cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جمیل عدم
ݙوہڑے
ساݙے جیندئیں جی دلبرساݙے چا ساݙی یاد وساری
لحظے وچ دل کهسوائی هاسے اے ݙیکهه کے صورت پیاری
ساݙی سنگت رسوا کر چهوڑی واہ عدم تیݙی یاری
٢۔۔ تیݙے قول ضمانت زندگی دی کیویں قول اقراروساراں تیݙیاں باہیں گل دے چندن هن کیویں گل دے هار وساراں توں اتنا زیادہ یاد آندیں تیکوں جتنا یار وساراں شالا عدم پھڑک تے مر پوواں تیݙا جیکر پیار وساراں
غزل
میݙے حال دا ہے واقف میݙا حال جاݨدا ہے
میݙے نال منسلک تهئی هر گال جاݨدا ہے
جیڑها ہݨ وسر ڳیا ہے کہیں وقت اهدا ها او
شہ رگ توں وی زیادہ میکوں نال جاݨدا ہے
جیویں جهٹ گزردےپئےهن شاهد سبہےگواہ هن
اوندی مونجهه نئیں سنبهلدی مونہہ زورہےزناور
دهݨ مال دا سنبهالݨ دهݨوال جاݨدا ہے
نکهڑݨ اسان کائنی نکهڑݨ عذاب هوندے
تیݙے رول ایں ملنگ کوں عدم تیݙی گلی دا
هر کہیں دے ہتهه دا پتهر هر بال جاݨدا ہے
دریں دا ٹب اسر گئے چیتا کهنیج ڳیا ہے
میݙی زندگی دا حاصل پورهیا ونجیج ڳیا ہے
کہیں وقت هݨ اے لاشہ ݙیکهیں دھڑام تهیسی
کمزور تن دا کهوکها اندروں کهویج ڳیا ہے
نبضاں وی چپ دیاں چپ هن دهڑکن داشورکائنی
ات گهت ہے دل دے بارے لگدے مریج ڳیا ہے
تہمت اوندے حصے دیاں بدنامیاں جو چاتین
میݙی لج لجیج گئی اے اوندا کج کجیج ڳیا ہے
اوندے خار پهل سمجهه تےگل دےمیں هار کیتم
میݙی وفا دے سر توں قرضہ لہیج ڳیا ہے
ہنجوں دا تار پاݨیں جے دان تهئے تاں قسمت
چلو پیار دے ثمر دا ذائقہ چکهیج ڳیا ہے
تجویز کرگهدے جو کیڑها ناں میں اونکوں ݙیواں
بےدرد بےمروت اوندا ناں رکهیج ڳیا ہے
عدم نہ کجهه بیا لکهه قلم کوں روک ݙے هݨ
ایہو ݙهیرکرسمجهسی جیڑهاکجھ لکهیج ڳیاہے
جمیل عدم
عاشق صدقاݨی
ڄم پل
٢١ جولائی ١٩٧٢ء کوں ڄمے، دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔
(( پیلھوں ))
دل تیڈا ڈھول دیوانہ ہا.
میذا پیلھوں چوڑنڑ بہانہ ہا.
سب حلیہ ہا من موہی دا.
پندھ پیدل کیتم روہی دا
اے چانڑدا کل زمانہ ہا.
میڈا پیلھوں چوڑنڑ بہانہ ہا
ہرموں دی وکھری بولی ہئی.
ہر بولی لگدی گولی ہئ.
موں موں دا وکھرا تانہ ہا.
میڈا پیلھوں چوڑنڑ بہانہ ہا.
ہر ویلھے گالھیں تیڈیاں ہن.
اے بنگلے سالہیں تیڈیاں ہن.
تیڈے ناں دا روز ترانہ ہا.
کیتے عاشق رو رو بھالے ہن.
تیڈا ورد سانول پنجگانہ ہا.
دعاگو ..
عاشق حسین صدقانی
ݙوہڑہ
اساں بھوگڑو بھوگ مدامیں دے اونکوں روک نہ ہتھ اولارنڑ ڈے تنڑں مارنڑ ڈے.
تنڑں مارنڑ ڈےتل کھوٹ ہسی ہالی قہر دے کوٹ اوسارنڑ ڈے تنڑں مارنڑ ڈے.
توڑے جبر یا نرم مزاجی نال اے انسانی قدراں ھارنڑ ڈے تنڑں مارنڑ ڈے.
ہر عمل دا عاشق حساب تھیسی اونکوں ہالی جہاز اوڈارنڑ ڈے تنڑں مارنڑ ڈے.
دعاگو. .
عاشق حسین صدقانی
غزل
توڑے ݙنگے چس تے آوے اعلی نسلی نانگ تاں ھووے ـ
گوہ دے  اگوں  درکݨ  بڄݨ  بین  وڄاوݨ کہیں لیکھے ـ
بے من دا اے  میلا من  صاف  تھیوے  تاں  منوں
ݙیندا بیٹھے کئی  دلیلاں اوجڑیا پڄڑیا  دل اے ساݙا
کیندی خاطر رووݨ پیٹݨ مونجھ مناوݨ کہیں لیکھے ـ
اج تئیں پئے بھوگ بھگیندوں اوندی ھک بھنوالی دا
وعدے کرکے مکریا گئے او ھݨ یاد ݙیواوݨ کہیں لیکھے ـ
جیندے ہتھوں  سوھݨا سیاں  لڄ  دا کڄ  نہ تھیوے
ھووے تاں  ول  جوڑ برابر  لڑدیں  چس تاں آوے
مردہ موئے شیر دے اگوں  ٹانڈا چاوݨ کہیں لیکھے ـ
حق دی گال دا ھوکا ٹھہندے بھریا میل جے ھووے
گھنڈ ءچ بہہ کے  ہولے  ہوے  یار الاوݨ کہیں لیکھے ـ
کون بھروسہ  کر سڳدا ء  پھوتی  پیر  پھیرندڑ دا
بے دی ڄنڄ تیں جھمراں پاوݨ نچݨ ڳاوݨ کہیں لیکھے ـ
انویں پئے دھوڑ جپیندوں عاسق اوندے  رستے دی
نت دا پٹڑائے چہرے توں ھ دھوڑ ھٹاوݨ کہیں لیکھے ـ
جتھاں ھووے خش پیا وسے شالا جندڑی جیویس
عاشق حسین صدقانی
سرائیکستان ادبی فورم آل پاکستان
چار روحانی قوانین
چار روحانی قوانین ہک دِڳ ہِن نجات دی خوشخبری کوں ونڈݨ دا جو جیڑھا یسوع مسیح تے ایمان گھن آوݨ نال حاصل تھیندی ھے ۔ اے ہک سادہ جیہا طریقہ ھے جو ہک اھم تعلیم کوں چار حصیاں اچ ونڈیندے۔
چار روحانی قوانین اچوں پہلا اے ھے، " خداوند تہاݙے نال پیار کریندے ، تُہاݙی حیاتی کیتے حیرت انگیز منصوبہ رکیندے" ، یوحنا ٣ باب ١٦ آیت ݙسیندی ھے ، " کیوں جو خدا دنیا نال ایجھی محبت رکھی جو اوں اپنا کلہا پُتر بخش ݙتا تاں جو کوئی وی اوں تے ایمان گھن آوے ہلاک نہ تھیوے بھلکہ ہمیشاں دی حیاتی پاوے"۔ یوحنا ١٠ باب ١٠ آیت اساکوں او وجہ ݙسیندی ھے جیں واسطے یسوع آیا ، " میں ایں واسطے آیا جو او حیاتی پاون اتے ودھ ہنڈاون" کیا کوئی اساکوں خدا دی محبت توں روکھیندے؟ کیا کوئی اساکوں تابعداری دی حیاتی گزارݨ توں روکیندا پیا ہے۔
چار روحانی قوانین اچوں ݙوجھا اے ھے ، بنی نوع انسان گناہ آلودہ تھی ڳئے اتے خدا توں جدا تھی ڳئے۔ ایندا نتیجہ اے تھیا ، جو اساں ڄاݨ نہ سڳے کہ خدا دا حیرت انگیز منصوبہ اساݙی زندگیاں کیتے کیا ہِن ۔ رومیوں ٣ باب ٢٣ آیت اساکوں گناہ اتے انجام بارے ݙسیندی ھے ، " گناہ دی مزدوری موت ھے " ۔ خدا نے اساکوں اپݨی اپݨے نال ڳانڈھا رکھݨ کیتے بݨایا۔ ایندے باوجود، انسان دنیا اچ گناہ گھن تے آوے ، اتے ایں واسطے خدا توں انج تھی ڳئے۔۔ اساں اوندے نال اپݨے رشتے کوں برباد کر ݙتے ایندے باوجود اساکوں مدِ نظر رکھیا۔ ایندا حل کیا ھے؟
ایں طرح نجات دا اے تحفہ اساکوں مل سڳدے اتے خدا دے حیرت انگیز منصوبے کوں اپݨی حیاتی اچ ڄاݨ سڳدے ہیں "۔ یوحنا ١ باب ١٢ آیت اساکوں ݙسیندی ھے ، " لیکن جیڑھیں وی اونکوں قبول کیتا اوں نے انہاں کوں خدا دے فرزند بݨݨ دا حق بخشیا یعنی انہاں کوں جیڑھے اوندے ناں تے ایمان گھن آندن " ۔ اعمال ١٦ باب ٣١ آیت واضع طور تے اے آہدی ھے ، " انہاں آکھیا خدا یسوع تے ایمان گھن آ ، تو اتے تیݙا گھرانہ نجاتے پیسے"۔ اساں صرف فضل ھی نجات پا سڳدوں ، صرف ایمان دے ذریعے ، جو صرف اتے صرف یسوع مسیح تے ھووے (افسیوں ٢ باب ٨ تا ٩ آیت)۔
مہرے والے سرائیکی میلے دا کانڈھا سب دا سانجھا
مہرے والے سرائیکی میلے دا کانڈھا سب دا سانجھا نویں نسل دے نانویں
میلہ ہووے یا میل سجنڑاں دا جھومری دا مقام ہوندا ہے ساڈے پاسے ایہا ثقافت ہے دولی جنج دا امام ہوندا ہے "ساحر رنگ پوری"
سرائیکی وسوں دے ہر انسان دی خیر بھانویں او جیہڑی بولی الیندے پچھیں سارے جگ جہان دی خیر ۔ میڈے عزیزو ۔ ۔ ۔ ۔ میڈے بالو
میکوں قسم ہے سندھو سئیں دی سیڑھ دے واہندے پاک پوتر پانڑی دی میکوں قسم ہے خادم کھوسے دی چپڑی دے ہک ہک گھنگھرو دی میکوں قسم ہے اشو لال دے سچے اشلوکیں دی اساں غلام نہ رہسوں ساڈیاں رات دیاں نندراں قربان تھی گن وسبے تے،اساں پیدل سفر کیتن جیویں میڈے سائیں پنل آکھیے اساں ٹر پیوں کھمنڑ دے سوجھلے تے دریا کوں ڈھاہ ہئی اساں بھئو نئیں کیتا اساں ٹردے گیوں اساں منزل کھوٹی نئیں کیتی ساڈیاں ملخ زمیناں سیاست دا دریا کھا گئے اساں ہئو نئیں کیتی۔ اینویں نئیں ہتھ کھڑا کر گے ریاست دے چار پاوے جو سو ڈینہہ دے اندر صوبہ ڈیندوں قرآن دی زبان اچ اے ساڈی فتح مبین یے تہاکوں علم نہیں ہیں منزل تائیں کیا جاگیر بزدار دی لگ گئی اے۔ اینویں نئیں ملخیں دے وچ ناں ابھردا۔ ہاں نکلدے تے ناں نکلدے۔ میکوں سوغند ہے سکے ہاکڑے دی۔ میکوں روہی دی ریشم ریت دی قسم ہے۔ میکوں قسم ہے مر ستی کاک ندی دے کنگوں پانڑی دی۔ اساں سرخرو تھی گیوں اساں سوبھ چاتی اے ۔ ساڈا وطن آزاد پیا تھیندے ۔ اساں سہرے پاتن۔ اساں اپنڑی زندگی تے ڈھیر خوش ہئوں۔ ساڈا وقت سجایا تھی گے۔
میڈے بالو ہنڑ تہاڈی واری آگئی اے اساں غروب تھیندے پیوں تہاڈا طلوع تھیونڑ دا ویلہا آگئے۔ اساڈیں قبریں تے بے شک ڈیوے ناں بالو تہاڈی تخت لہور دے سنگ بھڑاند ہووے پئی۔ ساڈے بعد اینجھا مچ مچاوو اتنا اچا اشا ہووے جو تخت لہور دے کنگرے مچ دے سیک کنوں پگھر ونجن۔ تساں اینجھی ریت بنڑاو جو مہرے والے پیڑ پووے تاں تونسے تراٹ لگے ۔ ابھے دیرے ڈاکہ پووے لماں دیرہ دھرنا ڈیوے۔تہاڈی اینجھی میت پریت ہووے جو اشرف دی کنڈ تے چھمک لگے تاں اکرم دی جان تے نیل پوون۔
میڈے بالو! آخر دے وچ میں تہاکوں ہک گال ڈساں اے کانڈھا نئیں تاریخ دا ہک ورقہ ہے تہاڈے ہتھیں اچ ۔ جے خضر سخی نام دا اساڈی امداد کیتے رستے دے وچ رک ویندے منزل تے ناں پجدے ۔ سخی آیا جوگی روپ وٹا کے فدو گاڈی نام سڈا کے ۔ گاڈی سوہنڑے پورہیا کیتا سانگھڑ نئیں دی منڑ تے راہکی رادھی۔ صبر سکون دا بج رہایا عقل شعور دا لوڑھا ڈتا۔ راتیں جاگیا پورہیا کیتا۔ فصل جو پکی تاں نسریے بندے۔ کینجھے بندے! شاکا گاڈی ،وسیم واگھا تے محبوب تابش جیہیں زیرک ذہین بندے۔ میڈا بلاول میڈا سانول میڈا راول میڈا سجاول میڈا بہاول تساں ہیں میلے تے ضرور آنوڑیں ۔ نویں پیڑھی کوں نال گھن تے۔
میں تہاڈی تانگھ رکھیساں ۔ تہاڈی خاطر سندھو سئیں دی سیڑھ دا پانڑی سانبھ رکھیساں۔ صوفی تاج گوپانگ
اسماعیل تھہیم
اسماعیل تھہیم سرائیکی تحریک دے ہک مشہور اڳوان ہن۔
اقرب لسکاݨی
اقرب لسکاݨی سرائیکی زبان دا سوہݨا شاعر ہے
ݙوہڑہ
کل کوڑ میدان اچ جتدیں ہوٸیں ،گیوں ہار تے ونج تے سِجھ ابھریے
کنڈ لگدی دُھپ توں لگدا ہا،جیویں نار تے ونج تے سِجھ ابھریے
گُھپ تار اندھارا اکھیاں توں، تھٸے پار تے ونج تے سِجھ ابھریے
اساں سچ دی شام لنگھٸی اقرب ،ساکوں دار تے ونج تے  سِجھ اُبھریے
بال غریب دے رات نبیڑی رکھدن
بال غریب دے رات نبیڑی رکھدن
بکھ دے کیڑے نندراں چھیڑی رکھدن
حسرتیں دے دریا تے تریے ویندن
خواب وی لگدے کاغذی بیڑی رکھدن
محبوب اکھیں توں لنگھیا آوے متاں
عاشق دل دی نکی چویڑی رکھدن
لوک اصل اچ سوچاں گٸیڑی رکھدن
راہ نہ چھوڑیں منزل تانڑیں یارا
وا دے جھولے پیر اُکھیڑی رکھدن
کہیں دے بیٹ دیاں منجھیں چھیڑنڑ آلے
کہیں دیاں اجکل یاداں چھیڑی رکھدن
سنگتی توڑے رلے ہوندن اقرب
پر او اپنڑاں آپ نکھیڑی رکھدن
چاچڑ
چاچڑ سرائیکی وسیب دی ہک ذات تے برادری ہے۔
اقرب لسکاݨی
بال غریب دے رات نبیڑی رکھدن
اقرب لسکانڑی
توڑے پاڑاں پٹ کے
توڑے پاڑاں پٹ کے اُچھلی ونج ساڈیاں جاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں
آ ڈیکھیں ساول انگ انگ توں ساڈیاں لاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں
جیڑھیاں اقرب دھاہیں سنڑدا پٸیں بند دھاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں
اساں پیار دے ونڑ ہیں پھپھڑ آٶسوں ساڈیاں چھاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں
جن
جن دا لغوی معنی ہن چھپی ہوئی مخلوق۔ اسلامی عقیدے دے مطابق ایسی نظر نہ آوݨ والی مخلوق جیندی تخلیق بھاہ نال تھئی ہے۔ جب کہ انسان تے ملائکہ بالترتیب مٹی تے نور نال بݨائے ڳن۔ جناں دے متعلق خیال کیتا ویندے کہ اوہ مختلف قسم دے روپ بدلݨ دی صلاحیت رکھدن۔ قرآن و حدیث اچ جنات دا ذکر آیا ہے۔ قرآن شریف اچ جنات دے ناں تے ہک پوری سورت ”سورہ جن“ موجود ہے۔ جیندی ابتدا ایں آیت نال تھیندی ہے کہ جناں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم کوں قرآن پڑھدے سݨا تے ایں کلام کوں عجیب و غریب پاتا تاں اپݨے ساتھیاں کوں ݙسا تے اوہ سب مسلمان تھی ڳئے۔
پائی خیل
پائی خیل (Paikhel)، پاکستان، سرائیکی وسیب دے ضلع میانوالی وچ واقع ہے۔ پائی خیل نیازی قبیلے دی ہک او معروف شاخ ہے جیں نے ایں گرانہہ دی بنیاد لکی مروت توں نقل مکانی دے بعد رکھی۔ ایں گرانہہ وچ دیگر اقوام ڄٹ ،اعواݨ، ویرالی، لوہار، کنبھار الغرض پیشہ ور اقوام وی آباد ہن۔ نیازی پٹھاݨاں دا ایہ قبیلہ مزید شاخاں وچ تقسیم ہے جیویں کہ فتح خان خیل، چنݨ خیل، راجو خیل، کبی خیل، قتال خیل ،پہلوان خیل وٖغیرہ اہم ہن۔ حاجی اکرام اللہ خان نیازی پائی خیل سابقہ صوبائی وزیر جیل خانہ جات تے جنگلات و آبپاشی مشہور شخصیت گزرے ہن۔ علاوہ سلیم اللہ خان سابقہ پنجاب اسمبلی ممبر وی شامل ہن،۔ نیازیاں دے ایں قبیلے نے احمد شاہ ابدالی دے نال عیسیٰ خیل دے نیازی خوانین دے زیر سایہ پاݨی پت دی لڑائی وچ حصہ گھدا جبکہ کشمیر جہاد وچ وی نیازی پشتوناں دے لشکر وچ اپݨے قبائلی سردار شیر علی خان نیازی پہلوان خیل دی قیادت وچ خان غلام رسول خان نیازی ٖغازی کشمیر رئیس عیسیٰ خیل دی قیادت وچ شامل تھئے۔
پائی خیل ریلوے اسٹیشن
پائی خیل ریلوے اسٹیشن، پائی خیل، تحصیل و ضلع میانوالی وچ واقع ہے۔ پاکستان ریلویز دی سرکاری ویب سائٹ دے مطابق پائی خیل ریلوے اسٹیشن دا کوڈ PIK ہے۔ ایں وقت وی ایہ اسٹیشن پاکستان ریلویز دے استعمال وچ ہے۔
لانگ مارچ تے سوجھل دھرتی واس
لانگ مارچ تے سوجھل دھرتی واس
جے تائیں بال نہ رووے ما وی کھیر نئیں ڈیندی۔ 15 اکتوبر دے ڈینہہ سب سوجھل سوچ دے سرائیکی ساتھی کٹھے تھیسن ہکو کٹھ بنڑیسن ابھے ڈو منہ کر تے ٹردے اوسن آہدے اوسن دھاڑ وو ابھا کھادی ویندے نعرے دے سنگ جھمراں جھمریں دے سنگ گیت سنگیت۔ سارے فنکار ہوسن میلہ ہوسی عطااللہ عیسی خیلوی موہری ہوسی موج میلہ ہوسی۔ وسبے دے سارے فنکار پیت پریت دی میت دے وچ سر لیسن سندھو سئیں دی سیڑھ توں ولدا آوسی سندھو سائیں دی منڑ توں حق سرائیکی حق فرید ڈو ڈینہہ واراں میلہ ہوسی یاراں نال بہاراں ہوسن سوجھل سنگتی کٹھے ہوسن ہر پاسوں مست ملہاراں ہوسن خان پور دے ہک بڈھڑے صوفی کوں پیر فرید نوید ڈتی اے خواب وچالے۔
عمر سہمݨ دے ناں
عمر سھمن دے ناں اج میڈا ھاں کڈھ گھدے وے تساں ؛ ایڈا بھھادر نینگر وی جے کر پڑ اچوں بھج ونجنڑ دیاں گالھیں کرے تاں ول او نینگر جیھڑے تھاڈا اٹھنڑ باھنڑ بولنڑ الاونڑ تے ڈکھ سکھ ونڈاونڑ ڈیکھ تے چنگے کم کرنڑ کیتے چوتہ بدھ تے پڑ اچ نکھتے ودن یا پڑ اچ تھاڈے مونڈھے نال مونڈھا لانونڑ دی صلاہ پکائی ودن ؛ او کڈے ویسن ڈوں چار چندرے بندیاں دی لبار سنڑ تے پڑ چھوڑنڑ دی گال کر تے میڈے جئیئں بندیاں دا تاں ساہ کڈھ گھدے تساں ایھو چاھندے وے جو جیھڑے لاوارث تے گنگے باتے تھاڈی چنگائی کوں ڈیکھ تے تھاکوں تے تھاڈے سنگتیاں کوں اپنڑاں سجنڑ جانڑنڑ پئے گئے ھن او ول اپنڑے آپ کوں اندھاریاں اچ رلیا ھویا سمجھن ؛ اے ناں سمجھن جو اندھارے مکاونڑ کیتے ؛ سدھے رستے لانونڑ تے ڈکھ سکھ اچ انھاں دے مونڈھے نال مونڈھا لانونڑ کیتے عمر سیھمن اپنڑے سجنڑاں سودھا ھے پیا
عمر سیھمن میڈی ھک گال یاد رکھیں ؛ جے کر تساں تے تھاڈے مونڈھے والاں اے چنگائی آلا کم چھوڑیا تاں وسیب دے لاوارثے تے گنگے باتے لوگاں دے نال نال میڈے وی ڈیونڑ دار ھوسو میڈے پتر آ جیویں جگ تے جتھ پیر ھووی اتھ خیر ھووی شالا میکوں ھک گال تاں ڈس جے کر ایجھے کم تساں تے تھاڈے مونڈھے وال ناں کریسن تاں بیا کونڑ کریسی
میکوں جیویں خدا تے یقین ھے ایویں تھاڈے تے تھاڈے مونڈھے والاں تے وی یقین ھے جو تساں اے چنگا کم کیتی رکھسو میں جئیئں لاوارث تھاکوں دعا ڈے سگدن شالا تتی وا ناں لگے تھاکوں دعاواں دے نال محمد سلیم خان نیازی بانی سرائیکی قومی موومنٹ
مسلمان
جیڑھا بھوٸیں تے لیکے مریندا بیٹھا ہا
انویں تاں ہا پاگل جیاں کُٸی نظردا
کہیں نال گالھیں کریندا بیٹھا ہا
اے دنیا ہے فانی اتھاں کہیں نٸیں راہنڑاں
ایہا گالھ گالھا ڈسیندا بیٹھا ہا
توڑے ریت دے ہن مگر او دیوانہ
بنڑا گھر بہشتی وچیندا بیٹھا ہا
او اقرب ہے شاہ رگ کنوں وی ذیادہ
کوٸی پڑھ کے قرآں اکھیندا بیٹھا ہا
اَقرب لسکاݨی
کوسٹا ریکا
کوسٹا ریکا وسط امریکی ملک ہے جیہڑا بحر الکاہل دے کنارے واقع ہے۔ ایں ناں دا لغوی معنی دولتمند کنارا ہے تے سرکاری ناں جمہوریہ کوسٹا ریکا ہے۔ ایندے شمال اچ نکاراگوا، جنوب مشرق اچ پناما، مغرب اچ بحرالکالہل، مشرق اچ بحیرہ کیریبین تے جنوب اچ ایکواڈور ہے۔ کوسٹا ریکا دی آبادی پینتالیہہ لکھ دے لگ بھگ ہے جیندا ہک چوتھائی ایندے سب توں وݙے شہر سان ہوزے اچ رہندے۔ thumb|Coat of arms of Costa Rica thumb|Flag of Costa Rica (state) thumb|Costa Rica (orthographic projection) thumb|Map of Costa Rica
تاریخ
سلطنت ہسپانیہ دی سولہویں صدی اچ آمد توں قبل کوستا ریکا دی مقامی آبادی ٻہوں گھٹ ہئی۔ سلطنت ہسپانیہ دے بعد قلیل مدتی میکسیکی سلطنت اول دا حصہ بݨا تے ایندے بعد جمہوریہ وسطی امریکا دا رکن بݨا تے ول 1847ء اچ آزادی حاصل کییت۔ آزادی دے بعد کوسٹاریکا لاطینی امریکا دی سب توں مستحکم تے ترقی پسند ریاست دا درجہ رکھدی ہے۔ 1949ء دی خانہ جنگی دے بعد کوسٹاریکا نے اپݨی فوج تحلیل کر ݙتی۔ کوسٹاریکا فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دا مبصر ممبر ہے۔ 2015ء اچ انسانی ترقیاتی اشاریہ دی فہرست اچ کوستا ریکا دا نمبر 69 ہئی جیہڑا لاطینی امریکا دے ریاستاں اچ سب توں بہتر ہے۔ ہک دور اچ زراعت تے مبنی ایہ ریاست اڄ فنانس، دواسازی تے سیر و تفریح دی طرف چل پئی ہے۔
جغرافیائی تے حیاتیاتی خصوصیات
thumb|Red eyed tree frog edit2 thumb|HeliconiusDorisLinnaeus thumb|Poas crater چرند و پرند دی اقسام دے حساب نال کوسٹاریکا ہک اہم ملک ہے۔ دنیا دے کل رقبہ دا صفر اشاریہ ہک فیصد ہوݨ دے باوجود دنیا دی حیاتی تنوع دا پنج فیصد اتھاں پایا ویندے۔ کوسٹاریکا دا 25 فیصد حصہ محفوظ قومی پارک تے محفوظ علاقیاں تے مشتمل ہے (ترقی پزیر ممالک اچ ایہ اوسط 13 فیصد تے ترقی یافتہ ممالک اچ ایہ اوسط 8 فیصد ہے) ۔ کوسٹاریکا نے کامیابی نال جنگلات دی کٹائی دے عمل کوں 1973ء توں 1989ء تک دنیا دے حساب نال بدترین شرح توں 2005ء اچ تقریباً صفر تے پہنچا ݙتے۔ ٹورٹوگیرو قومی پارک (معنی:کچھویاں نال بھرا ہویا)، مکڑیاں، چیکݨ والے باندر، سفید گردن والے کپوچین باندر، ترئے انگلیاں تے ݙو انگلیاں والے تنبل(سلوتھ) ،320 اقسام دے پرندیاں تے کئی قسم دے رینگݨ والے جانوراں دی آماج گاہ ہے۔ ایہ پارک نسل کشی دے خطرے توں دوچار ساوے کچھویاں دی انڈے ݙیوݨ دی سالانہ جگہ ہے۔ چمڑے دی پشت والے کچھوے، ہاکس بل، کچھوے تے گینڈا نما ٹنڈݨ وی اپݨے ٹھکاݨے اتھائیں بݨیندن۔ مونٹیورڈ بادلاں دے جنگلات 2000 اقسام دے پودیاں تے بیشتر اقسام دے اورچڈ دا گھر ہے۔ اتھاں 400 قسم دے پرندے تے 100 قسم دے ممالیہ جانور پائے ویندن۔
کوسٹاریکا اچ 840 اقسام دے پرندے پائے ویندن۔ وسطی امریکا دے دیگر علاقیاں دی طرح اتھاں وی شمالی تے جنوبی امریکا دے کافی پرندے پائے ویندن۔ اے خوبصورت ملک سیر و سیاحت کیتے اپݨے قدرتی حسن، جنگلات، دریاواں تے ہر قسم دی جنگلی حیات دی وجہ توں انتہائی اہم سمجھا ویندے۔
جاوید اختر محمود
سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ، سرائیکی وسیب، جاوید اختر محمود ہن۔
سیاست
کہیں ریاست دا نظام چلاوݨ کیتے افراد دا ہک نظریے دے تحت رل مل کے ریاست کوں قائم رکھݨا سیاست اے۔
اکیہ فروری دا سݙا
21 فروری خمیس دے ڈیہنہ سویلے ڈاہ وجے مابولی دا جشن شروع تھی ویسی سویلے ابتدا ساڈھے ڈاہ وجے جھمر دے پڑ کنوں شروع کر ڈیسوں تلاوت پاک دے بعدشاعر گلو کار اپڑاں رنگ جمیسن اوندے بعد سرائیکی رہنما مقررین اپڑیں مابولی دے ڈیہنہ تیں روشنی سٹیسن اور ڈسیسن اے مابولی دا ڈیہنہ اساں سرائکیں واسطے کتناں اہم اے اے ڈیہنہ اساں ہرسال کیوں منیندے اوں اے ڈیہنہ ساکوں عید الی کار کیوں چنگاں لگدے اور ہر مہذب قوم ایں ڈیہنہ کوں قومی ڈیہنہ دے طور تیں کیوں منیندی اےہک بی گال دی وی اتھائیں وضاحت کیتی ونجاں ہر ملک اچ سوائے پاکستاندے ایں قومی ڈیہنہ کوں چھٹی دے طور تیں منایا ویندے اے واحد ملک پاکستان اے جتھاں کوئی چھٹی کئینی ایں واری حکومت اے پاکستان کنیں اے چھٹی دا مطالبہ اساں وی کریسوں باقی رہ گئی توھاڈی انونڑ الی گال او کمی تساں اگیں وی کینیوے کریندے ہنڑ وی امید اے کئیناں کریسو کیونکہ تساں سرائیکی او میں پیور سرائیکی کٹھے کرینداں ملاوٹ الا میڈا کم ھوندا کئینی کیونکہ اگر اساں مظبوط بنڑیادیں تیں کم نہ کریسوں پچہیں سرائیکی دا کم نہ ھوسی شوباذی ھوسی وقت دا بہوں خیال کریسو ایویں ہک بے کوں اکھ تیں پیغام کوں عام کرڈیسو رشیداباد الا سرائیکستان ھاوس تیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی توھاڈی انونڑ دی بھالے وند ھوسی۔۔۔۔۔سئیں دے تانگھی۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی کونسلر اربن یونین کونسل نمبر بارہ۔ملک ظفرکھنڈوا۔ھدایت اللہ خاں چانڈیہ۔محمد اکرم بھٹی۔سید علی عمران شاہ۔محمدعمران لکی صحافی۔ارشد خاں نتکانی۔مسرت عباس خاں گورمانی۔ملک یونس ماچھی۔ملک ابوبکربلال وسیقہ نویس۔سردارمحمد نواز خاں لغاری۔ارشاد شیروانی۔ملک عرفان ککھ۔خلیل احمد لنگانی۔کامران مستوئی۔عماریاسر خاں ملکانڑیں۔ظفرخاں چانڈیہ۔جاوید بھٹی۔زاھد شیر بھٹی (اکبر ملکاݨی)
استاد
کوئی علم یا ہنر سکھاوݨ آلے فرد کوں استاد آکھا ویندے۔
کومل خان
کومل خان، سرائیکی دی مقبول ڳائیکا، اداکارہ تے ماڈل اے جیندے کئی گیت مشہور ہن. تعلق بہاولپور شہر نال اے.
سرائیکی میڈیا
سرائیکی زبان دی ترویج وترقی تے ابلاغ واسطے میڈیا دے ہر شعبے وچ کئی ادارے موجود ہن جنہاں دا تذکرہ ہیٹھاں موجود اے.
سرائیکی پرنٹ میڈیا
سرائیکی پرنٹ میڈیا دا تفصیلی جائزہ ہیٹھاں موجود اے جیندے وچ تمام پہلوؤاں کوں شامل کیتا ڳیا اے.
سرائیکی ڈراما
پاکستان ٹیلی ویژن وچ سرائیکی ڈرامیاں دی پروڈکشن دا دور اتنا طویل یا مقدار دے اعتبار نال زیادہ نی مگر جتنا ہے او ٻہوں شاندار اے. ایں مضمون وچ پی ٹی وی دی سرائیکی ڈرامہ نگاری تے معیار دا تفصیلی جائزہ گھدا ڳیا اے.
مانگھی دی رسم
ہندوستان دِی ونڈ کول پہلے تئیں تھل، دمان تے چولستانی علاقاں وِچ ٻہوں سو ہݨے ریت رواج تے رَسماں ہوندیاں ہین ڄیہڑے اِتھوں دے معاشرت کُوں سماجی، ثقافتی، مذہبی تے معاشی ماحول فراہم کرݨ دے نال ہِک جُٹ ٻدھی رکھدیاں ہین۔ سریکی دھرتی اَزل کول رَڄی کَڄی، پر امن تے سیکولر(دھرم دی قید کول ازاد) رَئی ہے، اِیں ٻارُوں اِتُھوں دے مسلمان تے کِراڑ قوماں رَل مِل کے وسُوں دے رِیتاں رواجاں دا احترام کیتی رکھدے ہین تے اِیویں سماجی ترقی اِچ آپݨا آپݨا کردار نِبھیندے ہین، لیکن افسوس کہ شدت پسندی دے ناں تے گُھلی کالی اندھاری نے کُوڑے سچے دے مونھ وِچ ریت مٹی، تے اَکھیا ں وِچ رَتیاں مرچاں بھر دِتیاں۔
اِیں موضوع تے وسُوں د ے سُجاگ، اُشاک تے سُشیل واسی سیئں ڈاکٹر خالد دی سوہݨی لِکھت وی موجود ھ، میں کوشت کریساں کہ اُنہاں دی اجازت نال تھولا کھن تفصیل اِچ لکھاں ..
مانگھی دی رسم:
اے صرف تریمتیاں خصوصاً چھیریاں دی رسم ہوندی ھئی ڄیہڑی پالے دے مہینے منگھر اِچ شروع تھیندی ہئی تے مہینے دی اخیر تئیں لگی راندھی ہئی۔ مانگھی کیشے ہوندی ھئی؟ مانگھیاں کیوں چڑھدیاں ہین تے اِیں موسمی رسم دا کیہرا مقصد ہوندا ہئی؟
مانگھی دی مقصدیت: اِیں رسم سانگھے جوان جماݨ چھیریاں کُوں کھاوݨ پکاوݨ، ورتاوݨ، ونڈاوݨ، سِکھݨ، سکھاوݨ، رِدھے پکے دا شونق پیدا کرݨ تے اُنہاں دی حوصلہ افزائی کرݨ مقصود ہوندا ہئی۔ اِیں طریقے نال چھیریاں گھر ٻار، رِدھا پکا کرݨ دا فن سِکھ ویندیان ہین جیہڑا اُنہاں کوں عملی زندگی وِچ سُگھڑ پن، سلیقہ شعاری تے کامیاب تریمت بناوݨ اِچ بہوں وݙا کردار ادا کریندا ہئی۔اج کول تریہہ 30 چالی 40 سال پہلے تک اے رسم قائم ہئی، وت شدت پسندی دے کالے دھے نے ساݙی وَسُوں دے لوکاں کُوں اغواء کرکے کالی غار اِچ ڈھک ݙِتا تے مانگھی جئیں سوہݨی رسم کُوں ہمیشہ کیتے بدعت تے کِراڑاں دی رسم سمجھ کے متروک کر ݙِتا گیا۔
سرائیکی دھرتی دا سنیہہ ہے کہ ناں اِتھوں دے کِراڑ قابل کریہہ ہین تے ناں اِتھوں دے مسلمان شدت پسند ہن بلکہ سماجی ، معاشی، ذہنی ترقی کُوں نظر انداز کرکے ریاست دے طرفوں متواتر مذہبی انوسمنٹ کر کے ساݙی سوچ کُوں قابل کریہہ کر ڈِتا گے، تے ہُݨ ساکُؤں ہر شے وِچ شِرک بدعت دی بو آندی ہے۔۔ دھرتی آپݨا رنگ وٹیسی تے اِیں خطے دے واسی اِمپورٹ کیتی گئی گولی، بدوخ، تلوار، تے شِدت پسند سوچ کُول جلد اَزاد تھیسن، تے آپݨی نسلاں دے مستقبل دا سُچیسن..
بَھنڈار، شِیشبی، جھنڈے گھیرنی، شیشہ ڈِکھالی تے حضرت پیر دی یاری“ تے اگلی قسط وِچ لکھا ویسی۔
عباس سیال.
کومل جوئیہ
کومل جوئیہ ہک سرائیکی شاعرہ ہے
نمونہ کلام
کہیں دے آکھے خراب تھیندے تاں تھیندا راہوے
کہیں دا وچھڑݨ عذاب تھیندے تاں تھیندا راہوے
میں اپنڑا رستہ وٹا گھناں میکوں اینجھا سمجھے ؟
ایہہ بنڑدے تھل یا چناب تھیندے تاں تھیندا راہوے
میں اپنڑی وستی دے اُچے شملے دا مانڑ ہامی
اوہ لاڈلا ہے ، نواب تھیندے تاں تھیندا راہوے
ایہہ ڈکھ نہ تھیسی کہ گالھ دل دی رئی ہے دل اچ
سوال کیتم ، جواب تھیندے تاں تھیندا راہوے
پُرانڑے زخماں کوں آپ چھیڑِم ، ڈُکھایا ہامی
ولا ایہہ جیونڑ عتاب تھیندے تاں تھیندا راہوے
زمیں تے اج ول حساب تھیندے تاں تھیندا راہوے
کومل جوئیہ
ہائے مخلوطی، مختفی تے ملفوظی
ہائے مختفی، ہائے ملفوظی تے ہائے مُخلوطی یعنی ہائے ݙو چشمی۔ ہائے مخلوطی دے متعلق صرف نستعلیق رسم الخط ئِ چ اے اٹل قانون ئِ جو ہائے مخلوطی لکھیئے ڳئے کہیں وی لوظ دے آغاز ، درمیان یا اخیر ئِ چ اپݨی اصل مجرد صورت یعنی ’’ھ‘‘ وچ نھئیں لکھی ون٘ڄ سڳدی ۔البتہ اے کہیں ٻئے حرف تہجی نال مل کرئیں بݨائے ہوئے مرکب حرف تہجی (مثلا بھ، پھ، تھ وغیرہ) دی صورت ئِ چ لکھی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔
ہائے مخلوطی ، مختفی تے ملفوظی دا درست استعمال
پراے ڳالھ واضح ہے جو ہائے مختفی تے ہائے ملفوظی دیاں ابتدائی تے درمیانی شکلاں ہکو جھیاں ہن پر اخیری شکل دی لکھت ئِ چ فرق ئِ ۔ یعنی ہائے مختفی دی اخیر شکل ’’   ٓ  ‘‘ تے ہائے ملفوظی دی ’’  ہہ  ‘‘ ہے جݙاں جو اے ڳالھ وی سچ ئِ جو ہائے مخلوطی’’ ھ ‘‘ کوں ہائے مختفی تے ہائے ملفوظی دی کہیں وی شکل وانگوں نھئیں لکھیا ون٘ڄ سڳدا تے اے ڳالھ وی مکدی پئی ئِ جو ہائے مختفی تے ہائے ملفوظی دیں اخیری شکلیں کوں ہکو جھیاں لکھݨ سراسر غلط ئِ ۔ جݙاں جو ساݙے لکھاری انھیں ݙوہائیں شکلیں کوں ادل بدل کر ݙیندن سچ تاں اے ہے جو ہائے مختفی کُھل کرئیں نھئیں پڑھی ویندی یعنی اوندی اواز اتنی خفیف تے مدھم ہوندی ئِ جو اینکوں شعر دی تقطیع کریندئیں ہوئیں ہمیشاں حذف کر ݙتا ویندے جݙاں جو ہائے ملفوظی دی آواز بھرپور ہوندی ئِ تے اینکوں شعردی تقطیع کریندیئں ہوئیں حذف نھئیں کیتا ویندا۔ لہٰذا ہائے مختفی تے ہائے ملفوظی دیں اخیری شکلیں کوں ادل بدل کر ݙیون نال اشعار دے اوزان متاثر تھیندن۔ شعری ادب دے لحاظ نال اے ڳالھ وݙی تکلیف دہ تے قابل گرفت ئِ۔
اڳی تیں ٹرݨ تو پہلوں ہک ٻئی ڳالھ دی وضاحت وی ضروری ئِ جیندے سمجھݨ نال ہائے مختفی تے ہائے ملفوظی دی اخیری شکل دی لکھت دے اصولیں کوں جاݨݨ ئِ چ مدد ملسی او ڳالھ اے ہے جو حروف تہجی دیاں جوڑ دے لحاظ نال ݙو قسماں ہن۔
ݙوجھی ونکی
ݙوجھی ونکی انھیں مفرد حروف تہجی دی ہے جنھیں دے سرے نھئیں بݨدے بلکہ او کہیں وی لوظ دے شروع، درمیان یا اخیر ئِ چ اپݨی پوری شکل بر قرار رکھیندن جہڑے جو اے ہن ( ا، د، ڈ، ݙ، ذ، ر،ڑ، ز،ژ، ط، ظ، و) انھیںحروف کوں کٹویں حروف تہجی آکھیا ویندے انھیں کٹویں حروف تہجی وچوں ترے حروف ایجھئیں ہن جنھیں دی کہیں لوظ دے درمیان ئِ چ آوݨ سیتی شکل بدل ویندی ئِ او ترے حروف (د، ڈ،ذ) ہن۔ ہُن اتھاں ہائے مختفی (ہائے خفی الصوت )تے ہائے ملفوظی (ہائے جلی الصوت )دی اخیری شکل دی لکھت بارے کجھ اصول ݙتے ویندن تاں جو ساݙے لکھاریں کوں انھیںدی لکھت ئِ چ کوئی اشتباہ نہ رہوے تے او انھیںدی لکھت ئِ چ کہیں غلطی دے مرتکب نہ تھیون۔
ہائے مختفی دی اخیری شکل ’’ہ ‘‘آلے ݙو حرفی لوظ
’’  ٓ‘‘دی آواز مدھم تے خفیف ہوسی تاں انھیںلوظیں دی اینہہ ’’ہ ‘‘کوں ہائے مختفی دی اخیری شکل ’’   ٓ  ‘‘ نال لکھیا ویسی تے ہائے ہوز کن پہلوں آوݨ آلا حرف تہجی متحرک ہوسی یعنی (اوندے اتے یا تلے زبر ، زیر یا پیش ہوسی) مثال دے طور تے ،بِہ ، پِہ چِہ، سِہ ، کِہ، مِہ وغیرہ پہلی قسم دے اے لوظ عموماً حروف دیاں مختلف قسماں یعنی حروف جار، حروف اشارہ یا حروف تنکر وغیرہ ہوندین۔
ہائے ملفوظی دی اخیری شکل ’’ہہ ‘‘آلے ݙو حرفی لوظ
ایجھیئں جڑویں ݙو حرفی لوظ جنھیں دی اخیری ہائے ہوز ’’ہ‘‘ دی آواز بھرپور ہوسی تاں انھیں لوظیں کوں ہائے ملفوظی دی اخیری شکل ’’ہہ ‘‘نال لکھیاویسی اتھاں وی ہائے ہوز کن پہلوں آوݨ آلا حرف تہجی متحرک بفتح (یعنی صرف زبر نال) ہوسی مثلاً ٻہہ ،ٖبہہ ، سہہ، کہہ وغیرہ پر ایجھیں لوظ ہمیشاں مصادر کن بݨݨ آلے فعل امر ہوندن۔
کٹویں ݙو حرفی لوظ
کٹویں ݙو حرفی لوظ جنھیں دے اخیر ئِ چ ہائے ہوز دی ’’ہ ‘‘شکل آندی ئِ ایجھئیں کٹویں ڈو حرفی لوظ جنھیں دے اخیر ئِ چ ہائے ہوز دی مکمل شکل ’’ہ ‘‘آندی ء ِتاں وت اے ہائے ہوز توڑے جوغیر متحرک (ساکن) ہوسی پراینکوں شعر دی تقطیع ئِ چ ہائے مختفی وانگوں حذف نہ کیتا ویسی ۔ مثلاً دہ، ݙہ، رہ، وہ وغیرہ ۔
جڑواں حروف نال بݨئے ہوئے سہ حرفی لوظ
ایجھیں سہ حرفی لوظ جہڑے جو جڑواں حروف تہجی نال مل کرئیں بݨئے ہوون تے انھیں دے اخیر ئِ چ ہائے ہوز آ ون٘ڄے تاں وت جیکر ہائے ہوز کن پہلوں آوݨ آلے ݙوہیں حروف متحرک ہوون تے خاص کر ہائے ہوز نال جڑیا ہویا حرف تہجی متحرک بفتح (زبر آلا) ہووے تاں اخیری ہائے ہوز ہمیشاں ’’ہائے مختفی‘‘ ہوسی یعنی اونہہ لوظ دے اخیر ئِ چ ہائے مختفی دی ’’   ٓ ‘‘  شکل آسی ۔ مثال دے طور تے چھتہ ، بھتہ ، کھٻہ ، کچہ، مکہ ، دمہ وغیرہ ۔ پر ایجھیں سہ حرفی لوظ جنھیں دی اخیری ہائے ہوز کن پہلے آوݨ آلا حرف تہجی حرف علّت ’’ی‘‘ ہووے یا نون غنہ ہووے تاں وت ہائے ہوز دی ہائے ملفوظی آلی شکل ’’ہہ ‘‘لکھی ویسی مثال دے طور تے اُنہہ ، سُنہہ، مُنہہ، رِیہہ، وِیہہ، ایہہ وغیرہ ۔
اتھاں ہک ڳالھ سمجھݨ آلی ئِ جو جنھیں سہ حرفی لوظیں دے اخیر ئِ چ ہائے مختفی دی شکل ’’   ٓ  ‘‘ آسی تاں وت شعر دی تقطیع ئِ چ یا تاں حذف کر ݙتی ویسی یا اوکوں قافیے دی مناسبت نال ’’ الف‘‘ ئِ چ تبدیل کر ݙتا ویسی ۔ تے اے الف وی ہمیشاں غیر متحرک ہوسی کیوں جو اے حرف علّت ئِ ۔جݙاں جو ایجھیں لوظیں ئِ چ ہائے ملفوظی (  بہہ ) بھرپور اواز نال آسی تے تقطیع ئِ چ شامل وی کیتی ویسی ۔
کٹویں حروف تہجی نال بݨئے ہوئے سہ حرفی لوظ
ایجھیں سہ حرفی لوظ جہڑے جو کٹویں حروف تہجی نال بݨئے ہوئے ہوسن پر انھیںدی ہائے ہوز کن پہلوں آوݨ آلا حرف تہجی کوئی ہک حرف علّت ہوسی (ا،و  وچوں کوئی ہک) تاں او ہائے ہوز ملفوظی ڳݨی ویسی جیویں جو راہ، روہ، واہ، موہ، پوہ، ݙوہ وغیرہ ۔ جیکر حروف علت وچوں کوئی حرف نہ ہوسی تاں وت او ہائے ہوز مختفی ڳݨی ویسی ۔ مثلاً گرہ، درہ اݙہ ،ذرہ وغیرہ اے ڳالھ ضرور یاد رہوے جو ہائے مختفی تقطیع ئِ چ شامل نھئیں کیتی ویندی یعنی حذف کر ݙتی ویندی ئِ یا قافیئے دی مناسبت نال الف بݨاݙتی ویندی ئِ۔
خلاصہ بحث
اینہہ ساری بحث دا لب لباب اے ہے جو :
حوالہ جات
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
ہندو مت
تاریخ
بھارت دا اکثریتی مزہب اے. ہندو دھرم دے پاڑاں قبل از تاریخ دے زمانے نال جڑے ہوئے ملدن.جیندا تذکرہ مہابھارت, رامائن, منودھرم شاستر, ارتھ شاستر تے گیتا وچ ملدے.اے ہندو دھرم دے مقدس کتاباں تاریخ دے نال نال دھرم دے اصول وی ݙیندن. انہاں کتاباں وچ مذہبی اکابرین رام چندر جی، کرشنجی، درڳا دیوی وغیرہ دے حالات زندگی تے وی روشنی پوندی اے. thumb|مرودیشور دا مجسمہ ایں مزہب دے مقدس مقامات وچ بنارس, ہری دوار وغیرہ ہن. آواڳان دا فلسفہ ہندو مت نال تعلق رکھدے. ایں دھرم دے معبد کوں مندرآکھا ویندے. دہلی وچ سناتن دھرم مندر کمپلیکس دا شمار ہندو مت دے خاص مندراں وچ تھیندے.تمام ہندو مقدس لکھتاں ݙو قسماں تے مشتمل ہن، شروتی (مسموع) (श्रुति) تے سمرتی (محفوظ) (स्मृति)۔ انہاں لکھتاں وچ دیگر مضامین دے نال نال الہیات، فلسفہ، اساطیر، ویدک یجنا، یوگا تے مندراں دی تعمیر جیہے موضوعات تے گفتگو کیتی گئی ہے۔ ہندو مت دی اہم کتاباں وچ چار ویداں، اپنیشد، بھگوت گیتا تے آگم (आगम ) شامل ہن۔
رامائن
ہندو دھرم دی ہک اہم مقدس کتاب رامائن وچ جو کچھ قابل تذکرہ ہے، اوہ رام چندر تے سیتا دیاں سیرتاں تے واقعات ہن، جنہاں کوں ڈرامائی انداز وچ پیش کیتا گیا ہے۔ بعد وچ چوں کہ رام چندر تے سیتا کوں وشنو تے لکشمی دا اوتار منا گیا ہے، اس واسطے اس دی اہمیت ودھ گئی ہے تے ایہ وشنو دے منݨ والیاں دی سب توں اہم کتاب بݨ گئی۔ اس کتاب دی خصوصیت ایہ ہے کہ اس وچ ویدی معبوداں دے نال نویں دیوتاواں دا ناں وی آندا ہے، ایندے کنوں ظاہر تھیندے جو آریائی مذہب ہندو مذہب وچ تبدیل تھیندا پیا ہئی. بھان٘ویں انہاں کوں برتری نہ تھئی ہئی، نیز تناسخ دا عقیدہ پختہ تھی چکا ہئی تے عام انساناں کوں اوتار سمجھݨ دی بدعت جاری تھی چکی ہئی۔
رمائن دا مصنف والمیکی ݙسیا ویندا ہے تے اس کوں رام چندر دا ہم عصر قرار ݙتا ڳیا۔ ایں کتاب دے مختلف مواد توں ظاہر تھیندا ہے جو ایہ 600 ق م توں پہلے دی نی۔
عاطف اسلم
پاپ موسیقی اچ پاکستان دی منفرد پہچاݨ گلوکار عاظف اسلم اج اپنڑیں ٣٥ ویں سالگری منیدے پئے oن او ١٢ مارچ 1983 کوں لاہور اچ پیدا تھئے ہن عاطف اسلم نے اپنڑیں کیئریئر دا آغاز 2004 اچ ایلبم جل پری دے ناں توں کیتا جیندی مقبولیت دے بعد انہاں نے مزید ݙو ایلبم ریلیز کیتے۔
فلماں
عاطف اسلم بھارتی فلم ریس اچ اپنڑیں نوی ادکاری دے جوہر ڈیکھا چکے ھن جیندے اچ فلم فیئر ایوار کیتے نامزد کیتا گئیا ھا ، جبکہ سال 2011 اچ پہلی واری عاطف اسلم نے فلم بول اچ اداکاری تے گلوکاری وی کیتی۔
ایوارڈ
عاطف اسلم نے انڈس میزک ایوار، سہارا سنگیت ایوارڈ ، دی میزک ایوارڈ ، لکس اسٹائل ایوارڈ ، اسٹار اسکرین ایوارڈ ، فلم فیئر ایوارڈ تے حکومت پاکستان دی طرفوں تمغہ امتیاز وی حاصل کر رکھا ہے۔
عاطف دی شاندار تے منفرد آواز نا صرف پاکستان بلکہ بھارت اچ وی پسند کیتی ویندی ھِ سالگری دے موقع تے اسٹار گلوکار عاطف اسلم دے چاoووݨ والیاں نے مبارکباد دے پیغامات بھیجے، جیندے اچ انہاں دی مزید کامیابیاں تے عمر درازی دی دعا کیتی گئی ہے۔
سان٘جھ،رمضان آرائیں
تاثرات دی کتاب اچ شیر لکھیے ہر شئے ڈاڈھے کیتے ہرنڑی لکھیے ماس کھاونڑ بند کرو مچھوارے لکھیے دریا ساڈے کیتے مچھی لکھیے جال بنڑاونڑ بند کرو شکاری لکھیے بندوق روسی چنگی مرغابی لکھیے ساڈا چہرہ ڈر توں پیلا ہوندے بندے لکھیے میں توں کئ مخلوق نی چنگی نانگ لکھیے انسان بہوں زہریلا ہوندے حاکم لکھیے میڈے اگو سر نہ چوّے صوفی لکھیے اللہ سئیں تو ڈرو وردی آلے لکھیے میڈے اگو کئ نہ بولے شاعر لکھیے ساڈے بندے واپس کرو۔۔ شہباز مہروی غزل Shahbaz Mehrvi
ساڈے کیتے ایہا گال وی تھوڑی کائنی سک دی ولھ توں کچی دلڑی تروڑی کائنی تساں اینجھے جگ تے ہک وی عشق نی کیتا تساں انگل ماکھی دے وچ بوڑی کائنی کُھسہ سیتے، روغن کیتے، ہار بنڑئے ڈِنگی تھئ ہوئ چُنج تلوار دی جوڑی کائنی اپڑی اکھ توں تیڈی دل تئیں ونجڑاں ہیسے بھوئیں تو لا اسمانیں تونڑیں پوڑی کائنی یار دے باجھوں کھیر دا گُھٹ وی کوڑا لگے یار دے ہتھو اَک وی ملے کوڑی کائنی اوندی کنڈ تے عربی گھوڑے ان درکئے وے جیندے گھر اچ سیویں آلی گھوڑی کائنی ۔۔ شہباز مہروی غزل
کئ سو سال پراݨی ٻوہڑ
ماچا او وی کئ سو سال پراݨا دوری ، ݙنڈی ،ساوی، چھاݨا تے منڈھ وچ چِھلڑ باداماں دے
گوڑی ککڑ کئ پِڑ جیت کے توݨی کاݨے ودے کلکی اگوں بھولوں دے رِنڈ بھولنڑی کڈھدی بیٹھی ھے
کئ سو سال پراݨی گھڑی اچ اج فجر دا تازہ پاݨی گھڑی اتے چھوݨی نال فقیر دی دھوݨی
ساکوں ساݙے در تے تیݙا ٹر آوݨ وی ٻہوں ہے ساݙے در تے دِھیاں ٹور کے جھلا کیوں گھن آندائیں
میݙے ݙاݙے بابے سارے عشق دے خدمت گار ہَن میکوں ہجر دی سولی اتے کلھا کیوں گھن آندائیں
تیݙے ہتھ اچ ہتھ ݙتا ہم انگلیں نال ناں ریہاں ہݨ توں مونجھے ہتھاں کیتے چھلا کیوں گھن آندائیں
دولی ڄݙݨ تیݙے کٹھے دھرتی ہے " می رقصم " مونجھ دے پِڑ تے نچݨ کاݨ محلہ کیوں گھن آندائیں ساحر رنگ پوری
ذات
ذات توں مراد کہیں فرد دی اپݨی ہستی اے۔ ذات دا لفظ قبیلے کیتے وی ورتیندے۔
جناح ائرپورٹ، کراچی تے حملے دا واقعہ
8 جون 2014 کوں کراچی، پاکستان دے جناح انٹرنیشنل ائرپورٹ تے 10 دہشت گرداں نے حملہ کیتا۔ کل 31 افراد بشمول 10 دہشت گرد ہلاک تھئے جبکہ کم از کم 18 افراد زخمی تھئے۔ 8 جون کوں حملہ 11 وڄ کے 20 منٹ پرتے شروع تھیا تے 9 جون کوں صبح 4 وڄے ونج کے ختم تھیا۔ 10 حملہ آور وین تے سکیورٹی چوکی توڑ کے اندر پہنچے تے کارگو ٹرمینل تے حملہ کر ݙتا۔ حملے وچ خود کار ہتھیار، دستی بم، راکٹ پروپیلڈ گرنیڈ تے دیگر دھماکا خیز مواد استعمال تھیا۔
سینکڑاں کمانڈوز ائیرپورٹ پہنچ کے حملہ آوراں سے نبرد آزما تھی گئے۔ ابتدا وچ حملہ آوراں نے ٹارمیک تے رن وے تے قبضہ کر گھدا ہئی۔ چند گھنٹیاں وچ ہی 10 وچوں 8 حملہ آور کارروائی دے نتیجے وچ مارے گئے جبکہ ݙو افراد نے فرار دی راہ نہ ملدے ہوئے خودکش جیکٹ پھاڑ کے خودکشی کر گھدی۔ ائیرپورٹ دا محاصرہ 5 گھنٹے بعد ختم تھی گیا۔ کل 31 افراد ہلاک تھئے جنہاں وچ 10 دہشت گرد وی شامل ہن۔ کجھ لوک جنہاں نے حملے دے دوران جان بچاوݨ واسطے ائرپورٹ دے کولڈ روم پناہ گھدی مگر کولڈ روم دے لاک تھی ونجݨ دی وجہ نال او ٻاہر نہ نکل سڳے تے فوت تھی ڳئے. اگرچہ او فون تے اپݨے رشتہ داراں نال رابطہ وی کریندے ریہے مگر انہاں دے رشتہ داراں یا دوستاں دی رسائی نہ ہووݨ تے عملے دی سستی دی وجہ نال او تمام افراد موت دے منہ وچ چلے ڳئے جیہڑے کولڈ روم وچ پناہ گھدی پئے ہن تے اتھوں دا منفی درجہ حرارت برداشت نہ کر سڳے.
تحریک طالبان پاکستان نے حملے دی ذمہ داری قبول کیتی تے اینکوں اپݨے سابقہ سربراہ حکیم اللہ محسود دے قتل دا بدلہ قرار ݙتا جیہڑا ہک ڈرون حملے وچ نومبر 2013 کوں شمالی وزیرستان وچ مارا گیا ہئی۔
انڈیا دی وزارت خارجہ امور نے اس حملے دی مذمت کیتی جبکہ انڈین ہائی کمشنر برائے پاکستان نے آکھا "اساں کراچی دے دہشت گردانہ حملے دی سختی نال مذمت کریندے ہیں تے ایہ علاقائی سالمیت تے استحکام کیتے بڑا دھچکہ ہے "۔ انہاں نے اس حملے وچ کہیں وی قسم دی انڈین معاونت دی تردید کیتی۔
تخت
پراݨے دور اچ حکمراناں دے ٻہوݨ دی کرسی، جیندے تے ٻہہ کے دربار حکومت چلایا ویندا ہئی۔
سلیم طاہر قیصراݨی
سلیم طاہر قیصراݨی تونسہ دا رہوݨ آلا ہے۔ سرائیکی دا ٻہوں چنگا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
کن توں اج تئیں دے کئی قصے ایں قصے توں کھلدن
ایں قصے دا ورقہ ورقہ کہیں وسوں دا قصے ۔۔
اے کوئی اصلی سرشت نئیں میݙی
تیݙے بک اچ پگھر کے آیاں میں ۔
آپ بیتی نمہی سنیندا کوئی
اپنیں نسلیں کوں ݙر نمہی ݙیندا ۔۔۔
عشق ان سوچ دی علامت ہے
عقل اتلا ذہین ہے کیویں ۔
آسماں دے اگوں کئی اݙانا تاں ہے
ہک ذمیں ذاد ونج کے الانا تاں ہے
میں سمجھدا ھاں توں نہ ݙس میکوں
کن تیں قم دے وچوں نہ ݙس میکوں ۔
ہن اتھو تے اگوں نہ راہ ویندے ۔۔
ݙیوے بال کیں وا تیں رکھدا ویندا ہے
اگلی گال خدا تیں رکھدا ویندا ہے
دل نہ دھڑکن ہے شور چپ کر ڳئے
بھاونویں اندر دا چور چپ کر ڳئے
اپنے بت ءچ جو میں نہ لبھدا ہم
درد چنݙ چنݙ پھلور چپ کر ڳئے
کلام
نہ پتݨی دیں لئیں کجھ کرݨیں..
اندر اتلے،دریا واہندن.........
میں ہاں تیݙا ݙیٹھا بھالیا....
کجھ تھیندی تاں،تئیں کجھ کرݨیں..
آۓ ھن اپڑی عید مناوݨ...
مونجھ ڑی!توں ھݨ ویندی پئی؟
اجاں وی تئیں،ہیں! کجھ کرݨیں؟
بھاگیں والا خوابیں لبھدے..
میں تاں ستیں پئیں کجھ کرݨیں..
سلیم طاھر..
کھل گذاری میں رو گذاری اے
کھل گذاری میں رو گذاری اے..
جو گذاری اے سو گذاری اے..
کیویں گذری اے یاد نئیں آندی..
جیرھی اکھیں اگو گذاری اے...
تیݙیں یادیں دی ترٹ پئی مالا..
رات ہنج ہنج میں پو گذاری اے..
اپڑیں اوھرو دا حال پچھدیں توں..
میں تاں تیݙے پرو گذاری اے..
او تاں نئیں کہیں شمار وچ آندی..
بن تیݙے جان جو گذاری اے..
میکوں لگدا ھے کہیں گذاری نئیں ..
ہک گھڑی میں تاں او گذاری اے..
ہݨ گذر گئی تاں ویݨ کت دا ہے..
ہاۓ گذاری اے،ھو گذاری اے..
اپڑیں پیریں دے پیریں پیاں میں..
سلیم طاھر.
غزل
نال ھے میݙے دور دی دنیا..
آپ کے رکھ غرور دی دنیا..
واہندے دریا دے وانگ واہندی اے..
وچ اندھارے دے نور دی دنیا..
ݙر اے پتھر کݙاؤں نہ آ پووے..
میݙے وچ ھے کرور دی دنیا..
سئی سلامت ہے چور دنیا وچ..
درد تو چور چور دی دنیا..
سوکھ دے وچ سرور دے گھر ھن..
اوکھ وچ ھے سرور دی دنیا...
اوندے رنگیں کھڑا ݙتے میکوں..
ونج کھڑاں میں اسور دی دنیا ..
ایں کریندے بھلا کوئی،جند میݙی..
ھݨ پتہ نئیں میں ہاں یا ناں شاید..
ھوندا ھامی میں،ھا کوئی، جند میݙی..
پیار ھے ایتلا ،کوئی جند میݙی..
توں ذرہ میݙے نال تھیویں ھا..
رنگ تاں لیسی خدا، کوئی، جند میݙی..
اج تاں دریا میکوں پلاویں ھا..
تس ھے اتلی بلا کوئی جند میݙی..
اڑی تصویر بول پو ھݨ تاں..
اج کرشمہ ݙیکھا کوئی، جند میݙی..
تیݙے کن بے حساب خوشبو ھے..
قافلہ تاں لہا کوئی،جند میݙی..
تیݙے باجھوں تاں جیوݨا پۓ گئے..
ھے تاں جیوݨ سزا کوئی، جند میݙی..
گال میکوں الاوݨی آوے..
گال توں وی الا کوئی جند میݙی..
جان تیکوں میں ݙے ݙتی طاھر..
بیا حکم، ݙسا کوئی،جند میݙی..
سلیم طاھر..
دوروں آندے ہنس اساں سئیں
دوروں آندے ہنس اساں سئیں..
دریا، پاݨی، جھیل تساں او....
جسم ءن نیلو نیل اساݙے..
اساں رلدے راہی دے وانگوں..
ساݙا سنگ_میل تساں او..
اساں تاں اکرس بدروں ماہ دی..
ٹھڈی وا دی ہیل تساں او..
آپ تساں او مینہہ دے چھاٹے..
ساݙی چھت،فصیل تساں او..
اساں تاں خالی خت کوٹھا ھیں..
وچ ستری سفیل تساں او..
اساݙے ھووݨ نا ھووݨ وچ..
ھووݨ والی ھیل تساں او..
اساں تاں ھیں ھک ٹیپ پراݨں
من وچ چلدی ریل تساں او..
بن تہاݙے اساں کیا ہیں..
بن تہاݙے ساݙا کیا ھے...
سلیم طاھر.
غزل
جگارے تو گناہ تھیوے تاں سمہوں..
کتھائیں بئی جاء پناہ تھیوے تاں سمہوں..
سکن اوندے ھتھیں وینڑیں دیاں میندیاں..
ساڈے سمہنڑ دی جاہ تھیوے تاں سمہوں..
کہیں ھک پل لو گدا کولوں تاں ہینڑاں..
قصے وچ بادشاہ تھیوے تاں سمہوں..
اوکوں ڈیٹھے بناں نئیں نین سمہدے..
انہاں نیناں دا راہ تھیوے تاں سمہوں..
کوئی سوھنڑاں خواب آپو وی تاں ساڈا..
کڈائیں جے خیر خواہ تھیوے تاں سمہوں..
دل کوں بھانڑی بھوئیں وو..
بھوئیں نمانڑی بھوئیں وو...
رب سوھنڑیں دے رنگلے...
رنگیں ہانڑی بھوئیں وو..
توں نئیں لبھیا ساکوں..
اساں چھانڑی بھوئیں وو..
اتیں تانڑی بھوئیں وو..
سجھ سئیں دی تاں ازلی..
ھے نکرانڑی بھوئیں وو..
تیڈے اتیں لبھدے..
دانڑاں پانڑی بھوئیں وو..
اللہ سئیں دے ترکیں..
دی ہیمانڑی بھوئیں وو..
بھوئیں نئیں سہندی چھمکاں..
سلیمان بن عبدالملک
thumb|سليمان بن عبد الملك سلیمان بن عبدالملک، (دور خلافت، 715ء توں717ء)، ولید بن عبدالملک دی وفات دے بعد سلیمان بن عبدالملک تخت نشین تھیا۔ اگرچہ ولید نے سلیمان کوں ولی عہدی توں خارج کرݨ دی کوشش کیتی ہئی لیکن اچانک موت دی بنا تے اوہ اپݨے ارادیاں کوں پایہ تکمیل تک نہ پہنچا سڳا۔ حجاج بن یوسف تے قیتبہ بن مسلم ایں معاملے وچ ولید دے ہمنوا ہن۔ سلیمان نے تخت نشین تھیوݨ دے بعد انتقامی جذبے نال کم گھندے ہوئے اسلام دے انہاں نامور افراد کوں اپݨے عہدیاں توں برخاست کر ݙتا۔ محمد بن قاسم کوں بڑے ظالمانہ طریقے نال قتل کروا ݙتا ڳیا۔ قیتبہ بن مسلم وی ہیں انجام نال دوچار تھیا۔ موسٰی بن نصیر دے آخری ایام تنگ دستی تے پریشان حالی وچ گزرے۔ علاوہ ازیں حجاج دے زمانے وچ مقرر کیتے ڳئے ۔ عاملاں کوں ہٹا کے انہاں دی جگہ ݙوجھے حاکم مقرر کیتے ڳئے۔ ایہ غلط اقدامات مجموعی حیثیت نال سلطنت دے وقار وچ کمی دا باعث تھئے۔ شخصی زندگی دے ایں انتقامی پہلو دے علاوہ سلیمان دی شخصیت دے اچھے پہلو دن بدن نکھردے چلے ڳئے۔ اوہ کئی لحاظ نال اپݨے پیشرو حکمراناں دے مقابلے وچ بہتر ہئی۔ ولید دے زمانے دے تمام قیدیاں کوں جنہاں کوں بغیر کہیں جرم دے یا محض شک و شبہے دی بنا تے قید خانے وچ سٹ ݙتا ڳیا ہئی ، رہائی ملی تے جیل خانے تقریباً خالی تھی ڳئے۔
سلیم طاہر قیصراݨی
غزل
کنڈو رانڑی بھوئیں وو..
اڳواناں دی گروہ بندی
ساڈے سرائیکی رہنما ڈو گوپیں اچ تقسیم ان اہدن ہک گروپ پیپلز پارٹی دے نال اے تیں بیا گروپ تحریک اے انصاف دے نال اے اے پتہ نئیں انہیں ہنائیں کوں ایڈیں بھیجے یااے اپڑیں محبت جتا کیں اوڈھائیں ونجنڑ چاہندن بحرحال اگر کہیں دے وچ کوئی رولا ھ تیں اپڑاں کڈھن ساڈا پندھ کانڑاں نہ کرن کیوں جو اساں بہوں کمزور ہئیں اساں اجاں ڈھیر بھوگ بھو گڑن ہنڑ نتارا تھیونڑ بہوں ضروری اے جیوو پئے سرائیکستان ذندہ باد۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں زات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔
سلیم طاہر قیصراݨی
کون گھن آۓ لہا کنوں ساکوں
بے خودی دے خلا کنوں ساکوں..
سلیمان بن عبدالملک
وفات
719ء بمقام وابق (سرحد روم تے واقع فوجی مرکز) اچانک خلیفہ سلیمان وفات پا ڳیا۔ وفات دے وقت ایندی عمر 45 سال تے مدت خلافت ݙو سال اٹھ مہینے ہئی۔ ایں نے اپݨی زندگی ہی وچ ہک وصیت دے ذریعے عمر بن عبدالعزیز تے یزید بن عبدالملک کوں علی الترتیب اپݨا جانشین نامزد کرکے بیعت حاصل کر گھدی ہئی ۔
سلیم طاہر قیصراݨی
کون گھن آۓ لہا کنوں ساکوں
کون گھن آۓ لہا کنوں ساکوں..؟
تیڈے در تانڑی آ ناسے سگدے..
تیڈی سک آئی اے چا کنوں ساکوں..
بھل نہ ونجیں سمہا کنوں ساکوں..
وقت وی پی عجب پلیندا ھے..
تسا رکھدے، پلا کنوں ساکوں..
اساں رب کولوں چیو منگڑاں ھا..
او جے منگدا خدا کنوں ساکوں..
ھجر کھاندے،بچا کنوں ساکوں..
چندر ،سجھ تانڑی نال جل ساڈے..
ول پھریں توں پچا کنوں ساکوں..
اوندی خوشبو کڈائیں نسی آندی ..
نال بیٹھیں ھوئیں نال نئیں بہندا..
کنتیں ویندے بلہا کنوں ساکوں..
رکھنڑاں پوندا ہے آپ کوں آپیں..
آپ تو وی لکا کنوں ساکوں..
جئیں ونجایا ھے گول کے طاھر..
او گولیسی ونجا کنوں ساکوں..
سلیم طاھر.. ونکی:سرائیکی شاعر
راݨا فراز نون
سرائیکی وسیب اچ سرائیکی حقوق دی گالھ کرن والیاں ڈھیر ساریاں قومی جماعتاں کم کریندیاں پِن ۔ اجٖوکے دور دی ہک متحرک جماعت سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی کہیں تعارف دی محتاج نئیں ۔ ایندے مرکزی چیئرمین سئیں رانا محمد فراز نون ہوریں نال سرائیکی وسیبی حوالے نال ڳالھ مُہاڑ تھئی جیرھی تہاݙی خدمت اچ حاضر ھے۔ سئیں رانا محمد فراز نون ڳالھ مُہاڑ شروع کرݨ توں پہلے ’’سویل سرائیکی‘‘ دی ساری سنگت دا شکریہ ادا کیتا اتے ایہ وی آکھیا جو اجٖوکے دَور اچ سویل سرائیکی دی اشاعت ہک ٻہوں وݙی قومی خدمت ھے۔ سویل سرائیکی کوں شائع کرݨ والے سارے دوست مبارک باد دے مستحق ہِن۔ رانا محمد فراز نون سئیں توں اساں پُچھیا جو تُساں سرائیکی کاز نال جُڑݨ توں پہلے کیا کریندے ہاوے، اتے تہاکوں سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی بناوݨ دا کیویں خیال آیا؟ تاں اُنھاں آکھیا جو میݙا تعلق ملتان دے ’’نون قبیلے‘‘ نال ھے۔ اساݙے بزرگاں کوں سماجی اتے قومی خدمت کرݨ دا شوق ہئی ایں سانگوں قومی خدمت دا جذبہ میکوں میݙے بُزرگاں دی طرفوں وِرثے وِچ ملیے اتے میں سرائیکی کاز اچ شامل تھیوݨ توں پہلے تعلیمی حوالے نال مصروف رہ ڳیاں۔
ملتان توں گریجویشن کرݨ دے بعد میکوں ایل ایل بی کرݨ دا شوق پیدا تھیا پر کُجھ راہ وچ ایجھے مسئلے پیش آئے جنھاں پاروں ایل ایل بی دا پندھ اُدھورا رہ ڳیا۔ باقی جتھاں تئیں سرائیکی کاز نال جُڑݨ دا سوال ھے ایندیاں وجوہات کئی ہِن ۔ سرائیکی خطے دی پسماندگی ݙیکھ کراہیں ہر باشعور انسان دا دِل ڈُٖکھدے اتے اپݨی دھرتی سانگے کُجھ کرݨ دا جذبہ اوندے اندر جاڳدے۔ٻیا ایں پاسے میکوں متحرک کرݨ والے ݙوں لوگ ہِن۔ ہک میݙے بابا سئیں دے دوست اساݙے چاچا جی حاجی ربنواز نون (سابق ایم پی اے) تے مرحوم بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ ۔ اِنھاں ݙوں ہستیاں نال وسیبی مسائل تے کئی نشستاں تھیاں۔ ایں توں علاوہ سرائیکی وسیب اچ موجود مسائل اتے نوجواناں دی محرومی میکوں چُپ نہ راہݨ ݙتا اتے اساں ’’سرائیکستان یوتھ پارلیمنٹ ‘‘ دی بُنیاد رکھی ۔ لیکن میکوں افسوس نال آکھݨا پوندا پئے جو یوتھ والا ساݙا خواب کُجھ مفاد پرست دوستاں دی نظر تھی ڳیا۔ایں دوران عظیم سرائیکی راہنما بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ اللہ کوں پیارے تھی ڳئے ۔ سارے وسیب سمیت اساکوں وی ٻہوں سارا صدمہ تھیا ۔ ایں خلاء کوں پورا کرݨ سانگے کُجھ سینئر دوستاں دی مشاورت نال اساں ’’سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی ‘‘ دی بُنیاد رکھی۔ ڳالھ اجٖوکی سرائیکی قومی صورتحال دی ٹُری تاں رانا صاحب آکھیا جو اساں گُزرئیے سالاں دی نسبت ایں دَور کوں سرائیکی تحریک دا خوش نصیب دَور آکھ سڳدے ہئیں۔ کیوں جو ہُݨ اساݙے وسیب دا باشعور طبقہ ڈاکٹر ، وکلاء، کسان، سول سوسائٹی، خواتین اتے نوجوان اساݙے ٻانہہ ٻیل ہِن ۔ ایں توں علاوہ سینٹ وچ سرائیکی قومی شناخت دا بِل پاس تھیوݨ ، اٹھویں دے جغرافیہ وچ سرائیکستان دا نقشہ چھپݨ ، سرائیکی لیکچرار دی کالجاں وچ طعیناتی اتے میٹرک دے نصاب اچ سرائیکی دا شامل تھیوݨ اساݙی کامیابی دی ٻہوں وݙی دلیل ھے۔
اساݙی خوش نصیبی ایہ وی ھے جو اساں جیرھے دَور اچ ساہ گھِندے پیوں ایں دَور اچ صدیاں دے فاصلے ختم تھی ڳن۔ ہک ٻئے نال رابطے دی جُڑت سوشل میڈیا دی شکل اچ جُڑ ڳئی اے۔ جیندی وجہ توں اساݙی آواز پوری دُنیا اچ گونجدی پئی ھے۔ ہُݨ سرائیکی دھرتی تے وسݨ والے سارے لوک اپݨے حقوق سانگے ہک اکائی دی شکل اختیار کریندے پِن۔ ایندے نال نال اساݙے راہ وچ روڑے اٹکاوݨ والے سازشی ٹولے وی بھانویں جو ڈھیر سازشاں کریندے پِن اساں اَمن پسند ، محبِ وطن لوک ایں اُمید نال رواں دَواں ہئیں: ارادے جن کے پُختہ ہوں نظر جِن کی خدا پر ہو
تلاطم خیز موجوں سے وہ گھبرایا نہیں کرتے سرائیکی تحریک اچ تھیوݨ والیاں غلطیاں دے حوالے نال رانا صاحب آکھیا جو انسان وقت دے نال نال مختلف تجربات توں ٻہوں کُجھ سکھدے۔ اساں توں پہلے سرائیکستان دے حقوق دی ڳالھ کرݨ والے دوستاں توں بُنیادی غلطی جیرھی تھئی ھے او ایہ ہئی جو اساں اجتماعی ڳالھ کرݨ دی بجائے انفرادی ڳالھ کیتی ھے ۔ اگر اساں شروع توں’’ سرائیکی ‘‘ دی بجائے ’’سرائیکستان ‘‘ دی ڳالھ کریندے تاں اتنے زیادہ مسئلے پیدا نہ تھیون ہا۔ اساں ایں خطے وچ موجود باقی زباناں ٻولݨ والے دوستاں کوں ’’ سرائیکستان‘‘ دے حوالے نال دعوتِ فکر ݙتی ھے اتے اُنھاں کوں ایں ڳالھ تے قائل کرݨ دی کوشش کیتی ھے جو سرائیکستان دے قیام نال جتنافائدہ سرائیکی قوم کوں تھیسی اُتنا اِتھاں وسݨ والے باقی لوکاں کوں وی تھیسے۔ ایں ڳالھ دے عام تھیوݨ نال اِتھوں دے باقی زباناں ٻولݨ والے لوک وی ساݙے ٻانہہ ٻیل بݨین اتے سرائیکی دھرتی واساں نال نفرت کرݨ والے لوکاں دی تعداد اچ کمی واقع تھئی ھے۔ ایں سانگے ایجھیاں غلطیاں اساں دُھراوݨ دی بجائے باقی لوکاں کوں اپݨے نال جوڑ کراہیں ٹُروں تاں اساݙا پندھ مزید سوکھا تھی ویسے۔ اجٖوکے سرائیکی ادب دے حوالے نال رانا سئیں آکھیا سرائیکی ادب اساݙی قومی تحریک کوں زندگی ݙتی ھے۔ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان اچ قائم تھیوݨ والا سرائیکی ریسرچ سنٹر ہووے یا وسیب اچ موجود سرائیکی ادبی ادارے ایہ اساݙی قومی تاریخ دے امین ہِن۔ اینویں سرائیکی شعراء وی سرائیکی دھرتی اتے زبان دے امانت دار ہِن جنھاں ہر دَور وچ سرائیکی قوم دے حقوق دی جنگ لڑی ھے۔ باقی میݙے خیال موجب جیرھا اجٖوکا مزاحمتی ادب تخلیق تھیندا پئے او بے حِسی دا شکار تھئے لوکاں کوں ساہ ݙیوݨ کیتے کافی ھے۔ ایس ڈی پی دے حوالے نال ہک سوال دے جواب اچ رانا سئیں آکھیا اساں حالی اپݨا پندھ ہُݨ شروع کیتے ۔