ݙو_ہزار_ݙہ_دا_سرائیکی_ادب
لسانیات
لسانیات دا موضوع جتھاں اہمیت رکھیندے اُتھاں ایں موضوع دے اوکھ پاروں اینکوں گھٹ لکھاری ہتھ پیندن۔ ایں سال سرائیکی دے مہاندرے ماہر لسانیات شوکت مغل دی لغت ’’شوکت اللغات‘‘ دے عنوان نال شائع تھئی ہے، جیندے وچ اردو زبان دے پنجاہ ہزار توں ودھ لفظاں، ترکیباں تے محاوریاں کوں سرائیکی زبان دا چولا پوایا گئے۔ اردو توں سرائیکی وچ چھپن والی اے لغت سرائیکی لکھاریاں تے طالبعلماں کیتے ہک سوکھڑی ہے۔ مولانا عزیز الرحمن بہاولپوری دے ترجمے تے تشریح نال پیش کیتے گئے ’’دیوان فرید‘‘ کوں سند دا درجہ حاصل ہے۔ خواجہ غلام فریدؒ دے ایں کلام کوں ظہور احمد دھریجہ کی پیشکش دے طور تیں ایں سال نویں انداز نال سامنے آندا گئے۔ ظہور احمد دھریجہ دے لکھیے گئے دیباچہ کوں ’’مقدمہ دیوان فرید‘‘ دے عنوان نال وی کتابی شکل وچ پیش کر ݙتا گئے جینکوں ایوب احمد دھریجہ مرتب کیتے۔ ’’حضرت خواجہ غلام فرید 101 سوال‘‘ دے عنوان نال مرتب کیتے گئے کتابچے وچ مجاہد جتوئی المعروف پیر حجن سئیں فریدیات دے موضوع بارے بنیادی سوالاں دے جواب ݙتن۔ سرائیکی ایریا سٹݙی سنٹر ملتان وچ کم کرن والے بزرگ لکھاری حنیف چودھری دے ایم فِل دا مقالہ ’’خواجہ غلام فرید کی سرائیکی کافیوں پر سندھی اور پنجابی کے لسانی اثرات‘‘ کتابی شکل وچ شائع تھی گئے جیندے مطابق خواجہ غلام فریدؒ دا کئی زبانیں تیں عبور تے سرائیکی زبان دا ݙوجھیں زبانیں نال گانڈھا واضح تھیندے۔ ݙاکٹر جاوید چانڈیو دے مضمونیں دا مجموعہ ’’سرائیکی زبان، ادب اور معاشرہ‘‘ ملتان توں شائع تأے جیندے وچ کلاسک، فریدیات، سرائیکی وسیب تے زبان دے موضوع خاص طور تیں نشابر ہن۔ ݙاکٹر مقبول گیلانی دے مضمونیں دے مجموعے ’’نروار‘‘ وچ مذہبیات، فریدیات، شخصیات دے نال نال کئی ادبی موضوع سامنے آندے گئین۔ خالد اقبال دی کتاب ’’سرائیکی تنقیدی شعور‘‘ وچ مہر عبد الحق، ݙاکٹر طاہر تونسوی، دلشاد کلانچوی، صدیق طاہر، محمد اسلم رسولپوری، شوکت مغل، ݙاکٹر سجاد حیدر پرویز تے حفیظ خان جھئیں سرائیکی لکھاریاں دے تنقیدی رویے سامنے آندے گئین۔ ݙاکٹر گل عباس اعوان دی کتاب ’’سرائیکی شاعری وچ انسان دوستی‘‘ وچ تحقیق تے تنقید دا سوجھل واضح ݙسدے جیندے وچ سلطان باہو، رومل فقیر، سچل سرمست، علی حیدر ملتانی، حافظ جمال ملتانی، خواجہ غلام فرید، خرم بہاولپوری تے خیر شاہ دا تذکرہ خصوصی طور تیں شامل ہے۔ عصمت اللہ شاہ دی مرتب کیتی کتاب ’’حفیظ خان کی تخلیقی جہتیں‘‘ وچ وسیب دے مہاندرے لکھاریں دے سرائیکی، اردو تے انگریزی مضمون شامل کیتے گئین۔ ݙاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب ’’آئینہ خانہ شاہ لطیف‘‘ وچ شاہ لطیف دی حیاتی تے فن بارے مضامین دے علاوہ اردو تے سرائیکی کتاباں تے مقالیں دا اشاریہ وی پیش کیتا گئے۔ ایندے علاوہ ݙاکٹر طاہر تونسوی دی مرتب تھئی کتاب ’’لطیف شناسی‘‘ وچ شاہ لطیف دی شخصیت تے فن بارے اردو تے سرائیکی لکھتاں شامل کیتیاں گئین۔ ݙاکٹر طاہر تونسوی دی اہم کتاب ’’سرائیکی ادب، ریت تے روایت‘‘ کوں ایں سال ݙوجھی واری چھپن دا اعزاز ملیے۔ ݙیرہ غازی خان دے سنجاپوں لکھاری محمد رمضان طالب دی شخصیت دے حوالے نال اُنھاں دے پُتر ارشاد احمد ناصر ہک کتاب ’’محمد رمضان طالب اساݙی نظر وچ‘‘ مرتب کیتی ہے جیندے وچ پنجاہ توں ودھ سرائیکی لکھاریں دے تاثرات شامل ہن۔ ݙاکٹر قاسم جلال دی شخصیت دے بارے وچ انھاں دے شاگرد جمشید اقبال ’’عہد نو کا نمائندہ تخلیق کار: ݙاکٹر سید قاسم جلال‘‘ دے عنوان نال کتاب مرتب کر کے پیش کیتی ہَے۔ بے نظیر بھٹو دی حیاتی تے سیاسی زندگی دے حوالے نال قاسم سیال دی کتاب ’’دھی دھرتی دی‘‘ چھپ کے سامنے آئی۔ خواجہ طاہر محمود کوریجہ دی کتاب ’’شہر دوستاں‘‘ شخصیت نامے دی نمائندگی کریندی ہے جیندے وچ یادِ رفتگاں تے لمحہ موجود دے حوالے نال ماضی تے حال کوں شامل کیتا گئے اتے باقیات دے عنوان نال وی کئی تذکرہ شامل ہن۔ ݙاکٹر مختار ظفر دی کتاب ’’راجہ محمد عبد اللہ نیاز: خطہ ملتان کی تحقیقی اور قومی شعری روایت کا منفرد حوالہ‘‘ چ سرائیکی وسیب دے مہاندرے شاعر دے فن تے شخصیت کوں پیش کیتا گئے۔ ارشد حسین ارشد دی مرتب کیتی کتاب ’’دشتِ صدا‘‘ وچ ملتان دے شاعریں تے ادیبیں دا کردار واضح تھیندے۔ حسین سحر دے پنجابی مضمونیں دے مجموعے ’’سوچ وچار‘‘ وچ علی حیدر ملتانی، سلطان باہو، خواجہ غلام فرید، حیدر گردیزی تے شاکر شجاع آبادی جھئیں سرائیکی شاعر وی شامل ہن۔ سرائیکی ایریا سٹݙی سنٹر توں اردو سرائیکی تے انگریزی مضموناں دا مجموعہ ’’سرائیکی وسیب‘‘ دے عنوان نال پیش کیتا گئے۔ حمید اُلفت ملغانی دا ادبی جائزہ ’’سرائیکی ادبی سانجھ 2009ء‘‘ نت وانگوں ایں سال وی کتابی شکل وچ سامنے آئے۔ تحقیق تے تنقید دے حوالے نال اخباریں تے رسالیں وچ وی ݙھیر سارے مضمون شائع تھئین جنھیں دے لکھاریں وچوں ݙاکٹر نصر اللہ خان ناصر، ݙاکٹر اسلم عزیز درانی، ݙاکٹر احسن واگھا، محمد اسلم رسولپوری، پروفیسر ممتاز خان، قاسم سیال، ذکاء اللہ انجم، تنویر شاہد محمد زئی، ݙاکٹر مزمل حسین، جاوید احسن خان، پروفیسر نسیم اختر تے محمود دے ناں خاص طور تیں سنجاپوں ہن۔