cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بݨت دے لحاظ نال حروف تہجی دے قسماں
-1 مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف-2حروف مہملہ یا غیر منقوط حروف -3حروف معجمہ یا منقوط حروف-4مسروری حروف -5 ملفوظی حروف -6مکتوبی حروف۔ مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف او حروف تہجی جہڑے جو گول دائرے دی صورت ئِ چ لکھئے ویندن یا ݙوجھے لوظیں ئِ چ او حروف جہڑے جو گول شکل رکھیندن مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہِن۔ ج، ڄ، ن٘ڄ، چ، ح، خ، س، ش، ص، ض، ع، غ، ق، ل، ن، ݨ، ی = ۱۷۔
-2 حروف مہملہ یا غیر منقوط حروف: اوحروف تہجی جنھیں دے اُتے ، تَلے یا وچکار کوئی نقطہ نہ ہووے مہملہ یا غیر منقوط حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ا، ٹ، ٹھ، ح، د، ڈ، دھ، ڈھ، ر، رھ، ڑ، ڑھ، س، ص، ط، ع، ک، کھ، گ، گھ، ل، لھ، م، مھ، و، وھ، ہ= ۲۷۔
-3 حروف معجمہ یا منقوط حروف:او حروف تہجی جنھیں دے اتے ، تلے یا وچکار کوئی نہ کوئی نقطہ ضرور ہووے معجمہ یا منقوط حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ب، بھ، ٻ، پ، پھ، ت، ٹھ، ث، ج، جھ، چٖ، ن٘ڄ، چ، چھ، خ،ݙ،ذ،ز،ژ، ش، ض، ظ، غ ، ف، ق، ڳ، نڳ، ن، نھ، ن،ی = ۳۱۔
-4 مسروری حروف : مسروری عربی زبان دا لوظ ئِ جیندا لوظی معنی ئِ لکھیا ہویا ڳجھیا یا جیندی آواز لکھݨ جہڑی نھئیں ہوندی مسروری حروف تہجی اکھیندن اے حروف تہجی ݙو حروف دی مشترکہ آواز تے مشتمل ہوندن جہڑے جو اے ہن۔ ب (بے یا با) ، ٻ (ٻے یا ٻا) ، پ( پے یا پا)، ت (تے یا تا) ، ٹ (ٹے یا ٹا) ، ث (ثے یا ثا) ، ڄ(ڄ یا ڄا) ، نج (ن٘ڄے یا ن٘ڄا) ، چ (اینہہ حرف تہجی کوں اگرچہ یا چا پڑھیا ون٘ڄے تاں اے مسروری اکھیسی تے جے کر اینکوں چیم پڑھیاون٘ڄے تاں وت اے ملفوظی اکھیسی) ، ح (حے یا حا)، خ( خے یا خا) ، ر ( رے یا را) ، ڑ ( ڑے یا ڑا) ، ز( زے یا زا) ، ژ ( ژے یا ژا) ، ط ( طے یا طا)، ظ (ظے یا ظا) ، ف ( فے یا فا)، گ ( ڳے یا ڳا) ، نڳ (نڳے یا نڳا)، ہ ( ہے یا ہا)، ی (ے یا یا)، مرکب حروف بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ ،مھ ، نھ، وھ، یھ وی مسروری حروف تہجی ہن۔
-5 ملفوظی حروف:ملفوظی حروف تہجی دا لوظی معنی اے ہے جو او حروف جہڑے جو ٻول چال ئِ چ ورتئے ون٘ڄن یا جنھیں دی اواز کوں لکھیا وی ون٘ڄ سڳے ۔ اے حروف عموماً ترے حروف دی مشترکہ تے بھرپور آواز تے مشتمل ہوندن ۔ جہڑے جو اے ہن ۔ ا (یعنی الف = ا+ل+ف) ، ج ( جیم = ج+ی+م) چ (چیم = چ+ی+م) د ( دال = د+ا+ل) ، ڈ ( ڈال = ڈ+ا+ل)،ݙ (ݙال = ڈ+ا+ل)، ( ذال = ذ+ا+ل) ،س ( سین= س+ی+ن) ،ش ( شین= ش+ی+ن) ، ص (صاد= ص+ا+د)، ض (ضاد= ض+ا+د)، ع ( عین = ع+ے+ن)، غ ( غین = غ+ے+ن)، ق ( قاف= ق+ ا +ف) ، ک (کاف = ک+ا+ف)، گ (گاف= گ+ا+ف)، ل (لام= ل+ا+م) ،م (میم =م+ی+م)، ن (نون = ن+و+ن) ،ݨ (ݨوݨ = ن+و+ن) ، و (وائو = و+ا+ئو) ۔مرکب حروف دھ (دھال = دھ+ا+ل) ، ڈھ ( ڈھال =ڈھ+ا+ل)۔
-6 مکتوبی حروف :ایجھیں ملفوظی حروف جنھیں دے پہلے تے آخری حرف دی اواز ہکو جھئیں ہووے مکتوبی حروف اکھیندن جیویں جو م (میم = م+ی+م) ، ن (نون = ن+و+ن) ،و (وائو = و+ا+ئو) ، لہٰذا ایّھے ترے حروف تہجی (م، ن، و) مکتوبی حروف اکھیندن ۔
مہرین رزاق بھٹو
مہرین رزاق بھٹو ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 2018ء اچ پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بݨی ہے۔اینہہ توں پہلے وی اوہ 2008ء توں 2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر ہن
سیاسی زندگی
2008ء اچ پیپلزپارٹی دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2013ء اچ پیپلزپارٹی دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2018ء اچ وی پیپلزپارٹی دے ٹکٹ توں ولا جیتن ۔
مشتاق چھینہ
مشتاق چھینہ ضلع بکھر نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی وسیب دے مشہور گلوکار ہن۔
معاذ ارائیں
معاذ ارائیں ضلع ٹانک نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی تحریک ہک اہم رہنما ہن۔
مامون الرشید عباسی
مامون الرشید عباسی مرحوم ریاست بہاولپور دے شاہی خاندان نال تعلق رکھݨ والے ہک شہزادے ہن۔
طاہرہ اورنگزیب
طاہرہ اورنگزیب ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 2018ء اچ پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بݨی ہے۔اینہہ توں پہلے وی اوہ 2008ء توں 2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر ہن
سیاسی زندگی
2008ء اچ پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2013ء اچ پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2018ء اچ وی پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں ولا جیتن ۔
سیمہ محی الدین جمیلی
سیمہ محی الدین جمیلی ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 2018ء اچ پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بݨی ہے۔اینہہ توں پہلے وی اوہ 2008ء توں 2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر ہن
سیاسی زندگی
2008ء اچ پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2013ء اچ پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2018ء اچ وی پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں ولا جیتن ۔
ملک مشتاق لانگ
ملک مشتاق لانگ مرحوم جلالپور پیروالہ ضلع ملتان دی ہک سیاسی شخصیت ہن۔
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
جینویں پوری دنیا دی قوماں دے لوک ادب وچ لوک قصے ملدن۔ اینویں سرائیکی لوک ادب وچ لوک قصے پاتے ویندن تے ایہ قصے سرائیکی تاریخ، تہذیب تے ثقافت دی نمائندگی کریندن۔ سرائیکی وسیب وچ لوک قصیاں دی روایت ٻہوں قدیم ہے۔ لوک قصے تجربے، تخیل، تجسس تے مشاہدے دا خوبصورت نمونہ ہوندن۔ اِیں پوتھی وِچ کُجھ زبانی لوک قصے اَتے اِنّھاں کُوں کٹھا کرݨ آلیاں دی حیاتی دے احوال لکّھے ڳئے ہِن۔
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
سرائیکی زبان دے عظیم صوفی شاعر حضرت خواجہ غلام فریدؒ صحرا یعنی روہی تے اوندے ماحول کوں آپݨی لازوال تخلیقی وَٹھ (دسترس) نال ایں مقام تئیں پڄائے جتھاں پُھلاں، خوشبواں اَتے رنڳاں نال بھری سوہݨی من بھاندی سُکھی ساوی وادی وی بے معنی ہوندی اے۔
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
تعارف
’’مینگھ ملہار‘‘ … جیندے مُرتبین: امید ملتانی، خادم ملک ملتانی تے فرحت ملتانی ہن۔ ایہ کتاب سرائیکی مجلس ملتانی دی طرفوں 1979ء کوں 500 دی تعداد وچ چھاپی ڳئی ہے۔ تعداد کل صفحات کتاب 299 ہن۔ جیندی قیمت 40 روپئے ہے۔ ایہ کتاب سرائیکی مجلس ملتان دے طرحی مشاعرے (1972-73ء) وچ شریک تھیوݨ والے شاعراں دے کلام اتے مشتمل ہے۔
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
ایہ روہی یار ملا واری اے
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
مشاعریاں دا احوال
سرائیکی ادبی مجلس دے زیراہتمام کل 29 مشاعرے منعقد تھئے جیندے وچ 231 شاعراں دا حمد، نعت تے مجموعی طور تے غزلاں تے مشتمل کلام محفوظ تھی ڳئے۔ اے ہک اینجھا تذکرہ ہے جیندے وچ سرائیکی زبان دے نمائندہ شاعراں دا مصرع طرح اتے تخلیق کیتا گیا کلام موجود ہے۔ ایہ کتاب ہک طرحاں نال تاریخی شعری ورثہ ہے۔ جیندے ذریعے نال سرائیکی زبان وچ غزل جھئیں صنف دی روایت کوں مضبوط کرݨ دی شعوری کوشش نظر آندی ہے۔
پاکستانی لوک موسیقی
صوفیانہ کلام ہووے یا پاکستانی لوک موسیقی اِیہ بھوئیں دی خَشبُو گِھدّے دِلّاں کُوں بھان٘دی ہِے۔ اِیہو وجہ ہِے جو اِین٘دی تاݨاں، سُݨݨ آلیاں کُوں آپݨے اثر وِچ گِھن گِھندیاں ہِن۔ پاکستانی لوک ڳائیک ساری دُنیا وِچ آپݨے فَن دی پارُوں سُن٘ڄاݨے وین٘دے ہِن۔
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
پیش لفظ
ایں کتاب دے پیش لفظ وچ مرتب امید ملتانی لکھدن:
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
شالا ہر دم ہووئے ساوڑی اے
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
پیش لفظ
’’ایں مجموعے دی اشاعت دے نال سرائیکی شاعری کوں ہک ایہو جھئیں موڑتے گھن آئے ہیں۔ جتھوں سرائیکی شاعری تے ادب دے بے شمار رستے نکلدن۔ ایں مجموعے دی اشاعت دے نال اے گاٖلھ ساریاں تے کھلسی جو نویں سرائیکی شاعری کیڈے بے انت امکانات توں پُر ہے۔ اوں نے زندگی دے نویں تجربیاں نویاں سوچاں، نویں مسائل تے نویاں جذبیاں کوں اپݨے دامن اچ سمیٹݨ واسطے کیا کجھ کیتے۔‘‘
پاکستانی لوک موسیقی
کافی
سندھی کافی سندھ، سرائیکستان، پنجاب، پاکستان اَتے سرائیکی خطے دی دیسی موسیقی / شاعری دی ہِک شِکّل ہِے۔ لفظ کافی عربی زبان دا ہِے، "اللہ کافی" دے تاثرات وِچ "حتمی" یا "ٻہوں" دے معنیاں وِچ ورتیا وین٘دا ہِے، جین٘دا مطلب ہِے: "اللہ سئیں سبھ تُوں وݙّا ہِے"۔ اِیں طرح کافی کلاسیکی، اَدھ کلاسیکی، اَتے ہَولی موسیقی دی ونکی (خاص طور تے کھیال، تپا، تھومری اَتے جِت) دے مرکّب نال ماخوذ موسیقی دی ہِک عقیدت مند شکّل ہِے۔ سندھی زبان اَتے سرائیکی زبان دی کافیاں مختصر، سادہ اَتے لہجے وِچ سُوہݨیاں ہِن۔ ہِک مہان٘درے صوفی بزرگ اَتے سندھ دے صوفی شاعر شاہ عبداللطیف بھٹائی (وفان سن ١٧٥٢ء) نے سندھی کافی دی ترقی وِچ نشابر کردار ادا کِیتا۔ ٻہوں سارے آیتاں لِکّھے اَتے دُھنّاں مرتب کِیتیاں جِنّھاں کُوں آپؒ نے "شاہ لطیف دی سَت ہیروئیناں" دا ناں ݙِتّا۔ اُنّھاں دی دُھنّاں اَڄ وی مہان٘درے ہِن۔ اَتے اُنّھاں دی مختصر تن٘دِیر تَلّے درج ہِے:
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
ونڄ پیسوں سڑی ڳاوڑی اے
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
مقدمہ
ایں کتاب مینگھ ملہار دے مقدمہ وچ پروفیسر اسلم انصاری لکھدن:
پاکستانی لوک موسیقی
کافی
نوری جام تماچی، سورٹھ رائے دیاچ، مومل رانو، زاہدہ پروین کافی دی ڳائیکی دے مہان٘درے تِرِیمتاں سمجھے وین٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں دی دِھی، شاہدہ پروین، آپݨی اَمّاں آلی کار ٻہوں عقیدت نال کافی ڳان٘دے ہِن۔ وَل اُوہ وی اَڄ دے رجحاناں کُوں ݙیہدے ہوئے کافی نال گِیت، غزل، اَدھ کلاسیکی اَتے لوک شکلاں آلے پاسے راغب تِھی ڳئیاں۔ عابدہ پروین سندھ دی ہِک مہان٘دری اَتے کافی دی ڳائیکا ہِن، ڄاں جو اُوہ ٻہوں سارے ٻئے وَنکیاں وِچ وی ڳان٘دیاں ہِن۔ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:لوک موسیقی ونکی:سرائیکی لوک موسیقی ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:کافی دی تِرِیمت ڳائیکاں
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
گھن آپݨے سوہݨے سئیں وہ کنوں
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
مقدمہ
’’اے ہک امر واقعہ ہے جو سرائیکی شعر و ادب دے رشتے اپݨے علاقے دی ثقافت دے نال ٻہوں ڳوڑھے ہن ایندے وچ واقعی زندگی دے سارے تموجات موجود ہن۔ زندہ زباناں دا ادب ہر عہد دیاں سچائیاں کوں قبول کریندا ہے۔ اِت پاروں ایندے وچ تبدیلی دا عمل ہووݨاں لازمی ہے۔ جیکر کݙاہیں سرائیکی شاعری دی کوئی جامع اَتے مستند تاریخ لکھی ڳئی تاں باآسانی محسوس کیتا ویسی جو سرائیکی شاعری وچ زبان ، اسالیب ، موضوعات ، علامات ، استعارات دے اعتبار نال تاریخی ارتقاء موجود ہے اتے عہد بہ عہد تبدیلیاں دے واضح نشانات ایندے وچ موجود ہن۔ ایندے وچ رومانوی تے کلاسیکی ادوار دی درجہ بندی وی کیتی ونڄ سڳدی ہے تے بعض عقلی تحریکاں دا سراغ وی لایا ونڄ سڳدے۔‘‘
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
ایویں ہِک ٻِیا قطعہ ݙیکھو:
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
روہی لڳڑی ہے ساوݨی
ترت ولا ہوت مہاراں
کھمݨیاں کھمن رنگیلڑیاں
رم جھم بارش باراں
فرید سئیں ایں کافی اِچ ساوݨ رُت دے سوہݨپ دا ذکر کریندے ہوئے آہدن جو صحرا اِچ ساوݨ رت آ ڳئی اے۔ آسمان اُتے ہر پاسے بدلاں دے گجکار ہن۔ بجلی چمکدی اے۔ مینہ دی پھنوار آندی پئی اے رُت ݙاڈھی من بھاوݨی اے، توں واپس ول آ۔
جے صحرائی دھرتی اُتے ماحولیاتی مسائل دے پس منظر اچ اَڄوکے دور دی ݙوجھی سرائیکی شاعری دا جائزہ گھنوں تاں جاء جاء ایں تسی دھرتی دے عذاب نظماں دے ویس پاتے نظر آندن۔
’’کرماں والی اوں بدلی دا
ݙس کوئی میکوں ݙسے
دریانواں دے پاݨی جھپ نے
جیڑھی چھم چھم لِسے
ہک ٻئی نظم دے کجھ مصرعے ݙیکھو :
رستے وچ کئی واجھلوڑے کاتیاں چاتے پُنے
لال بھنوالیاں کھیݙدیاں ہوئیاں گھگھ اندھاریاں آیاں
جیڑھے پندھ کپیندے سفری تھل دے ٻنے پُنے
وݨ چھانواں کوں دھپ دے تَتّے
بھاکل پائی ݙسیئے
آپݨے آپݨے پرچھانویاں کوں ڳل نال لاتی ݙسیئے
ریت دی چادر تاݨ کراہیں
سُتے پے ہن ٹوبھے
سکے پے ہن ٹوبھے
جے اساں اڄوکے عہد دے تخلیقی منظر نامے اُتے نگاہ ماروں تاں عمومی طور تے اکثر غزلاں اِچ صحرا دے حوالے نال کجھ شعر ضرور مل ویندن لیکن صحرائی زندگی دی حقیقی فکری معنویت صرف انہاں تخلیق کاراں دے تخلیقی وجدان دا حصہ بݨدی اے جنہاں صحرائی زندگی نزدیک کنوں ݙٹھی ہے تے ایندے غورل نال مشاہدہ کیتے۔
یہ مہر تاباں سے جا کے کہہ دو کہ اپنی کرنوں کو چن کے رکھے
میں اپنے صحرا کے ذرے ذرے کو خود چمکنا سکھا رہا ہوں
میں شوق کا دریا ہوں میری راہ میں حائل
صحرا ہے سمندر میں اترنے نہیں دیتا
(ناصر)
ہݨ تساں صحرا دی ہک چُنڈ وسدے دھرتی ڄائے دے تخلیقی سرمائے اِچوں کجھ چُݨیل نظماں ݙیکھو۔
پیلوں چنتی ہوئی لڑکیاں
گیت گاتی ہوئی، مسکراتی ہوئی
یہ پری چہرہ شہزادیاں
بے خبر ہیں تپش کے عذابوں
یوں ہی صحرا میں ساون برستے رہیں
ٹوبھے پاݨی سے لبریز ہوتے رہیں
پیاس بجھتی رہے بحروبر کے خدا
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:نڳال ونکی:صحرائی لوک ادب ونکی:صحرائی ادبی لوک ورثہ
مظہر عباس راں
مظہر عباس راں ضلع ملتان دی ہک اہم سیاسی شخصیت ہن۔
ناول
ناول اطالوی زبان دے لفظ ناولا کنوں نکھتا ہے۔ ناولا دے معنی ہن،"نواں"۔ لغت دے اعتبار نال ناول دے معانے عجیب تے نویں ڳالھ دے ہن۔ لیکن صنف ادب وچ ایندی تعریف بنیادی زندگی دے حقائق بیان کرݨ ہے۔ ناول دی اگر مکمل تعریف کیتی ون٘ڄے تاں او کجھ ایں طرحاں دی ہوسی جو ناول ہک نثری قصہ ہے جیندے وچ پوری ہک زندگی دے بارے ݙسایا ویندے ناول او نثری قصہ ہے جیندے وچ ساری زندگی دی تصویر ان٘ویں دی ان٘ویں پیش کیتی ڳئی ہووے۔ ڄمݨ کنوں مرݨ تائیں انسان کوں جہڑے معاملات پیش آندے ہن، جین٘ویں او حالات کوں یا حالات اون٘کوں بدل ݙیندے ہن۔ او سبھ کجھ ناول دا موضوع ہے۔ ناول سرائیکی ادب دی ہک ٻہوں سوہݨی تے ٻیاں اصناف توں نویں صنفِ ادب ہے۔ ایہ ہک فرضی نثری قصہ یا کہاݨی ہوندی ہے۔ جیندے وچ اصلی زندگی دا عکس نظر آندے۔ اگر ایندے وچ بندے تے سماج انسان دے جذبات سلسلہ وار تے ہنرمندی نال پیش کیتے ڳئے ہوون۔ اصل وچ ناول او صنف ہے جین٘دے وچ حقیقی زندگی دیاں ونکو ونک دیاں جزیات کوں کہیں ویلے اسرار دے قالب وچ، کہیں ویلے تاریخ دے قالب وچ، کہیں ویلے رسم دے قالب وچ، کہیں ویلے سیاحت دے قالب وچ تے ول کہیں ویلے نفسیات دے قالب وچ بݨیا وین٘دا ریہے۔ نول دے عناصر ترکیبی وچ کہاݨی، پلاٹ، کردار، مکالمہ، زمان و مکاں، اسلوب، نقطہ نظر تے موضوع وغیرہ شامل ہن۔ کلارا ریوز دے مطابق "ناول اوں زمانے دی زندگی تے رہݨ سہݨ تے طور طریقے دی سچی تصویر ہے، جہڑے زمانے او لکھیا ویندے" ایچ جی ویلز دے مطابق "چنڳے ناول دی سُن٘ڄاݨ حقیقی زندگی دی پیشکش ہے" پروفیسر بیکر نے ناول کیتے چار شرطاں لازمی کر ݙتیاں ہن:
اجزاء
ناول دے اجزاء ایہ ہن۔
ونکی: سرائیکی زبان تے ادب
ناکھ
ناکھ ہک پھل ہے جہڑا شکل وچ امرود رلدے ملدے پر کھٹا مٹھا ہوندا ہے اتے سیب دا سستا بدل خیال کیتا ویندا ہے۔ ایں دا درخت بیج کنوں نی ڄمدا بلکہ ڄڑھاں وچوں نویاں پونبلاں پھُٹدیاں ہن جنہاں تے پیوند کیتا ویندا ہے۔
علاقہ
چین تے مشرق وسطیٰ ایندا آبائی علاقہ ہے۔ اڄکل امریکہ وچ زیادہ کاشت ہے۔
فائدے
ہاضمے کیتے مفید ہے، سیب دا بدل شمار تھیندے۔ ایندے وچ موجود سوڈیم تے پوٹاشیم دل کیتے مفید ہن۔ آندراں دی سوزش تے ساڑ کیتے مفید ہے۔ thumb|ناکھ
بینزائن
1,2ڈی ہائیڈرو بینزین (C6H6) تے ایندے کنوں ڳھدے ڳئے مرکب بینزائن سݙویندے ہن۔ ایرائن وی انہاں ݙوجھا ناں ہے۔ بینزائن نیوٹرل ہوندے ہن ، انہاں تے کوئ وی چارج کینی ہوندا۔ ایہ ٻہوں ڈھیر ری_ایکٹو ہوندے ہن۔ انہاں کوں اساں بینزین رنگ دے ݙو آرتھو پوزیشن آلے سبسٹی چوینٹ کڈھ کرائیں حاصل کریندے ہائیں۔ انہاں وچو ہک الیکٹروفائل ہوندے، تے ݙوجہا نیوکلیوفائل-
ساخت
بینزائن ٹرپلٹ دے ݙو پائ بانڈ ہوندے ہن۔ ہک نارمل تے ݙوجھا ایبنارمل - ایبنارمل پائ بانڈ ݙو sp2 مداریں دی دائرے دے ٻاہر ملݨ نال بݨڑدے۔ایہ پائ بانڈ ٻاہرلہ یعنی ایکسٹرنل پائ بانڈ سݙویندا ہے۔ ایہ ٻاہرلہ ملاپ فائدے مند نہیں ہوندا۔ ات ڳالھوں نواں بانڈ ٻہوں گرا ہوندے۔ تہوں ایہ ٻہوں ری ایکٹوو ہے۔
1. ایرائل ہیلائیڈز
ایرائل ہیلائڈز کوں طاقتور اساس/بیس جیویں جو KNH2, C6H5Li نال ری ایکشن کروایا ویندے۔ تاں جو ساکو بینزائن ملدے۔
2- او-امائینوبینزوئک ایسڈ نال تیاری
اے ٻہوں سوکھا طریقہ ہے۔ ڈائ ایزوٹائزیشن ہوݨ دے بعد، ڈائ ایزو مرکب ہی بینزائن بݨڑا ݙیندے۔
3-فتھالائل پرآکسائڈ نال تیاری
سوجھلے نال فتھالائل پرآکسائیڈ ، لیکٹون انٹرمیڈیٹ بݨا ݙیندے۔ ول ایہو انٹرمیڈیٹ بینزائن ونڄ بݨڑیندے۔
4- بینزوتھائ ڈائیازویٹ-1,1-ڈائ آکسائیڈ
بینزوتھائ ڈائیازویٹ-1,1-ڈائ آکسائیڈ کوں گرمائش ݙیوݨ نال، بینزائن ملدے۔
5- بینزین ٹرائ فلورو میتھین سلفونیٹ
بینزین ٹرائ فلورو میتھین سلفونیٹ کوں طاقتور اساس نال تعامل کرایا ویندے تاں جو بینزین حاصل تھیندے۔
ونکی: کیمسٹری
حوالے
Vardhman Mahaveer open university,Kota. MscCH-06 Title: Reaction Mechanism, Pericyclic Reaction, Organic Photochemistry, Stereochemistry... PAGES: 40&41
پندھیڑو اَتے صحرائی لوک ادب
اوکھے سوکھے میلاں دے پندھ کریندے ایں صحرا اِچ صدیاں پہلے سُک تے مُک ونڄݨ آلے دریا دی پَٹی اِچ آ لاہندن۔ اتھاں آ او یا تاں تریہہ توں مر ویندن یا شکار تھی ویندن۔
ترسے پکھیاں کیتے دعا:
دور دیسوں کی سر زمین سے
میرے صحرا میں آ کے اُترا ہے
اِک پرندہ مسافرت لے کر
خشک دریائے ہاکڑہ کی ریت
اس کے خوابوں کو چاٹ جائیگی
تشنگی اس کو مار ڈالے گی
اے خدا میرے خشک صحرا میں
اندازہ لاؤ جو ساری دنیا اچ ماحولیاتی تبدیلیاں Arid Zone دا ودھارا کریندیاں پئین۔ ساویاں کچوچ دھرتیاں، فصلاں نال رڄیئے کھیت، صحرا ویندے بݨدن۔ پہلے توں موجود صحرا مزید دھردے ویندن۔ ساکوں جغرافیائی اتے ماحولیاتی تبدیلیاں اُنہاں دیاں تباہ کاریاں دا حالی توݨی کوئی اِدراک کائینی۔ ایں سنڳین صورتحال نال جڑئے کئی المیاں آلے پاسے ساݙی کوئی توجہ کائینی ۔ سرائیکی دھرتی پہلے ای صحرا دے ہک عظیم المیئے کوں ݙٹھے۔ ایندے بعد ایوبی مارشل لا دے دور اچ ساݙا ستلج دریا انڈس ٹریٹی دے تحت وکیا ایہ ہک ٻیا وݙا ظلم ہا۔ اساں او بد نصیب ہیں جنہاں آپݨے واہندے دریا وگدے ݙٹھن۔ ہݨ ستلج تے ایندے معاون دریا سکھ بیاس دا کچہ وی صحرا دا منظر پیش کریندا پئے۔ سرائیکی وسیب اِچ کئی سال پہلے بے شمار کونڄاں دے ولھر آپݨیاں سوہݨیاں آوازاں نال ساݙے کݨاں اِچ رس آگھو لیندیاں تے آپݨے آوݨ دی ݙس ݙیندیاں۔ اللہ ڄاݨے ہݨ او کونڄاں کتھ ہن۔ سݨیے او وی راہ رستے وَٹا ڳئین۔ ایہو حال ݙوجھے مسافر پکھیاں دا ہے۔ ایویں نہریں دیاں وَٹاں ہاتے کھڑے وݨاں اُتے ٻیٹھے بگلے وی ہجرت کر ڳئین۔ کیا کینجھر جھیل اِچ ہݨ پہلے جتی پکھی آندن؟ اللہ ڄاݨے ماحولیاتی تبدیلیاں دا ایہ ویلا کئی ٻیاں صورتاں اِچ اَڄوکیاں انسانی آبادیاں کوں چتویندا پئے۔
ارچنا مہنتا
thumb|ارچنا مہنتا کھگن اَتے ہیرن دے رَلّے۔ ارچنا مہنتا (اردو: ارچنا مہنتا) (انگریزی: Archana Mahanta) آسام دی مشہور لوک ڳائیکہ ہِن۔ آسامی دی لوک موسیقی کوں مقبول بݨاوݨ اَتے محفوظ کرݨ وِچ ارچنا مہنتا اَتے انّھاں دے پئے کھگین مہنتا دی ٻہوں وݙّی شراکت ہئی۔ موسیقی دی جوڑی اکثر ہِکّے ویلے متعدد ڳائیکاں دے ہٹ ڳاݨے ڳان٘دی ہئی۔
ذاتی حیاتی
ارچنا مہنتا آسامی لوک ڳائیکہ کھگین مہنتا دی ذال اَتے مشہور ڳائیک پاپون دی اَمّاں ہَن۔
کَم کار
ارچنا مہنتا آسامی دی لوک موسیقی کوں مقبول بݨاوݨ اَتے محفوظ کرݨ وِچ ارچنا مہنتا اَتے انّھاں دے پئے کھگین مہنتا دی ٻہوں وݙّی شراکت ہئی۔ موسیقی دی جوڑی اکثر ہِکّے ویلے متعدد ڳائیکاں دے ہٹ ڳاݨے ڳان٘دی ہئی۔ ارچنا-کھگین جوڑی دے کجھ مشہور ڳاݨے (آسامی وِچ) ایں طرحاں ہِن:
وفات
ارچنا مہنتا 27 اگست 2020 کوں فوت تھی ڳئی۔ اوہ ذیابیطس ، ہائی بلڈ پریشر اَتے پارکنسن دی بِماری وِچ مبتلا ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:آسامی ٻولی دیاں ڳائیکاں ونکی:آسابی ٻولی دے ڳائیک ونکی:آسام دیاں زنانیاں
نواب مظفر خان شہید
حیاتی دا احوال
’’نواب مظفر خان شہید بانی مظفرگڑھ 1171ھ (1757ء) وچ ابدالی روڈ ملتان دے نیڑے شیش محل (موجودہ کمشنر ہائوس ملتان) دے سامݨے ہک مکان وچ ڄمے۔ آپ دے والد نواب شجاع محمد خان ہن۔
دورِ حکومت
1779ء توں 1818ء توݨی نواب مظفر خان ملتان دے حاکم رہے۔ 1798ء وچ نواب نے موسن دی ہٹی (موجودہ مظفر گڑھ شہر) دے مقام تے ہک عالی شان قلعہ تعمیر کرایا جیکوں مظفر گڑھ دا ناں ݙتا۔ 1211ھ (1796ء) وچ اینکوں اپݨی دریائے چناب پار دی مقبوضات دا صدر مقام بݨایا۔
ذاتی حیاتی
نواب مظفر خان وݙا پاکباز انسان ہا۔ نماز پنجگانہ تے تہجد نماز کݙاہیں قضا نہ کیتی۔ مولوی حکیم اللہ بخش نظامی دے قول مطابق نواب مظفر خاں سرائیکی وچ شاعری وی کریندے ہن اتے نواب صاحب دی ہک سی حرفی بزبان سرائیکی موجود ہے جیندے وچ مظفر تخلص موجود ہے۔نواب مظفر خان کوں مہاراجہ رنجیت دی فوج نے 1875ء بکرمی 1818ء وچ شہید کرݙتا۔ تاریخ شہادت 2 جون دے ݙینہہ چھݨ چھݨ ہا‘‘(۱۰)
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی مہان٘درے لوک۔ ونکی:سرائیکی مہان٘درے شخصیّتاں۔ ونکی:سرائیکی نواب۔ ونکی:ملتانی شخصیّتاں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
مقصود دھریجہ
مقصود دھریجہ دا تعلق خانپور کٹورہ ضلع رحیم یار خان نال اے۔ سرائیکی تحریک دے سینئر رہنما ہن۔
بیگم طاہرہ بخاری
بیگم طاہرہ بخاری ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 2018ء اچ پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بݨی ہے۔اینہہ توں پہلے وی اوہ 2013ء توں 2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر ہن
سیاسی زندگی
2008ء اچ بیگم طاہرہ بخاری نے مسلم لیگ ن لیگ کوں چھوڑ کیں مشرف دے دور اچ مسلم لیگ ق اچ آ گئین تے ولا 2012ء اچ ولا مسلم لیگ اچ ول آئی۔ 2013ء اچ پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں جیت کے پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بڑی ہے۔ 2018ء اچ وی پاکستان مسلم لیگ ن دے ٹکٹ توں ولا جیتن ۔
ناں دا مسئلہ
کوئی مرلہ زمین دا وی گھندے تے اپݨے ناں تے گھندےـــــ اے تاں وت صوبہ ءــ شہزادعرفان 'چار یار ݙو رشتہ دار" عرف جنوبی پنجابی لوک سانجھ " نے پورے سرائیکی وسیب کوں طلاق دا نوٹس ڈتے جو ٻیلی جیکر
سندھی لوک داستان
thumb|وادیٔ سندھ دے قدیم عمارتاں
سندھی لوک داستان خطّۂ سندھ نال تعلق رکّھݨ آلے اَنج اَنج عوامی قِصّیاں اُتے مشتمل داستاناں دا کَٹھ ہِے۔ سندھی لوک داستاناں صدیاں پُراݨیاں داستاناں ہِن جِنّھاں کُوں اَنج اَنج ویلیاں وِچ عوامی پذیرائی مِلّی۔ اِیہ لوک داستاناں ہر شکّل وِچ موجود ہِن اَتے روایتی فقیر کہاݨیاں جِین٘ویں افسانیاں دے رنگّاں نال بھریا ہویا اُوہ مورڑو دی علامت، ݙو ݙو چنیسر دی ہِک دی رزمیہ داستان جین٘دی ٻہادری دے قِصّے اُنّھاں کُوں خطّے دے عصری افسانیاں وِچ وکھرا کرین٘دے ہِن، سسی دی پِرِیت دی کہاݨی جیڑھی اُوکُوں آپݨے یار پُنُّوں نال ہئی اُوہ اِین٘دے کِیتے دیوتا ہِے۔ اِیہو جئیں سِندھ دے لوک داستاناں دی ݙوجھے مثالاں وِچ عمر ماروی اَتے سوہݨی مہِین٘وال دی کہاݨیاں وی شامل ہِن۔
سندھی لوک گیت
سندھی لوک گِیتاں دا پرچار کرݨ کِیتے سندھی لوک ڳائیکاں اَتے تِرِیمت ڳائیکاں نے مہان٘درا کردار ادا کِیتا ہِے۔ اُنّھاں نے سندھ دے ہر دِیہ وِچ شون٘ق دے نال سندھ دی لوک داستاناں ڳائیاں ہِن۔
سندھی لوک داستان تے ادب
سندھی لوک داستاناں کُوں سندھی ادبی بورڈ دے لوک داستان تے ادب دے منصوبے دے تحت چالِیہہ جِلداں دی ہِک سیریز وِچ وی مرتّب کِیتا ڳیا ہِے۔ اِیں قیمتی منصوبے کُوں مہان٘درے سِندھی سکالر سئیں ڈاکٹر نبی بخش بلوچ نے مکمل کِیتا۔ منصوبے کِیتے مواد ݙُون٘ہائیں ٻولی دے رِیتاں دِیہ دے لوکاں اَتے لِکّھت ریکاڈ نال کَٹّھا کِیتا ڳیا ہِے۔ اِیں لوک داستاناں دی سیریز وِچ اَنج اَنج طبقیاں، سندھی لوک داستاناں اَتے ادب تُوں متعلق ہِے۔ یعنی لوک کہاݨیاں، پریاں دے کہاݨیاں، تَرِیخی پریمی داستاناں، لوک نظماں، لوک گِیت، امثال وغیرہ۔ اِنّھاں تِرِیہ پوتھیاں وِچ تَلّے ݙِتّے ڳئے ہِن:
ونکی:سندھی لوک کہاݨیاں ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:دیسی لوک کہاݨیاں ونکی:سن٘دھ دیاں رِیتاں ونکی:سندھی زبان
نور سمند
نور سمند سرڳانہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
ساڈا ظرف ہے سجن دی سیوا کرنی اوہدے تنگ حالات نہی ویہدے
سد مارے سجن تے بهج وگنڑاں اسیں دینہہ تے رات نہی ویہدے
دلوں مخلص ہووے اوھا سجنڑ ہوندائے اوھدی ذات صفات نہی ویہدے
کنڈ سجنڑ دی ویہدے آں " نور سمند " اساں اوندی اوقات نہی ویہدے.
ذرا جاگ کے
گلاں کیتیاں زہن صفا ہوندین نہیں بولن چھوڑ ونجیندا. ..
آپوں ھینیاں نال انج" نورسمند.." کدی بر نہیں یار مچیندا.
چنگے سجن تے رب دی رحمت ہوندین نہیں چھوڑ سلام دیویندا
ݙوہڑہ
منہ رکھنڑی زندگی اچ کیتی ہی نہیں کہیں لوڑ توں سجنڑ بنڑائے نیئں۔
پیراں ہیٹھ مدھی کے بیلیاں دے اسیں کدی احسان جنڑائے نیئں۔
سروں جھل وی جاوے اللہ جانڑدا ہے اساں سانگے کتن پنڑآئے نئیں۔
نبھی زندگی اچ اج تائیں نور سمند چولے سنگت دے عارضی پائے نئیں۔
ملاقات سجن تینوں یاد ہوسی اسی ملے آسے موقعے سنگ دے
میں پچھلے سال دے چائی ودا ہاں تیرے پنج ست ٹوٹے ونگ دے
تیری لاپروائی دے *نور سمند* ہو زخم گئے رنگ رنگ دے
پراں چھوڑ لڑائیاں رس ونجیئے او انجے پیچ نہ ویکھ ملنگ دے
چٹے وال وی آ گئے پر توں نہ آیوں تینوں بھل گئے عہد وفا دے
سانگا رکھ کے سانگے پال سدیون ساڈے ظرف ہن تھڈیوں لا دے
اس موڑ تے چھڈیا اہی نور سمند نوں پلے رهے نیں بھرم انا دے
محمود کوٹ
سرائیکی دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔ سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔
نور سمند
ݙوہڑہ
کِیندی بانہاں ہائی جِس تے سِر رکھ کے تُسی اِنج مدہوش ہو گئے او
رِیا ہوش ناں توانوں کَہیں گل دا اُکا سجن بے ہوش ہو گئے او
محمود کوٹ
ضلع مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
کوٹ اَدّو  (تحصیل)
ضلع مظفر گڑھ دا اِیہ شہر ملتان کنُوں شمال دِر 54 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِیں شہر دِی بُنیاد نواب اَدّو خان نے 1550ء دے قریب رکھی ہئی ۔ مشہور سرائیکی عوامی گلوکار پٹھانے خان دا تعلق کوٹ اَدّو نال ہِے۔ سیّد اَمیر حیدر شاہ (1858ء ۔ 1898ء)، ہیر رانجھا، ہیر میرݨ شاہ، مکمل قِصّہ ہیر رانجھا مع غزلیات اَتے آتش عِشق اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔ حفیظ الرحمن حفیظ نے میرݨ شاہ دے حالاتِ زندگی تے نمونہ کلام مرتب کِیتے۔  فیض بلوچ، تحصیل کوٹ اَدّو دے موضع نور شاہ علائی وِچ پیدا تھئے۔ علمی اَدبی حوالے نال کوٹ اَدّو ٻہُوں معروف وسیبی شہر ہے۔ رفیق خاور جسکانی اتے نذیر احمد نذیر، بشیر بزمی اتھوں دے معروف ادیباں وِچوں ہِن۔
نور سمند
ݙوہڑہ
کُل وعدے قَول قراراں تو یک دم فراموش ہو گئے او
توانوں (نُور سمند) تو پیارے لَبھ گئے جیڑے اِنج خاموش ہو گئے
محمود کوٹ
محمود کوٹ دا جغرافیہ
محمود کوٹ، مظفر گڑھ تے کوٹ اَدّو دے وِچکار ہِے۔
محمود کوٹ دا لوک ادب
محمود کوٹ، مظفر گڑھ تے کوٹ اَدّو دے وِچکار ہِے۔ 1720ء وِچ محمود خاں گجر اِیں قصبے دِی بنیاد رکھی ہَئی۔ مُنشی محمود کوٹی، ہِک زمانے وِچ شعر و لوک ادب دے حوالے نال اِتھوں دا معروف ناں رہ گئے۔ اُنہاں دا اَصل ناں ملک اَللہ وسایا چوہان ہَئی (پیدائش 1893ء۔ وفات 1954ء) ’’گُلستانِ مُنشی‘‘، ’’گُلدستۂ نعت (مولود)‘‘ اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔ اِقبال وارث ’’اُڈردی دُھوڑ (سرائیکی لوک شاعری)‘‘، تے آصف سعیدی سرائیکی لوک شاعری کریندے ہَن ۔ معروف سرائیکی شاعر مشتاق سبقت دا تعلق وی محمود کوٹ نال ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
آسکانی
ہک بلوچ قبیلہ ہے۔
ممتاز حیدر ݙاہڑ
سرائیکی وسیب دے ہک مشہور دانشور ہن۔
اربابی۔ارباب زئی
اربابی یا ارباب زئی ہک بلوچ قبیلہ ہے۔
بیگم مجیدہ وائیں
بیگم مجیدہ وائیں ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 1997ء تاں 1999ء تک تے ولا  2013ء توں 2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بݨی۔
زاتی زندگی
بیگم مجیدہ وائیں سابق وزیراعلیٰ پنجاب غلام حیدر وائیں دی زال ہن
سیاسی زندگی
بیگم مجیدہ وائیں ہک پاکستانی سیاستدان ہے جہری 1997ء تاں 1999ء تک تے ولا  2013ء توں 2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دی ممبر بݨی۔
زنانیت
thumb|زنانیاں دا علامتی نشان
(اردو: نسائیت تُوں) زنانیت سماجی تے سیاسی تحریکاں اَتے نظریات دا ہِک ٻَنّاں ہِے جین٘دا مقصد جِنساں دی سیاسی، معاشی، ذاتی اَتے سماجی برابری دی وضاحت اَتے اُوکُوں اُساری رکّھݨ ہِن۔ زنانیاں دے حقوق اِیں حیثیّت کُوں رَلین٘دے ہِن جو معاشرے مرداں دے نقطۂ نظر کُوں ترجیح ݙین٘دے ہِن، اَتے اِیہ جو اِنّھاں معاشریاں وِچ تِریمتِیں / زنانیاں دے نال نا انصافی کِیتی وین٘دی ہِے۔ تبدیلی دے کوشِتاں جِنّھاں وِچ صنف دے بارے پُراݨے تصوراں دے خلاف لڑݨ اَتے زنانیاں کِیتے تعلیمی، کَم کار دے اَتے آپتی مواقع اَتے نتیجے کُوں اُسارݨ رَلّا ہویا ہِے جو اُوہ مرداں دے برابر ہِن۔
زنانیت دے تحریکاں نے زنانیاں دے حقوق کِیتے مہمّاں چلائیاں اَتے جاری رکّھیاں ہِن، جِنّھاں وِچ: چوݨ، عوامی عہدہ رکّھݨ، کَم کرݨ، برابر اُجرت کماوݨ، جائیداد دی ملکیّت، تعلیم حاصل کرݨ، وعدہ کرݨ، پرنیوے وِچ برابر حقوق، اَتے ٻال ڄماوݨ دے ناغے دا حق ہِے۔ زنانیت دے تنظیماں نے قانوںی اسقاطِ حمل اَتے سماجی انتظاماں تئیں پُڄّݨ کُوں یقینی بݨائے، اَتے تِریمتِیں اَتے چھوہِریں کُوں عصمت دری، جنسی ہراسانی اَتے گھروڳی مار کُٹ تُوں بچاوݨ کِیتے وی کَم کِیتا ہِے، زنانیاں دے پہناوے دے معیار وِچ تبدیلیاں اَتے زنانیاں کِیتے قابلِ قبول جُسّے دی سرگرمیاں اکثر زنانیت دے تحریکاں دا حِصّہ رِیہاں ہِن۔ thumb|مرداں دی جاء تے جنگ وِچ لڑݨ آلیاں [[امریکی زنانیاں دی تصویر]] thumb|زنانیاں دی لکھاری اَتے سماجی ہرکارِن دی ہِک تصویر thumb|جنسی ہراسانی دے خلاف احتجاج دا ہِک منظر thumb|2017ء وِچ واشنگٹن ڈی سی [[امریکہ وِچ زنانیاں دا مارچ]]
جاری تحقیق
Feminist Perspectives Scale : And academic survey to determine acceptance or rejection of feminist ideas from:
ملٹی میڈیا اَتے دستاویزاں
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:تِرِیمتاں دا احتجاجی مارچ ونکی:زنان پُݨاں ونکی:زنانیت
جلالپور پیروالہ
جلالپور پیروالہ ضلع ملتان دا ہک شہر اے۔ اے تحصیل ہیڈکوارٹر دی حیثیت رکھدے۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی ہے۔ اے اہم قدیم تے تاریخی شہر اے۔ اتھاں حضرت پیر سلطان احمد قتال رحمۃ اللہ علیہ دا مزار اے جتھاں ہر سال میلہ لڳدے۔ اتھوں دی مشہور سیاسی شخصیات وچ دیوان عاشق حسین بخاری، دیوان جعفر حسین بخاری، صابر خان بلوچ، فیض رسول خان بلوچ، ملک مشتاق لانگ، ملک غلام عباس کھاکھی وغیرہ شامل ہن۔
مرید حسین راز جتوئی
مرید حسین راز جتوئی دا تعلق خان پور کٹورہ نال ہئی۔ آپ سرائیکی تحریک دے بانیاں وچ شمار تھیندن۔ سرائیکی قومیتی تحریک کیتے انہاں دے خدمات وسیب دی تاریخ وچ ہمیشہ یاد رکھے ویسن۔ اے مشہور سرائیکی دانشور تے محقق مجاہد جتوئی دے والد ہن۔
مشتاق گاݙی
مشتاق گاݙی دا تعلق ضلع تونسہ نال اے۔ اے سرائیکی تحریک وچ ہک نمایاں مقام رکھدن۔ انہاں دا تعلق سرائیکی لوک سانجھ نال اے۔
ٹٹیہر
ٹٹیہر ساڈے وسیب دا مشہور پکھی اے جیکوں اساں زندگی اچ درخت تے بیٹھا ہویا نئیں ݙیٹھا ۔اے پکھی جب تک اݙدا راہوے تاں ٹھیک اے جڈاں بہسی تاں زمین تے بہسی
انوپما دیش پانڈے
انوپما دیش پانڈے (اردو: انوپما دیش پانڈے) (انگریزی: Anupama Deshpande) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 2 اکتوبر 1953ء) بالی وڈ دی پس پردہ ڳائیکہ ہِن جنھاں نے فلم سوہنی مہیوال (1984ء) وِچ اپݨے لوک موسیقی " سوہنی چناب دے" کِیتے فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ ڳائیکہ جتیا۔
کَم کار آلی حیاتی
انوپما دیش پانڈے نے ڳاݨاں سوہنی چناب دے پیش کیتا ہئی، ایہ ڳاݨا اصل وِچ آشا بھوسلے کِیتے ہئی جیڑھی اُنّھاں ݙیہاڑیاں وِچ ٻہوں مصروف ہَن۔ انو ملک نے اِیں ڳاݨے کوں انوپما دیش پانڈے دی اواز وِچ ریکارڈ کیتا جاں جو بعد وِچ اِیکُوں آشا بھوسلے دی اواز وِچ ڈَب کِیتا ون٘ج سڳیا۔ جاں جو جِہڑیلے آشا بھونسلے نے انوپما دیش پانڈے دی اواز وِچ ڳاݨاں سُݨیا تاں اُنّھاں نے اِیں ڳاݨے کوں اِین٘ویں ای برقرار رکّھݨ دی تجویز ݙِتّی۔ انوپما دیش پانڈے نے 92 فلماں وِچ کل 124 ڳاݨے ڳائے ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس (IMDb) اُتے انوپما دیش پانڈے
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک
کاربین
کیمسٹری اچ، کاربین ہک سالمہ یعنی مالیکیول ہے۔ ایندے تے کوئ چارج کینی ہوندا، ایندے ݙو بانڈ، ہک الیکٹران پئیر بغیر کہیں نال ملے، ہوندا ہے۔ ایہ ٻہوں ہی ری-ایکٹوو ہوݨ دی وجہ کنے ٻہوں گھٹ تپش یعنی سیک ساہندیاں ہین۔
thumb|سدھی سادی کاربین، میتھائلین دی ساخت
کاربین دی ساخت
کاربین دے چھی الیکٹران ہوندے ہن۔ اے ڳالھوں کاربین الیکٹران دی کمی دا شکار ہوندی ہے۔ کاربین کاربن sp2 یا sp ہائیبریڈائزڈ ہوندا ہے۔
کاربیں دی ونکیاں/قسماں
عام طور تے کاربین ڈیاں ݙو ونکیاں ہوندیاں ہن۔
thumb|سنگلٹ تے ٹرپلٹ کاربین 2. ٹرپلٹ کاربین
دورِ جہانگیری اِچ ملتان دے لوک فنکار
جہانگیری دور دے مشہور خطاط مُلا عبدالعزیز بن احمد انصاری القریشی گزرے ھِن جنہاں کُوں جہانگیر نے وݙے اعزاز دے نال آپݨاں کاتبِ خاص قرار ݙتا ہَا۔ میر معصوم قندھاری دے لختِ جگر میر مُلا قیوم قندھاری ملتانی نے آپݨی حیاتی دے آخری ݙینہاں تئیں فنِ خطاطی کُوں ودھارا ݙتا۔
کاربین
کاربین دا بݨاوݨ
ٻہوں سارے طریقیاں دے نال اس کاربین بݨا سڳدوں، تلے ݙتے ڳئے مرکباں نال ایہ بݨ سڳدے۔
کاربین دی جانچ
ای ایس آر دی مدد دے نال اساں ٹرپلٹ دے جانچ تے تحقیق کر سڳدوں۔
دورِ جہانگیری اِچ ملتان دے لوک فنکار
اکبری دور دے مُلا قیوم بن حسن ملتانی سلطان جلال الدین اکبر دے دربار اِچ کاتبِ خاص ہَن‘ اُنہاں خطِ کوفی اِچ ڄݙاں اے رباعی لکھ کِے اکبر بادشاہ کوں پیش کیتی تاں اِیکوں ݙیکھ کے ابوالفضل فیضی جئیں علم اَتے فن دے ماہر وی حیران تے شسدر رَہ گئے۔ اُو تاریخی اہمیت دی حامل رُباعی اِے ہِے:
کاربین
کاربین دے ری ایکشن
کاربین ناپائیدار تے غیر مستحکم ہوندی ہے۔
دورِ جہانگیری اِچ ملتان دے لوک فنکار
اَیا  خجستہ  خصالے کہ ساکنانِ  فلک
کاربین
کاربین دے ری ایکشن
.
دورِ جہانگیری اِچ ملتان دے لوک فنکار
بر  آستانِ تو  دارند  سیل  دربانی
چہ حاجت است کہ گویم حال خستہ خود
کہ حالِ خستہ دلارا تو خوب می دانی
قادرا قدرت تو داری ہر چہ خواہی آں کُنی
پادشاہاں تخت ستانی طالبِ یکناں  کُنی
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
منظور ملک
منظور ملک دا تعلق ضلع رحیم یار خان نال اے۔ انہاں نے سرائیکی ڈرامے کوں کافی ترقی ݙتی اے۔
نور محمد مہاروی
حالات زندگی
روحانی فیض پاوݨ کیتے ڈیرہ غازی خاں لاہور تے ول دہلی تشریف گھن ڳئے تے اتھاں فخرالدین دہلوی دے مرید تھئے جیہڑے نظام الدین اولیا ؒ تے بابا فرید شکر گنجؒ پاکپتݨ والیاں دے مرید ہن۔ ایں وجہ توں آپ پاکپتݨ شریف نال بے حد عقیدت رکھدے ہن تے ایں طرح آپ دا سلسلہ معین الدین چشتی اجمیریؒ نال ونڄ ملدے۔ آپ اکثر جمعة المبارک دے کیتے پاکپتݨ تشریف گھن ویندے۔ طبیعت دی ناسازی تے ضعف العمری دی وجہ توں آپ کوں شکر گنجؒ دی طرفوں بشارت تھئی کہ پراݨی چشتیاں وچ میݙے پوترے بابا تاج سرور مدفون ہن اتھاں جمعة المبارک دی ادائیگی کیتی کرو۔ بعد ازاں آپ نے ایں درگاہ مبارکہ تے باقاعدہ حاضری ݙیوݨ شروع کیتی تے باقی زندگی اتھائیں گزار ݙتی۔ سلیمان تونسوی علوم باطنی کیتے نور محمد مہاروی، چشتیاں دے دست مبارک تے بیعت کیتی)۔ ہندوستان، پاکستان تے وچ سینکڑاں مشائخ آپ کوں اپݨا روحانی مورث تسلیم کریندن۔ روحانی پیشوا نور محمد مہاروی دا وصال 3 ذی الحج 1205ھ کوں تھیا ۔ آپ دا مزار چشتیاں شریف وچ ہے۔
مہدی حسن شاہ
مہدی حسن شاہ دا تعلق ضلع لودھراں نال اے۔ سرائیکی تحریک دے ہک اہم رہنما ہن۔
حضور ﷺ دا ٻلپݨ مبارک
آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے والد محترم حضرت عبداللہ ابن عبدالمطلب رضی اللہ عنہ، آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ولادت باسعادت توں چھی مہینے قبل وفات پا چکے ہن تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی پرورش آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ݙاݙا حضرت عبدالمطلب نے کیتی۔ اوں دوران آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے کجھ مدت ہک بدوی قبیلے دے نال بسر کیتی جیویں کہ عرب دا رواج ہئی۔ اوندا مقصد ٻالاں کوں فصیح عربی زبان سکھاوݨا تے کھلی آب و ہوا اچ صحت مند طریقے نال پرورش کرݨا ہئی۔ اوں دوران آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں حضرت حلیمہ بنت عبداللہ تے حضرت ثویبہ (درست تلفظ: ثُوَیبہ) نے کھیر پلایا۔ چھی سال دی عمر اچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی والدہ تے اٹھ سال دی عمر اچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ݙاݙا وی وفات پا ڳئے۔ اوندے بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی پرورش دی ذمہ داریاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے چاچا تے بنو ہاشم دے نویں سردار حضرت ابو طالب نے سر انجام ݙتے۔
شام دا پہلا سفر
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے حضرت ابو طالب دے نال شام دا تجارتی سفر وی اختیار کیتا تے تجارت دے امور توں واقفیت حاصل کیتی۔ اوں سفر دے دوران ہک بحیرا نامی عیسائی راہب نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اچ کجھ ایسے نشانیاں ݙٹھے جیہڑے ہک آوݨ والے پیغمبر دے بارے اچ قدیم آسمانی کتب اچ لکھے ہن۔ اوں نے حضرت ابوطالب کوں ݙسا کہ اگر شام دے یہود یا نصاریٰ نے ایہ نشانیاں پا گھدے تاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی جان کوں معاذاللہ خطرہ تھی سڳدےے۔ چنانچہ حضرت ابوطالب نے ایہ سفر ملتوی کر ݙتا تے واپس مکہ آ ڳئے۔ ایندے توں معلوم تھیندے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا ٻلپݨ عام ٻالاں دی طرح کھیݙ اچ نی گزرا بلکہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اچ نبوت دے نشانیاں شروع توں ہی موجود ہن۔ ایں قسم دا ہک واقعہ اوں وقت وی پیش آیا جݙݨ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم بدوی قبیلے اچ اپݨی دائی دے کول ہن۔ اتھاں حبشہ دے کجھ عیسائیاں نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں بغور ݙٹھا تے کجھ سوالات کیتے اتھاں تک کہ نبوت دے نشانیاں پاتے تے ول آکھݨ لڳے کہ اساں ایں ٻال کوں اپݨی سرزمین گھن ڄلسوں۔ اوں واقعے دے بعد حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں مکے شریف بھیڄ ݙتا ڳیا۔
عبدالطیف ملنگ
اے من بھاوݨا سرائیکی لوک ڳاوݨ راڄن پور دے فوک گلوکار عبدالطیف ملنگ دی نویکلی سُنڄاݨ اے۔۔۔عبدالطیف ملنگ (بہشتی) یک تارے نال ایہو ڳاوݨ سُنڑیندے ہوئیں اکھ دی پپلی نال کڑکڑاں روپیہ چا گِھندا ہا, لوک اے منظر ݙیکھ کے ہربھرو تاڑیاں وڄیندے ہن۔
عبدالطیف ملنگ پکھی واس فقیر ہائی جیکر کئی پتہ پچھے تاں ݙسیندا ہائی۔۔۔۔ہا سئیں عاقل پور روڈ تے سردار امان اللہ خاں دریشک دی کوٹھی دے نالوں رہندا پیاں۔ دراصل سردار امان اللہ خاں دریشک دی درگھی کوٹھی دی کچھ وچ ہک خالی پلاٹ پیا ہوندا ہا, جتھ پکھی واس فقیریں دیاں ݙاہ ٻارھاں جھڳیاں ہوندیاں ہن ت عبدالطیف ملنگ اکثرا ڳݙاہ ریڑھی وہیندا عاقل پور روڈ تے مل ویندا ہائی۔ 1998 وچ میں آپڑیں بِھرا رانا انوار خالد دی شادی تے عبدالطیف ملنگ کوں وستی اُتیرا موضع سونواہ دعوت ݙتی, ݙاڈھی سوہنڑی محفل ٹھہائی ہاسی۔
عبدالطیف ملنگ اونویں تاں ننڈھی عمراہ کنوں یک تارا وڄیندا ت ڳاندا ہا, پر اونکوں لوک گلوکار ساݙے شہر فاضل پور دے ریڈیو پروڈیوسر منظور کامران ت ریڈیو ملتان دے سینئر پروڈیوسر خورشید ملک بنڑایا۔ 90 دے ݙہاکے وچ ریڈیو ملتان اݨ سکھندڑ گلوکاریں دا ہک مقابلہ کروایا ہا ت عبدالطیف ملنگ ایہو ڳاونڑ سُنڑا کے پہلا انعام چاتا۔
وۓ لوک خوش تھیندن سجݨ ساون دے منظر ݙیکھ کے
توں نہ روکیں وو میݙی پپلی دی جھالر ݙیکھ کے
ارمان دی ڳالھ ایہا اے جو ضلع راجن پور دے ادبی پردھانیں کݙاہیں وی عبدالطیف ملنگ کوں فنکار نہ منیا, شئیت ایں پاروں جو عبدالطیف ملنگ پکھی واس فقیر ہائی, ڳݙاہ ریڑھی وہیندا ہائی ت عاقل پور روڈ تے جھڳی وچ رہندا ہائی۔ وجہ جو وی ہووے پر عبدالطیف ملنگ کوں سرائیکی پروگراماں وچ نہ سݙیا ویندا ہائی۔۔۔۔پر, عبدالطیف ملنگ کوں لوک شادیں تے سݙیندے ہن ت خلقت اونکوں سُنڑدی ہائی۔ اوں دور وچ عبدالطیف ملنگ دیاں ݙو تراۓ کیسٹاں وی مارکیٹ وچ آیاں ہن۔
عبدالطیف ملنگ جیہڑا عاقل پور روڈ (راجن پور) وچ سردار امان اللہ خان دی ایکڑیں تے کِھنڈی کوٹھی دی کچھ وچ ہک جھڳی اندر رہندا ہائی جیندا پٹوار دی جمع بندی وچ کئی ناں تھاں کائنا ہائی۔۔۔۔اج ݙو ݙہاکے گزرݨ بعد سردار امان اللہ خاں دریشک دا ناں پنجاب اسمبلی دے فائلیں وچ گم تھی ڳئے جنہاں کوں کڈوکڑیں سِیوی کھا ڳئی اے۔ پر, عبدالطیف ملنگ دے ڳاوݨ جے تئیں دنیا رہسی سُنڑِیندے رہ ویسن۔ کݙاہیں عبدالطیف ملنگ کہیں ڄال دے پچھوں ت کݙاہیں کہیں بدلی دے وچو سر کڈھ کے ڳاندا کھڑا ہوسی!!
لکھت: راݨا ابرار خالد
ظہور سحر
ظہور سحر ہک سرائیکی شاعر ہے
آغاز شاعری
2004
رہائش گاہ
ٹھل گلاب شاہ, موضع فتح پور میانولی قریشیاں
پیشہ
درزی
رابطہ نمبر
03022009600
قعطہ
ڈسا ہا جانی توں کیویں رہسیں
ڈسا چا اتنا توں جیویں رہسیں
کڈاہیں اے حلیہ بدلسے سحر
یا ساری زندگی توں ایویں رہسیں
مظہر عباس کات
مظہر عباس کات دا تعلق کبیروالہ ضلع خانیوال نال اے۔ سرائیکی تحریک دے ہک متحرک رہنما ہن۔
مزاحمت
لکھت : سعدیہ شکیل
مطلوب بخاری
مطلوب بخاری دا تعلق ملتان نال اے تے سیاسی طور تے پاکستان پیپلز پارٹی نال وابستہ ہن۔
مزاحمت
ہر طرح دی ناانصافی؛ ذاتی تصور دے تحت حالات دے مخالف آواز چاوݨ یا الاوݨ کوں مزاحمت آہدن؛  یا وت اپݨے خیالات دے اظہار کوں ,ماحول دے برعکس  فروغ ݙیوݨ یا سیاسی تصور اتے حکومت وقت نال متصاد اقدامات چاوݨ  تے ایں سسلسلے وچ تحریر و تقریر دا سہارا گھنݨ کوں وی مزاحمت دی  علامت تصور کیتا  ویندے.
مزاحمت چھوٹے پیمانے تے ہک فرد یا کہں رشتہ دار خاندان یا  سماج نال تصادم دی شکل وچ تھی سگدے
تے وݙے پیمانے تے کہیں گروہ  ملک  یا حکومتیں دے خلاف وی تھی سگدے.
تاریخ دے ہر دور وچ مزاحمتی تحریکاں ابھردیاں ریہن انہیں وچ کجھ کامیاب تھی ویندین اتے کجھ  ناکام تھی ویندین پر ایندے باوجود  لوکیں وچ مزاحمت دا جذبہ گھٹ نی تھیا  آخر لوک مزاحمت کیوں کریندین  اتے ناکامیاں  تے  شکست دے   بعد وی اے تحریکاں کیوں تے کیویں  وجود وچ آندیاں ریہن ۔ایندی ہک وجہ انسان دی فطرت اے کہ او ظلم و استحصال  کوں ہک حد تئیں
برداشت کریندے جڈاں  ایندے صبر دا پیمانہ مک ویندے تاں ول او نظام  روایات نال بغاوت کریندے
کجھ مزاحمتی تحریکاں ظلم و استحصال  دے خاتمے انصاف ومساوات اتے عام لوکیں دی خوشحالی اتے حقوق سانگے سمورے نظام کوں بدل تے ایندی جاہ تے  ہک نواں نظام  رائج کرݨ دی خواہشمند  ہوندی اے تاں جو ہک عام  آدمی  کوں اوندے حقوق مل سڳن.
کجھ مزاحمتی تحریکاں اشرافیہ دے خلاف ہوندین  اتے  او  بورژوا  طبقے دی حکمرانی سانگے ٻاݨ مریندین   انیں دے منشور وچ  عام آدمی سانگے ڈھیر جاہ کینی ہوندی او ہک استحصالی  نظام کوں ختم کرتے آپݨی مرضی دا استحصالی  نظام گھن آوݨ  چاہندین  جیندی مثال تہاکوں پاکستانی سیاست  دی اڄوکی  صورتحال وچ نظردی پئی ہے
مزاحمتی تحریکاں ݙو قسم دیاں ہوندین ہک او جیڑھیاں مسلح جدوجہد اتے تشدد دے زریعے  آپݨیں مقصد کوں حاصل کرݨ چہندین  تے ݙوجھی او جیڑھی  جمہوری تے دستوری  طریقے نال آپݨے مطالبات منواوݨ دی کوشیت کریندین.
ٹھُل
تُساں لفظ ٹھُل توں واقف ہوسو ۔ پُرانڑے زمانے وچ حکومتاں کُجھ کُجھ فاصلے تے کافی اُچیاں جائیں تعمیر کریندیاں ُہن ۔ اے اُچیاں جائیں (ٹھُل) دشمن دی فوج کوں ڈیکھنڑ سانگے
مزاحمت
مسلح مزاحمت اوں ویلے تھیندی اے جݙݨ گفت و شنید دے سارے در بند کرݙتے ونڄن اتے ریاست دا جبر ایں حد تئیں ودھ ونڄے جو مسلح جدوجہد دے علاوہ کوئی ٻیا راہ باقی نہ راہوے  اے صورتحال  بادشاہت تے آمرانہ دور حکومت وچ تھیندی اے کیوں جو  ایں وچ تمام اختیارات ہک فرد واحد  کوں مل ویندین  جیڑھا جو کہیں تنقید تے مخالفت کوں برداشت کرݨ کوں بلکل تیار نی ہوندا ایں واسطے  اپݨے مطالبات کوں تسلیم کرواوݨ  یا حکومت کوں تبدیل کرواوݨ کیتے مسلح جدوجہد  دے سوا  ٻئی کوئی راہ نی  نظردا
ٹھُل
OP یعنی Observation Post دا کم گھندے ہم ُہن ۔ اساڈے وسیب وچ کافی تعداد وچ اے ٹھُل موجود ُہن۔
مزاحمت
اساں مزاحمت دی گالھ کریندے پیوں مزاحمت  تحرک کیویں بݨدی اے  وت انقلاب کیویں آندے  تساں تاریخ دے ورقے پھرولو
ٹھُل
ٹھُل حمزہ ، ٹھُل گامزن ، ٹھُل لالو والا ، ٹھُل خیر مُحمد تے بے ڈھیر سارے اینجھے ٹھُل آج وی موجود ُہن پے۔ جیڑھے اُچے ٹنے بلکہ تساڈے ایں ' معبد' دی شکل وچ موجود ہن ۔
مزاحمت
کارل مارکس اہدے دنیا وچ ݙو نظام چلدے پئین  سرمایہ درانہ نظام تے غلامانہ نظام   تے انہیں ݙو نظامیں دے تحت  سماج وچ   ہمیش توں  حاکم تے محکوم   طبقات دی آپت وچ  کشمکش جاری راہندی اے
اے مارکسزم اے وی ݙسیندے جو استحصالی  طبقہ  پروتالیا (مزدور  محکوم طبقہ اوں ویلھے تئیں ظالماں تے استحصال کرݨ والا طبقہ یعنی بورژوا طبقے توں آزاد ی حاصل نی کر سگدا جے تئیں او آپݨے نال  پورے معاشرے کوں ظلم تے استحصال تے طبقاتی جدوجہد توں نجات نہ ݙیواوے.
ایں واسطے کمیونسٹ مینی فیسٹو وچ مارکس تے اینگلز دا نعرہ ہا  "دنیا بھر دے مزدور کٹھے تھیوو"
اتے ہیں نطریہ تے   1905 بالشویک انقلاب  یا اکتوبر انقلاب  یا   سویت انقلاب  آکھوں  جیڑھا عالمی تاریخ دا پہلا  سوشلسٹ  انقلاب ہا   جیکوں کلاسیک مارکسسٹ   سطور تے اسطوار تھیا ہا   جیکوں روس وچ لیلن تے ٹرانسکی  دی قیادت وچ   بالشویک پارٹی نے  برپا کیتا ہا   25 اکتوبر کوں  زار شاہی  دے خلاف انقلابی سرکشی  دا  منڈھ ٻدھیجا جیندے نتیجے وچ  ہیݨے مزدوراں کوں حق حقوق  وی ملے تے  مظلوماں  دی  حکومت  بݨی
وت فروری  دا انقلاب  جیڑھا مل مزور تے تریمتیں  دا  انقلاب وی آکھیا ویندے     سنٹ پیٹر برگ   وچ  انہاں دے نعرے روٹی تے امن دے نال بادشاہت دے خاتمے دا نعرہ    ہک طاقت ور الا بݨ ابھرا  جیندے نتیجے وچ   مزدور یونین  بݨیاں تے انھیں دے  قانون سازی دے نال  تریے سو سالاں توں قائم زار  دی حکومت دا خاتمہ  تھیا
افغانی کھاݨیں
افغانی کھاݨیاں دی تیّاری وِچ کݨک، مکئی، جَو اَتے چاول دا استعمال کِیتا وین٘دا ہِے۔ اَن٘ج اَن٘ج علاقیاں وِچ مقاملی پَھل اَتے ساولِیں اَتے کِھیر دی مصنوعاں جِین٘ویں کِھیر، ݙہی نال کھاݨیں تیّار کِیتے وین٘دے ہِن۔ افغانستان آپݨے چنڳے معیار دے انار، انگور اَتے مِٹّھے، رڳبی فٹ بال دے سائز دے خربوزیاں کِیتے سُن٘ڄاݨاں وین٘دا ہِے۔  افغانسان دا قومی کھاݨاں قابلی پلاؤ ہِے۔ thumb| [[نان (ٹُکّر) جیڑھا افغانستان وِچ سبھ تُوں وَدھ استعمال تِھیوݨ آلی روٹی ہِے۔ جیڑھی آپݨے حُجم دی پارُوں سُنڄاݨی وین٘دی ہِے۔]] thumb|[[چاول کوفتہ مکئی دے نال۔ ]]
افغانی پلاؤ
افغانی پلاؤ دُنیا بھر وِچ آپݨی سُوہݨی رنگت، ذایقے اَتے خَشبو دی پارُوں ٻہوں مشہور ہِے، کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں اِیکُوں بھورے چاول دے نال بݨایا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے سُݨھَپ وِچ ڳاجر اَتے میوہ جات دا استعمال کِیتا وین٘دا ہِے۔ عام طور تے اِیکُوں پَٹھورے یا ڳان٘ہ دے گوشت نال تیّار کِیتا وین٘دا ہِے۔
مزاحمت
مزاحمت یا رد عمل  دی ہک صورت حال اساں کجھ ݙینہ پہلے  سری لنکا ءچ   عوام دے اژدھام وچ ݙٹھی ہے جیں فروری دے انقلاب دی یاد  ڈوائی ہے۔
افغانی کھاݨیں
قورماں
قورماں عام طور تے چاول دے نال پیش کِیتا وین٘دا ہِے۔ اِیہ ہمیشاں وَصَّل اَتے ٹماٹر نال رَلا تے تیّار کِیتا وین٘دا ہِے۔ تَلّے ہوئے وَصَّل وِچ، ٹماٹر شامل کِیتا وین٘دا ہِے وَل اِین٘دے وِچ اہم جُز رَلایا وین٘دا ہِے، جیڑھا ٻوٹ یا سبزیاں تِھی سڳدا ہِے۔ بھورا وَصَّل اِیکُوں اسٹو دی شکّل ݙین٘دا ہِے۔ افغانی قورماں دی ٻہوں سارے ونکیاں تیّار کِیتیاں وین٘دیاں ہِن۔
مزاحمت
سری لنکا ہک جزیرہ نما٭ملک اے 22ملین آبادی دے ایں ملخ وچ کئی وریاں توں ہکو خاندان برسر اقتدار ہے    جتھاں مہاراجہ پکسے سنہالی کوں اتھوں دا   ہیرو منیا ویندے اوندا بھرا گوتا بایا  جھیڑا اتھوں  دا صدر ہے
افغانی کھاݨیں
قورماں
thumb|[[کوفتہ، کواب نان دے نال۔ ]] thumb|300x300px|افغانی کھاݨیں دی میز ونکی:دیسی کھاݨیں ونکی:افغانی کھاݨیں ونکی:علاقیاں دے لحاظ نال کھاݨیاں دی تن٘دِیر ونکی:پاکستانی کھاݨیں ونکی:افغانستانی کھاݨیں ونکی:ازبکستانی پکوان ونکی:افغان پکوان ونکی:پشتون پکوان
مزاحمت
سری لنکا وچ سگین مالی تے معاشی صورتحال دی وجہ توں کئی ݙیہاڑیاں توں مظاہرے تھیندے پئے ہن فروری دے انقلاب دیاں ݙوں گالیں ہکو سنویاں ہن خوراک    ادویات بجلی الغرض معاشی بحران تے عوام  دا مہا راجہ پکسے تے اوندے خاندان دے خلاف  شدید مخالفت  جیندے  نتیجے وچ لکھاں  دی تعداد وچ  عوام نہ صرف سڑکاں تے نکلی اے بلکہ  انہاں صدارتی محل تے  دھو کیتا
ہݨ سوال اے ہے   کݙاہییں اساں اپݨے گریبان وچ جھاتی پاتی ء
جݙاں بُکھ تریہہ توں مردی خلقت اپݨے ٻالاں کوں مارݨ تے مجبور تھی چُکی ہے،
اساں چُپ کیوں ہیئں؟
حکمراناں دی سیاسی کھیݙ کُنی روز ہک نویں انتشار کوں جنم ݙیندی پئی ہے. ول وی اساں سچ کوڑ دا نتارا نی پئے کر سڳدے.
اداریں دی بدنامی وسوں اُتے ہر جندلے، نبلے، ݙیوائے کوں 74سالیں دی کہانی بیان کر ݙتی ہے.
ظلم ݙینھو و ݙینھ وادھو پیا تھیندے پر اساݙی چُپ پوری دنیا کیتے سوال ہے.
دھرتی واسو ایندے وچ کوئی شک نی جو جیں ویلھے ݙاݙھے دا ݙڈھپ حد توں ودھ ونڄے تاں  ہک نہ ہک ݙینہہ ہیݨا  الاوݨ سکھ پوندے   تے اوندے الاوݨ نال  نہ صرف  تحریکاں  بݨدین  بلکہ    انقلاب  جنم  گھندن  وت ݙو نظام آپت وچ  ٹکراندین  جیویں جو  کارل مارکس  تے لیلن دا  فلسفہ ء  اے جدلیات دا فلسفہ ء اے  او فلسفہ  سموری دنیا تے درگیا لاتھے   ݙاݙھے تے ہیݨے دی ان کھٹ بھڑاند دا فلسفہ اے ݙس پیا ݙیندے جو جے تائیں جتھاں وی ہیݨا ہیݨا اے بھڑاند  ٹردی راہسی  بھڑاند تھیندی رہسی   جے ڈاڈھے دا ݙڈھپ نہ مکسی  جے تائیں ݙاݙھے دی ڳچی وچ رسہ نا پوسی ۔ جے توڑیں ہیݨا سوبھ نہ کھٹیسی   تے جے تائیں ݙاݙھے دا تݙا نہ ولٹیسی او تیئں بھڑاند نہ مکسی
سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان
حوالے ۔( انقلاب روس ۔   کمیونسث پارٹی کا مینو فیسٹو اشتمالی منشور  ر حسان   ۔  سرائیکی ناول وساخ  نذیر لغاری  ۔۔ سری لنکا کے موجودہ حا لات ڈان نیوز
سطان التارکین
حضرت حمید الدین حاکم اللہ دا ہک نیک ولی بندہ گزریا ہے ۔ جیں دی قبر مبارک مئو مبارک وچ ہے ۔ آپ کوں دھپ دا پہلون وی آکھدن کیونکہ آپ دا مزار کینی ۔
ڈوجھا ڳال اے ہے کہ مئو مبارک وچ سرائیکی زبان دے عظیم شاعر مولوی لطف علی تے قیس فریدی وی مدفن ہن
ٹُر کے کھاوݨ
ٹُر کے کھاوݨ انشائیہ (از: ڈاکٹر خالد اقبال)
سبھ توں پہلے تاں میں اے ڈسائی جُلاں جو ’’ٹُر کے کھاونا‘‘ تے ’’کھا کے ٹُرنا‘‘ ڈوہاں اِچ چنگا بھلا فرق ہے۔ ’’ٹُر کے کھاونا‘‘ غریبی اِچ ناں پیدا کرن آلی گالہہ ہے۔ جاں جو ’’کھا کے ٹُرنا‘‘ بادشاہواں آلے طور طریقیاں دی یاد ڈویویندے۔ اوئیں تاں ’’بہہ کے‘‘ کھاون آلی مخلوق وی ہے۔ جنہاں کوں ہتھ پیر ہلائے بغیر سبھ کجھ مل گیا۔ پَر اے سبھ کجھ انگریزاں نال وفاداری پاروں ملیاہے۔ تے اے بہہ کے کھاون والے نسلاں تائیں بیٹھے بیٹھے کھاندے راہسن۔ ’’ٹُر کے کھاؤنا‘‘ ترقی دے ایں دور اِچ ہک عام گالہہ ہے۔ اَج دے ترقی کریندے ہوئے تیز رفتار زمانے اِچ وڈے شہراں دے لوک گھراں اِچوں نکلے ویگن یا بس دے دِھکے تے نان چھولے کھاندے کھاندے دفتر پُج گے۔ ’’ڈو پہراں‘‘ دفتر توں کجھ گز پرے کہیں ریڑھی آلے کول ’’حلیم چاول وغیرہ‘‘ کھا کے کر گِدی۔ جاں جو شام کوں ولدے ہوئے فٹ پاتھ تے ٹُردے کتھاؤں شامی کو اب‘ چانپ یا دال سلاد دے نال گزارہ کر گِدا۔ اے ہِن پاکستان دے مصروف شہراں اِچ پُر امن دفتری تے بندۂ مزدور دے اوقات۔ جنہاں کوں گھر بیٹھے کھانا مِل ویندے۔ سکون نال ڈڈھ بھر کے کھاندِن تے پسینے اِچ بُڈ ویندن۔ ہک اوہِن جیہڑے سارا ڈینہہ دِھکے کھاندن۔ کتھائیں مزدوری ملدی ہے پسینہ وہیندن وَل وَنج کے اُنہاں کوں کھانا ملدے۔ تے او آپنا پیٹ بھریندن۔ ٹُرکے کھانا کھاون آلے لوگ صحت مند تے محنتی ہوندن۔ تے آپنے کم نال کم رکھیندن۔ اُوئیں سوچن آلی گالہہ اے ہے جو ایہو جئیں لوکاں کول جیکر فالتو وقت ہوندا تاں اور آرام نال کھانا کھاندے‘ اُگلا کریندے‘ بٹ کڑاک لیندے‘ ناں جو ایویں راہ ٹُر دیں پیٹ بھریندے۔ اُوئیں اَج دے دور اِچ فرصت وی نعمت کول گھٹ کائنی۔ پر حیاتی دا سلسلہ وڈا عجیب ہے کہ جتھاں کرن کوں کجھ کینی اُتھاں عُسرت ہے تے جتھاں عُسرت تے تنگی ہے اُتھاں بندے ہک بے کوں کھاون کوں بھَجدن......... بہہ کے کھاونا‘ کھانے دا عمل اوئیں تاں بہوں متبرک تے پڑھے لکھیاں آلا ہے۔ پر کجھ لوک کھانا کھا کے آپنے ای ’’گٹے گوڈیاں‘‘ اِچ بہہ ویندن۔ ایندے اِچ نقصان آلی گالہہ اے ہے جو اِنہاں کوں کنک دا خمار شروع تھی ویندے ۔ اِنوں اُنہاں نے کھانا کھاونا شروع کیتا‘ اُنوں اُنہاں کوں نندر آگئی۔ جیڑھے لوک محض کھاون کیتے جیندن۔ جنہاں دا معمول ہے۔ کھانا کھادا.......... وقفہ کیتا.......... وَل کھانا کھادا............ بیٹھے رہے............. ذرا تکلف کیتا تاں لیٹ گے.......... تے وَل لیٹے رہے‘ تے ایہو جئیں لیٹے جو اُوں ویلے جاگے جیہڑے ویلے رات دے کھانے داویلہاآگیا۔ ایہو جئیں اللہ دے بندے لگدے ہکے کم کیتے دُنیااِچ آئے ہِن ایہو جئیں بہوں سارے لوکاں دا اَکھان ہے جو کھانا سارے کماں کول پہلے ہوونا چاہیدا اے۔ کیوں جو کم تاں دُنیا اِچ تھیندے اِی راہندن۔ ایہو جئیں لوک جیہڑے ایلے کھانا کھاندے پے ہووِن تاں وَل واقف اِی نی بندے۔