cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منصور شانی
بانگ ادبی فورم دا "سہا سہا کے" ایگزیکٹو ممبر بنڑیاں وداں، بانگ ادبی مجلہ دی خدمت وی کریناں. کجھ دوستیں کو اے خوش فہمی وی ہے جو دائرہ دین پناہ دا واحد "عروضی" ہاں. ت کجھ آہدن کائناں آصف اعوان توں اصلاح گھندے. اے ڈوہیں غلط صحیح ہن مطلب عروض سکھاونڑ دی کوشش آصف کرینا ودے ت میں دعاء گو ہاں آصف کامیاب تھی ونجے پر "بچوں کا کام نئ ہےلاہور جانا". شبیر شرر دی سنگت اچ بہوں سارے ادبی دشمن ت بہوں سارے ادبی دشمنیں دی وجہ توں بہوں سارےادبی سجنڑ بنڑا چکاں. سنگت اچ زیادہ تر شاعر اینجھے ہن جنہیں دے شعریں تے داد نہ ڈیواں تاں او راضی نیں تھیندے ت داد ڈے ڈیواں تاں ضمیر راضی نیں تھینا. "سک سہیلی" پہلی "پھوت" مارکیٹ اچ گھٹ ت میڈی الماری اچ ڈھگ پئ ہے، جےتوں بےوفا ہیں تاں گھٹ میں وی کائنی تیڈی سک کوں ڈیکھیں سہیلی بنڑیساں ہک بےادب بندےاے شعر پڑھ تےمیسج کیتے جےتوں بدتمیز ہیں تاں گھٹ میں وی کائ نی توں جتھاں ٹکرسیں میں پنجی کڈھیساں (پھینٹی لگانا)
خیر اجکل میڈی شاعری توں محفوظ رہونڑ واسطےاے ڈی خالد سمیت ڈھگ دوستیں آکھۓ توں نثر لکھ،حالانکہ غزل دےپنج شعریں نال وقتی جان چھٹ وینی ہانیں پر ہنڑ تاں پنج صفحے پڑھنےپوسن تےداد نہ ڈیسن تاں میں نراض، داد ڈے کے میکوں مطمئن کرن ضمیر دی خیر ہے. 2۔ انٹرویو ڈاکٹر عبدالمجیدنتکانی، دائرہ دین پناہ، جنوری 2021ء
کتاباں
انہیں دا ہک سرائیکی مجموعہ کلام "سک سہیلی" دے ناں نال چھپ چکے تے سرائیکی ادب دے سدھارے کیتے سرائیکی مائیکروفکشن دی پہلی کتاب "چنتا" دے ناں نال چھپ چکی ہے. اردو ادب دا انتخاب ناشر بانگ ادبی فورم دی طرفوں ڈوجھا منتخب غزلیہ انتخاب "برگ صحیفے"جولائی 2021ء اچ چھپیے۔ بانگ ادبی فورم دے ذیلی ادارہ بانگ میسجنگ گروپ دے بانی ہن.
ادارہ ہینڈ آؤٹ انہیں دیں ادبی خدمات دے صلے وچ انہیں کوں ادبی ایوارڈ وی ڈے چکے.
نظم
اساں ہیں کچ تے کرور وانگوں
اساں ہیں ٹالہیں دے بور وانگوں
اساں ہیں ہر دم قصور وانگوں
اساں تاں ساہ دی وی سدھ نی رکھدے
اساں ہیں بیڑی دے پور وانگوں
اساڈے سینے ھے آس دا بل
اساں ہیں بلدے تنور وانگوں
اساں تاں پیریں دی خاک وی نئیں
سئیں منصور شانی ونکی:سرائیکی شاعر
غزل
کنیں تے ہتھ رکھدا کیوں پئیں دل دی آواز ء دوستا
ہر کہیں تے ہے ظاہر جیہڑا الله او راز ء دوستا
شہریں دا شر شمر سمجھ کوچہ نگر کافر سمجھ
دنیا دہر کربل ہیوی زندگی محاذ ء دوستا
روندا کیوں پئیں ہوݨیں ہوݨیں اے تاں آغاز ء دوستا
میں تاں محبت عشق وچ ٻس فرق ڈٹھے ایتلا
او تاں فقط آذان ہئ اے تاں نماز ء دوستا
کل میں صنم خانے گیاں سارے منا کے آ گیاں
کل کئ نراض ہَن دوستا اج ہک نراض ء دوستا
ہک ناں گیا آہدا ودے شاکر ہا شیشہ ترٹ گۓ
شاکر شرر, شاکر قمر, شاکر شیراز ء دوستا
منصور شانی
کجھ شعر
١۔ ہک وار چمیے میں ناں تیݙا
ہݨ منہ کوں ماکھی نئیں بھاندی
٢۔ شعر میڈا ہے تنقید سوکھی تاں نی
منہ سنبھالیا ونڄے لوظ تولیے ونڄن
٣۔ کوڑ کیتے هاں زهر_قاتل میں
سچ لو ماکھی دی کار بیٹھاں میں
٤۔ مونجھ میڈی کوں مار مکیسی میکوں سینے لیسی
اے قبر هے بابے سئیں دی میڈے نال الیسی
کیا اے اندھیں دی پاسداری نئیں
مائیکرو فکشن نمونہ
الله روٹی ڈیسی
آخر ہک ڈینہہ نکڑے پتر پچھ ہی گھدے "ابا سئیں تہاڈا اللہ نال جھیڑا تاں کائنیں کیوں جو تساں روزانہ آہدے ہاؤ اللہ روٹی ڈیسی الله روٹی ڈیسی پر سنجھ ویہلے تساں تاں خالی ہتھ آ ویندے وے؟
او آپنڑیں پتر دی اے گال سن کے چپ هی ره گیا....
آخر انهیں گاهلیں دا جواب هے هی کائیں کنے...
اج او پیو ،بالیں دا ٹکر کما کے کوئٹے توں ولدا پۓ اوندے ہک ہتھ اچ کپڑے دا بنڑیا هویا تھیلا ہے جیندے وچ اوں اپنڑیں نیانڑیں لو ونگاں گھن تے رکھیاں هویاں هن تے نکڑے پتر لو نقلی گھڑی....
دل هی دل وچ او سوچیندا ودا ها جو میڈے بال میکوں چھی مهینیں بعد گھر ڈیکھ تے کتنے خوش تھیسن تے اے چھوٹی عید انهیں لو وڈی عید بنڑ ویسی.
بس کوں هک جھٹکا لگے تے بس رک گئ اے...."سارے پنجابی تلے لهه آؤ" ہک سخت آواز آئ تے اوندے بعد اے سرایکی مزدور اپنڑیں هی وطن واسیں دے هتھو قتل کر ڈتا گیا....اوندے تھیلے وچ پیاں ونگاں وینهڑیں چ ونجڑ توں پهلے ترٹ گیاں تے نقلی گھڑی دا ٹائم وی پورا تھی گیا ها...
پنجاب دی غیر منصفانه پالیسیں دی بلی اج هک بیا سرایکی چڑھ گۓ.
اتے اج فذر نال مولوی صاحب مسجد کوں بانگ سنڑاونڑ ویندے پۓ ھن تاں بالیں دی ماء بالیں کوں آھدی بیٹھی ھئ "اماں تہاڈا ابا تہاڈے واسطے اللہ کولو روٹی گھننڑ لنگھ گیا ها تے اج آ ویسی....
مولوی صاحب مائک دے کن ءچ اپنڑے کن بند کر کے بانگ ڈینونڑ شروع کر ڈتی ھے......
اللہ اکبر اللہ اکبر....
لکھت منصور شانی
نثری لکھت دا ہک نمونہ
نانویں ‏‎(9TH CLASS)‎‏ دے نانویں ہک مزاحیہ لکھت
ساڈےزمانےبستےوچ رحیم بخش آلا قاعدہ ،تختی تےاستادیں دی ڈھیر ساری سختی دےنال مس قلم قابل_ذکر چیزاں ہوندیاں ہن.البتہ ولدیں ہوئیں مس بستےدی بجاۓکپڑیں تےہونی ہئ ت گھر ونجوں ہا تاں اماں صحیح کپڑے چھنڈکیندی ہئ اوں ویہلے کپڑ چھانڑ دا مطلب سمجھ آ گیا ہا. ول جدت شروع تھئ پہلےرحیم بخش گۓ ول ایندا قاعدہ گۓول تختی ختم تھئ ول سختی ختم تھئ تے ہنڑ الحمداللہ پڑھائ ہی ختم تھی گئ ہے لیکن بھلا تھیوے عینکی ماہرین دا معروضی حالات دے عین مطابق معروضی سسٹم گھن تےسنداں ونڈیندےبیٹھن.
ہک میٹرک پاس بھتریجےکوں آکھئم چاچو اےکانڈھا پڑھ ہاں کیندا ہے آہدے چاچو ڈو ناں لکھۓ کھڑن شریف لنگاہ جناب منصور شانی صاحب.میں آکھۓپتر بشرف_نگاہ لکھیا کھڑا ہوسی.بیا ہک بھنڑیجا الحمداللہ ایں ٹائم شاہین بچیں کوں نۓبال و پر ڈیندا ودے ایں رمضو قصائ کوں رمضو کسائ لکھ کے آکھۓمیں انگلش میڈیم ہاں. اگو تےونجو تاں حالت تاں وٹیج ویندی ہےعربی اچ ہک سکولی خط لکھی بیٹھا ہا ت ڈاہ اچو ڈاہ نمبر ہن استاد صاحب موٹےشیشیں آلی عینک دےوچو ڈیکھ ت میکوں آکھئس ڈیکھ ماشاءاللہ کتنا ذہین بال ہےاو تاں جیہرلے ڈیکھاں اردو اچ خط لکھ تےزیر زبراں پا تےاردو کوں عربی ریڈی میڈ کیتی بیٹھا ہا.
اردو ادب دےطالبعلم کوں شعور آ ویندے لہذا ایندے کولو ادب دی توقع انتہائ بےادبی ہےجیہڑا غالب دا بغور مطالعہ کیتی بیٹھا ہووےاو تاں پانڑی دی جاہ ت شراب کوں بسم اللہ آکھسی ت ول منٹو دے افسانے... واہ سبحان اللہ. چھیکڑ ت اقبال دا ہک شعر، شکایت ہےمجھےیا رب خداوندان_مکتب سے سبق شاہین بچوں کو دے رہےہیں خاکبازی کا.
آلیاں بھنوالیاں وچو...
قائی قبیلہ
ترک قبائل دی ہک شاخ جہری غز ترک اچوں ہک ہے قائی ترکی زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے او بندہ جیکیں قوت تے اقتدار ہووے ایہہ خانہ بدوش تے جنگجو قبیلہ ہئی
ہجرت
قائی قبیلہ یارہویں صدی اچ وسط ایشیا توں اناطولیہ آیا اونہہ ٹائم اناطولیہ تے سلجوکیں دی حکومت ہئی ایندے علاوہ کجھ خاندان چودھویں صدی توں بلقان اچ آباد ہن
قبیلے دا نسب
غز قبیلے دیاں 2شاخاں ہن بوزوک اوچوک
غز دیاں ٻیاں ترائے شاخاں ہن جیندے سرداری کوں بوزوکلار آہدے ہن گون خان آئی خان ییلدیز خان گون خان دے ولا چار قبیلے ہن قائی قبیلہ بیات آلقااولا قرہ اولا
تاریخ
کڃھ کتابیں تے خطوط توں معلوم تھیندے کے ایہہ قبیلہ منگولیں دے حملے توں بعد اپݨے سردار گندوز الپ دی نگرانی اچ وسط ایشیا توں اناطولیہ آ ڳیا ہئی اوں وقت اتھاں سلجوک حکومت ہئی پئی ایہہ قبیلہ اناطولیہ دے شہر اخلاط اچ خیمے لا کے آباد تھئین اگلے سال ایندے سردار گندوز الپ دریائے دجلہ اچ بڈ کے مر گئے ایندے بعد اوندا پتر سلیمان شاہ سردار بݨڑیا کڃھ سال بعد دریا پار کریندے ہوئیں اوندی وی موت تھی ڳئی انہاں توں اوندا پتر ارتغل قبیلے دا سردار بنڑئیے جہرا سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دا پیو ہئی۔اڃ وی اٻھے اناطولیہ دے وچ قائی قبیلے دے نشان تے قبراں ملدئین قبیلے دا سردار بݨڑݨ توں بعد ارتغل اپݨے قبیلے دے نال ارزنجان چلیا گئے جتھاں سلاجقہ روم تے خوارزمین دے درمیان جنگ چلدی پئی ہئی اتھاں ارتغل قونیہ دے سلطان علاؤالدین کیکوباد نال ملیا جہری سلاجقہ روم دی ہار توں بعد ہک عظیم سلطنت بݨی ایویں لڳدے کے ایہہ خاندان تقریبا سنہ 1229 اچ دریائے دجلہ پار کرکے قونیہ اچ چلیا ڳیا
سلطنت عثمانیہ دی ابتدا
سنہ 1299 اچ ارتغل دے پتر عثمان نے اناطولیہ اچ سلطنت عثمانیہ دی بنیاد رکھی
مہر اعجاز احمد اچلانہ
مہر اعجاز احمد اچلانہ ہک پاکستانی سیاستدان دان ہے جہرا پنجاب اسمبلی اچ 2002توں اڃ تونڑیں ہے آپ دا تعلق لیہ توں ہے
ڃم
مہر اعجاز اچلانہ 15 جنوری 1966 کوں ضلع لیہ دے شہر کوٹ سلطان اچ ڃمیے ہن
پارٹی
مہر اعجاز اچلانہ دی پارٹی مسلم لیگ ن ہے
سرائیکی افسانہ، پاݨی
سرائیکی افسانہ
پانڑیں
واہ واہ ہے، اللہ بادشاہ اے، کاغذ دی بیڑی اے ، کبوتر ملاح اے ،۔ کپڑی مائی سُتی پئی اے ، اُٹھ سراندی ڈتی پئی اے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ڈاڈا جند وڈا قصے دا تھل بدھیندا بیٹھے تے نال نال بھاہ وی پھلریندا بیٹھے۔ سارے کئو کیتی بیٹھن پر سانول کو عجیب اچوی ہے ، کہیں ویلے کہیں چُنڈ اِ چ باہندے تے کہیں ویلے کہیں چُنڈ اِچ، ساری مجلس کو بے چسا کیتی بیٹھے۔ ڈاڈا ڈاڈھی ٹیرویلی کھاندے پر صبر دا گُھٹ بھر دے قصے اِچ رُجھ ویندے ۔
مارکہ ! ہِک ہا بادشاہ ، بادشاہ تاں اللہ آپ اے، او ہِک ٹوٹے زمین دا بادشاہ ہا۔بادشاہ موت توں ڈاڈھا ڈرداہا۔" موت دا ذکر کریندے خود ڈاڈے دی وی چھرکی نکل گئی ۔ نال بیٹھے ڈیوائے اپنا سر گوڈیاں اچ چا ڈتا۔ "خیر مارکہ بادشاہ موت دے ڈر پاروں اپنے اندروں باہروں فوج رکھیندا ہئ ۔ ول ہِک وڈا محل بنوایس۔ جیندے آسون پاسوں  ہِک وڈی فصیل ہئی تاں جو موت اندر نہ وڑے ۔ ہِک ڈیہاڑے ہِک وزیر بادشاہ کوں مشورہ ڈِتا۔ بادشاہ سلامت ! اِتھاؤں ترائے ڈیہاڑیں دے پندھ تے ہِک پہاڑ اے، پہاڑ اِچ ہِک تلا اے، جے تساں اوندا پانی پی گِھنو تاں او پانی آبِ حیات اے تہاکوں کڈاہیں موت کائناں آسی ۔ بادشاہ ایہہ گالھ سُن تے منادی کرادتی بھئی جیڑھا جوان ایہہ پانی بھر آسی اونکوں میں ادھی شاہی دان کریساں۔ لوگ لالچ اِچ آگئے ، اُنھاں ڈاڈھے تن مارئیے پر پانی بھر تے کوئی وی نہ ولیا تے ول ہِک ڈیہاڑے ۔۔۔۔۔" قصہ سُنیندے سُنیندے ڈاڈے سنگت کوں جو ڈِٹھا سارے اُباسیاں بیٹھے ڈیندے ہن ۔ ڈاڈے آکھیا :۔ "مارکہ!اج اتنا کافی ہے اگوں دا واقعہ کلھ رات سُنیساں ۔"  ایہہ گالھ کر ڈاڈا مُسک پیا ۔ اسمان دُو ڈیکھ آپ مرادا آہدے :۔"واہ اللہ سئیں آں ! ساڈے چیتے وی نینگریں وانگوں بناویں ہا ۔ بے فکرے رُلوں ہا ، بے فکرے سموں ہا ۔ "ول ڈاڈے دم درود پڑھیا ہِک پُھوکا اپنے بُت کوں ماریُس تے ڈُوجھا وستی کوں تے ول کلمہ پڑھ تے سم پیا۔
ایڈوں سانول اونویں بے چسا بیٹھا ہا ۔ کہیں ویلے اُٹھی باہوے ، کہیں ویلے دگھر ونجے۔ ہر ویلے پانی بارے سوچے ۔ سانول اللہ ڈِتے مور دا وڈا پُتر ہئی، او پانی برن واسطے سوچیندا ، ول خیال آندس  جو ایہہ کم آپے تھی ونجے ہا تاں کیڈا چنگا ہا ۔ ول او پانی دا سوچ تے پریشان تھی ویندا تے دِل اِچ پانی بھر آون دے منصوبے بنیندا۔ چاچی پھاپھل کئی واری سانول کوں کانواں آلی سرکار دی زیارت کروا آئی ۔ پانی پڑھوا تے پلوایس۔ ڈولے نال تعویز بدھیس ۔ پر سانول کوں کوئی فرق نہ پیا ۔ ہر ویلے سوچاں اِچ غرق راہندا ہا۔ نال آلی وستی دے جوگی آکھیا جو" مائی پھاپھل ! پتر تیڈا بدھیا پئے ، میں ست راتیں جگارا کٹیساں اللہ خیر کریسی ۔" ایہہ گالھ سن چاچی ٹھک پھک پلو نال بدھے چالھی روپے  جوگی کوں کھول ڈتے تے ہتھ بدھ عرض کیتس:۔ "سئیں آں ! میڈا سانول میکوں ولا ڈے میں گدری گاں دی واگ نذر کریساں " وستی دا ہر بندہ گویڑ کریندا ۔ اللہ جانے سانول کوں کیا تھی گئے ۔ ہکو ڈاڈا جند وڈا بے فکرا ودا ہا۔ مطمئن ہا ، چک تے حقے دا سوٹا چھکیندا تے ول اسمان دو ڈہدا تے مُسک پوندا سانول دی بے چینی اونکوں مونجھا کیتی ودی ہئی نہ کوئی سانول دا درد بجھ سگدا ہا نہ سانول آپ کہیں کوں ڈس سگدا ہا۔
ڈاڈا جِند وڈا وستی آلیاں کوں کٹھا ودا کریندے جو مارکہ رات ضرور آواہے قصہ اتھاؤں شروع کریساں جتھاں مکیاہئ۔اللہ ڈتا پانی دے وارے توں آندے تاں اگوں پتر دی لاش پئی ہوندی اِس۔ جیندے منہ اِچوں جھگ نکلدی پئی ہوندی اے ۔ اللہ ڈتا لاش چا وستی ؤڑدے تاں ڈاڈا جند وڈا آہدا بیٹھا ہوندے :۔ "بالو ! سانول اوں پاسے گئے جتھوں پانی بھر کے کوئی نی ولیا.
احمد بن محمد ثعلبیؒ
ابو اسحاق احمد بن محمد بن ابراہیم الثعلبیؒ یارہویں صدی عیسوی دے مسلمان عالم دین ہن۔ سنی علما دی جانب توں آپؒ کوں بہت بلند مرتبہ ݙتا گیا۔ طبقات الکبریٰ جلد 3 صفحہ 23 تے ثعلبی کوں درج ذیل الفاظ وچ خراج تحسین پیش کیتا گیا:
احمد بناکتی
احمد فناکتی یا احمد بناکتی (انگریزی: Ahmad Fanākatī or Ahmad Banākatī؛ فارسی: احمد فناکتی / احمد بناکتی) ہک فارسی مسلمان ہئی جیہڑا یوآن خاندان دے شہنشاہ قبلائی خان دا وزیر خزانہ ہئی۔
اکرم قادری
ڄاݨ سُنڄاݨ
خواجہ احمد یساویؒ
خواجہ احمد یساویؒ (عربی: أحمد يسوي، ازبک: Ahmad Yasaviy، Аҳмад Ясавий, ئەحمەد يەسەۋىي; قازق: Ахмет Ясауи، Axmet Yasawï, احمەت ياساۋئ; آحمِت يَسَویٛ; ترکی: Ahmet Yesevi) سیرام شہر وچ 1093 کوں پیدا تھئے, تے 1166ء وچ حضرت، ترکستان (موجودہ ترکستان (شہر) وچ فوت تھئے.  ایہ ݙوہیں شہر ہݨ قازقستان دا حصہ ہن. آپؒ ہک ترک الاصل شاعر تے صوفی ہن، آپؒ ترکستان دے علاقے وچ پہلی روحانی شخصیت ہن جنہاں نے اتھاں صوفی سلسلے دی بنیاد رکھی۔ ۔ احمد یساویؒ نے پہلے ترک صوفی سلسلے 'یساویہ دی بنیاد رکھی، جیہڑا بہت جلد ترک زبان ٻولݨ والے علاقیاں وچ پھیل گیا۔ آپؒ اپݨے پیشرو یوسف ہمدانی دے حنفی مکتب فکر نال تعلق رکھدے ہن.
سلسلہ نسب
خاندان شیخ ابراهیم دی روایت مطابق آپؒ دا سلسلہ نسب امام محمد حنفیہ بن علی ابن ابی طالب نال ونج ملداہے:
شیخ ابراهیم بن شیخ الیاس بن شیخ محمود بن شیخ محمود بن شیخ محمد بن شیخ افتخار بن شیخ عمر بن شیخ عثمان بن شیخ حسین بن شیخ حسن بن شیخ اسماعیل بن شیخ موسیٰ بن شیخ مؤمن بن شیخ ہارون بن شیخ الشیوخ بحر العرفان جبل الاطمینان قطب ترکستان خواجہ اسحاق باب بن عبد الرحمن بن عبد القہار بن عبد الفتاح بن امام الحنفی بن علی بن ابی طالب.
اکرم قادری
(لکھت:ملک عبدالخالق نعیمی)
ضلع لودھراں ہک علمی ادبی تے مختلف مکتبِ فکر نال تعلق رکھݨ والے سوجھواݨاں دا شہر ھے۔ ایں شہر دے آہروں ٻاہروں وسݨ والے لوک سوہݨے ، سِدھے سادے، خوش اخلاق تے ادیب لوک ہِن۔ مذہبی رُت دی ساول وی ایں وسیب وچ ڈھیر سوہݨی ݙسدی ھے۔ ’’ڄاݨ سُنڄاݨ ‘‘ دے حوالے نال احٖ اساں ایں وَسوں دے ہک سوہݨے نینگرقاری محمد اکرم قادری کوں سویل سنگت اچ شامل کیتے۔محبتیں والے ایں سنگتی کوں سرائیکی زبان تے ادب نال عشق ھے۔ اساں ضلع لودھراں توں جلا ل پور ݙے ونڄوں تاں اساکوں راہ وچ ہک بس اسٹاپ ’’نویں وستی ‘‘ توں گُزر کراہیں جلال پور پیر والا ونڄݨا پوندے۔ ایہ ایں نویں وستی بس اسٹاپ تے قاری محمد اکرم قادری اپݨا ہک جنرل سٹور ’’قادری جنرل سٹور‘‘ دے ناں نال چلائی پئے۔ قرۃ دے حوالے نال قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے اپݨے وسیب وچ عزت دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ سوہݨی آواز ہووݨ پاروں اینکوں وسیبی محافل وچ ہمیشہ یاد رکھیا ویندے۔ قرآنِ پاک اپݨے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں توں حفظ کیتس۔ 1992ء توں 2000ء تک ایہ اللہ دا پاک کلام حفظ کریندا ریہے۔ اٹھ سالاں وچ حفظ مکمل کرݨ دے بعد اینکوں ایہ شوق تھیا جو میں قرۃ دا وی مکمل علم حاصل کراں۔ اپݨے بابے توں اجازت گھِن 2000ء وچ ہی حُسنِ قرۃ دی تعلیم سانگے مسافر خانہ ضلع بہاول پوردے ہک عظیم اُستاد سئیں قاری عبدالستار مہروی دی خدمت اچ حاضر تھیا۔2000ء توں 2003تک اُنھاں دی خدمت کر تے قرۃ دا مکمل علم حاصل کیتُس۔ احٖ کل پورے مُلک اچ حُسنِ قراۃ دے حوالے نال محفلاں دی زینت بݨدے۔ اِنھاں دا گھرانا قرآنِ پاک دی تعلیم و تدریس دے حوالے نال علاقے وچ خاصہ مقبول ھے۔ اِنھاں دے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں اپݨے دَور دے ٻہوں وݙے قاریِ قرآن ہِن۔ جئیں وجہ توں اِنھاں کوں پورے علاقے وچ احترام دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ اللہ دے ایں کلام دی برکت پاروں قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے وسیب دی جان ہِن۔ اللہ دے پاک کلام نال محبت ، سوہݨے مدینے والے دی الفت، آلِ نبیؐ اولادِ علی ؑ نال عشق تے صحابہ کرام دی سِک اِنھاں دے ایمان دا حصہ ھے۔ سرکارِ مدینہ دی محبت اِنھاں کوں وراثت وچ ملی ھے۔ ایہ اپݨے بابے سئیں دے نقشِ قدم تے ٹُردے پِن، بے لوث خلقِ خدا دی خدمت کریندن۔ ایں فقیر دا لالچ لوبھ والا پاسہ بالکل خالی ھے احٖ کل اپݨے پُتر محمد اویس قادری کوں قاریِ قرآن بݨاوݨ دا شوق رکھدن۔ ایں نیک کم اچ اللہ پاک اِنھاں دی مدد فرماوے۔ آمین
خواجہ شیراز محمود
خواجہ شیراز محمود ہک پاکستانی سیاستدان دان ہے جہرا قومی اسمبلی اچ 2002توں 2013 تونڑیں تے 2018 توں ہݨڑ تونڑیں
پارٹی
خواجہ شیراز محمود دی پارٹی تحریک انصاف ہے
ہائے جلی الصّوت
چِتاونی
اے ڳالھ یاد رہوے جو شعر دی تقطیع کریندیں ہوئیں ہائے جلی الصَّوت حذف نھئیں تھیندی بلکہ شمار کیتی ویندی ئِ۔ ٻیاتاں کہیںوی لوظ دی ہائے ہوز کن پہلے آوݨ آلا حرفِ تَہجّی جے کرحرف عِلّت (یعنی الف ، ی، و یا نون غنہ ) ہوسی (جہڑا جو ہمیشہ غیر متحرک یعنی ساکن ہوندے ) تا او ہائے ہوز ہائے جلی الصَّوت اکِھیسی پر ݙو حرفی لوظ تے اے قانون لاگو نئیں تھیندا جیویں جو اُتے مثال ئِ چ ݙتے ڳئے ݙو حرفی لوظ ݙٹھے ون٘ڄ سڳدن دیہہ ( دِ، ے، ہ) ٻانہہ ( ٻ، ا، ن، ہ) ، ڳوہ (ڳ، و، ہ) سُنہہ (سُ ، ن ،ہ ) مُنہہ (مُ ، ن، ہ) وغیرہ ئِ چ ( ی ، ا، و، ں ) ہائے ہَوزّ کِن پہلے آئین اینہہ واسطے اے ہائے ہوز جلی الصوت اکھیسی۔
اِملاء
ہائے خفی الصَّوت تے جلی الصَّوت دی املا کوں نشابر کرݨ وی ضروری  ئِ۔ جے کر انھیں دی املا درست نہ ہوسی تاں وت انھیں دا ہک ٻئے کِن نکھیڑا ٻہوں اڑانگھا تھی ویسی ۔ لکھت دے لحاظ نال ہر حرفِ تَہجّی دیاں ترے شکلاں ہوندئین یعنی ( ۱۔ ابتدائی شکل ، ۲۔ درمیانی شکل، ۳۔ اخیری شکل ) ہائے ہَوزّ دیاں اے مطلوبہ ترے شکلاں کجھ ایں ہِن۔۔
ابتدائی شکل
ہہ۔ مثلا ہد ہد ، ہرمل ، ہاتھی ، ہوا ، ہلکا وغیرہ ۔
اخیری شکل
’’     ٓ ‘‘،’’ ہہ ‘‘ ہ :ہائے ہوّز دی اے اخیری شکل ٻہوں اہم ئِ کیوں جو لکھاری ہمیشہ ایندی لِکھّت ئِ چ غلطی دے مرتکب تھیندن ۔ ہائے ہَوزّ دی اے (    ٓ  ) پہلی شکل ہمیشاں ہائے خفی الصَّوت کیتے استعمال تھیندی ئِ جیویں جو آرٹیکل ۱۵ ہیٹھ مثالاں ݙتیاں ڳئیں۔ جݙاں جو ݙوجھیاں ݙو شکلاں (ہہ، ہ ) ہائے جلی الصوت کیتے استعمال تھیندئین جیویں جو آرٹیکل ۱۶ ہیٹھ مثالاں ݙتیاں ڳئین ۔ ہائے خفی الصّوت کوں ہائے جلی الصّوت آلی کار تے ہائے جلی الصّوت کوں ہائے خفی الصّوت وانگوں لکھݨ سراسر غلط ئِ ۔جے کر انھیں دی شکل کوں گݙ مݙ کر ݙتا ویسی تاں وت لوظیں دا درست تلفظ کرݨ دا رستہ ونجیج  ویسی۔۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ابنِ ابی حاتم
ابن ابی الحاتم الرازی قدیم محدث، مفسر تے جرح و تعدیل دے امام تسلیم کیتے ویندے ہن۔ ابو محمد کنیت ہے ناں عبد الرحمن بن محمد بن ادریس بن منذر بن داود بن مہران تمیمی الحنظلی رازی اے. 240ھ بمطابق 854ء کوں رے، ایران وچ پیدا تھئے۔ ابن ابو حاتم دے ناں نال مشہور ہن. انہاں دے والد ابو حاتم الرازی امام حافظ تے محدث ہن. ایہ اہلسنت والجماعت نال تعلق رکھدے ہن تے عقیدہ جہیمیہ دے سخت مخالف ہن۔
حیاتی وہاݨی
انہاں دے والد امام فی الحدیث ،امام جرح والتعدیل ہن، طلب حدیث وچ انہاں دے بال بہت سفر کیتے،  انہاں دے پتر عبد الرحمن آہدے ہن کہ میݙے والد فرمیندے ہن میں طلب حدیث وچ اس وقت نکلا جیہرلے میݙی عمر ست سال ہئی تے اکثر سفر میکوں پیدل کرݨا پئے، ہزاراں فرسخ چل کے علم حدیث حاصل کیتا. انہاں سفراں وچ كوفہ توں بغداد کتنے سفر میں کیتے میکوں انہاں دا شمار وی یاد نی. ہیں طرح مکہ توں مدینہ کئی سفر کیتے تے بحرین جیہڑا صلا دے قریب ہئی. پیدل مصر ویندا ہئی. مصر توں رملہ، رملہ توں بیت المقدس، رملہ توں عسقلان رملہ توں طبریہ تے دمشق، دمشق توں حمص تے حمص توں أنطاكية، تے أنطاكية توں طرسوس، ول واپس طرسوس دا سفر کیتا
استاد تے شاگرد
بہت سارے مشائخ وچوں چند ہک ایہ ہن:
خلیل کنبھار
امر کوٹ مٹھی 'نِمنڑ جو شہر اسلام کوٹ جیندے چوک وچ سندھی شاعر امام علی جانجھی ملیا تے وت کارونجھر جبل دے کٹورے وسیا شہر ننگر پارکر تے وت ڈیو جی مہاراج دا قصبہ کاسبو جتھوں رن آف کچھ چار میل دے پندھ تے ہئی ' میگھواڑیں دی ایں وستی وچ راما مندر اوندے ان گنڑت مور تے یوسف فقیر دے سندھی سرائیکی کلام دی گائیکی پچھوں خلیل کنبھار دی شاعری بکھی.
ابنِ ابی حاتم
استاد تے شاگرد
تے مندرجہ ذیل حضرات شاگرداں وچوں ہن:
وفات
ابن ابو حاتم دی وفات 327ھ بمطابق 938ء وچ تھئی۔
خلیل کنبھار
نمونہ کلام
مَنُش کا دیس
خلیل کنبھار
سندھی توں ترجمہ علی آکاش
بلئے تجھ میں بَل ہی کیسا
تیرے پاس اجل کی باتیں
تو ہے لُٹیرا لوٹتے ہو
تیرے پاس ہیں سونے پیتل کی باتیں
مَنُش میں کیسے مٹی مہکے
تو کیا سمجھے
تو کیا جانے
ساتھ مجھے چاہتے ہو لینا
کارونجھر کو کاٹ کے لے لو
سارا دیس بھی ساتھ میں لے لو
جس میں
تپتے دوپہروں کو اکثر
غزوۂِ ہوازن
پس منظر
مکہ تے طائف دی درمیان وادی وچ بنو ہوازن تے بنو ثقیف ڋو قبیلے آباد ہن۔ اے وݙے بہادر، جنگجو تے فنون جنگ توں واقف سمجھے ویندے ہن۔ فتح مکہ دے بعد وی انہاں نے اسلام قبول نہ کیتا انہاں لوگاں نے اے خیال قائم کر گھدا کہ فتح مکہ دے بعد ساݙی واری ہے ای کیتے انہاں لوگاں نے اے طے کر گھدا کہ مسلماناں تے جیہڑے اوں وقت مکہ وچ جمع ہن ہک زبردست حملہ کر ݙتا ونڄے۔ چنانچہ حضور ﷺ نے عبد اللہ بن ابی حدرد کوں تحقیقات کیتے  بھیڄا۔ جݙݨ انہاں نے اتھوں واپس آ کے انہاں قبائل دے جنگی تیاریاں دا حال بیان کیتا تے ݙسایا کہ قبیلہ ہوازن تے ثقیف نے اپݨے تمام قبائل کوں جمع کر گھدے تے قبیلہ ہوازن دا رئیس اعظم مالک بن عوف انہاں تمام افواج دا سپہ سالار ہے تے سو ورہیاں توں زائد عمر دا ٻڈھا۔ درید بن الصمہ جیہڑا عرب دا مشہور شاعر تے منا ہویا بہادر ہئی، بطور مشیر دے میدانِ جنگ وچ گھنایا ڳیا ہے تے اے لوگ اپݨے عورتاں ٻالاں بلکہ جانوراں تک کوں میدانِ جنگ وچ گھن آئن تاکہ کوئی سپاہی میدان توں بھڄݨ دا خیال وی نہ کر سڳے۔
خلیل کنبھار
نمونہ کلام
"موکھئے والا رَن" گرجے
غزوۂِ ہوازن
جنگ دے واقعات
نبی کریم 8 ہجری وچ ٻارہاں ہزار مجاہدین دے نال انہاں دے مقابلے کوں نکلے۔ انہاں وچ ݙو ہزار توں زائد نو مسلم تے چند غیر مسلم وی شامل ہن۔ دشمناں نے اسلامی لشکر دے قریب پہنچݨ دی خبر سݨی تاں وادی حنین دے ݙوہیں جانب کمین گاہواں توں اتنے زور دی تیر اندازی کیتی کہ مسلمان سراسیمہ تھی ڳئے۔ مکہ دے نو مسلم افراد سب توں پہلے ہراساں تھی کے بھڄے۔ انہاں کوں ݙیکھ کے مسلمان وی منتشر تھیوݨا شروع تھی ڳئے۔ حضور ﷺ دے نال چند جاں نثار صحابہ میدان وچ رہ ڳئے تے بہادری نال لڑدے رہیے۔ خود رسول اللہ ﷺ تلوار ہتھ وچ گھن کے رجز پڑھدے ویندے ہن۔ ’’انا النبی لاکذب انا ابن عبد المطلب‘‘ آپ ﷺ دی ثابت قدمی تے شجاعت نے مسلماناں دے حوصلے بلند کیتے تے اے مٹھی بھر آدمی دشمن دے سامݨے ڈٹے رہیے۔ حضور ﷺ دے حکم نال حضرت عباس نے ناں گھن کے مہاجر قوم و انصار کوں سݙیا۔ ایں آواز تے مسلمان حضور ﷺ دے گرد کٹھے تھی ڳئے تے ایں شدت نال جنگ شروع تھئی کہ لڑائی دا رنگ بدل ڳیا۔ کفار مقابلے دی تاب نہ گھنا سڳے تے بھڄ نکلے۔ بنو ثقیف نے طائف دا رخ کیتا۔ بنو ہوازن اوطاس وچ جمع تھئے لیکن مسلماناں نے اوطاس وچ انہاں کوں شکست ݙتی۔ مسلماناں کوں شاندار کامیابی تھئی تے دشمن دے ہزاراں آدمی گرفتار تھیے۔
خلیل کنبھار
نمونہ کلام
"کجلا سَر" پر ریکھ کجل کی
راشٹریہ سوایم سیوک سَنگھ
thumb|کیشاو بالی رام، بانی راشٹریہ سوائم سیوک سنگھ یا آر ایس ایس بھارت دی ہک ہندو تنظیم اے. ایہ خود کوں قوم پرست تنظیم قرار ݙیندی ہے۔ لیکن ایہ وی ݙٹھا گیا کہ چند دہشت گردانہ معاملیاں وچ ایں تنظیم دا ہتھ رہا ہے ۔۔ ایں دی بنیاد 1925 ء کوں ناگپور وچ رکھیجی۔ ایں دا بانی کیشوا بلی رام ہیڑگیوار ہے۔ ایہ ہندو سوائم سیوک سنگھ دے ناں نال بیرون ممالک وچ سرگرم ہے۔ ایہ بھارت کوں ہندو ملک گرداندی ہے۔ تے ایہ ایں تنظیم دا اہم مقصد وی ہے۔ بھارت وچ برطانوی حکومت نے ہک واری اور آزادی دے بعد حکومتِ ہند نے ترئے وار ایں تنظیم کوں ممنوع کر ݙتا ہئی۔
خلیل کنبھار
نمونہ کلام
"بھوڈیسر" کا بھروسہ سوجھے
غزوۂِ ہوازن
وقتی شکست
ݙاہ ہزار تاں مہاجرین و انصار وغیرہ دا او لشکر ہئی جیہڑا مدینہ توں آپ ﷺ دے نال آیا ہئی تے ݙو ہزار نومسلم ہن جیہڑے فتح مکہ وچ مسلمان تھئے ہن۔ آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ و سلم نے اوں لشکر کوں نال گھن کے ایں شان و شوکت دے نال حنین دا رُخ کیتا کہ اسلامی افواج دی کثرت تے اوندے جاہ و جلال کوں ݙیکھ کے بے اختیار بعض صحابہ دی زبان توں اے لفظ نکل ڳیا کہاڄ بھلا ساݙے تے کون غالب آ سڳدے۔ لیکن خداوند عالم کوں کجھ لوگاں دا اپݨی فوجاں دی کثرت تے ناز کرݨا پسند نہ آیا۔ چنانچہ ایں فخر و نازش دا اے انجام تھیا کہ پہلے ہی حملے وچ قبیلہ ہوازن و ثقیف دے تیر اندازاں نے جیہڑی تیراں دی بارش کیتی تے ہزاراں دی تعداد وچ تلواراں گھن کے مسلماناں تے ٹٹ پئے تاں او ݙو ہزار نو مسلم تے کفار مکہ جیہڑے لشکر اسلام وچ شامل تھی کے مکے توں آئے ہن ہک دم سر تے پیر رکھ کے بھڄ نکلے۔ انہاں لوگاں دی بھڳدڑ ݙیکھ کے انصار و مہاجرین وی پریشان تھی ڳئے۔ حضور تاجدار دوعالم ﷺ دے پائے استقامت وچ وال برابر وی لغزش نہ تھئی۔ بلکہ آپ ﷺ کلہے ہک لشکر بلکہ ہک عالم کائنات دا مجموعہ بݨے ہوئے نہ صرف پہاڑ دی طرح ڈٹے رہیے بلکہ اپݨے سفید خچر تے سوار برابر اڳاں ہی ودھدے رہیے تے آپ ﷺ دی زَبانِ مبارک تے اے الفاظ جاری ہن کہ
اَنَا النَّبِیُّ لَا کَذِبْ اَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ
خلیل کنبھار
نمونہ کلام
ناریل کا درخت نشانی
غزوۂِ ہوازن
وقتی شکست
میں نبی ہاں اے جھوٹ نی، میں عبد المطلب دا بیٹا ہاں۔ اینہی حالت وچ آپﷺ نے سڄی طرف ݙیکھ کے بلند آواز نال پکارا کہ  یَا مَعْشَرَ الْاَنْصَارِ فورًا آواز آئی کہ اساں حاضر ہیں یا رسول اﷲ! ﷺ، ول کھٻی جانب رخ کر کے فرمایا کہ یَا لَلْمُھَاجِرِیْنَ فوراً آواز آئی کہ اساں حاضر ہیں یا رسول اﷲ! ﷺ،
خلیل کنبھار
نمونہ کلام
"سارنگا" کا گھر بھی سوجھے
"ابھے سنگھ" کا افیم بھی تازہ
جام خان کے "اوتارے" میں میرے لئے
چائے گھونٹ بھی تازہ ہے
"کولھی" "اُٹھ کپاریو" کے اور
ایک حسینی چانڈیو ہے
ذات پات کا فرق نہیں ہے
دھرتی دین دھرم ہے
بس اک چھیل چھبیلی ٹولی
ساون سی بھرپور لگے
ہنستے مور کی "ٹَور" لگے
دل پہ کنندہ "پَور" لگے
کارونجھر کا حسن جوانی
"کولھی" جیسے کھینچے "کاتر"
"گھرٹیاری" کے گھاٹ کے اوپر
بن بارش کے دھرتی سوکھی
ہل کی کوئی جاٹ نہیں ہے
پردیسوں میں بھیک نہ مانگے
پریت سنبھالے کنکر کھائے
مور کبھی نہ ناتہ توڑے
یہی نظارے اور ہر منظر
دل پر بوجھ کے جیسے کھڑا رہے گا
ساتھ اگر میں چلوں گا تیرے
میرا دیس اکیلا ہوگا
تیرے پاس "کھتی کا کھیس" نہیں ہے
"ٹونئر" ٹِکوں" کا بھیس نہیں ہے
اور ہاں
تیرے پاس تو دیس نہیں ہے
تو کیا جانے۔
لوک ادب دی تاریخ
لوک ادب دی تاریخ، کہیں خطے وچ راہوݨ والے لوکاں دی ڄاݨ سُنڄاݨ اتے چیتے دا کمپیوٹر ہوندی ہے۔ ادبی تاریخ کہیں وی خطے اتے قوم دی مجموعی یاداشت دا خزانہ ہوندی ہے۔ ادبی تاریخ بارے محض ایہہ آکھݨا جو اے ماضی دی روایات، حالات، واقعات کوں کہیں، لوک قصّے وانگوں بیان کریندی ہے ایہہ ادبی تاریخ دا غیر واضح پہلو ہے۔ حقیقت وچ ادبی تاریخ گزریل عہد (ماضی) دے واقعات، حالات، رجحانات، دانش اتے علم دی ڄاݨ وندی داناں ہے۔ جتھوں، کہیںوی خطے دے اجتماعی شعور دا پتہ لڳدے۔ تاریخ دے ایں شعورتوں ای کہیں خطے دی قوم اپݨی ترقی دا پندہ کریندی ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
وسوں تے تسلط
وسوں تے ہمیش جابر مسلط رہیے۔ جے اے لکیر نا بنڑدی تے ول اج وسو دے خزانے وسوں تے لگن ہا۔ لیکن ہک تاں اے لکیر پاتی نے ول خطرہ تھئے جو متاں کجھ پاگل ہیکوں مٹا چھوڑن ہنے ول ہی لکیر دے فضائل تے پرلے پار رہنڑ آلے دی نفرت نصاب دے ذریعے نسلاں دے ذہن اچ پاتی اے۔ نصاب اچ اتلا کچرا کینی لیکن جیرھا اسلام پھیلائے نے او ودھ کچرا اے۔ کون ملاں خادم کوں ہک ڈو سال اچ مشہور کیتس ، کون تحریک جعفریہ دی بتی پچھو شیعہ لوائس، کون جہادی مدرسے بنڑا تے نینگراں کوں افغانستان کہیس۔ ؟ ریاست indirectly ساڈا ماحول ای گھٹن زدہ کیتے ہر پاسے اپنڑے مہرے کھڑے کر دتس۔ اصل مقصد ہک ذومبی نسل تیار کرنڑ ہا۔ جیرھی ویسے تے زندہ ہووے پر دماغ کنے ختم ہووے کتھاں وی زندہ انسان دیکھے ہوندا گوشت کھاونڑ سانگے ہوکوں مار رکھے. ریاست تاں بہوں پہلے کامیاب تھی گئی ہئی جڈاں اپنڑا گورنر مار رکھیا ہس تے ول ذومبی نسل بجائے ریاست توں سوال کرنڑ دے قاتل کوں ہیرو بنڑایا ہا۔ البتہ اے سنڑ تے پالیسی میکر خوش ہوسن جو ساڈے وائرس نوی نسل اچ پج گین۔۔ Hassan Murtaza
غزوۂِ حنین دا پس منظر
مکہ تے طائف دی درمیان وادی وچ بنو ہوازن تے بنو ثقیف ڋو قبیلے آباد ہن۔ اے وݙے بہادر، جنگجو تے فنون جنگ توں واقف سمجھے ویندے ہن۔ فتح مکہ دے بعد وی انہاں نے اسلام قبول نہ کیتا انہاں لوگاں نے اے خیال قائم کر گھدا کہ فتحِ مکہ دے بعد ساݙی واری ہے ای کیتے انہاں لوگاں نے اے طے کر گھدا کہ مسلماناں تے جیہڑے اوں وقت مکہ وچ جمع ہن ہک زبردست حملہ کر ݙتا ونڄے۔ چنانچہ حضور ﷺ نے عبد اللہ بن ابی حدرد کوں تحقیقات کیتے  بھیڄا۔ جݙݨ انہاں نے اتھوں واپس آ کے انہاں قبائل دے جنگی تیاریاں دا حال بیان کیتا تے ݙسایا کہ قبیلہ ہوازن تے ثقیف نے اپݨے تمام قبائل کوں جمع کر گھدے تے قبیلہ ہوازن دا رئیس اعظم مالک بن عوف انہاں تمام افواج دا سپہ سالار ہے تے سو ورہیاں توں زائد عمر دا ٻڈھا۔ درید بن الصمہ جیہڑا عرب دا مشہور شاعر تے منا ہویا بہادر ہئی، بطور مشیر دے میدانِ جنگ وچ گھنایا ڳیا ہے تے اے لوگ اپݨے عورتاں ٻالاں بلکہ جانوراں تک کوں میدانِ جنگ وچ گھن آئن تاکہ کوئی سپاہی میدان توں بھڄݨ دا خیال وی نہ کر سڳے۔
قوم پرستی دے ناں اُتے سرائیکی صوبہ دشمنی
" قوم پرستی دے ناں اُتے سرائیکی صوبہ دشمنی "
سیاست ہک انوکھا بَھنڄ ہے۔ ایندے وچ کݙاھیں کݙاھیں دشمن کوں اوندے اپݨے ہتھیار نال مارݨا پوندے۔ اے چھڑی دلیل نئیں۔ اڄوکی تاریخ ایندے نال بھری پئی ہے۔
جݙاں بھٹو دی پھاہی پچھوں پورے سندھ وچ قوم پرستی دا زور ہئی تے جمہوریت دے ناں نال ایم آرڈی دے پلیٹ فارم اُتے سندھیں دے ٻال، تریمتیں، نینگر، ٻُڈھے، سبھے جنرل ضیاالحق دے خلاف چکیں مُکھیں ڈنڈیں بھڑدے پئےہائین تاں اوں ویلھے جنرل ضیا الحق جی ایم سید کوں شابا رابا کیتی۔ قوم پرستی دا بھوت کھڑا کر کنیں آزاد سندھو دیش دا شوشا چھڑوا ݙتا۔ سندھیں دی جمہوری قومی جدوجہد کوں غداری دا لیبل لا کنیں ہیلی کاپٹرز نال ڳوٹھ ڳوٹھ بمباری کیتی۔ مقصد چھڑا اے ہئی جو سندھی کلہے تھی ونڄن، انتہا پسندی دا شکار تھی جمہوریت کوں اپݨی طاقت نہ بݨا سڳن تے نہ ٻنہیں مظلوم قومیں نال سانجھ تھی سڳے۔ ݙوجھی پاسیوں مہاجر قوم پرستی دا شوشہ چھوڑا ڳٰیا۔
ٻیاں ڈھڳ مثالاں ہن۔ پر ودھ پریں کیوں ونڄوں، سبھ کنیں نُشابر تے اڄوکی مثال خود سرائیکی قوم پرسست ہن۔
اڄ جݙاں پارلیمانی وفاقی سیاسی قوتیں دا کُجھ اتفاق رائے بݨدا ݙسدے جو انگریزی سمراج دے بݨائے گریٹر پنجاب کوں ونڈیا ونڄے، آدی واسی سرائیکیں دی اکثریت کوں اپݨا انڄ لسانی صوبہ ملے، اُنہیں دا اپݨا راج ۔۔۔ اختیار ہووے تاں مہا قوم پرست سرائیکیں کوں سرائیکیں دے اپݨے ہتھیا ر نال قتل کرݨ کیتے میدان وچ آ ڳئین۔
مطلب پنجاب دی ونڈ کوں ایتلا متنازعہ بݨا ݙیو جو نہ اے ونڈیجے تے نہ سرائیکیں کوں اپݨی انج انتظامی لسانی سیاسی خود مختیاری ملے۔
اپݨی گروہ دے لوکیں کوں اوں گروہ دے اجتماعی قومی سیاسی مفادات دے خلاف ورتݨ دا سامراجی کم تھیندا آئے تے تھیندا پئے۔ اے اچھنبھے دی ڳالھ نئیں۔
اینجھے ای لوکیں کیتے شائد غالب آکھیا ہئی:
احمد تمول
احمد تمول (3 نومبر 1941ء - 27 اکتوبر 1971ء) ہک بھارتی نژاد جنوب افریقی نسل کشی مخالف کارکن تے افریقن نیشنل کانگریس دے رکن ہن۔
قوم پرستی دے ناں اُتے سرائیکی صوبہ دشمنی
ہوئے تم دوست جس کےدشمن اُس کا آسماں کیوں ہو
احمد تمول
احمد تمول ہک سیاسی کارکن ہن جنہاں نے کھلے عام جنوبی افریقی حکومت دی نسل کشی پالسی دی مخالفت کیتی۔ ایں وجہ توں انہاں کوں ٹررنسوال انڈین کانگریس وچ شامل کیتا گیا. بعد وچ انہاں کوں افریقن نیشنل کانگریس تے کمیونسٹ پارٹی وچ وی شامل کیتا گیا.
تمول دی سوانح عمری دے مطابق اکتوبر 1971ء دے دوران اپارتھائیڈ پولیس نے بڑی بے رحمی نال انہاں دا قتل کروایا ہئی، لیکن پولیس دستاویز دے مطابق انہاں نے جان فاسٹر پولیس اسٹیشن وچ خودکشی کیتی ہئی۔
کامران کامی
کامران کامی سرائیکی شاعر ہے۔ ہرنولی پپلاں میاں والی نال تعلق ہے،
ابنِ اسحاق
محمدؒ بن اسحاق بن یسار بن خیار المدنی (704ء تا 767ء) اٹھویں صدی دے قدیم ترین سیرت نگار ہن جنہاں دی مشہور کتاب سیرت رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، سیرت ابن اسحاق دے ناں نال مشہور ہے۔ ایہ کتاب ہݨ ناپید تھی چکی ہے مگر اس کتاب دا نثری حصہ سیرت ابن ہشام وچ گھدا گیا ہے۔ انہاں دی تاریخ،  اسلامی تاریخ دی قدیم ترین کتاب ہے۔ اوہ یسار دے پوترے ہن جینکوں 12ھ وچ عراق دے مقام عین التمر دے گرجا وچوں گرفتار کر کے مدینے گھنایا گیا ہئی، جتھاں اوہ عبد اللہ بن قیس دے قبیلے دا سردار بݨ گیا. ابو عبید اللہ محمد بن اسحٰق بن یسارمطلبی جیہڑے ابن اسحٰق دے ناں نال مشہور ہن، مدینہ دے رہݨ والے ہن تے سیرت ابن اسحاق دے مصنف ہن۔
thumb|Muḥammad ibn Isḥāq ibn Yasār ibn Khiyār ابن اسحاق ابن اسحاق مدینہ منورہ وچ 85ھ، (704ء) وچ پیدا تھئے. مدینہ وچ قیام کیتا۔ ول کہیں وجہ توں مصر تے اتھوں کوفہ چلے گئے۔ آخر وچ بغداد وچ مقیم تھی گئے ۔
حیاتی وہاݨی
محمد بن اسحاق نے مدینہ وچ پرورش پاتی۔ ابتدائی تعلیم اتھئیں تھئی۔ انہاں نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے متعلق قصص و روایات جمع کرݨ دی طرف خاص توجہ کیتی. انہاں دے اساتذہ وچ امام ابن شہاب زہری،عاصم بن عمر بن قتادہ، عبد اللہ بن ابوبکربن محمد مدنی، غزوات دی تفصیل وچ سب توں نمایاں ہن۔ ہک مستند تے ثقہ راوی ہن۔
وفات
بغداد وچ سنہ 150ھ، 768ء وچ وفات پاتی۔ اگرچہ انہاں دا تعلق تابعین دے دور نال ہئی تے بعض انہاں کوں تابعین وچ وی شمار کریندے ہن۔ امام ابو حنیفہ دے مزار دے نال قبرستان ’’خیزران‘‘ وچ مدفون ہن۔
احمد تکودار
ایل خانی حکمراناں دا تریجھا حکمران جیہڑا ہلاکو خان دا پتر ہئی، اپݨے وݙے بھرا اباقا خان دے بعد تخت نشین تھیا۔ بادشاہی حاصل کریندے ہی تکودار نے اسلام قبول کر گھدا تے اپݨا ناں احمد رکھا۔ thumb|احمد تکودار
اباقا خان دے پتر ارغون نے ایندے قبول اسلام تے تاتاری امرا کوں برانگیختہ کیتا مگر احمد تکودار نے ایہ شورش دبا ݙتی تے ارغون کوں قید وچ سٹ ݙتا۔ کجھ مدت بعد تاتاری امرا نے ول بغاوت کر ݙتی تے ارغون کوں قید توں کڈھ کے بادشاہ بݨا ݙتا۔
احمد تکودار کوں فرار دے سوا کوئی رستہ نطر نہ آیا مگر گرفتار تھیا تے اے ݙو سال ترئے مہینے دی حکومت دے بعد شہید کر ݙتا گیا۔
وستی بزدار
تونسہ شریف کنوں تقریباً 25 کلومیٹر شمال مشرقی پاسو ہک جھوک آباد ہے جیندی تقریباً 200 سال دی عمر ہے. پوری تحصیل اینھ گالھ دی گواہی ڈیندی ہے کہ ایندی شام اور سویر دا نظارہ بہوں سوہنڑا ہوندے. اینھ وستی نے اجاں تک 4 شاعر پیدا کیتن، شفقت بزدار، ریاض فاروق، شاہد ندیم تے میر عثمان. اینھ وستی دے لوگ زیادہ تر جٹ ہن اور رہئ وہئ کریندن.تے ہنڑ نوجوان نسل پڑھائی دو ووی بھرپور توجہ ڈتی پئ ہے. جیھرے لوگ سرائیکی خطے نال پیار کریندین او ہک دفع اتھاں ضرور چکر لاون.
ہک شعر ایں مضمون دی مناسبت نال اے کہ:
جے کڈھائیں سچ دے سفر تیں نکلیں
تاں ساڈی وستی ضرور آویں ؎
وستی بزدار دی اہم شخصیت، شفقت بزدار
شفقت بزدار 14دسمبر 1956ء کوں وستی بزدار تونسہ شریف(پنجاب), پاکستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد حاجی غلام رسول بزدار فوج وچ ملازم ہن مگر خوددار اتنے ہن کہ ملازمت چھوڑ کے کاشتکاری کوں ترجیح ݙتی۔ شفقت بزدار دی والدہ صاحبہ دا تعلق قیصراݨی قبیلے نال ہئی۔ قلمی ناں شفقت بزدار تے اصلی ناں غلام یحیٰی خان اے.
شفقت بزدار نے ابتدائی تعلیم وستی بزدار وچ حاصل کیتی ول 1973ء کوں ہائی اسکول تونسہ شریف توں میٹرک کیتا۔ 1976ء وچ ایف۔ اے، 1978ء وچ بی۔ اے کیتا۔ تعلیم دے حصول دے بعد کوئٹہ وچ بلوچستان کانسٹیبلری وچ بطور کلرک سروس کیتی بعد ازاں پاکستان ریلوے جوائن کیتا۔ زندگی دے ایں سفر وچ بطور ٹیچر تونسہ وچ رپے تے ہݨ اسسٹنٹ پروفیسر( اردو) دے طور تے لیہ وچ مقیم ہن۔
شفقت بزدار دا پہلا شعری مجموعہ ’’کریہہ دا قرض‘‘1995ء وچ چھپا تاں سرائیکی ادبی تے عوامی حلقیاں وچ خاص پزیرائی ملی ـ۔ انہاں نے باقاعدہ کہیں استاد شاعر توں اصلاح نی گھدی لیکن اوہ اقبال سوکڑی کوں اپنا استاد تسلیم کریندن ۔ اس پہلے مجموعے وچ ڈاکٹر طاہر تونسوی، اقبال سوکڑی، پروفیسر شہباز نقوی مرحوم، پروفیسر مہر اختر وہاب تے رفعت عباس دے گراں قدر تاثرات شامل ہن جیہڑے مجموعے دے حسن کوں مزید نکھاردے ہن۔
انہاں نے تھل دامان سرائیکی ادبی سنگت دی بنیاد رکھی تے ہک رسالہ ”سرت لڑی” کڈھا۔
شعری مجموعے
شفقت بزدار دے ترے شعری مجموعے ہن.
اے او ہن جیہڑے چھپ چکے ہن تے موصوف دی شاعرانہ عظمت دا واضح ثبوت ہن۔ انہاں دی شاعری وچ خیال دی جدت، جذبیاں دی سچائی، فکر دی گہرائی، انقلابیت، رجائیت دے رنگ نمایاں نظر آندے ہن۔
راشدہ ماہین ملک
راشدہ ماہین ملک سرائیکی زبان دی شاعرہ ہے۔
ڄم پل
ملتان وچ ١٠ ١کتوبر کوں ڄمی۔
پیشہ
وفاقی اردو یونیورسٹی اسلام آباد وچ اسسٹنٹ پروفیسر ہے۔
نمونہ کلام
تیڈی تصویر اکھیاں وچ سجا کے روز سمدی ہاں
اے کیں آکھائے تیکوں جانی بھلا کے روز سمدی ہاں
نظر اسمان تے کر کے مخاطب چن دے نال ہوکے
تیڈے ناں دی غزل ہک گنگنا کے روز سمدی ہاں
محبت نال میں اپنے سجنڑ دل دے مکان اندر
تیڈی چاہت دی شمع کوں جلا کے روز سمدی ہاں
کیڈا خوش بخت ہیں رج کے میڈا ماہی تیکوں ڈیدھئے
اے گل ماہین شیشے کوں ڈسا کے روز سمدی ہاں
سرائیکی سہہ غزلہ
بے مُل گیا وک شہزادہ
اج دی رات دسمبر والی
اج تاں اپنے نال بلہا کے
میڈا فوٹو چھک شہزادہ
تیکوں میڈی سک ہے جیویں
میکوں تیڈی سک شہزادہ
غیراں دے انج لگ کے آکھے
پا نیں پیار اچ پِھک شہزادہ
پہلے وانگوں کھل شہزادہ
قسمیں میکوں بہوں بھاندا ہے
تیڈے مُکھ دا تل شہزادہ
کہیں توں ڈر نیں پیار اچ ایویں
نعرے مار کے مل شہزادہ
سامنے توں ماہین دے ہوویں
دل ویندا ہے ول شہزادہ
۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اکھ نوں ڈے درشن شہزادہ
اج تاں میڈی من شہزادہ
میں ہاں تیڈی چن شہزادی
توں ہیں میڈا چن شہزادہ
دل تڑپاونڑ والے ہائے
بنڑ کے میں دلہن شہزادہ
اپنے دل دی صاف ڈساچا
بھول نہ میڈے بھن شہزادہ
بس ماہین دا تیڈے کیتے
حاضر ہے تن من شہزادہ
غزل
کر نہ بہوں پریشان وے ڈھولا
میں وی ہاں انسان وے ڈھولا
لوگ تاں ہن بیمان وے ڈھولا
بیشک میں توں قسم چوا گھن
توں میڈی جند جان وے ڈھولا
بہوں آوکھی گزران وے ڈھولا
چھوڑ فضول دے جھگڑے جھیڑے
بنڑ نہ توں نادان وے ڈھولا
خالص دیسی گھیو دی چُوری
کھا آ کے مُلتان وے ڈھولا
تیڈے بن ماہین کوں لگداے
ابنِ البناء مراکشی
ابو العباس احمد بن محمد بن عثمان الازدی المراکشی، ابن البناء دے ناں توں مشہور تھئے کیونکہ انہاں دے والد “بنا” (تعمیراتی کم کرݨ والا) ہن، اوہ “المراکشی” دے لقب توں وی معروف تھئے کیونکہ اوہ مراکش وچ ریہے تے اتھاں تعلیم پاتی تے اتھائیں انتقال کیتا. انہاں دے بارے وچ مؤرخاں وچ اختلاف پاتا ویندا ہے، کتھائیں انہاں دی تاریخِ وفات 721 ہجری درج ہے تاں کتھائیں 723 ہجری، کجھ دا خیال ہے کہ اوہ غرناطہ وچ پیدا تھئے تے کجھ لوگ مراکش انہاں دی جائے پیدائش ݙسیندن، ہیں طرح انہاں دے سالِ پیدائش وچ وی اختلاف پاتا ویندا ہے مگر حتمی طور تے انہاں دا سالِ پیدائش 639 تے 656 ہجری دے درمیان کوئی سال ݙسا ویندا ہے۔
سائنسی خدمات
ابن البناء بہت سارے علوم دے ماہر ہن، لیکن ریاضی تے اس نال متعلق علوم وچ خاص شہرت پاتی، اوہ ہک زرخیز سائنس دان ہن، انہاں نے عدد، حساب، ہندسہ، جبر تے فلکیات تے ستر توں زائد کتب و رسائل لکھے جنہاں دی اکثریت ضائع تھی گئی تے مغربی سائنس دان انہاں دی مکتوبات وچوں بہت کم مواد تلاش کر پائے، لیکن جو کر پائے اس دا زیادہ تر حصہ انہاں نے اپݨی زبان وچ ترجمہ کر گھدا تاں انہاں تے انکشاف تھیا کہ حساب، جبر تے فلکیات دے بہت سارے بنیادی نظریات دا سہرا ابن البناء دے سر ویندا ہے۔
ابن البناء دی شہرت دی ہک بڑی وجہ انہاں دی کتاب “کتاب تلخیص اعمال الحساب” ہے جیہڑی انہاں دی مشہور تے نفیس ترین تصنیف ہے، ایہ کتاب سولہویں صدی عیسوی دے اواخر تک مغرب وچ پڑھائی ویندی رہی، اس کتاب دے علاوہ ابن البناء دی جبر ومقابلہ تے ݙو ٻیاں مشہور کتاباں “کتاب الاصول والمقدمات فی الجبر والمقابلہ” تے “کتاب الجبر والمقابلہ” کوں وی نظر انداز نی کریج سڳدا.
ثمینہ راجہ
شعری مجموعے
اِنّھاں تُوں انج اِنّھاں دی شاعری ݙو ضخیم کلیات دی شکّل وِچ وی چَھپ چُکّی ہِے۔
مدیر
١٩٩٢ء وِچ اِنّھاں نے "مستقبل" دے ناں نال ہِک ادبی جریدے دا اجراء کِیتا جیڑھا اُنّھاں دے گھروڳے مسئیلاں دی پارُوں وَدھ ویلے تئیں جاری ناں رہ سڳیا۔ ١٩٩٨ء وِچ اِنّھاں کُوں نیشنل بُک فاؤنڈیشن دے رسالے ماہنامہ "کتاب" دی مدیر مقرر کِیتا ڳیا اَتے ١٩٩٨ء وِچ ای اِنّھاں نے ادبی مجلّہ "آثار" دی ادارت سن٘بھالی اَتے پوری اردو دُنیا وِچ اپݨی سُنْ٘ڄاݨ اَتے پِچھاݨ بݨائی۔ اُوہ کئی ورھیاں تُوں مہان٘درے ادبی جریدے "آثار" دی مدیر ہَن۔ ثمینہ راجہ دا اُردو شاعراں وِچ اُوہو مقام ہِے جیڑھا "ن م راشد" دا اُردو شاعراں وِچ۔ راشد کُوں شاعراں دا شاعر آکھیا وین٘دا ہِے کیوں جو اُنّھاں دی شاعری دے مضامین اَتے اُنّھاں دا مخصوص مفرس اسلوب عوام دی ذہنی سطح تُوں ٻہوں اُچّا ہووݨ دے پارُوں عوام وِچ اُوہ مقبولیت حاصل نئیں کر سڳیا جیڑھی عام فہم اسلوب دے حامل شعراء کُوں سَوکھ نال مِل وین٘دی ہِے۔ اِیں طرح ثمینہ وی کچّے پکّے زنانیت جذبیاں دی شاعری تُوں ٻہوں اُچّی فضا وِچ پرواز دے پارُوں سنجیدہ پڑھݨ آلیاں تئیں اِی محدود رِیہی۔
کلام
میں تمہارے عکس کی آرزو میں بس آٰ ئینہ ہی بنی رہی
کبھی تم نہ سامنے آ سکے،کبھی مجھ پہ گرد پڑی رہی
وہ عجیب شام تھی،آج تک میرے دل میں اس کا ملال ہے
میری طرح جو تیری منتظر،تیرے راستے میں کھڑی رھی تنہا، سر انجمن کھڑی تھی
میں اپنے وصال سے بڑی تھی
اک پھول تھی اور ہوا کی زد پر
پھر میری ہر ایک پنکھڑی تھی
اک عمر تلک سفر کیا تھا
طالب کوئی میری نفی کا تھا
اور شرط یہ موت سے کڑی تھی
وہ ایک ہواے ء تازہ میں تھا
میں خواب قدیم میں گڑی تھی
وہ خود کو خدا سمجھ رہا تھا
میں اپنے حضور میں کھڑی تھی ہم کسی چشم فسوں ساز میں رکھے ہوئے ہیں
تاب، انجام محبت کی بھلا کیا لاتے
نا تواں دل، وہیں آغاز میں رکھے ہوئے ہیں
جلتے جائیں گے ابھی اور چراغوں سے چراغ
جب تری انجمن ناز میں رکھے ہوئے ہیں
اے ہوا! اور خزاؤں کے علاوہ کیا ہے؟
وسوسے کیوں تری آواز میں رکھے ہوئے ہیں
اک ستارے کو تو میں صبح تلک لے آئی
بیشتر، رات کے آغاز میں رکھے ہوئے ہیں
کٹ کے وہ پر توہواؤں میں کہیں اڑ بھی گئے
دل یہیں حسرت پرواز میں رکھے ہوئے ہیں
زندگی آج طلب گار ہے کچھ لمحوں کی
جو کسی چشم پر اعجاز میں رکھے ہوئے ہیں
ہم تو ہیں آب زر عشق سے لکھے ہوئے حرف
بیش قیمت ہیں،بہت راز میں رکھے ہوئے ہیں
وفات
ثمینہ راجہ ٣٠ اکتوبر ٢٠١٢ء کُوں فوت تِھی ڳئی۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانی لِکّھت کار ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:شاعرہ ونکی:مدیر زنانیاں
کالکی اوتار تے محمدؐ صاحب، (کالکی اوتار اور محمدؐ صاحب، ہندی کتاب)
کالکی اوتار تے محمدؐ صاحب (کالکی اوتار اور محمدؐ صاحب)  (سنسکرت: कल्कि अवतार और मुहम्मद साहिब) سنسکرت زبان دے پنڈت وید پرکاش اپادھیائے دی کتاب ہے۔ 1969ء وچ، کتاب سرسوتی ویدانت پرکاش سنگھا نے شائع کیتی ہئی۔ ایہ کتاب ہندو اوتار کالکی دے طور تے ہندو صحیفیاں (کالکی پران،وید تے بھَوَشِی پران، وغیرہ) وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دی موجودگی دی بحث ہے۔
اسلامی تنقید
بنگلہ دیشی اسلامی اسکالر ابوبکر محمد زکریا، جنہوں نے سعودی عرب میں مدینہ اسلامک یونیورسٹی میں ہندومت پر جدید تحقیق اور مطالعہ کیا ہے، نے اس کتاب پر تنقید کرتے ہوئے کہا کہ اتھروید کی 20ویں جلد کی آیت نمبر 127 میں نرسمسا کی تفصیل ہے۔ اتھرو وید کا بنیادی حصہ۔ نہیں، یہ دعویٰ کرتا ہے کہ وہ متوقع حصہ اور اس کے بعد کے کنکشن ہیں، اور یہ دعویٰ کرتا ہے کہ ہندو صحیفوں میں پیغمبر محمد کی پیشین گوئیاں ہندوؤں کی طرف سے اپنے صحیفوں کو مسلمانوں کے لیے قابل قبول بنانے کی ایک چالاک کوشش ہے۔ اکبر کا زمانہ۔ آلوپنیشد لکھ کر شہنشاہ اکبر کی چاپلوسی کرنے کی کوشش سے شروع کرتے ہوئے، اس کا دعویٰ ہے کہ بھاویشیہ پران مکمل طور پر من گھڑت اور ہندو حوالوں سے انسان ساختہ ہے۔ اس کے علاوہ، تمام ہندو صحیفے، جن میں وید بھی شامل ہیں، کے بارے میں دعویٰ کیا جاتا ہے کہ وہ شیٹانگا آریائیوں کے عقائد کی موافقت ہیں، جو ایران سے تعلق رکھنے والے نوح کے بیٹے جیفتھ کی نسل سے ہیں، جو مقامی ہندوستانی ہرمٹ یا سیاہ فام دراوڑیوں کا مذہب ہے۔ نوح کے بیٹے ہام سے تعلق رکھتا ہے، ہندوستانی علاقائی مقامی مذاہب۔ اور بدھ مت کی آمیزش میں ایک نئی شکل اختیار کرنے کا دعویٰ کرتا ہے، اور کہتا ہے کہ چونکہ ہندو متون میں خدا یا اللہ کی توحید نہیں ہے، اس لیے یہ کسی بھی طرح سے ہم آہنگ نہیں ہے۔ اسلام کے اصل اصول، بلکہ بت پرست ادویت ویدانت فلسفہ وحدت الوجود یا تصوف کی ایک عربی شکل پیدا ہوئی اور چونکہ ہندو مت اسلامی نقطہ نظر سے ایک موافقت پسند اور ہم آہنگی کے نظریے کے طور پر قائم ہے۔ تمام ہندو صحیفے الہامی اور انسان ساختہ آریہ ادب نہیں ہیں اور وہ نظریہ جو اس کتاب میں کالکی کو محمد سے منسوب کیا گیا ہے۔اس نے دعویٰ کیا کہ یہ ایک جھوٹی اور مکارانہ کوشش تھی۔
قوم دے فرد قوم بݨݨ دے منتظر
قوم ڊے فرد قوم بݨ ڊے منتظر
از قلم: فیصل شہزاد چغتائی
اللہ تعالی نے اپنڑیں سوہنڑیں نبی حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے قرآن پاک نازل فرمایا اساݙا دین دنیا دا سبھ توں ماݙرن دین ھِ جو ننگے سر تے چادر تے ننگے جسم تے کپڑے تے بکھے کوں روٹی تے مسلمان بھیراواں کوں بھیرا سمجھن دا درس ݙیندے ایں اسلامی ماݙرن دین اچ عورت کوں احترام ݙیتا گئے تے درجے ݙیتے گئن ۔ لیکن افسوس اساں دنیا دے ماݙرن دین کوں بھل تے مغربی ممالک دے ہتھ استعمال تھیندے ویندے ھیں۔ انہاں اساݙے دین اچوں ھی تربیت حاصل کیتی کہ کہیں قوم کوں ختم کرنا ہووے تاں عرانیت فحاشیت انہاں اچ پھیلا ݙیو او قوم خود ختم تھئی ویسی۔ اج انٹرنیٹ چاہے او سرچ انجن ہووے، کوئی ویب سائٹ ہووے یا سوشل میڈیا ، مغربی ممالک دی شیاطین ایں کوشش اچ کامیاب تھئی چکے ھن کہ عرانیت نوجواناں اچ پیدا تھئی ونجے ۔۔۔ ھک بال جئیں ویلے بلوغیت اچ نی پھجا ہوندا اساں موبائل فون فخر نال ݙے تے رشتہ داراں عزیزاں کوں آکھیدنے ھیں کہ ݙیکھو میڈا پتر یا دیہی موبائل فون استعمال کر گھیدن ، یو ٹیب تے فیس بک تے آئی بنڑایا ھِ استعمال کریندن۔ اے گالھ افسوس دے مقام دی ھِ کیونکہ واحد سوشل میڈیا تے انٹرنیٹ ایہو جئی شیطانیت ھِ جیندے نال اگر تساݙا پتر ، دیھی ایہو جئی تصاویر ݙیکھ گھیندے جو مغربی ممالک دی شرارت ھِ پھلاون دی تے قوم دی بنیاداں تا خود کھوکھلیاں کرݨ اچ مدد کریندے پئے ھیسے۔ فیس بک لنکڈ ان ، یوٹیوب ، گوگل تے بے تحاشہ ایہو جئے پیج بنڑا تے چھوڑ ݙیتے گئے ھن جنہاں تے صرف ھک تصویر اپ لوݙ کیتی گئی ھِ تے او ھک تصویر نوجوان مسلمان نسلاں کوں تباہی تک گھن ویندی ھِ ایں بارے اعلی تحقیقاتی اداریاں کوں وی چاھیدے کہ ایہو جیاء اقدام کیتا ونجے کہ لوگ ایہو جئے پیج رپورٹ کرن تے متعلقہ ادارے ایہو جئے پیجز بند کرݨ اچ مدد کرے۔
اساں پیدائشی سرائیکی ہی قوم دے نال وابستگی صرف اتنی ھ اساں اپنڑیں ترکے دے آپ وارث نی بنڑدے تاں لوگ ھی آ تے قابض تھیسن ۔ سرائیکیاں دا بہوں وݙا حصہ دین دی خدمات اچ سر گرم ھ تے پاکستان دے نال نال پوری دنیا اچ دین دی اشاعت ، دین دا درس دے فرائض انجام ݙیندا پئے لیکن اساں سبھ معذرت نال ھک نا ختم تھیون والی دوڑ لائی ودے ھیں۔ تے او دوڑ جمن توں گھن تے قبر دی کنی تے ختم تھیندی ھِ جئیں ویلے قبر اچ لیٹا ݙیتا ویندے ول پتہ لگدے آہ ۔۔۔ میں مر گئیا ۔۔۔ میڈے تے مٹی نا پاو ۔۔۔۔ میکوں وقت ݙیو میں سجدے کر گھینا ، میکوں وقت ݙیو ۔۔۔ لیکن افسوس اون ویلے ۔۔۔وقت ھی نی ہوندا ۔۔۔ اگر اولاد نیک چھوڑ ویسی تاں مغفرت دا سامان ۔۔۔ ورنہ انگریزی اچ ایہو آکھیسی ۔۔۔ او ۔۔۔ سیڈ ۔۔۔ آئی ایم سری۔۔۔ مے گوݙ بلیس ۔۔۔۔ بہتر لعنت بھیجݨ ھ ایہو جئے ماڈرن انگریزی کلچر تے جو اساݙی مغفرت دا سامان تک نا بنڑے۔
اساں سرائیکی اپنڑیں ترکے یعنی ثقافت زبان تہذیب دی قدر تے سنجھاݨ نا رکھیسوں تاں اساں پیدائشی سرائیکی سݙھیسوں۔۔۔ اپنڑاں ترکہ آپ سنبھالو ۔۔۔ تے اے لمبی دوڑ دا سلسلہ بند کرو ۔۔۔ ایندی آخیر کینی۔۔۔۔ پتہ نی کیھڑا وقت اساں کوں آساݙی قبراں دے نال کر ݙیوے ایں واسطے ہر حال اچ اپنڑیں بالاں ٹچ موبائل دی بجائے دین دی تعلیم لازم ݙیو ، اپنڑی ثقافت زبان کلچر دے نال محبت دا جذبہ ݙیو۔ مہنگایاں فیساں بھرن توں بہتر ایہو جئے سکولاں دا انتخاب کرو جو تساݙے بالاں کوں اسلامک ماݙرن تعلیم دے زیور ݙیون، تے بالاں کوں فرض دے نال نال حسن اخلاق دا درس ݙیون، اج معذرت نال اسلامیات اچ بہوں سارا مواد تبدیل کر ݙیتا گئے ، سوشل اسٹڈیز دے ناں تے مغربی تہذیب مغربی نامور دانشوراں بارے تربیت ملدی پئے ھِ کتنے سکول ھن جو دین رسول اللہ ، دور خلفاء راشدین ، غازی علمدین شہید تے غازی ممتاز قادری دا درس ݙیندے ھن؟ کیھڑی کتاب اچ ھ بن قاسم سبھ ختم کر ݙیتا گئے ۔۔۔ افسوس دا مقام اے ھِ کراچی اچ تھیون والے میچ دی وجہہ توں قریبی مساجد کوں بند رکھن دا حکم نامہ جاری کیتا گئے ۔۔۔ اے ڈب مرݨ دا مقام ھِ ۔۔۔۔
سرائیکی قوم دے سبھ فرد خود کوں سرائیکی آکھیویندن تے ھن شعور آندا ویندے کہ اپنڑی سنجھاݨ بارے کجھ سوچݨ دی کوششاں اچ ھن ۔ اے بہتر ھِ سبھ بھیرا ترقی دا حق رکھیندن تے سبھ کو ں اپنڑیں ترکے دے سنبھالے دا پورا حق ھِ لیکن اچ جدوجہد اچ اساں ھک قوم بݨ دی وی جدوجہد شروع کروں ایہو جئی قوم کہ کہیں ھک فرد دی تکلیف پوری قوم کوں تھیوے۔ تے کہیں ھک دی خوشی سبھ دی خوشی ہووے نا کہ حسد۔ تحریک بحالی صوبہ بہاول پور کوں دبا ݙیتا گئے ایکوں دنیا اچ جنوبی پنجاب دا ناں ݙے ݙیتا گئے تاکہ ایں بارے آواز نا اٹھے لیکن مسلسل سرائیکی وسیب توں وصول تھیون والے ٹیکس نال اپر پنجاب دے علاقیاں خصوصا لاہور کوں نوازا گئے۔ تے ایں علاقے دے غیور عوام اپنڑیں مسلسل نظر انداز کیتے گئے علاقیاں دی نوحہ کنی کریندن، تے اپنڑاں حق سرائیکستان منگدن جئیں کوں کجھ بھیرا لسانی تے کجھ ایجنٹ دے نا توں غلط تاثر ظاہر کریندے ودن ، ایندی شدید مزمت کریندے ھیں ، سرائیکی خطے تے آباد ھر فرد پاکستانی ھِ تے پاکستان دی شناخت رکھیندے بس مطالبہ کریندے کہ ٧٠ پہلے دی ریاست بہاول پور دا وقات تے مقام انگریز وی منیدے ھن اج ذیادتی قابل قبول کینی۔ جنوبی پنجاب دے لیبل کوں ھٹا تے ݙیرہ غازیخان ،ٹانک توں تھن تے صادق آباد تک صوبہ سرائیکستان بنڑایا ونجے تاکہ ایں علاقے تے آباد انڈسٹری زراعت ترقی دی طرف آوے لوگ فیکٹریاں لاون اج اساݙے زوال دی حد اے رھی کہ ھزاراں مݨ گنا اونے پونے ویک گئیا تے کجھ بھیراواں نے تاں فصلاں کوں ھی بھا لا ݙیتی ۔ کجھ نے گڑ بنڑایا ۔ آون والے ڈینہاں اچ جئیں ویلے گنا کاشت نا تھیسی تاں ایندے نتائج ہر پاکستانی کوں بھگتنے ہوسن۔ سرائیکی شہاراں تے مشتمل علاقیاں کوں صوبہ دی شکل ڈیون کوئی گنا کینی ترقی دی نوید ھِ ھا نقصان اپر پنجاب دا ضرور ھِ کیونکہ صوبے دے قیام دے بعد ترقیاتی فنڈز صوبے دے اچ ھی لگسن ۔
جو دوست بھیرا تحریک صوبہ سرائیکستان واسطے جدوجہد کریندے پئن اللہ انہاں دی مدد فرماوے نیک کم تے جو جو وی ٹردا پئے او خراج تحسین دا مستحق ھِ لیکن ایں جدوجہد اچ اے ہرگز نا بھلا ونجے کہ اساݙیاں بنیاداں دا کھوکھلا ہوون ھی اساݙی وڈی کمزوری ھِ سرائیکی دی اکثریت دین دے نال وابستہ ھِ تدریس دا دینی معیار بہوں چنگا ھِ لیکن افسوس انگریزی دا زہر اساں سبھ فیساں ݙے تے اپنڑیں کوں پلیندے پئے ھیں ۔ اگر انگریزی ضروری ھِ تاں صرف لینگویج کورس چھ مہینے دا کروا ݙیتا ونجے تاکہ او پوری دنیا نال گالھ مہاڑ کر سکے لیکن باقی معاملات اچ قانونی زبان اردو ، قومی زبان علاقے دی نسبت دے نال اپر پنجاب اچ پنجابی، سرائیکی وسیب اچ سرائیکی ، بلوچستان اچ بلوچکی ، خیبر پختونخواہ اچ پشو تے سندھ اچ سندھی اچ ݙیتے ونجے۔ سندھ اچ سندھی قاعدہ لازم ھِ باقی جاء تے آٹا دال سبھ برابر ۔ بنیاداں دی مضبوطی دا مطلب اے ھِ اساݙی قوم دی ھر دیھی بھینڑ کوں لازم تعلیم دا زیور ݙیتا ونجے تاکہ پڑھے لکھے دے ناں توں معاشرہ ابھرے تے اساں پیدائشی سرائیکی توں ھک قوم بݨ سکوں۔