cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شمیم عارف قُریشی
شمیم عارف قریشی 22 فروری 1957ء کوں ملتان وچ ڄمے تے 11 اگست 2018ء کوں انہاں دا انتقال تھی ڳیا.شمیم عارف قریشی دی کافی دے ُ سر وچ ،،،تکرار دھمی دے گھوکدے چرخے دی طرحاں، عرض ،عرضیاں والی ، اسلوب حال عاجزاں ،،،لوظ صاف صفا ،ُ لہجہ ُہج آلا، من بخشش منگنڑ دے ڈھو دا ، کافی، بندے کوں اللہ دے سامھنڑے بلہیندی ہوئ ، شمیم عارف ،دی کافی نویں ویلے دی ٹور دے سارے حال حوالیاں تے تل وسیب دے بندے دے ُاوںُ مکھ پنے کوں سامھنڑے گھن کے آندی اے جیندے وجود کنوں اے جاپدے جو بندہ آپنڑیں بھوئیں دی کلاسیک نال جڑئیاہوئے تے اوندی روح پچھلے زمانیں نال ُ جڑئی ہوئ اے تے زمانہ سرائیکی بھوئیں دے ہوں خالص وجود اچ جییندا پے جیندے اچ کہیں بئی تہذیب یا نسل دی پیوند کاری کائنی تھئی.
ہر شے دیسی اےایں دیسی بھوئیں دے کجھ حملہ آور ڈاٹھے بدھ شکلاں وٹا کے مظلومیں اتے ایویں ظلم پے کریندئن جیویں حسینی قافلے دے یزیدی چڑھ لتھے ہن ۔ پر انصاف ایہو آندا پے جو اے حکومت جہڑی ساڈے وس اچ نی رہئی شمیم عارف قریشی دی کافی فلسفہ ڈسیندے جو اے حکومت باہرلے ہتھیں لٹ مار دے تجربیاں کنوں گزردی پئ اے ہک جہاڑے اے ساکوں واپس ملسی کیوں جو پہلے وی انگریز حکومتاں ایں وسوں دے بھوگ نی بھوگ سگیاں تے ہنڑ ایں ساڈی مقامیت اتے وسوں اتے کہیں بئے مزاج تے رعب آلی ثقافت قابض تے غاصب نی رہ سگدی اے شمیم عارف تل وسیب دا گوڑھی انسیت رکھنڑ آلا بندہ اے.
نمونہ کلام
ساہ تاں ساہ ہِن ٹُردے راہسِن راہ دے وانگوں
توں ولسیں تاں اکھیں ہوسِن گھاہ دے وانگوں
کینجھے ہِن مقسُوم اکھیں توں لُڑھدے ویندِن
دریاویں دی بھَر دی لگڑی ڈھاہ دے وانگوں
کافی بِن تے کنیں دے وِچ گُھلدی ویندی
بولی او جیڑھی لگے اپنی ما دے وانگوں
نیل فلک تُوں اپنا نیلم ول پئی منگے
شہر قدیم دی ڈٹھی ہوئی کہیں جاہ دے وانگوں
ݙوہڑہ
ڈینہاں کہیں دیاں راہیں دے وِچ راتیں سُفناں لبھِن
اکھیں روز حیاتی منگن
جیندے در تے روز ویہاون اوں درشن کوں سنگن
تسے کوئی پکھیاں دے وانگوں گھُٹ پانی دا منگن
اپنی اپنی جا تے نظرِن دِل دے وچوں لنگھن
پی پی دا سرائیکی نال ظلم
سینیٹ ءچ قومی زباناں دا ٻل ہئی جیندے وچ صوبائیت دی بݨیاد تے پیپلزپارٹی نےصرف چار زباناں کوں قومی زباناں قرار ݙتا ڳیا تے سرائیکی زبان کوں قومی زبان تسلیم نہ کیتا ڳیا پورے سرائیکی وسیب ئچ ایندے خلاف واویلا کیتا ڳیا جیندے متوں وسیب ئچ پیپلز پارٹی دا گراف ٻہوں سارا ڈھہے ڳیا میں اے ڳالھ کیویں بھل سڳداں جو ایہیں حق تلفی توں تاں میݙا دل پیپلز پارٹی کنوں بر تھیا ہئی جو زرداری نے سندھی زبان کوں قومی زبان منوانوݨ کیتے سرائیکی زبان کوں وتآء تے سٹ گھتیا ، حالانکہ سرائیکی زبان خود زرداری دی مادری زبان ہئی پر سیاست ٻہوں بے رحم شئے ہے ۔ زرداری تاں ساݙے نال دآء کھیݙ ڳیا ۔
ول وی میݙا ریکارڈ ء جو جݙاں میں ووٹ ݙیوݨ دا اہل تھیا ہم تاں پہلا ووٹ تلوار تے لاتا ہم تے ات واری وی ووٹ تیر کوں ݙتم چا ، صرف اے سوچ تے جو شاید اے میݙی حیاتی دا آخیری ووٹ ہووے تاں میݙا لائف ریکارڈ نہ ترٹ ونجے جو ساری حیاتی صرف پیپلز پارٹی کوں ہی ووٹ ݙیندا ریہاں۔ فیاض علی شہباز
رائے احمد خان کھرل دی شہادت
فنانشل کمشنر تھابرن دے بقول “احمدخاں کھرل تے انہاں دے ساتھی ہک مہینے تک کوٹ کمالیہ تے قابض رہے تے ترے مہینے تک ساہیوال توں ملتان تک دا رستہ روکے رکھا”۔
پنجاب میوٹنی گزٹ وچ ہے کہ
“ایہ لوگ ڈھول پیٹیندے ہوئے حملہ آور تھیندے ہن تے بڑی بہادری دے نال انگریزی کمک پہنچݨ توں پہلے انگریز فوجیاں توں ہتھیار چھک کے غائب تھی ویندن”۔
تھابرن لکھدا ہے کہ “ایہ لوگ نڈر تے چالاک گوریلیاں دی طرح کاروائیاں کر کے سرعت دے نال ہک جگہ توں ݙوجھی جگہ منتقل تھی ویندے ہن”۔
میجر رابرٹس منٹگمری لکھدا ہے:
“جیہڑے ویلے اساں دریا دے کنارے تے پہنچے تاں باغی نے ݙوجھی جانب کھڑے تھی کے اعلان کیتا کہ اوہ انگریزاں دا وفادار نی صرف دلی دے مغل بادشاہ دے تابع ہے، جس وقت انگریزی فوج دریا توں گزر کے ݙوجھی طرف پہنچی تاں احمد کھرل چھاپہ مار کمانڈر دی طرح غائب تھی چکا ہئی”۔
منٹگمری گزیٹئیر لکھدا ہے کہ “احمد خان ہک قد آور، بہادر، ذہین تے حیرت انگیز شخص ہئی جس دی قیادت وچ گوگیرہ جیہڑا ڈسٹرکٹ منٹگمری دا ہیڈ کوارٹر ہئی جس وچ پاکپتن، ساہیوال تے اوکاڑہ دے علاقے شامل ہن، اس دی عوام انگریز دے خلاف جمع تھی گئی ہئی”۔
مورخ کیوو براؤن دے مطابق معرکہ گشکوری وچ ترے توں پنج ہزار لوگ شامل ہن، جیہڑے قد آدم جھاڑیاں وچ لکے ہوئے ہن، چیف کمشنر پنجاب دے سیکریٹری برانڈرتھ نے لکھا ہے کہ چالیہہ توں پنجاہ میل دے علاقے وچ ویہہ توں تریہہ ہزار باغی پھیلے ہوئے ہن. ہک ݙوجھے سیکریٹری رچرڈ ٹمپل نے لکھا ہے کہ لاہور توں ملتان تک سوا لکھ باغی سرگرم عمل ہن. اتے دے ترے دائرے ایں بنیاد تے بیان کیتے ڳئے ہن۔
تراب الحسن سرگانہ نے ایں پنج روزہ معرکے کوں ایویں بیان کیتا ہے کہ “انگریزی فوجاں ایں علاقے وچ پھیلیان ہوئیاں ہن جیہڑے مجاہدین دی تلاش وچ ہر گراں کوں سڑیندے ویندے ہن. مجاہدین اچانک نمودار تھیندے، انہاں تے حملے کریندے تے لک ویندے”۔
ݙاہ محرم الحرام بروز جمعہ 21 ستمبر 1857ء کوں گشکوری دی جنگ رائے صاحب دی شہادت دے نال ختم تھی گئی. رائے صاحب اپݨی گھوڑی “ساوی” تے چڑھ کے لڑدے ہن. ایہ گھوڑی اٹھارہ ویہہ فٹ لمبے چھلانگاں مریندی ہوئی دشمن دے سراں توں گزر ویندی تے رائے صاحب وار کریندے ہن ویندے. رائے صاحب نے ݙوپہر دے ویلے آخری وار انگریزاں کوں للکارا لیکن میدان وچ کوئی حرکت نہ تھئی. انگریزی فوج بڑی تعداد وچ مریج چکی ہئی تے باقی سہم کے ݙیڈھ کوہ پچھوں ہٹ چکی ہئی. مجاہدین دے دستے اپݨے اپݨے علاقے توں سرکاری فوج دا صفایا کر کے واپس پلٹدے گئے، رائے صاحب نے آکھا، اساں نماز دے بعد نکلسوں تے شام تک جھامرے دی طرف اپݨے خفیہ ٹھکاݨے تے پہنچ ویسوں. رائے صاحب نے وضو کیتا تے ظہر دی نماز شروع کر ݙتی. انہاں دے نال سردار سارنگ تے پنج چھی دیگر مجاہدین وی موجود ہن۔
سرائیکی لوک ادب تاریخ دے کتاباں
سرائیکی زبان تے سرائیکی لوک ادب دے نامور محققین اتے ناقدین دی طرفوں مختلف ادبی رسائل، ادبی کتاباں دے مقدمے، دیباچے، ایں گاٖلھ در واضح اشارہ کریندن جو سرائیکی ادبی تاریخ بارے جو کم کیتا ڳئے اوہ ناکافی ہے۔
"نامور شاعر،ڈرامہ نگار، براڈ کاسٹر، دانشور، کیپٹن (ر) اختر جعفری آپݨے ہک اخباری انٹرویو وچ آہدن:"'جتھاں تک ادبی سرائیکی تاریخ نویسی دی گاٖلھ ہے تاں ایں بارے عرض ہے جو  سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دا کم حالی تک تشنہ ہے۔ ایندے تے جامع کم کرݨ دی لوڑھ ہے۔'"سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے ضمن وچ تشنگی دے احساس کوں مدنظر رکھیندے ہوئے ایں خطے دے محققین، مورخین تے ناقدین نے جستہ جستہ کوششاں ضرور کیتین جیندا ثبوت مختلف ادبی، شعری تذکرے اتے تنقیدی تحقیق مضامین اتے سرائیکی ادب دیاں اصناف دے جائزے شامل ہن۔
"سرائیکی زبان تے ادب" مطبوعہ 1987ء اکامی ادبیات پاکستان دی طرفوں انعام یافتہ ایہہ کتاب، پروفیسر دلشاد کلانچوی دی تحقیق و تنقید دا نچوڑ ہے ایندے وچ سرائیکی شاعری اتے جدید نثر ادب دی تاریخ کوں بیان کیتا ڳئے۔
"ملتان کی ادبی تہذیبی زندگی میں صوفیائے کرام کا حصہ" ڈاکٹر روبینہ ترین دا ڈاکٹریٹ دا مقالہ ہے جینکوں اردو زبان وچ لکھیا ڳئے تے ایہ مقالہ بیکن بکس ملتان دی طرفوں 1989ء وچ چھاپیا ڳئے۔ ایندے وچ سرائیکی لوک ادب دی تاریخ دے حوالے نال مباحث موجود ہن۔
ڈاکٹر طاہر تونسوی دے تحقیقی و تنقیدی مضامین اتے مشتمل کتاب "سرائیکی ادب، ریت تے روایت" کوں وی سرائیکی ادب دی تاریخ دے تناظر وچ شامل کیتا ونڄ سڳدے۔
سرائیکی مرثیہ نگاری دی تاریخ دے حوالے نال خلش پیرا صحابی دیاں ترے اہم کاوشاں "[سرائیکی مرثیہ گوئی دے چار سو سال" مطبوعہ 1980ء "سرائیکی مرثیہ گوئی کے پانچ سو سال" مطبوعہ 1983ء دے بعد "ملتانی مرثیہ" مطبوعہ 1986ء اہم کتاباں ہن جیندے وچ صرف مرثیہ گو شاعراں دے کوائف، نمونہ کلام شامل کیتا ڳئے۔
دلشاد کلانچوی دی کتاب "سرائیکی اور اس کی نثر" جیڑھی جو اردو زبان وچ سرائیکی نثر دی پہلی تاریخ ہے جینکوں مکتبہ سرائیکی لائبریری، بہاول پور نے 1982ء وچ چھاپیئے۔ ایندے وچ سرائیکی ادبی نثر تاریخ دا خاکہ تے ابتدائی نقوش ملدن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
سرور صابر
سرور صابر، سرائیکی زبان دا ہک شاعر اے تے سرائیکی ہک پراݨی زبان اے۔اے پاکستان دے ادھلے علاقے وچ الای ویندی اے۔پاکستان وچ ایندے الاوݨ والے تقریبا اٹھ کروڑکنوں وَدھ ہن۔ پاکستان دے علاوہ ایندے الاوݨ والے ہندوستان افغانستان عرب مما لک برطانیہ اتے امریکہ کنیڈا تے اسٹریلیا دے علاوہ ٻنیھں ملکیں وچ وی ہن۔اے آپݨے لٹریچر دے حوالے نال سرائیکی ہک امیر زبان اے۔شاعری اتے نثر دے حوالے نال ہر سال ٻہوں زیادہ کتاباں چھپدین۔اتے ہر سال چنگی کتاب تے اکیڈمی آف لیٹرز دی طرفوں خواجہ فرید انعام ݙتا ویندے۔
"جرمن دانشور سر آرل سیٹن کا مکالمہ رائل جیوگرافیکل سوسائٹی دے جریدے جیو گرافیکل جنرل اپریل 1942ء صفحات 174 تاں 182 وچ شائع تھئیاں ھِ صفحہ 176 تے پیرا نمبر 2 وچ رگ وید دے گیتاں وچ ھک عظیم دریا سرسوتی دا ذکر ھِ سرسوتی کِنوں مراد سویراس وتی یعنی اصحاب الرس دا دریا ھِ ایں بنا پر یقین غالب تھی سڳدے سرائیکی دا لفظ دراصل سوویراکی ھاں جو آہستہ آہستہ وگڑ تے سرائیکی تھے " سرسواتی دریا یاں ول ہاکڑا دریا چولستان وچ اِیں وقت خشک تھی چُکا ھِ اے دریا سرائیکی تہذیب و ثقافت دا ماخذ ھِ احمد حسن دانی معروف تحقیق دان تے اسکالر ھَن ایں نظریے دی تصدیق کیتی ھِ ٻقول احمد حسن دانی اکھدے کوٹ مٹھن وچ سویرا سلطنت دا دارالخلافہ ھاں جیندے شواہد احمد حسن دانی کٹھے کیتے ھِن پیش کیتن ۔ شوکت مغل صاحب لکھیندن "پراݨی کتاباں وچ معلمین تے صوفیاء نے ایں زبان کیتے اے نام استعمال کیتن گن ،سار،ایکی ،ایکہ،ایکم،وانی،اسور،ساریکا،سارایکی،آسورا اور اشورا ۔بعد وچ جو زبان ٻݨی اونکوں سارایکی یاں سرائیکی اکھیاں ڳئے۔شوکت مغل مزید لکھیندن جو سرائیکی زبان دا ناں " ساراسین " کِنوں نکلا ھوسے وی تھی سڳدے جو انھاں عرب قبائل کیتےاستعمال تھئیاں ھِ جنھاں دی سرحداں ابادان تے ختم تھیندا ھَن سراکین نام کا ایک ضلع وی عرب وچ موجود رہا ہے " افغانستان وچ سرائیک ناں دا ھک شہر وی ہے ایں توں اے چیز وی ثابت تھیندی ہے سرائیکی زبان قندھار تک آلائی ویندی ھائی اُوڈو کشمیر تک آلائی ویندی ھائی۔سرائیکی لفظ سرائیکی زبان دا خالص لفظ ہے جیندے معنی عزت دار ،سردار ،اُچے شملے والا جیکوں سرداری کیتے منتخب کیتا ویندے ۔اگر سرائیکی لفظ دے مختلف لفظاں ڈیٹھاں ونجے ایندا شکلاں کجھ ایں بݨندن ۔۔
سب توں پہلے ایں چیز / ڳالھ/ شئے / بات دی تصیح کر گھدی ونجے تے نال ھی تمام دانشور ،تحقیق دان، اسکالر ،تھیسس لکھڑ والے، لکھاری ، مفتی حضرات ،پبلیشر ،کتاباں چھاپڑ والے ،ڈکشنریاں ٻڑاوڑ ،لفظاں دے معنی کڈھڑ والے ،لفظاں کوں پرہن ڈیوڑ والے کالم لکھڑ والے قلم دی حرمت دے پاسبان تمام حضرات توجہ فرماوین جو سرائیکی لفظ خالص سرائیکی زبان دا ہے سرائیکی زبان دے وچوں نختے جیندے معنی ھِن سردار ۔یاں ول عزت دار ،عزت والا،عزت دے قابل،جیندی عزت کیتی ونجے۔ایں گالھ دی تصیح کر گھدی ونجے جو سرائیکی لفظ نہ تاں سِندھی زبان وچوں نختے نہ سِندھی زبان دا حرف ہے نہ ھی سِندھی زبان وچ ڈسدن نہ ھی سرائیکی لفظ ترکی یاں عربی زبان وچوں نختے نہ ترکی زبان دا لفظ ہے نہ ھی تُرکی زبان وچ ایندے معنی ڈسدن۔سرائیکی لفظ دیاں مختلف شکلاں ھِن ۔ایں سرائیکی لفظ یاں حرف دیاں شکلاں صرف سرائیکی زبان وچ ھِن یاں ڈسدن بعد تحقیق دے ڈوجھی کہیں زبان وچ اے شکلاں ثابت کائنی نہ ھی ڈسدن ۔سرائیکی لفظ/حرف دیاں شکلاں مندرجہ ذیل ھِن
سرائیکی : عزت دار ۔سردار ۔اُچے شملے والا۔مخصوص شناخت دے حامل واسی ۔ سرائیک :1! عزت دے قابل ۔عزت کیتے منتخب کیتا گیا۔2! ایندے ڈوجھے معنی اے وی ھِن دریاویں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک ۔دریاویں دے کناریں تے کاشتکاری کرݨ والے یاں دریاویں دی وچلی سُکی جاہ یاں زمین تے آبادکار یاں ول کاشتکاری کرݨ والے واسی سرائیکیت : سرائیکی زبان دانی تے عبور ۔سرائیکی لفظاں دا کھیلاڑی ۔سرائیکی لفظاں دے معنی ڈساوݨ والا۔سرائیکی لفظاں دا عالم۔سرائیکی لفظاں دا علم سرائیکِسٹ :سرائیکی پرست۔سرائیکی قوم پرست ۔ڄُڑا ھوا۔مضبوط۔ سرائیکا : جماعت ۔اجتماعی۔تمام ۔ھک مُٹھ۔یکا۔سب کجھ سارا دا سارا ۔ھم خیال ۔سالم سرائیکِن : عورت یاں زنانی یاں تریمیت کیتے مخصوص لفظ یعنی عزت والی سردارنی ۔سرائیکی خاتون۔ سرائیکالوجی : سرائیکی عالم ۔جیں کِنے سرائیکی دا علم ھووے.سرائیکی علم۔سرائیکی زبان دا مفتی عالم فاضل ۔ سرائیکستان :علاقہ ۔مخصوص خطہ۔سرائیکی وسیب ۔سرائیکی پَٹی۔مخصوص علاقہ کِنوں تعلق رکھڑ والے افراد۔مخصوص شناخت دا حامل گروہ سرائیکستانی : سرائیکی وسیب نال متعلق ۔ آدمی،رسم و رواج، شئے ،لباس ۔مخصوص اطوار دے سبب طور طریقے دے سبب ٻول چال دے سبب سرائیکی علاقے توں تعلق وغیرہ سرائیکیانی :سرائیکی علاقہ توں وابستہ۔ سرائیکائی :سرائیکی زبان اچ ڈھلی ھوئی یا converted ۔سرائیکی وچ منتقل تھیوݨ ۔ داخل یاں شامل تھی ونجݨ۔سرائیکی دا حصہ بݨ ونجݨ ۔ سرائیکانی : سرائیکی صیغہ تانیث سرائیکو : صنف شاعری. سرائیکی شاعری دی ھک قسم۔ سرائیکی شاعری دی ھک قسم " سی لہجہ " وی ھے سرائیکوائی : سرائیکی زبان اچ ڈھالݨ یا convert کرݨ دا عمل۔ سرائیکنی : زنانی ۔تریمیت ۔عورت کیتے مخصوص لفظ یعنی عزت والی سردارنی خاتون سرائیکیاں : جمع علامت سرائیکی سرائیکیانہ : مخصوص بود باش ۔مخصوص لباس ۔مخصوص رسم و رواج دا حامل خطہ۔مخصوص علاقہ کِنوں تعلق رکھݨ والے افراد سرائیکین : سرائیکستان پارلیمنٹ دے اَراکین ۔کٹھ دے اَرکان یاں ول اَراکین۔مجلس دے اَراکین۔سَتھ دے اَراکین۔گروپ دے اَرکان ۔گروپ دے اَرکان سرائیکیان :۔سرائیکیاں دے ھم خیال، ھم شکل لوک تے ھم لباس ۔مخصوص بود باش دے حامل جو سرائیکی ھِن تے زباناں دا ترنڈا۔
نمونہ کلام
زباناں کٹ چھوڑیندے ہن اتھاں تاں سچ الاون تے
اتھاں پھاسی سزا ہوندی اے دانائ ونڈاون تے
اتھاں مستور دے وی قتل کوں آکھیا روا ویندے
نتیجہ کجھ نکلنا نیں اتھاں ڈکھڑے سناون تے
غزل
وقت دی صلیب تے کٹدی پئ اے زندگی
درد بنڑ کے سینے وچ نچدی پئ اے زندگی
تیڈے نظریں ھنجھ ڈھاندی پئ ھوسی اکھیاں وچوں
پر میڈے اکھیاں کولوں وسدی پئ اے زندگی
بے ثمر قاتل رہیا حیرت اوندی ودھدی گئی
بے اثر تھیندیاں دعائیں ڈسدیاں پیاں ھن دوستو
ساہ اُباہلے تھی گے ء مکدی پئ اے زندگی
میں تے اُوندا ہر ستم سرور امانت سمجھیا
کیا پتہ کیوں میں کنوں لُکدی پئ اے زندگی
"غلام سرور صابر،،
استاد نذیر فیض مڳی دی مکاݨ
آہ! استاد نذیرفیض مگی ایں جہان فانی توں ٹر گئین. . اللہ دا بشک ہووے آمدن خیر دی. . . . سرائیکی وسوں دے ہک مہان شاعر جنہاں ضیائی آمریت تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دیاں عوام دشمن پالیسیاں کوں "کوئی گھندے میڈے پاک فوجی قسم اے خدا دی سارے وچینداں" جہاں نظماں لکھ کےنشابر کیتا. . وسیب زادیں دی اپنڑی وسوں توں پنجابیں ولوں جبری بے دخلی،جعلی الاٹمنٹس دے خلاف "میں نئیں اہدا جگ پیا اہدے اتھوں کڈھ پنجابی" جہاں شہرہ آفاق نظماں لکھ کے وسوں واسیں کوں جگاون دا ترلا کیتا. . کالا کالی جہیں غلط رواج دے خلاف قوم کوں جگایا. . ساری حیاتی سرائیکی حقوق دی قلمی جنگ دا جھنڈا چاتی رہ گئے. . . . سنگتی ملک سلیم دا اے میسج جو مرشد مگی صاحب ٹر گئین پڑھ کے ڈاڈھا ڈکھ تھۓ دل نئیں منیندا اج وئ اکھیں دے اگوں مھرے آلے دے میلے دی سٹیج تے مگی صاحب جذباتی تے اصلاحی نظماں سنڑیندے کھڑن. .
October 22, 2016 (بلال بزدار)
سرائیکی حروف تہجی
سرائیکی زبان وچ چُرتالیہ حروف تے انویہ مرکب حروف شامل ہن۔ کل تریٹھ حروف بݨدن.
سرائیکی حروف
سرائیکی دے چُرتالیہ مفرد حروف ایہ ہن۔
سرائیکی مرکب حروف
سرائیکی دے انویہ مرکب حروف ایہ ہن؛ انہاں وچوں ستارھاں ھ نال مخلوط ہن تے ݙو نون غنہ نال:
سرائیکی واول
سرائیکی دے تیرھاں واول ایہ ہن:
سرائیکی مرکب واول
انھاں دے علاوہ اکتریہ سرائیکی مرکب واول وی ہن۔ پر کرسٹوفر شیکل دے مطابق نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔
اُدھار مَنگݨ انشائیہ
= اُدھار مَنگݨ انشائیہ =
از: ڈاکٹر خالد اقبال
منگ کے کھاون....... منگ کے پاون....... منگ کے کتاباں پڑھن......... سگرِٹ منگن........ چندہ منگن......... ووٹ منگن........ امداد مَنگن....... قرضہ مَنگن تے وَل قرضہ لہاون کیتے قرضہ مَنگن....... مَنگن دے کم تے تُساں سچیندے ونجو تاں تہاڈے من اِچ وی اے سِک جاگ پوسی جو کیوں نال میں وی کہیں کول کوئی شئے ادھار منگ گھِناں۔ تے اُوں ایلے تئیں ناں وَل ڈیواں جڈاں تئیں او واپس ناں منگے۔ پاکستان قوم دی ترقی دا اندازہ ہِیں گالھ توں تھی ویندے جو پوری قوم ’’منگن تنگن‘‘ تے گزارہ پئی کریندی اے۔
کہیں نے ضروری کاغذ تے دستخط کرنا ہووِن تاں آکھسی معاف کرائے ’’قلم ہوسی‘‘ کہیں جنے نے آپنے وال بناونے ہوون تاں آپنی مانگ کڈھن سانگے کنگھی ڈوجھیاں دی ورتیسی۔ تے کنگھی وَلا کے ڈیندے ہوئے آکھسی بھئی صاحب ذرا کنگھی صاف اِی کر گھنائے۔ یوٹیلیٹی بل ادا کرنے ہووِن تاں وَل وی اُدھار جیڑھا جو ول ول منگن نا ل وی اوکھا مِلدے۔
آئی ایم ایف تے ورلڈ بنک توں قرضہ منگ کے کھاون آلیاں نے ایڈا کھا دے جو قوم دا ہک ہک بال مقروض تھی گے۔ تُساںآپ سوچو جیڑھی قوم دے بال جماندروں مقروض ہووِن۔ او وڈے تھی کے کیا بنسن؟۔
گزریل کئی سالاں اِچ آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک نے پاکستان کوں جتلا تھی سگدا ہئی۔ قرضہ ڈتے۔ تے ساڈے وڈیاں نے دِل کھول کے قرضہ گِدے۔ جِگراتے تیرکوں ازَماون آلی اے جنگ ہن وی ٹُر دی پئی اے۔ خیال راہوے جو اِتھاں ’’جگر‘‘ دا مطلب پاکستان دے عوام ہِن.........
اِتھاں میکوں ہک لطیفہ یاد آنداپے۔ ’’کہیں فقیر کوں ہک راہ ویندے نے پُچھیا ’’بابامنگدا کیوں ایں؟ تاں اوں نے آکھیا۔ ایں کیتے جو میکوں پتہ لگ سگے۔ جو کون سخی ہے تے کون کَڑوس‘‘.........؟
پہلے لوک منگن توں پہلے سچیندے ہَن۔ کتراندے ہَن‘ اَجھکدے ہَن۔ ہُن منگن چونکہ مجبوری تے بہوں ضروری تھے گے۔ ہِیں کیتے منگن آلے کجھ کجھ بے ڈروی تھی گن۔ تے ایں طرحاں ڈیون آلے ہُن آپنی عزت دا بھرم رکھن کیتے منگن آلیاں کوں کجھ نہ کجھ ڈے ڈیندے ہِن۔ کیوں جو قرضہ ڈیون آلے کہیں چنگے بھلے قسم دے امیر آدمی دے کھیسے اِچوں جیکر کجھ ناں نکلے تاں منگن آلے بے عزتی وی کر ڈیندن۔ تے ڈوچار کھریاں کھریاں سُنو اڈیندن۔ مثال دے طور تے ’’چھوڑ یار تُوں ایں بوکھڑی نکلیں ساڈی طرحاں‘‘ وغیرہ وغیرہ۔سچی گالھ تاں اے ہے جو جیڑھے معاشرے اِچ دولت کجھ ہتھاں اِچ ہووے۔ تاں وَل اُتھاں ڈھیر تعداد منگن آلیاں دی ہی ہوندی ہے؟۔
آکھیا ویندے ہک سخت کڑویل قرض خواہ نے جڈاں کئی سال تک اپنے قرض دی واپسی بارے ضد نہ چھوڑی تاں چھیکڑ مقروض نے اُونکوں خوشخبری سنائی جو تکڑا تھی میاں اساں ہن تیکوں تیڈا قرضہ واپس کرن دا منصوبہ بنا گھِدے۔ تفصیل ایں منصوبے دی اے ہئی جو مقروض نے اپنے گھر دے نیڑے کیکر دا ہک بوٹالاوناں ہئی اے بوٹا ہک ڈینہہ وڈا تھی تے وڈا ون بننا ہئی۔ ایں ون دے نالوں پئی سڑک تُوں کپاہ دے بھرئیے ٹرک لنگھنٹے ہن۔ انہاں ٹرکاں تے لڈی ہوئی کپاہ نے کیکر ون دے کنڈیاں وچ پھسناں ہئی مقروض نے اوکپاہ روز اکٹھی کرناں ہئی تے اُونکوں ویچ تے قرض لہاوناں ہئی اینجھا شاندار منصوبہ سن تے قرض گھنن والے بندے دا چیتا چکرایا تاں مقروض نے تسلی ڈیندیاں آکھیا توں گھبرا ناں بس ہن آساڈے کول رقم آون والی ہے۔سئیں جے غور کیتا ونجے تاں ساڈیاں حکومتاں دے پنج سالہ منصبوبے وی‘ عوام خوشحالی سانگے کُجھ اِیں طراں دے اِی ہِن۔
سجنو شروع ڈینہاں وِچ جڈاں چیزاں بدلے چیزاں گھنن تے ڈیون دا زمانہ ہئی تاں لگدے اُدھار گھنن ڈیون دا سلسلہ وی اِیں زمانے توں شروع تھیا ہئی تے جیڑا ہُن ترقی کریندیاں کریندیاں باقاعدہ بینکاں تے ڈوجھے سودی کاروباری اداریاں دی شکل وِچ خوب زوراں تے ہے۔ اجوکے دور وِچ بینکاں نے Credit Card ڈیون شروع کر ڈتن۔ تُساں کہیں بندے دی جیب (کھیسے) وِچ ہتھ مارو۔ تلاشی وچ شناختی کارڈ تے کریڈٹ کارڈ ضرور برآمد تھِیسن جتھوں پتہ لگ ویندے جو آسامی خالی ہے تے بندۂ محترم پاکستانی ہن تے مقروض وی ہن ہک بئی گالہہ جیہندا ذکر کرناں میں فرائض کسر نفسی دے پاروں مناسب ننہیں سمجھدا۔ پر وَت وی ڈسا ڈیون وچ کئی حرج نی۔ پر شرط اے ہے جو ایں گالہہ کوں بیان حلفی نہ سمجھیا ونجے۔ الحمدللہ میں پاکستانی وی ہاں تے مقروض وی.........
قرض منگن کوں مرض آکھن پرانے زمانے دیاں گالہیں ہن بدلدے ہوئے دور وچ تاں قرض عین فرض ہے قرض گھن تے خرچ کرن وِچ جو چسکہ تے سواد ہے اُوں کیفیت دا تقاضہ ہے جو اُدھار گھنن ڈیون دے عمل توں منہ نہ موڑیا ونجے۔ جیکر تساں اُدھار دے عمل تے مزید غور کرو تاں تہاڈے تے اے گالہہ شیشے وانگوں لشکاں مریسی جو کُئی گا تے منگدا ڈِسدے تے کئی ہتھ اگاں ودھاتے کئی روتے منگدا ودے تے کُئی دیدہ دلیری نال۔ مُدا ادھار منگن کتھائیں مجبوری ہے‘ کتھائیں پیشہ ہے تے کتھائیں فن ہے۔ فقیر فقرا کتھائیں تہاڈی سخاوت آزماون تے جڑئیے ودن تے کتھائیں کوئی واقف کار تہاڈی مالی حالت دا امتحان گھنن چاہندے اینجھی صورت وچ حالات دا تقاضہ تاں ایہو ہے جو نبدہ ہک ہتھوں ادھار گھنے تے ڈوجھے ہتھ نال اگاں ٹور ڈیوے۔***
(اقتباس از کتاب: مُسکار۔ (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 14:25, 9 September 2018 (UTC)
الف توں پہلے
معروف شاعر ساجد علی پوری دی کتاب (الف توں پہلے) دے اندر ہک جھات سب توں پہلے سئیں علی پوری دی نظم ماں بولی دا درشن آخری 6 لائناں جیڑھا کجھ اج الینداں میں میڈی اماں دی بولی ء میڈی بولی زمانے ءچ جیویں شفقت ونڈیندی اے میکوں لگدے میڈے اندر میڈی اماں الیندی اے۔۔۔۔ شاعری شعور دل دماغ تے دور پرے توں کئو امدی ہے یار دے پاسوں جیرہی عرشوں لاہندی ہے ایندا ناں ملاں دے خوف کنوں وجدان پے لکھدوں اے سارے سنگ سمولے تھی نظماں لکھدن شعر بنڑیندن پیار دے قصے عشق دے حصے من موہنڑیاں سوہنڑیاں غزلاں لکھدن جیرہی شاعری ءچ دھرتی ما ء دا ناں کینی ماں بولی دی چھاں کینی مظلوم مقامی لوگیں دا زکر نہیں او شاعری یتیم اے لاوارث ہے انات ہے ایں گالہوں ساجد سئیں دی کتاب الف توں پہلے وڈی بھاگ وند تے صاحب اولاد ہے اے کتاب اپنڑے( ناں الف توں پہلے ) دی وجہ کنوں پر اسرار ہے میڈے اندر دا صوفی مچل گئے جو میں (الف توں پہلے) دے معنی و مفہوم خلق خدا کوں ڈسینداں عقل آکھے متاں ملاں ماری بلھے شاہ دا پاسا گھن ونج اوتوں شعر ادھارے منگ چا جیویں سئیں فرمائے اساں الف توں پہلے ہاسے اساں الف کوں آپ ٹھہایا بیا ہک مصرعہ پٹھانے خاں اہدا ہا کن فیکون تا کل دی گالھ ہے اساں پہلے پریت لگائ کتاب دے ورقے ورقے تے جہان آباد ہے کتاب دے وچ چندر ہن تارے ہن پکھیاں دے چلکارے ہن صحرا ہن بلدے ہوے تھل ہن اتنا وسیع ہن جو قیس "مجنوں ڈیکھے تاں خوف کھاوے تے ساجد سئیں سرکار دے ID دے اتے عشق لیلہ توں فراغت دی پوسٹ لاوے کتاب دے اندر دریا پتن ،واہ وہیرے ،جنگل ،جھڑ تے برساتاں کالیاں شمور گنگیاں راتاں کتاب دے اندر لکھ مسیتاں ہزار مندر تے ملوک لفظیں دا منہ تار سمندر ۔۔۔۔۔ کتاب کیا ہے ؟ ہک بجھارت رازیں بھری پوتھی ۔۔۔ ایں کتاب وچ قلندری ہے پئ جیکوں راس آوے سکندری ہے پئ ۔۔۔ ہیندے اندر خزاں ہے پئ بہار ہے پئ ۔۔سئیں ساجد لفظیں دی پرشاد ونڈاوے ہر ہک گھر رے اندر اکھریں دی سوغات پچاوے ۔۔ ساجد سوچیندے پہلوں الیندے بعد اچ ۔۔ہیندی شکل نہ ڈیکھو ہیندے لفظ پڑھو۔۔ہیندے مصرے ڈیکھو۔۔
یا اے لائن ڈیکھو اجاں تماشے کوں ڈھیر دیر اے ہیندیاں نظماں "سارا خدا صرف میڈا" "ہے کون آخر" شاعر دے شعور دا چشم دید گواہ ڈو لائناں پڑھو۔۔۔
ڈیکھ تاں سہی زمانے دی مستک اتے کتنے لہور دے لگے سرخ چھٹے کھڑن۔۔ میڈا غافل قلم آں ذرا جاگ ہن ورق تاریخ دے ڈھیر چٹے کھڑن۔۔ عزیز شاہد تے نظم لکھ تے میڈا ہاں ٹھاریس۔۔۔ نظم "مٹھا خواب" ہر سرائیکی سوجھوان کوں زبانی یاد ہوونی چاہیدیے۔۔ میڈا خیال اے میں قاری دی خاطر وی کجھ بچاواں یکی کتاب میں نہ سناواں ۔۔میڈی سک نئیں لتھی میں ساجد سرکار دا لفظ لفظ پڑھساں رب دی طرفوں زبان مل گئ تاں میں الیساں نہ تاں کاغز قلم تے مس ہے پئ۔۔۔۔۔۔تے نال لفظیں دے میڈی چس ہے پئ۔۔میں لکھساں ساجد دی دائ. (تاج محمد گوپانگ)
اُٹھ تے وسیب
سرائیکی دھرتی دا اُٹھ نال رشتہ اتنا گھاٹا ء جو کؤئی ٻیا زناور ایندا وٹّا نئیں تھی سگدا ۔۔ ہُݨ جِتھ کِتھ سڑکاں ہن۔۔۔۔ ایں روہی دے شاہزادے کنیں ڈھیر تکھا دُھرکّݨ آلی جیپاں موٹراں کاراں ہن ۔ بندا لکھ چنگا تھی ونڄے پر مال ݙھانڈے ڈھور توں زیادہ چنگا تے محبتی نئیں تھی سگدا جو لوڑھ مُکی نئیں تے کپ ٹُک تے کھا ونڄے۔ اڄ جے کوئی اُٹھ روہی تھل دمان دے سرائیکی وسیب ءچ نظردا وی ہے تاں او ریڑھے چھکݨ آلے یا میلے ءچ ناچے تے ملھݨ لڑݨ آلے اُٹھ ضرور ہن پرروہی دا مڑیچہ مہارا اُٹھ لبھو نئیں لبھدا کیوں جو نہ او مال ریڑھے ءچ جویجݨ جوگا ہا تے نہ ناچا ۔۔۔۔ اوندا قاتل تاں ہونڈا 125 نکلا جئیں کُجھ کوں منڈی ونڄ لوایا تے باقی بچدا غمیاں خوشیاں ءچ کوہیج تے مُک ڳیا۔۔۔۔ پر جِتھ روہی تھل دمان مُکدے پئین اُتھاں میں کملا روہی دے مڑیچے اُٹھ دا جھورا پیا جُھرداں ۔(شہزاد عرفان)
عشرت لغاری
سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے ۔
نمونہ کلام
سونے کوں جے لڳدا نئیں زنگ لُوہے کوں زنگ لڳدا تاں ہے
اَپڑاں ہووے یا اُوپرا مارے کُوئی سنگ لگدا تاں ہے
شام و سحر کہیں دے قہر سب سہہ ڳئیوں چُپ رہ ڳئیوں
اے بی ڳال ہے رُنے نِسے ݙینبھُوں دا ݙنگ لَڳدا تاں ہے
پائل تیں گھنگرو جوڑ چا ؛ پیریں چا پاوں نچدے جلوں
پائل دے گھنگرو جوڑ چا ؛ پیریں چا پاوں نچدے جلوں
نچڑیں تاں پچھ ناں جھا ول ، بھوییں ہے بھاویں بھا ول
لا ڈے جے لگدن ساہ ول ، سر دی نہ کر پرواہ ول
رل گیے ہیں راہ دی دھوڑ وچ ، سنگتاں نبھاوں نچدے جلوں
ساہ ساہ کو سک وچ رولڑیں ، رلدے کہیں کوں گولڑیں
ہنڑ تاں انا بچدی نیں ، کیا کیا بچاؤں نچدے جلوں
نفرت بھرے بازار وچ نچ کے ڈکھاؤں  نچدے جلوں
کیں کیں دا ہنڑ اتھ غم کروں،  کھ تائیں اکھیں پرنم کروں
زخمیں دا کیا مرہم کروں، ول آ ہنر حک بیا  کم  کروں
پج تاں گیوں مچ میل وچ ، اپنڑی مچاؤں نچدے جلوں
کہیں نال کیا بر میچڑیں، کہیں دو ولا کیا ڈیکھڑیں
بلدی دے بھالو ڈھیر ہن، اپنڑی دکھاؤں ، نچدے جلوں
قطعہ
کُوئی مُنہ تاں لاوے ہیں آس وِچ ہئیں
جَڈاں تاں پَکی کوں پڑھ پُجانوں
اَجاں تاں کَچی کلاس وِچ ہئیں
عشرت لغاری​
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
ابن الرشد
ابن رشد (پیدائش: 14 اپریل 1126ء– وفات: 10 دسمبر 1198ء) مسلم فلسفی، طبیب، ماہر [[فلکیات تے مقنن ہن۔ بارہویں صدی وچ ابن رشد مشہور ترین شخصیت ہن۔ thumb|ابن رشد thumb|Statue of Averroes in Córdoba, Spain قرطبہ وچ ابن الرشد دا مجسمہ
خدمات
فلسفہ دان، ریاضی دان، ماہر علم فلکیات، ماہر فن طب تے مقنن، قرطبہ وچ پیدا تھئے۔ ابن طفیل تے ابن اظہر جیہے مشہور عالماں توں دینیات، فلسفہ، قانون، علم الحساب تے علم فلکیات دی تعلیم حاصل کیتی۔ خلیفہ یعقوب یوسف دے عہد وچ اشبیلیہ تے قرطبہ دے قاضی ریہے۔ ہسپانوی خلیفہ المنصور نے کفر دا فتویٰ عائد کرکے انہاں دی تمام کتب ساڑ ݙتے تے انہاں کوں نظر بند کر ݙتا۔ چند مہینے دی نظر بندی دے بعد مراکش چلے گئے۔ تے اتھائیں وفات پاتی۔ ارسطو دے فلسفے تے نہایت سیر حاصل شرحاں لکھیاں جنہاں دے لاطینی تے عربی دے علاوہ یورپ دے مختلف زباناں وچ ترجمے تھی چکے ہن۔
ابن رشد دا بنیادی نظریہ ایہ ہئی کہ انسان دا ذہن محض ہک طرح دی صلاحیت یا طبع ہے جیہڑا خارجی کائنات توں ذہانت حاصل کرکے اونکوں عملی شکل ݙیندا ہے۔ انسان از خود یا پیدائشی طور تے ذہین نی ہوندا۔ تمام انساناں وچ ذہانت مشترک ہے تے شخصی دوام دا نظریہ بے بنیاد ہے۔ نیز مذہب تے فلسفیانہ حقیقت وچ تضاد ممکن ہے۔ ایویں تاں ابن رشد نے قانون، منطق، قواعد عربی زبان۔ علم فلکیات تے طب تے متعدد کتب لکھیاں ہن۔ مگر انہاں دی اوہ تصانیف زیادہ مقبول تھئے ہن۔ جیہڑے ارسطو دی مابعدالطبیعات دی وضاحت تے تشریح دے سلسلے وچ ہن۔
آرمینیا وِچ زنانیاں
thumb|[[آرمینیا دے قومی پہناوے وِچ آرمینیا دی زنانی]]
آرمینیا وِچ زنانیاں (اردو: آرمینیا میں خواتین) (انگریزی: Women in Armenia)۔ پہلی جمہوریہ آرمینیا دے بݨݨ دے بعد توں آرمینیا وِچ زنانیاں کُوں چوݨ دے حق سمیت برابر حقوق حاصل ہِن۔ ٢١ اَتے ٢٣ جون ١٩١٩ء کُوں آرمینیا وِچ عالمی چوݨ وِچ حِصّہ پاوݨ دے تحت پہلے براہِ راست پارلیمانی چوݨ تھئے۔ ٢٠ ورھیاں توں وَدھ عمر دے ہر بندے کوں جنس، نسل یا مذہبی عقیدیاں توں قطع نظر چوݨ پاوݨ دا حق حاصل ہئی۔ ٨٠ نشستاں اُتے مشتمل مقننہ، جین٘دے اُتے آرمینیائی ریاست دا ایرا پاوݨ دا الزام ہِے، وِچ ترے زنانیاں اڳواݨ شامل ہِن: کتارائن زالیان – مانوکیان، پرچوہی پارتیزپانیان – بارسیگھیان اَتے واروارا سہاکیان۔
کَم اَتے کاروبار
left|thumb| ہِک آرمینیائی زنانی دی پینٹنگ (تقریباً ١٦٨٢ء) ٢٠١١ء دے گرانٹ تھورنٹن انٹرنیشنل بزنس سروے دے مطابق، ٢٠١٠ء وِچ آرمینیا وِچ ٢٩ فیصد اعلیٰ سطحی انتظامی عہدیاں اُتے زنانیاں لائیاں ڳئیاں ہَن۔ تاہم، اِیہ ڳِنتری ٢٠١١ء وِچ گھٹ تِھی تے ٢٣ فیصد رہ ڳئی۔ اقوامِ متحدہ دی ہِک رپورٹ دی بنیاد تے، ٢٠١١ء وِچ آرمینیا وِچ ٢٤ زنانیاں میئرز اَتے کمیونٹی اڳواݨ ہَن۔ ٻئے پنجاہ زنانیاں تلویں سطح دے انتظامی عہدیاں اُتے لڳیاں ہوئیاں ہِن۔
سیاسی حیثیت
مئی ٢٠٠٧ء وِچ قنُون سازی دے حکم ناویں دے ذریعے جیکُوں "صنف کوٹہ قنُون" آکھیا وین٘دا ہِے، ٻئے آرمینیائی زنانیاں کوں سیاست وِچ رلَّݨ دی ترغیب ݙِتّی ڳئی۔ اِیں سال صرف سَت زنانیاں پارلیمانی عہدیاں اُتے لڳیاں ہَن۔ اِنّھاں زنانیاں سیاست داناں وِچ ہرانوش ہاکوبیان وی شامل ہَن، جیڑھی آرمینیا دی قومی اسمبلی وِچ سبھ توں ودھ مُد تئیں رہوݨ آلی زنانی ہَن۔ آرمینیا دی حکومت وِچ زنانیاں دی نسبتاً گھٹ ہووݨ دی وجہ توں غیر ملکی تبصرہ نگاراں دی طرفوں آرمینیائی زنانیاں کوں "دنیا وِچ سبھ توں گَھٹ" سمجھیا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے توں انڄ، سیاست وِچ آرمینیائی زنانیاں دا مقام اکثر نجّی شعبے وِچ ہون٘دا ہِے۔ عوامی حلقیاں وِچ اکثر اِنّھاں دے داخلے کی قدر صرف اِیں ویلے تِھین٘دی ہِے جِہڑیلے اُوہ سماجی توقعاں اُتے مبنی نسائی مثالی تصویر دی عکاسی کرین٘دیاں ہِن، جیڑھی زنانیاں کِیتے سیاسی، سماجی اَتے اقتصادی پُڄ وِچ مسلسل اَڑان٘داں پین٘دیاں ہِن۔ ٢٠١٥ء وِچ، ارپائن ہوہانیسین آرمینیا وِچ وزیرِ انصاف دے عُہدے اُتے لڳݨ آلی پہلی آرمینیائی زنانی بݨ ڳئی، اِیں عہدے اُتے اُوہ ٢٠١٧ء تئیں ٹِکّی رہی۔ اُوہ ہِک سیاست دان اَتے وکیل وی ہِن۔
صحت اَتے بہبود
٢٠١٠ء اَتے ٢٠١١ء وِچ، زنانیاں دی مہینے اَتے "زنانیاں! تُہاݙے کِیتے" خَرَیتی پروگرام دے ہِک حِصّے دے طور تے، آرمینیا دے دارالحکومت یریوان وِچ سرب استواتکا میر میڈیکل سینٹر نے پورے ہِک مہینے کِیتے آرمینیا دی زنانیاں کوں مُفت امراض اَتے جراحی دی خدمتاں پیش کِیتیاں۔ مُلک بھر توں زنانیاں علاج کِیتے پُڄّیاں۔
بیرونی روابط
ونکی:آرمینیا وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
اُچ جِھک
اٌچ جِھک
اے کھیݙ وسوں وچ ٻہوں گھٹ کھیݙی ویندی ہئی خاص طور تے کہیں پندھ کو جلدی مکاوݨ سانگے ٻال اے کھیݙ کھیݙدے ھن. یا کݙاہیں شوقیہ وی کھیݙ گھندے ھن. ایں کھیݙ وچ کھݙکاراں دی کئی پابندی کائنی جو کٹنے کھیݙسن پر پڳیا ضرور ویندا ھا. جیندے اتے واری ہووے ھا ساریں وچوں کہیں ہک کوں ہتھ لیندا ھا. جݙاں جو باقی کھݙکار کم از کم ہک فٹ اچی جاہ لبھ اوندے اتے چڑھ کھڑدا ہئی. ڄݙاں تلے لاہوے ھا تاں اونکوں کھݙکار ہتھ لیندا ھا. جینکوں ہتھ لڳ ونجے ھا واری اوندے اتے آویندی ہئی. تے اے کھیݙ ایویں ٹردی رہ ویندی ہئی.
چوک سرور شہید
چوک سرور شہید میانوالی مظفرڳڑھ روڈ تے ہک شہر ہے جینکوں 2021ء وچ مظفرڳڑھ ضلعے دی پنجویں تحصیل دا درجہ ݙتا ڳیا۔ ایں توں پہلاں اے کوٹ ادو تحصیل دا حصہ ہائی۔ اکتوبر 2022ء اچ وزیراعلیٰ پنجاب چوہدری پرویز الٰہی نے جݙݨ کوٹ ادو کوں ضلع بݨایا تاں تحصیل چوک سرور شہید کوں وی ایں نویں ضلعے اچ شامل کیتا جیندا اے شہر صدر مقام اے۔ چوک سرور شہید کوں علاقے دا مہاندرا تجارتی شہر سمجھا ویندے۔ چوک سرور شہید کوں چوک منڈا وی آکھیا ویندے۔ اتھوں دی مقامی زبان سرائیکی اے۔
پیؤ پتری دی یادگیری ءچ
پیو پُتری دی یادگیری ءچ۔۔۔
اے شاندار خیال ملک عبدللہ عرفان ہوراں دا ھا جو مزدوراں تے دےعالمی ݙیہنوار یکم مئی کوں چولستان توں اُٹھ تےٹٻہ بدر شیر توں ݙاند ریڑھےمنگوائے ونڄن تے اُٹھاں دا جلوس پورے شہر ءچ بلخصوص اندرون شہرہک پاسوں بیکانیری دروازے توں لا شکارپوری دروازے تئیں سارے بزار ءچ لنگھایا ونڄے۔یوم مئی تے ایں احتجاج کوں چولستانءچ سینکڑاں وریہاں پُراݨے قبرستان دی غیر قانونی  الاٹمنٹ دے خلاف احتجاج نال جوڑیا ڳیا ہا ۔ مرحوم تاج محمد خان لنگاہ ہوراں دی قیادت ءچ پاکستان سرائیکی پارٹی دے ایں وکھرے احتجاج ءچ چولستانی سرائیکی بہاولپوری عوام دے نال نال ݙاند ریڑیھے وی شامل تھیندے ڳئے جینکوں عالمی میڈیا بی بی سی تے رُائٹرز دی خصوصی توجہ حاصل تھئی۔
آج پیو پُتری دے عالمی ݙیہنوار تے ہک مہان ترقی پسند صحافی تے سرائیکی تحریک دے مُہاندرے سئیں اکرم ناصر ہوراں 25 سال پُراݨی ہک شاندار فوٹو سیٹ بھیڄے جیندے ءچ اے ݙوہیں پیو پُتر سرائیکی صوبے کوں تمام مسائل دا آخری حل پئے ݙسیندن۔ یادگیری ءچ سنگت نال سانجھا پیا کریندان۔  شہزاد عرفان.
زلزلہ
زلزلہ قشر الارض توں توانائی دے اچانک اخراج دى وجہ نال رونما تھیندن۔ جیندى وجہ توں زلزلياتى لہراں پيدا تھیندن۔ ايہ توانائى اکثر آتشفشانى لاوے دى شکل وچ سطح زمين تے نمودار تھیندى ہے۔ اوں توانائى (آتشفشانى لاوے) دے قوت اخراج نال قشر الارض دى ساختمانى تختياں وچ حرکت پذيرى پيدا تھیندى ہے۔ لہذا اپݨے دوران حرکت ايہ تختياں آپس اچ ٹکراندن جیندى وجہ توں سطح زمين دے اتے جھٹکے (tremours) پيدا تھیندن تے زلزلے رونما تھیندن۔
حوالے
ونکی:جغرافیہ
ظلم
ظلم پورے ملک اچ تھیندا پئے ڈھیر بھانویں تھوڑا ظلم کئی قسمیں دے ھوندن ہر علاقے اچ ظلم دی اپڑیں شکل اے احتجاج وی ہر جاہ تھیندا رہ ویندے ہیڈ راجکاں بہوں وڈا ظلم تھئے ہر جاہ تیں ہر کہیں اپڑیں بساط دے مطابق اواز اٹھائی اے ایں اواز دا سہرا بیشک راشد عزیز بھٹہ دے گل اے اساں راشد عزیز بھٹہ دے ایں جرات الے عمل کوں ایپلیشیٹ کریندوں ایں وی اصلو کئینی ھوندا جو سارے پوتڑی بدھ اصلو ہیڈ راجکاں پج ونجن بیشک ہک ظلم تھئے اوندے واسطے پورے وسیب اچ موثر ترین اواز اٹھی اے پورے وسیب نے طارق بشیر چیمہ دی تکڑی اتھر چھنڈک کیتی اے پہلی واری میڈیا نے وی بہتر ترین کوریج ڈتی اے ہنڑ جناب تساں اللہ دے ناں تیں سرائیکیں کوں اتنا خراب نہ کرو کون اتھاں پجیا کون نہ پجیا اے کوئی گال نئیں اللہ کرے اگوں تیں ایہے جیہاں ولا کتہائیں بیا ظلم نہ تھیوے ول اتھاں سارے پجسن نہ ظالم کڈاہیں ویندے پئین نہ مظلوم اپڑیں گھر چھوڑی ویندن جے تئیں ظالم جیندن راشد عزیزبھٹہ وی جیندا اے۔ اے پڑ ہمیشہ ایویں لگدے رہسن مظلوم سرائیکی زندہ باد ۔سرائیکستان ذندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔۔اکبرخاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی جیوو پئے
آبنائے باسفورس
باسفورس (انگریزی: Bosporus، Bosphorus, ترک: İstanbul Boğazı) ہک آبنائے ہے جیہڑی ترکی دے یورپی حصے (رومیلیا) تے ایشیائی حصے (اناطولیہ) کوں جدا کرکے یورپ تے ایشیا دے درمیان سرحد قائم کریندی ہے۔ اس آبنائے کوں آبنائے استنبول وی آکھا ویندا ہے۔ ایہ بین الاقوامی جہاز رانی کیتے استعمال تھیوݨ والی دنیا دی سب توں تنگ آبنائے ہے جیہڑی بحیرہ اسود کوں بحیرہ مرمرہ نال ملیندی ہے (واضح رہے کہ بحیرہ مرمرہ درہ دانیال دے ذریعے بحیرہ ایجیئن نال منسلک ہے جیہڑا بحیرہ روم نال ملا ہویا ہے)۔ thumb|آبنائے باسفورس دا سیٹلائٹ ویو
خصوصیات
اے آبنائے تقریباً 30کلومیٹر وڈی ہے ایندی زیادہ توں زیادہ چوڑائی ابھے داخلی راستے تے 3 ہزار 700 میٹر ہے تے گھٹ کنوں گھٹ چوڑائی کنڈیلی تے اشیان دے مقام تے 700 میٹر تے اینادولوحسان تے رومیلی حسان دے جاہ تے 750 میٹر ہے۔ آبنائے دی جھکائ 36 توں 124 میٹر ہے۔
آبنائے دے ساحل انتہائی گنجان آباد ہن جتھاں استنبول واقع ہے جس دی آبادی 13 ملین توں زیادہ ہے۔
آبنائے باسفورس تے ݙو پل قائم ہن۔ 1973ء وچ مکمل تھیوݨ والا پہلا پل ”باسفورس پل“ 1074 میٹر طویل ہے۔ ݙوجھا پل ”فاتح سلطان محمد پل“ 1090 میٹر طویل ہے تے 1988ء وچ مکمل تھیا۔ ایہ پہلے پل توں تقریباً 5 کلومیٹر شمال وچ واقع ہے۔ حکومت ترکی دی جانب توں نشان زدہ 7 وچوں ہک مقام تے تریجھا پل وی تعمیر کرݨ دا منصوبہ ہے۔ اس پل دے مقام کوں صیغہ راز وچ رکھا ڳیا ہے تاکہ زمیناں دی قیمتاں وچ اضافہ نہ تھیوے۔
مرمرے نامی ہک ٻئی گزر گاہ زیر تعمیر ہے جیہڑی 2008ء وچ مکمل تھیسی۔ ایہ 13.7 کلومیٹر طویل ریلوے سرنگ ہوسی جیہڑی آبنائے دے تلوں 55 میٹر گہرائی توں گزرسی۔
رائے احمد خان کھرل شہید تے مہاراجا رنجیت سنگھ دی دوستی
مہاراجہ رنجیت سنگھ ملتان دا دورہ کر کے واپس لاہور ویندا پیا ہئی تاں اوں نے سیّدوالہ وچ وی ہک پڑاؤ سٹا تاکہ وسطی علاقے دے عمائدین نال وی ہک ملاقات کیتی ونجے، رنجیت سنگھ نے عمائدین تے ہک طائرانہ نظر سٹی تاں سڄی طرف کھڑے سردار تے ونج کے اس دی نظراں ٹھہر گئیں، مہاراجہ سب دے بارے وچ پوچھدا ویندا ہئی، ایہ کون ہے، اوہ کون ہے تے معتمد اونکوں سب دا تعارف ݙیندا ویندا ہئی ، ول پچھا ایہ جوان کون ہے؟ اس دے بارے وچ زرا تفصیل نال بیان کرو، معتمد نے ݙسیا کہ ایہ اس علاقے دے حاکم تے اس پرگنہ دے والی صالح خان کھرل دا بھتریجا، رائے احمد خان کھرل ہے۔
رائے صاحب دے آبا ؤ اجداد سیاسی طور تے مغل سلطنت دے نال وابستہ ہن، گوگیرہ دی جاگیر انہاں کوں اورنگزیب عالمگیر نے الاٹ کیتی ہئی، گزشتہ ݙیڈھ صدی توں او اس علاقے دے رئیس تے سردار ہن، رنجیت سنگھ کوں خطہ پنجاب وچ زیادہ مزاحمت دا سامݨا اس واسطے نہ ہئی کہ اس دے پیش رو درانیاں دے دور توں اہل پنجاب بالخصوص اہل لاہور بہت تنگ ہن، رنجیت سنگھ اݨ پڑھ ہووݨ دے باوجود بہت معاملہ فہم انسان ہئی، اس تلوار نال وی کم کڈھا لیکن بیشتر جگہ اوں نے بات چیت، خوش اخلاقی تے دوستانہ طرز عمل نال فتح پاتی ہئی، ماضی وچ رائے صاحب دے خاندان دی سکھاں نال وی کجھ جھڑپاں تھیاں ہن تاہم رنجیت سنگھ دی ایہ بیٹھک اس حال وچ برخواست تھئی کہ اس مجلس وچ اوں نے رائے احمد خان کھرل کوں اپݨی سیاسی حکمت عملی دے تحت اپݨا پگڑی بدل بھرا بݨا گھدا ہئی، ایہ تعلق زبانی جمع خرچ نہ رہا بلکہ مہاراجہ نے ایں تعلق کوں خوب اچھی طرح نال نبھایا ہئی، سکھا شاہی دور دے مقامی اہلکار وی اپݨی نوکریاں بچاوݨ کیتے، زمین جائداد، مال مویشی تے لڑائی بھڑائی دے معاملات وچ رائے صاحب دا عمل دخل تے فیصلہ منیندے ہن۔
استاد ملنگ حسین
شہنائی نواز اُستاد ملنگ حُسین نال ڳالھ مُہاڑ
ّ(ڳالھ مُہاڑ: ملک عبدالرزاق راقم چنڑ، ملک غلام عباس غمگین)
’’شہنائی ‘‘جیکوں سرائیکی زبان اچ ’’شرناء‘‘ آکھیا ویندے سرائیکی وسیب دی شادی خوشی تے میلے سُہاوݨ دا او ساز ھے جیندے بغیر اساں اپݨی ہر خوشی کوں اُدھورا سمجھدوں۔ ’’شہنائی‘‘ بارے آکھیا ویندے جو اینکوںیونان دے ہک حکیم بو علی سینا’’ققنس پکھی‘‘ دی چُنج تے آواز سُݨ کے ایجاد کیتا ہئی۔ شرناء وڄاوݨ دے حوالے نال سرائیکی وسیب دا ہک معروف ناں اُستاد ملنگ حُسین کہیں توں لُکیا کائینی۔جیرھے بہاول پور دے نزدیکی قصبے مبارک پور توں چار پنج میل مغرب والے پاسے ’’بہاول واہ‘‘ دے وسیݨک ہِن۔ شہنائی نواز اُستاد ملنگ حُسین نال سویل دے قارئین سانگے اساں ڳالھ مُہاڑ کیتی ۔ جیرھی تہاݙی خدمت اچ حاضر ھے۔ شہنائی نواز اُستاد ملنگ حُسین توں اساں پُچھیا تہاݙی ایہ کِتویں نسل ھے جیرھی شہنائی دے ایں تاریخی ساز نال سرائیکی وَسوں دے جاڳے سُہیندی پئی ھے؟ تاں اُنھاں آکھیا جو جتھاں تئیں میکوں علم ھے میݙے ݙاݙا اُستاد عیسیٰ خاں ہوریں اساکوں ایں فن دا سونہاں کیتا۔ اُنھاں دے بعد میݙے بابا سئیں اُستاد نبی بخش خاں پورے مُلک اچ شہنائی دے حوالے نال ڄاتے سُنڄاتے ڳئے۔ میکوں ایں فن نال میݙے بابا سئیں متعارف کروایا اتے میں ایں فن کوں ہُݨ اپݨے پُتر فیاض ملنگ دے سپرد کیتے۔ ایں طرح ایہ اساݙی چوتھی پُشت ھے جیرھی ’’شہنائی ‘‘ نال سونہہ رونہہ رکھدی ھے۔ اُستاد ملنگ حُسین شہنائی تے موسیقی دے ڳانڈھے بارے ڳالھ مُہاڑ کریندیں ہوئیں آکھیا جیویں موسیقی دا ابتدائی سبق ’’سا رے گا ما پادا نی سا‘‘ شاگرد اُستاد کولہوں گھِندے۔ اینویں شہنائی دے حوالے نال وی ایں گُر سُر دی ڄاݨ سُنڄاݨ دے بعد اُستاد توں شہنائی دا علم گھِدا ویندے۔ باقی جیرھا بندہ موسیقی دے علم سُر، تال ، پلٹہ توں واقف ھے اوہو ہی بہترین شہنائی نواز تھی سڳدے۔ بے سُرا بندہ روزی روٹی تاں کر سڳدے شہنائی دے ساز توں واقف نی تھی سڳدا۔ شہنائی وجاوݨ والا بندہ وی موسیقی دے سارے سُر سامݨے رکھ کے اپݨے ساز وچوں دُھن کݙھیندا ٻیٹھا ہوندے۔ جیکر ساز وچوں دُھن کݙھݨ والا بندہ موسیقی دے علم توں واقف نہ ہووے تاں او اپݨے ساز (شہنائی ) دی روح کوں نئیں سمجھ سڳدا۔ایں سانگے موسیقی تے شہنائی دے گُر سُر دا ڳانڈھا وکھرا وکھرا نئیں ہک ھے۔ شہنائی دی تاریخ بیان کریندیں ہوئیں اُستاد ملنگ حُسین آکھیا جو ایہ صدیاں پُراݨا ساز ھے۔
موسیقی دی تاریخ
یونان وچ کئی صدیاں پہلے اکھیندن جو ہک حکیم بو علی سینا ہن جنھاں کوں موسیقی نال عشق ہا۔ اُنھاں ققنس پکھی توں بانسری تے شہنائی دا ساز ایجاد کیتا۔ ققنس پکھی دی لمبی چُنج ہئی جیندے ݙوں سوراخ پچھوں تے ہک اڳوں ہا۔ ققنس پکھی پچھلے سوراخ توں راڳ دیپک دی آواز کڈھیندا ہا۔ جیکوں سُݨ تے ققنس کوں بھاء لڳ ویندی ہئی اتے اڳلے سوراخ توں جیرھی آواز کڈھے ہا او راڳ ملہار دی ہوندی ہئی۔ راڳ دیپک دی آواز کوں راڳ ملہار دی آواز آ کراہیں مدھم کر ݙیندی ہئی ۔ راڳ دیپک دی بھاء والی طاقت ملہار دے گونجݨ نال ختم تھی ویندی ہئی۔اونکوں ݙیکھ کے بو علی سینا نے شہنائی تے بانسری دا ساز تیار کیتا۔ ایہ صدیاں پُراݨا تاریخی ساز ھے۔ تُساں احٖ وی اپݨے وسیب اچ دید بھنواؤ چا اساݙے وسیب دی کہیں خوشی غمی وچ ٻیا کُئی ساز ہووے نہ ہووے نقارہ تے شہنائی ضرور ہوسے۔ اساں اِنھاں سازاں کوں اپݨے ثقافتی ساز سمجھدے ہئیں۔ شہنائی دے فن دے حوالے نال ڳالھ ٹُری تاں اُنھاں آکھیا ایں فن کوں پاکستان اچ اُتنی پذیرائی نئیں مِلی جتنی اساݙے ہمسائے مُلک انڈیا وچ ایں فن کوں سراہایا ڳئے۔ کیوں جو اُتھاں اُستاد بسمل خان تے اُستاد انند لعل جہیں لوک موجود ہن۔ جنھاں ایں فن نال وفاداری کر تے پوری دُنیا اچ ناں کمائے۔ اینویں اساݙے وسیب وچ وی ایں فن دے حوالے نال وݙے ناں والے لوک موجود ہن۔ جیویں ڈیرہ اسماعیل خان توں بھائی کریم بخش یا لاہور والے اُستاد رنگی خان ایہ وݙے عظیم لوک ہن۔ استاد رنگی خان دا تعلق ہک استاد گھرانے نال ہا لیکن اُنھاں اپݨے فن دی شکر اُستاد بسمل خاں دے اڳوں رکھی۔ بھانویں جو او خود اُستاد ہن لیکن اپݨے کم کوں مزید چنگا کرݨ کیتے اتے اُستاد بسمل خاں کوں اپݨے دیس اچ متعارف کراوݨ کیتے اُستاد بݨایا۔ پاکستانی فلم انڈسٹری تے نورجہاں دے ہر گانے نال اُستاد رنگی خاں دی شہنائی کوں شامل کیتا ویندا ہا۔ اُستاد ملنگ حُسین ݙسایا ہک او دور ھے جو شہنائی فلم انڈسٹری تے راج پئی کریندی ھے تے ہک ایہ دور ھے جو شہنائی دے فن کوں ڄاݨݨ والے لوک ٻہوں گھٹ ہِن۔ لیکن ول وی کُجھ لوک اساݙی حوصلہ افزائی کر تے ایں فن کوں زندہ رکھی پِن۔ اساں اکثر پروگراماں وچ شریک تھیندے ہئیں کتھاہیں بے پناہ خوشی تھیندی ھے تاں کتھاہیں زور دی دِل آزاری ۔
فن دی اہمیت
جتھاں ایں فن کوں ڄاݨݨ والے لوک موجود ہوندن اُتھاں اساں اپݨے روح دے رانجھے کوں وی چس چوا گھِندے ہئیں ، جتھاں جہالت دا جبر زور تے ہوندے اساں روزی روٹی کر تے واپس ول آندے ہئیں۔ اساں اُستاد ملنگ حُسین توں پُچھیا تُساں شہنائی دے حوالے نال دیس توں ٻاہر وی کہیں پروگرام شرکت کیتی ھے؟ تاں او کھِلدیں ہوئیں آکھݨ لڳے سئیں جݙاں ݙند ہن تاں چݨے نہ ہن ہُݨ چݨے ہِن تاں.........جوانی وچ ٻاہر ونڄݨ دا موقع نی مِلیا ۔ ہُݨ بُٖڈھیپے وچ طبیعت نئیں منیندی۔ دوست ٻہوں مجبور کریندن لیکن اپݨے مزاج تے طبیعت پاروں ٻاہر ونڄݨ تے دِل نی اَہدا۔باقی ریڈیو پاکستان بہاول پور دے دوستیں دی محبت نال میں پورے پاکستان اچ ہر چھوٹے وݙے شہر اچ ڳیاں۔ریڈیو پاکستان لاہور، کراچی تے اسلام آباد ایں توں علاوہ وی میکوں ڈھیر سارے سٹوڈیوز وچ شرکت دا موقع ملیے۔ ایندے علاوہ اساݙے دیس اچ تھیوݨ والے میلیں وچ اساݙی آواز کوں ریکارڈ کر تے ٻاہر دے مُلکیں بھیجا ڳئے اساکوں شہنائی دے حوالے نال پورے دیس اچ چنگی شہرت ملی ھے۔ ایہ ساری پیر اُستاد دی دُعا تے دوستاں دی محبت ھے۔ ریڈیو بہاول پور دے دوستیں اساݙی بے پناہ حوصلہ افزائی کیتی ھے۔ شہنائی دے فن کوں سکھݨ دے حوالے نال اُستاد ملنگ حُسین آکھیا ایں فن کوں سکھݨ کیتے انسان کوں ݙوں چیزاں دی خاص کر ضرورت ہوندی ھے ہک تاں بندہ سُریلا ہووے ݙوجھا ذہین ۔ ایہ ݙوہیں چیزاں خدا دی عطا ہِن۔ جیکر ایہ ہوون، بندے کوں شوق وی ہووے تے پیر اُستاد وی کامل ہووس تاں او ایہ فن ٻہوں جلدی سکھ ویندے۔ باقی ایہ فن سکھݨ اچ ٻہر دے شوقین لوکیں دی نسبت اساݙے اپݨے ٻال اساں توں تھوڑے وقت اچ سکھ ویندن۔ شہنائی دے فن اچ جدت دے حوالے نال خان صاحب آکھیا اساݙے بابا سئیں دا دَور سادگی دا دَور ہا ۔ کافی گیت سِدھا سِدھا ڳاکراہیں بندہ نامور بݨ ویندا ہا۔ احٖ دا دَور علم دا دَور ھے۔ کیوں جو جیویں گائیک لوک اپݨے فن تے محنت کریندن اساکوں وی اونویں ہُݨ محنت کرݨی پوندی ھے۔ اساں بابے دی سادگی دے دَور اچ دُعا گھِدی ھے ۔ بابا سئیں دے وصال دے بعد اساں ایہ فن اُستاداں دی خدمت کر تے سکھیے۔ اُستاد منیر حُسین توکل ، اُستاد محمد شریف ملتانی (جیرھے اساݙے پاکستان دے بسمل خاں ہن) استاد مبارک علی خاں (گائیک) اساں اِنھاں عظیم لوکاں دی خدمت کر تے ایں مقام تے پہنچے ہئیں۔ اِنھاں دیاں دُعائیں ہِن جو شہنائی وچوں کافی دیاں نویاں رمزاں چھیڑی ٻیٹھے ہوندے ہئیں۔ اُستاد ملنگ حُسین آکھیا میں چھی سال دی عمر اچ شہنائی وڄاوݨ شروع کیتی ھے۔ احٖ میݙی عمر 60سال ھے میکوں تقریباً 54سال تھی ڳن شہنائی وجیندیں ہوئیں۔ پر میں اینویں سمجھداں شہنائی نال سونہاں میں پچھلے 20سالاں اچ تھیاں۔ اخیر تے اُستاد ملنگ حُسین آکھیا سرائیکی خطے دے فنکاراں کوں ہک ٻئے نال پیار دا ڳانڈھا جوڑݨ دی ضرورت ھے۔ نویں فنکاراں دی حوصلہ افزائی ٻہوں ضروری ھے ۔ نینگر فنکار اپݨے سینئر فنکاراں دا احترام کرتے خود کوں چنگا فنکار ثابت کر سڳدن۔
اِتمر
اِتمر (عبرانی: אִיתָמָר؛ کھجوراں دا ملک) ہارونؑ تے الیسبعؑ دا سب توں چھوٹا پتر ہئی۔ اُونکوں اپݨے بھراواں دے نال کہانت دے عہدے تے مقرر کیتا گیا تے مسکن بݨاوݨ دے کم سونپے ڳئے۔ جݙݨ اس دے وݙے بھرا ندب تے ابیہو نے غیر شرعی بھاہ ٻال کے نافرمانی کیتی تاں اِتمر اپݨے عہدہ تے وفادار رہا۔ ول وی خطا دی قربانی دے سلسلے وچ اُوندے توں بھل تھئی۔ جیرسون تے مراری خانداناں کوں اُوں دے ماتحت کم کرݨے دا حکم تھیا ہئی۔
گِلہ انشائیہ
= گِلہ انشائیہ =
از: ڈاکٹر خالد اقبال گلہ حقیقت اِچ محبت دے اظہار دا ہک روپ ہے۔ شرط اے ہے جو بندہ بدگمانی دے جال اِچ نہ پھسے۔ کیوں جو گِلہ ڈیون اعلیٰ ظرفی دا ثبوت ہے۔ تے بدگمانی کم ظرفی دا۔ بدگمانی بغیر سِر تے پیر دے اندیشیاں دے کنڈیاں آلے راہ دا پندھ ہے۔ بد گمانی سازشاں کوں پیدا کریندی ہے۔ جڈاں جو گلہ عاشق لوکاں دی آواز ہے۔ گلہ ڈیون دے مختلف طریقے ہِن۔ گلہ چُپ رہ کے وی ڈتا ونج سگیندے۔ بے رُخی اختیار کر کے وی یا وَل نِکے نِکے لفظاں جملیاں اِچ۔ اُلانبھے دے اے سارے انداز محبوبانہ ہِن۔ رُسے ہوئے یار کوں اِنہاں ترائے اِچوں کہیں وی ہک طریقے نال منایا ونج سگدے۔ زندگی دا سُنہپ محبت اِچ ہے۔ تے محبت دا سُہنپ اُلانبھے اِچ ہے۔ گِلہ آپنے اندر بہوں ساری معنویت رکھیندے۔ جڈاں جو غصہ بہوں بُری چیز ہے۔ غصہ جنگ دا اعلان ہے۔ غصے دا ردِعمل جیکر غصہ اِی ہووے تاں اے بئی وی خطرناک گالہہ تھی ویندی ہے۔ اِنسان غصے دی حالت اِچ عقل دے گھوڑے ویچ ڈیندے۔عقل منداں نے سچ آکھیا ہے جو طاقت ور اوہو ہے جیڑھا غصے دی حالت اِچ آپنے آپ تے قابو پاگھِنے۔ تصور دی اَکھ نال ڈیکھو تاں تاریخ گواہ ہے۔ جو جیڑھیاں قوماں نے غصے اِچ آکے طاقت دے غرور اِچ ڈوجھیاں تے قبضہ کرن دی کوشش کیتی ہے۔ او قوماں آپ اِی مِٹ گن۔ غُصہ تخریب دی علامت ہے۔غصہ کرن کیتے ایہو ٹوٹکا بہوں ہے۔ جو بندہ کجھ ڈینہواراں ہوٹل دا کھانا کھا گھنے‘ تبخیر دی شکایت تھیسی تے وَل غصہ ایویں لاہسی جیویں بُرے شاعراں تے تازہ کلام لاہندے۔
دنیا اِچ کتھائیں وی ذال مرد اِچ سرد گرم جنگ کوئی نویں گالہہ کینی۔ ہا البتہ اے گالہہ وڈی انہونی محسوس تھیندی ہے جو اکثر مرد آپنا غصہ گھر دے تھاں بھانڈیاں تے لہیندے ہِن۔ کجھ زیادہ غصیلے تے جوشیلے مرد آپنے اِی سِر اِچ کوئی چیز گھت مریندن۔ساڈے ہک سنگتی نے ہک تجویز عنایت فرمائی ہے جو حکومت کوں چاہیدا اے جو پورے ملک دے چھوٹے وڈے شہراں اِچ غصہ لہاون دی مناسب جا ڈیوے۔ جیکر ساڈے ملک اِچ وی جا جا تے ہائیڈ پارک بن ونجن تاں ساڈا ملک تے عوام بہوں ساریاں مشکالات‘ بھن تُرٹ توں بچ ویسن۔ ہائیڈ پارک دے بنن نال اے تھیسی جو بہوں جوشیلے تے جیالے‘ متوالے سڑکاں تے رکاوٹاں کھڑیاں ناں کریسن۔ گھراں اِچ تھاں کینا بھجسن۔ منشیات دی لعنت عام نال تھیسی۔ انتشار بہوں حد تک گھٹ تھی ویسی۔ ہُن تاں ساڈے پاسے اے وی تھیندے جو ہک شریف آدمی سودا سلف گھنن باہر نکلیا نرخ بھاء دی تکرار تے گالہہ ایڈی ودھ گئی جو حضرت گِروان پڑواکے گھر خالی ہتھ پُجے تے سارا ہفتہ جسم دی ٹکور کرویندے ریہے۔
ہک رائے مُوجب او ملک جیہڑے حسنِ اتفاق نال گرم خِطیاں اِچ واقع ہِن۔ اِنہاں ملکاں اِچ ہائیڈ پارکاں دی بہوں لوڑ ہے۔ جیکر ایویں تھی ونجے تاں ساڈے وسیب اِچ بہوں بے کار‘ معذور‘ بحال تھی ویسن۔ آساڈے پاسے چونکہ غصہ اخراج سنٹر کینی۔ ہِیں کیتے بہوں سارے لوک دفتراں‘ ہوٹلاں اِچ ملازماں یا بساں ویگناں اِچ سوار تھیندے اِی کنڈیکٹراں نال تُو تکرار کرن پئے ویندن۔ یا وت لمبیاں قطاراں اِچ یوٹیلٹی بل بھریندے ہوئے دھینگا مشتی تے تُلیج ویندن۔ دھینگا مشتی وی ہک طرحاں نال منفی کتارسس (Chatharsis) دا عمل ہے جیندے پِچھوں غصہ تلاطم خیز موجاں دی صورت اِچ موجود ہوندے۔ دھینگا مشتی دا مظاہرہ قارئین تساں اکثر ٹرین یا بس اِچ چڑھدے ہوئے مسافراں اِچ ڈٹھا ہوسی۔ جتھاں مسافر زبان‘ ہتھ مُکیں تے لتاں دا آزادانہ استعمال کریندا پیا ہوندے۔ ہِیں کیتے ضروری ہے جو عوام الناس کوں حسنِ اخلاق دے آداب‘ ٹریفک دے اصولاں تے عمل کراون دا درس ڈیون دے نال نال تبخیرِ معدہ دا علاج تے شکوے دے اظہار دے مناسب موقعے ڈتے ونجن۔ جتھاں او گِلے شکوے کر سگن۔ بلا شبہ شکوہ یا گِلہ ای شائستگی تے تہذیب کوں ودھاون اِچ اہم کردار ادا کر سگدا ہے۔
غصے دا نازک پہلو اے وی ہے جو تساں جیہڑے بندے تے غصہ کریندے پے ہو۔ اوندی صحت تے کجھ اثر پووے یا ناں پووے البتہ غصہ کرن آلے دی صحت ضرور متاثر تھیندی ہے۔ عمومی تے ظاہر ی قسم دے خدشات اِچ دل دی دھڑکن دا تیز تھی ونجن۔ ساہ دا پھُلن‘ متھے تے پسینہ آون وغیرہ وغیرہ۔ ہر قسم دا غصہ بندے کوں سِییوی دی کار چَٹ ویندے۔ جڈاں جو گلہ سبحان اللہ کیا آکھن ہے۔ ناراضگی دا بہوں مہذبانہ انداز ۔ گِلہ محفل دی رونق‘ گفتگو دا موضوع‘ گِلہ رچ مِس تھیون دی علامت ہے۔ گِلہ خیر سگالی دے جذبات دا امین ہے۔ تے نیک خواہشاں دے اظہار دا ناں وی ہے۔ میں تاں صرف ایہو آکھساں جو گِلہ تاں دنیا دا رونق میلہ ہے۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از : ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 14:31, 9 September 2018 (UTC)
بھٹو خاندان
کل بلاول کوں سݨݨ دے بعد میݙا تاں عجب حال حے. اپݨے پُتر دو ݙہیداں تےاوکوں ڳل لا کے رووݨ پئے وینداں ایویں لڳدے جیویں میݙا پُتر کہیں طاقتور، ظالم تے سفاک دشمن کوں ہکلاں ݙے کے آھدا کھڑا ہووے میݙا جیرھا کُجھ کریندے وے کر گھنو میں نہتا تُہاݙی بدمعاشی دا مٌقابلہ کریساں، تٌہاݙی سفاک تے پُرتشدد طبیعت دے خلاف ڈٹ کے سامݨا کریساں.
ایں مٌلک دے ٹھیکیداریں کوں ہکلاں مار کے، گڑھی خدا بخش دی پوتر مٹی دیاں قسماں چا کے، اپݨے نانے، مامے تے ما کوں انھاں کالیں ٻوٹاں تے کالے کوٹاں آلیں تے ہتھ مروا کے وی سینے تیں ہتھ مار کے طبل جنگ وڄاوݨ کوئی ساؤکھا کم کائینی. پر کیا کریجے اے حق سچ دا سفر انسانی تاریخ جتنا پُراݨا حے. ظالم تے مظلوم، قاتل تے مقتول، سفاک تے رحم دل ہیک ݙوجھے نال انسانی تہذیب دے سفر اچ ہمیشہ نال نال ٹُردے پئین. بلاول اوں قبیل دا فرد حے جیرھا بھری جوانی اچ یزیدی ٹولے کوں چیلنج کریندا کھڑے او وی اپݨے پُرکھیں دے قبرستان اچ کھڑ کے.. بھُٹو دے خون دا ایہو تاں وصف حے جو کہیں ݙر دے بغیر اجتماعی انسانی ترقی تے مُہذب اقدار دی خاطر اپݨی جان ݙے ݙیوو اے سوچے بغیر جو ڈوجھاٹولا اپݨی فطرت اچ شاطر، بدمعاش، سفاک، مُنافق تے جابر حے. او مذہبی مُنافرت پھیلا کے لکھاں لوگ مروایندے، او حُب الوطنی دا کارڈ کھیݙ کے لوکاں دے گھر اُڄڑیندے، جیندے بندے چا کے عقوبت خانیں اچ سٹ ݙیندے، ٹارگٹ کلنگ کر کے اپݨا کاروبار چلیندے تے میڈیا تیں اپݨے کرائے دے دلالیں نال رل کے کردار کُشی دی مُہم وی چلویندے.. اینجھے دُشمن نال اڄوکی بے مٌہاب دٌنیا اچ بھلا کون اپݨی جان دی پرواہ کیتے بغیر عام انساناں دے فائدے تے معاشرے دی اجتماعی ترقی سانگے اینجھیں طاقتیں نال مٌہݙا ݙیندے.. پر پاکستان دی تاریخ اچ سندھ دھرتی دا ہیک دھرتی واس خاندان پچھلے پنج دہائیں کولو قبضہ گیر تے ٻاہر دے دھاڑیلاں نال لڑدا آندے. جݙاں جݙاں ایں دھرتی کوں کہیں اوپرے تار تار کیتے تݙاں تݙاں کوئی نہ کوئی بھٹو اپݨے خون نال راٹھ پنڈی دی سفاک کھیݙ کوں ݙک ݙتے.. میں کلھوکا اپݨے پُتر کوں ڳل نال لا کے کئی دفعہ رو چُکاں. پتہ نئیں کیوں میݙا دل ٻہوں خوش وی حے پر اوں کولو زیادہ اُداس وی حے. ایندے اچ اے سوچ کے ہاول اُٹھدن جو اڳلی واری کالا سوٹ پا کے امام ضامن بدھ کے ایں دھرتی دا بلاول کہیں باجوے، کہیں خان، کہیں بیگ، کہیں چوہدری دے ہتھوں اپݨے پیو سمیت ماریا نہ ونڄے.. وت کوئی نہتی لڑکی بختاور دی شکل اچ یا آصفہ دی شکل اچ انہاں بندوخاں آلی سرکار کوں یا مُقدس آئین آلی ݙیݨ کوں ہکلاں مار کے آھدی کھڑی ہووے جو کربلا دی تاریخ رُکݨی کائینی اے جنگ اوہ تک جاری راہسی جہے تک یزیدیت دے ہتھوں انسانیت سرقلم تھیندی راہسی.. اے جنگ جاری راہسی جہے تک ٻاہردے حملہ آور ایں پوتر دھرتی کوں چھوڑ نہ ویسن.. تُساں کتنا بھٹو مریسو، تُساں کتنا دھرتی واس مریسو تُساں کتنا لہو واہیسو..! زلفی (ذوالفقار علی)
ابن الفوطی
ابن الفوطی یا ابن الصابونی (پیدائش: 25 جون 1244ء– وفات: 12 جنوری 1323ء) عراقی مسلمان محدث، فلسفی، ماہر فلکیات تے مؤرخ ہن۔ اُنہاں دی وجہ شہرت اُنہاں دی تصنیف مجمع الآداب فی معجم الاسماء و الالقاب ہے۔ خواجہ نصیر الدین طوسی توں علم نجوم حاصل کیتا تے علم نجوم تے علم ہیئت وچ اِس قدر مہارت پیدا کیتی کہ خود خواجہ نصیر الدین طوسی نے اپݨی کتاب ایلخانیہ مرتب کریندے وقت ابن الفوطی توں مشورہ کیتا ہئی۔
ابن الفوطی دا ناں عبد الرزاق بن احمد بن محمد الحنبلی ہے۔ کنیت ابوالفضل تے لقب کمال الدین، ابن الفُوَطِی تے ابن الصابونی ہے۔ اپݨے معاصرین وچ کمال الدین ابن الصابونی دے ناں توں مشہور ہن۔ ابن الفوطی اپݨے نانا موفق الدین عبد القاہر البغدادی الحنبلی دی نسبت توں الفُوَطی سݙیندے ہن. (جیہڑے فُوَط یعنی دھاری دار کپڑے دا کاروبار کریندے ہن جیہڑا سندھ توں بغداد پہنچدا ہئی)۔ ابن الفوطی دے نانا موفق الدین 656ھ/ 1258ء وچ سقوط بغداد دے سانحہ وچ تاتاریاں دے ہاتھوں قتل تھی گئے۔
تعارف
ابن الفوطی دا نسب ایویں ہے کہ: عبد الرزاق بن احمد بن محمد بن احمد بن عمر ابن ابی المعالی محمد بن محمود بن احمد بن ابی المعالی المفضل بن عبد اللہ بن معن بن زائدہ الشیبانی۔ ابن الفوطی دا خاندان بغداد دے حنبلی خانداناں وچ شمار کیتا ویندا ہئی جیہڑا معن بن زائدہ الشیبانی (جو ایک امیر کبیر سردار تھے) دی نسل توں ہئی۔ ایہ خاندان مرو نال تعلق رکھدا ہئی۔