cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلسلہ تعارف بزم ادب سنہیڑادرابن خورد
غلام قاسم
سکونت۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔درابن خورد
مصروفیات۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ واھی راھی
تعلیم۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ایف اے
رابطہ نمبر۔۔۔۔۔۔03459240670 فنانس سیکریٹری بزم ادب سنیہڑہ درابن خورد تحصیل پروآ ضلع ڈیرہ اسماعیل خان
نمونہ کلام . قطعہ ۔ لَڳیاں توڑ نِبھیندا کئی نئیں
تے سچیاں مُحبتاں کریندا کئی نئیں
سارے مطلب دے یار قاسم
بغیر مطلب الیندا کئی نئیں
قطعہ
طویل عرصہ گُزر ڳیا ھے
تے نقش تیݙا وِسر ڳیا ھے
وِچھوڑا قاسم بلوچ تیݙا
اے چِیر ساݙا جِگر ڳیا ہے
سہیل سیال
ناں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سہیل اختر سیال
تخلص۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سہیل سیال
ولدیت ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ رحمان بخش سیال
جاہ پیدائش۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ درابن خورد
سکونت۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔درابن خورد
مصروفیات۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ مزدوری
تعلیم۔۔۔۔۔۔۔۔۔ آپ جوگی ۔۔
رابطہ نمبر۔۔۔۔۔۔۔۔03453143036
نمونہ: کلام ارمان لڳے بندے موۓ جتنا میݙے سڄݨ شریک کھلاۓ نی
ہکو میکوں چھوڑ کے سب لڳداۓ میݙا سانول ھاں نال لاۓ نی
بے جرما میکوں رول کراٸیں میݙے سارے بھرم ونجاۓ نی
میݙے نال سہیل ݙسا تاں ںسہی کیوں سانگھے یار مکاۓ نی
ساکوں اِنج دا سانول رولیا تیں سُنسان نظردی دنیاں
تیں اِنج اعتبار ونجاٸے اپݨاں باٸیمان نظردی دنیاں
جیڑے پاسے نظر سہیل پھیراں غُستان نظردی دنیاں
موبائیل فون تے اساں
موبائیل فون تے اساں
اڄکل دے سائنسی دور اچ جتھاں انسان چن تے پڄ ڳئے اتھاں انساں وڳاڑ دی انتہا کوں وی کراس کر ڳئے اپݨے رسم و رواج ثقافت اپݨی تہذیب کوں بھل ڳئے موجودہ دور اچ موبائیل دی اہمیت توں انکار ممکن نئیں موبائل ڈھیر ساریاں آسانیاں پیدا کیتین فاصلے دور کیتن انسان گھر ٻیٹھے ڈھیر سارے کم بطور روز گار  کریندا ٻیٹھے نت نویاں نویاں ایجاداں ایجاد کرکے آسانیاں پیدا کریںندا ٻیٹھے اے حقیقث ہے معاشرے تے موبائیل تے اثرات حاوی ہن مگر ایندے نال نال موبائیل معاشرے تے وڳاڑ دا سبب وی بݨے موبائیل ساݙے کولھوں پیار خلوص احساس محبت جھائیں قیمتی دولت وی کھس گھدی ہے موبائیل فائدے توں زیادہ معاشرے کوں نقصان ݙے ڳئے خاص کر نویں نسل منفی رجحان اچ لڳی ڳئی ہے میݙی تحریر تے کجھ دوست آکھسن موبائیل چنڳی شئے ہے ایکوں استعمال تاں انسان کریندے اے انسان تے ہے جو ایکوں صحیح استعمال کرے میݙے خیال اچ انسان نال شیطان ہوندے موبائیل دی آسانی نال انسان برائی دو زیادہ ویندے ساݙی نوجوان نسل موبائیل کوں زیادہ تر غلط استعمال کریںدن جیندے کولھ ٹچ موبائیل ہے اوندی میموری ݙیکھو تاں زیادہ تر غلط تے فحش ویڈیو ہوسن تساں آپ محسوس کیتا ہوسی جتھاں ݙو چار دوست ٻیٹھن او اپݨا اپݨا موبائیل چلائی ٻیٹھن ہک ٻئے دے حال دا کوئی پتہ کائنی جوان بھل چک کے گھر آوے تاں ماء پیو نال ٻہہ کے الاوݨ گوارہ نئیں کريندا ٻس موبائیل اچ مصروف ہوندے پیو ماء کوں اے پتہ کائنی یا ڄاݨ ٻجھ کے ٹال مٹول ہے جو ایں میݙے پتر موبائیل کتھوں گھدے ایندا لوڈ کتھوں گھندے اپݨا خرچہ کتھوں پورا کریندے میݙی نظر اچ تاں چوری یا وادھا گھاٹا کوئی اکثر نوجوان ساری رات موبائیل استعمال کریںدن فجر 10 وڄے اٹھدن نماز وی قضاء تھی ویندی ہے ساری رات ذہن اچ غلط خیال آندن اکثر نوجوان مثانے دے امراض دا شکار ہن شادی دے بعد اپݨی بیوی دی خواہش دا احترام پورا کرݨ توں قاصر ہن ٹک ٹاک ݙیکھو کتنی بےحیائی ہے فیس بک تے 90 فیصد کوڑ ہوندے کیا ساکوں اسلام ایہو سبق ݙیندے ایہ موبائیل دی وجہ توں کتنیاں ٻچیاں گھروں بھڄین کتنے پیو ماء دے کیتے 15 کال سر دی سٹ بݨی ہے اڄکل شادی غمی تیمارداری موبائیل تے اٹنڈ تھیندی ہے انسانی صحت تے موبائیل نے اپݨا اثر چھوڑے انسان سست کم چور نظر دی کمی دا شکار تھئے لوط آلا کم زناء اچ بےپناہ اضافہ تھئے موبائیل آسانی پیدا کیتی ہے وݙے چھوٹے دا احترام لڳا ڳئے خاص کر 11سال توں 20۔ 22 سال دے نوجوان ایندا شکار تھئین جہڑھے نوجوان ساݙا سرمایہ ہن اے موبائیل دا کردار ہے جو پاکستان سیکسی فلماں ݙیکھݨ آلا ملک ہے اے تحریر لکھݨ دا مقصد موبائیل دی اہمیت توں انکار نئیں مگر معاشرے دی سوچ دا نوحہ ہے پیو ماء کوں سوچݨاں چاہیدے اپݨی اولاد دی تربیت اسلامی اصولاں دے مطابق کرن انہاں دیاں سرگرمیاں تے نظر رکھن تعلیم مستقل روزگار تے توجہ ݙیون ٻالیں کوں اگر ضروری ہے تاں سادہ موبائیل گھن کے ݙیون حکومت کوں چاہیدے کہ فحاش چیزاں تے پابندی لاون  سکول کالج دے استاد لیکچر ݙیون اگر اساں نوجواناں دے ذہن دی نشونما کر گھدی تاں اساں ہک عظیم قوم بݨ سڳدے ہیں ساݙا ملک وی ترقی کر سڳدے ساݙا اڳلا جہان وی سنور سڳدے ولا ݙسینداں ڄلاں میݙی تحریر دا مقصد موبائیل فون دی مخالفت نئیں میݙا مقصد کہیں تے تنقید نئیں صرف معاشرے دے نوجواناں نال ہمدری ہے میکوں اپݨے نوجواناں نال محبت ہے امید ہے تساں میݙی تحریر تے سچیسو اگر ہک نوجوان سدھر ڳیا تاں میݙا مقصد پورا تھی ویسی اجازت ݙیسو """
ابنِ صفی دا پی ٹی وی نال اختلاف
1977ء وچ انہاں دے ہک ناول ڈاکٹر دعاگو کوں پاکستان ٹیلی ویژن نے ٹیلی فلم دی حیثیت نال پکچرائز کیتا ہئی۔ مشہور اداکار قوی خان نے اس وچ عمران دا کردار ادا کیتا ہئی۔ لیکن کجھ سیاسی الجھناں دی وجہ توں ناظرین ایہ ٹیلی فلم ݙیکھݨ توں محروم رہے۔ روزنامہ جنگ نے اپݨی 18، اکتوبر 1979ء دی اشاعت وچ ایہ خبر شائع کیتی۔ "ایہ جملہ ول ول سݨن وچ آندا ہے کہ فلاں فلاں مصنف کوں بعید نما نے بلیک لسٹ کر ݙتا، لیکن کہیں مصنف نے بعید نما کوں بلیک لسٹ کر ݙتا ہووے ایہ عجیب ڳال ہے۔ ابن صفی دا آکھݨ ہے کہ اوہ اس وقت تک بعید نما دے کہیں پروگرام وچ حصہ نہ گھنسن جے تک ایہ نہ ݙسا ونجے کہ انہاں دے ناول ڈاکٹر دعاگو کوں ٹیلی کاسٹ کیوں نی کیتا گیا؟"
موبائیل فون تے اساں
اللہ دی امان """"
رمضان عاطف بھکر
11/06/2022
وادی سندھ نال ݙڈھپ
وادی سندھ نال ریاست، ملاں، میڈیا اتے سرمایہ دار دی بدماشی اتے اشرافیہ دا ڈڈھپ کوئی اجوکی یا کلہوکی گالھ نئیں، ست ڈہائیاں توں وادی سندھ دے مقامی لوک ایں ڈڈھپ اتے جبر دا نشانہ بنڑدے پین، ایویں ڈسدے جیویں اساں پنجاب دے بدھل ہیسے، سمندر دی ہوا کوں سوہنڑاں کریندی کینجھر جھیل توں گھن کراہیں کالا باغ تائیں وادی سندھ دے سینے اتیں جھمراں لیندے اے سوہنڑے لوک ہزاراں ورہیاں توں مہذب ہن، وادی سندھ اچوں ملنڑ آلی ننگی نچدی تریمت(ڈانسنگ گرل) ایں وسوں دے لبرل چہرے دی علامت ہے، بھل جو ایں وادی دے واسیاں کوں انھیں دی سویلائزیشن، انھیں دے کلچر، انھیں دے معاشرتی سوہنڑپ انھیں دے سماجی رویاں تے ڈینڑاں دا حملہ نہ تھیندا، اے وادی تاں سچل سرمست اتے خواجے جہیں صوفی جنڑیندی رہی ہے، اے دھرتی ماء تاں محبتیں دی ہیک انج کائنات ہائی، لیکن ایں وسوں تیں حملہ تھیا، کوئی بت شکن آیا، کوئی عربی مسیحا ہوونڑ دا دروہ کر گیا، اے وسوں لٹیندی رہی، وت باہروں آئے لوکاں اتھو دے خزانے ڈٹھے، بکھ اتے کج نہ ہوونڑ دی وجہ توں ایں دھرتی دے سچے لوکاں انھاں کوں جاہ ڈتی، اج او بلوچ اتے مہاجر اتھو دے لوکاں کوں کمی آھدن اتے جاہل آھدن، پنجاب دا ساڈے نال کوئی پرانڑاں ویر ہے، یا پنجاب بہوں سادہ ہے، ہر حملہ آور، جابر اشرافیہ، سرمایہ دار یا سیکورٹی سٹیٹ جڈوں وی ساڈا استحصال کیتا پنجاب اوندا بانہہ بیل رہیے، صرف ساڈی معیشیت نئیں قتل کیتی گئی، ساڈی وسوں دے اقدار مارے گئے، ساڈی کریکٹر ایسیسینینشن ایں حد تونڑیں کیتی گئی جو اج ہر پنجاب دے بال توں وی پچھوں تاں او وی آکھسی جو سندھی اتے سرائیکی جاہل تے کرپٹ ہین۔
سرمایہ دار ساڈے کنوں ساڈی طاقت زراعت کھس گھدی، ایں دھرتی جائے جڈاں نیشنلائزیشن کیتی ہائی اوں ویلھے سرمایہ دار، ریاست، پنجاب اتے ملاں ہیک صف اچ کھڑ تے اوندی مخالفت کیتی، کیوں جو وادی سندھ ترقی کر ونجے ہا، ہیک ڈکٹیٹر ساڈے دریا ویچ ڈتے،
میں وی تسا، میڈی روہی تسی
تسی روہی جائی میکوں آکھ نہ پنج دریائی
انڈس دے پیٹے کوں سنگوڑ ڈتا گیا، اوندے اتیں ڈیم بدھ ڈتے گئے، بیراج دب ڈتے گئے، اڈوں بنڑایاں گیاں، ساڈیاں زمیناں تے پنجاب کوں آباد کیتا گیا، ساڈی بھوئیں ریاست نال محبت دے انعام اچ ساڈے کنوں چھیک تے پنجاب کوں ڈے ڈتی گئی، اج میڈیا دے اتیں بیہہ کہ سرمایہ دار دی بھڑوت کرنڑ آلے صحافی زور لئی پئے ہوندن جو سندھی اتے سرائیکی کوں جاہل اتے کرپٹ ثابت کیتا ونجے آصف زرداری دا ایہو قصور ہے جو او وادی سندھ دا پتر ہے، اتے وادی دے لوکاں سانگے میڈیا، ریاست، ملاں تے سرمایہ دار نال لڑدا ودے، آصف زرداری تے ہر نواں کیس جییرلے کھولیا ویندے تاں ساڈا سوال ایہو ہوندے جو ایں کنوں پچھلے کیس دا فیصلہ کیا تھیا ہا لیکن پروپیگیشن دا شکار لوک جیہرے خود کوں عقل دان سمجھیندن او ایندا ہیکو جواب ڈیندن جو زرداری چور ہے زرداری ڈاکو ہے، ساڈے مقابلے اچ ایں ڈلی ہوئی منطق دے لوک ہین، ساکوں انھاں نال الاونڑ سانگے آپنڑاں قد چھوٹا کرنڑاں پوندے، ایں سانگے اساں سارا مسئلہ ویلھے دے حوالے کر ڈتے، ویلھا سبھ توں ودھ جواب ڈے سگدے۔ مظہر حسین
یوکرین وِچ زنانیاں
thumb|یوکرینی تِریمت / زنانی [[شطرنج دی کِھݙاری نتالیا ژوکووا]] یوکرین وِچ زنانیاں / تِریمتاں (اردو: یوکرین میں خواتین) (انگریزی: Women in Ukraine)۔ یوکرین دے لَکّھاں لوک اپݨی حیاتیاں دی بقاء کِیتے عالمی امداد اُتے انحصار کرین٘دے ہِن۔ ٢٠١٤ء تُوں ہُݨ تئیں پووادھی یوکرین وِچ روسی جارحیّت دے نتیجے وِچ ہزاراں گھر، تعلیمی ادارے اَتے ہسپتال تباہ تِھی چُکیے ہِن۔ پاݨی اَتے بجلی جئیں سہولتاں نا پید تِھین٘دیاں وین٘دیاں ہِن۔ بارودی سرنگاں اَتے غیر تباہ شدہ بارودی مواد تُوں وی یوکرین دے واسیاں دی حیاتیاں کُوں ٻہوں خطرے رہن٘دے ہِن۔ تاہم جیویں جو یوکرین پِچھوکڑ وِچ سوویت کَٹھ دا حِصّہ رِیہا ہِے، یوکرین وِچ زنانیاں اِیں معاشی بد حالی دے باوجود وی حیاتی دے ہر شعبے وِچ مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھا رَلا تے کھڑوتیاں ہِن۔ اُوہ تعلیم اَتے کَم کار دے معاملے وِچ مرداں دے برابر قنُونی حقوق رکھین٘دیاں ہِن۔ اِیں طرح نال اُوہ اپݨی ذاتی حیاتی دے فیصلے آپ گِھن سڳدیاں ہِن۔
سیاست اَتے وزارتِ عُظمیٰ وِچ زنانیاں
ٻِنّھاں پِڑاں آلی کار یوکرین وِچ زنانیاں، سیاسی پِڑ وِچ وی ٻہوں متحرّک رِیہاں ہِن۔ ٢٠٠٥ء وِچ یولیا تائمو شینکو یوکرین دی پہلی تِریمت وزیرِ اعظم بݨی ہئی۔ تاہم اِیہ معیاد ٻہوں تھولی ہئی اَتے جلتی ای اُوہ برطرف کر ݙتّی ڳئی ہئی۔ اُوہ اِیں عہدے تے ٢٠٠٧ء وِچ وَلا چُݨی ڳئی ہئی اَتے اُوہ ٢٠١٠ء تئیں برسرِ اقتدار رہی۔ ٢٠١٩ء دے چوݨاں وِچ اُوہ عوامی مقبولیت نال وَلا برسرِ اقتدار تھئی۔
کرائے دے گود
یوکرین جِین٘دی ڳِنتری یورپ دے غریب دیساں وِچ تِھین٘دی ہِے، اُوہ تیزی نال کرائے دے مائیاں دا مرکز بݨدا وین٘دا ہِے۔ دُنیا بھر دے اَمیر دیساں دے اِیہو جئیں ڄوڑے جیڑھے آپ کہِیں وجہ کنُوں ٻال نئیں ڄما سڳدے اُوہ یوکرین دی جُؤان چھوہِرِیں دی گود کُوں کرائے اُتّے حاصل کرین٘دے ہِن۔ دیس وِچ سین٘کڑاں اِیہو جئیں زنانیاں ہِن جیڑھیاں سروگیسی دی صنعت دا حِصّہ بݨ چُکّیاں ہِن۔ جہڑیلے بھارت، نیپال اَتے تھائی لینڈ وِچ سروگیسی دی صنعت اُتّے پابندیاں لائیاں ڳئیاں تاں اِیہو جئیں لوک جیڑھے عام ازدواجی یا قریبی ساک نال ٻال ناں کر سڳدے ہَن، اُنّھاں لوکاں نے یوکرین وَل مُون٘ھ کِیتا۔ اِیں کَم وِچ معاشی بد حالی دی وجہ کنُوں دیس دی جؤاں سال چھوہِرِیں ٻاہرلے بندیاں دی طلب اُتّے سروگیسی دے خدمتاں فراہم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔
وسیب دے کرکٹرز نال ناانصافی
سرائیکی وسیب پہلے ڈینھ تو ترقیاتی حوالے نال نظر انداز کیتا ڳئے۔ اگر اساں کرکٹ دے حوالے نال ڈیکھوں تاں خیبرپختونخواہ، پنجاب اتے سندھ دے کھلاڑئیں کوں یکہ موقع ملدا پئے مگر بلوچستان اتے اساڈے وسیب کوں ایہو جیھے مواقع نی مل سڳئے۔ ایں ویلے پاکستان سپر لیگ دنیا وچ ہک برانڈ بݨ چکے جئیں وچ ملتان سلطان کوں شامل کر تے ساڈے وسیب کو نمائندگی ڈیتی گئی جئیں دا سہرا سئیں علی خان ترین کوں ویندے۔ پی ایس ایل وچ نمائندگی ملݨ توں بعد دنیا کو وی پتہ لگے کہ وسیب دے کرکٹرز وی باصلاحیت ھن تے انہاں وچ وی انٹرنیشنل لیول دی کرکٹ کھیڈݨ دی بھرپور صلاحیت ھ۔ پاکستان کرکٹ بورڈ کوں چہیدے کے اساڈے نوجواناں کوں وی پورا پورا موقع ڈتا ونجے۔ وسیب وچ کرکٹ اکیڈمیاں بݨایاں ونجن اتے دھرتی دے بالیں کوں کرکٹ سکالرشپ اتے سپانسر ڈیتے ونجن۔
لوک فنون دے ودھارے کِیتے احسن التحریر دے کاوِشاں
مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم نے سماجی فن ادبی اتے روحانی خدمات کُوں وَدھاوݨ کیتے کئی ادارے قائم کیتے ہَن ہِک ادارہ "الحسنات" دے ناں نال سرائیکی لوک ادب دے تحریراں، شعری مجموعے اَتے تاریخی اہمیت آلے مَسودیاں کُوں چھپیندا ہَا ایں ادارے اِچ مشہور لوک شاعراں، علامہ میر اُفق کاظمی امروہوی، حضرت عزیز حاصلپوری، محمد اسماعیل نور دا تعاون اَتے سرپرستی اُنہاں کوں حاصل ہئی۔
سرائیکی کانفرنس دلی وچ جگدیش بترا کوں خراج تحسین
سٹیج سیکرٹری نے سب دے مَن وِچ سرائیکی جوت جگاون اتے سبھے سرائیکیاں نال رابطے کرن اَتے سڈا ون تے سئیں جگدیش چندر بترا کوں خراجِ تحسین پیش کیتا۔ ایندے بعد سئیں تاج لنگاہ اتے سئیں عبدالمجید کانجو کوں سواگت کریندے ہوئے پھلاں دی مالا پوائی گئی۔ سئیں بودلہ جی۔ نریندر کمار آتے آر ایل بھاٹیہ کوں خطاب دی دعوت ڈتی گئی۔ ایندے بعد سرائیکی سماج دی طرفوں کامریڈر گونند جی دی شریمتی کوں ساڑھی ڈتی گئی۔ کامریڈ جھنگ دے ہن۔ انہاں نے آزادی کیتے کوششاں کیتیاں ہن کئی واری جیل گئے تے آزادی دی جنگ کیتے قربانیاں ڈتن۔ انہاں کانفرنس دے لوکاں نے کامریڈ کوں یاد رکھیا تے اُوندے قربانیاں دا نِروار کیتا۔
لوک فنون دے ودھارے کِیتے احسن التحریر دے کاوِشاں
ݙوجھا ادارہ نینگر جواناں دے فکری رُخ کُوں اسلامی تعلیمات آلے پاسے رغبت ڈیواوݨ کیتے "مجلسِ اصلاحِ اخلاق" دے ناں نال قائم ہئی ایندے کیتے کلیم رقم سئیں کوں چوہدری عبدالسلام، حضرت قبلہ مفتی عبدالشکور صاحب اَتے آپ دے وݙے پتر محمد مختار حسن خان لنگاہ ایم اے، دا تعاون حاصل ہئی۔ اِنہاں مل کے دینی اسلامی فکر کُوں اَڳاں وَدھاوݨ اَتے نینگر جواناں دے اخلاق کوں سوہݨاں بݨاوݨ دا فرض ݙاݙھا سوہݨاں نبھایا۔
سرائیکی کانفرنس دلی وچ جگدیش بترا کوں خراج تحسین
ایندے بعد سئیں جگدیش بترا نے جے سرائیکی دا نعرہ لاکے سارے شرکاء کانفرنس دا شکریہ ادا کیتا آتے آکھیا ’’ سرائیکی میں نئیں پیدا کیتی بلکہ سرائیکی نے ساکوں پیدا کیتے ‘‘ اَتے نال ہی انہاں نے ملتان دے معروف صحافی اتے پاکستان وچوں شائع تھیون آلے واحد سرائیکی اخبار روزنامہ جھوک دے چیف ایڈیٹر سئیں ظہور دھریجہ کوں خطاب دی دعوت ڈتی۔ انہاں وی سرائیکی دھرتی اتے اوندے واسیاں دے ذکر نال اپنی گالھ مہاڑدا آغاز کیتا۔ انہاں آکھیا جو ڈوہاں ملکاں وچ سرائیکیاں دا حق ماریا ویندا پئے انہاں دے ثقافتی ورثے کوں تباہ کیتا گئے۔ کہیں طرحاں دا کوئی تحفظ نیں۔ انہاں آکھیا پاکستان ہک آزاد تے خود مختار ملک ہے جینویں جو بھارت‘ ہیں سانگے سفارتی ادب آداب دا پورا خیال کیتا ونجے اتے ہک بئے دے احترام کوں اوّلیت ڈتی ونجے۔ انہاں سرائیکی انٹرنیشنل کانفرنس دے میزبان دا شکریہ ادا کیتا جنہاں دیاں کوششاں نال کانفرنس منعقد تھئی۔ دھریجہ سئیں دے بعد ملتان دے (جَمّے جئے ) سئیں کشن لال شرما ( ممبر پارلیمنٹ) کوں سٹیج تے سیڈ کے انہاں دا سواگت کیتا گیا۔ وت بھوٹانی جی دا سواگت کریندے ہوئے آکھیا گیا جو انگریزاں توں آزادی دی خاطر ہندوستانی ہوون بھانویں پاکستانی یا بنگلہ دیشی ہوون سبھناں نے قربانیاں ڈتیاں ہَن۔ اساں بھرا ونڈے ضرور گئے ہیں پر ہک بئے توں جدا کے نسے اساں سرائیکی دی خاطر وڈا کم کریندے پئے ہیں ۔
لوک فنون دے ودھارے کِیتے احسن التحریر دے کاوِشاں
تریجھا ادارہ "جماعت چشتیہ کلیمیہ" دے ناں نال حضرت کلیم رقمؔ نے قائم کیتا ہا ڄیندا کم تصوّف دے بارے اِچ کتاباں دی اشاعت، اَتے دینی و ملی تقریبات دا انتظام کرنا ہئی۔ علمائِ کرام دِیاں تقریراں کوں لکھیا ویندا ہَا اَتے وَت اُنہاں کُوں ترتیب ݙے کے چھاپݨ دا بندو بست کیتا ویندا ہَا۔
سرائیکی کانفرنس دلی وچ جگدیش بترا کوں خراج تحسین
بعد وچ بودلہ جی سٹیج تے آئے تے انہاں نے سرائیکی دے وڈے پردھاناں دا ذکر کیتا انہاں کوں ودھائی ڈتی۔ انہاں آکھیا 1857ء ایسٹ انڈیا دے انگریزاں نے ساکوں خوار کرکے ساڈے اُتے حکومتی کیتی تے تڈاں دیاں محنتاں تے قربانیاں ہَن، حکومتاں بدلیاں ہَن پر آباد یاں نئیں بدلدیاں۔ لوک وکھو وکھ تھی گئے کئی لوکاں نے جیلاں بھگتیاں، پھانسیاں پاتیاں، اتے انگریزاں کوں کٹھے تھی تے اتھوں کڈھیا۔ اساں آپ لٹ پٹ کے اتھاں آئے تے محنتاں نال آپناں مقام بنایا اساں ہک بئے دی قدر کریندے ہیں۔ آخر وچ سئیں جگدیش بترا نے پاکستان وچوں آئے ہوئے مہماناں دا بہوں شکریہ ادا کیتا۔
لوک فنون دے ودھارے کِیتے احسن التحریر دے کاوِشاں
چوتھا ادارہ "دبستان فروغِ خطاطی" دے ناں نال قائم کیتا ہَا ڄیندے ذمے فنِ خطاطی خوشنویسی دے وَدھارے کیتے کم کرن ہئی اَتے نوجوان نسل کوں خوشخطی توں واقفیت دٖیوݨ ہئی۔ خاص طور تے علماء کوں اِے فن سکھایا ویندا ہا۔ حضرت کلیم رقم نے ڄتھاں سینکڑیاں نوجوان طالبعلماں کوں اے فن بے لوث تھی کے سکھایا اُتھاں معذور لوکاں کیتے وی ایں فن دی سکھلائی دا بند وبست کیتا تاں ڄو او روزگار دے قابل تھی ونجن اَتے اخباری کاتب دے طور تے عزت آلا کم کر سڳن۔
حضرت کلیم رقم نے پنڄواں ادارہ "کلیم آرٹ ایجنسی" دے ناں نال بݨایا ہاَ جیندے تحت آرٹ، لوک فنون، فنونِ لطیفہ اَتے خصوصی طور تے نادر چوݨویں نمونے کٹھے کر کے اُنہاں کوں چھاپݨ دا انتظام کیتا ویندا ہَا۔ اِیں وجہ نال کلیم رقم سئیں دے علمی تے فنی فیضان توں ہک زمانے نے فائدہ چاتا۔ اَتے اُنہاں نے آپݨی سوہݨی حیاتی قومی خدمت دا فرض ادا کریندے گذاری۔ پوری حیاتی لقمۂ حلال کمایا ہِیں سانگے او  ’’کسبِ کمال کُن کہ عزیز جہاں شوی‘‘ دی مثال بݨ ڳئے۔ اُنہاں محنت تے مشقت نال زندگی گزارن دا۔ اَتے سچائی، خودداری دا سبق ڈیوݨ کیتے آپݨی حیاتی اِچ عملی کم کر کے ݙکھا ݙتے۔
حضرت کلیم رقم نے ݙو شادیاں کیتیاں ہَن۔ پہلی ذال دی فوتگی دے بعد ݙوجھی کیتی۔ پہلی ذال اِچوں ترے پُتر ڄمے۔ اِین٘دی تفصیل کِیتے "کلیم رقم دے ٻالاں دے لوک فنون کِیتے خدمات" ݙیکھو۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
ٻالیں دیاں لوک نظماں
کہیں وی زبان دے لوک ادب وِچ ٻالیں دے قصّیں دے نال نال نظماں کوں وی خاص اہمیّت حاصل ہون٘دی ہِے، جیویں جو موجودہ دور اِچ اساݙے شاعر تے ادیب نِکّے ٻالاں دے لوک ادب تے کَم تاں کرین٘دے پئے ہِن پر اُوہ ٻہوں تھولا ہِے۔ البتّہ اساں ڳول پھول کروں تاں اساکوں ٻالاں دا لوک ادب ٻہوں مِلدے۔ اِین٘دے وِچ لوک قِصّے، لوک کہاݨیاں، وی ہِن اَتے لوک نظماں وی۔ اے قصّے کہاݨیاں تے نظماں اَساں بلپݨ تُوں سݨدے اَمدے ہِسے، اساݙے وݙّے ݙسین٘دِن جو اِیہے نظماں تے قصّے اساں وی اپݨے وݙیں تُوں سُݨیے ہَن، ایویں غور کروں تاں انّھاں نظماں کوں کئی سو سال پہلے دیاں نظمان آکھیا ون٘ج سڳدے، اِنّھاں نظماں دے خالق دا پتہ نی لڳ سڳیا۔ البتّہ اے نظماں تخلیقی شاہکار ہووݨ دے نال نال وسیب دے ٻالیں وِچ مقبول ہِن۔ ہر ٻال خصوصاً دیہاتاں دے ٻالیاں کُوں اے نظماں زبانی یاد ہِن۔ اِنّھاں نظمیں دے کُجھ نمونے سرائیکی وسیب نال محبّت کرݨ والے بِھران٘ویں دی خذمت وِچ اِیں اُمین٘د نال پیش کرین٘دوں جو اِیں کم کُوں اڳّوں تے ٹوریا ویسی تے ٻال ادب کُوں ودھ تُوں وَدھ تَکڑا کِیتا ویسی۔
گُڈّی گُڈّا لہور دا
گڈی گڈا لہور دا مِین٘ھ وَسّے زور دا
گُڈّی گُڈّا کراچی دا مِین٘ھ وَسّے لاچی دا
گُڈّی گُڈّا ملتان دا مِین٘ھ وَسّے شان دا
گُڈّی گُڈّا دیرے دا مِین٘ھ وَسّے پھیرے دا
اَکّڑ بَکّڑ بن٘ٻّے بو
اَکّڑ بَکّڑ بَنٻّے بو
اَسّی نوّے پورا سَو
سو کلہوٹا، تِتّر موٹا
چَل مداری پیسہ کھوٹا
اللہ میاں سچّے
اَدّھی چُھٹّی ساری
مُلّاں مچّھی ماری
مُلّاں ڳِیا دِلّی
گِھن آیا بِلّی
بِلّے دے ݙُو ٻچّے
اللہ میاں سچّے
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
کلیم رقم دے ٻالاں دے لوک فنون کِیتے خدمات
مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم دے ٻالاں نے وی آپ آلی کار لوک فنون اَتے لوک فنکار کِیتے ٻہوں خدمتاں انجام ݙِتّیاں۔
پہلا پُتر محمد مختار حسن خان لنگاہ ڄیڑھے جوانی اِچ اَٹھاوی سال دی عمر اِچ فوت تھی ڳئے۔ ترے ایم اے کیتے نال منشی فاضل وی ہن۔ باقاعدہ خطاطی وی سکھی اَتے لاسال ہائی سکول اِچ اُستاد ہووݨ توں پہلے بیرون بوہڑ گیٹ اردو بازار مکتبہ صدیقیہ دے نال ’’احسن پرنٹنگ ایجنسی‘‘ دے ناں نال کتابت اَتے چھپائی دا کم کریندے ریہے۔ اللہ وَلّوں اُنہاں دی عمر تھوڑی ہئی۔ ہِک ݙینہہ ݙِھݙ اِچ درد دی شکایت تھئی نشتر داخل رَہ ڳئے ݙہ ݙینہہ بعد اُنہاں جواب ݙے ݙتا اَتے آکھیا ڄو ݙونہیں گردے فیل تھی ڳین اُنہاں کوں لہور گھن ونڄو اِتھاں علاج کَے نِیں۔ لہور دے وݙے میو ہسپتال اِچ اُنہاں دا گردے دھوݨ کیتے پہلا اَپریشن تھیا۔ پنج گھنٹیاں بعد فوت تھی گئے۔ اُنہاں دی لاش ملتان آئی اَبا سئیں محمد حسن کلیم تے غم دا پہاڑ ݙھے پِیا۔ جوان پُتر کُوں رب دے حوالے کیتا تے صبر دا گھٹ بھریا۔ وݙے پتر دی جدائی دے بعد کلیم رقم کُوں کِھلدا کہیں نہ ݙٹھا۔ تے وَت اِیہو غم اُنہاں کُوں ڈھائی مہینے تڳا سڳیا۔
مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم سئیں دا ݙوجھا پتر حافظ محمد اقبالؔ ہِے ڄیڑھا عرفِ عام اِچ ابن کلیم احسن نظامی دے ناں نال مشہور ہِے۔ اِیں آپݨے اَبّے سئیں توں فن خطاطی دے سبھے طرزاں سِکھیاں تے ایں فن اِچ تحقیق تے تخلیق دا وَکھرا کم کرݙکھایا۔ ابنِ کلیم خطاط ہفت قلم ہووݨ دے نال نال ہک نویں لکھݨ آلی طرز کݙھی ڄیندا ناں "خطِ رعنا" ہِے۔ فنِ خطاطی تے سَت کتاباں چھاپݨ اَتے آپݨے اَبا سئیں دے لڳئے ہوئے ٻوٹے "دبستان فروغِ خطاطی" کوں ہک درخت بݨا ݙکھایا۔ اَتے اُنہاں آپݨی اَولاد کُوں وِی اِے فن سکھایا ڄیڑھے وݙی عزت نال ایں فن کوں اڳاں وَدھیندے پئے ہِن۔
محمد حسن کلیم سئیں دا تریجھا پُتر محمد جمیل احسن لنگاہ ہِے۔ ڄیڑھا فنِ خطاطی دا وی ماہر ہِے بہترین لوک شاعر ہِے۔ بی کام آنرز کر کے سویڈن اِچ ونج آباد تھیا۔ شاعری اِچ اے حضرت عزیز حاصل پوری دا شاگرد ہِے۔ ایندی شاعری دے چار مجموعے چھَپ چُکن۔ محمد جمیل احسنؔ نے دیارِ غیر اِچ علم، ادب، فن اَتے صحافت کُوں ودھارا ݙتے۔
محمد حسن کلیم سئیں دی پہلی ذال دے فوت تھیوݨ دے بعد اُنہاں دے سوہرے حکیم اللہ وسایا خان لنگاہ قلندری نے (ڄیڑھے سلسلہ چشتیہ نظامیہ دے پیرِ طریقت وی ہَن) کلیم رقم سئیں دے چنڳے ورتارے اَتے نیکی کُوں سامݨے رکھدے ہوئے آپݨی ݙوجھی دھی دا نکاح اُنہاں نال کرݙتا۔ ݙوجھی بیوی اِچوں ݙو پتر محمد خلیل اَتے محمد جلیل ڄمے تے ہِک دھی ڄمی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
سرائیکی کانفرنس دلی وچ ظہور دھریجہ دا احتجاج
سب تیار تھی کے پرگتی میدان نیو دہلی پہنچ ڳئے۔ کانفرنس ہال دا ماحول بڑا خوشگوار تے بڑا دلنشین ہئی۔ آرام دہ کرسیاں حاضرین کیتے تے خوبصورت سٹیج مقررین کیتے سجا ہویا ہئی۔ پروگرام دے چیف آرگنائزر بیرسٹر جگدیش چندر بترا سب شرکاء دا اپݨے مخصوص انداز وچ مسکرا کے استقبال کریندے رہیے۔ اسٹیج تے وی بڑی معتبر شخصیات جلوہ افروز ہن۔ بترا صاحب نے ہی کاروائی دا آغاز کیتا تے ݙسا کہ میں جس شخصیت دا تعارف کرویساں اوہ اسٹیج تے آکے خطاب کریسن۔
صوفی نجیب اللہ نازش
جڈاں تئیں محبت بھلا ڈیوݨی ہے اساں اپنی زندگی مکا ڈیوݨی ہے
محبت دا ناں سنڑ تے چھرکیاں بھریسے ایں دل کوں ایہو جیں سزا ڈیوݨی ہے
جیندی دید سینے دے اندر نی پوندی بشارت اوں محشر دی کیا ڈیوݨی ہے
جیڑھی قوم نندراں کرے اکھ نہ بھالے خدا قوم ایجھی مٹا ڈیو٘ݨی ہے
خبر ڈیسوں نازش ازل توں حشر تئیں جڈاں ساقی ڈو گھٹ پلا ڈیوݨی ہے
میݙا جہاں میݙی عاشقی ' میݙی سلطنت میݙی شاعری صدقے تھیواں کتھ آ کھڑئے' میکوں میݙی آوارگی
زر مال نا جاگیر ھ ' میݙا فخر تسخیر ھ سامہے ہکا تصویر ھ ' میݙی ھ وکھری بندگی
سڄݨاں دے تھئے احسان ہِن ' درداں دے تحفے دان ہِن کجھ لوک تھئے حیران ہِن' ݙہدن نظر حسرت بھری
میݙا عقیدہ ھ وفا ' میݙی عبادت ھ جدا میں مست ہاں کہیں نال کیا ' نا دشمنی نا دوستی
ݙکھڑے توں میں ݙردا نمہی' پک ھ میکوں ہردا نمہی نازش میں ہݨ مردا نمہی' میݙے گیت ہِن میݙی زندگی
نظام شمسی
نظام شمسی
سجھ تے ایندے چدھاروں گردش کرݨ والے سیاریاں تے انہاں دے ذیلی نظاماں دا مجموعہ نطام شمسی سݙیندا ہے. ایں نظام وچ موجود سیارے ہیٹھاں لکھے ہن:
دریائے گھاگھرا تے مستنصر حسین تارڑ دا ناول
دریائے گھاگھرا جیکوں دریائے ہاکڑہ وی آکھیا ویندا ریہے ہݨ مر مک ستئے ، اڄوکی وسوں دے کیہل کٹاݨے اُݙ تے پکھی واس  ہیں دریا ہاکڑہ تے دریائے سکھ بیاس تے دریائے سندھ دی وسوں دے قدیم جی ہن ۔
مستنصر حسین تارڑدے ناول (بہائو ) دے کردار پاروشی ،سمرو ،گاگری ورچن(زیبو ) نسل دے ݙانداں دا مالک دھروا،تے  وݨاں اتے چڑھدے تے ٹپ مریندے بندراں والی زندگی گزارݨ دے شوقین چیوا تے مامن ماسا، موہنجو اچوں کھوتے اتے چڑھ کے  آوݨ والا ،ݙورگا سبھنڑیں ایں قدیم وسوں تے ماحولیات دا او جیندا حوالہ ہن جیندی وݙ پردھان عورت ہوندی ہئی ۔اے زراعت دی پہلی لہر دا دور ہے جیندے وچ زبان تے تہذیب آپناں سر پیر کڈھیندی پئی ہئی تے پکلی دے ہتھوں ثقافت دے روپ نال ساوے ساوے ٻوٹیاں تے رنگلے رنگلے پھلاں دی شکل مٹی دے برتناں تے نینگریں دے پنڈے دے الیکی ویندی پئی ہئی ۔
(بہاؤ) دا کردار ݙورگاہیں تہذیب دا نمائندہ بݨ کے گاگری تے پاروشی دی وستی ونڄ پڄدے۔ ایں دور وچ ٻیڑی دریائے ہاکڑہ وچ موہنجو تئیں آندی ویندی اے تے موہنجوڈیرو وچ تھپیاں ڳیاں ،سلہاں کھوتیاں تے لݙیاں ویندئین۔سلھ تھپائی دا گارا ڈھو ڈھوکراہیں ڈورگا دی کمر نیویں تھی ڳئی اے۔
مدرسری نظام وچ طاقت دا سرچشمہ تِریمت / زنانی ہئی جیکوں بہوں چر بعد [[سکندر یونانی عہد وچ تِریمت کوں ترے مت، یعنی ترے ڳائیں دی طاقت والی دے نام نال سوریا ڳیا۔ ایں بارے ا وندی مرضی ہئی جو اوہِک کنوں ودھ مرداں نال تعلق رکھدی ہئی جیڑھے جو طاقتور ہوندے ہن۔او آپ بھوکڑ ،مرغابی یا مچھی دا شکار کریندی ہئی تے آپ دریا پار ونڄ کے ٻال ڄمیندی ہئی ، موت دا تصور ہک جھوٹے دی شکل وچ موجود ہوندا ہئی۔جیڑھا مرݨ والے کوںبھڄا کے جنگل وچ گھاٹے بٹ وݨاں تلے گھن ویندا ہئی تے سِنگھ مار مار کے اوندی جند کڈھ گھِندا ہئی ۔
ہِیں دور وچ، ملتان جلیل پور موہنجوڈیرو گنویری والا تے ہڑپہ دے لوکاں پکیاں سلہاں دی خوشبو محسوس کیتی تے انہاں سلہاں نال قلعے اسارئیے برج بݨائے تے فصیلاں اُچیاں کیتیاں  ۔
ایں دور دا بندہ اہلیان فارس دی آتش پرستی کنوں متاثر ریہا تے ٻہوں عرصے تئیں اتھاں سورج کنڈ تے سورج میانی دے علاقیاں وچ سجھ ددی پرستش کیتی ڳئی اَڄاں وی سورج مندراں تے دھاوݨ کیتے بݨائے ڳئے تلاباں دے آثار سورج کنڈ وچ موجود ہن۔
دارالخزینہ تے مندر اتے لڳی ہوئی سنسکرتی زبان وچ لکھی ڳئی پھٹی وی مندر دی عمارت اُتے اَڄاں تانڑین موجود ہے پئی ۔  ملتان دیاں قدیم عمارتاں اُتے لڳیاں ہوئیاں سنسکرت زبان وچ لکھیاں ہوئیاں ایہو جیاں عبارتاں ایں ڳالھ دا ثبوت ہن جو سرائیکی تے سنسکرت داڳوڑھا رشتہ ریہے۔
ایں ڳالھوں ملتان دی قدامت دا اندازہ لایا ونڄ سڳیندے جوملتان وچ ہندو مذہب تے تہذیب دے ارتقاء دے بعد سندھ وادی کوں سندھ( اند تے ہند آکھیا ویندا ہئی جیندا مرکز ہمیش ملتان ہئی ۔اے وی آکھیا ویندے جو ستی دی رسم تے موسیقی دا آغاز وی ملتان وچ تھیا ہئی ۔علامہ عتیق فکری ملتان وچ ہندو مذہب دے آغاز بارے لکھدئین جو:"’’ملتان ہی قبل از اسلام ہندوستان کا مقدس مقام تھا۔اور اس کی یاترا یعنی زیارت گناہوں کا کفارہ ہوتی تھی۔اسی ملتان کو عرب ، بیت الذہب، سونے کا گھر کہتے تھی۔عقیدت مند راجوں رشییوں اور عوام زائرین کی حسب استطاعت دولت اسی شہر کے مندروں میں اکٹھی ہوتی تھی۔ سورج دیوتا ،شیو دیوتا اور بدھ کا مندر دولت کا مرکز تھے۔ ‘‘"ترجمہ:       ملتان ہی اسلام دے پھیلݨ کنوں پہلے ہندوستان دا مقدس مرکز ہئی تے ایندی یاترا یا زیارت گناہواں دا کفارہ ہوندی ہئی۔ ہِیں ملتان کوں عرب، بیت الذہبِ سونے دا گھر آہدے ہن۔ عقیدت مند راجاواں ، رشیاواں تے عام عوام دی طاقت موجب ، دولت انہاں مندراں وچ جمع کیتی ویندی ہئی ۔ سورج دیوتا، شیو دیوتا تے بدھ دا مندر دولت دا مرکز ہن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی وسیب دی ماحولیات ونکی:سرائیکی وسیب دی تہذیب
پاکستان دے ضلعے
دارالحکومت
اضلاع رقبہ مربع کلومیٹر آبادی بمطابق 1998ء کثافت آبادی افراد فی مربع کلومیٹر
اسلام آباد 906    805,235 889
وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقہ جات
ایجنسی رقبہ مربع کلومیٹر آبادی بمطابق 1998ء آبادی کثافت افراد فی مربع کلومیٹر
باجوڑ ایجنسی 595,227
کرم ایجنسی 448,310
مہمند ایجنسی 334,453
شمالی وزیرستان 361,246
اورکزئی ایجنسی 225,441
جنوبی وزیرستان 429,841
بشمول 6 سرحدی علاقہ جات 235,083
فاٹا 27,220 3,176,331 117
بلوچستان دے اضلاع
ضلع رقبہ مربع کلومیٹر آبادی بمطابق 1998ء کثافت آبادی فی مربع کلومیٹر
ڈیرہ بگٹی 10,160 181,310 18 گوادر 12,637 185,498 15
جعفر آباد 2,445 432,817 177 جھل مگسی 3,615 109,941 30
قلات 6,622 237,834 36 کیچ (تربت) 22,539 413,204 18
خاران 48,051 206,909 4 خضدار 35,380 417,466 12
کوہلو 7,610 99,846 13 لسبیلہ 15,153 312,695 21
لورالائی 9,830 295,555 30 مستونگ 5,896 179,784 30
موسی خیل 5,728 134,056 23 نصیر آباد 3,387 245,894 73
نوشکی --- --- --- پنجگور 16,891 234,051 14 پشین 7,819 367,183 47
قلعہ عبداللہ 3,293 370,269 112 قلعہ سیف اللہ 6,831 193,553 28
کوئٹہ 2,653 744,802 281 سبی 7,796 180,398 23
صوبہ بلوچستان 347,190 6,563,885 19
سرحد دےاضلاع
ضلع رقبہ مربع کلومیٹر آبادی بمطابق 1998ء آبادی کثافت افراد فی مربع کلومیٹر
ایبٹ آباد 1,967 880,666 448 بنوں 1,227 675,667 551 بٹگرام 1,301 307,278 236
بونیر 1,865 506,048 271 چارسدہ 996 1,022,364 1,026 چترال 14,850 318,689 21
ڈیرہ اسماعیل خان 7,326 852,995 116 ہنگو 1,097 314,529 287
ہری پور 1,725 692,228 401 کرک 3,372 430,796 128 کوہاٹ 2,545 562,644 221
کوہستان 7,492 472,570 63 لکی مروت 3,164 490,025 155 دیر زیریں 1,582 717,649 454
مالاکنڈ 952 452,291 475 مانسہرہ 4,579 1,152,839 252 مردان 1,632 1,460,100 895
نوشہرہ 1,748 874,373 500 پشاور 1,257 2,019,118 1,606 شانگلہ 1,586 434,563 274
صوابی 1,543 1,026,804 665 سوات 5,337 1,257,602 236 ٹانک 1,679 238,216 142
دیر بالا 3,699 575,858 156
سرحد 74,521 17,735,912 238
پنجاب دےاضلاع
ضلع رقبہ مربع کلومیٹر آبادی بمطابق 1998ء آبادی کثافت افراد فی مربع کلومیٹر
اٹک 6,857 1,274,935 186 بہاولنگر 8,878 2,061,447 232
بہاولپور 24,830 2,433,091 98 بھکر 8,153 1,051,456 129
چکوال 6,524 1,083,725 166 ڈیرہ غازی خان 11,922 1,643,118 138
ایران وِچ تِرِیمتاں
ایران دی پوری تَرِیخ وِچ، تِرِیمتاں نے ایرانی معاشرے وِچ اَن ڳِݨت کِردار ادا کِیتے ہِن، اَتے کئی طریقیاں نال آپݨاں حِصّہ پاتا ہِے۔ تَرِیخی طور تے، رِیتاں برقرار رِیہاں ہِن جو تِرِیمتاں آپݨے گھراں تئیں محدود رِیہاں جاں جو اُوہ گھر دا انتظام سن٘بھال سڳِن اَتے ٻالاں کُوں پال سڳِن۔ پہلوی دور دے وِچ، تِرِیمتاں دی علیحدگی دے پاسے ہِک وݙا بَدَل آیا جݙݨ: پردے اُتّے پابندی، حق رائے دہی، تعلیم دا حَق، مرداں اَتے تِرِیمتاں کِیتے ہِکّو جئیں اُجرت، اَتے عوامی عہدہ رکّھݨ دا حق، جئیں ٻہوں سارے قَنُون لاڳو تھئے۔ تِرِیمتاں نے انقلابِ ایران وِچ وَدھ چڑھ تے حِصّہ گِھدّا۔ 1979ء وِچ اسلامی انقلاب دے بعد اپݨائے ڳئے ایران دے قَنُون دی شِق 20 دے مطابق، شریعت تے تحت مرداں اَتے تِرِیمتاں کِیتے بِیادری دا اعلان کرین٘دا ہِے ڄاں جو قانونی ضابطے وِچ شرعی قَنُون دی پاسداری کُوں لازمی قرار ݙین٘دا ہِے۔ شریعت دے مطابق تِرِیمت کُوں مرد دی وراثت وِچُوں اَدّھا حِصّہ مِلدا ہِے اَتے تِرِیمت دی دیت وی اَدّھی ہِے۔ شرعی قَنُون ہالی وی مرداں دے حق وِچ ہِن، ڄاں جو آئین دی شِق 21 دے نال نال پارلیمان تُوں منظور تھئے ہوئے کُجھ قَنُون تِرِیمتاں کُوں کُجھ فَیدے ݙین٘دے ہِن۔ تِرِیمتاں کُوں ڳَݙّی چلاوݨ، عوامی عُہدہ رکّھݨ اَتے جامعہ ون٘ڄݨ دی اجازت ہِے۔ عوام وِچ نقاب ناں پاوݨ تے قانون دے تحت سزا ݙِتّی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِے۔ اَتے جیڑھے ویلے عوام وِچ ہووِن تاں ٻُتھاڑ اَتے ہَتّھاں دے علاوہ سَبّھے والاں اَتے چَم کُوں کَڄَّݨ ضروری ہِے۔
پاکستان دے ضلعے
پنجاب دےاضلاع
فیصل آباد 5,856 5,429,547 927
ایران وِچ تِرِیمتاں
چوݨ
ایران وِچ تِرِیمتاں کُوں چوݨ وِچ چُݨݨ دا حَق 1963ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ اِنّھاں کُوں پہلی واری 1937ء وِچ ایرانی جامعات وِچ داخلہ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ اِین٘دے بعد تُوں ٻہوں سارے تِرِیمتاں حکومت یا پارلیمان وِچ چنڳے وݙے عہدیاں اُتّے رِیہاں ہِن۔ 1979ء دا انقلاب تُوں پہلاں اَتے بعد وِچ ٻہوں سارے تِرِیمتاں کُوں وزیر یا سفیر مقرر کِیتا ڳیا۔ فرخرو پارسا پہلی تِرِیمت ہئی جِیکُوں 1968ء وِچ وزیرِ تعلیم مقرر کِیتا ڳیا ہئی اَتے مہناز افخمی کُوں 1976ء وِچ تِرِیمتاں دے معاملیاں دی وزیر لایا ڳیا ہئی۔
پاکستان دے ضلعے
پنجاب دےاضلاع
گوجرانوالہ 3,622 3,400,940 939 گجرات 3,192 2,048,008 642
ایران وِچ تِرِیمتاں
چوݨ
کُجھ تِرِیمتاں، جِین٘ویں طاہرہ صفر زادہ، معصومہ ابتکار، اعظم طلغانی، فاطمہ ہفتجو، الٰہی کولائی، فاطمہ جوادی، مرضیہ دباق اَتے زہرا ہنورد انقلاب دے بعد آئیاں۔ ٻئے ایرانی تِرِیمتاں، جین٘ویں گولی امیری اَتے فرح کریمی، لَہن٘دے دیساں وِچ عہدیاں اُتّے رِیہاں۔
پاکستان دے ضلعے
پنجاب دےاضلاع
حافظ آباد 2,367 832,980 352 جھنگ 8,809 2,834,545 322
ایران وِچ تِرِیمتاں
چوݨ
اِیں ویلے پارلیمان وِچ کُل 290 ارکان پارلیمان وِچُوں 17 تِرِیمتاں ہِن۔ اِیں ڳِنتری وِچ پِچھوکڑ چوݨاں دے مقابلے وِچ نئوں تِرِیمتاں وَدھ ہِن۔
پاکستان دے ضلعے
پنجاب دےاضلاع
جہلم 3,587 936,957 261 قصور 3,995 2,375,875 595
ایران وِچ تِرِیمتاں
چوݨ
اِیں ویلے ایران وِچ تِرِیمتاں دی وَدھ ڳِنتری سیاسی تنظیماں کَم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔ جِنّھاں وِچُوں کُجھ اِیہ ہِن:
پاکستان دے ضلعے
پنجاب دےاضلاع
خانیوال 4,349 2,068,490 476 خوشاب 6,511 905,711 139
ایران وِچ تِرِیمتاں
ٻاہْرلے ڄوڑ
ونکی:ایران وِچ تِرِیمتاں ونکی:دیساں دے لحاظ نال تِرِیمتاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
پاکستان دے ضلعے
پنجاب دےاضلاع
لودھراں 2,778 1,171,800 422 منڈی بہاؤ الدین 2,673 1,160,552 434
میانوالی 5,840 1,056,620 181 ملتان 3,720 3,116,851 838
مظفر گڑھ 8,249 2,635,903 320 نارووال 2,337 1,265,097 541
ننکانہ صاحب --- --- --- اوکاڑہ 4,377 2,232,992 510
پاک پتن 2,724 1,286,680 472 رحیم یار خان 11,880 3,141,053 264
ساہیوال 3,201 1,843,194 576 سرگودھا 5,854 2,665,979 455
شیخو پورہ 5,960 3,321,029 557 سیالکوٹ 3,016 2,723,481 903
ٹوبہ ٹیک سنگھ 3,252 1,621,593 499 وہاڑی 4,364 2,090,416 479
صوبہ پنجاب 205,345 73,621,290 359
سندھ دے اضلاع
ضلع رقبہ مربع کلومیٹر آبادی بمطابق 1998ء آبادی کثافت فی مربع کلومیٹر
بدین 6,726 1,136,044 169 دادو 19,070 1,688,811 89 گھوٹکی 6,083 970,549 160
حیدر آباد 5,519 2,891,488 524 جیکب آباد 5,278 1,425,572 270 جامشورو --- --- ---
کراچی 3,527 9,856,318 2,795 کشمور --- --- --- خیر پور 15,910 1,546,587 97
لاڑکانہ 7,423 1,927,066 260 مٹیاری --- --- ---
میر پور خاص 2,925 1,569,030 536 نوشہرو فیروز 2,945 1,087,571 369
شکار پور 2,512 880,438 350 سکھر 5,165 908,373 176
ٹنڈو الہ یار --- --- --- ٹنڈو محمد خان --- --- --- تھرپارکر 19,638 914,291 47
ٹھٹہ 17,355 1,113,194 64 عمر کوٹ --- --- ---
سندھ 135,306 30,439,893 225
سرائیکی کانفرنس دلی وچ ابن کلیم دی نظم
انہاں دے بعد شری کے ایل شرما نے خطاب کیتا۔ انہاں آکھیا جو ڈوھاں ملکاں دے لوکاں کوں آون ونجن تے پابندی اُتے سختی نہیں ہوونی چاہیدی۔ سرحداں تے نرمی اختیار کیتی ونجے۔ ہال وچ بیٹھے لوکاں نے تاڑیاں وجاکے ایں گالھ دی تائید کیتی۔ انہاں دے بعد سئیں حمید اصغر شاہین نے سٹیج تے بیٹھے معزز مہماناں کوں فریدی رومال آکے دان کیتے۔سبھڑاں نے انہاں رومالاں کوں چم تے اکھیں نال لاتا۔ انہاں دے پرجوش خطاب دے بعد سئیں ابن کلیم ( راقم) کوں سٹیج تے سرائیکی کلام سناون دی دعوت کیتی گئی۔ انہاں آپݨی نظم ’’ساکوں آپنیاں گھانیاں وات ڈتے اساں قیدی تخت لہور دے نئیں‘‘ پڑھی ۔ سئیں تاج محمد خان لنگاہ دی خصوصی فرمائش تے راقم (ابن کلیم احسن نظامی) نے اے آپݨی سرائیکی نظم سݨائی ۔
گنگ دا می داویلا لنگھ ڳے
حق منگسوں ہݨ شیہاں وٖانگ
وسیب سرائیکی دی ہر تانڳ
دھرتی ماء دا غاصب ہِے ڄو۔!
اَزلِی سِرتے لگسِس ݙانگ
آپݨی موت ہݨ آپ اِی مرسی
ظلم جبر دا بُشیّر نانگ
قہر غضب تے مظلومی دا۔ !
اڄو چھٹ ویسی ہݨ سانگ
اُچے اُچے ایواناں تے
محکومی تے مجبوری دی
ہݨ تاں مک ویسی ہر تانگھ
’’تھل مارُو دا پَینݙا سارا
تھیسم ہک ٻِلانگھ ‘‘
شاعر،شاعری،صوفیا تے تصوف
کجھ لوک شعر و شاعری کوں بیکار مشغلہ، وقت دا زیان تے فضول زبانی جمع خرچ سمجھدن۔ حالانکہ شعراء بارے آکھیا ڳئے جو”اَلشُّعَرَاءُُ تَلَامِیذُالرَّحمٰن“(شاعر خدا دے شاگرد ہوندن)واقعی شاعراں کوں اللہ تعالیٰ دی طرفوں شاعری الہام دی صورت اچ عطا کیتی ویندی ہے۔ شاعری دی اہمیت توں انکار نہیں کیتا ونڄ سڳدا۔کیوں جو حافظ شیرازیؒ، فردوسیؒ، مولانا رومؒ، سچلؒ سر مست، بابا بُلّےؒ شاہ، خواجہ غلام فریدؒ،علامہ اقبال ؒ تے مرزا غالبؔ جھئیں آفاقی شعراء دا زندہ و جاوید کلام ہر زمانے وچ تسلیم کیتا ڳئے۔تے ایویں عصرِ حاضر دے ساݙے سرائیکی شعراء اقبالؔ سوکڑی، عزیزشاہدؔ تے شاکرؔ شجاع آبادی جھئیں کامل شعراء دے کلام توں کون انکار کرسڳدے؟ بہر حال لفظ ”شاعر“ دے معنے شعر لکھݨ آلے ہک باشعور آدمی دے ہِن۔جیکوں شاعری دا علم و عرفان اللہ تعالیٰ دی طرفوں عطا کیتا ویندے۔ جڈٖاں جو شاعری وچ معرفتِ حق دے شناسائی شاعر دا مقام سب توں اُچّا تے اعلی و ارفع ہوندے۔جتھاں ٻہہ کے اوہ کائنات دا مشاہدہ کریندے، ذاتِ حق دے جلوے ݙہدے تے عالمِ تصوّرات اچ آکے اوہ شاعری دی صورت اچ اپݨے جذبات و احساسات دا اظہار کریندے۔تے اپݨے آفاقی کلام دے ذریعے بنی نوع انسان کوں اخوّت و محبت  تے مساوات دا درس ݙیندے۔حقیقت شناس شاعر کہیں مسلک دا پابند نہیں ہوندا، بلکہ اوندا مسلک انسانیت دی بھلائی، خیر خواہی، انسانیت دے ݙکھ درد ونڈاوݨ تے انسانیت دی تعظیم و تکریم کرݨ ہے۔کیوں جو ہر مذہب دی بنیاد وی انسانیت دی بھلائی تے خیر خواہی تے رکھی ڳئی ہے۔ مگر ہر شاعر حقیقت دا اِدراک نہیں رکھدا۔ جݙاں جو حقیقت دے ڳجھّے رموز عارف لوک ڄاݨدن۔ ایں حوالے نال حضرت داتا گنج بخشؒ دا قول ہے جو”عارف عالم وی ہوندے لیکن ایہ ضروری نہیں جو ہر عالم عارف وی ہووے“ بہر حال میں اپݨے آپ کوں خوش نصیب سمجھداں جو میݙا تعلق شعر و ادب نال ہے۔میں حضرت بابا بُلّے ؔشاہ، حضرت سلطان باہوؔ، حضرت خواجہ غلام فریدؔ،  علامہ اقبالؔ تے مرزا غالبؔ جھئیں آفاقی شعراء دا کلام پڑھ کے علمی ادبی سوجھ ٻوجھ حاصل کیتی، تے صوفیاء دے کلام اچ معرفت دی قوس و قزح دے رنگ ݙٹھے۔ کیوں جو صوفیا ء اپݨے کلام اچ انسان دوستی تے اخلاقیات دا درس ݙیندن۔لہٰذا انسان علم و ادب دا مطالعہ کر کے ٻہوں کجھ سکھدے تے میں وی صوفیاء دا عارفانہ کلام پڑھ کے ٻہوں کجھ حاصل کیتے۔میں صوفیاء دا معتقد تے مُقَلِّد ہاں۔جنہاندی نسبت نال میکوں شعور و آگاہی تے انسانیت دی پہچاݨ ملی ہے۔میں انسانیت دا احترام کرینداں، انسانیت دا خیر خواہ تے ہمدرد ہاں۔میں پورے اعتماد نال آہداں جو میݙی ذات کنوں اڄ تائیں کہیں کوں کوئی تکلیف نہ ملی ہوسی۔ حضرت خواجہ غلام فریدؒ دا فرمان ہے جو”اکھّیں دے وچ قطر نہ ماوے سارے سڄݨ سماندے“ایہ ہک عارف دا محبت تے امن و آشتی دا پیغام ہے۔یعنی اکھّیں اچ ہک ذرے برابر کَٹّر تاں نہیں سما سڳدا۔لیکن سڄݨ جتنے وی ہوون سارے سما ویندن۔انسانیت دا تقاضا وی ایہو ہے جو لوک ہک ݙوجھے کوں اپݨے اکھّیں اچ جاہ ݙیون، ناکہ ہک ݙوجھے دے اکھّیں دے کَٹّر بݨن۔ اللہ تعالیٰ ساکوں صوفیاء دے نقشِ قدم تے چلّݨ دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین ثُمّ آمین۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔فیضؔ بلوچ     ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔Mob.No 03467085753
ڳان٘مݨ سچّار
جِین٘ویں ہر خِطّے اَتے دیس دے اپݨے اپݨے لوک ادب وِچ اپݨے اپݨے لوک کہاݨیاں ہون٘دِن اُون٘ویں اِی سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ وی ٻہوں سارے لوک کہاݨیاں موجود ہِن۔ اِنّھاں کہاݨیاں دے کردار وی اپݨی مثال آپ ہِن اَتے ہر کردار دا تعلّق وسیب نال تکڑا ہون٘دے تہُوں اُنّھاں کرداراں کُوں بعد وِچ لوک کردار بݨا ݙتّا وین٘دا ہِے اَتے اُوں علاقے اَتے زبان دے اکھاݨ، محاورے، اَتے ضربُ المثل وِچ وی اُنّھاں کرداراں کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہون٘دی ہِے۔
ٻارہویں صدی ہجری وِچ نواب غازی خان دی شاہی عروج تے ہئی، غازی خان دیرہ غازی خان دا بادشاہ ہا اَتے اسماعیل خان دیرہ اسماعیل خان دی شاہی دا مالک ہا۔ ݙُون٘ہیں مُلکیں دے درمیان آپت وِچ جنگاں رہ وین٘دیاں ہَن۔ جھیڑے کُوں وَدھاوݨ اَتے دُکھدی کُوں تِیلی لاوݨ والے ٻہوں سارے خوشامتی برآمدی ہر دور وِچ موجود ہون٘دِن، پر خوشامتیں دے دربار وِچ ہِک شخص اِیجھا وی ہا جیڑھا ہر سچّی ڳالھ منھ تے کر ݙین٘دا ہا، اپݨی سچائی تے سینڑھپ دی وجہ توں وزیر دے عہدے تے پُڄ ڳیا پر بادشاہ کُوں سچ آکھݨ تُوں باز نہ آیا۔ اُوں شخص دا ناں ڳان٘مݨ سچّار ہا۔ ذات دا کورائی بلوچ ہا، اصل تعلّق جھنگ نال ہا، ہِک روایت دے مطابق دین پور شریف (خان پور) دے بانی حضرت خلیفہ غلامہ محمد سئیں وی جھنگ وِچُوں آئے ہَن۔ اَتے ڳان٘جݨ سچّار دی سچائی دے قصّے سُݨوین٘دے ہَن۔ آکھیا وین٘دے جو حق سچ دیاں ڳالھیں کرݨ تے تُھک جھپ دربارئیں ڳان٘مݨ سچّار کُوں دربار وِچوں کڈھوا ڈِتّا، اُو اُچّ اپݨے پیراں کول آ ڳیا تے اِتّھاں فوت تِھیا۔ اون٘دی قبر دربار جلال الدین بخاری دے دربار نال اَڄ وی موجود اے، عقیدت مند ڳان٘مݨ سچّار دی قبر دے سَت پھیرے مار تے اُوکُوں خراجِ عقیدت پیش کرین٘دِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں دے کردار۔ ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
سرائیکی کانفرنس دلی تے فقیرا بھڳت
راقم دے بعد سئیں فقیرا بھڳت کوں سٹیج تے سڈیا گیا۔ انہاں خواجہ غلام فرید سئیں کوٹ مٹھن آلی سرکار دا عارفانہ کلام ایڈے سوز نال سنڑایا جو ہال وچ بیٹھے ہر بندے دی اکھ وچ ہنجوں آگیاں۔ اتے ول انہاں او ۔ لولی جہڑھی کرشن جی مہاراج کوں انہاں دی اماں سئیں نے ڈتی ہئی۔ آپنی پرسوز آواز نال سنائی تے الاپ آلایا تاں ہک اینجھیاں سماں پیدا تھی گیا جیہڑھا بیان نئیں کیتا ونج سگیندا۔
وت سئیں فقیرا بھگت کوں سٹیج تے سڈیا گیااَتے کئی فرمائشی کافیاں انہاں پیش کیتیاں۔ آخر وچ سئیں نرندر کمار چیئرمین سرائیکی انٹرنیشنل نے سارے شرکا دا ہتھ بدھ تے شکریہ ادا کیتا اتے نال آلے ہال وچ کھاناں کھانون دی دعوت ڈتی۔ سارے شرکاء کھانڑیں دے بعد ولدے کانفرنس ہال وچ آگئے۔ اتے ڈوجھی نشست شروع تھی گئی۔
شخصیتاں
{}{}{}{}محمدشریف نسیم بھٹی {}{}
ناں {محمد، شریف قلمی ناں {نسیم بھٹی ڄمݨوار. ݙاہ اپریل ١٩٤٩ تعلیم.میٹرک پیشہ ملازمت محکمہ توڈ خاندانی پیشہ. لوہار فنی پندھ دا منڈھ. ١٩٥٥ڈرامہ رائٹر اداکار ہدایت کار ادبی پورھیا. {سرآئیکی افسانے}نکیاں کوڑکہاݨیاں ناں کتاب. ڳاہݨےڳٹھڑے
سکونت. جھوک نسیم فیصل کالونی غربی
بہاولپور ٠٣٠٢٧٧٠٦٥٩٨ محبتاں دا طالب شیدا سرآئیکی پکھی واس فقیر نورپوری بہاولپوری 03226848094
سرائیکی موہری اگواݨ
حضرت فیاض حسین قاصر فریدی
ریاض انور ایڈووکیٹ
میر حسان الحیدری
تاج محمد خان لنگاہ
استاد فدا حسین گاݙی
ریاض حسین ہاشمی
سیٹھ عبید الرحمن {جام خورشید احمد بہوڑ وسنیک کراچی} مجاھد جتوئی ( ماہر فریدیات ریسرچ اسکالر) مرید حسین راز جتوئی ( مفکرِ سرائیکستان)
سرائیکی دے مشہور شاعر
٭ مصطفی عزيز
واقعہ کربلا دا دور اَتے سرائیکی لوک ادب
واقعہ کربلا دے بعد پہلا مرثیہ وی ملتان وچ سرائیکی زبان وچ لکھیا ڳیا ہئی تے ملتان تݙاہاں کنوں گھن تے اَڄ تئیں مرثیہ تے عزا داری دیاں محفلاں دا مرکز آندا پئے ۔
ایہو دور چاک دے وجود وچ آوݨ تے ولتݨ کوں چاک اتے ݙھالݨ دا ہے۔ جیندی شروعات جنوبی وادیٔ سندھ موہنجو تے شمالی وادیٔ سندھ ملتان اڄوکے ہڑپہ، ساہیوال کنوں تھئی۔ وادیٔ سندھ بلوچستان توں ملتان تئیں دے علاقے تے ہڑپہ اجوکے ساہیوال کنوں گھن کے انبالہ موجودہ بھارتی علاقے وادیٔ سندھ دی قدیم تہذیب دا حصہ ہن۔ایہا ای او تہذیب ہے جیڑھی وادیٔ نیل مصر تے وادیٔ فرات عراق دے زمانے کنوں ٹری آندی اے۔"' لسانی حوالے سے بھی یہی دور اہم ہے جس میںقدیم سامی رسم الخط موہن جودڑو کا خط اور ملتان قدیم قلعہ سے نکلے ہوئے الفاظ کے نمونوں میں مماثلت نظر آتی ہے۔'"ترجمہ:       لسانی حوالے نال وی ایہو دور اہم اے جیندے وچ پراݨی سامی رسم الخط ، موہنجودڑو، دا خط تے ملتان دے پراݨے قلعے وچوں نکلیے ہوئے لفظاں دے نمونیاں وچ ہکڑپ تے ہکی جھال نظر آندی ہے۔
جݙاں مصر وچ فراعین دی حکومت ہئی تݙاہاں ملتان وچ وی ہرنا کیشپ، نامی فرعون حکومت کریندا ہئی جیڑھاخود کوں خدا اکھویندا ہئی۔
ہرناکیشپ دی حکومت ہرنا کیشپ دے پتر پرہلادہ بھگت دی وحدانیت نال مر ستی ، جاں جو مصر دے فراعین دی خدائی کوں وی زوال آیا تاں اتھاں حضرت یوسف علیہ السلام نے بادشاہت سنبھال گھِدی ، ملتان اوں دور وچ وی ہک وݙا تجارتی مرکز ہئی ، ملتان وچ دریاواں دے کنارے جیڑھے وید لکھیے ڳئے انہاں وچ اتھوں دی تہذیب تے قدیم ثقافت دے حوالے  ملدئین جیویں جو وݨ دی وݨ نال شادی، بݨیے دا تصور یا ول اوشا (دھمی دھاوݨ تے ہار سنگھار کرݨ دا تصور ۔
ہندو مت توں وی پہلے اتھاںبُدھ مت مذہب دے پرچارک وی آئے جنہاں احترام ادب اتے دھرتی دے موجود جانداراں دے وجود دی اہمیت دا پرچار کیتا ، سرائیکی وسوں دے ایندے اثرات وی اَڄاں تئیں موجود ہن ۔ہݨ وی کوئی ٻالھ رس رنج تھی تے زمین دے ڈھہہ پووے تاں اوکوں زمین کنوں اتے کھڑا تھیوݨ دے آہر پاروں اساں اُٻاہل نال اہدے ہیں جو: اٹھی اٹھی کویلی اٹا چاتی ویندی ہئی شودی کویلی دا اٹا وٹیج پئے ، کویلی تیݙے تلے آ ویسی ،مر پوسی ۔
ہک قیاس اے وی ہے جو قدیم اپ بھرنش سرائیکی زبان دی ابتدائی شکل ہے ۔
ڈاکٹر مہر عبدالحق آپݨی کتاب "ملتانی زبان اور اس کا اُردو سے تعلق" وچ لکھدن جو سرائیکی تے اردو دے مصادر ہک ٻئے نال رلدے ملدن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی وسیب دی ماحولیات ونکی:سرائیکی وسیب دی تہذیب
پاکستان دے قومی نشان
قومی چیزیں
یوم پاکستان، 23 مارچ کوں منایا جاتا ہے۔ 23 مارچ 1940 کوں قرار داد پاکستان منظور ہوئی اور اسی دن پاکستان پا پہلا آئین 1956 میں منظور ہوا۔
حکیم الامت حضرت ڈاکٹر علامہ محمد اقبال
اصل مضمون کے لیے دیکھیں قومی پرچم
گہرا سبز رنگ جس پر ہلال اور پانچ کونوں والا ستارہ بنا ہوا ہے۔ جھنڈے میں شامل سبز رنگ مسلمانوں دی، سفید رنگ دی بٹی پاکستان میں آباد مختلف مذہبی اقلیتوں دی نمائندگی کرتی ہے۔ قومی پرچم گیارہ اگست 1947 کوں دستور ساز اسمبلی نے دی تھی۔ اس پرچم کوں لیاقت علی خان نے دستور ساز اسمبلی میں پیش کیا۔
یاسمین
مارخور قومی جانور ہے۔ اس دے علاوہ ملک میں پائے جانے والے منفرد جانور نیل گائے، چنکارہ، کالا ہرن، ہرن، چیتا، لومڑی، مارکوپولو بھیڑ، سبز کچھوا، نابینا ڈولفن، مگر مچھ ہیں۔
چکور کوں قومی پرندے دی حیثیت حاصل ہے۔
گنے دا رس
پاکستان کا مطلب کیا لا الہ الا للہ
یہ نعرہ مشہور شاعر اصغر سودائی نے 1944ء میں لگایا جو تحریک پاکستان دے دوران بہت جلد زبان زدوعام ہو گیا۔ ان دا تعلق سیالکوٹ سے ہے۔
* قومی ترانے کے لیے دیکھیں مضمون قومی ترانہ
ریاستی نشان
100px|left|پاکستان دا ریاستی نشان
ریاستی نشان درج ذیل نشانات پر مشتمل ہے۔
چاند اور ستارہ جو کہ روایتی طور پر اسلام سے ریاست دی عقیدت اور محبت کا اظہار کرتے ہیں۔ چوکور شیلڈ جس میں ملک دی چار اہم صنعتوں دی علامت کندہ ہے۔ شیلڈ دے ارد گرد پھول اور پتیاں بنی ہوئی ہیں جو وطن عزیز کے بھر پور ثقافتی ماحول دی عکاسی کرتی ہیں۔ علامت دے چاروں طرف بانی پاکستان حضرت قائد اعظم محمد علی جناح دا قول۔۔۔ اتحاد، ایمان، نظم تحریر ہے۔
سندھیاݨی تحریک
سندھیاݨی تحریک
لکھت  سعدیہ  شکیل
پچھلے ݙیہاڑے  سرائیکی عوامی  تریمت تحریک دی چیر پرسن  اساݙی  راہبر ادی عابدہ بتول سئیݨ   ادا سئیں نذیر لغاری نال حیدد آباد  ہاری کنونشن وچ  شریک تھیوݨ ڳئے  ،  اتھاں انہاں دی سندھیاݨی تحریک دیاں بھیݨیں نال  وی  میل تھیا  جیندیاں  تصویراں اساݙے  تریمت تحریک دے واٹس اپ  گروپ وچ  شئیر کیتاں ڳیاں ہن ، نال و نال اساکوں اے وی ݙسایا گیا جو     ٻہوں جلد اساݙی وی سندھیاݨی تحریک دیاں بھیݨیں نال میل ملاقات تھیسی ۔انہاں سرائیکی عوامی تریمت تحریک کوں  سندھیاݨی  تحریک دی سابق  صدر اتے رسول بخش پلیجو  دی گھر والی زاہدہ شیخ دے  وریݨے  دے تھیوݨ والے جلسے  دی دعوت  ݙتی ہے
سندھیاݨی تحریک سندھ دیاں تریمتیں دی  ٻہوں وݙی  تحریک ہے  ،
1970  وچ قومی عوامی پارٹی دی بنیاد رکھݨ والے سندھ  وچ انقلابی جدوجہد دی علامت  سمجھے ونڄݨ والے سیاسی لیڈر ، مارکسی  فلسفہ دے اگواݨ   لکھاری  انسانی حقوق دے وکیل رسول بخش پلیجوجنہاں سیاست کوں اقتدار  حاصل کرݨ سانگے نہ ورتیا  بلکہ انہاں تلویں طبقہ وچ  اے شعور پیدا کرݨ دا ٻیڑا  چاتا ہا کہ  سیاست  محض جاگردایں  سرداریں تےسرمایا داریں ، دا حق نی بلکہ سیاست کرݨ اتے آپݨے حق دی جنگ لڑن ہر ملخ دے  واسی  دا حق ہے ، انہاں دی عدم تشدد دے فلسفے تے پرامن جمبہوری جدوجہد  دا  ہک ناں  سندھیاݨی تحریک  وی ہے  1980 وچ ڄݙاں مارشل۔لا  دی  کالی رات ݙیݨ وانگوں  سمورے ملخ  تے  قابض تھی جݙݨ  سیاسی گالھ مہاڑ کرݨ وی جرم ہا اتے جمبہوریت  دا ناں ڳھݨ تے کوڑے مارے ویندیے ہن  تݙݨ   رسول بخش پلیجو اتے فاضل راہو  دے گھروں سندھیاݨی تحریک دا  منݙھ بدھیا گیا  ، جیں وچ   ہک وݙی  تعداد  اݨ  پڑھ  مزدر  تے  رڑ ھ واہی  کرݨ والیاں تریمتیں ،  اسکول  پرھݨ والیاں طالبات ، استانیاں  اتے گھر داری کرݨ والیاں تریمتیں  شریک تھیاں ، اتے ویلھے نال  انہاں دی تعداد ودھدی گئی  سندھیاݨی تحریک  نے  ضیا  حکومت دے خلاف  جمبہورت بحالی تحریک   وچ بھراویں رلے  نا صرف  وݙی تعداد شریک تھیاں ہن بلکہ  گرفتاریاں وی ݙتیاں ہن ،   سندھیاݨی تحریک دا مشن   اسکولیں  کالجیں وچ سندھی ٻولی  رائج کرݨ اتے  غیر لوکیں توں آپݨی دھرتی  آپݨیاں جاہیں  کھسیجݨ خلاف کارو کاری  ، طبقاتی  تفریق دے خلاف جدوجہد  کیتی ، اساں  وسیب واسیں کیتے  سندھیاݨی تحریک ہک بہوں وݙا  سنیہا  ہے