cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پُچھ کوں مارے چک
3،کجھ مہینے پہلے اگر کہیں بھرا کوں ڈان لیکس دی خبر یاد ھووے اُو خبر اے ھئ میاؤں صاحب آکھیا ھا اساں تاں دھشت گردی دے خلاف کم کرنڑ چاھندے ھئیں ساکوں فوج نیں کرنڑ ڈیندی اگر اُڈھائیں میاؤں صاحب دی گچی ءچ رسہ پاء کے جُھوٹا ڈے چھوڑو ھا اج ایں بیان دی تکلیف وی نہ کرے ھا، اج جیرھے لوک کتے کوں شیر سمجھ کے فوج دے خلاف بڑ بڑ کریندے بیٹھن ایں گالھی مخلوق کوں اے نیں پتہ کہ انڈیا اسرائیل امریکہ تیں میاؤں صاحب دی ایھا پالیسی ھے کہ عوام دے دل ءچ فوج دی نفرت پاء ڈیو کیونکہ جڈاں تئیں عوام دی فوج نال محبت دا رشتہ قائم ھے کوئ، مائ دا لال پاکستان دو بھینگی اکھ نیں ڈیکھ سگدا، ہر غیر ملکی ایجنسی دا ایھو مشن ھے فوج کوں کمزور کرو او بھانویں الطاف حیسن دا روپ ھووے، منظور پشتین دی شکل ءچ ھووے، اسفند یار ولی دے بُتھاڑ ءچ ھووے، محمود اچکزئ دی منحوس صورت ءچ ھووے یا میاؤں صاحب دی بک بک ءچ ھووے، اصل نشانہ فوج ھے، مزے دی گال اے ھے فوج ءچ وی کجھ گندے انڈے انھیں کوں لبھ ویندن جیرھے ملک واسطے بدنامی دا باعث بنڑدن مگر شکر ھے رب سوھنڑے دا نوے فیصد ایں ملک تیں ایں دھرتی تیں قربان تھیونڑ فرض عین سمجھدن، اے یاد رکھو اگر آپڑیں ملک نال محبت ھیوے تاں فوج ایں ملک دی بقاء دی ضامن ھے، ساڈی فوج ساڈا مانڑ ھے ساڈا فخر ھے، جمیل بلوچ
ابومسلم خراسانی
ابومسلم خراسانی ہک ایرانی جرنیل ہے جیں نے بنو امیہ دی خلافت دا تختہ الٹݨ وچ بنو عباس دی مدد کیتی۔ اموی خاندان دے خلاف بنی عباس نے مدت توں خفیہ تحریک چلا رکھی ہئی۔ ابومسلم خراسانی وی ایں تحریک وچ شریک تھی گیا۔ اوں نے ہک خفیہ فوج تیار کیتی تے بالآخر اموی خلافت دا تختہ الٹݨ وچ کامیاب تھی گیا۔ امویاں کوں شکست ݙیوݨ دے بعد ابومسلم نے عباسیاں کوں خلافت سونپ ݙتی مگر ݙوجھے عباسی خلیفہ منصور نے اینکوں قتل کرا ݙتا۔
عباسی خلافت دے قیام وچ ابومسلم دا کردار
ابومسلم، قید خانے وچ عیسیٰ بن موسیٰ دی وجہ نال اکثر ویندا جتھاں تمام قیدی اوہ ہن جنہاں کوں حکومت بنواُمیہ نام نفرت ہئی یا قید تھیوݨ دے بعد لازماً نفرت پیدا تھیوݨی چاہیدی ہئی، انہاں ہی وچ بعض ایسے قیدی وی ہن جیہڑے واقعی بنو عباس یا بنو فاطمہ دے نقیب ہن، لہٰذا انہاں لوگاں دیاں ڳالہیں سݨ کے ابو مسلم دے قلب تے بہت اثر پیا تے اوں نے بہت جلد انہاں لوگاں دا ہمدرد بݨ کے انہاں دی نگاہ وچ اپݨا اعتبار قائم کر گھدا.
سنہ129ھ وچ امام ابراہیم نے ابومسلم کوں لکھ بھیجا کہ ایں سال موسمِ حج وچ میکوں آکے مل ونج تاکہ تیکوں تبلیغ دعوت دے متعلق مناسب احکام ݙتے ونجن، ایہ وی لکھا کہ قحطبہ بن شبیب کوں وی اپݨے ہمراہ گھن آؤ. جیہڑلے ابومسلم کوں علانیہ دعوت تے طاقت دے استعمال دی اجازت ملی تاں ایہ اوہ زمانہ ہئی کہ خراسان وچ کرمانی تے نصربن سیار دیاں لڑائیاں دا سلسلہ جاری ہئی، جیسا کہ اتے بیان تھیا ہے، ابومسلم نے اپݨی جماعت دے لوگاں کوں اے سب فراہم کیتا تے اُنہاں کوں گھن کے کرمانی تے نصربن سیار دے درمیان وچ خیمہ زن تھیا تے بالآخر کرمانی قتل تھیا، اوں دا لڑکا علی بن کرمانی ابومسلم دے کول آ گیا تے ابومسلم نے نصر کوں مرو توں خارج کر کے مرو تے قبضہ کر گھدا. سنہ130ھ دے شروع تھیندے ہی ابومسلم نے کتاب اللہ تے سنت رسول اللہ دی پیروی تے اہلِ بیت نبوی دی اطاعت وفرماں برداری تے لوگاں توں عباسی بیعت گھنݨ دا آغاز کیتا. اور لوگوں کے فراہم کرنے سے ناراض تھے تے ایں طرح ابومسلم خراسانی دی مسلسل عسکری جدوجہد تے محنت نال عباسی خلافت دا قیام ممکن تھیا.
قتل
ݙوجھے عباسی خلیفہ منصور کوں خدشہ ہئی کہ خراسانی بغاوت كر كے خلافت چھک گھنسی۔ ایں واسطے اوں نے خراسانی كوں اپݨے کول سݙا كے قتل كرݨ دا منصوبہ بݨايا۔ اوں نے خراسانی كوں دار الخلافہ آوݨ دا خط بھیجا ليكن اوں نے انكار كر ݙتا تے دهمکی ݙتی کہ زيادہ اسرار تے اوہ بغاوت كر ݙیسی۔ آخرکار منصور عباسی دیاں چالاں وچ آکے اوہ آنبار پہنچ گيا۔ محل وچ خليفہ نال ملاقات دے وقت خليفہ نے مناظرہ شروع كر ݙتا۔ بحث وتکرار زیادہ تھئی تاں سفاح نے تاڑی وجا کے پردے دے پچھوں لکے محافظاں كوں اشارہ كر ݙتا کہ خراسانی تے حملہ كر کے اینکوں قتل کر ݙیو۔ ایں طرح خراسانی اپݨے برے انجام كوں پہنچا۔
سندھ وادی تے سرائیکی لوک کہاݨیاں
وادئ سندھ دا شمار دنیا دیاں قدیم ترین تہذیباں وچ تھیندے۔ ایں وادئ سندھ وچ ست دریا وہندے ہن جیندی وجہ پاروں اینکوں "سپت سندھو" وی آکھیا ویندا ہئی۔ بدقسمتی نال ایہ وادی بیرونی اقوام دی حملہ آوراں دی وٹھ وچ رہئی۔
سرائیکی زبان تے سرائیکی لوک ادب دے محقق صدیق طاہر لکھدن:"'ہک علاقے دی سیاسی تاریخ اوندے صدیاں دے ثقافتی ورثے اُتے کتنی اثر انداز تھیندی ہے ایندی مثال سرائیکی ادب دی کہانی ہے اصل وچ سرائیکی علاقہ زیادہ تر غیرملکی فاتحین دے قبضے وچ ریہا۔ ایں واسطے عوامی اظہار دا عوامی ادب محفوظ نہیںرہ سڳیا۔ ایندے علاوہ قدیم زمانیاں وچ سرائیکی کیتے مختلف رسم الحظ دے ورتاوے ہن۔ جنہاں دے بدلݨ یا معدوم تھیوݨ دے نال ای اوندا ذخیرئہ ادب مٹ ڳیا۔'"سرائیکی زبان تے ادب دا قدیم لوک ادب، کلاسیکی ادبی سمل سینہ بہ سینہ روایات راہیں ہک ݙوجھے تک منتقل تھیندا رہیا۔ سرائیکی زبان دے رسم الخط وچ ایندے اضافی حروف ’’ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ‘‘ دا مسئلہ درپیش رہیا۔ ٻہوں مد تک سرائیکی زبان کوں کہیں وی سطح اتے سرکاری سرپرستی نہ مل سگی۔ ایں خطے دے راہوݨ والیاں دی معاشی حالت اتنی کمزور ہئی جو ٻہوں سارے شعراء ادباء دیاں تخلیقات محض مخطوطے دی صورت وچ رہ ڳئیاں اتے زیادہ تر مخطوطے / قلمی بیاض، ماضی دی تاریخ دا حصہ بݨ ڳئیاں۔ سرائیکی خطے دے مرکزی تاریخی تہذیبی ثقافتی شہر ملتان توں اخبار دی اشاعت دا سلسلہ 1852ء وچ تھیندے۔ جیندے بارے علامہ محمد اعظم سعیدی اپݨی کتاب وادی پنجند وچ صحافت، بارے تحقیقی حوالے نال لکھدن:"'سیالکوٹ دے بعد ملتان وݙا شہر ہا جتھاں اردو صحافت دا غلغلہ برپا تھیا۔ 1852ء وچ سب کنوں پہلے اتھاں اخبار 'ریاض نور' جاری تھیا۔ ایندے مدیر منشی محمد مہدی حسین خان ہن جنہاں نے دریائے نور وچ کم کرتے مشہوری حاصل کیتی ہئی۔…… اتے ’’ریاض نور‘‘ 1857ء دے انقلاب دی نذر تھی گیا۔‘‘"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
رائل سیما
thumb|Rayalaseema رائل سیما ، آندھرا پردیش دے ترئے علاقیاں اچوں ہک علاقہ ہے۔ ایں علاقے اچ ذیل دے اضلاع شامل ہن:
آڈھا خان
آڈھا خان سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
تینوں پهول وانگوں پروان چڑهایا بهانویں اج مینوں دربان نہ من یذدان تاں من
او حلفیہ قول نبها جانی میرے نال کیتے پیمان ناں من قرآن تاں من
جس تاج پواۓ تن شہرت دے اس محسن دے فرمان نہ من احسان تاں من
ایڈی نفرت کر نہیں آڈهے توں توڑے شان برابر شان نہ من انسان تاں من
میتھوں ساری دنیا پُچھدی اے کیویں دلبر تیتھوں رُٹھا بے جرم سانوں معلوم تِھینداے کہیں چکر چلایا ای پُٹھا تیڈے منہ چوں شکوہ سُنڑیا نہیں تونڑے مدت دا وطنوں اُٹھا رب جانڑے کِیہ جیا قاتل ھِے جس آڈھے خان نوں کُٹھا
نعت
صلوة ہووی درود ہووی میڈی طرفوں سلام ہووی
نبی توں ایں شفیع توں ایں نالے خیرالورا توں ایں
گنہگاراں دی تک تیں تے جیندا کوی نیں پناہ توں ایں
اے سرداری ودھی رہوی تے مختاری ودام ہووی
میرے آقا میں بیچارہ بہوں درداں دا ستایا ہاں
تیڈے چرچے سخاوت دے پروں سنڑ کے میں آیا ہاں
نگاہ تیری شفا میری صدا خیرالانعام ہووی
, میرے آقا ربی رحمت تے برکت دا انعام ہووی
سراج اکھاں منير اکھاں رؤف اکھاں رحیم اکھاں
ياسين اکھاں حسین اکھاں حلیم اکھاں کریم اکھاں
جیویں اکھاں انویں ٹھاندااے بھانویں تینوں عظیم اکھاں
اول آخر تیڈی خاطر ہوری بڑھ کر مقام ہووی
ہووی مرضی تاں انگلیاں چوں ولا پانڑی دےچھل اندن
جے سڈ ماریں فرشتے وی تیڈی فوجاں اچ رل اندن
تبارک ہر بشارت ہے مبارک. ا ے کلام ہووی
, میرے آقا ربی رحمت. تے برکت دا انعام ہووی
نرا پیار ایں تے منٹھار ایں نالے امت دا غمخوار ایں
لیندا سار ایں ڈیندا تار ایں کیڈا سوہنڑاں توں سردار ایں
خدای ساری تے شاہی تیری ساری خلقت دا شاہکار ایں
سجی اقصیٰ وچوں انبیا توہاں دولہا اڈوں بنڑاں امام ہووی
, میرے آقا. ربی رحمت تے برکت دا انعام ہووی
قرآن رب دا ہے شاں تیڈی زباں رب دی بیان تیڈا
نظر تیڈی. کرم رب دا الہ او ہے اعلان تیڈا
قانون اسدا سبق تیڈا حکم اسدا نیاں تیڈا
میرے آقا ربی. رحمت تے برکت دا انعام ہووی
حق تعالیٰ وچ حق تیڈے کرم کر کے اے فرماوے
گناں کر کے زیاں کر کے تیڈے در تے جو کوی آوے
جو تین بھاوے او مین بھاوے اتھاں آوے او تر جاوے
آیا توڑ اں میں ہتھ جوڑاں تے تین سوراں حلیمہ مای دا نام ہووی
تھاڈا در انہاں دا سر تیڈی گل ھر کیتی از بر
غار ھوے مزار ہووے کولوں ہر وار. غلام ہووی
عمر تیڈا فخر دین دا کفر جس نے فناہ کیتا
دعا تیڈی. خدا سنڑ کے عمر واہ واہ ادا کیتا
عدالت نوں شجاعت نوں خلافت نوں عمر واہ واہ ادا کیتا
اوشیطان اے جو نہ مانے تیڈی شان اے وڈا رتبہ مدام ہووی
تاج آلے مراج آلے گنہگاراں. دی. لاج آلے
تیڈے. وعدے سنڑے آڈھے وڈے رتبے تے راج آلے
سوالی کوی نہ رہ خالی سخی عالی رواج آلے
پیواں کوثر میں جی بھر کر ہتھوں حیدر جو جام ہووی
, میرے. آقا ربی رحمت تے برکت دا انعام ہووی
مرحوم ملک آڈھا خان
محبوب دی تعریف
عاشق نے آپنے لفظاں دا نچوڑ کر کے محبوب دی تعریف کیتی اے اگر داد نہ دیسو تاں اے ناانصافی ہوسیں ذرہ لفظاں تے غور کر کے
ﻣﮑﮭﮍﺍ
ﻣﮑﮫ ﻧﻮﺭﺍﻧﯽ ﺩﻟﺒﺮ ﺩﺍ ﺍﯾﻮﯼ ﺣﺴﻦ ﺩﯼ ﺧﺎﺹ ﺭﮨﺎﺋﺶ ﺍﮮ ﻻﺋﻖ ﻧﻤﺎﺋﺶ ﺍﮮ
ﭘﺌﮯ ﻧﻘﺶ ﻧﮕﺎﺭ ﺩﺳﯿﻨﺪﮮ ﮨﻦ ﮐﯿﺘﯽ ﻗﺎﺩﺭ ﺧﻮﺩ ﺁﺭﺍﺋﺶ ﺍﮮ
ﺟﯿﮩﮍﺍ ﺗﻞ ﮨﮯ ﯾﺎﺭ ﺩﯼ ﺗﮭﻮﮈﯼ ﺗﮯ ﺍﻭﻭﯼ ﻗﺎﺑﻞ ﺻﺪ ﺳﺘﺎﺋﺶ ﺍﮮ
ﺁﮈﮬﺎ ﮨﻦ ﺭﺧﺴﺎﺭ ﺍﻧﺎﺭ ﯾﻤﻦ ﺩﮮ ﺟﯿﮩﮍﮮ ﺭﺍﮨﻨﺪﮮ ﺳﺮﺥ ﮨﻤﯿﺶ ﺍﮮ
ﻧﮏ
ﻧﮏ ﭘﺘﻼ ﭘﯿﺎ ﻣﮑﮫ ﺗﮯ ﭨﮭﺎﻭﮮ ﺟﯿﻮﯾﮟ ﻓﻮﺝ ﺍﻧﺪﺭ ﺳﺎﻻﺭ ﺍﮮ ﮐﮭﮍﺍ ﺗﯿﺎﺭ ﺍﮮ
ﺍﯾﻨﺪﯼ ﺩﮬﺎﺭ ﻗﻨﺪﮬﺎﺭ ﺩﮮ ﺧﻨﺠﺮ ﻭﺍﻧﮕﻮﮞ ﯾﺎ ﺗﺎﺗﺎﺭﯼ ﺗﻠﻮﺍﺭ ﺍﮮ ﮐﻮﻥ ﺳﮩﺎﺭﮮ
ریحامزدگی
ریحامزدگی
آڈھا خان
ﻧﮏ
ﻧﻘﺶ ﻧﮕﺎﺭ ﺷﺎﮨﮑﺎﺭ ﺍﻧﻮﮐﮭﮯ ﮐﺮﮮ ﮨﭧ ﮨﭧ ﮐﮯ ﻟﻠﮑﺎﺭ ﺍﮮ ﺗﮯ ﺳﭧ ﻣﺎﺭﮮ
ریحامزدگی
کتاب زندگی دی ساتھی هے پر اتھاں مسئله اے هے جو اے کتاب لکھی وی زندگی دی ساتھی هے ت ایں ساتھی ساتھی دے ساتھی دا ذکر وی نی چھوڑیا.حالانکه جڈاں دا نصاب فری تھۓ لوگیں کتاباں گھننڑ چھوڑ ڈتن لیکن لگدے اے کتاب عمران خان دے ورلڈ کپ دا ریکارڈ وی تروڑ ڈیسی.جبکه عمران خان اجکل هک چیز توں بهوں ڈردے ت او هے کتاب بھانویں ریحام دی هووے یا فضل الرحمن دی.میں حریان هاں نجومی آکھیا ها پیرنی دے بعد خوشیاں هی خوشیاں موجاں هی موجاں... پر اتھاں تاں کتاباں خواب اچ آن ڈریندین....اے تاں حالی دنیاں دا کتاباں هن خان صاحب... جیهڑی تربیت تساں ورکرز دی کیتی وینے وے اگلے جهان دی کتاب توں ڈرو. تنویر بزدار مسئله پچھے جو اے کتاب پڑھنڑ نال روزه تاں نی ترٹدا اگو هک دوست طاهر القادری دے ریفرنس نال جواب ڈتے اکھیں بند کر تے پڑھ سگدے وے.هنڑ اوکوں کون ڈساوے جو اے کم تاں خالص عمران خان دا هے ڈٹھا نیوهے اکھیں بند کر کے هر اوں بندے کوں پی ٹی آئ اچ واڑی آندن جیندے خلاف انصاف دی تحریک شروع کیتی هانے.
آڈھا خان
ﻧﮏ
ﺩﺭ ﻣﺤﺒﻮﺏ ﺩﮮ ﺁ ﮐﮯ ﺁﮈﮬﺎ ﻟﯿﺎ ﺳﻮﮨﻨﮍﯾﺎﮞ ﺣﺴﻦ ﺍﺩﮬﺎﺭ ﺍﮮ ﻗﺴﻢ ﺳﺘﺎﺭ ﺍﮮ
ریحامزدگی
پته نی پی ٹی آئ کوں یو ٹرن آلی جماعت کیوں آکھیا ویندے لیکن سنڑنڑ اچ آۓ جو ریحام لکھۓ خانصاحب اکثر میکوں یو ٹرن گھننڑ ت وی مجبور کر ڈیندے هن.لکھی پڑھی تے پڑھی لکھی زنانی اچ ایهو فرق هے جیهڑا ریحام تے پی ٹی آئ ورکر دی زنانی اچ هے.کجھ ورکر تاں صرف ات لو خوش هن جو انهیں دی زنانی پڑھی لکھی هوئ کاۓنی لکھی پڑھی هوئ وت وی چل ویسی.
آڈھا خان
ﮐﻦ
ﮐﻦ ﺑﻨﺪﯾﺎﮞ ﺩﮮ ﺟﮭﺮﻣﭧ ﻭﭺ ﺟﯿﻮﯾﮟ ﭼﻦ ﺑﺪﻟﯽ ﻭﭺ ﺁﻭﮮ ﺧﻮﺏ ﺳﻮﮨﺎﻭﮮ
ﺟﯿﻮﯾﮟ ﺑﺮﻕ ﺍﺑﺮ ﻭﭺ ﮐﭙﺮ ﭘﺎﻭﮮ ﺍﻭﻧﻮﯾﮟ ﺑﻨﺪﯾﺎﮞ ﺩﮮ ﻟﺸﮑﺎﻭﮮ
ﺁ ﻭﺕ ﻭﺕ ﮈﮔﺪﮮ ﻣﮑﮫ ﺍﻧﻮﺭ ﺗﮯ ﭘﯿﻨﺪﮮ ﺍﺩﺏ ﺩﮮ ﻧﺎﻝ ﮐﻼﻭﮮ
ﺁﮈﮬﺎ ﺟﺲ ﺳﻨﺎﺭ ﺗﯿﺎﺭ ﮐﯿﺘﮯ ﺷﺎﻻ ﺍﻭﮐﻮﮞ ﻣﻮﺕ ﻧﮧ ﺁﻭﮮﺯﻧﺪﮦ ﺭﺍﮨﻮﮮ
ﮔﺮﺩﻥ
ﮨﻮﺳﯽ ﺟﻨﺖ ﺣﻮﺭ ﺿﺮﻭﺭ ﻧﺎﺯﮎ ﺍﺗﮭﮯ ﮐﯿﺎ ﮐﯿﺎ ﺭﯾﺲ ﮐﺮﯾﺴﯽ
ﮨﻮﯾﺎ ﺁﮈﮬﮯ ﻭﺍﻧﮓ ﺻﺮﺍﻑ ﮐﻮﺋﯽ ﺟﯿﮩﮍﺍ ﯾﺎﺭﻭ ﺳﻮﭺ ﮐﮯ ﭼﺎ ﻣﻞ ﭘﯿﺴﯽ
ﺳﯿﻨﮧ
ﮐﻮﺋﯽ ﺩﯾﺪ ﻣﺰﯾﺪ ﺑﮭﺆﺍﻭﮮ ﮐﯿﻮﯾﮟ ﺍﮔﻮﮞ ﺑﯿﭩﮭﮯ ﭘﮩﺮﯾﺪﺍﺭ ﮨﻦ ﺑﮩﻮﮞ ﮨﻮﺷﯿﺎﺭ ﮨﻦ
ﺍﯾﺘﮭﮯ ﻋﻠﻢ ﮨﻨﺮ ﺟﺌﮯ ﺩﺭ ﻧﺎﯾﺎﺑﯽ ﺧﺰﺍﻧﮯ ﺩﻓﻦ ﮨﺰﺍﺭ ﮨﻦ ﭘﺌﮯ ﻭﭼﮑﺎﺭ ﮨﻦ
ﺁﮈﮬﺎ ﮐﻮﻥ ﺷﺎﮨﺎ ﺍﻭ ﻗﺴﻤﺖ ﻭﺍﻻ ﮨﻮﺋﮯ ﺟﯿﻨﺪﮮ ﮐﺎﻧﮍ ﺗﯿﺎﺭ ﮨﻦ ﺍﮮ ﺷﺎﮨﮑﺎﺭ ﮨﻦ
ﺑﺎﮨﻮﺍﮞ
ﮐﺮﮮ ﺑﺎﮞ ﺍﻻﺭ ﺍﺷﺎﺭﮦ ﺳﻮﮨﻨﮍﯼ ﺑﮭﻞ ﻭﯾﺴﻦ ﺷﺎﮦ ﻭﺕ ﺷﺎﮨﯿﺎﮞ ﺗﮯ ﺩﺍﻧﺎﯾﺎﮞ
ﮨﺘﮫ ﮐﻮﻟﮯ ﺑﺮﮒ ﭼﻨﺎﺭ ﺷﺎﻻ ﺭﮐﮭﮯ ﺳﺮ ﺗﮯ ﺑﮭﭩﮑﯿﺎﮞ ﺭﺍﮨﯿﺎﮞ ﺑﮩﻮﮞ ﭼﻨﮕﯿﺎﯾﺎﮞ
ﺍﻭﮌﮎ ﺳﻮﮨﻨﮍﯼ ﭼﺎﮎ ﺩﯼ ﺁﮈﮬﺎ ﺟﺲ ﻣﺠﮭﯿﮟ ﭘﯿﺎﮞ ﭼﺮﺍﯾﺎﮞ ﭼﮭﻮﮌ ﮐﮯ ﺷﺎﮨﯿﺎﮞ
ﻟﮏ
ﻟﮏ ﭘﺘﻼ ﺗﮯ ﻭﻝ ﮐﮭﺎ ﭼﻠﺪﯼ ﮨﻞ ﻭﯾﻨﺪﯼ ﺣﺴﻦ ﮐﺎﺋﻨﺎﺕ ﺍﮮ ﺗﮯ ﮐﯿﺎ ﺑﺎﺕ ﺍﮮ
ﺍﯾﮩﺎ ﻟﮏ ﺩﯼ ﻟﭩﮏ ﮨﮯ ﭨﮭﮏ ﻣﻮﮦ ﻟﯿﻨﺪﯼ ﺗﺎﮨﯿﮟ ﺟﮓ ﺳﺎﺭﺍ ﻣﺎﺗﺤﺖ ﺍﮮ۔
ﺍﯾﺘﮭﮯ ﮐﺌﯽ ﮐﺎﻓﺮ ﭘﺌﮯ ﻣﺴﻠﻢ ﺗﮭﯿﺴﻦ ﭼﮭﮉ ﭘﻮﺟﺎ ﻻﺕ ﻣﻨﺎﺕ ﺍﮮ
ﺁﮈﮬﺎ ﺟﯿﻮﯾﮟ ﮈﭨﮭﺎ ﺣﺴﻦ ﺳﻮﮨﮍﯾﮟ ﺩﺍ ﺍﻭﯾﮟ ﭘﯿﺶ ﮐﺮﺍﮞ ﻭﺍﺭﺩﺍﺕ ﺍﮮ
ﻟﺖ
ﺟﯿﻮﯾﮟ ﺗﺨﺖ ﻃﺎﺅﺱ ﺳﺘﻮﻥ ﺍﻧﻮﮐﮭﮯ ﺍﻭﻧﻮﯾﮟ ﺍﺱ ﺳﻮﮨﻨﮍﯼ ﺩﯼ ﻟﺖ ﺍﮮ ﺗﮏ ﻟﮯ ﻭﺕ ﺍﮮ
ﮔﻮﮈﮮ ﺩﺍ ﮨﮏ ﻟﻮﮈﺍ ﺗﮑﯿﺌﮯ ﺳﮏ ﻭﯾﻨﺪﯼ ﺟﮕﺮ ﺩﯼ ﺭﺕ ﺍﮮ
ﺷﺎﻻ ﺧﯿﺮ ﺩﮮ ﭘﯿﺮ ﺍﭨﮭﺎﻭﮮ ﺳﻮﮨﻨﮍﯼ ﻧﮧ ﺭﻭﻧﺪ ﺳﭩﮯ ﻟﺞ ﭘﺖ ﺍﮮ
ﺁﮈﮬﺎ ﻏﻮﺭ ﺩﮮ ﻧﺎﻝ ﺟﻮ ﭨﻮﺭ ﮈﭨﮭﯽ ﮔﯿﺎ ﭼﮭﻮﮌ ﺟﺴﮯ ﭼﻮﮞ ﺳﺖ ﺍﮮ
ﭘﯿﺮ
ﻧﺮﻡ ﻧﻔﯿﺲ ﮨﻦ ﭘﯿﺮ ﺳﻮﮨﻨﮍﯾﮟ ﺩﮮ ﭼﻤﯿﮟ ﺍﺩﺏ ﺩﮮ ﺯﻣﯿﻦ ﺍﮮ ﺻﺪ ﺁﻓﺮﯾﻦ ﺍﮮ
ﭘﯿﺮ ﺍﭨﮭﺎﻭﮮ ﺗﮯ ﺭﭨﮭﮯ ﻣﻨﺎﻭﮮ ﺟﯿﮩﮍﺍ ﻧﮧ ﻣﻨﮯ ﺑﮯ ﺩﯾﻦ ﺍﮮ ﺧﺎﺹ ﻟﻌﯿﻦ ﺍﮮ
ﺍﯾﻨﺪﮮ ﻧﻘﺶ ﻗﺪﻡ ﺗﮯ ﭘﺮﯾﺎﮞ ﭼﻠﯿﺎﮞ ﭘﮍﮪ ﮐﮯ ﺛﻢ ﺁﻣﯿﻦ ﺍﮮ ﻧﺎﻝ ﯾﻘﯿﻦ ﺍﮮ
ﺁﮈﮬﺎ ﮐﻮﺋﯽ ﻧﺌﯿﮟ ﺛﺎﻧﯽ ﺩﻟﺒﺮ ﺩﺍ ﮈﭨﮭﺎ ﭘﮭﺮ ﮐﺸﻤﯿﺮ ﺗﮯ ﭼﯿﻦ ﺍﮮ ﻗﺴﻢ ﯾﺴﯿﻦ ﺍﮮ
ﺳﺎﻣﻨﮯ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﮑﻤﻞ ﮨﻮﻭﻥ ﺗﻮﮞ ﺑﻌﺪ
ﺍﮮ ﻟﯿﻞ ﻧﮩﺎﺭ ﺗﮯ ﭼﮭﺎ ﮔﺌﯽ ﺍﮮ ﯾﺎ ﺯﻟﻔﺎﮞ ﮐﺞ ﻟﺌﯽ ﮐﻨﮉﺍﮮ ﭘﺌﮯ ﮔﺌﯽ ﮈﻧﮉ ﺍﮮ
ﮐﺠﮫ ﮔﮭﭧ ﺯﯾﺒﺎﺋﺶ ﻧﺌﯿﮟ ﺍﺱ ﺭﺥ ﺩﯼ ﮐﻮﺋﯽ ﮐﺮﺳﯽ ﮐﯿﻮﯾﮟ ﻭﻧﮉ ﺍﮮ
ﮨﻮﻭﮮ ﺍﻭﺟﮭﻞ ﮨﮏ ﭘﻞ ﻣﻮﻝ ﻧﮧ ﺁﮈﮬﺎ ﺍﮮ ﺍﮐﮭﯿﺎﮞ ﺩﯼ ﭨﮭﻨﮉ ﺍﮮ
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
ریحان نیازی
ریحان نیازی سرائیکی گلوکار  ہے تے وتہ خیل پروڈکشن دا مالک ہے۔
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
ریاض ہاشمی
سیئں ریاض ہاشمی دا ناں وسیب دے اُوں گِنڑے چُنڑے اگونڑاں وچ شامل ہے کہ جنہاں سب تُوں پہلے سرائیکی تحریک دا علم چاتا ہئی تے صوبہ بہاولپور دی تحریک کوں نہ صرف سرائیکی صوبہ تحریک اچ بدل دتا ہئی بلکہ سرائیکی وسوں دے حق اِچ سیاسی، تاریخی تے آئینی دستاویز  ”بریف  فار بہاولپور پراونس“ نامی کتاب لکھ کے سرائیکی صوبے دا مقدمہ پیش کیتاہئی تے کتاب وچ پہلی واریں وسیب دا مکمل نقشہ چھاپا گیا ہئی، جیندے مطابق صادق آباد کول گھن کے دیرہ اسماعیل خان تک پھیلے تھل، دمان، چولستان دے واسیاں کوں نہ صرف آپڑی سنجانڑں ملی ہئی بلکہ سرائیکی خطے دی نویکلی (تہذیبی، تمدنی، سیاسی تے جغرافیائی) شناخت دے مطابق سرائیکی صوبے دا  مقدمہ کیتا گیا ہئی۔
انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس دے روح رواں سیئں عبید خواجہ دی محنت تے لگن کوں سلام کہ جنہاں ریاض ہاشمی سیئں دی کتاب دا اُردو ترجمہ مکمل کیتا تے ڈاکٹر عائشہ صدیقہ، سیئں عاشق بزدار، سیئں اسلم رسول پوری، سیئں اسجد بخا ری، سیئں حیدر جاویدسید تے سیئں پروفیسر عامر فہیم نے کتاب تے آپنے آپنے تاثرات لکھے۔۔
انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس ایں کتاب کوں چھاپن دا آہر کریندی پئی ہے۔انشاء اللہ مقدمہ سرائیکستان بہوں جلد چھپ کے سنگت دے مطالعے کیتے پیش کیتی ویسی۔
عباس سیال
کنوینئر
انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس
آسٹریلیا
انہاں دا پورا ناں ریاض الحسن ہاشمی ہے۔ سرائیکیاں دے قومی ہیرو تے مصور تے مفکر سرائیکستان ہن۔
ڄم پل
١٩٢٥ء کوں فیض الحسن ہاشمی دے گھر ڄمے۔
پیشہ
وکیل ہن۔
سیاست
پہلے بہاولپور صوبے دے حامی ہن، وت بہاول پور صوبے دی تحریک ختم کرتے سرائیکستان دا تصور ݙتے۔
وفات
٣ جولائی ١٩٨٨ء
کاشف نواز
کاشف نواز سرائیکی شاعر ہے۔
غزل
چور چوری کیتی کائنی پیر لگا کھڑا ہے
اوندی وال اتے میڈا شعر لگا کھڑا ہے
پیار دی وی گال تیکوں کر نمی سگدا
چوکی اتے سنڑیے تیڈا ڈیر لگا کھڑا ہے
نتاں کہڑا ہنجھویں دا ڈھیر لگا کھڑا ہے
عشق ادا روونڑاں ہے ابے سئیں دے دور دا
ساڈے پچھوں بیا کوئی ویر لگا کھڑا ہے
چھڑا تیڈی سئیت اتے میں نمی کھلِیا
واشنگ مشین کوں وی پھیر لگا کھڑا ہے
چھڑا میکوں سک کائنی تیڈے گھر دی یار
کار کوں وی کل کنوں گیر لگا کھڑا ہے
کاشف نواز
شاہد ماکلی دے ناں ہک غزل
جیڑھا جت نئیں سگدا اونکوں بالر مٹھے لگدن
چھی بالاں تے میچ اچ چھی چھی واری سٹے لگدن
گلی وچوں لنگھنڑ ویلھے زری وی نہ رکیں
واہندا پانڑیں رک ونجے تاں زیادہ وٹے لگدن
اچیاں جاہیں توں ڈیکھو تاں جیت مکوڑے لگدن
منہ تے گال کرنڑ والا وی ترچھی بارش وانگوں
جیلھے تھیوے کھڑکی کولوں منہ تے چھٹے لگدن
پھاسی ڈیونڑ والا کجھ وی کائنی پچھدا ہوندا
جیلھے ہک تریمت دے کیتے بندے پھٹے لگدن
کہیں دے کول وی اتنی فرصت کائنی ہوندی کاشف
تہوں پھٹ تھیوے تاں وستی وچ پھٹ تے اٹے لگدن
دستکاری
دَستکاری دا مَطلب ھ گَھراں دے وِچ ہَتھ نال بݨائیاں ڳئیاں جِیستاں تے شَئیلے ہِن.
ہَتھ نال بݨائی ڳئیاں جِیستاں تاں ٻہوں ہن تے انہاں چوں ہک جیست خَجّی دے پُوتراں نال ٻݨائی گئی پُھوڑی ھ ڄَیکوں وَسیب دے کُجھ پاساں دے وِچ تَݙّی وی آہدھے ہِن.
پُھوڑی دا رِواج تاں ہُݨ دیہاتاں دے وِچ وی ہولے ہولے مُکدا وَیندا ھ شہراں دے وِچ اِیندی ڄھاء پُوری دی پُوری اَڄکل دَری تے کارپیٹ یا مَلُوک قالین مَل گِدی ھ. پُھوڑی آپݨے عَروج دے ٹَئیم آپݨی ٹِھیک ٹھاک دَھڄ ٻݨائی رَکھی ھ. تریمتاں پُھوڑِیاں ٻݨا کے گَھر دے خرچے   واسطے پیسے اِکَٹھے کریندیاں ہَن یا وت دِھیّاں دے ݙاج جُوڑیندِیاں ہَن.
پُھوڑی سادے لوکاں دے کیتے ݙے ڳِھن واسطے ہر سامان توں وَدھ قدر آلی شئے ہوندی ہائی.
کیئں مِزمان کوں آخری ݙیہوار ویندے ویلہے پھوڑی وِیلیٹ کے لَمبی تِھڳڑی نال وچالے چوں ٻن کے ݙیوݨاں اَڄ کل دے جوڑے کپڑے یا سامان ݙیوݨ توں لکھ حِصے زِیادہ عزت وَدھاوݨ دا ذریعہ ہوندا ھائی.
پہلے پھوڑِیاں گھراں دے وچ وِکدِیاں ہَن تریمتاں بݨیندِیاں ہَن تے وِچیندِیاں ہَن تے مزے دی ڳاھل ڳِھنݨ آلے ڳاک وی چَھڑِیاں تریمتاں ہوندِیاں ہَن وَت اِس توُں بعد بَزاراں تے دُکاناں تے وِکݨ دا رِواج آیا ھ ہُݨ جدید دور ھ سہولتاں ٻہوں آ گئیاں ہن ایں کیتے پھُوڑیاں دا رِواج ختم تِھیوݨ دے باوجود وی کِتھائیں کِتھائیں تاں ہالے وی بَݨدِیاں تے وِکدیاں پَئیاں ہِن.
پُھوڑی (تَݙی) بݨاوݨ  اِیندے ہَنݙاوݨ تے وَرتݨ دی اَٹکل
دِیہاتاں دے وِچ پُھوڑی ٻہوں سارِے رَنگاں تے ݙیزیناں دِیاں بݨائیاں ویندِیاں رائیاں ہِن اِنہاں دے کُجھ اٹکل تہاکوں ݙسیندے ہیں سادی بَڳی پُھوڑی خَجی دے لَمبے پوُتراں آلیاں کامباں کَپ کے وَت پُوترے کامباں تُوں دَھرُو کے کُکڑِیاں یاکمبُوتراں آلی گوݙیل دی چَھت تے کِھنݙا کے سوکائے ویندے ہَن پُوترے سُکَݨ توں بعد سادی تے رَنڳیل پُھوڑی دے پُوترے اَنجھ اَنجھ کیتے وَیندے ہَن .رَنگیل پھوڑی دے پوترے ٹین ءچ کوسَڑے پاݨی دے وِچ ہر ہِک رَنگ اَنجھ اَنجھ بݨا کے پُوترے رَنگے ویندے ہَن. تے سادی پُھوڑی دے پُوترے سادے ہوندے ہَن.
مافوق الفطرت
مافوق فطرت یا فوقِ الفطرت یا فوقِ طبعی اوہ ہوندے جیہڑا فطری قوتاں توں بالا تر قوت دا نتیجہ ہووے تے علت تے معلول دے قانون توں آزاد ہووے، جیندے وچ خرق عادت یا معجزہ ہووے، قانون قدرت توں بالاتر ہووے۔
دستکاری
پُھوڑی (تَݙی) بݨاوݨ  اِیندے ہَنݙاوݨ تے وَرتݨ دی اَٹکل
اَٹھ اَٹھ پُوترے پا کے پھوڑی دا مُنݙھ ڳنݙھݨ کیتے چایا وَیندا ہائی تے رَنگیل پُوتراں نال سُوہݨپ کیتے ݙیزین بݨائے ویندے ہَن ڄیویں ڄیویں پُھوڑی بݨدی ویندی ہوندی ہائی اونویں اونویں بݨی اوئی پھوڑی گول گول ٻِھرکاٻِھرکا ویلہَیٹی ویندی ہائی پھوڑی دِیاں چِھیں چِھیں چَپّاں دِیاں پولیاں تے کھٹڑے دی  لمبائی دی ناپ دے مُطابق اٹھ اٹھ پَٹِیاں کوں آپَت ءچ سوئی ءچ دھاڳا پَو کے ڳنݙھا وَیندا ہائی ڳنݙھ تروپے توں بعد پُھوڑی آپݨی اصیل حالت ءچ تیار تھی ویندی ہئی. تیار پُھوڑِیاں کوں لَمبا لَمبا کر کے ہِک بئے دے اُتے کھِنڈایا ویندا ھ یعنی اِکٹھا رکھا ویندا ہائی.رنگیل،سادی، نِکی، مندھری، تے وَݙی، پھوڑِی دے آپݨے آپݨے مُل رکھے ویندے ہَن.
پھوڑی دی وَرت تے ہنݙاوݨ ایں ہوندا ہائی ڄو پھوڑی کوں  زِیادہ کھٹڑے تے وِچھا کے ورتا ویندا ہائی بندا باہوے ہا یا سَمے ہا تاں اے پُھوڑی اوں ٹئیم دی مَلوک شئے واݨ دے پُݙَݨ توں بَچیندی ہوندی ہئی. امیر لوک ٻھاء آلی کوٹھی  دے چولہے دے چار چیپَھیروں ڳَھت کے اوتے ٻاندھے ہَن ٻھاہ سِیکیندے ہَن تے غریب مسکین کھٹڑے دی گَسّی تے ہنݙائی پھوڑی دا ٹوٹا ڄیکوں تَکڑا آہدھے ہِن او ورتیندے ہَن.
پھوڑی قاضِیِا تھیوݨ تے مَیّت آلے کھٹڑے دے اَڳوں گھت کے ٻاوݨ تے فَیتے درود دے ٻاہوݨ کیتے وی ایکوں وَرتا ویندا رِیہا ھ.
باقی ایندے توں علاوہ آپݨی مَرضی نال کِتھائیں وی ڳھت کے بندہ وَریت سڳدا ہائی گرمِیاں دے وِچ کندھلی دے پِچھاویں نال وِچھا کے پَیشی آلی بئے کے چاء پیوݨی یا سِیالے دے وِچ چِٹکے تے ڳھت کے مالٹے کھاوݨاں.
دِلی دل آلاں دِی
پندھ وِہانیٖ ”دِلی دل والوں کی“
دِلی دل آلاں دِی ... ہک اے جئیں اُچیچی پندھ وہانی ہے، جیہڑی کیں دھے پریاں، جناں بھوتاں دی کہاݨی نیں بلکہ بارڈر پار بیٹھے عمراں دے کھادے، جیندے جاگدے، سجاگ لوکا ں دِی رام کتھا ہے، جیہڑے ستا لی دی ونڈ وِچ آپڑے من دے خاب، تن دی میل سمیت آپڑے ڈھور ڈنگر، لتے گانڑیں زمین اچ پُور کے، روندے بکاندے بوری بسترا لڈ کے، وجدے گجدے سندھو کوں ہک ہکلا چھوڑ کے گنگا جمنی تہذیب دا حصہ بڑن تے مجبور کر دتے گئے ہین ...
سندھ دریا دے بے وس بغلاں، لالیاں تے کرلاندیاں کونجھاں کوں ستر سالاں بعد ایویں جبھ ملی ہے جو ہک ہک کردار بکاٹاں بھر بھر کے آپڑا آپ ڈساون شروع تھی گے.
سرائیکیو! کالی رات مُک چکی ہے، سجھ اُبھر آئے۔۔۔ ڈینہہ تھی گے۔۔ اکھیاں بھالو، آپڑے آپ کوں پھولو۔۔ آپڑی پنج ہزار سال پرانڑی کتاب دا ورقہ کھولو تے آپڑی پندھ وہانی پڑھو تے سرائیکی نگری دے پاندھی تھیوؤ۔۔ روہی دا عاشق خواجہ غلام فرید آکھدا پئے۔ پاندھی ٹُردا جُل، پاندھی ٹُردا جُل، منزل ملنڑیں اوڑک، توں اے گالھ نہ بھُل۔۔۔ پاندھی ٹُردا جُل.
(عباس سیال)
ابی بن کعب
ابی بن کعب انصاری  کاتب وحی، فاضل قرآن سیدنا محمد بن عبد اللہؐ دے صحابہ وچوں ہک ہن۔ ابی بن کعب بیعت عقبہ ثانیہ وچ موجود ہن. آپ نے غزوہ بدر تے ݙوجھے غزوات وچ شرکت کیتی۔ سیدنا محمد بن عبد اللہؐ دی مشہور حدیث دے مطابق جنہاں چار قاریاں توں قرآن پڑھا ونجݨا چائیدا اے۔ انہاں وچوں ک ابی بن کعب ہن۔
نام و نسب تے ابتدائی حالات
ابی نام، ابوالمنذر و ابوالطفیل کنیت، سید القراء، سیدالانصار تے سید المسلمین القاب ہن. قبیلہ نجار(خزرج) دے خاندان معاویہ توں ہن جیہڑا بنی حدیلہ دے ناں نال مشہور ہئی. (حدیلہ معاویہ دی ما دا ناں ہئی جیہڑی جشم بن خزرج دی اولاد وچوں ہئ. ی سلسلہ نسب ایہ ہے :
آیو سئیں
اج 15 دسمبر شام 3 وجے جگ مشعور شعر نور محمد صاحب ہمسر دی کتاب آیو سئیں دی تقریب پزیرائ وچ میڈی نظم جناب عمران اسد صاحب اپنڑی سوہنڑی دھمک والی آواز وچ سامعین دے اگوں پڑھی ایں تقریب اچ پروفیسر ڈاکٹر وکیل شاعر ادیب دانشور شاعر کاروباری حلقے تے عوام دی وڈی تعداد شامل ہئ ایں شاندار تے کامیاب محفل دے میزبان مشعور سرائیکی قوم پرست رہنما جام اظہر مراد صاحب ہن اے کٹھ فروزہ شہر اچ ہئ جیڑھا روھی چولستان دا نویکلا شہر ہے
ابی بن کعب
نام و نسب تے ابتدائی حالات
ابی بن کعب بن قیس بن عبید بن زیاد بن معاویہ بن عمر بن مالک بن نجار، والدہ دا ناں صہیلہ ہئی جیہڑے عدی بن نذر دے سلسلہ نال تعلق رکھدیاں ہن تے ابو طلحہ انصاری دی حقیقی پھوپھی ہن اس بنا تے ابوطلحہ تے ابی بن کعب پھوپھی زاد بھائی ہن۔ ابی دی ݙو کنیتاں ہن، ابوالمنذر تے ابوالطفیل ، پہلی کنیت آنحضرتﷺ نے رکھی ہئی تے ݙوجھی سیدنا عمرنے انہاں دے بیٹے طفیل دے ناں دی مناسبت نال پسند فرمائی۔
آیو سئیں
صوفی تاج گوپانگ
ابی بن کعب
اسلام
مدینہ دے جنہاں انصار نے مکہ ونج کے آنحضرتﷺ دے دست مبارک تے عقبہ ثانیہ وچ بیعت کیتی ہئی، انہاں وچ ابی وی ہن. آپ انہاں چھ صحابہ وچوں ہن جنہاں نے زمانہ نبویؐ وچ قرآن مجید حفظ کیتا تے انہاں فقہا صحابہ وچوں ہن جیہڑے زمانہ نبویؐ وچ فتویٰ ݙیندے ہن. صحابہ وچ بڑے قاری ہن۔ ہجرت دے بعد مہاجرین تے انصار وچ برادری ومواخات قائم تھئی ہئی، اس وچ سعید بن زید بن عمرو بن نفیل توں جیہڑے عشرہ مبشرہ وچوں ہن، انہاں دی مواخات تھئی۔ بدر توں طائف تک دے تمام غزوات وچ شریک تھئے۔ حضرت ابوبکر دے عہد خلافت وچ قرآن مجید دی ترتیب و تدوین شروع تھئی تاں اس خدمت تے جو لوگ مامور تھئے انہاں وچ آپ وی شامل ین۔ حضرت عمر دے زمانے وچ مجلس شوریٰ دے رکن وی رہے۔ ابتدا وچ قرآن دی قرات وچ بعض فروعی اختلافات ہن۔ آخر وچ عثمان نے قرات قرآنی دے ممتاز ماہرین دی جانچ دے بعد اُبی بن کعب دے طریقہ کوں پسند فرمایا۔ تے ایں قرات دے مطابق کلام مجید دے چار نسخے لکھوا کے مختلف شہراں وچ بجھوا ݙتے۔ انہاں نسخیاں دی اج تک پیروی کیتی ویندی پئی ہے۔
وفات
39ھ وچ عمر طبعی کوں پہنچ کے عثمان غنی دے زمانہ خلافت وچ جمعہ دے ݙینہ مدینے وچ وفات پاتی۔ حضرت عثمان نے نماز جنازہ پڑھائی تے مدینہ منورہ وچ دفن کیتے گئے۔
سرائیکی لوک
سرائیکی سرائیکستان دے علاوہ کھاجُو والا، پُگل، سری گنگانگر،فتح آباد، سِرسہ، فاضلکا، کوہاٹ، دَرُگ، راڑہ شم، بارخان، صحبت پور، جعفرآباد، نصیرآباد، لہڑی، بھاڳ، جھل مڳسی، ڄیکب آباد، کشمور، گھوٹکی، سکھر، لاڑکانہ، شکارپور، قمبر شہداد کوٹ، خیرپور، نوشہرو فیروز تے دادو وچ مقامی زبان ہے۔ سرائیکستان دی آبادی 2 کروڑ ہے ۔سرائیکستان وچ 2 کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان وچ ہک کروڑ سرائیکی تے سندھ وچ ݙو کروڑ سرائیکی، پاکستان وچ کل اٹھ کروڑ سرائیکی ہن۔ سرائیکی نما لہجیان کوں شامل کوں تاں پاکستان وچ 2 کروڑ سرائیکی ہن ۔۔
سرائیکی رسم و رواج روایت
سرائیکی لباس
سرائیکی تہذیب و تمدن
سرائیکی پٹکا
سرائیکی کُرتہ/ چولا
سرائیکی شال
سرائیکی پشمینہ
سرائیکی رومال
جابر بن حیان
thumb|جابر بن حیان جابر بن حیان (پیدائش: 721ء— وفات: 25 دسمبر 815ء) مسلم کثیر الجامع شخصیت، جغرافیہ نگار، ماہر طبیعیات، ماہر فلکیات تے منجم ہن۔ تاریخ دا سب توں پہلا کیمیادان تے عظیم مسلمان سائنس دان جابر بن حیان جیں نے سائنسی نظریات کوں دینی عقائد دی طرح اپنایا۔ دنیا اج تک اینکوں بابائے کیمیا دے ناں نال ڄاݨدی ہے۔ اہل مغرب ’’Geber ‘‘دے ناں توں ڄاݨدن ۔ جابر بن حیان کوں کیمیا دا بانی منا ویندا ہے۔ اوہ کیمیا دے تمام عملی تجربات نال واقف ہن۔
خدمات
جابر نے کیمیاء دی اپݨی کتاباں وچ بہت ساری اشیا بݨاوݨ دے طریقے درج کیتے۔ انہاں نے کئی اشیاء دے سلفائڈ بݨاوݨ دے بھی طریقے ݙسے۔ انہاں نے شورے تے گندھک دے تیزاب جیہی چیز دنیا وچ سب توں پہلی وار ایجاد کیتی جیہڑی موجودہ دور وچ وی نہایت اہمیت دی حامل تے سنسنی خیز ہے۔ انہوں نے سب توں پہلے قرع النبیق دے ذریعے کشید کرنے دا طریقہ دریافت کیتا۔
ایہ امرقابل ذکر ہے کہ پوری دنیا وچ علمی "سائنسی" تے فکری حوالے نال ݙوجھی صدی عیسوی دے بعد کوئی اہم شخصیت پیدا نہ تھئی ہئی۔ بقراط، ارسطو، اقلیدس، ارشمیدس، بطلیموس تے جالینوس دے بعد صرف سکندریہ دی آخری محقق ہائپاتيا چوتھی صدی عیسوی وچ گزری ہئی۔ لہذا علمی میدان وچ چھائی ہوئی تاریکی وچ روشن تھیوݨ والی پہلی شمع جابر بن حیان دی ہئی۔ اس دے بعد یارہویں صدی تک مسلمان سائنسداناں تے مفکراں دا غلبہ رہا۔
تصانیف
جابر بن حیان نے کیمیا دی کتب دے علاوہ اقلیدس دی کتاب "ہندسے"، بطلیموس دی کتاب "محبطی/مجسطی" دی شرحاں وی لکھیاں۔ نیز منطق تے شاعری تے وی رسالے تصنیف کیتے۔ ایں سب دے باوجود جابر مذہبی آدمی ہن اور امام جعفر صادقؒ دے پیروکار ہن۔
انہاں دی تحاریر وچ 200 توں زیادہ کتاباں شامل ہن۔
ابیاہ بادشاہ
ابیاہ عبرانی بائبل دے مطابق آل داؤد دا چوتھا تے مملکت یہوداہ دا ݙوجھا بادشاہ ہئی۔ اوہ رحبعام دا بیٹا تے سلیمانؑ دا پوترا ہئی۔ تاریخ وچ اینکوں ابیاہ دے ناں نال یاد رکھا گیا ہے۔
thumb|ابیاہ، مملکت یہوداہ دا ہک بادشاہ
دور حکومت
بادشاہواں دی کتاباں تے تاریخ وچ ابیاہ کوں میکاہ، میکائی تے یہوداہ دے بادشاہ آسا دی نسبت نال بیان کیتا گیا ہے۔ علما نے ابیاہ دے خاندان دے بارے وچ بائبل دے بیانات کوں متضاد قرار ݙتا ہے۔ اگرچہ کئی نظریات پیش کیتے گئے لیکن تمام تر دستیاب ذرائع توں متعلق کوئی وضاحت انہاں نال مطابقت نی رکھدی یا ایہ واضح طور تے اختلافی ہن۔ ابیاہ نے 14 شادیاں کیتیاں تے اس دے 22 بیٹے تے 16 بیٹیاں ہن۔
ابیاہ دا دور حکومت، ریہوبام دی وفات دے بعد اس دے بیٹے ابیاہ نے یہوداہ دی بادشاہت سنبھالی۔ اوں نے بڑے جوش و جذبے نال اپݨے ترے سالہ دور حکومت دا آغاز کیتا (2Chr.،2r. 12:16; 13:1) لیکن اوہ اسرائیلی شمالی سلطنت دے ݙاہ قبائل کوں انہاں دی جاں نثاری دے سبب واپس گھن کے آوݨ وچ ناکام رہا۔
استثنا دے مطابق ”باوجود اِس دے، اُوندے خُدا نے داؤدؑ دی خاطر یروشلیم وچ اُونکوں ہک چراغ ݙتا یعنی اُوندے بیٹے کوں اُوندے بعد ٹھہرایا تے یروشلیم کوں برقرار رکھا۔“ (سلاطین-1، باب 15 آیت 4)۔ ”ول اُوں نے آکھا تیراں کوں گھن،  سو اُوں نے انہاں کوں گھدا ۔ ول اُوں نے شاہِ اسرائیل کوں آکھا زمین تے مار ۔ سو اوں نے ترے واری مارا تے ٹھہر گیا۔ “ (تواریخ-2، باب 13 آیت 18)
آیت اللہ العظمیٰ، شیخ محمد حسین نجفی
thumb|گرینڈ آیت اللہ محمد حسین نجفی
١٠ اپریل ١٩٣٢ کوں سرائیکی وسیب دے علاقے جہانیاں، ضلع خانیوال وچ پیدا تھئے تے برصغیر دے شیعہ مرجع دینی، آیت اللہ العظمیٰ سید علی نقی نقوی لکھنوی دے انتقال دے بعد مقام مرجعت تے فائز تھئے ہن. شیعہ مسلک دے اصول دے مطابق مرجع دینی(مجتہد العصر)، امام زمانہ؏ دے بعد حجت ہوندے. آیت اللہ العظمیٰ، شیخ محمد حسین نجفی، پاکستان دے شیعہ مدارس دی سرپرستی کریندن تے نجف اشرف، مرقد انور سیدنا علی المرتضیٰ ؏ وچ موجود دیگر مراجع دینی نال رابطے وچ ہوندن تے مشترکہ طور تے انہاں نال منسلک ہن.شیخ نجفی ‌ہݨ سرڳودھا رہندن.
سرائیکی تے جنوبی پنجاب صوبہ
"جنوبی پنجاب نہ منظور"۔۔۔۔ صرف سرائیکی صوبہ بھانویں سو سال لڳن جدوجہد کوں"
سیکڑاں سرائیکی دوستاں کارکنان کوں وقتی اکھ کھلݨ تے مبارک تھیوے جو اے "چار یار رشتے دارعرف لوک سانجھ " کہیں دے کوئی نئیں نہ پی پی پی دے سڄݨ ہن نہ سرائیکی وسیب دے۔۔۔۔۔ اے ݙوہائیں کوں غلط بیانی کریندے پئین ۔۔۔ ݙوہیں کوں جنوبی پنجاب صوبے دا شوشہ چھوڑی کھڑن ۔۔۔۔۔۔۔ سرائیکی وسیب صرف " سرائیکی صوبہ" اپݨی شناخت سُنجاݨ نال منگدن ۔۔۔۔۔ جنوبی پنجاب صوبے آلے پنجابیاں دے ایجنٹ تے وسیٻ دے دشمن ہن۔۔۔۔۔ ہݨ ڄہڑا اساکوں جنوبی پنجاب صوبے دا درس ڈیوݨ آوے او جھلیسی بھانویں جتنا وڈا مہاندرا کیوں نہ ہوے ۔۔۔۔ لوک سانجھ سبھے وسیب نے رل تے بݨائی ہائی ۔۔۔ سبھیاں نے کٹھے کم کیتا ہا پر اے "ڈو یار رشتے دار" وسیب دی تنظیم کوں قابو کرتے اونکوں اپݨے مخصوص ایجنڈے کیتے استعمال کریندے آندن۔۔۔۔۔ اے پیپلزپارٹی دے سرائیکی کیڈر کوں پیپلزپارٹی دے خلاف استعمال کریندے پئین ۔۔۔۔۔۔ جیویں بہاولپور ءچ ق لیگ پی ٹی آئی نون لیگ تے جماعت اسلامی کوں پی پی پی دے کٹھے ہک ٹیبل تے تے یک ایجنڈے تے ٻلہاوݨ چاہندن ۔۔۔۔ جو سرائیکی صوبہ نئیں بلکہ جنوبی پنجاب صوبہ فائنل کرو۔۔۔۔۔بھاولپور ءچ انہاں دے میزبان تے خرچہ برداشت کرݨ آلے بھاولپور بحالی صوبہ تے جنوبی پنجاب صوبہ تحریک آلے ہوسٹ ہن جیہڑے اے میٹنگ کرویندے پئین جینکوں لوک سانجھ آلے اپݨاں کٹھ بݨاتے فیس بک تے مشہور کیتی ودن۔۔۔۔۔۔۔۔ اے ہے نام نہاد مقبوضہ لوک سانجھ دی حکمت عملی تے وسیب دے خلاف سازش۔۔انہاں کوں ایں سازش تیار کرݨ تے کون آمادہ کیتی کھڑے؟ انہاں دے پچھوں کون ہن ۔۔۔۔۔ وسیب سبھ کجھ ڄاݨدے ہن۔۔۔ سبھے لوکاں کوں تنظیماں کوں انہاں نال مکمل بائکاٹ کرݨ دی لوڑھ ء جب تئیں اے سدھے تھی تے صرف سرائیکی صوبے دی حمایت  تے لوکاں توں اپݨی کیتی سازش دی معافی نئیں منگدے۔۔۔۔۔۔ انہاں کوں کہیں ہک وی سنجیدہ سرائیکی وسیب دے مہاندرے دانشور لکھاری تے سیاسی کارکن دی حمایت کوئی نئیں۔۔۔۔ اے وڈے وڈے ناں صرف خوبصورت مالا بݨا تے دکان چلاوݨ کیتے لکھے نے  ۔۔۔۔ اے جتنے ناں اپݨے اشتیار ءچ لکھی کھڑن اے سبھے مہاندرے اڄ تئیں وسیب کوں صرف "سرائیکی صوبے دا درس ڈیندے رہ ڳئین او کیویں اڄ انہاں "چار یار تے رشتے دار" پارٹی دے آکھے لڳ تے جنوبی پنجاب صوبے وستے بہاولپور نونیاں نال رل ٻہسن۔۔۔۔۔ اصلوں فراڈ تے وسیٻ نال سرائیکی صوبے دی مضبوط متحرک تحریک نال سازش ء۔۔۔۔۔ انہاں کوں بہاولپور صوبے الے اندر خانہ اپݨی حمایت دا یقین دیوئی کھڑن جنہاں کوں خود گھر ءچ حمایت نہیں ملدی۔۔۔۔۔۔۔ اڄ پورا وسیب تے او سنجیدہ سیاسی کارکن آکھدے پئین جہڑے انہاں کوں علم دا دیوتا تے ایں فلم دا دلیپ کمار سمجھدے ہن۔۔۔۔۔ اساں تاں انہاں کوں بھوگی کھڑے ھہں تہوں آکھدے ہاسے۔۔ ۔  ۔۔۔۔۔۔۔سوجھل سئیں تساں ہُݨیں میڈی ہک پوسٹ تے واضح لکھ آے وے جو "میڈی صلاح اوہو ہے جیڑھی تل وطنی لوکاں دی ہے ۔میں سرائیکی صوبے دا حامی ہاں تے ایندے حصول کیتے جدوجہد کرن آلیاں دا بانہہ بیل ہاں" ۔۔۔۔۔۔۔
آیت اللہ العظمیٰ، شیخ محمد حسین نجفی
پاکستان وچ انہاں دے اساتذہ
1- آیت الله علامہ سید محمد باقر نقوی چکڑالوی
سرائیکی تے جنوبی پنجاب صوبہ
"جنوبی پنجاب نہ منظور"۔۔۔۔ صرف سرائیکی صوبہ بھانویں سو سال لڳن جدوجہد کوں"
گالھ مُکی جو تساں وی سرائیکی صوبے دے حامی ہو وت اے باقی ڈرامہ کیا ہے جو جنوبی پنجاب دی بحث کراتے کُکڑاں دا پڑ لایا ونڄے۔۔۔ کیوں ۔۔۔۔ اینکوں " ڈی فیوژن " آکھدن شاکے توں ونڄ تے پچھاہے انتھراپولوجی دی ٹرم ہے ۔۔۔۔ لفظ ڈی فیوز توں نکلے ۔۔۔۔۔۔ ۔۔۔ اے سرائیکی صوبے دے سٹینڈ ۔۔۔۔ سنڄاݨ شناخت دے تاریخی سیاسی سفر کوں اتھاں آ تے " ڈی فیوز" کرݨ چاہندے ہن ۔۔۔۔۔ زمین تے صرف اے ڈو سرکار دے ملازم بندے راہندن جہڑے زمینی حقائق تو واقف ہن تے جنہاں سیکڑاں سرائیکی دے سیاسی کارکناں اپݨی عمراں اسماناں تے منڄھیں چھڑیندے گزاری ہوے۔۔۔۔ جو چالہی سال پورا وسیب سرائیکی صوبہ سرائیکی صوبہ کرتے اڄ ڈو کلہے گھوگدے شیاݨیں دے آکھے لڳ تے جنوبی پنجاب صوبہ گھنسن چا۔۔۔۔۔۔ جو بھئی کیا کروں اسٹبلشمنٹ دے سارے کماشتے ایندے تے راضی ہن ۔۔۔۔۔۔۔ ول اگے گندے کھڑے ھیں وݙے پنجاب ءچ بنجابی سڈویندے ۔۔۔۔۔ بعد ءچ اپݨا وسیب جنوبی پنجابی بݨا تے خود کوں جنوبی پنجابی بݨاتے اپݨی دھرتی اپݨی تحریک سبھ کجھ ڈے تے کیا اکھیسو اپݨے بالاں کوں جو ابو ۔۔۔ پہلے اساں سرائیکی ہاسے ول رنجیت سنگھ دے بعد اساں پنجابی بݨ گئے تے ہݨ اساں خیر نال وڈی جدوجہد کرݨ دے بعد مسیں جنوبی پنجابی آ بݨیں ہیں تے ہُݨ پُتر اڳلی ترئے نسلاں وت تساں سرائیکی شناخت تے اوندے کیتے صوبے دی جدوجہد کرݨی ہے ۔۔۔۔ واہ میڈی جند مریخ تے کوئی نئیں راہندا سبھے اتھاں زمین چھوڑ زمین دے اندر دے حقائق وی ڄاݨدن۔۔۔۔۔ جو اندر خانہ کیکوں سینیٹر بݨن دا شوق نئیں جھلیندا جو پوری سرائیکی سوال کوں ویچ تے سینیٹر بݨوں ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ابو اتھاں مفت سینیٹر کوئی نئیں بݨیندا ۔۔۔۔۔۔ایں پاروں کیا سنجیدگی تے جمہوری انداز نال سوچݨ دی لوڑھ ہتھوں زیادہ ہے جو ہک پاسوں ڈو بندے ہن جیندے ءچ ہک کوں کتاب پڑھدے پڑھدے اچانک خاموش لائبریری ءچ دھاڑ دھاڑ "اُریکا اُریکا " کریندا بھڄ پوندے جو اوں ڄنوبی پنجاب صوبہ لبھ گدے ۔۔۔۔تے ڈوجھے پاسوں پورا وسیب تساں سمیت تمام سرائیکی دے ادبی ثقافتی تے سیاسی تنظیماں تے انہاںدے اگواݨ ورکر اپݨی قومی شناخت نال صرف سرائیکی صوبہ منگدن ۔۔۔۔۔۔ جانی سیدھی تے سوکھی گالھ ء ایندے ءچ اتنا پریشان تھی تے دھو کݙھاوݨ دی گالھ کوئی نئیں جو جیکر انھاں پارلیمانی جماعتاں رل تے سرائیکی وسیب دی قومی شناخت دے بغیر کوئی وی فیصلہ کیتا تے وسیب ءچ پہلے تون وی زیادہ زور دی سیاسی تحریک چلسی زیادہ مظبوط تے کجھ ٻئے مقاصد نال ہوسی۔۔۔۔۔۔ ممکن ہے زیادہ خون خرابہ تھیسی ۔۔۔۔ زیادہ انسانی جان دا ضیاع تھیسی۔۔۔۔۔۔ اے قومی حقوق دی لڑائی ءے بقاء دی جنگ ء ۔۔۔۔۔ اج اینکوں اتھاں نہ روکا تاں ۔۔۔۔۔۔کم خراب ہوسی۔۔۔۔۔۔۔ اے فتویٰ کوئی نئیں پر شاکا صیب کوں میں چھوٹے لا توں ڄاݨداں ۔۔۔۔۔ پہلی واری ھاتھ پکڑ تے کالج ءچ وی میں ٻلہا آیا ہم میکوں پتہ ہے جو اونکوں ہلوسینیشن کیویں تھیندے۔۔۔۔۔۔ اہ شودا اپݨی جاہ تے سچا ء کیوں جو اونکوں اینویں لگدے ۔۔۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔
شہزاد عرفان
آیت اللہ العظمیٰ، شیخ محمد حسین نجفی
پاکستان وچ انہاں دے اساتذہ
2- آیت اللہ علامہ سید محمد یار شاہ نقوی
3- آیت اللہ علامہ شیخ حسین بخش جاڑا
نجف اشرف، عراق وچ انہاں دے اساتذہ
1- آیت الله محسن حکیم
2- آیت اللہ سید جواد تبریزی
3- آیت اللہ آقا بزرگ تہرانی
کتاباں
- تفسیر فیضان الرحمن (دس جلد)
- مسائل الشریعہ (اردو ترجمہ وسائل الشیعہ )
- کواکب مضیئہ (اردو ترجمہ الجواہر السنیہ فی احادیث القدسیہ)
- احسن الفوائد فی شرح العقائد (اردو شرح اعتقاداتِ شیخ صدوق)
- اصول الشریعہ فی عقائد الشیعہ
- اعتقادات امامیہ (اردو ترجمہ و شرح رسالۂ لیلیہ از علامۂ مجلسی)
- قوانین الشریعہ فی فقہ الجعفریہ (2 جلد) (توضیح المسائل مفصل)
- خلاصۃ الاحکام (توضیح المسائل مختصر)
- اسلام اور حرمت غنا
- اسلام اور حرمت ریش تراشی
- اسلام اور وجوب نماز جمعہ
- عقد الجمعان (اردو ترجمہ مفاتیح الجنان)
- زاد العباد لیوم المعاد
- سعادت الدارین فی مقتل الحسین (ع)
- فیض الرحمن (اردو ترجمہ لؤلؤ و المرجان)
- حالات شہدائے خمسہ
- اثبات الامامۃ
- تحقیقات الفریقین فی حدیث الثقلین
- تجلیات صداقت فی جواب آفتاب ہدایت
- تنزیہ الامامیہ فی جواب مذہب شیعہ
- تنزیہ الامامیہ فی جواب مذہب شیعہ و تحفۂ حسینیہ
- ختم نبوت بر ختمی مرتبت (ص)
- آداب المفید و المستفید (اردو ترجمۂ منیۃ المرید)
- اصلاح المجالس و المحافل
- اصلاح الرسوم الظاہرہ بکلام العترت الطاہرہ
م م رمضان ارائیں
۞ـ سیرت النبیﷺ ـ۞ (پورھیا لِکھت: م م رمضان ارائیں) تَریخ: ٠٢ـ٠١ـ٢٠٢١ء، وار چَھݨ چَھݨ اَڄ کَنوں سیرت پاکﷺ دا مُنڈھ ٻدھݨ دا شرف پُکھے ءِچ آئے. سوہݨےنبیﷺدی حیاتی دےتذکرےکولوں پہلاں ناچیز سَمجھے جوتُہاکوں عرب دی وادی تےعرب قوم دےزمانےدا حال حویلہ کنوں باخبرکرایا ون٘ڄیجےتےجین٘دےنالوں چن٘ڳےطریقےنال موضوع سَمجھ آون٘ڄے.. جوآپﷺدےڄمݨ ویلھےعرب تےدُنیا دے حالات کیویں ہَن. مُلخ عرب ہک جزیرہ جیہاں ہے جین٘دے لَمّےپاسوں بحیرہ عرب، سِجھ اُبھاروں خلیج فارس تےبحیرہ عُمان، ݙینہ لہا آلےپاسوں بحیرہ قُلزم ہے.. تَرےپاسوں پاݨی دےوچ ایں مُلخ دےاُبھّےپاسوں مُلخ شام ہے. مکمل این٘دے جغرافیہ کوں ݙِٹھا ون٘ڄیڄےتےزیادہ حصّہ روہ جبل تےسُنڄ ݙیکھݨ کوں نظر امدےتےایندےنال کُجھ علاقےاپݨی وسّوں نال سونہہ جُڑیندےنظر اَمدِن تے اپݨا ناواں اُچا رکھین٘دِن. اِیں طراحاں ایں مُلخ دے پَن٘ج حصے ایں ہِن..
= یمن = یمن عرب جزیرےدا زرخیزعلاقہ ہےجینکوں پُرامن ہووݨ دے ناطےاےناں ݙتا ڳئے. چنڳی آب وہوا تےپہاڑاں دےوِچاڳ وادیاں سوہݨی رُت ءچ،پَھل تےکھاوݨ پیوݨ والیاں ݙوجھیاں غذاوں دریہہ پیدا کرین٘دِن.. قوم "سبا"دا راہوݨ ایں عرب دےعلاقہ وچ ہا جَئیں پاݨی کوں ہتھڑیکا کرݨ لیؤں ٻَندھ ٻَدھیےہَن جیندےءچ ""مارب"دے ناں دا مشہور ٻَن٘دھ ہا. ایں قوم دی نافرمانی دی وجہ نال عذاب آیا تےایہو ٻَن٘دھ تُرٹیا تے ہک ٻَہوں وَݙا سیلاب آیا جیندی وجہ کَنوں قوم سبا عرب دے ݙوجھیےعلاقےءچ کِھنڈ پُنڈ ڳئی....
= حجاز = یمن دے اُبھےپاسوں حجاز دا علاقہ ہے. حجاز مُلخ عرب دا اُو حصّہ ہےجینکوں ربّ کریم نور ہدائت دےسوجھلےسان٘گوں چُݨیا.. ایں علاقےدا وِچاڳی تےسوہݨا تےمَن بھان٘ولا شاہر مکّہ مکرمہ ہےجیرھا پہاڑاں دی کُکھ ءچ نظردے. حجاز دا ݙوجھا تے سوہݨا شانیں والا شاہر یَثرب ہےجیندا بعد ءچ ناں مدینہ منورہ رکھیاڳئے. مَکّہ مکرمہ دےسِجھ اُبھاروں طائف دا شاہر ہےجیرھا جو اپݨےسوہݨپ وسّوں، پَھلیں دی وادی، جنت ارضی نال ڄَاتا سُن٘ڄاتا وین٘دے تےاپݨی مثال آپ ہے. حجاز ءِچ بَدر، اُحد، بیرمعونہ، حُدیبیہ تے خیبر دیاں وادیاں ہک خاص مقام رکھدِن..
= نَجد = مُلخ عرب دا ہک خاص حصّہ نَجد ہےجیرھا سِجھ اُبھاروں ہےتےاَڄ کَل سعودی عرب دا تَخت "الریاض"سَݙیا سَمجھیا ویندے..
= حضر موت = اےیمن دی ساحلی پَٹی دا پُوادھی علاقہ ہے. ݙیکھݨ ءچ بَربیابان ہے، پُراݨےزمانےءِچ اِتھاں ݙو "ظفار"تے "شیبان"ناں دےشَاہر ہَن..
= پُوادھی روہ دےعلاقے(عرب امارات) = انہاں ءچ عُمان'الاحساء تے بحرین دے علاقے رَلوڑ ہِن. اِتھوں پُراݨے زمانےءِچ سمندر وچوں ہیرے، موتی کݙھیےویندےہَن تےاے ہُݨ تیل جہیں قیمتی دولت نال ہک وَݙا خزانہ رکھین٘دے..
= وادی سیناء = حجاز دے اُبھیچڑ پُوادھی علاقہ خلیج سویز تےخلیج ایلہ دی وِچلی وادی سیناء کو سَمجھیا وین٘دے. جِتھاں قوم مُوسیٰ علیہ السّلام چالیھی سال تک اپݨا ڄاہ ٹِکاݨہ بنڑائی رکھیا ہا. طور سیناء دا علاقہ ایہو ہےجتھاں حضرت مُوسیٰ علیہ السّلام کوں مالک کریم تورات دیاں تختیاں دان کیتیاں ہَن..
نوٹ
ہِک ڳالھ ذہن ءچ رکھݨی پوسی جو اصل مُلخ عرب ءچ ہُݨ آلے مُلخاں وچوں، سعودی عرب، یمن، بحرین، عُمان دے علاقے مِلوڑ ہن. عراق، مصر تے شام جیرھےمُلخ بعد ءچ فتح تَھئےتے عربیں دی ڈھیر ساری تعداد لَݙکراہیں انہاں علاقہ وچ آباد آن تَھئی تے ایہےسارے مُلخ عربی رنگ وچ اَدل ٻدل تھی ڳئے. لیکن اصل عرب علاقہ اوہو ہےجیندا ذکر پہلاں تھی چُکیے(سعودی عرب، بحرین، عُمان تےیمن) انہاں جزیرے دی شکل نقشے ءچ واضح ݙٹھی وَن٘ڄ سَڳین٘دی ہے.. عرب کُوں عرب دا ناں کیوں ݙِتا ڳیا ایں واروں کُجھ ݙو مشہور ڳالھیں ہن. ہِک ڳالھ عرب دےلوظی مانی "فصاحت تےزباندان"وی ہن. عربی لوک فصاحت تےبلاغت دی وجہ نالوں ݙوجھیاں قوماں کوں اپݨے برابر نہ سَمجھدے ہن ایں ڳالھوں اپݨےآپ کوں عرب(فصیح البیان) تےٻئےݙوجھیاں قوماں کوں عجم (گونگا) اَہدےہَن.. ݙوجھی ڳالھ دےمطابق لوظ عرب'عربہ'کَنوں نِکھتے جیندے مانی ریتڑ/صحرا ہن کیوں جو ایں سارے مُلخ دا ݙھیر سارا حصّہ روہ جبل وچ امدے ایں واسطے ہینکوں عرب آکھیا ویندے... تاریخ دان عرب قوم کُوں تَرے گروہواں ءچ وَنڈیندی ہے.
عرب بائدہ
ایہ پُراݨے عرب دے لوک ہن جیرھےایں مُلخ ءچ آباد ہن. این٘دے ءچ قوم عاد تےثمود دا ناں تُساں اکثر سُݨدے آئےہیوے. انہاں تُوں علاوہ عمالقہ، طسم، جدیس تےامیم وغیرہ اپݨا ہک مقام رکھیندن. اِنہاں لوکاں عراق تُوں گِھن کراہیں شام تےمصرتک اپݨیاں حکومتاں بݨایاں تےاپݨےتخت وتاج کوں ٹھمکایا. بابُل تےاشور دی شاہی تےانہاں اپݨےخاص نشان چھوڑیے اےلوک ساریاں ریتاں رسماں دے مونڈھی سمجھےویندن. ایہےقوماں کیویں ہَستی دے ایریےتُوں مِٹیاں؟ ایندےءچ تاریخ چُپ ہےݙسݨ کولوں گنڳی ٻاتی ہے. لیکن ہُݨ بابُل، مصر، یمن تےعراق دے آثارقدیمہ کولوں ظاہرتھیندا پئےتےڈھڳ ساریاں کتاباں لکھیندیاں پئن. قوم عاد تےثمود دےحوالےنال لاریب کتاب قرآن مجید اساکوں ݙسیندی ہےجو انہاں قومیں اللّہ پاک دی نافرمانی کیتی تےظلم دیاں ساریاں حَداں لَن٘گھایاں جیندی وجہ کَنوں عذابِ الہٰی دی پَکڑءچ آئےتےبھوئیں دی روح توں مِٹ ڳئے...
عرب عاربہ
عرب عاربہ کُوں بنو قحطان وی آکھیا وین٘دے. ایہ حضرت نوح علیہ السّلام دےپُتر سام بن نوح دی اولاد ہن تےاےلوک پُراݨےعرب(عاد، ثمود) دی تباہی توں بعد ءچ آباد آن تھئے.. قحطان حضرت نوح علیہ السلام دا پوترا ہا جیندےناں دی وجہ کولوں اےلوک بنو قحطان سَڈیندےہن. پہلےپہلےایہ لوک یمن دےعلاقےءچ اپݨےجاہ ٹکاݨےبݨاتے ٻہہ ڳئے. مشہور ملکہ سَبا جینکوں ملکہ بلقیس وی آکھیا وین٘دےاوندا تعلق وی بنوقحطان دی ہک شاخ نال ہا، وَت ہک دَور آیا بنو قحطان کُوں عرب دےݙوجھےعلاقیاں دی بھوئیں تےپیرٹکاوݨ کیتےموقع ملیا تے اے لَݙ کراہیں ٻنہاں علاقیاں وچ آباد تَھئے جیندا اہم سبب "مارب بند"دےتُرٹݨ نال آوݨ والا مشہور سیلاب ہا. حیاتی دےٻاݨ انہاں کوں عرب دے ݙوجھےعلاقیاں دو ون٘ڄݨ سانگے مجبور کیتا، یاد راہوےایں سیلاب دا ذکر قرآن مجید ءچ آئے... ݙوجھی وجہ اےہئی جݙاں انہاں دی آبادی دا وادھا تھیا مجبوراً انہاں دےکجھ قبائل کُوں یمن کَنوں نکل کراہیں اپݨےسانگےݙوجھےعلاقیں دو وَن٘ڄݨاں پیا، اےجزیرہ نما عرب ءچ پَھیل ڳئے تےٻَئےکجھ قبیلےشام ایران تےعرب دی سرحدی پَٹی وَن٘ڄ آباد تَھئے. انہاں دا ہک قبیلہ بنوجرھم مَکّہ پاک ݙو ڳئیاں زم زم دےکھوہ دی وجہ کولوں حضرت ابراھیم علیہ السّلام دی ذال بی بی ہاجرہ رضی اللہ عنہا دی اجازت گھدی تےاُتھاہیں آباد تھی ڳیا.. بنو قحطان دا ہک ٻیا قبیلہ آزد ہاجینداسردار ثعلبہ ہا اُواپݨے قبیلےدےنال یثرب(مدینہ) وچ آیا اِتھاں آباد تھوڑےقبائل جنہاں دا تعلق بنی اسرائیل نال ہا انہاں کوں اپݨی رعیت بݨاوݨ وچ کامیاب تھیا. قلعےبݨائے، وَݨ ٻوٹےرادھے، ایندی اولاد اوس، خزرج دےناں نال مدینہ ءچ مشہورتَھئی تےتاریخِ اسلام ءچ اُچا ناں رکھین٘دی ہِے..
عرب مستعربہ
عرب دی بھوئیں تےسَبھ کولوں اخیر ءچ بنواسمائیل آباد تَھئےانہاں کوں عرب مستعربہ وی آکھیا وین٘دے. اُتےایں موضوع تے بنو قحطان دےہک قبیلہ بنو جرھم دا ذکرکیتاڳئےجیرھا عرب دی بھوئیں نال تعلق رکھیندےکیوں جو عرب دا علاقہ روہ جبل دا ہےتےپاݨی اوندےءچ نایاب ہےکہیں جاہ ٹکاݨےواسطے پاݨی اپݨی خاص اہمیت رکھین٘دے، قبیلہ جرھم جݙاں اپݨےعلاقےیمن تُوں نویں ݙیس دی ڳول سانگے سفر کیتا تےمکّے دی وادی ءچ پیر پاتے تےانہاں کوں زم زم دےکھوہ نال راہݨ پسن٘د آیا، ایں کھوہ دی مالکِݨ حضرت ہاجرہ رضی اللہ عنہا ہن قبیلےجرھم بی بی حاجرہ رضی اللہ عنہا کولوں اجازت گھدی تےکھوہ نال ٹکاݨہ کیتا. ایندےنالوں حضرت ہاجرہ تےحضرت اسمائیل علیہ السلام کوں ہک مضبوط عربی قبیلہ داساتھ ملیا این٘دےبعد ءچ ایں قبیلےدےسردار دی دھی نال حضرت اسمائیل علیہ السلام دی شادی تَھئی. ایندےبعد ءچ خانہ کعبہ دی نَویں سِروں تعمیرتَھئی، مکہ وادی ہک شاہر دی شکل ءچ آڳئی........... جاری اے
انہاں کتاباں ءچوں مضمون جوڑیا ڳئے.. سیرت المصطفیٰ.. مولانا محمد ادریس کاندہلوی.. الرحیق المختوم.. مولانا صفی الرحمٰن مبارکپوری..
خاص خاص بین الاقوامی, قومی, علاقائی ڈینہہ
MubasherKaleem (talk) 14:17, 10 June 2019 (UTC)
ازابیلا اول
تاج قشتالہ دی ملکہ نے 1469ء وچ تاج اراغون دے بادشاہ فردلند نال شادی کیتی تے ایں دی شریک سلطنت بݨی۔ 1492ء وچ غرناتا تے قبضہ کیتا تے مسلمانوں دے نال نال یہودیاں کوں وی سپین توں کڈھ ݙتا۔ کولمبس ہیں دی زیر سرپرستی، 1492ء نویں دنیا دی کھوج وچ نکلا ہئی۔ thumb| thumb|دستخط
ازابیلا دوم
ازابیلا دوم ( अज़ाबेला II ) (ہسپانوی: Isabel II) ہسپانیہ دی ملکہ ہئی جیں دا دور حکومت 1843ء توں 1868ء تک ہئی۔ thumb|
اوندی مرضی (کتاب)
کوٹ ادو توں تعلق رکھنڑ آلے خوبصورت شاعر، سرکار احمد خان طارق دے لاڈلے شاگرد سئیں ملازم حسین شانی دا سرائیکی مجموعہ کلام "اوندی مرضی" بانگ ادبی فورم دے پلیٹ فارم توں چھپ تے مارکیٹ اچ آ گۓ. ادارہ دی طرفوں مصنف کوں 9لکھ مبارخاں. کتاب دا فلیپ سئیں پروفیسر عمران میر اتے سرائیکی ابو الکلام شاعر سئیں شبیر شرر صاحب لکھۓ.
اریٹریا
thumb|جھنڈا thumb|سرکاری نشان thumb|نقشے وچ ارتریا (Eritrea، इरीटोरिया) (تلفظ: /ˌɛrɨˈtreɪ.ə/ یا /ˌɛrɨˈtriːə/;[13]ٹگرینیا: ኤርትራ? ʾErtrā ; عربی: إرتريا ) براعظم افریقا دا ہک ملک ہے۔ ایں دا دارلحکومت اسمارا ہے۔ ایں دے مغرب وچ سوڈان، جنوب وچ ایتھوپیا تے جنوب مشرق وچ جبوتی واقع ہن۔ شمال مشرقی تے مشرقی طرف بحرِ احمر دے ساحل ہن، جنہاں دی ڊوجھی طرف سعودی عرب تے یمن ہن۔ ارتریا دا کل رقبہ 1٫17٫600 مربع کلومیٹر ہے تے کل آبادی دا تخمینہ 50 لکھ ہے۔
تاریخ
شمالی صومالیہ، جبوتی تے بحیرہ احمر دے سوڈان والے کنارے دے نال ارتریا پراݨے دور دی پُنت سرزمین دا حصہ ہئی۔ ایں سرزمین دا تذکرہ ساکوں 25 ویں صدی ق م وچ ملدا ہے۔ قدیم پُنت قوم دے مصر دے فرعوناں دے نال گہرے تعلقات ہن۔
دمت نامی سلطنت ارتریا تے شمالی ایتھوپیا وچ 8ویں تے 7ویں صدی ق م وچ آباد ہئی۔ ایں دا دار الحکومت یِحا ہئی۔ ایں سلطنت نے آبپاشی کیتے منصوبے بݨائے، ہل دا استعمال، ٻاجھری دی کاشتکاری تے لوہے دے اوزار تے ہتھیار بݨاوݨے شروع کیتے۔ 5ویں صدی وچ دمت قوم دے زوال دے بعد ایں علاقے وچ کئی چھوٹی اقوام آباد رہیاں۔ ارتریا دی تاریخ ایں دی بحیرہ احمر دی ہمسائیگی نال جڑی ہوئی ہے۔ ایں دے ساحل دی لمبائی 1,000 کلومیٹر توں زیادہ ہے۔ کئی سائنس داناں دے خیال وچ ہیں علاقے توں ہی موجودہ انسان افریقہ دے براعظم توں نکل کے دنیا دے دیگر حصیاں کوں پھیلے ہن۔ سمندر پار توں آوݨ والے قابضاں تے نو آبادیاتی اقوام جیویں کہ یمن دے علاقے توں، عثمانی ترک، گوا توں پرتگالی، مصری، انگریز تے 19ویں صدی وچ اطالوی وغیرہ اتھاں آندے رہے۔ صدیاں تک ایہ حملہ آور ہمسائیہ ممالک توں وی آندے رہے ہن جیہڑے مشرقی افریقہ وچ ہن۔ تاہم موجودہ ارتریا 19ویں صدی دے اطالوی حملہ آوراں توں ثقافتی طور تے زیادہ متاثر ہے۔
1869ء وچ نہر سوئیز دے کھلݨ دے بعد جݙݨ یورپی اقوام نے افریقی سرزمین تے قبضے کر کے اتھاں اڈے بݨاوݨے شروع کیتے تاں ارتریا تے اٹلی نے حملہ کر کے قبضہ کیتا۔ یکم جنوری 1890ء کوں ارتریا باقاعدہ طور تے اٹلی دی نوآبادی بݨ ڳیا۔ 1941ء وچ اتھوں دی کل آبادی 7,60,000 ہئی جنہاں وچ اطالوی باشندے 70,000 ہن۔ اتحادی افواج نے 1941ء وچ اطالویاں کوں باہر کڈھ ݙتا تے خود اتھاں قبضہ ڄما گھدا۔ اقوامِ متحدہ دے منشور دے تحت 1951ء تک برطانیہ اتھوں دا نظم و نسق سنبھالدا ریہا۔ ایں دے بعد ارتریا، ایتھوپیا نال مل ڳیا۔
بحیرہ احمر دے ساحل تے معدنیات دی وجہ نال ارتریا بہت اہم ہے۔ ہیں وجہ نال اینکوں ایتھوپیا نال ملا ݙتا ڳیا ہئی۔ 1952ء وچ ارتریا کوں ایتھوپیا دا 14واں صوبہ بݨا ݙتا ڳیا۔ ایتھوپیا نے اپݨا قبضہ ڄمائے رکھݨے کیتے اپݨی زبان کوں زبردستی ارتریا دے سکولاں وچ لاگو کر ݙتا۔ ایں وجہ توں ارتریا وچ 1960ء دی دہائی وچ آزادی دی تحریک چلی۔ ایں تحریک دی وجہ توں 30 سال تک ارتریا تے ایتھوپیا دی حکومتاں دے درمیان مسلح لڑائی جاری رہی۔ ایہ جنگ 1991ء وچ ختم تھئی۔ اقوامِ متحدہ دی زیرِ نگرانی تھیوݨ والے ریفرنڈم وچ ارتریا دے لوگاں نے واضح اکثریت نال آزادی دا فیصلہ کیتا تے ارتریا نے آزادی دا اعلان کر ݙتا۔ 1993ء وچ اینکوں بین الاقوامی طور تے تسلیم کر گھدا ڳیا۔
تگرینا تے عربی کوں وݙی زباناں منا ویندا ہے۔ حکومت دی طرفوں بین الاقوامی معاملات وچ انگریزی زبان استعمال تھیندی ہے تے 5ویں توں اڳوں ہر جماعت وچ اینکوں تدریسی زبان دے طور تے استعمال کیتا ویندا ہے۔ ارتریا وچ ہک ہی سیاسی جماعت ہے۔ 1997ء دے آئین دے مطابق صدارتی جمہوریہ ہے تے یک ایوانی پارلیمانی جمہوریہ دا درجہ ملا ہویا ہے تاہم حالی ایندے تے عمل درآمد تھیوݨا باقی ہے۔ 1998ء وچ ایتھوپیا دےے نال سرحدی تنازعے تے ݙوہاں ملکاں دے مابین جنگ تھئی جس وچ 1,35,000 ایتھوپیائی جبکہ 19,000 ارتریائی فوجی ہلاک تھئے۔
سیاست تے حکومت
ارتریا دا نظام پیپلز فرنٹ فار ڈیمو کریسی اینڈ جسٹس نامی پارٹی چلیندی ہے۔ دیگر سیاسی جماعتاں کوں کٹھا تھیوݨ دی اجازت نی حالانکہ آئین ہک توں زیادہ سیاسی جماعتاں کوں اجازت ݙیندے۔ قومی اسمبلی وچ کل 150 نشستاں ہن جنہاں وچوں 75 تے متذکرہ بالا جماعت دے اراکین ہن۔ قومی انتخابات دا اعلان تے انہاں دی منسوخی مسلسل تھیندی رہی ہے تے ملک وچ حالی تک عام انتخابات نی تھی سڳے۔ ملک وچ قومی سیاست دے بارے آزاد ذرائع موجود نی۔ ستمبر 2001ء وچ حکومت نے تمام نجی پرنٹ میڈیا تے پابندی عائد کر ݙتی تے حکومت تے تنقید کرݨ والے افراد کوں گرفتار کر کے بغیر مقدمے دے قید رکھا ویندا پیا ہے۔ 2004ء وچ امریکی سٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نے مذہبی بنیاداں تے امتیازی سلوک دی وجہ توں ارتریا کوں خصوصی فہرست وچ شامل کیتا ہے۔ 2001ء وچ ارتریا وچ انتخابات تھیوݨے ہن لیکن آکھا ڳیا کہ چونکہ ارتریا دا 20 فیصد رقبہ ایتھوپیا دے قبضے وچ ہے جیندی آزادی تک انتخابات معطل رہسن۔
انتظامی تقسیم
ارتریا کوں چھی علاقیاں وچ تقسیم کیتا ڳیا ہے جیہڑے اڳوں مزید اضلاع وچ منقسم ہن۔ آبی خصوصیات دی بنا تے علاقیاں کوں تقسیم کیتا ڳیا ہے۔ ایں طرح ہر ضلعے کوں اپݨی زراعت تے پورا قابو رہندا ہے۔
میڈیا
2009ء وچ پریس دی آزادی دی فہرست وچ ارتریا کوں 175 ممالک وِچ آخری درجہ ݙتا ڳیا ہے۔ شمالی کوریا ایں فہرست وچ ارتریا توں ہک درجہ بہتر ہے۔ بی بی سی دے مطابق ارتریا واحد افریقی ملک ہے جتھاں نجی اخباری میڈیا موجود نی۔
اتابکانِ فارس
فارس دے حکمراناں دا خاندان، انہاں وچ ابوبکر بن سعد بن زنگی (پیدائش؛ 1148ء وفات؛1264ء)،  ارغون دے عہد وچ فارس دا حکمران رہا۔ بعد ازاں سعد بن ابوبکر کوں فارس دی حکومت ملی جس دے ناں دی مناسبت نال سعدی نے اپنا تخلص اختیار کیتا۔ بعد دے حکمراناں وچ اتابک سعد دی دھی آتش خاتون وی ہئی۔ اوں نے ہلاکو خان دے پتر منگو تیمور نال شادی کر گھدی۔ اوں دے انتقال دے بعد فارس براہ راست تاتاریاں دی عملداری وچ آگیا۔
سَرائیکی شاعری
سرائیکی شاعری
پسند خان بہادر
Dimple'
'کھلدیں
'توں
'جݙاں
'تیݙے کنول جھیائیں چہرے تے
'ݙو پُھل بݨ کھڑدن
'ایہے 'پھل 'کم ݙیندن
'ہک 'مسیحے دا 'میکوں ۔
('بلال)
تیکوں ملنڑ دی سک ہئی مدتیں دی توں مل پائیں میکوں ساہ مل پئے
بے چین کوں حاصل چین تھیا اینویں لگدے پیت پناہ مل پئے
ہاسے رول فقیر منور چن اج منگتے کوں ہک شاہ مل پئے.
منور بشیر
'سائیں رنج تھی مال نکھیڑ چھوڑیے ہاۓ دھاڑ نکھڑدے ویندوں' '
ساڈو بھال کہیں نئیں حال پچھا کیوں روندے رڑدے ویندوں' '
کہیں اجڑیے آکھیے اجڑ ونجیں اوندی آکھ اجڑدے ویندوں'
ناز نبھانونڑ رِیت پُرانڑی
مُندرے پانونڑ رِیت پُرانڑی _
گلیاں نال گلانویں روح دے
ونجڑ آنونڑ رِیت پُرانڑی _
جَلدے تھل وچ بلدے کربل
دُر دفنانونڑ رِیت پُرانڑی _
دُھردے وَین وکھوہے ایویں
رُونونڑ گانونڑ رِیت پُرانڑی _
طارق مُنہ توں مِٹھیاں لُرکاں
اکھیاں سانونڑ رِیت پُرانڑی _
Sain Aziz Shaidh
نِکھڑیے ہاسے وقت ویاروں من دریا تیں
آ ہک بئے کوں ہکلاں ماروں من دریا تیں
نیناں نیت کے ڈیکھوں خاب ابھردے سجھ دے
وَل   ہک   واری  شام   گزاروں  من   دریا تیں
روندیں روندیں رَل کے ڈیکھوں لُڑھدیاں سالھیں
ول ہک  واری  جھوک  اُساروں   من  دریا   تیں
ڈیکھ تاں ونج جو لئی دے بُور کُمانے تھی گن