cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عاشق بزدار
ماءڑی ماء
ماءڑی ماء تُوں ݙِسدیں میکوں رَب رَحمان دے وانگو ماءڑی ماء تُوں وِشنو،شیو،بھگوان،ہَری دِیاں شکلاں ماءڑی ماء اَلپس،سِنیاتےاُحد،ہمالیہ دے چوٹیں تے تیݙے تخت نظردِن ماءڑی ماء تُوں مایا،مریم تُوں زَہرا تُوں سِیتا تُوں سرسوتی،اوشا،رادھا تُوں سونی،تُوں سومَل ماءڑی ماء تُوں گوتم چن٘در،کرشن،شنکر نانِک پِیر،پیغمبر،مُرشد،گُرو،امام،اَوتار ماءڑی ماء تُوں گیتا،وید،گرنتھ،انجیل،قرآن تُوں یثرب،تُوں مکّہ،متھرا تُوں کاشی،کشمیر تُوں بابُل،تُوں ݙیس،ݙراورتُوں روہی دلگیر مسجد،من٘در،چَرچ،سَٹوپے تیݙے پیار دے گھر ہِن جِتھاں تُوں دیوی تُوں داسی مذہب تیݙا اُنس محبت،ممتا دین دَھرم دوزخ تیݙی نفرت دا ناں جنت پیار نشانی ماءڑی ماء ہِےبَھالݨ تیکوں پوجا،پاٹھ،نمازاں ٻولݨ تیݙا پَنتھ،نصیحت،آئیتاں،شبد،اشلوک اشولال فقیردیاں نظماں کافیاں پیرفریدݨ سئیں دیاں فیضؔ،فرازؔ دے گیت جیرھے دھرتی ماء دے سُتےلیکھ جڳیندن ساکوں نَواں رَستہ ݙین٘دن ماءڑی ماء ہے تیݙےنانویں عزت،شان،شرافت ایں کائنات تے راج ہے تیݙا تُوں تخلیق دا باعث ماءڑی ماء ءِ جن٘گل ٻیلے،تَھل چتران٘گ تے جھوکاں ݙَہر،مَلہیراں،ٹوبھے،تاݙے پَربت،باغ بسیرے وادیاں رَنگلیاں سَئےسئے رن٘گ دیاں تیݙی سَیردیاں جاہیں جِتھاں وَہندِن سَرجوسانگھڑ،کاہا،کاک،تےچھاچھڑ گھارا،اَرل،چنانہہ تے ناری،جمنا،سون،مَلہیر جہلم،پدما،وِیاس تے گنگا،سن٘دھ سَتلج تے راوی آمورلینا،برہم پترا،میکنزی،ڈینیوب کاشی،نیل،فرات تےزمزم بےشک ءِجَل اوم سݙیندِن پر ءِ تیݙی تَھنڄ دے ہِک قطرے دا مُل نئیں ماءڑی ماء ءِ موسم سارے ساوے پیلے تیݙے سِر بوچھݨ دے رَنگ ہِن تیݙا بوچھݨ ہے کائنات دے تَن دا اُوچھݨ ماءڑی ماء تُوں ساوݨ مانہہ دی چوݙی رات دے وانگے تیݙے چاندݨ دی ٹھاڈھل تے روح کوں آسَݨ مِلدِن ماءڑی ماء تُوں چیتر نِماشاں جین٘دے چھانویں تیݙے ڄائ تئیں زندگی دِیاں سب سانجھاں ݙِٹھین ݙُکھ سُکھ آس نِراس کِشالے رات ݙینہاں بے انت جڳارے اوڑک دائمی نندراں جے تئیں ءِ کائنات نہ مُکسی تیݙے ناں دا علَم نہ جُھکسیے تھی تھی ٹولیاں دِلّے وَن٘جھلیاں چپڑیاں چِمٹے تاڑیاں تال وَڄین٘دِن اپݨے اپݨے دِل دردی دے سارےدرد سُݨیندن ماءڑی ماء تُوں ٻارہاں ماہیں رُت سَرمیں دی تیݙی چُنی آس دی چادر اَمن دا جھنڈا سُکھ دا پَرچم جین٘دے چَھتر چھان٘ویں پَلدِن ڈھولے،کافیاں،ݙوہڑے،غزلاں جیرھےساݙے ݙُکھ سُکھ دے اظہار وَسیلے ماءڑی ماء جےتُوں ہائیں تُوں راݨی یامِلکاݨی تَیں سِربخت جُھلین٘دا جے مزدور دی ہائیں ماء ڑی نِت ہائیں دَرد رَنجاڑیں رَہن٘دی سُولیں سان٘گ سَماݨی ماءڑی ماء تئیں زندگی دِیاں سب سانجھاں ݙِٹھین ݙُکھ سُکھ آس نِراس کِشالے رات ݙینہاں بے انت جڳارے اوڑک دائمی نندراں جے تئیں ءِ کائنات نہ مُکسی تیݙے ناں دا علَم نہ جُھکسی
ہشام بن عبدالملک
وفات
743ء، 6 ربیع الثانی 125ھ کوں بمقام رصافہ ہشام نے خناق دے مرض وچ مبتلا تھی کے وفات پاتی۔ وفات دے وقت عمر تقریباً 55 سال تے مدت خلافت پوݨے ویہہ سال ہئی۔ ایں نے اپݨی زندگی وچ ولید بن یزید ثانی کوں جانشینی توں خارج کرکے اپݨے بیٹے مسلمہ کوں ولی عہد بݨاوݨ دی کوشش کیتی لیکن امرائے دربار دی مخالفت دی بنا تے کامیاب نہ تھی سڳا۔ ہیں بنا تے ولید تے ہشام دے درمیان رنجش پیدا تھی ڳئی۔ ولید، علاقہ اردن وچ ہشام دی موت تک مقیم رہا۔ ہشام بن عبد الملک دا شمار ، بنو امیہ دے لائق تے کامیاب حکمراناں وچ کیتا ویندے۔ اوہ نماز و روزے دا پابند ہئی۔ لہولہب توں اینکوں نفرت ہئی۔ مسئلہ خلق قرآن دے بانی کوں ایں نے قتل کرا ݙتا۔ فہم و فراست، انتظامی قابلیت، تدبر تے حوصلہ مندی وچ اوہ امتیازی حیثیت دا مالک ہئی۔ انہاں خصوصیات دے لحاظ نال مورخین اینکوں امیر معاویہ تے عبد الملک دے بعد تریجھے نمبر تے شمار کریندن۔
فلم
فلم (film)، جینکوں مووی (movie) یا متحرک تصویر (motion picture) وی آکھا ویندے، ساکت تصاویر دا اینجھا سلسلہ ہوندے جیہڑا پردے (اسکرین) تے ایویں ݙکھایا ویندے کہ اوندے تے متحرک ہووݨ دا دھوکا تھیندے۔
مہر ارشاد سیال دی اسمبلی وچ تقریر
پاکستان پیپلز پارٹی دے ایم این اے مہر ارشاد سیال نے قومی اسمبلی اچ سرائیکی صوبے بارے جیرھی تقریر کیتی اے اساں اوندا خیر مقدم کریندے ھئیں تیں نال ایم این اے صاحب دی بارگاہ اچ اے وی گزارش کریندے ھئیں جو ساکوں ایم این اے صاحب اے ضرور ڈسن جو اے جیرھی ایوان اچ تقریر کیتینیں اے انہیں دی ذاتی اپڑیں رائے ھے یا پارٹی پالیسی دے تحت دی تقریرے اگر ھے پارٹی پالیسی تیں وت اساں اے ضرور پچھسوں کیا پارٹی دے منشور اچ اے جغرافیہ تیں شناخت کوں شامل کر ڈتا گئےول ساکوں جنوبی پنجاب نہ اکھسن اگر اے گال شامل کئینی تیں ول اسمبلی اچ ایں تقریر دا فایدہ جناب کنوں پہلے وی کئی ارکان اے اسمبلی نے ایہے جیہاں تقریراں کرکے ساڈے کولھو کوڑ تیں ووٹ گھن گئین مہر صاحب میڈے خیال اچ گال تقریریں کنوں اگو تیں ٹپ گئی اے تقریر کنوں بہتر اے تساں اپڑاں موئقف اپڑیں پارٹی دی سنٹرل کمیٹی اچ گھن ونجو پارٹی دی اے لیول کنوں اے گال منواو انہیں کوں ڈسو سرائیکستان دے بغیر بیا کوئی چارہ کئینی انہیں کوں ڈسو جوہنڑ سرائیکی سوائے سرائیکستان دے بیا کہیں لالی پاپ تیں راضی نئیں تھیندے پیپلزپارٹی حالات کوں ڈیکھ تیں فیصلے کرے۔۔۔۔محمد اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی
لاؤس
لاؤس (lao people's democratic republic) جنوب مشرقی ایشیا دا ہک ملک ہے۔ لاؤس جنوبی مشرقی ایشیا اچ واقع ہک زمین بند ملک ہے۔ ایندیاں سرحداں شمال مغرب وچ برما تے چین نال، جنوب کمبوڈیا، مشرق اچ ویت نام تے مغرب وچ تھائی لینڈ نال ملدن۔
آذر نرسہ
آذرنرسی یا آذرنرسه فروری 309ء توں مارچ 309ء تک ایران دا بادشاہ ریہا۔ ایہ ایران دا ݙو سو انتریہواں بادشاہ تے ساسانی سلطنت دا نانہواں بادشاہ ہئی۔ ایہ اپݨے پیو هرمز دوم دے بعد تخت نشین تھیا۔
سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں
لوک قصیاں کوں مختلف ونکیاں وچ ونڈیا ڳئے۔ جنہاں وچوں حکایت، نقل قصوصہ، حیوانی کہاݨیاں، تمثیل، اخلاقی کہاݨیاں، قصص المشاہیر، اساطیر، زرمیہ، ڄاتک کہاݨیاں تے لوک کہاݨیاں شامل ہن۔
حکایت
’’عربی، فارسی تے اردو وچ فکری اخلاقی کہاݨی کوں حکایت آکھیا ویندے۔
دیوان ساوݨ مل (ملتان دا حکمران) دے کول ہک مقدمہ پیش تھیا تے ہک ڄݨے آبنتی کیتی جو میں ماکھی وچیندا ٻیٹھا ہم‘ مُترݨ جو ڳیاں تاں کہیں میݙے پیسے وی چا گھدن تے ماکھی وی۔ دیوان پچھیا تیکوں کیندے تے شک ہے۔ اُوں آکھیا: سئیں فلانے فلانے چار بندے میݙے نیڑے تیڑے ہن۔ دیوان سب کوں وٹھوا گھدا۔ سارے حاضر تھئے تاں دیوان ہک ہک کنوں چوری دا پچھیا۔ سبھ انکاری تھئے۔ دیوان آکھیا ایندا فیصلہ ٻہوں اسان ہے۔ جئیں ماکھی چاتی ہے تاں اُوندی انڳل کوں ضرور ماکھی لڳی ہوسی۔ تُساں وارو واری میݙے منہ وچ انڳل پاوو۔ ہݨے پتہ لڳ ویندے۔ کیڑھا چور اے۔ سب کنوں پہلے، اے شخص آوے۔ جیڑھے ویلے او شخص اڳوں تے ودھیا تاں ݙوجھے ڄݨے کپڑیاں نال آپݨی انڳل صاف کیتی۔ دیوان پہلے کوں بھیڄ تے ݙوجھے کوں سݙا گھدا تے آکھیا ایہو چور اے تے چور، وی چوری من ڳیا تے مِنتاں معافیاں منڳݨ پئے ڳیا۔ ایندے وچ عقل و دانش دے نال ایہ سبق وی ملدے جو اندر ہووے سچ تاں کوٹھے کھڑ تے نچ۔
قصوصہ
قصوصہ، وچ ہک مختصر کہاݨی ہوندی ہے ایندے وچ کہیں واقعے، اکھاݨ کوں مختصراً پیش کیتا ویندے۔
’’گدڑ ڈھ پیا کھوہ وچ، ٹپ مار مار تھک پیا، نکل نہ سڳیا۔ اک نک تھی تے آہدے۔
’’ایں ڳیڑ کنوں تاں دل آہدے بندہ کناہیں منہ کر ونڄے۔‘‘
حیوانی کہاݨیاں
اینجھیاں کہاݨیاں وچ حیوان، وݨ، پہاڑ، بندیاں وانڳوں ڳالھیں کریندن۔ انہاں کوں ہک کردار دے طور تے پیش کیتا ویندے۔ انہاں کوں انگریزی وچ Fables آکھیا ویندے۔
تمثیل
ماہرین ادب دا خیال ہے جو ’’تمثیل‘‘ کوئی علیٰحدہ صنف کائینی۔ بلکہ اسلوب دا ہک انداز ہے۔ پر کجھ ادیباں دی رائے ہے جو تمثیل کوں ڈرامے دا متبادل قرار ݙتا ڳئے۔
’’تمثیل‘‘ کیتے انگریزی وچ الیگری Allegary  فیبل Fable تے پیرابل Parable دا لفظ استعمال تھیندے۔ انہاں ترائے اصطلاحات دی مشترک تعریف انسائیکلو پیڈیا برٹانیکا وچ کجھ ایں طرحاں درج ہے۔
"Forms of imaginative literature of spoken utterence constructed in such a way their readers and listners are encouraged to look for meaning hidden beneath the literal surface of the fiction."
’’غیر مرئی‘‘ خیال کوں ’’مرئی‘‘ تے غیر مادی چیزاں کوں مادی چیزاں، اتھاں تائیں جو ذہنی کیفیات اتے جذبات کوں وی انسانی لباس وچ پیش کرݨ کوں ’’الیگری‘‘ آکھیا ویندے۔ (گیان چند) اردو وچ تمثیلی مضامین لکھݨ دے حوالے نال مولانا محمد حسین آزاد ہن۔ انہاں دے مضامین دا مجموعہ نیرنگ خیال، تمثیلی انداز تحریر دی خاص مثال ہے۔
فینٹیسی
فینٹیسی کہیں اینجھی تحریر کوں آکھیا ویندے۔ جیندے وچ مصنف آپݨے مشاہدے زوتے تخیل دی پرواز دے ذریعے مستقبل کوں حال وچ گھن آندے اتے پیش گوئی دے انداز وچ مخصوص طرحاں دے حالات کوں سامݨے آن پیش کریندے۔ اَتے کݙاہیں ماضی تے مستقبل کوں رَلا تے تخیلاتی ربط اتے تضادات نال قارئین کوں محفوظ کریندے۔ بعضے ویلھے لکھت کار، کہیں انوکھی ریاست دا نقشہ، آساݙے سامݨے پیش کریندے۔
سرائیکی وچ ایندی مثال رفعت عباس دا ناول ’’لوݨ جیوݨ دا گھر‘‘ ہے۔ ایندے توں پہلے اردو شاعری وچ فینٹیسی دا نمونہ شاعر مشرق علامہ اقبال دی شہرہ آفاق تصنیف ’’جاوید نامہ‘‘ ہے جیندے وچ خواب دی کیفیت وچ آپݨے پیرو مرشد، مولانا روم دے رلے آسماناں دی سیر کریندن۔ اتے تاریخ دیاں وݙیاں وݙیاں ہستیاں کوں ملدن، مکالمہ کریندن۔
حوالہ جات
ونکی:لوک قصے ونکی:سرائیکی لوک قصے ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:لوک ادب ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
آذر بخاری
اُݙاری .....تی میݙا محبوب یار آذر بخاری
(لکھت:عدیلؔ بخاری)
شاعری اللہ تعالیٰ دی ݙتی ݙات ہے جیڑھی خاص تے چُݨے ہوئے لوکیں کوں عطا تھیندی ہے ۔شاعر شعورِ یافتہ لو ک ہوندن، اِنھاں دا ویلے دی نبض تے ہتھ ہوندے، اپݨے سماج نال جُڑیل ہوندن۔ انہیں دا شعور باریک بینی نال وسیب دیاں تبدیلیاں تے نویاں ضرورتاں دا مشاہدہ کریندا رہ ویندے تے ایہ اپݨی شاعری دے ذریعے اُنھاں دی نشاندہی کر تے لوکیں کوں تبدیلی دا احساس ݙیویندن۔ شاعری بیان دے اظہار دا بہترین طریقہ ہے۔ جیڑھا سُݨݨ تے پڑھݨ آلیاں تے بٖہوں جلدی اثر کریندے۔ شاعریں دی شاعری لوکیں دے شعور کوں جڳیندی ھے۔ شعور انسان دی بٖہوں وݙی خوبی ہے ۔جیڑھی انسان کوں ݙوجھی مخلوق توں افضل کریندی ھَ۔شاعری ، شاعر دے اندر دا عکس تے اوندی شخصیت دی آئینہ دار ہوندی ہے ۔ آذرؔ بخاری ہک نوجوان شاعر ھے۔ تھوڑے عرصے وچ شاعری دی دُنیا اپݨی جٖاݨ سُنجٖاݨ بݨائی ہے ۔سرائیکی وسیب وچ سرائیکی شاعری دی حیثیت نال اوندی ہک انج سُنجٖاݨ ہے ۔ ݙوہڑہ، قطعہ، نظم تے غزل ایندیاں پسندیدہ اصناف ہِن۔اِنھاں وچ زور لئی رکھیندے اے ہک محبت کرݨ والا بندہ ہے  تے شاعری نال محبت دی جوت جگائی رہندے۔ شاعری دے موضوعات وچوں عشق تے محبت وی ہک اہم موضوع ھے۔ آذرؔ بخاری دی شاعری وچ وی عشق و محبت دے موضوع تے ڈھیر سارے اشعار موجود ہِن۔ محبت دے وچ گُندھے ہوئے کجھ شعر ایں ہِن جو:
محبت دے موالیں کوں ودا محبوب نظرے بس
محبت دے مریضاں دا ایہو دارو دوا ہوندے
فقط ساتھ تیݙا جو مِل پووے آذرؔ
مخالف ایہ سارا شہر کیا کریسے
جئیں ݙینھ آذرؔ سامہیں آسیں
ٹلسن سارے کال تے ہنجوں
آذر بخاری ہک سُجٖاک انسان ہے ۔ ایہ وسیب دیاں محرومیاں ناانصافیاں توں واقف ہے ۔ ایہ امیراں دیاں عیشاں تے عیاشیاں کوں وی ݙیدھا بٖیٹھے تے غریبیں دیاں بے وَسیاں دا بھائیوال وی ہے ۔غریبی ایندی سنگتاݨی ہے تے ایہ غریبی دے ڈُٖکھ دا شناسا ہے ۔ایہ ڈُٖکھ ایندے اشعار وچ نشابر ہے :
سُݨ تے روز غبارے والے دی
غریبیں دی رت نال بٖلدے کھڑے ہِن
ایہ جتنی وی سوجھل مُنارے نظردن
آذرؔ ہک خوددار انسان ہے ۔ عزت کرݨ تے عزت کراوݨ دا گُر اینکوں بھَل بھَل آندے۔ سنگت کیتے سب کُجھ وار ݙیوݨ کوں اپݨا ماݨ سمجھدے تے سنگت کنوں وی ایہا اُمیدرکھیندے ایہ نہ مفتی پھوت بݨیندے تے بݨݨ ݙیندے۔ ایہ پھوت بݨاوݨ والیاں دے اڳوں اپݨی اَنا دی کندھ اُساری رہندے۔
اَنا دی کندھی اُسار سڳدوں
جے توں نکھڑدا ہئیں کہے ل تے آذرؔ
گردن نِو ا تے جیوݨ ساݙا وطیرہ کینی۔ جے توݨیں جیندے رہسوں جیسوں انا دے نال آذرؔ بخاری سرائیکی دھرتی دا پُتر ہے ۔ دھرتی تے دھرتی جٖایاں دے ڈُٖکھ کوں سمجھدے۔ ایہ دھرتی جٖایاں دی کم ہمتی ، بے وسی، تے مجبوری دا پوراپورا جٖاݨو ہے ۔اُنھاں کوں حوصلہ ݙیندیں آہدے:
اپݨا حال سُݨاوݨ سِکھو
ہُݨ تاں یار اَلاوݨ سِکھو
سِر تے کفنی بٖدھو یارو
کُجھ رعیت دے وی بارے لکھ
آذر ؔ بخاری حُسن پرست ہے ۔ حُسن پرستی، ایندی رڳ رڳ اندر وَسی ہوئی ہے ۔ایہ مخلوق خدا تے خدا دی خدائی کوں وݙے پیار نال ݙیہدے تے منیندے۔ اینکوں اپݨا محبوب سارے جڳ توں پیارا تے سوہݨا لڳدے۔ دُنیا دی کہیں شئے کوں وی اوندے مَٹ نئیں سمجھدا۔
تیݙے پیر دی آذرؔ مِٹی ہِن
ایہ چندر تے بھانویں تارے لِکھ
آذرؔ وسیب نال جُڑیا ہویا بندہ ہے ۔اینکوں اپݨی روہی نال بے پناہ محبت تے عقیدت ہے ۔روہی دی تس، ٹبٖے، ٹوبھے، کرینہہ ، کنڈے، دھݨ، دھݨوال تے روہیلے ایندے من وچ وَسدن۔ اِنھاں نے اپݨی شاعری وچ روہی دے روڳ، سوڳ، بھوڳ، جوڳ کوں سوہݨے انداز وچ بیان کیتے:
ساݙا مال ملوٹھا مونجھیں توں تیݙیاں خوش خوش واگاٖں خوش بٖیٹھیں
ساݙے مُلک تے ساول لبھدی نئیں ساݙیاں مر ڳن لاگاٖں خوش بٖیٹھیں
ساݙی سیت کوں آذرؔ نندراں ہِن تیݙی سیت کوں جاگاٖں خوش بٖیٹھیں
اساں روہی دی گذران دیوچ نقصان چاتے اَݨ کُھٹ چاتے
نہ ساوݨ دی کوئی بدلی آئی بھانویں قہر دیں دُھپیں چُٹ چاتے
ساݙی ساوِل تے خوشحالی کوں اِنھاں ہاڑ دیں لُکھیں لُٹ چاتے
ایں سال نئیں آذر پھینگ وَسی ایں سال اندھاریں کُٹ چاتے
آذر بخاری نے ایں کتاب وچ غزل دے نال نال خوبصورت ݙوہڑے، قطعات تے نظماں شامل کیتن۔ جنھاں وچ اُنھاں ݙاڈھے سوہݨیں خیال ورتین۔ سرائیکی لفظیں دا خوبصورت ورتارا کیتے۔ کجھ شعریں وچ اکھاݨاں دا وی خوبصورت استعمال ہے ۔منقبت وی ہے ، غزلاں وچ ݙاڈھیاں سوہݨیاں ردیفاں ورتین۔مختصر گاٖلھ ہے جو آذرؔ بخاری دی شاعری بٖہوں پُر اثر تے بُلکل سادہ ہے ۔ آذرؔ دے مونہوں نکھتی گاٖلھ ہوں ویلے سمجھ آ ویندی ہے ۔پڑھݨ والیاں کوں معنی دے سمندر وچ غوطے مار تے مطلب کینی لبھڑاں پوندا۔ بیان دا طریقہ بٖہوں پیارا ہے ۔میں دعا گو ہاں جو اللہ تعالیٰ ایندے قلم دے زور وچ مزید اضافہ فرماوے۔شالا ہسدا وَسدا رہوے۔
فارسی
فارسی ہک زبان ہے۔ ایہ ایران دی زبان ہے۔ عربی رسم الخط وچ لکھی ویندی ہے۔ ایہ ایران وچ سرکاری دفتری تے تعلیمی زبان ہے۔ ونکی:زباناں ونکی:ایران
ہل
ہل رڑھیں وہاوݨ کیتے ہک آلہ ہے
ہل دے حصے
ہل دے پنج اہم حصے ہن۔
ہلیہ: (ہ+لے+ہ) لمبی لکڑ
پَھلّا: اصل حصّے وچ لوہے دی چُن٘ج۔
اوڳ: پھانہ، جہڑا اصل ہل کوں آپݨی جاہ تے رکھیندا ہے۔
ٹریکٹر
ٹریکٹر مشینی ہل دی ہک نویں قسم ہے۔
تاریخ وچوں: شیخ رکن الدین مُلتانی (سُہروردی) اتے سلطنتِ دہلی
تُرک دہلی سلطنت دے ویلہے ہندوستان وچ سُہروردی سلسلہ دے بانی بہاالدین زکریا مُلتانی (شیخ الاسلام، ہند) دے پوہترے شیخ رکن الدین مُلتانی (1251-1335 عیسوی) دا تغلق  بادشاہت (1320-1420 عیسوی) نال ٻہوں گھاٹا اتے کولہا سانگا بݨ ڳیا۔غیاث الدین تغلق دے دور وچ شیخ رکن الدین کئی سالیں (وریہیں) تائیں دِلی وچ شاہی مہمان بݨ کنیں رہندا ریہا۔ آکھیا ویندے جو شیخ رکن الدین کوں سُلطان محمد ابن تغلق دی پاسوں ہک سو موضع جات دی جاگیر ݙتی ڳئی۔ اے تغلق دی پاسوں کہیں کوں ݙتی ڳئی سبھ توں وݙی جاگیر ہئی۔
Translation and adopted from: Qamar-ul Huda (1998) The Sufi Order of Shaikh ‘Abu Hafs ‘Umar al-Suhrawardiand the Transfer of Suhrawardiyya Religious Ideology to Multan, Ph.D. thesis submitted to University of California, Los Angles (USA). P. 151
"Shaikh Rukn al-din’s contacts with government services increased under the Tughluqs. During Ghiyath al-din Tughluq’s reign, the shaikh stayed in Delh for several years as a guest. It is reported that the shaikh accepted a grand donation of a hundred villages from Sultan Muhammad ibn Tughluq. The khanqah gradually came under the control the sultan, and strict supervision became an issue so that even Ibn-Battuta reported that Shaikh Rukn al-din would not allow anyone to enter the khanqah until formal permission was obtained from the wali of M ultan.^ Tughluq’s control over Shaikh Rukn al-din’s khanqah transformed the Suhrawardi silsila into another government institution. Under Shaikh Zakariyya the Suhrawardi khanqah attracted a combination of travelers, cultural elites, and lower-class members. Ibn-Battuta reported that the Tughluq control of the khanqah forbade any traveler to stay there unless permission was
granted by the Sultan."
کوثر ثمرین
کوثر ثمرین سرائیکی شاعر ادیب تے نثرنگار ہے۔
اصل ناں
کوثر پروین
پیوداناں
خضر حیات
جمن دی تریخ
سولہاں نومبر ۱۹٦۲ء
تعلیم
ایم اے (اردو)
ادب دے صنفاں
افسانہ ، ڈرامہ ، مضمون/شاعری
پتہ
مکان نمبر ١١٤۔ وارڈ نمبر ۹ ۔ محلہ شیخوپورہ۔ مظفر گڑھ۔ فون ۳۱٦۲۔
حوالے
ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ ([[User talk:MubasherKaleem|talk]]) (talk) 14:35, 29 September 2020 (UTC)
کوثر جاپانی
کہروڑپکا نال تعلق رکھݨ آلی مشہور و معروف سرائیکی گلوکارہ ہے جیہڑی اپݨے ہی گیتاں وچ ماڈلنگ وی کریندن.
شاعری
تیں بھل ونجنڑے اساں رل ونجنڑے..
جیڑی شام دا تیرا وعدہ ھا
لنگھ شام گئی توں نئیں آیا
میں کئی قاصد بھیج بیھٹاں
تیرا کوئی پیغام وی نئیں آیا
پاسا بدل بدل کے رات کٹی
ھک پل آرام وی نئیں آیا
تیرا ملن نعمان تاں ھک پاسے
تیرا صرف سلام وی نئ آیا‎.‎
😭😭
ملی وقت تاں ساکوں یاد کریں
تیڈے گزرے وقت دے یار ھاسے.
لائیاں ہِم تاں توڑ نبھیساں اہَدا ہا
پیار کوں ہر گز لیِک نا لیساں اہَدا ہا
توݨے لوک کریسن حیِلے
دید کنوں نا دید ہٹیساں اہَدا ہا
خوشخبری ہا ݙیندا مل تے
تیݙا ناں لکِھ چھوڑیم دل تے
ناں نا مِٹسے خود مِٹ ویساں اہَدا ہا
گلشن دے وچ ویندے ہاسے
پھُل ہک ٻے کوں ݙیندے ہاسے
اے منظر میں نا وِسریساں اہَدا ہا
سوہݨا عید شوال دا ݙینہہ ہا
پُس ڳے ہاسے وسدا مینہہ ہا
نازش وعدے بھُل ڳے سارے
میݙے خواب تاں رُل ڳے سارے
خوابیں وچ میں رنگ بھر ݙیساں اہدا ہا
صوفی نجیب اللہ نازش
پیو کوں دڑکا ڈے کے آکھیس
میڈے سنگتی اندے پئے نی
او ہن ساریے پڑھیے لکھیے
توں محفل وچ باہویں جیکر
کوئی بڑدول نہ ماری بیٹھاں
محفل دے وچ بھنا ترٹا
حقہ چا کہ نہ آ باہویں
نہ ہی لیر کتیراں چولا
پٹکا منجھلی پا آ باہویں
میڈے سنگتی پڑھیے لکھیے
سنڑ وے اماں انھیں خاطر
ستھرے تھاں اچ بھاجی ڈیویں
رویندیں رویندیں پتر کوں آکھیس
گزریا ہویا حال سنڑواں
توں جم پئیں تاں خوش میں ہامی
پوریہا کر کے پالیم تیکوں
رڑھ دا راہک بنڑ کے تیڈا
قاعدہ بستہ گھدا ہامیں
اج توں میکوں دڑکے ڈیندیں
میڈا بچڑا اج توں میکوں
بڑدولی تے جاہل آہدیں
نو مہینے ڈڈھ اچ سانبھیس
ماء اپنڑی کوں دڑکے ڈیندیں
تیڈا پڑھیا لکھیا ہوونڑ
تیڈی سنگت اگو میں ہک
میڈا بچڑا کینجھے سنگتی رکھی ودیں
جیکوں تیڈے بڈھڑے پیو دا
لیر کتیراں چولا نی پیا بھاندا
میڈا بچڑا میکوں تئیں اج
روونڑ تے مجبور چا کیتے
ول وی بچڑا دعا ہے میڈی
شالہ جیویں جگ توں سوہنڑا
عزتاں مانڑن سنگتی تیڈے
شالہ جیووے سنگت تیڈی
جیوون پڑھیے لکھیے سنگتی
جیون سارے افسر شالہ
میں بڑدولی تیڈی خاطر
مالک توں بس زندگی منگداں
اللہ سئیں  آ میڈے پتر کوں
پیو ایندے جیہاں پتر چا ڈیویں
میڈے بچڑے کوں ہیں وانگو
پتر نہ ڈیویں پڑھیا لکھیا
نہ تے میڈا جیونڑ جوگا
بچڑا دڑکے کھاندا رہسی
وقت   نہ   پُچھ   کیویں   گُزردا    پئے
سچ تے ھوندیں ہوئیں یار بُڈدے  پیوں
کُوڑ    کُوڑے    دا    ڈیکھ    تٙردا   پئے
میکوں  وِسرے  ھا  گال  کئی  نہ  ھئ
ساری  وٙستی   دے   وٙنڑ   وِسردا  پئے
میڈے   اپنڑے   بہُوں    مُخالف    ھِن
غیر  سُنڑ  تے   اے   گال   ٹٙھردا    پئے
چندر  چہرے  دی    روشنی   ڈے  چا
کئی    اٙندھارے   کنوں    گُزردا     پئے
اٙوکھ ھوندیں وی اٙوکھ  نئیں "ثروت"
درد     تیڈا    میکوں     پٙکردا     پئے
(سعید ثروت)
کوئی محسوس کر نئیں سگدا
تیکوں کئیں آکھیے تیکوں بھل گئے ہیں
دلدار بھلاونڑ سوکھا نئیں
تیڈی جھنڑک بھلاونڑ سوکھی ہے
تیڈا پیار بھلاونڑ سوکھا نئیں
تیڈی کھل دے عاشق لوکیں دی
مسکار بھلاونڑ سوکھا نئیں
اساں شاکر آپ کوں بھل ویسوں
پر یار بھلاونڑ سوکھا نئی
اوندا اج وی تحفہ یاد کھڑے میں پیلا سوٹ منگایا ہا 🍃🌿💔
مسات دی اے فرمائش جو ہئ سنگ بوچھنڑ سبز نرالا ہا 🍃🌿💔
اوں ساوی پیلی ونگیں وچ رنگ رتا خوب ملایا ہا 🍃🌿💔
آرمان اے چپ کر نکھڑیا گئے اجاں میں نہ سوٹ سوایا ہا 😭🍃🌿💔
ھے ہر کوئی شاکر خوشیاں تک
جدوں دکھ لگدے کوئی پچھدا نئیں
متاں خواب اچ مل توں یار ونجیں،،
مسات
تیڈے شہر دو منہ کر سمدے ہیں..
ساڈی دھاڑ سنڑیں نا کہیں شاکر
۔
اوندی آہ نکلی ہائے ہائے مچ گئی۔
اونکوں مصروف کرکے گالھیں وچ
کوئی ہووے ہا جہڑا آکھے ہا
تیڈی عید دا جوڑا میں گھنساں
تیکوں شاکر جے کوہی جھنڑک ڈیوے
میکوں حال ڈیویں اوندا حال ڈیکھی
جڈاں ساہ وى ساڈا اپڑاں نئیں...!💔
توں آپ ڈسا تیکوں کیا ڈىیسوں..@😭
کل  غیر  دے  سنگ  ودا  خوش ہاویں اج نیر نگال ھے خیر تاں ھے
اجاں  کل  دی  گال  ھے  نئی  وسری  نہ گزریا سال ھے خیر تاں ھے
کیوں روندیں ساحل بڈ ویندیں ڈس کینجھی گال  ھے خیر تاں ھے
اساں عشق دا الیکشن لڑدے رھے.
ملسی سیٹ سجن دے  دل وچ.
اسے گل تے ڈھیر     جھگڑدے
رھے.
انجینر عامر خٹک
انجینر عامر خٹک، سیکریٹری اریگیشن، سرائیکی وسیب ہن۔
شاعری
ھائی دھاندلی پیار دے پولنگ تے.
میڈے ووٹر سارے      مردے رھے.
ھر سال رقیب بنے    ایم.این.اے.
بس بخت غریب دے   ھر دے
رھے!!!
ﮐﻞ ﺷﮩﺮ ﺗﯿﮉﮮ ﮨﮏ ﺷﺨﺺ ﻣﻠﯿﮯ ﺟﯿﮍﮬﺎ ﻣﻦ ﺗﻘﺪﯾﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ ..
ﮨﺎﺳﯽ ﮨﺘﮫ ﻭﭺ ﺧﻂ ﮐﮩﯿﮟ ﺳﻨﮕﺪﻝ ﺩﺍ ﭘﮍﮪ ﭘﮍﮪ ﺗﺤﺮﯾﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ ..
ﮐﺪﯼ ﺑﮩﮧ ﻭﯾﻨﺪﺍ ﮨﺎ ﺧﺎﮎ ﺍﺗﮯ ﻭﺕ ﻣﺎﺭ ﻟﮑﯿﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ ..
ﮨﺎ ﺷﺎﮐﺮ ﮐﮩﯿﮟ ﺩﯼ ﺗﺎﻧﮕﮫ ﺩﮮ ﻭﭺ ﭼﻢ ﭼﻢ ﺗﺼﻮﯾﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ
.میرا جسم میری مرضی۔۔۔۔۔۔
نہ جسم تیڈا  ، نہ جان تیڈی اے ترکہ رب رحمان دا ہے۔۔۔۔
اوندے حکم بغیر تو بے وس ہیں۔۔۔اے فیصلہ پڑھ قرآن دا ہے۔۔۔
میڈا۔ جسم میری مرضی اے  اے وہم انسان دا ہے۔۔
تیڈی روح ہے شاکر مالک دی، تیڈا ڈھانچہ قبرستان دا ہے۔
۔۔ساری دنیا شاکر بدل گئی
بے دید اونویں بے دید رہیے
رَب کُوڑے یار وی نہ ڈیوے
نہ_بزدل_بنڑ_ہنڑ_تکڑا_تھی
ساڈے یار کوں قاصد ونج آکھی ساڈی پیاسی دید دا کیا سوچی ۔۔۔۔۔۔۔
کیا سوچی ساڈی زندگی دا تےساڈی آس امید دا کیا سوچی ۔۔۔۔۔۔۔
تیڈا غم پیا جگر چرینداں ہے ساڈے درد شدید دا کیا سوچی ۔۔۔۔۔۔
ساڈی پچھلی عید وی روندے گزری ساڈی آندی عید دا کیا سوچی
.........
اوکوں لوک سیانڑے مل گے ہن
اساں بھولے بھالے یاد نی آۓ.
اوں سوہنڑے سانول گول گھدن
اساں کوجھے کالے یاد نی آۓ.
ساڈی محنت کھاونڑ والے کوں
ساڈے ہتھ دے چھالے یاد نی آۓ.
اوکوں شہر دے بنگلے بھا گئے ہِن
اساں جھوپڑیاں والے یاد نی آۓ.
اساں کجھ نیں جوڑیا زندگی وچ
اساں لگدے صرف بنڑاے ہن
نیں سجنڑاں نوں محسوس کرایا ڈنگ جتنے اوکھے آے ہن
اساںپیار وساریا نیں گھاٹے جھل کے سجنڑ بچاے ہن
دل سوچ سمجھ کے گال کری استاد لغاری اے بیٹھن
پکھی ونگ ہن خان آ جھپ گھندے چا ہجر دی غاری ائے بیٹھن
بے چین متا پرواز کریں چاو دھار شکاری آئے بیٹھن
توں شوق مٹا پر سوچ ذرا
تیڈے شوق دا مل ساڈی زندگی ہے.
پر بندہ نمک حرام نہ ہووے۔۔۔
تیڈے پیار دا غم ساڈی دولت ھے
ساری  دنیا  شاکر   ویچ  ڈیسوں
تیڈی ہک تصویر ویچیندے نٸیں⁦❣️⁩
کیویں آکھاں رانجھنڑ کھوٹ کیتم
نمی آپ کھری اکوں کیوں آکھاں
نمی سیت تری اکوں کیوں آکھاں
ول بار بھری اکوں کیوں آکھاں
جے مڑریں طارق آپ مراں
شالا مال مری اکوں کیوں آکھاں۔۔۔
❤💯سرائیکی گروپ💯❤
محسن شاہ نوں💯
نیر روویندائے محسن شاہ نوں💯😭
تائی جانڑدا اے میڈآ کملا محسن شاہ نوں💯
شاعر💔محسن شاہ
توڑے جِتنا بےکار ہامی میں
یار تیڈا تاں یار ہامی میں
میکوں سٹ کے تئیں ٹھیک کیتا ہے
تیڈے راہ دی دیوار ہامی میں
کوئ ڈراوا تاں یار ڈیویں ہا
ہِک ڈراوے دی مار ہامی میں
نہ تاں شیشے دی کار ہامی میں۔
تیڈے راہ تے روہی کھڑ کھڑ تے پئی تھل  دا واسطہ ڈیندی ہے
ہک سانوری اپنڑاں بوچھنڑ جھل اج خیر منگی ہے جوگی تھوں
رَت مل تے اپنڑیں مانگ دے وِچ ہر شام سہاگنڑ تھیندی ہے
قیس
سرائیکی ذاتاں
سرائیکی (قبیلے، ذاتاں ، قوماں )؛۔
سرائیکی علاقے وچ ہزاراں ذاتاں تے برادریاں دے لوک وسدے ہن۔ ذات نسل در نسل چلدی ہے۔ پیشے تے ذات وچ فرق ہوندے، نسلی ذات دی بنیاد تے قبیلے وی بݨدے ہن۔  سرائیکی علاقے وچ ڄٹ، ٻلوچ، سید، راجپوت وݙے قبیلے ہن۔
ڈمرے, ہمڑ, ٹوانڑے ,بیگ,کھڳا.گھلیجہ۔درگھ۔ مور ۔کہیل ۔موہانہ ۔گوپانگ گانگا۔واگھا ۔ویہہ۔کٹاݨہ۔جھبیل۔ماچھی۔کھوکھر۔بھیلہ۔ملانہ۔واݙو ۔ݙݙا ۔مگی ۔کھونہارا۔کھاکھی ۔کھوکھر۔ککارا۔نائچ۔کمار۔ڈھاڈھی ۔سیہڑ۔پلوانی۔ترگڑ ، گرڑ ، سہو ،کانجو ،گرواں ، وریا،ٻلھوڑے،بلورا ،بوہڑ ،ارائیں،پرھینہ، اریا ،ملانہ،گڈن ، چنڑ,ویہہ ، چھجو,مکول,مَکوال,لاڑ۔۔مہار۔پرارا۔داد پوترا ,چانڈیہ ، وسیر ، جھلنڑ ، ککڑا ، کھمبڑہ ، ابڑا ، سرگانی ,حجانہ ، ویہائی ، گازر ، پہوڑ ، مہیسر. ہنجیرے، گھنجیرے۔کڈن۔کھاکھی ۔کھاروے۔ککارا۔نائچ۔کمار۔کاغذ کٹ،کٹ۔بھٹی کھچی،غوری،پلوانی،رئیس،وینس،بھٹے، درکھان،موچی،مراثی،ترگڑ،گرڑ،سہو،کانجو،گرواں،وریا،بلورا،بوہڑ،ارائیں،اریا،گڈن،چنڑ,ویہہ،پنوالی،چھجو،مکول،مَکوال,لاڑ۔لاکھے۔۔۔مہار۔پرارا ۔سونترے۔دادپوترا,چانڈیہ، وسیر ، جھلنڑ ، ککڑا،پنوار، کھمبڑہ ،ابڑا،ڈاھا، کٹیثر۔سرگانی ۔حجانہ۔ ویہائی۔ گازر۔زرگر۔ پہوڑ۔مہیسر۔چنھے ۔پتافی۔ ہنجیرے ۔جوڑے ۔ کلیار۔ بوہَڑ ۔کھنڈو۔پنوار۔کھیمٹے ۔ کنگرانی، ہانبھی ۔ لک۔ کہاوڑ۔ سیال ۔ بھونڑ۔ بھوت۔ مڑہل ۔لانجی خیل ۔لانجر۔ کنیال۔ کلیار۔۔۔کلر۔کورائی۔ مجوکے ۔کچھی ۔ کیس۔ کمبوہ ،,جاڑے۔درگھ۔ مور۔گانگا۔واگھا ۔ویہہ۔۔جھکمار۔ترگڑ ، گرڑ ، سہو ،،کانجو ،گرواں ، وریا ،بلورا ،بوہڑ ،ارائیں ،اریا ،ملاݨہ ،گڈن ، چنڑ,ویہہ ، چھجو,مکول,مَکوال,لاڑ۔۔مہار۔پرارا۔داد پوترا۔چانڈیہ ، وسیر ، جھلنڑ ، ککڑا ، کھمبڑہ ، ابڑا ، سرگانی٘۔حجانہ ، ویہائی ، گازر ، پہوڑ ، مہیسر. ہنجیرے، گھنجیرے،جوڑے، کلیار,کهاکهی، پرہاڑ، سامٹیہ، ڈهانڈلہ، مہے، اترا، سونترا، کهوکهر، چن، پنوار، سگو،وغیرہ، وغیرہ۔۔ رجوآݨہ ، ٻوسݨ، ٻاپا، چنݨ، اوݙ، ݙاہا، ݙاہر، ݙٻ، رݙ، کݙݨ، کلاسݨ، جھلݨ، موہاݨہ، حجاݨہ، ملاݨہ، کوٹاݨہ، سرہاݨی، ملغاݨی، گرماݨی، الماݨی، برماݨی،احمداݨی، بݙاݨی، جسکاݨی، سرباݨی، چنگواݨی، تنگواݨی، گورچاݨی، نتکاݨی، نظاماݨی، سݨاواں، سرباݨہ، بھواݨہ، سرڳاݨہ، فتیاݨہ، اموآݨہ، ڳوراہا، ڳاݙی ، ٻُٹ، ٻُچہ، ٻپی، ٻکروال ،ڄٹ، ڄائی ، درکھاݨ، پٹھاݨ ، ٻورآݨہ، بھروآݨہ، پوݨیہ، ڄٹاݨہ، ڄوٹہ، ݙرنگ، رماݨہ، آہݨہ، ٻوہڑ، ٻہوڑ، تلاݨہ،.ڄوتہ، جھلݨ، ڄڳا، چارݨ، درڳا، ݙنبہ، ݙرائیہ، ݙیت، سڳو، کانجݨ، ڳورایا، ڳورا، ماݨک، موݙر، نندݨ، واݙو، ادواݨی، ڳولا، ݙاہے، بھڳ، جھیݙو، ݙیرا، ݙوݙیکا، دولتاݨہ، سوݙیکا، ݙل، ݙمرلا، ݙومرا، سڳرے، نرڳا،ڈیوالہ مڑل
بلوچ
مگسی، لغاری، مزاری، رند،گرمانی،لنڈ بلوچ،چانڈیہ
ڄٹ
سپل۔لاڑ۔
سید
ہاشمی، گیلانی، بخاری، گردیزی، نقوی،کہیری،ترمذی،عابدی، گردیزی، کاظمی، نقوی، تقوی،
پٹھاݨ
ترین، خاکوانی۔دوتانی۔جعفر۔
الف
اعواݨ
ت
ترین۔تنولی۔
ٹ
ٹان٘وری،
ج
جندانی۔جھامکی۔جوئیہ۔جروار۔جگلانی۔جسکانی۔
م
منجوٹھہ۔مٹھوانی۔ماکوال۔مسرانی۔ مڑل
ن
نتکانی۔نوناری۔
ٻاہرے جوڑ
Baloch tribes of the Saraiki Waseb
ہما چوہدری
ہما چوہدری سرائیکی گلوکار ہے۔
لاؤس وچ اسلام
مسلمان ٻدھ مت دی اکثریت والے لاؤس وچ ہک چھوٹی جیہی اقلیت ہن تے آبادی دا تقریباً 0.01 فیصد حصہ ہن۔ مسلماناں دی آبادی زیادہ تر تجارت اچ مصروف ہے تے گوشت دی دکاناں نال گزربسر کریندی ہے۔ خمیر روج (Khmer Rouge) دے ظالمانہ اقتدار توں فرار تھیوݨ والے کمبوڈیا دے چام (Cham) مسلماناں دی ہک چھوٹی جیہی برادری وی پاتی ویندی ہے۔ مسلمان عمومًا شہری علاقیاں اچ آباد ہن۔
مہر ارشاد، سرائیکی ہیرو
سرائیکی لوکیں دی محبت توں قربان ہک مرد مجاھد اسمبلی ءچ ایں محروم طبقے دی گال کیتی ھے بدلے ایں قوم اوکوں ہیرو بنڑا ڈتے اور واقعی او صیح سچ دا ہیرو ھے مہر صاحب صرف گال نیں کیتی بلکہ انھیں اسمبلی ممبران دے مونھ تیں تھپڑ ماریس جیرھے جنم جنم توں سرائیکی وسیب دے ووٹ گھن کے تخت لاھور ءچ ونج کے وچیندے ہن مہر ارشاد سیال اسمبلی ءچ سرائیکی دا روپ ھے ہر باگھڑ بلے کوں ڈسے خون حلالی ھووے تاں آپڑیں وسیب واسطے بولیا ونج سگدے ،میڈی طرفوں سلام ھے انھیں ساریں لوکیں کوں جیرھے وسیب واسی وسیب دی آواز بنڑدے رہ گئین مہر ارشاد سیال پورے وسیب دی طرفوں ادب نال سلام قبول کرو،،،جمیل حیدری
مومن آغا
مومن آغا سرائیکی وسیب اچ سیکریٹری داخلہ دے فرائض سرانجام ݙیندے رہ ڳن۔
نوشین ملک
نوشین ملک، سیکریٹری سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ، سرائیکی وسیب ہن۔
آذر کیوان
( 1529ء سے 1533ء دے دوران پیدائش تے 1609ء توں 1608ء دے دوران وفات ) آذر کیوان زرتشتیت دین دا پیروکار ہئی۔ ایں نے اسلام، زرتشتیت، یہودیت، مسیحیت، مانویت، مزدکیت تے بدھ مت وغیرہ توں مختلف عقائد اخذ کر کے ملا ݙتے ہن۔ اے شیراز وچ پیدا تھیا۔ مغل شہنشاہ جہانگیر دے عہد وچ ہندوستان آیا تے پٹنہ وچ وفات پاتی۔ آہدے ہن کہ اوہ توحید دا قائل ہئی۔ اوں نے ہک آئین وی مرتب کیتا ہئی جیہڑا آئین آذر کیوان دے نام نال مشہور ہے۔ شیخ شہاب الدین مقتول دی حمکت الاشراق تے اوں دی تے اوں دے مریدین دی خاص توجہ ہئی۔
ڈاکٹر احتشام انور
ڈاکٹر احتشام انور سرائیکی وسیب اچ محکمہ اعلیٰ و سکول ایجوکیشن دے سیکریٹری ہن۔ انہاں دے دور اچ کافی اصلاحات تھیاں ہن۔
جمہوریت دی صندوق
انوی سو سنتالی دی پارٹیشن دے بعد آہستہ آہستہ پنجاب پاکستان بنڑدا گئے تے پاکستان پنجاب وچ ضم تھیندا گئے۔تاریخ دی عجب گالھ ہے جو پورا ملک ہک صوبے وچ گھٹیج گئے تے ہک صوبہ پورے ملک تے پھیل گئے۔( ایں گالھ دا اندازہ مولانا عبدالکلام آزاد،باچا خان، غوث بخش بزنجو، صمد خان اچکزئی، نواب خیر بخش مری،جی ایم سید  تےپلیجو سئیں جھئیں سیاسی سوجھوانیں تےقوم پرستیں کوں پہلے دا تھی چکیا ہا)۔ستاوی رمضان دی بابرکت رات کوں مملکت خداداد دی وجودیت دے اسمانی احکامات تا قیامت جاری رہون واسطے نازل تھئے لیکن تھوڑے عرصے بعد ادھا ملک چٹ تھی گیا۔بنگال دی جدائی دا صدمہ نہ سہہ سگدے پئے ہن تہوں توپیں دا رخ مکمل طور تے بلوچستان، سندھ  تے سرائیکی وسیب دو تھی گیا۔ پنجاب دی توسیع پسندی وچ جتھاں گوادر، چاغی، سوئی،تھر، پشاور تے فاٹا  روحانی طور تے زد وچ آگئین اتھاں قلعہ ڈراوڑ،چولستان، روجھان،ماڑی، فورٹ منرو،بارتھی،ڈھوڈک تے رمک جسمانی قید توں کیویں بچ سگدے ہن۔ جتھوں دی بولی،کلچر،ورتارے،گانون، شاعری،سیاسی سماجی سٹرکچر دا پنجاب نال دور دور دا وی واسطہ نئیں۔او پورا خطہ جسمانی روحانی طور تے اوندی قید وچ ہے۔ زمیناں،رقبے،فصلاں، پھل،جنگلات، دریا،پہاڑ،ریگستان، معدنیات تے تمام وسائل تے اوں دہ دا قبضہ ہے۔ اتھوں جان چھڑانون کیتے ول کہیں مقامی اساطیر وچوں نویں دور دے تقاضیں دے مطابق اپنا قصہ جوڑنا پوسی۔ اے سائینسی تے جمہوری سیاست دا زمانہ ہے،ایں قید دی رہائی کیتے چابی جمہوریت دی صندوق وچ لاتھی ہے۔گلگت بلتستان،کے پی تے فاٹا والیں اے چابی گول گھدی ہے،سندھ کول چابی ہتھیانون دی ہر ویلھے کوشش کیتی ویندی ہے پر او چنگا بھڑدا پئے۔بلوچستان دا مسئلہ ساڈے کنوں کجھ مختلف ہے ۔ہک سرائیکی ہن جیرھے ایں چابی کنوں محروم ہن۔ بہوں عرصے توں چابی بنڑاون دی کوشش تھیندی پئی اے لیکن حالی صرف کاغذ تے بنڑی ہے،جڈاں لوہے دی چابی بنڑا گھنسن تالا کھل ویسی۔ لوہے دی چابی جمہوری ووٹاں نال بن سگدی ہے۔سیاسی شعور نال بن سگدی اے ۔تے پارلیمنٹ دے منتخب ممبران دی مدد نال بن سگدی اے ۔ قید چنگی یا آزادی؟ اے ہر کوئی سوچ سگدے!!!!!
کہاݨی تے افسانہ
’’شروع وچ کہاݨی آکھݨ والا آپݨے حقیقی تجربات تے تخلیقی واردات کوں سادہ لفظاں وچ درگھا کر تے بیان کریندا ہا۔ پر وقت دے نال نال اُونکوں کہاݨی سݨݨ والے دے تخیّل، شعور اتے ذوق بارے حسن ظن پیدا تھیا۔ اِت پاروں مختصر افسانے دا اعجاز ایں اعتماد تے حسن ظن دا مشاہدہ ہے۔‘‘
کہاݨی یا افسانہ ہک مکمل تجربے دا ناں ہے۔ کہاݨی بیان کرݨ والا کہیں ہک لمحے کوں تجربہ بݨا تے افسانہ بݨا سڳدے، حیاتی دے کہیں ہک واقعے کوں کہاݨی سݨݨ والیاں تک پڄا سڳدے پر ایں ڳالھ دا دارومدار اُوندی بیانیے دی صلاحیت اتے فنکاری نال جڑیا ہویا ہے۔ ہیئت، اسلوب، تجربہ، مشاہدہ کہاݨی، افسانے کوں تبدیل کریندے آندن تے کریندے راہسن۔
سرائیکی ادب وچ افسانہ، اردو ادب ولوں آئے۔ ایں ڳالھ توں ہٹ کے جو تحسین رائے سبالوی یا غلام حسن حیدرانی پہلے سرائیکی افسانہ نگار کون ہے؟ خرم بہاولپوری دے وݙے پُتر نعیم الدین اربیلا دی کہاݨی ’’پُھل دی کہاݨی‘‘ سب توں پہلے چھپی ہئی یا کہیں ٻئے افسانہ نگار دی کہاݨی؟… ایں بحث توں بچ کے ݙیکھوں تاں سرائیکی افسانہ لکھݨ والے افسانہ نگاراں وچوں حفیظ خان، مسرت کلانچوی، اسلم قریشی تے ڈاکٹر احسن واہگہ، عامر فہیم، بتول رحمانی، اللہ بخش یار، حبیب فائق، ظفر لاشاری دے ناں ٻہوں اہمیت رکھدن۔ جنہاں دے افسانے موضوعی اعتبار نال مکمل ہن۔ انہاں دے افسانے اسلوب دے سوہݨپ، تہذیبی روایت دے رشتے تعلق، معاشرتی، معاشی حالات دی عکاسی کریندے، وسیبی سونہہ سنڄاݨ، انسانی نفسیات، سیاسی، سماجی شعور، وسیبی رسماں ریتاں جھیٔں موضوعات دی عکاسی کریندن۔
سرائیکی افسانے دے ارتقائی سفر دے پاندھیاں وچوں شیما سیال، قاسم جلال، اقبال سوکڑی، باسط بھٹی، اسلم عزیز دورانی، صبیحہ قریشی، غلام حسن راہی گبول، قاصر فریدی، فیض بلوچ، منظور اعوان، بنت احمدانی ،عبداللطیف بھٹی تے ٻئے ٻہوں سارے ناں اہم ہن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی مضمون از زبیر دھریجہ
سرائیکی جیالا اجمل دھریجہ
تحریر: زبیر دھریجہ
سرائیکی تحریک دے ڈھیر سارے کارکن ایجھے ہن جیرھے جاناں قرباناں کرنْ واسطے ہر ویلھے تیار راہندن۔ انہاں اچ ہک ناں اجمل دھریجہ دا وی ہے ۔ اجمل میڈٖے نال جھوک اچ کم کریندے ، اے وی ہر ویلھے سرائیکی تحریک واسطے بٖہوں کجھ کرنْ واسطے تیار راہندے۔ اجمل دھریجہ ہک غریب ہنر مند تے چِٹا ان پڑھ ہے۔ جیں ویلھے کتاباں بنْیندے تاں ڈٖر رہ ویندے جو کہیں بٖی کتاب دا صفحہ کہیں بٖی کتاب اچ نہ لا ڈٖیوے ۔ کہیں ہک کتاب دا ٹائٹل کہیں بٖی کتاب کوں نہ تھپ ڈٖیوے۔ ایویں ڈٖو چار دفعہ تھیا وی ہے ۔ ہک واری جھوک دے کیلنڈر بنْائے تے دسمبر کوں پہلا مہینہ لا ڈٖتُس ۔ میں پُچھیا جو اے کیوں کیتی بیٹھیں پہلا مہینہ تاں جنوری ہوندے تاں اوں جواب ڈٖتا جو اے ڈٖیکھ ہاں محرم اتھوں نی شروع نی تھیندا پیا ۔ میں ہک مولوی کنوں پُچھئے اوں میکوں ایویں ڈٖسیے تے آکھئے جو پہلا مہینہ محرم ہے۔ اوں ویلھے دسمبر اچ محرم ہا تاں او ایہ سمجھیا جو پہلا مہینہ وی ایہو ہے۔ ہک دفعہ ہک کتاب اُبٖاہل بنْایس ۔ شاعر کتاب چاونْ واسطے آ گٖیا ۔ کتاب اوں کوں ڈٖکھائی گٖئی ۔ او ورقے کھول کھول تے پڑھدا گٖیا ۔ ادھ اچ ونجٖ تے رُک گٖیا ۔ حاجی عید احمد صیب کوں آکھیا جو اے تاں میڈٖا کلام کائنی ‘ اے کیں دا کلام تھپ ڈٖتے وے ۔ حاجی صیب ڈٖٹھا تاں بٖی کتاب دے صفحے اوں وچ لگٖئے پئے ہن ۔
اجمل کجھ نی پڑھ سگدا پر ڈو چار لفظ رٹائی ودے۔ مثلاً دھریجہ ، خانپور، سرائیکی ، سرائیکستان ۔ جیکر اے چار لفظ کتھائیں لکھئے کھڑے ہوون تاں فوراً آکھدے اے کیڑھا دھریجہ ہے ، فلاناں سرائیکی واسطے کیا آکھدے ، اے سرائیکستان لکھیا کھڑے ‘خانپور اچ کیا ہے۔ سرائیکی تحریک واسطے ہر جاہ لڑدا ودا ہوندے ۔ پنجاب حکومت جیں ویلھے سرائیکی تحریک کوں ناٹک آکھیا تے ول کتاب دے پچھوں چھئے ہوئے نقشے بارے تحقیقات دا اعلان کیتا تاں اوں ویلھے سرائیکی اگٖوانْیں جیں ویلھے ترائے ڈٖینھ چوک کچہری ملتان اچ مسلسل احتجاج دا اعلان کیتا ۔ پہلے ڈٖینھ تخت لہور دا جنازہ ، ڈٖوجھے ڈٖینھ تڈٖا تے تریجھے ڈٖینھ قُل ۔ پہلے ڈٖینھ جیں ویلھے جنازے دا ویلھا آیا تاں میں سمیت سارے کارکن جنہاں دے سرائیکی تحریک اچ وڈٖے وڈٖے ناں ہن تے جیالے بنْئے ودن او پچھوں تھی گٖے ۔ ایں موقع تے وی اجمل دھریجہ اگٖوں آیا تے جنازہ بنْنْ واسطے سم پیا ۔ جنازہ چؤیا ویندے ، اجمل مردے آلی کار آکڑیا تاکڑیا پے‘ ’’ الوداع الوداع تخت لہور الوداع ، الوداع الوداع تخت پشور الوداع ‘‘دے نعرے لگٖدے پن۔ جنازے دے ہک کاندھی حاجی احمد نواز سومرو دا تلوں ہتھ لگٖا تاں جنازہ ایویں اُچھلیا جیویں گڈی مچھی پانْی اچوں بٖاہر امدی اے ۔
جیں ویلھے لانگ مارچ ملتوی تھیا ہا تاں اجمل وی میں وانگے ڈھیر سارا جذباتی تھی گیا ہا ۔ اوں ویلھے اجمل دفتر اچ شور مچائی کھڑا ہا جو اساں 10ستمبر کوں لانگ مارچ کریسوں ۔ بھانویں میں کلھا وی ہوواں ، ویساں ۔ کوٹ سبزل بارڈر توں پیدل ٹرساں تاکہ پنجابی اے نہ آکھن جو سرائیکی ڈٖر گٖن تے کجھ نی کر سگٖدے ۔ اجمل دے آکھنْ تے ای ظہور دھریجہ صیب فیصلہ کیتا جو اساں 10ستمبر کوں کوٹ سبزل ویسوں ۔ اساں گٖے تے احتجاج ریکارڈ کرایا ۔ ٹریفک پولیس آلے تھانْے آلئیں کوں فون کیتا جو لانگ مارچ آلے آ گٖن ، اجمل جذبات تھی گٖیا تے آکھیُس’’ آؤ ہتھکڑیاں مارو ، ڈھکو ساکوں ۔ ‘‘ ول گریبان کھول تے آکھنْ پئے گٖیا ’’ مارو اساکوں گولیاں ، ایجھے جیونْ کنوں تاں مرنْ ٹھیک ۔‘‘ ول لانگ مارچ دا ویلھا آیا 15 اکتوبر کوں تھیونْ آلے لانگ مارچ کنوں پہلے آصف خان صیب کینیڈا اچوں فیس بک تے سرائیکی کارکنیں نال مخاطب ہن تے آکھدے بیٹھے ہن ’’ بٖاہر نکلو ، بٖاہر نکلو ، سرائیکی لیڈریں دے نال تھیوو ۔ اگر تُساں ماء دھرتی دے حلالی پُتر ہیوے تاں لانگ مارچ اچ شریک تھیوو ۔ ‘‘ اجمل میکوں سڈٖیا ، آکھیس جو انہاں کوں لکھ ’’ سئیں اساں تاں تیار ہیسے پر تُساں کڈٖاں امدے پیو ؟ کیا تُساں ماء دھرتی دے پُتر کائینی ۔‘‘ آصف خان صیب اجمل دا کوئی جواب ای نہ ڈٖتا۔ 15 اکتوبر کوں لانگ مارچ شروع تھیا تاں ساریں ڈٖٹھا اجمل مونڈھے تے اجرکاں چا تے سرائیکی ثقافت کوں لوکیں تئیں پُجٖیندا ودا ہا ، احتجاج وی کریندا ودا ہا ، نعرے وی مریندا ودا ہا ، جھمراں کھیڈٖدا ودا ہا ، جتھاں قافلہ ونجٖ رُکدا ہا تاں اجرک چا تے بھجٖ پمدا ہا ۔
ہک دفعہ بیٹھیں بیٹھیں میں اجمل کنوں پُچھیا جو الیکشن تھیسن ، کیں کوں ووٹ ڈٖیسیں ؟ اوں آکھیا ’’ ووٹ ! پرے کر ووٹ کوں ۔ اساں جیں کوں چنْدوں او لہور دا تھی ویندے ۔ میں چھوٹا جیہا ہم تاں سنْدا امدا جو دھریجیں گیس منظور تھی گٖی ‘میڈٖے چار بٖال تھی گٖن پر گیس اجٖنْ تک تنی آئی ۔ اساں جیں کوں ممبر بنْیندوں او اساڈٖی گٖال نی کریندا کوئی منصوبہ وی نی گھندا ۔ وزیراعظم اگٖلے جہاڑے رحیم یار آئے تاں او وی رُس گٖے ۔ انہاں کوں ولا وی شرم نی آئی جو کجھ منگ گھنوں ۔ اساڈٖے نمائندے کوں اسمبلی اچ الاونْ واسطے ڈٖو منٹ ملین تاں او نواز شریف دی خوشامت اچ گزار ڈٖتے ہانس۔ ‘‘ اجمل جیں ویلھے کہیں سرائیکی لیڈر دی تقریر سنْدے تاں ول تازہ آکھ ڈٖیندے جو اے سارے کوڑ مریندن انہاں کوں سرائیکی تحریک نال کوئی ہمدردی کائنی۔ اے صرف اپنْے فوٹو چھکواونْ تے کھڑن ۔ اگر سرائیکی تحریک واسطے کجھ کرنْ دا ویلھا آیا تاں اے سارے بھجٖ ویسن تے تھیا وی ایویں ۔ جیں ویلھے فروری 2013 اچ نواں شہر چوک اچ ن لیگ آلیں فائرنگ کر تے ہک بٖال کوں شہید کر ڈٖتا ۔ پولیس جھوک دے دفتر چھاپہ ماریاجھوک دے ورکر عامر سلیم کوں وٹھی گٖے تاں سارے سرائیکی لیڈر پچھوں تھی گٖے سوائے اکبر ملکانْی دے سوا۔ سارے سرائیکی لیڈریں دا جھوک اچ آونْ بند تھی گٖیا ۔ ہک لیڈر تاں اتھاں تئیں آکھ ڈٖتا جو ’’اے کارکن جھوک دا ہے ، اساڈٖا یں نال کوئی تعلق کائنی۔ ‘‘ سارے ایں بیان تے ڈٖاڈھے ڈٖکھی تھئے، اساں تاں سمجھدے ہاسے جو سرائیکی کارکن سانجھے ہن ، پر ہک سرائیکی لیڈر ایویں آکھ تے سوچنْ تے مجبور کر ڈٖتے جو ایویں کائنی ۔ اجمل افسوس دا اظہار کریندا ریہا تے آکھدا ریہا جو پتہ نی عامر دا کیا حال ہوسے ؟ او ایہ وی آکھدا ہا جو کاش عامر دی جاہ تے میں ونجٖاں ہا پیا ۔
سلیم خان نیازی
سلیم خان نیازی بانی ایس کیو ایم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
احمد پور شرقیہ نال تعلق ہے
ݙوں شعر
بکھے ٻالاں کوں نندر نی آندی
زہر جوگے کما تے پیسے سلیم
اڄ میں ٻالاں کوں چپ کراوݨاں ہے
غزل
میں تعلق دا حق ادا کیتم
آپ کوں آپ میں سوآ کیتم
ݙیوݨاں ھا خراج خشیاں دا
اپݨے جیھڑے وی چھوڑ ڳن میکوں
انھاں کیتے وی میں دعا کیتم
ݙوہ تھپ تے سزا سݨائی منصف
بھانویں رو رو تے مدعا کیتم
میݙا اندر تے ٻاھر ھک ھے سلیم
گند سارا میں خود صفا کیتم
شاعر *** محمد سلیم خان نیازی
ازل دی بکھ تے سارے کال میݙے
تے ھن آساں امیداں نال میݙے
جیھڑے خشیاں دی ڳول اچ رول بیٹھاں
میݙے ٻچڑے * نی لبھدے لال میݙے
جگاریاں * خون بھر ݙتے اکھیں وچ
میں مکساں * مکدے نی جنجال میݙے
میݙیاں منتاں مراداں * سب ادھوریاں
نی بدلے * ھن پراݨے حال میݙے
میݙے ٻالو * جیویں جو میں سمبھالن
گھناۓ * ݙکھ * سبھے سمبھال میݙے
سلیماں * کیوں نی مکدے ݙکھ اساݙے
میݙے توں روز پچھدن بال میݙے
چپ ریھہ ویندے شہر * نظردا سب کوں ھے
شھھر تے وسدا قہر * نظردا سب کوں ھے
اے ٻئی ڳال اے اندھے بݨ تے ریھہ ویندوں
لحظہ * بھانویں پہر * نظردا سب کوں ھے
تھوݙاں اتے جندرے چپ دے ازلاں توں
بھیݙاں کھا ڳن نہر * نظردا سب کوں ھے
خان ھے*بھانویں مہر* نظردا سب کوں ھے
ماری رکھدن ڳوٹھ * الیندے جاݨ تے نی
25 دسمبر 2017
اپنری دھرتی اتے راھوݨ ، سکھݨاں پوسی
اپݨے آپ کوں آپ بچاوݨ، سکھݨاں پوسی
میݙے آپݨے رٹھے راھندن ، میݙے توں
میکوں رسے یار مناوݨ ، سکھݨاں پوسی
سولی چڑھاں ؟، مراں ؟، میݙا ھاں ݙردے
ھݨ تاں میکوں سچ لکاوݨ، سکھݨاں پوسی
سچو داݨاں بݨ تے اساں کھٹیا کیا؟
لڳدے؟ رج تے لارے لاوݨ، سکھݨاں پوسی
اللہ ݙیوے سنجاݨ ، دعاواں منڳداں میں
چندریاں کولوں جان چھڑاوݨ،سکھݨاں پوسی
شاعر ***** محمد سلیم خان نیازی
؛ ہک پراݨی آزاد نظم ؛
؛ گودے دے ناں ؛
گودا
تیݙے ٫ سر دیاں خیراں
تیݙے ٫ جیوݨ توݨیں
ماتم
ساڈیاں نسلاں
خیش ٫ قبیلے
الول ٫ پلول
اپݨے بکھے بالاں سودھا
تیݙے سر دیاں
خیراں منگاں
شالا
ڈکھ دا موں ناں ڈیکھیں
رتول راھوی موں تے
تیݙے گھر وچ ٫ گودا
بکھ دی ڈائیݨ
تیݙے ٫ بال ایاݨے
سکھے راھون
تیݙی جاہ
قبضہ گیر
ناں قابض تھیون
جیویں ٫ جگ تے شالا
اساں چندرے
اساں بھونرے
تیݙے سر دی ویل جو ھیسے
اساں سارے بھوگ بھگیسوں
الول پلول
اوواواڑی
جاہ ٹکاݨے
بال ایاݨے
تیݙے سر توں گھول گھتیسوں
لارنس آف عریبیہ
اے ہک یورپی خفیہ ایجنسی دا آفیسر ہئی جیہڑا خلافتِ عثمانیہ کوں ختم کرݨ واسطے ہک عرب شہزادے دے روپ وچ خطہ حجاز وچ آیا تے عربی و عجمی عصبیت کوں ابھارݨ وچ کامیاب تھیا تے آخرکار عرب قبائل کوں نال رلا کے خلافت دے خاتمے وچ سب اہم کردار ادا کیتا.
سلیم خان نیازی
؛ ہک پراݨی آزاد نظم ؛
تیݙے
سر دیاں خیراں
شاعر
محمد سلیم خان نیازی
احمد پور شرقیہ
28 دسمبر 2020 ء ونکی:سرائیکی شاعر
شاعری دا پندھ
حکایت
دروازہ، حکایت
حکایت
شاعری دا پندھ
شاعری دا پندھ
دروازہ، حکایت
دروازہ : 1
سانحہ نو نومبر
نوں نومبریوم اے سیاہ ۔۔۔نوں نومبرسن انوی سو ہک کوں سرائیکی دشمن لارڈ کرزن نےدیرہ اسماعیل خاں کوں تخت پشور دا حصہ بنڑایا اساں سمجھدوں اے تقسیم غیر فطری ھئی ہیں گالھوں  اساں اج وی ایں وی تقسیم دے خلاف ھیں ھیں گالھوں اساں ایں تقسیم دی پر زور مزمت کریندے ھیں او تمام سرائیکی قوم کوں کانڈھا ڈیندوں او سارے رل کیں ایں نوں نومبر کالے ڈیہنہ کوں بھر پور طریقے نال مناوں اپڑیں یکجہتی دا اظہار کروں اور ڈسوں اپڑیں دیرہ اسماعیل خاں تیں ٹانک دے سرائیکی بھرانویں کوں ڈسوں اساں اتھو دے توھاڈے سرائیکی بھرا توھاڈے نال ھئیں  تساں مونجھے نہ تھیوو تساں اساں اللہ دے حکم نال بہوں جلدی ولاہک بے دے کٹھے تھی ویسوں جدوجہد شرط اے اول اے. (اکبر ملکاݨی)
شاعری دا پندھ
ہک شاعر ساکوں ٹکریا'اونکوں شاعری کریندیاں چالیہ سال گزر گئے ہَن'اوندی شاعری وچ حیاتی دا نکا نکا سیک ہک آندا ہا'اساں اوں توں پُچھییا اوہ شاعری کینویں بنڑیندے'اوں آکھیا...
سانحہ نو نومبر
اج دے بعدسرائیکی جماعت صرف ھونکوں تسلیم کیتا ویسی جیرھی کھلم کھلا سرائیکستان دی حامی ھوسی نظریہ اے ضرورت رکھنڑ الی کہیں سرائیکی جماعت نال ساڈا کوئ تعلق نہ ھوسی نہ ای اساں انہیں دے اتحاد دا حصہ ھوسوں سرائیکی جماعتیں دا ہنڑ واضح موئقف ھونونڑاں چاہیدا اے کہیں وڈی یامرکزپرست جماعتیں یاحکومتی جماعت نال ملنڑ دا مقصد صرف سرائیکستان دے حوالے نال ھونونڑاں چاہیدا اے سرائیکی اجرکاں کہیں کوں نمودو نمائش واسطے نہ پوایاں ونجن اجرک دے احترام کوں مقدم سمجیا ونجے جنوبی پنجاب چھوت دی بیماری اے ٹی بی دا مرض اے جتنا ممکن تھی سگے انہیں دے کٹھے کھانونڑ پیونڑ کنوں انج رہنڑاں چاہیدا اے (اکبر ملکاݨی)
شاعری دا پندھ
1) میڈے کیتے شاعری لفظیں توں نِسری'لفظ دی تاکڑی کُھلی میکوں سیر جہان تے گِھن گئی' جینویں جو لفظ رِچھ,بیڑی یا سرہیوں اگاں میکوں ٹورن تے بھیت سارا کُھل ونجے 2) ڈاہ بارھاں سالاں پِچھوں میکوں اپنی شاعری دیاں تصویراں نظرن پے گیاں'ایں چِتر کوں بیت بناونڑ دا مراقبہ میں کیتا'جینویں جو اکھیں نُوٹ کے مَتھے دی اشارت وچ کروڑاں ارباں کوہاں دا پندھ کر ونجنڑا'جینویں جو مچھیاں نال ترنڑا پکھیاں نال اُڈنڑا'لوکیں دی بِھیڑ وچ ہکے ویلےاگاں پچھاں ٹُرنڑا'سامنڑے اینویں تصویر ہک بنڑنی تے بیت وچ ڈھل ونجنڑی 3)اگاں وت خوابیں دا زمانہ آیا'خواب میڈی شاعری دی ورکشاپ بنڑ گئے'سارا ڈینہ کم کار دوستیں کوں ملنڑا تے راتیں جلدی سم ونجنڑا جو خوابیں دے کرخانے وچ بیت بنڑاونڑا ہے'بہوں ساری شاعری میں نندر دی کھڈی اُتے کَتی تے جاگدیاں ایہو کاپ لہایا 4) اگاں وت دیہاں دی کوٹھی دا ویلا آیا'کوٹھی در کوٹھی آکھو دیہ بیٹھے میڈے کیتے بیت بنڑیندے ہِن'حکیم ہِن سنارے ہِن کیمیاگر نِلہاری'ہک وچوں دیہ وت صوفی فقیر توں میر پور خاص تئیں سڑکی روشن کیتی ہے ڈوجھے کہیں واجے تے کشوریا امونکر دا بھیم پلاسی لا ڈتے'کہیں ملتان وچ کارونجھر دے موریں دا کرکار ہک مچایا ہے'کوٹھی در کوٹھی اوہ میڈے کیتے بیت بنڑیندے ہِن 5)میڈی شاعری ہنڑ لوکیں ذمے'اوہ میڈے کیتے شاعری کریندن'اوہ اپنڑیاں گالہیں وچوں شاعری میکوں ڈیندن'اُنہاں دیاں گالہیں دے وَنڑ توں بیت میڈے دا میوہ لہندے'لکھاں کروڑاں لوک میڈے کیتے شاعری بنڑیندن
دروازہ، حکایت
ہک شاعر اساکوں مِلیا ' اساں اونکوں ریسوران گھِن گئے چا پِلوائی تے پُچھیا ''اوہ شاعری کینویں بنڑیندے " اوہ بولیا
شاعری دا پندھ
اساں اوں شاعر کوں نزدیکی ہک ہوٹل تئیں گھن گئے'چا پلائی تے بہوں ساریاں گالہیں کیتیاں. (رفعت عباس)
دروازہ، حکایت
1) میڈے کیتے شاعری لفظیں توں نِسری'لفظ دی تاکڑی کُھلی میکوں سیر جہان تے گِھن گئی' جینویں جو لفظ رِچھ,بیڑی یا سرہیوں اگاں میکوں ٹورن تے بھیت سارا کُھل ونجے
راݨا عبیداللہ انور
راݨا عبیداللہ انور سیکریٹری فنانس برائے وسیب ہن۔
ملکہ پُکھراج
thumb|ملکہ پُکھراج دی نِکّے لاء دی ہِک تصویر
دروازہ، حکایت
2) ڈاہ بارھاں سالاں پِچھوں میکوں اپنی شاعری دیاں تصویراں نظرن پے گیاں'ایں چِتر کوں بیت بناونڑ دا مراقبہ میں کیتا'جینویں جو اکھیں نُوٹ کے مَتھے دی اشارت وچ کروڑاں ارباں کوہاں دا پندھ کر ونجنڑا'جینویں جو مچھیاں نال ترنڑا پکھیاں نال اُڈنڑا'لوکیں دی بِھیڑ وچ ہکے ویلےاگاں پچھاں ٹُرنڑا
ملکہ پُکھراج
ملکہ پُکھراج (اردو: ملکہ پکھراج) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩١٤ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٠٠٤ء) پاکستان دی ٻہوں مہان٘دری مقبول غزل ڳائیکہ اَتے لوک ڳائیکہ ہَن۔ ملکہ پُکھراج کُوں عام طور تے "ملکہ" دے ناں نال سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔ اُوہ حفیظ جالندھری دی نظم، "ابھی تو میں جوان ہوں" دی پیش کش کِیتے ٻہوں مقبول ہَن، جیکُوں نہ صرف پاکستان جاں جو بھارت وِچ وی لَکّھاں لوکاں نے سُݨیا ہِے۔
دروازہ، حکایت
3)اگاں وت خوابیں دا زمانہ آیا'خواب میڈی شاعری دی ورکشاپ بنڑ گئے'سارا ڈینہ نوکری دوستیں کوں ملنڑا تے راتیں جلدی سم ونجنڑا جو خوابیں دے کرخانے وچ بیت بنڑاونڑا ہے'بہوں ساری شاعری میں نندر دی کھڈی اُتے کَتی تے جاگدیاں ایہو کاپ لہایا
4) اگاں وت دیہاں دی کوٹھی دا ویلا آیا'کوٹھی در کوٹھی آکھو دیہ بیٹھے میڈے کیتے بیت بنڑیندے ہِن'حکیم ہِن سنارے ہِن کیمیاگر نِلہاری میڈے کیتے کم پئے کریندن ہِن
ملکہ پُکھراج
ابتدائی حیاتی
ملکہ پُکھراج ہمیر پور سدھار وِچ پیشہ ور موسیقاراں دے ڳائیک ٹَٻَّر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اکھنور دے علاقے وِچ ہِک روحانی دان، بابا روتی رام "مجذوب" نے ڄَمَّݨ دے ویلے اِنّھاں دا ناں "ملیکا" رکّھیا ہئی اَتے اِنّھاں دی ماسی نے آپ "پُکھراج" (پِیلا نیلم) رکھیا ہئی جیڑھی آپ وی ہِک پیشہ ور ڳائیکہ اَتے نَچَّݨ آلی ہئی۔
دروازہ، حکایت
5)میں لوکیں دیاں گالہیں توں ہُنڑ بیت بنڑینداں ' اوہ اپنڑیاں گالہیں وچوں شاعری میکوں ڈیندن'اُنہاں دے الا دے وَنڑ توں دھیان میڈے دا میوہ لہندے
ملکہ پُکھراج
ابتدائی حیاتی
ملکہ پُکھراج نے اپݨی روائتی موسیقی دی سِکھلائی مہان٘درے ڳائیک اُساد "وݙّے غلام علی خان دے پِیؤ اُستاد علی بخش قصوری تُوں حاصل کِیتی۔
دروازہ، حکایت
اساں اونکوں حُب نال ڈِٹھا تے پُچھیا " کوئی بئی وی رمز اے بیت بنڑاونڑ دی "اوہ مُسکیا تے بولیا " ہا ! ہک شہر وچ ہک تریمت ہے جیڑھی میڈے کیتے بیت بنڑیندی ہِے پَٹھیندی ہِے "
دریائے اسوان دی کندھی تے
دریائے سواں دی کندھی تیں لہندی شام تے چھیڑ منجھی دی
ملکہ پُکھراج
کَم کار آلی حیاتی
ملکہ پُکھراج نو ورھیاں دی عُمر وِچ، اِنّھاں نے جموں دا دورہ کِیتا اَتے مہا راجہ ہری سنگھ دی پَڳ ٻَدھائی دی تقریب وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا، ہری سنگھ اِنّھاں دی اَواز تُوں اِیݙا متأثر تِھیا جو اُوں نے اِنّھاں کُوں اپݨے دربار وِچ بطورِ درباری ڳائیکہ مقرر کِیتا۔ ملکہ پُکھراج نے اُتّھاں ڳائیکی دی حیثیّت نال ٻئے نو ورھیاں تئیں کَم کِیتا۔
دروازہ، حکایت
Rifat Abbas
دریائے اسوان دی کندھی تے
دریائے سواں پوٹھوہار وسبے دا اہم دریا ہے.اے مری دے روہاں توں نکلدے ،راولپنڈی اسلام آباد،اٹک ،چکوال، میانوالی کن تھیندا کالا باغ دے مقام تیں سندھو سائیں نال ونڄ سانجھ کریندے ایندا کل پندھ 250 کلومیٹر بݨدے...پر موسمیاتی تبدیلیاں پاروں بارش نہ ہووݨ پاروں مر مکدا سکدا ویندے،کہیں کہیں ویلھے بارشیں پاروں ایندے اچ لوڑھ وی آندن ، لینڈ مافیا ایندے کنارے تے ایندے رستیاں اچ پہندا ویندے تے کنکریٹ دیاں عمارتاں بݨدیاں ویندن...جیرھیاں مستقبل اچ کہیں وݙے نقصان دا سبب بݨ سڳدئن..(بلال بزدار)
تاریخ وچوں شیخ رُکن الدین مُلتانی (سُہروردی) اتے سلطنتِ دہلی
تُرک دہلی سلطنت دے ویلہے ہندوستان وچ سُہروردی سلسلہ دے بانی بہاالدین زکریا مُلتانی (شیخ الاسلام، ہند) دے پوہترے شیخ رکن الدین مُلتانی (1251-1335 عیسوی) دا تغلق  بادشاہت (1320-1420 عیسوی) نال ٻہوں گھاٹا اتے کولہا سانگا بݨ ڳیا۔غیاث الدین تغلق دے دور وچ شیخ رکن الدین کئی سالیں (وریہیں) تائیں دِلی وچ شاہی مہمان بݨ کنیں رہندا ریہا۔ آکھیا ویندے جو شیخ رکن الدین کوں سُلطان محمد ابن تغلق دی پاسوں ہک سو موضع جات دی جاگیر ݙتی ڳئی۔ اے تغلق دی پاسوں کہیں کوں ݙتی ڳئی سبھ توں وݙی جاگیر ہئی۔
ایندا نتیجہ نکھتیا جو خانگاہ (خانقاہ) ہولیں ہولیں سلطانِ دہلی دے انتظام وچ لڳی ڳئی۔خانگاہی معاملات اُتیں حکومت دی پاسوں ٻہوں سخت دھیان رکھیا ویندا ہئی۔ ابنِ بطوطہ اوں ویلہے مُلتان آیا تاں او لِکھدے جو والیِ ملتان دے اجازت نامہ مُتوں شیخ رکن الدیں کہیں بندے کوں خانگاہ وچ پیر نہی رکھݨ ݙیندا۔سلطنت دے ایں کنٹرول دی وجہ توں سُہروردی سلسلہ دی حثیت ہک حکومتی ادارہ جہیں تھی ڳئی۔ شیخ بہاالدین زکریا مُلتانی (1170-1267 عیسوی) دے ویلہے خانگاہ وچ ونکو ونک دے مسافریں ، اُمرا، غُربا، سبھ دا آوݨ ونڄݨ ہوندا ہئی ابنِ بطوطہ دے مطابق تُغلق دور وچ سُلطان دی اجازت مُتوں کوئی بندہ خانگاہ نہی رَیہے سڳدا۔
آذری
آذری (Azərbaijanca:Azərilər Türkləri]) آذربائیجان دے باشندیاں کوں آکھا ویندا ہے جیہڑے زیادہ تر آذربائیجان تے ایران وچ آباد ہن۔ 1905ء وچ آرمینیا وچ وی موجود ہن مگر 1905ء توں گھن کے 1920ء تک آرمینیائی نسل دے لوگاں نے انہاں دا قتل عام کیتا تے لکھاں کوں ملک بدر کر ݙتا۔ چند ہزار جیہڑے رہ گئے ہن انہاں کوں نکارنوکاراباخ دے مسئلے دی وجہ توں آرمینیا چھوڑنا پیا چنانچہ ہݨ انہاں دی تعداد آرمینیا وچ نہ ہوݨ دے برابر ہے۔
ملکہ پُکھراج
کَم کار آلی حیاتی
ملکہ پُکھراج ١٩٤٠ء دے ݙہاکے وِچ ہندوستان دے مہان٘درے پیشہ ور ڳائیکاں وِچ رَل ڳئی اَتے ١٩٤٧ء وِچ ہند دی ونڈ دے بعد، اُوہ پاکستان دے شہر لاہور کوچ کر ڳئی، جِتّھاں اُنّھاں نے ریڈیو پاکستان، لاہور وِچ موسیقار کالے خان دے نال رَل تے اپݨی ریڈیو اُتّے فن دے مظاہرے دے ذریعے وَدھ دُھم پاتی۔ ١٩٨٠ء وِچ اِنّھاں نے صدرِ پاکستان دی طرفُوں تمغائے حسنِ کارکردگی ایوارڈ حاصل کِیتا۔
حیاتی دا احوال
ملکہ پُکھراج دا تعلّق جموں نال ہئی اَتے اُوہ جمّوں تے کشمیر ریاست دے راجا ہری سنگھ دے دربار نال ڄُڑی رئی۔ شیخ عبداللہ دی پوتھی آتشِ چنار وِچ اِین٘دا تذکرہ ہِے جو اُوہ مہا راجہ دے کِتّی نیڑے ہَن۔