cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غزوۂِ حمراء الاسد
حضور نبی کریم رؤف رحیم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے مجاہدین اسلام کوں جنگ احد دے بعد ہتهیار لہائے حالی ہک ݙینہہ وی نہ گزرا ہئی کہ غزوہ حمراء الاسد پیش آ ڳیا۔ جݙݨ کفار مکہ میدان احد توں ٻاہر نکلے ہن تاں حضور نبی کریم ﷺ نے حضرت علی المرتضیٰ رضی اللہ عنہ کوں انہاں دا تعاقب کرݨ دا حکم ݙتا تاکہ اے یقین کر گھدا ونڄے کہ او واقعی مکہ معظمہ واپس ویندے پئے ہن یا دوبارہ مدینہ منورہ تے حملہ کرݨ دا کوئی ارادہ رکھدن حضرت علی المرتضیٰ رضی اللہ عنہ نے کافی دور تک انہاں دا تعاقب فرمایا تے واپس آ کے خبر ݙتی کہ کفار نے مکہ دا ہی رخ کیتا ہویائے۔ لہٰذا ہݨ خطرے دی کوئی ڳالھ نی۔ لیکن شیطان نے انہاں کوں ورغلایا کہ مسلماناں دیاں اہم ہستیاں حالی زندہ ہن تے اے لوگ دوبارہ مسلماناں کوں منظم کرکے مزید طاقتور لشکر گھن کے دوبارہ مکے تے حملہ کرݨ دی صلاحیت رکهدن لیکن ایں وقت مسلمان زخماں توں نڈهال ہن، حالی انہاں وچ لڑݨ دی سکت نی لہٰذا دوبارہ انہاں تے حملہ کر ݙیوݨا چاہیدا اے۔ ایں قسم دے بیہودہ خیالات نے انہاں کوں دوبارہ حملہ کرݨ تے آمادہ کیتا لہٰذا ݙوجھے روز او مکہ دی جانب ونڄݨ دی بجائے مدینہ دی طرف روانہ تھی ڳئے۔ حضور نبی کریم ﷺ کوں اطلاع ملی تاں آپ ﷺ نے مسلماناں کوں فوری تیاری دا حکم ݙتا تے اعلان فرمایا کہ ایں لشکر وچ صرف اوہے مجاہدین شامل تھیسن جیہڑے کل غزوہ احد وچ شریک تھئے ہن جنگ احد دے اڳلے ݙینہہ مجاہدین نے دوبارہ اسلحہ چاتا تے جنگ کیتے تیار تھی ڳئے، انہاں وچ اکثر مجایدین زخمی ہن، کہیں دے جسم تے ستر زخم ہن تاں کہیں دے جسم تے اسی۔ لیکن حضور اکرم ﷺ دے اشارے تے زخماں توں چور اے لشکر دوبارہ جنگ کیتے تیار تھی ڳیا۔
حضرت جابر بن عبد اللہ رضی اللہ عنہ ہتهیار لائے بارگاہ رسالت ﷺ وچ پیش تھئے تے عرض کرݨ لڳے یا رسول اللہ ﷺ، میں جنگِ احد وچ ایں واسطے شریک نہ تھی سڳا کہ میݙے والد صیحب نے میکوں آکھا ہئی کہ توں حالی کم عمر ہیں تے گهر وچ تیݙے ست بھیݨیں ہن، توں انہاں دے کول گهر وچ رہو، جہاد کیتے میں وینداں چنانچہ میرے والد جنگِ احد وچ شہید تھی ڳئے تے ہݨ آپ ﷺ میکوں ایں غزوہ و شرکت دی اجازت عنایت فرماون۔ نبی کریم رؤف رحیم ﷺ نے حضرت جابر بن عبد اللہ رضی اللہ عنہ کوں اجازت عطا فرما ݙتی۔ جابر دے سوا اوں لشکر وچ شریک تمام مجاہدین اوہے ہن جیہڑے جنگ احد وچ شریک تھئے ہن۔ حمراء الاسد، مدینہ منورہ توں اٹھ میل دے فاصلے تے ہک بستی ہے۔ جݙݨ لشکر اسلام اتھاں پہنچا تاں حضور نبی کریم ﷺ نے اتھاں خیمہ زن ہووݨ دا حکم صادر فرمایا۔ اینہی مقام تے قبیلہ بنو خزاعہ دا ہک رئیس شخص معبد نامی بارگاہ رسالت وچ حاضر تھی کے حلقہ بگوش اسلام تھیا۔ معبد مسلمان تھیوݨ دے بعد مکہ دی طرف ویندے ہوئے الروحاء دے مقام تے ابوسفیان نال ملا۔ ابوسفیان کوں ݙسا کہ مسلمان ہک لشکر جرار گھن کے نہایت جوش و جذبہ تے غصہ دی حالت وچ تہاݙے پچھوں دوڑے آندن۔ جیہڑے مسلمان غزوۂ احد وچ شریک نہ تھی سڳے ہن او سب ایں لشکر وچ شامل ہن، ایں واسطے تہاݙے کیتے بہتر ایہو ہے کہ تساں واپس مکہ چلے وںڄو ورنہ سخت نقصان اٹھیسو۔ ابوسفیان نے اپݨے لشکر کوں حالات نال باخبر کیتا تے او سب مکہ دی طرف روانہ تھی ڳئے۔ آپ ﷺ کئی روز حمراء الاسد وچ تشریف فرما رہیے تے کفار دے لشکر دا انتظار کریندے رہیے۔ چند روز اتھاں قیام کرݨ دے بعد آپ ﷺ اللہ تعالی دا شکر ادا کریندے ہوئے تے فتح و کامرانی دا پرچم لہریندے ہوئے واپس مدینہ طیبہ تشریف گھن آئے۔
حوالے
ونکی:اسلامی تاریخ
ترکی وِچ زنانیاں
ترکی وِچ زنانیاں (اردو: ترکی میں خواتین) (انگریزی: Women in Turkey) اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں ترکی وِچ رہن٘دیاں ہِن یاں اِین٘دے توں تعلق رکھین٘دیاں ہِن۔ تُرکی نے ١٩٣٠ء وِچ (مُلخ بھر وِچ ١٩٣٤ء وِچ) مقامی طور تے چوݨ لڑݨ اَتے چُݨے ون٘ڄݨ دے حق سمیت زنانیاں کوں مکمل سیاسی حقوق ݙِتّے۔ مصطفیٰ کمال اتا ترک نے، تُرک زنانیاں کُوں فرانس، اٹلی / اطالیہ اَتے یونان جئیں کئی یورپی مُلخاں وِچ زنانیاں دے چوݨ لڑݨ اَتے چُݨے ون٘ڄݨ دے حق توں پہلاں ترکی دیاں زنانیاں کوں اِیہ حق ݙ،تّا۔
ترک زنانیت دی تحریک اُنوِیہوِیں صدی وِچ سلطنتِ عثمانیہ دے زوال دے وِچالے وِچ شروع تھئی جِہڑیلے ١٩٠٨ء وِچ زنانیاں دی عثمانی فلاحی تنظیم دا ایرا پاتا ڳیا ہئی۔
ترکی وِچ زنانیاں کوں ملازمتاں اَتے کُجھ علاقیاں وِچ تعلیم وِچ نمایاں امتیازی سلوک دا سامھݨاں ہِے۔ مزدور افرادی قوت وِچ تُرک زنانیاں دی سنڳت یورپی یونین دی اوسط توں اَدھ توں وی گھٹ ہِے اَتے جاں جو زنانیاں دی نمائندگی کوں فروغ ݙیوݨ کِیتے کئی مہمّاں کامیابی دے نال چلائیاں ڳئیاں ہِن۔
٢٠١٨ء وِچ، ترکی ورلڈ اکنامک فورم دے صنفی فرق دے اشاریے وِچ ١٤٩ مُلخاں وِچُوں ١٣٠ ویں لَمبر تے ہِے۔
تاریخ
right|thumb|210x210px| لطیف یوساکی ( [[مصطفٰی کمال (اتا ترک)|اتاترک دی ذال)]] thumb|225x225px| [[صفیہ علی، پہلی تُرک زنانی ڈاکٹر۔ اِیں نے ١٩١٦ء وِچ جرمنی وِچ طب دی تعلیم گِھدّی اَتے ١٩٢٢ء وِچ استنبول وِچ اپݨا دفتر کھولیا۔ ]] thumb|264x264px| صبیحہ گوکن ہِک ترک ہوا باز ہئی۔ اُوہ دُنیا دی پہلی زنانی فائٹر پائلٹ ہَن۔ زنانیاں دی سلطنت دے وِچالے وِچ سولہوِیں اَتے ستارھویں صدی دے وِچالے، شاہی حرم دیاں زنانیاں دا سلطنتِ عثمانیہ دی سیاست اُتے غیر مَمُولی اثر ہئی۔ اِیں وِچالے وِچ ٻہوں سارے سلطان نا بالغ ہَن اَتے اِیہ اِنّھاں دیاں اَمّائیں ہَن، جیویوں کوسم سلطان، یا کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں سلطان دیاں دِھیاں جیویں مہریمہ سلطان، حرم دی اڳواݨ، جِنّھاں نے مؤثر طریقے نال سلطنت اُتے حکمومت کِیتی۔ اِنّھاں وِچُوں ودھ تر زنانیاں دی اصلیت غلام دی ہئی۔ اِیہ ویلا ١٥٢٠ء وِچ سلیمان عظیم دے ویلے وِچ شروع تِھیا، ١٦٥٦ء تئیں، محمد چہارم دے ویلے تئیں رِیہا۔
ترکی دی جنگ اَزادی دے وِچالے وِچ ہِک بیوہ کارا فاطمہ نے آپ کوں ہِک کامیاب ملیشیا اڳواݨ دے طور تے ثابت کِیتا۔
ترکی ١٩٨٥ء توں زنانیاں دے خلاف ہر ونکی دے امتیازی سلوک دے خاتمے دے کنونشن دا ہِک فریق ہِے اَتے ٢٠٠٢ء دے اِینْ٘دے اختیاری پروٹوکول دا وی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ترکی وِچ زنانیاں ونکی:تُرک زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
الصَّمَدُ
سب کولوں بے نیاز تے سب اوندے محتاج
نواب عباس خان عباسی
نواب عباس خان عباسی بھٹو دور اچ پنجاب دے گورنر ہن۔ انہاں دا تعلق ڈیرہ نواب صیہب ضلع بہاولپور نال ہئی۔
الْقَادِرُ
قدرت والا۔
نخبہ تاج لنگاہ
پاکستان سرائیکی پارٹی دی چئیر پرسن نخبہ تاج لنگاہ، سرائیکی پارٹی دے بانی رہنما بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ دی دھی ہن۔ انہاں دا تعلق کہروڑ پکا ضلع لودھراں نال اے۔ پیشے دے اعتبار نال کالج اچ لیکچرر ہن۔
زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ (اردو: خواتین کو بااختیار بنانا)
اختیار
اختیار ہِک ساجھا وِچار ہِے جیڑھی شخصی، درونِ خانہ اَتے سماجی دی سطح اُتے برسرِ عمل ہون٘دا ہِے۔ زنانیت دے نظریہ سازاں نے زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ دے انجو انج چار زاویے / نقاط لکّھے ہِن جیڑھے اِیں طرح ہِن:
نتیجیاں دا حصول
ایہ چار نُکاتی زاویے نتیجیاں دے حاصل کرݨ کِیتے آپتی طور تے مربوط، ڳن٘دھے ہوئے اَتے حرکیاتی سمجھے وین٘دے ہِن۔
زنانیاں دے حقوق
زنانیاں اپݨے اِنّھاں اختیاراں دی بحالی کِیتے ٻہوں سارے محاظاں اُتّے انجو انج تحریکاں چلائیاں ہِن اَتے جاری رکّھیاں ہِن، جِنّھاں وِچ: چوݨ، عوامی عہدہ رکّھݨ، کَم کرݨ، برابر اُجرت کماوݨ، جائیداد دی ملکیّت، تعلیم حاصل کرݨ، وعدہ کرݨ، پرنیوے وِچ برابر حقوق، اَتے ٻال ڄماوݨ دے ناغے دا حق ہِے۔ زنانیت دے تنظیماں نے قانوںی اسقاطِ حمل اَتے سماجی انتظاماں تئیں پُڄّݨ کُوں یقینی بݨائے، اَتے تِریمتِیں اَتے چھوہِریں کُوں زبر زنا، جنسی ہراسانی اَتے گھروڳی مار کُٹ تُوں بچاوݨ کِیتے وی کَم کِیتا ہِے، زنانیاں دے پہناوے دے معیار وِچ تبدیلیاں اَتے زنانیاں کِیتے قابلِ قبول جُسّے دی سرگرمیاں اکثر زنانیت دے تحریکاں دا حِصّہ رِیہاں ہِن۔ thumb|مرداں دی جاء تے جنگ وِچ لڑݨ آلیاں [[امریکی زنانیاں دی تصویر]]
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں دا اختیار
الْمُقَدِّمُ
جینکوں چاہوے فوقیت ݙیوݨ والا
الْمُقْتَدِرُ
سب تے کامل اقتدار رکھݨ والا۔
الْمُؤَخِّرُ
جینکوں چاہوے پچھاں تے کرݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
وقف کامل
وقف کامل ہک علامت ئِ جہڑی جو اونہہ ویلھے استعمال کیتی ویندی ئِ جݙاں جو زیادہ رکݨاہووے۔ اے علامت عموماً عبارت دے پیر گراف مکݨ دے بعد لئی ویندی ئِ جہڑی جو اے ہے (÷)۔
ملک آڈھا خان گنجیال
ملک آڈھا خان،  ٤ اپریل، ١٩٤٤ء کُوں ضلع خوشاب دے شاہر گنجیال وِچ ڄمے- آڈھا خان ہِک مشہور مذہبی گھر نال تعلق رکھیندے ہن- ملک آڈھا خان دے اٻا سئیں دا ناں ملک شیر محمد گنجیال ہئی- آڈھا خان پہلا ݙوھڑا، ١٩٦٠ء وچ آکھا ہئی، جݙاں او اَٹھویں جماعت وچ پڑھدے ہَن- ملک آڈھا خان، پڑھائی توں فارغ تھئے تاں کُجھ عرصے کَݨ درس و تدریس نال وابستہ تھی ڳے-
فیثاغورث
فیثاغورث (570 ق م - 495 ق م) ہک یونانی فلسفی، مذہبی رہبر تے ریاضی دان ہئی۔ اوہ ساموس، یونانی جزیرے توں جمیا، مصر تک ڳیا تے 530 قبل مسیح وچ اطالیہ دی طرف کروٹون دی یونانی نگری وچ آ کے وس ڳیا۔ اوݙوں اوندے نال اوندے پیروکار رہندے ہن۔ ليكن اوندی مختلف سوچاں دی وجہ توں اونکوں کروٹون چھوڑݨا پیا۔
ملک آڈھا خان گنجیال
شاعری
ملک آڈھا خان دی سرائیکی شاعری دا جئیں ویلے عروج ہا، عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی ١٩٧٢ء وچ آڈھا خان دے گھر، گنجیال شریف تشریف گھن تے آئے اتے انہیں دے کلام کُوں لالہ عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نے ریڈیو پاکستان، بہاولپور اتے ملتان دے اسٹیشناں تے ڳایا اور جڳ تے ہُل ڳے-  لالہ عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دا کوئی ڳاوَݨ ای ہوسی جیندے وچ آڈھا خان دا ݙوھڑا نہ ہووے-
فیثاغورث
مسئلہ فیثا غورث
مسئلۂ فیثا غورث دے مطابق، اینجھی مثلث جیندا ہک زاویہ عین 90 درجے دا ہووے (یعنی زاویہ قائمہ ہووے) اوندے وچ قاعدہ تے ارتفاع (یعنی اچائی) دے مربعے دا حاصل جمع اوندے وتر دے مربعے دے برابر ہوسی۔ آسان الفاظ وچ ایویں وی اکھیج سڳدے کہ کہیں قائمۃ الزاویہ مثلث دے سب توں وݙے ضلعے (یعنی وتر) دا مربع باقی ݙوہاں ضلعیاں دے مربعے دے حاصل جمع دے برابر ہوندے۔ (انگریزی وچ مربع، اسکوائر اکھیندے۔)
ملک آڈھا خان گنجیال
نمونہ کلام
تیکوں پُھل وانگوں پروان چڑھایم
فیثاغورث
مسئلہ فیثا غورث
قائمۃ الزاویہ مثلث اوں مثلث کوں آہدن جیندا کوئی ہک زاویہ 90 درجے دا ہووے۔ (کہیں وی مثلث دے نہ ݙو زاویے 90 درجے دے تھی سڳدن تے نہ ہی تریہے زاویے 90 درجے دے تھی سڳدن۔) اگر کہیں قائمۃ الزاویہ مثلث وچ وتر پنج فٹ لمبا ہے تاں باقی ݙوہیں ضلعے لازماً ترئے فٹ تے چار فٹ دے ہوسن کیونکہ ترئے دا مربع (یعنی 9) تے چار دا مربع (یعنی 16) مل کے پنج دا مربع (یعنی 25) بݨیندن۔
ملک آڈھا خان گنجیال
نمونہ کلام
بھانویں اڄ میکوں نگہبان نہ من
فیثاغورث
مسئلہ فیثا غورث
اینہی طرح اگر ہک دیوار a ترئے فٹ لمبی ہے تے اوندے نال متصل ݙوجھی دیوار b چار فٹ لمبی ہے تے ݙوہیں دیواراں دے آخری سریاں دا درمیانی فاصلہ c پورے پنج فٹ دا ہے تاں ݙوہیں دیواراں a تے b ہک ݙوجھے نال 90 درجے دا زاویہ بݨیندن۔ راج مزدوراں دی زبان وچ ایہ دیواراں "گونیے" وچ ہن یعنی قائمۃ الزاویہ ہن۔
ملک آڈھا خان گنجیال
نمونہ کلام
دربان تاں من
فیثاغورث
مسئلہ فیثا غورث
(وتر)² =(قاعدہ)² + (عمود)²
ملک آڈھا خان گنجیال
نمونہ کلام
اوہے حلفیہ قول نِبھا جانی
غزوۂِ حمراء الاسد دے اسباب
حضور نبی کریم رؤف رحیم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اور مجاہدین اسلام کو جنگ احد کے بعد ہتهیار اتارے ابهی ایک دن بهی نہ گزرا تها کہ غزوہ حمرءالاسد پیش آگیا۔ جب کفار مکہ میدان احد سے باہر نکلے تهے تو حضور نبی کریم ﷺ نے علی المرتضی کو ان کا تعاقب کرنے کا حکم دیا تاکہ یہ یقین کر لیا جائے کہ وہ واقعی مکہ معظمہ واپس جا رہے ہیں یا دوبارہ مدینہ منورہ پر حملہ کرنے کا کوئی ارادہ رکهتے ہیں علی المرتضی نے کافی دور تک ان کا تعاقب کیا اور واپس آکر خبر دی کہ کفار نے مکہ کا ہی رخ کیا ہوا۔ لہذا اب خطرے کی کوئی بات نہیں ہے۔ لیکن شیطان نے ان کو ورغلایا کہ مسلمانوں کی اہم ہستیاں ابهی زندہ ہیں اور یہ لوگ دوبارہ مسلمانوں کو منظم کرکے مزید طاقتور لشکر لے کر دوبارہ مکہ پر حملہ کرنے کی صلاحیت رکهتے ہیں لیکن اس وقت مسلمان زخموں سے نڈهال ہیں ابهی ان میں لڑنے کی سکت نہیں ہے لہذا دو بارہ ان پر حملہ کر دینا چاہیے اس قسم کے بیہودہ خیالات نے انہیں دوبارہ حملہ کرنے پر آمادہ کیا لہذا دوسرے روز وہ مکہ کی جانب جانے کی بجائے مدینہ کی طرف روانہ ہو گئے۔ حضور نبی کریم ﷺ کو اطلاع ملی تو آپ نے مسلمانوں کو فوری تیاری کا حکم دیا اور اعلان فرمایا کہ اس لشکرمیں صرف وہی مجاہدین شامل ہوں گے جو کل غزوہ احد میں شریک ہوئے تهے جنگ احد کے اگلے دن مجاہدین نے دوبارہ اسلحہ اٹهایا اور جنگ کے لیے تیار ہو گئے ان میں اکثر مجایدین زخمی تهے کسی کے جسم پر ستر زخم تهے تو کسی کے جسم پر اسی زخم تهے لیکن حضور اکرم ﷺ کے اشارے پرزخموں سے چور یہ لشکر دوبارہ جنگ کے لیے تیار ہو گیا۔
ملک آڈھا خان گنجیال
نمونہ کلام
میݙے نال کیتے پیمان نہ من
جئیں تاج پواۓ تیکوں شہرت دے
اوں محسن دے فرمان نہ من
احسان تاں من
ایݙی نفرت کر نئیں آڈھے توں
بھانویں شان برابر شان نہ من
انسان تاں من
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نال تعلق
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی تے آڈھا خان ہِک ٻئے دے بڑے چنڳے سنڳتی ہَن، عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی، ہک واری ملک آڈھا خان دے پُتراں دے پرنیوے تے وی ڳاوݨ کیتے ڳے ہَن اتے آڈھا خان دی وݙی عزت کریندے ہَن-
شعری مجموعے
ملک آڈھا خان دا پہلا شعری مجموعہ ہئی "ڄامِ شوق"- اگر اساں مقبولیت دی  ڳال کروں تاں "داستانِ سَسی"، آڈھا خان دا سب کنوں ڈھیر مشہور شعری مجموعہ ہے-
ݙوہڑے
عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دے ڳائے ݙُو مشہور ݙوھڑے :
وے میں تے ہے پردیس دی شام پہلاں، اُتّوں توں وت پیار دی شام نہ کر
آڈھا فرقت ݙے بھان٘ویں جشن منا، سو واری لڑ اعلان نہ کر، بد نام نہ کر
ٻیا ݙوھڑا:
بے جرم سانُوں معلوم تھیندیں، کئیں چکر چلایا ای پُٹھا
تیݙے مُن٘ہ چُوں شِکوہ سُݨیا نئیں، توڑے مُدت دا وتنائیں مُٹھا
رب ڄاݨے کہہ جیاں قاتل ہے، جِس آڈھے خان نُوں کُٹھا
نعتیہ کلام
ملک آڈھا خان نے نعت وی لکھی تے لا تعداد شعر نبی آخرالزماں، حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی شان وچ آکھے- ١٩٨٦ء وچ ملک آڈھا خان جݙاں مدینہ شریف ڳے، تاں روضہ رسول دے سامݨے ٻہہ تے آپݨا نعتیہ کلام، "رموزِ عشق" مکمل کیتا-
ٻیاں کتاباں
اوں تاں آڈھا خان دی ڈھڳ شاعری، عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی ڳاندے رہ ڳن پر آڈھا خان دی شاعری کتابی شکل وچ وی موجود ہے - آڈھا خان دیاں مشہور کتاباں، "راز و نیاز" اتے "انتخاب از کلام ہِن"-
وقف خفیف یا سکتہ
وقف خفیف یا سکتے دی علامت الٹی ’’وائو‘‘ (،) ہے ۔ اے علامت ہک جملے دے لوظیں ، یا چھوٹے چھوٹے مرکبات دے درمیان استعمال کیتی ویندی ئِ ۔ݙوجھے لوظیں ئِ چ وقف خفیف تے تھوڑا تھوڑا رکݨاپوندے ۔ مثال دے طور تے روٹی ، کپڑا تے مکان ہر انسان دی ضرورت ئِ۔ قلم، دوات تے کاغذ گھن آئو۔ میں ویندا پیئاں ، توں وی آون٘ڄ وغیرہ وغیرہ ۔
الْاَوَّلُ
سب توں پہلے وجود رکھݨ والا۔
الْاٰخِرُ
سب کولوں بعد وجود رکھݨ والا۔
مسئلہ فیثا غورث
مسئلۂ فیثا غورث دے مطابق، اینجھی مثلث جیندا ہک زاویہ عین 90 درجے دا ہووے (یعنی زاویہ قائمہ ہووے) اوندے وچ قاعدہ تے ارتفاع (یعنی اچائی) دے مربعے دا حاصل جمع اوندے وتر دے مربعے دے برابر ہوسی۔ آسان الفاظ وچ ایویں وی اکھیج سڳدے کہ کہیں قائمۃ الزاویہ مثلث دے سب توں وݙے ضلعے (یعنی وتر) دا مربع باقی ݙوہاں ضلعیاں دے مربعے دے حاصل جمع دے برابر ہوندے۔ (انگریزی وچ مربع، اسکوائر اکھیندے۔)
قائمۃ الزاویہ مثلث اوں مثلث کوں آہدن جیندا کوئی ہک زاویہ 90 درجے دا ہووے۔ (کہیں وی مثلث دے نہ ݙو زاویے 90 درجے دے تھی سڳدن تے نہ ہی تریہے زاویے 90 درجے دے تھی سڳدن۔) اگر کہیں قائمۃ الزاویہ مثلث وچ وتر پنج فٹ لمبا ہے تاں باقی ݙوہیں ضلعے لازماً ترئے فٹ تے چار فٹ دے ہوسن کیونکہ ترئے دا مربع (یعنی 9) تے چار دا مربع (یعنی 16) مل کے پنج دا مربع (یعنی 25) بݨیندن۔
اینہی طرح اگر ہک دیوار a ترئے فٹ لمبی ہے تے اوندے نال متصل ݙوجھی دیوار b چار فٹ لمبی ہے تے ݙوہیں دیواراں دے آخری سریاں دا درمیانی فاصلہ c پورے پنج فٹ دا ہے تاں ݙوہیں دیواراں a تے b ہک ݙوجھے نال 90 درجے دا زاویہ بݨیندن۔ راج مزدوراں دی زبان وچ ایہ دیواراں "گونیے" وچ ہن یعنی قائمۃ الزاویہ ہن۔
ایں مسئلے دا ناں قدیم یونانی ریاضی دان فیثاغورث دے ناں تے ہے جینکوں روایتاً ایں مسئلے کوں دریافت کرݨ والا منا ویندے۔ اگرچہ اکثر ایہ سوال وی چایا ویندے کہ ایہ مسئلہ اوندے توں پہلے دے لوگاں کوں وی معلوم ہئی۔ ایں مسئلے کوں حل کرݨ دے 370 طریقے ریاضی اچ موجود ہن۔
(وتر)² =(قاعدہ)² + (عمود)²
حوالے
ونکی:ریاضی
شہاب الدین محمد شاہجہاں
thumb|شہنشاہ شہاب الدین شاہجہاں thumb|شاہجہانی دور دا طلائی سکہ thumb|جشن تلادان تے جہانگیر، شاہجہاں کوں ترکڑی وچ تولیندے ہوئے، 1610ء thumb|شاہجہاں 1630ء اچ thumb|شہنشاہ شاہجہاں اپنے ترئے شہزادیاں نال شہاب الدین محمد شاہ جہاں اول یا مرزا شہاب الدین بیگ محمد خان خرم (پیدائش: 5 جنوری 1592ء— وفات: 22 جنوری 1666ء) سلطنت مغلیہ دا پنجواں شہنشاہ ہئی جیں نے 1628ء توں 1658ء تک حکومت کیتی۔ شاہ جہاں دا عہد مغلیہ سلطنت دے عروج دا دَور ہئی تے اِیں دور کوں عہدِ زریں وی آکھا ویندے۔ 1658ء وچ شاہ جہاں کوں اوندے بیٹے اورنگزیب عالمگیر نے معزول کر ݙتا۔ شاہ جہاں دی تعمیرات نال دِلچسپی تے اُوندے عہد وچ تعمیر تھیوݨ والے تعمیری شاہکار اڄ وی قائم ہن۔ اُونکوں مغلیہ سلطنت دا عظیم ترین معمار شہنشاہ یا انجنئیر شہنشاہ وی آکھا ویندے ۔ شاہ جہاں دی وجہ شہرت تاج محل تے ممتاز محل نال اُوندی محبت دیاں داستاناں ہن۔
28 اکتوبر 1627ء کوں مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر نے راجوری دے مقام تے وفات پاتی۔ جہانگیر دی وفات دے وقت شاہ جہاں جُنَّار (یا جُنَّیر) دے مقام تے ہئی۔ جہانگیر دی وفات دے بعد شاہ جہاں دے خسر، ابوالحسن آصف خان نے اُوندے ݙوجھے بھائی خسرو مرزا دے بیٹے داور بخش کوں تخت تے بطور مغل شہنشاہ دے ٻلھا ݙتا۔ ایہ مسند داور بخش کیتے عارضی ثابت تھئی تے جݙݨ خاندان دے ݙوجھے شاہزادے یعنی دانیال مرزا دے بیٹے ہوشنگ مرزا، طہماسپ تے طہمورث، شاہ جہاں دے زیر عتاب آئے تاں ابوالحسن آصف خان نے داور بخش کوں ایران فرار تھیوݨ دا موقع ݙتا لیکن ایہ موقع اُوندے کیتے پائیدار ثابت نہ تھی سڳا تے ہیں دوران لاہور وچ 30 دسمبر 1627ء کوں شاہ جہاں کوں مغل شہنشاہ تسلیم کر گھدا ڳیا تے 23 جنوری 1628ء کوں شاہ جہاں دے حکم تے لاہور وچ چاراں شہزادیاں کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔
اسلم رسول پوری تے سرائیکی ادب دے اصناف
اسلم رسول پوری نے سرائیکی لوک ادب دیاں مختلف اصناف، شعری و نثری دا جائزہ ، تحقیقی ، تنقیدی اتے تخلیقی انداز نال گھدے ۔ اُنہاں سرائیکی ادب دی کلاسیکی شعری روایت توں گھن تے نویں عہد دے لکھاریں دے ادبی سمل، اُنہاں دیاں کتاباں، رائیکی ادب وچ مزاحمتی رویے ، لغت نویسی و لسانیاتی تحقیقی سرگرمیاں اتے بھرویں انداز نال روشنی پاتی ہے ۔
مندرجہ بالا مضامین سرائیکی ادب اُتے سیاسی ، تہذیبی ، معاشرتی ترٹ بھیج دے تناظر وچ تاریخی پس منظر دا جائزہ ہے ۔ مگر اُنہاں دا ایہہ جائزہ کہیں تعصب دی بنیاد تے نہیں بلکہ ایں جائزے دی بنیاد تاریخی ، تہذیبی ، سیاسی حقائق ہن ۔
سرائیکی شعری ادب دی تحقیق اتے تنقید و تجزئیے سانگے ، اُنہاں دے ٻئے مضامین وچوں’’ سرائیکی کلاسیکی شاعری دیاں فلسفیانہ جڑھاں‘ سرائیکی دی معروف شعری صنف ݙوہڑے دا جائزہ اتے سرائیکی شاعری دے نمایاں رحجانات دا سرسری مطالعہ وچوں سرائیکی ادبی تاریخ دے نقوش وی ملدن نہ صرف ایہ بلکہ حملہ آواری دے نتیجے وچ حاکم و محکوم دی نفسیات، سرائیکی خطے وچ تصوف دے احیاء دے مقابلے وچ سائنس ، فلسفے تے عقلیت پسندی دے رویے دا تجزیہ غیر جانبداری نال کیتے۔ اسلم رسول پوری لکھدن : "اگرچہ صوفیاء کرام انسان دوستی دے سنیہیے کوں عام کیتے۔ لیکن عام طور تے مقامی جاگیرداریں اتے حکمرانیں دے استحصال اتے جبر دے خلاف ائنیں آواز نئیں چاتی جینویں تقاضا ہا ۔ ایندے علاوہ صوفیاء کرام علم دا ذریعہ ’’ وجدان‘‘ کوں قرار ݙتے ( حالانکہ تجربہ تے عقل کانٹی نقطہ نظر دے مطابق ذریعہ علم ہن )
ات واسطے عام علوم سائنس اتے فلسفہ دی اہمیت گھٹ ڳئی بلکہ انہیں عقلیت پسندی اتے عام علوم دی مخالفت وی کیتی۔
علموں بس کریں وو یار
جیندی وجہ کنوں سرائیکی وسیب وچ کوئی سائنسی اتے فکری تبدیلی نہ آئی اتے نہ کہیں قسم دے سماجی ارتقاء دی راہ ہموار تھئی اتے سرائیکی وسیب پس ماندگی تے غلامی دا شکار تھی گیا" اسلم رسول پوری اپݨی تحقیق راہیں جو فکری مسائل سامݨے گھن آندن اُوندا مقصد سماجی شعور دا رستہ ہموار کر تے حقیقی مسائل کوں حل کرݨ ہے اُنہاں اپݨی ایں کتاب راہیں محض تذکرہ نگاری نہیں کیتی بلکہ سرائیکی ادب کوں نویں میلانات، رحجانات اتے روّیاں دی تبدیلی بارے ڈسائے ۔ ایہا وجہ ہے جو او ادب دی جمالیاتی قدراں کوئی سماجیات کنوں انج نہیں سمجھدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
ملک افضل گنجیال
ملک افضل گنجیال دا تعلق ضلع خوشاب دے شاہر گنجیال نال ہے- ملک افضل گنجیال یکم نومبر، ١٩٦٩ء وچ، گنجیال دے گِراں امیروالا وچ ڄمے ہَن- ملک افضل پاک فضائیہ توں چیف ٹیکنیشن ریٹائر تھئے ہَن- ولا نوکری توں ریٹائر تھیوݨ دے کجھ عرصے بعد، درس و تدریس نال وابستہ تھی ڳے- آپ نے ١٩٨٦ء توں شاعری شروع کیتی- عظیم سرائیکی شاعر، ملک آڈھا خان گنجیال دا کامیاب شاگرد ہووݨ دا اعزاز وی افضل گنجیال کُوں حاصل ہے- ملک افضل آپݨے استادِ محترم دا ٻہوں احترام کریندے ہَن ایں احترام اتے عقیدت دی وجہ کول افضل گنجیال، ملک آڈھا خان گنجیال کولوں ٻہوں فیض گِھدے-
کتاب
ملک افضل گنجیال حال مقیم سعودی عرب ہِن اتے ایں وقت Biomedical Engineering دے شعبے وچ آپݨے خدمات ݙیندے ودن- وقت دی کمی ہووݨ توں ملک صیہب دا بیشتر کلام کتابی شکل وچ موجود کائنی- ملک افضل گنجیال دا ہِک شعری مجموعہ اڄݨ تئیں شائع تھئے، جیندا ناں ہے "نماشاں"-
کلام
ملک افضل گنجیال دی سرائیکی شاعری وچ آپݨے سرائیکی وسیب نال محبت اور ضلع خوشاب دی پسماندگی اتے محرومیاں کُوں مکاوݨ دا جذبہ موجود ہے- اوں تو علاوہ افضل گنجیال دی شاعری وچ ہجر تے فراک وی پایا ویندے-
ݙوہڑا
خوشاب تے دریا سُوہیں روہیں، جیندا شاہد سارا جڳ اے، شان الڳ اے
جیویں تھلویں پاسوں تھل تپدا اے، سِرٹھار سکیسر پَڳ اے، شان الڳ اے
سارا تل گنجیال ہے سونے دا تے سُوݨ عقیق دا نَڳ اے،
شان الڳ اے
ٻیا ݙوہڑا
جِتھے لیْکھ تے سڄݨاں ہتھ چِھکیا، ریہا پِھردا مُدت اُتھائیں ہاں
جیہڑی آہ فریاد نہ کیْں تائیں اَپڑی، کائی جیاں منسُوخ صدائیں ہاں
جیندی کھیتی پنچھی ٻئے لے ڳے، کائی جئے مقصُوم دا سائیں ہاں
ترُٹے ڄݙݨ دے ٻند گنجیال صبر دے، کِݙے سرت تے آپ کݙائیں ہاں
اصنافِ سخن اتے ڳاوݨ آلے سرائیکی فنکار
ملک افضل گنجیال اِنہاں اصنافِ سخن وچ شاعری کریندن:
افضل صیہب دا کلام ٻہوں لوک فنکاراں ڳائے- مشہور سرائیکی ڳویاں وچ طالب حسین درد، اللہ دتہ لونے والا، اتے محمد حسین بندیالوی شامل ہن- ایندے توں علاوہ وزیر احمد طوطی، سلطان گُنجیالوی، شفیع وتہ خیلوی، گل تری خیلوی، عبدالرشید بھٹی، فرزند علی اتراء، احمد خان ملنگ اتے غلام عباس جاڑا وی ملک افضل گنجیال دا کلام ڳائے-
الظَّاھِرُ
بالکل نشابر
صفورہ
صفورہ (انگریزی: Zipporah or Tzipora ؛ /ˈzɪp.ər.ə/ or /zɪpˈɔ:r.؛ عبرانی: צִפוֹרָה)  ہِک تِرِیمت دا ناں ہِے جین٘دا ذکر بائبل دی کتاب خروج باب ٢ آیت ١٨ وِچ ہِے۔ جین٘دے وِچ لِکّھا ہِے جو صفورہ موسیٰ علیہ السلام دی ذال ہِے۔ صفورہ نامی تِرِیمت رعوایل/ یترو (شعیب) دی دِھیاں وِچُّوں ہِک ہئی۔
بائبل دے حوالہ جات
پُراݨے عہد نامے یا عبرانی بائبل وِچ مذکور ہِے جو صفورہ یترو دی سَت دِھیاں وِچُوں ہِک ہئی۔ یترو جیڑھی ہِک قینی چھیڑو ہووݨ دے نال نال مدین دا کاہن وِی ہئی۔ کتاب خروج وِچ یترو کُوں رعوایل اَتے باب قضاۃ وِچ حباب (کتاب قضاۃ باب ٤ آیت ١١) دے ناں نال وِی سَݙّیا ڳیا ہِے۔ (کتاب ڳنتی دے باب ١٠ آیت ٢٩ وِچ حباب کُوں یترو دا پُتر یعنی موسیٰ دا سالا وِی آکھیا ڳیا ہِے) جیڑھے ویلے بنی اسرائیلی یا عبرانی مصر وِچ مقید ہَن اُݙّݨ موسیٰ نے ہِک مصری کُوں اِیں بناء اُتّے قتل کر ݙِتّا ہئی جو اُوں ہِک عبرانی کُوں ماریا ہئی۔ مصری قانون دے مطابق فرعون موسیٰ کُوں بطورِ قاتل سزائے موت ݙین٘دا۔ جاں جو موسیٰ مصر تُوں بَھڄ تے مدین آ ڳیا۔ اُوہ اُتّھاں ہِک کُھوہ دے نیڑے ٹِکّیا جو ایݙے وِچ رعوایل دے دِھیاں کُھوہ اُتّے آئیاں تاں اُوہ آپݨے پِیؤ دے اَیَّڑ کُوں پاݨی پِلائیاں، جاں جو ٻئے اَیَّڑاں نے اِنّھاں کُوں پاݨی نہ بھرن ݙِتّا۔ موسیٰ نے اِیہ سبھ ݙِٹّھا تاں اُوں نے چھوہِرِیں دی مدد کِیتی اَتے اُنّھاں دے پِیؤ دے اَیَّڑ کُوں پاݨی پِلایا۔
چھوہِرِیں معمول دے خلاف جَلتی گھر اَپڑِیاں تاں اُنّھاں پِیؤ نے وجہ پُچّھی۔ چھوہِرِیں نے ہِک اوپرے پندھیڑو دا سارا قصّہ سُݨایا جو کین٘ویں اُوں نے اِنّھاں دی مدد کِیتی اَتے اَیَّڑ کُوں پاݨی پِلایا۔ رعوایل نے آکھیا جو ہُݨ اُوہ اوپرا بندہ مصری کِتّھاں ہِے تُساں اُوکُوں کِتّھاں چھوڑ آئے وے؟ اِیکُوں سݙُّو جاں جو اَساݙے نال کھاݨے وِچ رَلّے۔ (کتاب خروج باب ٢ آیت ١٨ تا ٢٠)۔
اسلام دے مطابق
شعیب جیائی نے آکھیا جو اِنّھاں چھوہِرِیں دے ناں صفورہ اَتے لَیّا ہَن۔ ابنِ اسحاق نے صفورہ اَتے شرقا لِکّھا ہِے۔ کُجھ نے آکھیا: وݙّی صفراء اَتے نِکّی صفیراء ہئی۔ وہب بن منبہ نے آکھیا جو وݙّی چھوہِر دا موسیٰ نال نکال کرایا ہئی۔ اکثر اہلِ علم نے آکھیا: نِکّی نال نکاح کر گِھدّا ہئی جین٘دا ناں صفورہ ہئی، اِیہو چھوہِر موسیٰ کُوں سَݙَّݨ ڳئی ہئی۔ بزار اَتے طبرانی نے حضرت انس دی روایت نال وِی اِیہو کُجھ نقل کِیتا ہِے۔ بغوی نے لِکّھا ہِے جو حضرت ابوذر دی مرفوع روایت ہِے یعنی رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: ڄیکر تُہاݙے تُوں پُچّھیا ون٘ڄے جو موسیٰ دا نکاح کیڑھی چھوہِر نال کرایا ہئی تاں تُساں آکھ ݙیؤائے جو نِکّی نال کرایا ہئی" اُوہا موسیٰ دے کول آئی ہئی اَتے اُوں اِی آکھیا ہئی یٰاَبَتِ استَاجِرْہُ حضرت موسیٰ نے نِکّی نال اِی نکاح کِیتا ہئی۔
الْوَالِیُ
مالک تے کارساز
الْمُتَعَالُ
ٻہوں بلند تے بالا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
وقفہ (صرف)
وقفے دی علامت اے ہے( _ ) وقف خفیف یا سکتے دی نسبت وقفے تے زیادہ رکݨاپوندے ۔ اے علامت عام طور تے کہیں وی جملے دے خاتمے تے لئی ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے میں روٹی کھا گھدی ئِ۔ احمد سکول ویندا پئے۔ ٻال روندا کھڑے ۔ وغیرہ وغیرہ ۔
جوزپا پیاتسی
جوزپا پیاتسی ہک اطالوی پادری، ریاضی دان تے ماہر فلکیات ہئی۔ اوندی وجہِ شہرت سیارہ سیرس دی دریافت ہے۔
الْمُنْتَقِمُ
مجرماں کوں کیفر کردار تک پڄاوݨ والا۔
التَّوَّابُ
توبہ دی توفیق ݙیوݨ تے قبول کرݨ والا۔
نغمہ مشتاق لانگ
محترمہ نغمہ مشتاق لانگ دا تعلق تحصیل جلالپور پیروالہ نال اے۔ اے مشہور سیاسی شخصیت ملک محمد مشتاق لانگ دی دھی ہن۔
الْعَفُوُّ
ٻہوں معاف کرݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے۔
عمران گماݨی
عمران گمانی ہک سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
01/01/1989 کوں موضع گمانی اوچ شریف وچ پیدا تھئے۔
ناں
محمد عمران
تخلص
عمران گماݨی
تعلیم
ان پڑھ
آغاز شاعری
2010
استاد شاعری
اکرام میتلا
رابطہ نمبر
0306-2865016
جاہ ٹکاݨہ
موضع گمانی اوچ شریف ( پر زیادہ تر کراچی رہندن )
کتاب دا ناں
ہجر آغاز
نعتیہ ڈوہڑہ
میں صدقے پاک نبی سئیں توں کل نبیاں دا سردار جو ہے
محبوب کریم ہے رب سئیں دا کونین دا کل مختیار جو ہے
منہ سئیں دے صدقے نی بدلئے سئیں امت دا غمخوار جو ہے
مجازی ڈوہڑے
پہلے اکھیاں ݙو دیاں ݙو ہامی جڈاں توں نظریں تھی چار گئیاں
بھانویں مخلص ہاویں یا نہ سہی جند آپݨی تیں توں وار گئیاں
میں تیں تے چن اعتماد کیتے کر بہوں سارا اتبار گئیاں
ہݨ مل عمران گماݨی کوں توں جیتیوں تے میں ہار گئیاں
میڈے نال توں بھانویں پیار نہ کر میں دلبر پیار کریساں
توں نہ ملسیں تاں ڳول تیڈی میں پار اروار کریساں
ویساں چھوڑ عمران گماݨی نہ تیڈا روز دیدار کریساں
جیں ڈیہنہ دا مال کوں چھوڑ تے گئیں من مال بھلیندا ٻھال کھڑے
در بھاݨ تے رونق نی رہ گی نت بھاݨ تے نچدا کال کھڑے
رے سینکے مال دیاں ٻاکاں ہن نت روندا نیر نیڳال کھڑے
ول مال عمران گماݨی توں آ ڈیکھ تاں سہی جہڑے حال کھڑے
راہ رلدے رول فقیر ہیسے در آیوں ڈے خیرات ساکوں
نسے منگدے مال جگیر اساں ڈے سانول سکھ سوغات ساکوں
چا کرم کیتو جے رل گئیں تے مل ویسے سئیں اوقات ساکوں
من ڳال عمران گماݨی دی دیدار دی ڈے چا جھات ساکوں
تیڈا شکر گزار ہا چن ماہی من میڈی آ دیدار ݙتی
سب وہم گمان مٹا تے ول کر واضح پیار اظہار ڈتی
تیڈے لکھ لکھ ہن احسان میٹھا دل تحفہ میں توں وار ݙتی مٹ غم عمران گماݨی گن کر زندگی باغ بہار ڈتی ونکی:سرائیکی شاعر ونکی:پاکستانی شاعر ونکی:شاعر
رینے ڈیکارٹ
رینے ڈیکارٹ فرانسیسی ریاضی دان تے جدید فلسفے دا بانی ہئی۔ تورین وچ پیدا تھیا۔ پیرس وچوں ریاضی، طبعیات تے الہیات دی تعلیم حاصل کیتی۔ کم سنی ہی وچ تمام ممتاز فلسفیاں دے کتاباں پڑھ گھدے ہن۔ فلسفے دے نال ریاضی نال وی خاصا شغف ہاسی۔ اوں نے الجبرا تے جیومیٹری دے امتزاج دا ہک خاص طریقہ ایجاد کیتا جینکوں ہݨ تحلیلی ہندسہ (Anatytic Geomentry) آہدن۔ فلسفے تے متعدد کتاباں تصنیف کیتس جنہاں وچ مراقیات تے اصول فلسفہ، جدید فلسفے تے اعلیٰ درجے دے تصانیف شمار کیتے ویندن۔ اوں نے علم دے تمام شعبیاں وچ ریاضی دے اصولاں تے قاعدیاں دا اطلاق کرݨ دا طریقہ وضع کیتا تے ایہ اوندے فلسفے دا بنیادی پہلو ہے۔ اوہ خیالی مظاہر کوں وی طبیعی تے کیمیاوی اصول دے ماتحت سمجھدے۔ سائنس وچ اوں نے روایت دا ساتھ نی ݙتا بلکہ فرانسس بیکن دے استقرائی طریقے دی پیروی کیتی۔ تاہم مشاہدے تے تجربے توں زیادہ منطق تے عقل تے انحصار کیتا۔ فلسفے تے اوندا اثر گہرا ہے۔ بعض نقاد اونکوں بابائے فلسفۂِ جدید آہدن۔
اساں من اپݨا پرچاوݨاں
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
الرَّئُوْفُ
ٻہوں مہربان۔
نواب محمد بہاول خان پنجم عباسی
thumb|نواب بہاول خان پنجم عباسی thumb|Saraiki thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur نواب محمد بہاول خان پنجم عباسی (1883–1907)، رکن الدولہ، مخلص الدولہ، حافظ الملک، مملکت خداداد بہاولپور دے حکمران ہن. اے ریاست ہݨ پاکستان دا حصہ اے. انہاں نے فروری 14 فروری 1899ء توں 15 فروری 1907 ء تک ریاست تے حکمرانی کیتی.
پیدائش
صاحبزادہ محمد مبارک خان دی پیدائش 22 اکتوبر 1883 کوں تھئی۔ آپ نواب صادق محمد خان چہارم دے بیٹے ہن۔
سلسلہ نسب
نواب آف بہاولپور، حضرت عباس بن عبد المطلب دے خاندان توں ہن، اس واسطے عباسی مشہور ہن۔ انہاں دا شجرہ نسب کجھ ایویں ہے:
تعلیم و تربیت
صاحبزادہ محمد مبارک خان نے ایچیسن کالج لاہور اچ تعلیم حاصل کیتی۔ آپ مارچ 1897ء توں مئی 1901ء تک اتھاں زیر تعلیم رہے۔ آپ نجی طور تے مسٹر آرتھر دے زیر نگرانی رہے جنہاں کوں ایچیسن کالج لاہور اچ انگلش دا اتالیق تعینات کیا ڳیا ہئی۔ نواب نے کالج اچ پنجاب یونیورسٹی دے داخلہ امتحانات پاس کر کے ہک نہایت کامیاب کیریئر مکمل کیتا۔ مئی 1901ء اچ نواب محمد بہاول خان پنجم نے کرنل گرے دی زیر ہدایت انتظامی کم سکھݨ دی خاطر کالج چھوڑ ݙتا۔ انہاں نے بندوبست تے حصولات (سیٹلمنٹ اینڈ ریونیو) دا ہک تربیتی کورس کیتا۔ کئی مرتبہ ریاست دے دورے کیتے تے انجام کار کرنل گرے دی زیرنگرانی سپرنٹنڈنٹ دے عہدے دا مکمل چارج سنبھال گھدا۔
ایجنسی دی حکومت
جݙݨ نواب محمد بہاول خان پنچم دوبارہ ایچیسن کالج چلے ڳئے تاں پراݨی سٹیٹ کونسل کوں انتظامی ذمہ داری سونپی ڳئی۔ کرنل گرے دوبارہ ریاست اچ پنجاب سرکار دی طرفوں سپرنٹنڈنٹ بݨ کے آئے۔ کمپنی دے دوران کرنل گرے دی نگرانی دے تحت ریاست دی خوش حالی اچ اضافہ تھیا تے ایندی آمدنی 24 لکھ روپے توں وی ودھ ڳئی۔ کاشت کاراں کوں تکاوی دا ایڈوانس ݙیوݨ تے آسانی پیدا کرݨ دی خاطر ہک وسیع سکیم بݨائی ڳئی۔ زمیناں پٹے تے ݙیوݨ دے قواعد اچ بہتری گھناوݨ دے ذریعے نو آبادکاری دی مزید حوصلہ افزائی کیتی ڳئی۔ ریاست دے نظام آب پاشی کوں زیادہ مستحکم بنیاد تے استوار کیتا ڳیا تے طغیانی والی نہراں تے پکے کم شروع کیتے ڳئے۔ ریاست اچ کیولری تے انفنٹری دی زیادہ تر غیر ریگولر فوج کوں ختم کر کے اوندی جگہ ہک امپیریل سروس کیمل کور کوں متعارف کروایا ڳیا۔ ریاست تے ڈیرہ غازی خان دے درمیان ہک مستقل سرحد مقرر کیتی ڳئی۔ منٹگمری، ملتان تے مظفرگڑھ دی سرحداں دے نال وی ایں ہی قسم دی کارروائی شروع کیتی ڳئی۔ 1901ء اچ ریاست اچ مردم شماری شروع کیتی ڳئی۔ ستلج دے آر پار ہک پشتہ تعمیر کرݨ دے ذریعے ریاست اچ ہک مستقل نہری نظام متعارف کروائے ونڄن دی غرض نال برطانوی حکومت دے نال رابطہ کیتا ڳیا۔
اختیارات دی منتقلی
12 نومبر 1903ء کوں نور محل اچ ہک عالی شان دربار منعقد کیتا ڳیا۔ جس اچ لارڈ برن کرزن واسرائے و گورنر جنرل ہند سمیت 100 توں زائد اہم ہندوستانی شخصیات نے شرکت کیتی۔ اوں دربار اچ نواب محمد بہاول خان پنچم کوں لارڈ برن کرزن ولوں اختیار حکمرانی تفویض کرݨ دا اعلان کیتا ڳیا۔ نواب کوں ایہ اختیار ݙتا ڳیا کہ اوہ ستارہاں توپاں دی سلامی گھن سڳدے تے واسرائے توں ریٹرن وزٹ وصول کر سڳدے۔
کابینہ
نواب محمد بہاول خان پنجم نے درج ذیل افراد تے مشتمل اپݨی کابینہ تشکیل ݙتی۔
تعمیرات
نواب محمد بہاول خان پنجم نے 1900ء اچ ایچیسن کالج لاہور دے نال ہک مسجد تعمیر کروائی۔ نواب نے ایہ مسجد کالج کوں تحفہ دے طور تے پیش کیتی جیہڑی اتنہائی خوبصورت بݨائی ڳئی ہئی۔
نواب محمد بہاول خان پنجم نے 1906ء اچ نور محل دے نال مسجد تعمیر کروائی۔ اوں مسجد دا ڈیزائن ایچیسن کالج دی مسجد دی طرز تے رکھا ڳیا۔ اوں مسجد دی تعمیر تے اوں وقت دے 30 لکھ روپے توں زائد خرچ تھئے ہن۔
اولاد
نواب محمد بہاول خان پنجم دا ہک بیٹا ہئی۔
وفات
1902ء وچ نواب بہاول پنجم کوں ایڈورڈ ہفتم تے ملکہ برطانیہ دی طرفوں ہک تقریب دی دعوت ݙتی ڳئی جیہڑی لندن وچ ویسٹ منسٹر ایبے وچ منعقد تھئی. لیکن سمندری سفر دے دوران انہاں دی طبیعت ناساز تھی ڳئی تے اے سفر ملتوی کرنا پیا.
15 فروری 1907ء کوں عدن دی بندرگاہ دے نزدیک بحری جہاز وچ انہاں دی طبیعت خراب تھی ڳئی تے انتقال تھی ڳیا.ہک غیر مستند تاریخی روایت دے مطابق ریاست دے وزیر محمد بخش چڑی مار نے انہاں کوں بحری جہاز وچ زہر ݙیوا ݙتا جیہڑی وجہ نال انہاں دی موت واقع تھی ڳئی.
مَالِکُ الْمُلْکِ
سارے جہان دا مالک۔
ذُوالْجَلَالِ وَالْاِکْرَامِ
صاحبِ جلال تے ٻہوں کرم فرماوݨ والا۔ جیندے جلال توں بندے ہمیشہ خائف ہوون تے جیندے کرم دی بندے ہمیشہ امید رکھن۔
جاپان وِچ زنانیاں
جاپان وِچ زنانیاں (اردو: جاپان میں خواتین) (انگریزی: Women in Japan) ٻہوں اُچیرا مقام رکھین٘دیاں ہِن۔ ہِک ترقی یافتہ مُلخاں دے رہوݨ آلیاں دے حِصّے دے طور تے اُوہ برابر حقوق رکھین٘دیاں ہِن۔ اُوہ تعلیم اَتے روزگار وِچ مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھا رلائے ݙسدیاں ہِن۔ سیاست دے پِڑ اَتے فنون اَتے سائنس وِچ وی زنانیاں ٻہوں ترقی کر چُکیاں ہِن۔
جنسی ہراسانی، امتیاز اتے جنسی معاملے
جاپان وِچ سپائیڈر مین آلی کار ڄال سَٹَّݨ دی ویڈیو جدید طور تے دُنیا بھر وِچ مقبول تِھین٘دی پئی ہِے جین٘دے وِچ ہِک زنانی کُوں حملہ کرݨ آلے بندے اُتے "سپائیڈر مین" بندوخ نال ڄال سٹین٘دے ہوئے ݙِٹّھا ون٘ج سڳین٘دا ہِے۔ بھان٘ویں جو مُلخ وِچ زنانیاں اُتے حملیاں اَتے عوامی جائیں اُتے جرم دی شرح ٻہوں گھٹ ہِے جاں جو اِیں اہم ایجاد دے ذریعے حملہ کرݨ آلے بندے کوں سِکنٹاں وِچ ڄال وِچ پَھسایا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔
جاپان وِچ کُجھ کمپنیاں دی طرفُوں زنانیاں اُتے عینک پاوݨ دی پابندی دی اطلاعواں دے بعد ہُݨ اِنّھاں کِیتے کَم اُتے عینک پاوݨ ہِک حساس موضوع بݨ ڳیا ہِے۔ اَݨ ڳِݨٹ نیوز چینلاں دے مطابق جاپان دی کُجھ کمپنیاں نے ایہ فیصلہ انجو انج وجوہاں دی بُݨیاد اُتے گِھّدا ہِے جِنّھاں وچوں ہِک اِیہ ہِے جو عینک پاوݨ آلی زنانیاں جیڑھیاں کہِیں دُکان اُتے نائب دے طور تے جِہڑیلے کَم کرین٘دیاں ہِن "ہِک غیر یارانہ تأثر" ݙین٘دیاں ہِن۔ اِیہ شرط مرد ملازماں اُتے نئیں لائی ڳئی۔
جنسی ہراسانی دے واقعے وی جاپان وِچ وݙی سطح اُتے تھئے ہِن۔ جاپان دی عدالت نے "عزت لہاوݨ / زبر زنا" دے ہِک معاملے وِچ وزیر اعظم سنزو آبے دے نیڑے سمجھے ون٘ڄݨ آلے مُلخ دے مہان٘درے صحافی کوں زنانی صحافی کوں ہرجاݨے دی رقم ادا کرݨ دا حُکم ٢٠١٩ء وِچ ݙے ݙِتّا ہئی۔
جنوبی کوریا اَتے جاپان وِچ زنانیاں دے ذریعے شروع کِیتی ڳئی نو میرج وومین دا مقصد ہِے جو شادی نہ کرݨ کوں ودھارا ݙیوݨ۔ اِیں مُہم اَتے زنانیاں دے شادی نہ کرݨ دی وجہ توں (ملک وِچ جنوبی کوریا اَتے جاپان) وِچ مالی اَتے سماجی بحران کھڑا تِھی ڳیا ہِے۔ زنانیاں شادی، جسمانی تعلق اَتے اَل توں بَچَّݨ دی کوشتاں کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔
زنانی فرماں روا دی چاہ
جاپان وِچ تھیوݨ آلے ہِک سروے دے مطابق مُلخی چوݨ پاوݨ آلیاں دی اکثریّت اِیں ڳالھ دی حمایت کرین٘دی ہِے جو زنانیاں کوں وی شہنشاہ دا وارث قرار ݙِتّا ون٘ڄے۔
الْمُقْسِطُ
حقدار کوں حق عطا کرݨ والا، عادل تے منصف۔
افغانستان زلزلہ 2022ء
افغانستان تے پاکستان دے درمیان سرحدی علاقے اچ 22 جون 2022ء کوں افغانستان دے وقت دے مطابق 02:24 تے زلزلہ آیا جیندی شدت 6.2 ایم ہئی۔ ریاستہائے متحدہ دے جیولوجیکل سروے (USGS) دے مطابق زلزلے دی شدت 5.9 ایم ہئی تے 10 کلومیٹر (6.2 میل) ایہ 500 کلومیٹر (1,600,000 فٹ) توں زیادہ محسوس کیتا ڳیا ہئی۔ کم از کم 119 ملین لوگاں نے محسوس کیتا، بھارت دے کجھ حصیاں وچ، پاکستان دے دارالحکومت اسلام آباد، پنجاب تے ایران وچ آیا۔ پورے افغانستان تے پاکستان وچ کم از کم 1,193 افراد ہلاک تے 2,000 توں زائد افراد زخمی تھئے، ایہ 2022ء دا اب تک دا سب توں مہلک زلزلہ ہئی۔ 25 توں زائد دیہات شدید متاثر تھئے، سینکڑاں عمارتاں تباہ تھی ڳئے۔ زلزلہ اپݨی شدت دے لحاظ نال بہت تباہ کن ہئی۔
مٹی دیاں قِسماں
مٹی دی پہچاݨ کیتے، ڄٹ حضرات کُجھ ناں ورتیندے ہِن، جیندے توں سُنڄاݨ تھیندی ہے جو کیہرا فصل ڳݙا ونڄ سڳدے- عام طور تے زمی دار ایہ تلے ݙتے ڳے ناں ورتیندے ہِن، جیندے توں زمی دی ساخت یا ویتر پتا لڳدی ہے- اے ناں یکے سرائیکی وسیب وچ گھدے ویندن-
بھؤہر یا میْرا: ہِکسی یا ہموار زِمی، جیہری بارانی ہوندی اے، اون٘کوں بھؤہر یا میْرا آکھا ویندے- اینجھی زمی تے مٹی دی پتلی جئیں تہہ ہوندی اے-
مَل: مٹی دی تہہ، جیندے وچ ریت رَلّی ہوئی ہووے-
اَٹ: پُراݨی زمی تے ڄمݨ آلی، مٹی تے ریت دی تہہ-
دَڑ: اینجھی مٹی، جیندے وچ ریت رَلّی ہووے، اتے اوں زمی جیندے تے مٹی  دی ٹُھلی تہہ ڄمی ہوندی ہے -
کَچّھی: دریا تے کنارے آلی زمی کوں کَچّھی آکھا ویندے-
بیْلا: اینجھی زمی جیہرھی دریا وچ ٻݙی راہندی اے-
کچھا: کچھا بیْلے دا ای ٻیا ناں ہے-
سِلاب: ٻݙی ہوئی زمی کوں سیلابہ، سِلاب تے بیلا سݙیندے ہِن-
تریْڑ: مِٹی دے وچ دراڑ، لکیر یا تِڑک کوں تریْڑ آہدے ہِن-
لیک (لی ک): مِٹی وچ دراڑ یا تِڑک کوں لیک آکھا ویندے-
دلیک (دلی ک): مِٹی وچ دراڑ یا تِڑک دا ٻیا ناں، دلیک ہے-
نیآئی (نی آئی): اینجھی زمی، جیندے تے کھاد یا فُضلا سٹا ویندے- (بار دی زمی)، جھکی زمی-
پَواہ: گِراں دے نیڑے آلی زمی-
ریْتڑ: ریت آلی مِٹی-
ریْتڑی: ریتلی مِٹی-
رپَّڑ: چیہڑھی تے پیڈھی چِکݨی مٹی، جیہری ٻنڄر ہوندی ہے-
کورو: ریت دے اُتے تھوڑی جئیں زرخیز مِٹی دی تہہ-
چُورا: نِکّا تے خالی-
ووہل: جِھکی زمی-
کرہولا: اُچا کنارہ-
ریْت: ریتلی جاہ-
رتّی: زرخیز چِکݨی مٹی، جیندے وچ ریت شامل تھی ونڄے، اس دا ناں رتّے رنڳ دی وجہ کول رتّی آہدن-
رتولی: معمولی ریت آلی زمی کوں رتولی آہدے ہن-
شور، کلر یا کلری: جیہرھی زمی دے وچ نمکیات دی مقدار ودھ ونڄے، او شور، کلر یا کلری تھی ویندی ہے-
ساحل: دریا دے پُراݨے راہ کُوں ساحل آہدے ہِن-
ریْڑھ: پاݨی نال جیہرھی ریت لُڑھ کے آوے، او ریْڑھ ہوندی ہے-
کَکّی ریْت: پیلی ریْت-
رَڑی: سخت پیڈھی، زمی، بارش توں بعد جیندے وچ دراڑاں آ ویندن-
لاگھا: تھل دی زرخیز زمی-
پَٹڑی: ݙُو ٹِبّاں دی وچالی جاہ، جیہری پیڈھی ہوندی ہے-
پَٹّی: پَٹڑی کوں پَٹّی وی آہدے ہِن-
روہی: پیڈھی،کُراڑی تے جِھکی زمی کوں روہی آکھا ویندے-
چُھرا: چاڑی وادی کوں چُھرا سݙیندن-
چول: سَوڑی یا تنڳ وادی کوں چول آہدن-
غلام فرید کوریجہ
خواجہ غلام فرید کوریجہ دا تعلق کوٹ مٹھݨ شریف دے روحانی خاندان نال اے۔ سیاسی طور تے سرائیکی تحریک نال وابستہ ہن تے سرائیکی قومی اتحاد دے صدر ہن۔
مٹی دیاں قِسماں
کوتلی: پاݨی دی تنڳ ڳزرڳاہ کوں کوتلی آہدے ہن-
بھسری: چکݨی یا ریتلی مٹی، بھسری ہوندی ہے-
چاہی/ آبی: جیہری زمی کوں کُھوہ تے جھلاراں دا پاݨی لڳدے او آبی یا چاہی ہوندی اے-
نہری: نہر دا پاݨی گھنݨ آلی زمی نہری تھیندی اے-
غزالی رحیم پتافی
غزالی رحیم پتافی ضلع راجن پور دے ہک سیاستدان ہن۔
الْجَامِعُ
ساری مخلوقات کوں قیامت دے ݙینہہ یکجا کرݨ والا
غضنفر عباس
عضنفر عباس لنڈ سرائیکی وسیب دے ہک مشہور صحافی ہن۔ انہاں دا تعلق ڈیرہ غازی خان نال اے۔
الْمُغْنِی
اپݨی عطا نال بندیاں کوں بے نیاز کرݨ والا۔
الْغَنِیُّ
خود بے نیاز جینکوں کہیں کولوں کوئی حاجت نی۔
جاسنڈا آرڈن
جاسنڈا کیٹ لاریل آرڈن (پ۔ 26 جولائی 1980ء) نیوزی لینڈی سیاست دان ملک نیوزی لینڈ دی 26 اکتوبر 2017ء توں چالیہویں و موجودہ وزیر اعظم ہن۔ اوہ یکم اگست 2017ء توں لیبر پارٹی دی رہنما وی ہن۔ آرڈن 8 مارچ 2017ء کوں انتخابی حلقے ماؤنٹ البرٹ توں رکن پارلیمان منتخب تھئے۔ 2008ء دے عام انتخابات وچ اوہ ایوان نمائندگان وچ لسٹ رکن پارلیمان (List MP) دے طور تے منتخب تھیوݨ والی پہلی فرد ہن۔ thumb|Jacinda Ardern - Waitangi 2022 (cropped) جاسنڈا خود کوں سماجی، جمہوری تے ترقی پسند منیندن۔ اوہ دنیا دی سب توں کم عمر خاتون سربراہ ریاست رہ ڳن۔ انہوں نے 37 برس دی عمر وچ وزارت عظمیٰ دی کرسی سنبھالی۔ انہاں نے 21 جون 2018ء کوں ہک دھی کوں جنم ݙتا تے ایں طرح دنیا دی ݙوجھی سربراہ حکومت بݨے جنھاں نے اپݨی میعاد دے دوران ٻال کوں جنم ݙتا۔
غریدہ فاروقی
غریدہ فاروقی ہک مشہور صحافی تے ٹی وی اینکر ہن۔ انہاں دا تعلق ملتان نال اے۔
الْمَانِعُ
روک ݙیوݨ والا ۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
فدا حسین گاݙی
فدا حسین گاݙی ضلع تونسہ نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی قوم پرست رہنما ہن۔ انہاں دا تعلق سرائیکی لوک سانجھ نال ہئی۔
غازی امان اللہ
غازی امان اللہ خان ضلع رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ والے ہک بیوروکریٹ ہن۔
جارج اوہم
جارج سائمن اوہم (انگریزی: Georg Simon Ohm) ہک جرمن ماہر طبیعیات ہئی جیں نے بجلی دے متعلق کلیہ اوہم پیش کیتا۔ کولون، نورمبرگ تے میونخ دے یونیورسٹیاں وچ علم طبیعیات دا پروفیسر رہیا۔ برقی رو دے خلاف کہیں چیز دی مزاحمت دی اکائی کوں اینہی سائنس دان دے ناں تے اوہم آہدن۔ اوہم دا کلیہ ایہ ہے:
کہیں موصل دے نکراں دے درمیان پوٹینشل ڈفرینس تے اوندے وچ جاری تھیوݨ والی برقی رو دی نسبت ہمیشہ یکساں رہندی ہے تے اوں کنڈکٹر دی مزاحمت دے برابر ہوتی ہے۔ بشرطیکہ اوں کنڈکٹر دی طبعی حالت وچ کوئی تبدیلی نہ تھیوے۔ اینکوں C=E/R نال ظاہر کریندن۔ جبکہ E, C تے R توں علی الترتیب کرنٹ، پوٹینشل ڈفرنس تے مزاحمت مراد ہن۔
الضَّآرُّ
اپنی حکمت تے مشیئت دے تحت ضرر پہنچاوݨ والا۔
فضل رب لُنڈ
فضل رب لنڈ ضلع ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی قوم پرست رہنما تے سرائیکی لوک سانجھ دے اڳواݨ ہں۔
النَّافِعُ
نفع پڄاوݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
الْھَادِیُ
ہدایت ݙیوݨ والا ۔
النُّوْرُ
سراپا نور۔
رابرٹ بنسن
روبرٹ بنسن جرمنی دے کیمیا دان ہن، 31 مارچ 1811ء کوں جرمنی وچ پیدا تھئے ہن۔
اوہم دا قنون
کہیں موصل دے نکراں دے درمیان پوٹینشل ڈفرینس تے اوندے وچ جاری تھیوݨ والی برقی رو دی نسبت ہمیشہ یکساں رہندی ہے تے اوں کنڈکٹر دی مزاحمت دے برابر ہوتی ہے۔ بشرطیکہ اوں کنڈکٹر دی طبعی حالت وچ کوئی تبدیلی نہ تھیوے۔ اینکوں C=E/R نال ظاہر کریندن۔ جبکہ E, C تے R توں علی الترتیب کرنٹ، پوٹینشل ڈفرنس تے مزاحمت مراد ہن۔
دمتری میندیلیف
دمتری مندلیف (انگریزی: Dmitri Mendeleev) ہک روسی کیمیادان تے مؤجد ہن۔
گیلیو ناٹا
گیلیو ناٹا ہک اطالوی کیمیادان ہن جنھاں نے 1963ء دا نوبل انعام کارل زیگلر دے نال مشترکہ طور تے جیتا، جیندی وجہ انہاں ݙوہاں دی جانب توں پولیمر میٹیریل تے کیتا ڳیا تحقیقی کم ہئی۔
آڈھا خان دے ݙوہڑے
ملک آڈھا خان گنجیال ضلع خوشاب توں تعلق رَکھݨ آلے ہِک عظیم سرائیکی شاعر ہِن، سرائیکی ݙوہڑے وچ ملک آڈھا خان گنجیال کُوں کمال درجے دا عبُور حاصل ہئی، عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دا ایلبم "آڈھا خان دے ݙوھڑے" ٻہوں مشہور تھیا ہا-
ݙوہڑے
١
میتھوں ساری دنیا پُچھدی اے کیویں دِلبر تیتھوں رُٹھا
بےجُرم سانوں معلوم تھیندیں کئیں چکر چلایا ای پُٹھا
تیݙے منہ چوں شکوہ سُݨیا نئیں توڑے مُدت دا وتنائیں مُٹھا
رَب ڄاݨے کیہ جیاں قاتل ہے جس آڈھے خان نُوں کُٹھا
٢
میݙی ہر کوشش ناکام ڳئی تھئے بَند نَبضاں دے ساز اِن
میݙے ناں دی تسبیح کیوں پڑھدیں میݙے یار نوں اے اعتراض اِن
تے آڈھا خان نوں یار اُتے یارو وت وی سہہ سہہ ناز اِن
٣
حال حوال توں ݙیکھ اساݙا اتے توں خوشحال کمال ایں
اِسے چال تیݙی دی بھال میکوں جس نال ڳیوں بھا بال ایں
ہِک سوال کن٘ڳال دا ہئی، اوہو پال اگر لڄ پال ایں
کر قول وصال دا نال آڈھے دے کیوں نہ یار سن٘بھالیں
یار مِٹھا اُتے ٻام دے ݙِٹھا پیا کرنا وان٘ڳ مہر دے، وقت فجر دے
چشم تے پلکاں مارن جھلکیاں جیویں بجلی وچ وی ابر دے، وقت فجر دے
خدا دی قسم ہئی ٻان٘ڳ طلسموں جیہڑی مَستی وچ وی نظر دے، وقت فجر دے
ݙیکھ چمکار آڈھا تھیا لاچار لکھ ریزے تھئے ہس جگر دے، وقت فجر دے
٥
ناز تے نخرے میݙے یار دے وکھرے جیویں مور چمن وچ کھیلے، پیشیں ویلے
دھار کڄل دِل ٹھار ݙِتا اساں ہو ڳے مست نشیلے، پیشیں ویلے
ہوئی طلب قلب دی پوری آڈھا، رب کیتے ہِن واہ میلے، پیشیں ویلے
٦
چلیَم یار شکار دِلاں دے اَتے مارے تیر نظر دے، وقت عصر دے
کئی مغرور غرور نُوں سَٹ کے ہو ڳے ہِن یار دے بَر دے، وقت عصر دے
بے نیاز دے راز کُھلے اتے چاک تھئے سَب پردے، وقت عصر دے
واہ جلوے بلوے یار دے آڈھا جیویں یوسف تخت مِصر دے، وقت عصر دے
٧
اڳو مونجھاں دے وچ گونڄاں اُٹھیاں تے ݙیکھ ڈھولے دی شاشاں، وقت نماشاں
پیار دے نال جو یار نے تَکیا تے خالی رہ ڳیاں لاشاں، وقت نماشاں
دل تے دید شدید پئی پیاں دل تے سخت خراشاں، وقت نماشاں
جھل وَن٘ڄ تاب شباب دی آڈھا اتے ہو نہ مُول ہِراساں، وقت نماشاں
٨
لے اُلہارے یار پیارے، چا ہ حُوراں سیس نوائے، وقت عشاء اے
ہَلدے پُلدے ڈِگدے پُھل جاں پیار دے نال الاوے، وقت عشاء اے
بَس کر آڈھا کر نئیں وادھا متاں یار نظر لَڳ جاوے، وقت عشاء اے
٩
کئیں ہور ڳویْڑ دے میں کملے دِل درداں ہیْٹھ پھسایا
سَنڳتی سمجھ کے سَنڳ دل کوں پیا تن دا ماس کھوایا
اوہو غیراں آ کے لُٹ کھڑیَم میݙی زندگی دا سرمایہ
١٠
چنڳا ہویا ساکوں چھوڑ ݙِتوئی بیلی بَݨ ڳئی تیݙی لہر اے، ساݙی خیر اے
شالا ہووے اُچی شان تُساݙی پا کے ساݙے نال غیْر اے، ساݙی خیر اے
کر لے گھر آباد توں آپݨا تے میݙا اُجڑ وَن٘ڄے بھان٘ویں شہر اے، ساݙی خیر اے
پر اِتنا یاد رکھیں توں آڈھا اوڑھکوں ہوسی او پِچھلا پہر اے، ساݙی خیر اے
١١
اے ماہی اِن٘ڄ واجب ناہی جیویں کیتی تئیں اݨ جوڑ اے، کیہڑا زور اے
ٻاہ پیار نال غیراں دے ݙِتا ساݙا ماݨ تروڑ اے، کیہڑا زور اے
ہو جوان ہُݨ ماݨ کریندیں، تیکوں رہی نہ ساݙی لوڑ اے، کیہڑا زور اے
ہِک تاں کھسیا ای دل آڈھے دا اُتّوں اُلٹا آکھیں چور اے، کیہڑا زور اے
١٢
برباد کیتے میکوں عشقے ظالم تے آ لڳی اے فراق دی بھا ای، نِکھڑیا ماہی
او دل بُھلیا وَن٘ڄ حُسن اُتے، اَتے جھات نیو لاوݨ دی ناہی، کملا جو آہی
گھر بار رہے نہ یار رہے، آڈھا قسمت ایویں ہائی، اَمر الٰہی
١٣
ہَسدیاں وسدیاں رَسدیاں وچ تئیں گھت جو ݙِتا اے رولا، اے کے ڈھولا
نال رقیباں پینگھیں پینگھاں، ساتھوں کر کے اوہلا، اے کے ڈھولا
پیار کے خار دا جوڑ نئیں توں ڄاݨ کے بَݨدیں بھولا، اے کے ڈھولا
آڈھا ڈاڈھا تیر چلایا ہئی، لڳا سخت تے آیا پولا، اے کے ڈھولا
ٻئی سائیڈ
اے رحمان احسان تیݙے اِنسان تے وی بےشمار اِن
ہک ساہ دا شُکر ادا نئیں ہوندا تیݙے کرم تاں لکھ تے ہزار اِن
چا میں جیاں تے وی کرم کریندیں جیہڑے بے رَنڳ تے بےکار اِن
نا شُکرے جیہڑے رب دے آڈھا بد بخت ازلی بد کار اِن
٢
نایاب کشف لاثانی دی پئے جھلک وَن٘ڄے اُݙ ہوش ویندن
کھا چین سکون جنون ویندے جݙاں تھی او پردہ پوش ویندن
کیوں ہوش تے آڈھا جوش ݙییندیں اِتھے دِل وی تھی خاموش ویندن
٣
نئیں ہا حق ساݙا محفوظ رکھیا اِن٘ڄ سڄݨاں واجب ناہی
کیہا زور آڈھے دا نال تیݙے جیویں سوہݨی من نوں بھاوی
٤
ناواقف عشق رمز توں ہاسے تے ایویں لذت پریم دے بُھلے، در در رُلّے
مستی وچ نئیں ہستی سوچی سَنڳ نال ہیا کیویں تُلّے، راز جو کُھلّے
یک لخت پیْچ پیچیدہ ہو ڳے میں ڄاتے ہَن جو کُلّے، وَت نئیں کُھلّے
تینوں ڄڳ مظلوم سݙیسی آڈھا وَن٘ڄ دُکھیوں عشق دے چُلہے، ڳل ڳئی بُھل اے
٥
مظلوم دی آہ ݙیندی عرش ہِلا، جݙاں سڑ کے کڈھدا ساہ ہئی، ٻچ وَن٘ڄ آیا ای
نا چھیْڑ توں عشق دے پھٹیْاں نوں اِتھے موت دی لڳدی ڈھا ہئی، وَن٘ڄ آیا ای
آڈھے خان دے لڳ وَن٘ڄ آکھے نہ اے دلچسپی دی جھا ہئی، ٻچ وَن٘ڄ آیا ای
٦
تیݙے نقشِ پا دی خاک جو ملدی میں کعبہ چا وی بݨیندا تے سجدے ݙیندا
عُمر تمام احرام نہ لاہیں ہا، تے میں اِن٘ڄ وی طواف کریندا، ڄڳ مَن ویندا
لبیک والی آواز میݙی کوئی سِدرہ تے سُݨ لیندا، چا مُل پیندا
اُداس نہ ہو اے دِل کَملا، ہُݨ سُکھ تون تَنڳیاں چَنڳیاں
سوہݨے رَب دے راز پوشیدہ ہِن ڳیاں ݙُکھ وِچ گندیاں رنڳیاں
اِیویں قادر کُوں منظور ہائی، اساں آپ نہ تَنڳیاں مَنڳیاں
٨
جرمنی وِچ زنانیاں
left|thumb|ہِک جرمن زنانی اپݨے پئے اَتے ترے ہِکّی واری وِچ ڄَمَّݨ آلے ٻالاں دے نال۔ ہِک عام تأثر ہِے جو جرمنی ہِک اِیہو جِیہاں مُلخ ہِے جیڑھا اپݨی اَزادی اَتے اپݨے قنُوناں دی ٻہوں قدر کرین٘دا ہِے۔ اِنّھاں قنُوناں دا اطلاق مرداں اَتے زنانیاں اُتے ہِکّو جِیہاں تِھین٘دا ہِے۔ کَم کار آلی، ازدواجی، ساجھے داری اَتے ٹَٻَّر دے اُمور وِچ مرداں اَتے زنانیاں کِیتے برابر حقوق دی اہمیّت اُتے زور ݙِتّا ڳیا ہِے۔ اِیں کِیتے جرمنی وِچ زنانیاں (اردو: جرمنی میں خواتین) (انگریزی: Women in Germany) ٻہوں ای فعال اَتے اختیار آلیاں سمجھیاں وین٘دیاں ہِن۔
جرمنی دا قنُون
جرمنی دے قنُون (آئین) دا پورا تِرِیجھا حِصّہ زنانیاں / تِریمتیں کِیتے وقف کِیتا ڳیا ہِے۔ ریاست وِچار رکھین٘دی ہِے جو ہر کوئی روز ݙیہاڑے دی حیاتی وِچ اِین٘دی ہِکّو جئیں طور تے پاسداری کرین٘دا ہِے۔ اصلُوں مرداں آلی کار ای، سبّھے زنانیاں سکول ون٘ڄݨ، کَم کار کوں سِکّھݨ اَتے کَم اُتے ون٘ڄݨ دا حق رکھین٘دیاں ہِن۔ اِیہو وجہ ہِے جو جرمنی وِچ زنانیاں سیاست دان، کاروباری، ڈاکٹر، اُستانیاں، پُلس افسر، جج، اَتے وکیل زنانیاں ہِن۔ اصلوں اِین٘ویں اِی اِیں مُلخ وِچ زنانیاں نرساں، نرسری سکولاں دیاں اُستانیاں، ٻس ڈرائیور اَتے وِکری مُݨس زنانیاں ہِن۔ اِین٘دے نال کوئی فرق نئیں پون٘دا جو ہِک زنانی کَلّھی ہِے، کہِیں ٻیلی دے نال رہن٘دی ہِے یا شادی شدہ ہِے۔ ڄیکر اِین٘دا کوئی قنُونی یا غیر قنُونی ٻال ہِے تاں اُون٘دے نال وی اصلُوں کوئی فرق نئیں پون٘دا؛ اُوہ مرداں آلی کار ای ایݙے ای احترام دی حق دار ہِے۔
کَم کار آلے پِڑاں وِچ زنانیاں
جرمنی وِچ ہِک شکایت کھیݙ دے پِڑ توں اِیہ ہِے جو مرداں دے مقابلے وِچ زنانیاں دے کھیݙ کوں میڈیا وِچ گَھٹ جاء ݙِتّی وین٘دی ہِے۔ میڈیا وِچ زنانیاں کِھݙاراں کوں جیڑھے طریقے نال ݙکھایا وین٘دا ہِے اُوہ ہِک ٻہوں منفی رویّہ ہِے۔ زنانیاں دے کھیݙ کوں ݙکھالا ون٘ڄݨ ودھ ضروری ہِے ناں جو زنانیاں کوں ݙِکھاوݨ۔ زنانیاں کِھݙاراں کُوں ہِک ماڈل بݨا تے پیش کِیتا وین٘دا ہِے جاں جو اِنّھاں دے کھیݙ دا حون٘صلہ ودھارا کرݨ ٻہوں ضروری ہون٘دا ہِے۔ اَتے اِین٘دی بݨیادی وجہ اِیہ ہِے جو میڈیا وِچ مرداں دی اجارہ داری دے پارُوں زنانیاں دے کھیݙاں کوں مرداں دے مقابلے وِچ گَھٹ اہمیّت ݙِتّی وین٘دی ہِے۔ کھݙاں وِچ مرد تاں فٹبال اَتے رڳبی کھیݙ سڳدے ہِن۔ جاں جو اِیہو کھیݙ زنانیاں کِیتے مناسب نئیں سمجھے وین٘دے۔ اصلُوں اِین٘ویں اِی مذہبی رجحاناں وِچ وی زنانیاں کوں کھیݙاں توں پرے رکّھݨ وِچ اپݨا کردار ادا کرین٘دے ہِن۔