cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عہد ساز سرائیکی شاعر اقبال سوکڑی
سئیں اقبال سوکڑی عوامی امنگاں دے شاعر:۔
سئیں اقبال سوکڑی عوامی امنگاں دے شاعر ہن تے سرائیکی ادب دا فخر تے ماݨ ہن تے آپدی شاعری ساݙا قیمتی سرمایہ ہے۔اتے شخصیت دے حوالے نال وی آپ ہک خوش اخلاق‘ ہنس مکھ‘ ملݨسار‘پیت پال‘وفا شعار تے یاریں دے یار ٻیلی ہن۔درویش صفت‘شیشہ دل اقبال سوکڑی کوں کہیں کنوں کوئی نفرت نہیں‘کہیں نال کوئی شکوہ‘ کوئی گلہ نہیں۔بھلے دا وی بھلا تے برے دا وی بھلا۔ایہا ای وجہ ہے جو لوگ آپکوں عزت تے احترام دی نگاہ نال ݙہدن۔ تصنیفات:۔ شاعری دے حوالے نال آپ ست کتاباں دے مصنف ہن تے ہک ݙوہڑہ جات دا مجموعہ انہاں توں علاوہ ہے۔آپ تمام مروّجہ اصناف اچ طبع آزمائی کر چکے ہن۔
سوکڑی صاحب دی پہلی پہچاݨ ݙوہڑہ:۔
شاعری دا آغاز انہاں ݙوہڑے تو ں کیتا تے شروع اچ ای کمال درجے دے ݙوہڑے تخلیق کیتے بلکہ سب توں پہلے ݙوہڑہ ای انہاں دی پہچاݨ بݨیا۔ جݙاں جو غزل دے حوالے نال تاں بعد اچ انہاں کوں شہرت ملی۔نمونے دے طور تے آپ دا ہک ݙوہڑہ ملاحظہ تھیوے۔ ؎کیا ہیݨیں دی فریا د سݨن ٻس  ݙاڈھیں کول  ݙڈھپ تھیندے سکھ ساڑ تے آخر سرت  لدھم  ہر سوہݨاں قسمت کپ تھیندے سہہ سول مسائیں جے ساہ گھنداں وت ظلم ٻیا کوئی زپ تھیندے اقبال امید  دا  سجھ  اکثرچیں کڈھدے روہ اچ خپ تھیندے
آپ دا ہک قطعہ:۔
ݙوجھیاں صنفاں دے نال نال انہاں بے شمار قطعے وی لکھئے ہن۔آپدا ہک قطعہ پیش خدمت ہے۔ ؎نہ غربت دے ڳل پئے ڳلاویں تو ں ݙرداں    نہ  میں  آسمانی  بلاویں  توں  ݙرداں میکوں اڄ دے انسان توں خوف آندے     میں تہوں اکثر اپݨے پچھانویں توں ݙر داں
سوکڑی صاحب دی غزل دا احاطہ:۔
غزل دے حوالے نال آپدی فنی وسعت دا احاطہ تاں نہیں کیتا ونڄ سڳدا لیکن میں کوشش کریساں جو آپدی غزل تے کجھ تبصرہ کر سڳاں۔غزل سئیں اقبال سوکڑی ہوراں دی محبوب صنف سخن ہے تے سرائیکی غزل تے انہاں کوں ملکہ حاصل ہے۔آپ نے بانبڑے پوندی سرائیکی غزل کوں جگر دا خون پلاکے پروان چڑھایا تے لطیف شعری پیرائے وچ پروکے دلچسپ تے پرکشش بݨایا تے سرائیکی غزل دا معیار قائم کیتا۔فنی تے فکری اعتبار نال آپدی غزل اچ ہک جہان آباد ہے‘الفاظ تے تخیلات دا ہک سمندر ٹھاٹھاں مریندا نظر آندے‘انہاں غزل اچ چونکا ݙیوݨ آلے مضامین پیش کیتے ہن‘آپدی غزل نویں زمانے دی نویں روشنی دی عکاس ہے تے قدامت پسندی کنوں اوہ خود بغاوت دا اعلان کریندن تے آہدن۔ ؎میݙے باغی قلم کافی ہے سئیں اتناں تاں کر چھوڑیئے خدا کوں سوچݨاں پئے ڳئے جو میں کیجھاں خدا منگداں آپدی غزل علامات‘تشبیہات‘تے تمثیلات نال مزین ہے تے غزل دا ہر شعر بلند آہنگ تے فلسفیانہ طرز ِ بیان دا حامل ہے۔اوہ غزل اچ حسن و عشق تے محبوب دے لب و رخسار دی ڳال وی ضرور کریندن جیڑھی جو غزل دی اصل روح ہے لیکن انہاں اپݨی غزل اچ اخلاقی مضامین وی نہایت مؤثر انداز اچ پیش کیتے ہن‘غزل اچ انہاں دا فلسفہ‘نظریہ تے شعری اسلوب ݙوجھے سرائیکی شعراء توں منفرد نظر آندے‘تے ایں حوالے نال اوہ خود وی اپݨی غزل تے فخر محسوس کریندن تے آہدن۔ ؎ ہے  جدا  ا نداز  اپݨی  فکر دا کون اپݨا ں ہم نوا ہے دوستو! غزل دے حوالے نال سئیں اقبال سوکڑی ہک زمانے کوں متاثر کیتے تے وݙے وݙے شعراء حضرات اقبال سوکڑی دے رنگ اچ غزل لکھݨ دی کوشش کیتی لیکن جو مقام سئیں اقبال سوکڑی کوں نصیب تھئے اوہ شاید کہیں ٻئے کوں نصیب ہووے۔حضرت مشکور قطب پوری (مرحوم)جھئیں استاد شعراء آپدے فنی کمال دا اعتراف کریندیں ہوئیں اپݨاں نذرانہ عقیدت کجھ ایں طرح پیش کریندن۔ ؎ سوکھڑی  سوکڑ  دی  پیاری  پیا را  ناں  ہے  سوکڑی دھاڑ ہے دھرتی تے ہک لفظیں دی دھاں ہے سوکڑی جیکوں خود ݙیندن  سمندر لفظیں دے  موتی خراج او سکندر   وقت   د ا  اقبال  خاں  ہے  سوکڑی!
سوکڑی صاحب دے ضرب المثل اشعار:۔
سئیں اقبال سوکڑی واقعی ہک فنکار ہن‘جیڑھے اپݨی غزل اچ انسانی جذبات و احساسات دا شاعرانہ اظہار کریندن تے خوبصورت قافئے ردیف ٻدھݨاں انہاں دی خاص خوبی ہے۔آپدے بے شمار اشعار ضرب الامثال دا درجہ حاصل کر چکے ہن نمونے دے طور تے آپدے کجھ غزلیہ اشعار جیڑھے زبان زد ِعام ہن ؎ ا یں  محابے  کیا  خبر  کوئی پیمبر آونڄے تیݙی وستی وچ ابو جہلیں دا گھر ہووے پیا ؎وت کوئی منکر ہے رب دی ذات دا وت غزل  کعبے تے ٹنگݨی پئے ڳئی ایں شعر اچ ذرا لفظیں دی خوبصورت تکرار ݙیکھو! ؎کیا تھیا  اقبال  جے پرلا کنارا  دور  ہے تر کے مر‘مر مر کے تر‘تر تر کے مر تے پار تھی آپ اپݨے ہر شعر اچ نویں ڳال تے نواں فلسفہ پیش کریندن‘آپدے شعری آہنگ تے ندرت ِ خیال دا اچھوتا پن ذرا ایں شعر اچ ملاحظہ فرماؤ۔ ؎کیوں منیندے نئیں خود اپݨے ناتواں جسمیں دا سوڳ چوّ نہیں سڳدا  جے  سوئی  دا  بار  دریاویں کنوں
سرائیکی ادب اچ اقبال سوکڑی دی غزل:۔
سرائیکی ادب آپدی غزل تے بجا طور تے فخر تے ماݨ کر سڳدے‘کیوں جو آپ نے سرائیکی غزل دے حوالے نال ادب دی تاریخ اچ ہک نواں باب رقم کیتے تے آپدی غزل کہیں وی زبان دے معیاری ادب دے مقابلے وچ رکھی ونڄ سڳدی ہے۔حضرت اقبال سوکڑی اپݨے شعری تجربے‘مشاہدے تے وسیع مطالعے دی بݨیاد تے سرائیکی غزل کوں لانویں لتھی سنگری پُنگری کنوار بݨا کے سرائیکی ادب دی جھولی اچ پا چھوڑیئے‘ جیندی رنگین مہندی دی رنگݨ آوݨ آلیاں نسلاں کوں رنگیندی رہسی تے آپدی غزل سرائیکی ادب دے گلستان اچ ہمیشہ پھُلاں وانگ مہکدی تے خوشبو ونڈیندی رہسی۔انشاء اللہ۔
حوالہ جات:۔
فیضؔ بلوچ دی کتاب سانجھ سلوک
پورھیت:۔
سرائیکی کمپوزنگ سنٹر (تھل)نور شاہ کوٹ ادو
حضرت کمیل ابن زیاد رضی اللہ عنہ
کمیل ابن زیاد النخعی یا کُمَیل بن زِیاد بن نَہِیک نَخَعی صُہبانی الکوفی (پیدائش: 611ء— وفات: 701ء)، حضرت علی بن ابی طالب دے ساتھیاں تے مخلصین وچوں ہن۔ آپ نال دعائے کمیل منسوب ہے۔
سوانح
کمیل ابن زیاد رضی اللہ عنہ دا تعلق قبیلۂ نَخَع نال ہئی تے والد دا ناں زیاد بن نَہِیک ہے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم نے قبیلۂ نخع کیتے دعا فرمائی ہے کہ: اَللّہمَ بارِك فِی النَخَع۔ حضرت کمیل دا سالِ پیدائش کہیں قدیمی ماخذ وچ موجود نی، البتہ خیر الدین الزرکلی (متوفی 25 نومبر 1976ء) نے اپݨی تصنیف الاعلام الزرکلی وچ سال پیدائش 12ھ مطابق 633ء لکھا ہے۔ شارح نہج البلاغہ محمد دستی نے لکھا ہے کہ کوفہ وچ طفلان مسلم بن عقیل دا قاتل حارث بن زیاد (جیہڑا عبیداللہ ابن زیاد دا ساتھی ہئی)، حضرت کمیل ابن زیاد دا بھرا ہئی۔
بحیثیت حاکمِ ہیت
’’آدمی دا اُوں کم کوں نظرانداز کر ݙیوݨا کہ جیہڑا اُونکوں سپرد کیتا ڳیا ہے تے جیہڑا کم اُوندی بجائے ݙوجھیاں نال متعلق ہے، اُوندے وچ خواہ مخواہ گُھسݨا ہک کھلی ہوئی کمزوری تے تباہ کن فکر ہے۔ تیݙا اہل قرقیسا تے دھاوا ٻول ݙیوݨا تے اپݨی سرحداں کوں خالی چھوڑ ݙیوݨا جبکہ اتھاں نہ کوئی حفاظت کرݨ والا تے نہ دشمن دی سپاہ کوں روکݨ والا ہے، ہک پریشان خیالی دا مظاہرہ ہئی۔ اِیں طرح توں اپݨے دشمناں کیتے پل بݨ ڳیا جیہڑے تیݙے دوستاں تے حملہ آور تھیوݨ دا اِرادہ رکھدے ہوون۔ اِیں عالم وچ کہ نہ تیݙے بازؤاں وچ توانائی ہے، نہ تیݙا کجھ رعب و دَبدبہ ہے، نہ توں دشمن دا رستہ روکݨ والا ہیں،  نہ اُوندا زور تروڑݨ والا ہیں،  نہ اپݨے شہر والاں دے کم آوݨ والا ہیں تے نہ اپݨے امیر دی طرفوں کوئی کم انجام دیوݨ والا ہیں ‘‘۔
حضرت علی رضی اللہ عنہ دی شہادت (21 رمضان 40ھ/ 27 جنوری 661ء) دے بعد آپ امام حسن رضی اللہ عنہ دے مصاحباں وچ شامل رہیے۔
روایات
حضرت کمیل نے حضرت علی بن ابی طالب توں دعائے خضر کوں نقل کیتا ہے۔ علامہ مجلسی نے بحار الانوار وچ حضرت علی بن ابی طالب دی متعدد وصیتاں کوں کمیل ابن زیاد دے حوالے نال نقل کیتا ہے۔ ابن شعبہ حرانی نے تحف العقول وچ وی اِنہاں وصایا کوں نقل کیتے۔ اہل سنت منابع وچ حضرت کمیل کوں قلیل الحدیث آکھا ڳیا ہے تاہم محدث یحییٰ بن معین (متوفی 848ء) تے محدث ابن حبان البُستی (متوفی 20 اکتوبر 965ء) نے آپ کوں ثقہ قرار ݙتے جبکہ ابوسعد السمعانی (متوفی 562ھ)نے اِنہاں توں روایت کوں ضعیف تے غیر ثقہ قرار ݙتے۔ علامہ ابن حجر عسقلانی نے لکھا ہے کہ:
حضرت کمیل نے حضرت علی بن ابی طالب، خلیفہ دؤم حضرت عمر رضی اللہ عنہ، خلیفہ سوم حضرت عثمان رضی اللہ عنہ، عبداللہ ابن مسعود رضی اللہ عنہ (متوفی 650ء)، حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ (متوفی 59ھ) توں روایت کیتی ہے جبکہ عبدالرحمن بن عابس، ابو اسحاق سبیعی، عباس بن ذریح، عبد اللہ بن یزید صہبانی، اعمش، عبدالرحمن بن جندب وغیرہ نے انہاں توں روایت کی ہے۔
وفات
سال شہادت وچ مؤرخین دا اختلاف ہے۔ متعدد روایات وچ 82ھ، 83ھ تے 88ھ موجود ہے۔ مؤرخ خلیفہ بن خیاط نے وی سال وفات 82ھ لکھا ہے۔ مؤرخین کا اتفاق 82ھ (مطابق 701ء) بیان کیتا ہے۔علامہ ابن حجر عسقلانی نے یحییٰ بن معین دا بیان نقل کیتا ہے کہ کمیل ابن زیاد دی وفات 88ھ وچ تھئی۔علامہ ابن حجر عسقلانی نے آکھا ہے کہ وقت شہادت آپ دی عمر 70 سال ہئی۔ مؤرخ اسلام شمس الدین الذہبی نے المدائنی (متوفی 843ء) دا قول نقل کیتے کہ آپ دی عمر 90 سال ہئی۔ آپ کوں اُموی دے والی حجاز و عراق حجاج بن یوسف الثقفی نے قتل کروایا۔ حجاج نے کمیل کوں سݙوایا تاں اوہ فرار تھی ڳئے لیکن جݙݨ حجاج نے انہاں دے قبیلے تے اعزاء و اقارب کوں تنگ کرݨا شروع کیتا تاں حضرت کمیل، حجاج دے کول پہنچے تے مختصر جیہی گفتگو دے بعد حجاج نے انہاں دے قتل دا حکم جاری کیتا۔ شیعی منابع دے مطابق حضرت امیرالمومنین علی بن ابی طالب نے حضرت کمیل دی شہادت دی خبر ݙتی ہئی۔  حضرت کمیل دا مزار نجف تے کوفہ دے رستے وچ علاقۂ ثوّیہ (حی الحنانہ) وچ مسجد حنانہ دے قریب واقع ہے۔
نیپال وِچ زنانیاں
نیپال وِچ زنانیاں (اردو: نیپال میں خواتین) (انگریزی: Women in Nepal) دا موقف تاریخ دے انجو انج دوراں وِچ وَکھرا رِیہا ہِے۔ تاہم جدید دور وِچ نیپال دے فعال مملکت اَتے زنانیاں دے حقوق کِیتے ڄاڳدے ہوئے سماج دے طور تے اُبھریا ہِے۔ اِین٘دی ہِک جھلک نیپالی پارلیمان دی طرفُوں ٢٠١٥ء وِچ زنانیاں دے حقوق کِیتے کَم کرݨ آلی بدیا دیوی بھنڈاری دا صدر جمہوریہ چُݨیا ون٘ڄݨ ہِے۔ بدیا دیوی صدر دے عُہدے تے چُݨی ون٘ڄݨ آلی مُلخ دی ݙُوجھی شخصیّت ہِن اَتے اپݨے مُلخ دی پہلی زنانی صدر ہِن۔ جدید دور وِچ مُلخ وِچ تعلیم اَتے ملازمتاں وِچ زنانیاں دی حِصّے داری ودھدی پئی ہِے۔
سماجی رویہ
نیپال دی انجو انج بِیادریاں وِچ اِیہو جئیں زنانیاں کوں نا پاک سمجھیا وین٘دا ہِے، جیڑھیاں "حیض / ݙیہاڑے آوݨ" تُوں متاثر ہون٘دیاں ہِن اَتے اِنّھاں کوں مکان دے ٻئے رکناں توں پرے ہِک وکھری جُھڳی وِچ رکھیا ویندا ہِے۔ صدیاں پُراݨی اِیں روائت کوں اُتّھاں "چھوپاڑی" آکھیا ویندا ہِے۔ اِیں روائت اُتے عمل کرݨ دی وجہ توں ہر سال اَݨ ڳِݨت زنانیاں وکھری جُھڳّی وِچ دُھوں دی ٻہوں وَدھ مقدار پِھپھڑیاں وِچ ون٘ڄݨ (کیوں جو اُوہ جُھڳّی کُوں تَتّا رکّھݨ کِیتے بھاء ٻلین٘دیاں ہِن)، جنگلی زانوراں دا شکار یا وَل سَپ دے ݙَنڳّے ون٘جݨ نال فوت تِھی وین٘دیاں ہِن۔
دُنیا دے ٻہوں سارے مُلخاں آلی کار نیپال وِچ عوامی جائیں اُتے جنسی ہراسانی دے واقعے وی تِھین٘دے رہن٘دے ہِن۔ نیپالی دارالحکومت کھٹمنڈو وِچ زنانیاں کوں عوامی نقل و حمل وِچ جنسی مار کُٹ اَتے ہراساں کِیتے ون٘ڄݨ دے واقعے توں محفوظ رکّھݨ کِیتے خصوصی بس سروس بݨائی ڳئی ہِے۔ شہر وِچ چار ١٧ کُرسیاں آلی بساں چلائیاں ڳئیاں ہِن، جِنّھاں اُتّے صرف زنانیاں کِیتے بورڈ لائے ڳئے ہِن اَتے اِیہ صرف سویل اَتے شام دے ویلیاں وِچ شہر دے اہم جائیں اُتّے چلّے کریسِن۔
گَھٹ عمر وِچ شادیاں
نیپال وِچ گَھٹ عمر وِچ شادی دا رُجحان عام تِھین٘دا پِیا ہِے۔ نیپال ڈیموگرافک ہیلتھ سروے ٢٠١٦ء دے مطابق ٢٥ توں ٤٩ ورھیاں دی عمر دی تقریباً ٥٠ فیصد چھوہِریں نے ١٨ ورھیاں دی عمر وِچ ای شادی کر گِھدّی ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:نیپال وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
روبینہ قریشی
روبینہ قریشی (اردو:روبینہ قریشی) (سندھی:روبینہ قریشی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩ اکتوبر ١٩٤٠ء) پاکستان دے سندھی کلاسیکی ڳائیکاں وِچُوں ہِک ہئی۔ اُوہ ١٩٦٠ء تُوں ١٩٩٠ء دے ݙہاکے دے وِچالے ٻہوں مہان٘دری ہئی۔ اُوہ ریڈیو پاکستان حیدر آباد، سندھ دے ذریعے متعارف کرواوݨ آلی ابتدائی سندھی زنانیاں ڳائیکاں وِچُوں ہِک ہَن۔ اُنّھاں نے زیادہ تر صوفی ڳاݨے ڳائے ہَن۔ اُوہ "سندھ دی کوئل" اَتے "نائٹنگیل آف سندھ" (سندھ دی بُلبل) دے ناں نال مشہور ہَن۔
ابتدائی حیاتی
روبینہ ١٩ اکتوبر ١٩٤٠ء کُوں پاکستان دے شہر حیدر آباد وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُون٘دا اَصل ناں "عائشہ شیخ" اَتے پِیؤ دا ناں "اِلٰہی بخش" ہئی۔ بھان٘ویں جو اُوہ ہِک عام ڳائیکی ٹَٻَّر تُوں کائے ناں ہَن، جاں جو اُنّھاں دے بِھرا عبدالغفور شیخ مقامی ڳائیک ہَن۔ جہڑیلے اُوہ پرائمری سکول وِچ تعلیم حاصل کرین٘دی پئی ہئی اُݙّݨ تُوں اُوں نے سکول دے فنگشناں اتے پروگراماں وِچ ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ مہان٘درے ماہرِ تعلیم اَتے موسیقار ڈیڈی لیلا وتی نے اُنّھاں دی ڳائیکی کِیتے حون٘صلہ ودھارا کِیتا۔
شراکتاں
ریڈیو پاکستان حیدر آباد نے صوفی شاعراں دے سین٘کڑے ڳاݨیاں کُوں ریکارڈ کِیتا جِنّھاں وِچ شاہ عبداللطیف بھٹائی، سچّل سر مست، بڈھل فقیر،  منٹھار فقیر اَتے ٻئے شامل ہَن۔ جِنّھاں کُوں روبینہ نے اپݨے ٻیلی ڳائیکاں زرینہ بلوچ، آمنہ، اَتے زیب النساء دے نال پرنیوے دے ٻہوں ساے ڳاݨے "سہرا" وی ڳائے۔ اِیہ سہرے اَڄ وی پورے سندھ وِچ دُھم پین٘دے ہِن۔ اُنّھاں نے کُجھ سندھی فِلماں دے پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ دے طور تے وی ڳاݨے ڳائے جِنّھاں وِچ گھونگھٹ لاہ کنوار (گهونگهٽ لاھ ڪنوار) اَتے سسئی پننہون (سسئي پنهون) شامل ہِن۔
وفات
١٣ جولائی ٢٠٢٢ء کوں کراچی وچ فوت تھئی۔ کافی عرصے توں کینسر دی مریض ہائی۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی شخصیّتاں
بشریٰ انصاری
thumb|بشریٰ انصاری لکس سٹائل ایوارڈ دی تقریب وِچ
بشریٰ انصاری (اردو: بشریٰ انصاری) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 15 مئی 1956ء) کراچی نال تعلق رکّھݨ آلی پاکستانی ٹیلی ویژن دی مہان٘دری اداکارہ، میزبان اَتے پروڈیوسر ہِن۔ ایہ پاکستان دے مہان٘درے صحافی احمد بشیر دی دِھی ہِن۔
ڈرامے
بشریٰ جیو ٹیلیویژن دے پروگرام برنچ ود بشری وی میزبانی کریندی رہی ہِن جیڑھا ہر ایتوار کوں ݙکھایا وین٘دا ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارائیں ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن شوز ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
زبیدہ خانم
زبیدہ خانم (اردو: زبیدہ خانم) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٣٥ء ۔ فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٩ اکتوبر ٢٠١٣ء) ہِک پاکستانی پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ ہَن جِنّھاں نے ١٩٥٠ء اَتے ١٩٦٠ء دے ݙہاکیاں دے پاکستانی فلمی موسیقی دے سنہری دور دے وِچالے ٢٥٠ تُوں وَدھ ڳاݨے ریکارڈ کِیتے۔ اُنّھاں نے مایہ ناز اداکارائیں کِیتے پِچھوکڑ اَواز ڳائیکی کِیتی ہِے موسیقی وِچ اُچّیاں اداکارائیں کُوں اپݨی اَواز ݙیوݨ تے اُنّھاں کُوں ہالی ووڈ دی مارنی نیکسن دے برابر سمجھیا وین٘دا ہئی۔
ابتدائی حیاتی
زبیدہ خانم ہِک مسلمان ٹَٻَّر وِچ ١٩٣٥ء وِچ برطانوی ہند دے شہر امرتسر وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِیہ ٹَٻَّر ١٩٤٧ء وِچ اَزادی دے بعد کوچ کر تے پاکستان آ ڳیا۔ زبیدہ کلاسیکی موسیقی دے کہِیں روائیتی ٹَٻَّر نال تعلق نئیں رکھین٘دی ہئی اَتے کݙان٘ہِیں وی موسیقی دی باقاعدہ تربیّت حاصل نئیں کِیتی۔ جِہڑیلے اُنّھاں کُوں ریڈیو پاکستان دے لاہور ٹیشن تے ڳاوݨ دا موقع مِلّیا تاں اُنّھاں کُوں نِکّے لاء وِچ اِی ڳاوݨ دا موقع ݙِتّا ڳیا ہئی۔ مہان٘درے پاکستانی سورن لتّا اَتے اُنّھاں دے فلم دے پروڈیوسر پئے نذیر نے ریڈیو ٹیشن تے اُنّھاں دی ڳائیکی کُوں پسند کِیتا اَتے اُنّھاں کوں آوݨ آلی فِلم شہری بابو (١٩٥٣ء) کِیتے چُݨ گِھدّا جین٘دے وِچ اُنّھاں نے ٻہوں سارے سپر ہِٹ فلمی ڳاݨے ڳائے۔ اُنّھاں نے اپݨے کَم کار دا عروج اُتّے فلم کیمرا مین ریاض بخاری نال شادی کِیتی اَتے ٹَٻرتّی حیاتی لنگھاوݨ کِیتے فلمی صنعت کُوں خیر باد آکھ ݙِتّا۔ اُنّھاں دے ݙو دِھیاں اَتے ݙو پُتر ہن۔ اُنّھاں دا ہِک پُتر ہِک فلم کیمرا مین سیّد فیصل بخاری ہِے۔
فلمی کَم کار
زبیدہ خانم نے فلم بِلّو (١٩٥١ء) وِچ بطورِ ڳائیکہ کَم کار آلی حیاتی دا اَغاز کِیتا۔
وفات
زبیدہ خانم دا انتقال ١٩ اکتوبر ٢٠١٣ء کُوں لاہور وِچ ٧٨ ورھیاں دی عُمر وِچ گھر وِچ دِل دا دورہ پووݨ دے پارُوں تِھیا۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی غزل ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:زنانی ونکی:تِریمت
ریشماں
ریشماں (اردو: ریشماں) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٤٧ء ۔ فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٣ نومبر ٢٠١٣ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلی ہِک مہان٘دری لوک ڳائیکہ ہَن۔ جیڑھی پاکستان تُوں اَنج ہندوستان وِچ وِی مہان٘دری ہَن۔ اِنّھاں دا ہِک مہان٘درا ڳاݨاں لَمّی جُدائی ہر بندے دی ڄِبھ تے ہِے۔ اِنّھاں کُوں پاکستان دا تِرِیجھا سبھ تُوں وݙّا اِنام اَتے سویلین ایوارڈ ستارۂ امتیاز ݙِتّا ڳیا۔
ابتدائی حیاتی
اُوہ ہندوستان دی تحصیل رتن گڑھ، راجستھان دے علاقے بیکانیر دے ہِک دِیہ لوحا وِچ ١٩٤٦ء وِچ ڄَمّے ہَن، اُنّھاں دا تعلّق ہِک خانہ بدوش ٹَٻَّر نال ہئی ڄئیں اسلام اپنا گِھدّا ہئی۔ اِیہ قبیلہ ہندوستان دی ون٘ڈ دے وِچالے وِچ پاکستان کراچی وِچ اَباد تِھی ڳیا اُوں ویلے ریشماں صرف ہِک مہینے دے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ حاجی محمد مشتاق، ملاشی دے ہِک اُٹّھ اَتے گھوڑے دے تاجر ہَن۔
ریشماں نے کوئی تعلیم حاصل نئیں کِیتی اَتے اپݨے نِکّے لاء دا وَدھ حِصّہ سندھ، پاکستان دے صوفیانہ سنتاں دے مزاراں اُتّے ڳان٘دیاں ہَن۔ اُنّھاں دے مطابق اُوہ ساوِل کھاوݨ آلی ہَن اَتے اُنّھاں دے مَن بھان٘دے کھاݨیاں وِچ "ساڳ" (پکّی ہوئی سریوں دا ساڳ)، مَکئ دا ٹُکّر، اَتے مِسّی دا ٹُکّر ہَئی۔
بنو عباس دا دورِ خلافت اتے ملتان دے لوک فنون
حضرت علی کرم اللہ وجہہٗ، حضرت امام حسنؓ اَتے حضرت امام حسینؓ تک دِیاں تحریراں یعنی لکھتاں اِیں خطِ حیری یا قدیم خطِ کوفی اِچ ہن۔ قدیم یعنی پراݨے خطاں یعنی لکھتاں دی تاریخ دا حوالہ اِتھاں مکیندے ہیں اَتے اے بیان کریندے ہِیں ڄو عربی ابجد یا خطاں دا دور کِتھوں شروع تھیندا ہِے۔ مشہور مؤرخ ہشام بن محمد دی روایت دے مطابق عربی خط دا بانی قبیلہ نصر بن کنانہ اِچ ہَا ݙوجھی روایت اِچ حمیر بن سبا کوں ایندا موڄد آکھیا ڳے ڄیڑھے قبیلہ قریش دے فرد ہَن۔   ۔
ریشماں
اَغاز
ریشماں نے باقاعدہ تعلیم حاصل ناں کِیتی ہئی۔ اُنّھاں دا آکھݨاں ہِے جو اُنّھاں نے کلاسیکی موسیقی دی کوئی تربیّت حاصل نئیں کِیتی۔ آکھیا وین٘دا ہِے جو اُنّھاں دی عُمر بارہ ورھیاں ہئی جہڑیلے ریڈیو دے ہِک پروڈیوسر سلیم گیلانی نے لعل شہباز قلندر دے مزار اُتّے اُنّھاں کُوں ڳان٘دے ہوئے سُݨیا اَتے اُنّھاں کُوں ریڈیو اُتے ڳاوݨ دا موقع ݙِتّا۔
بنو عباس دا دورِ خلافت اتے ملتان دے لوک فنون
اُموی خلافت دے دَور اِچ اَٹھتّی وَرھیاں تئیں سندھ اَتے ملتان عرب حکمراناں دی عملداری اِچ ریہے۔ وَل ڄݙاں عباسی خلیفہ ابو العباس عبد اللہ بن محمد السفاح (750ء  اِچ) تخت سنبھالیا تَاں سندھ اَتے ملتان اِچ بنو اُمیہ دے باغی گورنر منصور بن جمہور الکلبی دی حکومت ہئی۔ عباسی عہدِ خلافت اِچ سندھ اَتے ملتان دا ݙوجھا گورنر موسیٰ بن کعب تمیمی مقرر تھِیا ہا۔ جامع مسجد ڄیڑھی ڄو قلعہ ملتان دے اندر ہئی دا ودھارا کیتا۔ شہر پناہ (فصیل وی اُساری) اَتے فنون خطاطی، نقاشی دا ودھارا تھیا اَتے ملتان دی اِیں دھرتی تے وَݙے پیمانے تے آباد کاری اُوندے دَورِ گورنری دے وݙے اہم واقعے ہِن۔ اُوندے دَور اِچ ٻہوں سارے قابل لوکاں دا عراق توں اِتھاں آ تے اَباد تھی وَنجݨاں اَتے علم و فن کوں وَدھارا ݙیوݨاں اتے ثابت کریندے ڄو ایں قدیم آباد دھرتی تے عربی تہذیب و تمدن دا وی رَلانواں اَثر تھِیا۔ ہِک واری تاں اِیں وی تھیا ڄو خلیفہ المہدی بن سلیمان بن علی ہاشمی کوں سندھ اَتے ملتان دی امارت ݙتی ڳئی تاں او خود عراق اِچ رِیہا پر عبدالمالک بن شہاب مسمعی کوں آپݨاں نائب بݨا کے رواناں کیتا۔ وَت نصر بن محمد بن اشعث خزاعی دے بعد سندھ اَتے ملتان دی امارت حضرت عباس بن عبدالمطلب دے پڑ پوتے زبیر بن عباس بن قیم کوں وی ملی۔ قصہ کوتاہ اِے ڄو عباسیہ خلافت دا یکا زمانہ ملتان اِچ علم اَتے فن دے ودھارے دا زمانہ ہئی۔   ۔
ریشماں
ایوارڈ
ریشماں کوں پاکستان وِچ متعدد ایوارڈاں نال نوازیا ڳیا۔ اُنّھاں کُوں ستارۂ امتیاز اَتے "لیجنڈز آف پاکستان" دا اعزاز وِی ݙِتّا ڳیا ہئی۔
بنو عباس دا دورِ خلافت اتے ملتان دے لوک فنون
محمد بن قاسم دے بعد ہِک ٻئے توں اَڳوں واری واری بنو اُمیہ دے ݙَہ گورنر سندھ اَتے ملتان تے حکمران تھئے۔ ہِک ویلا آیا ڄݙاں خلیفہ ہشام بن عبدالملک نے محمد بن قاسم دے پُتر عُمرو کُوں وی سندھ اَتے ملتان دا گورنر مقرر کِیتا۔ وَت خلافتِ عباسیہ 750ء تُوں 1258ء اِچ سندھ اَتے ملتان دی دھرتی تے سَروسوٹ (تسلسل نال) عراق دی دھرتی توں خطاط اَتے ٻئے ہنر مند آندے رِیہے۔ اِیں سانگے ݙٹھا ونڄے تاں ملتان دی دھرتی تے براہِ راست عراقی خطاطی دا ڈنکا وڄ ڳیا۔ تھیااِیں ڄو عباسیہ دَور اِچ دنیائے خطاطی دی پردھان شخصیت اِبنِ مقلہ دے شاگرد اَتے مُحبتی خطاطاں نے اِیں ملتان دی دھرتی تے آکے اِیں فن کوں ترقی ݙتی۔
ریشماں
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانی ونکی:تِریمت ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے ونکی:لیجنڈز آف پاکستان ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں
بنو عباس دا دورِ خلافت اتے ملتان دے لوک فنون
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون
آئمہ بیگ
آئمہ بیگ (اردو: آئمہ بیگ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 10 مارچ 1995ء) پاکستان دی ہِک ڳائیکہ اَتے سکرپٹ رائٹر ہِن ۔ اوہ 2015ء توں 2017ء تئیں دنیا نیوز دے پروگرام مذاق رات دی سنڳتی میزبان ہَن۔ ۔ انّھاں کوں مہان٘در "لاہور سے آگے (2016) نال ملی ۔ ایندے بعد انّھاں دی ٻئی مہان٘در مشہور ڳاݨے کوک اسٹوڈیو دا "بازی" نال تھئی جیڑھا اُنّھاں نے ساحر علی بگا دے نال رَل تے ڳایا ہئ۔ اگست 2019ء وِچ اِنّھاں کوں تمغہ فخر امتیاز ملیا ۔
2016
لاہور سے آگے وِچ تَلّے ݙِتّے ڳئے ڳاݨے ڳائے
2017
ٻئے فِلماں کِیتے ڳاݨے
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن شوز
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
لتا منگیشکر
لتا منگیشکر (اردو: ڄَمَّݨِ دی تَرِیخ: ٢٨ ستمبر ١٩٢٩ء - فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٦ فروری ٢٠٢٢ء) بھارت دی مہان٘دری ڳائیکہ ہَن۔ اِنّھاں دا ناں ٢٥ ہزار توں ودھ ڳاݨے دُنیا دی انجو انج ٻولیاں وِچ ڳاوݨ دے بعد گینز بُک آف ورلڈ ریکارڈ وِچ پاتا ڳیا۔ ١٩٢٩ء وِچ ڄَمَّݨ آلی لتا دی اَواز نال اِنّھاں دی عُمر دا ذری وی اندازہ نئیں لایا ون٘ڄ سڳین٘دا۔ مندراں وِچ وڄدیاں ٹَلّیاں جِیہاں سحر گِھدّے لتا دی اَواز نے کئی نسلاں کُوں اپݨی اَواز نال متاؑثر کِیتا ہِے۔
اڄ وی دِل تئیں لَہہ ون٘ڄݨ آلی اِنّھاں دی اَواز دی کھنک اُوہو ہِے جیڑھی اُنویہہ سو سینتالِہیہ وِچ اِنّھاں دی پہلی ہندی فلم "آپ کی سیوا" وِچ ہئی۔ لتا نے اُنوِیہہ سو ٻِتالہیہ وِچ اپݨے اَبا "دینا ناتھ منگیشکر" دے مرݨ دے بعد با قاعدہ ڳائیکی دا اَغاز کِیتا ہئی۔ دینا ناتھ دی دِھیاں وِچ ناں صرف لتا نے سُراں دی دُنیاں وِچ مہان٘در حاصل کِیتی جاں جو اِنّھاں دی بھیݨ آشا بھوسلے نے وی ڳائیکی وِچ اہم مقام حاصل کِیتا اَتے ہِک ویلا اُوہ وی آیا جݙݨ ݙون٘ہائیں بھیݨاں دی اَواز نے بھارتی فلم انڈسٹری اُتے قبضہ کر گِھدّا۔ لتا دا آکھݨاں ہِے جو اِنّھاں دی فنی حیاتی بھرپور رہی ہِے۔
بچپن
لتا منگیشکر28 ستمبر 1929ء کوں اندور بھارت وِچ ڄَمّی ہئی۔ انّھاں دے اَبّا دِینا ناتھ منگیشکر وی ڳائیک اتے اداکار ہَن۔ تہوں اُوہ شروع توں ای ڳائیکی کَن مائل تِھی ڳئی۔ موسیقار غلام حیدر نے اِنّھاں دا حون٘صلہ ودھارا اِین٘دے بعد اُوہ کامیابی اُچائیاں کَن ٹُر پئی اَتے ہالی تئیں نئیں رُکّی۔
ڳائیکی
تفصیلی مضمون کِیتے لتا منگیشکر دے نغمیاں دی تن٘دِیر ݙیکھو۔
لتا منگیشکر پنڄاہ ہزار توں وَدھ ڳاݨے ڳاء چُکی ہِن اُوہ ١٩٧٤ء توں ١٩٩١ء تئیں دُنیا دے ریکارڈاں دی پوتھی وِچ ریکارڈ بݨاوݨ آلیاں دے طور تے رَل ڳئی۔ پوتھی دے مطابق اُوہ دُنیا وِچ سبھ توں وَدھ ڳاݨے ریکارڈ کراوݨ آلی ڳائیکہ ہِن۔
اِنعامات
لتا کوں اَݨ ڳِݨت ایوارڈ مِلے ہِن۔ اِنّھاں دا اَپݨاں آکھݨاں ہِے جو اِنّھاں دا سبھ توں وݙا ایوارڈ لوکاں دی پرِیت ہِے جاں جو اِنّھاں دے کول بھارت دا سبھ توں وݙّا سویلین اعزاز بھارت رتنا وی ہِے۔ اُوہ بھارت دی ݙُوجھی ڳائیکہ ہِن جِیکُوں اِیہ ایوارڈ ݙِتّا ڳیا ہِے۔
بِیماری اَتے وفات
٨ جنوری ٢٠٢٢ء کوں کورونا دے پاروں لتا منگیشکر کوں ممبئی دے بریچ کینڈی ہسپتال وِچ داخل کرایا ڳیا ہئی۔
٩٢ ورھیاں دی عمر وِچ نوال کرونا وائرس دے پاروں اُوہ ٦ فروری ٢٠٢٢ء کوں ممبئی وِچ فوت تِھی ڳئی۔
نواب شاہ
نواب شاہ پاکستان دے صوبے سندھ دا اہم شہر ہے۔
لتا منگیشکر
حوالہ جات
ونکی:بھارتی ڳائیکہ ونکی:ڳائیکہ ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیکہ ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:زنانی ڳائیک
نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق
نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق (اردو: نیپال میں خواتین کے حقوق) (انگریزی: Women's rights in Nepal) جین٘دے وِچ نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق بارے تفصیل ہے۔
زنانیاں دی حالت
بھان٘ویں جو نیپال دے آئین زنانیاں کوں تحفّظ ݙین٘دا ہِے، جین٘دے وِچ برابر کَم کِیتے برابر اُجرت وی شامل ہِے، جاں جو حکومت نے اِین٘دی دفعاں کُوں نافذ کرݨ کِیتے قابلِ ذکر کارروائیاں نئیں کِیتیاں۔
نیپال وِچ زنانیاں دی حالت صحت، تعلیم، آمدݨ، فیصلہ سازی اَتے حکمتِ عملی طے کرݨ تئیں رسائی دے لحاظ نال ٻہوں خراب ہِے۔ پدرانہ نظام، جُؤان زنانیاں دی حیاتیاں کوں وَس وِچ رکھین٘دا ہِے، اَتے اِیکُوں قنُونی نظام نال تَکڑائی مِلدی ہِے۔ زنانیاں کوں منظم امتیاز دا سامھݨاں کرݨاں پون٘دا ہِے۔
تاریخ
نیپال وِچ زنانیاں دے خلاف وکھرے سلوک دی پہلی شکّل ستی دی رِیت نال شروع تھئی، جیکُوں وزیرِ اعظم رانا چندر شمشیر نے مُکایا، بھان٘ویں جو اِین٘دے بعد وی پدرانہ نظام جاری رِیہا، زنانیاں کوں وسائل اَتے موقعیاں تئیں محدود رسائی حاصل ہئی۔ جیڑھے مسئلیاں دا سامھݨاں زنانیاں کوں کرݨاں پون٘دا ہئی اُنّھاں وِچ صنفی بنیاد تے تشدد، ٻالاں دی شادی، زنانیاں دی سمگلنگ، عبوری انصاف، غیر برابری نمائندگی اَتے فیصلہ سازی وِچ زنانیاں دی گھٹ سنڳت شامل ہِن۔
نیپال وِچ خواندگی دی شرح ہُݨ وی گھٹ ہِے، جیڑھی ٥٢.٧٤ فیصد (سی بی ایس، ٢٠٠١ء) حالیہ ورھیاں وِچ بہتری دے باوجود مرداں اَتے زنانیاں دے وِچالے وِچ شرح خواندگی وِچ تفاوت ہُݨ وی برقرار ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:نیپال وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں دے حقوق ونکی:ایشیاء وِچ زنانیاں دے حقوق ونکی:ایشیاء وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
زرینہ بلوچ
زرینہ بلوچ (اردو: زرینہ بلوچ) مہان٘دری ڳائیکہ، اُستانی، ترجمہ کار، اداکارہ اَتے سیاسی پورھیے دے حوالے نال وݙّا ناں ہِے۔ سندھ دے شہر حیدر آباد وِچ ڄَمّے ہَن۔ اُنّھاں دے وِیہ ورھیاں تئیں سندھ یونیورسٹی دے ماڈل سکول وِچ پڑھایا۔ ١٩٦٤ء وِچ عوامی تحریک دے اڳواݨ رسول بخش پلیجو نال شادی کِیتی۔ ضیاء دور وِچ بُھٹّو بچاؤ تحریک وِچ اُنّھاں نے ݙو سال قید کَٹّی۔ ون یونٹ دے خلاف پورھیے وِچ وَدھ چڑھ تے حِصّہ گِھدّا۔ کُجھ ورھیاں پہلاں جݙݨ کالا باغ ڈیم دے خلاف سندھ دے لوکاں نے بِھٹ شاہ تُوں کراچی تئیں لانگ مارچ کِیتا تاں اُنّھاں نے اِین٘دے وِچ حِصّہ گِھدّا۔ اِیں وِچالے وِچ پُلس نے ݙو واری اُنّھاں اُتّے لَٹھ چارج کِیتا۔ اُنّھاں نے اَنجو انج سیاسی جَتّھیاں دے احتجاجاں وِچ حِصّہ گِھدّا۔
ڳائیکی اَتے اداکاری
زرینہ بلوچ نے شیخ ایاز، اُستاد بخاری اَتے تنویر عباسی کُوں ٻہوں ڳایا۔ بلوچی ڳاݨے، گُل خان نصیر دی شاعری، اردو وِچ فیض احمد فیض، احمد فراز اَتے کُجھ سرائیکی گِیتاں کُوں ڳایا۔
اِنّھاں دے ترے درجن کنُوں وَدھ آڈیو کیسٹاں ریلیز تِھی چُکّیاں ہِن۔ میونخ فیسٹیول وِچ اِنّھاں دی اداکاری اُتے مشتمل ناٹک " دنگي منجھ دريا" دُنیا بھر وِچ تِرِیجھے لمبر تے آیا۔ اُنّھاں نے اردو وِچ انا، جنگل، کارواں اَتے سندھی وِچ راݨی دی کہاݨی جئیں دُھم پاوݨ آلے ناٹک کِیتے۔
پیپلز پارٹی دے دورِ حکومت وِچ اُنّھاں کُوں پرائیڈ آف پرفارمنس ݙِتّا ڳیا۔ اِین٘دے توں انج اُنّھاں نے پی ٹی وی ایوارڈ، شاہ لطیف ایوارڈ، سچل سر مست ایوارڈ، شہباز اَتے کئی ٻئے اِنامات گِھدّے۔
گِیت
اُنّھاں نے قومی گِیت ڳا تے سندھ دی تحریکاں وِچ جوش پیدا کِیتا۔
کتاب
اُنّھاں نے ہِک پوتھی " تنهنجي ڳولها، تنهنجيون ڳالهيون" (تُہاݙی ڳویڑ، تُہاݙے ڳالھِیں) لِکّھی۔ ترے تُوں وَدھ ناٹک لِکّھے۔
حوالہ جات
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی اداکارائیں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی شخصیّتاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:پرائیڈ آف پرفارمنس گِھنَّݨ آلے ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:بلوچ شخصیّتاں
وپار
وپار یا تجارت اجناس یا خدمات دے تبادلے کوں اہدن۔
وپار دی اصل شکل تبادلۂ اجناس ہائی، جیندے وچ اجناس تے خدمات دا براہِ راست یا بلاواسطہ تبادلہ کیتا ویندا ہائی۔ جدید تاجر عموماً تبادلۂ اجناس دی بجائے وپار دا ہک وسیلہ اِستعمال کریندے ہن، مثلاً پیسہ. نتیجتاً، خریداری کوں فروخت یا منافع وچوں تفریق کیتا ون٘ڄ سڳدے۔ پیسے دی ایجاد نے وپار کوں سادہ تے غیر پیچیدہ بݨا ݙتا ہے اتے ایں کوں ٻہوں ترقی ݙتی ہے۔
ݙو تاجراں دے درمیان وپار کوں ݙو طرفی وپار ڄݙآن٘جو ݙو توں ودھ تاجراں دے درمیان وپار کوں کثیر فرقی وپار اہدن۔
وپار، اُوں عمل کوں وی اہدن جو تاجران اور مالیاتی منڈیوں دے کماش یا کارندے انجام ݙیندے ہن۔ thumb|[[کراچی دی ہک مارکیٹ]]
تارا محمود
تارا محمود (اردو: تارا محمود) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 27 جون 1982ء) پاکستانی اداکارہ اَتے ڳائیکہ ہِن۔ متعدد ڈرامیاں اَتے فلماں وِچ کَم کِیتا اَتے مہان٘در حاصل کِیتی۔ تارا محمود توں انج اِنّھاں دی بھیݨِیں، سارہ محمود اتے بنیش محمود وِچ ہِن۔ جیڑھیاں تجربہ کار سیاست دان وفاقی وزیر تعلیم و قومی ورثہ شفقت محمود دیاں دِھیاں ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارائیں
وڄدا پنجابیاں دا ڈھول وے
"وجدا پنجاپیاں دا ڈھول وے۔۔۔۔ میں نچاں فراٹے مار کے اج تیرے نال فنگشن تے"
میں ہمیشہ یہ سمجھتا رہا کہ پاکستان میں سب سے مظلوم قوم "سرائیکی " ہیں مگر کل پتہ چلا کہ پنجابی سب سے زیادہ مظلوم، مرحوم اور مغفور قوم ہے جب ایک مہاجر فوجی ڈکٹیٹر اپنی گھر کی لونڈی "پنجابی اشرافیہ" اور اسکی نام نہاد اسلامی تحریکوں کی مارتا اور لیتا ہوا، مُکے لہراتا ہوا اسلام کے مضبوط قلعے سے باعزت روانہ ہوا۔ پاکستان کی باقی تمام قوموں نے اپنی قومی غیرت کا مظاہرہ کرتے ہوئے اپنی قومی لیڈرشپ کی قربانیاں دی ہیں ماسوائے پنجابی قوم کی نمائیندہ لیڈرشپ کے جس کی حکومت میں فوجی ڈکٹیٹر سگار سے دھوئیں کے چھلّے بنا کر چلا گیا۔ پنجابی اشرافیہ کو فوج کی ڈانسر بن کر کیا ملا ۔۔۔۔۔ سب کچھ سوائے عزت کے جوآج تک صرف بنگالیوں، سندھیوں، بلوچوں اور پشتونوں کے پاس ہے۔ شہزاد عرفان
تصور خانم
تصور خانم (اردو: تصور خانم) (ڄَمَّݨ دا سال: 1950ء) ہِک پاکستانی غزل ڳائیکہ ہِن۔ انّھاں کوں 1970ء دے ݙہاکے توں 1980ء دے ݙہاکے تئیں پاکستانی فلم اَتے ٹیلی ویژن اُتے اردو اتے پنجابی زبان وِچ ڳائیکی دی پاروں سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ 2006ء وِچ صدر پاکستان نے تمغائے حسنِ کارکردگی نال نوازیا۔
ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
تصور خانم پاکستان دے شہر گجرات وِچ ڄَمّی ہئی۔ بچپن وِچ تصور خانم ڳائیک پرویز مہدی دی ہمسائی ہَن جیڑھے انّھاں دے پِیؤ دے چَنڳے ٻیلی ہَن۔ جِہڑیلے اُوہ مشق کریندی پئی ہَن تاں اُوہ اَتے اِنّھاں دے اَبّا اکثر پرویز مہدی دے گھر وین٘دے ہَن۔ اِیہ ڳائیک پرویز مہدی ای ہَن جِنّھاں نے تصور خانم دے پِیؤ توں آکھیا جو اُوہ اِیں ڳالھ کوں یقینی بݨاوِن جو تصور کوں موسیقی دی تعلیم مِلݨی چاہِیدی ہِے۔ اِیندے بعد، اُنّھاں نے سارنگی نواب استاد بٹہ علی خان دے نال موسیقی دی سِکھلائی گِھنَّݨ دا اَغاز کِیتا۔
ذاتی حیاتی
تصور خانم نے 1988ء وِچ رئیس غلام علی خان مری نال شادی کِیتی، جنّھاں (غلام علی خان مری) دی وفات 1973ء وِچ تھئی۔ تصور خانم دا ہِک پُتر اَتے ݙُو دِھیاں اَتے کئے پوترے / پوتریاں ہِن۔ انّھاں نے فلم رنگیلا (1970ء ) وِچ اپݨاں ڳاݨاں ریکارڈ کرݨ دے فوراً بعد ای شادی کر گِھدّی جیڑھی بعد وِچ ٻہوں مقبول تھی ڳئی۔ ہُݨ اِنّھاں دی ہِک پوتری اَتے ہِک پوترا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں
یہودی زنانیت
یہودی زنانیت (اردو: یہودی نسائیت) (انگریزی: Jewish feminism) ہِک اِیہو جئیں تحریک ہِے جیڑھی یہودی زنانیاں دی مذہبی، قنُونی اَتے معاشرتی حیثیّت کُوں یہودیت وِچ یہودی مرداں دے برابر بݨاوݨاں چاہن٘دی ہِے۔ انجو انج نقطۂ نظر اَتے کامیابیاں دے نال زنانیت دے تحریکاں نے یہودیت دی سبھی وݙی ٹِنڳاں دے اندر پھیلݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہِے۔
اِین٘دی جدید شکّل وِچ، یہودی زنانیت دی تحریک دی ڳویڑ امریکہ وِچ ١٩٧٠ء دے ݙہاکے دے اَغاز تئیں کِیتی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِے۔ جوڈتھ پلاسو دے مطابق، ابتدائی یہودی زنانیت دی سبھ توں وݙی شکایتاں وِچ، زنانیاں کوں مردانہ نماز آلے جَتّھیاں یا منیان توں وَکھرا کرݨ، زنانیاں کوں برابر ویلے دے مطابق میززوت توں استثنیٰ حاصل ہِے (میززوت دا مطلب ہِے جو توریت وِچ کوہ سینا وِچ ݙِتّے ڳئے، ٦١٣ احکام اَتے بعد وِچ ٧ ربی احکام جیڑھے بعد وِچ تشکیل ݙِتّے ڳئے، مجموعی طور تے ٦٢٠ احکام)، اَتے یہودیاں دی مذہبی عدالتاں وِچ بطورِ اُڳاہ پیش تِھیوݨ اَتے یہودی زنانیاں دے کول طلاق دا حق ناں ہووݨ۔
مؤرخ پاؤلا ہیمن دے مطابق، ١٩٧٠ء دے ݙہاکے وِچ چَھپَّݨ آلے ݙو مضموناں وِچ یہودی زنانیاں دی حیثیّت دا تجزیہ کرݨ کِیتے ٹریل بلزرز نے زنانیت دا استعمال کِیتا ہئی: "یہودی زنانیاں دی بے اَزادی"، جیڑھے "جیوش اسپیکٹر" وِچ مدیر، ٹروڈویس – روزارین دے ذریعے ١٩٧٠ء وِچ چَھپّے ہَن۔ وَل ہِک ریچل ایڈلر دا مضمون، جیڑھا اُوں ویلے دے ہِک آرتھو ڈوکس یہودی اَتے این٘دے مصلع سیمینری عبرانی یونین کالج یہودی انسٹی ٹیوٹ برائے مذہب وِچ پروفیسر ہَن، نے "یہودی جیڑھا اُتّھاں ناں ہئی: ہلاچا اَتے یہودی زنانی" دے ناں نال ہِک مضمون ١٩٧١ء وِچ ڈوکا وِچ چَھپوایا ہَئی۔   ٻِیا یارک شہر وِچ، ١٩٧٣ء وِچ، یہودی زنانیاں دا پہلا قومی اجلاس منعقد کِیتا ڳیا جین٘دے نال بلوگرین برگ نے ڳنڈھ کُھلائی خطاب کِیتا۔
حوالہ جات
ونکی:یہودیت اَتے معاشرہ ونکی:زنانیت پسند یہودی ونکی:یہودی زنانیت ونکی:زنانیت ونکی:مذہبی زنانیت ونکی:تِریمت
پنجابی نیشنلزم، کیموفلاج تے ما ٻولی دا سوال
نقالی جیوݨ دا ہک وݙا ہُنر تے ڈھنگ ہے۔ جئیں ویلھے ایں ہُنر تے فن کوں کیموفلاج کرݨ کیتے ورتیا ونڄے تاں ایندا مقصد خطرناک تھی ویندے۔ کیموفلاج اچ اپݨے مخالف کوں نظر یا سمجھ دا دھوکہ ݙیوݨ مطلوب ہوندے تاں جو اوندی صحیح سُنڄاݨ دی صلاحیت بیکار تھی ونڄے۔ شاید اے ہوند تے نظر سمجھ دے وچالے کئی اینجھی وتھ ہے جیڑھی کیموفلاج بݨدی ہے تے جیندے بارے شاعر لکھے "جو نظردے او ہوندا نئیں، جو ہوندے او نظردا نئیں۔"
اَڄ ساکوں پنجابی سُنڄاݨ (تے قوم پرستی) دی ہک ننویں لہر اُٹھدی نظردی پئی ہے۔ کم از کم سوشل میڈیا تے ما ٻولی دے ݙینہہ سانگے تاں ایہوݙسدے۔ سرائیکی پنجاب دے تاریخی ہمسائے ای نئیں بلکہ انہیں دا شریکا وی ہِن۔ ایں رشتے موجب سرائیکیں کیتے لازم ہے جوایں ننویں پنجابی لہر دی درست سُنڄاݨ کرن۔ ایں درست سُنڄاݨ کیتے ایں سوال دا جواب ڳولݨ لازمی ہے جو پنجابیں دی اکثریت اچ اپݨی ٻولی تے اوندے نال جُڑی لسانی قوم پرستی دی تھوڑ (کمی) دیاں کیا وجوہات ہن؟ کہیں وی قومیتی گروہ اچ اپݨی ٻولی دی سُنڄاݨ تے اوندے نال جُڑے (لسانی) نیشنلزم دی کمی دے ݙو ای وݙے کارݨ تھی سڳدن۔ ہک تاں اے جو اوں قومیتی گروہ اچ اینجھے معاشی، سماجی تے سیاسی لوازمات دی تھوڑ (کمی) ہے جیڑھے اڄوکے جدید دور اچ قومیتی سُنڄاݨ دا تل ٻدھیندن۔  کُجھ ݙہاکیں پیلھوں تے کہیں حد تائیں اڄ وی سرائیکیں دا ایہو کیس ریہہ ڳئے۔
برٹش کالونئیلزم کنیں گھن اڄ تائیں سرائیکی سیاسی تے انتظامی خود مختیاری کنیں محروم آندے پئین۔ ایندے نتیجہ اچ تعلیم، آمد و رفت دے ذریعے، چھاپے خانے، اخبار تے منڈی، غرض ہر اینجھی شے جیڑھی قومیتی شعور تے سُنڄاݨ بݨاوݨ اچ مددگار تھیندی ہے، او سرائیکی وسیب تے وَسوں اچ ٻہوں ہولیں ہولیں آئی ہے تے آندی پئی ہے۔ جینویں جینویں اے لوازمات آندے ڳئین، اُویں اُویں سرائیکی قومیتی سُنڄاݨ وی وَدھدی ریہی۔
پنجاب دا اینجھا معاملہ اُکا نئیں ریہا۔ پچھلی کئی صدیں کنیں پنجابی ایں خطہ دی سیاسی تے معاشی طاقت ہن۔ اُنہیں دی اے طاقت برٹش کالونئیلزم دے دور اچ ودھیک سکہ بند تھئی ہے۔ ہک پاسوں او برٹش انڈین آرمی وچ وݙی تعداد اچ بھرتی تھی مصر کنیں گھن پیرس دے محاذ تائیں برطانوی کالونئیلزم / امپیریلزم دی ہر جنگ بھڑدے ریہن۔ برطانوی راج دوران پنجابیں کوں ننویں کینال کالونیاں اچ کروڑاں ایکڑ زمین دی الاٹمنٹ تھئی تے اڄ وی تھیندی پئی ہے۔ وادی سندھ اچ جو تھولا ٻہوں صنعتی تے تجارتی ودھارا تھیا، اوندا مرکز وچ پنجاب ای ریہا۔ تخت لاہورآپ ہک سیاسی، تعلیمی، تے تہذیبی مرکز دی حیثیت گیدھی۔
وت پنجابیں دی اکثریت اچ اپݨی ما ٻولی دی سُنڄاݨ تے لسانی قوم پرستی دی تھوڑ (کمی) کیوں ریہی؟ کیا وجہ ہے جو پنجابی مُسلمان، پاکستانی، لبرل تے ترقی پسند ہووݨ دی سُنڄاݨ تاں ورتیندے ریہن پر پنجابی ہووݨ دی سُنڄاݨ دے نیڑے نئیں ڳئے؟ جے اساں پنجابی سُنڄاݨ دی ایں تھوڑکوں نقالی دی کیموفلاج سٹریٹجی یا ݙب کھڑب تھیوݨ نال جوڑؤ تاں ممکن ہے ایں سوال دا جواب سوکھا تھی ونڄے۔ ݙوجھے لفظیں اچ اساں اینکوں ہووݨ تے نظرݨ دی ہک وتھ سمجھوں جیڑھی جو ہر کیموفلاج دا لازمی نتیجہ ہوندی ہے۔
کوئی وی قومیتی گروہ ہووے، اوندے کیتے سیاسی تے معاشی طاقت دا حصول ڳوڑھی اندرونی سانجھ مُتوں ممکن ای نئیں ہوندا۔ اے دلیل جو اینجھی ہمہ گیر طاقت دے پچھوں پنجابیں دیاں انفرادی صلاحیتاں ہن، ہک چٹا کوڑ ہے۔ فرد سماج کنیں ٻاہرو ککھ کُلنجر ہوندن۔ فرد دی صلاحیت تے مفاد دے ودھارے کیتے ہک گروہی سانجھ چاہیدی ہے جیندی اڄوکے دور اچ سُنڄاݨ ٻولی تے اوندی نال جُڑے نیشنلزم دی صورت اچ تھیندی ہے۔
آکھݨ میں اے چاہنداں جو اڄ تائیں پنجابی ٻولی دی سُنڄاݨ تے لسانی قوم پرستی دے نہ نظرݨ یا ݙسݨ دا اے مطلب نئیں جو پنجابیں اچ نیشنلزم دی کوئی تھوڑ ہے۔ اے ہک غائب حاضر جہیاں معاملہ ہے جیندے اچ نہ ہووݨ ہک ہووݨ بݨ ویندے۔
وت اڄ کیوں ایتلے زور و شور نال پنجابی دانشوریں اچ ما ٻولی تے اوندی سُنڄاݨ کوں نُشابر کرݨ دی لوڑھ پئے ڳئی ہے؟ کیا اے کوئی ٻیا ننواں کیموفلاج یا نظر دا دھوکا تاں نئیں؟ ہک اینجھا نظر دی دھوکا جیندا مقصد خواجہ غلام فرید تے مولوی لطف علی کوں پنجابی بݨاوݨ شامل ہووے۔ روہی، تھل تے دامان دے واسیں کوں اویں ڈدھ اچ پاوݨا ہووے جیویں ٻاریں دے ڄٹیں نال پیلھوں تھی چُکے۔
کاش اینویں نہ ہووے۔
کالونئیلزم دے پچھوکڑ اچ نقالی تے کیموفلاج کرݨ دیاں کئی علمی بحثاں ہن جیڑھیاں جیکوئس لاکان تے فرانز فینن کنیں شروع تھی ہومی بھابھا دے لکھتیں تائیں کھنڈیاں ہویاں ہن۔ جتھاں فینن فرانز کالے بندے دی گورا بݨن دی نقالی کوں غلامی دی ہک نفسیاتی وݨت نال جُڑیندے تاں ہومی بھابھا اینکوں کالونائزڈ دی ہک کھیݙ پلٹاوݨ (subversion) دی کرت تے نتیجے دے طور ݙیہدے۔ اتھاں اساں انہیں علمی بحثیں کوں چھوڑیندے پئے ہئین تاں جو ہتھیکے مسئلے دی ہک سدھی سیاسی تفہیم تھی سڳے۔
حوالے
ونکی:پنجابی نیشنلزم، کیموفلاج تے ما ٻولی دا سوال
نور جہاں (ڳائیکہ)
نور جہاں (اردو: نور جہاں (گلوکارہ)) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ:21 ستمبر 1926ء |فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ:23 دسمبر 2000ء) برصغیر دی مہان٘دری ڳائیکہ اَتے اداکارہ ہَن۔ ملکہ ترنم دا خطاب انّھاں کوں پاکستانیاں دی طرفُوں مِلّیا۔ اِنّھاں نے 10000 دے نیڑے تیڑے گِیت ہندوستان اتے پاکستان وِچ اردو، سندھی، بنگالی، پشتو، عربی، سرائیکی اَتے پنجابی ٻولیاں وِچ ڳائے۔ اِنّھاں کوں ہفت زبان ڳائیکہ وی آکھیا وین٘دا ہِے۔
"سب جگ سوئے ہم جاگیں" 1952 توں گِھن تے ہُݨ تئیں اِیں ڳاݨے کوں زبان زدِ عام ڳاݨاں ہووݨ دا اعزاز حاصل ہِے۔thumb|برِّصغیر دی ترے عظیم ڳائیکاں؛ نورجہاں، [[لتا منگیشکر اَتے آشا بھوسلے ہِک ساتھ۔]] thumb|نورجہاں اتے [[لتا منگیشکر]]
ملکہ ترنم نورجہاں دا فلمی پن٘دھ
1947ء وِچ ملکہ ترنم ہجرت کر تے بمبئی توں پاکستان آڳئی۔
وفات
نورجہاں 23 دسمبر 2000ء کوں 75 ورھیاں ݙُو مہینیاں دی عُمر وِچ کراچی وِچ فوت تِھی ڳئی۔
مہان٘درا کَم
thumb|میں نور جہاں دی مداح ہاں ([[لتا منگیشکر) ]]
یہ وادیاں یہ پربتوں کی شاہزادیاں
پوچھتی ہیں کب بنے گی تو دلہن میں کہوں جب آئینگے میرے سجن میرے سجن چلا بھی آ آبھی جاکے میں نے آج تیرے واسطے پھر سجادئے ہیں زندگی کے راستے دور اب نہیں ہے پیار کا حسیں محل گیسوؤں کی چھاؤں چھاؤں میرے ساتھ چل بج اٹھیں گی دل میں جھانجریں چھنن چھنن میرے سجن ۔۔۔۔۔ چلا بھی آ یوں ہوا کے ساتھ بھاگ بھاگ کر خواب کوئی دیکھتاہے جاگ جاگ کر اپنے گرم بازوؤں میں تجھکو تھامنے دیکھ میں کھڑی ہوں کب سے تیرے سامنے سن رہی ہوں تیرے سانس کی سنن سنن میرے سجن ۔۔۔۔ چلابھی آ اڑ رہاہے پیاربدلیوں کے بھیس میں یہ سماں بھلاکہاں پرائے دیس میں اس طرف ہیں صرف سیم و زر کی راحتیں میری دھڑکنوں میں کھنکھنائی چاہتیں بج رہی ہوں جیسے چوڑیاں کھنن کھنن میرے سجن۔۔۔۔ چلا بھی آ
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
زیبُ النساء ( ڳائیکہ)
زیبُ النساء (ڳائیکہ) (اردو: زیب النسا (گلوکارہ)) (سندھی: زیب النساء) (ڄَمَّݨ دی جاء: نواب شاہ) (مَرݨ دی تَرِیخ: ١٩ دسمبر ٢٠١٩ء) پاکستان دی ہِک سندھی لوک ڳائیکہ ہَن۔ اُوہ سن ١٩٦٠ء تُوں ١٩٩٠ء دے ݙہاکیاں دے وِچالے سندھ دی مہان٘دری زنانی ڳائیکاں وِچ شامل ہَن۔ اُنّھاں نے سین٘کڑے صوفی ڳاݨے ڳائے ہَن جیڑھی ریڈیو پاکستان حیدر آباد نے ریکارڈ کِیتے ہَن۔
ٻچپݨاں
زیبُ النساء نواب شاہ سندھ وِچ بچو شیخ دے ٹَٻَّر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دا اَصل ناں "قائم خاتون" ہئی۔ اِنّھاں دا تعلّق ڳائیکاں یا موسیقاراں دے ہِک عام ٹَٻَّر نال ناں ہئی۔ تاہم، اِنّھاں دی اَمّاں مقامی شادی دے سَوَبّاں اَتے سماجی کَٹّھاں وِچ ڳان٘دے ہَن۔
ڳاݨے دا کَم کار
زیبُ النساء نے اپݨی ڳائیکی دے کَم کار دا اَغاز ١٩٥٨ء وِچ ریڈیو پاکستان حیدر آباد توں کِیتا ہئی۔ اُنّھاں نے مہان٘درے سندھی ڳائیک محمد جمان نال موسیقی دا سبق گِھدّا۔ اُنّھاں دی اَواز سوہݨی ہئی۔ ریڈیو پاکستان نے صوفی شاعراں دے اَݨ ڳِݨت ڳاݨیاں کُوں اِنّھاں دی اَواز وِچ رِیکارڈ کِیتا۔ اِنّھاں صوفی شاعراں وِچ شاہ لطیف بھٹائی، سچل سر مست، مصری شاہ، منٹھار فقیر، ٻڈھل فقیر اَتے ٻہوں سارے ٻئے شامل ہِن۔ ریڈیو پاکستان دی موسیقی لائبریری وِچ اِنّھاں ڳائے ہوئے ڳاݨیاں دا بھرپور ذخیرہ مِل سڳدا ہِے۔ اُوہ سندھی ٻولی وِچ "سہرا" یا "لاݙا" دے ناں نال شادی ویاہ وِچ ڳاݨیاں کِیتے وِچ مہان٘درے ہَن۔ اُنّھاں نے مہان٘درے زنانے ڳائیکاں زرینہ بلوچ، آمنہ اَتے روبینہ قریشی دے نال شادی دے ڳاݨیاں کُوں ریکارڈ کِیتا۔ اُستاد محمد جمان اَتے اُستاد محمد یوسف دے نال اُنّھاں جوڑی وی ٻہوں مہان٘دری ہِے۔ پاکستان ٹیلی ویژن سنٹر کراچی نے ٻئے زنانیاں ڳائیکاں دے نال اِنّھاں دی اَواز وِچ ٥٠ تُوں وَدھ ڳاݨے وی ریکارڈ کِیتے۔
وفات
زیبُ النساء ١٩ دسمبر ٢٠١٩ء کُوں نواب شاہ وِچ فوت تِھی ڳئی۔ اِنّھاں دے پِنڄ دِھیاں اَتے ݙو پُتراں وِچُوں، صرف ہِک دِھی ثمینہ کنول ڳائیکہ ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی شخصیّتاں
جنان حسین
جنان حسین (اردو: جنان حسین) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 4 جنوری) (ڄَمیل ناں: سندس طارق)۔ ہِک پاکستانی اداکارہ ، ماڈل ، ڳائیکہ اَتے مصور زنانی ہِن۔ جینان نے تھیٹر نال اپݨی اداکاری شروع کِیتی۔ ایندی ٹیلی ویژن دا پہلا ڈراما "ایسے جیا جلے" 2013ء وِچ ہم ٹی وی تے جاری تِھیا۔۔ ایں نے ڈراما سیریل بشر مومن وِچ طیبہ دا کردار ادا کیتا جیندے تے ٻہوں حون٘صلہ ودھارا تِھیا۔ ایندے بعد اِنّھاں نے ٻہوں سارے ڈرامیاں وِچ اہم کردار ادا کِیتے جِنّھاں وِچ  'بابا جانی' اَتے 'ربا مینوں معاف کریں' شامل ہِن۔
جنان پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا شہر ایبٹ آباد وِچ ڄَمّی ہئی۔ اپݨی تعلیم دے وچالے ایں نے اپݨی مضامین وِچ زیادہ تر اے + گریڈ حاصل کیتے۔ ایندے توں انج نعت تے مباحثے دے انجو انج مقابلیاں وِچ پہلی پوزیشن حاصل کیتی۔
ذاتی حیاتی
جینان دا ہِک بِھرا عبدالہادی ہِے۔ اداکارہ یاسرہ رضوری اِین٘دی بھرڄائی ہِن۔ ایندی شادی شاہ صدام حسین گیلانی نال تھئی جیڑھے جنڈ، اٹک نال تعلق رکّھݨ آلے پیر ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارائیں ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
وِِسریا ملتان
تعارف
کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان  کوں دنیا  دے بہوں وݙے علمی،  تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی،  تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔
یہودیت وِچ زنانیاں
thumb|ہِک اسرائیلی زنانی فوجی مغربی کن٘دھ اُتے نماز پڑھدی پئی ہِے۔ یہودیت وِچ زنانیاں (اردو: یہودیت میں خواتین) (انگریزی: Women in Judaism) دے کردار تعیّن عبرانی بائبل، زبانی قنُون (ربیائی ادب دا کارپس)، رِیتاں تے رواج اَتے ثقافتی عوامل نال تِھین٘دا ہِے۔ بھان٘ویں جو عبرانی بائبل اَتے ربیائی ادب انجو انج زنانیاں کوں بطورِ نمونہ ذکر کرین٘دا ہِے، مذہبی قنُون انجو انج حالتاں وِچ زنانیاں دے نال انجو انج سلوک کرین٘دا ہِے۔
وِِسریا ملتان
قلعہ ملتان کتنا قدیم ھ؟
ایں  بارے آکھیا ویندے ،  کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ،  لیکن ہو سگدے،  کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے  ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے،  پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی،  ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان  ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ،  کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن۔
یہودیت وِچ زنانیاں
جنس دا ٹَٻَّر دے خطوط اُتے اثر تِھین٘دا ہِے: روائتی یہودیت وِچ، یہودیت اَمّاں دے ذریعے منتقل تِھین٘دی ہِے، ڄاں جو توریت وِچ پِیؤ دا ناں پُتراں اَتے دِھیاں کُوں بیان کرݨ کِیتے ورتیا وین٘دا ہِے، مثلاً "دینا، یعقوب دی دِھی"۔
وِِسریا ملتان
حداں
تاریخ اساکوں ݙسیندی ھ، کہ ملتان(کوٹ مولتان ، مولتان) ہک شہر ہی نی، بلکہ ہک تہذیب تے ہک سلطنت دا ناں وی ھ ۔ 372ہجری کتاب ’’حدود العالم بن المشرق الی المغرب‘’ وچ ملتان دی حدود دے بارے لکھیا ھ،  کہ قنوج دے راجہ تے امیر ملتان دی سرحدیں جالندھر تک ہوندیاں ہن،’’ سیر المتاخرین‘‘ وچ اقلیم ملتان دی حدود ایں طرح بیان کیتی ڳئی ھ ،  کہ ملتان اول،  دوم تے سوم اقالیم کنوں زیادہ وݙا (فراخ) ہا، کیونکہ ٹھٹھہ ایں صوبے تے ودھیا( زیادہ) ہا،  فیروز پور کنوں سیوستان تک چار سو ترہی(٤٣٠) کوس لمبا تے چتوڑ کنوں جیسلمیر تیئں ہک سو اٹھ (١٠٨)کوس چوڑا ہا،  ݙوجھے پاسوں طول کیچ تے مکران تک چھ سو سٹھ (٦٦٠)کوس ہا،  ا یندے پوواد ﴿مشرق﴾ رویہ سرکار سرہند تک ہا،اُبھی ( شمالی) دریائے شور اچ،  تے لمی(جنوبی)صوبہ اجمیر تک ھ،  تے پچادھ﴿مغرب﴾ اچ کیچ تےمکران ہا ۔ ابوالفضل نے اپنڑی مشہور عالم کتاب "آئین اکبری " اچ صوبے ملتان دی حدود اے بیان کیتی ہن ، صوبے ملتان دے نال ٹھٹھہ دے الحاق کنوں پہلے اے صوبہ فیروز پور کنوں سیوستان تک ۶۲۴کروہ ھا ، چوڑائی اچ " کھت پور" کنوں جیسلمیر تک۶۲۱ کروہ ھا،  ٹھٹھہ دے الحاق دے بعد اے صوبہ "کیچ" تے "مکران" تک وسیع تھی گیا ، ایندا اے فاصلہ ۰۶۶ کروہ ھا ، پوواد (مشرق ) اچ ایندی سرحداں سرہند سرکار نال، ابھے پاسوں (شمالی)  پشاور نال ،  لمے پاسوں(جنوب )اجمیر دے صوبے نال، تے پچادھ الے پاسوں ( مغرب)  کیچ مکران نال ملدیاں ہن۔ کیچ تے مکران پہلے صوبہ سندھ اچ شامل ہن،  ملتان دے صوبے اچ تراے سرکاریں ﴿ملتان خاص، دیپال پور تے بھکر﴾ ہن، تے کل اٹھاسی پراگنے ﴿ضلعے ﴾ ہن۔ ملتان دی وسعت تے عظمت تے تاریخ اج وی ناز( رشک )کریندی ھ ، ملتان دی قدامت دے ہم پلہ دنیا اچ شاید ہی کوئی شہر ہووے ۔
یہودیت وِچ زنانیاں
لیوی دا درجہ صرف ہِک یہودی مرد کُوں ݙِتّا وین٘دا ہِے جیڑھا لیوی نال تعلق رکھین٘دا ہِے۔ اِیں طرحاں ہِک کوہن ہارون توں نازل تِھیا، جیڑھا پہلا کوہن ہئی۔ ہِک بیت کوہن یا بیت لیوی کوں اِیہ حیثیّت اِین٘دے یہودی پِیؤ دی طرفُوں اِیں ہاکوہن / ہالیوی لقب دے نال حاصل ہِے۔
وِِسریا ملتان
گواہی
پاکستان اچ جیہڑے شہراں کوں مصنوعی طریقے نال ملتان کنوں کئی گنا وݙے شہر بنڑائے ڳن ، آج کنوں چند سو سال پہلے اے ملتان دی مضافاتی وستیاں ہن، ایں ڳال دی شہادت حضرت داتا گنج بخش(رح) نے اپنڑی کتاب ’’کشف المجوب‘‘ اچ ’’لاہور یکے از مضافاتِ ملتان‘‘ ݙے ݙتی ھ ۔
یہودیت وِچ زنانیاں
بائبلی ویلا
مرداں دے مقابلے وِچ، بائبل وِچ ناں اَتے کردار دے لحاظ نال نسبتاً گَھٹ زنانیاں دا ذکر کِیتا ڳیا ہِے۔ جِنّھاں دا تذکرہ کِیتا ڳیا ہِے اِنّھاں وِچ بزرگ سارہ، ربیکا، راحیل اَتے لیاہ شامل ہِن۔ مریم نبیہ، ڈیبورا جج، ہلدہ نبیہ، ابیگیل، جئیں داؤد نال شادی کِیتی۔ راحب اَتے فارسی یہودی ملکہ ایستھر۔ بائبل وِچ زنانی ذات کوں مرداں دے بݨائے ہوئے تَکڑائی دے ڈھانچے کُوں تباہ کرݨ آلیا ݙکھایا ون٘ڄݨ عام ہِے۔ نتیجہ اکثر اِین٘دے توں ٻہوں وَدھ منصفانہ نتیجہ تِھین٘دا ہِے جیڑھا عام حالتاں وِچ ہون٘دا ہِے۔ اَڄ اِنّھاں وِچُوں ٻہوں سارے حقوق، زنانیت پسنداں دے نیڑے بنیادی سمجھے وین٘دے ہِن۔ بھان٘ویں جو اِیہو جئیں زنانیاں دی حیاتی دیاں قابلِ ذکر مثالاں ہِن جِنّھاں نے زیادہ تر دی ناقص دستاویزاں دے مقابلے اوں ویلے دی تاریخی دستاویزاں دے مردانہ تسلّط کوں بَھنّیا۔
وِِسریا ملتان
گواہی
thumb|ملتان دے علاقے دا پراݨا نقشہ مترجم۔۔
thumb|غلام مرتضٰی لاکھا
یہودیت وِچ زنانیاں
حوالہ جات
ونکی:یہودیت وِچ زنانیاں ونکی:مذہبی زنانیت ونکی:یہودی زنانیت ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
اسرائیل وِچ زنانیاں
اسرائیل وِچ زنانیاں (اردو: اسرائیل میں خواتین) (انگریزی: Women in Israel) توں مراد اُوہ زنانیاں / تِریمتیں ہِن جیڑھیاں مملکت اسرائیل وِچ رہن٘دیاں ہِن یا اُتُّھوں توں ہِن، جین٘دی تاسیس ١٩٤٨ء وِچ تھئی ہئی۔ اسرائیل دا کوئی دستور کائے نِھیں، جاں جو اسرائیلی قرارداد اَزادی دے مطابق: "مملکتِ اسرائیل (۔۔۔) اِیں ڳالھ کوں یقینی بݨیسی جو اِین٘دے توں انج مذہب، نسل اَتے جنس سبھے رہوݨ آلیاں کوں مکمل برابر سماجی اَتے سیاسی حقوق حاصل ہوسِن"۔
اسرائیکی قنُون وِچ زنانیاں
اسرائیلی قنُونِ ملازمت نوکری یا اُجرت وِچ جنس اُتے مبنی امتیازکوں ہٹکین٘دا ہِے اَتے طبقاتی مقدمیاں دی گنجائش فراہم کرین٘دا ہِے، تاہم اِین٘دے باوجود زنانیاں اَتے مرداں وِچ اُجرت دی عدم برابری دیاں شکائیتاں آندیاں ہِن۔
٢٠١٢ء وِچ اسرائیل ٥٩ ترقی یافتہ مُلخاں وچوں بݨیا جِتّھاں کَم کرݨ آلی جاء تے زنانیاں دی خاطر خواہ سنڳت ہِے۔ اِیں سروے وِچ اسرائیل ٢٤ ویں جاء تے پاتا ڳیا جِتّھاں زنانیاں چنڳّے عہدیاں اُتّے فائز ہَن۔