cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میݙی کہاݨی (تاج محمد گوپانگ)
میڈی کہانی ۔۔۔۔عرفی ہک شاعر ہا فارسی زبان دا ،ہوں آکھیا ہا آسمان توں جیرہی بلا وی لہندی اے ،پہلے ایہو پچھدی اے "خانہ عرفی کجا است" میڈے نال عرفی آلا حساب ہے۔۔۔مصیبت لموں آوے یا ابھوں پہلے پچھسی تاج گوپانگ دا گھر کتھاں۔۔۔ملتان وچ میڈا تریجھا اپریشن ایں دفعہ خوشخبری اے ہائ جو پتے اچ پتھری دا انفیکشن تھی گئے کڈھڑاں پوسی۔۔۔۔۔میکوں اپریشن تھیٹر تے نیندر آ گئ بعد وچ اللہ جانڑے ۔۔۔کیا بنڑی جو ڈاکٹریں میکوں ایکسپائر لکھ ڈتا ۔۔آدمی جیندا ہووے یا مردہ گھر جلھیندے ۔۔تمام مسلمانگی ،فریضے ادا کرن دے بعد میکوں چپ دے شہر ڈو نیون پے ۔۔۔میں سوچاں پیا جو میڈا سوجھل دوست خوامخواہ میڈی کہانی لکھنڑں کنوں گریزاں تھے حالانکہ بہوں مختضر ہائ میڈی کہانی ۔۔۔ہیندے وچ روانی غضب دی ہائ ۔۔میڈی روح کوں جسم دا لباس بخشیا گیا تاں میڈی معصوم زندگی کوں مترائے رشتے دان کیتے ۔۔۔۔۔گھر اچ بہوں حس تھئ تاں پیریں اچ پھرکی لا تے نگری نگری پھرا مسافر گھر کا رستہ بھول گیا۔۔میں آوارگی کئ چھائوں تلے میں پورا پاکستان پھرا۔۔ہندوستان گیا۔۔سیاست کے ذہین فطین انسان سے ملا حیدر منجن ،پل چناب ،قیامت کا ادھار کی طرز پر میں نے گلی گلی نگر نگر پمفلٹ تقسیم کیتے اے کجل مساگ دیاں ہوکاں ہن میں جوگی ہم ۔۔۔زمین دی کنڈ تے میڈا گھر نہ ہا ۔۔میڈی خوش بختی ہے میڈے خیال تے خوابیں دے اندر میں چاند نگر دا واسی ہم ۔۔میں ساری زندگی اپنڑیں ٹوری پیر فرید دے رتھ وانگوں ۔۔ہولے ہولے،،،،،،میکوں چس آ گئ جنم دے وچ میں انڈیں پا ہنڈھایا ۔۔۔دھرتی واس دے ہر سوجھل ساتھی نال گانڈھا رکھیا۔۔۔"جتھاں پیت پرم دی ڈھولک وجی میں رے کانڈھی ٹر پئ" ونج در سائیاں دے نچی" میں دھرتی واس مدامیں دا ۔۔جو کجھ دھرتی میکون دان کیتا ۔۔میں واپس دھرتی دے ملخ کیتا ،ہخ خس نیئں رکھیا کھیسے وچ ۔۔سارے چشتی آکھ تے گن جمع نہ کر تمع نہ کر منع نہ کر،،میڈی زندگی دے کچکول دے وچ جیرہی دھرتی لیکھے لگ گئ اے۔۔سو (100) قصے ہن ،لکھ امر کہانیاں ہن ۔۔میڈی ذاتی زندگی ہک سطری ہے ۔۔۔ کھایا پیا کچھ نہیں ضرف گلاس توڑا 2 روپے اے انت کہانی نہ مکسی میں زوریں ریت مکیندا پیاں ۔۔کاندھی واپس گھر ول اے میں کلہے کمرے دے وچ رہے گیاں۔۔میڈا ڈر مک گیا ۔۔میں افسوس کیتا جیویں کمرہ روشن ہے اج کاغذ قلم وی نال ہوندا۔۔کجھ لکھوں ہا کجھ سوچوں ہا ۔۔دنیا تے فرصت نئیں ملی ۔۔ہن حمد لکھوں ہا مالک دی ۔۔کمرے دا دروازہ کھلیا ۔۔2 شخص فرشتیں دی بھاند ڈیون ،میں ڈو پچھدے ہن ڈومیسائل میڈا میں آکھیا رب رسول ص دا پچھو کجھ دین دھرم دی گال کرو ،ہنیں آکھیا جے راجن پور دا وسدا ہیں ہک پیکج ہے تیڈی ذات کیتے ،میں آکھیے ڈومیسائل تاں ہے کائنا اوویں قسم اے میکوں اکھیاں دی میں جم پل ہاں راجن پور دے ضلعے دا،ہک فرشتے دا الاپ تھیا ۔۔خوشخبری ہے تیڈی ذات کیتے ۔۔جئیں دریشک راج دے وچ رین گزاری زندگی دی ۔۔رب رحمن اعلان کیتے جو ہوندی خاطر بالکل معافی اے ہونکوں اوہا سختی کافی اے ۔۔۔۔اللہ کافی اے اللہ شافی اے ۔۔۔اتنے تائیں مئ نرس میڈا مونڈھا آن ہلایا ۔۔بابا اٹھو دوا دا ٹائم تھی گئے ۔۔میں نندروں جاگیم ،ڈٹھم وچ ہسپتال دے 6 نمبر بیڈ تے ہاں میں خوش تھی گیوم جو رب سوہنڑیں دا ڈتا پیکج وی اکھیں تے پر حیاتی ڈھیر غنیمت اے ۔۔۔۔۔۔
خان گڑھ
سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
خان گڑھ دا لوک ادب
خان گڑھ، شہر مظفر گڑھ توں علی پور ونڄݨ والی سڑک اُتے 16 کلو میٹر دے فاصلے تے دریائے چناب دے کنݙے آباد ہِے۔ شمس اَتے موج، پراݨے زمانے دے معروف شاعر ہِن اُنھاں دا تعلق اِیں شہر نال ہِے، معروف سیاست دان نواب زادہ نصراللہ خاں وِی اِتھائوں دے راہݨ والے ہَن۔ موجودہ دور دے شاعراں وِچُوں اَختر حسین مُخلص (ہوک)، زوار حسین زوار (پِینگھ، سچی سانڄھ) دے شاعری دے مجموعے چھپ چُکن۔ محسن جعفری دِیاں (چندر چہرہ، کچیاں کلیاں، پہلا پتھر، پتھریلا پندھ) کتاباں چھپ چُکین۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
٢١ فروری دا آہر
21فروری نیڑے لگدی اندی اے لگدے ایں دفعہ دوست کافی بھج درک لائی ودن سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ ایں واری اگیں کنیں زیادہ چہل پہل لگی رھ ویندی اے رات اتھاں میڈے کولھو میڈا یار قیصر عباس مراثی ائے اوں میکوں اکھیئے ایں واری اکوی فروری مابولی دے ڈیہنہ تیکوں گودا دول دی چس چویساں عاشق خاں صدقانی وی مکمل تیاری اچ اے دعا کریسو اللہ خیر کریسی اکوی فروری دے توھاڈے میزبان۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں ۔اسلم خاں ملکانڑیں سجاد خاں ملکانڑیں ۔ملک محمد بلال کھنڈوا ۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی صاحب کونسلر۔ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔ھدایت اللہ خاں چانڈیہ محمد اکرم بھٹی۔محمدعمران لکی صحافی۔سید علی عمران شاہ۔ استاد عطا محمد زور۔ملک محمد یونس ماچھی۔ابوبکر بلال وثیقہ نویس۔ارشاد شیروانی ۔مہر خالد میکن زراعت افیسر۔ملک عرفان ککھ۔محمد نواز خاں لغاری۔ملک خلیل لنگانی۔ارشد خاں نتکانی مسرت عباس خاں گورمانی۔کامران خاں مستوئی نقاش خاں سکھانی۔زاھد شیر بھٹی۔جاوید بھٹی
چین وِچ تِرِیمتاں دی تحریک
چین وِچ تِرِیمتاں دی تحریک دا اَغاز وِیہوِیں صدی وِچ شینہائی انقلاب دے نال شروع تِھیا۔ جدید چین وِچ تِرِیمتاں دی تحریک دا اشتراکیت نال اَتے طبقاتی نظام نال قریبی تعلّق ہِے۔ بعض مبصّرین دا وِچار ہِے جو اِیہ تعلّق چینی تحریکِ تِرِیمتاں کِیتے نقصان دا باعث ہِے، اُوہ دلیل ݙین٘دے ہِن جو چین وِچ پارٹی آپݨے مفاداں کُوں تِرِیمتاں تُوں اہم سمجھدی ہِے۔
تَرِیخ
وِیہوِیں صدی تُوں پہلاں، چین وِچ تِرِیمتاں کُوں مرداں دی نسبت وَدھ قابلِ تعظیم سمجھیا وین٘دا ہئی۔ تِرِیمتاں دا ین تُوں قابلِ نفرت اَتے مرداں دا یانگ تُوں قابلِ تحسین تعلق مَنّیا وین٘دا ہئی، ین اَتے یانگ دی خاصیّتاں کُوں تاؤمت وِچ برابری طور تے اہم سمجھیا وین٘دا ہِے، تِرِیمتاں کُوں یقین ہئی جو کائنات دے حسبِ مراتب نظام وِچ مرداں دے مقابلے وِچ اِنّھاں کُوں گھٹایا مقام حاصل تِھیا ہِے۔
2019ء وِچ، حکومت نے ہدایتاں جاری کِیتیاں جو اِیہو جئیں آجرین اُتّے پابندی لائی ون٘ڄے جیڑھے نوکریاں کِیتے مرداں کُوں ترجیح یا صرف مرداں کِیتے اشتہار ݙیوِن یا اِداریاں اُتّے پابندی لاوݨ دا آکھیا جیڑھے تِرِیمتاں کُوں حاملہ حالت وِچ کَم کرݨ، اپݨی شادی دی منصوبہ بندی یا حمل متعلقہ ٹیسٹ کرواوݨ دے وِچالے وِچ کَم کرݨ اُتّے مجبور کرِن۔
مآخذ
ونکی:نسائیت بلحاظ دیس ونکی:چین وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
محمد عمران (کرکٹر، پیدائش 1996ء)
محمد عمران (انگریزی: Mohammad Imran) ہک پاکستانی فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی ہن۔ انہاں نے اپݨی پیشہ ورانہ کرکٹ دا آغاز سوئی ناردرن گیس پائپ لائنز لمیٹڈ کرکٹ ٹیم توں کیتا۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
٣. امام حسین
حضرت علی رضی اللہ عنہ دے پتر ہن۔ کربلا وچ شہید تھئے ہن۔
ٻیا ݙیکھو
thumb|امام حسین
ماہرہ خان
ماہرہ خان پاﮐﺴﺘﺎﻧﯽ ﻣﺎﮈﻝ تیں کلہ کارا ہن۔ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﮦ دے ﻣﺸﮩﻮﺭ ﮈﺭﺍمیاں اچ ﮨﻢ ﺳﻔﺮ تیں ﺷﮩﺮ ﺫﺍﺕ زکر کرݨ دے قابل ہن۔ ﭨﯿﻠﯽ ﻭﮊﻥ تے ٻہوں وڋی ﮐﺎﻣﯿﺎﺑﯽ ﺳﻤﯿﭩﻨﮯ دے ﺑﻌﺪ ﻣﺎﮨﺮﮦ فلماں دی ﺩﻧﯿﺎ اچ وی پیر رکھیا ہنیں۔ ﯾﮑﻢ ﺟﻨﻮﺭﯼ 2016 ﺀ اچ انہاں دی ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻧﯽ ﻓﻠﻢ ﮨﻮ ﻣﻦ ﺟﮩﺎﮞ ﻧﻤﺎﺋﺶ واسطے ﭘﯿﺶ کیتی ڳئ ﮨﮯ۔
خوش دل شاہ
خوش دل شاہ (پیدائش:7 فروری 1995ء) پاکستانی فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی ہے جیہڑا ایں وقت فاٹا کرکٹ ٹیم دا حصہ ہے۔ خوش دل شاہ پشاور زلمی دی طرفوں پاکستان سپر لیگ وچ وی کھیݙدا پیا ہے۔
خلیل الرحمن قمر
خلیل الرحمٰن قمر پاکستانی لکھاری ، ہدایتکار تیں گانا نگار ہن۔ پیارے افضل (2013) ،صدقے تمہارے (2014) جینجھے ڈرامیاں واسطے ڄاڑیے سنڃاڑیے ویندن۔ ایندے علاوہ کجھ عرصہ پہلے ٹاپ ریٹیڈ ڈرامہ میرے پاس تم ہو (میڋے نال تساں ہووے) (2019 - 2020) دے نال نال 2019 دے آئی ایس پی آر دے تحت تیار کردہ فلم کاف کنگنا دی وجہ دے نال ٻہوں مشہور ہن۔
لاہور وِچ لوک فنِ خطاطی دے ماہرین
لاہور اِچ منشی تاج الدین زریں رقم داناں تاریخ اِچ سونے دے پاݨی نال لکھیا ویندے جنہاں اِیں فن دی وݙی خدمت کیتی اَتے پاکستان اِچ خوش نویس یونین بݨا کے پورے ملک دے خطاط، خوشنویس صاحبان کُوں کٹھا کیتا تے ہِک لڑٖی اِچ پَرو ݙتا۔ او ڄݙاں بانیٔ پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح کُوں ڈتے گئے پشاور دے استقبالئے اِچ ڳئے تاں ایں تقریب اِچ پشاور دے ایم ایم شریف آرٹسٹ اَتے ملتان اِچوں محمد حسن خان کلیم رقم وی رَلّے ہَن۔ اِنہاں آپݨے قلم نال خوبصورت شاہکار قطعہ حضرت قائد اعظم کوں پیش کیتا۔ اِیں موقع تے پشاور اِچ بانیٔ پاکستان حضرت قائدِ اعظم محمد علی جناح 1948ء اِچ فرمایا ڄو ’’فنِ خطاطی دے تحفظ کیتے ہر ممکن کوشش کیتی ویسی‘‘ ۔
لاہور اِچ سید محمد اشرف علی سید القلم اَتے اِنہاں دے عظیم پُتر سید انور حسین نفیس رقم، حضرت حافظ محمد یوسف سدیدی، صوفی خورشید عالم، عبدالمجید پروین رقم، منشی خوشی محمد، ناصر قادری، حاجی محمد اعظم، احمد حسین سہیل رقم، مخمور سدیدی، محمد دین کلیمی عبدالواحد نادر القلم خطِ نسخ اَتے نستعلیق دے وݙے عزت مآب خطاط گزرن اِنہاں اساتذاں نے ایرانی خطِ نستعلیق اِچ وݙی نفاست اَتے خوبصورتی ڄیڑھی پیدا کیتی یعنی لفظاں دے دائرے بیضوی انداز اِچ لکھے تاں لہوری طرز مشہور تھی گئی۔ دِلّی آلے خطاطاں نے نستعلیق دے دائرے زیادہ گولائی اِچ لکھے تاں اُنہاں کوں آفتابی دائرے آکھیا ڳیا۔ اِیں سُنجاݨ نال اُوکوں دہلوی طرز آکھیا ڳیا۔
اُستاذ الخطاطین سیّد انور حسین نفیس رقم سئیں دی ترکیب
پہلی لائن اِچ  بسم اللہ شریف اَتے پہلی آیت خطِ نسخ اِچ آیت دا ݙوجھا حصہ خطِ ثلث اِچ اَتے تریجھا حصہ ’’علم الانسان مالم یعلم‘‘ خطِ دیوانی اِچ لکھیا ڳے۔ اے شاہکار فن پارہ 1396ہجری اِچ حضرت نفیس رقم سئیں نے لکھیا ہئی ڄہڑھا دنیاں اِچ وݙا مقبول تھیا ہِے۔
اُستاذ الخطاطین سئیں محمد یوسف سدیدی دی لِکّھت
پاکستان دے استاذ الخطاط سئیں محمد یوسف سدیدی دا ناں وَݙا چمکدا تارہ ہِے۔ اے خطاط ہفت قلم ہَن اَتے خطِ نسخ دے وِچ انہاں دا وݙا کمال اے ہئی ڄو کئی طرزاں اِچ لکھدے ہَن۔ ڄینویں ڄو عراقی نسخ دا انداز الگ ہِے۔ ترکی نسخ دا الگ، پاکستانی نسخ دا الگ، مصری نسخ دا اندازِ تحریر علاقائی حوالے نال اے سٻھے طرزاں ہِک ٻئے تو مختلف اَتے منفرد ہَن۔ انہاں دا مقام عرب دنیاں اِچ وی منیا ویندا ہَا۔ پاکستان دا ہر طبقہ انہاں دی تحریر دلپذیر دا عاشق ہِے۔ انہاں نے خط ثلث دا اے مستطیل طغرائی انداز وݙے کمال انداز دا بݨائے، ترے دائرے ایں آیت اِچ ہن انہاں کوں کیݙے فنی طریقے نال کمپوز کیتا ڳے۔ استاداں دے ایہے کمالات نہ بھلݨ آلے ہوندن اَتے آنوݨ آلیاں نسلاں تک محفوظ راہندن۔ ۔
خطاط الملک سئیں تاج الدین زریں رقم
خطاط الملک سئیں تاج الدین زریں رقم دے دستِ مبارک دا خطِ نستعلیق اِچ ہِک قطعے دا عکس۔ علامہ اقبالؒ دا ہِک شعر اُنہاں نے آپݨے کمالِ فن نال رقم کیتے۔ تاج الدین زرّیں رقم سئیں نے ’’مرقعِ زَرّیں‘‘ دے ناں نال سب توں پہلے کتاب چھاپی ہئی ڄیں خوشخطی سکھݨ آلے لوکاں دی وݙی رہنمائی کیتی ہئی۔ اَڄ وی کریندی پئی ہِے۔ اَتے ہِک زمانہ فیض پیندا پے۔ ’’مرقعِ زَرّیں‘‘ برصغیر دی ہِک منفرد اَتے مقبول کتاب ہِے ڄیڑھی خطِ نستعلیق دِی اُستاد کتاب ہِے۔ اِیندی مقبولیت دا اَندازہ اِے ہِے ڄو ایندے سینکڑے ایڈیشن چھپ چُکن۔
سئیں عبدالمجید دہلوی خطِ نستعلیق دِلّی طرز
استاد الخطاطین سید محمد یوسف دہلوی (جنہاں دی لکھائی پاکستان دے نوٹاں تے تھئی ہوئی اے) دے معتبر شگرد سئیں عبدالمجید دہلوی خط نستعلیق دلی طرز دا ہک حسین شاہکار۔ اُردو زبان دے بارے اِچ علامہ اِقبال ؒ دا اے خوبصورت شعر وݙے سوہݨے انداز اِچ لکھیا ڳے۔ کراچی اِچ عبدالمجید دہلوی خطاط دا وݙا چرچا ہِے۔ شہید پاکستان حکیم محمد سعید دہلوی نے انہاں دی سرپرستی کیتی ہئی اَتے آپݨے ادارے ہمدرد دا خاص خطاط مقرر کیتا ہاَ۔ انہاں کوں صدارتی ایوارڈ وی مِل چکیا ہِے۔ سئیں عبدالمجید دہلوی دے فن دا اے شاہکار وَݙا منفرد ہِے۔ اے آئوٹ لائن نال لکھیا ڳے ڄیڑھا کہ عام خطاط دے وَس دا روگ نِیں۔
عائشہ بنت ابی بکر
عائشہ بنت ابی بکر (ابو بکر دی دِھی عائشہ) (رضی اللہ عنہا) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٦١٤ء – جھوک لݙا ڳئیں: ١٣ جولائی ٦٧٨ء) رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم دی ذال ہَن۔ آپ کُوں اُم المومنین دے خطاب نال یاد کِیتا وین٘دا ہِے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم دے بعد عہدِ خلفائے راشدین وِچ آپ دی شخصیّت ٻہوں اُبھرویں ݙِسدی ہِے۔ آپ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم دے جھوک لݙا ون٘ڄݨ دے بعد ٤٧ ورھیاں تئیں جین٘دے ریہے اَتے اِیہ سارا اُوہ ویلا ہِے جین٘دے وِچ ابتدائی مسلم فتوحات تھئیاں، اَنجو انج مُلخ، مملکتِ اسلامیہ وِچ داخل تھئے۔ علم الحدیث وِچ حضرت ابو ہریرہ رضی اللہ عنہٗ دی روایتاں دے بعد سبھ تُوں وَدھ حدیثاں دے روایتاں دا ذخیرہ آپ نال اِی روایت کِیتا ڳیا ہِے۔ آپ عہدِ نبوی صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم اَتے عہدِ خلفائے راشدین دی عینی شاہد وی ہَن اَتے ٻِیا اِیہ جو آپ نے خلافتِ اُمویہ دے ابتدائی ١٧ ورھیے وی ݙِٹّھے ہَن۔ سنہ ٦٧٨ء وِچ آپ مدینہ منورہ وِچ جھوک لݙا ڳئے ہَن۔ آپ دے مناقب تے فضائل ٻہوں وَدھ ہِن جِنّھاں نال آپ دی وݙائی اَتے آن بان جلالت مسلم زنانیاں اُتے واضح ہِے۔
ناں تے القاب
آپ دا ناں عائشہ ہِے۔ خطاب اُم المومنین ہِے۔ القاب صدیقہ، حبیبۃ الرسول، المُبرۃ، المُوَفقہ، طیبہ، حبیبۃ المصطفیٰ اَتے حمیراء ہِن۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم نے بنت الصدیق نال وی آپ کُوں خطاب فرمایا ہِے۔ اِین٘دے تُوں انج رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم نے آپ کُوں "یَا عَائشَۃ" دے ناں نال وی خطاب فرمایا ہِے۔
کنیت
آپ دی کنیت اُمِ عبد اللہ ہِے۔ عرب وِچ کنیت اشراف دی شرافت دا نشان ہئی اَتے کیوں جو حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دی کوئی اولاد کائے ناں ہئی، اِیں کِیتے کنیت وی ناں ہئی۔ ہِک واری رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم نال آس نال ارداس کرݨ لڳے جو ٻئے زنانیاں نے تاں اپݨی پِچھوکڑ اَل دے ناں اُتے اپݨی اپݨی کنیّت رکھ گِھدّی، میں اپݨی کنیت کین٘دے ناں اُتّے رکّھاں؟ آپ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم نے فرمایا: اپݨے بھݨین٘ڄے "عبد اللہ" دے ناں اُتے جیڑھے آپ دی بھیݨ حضرت اسماء بنت ابی بکر اَتے زبیر ابن عوام دے پُتر ہَن۔
کاف کنگنا
کاف کنگنا (انگریزی:Kaaf kangana) ہک 2019 دی پاکستانی فلم ہے۔ ایہ فلم انٹر سروسز پبلک ریلیشنز ، پاکستان آرمڈ فورسز کے تعلقات عامہ کے شعبے دا ہک منصوبہ ہے۔ ایندے اچ سمیع خان ، ایشال فیاض ، فائزہ علی اور عائشہ عمر شامل ہن۔ کاف کنگنا لکھیا وی انہاں ہے تاں، ایندی ہدایتکاری وی خلیل الرحمن قمر کیتی ہے۔ فلم 25 اکتوبر 2019 کوں دنیا بھر اچ ریلیز تھئی ہے۔ فلم تجارتی طور تیں ناکام تھی ہے۔
٢١ فروری دی ڳال
21 فروری ماء بولی دے ڈینہہ سول سوسائٹی بہاولپور دے زیراہتمام بہاولپور آرٹس کونسل وچ تقریب سرائیکی ایکشن کمیٹی دے چیئرمین راشد عزیز بھٹہ دا خطاب جیویں پاکستان دے دیگر صوبے زبان ثقافت کلچر اور شناخت دی بنیاد تے بنڑائے گن اینویں زبان ثقافت کلچر اور شناخت دی بنیاد تے سرائیکستان صوبہ بنڑایا ونجے۔ عثمان بزدار کوں زبان قوم اور خطہ دی بنیاد تے الیکٹرانک چینلز تے مندے نہ کڈھیے ونجن۔ سرائیکی ادیب دانشوریں کوں سلام جنھاں اج سرائیکی زبان دی تاریخ ٹھوس دلائل دے مطابق ڈسی اے سول سوسائٹی بہاولپور دے منتظمین کوں سلام جنھاں بہاولپور وچ خوب صورت محفل سجائی اے سرائیکی قوم کہیں ڈوجھی قوم زبان دی مخالف کینھی اساں ہرقوم زبان ثقافت کلچر شناخت دا احترام کریندوں سرائیکی زبان دا وی احترام کیتا ونجے. (راشد عزیز بھٹہ)
٣١ واں مہرے آلا سرائیکی میلہ
31 واں سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ مہرے آلا جیرھا 19،20 نومبر کوں چھنڑ چھنڑ تے آڈت دی رات تھیندا پئے. . . سرائیکی وسوں دے ایں سال پسالی کٹھ بارے سوجھواں استاد اعجازبلوچ فرمیندن. . . . "پاکستان کثیرالقومی تے کثیرالسانی ملک ہے ایں سانگے اتھاں صوبیں خود مختاری ،قومیں دی خود مختاری نال سلہڑ ہے. جے ریاست دے وڈپردھان وفاق پاکستان نال تھوڑے جہیں وی مخلص ہن انہیں کوں 1940 ء دی قرار داد مطابق نویں عمرانی معاہدے دے تحت سبھے قومیں کوں برابری دی بنیاد تے انہائیں دی اکائی اچ حقوق ڈے تے ایں ریاست کوں مضبوط کرے. . . .مہرے آلے دا میلہ ایں پیغام کوں گھن تے ٹردا پے."
استاد اعجاز بلوچ
ٹواݨہ
ٹواݨہ ڄٹاں دا ہک قبیلہ اے۔ شاہ پور کوہستان نمک دے دامنی علاقے وچ ٹواݨے آباد ہن۔ انہاں نے پنجاب دی تاریخ وچ اتنا نمایاں کردار ادا کیتے کہ جیہڑا انہاں دی تعداد ݙیکھدے ہوئے غیر معمولی نظر آندے۔ انہاں کوں پنوار راجپوت، سیال تے گھیٻا دے مورث اعلیٰ دی نسل توں ہی قرار ݙتا ویندے۔ اے پنجاب وچ غالباً سیالاں دے نال ہی آئے تے پندرہویں صدی ختم تھیوݨ توں پہلے دریائے سندھ تے جہانگیرہ دے مقام تے آباد تھئے لیکن آخر کار شاہ پور تھل وچ اپݨے موجودہ مسکن کوں پہنچ ڳئے جتھاں مٹھہ ٹواݨہ وچ اپݨا مرکزی قصبہ تعمیر کیتا۔ ہݨ اے ہک نیم گلہ بان، نیم کاشتکار قبیلہ تے سپاہی پیدا کرݨے والے مضبوط آدمیاں دی نسل ہن۔ تاہم انہاں دے اوصاف افسوسناک طور تے انہاں دی انتہائی جھڳڑالو افتاد نال داغدار ہن۔ اوندی وجہ ایہ ہے کہ انہاں دا آپس وچ تے جیں کہیں نال وی واسطہ پیا اوندے وچ انہاں دی نہ ختم تھیوݨ والی شورش جاری رہندی ہے۔
محمد الیاس (کرکٹ کھلاڑی)
محمد الیاس محمودانگریزی: Mohammad Ilyas Mahmood(پیدائش: 19 مارچ 1946ءلاہور، پنجاب) ہک پاکستانی کرکٹر ہے۔
سمیع خان
منصور اسلم خان نیازی ، جیڑہے پیشہ ورانہ طور تے سمیع خان دے ناں نال مشہور ہن ، ہک پاکستانی اداکار تیں ماڈل ہن ۔ جو پاکستانی فلماں تیں ٹیلی ویژن ڈرامیاں اچ ڋسدے ہن۔ انہاں اپݨے کیریئر دا منڈھ فلم سلاخیں دے نال ٻدھیا ھئ  ایندے بعد ٹیلی ویژن دی دنیا اچ آڳئے۔
٩. مروان بن حکم
تعارف
مروان بن حکم دا تعلق بنی امیہ دی ݙوجھی شاخ بنو عاص نال ہائی۔ حکم نے فتح مکہ بعد اسلام قبول کیتا ہائی۔
دور حکومت‌
وفات
مروان ٦٣ سال دی عمر وچ٦٥ ھ وچ فوت تھیا
میݙے بابا
میڈے بابا سید عارف حسین شاہ شہید دے حضور
شاباس شاباس جلدی کرو عید نماز تے ونجڑا ہے جلدی جلدی تیاری کرو تے ہک گال دا خیال رکھئے سارے اکٹھے ویسوں ہک وڈی حویلی دا سربراہ او حویلی جیری پوری وسوں وچ مشہور ہئ  تے ایں حویلی دی مشوری دی وجہ ایں حویلی وچ راہونڑ آلے ہک خاندان دے بندے ہن جیرے سونا شاہ تے چن شاہ ڈو بھراواں دا باغ ھئ جیرا پھلدیں پھُلدیں 250 افراد تک پہنچ گیا ہئ  سونا شاہ  تے چن شاہ اپنڑی اپنڑی حیاتی گزار کے  اپنڑے اپنڑے مکان وچ سکون دی نیندر سُتے پے ہن  او ڈوہیں بالکل ان پڑھ سادا تے مزدور ہن بھل شعور اونہہ دور وچ وی اُناں کوں اتنا ہا جو اُناں اپنڑے بالاں کوں سخت مفلسی دی حالت وچ وی پڑھایا تے ہُنڑ جیرا ایں کُنبے دا سربراہ ہئ او سونے شاہ دا وڈا وڈا پتر ڈویزنل اکاونٹ آفیسر سید عارف حسین شاہ ہئ  پورےکُنبے دا ڈُکھ سُکھ شادی غمی اُندے سر تے ہئ وقت دا بے نکیل شتر اپنڑی مستی وچ مست بہوں تیزی نال بجھدا ویندا ہئ ہک خوشحال گھرانہ اپنڑے وسیب وچ پورے وجود نال جیندا پیا ہئ  ایں ہک گھر وچ ہر مضمون دا ایم اے سویر چُلہے تے ملدا ہئ فٹ بالر ، کرکٹر تے ہر کھیڈ دا کھیڈاری ایں خاندان وچ موجود ہا وقت بدلنڑ لگ گئے حالات خراب تھیونڑ لگ گئے پوری وسوں کوں بھا لگ گئ فرقہ واریت دی ڈینڑ چُلھ چُلھ دی سینڑ بنڑ گئ شاہ صاحب تساں خیال کیتا کرو تساں ہک گزٹیڈ آفیسر ہیوے تے ول آندے وی چنگ چی تے ہیوے یا وت سائیکل تے اپنڑاں خیال کیتا کرو
شاہ صاحب فائل تے سائن کریندیں ہوئیں کھل کے آکھیا ،، یار ساڈی کہیں نال کیری دشمنی ہے یا اساں کوئ کہیں کوں کیا تکلیف ڈتی ہے جو کوئ ساکوں مریسی،، شاہ صاحب ھنڑ حالات او نی تساں مہربانی کرو سید عارف حسین شاہ فائل کو ہتھ نال ہک پاسے کیتے تےاپنڑے کولیگ نال مخاطب تھین یار شبیر اچھا چلو تو آدھیں احتیاط کر کیری شے احتیاط کراں سویر دفتر آونڑاں ہے 8 وجے ولا واپس ونجنڑاں اے شہر کیویں چھوڑ سگدے سے ایں پروں کوٹلہ سیدان آلے قبر غستان وچ ساڈے ست نسلاں دے قبراں ہن اساں اتنے ایں جاہ دے ہیں جو اساں کیتھیں ونجو وی سہی تے اے مٹی وی ساکوں نہ نکلنڑ ڈیسی ساڈی اپنڑی وسوں ساڈا اپنڑاں وسیب اساں کیتھاں چھوڑ سگدے سے ساڈی سنجانڑ ھے ایتھاں غلام شبیر جیرے لوک اپنڑی وسوں چھوڑ ونجن اُنہاں دی سُنجانڑ ختم تھی ویندی ہے میں ایں مٹی تے مرنڑ کہیں ان سونہیں جاہ تے جیونڑ کول زیادہ بہتر سمجھینداں یار میڈا گھر ہے بھرا ہن رشتہ دار ہن ہر شے میڈی ایں مٹی نال جُڑی ہوئ ہے غلام شبیر وی روز کہیں نہ کہیں بہانے اے گال کر ہاہندہ ہئ تے سید عارف شاہ وی اپنڑی سچائ تے سادگی تے اڑا رہے
مگر ہک سویر ڈو ہزار اٹھ دی ہک ایسی سویر جہیں سیداں آلی حویلی دی شام.کر ڈتی ہے سویر دفتر ویندیں ہوئیں پیر زکوڑیاں آلے قبرغستان دے سامنڑے او دہشت گردی دا نشانہ تھی گین چنگ چی تے ویندے پئے ہن چنگ چی آلا ڈسیندے جو مرنڑ کن پہلے اُناں دہشت گرداں نال شاہ صاحب دا بس اتنا مکالمہ تھئے ،، میکوں مارو مگر میکوں اے ڈسو میڈا جُرم کیا ہے ،، اج جیرے ویلے میڈا بھرا سارے بھراواں تے پتریراں (سوترراں) کوں سویرے اے آدھا ودا ہئ جلدی کرو عید دی نماز دی تیاری کرو سارے رلے ویسوں اونہہ ویلے میں اندر بابا جی آلی کھٹ تے بہہ کے روندا بیٹھا ہم.
منجری
منجری بھارتی پس پردہ ڳائیکہ ہے جیڑھی زیادہ تر ملیالم زبان وِچ فعال ہے۔ 1986ء وِچ اوہ ترواننت پورم وِچ ڄَمّی ہئی، جاں جو انّھاں دی پرورش مسقط وِچ تھئی۔ انّھاں دا آبائی مقام کنور ہے۔ ایںکوں 2005ء وِچ حکومت کیرالا نے سبھ توں چنڳی ڳائیکہ دے اعزاز نال نوازیا۔ - حال وِچ میڈیا ون ٹیلی ویژن دے ہِک اردو غزلیہ پروگرام خیال میں بحیثیتِ پیشکار اوہ سرگرم رہی ہے۔
اعزازات
دیگر اعزازات:
ساحر اینڈ ادیب انٹرنیشنل ایوارڈ 2016: اینڈ ادیب انٹرنیشنل ایوارڈ برائے اردو زبان اور غزل خدمات
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ہندوستانی کلاسیکی ڳائیک ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ملیالم فلمی ڳائیکاں ونکی:کیرلا دے گائیکاں ونکی:غزل ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیکہ ونکی:اردو غزل ڳائیک ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
سلاخیں
سلاخیں پاکستانی لالی ووڈ فلم ہے جیڑی جو 2004 اچ ریلیز تھئی ھئ۔ سٹاراں اچ احمد بٹ ، زارا شیخ تیں میرا شامل ہن۔ ایندی موسیقی ایم ارشاد ترتیب ڋتی ہائ۔ ساجد حسن تیں سعود کوں شفیع محمد دے نال بطور ولن دی حیثیت نال کاسٹ کیتا ڳیا ھا۔
روہیلاں والی
سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
روہیلان٘والی دا لوک ادب
ضلع مظفر گڑھ دا قصبہ روہیلانوالی، جیہڑا جو دریائے چناب تُوں 11 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِیکُوں سردار غُلام قادر خان نے آباد کِیتا ہَئی۔ جنہاں دا تعلق روہیلہ قبیلے نال ہَئی۔ اِت پاروں اِیندا ناں روہیلانوالی مشہور تھی گیا۔ اِیں شہر دِی بُنیاد 1833ء وِچ رکھی گئی ہَئی۔
خضر حیات ٹواݨہ
لیفٹیننٹ کرنل سر ملک خضر حیات ٹوانہ (انگریزی: Sir Malik Khizar Hayat Tiwana) ہک ریاست کار، فوجی افسر تے زمیندار ہن جیہڑے یونینسٹ پارٹی نال تعلق رکھدے ہن۔ اے برطانوی راج وچ ہک بہت وݙے صوبے پنجاب (جیہڑا پنج ڈویژنز لہور، دلی، جالندھر، راولپنڈی، ملتان تے کئی نوابی ریاستاں تے مشتمل ہئی) دے آخری (1942ء تا 1947ء) سربراہِ حکومت ہن۔ خضر حیات ٹواݨہ 7 اگست 1900ء کوں اپݨے نانکے چک مظفرآباد (ضلع سرڳودھا دی تحصیل شاہ پور دا ہک گرانہہ) وچ یپدا تھئے۔
روہیلاں والی
روہیلان٘والی دا لوک ادب
علم و اَدب دے حوالے نال مولوی مسکین، اَللہ ڈِتہ دلریش، خادم اَتے حافظ معروف ناں ہِن۔ مولوی مسکین دا اَصل ناں مولوی نورالدین ہئی اُو 1845ء وِچ پیدا تھئے تے 1915ء وِچ فوت تھئے۔ اُنہاں دِی شاعری ڈھولے، کافیاں، سی حرفی دِی صورت وِچ ہِے، ہیر رانجھا، سسّی پنوں، سسّی پنوں (قصّہ) انہاں دِیاں تصانیف ہِن۔ اَللہ ڈِتہ دلریش، سرائیکی ڈوہڑے دے شاعر ہن۔ خادم مکھݨ بیلوی 1860ء وِچ پیدا تھئے تے 1931ء وِچ فوت تھئے۔ اُنہاں دے ݙو نعتیہ مجموعے ’’گلزارِ مدینہ ، اَتے بہارِ مدینہ‘‘ شائع تھئے۔ اِیندے علاوہ ہیر رانجھا (جدید) تے ڈھولا خادم وِی اُنہاں دِیاں تصانیف ہن۔ حافظ جنہاں دا اَصل ناں غلام مُصطفیٰ خان ہَئی۔ سرائیکی زبان وِچ شاعری کریندے ہَن۔ اَرشد حسین باقر دا ’’درد وِچھوڑے‘‘ شاعری دا مجموعہ چھپ چُکئے۔
کیجھر، (شاہ جمال) خان گڑھ توں بارہ میل دے فاصلے تے ہِے۔ اِیں قصبے دے عالمِ دین تے شاعر، مولوی خدا بخش منظور (پیدائش 1906ء، وفات 1986ء)، اُنہاں ’’منظور دی سسّی‘‘ لِکھی۔ حبیب اللہ عظیمی، شاہ جمال دے راہݨ والے ہَن۔ ’’سرائیکی انمول موتی‘‘  ’’اَتے جنوبی پنجاب دے بزرگانِ دین‘‘ انہاں دِیاں تصانیف ہن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
زارا شیخ
زارا شیخ ہک پاکستانی ماڈل تیں اداکارہ ہن۔ انہاں نے تیرے پیار میں (2000) ، سلاخیں (2004) تیں لاج (2003) جیہیں فلماں اچ کم کیتا ہے۔انہاں نے فلم ’’ تیرے پیارے میں‘‘ اچ اپݨی اداکاری کرݨ دی وجہ کولوں بہترین اداکارہ دا نگار ایوارڈ حاصل کیتا۔
صحبت پور
صحبت پور بلوچستان دا ہک ضلع ہے، صحبت پور دی زبان سرائیکی ہے۔
میݙے سرکار (رفیق احمد تائب)
اساں تاں استاد محترم جناب امان اللہ ارشد سئیں تے لکھنڑ شروع کیتا تاں پورا ڈینہ گزر ویسے پر گال کینا ختم تھیسے کیوں کہ میڈے توں بہتر انہاں کوں شاید کوئی جانڑدا ھووے شاعری بعد دی گال ہے میڈے استادِ محترم شخصی طور تے وی بہوں خوب صورت انسان ہن لطیف لہجہ دے مالک ہن سادہ مزاج اور ہس مکھ انسان ہن انہاں نال بہے ونجوں تاں وقت دا پتا نی لگدا جو چوکھا گزر گئے. غیور و خدداری بے تحاشہ پاتی ویندی ھے جناب وچ. شفیق النفس انسان ایہو جہیاں میں نی ڈٹھـا. گال کرنڑ دا انداز ایسا ھے جناب دا جو اگلا انسان ہک منٹ وی بے پاسے توجہ نی ہٹا سگدا. بہرحال میڈے تاں جناب استاد وی ہن تے دوست وی ہن باقی رہے گی گال شاعری دی تاں اوندے بارے کیا لکھاں کیونکہ ہر سرائیکی ادب نال منسلک بندہ سرکار دا مقام جانڑدے.
انہاں دیاں مشہور کتاباں دے ناں ہن ارشد دے ڈوہڑے. سک دا ساونڑ. آکھیں خواب جگارے اور دھمال انہاں توں علاوہ نعتیہ مجموعہ وی ھے پیا باقی وی ڈھیر کتاباں سئیں نال منسلک ہن. شاعری دی کوئی وی صنف ہووے ہر صنف وچ کمال دی مہارت رکھیندے ہن. ڈوہڑے دے وچ انہاں دا مقام ہر شاعر نے تسلیم کیتے. دھمال کتاب صرف اور صرف غزلیں تے لکھی گئی ہے اور بہوں زبردست غزلاں ہن. سرکار سرائیکی دے نال نال اردو شاعری وی کمال کریندے ہن ویسے تاں بے پناہ ڈوہڑے سرکار دے مشہور ہن لیکن کجھ ایسے ہن جیڑهے ہر با ذوق انسان کوں زبانی یاد ہن، جیویں،
ڈوہیں مویوں ارشد پانڑی توں تیکوں چھل ماریے میکوں تریہہ ماریے
یا
تیڈے ہتھ جو ارشد آ گئے ہیں تیڈی مرضی ہے ساکوں جتھ نچوا
میڈے پیر پکڑ دگ پچھدے ہن ھئ ارشد آج بھئیوال کتھاں
ساڈے حال نی ارشد دھاڑیں ہن تیکوں کیا سنڑواوں توں کیا سنڑسیں
بے پناہ بے وی ہن
سرکار دیاں غزلاں وچوں میں کجھ شعر لکھساں
میڈے جذبات مر گئے ہن یا توں اوہو نوی رہ گیا توں ملدا ہیں تاں مل کے او خوشی محسوس نی تھیندی
زمانے دی جفا ارشد اینجھا بے حس بنڑا چھوڑیے خوشی ھے یا غمی ھے بھاہ لگی محسوس نی تھیندی
سرانڑے باجھ کیویں نندر اوسی میڈیاں باہیں قلم کیتی ونجیں ھا
ڈڈھپ تے بے وسی دا اے تماشہ ڈیکھ سہی ارشد میں پتھر جھل تے نی روندا او پتھر مار تے روندے
دل دے حال لکیھسوں قبر دیاں کندھیاں تے کفنی دی گنڈھ ہک ڈو کولے ہوون پے
رُل گیا ہے آج دا شاعر شہرتیں دے شور وچ مطمئن ہے آپنڑیں سوچیں کوں سستا ویچ کے
گھر دا ڈیوا تہوں بجھا چھوڑیم میڈی حالت مہمان کیوں ڈیکھے
محبت دے مریضیں کوں خدا ڈیوے شفا ارشد اے ایجھا مرض ھے جیندے کنوں آزاد کوئی کوئی ھے
استادِ محترم جناب امان اللہ ارشد سئیں دے بارے لکھنڑ کوں بہوں کجھ ھے پر میں نا سمجھ لفظ کھٹائی بیٹھاں ہر انسان دا کوئی آئیڈیل ہوندے میڈا آئیڈیل میڈے استادِ محترم جناب امان اللہ ارشد سئیں ہن اللہ تعالٰی انہاں کوں خضری عمر عطا کرے اللہ سئیں انہاں کوں ہمیشہ شاد و آباد رکھے اللہ سئیں انہاں کوں صحت وسلامتی ڈیوے. (رفیق احمد تائب)
ناروے
یورپ وچ ہک ملک ہے۔ ایہ ملک شمالی یورپ وچ ہے، زیادہ سردی ہوندی ہے،،. سردیاں وچ راتیں ٻہوں لمبیاں ہوندیاں ہن تے ݙین٘ہ ٻہوں چھوٹا،
یونینسٹ پارٹی
یونینسٹ پارٹی (Unionist Party) برطانوی راج دے دوران صوبہ پنجاب دی ہک سیاسی جماعت ہئی۔ ایں جماعت دی حکومت اوں وقت دے پنجاب تے وی قائم رہی۔ اے پارٹی کانگریس دی ہک اتحادی جماعت ہئی۔ رہنماواں اچ ملک خضر حیات ٹواݨہ نشاںر شخصیت ہن۔ ایندے اچ مسلمان، ہندو تے سکھ اقوام دے ممبران شامل ہن۔ درحقیقت اے جماعت اوں وقت دے پنجاب بشمول مقبوضہ سرائیکی خطے دی نمائندہ سیاسی پارٹی ہئی۔
ٹانوری
اوچشریف دے نواحی علاقے موہاݨی والی موری تے ارد گرد دے دیہاتاں وچ موجود نسلی سرائیکی قبیلہ اے. تمام لوگ رڑھ واہی نال منسلک ہن. اہم افراد وچ ملک رمضان ٹانوری دا ناں مشہور اے.
ناؤں تریݨ
ناؤں تریݨ
اے کھیݙ بھیڄے دی کھیݙ ھ. اے کھیݙ زیادہ تر او لوک کھیݙدن جیہڑے ذہین ہونوون. اے کھیݙ زیادہ تاں مرد، نینگر، چھوہر چھٹکر کھیݙدن. ایں کھیݙ کوں ݙو کھݙکار کھیݙ سڳدن. سبھ کنوں پہلے بھوئیں تے لکیراں مار تے تریݨ بݨائی ویندی ھ. ایندے کیتے سبھ توں پہلوں ہک وݙا مربعے دی شکل دا خانہ بݨایا ویندے ول اوندے اندر ہک ٻیا خانہ تے ول ہک ٻیا خانہ مطلب ہک ٻئے دے اندر کل ترائے مربع دی شکل دے خانے بݨائے ویندن. ول سب توں اندرلے یا ٻاہرلے خانے دی آدھل کول ݙوجھے چھیکڑی خانے دی آدل تک ہک لکیر چھکی ویندی ھ ایہو جی لکیر چارے پاسوں لڳدی ھ. یاد راہوے اے لکیر چونڈھ وچوں نی چھکڑیں خانے دے ادھ وچوں چھکڑیں پوسی. ول ݙوہیں کھݙکار سوچ سمجھ تے اپڑیاں ڳوٹیاں رکھݨ شروع کریندن. دیہاتاں وچ اے ڳوٹیاں، پھینگڑیاں، ڳٹکیں، بجری یا نکے پتھر یا وٹے تے لکڑ دے نکڑے ٹکڑے وی تھی سڳدن. جݙاں ساریاں ڳوٹیاں رکھیج ونجن ول کھیݙ شروع تھیندی ھ یعنی چال شروع تھیندی ھ. ایں کھیݙ وچ جیہڑا کھݙکار ڈھیر تریݨاں بݨڑیندے او جت ویندے. تہاکوں تریݨ ݙسا ݙیواں جو او کیا ھ.. تریݨ اے جو کئی کھݙکار ایں کھیݙ وچ اپڑیاں ترائے ڳوٹیاں برابر ہکا تندیر وچ بݨا گیا تاں او ݙوجھے کھݙکار دی ہک ڳوٹی مرضی دی چا سڳدے. بعض جاہیں تے یا کجھ کھݙکار دومارہ وی کار رکھدن یعنی دومارہ ایں ہوندے جو دومارےآلا کھݙکار ہک پاسوں تریݨ بݨا تے چیندے تے ول جݙاں ݙوجھے پاسے چلے ول اتھاں وی تریں بݨ ونجے اے دومارہ ہوندے.
حضرت زینب بنت حجش
حضرت زینب نبی پاک دی ٻوا ڊی ڊھی ہئی۔حضرت زینب ڊا پہلا نکاح حضرت زید نال تھیا ہا ڃہرے نبی پاک دے منہ آکھیے پتر ہن۔
عربیں اچ ہک رواج ہا کہ منہ آکھیے پتر ڊی بیوہ نال تے طلاق آلی نال نکاح ناہن کریندے۔ جہلیں حضرت زید نے حضرت زینب کوں طلاق ڈتی تاں حضرت محمد نے حضرت زینب نال نکاح کرکے عربیں ڊا ایہہ گندا رواج وی ختم کر ڈتا
حضرت زینب ٻہوں ہی سخی، خدا خوفی کرݨ آلی تے پرہیز گار ہن۔ حضرت عائشہ آہدین کہ میں حضرت زینب توں ودھ نیک تے اللّٰہ توں ڈرݨ آلی تریمت نئیں ڈٹھی۔
گدا حسین راول
گدا حسین راول سرائیکی دا شاعر ہے۔
دل نال جے ملنڑی دلبر کوں پہلے دلبر دے دربان کوں مل
@ مل من دے مکے پکے کوں سکھ ریت رحل قرآن کوں مل
@ سٹ وہم بلندی پستی دے اے فرق مٹا اسمان کوں مل
@ کلام سئیں گداحسین راول کمپوزنگ دا پورھیا ملک محمد رمضان نوید آرائیں ونکی:سرائیکی شاعر
صحافتی و نشریاتی اصطلاحات
= صحافتی و نشریاتی اصطلاحات = ·      سامعین Audience        :             ریڈیو پروگرام سنن والے
·      پس منظر موسیقی Background Music    :             ریڈیو پروگرام دے دوران‘ پس پردہ آواز
·      سماعت پیماAudiometer :              :             آواز دے گھٹ ودھ تھیون کوں نوٹ کرن والا آلہ
·      سنسر شپCensorship:                   :             ریڈیو اَتے ٹیلی وژن دے پروگراماں دے قابل اعتراض حصیاں کوں کٹ ڈیوناں‘ نشر نہ کرناں
·      چنک Chunk:                              :             پروگرام دا مکمل حصہ چنک آکھویندے
·      کال سائنCall Sign:                :             ریڈیو پروگرام دے ٹیپ دے ڈبے تے پروگرام دے شروع اَتے ختم تھیون والے الفاظ
·      ترتیب لاونCue              :             ریکارڈ شدہ پروگرام چلاون دے لحاظ نال ترتیب
·      رواں تبصرہRunning Commentary:    :             کہیں میچ‘ تقریب یا کہیں واقعے بارے اکھیں ڈٹھا حال بیان کرن
·      کمرشل براڈکاسٹCommercial Broadcast:        :               سپانسر شپ دے ذریعے نشر تھیون والا پروگرام
·      کنٹرول رومControl Room:         :             ریڈیو اتے ٹی وی پروگرامز نشر کرن والا کمرہ
·      کمپوزرComposer:           :             کہیں پروگرام دی موسیقی اَتے نغمے دی دُھن ترتیب ڈیون والا موسیقار
·      کٹ     Cut            :             ریکارڈنگ روکن کیتے لفظ ’کٹ‘ استعمال کینا ویندے
·      تدوینEditing:                :             ریکارڈتھئے ہوئے پروگرام کوں سکرپٹ دے مطابق ترتیب ڈیون
·      ختم کرنDelete :                :             تحریری مسودے اَتے ریکارڈ تھئے ہوئے پروگرام دے قابل اعتراض حصے ختم کرن
·      حتمی تیاری  Final Touch   :             ریکارڈ تھئے ہوئے پروگرام دی نوک پلک سنوارن
·      اسٹوڈیوStudio:     :             اینجھا کمرہ جتھاں مختلف پروگرام ریکارڈ کیتے ویندن
·      سکرپٹScript:    :             مختلف پروگراماں دا تحریری مسودہ
·      براہ راست Live:      :             کہیں پروگرام‘ میچ یا تقریب کوں براہ راست نشر کرن
·      تبصرہ نگارCommentator:                :             کہیں پروگرام‘ میچ یا تقریب دا اکھیں ڈٹھا حال بیان کرن والا
·      اے پی پی (A.P.P)         :             ایسوسی ایٹڈ پریس آف پاکستان
·      اے۔پی۔این۔ایس:(A.P.N.S)   :             آل پاکستان نیوز پیپرز سوسائٹی
·      جمالیاتی لطف            Aesthetic Pleasure
·      تجریدی فن                    Abstract Art
·      آزمائش اداکاری (سٹیج) صوتی آزمائش (ریڈیو)Audition
·      آواز پردہ/منظر یا موضوع دی تبدیلی Bridge
·      نشریات            Broad Casting
·      تزکیہ ہیجانات(ارسطو دی اصطلاح کتھارسس)Catharsis
·      منظر دی تبدیلی (ریڈیو نشریات وچ)Change Over
·      طربیہ   Comedy
·      ظریفانہ طربیہ  Comedy of Wit
·      تعارفی پروگرام Curtain Raiser
·      ورود     Entry
·      صوتی اثرات (نشریات دے دوران) Sound Effects
·      گونج  (نشریات دے دوران)  Echo
·      کانٹ چھانٹ /تدوین  Editing
·      بیانیے دا کوئی ہک واقعہ  Episode
·      واقعات                          Episodes
·      تدریجی آغاز (ریڈیو نشریات وچ)  Fade in
·      تدریجی اختتام (ریڈیو نشریات وچ) Fade out
·      خیالی تصویر     Image
·      سازاں دی موسیقی Instrumental Music
·      درمیانی پروگرام (ڈرامے دے ایکٹ دے دوران ہلکی موسیقی) Interlude
·      ترنم      Melody
·      مونتاژ (ریڈیو ڈرامے یا کہیں پروگرام وچ آوزاں کو رلاتے مکھڑا بناون)Montage
·      مختصر ڈرامہ Play Let
·      آہنگ/موزونیت/وزن      Rhythm
·      منظر نگاری Scenography
·      جذباتی موسیقی Sentimental Music
·      اپنے آپ نال گالہیں /خود کلامی  Soliloquy
·      تنوع۔ رنگا رنگ پروگرام Variety
MubasherKaleem (talk) 14:49, 10 June 2019 (UTC)
علامہ اقبال تے سرائیکی لوک ادب
علامہ اقبال دا شعری تصور، فلسفیانہ افکار، شعری رمزاں دا ڄاݨوں اَتے مشرقیت دے جذبے نال ٹٻ ٹار (سرشار) ہے۔ اقبال دا کلام مشرق دے مسلماناں دے نظام حیات اِچ ٹرݨ آلے خاموش انقلاب کیتے راہ رستے دا سوجھیلا ثابت تھیا۔ شاعر مشرق ’’خوشحال خاں دی وصیت‘‘ کوں نشابر کرݨ اَتے حیاتی دے آخری ݙینہاں اِچ ٻولیڄݨ آلیاں زباناں نال ݙاڈھی حُب سک رکھیندے ہن۔ ݙوجھیاں پاکستانی زباناں دے لکھاریاں وانگوں سرائیکی زبان دے کئی لکھاری وی فکر اقبال دے عاشق ہن۔ اقبال دے زمانے سرائیکی زبان دے ایجھے دانشور موجود ہن جنہاں اقبال نال ملاقات کیتی یا خطوط دے ذریعے رابطے اِچ رہیے۔ مشہور ماہر لسانیات ڈاکٹر مہر عبدالحق آپݨے طالب علمی دے زمانے پروفیسر کریم بخش دے ذریعے علامہ اقبال کوں ملیئے۔ سرائیکی دے اہم لوک شاعر حسن رضا گردیزی وی دوران تعلیم راجہ عبداللہ نیاز دے رَلے اقبال کوں ملیئے۔ ملاقاتاں دے حوالے نال عبداعظیم خاں نتکاݨی دا ناں وی آندے جنہاں دی اقبال دے حوالے نال لکھیل سرائیکی نظم اقبال دے عہد اِچ سامݨے آئے جذبات دی آئینہ دار ہے۔
سرائیکی زبان اچ اقبال کوں تدرانہ عقیدت پیش کرݨ دا سلسلہ اَڄ توݨی جاری اے۔ ساݙے درجناں شعراء کرام ایجھے ہن جے اُنہاں دے کلام اُتے جھاتی ماروں تاں سُدھ پوندی اے جو انہاں علامہ اقبال کوں خراج پیش کیتے۔ اُنہاں اِچوں جانباز جتوئی، حسن رضا گردیزی، نشتر غوری، سفیر لشاری، امید ملتانی، دلشاد کلانچوی، محمد رمضان طالب، قاسم جلال اتے اسلم میتلا دے ناں قابل ذکر ہن۔ نثری حوالے نال وی اقبال دی فکر تے نظریات سوجھواݨاں دی توجہ دا مرکز رہیٔن۔ اقبال بارے سینکڑاں مضامین مختلف سرائیکی رسالیاں اِچ چھپن۔ ملتان دے مہینہ وار ’’سرائیکی ادب‘‘ ملتان اچ محمد اسماعیل احمداݨی مولانا نور احمد خاں فریدی، ارشد ملتانی، محمد علی خاں بلوچ، سجاد حیدر پرویز، نسیم لیہ اتے محمد اسلم میتلا دیاں تحریراں قابل ذکر ہن۔ ترائے ماہی ’’سرائیکی‘‘ بہاولپور دے شماریاں اِچ نشتر غوری، انیس پیر زادہ، دلشاد کلانچوی، ظفر لشاری اتے عبدالباسط بھٹی دے مضامین چھپدے رہ ڳئین۔ محمد رمضان طالب، اعجاز ڈیروی، عبدالقدوس ساجد اَتے غلام محمد نظامی مہینہ وار ’’فرید رنگ‘‘ دیرہ غازی خان اِچ فکر اقبال بارے لکھدے رہ ڳئین۔ کتاباں سلسلیاں اِچ ’’سچار‘‘ اَتے ’’سنہڑا‘‘ احمد پور شرقیہ اِچ وی فکر اقبال بارے مضمون چھپدے رہ ڳئین۔
تحقیق تے تنقید دے حوالے نال دلشاد کلانچوی دیاں ݙوں کتاباں ’’ساݙا بخت اقبال‘‘ اَتے ’’چنڳا ٻال اقبال‘‘ سامݨے آئین۔ ’’چنڳا ٻال اقبال‘‘ اِچ اقبال دی حیاتی جزواً پیش کیتی ڳئی اے۔ جݙاں جو ’’ساݙا بخت اقبال‘‘ دے ذریعے اقبال دی فکر کوں مربوط انداز اِچ واضح کرݨ دی تݨ ماری ڳئی اے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب ’’علامہ اقبال تے سرائیکی زبان و ادب، اقبالیات دے موضوع اُتے ݙاڈھی سوہݨی کتاب ہے۔ ایں کتاب اِچ کلامِ اقبال دے ترجمے، نذرانہ عقیدت تے مختلف اشاریئے ݙتے ڳئین۔ ظہور احمد دھریجے آپݨی کتاب ’’علامہ اقبال تے سرائیکی وسیب‘‘ دے ذریعے جتھاں وسیب دا نین نقشہ پیش کیتے اُتھاہیں اقبال نال ملاقاتاں دے سلسلے، خطوط اَتے اقبالیات دے موضوع اُتے کم کرݨ آلے ادیباں اَتے دانشوراں دیاں عالمانہ آراء وی سامݨے گھن آئین۔ ایندے علاوہ علامہ اقبال دی صفت خواجہ فرید نال عقیدت اَتے سرائیکی وسیب خصوصاً ریاست بہاولپور نال اقبال دے تعلق دی وضاحت ایں کتاب دی اہمیت ودھائی اے۔
کلام اقبال دے منظوم ترجمیاں کوں سرائیکی ادب اِچ اقبال شناسی دی واضح دلیل آکھ سڳدے ہیں۔ فکر اقبال دی تشریح تے تعبیر کیتے نسیم لیہ دے قلم اِچوں ’’نال جبریل‘‘ دیاں چوݨویاں غزلاں، رباعیاں اَتے نظماں دے منظوم سرائیکی ترجمے دی کتاب ۱۹۷۴ء اِچ چھپی۔
ایں کتاب اِچ ترجمیاں توں پہلے اقبال دے مکالمے ’’مرید ہندی اور پیر رومی‘‘ دی تقلید اِچ ’’مرید پنجاب اتے پیر مشرق‘‘ دے عنوان نال نسیم لیہ اتے علامہ اقبال دے درمیان مکالمہ شامل کیتا ڳئے۔ جیندے اِچ ݙکھایا ڳئے جو پیر مشرق دے آکھݨ اُتے مرید پنجاب کنوں ٻال جبریل دا سرائیکی ترجمہ کرایا ڳئے۔ نسیم لیہ آپݨے ترجمے اِچ شعراں دے معنوی اَتے صوری سوہݨپ کوں برقرار رکھیندے ہوئے نال جبریل دی بحر تے قافیے کوں ممکنہ حد تئیں بدلݨ توں گریز کیتے۔ مثال دے طور تے ایہ ترجمہ ݙیکھو اقبال آکھیئے۔
ہوا ہے گو تُندو تیز لیکن چراغ اپنا جلا رہا ہے
وہ مرد درویش جس کو حق نے دیئے ہیں انداز خسروانہ
ہݨ نسیم لیہ دا ترجمہ ݙیکھو:
ہوا دے ہن توڑے تیز جکھڑ تاں وت وی ݙیوا ٻلیندا ودے
اوہو قلندر کریم نے ٹھاٹ باٹ جیکوں ݙتے شہانہ
ڈاکٹر مہر عبدالحق علامہ اقبال دی جڳ مشہور کتاب ’’جاوید نامہ‘‘ دا ݙاڈھا سوہݨا سرائیکی ترجمہ کیتے۔ ایہ منظوم ترجمہ چھپݨ توں پہلے ریڈیو پاکستان ملتان توں تمثیل دی شکل پندراں قسطاں اِچ نشر تھیا۔ تے ول ۱۹۷۴ء اِچ شائع تھیا۔ ایندا ترجمہ وی ااقبال دی بحر اِچ کیتا ڳئے۔ اِتھوں تئیں جو کئی اصطلات کوں وی تبدیل نی کیتا ڳیا۔ البتہ کتاب دے چھیکڑ اِچ ڈھیر ساریاں اصطلات دی تشریح کر ݙتی ڳئی اے۔
نواز سیت پوری، خادم ملک ملتانی، اَتے ڈاکٹر ایاز سہروردی ’’شکوہ جواب شکوہ‘‘ دا ترجمہ کیتے۔ انہاں اِچوں ڈاکٹر ایاز سہر وردی دا منظوم سرائیکی ترجمہ ’’روح رہان‘‘ دے ناں نال شائع تھئے۔ جݙاں جو نواز سیت پوری دا قلمی ترجمہ ا۔تے خادم ملک ملتانی دا کمپوز تھیا منظوم ترجمہ وی موجود ہے۔ غیر مطبوعہ ترجمے دے حوالے نال نشر غوری دا ناں وی آندے جنہاں ’’رموز بے خودی‘‘ دا سرائیکی ترجمہ کیتے ایویں علامہ غلام حسین زائر ’’اسرار خودی‘‘ دا ترجمہ کیتے۔ جیڑھا قلمی حالت اِچ موجود ہے مختلف تراجم دے حوالے نال حافظ سعید قریشی دے ترجمہ تھئے علامہ اقبال دے ݙوں خط سہ ماہی ’’سرائیکی‘‘ بہاولپور اِچ شائع تھئے۔ امید ملتانی علامہ اقبال دیاں کئی نظماں دا منظوم سرائیکی ترجمہ کیتے۔ جنہاں اِچوں عقل و دل، پرندے کی فریاد، رات اور شاعر بلال، چاند اَتے ہمالیہ قابل ذکر ہن۔ اکرم رونگھا، ڈاکٹر ایاز سہروردی اتے اصغر عابد وی اقبال دیاں کئی نظماں دے ترجمے کیتن۔ اِتھوں سرائیکی ادب اتے علامہ اقبال دے گہرے تعلقات دا پتہ لڳدے۔ ترجمیاں دے علاوہ کئی سرائیکی شعراء دے کلام اِچ شعوری اَتے لا شعوری طور تے علامہ اقبال دی تقلید نظر آندی اے۔ ’’تعمیر خودی‘‘ دے عنوان نال نسیم لیہ دی اردو نظم دی ضخیم کتاب ’’تقلید اقبال‘‘ اے جیڑھی حالی چھپ نی سڳی۔
عوامی شاعر شاکر شجاع آبادی وی علامہ اقبال کنوں متاثر تھی کے کئی شعر لکھین۔ جینویں اُنہاں ’’شکوہ جواب شکوہ‘‘ کوں آپݨے انداز اِچ کجھ ایں طرحاں پیش کیتے۔
شکوہ:
میݙی سوچ تے پاݨی پھیر سڄݨ ݙتو کھیݙ ونڄا میݙا کیا رہ ڳئے
کر ختم جوانی شاکر دی ݙتو کمر نِوا میݙا کیا رہ ڳئے
میݙے شکوے تے اِعتبار نہ کر چلو آپ ݙسا میݙا کیا رہ ڳئے
جواب شکوہ:
تیڈا رووݨ کوڑ دا رووݨ ہے اڄاں رووݨ جوڳا حال نِوہی
تیݙے زور جتی تیکوں بار ݙتم ݙٹھا درداں دا گڑدھال نوہی
جینکوں جو ݙیواں ذمے وار تاں نی میݙی قدرت دا بھائیوال نوہی
میݙا شکوہ ہوش سنبھال تے کر توں شاکرؔ ہیں اقبال نوہی
علامہ اقبال دی حضرت خواجہ غلام فرید نال عقیدت وی سرائیکی ادب دا ہک اہم حوالہ ہے ۔ خواجہ فرید دے صوفیانہ افکار اَتے تخلیق شعور دی ڄاݨ وندی دی وجہ توں علامہ اقبال اُنہاں کوں عالمگیر حیثیت دا حامل قرار ݙیندے ہوئے آکھیا۔
’’افسوس جو خواجہ صاحب دی شاعری ہک خاص علاقے تئیں محدود رہ ڳئی اے۔ انہاں دا کلام گہرا مطالعہ منڳدے میکوں تاں ایندے اندر بین الاقوامی حیثیت تے اہمیت دے عناصر نظر آندن۔‘‘
جے کلام اقبال تے کلام فرید دا تجزیہ کریڄے تاں کئی جائیں اُتے سانجھ نظر آندی اے۔ مثال دے طور تے
اقبال:
اقبال محرم اپنا کوئی نہیں جہاں میں
معلوم کیا کسی کو دردِ نہاں ہمارا
فرید:
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
تحریروقاص بلوچ
علامہ اقبال تے سرائیکی لوک ادب
کینکوں حال سݨاواں دل دا
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
علامہ اقبال تے سرائیکی لوک ادب
کوئی محرم راز نہ ملدا
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
(مخمور دیاں نظماں میڈے ذہن دے انرجی سپین کوں قوت ڈیندن تاں ایہ نظماں میں ڈینہہ رات وِرد کریندا رہ وینداں)
ادب وچ رومانویت تحریک دا بابا ورڈزورتھ اہدے شاعری تِند و تار جذبات دا یکایک وِٹیج ونجنؕ ہے، ایندا منڈھ او احساسات بدھیندن جیہرے شانتی وچ کٹھے تھیندن۔ ایں تعریف کوں ڈیکھوں تاں ورڈزورتھ دے آپنؕے علاوہ بہوں گھٹ شعرا پورے لہسن۔ اگر ایں تعریف کوں حق منیا ونجے تاں مخمور قلندری ایں تعریف دا بھرپور مزاج رکھدے۔ مخمور دی شاعری وچ صرف جذبات ہِن احساسات ہِن۔ ورڈزورتھ ایہ گالھ اوں ویلھے کریندے جڈاں انقلابِ فرانس، امریکہ دی آزادی دی تحریک اَتے سائنسی تے صنعتی انقلاب توں بعد انسانی موضوعی اقدار دی نفی پئ تھیندی ہئ۔ انسانیں دی جاہ مشیناں پیا گھندیاں ہَن، ہر شے کیلکولیٹ پئ تھیندی ہئ۔ ورڈزورتھ انگریزی ادب وچ رومانویت (فطرت، تخیل، جذبات، جمالیات وغیرہ نال آہنگ لٹریچر) گھن آونؕ چاہندا ہا۔ موضوعیت گھن آونؕ چاہندا ہا۔ اوویں اج دے برق رفتار دور وچ جتھاں انسانی اقدار تے سر مستی کتھائیں گل گئ ہے مخمور اتھاں ولا احساسات دا شعور ڈیونؕ چاہندے۔ اج جتھاں ہر شے کوں سائنسی ریشنلزم نال تولیا ویندا پئے اتھاں مخمور جذبیں دی گالھ کریندے۔
علامہ اقبال تے سرائیکی لوک ادب
رمز آغاز محبت کی بتا دی کس نے؟
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
مخمور دے احساس شانتی وچ کٹھے تھیندن ولا نِتر کیں باہرو نکلدن۔ مخمور ورڈزورتھ دے مسلک اتیں ہے ساکوں ڈسیندے جو شاعری تخلیقی شے ہے، ایندے کیتے سماجی رویے خاص ضروری کینی۔ ہر بندہ ایکوں آپنؕے مزاج نال ورتیندے۔ شاعری وچ صرف انفرادیت ہوسی تاں شاعری چنگی تھیسی۔ شاعری اجتماعی چیتے دا ناں نئیں۔ ایہ صرف فرد دے سکوت وچ حواس کٹھے کرنؕ دا ناں ہے کہ فرد کلھا تھی کیں کیا سچیندے، اوندے حواس دی اوندی ذات نال کیڈی سنگھت ہے۔ جیویں شراب دا خمیر نال، موسیقی دے آلات دا رتعاش نال سانگا ہے، سِجھ دا تپش نال اَتے پھلیں دا خشبو نال ایویں مخمور دی شاعری دا صرف شعریت نال سانگا ہے۔۔۔
علامہ اقبال تے سرائیکی لوک ادب
ایہا ریت سکھی ہئی کئیں وے کنوں!
ڈھولا لُک چھپ ٻہندیں میں وے کنوں
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:نڳال
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
میݙے نیناں کوں
کوئی درشن ہے جیہرا کرنؕا ہے
کوئی گول ہے گول ہمیشہ توں
کوئی پَک ہے وہم دے بُکل وچ
کوئی وہم ہے سامنؕے ڈسدا پئے
کوئی خواب ہے خواب اچ ہر شے ہے
کوئی نیندر اے خواب توں خالی ہے
کوئی ظاہر آڑ اچ باطن دی
کہیں روپ اچ آپ نظردا نئیں
ہر روپ اچ آپ نظردا ہے
کوئی ہے تاں سہی جیہرا ڈسدا نئیں
جئیں رنگ بھرے ہِن پراں وچ
جئیں مرلی دے وچ سُر پاتے
جئیں گرو چیتے گُر پاتے
جئیں سِپی دے وچ دُر پاتے
کوئی سادھو دور پکارے وو
صدارتی نظام
صدارتی نظام ہک جمہوری نظام حکومت ہے۔ جنیدے وچ سربراہ مملکت انتظامیہ دا سربراہ ہوندے۔ انتظامیہ مقننہ کنوں وکھری ہوندی ہے۔ ایں سربراہ مملکت کوں صدر اہدن۔ عدلیہ مقننہ تے انتظامیہ ترائے وکھرے وکھرے ادارے ہوندن۔
صدارتی تے پارلیمانی نظام وچ فرق
١۔ پارلیمانی نظام وچ مقننہ تے انتظامیہ ݙون٘ہاں دا سربراہ وزیراعظم ہوندے تے اسمبلی دے اڳوں جوابدہ ہوندے۔ صدارتی نظام وچ مقننہ تے انتظامیہ وکھرے وکھرے ہوندن۔
٢۔ صدارتی نظام وچ اسمبلی دا کم صرف قنون سازی ہوندا ہے تے صدر اسمبلیاں کائنی توڑ سڳدا نہ لوڑ ہوندی ہے۔
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
میݙے نیناں کوں
جیہرا ڈسدا نئیں کوئی ہے تاں سہی
صدارتی نظام
صدارتی تے پارلیمانی نظام وچ فرق
٣۔ صدارتی نظام وچ اسمبلیاں توں منظور تھیا قنون صدر مسترد کر سڳدے۔
تِرِیمتاں دا سینما
تِرِیمتاں دا سینما کئی موضوعاں اُتّے مبنی ہِے جِنّھاں کُوں کٹّھا کر تے فِلماں وِچ تِرِیمتاں دے کَم کُوں تخلیق کِیتا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے وِچ ممکن ہِے جو منظر دے پِچُّھوں دے کردار وی شامل ہووِن جین٘ویں جو ہدایت کار، فلمساز، مصنف، وغیرہ تِھی سڳدے ہِن جیڑھے ہِک اِیہو جئیں کہاݨی دا حِصّہ ہووِن جیڑھی تِرِیمتاں دے کَم اَتے اُنّھاں دے کردار دی ڈرامہ نگاری دے ذریعے ترّقی پذیر ہون٘دے ہِن۔
صدارتی نظام
صدارتی تے پارلیمانی نظام وچ فرق
٤۔ صدارتی نظام وچ سربراہ مملکت یا بادشاہ صدر ہوندے۔
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
میݙے نیناں کوں
کیوں تس نئیں وسمی نیناں دی
صدارتی نظام
صدارتی تے پارلیمانی نظام وچ فرق
٥۔ پارلیمانی نظام جمہوری ہوندے۔ اوندے وچ بادشاہت کائنی۔
تِرِیمتاں دا سینما
تِرِیمتاں دا سینما دُنیا بھر دے تِرِیمتاں دے تعاون کُوں تسلیم کرین٘دا ہِے، جیڑھا ناں صرف بیانیہ فِلماں وِچ پایا وین٘دا ہِے جاں جو دستاویزاں وِچ وی ݙِٹّھا وین٘دا ہِے۔ تِرِیمتاں دے کَم دا تسلیم کِیتّا ون٘ڄݨ کئی فلم فیسٹیول اَتے انعاماں دی شِکّل وِچ ہون٘دا ہِے، جین٘ویں جو سنڈیس فلم فیسٹیول۔
تِرِیمتاں دا سینما پیچیدہ، تنقیدی، نظریاتی اَتے ادارہ جاتی تخلیق ہِے، جین٘ویں جو الیسن بٹلر نے سمجھایا ہِے۔ اِیں تصوّر دی اپݨی تنقید وی جاری رہی ہِے، جین٘دی وجہ کنُوں تِرِیمتاں فلم ساز خود کُوں حاشیے اُتے کھڑا تِھیوݨ اَتے نظریاتی تنازع تُوں بچین٘دیاں آن٘دیاں ہِن۔
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
شاہ جی پانؕی
شاہ جی پانؕی
تِرِیمتاں دا سینما
فلماں وِچ تِرِیمتاں دا کِردار
بھارت وِچ آبرو ریزی اَتے اجتماعی آبرو ریزی جئیں جُرم ٻہوں وَدھ چُکّے ہِن۔ تاہم اِیں جُرم کُوں فِلماں وِچ سوہݨے انداز وِچ فحاشی دے نال پیش کِیتا ڳیا ہِے۔ اِین٘دے نتیجے وِچ کئی خبراں وِچ چھپِّن اَتے کئی غیر مطبوعہ جرائم واقع تھئے ہِن۔ ناقدین دے مطابق فلمی صنعت کُوں اپݨے اندر جھاتی پاوݨ دی لوڑ ہِے، جو اَساں فِلماں وِچ تِرِیمتاں کُوں کین٘ویں پیش کرین٘دے پئے ہِسے، تاں یقینی طور تے اِیں بارے وِچ ٻہوں کُجھ کرݨ دی لوڑ ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:نسائیت
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
شاہ جی پانؕی
دیراوڑ توں چاننؕا تونڑیں
روہی دے وچ
رُلدے رہ ہیں
سِر وچ ریت اے
اکھیں اچ ریت اے
روہی اندر اساں روہی ساڈے اندر
تریہہ ہے مرشد
جی بھگت سئیں پانؕی حاضر
ہنؕیں حاضر
پوری روہی چھانؕ کیں آۓ ہیں
ونؕ ونؕ نال الیندے رہے ہیں
پیر فرید دی روہی اندر
سہی دی سِک وِسما کے آۓ ہیں
کہیں ٹوبھے وچ پانؕی کونی
کتنا سیک سڑیہہ ہے مرشد
جی مخمور قلندری صاحب
پانؕی حاضر ہنؕیں حاضر
شاہ جی صیب