cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غزوۂِ خندق
واقعات
حضرت محمد ﷺ کو ایں سازش دا علم تھیا تاں آپ ﷺ نے اصحاب نال مشورہ فرمایا۔ حضرت سلمان فارسی نے ہک دفاعی خندق کھٹݨ دا مشورہ ݙتا جیہڑی عرباں کیتے ہک نویں ڳالھ ہئی۔ حضور ﷺ کوں اے مشورہ پسند آیا چنانچہ خندق دی کھاٹی شروع تھی ڳئی۔ مدینہ دے اردگرد پہاڑ ہن تے گھر ہک ݙوجھے نال متصل ہن جیہڑے ہک قدرتی دفاعی فصیل دا کم کریندے ہن۔ ہک جگہ کوہِ عبیدہ تے کوہ راتج دے درمیان وچوں حملہ تھی سڳدا ہئی ایں واسطے اتھاں خندق کھٹݨ دا فیصلہ کیتا ڳیا۔ اوندی کھاٹی وچ حضور ﷺ سمیت سب لوگ شریک تھئے۔ اوں دوران سلمان فارسی نہایت جوش و خروش نال کم کریندے رہیے تے ایں وجہ توں انصار آکھݨ لڳے کہ سلمان ساݙے وچوں ہن تے مہاجرین آکھݨ لڳے کہ سلمان ساݙے توں ہن۔ ایندے تے حضور ﷺ نے فرمایا کہ 'سلمان میݙے اہلِ بیت اچوں ہن'۔ کھاٹی دے دوران حضرت سلمان فارسی رضی اللہ عنہ دے سامنے ہک وݙا سفید پتھر آ ڳیا جیہڑا انہاں توں تے ݙوجھے ساتھیاں توں نہ ترٹا۔ آخر حضرت محمد ﷺ خود تشریف گھن آئے تے کہاڑی دی ضرب لائی۔ ہک بجلی جیہی چمکی تے پتھر دا ایک ٹکڑا ترٹ کے الڳ تھی ڳیا۔ حضور ﷺ نے تکبیر بلند فرمائی۔ ݙوجھی تء تریجھی ضرب تے وی ایویں ہی تھیا۔ حضرت سلمان فارسی رضی اللہ عنہ نے سوال کیتا کہ ہر دفعہ بجلی چمکݨ دے بعد آپ ﷺ تکبیر کیوں بلند فرمیندن۔ حضور ﷺ نے جواب ݙتا کہ جݙݨ پہلی دفعہ بجلی چمکی تاں میں یمن تے صنعاء دے محلاں کوں کھلدے ݙٹھا۔ ݙوجھی مرتبہ بجلی چمکݨ تے میں شام و مغرب دے کاخہائے سرخ کوں فتح تھیندے ݙٹھا تے جݙݨ تریجھی وار بجلی چمکی تاں میں م ݙٹھا کہ کاخہائے کسریٰ میݙی امت دے ہتھوں مسخر تھی تھیسن'۔ ۔ ویہہ ݙینہہ وچ خندق مکمل تھی ڳئی۔ جیہڑی تقریباً پنج کلومیٹر لمبی ہئی، پنج ہتھ (تقریباً سوا ݙو توں ڈھائی میٹر) گہری ہئی تے اتنی چوڑی ہئی کہ ہک گھڑ سوار جست لا کے وی پار نہ کر سڳدا ہئی۔ مسلماناں دی تعداد 3000 دے قریب ہئی جیہڑے پندرہ سال توں زیادہ عمر دے ہن او جنگ وچ حصہ گھن سڳدے ہن۔
خندق کھٹݨ دے ترئے روز بعد دشمن دی فوج مدینہ پہنچ ڳئی تے خندق ݙیکھ کے مجبوراً رک ڳئی۔ انہاں دی عظیم فوج اوں خندق دی وجہتوں ناکارہ تھی کے رہ ڳئی۔ کئی ݙینہہ تک انہاں دے سپاہی خندق کوں پار کرݨ دی کوشش کریندے رہیے۔ کجھ ݙینہہ دے بعد عمرو ابن عبد ود دی قیادت وچ پنج سواراں(عمرو بن عبد ود، عکرمہ بن ابو جہل، ضرار بن الخطاب، نوفل بن عبد اللہ تے ابن ابی وھب) نے خندق کوں ہک کم چوڑی جگہ توں پار کر گھدا۔ عمرو بن عبد ود عرب دا مشہور سورما ہئی تے اوندی دہشت توں لوگ کنبدے ہن۔ اوں نے سپاہ اسلام کوں للکار کے جنت دا مذاق بݨیندے ہوئے آکھا کہ 'اے جنت دے دعویدارو کتھاں ہیوے؟ کیا کوئی ہے جینکوں میں جنت کوں روانہ کر ݙیواں یا او میکوں دوزخ وچ بھیڄ ݙیوے' تے اپݨی ڳالھ دی تکرار کریندا رہیا۔ حضور ﷺ نے فرمایا کہ 'کوئی ہے جیہڑا ایندے شر کوں ساݙے سروں دور کرے؟'۔ حضرت علی رضی اللہ عنہ نے آمادگی ظاہر فرمائی۔ اوں وقت حضور ﷺ نے انہاں کوں اجازت نہ ݙتی تے ݙوجھی تے ول تریجھی دفعہ پچھا۔ تریہاں دفعہ حضرت علی رضی اللہ عنہ ہی تیار تھئے۔ حضور ﷺ نے انہاں کوں اپݨا عمامہ تے تلوار عطا فرمائی تے فرمایا کہ ' کل ایمان کل کفر دے مقابلے تے ویندا پیا ہے'۔ ہک سخت جنگ جیندے دوران گرد و غبار چھا ڳیا، نعرہ تکبیر دی آواز آئی۔ حضور ﷺ نے فرمایا کہ 'خدا دی قسم علی نے اونکوں قتل کر ݙتے'۔ عمرو بن عبد ود دے قتل دی دہشت اتنی ہئی کہ اوندے باقی ساتھی فوراً فرار تھیوݨ لڳے۔ نوفل بن عبداللہ فرار تھیندے وقت خندق وچ ڈھے ڳیا جینکوں تلے لیہہ کے حضرت علی رضی اللہ عنہ نے قتل کر ݙتا۔ باقی فرار تھی ڳئے۔ حضور ﷺ نے فرمایا کہ ' روزِ خندق علی دی ضرب تمام جن و انس دی عبادت توں افضل ہے' ۔
نتیجہ
ایں جنگ وچ مسلماناں دے چھی افراد شہید تھئے۔ مشرکین دے اٹھ توں زیادہ افراد ہلاک تھئے۔ مالی نقصان بہت شدید ہئی۔ اے مسلماناں دی شاندار فتح ہئی جیندے وچ خندق کھٹݨ دی تدبیر بڑی کم آئی۔ مشرکین بہت دیر تک ایں جنگ دے اثرات توں سنبھل نہ سڳے۔ ایں جنگ دے بارے وچ سورۃ احزاب وچ آیات 9 توں 25 نازل تھئے۔ ایں جنگ توں ہک ڳالھ واضح تھی ڳئی کہ یہودیاں تے اعتماد ٹھیک نی۔ یہودی قبیلہ بنی قریظہ دی عہد شکنی نے مسلماناں دے اکھیاں کھول ݙتے۔ چنانچہ اوندے بعد مسلماناں نے بنی قریظہ کوں سبق سکھاوݨ دی ٹھاݨی تے غزوہ خندق دے فوراً بعد خدائی احکام دے تحت انہاں دے ساتھ جنگ کیتی جینکوں غزوہ بنی قریظہ آہدن۔
لوک کہاݨیاں
2۔(لاوارث)
از۔ مہرین فاطمہ
اے کیا ظلم اے؟۔ دھیاں لاوارث تے سوتر وارث ہن
اماں! اے کوڑے پرچے بنڑوائی ودن ابا انہاں کوں زمین کینی ݙتی اے فراڈ نال کم کیتی ودن
میݙی دھی لاوارث ہیں اگوں پچھوں کون اے اپݨاں۔ اللّٰہ کرے کوئی لاوارث نہ ہوے
ݙو دھیاں بختو تے حسینہ کوں فاطمہ مائی ڳل لاتے روندی ٻیٹھی ہئی۔ چاچے رسول بخش کوں موئے   اڄاں مہینہ کینا تھیا ہا۔ ایندے سوتریں آکھیا جو  رسول بخش زمین ساݙے ناں کرتے ݙتی ڳے
صرف گھر آلی زمین کینی ویچی باقی ساری زمین ساکوں ݙتی ڳے۔ اَتے  ویسے وی سوتر حق دار ہوندن قانونی طور تے وی۔
بختو-رو-تے-آکھیا
تے-دھیاں حق دار کینی ہوندیاں پیو دیاں،
ݙاڈھی قدر کیتے وے سوتر دے دھیاں دی۔ لاوارث جوہیں
ہک شام ماسی فاطمہ، بختو تے حسینہ کوں گھن تے ڳئی۔ ݙاہ سال تھی ڳئین خدا ڄاݨے کتھاں اے زندہ وی ہن یا مک ڳئین۔ ہاں پر چاچے رسول بخش دی زمین سمیت ایندے سوتریں دیاں سب ویک گئین۔ انہاں دیاں اولاداں کوئی نشئی تھی ڳئین کوئی چور بنڑ ڳئین۔
خلیفہ الناصر عباسی دی وفات
ھ/ 1222ء وچ خلیفہ ناصر فالج وچ مبتلا تھیا۔ وفات تک ترئے سال تک خلیفہ بے حس و حرکت پیا ریہا۔ ناصر دی عمر 70 سال دے قریب تھی چکی ہئی۔ ایں مرض وچ اوندی ہک اکھ دی دید وی ویندی رہی تے ݙوجھی اکھ توں وی معمولی نظر آندا ہئی۔ مرض وفات وچ اونکوں ویہہ روز تک پیچش دا عارضہ لاحق تھیا۔ اکثر مؤرخین نے لکھا ہے کہ اینکوں عسر البول دا مرض وی لاحق ہئی جیندی وجہ نال ایندے پیوݨ دا پاݨی بغداد توں ست فرسخ دے فاصلے توں محل تک گھن کے آندے ہن جینکوں ست ݙینہہ تک ہک جوش ݙتا ویندا ہئی، ول ست جوش دے بعد ست ݙینہہ تک برتناں وچ بھروا کے رکھا ویندا تاں ناصر اوں پاݨی کوں پیندا مگر آخری سالاں وچ او نندر دی دوا استعمال کریندا ہئی۔ عسر البول دا مرض مرض وفات وچ ودھدا ڳیا تے غالباً ناصر بروز پیر 10 رمضان 622ھ/ 15 ستمبر 1225ء کوں علیل تھیا تے 20 ݙینہہ دی مختصر علالت دے بعد بروز اتوار 30 رمضان 622ھ مطابق 5 اکتوبر 1225ء دی شب کوں 69 سال 2 ماہ 20 ݙینہہ قمری تے 67 سال 1 ماہ 29 ݙینہہ شمسی دی عمر وچ بغداد وچ فوت تھی ڳیا۔ بروز پیر یکم شوال 622ھ/ 6 اکتوبر 1225ء کوں بغداد وچ محی الدین ابن شیخ ابوالفرج ابن الجوزی نے غسل ݙتا تے نماز جنازہ پڑھائی۔ تدفین بغداد وچ کیتی ڳئی تے ماہِ ذوالحجہ 622ھ/ دسمبر 1225ء وچ ناصر دی میت کوں رصافہ (شام) دے قبرستان وچ منتقل کر ݙتا ڳیا۔
نسائیت دی تَرِیخ
نسائیت دی تَرِیخ، (History of Feminism) اِنّھاں تحریکاں اَتے نظریاتاں دے احوال (تَرِیخی یا موضوعی) اُتے مشتمل ہِے جین٘دا مقصد تِرِیمتاں دے ساجھے حقوق دا حصول ہِے۔ ڄاں جو دُنیا بھر دے نسائیتی دے اسباب، مقاصد اَتے ویلے اُتے منحصر ادارے، ثقافت اَتے دیس وِچ اَنج اَنج ہِن، زیادہ تر لَہن٘دی تِرِیمتی تریخ داناں نے زور ݙے تے آکھیا ہِے جو تِرِیمتاں دے حقوق دے حصول کِیتے کَم کرݨ آلے سبھے تحریکاں کُوں نسائی تحریکاں دے طور تے گِھنݨاں چاہِیدا ہِے، اِیہ تئیں جو جݙݨ اِنّھاں تحریکاں نے آپ اِیں اصطضاح کُوں آپݨے اُتّے لاڳو کِیتا (یا نئیں کِیتا)۔ کُجھ ٻئے تریخ دان نے جدید نسائی تحریک اَتے اُون٘دے بعد دے سبھے تحریکاں کِیتے "نسائیت" دی اصطلاح کُوں محدود کر ݙِتّا ہِے اَتے (نسائیت دی پہلی لہر) اِین٘دے تُوں پہلاں دی تحریکاں کُوں ݙَساوݨ کِیتے "ابتدائی نسائیت" (Protofaminism) دا مُکّھ پَنّاں استعمال کرین٘دے ہِن۔
جدید مغربی نسائیت دی تریخ روایتی طور تے ترے ادوار یا "لہراں" وِچ ونڈائی وین٘دی ہِے، جِنّھاں وِچُوں ہر ہِک بیشتر پیشرفت دی بُݨیاد اُتے قدرے اَنج اَنج مقاصد دے نال ہِے:
فہمیدہ حسین
ڈاکٹر فہمیدہ حسین (اردو: فہمیدہ حسین) (انگریزی: Fahmida Hussain) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٥ جولائی ١٩٤٨ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، عالم زنانی، ماہرِ لسانیات اَتے دانشور ہِن۔
ابتدائی حیاتی اَتے ٹَٻَّر
ڈاکٹر فہمیدہ حسین (ڄَمیل ناں: فہمیدہ میمن) ٥ جولائی ١٩٤٨ء کُوں ٹنڈو جام ضلع حیدر آباد سندھ پاکستان وِچ ہِک ادبی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں دے اَبّا سئین محمد یکون "نیاز" وی ہِک عالم ہَن۔ جِنّھاں نے حافظ شیرازی دی شاعری دا فارسی تُوں سندھی ٻولی وِچ ٻولی وٹار کِیتا ہئی۔ اِنّھاں دا بِھرا سراج الحق میمن وی ہِک مہان٘درا مصنف اَتے محقق ہئی۔
حیاتی دا احوال
ڈاکٹر فہمیدہ حسین پاکستان دی ہِک مہان٘دری مصنف زنانی، عالمہ، ماہرِ لسانیات اَتے دانشور ہِن۔ اِنّھاں دے کَم کرݨ دے شعبے اِیہ رِیہے ہِن: ادب، لسانیات، زنانیاں دا مطالعہ اَتے بشریات۔ عظیم کلاسیکی صوفیانہ شاعر شاہ عبد اللطیف بھٹائی دے مطالعہ وِچ اِنّھاں دی مہان٘در ہِے۔ ڈاکٹر فہمیدہ مئی ٢٠٠٨ء تُوں مارچ ٢٠١٥ء تئیں سندھی لینگویج اتھارٹی دی چیئرپرسن ہَن۔ اِین٘دے تُوں پہلاں اُوہ جامعہ کراچی، شاہ عبد اللطیف چئیر دی ڈائریکٹر دی حیثیّت نال ݙاہ ورھیاں تئیں خدمتاں انجام ݙے چُکّیاں ہِن۔ اِین٘دے تُوں پہلاں اُوہ اِیں یونیورسٹی وِچ ای سندھی شعبہ دی پروفیسر اَتے چیئر پرسن دی حیثّٰیت نال وی خدمتاں انجام ݙے چُکّی ہِن۔
تعلیم
ڈاکٹر فہمیدہ حسین نے ابتدائی تعلیم ماڈل سکول حیدر آباد سندھ تُوں کِیتی اَتے ١٩٦٨ء وِچ ڈی جے سائنس کالج کراچی تُوں گریجویشن مکمل کِیتی۔ اَتے ١٩٧٠ء وِچ حیدر آباد وِچ سندھ یونیورسٹی توں انگریزی وِچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کِیتی اَتے اِیں یونیورسٹی وِچُوں ای ١٩٧٢ء وِچ سندھی وِچ ہِک ماسٹر ڈگری وی حاصل کِیتی۔
١٩٩٠ء وِچ اِنّھاں نے جامعہ کراچی وِچ محکمہ جنرل ہسٹری توں ہندی ٻولی وِچ ڈپلومہ کورس مکمل کِیتا۔ ٻِیا اِنّھاں نے ١٩٩٢ء وِچ، پی ایچ ڈی کرݨ کِیتے سندھی ادب وِچ اپݨاں ڈاکٹریٹ دا مقالہ کامیابی دے نال مکمل کِیتا۔
فہمیدہ حسین نے ١٩٨١ء وِچ بیچلر آف لا دی ڈگری (ایل ایل بی) وی حاصل کِیتی ہئی۔
حروف تہجی تے انہاں دی ابتدا
حرف دا لوظی معنی ئِ کنارا یا طرف، یا کہیں لوظ دا او تمام چھوٹا حصہ یا چنڈ جیکوں جدا جدا قسمیں (ونکیں) تے صورتیں ئِ چ ونڈ کرئیں وکھو وکھ کم گھدا ون٘ڄے حرف اکھیندے۔ حرف دا اصطلاحی معنی ئِ جو کہیں زبان دے او حرف جیندے ملݨ نال ’’لوظ‘‘ بݨدن حروف تہجی اکھیندِن۔ ہر زبان دے اپݨی اپݨی نویکلی وضع تے شکل دے حروف تہجی ہوندن۔ٻس حرف کہیں وی زبان دا او ’’ منڈھلا اکھر‘‘ ہوندے جیندے کہیں ٻئے حرف کن نویکلی تے وکھری شکل و صورت تے آواز ہوندی ئِ۔ اینہہ واسطے اوندی سن٘ڄاݨ آسان تھی ویندی ئِ یعنی اوندا اے وکھرپ اوکوں ٻئے حروف کن منفرد تے ممتاز کر ݙیندے ۔ ݙو یا ݙوکن زیادہ حروف مل کرئیں لوظ بݨیندن جیندا کوئی نہ کوئی مطلب ضرور نکلدے ۔
حروف تہجّی دی ایجاد دا قصہ توڑے جو ٻہوں طویل ئِ پر اتھاں اوندا مختصر ذکر کرݨ ضروری ئِ تاں جو اساں سرائیکی حروف تہجّی دی بݨت کوں آسانی نال سمجھ سڳوں ۔ زمانہ قدیم ئِ چ (گھٹ ودھ چار ہزار سال ق۔ م) اہل مصر تے بعد ئِ چ اہل عراق تصویری رسم الخط ایجاد کیتا۔ یعنی او اپݨے مافی الضمیر کوں ادا کرݨ کیتے مختلف اشیاء (مثلا چندر ، سجھ یا تارے وغیرہ) دیاں تصویراں بݨا کرئیں لوظیں دی گھڑت تے وݨت کریندے ہَن ۔ ہک طویل عرصے تیئں ایّھو تصویری رسم الخط جاری و ساری رِہیا۔ عراق دی سمیری قوم (جیندا دور حکومت اندازاً ۳۵۰۰ ق۔ م توں ۲۲۰۰ ق۔ م تئیں رِہیا) وݙی سیاݨی قوم ہئی او قوم دنیا دی پہلی قوم ہئی جئیں ’’ میخی رسم الخط‘‘ ایجاد کیتا تے وت ’’حروف تہجّی ‘‘ وی بݨائے جہڑے جو (عبرانی یعنی ہیبرو،( HEBREEW) زبان ’’ݙوجھے لوظیں ئِ چ یہودیئیں دی زبان ء ِچ ہَن‘‘ پر ارامی قوم (جہڑی جو سرزمین شام دی رہا کوہئی) انھیں حروف تہجی دی شکل و صورت کوں اپݨی زبان دے تقاضیئں نال ہم آہنگ کرکے چھی لوظیں دے خوبصورت خول ئِ چ قید کر ݙتا ۔چھی لوظیں دی شکل ئِ چ قید تھیوݨ آلے حروف تہجی دی تعداد ٻاویہہ (۲۲)ہئی ۔انھیں چھی لوظیں کوں ترتیب ئِ چ رکھ کرئیں انھیں دی شکل ئِ چ قید تھیوݨ آلے حروف تہجّی دی وکھو وکھ قیمت وی مقرر کر ݙتی تاں جو انھیں کن حساب کتاب دی ضرورت کوں وی پورا کیتا ون٘ڄ سڳے ۔ انھیں چھی لوظیں کو حروف ابجد دا ناں ݙتا ڳیا ۔ اے ’’حروف ابجد‘‘ کجھ ایں ہن ’’ ابجد، ہَوّز، حُطّی ،کَلِمَن سَعفَص، قَرشَت ‘‘
جݙاں اے اَرامی حروف تہجی عرب ئِ چ پہنتے تاں وت اے ’’۲۲‘‘ حروف ِتہجّی عربی زبان دی ضرورت کوں پورا نہ کریندے ہَن اینہہ واسطے اہل عرب اپݨی زبان دے مخصوص لہجے تے آواز آلے ’’چھی‘‘ حروف تہجّی ارامی حروف تہجّی ئِ چ شامل کر ݙتے جہڑے جو اے ہَن۔ ( ث، خ، ذ، ض ، ظ ، غ) اہل عرب انھیں چھی حرفیں کوں ݙو لوظیں (ثخذ‘ ضظغ)ئِ چ پو ݙتا ۔
ہمزہ
اہل عرب اپݨی زبان دی ضررت پوری کرݨ کیتے ہک ودھیک حرفِ تہجّی دا اضافہ وی کر ݙتا جیندا ناں ’’آمزہ‘‘ رکھیا ڳیا تے اوندی شکل ’’ء‘‘ مقرر کیتی ڳئی ۔ آمزہ دا ناںوڳڑدئیں وڳڑدئیں ’’ہمزہ‘‘ بݨ ڳیا۔ اہل عرب ہمزے دی آواز الف خفی الصوت (یعنی مدھم الف) تے مدھم عین وانگوں رکھی ۔ ہک ٻیا مرکب حرف تہجّی وی بݨایا ڳیا جیکوں ’’لا‘‘ داناں ݙتا ڳےا۔ اے حرف تہجّی ’’ل‘‘ تے ’’الف‘‘ کوں ملا کرئیں بݨایا ڳیا ۔ایں طرحاں عربی حروف تہجّی دی تعداد (۲۲+۶+۲)=تریہہ تئیں ون٘ڄ پہنچی ۔ اخیری ݙو حروف تہجّی یعنی ’’ھمزہ تے لا‘‘ دی کوئی قیمت مقرر نھیں کیتی ڳئی تے نہ ای انھیں کوں حروفِ تہجی دا درجہ ݙتا ڳیا پر ہمزہ حروف ِ تہجی دی تندیر ئِ چ شامل کیتا ویندے۔
نعت
او نظم جیندے وچ نبی پاک ﷺ دی تعریف کیتی ونڄے اونکوں نعت آہدِن ـ.
شاعری دی اصطلاح اچ نعت دی تعریف کُجھ ایویں بنڑسےـ نعت ہک سُتھری اتے مقدس صنفِ سخن اے ـ اینکوں یکے صنفاں دی سردار آکھوں تاں صحیح ہوسےـ
ہر ڄݨاں چہندے جو آپݨے پاک نبی، اللہ پاک دے آخری نبی حضرت محمد ﷺ دی شان اچ کجھ ناں کجھ لکھݨ دی سعادت پاوےـ شعراء کرام آپݨے شعریں وچ سوہݨے نبی ﷺ دی شان ݙسیندِن اتے ادیب نثر وچ ـ توݨیں جو رہ انج انج اِن مقصد ݙوھئیں دا ہکو جینھاں اے ـ قلم آقا ﷺ دی شان وچ چلدا پئےـ ہک شعر کوں سوہݨے حضور ﷺ شان اچ لکھدے ݙوجھا نثر وچ آپݨے نبی ﷺ نال محبت کوں لکھیندے ـ
او پیراگراف وی نعت اے جیندے وچ نبی پاک ﷺ دی شان اچ لوظاں کوں لکھا ڳیا ہووے ـ
حضور ﷺ دا خط بنام نوعِ جنات
روایت ہے کہ ہک مرتبہ حضرت ابودجانہ رضی اللہ تعالیٰ عنہٗ نے نبی کریم ﷺ کوں جنات دے تنگ کرݨ دی شکایت کیےی تاں آقا کریم ﷺ نے ہک خط جنات دے ناں لکھوایا۔ حضرت ابودجانہ رضی اللہ تعالیٰ عنہٗ نے او تہدیدی نامہ مبارک اپݨے کول رکھ گھدا۔ رات کوں مخصوص وقت جݙݨ او جنات آئے تاں او تنگ نہ کر سڳے بلکہ وعدہ کرکے ڳئے کہ جتھاں وی نبی اکرم ﷺ دا اے تہدیدی نامہ مبارک ہوسی اتھاں داخل نہ تھیسن کیونکہ ایں نامہ مبارک دی برکت نال او شدید عذاب وچ مبتلا تھی ڳئے ہن ۔ انتہائی مجرب عمل ہے۔ (ایں روایت دے صحیح ہووݨ اچ کئی علماء دا اختلاف ہے۔)
تہدیدی نامہ مبارک
ھٰذَا کِتَابٌ مِّنْ مُحَمَّدِ رَّسُوْلِ اللّٰہِ رَبِّ الْعَالَمِیْنَoاِلٰی مَنْ یَّطْرُقُ الدَّارَ مِنَ العُمَّارِ وَالزُّوَّارِ اِلَّا طَارِقًا یَّطْرُقُ بخَیْرِ اَمَّا بَعْد فَاِنَّ لَنَا وَلَکُمْ فِی الْحَقِّ سَاعَۃً فَاِنْ کُنْتَ عَاشِقًا مُّوْلِعًا اَوْفَاجِرًا فَہٰذَا کِتَابٌ یَّنْطِقُ عَلَیْنَا وَعَلَیْکُمْ بِالْحَقِّ اِنَّا کُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَاکُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ وَرُسُلُنَا یَکْتُبُوْنَ مَاتَمْکُرُوْنَ o اُتْرُکُوْا صَاحِبَ کِتَابِیْ ھٰذَا وَانْطَلِقُوْا اِلٰی عَبَدَۃِ الْأَصْنَامِ وَاِلیٰ مَنْ یَّزْعَمُ اَنَّ مَعَ اللّٰہِ اِلٰھًا اٰخَرَلَا اِلٰہَ اِلَّا ھُوَo کُلُّ شَیْ ئٍ ھٰالِکٌ اِلَّا وَجْھَہٗ لَہُ الْحُکْمُ وَاِلَیْہِ تُرْجَعُوْنَ حٰمٓ لَایُنْصَرُوْنَ حٓمٓ عٓسٓقٓ تَفَرَّقَ اَعْدَ ائُ اللّٰہِ وَبَلَغَتْ حُجَّۃُ اللّٰہِ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّۃَ اِلَّا بِااللّٰہِ الْعَلِّیِ الْعَظِیْمِ فَسَیَکْفِیْکَھُمُ اللّٰہُ وَھُوَ السَّمِیْعُ الْعَلِیْمُ o
عراق وِچ زنانیاں
اِکوِیہوِیں صدی دے اَغاز وِچ عراق وِچ زنانیاں (اردو: عراق میں خواتین) (انگریزی: Women in Iraq) دی حیثیّت ٻہوں سارے عوامل توں متاثر تھئی ہِے: جنگاں (حال وِچ ای عراق دی جنگ)، فرقہ وارانہ مذہبی، کوئی کُراڑا جھیڑا کائے نِھیں، اسلامی قنُون اَتے عراق دے آئین توں متعلق بحثاں، ثقافتی روائتاں، اَتے جدید سیکولرازم جنگاں اَتے اندرلے جھیڑیاں دے نتیجے وِچ لَکّھیاں عراقی زنانیاں بیوہ تِھی چُکیاں ہِن۔ زنانیاں دے حقوق دی تنظیماں ہراساں کرݨ اَتے ݙراوݨ دھمکاوݨ دے خلاف پورھیا کرین٘دیاں پئیاں ہِن، جاں جو اُوہ قنُون، تعلیم، کَم دی جاء، اَتے عراقی حیاتی دے ٻہوں سارے ٻئے شعبیاں وِچ زنانیاں دی حیثیت کوں چنڳا بݨاوݨ اَتے غیرت دے ناں اُتے قتل اَتے جبری شادیاں جئیں گندے روائتی طریقیاں کوں روکݨ کِیتے کَم کرین٘دیاں ہِن۔
تاریخ
سَتویں صدی دے وِچالے وِچ لاما اپݨی فتح دے ہِک حِصّے دے طور تے فارسیاں نال لڑدے پئے ہَن، جِنّھاں کوں ہَر تھئی ہئی۔ "دا آواکنڈ: وومن ان عراق" دی مصنف زنانی "ڈورین انگرامس" نے آکھیا ہِے جو اُوہ ویلا ہئی جِہڑیلے زنانیاں دی مدد دی لوڑ ہئی۔ خاص طور تے، امینہ بنت قیس ناویں ہِک زنانی "ستارھاں ورھیاں دی عُمر وِچ ابتدائی جھیڑیاں وِچوں ہِک وِچ طبّی جَتّھے دی اڳواݨی کرݨ آلی سبھ توں گھٹ عمر زنانی ہَن" ۔ اپݨی جِت دے بعد میسوپوٹیمیا اُتے حکومت کرݨ آلے عرباں نے اِیں مُلخ دا ناں عراق رکّھیا۔ عباسی خلافت دے وِچالے وِچ، ودھائے طبقے دے مرداں کِیتے زنانیاں کوں جنسی غلاماں دے طور تے رکّھݨ دا رواج عام ہئی ، اَتے ٻہوں ساریاں غلام زنانیاں اپݨی ذہانت اَتے سُݨھَپ دی پارُوں مہان٘دریاں ہَن۔ عباسی معاشرے وِچ اَزاد زنانیاں کِیتے نمایاں مقام حاصل کرݨ ٻہوں اوکھا ہئی، بھان٘ویں جو کُجھ قابلِ ذکر زنانیاں موجود ہَن۔
١٢٥٨ء وِچ، بغداد، اُتے منگول قوم نے حملہ کر تے قبضہ کر گِھدّا۔ منگولاں دے ٹُر ون٘ڄݨ دے بعد ١٥٥٣ء تئیں فارسی دُشمݨاں دا سلسلہ جاری رِیہا، جِہڑیلے عثمانی سلطان سلیمان نے بغداد اَتے اِین٘دے صوبیاں اُتے قبضہ کر گِھدا، جیڑھا ترک سلطنت دا حِصّہ بݨ ڳئے۔ انگرامس آہْدا ہِے جو ترکاں دے "زنانیاں دے بارے وِچ غیر لچیلے اصول ہَن"۔ جین٘دی وجہ نال زنانیاں دی حیثٰیت وِچ گھٹائی آئی۔ اِین٘دے برعکس، بیٹریس فوربس مینز دا آکھݨاں ہِے جو زنانیاں کوں ترک اَتے منگول معاشریاں وِچ نسبتاً ودھایا اَتے عوامی مقام ݙِتا ڳیا ہِئی، اَتے عراق اُتے حمکرانی کرݨ آلے ترک ٹَٻَّراں وِچ کئی زنانیاں، جیویں تیموری سلطنت، نے سیاسی اہمیّت حاصل کِیتی ہئی۔
٧٥٢ ہجری دے سرائیکی لوک اشعار
نور نامہ تُوں بعد اِیں علاقے دی زبان دے ݙُو نمونے ٧٥٢ ہجری دے ملدِن۔ ریاست بہاولپور وِچ صادق آباد دی کارداری وِچ ہِک پُراݨے شہر دے کھنڈرات پتن منارا دے ناں نال مشہور ہِن۔ اِیں شہر دا ناں پتن پور ہا۔ اے سمرائیں دا دارالخلافہ ہا تے سمرائیں دا آخری راجہ ھمیر (امیر یا ارمائیل) دا حاکم ہا تے اپݨی سخاوت دی وجہ توں مشہور ہا۔ اُوں ہِک چرن کُوں جینکُوں سوامی آکھدے ہن کُجھ گھوڑے انعام وِچ ݙتّے پر پتن پور وِچ اُون٘دے گھوڑے چوری کر گھدے ڳے۔ چرن کُوں یقین ہا جو اُوندے گھوڑے ھمیر تے اُون٘دے وزیر دے آکھݨ تے چوری کِیتے ڳئن۔ اُوں ھمیر دی ھجو وِچ کُجھ لوک اشعار لکّھے جیڑھے سارے ملک وِچ کِھنڈ ڳئے۔ اُنّھاں شعریں دے ترائے مصرعے اے ہِن:
دھاڑی دھوڑا رائے جینہہ چرن سانکھیا
پتن، پٹیجو تھیو سیج وٹایو راہ
ہمیرا پورا راج نہ کندا سمرا
ترجمہ: "لٹیرا ہِے دھوڑا رائے جئیں چرن کُون لُٹ گِھدّا۔ پتن برباد تھی ون٘ڄے تے دریا سیج اپݨا رستہ تبدیل کر ون٘ڄے۔ ہمیرا سرا پورا راج نہ کر سڳے"۔ ھمیر دی تاریخِ وفات ٧٥٢ ہجری ہِے، اِتُّھوں پتہ لڳدے جو شعر ٧٥٢ ہجری تُوں وی پہلے دے ہِن۔ تاریخ فیروز پور دا ݙُوجھا نمونہ اُو مشہور جملہ ہِے جیڑھا تاریخ فیروز شاہی شمس سراج عفیف وِچ ملدے جو:
برکت شیخ پٹھا، ہِک مؤا ہِک نٹھا
یا
اے ݙُون٘ہیں لوک جُملے سرائیکی زبان دے ہِن، پر پہلا زیادہ صحیح مَلُوم تِھین٘دے۔ اے اُوں واقعے ݙے اشارہ کرین٘دے جݙݨ سلطان محمد تغلق سمراؤں دے شہر ٹھٹھہ تے فوج کشی کِیتی پر بیمار تھی تے واپس چلا ڳیا۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ویٹیکن سٹی
thumb|سرکاری نشان thumb|جھنڈا thumb|یورپ اچ ویٹیکن سٹی دی لوکیشن ویٹیکن سٹی، اٹلی دے شہر روم اچ واقع ہک خود مختار ریاست ہے۔ ریاست تقریباً چاراں طرفوں دیواراں نال گھری ہوئی ہے جیندا کل رقبہ 44 ہیکٹر ہے تے ایہ دنیا دی آبادی تے رقبے دے لحاظ نال سب توں چھوٹی خود مختار ریاست اکھیندی ہے۔ ریاست کوں 1929ء وچ قائم کیتا ڳیا تے ریاست دا سربراہ پاپاۓ روم ہوندے تے اتھاں ہی پاپاۓ روم دی رہائش گاہ اپوسٹالک محل ( رسولی محل ) تے رومی کریا (پاپائیت) واقع ہن۔ ویٹیکن سٹی کوں بلاشبہ کاتھولک عیسائیاں دا مذہبی دار الخلافہ اکھیج سڳدا ہے۔
آبادی
آبادی تقریباً ہک ہزار ہے۔
زبان
دفتری تے سرکاری زبان لاطینی ہے۔
تفصیل
پاکستان دے ویٹیکن سٹی دے نال خاص تعلقات ہن۔ ویٹیکن سٹی کیتے پاکستان دا ہک مخصوص سفیر ہے۔ انہاں دے تبادلۂ خیال وچ عموماً سب توں اہم موضوع پاکستان وچ عیسائیاں دے نال برتاؤ ہوندا ہے۔
تنویر اقبال تبسم
محکمہ پرائمری و سیکنڈری ہیلتھ کیئر ڈیپارٹمنٹ دے سابقہ سیکریٹری برائے سرائیکی وسیب، تنویر اقبال تبسم ہن۔
اِقراء سرائیکی لوک نظم
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی سرائیکی وسیب دِین اَتے اُون٘دے معاملیاں کُوں بیان کرین٘دی ہوئی ہِک سرائیکی لوک نظم: ۔
سرائیکی لوک نظم "اِقراء"
ڄیڑھے دین اسلام دے لوکاں کُوں
پہلی وَحِی دِی وِچ
پڑھو عِلم کتاباں سبھّے
اِیں حکم تے عَمل کرن والے
ٹُر گئے ہِن یار چہِیندے
اِے شوق اِے
پڑھن پَڑھانوݨ دَا اَڄ
کہیں عِلم و فن تخلیق اُتےِ
سَو ݙُو سَو چھپے کتاب ڄیکر
اِیں وَطن دے چَوݙاں کروڑ وِچُوں
مُل گھِندِن چَوݙاں بَندے
تخلیق آلیاں دے جذبے سَئیں
وَت تھِیندن ݙا ݙھے مَندے
اَتے قلم کا لِکھاریاں دے
وَت دِل تے چَلدِن رَندِے
تبصرہ
اِے ہِک حقیقت ہِے ڄو کوئی قلمکار ڄیڑھے ویلے ہتھ ءچ قلم چَیندے تاں او آپݨے مضمون کُوں دِل دے خون دِی مس نال لِکھیندے'اے وصف ڄِنہاں لِکھاریاں وِچ ہِے اُنہاں وِچُّوں ہِک ناں سئیں حافظ محمد اقبال خان لنگاہ المعروف ابن کلیم احسن نظامی ہوراں دَا ہِے،میں انہاں کُوں وِیہہ پَنجی سالاں تُوں ڄاݨدا ہاں، آپ مُلخ دے نامور خطاط ہووݨ دے نال نال ٻہُوں وَݙے اَدیب تے شاعر وِی ہِن، میں حیراں تھِینداں ڄو ایں شخص تے خدا وند کریم دی کِتنی مہربانی ہِے ڄو ہِکّے وقت ءِچ مختلف اصناف توں نواز ݙِتّے۔ سئیں ابنِ کلیم آزاد نظم،غزل کُوں نَویکلے رنگ ءِچ لِکھدِن' آپ دی ہِک لوک نظم دا عنوان ہے "اِقراء" ڄیندے معنے ہِن "پڑھ" اَتے طنزیہ انداذ ءِچ اُنہاں ذِکر کیتے ڄو اڄکل پڑھن پڑھانوݨ کِتنا رہ گئے؟ اڄکل عام طور تے اِے ڈِٹّھا ویندے ڄو لوک پڑھدے گھٹ تے ٻولیندے زیادہ ہِن'حالانکہ اللہ پاک دا حکم اِے ہِے ڄو "پڑھو" پَر اَساں اِے وِی ݙیدھے ہیں ڄو ٻہُوں سارے پڑھے لِکھے لوک آُݨے علم دے مرتبے تے پہنچ کے وی ݙوجھیاں کُوں فائدہ نِیں پُچیندے عِلم تے پڑھائی اوہا چنگی ہِے ڄیڑھی آوݨ آلیاں نَویاں نَسلاں کُوں فائدہ ݙیوے۔ عالم عالماں نال ڳالھیں کرن کُوں تاں چنگا ڄاݨدے ہِن پر او اِے نِیں چاہندے ڄو عام لوکاں کُوں وی عِلم دا شعور پہنچ سڳے پَر اِے اَہُر ابنِ کلیم نے کر چھوڑے،پڑھو وِی تے اگُو ہنہ تے پڑھاوَݨ دا وسیلہ وی جوڑو اِیندے نال لوکاں دا شعور ودھسِی اَتے اِیندے وِچ اللہ تعا لیٰ راضی تھِیسی۔ اِیں کتاب ہٻڑاس" دے وچ ڄتنیاں نظماں لِکھیاں ڳین انہاں دی اہمیّت اینویں بݨسِی ڄو عام لوک وِی ایکُوں پڑھ تے عِلم دا سوجھلا حاصل کریسِن،بے عِلمی دے اندھارے تُوں بچ ویسن'۔ میں آپݨے وطن دے پڑھے لِکھے لوکاں کُوں وی پڑھواوِن تاں ڄو عِلم اَتے فن کُوں تخلیق کرن آلے لوکاں دِی ہمّت ٻئی وَدھ پووے،انہاں دِیاں مِحنتاں کُوں رنگ لڳ ونڄے،نِیں تاں ابنِ کلیم نے آکھیا ٹھیک اِے ڄو تخلیق آلیاں دی قدر اَتے سُنڄاݨ نہ ہووَݨ دِی وَجہ نال اُنہاں دے دِل تے رَندے چلدِن تے دل کپیندا ہِے۔ ۔
میونخ
میونخ یورپی ملک جرمنی دا ہک مشہور شہر اے۔
آئنسٹائن دے اہم مقالے
آئنسٹائن دا مقالہ جیہڑا جون 1905 وچ شائع تھیا، او خصوصی اضافیت (special theory of relativity) تے ہئی۔ اوندے نال زمان و مکاں کوں الگ الگ تصور کرݨ دی بجائے "وقت۔ فضاء" یا "زمان و مکاں " (space-time) دا نظریہ سامݨے آیا۔ پتہ چلا کہ اگر کوئی چیز زیادہ (مگر یکساں) سمتار نال حرکت کرے تاں جیہڑے مشاہد دے حوالے نال حرکت تھیندی پئی ہوسی، اوں مشاہد کوں اوں چیز دی کمیت زیادہ، لمبائی کم تے وقت آہستہ گزردا نظر آسی۔ البتہ روشنی دی رفتار سب کوں ہک ہی (تقریباً ) نظر آسی۔ تے ایہ وی کہ کوئی مادہ چیز کوں تیز رفتار کریندے ہوئے روشنی دی رفتار تک نی پہنچایا ونج سڳدا۔ تے یکساں (uniform) سمتار نال سفر کرݨ والے جمودی حوالہ جاتی قالب (inertial frame of reference) وچ کوئی ایسا تجربہ ممکن نی جیندے نال جمودی حوالہ جاتی قالب وچ موجود مشاہد ایہ معلوم کر سڳے کہ اوہ یکساں سمتار (Velocity) نال سفر کریندا پیا ہے یا "ساکن" ہے۔ واضح رہے کہ اضافیت دا نظریہ اوندے توں پہلے ہنڈرک لورنٹز تے Henri Poincare پیش کر چکے ہن۔ آئنسٹائن نے ایہ اضافہ کیتا کہ ایسا تجربہ ناممکن ہوݨ دا اطلاق Maxwell دی برقناطیسی موجاں تے وی ہوندا ہے۔ ݙوجھے الفاظ وچ طیبیعات دے قوانین تمام غیر اسراعی (non-accelerated) جمودی حوالہ جاتی قالب وچ یکساں لاگو تھیندن۔
سلطنت مملوک (مصر)
سلطنت مملوک، 1250ء توں 1517ء، (ترکی: Memlük Sultanlığı, عربی: سلطنة المماليك) آل محمد علی توں پہلے آخری آزاد مصر- ترک ریاست ہئی۔ ایہ ایوبی سلطنت دے زوال دے بعد قائم تھئی تے عثمانی فتح مصر، 1517ء تک رہی۔ thumb|مملوک سلطنت 1279ء thumb|ہک مملوک
سِدرہ جذبات
سِدرہ جزبات سرائیکی شاعرہ ہے۔
ڄم پل
کراچی راہندی ہے۔ ڈاکٹر ہے۔
او آہدا ہے
تیݙی اکھ شرابی کائینی
تیݙے ہونٹ گلابی کائینی
نہ تیݙے ایں متھے اتے
نہ تیݙے رخساریں اتے
چن دی چاندݨیں نچدی ڈسے
نہ ہݨ تیݙے زلفیں دی چھاں
گھاٹی بٹ ہے
جیندی چھاں تے
بندہ لہذہ سہی کڈھ گھنے
نہ ہݨ تیݙی قامت اتیں
قیامت دا کوئی گیت لکھیندے
نہ اے تیݙی چال وی میݙے
دل دے تار چولیندی اے ہݨ
میکس پلانک
Max Planck دی پیدائش 23 اپریل، 1858ء اچ تھئی تے انتقال 4 اکتوبر 1947ء کوں تھیا۔ جرمن ماہر طبیعیات ہن۔ میونخ تے برلن وچ تعلیم پاتی۔ 1885ء وچ کیل یونیورسٹی وچ طبیعیات دے پروفیسر مقرر تھئے۔ 1889ء توں 1928ء تک برلن یونیورسٹی وچ طبعیات دی تعلیم ݙتی۔ 1930ء توں 1935ء تک قیصر ولیم انجمن ترقی سائنس دے صدر رہے۔ نظریۂ مقدار دی وجہ توں بین الاقوامی شہرت حاصل کیتی۔ شعاع کاری دے بارے وچ وی ہک اصول وضع کیتا جیہڑا انہاں دے ناں دی نسبت نال مشہور ہے۔ 1918ء وچ نظریۂ مقدار وضع کرݨ دے صلے وچ انہاں کوں طبعیات دا نوبل انعام ملا۔
سِدرہ جذبات
او آہدا ہے
نہ ہݨ تیݙا لہجہ
اتنا مٹھا ہے جو
میݙے زھر آلودہ
چیتے دے وچ رس گھولے
او آہدا ہے
تیݙے نال الینداں تہوں میں
تیݙی میݙی  بولی ہک اے
پیو دا پٹکاء
ماء دی چنری چولی ہک اے
تیݙی میݙی بولی ہک اے
سدرہ جزبات
بخت بدلدے رہ ویندے ہن
بخت بدلدے رہ ویندے ہن
ٹھیک ہے بختاں والی کونی
نہ ہے اکھ شرابی میݙی
میݙے منہ تے لالی کونی
تیݙا فیصلہ رب تے چھوڑیم
تیکوں بخشݨ والی کونی
تیݙے بنا اپݨیں اکھ میں
کہیں دے کیتے بھالی کونی
مونجھ کنوں منہ بھر ڳئے میݙا
قطری ہک جاہ خالی کونی
آپیں بل پئی ہے بھاہ اندروں
میں تاں تیلی بالی کونی
نہ ہݨ نک وچ نتھ رہ ڳئی ہے
ڈیکھ ہاں کن وچ والی کونی
میݙے کولوں حالی کونی
گھر دی کندھ تے کاں نئیں باہندا
وݨ تے باہندی لالی کونی
تئیں نئیں منی، تیݙی آکھی
سدرہ  ہک وی ٹالی کونی
سدرہ جزبات
نظم
سال وو سال وو
سݨ میݙی ڳال وو
اج توں ویندا جو پائیں
رج تے ڳالھیں کروں
رل تے لیکھاکروں
شیریں فرھاد
شیریں فرھاد
سِدرہ جذبات
نظم
جو ساݙے زیان تھن
شیریں فرھاد
قدیم غیر اشاعت شدہ مسودیں دے مطابق شیریں دا اصل ناں مٹھی ھا اوندے والد تدریس دے شعبے نال منسلک ھن ھیں سانگے مٹھی آکھنڑ دی بجائے او اونکوں شیریں دے ناں نال مخاطب کریندے ھن مٹھی ناں کہیں نوجوان دے منہ توں نکلے تاں ذو معنی تھی ویندے ایں سانگے شیریں ناں ھر لحاظ نال سہی ھا
سِدرہ جذبات
نظم
ساݙے نقصان تھن
شیریں فرھاد
شیریں بلپنڑ توں جوانی دی پوڑی تے پیر رکھیا تے علاقے اچ ھل ھل مچ گئی ایں واقعے کوں ماسی کندن اپنڑی ذاتی یاداشت اچ ایں نقل کیتے
ھک ڈینہوار ھولی دے جیہاڑے (پہلے ھندو مسلمان ھک ڈوجھے دے تہواریں اچ شریک تھیندے ھن) شیریں ھولی کھیڈ تے شام کوں گھر آئی تے اپنڑی اماں سینڑ کوں آن تے آکھئیس اماں میں جوان تھی گئی اں۔
سِدرہ جذبات
نظم
انہاں کو ﺑﮩﮧ ڳِݨوں
شیریں فرھاد
اوندی ما کھل کراھیں اوندے کپڑیں تے لگے رنگ کوں ڈٹھا تے آکھیس میڈی بھولی بچی اے او رنگ نئیں جوانی دے رنگ بئے ھوندن
خیر شیریں جوان تھئی تاں علاقے دا ھر گبھرو جوان اوندے نال نکاح دا خواھش مند ھا اوندے بابے سئیں دی علاقے اچ وڈی عزت ھئی تے خاندانی لوک ھن شرافت دے چرچے دور دور تک ھن کافی لوک رشتہ گھننڑ کیتے وی انہاں دے گھر گئے لیکن انہائیں کوئی نہ کوئی بہانہ بنڑا تے ٹال ڈتا
سِدرہ جذبات
نظم
تئیں ساکوں کیا ڈتے
شیریں فرھاد
ماشٹر صیب کوں سختی بدھا تے انہائیں گھر وچ ھک اضافی کمرہ بنڑواونڑ دے کیتے پیرو نال رابطہ کیتا پیرو وی وستی دا ھک مزدور ھا تے اساری دا کم کریندا ھا پیرو تے پیرو دا پتر فرھاد ڈوجھے ڈینہ اپنڑیں سندر چا تے ماشٹر صیب دے گھر کمرہ بنڑاونڑ پج گئے
سِدرہ جذبات
نظم
ساݙا کیا کھس ڳھدی
شیریں فرھاد
فرھاد کوں پہلے جیہاڑے توں شیریں نال عشق تھی گیا اوندا دھیان تغاری آلے پاسے کائناں ھوندا ھا کئی دفعہ تاں سلھ دے ڈکرے کریندیں اپنڑیں ھتھ تے ھتھوڑی وی مار بیٹھا ھک جیہاڑے تاں پیو دے پیر تے تغاری چا ماریس پیو شودا پوڑی توں تلے ڈٹھا شکر اے جو گارا تلے بنڑیا پیا ھا نتاں لت بانہہ تڑٹ پوندی
سِدرہ جذبات
نظم
ساݙے پردیس رل ڳئے
کیجھے لال وو
بکھ دے ہتھوں ساݙے
شیریں فرھاد
ماشٹر صاحب تازہ جلیبیاں گھن آئے حالی دعا خیر آکھ تے جلیبیاں کھاونڑ بیٹھے تے کمرہ زمین تے داہ آن تھیا شکر اے گھر دا کوئی جی نال کائناں کھڑا ھا گالھ ودھ گئی جھیڑا شروع تھی گیا وت ماشٹر صاحب دی ذال آن تے چاچے پیرو کوں مندے کڈھنڑ پئے گئی پیرو اپنڑیں پتر کوں آکھیا گھر ونج تے ما کوں سڈ آ فرھاد شیریں ڈو ڈٹھا تے اوندی اکھ دے پیغام کوں سمجھ گیا جیڑھی اھدی کھڑی ھئی
سِدرہ جذبات
نظم
مرڳئے بال وو
شیریں فرھاد
ھیں فرھاد ھنڑ توں وی اینویں کریسیں
فرھاد ماشٹر صاحب دے گھرو تاں نکل آیا مگر دل اجازت نہ ڈٹی ڈھیر دیر خیر محمد خاں دی چکی تے بیٹھا چکی دی کو کو تے گڈیں دے ھینگاٹ سنرڈا رہ گیا گھنٹے بعد خیال آیوس جو ونج تے پیو دا پتہ کراں ماشٹر صیب دے گھر گیا تاں کیا ڈھدے پیرو کوں ڈنونڑ پئے پئین اوندی ما تے شیریں دی ما ھک بئے دے وال پکڑی پئین ماشٹر کندھ نال لگ تے روندا بیٹھے تے شیریں اپنڑیں پیو کوں حوصلہ بیٹھی ڈیندی اے وستی دیاں کجھ شیطان رناں فری سٹائل ریسلنگ دے مزے گھندیاں بیٹھین
کھلے کھا تے پورا ٹبر واپسی دے سفر اچ ھا اوندی ما تے اوندے پیو اوندے نال کتے آلی کیتی ایہو موقع ھا اوں اپنڑیں اماں کوں آکھیا جو شیریں کوں اپنڑی نونہہ بنڑا گھن ول انہائیں دے وال ساڈی جتی دے تلے آ ویسن اوندی ما کوں تجویز پسند آئی ملنڑ دی کوئی راہ ناں نکلی فرھاد مونجھ توں ماندا ھا دل دی ھبڑاس کڈھنڑ واسطے فرھاد ھک کتی پال گدھی تے سارا جیہاڑا بہہ تے اوندے نال گالھیں کریندا رہ ویندا ھا اخیر فرھاد دی ما کوں ترس آگیا
سِدرہ جذبات
نظم
روندیں ڈینہہ رات ہن
ساݙی جندڑی کلھیپے دی سولی چڑھی
شیریں فرھاد
سبھل دائی دے ذریعے شیریں کوں پیغام بھیجا گیا جو فرھاد تیڈے دیدار دا مشتاق اے قاصد پیغام کجھ اینجھے طریقے نال ڈتا جو شیریں مطلوب بنڑ تے بھجدی آئی نانی سیانڑی دے کھوہ تے ملاقات دا پروگرام بنڑیا نانی سیانڑی جڈاں دی فوت تھئی کھوہ وی ویران تھی گیا اتھاں بندہ بشر کوئی کائناں ھوندا ھا لیکن اتھاں چوھے بہوں زیادہ ھن
ھک بئے نال گلے شکوے تھئے گالھیں باتیں تھیاں جسم جوان ھن مگر او ویلھے سادے ھن حیا بے حیائی تے غالب ھئی شیریں فرھاد دے مونڈھے نال سر لا تے گالھیں کریندی بیٹھی ھئ اچانک ھک چوھے شرارت کیتی جیڑھا پانچیں دے رستے رزق دی تلاش اچ کہیں غلط پاسے نکل گیا شیریں ڈر تے چیک ماری فرھاد کو ڈسیس فرھاد چوھے دی بازیابی واسطے ھتھ ودھایا تے عین موقعے تے ماشٹر تے اوندی گھر آلی دھی کوں لبھیندے اوندے سر تے آن کھڑے
سِدرہ جذبات
نظم
سوہنےسنڳتی نکھیڑے دے وات آڳئے
شیریں فرھاد
ڈوھیں بے قصور ھن لیکن کڈاھیں کڈاھیں اکھیں ڈتھا وی کوڑ تھی ویندا رھندے شیریں اپنڑیں پاکدامنی دے بہوں اتبار ڈوائے لیکن ماشٹر فرھاد کوں چاٹیں نال آگیا جو تئیں میڈی دھی دی عزت کوں ھتھ پاتے
سِدرہ جذبات
نظم
کلھی جندڑی وڈے بار سہندی رہی
کتنے پیارےاَجل دا نشانہ بݨے
شیریں فرھاد
فرھاد ول ول اھدا رہ گیا جو ھتھ پاونڑ نال کجھ نی تھیندا میں تاں چوھا کڈھیندا پیا ھم ماشٹر دے پیریں تے سر سٹیس لیکن ماشٹر دھی کوں والیں کنوں پکڑ تے گھر گھن گیا علاقے اچ خبر پھیلی پنچائت آ بیٹھی
سِدرہ جذبات
نظم
ڈو ڳھڑی وقت ڈے
اِنھاں سجناں کیتے کجھ دعا کر ڳھنوں
اساں کتنی رلیوں
اساں کتنی رونوں
شیریں فرھاد
شیریں دے پیو الفاظ کوں کج تے سارا وقوعہ پنچائت کوں سنڑایا فرھاد شیریں دے پیو کوں آکھیا
سئیں جیویں تساں بالیں کوں کچا قاعدہ پڑھیندے ھاوے تے ھر لفظ دی تکرار کریندیں ھوئیں ڈو زبراں ھر لفظ تے پڑھیندے ھاوے اوندے وچ لام میم نون سارے الفاظ دی تکرار ھوندی اے اگر ایں ڈٹھا ونجے تاں تساں وی بالیں کوں غلط پڑھیندے رہ گئیو
سِدرہ جذبات
نظم
تیݙی ہر رات ڈیسے ڳواہی ساݙی
شیریں فرھاد
ھک بڈھڑے اٹھی تے آکھیا ماشٹر صاحب میں اھدا ناں ھم زیر بنڑ زبر ناں بنڑ متاں پیش پووی ھنڑ اتھاں جواب ڈے
سِدرہ جذبات
نظم
ساݙے ڈکھ نہ ونڈا
شیریں فرھاد
فرھاد کم تے لگ گیا نال اوندی کتی وی ھئی کتے اچ وڈی وفا ھوندی اے جیڑھے ڈینہہ شیریں کوں موقع نہ ملے ھا کتی کتھاوں گوشت یا روٹی ٹکر گول اندی ھئی فرھاد اکثر کم کریندیں کریندیں تھکیڑے توں ترٹ تے اتھاھیں سمھ ویندا ھا کتی منہ چٹ تے اونکوں جگاوے ھا اوندے نال کھیڈے ھا اوندا دل وندلاوے ھا
ڈھیر سارا کم نبڑ گیا روڑی کٹنر دا ویلھا آیا ایں واقعے کوں ماسی جیونڑ دا پتر مھراب خاں ایں نقل کریندے
ڈوپہریں دا ٹائم ھا فرھاد بکھ توں نڈھال تھیا تے روڑی کٹنڑ اچ مصروف ھا کجھ دیر پہلے شیریں طعنے ڈے تے گئی جو تیڈیاں ایہے سپیٹاں تاں سر چٹے تھیونڑ تئیں شادی ونج کریسوں کاوڑ اچ اوندا ھتھ تیز تیز چلدا پیا ھا سارا جسم پگھرو پگھر
اچانک ھک دھاڑ دی آواز آئی وو دھاڑ وو میں برباد تھی گئیم
شیریں آن تے ڈیکھے تاں فرھاد بے ھوش تھیا لاتھے کتی نال اونکوں چٹیندی کھڑی اے تے سلوار خون نال بھری لاتھی اے شیریں سمجھ گئی جو کہیں گجھی جاہ تے سٹ لگی اے شیریں وی دھاڑ کیتی
ووئے اماں میڈا ککھ نوھی بچیا،،،
جتنی دیر اچ وستی آلے کٹھے تھئے خون پرنالے آلی کار وھندا رھیا اخیر فرھاد کوں ھسپتال داخل ونج کیتونے ڈاکٹر آپریشن کیتا ڈاکٹر جیڑھی شئے منگدا ھا او کتی دے معدے وچوں کون کڈھ تے ڈیوے ھا
اخیر ڈاکٹر آکھیا جان تاں بچ گئی اے مریض دی لیکن ھنڑ شیت ساری زندگی اے غسل خانہ تے شادی نہ بنڑا سگے صبر کرو
شیریں آکھیا ڈاکٹر صاحب بغیر وٹ دے ڈیوا کیڑھے کم دا میڈی ساری زندگی سکدیں گزرسی جو میڈا گھر آلا وی میکوں کما تے کھواوے تساں جانڑ بجھ تے میڈی زندگی اچ اندھارا کیتے ڈاکٹر سمجھیندا رہ گیا جو کاش تساں کتی دے پچنڑ توں پہلے پجھ ونجو ھا تاں شئیت کوئی شئے لبھ پوندی
راقم الحروف لکھدے جو اوندے بعد شیریں موئی جیندی دا کوئی پتہ نہ لگا کجھ سال بعد میں تجارت سے سلسلے اچ مبارک پور گئیم وساکھی دا میلہ لگیا پیا ھا تے ھک کھسرے دی وڈی دھوم ھئی اتھوں دا زمیندار محمد نواز پلنجو میڈا یار ھا جئیں اپنڑی ساری زمین اوں کھسرے دے قدمیں ڈھیر چا کیتی تعریف سنڑ تے میڈے دل وچ اوں کھسرے کوں ڈیکھنڑ دا شوق ابھریا
تکھیڑے توں موئے ھوئے جسم اتے مشتاق اکھیں دے سامھنڑیں ھک کھسرا آیا میڈیاں اکھیں جھمکنڑ بھل گیاں دماغ تے ھک دھاڑ ول ول ھتھوڑے آلی کار سٹاں مارنڑ کھڑ گئی،،
ووئے دھاڑ ووئے میں برباد تھی گئیم
تحریر(فیض بلوچ)
سِدرہ جذبات
نظم
صرف اتنا ڈسا
جیڑھے پردیس ڳئے
اج توݨیں نہیں ولیے
ساݙے ولسن کڈاں
ساہ دے بھائیوال وو
سدرہ جذبات ونکی:سرائیکی شاعرہ
لنڈی سیدان
لُنڈی سیدان ضلع راجن پور تحصیل ڄام پور دا ہک وسبہ چھوٹڑا جیھاں شہر ءِـ جیڑھا فاضل پور، راجن پور تیں جام پور توں پچادھ تے تھی ویندے. ایں علاقے وچ شروع الا توں ٻہوں حصے سیّد وسدِن تہوں ھِیں علاقے دا ناں لُنڈی سیدان پک ڳئےـ
قریبی شہر لال لال گڑھ تیں آسے پاسے والے علاقے، وسوں لنڈی سیدان سیدان کوں آ لگدِن ـ جییندے وچ بوہلی، درگھڑی، بمبلی، ٹھل چانگ، قبول چوک، ݙہر پتافی، ہڑند، بستی چنال، گلابی اتے رکھ ریگستان شامل اِن ـ
روہی دی حیاتی
٭٭٭٭٭ روھی دی حیاتی ٭٭٭٭٭
«««« لکھت: ناصر اعواݨ »»»»
سُݨیے می جو ایں ݙیݨ ڈراکلی دے سینے تے کھنڈیے ریت دے ٹٻیں دا نظارہ حیاتی دے بے انت سُݨہپ دا سونہاں کریندے.... فِکر کوں فراق دی لذت توں آشنا کریندے..... وصال دے حیاتی بھریے پل ایندی ڄال ہیٹھ ٻیٹھےخواجہ فریدؒ دیاں کافیاں ڳاندے نظر آندن...... ایندی کھِپ، ٻوئی، کنڈے تے لئی لاݨے دیاں سُݨیے می لوک قسماں چیندن..... ایندے ٹوبھے اُتے تریہہ دھمال پیندی ہے..... تریہہ دے نال سِر تے ترائے گھڑے رکھ کے ادھوراݨے بوچھݨ نال ٻدھے ٻال کوں کُچھڑ اُتے چا کے آوݨ والی روہیلی دا ݙُکھ محسوس کرݨ چہنداں...... اوندیاں اکھیں وچ لُکیے خوابیں دی مونجھ ݙیکھݨی ہے..... روھی دی تریہہ توں مردی تریمت دے ارمان کیا ہوندن؟  او کیویں اپݨی مِٹدی ہستی دا ݙُکھ محسوس کریندی ہے؟  اوندا شیشہ ٹوبھے دا مَیلا پاݨی کیویں ہوندے؟ ایہ سارے ݙُکھ میں قریب توں ݙیکھݨ چہنداں..... میں روھی دے گوپیں سالھیں وچ پوہ دے پالے تے کالے ہاڑ ہُنالے دی چس چاوݨی ہے..... ہاڑ دی چوݙی تے پوہ دی چوݙی.... روھی اچ کیجھی ہوندی ہے، ایں نظارے کوں وی میݙیاں اکھیں ݙیکھݨ چہندین.... بُھردیں قلعیں وچ ویݨ کریندی حیاتی دے زخم وی میں ݙیکھݨے ہِن..... میں اُڄڑیے کوٹ قلعیں دیاں غاراں وچ تَل وطنی محکومیں دیاں فریاداں وی سُݨنیاں ہِن تے کوٹ دیاں کندھاں اُتے لہو نال اُکریے بے زبان لوکیں دیاں لاشاں دے فوٹو وی اپݨے کیمرے وچ محفوظ کرݨے ہِن...... میں روھی اچ لہندے سجھ کوں رو تے رُخصت کرݨا ہے اتے اُبھردے سجھ دے درشن کیتے ساری رات تارے ڳݨدیں ہوئیں جاڳ کے گُزارݨی ہے...... میں روھی دے لِیہے یاد رکھݨ والیں روہیلیاں کوں مِلݨا ہے، روھی اچ بغیر چھیڑو دے چھڑیے مال دیاں ٹولیاں ݙیکھݨیاں ہِن، اُنھاں دے ڳل اچ وڄدے گھنڈ تے چݨکیاں دے سُر سانبھݨے ہِن..... اُٹھ،  اُٹھاں تے لڈیے کچاوے تے بُکھ، تریہہ توں ہجرت کرݨ والا قبیلہ ݙیکھݨا ہے..... معصوم ہرݨیں دیاں چھانگاں تے وسدے مینہہ اچ اُنھاں دی مستی دا نظارا ݙیکھݨ وی میݙی خواہش ہے.... کھنبیاں، سِیٹوں، پھڳوسی تے سنگریاں دی تل وطنی سبزی کھاوݨی ہے،
کھیر، لسی، مکھݨ، تے کھرے گھِیو دا لطف گھِنݨا ہے...
وِرلھا جہیں سوہݨی راند (کھیݙ)! رساوݨی ہے....... روھی دے قصولی دا درشن کرݨا ہے، اوندی وساخ تے دُھواں لا کے سجھ تیئں ‌بادشاہ تے ملوک زادی دا قصہ سُݨنا ہے..........
ایہ الفاظ غالباً 2001 اچ میݙا محبوب یار مرشد غیور بخاری میݙے دیرے تے لڳی ٹالھی تلے ٻہہ کے میکوں اہدا ٻیٹھا ہا.... میں اوندی ڳالھ مُہاڑ سُݨدیں ہوئیں ایہ سوچیندا ٻیٹھا ہم جو حالی تاں ایں مست وار شاعر روھی دا درشن نی کیتا تے ایندی ایہ حالت ہے..... رب ڄاݨے روھی کوں ݙیکھݨ دے بعد ایندے اُتے کیا کیفیت طاری تھیسی.....
میں کھلدیں ہوئیں مرشد غیور بخاری ݙو ݙیکھ کے آکھیم، یار تُساں حالی تیئں روھی کائنی ݙٹھی؟ اُنھاں انکار اچ اپݨا سِر لوݙیا...... اتے میں آکھیم "جانو جیرھے ویلھے دل کرے روھی دا پروگرام بݨاؤ چا"..... جیپ ہے پئی روھی ڄُلسوں پئے..... او ݙینھ تے ول اڄ دا ݙینھ اساں اپݨے رُدھیمے پاروں رَلے روھی نی ݙیکھ سڳیے.... مرشد غیور بخاری وی کلہیں روھی پھردا رہ ڳئے تے میں وی کلہیں یکی روھی پھِری ہے.... رَلے روھی نہ پھِر سڳݨ دا ارمان مجبوریاں دے ٹوبھے تے اڄ وی تسّا ٻیٹھے..... خیر جیویں رب کوں منظور تے جݙاں رب کوں منظور..... کݙاہیں رَل روھی پھِرسوں.....
اڄ میں ایں مضمون اچ مرشد غیور سیئں دی شاعری تے ڳالھ مُہاڑ کرݨی ہے تے اُنھاں نال جُڑیے ڳانڈھے دا حال سانجھا کرݨا ہے.....
میں مرشد غیور بخاری دی شاعری دا اوں ویلھے توں دیوانہ ہاں جݙاں فیس بُک تے وٹس اپ دا زمانہ دُور دُور تیئں نظر نہ آندا ہا.... کتاب اوں ویلھے شاعر دی فِکر نال پندھ کریندی پئی ہئی.... شعر اوں ویلھے سینہ با سینہ سفر کریندا پیا ہا..... وساخیاں میلے تے مشاعرے اوں ویلھے تفریح دا سبب ہوندے ہَن..... اوں وقت میں سکول پڑھدا ہامی اتے سرائیکی شعر و ادب نال میکوں عشق ہا.... آہروں ٻاہروں تھیوݨ والے مشاعریں وچ وی ونڄ شریک تھیندا ہم.... اوں ویلھے ہک مشاعرے وچ سرائیکی زبان دے عظیم شاعر سید احمد حسن پُرسوز بخاری سیئں نال اُنھاں دا پُتر غیور بخاری ہک مشاعرے وچ شامل آن تھیا.... خوش قسمتی نال اوں مشاعرے وچ ہک سامع دی حیثیت نال میں وی موجود ہامی.... ہم عمر ہووݨ  پاروں تے اوں ویلھے دی روایتی شاعری توں ہٹ کے شعر آکھݨ دی وجہ توں میکوں مرشد غیور بخاری دی شاعری تے خوبصورت اندازِ بیان ایجھا بھاݨا جو میں اُنھاں نال اپݨی وسوں اچ شام مناوݨ دا دل اچ ارادہ کیتُم..... لیکن مسئلہ وسائل دی کمی ہئی.... پر ایں مسئلے دا حل میں ایں صورت اچ کڈھ گھِدا... گھر توں سکول کیتے جیرھا جیب خرچ مِلدا ہا میں اوندے وچوں کجھ روپے کُھنجا تے جمع کرݨ شروع کر ݙتے.... اتے کم و بیش ہک سال بعد میں کھتڑی بنگلہ (چولستان) اچ اپݨے طالب علمی دے وسائل خرچ کر کے مرشد غیور بخاری نال پہلی شام مناوݨ دا اعزاز حاصل کیتا....
او پروگرام چولستانی روہیلیاں کیتے ہک خوشی دا پیغام ہا  ہک جیندی جاڳدی اُمید دی رات ہئی.... چولستانی وسوں دے سارے پھَلدے پُھلدے پُھل کٹھے ہن وچ اُنھاں سوہݨے شاعراں، ادیباں تے دھرتی ڄایاں ایہ سوہݨی شام منعقد کراوݨ  تے خوش تھی کے میکوں ڈھیر ساریاں مبارکاں ݙتیاں.... اتے میکوں پہلی واری اپݨے "سرائیکی" ہووݨ تے فخر محسوس تھیا.... پر ویلھا چرخے دے چکر وانگوں اپݨی ٹور ٹُردا ریہا.... میں سرائیکی سرائیکی کریندا سرائیکی قومی جدوجہد کرݨ والے قافلے دا پاندھی تھی ڳُیم..... پاکستان سرائیکی پارٹی وچ ہک ادنیٰ کارکُن دی حیثیت نال کم کریندا رِہیُم...... کہیں کہیں میل اچ مرشد غیور بخاری دی زیارت وی تھی ویندی ہئی.... شعر وی سُݨ گھِندے ہاسے... ہر وار مرشد مِل کے میکوں اہدے ہن جو یار ناصر کُئی چولستان اچ سرائیکی ثقافتی میلے دا مُنڈھ ٻدھوں ہا.... میں وی جی نال جی مِلا کے اہدا ہم جو بس مرشد کٹھے تھیندے پئے ہیئں تے انشاء اللہ جلدی میلے دا مُنڈھ ٻدھیندے ہیئں..... میکوں میݙے رُدھیمیاں ویلھ نہ ݙتی تے وقت ٹُردیں ٹُردیں 2021ء دی ڈھلی رُت اچ پِیر ان پاتے......
فیس بُک تے مرشد غیور بخاری دی 5کتاب "حیاتی" دے ہوکے آنوݨ پئے ڳئے.... اتے "حیاتی" ونڈاوݨ والے مرشد کوں میں وی سݙ ماریا..... مرشد میݙے پہلے سݙ تے جی کیتی، ڈھیر مُد بعد میݙے گوپے دے اڳواڑ تے مرشد غیور بخاری تے غلام عباس غمگین سیئں پیر حیاتی سودھا پیر آن پاتا، اَل بھَل بعد حال حویلا تھیا.... مرشد اپݨی "حیاتی" میکوں ݙتی تے کھِلدیں ہسدیں ول اپݨی جھوک ݙے ول ڳئے.... میں کتاب کوں پڑھݨ شروع کیتا...... مرشد غیور بخاری دی ایہ5کتاب ہے ایں توں پہلے میں اُنھاں دیاں 4کتابیں کوں کئی وار پڑھ چُکیاں..... جݙاں وی میں مونجھا تھینداں تاں اپݨی مونجھ دا تعویز مرشد دی شاعری وچوں میکوں کہیں شعر دی شکل اچ مِل ویندے..... ایں سانگے میں سمجھداں میکوں خواب نال جُڑیے ہوئے عذاب دی منطق (عذاب خوابیں دے نال ہوندن)  دا سونہاں غیور بخاری کیتے..... سِر دھرتی دی ویل دی ترغیب میکوں غیور بخاری ݙتی ہے...... میݙی چُپ چندری کوں تروڑن دا تݨ "کجھ اَلا سانولا" دی شکل وچ غیور بخاری ماریا ہے...... میݙی محبت تے اعتبار دا ناں غیور بخاری دی "ساکھ" ہے..... اتے میݙے سمیت ساری سرائیکی وَسوں، (روہ، روھی، تھل، دامان) غیور بخاری دی "حیاتی" ہے.......
ایں سانگے اڄ میݙا مرکز ومحور
غیور بخاری دی "حیاتی" ہے... جیندے  وچ روھی دی تریہہ ہے تاں تھل دی مونجھ وی صدائیں ݙیندی نظر آندی ہے.... روہ دی وحشت ہے تاں دامان دا سُݨہپ وی جیندا جاڳدا محسوس تھیندے..... رومانویت دی رِیت تے لیکیاں ہویاں تصویراں ہِن تاں مزاحمت دے آسمان تے بغاوت دے ستاریں دی تندیر وی نظر آندی ہے...... ادھ موئے لوکاں دی فریاد ہے تاں جیوݨ دی اُمید دا سوجھلا وی شامل ہے.... وسیبی مُہاندریں دی ذات دا ݙُکھ ہے تاں دھرتی واس دی محکومیت دے ویݨ وی شامل ہِن...... مُدعا محبت توں مزاحمت تیئں دھرتی دی ہر تصویر دا سُݨہپ "حیاتی" وچ شامل ہے....
جدید دور وچ سرائیکی شاعری اپݨے نویکلے سُݨہپ نال نویں ڳالھیں تے موضوعات گھِن کے آندی پئی ہے.....
ایں ڳالھ دی گواہ مرشد غیور بخاری دی شاعری سمیت اڄوکے دور دے ڈھیر سارے شعراء دی شاعری ہے..... جیندے وچ اوپریاں تشبیہاں تے استعارے ٻہوں گھٹ تے تل وطنی علامتاں دا بھرواں اظہار ہے..... غیور بخاری دی شاعری پڑھ کے محسوس تھیندے جو روھی اوندی فِکری "حیاتی" ہے.... جیندے حُسن کوں او اپݨی فِکر دے رنگیں نال پینٹ کریندا پئے... مصور دی اکھ نال ݙیکھ کے شعر کوں ہک نواں حُسن بخش کراہیں روھی کوں اپݨی شاعری نال اتے اپݨی شاعری کوں روھی نال امر کریندا نظر آندے..... حیاتی وچ شامل ہک غزل اچ غیور بخاری روھی دا ہک منظر ایں بیان کریندے:
ایہ ہے کُئی روھی دی ڈھلدی دِیگر جو چندر بھوئیں تے نظردا ویندے.....
اُݙردی بھانویں جو رِیت پئی ہے پر اوندا چہرہ نکھردا ویندے....
میں پیار دے کینوَس تے لیکیے عجیب منظر کوں ݙہدا ٻیٹھاں....
بہار سرمی دے پُھل پے چیندن کہیں دا بوچھݨ اُݙردا ویندے.....
مرشد غیور بخاری صرف روھی دے سراپے کوں رومانویت دا رنگ نی ݙیندا بلکہ اِتھوں دے وسوں واݨیں دی بُکھ ݙُکھ، مونجھ تے رِیتاں دے مر مُک ونڄݨ دے ویݨ وی ولیندے...... قلعہ ݙیراور، دین ڳڑھ، پتݨ مُنارہ دیاں بُھردیاں سِلھاں دی مونجھ اتے  ستلج تے ہاکڑہ دی تریہہ وی غیور دی شاعری دا حُسن ہے..... روھی روح کوں بھاوݨ والی ہک ایجھی جاہ ہے جتھاں انسانی حیاتی دے بے شمار موضوعات کھنڈرئیے پِن.....ویلھا باقی دنیا وانگوں روھی اچ وی آلس بھن کراہیں نویں دور دے رنگیں اچ رنگیج ڳئے... احساسات تے جذبات دی روشنی کوں اِتھ وی بُکھ دے اندھارے دا دیہہ نڳلی ویندے.... روھی اچ لہندے سجھ دی رتانجݨ روھی واساں تے ویݨ ولیندی ہے..... اُبھردا سجھ اُمید دی جاڳ تاں لیندے پر مٹیاں دے گُھٻکار دی کؤ کنّاں کوں ہُݨ نی سُݨیندی...... مُلاں بانگ ویلھے مال تاں چراند توں واپس ول آندے پر اُنھاں دا ݙُدھ شہروں آئے ڈالے (ویگن) دی کنڈ تے پلاسٹک والیاں چِٹیاں ڈرمیاں شہر چا ویندین..... روھی دے حُسن کوں بُکھ دا بھورا جن کھادی ویندے..... کھیر مکھݨ ماکھی دیاں سوغاتاں اٹے اچ لوݨ دے برابر رہ ڳن..... ایں سانگے غیور بخاری ایں منظر کوں اپݨی شاعری اچ ایں بیان کریندا نظر آندے......
روھی والے رِیتاں بُھل ڳن کھیر ڄمیندے کائنی....
کیݙا ݙُکھ ہے ڳاوی لسی ہُݨ وُلڑیندے کائنی.....
ایں غزل دے ہک ٻئے شعر اچ جیرھا ݙُکھ غیور بخاری بیان کریندے  او وی ہک حقیقت ہے..... بلاشبہ کھیر ویچݨ کل تیئں روھی اچ ہک عیب تے گناہ ڳݨیا ویندا ہا.... پر اڄوکے دور اچ اساں روھی واساں دے دل وچ ایہ احساس مردا مُکدا ویندے.....
پہلے دور اچ لوک ہن اَہدے کھیر گناہ ہے ویچݨ.....
اڄ دے دور اچ سکھڑاں چاہ لو کھیر بچیندے......
میں غیور بخاری دا تھورائیت ہاں جو اوں اُتلے ݙو شعریں اچ روھی اچ ہک مُکدی رِیت دا شکوہ بیان کرݨ تے اکتفا نی کیتا..... بلکہ ایں عذاب دے مسلط تھیوݨ دا سبب وی ہک روہیلے دے زبانی بیان کر تے اساکوں شرمندگی توں بچا گھِدے....
بُکھ دے دیہہ جو پھیرا مارئیے مُک ڳئے ساݙا دھنولا....
ہاکڑہ دریا دے رُس ونڄݨ دا ݙُکھ ہووے یا ستلج دی مونجھ..... مومل سومل دیاں ماڑیاں دی سِک ہووے یا کاک ندی دے وِسر ڳئے ویلھے دا ویݨ..... پتݨ منارے دا ذکر ہووے یا ریت دے ٹٻیاں اُتے جنت دی بھاند ݙیندے کھِپ، لئی لاݨے دا سوہݨا منظر...... ایہ سارے رنگ مرشد غیور بخاری دی شاعری وچ موجود ہِن....
شعر ݙیکھو
ہاکڑ وی وَلیا نی حالی ستلج دے وی چھیکڑی ساہ ہِن....
پاݨی نال کنارا تھی ڳئے دُدھڑ دھوڑو دُھوڑ وے سیئں آں.....
مومل تے سومل دیاں ماڑیاں کاک ندی کوں وی بُھل ڳئے ہیئں....
ساݙا پتݨ منارا تھی ڳئے دُدھڑ دُھوڑو دُھوڑ وے سیئں آں.....
کھِپ لئی لاݨے دے وچ سنگریا ریت دے او ٹٻیاں دا منظر....
مُک ڳئے نور نظارا تھی ڳئے دُدھڑ دُھوڑو دُھوڑ وے سیئں آں......
روھی اچ بھِڑ تھئے شہریں دے کئی قصے ٹٻڑیں اُتے ٹھِکریاں دی صورت اچ موجود ہِن..... جنھاں کوں روہی واس ٹھیڑ وی اہدن.... اِنھاں ٹھِکریاں وچ گُزرئیے زمانے دے انسان دی حیاتی موجود ہے.... ایں منظر کوں وی مرشد غیور بخاری اپݨی سُڄاک اکھ نال جݙاں ݙیکھدے تاں اوندے اندر دا شاعر اپݨے الفاظ وچ اونکوں کجھ ایں طرحانویں بیان کریندے.....
کل شام میں روھی ویندیں ہوئیں ونڄ گُزریاں بھِڑ تھئے شہر کنوں.....
اینویں ہک ٻئی غزل اچ لکھدن
قلعہ ݙیراور توں دین گڑھ تیئں کݙہیں جے پیریں دا پندھ کریں تاں....
توں آہروں ٻاہروں نگاہ بھنواویں اِتھاں لُٹیے کئی شاھر نکلسن.....
روہ "پہاڑ" کوں آہدن.... پہاڑ دھرتی اُتے کئی قسمے موجود ہِن، ریتلے رنگیں وچ رچیے ہوئے پیلے پہاڑ ہوون تے بھانویں ساول نال ہریے بھریے بلند قامت کالے پہاڑ ہر سُڄاک اکھ انھاں پتھریں نال اُبھریے ہوئے پہاڑیں کوں مضبوطی دی علامت سمجھدی ہے..... تہوں شیت روہ تے روھی دی تشبیہہ انسانی جسم نال جوڑ تے غیور بخاری رومانس دا ہک نواں روپ ظاہر کیتے....
روہ دا بدن ولھیٹ کے روھی مزاج شخص....
راہندا پے کئی ݙینہوار توں دل دے دَمان تے....
اینویں روھی وچ ٹوبھا "حیاتی" دی علامت سمجھیا ویندے.... ٹوبھے اُتے روھی واس لوک اپݨی تے اپݨے مال دی تریہہ ٻُجھاوݨ سانگے کٹھے تھیندن... پر جݙاں ٹوبھا سُک ونڄے تاں روہیلے مال سودھے ہجرت کرݨ تے مجبور تھی ویندن.... غیور بخاری ٹوبھے تے مردی تریہہ کوں وی ہک نشانی طور ورتیندے، اتے ایہ نشانی سُکے ٹوبھے دے حُسن اچ مزید ودھارا کریندی نظر آندی ہے.... شعر ݙیکھو
سُکے ٹوبھے دی تس ݙسیندی ہے....
تیکوں غیور اِتھ ملیے ہاسے....
اینویں ہک ٻئے خوبصورت منظر کوں غیور سیئں اپݨے خیال دا چولا پوائے....
روھی دی ریت چھاݨ تے آندے فقیر ہک....
تھی ویندے ݙیکھ چندر کوں بھولا کݙہیں کݙہیں....
دیوانگی دے ایں سوہݨے رنگ روپ کوں بیان کرݨ دے بعد مرشد غیور دی شاعری اچ  پوہ دی چوݙی دا ذکر وی مِلدے .... پوہ دی چوݙی دا سُݨہپ  صرف او انسان بیان کر سڳدے جیئں روھی اچ پوہ دی چاندݨی رات ݙٹھی ہووے.... اوندا لطف گھِدا ہووے..... مرشد غیور بخاری اپݨی شاعری وچ روھی اچ پوہ دی چوݙی دا اظہار کجھ ایں طرح کریندے .....
ہک رات تیݙے گݙ روھی وچ جیویں پچھلے سال گُزاری ہم....
ایں سال وی پوہ دی چوݙی او تیݙے نال گُزارݨ چہندا ہاں.....
مرشد غیور بخاری رومانویت دے جتنے رنگیں کوں اپݨی شاعری وچ پینٹ کیتے سارے سوہݨے ہِن.... پر دھرتی نال اوندی جُڑت تے اوندی شاعری اچ مزاحمت دا رنگ کݙہیں نہ ختم تھیوݨ والا ہے...... روھی اتے تھل دی ریت کوں کھوٹے سِکے ویچݨ والے غاصب لوکیں کیتے وی ہک سنیہا حیاتی وچ ایں شعر دی صورت اچ ساکوں مِلدے
جیرھا روھی تے تھل دی تتی ریت کوں کھوٹے سِکے وچیندا ہے غیریں دے وچ.....
ایں دور اچ بھانویں جو میلے مُکدے ویندن، روھی دیاں سوکھڑیاں سوغاتاں کوں غریبی دی ݙیݨ نڳلی ویندی ہے، سانوݨ روھی توں رُسدا نظر آندے، پیت پریت تے رِیت دے ڳانڈھے مردے بُھردے ویندن..... پر ول وی مرشد غیور بخاری اپݨی "حیاتی" اچ سنگت کوں سݙ مریندا کھڑے.....
سرائیکی جاڳے دی رِیت جڳیندا کھڑے..
اتے ایجھے سوہݨے شعر لکھیندا کھڑے
چنݨ پِیر تے اوچ دے میلے رُکدے مُکدے ویندن....
ہک ادھ میلہ ݙیکھݨ آنویں مونجھ لہاوݨ آنویں.....
ایں واری جے سانوݨ دا مینہہ روھی وچ وَس پووے....
کُھنبیاں سیٹوں نال پھڳوسی سنگریاں کھانوݨ آنویں....
تھی سڳدی تاں چَوں چوݙیں وچ ماݨ ودھاوݨ آنویں......
(تمام شُد)
شیما سیال
= شیما سیال =
اصل ناں:
شمیم اختر۔
پیوداناں:
استاد قاضی واحد بخش(مرحوم)
تعلیم:
ایف۔اے
شادی
عمر علی خاں بلوچ نال تھئی. ݙو پتر عثمان تے عفان علی ہن تے ہک دھی ہے.
کم کار:
تدریس۔
ادب دے صنفاں:
افسانہ، انشائیہ۔ شاعری۔
پتہ:
۶۸۶۔ بی ماڈل ٹاؤن بی۔ خان پور ضلع رحیم یار خان فون نمبر ۲۸۰۵۔
ساؤنپالو
ساؤں پاؤلو ((پرتگالی: São Paulo)‏، "سان٘ؤ پاؤلُو"، معنی: "سنت (یا مقدس) پولوس") برازیل دا سب توں وݙا شہر ہے تے ایہ دنیا دے وݙے شہراں وچوں ہک ہے۔ ایہ ملک دی ریاست ساؤ پاؤلو دا دارالحکومت ہے جیہڑا آبادی دے لحاظ نال برازیل دی سب توں وݙی ریاست ہے۔ ایں شہر دا نام سینٹ پال نال موسوم ہے۔ تجارت و معیشت دے نال نال فن و ثقافت دے حوالے نال وی ایہ شہر خطے تے اثرات رکھدے۔ شہر وچ قدیم گرجے، عجائب گھر، جدید و بلند و بالا عمارات، مالیاتی مراکز تے منڈیاں ہن۔ ملک دی بلند ترین عمارات مرانتے دو ویل تے ایدیفیسیو اطالیہ وی اتھائیں واقع ہن۔ 1523 مربع کلومیٹر (588 مربع میل) دے رقبے تے پھیلے ہوئے ایں شہر دی آبادی تقریباً 11،037،593 ہے۔ ایں لحاظ نال ایہ جنوبی نصف کرہ دا سب توں وݙا شہر ہے۔ شہر دی معروف عرفیت "سامپا" ہے۔ اتھوں دے بین الاقوامی ہوائی اݙے توں اندرون و بیرون ملک کیتے کئی پروازاں اݙدن۔
شیعہ تے سنی میݙی اصلاح کرن
شیعہ سُنی میڈی اصلاح کرن
میڈے زھن ءچ چند سوال شور مچائ رکھدن ایں سوچ تے اے پوسٹ لکھدا پیاں تساں پڑھے لکھیے لوک میں ان پڑھ دی اصلاح کریسو کہیں تفرقہ بازی توں ہٹ کے ،،،،