cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
طالب ملتانی
نمونہ کلام (اردو)
تیرگیِ گور کیا طالب ، ہیں میرے ساتھ ساتھ
شمع داغ و مشعلِ آہ و چراغ آبلہ
ابوذر غفاری
مشہور صحابی ہن۔ جُنْدُب بن جُنَادَة ناں، ابوذر کنیت، شیخ الاسلام لقب تے قبیلہ بنو غفار توں ہن جیندا پیشہ رہزنی ہئی۔ ابتدا وچ آپ نے وی آبائی پیشہ اختیار کیتا لیکن جݙݨ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی بعثت دی خبر سݨی تاں مکے آکے اسلام قبول کر گھدا۔ عظیم المرتبت محدثین وچ شمار تھیندن۔ آپ توں بے شمار احادیث مروی ہن۔ بڑے قناعت پسند تے سادہ مزاج ہن۔ مال و زر دے معاملے وچ قلندرانہ مسلک رکھدے ہن۔
حلیہ
انہاں دا قد دراز، جسم فربہ، رنگ سیاہی مائل، ݙاڑھی گھاٹی، سر تے ݙاڑھی دے وال سفید ہن۔
حالات زندگی
ساری زندگی امرا تے اغنیاء کوں زر اندوزی توں رکیندے رہیے۔ قرآن دی ایں آیت؛ (جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن اوہ درحقیقت بھاہ کھاندن) توں استدلال کریندے ہن کہ سونا تے چاندی جمع کرݨا ناجائز ہے۔ مگر اوں دور دے صحابہ تے مفسرین و محدثین کوں آپ دی ایں توجیہ نال اتفاق نہ ہئی۔ آپ دی زندگی دا آخری حصہ بڑی تکلیف وچ گذرا۔ امیر معاویہ دے حکم نال دمشق توں خارج البلد کیتے ڳئے تاں مدینہ واپس آئے۔ مگر اتھاں وی حضرت عثمان نے قیام کرݨ دی اجازت نہ ݙتی تے ملک بدر کر کے قریبی شہر الربذہ بھیڄ ݙتا تے نال ہی خلیفہ نے ایہ حکم وی ݙتا کہ کوئی ایندے نال نہ ونڄے لیکن حضرت علی نے ہک نہ منی تے حضرت حسنین کوں ابو ذرغفاری دے نال بھیڄ ݙتا۔ ابوذر غفاری دی عظمت کیتے ایہ وی کافی ہے کہ حضرت حسنین چاچا آکھ کے پکاردے ہن۔ حضرت ابوذرغفاری کوں مدینے دے کول الزبدہ دے مقام تے کسمپرسی دی حالت وچ سخت اذیتاں ݙے کے قتل کیتا ڳیا، ایہ شیعہ نقطہ نظر اے۔ انہاں دی وفات دے بارے سنی نقطہ نظر ذیل وچ بیان کیتا ڳیا ہے۔
راوی لکھدن کہ میں مقام ربذہ توں گذردا پیا ہم کہ ابوذر رضی اللہ عنہ ݙکھائی ݙتے۔ میں پچھا کہ تساں اتھاں کیوں آ ڳئے ہو؟ انہاں نے جواب ݙتا کہ میں شام وچ ہم تاں امیر معاویہ نال میرا اختلاف (قرآن دی آیت) ”جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن تے انہاں کوں اللہ دی راہ وچ خرچ نی کریندے“ دے متعلق تھی ڳیا۔ امیر معاویہ دا آکھݨا ایہ ہئی کہ ایہ آیت اہل کتاب دے بارے نازل تھئی ہے تے میں ایہ آہدا ہم کہ اہل کتاب دے نال ساڋے متعلق وی ایہ نازل تھئی ہے۔ ای اختلاف دے نتیجے وچ میݙے تے انہاں دے درمیان کجھ تلخی پیدا تھی ڳئی۔ چنانچہ انہاں نے عثمان رضی اللہ عنہ ( جیہڑے اوں وقت خلیفہ ہن ) کوں میݙی شکایت لکھی۔ عثمان رضی اللہ عنہ نے میکوں لکھا کہ میں مدینہ چلا آواں۔ چنانچہ میں چلا آیا۔ ( اتھاں جݙݨ پہنچا ) تاں لوگاں دا میݙے نال ایں طرح ہجوم تھیوݨ لڳا جیویں انہاں نے میکوں پہلے ݙٹھا ہی نہ ہووے۔ ول جݙݨ میں لوگاں دے ایں طرح اپݨی طرف آوݨ دے متعلق عثمان رضی اللہ عنہ کوں آکھا تاں انہاں نے فرمایا کہ اگر مناسب سمجھو تاں اتھاں دا قیام چھوڑ کے مدینہ توں قریب ہی کتھائیں ٻئی جگہ الگ قیام اختیار کر گھنو۔ ایہا ڳالھ ہے جیہڑی میکوں اتھاں ( ربذہ ) تک گھن آئی ہے۔ اگر اوہ میݙے اتے ہک حبشی کوں وی امیر مقرر کر ݙیون تاں میں اوندی وی سݨساں تے اطاعت کریساں۔
وفات
مورخ ابن واضح اپݨی تاریخ وچ لکھدے کہ جݙݨ توں حضرت ابوذر زبدہ بھیڄے ڳئے، مردے وقت تک اتھائیں رہے تے جݙݨ وقت وفات قریب تھیا تاں انہاں دی لڑکی نے آکھا ابا میں ایں مقام تے کلہی ہاں تے ݙردی ہاں کہ تہاݙی حفاظت درندیاں توں نہ کرسڳساں۔ حضرت ابوذر نے آکھا کہ خوف نہ کر عنقریب چند مرد دیندار اتھاں آوݨ آلے ہن، ذرا ݙیکھ تاں کوئی اݙے آندا پیا ہے؟ لڑکی نے آکھا کہ کوئی نی۔ حضرت ابوذر ٻولے کہ حالی شاید میݙا وقت نی آیا۔ تھوڑی دیر دے بعد ول پچھا کہ کوئی نظرا۔ لڑکی نے آکھا ہا کجھ سوار آندے پئے ہن، ابوذر نے فرمایا کہ اللہ اکبر خدا تے اوندا رسول سچّا ہے۔ ہݨ میݙا منہ قبلہ دی جانب پھیر ݙے تے جݙݨ اوہ سوار اتھاں پہنچن تاں انہاں کوں میݙا سلام اکھیں تے جیں وقت اوہ میݙی تجہیز و تکفین توں فارغ تھیون تاں انہاں کیتے ایہ ٻکری ذبح کراویں تے انھاں کوں میݙی جانب توں قسم ݙے کے آکھیں کہ بغیر کھاݨا کھادے ہوئے تساں لوگ اتھوں نہ ونڄو۔ اتنا آکھ کے حضرت ابوذر رضی اللہ عنہ نے انتقال فرمایا تے جݙݨ اوہ سوار اتھاں پہنچے تاں لڑکی نے انہاں کوں آکھا کہ حضرت ابوذر صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا انتقال تھی ڳیا ہے تے اوہ بے گور و کفن پئے ہن۔ ایہ سݨ کے اوہ سوار جیہڑے تعداد وچ ست ہن، سواریاں توں لیہہ پئے۔ انہاں وچ حضرت حذیفہ بن الیمان صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے حضرت اشتر وی ہن، حضرت ابوذر تے اوہ سب ٻہوں رنے تے غسل و کفن ݙیوݨ دے بعد نماز جنازہ پڑھ کے انہاں کوں دفن کیتا۔ جݙݨ ایندے توں فارغ تھئے تاں لڑکی نے آکھا کہ میݙے پیؤ نے تہاکوں قسم ݙیوائی ہے کہ بغیر کھاݨا کھادے اتھوں نہ ونڄو۔ انہاں لوگاں نے ٻکری ذبح کیتی تے کھاݨا کھاوݨ دے بعد اوں لڑکی کوں رلے گھن کے مدینہ منورہ دی جانب روانہ تھی ڳئے۔
آلو
ہک سبزی ہے۔ ایہ اصل وچ  ہک پودے دی ڄڑھ ہے۔ این دا آبائی وطن جنوبی پیرو ہے۔ سولہویں صدی کنوں پہلے اسے باقی دنیا وچ کائناں ڄاݨدے ہن۔ اڄ ایہ سبھ توں ودھ ورتیوݨ والی سبزی ہے۔ اینکوں 1536ء وچ یورپ کنوں گھن آئے  ول ایہ باقی دنیا  وچ پھیل ڳیا۔ ایندیاں ہزاراں قسماں ہن۔
غذائیت دے معاملے وچ آلو کتنا بھرپور ہوندا ہے اس دا اندازہ ایویں وی لایا ونج سگدا ہے کہ اگر پکے ہوئے آلواں دا صرف ہک کپ (173 گرام) گھدا ونجے تاں اس وچ 161 کیلوریز دے نال وٹامن بی 6، پوٹاشیم، تانبا (کاپر)، وٹامن سی، مینگنیز، فاسفورس، فائبر، وٹامن بی 3 تے پینٹوتھینک ایسڈ دی وی وافر مقدار ہوندی ہے۔ 29 فیصد کاربوہائیڈریٹس تے 8.5 فیصد پروٹین انہاں دے علاوہ ہن۔ وٹامن، پروٹین تے معدنیات تے مشتمل ایہ تمام غذائی اجزاء صرف عام لوگاں ہی کیتے نی بلکہ غذائی ماہرین دے نزدیک وی آلو کوں پسندیدہ ترین سبزی دے مقام تے فائز کریندے ہن.
آلو دے فائدے
آلو ہک ایسی سبزی ہے جینکوں وݙے، بچے سب ہی نہایت شوق نال کھاوݨا پسند کریندے ہن۔ شاید ہی کوئی ایسا ہوسی جیہڑا ایہ آکھے کہ اونکوں آلو دے چپس پسند نی، یا ول بریانی وچ آلو شامل کرݨ دا انتخاب کجھ زیادہ خاص نی ہوندا۔ آلو تل دے کھائے ونجن، انہاں کوں ابالا ونجے یا ول کہیں ٻئے انداز وچ پکائے ونجن، ایہ سب کوں ہی لذیذ لگدے ہن۔ لوگ آہدے ہن کہ زیادہ آلو کھاوݨ نال وزن ودھدا ہے لیکن کیا تساں اس مزیدار سبزی دے اتنے سارے فوائد ڄاݨدے ہاوے؟
1- بلڈ پریشر کوں بہتر رکھے
دھوڑکوٹ
دھوڑ کوٹ، گھارے دریا دی لہندی مݨ تے، تحصیل احمد پور شرقیہ وچ ہک پراݨڑاں قصبہ اے جیہڑا ٻہوں سارے نسلی سرائیکی قبائل توں علاوہ وارݨ برادری دا سب توں وݙا مرکز اے. اتھاں سرائیکی ٻولݨ والے لوگ ٩٩ فیصد ہن. مشہور شخصیات وچ ملک احمد یار وارݨ سابقہ ایم پی اے، ملک عامر وارݨ، سابقہ ایم این اے، ملک خالد وارݨ، ایم پی اے وغیرہ شامل ہن. مذہبی اعتبار نال ١٠٠ فیصد مسلمان ہن جنہاں وچ اکثریت دیوبند مکتب فکر نال تعلق رکھدن جبکہ بریلوی تے اہل تشیع وی موجود ہن ایں علاقے وچ بحمداللہ علمائے دیوبند نال تعلق تے نسبت رکھنڑ والا ہک دینی ادارہ وی موجود ہے جیڑہا دن دگنی رات چگنی دین دی تعلیم ڈیندا پے جیندا ناں ہے جامعہ عمرفاروق تحفیظ القرآن اے ادارہ اوچ شریف تاں جلال پور پیر والا روڈ تے واقع ہے جیندے بانی تے مہتمم جناب قاری رشید احمد وارن صاحب ہن اے ادارہ گزشتہ کئی سالاں توں دینی تعلیم نال آراستہ کریندا پے اللہ تعالٰی تاں قیامت ایکوں آباد تے شاد رکھے ایں ادارے دے دشمن تے دینی تعصب رکھنڑ والے وی کافی لوگ ہن مگر اللہ دی مدد تے نصرت دے نال کامیابی دا مرکز اے اللہ پاک توں دعاء اے بدنظر دی نظر نا لگے آمین
آلو
آلو دے فائدے
جی ہاں آلو تہاݙے بلڈ پریشر کوں بہتر رکھدا ہے، لیکن اس دا ایہ مطلب بالکل نی کہ تساں تیل وچ تلے آلو دے چپس کھاندے ونجو بلکہ پکا کے یا ابال کے اپݨے سلاد دا حصہ وی بݨاؤ۔
2- دماغی صحت کوں بہتر کرے
آلو وچ موجود فائبر نظام ہاضمہ کوں بہتر کریندا ہے، اگر اینکوں صحیح انداز تے صحیح مقدار وچ کھادا ونجے تاں پیٹ دی خرابی یعنی دائیریا توں وی جلد نجات مل سکدی ہے۔
4- پُرسکون نیند
ٹریپٹوفان ہک ایسا تیزاب ہے جیہڑا آلو وچ موجود ہوندا ہے، ایہ اس سبزی دا پروٹین ہے، جس نال نیندر بہتر آندی ہے، آلو وچ موجود پوٹیشیم وی انسانی جسم دے عضلات کوں آرام ݙیندا ہے۔
5- ہڈیاں کیتے مقید
آلو وچ کیلشیم دی مقدار کافی زیادہ ہوندی ہے جیہڑا ہڈیاں کوں مضبوط بݨاوݨ وچ مدد ݙیندا ہے۔
6- پُر رونق جلد
پیداوار
چوٹی دے آلو پیداکار :
ملین میٹرک ٹن وچ
حضرت ذوالکفل علیہ السلام
تعارف تے سیرت
حضرت ذوالکفل علیہ اسلام اللہ دے برگزیدہ نبی ہن۔ انہاں دا اصلی ناں ثعلبی دے مطابق بشر بن ایوب علیہ اسلام(عرائس- ص94) تے بروایت جرائری،'عوید' یا 'بن اوریم'ہئی۔ ناسخ التواریخ نے 'عوید یاھو' لکھا ہے۔ اے عبرانی لفظ ہے۔ اس دے معنی "عبد اللہ دے ہن۔ آپ دا لقب ذوالکفل ہئی۔ آپ شام تے روم تے مبعوث تھئے ہن۔ آپ کوں غصہ کݙہیں نہ آیا ہئی۔ تے آپ بے مثل مہمان نواز ہن۔ آپ مقدمات دے فیصلے وی کریندے ہوندے ہن.
سرائیکی قوم پرستی دی نویں شروعات
الیکشن دے دوران میڈا فوکس الیکشن دے دوران متحرک سرائیکی قوم پرست رہنماواں تے ھائی ۔ میڈے حساب نال میں سمجھدا ظہور احمد دھریجہ سرائیکی قوم پرست رہنماواں دی سیاست ءِچ شرکت دے شدید مخالف ھِن ایندی وجہ اپ الیکشن دے دوران ڈٹھا ھوسے آپ ناصرف الیکشن دے دوران غائب ھَن بلکہ کہیں وی سرائیکی قوم پرست رہنما دے جلسے یا کٹھ ءِچ شرکت کر تے اُندا حوصلہ نہیں ودھایا کہیں قوم پرست رہنما دی الیکشن کمپین ءِچ شرکت نہیں نہیں کیتی ۔ ڈوجھا ! سرائیکی پارٹی اَتے پیپلز پارٹی دا یارانہ اینڈ تھی ڳئے ۔ اے سچ ھے اگر سرائیکی پارٹی دے رہنما اللہ نواز یوسف رضا گیلانی دے حق ءِچ بہہ ونجن ھا تاں اُنھیں دے جتڑ دے چانسز زیادہ ھَن ۔ لیکن ھک طرف سرائیکی پارٹی نے بھاول خان عباسی دے حق ءِچ اپڑا نمائندہ دستبردار کروائے بہاول خان جیپ دے نشان کِنوں مسلم لیگ نون دے اُمیدوار ھَن ایندا مطلب ھے سرائیکی پارٹی دے خلاف مخلتف ادوار ءِچ جو کالم لکھے گئے ھِن مسلم لیگ نون نے جو سرائیکی پارٹی دے خلاف کمپین چلائی ھائی اَتے غداری دے فتویٰ جاری کیتے ھَن انھیں کالماں نے سرائیکی پارٹی دے رہنماواں کو خوف زدہ کیتے اَتے مخالفین کامیاب ٹہرے ھِن ایھاں وجہ ھے ایں الکشن 25 جولائی 2018 ءِچ پاکستان سرائیکی پارٹی پیپلز پارٹی دے خلاف اَتے نون لیگ دے قریب تھائی ھِے نون لیگ دے قریب تھیوڑ نال سرائیکی قوم پرستیں دا اتحاد ڈیکھائی نہیں ڈتا ۔ جیندی وجہ کِنوں سرائیکی قوم پرست ھکو نشان تے الیکشن لڑن دے بجائے مختلف نشانات تے الیکشن لڑدے رہے گئے ھِن جیندا نقصان سرائیکی قوم پرستیں کوں تھئے ۔ تریجھا ! پاکستان سرائیکی قومی اَتحاد دے رہنماواں ءِچ ناچاکی ھے ایں قوم پرست جماعت دے کجھ اگواڑ نون لیگ دے حق ءِچ دسبردار تھئے ھِن نذیر کٹپال شہاب الدین دے حق ءِچ دسبردار تھئے لیکن پیپلز پارٹی دے اے رہنما جت نہیں سڳا ایندی وجہ خسروبختیار دا صوبہ محاذ ھا ۔ صوبہ محاذ دے خسروبختیار اسانی نال جت ڳئے ھِن خسرو بختیار دے خلاف زہریلی الیکشن مہم چلاوڑ دے باوجود خسرو بختیار 50000 دی لیڈ نال جت ڳئے ۔ پاکستان سرائیکی قومی اتحاد دے چیرمین تحریک انصاف کو سپورٹ ڈتی ھِے اَتے اُندے رہنما سید عامر مشہدی نون لیگ دے دوست محمد کھوسہ دے حق ءِچ دستبردار تھیا ھے ۔
پولینڈ
پولستان ، پولینڈ (Poland) (پولش: Polska) وسطی یورپ اچ ہک ملک ہے۔ ایندے مغرب وچ جرمنی، جنوب وچ چیک جمہوریہ تے سلوواکیہ، مشرق وچ بیلاروس تے یوکرین، تے شمال وچ لتھووینیا، بحیرہ بالٹک تے روسی علاقہ کیلننگراڈ اوبلاست واقع ہن۔
سرائیکی گیت
ٻالاں دے گیت
جھل پکھا تے آوے ٹھڈی وا
میݙے ویر کو ں رنگ چا لا
پرنے(شادی) دے گیت
پُھلاں والی ارائین سہرا پھلاں دا پوا
جیوی پیو تے بھرا، ساڈادل نہ رنجا
تیڈے گانے کوں لاواں گھیو خاناں
تیڈی جنج سوہیسی پیو خاناں
میڈا خیر  اللہ  دا  بدھ  خاناں
مہندی دے گیت
مہندی کو ں لاواں مینڑ
تیڈیاں ویلاں گھلیسم بھینڑ
سہرے دے گیت
حوراں پریاں سہرے گانون
وارو واری ویلاں پانون
وے میں سہرا تیڈا گانواں وے
شہزادہ بنا وے
جھمر دے گیت
کوٹھے تے پڑ کوٹھڑا وے
تے کوٹھے سکدااے گھا بھلا
لکھ لکھ چٹھیاں وے میں تھک ہٹیاں  تو کہیں بہانے  آ بھلا
سجناں دا ملنا  مشکل مہانگے
کھڑی ڈیندی آں سنیہا اناں لوکاں کوں
اللہ آن وساوے ساڈیاں جھوکاں کوں
چھلے دے گیت
چھلا پاتی کھڑی آں ہک
میڈی نئیں پئی لاہندی سک
منہ ڈکھاویں چا
سخناں دا کوڑا ساڈے چھلڑے  ولا ڈے
ڈھولے دے گیت
بزار وکاندی  تر وے
میڈا سوڑی گلی وچ گھر وے
تے پیپل نشانی وے ڈھولا
بزار وکاندی پنڈ وے
ہکو کر سمجھیں وے ڈھولا
ماہیے دے گیت
ککراں دے پھل ماہیا
اساں پردیسی ہیں
ساڈے پچھوں نہ رُل ماہیا
روٹھݨ دے گیت
اینویں نی کریندا
لوکاں دے آکھے رُس نئیں  ونجیندا
ساوی موراکین تے بوٹا کڈھ ڈے چولے تے
رُٹھی نی منیساں بہوں  ناراض ہاں ڈھولے تے
تنقید، نظریہ تے عمل
ارسطو دی بوطیقا
بوطیقا وچ ارسطو نے نقل، فطرت، شاعری دی اصل، شاعری دیاں قسماں، المیہ دے اصول وغیرہ تے بحث کیتی ہے۔ اسلم رسولپوری ارسطو دی کتاب بوطیقا کوں سرائیکی وچ ترجمہ کیتے۔
معوذ آرائیں
معوذ آرائیں سرائیکی قومی تحریک ضلع ٹانک دا چیرمین ہے۔
حمل لغاری
حمل خان لغاری سندھی ، سرائیکی تے اردو دے شاعر ہن۔
معوذ آرائیں
پیدائش
٣٠ جون ١٩٩٠ کوں ڄمے۔
حمل لغاری
ڄم پل
رحیم داد لغاری دے گھر خیر پور سندھ وچ ١٨٥٠ کوں ڄمے۔ سکرنڈ وچ ١٨٧٠ کوں فوت تھئے۔
معوذ آرائیں
خدمات
سرائیکی تحریک کیتے کم کریندا پئے۔
حمل لغاری
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
معوذ آرائیں
خدمات
معوز ارائیں ساڈی وسوں دا او سچا تے سُچا سرائیکی ہے جئیں ظہور دمانی مرحوم دے بعد عملی طور تے سرائیکی لوکاں تے سرائیکی زبان کیتے کم کیتے ۔ ہک دور ہئ جڈاں ٹانک وچ سرائیکی دا کوئی پلیٹ فارم نہی ہوندا تے سرائیکی نال مترائی ما آلا سلوک کیتا ویندا پیا ہئی ہک شخص اپنڑی زبان دا علم چا کے کلہا اجرک پا کے تے ہک ہک سرائیکی دے در تے گئے ہر کنڈی کھڑکا کے اناں کو ڈسیا سی کہ اساں سرائیکی ہسے ساڈی اپنڑی ہک سنجانڑ ھے ساڈے 24 ضلعے ہن اساں ہک خود مختیار قوم ہسے اساں اپنڑے فیصلے آپ کر سگدے سے اے وسوں ساڈی وسوں ہے جتھاں اساں ھزاراں سالاں تو اپنڑیاں محرومیاں دے ماتمی ہیں آو تے اپنڑے حق دا نعرہ لئوں تے اپنڑی وسوں آپ وساوں اساں لا وارث نسے پیر فرید دی روہی تو گھن کے میانوالی تک اساں ہیں ساڈی روھی ہے ساڈا تھل دامان ہے اساں اصل دھرتی واس تے دھرتی دے جائے ہیں ساڈی وسوں رگ وید توں پہلے دی ہے ۔
تنقید، نظریہ تے عمل
مارکسی تنقید
اسلم رسولپوری مارکسی نقاد ہن۔ انھیں دی کتاب مارکسی نقطہ نظرتے ساڈا ادب اے۔
ابوالعباس عبداللہ السفاح
ابوالعباس عبد اللہ السفاح ( دورِ خلافت 749ء تا 753ء) خلافت عباسیہ دا پہلا حکمران اے. آخری اموی خلیفہ مروان ثانی نے ابراہیم بن محمد بن علی کوں گرفتار کرا کے مروا ڈتا تاں ابوالعباس انہاں دا جانشین بݨا۔
تنقید، نظریہ تے عمل
رفعت عباس (کارٹون، موت)
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
معوذ آرائیں
خدمات
ول اے ہک بندہ اپنڑے نال بندہ بندہ رلا کے ہک قافلہ بنڑیندے ہک توں ڈو تے ڈو تو گیاراں تے ول قافلہ تے ہنڑ او قافلہ ہک لشکر ہے ول ایں لشکر وچ عطا اللہ بلوچ تے قیصر ارائیں جہیں مخلص جیڑے اندری اندر سرائیکی سرائیکی کریندے ودے ہن ایں لشکر دے موہری معوز ارائیں دے بانہہ بیل تھئے اج او معوز ارائیں جیرا کلہا اجرک پا کے نکلا ہئ او پورے ٹانک کوں نیلے پھلیں نال سجا ڈتے جتنے تک سرائیکی جیندی معوز ارائیں جیندا راہسی تاریخ کڈہیں وی ایں سرائیکی دے محسن کوں نہ بھلسی جئیں دُل دمان دی کڑکدی دھپ اچ بیر لئ ھ ٻوہڑ لئ ہے سلوٹ ہے معوز ارائیں یار سلوٹ بقول بشیر غمخوار،، ہاں نکلدے تاں ناں نکلدے ،،
ابوالعباس عبداللہ السفاح
حالات
اس اپݨے آبائی مسکن حمیمہ (جنوبی فلسطین) دی رہائش ترک کر ݙتی تے اہل و عیال سمیت کوفے وچ آ گیا۔ ابومسلم خراسانی، ابوسلمہ تے دیگر حامیان تحریک عباسیہ دی مدد نال بالآخر عراق تے ابوالعباس دا قبضہ تھی گیا تے ربیع الاول 132ھ وچ اس دی خلافت دا اعلان کر ݙتا گیا۔ بعد وچ فرات دے کنارے امویاں تے عباسیاں وچ فیصلہ کن جنگ تھئی تے ابوالعباس دے چاچا عبداللہ بن علی نے ذوالحجہ 132ھ وچ بنو امیہ دا خاتمہ کرکے تے آخری خلیفہ مروان ثانی دا قتل کر کے بنی عباس دی خلافت کی بنا پاتی۔
ابوالعباس نے اپݨی خلافت دے استحکام دی خاطر بڑی خونریزی کیتی۔ بنو امیہ تے تاں اس دی سختیاں انتہا کوں پہنچ گئیاں۔ مردے وی اس دے جوشِ انتقام توں محفوظ نہ رہ سڳے۔ اکثر اموی خلفا دی قبراں کھٹوا کے انہاں دی ہڈیاں پیسیاں گئیاں۔ اس قتل و غارت گری تے سفاکی دے باعث سفاح دے لقب توں مشہور تھیا جس دے معنی (خونریز) دے ہن۔ سفاح دی سختیاں صرف دشمناں تک ہی محدود نہ ہن۔ بلکہ اس دے اکثر معتمد وی اس دے مظالم دا شکار تھئے۔ مشہور عباسی داعی ابوسلمہ جیہڑا اس دا پہلا وزیر وی ہئی، ایں دے ایماء تے موت دے گھاٹ اُتارا گیا۔
مغربی رومی سلطنت
thumb|جولئیس نیپوس ٹریمیسس مغربی رومی سلطنت (Western Roman Empire) تاریخ وچ رومی سلطنت دے مغربی صوبیاں تے مشتمل ہئی۔ مغربی رومی سلطنت تے مشرقی رومی سلطنت (یا بازنطینی سلطنت) درحقیقت الگ خود مختار اکائیاں ہن، تاہم رومی انہاں کوں الگ سلطنتاں تصور نہ کریندے ہن بلکہ اے ہک ہی سلطنت دے ݙو حصے ہن جیہڑے انتظامی مصلحت دی وجہ نال ݙو الگ شاہی درباراں دے زیر انتظام ہن۔ thumb|سلطنتِ روم مغرب دا نقشہ
دھی دھی
دھی دھی
ایہ کھیݙ کھیݙݨ دا موقع اوں ویلھے ملدے جݙاں پاݨی دا وݙا تلآ کھڑا ہووے. یا وت کئی نالہ واہندا پیا ہووے. ٻال کسی وچ وی کھیݙ گھندن. ایں کھیݙ وچ کھݙکاراں دی کئی پابندی کائنی ہوندی. اے کھیݙ شروع کرݨ توں پہلے پڳیا ویندے. چھیکڑی آنوݨ آلا واری ݙیندے. سارے پاݨی وچ پاھے ویندن تے واری ݙیوݨ آلا ہک پاسوں کھڑدے. تے اکھیں موندھ گھندے. ول پنجھاہ یا سو تک مقرر گݨتری گݨدے. تے ساریں کوں پکڑݨ دی کوشد کریندے. کجھ پاݨی وچ گھت مار لک ویندن تے کجھ ایویں بچݨ دی کوشد کریندن. واری ݙیوݨ آلا جتھاں کھڑدے اتھاں نشانی ہوندی ہے تے سارے اوں جاہ تے پج اوں پیڑھی کوں ہتھ لیندن، جے سارے ہتھ لا ونجن تاں ول واری شروع توں شروع تھیسی، جے کہیں کھݙکار کوں ہتھ لڳ ونجے تاں ول واری اوہو ݙیندے. تے اے کھیݙ ایویں چلدی پئی ہے۔ ونکی:سرائیکی کھیݙاں
مغربی سلاوی زباناں
مغربی سلاوی زباناں (West Slavic languages) سلاوی زباناں دے ترئے علاقائی ذیلی گروہاں وچوں ہک ہے جیندے اچ چیک، پولش، سلوواک، کاشوبی، زیریں سوربی تے بالائی سوربی زباناں شامل ہن۔
سرائیکی ہووݨ دا فخر
میکوں سرائیکی ہوونڑ تے فخر ہے ۔صدیاں توں محروم وسیب جئیندے نال آپڑیں پرائے ظلم کریندے آئن ایں قوم گونگیں وانگوں شانداں ڈے کے احتجاج کیتے ۔قلم دے زریعے کہیں ویلھے کالم دے رنگ ءچ کھیں ویلھے شاعری دے رنگ ءچ ۔ایندے ہتھ ءچ پیار دا گانا بدھا آئے بلوچستان دے بلوچیں کوں حقوق نیں ملیے ایندے ءچ کوئ شک نیں۔ اُنھیں حقوق دی جنگ بندوخ نال لڑی ہے جڈاں ہتھیار آپڑیں دے ہتھ ءچ آ ونجن پچھیں دشمن دا کم سؤکھا تھیندے اُو انھیں ہتھیاریں نال آپڑیں دے ہتھو آپڑیں مروا ڈیندے ۔نتیجہ تباہی ڈُھائیں پاسے آپڑیں دی ۔ میکوں میڈے وسیب کوں اگر شکایت ہے تاں حکمرانیں کنے ہے میکوں پاکستان کنیں کوئ شکایت نیں ۔مصیبت اے ہے اکثرقوم پرستیں کوں اے سمجھ کائینی کہ گلا شکوہ تاں حکمرانیں نال کرنڑے تساں سیدھا دھرتی ماء کوں مندے کڈھنڑ لگ ویندے ھاؤ تھاڈی قوم پرستی تاں ایں ملک نال جڑی ہوئ ہے اگر اللہ نہ کرے ملک نہ ریھا کیرھا حقوق کیرھی قوم ۔ پشتون تے ظلم تھئے کوئ شک نیں ۔مگر میڈے سامنڑے دی گال ہے طالبان دے بارے جڈاں میں کہیں پشتون دے سامنڑے گال کراں ہا پٹھانڑ مارنڑ تے تُل ویندے ہن ۔طالبان کوں ولایت دی کرسی تے بلہا کے صدقے واری تھیندے ہن ۔کجھ مہینے بعد اوہے پٹھانڑ طالبانیں کوں چولے چاء چاء بددعائیں ڈیندے ہن ۔اج ولا اوھے پٹھانڑ اوں راستے تیں نویں درندیں دے پچھو لگ کے تباھی دے رستے تیں ویندے پئین ۔ میکوں سرائیکی ہوونڑ تے ناز ہے ۔میڈے وسیب واسی دے ہتھ ءچ بندوخ ہے مگر ماء دھرتی دی حفاظت کیتے ۔اگر زمینی حقائق ڈیکھوں تاں ساڈا وسیب فاٹا وانگوں محروم ہے میڈے وسیب دے بچے بُکھ نال مردن ۔تس نال مردن ۔چھل نال مردن ۔قحط نال مردن ۔ ہاں میکوں گلہ ہے آپڑیں سرداریں کنیں ۔گدی نشینیں کنیں ۔غاصب وڈیریں کنیں لٹیریں ایم این اے کنیں ۔مطلب پرست عداوت پرست ایم پی اے کنیں ۔میکوں شکوہ ہے قوم پرستیں کنیں جنھیں کہیں ویلھے سندھی دی پوجا کیتی ہے کہیں ویلھے پنجابی مہاجر دی بانھ پکڑی ہے۔صرف استعمال تھیندے رہن ۔ ۔لیکن میکوں دھرتی ماء کنیں کوئ گلہ نیں ۔میڈا ملک میڈا مانڑ ہے رب دا تحفہ ہے ایکوں جیرھا بھینگی اکھ نال ڈیکھسی میڈی نظر ءچ اُو نطفہ حرام دا ہے ۔بھانویں آپڑیں ناں نال جیڈے القاب لئ ودا ھووے۔۔۔۔۔۔۔جمیل بلوچ
تو حید
تو حید دا معنی ھے جو رب تعالیٰ اپنی زات تے صفات وچ یکتاوتنہا نے تے انہاں دا کوئ شریک تے حصہ دار نہیں سگوں انسان ہر کم وچ اللہٰ  تبارک و تعالیٰ دا مہتاج تے اودی طاقتاں دے سامنے بے بس انسان نے وݙےوݙے بحری تے ہوائ جہاز بݨا لے نے لیکن جیکر رب دی بݨائ ہوئ انگل ہی کٹ جا وے تے اوہںوں دو بارہ نوے سروں نہیں بݨا سگدے بلکہ اگر انگل دا ناخن لتھ جاوے تے وڈے توں وڈا سانٔسدان وی اوہںوں نہیں بڑا سگدا جدوں تیک او خُد نہ جم کے برابر ہو جاوے جَد انسان اینا کُجھ وی نہیں کر سکدا تد اوہںوں رَب دے سامنے
سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی دے مرکزی چیئرمین رانا محمد فراز نون نال ڳالھ مُہاڑ
سرائیکی ادب اساݙی قومی تحریک کوں زندگی ݙتی ہے سرائیکستان دے قیام نال جتنا فائدہ سرائیکی قوم کوں تھیسے اُتنا اِتھاں وسݨ والے باقی لوکاں کوں وی تھیسے
سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی دے مرکزی چیئرمین رانا محمد فراز نون نال ڳالھ مُہاڑ (ڳالھ مُہاڑ:غیورؔ بخاری)
سرائیکی وسیب اچ سرائیکی حقوق دی گالھ کرن والیاں ڈھیر ساریاں قومی جماعتاں کم کریندیاں پِن ۔ اجٖوکے دور دی ہک متحرک جماعت سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی کہیں تعارف دی محتاج نئیں ۔ ایندے مرکزی چیئرمین سئیں رانا محمد فراز نون ہوریں نال سرائیکی وسیبی حوالے نال ڳالھ مُہاڑ تھئی جیرھی تہاݙی خدمت اچ حاضر ھے۔ سئیں رانا محمد فراز نون ڳالھ مُہاڑ شروع کرݨ توں پہلے ’’سویل سرائیکی‘‘ دی ساری سنگت دا شکریہ ادا کیتا اتے ایہ وی آکھیا جو اجٖوکے دَور اچ سویل سرائیکی دی اشاعت ہک ٻہوں وݙی قومی خدمت ھے۔ سویل سرائیکی کوں شائع کرݨ والے سارے دوست مبارک باد دے مستحق ہِن۔ رانا محمد فراز نون سئیں توں اساں پُچھیا جو تُساں سرائیکی کاز نال جُڑݨ توں پہلے کیا کریندے ہاوے، اتے تہاکوں سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی بناوݨ دا کیویں خیال آیا؟ تاں اُنھاں آکھیا جو میݙا تعلق ملتان دے ’’نون قبیلے‘‘ نال ھے۔ اساݙے بزرگاں کوں سماجی اتے قومی خدمت کرݨ دا شوق ہئی ایں سانگوں قومی خدمت دا جذبہ میکوں میݙے بُزرگاں دی طرفوں وِرثے وِچ ملیے اتے میں سرائیکی کاز اچ شامل تھیوݨ توں پہلے تعلیمی حوالے نال مصروف رہ ڳیاں۔
اساݙی خوش نصیبی ایہ وی ھے جو اساں جیرھے دَور اچ ساہ گھِندے پیوں ایں دَور اچ صدیاں دے فاصلے ختم تھی ڳن۔ ہک ٻئے نال رابطے دی جُڑت سوشل میڈیا دی شکل اچ جُڑ ڳئی اے۔ جیندی وجہ توں اساݙی آواز پوری دُنیا اچ گونجدی پئی ھے۔ ہُݨ سرائیکی دھرتی تے وسݨ والے سارے لوک اپݨے حقوق سانگے ہک اکائی دی شکل اختیار کریندے پِن۔ ایندے نال نال اساݙے راہ وچ روڑے اٹکاوݨ والے سازشی ٹولے وی بھانویں جو ڈھیر سازشاں کریندے پِن اساں اَمن پسند ، محبِ وطن لوک ایں اُمید نال رواں دَواں ہئیں: ارادے جن کے پُختہ ہوں نظر جِن کی خدا پر ہو
تلاطم خیز موجوں سے وہ گھبرایا نہیں کرتے سرائیکی تحریک اچ تھیوݨ والیاں غلطیاں دے حوالے نال رانا صاحب آکھیا جو انسان وقت دے نال نال مختلف تجربات توں ٻہوں کُجھ سکھدے۔ اساں توں پہلے سرائیکستان دے حقوق دی ڳالھ کرݨ والے دوستاں توں بُنیادی غلطی جیرھی تھئی ھے او ایہ ہئی جو اساں اجتماعی ڳالھ کرݨ دی بجائے انفرادی ڳالھ کیتی ھے ۔ اگر اساں شروع توں’’ سرائیکی ‘‘ دی بجائے ’’سرائیکستان ‘‘ دی ڳالھ کریندے تاں اتنے زیادہ مسئلے پیدا نہ تھیون ہا۔ اساں ایں خطے وچ موجود باقی زباناں ٻولݨ والے دوستاں کوں ’’ سرائیکستان‘‘ دے حوالے نال دعوتِ فکر ݙتی ھے اتے اُنھاں کوں ایں ڳالھ تے قائل کرݨ دی کوشش کیتی ھے جو سرائیکستان دے قیام نال جتنافائدہ سرائیکی قوم کوں تھیسی اُتنا اِتھاں وسݨ والے باقی لوکاں کوں وی تھیسے۔ ایں ڳالھ دے عام تھیوݨ نال اِتھوں دے باقی زباناں ٻولݨ والے لوک وی ساݙے ٻانہہ ٻیل بݨین اتے سرائیکی دھرتی واساں نال نفرت کرݨ والے لوکاں دی تعداد اچ کمی واقع تھئی ھے۔ ایں سانگے ایجھیاں غلطیاں اساں دُھراوݨ دی بجائے باقی لوکاں کوں اپݨے نال جوڑ کراہیں ٹُروں تاں اساݙا پندھ مزید سوکھا تھی ویسے۔ اجٖوکے سرائیکی ادب دے حوالے نال رانا سئیں آکھیا سرائیکی ادب اساݙی قومی تحریک کوں زندگی ݙتی ھے۔ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان اچ قائم تھیوݨ والا سرائیکی ریسرچ سنٹر ہووے یا وسیب اچ موجود سرائیکی ادبی ادارے ایہ اساݙی قومی تاریخ دے امین ہِن۔ اینویں سرائیکی شعراء وی سرائیکی دھرتی اتے زبان دے امانت دار ہِن جنھاں ہر دَور وچ سرائیکی قوم دے حقوق دی جنگ لڑی ھے۔ باقی میݙے خیال موجب جیرھا اجٖوکا مزاحمتی ادب تخلیق تھیندا پئے او بے حِسی دا شکار تھئے لوکاں کوں ساہ ݙیوݨ کیتے کافی ھے۔ ایس ڈی پی دے حوالے نال ہک سوال دے جواب اچ رانا سئیں آکھیا اساں حالی اپݨا پندھ ہُݨ شروع کیتے ۔
اساکوں ایں تھوڑے وقت اچ سرائیکستان دے ۲۳ اضلاع وچ جتھاں جتھاں سرائیکی دھرتی جٖئیں یاد کیتے اساں اپݨے پیغام سودھے حاضر تھئے ہئیں۔ باقی اساݙی جماعت دے ٻہوں سارے جوان اتے تریمتیں مختلف حوالیں نال ہر ویلے سرائیکی وسیب اچ موجود رہ ویندن۔ ایں سانگے اساݙا پندھ جاری وساری ھے۔ نویں نسل توڑیں اپݨا پیغام پجٖاوݨ دے حوالے نال رانا سئیں آکھیا سوشل میڈیا، پمفلٹ ، اخبار، اشتہار تے مختلف فورم دے ذریعے اپݨی ڳالھ نویں نسل توڑیں پُجٖیندے پئے ہئیں۔ اساں یوتھ دی تربیت چنگے طریقے نال کریندے پیوں۔ اُمید ھے ایہ آوݨ والے ویلے دے باشعورلوک ہوسن۔ جیرھے اپݨے حقوق دی جنگ آپ لڑسن۔ اجٖوکے نینگر نال اساݙیاں ڈھیر ساریاں اُمیداں وابستہ ہِن۔ ایں تحریک توں سب کنوں زیادہ جنھاں مستفید تھیوݨے او نوجوان ہِن ۔ اساں تے اساݙے سینئر ہُݨ اپݨا وقت نیڑے لئی وَدن اساݙے نوجواناں ہی ہُݨ اڳوں تے اپݨا کردار ادا کرݨے۔ سرائیکی وسیب دے اجٖوکے مسائل دے حوالے نال رانا سئیں آکھیا جو آبادی ودھݨ نال جتھاں پورے مُلک اچ مسائل دا اضافہ تھئے اُتھاں سرائیکی خطے وچ وی محرومیاں تے مسائل ودھین۔ اساں اڄ صرف صحت دے حوالے نال ݙیکھوں چا تاں ملتان اچ نشتر ہسپتال دے اندر ہک ہک بیڈ تے ݙو ݙو مریض موجود ہِن ۔
ایہو حال سارے سرائیکی وسیب اچ موجود ہر ادارے دا ھے ۔ اساݙے مسائل زیادہ ہِن اتے وسائل دی کمی ھے۔ جتھاں لوکاں کوں صاف پاݨی تک نہ مِلے اوں خطے دے مسائل دا اندازہ آپ کر سڳدے ہو۔ سرائیکی ادب کوں پڑھݨ دے حوالے نال ڳالھ تھئی تاں رانا صاحب آکھیا میں سرائیکی شاعری اچ عاشق بُزدار، خورشیدؔ بخاری، جہانگیر مخلص ؔ ، امان اللہ ارشد، احمد خان طارق ، شاکر شجاعبادی دے علاوہ تہاݙی شاعری پڑھ چُکیاں۔ اڄ ہزاراں دی تعداد اچ سرائیکی کتاباں چھپدیاں پِن جیرھیاں اساݙی قوم دا عظیم سرمایا ہِن ۔ ادب تاں ادب ہوندے اوندا ہر موضوع لاجواب ہوندے لیکن میکوں ذاتی طور تے مزاحمتی ادب پسند ھے۔میں اپݨی گفتگو وچ وی انقلابی شاعری کرݨ والے دوستاں دے شعر پڑھدا رہ وینداں۔ سرائیکی لیڈر شپ دے بُحران دے حوالے نال ڳالھ ٹُری تاں اُنھاں آکھیا اگر کہیں دوست کوں سرائیکی لیڈراں دے حوالے نال کوئی شکوہ ھے تاں او خود اڳوں آون اساں اُنھاں دے نال تھیندے ہئیں۔ ایہ قومی پندھ ھے اینکوں پُھلاں دی سیجھ نہ سمجھیا ونجٖے ایہ کنڈیاں دا راہ ھے۔ باقی ایں کاز دے حوالے نال پہلے جنھاں محنت کیتی ھے او عظیم لوک ہَن ۔ اگر کہیں قوم پرست دا کوئی ذاتی مسئلہ ھے تاں اوں بارے میں کُجھ نئیں آکھ سڳدا۔ سرائیکی قوم سجٖاک تے سچی قوم ھے سچ دے سفر وچ ایہ لوک اپݨا سفیر (اڳواݨ) انشاء اللہ جلدی چُݨ گھِنسن۔ سرائیکی قوم اچ موجود ڈھیر قومی جماعتاں دی ڳالھ تھئی تاں رانا سئیں آکھیا سندھی اتے بلوچ قوماں وچ وی ڈھیر ساریاں جماعتاں ہِن۔ بلوچستان چھوٹا جیہاں علاقہ ھے پر حقوق دی ڳالھ کرݨ والیاں جماعتاں دی تعداد ۴۰ ھے۔ نظریاتی اختلاف اپݨی جاہ قومی پندھ اچ اینویں ڈھیر لوک شریک ہوندن پر زندہ اوہو رَہندے جیرھا اپݨے نظریے نال مخلص ہوندے۔ اخیر تے سرائیکی وسیب کوں اپݨا پیغام ݙیندیں ہوئیں آکھیا سرائیکی خطے اچ موجود ہر دھرتی جٖایا اپݨے حقوق دی جنگ سانگے ساݙا ساتھ ݙیوے ۔ قومی جُڑت ٻہوں ضروری ھے ، دھرتی واس مونجھ اتے مایوسی کوں چھوڑ کراہیں زندگی دی ڳالھ کرن ۔کیوں جو خواجہ فریدؒ سئیں وی ایہ فرمائے: خوش تھی فریداؒ شاد وَل
مونجھاں کوں نہ کر یاد وَل
جھوکاں تھیسن آباد وَل
ایہ نئیں نہ واہسی ہک مݨی
پولیٹیکل ایجنٹ
حکومت برطانیہ دے دور وچ دور دراز تے قبائلی علاقیاں دا نظام و نسق چلاوݨ واسطے مرکز دے نمائندے دے طور تے ہک شخصیت کوں سربراہ بݨا کے اوں علاقے وچ بھیڄ ݙتا ویندا ہئی. جیہڑا کہ ترقیاتی کماں توں لا کے مقامی انتظامیہ تے سارے محکمیاں تک تمام معاملات دی نگرانی کریندا ہئی تے مرکز کوں رپورٹ کریندا ہئی. پاکستان وچ جزوی طور تے اڄ وی اے نظام رائج اے. گلگت بلتستان وچ ٢٠٠٩ء وچ اے نظام ختم تھیا. جبکہ فاٹا وچ اڄ وی ایہو نظام رائج اے. جتھاں پولیٹیکل ایجنٹ، فاٹا مرکز دے نمائندے دے طور تے سارا نظام چلیندے.
رَلی مِلی سرائیکی شاعری
وار دشمن تے چھیکڑی کیتے، گھر کوں ساڑیے می روشنی کیتے۔۔
پتہ ہوندا جو تیں ایویں کرݨے، راہ تاں چھوڑاں ہا واپسی کیتے۔۔ توں نکھڑ گئیں تاں خیر میکوں وی، غم ضرورت ہا زندگی کیتے۔۔
دل تاں رکھدا ہے درد نئیں رکھدا، اے تاں مہݨاں ہے آدمی کیتے.۔۔
خود کوں آیا نمھی میسر میں، دل تاں اہدا ہا خود کشی کیتے۔۔
عابد بلال
قرویین یونیورسٹی، مراکش
جامعہ قرویین یا قرویین یونیورسٹی (عربی: جامعة القرويين ) مراکش دے شہر فاس وچ واقع ہک جامعہ اے. 859ء وچ قائم تھیوݨ والی اے یونیورسٹی مسلم دنیا دے اہم تعلیمی مراکز وچوں ہک ہے تے دنیا دی سب توں قدیم یونیورسٹی ہے جتھاں اڄ تک تعلیم ݙتی ویندی ہے۔ گنیز بک آف ورلڈ ریکارڈز اینکوں ہݨ تک موجود دنیا دا سب توں قدیم تعلیمی ادارہ قرار ݙیندا ہے۔
قرویین یونیورسٹی نے قرون وسطیٰ وچ یورپ تے اسلامی دنیا دے درمیان ثقافتی تے اکادمی تعلقات وچ اہم ترین کردار ادا کیتا۔ ایندے وچ تعلیم حاصل کرݨ والے معروف غیر مسلماناں وچ یہودی فلسفی موسیٰ بن میمون (1135ء تا 1204ء) سب توں زیادہ مشہور ہن۔ معروف جغرافیہ دان محمد الادریسی دے بارے وچ آکھا ویندے کہ اوہنے فاس وچ کجھ عرصہ گزارا ہئی تے ایں دوران القرویین یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی۔ یورپ کوں عربی اعداد تے صفر دا نظریہ ݙیوݨ والے پوپ سلویسٹر ثانی نے وی ایں جامعہ وچ تعلیم حاصل کیتی ہئی۔
تاریخ
قرویین یونیورسٹی کوں محمد الفہری نامی ہک دولت مند تاجر دی صاحبزادی فاطمہ الفہری نے 859ء وچ تعمیر کروایا ہئی۔ الفہری خاندان نویں صدی دے اوائل وچ تیونس دے شہر قیروان توں فاس ہجرت کر گیا ہئی۔ اعلیٰ تعلیم یافتہ فاطمہ الفہری تے انہاں دی بھیݨ مریم الفہری نے وراثت وچ والد کولوں بڑی دولت پاتی. مریم نے اپݨے حصے وچ آوݨ والی تمام دولت ایں یونیورسٹی نال ملحقہ مسجد دی تعمیر تے خرچ کر ݙتی تے ایں مسجد کوں اپݨے آبائی شہر دا ناں ݙتا۔ اے واقعہ مسلم تہذیب وچ عورتاں دے کردار اور انہاں دے قربانیاں دا عکاس ہے تے موجودہ دور وچ اسلام دے بارے وچ پھیلائی گئی غلط فہمیاں دا بھرپور جواب وی۔ 1349ء وچ بنو مرین دے سلطان ابو انس فارس نے یونیورسٹی دے نال کتب خانے دا اضافہ کیتا جتھاں نادر قلمی نسخے رکھے گئے جنہاں وچ امام مالک دی موطا امام مالک، سیرت ابن اسحاق، 1602ء وچ سلطان منصور ذہبی دی جانب توں جامعہ کوں ݙتے گئے نسخۂ قرآن تے ابن خلدون دی کتاب العبر (Al-'Ibar) شامل ہن۔ اتھاں 4000 توں زايد ايسى كتاباں تے نسخے موجود ہن جیہڑے دنیا وچ ٻئے کہیں وی حصے وچ نی۔ مسجد دے نال جلد ہی اے ادارہ دنیا بھر دے علوم دا مرکز بݨ ڳیا۔ 1957ء وچ شاہ محمد پنجم نے ریاضی، طبیعیات، کیمیا تے غیر ملکی زباناں دے علوم وی متعارف کرائے۔ جامعہ وچ قرآن تے فقہ دے علامہ صرف و نحو، منطق، ادویات، ریاضیات، فلکیات، کیمیا، تاریخ، جغرافیہ تے موسیقی دی تعلیم ݙتی ویندی ہے۔
یونیورسٹی دی مسجد
مختلف حکمراناں نے قرویین یونیورسٹی دی مسجد وچ توسیع کیتی تے بالآخر اے شمالی افریقہ دی سب توں وݙی مسجد بݨ گئی جس وچ 20 ہزار نمازیاں دی گنجائش تھی گئی۔ اصل وچ مسجد صرف 30 میٹر طویل ہئی۔ ایندے وچ پہلی وݙی توسیع زیناتا قبیلے نے 956ء وچ کیتی۔ تاریخی ذرائع توں معلوم تھیندا ہے کہ اندلس وچ اموی خلیفہ عبدالرحمٰن الثالث نے ایندی توسیع کیتے کثیر رقم بھیجی۔ ایں توسیع وچ اس وچ مینار دا اضافہ وی کیتا گیا۔
اِس وقت ایں مسجد وچ ݙو مینار ہن جنہاں وچ ہک قدیم تے ہک برج النفارہ نامی نواں مینار ہے۔ قدیم مینار فاس وچ قدیم ترین اسلامی یادگار ہے۔
قرویین یونیورسٹی دی مسجد دا طرز تعمیر قرطبہ دی جامع مسجد نال ملدا جلدا ہے۔
ایں مسجد وچ غیر مسلماں دے داخلے دی ممانعت ہے البتہ او باہروں مسجد دا دلکش نظارہ ݙیکھ سڳدن.
حضرت خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ
thumb|درگاہ حضرت خواجہ [[غلام فرید کوریجہ، کوٹ مٹھݨ شریف]]
خواجہ غلام فرید ٌ کوریجہ 26 نومبر 1845ء بروز منگل کوں بہاولپور ریاست دے دور دراز قصبہ چاچڑاں شریف وچ پیدا تھئے. آپ دے خاندان دا نسلی سلسلہ یا شجرہ نسب حضرت عمر فاروق نال ونج ملدا ہے۔ آپ دے خاندان وچ ہک شخص، جس دا ناں شیخ کوربن، حضرت شیخ پریا ہئی اس واسطے کور کی وجہ نال لفظ کوریجہ بݨ گیا۔ آپ دا تاریخی ناں خورشید عالم رکھا گیا۔ آپؒ دے والد دا نام خواجہ خدا بخش عرف محبوب الہی ہئی۔ آپ چار سال دے تھئے تاں آپؒ دی والدہ دا انتقال تھی گیا تے جݙݨ آپؒ دی عمر اٹھ سال تھئی تاں آپؒ دے والد وی اس دنیا توں رخصت تھی گئے.
خواجہ غلام فرید(1845.1901)چاچڑاں وچ ڄاے۔خواجہ فرید ماحول دے مطابق شاندار تعلیم حاصل کیتی۔او ہک وݙے پیر گھرانے نال تعلق رکھدے ہن۔آپݨے وݙے بھرا فخر جہان دے بعد گدی نشین بݨیے۔خواجہ فرید /سرائیکی دے مشہور شاعر ہن۔ آپݨی وفات دے بعد او کوٹ مٹھن وچ دفن تھے۔ہر سال اتھاں انھیں دا عرس تھیندے
نمونہء کلام
دلڑی لٹی تئیں یار سجن
کدیں موڑ مہاراں تے آ وطن
روہی دے کنݙڑے کالیاں
میݙیاں ݙکھن کناں دیاں والیاں
روہی بنائوئی چا وطن
روہی دی عجب بہار دسے
جتھے میں نمانی دا یار ݙسے
جتھاں عاشق لکھ‍ ہزار ݙسے
کدیں موڑ مہاراں تے آ سجن
تیݙے نیناں تیر چلایا تیݙے نیناں تیر چلایا ، تیݙی رمزیں شور مچایا
ابراہیمّ اڑاہ اڑایو، بار برہوں سر چایا
زکریاّ کلوتر چرایو، یحیٰ گھوٹ کونہایا
یونسّ پیٹ مچھی دے پایو، نوحّ طوفان لُڑھایا
شاہ حسنّ کوں شہر مدینے، زہر دے جام پلایا
کربل دے وچ تیغ چلا کر ایڑھا کیس کرایا
شاہ منصور چڑھایو سولی ، مستی سانگ رسایا
مجنوں کارنڑ لیلی ہوکر ، سو سو ناز ݙکھایا
خسرو تے فرہاد دے کارنڑ شیریں نام دھرایا
درد دا بار اُٹھایا ہر ہک ، اپڑاں وقت نبھایا
کر قُربان فرید سر اپنڑاں، تیݙڑا وارا آیا
استغفاریہ کافی
( حضرت خواجہ غلام فرید رحمتہ اللہ علیہ) چوریوں جاریوں استغفار بخشم شالا رب غفار
گندڑی عادت، گندڑے فعلوں توبہ توبہ لکھ لکھ وار
کر کر سخت گناہ پرتاپیم توں ہیں خاوند بخشن ہار
پیر پیغمبر تیݙے بانہیں توں مالک ، توں کل مختار
میں بد عملی تے کر رحمت جیں ݙینہہ یار وی یار نہ یار
اوگن ہاری ناں کہیں کم دی کوجھی کملی بد کردار
تیݙا شان ہے فضل کرم دا میں وچ ݙوہ تے عیب ہزار
آون یاد گناہ پرانے پٹ پٹ روواں زار و زار
رات قبر دی ݙینہہ حشر دا سر تے کڑکم باری بار
میں مسکین فرید ہاں تیݙا توں بن کون اتارم یار
کافی
کیا حال سُݨاواں دِل دا،کوئی مَحرم راز نہ مِلدا
مُنہ دُھوڑ مِٹی سِر پایٔم،سارا ننگ نمُوز ونڄایٔم
کُئی پُچھݨ نہ ویڑھے آیٔم،ھَتھوں اُلٹا عالَم کِھلدا
آیا بار بِرھوں سِر باری،لڳی ھو ھو شہر خُواری
روندئیں عُمرگُذاریٔم ساری،نہ پایٔم ݙَس منزل دا
ـ ݙُکھ پاوے سُول نِبھاوے،اِیہو طَور تیݙے بیدِل دا
کئی سَہنس طبِیب کماوِن،سَے پُڑیاں جھول پِلاوِن
میݙے دِل دا بھیت نہ پاوِن،پووے فرق نہیں ھِک تِل دا
سوھݨے ڄاݨ پَچھاݨ رُلایا،کُوڑا عُذر نِبھایٔم گِھل دا
سُݨ لَیلےٰ!دھانہہ پُکارے،تَیݙا مَجنوں زار نِزارے
سوھݨا یار توں٘ڑیں ھِک وارے،کَݙِیں چا پردہ محمل دا
نہ راہ فـــریـــد، نہ لانگھے،ھِے پَندھ ٻہُوں مُشکِل دا
میݙا عشق وی تُوں ۔۔۔۔۔ میݙا یار وی تُوں
میݙا دین وی تُوں ۔۔۔۔۔ ایمان وی تُوں
میݙا قبلہ ۔۔۔۔۔ کعبہ ۔۔۔۔۔ مسجد ۔۔۔۔۔ ممبر
مصحف تے قرآن وی تُوں
میݙے فرض فریضے ۔۔۔۔۔ حج ۔۔۔۔۔ زکاتاں
صوم صلات اذان وی تُوں
میݙی زاہد ۔۔۔۔۔ عبادت ۔۔۔۔۔ طاعت ۔۔۔۔۔ تقویٰ
میݙا ذکر وی تُوں ۔۔۔۔۔ میݙا فکر وی تُوں میݙا ذوق وی تُوں ۔۔۔۔۔ وجدان وی تُوں
میݙا سانول ۔۔۔۔۔ مٹھڑا ۔۔۔۔۔ شام سلوُنا
من موہن جانان وی تُوں
میݙا مرشد ۔۔۔۔۔ ہادی ۔۔۔۔۔ پیر طریقت شیخ حقائق دان وی تُوں
میݙا آس ۔۔۔۔۔ اُمید تے کھٹیا وٹّیا تکیہ مان تران وی تُوں
میݙا دھرم وی تُوں ۔۔۔۔۔ میݙا بھرم وی تُوں
میݙا شرم وی تُوں ۔۔۔۔۔ میݙا شان وی تُوں
میݙا دکھ سکھ ۔۔۔۔۔ روون ۔۔۔۔۔ کھلن وی تُوں
میݙا درد وی تُوں ۔۔۔۔۔ درمان وی تُوں
میݙا حسن تے بھاگ ۔۔۔۔۔ سہاگ وی تُوں
میݙا بخت تے نام نشان وی تُوں
میݙا دیکھن بھالن ۔۔۔۔۔ جاچن جُوچن
سمجھن جان سنجان وی تُوں
میݙے ٹھݙرے ساہ تے ۔۔۔۔۔ مونجھ منجھاری
ہنجواں دا طوفان وی تُوں
میݙے تلک تلولے ۔۔۔۔۔ سیندھاں مانگاں ناز نہورے تان وی تُوں
مینݙی مہندی ۔۔۔۔۔ کجّل ۔۔۔۔۔ مُساگ وی تُوں
میݙی سرخی ۔۔۔۔۔ بیڑا ۔۔۔۔۔ پان وی تُوں
میݙی وحشت ۔۔۔۔۔ جوش ۔۔۔۔۔ جنون وی تُوں
میݙا بحر وی تُوں اوزان وی تُوں
میݙا اوّل آخر ۔۔۔۔۔ اندر باہر
ظاہر تے ۔۔۔۔۔ پنہان وی تُوں
میݙا فردا تے دیروز وی تُوں الیوم وی تُوں الآن وی تُوں
میݙا بادل برکھا ۔۔۔۔۔ کھمنیاں ۔۔۔۔۔ گاجاں بارش تے ۔۔۔۔۔ باران وی تُوں
میݙا مُلک ملہیر تے ۔۔۔۔۔ مارُو تھلڑا روہی ۔۔۔۔۔ چولستان وی تُوں
جے یار فرید قبول کرے سرکار وی تُوں ۔۔۔۔۔ سُلطان وی تُوں
نہ تاں کہتر ۔۔۔۔۔ کمتر ۔۔۔۔۔ احقر ۔۔۔۔۔ ادنیٰ لاشئے ۔۔۔۔۔ لا امکان وی تُوں
حملے دے بہانے
ہک گیری جنگل دے بادشاہ شیر دے اگو فریاد کیتی جو نانگ آندے شوں دا شور کریندے میں ڈر کے اڈر ویندی ہاں ول اے میڈے انڈے کها ویندے. شیر نانگ کوں طلب کر کے پچهیا تاں نانگ آکهیا کائنا عالی جاہ ایندے انڈے تاں ایندی ہمسائ کال کلچهنڑی چا گهدن. تساں ڈیکهو جو کال کلچهنڑی تلے انڈے اگر کالے هن تاںہوندے اگر چٹے ہن تاں گیری دے. قاضی الو جیہرلے ڈٹها تاں انڈے چٹے ہن.اوں فیصلہ کیتا گیری کوڑ مارۓ ایکوں پهاسی چاڑو تہوں گیری دی گچی تے گهوگهے دے نشان ہن تےکال کلچهنڑی چوری کیتی ہےایکوں کالونڑ ملو تے نانگ مشوم کوں رہا کر ڈتا ونجے...... افغانستان ت عراق ت حملے توں پہلے امریکا شور کیتے مہلک ہتهیار مہلک ہتهیار....؟؟ ت ول.....؟؟؟ نانگ مشوم طالبان مجرم صدام پهاسی....
واۓ ناکامی متاع_کارواں جاتا رها کارواں کے دل سے احساس_زیاں جاتا رہا.... ہے ہے ہے....
بولی خوب سمجهدی ہے ما گونگے دی
کنیں آلے نئیں سنڑدے دهاں گونگے دی
منصور شانی....
ابوالعرفان
ابوالعرفان قادیانی، (25 جون 1945), بچپن دا ناں شیخ محبوب ، تے معروف ابوالعرفان نال اے۔ مصنف تے اسلامک (قادیانیت) ریسورس سینٹر دا چئیرمین، جینکوں ایں نے تبلیغ قادیانیت تے اشاعتِ قادیانی ادب برائے تیلگو عوام کیتے قائم کیتا۔ ایں نے تیلگو زبان وچ قادیانی ادب دے کئی کتب لکھیاں تے تیلگو عوام تک پہنچائے۔ تیلگو ماہنامہ پربودھینی تے گیٹورائی کیتے بحیثیت کالم نگار تے نائب مدیر تے مدیر دا وی کم کیتا۔ thumb| ابوالعرفان
علمی تے ادبی خدمات برائے قادیانی مذہب
اپݨا ادبی سفر، برائے قادیانیت، بذریعے تیلگو زبان دی ابتدا ہی بڑے خوبصورت تے منظم انداز وچ کیتی۔ تیلگو قادیانی رسالہ پرابودھینی وچ کالم نگار دی حیثیت نال شروع کیتا۔ ہیں طرح گیٹورائی وچ وی مضامین مقالے لکھدے رہے۔ بہت ساریاں کتاباں دی تصنیف کیتی، جنہاں کوں مختلف اداریاں نے شائع کیتا۔ فی الحال، اسلامک (قادیانی) ریسورس سینٹر دی جانب توں ایہ قادیانیت دا ادبی کم کریندا پئے۔
ایں نے اسلامک (قادیانی) ریسورس سینٹر (IRC) نامی ہک ادارہ قائم کیتا، جیہڑا چھتہ بازار حیدرآباد دکن وچ واقع ہے۔ اس ادارے دے ذریعے قادیانی ادب، قرآن و احادیث دے تراجم بمطابق احمدیت تیلگو زبان وچ کیتے۔ انہاں دا ایہ کم پچھلے 32 سالاں توں متواتر جاری ہے۔
ڈسکورس
زبان دے جملیاں دے وݙے حصے کوں ڈِسکورس آہدے ہن، ڈسکورس دی حد کائنی ہوندی۔ جو ہک لائن یا ہک پیرے تے مشتمل ہووے۔ ݙو بندیاں دی درمیان جہڑی ڳالھ نال رابطہ ہے۔ او ڈسکورس ہے۔ جینویں مثال دے طور تے ݙو بندے آپت وچ کہیں وی موضوع تے ڳالھیں کریندے پئے ہوون جیندے بارے صرف او خود ڄاݨدے ہوون۔ جے کوئی تریجھا بندہ آوے تاں اوں کوں کجھ دیر کیتے اندازہ کائناں تھیسی جو انہاں دے درمیان کہڑے موضوع تے مواد تے ڳالھ تھیندی پئی ہے۔ کیونکہ ڈسکورس ݙو بندیاں دے درمیان ہے۔ انھاں ݙو دے درمیان دی ڳالھ مہاڑ ڈسکورس ہے۔ ڈسکورس دیاں ݙو صورتاں ہن۔ پہلے ڈسکورس دی صرف ہک صورت ہائی تے او تحریر دی صورت ہائی۔
ٻولی ہوئی صورت:
لیکن ہُݨ آپت وچ آمݨے سامݨے دی تے کتاب پڑھ کے وی جہڑا رابطہ ݙو انساناں دے درمہان بݨدے اوں کوں ڈسکورس آہدے ہن۔ ڈسکورس وچ ٻولݨ آلے دیاں یکیاں اظہاریات ڳݨی تے شامل کیتیاں ویندیاں ہن، جینویں لفظ، جسمانی حرکات تے سکنات وغیرہ۔ این٘ویں مصنف دے بارے وی اون٘دی سوچ، جذبات، خیالات عغیرہ سب ڈسکورس وچ شمار کیتے ویندن۔
لفظ+جملہ+ مضمون+ کتاب
گرامر دے مطابق لفظاں نال جملے تے جملیاں نال کتاب بݨدی ہے۔ لیکن ڈسکورس وچ جملے تے مضمون تے توجہ ݙتی وین٘دی ہے۔
گرامر: جملے دا ساخت دا مطالعہ
ڈسکورس: کلام دی ساخت دا مطالعہ
ڈسکورس دے مطالعے دی بنیاد گرامر ہی فراہم کریندی ہے تے ڈسکورس جملے دی ترتیب نال ہی سمجھ آن٘دے۔
تحریری صورت وچ ڈسکورس
تحریر ساکت لفظاں دا مجموعہ ہے۔ ایندے ذریعے وی ڈسکورس تھیندے۔  کجھ ماہریں لسانیات نے ایندے اتے بحث کیتی ہے جو بھلا لکھی ہوئی تحریر ساکت ہوندی ہے؟  پڑھݨ آلا متحرک ہوندے؟ تاں ایہ ڳالھ سامھݨے آئی ہے جو جہڑے ویلے نبدہ پڑھدا پیا ہوندے تاں لکھاری دی لکھت دے مطابق ذہن وچ خاکہ وی بݨ ویندے تے انھاں چیزاں تے ڳالھیں کوں محسوس کریندے تے پڑھݨ آلا ایں کوں سمجھدے۔ ایں طرحاں ہک تعلق قائم تھی ویندا ہے۔ ایہ تحریری ڈسکورس ہے۔
طالبان تے امریکہ
امریکی معروف رائٹر گور وائڈل (نائب ایڈیٹر امریکی اخبار "دی نیشن") نے 9/11 عنوان ت ھک کتاب لکھی پر آزاد صحافت دے علمبردار امریکہ اوںکتاب ت پابندی لائ ت او کتاب جرمنی اچو چھپی. اوندے وچ افغان طالبان کوں مجاھد (پر افسوس پاکستانی "مسٹر" ایکوںدہشت گرد آھدے) آکھیا گیا. ملاء عمر دی وفات ت تدفین ت بڑی بحث تھیندی پئ ھے اصل وچ دشمن کوںحالی وی ڈر ھے جو شیر متاں ستا پیا ھوۓ. کہیں دے ملک دے اندرونی معاملات وچ مداخلت کر کے انہیں کوں جنگ وچ سٹ ڈیونڑ انصاف نئ. عورت دی آزادی دے ناں ت اوندے سر توں پیوء دی شفقت، سہاگ ت ممتا کھس گھننڑ انصاف نئ. انگریز لعنتی شمری فوج دیاں ہوس آلیاں اکھیں توں بچنڑ واسطے بھینڑیں کیویں اپنڑے برقعے بوچھنڑ اچ لکیاں ھوسن؟ ھک سروے دے مطابق سٹھ لکھ افغان ہمساۓ ملکیں وچ موجود ہن ت اسی لکھ پناہ گزین کیمپیں وچ اپنڑی عزت و صمت ریزی دا تماشہ ڈیہدے پئن.تساں خود کل پرسوں وطن_عزیز وچ کچی وسطی دے افغان پناہ گزینیں ت قیامت خیزی ملاحظہ کرو. خدا ظالم حکمران کوں برباد کرے واسطے محمد دی کالی کملی دے.کجھ لوگ سیلاب کولو گھر بدر ھن باقیں کوں حکمران نئ چین نال بہونڑ ڈیندے. اے افغان مجاھد 'دہشت گرد انتہا پسند' کیوں سڈیندن؟ انہیں دا جرم اسلام پسندی ھے جیکوں پہلے کافر انتہاپسندی آکھۓ ت ھنڑ پینٹ کوٹ آلے جاھل مسلمان. جنگ دے بعد پنجابی طالبان، افغانی طالبان، کراچی طالبان، پشتون طالبان ت پتہ نئ کیا کیا ناں رکھۓ گئن. خبر ھے جو ملاء عمر مر گۓ.... کیا واقعی؟ نئ نئ.... دل پھرولو... کتنے دلیں اچ عمر، عمر رکھدے. اسلام ت تراۓ عمر احسان کر گائن. حضرت عمر ابن خطاب خلیفہ المسلمین حضرت عمر بن عبدالعزیز خلیفہ المسلمین ملاء عمر خلیفہ المسلمین آخر اچ ڈوھڑے دی ھک کلی عرض ھے
حضرت شیث علیہ السلام
سیت یا شیث (عبرانی: שֵׁתֿ،طبری تلفظ صوتی Šet, معیاری:Šēṯ; عربی: شيثShith یا Shiyth) حضرت آدم علیہ السلام دے تریجھے پتت تے انہاں دے بعد نبی ہن۔ انہاں دا ذکر تورات وچ ہے۔ یہودیت، مسیحیت تے اسلام دے مطابق اے آدم تے حوا دے پتر تے ہابیل و قابیل دے بھائی ہن.
ولادت
حواؑ کوں یقین ہئی کہ شیث انہاں کوں ہابیلؑ دے بدلے وچ تے ہابیل دے صبر دی وجہ نال انعام دے طور تے عطا کیتا گیا ہئی۔ کتاب پیدائش دے مطابق جݙݨ شیث تولد تھئے اس وقت آدم دی عمر 130سال ہئی تے شیثؑ ہوبہو آدمؑ دی شبیہ تے صورت تے ہن۔(ݙیکھو:کتاب پیدائش باب 5 آیت 3)
ایہو شجرہ نامہ قدیم دی کتاب تواریخ اول دے باب 1 دی آیت 1 تا 3 تے کتاب پیدائش دے باب 5 آیت 4 تا 5 وچ مذکور تھیا ہے۔ شیث ناں دے بارے وچ یہودیت وچ ایک روایت پائی ویندی ہے کہ شیث دا لفظ عبرانی دے لفظ توں ماخوذ ہے جس دا معنی "بیج"یا"پودا" ہے۔ ایں واسطے حوا کوں یقین ہئی کہ خدا نے انہاں کوں ہابیل دے بدلے وچ کہ جس کوں قابیل نے قتل کر ݙتا ہئی شیث عطا کیتا ہے۔ حضرت شیثؑ کوں حضرت آدم ؑ دے بعد نبوت عطا فرمائی ڳئی.
سیرت و حیاتِ طیبہ
حضرت شیثؑ دا مزار اقدس لبنان دے ہک گاؤں بنام شیثؑ نبی وچ واقع ہے جتھاں بعد وچ ہک مسجد انہاں دے ناں تے قائم کیتی گئی ہئی۔ تیرھویں صدی عیسوی تے بعد وچ آوݨ والے عرب جغرافیہ داناں دی روایات دے مطابق شیثؑ نبی دا مزارفلسطین دے ہک شہر رملہ دے شمال مشرق وچ واقع ہک گاؤں بشیت وچ ہئی. بلاشبہ، ادارہءاکتشاف فلسطین دے مطابق لفظ بشیت ݙو الفاظ "بیت" تے "شیث" دا مجموعہ ہے جس دا مطلب ہے خانہءشیث۔ 1948وچ اسرائیل دے معرض وجود وچ آوݨ دے وقت اے گاؤں غیر آباد تھی گیا ہئی لیکن اج وی ترئے کونیاں والا مینار شیثؑ دے مزار تے قائم و دائم ہے۔
رَلوڑمِلوڑ،پورھیا رمضان آرائیں
وِیس
بوچھݨ=دوپٹہ پَٹکا: پگڑی قبض: قمیض ٻوجھا،کھیسہ: جیب تکُمابنن: بٹن مَثاں: جُرابیں چادر،رومال: چادر گِڈی: واسکٹ شملہ،طُرا: طرہ دُھسہ،کنمبل: کمبل بُنین: بُنیان وِہاݨا،سِراݨا: سرہانہ طُول: گَدّا تکیہ: تکیہ جُتی: جوتا رُمال: رومال چولا: کُرتہ سُتھݨ: شلوار نالا: ازاربن٘د دستانے: دستانے مَن٘جھلا،دھوتی،ݙیݙھا: تہمد کوٹ: کوٹ ٹوپی: ٹوپی پَجامہ: پاجامہ جفہ: جفعہ کَچھا: زیر جامہ سَوَڑ: رضائی گدیلہ: گدا چَپلی: چپل
رن٘گ
پیلا: زرد رَتّا،لال: سُرخ کرمچی: قرمزی خاکی: خاکی سَاوا: سبز کالا: سیاہ نیلا: نیلا غُلابی: گلابی سُنہری: سنہری کھٹاپیلا: گہرازرد کیری رَن٘گا،سلیٹی،بسونا: خاکستری جامنی: جامنی
بیماریاں
تَپ،مَروڑ،ٻَرا،کوسہ،پَچیڑ: بُخار مِرڳی: مرگی زکام: زکام مُترڈَھک: پیشاب کی رُکاوٹ بواسیر: بواسیر سوڄ: ورم سَٹ: چوٹ،ضرب پَھٹ: زخم چیرا: آپریشن دَان٘گ: داغ رَتّ: خون پُوں،گَن٘د: پیپ کَھن٘گ: کھانسی خَرسی: خارش مَلّا: پھوڑا اُبّھاسہئ: دَمّہ ڈھڈاَپھریجݨ: نفسخ صفرا: یرقان زیخ،سڑیھ: جلن اُلٹی: قَے ٻُڈوَن٘ڄݨ: بےہوش ہوجانا ٻُوݙ: بےہوشی ٻلانویں: اُم العبیان دَھارت: جریان ٻیرگیکڑا: چیچک اَدھڑن٘گ: فالج کَمّبارا: رعشہ سیسہ: کپکی ہِݙکی: ہچکی ہاں دا ٻُݙݨ: دل ڈوبنا پَگّھر: پسینہ اَکّھیں مَچݨ،آوݨ: آن٘کھیں دُکھنا نَاس: نکسیر پھیرے: اسہال قبض: قبض وَݙی کَھن٘گ: کالی کھانسی سینےدی مروڑ: تپ مرزہ ہاں داپَھڑکار: خفقان پاسےدا درد: ذات الخیب مُونھ بَھر: نزلہ زکام
کَسب
چاکی: تیلی چڑھویا: پکوان لوہار: لوہار دَرکھاݨ: بڑھئ پاؤلی: جولاہا طَباخی: باورچی،خانساماں نَئی: نائی مِراثی: مَراثی مولی،مُلّاں: مولوی اُستاد: اُستاد ڄَٹ: کاشتکار منچاری: کریانہ فروش کُمبھار: کمہار،مٹی کی برتن بنانےوالا موچی: موچی قصائی: قصاب نرالی،نیلداری: رنگریز کمنگر: تیربنانےوالا چاڑھا: کھجوربنانےوالا کاردار: زمیندار کامُلازم جوارضات کی نگرانی کرے رَکّھا: فصل یا ڈھیرکی نگرانی کرنےوالا دنبیر: تولا،زمیندار کی جنس تولنےوالا درزی: درزی دھوٻی: دھوبی
ادویات
ہفیم: افیون پھٹکڑی: پھٹکڑی سونف: بادیان،سونف عرق: عرق شربت: شربت نَسوار: نسوار کَھنڈ: کھانڈ،چینی ماکھی: شہد لاچی: الائچی کیسر: زعفران نِشادر: نوشادر ٻَاجھری: باجرہ چَݨے: چنے مکائی: مکئ ایلسی: السی بَھن٘گ: بھن٘گ جیرہ: زیرہ لُوݨ: نمک کݨ٘ک: گن٘دم جوار: جوار کنوار ٻُوٹی: کن٘وارگندل
حضرت ابوذر غفاری دے معاشی نظریات
ساری زندگی امرا تے اغنیاء کوں زر اندوزی توں رکیندے رہیے۔ قرآن دی ایں آیت؛ (جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن اوہ درحقیقت بھاہ کھاندن) توں استدلال کریندے ہن کہ سونا تے چاندی جمع کرݨا ناجائز ہے۔ مگر اوں دور دے صحابہ تے مفسرین و محدثین کوں آپ دی ایں توجیہ نال اتفاق نہ ہئی۔ آپ دی زندگی دا آخری حصہ بڑی تکلیف وچ گذرا۔ امیر معاویہ دے حکم نال دمشق توں خارج البلد کیتے ڳئے تاں مدینہ واپس آئے۔ مگر اتھاں وی حضرت عثمان نے قیام کرݨ دی اجازت نہ ݙتی تے ملک بدر کر کے قریبی شہر الربذہ بھیڄ ݙتا تے نال ہی خلیفہ نے ایہ حکم وی ݙتا کہ کوئی ایندے نال نہ ونڄے لیکن حضرت علی نے ہک نہ منی تے حضرت حسنین کوں ابو ذرغفاری دے نال بھیڄ ݙتا۔ ابوذر غفاری دی عظمت کیتے ایہ وی کافی ہے کہ حضرت حسنین چاچا آکھ کے پکاردے ہن۔ حضرت ابوذرغفاری کوں مدینے دے کول الزبدہ دے مقام تے کسمپرسی دی حالت وچ سخت اذیتاں ݙے کے قتل کیتا ڳیا، ایہ شیعہ نقطہ نظر اے۔ انہاں دی وفات دے بارے سنی نقطہ نظر ذیل وچ بیان کیتا ڳیا ہے۔
راوی لکھدن کہ میں مقام ربذہ توں گذردا پیا ہم کہ ابوذر رضی اللہ عنہ ݙکھائی ݙتے۔ میں پچھا کہ تساں اتھاں کیوں آ ڳئے ہو؟ انہاں نے جواب ݙتا کہ میں شام وچ ہم تاں امیر معاویہ نال میرا اختلاف (قرآن دی آیت) ”جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن تے انہاں کوں اللہ دی راہ وچ خرچ نی کریندے“ دے متعلق تھی ڳیا۔ امیر معاویہ دا آکھݨا ایہ ہئی کہ ایہ آیت اہل کتاب دے بارے نازل تھئی ہے تے میں ایہ آہدا ہم کہ اہل کتاب دے نال ساڋے متعلق وی ایہ نازل تھئی ہے۔ ای اختلاف دے نتیجے وچ میݙے تے انہاں دے درمیان کجھ تلخی پیدا تھی ڳئی۔ چنانچہ انہاں نے عثمان رضی اللہ عنہ ( جیہڑے اوں وقت خلیفہ ہن ) کوں میݙی شکایت لکھی۔ عثمان رضی اللہ عنہ نے میکوں لکھا کہ میں مدینہ چلا آواں۔ چنانچہ میں چلا آیا۔ ( اتھاں جݙݨ پہنچا ) تاں لوگاں دا میݙے نال ایں طرح ہجوم تھیوݨ لڳا جیویں انہاں نے میکوں پہلے ݙٹھا ہی نہ ہووے۔ ول جݙݨ میں لوگاں دے ایں طرح اپݨی طرف آوݨ دے متعلق عثمان رضی اللہ عنہ کوں آکھا تاں انہاں نے فرمایا کہ اگر مناسب سمجھو تاں اتھاں دا قیام چھوڑ کے مدینہ توں قریب ہی کتھائیں ٻئی جگہ الگ قیام اختیار کر گھنو۔ ایہا ڳالھ ہے جیہڑی میکوں اتھاں ( ربذہ ) تک گھن آئی ہے۔ اگر اوہ میݙے اتے ہک حبشی کوں وی امیر مقرر کر ݙیون تاں میں اوندی وی سݨساں تے اطاعت کریساں۔
سرائیکی تحریک دی لنڈی کہانی
سرائیکی نینگر ایں تنقیدی جایزے کوں ضرور پڑھن..
لکھت: پروفیسر مشتاق گاڈی
سرائیکی تحریک دی لُنڈی کہاݨی