے نال نال ہک ما ہرِ لسانیات وی ہِن۔ سرائیکی زبان تے اِنہاں دا ڈھیر سارا کم ساݙے سامݨھیں ہے پیا ایں حوالے نال اِنہاں نے اپݨی غزل وچ الفاظ دی صحت، معنوی ساخت، صوتی خوبصورتی اتے حُسنِ ترتیب دا خاص خیال رکھیے۔ ایہا وجہ ہے جو اِنہاں نے ہک لمبے عرصے تک زندہ رہݨ والی شاعری کیتی ہے۔ قیسؔ دے نزدیک شعر دے حُسن دے پچھوں شاعر دا تخلیقی فن پوری طرح کار فرما ہوندے اتے فن واسطے زبان و بیان دا علم ہووݨ ٻہوں ضروری ہے ورنہ شاعری محض تُک بندی تاں تھی سڳدی اے اوندے وچ آفاقیت پیدا نئیں تھی سڳدی۔ ایں سانگے قیسؔ احٖ دے کم علم اتے جاہل لکھاریاں توں شاکی نظر آندن۔
ہُݨ اَہدیں کئیں ادب کوں بزاری بݨا ݙتے
تئیں خود تاں جاہلیں کوں لکھاری بݨا ݙتے
.........
ادب کوں پَوڑی بݨا تے جو پہنتے فلکیں تے
کیویں نہ مارے او فلکاں اگر مگر نہ کرے
قیسؔ فریدی دی شاعری دا بُنیادی وصف اے ہے جو انہاں نے اپݨی غزل اچ اپݨی دھرتی اتے اپݨے وسیب دے ݙُکھ کوں اپݨا موضوع بݨائے۔ سرائیکی وسیب دی بُکھ ، تس اتے ایندیاں ساریاں محرومیاں کوں نشابر کریندیں ہوئیں وسیب دی طبقاتی کشمکش کوں وݙی خوبصورتی دے نال بیان کیتے۔ قیسؔ دے نزدیک ایں دھرتی ماء کوں ݙکھ ݙیوݨ والے او دھرتی ڄئے ہِن جِنہاں نے اپݨے زور اتے ݙڈھپ دے ذریعے اِتھوں تے لوکاں کوں غلام بݨائے اتے ݙینھ رات اِنہاں دی رَت تے پَلدے پئن۔ ایں ساری طبقاتی کشمکش کوں اِنہاں نے ایں انداز اِچ بے نقاب کیتے۔
کیڑھے کیڑھے دی ایویں روز لہیسیں پٹکی
کہیں کوں تاں چھوڑ عزت دار سݙاوݨ جوگا
..........
میں کیوں نہ ایہو جے دریا کوں بے مُہاب آکھاں
توں مفلس دا حامی بݨ تے اوندی رَت تے پلدا پئیں
میں مفلس دا حامی بݨ تے وݨجیئے درد کِشالے ہِن
جیلے توں کُرسی تے ٻہندیں میں مِٹی تے ٻہنداں
کیا کیا قصے چھِڑدے اپݨی گھاٹی یاری والے ہِن
میں محتاج تے توں لکھ ݙاتا
کیوں نہ تئیں توں منگاں تیکوں
بُلبلیں کوں نہ جِتھاں حُکم اَلاوݨ دا ہا
میلے کانویں دے اُتھاں شام سویرے لڳدن
رات تھیندی ہے تاں خونخوار سبھے بݨ ویندن
ݙینھ سارا جو ایہ کُجھ لوک بھلیرے لڳدن
او جو باغی ہا اوہو شیت قتل تھی ڳیا ہے
احٖ ٻہوں خوش میݙی وستی دے وݙیرے لڳدن
اِنہاں اشعار دے وچ وݙیرہ شاہی دے ظلم اتے جبر دا پورا نقشہ سامݨھیں آ ڳئے ۔ یعنی جِتھاں حق پرست لوکاں کوں باغی آکھ تے قتل کر ݙتا ونڄے ، جتھاں رات دے اندھارے وچ لوک خونخوار بݨ ونڄن ، جتھاں ہک انسان محتاج تے ݙوجھا لکھ داتا بݨ ڳیا ہووے ، جتھاں روز کہیں شریف آدمی دی پٹکی لہائی ونڄے اوں دھرتی تے ایں کنوں وݙا عذاب ٻیا کیا اوسے۔ قیسؔ فریدی نے ایں سارے منظر کوں وݙی جُرأت اتے وݙے حوصلے نال یبان کیتے۔ اِنہاں دے نزدیک ایہ دھرتی کݙاہیں سُکھ دا ساہ نی گھِن سڳدی کیوں جو اِتھوں دے گُگدام لوکاں نے انصاف وی اِنھاں ظالماں توں منگے جنہاں نے خود اپݨے ہتھیں اِنہاں تے ظلم دے پہاڑ رکھ ݙتن ۔ جئیں ویلے ایہ صورت پیدا تھی ونڄے جو ظالم کوں انصاف دی کُرسی تے ٻلہا ݙتاڳیا ہووے تاں اوں ویلے گھر گھر قتلِ عام ، بدامنی، لُٹ پُھر اتے تشدد جہیں واقعات رونما تھیسن۔ ایں معاشرتی عذاب کوں قیسؔ نے ایں طرح بیان کیتے۔
ایہ زمانہ وی اساکوں ݙیکھݨا ہا دوستو
قتل وی اوہو کرے نِروار وی اوہو کرے
جیندے ہتھ تلوار ہے ٻچڑا
اِتھ اوہو سردار ہے ٻچڑا
دھاں وی اونکوں ݙیوݨی پئی اے
ݙاڈھ جیندا نِروار ہے ٻچڑا
ایہ وستی کیوں اُجڑ ڳئی ہے
اِتھ وی کُئی سردار ہے ٻچڑا
میݙے اللہ میں کتھاں آ ڳیاں جتھاں دے واسی
آپ خود نانگ اتے آپ سپیرے لڳدن
جڳ بے اَرام کیوں اے
گھر گھر متام کیوں اے
اے اَمن دے پیمبر
ایہ قتلِ عام کیوں اے
اِنہاں اشعار توں پتہ لڳدے جو سارا وسیب دوغلے اخلاق دی زد اچ بُری طرح جکڑیا ہوئیا اے۔ لیکن ایں مقام تے قیسؔ فریدی نے جیڑھی جُرأت دا مظاہرہ کیتے اتھوں اُنہاں دی وسیب نال سچی محبت اتے دِلی ہمدردی دا ثبوت مِلدے اتے نال ای اِنہاں دے آفاقی شاعر ہووݨ دا ثبوت مِلدے ۔قیسؔ اپݨی دھرتی دے محروم تے مظلوم لوکاں دی ارداس سُݨ تے اتھوں دے ظالم اتے زردار وݙیرے دی اکھ اچ اکھ پاتے گاٖلھ کرݨ دا بھر پور حوصلہ رکھدن۔
میں تیکوں سبھ آریں پاریں ڄاݨداں
گو تیݙے چہرے تے پردہ ’’زر دا‘‘ ہے
زہر پلوا تے میکوں توں گھِن چُکیں سچ دا ثبوت
ہُݨ میکوں جُٹھلا تے اپݨے آپ کوں جوٹھا نہ کر
قیسؔ اپݨی اُڄڑی دھرتی کوں گلزار بݨاوݨ دا خواب وی ݙیکھدن ۔ او ڄاݨدن جو ہک دَور ہا جݙاں اے دھرتی اَمن دا گہوارا ہئی ۔ ایں دھرتی دے ٻیلے ، ٻیٹ اتھوں دیاں بہاراں ہن۔ گلزار موسمیں دی خوشبو وچ سڳن سُہاڳ دیاں رسماں ریتاں پلدیاں اتے ودھدیاں رہندیاں ہَن۔ چارے پاسوں اَمن محبت اتے خلوص دی خوشبو آندی ہئی ۔ سارے وسیبی کھِلدے ہَسدے اتے کٹھے جیندے مَردے ہن۔قیسؔ نے وسیب دی خوشحالی دا ایہ سارا نقشہ ایں طرح پیش کیتے۔
او ویلہا کر یاد جݙاں جو
کٹھّے جیندے مردّے ہاسے
جوبن دے دریا وچ کیا کیا
پُٹھیاں تاریاں تردّے ہاسے
ہر موسم ہا اپݨا موسم
شڳنے نال سنگردے ہاسے
نوکیں ٹوکیں دے جنگل توں
تھی بے خوف گُزردے ہاسے
اتنے خوبصورت اتے جنت نظر ماحول اچ رہݨ والا شخص بالآخر ایہ آکھݨ تے مجبور کر ݙتا ڳئے:
محرومیں دی جھار ہے ٻچڑا