cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈیرہ غازیخان
معروف محقق احسان احمد چنگوانی اپنڑی کتاب '' تاریخ ڈیرہ غازی خان " دے صفحہ نمبر 26 تے لکھدے ہن ، کہ ملک دے فرمانروا حسین بخش لنگاہ نے 1484کوں ڈیرے دا پہلا کاردار / صوبے دار مقرر کیتا ۔
معروف محقق محمد علی صدیق اپنڑے مضمون اچ لکھدن، کہ سومرا حکمران سرائیکی ہن تے انھاں دے دور (عہد)اچ  پوری وادی سندھ دی زبان سرائیکی ھئی مغلیہ دور دے ابوالفضل دی مشہور کتاب ""آئین اکبری "" اچ صوبہ ملتان دی حدود کیچ مکران تک ݙسائی ڳئی ھ، تاریخ دی کتاب سیرالمتاخرین ( مطبوعہ نول کشور پریس 1871ء ترجمعہ گوگل پرشاد صفحہ 60 تا 63 ) اچ صوبہ لاھور صوبہ ٹھٹھہ صوبہ ملتان دا ذکر ھ ، صوبہ پنجاب تے صوبہ سندھ دے ناں تک کائینہ ہن،  فرق صرف اتنا ھ،  کہ سرائیکی کنوں پیدا تھیونڑ آلی زبان کوں صوبے مل ڳن،  تے سرائیکی کوں صوبہ  نہ ملیا ۔
افغانستان تے حملہ
افغانستان ت حملے دے وقت پرویز مشرف امریکی فوج کوں اجازت ڈتی ھئ جو ساڈے ملک اچو ونجو پۓ.... کجھ لوکیں آکھیا ھا ایندا بہوں نقصان تھیسی...مشرف فرمایا ھا ایندے ثمرات مستقبل ءچ نظر آسن.... اور کل پشاور وچ............ اللہ ھر اوں بدبخت کوں ظالم کو نیست و نابود کرے جئییں وردی وچ دہشت گردی کوں فروغ ڈتے اتے ھر اوں ڈاڑھی آلے کوں اوندے انجام تک نیوۓ جیئیں شریعت دی آڑ اچ دھشت گردی کیتی ھ...(منصور شانی)
December 17, 2014 at 5:53 AM
مخدومزادہ حسن محمود دا ایس ای کالج دا دورہ
ایہ وی تھیا کہ ریاست دے وزیرِ تعلیم کالج دے دورے تے آئے تے ہک کلاس روم وچ چلے ڳئے۔ پروفیسر توں پچھا ’’تساں کیا پڑھیندے پئے ہو ؟‘‘ پروفیسر ڈاکٹر شجاع ناموس نے جواب ݙتا ’’ ایہ فزکس ہے، میٹرک پاس دی سمجھ اچ نہ آسی، ویسے تہاکوں م بغیر اجازت کلاس روم وچ نہ آوݨا چاہیدا ہئی‘‘
وزیر صاحب دی شرافت کہ خاموشی نال چلے ڳئے۔ پروفیسر توں کہیں نے کجھ نہ پچھا۔ ایہے وزیر بعد وچ ریاست دے وزیرِاعظم وی بݨے تے کالج دی نویں عمارت ، جامعہ عباسیہ ( بعد و اسلامیہ یونیورسٹی) دی بلڈنگ، ڈرنگ سٹیڈیم انہی دے دور وچ بݨے۔ آکھا ویندے ایہ سٹیڈیم ٹوکیو اولمپکس تک ایشیا دا اینجھا سب توں وݙا سٹیڈیم ہئی جیندے وچ تمام کھیݙاں دے سہولیات موجود ہن۔ ایہے صاحب مخدوم زادہ حسن محمود ہن۔
آپریشن لیطانی
1978ء وچ اسرائیلی افواج دی جانب توں دریائے لیطانی عبور کرکے لبنان تے کیتی ونجݨ والی جارحیت کوں "جنوبی لبنان تنازع 1978ء" دا ناں ݙتا گیا ہے۔ اسرائیل نے اینکوں آپریشن لیطانی داناں ݙتا۔ صیہونی افواج نے اس وچ کامیابی حاصل کریندے ہوئے منتظمہ تحریر الفلسطینیہ (پی ایل او) دے دستیاں کوں دریا دے شمالی جانب دھکیل ݙتا۔ تاہم لبنانی حکومت دی جانب توں احتجاج تے "اقوام متحدہ دی عبوری افواج برائے لبنان (UNFIL)" تخلیق کیتی گئی تے اسرائیل عارضی طور تے علاقے توں دستبردار تھی گیا۔
واقعات
اسرائیل دی جانب توں اس دا مقصد پی ایل او تے دیگر فلسطینی گروپاں دی مزاحمت کوں توڑنا ہئی جیہڑی شمالی اسرائیل وچ اپݨے حملیاں کیتے جنوبی لبنان وچ زیر تربیت ہن۔
اس آپریشن وچ اسرائیل دے 25 ہزار فوجیاں نے حصہ گھدا جنہاں نے 14 مارچ 1978ء کوں دریائے لیطانی دا جنوبی علاقہ قبضے وچ گھن گھدا۔
ارشد احمدانی
ارشد احمدانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
میکوں سدھ ہے سئیں اتھ نئیں کھڑدا ول ویسی پار نظردا پئے
اوندے ڳالھیں توں معلوم تھیندے وت ݙیسی ھار نظردا پئے
میں اکھاں وی تیں کیا آکھاں اوکوں آپکوں یار نظردا پئے
میڈی ارشد اج کل نئیں سنڑدا میکوں گھتسی مار نظردا پئے
ارشد احمدانی صاحب
ریاض سیال
ریاض سیال سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
١٧ اپریل ١٩٨٠ء کوں جھنگ وچ ڄمے
نمونہ کلام
جداں پھل آ سیت دے بوٹے تے اداں ریاض بے موسما پھل آ
میری عقلوں گھتھی سجناں دے ہر ہک مسلے دا حل آ
اووہ آج گل گل تے گل پوندا جیدا کل تائیں گل تے گل آ
پئے دیگر ریاض شریک سدیندے ہک وار جوانی ول آ
ݙوہڑہ
جے چڑھنائیں پیار دی بیڑی تے گھر بار اولاد بھلا کے ٹر
طوفان دے نال بنا کے ٹر ساحل دے نال ونجا کے ٹر
ہر موڑ تے پانی تار ہوسیں عزریل نوں نال رلا کے ٹر
لانہہ من تے آ کے ترٹ ویندی گھروں کفن ریاض سوا کے ٹر
نہیں اندر نجھا کے کوئی ویدھا ویدھے تھدھے رکھڑے مکھڑے
نہ منہ دی ریاض ہرتی دے تیرے بھرم ودے ہن لکڑے
بختاں دی رہن پنجالی وچ سجن کیا دشمن جکڑے
جگ دھرنگا سمجھ ہڈھیندا ہے شالا بخت دی چولھ نہ اکھڑے
توڑے حسن دے یوسف سدواون نہ وسیے کم ظرفاں تے
ایہہ ریشم پاسے چھل لیندا نت جند رہندی سولاں تے
ہووے خون ریاض اصیل دا سنگ آ نیند ویندی کنڈیاں تے
اوہ توڑے وادھا کر لیسیں پر مار کے رکھسیں چھاں تے
کائنات اچ ودھ کے لگدیاں توں کائی ہور نہیں جاگیر اے
ایہہ خون دے رشتیاں توں پہلے ہن آن پجھیندے نیر اے
جداں سیت ریاض ڈلا جاوے ایہے آن کے دیندے دھیراے
جیندے لگدے چار حلالی ہن کائنات توں ڈھیر امیر اے
اے عاشق عشق دے مکتب وچ ہن الٹ اصول پڑھائے ویندے
جہڑے محنت کردے فیل ہوندے کم چور وظیفہ لائے ویندے
باادب شگرد نوں خدمت وچ جھنکاں دے ہار پوائے ویندے
جداں سند "ریاض" ڈھیندی ہے پردیس دے حکم سنائے ویندے
نہ ونج نہ ونج او بے ترسا اساں پیر نپیندے رہ گئے
آج علم ہویا میرے منصوبے ہن ریت دے کوٹھے ڈھہہ گئے
آیا ترس نہ ککھ بے ترسے نوں جڑے ہتھ بیمار دے رہ گئے
بہوں اوکھا بوٹا پالیا ہا سٹے پکن توں پہلے بھر گئے
جیہڑے ٹہن طوفان نوں نن جھکے بلبل دے بھار توں ہر گئے
جتھے پھل خوشیاں دے کردے ہن اتھے بی ویناں دے کھر گئے
ہر سد تے آکھنا جی ابا اوہ ریاض پیارے ٹر گئے.
سرائیکی لطیفے
١. ہُنالے دا رمضان ہا،، پہلا روزہ ہا،، ،، ہِک سردار نوکر کوں آکھیا،، ،، روزہ رکھ،،،، جو انعام منگسیں ڈیساں،،، نوکر روزہ رکھیا چا،، ، ڈینھ وڈے ہَن، ،،، نوکر دا حال تلے تے ہا،، ،، مسیں مسیں شام تھئی،،،، روزہ ودھا تے سردار پُچھیا ،،،، تئیں روزہ پورا کیتے،،، منگ کیا منگدئیں،،،، نوکر آکھیا،،،،، سردار صاحب سویرے عید نا چا کروں 😆😆😆
٢. ‎کسی نےایک سرائیکی سے پوچھا یہ ہیررانجھے کا کیا چکرھے؟ ‎وہ بولا: ساڈی چھوئئر دی ایڈی غلطی تاں کائی نئیں جتنا وارث شاہ سانوں ذليل كيتى کھڑا اے. 😆😆😆
٣. پٹھان اور سرائیکی کی بیویاں گم ہوگئیں سرائیکی: تمہاری بیوی کیسی تھی؟ پٹھان: گوری رنگت، گلابی ہونٹ، کترینا جیسا قد، ایشوریا جیسی آنکھیں، مادھوری جیسی چال، شلپا جیسے بال، ثانیہ مرزا جیسی فٹنس اورآپکی؟ سرائیکی: میڈی کوں بھا چا لا آ تیڈی کوں گولوں. 😂
٤. یورپ میں گھر کا ایڈریس بتانے کا طریقہ: سٹریٹ نمبر۔4، ہاوس نمبر۔ 126-D لندن سٹی لندن پاکستان میں گھرکا ایڈریس بتانے کا طریقہ : سنار مسیار اڈے تے لئے کے چنگ چی نپ لیویں تے اونوں 20 روپے تو ودھ نہ دیویں اونوں آکھیں چرسیاں والی گلی وچ لاا دیوے وت لےَ کے سِدھے ہتھ والے موڑ ٹُر پوویں تین گلیاں چھوڑ کے کھبے ہتھ تے نیلے رنگ دا گیٹ آسی تو اگوں حاجی پکوڑے والا ہوسی اس کولوں تھوڑا اگے اُچی جِھکی جاہ آ ویسی اُتھے پہنچ کے میکوں مِس کال ڈیویں میں تیکوں گِھن ویساں!
٥. استاد نے سرائیکی بچے کی روٹی کھا کر کہا، بیٹا گھر پر میرا نام تو نہیں بتاؤ گے؟ بچہ معصومیت سے بولا: "نہ استاد سئیں ،مَیں اماں کُوں آکھساں کتا کھا گیا ھے تہاڈا ناں نا گھنساں.
٦. ایک دیہاتی سائیکل سے لڑکی کے سامنے گر پڑا اور جلدی سے پھر اٹھا.. لڑکی: آپ کو چوٹ تو نہیں آئ؟ دیہاتی: نہ نہ کملی. اساں لاہندے ایویں ہاں
٧. ھک انگریز دا گزر جنگل توں تھئیاں اوں ڈیٹھا جو ھک آدمی بٹیر دا شکار کریندا پئے ۔۔انگریز اُندے کول ڳیا تے سوال کیتُس میاں توں شکار کیوے کریندی ؟ اوں اکھیاں جو میں کِنے ھک پالتو بٹیر ھِ جیندی آواز تے ڈوجھے ٻٹیر آ ویندن کٹھے تھی ویندن تے میں اُنھاں تے ڄال سَٹ تے اُنھاں کوں ڄال وچ پکڑ ڳھندا ۔۔۔انگریز اوں توں پوچھیاں جو اے پالتو بٹیر ویچیسے ؟ آدمی کجھ پیسے گھن تے بٹیر انگریز دے حوالے کر ڈتا ۔۔۔انگریز نے بٹیر کوں گھن تے بٹیر کوں مار گھتا آدمی پریشان تھی تے پوچھُس جو آپ ایں کیوں کیتے ؟ انگریز اکھیا میاں میں ایں سانڳے کیتم جو اے بٹیر اَپݨی قوم دا دشمن ھِ ۔۔۔۔اپݨی قوم دے دشمن کوں زندہ رہݨ دا کوئی حق کائنی ۔
تیمور لنگ
تیمور جیہڑا (تمر لین)تیمور لنگ دے ناں نال وی مشہور ہئی، (پیدائش: 1336ء، وفات: 1405ء) تیموری سلطنت دا بانی تے تاریخ عالم دا ہک عظیم جنگجو حکمران ہئی۔ تیمور دے استاد دا ناں علی بیگ ہئی۔ آکھا ویندے کہ استاد علی بیگ اپݨے طالب علماں کوں سبق یاد کراوݨ کیتے ݙنڈے دا استعمال کریندے ہن لیکن انہاں نے کݙہیں وی تیمور کوں نہ مارا کیونکہ تیمور ہمیشہ اپݨا سبق یاد کر گھندا ہئی۔ ہک ݙینہ علی بیگ نے تیمور دے والد کوں سݙا کے آکھا کہ ایں ٻال دی قدر ڄاݨ، ایہ نا صرف ذہین تے ݙوجھے ٻالاں توں بہت اڳاں ہے بلکہ ایندے وچ ناقابل یقنین صلاحیتاں ہن۔ تیمور نے ترئے سال وچ قرآن حفظ کر گھدا ہئی گویا صرف ݙاہ سال دی عمر وچ اوہ قرآن دا حافظ بݨ چکا ہئی۔
افغانستان
افغانستان پاکستان دا ہمسایہ ملک اے تے ایشیا دا ہک اہم ملک ہے۔ جس دا سرکاری ناں اسلامی امارت افغانستان ہے۔ اس دے جنوب تے مشرق وچ پاکستان، مغرب وچ ایران، شمال مشرق وچ چین، شمال وچ ترکمانستان، ازبکستان تے تاجکستان ہیں۔ اردگرد دے تمام ممالک نال افغانستان دے تاریخی، مذہبی تے ثقافتی تعلق بہت گہرے ہن۔ اس دے بیشتر لوگ مسلمان ہن۔
thumb|افغانستان دا جھنڈا
تاریخ
اے ملک بالترتیب ایرانیاں، یونانیاں، عرباں، ترکاں، منگولاں، برطانیویاں، روسیاں تے ہݨ امریکہ دے قبضے وچ ریہا ہے۔ مگر اس دے لوگ بیرونی قبضہ دے خلاف ہمیشہ مزاحمت کریندے رہے ہن۔ ہک ملک دے طور تے اٹھارویں صدی دے وسط وچ احمد شاہ ابدالی دے دور وچ اے ابھرا اگرچہ بعد وچ درانی دی سلطنت دے کافی حصے اردگرد دے ممالک دے حصے بݨ گئے۔
افغانستان وچ پنجاہ ہزار سال پہلے وی انسانی آبادی موجود ہئی تے اس دی زراعت وی دنیا دی اولین زراعت وچ شامل ہے۔ 2000 قبل مسیح وچ آریاواں نے افغانستان کوں تاراج کیتا۔ جینکوں ایرانیاں نے انہاں توں چھک گھدا۔ اس دے بعد اے عرصہ تک سلطنت فارس دا حصہ رہیا۔ 329 قبل مسیح وچ اس دے کئی حصے ایرانیاں توں سکندر اعظم نے چھک گھدے جس وچ بلخ شامل ہے مگر یونانیاں دا اے قبضہ زیادہ دیر نہ ریہا۔ 642 عیسوی تک اے علاقہ وقتاً فوقتاً ہناں، منگولاں، ساسانیاں تے ایرانیاں دے کول ریہا۔ جس دے بعد اس علاقے کوں مسلماناں نے فتح کر گھدا۔ مسلماناں دی اس فتح کوں تاریخ وچ عرباں دی فتح سمجھا ویندا ہے جو غلط ہے کیونکہ مسلماناں وچ کئی اقوام دے لوگ شامل ہن۔ اسلام توں پہلے اتھوں دے لوگ بدھ مت تے کچھ قبائلی مذاہب دے پیروکار ہن۔
آمو دریا
آمو دریا (Amu Darya) وسط ایشیا دا سب توں وݙا دریا ہے تے ایہ دریائے جیحوں وی سݙیندا ہے۔ پامیر دے پہاڑاں توں نکلݨ والے اس دریا دی کل لمبائی 2400 کلومیٹر (1500 میل) ہے تے ایہ افغانستان، تاجکستان، ترکمانستان تے ازبکستان توں تھیندا ہویا بحیرہ ارال وچ ڈھہندا ہے۔ اس وش پاݨی دا سالانہ اخراج 55 مکعب کلومیٹر ہے۔
ایں دریا کوں افغانستان تے تاجکستان، افغانستان تے ازبکستان تے افغانستان تے ترکمانستان دے درمیان سرحد قرار ݙتا گیا ہے۔
ذوالخویصرہ تمیمی
عبداللہ بن ذوالخویصرہ تمیمی، جیندا اصل ناں، حرقوص بن زہیر اے تے ذوالخویصرہ ایندا لقب ہئی جیہڑا ایندے پست قد ہووݨ دی وجہ توں اینکوں ملا ہئی. اے بنی تمیم دے منافقین وچوں ہئی تے خارجی فرقے دا بانی سمجھیا ویندے.
قطعے
اینجھاپیارپئےگےوسردےنوہے
کتھاں لک تےراہندو نظردےنوہے
اکھیں ٻہنداں رستےتےوچھا
پتہ لگ ویندےوےنظردےنوہے
تیڈی اکھ دی کشش مریندی اے،
ساڈا ذہن کمینہ کوئی نہیں،
تیکوں ویکھن واسطے آندے ہاں،
تیڈا شہر مدینہ کوئی نہیں_______ !!!
٣:
تازہ قطعہ
میکوں دردیں دی ذات کھا ڳئی اے.
ساہ تے مونجھ دی سکرات چھا ڳئی اے.
ایویں لگدا ہے جعفر ہنڑ نمہیں بچدا.
سر وچھوڑے دی رات آ ڳئی اے.
جعفر جام
ارشد راہی
ارشد راہی سرائیکی گلوکار ہے،
وݙیو
٭ ارشد راہی
افغانستان دے صوبے
افغانستان پاکستان دے اُبھے ݙلہا آلے پاسے ہک اسلامی ملک ہے، پشتو تے فارسی ٻولݨ آلیاں دا ملک ہے۔ اسلام اکثریتی مذہب ہے۔
افغانستان دے صوبے
اروزگان · بامیان · تخار · خوست · دایکنڈی · زابل · سر اے پول · سمنگان · ‎غزنی · غور · فاریاب · لغمان · لوگڑ · نمروز · ننگرھار · نورستان · وردک · پروان · پنجشیر · كندز · پکٹیا · کابل · پکٹیکا · کاپیسا · قندھار · بدخشاں · بدغیس · بغلان · بلخ · جوزجان · فراہ · کنڑ · ھرات · ہلمند
بنی بویہ
خلافت عباسیہ دے عروج دے زمانے ٢٤٧ھ تک اندلس تے مراکش دے چھوٹے ملکاں کوں چھوڑ کے باقی ساری اسلامی دنیا موجودہ پاکستان تے فرغانہ توں قیروان تک عباسی خلافت دے تحت ہئی لیکن عباسی خلافت دے زوال دے بعد اس اتحاد تے وحدت دا خاتمہ تھی گیا تے کئی خود مختار حکومتاں قائم تھی گئیاں۔ انہاں حکومتاں وچ ترئے وݙے تے قابل ذکر حکومتاں وچ بنی بویہ دی حکومت وی شامل ہئی۔ thumb|Buyids 970 بنی بویہ دی سلطنت دا نقشہ
حکومت دا قیام
ایں خاندان دا مورث اعلیٰ ابو شجاع بویہ ہئی چونکہ اس خاندان دا تعلق ماژندران دے علاقے دیلم نال ہئی اس واسطے بنی بویہ کوں دیالمہ وی آکھا ویندا ہے۔ ایہ ہک ایرانی خاندان ہئی تے انہاں دا تعلق شیعہ فرقے نال ہئی. اس حکومت دے بانی ترے بھرا علی، حسن تے احمد ہن جنہاں نے بالترتیب عماد الدولہ، رکن الدولہ تے معز الدولہ دے لقب اختیار کیتے تے ایران تے عراق وچ علاحدہ علاحدہ حکومتاں قائم کیتیاں۔ عماد الدولہ انہاں دا مرکزی سربراہ ہئی۔ اس دے بعد ایہا حیثیت رکن الدولہ کوں حاصل تھئی تے اس دے بعد عضد الدولہ تے اس دی اولاد نے بغداد تے ہیں خاندان دے حکمران معز الدولہ نے ٣٣٤ھ میں قبضہ کیتا ہئی۔ عراق دا پورا ملک تے خراسان چھوڑ کے باقی ایران بنی بویہ دے قبضے وچ ہئی۔ بغداد، اصفہان تے شیراز بویہی سلطنت دے وݙے شہر ہن۔ دولت سامانیہ دے زوال دے بعد رے تے وی انہاں دا قبضہ تھی گیا.
آلِ کاکویہ
آل کاکویہ (Kakuyids) ہک خاندان ہئی جیہڑا مغربی فارس، جبال تے کردستان دے علاقیاں تے اثر و رسوخ رکھدا ہئی۔ 1051ء تا 1141ء تک ایہ یزد، اصفہان تے ابرکوه دے گورنر ریہے۔ ایہ آل بویہ نال وابستہ ہن۔ thumb|آلِ کاکویہ دا عروجِ اقتدار
ملتان
thumb|Multan ہک تاریخی روایت دے مطابق ہزاراں ورہیاں پہلے ہک قوم جین٘دا ناں مالی ہائی اتھاں آکے آباد تھئی تے سنسکرت وچ آباد تھیوݨ دی جگہ کوں استھان “ “ آہدے ہن ایوں اس دا ناں مالی استھان پے گیا جیہڑا رفتہ رفتہ" مالی تان "بݨ گیا ول وقت دے نال نال مالیتان ، مولتان تے ہݨ ملتان بݨ گیا ہے
گرد،گداگر،گور تے گرما،جھمر گاہ اساڈی۔۔۔۔۔۔۔۔
چو طرفوں دے دھاڑل آئے گھیرا ان گھتیونے۔۔۔
ہاتھی آئے گھوڑے آئے بوہے بھن کھڑیونے۔۔۔۔۔۔۔۔
گرد،گداگر،گور تے گرما،چڑھی سپاہ اساڈی۔۔۔۔۔۔
لام چڑھی دے تمبو اگوں خیمے گرداں لائے۔۔۔۔۔
گرما وچ گداگر کٹھے لشکر گاہ اساڈی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کوچہ کوچہ گھن ٹریوسے گرداں دی گردائی۔۔
گرد گداگر روشن کیتی جیونڑ جاہ اساڈی
حکیم عمران عاجز قادری
نمونہ کلام
اوکھے ویلے تار چھوڑیندن چنگے بیلی
ملتان
ملتان دی تریخ
کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان  کوں دنیا  دے بہوں وݙے علمی،  تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی،  تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ،  کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ،  لیکن ہو سگدے،  کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے  ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے،  پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی،  ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان  ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ،  کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.
حکیم عمران عاجز قادری
نمونہ کلام
بلدی اگ نوں ٹھار چھوڑیندن چنگے بیلی
ملتان
ملتان دی تریخ
thumb|سرائیکی Saraiki
حکیم عمران عاجز قادری
نمونہ کلام
بھیڑ پووے تاں پچھاں مڑ نئیں ہٹدے عاجز
سر تائیں اپنا وار چھوڑیندن چنگے بیلی
ملتان
ملتان دی تریخ
ملتان سرائیکی وسوں دا ھک پراݨا شھرھےـ پراݨے ویلےکنوں ھی اےانج صوبہ ھےـانگریزاں اینکوں پنجاب ءچ رلاݙتےـ ایں وی دنیاءچ اٹھ کروڑکنوں ودھ سرائیکی ہن
thumb|مغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)
حکیم عمران عاجز قادری
نمونہ کلام
....حکیم عمران عاجز قادری.....
نظم: چپ دی چِکڑی
ڈھلدی دیگر ہٹدے پکھنو
ملتان
ملتان دی تریخ
ملتان پاکستان دا ہک شہر اے۔ ایتھے 1,423,919 وسدے ہن۔ اے ضلع ملتان دا گڑھ وی اے۔ ملتاں دریاۓ چناب دے کنڈے تھلویں پنجاب وچ اے- اے پاکستان دے پرانے شہراں اچوں اے۔تاریخ اساکوں ݙسیندی ھ، کہ ملتان(کوٹ مولتان ، مولتان) ہک شہر ہی نی، بلکہ ہک تہذیب تے ہک سلطنت دا ناں وی ھ ۔ 372ہجری کتاب ’’حدود العالم بن المشرق الی المغرب‘’ وچ ملتان دی حدود دے بارے لکھیا ھ، کہ قنوج دے راجہ تے امیر ملتان دی سرحدیں جالندھر تک ہوندیاں ہن،’’ سیر المتاخرین‘‘ وچ اقلیم ملتان دی حدود ایں طرح بیان کیتی ڳئی ھ ، کہ ملتان اول، دوم تے سوم اقالیم کنوں زیادہ وݙا (فراخ) ہا، کیونکہ ٹھٹھہ ایں صوبے تے ودھیا( زیادہ) ہا، فیروز پور کنوں سیوستان تک چار سو ترہی(٤٣٠) کوس لمبا تے چتوڑ کنوں جیسلمیر تیئں ہک سو اٹھ (١٠٨)کوس چوڑا ہا، ݙوجھے پاسوں طول کیچ تے مکران تک چھ سو سٹھ (٦٦٠)کوس ہا، ا یندے پوواد ﴿مشرق﴾ رویہ سرکار سرہند تک ہا،اُبھی ( شمالی) دریائے شور اچ، تے لمی(جنوبی)صوبہ اجمیر تک ھ، تے پچادھ﴿مغرب﴾ اچ کیچ تےمکران ہا ۔ ابوالفضل نے اپنڑی مشہور عالم کتاب "آئین اکبری " اچ صوبے ملتان دی حدود اے بیان کیتی ہن ، صوبے ملتان دے نال ٹھٹھہ دے الحاق کنوں پہلے اے صوبہ فیروز پور کنوں سیوستان تک ۶۲۴کروہ ھا ، چوڑائی اچ " کھت پور" کنوں جیسلمیر تک۶۲۱ کروہ ھا، ٹھٹھہ دے الحاق دے بعد اے صوبہ "کیچ" تے "مکران" تک وسیع تھی گیا ، ایندا اے فاصلہ ۰۶۶ کروہ ھا.
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
ویکھ نمانی اکھ ترساوے
ملتان
ملتان دی تریخ
thumb|ملتان دا قدیم نقشہ
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
ڈب ڈب جاوے
ہوٹھاں اتے چپ دی چِکڑی
ملتان
ملتان دی تریخ
thumb|سرائیکستان پوواد (مشرق ) اچ ایندی سرحداں سرہند سرکار نال، ابھے پاسوں (شمالی) پشاور نال ، لمے پاسوں(جنوب )اجمیر دے صوبے نال، تے پچادھ الے پاسوں ( مغرب) کیچ مکران نال ملدیاں ہن۔ کیچ تے مکران پہلے صوبہ سندھ اچ شامل ہن، ملتان دے صوبے اچ تراے سرکاریں ﴿ملتان خاص، دیپال پور تے بھکر﴾ ہن، تے کل اٹھاسی پراگنے ﴿ضلعے ﴾ ہن۔ ملتان دی وسعت تے عظمت تے تاریخ اج وی ناز( رشک )کریندی ھ ، ملتان دی قدامت دے ہم پلہ دنیا اچ شاید ہی کوئی شہر ہووے ۔پاکستان اچ جیہڑے شہراں کوں مصنوعی طریقے نال ملتان کنوں کئی گنا وݙے شہر بنڑائے ڳن ، آج کنوں چند سو سال پہلے اے ملتان دی مضافاتی وستیاں ہن، ایں ڳال دی شہادت حضرت داتا گنج بخش(رح) نے اپنڑی کتاب ’’کشف المجوب‘‘ اچ ’’لاہور یکے از مضافاتِ ملتان‘‘ ݙے ݙتی ھ ۔
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
اپنا آپ جما لیندی اے
ملتان
ملتان دی تریخ
ملتان دے حوالے نال فارسی دا شعر چہار چیزاز تحفہ ملتان است گردو گرما گداوگورستان است گرد دا مطلب ہے کہ اتھاں اندھاریاں ٻہوں آندیاں ہن ۔ گرما دا مطلب ہے کہ گرمی ٻہوں ہونفی ہے ، گدا دا مطلب ہے کہ اتھاں اللہ والے بہت لوگ ہن تے گورستان دا مطلب ہے کہ اتھاں قبرستان بہت ہن۔ گرمی دے حوالے نال ’’گرمے‘‘ دی ڳالھ کوں چھوڑ کے محققین کوں اس ڳالھ تے غور کرنا چاہیدا اے کہ دنیا دی امیر کبیر شہر ، دنیا دی بہت وݙی تہذیب ، ݙوجھا سب توں پراݨا قدیم شہر تے دنیا دی عظیم سلطنت کوں گورستان وچ کس نے تبدیل کیتا ؟
ملتان بول ملاستہان توں بݨیا اے جیڑا سورج دیوتا دا ایتھے اک وڈا مندر ہائی۔ یونانی سکندر وی ایتھے آیا ہائی۔664 چ اموی خلیفہ معاویہ دا جرنیل مہلب بن ابی صفراہ ایتھے آیا ہائی۔ پر اسلامی دنیا نال گوڑا جوڑ اموی خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے ہویا جݙاں بنو امیہ دی فوج اودے جرنیل محمد بن قاسم نال ملتان آئی تے ملتان پکا اسلامی دنیا نال جڑ گیا.
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
سکھ دے چھالے پیڑ جناون
ملتان
ملتان دی تریخ
ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن.
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
اتھرو اکھ دے ہتھیں پئے کے
ملتان
ملتان دی تریخ
ایں دور دے بعد بشاری مقدسی ملتان آیا ہئی۔ اس دا بیان ہے کہ ملتان دے لوگ اسماعیلی شیعہ ہن تے اذان وچ ’حی علی خیر العمل‘ پڑھدن تے اقامت وچ ݙو دفعہ تکبیراں آکھدن ۔ خطبے وچ فاطمی اسماعیلی مستعلی خلیفہ دا ناں گھدا ویندا ہے تے اس دے حکم نال ہی پورے خطے دے انتظامات چلائے ویندن تے اتھوں برابر تحائف ملتان بھیجے ویندے ہن۔
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
اک اک کر کے کھسکی جاون
یاداں نال پروتی مالا
ملتان
ملتان دی تریخ
اسماعیلیاں دے کئی شاخاں ہن۔ انہاں وچ قرامطہ، دروزی تے نزاریہ (باطنیہ یا ملاحدہ) اہم فرقے ہن۔ انہاں وچ صرف صدارت یا امامت دا فرق ہے، ورنہ عقائد دے لحاظ نال اے متفق ہن۔ چونکہ قرامطہ دولت اسمٰعیلہ دے آغاز توں پنجاہ سال پہلے ظاہر تھئے، اس واسطے بعض لوگاں دا خیال ہے کہ قرامطہ توں اسمٰعیلی نکلے ہن۔ جب کہ باطنیہ یا ملاحدہ پنجویں صدی دے ݙوجھے نصف حصہ وچ ظاہر تھئے ہن۔ ایہا وجہ ہے کہ مورخین کوں ملتان دے اسمٰعلیاں دے بارے وچ شبہ تھیا ہے۔ اس شبہے دی وجہ نال کہیں نے انہاں کوں قرامطہ تے کہیں نے ملاحدہ لکھ ݙتا ہے۔ساݙے ایں موقف دی تائید بشاری مقدسی دے بیان توں تھیندی ہے کہ جیہڑا پہلے درج کیتا گیا ہے۔ تے آگوں مزید تفصیل آسی ۔ اس واسطے اساں انہاں کوں اسمعیلی لکھا ہے۔
اسماعیلیاں دے مطابق امام محمد بن اسمٰعیل دے بعد دے ترئے ائمہ عبد اللہ، احمد تے حسین تھئے۔ اے تریہے بہت پوشیدہ زندگی بسر کریندے ہن۔ انہاں دے خاص نقیباں دے سوا کہیں کوں انہاں دا پتہ نہ ہئی۔ انہاں دے ناواں وچ وی اختلاف ہے۔ انہاں دے دور وچ ملتان تے سندھ وچ اسمٰعیلی داعیاں دی آمد دا سلسلہ شروع تھی گیا ہئی۔ آخری مستور امام حسین بن احمد بن محمد بن اسمعیل بن جعفر بن صادق نے ابو القاسم بن فرح کوں یمن وچ داعی بݨا کے بھیجا۔ اس سندھ تے ملتان وچ ہثیم کوں داعی بݨا کے بھیجا۔ اس طرح ملتان تے سندھ وچ 72ھ وچ اسمٰعیلی دعوت دی ابتدا تھی گئی ہئی۔ اس دے بعد وی داعی اتھاں آندے ریہے تے انہاں نے مقامی باشندیاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسماعیلی بݨا گھدا۔
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
سوچ نوں گھیرا پالیندی اے
ہن تے ول آ عاجز ڈھولا
ملتان
ملتان ڈویژن
ملتان ڈویژن پاکستان دے صوبہ پنجاب دی ہک انتظامی تقسیم ہئی۔ 2000ء دی حکومتی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تریجھے درجے دی تقسیم کوں ختم کر ݙتا گیا۔ 2008ء دے عام انتخابات دے بعد پنجاب نے اس دے آٹھ ڈویژناں کوں بحال کر ݙتا۔
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
دھڑکن میری پھاہ لیندی اے
آکھے وی نئیں لگدی میرے
ملتان
ملتان ڈویژن
تاریخی طور تے ملتان ڈویژن دراصل برطانوی ہند دے صوبہ پنجاب دا ہک انتظامی ڈویژن ہئی۔ دریائے ستلج اینکوں بہاولپور توں جدا کریندا ہئی جبکہ جنوب مشرق وچ دریائے سندھ جزوی طور تے اس ڈویژن وچ وڳدا ہئی تے مغرب دے نال اس دی سرحد بݨیدا ہئی۔ ایہ پنج اضلاع تے مشتمل ہئی.
حکیم عمران عاجز قادری
نظم: چپ دی چِکڑی
شک نئیں میرا بچنا کوڑ اے
دوری تیری ساہ لیندی اے
نیتاں توں معلوم اے ھوندا
ہن ایہہ میرا راہ لیندی اے
ہوٹھاں اتے چپ دی چکڑی
...................حکیم عمران عاجز قادری.
انگریزی ادب دی تاریخ
لکھت: محمد شفیق معین چشتی شیروی
جنرل سیکریٹری بزم_گل محمد چشتی شیروی رح و دبستان_شیرو (سرائیکی)
---
"اینگلو سیکسن ادب"
(660--1066)
دوستو عام طور تے انگریزی ادب دا منڈھ ستویں صدی عیسوی توں بدھیا ویندے تے ایں زمانے کوں "اینگلو سیکسن زمانہ"آکھیا ویندے کیوں جو کوئی پنجویں صدی وچ تراے قبیلے اینگل،سیکسن تے جیوٹ ؛جرمینک(ہن)قبیلے دے ظلم زبردستئیں   توں تنگ تھی لمے سویڈن تے ڈنمارک توں لڈ برطانیہ دے جزیرئیں وچ ان وسئیےہن-پہلے اے لوک کافر ہن پر بعد وچ عیسائی تھی گئے -ایں دور دے ادب کوں تراے قسماں وچ ونڈیا ونج سگیندے
1-شاعری
2-نثر
3-بجھارتاں
انہاں دی شاعری ڈو زمانیاں تے مشتمل ہے
2-عیسائی شاعری
غیر عیسائی شاعری وچ زیادہ ادبی زور موجود ہے پیا-ایں دور دیاں کجھ مشہور نظماں وڈزتھ،ڈی اور، والڈہئیر،دا فاییٹ ایٹ فنزبرگ،تے بیووولف ہن-"بیووولف'ایں دور دی سنجاپو رزمیہ(جنگی)نظم ہے جیندے وچ ہیرو بیوولف ڈین قوم دے بادشاہ ہروتھگار دے قلعہ وچ بربادی مچاونڑ آلے اژدھے گرینڈل نال بھیڑی ڈے اونکوں تے ولا اوندا پور چاونڑ آلی اوندی ما کوں مار سٹیندے-ایندے نال ای او چالہی سال سانگے آپڑیں گیٹ قوم دا سردار بنڑ ویندے-ہک دفعہ ولا دھن دے پارھے دار ہک بے اژدھے کوں مریندے پر اوندے ڈند دے زہر لگنڑ پاروں خود وی مر ویندے-
ایں دور دی عیسائی شاعری وچ ڈو شاعر نشابر ہن
1-کیڈمن
2-کین ولف
کیڈمن ہک چٹا انڑپڑھ آدمی ہا جیکوں ہک ڈینہہ اچنڑچیت ربوں شاعری ڈات وچ مل پئی-او انجیل دے واقعات کوں نظم کریندا تے جاہ جاہ لوکاں کوں سنڑیندا رہ ویندا ہا-ہنڑ اوندی شاعری دیاں صرف نوں سطراں ملدئین-
کین ولف ہک بشپ ہا تے اوندیاں چار نظماں کرائسٹ،جیولیانا،ایلن تے دا فیٹس آف اپوسٹلز ملدئین-
جے تئیں ایں دور دی دی نثر دا تعلق ہے،تراے نثر لکھنڑ آلے ڈکھالی ڈیندن
1-الفرڈ،دا گریٹ
2-الفیرک
3-ولفسٹان
الفرڈ بادشاہ ہا تے اوں لاطینی توں کجھ تاریخی کتابیں دے آپڑیں زبان وچ ترجمے کیتے جیویں جو
الفیرک دی لکھت ہومیلیز الفرڈ دی نثر کنوں ودھ شان رکھدی ہے-
ایں دور دے بجھارتیں کوں شاعری تے نثر دے وچکار دی کوئی شئے آکھیا ونج سگیندے-ہر قسمی جانور،ہتھیار،واجے،کپڑے،چندر،تارے ،سجھ اتے دنیا دی ہر شئے انہاں وچ بجھوائی گئی ہے-
"اینگلو نارمن زمانہ "
( انگریزی دا وچلا زمانہ)
*1066-1350 *
انگریزی ادب دا اینگلو نارمن زمانہ سن 1066 ء کوں ہیسٹنگز دی جنگ وچ فرانس دے صوبہ نارمنڈی توں آونڑ والے بادشاہ ولیم فاتح دے ہتھوں چھیکڑی اینگلو سیکسن بادشاہ  ہیرلڈ(ڈوجھے) دی شکست نال شروع تھیندے- حاکمیں(نارمنیں)دی زبان  تے ثقافت نے محکومیں(سیکسنیں) دی زبان تے ثقافت  کنوں ڈاڈھا تھیونڑ شروع کر ڈتا-بہر حال ہنڑ نارمنیں دے قبضہ وچ موجود برطانیہ دے  دفتریں،درباریں،مدرسئیں  تے کورٹ کچہرئیں وچ فرانسیسی زبان دا رواج تھیا،کلیسا تے سائنس دی زبان پہلے وانگوں لاطینی ای رہئی-صرف  تلویں طبقے نے ای آپڑیں ما بولی سیکسن زبان  کوں آپڑیں ہاں نال لئی رکھیا-اے صورت_حال اوں ویلہے بدلی جڈاں 1204ء وچ نارمنڈی دا صوبہ نارمنیں دے ہتھیں وچوں نکل گیا تے او صرف برطانیہ دے مالک ای رہ گئے-ہبڑ نارمنیں سیکسنیں دی زبان سکھنڑ شروع کیتی-چوڈویں صدی عیسوی دے شروع وچ نارمن فرانسیسی زبان بھل گئے ہن تے سیکسن زبان وچ وی ڈھیر ساری ادل بدل تھی گئی ہئی-ایہا رلوڑ زبان ای دفتر،سکول،پارلیمان ،کورٹ کچہرئیں تے ویچ وٹا وچ ورتائی گئی اتے  اج دی انگریزی دا آیرا بنڑی-                فرانسیسی زبان نے سیکسن زبان
دےقواعد،صرف،نحو،فقرئیں دی
بنڑت،تلفظ،بیان،عروض تے اوزان وغیرہ تے زور دا اثر سٹیا تے ایں طرح ڈو بولئیں دا اے رلا آونڑ آلے  انگریزی ادب سانگے ہک  نعمت ثابت تھیا-
ایں زمانے وچ ساکوں تراے طرح دا ادب نظر اندے
1-رومانسزRomances(نثر)
2-ڈرامہ
3-شاعری
نثر وچ رومانسز پرانڑئیں ہیروز تے ہیروئنز دے گزریل ڈینہواریں دیاں پریم کہانڑیاں تے شان دار کارنامئیں دے قصے  ہن جیرھے زیادہ تر فرانسیسی تے لاطینی ذرائع توں ادھار گھدے  گئین-جیویں جو بادشاہ آرتھر دیاں کہانڑیاں،ٹرائے دی جنگ دے حال تے Charlemagane اتے الیگزینڈر دا گریٹ دے دیو مالائی کارنامے-نثر دئیں چونڑویں کتابیں وچوں انکرن ریول سبھ توں نشابر ہے-ایں کنیں علاوہ ولئیں دی حیاتی تے لکھیاں یویاں نثری کتاباں وی ملدئین-مثال دے طور تے لایف آف سینٹ برانڈن تےلائف آف سینٹ ڈسٹن-فرانسیسی زبان دے کہانڑئیں دا ترجمہ ہینڈلنگ سن  وی نثری لکھت ہے-
آپریشن نیمیسس
آپریشن نیمیسس (انگریزی: Operation Nemesis) سن 1920ء دی دہائی وچ وفاقِ آرمینیائی انقلاب (Armenian Revolutionary Foundation) دا تیار کردہ منصوبہ ہئی جس دق مقصد مبینہ آرمینیائی قتل عام وچ شریک ترکی دی اعلٰی ترین شخصیات کوں قتل کرنا ہئی۔ اس آپریشن دا ناں انتقام دی یونانی دیوی "نیمیسس" (Nemesis) دے ناں تے رکھا گیا۔ اس آپریشن کوں "آرمینیائی نیورمبرگ" (The Armenian Nuremberg) وی آکھا ویندا ہے۔
انگریزی ادب دی تاریخ
( انگریزی دا وچلا زمانہ)
1-معجزاتی ڈرامےMiracle Plays
آپریشن نیمیسس
واقعات
آپریشن دا فیصلہ 27 ستمبر توں اکتوبر 1919ء دے آخر تک یریوان وچ تھیوݨ والی وفاق آرمینیائی انقلاب دے نویں عمومی اجلاس دے موقع تے کیتا گیا۔
انگریزی ادب دی تاریخ
( انگریزی دا وچلا زمانہ)
2-اخلاقی ڈرامےMorality Plays
آپریشن نیمیسس
واقعات
فیصلے دے مطابق جیہڑا "سیاہ فہرست" (Black list) تیار کیتی گئی. اس وچ 200 افراد دے ناں شامل ہن جنہاں تے آرمینیائی باشندیاں دے مبینہ قتل عام دے الزامات ہن۔ طلعت پاشا کوں "اولین ہدف" قرار ݙتا گیا۔
اس آپریشن وچ نوجوانان ترک دی حکومت دے سابق وزیر داخلہ طلعت پاشا 15 مارچ 1921ء کوں برلن وچ، سابق وزیر دفاع جمال پاشا کوں 25 جولائی 1922ء کوں طفلس وچ تے سابق وزیر اعظم سید حلیم پاشا کوں 5 دسمبر 1921ء کوں روم وچ موت دے گھاٹ اتار ݙتا گیا۔ ایہ اس آپریشن وچ قتل تھیوݨ والی اعلٰی ترین شخصیات ہن۔ انہاں دے علاوہ نوجوانان ترک حکومت دے اہم اراکین وی اس آپریشن وچ قتل تھئے جبکہ مبینہ غداراں تے جاسوساں کوں وی ٹھکاݨے لایا گیا۔
انگریزی ادب دی تاریخ
( انگریزی دا وچلا زمانہ)
اخلاقی ڈرامے چنگائی تے برائی دے وچکار کھچ تانڑ کوں ظاہر کریندن تے انہاں دے کردار مجرد ہوندے ہن جیویں جو صحت،موت تے ست ہلاک کر ڈیونڑ والے گناہ-ایں تکنیک کوں Allegory وی آکھیا ویندے-
اینگلو نارمن دور دی شاعری وچ نظماں تے گیت شامل ہن-نظمیں وچ اکثر مذہبی موضوعات تے مبنی نظماں ملدئین مثلا"پوئما موریل،آرمیولم،لوو رون کر سر منڈی وغیرہ
ایں دور دے گیت جنہاں وچ محبت،قدرت دے نظارے،سیاست،دھرتی نال پیار تے طنز ملدے،ایں دور دی باقی ماندہ شاعری کنوں ودھ سریلے ہن تے فرانسیسی شاعری دا پیرا چیندن-
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
(دلبر حُسین مولائی۔۔۔۔نوتک مہمید)
عاشقِ اہلِ بیت ، مناظرِ حُسینتؑ سئیں پُرسوزؔ بخاری شاعری نال کھیڈٖدا رہ گٖئے تے فکر وتدبر دے موتی ونڈٖیندا رہ گٖئے۔ اِنہیں دا حسینی انقلابی جذبہ پڑھنْ دے ڈٖا دا ھے۔ جیندے نال پڑھاکو اپنْے مُردہ ضمیر کوں سُجٖاکا کر سگٖدے ، نال مودت، حُب ، حلم تے عشق دیاں گاٖلہیں سِکھ سگٖدے۔ پُرسوزؔ مولا حُسینؑ دے غم وچ نِت پُرسوز رہندے۔ اہلِ بیت دیاں خوشیاں ہوون تاں ایہ جھمراں پیندے تے جشن منیندے۔ ساری دُنیا دے لوک جنہاں دے ضمیر زندہ ہِن ، غیرت سُجٖاکی ھے، سچ سُنْ کے برداشت کر سگٖدن ۔ حقیقت دے گٖول وَند ہِن۔ او سارے دے سارے مولا حُسینؑ کوں اپنْا ہیرو منیندن۔ مولا حُسینؑ ہر غیرت مند تے ہر ضمیر آلے دا محسن ھے۔ جئیں کائنات کوں انسانیت سکھائی اے۔
حُسین محسن ہے ہر کہیں دا حُسین سانجھا ھے پیر سب دا
حُسین ؑ مشکل کشاء دا پُتر اے اتے لڈٖکا ھے شاہ عرب دا
حُسینؑ زہراؑ دے دِل دا چین اے وقار سارے حسب نسب دا
حُسینؑ ہمت دا ہک پہاڑ اے حُسین ہمدرد دین رب دا
حُسینؑ او ھے جو جیندے دَر توں ایہ حوصلے آ تے خیر پندن
صبر وی ہیں دَر توں رو تے پندن خدائی دے صابر سبق آ گھِندن
نبیؐ سوہنْے دیاں کئی حدیثاں موجود ہِن جیڑھیاں اہلِ بیت واسطے بیان کیتیاں گٖن۔ لوکیں کوں ڈٖسیا گٖئے ، ایہ میڈٖا گھرانہ ھے، ایہ میڈٖے ہِن ، میں انہیں دا ہاں اِنہیں دا خون میڈٖا ھے، میڈٖا خون اِنھاں دا ھے، ایہ سارے جنت دے سردار ہِن۔ مولا حسنؑ مولاحُسینؑ جنت دے جوانیں دے سردار ہِن ۔ مولا علی ؑ اِنہیں دا وی سردار ھے۔ سینْ زہراؑ جنت دے تریمتیں دی سردار ہِن ، پوری کائنات دا سردار سوہنْا نبیؐ آپ ھے۔ پنجتن پاک دیاں مرضیاں اللہ دیاں مرضیاں ہِن۔ ایہ اللہ دیاں اطاعت گزار ہستیاں ہِن، اللہ سوہنْا اِنہیں د ی ہر گاٖلھ منیندے۔ نبی ؐ تے نبی ؐ دی آل دیاں دُعائیں کڈٖاہیں خالی نی ویندیاں۔ اِنہیں دے سچے مُرید تے مننْ والے ڈٖوہیں جہانیں اچ کامیاب ہِن۔ ایہ ساریاں گاٖلہیں سیداحمد حسن پُرسوزؔ بخاری دے کلام اچ موجود ہِن۔ انہیں دے قاری تے انہیں دے مشاعریں اچ موجود سامع گواہ ہِن جو اوں بندے نے نِت اپنْی زبان کوں محمدؐ وآل محمدؐ دے ذکر نال معطر کیتی رکھئے تے آلِ محمد ؐ دے مخالف کوں نِت للکاری رکھئے۔
ایہ پاک پنجتن خدا دے خاص اِن خدا دی ساری رضا دے مالک
خدا اِنھاں دی منیندے ساری ایہ ہِن خدا دی عطا دے مالک
خدا ھے ڈٖیندا تے ایہ ونڈٖیندن ایہے تاں ہِن اوں سخا دے مالک
خدا اِنھاں دا تے ایہ خدا دے ازل توں شرم و حیاء دے مالک
رضا اِنھاں دی رضا خدا دی اِنھاں دا غصہ غضب خدا دا
اِنھاں دا جیرھا ھے باغی بنْدا او ہو ھے دوزخ سڑنْ دے ڈٖا دا
سانحہ کربلا دے بعد ساری دُنیا وچ کربلا دے روحانی انقلاب نے ہل چل مچا ڈٖتی ہئی ۔ اصول پسند طبقے نے ایں فکر کوں اپنْے دِلیں تے دماغیں وچ جاہ ڈٖتی۔ اِنہیں دے قلم ، کربلائی پیغام لکھدے ریہے۔ اِنھاں دے دماغ کربلائی سوچاں عام کریندے ریہے۔ پوری کائنات وچ کربلائی فلسفہ ہک معتبر فلسفہ گٖنڑیجنْ پئے گٖیا۔ کربلائی مفکر تے شاعر پوری دُنیا وچ عزتاں پاونْ پئے گٖئے........ جیرھلے ایجھا ماحول سامنْے آیا تاں ظالم ، شیطانی تے یزیدی ذہنیت وی آلساں بھننْ پئے گٖئی۔ اِنہیں دے منحوس قلم وی کاغذ کالے کرنْ پئے گٖئے تے یزیدی ذہنیت دے آلودہ دماغ جھوٹے تے کوڑے لوکیں کوں ’’رشید ابنِ رشید‘‘ آکھنْ پئے گٖئے۔ ساری دُنیا دے باخبر لوکیں اِنہیں دی پُرزور مذمت کیتی ۔ اِنہیں وچوں ہک حلالی تے انقلابی سید پُرسوز بخاری وی ہا پیا جیندا قلم جوش وچ آیا۔ سید احمد حسن پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین ؑ دا وکیل بنْ تے یزیدی فاسد سوچ کوں چیلنج کیتا تے ’’حق حُسینؑ سچ حُسینؑ ‘‘ دی گواہی ڈٖتی۔ اِنہیں دی کتاب ’’حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا‘‘ کربلا دے انقلابی ادب وچ ہک جگٖ مشہور کتاب ھے تے مناظرانہ ادب دا بے بہاخزانہ ھے۔ لوک سُنْ تے سمجھ گھنن تے باخبر تھی ونجٖن ، حُسینؑ ہک عالمی سچ ھے تے یزید نمرودی تے فرعونی سوچ دا عکاس ھے۔
خدا دی ونڈٖ اے اوں پیر بخشیے حُسین میکوں یزید تیکوں
ھے شُکر اوندا اوں سوچ بخشی ھے پاک میکوں پلید تیکوں
اوں میکوں ابنِ علیؑ ھے بخشیا رشید ابنِ رشید تیکوں
اوں ذات مطلق نکھیڑ ڈٖتن شہید میکوں شدید تیکوں
آ آپاں بٖہہ تے نکھیڑا کروں جو کون لسی تے کون گھیو اے
میں اَہداں میڈٖا حُسین اے ابّا توں آکھ میڈٖا یزید پیو اے
نصیب تیڈٖا تے میڈٖا مالک جُدا بنْاوے آمین آکھوں
گلبہار بانو
گلبہار بانو سرائیکی گلوکار ہے۔
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
حُسینؑ کوثر دے جام شالا میکوں پلاوے آمین آکھوں
گلبہار بانو
ڄم پل
١٩٦٣ء وچ بہاول پور وچ ڄمی۔
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
یزید تیڈٖا حشر دی تریہہ وچ مدد کوں آوے آمین آکھوں
گلبہار بانو
استاد
انہاں دے استاد افضل خاں صاحب ہن،
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
ایہ ہووے ہر جاہ سمل تے حیلا حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا
گلبہار بانو
حوالے
ونکی:Wt/skr
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
اِتھائیں تے روزِ حشر وَسیلہ حُسین میڈٖا یزید تیڈٖا
جئیں حسنینؑ دا دِل ڈُٖکھائے اوں کونین دے والی مدنی مصطفیؐ دا دِل ڈُٖکھائے۔ اوں مولا علی ؑ خیبر شکن باب العلم دا دِل ڈُٖکھائے ۔ اوں سینْ زہراؑ دا دِل ڈُٖکھائے۔ جنہیں اِنہیں پاک ہستیں کوں پریشان کیتے اُنہیں اللہ پروردگار کوں ناراض کیتے ۔ اللہ دی ناراضگی دُنیا وچ وی بھاہ ھے تے آخرت وچ وی دوزخ دا بٖل تے تِڑکا...... حُسینیت دا دشمن سوائے ذلت تے بربادی دے کُجھ حاصل نئیں کر سگٖدا۔ خود کُش بمبار نے اوندا باطل رہبر حُسینؑ والے نوکرنئیں مُکا سگٖدا۔ حُسنیتؑ مٹنْ نئیں آئی ایہ قیامت تئیں مولا مہدیؑ دے انقلاب تئیں پھلدی پُھلدی راہسی کیونکہ مولا حُسینؑ او ہستی ھے جیندے اُتے نماز کوں ناز ھے۔ حج کوں ناز ھے۔ شہادت کوں ناز ھے تے انقلاب کوں ناز ھے۔ حُسینؑ دا مشن تحفظِ اسلام واسطے ہا ، حُسین دی قربانی انبیاء دی محنت دی حفاظت واسطے ہئی ۔ اللہ دے نظام کوں بچاونْ واسطے جیرھی قربانی اللہ سئیں نے حضرت ابراہیمؑ کنیں منگی ہئی او حضرت اسماعیلؑ کنیں بدل کراہیں ذبیحِ عظیم وچ بدلی ہئی تاں مولا حُسینؑ تئیں پُجٖی ہئی۔ بتول ؑ سینْ دے کھیر پیواک مولا نے سب کوں سُرخروکر ڈٖتا۔ مولا حُسینؑ دی قربانی انبیاء تے فرشتیں واسطے ہک رِیس تے منفرد نظارہ ہا۔
جیندا دایا درزی جبریل ءِ او کُل کائنات دا پِیر ءِ او شبیر ءِ
اَنْ ڈٖٹھی جنس دا سوداگر گھِدی بَر بیابان جگیر ءِ او شبیر ءِ
جئیں موت کوں مُل گھِن مار چھوڑئیے پُرسوزؔ رُوائی تقدیر ءِ او شبیر ءِ
پُرسوزؔ بخاری او خوش قسمت شاعر ھے جیرھا اپنْے اَبدی جہان اِچ وی حُسینتؑ دا پرچارک مشہور ہوسی۔ میں ایہ سمجھداں جڈٖاں فرشتے اوں دو آئے ہوسن سوال جواب دی بجائے ’’حُسینی شاعر‘‘ ہوونْ تے مبارکاں ڈٖتیاں ہوسنے۔ مولا علی ؑ تے سوہنْے نبی ؐ وی کرم دی بھال کیتی ہوسی۔اتے آکھیا ہوسی پُرسوزؔ تئیں ساڈٖے بچڑے دے ’’ حُسینی سنیہے‘‘ کوں پھیلائے مبارک ہووی۔ ساڈٖا حُسینؑ ساڈٖے مشن تے ساڈٖی تحریک دا محافظ ھے۔ ہر ڈُٖکھ برداشت کیتے سی، اکبرؑ ڈٖتے سی، اصغرؑ ڈٖتے سی، سجادؑ دیاں ہتھ کڑیاں ، بھینْ زینب دی قید برداشت کر تے اسلام کوں ہر حال وچ بچائے سی۔ شام دے پلید شاہ کوں ہمیشہ واسطے نحوست دا ناں بنْا ڈٖتے سی۔
جئیں روز ازل دی خالق کوں کر ڈٖتی ایہ تحریر ءِ او شبیرءِ
جئیں دین اسلام دی ہر حال اچ ھے کرنْی سئیں تشہیر ءِ او شبیر ءِ
جئیں پالیا وعدہ ازل والا ڈٖتے ہتھیں بٖال صغیر ءِ او شبیر ءِ
ڈٖتا خطبہ شام بازار دیوچ پُرسوزؔ جیندی ہمشیر ءِ او شبیر ءِ
پُرسوزؔ بخاری پابند شاعری دا پابند ھے ۔ اوں لمبیاں لمبیاں بحراں وی لکھین ، غزلیہ طرز وی اپنائی ھے، ثلاثی وی لکھیے تے البتہ مُسدس طرز کوں زیادہ اپنائے۔ انہیں دا ۶۴ صفحے دا کتابچہ’’حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا‘‘ سارے دا سارا مُسدس ٹائپ اچ لکھیا گٖئے۔ ایندے وچ مناظرہ وی ھے فضائلِ اہلِ بیت وی ہِن دشمنانِ اہلِ بیت دی مذمت وی ھے۔ کربلا وچ شریک عظیم ہستیاں بارے انج انج شاعری وی موجود ھے۔ تے مصائبِ کربلا وی تفصیل نال بیان کیتے گٖن۔ کربلا ، کوفہ ، نجف تے شام دیوچ اہلِ بیت کوں مِلنْ آلے ڈُٖکھیں دا ذکر وی ھے پیا۔ انہیں واقعات دے نال نال اسلام دا اصلی فلسفہ وی ڈٖسیے نے جو ایہ دین تجارت آلا مذہب نئیں ، خلوص تے اصول آلا دین ھے ۔ ایہ تاویل کوں برداشت نئیں کریندا ، اینکوں تفسیر چنگی لگٖدی ھے۔ پُرسوزؔ بخاری ڈٖسیے جو ایں دُنیا وچ آزادی ھے ، سچ نال کھڑو یا کوڑ کوں اپناؤ، دین کوں کاروبار بنْاو یا نبی ؐ سوہنْے دی تعلیم دے سچے پیروکار بنْو ، منافقیں والے کم کرو یا حضرت ابوذرؓ غفاری تے سیلمان فارسیؓ جہیں صحابہ دے کردار اپناؤ احٖ خود مختار ہو جو مولا علی ؑ سمیت بٖارہاں امام منو یاکہیں یزیدی کوں اپنْا رہبر منو:
اِتھاں آزادی ھے نال مرضی دے جیکوں چاہو امام منو
یزید فاسق کوں منو رہبر تے اونکوں جنتی مدام منو
حدیث منو، قرآن منو یا بٖے کہیں دا کلام منو
نبی دے بچڑے کوں باغی آکھو تے موت اوندی حرام منو
ایہ ڈٖینھ قیامت دے پتہ چلسے جو کون کتنا کما تے گھِن آئے
تے کون راضی خدا کوں کر آئے تے کون اونکوں رُسا تے گھِن آئے
جُتی
جُتی پیر وچ پاوݨ آلی شے کوں آہدے ہن. انسان اپݨے پیراں کوں ایندے نال کڄیندا ہے. ایہ فیشن کیتے وی استعمال تھیندی ہے۔ مختلف ثقافتاں وچ ایندیاں کئی شکلاں ہوندیاں ہن. انسان دیاں مختلف ضرورتاں دے اعتبار نال ایندیاں ٻہوں ونکیاں ہن. ٻالاں کیتے تے تریمتاں کیتے قسما قسمی جتیاں ہوندیاں ہن۔ کالی جُتی نئیں پاوݨی چاہیدی. کیوں جو ایہ غم و رنج دی وجہ ہوندی ہے. جُتی دا ساریاں توں چنڳا رنگ پیلی تے ایندے بعد چٹا ہے. حضرت امام جعفر صادق توں منقول ہے جو جہڑا بندہ پیلی جُتی پئندا ہے او ہمیشہ خوش حال رہسی ڄݙاں تائیں او جُتی پراݨی تھیوے تے پھٹ ونڄے. چٹی جُتی دے بارے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا ارشاد ہے جو او پراݨی نہ تھیسی جے تائیں کجھ مال اوندے ہتھ نہ لڳے.
ڈیرہ نواب صاحب اسٹیشن
سیانڑے آھدن لکھ مرے لکھ پال ناں مرے نواب سر صادق محمد خان عباسی بھشتی ( پنجم ) جھوک لڈا تے ویندا گیا تے ریاست دی مڈی لڈھاں تے چندریاں دے ھتھ لگ گئی عباسیاں دے آپت دے جیھڑیاں وی اپنڑاں کم ڈکھایا تے ریاست دے ورثے دا ککھ ناں بچیا اے فوٹو ڈیرہ نواب صاحب ٹیشن دی اوں عالی شان عمارت دے ھن جیکوں ڈیکھ تے ھاں ٹھر ویندا ھا ؛ ھنڑ اتھاں کتے روڑدن ؛ شھھر دے سبھے نشئی نشہ پتہ کریندن ؛ بدکردارے لوس مریندن ایں جاہ تے نواب سر صادق محمد خان عباسی بھشتی ( پنجم ) دی سواری کیتے گاڈے کھڑدے ھن ؛ نواب صاحب برصغیر پاک و ھند اچ جیڈے ونجنڑاں ھووے ھا ؛ اے گاڈے گاڈی نال لا ڈتے ویندے ھن انھاں گاڈیاں اچ سمورا گھر ھوندا ھا ھک گاڈے اچ باورچی خانہ ھا ھک گاڈا نواب صاحب دے نوکراں کیتے ھا ھک گاڈا نواب صاحب تے انھاں دی اوواواڑی کیتے ھا گاڈے چونڑویں تے منے تنے ھوئے کاریگراں نے بنڑائے ھن تے ایڈے سوھنڑے ھن جو ڈیکھنڑ آلیاں دا وات پٹیج ویندا ھا اے گاڈے ڈیکھنڑ دے ڈاہ دے ھن ؛ انھاں کوں ڈیکھ تے لوگ سکاں لھیندے ھن ؛ ٹھردے ھن ؛ خش تھیندے ھن.
عمارت دی تباہی
لوگ ڈسیندن جو اتھ ایڈیاں رونقاں ھوندیاں ھن جو لوگ ٹر تے پرے پرے کنوں آندے ھن نواب سر صادق محمد خان عباسی بھشتی ( پنجم ) 1966 اچ جھوک لڈائی تے ول ریاست اچ لوٹی پئے گئی ایں عمارت کوں ھنڑ وی سمبھالیا ونجے اے حکومت دا فرض ھے حکومت اے کم کریسی تاں احسان کیناں کریسی. (سلیم خان نیازی)
آئشم نیطس
اے ہک قدیم یونانی منتخب عہدہ ہوندا ہئی ، اس اصطلاح ی جمع لفظ aesymnetai ہے۔
ارسطو ایسے عہدے کوں، ہک "انتخابی ظلم" آہدا ہے تے آکھدا ہے کہ اس عہدے وچ ’’ بادشاہت تے ظلم‘‘ دا ملا جلا رجحان ہے ; کیونکہ اس دی تعیناتی مکمل قانونی ہوݨ دے باوجود اوہ اپݨے انتظامی امور وچ کہیں وی قانون دا پابند نی ہوندا۔"
اس وجہ نال Theophrastus اینکوں "انتخابی ظلم"آہدا ہے، اورDionysius اس دا موازنہ روم وچآمریتدے نال کریندا ہے. ایہ عہدہ موروثی نہ ہئی، لیکن تعیناتی کݙہیں کݙہیں تھیندی ہئی تے کݙہیں مقصد پورا تھیوݨ تک تھیندی ہئی, مثلاً مختلف ریاستی دھڑیاں وچ مصالحت دی حد تک۔ تاریخ وچ واضح طور تے اینجھے صرف ہک واقعہ دا اندراج ہے،Pittacusجس کوں Mytilene, تعینات کیتا گیا ہئی اوہ وی صرف اس واسطے کہ اُنہاں ݙینہاں ریاست مختلف دھڑیاں وچ ونڈی ہوئی ہئی تے بیطاکس اپݨی عقلمندی، دانشوری تے قوانین دے نفاذ دی وجہ نال اتحاد تے امن دی بحالی وچ کام یاب تھی گیا۔
آخرکار ایں عہدے کوں ختم کر ݙتا ڳیا.
ذات دا تجزیہ
میکوں ایویں محسوس تھئے جو تساں میکوں جانڑ بجھ تے اگنور کرنڑ لگے او، شئیت ایندے پچھو کئی بئی وجہ ہووے، لیکن میکوں اے محسوس تھئے، میڈے اندر انا دا ہیک ان کھٹ بر موجود ہے، شئیت اے میڈی ہیک غیر انسانی اتے غیر زمینی خصلت ہووے، لیکن اے ملام چاونڑ توں میکوں کئی پریشانی کینی، کیوں جو اے ہیک حقیقت ہے، میں اوں بر اچ آپنڑے ٹبے بنڑائی پیاں، ٹوبھے بنڑائی پیاں، بنیں بنڑائی وداں، ہیک جنگل ہووے جیویں، اوندے آپنڑے ضابطے ہن، میڈی ذات کوں (ملاں دے ڈسیے) خدا دی ہیک صفت ولہیٹ گئی اے، میں بس آپ واسطے کہیں دی اچی جھکی گالھ نئیں سنڑدا، میڈی ذات فلسفے کوں مات ڈے ڈیندی ہے، اپنڑی انا پاروں آپنڑے تکبر اتے غرور پاروں میں ہیک فیک انسان ہاں، لیکن میں فیک چنگا ہاں، میڈی حقیقت اچ غیر اصلی پہلو ہن پئے لیکن میڈی فیک شخصیت وچ اصلی اتے سبدھے پہلو ہن جینکوں لوک قبول نئیں کرسگدے، ایں سانگے میں کجھ بیا نظرداں۔
تساں میڈے واسطے بھگوان او! میں تاں تہاڈے اگنور کرنڑ دے بعد وی آپنڑے دماغ دے اوں پورشن اچ ہیک جنگ لڑدا پیاں جتھاں میں انا دا بت پوری کھڑاں، ڈاڈھی بدبودار انا ہائی میڈی، میں اونکوں ختم کر ڈتے ہنڑ میں تہاڈے اگنور کرنڑ دے بعد وی تہاڈے نال آپنڑاں گانڈھا نئیں مکا سگدا، میڈی انا دے بر اچ جیہرا غیر معمولی زلزلہ آئے اے تہاڈی محبت دا لاوا ہا جیہرا میڈے شریر دے انگ انگ کوں ویلھے دی واگ چھڑا کے ہیک نویں جنگل دو گھن گئے، اوں جنگل دی پچادھی جھیل تیں میں پکھیاں نال بولیندا بیٹھاں، تہاڈے ہونٹاں اچو نکھتی میڈے ناں دی کوو خشبو دی ملہار بنڑ کے میڈے دماغ دی Relay کوں نان آپریشنل کر گئی اے، ہنڑ میں تہاڈے بارے سوچنڑ آلے پروسیسر اچ اوں بر دا قصہ فارمیٹ کر ڈتے، میڈے دماغ دے انا پیدا کرنڑ آلے مواد دا ستیاناس تھی چکیے، میڈے دماغ کوں ہنڑ تہاڈے اگنور کردہ لوظاں اتے خموشی دیاں ویویز نال پیدا تھیونڑ آلے سگنلز کوں روکنڑ آلے ایکٹو ویویز نال جنگ کرنڑی پوندی اے، بہوں جلد میں اے جنگ جیت ویساں یا ہر ویساں اوندے بعد میں (جنگ جیتنڑ دی صورت اچ) تہاڈے دماغ دے سارے سگنل آپنڑے کنٹرول اچ گھن گھنساں، پچھیں تہاڈے ہونٹاں دی جنبش میکوں ہیک اینجھی خشبو نال محسوس تھیسی جیہری اج تائیں میں نئیں محسوس کرسگیا، تہاڈے پپلیں دی جھمک میکوں محبت دے بلیک ہول اچ دھکا ڈے ڈیسی، اتھو میڈی واپسی ممکن نہ ہوسی۔
وت میں تہاڈا پرماننٹ پجاری بنڑ ویساں، تساں میڈے پرماننٹ بھگوان ہوسو۔ ایں اذیت کنوں بچنڑے تاں میکوں ہیک تکلیف ڈیوو چا، میکوں اگنور کرنڑ چھوڑ ڈیوو، شئیت تہاکوں اے اندازہ کینی جو بھگوان بنڑن دے بعد انسان کتنا اذیت ناک ویلھے دی واگ نال پھندہ کھا ویندے، اتے کائنات اچ معلق تھی ویندے، اوندی ہر خوبی ہر خامی معطل تھی ویندی اے، اوندا دماغ سوچنڑ آلے پروسیسر کوں سسپینڈ کر ڈیندے
سندھو عنایت
ابوعبیدہ ابن جراح
حضرت ابوعبیدہ ابن الجراح جنہاں کوں دربار رسالتؐ توں امین الملت دا خطاب ملا، قبیلہ فہر نال متعلق ہن۔ جیہڑا قریش دی ایک شاخ ہئی۔ اصل ناں عامر بن عبد اللہ ہئی۔ ہجرت مدینہ دے وقت عمر 40 سال ہئی۔ بالکل ابتدائی زمانے وچ مشرف باسلام تھئے۔ دیگر مسلماناں دی طرح ابتدا وچ قریش دے مظالم کا شکار تھئے۔ حضور توں اجازت گھن کے حبشہ ہجرت کر گئے لیکن مکی دور ہی وچ واپس ول آئے۔ نبی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم توں چند روز قبل اذن نبی نال مدینہ دی طرف ہجرت کیتی تے حضورؐ دی آمد تک قبا وچ قیام کیتا۔ مواخات مدینہ وچ معزز انصاری صحابی ابوطلحہ دے بھائی بݨائے گئے۔ بے مثال خدمات اسلام دی وجہ نال حضور صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے جنہاں صحابہ کوں دنیا وچ جنت دی بشارت ݙتی انہاں وچوں ہک ہن۔ thumb|تخطيط اسم أبو عبيدة بن الجراح
حیات مبارکہ
ابوعبیدہ ابن الجرح بے حد ذہین، سلیم الطبع، متقی تے بہادر ہن۔ لمبا قد، بظاہر لاغر کمزور نظر آوݨ والی شخصیت لیکن ایمان کامل دے سبب انتہائی پرنور چہرہ تے آہنی عزم دے مالک ہن۔ ابوعبیدہ بن الجراح نے اپݨے زمانے دی سب توں وݙی عالمی طاقت روم دے خلاف ٹکر گھدی تے اونکوں ایشائی علاقیاں توں پچھاں دھک ݙتا۔
فاتح شام تے فاتح بیت المقدس دی شان فقر دا اندازہ اس توں تھی سڳدا ہے کہ جݙݨ فاروق اعظم بیت المقدس تشریف گھن گئے تاں آپ نے اپݨے بھائی ابوعبیدہ بن الجراح توں فرمائش کر کے انہاں دے کول کھاݨا کھادا جس وچ صرف چند سکے ہوئے ٹکر ہن جنہاں کوں ابوعبیدہ پاݨی وچ بھے کے کھاندے ہوندے ہن۔ حضرت عمر نے فرمایا ’’شام وچ آکے سب ہی بدل گئے لیکن ابوعبیدہ ہک توں ایں کہ اپݨی ہوں وضع تے قائم ایں۔ ہک ٻئے موقع تے فاروق اعظم نے آپ دے بارے وچ فرمایا :
’’الحمد اللہ مسلماناں وچ اینجھے لوگ موجود ہن جنہاں دی نظر وچ سیم و زر دی کجھ حقیقت نی۔
حدیث وچ ذکر
انہاں 10 صحابہ کرام رضی اللہ عنہم اجمعین دا ذکر عبدالرحمن بن عوف رضي اللہ تعالٰی عنہ دی روایت کردہ حدیث وچ ہے کہ:
عبدالرحمن بن عوف رضي اللہ تعالٰی عنہ بیان کریندے ہن کہ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا :
ابوبکر رضی اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، عمر رضی اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، عثمان رضي اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، علی رضي اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، طلحہ رضي اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، زبیر رضي اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، عبدالرحمن رضی اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، سعد رضي اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، سعید رضی اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن، ابوعبیدہ رضي اللہ تعالٰی عنہ جنتی ہن ۔
وفات
18ھ وچ مسلماناں دے لشکر وچ طاعون دی وبا پھٹ پئی جینکوں عمواس دی طاعون آکھا ویندا ہے۔ اس موذی وبا نے بہت سارے مسلماناں دی جان گھن گھدی. انہاں وچوں ہک سپہ سالار اعظم امین الملت ابوعبیدہ وی ہن۔ جنہاں کوں عمر فاروق نے مدینہ واپس سݙݨ دی کوشش کیتی لیکن انہاں نے جواب ݙتا کہ ’’ میں مسلماناں دی فوج وچ ہاں تے میݙا دل انہاں توں جدا تھیوݨ کوں نی چاہندا۔ ‘‘ اس طرح اٹھونجاہ سال دی عمر وچ ایہ تاریخ ساز شخصیت مالک حقیقی نال ونج ملی ۔
ظفر خاں دی مکاݨ
اوندی موت کولو کجھ ݙیہنہ پہلے میں اوندے کول پچھیا جو ظفر خاں تہاڈی کوئی اینجھی خواہش جیرھی تساں آکھو لازمی پوری تھیوے..ظفر آکھیا یار خواہشاں اپݨے آپ اچ مختلف تضادات دا مجموعہ ہوندن پر میں مرݨ کولو پہلے اے ضرور ڈیکھݨ چاہساں جو سیاسی جماعتاں اپݨی تڈ تیں سیاست کرن تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دا سیاسی رول گھٹ کولو گھٹ تھی ونڄے کیوں جو ہر واری سیاسی کھیڈ کوں انھاں رسݨ کولو پہلے روک ڈتے جیندے نتیجے اچ اتھاں عوام دے محکمے تے سیاسی جڑتاں کمزور تھی اپݨے رستے اچ پندھ ادھورا چھوڑ ٻھ گئین جیندا نقصان اے تھائے جو جیرھا پندھ ساکوں دنیا نال رل کے کرݨا ہا او اساں نہ کر سڳے تے باقی دنیا آؤ پچھاں رہ ڳئے. پچھاں رہ ونجنݨ آلایاں کوں ظالم عالمی سیاست صرف اور صرف اپݨے مفادات کوں سامݨے رکھ کے استعمال کریندی حے.(بلال بزدار)
آپریشن پلم باب
جان شوٹ آف پلمبوب
آپریشن پلم باب دے تحت 19 جولائی 1957ء کوں جیہڑا ایٹمی دھماکا کیتا گیا اوہ جان شاٹ سݙیندا اے۔ 19 جولائی 1957 کوں 6 آدمی بشمول ہک کیمرا مین نیواڈا وچ گراؤنڈ زیرو تے کھڑے تھئے۔ انہاں دے 3000 میٹر دی بلندی تے ہک ایٹمی دھماکا کیتا گیا، جس دی طاقت 2 کلو ٹن ٹی این ٹی دے برابر ہئی۔ 5 رضاکار تے ہک کیمرا جیہڑا رضا کار نہ ہئی، دھماکے دے مقام دے تلے بغیر حفاظتی اقدامات دے کھڑے اپݨی فلم ٻݨویندے تے بݨیندے پئے ہن۔
اس تجربے دا مقصد امریکی عوام کوں ݙسݨ ہئی کہ ایٹم بم زیادہ خطرناک نی ہوندے، انہاں توں خوفزدہ تھیوݨ دی ضرورت نی۔ دھماکے نال بہت تیز روشنی تے شدت دی آواز پیدا تھئی، جس انہاں تمام افراد کوں پریشان کر ݙتا۔ سب دا خیال ہئی کہ تجربہ کامیاب تھیا ہے مگر جلد ہی ایہ 6 افراد کینسر دا شکار تھی گئے۔ انہاں وچوں کجھ 80 دی دہائی تک وی زندہ ریہے ۔
ارشد واقف
ارشد واقف سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
ݙمراں والا شمالی نال تعلق ہے۔ ٧ جنوری ٢٠٠٠ء کوں ڄمے۔
نمونہ کلام
تیکوں سدھ تاں ہے پھل نٙازکِ ہِن پھل ہک ہک پیندیں ڈہنہہ لہہ گے
پھل کھٹ پئے ہٙن تیڈے ہار کنوں پھل لال گولیندیں ڈہنہہ لہہ گے
ڈہنہہ لہہ گے واقٙف رنج نہ تھی تیڈا ہار سجیندیں ڈہنہہ لہہ گے
ݙوہڑہ
آ بیٹ اچ رانجھن تئیں باجھوں ساکوں مونجھا مال نظردا ہے
بر بھانڑ چرنداں بر تھی گن ہنڑ بیلے کال نظردا ہے
توں نکھڑئیں ڈکھیں ویڑھ گھدے پیا اوکھا سال نظردا ہے
شک پوندے واقف مرویسی جیڑھا مال دا حال نظردا ہے
قلعہ الموت
قلعہ الموت (فارسی: الموت) (معنی: عقاب دا آشیانہ) بحیرہ قزوین دے نزدیک صوبہ جیلان، ایران وچ ہک پہاڑی قلعہ ہئی۔ ایہ موجودہ تہران، ایران توں قریبا 100 کلومیٹر (60 میل) دے فاصلے تے ہے۔ اسماعیلی فرقے دے حسن بن صباح دی قیادت اچ ایہ دہشت پسند تے خفیہ جماعت حشاشین (Assassins) دا مرکز رہا۔ ایں جماعت دا خاتمہ ہلاکو خان دے ہتھوں تھیا۔ جیں نے قلعہ الموت کوں فتح کرکے حسن بن صباح دے آخری جانشین رکن الدین خورشاہ کوں گرفتار کر گھدا تے ہزاروں فدائیاں کوں بڑی بے رحمی نال قتل کر ݙتا۔ thumb|قلعہ الموت دی موجودہ باقیات thumb|قلعہ الموت اچ اسماعیلی نزاری گروہ دی منظرکشی thumb|قلعہ الموت دے محاصرے دا ہک منظر thumb|ایرانی حکومت ولوں قلعہ الموت دے کھنڈر دے چوفیروں لڳی حفاظتی باڑ
افلاطون ۔۔ مغربی نقاد
افلاطون ۔۔مغربی نقاد کتاب دا ناں ۔جمہوریہ تحریر ۔حیدر علی سرائیکی افلاطون دا پہلا تصور ایہ ہا۔شاعر مجذوب ہوندن۔لہذا پاگل شخص تے مجذوب شاعر وچ کوئی زیادہ فرق کئینی ۔ایہ جیڑھا کجھ آہدن انہاں تے الہام تھیندے۔ایہ ایں الہامی لمحات کوں شاعری وچ تبدیل کریندے ۔
اعتراضات
1۔شاعری حقیقت کنے بالکل الٹ اے۔ایہ علم و فہم دی کمزوری تے کمی کنیں پیدا تھیندی اے شاعری حقیقت کنے بالکل الٹ اے۔ایہ علم و فہم دی کمزوری تے کمی کنیں پیدا تھیندی اے ۔
2۔شاعری حقیقت کنیں پریں ہووݨ دی وجہ کنوں ایہ انسانی روح یا ذہن دی کہیں حقیر صفت کنوں پیدا تھیندی اے۔
3۔شاعری جذبات ابھریندی اے۔جذبات انسان دے عقل وفکر کوں نقصان ݙیندن۔
ذوالفقار علی بھٹو
پاکستان دا وزیراعظم ہائی
افلاطون ۔۔ مغربی نقاد
حوالے
پروفیسر محمد احسان الحق، اصول تنقید، لاہور، علمی بک ھاوس،1992ء، ص ص ص 40،41،42 ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]