cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
ٻیٹھاں سوہݨی رن نال شادی کر
سوہݨی رن دے ڈھیر ہن خرچے
ڄیڈے کیڈے تھیوون چرچے
نہ چھوڑݨ کہیں دیاں دریاں در
روز کٹھ پنچائیت ہووے
کڈاہیں سزا تے رعائت ہووے
شہباز تبسم
شہباز تبسُمؔ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
اتھ پہلے پڄن جتھ خرائیت ہووے
چاولیں دے آون شاپر بھر
منڳن آ تے روز ادھار
کر چھوڑݨے ناسیس تار
شہباز تبسم
تعلیم
ایم فل سرائیکی
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
شالا پوون نیت دی مار
ڈیہنہ وچ ماریندن سو چکر
شہباز تبسم
کافی
بھوئیں اپنی تےشہر اپناہے
شام سلونا پہر اپناہے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
سس دی کیا کراں نروار
شہباز تبسم
کافی
ہک بلہانگ تے سال ہن سارے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
سس میڈی ہے ݙیݨ مکار
امدی ویندی اے روز بازار
شہباز تبسم
کافی
سالہہ گریڑا گھر ہے اپنا
کانئیں سجیا در ہے اپنا
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
سوہر میڈا ایں بیمان اے
شہباز تبسم
کافی
او بھٹہ واہن بھنبھورہے اپنا
اٹھ اپنے ہن چورہے اپنا
خان پنل دا دہر اپناہے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
تیکوں کون آکھیایا ہا شادی کر
سالیاں میکوں بمھدیاں کائنی
شہباز تبسم
کافی
عشق اچ بلدی ہیر ڈٹھومی
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
کئی کئی مہینے دھمدیاں کائنی
تھبے دے وچ ممدیاں کائنی
شہباز تبسم
کافی
امداسر توں چیر ڈٹھومی
وت وئی سارا ٻہر اپناہے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
لوک ڈیکھ تے ویندن ڈر
سالے میڈے پیوݨ پول ءن
شہباز تبسم
کافی
تبسمؔ کیندے جھیڑ کوں ڈیکھوں
آجڑی ڈیکھوں چھیڑ کوں ڈیکھوں
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
چاتی رہندے ہتھ کشکول ءن
شہباز تبسم
کافی
بھیڈاں اپنیاں نہر اپناہے
شہباز تبسمؔ
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
کہیں دا ناں نے اصلوں ڈر
سوہݨی رن دے عشق ڈھیر
شہباز تبسم
کافی
(کوٹلہ شیر محمد)
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
تارݨ در کوں شام سویر
روز آون سوتر ملیر
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
ٻلدا ݙیوا
ڳالھ ݙیوے دی چھڑ پئی ہےتاں ݙیوےکوں کائنات اچ وکھری حثیّت حاصل ہےجیندی اہمیت دا انکار ممکن نئیں ایں ڳالھوں جو ݙیوا گپ اندھارے کوں مکاوݨ دےنال نال انسان کوں شعور ݙیوݨ دا گر رکھیندےاےوی سچ ہےݙیوا ٻلدا تے ٻجھدا راندھےپر
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
دل اہدے جو پواں مر
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سوجھلا ضرور ݙیندےاندھارےہوا تے جکھڑ نال کھیݙ کےانسان کوں دلی سکون تے حق سچ دا کھرا راہ ݙکھیندے۔
ڳالھ ٹردی ٹردی ٻلدےݙیوےتوں ادب تےآ ڳئی ہےتاں ݙسیندا ڄلاں ادب تے ݙیوے دی جڑت پراݨی ہےسرائیکی ادب نال ݙیوےدا ڳانڈھا ٻہوں پراݨا ہے۔اللہ دے فضل و کرم نال ساݙےسرائیکی وسیب دےبھاڳ بھاڳےھن اتھاں شروع توں گھن کےہنݨ تئیں بےبہا ݙیوے ہواواں تےاندھاریاں نال ثابت قدم تھی کےجہان کوں سوجھل کریندےراہےہن
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
شادی پے گی جیب تے بھاری
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سرائیکی ادب زبان  تےثقافت ہݨ زندہ ہےتاں ایندےوچ ساݙےسرائیکی وسوں دے شعرائےکرام  دا کردار صف اوّل ہے
ایں جہان تے6 ہزار توں ودھ زباناں ہن
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
روز کرینداں توبہ زاری
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
جیڑھیاں ساݙےکیتےساریاں قابل احترام ہن۔پر ݙکھ دی ڳالھ ہک ہےجو کجھ زباناں سڄاڳ ٻلدے ݙیوےدے سوجھلےتوں اوڈھر راہےڳیاں اخیر زباناں اپݨی موت مر ڳیاں۔ساݙی ماء ٻولی سرائیکی ٻولی ھݨ جو موجود ہےتاں ایندےوچ ضرور ٻلدےݙیوے دا ہتھ ہے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
قسمت ہئی میڈی منڈھوں ہاری
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
ٻلدا ݙیوا سوجھلےدے
نال نال وسوں دی ساول وی ہوندے محرومی ݙڈھب ظالم رسماں دیاں وانڳاں موڑ ݙیندے اپݨے اپݨےسوجھلےدےنال برائیاں دا ستیاناس کر ݙیندے۔
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
طلاق ݙینداں تاں پمدے شر
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
ݙیوا ضرور انسان کوں اپݨےرب اپݨے نبیﷺ ، اپݨی کتاب دا اپݨےسوجھلےنال راہ ݙکھیندے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
فرھاد میڈی ایہا ڳال منیجو
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
بندے کوں بندے دےحق رہݨ سہݨ ہک ݙوجھےکوں پیار دا شیشہ ݙکھیندے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
سوہݨی رن کوں ناں پرنیجو
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
ٻلدا ݙیوا اپݨی شعاء نال جہان کوں جگمک روشن چٹا کھیر چانݨ کریندے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
سانولی کوں ڳل نال لاویجو
نتاں روز کوٹیسے سر
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سوجھلا اللہ دی ݙتی ہوئی ہک نعمت ہے
مزاحیہ شاعری
نوٹ
میڈی جتنی وی مجازی تے مزاحیہ شاعری ہے او معاشرے دی عکاسی کریندی ہے ۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
اللہ تعالی دی ݙتی ہوئی نعمت دا ذکر ناں کراں تاں ناشکری ہے جو ناانصافی ہے ایں سنڄاڳ تےٻلدےݙیوے دا ڳانڈھا
سئیں خواجہ غلام فرید(رح) دی نگری  نال ہے ٻہوں سوہݨا تےمٹھا بےپناہ صفتاں دا مالک محبتیں بھرا جوان ایم فل سرائیکی زبان ثقافت دا ترجمان،کالم نگار،
مزاحیہ شاعری
نوٹ
بطور میڈی ذات نال ایندا کوئی وی تعلق کینی ۔
کیونکہ میں اجݨ تک کنوارہ ہاں تے محبت وی کینی کیتی ـ
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
نامور ادیب ،
بےباک لکھاری انقلابی شاعر
شہباز۔تبّسم۔ ݙولفظ ہن
جیڑھےسئیں دی خود عظمت بیان کریندے کھڑݨ۔اےݙولفظ اپݨی اپݨی جھاہ تے سوجھلا ݙیندن
اگر اےݙو لفظ کٹھےتھی ونڄن تاں جہان تےاللہ دےحکم نال اندھارے دا ناں نشاں مٹا ݙیندن
سئیں اسلم رسول پوری،
سئیں صوفی تاج محمد گوپانگ ( ڄیڑھےکجھ ݙینہہ پہلےجھوک لݙا ڳائین اللہ دا بخش ہووے)
سئیں مرشد تبّسم دے ڳواہڈھی ہن۔
سئیں دا ڄم پل وستی کوٹلہ شیر محمد ضلع راجن پور  تھائے ڄیڑھاجام پور توں 55 کلومیٹر دےفاصلےتےواقع ہے۔ راجن پور کنوں 41 کلومیٹر تے دریا سندھ دی پچادھی مݨ تے سندھو سئیں کنوں 21 کلومیٹر پچادھ ڈو ٻیٹھن۔ ایں وسوں ہمیش ادب سانگے وݙے وݙے لوک پیدا کیتن تے ایں دھرتی کوں ادب دی دھرتی آکھیا ویندے۔ کجھ ناں میں پہلے چا چکیاں جنہیں ادب وچ کارنامے نمایاں سر انجام ݙتن۔ سئیں شہباز تبّسم وی ایں وسوں دا ہل سوجھوان ہے۔ منڈھ وچ انہاں دا ہک قطعہ ݙیکھو جیڑھا حقیقت دے قریب ترین ہے:
دھرتی  ماء  دا  جایا ہَم
جگ  تے  روب سَوایا ہَم
ظلم دی چکی پِسدا پیاں
ماء  کوں  یار  ڈُکھایا ہَم
ایں قدرت دے ٻلدےݙیوےنال میݙیاں کئی ملاقاتاں ہن اٹھدےٻہدھیں ٹردیں پھردیں خودبخود جہان کوں سوجھل کر ݙیندن۔ اے صفت یا کُئی وی صفت اللہ سئیں دے طرفوں عطا ہوندی ہے او جیکوں چاہے جیویں ݙے ݙیوے۔ شہباز تبّسم مختلف اصنافِ سخن تے لکھئے تے بھرپور توانائی نال لکھئیے۔
میں سئیں شہباز تبّسم دے کلام وچ وسوں دا ݙکھ وی محسوس کیتے تے ریتیں رسمیں کوں نبھاوݨ دا ڈھنگ وی ݙٹھے۔
اکھ توں نیر تندیر سہیلی
رل مل سوروں پیر سہیلی
عشق دے پندھڑے پوندی رہ ڳئی
غزوۂِ ذات الرقاع دی وجہ تسمیہ
رقاع کپڑے دی تھڳڑی کوں آہدن۔ حضرت ابو موسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ فرمیندن کہ ایں غزوہ وچ ٹردے ٹردے ساݙے پیر پھٹ ڳئے تے اساں انہاں تے کپڑیاں دے تھڳڑیاں ولہیٹ گھدے۔ اینہی ڳالہوں ایں غزوہ دا ناں ذات الرقاع پئے ڳیا- بعض مؤرخین نے آکھے کہ چونکہ اتھاں دی زمین دے پتھر سفید و سیاہ رنگ دے ہن تے زمین اینجھی نظردی ہئی جیویں سفید تے کالے پیوند ہک ݙوجھے نال جڑے ہوئے ہن، لہٰذا ایں غزوہ کوں غزوہ ذات الرقاع اکھیجݨ لڳا تے بعض دا قول ہے کہ اتھاں ہک درخت دا ناں ذات الرقاع ہئی ایں واسطے لوگ اینکوں غزوہ ذات الرقاع آکھݨ لڳے۔ تھی سڳدے کہ اے ساریاں ڳالہیں ہوون۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سوہݨی سسی ہیر سہیلی
ڈھیر ورہئیں توں روہی تسّی
جوزف ارلنگر
جوزف ارلینگرایک امریکی ماہر عصبیات ہن جنھاں نے 1944ء دا نوبل انعام برائے طب حاصل کیتا۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
مکھݨ ماکھی نہ ہے لسّی
اُمّہاتُ المؤمنین
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی انجو انج روایتاں وِچ اکثر یارہاں تُوں تیرہاں ذالیں دے ناں مِلدے ہِن جِنّھاں کُوں مؤمناں دے اَمّیاں / اُمّہاتُ المؤمنین آکھیا وین٘دا ہِے۔ یعنی مؤمناں دیاں اَمّائیں۔ اِین٘دے تُوں اَن٘ڄ اِنّھاں کُوں ازواجِ مطہرات (پاک ذالِیں) وِی آکھیا وین٘دا ہِے۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
رُکدے نئیں پئے نیر سہیلی
اُمّہاتُ المؤمنین
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے ذالیں وِچ حضرت عائشہ دے علاوہ سبھے بیوہ تے مطلقہ (طلاق شدہ) ہَن اَتے وَدھ شادیاں دا عرب وِچ عام رواج ہئی۔ مؤرخین دے مطابق اکثر شادیاں اَنجو انج قبیلیاں نال اتحاد کِیتے یا اِنّھاں تِرِیمتاں کُوں عزّت ݙیوݨ کِیتے کِیتیاں ڳئیاں ہَن۔ اِنّھاں وِچُوں کُجھ سن رسیدہ ہَن اِیں کِیتے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے کثرت ازدواج دا الزام لاوݨ آلیاں دیاں دلیلاں ویلھیاں تِھی وین٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں وِچُوں صرف حضرت خدیجہ بنت خویلد اَتے حضرت ماریہ قبطیہ تُوں اولاد ہئی۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
تھل وچ جݙاں بارش وسے
ڳاں روہی دی ڈھکے ݙسے
اُمّہاتُ المؤمنین
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے نبوّت تُوں پہلاں ٢٥ ورھیاں دی عُمر وِچ حضرت خدیجہ نال شادی کِیتی۔ حضرت خدیجہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی پہلی ذال ہَن اَتے آپ دی اولاد وِچ حضرت ابراہیم بن محمد دے سوا سبھے پُترا اَتے دِھیاں اِنّھاں دے بطن نال تھئیاں۔ اِنّھاں دے نال آپ دی ازدواجی حیاتی ٢٥ ورھیاں دی ہئی اِیں وچالے آپ نے کوئی ٻئی شادی ناں کِیتی باقی سبھے شادیاں ٥٠ ورھیاں دی عُمر دے بعد کِیتیاں ہَن۔
آنحضرت دے جھوک لݙ ون٘ڄݨ دے ویلے اِنّھاں دے نَؤں ذالیں جِین٘دیاں ہَن۔
حضرت خدیجہ
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت خدیجہ ݙیکھو
حضرت سودہ بنت زمعہ
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت سودہ بنت زمعہ ݙیکھو
حضرت عائشہ بنت ابی بکر
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت عائشہ بنت ابی بکر ݙیکھو
حضرت زینب بنت خزیمہ
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت زینب بنت خزیمہ ݙیکھو
حضرت ام سلمہ
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت ام سلمہ رضی اللہ عنہا ݙیکھو
حضرت زینب بنت جحش
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت زینب بنت جحش ݙیکھو
حضرت جویریہ بنت حارث
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت جویریہ بنت حارث ݙیکھو
حضرت صفیہ بنت حی بن اخطب
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت صفیہ بنت حی بن اخطب ݙیکھو
حضرت میمونہ بنت حارث
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت میمونہ بنت حارث ݙیکھو
حضرت ماریہ قبطیہ
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت ماریہ قبطیہ ݙیکھو ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:عصر نبوی ﷺ ونکی:شجرات نسب ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
رج کے پیسوں کھیر سہیلی
اوندیاں ݙیکھ ڑی شانداں ملدیاں
لانڑئیے نال اڑانداں ملدیاں
بوچھݨ لیر و لیر سہیلی
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کسان معاشرے دا ہک اہم رکن ہے ـ اساڈے ملک دی بقاء اساڈے کسانیں نال اے ـ پر انتہائی افسوس دی ڳال اے جو اساڈے ملک وچ کسان بہوں پریشان اے ـ نہر دا پاݨی کڈاہیں ملدے کڈاہیں نہر سوکھی پی ہوندی اے ـ ݙیزل دا ریٹ اسمان تے گیا کھڑا ہے ـ بجلی وی اللہ معافی ݙیوے ہک مہنگی تھی گی اے ڈوجھا ملک وچ لوڈ شیݙنگ اے شودا کسان کیݙے ونجے ـ
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سچ آکھ ڳئے خواجہ روہی دا
نین مریندن تیر سہیلی
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل تے کسان نال جو جو گزردی اے او حال کوں میں ایں نظم وچ پوری کوشش کیتی اے ـ
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
وسدا ہے شہہ رڳ دے نیڑے
نال تبّسم ناں لا جھیڑے
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
ہکو میں تاں اکھیندا نی اکھیندا سارا جہان اے
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
کرے جڳ وستیر سہیلی
سئیں شہباز تبّسم سرائیکی شاعری دے نال نال اردو تے انگریزی شاعری وی کریندن۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
اساکوں تاں ملیں والیں بہوں کیتا پریشان اے
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
انہاں دا اردو دا کلام وی ٻہوں سوہݨا تےشاندار ہے۔ فنی حوالے نال تھی سڳدے پیچیدگیاں ہوون کیوں جو انسانی کلام ہے پر تخیّل دے حوالے نال ݙٹھا ونڄے تاں میں اے ضرور آکھ سڳداں جو انہاں کنیں نت نویں خیالات دا مجموعہ رہ ویندے۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
اتھاں سرکل والے اپݨی ٻیٹھے خرچی ٻݨیندے ہن
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
او بھانویں سرائیکی شاعری وچ ہووے،اردو شاعری وچ ہووے تے بھانویں انگریزی شاعری وچ ہووے۔ قارئین کرام اے ڳال وی قابل توجو ہے جو پروفیسر شہباز تبّسم شاعری دے نال نال ایں وسوں وچ نثر دی کمی کوں پورا کرݨ سانگے وی اہر کریندےپن۔
ایں ویلھے انہاں دی افسانے دی کتاب طباعت دے مراحل وچ ہے تے تحقیق و تنقید تے آپ بھرپور کم پئے کریندن۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
سݨو لوکو ہزاریں منہ اتھاں پرمٹ وچیندے ہن
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
میں آخر تے دعا کرینداں اللہ تعالی سئیں دی عمر اچ مزید برکت عطا فرماوے
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
امیریں تے غریبیں دا ٻیٹھے اے چم لہیندے ہن
حجۃ الوداع
اسلام پورے عرب وچ پھیل چکا ہئی۔ یکے بعد دیگرے تقریباً سبھے قبائل مشرف بہ اسلام تھی چکے ہن۔ انہاں حالات وچ اللہ تعالٰی دی طرفوں سورۃ فتح نازل تھئی جس وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کو اشارۃً آگاہ کیتا ڳیا کہ آپ ﷺ دا کم ہݨ مکمل تھی ڳیا ہے چنانچہ آپ ﷺ نے وصال توں پہلے تعلیمات اسلامیہ کوں سارے عرب تک پہنچاوݨ کیتے حج دا ارادہ فرمایا۔ مدینہ وچ اعلان فرما ݙتا ڳیا کہ ایں مرتبہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم خود حج دی قیادت فرمیسن۔ ایں کیتے تمام عرب توں مسلمان اُوندے وچ شریک تھیون۔ اطراف عرب توں مسلماناں دی ہک کثیر تعداد ایں شرف کوں حاصل کرݨ دی خاطر مدینہ پہنچی۔ ذوالحلیفہ دے مقام تے احرام ٻدھا ڳیا تاں لبیک لبیک دی آواز توں فضا گونج اٹھی تے فرزندانِ توحید دا ٹھاٹھاں مریندا ہوا سمندر حج بیت اللہ دی غرض نال مکہ معظمہ دی طرف روانہ تھیا۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
زمینداریں کوں ہر واری ذلیل اے تاں کریندے ہن
ڳُݙّی
left|thumb|[[جاپان دے ہگاشیومی شیگا شہر وِچ ہر مئی دے چوتھے آݙِٹ کُوں ڳݙّیاں دا تہوار منایا وین٘دا ہِے۔ ]] ڳُݙّی ہِک دھاڳے دی مدد نال اُݙّݨ آلا پکّھی ہِے۔ اِین٘دی اُݙاری کِیتے ضروری قوّت اِین٘دے پَکّھاں دے اُتّے اَتے تَلّے دے پاسوں وَا دے دباؤ اُتّے منحصر ہِے۔ ڳُݙّی دے اُتلے پاسُوں گَھٹ دباؤ اَتے تَلویں پاسُوں وَدھ دباؤ دی وجہ نال ڳُݙّی اُݙدی ہِے۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
اساڈے ملک وچ لوکو عذابیں وات کسان اے
حجۃ الوداع
نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے ہر مرحلے دے مناسک توں مسلماناں کوں آگاہ فرمایا۔ حج دی رسومات وچوں جیہڑے مشرکانہ رسوم باقی ہن ختم کر ݙتے ڳئے تے صدیاں بعد خالص ابراہیمی سنت دے مطابق فریضہ حج ادا کیتا ڳیا۔ آپ ﷺ نے مقام سرف وچ قیام فرمایا۔ مقام ابراہیم وچ ݙو رکعت نماز پڑھی تے اس دے بعد تعلیمات اسلامیہ کوں لوگاں دے سامݨے پیش فرمایا۔ توحید و قدرت الٰہی دا اعلان آپ ﷺ نے کوہ صفا تے ونڄ کے فرمایا:
ڳُݙّی
ڳُݙّی اکثر وَا تُوں ٻار آلے ہون٘دیاں ہِن، اِنّھاں کُوں اُݙّݨ کِیتے وَا دے جھولیاں دی لوڑ پون٘دی ہِے۔ ڳُݙّی اکثر کھیݙاں دے زمرے وِچ آن٘دی ہِے۔ جاں جو اِنّھاں دا استعمال کئی مِداناں وِچ تِھین٘دا ہِے۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سئیں دی قلم اچ مزید طاقت عطا فرماوے
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
اتھاں سرکل والے لوکو مزے ٻیٹھے کریندے ہن
ڳُݙّی
تاریخ
2800 ورھیاں پہلاں چین وِچ ڳُݙّی اُݙاوݨ دی تاریخ مِلدی ہِے۔
اشیاء
left|thumb|200x200px|جرمنی دے ڳُݙّی تہوار وِچ فنی ڳُݙّی left|thumb|کلوس نیو میکسیکو وِچ ڳُݙا۔ ڳُݙّی پَنّے یا کپڑے نال بݨائی وین٘دی ہِے۔ بمبو دی ہولی چوٻ استعمال کِیتی وین٘دی ہِے۔ نائلان یا صوتی دھاڳا استعمال تِھین٘دا ہِے۔ اِین٘دا ڈیزائن ہر ونکی دا ہون٘دا ہِے۔ ڳُݙّی دی دُمب ٻہوں چنڳے اندازاں وِچ بݨائی وین٘دی ہِے۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
لیلے تے مرغیاں ہر دم ٻیٹھے اندروں نڳہیندے ہن
ڳُݙّی
اِنسانی اُݙاری
انسان نے وݙّے ڳُݙّیاں / ڳُݙّے استعمال کر تے اُݙاری بھرݨ دی کوشِت کِیتی۔ اِنّھاں وݙّے ڳُݙّیاں کُوں "ہینگ گلائڈر" وی آہْدے ہِن۔ ٥٥٩ء وِچ یوان ہوانگٹو نے ڳُݙّی دے آسرے اُݙاری بھری۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
خدا دا خوف نی رہ گیا نہ اصلوں اے سوچیندے ہن
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
اللہ سئیں تبّسم کوں مزید لکھݨ دی توفیق ݙیوے
ڳُݙّی
فوج وِچ استعمال
فوج وِچ اپݨے اسلحے کُوں ہِک جاء تُوں ٻئی جاء پُچاوݨ کِیتے ڳُݙّیاں دا استعمال کرݨ دی تاریخ وی مِلدی ہِے۔ خاص طور تے میدانِ جنگ وِچ اسلحے کُوں پُچاوݨ اَتے میدانِ جنگ دی پَرکھ اَتے خلائی تصویر کشی کِیتے وی ڳُݙّیاں دا استعمال تِھین٘دا ہِے۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
ݙوہیں پاسوں زمینداریں کوں امدا پیا سئیں نقصان اے
ڳُݙّی
ایشیاء
left|thumb|270x270px|[[ملائشیا وِچ روائیتی ڳُݙّی بݨاوݨ آلا۔ ]] ایشیائی دیساں وِچ ڳُݙّی اُݙاوݨ ہِک عام شُغل ہِے۔ ڳُݙّی بازی وی مشہور ہِے۔ افغانستان وِچ ڳُݙّی بازی ہِک مہان٘درا کھیݙ ہِے۔ داری وِچ اِیکُوں "ڳُݙّی پارن بازی" آہ٘دے ہِن۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
ݙیوےدا کم اےجہان تے
ڳُݙّی
ایشیاء
پاکستان وِچ اِیکُوں "ڳُݙّی بازی" یا "پتنگ بازی" آہ٘دے ہِن۔ اَتے ڳُݙّی بازی پُھلّاں دے موسم دا مہان٘درا شُغل ہِے جیکُوں "جشنِ بہاراں" آہْدے ہِن۔ left|thumb|[[بھارت دے شہر لکھنؤ وِچ ہِک ڳُݙّی ویچݨ آلے دی ہَٹّی]] بھارت وِچ وی ڳُݙّی مہان٘درا کھیݙ ہِے۔ مکارا سنکرانتی دا مہان٘درا تہوار ہِے۔ بھارت دی ٻہوں ساری ریاستاں وِچ ڳُݙّی بازی مقبول ہِے۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
قطاریں وچ اتھاں کھڑ کھڑ پیاسا لوک مر ویندے
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
سوجھلا نچھاور کرݨا اللہ تعالی کرےتبّسم سئیں چرک تئیں سوجھلے ݙیندا راہےونڄیں
ڳُݙّی
حوالہ جات
ونکی:پَکّھی ونکی:کِھݙاوݨے ونکی:روائتی کِھݙاوݨیں ونکی:لوک ثقافت تے فنون ونکی:لوک ثقافت ونکی:چینی ایجادات
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
کئی پاݨی تک نہیں پچھدا توڑیں جو ڈیہنہ گزر ویندے
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
نسلاں آباد تےشاد تھیندیاں راہےونڄن
حجۃ الوداع
خدا دے سوا کوئی اقتدار اعلٰی دا حامل تے لائق پرستش و بندگی نی۔ اوندا کوئی شریک نی۔ اوندے کیتے سلطنت، ملک تے حمد ہے۔ او مریندے تے جویندے۔ او تمام چیزاں تے قادر ہے۔ کوئی خدا نی مگر او کلہا۔ خدا نے اپݨا وعدہ پورا فرمایا تے اپݨے بندے دی مدد کیتی تے کلہے تمام قبائل کوں شکست ݙتی۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
سویرے شام دے دھکے جو کھا کھاسر چکر ویندے
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
جہان سارا  سوجھل راہےونڄیں
حجۃ الوداع
کوہ صفا دے بعد آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے کوہ مروہ تے مناسک حج، طواف و سعی ادا فرمائے تے 8 ذوالحجہ کوں مقام منٰی وچ قیام فرمایا۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
ہر کوئی کھلدا ہسدا آباد تے شاد راہے ونڄیں۔
حجۃ الوداع
خطبہ
سب تعریف اللہ ہی کیتے، اساں ہوندی حمد کریندے ہیں۔ اونہی توں مدد چاہندے ہیں۔ اوندے توں معافی منگدے ہیں۔ اونہی دے کول توبہ کریندے ہیں تے اساں اللہ ہی دے ہاں اپݨے نفساں دے برائیاں تے اپݨے اعمال دے خرابیاں توں پناہ منگدے ہیں۔ جینکوں اللہ ہدایت ݙیوے تاں ول کوئی اونکوں بھٹکا نی سڳدا تے جینکوں اللہ گمراہ کر ݙیوے اونکوں کوئی راہ ہدایت نی ݙکھا سڳدا۔ میں شہادت ݙیندا ہاں کہ اللہ دے سوا کوئی معبود نی، او ہک ہے۔ اوندا کوئی شریک نی تے میں شہادت ݙیندا ہاں کہ محمد اوندا بندہ تے رسول ہے۔ اللہ دے بندو! میں تہاکوں اللہ توں ݙرݨ دی تاکید تے اوندی اطاعت تے پر زور طور تے آمادہ کریندا ہاں تے میں اونہی توں ابتدا کریندا ہاں جیہڑی بھلائی ہے۔
لوگو! میݙے ڳالہیں سݨ گھنو میکوں کجھ خبر نی کہ میں تہاݙے نال ایں قیام گاہ وچ ایں سال دے بعد ول کݙہیں ملاقات کر سڳاں۔
ہا جاہلیت دے تمام دستور اڄ میݙے پیراں دے تلے ہن۔ عرب کوں عجمی تے تے عجمی کو عرب تے، سرخ کوں سیاہ تے، تے سیاہ کوں سرخ تے کوئی فضیلت نی مگر تقویٰ دے سبب نال ۔
لوگو! تہاݙے خون تہاݙے مال تے تہاݙے عزتاں ہک ݙوجھے تے ایویں حرام ہن جیویں کہ تساں اڄ دے ݙینہہ دی، ایں شہر دی تے ایں مہینے دی حرمت کریندے ہو۔ ݙیکھو عنقریب تہاکوں خدا دے سامݨے حاضر تھیوݨے تے او تہاݙے توں تہاݙے اعمال دی بابت سوال فرمیسی۔ خبردار میݙے بعد گمراہ نہ بݨ ونڄنا کہ ہک ݙوجھے دے گردناں کٹیندے رہو۔
جاہلیت دے قتلاں دے تمام جھڳڑے میں ملیامیٹ کریندا ہاں۔ پہلا خون جیہڑا باطل کیتا ویندے او ربیعہ بن حارث بن عبدالمطلب دے پتر دا ہے۔ (ربیعہ بن حارث آپ ﷺ دا سوتر ہئی جیندے پتر عامر کوں بنو ہذیل نے قتل کر ݙتا ہئی)
اگر کہیں دے کول امانت ہووے تااں او اونکوں اوندے مالک کوں ادا کر ݙیوے تے اگر سود ہووے تاں او موقوف کر ݙتا ڳیا ہے۔ ہا تہاݙا سرمایہ مل ویسی۔ نہ تساں ظلم کرو تے نہ تساں تے ظلم کیتا ونڄے۔ اللہ نے فیصلہ فرما ݙتے کہ سود ختم کر ݙتا ڳیا تے سب توں پہلے میں عباس بن عبدالمطلب دا سود باطل کریندا ہاں۔
لوگو! تہاݙی ایں سرزمین وچ شیطان اپݨے پوجے ونڄݨ توں مایوس تھی ڳیا ہے لیکن دیگر چھوٹے گناہاں وچ اپݨی اطاعت کیتے ونڄݨ تے خوش ہے ایں کیتے اپݨا دین اوندے توں محفوظ رکھو۔
اللہ دی کتاب وچ مہینیاں دی تعداد اونہی ݙینہہ توں ٻارہاں ہے جݙݨ اللہ نے زمین و آسمان پیدا کیتے ہن، انہاں وچوں چار حرمت والے ہن۔ ترئے (ذیقعد، ذوالحجہ تے محرم) لگا تار ہن تے رجب تنہا ہے۔
لوگو! اپݨے بیویاں دے متعلق اللہ توں ݙردے رہو۔ خدا دے ناں دی ذمہ داری نال تساں انہاں کوں بیوی بݨایا تے خدا دے کلام نال تساں انہاں دا جسم اپݨے کیتے حلال بݨایا ہے۔ تہاݙا حق عورتاں تے اتنا ہے کہ او تہاݙے بسترے تے کہیں غیر کوں نہ آوݨ ݙیون لیکن اگر او ایویں کرن تاں انہاں کوں اینجھی مار مارو جیہڑی نمودار نہ تھیوے تے عورتاں دا حق تہاݙے تے اے ہے کہ تساں انہاں کوں اچھی طرح کھواؤ ، اچھی طرح پہواؤ۔
تہاݙے غلام تہاݙے ہن، جیہڑا خود کھاؤ انہاں کوں کھواؤ تے جیہڑا خود پاؤ اوہو انہاں کوں پہواؤ۔
خدا نے وراثت وچ ہر حقدار کوں اوندا حق ݙتے۔ ہݨ کہیں وارث کیتے وصیت جائز نی۔ لڑکا اوندا وارث اے جیندے بسترے تے پیدا تھیوے، زناکار کیتے پتھر تے انہاں دا حساب خدا دے ذمے ہے۔
عورت کوں اپݨے شوہر دے مال وچوں اوندی اجازت دے بغیر گھنݨا جائز نی۔ قرض ادا کیتا ونڄے۔ عاریت واپس کیتی ونڄے۔ عطیہ ولا ݙتا ونڄے۔ ضامن تاوان دا ذمہ دار ہے۔
مجرم اپݨے جرم دا آپ ذمہ دار ہے۔ پیؤ دے جرم دا پتر ذمہ دار نی تے پتر دے جرم دا پیؤ ذمہ دار نی۔
اگر کٹی ہوئی نک دا کوئی حبشی وی تہاݙا امیر ہووے تے او تہاکوں خدا دی کتاب دے مطابق گھن چلے تاں اوندی اطاعت تے فرمانبرداری کرو۔
لوگو! نہ تاں میݙے بعد کوئی نبی ہے تے نہ کوئی نویں امت پیدا تھیوݨ والی ہے۔ خوب سن گھنو کہ اپݨے پروردگار دی عبادت کرو تے پنجگانہ نماز ادا کرو۔ سال بھر وچ ہک مہینہ رمضان دے روزے رکھو۔ خانہ خدا دا حج ادا کرو۔
میں تہاݙے وچ ہک چیز چھوڑیندا ہاں۔ اگر تساں اونکوں مضبوط پکڑ گھدا تاں گمراہ نہ تھیسو، او کیا چیز ہے؟ کتاب اللہ تے سنت رسول اللہ ﷺ ۔
ایں جامع خطبے دے بعد آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مجمعے کوں خطاب کریندے ہوئے فرمایا:
لوگو! قیامت دے ݙینہہ خدا میݙی نسبت پچھسی تاں کیا جواب ݙیسو؟ صحابہ نے عرض کیتی کہ اساں آکھسوں کہ آپ ﷺ نے خدا دا پیغام پہنچا ݙتا تے اپݨا فرض ادا کر ݙتا‘‘۔ آپ ﷺ نے آسمان دی طرف انگلی اٹھائی تے فرمایا۔’’اے خدا تو گواہ رہویں‘‘۔ ’’اے خدا تو گواہ رہویں‘‘ اے خدا تو گواہ رہویں تے اوندے بعد آپ ﷺ نے ہدایت فرمائی کہ جیہڑے حاضر ہن او انہاں لوگاں کوں اے ڳالہیں پہنچا ݙیون جیہڑے حاضر نی۔
خطبہ حجۃ الوداع دی اہمیت
ایں خطبے نے معاشی عدم توازن دا رستہ بند کرݨ کیتے سود کوں حرام قرار ݙتا کیونکہ سود سرمایہ دار طبقے کوں محفوظ طریقے نال دولت جمع کرݨ دے مواقع فراہم کریندے تے انہاں دی تمام افزائش دولت سودی سرمائے دے حصول ہی دی وجہ توں تھیندی ہے۔ این خطبے نے بہت سارے اہم قانونی اصول متعین کیتے ہن۔ مثلاً انفرادی ذمہ داری دا اصول وراثت دے بارے ہدایت ۔ سیاسی طور تے اے خطبہ اسلام دے منشور دی حیثیت رکھدے۔ دنیا بھر کوں ایں خطبے دے ذریعہ ݙسے ڳیا کہ اسلامی حکومت کنہاں اصولاں دی بنیاد تء تشکیل پیسی تے انہاں اصولاں تے تعمیر تھیوݨ والا اے نظام انسانیت کیتے رحمت ثابت تھیسی۔ اینہی بنا تے ڈاکٹر حمید اللہ نے اینکوں انسانیت دا منشور اعظم قرار ݙتے۔
اے ساݙے محبوب نبی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا آخری پیغام ہے تے ایندے وچ اساں ہی مخاطب بݨائے ڳئے ہیں۔ ایندی نوعیت پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی وصیت جیہی ہے۔ لہٰذا لازم ہے کہ اینکوں پڑھ کے اساں اپݨی ہݨ تک دی روش نادم تھی کے تے کافرانہ نظاماں دے مرعوبیت دے قلاوے گردناں اچوں کڈھ کے محسن انسانیت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا دامن تھام گھنوں۔ ایں لحاظ نال اے ہک دعوت انقلاب ہے۔
اوٹوڈیلس
اوٹوڈیلس ہک جرمن کیمیاء دان ہن تے انہاں دی خدمات دے صلے وچ انہاں دے ساتھی سمیت ݙوہاں کوں 1950ء وچ نوبل انعام ݙتا ڳیا۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
آمین
اللہ حافظ
رمضان عاطف
بھرمی چراغ شاہ
ݙوہڑہ
== سِک تیݙی سینے سانبھ کراہیں میں ڈھاک تے بکھے بال کِھݙائے
میکوں وِپرا کھا ڳئے روزی دا تیݙے یادیں آن دھمال کِھݙائے
بکھ اوہ ڄاݨے بکھ ہووے پئی نِمی آہدی بکھ بےحال کِھݙائے
سن ݙیکھ تبسم ݙکھ میݙے چا انگلیں تے بھئیوال کِھݙائے
آزادنظم
== میݙی وستی وسبے اندر
ہک مریلا ݙانڈ وِرادھا
وݙے ستھرے بھاشن ݙیوݨ والے
ملاں دے ہتھ اوندیاں واڳاں
راہ ویندی ہوئی نینگر پچھوں
اوترا ݙاند مریلا بَھنا
ملاں ہوندے پچھوں بَھنا
ݙاند کنوں تاں نینگر بَچ ڳئی
ملاں توں ناں بَچی
واہ وئے ملاں تیݙے بھاشن
تیݙیاں درس مسیتاں کیہاں
آپݨے بھاشن آپݨیاں ڳالھیں
آپݨی ذات ءِچ ضَم کر
اساں ماء دھرتی دے نوکر
آپݨی یار مَسیت ڳلیسوں
رب کوں تیݙیاں دھائیں ݙیسوں ونکی:سرائیکی شاعر
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
کماد اے ناں رہاواں ہا بس ایہو کھا گیا ارمان اے
اساڈے وانگ ݙوہیں توں نہ کئی برباد ہووے سئیں
حکومت ڄاگ پووے تے پوری فریاد ہووے سئیں
پریشانی توں کسان اے شالا آذاد ہووے سئیں
ایہو تاں ذکر ہر جاہ تے پیا تھیندا سئیں بیان اے
ٹرالی ہر وچوں پنڄا مݨیں دی کاٹ کاٹیندے ہن
سیاست دان دیاں ملیں تہوں نی کجھ اکھندے ہن
کہیں تے ترس نہ اصلوں زرہ بھر اے کریندے ہن
فصل تاں میں رہائی پر مگر سئیں آگیا نقصان اے
اساں دل نال خرچے سب کریندے رہ گئیوسے سئیں
ادھاریں دے اتے کھادیں وی چیندے رہ گئیوسے سئیں
نہر جو نی وڑھی ٹیویل چلیندے رہ ڳئیوسے سئیں
کماد بارہ سو مݨ تھیسے. سو چیندے رہ گئیوسے سئیں
اینکوں پرمٹ ملیا جو نی تہوں بیمار تھی گیا ہے
کتھوں پیسے بھریساں اے مرݨ تے تیار تھی گیا ہے
جو پہلے خود کشی کولوں بݨوائی نظم فرھاد خان اے
علامت استفہام
کہیں سوالیہ قسم دے جملے دے بعد اے (؟) علامت لا ݙتی ویندی ئِ۔ اینہہ علامت کوں استفہامیہ علامت آکھیا ویندے۔مثال دے طور تے کتھاں ویندا پئیں ؟ کون ئِ جہڑا تیݙا مقابلہ کرے ؟ چور بینک دے ست لکھ لٹ ڳئے ؟ ٻس چپ تھی ڳئیں ؟ وغیرہ وغیرہ ۔
فریڈرک برجیاس
فریڈرخ برجیاس (11 اکتوبر 1884- 30 مارچ 1949) ایک جرمن کیمیا دان ہئی جیں نے کوئلے توں ایندھن بݨاوݨ دا طریقہ ایجاد کیتا۔ اونکوں 1931ء وچ کارل بوش دے نال کیمیا دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔
ارشیمیدس
ارشمیدس (Archimedes) یونانی ریاضی دان ہئی جیں نے میکانیات تے علم مائعات دے اصول وضع کیتے تے اجرام فلکی دی حرکات معلوم کرݨ دا ہک آلہ تیار کیتا۔ اینجھا آتشی شیشہ بݨایس جیندی حرارت نال دور توں دور دے چیزاں ٻل پوندے۔ اوندے ایجاد کردہ توپاں ایں قدر مضبوط ہن کہ سیراکیوز دا محاصرہ کرݨ والے جنرل کلاڈیس کوں شہر تے قبضہ کرݨ وچ پورے ترئے سال لڳے۔ سیراکیوز تے قبضہ کرݨ دے بعد کلاڈیس نے ارشمیدس کوں معاف کرݨ دا حکم جاری کیتا۔ لیکن ہک سپاہی نے اُونکوں غلطی نال قتل کر ݙتا۔
ارشمیدس دا قنون
ارشمیدس نے ایہ قنون وی دریافت کیتا کہ کہیں ٹھوس شے کوں کہیں مائع دے اندر پورے طور تے ٻوڑ ݙتا ونڄے تاں اوں شے دے وزن وچ کمی آ ویندی ہے تے ایہ کمی اوں شے دے مساوی الحجم مائع دے وزن دے برابر ہوندی ہے۔ حکیم ارشمیدس نے ایں قنون دی مدد نال شاہ ہیرو دے سونے دے تاج دا معمہ حل کیتا ہئی۔ اونکوں ایہ خیال پیدا تھیا ہئی کہ اگر شاہی تاج کوں پاݨی وچ ٻوڑ ݙیویجے تاں اوندے وزن وچ کمی پیدا تھیسی تے اگر تاج دے ہم وزن سونے دی ݙلی گھن کے اونکوں پاݨی وچ ٻوڑیجے تاں اوندا وزن گھٹ تھی ویسی۔ اگر ݙوہاں صورتاں وچ وزن دی ایہ کمی برابر تھئی تاں ایندا مطلب ہوسی کہ تاج خالص سونے دا ہے۔ تجربہ کرݨ تے اوں نے معلوم کر گھدا کہ جوہری نے تاج وچ کھوٹ ملائی ہئی۔ ارشمیدس نے ایں موضوع تے ہک مکمل کتاب لکھی۔ کتاب دا نام "ترݨ والے اجسام" ہے۔ جیہڑی دنیا وچ ماسکونیات تے پہلی تصنیف ہے۔
اوشا اتھپ
thumb|اوشا اتھپ اپݨے فن دا مظاہرہ کریندے ہوئے
اُوشا اُتھپ (اردو: اوشا اتھپ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 8 نومبر 1947ء) ہِک بھارتی پس پردہ ڳائیکہ ہِن جنھاں نے 1960ء، 1970ء اتے 1980ء دے ݙہاکیاں دے اَخِیر وِچ ڳاݨے ڳائے ہَن۔ گانا ڈارلنگ، جیویں انہاں نے ریکھا بھردواج دے نال فلم 7 خون معاف کِیتے ریکارڈ کیتا ہئی۔ انہاں نے ایں نغمے کِیتے 2012ء وِچ فلم فیئر دا بہترین پس پردہ ڳائیکہ جتیا ہئی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بھارتی نغمہ نگار ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:مراٹھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:گجراتی ٻولی دے ڳائیک ونکی:کونکنی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ملیالم فلمی ڳائیکاں ونکی:تمل فلمی اداکارائیں ونکی:تامل ٻولی دے ڳائیک
علامت تعجب یا ندا
تعجب یا ندا دی علامت اے ہے(!) اے علامت درج ذیل مقامات تے استعمال تھیندی ئِ۔
(i) جݙاں جو کہیں شخص کوں سݙیا ون٘ڄے یا کوئی منادی کیتی ون٘ڄے ۔ مثال دے طور تے یا الٰہی ! تیݙے اݨ پھر بندے کتھان ون٘ڄن۔بھراوو! میݙی ڳالھ غور نال سݨو۔
(ii)اظہار حکم دے طور تے مثال دے طور ے چپ! ساہ نہ کڈھ، ٹرپو! میکوں ارام کرݨ ݙے ۔ بھڄ پو! مال ولا گھنا وغیرہ وغیرہ ۔
(iii)اظہار خواہش دے وقت، مثال دے طور تے افسوس ! بے خوندا مارٖیا ڳئے ۔ کاش ! اکبر امتحان ئِ چ پاس تھی ویندا۔ ہے ہے ! بھیݙ حرام تھی پئی ئِ۔
(iv)خالص تعجب واسطے ۔ مثال دے طور تے واہ واہ ! ݙاہڈھا ہتھ ماریئی ۔ بھل وے بھل ! تیݙی چلاکی ۔
(v)خوشی دے موقعے تے مثال دے طور تے آہا! کیجھاں خوبصورت پھل ئِ۔ سبحان اللہ ! کنوار کیجھیں سوہݨی ئِ۔
(vi)افسو س دے موقعے تے مثال دے طور تے ہائے ہائے ! میݙے پتر کوں کیا تھی ڳئے ۔ ہائے وے بد بختی ! تیں میکوں کِݙہؤدا نھئیں چھوڑیا ۔ اوہو ! سٹ لڳ پئی وی۔
(vii)کہیں کوں تنبیہہ کرݨ یا وارننگ ݙیوݨ دے موقعے تے مثال دے طور تے خبردار ! ٻال تے ہتھ نہ چاویں ، ٻس ٻس! ٻہوں تھی ڳئی ئِ۔
(viii)کہیں کوں شاباش ݙیوݨ یا کہیں دی تعریف کرݨ دے موقعے تے۔ مرحبا! نانگ کوں مار کیں وݙی بہادری دا ثبوت ݙتی، شاباش ! ظالم حاکم دے اڳوں سچ آکھئی۔
(ix) دعا دے طور تے مثلاً اللہ کرے کامیاب تھی ون٘ڄیں! ، وݙی عمر ہووی! جیندا وتیں، تتی وا نہ لڳی!۔
گرہارڈ ڈومگٹ
گرہارڈ ڈومگٹ ہک جرمن ماہر جراثیمیات و بیکٹیالوجسٹ ہئی جیں نے 1939ء دا نوبل انعام برائے طب و فعلیات حاصل کیتا۔ اوں نے تریخی طور تے سب توں پہلے کمرشل اینٹی بائیوٹک دوائی ایجاد کیتی۔
علامت تفصیلیہ
اے علامت ( :۔ )تفصیل بیان کرݨ یا کہیں گالٖھ دی تشریح دے موقعے تے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً جہڑا آدمی ا نھیں ڳالھیں تے عمل کریسی کݙۂیں بیمار نہ تھیسی :۔ رات کوں جلدی سم ون٘ڄے ، فجریں جلدی اٹھے ، وقت تے روٹی کھاوے تے تھوڑی جھئیں سیر ضرور کرے وغیرہ وغیرہ ۔
آسیہ
آسیہ فرعون تُوں آپݨاں ایمان لُکائی رکھین٘دی ہئی اَتے بعد وِچ اِیکُوں اِیں دے بارے عِلم تِھی ڳیا ہئی۔ اِنّھاں دے بارے وِچ کُجھ نصوص اَتے اُنّھاں دی شروحات والتفسری پیشِ خدمت ہِے:
1۔ فرمان باری تعالٰی ہے : "اللہ سئیں نے ایمان آلیاں کِیتے فرعون دی ذال دی مثال ݙسائی ہِے، جیڑھے ویلے اُوں نے آکھیا جو اے میݙے ربّ میݙے کِیتے آپݨے کول جنّت وِچ گھر بݨا، اَتے فرعون اَتے اِین٘دے عمل تُوں نجات ݙٰیوا اَتے میکُوں ظالماں دی قوم تُوں وِی نجات عطا فرما۔" 2۔ ابو موسیٰ اشعری بیان کرین٘دے ہِن جو نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا:
"مرداں وِچُوں تاں ٻہوں سارے درجۂ کمال تئیں اپڑے جاں جو تِرِیمتاں وِچُوں سوائے فرعون دی ذال آسیہ اَتے مریم بنت عمران دے کوئی ٻئی تِرِیمت درجۂ کمال تئیں نئیں پُڄّی، اَتے عائشہ بنت ابی بکر رضی اللہ عنہا دی باقی سبھ تِرِیمتاں اُتّے فضیلت اِین٘ویں اِی ہِے جین٘ویں ثرید باقی سبھ کھاݨیاں اُتّے افضل ہِے۔" 3۔ ابنِ عباس بیان کرین٘دے ہِن جو نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے زمین اُتّے چار لِیکاں لائیاں اَتے فرماوݨ لڳے:
"بَھلا تُساں ڄاݨدے ہِیوے جو اِیہ کیا ہِے؟ صحابہ کرام نے عرض کِیتا اللہ اَتے اُون٘دا رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کُوں وَدھ عِلم ہِے، نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: "جنتی تِرِیمتاں وِچُوں سبھ تُوں افضل خدیجہ بنت خویلد اَتے فاطمہ بنت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسم اَتے فرعون دی ذال آسیہ بن مزاحم اَتے مریم بنت عمران رضی اللہ عنہن اجمعین ہِن۔"
حوالہ جات
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں
علامت حذف
اے علامت (۔۔۔۔۔) ہمیشہ محذوف کلمات کیتے یا چھوڑیے ہوئے کلمات کیتے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً دل کوں ۔۔۔۔۔ راہ ہوندی ئِ۔
گیلیلیو
گلیلیو گلیلی 15 فروری 1564ء وچ اٹلی دے علاقے تسکانی دے شہر پیزا وچ پیدا تھیا۔ گلیلیو (انگریزی: Galileo) ہک اطالوی ماہر فلکیات تے فلسفی ہئی۔ سائنسی انقلاب پیدا کرݨ میں گیلیلیو دا کردار اہم ہے۔ اوہ شاقول تے دوربین دا نامور موجد ہے۔ اوں نے اشیاء دی حرکات، دوربین، فلکیات دے بارے بیش قیمت معلومات فراہم کیتے۔ اونکوں جدید طبیعیات دا پیو اکھا ویندے۔ گیلیلیو اپݨى عمر دے آخرى حصے وچ اندھا رہیا تے اوں نے 8 جنوری 1642ء وچ وفات پاتی۔
خطبہ حجۃ الوداع دی اہمیت
اے خطبہ تمام دینی تعلیمات دا نچوڑ ہے۔ ایندا نقطہ آغاز اللہ تے اوندے بندے دے درمیان صحیح تعلق دی وضاحت کریندے تے بھلائی دی تلقین کریندے۔ خطبہ حجۃ الوداع اسلام دے معاشرتی نظام دے بنیاداں مہیا کریندے۔ معاشرتی مساوات، نسلی تفاخر دا خاتمہ، عورتاں دے حقوق، غلاماں نال حسن سلوک، ہک ݙوجھے دے جان و مال تے عزت دا احترام، ایہے او بنیاداں ہن جنہاں تے اسلام دا معاشرتی نظام ترتیب پیندے۔
ایں خطبے نے معاشی عدم توازن دا رستہ بند کرݨ کیتے سود کوں حرام قرار ݙتا کیونکہ سود سرمایہ دار طبقے کوں محفوظ طریقے نال دولت جمع کرݨ دے مواقع فراہم کریندے تے انہاں دی تمام افزائش دولت سودی سرمائے دے حصول ہی دی وجہ توں تھیندی ہے۔ این خطبے نے بہت سارے اہم قانونی اصول متعین کیتے ہن۔ مثلاً انفرادی ذمہ داری دا اصول وراثت دے بارے ہدایت ۔ سیاسی طور تے اے خطبہ اسلام دے منشور دی حیثیت رکھدے۔ دنیا بھر کوں ایں خطبے دے ذریعہ ݙسے ڳیا کہ اسلامی حکومت کنہاں اصولاں دی بنیاد تء تشکیل پیسی تے انہاں اصولاں تے تعمیر تھیوݨ والا اے نظام انسانیت کیتے رحمت ثابت تھیسی۔ اینہی بنا تے ڈاکٹر حمید اللہ نے اینکوں انسانیت دا منشور اعظم قرار ݙتے۔
اے ساݙے محبوب نبی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا آخری پیغام ہے تے ایندے وچ اساں ہی مخاطب بݨائے ڳئے ہیں۔ ایندی نوعیت پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی وصیت جیہی ہے۔ لہٰذا لازم ہے کہ اینکوں پڑھ کے اساں اپݨی ہݨ تک دی روش نادم تھی کے تے کافرانہ نظاماں دے مرعوبیت دے قلاوے گردناں اچوں کڈھ کے محسن انسانیت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا دامن تھام گھنوں۔ ایں لحاظ نال اے ہک دعوت انقلاب ہے۔
خط مستقیم دی علامت
اے علامت ( __ ) خا لصاً محذوف کلمات کیتے استعمال کیتی ویندی ئِ ۔ مثلاً اکبر تے _____ تیݙے کول ضرور آسن۔
غزوۂِ بدر صغریٰ
غزوہ بدر صغریٰ شعبان 4ھ جنوری 626ء وچ رسول اللہﷺ نے مدینے دا انتظام حضرت عبد اللہ بن رواحہ رضی اللہ عنہ کوں سونپ کے طے شدہ جنگ کیتے بدر دا رُخ فرمایا۔ آپﷺ دے ہمراہ ݙیڈھ ہزار دی جمعیت تے ݙاہ گھوڑے ہن۔ آپﷺ نے فوج دا عَلَم حضرت علی رضی اللہ عنہ کوں ݙتا تے بدر پہنچ کے مشرکین دے انتظار وچ خیمہ زن تھی ڳئے۔ ݙوجھی طرف ابو سفیان وی پنجاہ سوار سمیت ݙو ہزار مشرکین دی جمعیت گھن کے روانہ تھیا تے مکے توں ہک مرحلہ دور وادی مَرالظَّہران پہنچ کے مجنہ نام دے مشہور چشمے تے خیمہ زن تھیا۔ لیکن او مکہ ہی توں ٻوجھل تے بددل ہئی۔ بار بار مسلماناں دے نال تھیوݨ والی جنگ دا انجام سوچیندا ہئی تے رعب و ہیبت نال لرز اٹھدا ہئی۔ مَرالظَّہران پہنچ کے اوندی ہمت جواب ݙے ڳئی تے او واپسی دے بہانے سوچݨ لڳا۔ بالآخر اپݨے ساتھیاں کوں آکھا : قریش دے لوگو! جنگ اوں وقت موزوں ہوندی ہے جݙݨ شادابی تے ہریالی تھی کہ جانور وی چر سڳن تے تساں وی کھیر پی سڳو۔ ایں وقت خشک سالی ہے لہٰذا میں واپس ویندا پیاں۔ تساں وی واپس چلے ونڄو۔
ایسا معلوم تھیندے کہ سارے ہی لشکر دے اعصاب تے خوف و ہیبت سوار ہئی کیونکہ ابو سفیان دے اوں مشورے تے کہیں قسم دی مخالفت دے بغیر سب نے واپسی دی راہ گھدی تے کہیں نے وی سفر جاری رکھݨ تے مسلماناں نال جنگ لڑݨ دی رائے نہ ݙتی۔ اݙوں مسلماناں نے بدر وچ اٹھ روز تک ٹھہر کے دشمن دا انتظار کیتا تے اوں دوران اپݨا سامانِ تجارت ویچ کے ہک درہم دے ݙو درہم بݨیندے رہیے۔ اوندے بعد ایں شان نال مدینہ واپس آئے کہ جنگ وچ اقدام دی واڳ انہاں دے ہتھ آ چکی ہئی۔ دلاں تے انہاں دی دھاک ٻیہہ چکی ہئی تے ماحول تے انہاں دی گرفت مضبوط تھی چکی ہئی۔ اے غزوۂ بدر موعد، بدر ثانیہ، بدر آخرہ تے بدر صغریٰ دے ناواں نال معروف ہے۔
خطبہ حجۃ الوداع بطور قانونِ انسانی
اے خطبہ تمام دینی تعلیمات دا نچوڑ ہے۔ ایندا نقطہ آغاز اللہ تے اوندے بندے دے درمیان صحیح تعلق دی وضاحت کریندے تے بھلائی دی تلقین کریندے۔ خطبہ حجۃ الوداع اسلام دے معاشرتی نظام دے بنیاداں مہیا کریندے۔ معاشرتی مساوات، نسلی تفاخر دا خاتمہ، عورتاں دے حقوق، غلاماں نال حسن سلوک، ہک ݙوجھے دے جان و مال تے عزت دا احترام، ایہے او بنیاداں ہن جنہاں تے اسلام دا معاشرتی نظام ترتیب پیندے۔
ایں خطبے نے معاشی عدم توازن دا رستہ بند کرݨ کیتے سود کوں حرام قرار ݙتا کیونکہ سود سرمایہ دار طبقے کوں محفوظ طریقے نال دولت جمع کرݨ دے مواقع فراہم کریندے تے انہاں دی تمام افزائش دولت سودی سرمائے دے حصول ہی دی وجہ توں تھیندی ہے۔ این خطبے نے بہت سارے اہم قانونی اصول متعین کیتے ہن۔ مثلاً انفرادی ذمہ داری دا اصول وراثت دے بارے ہدایت ۔ سیاسی طور تے اے خطبہ اسلام دے منشور دی حیثیت رکھدے۔ دنیا بھر کوں ایں خطبے دے ذریعہ ݙسے ڳیا کہ اسلامی حکومت کنہاں اصولاں دی بنیاد تء تشکیل پیسی تے انہاں اصولاں تے تعمیر تھیوݨ والا اے نظام انسانیت کیتے رحمت ثابت تھیسی۔ اینہی بنا تے ڈاکٹر حمید اللہ نے اینکوں انسانیت دا منشور اعظم قرار ݙتے۔
اے ساݙے محبوب نبی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا آخری پیغام ہے تے ایندے وچ اساں ہی مخاطب بݨائے ڳئے ہیں۔ ایندی نوعیت پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی وصیت جیہی ہے۔ لہٰذا لازم ہے کہ اینکوں پڑھ کے اساں اپݨی ہݨ تک دی روش نادم تھی کے تے کافرانہ نظاماں دے مرعوبیت دے قلاوے گردناں اچوں کڈھ کے محسن انسانیت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا دامن تھام گھنوں۔ ایں لحاظ نال اے ہک دعوت انقلاب ہے۔
غزوۂِ بدر موعد
غزوہ بدر صغریٰ شعبان 4ھ جنوری 626ء وچ رسول اللہﷺ نے مدینے دا انتظام حضرت عبد اللہ بن رواحہ رضی اللہ عنہ کوں سونپ کے طے شدہ جنگ کیتے بدر دا رُخ فرمایا۔ آپﷺ دے ہمراہ ݙیڈھ ہزار دی جمعیت تے ݙاہ گھوڑے ہن۔ آپﷺ نے فوج دا عَلَم حضرت علی رضی اللہ عنہ کوں ݙتا تے بدر پہنچ کے مشرکین دے انتظار وچ خیمہ زن تھی ڳئے۔ ݙوجھی طرف ابو سفیان وی پنجاہ سوار سمیت ݙو ہزار مشرکین دی جمعیت گھن کے روانہ تھیا تے مکے توں ہک مرحلہ دور وادی مَرالظَّہران پہنچ کے مجنہ نام دے مشہور چشمے تے خیمہ زن تھیا۔ لیکن او مکہ ہی توں ٻوجھل تے بددل ہئی۔ بار بار مسلماناں دے نال تھیوݨ والی جنگ دا انجام سوچیندا ہئی تے رعب و ہیبت نال لرز اٹھدا ہئی۔ مَرالظَّہران پہنچ کے اوندی ہمت جواب ݙے ڳئی تے او واپسی دے بہانے سوچݨ لڳا۔ بالآخر اپݨے ساتھیاں کوں آکھا : قریش دے لوگو! جنگ اوں وقت موزوں ہوندی ہے جݙݨ شادابی تے ہریالی تھی کہ جانور وی چر سڳن تے تساں وی کھیر پی سڳو۔ ایں وقت خشک سالی ہے لہٰذا میں واپس ویندا پیاں۔ تساں وی واپس چلے ونڄو۔ ایسا معلوم تھیندے کہ سارے ہی لشکر دے اعصاب تے خوف و ہیبت سوار ہئی کیونکہ ابو سفیان دے اوں مشورے تے کہیں قسم دی مخالفت دے بغیر سب نے واپسی دی راہ گھدی تے کہیں نے وی سفر جاری رکھݨ تے مسلماناں نال جنگ لڑݨ دی رائے نہ ݙتی۔ اݙوں مسلماناں نے بدر وچ اٹھ روز تک ٹھہر کے دشمن دا انتظار کیتا تے اوں دوران اپݨا سامانِ تجارت ویچ کے ہک درہم دے ݙو درہم بݨیندے رہیے۔ اوندے بعد ایں شان نال مدینہ واپس آئے کہ جنگ وچ اقدام دی واڳ انہاں دے ہتھ آ چکی ہئی۔ دلاں تے انہاں دی دھاک ٻیہہ چکی ہئی تے ماحول تے انہاں دی گرفت مضبوط تھی چکی ہئی۔ اے غزوۂ بدر موعد، بدر ثانیہ، بدر آخرہ تے بدر صغریٰ دے ناواں نال معروف ہے۔
شہزادی سائرہ فیض
شہزادی سائرہ فیض سرائیکی گلوکار ہے
تعلیم
موسیقی دے استاد نذیر حسین سموں ہن۔
رابطہ
03457342339
قوسین
اے علامت کہیں جملہ معترضہ (یعنی او زائد جملہ جیکوں جے کر عبارت کن حذف کر ݙتا ون٘ڄے تاں عبارت دے مطلب ئِ چ کوئی فرق نہ آوے جملہ معترضہ اکھیندے) یا ڳالھ ئِ چ ڳالھ یا کہیں ڳالھ دی تشریح دے موقعے تے استعمال کریندے ہئیں۔ جیویں جو زید (خدا بخش) ݙاہڈھا نیک آدمی ہا۔
غزوۂِ بدر ثانیہ
غزوہ بدر صغریٰ شعبان 4ھ جنوری 626ء وچ رسول اللہﷺ نے مدینے دا انتظام حضرت عبد اللہ بن رواحہ رضی اللہ عنہ کوں سونپ کے طے شدہ جنگ کیتے بدر دا رُخ فرمایا۔ آپﷺ دے ہمراہ ݙیڈھ ہزار دی جمعیت تے ݙاہ گھوڑے ہن۔ آپﷺ نے فوج دا عَلَم حضرت علی رضی اللہ عنہ کوں ݙتا تے بدر پہنچ کے مشرکین دے انتظار وچ خیمہ زن تھی ڳئے۔ ݙوجھی طرف ابو سفیان وی پنجاہ سوار سمیت ݙو ہزار مشرکین دی جمعیت گھن کے روانہ تھیا تے مکے توں ہک مرحلہ دور وادی مَرالظَّہران پہنچ کے مجنہ نام دے مشہور چشمے تے خیمہ زن تھیا۔ لیکن او مکہ ہی توں ٻوجھل تے بددل ہئی۔ بار بار مسلماناں دے نال تھیوݨ والی جنگ دا انجام سوچیندا ہئی تے رعب و ہیبت نال لرز اٹھدا ہئی۔ مَرالظَّہران پہنچ کے اوندی ہمت جواب ݙے ڳئی تے او واپسی دے بہانے سوچݨ لڳا۔ بالآخر اپݨے ساتھیاں کوں آکھا : قریش دے لوگو! جنگ اوں وقت موزوں ہوندی ہے جݙݨ شادابی تے ہریالی تھی کہ جانور وی چر سڳن تے تساں وی کھیر پی سڳو۔ ایں وقت خشک سالی ہے لہٰذا میں واپس ویندا پیاں۔ تساں وی واپس چلے ونڄو۔ ایسا معلوم تھیندے کہ سارے ہی لشکر دے اعصاب تے خوف و ہیبت سوار ہئی کیونکہ ابو سفیان دے اوں مشورے تے کہیں قسم دی مخالفت دے بغیر سب نے واپسی دی راہ گھدی تے کہیں نے وی سفر جاری رکھݨ تے مسلماناں نال جنگ لڑݨ دی رائے نہ ݙتی۔ اݙوں مسلماناں نے بدر وچ اٹھ روز تک ٹھہر کے دشمن دا انتظار کیتا تے اوں دوران اپݨا سامانِ تجارت ویچ کے ہک درہم دے ݙو درہم بݨیندے رہیے۔ اوندے بعد ایں شان نال مدینہ واپس آئے کہ جنگ وچ اقدام دی واڳ انہاں دے ہتھ آ چکی ہئی۔ دلاں تے انہاں دی دھاک ٻیہہ چکی ہئی تے ماحول تے انہاں دی گرفت مضبوط تھی چکی ہئی۔ اے غزوۂ بدر موعد، بدر ثانیہ، بدر آخرہ تے بدر صغریٰ دے ناواں نال معروف ہے۔
شہزاد ہمدم
سرائیکی شاعر
غزل
سال وی پل اچ سانبھیئے لاتھن
پیسے لوڑ ان، آ میں ڈیواں
ہتھ دی مل اچ سانبھیئے لاتھن
گیڑ گلانویں گل دی زینت
تہوں تاں گل اچ سانبھیئے لاتھن
ساڈے جھمبرے ،ہا وے بچڑا
سندھ دے تل اچ سانبھئیے لاتھن
دل وی کرچی کرچی تھی کے
عشق دے تھل اچ سانبھیئے لاتھن
اکھ دیاں سیپیاں ہیرے موتی
ہنج دی چھل اچ سانبھیئے لاتھن
تیڈے حسن دے قصے میڈی
نظم غزل اچ سانبھئیے لاتھن
ریت دے کوٹھے چاونڑ جلوں
بھک دی ڈل اچ سانبھیئے لاتھن
ساڈے لیکھ دے سوجھلے ہمدم
سئیت سمل اچ سانبھیئے لاتھن
شہزاد ہمدم
خطبہ حجۃ الوداع
سب تعریف اللہ ہی کیتے، اساں ہوندی حمد کریندے ہیں۔ اونہی توں مدد چاہندے ہیں۔ اوندے توں معافی منگدے ہیں۔ اونہی دے کول توبہ کریندے ہیں تے اساں اللہ ہی دے ہاں اپݨے نفساں دے برائیاں تے اپݨے اعمال دے خرابیاں توں پناہ منگدے ہیں۔ جینکوں اللہ ہدایت ݙیوے تاں ول کوئی اونکوں بھٹکا نی سڳدا تے جینکوں اللہ گمراہ کر ݙیوے اونکوں کوئی راہ ہدایت نی ݙکھا سڳدا۔ میں شہادت ݙیندا ہاں کہ اللہ دے سوا کوئی معبود نی، او ہک ہے۔ اوندا کوئی شریک نی تے میں شہادت ݙیندا ہاں کہ محمد اوندا بندہ تے رسول ہے۔ اللہ دے بندو! میں تہاکوں اللہ توں ݙرݨ دی تاکید تے اوندی اطاعت تے پر زور طور تے آمادہ کریندا ہاں تے میں اونہی توں ابتدا کریندا ہاں جیہڑی بھلائی ہے۔
ہا جاہلیت دے تمام دستور اڄ میݙے پیراں دے تلے ہن۔ عرب کوں عجمی تے تے عجمی کو عرب تے، سرخ کوں سیاہ تے، تے سیاہ کوں سرخ تے کوئی فضیلت نی مگر تقویٰ دے سبب نال ۔
خدا توں ݙرݨ والا انسان مومن ہوندے تے اوندا نافرمان شقی۔ تساں سب دے سب آدم دی اولاد وچوں ہو تے آدم مٹی توں بݨے ہن۔
لوگو! تہاݙے خون تہاݙے مال تے تہاݙے عزتاں ہک ݙوجھے تے ایویں حرام ہن جیویں کہ تساں اڄ دے ݙینہہ دی، ایں شہر دی تے ایں مہینے دی حرمت کریندے ہو۔ ݙیکھو عنقریب تہاکوں خدا دے سامݨے حاضر تھیوݨے تے او تہاݙے توں تہاݙے اعمال دی بابت سوال فرمیسی۔ خبردار میݙے بعد گمراہ نہ بݨ ونڄنا کہ ہک ݙوجھے دے گردناں کٹیندے رہو۔
جاہلیت دے قتلاں دے تمام جھڳڑے میں ملیامیٹ کریندا ہاں۔ پہلا خون جیہڑا باطل کیتا ویندے او ربیعہ بن حارث بن عبدالمطلب دے پتر دا ہے۔ (ربیعہ بن حارث آپ ﷺ دا سوتر ہئی جیندے پتر عامر کوں بنو ہذیل نے قتل کر ݙتا ہئی)
اگر کہیں دے کول امانت ہووے تااں او اونکوں اوندے مالک کوں ادا کر ݙیوے تے اگر سود ہووے تاں او موقوف کر ݙتا ڳیا ہے۔ ہا تہاݙا سرمایہ مل ویسی۔ نہ تساں ظلم کرو تے نہ تساں تے ظلم کیتا ونڄے۔ اللہ نے فیصلہ فرما ݙتے کہ سود ختم کر ݙتا ڳیا تے سب توں پہلے میں عباس بن عبدالمطلب دا سود باطل کریندا ہاں۔
لوگو! تہاݙی ایں سرزمین وچ شیطان اپݨے پوجے ونڄݨ توں مایوس تھی ڳیا ہے لیکن دیگر چھوٹے گناہاں وچ اپݨی اطاعت کیتے ونڄݨ تے خوش ہے ایں کیتے اپݨا دین اوندے توں محفوظ رکھو۔
لوگو! اپݨے بیویاں دے متعلق اللہ توں ݙردے رہو۔ خدا دے ناں دی ذمہ داری نال تساں انہاں کوں بیوی بݨایا تے خدا دے کلام نال تساں انہاں دا جسم اپݨے کیتے حلال بݨایا ہے۔ تہاݙا حق عورتاں تے اتنا ہے کہ او تہاݙے بسترے تے کہیں غیر کوں نہ آوݨ ݙیون لیکن اگر او ایویں کرن تاں انہاں کوں اینجھی مار مارو جیہڑی نمودار نہ تھیوے تے عورتاں دا حق تہاݙے تے اے ہے کہ تساں انہاں کوں اچھی طرح کھواؤ ، اچھی طرح پہواؤ۔
تہاݙے غلام تہاݙے ہن، جیہڑا خود کھاؤ انہاں کوں کھواؤ تے جیہڑا خود پاؤ اوہو انہاں کوں پہواؤ۔
عورت کوں اپݨے شوہر دے مال وچوں اوندی اجازت دے بغیر گھنݨا جائز نی۔ قرض ادا کیتا ونڄے۔ عاریت واپس کیتی ونڄے۔ عطیہ ولا ݙتا ونڄے۔ ضامن تاوان دا ذمہ دار ہے۔
مجرم اپݨے جرم دا آپ ذمہ دار ہے۔ پیؤ دے جرم دا پتر ذمہ دار نی تے پتر دے جرم دا پیؤ ذمہ دار نی۔
اگر کٹی ہوئی نک دا کوئی حبشی وی تہاݙا امیر ہووے تے او تہاکوں خدا دی کتاب دے مطابق گھن چلے تاں اوندی اطاعت تے فرمانبرداری کرو۔
لوگو! نہ تاں میݙے بعد کوئی نبی ہے تے نہ کوئی نویں امت پیدا تھیوݨ والی ہے۔ خوب سن گھنو کہ اپݨے پروردگار دی عبادت کرو تے پنجگانہ نماز ادا کرو۔ سال بھر وچ ہک مہینہ رمضان دے روزے رکھو۔ خانہ خدا دا حج ادا کرو۔
میں تہاݙے وچ ہک چیز چھوڑیندا ہاں۔ اگر تساں اونکوں مضبوط پکڑ گھدا تاں گمراہ نہ تھیسو، او کیا چیز ہے؟ کتاب اللہ تے سنت رسول اللہ ﷺ ۔
ایں جامع خطبے دے بعد آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مجمعے کوں خطاب کریندے ہوئے فرمایا:
لوگو! قیامت دے ݙینہہ خدا میݙی نسبت پچھسی تاں کیا جواب ݙیسو؟ صحابہ نے عرض کیتی کہ اساں آکھسوں کہ آپ ﷺ نے خدا دا پیغام پہنچا ݙتا تے اپݨا فرض ادا کر ݙتا‘‘۔ آپ ﷺ نے آسمان دی طرف انگلی اٹھائی تے فرمایا۔’’اے خدا تو گواہ رہویں‘‘۔ ’’اے خدا تو گواہ رہویں‘‘ اے خدا تو گواہ رہویں تے اوندے بعد آپ ﷺ نے ہدایت فرمائی کہ جیہڑے حاضر ہن او انہاں لوگاں کوں اے ڳالہیں پہنچا ݙیون جیہڑے حاضر نی۔
واوین
اے علامت ’’ ‘‘ کہیں ݙوجھے شخص دی آکھی ہوئی ڳالھ کوں دوہریندئیں ہوئیں استعمال کیتی ویندی ئِ۔ بوعلی سینا دا قول ئِ ’’ خالص گھیئو سونے دے کشتے کِن بہتر ئِ ‘‘ ۔
علامت تعریف
اے علامت ( ؔ ) اسمائے معرفہ خصوصا شعراء دے اختیار کیتے ڳئے مختصر ناں یعنی تخلص دے اتے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً غالب ؔ ، ذوق ؔ ، داغ ؔ ، دامن ؔ وغیرہ وغیرہ۔
وطن دا گیت
نظم
حق سچ دِی خاص نشانی ہیں
ہِکوّ ذات ہِے اللہ دِی
ہِک قُرآن تےِ ہِک نبیؐ
اَتے مرشد ساݙا علی وَلی
وَحدت دِی خاص نِشانی ہیں
اَساں سارے پاکستانی ہیں
اِیمان دِی دَولت سَاڳی ہِے
وحدت عظمت ساݙی ہِے
ساݙے قائد ساکُوں سبق ڈتےِ
اَسَاں نظم و ضبط دے بانی ہیں
حق سَچ دِی خاص نشانی ہیں
سندھ دا صُوبہ تاج اَسَاݙا
پنجاب دے وچ ہے راج اَساݙا
سرائیکی تے پختوں وِی ہیں
بلوچ پٹھاݨ دَمَانی ہیں
مزدور کِسان تے صنعت کارِن
طالب علم اَتےِ فن کارِن
محنت عظمت دے سب یارِن
تبصرہ
سئیں ابنِ کلیم ھُٹن تائیں ہِک صَاحبِ طرز خطّاط تےِ خوشنویس دے طور تےِ مشہُور تے مقبول رِیہن، تِے اِیں حیثیّت وِچ ملکی تِے بینُ الاقوامی اِمتیاز حاصِل کیتے نِے ۔ "خطِ رعنا" انہاں دِی اُپج تِے اختراعی صَلاحیّت دا واضح ثبوت ہِےـ پچھلے کُجھ عرصے تُوں انہاں دِی تَوجّہ شاعری دِی طرف وِی تِھی ڳئ ہِےـ  سرائیکی زبان ءِچ ٻالاں کِیتے نظماں دِاہِک مجموعہ اَلّولولی او پہلے اِی شائع کر چُکن، ھُݨ او معَاشرتی مَسائل تےِ مبنی عام فہم انداز دے نظماں دَا اےِ مجموعہ اِی شائع کریندے پین، انہاں نظماں ءِچ انہاں دَا سماجی شعُور وِی موجُود ہِے، تے اپݨے وسیب دے مسائل نال وابستگی دَا اظہار وِی تِھین٘دے، ہِک سچّے فن کار دِی طَرحاں ابنِ کلیم وِی اپݨے وسیب نال گھنڈے ہوئے ہِن، تے وسیب دے ہِک باشعور فرد دِی حیثیّت وِچ اپݨے رَدِّعمل سے اظہار دا سلیقہ وِی رکھیندِن انہاں نظماں دِی عمومی اپیل انہاں کُوں وسیب دے لوکاں ءِچ ضرور مقبول بݨیسِی ـ انہاں نظماں دِی اصَل اہمیّت اےِ وِی ہِے ڄواےِ "خطِ رعنا" دے مُوجد داہِک وَکھرا تخلیقی اظہار ہِےـ
شہر آشوب
شہرِ آشوب ہِک اہڄی لوک کہاݨی / لوک قصّہ ہِے جیڑھا اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ ٻہوں مہان٘درا زبانی قصّہ (Oral Folklore) ہِے۔
وطن دا گیت
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
شہر آشوب
کہیں شہر نال واقفیت دا مطلب اے ہے جو اوں شہر دے کیتے لوک تہاݙے واقف ہِن بلکہ اوں شہر دے بازار،کوچے،ڳلیاں محلے،در دروازے تہاݙے کتنے واقف ہِن۔ کتنیاں یاداں تہاݙیاں اوں شہر نال ہِن ہوندے ڳئیں نال تہاݙی کتنی یاری ہے۔ کتنیاں جاڳدیں راتیں تساں اوندی سڑکیں،اوندے ریستورانیں نال گزارین لوک تاں پتہ نہیں تساں ݙوجھی دفعہ ونڄو تاں کوئےنہ ہوون۔ الف لیلیٰ  جیڑھے بغداد دی ڳلیں دا ذکر کریندی ہے آنہیں وچوں تاں شاید کوئی ہندیرہ بچا کھڑا ہووے۔ پر جیڑھے بندیں دا ذکر کریندی ہے او تاں الف لیلیٰ دے صفحیں اِچ رہ ڳئین۔ پتہ نہیں اوندے بعد کتنے لوک آں تے ڳئین۔ شاید اوں شہر دے ڳلیں نال لوکیں دی واقفیت مُک ڳئی ہے تہوں کوئی ٻئی الف لیلیٰ نہیں لکھی ڳئی۔ او لوک جنہیں شہر آشوب لِکھن،اُنہیں لوکیں دا اوں شہر نال کتنا پیار ہا،کتنیاں روشن یاداں ہَن اُنہیں لوکیں دیاں دا کتنے وݙے اندھارے تے ہجرت دا تجربہ اے شہر آشوب لِکھݨ دے پِچھوں۔ شہر آشوب محض اُنہیں شہریں دیاں نظماں نہیں جیڑھے اُڄڑ ڳئین،اُنہیں شہریں دے نوحے وی ہِن جیڑھے چھُٹ ڳئیں۔ شہر آشوب ہجرتیں دیاں کہانیاں ہِن،وِچھوڑے دے قصّے ہِن۔ اے وِچھوڑا تاں شہر دے وچ رہندیں ہوئیں عی تھی سڳدے۔ چہر آشوب اُڄڑیئے شہریں دا نہیں وَسدے شہریں دا نوحہ وی تھی سڳدے تے بندے دے اندر وی ہک شہر وسدا ہوندے اُڄڑݨ دا نوحہ لکھدا رہندے۔ اوں شہر دے وَسݨ تے اُڄڑݨ دیاں وی کئی شکلاں ہوندن،اے صرف اوں بندے کوں پتہ ہوندے جیندا چہر اُڄڑیا ہووے۔ اَمرالقیس جیڑھے جاہیں دے اُڄڑݨ دا ذکر کریندے کیا پتہ او ذہن تے ہِن وی سہی یا نہ۔ غلام حیدر یتیم دی نظم "چِڑی دا آلہݨا" وی تاں ہک شہر آشوب ہےـ
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔