cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یونان
اتہاس
thumb|نقشہ EU location GRE
یونانی زبان
یونانی زبان (جدید یونانی: ελληνικά [eliniˈka]، elliniká, "یونانی", ελληνική γλώσσα [eliniˈci ˈɣlosa] ( سنیے)، ellinikí glóssa, "یونانی زبان") یونان دی زبان ہے جیہڑی دنیا دی قدیم زباناں وچوں ہے۔ ایندا تعلق ہند یورپی زباناں نال ہے۔اے زبان سائنس تے مغربی ثقافت تے بہت زیادہ اثر انداز تھئی ہے ایندے علاوہ انگریزی زبان تے وی ایندا گہرا اثر ہے۔ چونکہ سائنسی علوم وچ یونانی قوماں نے بہت اہم کردار ادا کیتے ایں واسطے اڄ کل دے جدید طب وچ زیادہ تر یونانی الفاظ ہی مستعمل ہن۔
ذوالفقار علی لُنڈ
ذوالفقار علی لنڈ دا تعلق ڈیرہ غازی خان نال اے۔ سرائیکی تحریک دے متحرک کارکن ہن۔ ڈیلی سویل ویب سائٹ دے لکھدے رہندن۔
ڈائری دا پنا 34
بَگھار ' دوست شوکت ہنگورجو دی وستی ' اسلام کوٹ توں مِٹھی چھاچھڑو روڈ دے کنارے تے آباد ہئی ' خلیل کنبھار چٹی اپنڑی کلٹس سائیں محمد دادن خان ہنگورجو دے دیرے دو موڑی ' شوکت دے والد سائیں دادن خان پی پی پی تھرپارکر دا ہک وڈا ناں جیڑھا ہر اوکھ سوکھ وچ پارٹی دے نال پیا آندا ہا ' پی پی پی تھر پارکر دا جنرل سیکرٹری ریہا تے اج اتھاں اپنڑی پارٹی دا سینئیر وائس پریزیڈنٹ ہا ' بابا دادن اوہ جَنڑا ہے جیندی پارٹی نال وفا دی کمال کہانڑی ہے ' کنڈ تے کوڑے جھلے ادھی حیاتی جیل وچ لنگھی ' جام صادق تے ارباب غلام رحیم دا عذاب کٹیا ' پرویز مشرف دور وچ شوکت عزیز کوں وزیر اعظم بناونڑ کیتے ڈو نشستاں تے ضمنی انتخاب تھیا جیندے وچوں ہک نشست این اے 229 تھرپارکر ہئی ' بے نظیر ڈاکٹر مہیش کمار مَلانی کوں ٹکٹ ڈتی ' ارباب غلام رحیم وزیر اعلی ہا تے شوکت عزیز متوقع وزیر اعظم ' کئی ساتھی سمجھوتے دی راہ تے ٹریے پر بابا محمد دادن ہنگورجو تھر پارکر وچ اپنڑی پارٹی نال ڈٹیا ریہا ' بابے دادن دی جھوک ہئی نواں سوہنڑا دیرہ تے پچھوں حویل دار گھر ' اساں ہک چبوترے دیاں پوڑیاں چڑھیاں برآمدے وچوں تھیندے ہک ٹھڈے کمرے وچ پُج گئے ' رلانویں ہک واش روم وچ منہ تے پانڑی دے چَھٹے مارے ' صوفیاں تے چڑھ بیٹھے۔ رفعت عباس
غریب نواز، مخلص، ہمدرد
اُو پیدا تھئے پورے محلے ءچ شھر ءچ مٹھائیاں ونڈیاں گیاں امریکہ تے یورپ توں منگوائے ھوئے بسترے ون پووَنے کپڑے نوکرانڑیں دی فوج دھووانڑ آلی کوئ ،سُماونڑ آلی بی ،ہر پنج منٹ بعد کپڑے وٹائے ویندے ہن ، تھوڑا وڈا تھئے نوکریں دے ہتھیں تک پہنچ گئے انھیں ایویں چاتے جیویں کپاہ دا بنڑیا ھویا ھووے ، شھر دے مہانگے سکول ءچ داخلہ تھیاء، ہک نوکر دے ہتھ ءچ بستہ ھا ڈوجھے دے ہتھ ءچ ،کھیر تے پھل فروٹ ہن ، اللہ دی کیتی نال دماغ توں ھؤلا ھا پَر ابے تیں خاندان دی سُنجانڑ نال ہر کلاس ءچ پہلے نمبر تے آندا ریھا ، جڈاں ڈگریاں گھنڑ جُوگا تھئے اُو وی بغیر محنت تیں مشقت دے ڈُو ٹکے بھر کے گھن آئے ، ہُنڑ اوں ڈینھ دا انتظار کیتا گئے جڈاں بابے ڈاڈے دی سیٹ تیں الیکشن لڑواونڑا ھا ،اللہ اللہ کرکے او ڈینھ آئے ، نوکریں چاکریں گڈی کوں چُم چُم کے صاف کیتے غلاب دے پھل سٹیے نے ،ہک نوکر دروازہ کھولیے ڈُوجھے ہتھ بدھ کے سر نواء کھڑن ،گودا سئیں کرنڈی دا جوڑا پاء کے گڈی ءچ بیٹھے ،وستی آلیں کوں پہلے اطلاع ھئ کہ اج سئیں ھونڑیں ساڈی وستی دا چکر لاونڑ آندے پئین ،وستی آلے استقبال کیتے وڈی سڑک تک گئے کوئ گڈی دے اگو دُرکدا ودا ھا کوئ گڈی کوں اینویں چنمبڑیا پیاء ھا جیویں گرمی ءچ کُتا ریت کوں چنمبڑدے ، خیر گودے دی گڈی دا دروازہ نوکریں کھولیا مرشد سئیں بلب وانگوں بلدے پیر وستی دی بدبخت بھوئیں تیں رکھیے ساری وستی آلے ایویں ڈُونڑیے پئے ہن جیویں انھیں دی کنڈ آلی ہڈی جمدوں خراب ھووے.
سئیں ھونڑیں ادھ پچدھ بندیں نال ڈُو انگلیں دا سلام کیتا تے آکھیس تھاکوں پتہ ھے میں کنیں وڈا غریب دا ہمدرد ایں پورے وسیب ءچ کوئ کائینی میں تھاڈا ہر ڈُکھ سکھ آپڑاں سمجھداں میکوں سارا پتہ ہے تھاڈے کیا مسائل ہن اجاں ایھے گالھیں شروع ہن وستی آلیں نعرے مار مار گچی سُجا رکھی،گودے دی گڈی کچی بھوئیں کوں پٹیندی وستی آلیں دے مونھ ءچ دھوڑ دے منڑ سٹیندی جڈاں پچھو تیں گئ انھیں ہک ڈوجھے کوں آکھیا ہُنڑ ساڈے حالات وٹیسن جُو نواں خون ھے ، گودا سارا رستہ ایں گال تیں کھلدا رھیا اے کلھ وی چبل ہن،اے اج وی چبل ھن بھلا میکوں کیرھا پتہ غربت کیرھی بلاء ھوندی ھے وائے بشیرا تیکوں پتہ ھے غربت کیرھی شئے ھے ڈُوھائیں دے ٹھکارے وستی آلیں دی جہالت ءچ گُم تھے گئے ،،،،،،جمیل بلوچ. https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=579891119133762&id=100013386369393
حملقار برقا
حملقار برقا یا برکا ( 275 – 228 ق م) ہک کارتاژ جنرل تے سیاست دان ہئی۔ حملقار بارقا خاندان دا سربراہ ہئی، حنی بعل، صدربل بارقا تے ماجو بارقا دا پیؤ تے صدربل ایماندار دا سسر ہئی۔ ناں حملقار (فونک ”ḥmlqrt“، ملقرت دا بھرا) کارتاژی باشندیاں دا عام ناں ہے۔ ناں برق دا فونک زبان وچ مطلب گرج چمک بݨدے۔حملقار نے کارتاژ اراضی فورسز کوں 241 توں 247 ق م تک صقلیہ وچ، پہلی جنگ فونک دے آخری مراحل وچ کمانڈ کیتا۔ اوں نے اپݨی فوج کوں چاک و چوبند رکھا تے گوریلا جنگ وچ کامیاب سربراہی کریندے ہوئے رومیاں کوں صقلیہ وچ شکست ݙتی۔ حملقار نے سن 241 ق م وچ افریقا کوں اپݨی شکست دے بعد امن معاہدے دے تحت چھوڑ ݙتا۔
پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈرامے
۲۰۰۴ء وچ پاکستان ٹیلی وژن توں ٹیلی کاسٹ، رضا گیلانی دے ڈرامیاں دی کتاب ’’کنوار‘‘ شائع تھئی ہے۔ ۲۰۰۶ء وچ نامور ڈرامہ نگار حفیظ خان دے لکھے ہوئے ڈرامیاں دی کتاب ’’رُٹھڑے پندھ‘‘ ملتان انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ سنٹر ملتان توں شائع تھئی ہے۔ جیندے وچ ست ڈرامے شامل ہن۔ ۲۰۰۷ء وچ ’’سرائیکی ریڈیائی ڈرامے‘‘ دے عنوان نال ڈاکٹر خالد اقبال دی مرتب کیتی ہوئی ڈرامیاں دی کتاب جھوک پبلشرز ملتان ولوں شائع تھئی۔ جیندے وچ رفعت عباس، حسن رضا گردیزی، منور شہزاد، غلام حسن حیدرانی، نصر اللہ خان ناصر، شبیر حسن اختر، مسرت کلانچوی، حفیظ خان، خالد اقبال، طارق شاہ، عامر فہیم، رفیق خاور جسکانی تے ڈاکٹر انوار احمد دے لکھیل ڈرامے شامل ہن۔ سن ۲۰۱۲ء وچ خالد اقبال دے ریڈیو تے ٹیلی وژن، اسٹیج ڈرامیاں دا مجموعہ، ’’نکڑ ناٹک‘‘ شائع تھیا۔ جیندے وچ ست ڈرامے شامل ہن۔ انہاں ڈرامیاں دے موضوعات غربت تے افلاس دے ماریئے ہوئے مسائل زدہ لوک ہن۔سرائیکی ڈرامے دے فروغ وچ ریڈیو پاکستان ملتان، بہاولپور، ڈیرہ اسماعیل خان، میانوالی دا ٻہوں اہم کردار ہے تے پاکستان ٹیلی وژن لاہور ’’پروگرام‘‘، ’’رُت رنگیلڑی‘‘دے راہیں ساݙے وسیب دے نامور لکھیاریاں اصغر ندیم سید، محسن گیلانی، حفیظ خان تے ٻئے لکھاریاں دے ڈرامے نشر تھئے۔ جیندے نال ڈرامے دے ہیئتی نے موضوعاتی حوالے نال تبدیلی میسر آئی۔ پرائیویٹ ٹی وی چینلز توں ٻہوں زیادہ ڈرامے نشر تھئے۔ ڈرامہ سیریئل بݨائے ڳئے۔
حفیظ خان دی تخلیقی شخصیت دیاں کئی جہتاں ہن۔ انہاں ریڈیائی تے ٹیلی وژن ڈرامے ریڈیو دے عروج دے دور وچ لکھیئے۔ ’’کچ دیاں ماڑیاں‘‘ انہاں دے سرائیکی ریڈیائی ڈرامیاں دی کتاب ہے۔ جیندے وچ ’’پیلے پتراں دی بہار‘‘، ’’ݙو ݙونڑے ہک‘‘، ’’ریشم دی کلہی تند‘‘، ’’بُھردی کندھ‘‘، ’’خوبصورت ڈرامے‘‘ شامل ہن۔ ’’کوئی شہریں جنگل کوکدا‘‘ ٹیلی ڈراما سیریل تے بے شمار ٹیلی وژن ڈرامے لکھ تے انہاں صنف ڈرامے وچ آپݨا بھرنواں حصہ پاتے۔ مسرت کلانچوی نے سرائیکی افسانے تے خوبصورت ڈرامے ریڈیو ٹیلی وژن کیتے لکھیٔن۔ جتھاں وچوں ’’پکیاں دی نوکرانی‘‘، ’’سونے دے ڳاݨہے‘‘، ’’طعنے مہیݨے‘‘، ’’بے جوڑ شادی‘‘، ’’وٹہ سٹہ‘‘ تے ٻئے ٻہوں سارے فیچرز ڈرامے شامل ہن۔ قاسم جلال دے ٹیلی ڈرامیاں دی کتاب ’’رُت رنگیلڑی‘‘ سرائیکی وسیب دے سماجی معاشرتی مسائل اُتے معنی ہے۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:لوک کہاݨیاں۔ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی ڈراما۔ ونکی:ڈرامہ ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
شبیر شرر
شبیر شرر سرائیکی شاعر ہن.
سنڄاݨ
غلام شبیر خان تحصیل کوٹ ادو دے هک دیہاتی علاقے وچ جمین. بی اے تک تعلیم گورنمنٹ کالج کوٹ ادو توں حاصل کیتی نے.استاد الشعراء سئیں شاکر مہروی مرحوم دے شاگرد هن. تے شرر تخلص هنیں.بانگ ادبی فورم دے ایگزیکٹو ممبر وی ہن
کتاباں
آس انهیں دی پہلی سرائیکی کتاب ہے جیندے وچ ݙوہڑا، غزل، کافی,. مسدس تے نظم شامل ہے.
چھیکڑی سݙ آپ دی ڈوجھی کتاب هے جو که صرف غزلیں دی کتاب هے اے ٢٠١٧ اچ چھپی هئ تے ٢٠١٨ وچ غزلیں دی تریجھی کتاب انت بانگ ادبی فورم دے پلیٹ فارم توں چھپ کے آئ ہے. ایں تو علاوہ سرائیکی شاعری دی ہک چوݨ ستریاں سطراں دے ناں نال بانگ ادبی فورم دے تعاون نال شائع کروائ نے.
ایوارڈ
سانجھ ادبی ایوارڈ تے هینڈآؤٹ ادبی ایوارڈ حاصل کر چکن۔
کجھ اشعار,
زندگانی اندھیریں گزاری میڈی
میں حواله همی هک سیاه رات دا
کل تخیل دے وچ میں تاں ٹوری رکھۓ
هکے نقطے اتے ساری کائنات کوں
ایں دنیا تو جئیں وی ونجڑے ایویں ونجڑے
صرف بدن تے چٹا لیرا, سوچ فقیرا
کیفر_کردار تئیں پهنچا کھڑے
سایه بس دیوار تئیں پهنچا کھڑے
اے سوز_محبت بیا تیڈی دوری
میں رو پونداں اکثر اے غم لکھدیں لکھدیں
ظلم کوں روکو ورنه اکثر ایویں تھیندا هے
اپنڑی جاه تے پئیں پئیں پتھر بارا تھی ویندے
اساں غربت کوں ایں باریک بینی نال پرکھیا هے
فقط روٹی دے ٹکڑیں تے اساڈا بس دھیاں ره گۓ
یونان صغیر
میں سوچینداں آخر تونسہ شریف کوں کیرھے جاہل یونان صغیر دا لقب ڈتا ہا اوکوں ایں پوری تحصیل ءچ کڈو شعور ڈسیا ہا اے لوک کیرھا انقلاب گھن آئے ہن ، اگر تعلیم کوں ڈیکھ کے یونان صغیر آکھیا گئے ول وی سراسر غلط ہے تعلیم شعور ڈیندی اتھاں تاں حالی شعور دی شین کائینی آئ
اُبھے تیں ڈیھداں تاں کھتران، پٹھانڑ، قیصرانی، سرادریں دی جُتی جُوڑ قوماں جیرھاں اج تک وی غلامی دا طوق گل ءچ پا سرداریں دے گاونڑ گاندے ودن، وہوا دے تھوڑا اگو ونجو تاں ایویں محسوس تھیندے جیویں دیھ پھیرا مار گیا ہووے ۔ میں پچھے ادا کون سردار ہن اتھو دے ہتھ بدھ کے آکھس کھتران ہن میں وی ہتھ بدھ کے آکھیے شالا سرداریں سودھے غرق تھیوو
تھوڑا پہاڑ تھوڑا میدان قیصرانی قبیلہ ۔۔ انھیں آپڑیں بہادری ہر ہینڑی قوم تے ہینڑے بندے تیں ڈیکھائ ہے کوئ میں جھئیاں بندہ ہتھیں آ ونجنے آپڑیں سردار دا آپڑیں محرومیں دا سارا بدلہ اوندی گچی مروڑ کے کڈھدن اے قوم وی شودی صدیاں توں ہکے گھر دی غلام ہے ہاں ایں قوم کوں اے مانڑ وی حاصل ہے ڈاکٹر جج پولیس دے فوج دے اعلی افسر ایں قوم دے لال ہن اے بی گال ہے انھیں آپڑیں قوم ءچ نویں سوچ دا ڈیوا بالنڑ دے بجائے صرف آپڑیں گھر ءچ انرجی سیور لائے،
تھوڑا تونسہ کنیں لمے تے جُلوں تاں ملغانی سردار آپڑیں پوری آب و تاب نال چمکدے کھڑن، انھیں دی سرداری محدود ہئ صرف سوکڑ ءچو وی کئ دفعہ ڈانگیں سوٹیں نال جیتڑاں پوندے نتاں لوگ باغی تھی ویندن یعنی امید دا نویں روشنی دا ڈیوا بلدا کھڑے،   اگر شہر ءچ پانڑی نہ ہا روڈ ،سکول، ہسپتال، کشے کائینی وت وی سردار تاں پیو ماء ہوندے
تھوڑا پُوہادھو، بوہڑ، ہیرو پچادھی،مہندہ، پوہادھی ہیرو ، بنڈی دائرہ ،
اے سارے خواجگان دے جُتی جوڑ ہن انھیں دے پردھان ہوندن ممبر اُو ممبر انھیں وستیں دے بچیں کھاونڑیاں بلائیں ہوندن جنھیں اج تک بھولی عوام کنیں ووٹ گھن کے خواجگان دے قدمیں سٹیے آپڑیں قیمت وصول کیتی نے،
باقی وستیں دا وی حال ڈیساں اگر زندگی وفا کیتی،
جمیل بلوچ
فونیقی حروف تہجی
فونیقی حروف تہجی (Phoenician alphabet) تقریباً 1050 ق م دی کندہ کاری وچ ہک رسم الخط ہے۔ ایہ سب توں پراݨے تصدیق شدہ حروف تہجی ہن۔ فونیقی حروف تہجی ہک ابجد ہے جیہڑا 22 حروف تے مشتمل ہے۔ تمام حرف صحیح ہن۔ انہاں کوں فونیقی تہذیب دے لوگ فونیقی زبان کیتے جیہڑی ہک شمالی سامی زبان ہے، استعمال کریندے ہن۔
رشی کپور
رشی کپور (انگریزی:Rishi Kapoor) ہک بھارتی، بالی ووڈ اداکار، فلم پروڈیوسر تے ہدایت کار ہن۔ انہاں نے بے شمار سپرہٹ تے لازوال ہندی فلماں اچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے۔ thumb|Rishi Kapoor رشی کپور، ہندوستان دے شہر بمبئی اچ پیدا تھئے ہن تے انہاں دا خاندان ہندو پنجابی برادری نال تعلق رکھدا ہے۔ کپور نے 1980ء اچ اداکارہ نیتو سنگھ نال شادی کیتی جنہاں دے نال انہاں نے متعدد فلماں اچ کم کیتا ہئی۔
شاہنواز مشوری تے مشتاق گاݙی دا مکالمہ
(مشتاق گاݙی) قوم پرستی دے ناں اُتے سرائیکی صوبہ دشمنی "
سیاست ہک انوکھا بَھنڄ ہے۔ ایندے وچ کݙاھیں کݙاھیں دشمن کوں اوندے اپݨے ہتھیار نال مارݨا پوندے۔ اے چھڑی دلیل نئیں۔ اڄوکی تاریخ ایندے نال بھری پئی ہے۔
جݙاں بھٹو دی پھاہی پچھوں پورے سندھ وچ قوم پرستی دا زور ہئی تے جمہوریت دے ناں نال ایم آرڈی دے پلیٹ فارم اُتے سندھیں دے ٻال، تریمتیں، نینگر، ٻُڈھے، سبھے جنرل ضیاالحق دے خلاف چکیں مُکھیں ڈنڈیں بھڑدے پئےہائین تاں اوں ویلھے جنرل ضیا الحق جی ایم سید کوں شابا رابا کیتی۔ قوم پرستی دا بھوت کھڑا کر کنیں آزاد سندھو دیش دا شوشا چھڑوا ݙتا۔ سندھیں دی جمہوری قومی جدوجہد کوں غداری دا لیبل لا کنیں ہیلی کاپٹرز نال ڳوٹھ ڳوٹھ بمباری کیتی۔ مقصد چھڑا اے ہئی جو سندھی کلہے تھی ونڄن، انتہا پسندی دا شکار تھی جمہوریت کوں اپݨی طاقت نہ بݨا سڳن تے نہ ٻنہیں مظلوم قومیں نال سانجھ تھی سڳے۔ ݙوجھی پاسیوں مہاجر قوم پرستی دا شوشہ چھوڑا ڳٰیا۔
ٻیاں ڈھڳ مثالاں ہن۔ پر ودھ پریں کیوں ونڄوں، سبھ کنیں نُشابر تے اڄوکی مثال خود سرائیکی قوم پرسست ہن۔
اڄ جݙاں پارلیمانی وفاقی سیاسی قوتیں دا کُجھ اتفاق رائے بݨدا ݙسدے جو انگریزی سمراج دے بݨائے گریٹر پنجاب کوں ونڈیا ونڄے، آدی واسی سرائیکیں دی اکثریت کوں اپݨا انڄ لسانی صوبہ ملے، اُنہیں دا اپݨا راج ۔۔۔ اختیار ہووے تاں مہا قوم پرست سرائیکیں کوں سرائیکیں دے اپݨے ہتھیا ر نال قتل کرݨ کیتے میدان وچ آ ڳئین۔
اے کیا آہدن: پارلیمنٹ نا پارلیمانی کم نا منظور سرائیکستان دے ناں مُتوں پنجاب دی ونڈ نا منظور پختون خواہ دی دیرے ٹانک دی صورت وچ ونڈ مُتوں صوبہ نامنظور 24 ضلعیں مُتوں صوبہ نامنظور (جیندے وچ اصل وچ سرائیکی وت اقلیت ہوسن)
مطلب پنجاب دی ونڈ کوں ایتلا متنازعہ بݨا ݙیو جو نہ اے ونڈیجے تے نہ سرائیکیں کوں اپݨی انج انتظامی لسانی سیاسی خود مختیاری ملے۔
اپݨی گروہ دے لوکیں کوں اوں گروہ دے اجتماعی قومی سیاسی مفادات دے خلاف ورتݨ دا سامراجی کم تھیندا آئے تے تھیندا پئے۔ اے اچھنبھے دی ڳالھ نئیں۔
اینجھے ای لوکیں کیتے شائد غالب آکھیا ہئی:
ہوئے تم دوست جس کےدشمن اُس کا آسماں کیوں ہو
(شاہنواز مشوری)
محترم گاڈی صاحب ۔ سمجھ نہی آئ کہ تساں سارا الزام سرائیکی قوم پرستیں تے سٹ ڈتے ۔ کیا تساں خود کوں قوم۔پرست نوے سمجھدے؟؟ بقول تہاڈے کہ قوم پرست صوبہ دی رکاوٹ ان. تہاڈی گالھ نال اختلاف اے ۔ کیہرے قوم پرست نے ایں موشن بل دے خلاف مظاہرہ کیتے ؟۔ کائئیں روڈ بند کیتی اے؟ ۔ رد کرنڑ تے اختلاف کرنڑ وچ فرق اے ۔ بل موشن تے جس وقت نون نے ووٹ نہیں کیتا تے سب قوم پرستیں نے اوندے خلاف سوشل میڈیا تے روڈ تے اوندے رویے کوں نشانہ بنڑائے ۔ کون ان جیہرے نون دے وسیبی ایم این اے کوں ملدے پن۔ کون ان جنہیں پی پی تے پی ٹی آئ دا شکریہ ادا کیتے البتہ اختلاف جغرافیہ تے ناں تے ہے ۔ کیا تہاکوں انہیں ڈوہیں گالہیں تے اختلاف کائنی ? اسااں ولا ولا آھدوں کہ قومیتی تحریک چومکھی لڑائ اے ہر بندہ اپنڑے طریقہ نال لڑدا پے ہک بے کوں غلط آکھنڑ دی بجائے رخ تخت لاہور دی طرف ہووے ۔ اساں الیکشن وچ جنوبی صوبہ محاذ صوبہ کوں نہ صرف ووٹ کیتا ہے بلکہ الیکشن مہم وچ حصہ گھدا ہا ۔کل وی جنوبی پنجاب تے جغرافیہ تے اختلاف ھا اج وی ہے پیا ۔ اساں ہنڑ وی رابطہ وچ ہاوں پے ۔ اساں سب دا پریشر give & take دا رستہ کھلیسے ۔ الزام ساڈے اتے روزانہ مختلف لگدن اگر اساں انہیں گالہیں تے وقت ضائع کیتوسے تے شاید اسٹیبلشمنٹ خوش تھیسے ۔ ہر بندہ ادھ بھریے گلاس کوں اپنڑی نظر نال ڈھدا کھڑے مگر تقسیم دا مخالف کوئ کائنی ۔ پریشر ،خواہش تے اگوں تے تحریک دے رستے واسطے ضروری اے کہ ساکوں بولنڑا چاہیدا اے ۔ امید اے کہ میڈی گال کوں مثبت گھنسو ۔ جیوو پے شالا ۔
(مشتاق گاݙی)
مشوری سئیں ۔۔۔۔۔۔۔ معذرت نال چالاکی دی ہک حد ہوندی ہے تے او ایکسپوز تھی ویندی ہے۔ تُساں جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دی پوری الیکشن مہم چلائی رکھی ہے، نال گودا گیری کیتی ہے ا تے اڄ پاک صاف تھیوݨ چاہندے وے۔۔۔ پاک صاف بے شک تھیوؤ پر کہیں ٻئے کوں نشانہ بݨا کنیں نہ۔۔۔۔ سدھا سدھا آکھو چا جو اساں غلطی کیتی ہئی تے اڄ اساں 24 ضلعیں دا سرائیکستان دے ناں نال صوبہ منگدے سے۔ اپنڑی غلطی منݨ وچ ہک وݙپ ہوندے۔ او کر کنیں ݙیکھو ٻہوں سوکھے ریہسو۔
Mushtaq Gaadi میڈا سوہنڑا مرشد ۔ صاف پاک تساں کہیں کوں رہونڑ ڈییندو ۔ میڈی جان شروع کنو لا کر ہنڑ تک اساں ناں تے اختلاف کیتے تے ہے پیا کتھائیں ساڈے موقف وچ تبدیلی نہی آئ ۔ اساں کل وی سرائیکستان آدے ہاسے ہنڑ وی مطالبہ کرییندے کھڑوں ۔ اساں جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دی لک تے سپورٹ نہ کیتی ہائ کھل تے میدان وچ آئے ہاسے ۔ ہنڑ وی ایں تقسیم کوں ویلکم آھدوں مگر کل وی ساڈا مطالبہ ہا پیا کہ ناں نامناسب اے تبدیل کرو اساں اج وی بکھر میانوالی تے جھنگ واسطے انہیں کوں مل تے آہدے کھڑوں ۔ اختلاف ایں ناں کوں تسلیم کرنڑ. . تے رکاوٹ بنڑ اے ۔ تساڈی ایں گال تے اختلاف کیتے کہ رکاوٹ کوئ نہی ۔ اساں گودا گیری کیتی اے یا حصول صوبہ جدوجہد اے فیصلہ تساں نہی کرنڑا ۔ اے لوک کریسن ۔ ساڈے سوجھل دے پلیٹ فارم تے ہر گال کھل تے تھیندی اے تے مندے بازی بغیر ۔ ساڈے تے تساں گودا گیری الزام لائندو ۔ او ڈو بندے دا نوے ڈسیندے جتھاں اساں سب کوں کٹھا کر تے سرائیکی صوبہ دا نعرہ مروایا ہاوے ۔ بعد وچ فیصلے ( بقول لوکیں دے جو ) انہیں کیتن ۔ میں وت سئیں نال درخواست کریساں کہ صوبے وچ رکاوٹ کوئ کائنی آو رل مل تے حکومت تے پریشر ودھاوں تاکہ کجھ بیا حاصل کر سگوں ۔ آپسی جھیڑے کنوں جان چھڑاوں ۔ پی پی پی ٹی آئ صوبہ محاذ اج دی گال اے صوبہ ساڈی نسلیں دا مستقبل اے ۔ ایندے اتے بہہ تے وچار کروں ۔
جے تائیں قوم پرستی دی ڳالھ ہے تاں جتھاں لفظ پرستی آ ویسی اُتھاں میݙے ہتھ تاں کھڑے تھی ویسن۔ قوم پسند وی آکھ سڳدے وے پر ہر پسند اپݨے آپ کنیں پُھٹدی ہے تے ہر او شے اوندے گھیرے وچ ہوندی ہے جیندے وچ اپݨی شکل نظر آوے۔ سرائیکی لوک سانجھ دی ریت کُجھ وکھری ہے۔ اے قوم پرستی دے انتہا پسند نظریے دی بجائے سُنڄاݨ کوں ودھ اہمیت ݙیندی ہے۔ ایندے وچ نہ پرستی ہے تے نہ پسندی۔۔۔ اے چھڑی سُنڄاݨ ہے جیڑھی اُتم ہے۔۔۔ اپݨی سُنڄاݨ، غیر دی سُنڄاݨ، جڳ جہان دی سُنڄاݨ، کل دی سُنڄاݨ، اڄ دی سُنڄاݨ۔۔۔ سرائیکی لوک سانجھ سرائیکی وسوں کوں ایں پوسٹ کالونئیل ورلڈ دے گھیر وچ ݙیہدی ہے۔ اے کلہوکے تے اڄوکے امپیرلیزم دے پچھوکڑ وچ نیشنل ڈیموکریسی کوں اپݨا مدعا سمجھیندی ہے۔
ٹیگور کنیں وݙا اپݨی وسوں دا دوست سڄݨ کون ہوسی۔ اڄ او انڈیا تے بنگلہ دیش دا کٹھا قومی شاعر ہے۔ جݙاں اونکوں ادب دا عالمی نوبل پرائز ملیا تاں اوندے پیلھے ترائے لیکچر نیشنلزم دے سبجیکٹ اُتے ہائین جنہیں وچ اوں ویسٹ، جاپان تے انڈیا دے نیشنلزم دی پرکھ پرچول کیتی۔۔۔ کݙاھیں اُنہیں کوں پڑھو تاں نیشنلزم دا ہک انج ادراک تھیسی۔۔۔ کیا تُساں ٹیگور کوں برٹش دا ایجنٹ آکھسو؟ کݙاھیں جڳ مشہور روسی ناولسٹ لیو ٹالسٹائی دے قوم پرستی بارے لکھتیں کوں پڑھو ۔ اے اوں ویلھے لکھیاں ڳیاں ہئین جݙاں پوارا یورپ تے دنیا کوں سامراجی قوتیں پیلھی جنگ عظیم دی بھا وچ سٹیا ہویا ہئی۔۔۔ قوم پرستی وی مذہبی عقیدے وانگ ہک عقیدہ بݨ ویندے تے وت اے سمجھ سُنڄاݨ کھس گھندے۔
ہک ڳالھ جیڑھی میں اپݨے پیو کنیں ول ول سُݨی ہئی تے کئی سنگتی اوندی گواہی ݙیسن جو " قوم پرستی ݙو دھاری تلوار ہوندی ہے" ۔۔۔۔۔۔۔ ( اے حوالہ سمجھاوݨ تے بحث کیتے ہے تے لوک سانجھ دے پچھوکڑ کوں نُشابر کرݨ کیتے ہے)۔۔۔۔ اے کیوں ݙو دھاری تلوار ہوندی ہے؟ ایں کیتے جو اے تُساں جتھاں اپݨے دشمن دے خلاف ورت سڳدے وے، اُتھاں تہاݙا دشمن وی اینکوں تہاݙے خلاف ورت سڳدے۔۔۔۔ اتے تہاکوں ڄاݨ ہووے ہر گروہ وچ دشمن چھڑا ٻاہروں نئیں ہوندا بلکہ اندروں وی ہوندے۔
مرشد تہاڈی ہر گال نال اتفاق ۔ تساں قوم پرست آپ کوں نہ آکھو ۔ تساں قوم پسند ہیوے ۔ مگر کیا اج اساں ایں ناں کوں قبول کر گھنوں یا علاقہ تے چپ بہہ ونجوں تاں اے نہ سمجھیا ویسے کہ اے سرائیکی قوم کوں فیصلہ قبول اے ۔ کتھائیں وی کوئ پارٹی ساڈے نال ڈائیلاگ نہی پائ کرییندی ۔ کیا ایں ویلہے ساکوں اپنڑے مطالبے انہیں تک پچانوڑے نہی چاہیدے ۔ کیا کتھائیں کجھ سنجیدہ بندے کٹھے بہہ تے قوم کوں اعتماد وچ گھن تے گال اگوں تے الا نہی سگدے مگر بھیڈ ویائ کائنی اساں ھک بے تے الزام شروع کر ڈتن ۔ رل باہو رل باہو کوئ مشترکہ فیصلہ کرتے قوم کوں اگوں تے ٹورو ۔ مرشد اوں ویلہے جس وقت صوبہ محاذ نال گال ٹوری ہائ تے انتہا پسندیں دی طرفوں ساڈے اتے الزام لگے ہن ساڈا موقف ایہو ہا وت ہک دفعہ ساڈی ٹاٹم لائن تے چیک کرو ۔ ہنڑ وی اگر گال ٹرنڑ پائے گائ تے اساں کہیں تے الزام لایا ۔ اپنڑی گال کرییندے کھڑوں تے کرییندے رہسوں۔
Riaz Missen مرشد سچ ایہے ہن جیہرے تساں ڈسین ۔ اوں ویلہے کیا حالات ہن پتہ نہیں جو صرف ڈو صوبہ وچ رہونڑ والے سرائیکیں کوں ڈسکس کیتا گیا ہا ۔ شاید ھک جماعت سرائیکی موومنٹ کوں اپنڑے فرنٹ دے طور تے اسعمال کرییندی پائ ہائ ۔ کیوں جو سندھ تے بلوچستان دے سرائیکی ہمیشہ انہیں دے پہلے توں بانہہ بیل ہن پے اور انہیں کوں سندھی قوم پرستی پڑھائ گئی ہائ ۔ کیا وجوہات ہن کہ سرائیکی صوبہ محاذ وی اوں پاسے توجہ نہ ڈتی شروع وچ میکوں یاد اے کہ جیکب آباد وچ سرائیکی تنظیم بنڑی ہائ مگر اوں کوں لفٹ کییں نے لفٹ نہ کرائ ہائ ۔ قوم پرستں نال اوں ویلہے گال تھیندی ہائ تے او آھدے ہن کہ ہالی اساں سب قومیں نال نسے لڈسگدے کیوں جو اساں خود شناخت دے مرحلے وچ ہاوں اور انہیں دیاں مجبوریاں جائز ین ۔ سرائیکی تحریک کمزور لوکیں نے مل تے چلائ اے ۔ فنڈز لیڈرشپ دانشوریں دی تقسیم ہمیشہ تحریک دا مسئلہ رہن ۔ مرشد سرائیکی یا اردو وچ گفتگو دا اے فیدہ تھیندے کہ عام آدمی وی تساں جیہیں پڑھیں لکھیں دی گال سنڑڑ چاہندے تے گفتگو وچ حصہ گھنڑ چاہیندے ۔ ہوسکے تاں آپس وچ سرائیکی یا اردو وچ گال تھیووے ۔ جیوو پے۔
(ریاض مسݨ)
مشوری صیحب، آیہ سیانڑیں افراد جتھاں رہ گئے قوماں کو وی بیوقوف سمجھدن۔ ہک لٹھ بنڑیندیں مولھی ان کڈھی ہینے۔ شریف لوکاں کوں بے عزت انج کیتے نیں۔ چٹا دروہ نئیں جو ڈوں صوبیاں وچ وسدے لوکاں دا ذکر وی کائنی۔ سندھ اچ پوری ہک ریاست ہئ۔ پھٹے کیتی بیٹھن۔ ڈیرہ اسماعیل خان پورا ڈویژن ہئی دل گے۔ ساہیوال ڈویژن کوں ویندا کیتے نے۔ جھنگ تک والے ہے۔ سرگودھا ڈویژن دا ناں کائنی۔ ملتان، ڈی جی خان بہاولپور- تے کلی پسائ بیٹھن۔ سرائکی صرف اتھائں پئی اے۔ یا تاں قومیت دا ناں ناں چو۔ جے بہندے وے تاں ہک چپہ بھویں دا ناں ونجاو۔ غداری بیا کیا ہوندی۔ فن آیہ ہے جو فوراً بئے کوں آکھو جو او غدار اے۔ غیراں نال رل تے جیویں انہاں نام نہاد قوم پرستاں اپنیاں دی بانہہ کپی۔ سب نشابر ء۔ کتھ واسطے؟ آتے آج دا دروہ ڈیکھو جو جنوبی پنجاب صوبے دی تحریک لوک سانجھ چلائ کھڑی ء آہدء ء سرائکی صوبہ بندا پے۔ مشوری صیحب بندہ رووے یا کھلے؟ حق پچھو تاں سارے قومی صوبے ناحق ہن، غاصب ہن، سرائکی زبان تے کلچر دے دشمن ہن۔ آتے وت جنوبی پنجاب دے ناں ہک قومی صوبہ،؟ ایں صدی دا وڈا فریب۔ بھی جیہڑا کھانڈے کھاوے ، میں نہیں کھاندا۔ مزمت کریندا لوک سانجھ دی آتے اوں پارٹی دی جیندی اے ایجنٹ ہے۔
Riaz Missen مرشد صرف لوک سانجھ کوں مورد الزام نسے ٹھرا سگدے ۔ انہیں حالات دے اساں سارے قصور وار ہاوں ۔ اساں ھک بے دی گال ہک جاہ تے بہہ تے سنڑڑ نسے چاہندے ۔ کیڑی کیڑی ہر کوئ خان اے ۔ اساں لیڈرشپ بنڑڑ نہی ڈتی ۔ آپس وچ احترام تے تحمل دا موحول شروع توں نہیں بنڑڑ ڈتا گیا ۔ اگر لیڈرشپ ہوندی کوئ مضبوط تھنک ٹینک ہوندا تے شاید کآفی سفر اگوہاں تھی گیا ہووے ہا ۔ سوش میڈیا نے جتھاں سرائیکی تحریک کوں عام آدمی تک پجاونڑ دا کم۔کیتے اتھاں نویں سوالیں وی جنم ڈتے ۔ اے نویں سوال نویں نسل نے پچھین ۔ کہیں کنے جواب کائنی کیوں جو ساکوں اے پڑھا کائنا گیا ہا نہ ساڈی تحریک نویں تیکنالوجی دے دور واسطے تیار ہائ ۔ ایں سب دے باوجود خوشی اے ہے کہ قومی شعور ودھارے دی طرف اے ۔
گبھرو (گھوٹ) دے نال پہلی تصویر
خوشی تے غمی وچ فرق میڈے نزدیک صرف اتنا ہے جو خوشی تے اساں نچ پوندے ہاں تے غمی تے رو باہندے ہاں اے ڈوہیں موقعے ساکوں زندگی دا احساس وی ڈِویندن تے ساڈے ہوونڑ دی دلیل وی ہن. ڈوہیں موقعے ساکوں ہک ڈوجھے دے قریب گھن کے آندن تے اساں رل مل کے خوشی وی مَنیندے ہاں تے غمی کوں وی بھوگ ڈیندے ہاں.
ایں ہفتے اساں خوشی مناونڑ ویندے پئے ہاں میڈے بھرا طاہر عباس دی شادی اے. شادی دیاں تیاریاں تاں ہک مہینے توں جاری ہن پر رسماں اج توں شروع تھی گیاں ہن میں اج توں چھٹیاں گھن گھدیاں ہن، ہنڑ بھکر توں واپس میانوالی آپڑیں گھر پہنچاں تاں گھر خالی پیا ہئی پچھنڑ تے پتا چلا ہے جو سارے" مائیاں "دی رسم کرنڑ گئے ودن....... ویسے ساڈے کول تاں گھبرو وی مائیاں باہ ویندئے کوئی کم کار نی کریندا سبالے شودے چِخے تے چڑھے رھندن گھبرو تاں لُگا واش روم تئیں وی نی ویندا.
سبالے توں یاد آیائے" پروفیسر سیف اللہ سیفی "بضد ہَن جو سبالا ظہیر نہ بنڑیں میں آپ بنڑساں انہاں کوں اساں آکھیائے جڈاں چاچا" سُلّو"پنجواں پرنیوا کریسی تڈاں تہاکوں اوندا سبالا بنڑا چُھڑساں فی الحال تہاڈی عمر تھوڑی ہے تھوڑے ہور وڈے تھی ونجوں، مسیں کنجیں بھائی صاحب توں چُوک چُھڑوائی ہے سبالا میکوں بنڑا تاں ڈتا گیائے پر پیساں دا کیا کراں چُوری کھاونڑ وی ونجڑیں ایں، لوہر چڑی تاں اتھے وی ٹھُک ڈینوڑیں پوسی، ساڈی جُتی وی لُکائی ونج سکدی اے ، گاھنا بدھاوی ہوسی، گھڑولی وی بھرنڑ ونجڑیں ایں،گھبرو تے کُڑی دیاں سبالیاں مہندی لاونڑ وی آسن، لالا جاگ وی ہوسی وغیرہ وغیرہ انہاں سارے موقعاں تے پیسے لوڑ پوسن ہنڑ تاں میں سچیندا پیاں جو پروفیسر صاحب کوں ای سبالا بنڑا ڈیندے تاں وارے اچ رہ ونجاں ھا بہرحال گزارا کریسوں. چونکہ میں سبالا ہاں تاں "کھونڈی" دی وی لوڑ تاں پوسی او ساڈے نیڑے تریڑے تاں ہئی کوناں لہذا ڈاڈے آلا کھونڈا پیا ہے اوندے اُتے پُھل پتیاں لوا کے ویلا ٹپیندے ہاں.. اگر کہیں دوست کول کُھونڈی ہووے تاں اپڑاونڑ دا خرچہ میں ڈیساں میکوں کہیں طریقے پہنچا ڈیو تاں بھلا تھیسنے. چونکہ اساں روایتی لوک ہاں تہوں ساڈیاں شادیاں وی روایتی ہوندین جمعرات کوں "چھلا کُوچ" کھیڈا ویندئے جمعے کوں "کھارا" ہوندئے اے تے ترائے ڈینھ "دول شرنا" تے "گُھمراں" ہوندین کل چاچا نورنڑ آپڑیں پارٹی سمیت پہنچ ویسی تے اساں گھمراں کنڑ تاں ہر ویلے تیار ہوندے ہاں، اج ساڈے نانے ہال دول گھدی آندن لہٰذا اج اساں مفت اچ نچڑائیں.
شادی دے موقع تے میں ہک کم اے وی کیتئے جو شعراء کرام لوکاں کو لفظاں نال تاں نچویندے رھندن کیوں نا انہاں کوں باقاعدہ نچوایا ونجیں لہذا جناب سلیم شہزاد، اختر مجاز، نسیم بخاری، مظہر نیازی، صابر بھریوں، صائم جی تے بالخصوص افضل عاجز صاحب کوں ہفتے آلی رات گھمراں تے سڈا گیا ہے تاں جو عوام انہاں دا اے رنگ وی ڈیکھ سکے. اسد خان، مفتی عمران، ندیم بخاری تے ضیاء اللہ قریشی ساڈے شرمیلے دوستاں چوں ہن لہذا انہاں دے بارے سچیندے پئے ہاں جو انہاں نال کیا کیتا ونجیں بکھر توں شاہد بخاری، تنویر فائز، ساجد بخاری تے ظفر شاہ وی گھمراں وچ شریک تھیسن فی الحال تاں انہاں کوں سامعین دا درجہ حاصل اے آ ویسن تاں موقعے تے انہاں نال وی کاروائی ممکن ایں. جہڑے دوستاں تئیں دعوت نئیں پہنچی انہاں کوں وی دعوت ڈتی ویندی اے کیوں جو اے تاں خوشی دیاں ونگاں ہن.
محمدظہیراحمدمہاروی (٢٤ نومبر ٢٠١٦ء)
حوالے
ونکی:گبھرو (گھوٹ) دے نال پہلی تصویر
رفیق رڄواݨہ
رفیق رجواݨہ دا تعلق ضلع ملتان نال ہے تاں مسلم لیگ نواز دے دور حکومت اچ پنجاب دے گورنر مقرر کیتے ڳئے۔
رضوان گرمانی
ڄم پل
ڄمݨ ݙین٘ہ 15/02/1990 ابتدائی تعلیم کوٹ ادو توں گھدی ہے۔
کوٹ ادو وچ رہندے
پیشہ
پیشے دے لحاظ نال صحافی ہے، خبریں اخبار دا کالم نگار ہے۔ نامہ نگار ہن۔ انہاں اخباراں وچ وی کالم لکھدن۔
مابعد الطبیعیات
ما بعد الطبیعیات یا ماورائے طبیعیات، فلسفے دی ہک اہم شاخ ہے۔ ایندے مبادیات اچ ذرائع علوم کوں بنیادی تے مرکزی حیثیت حاصل ہے۔ ایہ عالم دے داخلی و غیر مادی امور نال بحث کریندی ہے۔ وجودیت، الہیات و کونیات اوندے ذیلی شاخاں ہن۔ خدا، غایت، علت، وقت تے ممکنات ایندے موضوعات ہیں۔
ہستی و وجود دے ہووݨ دی وجہ تے آگاہی و ادراک دے مسائل اچ الجھ کے کون (being) دی تلاش ایندے خاص موضوعات ہن۔ علمِ فلسفہ دی ایں شاخ تنظیر و تفکر اچ کہیں وی موجود دے پہلے سبب نال بحث کیتی ویندی ہے۔ دور قرون وسطیٰ دے یونانی لفظ توں metaphysika ماخوذ ہے، اڄ دا میٹافزکس تے ݙو الفاظ دا مرکب ہے، meta بمعنی پس از یا بعد تے physics بمعنی طبیعی وطبیعیات یا فطرت۔
اوپر بیان شدہ ماخوذیت دے بعد سادہ الفاظ اچ اینکوں ایویں آکھ سڳدے ہیں کہ ؛ قدرت یا فطرت توں اڳاں (سوچ یا کم) یا ول ایویں آکھ گھنو کہ فطرت (طبیعیات) توں اڳوں یا طبیعیات دے بعد یعنی مابعد الطبیعیات تے طبیعیات دے بعد (کم)، ارسطو دے تحریر کردہ بیان اچ فطرت تے طبیعیات دا ذکر ختم تھیوݨ تے 13 ویں مقالے یا دانش فونٹ دا عنوان وی ہے جیہڑا عربی دے دور عروج اچ ترجمہ تھیا۔ ارسطو دی تحریر اچ تاں اینکوں طبیعیات دے بعد (کم) آکھا ڳیا ہئی مگر لاطینی والیاں دے ترجمے دا کمال آکھوں کہ انہاں نے اینکوں طبیعیات توں (اڳوں یا ماوراء) علم، ترجمہ کر ݙتا تے اینہی ؛ بعد (after) توں اڳاں یا ماوراء (beyond) دے محرف یا تفسیر سہوا توں ایندا اڄ دا فلسفیانہ مابعد دا مفہوم آیا ہے۔
شبیر طاہر حمایتی
شبیر طاہر حمایتی سرائیکی دا انقلابی شاعر ھے
نمونہ کلام
اج تاں بیڑی ٹھیل موہانڑاں
چھولیں دی منہ زوری ڈٹھی
بزدلی کمزوری ڈٹھی
اپنی میں کوں تارنڑ چاہندوں
تھی ساڈا بانہہ بیل موہانڑاں
سندھ جہلم نایاب نہ سکے
راوی نال چناب نہ سکے
ستلج ہنڑ تاوان نہ بھرے
کرنڑے ہںن گل میل موہانڑاں
روحیں وچ اکرس ڈھگ ساری
روھی دے وچ تس ڈھگ ساری
پیر اساڈے چھالے چھالے
اساں لوگ ہیں اللہ والے
جسم بنڑیے ہںن جیل موہانڑاں
دلبر طاھر ڈھول کھڑائے ہںن
گھلی خوف دی لال اندھاری
جل کرنی ھے توبہ زاری
موقع مل گئے ہیل موہانڑاں
رب سوھنے تے ڈھیل موہانڑاں
( Sain Shabbir Tahir hemayti)
قاری محمد اکرم قادری
(لکھت:ملک عبدالخالق نعیمی)
حالات
قرآنِ پاک اپݨے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں توں حفظ کیتس۔ 1992ء توں 2000ء تک ایہ اللہ دا پاک کلام حفظ کریندا ریہے۔ اٹھ سالاں وچ حفظ مکمل کرݨ دے بعد اینکوں ایہ شوق تھیا جو میں قرۃ دا وی مکمل علم حاصل کراں۔ اپݨے بابے توں اجازت گھِن 2000ء وچ ہی حُسنِ قرۃ دی تعلیم سانگے مسافر خانہ ضلع بہاول پوردے ہک عظیم اُستاد سئیں قاری عبدالستار مہروی دی خدمت اچ حاضر تھیا۔2000ء توں 2003تک اُنھاں دی خدمت کر تے قرۃ دا مکمل علم حاصل کیتُس۔ احٖ کل پورے مُلک اچ حُسنِ قراۃ دے حوالے نال محفلاں دی زینت بݨدے۔ اِنھاں دا گھرانا قرآنِ پاک دی تعلیم و تدریس دے حوالے نال علاقے وچ خاصہ مقبول ھے۔ اِنھاں دے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں اپݨے دَور دے ٻہوں وݙے قاریِ قرآن ہِن۔ جئیں وجہ توں اِنھاں کوں پورے علاقے وچ احترام دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ اللہ دے ایں کلام دی برکت پاروں قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے وسیب دی جان ہِن۔ اللہ دے پاک کلام نال محبت ، سوہݨے مدینے والے دی الفت، آلِ نبیؐ اولادِ علی ؑ نال عشق تے صحابہ کرام دی سِک اِنھاں دے ایمان دا حصہ ھے۔ سرکارِ مدینہ دی محبت اِنھاں کوں وراثت وچ ملی ھے۔ ایہ اپݨے بابے سئیں دے نقشِ قدم تے ٹُردے پِن، بے لوث خلقِ خدا دی خدمت کریندن۔ ایں فقیر دا لالچ لوبھ والا پاسہ بالکل خالی ھے احٖ کل اپݨے پُتر محمد اویس قادری کوں قاریِ قرآن بݨاوݨ دا شوق رکھدن۔ ایں نیک کم اچ اللہ پاک اِنھاں دی مدد فرماوے۔ آمین
سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت
سرائیک معاشرے نے اپڑی حیثیت کوں مناوڑ کیتے سائنٹیفک طریقے نال جدوجہد کیتی ھے اَتے ثقافتی علامتاں کوں رواج ڈتے ۔ بھل ڳالھ اے ھے جو اساں انھیں چیزیں دا جائزہ گھندے ہیں جو ثقافت دا حصہ بڑیا ھِن ۔ ڈوھر شال ، لسان دا تحفظ ، لکار کھیس ، ڳندی ، کھسہ ، کھیڑی ، گُرڳابی ، تِلے آلی جُتی ، چنری ، لہنگا ، گھاگھرا ، پوپا ، ھسی غرض تمام سُڑہپ دے لوازمات جئیں زندگی کو خوبصورت بڑاوڑ ءِچ بنیادی کردار ادا کیتن ۔
وادیٔ سندھ دی تاریخ
محمد بن قاسم نے ٧١٢ء وچ اپݨے چاچے تے کوفہ دے گورنر حجاج بن یوسف دے حکم تے سندھ تے حملہ کیتا تے نال ای صوبہ ملتان وی فتح گھدس تے اپݨا گورنر مقرر کر ݙتا. ایں اقدام کوں مرکزی خلیفہ دی تائید حاصل ہئی.
سرائیکی وسیب دی قدیم تاریخ
سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان دی تاریخ بہوں قدیم اے. ایں تاریخ دا تفصیلی جائزہ درج ذیل اے. کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔
سکندر اعظم دا حملہ تے اوندے بعد دے حالات
قلعہ ملتان دی قدامت دے بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن۔
مسلماناں دی آمد تے اوندے بعد دے حالات
ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن.
شجاع آباد
ضلع ملتان دا اہم شَہر اے۔ امباں دا شہر وی آہدن. نواب شجاع خان نے بݨایا ہائی،
سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت
سرائیکی وسیبی کلچر
سرائیکی وسیب ثقافتی اعتبار نال مالا مال اے جتھوں دی ٻولی تے ایندے لہجے، کھاوݨ پیوݨ دے طور طریقے تے اتھوں دے سوغاتاں، شادی ویاہ دے رسماں تے ریتاں، پکنک مناوݨ دا قدیم طریقہ ساوݨی وغیرہ سب کجھ اہم اے تے انہاں سب چیزاں تے محنت کرݨ دی لوڑھ اے.
شجاع آباد
قلعے تے فصیل دے اندر بند ہے، شہر دے چار دروازے ہن،
سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت
ثقافت
سرائیکی وسیب دے علاقے چولستان دا مقامی لباس تے ورتاوا، سرائیکیاں دا قدیم لباس اے جیہڑا تھل سمیت پورے وسیب وچ کہیں نہ کہیں شکل وچ رائج اے. ’’اجرک‘‘ جیہڑا اج سرائیکی تے سندھی زبان دا لفظ بݨ چکا ہے اس دا ماخذ دراصل عربی لفظ ’’ازرق‘‘ ہے جس دے معنی نیلے دے ہن۔ ’’ازرق‘‘ کس طرح اجرک وچ تبدیل تھیا‘ اس دے پچھوں ہک تاریخی واقعہ ݙسا ویندا ہے کہ جݙݨ محمد بن قاسم سندھ دے رستے ملتان آیا تاں اتھوں دے لوگ نیلے چادراں پاتے ہوئے ہن‘ عرب سپاہیاں نے مقامی لوگاں دے نیلے چادراں ݙیکھ کے ’’ازرق‘‘ آکھ کے پکارا بعد ازاں ایہو لفظ اجرک وچ تبدیل تھی گیا‘ گو اج سندھی اجرک وچ مختلف رنگاں دا استعمال تھیندا ہے لیکن ابتدائی عہد وچ اجرک نیلی ہی بݨائی ویندی ہئی.
شجاع آباد
تعلیم
سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت
ثقافت
بے مل گھنوں ہا تاں سئے  رنگ مل  ونڄِن ہا
شجاع آباد
اکھییں دا چھراں آلا ہسپتال ٻہوں مشہور ہے،
سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت
ثقافت
اساں تاں اَسمان توں رنگ مل گھن ٹھہائے ہن
شجاع آباد
شجاع آباد وچ پی ٹی وی دا بوسٹر وی ہے،
سرائیکی وسیب دی تاریخ تے ثقافت
ثقافت
اجرک دے پھل بݨئے ہن
(شہبازتبسمؔ)
تہذیبی اَتے ثقافتی اعتبار نال سرائیکی وسوں داجائزہ گھنوں تاں مختلف ویلھئیں وچ جیویں جیویں ویلھا وَٹیندا ائے اونویں اتھوں دے رنگ وئی ابھردے ائن۔آریا قوم دا اتھاں آوݨ وئی اتھوں دے جغرافیائی سݨہپ دی وجہ کنوں تھیا جو چرانداں دریائے سندھ دی وجہ کنوں ساویاں ہن۔ ایویں ہی ایں خطے وچ سکندرِاعظم وی آیا۔ہندو،سکھ،عیسائی تے منگول نسل دا وی ایں خطے ݙو کافی رجحان رہ ڳئے تے ویلھا بہ ویلھا ہنیں ایں علاقے تے آپݨا اثرو رسوخ ڄماوݨ دا اہر کیتا۔ چھیکڑ انگریزیں کنوں تھیندا ہویا اے خطہ مسلمانیں دی آماجگاہ بݨیا۔
ہندو مت
بھارت دا اکثریتی مزہب اے. ہندو دھرم دے پاڑاں قبل از تاریخ دے زمانے نال جڑے ہوئے ملدن.جیندا تذکرہ مہابھارت, رامائن, منودھرم شاستر, ارتھ شاستر تے گیتا وچ ملدے.اے ہندو دھرم دے مقدس کتاباں تاریخ دے نال نال دھرم دے اصول وی ݙیندن. انہاں کتاباں وچ مذہبی اکابرین رام چندر جی، کرشنجی، درڳا دیوی وغیرہ دے حالات زندگی تے وی روشنی پوندی اے.ایہو مذہب سرائیکی وسیب دا قدیم تے بنیادی مذہب ہئی جیہڑا اسلام دے آوݨ تک اتھوں دا اکثریتی مذہب ریہا.
ٻدھ مت
بدھ مت ہندوستان توں شروع تھیا مگر اے مشرقی ایشیائی ممالک وچ رائج تھیا تے ایندے علاوہ افغانستان، پوٹھوہار تے سرائیکی وسیب وچ وی اسلام دے آوݨ توں پہلے موجود ہئی.
وسیب دی جغرافیائی ون٘ڈ
سرائیکی وسیب یا سرائیکستان وچ حالیہ اضلاع دی تعداد تریوی اے. البتہ کجھ نویں اضلاع بݨݨ دے امکانات ہن جنہاں وچوں کلاچی، تونسہ، کوٹ ادو، احمد پور شرقیہ دے امکانات تے مطالبات موجود ہن. اگر اے ضلعے بݨ ڳئے تاں تعداد تریوی توں ودھ ویسی تے اے وی تھی سڳدا اے کہ ہک ڈویژن دا اضافہ وی تھی ونجے جیویں کہ میانوالی یا بھکر دے ڈویژن بݨاوݨ دے مطالبات سامݨے آندے ودن.اضلاع دے ناں بہاولنگر, بہاولپور، بھکر ڈیرہ غازی خان، جھنگ، خانیوال، خوشاب، لیہ، لودھراں، میانوالی، ملتان ، مظفر گڑھ، اوکاڑہ، پاکپتن، رحیم یار خان، راجن پور، ساہیوال، سرگودھا، ٹوبہ ٹیک سنگھ، وہاڑی ہن. ایندے نال نال ڈیرہ اسماعیل خاں تے ٹانک وی ایں تندیر ءِچ شامل ہن۔ کوہ سلیمان دے پہاڑی سلسلے کنوں گھن تے بارڈر تونڑیں۔ کشمور کنوں گھن تے اوکاڑہ تونڑیں ڈیرہ اسماعیل خاں ٹانک تونڑیں جغرافیائی اعتبار نال سرائیکی لوک آباد ہن تے اڄوکے ویلھے ءِچ نئیں بلکہ عرصہ قدیم توں اتھوں دے ڄم پل ہن۔ اتھوں دے واسی ہن۔ ہنیں دیاں ریتاں رسماں اَنج ہن۔ ہنیں دی تہذیبی افادیت آپݨا اثر پوری وسوں ءِچ آپݨی پوری طاقت نال موجود ہے۔
سرائیکی وسییب دے سماجی، اقتصادی مسئلے
چاہیدا تاں اے ہے جو جدید سائنسی ٹکنیک نال تھل دی ایں صلاحیت کوں ودھایا ویندا۔ ایندے پکھیاں، جانوراں کوں بچایا ویندا، اینکوں نیشنل ورثے دا درجہ ݙے کے محفوظ بݨایا ویندا۔ پر ایندے اُلٹ اینکوں ترقی دے ناں تے بنجر آکھ کراہیں کھیت کھلیاݨ دی شکل وچ ملیامیٹ کیتا ویندا پئے۔ پہلے مرحلے وچ کُپیں دے ذریعے ایندے درختاں کوں کوئلہ بݨایا ڳئے۔ کوئلہ بݨاوݨ آلے اے کُپ تھل اچ ہر جاہ تے ݙٹھے ونڄ سڳدن جیڑھے مقامی آبادیاں راہیں pollution دا باعث ہن جیڑھی کہیں ریاستی ایجنسی یا اِتھوں دے سیاسی مُہاندرے کوں نظر نئیں آندی۔ کہیں فورم ولوں کوئی ڈیمانسٹریشن یا واک دا اہتمام نئیں تھیا۔ ناں ای ایں ڳالھ کوں ترقی دی ترڄیحات وچ رکھیا ڳئے جو انہیں کوں بند کرایا ویندا۔ ایں خطرناک کم وچ ملوث لوکاں کیتے متبادل روزگار دا انتظام کیتا ویندا۔ ۔ پر ایہو ای فرض کیتا ڳئے جو تھل تاں بنجر اتے غیر آباد ہے۔ سو اینکوں مزید بنجر اتے غیر آباد تھیوݨ ݙیویجے۔ اڄاں مقامی آبادی pollution دی ایں مصیبت توں جانبر نہی پئی تھیندی جو پتہ لڳے "ویران" تھل کوں آباد کرݨ کیتے گریٹر تھل پئی آندی ہے۔ حقیقت تاں اے ہے جو "پاݨی دا کال ہے، پاݨی دا کال ہے" دا شور مچا کے سندھ دریا کوں محض ہک نہر اچ تبدیل کیتا ویندا پئے، جیڑھا کچھی سونے دی پچھی نال کݙاہیں سو لڑیاں اچ واہندا ہئی۔ کُجھ سوجھواݨاں دا اے خیال وی ہے جو اے کیوں نئیں سوچیا ویندا جو کُجھ مُدت پچھوں اِتھوں دیاں زمیناں وی اونویں سیم تھور نہ تھی ویسن جیویں اُتلے پنجاب اچ تھی چُکن؟ کیا ترقی دے ناں تے نہری نظام بھوئیں کوں مریندا اتے گُھٹیندا نئیں آندا؟ ممکن ہے اے سبھ خدشات سیاسی مواد دی حثیت رکھدے ہوون۔ وت وی اساں سرائیکی، پنجابی، اردو ادیباں دی اے ذمہ داری بݨدی ہے جو اپݨی حکمران elite دے اڳوں تھل دی ݙُکھ بھری کتھا رکھوں۔ تمام مُہذب دنیا اے سمجھیندی ہے جو اندھی ٻُلہݨ کوں، پاڑے کوں، ہرݨ کوں، ہنس کوں بچاوݨ دے کلچرل معنے کیا ہوندن۔ یا اے وی کہیں Green Peace دا صرف media play ہے؟ گلوبلائزیشن دے ناں تے مقامی ثقافتاں راہیں اِنہاں دی وسوں کوں جیویں ماریا ویندا پئے بالآخر بارود دا ڈھیر ثابت تھیسی۔ ھووݨاں تاں اے چاہیدا ہا جو ترقی بارے خدشات کوں دُور کیتا ویندا۔ تھل دی ثقافت، ایندے گیت، ایندی شاعری، ایندے پھل، پکھی، جانور محفوظ کیتے ویندے۔ ایندے وسݨیکاں تائیں جتھاں جتھاں او پئین، سہولتاں پُڄایاں ویندیاں۔ اینکوں نیشنل میوزیم دا “World Heritage” اعزاز نصیب ہوندا۔ کوئی اے پُچھ ݙیوے جو تھل مرݨ، کتاب مرݨ، دریا مرݨ، ہرݨ مرݨ، جنگل مرݨ دے کیا معنے ہوندن؟
ثقافتی سُن٘ڄاݨ دی ڳول
اکثریت ہوندیں ہوئیں اقلیت دی حالت وچ جیوݨ دی ہک اڄوکی وݙی مثال سرائیکی ہن۔ لکھاں ایکڑ بھوئیں تے قبضہ، اوپری افسر شاہی، بجٹ وچ اپݨے حق کنیں وانڄ ، اماں ٻولی جیندا کوئی سرکاری ماݨ نئیں اَتے نوکریں تے تعلیمی اداریں وچ کہیں کوٹے مُتوں نینگر۔۔۔ ہوند رَکھیندیں ہوئیں اݨ ہوند۔ اے ہک غلامی نئیں تاں ٻیا اینکوں کیا آکھیجے؟
غلام دی وݙی نشانی اُوندی سُنڄاݨ نہ ہووݨ ہے۔ او ٻس غلام ہوندے۔ اوندی لوڑھ، سِک سَدھر، چنڳا مندا، اے سبھ کہیں وی کھاتے وچ شمار نئیں تھیندے۔ اوں مالک کیتے کماوݨے اتیں مالک اونکوں جیندا رکھݨے۔ اے ہک اَڄایا جیوݨ ہوندے۔ بندے کنیں گھن قومیں تائیں غلام دی ایہا ای نشانی ہے جو او سُنڄاݨ مُتوں ہوندے۔ اڳوں سبھ غلامی دے جیوݨ دیاں رمزاں ہن جیڑھے غلام ای ڄاݨدن۔
غلامی کنیں مُکتی دا پیلھا قدم اپݨے آپ دی، اپݨے سروپ دی سُنڄاݨ ہوندے۔ اے کم ہک اَنتر کلاکاری منگدے۔ ایندے کیتے ہک اینجھی ننویں دید دی لوڑھ پوندی ہے جیڑھی پُراݨے کوں ننواں کرݨ دا چمتکار کرے۔ شاعری اتیں قصہ کہاݨی اڳوں آندن جو ننواں علامتاں اتیں استعارے بݨائے ونڄن۔ شئیں دے ننویں ناں رکھیندن۔ نںویں ڳالھ مُہاڑ کیتی ویندی ہے۔ جتھاں جتھاں ننویں سُنڄاݨ بݨی ہے، اُتھاں ایندا اے کلاتمک روپ نُشابر ریہے ڳئے۔ شیت کُجھ ایں کیتے وی جو کلا تے آرٹ وچ کُجھ اینجھے ڳُݨ ہن جیڑھے غلام کیتے اوں مُنڈھلے اتیں ڳٹیں گوݙیں ٻیٹھے ݙربھئو نال ڄالݨ تےاوندی پچھاݨ کرݨ سوکھا بݨا ݙیندن۔ ڳالھ جو وی ہووے پراپݨی ہوند اتیں سروپ دی سُنڄاݨ دی پیلھی پوڑھی کلاتمک ای ہوندی ہے۔
نویں سماجی تے ادبی تحریک
ساݙے ٹھوس تجربے ہک خاص ذہنی عمل وچوں گزر کے اساکوں مجرد تصور اَتے خیال ݙیندن۔ اَساں اُنہیں تصورات اَتے خیالیں کوں لفظ ݙیندے ہئیں اَتے انسان لفظیں وچ سوچیندے۔ جے ٻولݨ والے لفظیں وچ نہ لکھیا پڑھیا ونڄے تاں ادیب دی شخصیت ونڈیج ویندی ہے ۔ جے او ماء ٻولی وچ لکھدے تاں لکھت آلی ٻولی دے لفظ اَتے اُنہیں دے تعلق نا ل ڳنڈھیے تصور اَتے خیال وی ذہن وچ آ ویندن اَتے جے او ماء ٻولی کنوں اَنج لکھت پڑھت آلی ٻولی وچ لکھدے تاں ٻولݨ آلی ٻولی دے لفظ نال ڳنڈھے تصور اَتے خیال ذہن وچ آ ویندن۔ ݙوجھی ڳالھ اے تھیندی ہے جو جیڑھی ٻولی لکھت پڑھت وچ نئیں آندی اوندا ادیب آوݨ آلیں نسلیں تئیں نئیں پُڄدا۔ ادبی روایت دا تسلسل تُرٹ ویندے۔ ادب اَتے زبان وچ ترقی نئیں تھیندی، ٻاہروں دے لفظیں دا سہارا گھنݨاں پوندے۔ ٻاہروں دے لفظیں دی موسیقی اَتے ماء ٻولی دے لفظیں دی موسیقی وچ تال میل ٻہوں دیر نال بݨدے۔ ایں واسطے ہک دور دےلکھتیں وچ غیر ہموراگی اَتے اُچ جھک آ ویندے۔ اُوں تحریر وچ ٻولی دا اصل رَچاؤ نئیں آندا ۔ ٻولݨ آلی زبان کلہی نظمی سرمائے تائیں محدود تھی کے رہ ویندی ہے اَتے ایں نظمی سرمائے وچ وی روایت دا تسلسل نئیں ہوندا ۔ نویں تقاضیں واسطے شاعری سانچے (Poetic Pattern)نئیں ہوندے نہ اِی اِنہیں سانچیں دا اِرتقاء تھیندے۔ ایں کنیں وَدھ اے ہے جو شاعر ٻنھیں ٻولیں دے ترقی یافتہ شاعریں، سانچیں اَتے ڈِکشن وچ شاعری پڑھدا راہندے ۔ایں واسطے لکھی نہ ونڄݨ آلی اپݨی ماء ٻولی وچ اظہار دیاں ٻہوں مشکلاں آ ویندین۔
ڈائری دا پنا 35
ڈائری دا پنا : 35
بُگھار دے چفیروں موراں دے ٹھکانڑے ہَن ' دھمی نال مور گلیاں ویڑھیاں چھتاں تے ان لاہندے ہَن ' ایں چار سو جھگیاں دی وستی وچ اُنہاں کیتے دانڑا پانڑی دریہ ہا ' بگھار باہرو ہرناں دی ڈس ہئی ' تتر ہی تتر ہَن ' روہیڑیاں دے ونڑاں تے رتے پُھل نہ ماندے ہَن ' جالیں تے پیلھوں ہَن ' شوکت ہنگورجو دے ڈاڈے دے پڑ ڈاڈے ایہ وستی آباد کیتی ' بھیلاں دے ترے سو گھر ہَن ترے مندر ہَن جتھاں اوہ اپنڑی ماتا دیوی کوں پُجیندے ہن ' بھیلاں دے ہر گھر وچ ماتا دیوی دی مورتی ہئی ' ما دی مورتی ' بھیل بے گھر تھئے ' روز روز دیاں دھاڑاں اگوں رُل گئے ' شودر بنڑے ' اچھوت بنڑیے ' دلت سڈویجے ' شیڈول کاسٹ دی ملامت چاتی ' پر ما کوں نال نال گِھن ٹریے ' بِھیلاں ما نہ وساری ' ما کوں رنگلے ویس کرائے ' ما کوں چنیاں چولیاں پوائیاں ' ما دے بھجن بنڑائے ' گھر دی سبھ توں سوہنڑی جاہ تے ما کوں بِلہایا ' ما دے نانویں ڈیوے بالے ' ما دے نانویں میلے ٹَھہائے ' بِھیلاں دی ماتا جیندی رہوے 'ایہ میڈی وی ماتا ہئی ' ما کہیں دی ہووے سانجھی ہوندی ' ایہ دھرتی ماتا ہئی ' اساں کتھاہیں ونجا چھوڑی بِھیلاں سانبھ گھدی ' خلیل کنبھار ڈرائیونگ دے تھکیڑے وچوں ذرا کَھن سم گیا ہا ' شوکت روٹی مانی دے اہر وچ ہا ' میں ایں وستی دیاں گلیاں وچ پیا لنگھدا ہَم۔ رفعت عباس
راؤ ظفر نواز
انہاں دا تعلق بہاولپور نال اے۔ سیاسی طور تے پاکستان سرائیکی پارٹی نال جڑے ہوئے ہن۔ سرائیکی تحریک دے نظریاتی رہنماواں اچ انہاں دا شمار تھیندے۔ پیشے دے اعتبار نال وکیل ہن۔
مجید امجد دیاں نظماں
٢٦مارچ دی رات کوٹ مٹھݨ وچ ہک نوجوان شاعر شکیل پتافی کنوں مجید امجد دیاں نظماں سُݨدا ریہا۔ مجید امجد دی شاعری ہمیشہ کنوں میکوں اپݨی ذات، جیڑھی کائنات وچ بےشمار دنیاویں دے اسرار اِچ گھری ہوئی تے کائنات دی وسعت اِچ اپݨی بے مائیگی کوں کوئی شکل ݙیندی ہوئی لڳدی ہے۔ میں دیر تئیں سوچیندا ریہاں جو ایں کائنات دی وسعت دا ادراک نہ کر سڳݨ اِی شاید شاعری دی بنیاد ہے۔ میݙے نال ہمیشہ ایہوں مسٔلہ ریہے جو اپݨی ذات کوں جتنے چھوٹے کنوں چھوٹے حوالے نال محدود کیتے تے وَل جیڑھے ویلے اوندے اُتیں غور کرݨ شروع کیتے تاں اپݨے ٻَئیں جُڑیں ہوئیں حوالیں نال ودھ تے وَل پورے کائنات دے تناظر وچ پھیل ڳئی ہے کوئی چھوٹی کنوں چھوٹی ڳنڈھ کھولیندیں ہوئیں اچانک ایں ڳالھ دا احساس تھئے جو او ڳنڈھ تان نہیں کُھلی اوندے نتیجے اِچ ہک ٻئی وݙی ڳنڈھ پئے ڳئی ہے۔ مجید امجد دی شاعری تے غور کریندیں،رنگیں،موسمیں تے آوازیں دے نال ہک ٻئی طرح دی آشنائی پیدا تھیندی ہے ہک ایہو جَئیں موسیقی،ہک ایہو جَئیں دُھن اَلاپ اِچ تاں ہک مرمستی تیے سرگوشی پیدا کریندی ہے جیڑھی کہیں چیز دے جانݨ نال تاں تھیندی ہے پرائے سُراں اَنت اِچ فنا دے ہک اینجھیں راگ اِچ بدل ویندیں جیڑھا دوبارہ بندے کوں اپݨے ہووݨ دی اَزلی بے معنویت تے لاکھڑا کریندے گویا اوں نکتے تے جِتھوں او ٹُریا ہا پرائے سارا سفر دائرے دی شکل اِچ نہیں بلکہ ہک ایجھاں کھاڑا ہے کتھاہوں اِی شروع تھی پوندے،کہیں نشانی دے بغیر۔ کیا شاعر دا کوئی علیحدہ منصب ہے شاعری او کہیں سماجی فریضے دی ادائیگی تے طور تے کریندے کیا اے فرض کوئی ٻیا بندہ وی ادا کر سڳدے۔ جے اِتلی ڳالھ ہے تاں کہیں بندے کوں وی فریضے ݙتا ونڄ سڳدے۔ ہک خاص بندے کوں کیوں شاعر آکھیا انڄے۔ میڈݙے بالکل نزدیک ہک وݙا شاعر وی سُتا پئے آخر روہی اِچ کوئی ٻیا غلام فرید کیوں نہیں پیدا تھیا کہیں ٻئے روہی کوں اونویں کیوں نہیں ݙٹھا،روہی اُپݨے سکے پُتریں کوں او بھیت کیوں نہیں ݙتا جیڑھا خواجے پاتے۔ ظاہر روہی وچ وَسݨ نال ڳالھ نئیں بݨدی،روہی کوں اپݨے اندر وَساوݨ نال بھیت کُھلدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک شاعری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک شاعر۔ ونکی:سرائیکی شاعر ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک شاعری۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
راݨا خرم
راݨا خرم دا تعلق لیاقت پور ضلع رحیم یار خان نال اے۔ کجھ عرصہ سرائیکی صوبے دی وی انہاں نے تحریک چلائی۔ ول کجھ عرصے تک جمشید دستی دی جماعت نال منسلک رہ ڳن۔
سامی زباناں
لسانیات تے نژادیات وچ لفظ سامی (Semitic) (کتاب مقدس توں "سام"، عبرانی: שם‎) مغربی ایشیاء (مشرق وسطی) دے زباناں کیتے ٻولا ویندا ہئی۔ اے زباناں ایشیائے کوچک، شمالی افریقہ، افریقہ تے مالٹا وچ پھیل ڳئے، جنہاں کوں ہݨ مجموعی طور تے سامی زباناں آکھا ویندے۔ سامی زباناں چند زباناں دا ہک خاندان ہے جیہڑے مغربی ایشیا، شمالی افریقا تے مشرقی افریقا وچ ٻولے ویندن۔ انہاں دے ٻولݨ والیاں دی تعداد 30 کروڑ دے قریب ہے۔ ایں خاندان وچ عربی، عبرانی، امہری، تگرنیا تے مالٹائی زباناں شامل ہن۔ انہاں زباناں وچ مالٹائی زبان رومی رسم الخط وچ لکھی ویندی ہے۔ ٻولݨ والے رومن کیتھولک مسیحی ہن تے ایں زبان کوں آس پاس دے عربی لہجیاں دے مقابلے وچ قرآن دی زبان دے قریب ترین سمجھا ویندے۔
عبداللہ عرفان
"واونْے ونْ دا بدھل" ملک عبداللہ عرفان ہوراں دی کتاب " گالھے دی پوتھی" دا مُہاکڑا ء۔ اے کتاب چین دے مہان لکھاری "لوشیون" دے " قصے دا ول قصہ" Old tales retold تے پاگل دی ڈائری دا سرائیکی ترجمہ ءے۔ کہیں وی ادب دے ارتقاء تے ودھارے کیتے اپنْےآسوں پاسوں چار چفیروں دی تہزیباں ثقافتاں تے بولیاں دے تراجم اپنْی بولی ءچ ضرور تھیونْیں چاہئدے ہن تاں جو دنیا کوں سمجھنْ تے نال جڑن دا شعوری رستہ بنْے۔ "گالھے دی پوتھی" کجھ ڈینہواریں توڑیں پی ڈی ایف کاپی اپ لوڈ کرڈیساں۔ شہزاد عرفان
عبداللطیف بھٹی
سرائیکی شاعر ہن
پھینگاں پھینگاں
پھینگاں پھینگاں تیݙے تَن تے
ٹُـرِن ملُوکڑی ٹور
سفریں دے وِچ پَیلاں پان٘وِن
نہ کوئی ݙر نہ ݙور
نہ کوئی قیدُو نہ کوئی کھیڑا
نہ کوئی شہر بھنبھور
کَو کِڑوا نہ شور
ہَتھوں ٻُٹی، کَنـوں ٻُٹی
ہَتھوں ٻُٹی، کَنـوں ٻُٹی
خاب اِچ ڳاہݨے پاوے
چَڑھ اَسمان اُݙاریاں بھرے
مُول نہ بھوئیں لَہوے
ہِـیر دے ہار او پا ڳَل اِچ
سان٘جھ دے ڳان٘وݨ ڳاوے
تَلی اُتے دھر تے چن کُوں
سِجھ دے نال الاوے
اَکھ ڄو کُھلی،کُھلی رہ ڳئی
کَنیں کُوں ہَتھ لاوے
ٻُٹ پیا ہَتھیں آوے
غریب لوگ
غریب لوک
زینب بنت کمال
زینب بنت کمال (اردو: زینب بنت کمال)۔ اُمِ عبد اللہ زینب بنت کمال الدین احمد بن عبد الرحیم سعدیہ جماعیلیہ صالحیہ مقدسیہ دمشقیہ، ایل سنت والجماعت دی مہانْدری زنانی عالمہ اَتے محدثہ ہَن، حنبلی مذہب دی پیروکار ہَن۔ مہان٘درے علمی، دینی، سیاسی اَتے عسکری ٹَٻَّر نال تعلّق رکھین٘دی ہَن۔ نِکّے لاء تُوں ای طلبِ علم دا شون٘ق ہئی، علماء تُوں ملاقات، اِنّھاں تُوں علم حاصل کرݨ اَتے اِین٘دے کِیتے پن٘دھ کرݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہئی، اے تئیں جو علم حدیث وِچ اِنّھاں دے زمانے دے کبار محدثین وِچ ڳِݨیا وین٘دا ہئی۔ پرے پرے تُوں تلامذہ اِنّھاں دے کول آن٘دے ہَن، اِنّھاں دے تلامذہ وِچُوں اَݨ ڳِݨت مہان٘درے اَتے کبار علماء ڄَمّے ہَن۔ شادی نئیں کِیتی ہئی اِیں کِیتے اِنّھاں کُوں "عذراء" دے لقب نال سݙّیا وین٘دا ہِے، ٻہوں لَمّی حیاتی تقریباً ٩٤ ورھیاں دی عُمر پاتی ہانیں۔
غریب لوگ
لِئو ٹالسٹائی
زینب بنت کمال
ناں تے نسب
کنیت: غیر شادی شدہ اَتے اَل تُوں بغیر اِنّھاں دے ݙو کنیتاں ہَن: (١) اُمِ عبد اللہ۔ (٢) اُمِ محمد۔
غریب لوگ
(سرائیکی ترجمہ: اجوُ، ٣٠ اکتوبر ٢٠١٧، اسلام آباد)بلال بزدار
زینب بنت کمال
ڄَم پَل اَتے حیاتی دا احوال
سنہ ٦٤٦ ہجری مطابق ١٢٤٨عیسوی وِچ دمشق وِچ ڄَمّے ہَن،
وفات
زینب دی وفات ݙو شن٘بہ دی رات، ١٩ جمادی الاولیٰ سنہ ٧٤٠ ھ مطابق ٢٢ نومبر ١٣٣٩ء کُوں تھئی۔
حوالہ جات
ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:تیرھویں صدی دیاں اسلامی مسلم عالماں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:اُستانیاں
سنین اَتے سرائیکی ادب ریت تے روایت
"سرائیکی ادب ریت تے روایت" وِچ سئیں ڈاکٹر طاہر تونسوی تحقیقی تنقیدی مجموعے وچ سنین دی اصلاح در برابر توجہ کیتی ہے ۔ ادبی تذکرے اتے ادبی تاریخ دے ایں پکھ توں اکھ نوٹی نہیں ونج سگدی۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں اپݨی ایں کتاب راہیں ہک اینجھے عملی سلسلے دا منڈھ بدھے۔ جیڑھا سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے علمی / تحقیقی مزاج کوں بݨاوݨ کیتے مدد گار ثابت تھئے۔ اتے ایں طرحاں آوݨ والے محققین اپݨے ادبی کم دی بنیاد وچ تحقیق اُتے رکھیسن۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی دیاں ’’ سنین‘‘ دی تحقیق دے تناظر وچ کجھ ٻئیاں مثالاں وی ݙٹھیاں ونج سگدین۔"'جے تونیں چراغ اعوان دی ہیر دا تعلق ہے چراغ اعوان ایہ داستان 1170ء وچ لکھی'""'نجات المومنین' عبدالکریم جھنوی دی تصنیف ہے جیڑھی  1086 ء وچ لکھی ڳئی'""'میݙی تحقیق دے مطابق سب توں پہلے ہیر رانجھا دا قصہ لکھیا ڳئے تے اینکوں 1126ہجری وچ چراغ اعوان رقم کیتے… ایندے بعد لطف علی ، سیف الملوک 1195ہجری وچ تے مولوی عبدالحکیم 1218ہجری وچ لکھئے۔ اکبر شاہ سسی پنوں دا قصہ 1250ہجری وچ لکھئے'"ڈاکٹر طاہر تونسوی ہک ٻئی جا لکھدن : …’’ سیفل نامہ دی تصنیف دے سال وچ اختلاف ہے ’’ پنجابی شاعراں دا تذکرہ‘‘ وچ مولا بخش کشتہ ایندا سال تصنیف 1209ء درج کیتے۔ سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق دا خیال اے جو سئیں لطف علی اے مثنوی 1105ء وچ تصنیف کیتی ہے ۔ سئیں لطف علی آپ ایندا سال تصنیف تحریر کیتے۔ فرمیندن:
روز خمیں ختم تھیا دفتر سن تاریخ لکھیو سے
بارہویں سخت صدی توں جو ہک پنجک جا گھنیوے"ایندا مطلب اے جو ایندا سال تصنیف 1205ء بندے ۔ سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق قلمی نسخے وچ بارہویں دی بجائے یارہویں پرھے تے اے خیال ظاہر کیتے جو اے 1105ء وچ لکھی ڳئی اے۔ ایندا مطلب اے ہے جو ایں طرحاں سو سال دا فرق پئے ویندے۔""سئیں حبیب فائق دے کتب خانے وچ فقیر محمد عارف دے سرائیکی تے اردو سفر نامے دا قلمی نسخہ موجود ہے جیندے توں پتہ لگدے جو سئیں فقیر محمد عارف حج دا سفر 1298ہجری وچ کیتے تے  1301ہجری وچ وطن واپس آئن۔ انہیں دا وطن وستی لال سونہارا (بہاول پور) ہے ایں حوالے نال ایہ سرائیکی دا پہلا منظوم سفر نامہ قرار ݙتا ونج سگدے‘‘