قائد_اعظم_محمد_علی_جناح
بیماری تے وفات
1930ء توں جناح تپ دق دے شکار چلے آندے پئے ہن تے ایہ ڳال صرف انہاں دی بھیݨ تے چند دیگر ساتھیاں کوں معلوم ہئی۔ جناح نے ایندا اعلان عوام وچ نہ کیتا کیونکہ انہاں دے نزدیک ایہ انہاں کوں سیاسی طور تے نقصان ݙے سڳدی ہئی۔ 1938ء وچ اپݨے ہک حامی کوں خط وچ لکھدن"توں اخبار وچ میݙے دوریاں دے بارے وچ پڑھا ہوسی میں اپݨی خرابی صحت دی وجہ توں اپݨے دوریاں وچ بے قاعدگیاں دا شکار ہم جیندی وجہ میݙی خراب صحت ہئی"۔ کئی سال بعد لارڈ ماؤنٹ بیٹن نے آکھا کہ اگر انہاں کوں جناح دی خرابی صحت دا معلوم ہوندا تاں یقیناً اوہ انہاں دی موت تک انتظار کریندے تے ایں طرح تقسیم توں بچا ونڄ سڳدا ہئی۔ فاطمہ جناح بعد وچ لکھدن کہ" جناح اپݨے کامیابیاں دے دور وچ وی سخت بیمار ہن۔ اوہ جنون دی حد تک پاکستان کوں سہارا ݙیوݨ کیتے کم کریندے رہیے تے ظاہر جیہی ڳالھ ہے کہ انہاں نے اپݨی صحت کوں مکمل نظر انداز کر ݙتا ہئی"۔ جناح اپݨی میز تے کراؤن اے سگریٹ تے کیوبا دا سگار رکھدے ہن تے پچھلے تریہہ سال وچ انہاں نے سگریٹ نوشی بہت زیادہ کر ݙتی ہئی۔ گورنمنٹ ہاوس کراچی دے پرائیویٹ حصے وچ اوہ لمبے وقفے آرام دے واسطے گھنݨ لڳے ہن تے فاطمہ جناح تے ذاتی عملے کوں ہی انہاں دے قریب رہݨ دی اجازت ہئی۔ جون 1948ء وچ اوہ تے فاطمہ جناح کوئٹہ روانہ تھئے جتھوں دی ہوا کراچی دے مقابل سرد ہئی۔ اتھاں وی انہاں نے مکمل آرام نا کیتا بلکہ انہاں نے کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج دے افسران کوں خطاب کریندے ہوئے آکھا "تساں دیگر افواج دے نال پاکستان دے لوگاں دے جاناں، املاک تے عزت دے محافظ او"۔ اوہ یکم جولائی کوں کراچی روانہ تھئے جتھاں انہاں نے اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے جلسے نال خطاب کیتا، اونہی شام کینیڈا دے تجارتی کمیشن دی جانب توں آذادی دے حوالے نال منعقد تقریب وچ شرکت کیتی جیہڑی انہاں دی آخری عوامی تقریب ثابت تھئی۔ 6 جولائی 1948ء کوں جناح واپس کوئٹہ روانہ تھئے تے ڈاکٹراں دے مشورے تے آپ مزید اچے مقام زیارت منتقل تھئے۔ اوں دوران جناح دا مسلسل طبعی معائنہ کیتا ڳیا تے انہاں دی طبعی نزاکت ݙیکھدے ہوئے حکومت پاکستان نے بہترین ڈاکٹراں کوں انہاں دے علاج کیتے روانہ کیتا۔ مختلف ٹیسٹ تھئے جنہاں نے ٹی بی دی موجودگی تے پھیپھڑیاں دے سرطان دا ݙسیا۔ جناح کوں انہاں دی صحت دی ڄاݨکاری ݙتی ڳئی تے انھاں کوں ڈاکٹراں کوں اپݨی حالت دے حوالے نال آگاہ رکھݨ دا آکھا ڳیا نیز فاطمہ جناح کوں وی انہاں دا خیال رکھݨ دا آکھا ڳیا۔ انھاں کوں اوں دور دی نویں "معجزاتی دوائی "سٹریپٹو مائیسن ݙتی ڳئی لیکن کجھ افاقہ نا تھیا۔ لوگاں دی نماز عید وچ انہاں کیتے کیتی ڳئی خصوصی دعاواں دے باوجود انہاں دی صحت برابر ڈھہندی رہی۔ انہاں کوں آزادی توں ہک ݙینہہ قبل 13 اگست کوں گھٹ اچے مقام کوئٹہ گھنایا ڳیا انہاں نے اوں ݙینہہ دی مناسبت نال ہک پیغام جاری کیتا۔ انہاں دا اوں وقت وزن ڈھے کے محض 36 کلو رہ ڳیا ہئی ڈاکٹراں کوں یقین ہئی کہ اگر اوں حالت وچ انہاں کوں کراچی زندہ حالت وچ گھن ڳئے تاں وی وہ گھٹ عرصہ ہی زندہ رہ سڳسن۔ لیکن جناح کراچی ونڄݨ تے تذبذب دا شکار ہن، اوہ نہ چاہندے ہن کہ انہاں دے معالج انہاں کوں بے کار اسٹریچر تے ٻیٹھا معذور خیال کرن۔ 9 ستمبر کوں جناح کوں نمونیا نے آݨ ولہیٹا۔ ہݨ ڈاکٹراں نے انہاں کوں کراچی دا مشورہ ݙتا جتھاں اوہ بہتر علاج کر سڳدے ہن تے انہاں دی رضامندی تے اوہ 11 ستمبر کوں کراچی روانہ تھئے۔ انہاں دے ذاتی معالج ڈاکٹر الہٰی بخش دا اندازہ ہے کہ جناح دی کراچی ونڄݨ دی رضامندی انہاں دے اپݨی زندگی توں مایوس تھیوݨ دی وجہ توں ہئی۔ جݙݨ اوں طیارے نے کراچی وچ لینڈنگ کیتی تاں فوراً جناح کوں ہک ایمبولیس وچ لٹایا ڳیا۔ لیکن ایہ ایمبولینس رستے وچ خراب تھی ڳئی تݙانہہ تک جناح تے انہاں دے رفقاء متبادل ایمبولینس دا انتظار کریندے رہیے، انہاں کوں کار وچ ٻلہایا نہ ونڄیج سڳدا ہئی کیونکہ اوہ سدھے ٻہوݨ دی حالت وچ نا ہن۔ اوہ لوگ شدید گرمی وچ اتھاں انتظار کریندے رہیے تے انہاں دے سامݨے گݙیاں تے ٹرک گزردے رہیے جنہاں کوں اوں قریب المرگ شخص دی پہچاݨ نا ہئی۔ ہک گھنٹے دے انتظار دے بعد ہک ایمبولینس پہنچی تے جناح کوں سرکاری گھر وچ منتقل کیتا ڳیا۔ جناح سویر دے 10:20 منٹ تے اپݨے کراچی آلے گھر اچ 11 ستمبر 1948ء کوں پاکستان بݨݨ دے صرف ہک سال بعد انتقال کر ڳئے۔ علامہ شبیر احمد عثمانی نے قائد اعظم محمد علی جناح دا جنازہ پڑھایا۔ بھارتی وزیر اعظم نہرو نے جناح دی وفات تے تبصرہ کریندے ہوئے آکھا، "ساکوں انہاں کوں کیویں پرکھݨا چاہیدا اے؟ میں پچھلے کئی سالاں دے دوران انہاں تے سخت غصہ اچ رہیا ہم۔ لیکن ہݨ میݙے خیالاں وچ انہاں کیتے کوئی کڑواہٹ باقی نی رہی، لیکن سوائے ٻہوں ندامت دے کہ جو کجھ تھیا۔ اوہ اپݨے مطالبے کوں حاصل کرݨ وچ کامیاب ٹھہرے، لیکن کیہڑی قیمت تے، تے کیہڑے اختلاف تے، جو کجھ انہاں نے سوچا ہئی"۔ جناح کوں 12 ستمبر 1948ء کوں ݙوہاں ملکاں بھارت تے پاکستان وچ سرکاری سوڳ نال دفنا ݙتا ڳیا۔ انہاں دے جنازے تے لکھاں لوگ شریک تھئے۔ بھارت دے گورنر جنرل راجہ گوپال اچاری نے اوں ݙینہہ ہک سرکاری تقریب کوں اوں مرحوم قائد دے اعزاز وچ منسوخ کیتا۔ اڄ جناح کراچی وچ سنگ مرمر دے ہک مقبرے، مزار قائد وچ آسودہ خاک ہن۔