cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چھتی تھئی کتی پچھ کوں مارے چک
میں سوچینداں اگر خلائ مخلوق نہ ھوندی اے زمینی شیطانی مخلوق تاں میڈے ملک دے ٹکڑے کر کے کھا گئے ھوون ھا میڈے کجھ جٹاکے قسم دے سوال ھن اگر کوئ مسلم لیگ نون دا ورکر جواب ڈیونڑ چاھوے کلبھوشن یادیو اگر تھاکوں یاد ھے انڈیا دی ناپاک نسل جئیں میڈی دھرتی ءچ خون ریزی کیتی ھے اوندے خلاف کوئ ہک بیان ،میاؤں، صاحب دا ڈیکھا ڈیو جٹاکا سوال نمبر 2،ساڈے وسیب دی ریت ھے رسم و رواج ھے اساں لوک پُتر دی شادی تیں ہر ایرے غیرے سنگھت ساتھ برادری سک سکاوت ساریں کوں کانڈھا ڈیندے ہیں مگر دھی بھینڑ دی شادی تیں صرف خاص لوکیں کوں کانڈھا ڈیندے ھیں جئیندے بغیر ساڈی نہ نبھدی ھووے او لوک سڈیندے ھیں میاؤں صاحب دی ڈوھتری دی شادی تیں ھزاراں مسلمانیں دا قاتل مودی بغیر ویزے دے میاؤں صاحب دے گھر دانگی ملنڑ آیا ھا، 3،کجھ مہینے پہلے اگر کہیں بھرا کوں ڈان لیکس دی خبر یاد ھووے اُو خبر اے ھئ میاؤں صاحب آکھیا ھا اساں تاں دھشت گردی دے خلاف کم کرنڑ چاھندے ھئیں ساکوں فوج نیں کرنڑ ڈیندی اگر اُڈھائیں میاؤں صاحب دی گچی ءچ رسہ پاء کے جُھوٹا ڈے چھوڑو ھا اج ایں بیان دی تکلیف وی نہ کرے ھا، اج جیرھے لوک کتے کوں شیر سمجھ کے فوج دے خلاف بڑ بڑ کریندے بیٹھن ایں گالھی مخلوق کوں اے نیں پتہ کہ انڈیا اسرائیل امریکہ تیں میاؤں صاحب دی ایھا پالیسی ھے کہ عوام دے دل ءچ فوج دی نفرت پاء ڈیو کیونکہ جڈاں تئیں عوام دی فوج نال محبت دا رشتہ قائم ھے کوئ، مائ دا لال پاکستان دو بھینگی اکھ نیں ڈیکھ سگدا.
ہر غیر ملکی ایجنسی دا ایھو مشن ھے فوج کوں کمزور کرو او بھانویں الطاف حیسن دا روپ ھووے، منظور پشتین دی شکل ءچ ھووے، اسفند یار ولی دے بُتھاڑ ءچ ھووے، محمود اچکزئ دی منحوس صورت ءچ ھووے یا میاؤں صاحب دی بک بک ءچ ھووے، اصل نشانہ فوج ھے، مزے دی گال اے ھے فوج ءچ وی کجھ گندے انڈے انھیں کوں لبھ ویندن جیرھے ملک واسطے بدنامی دا باعث بنڑدن مگر شکر ھے رب سوھنڑے دا نوے فیصد ایں ملک تیں ایں دھرتی تیں قربان تھیونڑ فرض عین سمجھدن، اے یاد رکھو اگر آپڑیں ملک نال محبت ھیوے تاں فوج ایں ملک دی بقاء دی ضامن ھے، ساڈی فوج ساڈا مانڑ ھے ساڈا فخر ھے.
میخائل گورپاچوف
میخائل گورباچوف (پیدائش :1931ء) سویت یونین دے سابق صدر ہن۔ اوہ 1985ء توں 1991ء تک صدر رجہے۔ انہاں دی وجہ شہرت اے ہئی کہ انہاں نے سویت یونین دے زوال وچ بنیادی کردار ادا کیتا ہئی۔ thumb| گورباچوف، جنوبی روس دے دیہات پری وولنو اچ پیدا تھیا۔ انہاں دے ݙاݙا خود سٹالن دی قید اچ نو سال تک ریہے ۔ انہاں دے والد فوج اچ ہن تے جنگ عظیم دوم وچ مارے ڳئے۔
برے حالات دے باوجود اوہ اسکول دا ہک اچھا طالب علم ہئی۔ 1950ء اچ اوہ ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی اچ داخل تھیا جتھاں اوں نے قانون دی ڈگری گھدی ۔1955ء اچ اوں نے گریجویشن کیتی۔
حروفِ تہجّی بلحاظ خصوصیت
(امتیاز یا خصوصیت دے لحاظ نال حروف دیاں قسماں)
شمسی حروف تہجی
عربی زبان دے او حروفِ تہجّی جنھیں کنوں پہلے لام التعریف یعنی ’’ال ‘‘لکھیاتاں ویندے پر پڑھیا نھیں ویندا شمسی حروف تہجی اکھیندن۔ شمسی دا لوظی معنی ئِ شمس یعنی سجھ نال واسطہ رکھن آلا۔ ایندا مرادی معنی ئِ ہے جو سجھ دی تیز روشنی ’’ال ‘‘کوں لکا ݙیندی ئِ یا ݙوجھے لوظیںئِ چ ’’ال ‘‘لک ویندے ’’ال ‘‘دے بعد آون آلا حرف تہجی’’ ال ‘‘دے حذف کر ݙیوݨ دے بعد مشدد (یعنی شد آلا) تھی ویندے ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اونہہ حرف کوں ݙو مرتبہ پڑھیا ویندے۔ شمسی حروف کوں شمسی آکھݨ دی ہک وجہ اے وی ہے جو الشمس دی شین شمسی حروف تہجی وچ بذات خود وی شامل ئِ۔ شمسی حروف تہجی کجھ ایں ہن۔ ت، ث، د، ذ،ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن = ۱۴۔
قمری حروف تہجی
عربی زبان دے او حروف تہجی جنھیں کنوں پہلے لام التعریف یعنی ال لکھیاوی ویندے تے پڑھےا وی ویندے۔ انھیں حروف تہجی کوں قمری حروف تہجی اینہہ واسطے وی آکھیا ویندے جو ہکڑے تاں القمر دا ق انھیںحروف تہجی وچ بذات خود شامل ئِ تے ݙوجھے قمر دے معنی چندر دے ہن۔ کیوں جو قمری حروف تہجی چندر دی ٹھڈڑی ٹھڈڑی تے مٹھڑی مٹھڑی چاندݨی وانگوں ٹھڈڑے ٹھڈڑے تے نرم خُو ہوندن۔ اینہہ واسطے انھیں حروف تہجی کوں قمری حروف تہجی آکھیا ویندے جہڑے جو اے ہن۔ ا، ب، ج، ح، خ، ع، غ، ف، ق، ک، م، و،ہ، ی =۱۴۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
صدیق خان کانجو
صدیق خان کانجو مرحوم سابق وفاقی وزیر ہن۔ انہاں دا تعلق ضلع لودھراں نال ہئی۔ لودھراں کوں ضلعی حیثیت ملݨ اچ انہاں دا اہم کردار ہئی۔
چھلا سرائیکی پراݨی صنف
چھلہ سرائیکی پراݨی صنف اے گاوݨ خاص کر دورانِ جُھمرخوب آکھیا ویندے اُویں لوک اہدن چھلے تعداد نال آکھیے ویندن تُوں چُپ مِٹھے گنیں میں تیڈی خاطر بھنیں چھـلا پاتی کھڑی ہاں ھک میکوں تئیں بھورل دی سک میڈی بھن گھتی ترک تُوں چُوپ مٹھے گنیں میں تیڈی خاطر بھنیں ٢. چھلے پاتی کھڑی ہاں ݙو میڈا ڈہدا اندےپیو میڈا گھدی آنویں گھیو توں چُوپ مٹھے گنیں میں تیڈی خاطر بھنیں ٣. چھلے پاتی کھڑی ہاں تَرے لُک چُھپ تے کیوں نہ آئے میڈا ڈہدا اندے پیو توں چُوپ مٹھے گنیں میں تیڈی خاطر بھنیں
ضمیر تعظیمی
ضمیر تعظیمی اسم ضمیر دی ہک قسم ہے۔ سرائیکی زبان ئِ چ عزت تے احترام دے اظہار کیتے ضمیر واحد غائب تے ضمیر واحد حاضر کیتے جمع دا صیغہ استعمال کیتا ویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛
کݙہیں کݙہیں اسم عام دے لوظ وی ضمیر تعظیمی دے طور تے استعمال تھیندن۔ او لوظ اے ہن، آنحضرت، حضور تے حضرت وغیرہ۔
آنحضرت:
اے لوظ فقط شاہ ِ مرسلاں، رسول عربی ا دی ذات اقدس کیتے مختص ہے۔ جیویں جو اساں آہدے ہیں، آنحضرت  ا اے ڳالھ ایں فرمائی ئِ ۔
حضور:	 i۔حضور دا لوظ جݙاں ضمیر واحد غائب کیتے ورتیا ویسی تاں وت ایندا مصداق صرف پاک پیغمبر ا دی ذات اقدس ہوسی۔ جیویں جو حضور پاک  ا  اللہ دے آخری پیغمبر ہِن۔
ii۔بطور ضمیر واحد غائب بزرگانِ دین یا اولیائے کرام کیتے وی ورتیا ویندے۔
iii۔ضمیر واحد حاضر کیتے مذاحاً  یا طنزاً ورتیا ویندے ۔ جیویں جو
۱۔حضور اتھاں کتھاں؟۲۔حضور تشریف گھِن آئو۔۳۔حضور بازار ویندے پئین تاں میݙے کیتے کجھ پھل گِھدی آون۔۴۔حضور دا سر جیندا تاں وت ݙاتری پھیر نہ پھیر ۔
حضرت:i۔مشاہیرِاسلام یا بزرگان عظام کیتے بطور تعظیماً۔ جیویں جو حضر ت سیدنا عمر بن خطابؓ، حضرت شاہ عبدالقادر جیلانی  ؒ، حضرت سخی سلطان باہو ؒ، حضرت قائداعظم، حضرت علامہ اقبال۔
ii۔	اے لوظ تضیحکاً وی استعمال کیتا ویندے۔ جیویں جو
۱۔ توں تاں وݙا حضرت ہیں۔۲۔ حضر ت صاحب آئو! تشریف گھِن آئو۔۳۔بسم اللہ ! حضرت صاحب آڳین ۔
سراج احمد ساغر
سراج احمد ساغر، سرائیکی تحریک نال جڑے ہوئے ہک اہم سیاسی تے سماجی کارکن ہن۔
ضمیر معکوس
ضمیر معکوس وی اسم ضمیر دی ہک قسم ہے۔ جݙاں آپݨی ڳالھ ئِ چ زور پیدا کرݨا ہووے تاں وت ضمیر شخصی دے اڳوں خود، آپ تے خود آپ وچوں کہیں ہک لوظ دا ودھارا کر ݙیندے ہیں(جیویں جو ضمیر مشترک دے عنوان ہیٹھ بیان کیتا ڳئے۔ آپ دا لوظ ضمیر تعظیمی کیتے وی استعمال تھیندے۔ جیویں جو ضمیر تعظیمی دے عنوان ہیٹھ وضاحت کیتی ڳئیئِ) ضمیر شخصی دے اڳوں استعمال تھیندڑانھیں لوظیں کوں ضمائر معکوس آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛۱۔تُوں رُٹھا وی آپ ہیں ، منیسیں وی آپ۲۔توں خود میݙے کول ٹُر کے آسیں۳۔او خود آپ نہ آسی تاں وت ٹنگوٹاݨی چویج کے آسی ۴۔ٻس حضور ! تُساں آپ ای آپ ہو
باغے خاں لشاری
باغے خاں لشاری دا مختصر تعارف ایہ جو آپ کھیڈ تلی دے جگ مشہور کھڈاری ہن. ایں کھیڈوچ انھاں دا فلک بوس شہرت دا حامل ہے. اج جے کہیں تے چوٹ کیتی ونجے تاں فورن ایہ جملا آکھیا ویندے.(توں کوئی باغا لشاری ہئیں) ابھے لمے دا مقابلہ ہوندا ہا. انعام صرف پگ ہوندی ہئی. ایں پگ دا اندازہ اتھوں لاتا ونج سگیندے جو ایں پگ دی خاطر ایہ پہلوان پورا سال چوتا رکھدے ہن. آخر پگ دا مقابلہ ہوندا ہا.
باغے داتعلق ابھیچڑ کھڈاریں نال ہا. باغے سئیں دیاں کھیڈاں الطاف ملاں ' الہی بخش پیروز آنی' رمضان بغلانی' کوجھا حسرانی ' جمال ببر ' شفیع ببر نال تھیندیاں رہ گیاں.اتے باغے خان دی آخری پڑ دی سلامی عباس برمانی نال تھئی. انھاں ڈوہیں بزرگیں بک ڈیکھنڑ دی چس چاتی ہاسے.
افسوس ایں جگ مشہور کھیڈ کوں سرکاری و سرداری سرپرستی حاصل کوئینی. ہنڑ ایں کھیڈ دے ناسیں وچ ساہ ہے.
سرائیکی وسیب اُتے یونانی اثرات
سرائیکی دے ایندے نیڑے نیڑے دے علاقیاں گھٹ وگھٹ ݙو سو سال تائیں یونانیاں دے قبضے وچ ریہے ہن۔ ایندے باوجود سرائیکی وسیب تے یونانی اثرات ٻہوں تھوڑے ہن۔ سِکیاں تے ہک پاسے یونانی عبارت لکھی ویندی ہئی۔ بعد وچ اتھوں دی مقامی زبان وی لکھی ویندی ہائی۔ اتھوں دے لوک یونانی کوں اُکا کائناں ڄاݨدے ہن۔ سرائیکی تہذیب وتمدن دا بنیادی طور تے کوئی اثر کائنی تھیا۔ یونانی علوم وفنون کوں وی ایں علاقے آلیْاں اصلوں نہ مَنیا۔ اکثر یونانی حکمران ٻُدھ مذہب دے پیروکار بݨ ڳئے۔ اتے ٻُدھ مذہب دیاں تعلمات کون ودھیندے ریہے۔ ایں سانگے سرائیکی تہذیب وچ یونانی اثرات اِٹٖے وچ لوݨ دے برابر ہن۔ سرائیکی وسیب وچ یونانی اثرات صرف گندھارا آرٹ تائیں محدود ریہے ہن۔ یا وت یونانی زبان دے کجھ الفاظ سرائیکی وچ آرلے ہن۔ کجھ الفاظ سائنس دے ذریعے انگریزی کنوں آئے ہن۔ ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
تبسم بخاری دی مکاݨ
سید تبسم علی بخاری ایڈووکیٹ( بھشتی ) کیجھے کیجھے لوگاں کوں جھوک لڈاونڑیں پوندی اے ؟ ھائے ووئے ھائے بخاری صیب میڈے شھھر احمد پور شرقیہ دا سنگھار ھن سنگھار ؛ محلہ کٹڑہ احمد خان اچ راھندے ھن ؛ آندے پئے ھوون ھا تاں پتہ لگدا ھا جو کوئی ماء دا جایا آندا پئے ؛ بخاری صیب جیھری کچاھری اچ ان باھون ھا کچاھری کوں رنگ لگ ویندے ھن تے کچاھری اچ سبھے کن لا باھندے ھن جو بخاری صیب کیا گال کریندن ؟ کچاھریاں دے وڈکے سکدے ھوندے ھن جو بخاری صیب بولن ؛ بخاری صیب گال گھٹ کریندے ھن جیھڑی گال کریندے ھن سونے اچ تولنڑ دے ڈاہ دی کریندے ھن ؛ کوڑے ، لڈھ ، چندرے ، تے سنجے بندے نال رام ست کیناں رکھیندے ھن سچے تے کھرے سید ھن ؛ شاناں آلے سید ھن ؛ سوھنڑے ایڈے جو لوگ ڈیھدے ھن تاں اکھیں رجدیاں ناں ھن ؛ کپڑا جیھڑا پاون ھا چھکدا ھا ؛ پرے کنوں آندے پئے ھوون ھا تاں ھاں ٹھر ٹھر ویندا ھا متھے تے وٹ کیناں پیندے ھن ؛ کھلدے ملن ھا تے ڈکھ سکھ ونڈاون ھا تاں ایویں لگدا ھا جیویں کوئی اپنڑاں وڈکا ھووے صاف ستھرے راھندے ھن ڈاکدار عاشق علی بخاری صیب بھشتی دی اولاد ھن تے شھھر دا وڈا گھر ھا انھاں دا رج رج تے عزت کرنڑ آلے ھن ؛ لوگاں دے کماں کاراں کیتے بھج دھرک کریندے ھن ؛ لوگاں دے کماں کیتے جیندے در تے ٹر ویندے ھن مجال اے او ناں کرے ھا ؛ اللہ سوھنڑیں دیاں وڈیاں رحمتاں ھن انھاں تے خیراں منگنڑ آلے ھن ایں وڈے گھر کوں ایجھی نظر لگی جو ھک ھک کر تے سبھے بخاری بھرا اپنڑاں گھر بار تے ترکہ ویچ تے شھھر کوں کلھا کر گئے بخاری صیب دا ھکو ھک پتر اے او جیون جوگا بخاری صیب کوں کراچی گھن گیا ؛ بخاری صیب ڈاڈھے مونجھے راھندے ھن کراچی ؛ ڈوں دفا جھیھڑا کر تے ول اتھائیں ول آئے ھن ؛ پتر رھا تے ڈٹ لاء تے ول منا گیا ؛ بخاری صیب ملدے ھن تاں ڈسیندے ھوندے ھن جو انھاں دا رو نی لگدا کراچی اچ ؛ کراچی تاں جنگل اے جنگل کوئی کھھیں کوں جانڑدا ای کینی ؛ ناں کوئی کھھیں دا ڈکھ سکھ ونڈیندے اتھاں بندے نی راھندے مشیناں ھن مشیناں ؛ ھمسایہ ھمسائے کوں نی جانڑدا اوڑک بخاری صیب کوں شھھر دیاں مونجھاں مار گھتیا شھھر آلیاں کوں تاں پتہ وی ھنڑ لگدا ودے جو بخاری صیب جھوک لڈا گن. انا لللہ وانا علیہ راجعون 01 جنوری 2019 (سلیم خان نیازی)
محی الدین ابن عربی
شیخ اکبر محی الدین محمد ابن العربی الحاتمی الطائی الاندلسی (1240ء—1165ء)، دنیائے اسلام دے ممتاز صوفی، عارف، محقق تے علوم دا بحر بیكنار ہن۔ اسلامی تصوف وچ آپؒ كوں شیخ اکبر دے ناں نال یاد كیتا ویندے تے تمام مشائخ آپؒ دے ایں مقام تے تمكین دے قائل ہن۔ عام خیال ایہ ہے کہ تصوف اسلامى وچ وحدت الوجود دا تصور سب توں پہلے انھاں نے ہی پیش کیتا۔ انہاں دا قول ہئی کہ باطنی نور خود رہبری کریندے۔ بعض علما نے انہاں دے ایں عقیدے کوں الحاد و زندقہ نال تعبیر کیتا ہے۔ مگر صوفیا انھاں کوں شیخ الاکبر آہدے ہن۔
انہاں دی تصانیف دی تعداد پنج سو دے قریب ہے۔ جنہاں وچ فصوص الحكم تے الفتوحات المکیہ (4000 صفحات) بہت مشہور ہن۔ فتوحات المكيۃ 560 ابواب تے مشتمل ہے تے کتب تصوف وچ اس دا درجہ بہت بلند ہے۔
ذاتی معلومات
آپؒ اندلس دے شہر مریسیہ وچ 27 رمضان المبارک 560ھ مطابق 1165ء کوں ہک معزز عرب خاندان وچ پیدا تھئے، جیہڑا مشہور زمانہ سخی حاتم طائی دے بھرا دی نسل توں ہئی۔ 620ھ وچ آپؒ نے دمشق کوں اپݨا وطن بݨایا، جتھوں دے حاکم الملک العادل نے آپؒ کوں اتھاں آ کے رہݨ دی دعوت ݙتی ہئی۔ اتھاں آپؒ نے 28 ربیع ا لآخر 638ھ مطابق 1240ء کوں وفات پاتی تے جبل قاسیون دے پہلو وچ دفن کیتے گئے تے آپؒ دا مزار اقدس اج تک مرجع خواص و عوام ہے ۔
آپؒ دے والد مریسیہ دے ہسپانوی الاصل حاکم محمد بن سعید مرذنیش دے دربار نال متعلق ہن۔ ابن عربی ابھی اٹھ سال دے ہن کہ مریسیہ تے مؤحدون دے قبضہ کرݨ دے نتیجہ وچ آپؒ دے خاندان کوں اتھوں ہجرت کرنی پئی۔ چونکہ اشبیلیہ پہلے توں موحدون دے ہتھ وچ ہئی، اس واسطے آپؒ دے والد نے لشبونہ (حالیہ پرتگال دا دار الحکومت لزبن) وچ پناہ گھدی۔ البتہ جلد ہی اشبیلیہ دے امیرابو یعقوب یوسف دے دربار وچ آپؒ کوں ہک معزز عہدہ دی پیشکش تھئی تے آپؒ اپݨے خاندان سمیت اشبیلیہ منتقل تھی گئے، جتھاں ابن عربی نے اپݨی جوانی دا زمانہ گزارا۔
thumb|ابنِ عربی
اردو تراجم كتب ابن عربی
ابن عربیؒ دى مندرجہ ذيل كتاباں دا اردو ترجمہ موجود ہے۔
رسائل ابن عربی
دا ترجمہ 2001 وچ لاہور توں شائع تھیا ہے مترجم محمد شفيع ہن۔
رسائل ابن العربى (جلد اول)
مملكت انسانی کی اصلاح میں خدائی تدبیریں  دسمبر 2008 كوں شائع تھئی۔ مکمل عربی متن اردو ترجمے تے شیخ اکبر دے نزدیک احادیث دی اہمیت تے شامل مقدمے دے نال ابن عربی فاونڈیشن پاکستان توں شائع تھئی۔ تحقیق عربی متن: اسٹیفن ہرٹنسٹائن تے مارٹن ناٹ کٹ مترجم: ابرار احمد شاہی ، تدوین عربی متن: ڈینس گرل (داؤد الفقیر) فرانسیسی اسکالر، ابرار احمد شاہی
چھونہارے ٻوہارے
ابّاچُݨ چُݨ پھکے مارے
سیّدجلال دی ٻلہوڑی
ساڈے کن٘گݨ دی جوڑی
کن٘گݨ ونڄ پئے مسیت
سیّدتھیون وڈے
چھونہارے ٻوھارے
ٻیا ݙیکھو
ونکی:ٻال ادب
جاناں ملک
ٹی وی دی مشہور اداکارہ ہن۔
جاوید صدیقی
ملتان نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی قومیتی تحریک دے رہنما ہن۔
سرائیکی وسیب اتیں پاکستان پیپلز پارٹی
سرائیکی وسیب اتیں پاکستان پیپلز پارٹی
جݙاں بی بی دی پیلھی حکومت بݨی تاں وت بہاالدین زکریا یونیورسٹی (مُلتان) تے اسلامیہ یونیورسٹی (بہاولپور) وچ سرائیکی زبان دے ڈیپارٹمنٹ قائم کرݨ کیتے گورنر پنجاب نوٹیفکیشن جاری کیتا ۔۔۔۔ اپݨی اڳلی حکومت وچ سرائیکی وسیب دے فاروق لغار کوں صدرِ پاکستان بݨایا تے اوں وت پچھوں کنڈھ وچ اوں ویلھے چُھرا ماریا جݙاں بی بی دا بھرا مرتضی بھٹو کراچی دی سڑک تے لاوارث وانگوں قتل تھیا پیا ہئی۔۔ یوسف رضا گیلانی کوں سپیکر قومی اسمبلی بݨایا تے اُنہیں قومی اسمبلی وچ بے تحاشا سرائیکی ملازم بھرتی کیتے تے اوندی پاداش وچ چھی سال کنیں ودھ جیل کٹی۔۔۔ وت جݙاں 2008 وچ پیپلز پارٹی دی حکومت بݨی تاں سرائیکی وسیب کنیں پیر فرید دی یاری نبھاوݨ دا ریت پال اے یوسف رضا گیلانی مُلک دا پیلھا سرائیکی وزیر اعظم بݨا۔ اوں ٻہوں عرصے بعد مُلتان دی شکل بدل ݙتی۔۔ سرائیکی صوبہ دا بل سینیٹ کنیں پاس کروایا ۔۔۔ زکریا یونیورسٹی وچ سرائیکی ایریا ریسرچ سنٹر دی شاندار بلڈنگ بݨوائی ۔۔۔ مُلتان وچ پاکستان ٹیلیویژن دا سنٹر بݨایا ۔۔۔ اِنہیں سبھے جرائم دی پاداش وچ متعصب افتخار چوہدری دی عدالت وچوں سزا یافتہ تھیا۔۔۔ اوندا پُتر اغوا تھیا ۔۔۔
ایہا پیپلز پارٹی اے جئیں جولائی 2016 وچ سینیٹ وچ ست قومی زبانیں دا بل پیش کیتا تے سبھے پیپلز پارٹی دے سینیٹرز اوں بل دی حمایت وچ ووٹ ݙتا ۔۔۔۔ جݙاں جو مسلم لیگ (ن) تے پی ٹی آئی دے سینیٹرز ایں ست قومی زبانین دے بل دی کُھل کنیں مخالفت کیتی۔ (ست قومی زبانیں دے ایں بل کوں کُل 31 ووٹ ملے)۔ قومی زبانیں دے بل دے حوالے نال اڄاں ٻہوں کُجھ اڳوں تھیوݨے تے اڄ جیڑھے لوک جوش وچ پیپلز پارٹی اُتے فرد جُرم عائد کریندے کھڑن او کل شرمندہ تھیسن ۔۔۔۔
چھیکڑ وچ ایہو آکھساں جو وت نام نہاد، موقع پرست، خود پسند سرائیکی قوم پرستیں دی اکثریت کیا کیتا ۔۔۔ آصف علی زرداری تے یوسف رضا گیلانی دے پُتلے ساڑے ۔۔۔ اُنہیں کوں مندے ڳالھیں کڈھے ، لوکیں کوں کنفیوز کیتا، تخت لہور دی چاپلوسی کیتی تے وت اپݨی چھوٹی تے کُوڑی اَنا دی تسکین کیتے پُھنڈیج کے ٻہے ڳئے جو مارکا وݙا معرکہ مار گیدھے سے ۔۔۔۔ جے سرائیکی وسیب انہیں دے شر کنیں بچ ڳیا تاں سرائیکی صوبہ ضرور بݨسی۔
محی الدین محمد اورنگزیب عالمگیر
شاہجہان دی بیماری دے دوران داراشکوہ نے تمام انتظام حکومت اپݨے ہتھ وچ گھن گھدا۔ داراشکوہ دی ایں جلدبازی توں شاہجہان دی موت دیاں افواواں پھیلݨ لڳیاں تے ملک وچ ابتری پھیل ڳئی۔ شاہ شجاع نے بنگال وچ اپݨی بادشاہت قائم کر گھدی تے آگرہ تے فوج کشی دے ارادے نال روانہ تھیا۔ بنارس دے قریب دارا تے شجاع دی فوجاں وچ جنگ تھئی جس وچ دارا کوں فتح تے شجاع کوں شکست تھئی۔ اورنگزیب نے مراد نال مل کے داراشکوہ دے مقابلے دی ٹھاݨی۔ اجین دے قریب ݙوہاں فوجاں دا آمݨا سامݨا تھیا۔ اورنگزیب عالمگیر کوں فتح تھئی۔ ساموگڑھ دے قریب ول لڑائی تھئی جس وچ اورنگزیب کوں دوبارہ کامیابی تھئی۔
تحریک انصاف تے سرائیکی صوبہ
سائیں جو ادھین کے PTI عمران خان کھل تے صوبہ سرائیکستان دی حمایت کیوں نہی کریندہ تاں گال سیدھی سادی ہے اگر عمران خان اگر کھل کے سامنے آ ویند ے تاں اپر پنجاب ہوندے ہتھاں ویچو ں نکلدے کیوں کے فورن جاگ پنجابی جاگ دا نعرا لگسی تخت لاہور ول مضبوط تھی ویسی اور ہا معذرت دے نال اساں 7کروڑ آبادی سرائیکی دا نعرا لیند و یقین نال قوم پرست گواہی ڈیوے چا جو چوکھے لوگ ماں دھرتی واسطے نکلدن ہا اگر ppp,pmln,pti,یا کوئی وی پارٹی ساڈے ول ہر بندا ویندے مگر ماں دھرتی واسطے کہی کول نا تا ٹائم ہے اور نا وسائل ، تاں محترم اگر سرائیکی وچ ایکا تھی ونجے اور حکی صف وچ 2کروڑ سرائیکی وی ہوون رب دی پاک ذات دی قسم ساری پارٹی توساں کنے اپے امسن ساکوں منت کرن دی ول ضرورت کیناں پمسے ۔ اگر ہی ٹائم ضرورت ہے تاں یکجہتی دی ضرورت ہے ہک جھنڈے تے ہک اجنڈے تلوں اونڈ دی ضرورت ہے 7کروڑ سرائیکی کوں ۔
وضاحت ۔ میں کسی وی کسی سیاسی پارٹی دا حصہ کہنی میں صرف قوم پرست ہاں اور اپنی ماں دھرتی دا پہریدار ہاں (اسماعیل گوپانگ)
جہانزیب وارݨ
دھوڑ کوٹ ضلع بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے ہک سیاستدان ہن۔
سرائیکی ناول ٻولی وٹار
ناول دا مطلب نواں تے انوکھا ہووݨ ہے۔ ناول، انسانی حیاتی دے حالات، واقعات کوں انوکھے تے دلکش انداز وچ سامݨے گھن آندے۔ ناول نگار، آپݨے ناول کوں دلچسپ بݨاوݨ کیتے ناول دے حصے یا پلاٹ کوں ترتیب ݙیندے، منظر نگاری کریندے۔ کرداراں دے ذریعے مکالمے نال ڳالھ کوں اڳاں ٹریندے تے مکالمیاں وچ زور دا بیان شامل ہوندے۔ ناول دیاں فنی خصوصیات وچ پلاٹ نگاری، کردار نگاری، منظر نگاری، مکالمہ نگاری، زمان تے مکان دی مطابقت، زبان و بیان دی اہمیت، دلچسپی، تجسّس تے مقصدیت شامل ہن۔ کیوں جو سرائیکی ناول دی صنف اساکوں اردو تُوں انگریزی ٻولی توسط نال مِلّی ہِے تہوں اِیں صنف وِچ ٻِنّھاں ٻولیاں توں سرائیکی ٻولی وِچ اَتے سرائیکی ٻولی توں ٻِنّھاں ٻولیاں وِچ ٻولی وٹار وِی کِیتا وین٘دا پِیا ہے۔
حفیظ گیلانی دا ناول ’’نِت کرلاوے کونج‘‘ سن ۲۰۱۲ء وچ جھوک پبلشرز دی طرفوں شائع تھیا۔ ایہ ناول ڈیرہ اسماعیل خان تہذیب، ثقافت کوں نشابر کریندے۔ قیام پاکستان توں بعد دے حالات دا بیانیہ ہے۔ اسلوب بیان سادہ تے پُر اثر ہے۔
فردوس ٹھڳالی
ترجمہ ناولاں وچوں عبدالحلیم شرر دے ناول ’’فردوس بریں‘‘ دا ترجمہ ’’فردوس ٹھگالی‘‘ دے ناں نال مترجم نذیر علی شاہ ۱۹۷۹ء وچ شائع کیتا۔
توبہ زاری
ایں طرح ڈپٹی نذیر احمد دے ’’توبتہ النصوح‘‘ ناول دا ترجمہ ’’توبہ زاری‘‘ دے ناں نال مترجم، دلشاد کلانچوی ۱۹۷۷ء وچ شائع کیتا۔
باغ و بہار
میر امن دی داستان ’’باغ و بہار‘‘دا ترجمہ وی دلشاد کلانچوی ہی کیتا۔
رُٹھے یار ݙاہڈے اوکھے منیندے
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے بشریٰ رحمن دے ناول ’’لالہ صحرائی‘‘ دا سرائیکی وچ ترجمہ ’’رُٹھے یار ݙاہڈے اوکھے منیندے‘‘ دے ناں نال کیتا تے ایہ ناول ۱۹۸۵ء وچ شائع تھیا۔
عشق دے ونڑنج انوکھڑے
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے مسن جان کونکویسٹ دے ناول ’’ایں ایسٹرن لور‘‘دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ ’’عشق دے ونڑنج انوکھڑے‘‘ دے ناں نال کِیتے۔
پیار کہاݨی
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے ایرچ سیگل دے ناول ’’لوسٹوری‘‘ دا ترجمہ ’’پیار کہانی‘‘ وی کیتا۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک ناول۔ ونکی:سرائیکی ناول۔ ونکی:ناول ونکی:سرائیکی لوک ناول ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
مرکب حروفِ تہجّی
(سرائیکی دے مرکب حروفِ تہجّی) او چھوٹے چھوٹے غیر مستقل لوظ جہڑے جو ݙو یا ݙوکنوں زیادہ حروفِ تہجّی دا مجموعہ ہوندن تے اے لوظ ٻولݨ تے لکھݨ ئِ چ آپوں آپ کلھے معنی پیدا نھیں کر سڳدے جے توݨیں او کہیں جملے ئِ چ یا ݙوجھے لوظیں نال رل کرئیں استعمال نہ تھیون۔ اے چھوٹے چھوٹے غیر مستقل لوظ مرکب حروف اکھیندن۔ اے مرکب حروف ݙو لوظیں ، ݙو اسمیں یا جملے دے ݙو حصئیں کوں آپت ئِ چ جوڑݨ دے کم آندن تاں جو کہیں ڳالھ کوں بامعنی بݨایا ون٘ڄ سڳے۔ جے کر کہیں ڳالھ وچوں انھیں حروف کو کڈھ ݙتا ون٘ڄے تاں وت او ڳالھ سراسر بے معنی تھی کے رہ ویندی ئِ۔ بنیادی طور تے مرکب حروف چار قسمی ہن (یعنی حروف ربط، حروف عطف، حروف تخصیص تے فجائیہ حروف) پر انھیں قسمیں دیاں مزید قسماں ہن۔ جنھیں دا مفصل ذکر حروف دے بیان ئِ چ کیتا ویسی  جہڑا جو جامع سرائیکی قواعد دی ݙوجھی جلد حصہ علم النحو ء ِ چ شامل ء ِ۔اتھاں صرف انھیں مرکب حروف دا ذکر کیتا ویندے جہڑے جو بعض اوقات حروف تہجی وانگوں ورتئے ویندن۔
کجھ حروف تہجی ایجھیں وی ہن جہڑے جو جملئیں ئِ چ استعمال تھی کرئیں مرکب حروف وانگوں معنی ݙیندن انھیںحروف تہجی وچوں کُئی تاں حروف جار، کُئی حروف عطف ، کُئی حروف ندا تے کُئی ضمیر متصل وانگوں تے کُئی ٻئے انداز ئِ چ اپݨاں اپݨاں رنگ ݙکھیندن۔ لہٰذا حروف تہجی دے اینہہ وکھو وکھ تے ونو ون روپ کوں نشابر کرݨ دی آہر کریندے ہیں۔
ج:
مصدر مجہول                      مادہ؍ امر
اٹھیجݨ                                      اٹھیج
جھلیجن ْ                            جھلیج
ٹھسیجݨ                             ٹھسیج
ٹنگیجݨ                              ٹنگیج
ٹھنبھیجݨ                            ٹھنبھیج
ٻدھیجݨ                              ٻدھیج
چویجݨ                              چویج
جُھنبیجݨ                            جھنبیج
چریجݨ                              چریج
چھکیجݨ                            چھکیج
چتھڑیجݨ                            چتھڑیج
پٹیجݨ                               پٹیج
چِھلیجݨ                             چِھلیج
ر
مصدر                       اسم کیفیت
کھڑکݨ                       کھڑکار
وڄݨ                         وڄکار
شوکݨ                        شکار
ٻوکݨ                         ٻکار
پھتکݨ                       پھتکار
کڑکݨ                        کڑکار
چیکݨ                        چکار
غُرکݨ                        غُرکار
گجݨ                         گجکار
گھرکݨ                      گھرکار
اٹکݨ                         اٹکار
پُکارݨ                       پُکار
ݙسکݨ                        ݙسکار
مُسکݨ                       مسکار
گھٻکݨ                       گھٻکار
پھٹکارݨ                     پھٹکار
گُھمکارݨ؍گھمکݨ            گھمکار
ٻچکارݨ                      ٻچکار
دھتکارݨ                     دھتکار
ہُشکارݨ                      ہشکار
س
افعال                                معنی
کھادُس                               اونہہ کھادا
کھوائیُس                            اونہہ اوکوں کھوایا
کھویج ڳیئُس                        اوکھاداڳیا
کھاندا ہانمِس؍ کھاندی ہانمس     میں اوکوں کھانداہامیں
او اوکوں کھاندے ہَن؍ کھاندیاں ہن کھانداہَس؍ کھاندی ہَس
او اوکوں کھاندا ہا؍                 یا کھاندی ہئی
کھاندا ہانوِس                        توں اوکوں کھاندا ہانویں
کھاندے ہاسِس                      اساں اوکوں کھاندے ہاسے
کھاوِس ہا                           او اوکوں کھاوے ہا
کھانونِس ہا                          توں اوکوں کھانویں ہا
کھواوس ہا                          او اوکوں کھواوے ہا
کھویجس ہا                         او کھادا ون٘ڄے ہا
کھادا ہوسِس                        اونہہ کھادا ہوسی
کھوایا ہوسِس                       اونہہ اوکوںکھوایا ہوسی
کھاوِنس                             توں اوکوں کھا
کھوانونس                           توں اوکوں کھوا
کھاندارہنس                         توں اوکوں کھاندا رہ
کھاندِس                             او اوکوں کھاندے
کھویندِس                            او اوکوں کھویندے
کھویند ِنس                          توں اوکوں کھونیدیں
کھاسِس                              او اوکوں کھاسی
کھاسمِس                            میں اوکوں کھاساں
مصدر                       مادہ مصدری ؍فعل امر
ٻسݨ                          ٻس
پسݨ                          پس
پھسݨ                        پھس
دسݨ                         دس
ݙسݨ                         ݙس
رسݨ                         رس
کُسݨ                         کُس
کھسَݨ                        کھس
گسݨ                         گس
نسݨ                          نس
وسݨ                         وس
ہسݨ                          ہس
ک
مصدر                مصدری مادہ ؍ امر                 حاصل مصدر
اٹھݨ                  اٹھ، اٹھی                           اٹھک
پن٘ڄݨ                 پن٘ڄ                                  پن٘ڄک
پِنݨ                   پن                                   پنک
وٹݨ                  وَٹ                                  وٹک
پوچݨ                 پوچ                                 پوچک
وہݨ                  وَہ                                   وَہک
تِھڑݨ                 تِھڑ                                  تِھڑک
وَدھݨ                 وَدھ                                 ودھک
ٹپݨ                   ٹَپ                                  ٹَپک
اٹکݨ                         اَٹک
اجھکݨ                       اَجھک
اُڑکݨ                         اُڑک
تِھڑکݨ                       تِھڑک
اڑکݨ                         اِڑک
بھرکݨ                       بِھرک
ٻرکݨ                        ٻرک
لسکݨ                        لُسک
ٻڑکݨ                        بڑک
بِڑکݨ                        بڑک
پِھرکݨ                       پِھرک
سرائیکی اکھراں دے تھٻے
سرائیکی اکھراں دے تھٻےـــ تمام سنگت دے تھورائت ہوں۔ ثمثمڑاں۔ سنی کاٹھی وچو نکلن والا پانڑیں,,,گڑاکھوں ۔ گڑ ملیا تماخوں,,,آرھی ۔شیشہ,,,,ھوا جھلونڑاں,,گھمر گھیر,,,,ھک ھا بادشاہ ۔بادشاہ زمین دے ٹوٹے دا بادشاہ ھا,,پیریں دے بیر ۔ ٹردا پندھ کر ویندے,,,,جاھا ۔ترکھ,,,,چیکل ۔چڈول,,,,درکھانڑ پکھی ۔,,,,,ھاں ماندہ,,,, گرا پڈ. . .گیدڑ مونہاں. .. . . .ککرمچھا. . .نئولوں دے سر آلا. . . .گن دا گن. . .پڑباٹی. . .پزڑیلا. . .زڑپاو. پیلا بہار۔ کالا دھوں ۔رتا لال۔ نیلا ھمبھ ۔ چٹا کھمبھور۔ ساوا چچ۔ٹھڈا جلڑ۔ تتا بھا۔نواں نکور۔کوجھا ڈینڑ ۔مٹھا کھنڈ ۔کھٹا ٹیٹ۔ کوڑا عق۔باری بھک ۔پتلا پتنگ ۔خالی خط۔گھاٹا بٹ۔میلا کچ۔ گارے گچ۔ٹھنڈا ٹھار, بگا چوپ , چٹا کھیر , ٹھڈھا وبھ , اندھارا گگھ , بڈھا یپھ , سدھا شتیر , ڈنگا جلیبی , سکا رنڑاٹ , پھلھا بشکا , کوڑبدوڑا کراڑا وٹا , کالا شمور موٹا ڈنڈنڑ , سوھڑا شدادا کترینا کیف۔ سَوڑ سنگھوڑ, تلواں پَتر, بھاڑ دا تل, بوڑا گُھت, بَر دا پُتر, نِرا ندریہہ, کال واتا, چِٹ پیرڑا, حرام دی سٹ۔ ٹک ٹکور۔ لیس لباس۔ ٹر پش۔ میدا پستول۔ کوڑا جور۔ کولا بھت ۔رتا انگرش۔۔پیلا پھپھڑ ۔۔ساوا کچوچ ۔کالا رات۔ روونڑاں ریت۔لمبا کھمبا۔۔گنجا لیلا۔۔۔کال واتا۔۔۔گٹھ مٹھڑا۔۔ کالی چوانتی , بھوری بھاہ , پیلی ڈدھ , سکی ٹونڈ , کوڈی وٹو کھو ٹی , چم چموٹی , چھل بدری , پھشگدڑی , اکمکڑی , ناسیں پھتھی ـ مَٹھا چٹ, نَود دا گندھوا, نول سرا, پیون پول, کم دا چڈھی, لاپھڑکَناں, چوک چندرا.ڈھل گھس , ھیر پھیر , لڑھ ھابا , ڈیڈر ٹپ , لیلے باک , ملاں بانگ , جوں ٹور , درگھ لانھ , کلے ول , چھنڈک پھوک۔۔ کوُلا پَٹ ،پیلا جِٹ، کالا ٹیہَنڑ، ٹھڈھا یَخ، پتلا لینوَک، پتلا لَلُور، وڈا کڑزَن، بھولا بَجھَک، چلِترا چَلآک، سیانڑا دھَنَتر،کالکوٹ , باکروال , یلولول , چھونڑ بھمبھیر , بھورباندر , یلمل یقین , دول دمامے , کھلئیں دا کھوڑ , مموں مچل , ڈلی بھک , کال واتا , مونھ دا مٹھا , ھاں کالا , نئوں دھرما , ادھ ولوڑیا , گھرو وادھو , جتی جوڑ , بٹئیں کٹ , لئ لگ , پھنے خاں , پانڑ پڑوپی , انگل انوٹھا , ہکی مٹھ , دل دریا ,بھولی بھالی , ٹونڑیں ٹپے ۔ تُھک تَھمبن، واری وٹہ، چُمی چاٹا، دراہی بُگھتاون، نذروٹو، بُکھا بٹيرا ۔۔مٹھ مروڑا , اڑی ڈھینگری , تل مولی , تلی واٹواں , دیر دبیر , کنڈو رانڑاں , موئے دی مٹ , چونے گچ , بچے گھٹ , ٹھلھا بابھیکنڑ, گول مول , چو چنڈالا , ڈالا ڈپھا ,گُنگ دان، بھولے بھنن، موہنہ مُہاکھڑی،چَيتا گردان، مُشکی نانگ.
مرکب حروفِ تہجّی
ک
ٻوکݨ                         ٻوک
سِکݨ                         سِک
سرائیکی اکھراں دے تھٻے
ڈڈھپ دی بودکی چخ ڑخ ایڑے ببیڑے چپے تلے ریت ابھڑغُت چبرواتا چُلھ دی خیر کُل دی خیر ُکوڑ الانواں مُلاں تھیواں ٹُھل پُچھا مریہہ دا ماریا مُلخ ملھیر مُلخ ماہی دا توڈی پیرا
مرکب حروفِ تہجّی
ک
پھوکݨ                       پُھوک
پھڑکݨ                       پَھڑک
ٹوکݨ                         ٹوک
سیکݨ                        سیک
اُݙرݨ                         اݙراک
چَٹݨ                          چٹاک
کُݙݨ                          کݙاک
پِنݨ                           پناک
نَسݨ                          نساک
گ، ڳ
مصدر                               مصدری مادہ ؍ امر
پُگݨ                                 پُڳ
سَنڳݨ                               سَنڳ
جھاگݨ                               جھاڳ
تڳݨ                                  تَڳ
ہُڳݨ                                 ہُڳ
ݙھگݨ                               ڈِھڳ
ٹَنگݨ                                ٹَنگ
ہُونگݨ                               ہونگ
وَنگݨ                                وَنگ
ݙنگݨ                                ݙنگ
ل
مصدر                               اسم مفعول
اَپڑݨ                                 اَپڑیٔل
آپھرݨ                               آپھریٔل
اِٹکݨ                                اِٹکیٔل
اسم                                  اسم صفت
تِرک                                تِرکِّل
مِٹھا                                 مِٹھَل
ڈِھڈھ                                ڈِھڈھِل
غُصہ                                غصیل
ݙند                                  ڈندال؍ ڈندِل
م
ضمیر متصل                       معنی
کھاندا ہَم                            میں کھاندا ہامیں
کھاندا رہیُم                          میں کھاندا رہیاں
کھوائُیم                              میں کھوایا
کھادُم                                میں کھادے
کھاندُم                               جے کر میں کھاندا
مصدر                       مصدری مادہ ؍ امر
ڄمݨ                         ڄم
چُمݨ                         چُم
سَمݨ                         سَم
ن
مصدر                               اسم کیفیت
نِبھݨ                                 نِبھݨی ؍ ِنبھت
نِکھرݨ                                      نِکھرت
نِمراوݨ                              نِمرا
نَپاوݨ                                نَپا
نِمرݨ                                نِمرت
ی
اسمائے مکبر                     اسمائے مصغر
ٹھیکر                               ٹھیکری
ڳنڈھڑ                               ڳنڈھڑی
تھڳڑ                                تھڳڑی
پھپھڑ                               پھپھڑی
کھنگھر                             کھنگھری
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔ ونکی:لوک ادب ۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
میثاقِ مدینہ معاہدے دا سیاسی جائزہ
انسانی تہذیب و تمدن دی تاریخ وچ اسلام کوں مرکزی تے محوری مقام حاصل ہے۔ ھبوط آدم علیہ السلام توں تا ھنوز نسل انسانی نے تہذیب و تمدن دے ارتقاء دی بے شمار منزلاں کوں طے کیتا۔ ایں سفر وچ جیہڑی پیش رفت اسلام دے واسطے نال تھئی اوہ کہیں ݙوجھی مذہبی، علمی، فکری یا اصلاحی کاوش دے نتیجے وچ نی تھئی۔ اسلام ہک مکمل نظام زندگی ہے جیہڑا فطرت دے عین مطابق ہے۔ اسلام دے فطرت دے عین مطابق ہووݨ دا مفہوم ایہ ہے کہ نسل انسانی دی بقا اسلام دے اصول و ضوابط دی اتباع وچ ہے تے انہاں اصولاں توں انحراف خودکشی دے مترادف ہے۔ تاریخ انسانی گواہ ہے کہ جیں ملک و ملت نے وی اسلام دا اقرار کریندے ہوئے یا بغیر اعلانیہ اقرار دے، اسلام دے آفاقی قوانین دی پابندی کیتی، ہے ترقی و عروج ایندا مقدر ریہا ہے۔ حضور اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دا اسوہ حسنہ اوہ واحد معیار ہے جیہڑا اسلام دے آفاقی اصولاں دی عملی تعبیر و تشریح ہے۔ سیرت نبوی صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دا ہر گوشہ نسل انسانی کیتے اپݨے اندر رہنمائی دے ان گنت پہلو رکھدے۔
مغربی مصنفین دا تعصب
جدید مغربی دنیا دا آئینی و دستوری سفر 1215ء وچ شروع تھیا جݙݨ شاہ انگلستان King John نے محضر کبیر (Magna Carta) تے دستخط کیتے جبکہ اوندے توں 593 سال قبل 622ء اچ ریاست مدینہ حضور اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دی طرفوں ہک جامع تحریری دستور ݙتا ونڄ چکا ہئی۔ مگر ایہ امر نہ صرف باعث حیرت بلکہ باعث صد تاسف وی ہے کہ میثاق مدینہ دی ایں تاریخی اہمیت دے اعتراف اچ اکثر اہل مغرب نے ہمیشہ تنگ نظری، تعصب تے علمی بخل دا مظاہرہ کیتا۔ جݙݨ وی عالمی تہذیب و تمدن دے ارتقاء دا تذکرہ تھیا، اہل مغرب نے اسلام دے درخشاں دور تے ایندے کارنامیاں کوں درخور اعتناء نی سمجھا مثلاً برطانیہ توں شائع تھیوݨ والے لائبریری آف ماڈرن نالج نے دنیا دے سیاسی و آئینی ارتقاء کوں بیان کریندے ہوئے لکھا:
"The world's first unified state of which we know was established in Egypt around 3200 B.C. . . . . . when the two kingdoms of upper and lower Egypt were united. A centralised and bureaucratic empire eventually developed. Other empires followed, notably those of Persia, China and Rome all of which covered vast areas of the world. But the state as it exists today is based on a model that evolved in Western Europe after the fall of the Roman Empire in the 5th Century A.D."
’’دنیا دی پہلی ریاست جینکوں اساں ڄاݨدے ہیں، 3200 ق م وچ مصر وچ قائم تھئی۔ جݙݨ مصر دے ݙوہیں مملکتاں متحد تھیاں۔ ایں طرح ہک مرکز تے باقاعدہ نظام دی حامل سلطنت وجود وچ آئی۔ ایندے بعد جیہڑے سلطنتاں وجود وچ آئیاں انہاں وچ اہم ایران، چین تے روم ہن جیہڑے دنیا دے وݙے حصے تے محیط ہن۔ لیکن جیہڑی ریاست اڄ موجود ہے ایندا وجود اوں ریاستی معیار تے مبنی ہے جیہڑا پنجویں صدی عیسوی وچ سلطنت روما دے زوال دے بعد مغربی یورپ وچ ارتقا پزیر تھئی۔،،
ایندے بعد یورپ دے جاگیرداری نظام تے Dark Ages دا تذکرہ کرݨ دے بعد تاریخ اسلام دے صدیاں تے محیط دور کوں نظرانداز کریندے ہوئے مصنف لکھدا ہے:
The next stage in the evolution of the state as we know it today was the development of the territorial states a defined area of land with a single ruler ..... By the end of the 17th century, this form of state was common all over the Europe.
(Reader's Digest Library of Modern Knowledge, Vol.2, Ed.1979)
’’ریاست دے ارتقا دی اڳلی منزل، جیسا کہ اساں اڄ ڄاݨدے ہیں، علاقائی ریاستاں دا وجود وچ آوݨا ہئی یعنی ہک مقررہ علاقے تے مشتمل ریاست جیندا ہک حکمران ہووے۔ ستارھویں صدی دے اختتام تک ایں طرح دی ریاستاں دا وجود پورے یورپ وچ عام ہئی۔،،
یعنی دنیا دے سیاسی و آئینی ارتقاء دے سارے سفر وچ مغربی مصنفین کوں اسلام دا کوئی کردار نظر نی آندا۔ حالانکہ تاریخ گواہ ہے کہ یورپ نے اپݨا موجودہ آئینی و سیاسی سفر صدیاں وچ طے کیتا۔ برطانیہ وچ 1215ء وچ محضر کبیر (Magna Carta) دے بعد 16 دسمبر 1689ء وچ Bill of Rights، 01۔ 1700ء وچ The Act of Settlement تے 1911ء وچ The Parliament Act کوں اختیار کیتا ڳیا۔ امریکہ دا Constitutional Convention 1787ء وچ تھیا تے فرانس وچ قومی اسمبلی نے آئین دی منظوری 1791ء وچ ݙتی۔
اگرچہ مغرب نے انسانی حقوق دے تحفظ کیتے دستوری سفر 1215ء وچ شروع کیتا مگر عام آدمی تک ایندے اثرات پہنچݨ اچ صدیاں بیت ڳئے، ایندا ثبوت ایں امر توں ملدے کہ ریاستی حکام دے خلاف عوامی شکایات دا ازالہ کرݨ کیتے محتسب (Ombudsman) دا تقرر یورپ وچ پہلی مرتبہ سویڈن وچ 1809ء وچ کیتا ڳیا جیہڑا ہک عرصے تک گمنام تے رسمی عہدہ ریہا۔ بہت بعد وچ دیگر یورپی ممالک نے اینکوں اختیار کیتا جبکہ 1ھ وچ میثاق مدینہ توں شروع تھیوݨ والا اسلام دا سیاسی و آئینی سفر 10 سال دے تھوڑے عرصے وچ اپݨے منتہائے کمال کوں پہنچ ڳیا۔ جݙݨ 10ھ وچ حجۃ الوداع دے موقع تے حضور اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے اوہ تاریخی خطبہ ارشاد فرمایا جیہڑا اڄ وی نسل انسانی کیتے ہک آفاقی تے ابدی ورلڈ آرڈر دی حیثیت رکھدے۔ ول ایندے تسلسل تے اثر آفرینی کوں خلفائے راشدین دے دور وچ اڳاں ودھایا ڳیا۔ جݙݨ ہک عام شہری کوں وی اتنی جرات تے اختیار حاصل ہئی کہ اوہ کہیں وی معاملے تے خلیفہ وقت دا احتساب کر سڳے۔
اڄ ترقی یافتہ ممالک دے دساتیر وچ امریکہ دے دستور کوں 7000 الفاظ دا مختصر ترین مثالی دستور قرار ݙتا ویندے مگر 1400 سال قبل حضور اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دا ݙتا ہویا 730 الفاظ تے مشتمل میثاق مدینہ ایندے توں کتھائیں زیادہ جامع، موثر تے مکمل دستور ہے جیندے وچ تمام آئینی طبقات دے حقوق دا تحفظ کیتا ڳیا، مختلف ریاستی وظائف دی ادائیگی دا طریق کار طے کر ݙتا ڳیا۔ اقلیتاں سمیت تمام افراد و طبقات دے حقوق کوں معاشرے وچ تحفظ ݙتا ڳیا تے ہک اسلامی فلاحی ریاست دی حقیقی بنیاداں کوں واضح کر ݙتا ڳیا۔
میثاق مدینہ نہ صرف پہلی اسلامی ریاست دا اساسی دستور ہے بلکہ عالمی تہذیب و تمدن دی تاریخ وچ وی ہک نمایاں تے عدیم النظیر پیش رفت ہے تے اوندے وچ طے کردہ بنیادی اصولاں دی روشنی وچ ہک مثالی اسلامی مملکت دی تشکیل دے نال نال اڄ وی دنیا کوں امن، بقائے باہمی تے فلاح دا گہوارہ بݨایا ونڄ سڳدا ہے۔
جمشید کھیتران
وہوا ضلع ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھݨ آلی ہک سماجی شخصیت ہن۔
کھجی دے حصے
11۔پنڈ
پھل کوں پنڈ آہدے ہن
اسم معاوضہ
تعریف: او اسم جہڑا جو کہیں محنت دی اُجرت، مزدوری یا بھاڑے کوں ظاہر کرے  اسم معاوضہ سݙیندے۔ جیویں جو رنڳائی ، چوائی، دھوائی، تے سِلائی وغیرہ۔ بعض مصادر کن بنݨ آلے اسمائے حاصل مصدر اسم معاوضے وانگوں ہوندن پر انھیں ء ِ چ اجرت ، مزدوری یا بھاڑے دا تصور نھیں پاتا ویندا۔ جیویںتݙݨ کِن تݙائی‘ مَستݨ کن مستائی تے لڑݨ کن لڑائی وغیرہ وغیرہ۔
اسم معاوضہ بݨانوݨ دا قاعدہ:
1۔ اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو اسم معاوضہ فقط مصادر‘ متعدی یا متعدی المتعدی کن ای بݨایا ون٘ڄ سڳدے۔ متعدی مصادر کن اسم معاوضہ بݨاوݨ دا طریقہ کجھ ایں ہے جو مصدر دے مصدری مادے دے بعد "ائی"بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙویندے۔ جیویں جو؛
مصدر
اسم معاوضہ
معاوضہ
چَھڑݨ
چَھڑائی
کَپݨ
کَپائی
تھݙائی
کُٹائی
پورݨ
جمشید رضوانی
روہی ٹی وی دے مشہور صحافی ہن۔ انہاں نے سابق صدر پاکستان سردار آصف علی زرداری دا انٹرویو کیتا ہئی۔
اسم معاوضہ
رنڳݨ
بھُنائی
پَٹݨ
پَٹائی
2۔ متعدی المتعدی مصادر دے مصدر ی مادے دے اڳوں "ئی"بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم معاوضہ بݨایا ون٘ڄ سڳدے۔ جیویں جو؛
سِلوانوݨ
سِلوائی
پٹوانوݨ
پَٹوائی
پَکوانوݨ
پَکوائی
چھِلوانوݨ
چھلوائی
پن٘ڄوانوݨ
پن٘ڄوائی
کُہانوݨ
کُہائی
چِروانوݨ
چِروائی
رنڳواونوݨ
رنڳوائی
شفاء بنت عبد اللہ
شفاء بنت عبد اللہ لِکّھݨ پڑھݨ اَتے پُھل تَوِیت وِچ مہان٘در رکھین٘دی ہَن۔
ناں تے نسب
شفاء ناں، قبیلہ قریش دے ٹَٻَّر عدی تُوں ہِن، سلسلہ نسب اِیہ ہِے: شفاء بنت عبد اللہ بن عبد شمس بن خلف بن سداد بن عبد اللہ بن قرط بن زراح بن عدی ابن کعب بن لوئی، اَمّاں دا ناں فاطمہ بنت وہب بن عمرو بن عائذ بن عمر بن مخزوم ہئی۔
نکاح
ابو حشمہ بن حذیفہ عدوی نال نکاح تِھیا۔
اسلام
کوچ کرݨ تُوں پہلاں مسلمان تھئی ہَن۔
عام حالات
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نال اِنّھاں کُوں ٻہوں پِرِیت ہئی۔ حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم جݙݨ وی اِنّھاں دے گھر تشریف فرما ہون٘دے ہَن تاں اَرام فرمین٘دے ہَن۔ اِنّھاں نے حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کِیتے ہِک وَکھرا وِچھاوݨاں اَتے ہِک تہبند رکھ چھوڑی ہئی، کیوں جو اِنّھاں وِچ حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا پسینہ جذب تِھین٘دا ہئی، اِیہ وݙّی متبرک شئیں ہَن۔ شفاء دے بعد اِنّھاں دے اَل نے اِنّھاں تبرّکاں کُوں ٻہوں احتیاط نال محفوظ رکھیا، ڄاں جو مروان نے اِنّھاں تُوں اِیہ سبھ شئیں گِھن گِھدیاں۔
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اِنّھاں کُوں ہِک مکان وِچ عنایت فرمایا ہئی اَتے اُوہ اپݨے پُتر دے نال ہون٘دے وِچ ٹِکاݨاں کرین٘دے ہَن۔
حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہٗ نے اپݨے خلافت دے ویلے وِچ اِنّھاں دے نال خاص رعائیتاں کِیتیاں تہوں ابنِ سعد وِچ ہِے، "عمر اِنّھاں کُوں رائے وِچ مقدّم رکھین٘دے اَتے اِنّھاں دی فضیلت دی رعائت کرین٘دے اَتے اِنّھاں کُوں بازار دا اہتمام کرین٘دے ہَن۔"
اَل
اَل وِچ ݙُو دا پَتہ چلدا ہِے، سلیمان اَتے ہِک چھوہِر جیڑھی شرجیل بن حسنہ کُوں منسوب ہئی۔
فضل تے کمال
جاہلیّت وِچ ݙو شئیں مہان٘درے ہَن، پُھل تَوِیت اَتے لِکّھݨ، پُھل تَوِیت تُوں متعلق حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تُوں اِنّھاں نے استفتاء کِیتا ہئی، حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اجازت ݙِتّی ہئی اَتے فرمایا ہئی جو حفصہ بنت عمر کُوں وِی سکھا ݙیؤ، لِکّھݨ دے متعلق وی اِیہو حُکم ݙِتّا ہئی۔ کوِیلی دے ݙن٘ڳݨ تے اِیہ منتر پڑھدی ہَن: ”بِسْمِ اللهِ صَلْو صُلْبٌ جَبْرٌ، تَعَوُّذًا مِنْ أَفْوَاهِهَا، وَلَا تَضُرُّ أَحَدًا، اللهُمَّ اكْشِفِ الْبَاسَ رَبَّ النَّاسِ۔“
اخلاق
اسد الغابہ وِچ ہِے، "اُوہ وݙی عاقلہ اَتے فاضہ ہَن،"۔
وفات
شفاء بنت عبد اللہ سن ٢٠ ہجری یعنی حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہٗ دی خلافت دے ویلے وِچ جھوک لݙا ڳئی ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں ونکی:ستویں صدی دے مسلمان ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:حدیثاں دے راوی ونکی:اسلام اتے زنانی
یافث بن نوح
یافث (Japheth) (عبرانی: יָפֶֿתֿ، יֶפֶֿתֿ; یونانی: Ἰάφεθ; لاطینی: Iafeth; عربی: يافث) ابراہیمی روایت دے مطابق نوح دے پتراں وچوں ہک ہن۔
تعارف
آپ حضرت نوحؑ دے اہلِ بیت وچوں ہن تے انہاں دے چھوٹے پتر ہن. یورپی، روسی، چینی تے مغربی اقوام دا تعلق یافث دی نسل نال اے.
بال شامن
thumb|
بآل شامن (Baalshamin) "جنت دا مالک" ہک شمال مغربی سامی دیوتا ہئی۔
مولانا کوثر نیازی
ملک دے نامور سیاست دان، عالم دین، خطیب، شاعر، ادیب تے صحافی مولانا کوثر نیازی 21 اپریل 1934ء کوں سرائیکی وسیب دے شہر موسٰی خیل ضلع میانوالی وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد محترم دا ناں فتح خان نیازی ہئی۔ انہاں نے اپݨے کلہے پتر دا ناں محمد حیات خان رکھا۔ سکول دے زمانے وچ محمد حیات خان کوں شاعری دا شوق پیدا تھیا تاں انہاں نے اپݨا قلمی ناں “کوثر نیازی” رکھ گھدا۔ انہاں نے موسیٰ خیل وچ ابتدائی تعلیم مکمل کرݨ دے بعد گورنمنٹ ہائی سکول میانوالی توں میٹرک کیتا۔
ادبی تے سیاسی زندگی
میٹرک دے بعد کوثر نیازی کوں لاہور دے سہ روزہ اخبار ”کوثر” وچ ملازمت مل ڳئی تاں اوہ مستقل طور تے لاہور مقیم تھی ڳئے۔ سہ روزہ “کوثر” دے علاوہ اوہ روزنامہ “تسنیم “ دے مدیر بھی رہیے۔ بقیہ دینی و دنیاوی تعلیم لاہور وچ مکمل کیتی۔ پنجاب یونیورسٹی لاہور توں اردو، عربی تے فارسی وچ آنرز کیتا۔ ایں دوران اوہ جماعت اسلامی نال وابستہ تھی ڳئے۔ جنرل ایوب دے مارشل لاء دور وچ تحریراں تے تقریراں تے انہاں کوں پنج سال قید کی سزا تھئی۔ اوں وقت تک وہ چوٹی دے صحافی دی حیثیت نال ملک بھر وچ مشہور و معروف تھی چکے ہن۔
ذوالفقار علی بھٹو نے انہاں کوں پاکستان پیپلز پارٹی وچ شمولیت دی دعوت ݙتی تاں اوہ انکار نہ کر سڳے تے پیپلز پارٹی وچ شامل تھی ڳئے۔ 1970ء دے عام انتخابات وچ قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔پیپلز پارٹی دی حکومت قائم تھئی تاں انہاں نے مذہبی تے اقلیتی امور دے وزیر دے طور تے خدمات انجام ݙتے۔ اوندے بعد اوہ وزیر اطلاعات و نشریات، حج و اوقاف مقرر تھئے۔ کوثر نیازی تقریباً 20 سال لاہور رہیے۔ جݙݨ اوہ وفاقی وزیر بݨے تاں اسلام آباد گھر بݨا کے اتھاں منتقل تھی ڳئے۔ محترمہ بے نظیر بھٹو دی ݙوجھی حکومت دے دوران مولانا کوثر نیازی کوں اسلامی نظریاتی کونسل دا چیئرمین بݨایا ڳیا۔ مولانا کوثر نیازی دی شاعری دے ترئے مجموعے تے نثر دے تقریباً چویہہ کتاباں شائع تھی چکے ہن۔
وفات
اوہ 19 مارچ 1996ء کوں دماغ دی شریان پھٹݨ نال زندگی دا سفر مکمل کر کے اسلام آباد وچ ایں دنیا توں رخصت تھی ڳئے۔
لکھتاں
• انداز بیاں • دیدہ ور (ذوالفقار علی بھٹو) • زرِ گل • مشاہدات و تاثرات • کوہ قاف کے دیس میں • ذکرِ حسین علیہ السلام • اور لائن کٹ گئ • مولا علی کرم اللہ وجہہ • نقش رھگزر • اسلام ہمارا رہنما ہے • مطالعہ ء تاریخ • آئینہ ء تثلیث • جنہیں میں نے دیکھا • ذکر رسول ص • سفر ہے شرط • Mirror of trinity • التثلیث في المراۃ۔ (عربی)
کوثر نیازی دے چند اردو اشعار
لے سانس بھی آہستہ یہ دربار نبی ہے
خطرہ ہے بہت سخت یہاں بے ادبی کا
اس شہر کے ذرے ہیں مہ و مہر سے بڑھ کر
جس شہر میں اللہ کےمحبوب کا گھر ہے
کوثر مجھے اس جرم سے انکارنہیں ہے
شیدا ہوں دل و جاں سے میں اولاد علی کا
ضرور تیری گلی سے گزر ہُوا ہوگا
کہ آج بادِ صبا بے قرار آئ ہے
چوہدری نذر علی سندھو
انہاں دا تعلق میانچنوں ضلع خانیوال نال اے۔ سرائیکی تحریک دے حق اچ سوشل میڈیا تے ہمیشہ آواز بلند کریندے رہندن۔
بالٹو سلاوی زباناں
بالٹو-سلاوی زباناں (Balto-Slavic languages) روایتی طور تے بالٹک تے سلاوی زباناں تے مشتمل ہک گروہ ہے جیہڑا ہند۔یورپی زباناں نال تعلق رکھدے۔ thumb|زرد حصہ، بالٹو سلاوی زباناں
میر بادشاہ قیصراݨی
سیاسی تے قبائلی زندگی
فخر کوہ سلیمان و دامان، چیف آف تمن قیصراݨی سردار میر بادشاہ خان قیصراݨی دا شمار حق پرست سرداراں وچ تھیندا ہے. 27 جولائی 2002ء کوں انہاں دے والد سردار ظہور خان قیصراݨی انتقال کر گئے جس دے بعد 12 اگست 2002ء کوں انہاں دی بحیثیت چیف دستار بندی کیتی گئی. سال 2002ء دے جنرل الیکشن توں باقاعدہ سیاست دا آغاز کیتا تے بھاری اکثریت نال ایم پی اے منتخب تھئے. 26 اگست ݙو ہزار چھی کوں نواب بگٹی شہید دی شہادت دے بعد اے ضلع ڈیرہ غازیخان دے واحد سردار ہن جنہاں نے قلات دے گرینڈ جرگے وچ شرکت کیتی لے لیکن آمر پرویز مشرف کوں ایہ پسند نہ آیا تے جھوٹے من گھڑت قتل تے جعلی ڈگری کیس وچ انہاں کوں الجھا ݙتا گیا. اعلی عدلیہ پاکستان نے انہاں کوں انہاں جھوٹے من گھڑت کیساں توں باعزت بری کر کے تحصیل تونسہ دی غیور عوام دے حق وچ حق و سچ دا فیصلہ ݙے ݙتا. سال 2008ء دے جنرل الیکشن وچ ہک مرتبہ ول دشمن ،چیف آف تمن قیصرانی سردار میر بادشاہ خان قیصراݨی کوں اپݨی سازش دے ذریعے ایم این اے بݨݨ توں روکݨ وش کامیاب تھی گئے لیکن سازشاں دے باوجود اے ایم پی اے بݨ گئے. سردار میر بادشاہ خان قیصراݨی نے تونسہ ضلع دا نعرہ لا کے تونسہ دی مظلوم سرائیکی عوام دی ترجمانی کیتی. ول مخالف قوتاں انہاں کوں جعلی ڈگری کیس وچ الجھاوݨ وچ کامیاب تھی ڳئے. بار بار انہاں دا راستہ روکݨ والیاں کوں منہ دی کھاوݨ پئی تے انہاں دی زوجہ محترمہ شمعونہ بادشاہ اسمبلی ضمنی انتخاب وچ بھاری اکثریت نال کامیاب تھی ڳئے. ول انہاں کوں وی نااہل کروا ݙتا گیا لیکن انہاں نے ببر شیر دی طرح مقابلہ کیتا. سردار ممتاز بھٹو قیصراݨی کوں بھاری اکثریت نال الیکشن جتوا کے ہمیشہ کیتے ایہ ثابت کر ݙتا کہ تحصل تونسہ دا بادشاہ صرف میر بادشاہ قیصراݨی ہے.
پروین مسعود بھٹی
پروین مسعود بھٹی، ضلع بہاولپور دی ہک سیاسی شخصیت ہن۔
بالٹک زباناں
بالٹک زباناں (Baltic languages) ہند۔یورپی خاندان دی شاخ بالٹو-سلاوی زباناں نال تعلق رکھدن۔ بالٹک زباناں بنیادی طور تے بحیرہ بالٹک دے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقیاں اچ ٻولے ویندن۔ دانشور عام طور بالٹک زباناں کوں ݙو گروہاں اچ تقسیم کریندن :
کھاکھی
کھاکھی: (Khakhi/Khaki)
کھاکھی ایک جٹ زمیندار قبیلہ ہے جن کا پیشہ کاشتکاری ہے اور مادری زبان سرائیکی ہے۔ کھاکھی اپنے نام کے ساتھ "ملک، سردار" لگاتے ہیں-کھاکھی نسلی سرائیکی گوتھ ہیں جو کہ دریائے چناب اور دریائے سندھ کے کنارے آباد ہیں۔کھاکھی غصہ ور،مغرور بہادر، دلیر اور جرات مند قوم ہونے کے ساتھ ہی نہایت وفادار، ملنسار، خوش اخلاق اور مہمان نواز بھی ہیں جو دھرتی کا سینہ چیر کر اناج پیدا کرنے کے ساتھ مال مویشی کی دیکھ بھال بھی کرتے ہیں اور اپنی اقدار کی پاسداری بھی کرتے ہیں۔ مستند تاریخ دان ایچ-اے-روز کے مطابق کھاکھی قوم مغل بادشاہ جہانگیر کے دور میں بھاٹنر سے یہاں آباد ہوئے۔
تاریخ:(History of Khakhi Caste):
ایچ-اے روز کے مطابق کمبوہ کی دو کلاسیں تھیں ایک "قلمی" جو کہ ملازمت پیشہ تھی اور فوج میں کارہائے نمایاں سرانجام دیتی اور دوسری "کھاکھی" جو کاشتکاری کرتے۔
جبکہ سینہ بہ سینہ روایات اور ڈاکٹر لال بخش نائیچ (معروف تاریخ دان و دانشور)کے مطابق کھاکھی راجہ ککھ کی اولاد ہیں جو کہ راجہ مل کابیٹا اور راجہ تور کی نسل سے تھا جو کہ سوریا بنسی کہلاتے ہیں۔
alt=Khakhi Caste History/Shajra-e-Nasab|Khakhi Caste Shajra-e-Nasab
عبدالمعین انصاری کے مطابق "واضح راجپوت کا کلمہ ساتویں صدی سے پہلے نہیں ملتا ہے۔ اس کا قدیم تریں تلفظ ہن فاتح ٹورامن کے کرا کتبہ میں اس کے بیٹوں اور بیٹیوں کو راج پتر کہا گیا ہے۔ جس کے معنی بادشاہ کی اولاد ہے۔ جو کہ ایرانی کلمہ وس پوہر (بادشاہ کا بیٹا) کے مترادف ہے۔ وس سنسکرت میں بھی بادشاہ کے معنوں میں آتا ہے اور پوہر سنسکرت کے پتر کا مترادف ہے لیکن ساتویں صدی عیسویں سے اس کی جگہ راجہ استعمال ہورہا ہے۔ چنانچہ جب شنکر اچاریہ کے تحت کٹر برہمن مت کا احیا ہوا تو راجہ پتر کا لفظ استعمال ہوا۔"
راجہ کھکھ کی نسل سے بہت سی قوموں کا احیاء ہوا جن میں بڑی اور مشہور راٹھور، جنجوعہ ،کھوکھر اور کھکھ ہیں جو کہیں جٹ اورکہیں راجپوت کہلاتے ہیں ۔اسی لحاظ سے کھاکھی قوم کا تعلق بھی جٹ اور سوریا بنسی راجپوت سے ہے.
مغل بادشاہ جہانگیر کے دور میں رائے مگو(جو کہ راجہ کھکھ کی نسل سے تھا) نے بیکانیر سے ہجرت کی اور پیر جہانیاں کے ہاتھوں اسلام قبول کیا اور دریائے چناب کے کنارے آباد ہوئے۔
کھاکھی قبیلہ کے علاقے:
ضلع ملتان:
سورج میانی، شجاع آباد، جلال کھاکھی، کھاکھی پنجانی، جلالپور پیروالا میں کھاکھی قوم آباد ہے۔
ضلع مظفرگڑھ:
شہر سلطان، علی پور، مراد پور، پٹھان والہ، محال کھاکھی(جنوبی و شمالی)، گندی کھاکھی، موضع جھنڈیوالی،خان بیلہ،موچی والی، آلودیوالی وغیرہ میں کھاکھی قوم آباد ہے۔
ضلع بہاولپور: