cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
اِدھر
ہیݙے یا ایݙے
گرج
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج
رانجھݨ ہِیر تے ہِیرے، رانجھݨ دی، رَتّی فرق نہ کوئی
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
گاج -3	الف دے گھٹاوݨ نال : اردو،فارسی، عربی لوظ
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج
آکھ دمودرؔ بہار عشق دی، دوئی جان سکوئی
اِیں عہد تُوں بعد اساکُوں سید علی حیدر ملتانی، لطف علی، حمل خان لغاری ٻہوں اہم ناں مِلدن۔ علی حیدر ملتانی (١٧٤٧ء تُوں ١٨١١ء) ݙوہڑے اِچ سماجی تے سیاسی موضوعات کوں متعارف کرائے۔
سرائیکی ݙوہڑہ بنیادی طور تے بے قابو جذبات دے پُر وقار انداز اِچ اظہار دا ذریعہ ہِے۔ گُزرے ویلے یاد کرݨ، من پرچاوݨ، یاداں کُوں ڳل لا رووݨ، کہیں یاد تے جُھمَّر پاوݨ، تے کہیں یاد تے شرماوݨ، جہیں موضوعات تُوں گِھن کے معاشرے دے ہر موضوع تے لکھیا وین٘دا پئے۔ اِیکُوں گادھی تے ٻیٹھے بندے تُوں گِھن تے چاندݨی رات اِچ اُٹھیں تے سفر کرین٘دے پندھیڑو تے جتوالاں خوب ڳائے تے رَڄ ٹھہائے۔ اِیکُوں چھیڑو مُرلی تاں ڳاء کے دِل تے تار چھیڑن، تے کتھائیں کہیں ویلھے شام کُوں ولدے چھیڑو ڳاء تے ساری شام کُوں مُونجھا کر، ݙین٘دِن۔
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
بدامی
بادام
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج
اِیکُوں گھڑا بھرین٘دی نِین٘گر / زنانی ادا کِیتے، تاں آپݨیاں ساریاں اَداواں وی اِین٘دے اِچ شامل کر چھوڑین۔ قوال قوالی اِچ شامل کر کے سامعین تے وجد طاری کر ݙِتّے، ذاکر حسینی ݙوہڑے پڑھ کے ہر اَکھ کوں روا ݙِتّےک، تے اِیکُوں احمد خان طارق، نیں فن تے فکر دی معراج تے پُچائے۔ سرائیکی ݙوہڑے اِچ سرائیکی وسیب جاڳدا تے ساہ گِھن٘دا محسوس تِھین٘دے۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
بارات
برات پانچواں
پنجواں
پالان
پلاݨ
پھاڳن
پھڳݨ چالاکی
چلاکی
شاہانہ
شہانہ
شکایت
شکیت بازار
بزار
باریکی
بریکی
ٻاہر
ٻہر -4	ب دا ٻ ، پ، و، ی نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ بالٹی
ٻالٹی
بڈھا
ٻڈھا
ببول
ٻٻل بوٹی
ٻوٹی
بول
ٻول
بوجھ
ٻوجھ بیڑی
ٻیڑی
بور
ٻور
بچہ
ٻچہ بوٹ
ٻوٹ
بوری
ٻوری
بوکی
ٻوکی -5	ت دا ٹ، چ، د، ذ، س ، ش ص، ی نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
ٹانگا
آنت
آندر
پلید
پلیت مسجد
مسیت
شخص
شخت
بھید
بھیت دانت
تعویذ
تویت
کوشش
کوشت تہجد
تہجت
ݙاچی والیا موڑ مہار وے
ایہ سرائیکی زبان دا روبینہ قریشی دا مشہور گیت ہے۔
ݙاچی والیا
ݙاچی والیا موڑ مہار وے
سوہݨی والیا لَے چل نال وے
تیری ݙاچی دے گل وچ ٹَّلیاں
وے میں پیر مناون چَلّیاں
تیری ݙاچی دی سوہݨی چال وے
ݙاچی والیا لَے چل نال وے
تیری ݙاچی تھلاں نوں چِیرنی
وے میں پیراں نوں سُکھنیاں شِیرنی
آکے تک جا ساݙا حال وے
تیری ݙاچی دے چُمنیاں پَیر وے
تیرے سِر دی منگنی آں خیر وے
ساݙی جِندڑی نوں اِنج ناں گال وے
تیری ݙاچی توں صدقے میں جانییاں
پَنجّاں پِیراں نوں پَئی میں مناونی آں
سُکھاں سُکھنیاں تیریاں لال وے
سرائیکی حروف تہجی دا وٹاندرا
شیت
ورنڈ
پالٹ
تھکاوٹ
تھکیڑا دیکھا
ݙٹھا
ٹوٹا
-7	ج دا ڄ، چ، ذ ، ز، س ، ی نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ جال
جٹ
ڄٹ
ڄم جیٹھ
ڄیٹھ
ساجن
سڄݨ
جات
ذات جمعہ
زماں
مجاور
مزاور
مٹھاس
ڄالا
ڄنڈ
لاج
لاڄ یا لڄ -8	’’ح‘‘ دا ت، و نال تے چ دا ہ نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ محتاج
متھاج
چیل
ہل
محتاجی
متھاجی -9	خ دا غ، ق، ک، گ نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ دوزخی
دوزکی
ملک
ملخ
نقشہ
نخشہ بیساکھ
بندوق
بندوخ
چرخہ
چرکھہ تڑاخا
تڑاکا
ابرق
ابرخ
خوشہ
گچھا /غوشا میخ
میکھ
تمباکو
تماخوں
بطخ
بدخ -10	د دا ݙ ، ذ، ر، ز، ک نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ دودھ
ݙدھ
ݙیوا
ݙاڑھ
دیوالہ
ݙوالہ
گدھ
چھیک
دو
ݙو
وردی
ورزی 11۔	ڈ دا ݙ ، ر، ڑ ل نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
ہݙی
ڈاٹ
ݙاٹ
گڈا
گݙا کھڈ
کھݙ
ڈاک
ݙاک
لڈو
ݙنڈا
ٹڈا
تݙا
ڈنڈ
ݙنڈ ڈنٹھل
ڈلی
ݙلی
ڈائن
ݙیݨ -12	ر دا ڑ تے ل نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ الماری
الماڑی
پربال
پڑوال
تھرتھری
تھڑتھلی دوہرا
ݙوڑا
خریدار
خلیدار
مرہم
ملم پردہ
پڑدہ
چپراسی
چپڑاسی
دوہری
ݙوڑی -13	ڑ دا ݙ نال وٹاندرا : اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ بڑا
وݙا
وݙائی
بوڑھا
ٻڈھا گڑھا
کھݙا
بڑھاپا
ٻڈھیپا
بوڑھے
ٻڈھے کوڑی
کوݙی
بڑے
وݙے
بھیڑ
بھیݙ -14	ش دا س ،ص، ک تے ص دا ض نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ تاش
تاس
معصوم
مشوم
شلوار
سلوار قمیص
قمیض
شنوائی
پیچش
پیچک -15	ع دے گھٹانون نال : اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ اعتبار
اتبار
اعتقاد
اتقاد
معافی
مافی اعلان
بدعت
قیدہ اعجاز
اجاز
تویت ؍ تویذ
معاف
ماف -16	غ دا ک ، گ نال وٹاندرا : اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ غوطہ
گوتہ
نقارہ
نغارا
گستاخ
غستاخ گمان
غمان
دماغ
گراری
غراری گزران
غزران
گلاب
غلاب
بالغ
بالک جغرافیہ
جگرافیہ
گستاخی
غستاخی
غدود
گدود -17	ف دا پ ، ک، و نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ فیتہ
فیرنی
لفظ
سرائیکی لوظ ٹرنک
ٹرنگ
لوگ
ڈنک
ݙنگ پھوگ
پھوڳ
روزگار
رزکار
-19	گ دا ڳ ی ، نال وٹاندرا: اردو،فارسی،عربی لوظ
سرائیکی لوظ جگ
جڳ
راگ
راڳ
ساگ
ساڳ جوگ
جوڳ
سوگ
سوڳ
بھاگ
بھاڳ پگ
پڳ
چوگ
چوڳ
پھوگ
پھوڳ بھوگ
بھوڳ
واڳ
روگ
روڳ -20	ل دا ڑ نال تے و دا م ،ہ نال وٹاندرا: اردو،فارسی،عربی لوظ
تھڳڑی
تھولے
کریلا
کریڑا تالی
تاڑی
اکیلا
ہکاڑا
تھوڑی
تھولی دھول
دھوڑ
صحت مند
صحت وند
دیو
دیہہ 21۔	ن دا ٹ، ڈ، ل تے ݨ نال وٹاندرا: اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ کوہان
کہانٹ
جتنے
جتلے /جیتلے
اتنا
اتلا /ایتلا کتنی
کتلی /کیتلی
چنہ
چݨہ
چھینی
چھیݨی گابھن
ڳبھݨ
مان
ماݨ
جیون
جیوݨ تن
تݨ
پانی
پاݨی
رانی
راݨی بان
واݨ
دانہ
داݨہ
پراݨا -22	وائو دے گھٹاوݨ نال : اردو،فارسی، عربی لوظ
اچا
پولیس
پلیس
چولھا
چلھا دھوپ
سوراخ
سراخ گھونٹ
گھٹ
تُھوک
جھومر
جھمر گودام
گدام
اوکھلی
اکھلی
پوشاک
پشاک جوتی
جتی
چنج
گھونگھٹ
گھنڈ
-23	ی دے گھٹاوݨ نال : اردو،فارسی، عربی لوظ
سرائیکی لوظ بیمار
بیگانی
بگانی
پیتل
پتل پودینہ
پودنہ
تکھی
چھینک
نچھ دیوانہ
دوانہ
سیدھا
سدھا
گیدڑ
پیغام
پغام
تزاب تیکھے
تکھے
چھیل
چھل
سیدھی
سدھی کیل
کل
میٹھا
مٹھا
بیگانہ
بگانہ تیتر
تتر
نیند
نندر
دیوالی
ݙوالی نوٹ: اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ء ِجو ݙوجھیں زبانیں کنوں گھدے ڳئے لوظیں کنوں جݙاں (الف،و، ی) یعنی حروف علت کوں حذف کریسوں تاں وت انھیں لوظیں کنوں بݨݨ آلے سرائیکی لوظیں تے الف دے گھٹاوݨ سانگے زبر ، وائو، گھٹاوݨ سانگے پیش تے ’’ی‘‘ گھٹاوݨ سانگے زیر لا ݙیسوں مثال دے طور تے لاکھ دا الف گھٹاوݨ سانگے لَکھ دی’’ ل‘‘ دے اتے زبر تے مول دی وائو گھٹاوݨ سانگے مُل دی’’ م‘‘ دے اتے پیش تے چھیل دی ’’ی‘‘ گھٹاوݨ سانگے چِھل دی ’’چھ ‘‘دے ہیٹھوں زیر لا ݙیسوں ۔کئی کئی لوظ اینہہ اصول کنوں مستثنیٰ وی تھی ویندن ۔
نورالہدیٰ شاہ
ݙرامہ نگاری اچ میں نورالہدیٰ شاہ کوں اپنٹراں اُستاد منیداں۔ادَی نال زہنی ، روحانی جُٹرت دی وجہ ہک اے وی ہے جو انہاں دااپنٹری ماء بولی اپنٹریں کلچر نال مضبوط رشتہ اے تےاو ہک قوم پرست ہن۔انہاں سندھی قوم پرست دی تحریک کنوں متاثر تھی کراہیں سندھی دے بے مثال افسانے لکھے اتے عملی طور تے تریمت دے آدر مان کیتے صدیاں کنوں مرداں دے ظالم سماج اچ بے معنی رسماں اچ کُہیندی،مرَیندی ستَی تھیندی عورت کیتے جی جی زرینہ بلوچ نال مل تے باݨ مریندے ریہے۔اپنٹریاں لکھتاں اچ سوجھلا ونڈا ۔وݙیرہ شاہی دے خلاف مقبول و معروف ݙرامے لکھے۔اج وی اساکوں جنگل دیواریںماروی جہیں یادگار ݙرامے یاد ہِن۔اے سندھ دی واحد دہےی ہائی جہیں بظاہر عقیدت و احترام تے آدر آلے مُشک و عنبردی فضا اچ مہکیاں حویلیاں دیاں ݙہݙیاں اندر عورت زات نال تھیوݨوالےغیر انسانی رویّے نُشابر کیتے۔وݙیریاں دیاں اُچیاں ماڑیاں دے بوہاں اُتے ݙٹھے ازلاں توں زلت رسوائی تے نا ناصافی دا شکار تھیندے نسلاں توڑیں سود تے قرضے اچ بدھیجے حاریاں دیاں بے وسَیاں تے ہنجواں کوں زُبان ݙتی۔تے ایندے بدلے کیا تھیا جو ادَی نورالہدٰی دی مخالفت شروع تھی گئی۔ہک واری کراچی جم خانے دی ہک کچاری اچ سندھ دے سابق وزیر اعلیٰ عبداللہ شاہ دی گھر والی کھڑی تھی گئی جو اے ݙیکھو اے سندھ دی تریمت تھی تے سید زادی تھی تے سندھیاں کوں جگ جہان اچ بدنام کریندی ودَی اے۔ بہوں گھٹ لوکاں کوں ایں گالھ دا علم ہوسی جو ادَی دا اپنٹراں تعلق سندھ دے جاگیردار وݙیرے خاندان نال اے۔پرانہاں خُد عَلم چا کراہیں اوں سماج نال بغاوت کیتی۔اے وی سچ اے جو انہاں کوں اپنٹری سندھی آیئݙینٹیفکشن تے ہوں ماݨ اے۔انہاں اوں سماج دے سُہݨپ کوں اُون کیتے تے اوندے کُجہپ دی عکاسی کیتی اے۔
گالھ زرا پچھوں ݙوں توڑی ونجے تاں اج پاکستانی میݙیا وچ جتنے وی تجربہ کار  ݙایڑیکٹرز پروݙیوسرز،ایݙیٹرز تے پروݙکشن ٹیم سمیت پلے رائٹ ،اسکرین رایٹرز،تے اسکرپٹ رایٹرز کم پئے کریندن انہاں سبھ دا مَدر انسٹیوٹ انڈس ویژن ٹیلی ویژن نیٹ ورک تے گوݙ فارد غضنفر علی بخاری اے جہیں اساݙی گرومنگ کیتی ہائی تے میݙیا اچ نویں چلینجزدا مقابلہ کرن تے اپنٹریں مشاہدے اپنٹریں بھیتر لُکے آرٹ کوں اپَلائی کرن دی سیکھ تے اعتماد وی ݙتا۔انڈس ٹی وی دا منڈھ نَوے دےݙہاکےدے چھیکٹری ݙینہاں بدھیجا۔اوں کنوں پہلے کمبائن پروݙکشن دے ناں کنوں بخاری سیئں تے میر شکیل الرحمان دی آپسی شراکت اچ ہک کامیاب پروݙکش ہاوس چلدا پیا ہا۔اے او دور ہا جݙاں ݙرامے دی لِکھت سمیت اوندی پری پروݙکشن تے پوسٹ پروݙکشن دے نال نال کیمرہ لائٹس دی تکنیک توڑیں سبھ کجھ بدلدا پیا ہائی ساری فلاسفی نویں دھارے اچ وٹیج گئی ہائی۔حسینہ معین تے فاطمہ ثریا بجیا نال کم کرن دا موقع ملدا پیا ہا۔اساں انہاں دے تجربے توں سکھدے وی پئے ہاسے پر انہاں دی آیئݙیالوجی تے نویں تکنیک دے آدھ اچ بہوں وݙی خلیج ہائی۔ایندا احساس غضنفر بخاری سیئں کوں وی ہا۔ مثلا ݙرامے دی نویں تیکنیک موجب افسانہ نگاری اتے ناول نگاری دی کوالیفیکشن نال ݙرامہ نگاری ناکافی اے۔افسانے دا ہک مختلف کرافٹ اے۔ایویں ناول دی لکھت اچ اوندی اپنٹری ٹائمنگ اپنٹری تکینیک کردارنگاری ݙیوریشن ، کلائمکس ، بینگ تے پیس کھڑے بَھل ݙرامے دی اپنٹری لوڑاں ہِن۔جیندے اچ تھاٹ آندے نال نال کردار نگاری توں گھن کرایئں اسٹوری بورݙنگ،اسکرین رائٹرنگ،اسکرین پَلے،اسکرپٹ رائٹنگ تے وت ݙائلاگ لکھیے ویندن۔ ہن ݙرامہ خالصتا ٹیکنکل تصّور کیتا ویندے ۔ پہلوں ݙرامہ نگاری ون مین شو ہوندا ہا۔ہکو لکھاری اسکرپٹ وی لکھدا ہا۔ݙایئلاگ وی۔پر اوں زمانے اسٹوری بوڑݙنگ ناں تھیندی ہائی۔اسکرین پلے ناں لکھیا ویندا ہا۔اج وَن لائن سائنوپسسز توں گھن کرایئں ݙائلاگ توڑیں ݙو ݙو ترائے تجربہ کار ݙائلاگ لکھاری،تے اسکرین پلَے لکھاری اپنٹریں فن دا مظاہرہ کریندن۔ اجوکے ݙرامے وچ سیناریو دے موجب کردار دی باݙی لنگوئج سمیت اوندی موومنٹ تے توجہ ݙتی ویندی اے۔اوندے حرکات و سکنات اوندے باݙی ایکپریسن کوں اہمیت ݙتی ویندی اے۔ݙائلاگ باد اچ آندن پہلے اوندا بزنس کریئٹ کیتا ویندےپراپس دی وݙی ویلئو ہوندی اے۔ تے ویجوئل کوں مضبوط بݨاوݨ دا آہر کیتا ویندے۔خیر۔جیویں میں عرض کیتم جو ݙرامے دا اپنٹرا پیرا میٹر اے تے افسانے تے ناول نگاری دیا اپنٹریاں نویکلیاں وکھریاں لوڑاں ہن۔اتھاں اے گالھ آکھنٹری ضروری اے جو پی ٹی وی کیتے منڈھ لا توں لکھنٹر والے سارے ݙرامہ نگار افسانہ لکھدے ہوئے ناول لکھدے ہوئے آئن ہَن۔انہاں اچوں کہیں نیں وی پہلوں ݙراما ناں لکھیا ہا۔ایہا وجہ ہائی جو پہلے ݙینھاں دے ہر ݙرامے وچ ہک ہک کردار کہانٹری ادا گھٹ کریندا ہا بھل کہانٹری کریندا زیادہ ہا۔ لمبے لمبے درگھے ہوئے ݙیئلاگز اچ ای کہانٹری اگَی تے ٹُردی ہائی۔موشن بہوں تھوڑا ہا۔ اُتوں انفارمیٹو اطلاعیہ انداز دی بھرمار ہائی۔اتھاں توڑیں ہائی جو جیکر ہک کردار منظر اچ داخل تھئے تاں او اپنٹریں ہوون دا احساس ناں ݙیویسی بھل اظہارکریویسی۔مثلا ݙاکٹر کامران اپنٹری ماء دے کمرے وڑے تاں اتھاں ݙیکھݨ آلی اَکھ کیمرے دے توسط نال سبھ کوں پتہ لگ گئے،تے اوندے پیراں دے کھڑکار نال ماء کوں وی اندازہ تھی ونجنٹراں چاہیدے پرسین اچ کجھ ایں طرانح دے ݙائلاگ ہوندے ہَن۔
ݙاکٹر کامران اسلام وعلیکم امی۔۔۔۔میں آگیاں
پچھاں مُڑ تے اپنٹریں پتر ول ݙہدی ہوئیماء کامراں۔۔۔۔توں آگیئں پُتر
اپنٹریں متھے دی چوٹ تے ہَتھ لیندے ہوئےکامران اوہ ۔۔ تُساں ایندی گالھ کریندے پئے او؟ اے سٹ لگی اے۔ بس زرا ݙہے پیاہم۔''
ہک بیا منظر
خالہ زکیہ صحن اچ آتے کلھی کھڑی اے تے عید دا چندر پئی ݙہدی اے تے نال نال مونولاگ پئی کریندے اے۔
خالہ زکیہ ارے یہ تو عید کا چاند ہے ؟ ارے واہ اس کا مطلب ہے کہ عید کل ہے۔
اچانک ان دی دھی آندی اے۔
خالہ زکیہ ارے ہاں ہاں وہ دیکھو سامنے
دھی ارے امی یہ تو چاند ہے ناں پہلی کا۔شوال کا۔ارے واہ امی مبارک ہو ۔
شروع شروع دے ݙینحہاں آپا فاطمہ ثریا بجیا تے آپا حسینہ معین نال وی کم کرَن دی سبیل تھئی۔ایندے اچ کُئی شک نیئں جو اے مہاندرے کہانٹری کار ہَن پر نویں زمانے دیاں جدید تکنیکاں کوں انہاں قبول کرن دے بجائے اسُلک رَد کر ݙتا۔ݙوجھے لوظیں اچ انہاں نویں اثرات کوں اپناوݨ پسند نیئں کیتا۔آپا حسینہ معین آہدے ہَن جو انہاں دا ݙرامہ ای اصل ݙرامہ اے۔ انہاں ٹرینڈ سیٹ کیتا۔جہٹرے کردار انہاں متعارف کرائن انہاں توں باد او جہیں یادگار کردارولا تخلیق نہیں تھی سگدے۔ایندے اچ کجھ شک نہیں۔جو اجوکے ݙرامے کردار نگاری والے پاسے اوہو جہیں مضبوط کایئنی۔پرزیادہ تر اے تاثر ٹھیک نہیں۔البتہ ہنٹر مقابلہ زرا زیادہ شروع تھی گئے۔ پہلے سال اچ ترائے ݙرامے یا ݙوں ݙرامے ٹی وی تے چلدے ہَن ہݨ کئی کئی ݙرامے آن ایر ہوندن،پر میݙا خیال اے جو کردار الگ کئی شئے نیئں ہوندے او ہک کہانٹری دا تسلسل ہوندن اوندا انگ ہوندن۔آسکر وائلݙ نیں آکھیا ہائی ناں  کہانی کردار توں نہیں بھل کردار کہانٹری توں ہوندن
حقیقت اے جو اپنے اپنٹریں ݙراما نگاری دے کریئر اچ آپا فاطمہ ثریا جہں ہر وݙے مہاندرے کنوں بہوں کجھ سیکھ گھدی اے مگر میں اَدی نورالہدٰی شاہ کوں اپنٹراں اُستاد منیداں۔
اے ݙوں ہزار چار دی گالھ اے میں مشہور اداکارہ زیبا بختیار نال ݙرامے دا ہک پروجیکٹ کرینداں پیاں ہم۔انہاں فلماں بنٹراون چھوڑ کراہیں کراچی اچ ساگر اݨٹینمنٹ  دے ناں کنوں ہک ادارہ بنٹرایا۔تاں انہاں کیتے ݙرامہ سریئل  عشق  دے ناں کنوں ویہی قسطاں دا ہک میگا پروجیکٹ لِکھ تے ݙتم۔باد اچ زیبا نے ݙسیا جو ہم ٹیلی ویژن نیٹ ورک اساݙا اے پروجیکٹ خریدن کیتے تیار اے۔اے او ٹی وی چینل اے جتھاں میکوں باد اچ ادَی نور الہدٰی شاہ نال کم کرن دا موقع ملیا۔تے ایں ادارے اچ رہ کراہیں میں اپنٹریں کریئر دے بہوں وݙے ݙرامے لکِھے۔جیندے اچ جھمکا جان  ریشم سی شام سرِفہرست ہن۔
زیبا بختیار دی پروݙکشن اچ میݙا لکھیا ہویا ݙرامہ عشق ہم ٹی وی تے چلیا تے بہوں مقبول تھیا۔اوں زمانے خان پور کٹورہ توں اساݙے سنگتی سردار نور خان رند کراچی آئے تاں میکوں آکھیا جو یار حیدرآباد اچ انہاں دا ہک سنگتی اے سلیم خان دیس والی۔ٹی وی کراچی دا مقبول اداکار رہ گئے تے اجکل ݙرامے دی پروݙکشن کریندا ودَے۔اوندے کول جُلدے ہیں ہک رات راہسوں ݙوجھے جہاڑے ول آسوں تے او بہوں دلچسپ بندا اے یاراں دا یار اے۔توں مل تے خش تھیسیں۔خیر چلے گیوسے۔سلیم خاں نال ملاقات تھئی۔میں نور خاں کوں آکھیا جو میݙا ناں نا ݙسائے جو میݙا تعلق ݙرامے نال اے۔او سمجھسی جو نور خان اپنٹریں ہک بندے کوں کم سانگے گھن آئے۔کافی دیر تھی گئی روٹی ٹُکر کھا گھدا تے سلیم خان دیس والی مُد ݙھیر اپنٹریں ݙرامیاں دی گالھ بات کرینداں رہ گیا۔تے نور خان کوں راضی کریندا پیا ہا جو او اے ݙرامہ پروݙیوس کرے پیسے لاوے۔وݙا منافع تھیسی۔اچاچیت آکھݨ لگا جو ہم ݙرامہ بھی کسی بڑے رایئڑ سے لکھوایئں گے۔نورالہدیٰ شاہ کوں منتاں کرینداں وداں ہا او ٹائم نہیں ݙیندی ہائی آکھوس جو۔کل او اتھاں حیدرآباد اپنٹریں گھر ولی اے تاں میں ملݨ گیاں ہم ۔آکھدی ہائی جو سلیم خان ہک نیگر لکھاری اے ۔ اوندا ݙرامہ وی اجکل ہم ٹی وی تے اوَن ایر اے۔کیا کمال دا ݙراما رایئٹر اے۔نویں رایٹرز اچوں اونکوں چھڑا اوں گل زیب خاکوانی نیں ای متاثر کیتے۔بہاولپور دا اے۔میں تیݙی اوندے نال ملاقات کرویساں۔اچاچیت نور خان نیں مُسک تے میݙے ول ݙٹھا۔سلیم خاں نور الہدٰی شاہ دی اے گالھ سنٹرا تے نور خان کوں مِنت نال آکھݨ لگا۔یار نور خاں اُس رائٹر کو ݙھونڈو۔ ہے بھی تمہارے علاقے کا۔نور خان کہےل کہےل تے موندھا تھیا پیا ہا۔میں وی پھکا تھیا بیٹھا ہم۔انت نور خان کھل روکنٹر دی کوشش کریندے ہوئے میݙے نال مخاطب تھیا خاکوانی صیب وت کیا خیال اے۔لکھ ݙیومیݙے یار کوں وی ہک ݙرامہ ایں ویلھے سلیم خاں کہیں ویلھے پہےکی پہےکی کہےل نال میکوں مُڑ تے ݙیکھے تے کہیں ویلھے نور خان کوں۔
نورالہدیٰ شاہ ہُݨ وی ݙرامے لکھدے پیئن اتے وݙے کامیاب ݙرامے لکھدے پین جو انہاں نویں موسماں نال خُد کوں ݙھال گھدا۔ نویں فنی تقاضیاں کوں قبول کیتا بلکہ سِکھݨ دے عمل کوں جاری رکھݨ تے یقین کیتا۔اتے نال نال کیمرہ لایٹس تے پوسٹ پروݙکشن دیاں ٹیکنیکل چیزاں کوں براہ راست سکِھݨ دی کوشش کیتی۔ ٹیکنکل ٹیم دے نیگریں کنوں بہوں دلچسپی نال نویں زاویے تے نویں ایکسپیکٹ بارے معلومات گھݨ توں زری ناں گھبرائے یا کُئی جھیجھک کیتی جو اگلا آکھسی جو نورالہدٰی شاہ سواں ہک وݙا آئی کان،وݙا مہاندرا اساݙے کنوں پچھدا پئے۔ انہاں ہمشاں نویں اثرات قبول کیتے بھل روایت دے تجربے کوں جدیدیت اچ اپلائی وی کیتا۔اتھاں ہک گالھ ضرور کرنا چاہساں جو ہک ݙرامہ لکھاری کیتے پروݙکشن دی ہر تیکنک کنوں سنجان رکھنن بہوں ضروری اے۔
ݙرامہ سریئل  عشق  دے باد میں سرایئکی دھرتی نال جُڑی ہک کہانٹری تے کم پیا کریندا ہم۔ اے میݙی لایف ٹائم دا بہوں وݙا تے نویکلا پروجیکٹ ہا۔۔ جھمکا جان دے ناں کنوں۔میں ایندا پہلے زکر کر آیاں۔میں ݙاہ قسطاں لکھ چکاں ہم تے نورالہدٰی شاہ کوں پڑھن کیتے ݙے آیا۔اسکرپٹ پڑھ تے انہاں آکھیا جو اسکرپٹ تے کہانٹری بہوں جاندار اے ایکوں اساݙے کیتے مکمل کر۔ میݙا ہم ٹیلی ویژن نال معاہدہ تھی گیا تے میکوں انہاں ایݙوانس چیک وی ایشو کرݙتا۔ٹھیک انہاں جہاڑے جݙاں میں جھمکا جان مکمل کرینداں پیاں ہم تے فون آیا۔
گل زیب اسکرپٹ کہاں تک پہنچا میں ݙسیا اتے باد اچ آکھݨ لگےاچھا میں ایک مہینے کے لیے دبئی جا رہی ہوں ۔ میں چاہتی ہوں کہ تم ہم ٹیلی ویژن کے اسکرپٹ ݙیپارٹمنٹ کو عارضی طور پر ہیݙ کرو اورمیری غیر موجودگی میں جو رایٹرز اور پروݙیوسر ہمارے لیے پروجیکٹ کر رہے ہیں ان کو بھی ݙیل کرو۔اور اپنا پروجیکٹ بھی لکھتے رہو۔
اے میݙے کیتے کہیں وݙے آدر کنوں گھٹ نہیں جو انہاں میکوں ایں قابل سمجھیا۔
ہم ٹی وی اچ میکوں انہاں نال ترائے سال کم کرن دا موقع ملیا باد اچ میݙے تے ہک بھوت سوار تھی گیا جو میں سرایئکی ٹیلی ویژن جواین کراں تے میکوں اپنَٹریاں صلاحتیاں سرایئکی کیتے استعمال اچ گھن آوݨیاں چاہیدن میں ایویں ای کیتا۔کراچی توں مݙی بسترا چا اسلام آباد آ گیا۔انہاں میکوں لکھ سمجھایا جوکامیابی دے ایں دروازے پُج تے مین اسٹریم چینل چھوڑ تے پچھوں تے ہٹݨ خد کشی دے مترادف اے۔۔اسلام آباد اچ انہاں دے فون وی آئے جو واپس آ جاو۔مگر میں ناں گیا۔
میں اپنٹریں آپ کوں کݙاہیں ہک چنگا پلے ڑایٹ نیئں کنسیݙر کیتا میکوں ہمیشاں میݙے ݙرامیاں نیں ادھورے پن دا احساس ݙیوائے۔جو میں اوہا کجھ نہیں لکھ سگیا جیویں میکوں لکھنٹراں چاہیدا ہا پر ایندے باوجود ادَی نور نیں اساݙی کنڈھ تھپی اے۔اساکوں اسپیس ݙتی اے مارجن ݙتے۔جا جا تے اساݙیاں تعاریفاں کیتیاں ان جو سلیم خاں سویں پروݙیوسر اساݙی گولھ اچ ودے ہن جو نور نیں اآکھے تاں غلط ناں آکھا ہوسی۔ہک واری میݙے ہک ݙرامے دے اسکرپٹ کیتے سلطانہ صدیقی نیں مہاندرے ہدایت کار جاوید فاضل کوں سݙوایا تاں انہاں میݙا اسکرپٹ پڑھا ، بہوں تعریف کیتی تے حامی بھری ۔باد انہاں کوں اسکرپٹ دے لکھاری بارے سُدھ لگی تاں صاف انکار کر ݙتا جو سی کلاس تے بی کلاس کیٹاگری دے نویں لکھاریاں دا اسکرپٹ کایںا قبول کریساں۔میکوں یاد اے جو ادَی نور کوں ایں گالھ تے کیویں غصہ آیا ہا جو اے کلاس بی کلاس سی کلاس دا ہک چنگے اسکرپٹ نال کیا تعلق۔اتے انہاں میݙی عزت کیتے جاوید فاضل جہیں بندے کوں کھریاں سُنٹراو ݙتیاں۔
اے گالھیں میݙی حیاتی دا اثاثہ ہِن ۔سچ آکھیا ویندے جو وݙا بندہ اپنٹریں عملاں د وݙائی نال ای وݙا بندہ ہوندے۔تے ضروری نیئں جو ہر وݙا فنکار وݙا انسان وی ہووے۔پر چھڑی ایہو گالھ کریساں ،ادَی جیوو ہزاراں سالھ تہاݙے تھورے کیویں لہسن۔
گل زیب خاکوانی
ساوتھ کیلی فورنیا
صوبہ ملتان
ملتان
چندرگپت موریا،
شنگ کوشان،
یونانی باختری
سفیدہُن
٤٨٥ء ـــ ٦٦٢ء رائے خاندان
٧١٢ء ــــ ٧٥٠ ء عرب
٧٥٠ء ـــ          سومرہ خاندان
١٤٤٥ ـــ ١٥٢٤ء لنگاہ خاندان
١٥٢٤ ـــ ١٧٣٩ مغل دور
١٧٥٧ـــ١٧٥٨ مرہٹیاں صرف یک سال
١٧٥٨ ــ١٨١٨ ابدالی خاندان
١٨١٨ ـــ ١٨٤٩ سکھ سلطنت (باوی جنوری اٹھارھاں سو انجاہ)
١٨٤٩ــ ١٩٤٧ برطانوی راج
سید صفدر شاہ
سید صفدر شاہ بخاری ہک سرائیکی زبان دا سماجی شخص ہے
جم پل
چک 64/Np غلہ گودام
تنظیماں
اتحاد شیخ واہن
غزوۂِ خیبر
محرم 7ھ (مئی 628ء) اچ مسلماناں تے یہودیاں دے درمیان اے جنگ تھئی جیندے وچ مسلمان فتح یاب تھئے۔ خیبر، یہودیاں دا مرکز ہئی جیہڑا مدینہ توں 150 کلومیٹر عرب دے شمال مغرب اچ ہئی، جتھوں او ݙوجھے یہودی قبائل نال رل کے مسلماناں دے خلاف سازشاں کریندے رہندے ہن۔ چنانچہ مسلماناں نے ایں مسئلے کوں ختم کرݨ کیتے اے جنگ شروع کیتی۔
پس منظر
خیبر دا علاقہ بالخصوص ایندے کئی قلعے یہودی فوجی طاقت دے مرکز ہن جیہڑے ہمیشہ مسلماناں کیتے خطرہ بݨے رہیے تے مسلماناں دے خلاف کئی سازشاں وچ شریک رہیے۔ انہاں سازشاں وچ غزوہ خندق تے غزوہ احد دے دوران یہودیاں دی کارروائیاں شامل ہن۔ ایندے علاوہ خیبر دے یہود نے قبیلہ بنی نظیر کوں وی پناہ ݙتی ہئی جیہڑے مسلماناں دے نال سازش تے جنگ وچ ملوث رہیے ہن۔ خیبر دے یہود دے تعلقات بنو قریظہ دے نال وی ہن جنہاں نے غزوہ خندق وچ مسلماناں نال عہد شکنی کریندے ہوئے انہاں سخت مشکل نال دوچار کر ݙتا ہئی۔ خیبر والیاں نے فدک دے یہودیاں دے علاوہ نجد دے قبیلہ بنی غطفان دے نال وی مسلماناں دے خلاف معاہدے کیتے ہن۔ محرم 7ھ (مئی 628ء) وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم 1600 دی فوج دے نال، جنہاں وچوں ہک سو توں کجھ زائد گھڑ سوار ہن، خیبر دی طرف جنگ دے ارادے نال روانہ تھئے تے پنج چھوٹے قلعے فتح کرݨ دے بعد قلعہ خیبر دا محاصرہ کر گھدا جیہڑا دشمن دا سب توں وݙا تے اہم قلعہ ہئی۔ اے قلعہ ہک نسبتاً اچی پہاڑی تے بݨا ہویا ہئی تے اوندا دفاع بہت مضبوط ہئی۔
جنگ
یہودیاں نے عورتاں تے ٻال ہک قلعے وچ تے سامانِ خورد و نوش و دیگر ساز و سامان ہک ٻئے قلعے وچ رکھ ݙتا تے ہر قلعے تے تیر انداز تعینات کر ݙتے جیہڑے قلعے وچ داخل تھیوݨ دی کوشش تے تیراں دی بارش کر ݙیندے ہن۔ مسلماناں نے پہلے پنج قلعیاں کوں ہک ہک کر کے فتح کیتا جیندے وچ پنجاہ مجاہدین زخمی تے ہک شہید تھئے۔ یہودی رات دی تاریکی وچ ہک توں ݙوجھے قلعے تک اپݨا مال و اسباب تے لوگاں کوں منتقل کریندے رہیے۔ باقی ݙو قلعیاں وچ قلعہ قموص سب توں بنیادی تے وݙا ہئی تے ہک پہاڑی تے بݨا ہویا ہئی۔ حضور ﷺ نے واری واری حضرت ابوبکر، حضرت عمر تے حضرت سعد بن عبادہ دی قیادت وچ افواج ایں قلعے کوں فتح کرݨ کیتے بھیڄے مگر مسلمان کامیاب نہ تھی سڳے۔ ول حضور ﷺ نے ارشاد فرمایا کہ کل میں اونکوں علم ݙیساں جیہڑا اللہ تے اوندے رسول ﷺ نال محبت کریندے تے اللہ تے اوندا رسول ﷺ اوندے نال محبت کریندن۔ او شکست کھاوݨ والا تے بھڄݨ والا نی۔ خدا اوندے ݙوہاں ہتھاں نال فتح عطا کریسی۔ اے سݨ کے اصحاب خواہش کرݨ لڳے کہ اے سعادت انہاں کوں نصیب تھیوے۔ اڳلے ݙینہہ حضور ﷺ نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ کوں طلب فرمایا۔ صحابہ کرام نے ݙسیا کہ انہاں کوں آشوبِ چشم ہے۔ لیکن جݙݨ حضرت علی کرم اللہ وجہہ آئے تاں حضور ﷺ نے اپݨا لعابِ دہن مبارک انہاں دے اکھیاں اچ لایا جیندے بعد تا زندگی انہاں کوں کݙہیں آشوب چشم نہ تھیا۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ قلعے تے حملہ کرݨ کیتے پہنچے تاں یہودیاں دے مشہور پہلوان مرحب دا بھائی مسلماناں تے حملہ آور تھیا مگر حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے اونکوں قتل کر ݙتا تے اوندے ساتھی بھڄ ڳئے۔ اوندے بعد مرحب رجز پڑھدا ہویا میدان وچ اترا۔ اوں نے زرہ بکتر تے خود پاتا ہویا ہئی۔ اوندے نال ہک زبردست لڑائی دے دوران حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے اوندے سر تے تلوار دا ایسا وار کیتا کہ اوندا خود تے سر درمیان توں ݙو ٹکڑے تھی ڳیا۔ اوندی ھلاکت تے خوفزدہ تھی کے او دے ساتھی بھڄ کے قلعے وچ پناہ گزین تھی ڳئے۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے قلعے دا دروازہ جیہڑا ویہہ آدمی کھلیندے ہن، اکھاڑ گھدا تے اونکوں قلعے دے دروازے دے سامݨے والی خندق تے رکھ ݙتا تاکہ افواج گھڑ سواراں سمیت قلعے وچ داخل تھی سڳن۔ ایں فتح موچ 93 یہودی ہلاک تھئے تے قلعہ فتح تھی ڳیا۔
نتائج
مسلماناں کوں شاندار فتح تھئی۔ حضور ﷺ نے یہودیاں کوں انہاں دی خواہش تے پہلے دی طرح خیبر اچ رہݨ دی اجازت ݙتی تے انہاں دے نال معاہدہ فرمایا کہ او اپݨی آمدنی دا نصف بطور جزیہ مسلماناں کوں ݙیسن تے مسلمان جݙݨ مناسب سمجھسن انہاں کوں خیبر توں کڈھ ݙیسن۔ ایں جنگ وچ بنی نضیر دے سردار حئی بن اخطب دی بیٹی صفیہ وی قید تھئے جنہاں کوں آزاد کر کے حضور ﷺ نے انہاں نال نکاح فرمایا۔
ایں جنگ نال مسلماناں کوں ہک حد تک یہودیاں دے گھناؤنے سازشاں توں نجات مل ڳئی تے انہاں کوں معاشی فوائد وی حاصل تھئے۔ اینہی جنگ دے بعد بنو نضیر دی ہک یہودی عورت جیندا ناں زینب ہئی، نے حضور ﷺ کوں گوشت پیش کیتا جیندے وچ ہک سریع الاثر زہر ملا ہویا ہئی۔ حضور ﷺ نے اونکوں اے محسوس تھیوݨ تے تھک ݙتا کہ اس وچ زہر ہے مگر آپ ﷺ دے ہک صحابی حضرت بشر بن براء رضی اللہ عنہ جیہڑے آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دے نال کھاݨے وچ شریک ہن، شہید تھی ڳئے۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے حسب عادت اپݨا بدلہ تاں اوں عورت توں نہ گھدا لیکن حضرت بشر رضی اللہ عنہ دی شہادت دے بدلے اوں عورت کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔ ہک روایت دے مطابق بسترِ وفات تے حضور ﷺ نے فرمایا ہئی کہ انہاں دی بیماری اوں زہر دا اثر ہے جیہڑا خیبر وچ ݙتا ڳیا ہئی۔ مسلماناں کوں ایں جنگ توں بھاری تعداد وچ جنگی ہتھیار ملے جنہاں نال مسلماناں دی طاقت ودھ ڳئی۔ ایں جنگ دے اٹھارہ مہینے بعد مکہ فتح تھی ڳیا۔ ایں جنگ دے بعد حضرت جعفر طیار رضی اللہ عنہ حبشہ توں واپس آئے تاں حضور ﷺ نے فرمایا کہ سمجھ اچ نی آندا کہ میں کیہڑی ڳال کیتے زیادہ خوشی مناواں۔ فتحِ خیبر کیتے یا جعفر دی واپسی کیتے ۔
جِنسیّت دی محدودیّت
جنسیّت دی محدودیّت یا جنسی آس دی محدودیّت(انگریزی: Hypoactive sexual desire disorder) ہِک ونکی دی بد نظمی ہِے جیڑھی جنسی آس تُوں تعلّق رکھین٘دی ہِے۔ اِیہ گَھٹ یا محدود تِھی سڳدی ہِے۔ کُجھ مطالعیاں وِچ وݙّی عُمر دے مرداں نے جنسی عمل وِچ جُؤاناں دی نسبت وَدھ مطمئن تِھیوݨ دا اعتراف کِیتا بھان٘ویں اُنّھاں وِچ جنسی عمل دی صلاحیّت جیݙی وِی گھٹ ہئی۔ جاں جو وݙّی عُمر دے مرداں نے جُؤاناں دی نسبت جنسی آس دی گھٹائی دا اظہار کِیتا۔ اِنّھاں دی جنسی چاہ وِچ گھٹائی اَصل وِچ اِنّھاں دے جنسی اعضاء وِچ مسئلیاں اُتّے منحصر ہئی۔ اِیں دور وِچ دوائیں جین٘ویں جو سلائیڈ نافل یعنی ویاگرا وݙی عمر دے مرداں وِچ جسمانی ٻِیلے پَن کُوں دور کرݨ کِیتے سَوکھ نال مِل وین٘دیاں ہِن۔ جاں جو ٹیسٹوسٹرون وݙّی عُمر دے مرداں وِچ جنسی آس کپوں وَدھاوݨ وِچ معاون ثابت تِھی سڳدی ہِے ۔ اِین٘ویں اِی کئی واری اِیہ وِی ݙِٹّھا ڳیا ہِے جو مرد آپݨی ذال نال مباشرت کرݨ چاہن٘دا ہِے جاں جو ذال کُوں چِنتا وی نئیں ہون٘دی اَتے اِیہ معاملہ گھروڳے جَھیڑے کُوں پیدا کر ݙین٘دا ہِے اَتے معاملہ طلاق تئیں اَپڑ وین٘دا ہِے۔ اِیں معاملے وِچ تِرِیمت دا قصور نئیں ہون٘دا کیوں جو اِیہ ہِک بِماری ہِے جین٘دے علاج دی پاسے بھال تے طبّی ماہرین بھال ݙیوݨ کِیتے آہْدے ہِن۔ اِیں بِماری دے سوّب اَنج اَنج تِھی سڳدے ہِن: تولیدی اعضاء دی سُوڄ، ٹُھلّا پَن، خوف، ٻیلی دا ناں بھان٘وݨاں، ٻیلی دی عُمر وَدھ ہووݨ، ٻئے ٻال دا خوف، ہارمونز دا گھاٹا وادھا، لَمّی بِماری دے بعد تِھیوݨ آلا ٻِیلا پَن، حرارت وِچ کمی وغیرہ۔
حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا
آپ حضرت ابوبکر صدیق دی صاحبزادی ہن۔ والدہ دا ناں زینب ہئی۔ انہاں دا ناں عائشہ لقب صدیقہ تے کنیت ام عبد اللہ ہئی۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے سن 11 نبوی وچ حضرت عائشہ نال نکاح کیتا تے 1 ہجری وچ انہاں دی رخصتی تھئی۔ انہاں نے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے نال نو سال گزارے۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے وصال دے 48 سال بعد بنو امیہ دے حکمران امیر معاویہ دے دور وچ انتقال تھیا۔ حضرت عائشہ کوں علمی حیثیت نال عورتاں وچ سب توں زيادہ فقیہہ تے صاحب علم ہوݨ دی بنا تے چند صحابہ کرام تے وی فوقیت حاصل ہئی۔ فتوے ݙیندے ہن تے کثیر احادیث انہاں توں مروی ہن۔
ڈاکٹر سردار احمد
ڈاکٹر سردار احمد خان کورائی سرائیکی زبان دا ہک سماجی شخص ہے
جم پل
سہجا
پیشہ
ڈاکٹر
تنظیم
آواز ویلفیئر سوسائٹی دے صدر ہن
احمد پُور شرقیہ
سرائیکی لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔ سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔
بہاول پور
بہاول پور جِیکُوں ماضی وِچ ریاست دا دَرجہ حاصل ہَئی۔ آثارِ قدیمہ دے ماہرین دے مُطابق وادیٔ سِندھ دی پُراݨی تے عظیم تہذیب بہاول پُور دے آسوں پاسوں وجود وِچ آئی۔ جِیکُوں وادیٔ ہاکڑہ دِی تہذیب وی آکھیا ویندے۔ ہَڑپائی دور کنُوں پہلے دے آثار صحرائے چولستان وِچ کھنڈے ہوئے ملدِن۔ ماہرینِ آثارِ قدیمہ نے ہاکڑہ تمدّن دے دور دا زمانہ 4000 ق م توں 3000 ق م ڈَسائے۔  نواب بہاول پور، بہاول خاں اَوّل نے بہاول پور شہر دی بُنیاد رکھی ہَئی۔ ضلع بہاول پور دی شمالی سرحد دے نال دریائے ستلج وہندے، جِیندے پاروں ضلع ملتان تے ضلع وہاڑی ہِن، مشرق وِچ ضلع بہاول نگر ہِے۔ جنوب وِچ بھارت دا علاقہ ہِے تے مغرب وِچ ضلع رحیم یار خان ہِے۔ احمد پُور شرقیہ ، بہاول پور، حاصل پور، خیر پور ٹامیوالی اَتے یزمان دیاں تحصیلاں ہِن۔
جُغرافیہ
احمد پُور شرقیہ ضلع بہاول پور دِی ہِک تحصیل ہِے۔ 1748ء وِچ نواب بہاول پور بہاول خاں عباسی اوّل دے دور وِچ احمد خان پرجانی نے اِیں شہر دِی بُنیاد رَکھی ۔ احمد پُور شرقیہ اَپݨے تاریخی، تہذیبی، ثقافتی، اَدبی حوالیاں نال ٻہُوں مشہور ہِے۔
لوک ادب
1748ء وِچ نواب بہاول پور بہاول خاں عباسی اوّل دے دور وِچ احمد خان پرجانی نے اِیں شہر دِی بُنیاد رَکھی۔ احمد پُور شرقیہ اَپݨے تاریخی، تہذیبی، ثقافتی، اَدبی حوالیاں نال ٻہُوں مشہور ہِے۔
علامہ عبدالعزیز پرہاڑوی، نصیر الدین خُرم، مولوی اَللہ وسایا تے ظفر لاشاری علم و لوک ادب دے حوالے نال سرائیکی لوک ادب وِچ اُچّا مقام رکھدِن۔ ضامن حسینی، اِتھائوں تعلق رکھدے ہَن (پیدائش 1906ء۔ وفات 1976ء)، معارف سرائیکی انہاں دِی معروف کتاب ہِے۔
نصیر الدین خرم (پیدائش 1871ء۔ وفات 1951ء)، سرائیکی زبان دے قادرُ الکلام شاعر، خیابانِ خرم اُنہاں دا سرائیکی شعری مجموعہ ہِے، سرائیکی زبان دے پہلے ناول نگار تے اَفسانہ نویس ظفر لاشاری 9 دسمبر 1948ء کوں احمد پُور شرقیہ دِی وَستی محراب والا، وِچ پیدا تھئے۔ اُنہاں دے ناول نازو، پہاج دے علاوہ تتیاں چھانواں (افسانے)، خواجہ دے تعلیمی نظریات اُنہاں دیاں تصانیف ہِن ۔
معروف سرائیکی شاعر اَدبی، دانشور، رحیم طلب دا تعلق وِی احمد پُور شرقیہ نال ہِے۔ پیار دا پہلا ساوَݨ، سونا چاندی، زمین آسمان، آکھیا مبارک شاہ، ہِک پَل محبت دا، سیرت سرورِ کائنات، دے علاوہ کئی کتاباں شائع تِھی چُکیئن۔ رفیق احمد پُوری، دِیاں کتاباں قلم کشالے، عارف جان محمد دی بوستان (کلامِ سرائیکی شعراء)، مخدوم الملک توں مخدوم احمد تک، چھپ چُکیئن ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:بہاولپور دا لوک ادب۔ ونکی:بہاولپور دی لوک ثقافت ونکی:بہاول پور دا لوک ادب۔
اڄوکے دور دے لوک ادب دے لکھاری
اڄوکے عہد دی ہِک وڈی خوبی اے وی ہے جو ایں عہد کوں پڑھے لکھے تے سمجھدار لوک ادب دے لکھاری ملن۔ اے لوگ نہ صرف گالھ کرن دا ہُنر جانڑدن، بلکہ حالات دا تجزیہ کرن دی اہلیت وی رکھیندن۔ ہُݨ سرائیکی شاعر ، اپݨی سُنج بَر ، کوں خود ، وَساوݨ سانگھے ، میدان اِچ آ ڳئے ۔ او محنت تے خون پسینہ ہک کرکے، اپݨی دھرتی کوں آباد کرݨا چاہندے۔ اے او  دور ہے جئیں ویلھے سرائیکی شاعری کوں آپنا خون ڈیون سانگے، صابر چشتی جھئیں فقیر آپنا سب کجھ لُٹا  تے اِیں پِڑ تے آندن۔
اساںتاں اپݨے تھل کوںاپݨی
اَکھ دا پاݨی ݙیسوں
اپݨا آپ وسیسوں
نویں سرائیکی لوک نظم صرف محنت کرݨ دا حوصلہ اِی نئیں ݙتا بلکہ اے وی ݙسائے جو اِتھوں دے مسائل دا واحد حل تعلیم حاصل کرݨ اے ۔ اگر لوک تعلیم یافتہ تھی ڳئے تاں اوہ روہی ، تھل ، دامان وی سونے دیاں فصلاں ݙیسی ۔ پڑھے لکھے دانشور نے قوماں تے تہذیباں دا ویورا کیتے تاں ایں نتیجے تے پُجے جو اِتھوں دی وسوں دے مسائل دا پہلا حل، اِتھوں دے لوکیں دا تعلیم یافتہ ہوون ہے۔  تُساں ڈیکھسوں جو اِیں دور دی نظم کیویں کیوں اپنے مسائل دا ادراک وی کریندی پئی اے تے اُنہیں مسئلیں دا حل وی پیش کریندی پئی اے۔
ویڑھے ساݙے سوجھل تھیوے
ٻال ٻلوڑے پڑھ لکھ ونڄن
ڳالھ سِݨپ دی کرن جانن
کتھے لیکھ، لیاقت ماݨن
چمکن جیویں خالص تھیوے
نویں سرائیکی نظم آپنی گول دی تلاش اِچ ہے۔ اے آپنی ثقافت کوں لوکیں تئیں پُچیندی پئی ہے۔ اِیندے پچھوں اِتھوں دے لوکیں دا  احساسِ محرومی وی ہے۔ جے تئیں سرائیکی وسیب دے لوکیں نال نروار ورتیا ویسی، سرائیکی نظم نویں مزاحمت نال سامنے آندی راہسی۔  ایں سارے ویورے تو ں اے گالھ وی سامنے آندی اے جو کہیں وی خطے دی اُوہا تاریخ معتبر ہوسی، جیڑھی اُتھوں دی لوک دانش پیش کریسی۔ نویں سرائیکی نظم، دراصل اِتھوں دی تاریخ اے، جیکوں جتنا غور نال پڑھا ویسی، اُوندی گوجھی سامنے آسی۔ اتے جے تئیں او گوجھی سامنے نہ آسی، اِتھوں دے مسائل اِیویں اَن مُک تے اَن گُھٹ رہ ویسین۔ تے دھرتی جایا، آپنے ڈُکھ ایویں ای لکھدا رہ ویسی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
ممتاز احمد
ممتاز احمد خان ہک سرائیکی گلوکار ہے
رہائش گاہ
ٹبی کورائیاں ( داد دا کھوہ )
آفس
شیخ واہن
رابطہ نمبر
03006727252
گیت
چٹے بھورے توں دل چائی ودے ہیں
سانولا یار بنائی ودے ہیں
حالات ایویں اہدن تیکوں بھلا ڈیویجے
دلڑی جو نی منیندی دلڑی دا کیا کریجے
سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا
ݙوہڑے دی سب توں سوہݨی ڳالھ تے نویکلا پَن اے ہِے جو سرائیکی لوک شاعری دی اے ونکی صرف تے صرف سرائیکی لوک شاعری دا حِصّہ ہِے۔ سرائیکی شاعری اِچ اے ونکی اتنی عام ہِے جو اکثر شُعراء اپݨی سرائیکی لوک شاعری دا اَغاز، ݙوہڑہ لِکھ تے کرین٘دِن، پر اے ونکی اتنی مشکل ہِے جو کئی نامور شعراء ایندے اِچ طبع آزمائی وی نئیں کرین٘دے، حالانکہ اُوہ شاعری دیاں ٻیاں صنفاں اِچ نامور شاعر ڳݨیے وین٘دِن۔
ݙوہڑا کیا ہِے؟
ݙوہڑے دیاں ݙو مختلف تعریفاں سامݨے آندین۔
ݙوہڑا تے رُباعی
ݙوہڑا کہِیں حد تئیں لوک رُباعی نال مِلدا جُلدا ہِے۔ رُباعی تے ݙوہڑا ہِک ہِکّے وزن، ہکّی بحر، اِچ لکّھے ونڄ سڳدِن۔ پر ݙوہاں دی شکّل اِچ فرق ہون٘دے۔ ݙوہڑے دے چارے مصرعے ہم قافیہ ہون٘دِن، پر رُباعی دا تریجھا مصرعہ ہم قافیہ نئیں ہون٘دا۔
میݙے نزدیک سرائیکی لوک ݙوہرے کُوں اَساں ترائے ونکیاں وِچ ونڈ سڳدے ہِسے:
1۔     ہعیت (شکل Form) دے لحاظ نال ݙوہڑا
2۔     موضوع دے لحاظ نال ݙوہڑا
ہئیت دے لحاظ نال ݙوہڑا
ݙوہڑا اپݨی ہئیت (شکل Form) دے لحاظ نال گو کہ، رُباعی دے نال مِلدے جُلدے، پر رُباعی دا پہلا، ݙوجھا تے چوتھا مصرعہ ہم قافیہ ہون٘دِن۔ جݙاں جو ݙوہڑے دے سارے مصرعے ہم قافیہ ہون٘دِن۔ اِبتداء اِچ ݙوہڑا چار تُوں وَدھ یعنی چھی چھی تے سَت سَت مصرعیاں دا، وی لکھا وین٘دا ہئی۔
موضوع دے لحاظ نال ݙوہڑا
موضوع دے لحاظ نال ڳالھ کروں تاں ہجر، فراق، سوز تے گداز دے موضوعات اِچ گُندھا ہویا ݙوہڑا تصوّف، حمد، نعت، واقعاتِ کربلا، داستانوی کردار (سسّی، پُنّل، ہِیر ران٘جھا) فطرت دے مناظر تے موسماں دے موضوع تے ڳالھ کرین٘دا ہویا، جدید موضوعات کُوں اپݨی ٻُکّل اِچ پا اَتے ٹُردا وین٘دے۔ اڄوکا ݙوہڑا وسیب دے مونڈھے نال مونڈھا مِلا تے کھڑے تے وسیب دے ہر مسئلے کُوں اپݨا موضوع بݨین٘دا پئے۔
مزاج دے لحاظ نال ݙوہڑا
ہجر، وصال، عشق، عشق دے رنگ تے عشق دیاں ڳالھیں، جتنیاں تِرِیمت / زنانیاں کُوں ٹھان٘دین، اُتنیاں شئیت مرد کُوں نئیں ٹھان٘دیاں۔ اِیں سانگھے ݙوہڑا مزاجًا، تِریمت مزاج / زنان پُݨاں مزاج ہِے۔ ݙوہڑے اِچ عشق تے عشق دے جذبات دا اظہار زیادہ تر اساکوں تِریمت دی طرفُوں نظردے۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
ٻِنّھاں دیساں توں ملتان آوݨ آلے دستکار
وَت عراق دے بعد فارس اتے افغانستان اِچوں وی علم و فن دستکار اَتے لوک فنون دے ماہر لوکاں نے ملتان دی دھرتی دا رُخ کیتا۔ انہاں خطاط بزرگاں اِچ حضرت شاہ یوسف گردیز، حضرت غوث بہاء الدین زکریا ملتانی، حضرت مُلا منہاج الدین ملتانی المتوفی 617 ہجری، حضرت علامہ کمال الدین ملتانی المتوفی 629 ہجری، حضرت مولانا سید جلال الدین بلخی ملتانی 710ہجری، حضرت مُلا امام الدین مبارک 772ہجری، حضرت علامہ قطب الدین کاشامی ثمّ ملتانی 710ہجری، حضرت عبد اللہ تلنبھوی627ہجری، حضرت مُلا عزیز اللہ تلنبھوی 743ہجری، حضرت شاہ حسین قادری ملتانی 902ہجری، حضرت ملا سعید بن حسن 907ہجری، شیخ الفقہ حضرت شیخ شہاب الدین سہروردی ملتانی 794ہجری، حضرت مُلا حجۃُ الدین ملتانی 719ھ رحمہم اللہ ڄَیں عظیم اَتے مقدس شخصیتاں نے ڄینویں روحانیت دے علم دے نال نال فنِ خوشخطی کوں خوب ودھارا ݙتا، انہاں اسلاف دے تحریر کیتے ہوئے کتبے، طغرے ہُݨ وی قدیمی کتب خانیاں اِچ موجود ہوسن۔
خطِ نسخ اِچ لکھے قلمی قرآن پاک
اِے وِی خطِ نسخ اِچ لکھے قلمی قرآن پاک دا ہِک صفحہ ہِے۔ ڄیندے اُتے ناں مولوی محمد جمال خان لنگاہ اَتے سنِ تحریر 1126ہجری درج ہِے۔ کاغذ ایݙا خستہ ہِے ڄو ہتھ نِیں لایا ونڄ سڳیندا کیوں ڄو کاغذ بُھردا ہِے۔ اِے بزرگ حضرت مولانا قائم الدین خان لنگاہ دے والد ہَن جھوک وینس اِچ رہائش ہئی اتھائیں فوت تھئے تے جھوک وینس دی قدیمی جامع مسجد دے صحن اِچ اُنہاں دی مرقد ہِے۔
حضرت مولانا قائم الدین خان لنگاہ دے لکھے ہوئے منقش قرآن پاک
حضرت مولانا قائم الدین خان لنگاہ خطاط دے لکھے ہوئے منقش قرآن پاک توں ہِک صفحے دا عکس 1978ء اِچ منعقدہ پہلی اسلامی وُزرائِ خارجہ کانفرنس دے پروگراماں اِچ کراچی عجائب گھر دے وِچ نمائشِ قرآن محل اِچ اِیں قرآن پاک دی نمائش کیتی گئی ڄیندا ذکر سید امجد علی سئیں ڈائریکٹر جنرل فلم اَتے پبلی کیشنز نے اِیں قرآن پاک دے بارے اِچ وݙے تعریفی مضامین تحریر کیتے ہَن۔ ڄہڑھے انگریزی تے اُردو اَخباراں اِچ شائع تھئے ہَن۔ ایݙی سوہݨی خطِ نسخ عراقی اِچ کتاب تے وَت سونے تے لاجورد نال نقش و نگار دا حُسن سبحان اللہ!!۔
حضرت مولانا قائم الدین خان لنگاہ خطاط دی لِکّھت
ایندے اُتے 1210ہجری دا اشارہ ݙتا ڳے۔ کاغذ ٻہوں خستہ ہِے۔ پراݨے زمانے اِچ ایں طرحاں دے کاغذ ہتھ نال یعنی دستی بݨائے ویندے ہَن کیوں ڄو کاغذ بݨاون دی صنعت کے نہ ہَئی۔ مولانا قائم الدین خان دے ہتھ دا لکھیا ہِک منقش قرآن پاک کراچی میوزیم اِچ 1978ء اِچ نمائش کیتے رکھیا ڳیا ہَا۔
مولانا اِلٰہی بخش خان لنگاہ دے لکھے قلمی قرآن پاک
قلمی قرآن پاک دا ہِک صفحہ ڄہڑھا قرآن پاک دا آخری صفحہ ہِے ہتھ دا بݨیا ہویا کاغذ ٻہوں بُتھا تے بھُر بھرا ہِے۔ ایندے اڳلے صفحے تے لکھݨ آلے دا ناں مولانا اِلٰہی بخش خان لنگاہ لکھیا ہِے۔ اَتے 17ماہِ محرم الحرام  1245ہجری درج ہِے۔ اِے حضرت مولانا قائم الدین خان لنگاہ خطاط دے صاحبزادے ہَن۔ اَتے محمد حسن خان کلیم رقم دے پر ݙاݙا ہَن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
عبدالحکیم
عبدالحکیم ہک سرائیکی شاعر ہے
جم پل
ٹبی کورائی
قبر
ٹبی کورائی
اولاد
ڈو پتر
شان حکیم
شہزادی بمبا سدرلینڈ
شاہزادی بمبا سدرلینڈ (پیدائش: 29 ستمبر 1869ء – وفات: 10 مارچ 1957ء) سکھ سلطنت دے آخری مہاراجا دلیپ سنگھ دی دھی تے مہاراجا رنجیت سنگھ دی پوتری تے سکھ سلطنت دی شاہزادی ہئی۔ او لاہور وچ وفات پاوݨ والی سکھا شاہی سلطنت دی آخری فرد ہئی۔ او پنجاب وچ سکھ شاہی خاندان دی لندن جلاوطنی بسر کرݨ دے بعد قیامِ پاکستان توں قبل ہی لاہور وچ آباد تھی ڳئی ہئی تے اتھائیں 1957ء تک مقیم رہی۔ اُوندے کول سکھ سلطنت دے نوادرات تے دستاویزات بڑی تعداد وچ موجود ہن جیہڑے اُوں نے قلعہ لاہور دی سکھ گیلری کیتے عطیہ کر ݙتے ہن۔
حیاتی وہاݨی
بمبا سدرلینڈ دے والد دلیپ سنگھ، سکھ سلطنت دے آخری مہاراجا ہن جیہڑے 1849ء وچ سکھ سلطنت دے خاتمے دے بعد لندن منتقل تھی ڳئے ہن۔ بمبا دی والدہ بمبا مولر ہن جیہڑی جرمن تاجر لڈوِنگ مولر دی بیٹی ہئی۔ بمبا دی پرورش غیر معمولی حالات وچ تھئی جبکہ اُوں دا خاندان سکھ سلطنت دے خاتمے دے بعد ایسٹ انڈیا کمپنی دی زیر نگرانی برطانیہ بھیڄ ݙتا ڳیا جتھاں او جلاوطنی ورگی زندگی بسر کریندے ہن حالانکہ اُنھاں دے قیام تے ݙیکھ بھال دے کوششاں ملکہ وکٹوریہ دی جانب توں کیتے ڳئے ہن۔ جݙݨ دلیپ سنگھ اپݨی والدہ مہارانی جند کور نال ملاقات کرکے واپسی تے قاہرہ ٹھہرا تاں اتھاں اُوندی ملاقات مشنری اسکول دی ہک معلمہ بمبا مولر نال تھئی جیندے نال اُوں نے 7 جون 864ء کوں اسکندریہ وچ شادی کر گھدی۔بمبا مولر اچوں ہی سکھ شہزادی بمبا سدرلینڈ 29 ستمبر 1869ء کوں لندن وچ پیدا تھئی۔
وفات
بمبا سدرلینڈ عمر دے آخری سالاں وچ کافی ضعیف تے ناتواں تھی ڳئی ہئی۔ انتقال توں ݙو سال قبل او بینائی کمزور تھی ونڄݨ دے سبب اچھی طرح ݙیکھ نہ سڳدی ہئی تے ول فالج دے عارضے وچ مبتلا تھی ونڄݨ نال او کہیں تحریر تے دستخط وی نہ کر سڳدی ہئی۔ طویل علالت دے بعد 10 مارچ 1957ء کوں 88 سال دی عمر وچ لاہور وچ وفات پاتی۔ اڳلے روز برطانوی ہائی کمشنر دی زیرنگرانی تدفین گورا قبرستان جیل روڈ لاہور وچ کیتی ڳئی۔
نگہت بٹ
التصویر نام نکہت بٹ ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ڳائیکہ ہَن۔ نکہت نے اَݨ ڳِݨت ٹیلی ویژن ڈرامیاں اَتے فِلماں وِچ کَم کِیتا۔
ابتدائی حیاتی
نکہت 1948 ء وِچ لاہور ، پاکستان وِچ ڄَمّی ہئی۔ انہاں نے لاہور یونیورسٹی توں اپݨی تعلیم مکمل کِیتی۔
کَم کار
نکہت نے اسٹیج توں اپݨی اداکاری دا اغاز کیتا اَتے اِیں نے پہلی واری 1960 دے ݙہاکے وِچ فلماں وِچ اداکاری کِیتی۔ اوہ اردو ، پنجابی اتے پشتو فلماں وِچ نظر آئی۔ انہاں نے فلماں وِچ ڳاݨے وی ڳائے اَتے وَل اِنّھاں نے عابد علی دے کجھ ڈرامیاں وِچ وی کَم کِیتا۔ اوہ ٹیلی فلماں اتے ڈرامیاں وِچ وی نظر آئی۔ انہاں نے پی ٹی وی ڈراما سمندر اتے بوٹا فرام ٹوبہ ٹیک سنگھ وِچ وی اداکاری کِیتی۔ ٹیلی ویژن انڈسٹری وِچ اپݨیاں خدمتاں کِیتے، انھاں کوں حکومت پاکستان نے 2018 وِچ پرائڈ آف پرفارمنس نال نوازیا۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
صوبہ بہاولپور دا شوشہ
زردار صاحب دی بہاولپور صوبہ بحالی تحریک دی مکمل حمایت دا اعلان