cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رام پرساد بسمل
گورکھپور جیل اچ پھانسی
16 دسمبر 1927ء کوں بسمل نے اپݨی آپ بیتی دا آخری باب مکمل کرکے جیل توں ٻاہر بھڄوا ݙتا۔ 18 دسمبر 1927 کوں ما پیؤ نال آخری واری ملاقات کیتی تے سوموار 19 دسمبر 1927 کوں سویر دے 6 وڄ کے 30 منٹ تے گورکھپور دی ضلعی جیل اچ اونکوں پھانسی ݙے ݙتی ڳئی۔ بسمل دی قربانی دی خبر سݨ کے بہت بڑی تعداد اچ عوام جیل دے دروازے تے جمع تھی ڳئے۔ جیل دا اہم دروازہ بند ہی ركھا ڳیا تے پھانسی گھر دے سامݨے والی دیوار کوں توڑ کے بسمل دی لاش اوندے اہل خانہ دے حوالے کر ݙتی ڳئی۔ لاش کوں ݙڈھ لکھ لوگاں نے جلوس کڈھ کے پورے شہر اچ گھمیندے ہوئے راپتی دریا دے کنارے راج گھاٹ تے آخری رسومات دے نال سپرد آتش کر ݙتا۔
حضرت پیر حاجی شاہ رحمۃاللہ علیہ
آپ دا مزار اندرون احمد پوری گیٹ بازار نزد چوک شہزادی دی مشہور مقبرے والی مسجد وچ اے.بہاولپور شہر دے پراݨے ماواں بیبیاں اکثر ایں مزار تے حلوے مانے دی منت منیندن جیہڑے اللہ ولوں پوری تھیندن. پہلے اتھاں ہک ساوے رنگ دا مقبرہ موجود ہئی جیہڑا کہ ہݨ صرف ہک کمرے یا حجرے دی صورت وچ اے.
اے مزار بہاولپور شہر دے قدیم مزارات وچوں اے جتھاں ہر طبقے تے عمر دے لوگ حاضر تھیندن تے اپݨے من دے مراداں پیندن.
سرائیکی ادب دا دلچسپؔ عہد
سرائیکی ادب دا دلچسپؔ عہد
لکھت حفیظ خان
سئیں صوفی فیض محمد دلچسپؔ نال میڈی پہلی سُوں سنجان تاں اُوں ویلے تھئی جڈا ں میں 1966ء وچ پنجویں جماعت دا بال ہوندے ہوئے اپنْے نانا سئیں کوں اُنہاں دی لکھی ہوئی حسینی تسبیح ”راہ دین سر کٹاونْ، اے کم حسینؓ دا ہا“ زبانی پڑھ پڑھ نِیر وَہیندے ڈِٹھا تے اُنہاں نال سانگا اُوں ویلے بنْیا جڈاں 1975ء وچ ریڈیو پاکستان بہاولپور دیاں نشریات شروع تھیاں تے میں ایس ای کالج بہاولپور وچ بی ایس سی کرنْ دے نال نال ریڈیو کوں بطور اناؤنسر، کمپیئر تے ڈرما نگار وی جائن کر گھدا۔ ریڈیو بہاولپور دے شروع دے ڈٖیہاڑیاں وچ سابقہ ریاست بہاولپور دے سارے دے سارے ادبی مہان تے اُچیچیے صاحبان کہیں نہ کہیں پروگرام وچ ضرور آئے ر اہندے ہَن۔ اِ نہاں وچ سئیں فیض محمد دلچسپ، جانباز جتوئی، سفیر لاشاری،حافظ عبدالکریم دلشاد، نقوی احمد پوری تے دلشاد کلانچوی اپنْی اپنْی جا ء نویکلا مقام رکھیندے ہَن۔
سئیں دلچسپ جئیں ویلے اسٹیج تے ہوون ہا تے جانباز جتوئی ہوریں دے برعکس بالکل سادے مرادے تے عام تام لوکیں طرحاں ہولے لہجے وچ گاٖلھ کریندے ہَن۔پر جئیں ویلے مائیک دے سامنْے ہوندے یا اسٹیج تے ہوندے تاں اُنہاں دے لہجے دیاں گاجاں سِدھیاں سُنْنْ آلے دے دل تے اثر کریندیاں ہَن۔ اے اُو دور ہا جئیں ویلے جو پورا سرائیکی وسیب تے خاص طور تے سابقہ ریاست بہاولپور دے لوک وَن یونٹ ترٹن توں بعد وی بہاولپور دی صوبائی حیثیت بحال کرنْ دی بجائے اوکوں پنجاب وچ شامل کرنْ دے دروہ توں بعد ادھ موئے تھئے پئے ہَن۔ بھاویں جو 1970ء وِچ ایندے ری ایکشن وچ ہِک بہوں وڈی تحریک چلائی گئی پر اُوں تحریک دے دوران سرائیکی ریاستیاں تے کیتے گئے ظلم تے ہر لحاظ نال مَندھ ڈیونْ دے سبب دِل تاں تُرٹے سو تُرٹے، جی بُت تے سمجھ سنجٖانْ سبھو کُجھ شَل تھی تے رہ گیا۔اے اُو ویلا ہئی جڈٖنْ جو مایوسی نے وسیب کوں اتنا وَلھیٹ گِھدا کہ لوکاں دیاں زباناں وی گُنگ تھی تے رہ گیاں۔ہُنْ اَلا نِکلدا وی ہا تاں چھڑا نِکی جئی تِتھ بِتھ دی صورت۔ مایوسی دے ایں قسم دے اندھارے وچ لوڑھ ہئی جو کوئی تاں ہووے جیڑھا مونجھی تے مُنج تھئی لوکاں کوں نواں حوصلہ تے اُنہاں کوں وَلدے سِروں جیون تے ویریاں نال بَتھی ڈیونْ داجذبہ ڈیوے۔ ایں ماحول وچ نِکے بُلارے دی لوڑھ نہ ہئی بلکہ گاجاں تے گجکاراں لوڑھیندیاں ہَن جیڑھیاں بجلی وانگوں مُندرے ہوئے بوتیاں تے گُنگ تھیاں زباناں کوں چیتا ڈیواون جو اے قوم ہالی موئی کائنی، جیندی ہے، تے سِر ڈے تے جیونْ جانْدی ہے۔
لہذا اساں ڈٖیہدے ہئیں جو پورے سرائیکی وسیب کنوں بالکل نویکلے انداز وچ سئیں جانباز جتوئی تے فیض محمد دلچسپ نے اپنْیاں مخصوص گاجاں نال ریاستی سرائیکیاں وچ مونجھ منجھاری دے غُستان وچوں نکل کراہیں، جیندے جاگدے جگ جہان وچ پوری توانائی نال واپس آون دا جذبہ پیدا کیتا۔اے ڈوہیں صاحبان جئیں ویلے کہیں مشاعرے ڈو روانہ تھیندے تاں لوک اُنہاں کوں سُنْنْ کیتے کئی کئی راتیں جاگدے ہَن۔ احمد پور شرقیہ دی چاچا وستی دے جام بخت علی مسرور ہوریں دے دیرے تے تھیون والے سالانہ سرائیکی مشاعرے ایں گالھ دی گواہی ڈیسن کہ ہِک شاعر اپنْی شاعری تے طرز بیان نال قوم کوں کیویں جگا کراہیں اوندے وچ اگونہاں تھیونْ دے جوش کوں رگاں وچ واہندی رَت دا حصہ بنْا ڈٖیندے۔
میڈٖے نزدیک صوفی فیض محمد دلچسپ سئیں نے اپنْے اَٹھتالی سالاں 1934-1982) ء)دی نِکی جئی حیاتی کوں جیں طرحاں اپنْی قوم اتے وسیب واسطے وَرتے، اوکوں ڈٖیکھ تے ایویں لگدے جو  جند و پیرکمال وچ اُو جائے وی ایں گاٖلھوں ہَن کہ وسیب تے آفت دے ایں دور وچ ہِک قوم پرست طرحاں اپنْا کردار نِبھاون، نہ تاں چِٹی دھوتی قمیض تے سِرتے چو خانے والارومالا بَٖدھنْ والے کئی ساد مرادے بندے اُوں دور وچ وی دنیا تے آئے ہوسن جیڑھے اپنْے حصے دی روٹی مانی کھا کراہیں ٹُر گئے۔
صوفی فیض محمد دلچسپ نے اپنْے قادرالکلامی کنوں کیہڑا کم ہے جیڑھا نی گِدا۔طویل نظماں ہوون، نعتاں یا منقبت۔ سی حرفی ہووے، کافی، ڈوہڑہ یا غزل۔ گیت ہوون، رباعایاں ہوون یا وَل مکالماتی نظماں اتے روحانی شخصیات دے قصیدے، اُنہاں نے ہر انداز وچ ڈسائے کہ عوامی مزاج کوں سمجھ کراہیں عوامی شاعری کیویں کیتی ویندی ہے۔ اُنہاں دی شاعری کیوں جو وسیبی لوکائی کیتے ہئی، ایں گاٖلھوں نے اُنہاں نے کہیں نفسیات دے ماہر طرحاں اُنہاں موضوعات کوں اپنْی شاعری وچ ورتیا جیڑھے عوامی تفریح تے مقصدیت دے نال نال ساڈٖے وَس وسیب دی رِیت روایت تے مذہبیات کوں وی نال گٖنڈھ کراہیں اگوہیں تھیندے ہَن۔ ہِک معتوب تے بُکھ ننگ وچ مبتلا کر ڈٖتے گئے معاشرے وچ جیونْ دی سب توں وڈی رمز اپنْی بُکھ تے عذابیں تے مُسکنْ داہُنر ہوندے۔جیویں جو جئیں ویلے ہندوستان وچ انگریزیں دی آمد توں بعد مقامی حکومتاں دی تُرٹ بھج نال جیا جَنت کیتے حیاتی عذاب بنْی
تاں نظیر اکبر آبادی جیا شاعر پیدا تھیا جئیں روٹی، ککڑیاں تے پیسے اُتے طویل نظماں لکھ کراہیں اپنْے عہد کوں زندہ کر ڈٖتا، اوئیں ای فیض محمد دلچسپ نے اپنْیاں مشہور نظماں ”یتیم دی عید“ تے ”کناری ڈھاندی ہئی“نال وسیب کوں اپنْی بُکھ تے غربت تے مُسکنْ تے اوندا حقیقی تجزیہ کرنْ دا رستہ ڈٖکھایا۔میڈٖے نزدیک اُنہاں دیاں اے ڈٖوہائیں نظماں اپنْی معنوی گہرائی تے سماجی تانے پیٹے کوں تجزیاتی اَکھ نال ڈیکھنْ کیتے سرائیکی شعری ادب وچ اپنْی مثال آپ ہِن۔
میکوں یاد ہے کہ ایہے ای او نظماں ہَن جنہاں دے نال سرائیکی شاعری بہاولپور دے کالجاں دے مشاعریاں دا حصہ بنْی تے سرائیکی ننیگرایں جوگے تھی گئے جو اپنْے استاداں کوں اردو تے پنجابی مشاعریاں دے نال نال سرائیکی مشاعرے کراون تے مجبور کر سگٖن۔لہٰذا جیڑھے سکولاں کالجاں وچ سرائیکی بولن دا وی مذاق اُڈٖایا ویندا ہا، اُتھاں ایہو جیہاں عوامی نظماں پاروں سرائیکی زبان وچ مشاعرے وی تھیون لگے۔
اَج وقت عجیب نصیب تھیا نہیں فکر ذریّ دلشاد ہیوے
آیو قِسم قِسم دے ویس وَٹا رَبّ پاک ڈٖتی سُرسادھ ہیوے
جیویں آپ آیو اِتھ بنْ ٹھنْ تے ایویں نال آئی اولاد ہیوے
پر اے فرماؤ اولاد والے کُئی بٖال یتیم وی یاد ہیوے
کئی کھانْے کھا کھا اَئے ہوسو ہے خاص عروج امیری کوں
اَکھیں نال یتیماں کوں ڈٖیہدو ودّے لُہندن گٖل دی لیری کوں
پئی مفتی عمر وہاندی ہئی
نہ گاٖلھ سمجھ کئی آندی ہئی
……………………
آدنیا تے مشہور بنْیوں
اُوں بے شک صاحب شعور بنْیوں
پر عصمت مفت وِکاندی ہئی
ایں طرحاں اُنہاں دیاں بیاں طویل نظماں ”شکوہ“”جتھ میں وسداں“ اتے ”تیڈا اپنْا رنگ، میڈا اپنْا رنگ“نہ صرف شاہکار ہِن بلکہ سرائیکی شاعری وچ ایں قسم دی  بلاغت اتے تنوع بہوں گھٹ ڈیکھنْ کوں ملدے۔کیوں جو طویل موضوعاتی نظماں قادرالکلامی دے بغیر یکسانیت دا شکار تھی ویندین۔دلچسپ ہوریں نے جتھاں مذہبی موضوعات کوں طویل نعتاں، منقبت تے نظماں دی صورت وسیب وچ مذہبی جذبات دا توازن باقی رکھن کیتے کامیابی نال ورتیا اُتھاں روایتی مقامی نظم جیکوں عام طورتے کافی آکھیا ویندے، اوندے وچ وی صوفیانہ رنگ دے نال نال مجاز کوں وی بہوں ای دلسوزی نال نبھائے۔میکوں حیرت ہے کہ ہالی توڑیں اُنہاں دی شاعری دے ایں پہلو تے کوئی کم نی تھیا۔میڈے نزدیک دلچسپ ہوریں دی نظم بھاویں اوکوں کافی آکھوں یا گیت، اُو بھرویں appreciation دا تقاضا کریندی ہے۔نقادیں دا خیال ہو سگدے کہ اُنہاں نے کافی گوئی وچ کوئی اپنْا علیحدہ رنگ اختیار کرنْ دی بجائے اساتذہ دا اِتباع کیتے، پر میکوں ایں رائے نال ایں گالہوں اختلاف ہے کہ بھاویں جو دلچسپ دے دور وچ جانباز جتوئی، صالح الہ آبادی، سفیر لاشاری، حافظ دلشادروایتی کافی لکھدے پئے ہن، پر اوں دور وچ نقوی احمد پوری دی سرائیکی غزل دے علاوہ ارشاد تونسوی تے اسلم جاوید دی نظم وی سرائیکی شاعری دے مزاج وچ داخل تھی چُکی ہئی۔ایں صورت حال وچ دلچسپ جیہا باشعور شاعر آپڑیں چودھار توں بھلا کیویں غافل رہ سگدا ہا۔لہذا اَساں ڈٖیکھدے ہئیں کہ انہاں نے ایں دور وچ جیڑھیاں نظماں (کافیاں) لکھن، اُنہاں دا رنگ ڈھنگ تے اسلوب ای نویکلا ہے۔
ہوا گُھلدی پُنل تئیں ونج، میڈے ڈُکھ دا پیام آکھیں
خدا دے ناں رنجاویں نہ،بہاں بدھڑی غلام آکھیں
ایویں ہِک بئی مختصر بحر دی کافی دا مزاج ڈیکھو:
ماہی مِٹھا من بھاونْاں
تئیں بِن ہے کئیں گَل لاونْاں
ایویں نہ کر توں ڈھول وے
رنجکی ونجا مونہہ بول وے
رہ میں تتی دے کول وے
ٹھاندا نی ڈھیر کھپاونْاں
اساں دلچسپ ہوریں دا جے سارا کم ای ہِک پاسے کر چھوڑوں تاں وَل وی اُنہاں دی غزل ماونْ دی کائنی۔میکوں حیرت ہے کہ سرائیکی غزل دا جیہڑا سانگا خرم بہاولپوری دی وفات(1951) وچ ترٹیا ہا اُو وَل کتھائیں دلچسپ دی اوں غزل نال آ بِکے جیہڑی اُنہاں نے 1960ء دے لگ بھگ لکھنْی شروع کیتی۔ میڈی جان وندی مطابق نقوی احمد پوری نے وی سرائیکی غزل لکھنْ دی شروعات دلچسپ توں بعد کیتی ہے۔کیوں جو ایں توں پہلے او صرف اردو غزل ای لکھدے پئے ہَن۔ تھیونْاں تاں اے چاہیدا ہا جو فیض محمد دلچسپ بطور شاعر صرف اپنْی سرائیکی غزل توں سُنجٖانْیا ونجے ہا پر اُنہاں دی طبیعت دا عوامی رنگ ہر واری اُنہاں کوں غزل کنوں ولا کراہیں ولدا بیاں عوامی اصناف ڈو گِھن آندا۔پر اُنہاں دی جتنی وی غزل موجود ہے اُو اتنی تکڑی، من بھاونْی تے دل وچوں نکلی کہیں آہ طرھاں سدھا دل تے اثر کریندی ہے۔اُنہاں نے جیہڑیاں چھنداں ورتن، جیں طرحاں لفظاں دے موتیاں کوں سوز دے دھاگے وچ پوتے‘ تے جیں طرھاں اوندے وچ محبتیں دی خوشبو جگائی ہے، اُو نے سرائیکی غزل کوں اتنا بھرواں کر ڈتا جو اج دا سرائیکی شاعر محض سرائیکی زبان وچ غزل نہیں، بلکہ سرائیکی غزل لکھ سگے۔
بیٹھم اکھیں راہ تے وِچھا، سانول وَلا آیا نہ وَل
ڈٖے قول آونْ دے گیا،آہدا ریہا چنتا رکھیں
نہ وار دا ناں ڈَس گیا، نہ وقت دی ڈٖے گیا خبر
فکراں دے وچ گئی جند کُما، سانول وَلا آیا نہ وَل
صوفی فیض محمد دلچسپ نے اَٹھتالی سالاں دی حیاتی وچ صرف شاعری کیتی تے کجھ ایں طرحاں کیتی کہ اُنہاں دے ہِک ٹریفک دے حادثے وچ رضا تھی ونجن دے ستاوی سال بعد وی جے کوئی چنی گوٹھ توں لیاقت پور ویندیاں ہِک چھوٹے جہیے بس سٹاپ”جندو پیر کمال“ توں لنگھدے تاں اے سوچے بغیر نی لنگھ سگدا کہ اُو دلچسپ دی وَستی دے اگوں لنگھدا پے۔ زمانے دی ہِک عوامی شاعر نال محبت دا ایں کنوں ودا ثبوت بیا کیا تھی سگدے کہ لوک تاں اپنْے شہراں تے زمانیاں نال سُنجٖانْیے ویندن، پر جنہاں تے خلق خدا تے اپنْا وسیب راضی ہووے تاں وَل اُنہاں دے شہر، وستیاں تے زمانے اُنہاں دے ناں نال سُنجٖانْیے ویندن۔ فیض محمد دلچسپ داکمال اے ہا کہ اُنہاں نے محبتاں کوں ایں طرحاں تقسیم کیتا کہ اُنہاں دے تخلص ”دلچسپ“ دا ”دل“ ہِک زمانے دا دل بنْ گیا۔اُوں عہد دے ہر شاعر دی ایہا کوشش تے خواہش ہوندی ہئی کہ کہیں طرحاں اے ”دل“ اوندے تخلص دا حصہ بنْ ونجے، کیوں جو اُو عہد دلچسپ دا عہد ہا۔
محبت رہ ونجیں قائم محبت بخت ور سمجھیں
محبت پیار دا مرکز محبت با اثر سمجھیں
حفیظ خان
7۔ سخی سلطان، سورج میانی، ملتان
حضرت نوح علیہ السلام
نوح علیہ السلام اللہ تعالیٰ دے پیغمبر تے رسول ہن۔ آپ نے تقریباً 900 سال تک لوگاں کو اللہ دی طرف سݙا مگر آپ دی قوم دا جواب اے ہئی کہ آپ وی ساݙی طرح عام آدمی ہن اگر اللہ کہیں کوں بطورِ رسول بھڄیندا تاں او فرشتہ ہوندا تے اس وچوں صرف 80 لوگاں نے انہاں دا دین قبول کیتا۔ انہاں دی ذال دا ناں واہلہ ہئی۔
آپؑ دی رسالت عالمگیر ہئی. آپؑ نے اپݨی قوم کوں ٩٥٠ سال تبلیغ کیتی مگر تھوڑے لوگ ایمان گھن آئے. تے نافرمانی تے اڑے ریہے. آخر آپؑ دے آکھݨ تے قوم تے سیلاب دا عذاب آیا تے ساری قوم تباہ تھی ڳئی. اے سیلاب عالمی درجے دا ہئی. آپؑ دا وصال ١٠٢٠ سال دی عمر وچ تھیا.
حیات طیبہ
آدم علیہ السلام دے دنیا وچ آوݨ دے بعد انہاں دی اولاد دنیا وچ خوب پھَلی پھُلی، لیکن ہک مدت گزر ونجݨ دے بعد او لوگ خدا کوں بھل چکے ہن تے ہک خدا دی بجائے انہاں نے مٹی تے پتھر دے کئی خدا بݨا گھدے ہن، نہ صرف انہاں دے عبادت گاہواںں بتاں نال اٹے پئے ہن بلکہ ہر گھر وچ بت رکھے ہوئے ہن جنہاں دی وہ پوجا کریندے ہوندے ہن تے انہاں توں مراداں منگدے ہوندے ہن۔ نوح علیہ السلام نے اپݨی قوم کوں اللہ تعالیٰ دے احسانات جتلا کے سدھے رستے تے چلݨ دی تلقین کیتی تے اس بری راہ توں منع فرمایا، جس تے چلدے پے ہن تے انہاں کوں ایہ وی ݙسیا کہ اگر تساں بتاں کوں چھوڑ کے ہک خدا دی طرف رجوع نہ کیتوہے تاں تہاݙے تے عذاب نازل تھیوݨ دا خطرہ ہے. تے آکھا کہ میکوں اللہ نے تہاݙی طرف اپݨا رسول بݨا کے بھیڄا ہے، اس تے انہاں لوگاں نے نوح علیہ السلام دا تمسخر اڈایا تے آکھا بھلا اے ݙسو کہ تساں نبی کیویں بݨ گئے، تساں تاں ساݙے جیہے گوشت پوست دے بݨے ہوئے ہو تے ساݙے وچ ہی پیدا تھئے ہو، تساں وچ ایسی کیہڑی چیز ہے، جس نال اساں تہاکوں نبی سمجھوں تے اگر خدا کوں نبی ہی بھیجݨا ہئی تاں او کہیں فرشتے کوں نبی بݨا کے بھیج ݙیندا۔ قوم دی ایہ سرکشی تے نافرمانی ݙیکھ کے نوح علیہ السلام نے اپݨے رب کوں پکاریا کہ اے اللہ، میں تاں اس قوم توں تنگ آگیا ہاں، ہݨ توں ہی انہاں توں بدلہ گھن۔
خداوند تعالیٰ نے نوح علیہ السلام کوں حکم ݙتا کہ ہک کشتی بݨاؤ تے اے وی حکم ݙے ݙتا کہ دیکھݨا ہݨ کہیں دی سفارش نی کرنی، ہݨ انہاں تے ضرور عذاب نازل تھی کے رہسی ، نوح علیہ السلام خدا دے حکم دے مطابق کشتی بݨاوݨ وچ لگ گئے۔ جݙݨ کشتی بݨ کے تیار تھی گئی تاں خدا نے حکم ݙتا کہ اپݨے اہل تے انہاں لوگاں کوں کشتی تے سوار کر گھنو جیہڑے میں تے ایمان گھن آئے ہن تے ہر جانور دا ہک ہک جوڑا وی کشتی وچ رکھ گھنو۔طوفان دے بعد آپؑ نے دیگر مومنین دے نال نویں دنیا دا آغاز فرمایا.
موچھ
موچھ، میانوالی (انگریزی, Mochh) پاکستان دی ہک یونین کونسل ہے جیہڑی سرائیکی وسیب دے ضلع میانوالی و واقع ہے۔
سرائیکی لوک قصّہ
جینویں پوری دنیا دی قوماں دے لوک ادب وچ لوک قصے ملدن۔ اینویں سرائیکی ادب وچ لوک قصے پاتے ویندن تے ایہ قصے سرائیکی تاریخ، تہذیب و ثقافت دی نمائندگی کریندن۔ سرائیکی وسیب وچ لوک قصیاں دی روایت ٻہوں قدیم ہے۔ لوک قصے تجربے، تخیل، تجسس تے مشاہدے دا خوبصورت نمونہ ہوندن۔ سرائیکی وسیب دے قصے سادگی، بے ساختگی، وسیب نال ڳوڑھے ڳانڈھے، دلچسپ واقعات، مبالغہ آرائی زبان دے ورتارے، دلچسپ قصے دی ابتداء دی وجہ نال ٻہوں مقبول ہن۔ ایہ لوک قصے وساخ، چوکی، ڈیرے، ٻیٹھک یا گھراں وچ بزرگاں کولوں سݨے ویندن۔ قصے دے ہیروز دے حوصلے، ہمت توں سبق آموز ڳالھیں ملدن۔ انہاں قصیاں وچ مافوق الفطرت کردار، جِن، پریاں، دیہہ شامل ہوندن۔ ایہ کردار قصیاں وچ اَنہونے کارنامے سر انجام ݙیندن۔ قصیاں وچ فرضی تے تخیلاتی فضا، انسان دیاں خواہشات دی عکاسی کریندی ہے۔ قدیم ہندو تہذیب وچ داستان تے قصے کوں خاص اہمیت حاصل رہی اے۔ انہاں دیاں قدیم کتاباں رامائن تے مہا بھارت وچ کجھ اینجھے آثار ملدن۔ جنہاں وچ قصے تے داسان دے عناصر ملدن۔
’’لفظ قصہ کوں انگریزی دے لفظ Tale دا مترادف سمجھیا ویندے۔ قصہ اُوں کہاݨی کوں آکھیا ویندے جیندے وچ بالعموم فرضی تے خیالی واقعات کوں بیان کیتا ڳیا ہووے۔ بظاہر ایندا اَساݙی نِت ݙیہاڑے دی حیاتی نال کوئی تعلق نھیں ہوندا۔ اینجھیاں کہاݨیاں دا مقصد، محض وقت گذاری ہوندے۔‘‘
لوک قصیاں دا کوئی حد بنا نھیں ہوندا، ایہ علاقے، جغرافیے دے پابند نھیں ہوندے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:لوک قصے۔ ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
پرتگیزی ہند
پرتگیزی ہند یا پرتگیزی ہندوستان (باضابطہ نام: ریاست ہندوستان (پرتگالی: Estado da Índia)‏) جینکوں پرتگیزی ریاست ہندوستان ((پرتگالی: Estado Português da Índia)‏) وی آکھا ویندا ہئی، برصغیر وچ پرتگیزیاں دی ہک نوآبادیاتی ریاست ہئی۔
سانحہ 11 ستمبر (نائن الیون)
11 ستمبر 2001ء دنیا دی تاریخ دا اوہ افسوس ناک واقعہ ہئی جس دنیا کوں ہلا کے رکھ ݙتا ۔ امریکا وچ چار فضائی مسافر بردار طیارے اغوا تھی کے خودکش انداز وچ امریکی سرمایہ دارانہ برتری دی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر نال ٹکرا ݙتے گئے۔ جس دے نتیجے وچ ہزاراں انسان ہلاک تھئے تے پوری دنیا وچ خوف دا عالم طاری ریہا ۔ خبراں دے مطابق ایہ جہاز القاعدہ دے ارکان نے اغوا کر گھدے ہن جس دا بعد وچ ثبوت تے اعتراف وی ملا ۔ اس دہشت گردی دے واقعہ کوں امریکیاں نے 9/11(نائن الیون) دا ناں ݙتا۔
thumb|سانحہ نائن الیون
نقصانات
اس حملے وچ انسانی جاناں دا ہک عظیم نقصان تھیا ۔
اس دے نال ہی امریکا تے اس دے حامیاں کوں مالی بحران دا شکار رہوݨا پیا ۔ عالمی مارکیٹ کریش تھیوݨ شروع تھی گئی ۔ جیہڑی چویہہ گھنٹیاں بعد کہیں حد تک سنبھلݨ لگی ہئی ۔
حملیاں دی اطلاع عام تھیندے ہی عالمی منڈی وچ تیل تے سونے دی قیمتاں وچ فوری اضافہ تھی گیا تے یورپی کرنسی یورو دے مقابلے وچ ڈالر کوں نقصان پہنچا ۔ لندن دی مارکیٹ وچ اگلے مہینے یعنی اکتوبر کیتے تیل دی قیمتاں 27۔26 ڈاٹر توں ودھ کے 30 اعشاریہ 10 ڈالر تک ونج پہنچیں جب کہ نیو یارک وچ تیل دی مارکیٹ حملیاں دی اطلاع دے نال ہی بند تھی ڳئی ۔
اس طرح سونے دی قیمت وچ لگ بھگ 19 ڈالر فی اونس دا اضافہ تھی گیا۔
دنیا بھر دی مالیاتی منڈیاں افراتفری دا شکار تھی گئیںاں ۔ دنیا دا سب توں وݙا اسٹاک ایکسچینج نیویارک بند کر ݙتا گیا ۔ برطانیہ وچ لندن اسٹاک ایکسچینج کوں خالی کرا گھدا گیا ۔ جرمنی ، پیرس ، ٹوکیو ، بون تے ماسکو وغیرہ دی مارکیٹاں وچ بھاری خسارہ تھیا ۔
تباہی دے نتیجے وچ انشورنس کمپنیاں نے نقصان دا تخمینہ 15 ارب ڈالر تک لایا ۔
امدادی کم
ورلڈ ٹریڈ سینٹر دے جاڑے عمارتاں وچ سینکڑاں تجارتی دفاتر ، سرکاری ، نیم سرکاری ایجنسیاں دے مراکز تے عالمی تنظیماں دے دفاتر ہن ۔ ہر ہک ٹاور وچ 21 ہزار شیشے دیاں کھڑکیاں، ہر ٹاور وچ 95 لفٹس ہن۔ تریہہ سال پہلے تعمیر تھیوݨ والی ایہ عمارت اسٹیل تے کنکریٹ دا ہک بے پناہ اسٹرکچر ہئی ۔ جس دا ملبہ صاف کرݨ تے بچ ونجݨ والیاں کوں باہر کڈھݨ وچ کئی ݙینہہ تے بے پناہ کوشش صرف تھئی.
المسافر
المسافر ہک ٹریول تے ٹورزم کمپنی ہے تے اے سعودی عرب دے سیرہ گروپ (سابقہ التیار ٹریول گروپ) دا ماتحت ادارہ ہے۔
پرتگالی زبان
پرتگیزی زبان یا پرتگالی زبان ہک یورپی زبان ہے۔ دراصل ایہ پرتگال دی قومی زبان ہے لیکن پرتگال دے کئی سابقہ مقبوضات وچ بھی رائج ہے جنہاں وچ برازیل، موزمبیق، انگولا، کیپ ورڈی، گنی بساؤ تے ساؤ ٹومے و پرنسپے شامل ہن۔ ایہ مکاؤ (چین)، مشرقی تیمور ، استوائی گنی وچ وی دفتری زبان ہے۔
داؤد خیل
داؤد خيل پاکستان دے صوبہ پنجاب، سرائیکی وسیب دا ہک شہر ہے جیہڑا ضلع میانوالی وچ واقع ہے۔ ایہ شہر جناح بیراج توں نکلݨ والی نہر دے کنارے آباد ہے۔ داؤد خیل ملک دے باقی حصیاں نال ریل تے روڈ دے ذریے جڑا ہویا ہے۔ داؤد خیل ریلوے سٹیشن راولپنڈی توں ملتان ونڄݨ والی اکثر ٹریناں دے رستے وچ پوندے۔ داؤد خیل وچ پاکستان دے ݙو وݙے کارخانے ہن جیندے وچ ہک میپل لیف سیمنٹ فیکٹری تے ݙوجھا پاک امیریکن کھاد فیکٹری شامل ہن، جیہڑے کہ اسکندرأباد دے مقام تے واقع ہن۔
شاعر دی لالٹین (رفعت عباس)
اُنہاں دیگر ویلے در کھڑکایا ' باہروں ہک لالٹین گاڈی اُتے لڈی ہوئی 'ڈرائیور تے نال ہک بیلی اوندا گاڈی وچوں لتھے تے آکھیا "اُنہاں ایہ لالٹین تیڈے کیتے پَٹھی اے ''
لالٹین بہوں وڈی پر جیڑھے ویلے اُنہاں لہائی اے در اگوں سامنڑے میڈے آندی ہِے ایہ ٹھیک میڈے قد برابر ہئی ' اُنہاں میکوں حیرت وچ ڈٹھا تے آکھیا " جتھوں اساں لالٹین آندی ہِے اُتھاں ایہ اسمان جیڈی ہئی ' اساں اینکوں لڈیا ہے تاں گاڈی برابر تھی گئی ' اِتھاں تیڈے قد سانویں ڈِٹھی ہسے ' اگوں ایہ لالٹین تیڈے حوالے ہے' چمنی ایندی ہمیش دی تے تیل ایندے تَل دا کڈاہیں نہ کھُٹسی..... اُنہاں ایہ لالٹین تیڈے کیتے پَٹھی اے..... تو اینکوں کہیں وی جاہ تے کہں دے نانویں بال سگدیں " اوہ گاڈی وچ بیٹھے تے وَل گئے
میں ایہ لالٹین کمرے اپنڑے آندی ' کتاباں دی الماری تے گُلدان سانویں رکھی ' ایہ ہک پوری روز ڈہاڑی لالٹین ' میں اینکوں کُل جہان دی شاعری نانویں بالیا
ڄام اظہر مراد دی صلاح
صاحبان ڄام اظہر مراد صیب ٻہوں سوہݨی صلاح ݙتی اے، جتھوں تک میں سمجھ سڳیاں ڄام اظہر صیب اے آکھݨ چاہندن جو سرائیکی قومیتی تحریک کوں جیکر آرگنائز کیتا ونڄے تاں ایندے نتائج مزید بہتر، تیز اتے دور رس ہوسن. ایندا ہک طریقہ اے تجویز کیتینے جو تمام قیادت کٹھی تھیوے، ٻئی اے صلاح ݙتی ہینے جو ہک نویں تنظیم بݨائی ونڄے اتے تنظیمی اتے عہدیداریں دا خاکہ وی ݙتینے. دوستو اصولا تاں اے ڳالہیں ٹھیک ہن مگر عملا کیا کیتا ونڄ سڳدے اوندے تے ذغور کرݨ دی لوڑھ اے. کون کیا ہائی کیا کریندا رہ ڳئے کیا کیتس کائیں لتا چجکیاں کائیں کپیاں وغیرہ غیرہ ایندے تے ٹائیم لانوݨ پندھ کھوٹا کرݨ آلی ڳالھ ھ. الیکشن وچ حصہ گھنݨ اتے نہ گھنݨ اے بحث گزشتہ پنجوی تریہ سالاں توں چلدی پئی. نویں پارٹی بݨاوݨ نہ بݨاوݨ اے وی قریبا تریہ سال توں چلدا پئے. اتحاد کرانوݨ اتے اتحاد بݨاوݨ کیتے میں اتے میݙے ساتھی قریبا تریہ ٻتری سالہ کنوں کوشش وچ ہیسے. اتے ݙو سال پہلے میں ہک جھنڈا ہک ایجنڈا سرائیکستان دا نعرہ لاتا اتے تقریبا تمام سرائیکی قیادت انفرادی طور تے ایندی حمائت اتے تائید کیتی. سرائیکی تھنک ٹینک دے قیام کیتے وی ہک ابتدائی خاکہ اتے کمیٹی تشکیل ݙتی ڳئی جیندا باضابطہ اعلان اتے اجلاس بوجوہ نی تھی سڳیا. ہر مسئلے اتے خرابی دا حل اے ھ جو اوندی بنیاد کنوں کم شروع کیتا ونڄے. سرائیکی قومیتی تحریک دا آغاز سئیں ریاض ہاشمی سئیں نے کیتا انہاں تـہر مکتبہ فجر، یر سیاسی سوچ،. مختلف نظریات، مسالک، طبقات دے لوکاں صرف ہک نقطہ سرائیکستان تے کٹھا کیتا اتے اکھیونے جیہری پارٹی وچ ونڄو مگر اپݨی ہارٹی یا فورم وچ سرائیکستان دی ڳالھ کرو اتے او بھر پور کامیاب رہ ڳئے اتے اڄ تساں اساں انہاں دے ݙتے یوئے شعور موجب سرائیکی سرائیکی کریندے ٻیٹھوں. ایں کم دی ابتدا میݙی صلاح موجب اینوے کیتی ونڄ سڳدی اے جو سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی جیہری جو تقریبا تمام پارٹیاں اتے قائیدین دی حمائت نال تشکیل ݙتی ڳئی ہائی ایں کمیٹی. دے کنوئنئر سئیں پروفیسر عامر فہیم صیب کوں برقرار رکھیندئیں ایندی دوبارہ تشکیل نو کیتی ونڄے اتے ایندے وچ سیاسی رہنماواں دے علاوہ ادیب، دانشور، مفکر، صحافی، تاجر کسان وکلا،، اقلیت، خواتین سمیت تمام مکاتب فکر کوں شامل کیتا ونڄے اتے سرائیکی وسیب، زبان اتے قوم دی ترقی کیتے ترجیحات اتے طریقہ کار ڈسکس کیتے ونڄن. دوست اپݨی رائے ݙیون. عبید خواجہ
شاعر تے مشاعرہ (انشائیہ)
= شاعر تے مشاعرہ (انشائیہ) =
از: ڈاکٹر خالد اقبال
شاعر تے مشاعرہ ڈوہیں ہک بے نال گنڈھے ہوئے ہِن۔ اے تھی اِی نی سگدا جو کتھائیں مشاعرہ ہووے تے اُتھاں شاعر ناں ہووِن۔ ہُن تاں مشاعرہ برپا کرن بہوں آسان تھی گے۔ جتھاں چار شاعر کٹھے تھیون مشاعرہ خیال کیتا ویندے۔ مشاعرے ساڈے ادبی ریتاں دے امین تصور کیتے ویندن (جڈاں جو شہر اِچ تھیون آلے بعض مشاعرے تاں پروفیسر محمد امین دی شرکت دے بغیر ادھورے سمجھے ویندن)۔
شاعر ویلے دے نبض شناس تے حساس ہوندن۔ پر اے حقیقت برحق ہے جو مشاعرے دی ریت مُکدی پئی اے۔ باذوق سُنن آلیاں دی دلچسپی وی گھٹ تھیندی ویندی ہے۔ پر مشاعرے وَل اِی تھیندے راہندن۔ تے مشاعریاں دی تعداد اِچ ڈیہنہ بہ ڈینہہ وادھا اصلوں تشویش دی گالہہ کینی۔ کیوں جو کہیں دے شاعر ہوون نال کہیں ڈوجھے کوں کجھ فرق نی پوندا۔ جینوئن شاعر دی تاں صرف ایہا تعریف تھی سگدی ہے جو او جماندروں شاعر ہوندے۔ کجھ لوک حادثاتی تے کجھ برساتی شاعر ہوندن۔ شاعر ہونا بُری گالہہ کینی۔ البتہ ”شاعرانہ مزاج“ ہر کہیں دے وارے نی آندا۔ جیوں بعض شاعراں کوں ہر گالہہ تے شعر جَڑ ڈیون دی عادت ہوندی ہے۔ ”شعر یاد آندا پے عرض کریناں“ تے وَل شاعر تہاڈی دھاں تے صبر دا پیالہ بھریجن تے ُچپ تھی ونجے تاں بئی گالہہ ہے۔ ساڈے ہک دوست ماء پیو کیتے چنگا بھلا مسئلہ بن چُکن۔ چھیکڑی خبراں آون تے پتہ چلیا ہے جو اِنہاں ڈینہاں اِچ صرف شاعری کریندے پن۔ محلے دے گھٹ پڑھے لکھے لوک اِنہاں کوں ”باؤ شاعر“ دے ناں نال سڈمریندن۔ ہک دفتر اِچ اِنہاں کوں ملازمت ملئی ہئی۔ جیہڑی جو انہاں دے ”کم تے کلام“ دی رفتار نال ویندی رہئی۔ جیہڑے لوک اُنہاں کوں جانڑدِن‘ اِنہاں نال دُعا سلام تو گریز کریندن تے جیہڑے معزز لوکاں دی اِنہاں نال پہلی ملاقات تھیندی ہے او چھیکڑی ثابت تھیندی ہے۔ بالکل ایویں جیویں جو ہک بس اِچ ہک سیٹ تے ڈو مسافر بیٹھے ہَن۔ ہک نے سوچیا جو لمبا سفر ہے تے کیوں نال نال آلے ہم سفر نال گپ شپ کیتی ونجے۔ پہلے مسافر نے ڈوجھے کول پُچھیا جناب دی تعریف۔ تاں اوں نے جواب ڈتا میں شاعر ہاں۔ تے جڈاں شاعر نے اُنہاں کول پُچھیا ”تہاڈی تعریف“ تاں اوں نے آکھیا جو میں ڈورا ہاں۔
جنہاں شاعراں دے خیال اِچ ”شاعری فُل ٹائم جاب ہے“ اوجتھاں وی ملازمت کریندن۔ اُوں کوں پارٹ ٹائم سمجھدن۔ تے مشاعرہ پڑھن اُنہاں دے نیڑے ہک وڈا معرکہ سر کرن دے برابر ہوندے۔ پر حقیقت اے ہے جو مشاعرے دی شاعری دا حاصل حصول صرف داد یا کچھ بیا ہے۔ پر اے گالہہ طے ہے جو شاعر ہک ڈوجھے کوں اوئیں اِی داد گھٹ ڈیندن۔ جیکر کوئی شاعر کہیں بے شاعر کوں دِل کھول کے داد ڈیندا پیا ہووے تاں سمجھ گھنو جو داد گھنن آلے شاعر دے کلام اِچ کجھ گڑبڑ ہے۔ گالہہ تھیندی پئی ہئی داد دی تاں اے آکھنا بے جا کینی جو داد گھننا ہک فن ہے۔ جیہڑا شاعر ”داد تے اعزازیہ“ گھنن اِچ کامیاب ہے۔ اوہو وڈا شاعر ہے۔ ورنہ اَساں تاں ایہو جئیں شاعراں کوں وی جانژدے ہَیں جنہاں کوں مشاعرے اِچ سڈیا گیا۔ پر انتظامیہ مراد مشاعرے دے ٹھیکدار) نے کہیں وجہ پاروں اِنہاں کوں اعزازیہ نی ڈتا تے اوتھانے پُج گے۔ ول کیا تھیا واللہ عالم بالصواب
شاعر ہوونا۔ مُکر آکھے بغیر شعر سُناونا۔ سگریٹ منگ کے پیونا ”بئی پیونا“ وَل پی کے آوٹ تھیونا۔ مشاعرے پڑھن کیتے دور دراز تک دا پندھ کرنا۔ قاتلِ شب ہوونا۔ نالائق شاعر نما شاگرداں کوں مشاعرے اِچ ماحول بنڑاون کیتے نال گھن ونجنا۔ انہاں دے کلام دے نال نال اُنہاں دی ”نو آموزی“ کوں ٹھیک کرنا۔ تے آپنا ”اُلو“ سِدھا کریندا راہونا۔ چنگی بھلی خجالت دا کم ہے۔ بقول شخصے اے چنگی بھلی جہات دا کم ہے۔ بلکہ شعر آکھنا ایڈا اوکھا کینی جِتلا جو مشاعرہ پڑھن اوکھا ہے۔ فی زمانہ عام آدمی کیتے مکان مسئلہ ہے۔ پر کجھ شاعراں کیتے ”مقام“ بہوں وڈا مسئلہ ہے۔ وڈا شاعر کون ہے؟۔ ایں گالہہ دا تعین بجائے خود جوئے شیر گھن آون دے برابر ہے۔
مشاعرہ پڑھنا ہک ایہو جئیں لَت ہے۔ چنگے تُوں چنگے شاعر کوں وی اے ”عادت“ ہے وَنجے تاں ول او مشاعریاں دا تھی کے رہ ویندے۔ اعزاز تے اعزازیہ دے چکر اِچ (اعزاز احمد آذر توں معذرت دے نال)حضرتِ شاعر اَج اِتھاں ہِن۔ تے کل اُتھاں۔ ولیمے دی دعوت ہووے‘ سہرا بندی ہووے۔عقیقے دی رسم ہووے۔ کہیں بال دے ختنے ہووِن۔ یا میلہ مویشیاں ہووے۔ مشاعرے آئے ڈینہہ تھیندے راہندن۔ ہر مشاعرے اِچ ہُن صرف شاعر اِی سامع ہوندن۔ یا مشاعرے دے بستہ بردار ہوندن۔ مشاعرے اِچ انتظامیہ دے ”باذوق“ افسران ہوندن۔ شاعرات کوں ڈیکھن کیتے لوکاں دی بہوں ساری تعداد ہوندی اے۔ پر سُنن آلیاں کوں ”شاعری“ نی ملدی۔ مشاعریاں دی ریت جڈاں جِیندی ہئی تے شاعری دا بھرم قائم ہئی۔ تاں مشاعریاں اِچ زندگی دا احساس ہوندا ہئی۔ نویں شاعراں دی حواصلہ افزائی تھیندی ہئی۔ تے اساتذہ دا کلام آندے سال دے مشاعرے تائیں ذہن تے دِل تے بہوں اثر کریندا ہئی۔ پر ایندا کیا کریجے جو ہُن مشاعریاں تے لکی ایرانی سر کس اِچ بہوں ساری مماثلت پاتی ویندی پئی ہے۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 10:58, 10 June 2019 (UTC)
مشرقی تیمور
مشرقی تیمور انڈونیشیاء دے نال چھوٹا جیہا ملک ہے جیندا دارلحکومت دیلی ہے۔
سرائیکی دے شاعر
سرائیکی شعراء یا زمینی فرشتے،
شعراء معاشرے دا عکس ھوندن، شعراء معاشرے دے ترجمان ھوندن، آپڑی زبان دے نمائندے ھوندن، محبت دے سفیر، ھوندن، دِلیں دے اسیر ھوندن، شاعر شاعر ھوندے بھانویں کہیں زبان دا ھووے، ساڈی سرائیکی کوں اے فخر ھے، کہ ایندی شعراء دی تعداد اچ ھر آونڑ آلے ڈینھ ودھارا تھیندا پئے،میڈی مٹھی ماء بولی دا ھر چھوٹا وڈا شاعر میڈے واسطے انتہائ محترم ھے، مگر کجھ ڈینھ توں چند شعراء دیاں پوسٹاں پڑھ کے انتہائ ڈکھ لگے، ذاتیات تیں حملے، آپس دے جھگڑے، نازیبا الفاظ، کیا اے زبان دے ترجمان، معاشرے دے عکس کوں زیب ڈیندن، سرائیکی نال پیار کرنڑ آلے سرائیکی ادب نال پیار کرنڑ آلیں کوں کتناں تکلیف تھیندی ھے، شاعری رب دی ڈتی ڈات ھے، مگر ایکوں لاریب، تیں وحی، دا درجہ نہ ڈیو، میں وڈے وڈے شاعریں کوں، پیر فرید دے کلام تیں تنقید کریندا سُنڑیے، انسانی کلام ھے کڈھائیں وی لاریب نئیں تھی سگدا، اگر کوئ قاری تنقید کریندے اوندا پورا حق ھے تنقید کرنڑ دا اگر او علم نال دلیل نال گال کریندا پئے تساں شعراء دا حق ھے، دلیل نال ولدا ڈیو نہ کہ ذاتیات دے میہنڑے، یا آپڑیں کلام تیں تنقید دے جرم اچ کفر دے فتوی لاء ڈیو، تھاڈے آپت دے جھیڑے نام نہاد تنظیماں، نکمیاں فورماں، اے سب سرائیکی کوں فائدہ ڈیونڑ دے بجائے الٹا نقصان کریندیاں پئین، تیں جیرھے دوست خوامخواہ کہیں دے کلام کوں پڑھ کے ترکڑی وٹے چاء تولنڑ ول بھندن، انھیں کوں وی انتہائ ادب نال عرض ھے، کہ کلام ء الہی نیں انسانی کاوش ھے، نقص لازمی ھوونڑے او بھانویں استادالشعراء ھووے، یا شاگرد ھووے،اے زمینی فرشتے نیں انسان ھن، محبتاں ونڈو ھک ڈوجھے دے کلام کوں قبول کرو، تاکہ مٹھڑی بولی کوں کوئ پلید بھونک نہ سگے، کیونکہ میڈی بولی میڈا وسیب میڈا مانڑ ھے، تیں سارے شعراء، قابل ء عزت ھن،،، (تاج محمد گوپانگ)
حضرت پیر حاجی محمد باقر شاہ رحمۃاللہ علیہ
آپ دا تعلق ساداتِ جیلان نال اے تے سلسلہ نسب حضرت شیخ عبدالقادر جیلانی نال ونج رلدا اے. آپ دے ݙاݙا سئیں کوں خواب وچ حکم تھیا کہ ضلع ملتان دے علاقے جلالپور پیروالہ دے موضع ٻیٹ مغل ونج کے میاں الٰہی بخش بھٹہ کوں تے اوندے گھر والیاں کوں مرید ونج کرو. انہاں آکے بُھٹیاں کوں مرید کیتا تے ایں طرح حیدرآباد، سندھ دا اے پیر گھراݨہ، سرائیکی وسیب وچ آݨ آباد تھیا.
آپ نے اپݨے ݙاݙے دے روحانی مشن کوں اڳوں ودھایا تے مستقل طور تے بہاولپور وچ رہائش اختیار فرمائی. آپ صاحبِ کرامات بزرگ ہن تے آپ دا مزار سمہ سٹہ وچ مرجع خلائق اے.آپؑ دے مریدین دا حلقہ پوری ریاست بہاولپور وچ پھیلا ہویا اے. آپؒ دے مزار دے موجودہ سجادہ نشین پیر احمد شاہ جیلانی ہن جیہڑے معروف علمی شخصیت ہن.
دیلی
دیلی (Dili) مشرقی تیمور دا دار الحکومت، سب توں وݙا شہر تے اہم بندرگاہ ہے۔
ڄام امتیاز فرید دی مکاݨ
میڈا یار میڈا ساتھی کامریڈ، قوم پرست لیڈر، سرائیکی شاگرد سانجھ دا سابقہ صدر جیکوں مرحوم لکھدے انکھیں ترآئین جام امتیاز فریدہارٹ اٹیک نال جھوک لڈا گئے انہاں دا جنازہ سویرے 9 وجے جلال پور پیر والا وستی بھنڈی بیٹ کیچ پڑھیا ویسی۔ جام امتیاز واحد سرائیکی ہیرو ء جیئں دی شاندار قیادت ءچ 1989 ءچ زکریا یونیورسٹی ملتان ءچ جمعیت سویں مذہبی دھشت گرد فاشسٹ تنظیم کوں باہر کرتے سرائیکی شاگرد سانجھ دی قیادت ڈتی ۔۔۔۔۔۔۔ اوہو بنیاد تے تسلسل ءِ اج ملتان ءچ سرائیکی تحریک تے بئی سرائیکی سیاسی پارٹیاں دا۔۔۔۔۔۔۔ اج سرائیکی تحریک دا ہیرو رانجھا ونجا بیٹھے ہیں ۔۔۔۔۔ سُرخ سلام کامریڈ جام امتیاز فرید ۔۔۔۔ شہزاد عرفان
April 20, 2017 at 12:57 PM
دامان دی سیر
"ڈاندیں پیر مہاڑا تھیندا ہا تاں گہنور پیر دو ویندے ہاسے، سبھ دھݨوال تے اجڑ والے کٹھے تھی تے ٹکر وصل چیندے ہاسے، ہک بے کوں ہکلاں ڈیندے ہاسے،نذرا،موسی،ماماراضی، واحد،فقیرا،جیوݨ،نانا درن، بنگل،ڈتہ،بگھو پلیا. . . . کیڈے گئے وے بھج آوو ووۓ، گہنور پیر دو ویندے پئے ہیں، جوار دی روٹی،پھکے چاول،کݨک دی بسری،بھت سانوک دا اتے سمکا . . . .سارے چا بھج پوندے ہاسے. . . کالے روہ تے بھورا کجلا جھڑ تھیوے ہا ، کھوڑا نئیں تے مینہہ دی پہلی پھینگ ڈھہن توں پہلے وت سارے جڑ بہندے ہاسے ایں واری رغام تے کیڑھا ویسی؟"
"گہنور پیر". . . . داجل شریف دے نیڑے ہک درگاہ جیندے مریدین زیادہ تر لغاریں دے بلوچی سپیکنگ ٹھالہے تے پھلیاں ہن. .جیویں جوگیانی،حجبانی ،دادوآنی وغیرہ. .اے سارے قبائل کوہ سلیمان دی لگ نال رہندن تے مال وند لوک ان. .مال بیمار تھیوۓ اے لوک گہنور پیر سئیں دی درگاہ ونج منتاں ڈیندن. ..
صفدر کلاسرہ سئیں دی جاہ تے جیسل گیوسے تاں کلاسرہ سئیں ڈسایا جو نیڑے ہک پیر دی درگاہ اے جیندا ناں "ڈاڈا مالدا شہید" اے. . او مال دا پیر اے مال دے راہ تے شہید تھیا ہا.. لوک مال دے متعلق منتاں ڈیندن. . ہر جمعرات دھݨوال کھیر آ ڈیندن بھت دیاں دیگاں چڑھدن مالدا شہید پچھوں کیا متھ اے یا کلاسرہ صاحب کوں پتا یا خدا کوں. . .پر گہنور پیر تاں کریہہ دمان دا پیر اے اتھاں کھیر دیاں دیگاں تاں کائنی پر منتاں ول وی پوریاں تھیندیاں ہوسن. . گہنور پیر بارے ہک روایت اے وی ھ جو اوں اپݨیں مریدیں حجبانی قبیلہ کوں آکھیا جو تہاکوں بندوخ ناں لگسی لیکن انہاں گالھیں تے عمل کریسو 1. ساری حیاتی کالے کپڑے پئیسو. . 2. بکری ناں کہیسو بکری دا گوشت ناں کھاوسو. . (اھدن جیہ تک حجبانی مارکا پیر سئیں دی ہدایت تے عمل کریندے رہ گئے اوہ تک مارکے کوں فائر کڈاہیں ناں لگا ہا)
. . "رغام". ..
دیرہ سمعیل توں کشمور تئیں سندھو دریا دے پچادھو تے سلیمان پہاڑ دے پوادھو زرخیز پٹی کوں دمان،پجادھ، بنی آکھیا ویندے. اے تقریبا تراۓسو کلومیٹر دی پٹی بݨدی اے. . اتھاں کاشتکاری رود کوہی نظام دے تحت تھیندی اے. .رود پاݨی کوں تے کوھی پہاڑ توں اے. .. . مطلب پہاڑ توں لہݨ آلا پاݨی. . . لوظ رغام کن مراد او سارا عمل اے جو سلیمان پہاڑ تے کیرھے زاویہ تے کھمݨ کھمی اے تے کیرھی نئیں امسے نیئں اوں پاݨی کوں آکھیا ویندے جیرھا پہاڑ توں تلے امدے تے بند پلیندے. رغامی کھمݨ دے لسکارے کن بجھ گھندن جو کیرھی پہاڑی تے بارش تھیسی تے کیرھی نئیں آوسی.(رغامی نئیں دے پاݨی وارݨ آلے کوں آکھیا ویندے) دمان دیاں مشہور رودکوھیاں سنگھڑ،سوہری، وڈور،مٹھاون وغیرہ ہن. . خصوصا ساون مہینہ ایں حوالے نال اھم اے پر وڈے رغامی اھدن جو بدرا دی باوی تک وڈی نئیں متوقع ہوندی اے. . .نذیر لغاری صاحب دا قبیلہ کھوڑا نئیں دا پیچ اے تے کجھ مٹھاون دا. . کھوڑا نئیں ہک چھوٹی نئیں ھ تے مٹھاون دے لمیو چک مغلو دے لمے پاسے نال وہندی اے. ..
. نذیر لغاری سئیں دی لکھت اچوں اے پیرا ایویں جاپدے جیویں ہر پچادھڑ(دمانی) اپݨاں حال بیٹھا ڈیندا ہووے. . بس نئیں تے پیر دا وٹاندرا ھوندے باقی کتھا ہکا اے. . کتھائیں پیر سخی بوربشک، جاڑو پیر ،جندا پیر ہن تے نئیں مٹھاون،سوہری ،حملڑی وغیرہ ہن. .(ہک بی گالھ وی ھ جو لوظ رغام دیرے کن لمیں تے روجھان تک ورتایا ویندے جبکہ دیرے کن ابھے تے "آفکی" ورتایا ویندے) جتھاں بے مہابا مشینی ترقی رودکوہی سسٹم کوں ونجاۓ اتھاں کجھ الفاظ وی ناپید تھئین ایویں لوظ رغام وی مردا مکدا پۓ. . . پر نذیر لغاری سئیں ایں لوظ کوں ورتا کے اوندے ھمیش ھووݨ دی ضمانت ڈتی اے. .
راڑاشم
راڑا شم ضلع موسیٰ خیل بلوچستان دا ہک شہر ہے۔
تاریخ ائمہ زیدیہ
یمن وچ انہاں دی اکثریت ہے۔ اس دے علاوہ ݙوجھے ممالک وچ وی ہن.
راڑاشم
جغرافیہ
پہاڑی علاقہ ہے،
آبادی
سرائیکی زنان الیندے ہن۔
تاریخ ائمہ زیدیہ
اوہ ائمہ جنہاں کوں زیدی معصوم سمجھدے ہن:
انہاں دے بعد زیدی شیعاں وچ کوئی وی ایسا فاطمی سید خواہ وہ امام حسن دی نسل توں ہووے یا امام حسین دی نسل توں، امامت دا دعوی کر سگدا ہے۔ زیدی شیعاں دے نزدیک پنجتن پاک دے علاوہ کوئی امام معصوم نی،کیونکہ انہاں حضرات دی عصمت قرآن توں ثابت ہے۔ زیدیاں وچ امامت دا سلسلہ تاحال جاری ہے۔ا یہ فرقہ اثنا عشری دی طرح امامت،توحید،نبوت تے معاد دے عقائد رکھدے ہن تاہم انہاں دے ائمہ امام زین العابدین دے بعد اثنا عشری شیعاں توں مختلف ہن۔ لیکن ایہ فرقہ اثنا عشری دے اماماں دی وی عزت کریندے ہن تے انہاں کوں "امام علم" منیندے ہن،ایہا وجہ ہے کہ زیدی کتاباں وچ امام باقر،امام جعفر صادق تے امام عسکری وغیرہ توں وی روایات مروی ہن۔
دارالحکومت
دار الحکومت یا پایہ تخت (انگریزی: Capital City) اینجھا شہر یا علاقہ جتھوں کہیں ملک دا نظام چلایا ویندے یا جتھاں قومی و سرکاری ادارے تے دفاتر موجود ہوون دار الحکومت سݙیندے۔
دراوڑ
thumb|Dravidische Sprachen 2500 قبل مسیح دے قریب ہندوستان تے آریہ نسل دے لوگاں نے حملہ کیتا۔ اوں وقت پورے ہندوستان اچ دراوڑ نامی نسل دے لوگ آباد ہن۔ آریاواں نے انہاں کوں جنوب دی جانب دھک ݙتا تے انہاں نے اتھاں اپݨیاں وستیاں وسا گھدیاں۔ دراوڑ ہی ہندوستان دے اصل باشندے ہن جبکہ آریہ تاں وسطی ایشیا دی جانب توں ہندوستان اچ آئے ہن۔ ایہ لوگ بہت سارے قبائل اچ منقسم ہن۔ ہر ہک دی اپݨی اپݨی زبان ہے۔ لیکن بنیاد مشترک ہے۔
روکھڑی
روکھڑی(انگریزی, Rokhri) پاکستان دی ہک یونین کونسل اے جیہڑی ضلع میانوالی وچ واقع ہے۔ ایندا ناں نیازی پٹھاݨاں دی ہک مشہور ڳوتھ روکھڑی دی وجہ کولوں ہے۔
فیوڈل دے ایجنٹ
گودیں دے فیوڈل دے ایجنٹ دلال دھڑادھڑ سرائیکیں دی سٹیج تیں اکیں سرائیکیں دیاں ہمدردیاں حاصل کرنڑ سانگے دھڑادھڑ سرائیکی صوبے دے اعلان کرنڑ لگ گئین اساں ساد مرادے سرائیکی خوش تھی کے انہیں دے ناں دے نعرے مارنڑ لگ ویندے اوں زندہ باد زندہ باد حالا نکہ ساڈی سٹیج تیں سرائیکی صوبے دا اعلان کرنڑ الیں دی اپڑیں پارٹی اچ کوئی اے جیڈی اہمیت نئیں ھوندی جواو اپڑیں پارٹی کوں اے اکھ سگن ہنڑ اپڑیں پارٹی اچو لوظ جنوبی پنجاب کوں کڈھو ایندے اچ لوظ سرائیکستان ایڈ کرو اے انہیں دی قطعن پوزیشن نئیں جڈاانہیں دی اے پوزیشن نئیں ول اے ساڈی سٹیج تیں اکیں سرائیکی صوبے دا اعلان کیوں کریندن ساڈیاں سرائیکی تنظیماں اجاں اتناں میچور کئینی نہ ساڈے لوک اتنا میچورن جو انہیں شاطر لوکیں دی واردات کوں سمجھ سگن تہوں میں سرائیکی جماعتیں دے عہدیداریں کوں وقت کنوں پہلے با خبر پیا کرینداں سرائیکیو سیانڑیں تھیوو توھاڈے نال محبت ونڈنڑدے بہانیں تیں کوئی بہوں وڈی واردات تھیونڑالی اے تساں اپڑیں نہ ھوند دیوجہ توں یا کہیں سادگی دی وجہ توں متاں اپڑیں تحریک دا کوئی نقصان کر کھڑو ول بعد اچ ارمان کھڑے کرو اوندا کوئی فایدہ نہ تھیسی اے واداتی لوک اپڑیں واردات کہیں شکل اچ ای کرسگدن مسلن ساڈی کہیں سرائیکی کانفرنس اچ چندے دی شکل اچ مہمان اے خصوصی بنڑکیں ابہندن حالانکہ سرائیکی دی الف ب دا پتہ ای کئینی ھوندا ول ساڈی سٹیج تیں سرائیکی صوبے دی گال کرکیں ساڈے جیرھے لوک کٹھے تھئے بیٹھے ھوندن انہیں دیاں ساکوں پنج ہزار چندہ ڈیکے اپڑیں حق اچ کیتی ویندن اساں اپڑیں جاہ خوش جو اساں انہیں کنیں سرائیکی صوبے دا اعلان کرا چھوڑیئے حالانکہ ایں نئیں ھوندا بس ایہا واردات ھوندی اے جیرھی اکثر جہیں تیں تھیندی رہ ویندی اے چنانچہ اج دے بعد میں اے اعلان کرینداں میں کہیں اوں سٹیج تیں کئیناں ویساں جیرھی ساڈی سرائیکی سٹیج تیں اے وارداتی لوک موجود ھوسن بی خیر۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو
راں پٹی ہک دی
ٻالاں کوں گنتری سکھاوݨ کیتے ہک نظم:
راں پٹی ہک دی
وی پٹی دو دی
ری پٹی ترائے دی
لی پٹی چار دی
جھاں پٹی پبجیں دی
تر پٹی ستیں دی
سی پٹی اٹھیں دی
وے پٹا نوے دا
آئو پٹا سو دا
اشفاق اشعر
اشفاق اشعر سرائیکی شاعر ہے
ݙوہـــــــڑہ
پکھی پالݨ ڈھیر ثواب ھوندے، پکھی قید کریندیں دل ݙردے¤
پکھی اݙدا رھے تاں بھاندا ھے اوندے پر کتریندیں دل ݙردے¤
بھانویں اشعر بار کوں چگدا رہے پکھی یار اݙیندیں دل ݙردے¤
لکھت اشفاق اشعر
ݙوہڑہ
توں اپݨی وچ مصروف رہیوں، اساں رستے ݙہدے رہ ڳۓ *
نت بہویں غیر دی محفل وچ، اساں اتنا کجھ وی سہہ ڳۓ*
تیݙا فوٹو چمدیں رات لنگھی، ہنجھوں اکھیاں وچوں ویہہ ڳۓ*
نوی آیا اشعر اج وی وت، ݙینہ تانگھ تنگھیدیں لہہ ڳۓ*
اشفاق اشعر.
ونکی:سرائیکی شاعر
مسرت نذیر
مسرت نذیر خواجہ (اردو: مسرت نذیر) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٣ اکتوبر ١٩٤٠ء) کینیڈا وِچ رہوݨ آلی پاکستانی لوک ڳائیکہ اَتے فلمی اداکارہ ہِن، جِنّھاں نے ٻہوں سارے اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ ادکاری کِیتی۔ مسرت نذیر ورھیاں تئیں زیادہ تر شادیاں وِچ ڳان٘دی رئی۔ اُوہ لوک گِیت وی ڳان٘دی ہئی۔
ابتدائی حیاتی
مسرت نذیر دے پِیؤ ماں کشمیری نژاد پنجابی ہَن، اِنّھاں دے پِیؤ خواجہ نذیر احمد، لاہور میونسپل کارپوریشن وِچ رجسٹرڈ ٹھیکیدار دے طور تے کَم کرین٘دے ہَن۔ مسرت نذیر دی حیاتی دے اَغاز وِچ، اِنّھاں دے اَمّاں اَبّا چاہن٘دے ہَن جو اُوہ ڈاکٹر بݨِن، اَتے اِنّھاں کُوں ودھائی تعلیم ݙیوائی۔ مسرت نے میٹرک دے امتحان (ݙاہویں پِیڑھی) وِچ امتیازی لمبراں نال پاس کِیتا اَتے انٹر میڈیٹ دا امتحان (ٻارہویں پِیڑھی) لاہور دے کنیئرڈ کالج تُوں پاس کِیتا۔
کَم کار آلی حیاتی
مسرت نذیر کُوں موسیقی نال گھاٹی دلچسپی ہئی اَتے اِنّھاں نے ١٩٥٠ء دے ݙہاکے دے اَغاز وِچ ریڈیو پاکستان کِیتے نغمے ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا ہئی۔
ذاتی احوال
مسرت نذیر ١٣ اکتوبر ١٩٤٠ء وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دی شادی ڈاکٹر ارشد مجید نال تھئی اَتے اُوہ ١٩٦٥ء تُوں کینیڈا وِچ رہن٘دی ہِے۔ ٢٠٠٥ء وِچ مسرت نذیر دے ترے ٻال ہَن۔ مسرت نذیر نے اپݨے فلمی کَم کار کُوں اپݨے پئے کِیتے چھوڑ ݙِتّا بھان٘ویں جو اُوں ویلے اُنّھاں دا کَم کار عروج تے ہئی۔ اَتے اُون٘دے نال کینیڈا ون٘ڄݨ تے راضی تِھی ڳئی۔
فلمی گرافی
مسرت نے پاکستانی سینما دے سبھ تُوں وݙّے فلماں جیویں "ماہی منڈا" (١٩٥٦ء) اَتے "یکّے والی" (١٩٥٧ء) کِیتے وی پیشکش کِیتی۔
ڈسکوگرافی
مسرت نذیر دے کُجھ دُھم پاوݨ آلے ڳاݨے اِیہ ہِن:
احمد ندیم قاسمی
thumb|احمد ندیم قاسمی احمد ندیم قاسمی (20 نومبر 1916ء تا 10 جولائی 2006ء) پاکستان دے ہک معروف ادیب، شاعر، افسانہ نگار، صحافی، مدیر تے کالم نگار ہن۔ افسانہ تے شاعری وچ شہرت پاتی۔ ترقی پسند تحریک نال وابستہ نمایاں مصنفین وچ شمار تھیندا ہئی تے ہیں وجہ نال ݙو مرتبہ گرفتار کیتے گئے۔ قاسمی صاحب نے طویل عمر پاتی تے لگ بھگ نوّے سال دی عمر وچ انھاں نے پنجاہ توں زائد کتاباں تصنیف کیتیاں۔
قاسمی صاحب دی شاعری دی ابتدا 1931ء وچ تھئی ہئی جݙݨ مولانا محمد علی جوہر دے انتقال تے انہاں دی پہلی نظم روزنامہ سیاست لاہور دے سرورق تے شائع تھئی تے ایہ انہاں کیتے بہت بڑا اعزاز ہئی۔ ایہو نہیں بلکہ بعد وچ وی 1934ء تے 1937ء دے دوران انہاں دی متعدد نظمیں روزنامہ انقلاب لاہور تے زمیندار لاہور دے سرورق تے شائع تھیندے رہے تے ایندے نال انہاں لوں عالمِ نوجوانی وچ ہی غیر معمولی شہرت حاصل تھئی۔
قائد اعظم ریزیڈنسی زیارت دا واقعہ
15 جون 2013 کوں زیارت وچ قائد اعظمؒ ریزیڈنسی، زیارت کوں بم دھماکیاں نال تباہ کر ݙتا گیا۔ اِس حملے وچ ہک پولیس اہلکار جاں بحق تھی گیا تے حملے دے خلاف زیارت دے شہری سراپا احتجاج بݨ گئے۔ امدادی ٹیماں دے پہنچݨ تک قائداعظم ریزیڈنسی تباہ تھی چکی ہئی۔ ہک توں ݙو منٹ دے وقفے دے نال چار بم دھماکے کیتے گئے جس نال عمارت کوں بھاہ لگ گئی، حملہ آور چار توں پانچ ہن جیہڑے کارروائی دے بعد فرار تھیوݨ وچ کامیاب تھی گئے ٓ۔ حملے دے وقت بجلی کوئناں ہئی۔
کمپیوٹر
کمپیوٹر دا ترجمہ "شمارندہ"، کمپیوٹر تے "حساب کار" ہے۔ ایہ ایسی مشین ہے جیہڑی حساب لاوے شمار کرے، تخمینہ کرے، گنتی کرے، کیلکولیٹر دا کم کرے عام بول چال تے تحریر وچ اینکوں کمپیوٹر ہی لکھا تے بولا ویندے۔ اینکوں عربی وچ كمبيوتر تے حاسوب ، فارسی وچ کامپیوتر تے رایانہ، فرانسیسی وچ Ordinateur، انگریزی وچ computer، سونسکا وچ Dator آکھا ویندے۔ ایہ ہک برقیاتی آلہ ہے جیہڑا حساب دے سوال تے پیچیدہ شماریاتی مسئلے، مقررہ تے مہیا کیتی گئی ہدایات دے مطابق آسانی نال حل کر گھندا ہے، ول انہاں حسابات دے نتائج یا تاں ظاہر کر ݙیندا ہے یا اپݨے کول محفوظ کر گھندا ہے۔ اج دی زندگی وچ کمپیوٹر دی حیثیت عمومی مقاصد وچ استعمال تھیوݨ والے ہک ایسے پرزہ (tool) دی ہے جیہڑا بنیادی طور تے ایک خرد عملیہ (microprocessor) تے انحصار کریندا ہے۔ اتھاں عمومی مقاصد توں مراد کمپیوٹر دے شعبہ زندگی دے مختلف آلات وچ استعمال نال ہے، کیونکہ اج کمپیوٹر نہ صرف ہک ذاتی کمپیوٹر (PC) وچ بلکہ گھریلو بجلی دے آلات تے صنعتی تے دفتری مقامات سمیت ہر جگہ پائے ونجݨ والے آلات وچ کہیں نہ کہیں طور تے موجود ہوندا ہے۔ thumb|کمپیوٹر دی نویں شکل، ہک لیپ ٹاپ
تعریف
ادارۂ فروغِ قومی زبان آن لائن قومی انگریزی اُردو لُغت دے مطابق کمپیوٹر دی تعریف ایویں ہے:
کمپیوٹر:ہک برقیاتی آلہ جیہڑا حساب دے سوال تے پیچیدہ شماریاتی مسئلے، مقررہ تے پروگرامی ہدایات دے مطابق آسانی نال حل کر گھندا ہے، ول انہاں حسابات دے نتائج یا تاں ظاہر کر ݙیندا ہے یا اپݨے کول محفوظ کر گھندا ہے۔
قائد اعظم ریزیڈنسی زیارت دا واقعہ
اندرون ملک رد عمل
واقعے دے بعد پارلیمنٹ دے ݙوہیں ایواناں وچ بلوچستان وچ دہشت گردی دے خلاف قرارداداں متفقہ طور تے منظور کیتیاں گئیاں۔ سینیٹ وچ سانحہ کوئٹہ دے خلاف قرارداد مسلم لیگ ن دی سینیٹر نزہت صادق دی طرفوں پیش کیتی گئی۔ قومی اسمبلی وچ وی کوئٹہ دھماکیاں تے زیارت وچ قائد اعظم دی رہائش گاہ تے حملیاں دے خلاف قراردادِ مذمت متفقہ طور تے منظور کیتی گئی۔
حضرت پیر ملوک شاہ رحمۃ اللہ علیہ
تاریخ وچ ہے کہ ریاست دے نواب نے بڑی کوشش کر گھدی مگر موجودہ بہاولپور شہر آباد کرݨ وچ ناکام تھیا. کیونکہ اتھوں دا کھاری پاݨی تے سخت گرم آب و ہوا لوگاں کوں راس نہ آندی ہئی تے کوئی اتھاں آباد تھیوݨ تے تیار نہ ہئی. ملتان شہر دے بالکل سیدھ وچ ہووݨ دی وجہ نال اے مخصوص جغرافیائی مقام کشش تے اہمیت دا باعث ہئی مگر پاݨی تے آب و ہوا دا مسئلہ رکاوٹ ہئی. نواب کہیں ݙوجھی جگہ شہر نہ وساوݨاں چاہندا ہئی لہٰذا او پیر ملوک شاہ ہوراں دی خدمت وچ حاضر تھیا تے اپݨی عرض بیان کیتس.
کمپیوٹر
تعارف
کمپیوٹر یونانی زبان دا لفظ ہے جیں دا مطلب کمپیوٹ کرنا یا حساب کرنا ہوندا ہے۔ ماضی وچ ایں لفظ کوں حسابگر (انگریزی: Calculator) کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہئی لیکن حالیہ دور وچ ایہ اصطلاح ہک ایسے آلے (انگریزی: Machine) کیتے اختیار کیتی ویندی ہے جیہڑا معلومات کوں اپݨے اندر داخل کرݨ دے بعد، ہک مقرر شدہ حکمت عملی دے مطابق تجزیہ کر سڳدا ہووے۔ یعنی ایں دا مطلب ݙوجھے الفاظ وچ ایہ تھیا کہ عموماً کمپیوٹر بذاتِ خود كجھ نی كر سڳدا، بلكہ اونکوں ݙسݨا تے سمجھاوݨا پوندا ہے كہ اوہ ساڈی بہم پہنچائی گئی معلومات تے ہدایات تے كیا تے کیویں كم كرے۔
کمپیوٹر ساݙی جانب توں بہم پہنچائی گئی معلومات کوں کٹھا کریندا ہے، انہاں کوں ذخیرہ کریندا ہے تے آپس وچ مربوط و ہم بستہ (انگریزی: correlate) کریندا ہے۔ حسابگر تے کمپیوٹر وچ اہم ترین فرق ایہ ہے کہ کمپیوٹر پیچیدہ کمپیوٹر پروگرام کوں اپݨے اندر ذخیرہ کر سڳدا ہے تے ہیں خصوصیت دے باعث انسان دی مدد دے بغیر منطقی تجزیات (logical analysis) انجام ݙیوݨ دی اہلیت دا حامل ہوندا ہے۔
لیپ ٹاپ (laptop) کمپیوٹراں نے کمپیوٹراں دے مانیٹر، کی بورڈ تے کیس دے تصور کوں یکسر بدل ݙتا ہے۔ اگر اتے دے بیان کوں مختصر کر کے لب لباب پیش کرݨ دی کوشش کیتی ونجے تاں کمپیوٹر دی ݙو اہم خصوصیات ایویں بیان کیتی ونج سڳدن ہ کہ: -
مشترکہ دارالحکومت
ݙو ریاستاں دا نظم نسق کݙہیں ہک ہی دار الحکومت دے ذمہ ہوندے۔ ہندوستان وچ ݙو دار الحکومت اینجھے ہن جتھوں ݙو ریاستاں دے انتظامی امور انجام ݙتے ویندن۔ ہک دار الحکومت دا ناں چندی ڳڑھ ہے جیہڑا شمالی ہندوستانی دی ݙو ریاستاں پنجاب تے ہریاݨہ دا مشترکہ دار الحکومت ہے۔ ݙوجھے مشترکہ دار الحکومت دا ناں حیدرآباد دکن ہے جیہڑا جنوبی ہندوستان دے ریاستاں آندھرا پردیش تے تلنگانہ دے انتظامی امور انجام ݙیندے۔
چندی ڳڑھ
بھارتی ریاستاں پنجاب تے ہریاݨہ دا مشترکہ دارالحکومت ہے ۔
تاریخ اسلام
610ء وچ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت ہک صدی توں گھٹ عرصے وچ بحر اوقیانوس توں وسط ایشیا تک سݨیجݨ لگی ہئی تے پیغمبرِ اسلامؐ دے وصال (632ء) دے عین سو سال بعد ہی اسلام 732ء وچ فرانس دے شہر تور (tours) دی حدود تک پہنچ چکا ہئی۔
thumb|اللہ
اسلام ہک مکمل ضابطہ حیات اے. اسلام دے مختلف فرقیاں تے مسالک دے سیاسی نظریات البتہ مختلف ہن تے انہاں سیاسی نظریات دی روحانی حیثیت ہر فرقے دے نزدیک مسلم تے اہم اے. اسلام دے وݙے چھوٹے فرقیاں دے روحانی سیاسی نظریات جنہاں تے انہاں نے اپݨے عقائد دی بنیاد تے حکومتاں قائم کیتیاں یا کرݨ دی جدوجہد کیتی یا اپݨے زیر اثر علاقیاں وچ اپݨے عقیدے دے مطابق اسلامی نظام قائم کیتے یا نظام تجویز کیتے انہاں سیاسی نظریات دی تفصیل تاریخ اسلام دا حصہ اے.ایں حصے وچ اساں مذہبی تے روحانی تقدس دے حامل سیاسی ادوار دی تاریخ دا جائزہ گھنسوں. جیہڑے کہ مندرجہ ذیل ہن:
تاریخ اسلام وچ اسلام دے مرکزی فرقے اہل سنت سمیت تمام مرکزی دھارے نال منسلک اسلامی مذہبی حکومتاں یا سیاسی تحریکاں دی تاریخ بیان کیتی ڳئی اے جیندے وچ خوارج کوں وی شامل کیتا ڳیا اے. اسلام دا دعویٰ کیونکہ اے ہے کہ آدمؑ توں عیسیٰؑ تک تمام انبیاء تے انہاں دے متعلقین نے اسلام دا ہی پرچار کیتا اس واسطے انبیاءؑ دی تاریخ وی تاریخ اسلام وچ شامل کیتی ڳئی اے.
راول گھنجیڑا
راول گھنجیڑا میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک ترقی پسند دانشور ہن جنہاں دیاں سرائیکی قومیتی تحریک وچ اہم خدمات ہن. سرائیکی تحریک واسطے میانوالی ضلعے وچ انہاں دے کاوشاں قابلِ قدر ہن. تاج لنگاہ مرحوم نال ہمیشہ منسلک ریہے تے انہاں دی زیرِ سرپرستی اپݨے کم کوں ٹوردے ریہے. انہاں دے کافی سرائیکی آرٹیکل وی سوشل میڈیا تے موجود ہن جنہاں وچوں کجھ حسبِ ذیل ہن: -
ہینڑیاں دے کہڑے جواب ہن
معظم خان ہاتھی خیل روکھڑی دا راہوݨ آلا ہائی ،جس دی ساری زندگی چوریاں،ݙاکے تے گندے کم کریندیاں گزری۔او ڄݙاں ٻݙھا تھی ڳیا تاں منجی تے پیا رہندا ہائی تے نالے کھنڳدا رہندا ہا۔رمضان تے روزے آئے تاں ہک ݙینہ اس دی ڄنݨری اس نوں آکھیا۔۔۔! وے بھیڑا معظم ۔۔۔۔ ساری زندگی ڄو گندے کم کریندا رہیاں تے ہݨ تاں کوئی نماز روزہ کیتا چا کر ڄو اڳلے جہان خدا نوں کہ جواب ݙیسیں؟۔۔۔۔۔۔معظم خان ٹھڈا ساہ وی بھریا تے نالے آکھییوس۔۔۔۔۔اوہ کملی رن ہیڑیاں دے کہڑے ڄواب ہن۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔؟(ہک شارٹ سٹوری)
دریا نال ہک جھیڑا
"وسوں" روز مال چھڑیندی ہا تے دریا سندھ دی مݨ تے ٻے کے ݙنڳراں دا خیال رکھیندی ہاتے اے اس دا روز دا معمول ہا پیا۔ہک ݙینہ اوں دا ہک ٻال دریا اچ دھاوݨ لڳا تاں بݙ کے مر ڳیا،وسوں کوں اس دے ٻال دی لاش وی نہ مل سڳی۔وسوں نوں اپݨے ٻال دے دریا اچ بݙ کے مرݨ دا ݙکھ ساری زندگی نہ ڳیا۔ وسوں روز مال گھن کے آوے تے دریا دی مݨ دے ٻا ونڄیں،دریا دے پاݨی کوں ݙیدھی راوے۔پاݨی دیاں لہراں آون ،دریا دی مݨ نال ٹکراون تے مٹی پاݨی اچ ݙھا پووے تے نالے" ڈابک"دی آواز آوے۔"ڄوں ڈابک "دی آواز آوے وسوں اڳوں آکھے" ڈابک تیݙی ما ڈابک تیݙا پیئو"وسوں روز ساجھری ایلے توں گھن کے شام تک دریا نال اے جھیڑا لائی رکھیندے ہا تے دادریا نال اس دا اے جھیڑا اس ویلے تک چلدا رہیا جݙاں تک او ݙنڳر چریندی رہی ہا( ہک لوک شارٹ سٹوری)
صابر عطاء دے بارے وچ
سائیں صابر عطا ہک منجھے ہوئے لکھاری ہن تے انہاں دے مضامین مختلف اخبارات اچ چھپدے رہندن، پر اس توں زیادہ وہ سنگتیاںیاں تے سنگتی ہن تےاساݙے او ٻہوں پراݨے جگردار،مینوں نئیں یاد ڄو انہاں کݙاں وی کہں سجݨ دی کنݙ لکھݨ ݙتی ہووے،میݙیاں انہاں نال چوک اعظم اچ ٻہوں ملاقاتاں تھیندیاں ریاں ہن۔مینوں یاد ہے ڄو اساں چوک اعظم دے ،چوک اچ تے کئی ݙوجھیاں جھائیں تے چاہ دی پیالی ،کھانݨے تے مختلف پروگراماں اچ سرائیکی تحریک ،سرائیکی لکھاریاں، ادب و صحافت تے ݙوجھے موضوعات گھنٹوں ڳلاں کریندے رہے تے انہاں توں مستفید تھیندے رہےپر ہر ملاقات ادھوری رہی،ہر واری سوچیا ڄو انہاں نال ول ملسوں تے ہور سکھسوں۔۔۔۔۔۔اج انہاں ہک ٻہوں پراݨی تصویر اپݨے رائت اپ نال پوسٹ کیتی ہے ،میݙا دل تھیندا پیا ڄو مارکے نال ورتائی انڄیں۔
افضل عاجز بارے
ساتھیو ۔ݙو تراہ ݙیہنہ پہلے افضل عاجز دے بارے لکھا ہم تے نال اے ݙسیا ہم ڄو میکوں انہاں نال ہمیشہ اے گلہ رہیا ڄو انہاں مزاحمتی شاعری چھوڑ کے تھل دے غریب سراءیکاں کوں کلہہ چھوڑ ݙتا ہے ۔ افضل عاجز ہن گیت ،نغمہ تے کمپوزنگ ول نکل ڳے ہن تے تھل دی مزاحمتی آوازوݙے شہراں دے شور اچ ڳم تھی ڳءی ہے ۔میݙی کوشت ہوندی ہے ڄو پڑاݨا افضل عاجز توھاݙے سامݨے پیش کریندا راہوں تان ڄو اساں اپݨے آپ کوں کلہہ نہ سمڄھوں،نال عاجز کوں احساس ݙیویندے راہوں جو اساں ،اس افضل عاجز کون نیں بھلے ڄہڑا اساݙے ݙکھاں تے درداں دا درمان ہا تے اساݙے جذبات نال کت کتاڑیاں کریندا ہا،اساݙے وچ وسدا تے ہسدا ہا نال اساݙے جذبات دی ترجمانی وی کریندا ہا۔۔۔انہاں دا ہک ہور شعر پیش کرݨ دی اجازت گھنساں۔۔۔۔۔
بکھ تے ݙکھ توں ڄہڑے ݙیہنہ فرصت مل ونڄیں
تیݙے ناں دے ݙھڑے ماہیے ڳا گھندے ہاں.
لوک قصّے دا منڈھ
سرائیکی وسیب دے قصے سادگی، بے ساختگی، وسیب نال ڳوڑھے ڳانڈھے، دلچسپ واقعات، مبالغہ آرائی زبان دے ورتارے، دلچسپ قصے دی ابتداء دی وجہ نال ٻہوں مقبول ہن۔ ایہ لوک قصے وساخ، چوکی، ڈیرے، ٻیٹھک یا گھراں وچ بزرگاں کولوں سݨے ویندن۔ قصے دے ہیروز دے حوصلے، ہمت توں سبق آموز ڳالھیں ملدن۔ انہاں قصیاں وچ مافوق الفطرت کردار، جِن، پریاں، دیہہ شامل ہوندن۔
لوک قصیاں دا کوئی حد بنا نھیں ہوندا، ایہ علاقے، جغرافیے دے پابند نھیں ہوندے۔
سچ دی چھاں اے، کوڑ دی سیج اے، مَئی کویلی سُتی پئی اے، اُٹھ سراندی رکھی پئی اے، اُتوں ڈٹھا ہاتھی، آکھے کہڑاہیں وے مویا لونگ کریندا۔ سڄݨاں دی کچاہری اے۔ جوگی والی پھیری ہے۔ بندہ خاک دی ڈھیری اے۔ دنیا تیری اے نہ میری اے۔ اڄائی بندہ، بندے دا ویری اے۔
سرائیکی مضمون
سرائیکی لفظ دی اصل سندھی لفظ سر کنوں اے۔جیندا مطلب ہے اتلا پاسا۔سرائیکی چونکہ سندھ دے اتلے پاسے الائی ویندی اے ات واسطے اینکوں سرائیکی آکھیا ویندے
لوک قصّے دا منڈھ
اللہ اللہ وقت سَوّلا، سُتیاں دی خیر اتے جاڳدیاں دا بھلا۔ ڳالھ ایں مذکور اے۔ سُݨی میں ضرور اے۔ اللہ ڄاݨے سچ اے یا کُوڑ اے،پر سڄݨاں دا مُل پاوݨ دستور اے۔ قصے دا اختتام کجھ ایں ہوندے۔
سرائیکی مضمون
سرائیکی ٻولی
لوک قصّے دا منڈھ
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:لوک قصے۔ ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
سرائیکی مضمون
استاد فدا حسین گاڈی
حضرت گلݨ فقیر رحمۃاللہ علیہ
آپ دا مزار بہاولپور شہر وچ فرید گیٹ دے ٻاہر مین شاہراہ تے واقع ہے. جتھاں آپؒ دا مزار اے اوندے بالکل نال ای بہاولپور دا گورنمنٹ ٹیکنیکل ہائی اسکول تے صادق ڈین ماڈل ہائر سیکنڈری اسکول واقع ہن. سرکلر روڈ تے ہووݨ پاروں آپؒ دا مزار مرجع خلائق اے.
اے مزار وی سرکلر روڈ تے واقع فرید گیٹ دے ٻاہر موجود فوارے دے نال اے جتھاں ہک وݙا درخت وی موجود اے. ایندے بالکل ہم دیوار پاکستان ہینڈی کرافٹس والیاں دا شوروم اے جتھوں پاکستان دے دستکاری تے ثقافتی فن دے نمونے گھدے ونج سگدن.