cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قوم کیتے ہک نویں ارداس
ارداس اخبار ایچ قوم کیتے ھک نویں ارداس چلاک قوم پرستی،وسائل دی  ونڈ تے  ٻھُلے  ٻھَالے  میٹھے سرائیکیں ہک  طالب  علم  ہووݨ  دے  ناتے میکوں قوم پرستی دی تعریف تاں شائید نیں آندی لیکن اوندے نال  جڑے  ریاست  دی  ݙوڄھی  قومیں  دے  فائدے  تاں  ضرور  میں  سمیت  سارے  اندھے  سرائیکیں  دےاکھیں  دے  سامݨیں  ہن  ڄݙاں  سندھی  قوم  پرست  رہنما سائیں جی. ایم۔ سید اے نعرہ لایا “مونجھو مونڄھو مونڄھو  سندھ  آسانڄھو “  ایویں شیدی قبیلے دے سردار وی نعرہ لایا” مرسوں مریسوں سندھ نہ  ݙیسوں”  شائید انھیں  قوم  پرستیں تے سیاسی  رہنمائیں  دی  کاپی  کریندے  ہوئیں  پنجاپ  دے  چوھدری  تے نون  لیگ  دے  قائد  وی  آپݨی  سیاست  کوں “  جاگ  پجاپی  جاگ  تیری  پڳ  نوں  لگ  گیا  لاٹ”  دے  رنگ  نال  رنگیلا  بݨا  ݙیتا.
ایویں کے  پی  کے  دے خانیں  تے  بلوچسستان  دے  سرداریں  وی  اپݨی  اپݨی  قومیں  کوں  قوم  پرست  سیاست  نال  جڳاوݨ  دی  کوشیش  کیتی.اے  قوم  پرستی  دا  شعور  تے  قوم  پرستیں دے  کرارے  نعرے  ریاست  کوں  سمڄھ  آوݨ  لگ  پئین  تے  ریاست  انھیں  دے وسائل  تےانھیں  دا  حق  ݙیوݨ  شروع  تھی  گئی. نال انھیں  کوں ریاست  دا برابر  دا  شریک  وی  سمڄھݨ  لگ  گئی  جیندا  انت  پی  پی  پی  تے  نون  لیگ دی  واری  حکومت  دے  مزے  دے  بعد  سنجراݨی  جھئیں ان سڄاݨوں  تے  ان  سیاسی بندے  دے  سینٹ  چیرمین  تے  تھیا  تے  نال  این.ایف. سی ایورڈ  دے  زرئیعہ  ساریں  قومیں ملک  توں برابر  دے  وسائل  وی  ڳدھے. ہݨ جے  کر  گالھ  کراں  ست  کروڑ بُھلے بھالیں  میٹھیں دی تاں  وی میکوں انھیں دے جوشیلے نعرے یاد آ ویندیں جیویں جو “ دلاں تیر بیجا آپو”، “آیا آیا  شیر آیا” تے “ روک سکو تو روک لو تبدیلی آئی رے”  جیندے  زریعہ انھیں وی آپݨی  سیاست  خوب  چمکائَی تے  ہر  دور  ایچ  نویں  طریقے  نال  پھودو  بݨدے  رہے  ڳئے  تئیں  نال   انھیں  دے  وی  وسائل انھیں  بھولے  بھالیں  دی  بجائے تخت  لاہور  تے  ملک  دے  ٻے  صوبئیں  تئیں  خرچ  تھیندے  رہے  ڳئے.
جے اڄ اگر  اساں  سرائیکی  آپݨے  آپ کوں  ناں  بدلیا  تاں  ساݙے  وسائل،ساݙی زراعت،  ساݙی صحت،  ساݙی تعلیم،  تے  سبھ  کولو  ودھ  ساݙی ذندکی  ایویں تباہی  و  بربادی  دا  شکار  تھائی  رہیسی. ساکوں وی ساݙے  وسائل  آپݨے  اوتئیں  خرچ  کرݨ  تے  ملک  ایچ  برابری  دی  حصداری  کیتے ݙوڄھے  قومیں  آلی  کار  کہیں  ٻے  دے  نعرے  لاوݨ  دی  بجائے   “جاڳ  سرائیکی  جاڳ”، “ڳھنسوں  ڳھنسوں  سرائیکستان  ڳھنسوں”  تے  “مرسوں  مریسوں  آپݨے  وسائل  ناں  لوٹیچݨ  ݙیسوں “  جھئیں  چلاک قوم  پرست  بیانئیں  تئیں  سرائیکی  قوم  دی ٻیڑی کوں  خود  چلاوݨاں  پوسی  تے  نال میٹھے  سرائیکیں  آلی  کہاوت  کوں  وی  نمکیلا  بݨاوݨاں  پوسی  کیوں  جومسائل  دی  جنگ  ایچ  ہمیش  میٹھے  کوں  مار  آندی  اے.
رام بابو سکسینہ تے لوک ادب دی تاریخ
رام بابو سکسینہ دی انگریزی تصنیف (Hisory of urdu literature ) 1924ء وچ چھپی اتے ایندا اردو روپ 1947ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔ ایں اردو لوک ادب دی تاریخ دی ایہ خصوصیت ہے جو ایندے وچ شاعری تے نثر، ݙونہاں صنفاں دا رلواں جائزہ گھدا ڳئے۔ جیندے وچ ادبی تاریخ نویسی دی مبادیات، اصول اتے ضابطیاں بارے جان کاری ملدی ہے۔
ادبی تاریخ نویسی، عہدبہ عہد روایت دے عمل دے ودھارے، رحجانات، نظریات، شاعراں، تخلیق کاراں دے حالات زندگی تے انہاں دیاں ادبی لکھتاں دے مواد دا تحقیق و تنقیدی جائزہ ہوندی ہے۔ وقت، ویلھے دے نال نال ادب وچ جو تبدیلیاں تھیندن، ادبی تاریخ انہاں تبدیلیاں، حالات دی ترٹ بھڄ دا اثر گھندی ہے۔ یعنی ادب وچ تھیوݨ والیاں تبدیلیاں دا اثر، دراصل کہیں وی خطے وچ سیاسی سماجی تے تہذیبی طور تے تبدیلیاں پاروں ہوندے مثلاً شعری، نثری حوالے نال بیانیے یا پیرائیہ اظہار وچ تبدیلی، موضوعات دی تبدیلی، اضاف اتے اصناف دی ہئیت وچ ترٹ بھڄ، تہذیب اتے سماج وچ وٹاپھیر دا پرچھانواں ہوندی ہے۔ ایہو تبدیل تھیندا روپ، تاریخ ادب دی بنیاد بݨدے۔ ادبی تاریخ نویسی ہک مشکل فن ہے۔ جیڑھا جو مورخ دی تاریخی بصیرت توں بغیر نامکمل رہ ویندے۔ ڈاکٹر تبسم کاشمیری اپݨے ہک مضمون "ادبی تاریخ دی تشکیل نودے مسائل" وچ لکھدن:"'ہک چنگی تاریخ ادب اوبندہ نہیں لکھ سڳدا جیڑھا صرف محقق ہووے اتے نہ ای تاریخ ادب دی تنصنیف کہیں اینجھے بندے دا کم ہے جیڑھا صرف نقاد ہووے۔ چنگی تاریخ ادب صرف اوہو ادیب لکھ سڳدے جیڑبیک وقت تحقیق اتے تنقید اتے قدرت رکھدا ہووے۔'"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
پٹھاݨے خاں
پٹھاݨے خاں (اصل ناں: غلام محمد) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی زبان دے مشہور و معروف لوک گلوکار ہن۔ انہاں نے زیادہ تر کافیاں تے غزلاں گائیاں جیہڑے پاکستان تے دنیا وچ بہت مقبول تھئے۔
thumb|Pathanay khan
غلام محمد المعروف پٹھانے خان سرائیکی دے معروف گلوکار ھَن۔ انہاں نے زیادہ تر صوفیانہ کلام ڳائے، جیہڑے پاکستان تے دنیا بھر وچ بہت مقبول تھئیاں۔
فنی خدمات تے اعزازات
صوفيانہ کلام کوں دل دی گہرائياں دے نال ادا کرݨ دا خاص ہنر پٹھاݨے خاں دا اثاثہ ہئی. انہاں نے بابا بلھے شاہ دے کلام کوں اس دی تمام تر نزاکتاں دے نال گايا۔ استاد پٹھاݨے خاں دی گائیگی سرائیکی وسیب کیتے ہک اثاثہ ہے۔ استاد پٹھاݨے خاں نے خواجہ غلام فرید دی معروف کافی میڈا عشق وی توں، میڈا یار وی توں، کوں جس انداز نال گایا اوہ دل کوں چھو ویندا ہے۔ انہاں دا اے گیت اج وی مشہور ہے۔
حکومت پاکستان نے استاد پٹھاݨے خان کوں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی نال نوازا۔
بھٹو ولوں اعزاز
پٹھاݨے خان دی شہرت اس قدر ودھ گئی کہ 1976ء وچ سابق وزیراعظم ذوالفقارعلی بھٹو نے انہاں کوں ہک نجی محفل وچ پرفارمنس کیتے خاص طور تے مدعو کیتا تے رات بھر محفل سجی رہی۔ اس دوران جیہڑے ویلے پٹھاݨے خان نے’’جندڑی لٹی تیں یار سڄݨ‘‘ پیش کیتی تاں ذوالفقار علی بھٹو اس کلام کوں سݨدے ہوئے آبدیدہ تھی گئے ہن۔ اس موقع تے ذوالفقار علی بھٹو نے پٹھاݨے خان توں پچھا کہ کجھ چاہیدا اےے تاں انہاں دا آکھݨ ہئی کہ ’’ بھٹوصاحب تساں صرف غریب عوام دی مشکلات کوں دور کرݨ کیتے بہتر اقدامات کرو‘‘ اس تے سابق وزیراعظم نے پٹھاݨے خان کوں ڳل نال لا گھدا۔ پٹھاݨے خان نے دیگر مقامات تے ایسی ہی یادگار پرفارمنسز ݙتے کہ انہاں کوں کݙہیں فراموش نی کیتا ونج سڳدا۔ اج اوہ اس دنیا وچ نی رہے لیکن انہاں دا انمول فن ہمیشہ انہاں دے ناں کوں زندہ رکھسی.
پیدائش
غلام محمد عرف پٹھاݨے خاں دی پیدائش ء1926 وچ بستی تمبو والی وچ تھئی جیہڑی وسیب دے علاقے وچ صحرائے چولستان وچ واقع ہے۔
وفات
پٹھانے خان دی وفات جمعرات 9مارچ 2000 وچ ہوئی۔ آپ کوں کوٹ ادو ءِچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔
احمد حاطب صدیقی
احمد حاطب صدیقی (پیدائش: 3 فروری 1956ء) ہک پاکستانی کالم نگار، مزاح نگار، شاعر تے ٻالاں دے ادیب ہن، ٻالاں کیتے شاعری وی کریندے ہن، انہاں دی نظم "یہ بات سمجھ میں آئی نہیں" ٻہوں مشہور تھئی ہے۔ حاطب صدیقی روزنامہ جسارت، کراچی وچ ابو نثر دے ناں توں کالم لکھدے ہن۔
حوالے
ونکی:احمد حاطب صدیقی
نیکوسیا دی آزادی تے تقسیم
[[لیڈرا اسٹریٹ تے واقع اقوام متحدہ بفر زون]] [[2008ء وچ لیڈرا اسٹریٹ کوں سرحدی آمد و رفت کیتے دوبارہ کھولا ڳیا]] 1960ء وچ نیکوسیا، جمہوریہ قبرص دا دارالحکومت بݨا جینکوں یونانی تے ترک قبرصیاں دی مشترکہ حمایت حاصل ہئی۔ 1963ء وچ یونانی قبرصیاں نے آئین وچ ترمیم دی تجویز پیش کیتی جینکوں ترک قبرصی برادری نے مسترد کر ݙتا۔ اوں بحران دے دوران تے بعد اچ 21 دسمبر 1963ء کوں یونانی تے ترک قبرصیاں دے درمیان فسادات شروع تھی ڳئے۔ نیکوسیا دے خط اخضر نال شہر یونانی تے ترکی نیکوسیا وچ تقسیم تھی ڳیا۔ 1964ء وچ پرتشدد فسادات وچ مزید تیزی آڳئی۔ ترکی فبرصیاں دی ہک وݙی تعداد شمالی نیکوسیا وچ منتقل تھی ڳئی جیندے نال آبادی دے مسائل وی پیدا تھئے۔
15 جولائی 1974ء کوں ہک فوجی تاخت وی تھئی جینکوں یونانی فوج دی سرپرستی حاصل ہئی جیندا مقصد جزیرے دا یونان دے نال الحاق ہئی۔ اوندے نتیجے وچ صدر مکاریوس سوم کوں ہٹا کے قوم پرست نکوس سامپسون کوں صدر بݨا ݙتا ڳیا۔
20 جولائی 1974ء دی مسلح بغاوت دے نتیجے وچ ترک فوج نے جزیرے تے حملہ کر ݙتا۔
13 فروری 1975ء کوں ترک قبرصی برادری نے ترک فوج دے قبضہ شدہ علاقے تے ترک وفاقی ریاست قبرص دا اعلان کر ݙتا۔۔ 15 نومبر 1983ء کوں ترک قبرصیاں نے آزادی دے اعلان دے نال ترک جمہوریہ شمالی قبرص قائم کیتا۔
23 اپریل 2003ء کوں لیڈرا پیلس خط اخضر وچوں چوݙاں سال وچ پہلی گزرگاہ کھولی ڳئی۔ اوندے بعد 9 مئی 2003ء کوں آئیوس دومیتیوس دے مقام تے ݙوجھی گزرگاہ کھولی ڳئی۔ 3 اپریل 2008ء کوں لیڈرا اسٹریٹ دی گزرگاہ دوبارہ کھولی ڳئی۔
30 اکتوبر 2016ء دے بعد نیکوسیا دنیا دا واحد دارالحکومت بݨا جتھاں ݙو منطقۂ وقت استعمال تھیندن۔ اینجھا ترک جمہوریہ شمالی قبرص دی پالیمان دے اوں فیصلے نال تھیا جس وچ انہاں نے تمام سال متناسق عالمی وقت +03:00 کوں برقرار رکھݨ دا فیصلہ کیتا جیویں کہ ترکی وچ تھیندا پیا ہے۔ تاہم شمالی قبرصی عوام دے احتجاج دے بعد اینکوں دوبارہ یورپی معیاری وقت دے مطابق کر ݙتا ڳیا۔
شفاء اللہ خان روکھڑی
شفاء اللہ خان روکھڑی (انگریزی: Shafaullah Khan Rokhri) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٦٦ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٩ اگست ٢٠٢٠ء) ہِک پاکستانی لوک ڳائیک، گیت نگار اَتے موسیقار ہَن۔  اُنّھاں نے بنیادی طور تے سرائیکی ڳاݨے ڳائے جِنّھاں پورے پاکستان وِچ دُھم پاتی۔ اُنّھاں نے اپݨے پُتر ذیشان خان روکھڑی دے نال رَل تے اپݨے پلیٹ فارم "روکھڑی پروڈکشن" دے تحت موسیقی تیّار کِیتی۔
شفاء اللہ خان روکھڑی کُوں سرائیکی موسیقی دا لیجنڈ سمجھیا وین٘دا ہِے اَتے اُوہ سرائیکی وسیب دے عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے بعد سبھ تُوں مہان٘درے ڳائیک ہَن۔
ابتدائی حیاتی
روکھڑی ١٩٦٦ء وِچ پنجاب دے شہر میانوالی وِچ ڄَمّے ہَن، اُوہ ابتدائی طور تے پنجاب پُلس وِچ بھرتی تھی ڳئے جاں جو موسیقی وِچ دلچسپی دے پارُوں اُنّھاں نے ملازمت چھوڑ تے موسیقی وِچ اپݨاں مستقبل بݨاوݨ دا اَغاز کر ݙِتّا۔
موسیقی دا کَم کار
روکھڑی نے اپݨے موسیقی دے کَم کار دا اَغاز ١٩٨٠ء دے ݙہاکے وِچ کِیتا اَتے جَلتی ای سرائیکی لوکاں وِچ مہان٘در حاصل کر گِھدّی۔ اُنّھاں نے اݨ ڳِݨت البمّاں شائع کِیتیاں اَتے ورھیاں دے وِچالے سرائیکی لوک موسیقی دے ہِک مہان٘درے ڳائیک بݨ ڳئے اَتے اُنّھاں کُوں میانوالی نال تعلّق رکّھݨ والے عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی تُوں بعد ݙُوجھے لمبر تے سمجھیا وین٘دا ہئی۔
بعد دے ورھیاں وِچ اُنّھاں دے پُتر ذیشان خان روکھڑی نے وی اُنّھاں دا ساتھ ݙِتّا اَتے پِیؤ پُتر دی سنڳت نے مردانہ ڳاݨے ڳائے جیڑھے پاکستان دے لوکاں وِچ ٻہوں مقبول تھئے۔ اُنّھاں نے اپݨے موسیقی لیبل "روکھڑی پروڈکشن" دے تحت "فوک سٹوڈیو" دے ناں نال ہِک موسیقی شو وی تیّار کِیتا جین٘دے وِچ سرائیکی وسیب دے ٻِنّھاں فنکاراں دے نال اِنّھاں دے اپݨے ڳاݨے پیش کِیتے ڳئے۔
پِچھوکڑ ݙہاکے دے وِچالے اُنّھاں نے زیادہ تر اپݨے ڳاݨیاں دی اصلاح کِیتی اَتے اِنّھاں کُوں روکھڑی پروڈکشن دے تحت یوٹیوپ اُتّے جاری کِیتا جیڑھے پاکستان وِچ ٻہوں مقبول ہَن اَتے لَکّھیاں ویوز حاصل کِیتے ہِنیں۔ اِنّھاں دے ڳاݨے کئی نویں ڳائیک وی ڳان٘دے ودّے ہِن جِنّھاں نے ڳاݨا ڳا تے مہان٘در حاصل کِیتی اَتے اِنّھاں دے انداز کُوں نقل کِیتا۔
ذاتی احوال
اُوہ پرنے ہوئے ہَن اَتے اُنّھاں دی ہِک دِھی اَتے چار پُتر ہَن۔ اِنّھاں دے پُتر ذیشان خان روکھڑی وی سرائیکی دے مہان٘درے ڳائیک ہِن۔
وفات
روکھڑی ٢٩ اگست ٢٠٢٠ء کُوں اسلام آباد وِچ دِل بند تِھیوݨ دے پارُوں فوت تھئے۔ وزیرِ اعلیٰ پنجاب سردار عثمان بزدار نے روکھڑی دے مرݨ تے اُنّھاں دے ٹَٻَّر نال تعزیت دا اظہار کرین٘دے ہوئے آکھیا جو:"'این٘دے نال سرائیکی موسیقی دا پُکھ بند تِھی ڳیا ہِے اَتے اُنّھاں دی خدمتاں کُوں لَمّے ویلے تئیں یاد رکھیا ویسی۔'"
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی لوک ڳائیک ونکی:سرائیکی ڳائیک ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی ڳائیک ونکی:لوک ڳائیک ونکی:سرائیکی دے مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
غزوۂِ حنین وچ اسلامی فوج دی وقتی شکست
ݙاہ ہزار تاں مہاجرین و انصار وغیرہ دا او لشکر ہئی جیہڑا مدینہ توں آپ ﷺ دے نال آیا ہئی تے ݙو ہزار نومسلم ہن جیہڑے فتح مکہ وچ مسلمان تھئے ہن۔ آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ و سلم نے اوں لشکر کوں نال گھن کے ایں شان و شوکت دے نال حنین دا رُخ کیتا کہ اسلامی افواج دی کثرت تے اوندے جاہ و جلال کوں ݙیکھ کے بے اختیار بعض صحابہ دی زبان توں اے لفظ نکل ڳیا کہاڄ بھلا ساݙے تے کون غالب آ سڳدے۔ لیکن خداوند عالم کوں کجھ لوگاں دا اپݨی فوجاں دی کثرت تے ناز کرݨا پسند نہ آیا۔ چنانچہ ایں فخر و نازش دا اے انجام تھیا کہ پہلے ہی حملے وچ قبیلہ ہوازن و ثقیف دے تیر اندازاں نے جیہڑی تیراں دی بارش کیتی تے ہزاراں دی تعداد وچ تلواراں گھن کے مسلماناں تے ٹٹ پئے تاں او ݙو ہزار نو مسلم تے کفار مکہ جیہڑے لشکر اسلام وچ شامل تھی کے مکے توں آئے ہن ہک دم سر تے پیر رکھ کے بھڄ نکلے۔ انہاں لوگاں دی بھڳدڑ ݙیکھ کے انصار و مہاجرین وی پریشان تھی ڳئے۔ حضور تاجدار دوعالم ﷺ دے پائے استقامت وچ وال برابر وی لغزش نہ تھئی۔ بلکہ آپ ﷺ کلہے ہک لشکر بلکہ ہک عالم کائنات دا مجموعہ بݨے ہوئے نہ صرف پہاڑ دی طرح ڈٹے رہیے بلکہ اپݨے سفید خچر تے سوار برابر اڳاں ہی ودھدے رہیے تے آپ ﷺ دی زَبانِ مبارک تے اے الفاظ جاری ہن کہ
اَنَا النَّبِیُّ لَا کَذِبْ اَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ
میں نبی ہاں اے جھوٹ نی، میں عبد المطلب دا بیٹا ہاں۔ اینہی حالت وچ آپﷺ نے سڄی طرف ݙیکھ کے بلند آواز نال پکارا کہ  یَا مَعْشَرَ الْاَنْصَارِ فورًا آواز آئی کہ اساں حاضر ہیں یا رسول اﷲ! ﷺ، ول کھٻی جانب رخ کر کے فرمایا کہ یَا لَلْمُھَاجِرِیْنَ فوراً آواز آئی کہ اساں حاضر ہیں یا رسول اﷲ! ﷺ۔
ثروت نذیر
ثروت نذیر (اردو: ثروت نذیر) (انگریزی: Sarwat Nazir) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٣١ دسمبر) ہِک پاکستانی مصنف زنانی افسانہ نگار، ناول نگار، سکرین لِکّھت کار اَتے ڈرامہ نگار ہِن۔ اُوہ اپݨے سکرین پلے "میں عبدالقادر ہوں" اَتے "اُمِ کلثوم" کِیتے مہان٘دری ہِن ۔ اُنّھاں نے ہِک ٻئے غیر معمولی شو "دو بول " وی کِیتا ہے۔ جئیں غیر معمولی کامیابی حاصل کِیتی ہِے اَتے اُوکُوں پاکستانی ڈرامہ انڈسٹری دا ہُݨ تئیں دا سبھ تُوں چنڳا شو آکھیا وین٘دا ہِے۔
ڈرامے
ماضی وِچ اُوہ اَݨ ڳِݨت ڈرامے لکھ چُکّے ہِن اَتے اُوہ اَڄ کَل ناولاں تُوں وَدھ سکرین پلے لکھین٘دی پئی ہِن:
بیرونی روابط
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی ناول نگار ونکی:ناول نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
آصبسٹوس بیگز
آصبسٹوس بیگز وچارے مخصوص بیگز نیں جو آصبسٹوس دے شامل مواد (ACMs ) دی محفوظ ٹھیکراؤ تے نجیکرنے لئیں تیار کیتے گئے نیں. آصبسٹوس اک خود بخود پیدا ہون والا کان مٹی اے جو اپنی حرارت میں مزیداری تے حرارتی خواص واسطے مختلف صنوعتوں وچ وسیع پیمانے توں استعمال ہوندی سی. لیکن, اک اک چیز یانہ پتا لگیا اے کہ جب یہ آصبسٹوس دے تانبے پھائبر وچ شامل ہوندیاں نیں اے تے انسانی صحت لئی بہت خطرناک سبت ہوسکدیاں ہن.
آصبسٹوس بیگز موٹے تے پھاڑن والے مواد دوارا بنائیا جاندیاں نیں جو آصبسٹوس دے پھائبرز دی بہار ناں ہون دے. انہاں بیگز وچ عموماً واضح انتباہات اتے مناسب تشریعی پلان دے نشان لگے ہوندے نیں. انہاں بیگزاں نوں آصبسٹوس دی ٹھنیاں، آصبسٹوس دی ٹائلز یا دیگر آصبسٹوس دے ردی مواداں نوں جمع کرن اتے ذخیرہ کرن لئیں استعمال کیتا جاندا اے.
آصبسٹوس نال کام کرندے وقت, احتیاطی تراکیب دی پابندی نال تباہی دے خطرے کوم کرنا بہت ضروری اے. اس وچ محفوظی لباس، تنفسی ماسک اتے دستانے لبان
جے توں آصبسٹوس بیگز دی خرید کرنی آہی، تے تھوں کئی آپشن ویچ سوچ سکدے ہیں:
کامن سینس دا نِروان
گوتم بُدھ ( سدھارتھ یا سدھارتھا) دے نِروان کوں سئیں عبداللہ عرفان بلکُل مختلف زاویہ نال ڈیہدِن بھل ایں بارے انھاں دا نقطہ نظر دنیا دے موجودہ مفکرین، دانشوراں تے محقق کنیں اصلوں وکھرا، سادہ تے ہنوکھڑا ءے ۔ گوتم سدھارتھ نے سالہاں سال زندگی دا "سچ" لبھنْ کیتے اپنْے تن من کوں کلہیپے، بُکھ تریہہ ءچ رکھا جو متاں سچ دے نِروان نال او امر تھیا ونجے- اوندے چھی سالاں دی سخت اوکھی، چُپ تے بُکھ تریہہ دی تپسیا ( محنت) کوں ہک نِکڑی چھوئیر (سُجاتا) نے اپنْی بالکی سُدھ نال گوتم دی سِدھ چا کیتی جو " کُجھ کھا گِھن نتاں مر پوسیں" ۔۔۔۔۔۔ اے جیونْ دا او سچ ہا جیندی گول ءچ اوں اپنْے راج محل مُنارے بادشاہیاں چھوڑے، جھر جنگل، دَر دَر رُلدا، اپنے تن من کوں بُکھ تریہہ دےعذاب ءچ رکھ تے نروان دا تانگھی بنْا-
دریا پار دی ہک بالڑی "سُجاتا" نے اونکوں ایں حال ءچ ڈِٹھا جو" اے جیندی جاگدی ہڈیاں دی مُٹھ مر پوسی جیکر کُجھ نہ کھاسی"---" اے گِھن کھا" آکھ تے اوندی ساری تپسیا بھنگ چا کیتوس -اوں اکھیں کھولیاں تے مُسِک پیا جو اتنی سادی گالھ دا سچ اوں کیوں نہ سمجھا جواپنْے تن من کوں عذاب ڈیونْ خود آپ جیونْ دے سچ دی نفی ءِ جو ڈُکھ تکلیف کہیں خوشی دی بنیاد نئیں بنْدی- اوں بالڑی دے ہتھوں کھیرنی دا پیالہ گھن کراہیں ساری کھیرنی اُتھائیں بہہ تے کھادی --- ایہو نروان ہا تے سدھارتھا گوتم " بُدھ" سڈیج تے امر تھیا۔۔۔۔ ایہو "بدھ مت" ہے - سئیں اشولال دی ڈوجھی کتاب "گوتم نال جھیڑا" ءچوں ہِک نظم اُتے سئیں عبداللہ عرفان نے اے اُڈیل اپنْی ڈائری ءچ لکھ چھوڑی ہائی۔--- شہزاد عرفان
محسن ضیاء ملاح
محسن ضیاء ملاح شاعر ہے۔
ڄم پل
پنڈی بھٹیاں نال تعلق ہے۔
ݙوہڑہ
اِس ملکھ تے ساڈیاں جراتاں دے پئے جدنڑ وی پیچے چس آسی
لفظاں دی تنڑی ھوئی چادر دے بَر ضیاء ھوراں میچے چس آسی
وڈے راٹھ کجاک تے رانڑی خان سانویں کوڈیاں ویچے چس آسی
لیبر ڈے یکم مئ 2020
تئیں وقت دے شاہ نوں کی خبراں کے درد ھوندن مزدوراں دے
تینوں بلکل ویل نہی شاھیاں توں بھکھے فرد ھوندن مزدوراں دے
نواب مظفر خاں شہید
نواب مظفر خان18 فروری1780 کنوں 2جون 1818تئیں ملتان دا حکمران ریہا. پہلے گورنر دی حیثیت دے نال اتے بعد اچ خود مختار نواب دی حیثت نال. اسداللہ خاں سدوزائی قبیلے نال انہاں دا تعلق ہا. احمد شاہ دورانی دے پتر تیمور شاہ دورانی اینکوں ملتان دا گورنر بݨایا. تیمور شاہ نواب مظفر خاں توں 3 لاکھ روپے ٹیکس گھندا ہا.
نواب مظفر خان دا پیؤ نواب شجاع خاں صوبیدار ہائی تے ݙاݙا نواب زاہد خان وی ملتان دا صوبے دار ہائی.
رنجیت سنگھ دے ملتان تے حملے
ݙوجھا حملہ 1806ء
تریجھا حملہ 1807ء
پنجواں حملہ 1813ء
چھیواں حملہ 1816ء
ستواں حملہ 1817ء
اٹھواں حملہ 1818ء
’’ملتان میݙی یا میݙے پیئو دی ملکیت کینی. اے ہک اسلامی مملکت ہے تے میں ایندا نگہبان تے پاسبان ہاں. پاسبان دا کم حفاظتِ مال وچ اپݨی جان ݙے ݙیوݨ ہوندے. ملتان کہیں کوں نئیں مل سڳدا. ملتان دیاں چابیاں میݙے پیٹ اچ ہن جیڑھا اینکوں پھاڑیسے او ملتان دا مالک بݨسے،، نواب مظفر خاں ہک سرائیکی پٹھاݨ ہا. ݙاڈھا جوش تے جذبے والا خوبصورت تے خوفناک نواب ہا. دلپت رائے لاہوری نواب مظفر خاں دے بارے وچ جیڑھی وار لکھی اے اوندا ہک بند ݙیکھو..
لاکھـــاں ہــزاراں کروڑاں کے کی اے گنج، کھــــڑک سنگھ راجہ مونہہ ہلا فـرمائیں
اتے لـــوک ڈولیں نہ ڈولے مـــــدفر خـاں، چار چــک کہیں ’’اے نــــواب واہ واہیں‘‘
مظفر خان سدوزاٸیؒ شہید زندہ باد، "سر دھرتی دی ویل"
رنجیت پلیت سنگھ اتے اوندی اولاد تے لعنت بے شمار.
نواب صاحب دے بارے وچ شاکا سانگھڑی دی ہک لکھت
کہیں جھیڑے وچ پئے مُتوں میں ترائے ڳالھیں کریساں ۔۔۔ نمبر ہک ۔۔۔۔ رنجیت سنگھ یا نواب مطفر خان تے ٻئے اینجھے سبھے کردار اڄ دے معنی وچ قوم پرست نہن۔ اڄوکی قوم پرستی ٻہوں ساری کالونئیل تے پوسٹ کالونئیل ماڈرنیٹی دی پیداوار اے ۔۔۔۔ جے رنجیت سنگھ پنجابی قوم پرست ہوندا تاں او ایسٹ انڈیا کمپنی نال باقاعدہ معاہدہ کر کنیں پنجاب دی ونڈ نہ کریندا ۔۔۔ ستلج دے پار سارا پنجاب ایسٹ انڈیا کمپنی دے قنضے وچ ہئی تے ایندے نال رنجیت سنگھ سہمت ہئی ۔۔۔ سچ تاں اے ہے جو انگریزی سَمراج نال اوندا ہک اٹوٹ اتحاد ریہہ ڳیا ۔۔۔ ٻیا تے ٻیا ایسٹ انڈیا کمپنی تے سکھ فوجی 1838 وچ کابل تے کٹھی چڑھائی کیتی۔۔۔ جݙاں مظفر خان رنجیت سنگھ دے خلاف ایسٹ انڈیا کمپنی نال رابطہ کیتا تے اے آفر کیتی جو اونکوں کمپنی اپݨی باجگزاری وچ گھن گھنے تاں ایسٹ انڈیا کمنی صاف انکار کرݙتا ۔۔۔۔ ایں سبھ دے پچھوں ایسٹ انڈیا کمپنی دی اپݨی ڳنڑتری ہئی۔ ۔۔۔۔ تفصیل وچ نئیں ویندا جو اے لکھت دریگھی تھی ویسی۔۔۔۔۔ میݙا آکھنڑ دا مطلب اے ہے جو نہ رنجیت سنگھ اڄوکے معنی وچ قوم پرست ہئی تے نہ نواب مظفر خان ۔۔۔۔۔
نمبر ݙو ۔۔۔۔۔ تاریخی طور تے نواب مظفر دی فیملی مغل بادشاہ شاہ جہان دور وچ آ کنیں مُلتان وچ آباد تھئی۔۔۔۔ اے کوئی حملہ آور نہن ۔۔۔ اوں ویلھے افغانستان ݙو حصیں وچ ونڈا ہوئیا ہئی ۔۔۔ کابل تے پچھادھی اُبھا افغانستان مغل ایمپائر دے زیر تسلط ہئی تے قندھار تے جڑواں علاقہ ایران دی صفوی ایمپائر دا حصہ ہئی۔ مغل تے ایرانی صفوی بادشاہ افغانستان وچ اپݨے تسلط کیتے ہک ٻئے نال بھڑدے ریہے ویندے ہئین۔۔۔ ایں حوالے نال مغل فوجیں کئی دفعہ قندھار تے حملہ کیتا ۔۔۔۔ مُلتان دی ایں حوالے نال خاص حیثیت ہئی جو اے وݙی مغل چھاؤݨی ہئی جتھوں کنیں درہ بولان دے راستے قندھار تے فوج کشی تھیندی ہئی۔۔۔ اوں ویلھے قندھار دے سدوزئی آپت وچ ونڈے ہوئے ہئین ۔۔۔ احمد شاہ ابدالی تے اوندے وݙکے ایران دے نال ہئین تے نواب مظفر دے وݙکیں مغلیں دا ساتھ ݙتا ۔۔۔ جݙاں قندھار وچ مغلیں کوں شکست تھئی تاں نواب مظفر دے وݙکیں کوں مغلیں رنگ پور وچ منصب داری ݙتی ۔۔۔ ایں حساب نال نواب مظفر دے خاندان کوں ملتان وچ سکونت کیتے وݙا عرصہ تھی چکیا ہئی تے اے شجاع آباد شہر وی اوندے پیو آباد کیتا ہئی ۔۔۔۔ ٻنہیں مہاجریں وانگ او ہولیں ہولیں مقامی تھی ڳئے ہئین۔۔۔۔ سرائیکی ٻولی ٻلیندے ہئین تے اتھو دے رسم و رواج اختیار کر ڳئے ہئین ۔۔۔۔ جے تائیں افغانستان دے ابدالی حکمرانیں دی باجگزاری دی ڳالھ ہے تاں اوں ویلھے وادی سندھ دے سبھے مقامی راڄواڑے اُنہیں دے باجگزار ہئین ۔۔۔۔ اے کلہا نواب مظفر دی فیملی دی ڳالھ نئیں ۔۔۔۔ ٻیا تے ٻیا اٹھارویں صدی دے چھیکڑ وچ رنجیت سنگھ وی احمد شاہ ابدالی دے پُتر شاہ تیمور کنیں لاہور تے قانونی حکمرانی کیتے پیسے ݙے کنیں سند گیدھی ۔۔۔۔ وت جݙاں شاہ شجاع اپنڑے مخالف دوست محمد دے ہتھوں افغانستان بدر تھی لاہور پُڄا تاں رنجیت سنگھ اوں کنیں کوہ نور ہیرا ہتھیکا کرݨ دے نال نال وت اپݨی حکمرانی دی سند وی ہک واری ولا گیدھی ۔۔۔۔ اے ٹھیک اے جو نواب مظفر کوں سدوزئی ہوونڑ دی وجہ توں کُجھ چھوٹ ملدی ہئی پر او مقامی تے اندرونی طور تے مُلتان دے رڄواڑے دا خود مخیتار حاکم ہئی ۔۔۔۔۔
ہک اے ڳالھ وی چیتے وچ رکھݨی پوسی جوسرائیکی وسیب دی تاریخ دی ننویں تفہیم تے تعبیر وچ سیاسی کنیں ثقافتی مواد ودھ ہے ۔۔۔ برہمنیں وانگ اساں سرائیکیں تاریخ نویسی گھٹ کیتی اے تے ثقافت سازی ودھ کیتی اے ۔۔۔ اے ہک معجزہ ای تاں ہے جݙاں گنگا جمنا وادی دے مُسلمان اسلامی بنیاد پرستی دو ویندے پئے ہئین تے اُتھاں نقش بندی مجددی، طریقہ محمدیہ (جیندی ہک پیداوار سید احمد بریلوی وی ہئین) تے وت مدرسہ دیوبند بنڑیندے ودھیندے ودے ہئین تاں سرائیکی وسیب وچ سئیں نور محمد مہاروی، قاضی عاقل، خواجہ جمال مُلتانی، خواجہ شاہ سلیمان تونسوی، خواجہ غلام فرید عشق محبت تے روادری دے سلسلہ چشتیہ کوں پورے سرائیکی وسیب وچ کھنڈایا۔ ایہو دور ہئی جݙاں سرائیکی وسیب دے ہندو ۔۔۔ کراڑ کرشنا بھگتی دی گرفت وچ ہئین تے دیرہ اسماعیل خان کنیں گھن بہاولپور تائیں گجرات تے راجستھان دے پُشتی مارگ دی اٹھویں گدی دا دور دورہ ہا ۔۔۔۔ جے اساں سرائیکیں اپنڑی تاریخ تے ماضی دی ننویں تفہیم تے تعبیر کرنڑی اے تاں ساݙے کولہوں اینجھا ڈھڳ مواد اے جیڑھے اڄ دے پوسٹ کالونئیل سکالرشپ وچ اساں وݙائی نال پیش کر سڳدے سے ۔۔۔ خود سرائیکی ٻولی دی تحریک ہک اچنبھے کنیں گھٹ نئیں ۔۔۔ سرائیکی لینگوئیج پلاننگ دی جے کوئی متوازی مثال اے تاں او تامل زبان اے ۔۔۔ سکرپٹ کنیں گھن لٹریچر دے ودھارے تائیں کہیں ٹکے دی سرکاری تے سیاسی مدد متوں اینجھا کم کرنڑ تاریخ اچ شاذو نادر ای ملدے ۔۔۔۔۔ وت اوندے نال اے اعزاز جو ایں سارے کم وچ ہک بندہ وی نئیں مویا ۔۔۔۔ ساݙے کولہوں فخر تے وݙائی کیتے ٻہوں کُجھ اے پر ساکوں پیر فرید دی ݙس جو "دھواں دھار فقیر تھیوسے ۔۔۔۔ فخر وݙایاں چھڈیاں. (شاکا سانگھڑی)
پیبلو نرودا (رفعت عباس)
حکایت
پیبلو نرودا
کامیابی دے ست راز
کامیابی دے ست راز جنھاں دا اظہار میݙے سامنے کمرے وچ موجود چیزاں نے کیتا ١:چھت ٻولی۔ ہمیشہ مقصد اُچا رکھ
پیبلو نرودا (رفعت عباس)
دھمی دی چا بیٹھا پیندا ہَم'پیبلو نرودا آکھیا "تو سان تیاگو کیوں نی آ ویندا'ڈوہیں کٹھے کافی پیندے ہیں'اج دا ڈینہ کٹھے گزریندے ہیں
کامیابی دے ست راز
٢:پکھا ٻولےـ ٹھڈا رہ (بے مقصد اُتاولا نہ تھی)
پیبلو نرودا (رفعت عباس)
ملتان توں سان تیاگو تئیں کلام دا ہک ویزا خود نرودا جاری کیتا'چاء اپنڑی ادھ پیتی کیتم چلی پجیم'بہوں لمبیاں بارشاں پِچھوں نرودا سمندر دے کنارے اپنڑی شاعری دے محل وچ دھپ تے سیب دی نرہانڑ تے میڈا تانگھی ہا' نرودا دھمی دے لباس وچ تے 2018 دا اسمانی نیلا ہیٹ اوں پاتا ہویا'اوندے پیریں وچ تیز نیلی کپڑے دی جُتی ہئی'ایہ نرہانڑ کافی دے الہام وچ دیر تانڑیں چلدی رہی'نرودا ازلا نگرا دے اپنڑے محل توں سمندر کوں ڈٹھا تے ازل ابد دی جھال اوندے منہ تے ہئی'اوندی شاعری بارے بولیم......ٹماٹر دا گاونڑ.....کپڑیاں دا گاونڑ.....بالیں دے پیریں دا گاونڑ.....ماچو پچو دیاں پہاڑیاں دی وار......نرودا کِھلیا''تیکوں پتہ ہے انہاں میکوں 1973 وچ قتل کیتا"......."میکوں خبر اے23 ستمبر 1973"....."پنوشے پہلے آلندے کوں قتل کیتا ڈو ہفتے پچھوں میکوں"....."اوں ویلے میں سولہ سال دا تے وستی اپنڑی رہندا ہم میکوں ایں قتل دی بہوں بعد وچ خبر مِلی" اونکوں ڈسیم'ڈوپہراں تئیں بارش تھیونڑ پے گئی نرودا رنگلا ہک چھاتا کرسیاں اُتے لا ڈِتا
کامیابی دے ست راز
٣:گھڑی ٻولے۔ ہر منٹ قیمتی ہے(جندڑی دے کہیں لمحے کوں فضول ضائع نہ کر)
سلیمان شاہ
سلیمان شاہ قتلمش دا پتر تے ارتغل غازی دا پیو تے عثمان اول دا ݙاݙا ہئی۔انہیں دا تعلق اوغوز ترکیں نال ہئی سلیمان شاہ دا مزار قلعہ جعبر دے اندر یا کتھائیں نال ہے پیا
کامیابی دے ست راز
٤:شیشہ آکھݨ لڳا ۔ عمل تُوں پہلے نتیجے تے غور کر۔
سلیمان شاہ
ڃم
سلیمان شاہ سنہ 1162 عیسوی اچ ڃمیے ہن
ناں تے نسب
سلیمان شاہ دا ناں سلیمان بن قائی الپ تے آپ دا تعلق قائی قبیلے نال ہئی
کامیابی دے ست راز
٦:کلینڈر ٻولے۔ ویلے(دنیا) نال ٹُر۔
پیبلو نرودا (رفعت عباس)
پیبلو نرودا وت کافی بنڑا آیا تے بولیا "جاہ تے ویلے توں اگونہی شاعری ہک وڈی سانجھ اے"....."ساڈے وچکار ہک بئی وی سانحھ اے'اساں ڈوہیں دے پیو ریلوے ملازم ہَن"آکھیم
سلیمان شاہ
تفصیل
تیرہویں صدی دے شروع اچ شاہان خوارزم دی قوت بہوں زیادہ ہئی او ایران،خراسان،شام تے عراق اچ سلجوکیں دے کئی جگہیں تے قبضے کر ڳئے انہیں دا منصوبہ ایشیا دی ساری مسلم سلطنتیں کوں حاصل کرݨا ہئی اوہ اڃاں تیار ہی ہن کہ چنگیز خانی دے طوفان نے خوارزمی شاہی سلطنت کوں منصوبیاں سمیت غرق کر ڈتا اونہہ سلطنت دی تباہی توں بعد ترک قبائل لمے تے بھڃے ایندے اچوں بعض تاں شام تے ایران پہنچن تے اتھاں اقتدار حاصل کیتونے تے ترکمانی سڈیڃے۔کڃھ ایشیائے کوچک اچ سلجوکیں نال آ ملیے انہائیں قبیلیاں اچ عثمانی ترکیں دے آباؤاجداد دا قبیلہ وی ہئی جہرا اوغوز قبیلے دا ہک حصہ ہئی اینہہ قبیلے دا سردار سلیمان شاہ ہئی ہک روایت دے مطابق اے خراسان دے شہر ماہان اچ آباد تھیا لیکن منگولیں دے حملے دی وجہ اتھوں نکل کے پچاہ تے نکل گئے
اناطولیہ اچ آباد
سلیمان شاہ تیرھویں صدی اچ ایران آئے تے اتھوں اپݨے قبیلے دے نال اناطولیہ روانہ تھئے جتھاں سلجوکیں دی حکومت ہئی سلیمان شاہ منگولیں دے دشمن ملک ونجݨا چاہندے ہن سلیمان شاہ اٻھے اناطولیہ دے شہر اخلاط پہنچے۔اخلاط دے حاکم نال تعلقات ٻہوں چنگے ہن لیکن جہلیں منگولیں دا حملہ دا پتا لڳیے تاں اڳاں روانہ تھی پئین قبیلے سمیت۔اخلاط دے رہوݨ ویلے سلیمان شاہ تے اوندے قبیلے نے اخلاط اچ بہوں ناں بݨائیے لیکن خوارزم شاہ دا مددگار تے حامی ہووݨ دی وجہ توں منگولیں دا خطرہ ہا اس واسطے اپݨے قبیلے دے نال سنہ 1221 عیسوی اچ اخلاط چھوڑنا پئے ڳئے
موت
اخلاط توں بعد سلیمان شاہ تے اوندے قبیلے نے حلب دی طرف ڳئے تھوڑا عرصہ اتھائیں رہ تے سفر چلدا پیا ہا تے سلیمان شاہ دریا ٹپدیے ہوئیں فوت تھی ڳئے تے انہیں دا مزار وی اتھائیں بݨایا ڳیا ایہہ مزار ہݨ ترکی دے ہتھ اچ ہے اینکوں 1970 ہک جگہ توں ٻئی جگہ منتقل کیتا ڳیا۔
اولاد
سلیمان شاہ دی کوئی ڊھی کائنا ہئی تے چار پتر ہن ارتغل بے سگرتگین بے گلدارو بے دندار بے
کباب
گوشت نال بݨدن۔ مزیدار ہوندن۔ کباب مشرق وسطیٰ دا پکواݨ ہے۔ ایندیاں کئی قسماں ایشیاء وچ مشہور ہن۔ کباباں دے پکاوݨ دے ٻہوں سارے طریقے ہن۔
thumb|کباب
پیبلو نرودا (رفعت عباس)
1)پیبلو نرودا:چلی(جنوبی امریکہ)دا جہان ہُلیا شاعر
2)سان تیاگو:چلی دا دارالحکومت
3)پنوشے:جنرل پنوشے جیں 17 سال چلی وچ مارشل لایا
4)آلندے:سلواڈور آلندے چلی دا مارکسسٹ صدر تے نرودا دا دوست
کامیابی دے ست راز
٧:ٻوہا ٻولے۔مقصد تئیں پڄݨ کیتے محنت کر۔
ابنِ بطلان
انیس المختار بن الحسن بن عبد ون بن سعدون بن بطلان، اہلِ بغداد دے مشہور طبیب گزرے ہن، ابی الفرج بن الطیب دے شاگرد ہن تے مشہور طبیب ابا الحسن ثابت بن ابراہیم بن زہرون الحرانی دے نال ریہے تے انہاں دے علم توں وی استفادہ کیتا، اوہ مصر دے مشہور طبیب علی بن رضوان دے ہم عصر ہن، ہک ݙوجھے نال ملݨ توں پہلے انہاں دے درمیان کافی بحث ومباحثے تھئے.
thumb|Ibn Butlan ابن بطلان
علمی خدمات
مصر چھوڑ کے اوہ 446 ہجری کوں قسطنطنیہ دی طرف نکل پئے جتھاں اس زمانے وچ طاعون دی وبا پھیلی ہوئی ہئی، قسطنطنیہ وچ ہک سال گزارݨ دے بعد اوہ انطاکیہ چلے گئے تے اتھائیں دے تھی کے رہ گئے، اس دوران اوہ کثرتِ سفر توں تنگ آچکے ہن چنانچہ دنیا چھوڑ کے عبادت وچ مصروف تھی گئے تے ہیں حال وچ 455 ہجری کوں انتقال کر گئے.
ہائے ݙو چشمی
ہائے ݙو چشمی یا ہائے مخلوطی یعنی ݙو اکھیں آلی ہائے ہوز یا ہائے مخلوط ( ھ ) کوں آکھیا وین٘دا ہِے۔
خطِ نستعلیق وِچ
خط نستعلیق ئِ چ لکھئے گئے کہیں وی لوظ دے آغاز، درمیان یا اخیر ئِ چ آپݨی اصل مجرد شکل یعنی ’’ھ‘‘ وچ نھئیں لکھی ون٘ڄ سڳدی۔ مثال دے طور تے ہوا کوں ھوا تے گروہ کوں گروھ لکھݨ درست نھئیں۔ ۔
خطِ نسخ وِچ
خط نسخ ئِ چ لکھئے ڳئے لوظیں دے شروع ، درمیان تے اخیر ئِ چ اپݨی اصل شکل ’’ھ‘‘ وچ لکھی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ سندھی زبان چونکہ عربی وانگوں خط نسخ ئِ چ لکھی ویندی ئِ اینہہ ڳالھوں سندھی زبان ئِ چ اے ݙو اکھیں آلی ہائے مخلوط آپݨی پوری شکل ئِ چ استعمال تھیندی ئِ۔ دراصل ایندی صرف ہکّا ابتدائی شکل ئِ جݙاں جو نہ تاں ایندی کُئی درمیانی شکل ئِ تے نہ ای کُئی اخیری شکل۔
سرائیکی ٻولی وِچ ورتاوا
سرائیکی زبان دا رسم الخط چونکہ نستعلیق ئِ لہٰذا ݙو اکھیں آلی یا ہائے مخلوطی ’’ھ‘‘ سرائیکی زبان دے کہیں وی لوظ دے آغاز ، درمیان یا اخیر ئِ چ آپݨی اصل مجرد شکل ئِ چ نھئیں لکھی ون٘ڄ سڳدی۔ لاہور کوں لاھور ،شہر کوں شھر یا بہار کوں بھار نھئیں لکھیا ون٘ڄ سڳدا ۔ البتہ کچھ مفرد حروف تَہجّی دے نال ڳنڈھ کرئیں مرکب حروف تَہجّی بݨائے ون٘ڄ سڳدن مثلاً ب،پ، ت، ٹ ج، چ، د، ڈ، ر، ڑ ، ک ، گ ، ل م، ن، و، ی نال ڳنڈھ کرئیں بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ، وھ، یھ، مرکب حروف تَہجّی بݨائے ویندن ۔انھیں مرکب حروف تَہجّی دی تعداد ستارھاں (۱۷) ئِ۔ جݙاں جواتے ݙتے ڳئے مفرد حروف تَہجّی نال ݙو اکھیں آلی ہائے ہوّز ’’ھ‘‘ ڳنڈھ ݙتی ویندی ئِ تاں وت اینہہ ڳانڈھے کوں تروڑیا نھئیں ون٘ڄ سڳدا ۔ یعنی بھ دی ’’ب ‘‘کن ’’ھ‘‘ جدا نھئیںکیتی ون٘ڄ سڳدی ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اُتے ݙتے ڳئے ستارھاں مرکب حروف تَہجّی کن ’’ھ‘‘ نہ جدا کرکے لکھی ون٘ڄ سڳدی ئِ تے نہ پڑھی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔۔
عام غلطی
ݙٹھا ا ے ڳئے جو ساݙے اردو تے سرائیکی زبان دے اکثر لکھاری آپݨی لکھت ئِ چ ’’ھ‘‘ دا استعمال اکثر غلط کریندن ۔ اے استعمال اتنا غلط تھی ڳئے جو وݙے وݙے مہاندرے لکھاری وی غیر محسوس طور تے اے غلطی کرٻہندن ݙو اکھیں آلی ’’ھ‘‘ دی خط نسخ ئِ چ تاں وکھری لکھت جائز ئِ پر خط نستعلیق ئِ چ ایندی مجرد شکل ئِ چ املا سراسر غلط ئِ ۔ لُطف دی ڳالھ تاں اے ہے جو فارسی ، اردو تے سرائیکی لُغتیں دے لکھارئیں وی ’’ھ‘‘ دی درست املا دے پاسے توجہ نھئیں کیتی ۔ شاید ایندی وجہ اے وی تھی سڳدی ئِ جو اے لوک ’’ھ‘‘ کوں ہک مفرد حرف  تَہجّی شمار کریندن پر اے خیال سراسر غلط ئِ کیوں جو خط نستعلیق ئِ چ کہیں وی لوظ دے آغاز ، درمیان یا اخیر ئِ چ اینکوں ایندی مجرد شکل ’’ھ‘‘ نال لکھݨ درست کائینی جیویں جو اتے ݙتیٔں ڳئیں مثالیں ئِ چ لکھیا ڳئے ۔ ہے کوں ھِ لکھݨ وی غلط ء ِ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
محسن علی محسن
ہک سرائیکی شاعر ہے
=نمونہ کلام=
اس شہر اچ حسن دی نگری دا سردار تاں جند کڈ لینداے
ہتھ وندیاں ھاں تے آ وینداے
حبدار تاں جند کڈ لینداے
جاداں متھے اوتھے زلف سجا کے ٹرداے
دلدار تاں جند کڈ لینداے
پہردار تاں جند کڈ لینداے
چھنڑکار تاں جند کڈ لینداے
ﷲ ہر نوں ایہوں جیا سجنڑ دیوئے
ہے (محسن) مثال زمانے دی
تیرا یار تاں جند کڈ لینداے
سئیں مظہر مسعود صاحب
کڈھائیں سوچیا وی کیناں ھاسے جو ھک ڈینھہ ایویں بانھیں ولا تے اپنڑے استاد دے نال کھڑ تے کھل کھل تے فوٹو چھکویسوں جنھاں کوں چھڑا ڈیکھ تے ساڈا اتے دا ساہ اتے تے تلے دا ساہ تلے ریھہ ویندا ھا ؛ موں تے بارھاں وج ویندے ھن ؛ دل دی بھج دھرک ایڈی ودھ ویندی ھئی جو لگدا ھا ھنڑیں بت اچ نکھتا. ایڈی دھشت ھوندی ھئی سئیں مظھر مسعود صیب دی جو سلطانہ ڈاکو تے مغل بادشاھواں دی وی کیناں ھوسی. کٹیندے وی ایں ھن جو ننانوے تے ونج تے بھل ویندے ھن ھا ڈیکھاں ھک گال اے جو کھلے لگدے ھوں شرگد کوں ھن جیندا حق بنڑ ویندا ھا کھلیاں دا. پڑھانونڑ دے بادشاہ ھن بادشاہ جئیں پڑھئیے انھاں کولوں او رنگیا گئے جنھاں استاداں کیتے اساں منتاں منیندے ھوندے ھاسے تے دعاواں کر کر تھکدے ناں ھاسے اللہ سوھنڑے دے در تے جو بیمار تھیون یا کجھ تھیوے سکول ناں آنون انھاں اچوں سئیں اراں دا ناں اتے اتے ھوندا ھا ؛ اللہ سوھنڑیں دی ونڈ تاں ڈیکھو اوھے استاد ناں بیمار تھیندے ھن تے ناں چھٹی کریندے ھن جنھاں کیتے دعائیں منگ منگ تے ساڈا موں سک ویندا ھا. اللہ سوھنڑاں سکھی صحت دے نال وڈی حیاتی ڈیوے سئیں مظھر مسعود صیب کوں علم تے ادب دا سنگھار تے سنھڑپ ھن ایجھے لوگ ھنڑ تاں ایجھے استاد لبھدے ای کینی اللہ جانڑدے سئیں مظھر مسعود صیب دے نال فوٹو چھکواونڑ میڈے کیتے سچ مچ وڈی پھوت تے وڈائی آلی گال اے. جتھ پیر ھوونیں اتھ خیر ھوونیں شالا آمین.
5 دسمبر 2018 کوں الحاج شکیل کھوکھر ( شکیل جنرل سٹور آلے ) دے گھر (سلیم خان نیازی)
ڳ
صوت
سرائیکی وچ تے خصوصاً سرائیکی دے مشرقی لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ݙ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔
انھاں کوں "دبی ہوئی صوت" وی آہدے ہن۔ کیوں جو ایہ صوتاں ٻولݨ ویلے مُنہ تے ڳلا بالکل بند تھی ویندن تے وت یکدم کھلدن۔ تے ہک کھوکھلی جہیی آواز نکلدی ہے، جینویں ہک کراڑے کاک کوں بند بوتل توں کھولو تاں بوتل کھُلݨ دی آواز نکلدی ہے۔
مثالاں
ڳ:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ
تجربہ
تساں منہ دے اڳوں پنج سینٹی میٹر دور تلی رکھو تے ٻولو: ڳو، ٻو، ڄو، ڳا، تلی تے ہوا آوے تاں ایہ اردو آلی صوتاں ہوسن۔ تلی تے ہوا  نہ آوے تاں ایہ سرائیکی آلے ٻ ڄ ڳ ݙ ہوسن۔
اسلام
اسلام دے معنی
اسلام دے معنی عربی زبان اِچ اطاعت تے فرماں برداری دے ھن۔ دینِ اسلام دا ناں اسلام اسے کݨ رکھا ڳیا ہے ڄو اِس دی اصل حقیقت اللہ دی فرماں برداری ہے۔ اصطلاح دے طور تے اسلام دے معنی او تعلیمات ہن ڄیہڑیاں خالقِ کائنات پہلے انسان حضرت آدم (علیہ السلام) نوں ݙتیاں تاں ڄو او تے اُنھاں دی اولاد اس دے مطابق زندگی گزارے۔ خدا دی طرفوں اس پیغام دی تجدید واسطے وقت وقت تے پیغمبر بھیڄے ڳئے۔ اس سلسلے اِچ آخری پیغمبر دے طور تے حضرت محمد (صلی اللہ علیہ وسلم) نوں بھیڄا ڳیا ڄنھاں اس تعلیم نوں مکمل تے کامل صورت اِچ دنیا دے سامݨے پیش کیتا۔ thumb|خانہ کعبہ، مسجد الحرام، مکہ
اسلام دے مڈھلے رکن
thumb|اللہ دے ناں دا ہک نمونہ
١. اہلِ سُنّت(سُنّی)
اہلسنت و الجماعت (أهل السنة والجماعة) مسلماناں وچ پیدا تھیوݨ والے ݙو وݙے فرقیاں وچوں ہک فرقہ ہے تے ایں فرقے دے پیروکاراں کوں عام الفاظ وچ سنی وی آکھا ویندے۔مسلماناں دی ٨٥‍‌٪ اکثریت اہں فرقے نال تعلق رکھدی ہے۔ اہل سنت او لوگ ہن جیہڑے خدا تے اس دے رسولؐ دی اطاعت تے ایمان رکھدے ہن۔ تمام صحابہ کرام کوں احترام تے عزت دی نگاہ نال ݙیکھدن ۔ انہاں دے نزدیک سب صحابی بالخصوص خلفائے راشدین برحق ہن۔ تے انہاں دا زمانہ ملت اسلامیہ دا بہترین تے درخشاں دور ہے۔ انہاں دے نزدیک خلافت تے ہر مومن فائز تھی سڳدا ہے بشرطیکہ او اس دا اہل ہووے۔ انہاں دے نزدیک خلیفہ جمہور دی رائے نال منتخب تھیوݨاں چاہیدا اے۔ او خدا دی طرفوں مامور نہیں تھیندا، او خلافت دے موروثی نظریے کوں وی تسلیم نہیں کریندے۔ انہاں دے نزدیک ابوبکر صدیق صحابہ وچ فضیلت دا درجہ رکھدے ہن۔ تے ول خلافت دی ترتیب نال حضرت عمر فاروق، حضرت عثمان تے حضرت علی بن ابی طالب تے آخری خلیفہ راشد امام حسن بن علی افضل ہن. خاندان اہل بیت کوں وی سنی بڑی احترام و عقیدت دی نگاہ نال ݙیکھدن۔ سنی عقیدہ دے مطابق سوائے پیغمبراں دے کوئی انسان معصوم نہیں۔ اے اسلامی فرقہ مذہب وچ اعتدال تے میانہ روی تے زور ݙیندا ہے۔ جیویں کہ ابتدائیہ وچ مذکور تھیا کہ اہل السنت و الجماعت انہاں تمام افراد کوں آکھا ویندا ہے کہ جیہڑے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی سنت تے عمل کریندے ہوون تے صحابہ کرام دا احترام کریندے ہوون. اس ناں دی وجہ تسمیہ انہاں دے ناں توں وی ظاہر ہے کہ اہل سنت آکھݨ دی وجہ تاں اے ہے کہ اے اپݨے آپ کوں سنت تے چلݨ والا منیندن تے جماعت آکھݨ دی وجہ اے ہے کہ انہاں دے مطابق اے او لوگ ہن جیہڑے حق (سچائی) تے جمع تھئے تے تفرقات وچ نہیں پئے۔
سنی فرقے دی ابتدا
اج اکیہویں صدی دی ابتدا تے مسلماناں وچ تفرقہ بازی دے ابتدا ہوئے قریب قریب 1400 سال توں زیادہ تھی گئے ہن۔ ۔ 632ء وچ محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات توں شروع تھیوݨ والی مسلماناں دی تفرقہ بازی دی ایں داستان کوں اگر پیچیدہ تاریخی و معاشرتی وجوہات و واقعات دی طوالت توں صرف نظر کر تے مختصر بیان کرݨ دی کوشش کیتی ونجے تاں اے اکھیج سڳدے کہ مسلماناں دے درمیان أهل السنة والجماعة یعنی سنی تے الشيعة الامامية الاثنا العشرية یعنی شیعہ تفرقے دی تشکیل دا آغاز نفسیاتی طور تے، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات دے بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے جانشین تے امت کیتے خلیفہ دا تعین کرݨ دے وقت تھی چکا ہئی۔ اس انتخاب تے جنہاں لوگاں دا خیال ہئی کہ چونکہ خود محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے کہیں جانشین دی جانب اشارہ نہیں کیتا اس واسطے جو وی متقی تے کامل مومن ہووے او خلیفہ بݨ سڳدے ، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہک ساتھی تے انہاں دی تعلیمات تے عمل کرݨ والے ابو بکر دے حق وچ فیصلہ تھیا تے 632ء تا 634ء دی مدت کیتے او خلیفہ رہے، ایں عمل تے عمل پیرا تھیوݨ والیاں دی نسبت نال ایں گروہ یا فرقے کوں اہل السنۃ یا سنی آکھا گیا۔
خلافت راشدہ دا اختتام
thumb|عالمِ اسلام وچ اہلِ سنت دی قدیم نمائندہ درسگاہ، الازہر یونیورسٹی، قاہرہ، مصر
thumb|جامعہ بنی امیہ دمشق، شام
thumb|اہلِ سنت درسگاہ، جامع کیرون
٥.باطنی فرقے
انہاں فرقیاں وچ ہک چیز مشترک اے کہ اے ختم نبوت دے قائل نی ہوندے تے نبوت دا دعوٰی انہاں دے نزدیک معمولی چیز اے. اس واسطے علماء اہل سنت تے اہل تشیع دے نزدیک اسلام دے دائرے وچ نی آندے. مگر انہاں دا تعلق اسلامی دنیا نال اے اس واسطے انہاں دا جائزہ ضروری اے. اے تمام فرقے درج ذیل ہن: -
اگرچہ بہائی وی انہاں عقائد دے حامل ہن مگر او اسلام نال اپݨے کہیں وی قسم دے تعلق توں انکار کریندن اس واسطے او الگ مذہب دی حیثیت رکھدن تے زندیق دے زمرہ وچ نی آندے.
اسلامی فقہ دے مطابق کفر دے مدارج
فقۂ اسلامی وچ کفر و منافقت کوں درج ذیل مدارج وچ تقسیم کیتا ویندا اے جیندا دارومدار عقائد، رویہ، تاریخ تے اسلامی مقدسات بارے نظریات تے ہے.
اہلِ کتاب
عیسائی تے یہودی مذاہب نال تعلق رکھݨ والے، اہلِ کتاب سݙیندن. انہاں دے حقوق باقی غیر مسلماں توں ودھ ہن. یعنی انہاں دا ذبیحہ حلال اے تے مسلم مرد اہل کتاب عورت نال نکاح وی کر سڳدے.
غیر مسلم
اسلام دے علاوہ بدھ مت، ہندومت، سکھ مت تے دیگر تمام مذاہب کوں منݨ والیاں کوں، جیہڑے خدا دے تصور تے متفق ہن، غیر مسلم آکھیا ویندے.
کافر
خدا دے وجود دے انکار کرݨ والے کوں کافر یا دہریہ آکھیا ویندے. دنیا وچ معقول تعداد دہریہ نظریہ رکھݨ والیاں دی موجود اے. اسلام وچ انہاں کوں تبلیغ دے ذریعے سمجھاوݨ تے قائل کرݨ دا حکم اے.
مشرک
اللہ تعالٰی دے علاوہ کسے ݙوجھے کوں خدا یا اوندا پتر یا دھی منݨ والا مشرک سݙیندا اے.
منافق
اگر کوئی فرد یا گروہ بظاہر پکا مسلم ہووے مگر اندروں اسلامی نظریات تے نظام کوں فرسودہ تے غلط سمجھدا ہووے تے اوندے مقابلے وچ دنیا دے دیگر الحادی نظاماں دا حامی ہووے تے انہاں دا مددگار ہووے یا حقوق العباد وچ خود غرضی، جھوٹ، خیانت، رشوت، قطع رحمی، ناپ تول وچ کمی، غیبت، بہتان تراشی، دل آزاری، ظلم و تشدد، فحاشی، چوری، ݙاکا، مذہبی تے مسلکی تعصب، حق تلفی، دھوکہ بازی تے مکاری کوں اپݨے واسطے درست سمجھدا ہووے یا اے سارے یا انہاں وچوں کسے ہک یا چند گناہواں دا مرتکب تھیندا ہووے، منافق دے زمرہ وچ آندے.
زندیق
اگر کوئی شخص یا گروہ اسلام دا حصہ ہوندے ہوئے سیاسی، مذہبی و سماجی فوائد تاں اسلام دے حاصل کرے تے اپݨے تے لیبل وی اسلام دا لاوے مگر اوندے عقائد اسلام دے بنیادی ضروریات توں متصادم ہوون خاص طور تے ختم نبوت دے حوالے نال مشکوک عقیدہ رکھدا ہووے یا انبیاءؑ و مرسلینؑ یا اللہ دا گستاخ تے بے ادب ہووے ، تے او اسلام کوں سیاسی و سماجی نقصان پہنچیندا ہووے تاں اوں گروہ یا فرد کوں سنی و شیعہ فقہ دی رو نال زندیق آکھیا ویندا اے. دور جدید وچ مندرجہ ذیل مذہبی گروہ جیہڑے اگرچہ خود کوں اسلام نال وابستہ ثابت کرݨ دی کوشش کریندن، مگر او اپݨے عقائد، مقاصد، سرگرمیاں تے مخصوص تاریخ رکھݨ دے پاروں زندیق دے دائرہ کار وچ آندن.اسلامی خلافت کول انہاں نال جہاد دا اختیار ہوندے.زندیق فرقیاں تے گروہاں دی تفصیل فرقیاں دے آرٹیکل وچ موجود اے.
ابنِ النفیس
“الحسن علا الدین علی بن ابی الحزم”، ابن النفیس یا کݙہیں کݙہیں قرش جیہڑا ماورائے نہر دا ہک شہر ہے، دی نسبت نال قرشی دے ناں نال جاݨے ویندے ہن، طبیب تے فلسفی ہن، ابن النفیس 607 ہجری بمطابق 1210ء وچ دمشق وچ دریائے جیحوں دے کول پیدا تھئے تے قاہرہ وچ 687 ہجری کوں وفات پاتی۔ اوہ ایسے زمانے وچ پیدا تھیا جݙݨ علم و فنون مسلمان حکماء تے سائنسداناں دی قلمرو ہن، اس قلمرو دیاں سرحداں حالی سمٹݨ شروع نہ تھیاں ہن تے انحطاط تے انتشار دا زمانہ حالی کجھ دور ہئی۔ thumb|Ibn al-Nafis ابن نفیس
خدمات
دمشق وچ طب تے حیاتیات دے مشہور علما توں طب دی تعلیم حاصل کیتی. خاص طور تے مہذب الدین دخوار توں، ول مصر چلے گئے تے مستشفی الناصری (الناصری ہسپتال) وچ خدمات انجام ݙتے تے ول المستشفی المنصوری وچ جینکوں سلطان قلاوون نے تعمیر کرایا ہئی، اس ہسپتال دے سربراہ تے سلطان بیبرس دے طبیبِ خاص مقرر تھئے، اوہ سلطان دے گھر وچ امرا تے اکابرین طب دی مجلس وچ شرکت کریندے ہوندے ہن۔
طب وچ اوہ اپݨے زمانے دے مشہور اطباء وچ سمجھے ویندے ہن، اس حوالے نال انہاں دی بہت ساری تصانیف ہن، انہاں دی طبی تصانیف وچ جرات تے آزادیء اظہارِ دا بھرپور مظاہرہ ملدا ہے جیہڑا انہاں دے زمانے دے علما وچ بالکل مفقود ہے، اوہ اپݨے زمانے دے علما دے برعکس ابن سینا تے جالینوس دے بر خلاف ویندے ہوئے انہاں تے کھلی تنقید کریندے نظر آندے ہن.
لکھتاں
انہاں دی اہم تصانیف ایہ ہن :
اکھیاں دے طب وچ “المذہب فی الکحالہ۔ المختار فی الاغذیہ۔ شرح فصول ابقراط۔ شرح تقدمہ المعرفہ۔ شرح مسائل حنین بن اسحق۔ شرح الہدایہ۔ ابن سینا کی کتاب القانون کا اختصار “الموجز فی الطب”۔ شرح قانون ابن سینا۔ بغیہ الفطن من علم البدن۔ “شرح تشریح القانون” اس کتاب توں پتہ چلدا ہے کہ ابن النفیس فیزیالوجی دی ہک اہم دریافت تے اپݨے ہم عصر تے اج دے تمام اطباء تے سبقت گھن گئے، انہاں نے اج دی جدید سائنس توں کئی سو سال پہلے Lung Circulation تفصیل نال بیان کیتی ہئی۔
1252ء وچ ابنِ النفیس دی ہک غیر مطبوعہ کتاب’’ کتاب الشامل فی الصناع الطبّیہ‘‘ منظر عام تے آئی۔ اس کتاب نے بہت سارے حقائق توں پردہ ہٹا ݙتا۔تحقیق دے مطابق دل دے عضلات اتنے موٹے تے سخت تے مسام اتنے تنگ ہوندے ہن کہ خون انہاں وچوں وی نی گزر سڳدا۔ ابن النفیس نے اندازہ لایا کہ ایہ خون دل دے سڄے خانے توں پھیپھڑیاں دی نالی دے ذریعے پھیپھڑیاں وچ ونج کے پھیل ویندے تے اس وچ ہوا شامل تھی ویندی ہے، تاں ایہ خون پھیپھڑیاں توں شریان دے رستے واپس دل دے کھٻے خانے وچ چلا ویندے۔ ابن النفیس نے ایہ انکشاف 1242ء وچ کیتا۔
گݙاں کھوتے انشائیہ
= گݙاں کھوتے انشائیہ =
لفظ ’’گڈاں‘ کھوتے‘‘ نال ساڈے کناں دی سماعت دا رشتہ تعلق اپنے گھر‘ گلی محلے دی کہیں نکر‘ وستی گوٹھ یا شہر دے باہروں‘ اسکول وچ‘ آندے ویندے ’’گڈاں کہیں جا دے‘‘ سُن تے جُڑ دے۔ بہر حال گڈاں کہیں وی جا دے ہُوون‘ اپنٹیاں جُملہ خصوصیات پاروں دُوروں سُنجاتے ویندن۔
میڈے ہک سنگتی ہن جنہاں کُوں کارکن برائے انجمن تحفظ خر ہوؤناں چاہیدے اُنہاں دا آکھن ہے جو اے بہوں سارے گڈوں جیہڑے وچ سڑکاں دے بے مہار ودے راہندن‘ کہیں حادثے دا موجب بن سگدن۔ لہذا انہاں کُوں چڑیا گھراں وِچ بھیج ڈِتا ونجناں چاہیدے۔گڈوں کھوتیاں بارے اُنہاں دے ایں ہمدردانہ مُؤقف دا کجھ دیرتاں میں قائل رہُیم تے وَت میکوں یک دم خیال آیا جے سارے دے سارے گڈوں کھوتے چڑیا گھر لگے گئے تاں وَت سامان ڈھون دے بہوں سارے کم کار رُک ویسن اَتے اُنویں وی اِیں ڈٹھی ہوئے مخلوق کُوں وَت وَت ڈیکھن چڑیا گھر کون ویسی۔ ایں توں وَدھ میکوں اپنا ہک ذاتی مسئلہ وی یاد آگیا۔ میں جو اکثر کرائے دے مکان بدلیندا راہنداں۔ جیکرساڈے گڈاں کھوتے کہیں سکیم دے تحت چڑیا گھر پجا ڈتے گئے تاں وت میڈے وانگوں مسافر کرایہ داراں دے گھر دے سامان دا کیا تھیسی۔؟۔ لہذا میں ایں گالہہ دے حق وچ کوئے نی جو گڈاں کھوتے۔ گلیاں۔ محلیاں۔ چک ۔ وستیاں ۔ گھوٹاں۔ بزاراں تے شہراں وِچوں ہَکل ہَکل تے چڑیا گھراں وچ پجا ڈتے وَنجن۔ گڈاں کھوتے صرف اِیں دُنیائے عجائب خانہ دی رونق ہِن ۔ انہاں دے ہوون نال بہوں سارے کم آپوں آپو تھِی ویندن اتےِ اے گڈاں کھوتے اِی ہِن جیہڑے بغیر کہیں ہڑتال یا جھیڑے جھٹے دے کم کار وچ رُجھے راہندن۔گڈوں دے نال بندے دی یاری باشی منڈھ قدیم توں پئی آندی ہے شایت اِیں تعلق دی وجہ ہے جو اکثر تکلف برطرف ہوندے تے بندے کوں جڈاں کڈا نہیں وی گالہہ مندا کڈھن دی ضرورت محسوس تھیندی ہے تاں گڈاں دیاں خدمات بر موقع محل استعمال کیتیاں ویندین۔ دیہات وِچ چوری چکاری یا کہیں طراں دی غلط کاری پاروں بدکاراں کُوں منہہ کالا کرتے گڈوں تے بلہا تے سیر کرائی ویندی ہے جڈن جو ایندے وِچ گڈاں دا کئی قصور نی ہوندا۔ میں کجھ ڈیہنوار پہلے ہک اخبار وچ پڑھئیے جو انگریزاں دی گڈواں بارے دلچسپی ودھدی پئی اے تے امکان ایہو ہے جو جنہاں علاقیاں دے گڈواں بارے اُو دلچسپی گھِنسن اُنہاں دی قیمت ڈالراں وچ ودھ ویسی۔ اینویں ہک بئی خبر مطابق امریکہ دے ہک پارک وچ گڈواں دی نمائش لاتی گئی ایں اوپن ائیر نمائش وِچ ہک گڈوں کوں ڈیکھن کیتے بہوں وڈا مجمع اکھٹا تھیا۔ امریکی بال جیہڑے پہل واری گڈواں کُوں ڈیہدے پئے ہَن۔ انہاں دی دلچسپی کُوں ڈیہدے ہوئے نمائش دی انتظامیہ نے گڈواں کوں ہتھ لا تے ڈیکھن دے 50 تے گڈواں دے نال فوٹو بنوان کیتے ہک ہزار ڈالر اضافی فیس رکھی۔ سئیں تُساں سچیندے پئے ہو سو جو ہک ساڈے پاسے گڈوں ہَن اتے ایڈی گنتری وچ ہن جو اُنہاں کُوں پُچھدا کئی نی۔ اِیں توں وَدھ اے گالہہ وی توجہ منگدی ہے جو اتھِ پاکستان وچ گڈاں‘ گھوڑے وچ کئی فرق نی اتے گڈاں خاموش چُپ چپیتے کارکناں وانگوں کم کریندے ویندن۔ پاکستان وِچ اعلی[ نسل دے گھوڑے پھَل فروٹ تے مُربے کھاندن تے وت ’’ہارس ٹریڈنگ‘‘ وچ کم آندن۔ پر افسوس اے جوگڈون وزن وی ڈھیر چیندن تے کھلے وی اپنی اوقات توں وَدھ کھاندن۔
گڈوں بنیادی طور تے ہک شریف جنور ہے کڈانہیں کڈانہیں ڈھیر وزن پاروں ’’ٹوٹنی‘‘ کڈھ مریندے جیہڑی جو زیادہ نقصان دِھ نی ہوندی وَرنہ عام تام گالہیں دی پرواہ نی کریندا۔ گڈوں ہمیشہ اپنے کم نال کم رکھیندے نہ صرف اے بلکہ ڈوجھیاں دے کم وی ایمانداری نال کریندے۔ آکھیا ویندے کہیں وی گڈوں دا کم گو ہووناں اُوندے تدبر دی بجائے اُوندی بے وقوفی کُوں ڈھیر واضح کریندے پر جس گالہہ تے اڑ ونجے تاں وت زمیں جنبد نہ جنبد........ بوجھ وزن چاون دے معاملے وچ گڈوں‘ گھوڑے توں وَدھ کارکردگی ڈکھیدے پر ذری قد دی وجہ توں مار کھا گئے تے اتِ پاروں گڈوں وقت ویلھے دی دھرک بھیج وچ شامل ہوون دے باوجود ’’گڈاں گاڈی ‘‘ وچ جُتا ڈسدے۔ اے وی سچ ہے جو گڈاں عقل وندی ڈکھیندا سیاست وچ لیٹنیاں مریندا تاں شایت ترقی وی کرویندا پر گڈاں مزاجاً ڈوجھیاں دی خاطر کم کار اِچ جُتا راہندے تے اپنے حال وِچ بدحال راہندے۔ تُساں کہیں وی گڈوں کوں بے کار یا بے روز گار نہ ڈٹھا ہوسی البتہ بیمار یا لاچار گڈوں اکثراہ سڑک دے وچ آوارہ گردی کریندے نظر آندن۔
آکھیا ویندے ہک بندہ گڈاں اتے سوار ہئی پر اپنے سمان دی گنڈھڑی اپنے سِر تے رکھی بیٹھا ہئی‘ رستے وچ کہیں اوندے توں پُچھیا گنڈھڑی گڈاں دی کنڈ اُتے کیوں نی رکھیندا؟ اُوں بندے جواب ڈِتا۔ ایں طراں سارا وزن گڈوں اُتے آپوسی؟ گڈوں نال ایڈی ہمدردی تے بھائی چارے دی اے مثال اپنی جا۔ پر کیا کیتا ونجے جو و زن بوجھ گڈوں دا ازلی مقدر ہےِ۔ ضرورت پودے تاں گڈاں کُوں لوک پیو وی بنا گھندن۔ اُستاد دی نظر وچ کجھ شاگرداں کُوں چھوڑتے باقی دے گڈوں اِی ہوندن تے ساری حیاتی گڈوں اِی راہندن کیوں جو اُنہاں وِچ گڈوں خصوصیات موجود ہوندین پر کُجھ اینجھے وی ہوندن جیہڑے اپنیاں گڈاں خصوصیات پاروں اعلیٰ مقام اتے عہدے حاصل کرن وچ کامیاب تھی ویندن۔ گڈواں توں کم گھنناں ایڈا سوکھا نی تاں مُشکل وی نی۔ جینویں جو کچھ لوک کڈواں کوں رشتہ دار یا سنگتی یار بیلی‘ گھر جوائی اتے پیو تک وی بنا گھندن پر ایندے کیتے شرط اے ہے جو ہک پاسوں گڈوں جھئیں بے وقوفی تے ڈوجھی طرفوں لومبڑی جھئیں چلاکی موجود ہووے۔
گڈوں دی اہمیت معاشرے وچ قطعاً گھٹ کوئے نی۔ انسان اتے گڈوں دے موضوع اتے فلماں بنائیاں گئین۔ کیا انہاں فلماں تُوں حضرت انسان نے بے رحمیء جنوراں بارے کوئی احساس حاصل کیتے؟...........
محنت انسان دی گُٹھی وچ شامل ہے انسان نے اپنی محنت پارُوں عظیم کارنامے انجام ڈتِن۔ اہرام مصر۔ دیوار چین یا دریاواں دے پُل ہوون یا زمینی اتے پہاڑی ناہموار ڈنگ پھڑنگے رستے‘ حضرت انسان ہر جاپجے۔ بہوں ساریاں مشکلاں وِچ بندے دا گڈوں نے کتِلا ساتھ نبھائے؟ ایندا جواب تاں یقیناً کوئی مورخ ای ڈے سکدے پر اےِ حقیقت منی منائی ہے جو بندے دیاں سفر دیاں مُشکلاں وِچ گڈوں وفادار ثابت تھئے تے گڈوں دیاں ہمتاں دی داد نہ ڈیوناں زیادتی ہوسی۔ دیہات وچ راہون والے گڈوں دیہات وچ اِی خوش راہندن کیوں جو اُتھاں کُھلی ہوا‘ وافر پانی گھاء ہوندے اُتوں اے موج جئیں ویلھے تے جڈاں دل آکھے جو گڈوں ڈھینچوں ڈھینچوں کریندا جیڈے مَرضی بھج دُھرک پُووے اَتے جڈاں دل کرے وت ولدا اپنی جاتے ول آوے۔ پر اے آزادی شہر وچ کوئے نی ہوندی۔ شہر دی حیاتی انویں وی بہوں مصروف تے رجھینویاں وچ رُجھی تے دُھوئیں شور نال پُر ہوندی اے تے اِیں طراں دے روز اتے شب توں گڈاں کوں بہوں پریشانی تھیندی ہے........
لفظ ’’گڈاں‘‘ بندے دے کَرودھ دے اظہار کیتے وی استعمال کیتا ویندے جینویں جو ’’گڈاں نہ ہووے تاں‘‘...... گڈاں کہیں جا دا وغیرہ وغیرہ ایں طراں دے وسیلہء گفتگو کیتے لفظ ’’اُلو‘‘ نے وی خاصی مدد ڈتی ہے پر کجھ اُستاداں دا آکھن ہے جو لفظ گڈوں چس ڈیندے اوندا متبادل بیا کئی لفظ نی تھی سگدا.........
امریکہ دے صدر دے انتخاب وچ گڈوں دے چھاپے تے مُہراں لائیاں ویندین۔ ایڈوُں ساڈا مُلک ہے جتھاں گڈواں دی ڈھگ تعداد پائی ویندی ہے پر انہاں دی قدر کوئے نی۔ تُساں آپ سوچو سئیں دُنیا وِچ وزن چا ون سانگے جیکر گڈوں نہ ہوون ہاتاں وت بوجھ تلے دبی ہوئی حیاتی دے بوجھ وِچ بیا وی وادھا نہ تھی ونجے ہا؟
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 14:53, 9 September 2018 (UTC)
نتالیہ ووروزبیت
نتالیہ اناتولیوینا ووروزبیت (انگریزی: Natalya Anatoliyivna Vorozhbyt) (یوکرائنی: Наталія Анатоліївна Ворожбит) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٤ اپریل ١٩٧٥ء) ہِک یوکرائنی ناٹک اَتے سکرین لِکّھت کار ہِن۔
حیاتی
ووروزبیت نے ٢٠٠٠ء وِچ میکسم گورکی لڑیچر انسٹی ٹیوٹ تُوں گریجویشن کِیتی۔ اِینیں بین الاقوامی لِکّھت کار پروگرام وِچ وی تعلیم حاصل کِیتی ہِے ۔
اُوہ روسی اتے یوکرائنی ݙُون٘ہائیں ٻولیاں وِچ اپݨے سکرپٹ لکھین٘دی ہِے۔
جرمن ڈائریکٹر جارج زینو دے نال رَل تے اُوں تھیٹر آف دی ڈسپلیسڈ دا ایرا پاتا، جِتّھاں ڈونباس دے پناہ گزین اپݨی کہاݨیاں سݨا سڳدے ہَن، اَتے کلاس ایکٹ پراجیکٹ کُوں تیّار کِیتا۔ اِیں نے ڈونیٹسک دے نیڑے "سرڳئی پروکوویف ہوائے اݙّے" دے دفاع دے بارے وِچ فیچر فلم سائبرگس دا سکرین پلے لِکّھا، جِتّھاں یوکرائن دے فوجیاں نے وکھریپا پسندیاں دے خلاف ٢٤٢ ݙیہاڑیاں تئیں جنگ کِیتی ہئی۔ ووروبیت نے چار مہینیاں تئیں جنگی علاقے دا پن٘دھ کِیتا اَتے اِین٘دے وِچ شامل بندیاں دے ڳالھ مُہاڑ کِیتی۔ یوکرائن وِچ جنگ دی صورتِ حال این٘دے کَم دا زیادہ تر موضوع ہِے۔
اِیں نے ٢٠١٣ء دے یورومیڈین احتجاج وِچ حِصّہ گِھدّا ہئی۔ اِیں وِچالے اِیں نے نویں کَم کِیتے تحریک وی کَٹّھی کِیتی۔ اُوہ پہلاں رائل کورٹ تھیٹر اَتے رائل شیکسپیئر کمنی دے نال تعاون کر چُکّی ہِے۔