cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غزوۂِ بدر آخرہ
غزوہ بدر آخرہ شعبان 4ھ جنوری 626ء وچ رسول اللہﷺ نے مدینے دا انتظام حضرت عبد اللہ بن رواحہ رضی اللہ عنہ کوں سونپ کے طے شدہ جنگ کیتے بدر دا رُخ فرمایا۔ آپﷺ دے ہمراہ ݙیڈھ ہزار دی جمعیت تے ݙاہ گھوڑے ہن۔ آپﷺ نے فوج دا عَلَم حضرت علی رضی اللہ عنہ کوں ݙتا تے بدر پہنچ کے مشرکین دے انتظار وچ خیمہ زن تھی ڳئے۔ ݙوجھی طرف ابو سفیان وی پنجاہ سوار سمیت ݙو ہزار مشرکین دی جمعیت گھن کے روانہ تھیا تے مکے توں ہک مرحلہ دور وادی مَرالظَّہران پہنچ کے مجنہ نام دے مشہور چشمے تے خیمہ زن تھیا۔ لیکن او مکہ ہی توں ٻوجھل تے بددل ہئی۔ بار بار مسلماناں دے نال تھیوݨ والی جنگ دا انجام سوچیندا ہئی تے رعب و ہیبت نال لرز اٹھدا ہئی۔ مَرالظَّہران پہنچ کے اوندی ہمت جواب ݙے ڳئی تے او واپسی دے بہانے سوچݨ لڳا۔ بالآخر اپݨے ساتھیاں کوں آکھا : قریش دے لوگو! جنگ اوں وقت موزوں ہوندی ہے جݙݨ شادابی تے ہریالی تھی کہ جانور وی چر سڳن تے تساں وی کھیر پی سڳو۔ ایں وقت خشک سالی ہے لہٰذا میں واپس ویندا پیاں۔ تساں وی واپس چلے ونڄو۔ ایسا معلوم تھیندے کہ سارے ہی لشکر دے اعصاب تے خوف و ہیبت سوار ہئی کیونکہ ابو سفیان دے اوں مشورے تے کہیں قسم دی مخالفت دے بغیر سب نے واپسی دی راہ گھدی تے کہیں نے وی سفر جاری رکھݨ تے مسلماناں نال جنگ لڑݨ دی رائے نہ ݙتی۔ اݙوں مسلماناں نے بدر وچ اٹھ روز تک ٹھہر کے دشمن دا انتظار کیتا تے اوں دوران اپݨا سامانِ تجارت ویچ کے ہک درہم دے ݙو درہم بݨیندے رہیے۔ اوندے بعد ایں شان نال مدینہ واپس آئے کہ جنگ وچ اقدام دی واڳ انہاں دے ہتھ آ چکی ہئی۔ دلاں تے انہاں دی دھاک ٻیہہ چکی ہئی تے ماحول تے انہاں دی گرفت مضبوط تھی چکی ہئی۔ اے غزوۂ بدر موعد، بدر ثانیہ، بدر آخرہ تے بدر صغریٰ دے ناواں نال معروف ہے۔
جعفر الصادق
دانشگاہ امام جعفر صادق رحمۃ اللہ علیہ دی خصوصیت ہئی کہ امام صیہب استعداد تے ذوق و شوق دے مطابق علوم و فنون دے مختلف شعبیاں وچ مہارت دی حد تک تربیت فرمیندے ہن۔ جیہڑا جتنا سوال کریندا ہئی ،جیندا جتنا تے جینجھا ظرف ہوندا، امام اونہی دے مطابق اونکوں فیضیاب کریندے ہن۔ کݙہیں تاں ایویں وی تھیندا کہ امام ݙسݨا چاہندے ہن لیکن ظرف قابل ہی نہ ہوندا ہئی، چنانچہ ہک شخص امام صیہب دے ہمراہ مختلف امور تے ڳالھیں کریندا نال ویندا پیا ہئی، اوں دوران انہاں دا گزر مسگراں دے بزار اچوں تھیا، اوں شخص نے پچھیا: مس کینکوں آہدن؟ امام صیہب نے فرمایا: فاسد شدہ چاندی ہے، لیکن ایندی ہک خاص دوا ہے، جیندے ذریعے دوبارہ اینکوں خالص چاندی وچ تبدیل کریج سڳدے، پر سائل نے اوں دوا دے بارے آپ کولوں پچھا ہی نہ۔ ہک جرمنی محقق نے سائل دی ایں غفلت تے نہایت افسوس دا اظہار کیتے۔
جان کیپلر
جان کیپلر (Johannes Kepler) ہک جرمن ماہر فلکیات تے ریاضی دان ہئی۔ اوہ 27 دسمبر 1571ء کوں جرمنی وچ پیدا تھیا۔ اوہ ستارھویں صدی دے سائنسی انقلاب دی ہک بہت اہم شخصیت ہئی۔ اوں نے جرمنی دی ہک مشہور تے قدیم جامعہ جامعہ گوٹنگن توں تعلیم حاصل کیتی۔ اوہ سیاریاں دی حرکت دے قوانین دریافت کرݨ کیتے مشہور ہئی جنہاں دی بعد وچ آوݨ والے ماہرین فلکیات نے تصدیق کیتی۔ پیشے دے اعتبار نال اوہ آسٹریا دے شہر گراز وچ ریاضی دا استاد ہئی۔ 15 نومبر 1630ء کوں 58 سال دی عمر وچ اوندا انتقال تھیا۔ اوں نے بصریات (optics) تے وی کم کیتا تے دوربین دی ساخت کوں بہتر بݨایا۔ اوں نے اپݨے ہمعصر گیلیلیو دی دریافت کیتی ہوئی دوربین دا وی ذکر کیتا ہے۔ اوندے زمانے وچ فلکیات تے نجوم دے درمیان کوئی خاص فرق نہ ہوندا ہئی ہا البتہ فلکیات تے طبیعیات دے درمیان کافی واضح فرق ہئی۔ اوہ اپݨے کم وچ مذہہبی دلائل وی گھن آندا ہئی۔ اوندا ایہ یقین ہئی کہ خدا نے ایہ دنیا نہایت ہی ذہین منصوبے نال بݨائی ہے ۔ اوں نے اپݨی فلکیات کوں فلکی طبیعیات (celestial physics) دا ناں ݙتا۔
جعفر الصادق
امام صیہب نے بہت پہلے اکسیجن دی خصوصیات دی طرف اشارہ کیتا تے ݙسا کہ ہوا عنصر بسیط نی بلکہ مختلف عناصر توں مرکب ہے، جیندے وچوں بعض اجزاء ہر زندہ موجود دے ساہ گھنݨ وچ مدد کریندن تے بعض اجزاء بھاہ پیدا کرݨ وچ معاون ہوندن۔ اگر ہوا دے اندر موجود عناصر دا تجزیہ کیتا ونڄے تاں اوہ اجسام وچ نفوذ کرسڳدن تے لوھے کوں پگھار سڳدن۔
۱۳۰۰ سال پہلے دانشگاہ امام جعفر صادق رحمۃ اللہ علیہ وچ زمین تے سجھ دی حرکت تے کرویت دے بارے بحث و گفتگو تھیندی ہوندی ہئی، انہاں دا نظریہ ایہ ہئی کہ زمین گول ہے جیہڑی اپݨے گرد چکّر لیندی ہے تے گردش لیل و نہار زمین دی حرکت کے سبب ہے نہ کہ سجھ دے۔ آپ سجھ دی حرکت کوں مستدل طریقہ نال محال ثابت کریندے ہوئے فرمیندن کہ زمین اپݨے گرد حرکت دی وجہ توں زمین دا نصف حصہ روشن تے ݙوجھا حصہ اندھارے وچ کڄا ہویا ہوندے۔
آشا بھوسلے
thumb|آشا بھوسلے دی تصویر P21 العشير ويكي بيانات آشا بھوسلے  (اردو: آشا بھوسلے) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٨ ستمبر ١٩٣٣ء) اردو فلماں دی مہان٘دری ڳائیکہ ہِن۔ اُوہ مہان٘دری ڳائیکہ لتا منگیشکر دی نِکّی بھیݨ ہِن۔ اردو توں انج اِنّھاں نے ٢٠ بھارتی تے غیر مُلخی ٻولیاں وِچ نغمہ سرائی کِیتی۔ اُوہ ہُݨ تئیں ١٢٠٠٠ توں ودھ گِیت ڳاء چُکّی ہِن۔
لوندینیوم
انگلستان تے سلطنت متحدہ دے دارالحکومت لندن دا قدیم ناں لوندینیوم ہئی۔
آشا بھوسلے
پیدائش
آشا بھوسلے ٨ ستمبر ١٩٣٣ء کوں سانگلی بمبئی وِچ ڄَمّی ہئی۔ آشا بھوسلے دے اَبّا دینا ناتھ منگیشکر تھیٹر دے اداکار اَتے ڳائیک وی ہَن۔ ١٩٤٢ء وِچ جِہڑیلے اُنّھاں دی عمر ٩ ورھیاں دی ہئٰ تاں پِیؤ دینا ناتھ منگیشکر فوت تِھی ڳیا۔ پِیؤ دے مرݨ دے بعد ٹَٻَّر پونے توں کولہاپور اَتے بعد وِچ بمبمئی ٹُر ڳیا۔ بمبئی ٹِک پووݨ دے بعد اپݨی بھیݨ لتا منگیشکر دے نال ڳائیکی جاری رکھی۔ آشا بوسلے نے پہلا ڳاݨاں ١٩٤٣ء وِچ ١٠ ورھیاں دی عُمر وِچ ڳایا جیڑھا (چلا چلا نَو بھلا) ہئٰ اِیہ ڳاݨاں ہِک مراٹھی فلم مجھا بَل دا ڳاݨاں ہئی اَتے اِین٘دی موسیقی دَتہ شنکر دَیو جے کار نے مرتب کِیتی ہئی۔ ١٩٤٨ء وِچ "ساون آیا" ڳاݨاں مقبول تِھیا اَتے ١٩٤٩ء وِچ رات دی راݨی دے ڳاݨے ریکارڈ کروائے۔
ڳائیکی
آشا بھوسلے دی مہان٘در اُوں ویلے تھئی جِہڑیلے ١٩٥٤ء وِچ راج کپور نے اُنّھاں کوں فلم بوٹ پالش دا ہِک ڳاݨاں "ننھے مُنے بچے" کِیتے سائن کِیتا اِیہ ڳاݨا آشا بھوسلے نے محمد رفیع دے نال ڳایا جئیں اُنّھاں کوں مہان٘در دی پوڑھی چڑھایا۔ موسیقار او پی نئیر نے ١٩٥٦ء وِچ سی آئی ڈی کِیتے آشا بھوسلے کوں سائن کِیتا۔ بی آر چوپڑا نے ١٩٥٧ء وِچ فلم "نیا دور" کِیتے سائن کِیتا اِیں فلم دے سبھے ڳاݨے ساحر لدھیانوی دے لِکّھے ہوئے ہَن۔ ١٩٥٧ء وِچ "نیا دور" ہِک پہلی فلم ہئی جین٘دے سبھے ڳاݨے آشا بھوسلے کوں ݙِّتّے ڳئے ہَن اَتے اِیں فلم دی ہیروئن ویجنتی مالا ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی ڳائیکہ ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:فلمی ڳائیکاں ونکی:زنانی ڳائیک ونکی:ڳائیکہ ونکی:لوک ڳائیکہ
ہوا دے بارے امام جعفر دا نظریہ
امام صیہب نے بہت پہلے اکسیجن دی خصوصیات دی طرف اشارہ کیتا تے ݙسا کہ ہوا عنصر بسیط نی بلکہ مختلف عناصر توں مرکب ہے، جیندے وچوں بعض اجزاء ہر زندہ موجود دے ساہ گھنݨ وچ مدد کریندن تے بعض اجزاء بھاہ پیدا کرݨ وچ معاون ہوندن۔ اگر ہوا دے اندر موجود عناصر دا تجزیہ کیتا ونڄے تاں اوہ اجسام وچ نفوذ کرسڳدن تے لوھے کوں پگھار سڳدن۔
علامت شعر
اے علامت ( ؎ ) کہیں وی شعر کوں لکھݨ کن پہلوں لکھی ویندی ئِ مثلا۔ ؎
اساں سو بد مست قلندر ہوں
کݙیں مسجد ہوں ، کݙیں مندر ہوں
فریدؒ
امام جعفر تے علم کیمیا
دانشگاہ امام جعفر صادق رحمۃ اللہ علیہ دی خصوصیت ہئی کہ امام صیہب استعداد تے ذوق و شوق دے مطابق علوم و فنون دے مختلف شعبیاں وچ مہارت دی حد تک تربیت فرمیندے ہن۔ جیہڑا جتنا سوال کریندا ہئی ،جیندا جتنا تے جینجھا ظرف ہوندا، امام اونہی دے مطابق اونکوں فیضیاب کریندے ہن۔ کݙہیں تاں ایویں وی تھیندا کہ امام ݙسݨا چاہندے ہن لیکن ظرف قابل ہی نہ ہوندا ہئی، چنانچہ ہک شخص امام صیہب دے ہمراہ مختلف امور تے ڳالھیں کریندا نال ویندا پیا ہئی، اوں دوران انہاں دا گزر مسگراں دے بزار اچوں تھیا، اوں شخص نے پچھیا: مس کینکوں آہدن؟ امام صیہب نے فرمایا: فاسد شدہ چاندی ہے، لیکن ایندی ہک خاص دوا ہے، جیندے ذریعے دوبارہ اینکوں خالص چاندی وچ تبدیل کریج سڳدے، پر سائل نے اوں دوا دے بارے آپ کولوں پچھا ہی نہ۔ ہک جرمنی محقق نے سائل دی ایں غفلت تے نہایت افسوس دا اظہار کیتے۔
جسبیر جسی
جسبیر سنگھ بینس اپݨے سٹیج دے نام جسبیر جسی دے ناں نال مہان٘دری ہِن۔ اوہ ہِک ہندوستانی ڳائیکہ، گیت نگار اَتے اداکارہ ہِن۔انّھاں نے تیرہ البمز جاری کیتے ہِن اِنّھاں دا پہلا پاپ البم دل لے گیئی  ، جیڑھا ٹائمز میوزک دے نال 1998 وِچ جاری تِھیا ہئی۔
ڈسکوگرافی
جسی دی ویب سائٹ دے مطابق ، انھاں نے تیرھاں البماں جاری کیتے:
اداکاری
2011 وِچ، مرکزی کردار وِچ انّھاں دی پہلی فلم ' خوشیاں ' ریلیز تھئی۔ اوہ ہیئر رانجھا سمیت کُجھ پنجابی فلماں وِچ وِچ ݙِٹّھی ون٘ڄ چُکّی ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی صوفی ڳائیکہ ونکی:بھارتی غزل ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی لوک موسیقی
افریقا وِچ زنانیاں
thumb|[[کینیا وِچ خوراک دی قِلّت دے خلاف احتجاج کرین٘دیاں ہوئیاں۔ ]]
علامت مصرع
اے علامت ( ع) شعر دے کہیں ہک مصرعے کن پہلوں لکھی ویندی ئِ ۔ مثلاً ع	ہے عشق دا جلوہ ہر ہر جا          (فریدؒ)
افریقا وِچ زنانیاں
افریقا وِچ زنانیاں (اردو: افریقا میں خواتین) (انگریزی: Women in Africa) اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں بر اعظم افریقا وِچ ڄَمّیاں یا رہن٘دیاں ہِن یا اِتُّھوں توں تعلق رکھین٘دیاں ہِن اَتے جِنّھاں دی تہذیب، ثقافت اَتے تاریخ خود افریقا دی تہذیب، ثقافت اَتے تاریخ نال ڄُڑی ہوئی ہِے۔ اُوہ افریقا دے خود مختار مُلخاں دیاں زنانیاں ہِن، جِنّھاں وِچ انگولا، بینن، کیمرون، کیپ وردے، وسطی افریقی جمہوریہ، کوموروس، جمہوریہ کانگو شامل ہِن۔ جبوتی، مصر، اریٹیریا، ایتھوپیا، گبون، گیمبیا، گھانا، کینیا، لیسوتھو، لائبیریا، لیبیا، نائجیریا، روانڈا سینیگال، سیشلز، سیرا لیون، صومالیہ، جنوبی افریقا، جنوبی سوڈان، سوڈان، تنزانیہ، تیونس، یوگنڈا، زیمبیا، زمبابوے شامل ہِن۔
کُجھ افریقی زنانیاں محدود بین الاقوامی سُن٘ڄاݨ آلے مُلخاں توں آن٘دیاں ہِن، جیویں صحراوی عرب جمہوری جمہوریہ۔ ٻئے افریقی وی یورپی مُلخاں نال تعلق رکھݨ آلے سمندر پار علاقیاں توں آن٘دے ہِن، جیویں جو سپین، پرتگال توں۔
انگولا
جیویں جو ٻہوں سارے افریقی معیشتاں وِچ، ودھ تر اَبادی زرعی سرگرمیاں وِچ مصروف ہِے، خاص طور تے انگولا دے دِیہی علاقیاں وِچ۔ زراعت دا وَدھ تر کَم کار زنانیاں دے مون٘ڈھیاں اُتے ہِن۔ انگولائی زنانیاں نے ٹَٻَّر دے قیام وِچ حِصّہ گِھدّا، معاشرے اَتے سیاست، معاشی مفادات دے نال نال ذاتی مفادات وِچ وی اِنّھاں نے حِصّہ گِھدّا۔
حوالہ جات
ونکی:افریقا وِچ زنانیاں ونکی:افریقی زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ براعظم ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
غزوۂِ دومۃ الجندل
اے غزوہ ربیع الاول 5 ہجری کوں پیش آیا۔ دومتہ الجندل حکومت روم دی حدود وچ صوبہ شام دا ہک سرحدی شہر ہئی۔ دومتہ الجندل تے اوندے گرد و نواح دے علاقے ڈاکواں تے لٹیریاں دا مرکز بݨے ہوئے ہن۔ جیہڑے انہاں علاقیاں وچوں گزرݨ والے تجارتی قافلیاں تے مسافراں کوں لٹ گھندے ہن۔ کہیں کوں انہاں دی سرکوبی دی ہمت نہ تھیندی ہئی۔ چونکہ دومتہ الجندل ہک تجارتی گزرگاہ ہئی، انہاں ڈاکواں نے مسلماناں دے قافلیاں کوں روکݨا تے لٹݨا شروع کر ݙتا۔ ایں واسطے نبی کریم ﷺ نے فوری طور تے انہاں دی سرکوبی دا فیصلہ فرمایا۔ آپ ﷺ ربیع الاول 5 ہجری کوں ہک ہزار سپاہیاں دا لشکر گھن کے دومتہ الجندل دی طرف روانہ تھئے۔ لیکن جݙݨ انہاں لوگاں کوں لشکر اسلام دی آمد دی اطلاع ملی تاں اے لوگ بھڄ ڳئے۔ جݙݨ مجاہدین اتھاں پہنچے تاں سارا علاقہ خالی پیا ہئی۔ صرف انہاں دے جانور چردے پئے ہن جنہاں تے مجاہدین نے قبضہ کر گھدا۔ نبی کریم ﷺ نے قرب و جوار وچ بھی اپݨے دستے روانہ کیتے لیکن اتھاں کوئی آدمی نہ ملا۔ نبی کریم ﷺ نے چند روز اتھاں قیام فرمایا ول مدینہ منورہ واپس تشریف گھن آئے۔ ایں غزوہ وچ جانوراں دی بڑی تعداد بطور مال غنیمت مسلماناں دے ہتھ آئی جینکوں مجاہدین وچ برابر تقسیم کر ݙتا ڳیا۔ اے لشکر 20 ربیع الثانی 5 ہجری کوں واپس مدینہ منورہ پہنچا۔
شیخ احمد یاسین
احمد یاسین (پیدائش:1938ء، انتقال:22 مارچ 2004ء) فلسطین دی مزاحمتی تحریک حماس دے بانی تے روحانی پیشوا ہن۔ انہاں نے 1987ء وچ عبدالعزیز الرنتیسی دے نال مل کے حماس تشکیل ݙتی۔
ابتدائی زندگی
شیخ احمد یاسین 1938ء وچ پیدا تھئے۔ اُس وقت فلسطین برطانیہ دی حکمرانی وچ ہئی اوں وقت توں ہی انہاں دے تمام نظریات تے تصورات اوں توہین و حزیمت تے استوار تھیوݨ لگے جیں دا فلسطینیاں کوں شکست دے بعد سامݨا ہئی۔
بچپن وچ ہک حادثے دے نتیجے وچ اوہ چلݨ پھرݨ توں معذور تھی گئے ہن جس دے بعد انہاں نے اپݨی زندگی اسلامی تعلیمات کیتے وقف کر ݙتی ہئی۔
انہاں نے مصر دے دار الحکومت قاہرہ وچ تعلیم حاصل کیتی۔ قاہرہ اوں وقت ’اخوان المسلمون‘ دا مرکز ہئی۔ ایہ دنیائے عرب دی پہلی اسلامی سیاسی تحریک ہئی۔
اتھاں انہاں دا ایہ عقیدہ راسخ تھیندا چلا گیا کہ فلسطین اسلامی سرزمین ہے تے کہیں وی عرب رہنما کوں ایہ حق حاصل نی کہ اوہ ایں دے کہیں وی حصے توں دستبردار تھیوے۔
اگرچہ فلسطینی انتظامیہ سمیت عرب رہنماواں نال انہاں دے تعلقات استوار رہے تاہم انہاں دا ایہ راسخ عقیدہ ہئی کہ "نام نہاد امن دا رستہ امن نی تے نہ ہی امن جہاد تے مزاحمت دا متبادل تھی سڳدا ہے "۔
شہادت
شیخ، ستمبر 2003ء وچ ہک قاتلانہ حملے وچ زخمی تھئے۔ تاہم 22 مارچ 2004ء کوں اسرائیل دے ہک گن شپ ہیلی کاپٹر دے میزائل حملے وچ جاں بحق تھی گئے۔ اس وقت آپ نماز فجر دی ادائیگی کیتے ویندے پئے ہن۔ حملے وچ انہاں دے ݙوہاں محافظین سمیت 10 دیگر افراد وی جاں بحق تے شیخ یاسین دے ݙو صاحبزادیاں سمیت 12 توں زائد افراد زخمی تھئے۔
لندن آئی
لندن آئی (انگریزی: London Eye) لندن وچ دریائے ٹیمز دے کنارے تے ساوتھ بینک وچ ریور سائیڈ بلڈنگ، کاؤنٹی ہال، ویسٹ منسٹر برج روڈ تے ہک وݙا ہنڈولا یا جھوٹا ہے۔ ایہ یورپ کا سب سے وݙا ہنڈولا یا جھوٹا ہے جیندی اچائی 135 میٹر (443 فٹ) تے قطر 120 میٹر ہے۔ ایندے مالک مرلن انٹرٹینمنٹس ہن۔ اینکوں مارکس بارفیلڈ نامی ہک فرم نے 2000ء وچ بݨایا ہئی جیندے تے 70 ملین پاؤنڈ سٹرلنگ لاڳت آئی ہئی تے اینکوں 2001ء وچ انسٹیٹیوشن آف سٹرکچرل انجینئرز ولوں سپیشل ایوارڈ ݙتا ڳیا۔
یونانی ٻولی
یونانی ٻولی [Greek Language] یوپی ملک یونان دی بنیادی ٻولی ھے۔ ایندا تعلق انڈو-یورپی ٻولیاں نال ھے۔ اے ٻولی لکھت پڑھݨ دی طویل تاریخ رکھیندی ھے۔ اینکوں منظم انداز اچ سدھاریا ڳۓ۔ ایندی تاریخ 34 صدیاں پرانڑیں ھے۔
شہزاد عرفان
شہزاد عرفان دا تعلق بہاولپور نال اے. سرائیکی زبان و ادب دی ترقی وچ انہاں دے خدمات قابل ذکر ہن تے سرائیکی زبان دے ہک وݙے لکھاری تے دانشور ہن.
نثری لکھت دا ہک نمونہ
سئیں عبداللہ عرفان ہوراں دی کتاب "سرائیکی لوک قصے" دا مُہاکڑا سنگت نال سانجھا پیا کرینداں - اینکوں پڑھن دے بعد سرائیکی ادب ءچ نثر دا منڈھلا ایرا تے لوکائی دے نویکلے ادب دا پتہ لگدے جیہڑا ہاں دی کوٹھڑی تے چیتے ءچ گزریل ویہانْے دے ویقے مارے ڈینہواراں کوں کڈھ کراہیں پناں ءچ لوک قصیاں کوں اکھراں ءچ سانبھنْ دا ہک ترلا ہے  تے نال ءی دانشوراں دی آپتی سنگت دے گھاٹے رشتیاں دی وی کاؤ تھیندی اے جیہڑی انہاں دی آپسی جوڑتوڑ دی حد بندیاں تے دانش وری دے دأپیچ، بھن تروڑ تے انہاں دے دھنّتر،چنگے مندے مزاج تے  شخصیت دا وی پک لگدے۔ کوئی وی قصہ کتھاؤں وی ہک تھاراں توں یا ہک بندے توں سُنْ تے اکھراں ءچ نئیں چاڑھا ونج سگیندا کیوں جو واہندے ویہلے نال وسیب ءچ پچھلی پیڑھی اپنْی اگلی پیڑھیاں کوں ایہے قصے اکھانْ پدے پہاکے سُنْائی رکھدن جیندے ءچ مسلسل بھن توڑ ا عمل جاری و ساری راہندے۔ انہاں قصیاں ءچ سرائیکی دھرتی تے برہوپلی دھاڑل قوماں دی لتاڑ تے ڈڈھپ دا حال وی ہوندے تے انہاں کوں سر ڈیونْ آلے مہان سورماء وِیراں دی بہادی دے دھامے وی ہوندن۔  ویہلے کویہلے نال برہوپلے دھاڑل مذہب تے وطن دے ناں تے لوکاں دا سر کپ تے وسیب ءچ لُٹ پیندے آئین تے ایہے دھاڑل تےانہاں دے ڈڈھپ دے ویقے بعد ءچ قصے اکھانْ بنْ تے لوکاں دے چیتے دماغ دی مجالی ءچ رہ باقی گئے ۔ وت کہیں تریمت دی حق تلفی تھئی اوندے آدر مانْ کوں ڈھا لگی تاں اوعشق دا قصہ بنْا گیا ۔ایویں چدھار پاسوں  ونْکوونک دے مذاہب دی بھرمار تے دھاڑل ڈاکوآں نال وسیب ونڈیندا ریہا تے انہاں مذاہب دے قصے کہانْیاں وی لوکائی دے قصیاں ءچ رلدے گئے ۔ اسلام دے قصص الانبیا،بدھ مت دی جاتکا، ہندوآں دی رامائن تے مہا بھارتا تے انجیل مقدس دے سبھے قصے، سبھے کردار شکلاں بولیاں دے وٹاندرے کھاندے ہک بئے ءچ رلدے ملدے تے گُھلدے لوکائی دے قصاں ءچ شامل ہوندن جنہاں ءچوں ساگے قصے کوں  نتارنْ ہک وڈا اوکھا کم ہے ۔
تاریخ ءچ اساڈا وسیب ہمیشہ توں سماجی ثقافتی، معاشی تے سیاسی تبدیلیاں نال متاثر تھیندا تے اپنْی جُون ، بولی عقائد تے قصیاں ءچ وٹاندرے کھاندا ریہے۔ ہک وڈے قصے ءچوں اصلی سگونْاں نویکلا صاف قصہ لبھنْ اینوے ءے جیوے بھوں ءچوں سُوئی لبھوں۔ ملک عبداللہ عرفان ہوراں سرائیکی نثری ادب ءچ  اوں ویہلے ہتھ پاتا جیڑھھیلے وڈے توں وڈے سرائیکی لکھاری ادیب دانشور سرائیکی شاعری ءچ ہک بئے نال زورازمائی تے متھا ماری پئے ہن۔ بھانویں جو شاعری تے موسیقی سرائیکی وسیب دا انتر مزاج تے جذباتی کیفیت دا مکمل اظہار ءے پر قصہ تے قصولی دی راند لوکائی دے سنْپ، وسب، گزری ویہانْی دا سبق تے اگہوہیں وقتاں دی چتاونْی بنْ تے وسیب دا کلچر بنْدے جینکوں عبداللہ عرفان ہوراں بحثیت ہک روشن خیال ترقی پسند سیاسی کارکن دانشور تے ادیب طور اگلی پیڑھیاں کیتے "مت" سمجھ تے اپنْی حیاتی دے چھیکڑی ساہ تئیں ترلا کیتے۔ ایں ترلے دا ہک پنّاں سنگت ساتھ تے نویں پیڑھی کیتے سانجھا کیتے۔
عمران خان توں سرائیکیاں دے وابستہ توقعات بارے خیالات
سرائیکی یوتھیاں دی ٻوتھیاں ݙیکھݨ آلی ہن جو ہالی سو جہاڑے دا پہلا ݙینہوار ء تے سرائیکیاں دے مونہہ تے کھلا ذپ آݨ تھئے ۔۔۔۔۔۔ ڄہڑے سرائیکی صوبے دا مسیحا عمران کوں سمجھدے ہن ۔ او ہُݨ پچھواڑے ونج ہنگن۔۔۔۔۔۔۔اساں تاں آکھدے ہاسے جو اے اسٹبلشمنٹ دی ربڑ سٹیمپ ء ۔۔۔ جو مالک اکھیسی او اوہو کریسی۔۔۔ انہاں دے حساب ءچ کوئی سرائیکی صوبہ نہ ہا نہ ہوسی کڈھاہئں۔۔ اکھاہے جو سرائیکی وسیب آکھدے " جنوبی پنجابی صوبہ تے انتظامی یونٹ کوں تُھک لا تے پچھوں چا گھنو تے چوک تے ونڄ تے چیکاں مارو۔۔۔۔۔ اڄ نتاں کل ایہو سرائیکی تحریک ودھ پھل تے لوکاں دی طاقت نال آپے آپݨی لیڈرشپ کڈھیسی پارٹیاں وجود ءچ آسن تے پُرزور تحریک بݨ تے اسٹبلشمنٹ تے انہاں دے پنجابی گماشتاں کوں کھلے مار تے صوبہ گھنسن ۔۔ ہُݨ ڄیہڑے آکھدے ہن جو عمران خان نے صوبے دا ااعلان سو ڄہاڑے ءچ نہ کیتا تے اساں تماشہ ڈکھاڈیسوں ۔۔۔تے ہݨ نوے ڄہاڑیاں ءچ عمران خان توں صوبہ منوا ݙکھواؤ ۔۔۔۔ نتاں آکھو جو عمران خان نے سرائیکی ایشو تے یوٹرن گدے تے تہاݙے نال ہتھ کر گئے.
آمراں دے بارے اظہار خیال
جیکر لونڈاں کو علم ہوندا جو ایوب خان دا مارشل لاء کیا ہا تے ول ضیاء ملعون دے یارہاں سال کیویں گزرن تے انہاں فوجی آمراں نے ایں ملک نال کیا کیا ظلم کیتے جیندا بھوگ اج دی نویں نسل سر تے چاتی کھڑی ء ۔۔۔۔بی بی دے مقابلے ءچ نوازشریف کوں اینویں سر تے چاتا ہانے جیویں اج عمران خان کوں چاتی کھڑن ۔۔۔۔ اونکوں عوام دے خلاف استعمال کرتے ٹشوپیپر آلی کار بُھکا سٹے ۔۔۔۔ اونکوں اوندے کیتے دی سزا ملی ء عوام نال دھوکہ کرݨ دی سزا ملی ء اسٹبلشمنٹ نال مال کاروبال دی بھئی والی دی سزا ملی ء ۔۔۔۔پر۔" دیر آے درست آئے" ۔۔۔۔۔۔۔ پر تاریخ گواہ راہسی جو جیہڑا کُجھ اے شودے عمران خان نال کریسن جیکوں سیاست دی الف بے دا ای علم کوئی نئیں ۔۔۔ او خوفناک ہوسی ۔۔۔۔۔ گالھ اوہا ء جو ۔۔ "گابے ہل وہاون ہا تے ڈانداں کوں کون پُچھے ہا"۔۔۔۔۔۔ اساں وی ڈیکھسوں جو گابے کے تئیں آمر جرنیلاں دا کھلا جھلیندن تے کتنے ڈیہنہ تڳدن.
بنو اُمیّہ دے دور اِچ رائج عربی فنِ خطاطی
بنو اُمیّہ دے دور اِچ رائج عربی رسم الخط
ڄݙاں حجازی عرباں نے فتحِ کوفہ دے بعد خطِ مکی اَتے خطِ مدنی کوں فنِ کتابت دے اُصولاں اَتے قاعدیاں دے نال لکھݨا شروع کیتا او طرزِ تحریر ’’کوفی خط‘‘ دے ناں نال ترقی اَتے حُسن دی منزل اِچ داخل تھی ڳیا ہَا۔ اِیہو خط شام دے ملک اِچ ہِک نویں اسلوب دے اختیار کرݨ دی وجہ نال خطِ شامی دے ناں نال جاݨا ڳیا۔ کیوں ڄو دمشق بنو اُمیہ دے دور اِچ دارلسلطنت ہَا ہِیں سانڳے ’’شامی خط‘‘ دا ظہور فطری اَمر ہَا(بحوالہ رسالہ الکتابت (ابو حیان) صفحہ نمبر29) ابو حیان نے خطِ کوفی دِیاں کئی قسماں دا ذکر وی کیتے۔ حضرت امام زین العابدین رضی اللہ عنہٗ دے نال منسوب اِیں مصحف اِچ علامتاں حرکات (زیر، زبر وغرہ) اَتے نقطیاں دیاں علامتاں وی واضحط واضح طور تے موجود ہِن۔ ہِک صفحہ اِچ  16 سطراں ہَن۔ thumb|کوفی مغربی دا اندازِ تحریر
خطِ کوفی مغربی دا تزئینی تخلیقی اَنداز
اِیں طرز کوں کوفی اُندلسی وی اکھیندے۔ مغربی دنیا اِچ خطِ کوفی کوں وݙی خوبصورتی نال لکھیا ویندا ہَا۔ اِیں رسمِ کتابت دے کئی سوہݨے اسلوب مسجدِ قرطبہ اَتے قصرِ الحمرا (غرناطہ اندلس) اِچ نظر آندن۔ مسجدِ قرطبہ دی تعمیر دا سہرا خلیفہ عبدالرحمن الراخل دے سِر تے ہِے۔ الداخلؔ کوں  سلاطینِ اندلس اِچ اُوہو مقام اَتے مرتبہ مل ڳیا ہَا ڄیڑھا شاہانِ مغلیہ اِچ شاہ جہاں کوں ملیا ہَا۔ خلیفہ عبدالرحمن نے مسجدِ قرطبہ دے بان اَتے سقف کوں اِیں خطِ کوفی توں مزیّن کرایا ہَا اَتے برِ صغیر اِچ شاہجہاں نے تاج محل کوںوِی۔ ڄݙاں ڄو تاج محل تے زیادہ خطاطی خطِ ثلث اِچ اَتے نستعلیق اِچ ہِے۔
خطِ نسخ دی ایجاد
زمانۂ قدیم اِچ ایران اِچ ڄیڑھا طرزِ تحریر ہئی اوندا ناں ہئی خطِ مسماری، وت خطِ پہلوی دا ذکر آندے ڄیندیاں سَت طرزاں ہَن دین دفتریہ، دیش دبیریہ، الکتج، شاہ دبیریہ، نامہ دبیریہ، راز سہریہ، راس سہریہ۔ بعد اِچ ابنِ مقلہ دی تقلید اِچ ایران اِچ ڄیڑھیاں جدتاں تھِیاں اِنہاں اِچ توقیع، (مناشیر) ، محقق(مطلق)، نسخ، ریحان، رقاع اَتے تعلیق ہِن۔ بعد اِچ عربی خط نسخ دے ایرانی خط تعلیق کُوں رَلا کے ہِک نواں طرزِ تحریر ایجاد کِیتا ڳیا جیندا ناں ’’نسخ تعلیق‘‘ اِی رَکھیا گِیا بعد ’’خ‘‘ حذف تھی گیا تَاں ’’نستعلیق‘‘ آکھیا ڳیا۔
خطِ نسخ دے وچ دوائر گول ہَن تاں نستعلیق دے وچ دائرے بیضوی بݨائے ڳئے، حروف دی نوک پلک زیادہ خوبصورت کر کے ’’ج‘‘ دی ڳچی باریک کیتی گئی۔ اَتے ’د، ر‘ وغیرہ دے تلویں حصے کُوں باریک نوکدار کرڈتا ڳیا۔ اِیں خطِ نستعلیق دے مُوجد خواجہ میر علی تبریزی ہَن ڄیڑھے عہدِ تیموری 77ھ، مطابق 801ء اِچ خطاط اَتے شاعر ہَن اِنہاں دے بعد میر علی مشہدی دا ناں مشہور ہِے جِنہاں کُوں سلطان حسین تیموری نے ’’قبلۃ الکتابت‘‘ دا خطاب ݙتا۔ وَت میر علی الکاتب ہروی 909ھ میر عباد الحسینی قزوینی وَت اِنہاں دے بھݨیڄے عبدالرشید دیلمی ترتیب وار خطاطی دے پنڄویں امام آکھے ڳئے۔
خطِ ثلث طرزِ بخارا
سمر قند اَتے بخارا اِچ امیر تیمور دے دور دیاں اُساریاں ڳیاں مسجداں، مقبریاں، عمارتاں اَتے درسگاہواں تے اے طرزِ تحریر نظر آندی ہِے۔ ڄیڑھی کاشی کاری اَتے پتھراں تے وی کَندہ تھیندی ہئی۔ خطِ ثلث دے خوبصورت سونے توں لکھے اِیں انداز اِچ قرآن پاک دی کتابت دا ہِک صفحہ، اُتے تلیِ خطِ کوفی دیاں تحریراں ہِن۔    ۔
۔
ہسپانوی ٻولی
ہسپانوی ٻولی(Spanish Language) رومن فیملی دی ہک ٻولی ھے، اینکوں 47 کروڑ لوک ٻولی سڳدے ہن۔ 41 کروڑ لوکاں دی ماءٻولی ھے۔ ہک چنڳی بھلی تعداد اینکوں بطور غیر ملکی ٻولی، سکھدی پئ ھے۔ ہسپانوی سپین تین ٻئے 22 ملکیں اچ استعمال تھیندی ھے۔
واپڈا تے ہِک نویکلی نظم
اعلان تاں اِے تھیندن جو گھر گھر بجلی آگئی اِے "میرے گاؤں میں بجلی آگئی ہے" پر حالت اِے ہِے جو بجلی دی تار تاں دیہاتاں ءِچ اَتے ہر جا پہنچ گئی ہِے پر بجلی ہِے جو گرمی سردی ءِچ اَکڑِی نُکڑِی (لُک چُھپ) کھیݙدی راہندی اے، ڄیکوں لُوڈ شیڈنگ دا ناں ڈے ݙِتا گے۔ تے اے "واپڈا" آلیاں دی مرضی ہے ڄیڑھے ویلے چاہون اندھارا گُھپ کرڈیون۔ سخت گرمی ءِچ بجلی چھک تے لوکاں کوں پسینے ءِچ ٻُڈݨ دے عذاب ءِچ غوطے ݙیندن، اینویں ءِی سردیاں ءِچ بجلی چھک تے ہِیڑ بند کر تے لوکاں کُوں سِیئے نال تھڑکا مَریندن۔ وَت ٻیا اِے ہے جو بجلی آوے یا نہ آوے پر ہر مہینے بِل دندنا دا ہویا آویندے، بجلی آلی ننگی تار کوں پکڑ گھِنݨ نال اِیڈا جھٹکا نہ لگسِی جتنا صَارف کُوں بِل دی رقم ڈیکھ تے جھٹکا لڳدے۔ وَت بِل ءِچ انکم ٹیکس، سَر چارج اتے اضافی سر چارج اینویں شامِل کرڈتے ویندن ڄینویں پُراݨے زمانے اَلَلّے تللے بد معاش غریب لوکاں توں زبردستی غنڈاہ ٹیکس کھَس گھِندے ہَن۔ اوتاں کلہّے تھِی تے لوکاں کُوں لُٹیندے ہَن، پر "واپڈا" آلیاں نے ہِکّے لِنگی لوکاں دا خون کَڈھ گھِنّݨ تے لَک ٻدھ ڳِدے۔ غریباں کوں لُٹݨ دا پروگرام بݨا گِدے، امیراں تے تاں وس نِس چلدا او بھانویں بجلی چوری کِرن اتے بھانویں کروڑاں روپیاں دے بِل نہ بھَرن، اُنہاں کِیتے چُپ اِے، بجلی بالݨ آلیاں دیاں پریشانیاں اَتے واپڈا آلیاں دیاں لُٹ دا ڄیڑھا نقشہ سیئں ابن کلیم نے آپݨی نظم ہُݨ گھر گھر بجی آڳئی اے
صَارِف دَا دِل تڑپا ڳئی اِے
ءِچ چھِکّے اُوکُوں پڑھ تے وَڈا مزہ آندے "مخول" وِی مقصَد آلا ہِے اَتےِ لوکاں دِیاں پریشانیاں کوں آپݨی شاعری دا حِصّہ بݨاوَݨ نال ءِی کوئی شاعری عوامی شاعری اکھِویندی اے۔ اَتے اِیں سانگے ابنِ کلیم دِی سرائیکی شاعری سچّی مُچی عوامی شاعری اے اِیں "مزاحمتی" شاعری ءِچ مزاحمت دے نال نال "مزاح" مخول دی وِی چاشنی ہِے۔ اِیں نظم ءِچ چار بَند ہِن، تارھا مِصرعاں دے بعد قافتہ مِلاتے مطلعے والا شعر دُہرایا ڳے۔ اِے ہِک منفرد اندازی نظم اِے پڑھو تے چَس چاؤ! سیئں ابنِ کلیم دا اَکھاݨ اِے ہے ڄو "میݙی اِیں کوشش یعنی مزاحمتی شاعری دا مقصد کہیں شخص یا ادارہ کُوں زِچ کرنا نِیں۔ بلکہ محض اِے ہے ڄو ڄیندے بارے ءِچ لِکھیا ڳے او آپڑیں اِیں بامٔہ اعمال کُوں پڑھ تے آپݨی اصلاح چا کرے"۔ اِے جذبہ وَݙا چنگا ہِے اللہ کرے انہاں دے اِے ڳالھ پُوری تھِیوے تے اِیں شاعری دا چنگا اثر وی تھِیوے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
تارا سوتاریہ
thumb|تارا سوتاریہ دی ٢٠١٩ دی تصویر
تارا سوتاریہ (اردو: تارا سوتاریہ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 19 نومبر 1995ء) بھارتی اداکارہ اَتے ڳائیکہ ہے۔ ایں نے اپݨے ٹیلی ویژن کَم کار دا اغاز 2010ء وِچ چائلڈ آرٹسٹ دی حیثیت نال ڈزنی انڈیا دے بگ بڑا بوم نال کیتا اَتے سٹکام دے دی سوٹ لائف آف کرن اینڈ کبیر اتے اوئے جیسی وِچ اسٹار بݨ تے اُبھری۔ سوتاریہ نے اپݨی فلم شروعات 2019ء وِچ ٹین کالج ڈراما اسٹوڈنٹ آف دی ایئر 2 نال کیتی۔
ابتدائی حیاتی
سوتاریہ 19 نومبر 1995ء کوں ہِک زرتشتی پارسی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔ این٘دی ہِک ڄُڑواں بھیݨ پیا ہے۔ ݙونہائیں بھیݨیں نے اسکول آف کلاسیکل بیلے اینڈ ویسٹرن ڈانسز، رائل اکیڈیمی آف ڈانس برطانیہ اتے دی امپیریل سوسائٹی فار ٹیچرز آف ڈانسنگ برطانیہ توں کلاسیکل بیلے، جدید رقص اتے لاطینی امریکی رقص وِچ تربیت گِھدّی۔ اوہ ست ورھیاں دی عمر توں ای ہِک پیشہ ور ڳائیکہ ہے جیڑھی اوپیراؤں اتے انجو انج مقابلیاں وِچ ڳان٘دی رہی۔ سوتاریہ نے سینٹ اینڈریو کالج آف آرٹس، سائنس اینڈ کامرس توں ماس میڈیا وِچ بیچلر ڈگری حاصل کیتی۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی نغمہ نگار ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکارائیں ونکی:بھارتی فلمی اداکار ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے زنانیاں
امام جعفر دا نظریہ زمینی حرکت
۱۳۰۰ سال پہلے دانشگاہ امام جعفر صادق رحمۃ اللہ علیہ وچ زمین تے سجھ دی حرکت تے کرویت دے بارے بحث و گفتگو تھیندی ہوندی ہئی، انہاں دا نظریہ ایہ ہئی کہ زمین گول ہے جیہڑی اپݨے گرد چکّر لیندی ہے تے گردش لیل و نہار زمین دی حرکت کے سبب ہے نہ کہ سجھ دے۔ آپ سجھ دی حرکت کوں مستدل طریقہ نال محال ثابت کریندے ہوئے فرمیندن کہ زمین اپݨے گرد حرکت دی وجہ توں زمین دا نصف حصہ روشن تے ݙوجھا حصہ اندھارے وچ کڄا ہویا ہوندے۔
انڈو-یورپی ٻولیاں
انڈو-یورپی ٻولیاں (Indo-European Languages)اڄ امریکہ،یورپ، پچادھی تیں لمے ایشیاء اچ کھنڈی ہوئ ٻولیاں دی ہک فیملی ھے۔ مثال دے طور تیں ہسپانوی ٻولی، فرنچ ٻولی، اطالوی ٻولی تیں پرگالی ٻولی
سرائیکی لوک نظم
اٹھا رکھی کول سرائیکی میٹھی بولی بول سرائیکی جیو سرائیکی جیو سرائیکستان سرائیکستان صوبہ ہے ہماری پہچان سرایکی نوجوان ٻہوں محنتی ہن>>>>>>>>>جینجھا مرضی کم ݙے ݙیو پورا کریندن جی سراییکی جی ربا ݙہدا ٻیٹھاں تُرتُر کے تیڈی دنیا تے جو تھیندا پے کوئی بلھے شاہ ،کوئی مہر علی ،باہو سلطان سݙیندا پے کوئی کوٹ مٹھن داشہزادہ وچ جگ دے ݙیکھ چمینداپے ہک شاکؔــر ہے تیڈی دنیا تے جیہڑا مویاں لیکھے جنیداپے
کر نفرت جتنا دل آکھی توں مرضی دا مختار جو ہائی مجبور جو ہاں تیکوں کیا آکھا ساݙے دل دا چین تے قرار جو ہائی تیݙی شان کتھاں ساݙی کتھاں اساں نوکر توں سردار جوں ہائی ہائے رت دے نیر روا شاکؔــر تیڈا حق بݨدے توں دلدار جو ہائی شالا بخت اقبال کمال ھووی سیں لجپرور لجپال آ تیکوں رب اکبر مبوب بݨڑے سرور مغدوم نرالا سݨڑ حال بے حال کنگالیاں دا سیں چن مطلب دے لال آ آزاد قبر وچ منہ ݙکھلانویں ول لیل دے زلفیں والا تو لا یاری سرائیکی نال سرائیکی وفا کرے سی بھانویں ھوسن دشمن 100 تیݙے ول وی حفاظت کریسی ,ناں ݙیسے دھوکا یار تیکوں نہ ادھ وچ یار چھوڑیسی ,جے خون دی لوڑھ وی ھوسی(نقاش) او خون وی تیکوں ݙیسی,
تیݙی چھاں تے پلدے پئے ہاسے کر پاسہ ڳئیں چن دُھپ کیتی
بس لکدا چھپدا دیکھ تیکوں میݙا سیت وہ ڳئے لک چھپ کیتی
چن چاندڑیاں چٹیاں ݙد ھ راتیں ڳئیں قہر دیاں کالیاں گھپ کیتی
ادھ بزم دے طارق بہن والے اج بیٹھوں چنڈ ءِ چ چپ کیتی ریہا تانگھ تصور نظراں ءچ کہیں دور دراز بدل وانگوں ریہا بلدا سینا ہجر دے ءچ کہیں دھپ دے سڑدے تھل وانگوں ہنجوں اکھیاں دی درسال ءچوں رہے لڑدے ہاڑ دی چھل وانگوں ایویں شاکؔــر نہ شالا کل گزرے جیویں اج گزری اے کل وانگوں چوریوں جاریوں استغفار بخشم شالا رب غفار
گندڑی عادت، گندڑے فعلوں توبہ توبہ لکھ لکھ وار
کر کر سخت گناہ پرتاپیم توں ہیں خاوند بخشن ہار
پیر پیغمبر تیݙے بانہیں توں مالک ، توں کل مختار
میں بد عملی تے کر رحمت جیں ݙینہہ یار وی یار نہ یار
اوگن ہاری ناں کہیں کم دی کوجھی کملی بد کردار
تیݙا شان ہے فضل کرم دا میں وچ ݙوہ تے عیب ہزار
آون یاد گناہ پرانے پٹ پٹ روواں زار و زار
میں مسکین فریؔد ہاں تیݙا توں بن کون اتارم یار میکوں قول نہ ݙے نہ وعدہ کر ،ایہ پلݨا نئیں ،میں ڳل ونڄڑیں تئیں ٻاجھوں راول روہی ءِچ روح رلݨا نئیں، میں ڳل ونڄڑیں سن ڳھنسیں موئی دا، پر تیݙا ہاں ہلݨا نئیں ، میں ڳل ونڄڑیں بس طارؔق ونڄݨ نی ݙیندی میں تئیں ولݨا نئیں ، میں ڳل ونجڑیں
تو سکھ دی سیجھ تے نندر ھاویں تیکوں ندر ءٍچ کوئ پکڑیندا ھا ادھ رات کوں تیڈے شھر دے وچ ھک شخص آوازاں ݙیندا ھا کوئ مخلص بݨ کے نئیں آیا بھر ٻاکاں در کھڑکیندا ھا سیجھ ابھرے شاکؔــر ماتم ھا ھر شخص ارمان کریندا ھا
شیخ حمید
جلم بن شبان دے بعد ملتان دے اسمٰعیلی حکمران دا ناں شیخ حمید ملدا ہے۔ اء امیر ناصر الدین سبکتگین دا ہم عصر ہئی۔ امیر سبکتگین 663ھ وچ تخت نشین تھیا ۔ اس طرح اے جلم بن شبان تے شیخ حمید ݙوہاں دا ہم عصر ہوسی۔ عام طور تے گمان کیتا ویندا ہے کہ اسمٰعیلیاں وچ پیو دا جانشین پتر ہوندا ہے۔ اس واسطے خیال کیتا ویندا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا پتر ہوسی۔مگر ایسا اس وقت ہوندے کہ جݙݨ امام مستور ہو یا امام نال رابطہ ترٹا ہویا ہووے۔ لیکن جݙݨ امام ظاہر ہووے تاں اس وقت داعی کوں اپݨا جانشین بݨاوݨ کیتے اجازت گھنݨی پوندی ہے۔ لیکن جݙݨ امام مستور ہووے تاں اس وقت داعی امام دے الہام دی مدد نال اپݨا جانشین مقرر کریندا ہے، اینکوں داعی المطلق سݙیندن ۔ داعیاں وچ (برخلاف اماماں دے ) پتر دا قائم مقام ہووݨ ضروری نی ہوندا تے نہ ہی کہیں خاندانی خصوصیات تے ملکی خصوصیت دا لحاظ کیتا ویندا ہے۔اسماعیلی مذہب والے جنہاں امور دی شدت نال پابندی کریندے ہن انہاں وچ او تبلیغ کیتے کم از کم ݙو داعیاں کوں ہمیشہ بھڄیندے ہوندے ہن۔ تاکہ ہک اگر کہیں وی ناگہانی مصیبت وچ گرفتار تھی ونجے یا انتقال کر ونجے۔ تاں ݙوجھا اس دی نیابت کیتے موجود رہوے۔اس طرح تعین کیتا ونج سڳدا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا شاید پتر نہ ہووے ، بلکہ اس دا ساتھی داعی ہو سی تے جلم بن شبان دے نال ملتان آیا ہوسی۔ گو اس دے بارے وچ تاریخ توں کوئی صراحت نہیں ملدی کہ شیخ حمید کون ہئی؟ لیکن حمید دے نال شیخ دا لاحقہ لگا ہویا ہے تے اسمٰعیلی داعیاں کوں شیخ دے لاحقے نال پکاردے ہن۔ اس واسطے یقیناً او جلم بن شبان دا نائب تے اس دے نال آیا ہوسی تے اس دی وفات دے بعد شیخ حمید، صوبہ ملتان دا حاکم بݨ گیا ہوسی۔
سلطان سبکتگین نے 281/283ھ وچ ملتان تے حملہ کیتا ہئی۔ جس تے شیخ حمید نے خراج ݙیوݨ منظور کر گھدا۔ شیخ حمید دا پتر شیخ نصر ہئی۔ مگر اس صوبہ ملتان تے حکومت کیتی یا نی اس دا کوئی حوالہ نی ملدا ۔
جانگلہ
جانگلہ، علی پور، جتوئی تے مظفرڳڑھ دا ڄٹ یعنی کاشتکار تے ہک اہم نسلی سرائیکی قبیلہ ہے۔ شاہ جمال دے نیڑے مہرپور، محمود کوٹ، چک روہاڑی، شہرسلطان تے کوٹ ادو اچ جانگلہ ذات دی آبادی موجود اے۔ ملتان، راجن پور تے ڈیرہ غازی خان اچ وی ایں ذات دے لوگ موجود ہن۔ جانگلہ ذات دے ہک فرزندِ مہر سعید اختر جانگلہ، پنجاب یونیورسٹی اچ چئیرمین ادارہ تعلیم و تحقیق تعینات ہن۔
سرائیکی لوک ادب دے سالانہ ادبی جائزے
سرائیکی لوک ادب وچ "سالانہ ادبی جائزے" دی روایت اخباری ادبی صفحات "روزنامہ آفتاب ملتان" تے روزنامہ امروز ملتان توں تھیندی ہے۔
سرائیکی ادب وچ سب کنوں پہلے سالانہ ادبی جائزہ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ہوراں پیش کیتا ۔جاں جو سرائیکی زبان و ادب دے مہاندرے لکھاری حمید الفت ملغانی ہوراں 1993ء توں سالانہ ادبی جائزے دا منڈھ بدھاتے سرائیکی بورڈ ملتان دی طرفوں انہاں جائزیاں کوں چھاپیا ویندے۔ اے سالانہ ادبی جائزے ہر سال مختلف نانواں توں چھپدے آندن:
ایہہ سارے جائزے سرائیکی ادب دی سالانہ تخلیقی رفتار اتے کمیّت دی ڈس ڈیندن۔
جیندے بارے سرائیکی زبان و ادب دے معروف محقق، نقاد، ڈاکٹر طاہر تونسوی آہدن:"'ایہہ اڑتالی صفحیں دا ہوندے تے ایندا مقصد کتابیں تے تفصیلی تبصرہ نئیں بلکہ ایندے بارے وچ اطلاع ݙیوݨ مقصد ہوندے تے تھوڑی ٻہوں تنقیدی رائے دا اظہار وی تھی ویندے یا ہک ادھ چنگے شعر دا حوالہ آویندے'"سرائیکی ادب وچ انہاں سالانہ ادبی جائزیاں کوں ٻہوں خوش آئند قرار ݙتا ڳئے کیوں ایہ سالانہ ادبی جائزے، بیاض تے تذکرے وانگوں ادبی تاریخ نویسی دا اہم ترین مآخذ بݨ سگدن۔ ادبی حقائق دی ڳول پھرول وچ مددگار ثابت تھی سگدن تے علمی ادبی کتب، رسائل جرائد، کتب دے سال اشاعت بارے بنیادی معلومات ݙے سگدن۔ کیوں جو ایہہ سالانہ ادبی جائزے سال پسالی وقت ویلہے دی زندہ ادبی کیفیت اتے کمیت دی گواہی ہن۔ تے ادبی منظر نامے دے حقائق، شواہد تے بنیادی مآخذ وچ شمار تھیندن۔ کہیں ادبی مورخ کیتے سالانہ ادبی جائزے پہلی پوڑھی آ کھیئے ونج سگدن بقول سمیرا اعجاز:"'ادبی مورخ تاریخ وچ جو کجھ بیان کریندے۔ کہیں ذریعے توں رجوع کریندے تے ایندا حوالہ پیش کر تے اپݨی ڳالھ کوں مضبوط بݨیندے ۔ اُو زمانہ حال توں ماضی دی اُݙیل وچوں ݙیہدے تے روشن مستقبل دا سامان مہیا کریندے۔ دراصل مورخ ہک جاسوس دی طرحاں شہادتاں کٹھیاں کریندے تے پرکھ پرچول نال کم گھِن تے نتائج کوں قابل قبول بݨیندے۔'"ایہ سالانہ ادبی جائزے یا گوشوارے ہک زمانے تک جݙاں صحافت، ادب نال جڑی ہوئی ہئی تاں اخبارات دے ادبی صفحات وچ سالانہ جائزے ٻہوں  زینت نال شائع تھیندے ہن۔ تاں اخبارات تاریخ دا وسیلہ مآخذ ہوندے ہن۔
سرائیکی زبان و ادب بارے سالانہ ادبی جائزے اخبارات وچ چھپدے رہ ڳئین ایہ ادبی جائزے روزنامہ ’’آفتاب‘‘ ملتان، روزنامہ ’’نیا دور‘‘ ملتان، روزمانہ ’’جھوک‘‘ ملتان تے ادبی ماہانہ سرائیکی ادب دے جائزے وی تاریخ دا اہم حوالہ ہن کیوں جو انہاں شائع شدہ جائزیاں وچ ٹھوس تاریخی شہادتاں مل ویندین۔ کہیں کتاب دا سن اشاعت، کہیں ادیب شاعری دی تاریخ وفات، کہیں تخلیق کارکوں اعزاز ملݨ دی تاریخی شہادت وی انہاں سالانہ ادبی جائزیاں توں مل سگدی ہے ایں حوالے نال حمید الفت ملغانی دے سالانہ ادبی جائزے خاص اہمیت دے حامل ہن۔
ایہہ ادبی گوشوارے/سالانہ جائزے بنیادی مآخذ تے سندی حیثیت رکھدن۔ ات پاروں ادبی تاریخ نویسی، تحقیق، تنقید، ببلو گرافی وغیرہ وچ سالانہ ادبی جائزے توں استفادہ کیتا ونج سگدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
ہُݨ گھر گھر بجلی آ ڳئی اے
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
رشید عثمانی
رشید عثمانی سرائیکی شاعر ہے۔
نمونہ کلام
میݙی  مٹھی   نسری بولی
جند میں تیݙے ناں توں گھولی
دیکھ تے اوندیاں بے پرواییاں
میں وی دل دی ڳالھ نہ چولی
بے قدراں دی نگری پھریم
خالی رہ ڳئی آس دی جھولی
ہیں کوں محبت آدھے ہوسن
پیڑ اے دل وچ تھولی تھولی
درد  جگیندیں  مٹھا  مٹھا
جن تے وینداں ٹر پوندی اے
لفظ بدل ویندے ہن بھانویں
ہک ہوندی ہے پیار دی بولی
کیوں دنیا تے روز کھݙیوے
امن دے ناں تے خون دی ہولی
کجھ وی ہتھ نیں آیا اساں
مفت رشید حیاتی رولی
۔۔۔۔۔
کلام رشید عثمانی ونکی:سرائیکی شاعر
غزوۂِ بنی مصطلق
قبیلہ بنی مصطلق نے غزوہ احد وچ قریش دے نال رل کے سازشاں کیتے ہن جیندے بعد انہاں نے مسلماناں نال جنگ دی تیاری شروع کر ݙتی۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم کوں ایندا علم تھیا تاں آپ ﷺ نے مسلماناں کوں جنگ کیتے تیار فرمایا تے شعبان 6ھ وچ مریسیع دے مقام تے قبیلہ بنی مصطلق دے نال جنگ فرمائی جیندے وچ جݙݨ انہاں دے ݙاہ افراد ہلاک تھی ڳئے تاں او فرار تھیوݨا شروع تھی ڳئے۔ مسلماناں دے کول ݙو ہزار اٹھ، پنج ہزار بھیݙاں مال غنیمت دے طور تے آئے تے لاتعداد قیدی وی تھئے جنہاں وچ عورتاں تے ٻچے شامل ہن۔ مدینہ پہنچݨ دے بعد حضور ﷺ نے اوں قبیلے دے سردار حارث بن ابی ضرار دی بیٹی (جویریہ) نال فدیہ دے بعد نکاح کر گھدا۔ جویریہ جیں شخص دی قیدی بݨی ہن انہاں کوں انہاں نے آکھا کہ میں تیکوں فدیہ ݙے کے آزاد تھیوݨا چاہندی ہاں مگر انہاں دے کول رقم نی۔ او حضور ﷺ دے کول آئے، اپݨا تعارف کروایا تے آپ ﷺ کولوں فدیے دے سلسلے وچ مدد طلب کیتی۔ حضور ﷺ نے فرمایا کہ کیا تہاکوں پسند ہے کہ میں تہاݙے کیتے ایندے توں بہتر کم انجام ݙیواں؟ جنہاں پیسیاں دے تساں قرضدار ہو او میں ادا کر ݙیواں تے تہاݙے نال شادی کر گھناں۔ جویریہ رضی اللہ عنہا ایں ڳالھ توں نہایت مسرور تھئے چنانچہ ایویں ہی تھیا۔ جݙݨ ایویں تھیا تاں مسلماناں نے حضور ﷺ نال قبیلے دی ایں نویں قرابت داری دی وجہ توں اپݨے قیدیاں کوں فدیہ گھدے بغیر ہی رہا کر ݙتا۔ ایں حسنِ سلوک دی وجہ توں بنی مصطلق دے تمام افراد مسلمان تھی گلڳئے تے اپݨے گھراں کوں ول ڳئے۔۔
انقلاب فرانس
انقلاب فرانس اٹھارھویں صدی وچ فرانس دنیا دا سب توں مہذب، متمدن تے ترقی یافتہ ملک ہئی۔ تہذیب و اخلاقیات، تعلیم، حقوق انسانی، سیاسیات، غرض کہ ہر موضوع تے ایندے ممتاز مفکرین تے ادیباں نے لڳی لپٹی رکھے بغیر اپݨی رائے دا اظہار کیتا۔ چونکہ عام طور تے ایہ خیال پیدا تھی ڳیا ہئی کہ سیاسی اصلاح احوال نال سب کجھ درست و صحیح تھی ویسی۔ لہٰذا جݙݨ انقلاب عمل وچ آیا تاں اوندے سماجی، اخلاقی تے انسانی پہلو تاں نظر توں اوڈھر تھی ڳئے تے نگاہواں سیاسی کارفرمائیاں تے مرکوز تھی ڳئے تے جذبات دے سامݨے بادشاہ، ملکہ، شاہی خاندان، امراء تے اوہ سب اشخاص تے ادارے جیہڑے سیاست نال متعلق ہن یا اوندے آئینہ دار ہن کچل ݙتے ڳئے۔ جݙݨ ایہ طوفان تھمیا تے پیرس دا مطلع صاف تھیا تاں اوندے افق تے ہک اوہ شخصیت نمودار تھئی جیہڑی اپݨے آپ کوں مرد بخت تے (انگریزی: Man of destiny) آہدی ہئی۔ نپولین کوں انقلاب فرانس دے رجحانات یا نظریات نال کوئی دلچسپی نہ ہئی۔ اوہ قسمت دا کھلاڑی ہئی تے اُونکوں محض اپݨی ذات نال غرض ہئی۔
عام طور تے خیال کیتا ویندے کہ انقلاب فرانس (انگریزی: French Revolution) (1789ء تا 1794ء) دا باعث اقتصادی بدحالی ہئی مگر کارلائل تے ݙوجھے مورخین ایں نظریے نال اتفاق نی رکھدے اُنھاں دا خیال ہے کہ فرانس دے باشندیاں دی مالی حالت ݙوجھے ممالک دے باشندیاں توں کہیں طرح بری نہ ہئی۔ گو ایندے توں انکار نی تھی سڳدا کہ جنگ آزادی امریکا وچ امریکا دی اعانت کرݨ نال حکومت فرانس دا اپݨا خزانہ خالی تھی ڳیا ہئی۔ اینہی طرح ایہ نظریہ وی قطعاً غلط ہے کہ انقلاب ایں کیتے لیے برپا تھیا کہ بادشاہ فرانس لوئی شانز دہم اپݨے ملک تے رعایا دا خیر خواہ نہ ہئی۔ حقیقت ایہ ہے کہ اوہ لوئی پانز دہم توں کتھائیں بہتر حکمران ہئی۔ مؤرخین دی رائے دے مطابق عوام دا خیال ہئی کہ لوئی دے عہد وچ فرانس کوں ول اوہ رعب و دبدبہ حاصل تھیسی جیہڑا رشلویا لوئی چہارم دے ادوار وچ حاصل ہئی۔
مگر اُنھاں دی ایہ خواہش بہت جلد مایوسی وچ تبدیل تھی ڳئی۔ لوئی تے اوندی حکومت سرکاری خزانے دے دیوالیہ پن کوں دور کرݨ توں قاصر رہی۔ بلکہ جنگ آزادی امریکا نے فرانس دی مالی حالت ٻئج وی ابتر کر ݙتی۔ اوں جنگ دا ہک ٻیا اثر ایہ وی تھیا کہ امریکا توں واپس آئے ہوئے فرانسیسی سپاہیاں نے جمہوریت، مساوات وغیرہ دے نظریات نال دیہی طبقے کوں روشناس کرایا۔ شہری طبقہ روسو تے والیٹر جیہے ادیباں تے مفکراں دی بدولت انہاں نظریات توں پہلے ہی متعارف ہئی۔ ایں کیتے 1787ء وچ ذمے دارحکومت دے حق وچ تحریک دا چل نکلݨا غیر قدرتی نہ ہئی۔ چنانچہ جݙݨ 5 مئی 1789ء کوں لوئی نے Estates Journal دا اجلاس طلب کیتا کہ نویں ٹیکساں دے ذریعے سرکاری خزانے کوں پر کیتا ونڄے تاں پارلیمان دے اراکین نے فوری تے اشد ضروری مالی مشکلات کوں حل کرݨ دی بجائے نظریاتی مباحث کھڑے کر ݙتے تے ذمے دار حکومت دے قیام دا مطالبہ شروع کر ݙتا۔ 24 جون 1789ء کوں پارلیمان نے اپݨے آپ کوں مجلس دستور ساز (نیشنل اسمبلی) قرار ݙے کے ملکی دستور دی تخلیق دا کم اپݨے ہتھاں وچ گھن گھدا۔ اوندے بعد ایہ لوگ ݙو سال تک یعنی 7 جون 1791ء تک اینجھے مباحثات وچ پھنسے رہے جنہاں دا حالات موجودہ یا پیش آمدہ مصائب نال دور دا وی تعلق نہ ہئی۔ اینہی اثنا وچ 14 جولائی 1789ء دا اوہ واقعہ وی پیش آیا جیندے وچ اہل پیرس نے باستیل دے جیل خانے کوں منہدم کر ݙتا۔
انہدام باستیل نال پیرس دا باثروت طبقہ ݙر ڳیا تے اوں نے بادشاہ توں اجازت گھدے بغیر اپݨی حکومت قائم کر گھدی۔ انہاں دی حکومت دے قیام دی خبر جݙݨ دیہی طبقے دے کناں وچ پئی تے انھاں کوں ایہ وی معلوم تھیا کہ باستیل کوں منہدم کر ݙتا ڳیا ہے تاں انہاں دے دلاں اچوں قانون دا احترام اٹھیج ڳیا تے انھاں نے 4 اگست 1789ء کوں بغاوت کر ݙتی۔ سیاسی لیڈراں نے مزارعین کوں اوہ مراعات ݙیوݨ دا وعدہ کیتا جیہڑے اوں بغاوت توں پیشتر انہاں کوں ݙیوݨ توں گریزاں ہن۔ ایں طرح اسمبلی نے دستور سازی دی شکل وچ جیہڑا سیاسی طوفان پیدا کیتا ہئی۔ اوندا پاݨی ہݨ انہاں دے اپݨے سراں توں گذر ڳیا تے سیاسی انقلاب دے نال اقتصادی، سماجی تے مذہبی انقلاب وی آ ڳیا۔ نیشنل اسمبلی دے انقلاب انگیز مشیراں بالخصوص بادشاہ دے بھراواں تے ملکہ نے بادشاہ کوں ملک توں بھڄݨ دی ترغیب ݙتی۔ بادشاہ تے ملکہ کوں پکڑ کے پیرس واپس گھنایا ڳیا۔ ایہ واقعہ 20۔ 25 جون 1791ء کوں پیش آیا۔ لوئی دی گرفتاری نال ملک دے طول و عرض وچ سنسنی پھیل ڳئی تے ایں طرح حکومت وقت دا رہا سہا اقتدار وی ختم تھی ڳیا۔ ستمبر 1791ء تک بادشاہ نظر بند رہیا۔ اوندے بعد نویں دستور دا نفاذ تھیا تے بادشاہ کوں اوندے منصب تے بحال کر ݙتا ڳیا۔ درباریاں کوں ملک دے مستقبل تے بادشاہ دی جان دی فکر لاحق تھئی۔ مگر ہݨ کیا تھی سڳدا ہئی۔ انھاں نے غیر ممالک نال ساز باز کیتی مگر کجھ نہ بݨ سڳا۔ 20 جون تے 10 اگست 1792ء کوں عوام نے شاہی محل تے حملہ کر ݙتا تے بادشاہ تے ملکہ دی گرفتاری دا مطالبہ کیتا۔ بادشاہ تے ملکہ کوں ول قید کر ݙتا ڳیا۔ 21 جنوری 1793ء کوں شاہ فرانس کوں سزائے موت ݙے ݙتی ڳئی۔ 16 اکتوبر 1793ء کوں ملکہ فرانس کوں بھی عوامی عدالتی کارروائی دے بعد موت دی سزا ݙے ݙتی ڳئی۔ 10 نومبر 1793ء کوں خدائی عبادت دے خلاف قانون منظور تھیا۔ فرانس وچ کہیں دی گردن محفوظ نہ ہئی۔ 1793۔ 1794 دے درمیان ہزاراں افراد کوں موت دے گھاٹ اتار ݙتا ڳیا۔ 8 جون 1795ء کوں ولی عہد فرانس کوں وی قتل کر ݙتا ڳیا۔ آخر مئی 1804ء وچ نپولین بونا پارٹ برسر اقتدار آیا تے فرانس دی تاریخ دا نواب باب شروع تھیا۔
نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی سرائیکی وسیب دے مسائل اَتے معاملات کُوں بیان کرین٘دی ہوئی ہِک سرائیکی لوک نظم: ۔
لوک نظم
کئی عَالم فاضل ٹُر ڳئے ہِن
لِکھّے ہوئے لفظ اُنہاں دے
بُتھُت تھی تے رُل ڳئے ہِن
ثنا موئدوٹی
thumb|ثنا موئدوٹی ہِک لائیو کنسرٹ دے وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کریندے ہوئے
نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم
لوک نظم
سِوّی "دِیمک" کھا ڳئی اِے
ثنا موئدوٹی
ثنا موئدوٹی (اردو: ثنا موئدوٹی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١ جولائی ١٩٩١ء) بھارتی ڳائیکہ اَتے گیت کارہ ہے۔
نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم
لوک نظم
بے علمی تے بے عملی دی
ثنا موئدوٹی
ابتدائی حیاتی
ثنا کیرلا دے ہِک ملیالی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔ ایں نے پنڄویں برس دی عمر وِچ نغمہ سرائی دا اغاز کیتا۔ ایں نے چھی سال تئیں سندری گوپالا کرشنن دے زیر نگرانی کرناٹک موسیقی اَتے ست سال تئیں مدھوونتی پیتھے دے نگرانی وِچ ہندوستانی موسیقی دی تربیت گِھدّی۔ ایندے توں انج استاد غلام مصطفی خان دے زیر نگرانی مفصل طور تے موسیقی دی تربیت گِھدّی۔
نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم
لوک نظم
جگ تے لڳ ڄو بھا ڳئی اِے
ثنا موئدوٹی
ٻئے منصوبے
بالی وڈ فلمی نغماں توں انج اوہ اپݨے ٻئے نغمیاں کوں یو ٹیوب دے اپݨے چینل بنام "ثنا موئدوٹی" اُتے جاری کرین٘دی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیکہ ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:تیلگو پس پردہ ڳائیکاں ونکی:مراٹھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:بھارتی پاپ ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم
لوک نظم
لوبھ تُوں ہٹ تے سوچیں چَن!
ڄڈاں ہمدردی دے ویلے ہَن
مخلوق دی تریہہ مِٹاوݨ کُوں
شہر دے ہَر دروازے تےِ
پاݨی دِیاں سَبیلاں ہَݨ
اِیں لڳدے لوکو شہر ءِچُوں
عِلم تے پاݨی وَیہہ ڳئے ہن
اَڄ ڄݨیاں کِیتے پاݨی کَے نِیں
ہُݨ بَندے ترِسّے رَہ ڳئے ہِن
میڈے شہر دے لوگو ݙسّو ہا
او لفظ بھلا وَت زندہ تھِیسن؟
تِرِسّے جی وِی پاݨِی پِیسن؟
تبصرہ
اِیں سرائیکی نظم "نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ" ءِچ ڄیڑھی سُنڄاݨ دیاں ڳالھیں کِیتیاں ڳین اُنہاں کُوں اساں اپݨے ہاں تے ہتھ رکھ تے سوچوں تاں وَل ساکُوں پَتہ پوسِی ڄو اِے نرِی شاعری نِیں ہَتھّوں ہِک چِنتے دی ڳالھ ہِے۔ ڄیڑھیاں قوماں آپݨے عِلمی اَدبی خزانیاں دِی سانبھ نِیں کریندیاں اُنہاں کُوں اَڳُوں تے آوَݨ آلیاں زمانیاں ءِچ بیگانیاں سوچاں دا تھوریت تھِینوݨاں پوندے۔ اَسَّاں آپݨے نویں سرائیکی سوچ سنبھال کُوں ڄے نہ وِسار ٻِٹھو سے تاں وَل ساکُوں غیراں دے اَگُّوں مُنہ نہ ݙِکھاوݨاں پوسِی اِینویں تاں اَسّاں پہلے آپݨی ساری عِلمی اَدبی مُوڑِی ونڄا ٻیٹھے ہیں،ہِیں واسطے ساکُوں ڄیلکر کوئی "مُوڑی تھو تھے" آکھے تاں سچ ہوسی اِیں ڳالھ دا نِروار کوݨ کرسی ڄو اَسّاں ڄو کُجھ ہُݨ تئیں وَنڄائے اُو کُوں کِینویں پورا کریسُوں۔ ڳالھ ہِے صرف سوچ دی تے جاݨ سُنݨاݨ دِی ڄیکر اَسّاں آُپݨی سوچ کُوں ڳانݨھے نہ رکھسُوں تاں وَل ضرور ہک ݙُوجھے کُوں مُنہ ݙکھاوݨ جو گے ہوسوں، نہ تاں وَل اِیہو حَال ہوسی۔ ۔
مُنہ دُھوڑ مِٹٰی سِر پایُم
سَارا نَنگ نمُوز ونڄا یُم
کوئی پُچھݨ نہ ویہڑے آیُم
ہَتھُوں اُلٹا عالم کھلدا
کوئی محرم راز نہ مِلدا
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
ضیاء محی الدین
ضیاء محی الدین (20 جون 1931ء - 13 فروری 2023ء) ہک پاکستانی اداکار، پروڈیوسر، ڈائریکٹر تے ٹی وی نشریاتی مقرر ہن جیہڑے اپݨے سارے کیریئر دے دوران پاکستانی تے برطانوی سینما وچ نمودار تھیندے رہے ہن۔ ضیاء محی الدین برطانوی ہند وچ لائلپور (حالیہ فیصل آباد، پاکستان) دے شہر وچ 20 جون 1931ء کوں پیدا تھئے، انہاں دے والد خادم محی الدین تدریس دے شعبے نال وابستہ ہن تے انہاں کوں پاکستان دی پہلی فلم تیری یاد دے مصنف تے مکالمہ نگار ہووݨ دا اعزاز حاصل ہئی۔
تعلیم
ضیا محی الدین نے 1949ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور توں گریجویشن کیتا تے مزید تعلیم دے حصول کیتے پہلے آسٹریلیا تے ول انگلستان چلے ڳئے جتھاں انہاں نے رائل اکیڈمی آف تھیٹر آرٹس نال وابستگی اختیار کیتی تے صداکاری تے اداکاری دا سلسلہ شروع کیتا۔ 1956ء وچ اوہ پاکستان ولے لیکن جلدی ہی ہک اسکالر شپ تے انگلستان واپس چلے ڳئے جتھاں انہاں نے نے ڈائریکشن دی تربیت حاصل کیتی۔
پیشہ ورانہ زندگی
1960ء وچ جݙݨ ای ایم فوسٹر دے مشہور ناول اے پیسج ٹو انڈیا کوں اسٹیج تے پیش کیتا ڳیا تاں ضیا محی الدین نے اوندے وچ ڈاکٹر عزیز دا کردار ادا کرکے شائقین دی توجہ حاصل کر گھدی ۔ 1962ء وچ انہاں کوں فلم لارنس آف عربیا وچ کم کرݨ دا موقع ملا تاں انھاں نے اوں فلم وچ وی ہک یادگار کردار ادا کیتا۔ بعد وچ انہاں نے تھیٹر دے کئی ڈرامیاں تے ہالی وڈ دے کئی فلماں وچ کردار کیتے۔ 1970ء وچ ضیا محی الدین پاکستان آئے جتھاں انھاں نے پاکستان ٹیلی وژن کیتے ضیا محی الدین شو دے ناں توں ہک اسٹیج پروگرام دی میزبانی کیتی۔ اوں اسٹیج پروگرام نے مقبولیت دے نویں ریکارڈ قائم کیتے۔ ضیا محی الدین نے ہک پاکستانی فلم ’’مجرم کون‘‘ وچ وی مرکزی کردار ادا کیتا لیکن اوہ ایں میدان وچ کامیاب نہ تھی سڳے۔ پاکستان پیپلز پارٹی دی حکومت دے دوران انہاں کوں پی آئی ائے آرٹس اکیڈمی دا ڈائرکٹر مقرر کیتا ڳیا۔ اونہی دوران انہاں نے نامور رقاصہ ناہید صدیقی نال شادی کر گھدی۔ ضیا محی الدین نے پاکستان ٹیلی وژن توں جیہڑے پروگرام پیش کیتے انہاں وچ پائل، چچا چھکن، ضیا کے ساتھ تے جو جانے وہ جیتے دے نام سر فہرست ہن۔ اوہ اپݨی خوب صورت آواز وچ اردو ادب دے فن پارے پیش کرݨ وچ وی اختصاص رکھدے ہن۔ 2004ء وچ انہاں کوں کراچی وچ نیشنل اکیڈمی آف پرفارمنگ آرٹس دا ڈائرکٹر مقرر کیتا ڳیا۔
سرکاری اعزازات
2003ء وچ انہاں کوں حکومت پاکستان ولوں ستارہ امتیاز نال نوازا ڳیا۔ 2012ء اچ انہاں کوں ہلال امتیاز تے ستمبر 2021ء اچ صدر ایمیرٹس دا اعزاز ݙتا ڳیا۔
انتقال
13 فروری 2023ء کوں کراچی وچ 91 سال دی عمر وچ انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔
سقوط منکیرہ
سقوط منکیرہ۔۔۔
25 دسمبر 1821
پندرھویں صدی وچ جتھاں ریاست ملتان اپݨے شمال مغربی تجارتی رستاں کوں محفوظ بݨایا اتھائیں سیت پور تو کوٹ کروڑ تے دھن کوٹ کالاباغ تک دفاعی بندوبست وی بݨایا گیا۔ سندھ دی ݙلہائی مݨ تے وسے دیرہ جات کوں تھل دے ݙنبہاری تے ملتان دے اوبھے ݙنبہاری دفاعی مرکز شورکوٹ نال ملاوݨ کیتے تھل دے درمیان قلعہ منکیرہ وی بݨیا۔
جیندی دھوڑ تے چرچے سولہویں صدی ئچ ٹھٹھہ تے مکران تئیں پہنچے۔
ول ایں دھرتی کوں نظر لگی تے نحوست اتھاں اپݨاں گھر گھتا۔ ابھے دیرہ دے ہوت تے لمے دیرہ دے میرانی چوتا مار آپت ئچ جپ گئے۔ بھاجڑ تے بانہیں کپوا کے چھیکڑ گانمن سچار دی من کے بس کتونیں۔
تے 1739 وچ نادر شاہ دہلی دی فتح توں بعد دیرہ اسماعیل خان دے رستے ایں دھرتی کوں سنج کرݨ آ گیا ۔
افشار مویا تاں ول آؤندے لٹیرے جرنیل ابدال بݨ کے ایں علاقے کوں لتاڑݨ لگ پئے۔
تے دیرہ جات دی گورنری والی کابل دے ہتھوں ملݨ پئے گئی۔ جیڑھا گورنر بݨے اوھو عوام کوں لگان، مالیہ تے ٹیکس دے بہانے پنج کے رکھ ݙیوے۔
کابل دی بھگوانی توں بعد اے گورنر رنجیت سنگھ دے باجگزار ب ݨے تے عوام کوں لٹ کے ساری مݙی سکھاں کوں ݙتونے۔
انہاں ݙیہاں وچ اے لوک اکھاݨ ہر کئیں دی زبان تے ہا۔
"چٹی پئی مہراں تے
مہراں پائی شہراں تے"
(جرمانہ تاں سرداراں تے پیا پر سرداراں نے عوام کنوں وصول کیتا).
25 دسمبر 1821 کوں ٹھیک اج دے ݙینہہ منکیرہ دے نواب احمد خان سدوزئی منکیرہ دا سقوط لکھ کے ݙتا تے بدلے وچ دیرہ اسماعیل خان دی جاگیر تے راضی تھی کھڑا۔
حیدر خان، دولہا دریا خان تے داؤد خان جئیں دلیری دکھاوݨاں صرف انہاں دا کم اے جیڑھے کئیں دے کراوے بݨݨ دی بجائے دھرتی تے قربان تھیندن۔
25 دسمبر 1821 سقوط منکیرہ دے نانویں
اقتباس۔۔۔
حوالے
1. تاریخ ریاست منکیرہ
2. تاریخ لیہ
3۔ تاریخ بھکر
4. ݙسٹرکٹ گزئٹئر دیرہ اسماعیل خان — thinking about ‎سقوط منکیرہ‎. ونکی:تاریخ سرائیکستان
تلسی کمار
thumb|تلسی کمار ٢٠١٩ء دے سکرین ایوارڈ دے موقع تے تلسی کمار دعا (انگریزی: Tulsi Kumar) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٥ مارچ ١٩٨٦ء) ہِک بھارتی پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ، آر جے اَتے میزبان ہِن جیڑھی بالی وڈ انڈسٹری وِچ کَم کرین٘دی ہِن۔ تلسی کمار کاروباری، فلم پروڈیوسر اتے ٹی سیریز دے بانی گلشن کمار اتے سدیش کماری دے گھر ڄَمّی ہئی۔  انّھاں دے ݙو بھیݨ بِھرا خوشحالی کمار اَتے بھوشن کمار ہِن۔ تلسی کمار دی شادی 2015ء وِچ ہیتش رالہن نال تھئی جِنّھاں توں ہِک پُتر ہِے جِین٘دا ناں شیوئے رالہن ہِے۔
ذاتی حیاتی
تلسی کمار ١٥ مارچ ١٩٨٦ء وِچ ہِک پنجابی ہندو ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔ انّھاں دے اَبّا مہان٘درے کاروباری گلشن کمار اَتے اَمّاں سدیش کماری ہِن۔ تلسی کمار نے ١٨ فروری ٢٠١٥ء کوں دِلی وِچ ہیتش رالہن نال شادی کیتی۔ دیویا کھوسلا کمار تلسی دی بھرڄائی ہِن۔ ٢٤ دسمبر ٢٠١٧ء کوں، تلسی نے ہِک پُتر کوں ڄَمایا جِین٘دا ناں شیوئے رالہن ہے۔
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی ڳائیکہ ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:دلی دے ڳائیک ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ ونکی:پنجابی لوک ڳائیک ونکی:پنجابی ڳائیک ونکی:پنجابی مہان٘درے زنانیاں