cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی تحریک دی لنڈی کہانی
سرائیکی تحریک کوں چھڑا شاعریں تائیں محدود کرݨ درست نئیں۔ ایندے نال ساکوں سرائیکی تحریک دی درست تے تنقیدی سُنڄاݨ نئیں تھیندی۔ ٻس چھڑی واہ واہ دی گُنجائش ول بچدی ہے۔ میݙے خیال موجب سرائیکی تحریک دے ترائے نویکلے دور بݨدن۔ پیلھا دور سَن سَٹھ دے ݙہاکے کنیں سَن ستر دے ݙہاکے دا چھیکڑ بݨدے (جݙاں بھٹو صاحب کوں پھاسی تھئی)۔ ایں دور وچ ݙوھیں سرائیکی ٻولی دی انج سُنڄاݨ تے بہاولپور صوبے دی بحالی دی تحریک ون یونٹ دے پچھوکڑ تے پچھاویں ہیٹھ چلدن۔ ایں دور وچ بھٹو صاحب دا دور سرائیکی تحریک کیتے سوبھ ہوندے۔ ملتان وچ 1974 وچ تھیوݨ آلی سرائیکی ادبی کانفرنس مثالی حیثیت رکھدی ہے۔ ایں دور وچ سرائیکی زبان دی انج سُنڄاݨ کیتے سرائیکی لکھاریں ( نہ جو چھڑے شاعریں ) لینگوئیج پلاننگ کیتی، سکرپٹ ٹھہایا تے رسالے کتاباں چھپیاں۔ ایں دور دے ریکارڈ کیتے کرسٹوفر شیکل دے لکھے کئی پیپرز ہتھیکے ہن۔ آکھیا ونڄ سڳدے جو سَن سٹھ وچ سرائیکی سُنڄاݨ دی تحریک کیتے بھوئیں بݨی، ہل چلایا ڳیا تے بھٹو صاحب دے جمہوری دور وچ اینکوں بیجے دا چھٹا لڳیا۔ سرائیکی تحریک دا ݙوجھا دور سَن اسی دے ݙیاکے کنیں گھن ݙو ہزار دے ݙہاکے دے چھیکڑ دا دور بݨدے۔ اے دور ٻولی ۔۔ لینگوئیج کنیں ودھ ثقافتی ۔۔۔ کلچرل سیاست دا دور ہے۔ ٻولی دا کم تاں جاری ریہا پر سرائیکی لوک سانجھ اونکوں ودھا کنیں ڳالھ مہاڑ، میلےٹھیلیں تے مشاعریں تائیں پُڄا ݙتا ۔ مہرے آلا دا میلہ اوں دور دا بچیا کھچیا، بھنا ترٹا ماڈل ہے۔ اے دور ضیا الحق دی بے رحم آمریت کنیں شروع تھیندے تے نواز شریف ۔۔ آئی جے آئی ہیٹھوں ساہ گھندے۔ ایندے وچ جے کوئی آس اُمید دے جُھٹکے آندن تان او بے نظیر بھٹو دی نکی جہیں مُدت دیاں جمہوری حکومتاں ہئین۔
اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور تے زکریا یونیورسٹی وچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ دی منظوری بے نظیر بھٹو دی پیلھی حکومت وچ تھیندی ہے۔ ایں دور وچ سندھ تاں اپنڑی تݙ کہیں حد تائیں رکھی پر سرائیکی وسیب دی حالت پتلی ریہہ ڳئی۔ ایں دور وچ سرائیکی تحریک ہولیں ہولیں ڈھلی تھیندی ڳئی۔ اکبر ملکاݨی سئیں تے اساں جہیں کئی لوک ایں دور دی پیداوار ہئیں۔ ہک ویلھا مشرف دا او وی آیا جݙاں بھانبڑ بھوں اندھاریاں راتیں ریہہ ڳئین۔ سرائیکی تحریک دا تریجھا دور بے نظیر بھٹو دے قتل تے پیپلز پارٹی (یوسف رضا گیلانی) دی حکومت کنیں شروع تھیندے۔ ایں دور وچ سرائیکی تحریک ثقافتی ۔ کلچرل رنگ کنیں سیاسی ۔ پولیٹیکل روپ گھنݨ پئے ڳئی۔ ایندا وݙا اظہار انج صوبے دے مطالبے دی صورت وچ تھیا۔ صوبے دا مسئلہ پارلیمانی تے آئینی فورم تائیں پُجیا ۔ انج سرائیکی صوبہ دی ہک پارلیمانی تے آئینی ہسٹری تے ریکارڈ بݨ ڳیا۔ ایندے وچ پیپلز پارٹی تے یوسف رضا گیلانی دا کردار اُتم ریہے ڳئے۔ ایں سبھ دے باوجود سرائیکیں دے گوݙیں وچ ساہ نئیں لڳدا۔ پیپلز پارٹی دی حکومت دے مُکݨ بعد نواز شریف دا دور تے پی ٹی آئی دی کامیابی ݙسیندی ہے جو سرائیکیں وچ سیاسی کلچر اڄاں وی ٻہوں ڈھلا ہے۔ او اپݨے قومیتی مفاد دی سُنڄاݨ تے ایں کنیں ودھ اپݨے اوں قومیتی سیاسی مفاد دی رکھوالی جوڳے اڄاں وی نئیں نظردے۔
توراتی عبرانی
thumb|توراتی عبرانی زبان دا قدیم نمونہ
توراتی عبرانی (انگریزی: Biblical Hebrew؛ عبرانی: עִבְרִית מִקְרָאִית Ivrit Miqra'it یا לְשׁוֹן הַמִּקְרָא Leshon ha-Miqra) جینکوں کلاسیکی عبرانی (انگریزی: Classical Hebrew) وی آکھا ویندے ، قدیم عبرانی زبان دی ہک قسم اے تے اے کنعانی سامی زبان ہے جیہڑی دریائے اردن دے مغربی تے بحیرہ روم دے مشرقی علاقے وچ آباد بنی اسرائیل دے علاقے وچ ٻولی ویندی ہئی تے ایہا زبان ہی حضرت موسیٰ علیہ السلام تے تورات و زبور دی معیاری زبان اے جیہڑی ہݨ موجود نی۔
رِِچھ، کُتا
قصہ
میلے آلے ڈینہ اپ. چٹی پوشاک پاتے. سر تے چٹا پٹکا ٻدوس.. ولا ڈوں نوکر کتے کوں پکڑی ودے ھن... کتا جھلیجݨ اچ نہ  اوے۔ـ. بس کتے کوں جھوڑیونے او ٻھج تے ریچہ دے نال گیا.. ریچہ گڈھ تے ڈتے درھول.. کتا کاؤں کاَؤں کریندا لاتوس دھروکڑی گھر آن کھڑا.. او شودا تلے منہ کر تے گھر ولیا تاں کتے کوں ڈیکھ تے آکھیوس تھوک ای میڈا وی نک کپئی... تے اپڑاں وی کھادا پیتا حرام کیتی..
اج کل ملک دے حالات و کجھ اینو ے ہن۔۔۔۔
حضرت صالح علیہ السلام
سیرت و حیاتِ طیّبہ
صالح علیہ السلام ہک نبی دا ناں اے جنہاں دا قرآن مجید تے بائبل دے عہدنامہ قدیم وچ ذکر آیا ہے۔ اے قومِ ثمود دی طرف مبعوث کیتے گئے۔
اپ حضرت نوح علیہ السلام دے پتر سامؑ دی نسل وچوں ہن آپؑ دا سلسلۂ نسب کچھ ایویں ہے:-
” صالح بن عبیر بن سیّاف بن ماشیح بن عبید بن خاضر بن ثمود بن عرم بن سام بن نوح ہے۔ “ اس توں یہ معلوم تھیندا ہے کہ آپؑ نوح علیہ السلام دی نسل وچوں ہن۔
قوم کوں تبلیغ تے انہاں دی نافرمانی
آپؑ نے اپݨی قوم اللہ دی وحدانیت دی تبلیغ فرمائی مگر قوم نے بجائے راہ راست تے آوݨ دے آپؑ دی مخالفت شروع کر ݙتی تے آپؑ دی دشمن بݨ ڳئی.
آپؑ دا معجزہ، توݙا تے قوم دے ہتھوں اوندی موت
قوم نے حجت دے طور تے آپؑ کولوں معجزہ طلب کیتا جیندے نتیجے وچ ہک پتھر وچوں ݙاچی دا ہک توݙا نکلیا جہہڑا کہ آپؑ دا معجزہ اے.مگر قوم نے آپؑ دے نال دشمنی تے بغض دے حداں پار کریندے ہوئے اونکوں قتل کر ݙتا تے ظلم دے مرتکب تھئے.
آپؑ دی قوم تے اللہ دا عذاب
قوم دی نافرمانی تے ظلم دے بعد قوم تے اللہ دا عذاب نازل تھیا تے او تباہ و برباد کر ݙتی ڳئی.
تعلیمات
آپؑ نے ہمیشہ اپݨی قوم حق تے توحید دی دعوت ݙتی.
ابوالفرح طرطوسیؒ
شیخ محمد یوسف ابوالفرح طرطوسیؒ، اپݨے وقت دے قطب وقت تے جامع الکمالات گزرے ہن۔ ابو الفرح طرطوسیؒ دی ولادت طرطوس وچ تھئی۔ ناں محمد یوسف تے کنیت ابوالفرح ہے۔ آپؒ دے والد دا ناں شیخ عبد اللہ طرطوسیؒ ہے۔
روحانی زندگی
ابو الفضل عبد الواحد تمیمیؒ دے مرید خاص تے اپݨے زمانے دے قدوۃ الاولیاء تے زبدۃ المشائخ وچ شمار تھیندے ہن. آپؒ اپݨے عہد دے قطب تے جامع الکمالات شیخ گزرے ہن۔ آپؒ سلسلہ قادریہ دے چوݙہویں امام طریقت ہن۔ آپؒ ولی کامل، عالم فاضل، جمیع العلوم ظاہری و باطنی ہن۔ بہت بڑے صاحب کرامت بزرگ ہن۔ صبر و توکل وچ آپؒ دا مقام بہت بلند ہئی، عظیم خوبیاں دے مالک ہن۔ آپؒ نے پیر و مرشد دے نقش قدم تے چل کے خلق خدا دی رہنمائی دا فریضہ انجام ݙتا تے دین متین دی اوہ خدمات انجام ݙتے کہ اج وی آپ دا نقش قدم فیض روحانی دا سرچشمہ ہے۔
وفات
آپؒ 3 شعبان المعظم 447ھ بمطابق 1055ء کوں ایں دارفانی توں رخصت تھئے۔ آپؒ دی آخری آرام گاہ طرطوس نزد بغداد وچ ہے۔
دیرہ اسماعیل خان
دیرہ اسماعیل خان سرائیکی وسیب دا ہک ڈویژن ہے۔ دیرہ اسماعیل خان کوں ڈی آئی خان وی آکھا ویندا ہے ۔ اے شاہر سندھو دریا دے کنارے آباد ہے۔ سردار اسماعیل خان بلوچ نے 15ویں صدی دے آخر اچ اپنڑیں ناں تے ایں شاہر دا ناں رکھا۔ 1901 اچ لارڈ کرزن نے ایکوں ڈیرہ جات کولوں الگ کر کے صوبہ سرحد نال شام کر ڈتا۔ ہنڑ دیرہ اسماعیل خان صوبہ خیبر پختونخواہ دا ہک وڈا شاہر ہے۔ لیکن خیبر پختونخواہ دا حصہ ہوندے ہوئے وی اتھاں ثقافت ، رسماں تے زبان سرائیکی ہے ۔ صوبائی دارالحکومت پشاور کولوں ایندا پندھ 300 کلومیٹر یا 190 میل ہے ۔ ملتان شاہر کولوں اُبھے تے ڈیلائی پاسے 230 کلومیٹر یا 14 میل دے پندھ تے واقع ہے۔ 2017 دی مردم شماری دے مطابق ایں شاہر دی کل آبادی 1627132 ہئی، ایں کیتے پاکستان دا 37 واں وڈا شاہر ہے تے خیبر پختونخواہ دے لَمے پاسے دا سب کولوںوڈا شاہر ہے ۔
شجرہ نسب
دیرہ اسماعیل خان دی اکثریت آبادی سرائیکی بولیندی ہے ، بھل اتھاں پشتو تے بلوچی وی الائی ویندی ہے ۔ دیرہ دے لفظ دے مطبل " خیمہ " ہے تے اے وادی ِ سندھ دے ڈوجھے شاہراں آلی کار جیویں دیرہ غازی خان ، دیرہ بگٹی ، دیرہ دریا خان ہن ایویں دیرہ اسماعیل خان دا مطلب ہے اسماعیل خان دا خیمہ ۔
دیرہ ڈویژن وچ ترائے ضلعے ہن،،
جنوبی وزیرستان دیاں اٹھ تحصیلاں ہن؛
برمیل
لدھا
میکن
سرارو گھا
سرویکال
تیارزہ
توئی کھلا
وانا
ٹانک ضلع صرف ہکا تحصیل ٹانک ہے،
ضلع دیرہ اسماعیل خان دیاں پنج تحصیلاں ہن
دیرہ اسماعیل خان
کلاچی
ڈربن
پرووا
پہاڑپور
کل پنج تے ہک تے اٹھ
مطلبے چوݙاں تحصیلاں ہن، تے ݙو سب ڈویژن درہ زندہ تے جنڈولا وی ہن.
ڈنمارک
یورپ وچ ہک ملک ہے۔
سرائیکی تحریک دی کتھا
شاہین صاحب دے کٹھے پیپلز پارٹی چھوڑ کیں سرائیکی بنڑیئے ھاسے پونم اچ ای شاہین صاحب دے کٹھے ھاسے تاج خاں گواہ اے رہوکی سندھ اچ فاضل راھو دیاں برسیاں وی بھگتائینسے حیدر بخش جتوئی دے برسیں تیں وی حاضریاں ڈتینسے اسلم رسولپوری استاد احمد دے کٹھے کلھا جھنڈا چاتیں ترائے دے ترائے بندیں نال جامپور چوک تیں بریسٹر تاج محمد خاں لنگاہ دا استقبال وی کیتسے باضابطہ ایس کیو ایم اچ شامل تھی تیں رات ڈیہنہ کم کیتے بھرپور جوانی دا کجھ حصہ پیپلز پارٹی کوں ڈتے اوندے بعد بلکہ پیپلز پارٹی اچ رہندین ھوئیں استاد فدا حسین گاڈی دے کٹھے تونسے توں گھن بنگلے کورائی تئیں تیں بنگلے کورائی توں گھن کیں مہرےالے تک لوک سانجھ نال وی سفر کیتے منظور بوھڑ نال وی ڈھیر عرصہ کم کیتے ہنیں جیاہڑیں ساڈے وسیب غونث بخش بزنجو وی دورہ کیتاھا تاج خاں نال ھوندا ھا دیرہ غازیخاں اچ میڈے گھر میکوں وی چاہ دا شرف بخشا ھا اے ھن ساڈیاں گزریاں ویہانڑیاں اساں با ضابطہ کم ایس کیو ایم دے پلیٹ فارم سئیں حمید اصغر شاہین صاحب دے نال کیتا تیں اجاں تک ایمانداری نال کریندے ودے ھئیں کل وی سرائیکی ھاسے اج وی سرائیکی ھئیں مرسوں سرائیکی تھی تیں بلکہ سرائیکی دے جھنڈے اچ لپٹیچ تیں مرسوں وصیعت کرتیں مرسوں قبرتیں وی سرائیکی جھنڈا لگا رھے باقی سرائیکی تحریک اچ گرفتاریاں وی ڈتین سروی پڑوائسے خون وی ڈتے ہسپتال اچ داخل تھئیسے پل غازی گھاٹ وی بند کیتے دیرہ غازیخاں دا ہرروڈ وی بند کیتے دھمکیں دے باوجود جماعت اسلامی دے خلاف شدید احتجاج کیتے پروفیسر منور حسن دا پتلا وی ساڑیئے پل شوریہ تیں عمران خاں دا غائیبانہ نماز جنازہ ای پڑھوائے تونسے ونج کیں شدید مذاحمت دے باوجود عطا اللہ خان مینگل دا پتلا وی ساڑیئے ڈو قریبی عزیزیں دیاں بلوچستان توں لاشاں ای وصول کیتین دیرے وچ پرچے وی چاتن گرفتاریاں وی ڈتین جامپور دے مظاہرے اچ جیندابانی مبانی میں ہم پرائیوٹ اڈے تیں جلسہ نہ کرنڑ ڈتونے شدید احتجاج کیتوسے احتجاج اچ شاہین صاحب سید فرحت نقوی ظفر خاں لنڈ مرحوم کوں پولیس چاگئی اکھیں تی پٹی بدھ سندھ باڈر تیں کشمور دے نال چھوڑائے کامریڈ عبدالکریم ڈمرہ اللہ ڈتہ بدنام تیں ملک محمد نواز بھابھے کوں جیل بھیج ڈتونیں باقی اساں چار بندے پرچے الے باہرو بچ گیوسے ضمانتاں کریونسے میڈا ذاتی ڈالا ڈھک ڈتونے مہینہ سپرداری نہ تھئی فاضل پور اچ شاہین صاحب مجاھد جتوئی جمشید دھریجہ تیں میں فقیر کوں احتجاج نہ کرنرنڑ ڈتونے راتی رات ستیں ھوئیں کوں چا کیں ڈھک ڈتونیں کتھاں کتھاں پرچے نہ تھئے کتھاں کتھاں نہ ڈھکیوسے بحرحال نویں نسل کوں کجھ گالہیں ڈسنڑ بہوں ضروری ھن ہنڑ اسان تاریخ دے رحم وکرم تیں ھئیں امید اے ہنڑوی تحریک اچ قدم ڈو قدم اگو پیسو ھا ہیں ویلھے تک خبریں اخبار دا بائیکاٹ ثابت قدمی نال جاری اے ساڈے اتیں الزام لانونڑ کولھو پہلے تساں ایہو بائیکاٹ تیں کرو چا ہیں اخبار نیں توھاکوں را دا ایجنٹ اکھیئے بیخیر سرائیکی قوم زندہ باد سرائیکستان زندہ باد ۔۔۔۔اکبرخاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی. (١٣ دسمبر ٢٠١٨ء)
رہائشی سکیم
اونویں تاں بندے کوں ہک بیڈروم تے ہک واش روم چہیدا ہوندے، چلو پیسے ہن تاں 5مرلے ڈاہ مرلے یاول ہک کنال داگھربنڑاوے (حالانکہ کنال دی کوٹھی/بنگلے کوں سجی دنیاوچ عیاشی سمجھیاویندے) جیہڑے مغرب تے چین دیاں عمران خان گالھیں سٌنڑویندا نی تھکدا، اٌتھاں کہیں دے کول ہک ملین ڈالرتوں ودھیک رقم ہووے تاں اے تلارقم دا گھربنڑاون کوں پاپ جانڑدن تے خودفلیٹ اچ رہندن تے اوپیسہ کاروبار، فیکٹری، مل بنڑاون سانگے استعمال کریندن یاسٹاک ایکسچینج اچ انویسٹ کریندن، اٌنہاں دی سوچ مطابق گھر سانگے خرچ تھیونڑ والا ملین ڈالرضایو ویندے تے کاروبار،فیکٹری، مل سانگے خرچ تھیونڑآلاملین ڈالرملکی جی ڈی پی وچ ودھاراکریندے نال ای روزگاروی پیدا کریندے!!
عمران خان وزیراعظم نہ ہوندیں ہوئیں وی وزیراعظم ہائوس کن وڈا350کنال دامحل بنڑوائے ہٌنڑ اہدے بے گھرلوکیں دا احساس کرو، خود۔۔۔۔۔تے نورھیں کوں پئی سمجھاوے!!!!!!! (راݨا ابرار خالد)
اظہر کلیانی
اظہر کلیانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
٢٠ فروری ١٩٨١ء کوں دیرہ غازی خاں وچ ڄمے۔
نمونہ کلام
میݙی ڳال تاں بݙهڑی نیں تهی ڳئی
تیݙے شہر ونجݨ دے نال جیویں
ساݙی وستی نکڑی نیں تهی ڳئی
توں شہریں ونج ہڑتال کریں
کیویں چوک اچ روٹی مل پوسی
کیویں غربت مکسی نعریں وچ
کیڑھی رمز دے وچ سمجهانواں میں
تیکوں ڳالهیں اپݨے چیتے دیاں
تیݙے بهوڳ دی واچهڑ کیا چئیسن
ساݙیاں کندهیاں کچے لیپے دیاں
توں شہریں ونج پکڑیج پوویں
اساں کوٹ کچہریاں کیا جاݨوں
اساں داݨے چهٹ کے هوک پوندوں
اساں شہر دیاں چاڑهیاں کیا جاݨوں
میݙی ڳال ہمیشہ یاد رکهیں
ساݙے ہتھ ہن مال دے ڳهاه جوگے
ساݙے پیر ہن کهوه دے راہ جوگے....!!!
،،،،،،، چھڑی میں تاں نیں،،،،
سوہنڑے عشق دے ایں راہ اگوں
بہوں لوک ہن چھڑی میں تاں نیں
ہیراں بہوں رانجھے بہوں
ایں جوگ دے سانجھے بہوں
ویلھے دی گھمر گھیر وچ
ݙونگھے سفر دے پھیر وچ
مونجھیں وچوں بھل تاں سہی
شیشے اڳوں ڄل تاں سہی
تیڈے ہار دی لڑی میں تاں نیں
ایں در اڳوں کچنال وچ
رتڑے پھلاں دی جھال وچ
ذرا ݙیکھ ہاں کھڑی میں تاں نیں
اظہر کلیاݨی
حمید الفت ملغاݨی
پروفیسر ڈاکٹر حمید الفت سرائیکی دانشور ہن۔سرائیکی کتابیات دے حوالے نال انہاں کافی کم کیتے۔
حوالے
ونکی:سرائیکی ماہرین تعلیم
حمودیاں دا خلافت تے قبضہ تے خلافت بنی امیہ دی دوبارہ بحالی
حمودی، بربر عرب سلطنت دا ناں اے جنہاں نے ٻہوں تھوڑے عرصے کیتے خلافت قرطبہ ہسپانیہ تے اردگرد دے ریاستاں تے قبضہ کر گھدا تے ایندے تخت دے مالک بݨے ریہے. انہاں دے آباء و اجداد ادریسی ہن جیہڑے زیدی شیعہ ہن. زیدی شیعہ تے سنی مسلک دا فرق کوئی خاص نی بلکہ چند ہک معاملات وچ فرق اے. جتھوں حمودیاں دے شیعہ سݙویجݨ تے انہاں دے مسلک دی وضاحت تھیندی اے. انہاں کوں بنو حمود وی آکھا ویندا اے.
بنو حمود دے زیدی خلفاء دی تفصیل اے ہے: -
حمودیاں نے ہک وقت جبرالٹر دے گزرگاہواں تے قبضہ کر گھدا جتھوں اے طاقت ور تھیندے ڳئے تے انہاں نے ہسپانیہ دی خلافت تے قبضے دے خواب ݙیکھݨ شروع کر ݙتے. انہاں نے اموی خلیفہ عبدالرحمٰن چہارم کوں معزول کرا ݙتا تے سیوٹا دے گورنر علی بن حمود الناصر نے قرطبہ تے قبضہ کر کے اپݨے خلیفہ ہووݨ دا دعوٰی کر ݙتا. اے واقعہ سن ١٠١٦ء دا اے جݙݨ بطور خلیفہ ایندی تاجپوشی کیتی ڳئی. بنی امیہ درپردہ اپݨی خلافت دی بحالی وچ کوشاں ریہے کیونکہ حالی تک وی انہاں دے وفادار قبائل کافی تعداد وچ موجود ہن. اس واسطے انہاں نے اپݨی کوشش جاری رکھی تے نتیجے دے طور تے محض ست سال بنو حمود دی خلافت جاری رہوݨ دے بعد سن ١٠٢٣ء وچ آخری حمودی خلیفہ کوں معزول کر ݙتا ڳیا تے بنی امیہ دا خلافت ہسپانیہ تے قبضہ بحال تھی ڳیا تے عبدالرحمٰن پنجم اموی خلیفہ دے طور تے تخت نشین تھیا.
سرائیکی ہک جفاکش قوم اے
سرائیکیں نال حالی تائیں ایسٹ انڈیا کمپنی والا سلوک تھیندا پئے ۔ اپ ایں گالھ اُتے غور کیوں نہیں کریندے جو پختونیں دی تحریک دی ھر چھوٹی وڈی خبر کوں بی بی سی اپڑیں صفحیاں اُتے جاہ چاء ڈیندے اَتے سرائیکی تحریک دی وڈی کِنوں وڈی خبر وی بی بی سی نیوز چینل اَتے ڈوجھیاں میڈیا والے نظر انداز کر ڈیندن ؟ اصل وچ انگریزاں دے خلاف مزاحمتی کردار صرف سرائیکیاں ادا کیتے ۔ پختون ، بلوچ ، پنجاپی انگریزاں دے ہتھ دا چھلا ھن اَتے انگریزاں دے تلوے چٹیندے رہے گئے ھن اَتے اج وی انھیں انگریزاں واسطہ پختون /بلوچ / پنجاپی زیادہ قابل بھروسہ ھن ۔ خیر بخش مری دے پیو انگریزاں کِنوں اسناداں وصول کیتن اساں سرائیکیاں " پٹ انگریزی تھاڑے " اَتے سر ڈیسو سندھ نہ ڈیسو " دے ذریعے مزاحمت کیتی ھے انگریزاں اساں کِنوں سندھ کھس تے وادی مہران آلیاں کوں چاء ڈتے اَتے وادی مہران والے خود کوں سندھی سڈواوڑ لڳ پئے ڳئے ھن ۔
سرائیکی علاقیاں تے قبضے
اساڈے کجھ علاقے صوبہ سرحد ءِچ زبردستی شامل کروائے گئے ھن کجھ علاقے بلوچستان کو ڈے ڈتے گئے ھن باقی دے علاقے اُتے سندھ اَتے پنجاپ کوں بہلا ڈتا ڳئے ۔ سرائیکی ایں حالات دے باوجود بہادری والا کم کیتے اَتے اپڑا پیٹ محنت مزدوری نال پالے ورنہ ایں حالات دی صورت ءِچ اساں کِنے اپڑا بچاؤ کررڑ وی مشکل ھا ۔ اساں اپڑی ثقافت ، تہذیب و روایت کوں بچائے ساڈی سیاست اُتے انگریزاں نے غیر سرائیکیاں دا قبضہ کروائے ھڑ سیاست سرائیکیں دے ہتھ ءِچ نہ ھووڑ دے باوجود وی سرائیکی جدوجہد کریندے پِن اپڑی بقا اَتے سلامتی واسطہ لڑدے پِن میڈے خیال اَتے تحقیق دے مطابق سرائیکی جفا کش اَتے بہادر قوم ھے ورنہ افغان جنگ اَتے شامی جنگ ءِچ عرب عورتاں اَتے افغانی عورتاں کوں میں وکدا ڈٹھم ۔(بھورل)
اعجاز بلوچ
اعجاز بلوچ سرائیکی دانشور ہے۔ سرائیکی لوک سانجھ دا مؤثر کارکن ہے.
thumb|سرائیکی
تعلیم
معلمی پیشے نال تعلق ہائی، ہݨ سرکاری ملازمت کنوں ریٹائرڈ ہن،
خدمات
وسیب ڈاٹ کام دے ناں نال سرائیکی ویب سائٹ بݨائی ہے۔ جیندے وچ سرائیکی مضمون، شاعری، آکھاݨ سبھ کجھ ہے.
اظہر مراد
کنڈا فریدؒ میلے دا اکھیں ڈٖٹھا حال
(رپورٹ: جام اظہر مُراد)
میلے کہیں وی قوم دی شناخت ، تہذیب، ثقافت تے تفریح دا ذریعہ ہوندن۔ ،انسانی تاریخ وچ تقریباً ساریاں قوماں کئی صدیاں توں کہیں نہ کہیں حوالے نال تفریح سانگے میلے ٹھیلے دا انعقاد کریندیاں آندین۔میلیاں وچ لوک اپنْیاں تمام مصروفیات کوں چھوڑ کراہیں اپنْے ذہنی اتے قلبی سکون سانگے شریک تھیندن۔جیندی وجہ توں میلے لوکاں دے سکون دا سبب بنْ ویندن۔ خواجہ فرید روہی امن میلہ وی اینویں ہر سال چولستانیاں دی خوشی دا سبب بنْدے ۔روہی چولستان اچ ایہ میلہ خواجہ غلام فریدؒ دی نسبت دی وجہ توں بے پناہ شہرت دا حامل ھے۔روہی اچ زندگی جتنی عجیب وغریب ھے اُتنی دلچسپ وی ہے ۔روہی اچ راہونْ والے لوک صحرا کوں اپنْی حیاتی دا پورہیا سمجھدن۔خواجہ فریدؒ روہی امن میلہ سرائیکی خطے دی سب توں وڈٖی معاشی ،ثقافتی،سماجی اتے روحانی سرگرمی ہے۔ جئیں وچ لکھاں لوک مُلک دے مختلف حصیاں توں شریک تھیندن۔ حضرت خواجہ غلام فرید ؒ دے روہی چولستان اچ چلہ کشی دے ایں مقام تے لوک چار ڈٖینھ کٹھے تھی کراہیں خواجہ فریدؒ دے ذکر اذکارنال اپنْے قلوب منور کریندن ۔شہری حیاتی گزارنْ والا انسان جڈٖاں روہیلی زندگی دے مناظر ڈٖہدے تاں روہی کوں قدرت دا تحفہ سمجھنْ دے نال نال روہیلیں دی پسماندگی دا احساس وی شدت نال محسوس کریندے۔ خواجہ فرید ؒ دا روہی دے نال محبت دا رشتہ کتنا حسین ہا جو او اکثروبیشتر اپنْی شاعری وچ روہی دا ذکرکریندے ہَن ۔
ایہا روہی یار ملاوڑی ھے
رھے ہر دم شالا ساوڑی ھے
ونجٖ پیسوں لسڑی گاٖوڑی ہے
بلوچی زبان
بلوچی زبان پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ الیندے ہن۔
علاقے
بلوچستان ، افغانستان تے ایران وچ الائی ویندی ہے۔
آبادی
سٹھ لکھ کنوں ودھ آبادی ہے۔ بلوچستان وچ پینتری لکھ بلوچی ٻولݨ آلے رہندن، تے باقی پنجوی لکھ سندھ، خصوصاً کراچی وچ ہن۔
حیثیت
پرائمری وچ بلوچی لازمی ہے، یونیورسٹی تے کالاجاں وچ بلوچی دے شعبے وی ہن، ریڈیو ٹی وی تے بلوچی دا ورتاوا تھیندا ہے۔ پاکستان وچ بلوچی کوں صوبائی حیثیت حاصل ہے۔ بول نیوز ، اے پی پی سمیت بلوچی دیاں کئی ویب سائٹاں ہن۔
حروف
بلوچی دے کوئی وکھرے خاص اکھر کائنی۔ اردو آلے اکھر ورتیندن۔
سرائیکی اجرک
[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اجرک ڈے
عاطر سیال نہ صرف میڈا یار ہےبلکہ ایں خوبصورت شاعر دے میڈے اتے بہوں ادبی احسان ھن.ساڈی گپ اکثر فون ت تھیندی رہندی ہےپرسوں گفتگو دا رخ سرائکی کاز آلےپاسےپھر گۓ..جناب سرائکی کاز دےعلمبردار ہن ت میکوں مخالف تصور کریندن...اور حقیقت تاں اےہےجو میکوں سمجھ نئ آندی جو ایں کاز دی مخالفت کراں تاں کیوں ت ایندی تائید کراں تاں کیوں؟؟؟ خیر میں عرض کیتی جو سرائکی کاز یا منشور دی اگر کوئ کاغذی دستاویز ہے تاں ڈسو میں مطالعہ کرینداں. مگر اوں ویہلے عاطر دے ذہن اچ آۓ جو منشور تاں میکوں آپ کوئ وی نئ پتہ.... میں عرض کیتی سرائکی کاز دے ناں ت صرف سرائکی اجرک ذہن اچ آندی ہے بیا کجھ نئ آندا. ت اج ہیں اجرک ڈے دے حوالےنال عرض کرنڑ چاہندا جت لو اے ساری پوسٹ کیتی میں جو 6 مارچ کو مجلس احرار_اسلام ت سارے پاکستانی یوم شہداء ختم نبوت منیندن.عرض ہےجو ساڈے سرائکی دانشوراں کاز تےکم شروع کیتےبغیر منشور دے...ول ڈینہاں دی چونڑ وچ وی انتہائ غیر ذمہ داری دا ثبوت ڈتے نے. سرائکی اجرک کوں تشخص (اگر) ڈیوونڑا وی ہا تاں ڈینہہ تاں نویکلا چنڑو ہا چا.او ڈینہہ جیکوں مسلمان مقدس شہداء دی یاد اچ یاد رکھدن ت اساں اجرک ڈے دے فنگشناں وچ گزار کے کاز_اول(ناموس ختم نبوت ص) کوں بھلا چھوڑوں. ساحر رنگپوری صاحب دی شخصیت ت شاعری ڈوہیں کولو متاثر ہاں پر محترم اےمیڈےتحفظات اچو ھک ہے. یا ایں ڈینہہ دی کوئ خاص وجہ ہےتاں ڈسائ ونجے. شکرگزار رھساں..(لکھاری، منصور شانی)
شاکر، سرائیکی دے ݙو لوک شاعر
سرائیکی ݙوہڑے تے سرائیکی لوک ادب دی ایجھیں عنایت تھئی جو ایکوں ١٩٨٠ء تُوں بیک وقت ݙو ایجھیں نامور شاعر میسّر آئین جِنّھاں دا تخلّص شاکر ہا۔ ݙوہائیں شاکر اپݨے اپݨے وسیب اِچ ٻہوں زیادہ شہرت حاصل کِیتی ہِے۔ ہِک سئیں شاکر شجاع آبادی اَتے ݙُوجھے سئیں شاکر مہروی ہِن۔
اِنّھاں ݙوہائیں لوک شاعراں دی ہِک ٻئی مشترکہ خوبی، اِنّھاں دا مشاعرے دا شاعر ہووݨ ہِے۔ اے ݙوہائیں مشاعرے دی جان رہ ڳئین۔ شاکر شجاع آبادی اپݨی معذوری دی وجہ توں چونکہ صاف نئیں اَلا سڳدے، ایویں سانگھے، کئی ٻیا، اُنّھاں دا کلام، اُنّھاں دے نال نال پڑھدا راہن٘دے۔ کئی مشاعریاں وِچ تاں، خود شاکر مہروی، وی شجاع آبادی دے نال نال اُنّھاں دا کلام دُہرین٘دے رہ ڳئین۔
ݙُوہائیں شاکر دے مصرعے تے ݙوہڑے، سرائیکی وسیب اِچ بلکہ سرائیکی وسیب تُوں ٻاہر وی زبان زدِ عام ہِن۔ اِنّھاں جڳ مشہور ݙوہڑے تے مصرعے تخلیق کیتن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
دیرہ جات
حسین خان لنگاہ ملتان دے حکمران ݙٹھا جو دریا سندھ دے پار بلوچاں دی آمد نال حالات قابو توں ٻاہر ہن، تاں حسین خان ملک سہراب خاں کوں دریا سندھ دے پار جاگیر ݙے ݙتی۔ غازی خاں دے پیؤ حاجی خاں میراݨی ملتان دے لنگاہ خاندان کنوں آزادی دا اعلان کرتے دیرہ جات دی ریاست بݨائی۔ تاں ١٤٧٦ء وچ آپݨے پتر غازی خاں دے ناں تے ہک شہر وسایا۔
انگریزاں دا دور
١٨٤٩ء وچ انگریزاں دے آوݨ نال انگریزاں دا قبضہ تھی ڳیا۔ تے ݙو ضلعے دیرہ اسماعیل خاں تے دیرہ غازی خاں بݨ ڳئے۔
دیرہ اسماعیل خاں
١٤٦٩ء: سہراب خاں ہوت بلوچ شہر دی بݨیاد 1469ء / 874 ھ وچ رکھی۔
١٨٢٣ء: بمقام تھویا فاضل دیرہ شہر دریا بُرد تھیا
١٨٢٥ء: موجودہ شہر دی بݨیاد ملتانی پٹھان نواب شیر محمد  خان سدوزئی سر بلند خان  رکھی
فرحت نواز
= فرحت نواز =
دیرہ جات
دیرہ اسماعیل خاں
١٨٦٦ء : ٹاؤن ہال تعمیر تھیا
فرحت نواز
پیوداناں:
ڈاکٹر محمد نواز بھٹی
دیرہ جات
دیرہ اسماعیل خاں
١٨٦٧ء : مونسپل کمیٹی دا قیام
فرحت نواز
جمن دی تریخ:
ستارہاں جون ۸۵۹۱ء
دیرہ جات
دیرہ اسماعیل خاں
١٩٢١ء: قیام بجلی گھر ڈیرہ ، کمپنی: کھٹڑ الیکٹرک اینڈ جنرل سپلائرز
فرحت نواز
جمن دی جاہ۔
جامپور۔
تعلیم:
ایم اے انگلش، ایم اے اکنامکس۔
اعزاز:
فرید کلچرل ایوارڈملتان۔
دیرہ جات
دیرہ اسماعیل خاں
مالک: روچی رام کھٹڑ
فرحت نواز
کم کار:
لیکچرار۔
ادب دے صنفاں:
افسانہ ترجمہ۔ شاعری۔
چھپیاں کتاباں:
چونویاں نظماں (۰۸۹۱ء) منزلاں تے پندھیڑے (۱۸۹۱ء)
پتہ:
۱۱۔ اے/۵۱ زمیندارہ کالونی۔ رھیم یارخان فون ۱۱۴۱۷،۶۴۳۵
MubasherKaleem (talk) 12:23, 20 June 2019 (UTC)
ونکی:مصنفاں دی ڈائریکٹری
مفتی عبدالقوی
مفتی عبدالقوی، ملتان نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور عالم دین ہن جیہڑے اپݨی روشن خیالی دے کارݨ وسیب سمیت پورے ملک وچ سنڄاݨے ویندن۔ روئیت ہلال کمیٹی دے سابقہ ممبر ہن جنہاں کوں انہاں دے متنازعہ بیاناں تے کجھ سکینڈلز دے کارݨ کمیٹی توں الگ کیتا ڳیا۔ انہاں دی سیاسی وابستگی پاکستان تحریک انصاف نال اے جیندے اے آہری رکن ہن۔ اے تحریک انصاف دے سربراہ عمران خان دے مشیر دینی امور وی ہن۔ فقہی طور تے انہاں دا تعلق سُنی مسلک نال اے تے طریقت وچ سلسلہ چشتیہ نال تعلق رکھدن۔
آلِ ثانی
آل ثانی قطر دا حکمران خاندان ہے۔ ایں خاندان دا شجرہ بنوتمیم نال ونج ملدا ہے۔
حکمران
حاکماں تے امراء دی فہرست اے ہے :
طاہر بھٹی
نمونہ کلام
اساں بھوئیں دے رستے جانڑدے ہیں آسمان کوں راہ وی لا سگدوں
ساڈے حوصلے جذبے ڈیکھ سہی دریا کوں بھاہ وی لا سگدوں
تیڈی سک دے سیک وی اتنا ہن اساں سجھ کوں تہا وی لا سگدوں
اساں طــاہّـــر کافر لوک نیسے ب دین کوں جاہ وی لا سگدوں
طــاہّـــر بھٹی
قطعہ
تسی روح ہے تھل کوں پیونڑ جوگے نیسے
اتنا پھٹ ہن زخم سینونڑ جوگے نیسے
ہک تیڈے ہیسے تیڈے راسوں قیامت تونڑے
توں نہ ہوؤیں کہیں دے تھونڑ جوگے نیسے ونکی:سرائیکی شاعر
مغلیہ دور دا ہک جائزہ
سلطنت مغلیہ دے دور کوں برصغیر پاک و ہند وچ مسلماناں دی تاریخ دا سب توں طویل تے سنہرا دور قرار ݙتا ویندے.مغلیہ سلطنت 1526ء توں 1857ء تک برصغیر تے حکومت کرݨ والی ہک مسلم سلطنت ہئی جس دی بنیاد ظہیر الدین بابر نے 1526ء وچ پہلی جنگ پانی پت وچ دہلی سلطنت دے آخری سلطان ابراہیم لودھی کوں شکست ݙے کے رکھی ہئی۔ مغلیہ سلطنت اپݨے عروج وچ تقریباً پورے برصغیر تے حکومت کریندی رہی، یعنی موجودہ دور دے افغانستان، پاکستان، بھارت تے بنگلہ دیش دے ممالک تے مشتمل خطے تے انہاندا دور دورہ ہئی۔سلطنتِ مغلیہ دا بانی ظہیر الدین بابر ہئی، جو تیمور خاندان دا ہک سردار ہئی۔ ہندوستان توں پہلے او کابل دا حاکم ہئی۔ 1526ء کوں سلطنتِ دہلی دے حاکم ابراہیم لودھی دے خلاف مشہورِ زمانہ پانی پت دی جنگ وچ بابر نے اپݨی فوج تقں ١٠ گُنا طاقتور افواج نال جنگ لڑی تے انہاں کوں مغلوب کر ݙتا کیونکہ بابر دے کول بارود تے توپاں ہن جبکہ ابراہیم لودھی دے پاس ہاتھی ہن جو توپ دی آواز توں بدک کے اپݨی ہی فوجاں کوں روند گئے۔
ایویں ہک نویں سلطنت دا آغاز تھیا۔ اس وقت شمالی ہند وچ مختلف آزاد حکومتاں رائج ہن۔ علاوہ ازیں او آپس وچ معرکہ آرا ہن۔اے ڳالھ واضح ہے کہ مغل سلطنت دا سرکاری مذہب اسلام ہئی تاہم اکبراعظم دے دور وچ کچھ عرصے تک اکبر دا ایجاد کردہ مذہب (دین الٰہی ) رائج کرݨ دی کوشش کیتی گئی ہئی۔ لیکن اس دا عوام تے کوئی اثر نہ پیا تے او بہت جلد ہی ختم تھی گیا۔ باقی تمام شہنشاہواں دے دور وچ اسلام ہی سرکاری مذہب ہئی اور مغل شہنشاہان اسلام دے بہت پابند ہوندے ہن۔ انہاں وچ اورنگزیب عالمگیر زیادہ شہرت رکھدے ہن۔ باقی شہنشاہ وی اسلام دی پیروی دے لحاظ نال ڄاݨے ویندے ہن۔ انہاں نے نہ صرف اسلامی قوانین رائج کیتے اور اسلامی حکومت کوں برصغیر دے کونے کونے وچ پھیلاوݨ دی بھرپور کوشش کیتی۔مغل ثقافت وی عمومًا اسلام تے مشتمل ہئی۔
ابوذر غفاری تے امیر معاویہ دا اختلاف
راوی لکھدن کہ میں مقام ربذہ توں گذردا پیا ہم کہ ابوذر رضی اللہ عنہ ݙکھائی ݙتے۔ میں پچھا کہ تساں اتھاں کیوں آ ڳئے ہو؟ انہاں نے جواب ݙتا کہ میں شام وچ ہم تاں امیر معاویہ نال میرا اختلاف (قرآن دی آیت) ”جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن تے انہاں کوں اللہ دی راہ وچ خرچ نی کریندے“ دے متعلق تھی ڳیا۔ امیر معاویہ دا آکھݨا ایہ ہئی کہ ایہ آیت اہل کتاب دے بارے نازل تھئی ہے تے میں ایہ آہدا ہم کہ اہل کتاب دے نال ساڋے متعلق وی ایہ نازل تھئی ہے۔ ای اختلاف دے نتیجے وچ میݙے تے انہاں دے درمیان کجھ تلخی پیدا تھی ڳئی۔ چنانچہ انہاں نے عثمان رضی اللہ عنہ ( جیہڑے اوں وقت خلیفہ ہن ) کوں میݙی شکایت لکھی۔ عثمان رضی اللہ عنہ نے میکوں لکھا کہ میں مدینہ چلا آواں۔ چنانچہ میں چلا آیا۔ ( اتھاں جݙݨ پہنچا ) تاں لوگاں دا میݙے نال ایں طرح ہجوم تھیوݨ لڳا جیویں انہاں نے میکوں پہلے ݙٹھا ہی نہ ہووے۔ ول جݙݨ میں لوگاں دے ایں طرح اپݨی طرف آوݨ دے متعلق عثمان رضی اللہ عنہ کوں آکھا تاں انہاں نے فرمایا کہ اگر مناسب سمجھو تاں اتھاں دا قیام چھوڑ کے مدینہ توں قریب ہی کتھائیں ٻئی جگہ الگ قیام اختیار کر گھنو۔ ایہا ڳالھ ہے جیہڑی میکوں اتھاں ( ربذہ ) تک گھن آئی ہے۔ اگر اوہ میݙے اتے ہک حبشی کوں وی امیر مقرر کر ݙیون تاں میں اوندی وی سݨساں تے اطاعت کریساں۔
'''عاشق ظفر بھٹی'''
کجھ لوگاں کوں ݙیکھ کے ہی دل وچ آندا ہے کہ کاش میں انہاں دی طرح بݨاں کیونکہ ہر کہیں دی کوئی نہ کوئی آئیڈل شخصیت ہوندی ہے تے ہر شخص اپݨے آئیڈل انسان دی طرح بݨݨ دی کوشش کریندا ہے. اج میکوں جس عظیم شخصیت دے بارے ٢چ لکھݨ دا موقع ملا، انہاں دے بارے وچ بچپن توں سݨدا آنداں، اوہ ہک شخصیت نہیں بلکہ خود وچ ہک ادارہ ہے. آپ دا خاندان 17ویں صدی وچ اس وقت ہجرت کرم تے مجبور تھیا جݙݨ دُلا بھٹی کوں انگریزاں نے سزا دے بعد بھٹی خاندان کوں مٹاوݨ لگے تے انہاں دا جیوݨ حرام کر ݙتا تے ایہ خاندان اتھوں ہجرت کر کے کئی قربانیاں ݙے کے بالآخر راجن پور وچ آباد تھی گیا۔ ڈاکٹر عاشق ظفربھٹی نے ابتدائی تعلیم اپݨے علاقہ توں حاصل کیتی تے گریجویشن اسلامیہ یونیورسٹی توں کیتی. 1977 وچ سرائیکی ادبی سنگت بݨائی ۔
حالات
کوڑا خان جتوئی مرحوم دی خدمات کوں پیش نظر رکھدے ہوئے انہاں دے ناں نال تنظیم بݨائی. سردار کوڑاخان دوم نے 1892ء وچ 92 ہزار کنال رقبہ ملکی صحت تے تعلیم کیتے وقف کر ݙتا لیکن اس رقبہ توں لکھاں روپے ضلع کونسل دے افسران تے اہلکار کھا گئے. جس دے خلاف آپ نے جدوجہد شروع کر ݙتی۔ آپ نے اپݨی سیاسی قومی شعور دے مطابق سرائیکی قوم دی تکالیف کوں پہچاݨا تے سرائیکی کانفرنسز دا انعقاد کرایا 1984ء میں جݙݨ’’ سرائیکی صوبہ محاذ‘‘ بݨا تاں آپ بنیادی لوگاں وچ شمار کیتے ویندے ہن. 80 دی دہائی وچ وڈیرہ تے جاگیردارانہ نظام چلدا ہئی جس وجہ نال جاگیردار مزدوراں تے ظلم دے پہاڑ توڑدے ہن جیسا کہ مزدوری نہ ݙیوݨ، زمیناں تے گھراں تے قبضہ کر گھنݨ،  اتھاں تک کہ زندہ ساڑ ݙتا ویندا ہئی. ایں ظلم دے خلاف آپ صف آرا تھی گئے تے باضابطہ سوشلسٹ پارٹی انجمن اصلاح معاشرہ بمائی جہڑی کہیں فنڈ روپے دے عوض مزدوراں دی خاطر STAND گھن گھندی ہئی کیونکہ ڈاکٹر عاشق ظفربھٹی ہک نڈر صحافی وی ہن جس وجہ نال جاگیردار تے وڈیرے انہاں توں کتراندے ہن۔ آپ نے پرنٹ میڈیا وچ قدم رکھا تے بے باک صحافت کوں 40 سال توں زیادہ عرصہ بیت چکا ہے تے تحصیل پریس کلب جتوئی وچ ستویں مرتبہ صدر دے فرائض سرانجام ݙیندے پن.
آپ نے اپݨی قلم دے زور تے قومی اخبارات وچ سرائیکی کالم نگاری کر کے سرائیکی نوجواناں کوں بیدار کیتا 90 دی دہائی وچ آپ نے اپݨے دوستاں دے ہمراہ مل کے اپݨے علاقے وچ کئی سرائیکی میلے کرائے ۔آپ سیاسی وسماجی کماں دے علاوہ کݙہیں وی سرائیکی تحریک توں پچھاں نی ہٹے تے آپ نے پاکستان سرائیکی پارٹی، غوث بخش بزنجو، خان عبدالولی خان تے شہاب خٹک دے نال کام کرݨ دا اعزاز رکھدے ہن. سرائیکی تحریک دے تاج محمدلنگاہ جیہے رہنماواں نال کم کیتا.
سیاسی خدمات
آپ نے سرائیکستان قومی انقلابی پارٹی دے رہنما دے طور تے فرائض سر انجام ݙتے تے سرائیکی تحریک کیتے خوب محنت کیتی. 15 سال دے عرصے تک آپ نے اس پارٹی دا لوہا منوایا مگر زیادہ سرائیکی پارٹیاں ہوݨ دی وجہ نال تحریک کوں نقصان پہنچدا پیا ہے، اس نظریے دی وجہ نال آپ نے سرائیکستان قومی انقلابی پارٹی کوں خطہ سرائیکستان دی نمائندہ جماعت سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی وچ ضم کر ݙتا جس وچ آپکوں صوبائی کوآرڈینیٹر برائے سرائیکستان بݨا ݙتا گیا تاں آپ نے انتھک محنت تے اچھے ٹیم ورک دے نال پارٹی وچ نویں روح پھونک ݙتی جس وجہ نال ہݨ سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی پاکستان دی اہم پارٹی ہے ۔ آپ نے سینکڑاں لوگاں دے ہمراہ سرائیکستان لانگ مارچ وچ شرکت کیتی تے لانگ مارچ وچ اہم کردار ادا کیتا. آپ دی تحریک نال محبت دی وجہ نال آپ دا پورا خاندان سرائیکستان نال محبت کرݨ والا ہے ۔اساں امید کریندے ہیں کہ جݙݨ الگ صوبہ بݨسی تاں آپ دا ناں صف اول دے بانیاں وچ گھدا ویسی۔
ٻاہرلے جوڑ
https://web.facebook.com/ashiq.zaffarbhatti http://www.girdopesh.com/ali-jan/ https://jang.com.pk/news/354475-todays-print-city-news
سرائیکی ادب
سرائیکی ادب سرائیکی زبان دے ادب کوں آہدن ۔ سرائیکی زبان اپݨے اندر بہوں مِٹھڑے تیں سوہݨے الفاظاں دا ذخیرہ رکھدی ہے ۔ ایں واسطےسرائیکی زبان دا ادب وی بئی کئی زباناں کیں وسیع ہے. سرائیکی ادب دے وچ مضامین, نثر , آزاد شاعری , نظم , غزل , قصہ , کہانی مثنوی , مرثیہ , قطعات , ماہیے , ٹپے , ݙوڑھے , وار , گیت اور کافیاں شامل ہِن.جیویں سرائیکی وسیب دے لوکاں دا احساس محرومی تے مزاج دی عاجزی ساݙے کافی دوہڑے، مثنوی، گیت تے مرثیہ وچوں ابھری اے تے ایندے نال ایہہ جیہڑی پیڑاں بھری رومانیت دی فضا تخلیق کرݙتی اے. اوہ پوری دنیا وچ مشہور اے، پر حیرت تے خوشی دی گال ایہہ ایں پیڑاں بھری رومانیت دی فضا اج دی جدید سرائیکی نثر ،افسانہ، ݙرامہ، ناول تے شاعری، غزل، جدید نظم سرائیکی وچ رَچی وسی ہوئی اے۔ سگوں مسلط اے۔
تیݙے دریا واں داپانی ساݙے کان فرات تریہہ دا ترکہ مِلک اساݙی سِک ساݙی جاگیر کے تئیس پیوں نیر۔ (ممتاز حیدر) ادھی راتیں وچ سمندریں چن بیٹری کوں ٹورے وت کوئی اپنے من دی من تے تن دے نیل ٹکورے (اشو لال فقیر) لحظہ لحظہ گم تھی ونجوں ول ول جھمری پاؤں ساݙا سبھ کجھ نال اساݙے جتھے ݙیرا لاؤں (رفعت عباس) ۔ ایویں شاکر شجاع آبادی سرائیکی ادب دی ریڑ دی ہݙی دی حثیت رکھدن۔
بھلا خوشیاں کہیں کوں چک پیندین کوئی خوشی ٹھکرا پتہ لگ ویندے
جے رونوݨ اپݨے وس ہوندے ایویں رو ݙکھلا پتہ لگ ویندے
جیڑھی چیخ پکارکوں مکر آہدیں ایویں توں چا بݨا پتہ لگ ونیدے
جیویں عمر نبھی ہے شاکر دی ہک منٹ نبھا پتہ لگ ویندے.
سرائیکیاں دا المیہ
سمجھ نیں آندی گال کتھو شروع کراں کافی ڈینھ تھی گئین کجھ لکھنڑ تیں دل نیں کریندا پیا ہک دل آھدے وسیب دی محرومی لکھاں ڈکھ درد لکھاں منافقیں دی منافقت لکھاں یا انھیں شعراء تے ادیبیں تے سرداریں ،وڈیریں تے لعنت بھیجاں جنھیں ہک مخصوص پارٹی کنیں ذاتی مفاد گھن کے انھیں دی شان ءچ مشاعرے کیتن قصیدے پڑھئن ،یا آپڑیں قوم دی قسمت تیں ماتم کراں، صوبہ تاں کڈاھیں نیں بنڑدا اوندی وجہ ساڈے سردار ہن اوھے سردار جنھیں ساڈے سَر دار تے چڑھا کے اکتہر سال تماشہ کیتے او کلھ وی چُپ ہن اج وی چپ ہن کیونکہ انھیں دے مونھ ءچ ہر ویلھے کہیں نہ کہیں دی ڈتی ھوئ ہڈی پھس ویندی ھے.
فیسبکی دانشور جنھیں کوں مختلف قسم دے کیڑے ہن کہیں ویلھے بلوچکا کیڑا سٹ مریندے کہیں ویلھے سرائیکی کیڑا جلُول کرنڑ لگ ویندے انھیں کوں حالی اے سمجھ نیں آئ اساں سرائیکی ہیں یا بلوچ ، وسیب دی گال تھیوے ڈیڈر دے پُتر ٹپے مار مار الیسن بندہ سوچیندے انھیں جھئیاں مخلص شکر ھے ساڈا وسیب واسی ھے ، اگر بلوچیں دی گال تھیوے سب توں پہلے بلی وانگوں میاوں میاوں کریندے آئے کھڑے ہوسن یار بلوچیں نال وڈا ظلم تھیندا پئے بغیر تحقیق بغیر سوچے سمجھے بھاشن شروع کر ڈیسن ، بندہ پچھے جنھیں بلوچیں واسطے ٹاں ٹاں لئ کھڑیں او بلوچ تیکوں بلوچ منیندے ہن وائے تیکوں اجاں تئیں پاکستان نیں منیا باوجود ایں گال دے کہ تیڈے وسیب دے ہر قبرستان ءچ قبریں تیں پاکستان دا جھنڈا لگا کھڑے جنھیں کوں اکثر تیڈے بلوچیں شھید کیتے ، ہر بیڑی تے پیر رکھیے وے اج تئیں کُرلاندے ودے ھاؤ پہلے آپ کوں تاں سنجانڑو پچھیں گال کرائے. اگر بلوچ سڈویجنڑ ءچ فخر ھے اگر بلوچ لکھنڑ نال پگ اُچی تھیندی ھے اگر بلوچکی نال سرائیکی نیں رل سگدا تاں میڈی اج کنیں بلوچ ھوونڑ کنیں توبہ ھے میں سرائیکی ھاں تیں سرائیکی رھساں. ،،،،،جمیل حیدری ،،،،،
سرائیکی اتیں پاکستانی سیاست دے اُپٹھ
[نوٹ: اے لکھت سرائیکی لوک سانجھ ریت دے چھی ستمبر2015ء کوں ڄام پور وچ تھیوݨ آلے کٹھ وچ پڑھی ڳئی ہئی۔۔۔ جیڑھی سنگت اُتھاں نئیں رَل سڳی، اُنہیں دے پڑھݨ اتیں ڳالھ مُہاڑ سانگے سُنڄاݨ بلاگ وچ چھاپا ویندا پئے]
اڄو کی ی پاکستانی سیاست دے چار اُ پٹھ نشابر ہن: ہک اے جو انرجی مُتوں پنجاب، انرجی نال بھرئیے علاقیں تیں وَزبرائی اتیں ݙَڈھپ ورتݨ منگدے۔
تریجھا اُپٹھ اے ہے جو ریاست دے محکمہ فوج دی اپݨی نویکلی اَلاوݨی ہے۔ اتیں اے الاوݨی ہکے واہ واہ کیتے ہے۔ اَٹ نِوٹ دی جاہ کائے نی۔ ہک اللہ پاک دی ذات عیبوں خالی ہے۔ آیا پاک فوج دی ذات وی عیبوں خالی ہے؟
چوتھا اُپٹھ ہےدیسی لوکیں کن کراہت کرݨ آلا مہاجر میڈیا۔ کروڑیں گونگئیں لوکیں دا پڑ ہے اتیں اُنھیں دے سر تیں لوندا  رڑدا  اوپرا میڈیا۔
ہُݨ، ذرا اُتو چتریے چا ر اُپٹھیں دی تھولی جھئیں مزید الاوݨی کریجے۔ کالونئیلزم دیاں ٻہوں ݙیفی نیشناں تیں پھرولݨیاں ہن۔ ہک اے ہے جو کہیں وسیب دے اُتے کہیں ٻئے وسیب دے تھݙئیے پَٹے لوکیں دا راج۔ اے شک ہُݨ پکا کرݨا پوسی جو پاکستان ہک کالونی ہے۔سبھ کن اُتلئیں کُرسیں تے ٻیٹھے ہک ہک ماھݨو دی پیڑھی پٹیجے تاں کہیں دے وی ݙاݙے پرݙاݙے دیاں قبراں ایں مُلک وچ کائے نی۔ جیندیاں ہن، او  اصل حکمران کائے نی، سنبھوڑا ہے۔ کالونئیلزم وت گِجھ دی وصف آلا ہوندے۔ اے اینویں نئیں ہَٹدا۔
یا تاں جیڑھی جُون کوں اے پٹیندا پئے، اوکوں پور ݙیویجے۔ یا انھیں ڳِجھیں کوں وٹے مار مار ہکلݨا پوندے۔اَتیں اصل ڳالھ اے ہے جو کوئی وسیب موئے جُون آلی کار ہووے کیوں؟ پنجاب دے کولہوں نہ ہائیڈیل انرجی دا کئی سَوب ہے ( پنجاب دے اپݨے دریاویں وچ سندھ جتی ست کائے نی)، نہ تھرمل سارݨ کیتے تیل یا  کوئلہ، نہ سولر پینلیں کیتے خالی پلاٹ ہن اتیں نہ ونڈ ملیں جوڳی ہوا ہے۔ ایں علاقے دے اُتلے طبقے دا ہُݨ بھووݨ پئے ڳئے۔ اتیں پنجابی لوک وت  ہن وی اپݨے۔ اُنھیں نال نہ ہکے  ساݙی ٻنے سانجھ ہے، بلکہ اَلا ٻول، ساہ سوب دے  ڳانڈھے وی ہن۔ انھیں کوں برابری سکھاوݨی پوسی۔ اتیں اے سکھاوت سکھݨی پرَم پریت نال نئیں تھیندی۔ جھیڑا لاوݨا ہوندے
ݙوجھے اُپٹھ دی ڳالھ کریجے تاں سرائیکیں کوں اپݨا صوبہ نہ ملݨ دا ٻہوں ارمان ہے۔ اتیں ایندے نہ ملݨ دی اَلاوݨی وچ سرائیکی سارا ݙوہ پی پی پی کوں ݙیندن۔ ن۔ لیگ یا اڄ دی مہاݙ پی ٹی آئی دا صوبے دے ذکرے وچ ناں کوئی نئیں چیندا۔ ہکے پی پی پی کن اُمید تے جھیڑا  کیوں؟ اے  وی شاند ہے۔
پی پی پی کیا ہے؟ ہند۔سندھ دی نویں تاریخ وچ جنھیں خطیں وچ ڈھیر سیاسی شھادتاں تھئین، اُنھیں وچو ہک خطہ سندھ ہے۔ پی پی پی دے پالیسئیں اتیں ورتارے دے بارے اَٹ نوٹ تھی سڳدے پر تاریخ وچ ایں پارٹی جیرھا پوکھا ݙتے او مُکریج نئیں سڳدا۔
پی پی پی سرائیکیں دے قومی جھیڑے دی پردھان نئیں۔ اے بھیڑی سرائیکیں دی اپݨی بھیڑی ہے اتیں ݙونگھا وچار تیں پرُامن تݙ  ایندا  رستہ ہے۔ پر پی پی پی  سرائیکیں دی سَوڑ دا جن ہے، ایں پارٹی وچ "انٹرازم" کرݨ شاید ٹھیک ہوسی۔
تریجھا اُ پٹھ ، یانی فوج دا ورتارا ، آپ وی ہک اُپٹھ ہے اتیں ٻئے ترئیے اُپٹھیں کوں وی تکڑپ ݙیندے۔ فوج دے کُجھ ورتارے اُپٹھے نہ ہوون تاں ٻئے اُپٹھ سوکھے سِدھے تھی سڳدن۔ نظر آوݨ آلی اڳوائی، یانی فورسی ایبل فیوچر وچ ایں ڳالھ کوں دیر ہے جو سماج فوج مُتوں ہووے۔ پر ایران آلی کار اے مثالاں تاں ہن جو فوج دی نویں اُساری کر ݙویندی ہے۔ پر  اے حالی سرائیکیں دا نویکلا مسئلہ نئیں۔ اپݨی فوج تھئی، ساݙے نال کیرھلے کیا کریسی، ایندا مطالعہ ہݨیں نال کریجے تاں چنڳا ہوسی۔ زندہ باد دے نعرے دا اڳلا منطقی ٹوݨا "مُردہ باد" ہوندے۔ سرائیکی اپݨی پوری تاریخ وچ "زندہ باد" دے شوقین نہیں ریہے، تاں وت اللہ کریسی اساکوں مُردہ باد دی لوڑھ وی نہ پوسی۔
چوتھا اُپٹھ اڄوکا میڈیا، ہک لُکا دُشمن ہے۔ اَساں "سرائیکیں" دیاں وی کُجھ گَھٹکیاں ہَن۔ اَساں دشمن کوں سنڄاݨݨ وچ دیر کر ݙیندے ہئیں۔ میڈیا دے بارے اے مضمونچہ اوھو جیسل کلاسرہ دے کٹھ دی الاوݨی یاد ݙویندے جو میڈیا سندھ وادی دے سوہݨے مُہاندرے  اُتے روز لیپے چاڑھ ݙیندے، لَے لا ݙیندے۔
ساݙی ریاست دا سبھ کن وݙا سیاسی اُ پٹھ اے ہے جو ہندوستان ساݙا دشمن ہے پر ہندوستان وچوں آئی ہوئی ٻولی ساݙی قومی ٻولی ہے۔ (ڈاکٹر احسن واگھا)
سوچݨ دی ڳالھ
قوم پئن تے ساکوں کھواوے اساں کجھ نا کریسوں تحریر: فیصل شہزاد چغتائی
تے انہاں دے نال او تمام افراد ھن جو انہاں کماں ءچ دلچسپی رکھیندن، ماں بولی ݙینھ ایں سال بہوں جوش و خروش نال منایا گیا لیکن میڈی قوم دی توجہ اج وی چاول دی دیگ تے مرکوز رہی ، انہاں کوں کوئی فکر نی کوئی لیڈر آوے ونجے کون قوم پرست تے کون دانشور تے لکھاری تے قلمکار ، انہاں کو صرف پلا دی خوشبو چھیک آندی ھِ تے ہر پروگرام ٹپ ٹاپ تھئی ویندے، شاعراں دا ادیباں دا مشکور ھاں کہ انہاں دی وجہہ توں محفل ءچ رنگ آ ویندے لیکن معذرت نال سرائیکی قوم ءچ اج تک کوئی ایہو جئی لیڈر شپ سپیکنگ پاور کہیں کول کینی کہ اوندی آواز سنڑݨ دی قوم منتظر ہووے۔
آخیر وجہہ کیا ہے کہ ہر سال کجھ ایہو جئے معاملات ہوندن۔۔۔۔؟ اجرک ڈے ہووے ، ماں بولی ݙینھ ہووے یا کوئی وی کلچر ڈے ایں تے لوگ اپنڑیں بھوک دا روݨ روندے ضرور نظردن۔ جو در حقیقت میڈی نظر ءچ اصل منڈھ ھِ ، قوم دا زوال اوندے ڈھیڈ دی بھا ھِ جئیں کوں ویسماوݨ دی کوئی لیڈر ، قوم پرست، اگواݨ ، یا مخیر کوشش ہی نی کرݨ چاھندا تے نا ہی کریندے ۔ سیاسی پارٹیاں ہوون، سماجی پارٹیاں ہوون یا فلاحی ادارے ہوون سب اپنڑاں اپنڑاں اُلو سیدھا کریندن فوٹو بنڑاں تے اپنڑی کمائی دا سلسلہ بنڑیندن بدلے غریب کو آٹے دا تھیلا یا صابݨ ݙے ویندن۔ یا ھک لمبی امید تسلی جو کڈھیں نا پوری تھیووے۔ تمام سرائیکی سیاسی تنظیماں، فلاحی و سماجی تنظیماں دے سرپرستاں کوں سر جوڑ تے ایں ویلے اپنڑیں محنتاں تے پھیردے پانڑیں کو ݙیکھنڑاں چاھیدے تے اپنڑیاں ناکامیاں کوں لوکاوݨ دی بجائے انہاں دے اصل پاندھ کوں لبھنڑاں چاھیدا ھِ کہ آخیر اتنی محنت جدوجہد دے بعد وی قوم ھِ کہ بیدار ہی نی تھیندی ۔ ڈھول وجاو ، دھمالاں پاو ، جھمریاں مارو، قوم کوں کوئی غرض کینی ۔ نا ݙوکھ ءچ تے نا سکھ ءچ ۔۔۔ کیوں؟ کہیں ھک سیاسی تنظیم دا ناں ناں گھینساں جنرل گالھ کریساں کہ اگر کوئی ریلی کڈھنڑی ہووے تے سب سرپرست مل تے کال ݙیوون کہ باہر نکلو اپنڑیں حق پاروں تا گنتری دے چند سو افراد سڑک تے آندن۔ وجہہ؟ اگر ایکوں کامیابی سمجھا ویندا پئے تاں معذرت نال اے خوش فہمی ھِ کہ قوم انہاں سبھ دی آواز تے ھک تھئی ویسی تے سڑکاں تے آ ویسی ۔ ٧ سال پہل جئیں ویلے میں کاز تے کم شروع کیتا اوں ویلے وی ایہا غلطیاں تھیندیاں پئیاں ھن جو اج غلطیاں ھن۔ ھک ݙوجہے دا وجود برداشت ھی نی کریندے ۔ کوئی سرائیکی کھلے کھاندا پیا ہووے آکھیندے ہیں کہ کھاوݨ ݙیووے ایندے اعمال یہو جئے ھن ، اپنڑیں زبان کوں خود اپنڑی قوم کوں خود مندے کڈھیندے ہیں ۔ آخیر انہاں سبھ معاملات کوں کیویں کامایبی نال جوڑا ونج سکدے؟
میڈے کجھ محسن دوست ھن جو ایں بارے جانڑدن کہ وجہہ کیا ھِ لیکن افسوس سیاسی مارکہ ، فلاحی مارکہ یا سماجی مارکہ اے جانڑݨ دی نا ہی کوشش کریندے تے نا ھی ایں بارے گالھ کرݨ چاھندے ۔ بس اپنڑیں ھوواں ءچ اُݙدا ودے تے اُݙدا رھاسی ، آخیر قبر دی ڈھیری تلے ونج تے سم ویسی ۔۔۔ قوم کوں کیا خٻر کون ھا ، کیتھاں رھاندا ھا ، کیھڑا بندہ ۔۔۔ سبھ خاک ۔۔۔ !
ملک محمدرمضان ارائیں..
آ جانی تونسہ ڄلوں
تونسہ شریف ءچ اُنویں تاں بدبختی پچھلے ستر سالیں کنیں عروج تے ھے پیریں سرداریں دے قہر ءچ جکڑیا ھویا شہر اج وی پچھلی صدی دا نقشہ ڈیندے، تعلیم یافتہ طبقے دے باوجود جہالت دی انتہا ھے، ول ول آزمائے ھوئے لُوکیں کوں گریٹ لیڈر، فخر سنگھنڑ، دا خطاب ڈے کے آپڑیں نسلیں نال دھوکا فریب کرنڑ وطیرہ بنڑ چکے، جیرھے شہر ءچ دنیاں دا پہلا جانور پارک، کمال پارک جئیندے وچ بھیڈاں بکریاں گڈھاں کھوتے، سیر سپاٹے کریندے ھوون، جیرھے شہر دے اکلوتے لاڈلے ہسپتال ءچ پوری تحصیل دی عزت نفس مجروح تھیندی ھووے، جیرھے شہر ءچ غریبیں دی ساری عمر دی کمائ سڑ کے سُوا تھی گئ ھووے بدلے ءچ باہر دا ایم این اے آ کے انھیں دے ڈکھ ءچ شامل تھیندا ھووے، مقامی سیاہ ست دان ٹھکارے مریندے ھوون، اُلٹا غریبیں تے پرچہ کٹوا کے غریب عوام دے مونھ تے تھپڑ مریندے ھوون،جنھیں پیریں سرداریں دے گھر ویھاڑی تیں ڈی جی خان ھوون، انھیں کوں ترائے چار دفعہ آزما کے ول وی انھائیں دے گیت گاونڑ آلی قوم آپڑیں شہر دا ناں فخر نال یونان صغیر لکھ کے آپکوں باشعور تے پڑھے لکھیے لوکیں ءچ شمار کرے انھیں کوں کوئ ونج سمجھاوے میڈا ویر کھوتے تے کتاباں لڈنڑ نال کھوتا باشعور تیں عالم نیں بنڑ ویندا.
خواجہ شیراز صاحب تیرہ سال ایم این اے رہ گئے کوئ ڈس سگدے تیرہ سال ءچ پیر صاحب کتنی دفعہ تونسہ تشریف گھن آئے ہن کتنے ہسپتال و سکول بنڑئن، سردار قیصرانی، آپڑیں وستی یا حلقے ءچ کتناں ترقیاتی کم کرائن جتھاں انسان و جانور کٹھے پانڑی پیندے رہن او حلقے سردار تیں پیر دے ہن، پتہ نیں ساڈی مجبوری کیرھی ھے ساڈیاں زباناں کیوں گونگیاں ہن ساڈے ضمیر کیوں، مرگئین ساڈیں اکھیں تے کینجھی پٹی بدھی کھڑی ھے سب کجھ جانڑ کے وی نانگ پلیندے پئے ہیں ولا اوھے لوک آنڑنڑ دے فکر ءچ ہیں جیرھے ساکوں ویچ کے محل ماڑیاں گھندن،اکھیں بھالو سُتے لوکو، پہلے انھیں کونسلریں کنیں شروع کرو جیرھے آپ تاں لکھاں روپے گھن کے نہال ہن پر ساکوں ایں حالت ءچ آنڑ آلے ایھے کم ظرف ہن، اُٹھو متاں شام غریباں تھی ونجے متاں خیمے سڑ ونجن متاں علی اصغر تسے مر ونجن، متاں تھاڈیں ساڈیں لاشیں تے گھوڑے دُرکائے ونجن، اٹھو. (جمیل بلوچ)
طاہر خان نہڑ
عظیم سرائیکی بادشاہ طاہر خان ناہڑ جیندی سلطنت سرائیکستان دے تقریبا نصف توں زیادہ حصے دے علاوہ بلوچستان تے سندھ دے تقریبا تیس تیس فیصد حصے تے بہوں وڈی ریاست ہائی ت اس دے خاندان نے تیرھویں صدی عیسوی تو سترہ سو ساٹھ تک حکمرانی کیتی انہاں دا دارالحکومت موجودہ تحصیل علی پور ضلع مظفرگڑھ دا اچشریف ت ملتان جتنا پرانا اوں وقت دا عظیم شہر سیت پور ہا تے انہاں دا اے خوبصورت مقبرہ وی سیت پور دے وچ موجود ہے
اعجاز توکل
اُستاد توکل حسین خان دے گھراݨے دے چشم و چراغ تے اردو پنجابی دے نال نال سرائیکی غزل آکھݨ آلے انہاں دی مادری زبان پنجابی ھ پر انہاں دی سرائیکی شاعری وچ اُو پیو ݙاݙے توں آوݨ آلی کافی دی سنڄاݨ ݙسدی ݙیکھو جینکوں انہاں دیں وݙکیں وسیب وچوں چہ تے پورے براصغیر اچ پُڄایا
میݙی سوچیں تُوں انج نکل آئے ہِن
خوش مِزاجی چُوں رنج نکل آئے ہِن
ڈُکھ پچاون کُوئی سوکھی گال نہیں
کِھلدے لفظیں دے ہنج نکل آئے ہِن
آ غماں کُوں سلامِیاں ڈیوُوں
گھوٹ اے گِھن تے جنج نکل آئے ہِن
ڈُکھ اِیہو ھے جو اکھ چُوں پانی نال
خواب وی چار پنج نکل آئے ہِن
سوچ کہیں کُوں وی نئیں چُھوڑیندی پئی
نِکے بالیں دے گنج نکل آئے ہِن
سِک بہوُں ہئی جِنہاں دی تیکُوں او
مِلناں ھووی تاں ونج نکل آئے ہِن
اعجاز توکل
ڈوچار گالھیں سانجھے سوال
ملتان سرائیکی لوک سانجھ دے مشاورتی کٹھ وچ عاشق بزدار دا شریک نہ تھیونڑ عاشق خان بزدار دی شخصیت کوں مشکوک کریندا پئے کیوں جو عاشق خان بزدار سب کینے وڈے سرائیکی دشمن خبریں اخبار دے مالک ضیا شاہد دے کہیں مشاعرے میٹنگ دا بائیکاٹ نہی کیتا راجن پور وچ پی ٹی آئی دی ہر میٹنگ دا موہری ہوندے بے ایمانی دے سرمائے تیں دریشکیں دی ٹٹے پوشی دے نتیجے وچ دیغر دے سیت آلے سوجھل دھرتی واس دا وی پہلا جھمومری ہوندے لیکن لوک سانجھ دا بائیکاٹ کریندے کیوں؟؟؟
ڈوجھا حاجی پور (فاضل پور) دا ہک گم نام ذہنی تیں جسمانی مریض پچھلے ڈو چار سال پہلے وسیب وچ کوئی وی نہ جانڑ دا ہا جنیدی شناخت لوک سانجھ بنڑی ھے لوک سانجھ جیکوں چندا نہی کھاونڑ ڈتا اج او لوک سانجھ تیں سیخ پا ھے رانڑا ابرار تیڈی آمد کینے زیادی تیڈے صرف اسلام آباد شہر وچ اساسے ھن جناب اے اساسے کیویں بنڑائن ایندا جواب ڈیونڑ پسند کریسو؟؟؟؟؟ تریجھا ہک ذہنی مریض نرگسی معشوق طبعیت بندہ شہزاد عرفان ھے جیندی کوئی ذاتی رنجش ھے واگھا سئیں تیں مشاق گاڈی سئں تیں ہر ویلھے ڈانگ چا تیں انہاں دے پچھوں بجھدا ودے گالہیں آلی کار اوندے کولوں اگر پچھوں تیں کیا کیتے سرائیکی کاز کیتے او آہیدے میں عبداللہ عرفان دا پتر ھا پدرم سلطان بود.
آلو انشائیہ
از: ڈاکٹر خالد اقبال
آلو کھاون اتے ساندوڑاند کھاون۔ حد ایہ جو بے مزا وی نہ تھیوناں۔ حیرت تھیندی ہے۔ فجر کوں ناشتہ‘ کچھ عرصہ پہلے لوک چاہ‘ انڈے نال کریندے ہن یا وت چھَا لسی مکھن نال‘ پر ہن عجب زمانہ آئے فجریں ہن آلو پراٹھے کھویجن پئے گئین۔ آلو دا کچالو نال کیا رشتہ تعلق ہے؟ ایندے جیناتی پہلو بارے تاں کوئی غذائی ماہر ہی وضاحت کر سکدے البتہ لسانی۔ صوتی تے وزنی اعتبار بارے اساں آکھ سگدے ہیں جو کچالو‘ آلودا بھانویں جو وڈا بھرا ہے پر پبلک ریلیشنگ وچ وڈا بھرا چھوٹے کنوں بہوں پچھاں ہے۔ ایندے وچ کچالو دا ایڈا قصور وی کوئے نی کیوں جو ساڈے سارے وڈیاں وچ اے ہنر نی پاتا ویندا۔ نویں نسل ایں معاملے وچ آلو دے وانگوں ہے تاں یقیناً ایندے وچ وی آلودی کئی کرامت ہے۔
آساڈے ہک سنگتی اینجھے وی ہن جہناں کُوں آلو چپس تے نال چا پیون دا وڈا شوق ہے تے وت ایں توں بعد اؤ سنگتی اینجھاں ڈکاراں ہکلیندن جو نال بیٹھے ہوئے شریف شُرفاء دے تراہ نکل ویندن میڈی انہاں دے نال آلو دی محبت پاروں منہ ماری وی بہوں تھیء اے۔ تے اساں ہک واری ایں نتیجے تے پجے ہیں جو آلو دا بائیکاٹ کیتا ونجے پر کتھاں سیءں ہک ڈینہہ پرہیز ڈو ڈینہہ پرہیز۔ پر جڈاں وِی کتھاہیں مہمان بنئیے تاں تواضع خدمت کیتے آلو انڈے پیش کیتے گئے۔ میں ہوٹل دا کھانا بہوں گھٹ کھانداں پر ہک ڈینہہ نہ چاہندے ہوئیں ہوٹل کھاناں کھاون دا اتفاق تھیا۔ دال روٹی دا آرڈر ڈتا گیا جئیں ویلھے ساڈے سامنے دال دیاں پلیٹاں رکھیاں گئیاں تاں دال وچوں آلو نکل آئے؟۔۔۔۔۔۔
آلو دی ودھدی ہوئی ایں محبت میکوں سوچن تے مجبور کر ڈتے جو آلو دے نال خواہ مخواہ دی چِڑ ٹھیک نی۔ کیوں جو آلو وِچ خوبی ضرور ہے جیندے پاروں آلو کچن توں کیبنٹ تہئیں ہر جا عام وی ہے تے خاص وی۔۔۔۔۔
تازہ اطلاع مو جب اقوام متحدہ نے ودھدی ہوئی آبادی تے بُکھ پاروں آلو دی غذائی چنگپ ڈساون سانگے عالمی سال مناون دا فیصلہ کیتے تے حمایت گھٹن پاروں سال 2008ء کُوں منتخب کیتے۔
لگدے ہن آلو دے حق وچ نعرے لائے ویسن۔ غریب اتے ترقی کریندے تے بان مریندے مُلکاں دے واسیاں دی کھاجے پاروں لوڑاں مُوجب‘ آلو دی چنگائیاں کُوں اُچیچا بیان کیتا ویسی تے ایں طراں آلو دے موہری سبزیاتی حقوق دا ڈھنڈورا ہکلیا ویسی۔
آلو‘ جینکوں سبزی ویچن آلیاں رقعہ حامل ہذا دے طور تے کچن وچ روانہ ہئی جو ایندیاں بوقت ضرورت خدمات حاصل کیتیاں ونجن پر ہن اے صورتحال ہے جو آلو نہ ہون تاں گھر وچ ہانڈی نہ پکن دا خطرہ پیدا تھیون لگ پوندے۔
آلو وچ غذائیت دی نسبت تناسب کیا ہے؟ فی الحال اساں ایں بحث وچ نی پوندے۔ البتہ اے گالہہ منی منائی ہے جو آلو پیٹ پال ضرور ہے۔ آلو زمانہء امن تے حالت جنگ ڈونہاں صورتاں وچ ساتھ ڈیندے۔ جنگ دے محاذ تے ہک زمانے وچ سپاہیاں کو بھُنے چنے کھاون کیتے ڈتے ویندے ہن تاں جو اُنہاں کوں فاقے دی فکر نہ راہوے۔ پر بھُنے چنے کھاون توں بعد جو تریہہ لگدی ہئی ہک عجب مسئلہ ہوندا ہئی تے ڈھڈ وچ جو ہوا پھُکیج ویندی ہئی او مسئلہ وی گھٹ نہ ہوندا ہئی ہک اُچے مہانگے (فائیو سٹار ہوٹل) بارے اساں سنیہے جو اتھاں سب کنوں مہانگی ڈش آلو دا حلوہ ہے۔ آلو اُبال تے‘ بھُن تے تل تے چھیکڑ مدا اے جو ہن جلسے جلوساں کوں اِیڈے اوڈے کرن سانگے سیاسی لیڈراں اُتے سجے کھبے پاسوں استعمال کیتا ونجن لگ پئے کیوں جو آلو۔ ٹماٹراں تے انڈیاں دا ہم وزن وی ہے تے ایہہ زخم وی چوکھا لیندے۔ آلو ہک اینجھی سبزی ہے جیہڑا ساوی تے رتی قسم دیاں ساریاں سبزیاں نال سانگا جوڑیندے آلو جءھہاں خوبیاں جے اج دے بندے وچ پیدا تھی ونجن تاں شایت بہوں سارے مسئلے مسائل آپنے آپ مک ونجن؟
(اقتباس از:- کتاب: ’’مُسکار‘‘ (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 13:11, 8 September 2018 (UTC)
ݙیڈھ زبر
ایہ زبر تے الف دی درمیانی صورت ہے، ایہ عموماً دباؤ نال ہم آہنگ ہوندے، ایندے وچ زبان دا مقام زبر کنوں اُچا ہوندے. ایں کوں شُوآ اہدے ہن۔ ایہ کھنھی یا مُنی یا پَوݨی الف ہے.
ایہ ہک سلیبل وچ کائنی ہوندا، ݙو سلیبل وچ ہوندے۔ مثال دے طور تے کَردے(بمعنی کریندے) وچ شُوآ ہے۔ لیکن کَر ݙے وچ عام زبر ہے (شُوآ کائنی)۔۔ سَت وچ زبر ہے تے سَتارھاں وچ شُوآ ہے۔ مَل کے (بھڄ کے) وچ زبر ہے۔ مَلکے (ملکیت) وچ شُوآ ہے۔ ہَل کے وچ زبر ہے تے ہَلکے (کتے) وچ شُوآ ہے۔ سَݙ کے وچ زبر تے صَدقے وچ شُوآ ہے۔ سَڑ  کے (بھُڄ کے ) وچ زبر ہے تے سَڑکے (سڑک تے) وچ شُوآ ہے۔ اَٹھ وچ زبر ہے تے اَٹھارھاں وچ شُوآ ہے۔
اَمچور، اَٹھارھاں، سَتارھاں، چَلا، ہَلکا، صَدقے
ایندے کیتے اے پی آئی علامت ə(شُوآ) ہے۔
ابوالفضل صدیقی
ابوالفضل صدیقی (پیدائش: 4 ستمبر، 1908ء- وفات: 16 ستمبر، 1987ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے اردو دے صفِ اول دے افسانہ نگار، ناول نگار تے مترجم ہن۔
حالات زندگی
ابوالفضل صدیقی 4 ستمبر، 1908ء کوں عارف پور نوادہ، بدایوں، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ ہک معزز زمیندار خاندان وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دا خاندان 1857ء دی جنگ آزادی وچ مجاہدین دی مدد کرݨ دی پاداش وچ معتوبین ِحکومت وچ رہ چکا ہئی۔ آپ دے ݙاݙا چوہدری احمد حسن علاقے دے معزز زمیندارہوݨ دے نال شاعر وی ہن تے علیل تخلص کریندے ہن، اس دے علاوہ قانون تے اچھی دسترس رکھݨ دی وجہ نال حکومت دی طرفوں اعزازی عدالتی عہدے 'منصفی' تے وی فائز ہن۔ چوہدری احمد حسن دے چھوٹے پتر تے ابوالفضل دے والد محترم ابوالحسن صدیقی وی علی گڑھ دے اعلیٰ تعلیم یافتہ ہن، معروف وکیل تے شاعر و ادیب وی ہن۔
اعزازات
ابو الفضل صدیقی دی علمی ادبی خدمات دے اعتراف وچ انہاں دے افسانہ'چڑھدا سورج' تے 1957ء وچ انہاں کوں یونیسکو دا بین الاقوامی انعام ݙتا گیا۔ ناولٹ 'گل زمین کی تلاش میں ' تے 1983ء نقوش صدارتی ایوارڈ ݙتا گیا تے ناول'ترنگ' تے نیشنل بک کونسل ایوارڈ برائے 1989ء ݙتا گیا۔
تصانیف
ابوالفضل صدیقی دی تصانیف و تراجم درج ذیل ہن :
وفات
ابوالفضل صدیقی 16 ستمبر، 1987ء کوں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ کراچی دے پاپوش نگر دے قبرستان وچ سپردِ خاک تھئے۔
حضرت عثمان بن عفان رضی اللہ عنہ
حضرت عثمان بن عفان اموی قریشی (47 ق ھ - 35 ھ / 576ء - 656ء) اسلام دے تریجھے خلیفہ راشد، داماد رسول تے جامع قرآن ہن۔ عثمان غنی سابقین اسلام وچ شامل ہن تے عشرہ مبشرہ وچوں ہک ہن۔ انہاں دی کنیت ذو النورین ہے کیونکہ انھاں نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دیاں ݙو صاحبزادیاں نال یکے بعد دیگرے نکاح کیتا ہئی، پہلے رقیہ بنت حضرت محمد نال تے ول انہاں دی وفات دے بعد ام کلثوم بنت حضرت محمد نال نکاح کیتا۔ عثمان غنی پہلے صحابی ہن جنھاں نے سرزمین حبشہ دی ہجرت کیتی، بعد وچ دیگر صحابہ وی آپ دے پچھوں حبشہ پہنچے۔ بعد ازاں ݙوجھی ہجرت مدینہ منورہ دی جانب کیتی۔ رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم، حضرت عثمان غنی تے مکمل اعتماد تے انہاں دی فطری حیاء و شرافت تے جو کجھ انھاں نے اپݨے مال دے ذریعے اہل ایمان دی نصرت کیتی ہئی، انہاں دی انتہائی قدر کریندے ہن۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے دیگر صحابہ دے نال انہاں کوں وی جنت تے شہادت دی موت دی خوش خبری ݙتی۔
سرائیکی ادب توں نوجواناں دی دُوری
سرائیکی ادب توں نوجواناں دی دُوری
(دانیال رزاق چݨ۔ رنگ پور)