cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یونس ناصر
غزل
کون ھے ہمسفر متھاجیں دا
حکم والیں کوں التجا والا
لفظ لگدے زہر متھاجیں دا
کون رکھدے پچھانڑ شیشے دی
اے ھے ناصر شہر متھاجیں دا
یونس ناصر سئیں رحیم یار خان
ریاض حسین پیرزادہ
میاں ریاض حسین پیرزادہ دا تعلق خیرپور ٹامیوالی ضلع بہاولپور نال ہے۔ ضلعے دی انتہائی اہم شخصیت ہن۔ مسلم لیگ نواز نال سیاسی وابستگی رکھدن۔ کئی واری اسمبلی دے رکن تے وفاقی وزیر رہ چکے ہن۔
گجھیاں رمزاں عشق دیاں
سرائیکی کہانی:
♡گجھیاں رمزاں عشق دیاں♡
عبدالمجید آفندی
مسلماناں دے سنی فرقے دا آخری سیاسی و روحانی سربراہ ہئی جینکوں خلیفہ آکھا ویندے. ١٩٢٤ وچ اتحادی قوتاں دے حکم تے اینکوں خلافت توں ہٹا کے، خلافت عثمانیہ دا خاتمہ کر کے جمہوریت قائم کر ݙتی ڳئی. ایندے نال سنی ادارے خلافت دا خاتمہ تھی ڳیا۔
گجھیاں رمزاں عشق دیاں
لکھت:
* منظور احمد اعوان*
مس شیریں دا بنہیں نال ورتاء عام جیہا ہا۔ پر او نوید دا خاص خیال رکھیندی ہائ۔ او ہمیشہ اوں نال کھل تے گالھ کریندی، کہیں ویلھے اوندی اکھیں وچ جھاتی پا تے مرک پمدی۔ کڈاہیں کہیں لفظ یا شعر دا مطلب پچھنڑ کیتے اوندی کلاس وچ پج ویندی۔ اکثر بریک ٹائم وچ کہیں بال دے ہتھ کھانونڑ پیونڑ دی کوئ شئے بھیج ڈیندی ہائ۔
سیالے دے ڈینھ ہن۔ کلاساں چٹکا لواونڑ کیتے گراوءنڈ وچ لگدیاں ہن۔ او کلاس دے دوران اپنڑیں پرس وچوں نکڑا جیہا شیشہ کڈھ تے اوندے وچ خود کوں ول ولا ڈیکھدی، ایڈے اوڈے دا جائزہ گھندی، داء لگدیں ای نوید تےشیشے نال تتولہ سٹیندی ہائ۔
نوید کوں وی او بہوں بھمدی ہائ۔ اوندیاں ادائیں ڈیکھ تے اوندا ہاں پھڑکنڑ پے ویندا ہا۔ پر او اپنڑی محتاط طبعیت دی وجہ توں چھاوء ماری راہندا ہا۔ تے اونکوں کجھ شک وی ہا۔ "شئیت او، میڈے نال مذاق کریندی ہووے" او سوچیندا ہا
او موبائل فون دا دور کائناں ہا۔ چٹھیاں چپاٹھیاں نال کم چلدا ہا۔ ہولے ہولے مس شیریں کجھ نہ کجھ لکھ تے اپنڑی کلاس دی ہک معصوم بالڑی دے ذریعے اوں کوں پرچیاں بھیجنڑ شروع کر ڈتیاں۔
"سوہنڑاں خوش ایوے۔۔۔؟"
"اج بہوں چنگے لگدے پے او"
"شالا نظر نہ لگے"
"ایہ سوٹ تہاکوں بہوں چھکدے"
"اج مونجھے ماندے لگدے پے او۔ خیر تاں ہے نا؟"
"کڈاہیں غریبیں کوں وی جھات کر گھدی کرو"
"میں اپنڑے کیتے نواں سوٹ گھنڑیں۔ اپنڑی پسند دا رنگ ڈساوء"
ہک ڈینھ ڈینھ باہروں جنج لنگھدی پی ہائ۔ ڈھول،بین،شرناء تے جھمر تاڑی دیاں آوازاں اتھاں تک امدیاں پیاں ہن۔ نوید کنے پرچی آئ
"اللہ جانڑے اج کہیں دی شامت آ گی ہے۔۔۔۔؟"
نوید دید چا تے سامنڑے ڈٹھا۔ او، کھل کنوں ولھوٹ تھی بیٹھی ہائ۔ نوید دا دل جنج دے ڈھول دی طرح زور زور نال وجنڑ پے گیا
"ڈھم ڈھم۔۔۔ ڈھما ڈھم۔۔۔۔ ڈھم ڈھم۔۔۔۔"
او کجھ ڈینھ چپ چاپ اوندے چالے ڈیکھدا ریہا ۔ پر جڈاں اوں محسوس کیتا جو ہنڑ پانڑی مونہہ تار تھی گے تاں اوں وی حوصلہ بدھیا تے اوندی ہک پرچی تے ایہہ ولدا لکھ تے ولا پٹھیا
اوندی پرچی آئ۔ اوں لکھیا ہا
"میں ایف۔اے دا پرائیویٹ امتحان ڈیونڑے۔ رولنمبر سلپ تے ڈیٹ شیٹ آ گی ہے۔ گورنمنٹ گرلز ہائ سکول سنٹر بنڑیے۔ ابو جی سنٹر آنونڑ ونجنڑ کیتے رکشے آلے نال گالھ کر گھدی ہے۔ میڈا 25 تاریخ دا پیپر اصلوں سوءکھا ہوسے۔ میں پیپر ڈے تے جلدی جلدی باہر نکل امساں۔ تساں گیٹ تے انتظار کریجو۔ اپنڑے کنے تقریبا" ڈڈھ گھنٹہ ہوسے پیا"
نوید اوں ڈینھ اپنڑی موٹر بائیک سمیت اوں سکول دے گیٹ توں کجھ فاصلے تے اونکوں تانگھدا کھڑا ہا۔ گیٹ دے سامنڑیں کجھ سائکل، موٹر سائیکل سوار، ٹانگے تے رکشے کھڑے ہن تھے۔ اونکوں زیادہ انتظار نہ کرنڑاں پیا۔ اوں مس شیریں کوں گیٹ توں نکلدیں ڈٹھا۔ اوں ایڈے اوڈے دید بھنوائ ول سدھی اوں ڈے آ گی۔او آنونڑ سیتی بائیک تے اوندے پچھوں بہہ گی۔
نوید کوں پہلے تاں یقین ای نہ آیا جو او سچی مچی اوندے پچھوں آ بیٹھی ہے۔ اوندا پورا وجود ہولے ہولے کنبنڑ پے گیا ہا۔ ول اونکوں ہوش آ گیا۔ اوں اپنڑے آپ تے قابو پایا تے بائیک اسٹارٹ کیتی۔ تھولی دیر بعد او شہر توں باہر ونجنڑ والی ہک روڈ تے پندھ کریندے ویندے ہن ۔
مس شیریں دے ہک ہتھ وچ پرس تے کلپ بورڈ ہا۔ ڈوجھا نوید دے مونڈھے تے ہا۔ او، اوں نال جڑ تے بیٹھی ہائ تھی۔ تے نوید ہوانواں وچ اڈردا ویندا ہا۔ او گھنٹہ کھن اینویں گھمدے پھردے ریہے۔ نوید سکول ونجنڑ توں پہلے ہک دکان توں کجھ ٹافیاں، چپس تے جوس دے ڈبے گھن گھدے ہن۔ او ، اونکوں چپس تے مکھنڑ ٹافیاں کھویندا، جوس پلیندا تے گپ شپ لیندا ریہا۔ او ڈاہڈا خوش ہا۔ اونکوں اوں ڈینھ اوندے جذبیں دی صداقت دا یقین تھی گیا۔اوندیاں مٹھیاں مٹھیاں گالھیں توں اندازہ تھیا جو او جتنی سوہنڑی ہے اوں توں ودھ اوندی سوچ سوہنڑی ہے۔ اوں ارداہ کر گھدا
"ہک نہ ہک ڈینھ میں اینکوں ضرور اپنڑی کنوار بنڑا تے اپنڑے گھر گھن ویساں۔ ول اساں حیاتی دے ونج ویندڑ دگ تے ہمیشہ ہک مک تھی تے پندھ کریسوں"
اوں، اونکوں پیپر مکنڑ دے ٹائم توں پندھراں منٹ پہلے سکول دے نیڑے ڈراپ کر ڈتا۔
نوید دی حیاتی وچ بہار آ گی۔ اوں رات او مستقبل دے مٹھے مٹھے خواب ڈیکھدا ریہا۔ او مس شیریں دے ہتھ وچ ہتھ پا سوہنڑے سوہنڑے باغیں تے پیارے پیارے شہریں دی سیر کریندا ریہا۔
سویرے او اپنڑے محبوب دی دید دے شوق وچ بہوں پہلے سکول پج گیا۔ اوں رج رج تے اوں سوہنڑی دا دیدار کیتا۔ پر اوں محسوس کیتا جو اج اوندا رویہ بدلیا ہویا ہا۔ اوں الوایا، او نہ الانڑی۔ یکا ڈینھ اوں توں پروبھری پروبھری ریہی۔ نہ کھلی، نہ مرکی، نہ شیشے نال تتولہ سٹیا تے نہ ای کوئ پرچی شرچی پٹھیوس۔ نوید اوندے ورتاء تے حیران تے پریشان ہا۔ اونکوں، اوں توں ایں بے رخی دی امید کائناں ہائ۔ اونکوں مایوسیاں ولا ڈے گیاں۔
کئ ڈینھیں تک ایہو لقاء ڈٹھوس تاں بے چین تھی گیا۔ او، اوں توں وجہ پچھنڑ چاہندا ہا۔ پر موقع نہ پیا بنڑدا ہا۔
ہک ڈینھ پرنسپل آفس وچ حاضری لانونڑ ویلھے ٹکراء تھی گیا۔ آسے پاسے بیا کوئ کائناں ہا
"مس۔۔۔! میں تہاڈے نال ملنڑ کیتے سکدا وداں" اوں ہولے جہے آکھیا "کڈاہیں ٹائم کڈھو۔ ولا ٹرنڑ پھرنڑ جلسوں"
"اوں ڈینھ کیڑھا پہاڑ چوٹ گھدا ہاوے۔ جو ہنڑ چوٹیسو۔۔۔۔۔؟" اوں ٹوک دے دھر وچ آکھیا تے رجسٹر وچ حاضری لانونڑ لگ پی
"میں سمجھیا نہیں۔ تساں کیا آکھنڑ چاہندے او۔۔۔۔؟" نوید حیران تھی بولیا
"ہا۔۔۔۔۔ تساں تاں بوبنے بال او ناں۔۔۔۔۔" اوں بے رخی نال آکھیا تے باہر نکل گی۔ ◇◇◇◇
راݨا قاسم نون
راݨا قاسم نون جلالپور پیروالہ ضلع ملتان دے ایم این اے ہن۔ ایں علاقے دی اہم سیاسی شخصیت ہن۔
فخر النساء البغدادیہ
فخر النساء البغدادیہ شہدہ – شُہدہ الکاتبیہ (اردو: فخر النساء شہدہ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٠٩٢ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١١٧٨ء) پنڄویں صدی ہجری اَتے چھین٘ویں صدی ہجری وِچ ایران نال تعلّق رکھݨ آلی مہان٘دری محدثہ، عالمہ اَتے کاتبہ ہَن۔ اُنّھاں اَݨ ڳِݨت ائمہ حدیث (محدثین) تُوں حدیث روایت کرݨ دی اجازت گِھدّی ہئی۔ اُنّھاں کُوں تاریخِ اسلام وِچ "شُہدَہ الکاتبیہ" اَتے "شُہدَہ البغدادیہ" دے ناں نال وی یاد کِیتا وین٘دا ہِے۔
ٹَٻَّر
شُہدہ الکاتبیہ دا اصل ناں جاں جو فخر النساء لقب ہئی۔ عرفیت الکاتبیہ اَتے البغدادیہ دے ناں تُوں ہئی۔ اَبّا سئیں دا ناں ابو نصر احمد بن عمر الابری ہئی جیڑھے جو اپݨے ویلے دے ہِک مہان٘درے عالمِ دین ہَن۔
ڄَمَّݨ
شہدہ ٤٨٤ ہجری مطابق ١٠٩٢ء وِچ دینور وِچ ڄَمّے ہَن۔
تعلیم
ابتدائی تَلِیم اپݨے پِیؤ ابو نصر احمد بن عمر الابری تُوں حاصل کِیتی۔ فنِ خوش نویسی اَتے کتابت اَتے فنِ خطاطی وی اپݨے پِیؤ تُوں سِکّھی اَتے اِنّھاں علوم وِچ اِیہو جئیں مہان٘در حاصل کِیتی جو اُوں دور دے وݙّے وݙّے خوش نویش اَتے خطاط شہدہ دے کمالِ فن دا اعتراف کرین٘دے ہَن۔ علمِ حدیث اپݨے اَبّا سئیں تُوں اَتے وَل اُوں دور تے ناں ور علماء اَتے محدثین تُوں حاصل کِیتا جِنّھاں وِچ ابو عبد اللہ الحسن بن احمد نعمانی، ابوبکر محمد بن احمد الشاشی، احمد بن عبدالقادر بن یوسف اَتے ابو الحسینی جئیں ناں ور محدّثین شامل ہِن۔ جملہ علوم وِچ شہدہ اپݨے ویلے دی سرکردہ زنانی عالمہ دی تن٘دِیر وِچ شامل تِھی ڳئی ہَن۔
ایران تُوں بغداد
شہدہ دے اَبّا سئیں عباسی خلیفہ دے سَݙّے تے یا غالباً آپ ای بغداد کوچ کر آئے ہَن اَتے اِتھائیں ٹِکاݨاں کر گِھدّا ہانیں۔ اِیں لحاظ نال شہدہ دی عمر دا وَدھ حصّہ بغداد وِچ گُزریا۔
شادی
اَبّا سئیں نے اِنّھاں دی شادی اپݨے ہِک سعادت مند شگِرد علی بن محمد نال کر ݙِتّی۔
علم حدیث وِچ مقام
شہدہ کُوں علم حدیث وِچ اِتّی ناں وری حاصل تھئی جو تشنگانِ علم دور دور تُوں جوق در جوق اِنّھاں دی خدمت وِچ حاضر تِھین٘دے ہون٘دے ہَن۔
خطابت
شہدہ علمِ حدیث تُوں انج تاریخ اَتے عربی ادب اُتے وی عمدہ تقریراں کرین٘دی ہون٘دی ہَن جو سُݨݨ آلے دنگ رہ وین٘دے ہَن۔
اَخِیرلی حیاتی
شادی دے پینتالیہہ ورھیاں بعد شہدہ دے پئے علی بن محمد بغداد وِچ فوت تِھی ڳئے۔ شوہر دے فوت تِھیوݨ دے بعد شہدہ نے اِیہ ݙُکھ ٻہوں صبر اَتے حون٘صلے نال بھوڳیا۔ اَخِیرلی حیاتی تئیں اپݨے آپ کُوں ہمہ تن درس تے تدریس کِیتے وقف کِیتی رَکّھیا۔
وفات
تقریباً نوّے ورھیاں تُوں وَدھ (بلحاظ قمری ہجری) دی عُمر وِچ شہدہ ٥٧٤ ہجری مطابق ١١٧٨ء وِچ بغداد وِچ فوت تِھی ڳئی ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:ݙاھویں صدی دیاں اسلامی مسلم عالماں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:اُستانیاں
عبداللہ یزدانی
عبداللہ یزدانی سرائیکی شاعر ہے۔ انہاں دا تعلق دیرہ اسماعیل خان نال ہے۔
وفات
اتوار ١٨ دسمبر ٢٠٢٢ء
نمونہ کلام
متھے ڄݙاں تتے تھیندن
سارے کم ستتے تھیندن
ݙیکھ کے اُوندے ہوٹھ غلابی
پھُل باغاں دے رتے تھیندن
نعت شریفؐ
جڈاں یاد تیڈی دا چن چڑھداے پلکاں تے ستارے بل ویندن
تیڈے ناں دا ورد کرینداں تاں میڈے سارے ڈکھڑے ٹل ویندن
کتھ عرشِ بریں کتھ فرشِ زمیں کتھ قابَ قوسین او ادنیٰ
میڈا پاک نبیؐ اُتھ پہنچا ھے جتھاں پر جبریل دے جل ویندن
سب جھولیاں بھر بھر ٹُر ویندن اتھاں پتھر وی بنڑ دُر ویندن
ہنڑ بھیج مدینے توں مولاؐ کوئی بدلی آپنڑے ساونڑ دی
میکوں بہہ بہہ تتیاں دھپاں تے ایویں روز پچھاویں ڈھل ویندن
میڈے لکھ سلام درود ہون اوں پاک نبیؐ تے یزدانی
جیندو گِھن سوغات دروداں دی جِن،اِنس،مَلک،مرسل ویندن
عبداللہ یزدانی
تاریخ تے تنقید اتے ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی بنیادی طور تے ہک نقاد ہن۔ اِت پاروں اُنہاں "سرائیکی ادب ریت روایت وِچ سرائیکی لوک ادب دیاں اصناف دے جائزے وِچ تاریخی شعور، تجزیہ تے ݙونگھی تنقیدی نظر نال حتمی نتائج تک پُڄݨ دی کوشش کریندن۔"'سرائیکی وِچ افسانے دی روایت ٻہوں  پرانی کائنی، ایں کیتے اے تحقیق مشکل نئیں جو سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار کون اے تے کیڑھے لکھاری سرائیکی افسانے دا منڈھ بدھے۔ میں اپݨے مضمون ’’ سرائیکی افسافے دی ٹور‘‘ ( مطبوعہ’ سرائیکی‘ بہاول پور) وچ پہلے ای لکھ چکیاں جو سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار غلام حسین حیدرانی اے تے او اینجھا موھاندرا افسانہ نگار اے جیں سرائیکی وچ پہلا افسانہ 'کیری دی مٹھ' تخلیق کیتے میݙے نزدیک اے اُوندا شاہکار افسانہ ہے ۔ موضوع دے حوالے نال وی تے اسلوب دے اعتبار نال وی۔ جتھوں تئیں حیدرانی دی اولیت دا سوال ہے میڈی ایں گالھ دی تائید سرائیکی دے محقق تے نقاد سئیں محمد اسلم رسول پوری وی کیتی اے ‘‘"تاریخ تے تنقید دا آپت وچ میل ملاپ تذکرہ نویسی دی خصوصیات وچ شامل تھیندے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی دی ایں کتاب ’’سرائیکی ادب: ریت تے روایت‘‘ وچ گمنام تے کلاسیکل شعراء دا تذکرہ کریندیاں، تاریخی تے تنقیدی وژن دیاں جھلکیاں نظر آندین:"'گانمݨ ملتانی دا اصل نال غلام حسن ہا ۔ منشی دے لقب نال مشہور ہن ، ہک روایت اے جو خوش نویسی اچ آپ کوں کمال حاصل ہا ۔ دُور دُور توں لوک تبرک دے طور تے آپ کنوں کتاباں لکھواون آندے ہن ݙوجھی گاٖلھ اے ہے جو علم تے فضل دے حوالے نال وی اُنہیں کوں منشی صاحب سݙیا ویندا ہا ’’ اولیائے ملتان‘‘ دے مصنف سید اولاد علی گیلانی’’ شعر العجم فی الہند‘‘ دے مصنف شیخ اکرام الحق نے ’’ سر زمین ملتان ‘‘ دے مولف مولانا نور احمد خاں فریدی ایں گاٖلھ تے متفق ہن جو منشی صاحب دیوان ساوݨ مَل دے منشی ہن جیڑھا سکھیں دے عہد وچ ملتان دا گورنر ہا۔"
سلح
سلح (انگریزی: Salah) (عبرانی زبان: שלח) عبرانی بائبل دی ہک شخصیت ہن جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ہے۔
ٻئے مذاہب وچ
مسورا تحریر تے سامری تورات دے مطابق، سلح، ارفخشد دے پتر ہن۔ لیکن سپتواینہ دی تحریر دے مطابق سلح قینان دے پتر تے عبر دے پیؤ ہن۔
انجیلِ لوقا تے کتاب جوبلی ݙوہاں سپتواینہ دی تحریر نال اتفاق کریندن کہ سلح، قینان دے پتر ہن۔ مزید معلومات دے مطابق سلح دی اماں دا ناں ملکہ بنت مادئی ہئی۔ جبکہ انہاں دی زوجہ دا نام موآک بنت کسد ہئی۔ وصال دے وقت سلح دی عمر 433 (بمطابق مسورا تحریر)، یا 460 (بمطابق سپتواینہ)، یا 460 (بمطابق سامری تحریر) سال ہئی۔ اسلام وچ کئی مؤرخین نے انہاں دی نشان دہی حضرت صالح علیہ السلام دے ناں نال کیتی ہے۔
سروج
سروج (انگریزی: Serug) (عبرانی زبان: שְׂרוּג) عبرانی بائبل دی ہک شخصیت ہن جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ہے۔ سروج، رعو دے پتر تے حضرت ابراہیم علیہ السلام دے پرݙاݙا ہن۔
نسب نامہ
سروج دے والد رعو، ݙاݙا فلج بن عبر تے پرݙاݙا سلح بن قینان ہن۔ سروج ابراہیم علیہ السلام دے پرݙاݙا ہن۔ سروج دا نسب نامہ ایویں ہے: سروج بن رعو بن فلج بن عبر بن سلح بن قینان بن ارفکسد بن سام بن نوح۔
سوانح
عبرانی بائبل دے مطابق سروج دی عمر 30 سال ہئی جݙݨ اُنہاں دا پتر نحور پیدا تھیا۔ نحور دی پیدائش دے بعد مزید 200 سال زندہ رہیے۔ 230 سال دی عمرمیں وفات پاتی۔ ہفتادی تورات تے سامری تورات دے مطابق سروج دی عمر 130 سال ہئی جݙݨ نحور دی پیدائش تھئی۔ سامری تورات دے مطابق سروج دی عمر 230 سال تے ہفتادی تورات دے مطابق عمر 330 سال تھئی۔ لوقا دی انجیل دے یونانی نسخے وچ سروج دا ناں ساروخ لکھا ہویا ہے۔
خاندان
سروج دے خاندان نال متعلق کوئی تفصیل عبرانی بائبل وچ موجود نی۔ کتاب جوبلی وچ سروج دی والدہ دا ناں اورہ تے ذال دا نام ملکاح لکھا ہویا ہے۔ شہر ار کسدیم دی بنیاد دے وقت نوح علیہ السلام نے سیروح دا نام تبدیل کرکے سروج رکھ ݙتا ہئی۔
ڈائری دا پنا 38
ڈائری دا پنا : 38
مِٹھی 14 کلومیٹر ' بُگھار توں روانہ تھئے ' پچھوں سڑک چھاچھڑو تے تھر ائیر پورٹ دوں پئی ویندی ہئی ' شوکت ہنگورجو کئی ڈینہواراں پِچھوں بُگھار جو آیا تاں گھر اپنڑے ٹِک پیا ' ایں ویلے سندھڑی دا عجب ہک شاعر خلیل کنبھار گاڈی پیا چلیندا ہا ' ایں جنڑے دی شاعری وچ ایں دھرتی دا اتہاس مور وانگوں کوکدا ہا ' ایہ شاعر سندھ دی اساطیر کوں نواں پیا کریندا ہا ' ایندے بارے علی آکاش لکھیا ہا جو خلیل کنبھار سندھ دی اساطیر وچ نویں سورمے تے سورمیاں دا ودھارا کیتے ' چار ڈینہ پہلے سکھر وچ خلیل کنبھار دے پہلے شعری مجموعے " بَھگے ہڈ جئیں ڈُکھاں آیوں " دی مہورت ہئی ' خلیل میکوں مٹھی توں ایں کتاب تے گالھ مہاڑ سانگے سڈیا ہا ' کتاب میکوں مل گئی ہئی تے نال سندھ دے کمال شاعر علی آکاش دے کیتے ہوئے اوندیاں نظماں دے اردو ترجمے میں پڑھ چُکیا ہم ' ایں تقریب وچ سندھ دے مہاندرے شاعر ادیب تے دانش ور موجود ہَن ' دوست ادل سومرو ,ایاز گُل ,اختر درگاہی ,ممتاز بخاری, قدیر انصاری دے ایں شہر وچ خیر پور توں امر اقبال, حیدر آباد توں لالا علی دوست عاجز, بھائی اسحاق سمیجو, تاج جوئیو , عبدالستار زنگیجو , مٹھی توں پیارو شوانی, شوکت ہنگورجو تے بہوں سارے نادر لوک کٹھے ہن ' ایں تقریب دی صدارت سانگے ملتان توں آئے ہک سرائیکی شاعر کوں آدر ڈیونڑ کہیں ہزاریں ورہیں دے سانگیاں دی نویں ہک ڈکھالی ہئی ' ایہ گالہیں میں سکھر دی ڈائری وچ پہلے وی لکھ چُکیاں ' آکھنڑا ہا جو سکھر توں اساں کٹھے ہاسے تے ایں ویلے بُگھار توں مِٹھی دا پندھ ہا۔ رفعت عباس۔
جنوبی پنجابی دی ٹرم توں چھٹکارے دی لوڑھ
جیرھے لوک چہدن سرائیکی ہک قوم بنڑے ساڈاانج ہک صوبہ سرائیکستان بنڑے انہیں واسطے ہک پیغام او جیرھی حالت اچ وی ھاو او ہک اینجھی نویں پارٹی بنڑاوں جیندا ناں جغرفیائی حوالے نال جو وی رکھو او وی توھاڈی مرضی تیں اوندے جھنڈے دے رنگ وی توھاڈی مرضی نال جیندے وچ میں کوئی عہدہ نہ منگساں میں پارٹی دا بطور ورکر کم کریساں پارٹی سازشیں توں وی پاک ھوسی پارٹی اچ کوئی بیرونی مداخلت وی برداشت کئیناں کیتی ویسی پارٹی اپڑیں مقاصد دے حصول واسطے بین الااقوامی مجوزہ قانون دے تحت جتھاں ضروری سمجھسی سرائیکستان مخالف دےسیاق سباق کوں ڈیکھ کیں اوندے پتلے ضرور سڑیسی بلکہ تواتر نال سڑیسی سڑک دی جدوجہد کوں اپڑیں ایمان دا حصہ سمجھسی کہیں وفاقی پارٹی نال کہیں دا رتی بھردا وی تعلق نہ ھوسی کہیں وی جنوبی پنجاب کوں ٹچ کرنڑ الے ایم این اے ایم پی اے یابے کوئی تھرڈ کلاس انسان جیرھا جنوبی پنجاب دی گال کرے اونکوں اپڑیں سٹیج تیں عزت ڈیونڑ دی لوڑھ کئینی کہین وی درباری شاعر دانشور لکھاری کوں وی اپڑیں سٹیج تیں سڈنڑ دی لوڑھ کئینی پارٹی دے عہدیداریں دا احترام ہر صورت ملحوظ خاطر رکھیا ویسی پارٹی دا ہر فیصلہ کثرت اے رائے نال کیتا ویسی اے ھوسن پارٹی دے چیدہ چیدہ خدو خال اے ساڈ ی پارٹی بنہیں ساریں سرائیکی پارٹیں کنیں ہٹ کیں کم کریسی صرف قومی حصول سرائیکستان سانگے کم کیتا ویسی اے پارٹی اپڑین ہک بااختیار کمیٹی بنڑیسی جیرھی باشعوراور پڑھیئے لکھیئے لوکیں تیں مشتمل ھوسی جیرھی ہروفاقی جماعت وزیر مشیر حکومت نال بوقت ضروت جتھاں پارٹی ضروری سمجھسی او کمیٹی مزاکرات کریسی اوں کمیٹی دے بغیر کوئی وی ہک بندہ کہیں کوں ملنڑدا مجاز نہ ھوسی پارٹی دی پہلی ترجیح چندہ مہم ھوسی ہرکہیں دی بساط دے مطابق تھوڑا بھانویں ڈھیر ڈیونڑاں ہر صورت تیں پوسی ڈوجھی ترجیح یونین وائز تنظیماں بنڑانونڑ تیں ھوسی پارٹی اچ نکمے کاہل سازشی بندے دی ہک تل جوگی وی جاہ کئیناں ھوسی نیک مہینے دے صدقے چنگے مشورے دی لوڑھ دی ضروت دا ہروقت منتظر رہساں جیووپئے سرائیکستان زندہ باد ۔۔۔۔۔۔۔۔توھاڈا اپڑاں اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔ فون نمبر۔یوزیروترائے سو پینتری۔پنج سو اکتربتری بہتر۔۔۔۔جائز۔زیروترائے سو۔چھ ست اٹھ اکتالی نوے۔۔ٹیلی نار۔زیرو ترائے سو بتالی۔اٹھ سو بہتر چھیاسی ستاوی۔۔زانگ۔زیرو تراسو بارہ۔زیرو ترائے سو ڈاہ ہک سو بہتر۔
سوامی ستیامتر آنند
سوامی ستیہ متر آنند (انگریزی: Swami Satyamitranand) (ولادت: 19 ستمبر 1931ء، وفات: 25 جون 2019ء) ہندو گرو ہن۔ انہاں دی ولادت آگرہ (اتر پردیش، بھارت) وچ تھئی تے انہاں دا پیدائشی ناں امبیکا پرساد ہئی۔ جیوتی مٹھ وچ انہاں کوں جگت گرو شنکر آچاریہ دے اعزاز نال نوازا ڳیا۔ جون 1969ء وچ دنیا بھر وچ سناتن دھرم دی تبلیغ کرݨ کیتے انہاں نے اپݨے جگت گرو شنکرآچاریہ دے اعزاز توں دستبرداری گھن گھدی کیونکہ اوں وقت کہیں وی شنکرآچاریہ دا بھارت وچ رہݨ ضروری ہوندا ہئی۔ اوہ بھارت ماتا مندر (معبد)، ہردوار دے مؤسس وی ہن جیندا افتتاح وزیر اعظم اندرا ڳاندھی نے 15 مئی 1983ء وچ کیتا ہئی۔
انہاں نے سماویہ سیوا تنظیم دی بنیاد وی رکھی۔1988ء وچ قائم کردہ ایں تنظیم دا مقصد پہاڑی علاقیاں دے قبائلی لوگاں کوں مفت تعلیمی تے طبی سہولیات مہیا کرنا ہئی۔ انہاں نے دنیا بھر وچ سماویہ پریوار، سماویہ کوتیر تے کئی آشرم کھولے تے متعدد سماجی، روحانی تے مذہبی پروگراماں دا انعقاد کیتا۔ انہاں نے گزشتہ پنج دہائیاں وچ دنیا بھر دا سفر کیتا تے کئی ممالک وچ انہاں دے مریدین دی ہک بڑی تعداد ہے۔ اوہ اہم ملک جتھاں انہاں دے مریدین کثرت نال پائے ویندن، یوگنڈا سمیت افریقا دے کئی ممالک، انگلستان، جرمنی، سویزر لینڈ، نیدرلینڈز، ریاستہائے متحدہ امریکا، کینیڈا، آسٹریلیا، جاپان، انڈونیشیا، ملائیشیا، ہانگ کانگ، تھائی لینڈ، سنگاپور، فجی، موریشس تے فلپائن ہن۔
سوال یا گلے؟
سوال یا گلے؟
(مظہر عارف)
[اے لکھت سُنڄاݨ دی چھیویں لڑی۔فروری 2005 اچ چھپی ہئی۔)
"سُنڄاݨ" دی پنجویں لڑی اچ سئیں عاشق بزدار سرائیکی لوک سانجھ دے پُراݨے سنگتیں کوں یاد کیتے۔ پڑھ تے خوشی وی تھئی ہے تے روح مونجھا وی تھیا۔ اُنہاں 1986 دی ہک شام دا ذکر کیتے جیڑھی ویہہ (20) سال پیلھے دی ڳالھ اے۔ اوں ویلے اساں سارے جوان ہاسے۔ کُجھ کرݨ دے جذبے توانا اتے طاقتور ہَن۔ ہُݨ کمراں وچ درد شروع تھی ڳئین۔
ویہہ سال پیلھے دی دُنیا اڄ توں وکھری ہائی۔ لوک سیاسی نظریات تے یقین رکھدے ہَن۔ کمٹ منٹ دا ٻہوں ذکر تھیندا ہا۔ لوک نفع نقصان دی پرواہ کیتے مُتوں اوں کم اچ لڳے رہندے ہَن جینکوں او صحیح سمجھدے ہائن۔ ننویں علوم اچ عوام، نظریات، سیاسی جدوجہد دی طرانح دے لفظ سرے کنوں غائب ہن۔ شہراں اچ ننویں علوم دی مار کُجھ ودھیک اے۔ جیرھے لوک شہراں اچ رھندن او بھانویں نئیں چاہندے پر اُنہاں دی زد اِچ ہن۔ میݙی ڳالھ دا مقصد اتنا ہے جو اَڄ اساں کتھاں کھڑے ہئیں تے اڄ تے گُذرے کل دے وچالے کیتلا لمبا ویلا ہے۔ معافی چاہنداں غلط پاسے نکل ڳیاں۔ ایندے اُتے بحث بعد اچ تھیسی۔ "سُنڄاݨ" عاشق بُزدار دا خط چھاپ کے ایہہ وی نال آکھے جو اُنہاں لوک سانجھ دی سنگت اڳوں کُجھ سوال رکھے ہن۔ پر ڳالھ اے ہے جو اُنہاں سنگتیاں اڳوں کُجھ سوال رکھے ہن یا پراݨے یاراں دوستاں نال کُجھ گِلے کیتن؟ عاشق خان نہ صرف ساݙا پُراݨا سنگتی ہے بلکہ ہک سچا، کھرا، فقیر منش تے دریش صفت شخص وی ہے۔ ایہہ گِلے اوندے دلوں نکھتن ہن۔ ایہہ او سݙ ہے جیڑھا کوئی بندہ سُنڄ بر اچ گھبرا کے سنگتیاں کوں مریندے۔ جے ٻاہروں سُنڄ بر ہووے، ساری کوششاں، ساری ہمتاں، رل مل دیاں ساری خوشیاں، جھیلے ہوئے سانجھے ݙکھاں دے اڄائے لُڑھ ونڄݨ دا ݙر ہووے تاں ول اندر دی سُنڄ بر ہکلاں مارݨ تے مجبور کریندی اے۔ عاشق خان، اے کلہا تُہاݙا ݙکھ نئیں۔ اساں ساریاں دا اے ݙکھ سانجھا اے۔ تُساں ول ہمت کیتی ہے جو ہکل ماری ہے۔ اساں تاں قابوس دی زد اچ ہئیں، ساݙی تاں آواز وی نئیں نکلدی بھاویں جو ایویں لڳدے جو کوئی ساݙے سینے تے چڑھ کے خنجر ماری ویندے۔
"سُنڄاݨ" دے مطابق عاشق خان بزدار دا پیلھا سوال تے میݙے نزدیک شک ایہہ اے جو "سرائیکی لوک سانجھ دے مُہاندریں صلاح کر کے سرائیکی لوک سانجھ دے میلے دا بائیکاٹ کر ݙتونے۔" جیکر میں وی اُنہیں مُہاندریں اچ شامل ہاں تاں میں ایں مشورہ کنیں قطعی لاعلم ہاں۔ اے ڳالھ ایویں نئیں تھی سڳدی جو لوکاں رل کے کہیں بائیکاٹ دا فیصلہ کیتا ہووے۔ میݙے نزدیک ایں طرانح دے کہیں فیصلے دی کوئی وجہ وی نئیں۔ لوک سانجھ دے پُراݨے سنگتی کہیں نہ کہیں حوالے نال میلے اچ شریک تھیندے رہن۔ کݙاہیں زیادہ، کݙاہیں گھٹ۔ میݙے خیال اچ ایندے پچھوں کہیں 'صلاح مشورے' دی بجائے او حالات ہن جیڑھے میلے اچ سنگتیں دی شرکت اچ رکاوٹ بݨے تے انہاں حالات اچ مختلف سیاسی نقطہ نظر وی تھی سڳدن۔ خاص طور تے 1988 دے الیکشن دے بعد دے مُلکی سیاسی حالات وی تھی سڳدن جیندے بارے لوک سانجھ دے سنگتیاں ( جنہاں اچ اُستاد فدا گاݙی وی شامل ہَن) دا خیال ہائی جو مارشل لا دے خاتمے تے عام مُلکی سیاست شروع تھیوݨ کنوں بعد سرائیکی تحریک دی اوں وقت دی اُٹھاݨ کوں ہک دھچکہ لڳ سڳدے۔ بے نظیر بھٹو دی پیلھی حکومت، بعد دے سیاسی حالات، سرائیکی جماعتاں تے اُنہیں دی بھن تروڑ کُجھ سرائیکی دوستاں دی مایوسی تے بےعملی وی وجہ بݨ سڳدی اے۔
عاشق خان! جدوجہد تعلق دل تے دماغ ݙوہیں نال اے۔ دل تاں کُجھ کرݨ دا کریندا پیا ہووے پر دماغ نہ مَنے یا دماغ منے پر دل ناں کرے تاں نتیجہ اے نکلدے جو بندہ کُجھ وی نئیں کریندا۔ میں خود ایندی ہک مثال ہاں۔ تُساں سالانہ پوسٹر اچ سارے سنگتیاں دے ناں لکھدے ہوے۔ تُساں چنڳے لوک ہاؤ، چنڳا کم کریندے ہاؤ۔ میں بھیڑا ہاں، میلے تے نمہی آسڳدا یا تُہاݙے لفظاں اچ نمہی آندا۔ چنڳے لوک بھیڑیاں کوں نال گھیل کے ٹُردن۔ پچھلے ویہہ سالاں اچ تُساں کݙاں میݙے کنوں (یا شاید ٻنہاں دوستاں کنوں وی) پُچھیا اے جو تُساݙے نال کیا بݨی؟ ٻیاں لوکاں کنوں سچ کوڑ سُݨ کے نتیجے کڈھݨ سیاݨے لوکاں دا کم نئیں۔ تُساں دل تے ھتھ رکھ کے ݙسو جو اساں کلہے ایں لائق ہائیں جو پوسٹر تے ناں چھاپ ݙتا ونڄے تے ٻس؟ تُساݙا ساݙا ایہو تعلق اے؟ تُساں کݙاں چھڑا میکوں فون چا کیتا ہووے جو میلے اچ ضرور آوݨا اے۔ اگر اساں میلے اچ نئیں آندے تاں ایندی ہک وجہ ایہہ وی ہے جو اُتھاں کوئی ساݙی تانگھ وی نئیں کریندا پیا ہوندا۔ میلے اچ آوݨ یا نہ آوݨ دی ݙو وجوہات تھی سڳدیاں ہن، ذاتی تے سیاسی۔ ذاتی ڳالھ میں کر ݙتی اے، سیاسی ڳالھ تے بحث تھی سڳدی اے۔
عاشق خان لکھدن جو "لوک سانجھ دے دوستاں اپݨی صلاحیتاں این جی اوز دے لیکھے لا ݙتن۔" اڄ کل اے ڳالھ شاید ٻہوں عام ہے۔ این جی اوز کیا ہَن؟ کیوں ہَن؟ کیا کریندیاں ہَن؟ اے ہک لمبی ڳالھ اے۔ اساں این جی اوز اچ صرف نوکری کریندے ہائیں۔ اے ٻئی ڳالھ اے جو پچھلے ویہہ سالاں اچ ملکی تے عالمی سطح تے سیاست اچ اُتھل پٹھل دے نتیجے اچ قوم پرستاں، بائیں بازو آلیاں تے ترقی پسند دانشوراں دی اکثریت این جی اوز دی نظر تھی ڳئی اے۔این جی اوز اچ نوکری کرݨ ایویں ہے جیویں میں امروز یا فرنٹئیر پوسٹ نوکری کریندا ہَم۔ فوج، بیوروکریسی (حکمرانی)، عدالتاں، صحافت اے سبھ انسان دشمن پیشے ہَن۔ انیویں این جی اوز اچ نوکری وی ہک پیشہ اے۔ چنڳے لوک او ہوندن جیڑھے بُرائی مَن کے کریندن، اوندے حق اچ دلیلاں نئیں ݙیندے۔ آپݨے آپ کوں منصور یا سقراط بݨاوݨ دی کوشش نئیں کریندے۔
سئیں رفعت آہدے: اساں رب کوں آپ سُنڄاݨدے ہائیں اوندی ڄاݨ سُنڄاݨوں تھیآئے ہائیں
رفعت پتہ نئیں کیڑھے رب دی ڳالھ کریندے، صوفیاں دی ڳالھیں سمجھݨ ایݙا سوکھا نئیں ہوندا پر این جی اوز اچ نوکری کرݨ دا ہک فائدہ اے تھئے جو اساں اڄ دے خداواں دے سُنڄاݨوں بݨ ڳئے ہئیں۔ عالمی بینک ہووے یا بھانویں کوئی ٻیا بینک، امریکہ ہووے یا پاکستانی جرنیل، 'سبھ پاݨی ہے میاں پاݨی ہے' اوں میکنزم دی ݙاݙھی سمجھ آئی ہے جیڑھا کیپیٹلزم دنیا تے کنٹرول کرݨ کیتے بݨایا اے۔ میں عادت دے طور چُپ رہنداں۔ کوئی کاوڑ وی کرے تاں ولدا نمہی ݙیندا۔ عاشق خان دے پیار دا دڑکا وی پی ڳیا ہَم۔ پر اتھاں سنگتیاں مجبور کیتا جو کُجھ تاں آکھاں۔ ڳالھ شروع تھئی اے تاں ٻہوں کُجھ آکھݨ کوں دل آہدے۔ عاشق خان گِلے دی شکل اچ جیڑھے سوال چاتن، او ہک ننویں بحث منگدن۔ میݙا خیال اے پوری سرائیکی تحریک کوں طے کرݨ تے کون کیا کریندا ودے، اینکوں ننویں سروں ݙیکھݨ تے سمجھݨ دی لوڑھ اے۔ ویہہ سالاں بعد اتنی لمبی بحث دی ضرورت اے جتنی سرائیکی لوک سانجھ بݨاوݨ کنوں پیلھوں کیتی ڳئی ہائی۔ ایہہ کم کون کریسی، پتہ نئیں۔ ڳالھ لمبی تھی ڳئی اے تے سُنڄاݨ آلے پتہ نئیں کیتلا چھپیندن۔ ایں کیتے ڳالھ اتھائیں مُکیندا پیاں۔
یونین کونسل نتکاݨی، تونسہ شریف
کھیر پی خیر دے حال ہن لنگھ آئے ہاؤ ڈاڈھی خوشی تھئ ہے ساڈے حال تھاڈے حال سانجھے ہن ہکے ملخ دے ہکے وسیب دے واسی ہیں تھاڈے ساڈے مالک ہکو جھئیں ہن ہک مالک تھک پُوندے اُو ڈُوجھے کوں ویچ ڈیندے لُڑدھا مال ہئیں چوریں دے کپڑے ڈانگیں دے گز بھلے دا بھلا تھیندے اساں آپڑیں آپ نال جو بھلے ناسے ساڈا بھلا کئیں کرنڑاں ھا ۔ مداری اکھیں مُندریندے ہن پَر ساڈا تاں زہن مُندریا گئے کوئ سُدھ نیں کیا تھیندا پئے کیا تھیسی یونین کونسل نتکانی بدبودار گلیاں جتھاں غلاظت دے اندرو ہک نسل پروان چڑھی ھے اُوں اوھا غلاظت اوہا بدبو نویں نسل کوں تحفہ ڈتی ھے قبضہ گیر مافیا جنھیں پوری تحصیل تونسہ شریف کوں آپڑیں جاگیر سمجھے انھیں اوہو حال کیتے جیرھے حال دی عوام مستحق ہئ غلامیں دے حقوق نیں ہوندے قیمت ہوندی ھے ٹکے دے مُل وکدن یونین کونسل دا کونسلر یا ناظم وغیرہ توں گھن وڈی سرکار تک وڈی سرکار توں گھن ہر اُو بندہ جیرھا انھیں کوں ووٹ ڈیندے اُو مجرم ھے ایں مٹی دا اُو ڈیونڑے دار ھے ایں وسیب دا ۔اندھا بندہ الا سمجھ کے ڈس ڈیندے اے کیرھا جوان الیندا پئے سجاکے بندے اج تک اے نیں سمجھ سگیے کیرھا جوان جُھگا بھنیندا پئے ول ول جو ہکی سُر تے نچدے کھڑے ھاؤ چیل تاں بھجڑیں ہئ انھیں گلیں کوں ڈیکھ کے وستی دی حالت ڈیکھ کے اگر کڈھائیں سُتا ضمیر سجاک تھی پووے تاں جیرھی پارٹی دے نشان تیں مُہراں لئے نے اُوندے نمائیندے دی گچی ءچ ہتھ گھتو نتاں نسلیں دے ڈیونڑے دار تھیسو ظالم اوں وقت تک ظالم نیں بنڑدا جڈاں تک مظلوم اوندی امداد نہ کرے ۔جمیل بلوچ
ریاض حسین بھٹہ
ریاض حسین بھٹہ دا تعلق بہاولپور نال اے۔ ریڈیو پاکستان بہاولپور نال وابستہ ہن تے سرائیکی پروگراماں دی میزبانی کریندن۔
ریت دی پت (لوک نظم)
تبصرہ
ڈاکٹر نصراللہ خان دی نطم"ریت دی پت" انہاں دی شعری مجموعے"اجرک" وچ شامل ہے۔ ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر،سرائیکی وسیب دے نمائندے سرائیکی لوک شاعر ہن۔ اُنہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دی تہذیب، ثقافت دا خوبصورت اظہار ہے۔ اُنہاں وسیبی ثقافت کوں مصورانہ انداز نال پیش کیتے۔ اُنہاں دی شاعری بارے ڈاکٹر اسلم ادیب لکھدن:
"نصراللہ خان ناصر سرائیکی زبان دا اِی نئیں سرائیکی تہذیب دا وی ہک نمائندہ شاعر ہے۔
خالص سرائیکی زبان تے اتنی قدرت تے سماجی شعور دی اتنی روشنی کہیں ݙوجھے سرائیکی شاعر وچ نظر نئیں آںدی۔"
ایندے وچ کجھ شک نئیں جو ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر،سرائیکی وسیب دی اپݨی شاعری راہیں بے پناہ محبت کریندن۔"ریت دی پت" اُنہاں دی نمائندہ نظم ہے۔
نظم
ایں توں پہلے جو ساری وستی وچ
تیݙے میݙے پیار ویاں ڳالہیں
چارے پاسے کھنڈر ونج تے سئیں
تہمتیں دی اے چور گپ ساکوں
گیت ݙیوے چا اژدے وانگوں
سُݨ ساݙے ملاپ سے قصے
خلق انڳلیں کوں منہ دے وچ پاوے
شرماں دالئیں کوں لاڄ پئی آوے
ایں نہ اپݨی وفا کوں عام کروں
سوہݨی وستی دی رسمیں ریتیں دا
کیوں نہ آپاں وی حیران کروں
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:لوک شاعر۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعر۔ ونکی:لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی زبان دی لوک شاعری
جنڈ
جنڈ ضلع اٹک دی ہک تحصیل ہے۔ اتھاں پہلے جنڈ دا درخت ہائی۔ ایں سانگے شہر دا ناں جنڈ ہے۔
زبان
اعواݨکاری زبان ہے
شیخ غلام جہانیاں
شیخ غلام جہانیاں مرحوم دا تعلق ماڑی شیخاں، موضع بھٹی ڈیہری تحصیل بہاولپور سٹی نال اے۔ اے ریاست بہاولپور دے ٻہوں وݙے جاگیردار ہن۔ نواب آف بہاولپور وی انہاں دا احترام کریندے ہن۔ آپ عوام دوست تے نیک مزاج شخصیت ہن۔
عبدالمجید عباس بزدار
عبدالمجید عباس بزدار سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
تہوں نیر اکھیں توں نئیں رکدے
جہڑا جھک گئے تخت لاہور اڳوں اوندے دود ' فریب وی نئیں لکدے
نظم
جبر دی چکی نت نت غم دی سولی چڑھ کے محرومی دا نوحہ پڑھ کے
ما دھرتی دے غم دا ہوکا
تخت لہور دے جبر ٹوکا
ہے نہ اے کوئی حال اجوکا
سنج ہے وسبہ پار پروکا
ݙیہدن راہ تے ہر جا پتھر
انٹری ٹیسٹ گلانواں بݨ گئے
تخت لہور دا ݙیکھ توں چکر
نئیں کوئی رستہ ساکوں ݙیندے "لالی پاپ " تے نت ٹھگلیندے پر ہݨ ظالم سمجھی بیٹھے حق تے سچ کوں پرکھی بیٹھے تخت تے بخت ہمیش نی راہندے نئیں ہک مݨھ تے دریا وہندے ما دھرتی دے پتر سلامت آخر تیݙی آنوݨیں شامت نت نہ جبر دی چکی چلسی ہک ݙینہہ اے سکرات وی ٹلسی
16 ستمبر 2017ء
شیخ دلشاد احمد
شیخ دلشاد احمد بہاولپور دی ہک معزز سیاسی شخصیت ہن۔ ضلع کونسل بہاولپور دے موجودہ چئیرمین ہن۔ ریاست بہاولپور دی مایہ ناز شخصیت شیخ غلام جہانیاں انہاں دے والد ہن۔
جنگ (حکایت)
حکایت
جنگ
جنگ دیاں پوتھیاں دے نال نال جنگ دا پِڑ وی سامنڑے ہا ' مقتولیں دے ناں تے گِنڑتری ' پَھٹڑاں دی پَھرول ' گھوڑیاں دیاں نسلاں تے اسلحے دیاں فہرستاں ' موقعے سِر اپنڑیاں کوتاہیاں تے دشمنڑ دی سِیانڑتاں سمجھ آئیاں ' اساں جنگ کینویں تے کِتھاں ہاری پتہ لگیا.
ہارے ہوئے دے لوکیں دے کئی روگ ہوندے ہِن ' اُنہاں دی ہار کوں اُنہاں دیاں کتاباں وچ تاریخ طور پڑھایا ویندے ' فاتح اُنہاں دے شہر وچ محل بنڑا کے رہندے, پرنیندے' قاتل دے نام دا سکہ تے ٹکٹاں چلدن' ہزاراں سالاں بعد وی فاتح دیاں توپاں چوک وچ گڈیاں ' بندوقاں نصاب وچ کھڑیاں ' اساں اِتھاں ہریاں ہویاں جنگاں دے نروار کیتے پُجے.
اساں اج ہریاں ہویاں جنگاں اپنڑیاں گھوڑے تے تلوار باجھوں' کہیں وی قتلام باجھوں جیتیاں ہِن. (رفعت عباس)
عبدالعزیز بھٹہ
احمد پور شرقیہ نال تعلق اے
ٻہوں وݙے سرائیکی شاعر ہن۔
نمونہ کلام
اکھ مخمور کیتو، دل مسرور کیتو، سڄݨ ٻہوں مجبور کیتو، دل ہݨ دیدار منگدے۔ ''' نہ کوئی مٹھی ڳالھ کیتو، نہ پیار دی بھال کیتو اے سڄݨ کوئی چال کیتو، دل ہݨ دیدار منگدے
نائناں نال وار کیتوقتل دل شاہر بازار کیتو لاہزہ نہ کھڑ پیار کیتو ، دل ہݨ دیدارمنگدے۔
محبت دی زبان سرائیکی سکھو سرائیکی بولو محبتاں ونڈو ھزاراں سال پرانڑیں زبان کوں بے آس نہ کوئ نیگر بکر کرے نہ کوئ بزرگ ... جیوے سرائیکی رب ڈیواوے سرائیکستان شالا جیوے پاکستان 03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
رب کوں توں رسا تے بھلا تے ودئیں دھن دا حشر جگ تے بھوگیندا
* مال تیڈے پیٹ برد ھے تھیندا توڑے ہتھ لگے جیندا *
مرنا تو ھر کسی نے ھے تم نے پہلے کیوں مار دیا
ناچیز کو ناچیز سمجھ کر پھینک دیا تم نے
پہلے کیوں اقرار دیا * عزیز اقرار بھی اک چیز ھے اس اقرار پہ رب نے سوھنا پیارا یار دیا *    03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
پھول تو پھول ہوتے ہیں پھول پھولوں کا پھول مذاق اڑیا نہیں کرتے
منڑ دی گال محبت ھے جرم میڈا سائیں جیویں کوھیں اویں کوھیساں
گل جنمبیل پاتے منت تے ارداس چا تے پنڑ دی آس لا تے دربار تیڈے میں آیاں ¤
پنڈ گنہاں دی چا تے سارے عیش آرام ونجا تے مناونڑ دی آس لا تے دربار تیڈے میں آیا
¤ نہ ویساں اسلوں خالی تیڈی صورت کملی ھے کالی واسطہ ھئ سوھنڑی کملی دا سہنڑے دربار تیڈے میں آیاں
¤03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
ھا کوڑ دلبر دا دلبر وت اج رھا گے پر کوڑ دی گنڈھڑی چا گے
¤ سب رولے رپے سٹ گنڈھڑی کوئ ٹھڈڑے مٹھڑے آلا گے پرکوڑ دی گنڈھڑی چا گے¤
اساں تاں جاگدے جوگی دلبر دے اج وت نویں بین سڑوا گے پر کوڑ گنڈھڑی چا گے
¤ عزیز ھا ھک ھک تارے تے جیویں کوئ چن نچدا خوشیاں دے خواب ڈیکھا گے پر
ݙوہڑہ
رب کوں توں رسا تے بھلا تے ودئیں دھن دا حشر جگ تے بھوگیندا
* مال تیڈے پیٹ برد ھے تھیندا توڑے ہتھ لگے جیندا
دنیا دا سکھ بڑایو تان سہی پتہ نی توں کیندا *
عزیز قبر دے بھیڑے  بھل جو گئیں جنہاں دا ھاویں وپرا کریندا * 03006807997
مرنا تو ھر کسی نے ھے تم نے پہلے کیوں مار دیا *
ناچیز کو ناچیز سمجھ کر پھینک دیا تم نے پہلے کیوں اقرار دیا *
عزیز اقرار بھی اک چیز ھے اس اقرار پہ رب نے سوھنا پیارا یار دیا *    03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
پھول تو پھول ہوتے ہیں پھول پھولوں کا پھول مذاق اڑیا نہیں کرتے *
خاروں میں رہنا ھو نسیب جنکا پھرخارکیسی  انکو احساس دلا کر دکھایا نہیں کرتے *
پھولوں کے بھی دل ہوا کرتے ہیں عزیز جن کے دل نہ ہوں انکے پنکھ مرجھایا نہیں کرتے *
ڈالی سے جدا کرنے سے پہلے سوچا ھوتا  اگر زندہ پہ ترس نہ ہوا تو کٹ جانے کے بعد بھی سوز و گداس منایا نہیں کرتے
* 03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ        A.P.E.
منڑ دی گال محبت ھے جرم میڈا سائیں جیویں کوھیں اویں کوھیساں *
چن نال تاں میں رسی کدی ناں تیڈی اکھ شارت نال گل لگ منیساں *
جند مانڑیں شالا توں وے سانول تیڈی بانکی ٹور ڈیکھ ٹھرساں تے جیساں *
عزیز جیڈا دور پیا توں وسیں ھے نقش دل تے ھیکوں سجھیساں جوڑیساں چھکیساں * 03006807997 M.A.AZIZ
گل جنمبیل پاتے منت تے ارداس چا تے پنڑ دی آس لا تے دربار تیڈے میں آیاں ¤
پنڈ گنہاں دی چا تے سارے عیش آرام ونجا تے مناونڑ دی آس لا تے دربار تیڈے میں آیاں ¤
سرائیکی سنجاݨ کوں خطرہ
ں پنجابی دا لہجہ ثابت کرݨ کیتے ہر فورم تے سازشاں وچ مصروف ہن. افسوس دی ڳالھ اے ھ جو اساݙے کجھ معروف دانشور وی ایں کم وچ برابر دے شریک ہن. محترمہ مسرت کلانچوی صاحبہ اتے انہاں دے خاندان نے سرائیکی زبان و ادب کیتے اݨ کھٹ کم کیتے، جناب حفیظ خان صیب سرائیکی زبان و ادب دا ہک قد آور ناں ہن مگر انہاں دی ایہو جہے فورمز وچ شمولیت نال نہ ہی سرائیکی دی خدمت ھ بلکہ اپݨے ذاتی، مالی مفاد کیتے پنجابی دا لہجہ ثابت کرݨ آلیاں دے ٻانہ ٻیلی بݨ کراہیں وسیب دی دلآزاری دا باعث بݨدے پن جیندی اساں سخت مذمت کریندے ہیں. ایں نازک ویلہے جݙاں سرائیکی وسیب اپݨی قومی شناخت دی بقا کیتے ہک نازک موڑ وچوں گزردا پے ایہو جہے عمل دا حصہ بݨݨ نال اے حضرات وسیب اتے ما ٻولی سرائیکی نال غداری سمجھیا ویسے. عبید خواجہ
عبدالعزیز بھٹہ
ݙوہڑہ
عزیزاں توں کنڈ ولا تے سائیں کوں اکھ دا نور بڑا تے نور چمنڑ سانگوں دربار تیڈے میں آیاں ¤
نہ ویساں اسلوں خالی تیڈی صورت کملی ھے کالی واسطہ ھئ سوھنڑی کملی دا سہنڑے دربار تیڈے میں آیاں ¤03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
سوھنے یار جتھاں وسدن اتھاں کوجھیاں جا نی ھوندی ¤
کوجھے جتی ترلے پاون سوھنیاں دی کدی ھا نی ھوندی ¤
کر گھندے قید محبت نوں جے ہتھ لگے انہاں دے کدی رھا نی ھوندی ¤
جے عزیز ترس چا کماون تاں دید پاون توں بغیر ھور کوئ واہ نی ھوندی ¤ 03006807997 M.A.AZIZ BHUTTA
مولا اتھ واسی وسانیں ککھاں توں کمزور لکھاں انسان *
ھر ہتھ تایں ڈو پیا ھے چودا بخش مولا توں  ڈے  اپنڑی امان *
صدقہ مٹھڑے پاک نبی دا بخش ھر عزیز کوں عزت رزق سکھ تے جان *
03006807997 جیوے سرائیکی جیوے پاکستان
دل پریتاں  ھن  نال تیڈے  نیبھاوئیں  ھا  سدا  نہ  رھاسیں  باقی *
چنگا چوکھا ھے ناں  روح  تائیں باقی تاں  ھاسیں خاکی *
خاک تھی مٹی نال مٹی ویندی کردار کریسن  راکھی *
عزیز تیڈی کیتی کٹھی پیا جگ  ھے کھاندا تائیں  سر  تے    باری  قبر  ھے  چاتی * ھردلعزیزھرداعزیز
{¤نعت شریف¤}
اکھیاں جو میٹیم دیدار تھی گے
¤ ایڈا سوھڑاں ھا سوھڑاں بیا پیار تھی گے
¤ٹھرٹھر وجاں میں جندڑی میں واراں
¤ اکھیاں جو میٹیم دیدار تھی گے
¤ تھیواں سوھڑیں توں صدقے قربان سارا
¤ نال ایں جلالی جلوے بیا نیکھار تھی گے
¤ کائیں عشق کوں نندروں آ تے جگاۓ
¤پندھ کیتے کیتاۓ سارے ونجاۓ
¤ اکھ جو کھلی میڈی جی بے کرار تھی گے
¤ اے تصور دے سانگے ول کڈاں ملسن
¤ ایں اجڑے چمن دے پھل کڈاں کھلسن
¤ کر قبول سوھڑاں عزیز تیار تھی گے
¤ ایڈا سونھڑاں ھا سونھڑاں بیا پیار تھی گے
¤ ..... بیا پیارتھی گے ¤       ........................ 03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ موضع ٹبی ڈھکواں احمدپورشرقیہ بھاولپور
ݙوہڑہ
سوچ سوچ تے ٹردا حامی دھوڑا آے ڈھٹاں کچکول ترٹ پۓ
سائیں کوئ اوگنڑ کائنیں   صوبائ لوکاں  دی  پہچان   وچ *
سب صوبیاں کوں پیا ناں ھے چھکدا صوبائ لوکاں دی زبان وچ
* بیشک ھرکوئ خوش پیا وسدا جنت وطن دے جہان وچ *
پر عزیز کیوں ناں نہ ھووے سرائیکیں دا سرائیکستان ڈتے مولا دے پاکستان وچ *    .....؟
* پہلے پیار دے ٹھوٹھے خالی ھن بڑ سائل آۓ کہیں نی الواۓ ھتھوں منہڑیاں  دے  بول  وٹھ  پۓ
* شاکر ھیں اساں دلبر دی ایں محبت دے ھن انمول موتی  جہرے سوھنڑیں منہ توں پھٹ پۓ
* عزیز ھاوی لگدا ھا ایویں جیویں دل نگر وچ گئ اے اج کوئ لٹ کھسٹ پۓ *
ھردلعزیز تساڈاعزیز ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ 03006807997
سوھنا یاد کرن تے ڈینداں سائیں کوں داد اے *
مولا آباد رکھی اے تاں یاد نال یاد اے
* کل بلائیں رد ھوون میڈے ڈھول دیاں
* عزیز شالا وسدا رھاویں سدا رھاویں شالا شاد اے *
عزیز کسی معصوم کوگنہگار سمجھنے سے پہ پہلے سوچ تو سہی  اللہ کتنا  بڑا قادر اور  قدیر ھے
¤ جو خود کرتا ھے پیار اپنے بندوں سے تو چلاتا اس کے بندوں پہ تیر ھے
¤ اس دنیا  میں   ھر شۓ  فنا   ھونی  ھے اے  مفلس ¤
تو خود اپنی  مفلسی  پہ  سوچ کیا سامان سفر ھے تیرا جو  ھے  یاد کرتا   بہاتا  نیر  ھے ¤
کوئ ھم سے پیار کرکے دیکھے تو سہی گلے کے ھار ھر جائیں گے ¤
جب بھی آنکھیں چار ھوں گی انکی پلکوں کے دریچوں سے دل میں اتر جائیں گے
¤ ھم بھی کوئ ایسے ویسے تو نہیں جب بھی نکلنے کو کہا وہیں کے وہیں مر جائیں گے
¤ عزیز اس دھرتی پہ ھمارا بھی حق ھے اتنا جب دل میں رہے تو وہ بھی اک دن پسر جائیں گے
¤03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ SQM   APE
اسلام علیکم :-- میرا یہ پیغام محبت تمام دنیا کے لیے ھے سرا ئیکی زبان بولنے والے یا کوئ اور زبان بولے والے  جو تمام دنیا میں پاکستانی اپنے پیٹ کی خاطر اور رزق حلال کی خاطر محنت مشقت کر رھے ھیں وطن عزیز کو معاشی فایدہ پہچا رہے ھیں وہ میرے پاک وطن کے مجاہد و سفیر ھیں پورا وطن انکو سلام پیش کرتا ھے ...انکی خیروعافیت کےلیے رب کے حضور بادست دعا  ھے  ... سرائیکی زبان کلچر وسیب  عوام  اور پاکستان تا قیامت سلامت رھیں ... آمین ثمہ آمین ... ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ 03006807997 ***--***
فقیروں کے کشکول محبت کی خیرات بغیر کبھی بھرتے نہیں
¤ محبت کرنے والے محبت کی سوغات لیے بغیر کبھی مرتے نہیں
¤ عزیز تو بھی کبھی محبت آدم کر کے دیکھتا ¤
محبت کرنے والے محبت کی بارات بغیر سولی پہ چڑھتے نہیں
ساھا داکوئ وسا نی ھکل پوسی ھک پل نہ راہسی
* ڈھیر کئ سمنبھلدے رہ گۓ بن سمنبھلیے عزرائیل دی آ پئ ڈاسی
* اگوں اسہ مٹی دا ھا عملوں خالی پنڑں سانگے رب  ڈو  ہتھ چاۓ جہرا  ہمیش راہسی
03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ   احمدپور شرقیہ
--: روھی دا ھک       ثقافتی رنگ :--    --¤--
کھلدی کھیڈدی میں گھوکدی *
بھجاں مشقی وانگیں شوکدی *
گل چولا تلے ھار والا *
سر ڈلا چھکے چنی والا
* نیلی اجرک لمے دی ھوکدی *
گل پا چاندی گودام جھنجیری والے
* جھمر جھمکے پاواں تے ھسی یار معشوق دی
* بندڑا چھلڑے ڈاڈھے بھاندے
* رمجھول پوپا بوولا بسنتی پا لگاں سسڑی ملوکدی
* پیریں پا بناتی کھسہ کڈھائ والا *
ہتھ چا چھمک لیلے بکریاں چار دی بھج بھج چاھوکدی
* عزیز میڈی روھی دے ھن اے رنگ سارے
* جتھاں پئ اے تیڈی کوئل کوکدی *
---:---¤---:--- 03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
اک دید مضطرب تھی مدتوں سے دیدار کے لیے
* جب وہ آۓ فقیری مجبور نہ کر سکی کچھ اہتمام دلدار کے لیے
* ان کے دل ارماں سے تو بھر گۓ جسکی کوئ حد ہی نہ رہی
* عزیز ہمارے بھی اشک نہ تھم سکے گرنے کی خاطر رخسار کے لیے * 03006807997     {عزیزبھٹہ}
ݙوہڑہ
کوئ رقبے دار ھووے کاہیں کم دا نی جے تائیں اپنڑاں نہ ملس رقبہ کلہے
* کریسن نکیر واہ واہ تے منیسن خوشیاں آکھسن بلے بلے
* تراۓ ہتھ لمبی چھی ہتھ جھکی جائیداد دے بڑ وارث پاتی اساں پلے
* عزیز پیارا کیا مانڑ کریسیں زر دولت دی تاں اے سب رل ویسی ھر شۓ  رولیاں دے رلے * 03006807997       {عزیزبھٹہ}
ڈنگے پھنگے پندھ روھی دے تے سدھے سپاٹ ڈھاراں دے
* پندھ سنڑ ھاں ھٹیج ویندے ملوک شہزادے سرداراں دے
* تھئ نال انہاںدےجہرے ھن لاریاں توں مسیے ھن  بسیجے کوڑ دیاں بھر ماراں دے
* عزیز نہ کر ارماں کہیں کوں کوئ کیا ڈیسی گھنسی اے رنگ ھن سارے فناہ دیاں بازاراں دے *         03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
ساڈی بے کھندائ تے اوکوں زری ارمان جو کائنیں
* کہیں ویلے ھک تن ھاسے ساڈا ھڑ تن توں تن جدا ھے  اوکوں زری ارمان جو کائنیں
* عزیز ایں ڈاڈھپ تے خوش نہ تھی ویلا اللہ ڈیویسی مولا دے رسے دراذ ھن زری وی بے جان تاں کائنیں *             جیوےسرائیکستان  S.Q.M.  A.P.E. 03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ  احمدپورشرقیہ   -:-
گل جنمبیل پاتے منت تے ارداس چا تے پنڑ دی آس لا تے دربار تیڈے میں آیاں
¤ عزیزاں توں کنڈ ولا تے سائیں کوں اکھ دا نور بڑا تے نور چمنڑ سانگوں دربار تیڈے میں آیاں
¤ نہ ویساں اسلوں خالی تیڈی صورت کملی ھے کالی واسطہ ھئ سوھنڑی کملی دا سہنڑے دربار تیڈے میں آیاں ¤03006807997 ماسٹرعبدالعزیزبھٹہ
سامری تورات
سامری تورات(دیگر ناں، Samaritan Pentateuch، عبرانی: תורה שומרונית تورہ شوم رونیت) عبرانی بائبل دی پہلی پنج کتاباں دا ہک مسودہ ہے جیہڑا سامری حروف تہجی وچ لکھا ڳيا تے بطور صحیفہ سامریوں دے اتھاں رائج ہئی۔ مسوراتی متن تے سامری نسخے وچ چھی ہزار دے قریب اختلافات پائے ویندن۔ جنہاں وچوں بیشتر الفاظ دے املا یا قواعد دا فرق ہے۔ لیکن کئی اہم لسانی اختلاف وی ہن، جیویں کہ سامری نسخے دے مطابق کوہ گرزیم تے ہک قربان گاہ دے قیام دا حکم۔
اگرچہ یہودیاں تے سامریاں وچ حد درجہ مخاصمت پاتی ویندی ہئی، سامری صرف تورات کوں ہی الہامی منیندے ہن، باقی کہیں کتاب تے اوہ ایمان نہ رکھدے تے انہاں دی مخالفت کریندے ہن۔ سامریاں دا ایہ نسخہ تورات نحمیاہ تے عزرا توں وی بہت پہلے دا ہئی۔ سامری دا جیہڑا نسخہ نابلس وچ ہے اوہ قدیم عبرانی زبان وچ لکھا ڳیا ہے۔ ڈھائی ہزار سال تک سامریاں تے یہودیاں دے کول الڳ الڳ تورات رہی جیندی وجہ توں تورات دا ایہ نسخہ اپݨی الگ مذہبی حیثیت منواوݨ وچ کامیاب رہیا۔ یارہویں صدی وچ صور دے ابو الحسن نے ایندا ترجمہ عربی زبان وچ کیتا، جیندی ابو سعید نے تیرہویں صدی وچ نظرثانی کیتی۔
شیر افگن نیازی
شیر افگن خان نیازی دا تعلق ضلع میانوالی نال ہئی۔ ضلعے دی اہم سیاسی شخصیت ہن۔ کئی واری اسمبلی دے رکن بݨے۔ اسمبلی اچ سرائیکی صوبے کیتے آواز بلند کریندے رہیے۔
شیر باز مزاری
شیرباز خان مزاری دا تعلق روجھاݨ مزاری نال ہئی تے او خطے دی اہم سیاسی شخصیت ہن۔
ڈائری دا پنا 39
ڈائری دا پنا : 39
بُگھار توں مِٹھی دے رستے وچ خلیل کنبھار پہلی پھیریں اپنڑے بارے الوایا ' اوندا پیو فقیر مقیم کنبھار مٹھی تھرپارکر دا مہاندرا ہک جنڑا ہا جیڑھا لوکیں وچ اپنڑی سماجی سیاسی اہرکاری پاروں ڈِھگ آدر رکھدا ہا ' اوندیاں گالہیں وچ تھر, ننگرپارکر, راجھستان تے کَچھ دی روز ڈہاڑی حکمت بُلیندی ہئی ' اوندے نال لوک ساری رات جاگدے ہَن تے سارا ڈینہ ٹُردے ہَن ' اوہ ہزاراں لکھاں دے مجمعے وچ بولے ہا تاں لوک اکھ نہ جھمکیندے ہَن ' میں اج وی بابا مقیم کنبھار کوں وڈیوز وچ الویندا ڈیدھاں تے حیرت دے گھر وچ لگا وینداں ' گزرل ڈینہاں سوشل میڈیا تے ہک ویڈیو وچ بابے مقیم کنبھار کوں بلیندا ڈٹھا تے خلیل کوں ملتانوں فون کیتا جو بابا اج ہوندا تاں تیڈی جاہ تے یاری ساڈی اوندے نال ہووے ہا ' خلیل اگوں قہقہہ لایا " بلکل سچ اے بھائی " خلیل کنبھار مٹھی توں 30 کلومیٹر اُتر دی ہک وستی نوہٹو دا جَم اے ' اج ایہ ترے چار سو گھراں دی وستی ہے ' آکھیا ویندے کڈاہیں نوہٹو دریا ہاکڑا دی کندھی تے موہنجودڑو تے قدیم راجھستانی شہر ڈھولا ویرا دے وچکار وڈا ہک شہر ہا ' ایہ ہاکڑا دی پَھلی اج وی مینہ وسے تاں واہندی تے بدین توں اگاں شکور جھیل وچ ونج ڈھاندی اے ' ایں شہر بارے تھر دی روایت آہدی " نوہٹو وچ نو سو دھوبیاں دے گھاٹ ہِن ' کئی میل پروں نوہٹو دے عطر دی مہکار آندی  کَچھ بَھج دا اڈھو کیھر جڈاں ہوتھل پری کوں پرنیجیا تاں اپنڑے شہر وچوں لڈ کے نوہٹو وچ آ وسیا ' اِتھاں اوندا پری وچوں پُتر جمیا جکھرو جیندی سخاوت تے دلیری پاروں شاہ لطیف آکھیا  بس جکھرو لائق عزت دے ہے باقی اینویں ناں دے میر ہِن, ایہ مٹی بس اتنی ہئی جو جکھرو بنڑیا " ایں نوہٹو وچ ہک ما خلیل کنبھار جَنڑیا۔ رفعت عباس
یٰسین بلوچ دی کتاب، بھاڳ بارے تبصرہ
تبصرہ:
صدر فاران نعت اکیڈمی ڈیرہ غازی خان
سرائیکی شاعر یٰسین بلوچ دی کتاب ’’بھاڳ ‘‘ بارے لکھدن:
یہوداہ بن یعقوب و قبائل بنی اسرائیل
thumb|یہوداہ
thumb|یہوداہ دا مقبرہ
یہوداہ دا مقبرہ شہر یہود وچ اے. بنی اسرائیل دے مقدس مقامات وچ ایندا شمار تھیندے.
نواں نظام (افسانہ)
دُنیا دا نواں نظام (سرائیکی لوک افسانہ)
آہدِن جو شیر جنگل دا بادشاہ ہے،ہوندا ہوسی کݙاہیں،ہُݨ تاں اوندا حال اِی ساݙے بادشاہیں جیہاں ہے۔ ساݙے بادشاہیں کوں وی ہُݨ باقاعدہ آئینی تحفظ ݙے کے بچیندے پئین۔ شیر وی صرف نیشنل پارکیں اِچ ہتھیکا ہے۔ اونویں شینہ کوں لوک سرکس اِچ سٹول تے چڑھیا ہویا وہ روز ݙہدن۔ رِنگ ماسٹر دے ݙر کنوں تراݙ دا وی ہے،سرکس اِچ ٻیٹحے ہوئے لوک اوندی تراݙ کنوں تھوڑا ٻہوں ݙر وی ویندن۔ ݙردے صرف وݙے ہِن۔ ٻال اَصلوں نہیں ݙردے۔ اُنہیں تاں شینہ کوں چڑیا گھر اِچ ݙٹھا ہویا ہوندے تے اپݨی پہلی دی کتاب اِچ وی وݙیں کوں تاں اپݨی پہلی دا کتاب آلا شینہ یاد نہیں ہوندا۔ اُنہیں کوں اپݨی آخری کتاب آلا بادشاہ یاد ہوندے ایں واسطے او باشاہ کنوں وی ݙردِن۔ ٻال بادشاہ کنوں وی نہیں ݙردے۔ او بادشاہ کوں روز ٹی وی تے ݙہدن،جاپان دے بادشاہ کوں اکبر بادشاہ کوں ڈرا میں اِچ ݙہدن۔ ایں واسطے او بادشاہ کنوں وی نہیں ݙردے۔ التبہ وݙے انہیں کوں بادشاہ تے شینہ کنوں وݙا ݙراوݨ دی کوشش کریندن۔ ٻال نَہر کنوں وی نہیں کیوں جو نَہر دا سوتر ہزاریں سالیں کنوں بندے کنوں ہاری من تے اوندے نال وسݨ شروع کر ڈتے۔ اوالسیش کوں تاں ہر روز ڳلی اِچ اپݨے مالک دے سائیکل دے پِچھو پِچھو دُرکدا ݙہدن۔ ٻچے صرف گیدڑ کنوں ݙردِن۔ جݙاں دا جنگل مُکِن دِلیر تے طاقت ور جانور چڑیا گھر آلُکین۔ ہُݨ رات کوں انسانی وستی دے نال صرف گیدڑ ہوندے جیڑھا ساری رات اپݨے ہووݨ دا سݙمریندا ہووے۔ ٻئی اے ڳالھ جو گیڈر رنگ ماسٹر دی چابک دے ݙر کنوں سٹول تے وی نہیں چڑ ٻہندا۔ گیڈر دی تصویر کتابیں اِچ وی نہیں ہوندی۔ گیڈر ٻہوں سیاݨا ہے۔ او صرف رات کوں ݙریندن۔ ٻال وی سیاݨے ہِن او رات کوں ٻاہر نہیں نکلدے۔
عبدالمجید نتکاݨی
نکا ویہلا پگلہپ ت شرارتیں دا ویہلا ہوندے واقعہ اے ہے جو ڈو بھرا نہر دی کچی پٹڑی تے کھڑے ہن تے ڈٹھے نے پرو کولو ڈو جوان ہکے سائیکل ت چڑھۓآندن وڈا بھرا چھوٹےکوں آہدے ریت دی مٹھ بھر تےانہیں ت سٹ گھت.چھوٹا بھرا امنا کر ت ریت چا گھندے پر سائیکل آلا چاچا جوان ڈیکھ گھندےت چھوٹے کوں آہدےریت نہ سٹ یار اساں تاں یار نسے اے سنڑ تے چھوٹےبھرا ریت سٹ گھتی ہے.
اےچھوٹا بھرا عبدالمجید نتکانی ہا ایں واقعےدا اتت اے ہےجو ہر کہیں دی گال من کےدل دی مرضی کرنڑ آلے ت آصف اعوان دی طرفوں "صدر ممنون" دا "آصفانہ خطاب" حاصل کرنڑ آلے ایں مولوی دی سنگت اچ اساں جھئیں نمانڑے وی پھسۓودن.
ناں دا اثر ضرور ہوندےت جیندا ناں شرر ہووے او برف دے بلاک ت وی چاہ تپا سگدے ت کڈاہیں کڈاہیں نتکانی ت شرر وی تپ ویندن پر تپدے اوں ویہلے ہن جڈاں میں چھٹی آیا ودا ہوواں ...ہیلو... میں بھڑویندا نئ انہیں کوں بلکہ صلح دے بدلے پکیاں ہویاں کچیاں سیواں میڈے ذمےہوندین تہوں اے تپدن.
نمازی پرہیزی بندے ہن ت میں اکثر ایں ڈر توں انہیں نال نئ ٹردا جو پنجے نمازاں پڑھنیاں پوسن البتہ شررآہدے نماز نتکانی دے ہتھ ت چڑھی کھڑی ہے اڈو اللہ اکبر اڈو السلام علیکم ورحمہ اللہ.
اکثر لوگ آہدن مولوی، استاد تے فوجی رنو (رن مرید) ہوندن. ستم ظریفی ڈیکھو نتکانی مولوی وی ہے استاد وی ہےت اکثر شودا کڈھڑیں دےڈر توں روٹی نئ منگدا جڈاں بیٹھک ت ونجو جتنا آکھو، رڑو پٹو جو اساں روٹی نئ کھاندے،کھادی ودے ہیں اےروٹی چا آسی ت آکھسی تہاڈے بہانے تیں میں کھا گھنساں. چاہ نال بہوں چاہ ہسی البتہ موٹر سائیکل چلاونڑ توں بہوں ڈردےپر سیکنڈ سیٹ ت بہہ ت وی ادھی ڈرائیونگ آپ کریندے "خیال کر یار اگو ٹرک ہے" "خیال نال مڑیں پچھو ٹرالا ہے" حالانکہ میں کئ دفعہ آکھۓجیندےپچھو مولوی ہووےاوکوں ٹرالا کیا آہدے؟؟
شاہ نواز خان مشوری
سرائیکی تحریک دے انتہائی متحرک رہنما ہن۔ شاہنواز خان مشوری دا تعلق فاضل پور ضلع راجن پور نال اے۔ سوجھل دھرتی واس دے بانی تے موجودہ چئیرمین ہن۔ سرائیکی صوبے کیتے اُنہاں دی جدوجہد قابل قدر اے۔ ایندے علاوہ سرائیکی وسیب اچ آوݨ آلی کہیں وی مصیبت اچ ہمیشہ عوام دے نال ہوندن تے فلاحی کماں اچ ودھ کے آہر کریندن۔
یہودیاں دی تاریخ
ابراہیم علیہ السلام دے ݙو پُتر ہن۔ اسماعیل  تے اسحاق۔ اسحاق دے وی ݙو پُتر ہن، ایک یعقوب تے ٻیا عیسو۔ عیسو پیغمبر کائناں ہن۔  یعقوب  علیہ السلام پیغمبر ہن۔ یعقوب دے بارھاں پُتر ہن۔  جنھاں وچوں  ہک دا ناں "یہوداہ" ہا۔ "یہودی" دا لفظ ہیں کنوں ہے۔ یعقوب دا لقب ہا "اسرائیل"۔ اسرائیل دا مطلب ہے اللہ دا بندہ۔ ایہے بنی اسرائیل یعنی اسرائیل دی اولاد "یہودی" سݙویجے۔
آدم کنوں ملاکی تائیں جتݨے وی انبیا گزرے ہن۔ یہودی انہاں سب کوں انبیا منین٘دے ہن۔ یہودی ملاکی کوں آخری بائبلی نبی سمجھدے ہن۔ تے ملاکی دے بعد جتݨے وی نبی آئے انہاں کوں یہودی نہیں منین٘دے۔ تے ہݨ تائیں مشیاخ (مسیح) دے انتظار وچ ہن، ان دے نزدیک مسیح ہی آخری پیغمبر ہو سی۔ ایں طرح یہودی توریت کوں اللہ دی طرفوں نازل شدہ منین٘دے ہن، لیکن انجیل تے قرآن کوں نہیں منین٘دے۔
اسم مشتق
مشتق دا بیان
الف- تعریف: مختلف ماہرین لسانیات دے نزدیک ، اسم مشتق دی تعریف کجھ ایں ہے ۔
1۔ اے ترئے جملے ݙیکھو۔۱۔او اَڄ ویسی تے صباحیں آسی ۔۲۔ایندڑ وقت دی ڳالھ کر ۔۳۔آندا تاں ہر کُئی ݙہدے پر ویندا کُئی نیں ݙہدا ۔
اُتے ݙتے ڳئے پہلے جملے ئِ چ لوظ ویسی تے آسی بطور فعل ورتیے ڳن تے تریجھے جملے ئِ چ آندا تے ویندا بطور اسم آئین جݙوں جو تریجھے جملے ئِ چ لوظ ایندڑ وقت دی صفت دے طور تے ورتیاڳئے ۔