cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نک انشائیہ
نک بارے اے اندازہ کرن قطعاً غلط نی جو اے بندے دے کردار دی بنیادی رکن ہے اتے اے وی جو نک تُوں اِی لوکاں تے قوماں دی دناوت تے عظمت دا اندازہ کیتا ونج سکدے۔ کن نہ ہوون تاں اے عیب والاں نال کجیا ونج سگیندے۔ جے اکھ نہ ہووے تاں پتھر دی اکھ لگ سگدی اے لت وی لکڑ دی بنی ہوئی مل ویندی اے۔ ڈنداں کُوں گھن گھِنو اصلی تے نقلی ڈنداں وِچ کون فرق محسوس کر سگدے۔ قصہ مختصر جو سب کچھ مل سگدے پر نک او واحد جنس ہے جیندی تجارت دی منڈی نہ سنی سے تے نہ ڈٹھی ہسے۔ اُنویں سُنے جو پلاسٹک دی نک لگ ویندی ہے۔ پر سئیں اینجھی نک دا کیا بھرواسہ‘ نچھ آون تے آپنا راز فاش کر سگدی اے۔ نک جینویں ساڈے مُکھ مکھڑے تے ہک خاص وکھرے انداز نال چمبڑی ہوئی ہے اُنویں اِی ساڈے وس وسیب اچ لوکاں کیتے عزت دی علامت وی بن چُکی ہے۔ شروع وچ تاں عزت دی علامت پگڑی ہوندی ہئی پر ہن زمانہ جدید ہے لوگ وی پہلے وانگوں سادہ نی رھئیے اتِ پارُوں پگڑی ڈھون یا لہون توں پہلے ای اُو سِروں ننگے پھرن لگ پئین۔ وَت وی عزت دا معاملہ اپنی جا تے ٹُھکیا رہیا تے اے معاملہ نک نال جڑ رہئیے۔اینویں ہک روایت ہے جو ہک بندہ زور زور نال ہتھ ہلیندا ویندا ہئی۔ اچل چیت اُوندا ہتھ نالوں ویندے ہک بندے دی نک تے ونج لگا۔ راہ لنگھورے بندے نے ہتھ ہلیندے بندے کُوں دو چار چماٹاں ہکل ڈِتیاں۔ ہتھ ہلاون والے بندے اپنا بچا کریندے ہوئے دلیل پیش کیتی سئیں میکوں آزادی حاصل ہے میڈے اپنے ہتھ انِ میں جینویں چاہواں انہاں کُوں ہلاواں۔ راہ لنگھدے بندے نے ہتھ ہلیندے بندے کوں سمجھایا تے آکھیا ’’ میاں تیڈی آزادی اُتھاں مُک ویندی اے جتھوں میڈی نک شروع تھیندی ہے‘‘۔
نک کوں عرف عام وچ نزلے دا ہیڈ کوارٹر وی آکھیا ویندے۔ جتھاں نک دا ذکرِ خیر تھیسی اُتھاں ساکوں تیس مار خان وی ضرور یاد آسن۔ تیس مار خان کُوں یاد رکھن دی وجہ اِیں طراں بیان کیتی ویندی ہے جو اُو ہک سفر وسیلہء ظفر دے دروان گھروں نکلئییتے اِینجھے تریح (۳۰) ڈاکواں دی نک کپ گِدھونے جیہڑے اُوندے تریح (۳۰) زہر آلے پراٹھے کھاون توں بعد بہوں آرام نال بے ہوش تھی گئے ہن شایت اُوں زمانے تُوں نک عزت دی علامت بن گئی جو نک نئیں تاں وت کجھ وی نئیں؟.........
کُجھ تریمتیں مرد اپنی ہتھ برابر لمبی جبھ نال گالہیں کریندن۔ پر کُجھ لوک اینجھے وی ہوندن جیہڑے نک وچوں سلوناں سلوناں آلیندن۔ کیا خوشگورا کوئل وانگوں آواز ہوندی ہے اتے ہاں ٹھر ٹھر ویندے؟ اینجھی آواز دا ہک فیدہ اےِ وی تھیندے جو آکھن والا کُئی نِکی جھئیں گالہہ کریندے تے سمجھن والا ودا سمجھدا راہندے ؟ میں ذاتی طور تے اے سمجھداں جتھاں کتھائیں وِی معاملہ نک دا ہووے اتھاں ہمیشہ سدھی نک نال چلناں چاہیدے اتے جتھاں ساہ کم تھیون لگے دم گھِن گھِنناں چاہیدے کیوں جو ایں دم دا کیا بھرواسہ..........نک دا معاملہ اتِلا نازک ہے جو وِچ نک دے لفظ الف تے ز دا وادھا کرن نال نازک نک بن ویندی ہے۔
آساڈے آسے پاسے خانگی تے خارجی جنگاں دراصل ایں نک کُوں اُچا رکھن دی وجہ نال لڑیاں ویندیاں پئین۔ بہر حال اُنویں تاں دُنیاں دے وِچ سید وی ہن‘ مرزے وی ہن‘ افغانی وی ہن پر نک والے لوک گھٹ اِی نظر آندن۔
نک انویں تاں ہر مکھڑے تے کہیں چٹان وانگوں ڈٹ تے کھڑی ہے پر کڈانہیں تُساں غور کتے۔ نک‘ نک وچ وی ہزار طراں دے فرق ہن مثال دے طور تے چند نمونے ملاخطہ فرماؤ: پھینی نک‘ لمبی نک‘ ٹیڑھیاں ڈنگیاں‘ طوطے دی نک طراں دیاں تھوڈاں تک جھُکیاں ہُوئیاں وغیرہ وغیرہ۔ کجھ نک تاں حدود اربعے وِچ بالکل پکوڑیاں وانگوں جاپدین۔اتے کُجھ لوکاں دی نک اتِلا اُچی ہوندی ہے جو سجدہ کرن وِچ اُنہاں دے منہ متھے کوں ڈھِگ پریشانی دا سامنا کرنا پُوندے۔ اینجھے لوکاں دیاں فوٹواں وِچ نک دا رقبہ وی ضرورت توں ودھ نشابر ہُوندے۔ اینویں ای لمبی نک والیاں کوں نک دی سیدھ‘ بھجن دھرکن وِچ وڈی آسانی ہوندی ہے جیہڑے لوک بھجدے بھجدے ایڈے اُوڈے تھی ویندن ایندی ہک وجہ شایت نک دا ٹیڈھا ہوون وی تھی سکدے پر سئیں او لوک خطر ناک وی اکھویندن۔جنہاں دی مومی نک ہوندی ہے کیوں جو اینجھے لوکاں داکج پتہ نی لگدا جو کیہڑے ویلھے کینجھا فیصلہ کر گذرن۔؟
آکھیا ویندے جڈاں نمرود دعویٰ خدائی توں باز نہ آیا تاں اللہ تعالی نے مچھراں دا ہک جتھا اُوندی مرمت کیتے روانہ کیتا۔ مچھراں دا چار چفیروں بھاں بھاں کرن توں بعد اُوندے نک وچ پجن اِچ کامیاب تھی گیا تے اُتھاں اُوجھُمر کھیڈی تے اِیں طراں نمرود دِی جان نِکھتی۔ نک دا ناقابلی تلافی نقصان دا نک دا کٹناں ہے ایندی وَٹک تاں صرف نک دا کٹن اِی ہے۔ نک نال چنے چبواون بارے اتنا آکھیا ونج سگدے جو جڈاں ڈنداں دی صحت جواب ڈے ونجے یا کہیں وی فنی خرابی پاروں چنے نہ چبائے یا چبوائے ونج سکدے ہوون تاں وت نک اِی واحد رستہ رہ ویندی ہے جتھوں چنے چبئیے یا چبوائے ونج سکدن۔
کُجھ لوک روون وچ اتِلا رواں ہُوندن جو او اکھیں تے نکدے نال رُوندن۔ مُدا ایہہ آکھن وِچ کئی حرج نی جو نک نئیں تاں وت کجھ وی نئیں تے اے نک اِی ہے جتھوں تاریخ تے جغرافیے دا وی پتہ لگدے۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 16:14, 27 September 2018 (UTC)
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: م
اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "م" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
نہ وسیب بھلدے نہ وسیب واسیاں دے ݙکھ
نہ وسیب بُھلدے نہ وسیب واسیں دے ڈُکھ بھلدن شعور دی سیڑھی تیں حالی پہلا قدم نیں رکھیج آیا سُنج تھیاں جھوکاں اُجڑیے ہنباہ رُلدا مال بکھے بال مونھ تیں غربت دے چھنب ہتھیں دے چھالیں قسمت دے لکریں کو مٹا ڈتے. پکھی واس ،ونگو وانڑیں وانگوں گزردی بے سُنجاتی حیاتی ہر وسیب واسی دے لیکھ ءچ لکھی گئ ھے،قوم پرست جنھیں کوں ڈکھ درد تھیوے ھا انھیں دی آپس دی چخ چخ وسیب واسیں دی صدیاں توں نُوٹی اکھ ،مطلبی مردہ خور ،لکڑ بھگڑ قسم دے سردار و رہنما،واہ واہ ،خود نمائ ،خود غرض قسم دے ادیب و دانشور،لالچی لُوسی شاعر، غلامی دا سُرمہ اکھیں ءچ پاء کے سُجاکے اندھے وڈ وڈیرے ،پڑھیے لکھ کے ڈگریاں گھن کے کہیں چوھدری ٹائپ باس دے چپڑاسی، اکتہر سال دے بعد ایں نتیجے تیں پہنچن صوبہ جنوبی پنجاب گھنڑے ،اگر بغیر شناخت دے صوبہ گھنڑے پچھیں پنجاب کوں ترورنڑ دا فائدہ انھائیں لوکیں کوں تھیسی جیرھے پہلے کنیں ایں وسیب کوں دیھ بنڑ کے چنبڑیے پئین.
جنوبی پنجاب دی ڈگڈگی
جنوبی پنجاب دی ڈُگڈی وجاونڑ آلے شکریہ عمران خان شکریہ بزدار دا ورد کرنڑ آلا جاہل یا موقع پرست  طبقہ اے بُھل ویندے کہ ساکوں بغیر شناخت دے پنجابی سمجھ کے ماریا ویندے بلوچستان ءچ پنجابی سمجھ کے نام نھاد واہیات چند درندہ نسل  بلوچیں دے ہتھوں شھید تھیونڑ آلے مزدوریں دا خون ساڈے اتیں قرض ھے ، میڈی روھی تیں تس مسلط کیتی گئ ،میڈے تھل ءچ ریت دا راج ،میڈے دامان تیں کال کُریھ ،صدیاں دی محرومی دا بدلہ جنوبی پنجاب ملنڑے تاں بلکل نہ ملے ،اگر ساڈا کلچر ساڈے رسم و رواج پنجاب تیں پنجاب واسیں وانگوں ھے تاں ست بسم اللہ ،، میں تاں اکثر اے آھدا راھنداں پنجابیں بھرانویں نال ساڈا حُقہ نیں رلدا کلچر تیں لہجہ کیویں رلدے میں صدیاں توں سرائیکی ھاں میڈی سُنجانڑ سرائیکی ھے میں تاں اڈھائیں دا سرائیکی ھاں جڈاں محمد بن قاسم میڈے وسیب ءچ آیا ھا میں اوں ڈینھ وی شینھ دے مونھ ءچ ہم اج وی درندیں دے مونھ ءچ ھاں ،،،،،،
قلم میڈا جے کر تحریر وچ تصویر نئیں ڈیندا
میڈا لکھنڑ اجایا گیا تیڈا پڑھنڑ اجایا گیا،،، جمیل بلوچ
سرائیکی دا مایہ ناز شاعر عزیز شاہد(فیضؔ بلوچ)
لکھت :فیضؔ بلوچ
عربی دا ہک مقولہ ہے جو ”اَلْشُّعَرَاءُ تَلَامِیْذُالرّحمٰن“یعنی شاعر خدا دے شاگرد ہوندن۔ بے شک شاعری عطیہ خدا وندی ہے، اوہ جیکوں چاہے عطا کر ݙیندے۔جے چاہے تاں کہیں ان پڑھ کوں شعری شعور ݙیکے اوندے کولوں اُچّے تخیلات دے فلسفیانہ شعر اکھویندے۔جے نہ چاہے تاں وݙے وݙے اعلٰی تعلیم یافتہ،فلسفے دیاں ڈگریاں حاصل کرݨ آلے وی مغز مار مار کے تھک پوندن مگر کوئی کم دا شعر نہیں لکھ سڳدے۔ عزیز شاہد ساݙے سرائیکی وسیب دا اوہ مہان شاعر ہے جئیں اپݨی شاعری دے ذریعے پورے سرائیکی وسیب دا دل موہ گھدے۔تے اپݨے ہمعصر شعراء وچ اپݨاں ہک وکھرا تے ممتاز مقام حاصل کر گھدے۔عزیز شاہد شاعر ابنِ شاعر ہک پڑھیا لکھیا باشعور شاعر ہے،اوندے ہر شعر اچوں روشنی دی کرن پھٹدی ہے،جیڑھی لوکاں دے دل و دماغ کوں منور کر ݙیندی ہے۔عزیز شاہد سرائیکی وسیب دا حقیقی ترجمان ہے، اوہ معاشرے دا نبض شناس تے ہم مزاج شاعر ہے،اوندی شاعری وچ معاشرے دے ݙکھ درد، وسیب دیاں محرومیاں،ݙاڈھیاں دے ݙڈھپ تے مظلوم طبقے دی آہ و فریاد صاف سݨائی ݙیندی ہے۔شاہد معرفت دی سوجھ ٻوجھ رکھݨ آلا با شعور عارف شاعر ہے، اوہ کہیں وی ٹھڳو پیر دی ہٹّی تے فسادی ملّاں دی کوہتری تقریر کوں اپنے شاعرانہ انداز اچ رد کریندا نظر آندے۔مدعاء ایہ جو عزیز شاہد معاشرتی برائیاں دے ہر پہلو تے ہر موضوع تے اپنے پختہ شعری شعور تے اندر دے جذبات دا اظہار کیتے۔شاہد تے شعری دی دیوی مہربان ہے، لفظ ہتھ ٻدھ کے اوندے اڳوں تابع امر کھڑے ہوندن۔ اوہ ہر صنفِ سخن وݙی مہارت نال لکھدے۔عزیز شاہد ہک فطری شاعر ہے،شاعری کرݨ ویلے اوہ شاعری دے فنی تقاضے اپݨی موجِ رواں وچ آکے خود بخود پورے کریندے ویندا۔جیویں کوئی دا گیر پہلوان موقعے تے دا مار کے کشتی جِت گھندے ایویں عزیز شاہد وی شاعری دے میدان اچ رستمِ سرائیکستان بن کے شاعری دا میدان ماری کھڑے۔جیکوں ہر کوئی کنڈ ٹھپ کے ایہ آکھݨ تے مجبور ہے جو شاباش رستمِ سرائیکستان شاباش!
جتھوں تک عزیز شاہد دی رومانی شاعری دا تعلق ہے تاں شاہد محبت دا شاعر ہے،محبت اوندی فطرت اچ شامل ہے، اوہ محبت دا پیامبر ہے، کیوں جو۔
؎محبت کے دم سے یہ دنیا حسیں ہے
محبت نہیں ہے تو کچھ بھی نہیں ہے
مگر ایہ نامراد محبت ہے کیا شئے؟بقول نامعلوم شاعر
ع۔محبت ہو ہی جاتی ہے محبت کی نہیں جاتی
ایویں عزیز شاہد کوں وی اللہ سئیں دے کہیں سوہݨے بندے نال محبت تھی ڳئی ہے۔ آخر اوہ ہک انسان ہے فرشتہ تاں نہیں جو اوندے اُتے نسوانی حسن اثر انداز نہ تھیوے۔عزیز شاہد حسن پرست شاعر ضرور ہے مگر اوہ دل پھینک عاشق نہیں۔کیوں جو اوہ ہک حساس دل شاعر ہے،لہٰذا اوہ ہر خوبصورت شئے کوں پسند کریندے تے اوکوں اپݨے محبوب دا حسن سراپا وی بے حد پسند ہے۔تہوں اوہ محبوب دے حسن و جمال تے لب و رخسار دی تعریف کریندے۔ مگر محبوب دی رسوائی دا وݙے محتاط طریقے نال خیال رکھیندے۔
غالب دا ہک شعر
؎دیکھنا بھی تو انہیں دور سے دیکھا کرنا
عزیز شاہد وی محبوب کوں لک چھپ کے دور کنوں ݙہدے،اوکوں اپݨے دل وچ وسیندے۔مگر لوکاں تے اپݨے محبوب دا انکشاف نہیں تھیوݨ ݙیندا۔تے ایویں شاہد دا محبوب وی وݙا ہشیار تے چست چلاک ہے،تے اوہ وی دنیا دے نظریں کنیں لک چھپ کے دوروں اشارے کریندا نظر آندے۔جیندے بارے عزیز شاہد خود آہدن جو۔
؎جے راہ ویندیں ملے تاں مکر کے لنگھ ویندے
تے دور   دور  توں  مُڑ  مُڑ کے  شارتاں  ݙیندے
مگر شاہد اپݨے ہاں تے ہتھ پھیر کے اپݨی مجبور محبت کوں دلاسے ݙیندے،محبوب دے ہجر و وصال تے راز و نیاز دیاں ڳالھیں یاد کریندے، تے محبوب دیاں یاداں دے پھل ٻوٹے اپݨے دل دی دھرتی تے رہاکے ہنجوآندے پاݨی نال انہاندی آبیاری کریندے۔تے ول کہیں ویلے محبوب دی مونجھ وچ بے تاب تھی کے اَہدے۔
؎اپݨے اپݨے سجھ دے سیک اچ سڑدے پئے ہیں
توں پاروں    تے   میں   ارواروں  مݨ  دریا  تے
اسلامی دور توں پہلے امراؤالقیس بالاتفاق عربی زبان دا سب توں وݙا شاعر تسلیم کیتا ڳئے، جیڑھا بنیادی طور تے رومانی شاعر ہا،تے اوہ اپݨی شاعری وچ اپݨی محبوبہ ”عنیزہ“ دا ناں وی سرعام گھندا ہا۔ تے ایویں اردو شاعری وچ سب توں وݙا رومانی شاعر اختر شیرانی کوں شمار کیتا ویندے، تے اوہ وی اپݨی محبوبہ ”سلمٰی“ دا ناں سرعام گھندا نظر آندے۔ جیویں جو حضرت شیخ سعدی شیرازی دی فارسی غزل دا ہک شعر ہے جو۔
؎غیرت نگذارد کہ بگویم کہ مراکشت
تا خلق ندا نند کہ معشوقہ چہ نا مست
جیندا خلاصہ ہے جو ”میڈی غیرت گوارا نہیں کریندی جو میں ایہ ݙسانواں جو میکوں کئیں ماریئے؟تاں جو خلقت کوں ایہ علم تھی ونڄے جو ساݙے محبوب دا ناں کیا ہے“ایویں عزیز شاہد دی غیرت وی گوارانہیں کریندی جو اوہ اپݨے محبوب دا ناں لوکاں سامݨے گھن آوے۔کیوں جو شاہد استاذالشعراء حضرت نور محمد سائل جھئیں وݙا شاعر دا تہذیب یافتہ فرزندِ ارجمند ہے، تہوں اوہ اپݨی تہذیب و اقدار تے ادب دے دائرے دے اندر شاعری کریندے۔ایہ ٻئی ڳالھ ہے جو شاہد کوں کہیں ”عنیزہ“،”کہیں سلمٰی“یا کہیں شمی نکمی نال محبت تھی ڳئی ہے۔لیکن محبت توں کون انکار کر سڳدے؟نسوانی محبت توں تاں حوریں دے طلب گار زاہد،عابد تے واعظ و ناصح وی انکار نہیں کر سڳدے۔
؎کہاں مئے خانے کا دروازہ غالب اور کہاں واعظ
پر اتنا  جانتے  ہیں  کل  وہ  جاتا  تھا کہ ہم نکلے
عزیز شاہد وی کوئی فرشتہ نہیں بلکہ گوست پوست دا ہک حساس دل انسان ہے، تے اوندا محبوب وی گوست پوست دا ہک خوبصورت انسان ہے،تے خوبصورت انسان تاں ہر کہیں کوں چنڳاں لڳدے، ول عزیز شاہد کوں اپݨاں خوبصورت محبوب چنڳاں کیوں نہ لڳے؟ اوہ تاں حسن پرست ہک شاعر ہے،جیڑھا اپݨے محبوب دے عشوے غمزے تے ناز اداواں ݙیکھ کے ٹھر ٹھر ویندے تے آہدے
؎کون تھی سڳدے سانویں تیݙے
چندر چمدے  پچھانویں   تیڈے
عزیز شاہد ، اقبال سوکڑی تے شاکر شجاع آبادی جھئیں وݙے شاعراں دے درمیان اپݨاں ہک وکھرا،معتبر تے ممتاز مقام بݨا گھدے، تے ہݨ شاہد کوں اپݨے اتے انہاندے اثر انداز ہووݨ دا کوئی خوف خطرہ نہیں۔ہر پھل دا اپݨاں ذائقہ تے ہر پُھل دی اپنی اپݨی خوشبو ہوندی ہے، عزیز شاہد دی شاعری دی خوشبو ہمیشہ جڳ جہان کوں معطر کریندی رہسی، تے اوندی شاعری دا گلستان ہمیشہ مہکدا رہسی۔عزیز شاہد سرائیکی دا اوہ معتبر، مایہ ناز تے مقبول ترین شاعر ہے جئیں اپݨے آپ کوں تاریخ دے سینے تے رقم کر چھوڑیئے، صدیاں بعد وی عزیز شاہد اپݨی شاعری دے حوالے نال ماضی دے شیشے وچ اڄ وانگوں صاف شفاف تے نشابر نظر آسی۔انشاء اللہ۔
تِرِیمت مارچ
thumb|تِرِیمت مارچ وِچ تِرِیمتاں اشتہار ݙکھلین٘دے ہوئیں تِرِیمت مارچ پاکستان وِچ لاہور، حیدر آباد، کراچی اَتے اسلام آباد سمیت پاکستان دے انج انج شہراں وِچ 8 مارچ 2018ء کُوں منایا ڳیا اَتے اِین٘دے بعد ہر سال 8 مارچ عالمی یومِ تِرِیمت کُوں پاکستان دے انج انج شہراں وِچ منعقد تِھین٘دا ہِے۔ اِین٘دا اہتمام لاہور اَتے کراچی وِچ تِرِیمت دے کَٹھ اَساں تِرِیمتاں (وی دی وومن) اَتے ملک دے ٻئے حِصّیاں وِچ، بشمول اسلام آباد، حیدرآباد، کوئٹہ، مردان اَتے فیصل آباد سمیت تِرِیمتاں جمہوری محاذ (ڈبلیو ڈی ایف)، تِرِیمت ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) اَتے ٻِنّھاں دے ذریعے کِیتا ڳیا ہئی۔ thumb|مرد وی مارچ 2020ء وِچ تِرِیمت مارچ وِچ رَلّے۔ تِرِیمتاں دے حقوق وِچ ساجھے دار بݨݨ کِیتے [[لاہور پریس کلب دے ٻاہْرُوں]] اِیں مارچ دی چھوہِر ہیلتھ ورکرز ایسوسی ایشن نے توثیق کِیتی ہئی اَتے اِین٘دے وِچ تِرِیمتاں دے حقوق دی متعدد تنظیماں دے نمائندے وِی شامل ہَن۔ مارچ وِچ تِرِیمتاں اُتّے ڄَٻّر کِیتے وَدھ تُوں وَدھ احتساب دا مطالبہ کِیتا ڳیا اَتے سیکیورٹی فورسز دے ہَتّھوں، گھراں وِچ اَتے کَم کرݨ آلی جائیں اُتے تشدّد اَتے ہراساں کرݨ آلی تِرِیمتاں دی حمایت کرݨ دا مطالبہ کِیتا ڳیا۔ اطلاعواں دے مطابق وَدھ تُوں وَدھ تِرِیمتاں مارچ وِچ رَلّݨ کِیتے اَپڑ ڳئیاں، اِیہ تئیں جو کَٹھ کِھنڈ ڳیا۔ تِرِیمتاں نے (مرداں دے نال نال) پوسٹراں اُتّے مشتمل جملے وی لائے ہَن جِین٘ویں: "گھر دا کَم، سبھ دا کَم"، اَتے "تِرِیمتاں اِنسان ہِن، غیرت نئیں" ہِک زور نال سَݙّݨ آلی اَواز بݨ ڳئی۔ مذہبی حلقیاں وِچ اِیں تِرِیمت مارچ دے خلاف تَکڑا احتجاج کِیتا ڳیا اَتے ٻہوں سارے مذہبی کُراڑے تنظیماں نے اِنّھاں دے مقابلے وِچ مارچ، کٹھ اَتے احتجاجی ریلیاں کڈّھے۔
ونکی:پاکستان وِچ اشتراکیت ونکی:پاکستان وِچ نسائیت ونکی:تِرِیمت مارچ ونکی:پاکستان وِچ تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:نسائی تحریکاں اَتے وِچار ونکی:پاکستان وِچ نسوانیت ونکی:تِرِیمتاں دا احتجاجی مارچ۔ ونکی:خواتین مارچ۔
آبنائے
آبنائے (Strait) عام طور تے ہک قدرتی طور تے تشکیل شدہ جسم آب ہے جیہڑی ݙو وݙے جہاز راݨی دے قابل اجسام آب کوں ملیندی اے۔
نصیر آباد
نصیر آباد بلوچستان دا ہک ضلع ہے۔
نصاب دے حصے
سکول دی رہنمائی وچ ٻالاں کیتے جو کجھ کیتا کرایا ون٘ڄے نصاب سݙویندا ہے، نصاب دے چار حصے ہن۔ مقصد،
مقصد
تعلیم دا مقصد معاشرے دا سدھار ہے ایں سانگے نصاب دا مقصد وی اسلامی جمہوری اقدار دا ودھارا ہے۔ ایں مقصددے مطابق تعلیم مواد چݨیا ویندے۔
مواد
تعلیمی مواد او کجھ ہے جو پڑھایا سمجھایا ویندے۔
پڑھاوݨ دے طریقے
ایں تعلیمی مواد کوں پڑھاوݨ کیتے سوکھا تے دلچسپ بݨاوݨ کیتے نفساتی اصولاں دے مطابق سرگرمیاں نال پڑھایا وین٘دے۔
جائزہ
چھیکڑ وچ ایہ ݙٹھا ویندے جو اساں آپݨے مقصد ٹھیک طرحاں حاصل کیتے ہن یا کائناں، ایں عمل دا ناں جائزہ ہے۔
جائزہ دیاں ݙو قسماں ہن:
تشکیلی جائزہ: جہڑا جائزہ کہیں کورس یا شئے پڑھاوݨ دے درمیان، یا روز دا، یا ہفتہ وار، یا ماہوار یا سہ ماہی ہووے اوں جائزے کوں تشکیلی جائزہ آہدے ہن۔
اختتامی جائزہ : سال دے آخر یا کورس دے اخیر وچ گھدا ون٘ڄݨ آلا جائزہ اختتامی جائزہ ہوندے۔ مثلاً کہیں وی جماعت دا سالانہ امتحان، بی اے دا امتحان۔
لوک ادب دے اصناف اتے ادبی خطوط
خطوط، لوک ادب دی کوئی صنف نہیں مگر دنیا دے ہر لوک ادب وچ خطوط بطور جزو شامل ہن۔ ایندی اہمیت دے پیش نظر سرائیکی لوک ادب دے محقق اسلم رسولپوری لکھدن:
"کہیں وی وݙی شخصیت کوں سمجھݨ کیتے بنیادی دستاویزات دا مطالعہ ضروری ہوندے جیندا تعلق براہِ راست اُوں شخصیت دے نال ہوندے۔جیڑھے جو اُوں شخصیت دی حیاتی، اتے اوندیاں ئیاں مصروفیات کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندن۔"
سرائیکی زبان و ادب دے معروف نقاد تے محقق اسلم رسولپوری نے ادبی خطوط دے حوالے نال اے ڳالھ انہاں نے اپݨے تحقیقی مضمون ’’خواجہ فریدؒ دے خط‘‘ وچ بیان کیتی ہے۔ خواجہ غلام فریدؒ سرائیکی دے نامور صوفی شاعر ہن انھاں نے آپݨی زندگی وچ خط و کتابت کیتے اردو تے فارسی زبان کوں منتخب کیتا ہئی۔ سرائیکی ادب وچ تاریخی طور تے خطوط کوں مرتب تے مدون صورت مہر کاچیلوی نے ݙتی۔ ایندے بعد مختلف سرائیکی ادبی شخصیات ، دلشاد کلانچوی نمبر، ڈاکٹر قاسم سیال نمبر وغیرہ دے خطوط وی شامل ہن۔ ایں حوالے نال محقق ، ڈاکٹر سجادحیدر پرویز لکھدن:
"سرائیکی نثر وچ مکتوب نگاری کوں کتابی شکل ݙیوݨ دی ابتدا مہر کاچیلوی نے کیتی۔ جنہاں دا پہلا مرتبہ مجموعہ ’’چٹھی میرے ڈھول دی‘‘ ۱۹۸۹ء وچ مہر پبلی کیشنز میر پور خاص سندھ توں ۱۱۲ صفحیاں دی کتابی شکل وچ چھپیا۔ ایندے وچ سرائیکی حصہ صفحہ ۷۵ تا ۸۸ اُتے ہے۔ جیندے وچ تیراں خط شامل کیتے ڳئے ہِن۔ ایں عنوان نال ݙوجھا حصہ ، ایں ادارے نے کتابی شکل وچ ۱۹۹۵ء وچ چھاپیا۔ جیندے صفحہ ۲۷ تا ۲۹ اُتے چار سرائیکی خط وی شامل ہِن۔‘‘
سرائیکی وچ کتاباں ، رسائل دی اشاعت دا سلسلہ ۱۹۷۰ء دے ݙہاکے توں اگتے ودھدا ݙِسدے۔ سرائیکی وسیب دے مختلف شہراں وچوں ادبی رسائل وچ ادیباں، شاعراں ، تخلیق کاراں نے مدیر دے نانویں خط و کتابت دے ذریعے تخلیقی فن پاریاں بارے رائے ݙتی۔ جیڑھا جو تاثراتی تنقید دا نکتہ آغاز ہے۔ ایندے علاوہ ادبی مباحث، ادبی علمی سوالات وی کیتے ڳئے ہن۔ انہاں خطوط وچ سرائیکی ادب بارے مکالمہ اتے بحث دے کئی دَر کھولیے ڳئے ہن۔ ادبی مسائل دی نشاندہی کیتی ڳئی ہے۔ جیندی وجہ نال ادبی خطوط دی ادب وچ انڄ سُنڄاݨ تے اہمیت ہے۔ سن ۲۰۰۷ء وچ سرائیکی وسیب دے معروف شاعر ، محقق محمد اسلم میتلا دی کتاب وچ، سرائیکی دانشوراں دے مطبوعہ خطوط، سرائیکی تے اردو زبان وچ تحریر کردہ ہن۔ ایں کتاب دا ناں ’’خطاں بھری چنگیر‘‘ ہے۔ جیندے حصہ اول وچ ۲۴ ۔اکابرین دے خطوط شامل ہن۔ انہاں وچ ہک خط منظوم وی شامل ہے۔ اے خط میر حسان الحیدری دی طرفوں ایڈیٹر ماہنامہ ’’اختر‘‘ دے ناں ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ مکتوب نگاری ونکی:سرائیکی مکتوب نگاری
پاپائے روم
بطریق اعظم یا پاپائے اعظم یا پوپ یا بطریق، (انگریزی زبان وچ : Pope) دے لغوی معنی پیؤ دے ہن۔ رومن کیتھولک کلیسا دا سب توں وݙا پادری جینکوں یسوع مسیح دے حواری مقدس، پطرس دا سلسلہ وار جانشین سمجھا ویندا ہے۔ ایندی رہائش، روم دے وسط وچ واقع ہک خود مختار ریاست اچ ہے۔ جیندا ناں ویٹیکن سٹی ہے۔ شروع وچ پوپ مسیحیاں دا نہ صرف مذہبی رہنما ہئی بلکہ انہاں دا سیاسی حاکم اعلیٰ تصور کیتا ویندا ہئی۔ تے ایویں پاپائیت دا ہک دور یورپ دے اندر چلا۔ پوپ دی وفات دے بعد گرجاواں دے صدور یا کردنال 18 ݙینہ دے اندر اندر خفیہ رائے شماری دے ذریعے ایندا جانشین منتخب کریندن۔
نصف النہار اولٰی
حوالے
ونکی:جغرافیہ
بھن٘ڳڑا
alt=|left|thumb|250x250px|بھن٘ڳڑے دا پنجاب وِچ ہِک انداز۔ بھن٘ڳڑا برصغیر پاکستان تے ہندوستان دا ہِک روائتی جُھمِّر ہِے، جیڑھا پنجاب دے علاقے ماجھا دے علاقے سیالکوٹ وِچُوں شروع تِھیا ہِے۔ اِیں جُھمِّر دا تعلق بنیادی طور تے پُھلّاں دے موسم دی کٹائی دے تہوار وِساکھی نال ہئی۔
فصل کی کٹائی دے وِچالے
بھن٘ڳڑا بنیادی طور تے کٹائی دے موسم وِچ مقامی / وسیب دے کسان کٹائی دے ویلے شُغل میلے کِیتے کرین٘دے ہون٘دے ہَن جیڑھے ویلے اُوہ ہر کاشتکاری دا کَم پورا کرین٘دے ہَن تاں اُوں موقع تے اِی بھن٘ڳڑا پین٘دے ہَن جین٘دے نال اُنّھاں کوں خوشگوار انداز وِچ اپݨا کم مُکاوݨ دا موقع مِلدا ہئی۔ وِساکھی دے موسم وِچ اپݨی کݨک دی فصل کَپَّݨ تُوں بعد، لوک بھن٘ڳڑا جُھمِّر کرین٘دے ہوئے ثقافتی تہواراں وِچ شریک تِھین٘دے ہَن۔ کئی سالاں تُوں کساناں نے کامیابی دا مظاہرہ کرݨ اَتے کٹائی دے نویں سیزن دے استقبال کِیتے بھن٘ڳڑا پاتا ہِے۔
روایتی جُھمِّر / ماجھے دی لوک جُھمِّر
thumb| پنجابی بھن٘ڳڑا پاوݨ آلا۔ روائتی بھن٘ڳڑے دی ابتداء دے بارے صرف اندازے اِی ہِن۔ ڈھلون (١٩٩٨ء) دے مطابق، بھن٘ڳڑے دا تعلق پنجابی جُھمِّر بیگ، نال ہِے، جیڑھی پنجاب دی مارشل جُھمِّر ہِے۔ تاہم ماجھا دے لوک جُھمِّر دا اغاز سیالکوٹ وِچ تِھیا اَتے وَل اِیں نے گوجرانوالہ، شیخوپورہ، گجرات (پاکستان دے اضلاع) اَتے گورداسپور (پنجاب، ہندوستان ضلع) وِچ ڄَڑ پَکِّڑ گِھدّی۔ ضلع سیالکوٹ دے دِیہاں وِچ بھن٘ڳڑے دی روائتی شکّل کُوں جُھمِّر آکھیا وین٘دا ہئی جیکُوں معیار سمجھیا وین٘دا ہئی۔ روائتی بھن٘ڳڑے دی کمیونٹی فارم ہندوستان دے گورداس پور ضلع وِچ برقرار ہِے اَتے اِنّھاں لوکاں کُوں برقرار رکّھا ڳیا ہِے جو ہندوستان دی ون٘ݙ دے بعد پاکستان دے نویں بݨݨ آلے ملک کوں چھوڑݨ دے بعد، بھارت، پنجاب، بھارت دے ہوشیار پور وِچ آباد ہِن۔ روائتی بھن٘ڳڑا دائرے وِچ انجام ݙِتّا وین٘دا ہِے۔ اَتے روائتی جُھمِّر دے اقداماں دا ذریعہ انجام ݙِتّا وین٘دا ہِے۔ روائتی بھن٘ڳڑا ہُݨ فصل دے موسم توں انڄ ٻئے سَوَبّاں اُتّے وی پیش کِیتا وین٘دا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:لوک جُھمِّر ونکی:لوک فن ونکی:لوک رقص ونکی:لوک ثقافت تے فنون ونکی:لوک موسیقی ونکی:وسیب دی ثقافت ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب
پہاکے
پَہاکے  PAHAAKAY
سرائیکی وادی سندھ دی قدیم ترین زباناں وچ ہک جیندی جاگدی، قد آور تے اُشاک زبان ھ،جیہڑی اَجوکی صدی وِچ وی بولی تے سمجھی ویندی پئی  ھ۔سنسکرت کول وَدھ پرانڑیں اے زبان ہر قسم دی جغر افیائی حدودو قیود کول ماورا ھ۔
ایندے وچ کوئی شک کو نیں جو ساڈی ریاست اِیں خطے دے قدیمی واسیاں تے اُوندیاں زباناں (پشتو، سندھی، بلوچی، پوٹھوہاری، ہندکو، سرائیکی، پنجابی) دا قبرستان ثابت تھئی ھ۔افسوس جنہاں قوماں دی زمیناں تے ایرے پا کے ریاست دیاں بنیاداں رکھیاں گیاں، اُنہاں قوماں کوں دھتکار کے ہکو ہک سنیہہ ڈِتا گیا (جیہڑا آپڑی ماں بولی وچ گال کریسی اوہ نکمہ، جاہل، جنگلی ہوسی)، مگر پشتون تے سندھی قیادت نے ریاستی سوچ کوں پرے سٹ کے آپڑا وجود منو ایا، افسوس ریاست نے سرائیکی واسیاں نال متریری ماں تے حکمراناں نے پیتندرے پیو جیہا سلوک کیتا، مگر ایں خطے دے لوک ہن سجاک تھی گین، اِتھوں دے بال الاونڑں سکھ گین تے بقول سعید اختر سیال (وَل کول وِسری اجرک پا کے،آپڑے وجود کو ں منویندے پین)۔
ہن تک دی پھرول وِچ ہک شئے سامنڑے آئی ھ کہ سرائیکی زبان تے اُوندی ثقافتی ودھارے کیتے جتنا تحقیقی کم انگریز کر گین اتنا کیں نیں کیتا۔ساکوں اے پڑھ کے حیرانگی تھیندی ھ کہ انگریز خطہ دمان دی تس بجھاون کیتے وی نہری منصوبہ تیار کیتی بیٹھا ہئی۔ وسیب وچ اے جملہ اجن تک مشہور ھ کہ ”انگریزی دور چنگا ہئی،بے شک او ساڈے کول سولہ آنے لُٹ کے بارہ آنے ولیت آپڑی ملکہ دو بھجیندے ہین مگر چار آنے ساڈی ترقی بہبود تے وی خرچ کریندے ہین۔آزادی کول پہلے دے سارے ترقیاتی منصوبے (سرکاری نظام، پک سِلی عمارتاں، پُل، سُرنگاں، ریلوے ٹریکس)ساکوں انگریز ڈے گیا ھ۔۔اگر انگریز اِیں خطے کوں چھوڑ کے نہ ویندا تاں میکوں پکا یقین ھ کہ سرائیکی زبان کو ں ٹیکسلا،رحمان ڈھیری، موئن جو ڈیرو، ہاکڑہ، گُمل تے ہڑپائی تہذ یباں دے تحقیقی حوالاں نال اگوں ٹورے ہا تے اِیں زبان دی قدامت کوں آشکار ہ کرے ہا۔
کیں زبان دی قدامت، وسعت، گہرائی دا اندازہ اُوندے اَکھانڑا ں (کہاوتاں)،محاوراں، پہاکاں، واراں، ضرب الا مثالاں کول ثابت تھیندا ھ۔زبان وچ ورتے گئے کہاوتاں، اکھانڑں، پہاکے اُوندے بولن آلاں دا فلسفہ، افکار، حکمت و دانائی، مشاہدات، تجربات، سماجی،معاشی، معاشرتی حالات، رسم و رواج،موسمی رُتاں دی تبدیلیاں، ڈکھ سکھ تے میلے ٹھیلاں دی عکاسی کریندن۔سرائیکی زبان وِچ دانشمندی تے اسٹریٹ وِ زڈم دا ہک بے انت ذخیرہ قید ھ، جیندا مطالعہ، ورتارا کرنا تے اگلی پوچ تک پُچا ونا بہوں ضروری ھ۔
پہاکے:
ٹھیٹھ سرائیکی وِچ زالیاں (رناں) دی زبانی ادا تھیونڑں آلے کہاوتاں کوں پہاکے آکھیا ویندے۔ پہاکے کیں وی زبان دے خالص پن دا اشارہ سمجھے ویندن۔ اے نہ صرف زالیاں دی سوچ، احساسات دی ترجمانی کریندن بلکہ ایندے وچ ھاں ساڑھ جملے، مرچاں کول تِکھیاں گالیاں، مینہڑ ھے (طنز)،عورت زات دیاں خوبیاں،خامیاں،عیب جوئیاں، کوتاہیاں، اصلاح تے نصیحت آمیز جملے زبان دے سنہڑپ کوں اجاگر کریندن۔
مثلاً کُجھ پہاکے جیہڑے میڈے چہتے وچ محفوظ ہن، حاضر خدمت ہن۔
ہک اُتوں  ننگا  مُنجھا، ڈُوجھا  گِٹّے  کج کج ٹُرّ ے۔
اُوھو گھڑا،  نِت  کُھو  تے کھرا۔
پلے  نیئں  دانے، رن پکاوے مانے۔
جیندے ہتھ ڈوئی، اوندا ہر کوئی۔
جماں بال، اوہو حال۔
چن چڑھدے تاں کُل عالم ڈیکھدے۔
دِھی اُسری،  دال روٹی وِسری۔
پیکے نِیہڑے نِت دی خواری، گھر نہ باندھی کرماں ماری۔
پیکے ماواں نال  تے ماواں بھراواں نال۔
دِل وَچ ہووی سچ، گلی تے کھڑا نچ۔
ڈے نہ گِھن، نِر ی سلام علیکی۔
چِٹے کپڑے، سلاماں دی چٹی۔
چِٹے کپڑے تے رت دا  داغ (مسلسل دشمنی)۔
اگوں چاواں آپ ننگھی، پچھوں چاواں آپ ننگھی۔
اماں تیئں طمع، بابے تیئں راج۔
ماں کُنوں دِھی سیانڑی،  رِدھّے پکے پاوے پانڑیں (ماں سے بیٹی عقلمند جو پکے سالن میں پانی ڈال دے)
امیر دی مر گئی کُتی، ہر کیں ونج ونج پچھی، غریب دی مر گئی ماں، کیں نہ گِدا ناں۔
اندھا اندھی رلا، سارا  جُھگا گلا۔
ہِک ہکلا، ڈوجھا بھلا، تریجھا  رَلا،  جُھگا گلا۔
اندھی پیکے ونجے نہ  ونجے، ہک برابر۔
گوہ کوں ملی گو، جیویں اوہ تے جیویں اوہ۔
اوتر نِکھتر، نہ مُولی نہ پتر(بے اولاد بندہ، نہ مولی، نہ پتہ)
آبنائے ہرمز
آبنائے ہرمز (عربی: مضيق ہرمز‎، فارسی:تنگہ ہرمز) خلیج اومان تے خلیج فارس دے درمیان واقع یک اہم آبنائے ہے۔ ایندے شمالی ساحلاں تے ایران تے جنوبی ساحلاں تے متحدہ عرب امارات تے اومان واقع ہن۔ ایہ آبنائے کم از کم 21 میل چوڑی ہے۔ ایہ تیل دی دولت نال مالا مال خلیجی ریاستاں دی تیل دی برآمدات دا واحد بحری رستہ ہے۔ ایندی اہمیت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لویج سڳدے کہ روزانہ دنیا بھر وچ تیل دی کل رسد دا 20 فیصد ایں آبنائے توں گذردے۔
پہاکے
ہیجڑاں دے گھر پتر جما، چم چم کے مار  سٹا۔
اِسپ غول کجھ نہ پھول۔
بے حیا دا گھیو وٹیجا، اوں آکھا رُکھی چا کھاساں۔
بھرا  بھراواں دے، چِچڑ کاواں دے(بھائی بھائی ہوتا ہے)۔
بھولوں دے ہتھ ٹُکر، کھاندے پیندے نامکر (نا شکرہ پن)۔
سونے دی سِل گلے، آدم دا بال پلے۔
ہتھ نیئں پلے، ہار گھناں کہ چھلے۔
باہر نِکھتی ککھ دی، اندر بیٹھی لکھ دی۔
پچھاوڑے ہنگے، ویر نیں لاندھے(اوچھے حربوں سے انتقام نہیں لیا جاتا)۔
پرایا مریسی دُھپ اچ سٹیسی، آپڑا مریسی تاں چھاں اچ بکیسی۔
ڈُوں گُتّی، سپاہی نال سّتّی۔
ہُن کُوکدی ہیں، اوں ویلھے آکھدی ہاویں میکوں پرناؤ۔
اللہ دے ناں تے گُھنگڑیاں  تے  پیر دے ناں  تے  لیلا۔
غریباں روزے رکھے، ڈینہہ وڈے تھی گئے۔
کندھ کھادی جالیاں، گھر کھادا سالیاں۔
ہتھ یار تے، دل کار تے۔
بھونگ
سرائیکی وسیب دا اِیہ خِطّہ لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
ضلع رحیم یار خان
جنوبی پنجاب دا ضلع رحیم یار خان، پنج ہزار سال پُراݨی تاریخ رکھدے۔ اِیندا پُراݨاں ناں ’’نوشہرہ‘‘ ہَئی۔ نواب صادق خان پنجم والی ریاست بہاول پُور نے اِیں شہر دا ناں اَپݨے وَݙے پُتر رحیم یار خان دے ناں نال رکھیا۔
جُغرافیہ
بھونگ ضلع رحیم یار خان دا ہِک چھوٹا ڄیہاں قصبہ، 25 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
لوک ادب
بھونگ ضلع رحیم یار خان دا ہِک چھوٹا ڄیہاں قصبہ، 25 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ تقریباً ست سو سال پہلے اِتھاں ہِک سرائیکی شاعر اَعظم چانڈیہ نے معراج نامہ لکھیا ہَئی۔ اِیں قصبے دِی ہِک عظیم الشان مسجد کُوں بین الاقوامی شہرت حاصل ہِے۔ اِیں مسجد کُوں 1986ء وِچ آغا خان ایوارڈ برائے اِسلامی فنِ تعمیر ݙِتا گیا۔ اِیہ مسجد، اِیں علاقے دے ہِک زمیندار رئیس غازی محمد نے بݨوائی۔ محقق شاعر اَتے ماہر لسانیات میر حسان الحیدری دا تعلق وِی اِتھائوں ہِے۔ میر حسان الحیدری سرائیکی اکیڈمی ملتان دے بانی ہِن۔ پنجاب یونیورسٹی لاہور توں چھپݨ والی، تاریخ اَدبیات وِچ مقالہ سرائیکی لوک ادب، ہِک اہم اَتے پہلی سرائیکی لوک ادبی تاریخ ہِے۔ جاوید حسان چانڈیو دا بنیادی تعلق اِتھائوں ہِے۔ جاوید حسان چانڈیو شعبہ سرائیکی اِسلامیہ یونیورسٹی، بہاول پور دے چیئرمین ہِن تے سرائیکی زبان و لوک ادب دے نامور اَسکالر ہِن۔ سرائیکی زبان دے شاعر راہی گٻول دا تعلق وِی بھونگ نال ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:رحیم یار خان دا لوک ادب ونکی:رحیم یار خان دی ثقافت
ادرنہ
thumb|Edirne Turkey Provinces locator، ترکی وچ ادرنہ دی لوکیشن ادرنہ (Edirne), تاریخی طور تے Adrianople دے طور تے ڄاݨا ویندے، ترکی وچ ہک شہر ہے, شمال مغربی ترکی وچ ایڈیرین صوبے تے مشرق وسطی دے قریب  یونان دے نال سرحداں تے  بلغاریہ. ادرنہ عثماني سلطنت 1369ء توں 1453ء تک دارالحکومت ہئی، ایندے توں پہلے قسطنطنیہ سلطنت دے دارالحکومت بݨ ڳئے. 2019ء وچ متوقع آبادی 185،408 ہئی.
زکوۃ
زکوۃ ارکان السلام دا ہک اہم رکن ہے
معانی
زکوٰۃ دے لفظی پاک کرݨ دے ہن
عبادت
زکوۃ ہک مالی عبادت ہے
روزہ
روزہ ارکان السلام دا ہک اہم رکن ہے
ٻیا معلومات
روزے کوں عربی وچ صوم اکھندن
صوم دا معنی رکݨاں ہے
روزہ ݙاہ شعبان ݙو ہجری کوں فرض تھیا
روزہ اسلام دا تریجھا رکن ہے
مالا (ڳائیکہ)
مالا (اردو: مالا (گلوکارہ)) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ:9 نومبر 1939ء|فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: 6 مارچ 1990ء) پاکستانی پس پردہ ڳائیکہ ہَن جیڑھی 1960ء دے ݙہاکے وِچ اپݨی ڳائیکی دے عروج تے ہَن۔ اُنّھاں مہان٘در دی وجہ احمد رشدی دے نال ڳائے ہوئے دوڳانے ہِن۔ سَٹّھے دے ݙہاکے وِچ ہِک سان٘ولی سلونی الّہڑ چھوہِر مالا فیصل آباد توں اِیہ سوچ تے لاہور آئی جو اپݨی اَواز دے سحر نال دِلّاں کوں تسخیر کریسی۔ اِیہ ڳائیکہ مالا ہئی جیڑھی اڳّوں ٹُر تے پاکستانی پس پردہ موسیقی دا ہِک مہان٘درا ستارہ بݨ تے اُبھری۔
کَلّھے ڳاݨے
اِنّھاں دے کَلّے طور تے ڳائے ون٘ڄݨ آلے ڳاݨے اِیہ ہِن:
حوالہ جات
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں
پاندھی ٹردا ڄُل
۞[{سئیں عاشق بُزدار نال مُلاقات}]۞
"اساں کنوں دِل چایو وےیار"
ڄَاپےکِتھاں وَن٘ڄ لایو وےیار"
مُحبت دےرَنگ کُجھ وَکھرےہون٘دِن، جَڈݨ وی ناچیزدی اعلٰی تعلیم ءِچ مُعاونت کرݨ والے مہربان ہَستیاں دا ذکرتھیسی اُون٘دے ءِچ مُریدعارف صئیب دا ناں قابِل ذکر ہوسی، اے اُنہاں دی بےبہا مُحبت ناچیز کُوں ایم فل سرائیکی دو گِھن آئی.سَویردا سِجھ اُبھریاتے سَبھےکام کار ویلھےسِر تُوں پہلاں کرگِھدے، نِریان کرݨ تُوں بعد یاد ݙیواوَݨ دےطور تےمُریدعارفؔ صئیب کُوں فون کیتا تےاَپݨی روانگی بارےݙسایا. ساڈھےڈاہ وَڄےدانش سکول فاضلپور دےسامݨےپُڄݨ تےفرمان اُستاد دےمُطابق رابطہ کرݨ سانگےجَئیں ویلھےموبائل جیب ءِچوں کڈھیا تےجناب دی ہِک مِسکال آچُکی ہَئی، کال مِلائی ایہا خبرآئی جو اساں ݙاکدارخلیل دی کلینک دےنال ہوٹل تےسئیں جاویدآصفؔ نال تُہاݙی بھال ءِچ ہَئوں بس کُجھ پَل دا سفر باقی ہا، اِنڈس سڑک دےݙینہہ لَہا والےپاسوں کلینک نال ہِک چھوٹی جَہیں کیبن تےمُریدعارف صئیب اپݨی سوہݨی سَن٘گت نال کچاری کرین٘دے ٻیٹھےہَن. سَلام دُعا تےمِلݨ نال دِل باغ بہارتِھیا تے جناب دےنال سوہݨےلکھاری، شاعر و ادیب وَکھرے اسلوب دےمالِک سئیں جاویدآصفؔ صئیب دے رَڄ دیدار تَھئےتےاُنہاں نال چاہ پیوݨ دا مزہ کجھ ہور ہَئی مُختصر جَہیں گَپ شَپ تَھئی تے وَل اُنہاں دی دُعانال رُخصت تھی پیوسےخاص پروبھرے ہِک دَفتر جن٘گ اخبار ءِچ امین انجؔم صئیب نال تعارفی سلسلےمِلیوسے تےجناب مُریدعارفؔ اپݨے ٹِکاݨہ خاص ٻاہݨ دی جھات کرائی ݙیکھݨ کُوں سوہݨی وِساخ تے چن٘ڳاں جیہاں دفترنظرامدا ہَئی، شہردے وِچاگ آلی سڑک تےروانہ تھی پیوسے جین٘دا ڳانڈھا ""مہرےوالا""دی سڑک نال تھین٘دا ہا سَت اَٹھ میل دا پَندھ غالباً شہرفاضلپورتُوں ""جھوک بُزدارمہرےوالہ""دا ہوسی ایہو پَندھ بُھرݨ کیتےمیݙا ہَم سفر مُریدعارفؔ صئیب میݙےنال ہَئی. رَستےءِچ کَݨک دا نِسارا ہا موسم ݙاݙھا پیارا ہَا سَرمی دے پُھلیں دی بِھیݨی خُشبو دےنال نال کَݨک دےسِٹےآپت ءچ کَھڑ تےمَن بھاوݨی موسیقی سُݨریندےکھڑےہَن
""آؤ بہارو جُھمری مارو""
عاشق بُزدار سرائیکی وسیب دےاَݨ پَھر، کنڈوراݨے، پیروراہݨے تےسِروں نڳیے واسیں دی ہِک تَکڑی تےوَزبرآواز ہے، جَیں اَپݨی دَھرتی دا نوحہ 1986ء ءِچ جَگ مشہور کتاب ""قیدی تخت لاہور دے""لِکھی تےجیڑھا اَڄ وسیب ءِچ ہِک نعرہ بَݨ ڳئے "اَساں قیدی تخت لاہور دے" سَئیں عاشق بُزدار اقبالؔ دی طراحاں اَپݨےگُنگےدھرتی واسیں کُوں اُنہاں دےنال دَروہ تھیوݨ دا ݙَس ݙِتا تےراہ پَندھ دا ہِک خواب ݙِکھایا.. کُجھ ایں طراحاں
تُوں لَیلݨ ڳبھرو ݙِیس دا
تُوں وَزبر تُوں شہ زور
پَئی ویلھا وقت سُہاڳ دا
ناں جےکرجاڳیوں وقت تے
تاں چَہکاں چَرسِن چور
وَن٘ڄ وِکسِن شَہر لہور
سَئیں عاشق بُزدار اَپݨی شاعری دےذریعےگنگےٻاتے دَھرتی دےٻُڈھے، گھٻرو، ٻَالاں کُوں ہِک جاڳ لاتی تےاپݨی ساری حیاتی سرائیکی قوم دےحقوق سانگے لَڑدےریہےتےعملی کام کُوں وَدھارا ڈین٘دے پئن.
نینگریں کُوں سَنیہا ݙین٘دے اَہدِن
""اَپݨی قیدݨ دَھرتی ماءدِی پارت ہیوی
میڈا ذاتی خیال اے جو سَئیں عاشق بُزدار مورخ وی ہےتاریخ وی ہے.
سَئیں عاشق بُزدار دے دَرشن تَھئے. ݙُوپہراں دا ٹُکرپاݨی عاشق خان نال کھاوݨ پیوݨ دا شرف مِلیا، عاشق خان دےٻَلپݨ دی سَن٘گتی، جھوک بُزدار داسینگھار مُنورخان بُزدار دی چاہ دے تَرےواری ٹَھڳور لئے، عاشق بُزدار تُوں علمی ادبی سبق گِھیدوسے، جُمعے دا وار اُنہاں دی سوہݨی مِٹھی محفل ءچ گُزار ݙِتوسے. عاشق بُزدار صئیب ڈھیرسارےموضوعات تےڳالھ مُہاڑ دی چَس چوائی. جھوک بُزدار تُوں وَلدیں واری مُکلاوے سانگے مُنور خان بُزدار نےبھاکُل پاتا تےساکوں راہ لایا.
پروفیسرمُریدعارفؔ صئیب کُوں اُنہاں دےجاہ ٹکاݨےتےفاضلپور پُڄاوَݨ تُوں بعد اَپݨےٹِکاݨےتےآن سنبھریوسے.
لکھت: ملک محمد رمضان نویدؔآرائیں
03346787599
پاک آرمی تے سرائیکی حقوق
پاک آرمی تے سراٸیکی حقوق
لکھت: ڄام اظہرمرادلاڑ
سراٸیکی وسیب دے حقوق دی تحریک کوں ستر سال تھی گن۔بدقسمتی نال ایں تحریک کوں عوامی تحریک دی بجاٸے دانشوریں,ادیبیں دی تحریک دے طور تے ہمیشہ پذیراٸی تھیندی رہیے۔سیاسی جماعتیں ایں تحریک کوں سیاسی کارڈ تے بیرونی این جی اوز نے اپنڑی کماٸی دا ذریعہ بنایا ہویا ہے۔سراٸیکی حقوق دی تحریک اتنا وڈا ایشو ہے جے اگر اے بٸی قوم نال درپیش ہوندا تاں اج او سیاسی دانشمندی تے عسکری قوتیں نال ڈاٸیلاگ تے عوامی تحریک دے ذریعے ایندے حل دے کہیں نتیجے تے ضرور پج ونجے ہا۔اساڈی تحریک اچ شامل ڈھگ سارے لوک سیاسی چھتری دے سایے تلوں سراٸیکی حقوق دا جیڑھا جھنڈا چاٸی کھڑن او تحریک کوں فاٸیدے دی بجاٸے نقصان ڈیندا پٸے۔ایں تحریک کوں اصل اچ عوامی تے سیاسی نقصان اپہے جے لوک ڈیندے کھڑن۔کڈھیں بھیڈے والی کار پی ٹی آٸی,کڈھیں پی پی تے کڈھیں ن لیگ دے پیڑ تے سراٸیکی حقوق دے ناں تے وسیب دے لوکیں کوں اندھارے اچ خاب ڈکھیندا کھڑے ہن۔میں سمجھنداں اساکوں حقوق دے ناں تے بیوقوف بنایا گے۔ وسیب دے وچ وسن الے لوکیں دا اصل نظریہ اے ہے جو اساں اصل پاکستانی ہوو۔اساڈے دل پاکستان نال دھڑکدے ہن۔فوج اساڈے ملک تے وسیب دی نظریاتی تے جغرافیاٸی محافظ اے۔جیوے جو ناراض بلوچیں کوں حقوق دے ناں تے پیکج ڈتنیں۔فاٹا دے علاقیں کوں معاشی تے لسانی تحفظ ڈے تے قومی دھارے اچ شامل کیتنیں ایویں سراٸیکی وسیب دے حقوق دی بحالی تے صوبے قیام سانگے اساڈی عوام عسکری قوتیں دی طرف ڈیکھدی کھڑی ہے۔اساں آرمی چیف تے عسکری قوتیں توں پرزور مطالبہ کریندوں جو سراٸیکی قوم دی آخری امید تساں توں اے۔ملک دی عدلیہ,حکومتاں تے سیاستدان وسیب دے مجرم ہن۔سراٸیکی قوم  انصاف دے حصول کیتے پاکستان دی آرمی توں آخری امید دے طور تے ڈہدی کھڑی ہے۔
ملتان دے ݙو دستکار خطاطاں دا تعلق
حضرت حافظ بشیر احمد قریشی العراقی دی خطاطی دا چرچا صرف ملتان اِچ نہ ہَا۔ بلکہ ٻنھاں شہراں اَتے ملکاں اِچوں ذوق آلے لوک تبرکاً اُنہاں کنوں آپݨی ضرورت دے لفظ لکھوا ویندے ہَن۔ اُنہاں دا اے شغل ہئی کاروبار ٻیا ہئی‘ چکی لائی ہوئی ہئی اَٹا پیوھݨ دی اُنہاں نے سارے گھرانے دے بڄلیاں دے ٻل اَتے ٻئے خرچے خود کرنے ہوندے ہَن۔ ڄے تئیں حیات ریہے خاندان آلیاں کوں کوئی فکر انہاں ڳالھیں دی نہ ہوندی ہئی۔ پوری عمر نیکی اَتے پارسائی دے نال اللہ تعالیٰ اَتے اُوندے رسولِ مقبول ﷺ دی رضا دے مطابق گزاری اَخیر 5رمضان المبارک کُوں روزہ افطار کر کے مسجد اِچ نماز پڑھا کے گھر آئے وت عشاء ویلے نال مسیت اِچ جماعت کرویندے ہن نماز پڑھاوݨ ڳئے سِر سجدے اِچ ہئی ڄو ملک الموت سئیں عزرائیل علیہ السلام نے حکم ربی پورا کریندے ہوئے روح گھن گِدی۔ اِنَّا للہ ِ وَ اِنَّا اِلیہِ راجِعون
ایں مضمون اِچ حضرت حافظ بشیر احمد قریشی العراقی ؒ دی ترتیب ݙتی ہوئی آپݨے بزرگاں دے بارے اِچ لکھی ہوئی قلمی کتاب ’’گلستانِ موسوی صدیقی ملتانی‘‘ توں وی واقعات گِدے ڳین۔ رجسٹر سائز دے سو صفحات دی ایں کتاب دی کتابت ہولڈر نال خوش خط تھئی ہوئی ہِے ڄیڑھی ڄو حضرت حافظ بشیر احمد سئیں دی ݙسی ڳئی ہِے۔
حضرت حافظ بشیر احمد دے صاحبزادے پروفیسر حبیب احمد دی شادی 1994ء اِچ تھئی تاں حضرت محمد حسن خان کلیم رقم نے خوبصورت تحریر اِچ سہرا پیش کیتا ہئی ڄیندی کاپی موجود ہِے۔
سہرے تُوں ݙو شعر:
الحمد بے شمار بنا ہے عجیب سہرا
رخ پر سجا ہے دولہا کہ یہ حبیب سہرا
نکلے نہ مرحبا کیوں بے ساختہ زباں سے
لکھا کلیم نے ہے عجیب و غریب سہرا
وَت ڄݙاں پروفیسر حبیب احمد صاحب کوں اللہ تعالیٰ نے پہلا پُتر عطا کیتا تاں محمد حسن خان کلیم رقمؔ نے آپݨے اُستاد زادے دی خدمت اِچ ہک تہنیت نامہ لکھ تے پیش کیتا ڄیڑھا کتابت آلی سیاہی نال لکھ تے سنہرا کیتا ہویا ہِے۔ ݙو شعر ایندے اِچوں:
حق نے بخشا ہے حبیب احمد کو بھی خلفِ رشید
ماں باپ کی اُمید کا حاصل ہُوا روشن گُہر
اِیں تہنیت نامے تے تاریخ 21نومبر 1965ء درج ہِے۔ اَتے پیش کردہ اِچ خاکپائے چشتیاں محمد حسن کلیم خوشنویس شاگردِ رشید حضرت حافظ بشیر احمد صاحب ؒ آخر اِچ درج ہِے۔ اے ݙوہیں تحفے بشیر حسین قریشی سئیں کول محفوظ ہِن یعنی آپݨے اَبَّا جی دی شادی دا سہرا وی اَتے آپݨے ڄمݨ تے اے تہنیت نامہ وی او لوک وݙے سمجھدار ہوندن ڄیڑھے اینجھیاں شئیں سنبھال رکھدِن۔ اے ساݙا  ورثہ ہِے، ساݙی بنیادہِے، ساݙی اساس ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: پ
اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "پ" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔
اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
نسیم بخاری
نسیم بخاری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ ضلع میانوالی نال تعلق ہے۔ ١١ نومبر ١٩٧٥ کوں ڄمے۔
نمونہ کلام
آکھے کربل دا بَن تیݙی کیا بات ہے
چا کے شبیؑر اصغؑر کوں آھدا رہئے
تیݙی خشبو رچی دین دے جسم وچ
کربلا دا چمَن تیݙی کیا بات ہے
رب وی مہربان تھئے حُر وی قربان تھئے
زخم متھڑے تے ہَن تیݙی کیا بات ہے
کربلا کربلا کربلا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔کرب دی
میݙا زخمی بدن تیݙی کیا بات ہے
ہر وطن تیݙا اپڑا وطن بݨ گئے
ظاہراً بے وطَن تیݙی کیا بات ہے
میݙی تُربت کوں جنت بݨاچھوڑا وی
کربلا دا کفَن تیݙی کیا بات ہے
تیکوں خود پنج تَن تیݙی کیا بات ہے
نظم
جہڑا دنیا تے میݙا بھرَم ہے
سارا پاک حسینؑ کرَم ہے
تیݙے کیتے کیا ہے تُوں جاݨیں
میݙے کیتے کربل حرَم ہے
اساں ہر دم یاد حسینؑ اچ ہیں
ساݙا سارا سال محرَم ہے
جے اکھ رکھدائیں تاں ݙیکھ تا سہی
پاݨی دے مونھ تے شرَم ہے
اے آل نبیؐ کوں روݨ تاں
ساݙا مذہب ہے ساݙا دھرَم ہے
اے فرق نسیم محسوس تا کر
ہر مومن دا دل نرَم ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ہے
جئیں کوں سادات دی محبت ہے
اونکوں اللہ دے نال چاہت ۔۔۔۔۔۔ہے
کنݙ تے بیٹھن حسینؑ ابنِ علیؑ
ݙیکھ سجدے دیوچ نبوت ہے
پیار کرݨا حسنؑ حسینؑ دے نال
میݙی من گھن اے عین سنت ہے
یومِ عاشور وس گیاۓ اکھ وچ
خان پُور
سرائیکی وسیب دا اِیہ خِطّہ لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
نسیم بخاری
نظم
وہندا راہوݨ اے اکھ دی فطرت ہے
فرق دھی بھیݨ دا رکھیندے ہیں
ساری شبیرؑ دی عنائیت ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ہے
خان پُور
ضلع رحیم یار خان
جنوبی پنجاب دا ضلع رحیم یار خان، پنج ہزار سال پُراݨی تاریخ رکھدے۔ اِیندا پُراݨاں ناں ’’نوشہرہ‘‘ ہَئی۔ نواب صادق خان پنجم والی ریاست بہاول پُور نے اِیں شہر دا ناں اَپݨے وَݙے پُتر رحیم یار خان دے ناں نال رکھیا۔
جُغرافیہ
خان پور، ضلع رحیم یار خان دا شہر، کراچی، پشاور ، ریلوے لائن تے اہم ریلوے جنکشن، رحیم یار خان توں 45 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
نسیم بخاری
نظم
تیݙے کیتے ہے عام جئ مٹی
میݙے کیتے اے خاک دولت ہے
میݙا اج وی حسینؑ زندہ ہے
تیݙا بݨ گئے یذید عبرت ہے
خان پُور
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:رحیم یار خان دا لوک ادب ونکی:رحیم یار خان دی ثقافت
نسیم بخاری
نظم
اوندے در تُٶں نسیم منگدا ہاں
جئیں تے اللہ دی خاص رحمت ہے
غزل
تیݙیاں یاداں دے سنگ کریندا ہاں
میں محبت کوں رنگ کریندا ہاں
میکوں جیوݨ دا ݙا تا نئیں آندا
پر میں جیوݨ دے ڈھنگ کریندا ہاں
میں محبت دی بادشاہی کیتے
نال نفرت دے جنگ کریندا ہاں
تیݙی قربت دا سُر نچیندا ہے
ون پونے میں انگ کریندا ہاں
تیݙی ویݨی تے کچ دی ونگ نئیں نئیں
اپڑے دل کوں میں ونگ کریندا ہاں
عقل کونی تہوں تاں میں اکثر
عقل لوکاں دے دنگ کریندا ہاں
نندر آئی وی تاں یار بِسم اللہ
اپڑا سینہ پلنگ کریندا ہاں
اج دی جدت دا اے تقاضا ہے
میں ہزارے کوں جھنگ کریندا ہاں
اِذن گھِن کے نسیم سید توں
کاغذ تے مہتاب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
خواب دی اکھ اچ خواب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
تک نئیں پوندی جیندی تیڈے در تے آسن
تیکوں عزت ماب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
متھے تے محراب سجا کے وڈدا کیوں ہیں
بھوئیں تے میں محراب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
ڈوں اکھیں دا پانڑی رلسی بیڑی ٹھلسی۔
راوی نال چناب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
ساڈی وستی بھاہ لگی ہے کونڑ بجھیسی
ہنج دا میں سیلاب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
جنگ تاں ہکا اسے گل تے جِِت گھنڑی ہے
گھوڑے نال رکاب بنڑیساں وت تُْوں ڈیکھیں
تیڈے جاں اعصاب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
طوطے لالی بُلبُل مُور وی ڈیکھنڑ آسن
کاں کوں جاں سُرخاب بنڑیساں وت تُوں ڈیکھیں
نسیم بخاری
دعا
کجھ نہ تھیوی راج دُلارا حسبی اللہ
ڈھاندی جاہ تے آکھس یارا حسبی اللہ
کالی رات ہجَر دی میکوں مار گھتیندی
جے نہ آہدا یار اندھارا حسبی اللہ
تیکوں آسرا ݙے کے خالی میں نئیں آکھا
جسم دی لُوں لُوں آکھاۓ مارا حسبی اللہ
زندگی آھدی اِسے گلُوں بچ میں ویندی
میکوں آھدئے روز گزارا حسبی اللہ
جیݙا وݙا ݙکھ ہے ملدا ھس کے چیندا
ݙکھ وی آھدِن ݙکھ دا مارا حسبی اللہ
اپڑے آپ کوں اساں پیارے کونائیں جیویں
توں ہے ساکوں جان توں پیارا حسبی اللہ
پکھو نال ہوا دے رل کے ݙیکھ نسیما
رل کے آہدے چن تے تارا حسبی اللہ
نسیم بخاری
تغاری
توݨیں سر دا بھار تغاری
ساݙی ہے دستار تغاری
تاج محل اچ حصہ اے میݙا
میکوں آہدی اے یار تغاری
تیݙا میکوں چنگا لگدۓ
سَت سمندر میں ونج ݙٹھن
میکوں گھِن گئی پار تغاری
میݙی ہے سردار تغاری
خون پسینہ جاں ہک تھیوے
تاں بݨدی ہے یار تغاری
بُکھ تے ایندی جنگ ہے اکثر
بُکھ کوں ݙیندی مار تغاری
دولت دا پرچار تغاری
ہتھ پھیلاوݨ کول نسیما
نت کرواۓ انکار تغاری
تیݙے اجکل ڈھیر شنَا ہِن
تیݙے اجکل ڈھیر شنَا ہِن
بابا آہدۓ خود تُوں سیر ہیں
تیݙے سوا سیر شنَا ہِن
سوہݨا رشتہ ماسی آلا
ہوندے ݙیکھ مسیر شنَا ہِن
ہݨ تاں میݙے بیر شنَا ہِن
دیپا مریم
دیپا مریم (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: اپریل 1981ء) ݙَکھݨ ہندوستانی فِلماں دی پِچھوکڑ اَواز گائیکا ہَن۔ اِنّھاں دی پہلی فِلم نان اونویلئی ہئی۔ دیپا نے تامل فلم سُبرامنیم پورم دے گیت کنگال ایراندال تُوں مہان٘در حاصل کِیتی۔
نسیم بخاری
تیݙے اجکل ڈھیر شنَا ہِن
کوݨ ہِن تیݙے کیر شنَا ہِن
دیپا مریم
ذاتی حیاتی اَتے فلمی حیاتی
دیپا متحدہ عرب امارات وِچ ہِک ملیالی کرسٹیائی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی۔ اِیں نے ٻہوں نِکّی عُمر وِچ اِی ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ سَت سال دی عُمر تُوں اِی کارناٹک موسیقی دی تربیّت حاصل کِیت۔ اُنّھاں نے ہَولی موسیقی، اَدھ کلاسیکی اَتے کلاسیکی ونکیاں وِچ ڳاوݨ دے مقابلیاں وِچ پہلی حیثیّت حاصل کِیتی اَتے سکول دے دور تُوں اِی اِیں ویلے دے کیرالہ دے ڳائیکاں دے نال ٻہوں سارے براہِ راست موسیقی دے پروگرام پیش کِیتے ہَن۔ دیپا نے ٻارھویں دے بورڈ دا امتحان امتیازی حیثیّت نال پاس کِیتا۔ اِنّھاں نے آپݨی بی ٹیک دی ڈگری حاصل کِیتی۔ ماڈل انجینئرنگ کالج تھریکاکارا کیرالہ تُوں الیکٹرانکس اَتے ٹیلی مواصلات انجینئرنگ وِچ ڈگری حاصل کِیتی۔ یارھاں سال دی عُمر وِچ اِنّھاں کُوں راس الخیمہ ریڈیو دے زیرِ اہتمام ہِک مقابلے وِچ حِصّہ گِھنَّݨ دے بعد متحدہ عرب امارات دی سبھ تُوں چنڳی ٻال ڳائیکا قرار ݙِتّا ڳیا۔ اِنّھاں نے ١٢ سال دی عُمر وِچ آپݨے پہلے عیسائی عقیدت مند البم واشواسانتی وِچ ڳایا ہئی۔ البم ہِک سُپر ہِٹ فِلم ہئی۔ دُنیا نے ملیالم، ہندی، تامل، تیلگو، کنڑا، انگریزی اَتے عربی ٻولیاں وِچ چالہِیہ تُوں وَدھ نجی البمز وِچ ڳییت ڳائے۔
نسیم بخاری
تیݙے اجکل ڈھیر شنَا ہِن
ھوون جے لجپال نسیما
چنگے ہوندے غیر شنَا ہِن
اپڑے دل دا بھار اُتارم
اپڑے دل دا بھار اُتارم
دیپا مریم
ذاتی حیاتی اَتے فلمی حیاتی
اِنّھاں نے ہندوستانی موسیقی اَتے مغربی موسیقی اَتے لَہن٘دا دی موسیقی دی تربیّت حاصل کِیتی ہِے۔ اُوہ کُجھ عرصہ کِیتے ریاست ہائے متحدّہ امریکہ (شکاگو اَتے نیو جرسی) وِچ رِیہی۔ دیپا دی پہلی فلم نان انیلئی ہئی جِتّھاں اِنّھاں نے وَل کڑڈیچا نیلو کُوں ڳایا ہئی۔ اُݙّݨ تُوں اُوہ ہندوستانی فلمی صنعت وِچ ٻہوں سارے منصوبیاں وِچ رَلّے رہی ہِے۔ کنگل ایرندال، اِیہ ڳاݨاں جِیڑھا اُنّھاں نے تامل فلم سبرامنیم پورم (2008ء) وِچ ڳایا ہئی اِیکُوں پورے پچادھی ہندوستان وِچ ٻہوں مہان٘در مِلّی۔ اَتے اِنّھاں نے سبھ تُوں چنڳی تِرِیمت پِچھوکڑ اَواز ڳائیکا کِیتے ٻہوں سارے اِنام جِتّے ہِن۔ اِنّھاں نے کارٹیک راجہ دی بݨائی ڳئی ریٹائی سوزی فِلم، پارا پارا کلی (2010ء) وِچ موسیقی وِچ وی ہِک ڳاݨاں ڳایا ہئی۔
نسیم بخاری
اپڑے دل دا بھار اُتارم
تہوں تاں تیڈا نام پُکارم
پانڑی پانڑی تھی گیا پانڑی
ہنج کوں دریا نال کھلارم
لوک آہدے ہِن چنگا شعر ہے
پَلُوتے
پَلُوتے (بد دُعاواں) کیا ہِن؟
پَلُوتے مُون٘ہ تُوں نِکلن آلے صرف ٻول نِھیں بلکہ دِل وِچّوں نکلن آلیاں اُوہ اَوازاں، سِکّاں، تے مَن مُراداں ہِن جِہڑیاں کئیں ماݨوں دے شعور وِچ تَھرتَھلّی مچائی کھڑیاں ہون٘دیاں ہِن۔ پَلُوتے اصل اِچ کئیں ٻئے دی بربادی دی خواہش، اُون٘دے نقصان دی اُمید تے اُون٘دی ذِلّی دی حَسرت ہِن۔ اِنّھاں دے لفظ کُراڑے ہون٘دِن۔ ادائیگی اِچ زور ہون٘دے۔ بِیان وِچ جوش ہون٘دے اَتے پِچھ ݙِٹھ (پس منظر) اِچ کاوِڑ دا جذبہ ہون٘دے۔ پَلُوتے کڈّھݨ دے انداز تے ادائیگی کُوں، اِنّھاں دی تاثیر وِچ خاص مقام حاصل ہِے۔ جین٘دے نتیجے اِچ مخاطب جوابی ردِّ عمل ظاہر کرین٘دے۔
نسیم بخاری
اپڑے دل دا بھار اُتارم
ورقے تے بس لیکا مارم
دیپا مریم
حوالہ جات
ونکی:کیرلا دے گائیکاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:اِکوِیہوِیں صدی دے بھارتی گائیک ونکی:1981ء دے ڄمان٘درُو
پَلُوتے
پَلُوتے کڈّھݨ دی وجّہ
عام طور تے ہِک ٻہوں ݙُکّھی بندہ پَلُوتے کڈّھ کے دِل دی ہواڑ کڈھین٘دے اَتے ٻئے دی بربادی دی آس لین٘دے۔ پَلُوتے اِیں لحاظ نال جذباتی سکون دی وجہ بݨدِن۔ وسیب اِچ جِتّھاں لوک دُعائیں ہون٘دِن اُتّھاں پَلُوتے وِی سُݨِیج اِچ آن٘دِن۔
نسیم بخاری
اپڑے دل دا بھار اُتارم
تاں تلوار کوں عزت ڈھئی ہے
پہلے اپڑاں خون پگارم
پَلُوتے
تِرِیمتاں تے مرداں دے پَلُوتے
تِرِیمتاں دے پَلُوتے مرداں کِیتے اَتے مرداں دے پَلُوتے ترِیمتاں کِیتے اَن٘ج اَن٘ج ہِن۔ مرد تریمتیں کُوں پَلُوتے کڈّھین٘دیں ہوئیں آہدِن:
نسیم بخاری
اپڑے دل دا بھار اُتارم
بڈدی بیڑی کوں ونج تارم
پَلُوتے
مرداں دے پَلُوتے
مرد تِرِیمتیں کُوں پَلُوتے کڈھین٘دیں ہوئیں آہْدِن:
تِرِیمتاں دے پَلُوتے
تِرِیمتیں، مرداں کُوں پَلُوتے کڈھین٘دیں آہدِن: تِریمتیں آپت اِچ ہِک ٻئے کُوں پَلُوتے کڈھین٘دیں آہدِن:
نسیم بخاری
اپڑے دل دا بھار اُتارم
ہکے جھٹ اچ قافلہ بنڑ گئے
جاں حیؑدر دا نعرہ مارم