cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز سرائیکی ادب دے اُنہاں موہری تنقید نگاراں وچوں ہن جیں ویلے سرائیکی ادب اتے ایندیاں جملہ اصناف اپنے موہری پندھ دیاں منزلاں طے کریندیاں پیاں ہن اتے انہاں دے سامنے کوئی واضح تنقیدی نظریات کوئے ناں ہن البتہ رجحانات دی نشاندہی ضرور تھیندی ہے۔ پر ایندے باوجود انہاں نویاں چھپیل کتاباں بارے حسن و قبح ڈؤنہائیں پرتاں کوں سامنے گھن آون دا آہر ضرور کیتے تے ایں تناظر وچ انہاں دا تنقیدی رجحان‘ تجزئیے اتے مبنی ہے۔ اتے ایہہ رجحان انہاں دے تنقیدی مزاج یا اسلوب کوں وی ظاہر کریندے۔ اتے انہاں دے تحقیقی تنقیدی رویے بارے دانشور عاشق بزدار آدہدن:
”سال بسالی تھیون آلے ادبی ثقافتی تاریخی صحافتی اتے تنقیدی کم دا مکمل جائزہ پیس کرن دی لوڑ سانگے جتلا محنت کیتی گئی اے اے صرف انہاں دا حصہ اے۔ انہاں دے مرتب کیتے گئے جائزے سرائیکی ادب ثقافت دی مکمل تاریخ پیش کریندن۔ ایں کم دے ذریعے انہاں دھرتی ماں دی سیوا کیتی اے۔ ۰۸۹۱ء توں ۵۹۹۱ء دے سال بسالی جائزیں کوں کتابی شکل ”سرائیکی داب ٹور تے پندھ“ دے ناں نال چھاپن یقینا انہانداکم اے۔ اے کتاب سرائیکی زبان دے ڈھیر سارے سلسلیں دے تاریخی حوالیں دی جیندی جاگدی پوتھی بنسی“(۲)
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ہوراں دی کتاب ”سرائیکی ادب۔ ٹور اتے پندھ“ خارجی تنقید اتے تاثراتی تنقید دی شاند بھاند ڈیندی اے۔کیوں جے ایں کتاب‘ راہیں او ادب دا مطالعہ خارجی اجزاء دے حوالے نال کریندن جینویں جو کتاب‘ مصنف‘ اوندا حوالہ تے کوائف‘موضوع‘ قاری‘ ماحول‘ تعداد اشاعت کتاب۔ کتاب دے صفحات کی تعداد وغیرہ وغیرہ۔ ایں طرآں دے خارجی تنقیدی رُجحان دے سبب کوئی وی نقاد ہووے اوندی توجہ ادبی تخلیق اتے فن کار دے تخلیقی رویے توں ہٹ ویندی اے۔ تے ایں طراں تنقید نگار ”فن پارے“ در دید بھنواون دی بجائے بئی طراں دے مسائل تے مباحث وچ الجھ ویندے۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ہوراں ”سرائیکی ادب ٹور اتے پندھ“ وچ لکھلیل کجھ ادبی مضامین وچ داخلی تنقیدی دا سہارا وی گھندن تے ادبی فن پارے دی منڈھلی اہمیت۔ فن پارے دے اسلوب تے ادبی مواد دا تجزیہ اتے تشریح کریندن۔ مثلاً حفیظ خان دے سرائیکی افسانیاں دے مجموعے ”ویندی رُت دی شام“ بارے انہاں دا تنقیدی نقطہئ نطر داخلی اتے خارجی تنقید دے رُجحان کوں واضح کریندے۔اتے ایں تنقیدی شعور دے تحت منظور اعوان دے افسانیاں دے مجموعے ان سو نہیں دگ‘ انیل چوہان دے افسانیاں ”اک دے امب“ حفیظ خان دے ڈرامیاں دے مجموعے ”کچ دیاں ماڑیاں“ قاسم جلال دے ریڈیائی تے ٹیلی وژن ڈرامیاں ”رت رنگیلڑی“ ممتاز حیدر ڈاہر دے سفر نامے پکھی واس۔ غلام حسین راہی گبول دے طنزیہ مذاحیہ مضموناں دی کتاب ”مٹھڑے تیر“، محمد اسلم میتلا دے انشائی مجموعے ”سرائیکی انشائیے“ انیس شاہ جیلانی دے خاکیاں دی کتاب جوان تاں ڈیکھ۔ محمد اسلم میتلا دے سرائیکی انشائیے وسیب رنگ باسط بھٹی دے لکھیل خاکے ”ڈِکھ ڈول“مسرت کلانچوی دے سرائیکی افسانیاں ”ڈکھن کنیں دیاں والیاں‘ اقبال بانو دے شعری مجموعے ”دل تانگھ تانگھے“ سحر سیال دے شعری مجموعے ترامے دا شہر‘ نواز جاوید دے شعری مجموعے ”تانگھاں“ ڈاکٹر نصر اللہ خاں ناصر دے شعری مجموعے ”اجرک“ ڈاکٹر مہر عبدالحق دی کتاب ”لالڑیاں“ قاسم جلال دی کتاب ”پھلاں دی سیج“ ریاض قیصر قیصرانی دے شعری مجموعے ”باکر وال“ مصطفی خادم دے شعری مجموعے ”پارت“ ساقی سمینوی دے شعری مجموعے ”خالی جام“ احمد خان طارق دے شعری مجموعے ”متاں مال ولے“ علامہ اقبال دی نظم شکوہ جواب شکوہ دے منظوم سرائیکی ترجمہ ”روح رہان“ جھئیں مضامین وچوں ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دے تنقیدی نقطہئ نظر بارے گول پھرول کیتی ونج سکدی اے۔ او تخلیق اتے فن کار دے سماجی حالات کوں مد نظر رکھ تے سماجیات دے مطالعے وچو الویندن:
”اے سچ ہے جو ہک لکھاری خاص کر شاعر عام بندے کنوں ودھ حساس ہوندے تے وسیبی المیے اوندے ذہن تے دماغ اتے زیادہ شدت نال اثر انداز تھیندن سرائیکی علاقے دی معاشی بدحالی‘ سرائیکی لوکین دیاں محردمیان‘ وڈیریں دے ظلم تے موسمیں دیاں تلخیاں کہیں وی سرائیکی شاعر کنوں لُکیاں نی رہ سگدیاں۔ ”پارت ”دا شاعر وی سرائیکی وسیب نال تھیون آلے وانجیں تے بغاوت کریندا ڈسدے) او آہدے
ناں دا خادم ہے ذہن باغی ہس
جیکیوں ملی اے مار رسمیں دی“(۳)
مندرجہ بالا ذکر کیتے گئے مضموناں وچ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویزؔ دے تنقیدی شعور وچوں خارجی تنقیدی‘ داخلی تنقید‘ تاثراتی تنقید تے تجزیاتی تنقید دیاں جہتاں رلواں جھات پیندی ڈسدین۔ تے انہاں جہتاں راہیں او فن پارے دا تنقیدی جائزہ گھندن تے تخلیق کار دی تخلیقی صلاحیت‘ فن پارے دی زبان دے ورتارے‘ وسیبی ثقافتی حوالیاں دے نال تخلیق دے موضوعات اتے وی بحث کریندن۔ مثال طور ڈاکٹر سجاد حیدر پروزی سئیں ممتاز حیدر ڈاہر دے سفر نامے ”پکھی واس“ بارے لکھدن:
”سفر نامے وچ لکھاری اساکوں کھلے دماغ‘ کھلے ذہن تے کھلے اکھیں نال ٹر دا پھردا نظر آندے او آپڑیں تے اوپری ثقافت۔ فطرت تے عادتاں دا موازنہ وی کریندے“  ”غیر ملکی سیاح ہک تھیلا گل اِچ لڑکائی ودے ہن تے اساڈے پاکستانی مسافریں کنوں وڈے وڈے ٹرنک‘ گنڈھڑیاں‘ صندوق تے پیٹیاں ہن“۔(۴)
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ادب پارے کوں فنی نقطہئ نظر نال ڈیہدن تاں وت اپنے تنقیدی رویے وچ بے لاگ تھی تے لکھدن:
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز‘ محمد اسلم میتلا ہوراں دے انشائیاں دے مجموعے بارے لکھدن:
”ایں مجموعے دے انشائیے وچ کھتئیں واقعات تے صیغہ واحد متکلم تے جمع متکلم استعمال کیتے گین۔ میکوں ایں گالہہ دا احساس اے جو اے استعمال نسبتاً زیادہ ہے پر ایندے پچھوں ہک سوچ اے ہے جو اساں اپنے وسیب دیاں‘ آپنے ملک دیاں گالہیں کروں تاں اور زیادہ چنگیاں لگدین بجائے ایندے جو وڈے ثقیل حوالے ڈے کے علمیت داجادو جگاؤں“(۶)
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپنی تنقیدی رائے ڈیون سانگے کہیں قسم دی دید لحاظ تے تعصب کنوں گریز کریندن جینویں میتھو آرنلڈ آہدن:
”تنقید دا موہری کم تاں دیانت داری اتے غیر جانبداری دے نال دنیا دے بہترین خیالات توں واقفیت حاصل کرتے انہاں کوں ڈوجھیاں تئیں پجاوناں ہے تاں جو ایں طراں نال تازہ خیالات آساڈے شعور دا حصہ بن سگن‘ ایندے علاوہ تنقید دا بیا کوئی کم نئیں“(۷)
علم تنقید اساکوں ہک پئی راہ وی ڈکھیندے جیویں جو اردو وچ پہلا ناول کیڑھا اے؟ ہک مستقل بحث اے کیوں جو پہلے چھپن آلا تے فنی نقطہئ نظر نال ناول دی تعریف تے پورا لاہن والا ڈو الگ الگ ناول ہن۔ اینویں ای جے کر اساں انہاں ڈو کتاباں کوں ترکڑی وچ تولوں تاں تول تے پوری لاہن آلی کتاب کوں پہلی کتاب آکھ سگدے ہیں۔ وزن توں کتاب دی موٹائی یا خاکیاں دی گنٹرتری مراد کائینی کیوں جو ایہ تاں نشابر اے جو ”جوان تا دیکھ“ محض چونٹھ صفحیاں دی کتا ب ہے تے ایندے وچ چھڑے نوؤں خاکے ہن... اتھاں تول خاکے دی تعریف تے فن اُتے پورے لہن تے اسلوب دے لحاظ نال تھیوناں چاہیدے ادب دی جیہڑھی صنف کیتے انگریزی وچ کہیں بندے دے وکھرے تے نہنوکڑے پہلو ایں طراحوں نشابر کیتے ویندن جواوں بندے دی ہک جیندی جاگدی مورت پڑھن آلے دے ذہن وچ آونجے۔ خاکہ سوانح عمری توں وکھری شئے اے۔ سوانح عمری وچ خاکے دی کوئی جاہ کائینی۔ خاکہ اوں بندے دا لکھیا ونج سگیندے جیکوں خاکہ لکھن آلا ذاتی طور تے جانڑدا ہووے ”جوان تاں دیکھ“ تے ”مہاندرا ڈیکھسیں“ ڈوہائیں وچ اوکھی زبان ورتی گئی اے۔ شیت ایہ ایں گالہوں اے جو ڈوہیں جنیں سرائیکی علاقے دے اوں پاند تے بیٹھن جتھاں صوبہ سندھ نال ان رلدے اتے سندھی سرائیکی لہجے کوں متاثر کریندی جاپدی... فنی نکتہ نظر نال محموعی طور تے ”جوان تاں ڈیکھ“بہتر اے۔ ایں گالھوں جو ایندے وچ سرائیکی وسیب دے مہاندرے ڈھیر ہن اتے ڈوجھا لکھاری دی میل ملاقات مِل ورت انہاں نال ڈھیر رہی اے۔ ایندے وچ کجھ خاکے تاں مولوی عبداالحق دے ’‘نام دیومالی“ دی کار نصابی تقاضیاں تے پورے لہندن جینویں احسان احمد صابری دا خاکہ۔ خالص زبان دی سانجھی خوبی دے علاوہ انہاں خاکیاں وچ جاہ جاہ تے سرائیکی دے خالص محاورے۔ اکھان تے مثالاں جڑیاں گئین“۔(۸)
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز تنقید اتے تحقیق ڈونہاں جہتاں کو رلا تے ادب پارے دے فکری فنی محاسن گولیندن۔ اتے نال نال تخلیق یا ادب پارے وچ ورتیجن والی زبان بارے وی اپنی رائے دا اظہار پوری ذمہ داری نال کریندن۔
جینویں جوہر تنقید کہیں ناں کہیں فکر دے تابع ہوندی ہے تے فکر دی جھلک تنقید نگار دے تجزئیے توں واضح تھیندی ہے ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز فکری طور دے اپنے وسیب دیاں اخلاقی قدراں تے سرائیکی زبان دے لفظی اتے فکری سرمائے وچ وھارے دے قائل ہن۔
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز۔۔۔ مسرت کلانچوی دے افسانوی مجموعے ”ڈکھن کناں دیاں والیاں“ بارے مجموعی طور تے مختصراً تنقیدی جائزہ گھندے ہوئے لکھدن۔ ۱۔ ”سرائیکی ادبی روایات کوں تے وت کہیں لکھاری خاتون دے قلم دیاں روایات کوں تروڑ کراہیں پہلی وار سیکس کوں ڈاہڈھے جدید انداز وچ پیش کیتا گئے مثلاً  ”منظور حسین نے نفس دے ایں بھاگے کتے کوں بہوں اوکھا پٹہ گھیتا اتے اُونکوں زنجیز پا تے آپنی چپل نال بدھ ڈتس پر کتا کہیں کہیں ویلے مچھر پوندا تی ٹپے مریندا“
۲۔ سرائیکی افسانے وچ پہلی واری بے تحاشہ انگریزی دا استعمال کیتا گئے۔
۳۔ اردو زبان دے کئی لفظ بلا تکلف ورتے گئین مثلاً ہوٹھ بھچے ہوئے۔ گھپ اندھیر‘ تمام رستے وغیرہ(۹)
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپنے وسیب اتے سماج وچ آون والیاں فکری‘ معاشرتی‘ ادبی سیاسی رویاں وچ تبدیلیاں توں باخبر راہندن۔ او ایں گالہہ توں وی آگاہ ہن جو کہیں وی تبدیلی دے اثرات سب کنوں پہلو شاعری دے راہیں نشاہر تھیندن سین اقبال بانو دی سرائیکی شاعری ”دل تانگھ تانگھے“ دا تجزیہ کریندے ہوئے لکھدن:
”قوماں دی حیاتی وچ جتلے انقلابات آنون آلے واقعات تھیندن انہاں نال قوم دی شاعری وی متاثر تھیندی اے۔ ایہو سبب اے ہکی قوم تے ہکی زبان دی شاعری مختلف زمانیاں وچ وکھرا وکھرا رنگ ڈکھیندی ای۔ ایہوحال سرائیکی شاعری دا اے۔ عشق تے محبت ایندا پہلے وی موضوع ہا تے ایہ جادو ہن وی بولیندا پئے۔ شیئت سرِ چڑھ کے بولیندا پئے۔ ایں شاعری وچ رسمی سنہڑپ دی جاہ گھٹ گئی اے۔ نینگر شاعر عشق تے محبت دے جذبیاں دے اظہار وچ اشارتاں تے رمزاں دے پردے پھاڑن تے تلیا ہویا اے۔(۰۱)
سرائیکی ادبی تنقید وچ عمومی طور تے ادبی فن بارے دیاں خوبیاں خامیاں دامطالعہ کیتا ونیدے اتے ایں مطالعے دی بنیاد اتے فن پارے دی قدر و قیمت دا اندازہ لایا ویندے۔ ایں سلسلے وچ تنقید نگار اکثر اپنے ذوق دے موجب اپنے تاثر کوں بیان کریندن ایہو وجہ ہے جو سرائیکی ادبی تنقید وچ تنقید نگار دا اپنا ذوقی اتے جمالیاتی خط دا معاملہ وی جھاتیاں پیندا ڈسدے ات پاروں سرائیکی تنقیدی شعور ذاتی پسند ناپسند مبالغے‘ تشریح اتے تبصرے دے مرحلیاں وچوں گذرن دے بعد اگتے دے پندھ دوں ٹرن کان تیار اے۔ کیوں جو ادبی تنقید کہیں حتمی فیصلے دا ناں نئیں بلکہ ادبی تنقید دا تعلق ذہنی اتے فکری رویاں دے نال ہوندے جینوین جینویں ادب دا مطالعہ نویں علم‘ نویں نظریات دی روشنی وچ تھیندا جُلسی ادبی تنقید دا مُکھ مہاندرا وی روشن اتے واضح تھینداڈسسی۔
حوالے
۱۔ انعام الحق جاوید‘ ڈاکٹر‘ رائے، مشمولہ‘ ”سرائیکی ادب پندھ تے ٹور“مصنف ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، مظفر گڑھ‘ مجلس سرائیکی مصنفین‘ اکتوبر:۶۹۹۱ء، ص:۵
۳۔سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی ادب پندھ تے ٹور“  ص: ۲۵۲۔۱۵۲۔۰۵۲
۵۔ سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی داب پندھ تے ٹور‘‘ص:۳۰۳
۶۔ سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی داب پندھ تے ٹور‘‘ص:۵۱۳
۷۔جمیل جالبی‘ ڈاکٹر‘ ”ارسطو سے ایلیٹ تک“ اسلام آباد‘ نیشنل بک فاؤنڈیشن،طبع ہفتم:۳۰۰۲ء، ص:۳۵۳
۸۔ سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی داب پندھ تے ٹور‘‘ص:۴۲۳
۹۔ سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی داب پندھ تے ٹور“ ص:۰۸۳۔۹۷۳
۱۰۔ سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی داب پندھ تے ٹور“ ص:۲۸۳ (اقتباس از کتاب: ‘‘سرائیکی تنقیدی شعور’’۔ مصنف: ڈاکٹر خالد اقبال) ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
غیور بخاری
غیور ٻخاری سرائیکی زبان دا ہک وݙا شاعر ہے۔احمد پور شرقیہ ضلع بہاول پور دا رہوݨ آلا ہے۔
گوتم بدھ دے نانویں
...........
گوتم سئیاں
صدیاں پہلے تیئں آکھیا ہا
دُنیا ݙُکھ اے
میلے میل دا ذریعہ
پراݨیاں یاداں
ڳالھ تاں عام ھے" میلے میل دا ذریعہ ہوندے ھِن" بھلا اس ڳالھ اچ بہوں راز لُکے ہوئے ھِن۔ میلاں دے فیدے تے ثمرات اݨ گݨت ہوندے ھِن۔ میکوب یاد ھے بابے نال میلہ ڈیکھݨ ویندے ہاسے مٹی تے لکڑ دے کھڈوݨے گھن کے جتنی خوشی تھیندی ھئی اوندے واسطے لوظ نیں لبھدے۔ میلے دے وچ کھڈوݨاں دیاں ہٹیاں، کہاݨیاں دیاں کتاباں دے سٹال، آپݨے ناں دے سٹکر، نکے نکے ورقاں تے چمبڑݨ آلے اقوال زریں، میندی دے ڈیزائناں آلے ٹھپے ساڈی توجہ دا مرکز ہوندے ھَن۔ شریݨی، جلیبیاں، تلے بدھی، گوندھی، توشہ، رس ڳلے، سموسے، پکوڑے، پُلا تے زردے بہوں شونق نال کھاندے ہاسے تے انھاں ہٹیاں تے بہوں رش ہوندا ھئی۔ فالاں آلے طوطے تے ہتھ دی تلی ڈیکھݨ آلے جوگی لوکاں کوں ھکے لاظے دے وچ امیر کبیر بݨݨ دے خواب ڈکھیندے بیٹھے ہوندے ھَن۔ پھکیاں، سرمے تے ونکو ونک دے داروں ویچݨ آلے آپݨی آپݨی شئیاں دیاں صفتاں گاندے بیٹھے ہوندے ھَن۔ ھکے داروں نال پنڈے دے سارے مرضاں دا علاج کرݨ دے دعوے کریندے ھَن۔ کئیں پاسوں ڳاوݨ ڳاوݨ دے الا ساڈے کناں کوں آپ دو چھِکا۔ کئیں پاسوں بھولوں نچاوݨ آلے دی ڳڈولی وَجی۔ ھک پاسوں واھی راھی دے سامان آلے بیٹھے ھن ترینگل، کرائہاں، ڈاتریاں، رمبے، پہوڑے، بیلچے، کئیہاں تے وہولے ہر شئے اتھاں موجود ھئی۔
غیور بخاری
گوتم بدھ دے نانویں
ݙُکھ اچ سُکھ اے
میلے میل دا ذریعہ
ھک پاسوں جھولے لگے کھڑے ھَن تے ہر کوئی خوش تھی جھوٹدا ودا ہوندا ھئی۔ اساں بیٹھے چڈول تے بس کیا ڈساں ڈر کول ساڈیاں چیکاں نکھتیاں روندے باکدے ویلہ پورا تھیا تے اساں تلے لتھے۔ تھوڑا اگوں تے گئے تاں تھیٹر ھن، دول سگدے کھڑے ھن لوک نچدے ڳاندے ودے ھن. ڈرامے تے کھل گپ ھئی۔ موت دا کھوہ ساڈے واسطے ھک بہوں حریاݨی آلی جھا ھئی سکوٹر آلا چلیندے چلیندے ہتھ چھوڑ ڈیندا ھئی تے لوکاں کول پیسے وی گھندا ودا ہوندا ھئی.
غیور بخاری
گوتم بدھ دے نانویں
خود کوں ڳولݨ
میلے میل دا ذریعہ
اوں ویلے تاں ساکوں میلہ ھک سیل دا ذریعہ لگدا ھئی۔ ھُݨ سمجھ آندی ھے جو میلے تاں بہوں ضروری شئے ھن. میلاں دے وچ سارے سکے سورھے، سنگتی، بیلی اکٹھے تھیندے ھن. کئی کئی سال ناں ملݨ آلے لوک وی اتھاں مل ویندے ھن۔ بہوں سارے لوکاں کوں روزگار ملدا ھئی۔ محبتاں ودھدیاں ھن. نفرت گھٹ تھیندی ھئی۔ امن امان دی فضا قائم راہندی ھئی. لوکاں دے وچ مثبت سوچ دا ودھارا تھیندا ھئی۔ منفی سوچ گھٹدی ھئی۔ ساکوں ولا اوھے میلے اوھے اکٹھ بحال کرݨ دی لوڑ ھے۔
غیور بخاری
گوتم بدھ دے نانویں
سک کوں رولݨ
میلے میل دا ذریعہ
غفار تعبیر
غیور بخاری
گوتم بدھ دے نانویں
ایہ وی بھوڳ اے
سارا روڳ اے
تیئں انسان کوں ظلم توں روکیے
امن دی ڳالھ وی تیئں کیتی اے
پر اڄ صدیاں بعد ایں بھوئیں تے
تیݙا ناں چُم چاوݨ والے
انساناں کوں قتل کریندن
جیکر کہیں جاہ ہونویں ساکوں
اتنی ولدی لازم ݙیویں
برما وچ کیوں ظلم روا ھے؟؟؟
بدھ مت قوم کوں کیا تھی ڳیا ھے؟
........
غیور بخاری
میݙی حیاتی دا پہلا سہرا
اڄ اپݨے محبوب سنگتی محمد عابد خان جتوئی دے پرنے دی خوشی اچ لکھیا ڳئے،ایہ کُئی ادبی شہکار نی ہک یار دی محبت ھے قبول کریسو،،
..........................
پُھل چُݨ چُݨ پیار دے گلشن توں میں موتیاں نال سجا آیاں
اڄ گھوٹ ءِ عابد خان میݙا جیندا لکھ تے سہرا چا آیاں
جند جیویں عابد سیئں میݙا تیݙے ایہ لمحات مبارک ہٍن
جیرھے پل اچ بنرا توں بݨسیں او ݙینھ تے رات مبارک ہِن
تیݙی سنگت، بھیݨ بھرا تیݙے، تیݙے ہر انداز تے خوش ݙسدن
تیݙے بابا سیئں تے امڑی وی تیݙے ایں آغاز تے خوش ݙسدن
ٻیا خوش ءِ خیرو خاں تیݙا جیرھا کھِل کھِل یار سماندا نیئں
تیݙے سوتر، مُلیر مساتیں دا پیا پیر زمین تے آندا نیئں
میݙی ڈھیر دعا ھے چاھت دے ایہ پُھل تقریب اچ ہوون پئے
ایہ خوشیاں، میلے، جاڳے سب تیݙے یار نصیب اچ ہوون پئے
کُئی اوکھا پل ایں زندگی دا سیئں یاد نہ آوے ہُݨ تیکوں
تیݙی جے تقدیر اچ کُئی ݙُکھ ھے نہ رب ݙکھلاوے ہُݨ تیکوں
پنجتن دے صدقے عابد خاں ایہ جھوک تیݙی آباد رھے
ݙو شعر
ایہو دستور ھے دُنیا دا ہمیشہ کولہوں؛؛
جیلے ݙہدا ہاں میں غیور نماݨے چہرے؛؛
میں کنوں عید مبارک نہیں آکھی ویندی؛؛
سنگت اَہدی پئی اے
پِڑ تے دولی دول وڄاوے سنگت اَہدی پئی اے
بھگت فقیر آ کافی ڳاوے سنگت اَہدی پئی اے
پیرو راݨے یار دے گھر ݙو جاڳا گھِدی ویندوں
جیندا دِل ھے رلدا آوے سنگت اَہدی پئی اے
کُئی تاں ساکوں وانگ رحیمݨ، مخلص سیئں دیاں نظماں
روہی دیوچ آ سُݨواوے سنگت اَہدی پئی اے
صدیاں توں جو چھیڑی آندوں رول انا دے جھیڑے
ہر کُئی سینے وچ دفناوے سنگت اَہدی پئی اے
ساݙا پندھ کاݨا نہ تھیوے ونڄ غیور کوں آکھو
آندے جیکر دیر نہ لاوے سنگت اَہدی پئی اے
قطعہ
ایں سال سیالے وچ تیݙی وت مونجھ سیاݨی تھی ڳئی ءِ
تیݙے نہ آنوݨ دا سیئں سُݨ کے ایہ پگھرو پاݨی تھی ڳئی ءِ
ایں بے چینی دے عالم وچ کل شام جو گُزریاں شہر کنوں
میکوں پالے آ احساس ݙیوائے تیݙی شال پُراݨی تھی ڳئی ءِ
غیور بخاری
غزل
اساں تاں ازلاں توں بے رخی دے عذاب پلکاں تے چئی ودے ہیں
رٹھے رٹھے ہوئے نشیلے نیناں دے خواب پلکاں تے چئی ودے ہیں
سمجھ نی آندی طویل عرصے توں اے طلب ہے یا کوئی سبب ہے
سوال چہرے تے چپ کھڑے ہن جواب پلکاں تے چئی ودے ہیں
یقین کائنی تاں ڈیکھ سگدیں توں خود فقیریں دا حال آ تے
جو تیڈے نکھڑنڑ دی ہک نشانی جناب پلکاں تے چئی ودے ہیں
اساکوں لگدے جو اج توڑیں او شراب پلکاں تے چئی ودے ہیں
کئی ساڈیاں پلکاں تے اڑ سگیا نئیں تے دل دی دھرتی تے کھڑ سگیا نئیں
اداسی ساڈی کوں لوک سارے پرے کنوں ہنڑ پچھانڑ گھندن
کئی اینویں لگدے جو مونجھ دا آفتاب پلکاں تے چئی ودے ہیں
کوئی ڈساوے ایہ ہے محبت یا کئی کرامت یا معجزہ ہے
غیور بخاری
عید کارڈ
ایہ ڈھیر پُرانڑی گالھ تاں نئیں
جڈآں عید دا چندر نظردا ہا
تھی کٹھے تے ٹُر آندے ہَن
ساڈی جھوک تے سب رَل بہندے ہَن
او خوش تھی جُھمراں پاون ہا
کُجھ دُور دے سنگتی او وی ہَن
جیرھے عید تے کارڈ بھجیندے ہَن
کُجھ خط لکھ تے الویندے ہَن
اساں وہندی نئیں وچ رَل گئے ہیں
اساں وقت دے نال بدل گئے ہیں
اساں انٹر نیٹ دی دُنیا وچ
ایں گُم تھئے ہیں ، بے شُم تھئے ہیں
ساکوں ریتاں رسماں یاد وی نئیں
ساکوں وعدے قسماں یاد وی نئیں
ہُنڑ سکھڑیں عید مبارک دے
ساکوں عید تے میسج ملدے ہِن
نہ سنگت ہُنڑ لنگھ آندی ھے
نہ عید تے خط کوئی لکھدا ھے
نہ کارڈ بھیجیندے کوئی ساکوں
اینویں لگدا ھے جو ویلھے دی
کہیں وہندی نئیں وچ رُل گئے ہیں
اساں اپنڑے آپ کوں بُھل گئے ہیں
ایں گالھ دا تھئے احساس جڈاں
ساکوں یاد آئے ساڈی ڈاک دیوچ
ہک ایجھا کارڈ وی ہونداہا
جیرھا سِک دے سوہنڑے لفظاں وچ
کوئی کر تحریر بھیجیندا ہا
بھانویں ساراکارڈ پھرولوں ہا
اوندا نام نشاں نہ مِلدا ہا
اوندا سکھڑاں ناں نہ مِلدا ہا
اوں شخص کوں کوئی ونج آکھے ہا
اساں اج وی عید دے موقعے تے
تیڈے کارڈ دی تانگھ رکھیندے ہیں
غیور بخاری
غیور بخاری دا لکھا ہویا ہک مضمون
پِلاک ایوارڈ تے سیئں جہانگیر مخلص دا مؤقف
ــــــــــــــ میݙے وسیبی بھراوو تقریباً دوستاں کوں خبر ہے جو ہک لکھ روپیہ میݙے سانگے کُئی اہمیت نیئں رکھدا، ایں توں وی ڈھیر میں ہر مہینے حکومتِ پنجاب کنوں تنخواہ وصول کریندا ہاں،جیڑھے جو سارے گھِندے کھڑن، ایوارڈ وصول کرݨ دے ݙوجھے ہی ݙینھ تقریباًطے تھی ڳیا ہا جو دوست پِلاک دے معاملے تے کٹھے تھیسن تے پلاک دے منشور تے تبدیلی اتے سرائیکی زبان منواوݨ سانگے طریقہ کار اختیار کیتا ویسی، پر ایں دوران یار لوکاں فیس بک تے اپݨی کھیݙ شروع کر ݙتی، اوندے وچ فیس بک تے کھیݙݨ آلے اپݨی سوچ تے سوجھ بوجھ دے مطابق حصہ پیندے رہ ڳئے، ملتان ریلی اچ رات کوں ول بیٹھک تھئی تے محمود مودی، شاہنواز مشوری، ارشاد امین، عرفان ہوت اتے شاہد عالم شاہد ہوراں ہک کٹھ رکھݨا ہا، موبائل تے رابطے وی رہ ڳئے، مگر کیوں جو ملتان اتے فاضل پور اچ سرائیکی سیاسی پِڑ سج ڳئے ہن تے ایہ سارے ول رُجھ ڳئے، انھاں دے رُدھیمیں کوں ݙیکھ تے ایوارڈ بمع چیک واپس کریندا پیاں، ہُݨ دوستاں کوں مزید ایں سانگے کٹھا تھیوݨ اتے ایندے اُتے بحث کرݨ دی لوڑ کائینی، ڳالھیں ضرور چیتے رکھو ١ـ جو پلاک توں اپݨا حق گھِنݨ دی آھر کرݨی ضروری ہے یا کائناں...... ٢ـ صرف انکار کر تے ہیرو بنݨ دی لوڑ اے... ٣ـ کیا تُساں اپݨے علاقے توں ریونیو تے ٹیکس حکومت پنجاب کوں نیئں ݙیندے..... ٤ـ پلاک دے منشور وچ ترمیم کراوݨ دی آھر کیوں نی کیتی ڳئی.... ٥ـ کیا سرائیکی زبان دے طلباء و طالبات کوں پلاک دی طرفوں لکھاں روپے رقم نیئں ݙتی ڳئی......ڈیپارنمنٹ ہیڈ کوں کہیں احتجاجی مراسلہ بھیڄیا.... ٦ـ جیکر منشور وچ ڈڈھپ ہے تاں دوستاں صوبائی اسمبلی اچ احتجاج کراوݨ دی کیوں آہر نی کیتی...حالانکہ منشور وچ تبدیلی ممکن ہے.... ٧ـ میݙا ایوارڈ خواجہ غلام فریدؒ ایوارڈ ہا اتے سجادہ نشین درگاہ عالیہ کوٹ مٹھن شریف تے سیݨ ثریا ملتانیکر دے ہتھوں گھِدا ڳیا اتے ایوارڈ تے دوبارہ سرائیکی شاعری وی لکھیا ڳیا..... ٨ـ میݙا ایوارڈ پرائیڈ آف پنجاب نہ ہا نہ ہی پنجابی زبان و ادب تے ݙتا ڳیا ہا... ٩ـ کیا اساں صرف فیس بک تے صوبہ بݨائی ٻیٹھے ہاسے تے ہُݨ ایں ایوارڈ گھِنݨ نال کھسیج ڳئے؟ ١٠ـ کیا انھاں ڳالھیں تے کٹھا تھیوݨ دی لوڑ ہئی یا کائناں؟ ملتان وچ ٻیٹھے ہوئے دانشور انھاں ڳالھیں تے ضرور غور کرن تے فوراً فتویٰ جاری نہ کر ݙتا کرن، کیوں جواُنھاں دے فتوے تے کُجھ نادان دوست اکھیں نوٹ تے جھمر کھیݙݨ پئے ویندن تے آپݨیاں دے پیر لتاڑ گھتیندن.... اڄاں ملتانی توپاں دا دُھواں نہ مُکیا ہا تے اسلام آباد اچ ٻیٹھی ہوئی این جی او مافیا دی ٻُڈھی توپ کھڑیں کھڑیں چل پئی، ایہا توپ میکوں دھرتی ماء دا درس ݙیسی؟حیرت اے....... جیڑھے جھٹے سرائیکی صوبے دی ڳالھ کریندن تے جھٹے جنوبی پنجاب تے ول آندن، ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک کوں بُھل ویندن... ایہ سوہرا تے ڄوائی.... صرف ذاتی مفاد، تے باقی تباہی.... پچھلے سالیں لاہور وچ مشاعرے دے دوران سرائیکی زبان کوں علیحدہ زبان منوا تے مشاعرہ پڑھیا ہاسے ایندے وچ سرائیکی شعراء دا تیمور لنگ وی شامل ہا.... میکوں نی پتہ سیئں ارشاد امین تے سیئں عامر فہیم دے درمیان کیا ڳالہیں تھن، لیکن کُئی وی استعفیٰ نہ ݙیوے میݙی ݙوہیں کوں ارداس اے، سوشل میڈیا فساد وچ میں ڈو پُھل وی آئن تے پتھر وی، ݙوہیں دا تھورائیت ہاں... میݙا بھر پور دفاع کرݨ الیاں کنوں ٻہوں معذرت، میں قومی نظریاتی معاملات سمجھداں میکوں کُئی دھرتی ماء نال جُڑت، وسیب نال محبت تے زبان نال پیار دے درس نہ ݙیوے، ایوارڈ واپس کرݨ اچ دیر دوستاں دے رُدھیمے تے کٹھے نہ تھیوݨ دی وجہ ہے، ایوارڈ وصول کرݨ دے بعد وسیب دے واسیاں دی دل آزاری تھیوݨ تے معذرت... ایوارڈ بمع چیک واپس تھی ڳئے...
صاحبزادہ محمد شہزاد سلطان
حکومت ولوں صاحبزادہ محمد شہزاد سلطان کوں ایڈیشنل انسپکٹر جنرل آف پولیس جنوبی پنجاب دے عہدے تے تعینات کرݨ دا نوٹیفیکشن جاری کر ݙتا ڳئے۔ اے انہاں ݙینہاں ایڈیشنل آئی جی آپریشنز پنجاب دے عہدے تے فرائض سر انجام ݙیندے پئے ہن۔ صاحبزادہ محمد شہزاد سلطان ایں توں قبل ایڈیشنل آئی جی ٹریننگ پنجاب تے ایڈیشنل آئی جی اسٹیبلشمنٹ سی پی او پنجاب دے عہدیاں تے فائز رہ چکن۔ انہاں دا شمار پولیس دے ایماندار، انتہائی پروفیشنل تے تجربہ کار افسران وچ تھیندے۔ صاحبزادہ محمد شہزاد سلطان دا تعلق پولیس سروس آف پاکستان دے اکیہویں (21) کامن نال ہے۔ انہاں دا تعلق جھنگ نال ہے۔ انہاں نے 1993ء وچ بطور اے ایس پی پولیس سروس پاکستان جوائن کیتی۔ کیرئیر دے آغاز وچ صاحبزادہ محمد شہزاد سلطان نے CSA تے نیشنل پولیس اکیڈمی وچ خدمات سر انجام ݙتے۔ اے آر پی او شیخوپورہ ریجن، ، ڈی آئی جی کرائمز انوسٹی گیشن برانچ پنجاب، ڈی آئی جی ٹریفک پنجاب، ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل آئی بی لاہور تے ایڈیشنل آئی جی آپریشنز وغیرہ دے عہدیاں تے فرائض سرانجام ݙتے۔ صاحبزادہ محمد شہزاد سلطان، لہور، ملتان، شیخوپورہ، بھکر، لودھراں، لیہ، مظفر گڑھ تے قصور وچ وی انتہائی اہم عہدیاں تے تعینات رہ چکن۔ انہاں نے 29 جنوری 2023ء تک سرائیکی وسیب وچ اپݨے فرائض سرانجام ݙتن۔
سرائیکی شاعری دا ارتقاء ڈوجھا حصہ
تریجھا دور
۱۲۷۳ھ بمطابق ۱۸۵۷ء توں گھن کے تے ۱۳۶۶ھ بمطابق ۱۹۴۷ء سرائیکی شاعری دا تریجھا دور ہے۔ اس دور کوں حضرت خواجہ غلام فرید رحمتہ اللّٰہ علیہ دا دور آکھا ویندا ہے۔ اے دور جنگ آزادی دے بعد دا دور ہے۔ مسلماناں کوں ہر جھا تے مسائل دا سامݨاں ہئی۔ بزرگان دین تے شعراء کرام آپݨے آپݨے انداز تے رنگ اچ شدید ردعمل دا اظہار کیتا۔ خصوصاً سئیں خواجہ غلام فرید رحمتہ اللّٰہ علیہ ہوراں اس دور اچ سرائیکی زبان تے شاعری کوں سنڄاݨ بشکی۔ ایں دور اچ ساری اصناف کوں ورتا گیا ہے بھلا ساراں کول زیادہ کافی تے ڈوھڑے کوں ورتا گیا ہئی۔ کافی سرائیکی شاعری دی پہچاݨ بݨی ایندے وچ سرائیکی وسیب دیاں ریتاں رسماں، اتھوں دیاں حقیقی سچائیاں، وسیب دے منظر، روہی تے تھل دا تذکرہ کیتا ڳیا، سرائیکی شاعری دے وچ حقیقت پسندی دا شعور ڄاگا۔ ایں دور دے کجھ شعراء دے ناں اے ہن۔ سئیں خواجہ غلام فرید رحمتہ اللّٰہ علیہ، غلام علی فقیر، خدا بخش فقیر، دریا خان فقیر، گل محمد چشتی، اللّٰہ داد تونسوی، صالح محمد مسکین، دیوان خوشدل، سید خیر شاہ، سید مصری شاہ، مولوی اللّٰہ بخش فدوی، سوبھا فقیر، سید محمد غوث، باغ علی شاہ، مولوی احمد یار، محمد مٹھا وغیرہ۔
چوتھا دور
سرائیکی شاعری دے چوتھے تے آخری دور ۱۳۶۶ھ بمطابق ۱۹۴۷ء کول چا کے تے ۱۴۰۸ھ بمطابق ۱۹۸۸ء تے اج تئیں دے دور کوں پاکستانی دور آکھا ویندا ہے۔ سرائیکی شاعری دے پچھلے ادوار اچ ساکوں تصوف، دین، معرفت تے طریقت عروج تے ڈسدے ہن۔ ایندے نال نال منظوم عشقیہ داستاناں تے قصے دی ادبی روایت وی موجود رہی ہے۔ پاکستانی دور دے وچ عوامی بیداری، چنڳے مستقبل دی امید، امن تے انصاف دی گالھ تھیوݨ لڳ ڳئی۔ لوک کہاݨیاں کول نکل کے زندگی دیاں حقیقتاں دے پاسے مائل تھیوݨ لڳ ڳئے۔ ایں دور دے شعراء آپݨے دور دے مسائل کول واقف ہن تے زندگی دیاں سچائیاں دا تجزیہ کریندے ہن۔ آپݨے مسائل دا حل سوچیندے ہن۔ آپݨی معمول دیاں ضرورتاں تے محرومیاں دی گالھ کریندے ہن۔ اس دور دے شاعر نے زبان تے بیان دے وچ وی تبدیلیاں اختیار کیتیاں ہن۔ سرائیکی زبان اچوں عربی فارسی دے گھاٹے اثرات کوں ختم کر کے مغربی ادب دے اثرات قبول کیتے۔ نویاں صنفاں رائج کیتیاں۔ غزل تے آزاد نظم کول علاوہ نثری نظم تے جاپانی صنف ہائیکو کوں سرائیکو بݨا کے سرائیکی ادب اچ ورتا۔ سرائیکی غزل دا معیار وی اچا کیتا۔ سرائیکی شاعری دا مکمل ارتقائی جائزہ ممکن کائنی۔ ایندا سفر صدیاں پہلے شروع تھیا تے حالیں جاری ہے۔ پاکستانی دور دے کجھ چوݨویں شعراء دے ناں شامل کیتی ونجاں مخدوم محمد بخش، یتیم جتوئی، نور محمد سائل، غلام حیدر مستانہ، محمد امیر مجروح، سید محسن نقوی، نصیر سرمد سائروی، سعید اختر سیال، دلشاد کلانچوی، اقبال بانو، عزیز شاہد، اقبال سوکڑی، محمد امیر تنہا، مخمور قلندری، عصمت گرماݨی، غفار تعبیر، محمد اظہر گنڈہ پور وغیرہ وغیرہ۔ غفار تعبیر
شریفِ مکہ
خلافتِ عثمانیہ دے دور وچ مکہ مکرمہ دے گورنر کوں شریفِ مکہ آکھا ویندا ہئی.
بشریٰ فرخ
بشریٰ فرخ (اردو: بشری فرخ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٦ فروری ١٩٥٧ء) ہِک پاکستانی شاعرہ ہِن جِنّھاں دا تعلّق پشاور نال ہِے۔ آپ مہان٘دری ٹی وی کیمپئر، اداکارہ، شاعرہ اَتے سفرنامہ نگار ہِن۔ اِنّھاں نے بطورِ میزبان پاکستان ٹیلی ویژن اَتے ریڈیو پاکستان دی خدمت کِیتی ہِے۔ اُوہ خیبر پختونخوا دی فنکارہ ہِن۔ جِنّھاں نے ٹیلی ویژن اَتے ریڈیو وِچ چار اَنجو اَنج ٻولیاں اردو، پشتو، ہندو اَتے انگریزی وِچ فن دا مظاہرہ کِیتا ہِے۔ بشریٰ فرخ نے ریڈیو اَتے ٹیلی ویژن دے ٻہوں سارے پروگرام کِیتے ہِن۔ اِنّھاں دے پروگرام خاص طور تے جؤاناں وِچ ٻہوں مقبول رِیہے ہِن۔ بشریٰ فرخ دے نو شعری مجموعے چَھپ چُکّے ہِن۔
حیاتی دا احوال
بشریٰ فرخ ١٦ فروری ١٩٥٧ء کُوں پشاور، صوبہ خیبر پختونخوا وِچ ڄَمّی ہَن۔ پاکستان ٹیلی ویژن دے مہان٘درے پروڈیوسر فرخ سیر نال شادی تھئی۔ ٤٠ ورھیاں تُوں ریڈیو پاکستان اَتے پاکستان ٹیلی ویژن نال ڄُڑی ہوئی ہِن۔ اِنّھاں کُوں پاکستان ٹیلی ویژن پشاور سنٹر دی پہلی اناؤنسر ہووݨ دا اعزاز وی حاصل ہِے۔ اِنّھاں نے پاکستان ٹیلی ویژن پشاور سنٹر دے اردو، پشتو، اَتے ہندکو ڈرامیاں وِچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے۔ اپݨے پئے فرخ سیر دے فوت تِھیوݨ دے بعد شعر گوئی کَن مائل تِھی ڳئی۔ اِنّھاں دا ہِک سفرنامہ اَتے ٨ شعری مجموعے چَھپ چُکّے ہِن۔ اِنّھاں کُوں خیبر پختون خواہ دی پہلی صاحبِ کتاب شاعرہ ہووݨ دا اعزاز وی حاصل ہِے۔ مُلخی اَتے غیر مُلخی سطح تے کئی مشاعریاں اَتے کانفرنساں وِچ پاکستان دی نمائندگی کر چُکّی ہِن۔ اِنّھاں دی ادبی خدمتاں دے حوالے نال پشاور یونیورسٹی اَتے قرطبہ یونیورسٹی وِچ ایم اے اَتے ایم فِل دی سطح دے مقالے لِکّھے ون٘ڄ چُکّے ہِن اتے "کارواں حوا لٹریری فورم" دی چئیر پرسن وی ہِن۔
پاکستان ٹیلی ویژن (پشاور سینٹر)
پی ٹی وی پشاور سنٹر وِچ ١٠ ورھیاں بطورِ میزبان خدمتاں انجام ݙِتّیاں اَتے ٣٥ ورھیاں تئیں ڈرامہ آرٹسٹ دی حیثیّت نال کَم کِیتا۔
ریڈیو پاکستان
بطورِ میزبان ٣٥ ورھیاں تئیں ڈرامہ آرٹسٹ دی حیثیّت نال کَم کِیتا۔
مصنف زنانیاں دا فورم
مصنف زنانیاں دا فورم (Women Writer's Forum) دی جنرل سیکرٹری وی ریہی ہِن۔ اَتے ناظمِ اعلیٰ وی۔
بزنس وومن ایسوسی ایشن
تعلقات عامہ دے افسر دی حیثیت نال ٢ ورھیاں تئیں بزنس وومن ایسوسی ایشن نال ڄڑی رہی ہَن۔
کتاباں
اِنّھاں دی چھپیل کتاباں تَلّے ݙِتّیاں ڳئین:
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی شعراء زنانیاں ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:شاعرہ
شری آتما رام
ڈاکٹر آتما رام (12 اکتوبر 1908 - 6 فروری 1983) بھارت دے ہک مشہور سائنس دان ہن. انہاں دی یاد وچ بھارت دے مرکزی ہندی ادارے (کیندریہ ہندی سنستھان) دی طرفوں آتما رام پُرسکار (انعام) ݙتا ویندا ہے۔
ڈاکٹر آتما رام اپݨی زندگی وچ بطور سائنس دان بہت مشہور تھئے ہن۔ ایندے علاوہ انہاں کوں ادب نال تے بطور خاص ہندی ادب نال خاص شغف ہئی۔ ہیں وجہ توں ہر سال بھارت دی مرکزی حکومت دی جانب توں آتما رام پُرسکار (انعام) ݙتا ویندا ہے۔
شعلے
1975ء وچ بالی ووڈ فلم انڈسٹری دی انتہائی خوبصورت تے کامیاب ہندی فلم شعلے ہے۔ ایہ بھارت دی فلمی صنعت بالی ووڈ دی تاریخ دی سب توں کامیاب ہندی فلم ہے۔ 15 اگست 1975ء کوں جاری تھیوݨ والی ایں فلم وچ دھرمیندر، سنجیو کمار، امیتابھ بچن، ہیما مالنی، جیا بچن تے امجد خان نے اپݨی فنکاری دے جوہر ݙکھائے۔ ریاست کرناٹک دے قصبہ رام نگر دے پہاڑی علاقے وچ فلمائی گئی ایہ فلم دراصل ݙو چھوٹے موٹے مجرماں دی کہانی ہے جنہاں دی خدمات ہک ڈاکو گبر سنگھ دی گرفتاری کیتے حاصل کیتی گئی ہن۔
اہم کردار
=حوالے==
شعیب انجم تھہیم
ملک شعیب انجم تھہیم کٹھ مصرال ضلع خوشاب دے رہوݨ آلا سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
ڊغا سڄݨاں نال کرِیندا نئیں، توں تاں  ڊشمݨاں وانگ نبھائی اے
چنگے سڄݨ تاں سر ڊا تاج ہوندِن، نئیں کیتی تیئں چنڳیائی اے
پل پل ڊے تیرے خاڊم ہاسے، نئیں کیتی تئیں بھلیائی اے
؎ڈھگ اکھاں ہِن کائنات ڊے وچ، ہووݨی ڈھول ڊی اکھ ڄئی اکھ نئیں
کڊی موݙ اچ اکھ نال ٹکرے، اکھ آہڊی اکھ ہووے وکھ نئیں
تیݙی اکھ اکھیاں وچوں افضل ہے، ٻاہلی "انڄم" توں کَڄ کے رکھ نئیں
ہے اَکھ ڊی قیمت ڳیݨ توں ٻاہر، اتھے پورے ہونڊے لکھ نئیں
ونکی:سرائیکی شاعر
آثار نبوی صلی ﷲ علیہ وسلم دی حفاظت ݙوجھا حصہ
نعلین مبارک
امام جلال الدین سیوطیؒ ڄیاں اعلٰی مرتبے دا محدث وی سوہݨے دے نعلین تے پوری کتاب لکھ چھوڑیندائے تے کتاب اچ کیشے لکھدائے سوہݨے دی نعلین کیویں ہئی، کیرے رنگ دی ہئی، کیرے ڈیزائن دی ہئی، کیرے چمڑے دی ہئی، سوہݨے کݙاں پئی ہے، کتھاں پئی ہے، لاہائی ہنیں تاں کتھاں رکھی ہنیں، نعلین بردار کوݨ ہئی، سنبھالݨ کیندے ذمے ہئی، ڄیرا چیندا ہئی او رکھدا کتھاں ہئی، ﷲ اکبر، جلال الدین سیوطیؒ لکھدے ہن ڄو ابن مسعود رضی ﷲ عنہ سوہݨے دے نعلین بردار ہن ـ
پیالے
حضور صلی ﷲ علیہ وسلم دے زیر استعمال پیالے سانبھے پئے ہن ـ بخاری شریف اچ ترائے پیالاں دا ذکر ہے جیراں دے وچ سوہݨا پاݨی، کھیر یا ماکھی نوش فرمیندے رہ ڳئین ـ نال اے وی محفوظ ہے ڄو کیرے پیالے دے وچ کتنی واری پاݨی نوش فرمایاـ ہک پیالہ حضرت سہل بن سعد رضی ﷲ عنہ کول ݙوجھا حضرت انس بن مالک رضی ﷲ عنہ کول لکڑ دا پیالہ لوہے دا کڑا لڳا ہویا ہئی ساراں کول زیادہ سئیں دے استعمال اچ رہ ڳیاـ حضرت انس رضی ﷲ عنہ حصول برکت واسطے صحابہ کرام تے تابعین کوں سݙ سݙ اس پیالے دے وچ پاݨی پلیندے ہن ـ تریجھا پیالہ حضرت عبدﷲ ابن سلام کول موجود ہئی ـ
چادر مبارک
نبی رحمت صلی ﷲ علیہ وسلم دی ہک قمیص مبارک تے ہک چادر مبارک حضرت عائشہ رضی ﷲ عنہا کول موجود ہئی انھاں دے وصال دے بعد حضرت اسماء رضی ﷲ عنہا سنبھال رکھیاں ـ اگر کوئی محلے دے وچ بیمار تھیوے ہا تاں چادر مبارک دا ہک پلوں پاݨی نال پُسا کے او پاݨی بیمار کوں پلیندے ہن ﷲ پاک شفا چا ݙیندا ہئی ـ ہک چادر حضرت عبدالرحمان بن عوف رضی ﷲ عنہ کول موجود ہئی ایہا چادر یا کئی ٻئی حضرت سعد بن ابی وقص رضی ﷲ عنہ کول وی موجود ہئی اسے چادر دے واقعے دے وچ ہک دیہاتی غیر معروف صحابی دا وی ذکر ملدا ہےـ
چارپائی
حضور صلی ﷲ علیہ وسلم مدینہ تشریف گھن آئے تاں حضرت ابو ایوب انصاری رضی ﷲ عنہ کھٹڑی دا انتظام کیتاـ سوہݨے دے پڑدہ وٹاوݨ دے بعد صحابہ کرام وصیت کر ویندے ہن ڄو ساݙا جنازہ اسے منجی تے اٹھایا ونڄےـ کئی وریاں تک حصول برکت واسطے جنازے اسے کھٹڑی تے چویندے رہ ـ
متفرق شئیاں
سوہݨے دی مندری، سوہݨے دا عصا، لباس، چمڑے، سواریاں، موئے مبارک، تلواراں، غرض سوہݨے دے غلاماں ہک ہک شئے محفوظ کیتی تے ساݙے تئیں پچا چھوڑی ـ غفار تعبیر
شمالی امریکہ
شمالی امریکہ ہک براعظم اے۔ امریکہ تے کنیڈا ایندے اہم ملک ہن۔ اتھوں دے اصل وسنیکاں کوں ریڈ انڈین اہدے ہن، ایہ نسلاں ہݨ مُکدیاں ویندیاں ہن۔
زباناں
فرانسیسی
ہسپانوی
وݙے شہر
نیو یارک
ٹورانٹو
شکاگو
ہیوسٹن
ہوانا
گواڈلہارا
فلاڈیلفیا
شفاء اللہ روکھڑی
thumb| گلوکاری دے شعبے وچ قدم رکھݨے توں قبل شفاءاللہ خان روکھڑی پنجاب پولیس وچ ملازمت کریندے ہن تاہم خواہش انہاں دی گلوکار بݨݨ دی ہی ہئی۔ گلوکاری دے شوق کوں پورا کرݨ کیتے انہاں نے پولیس دی ملازمت کوں خیرباد آکھ کے باقاعدہ طور تے گلوکاری دے میدان وچ 1984ء وچ قدم رکھ ݙتا۔ شفااللہ روکھڑی ݙاہ سال تک گلوکاری وچ محنت کریندے رہیے تے 1995ء وچ اپݨا پہلا البم ریلیز کیتا جیہڑا انہاں کوں کامیابی دی بلندیاں تک گھن ڳیا۔
سرائیکی شاعری دے موضوعات
سرائیکی مذہبی شاعری سرائیکی وسیب دے لوک مذہبی تے اسلامی قدراں دے آمین ہن۔ سرائیکی شاعری دا بہوں وڈا حصہ مذہبی شاعری تے مشتمل ہے۔ اساں مذہبی شاعری کوں پنج حصاں حمد، نعت، دینی رسائل، مرثیہ، تے بزرگان دین تے اولیائے کرام دے مناقب دے وچ تقسیم کر سڳدے ہیں۔
شفاء اللہ روکھڑی
ڄم پل
شفاءاللہ خان روکھڑی نیازی دا تعلق نیازی قبیلے نال ہئی تے اوہ متوسط گھراݨے نال تعلق رکھدے ہن۔ 1966ء کوں میانوالی توں 10 کلومیٹر دور بمقام روکھڑی وچ پیدا تھئے۔
سرائیکی شاعری دے موضوعات
حمد
سرائیکی شاعراں ہمیشاں کݨ سارے موضوعات کول پہلے حمد لکھی، حمد پڑھی تے حمد چھاپی۔ سرائیکی شاعری دی ساری اصناف اچ حمد لکھی ہوئی ملدی ہے چاہے او غزل ہووے، نظم، ڈوھڑہ یا کافی ہووے سبھے اصناف اللّٰہ پاک دی تعریف کول بھرپور ہن۔ (نمونہ کلام) صفت ثناء ربے دی کیجۓ ڃو صفتاں دا والی بوڃھوں صفت ثناء ربے دی جھا نئیں کوئی خالی
شفاء اللہ روکھڑی
وفات
29 اگست 2020ء بمطاںق 9 محرم الحرام کوں راولپنڈی دے نجی ہسپتال وچ بعارضہ قلب وفات پا ڳئے۔ نماز جنازہ تے تدفین انہاں دے آبائی علاقہ روکھڑی وچ کیتی ڳئی، مسلم کالونی دے قبرستان وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔ انہاں دے پسماندگان وچ بیوہ، چار بیٹے تے ہک دھی چھوڑی۔ انہاں دا ہک بیٹا ذیشان روکھڑی وی سرائیکی گلوکاری وچ اپݨی پہچاݨ رکھدے۔
سرائیکی شاعری دے موضوعات
نعت
سرائیکی شاعراں دی اے وی روایت رہی ہے ڃو حمد دے بعد انھاں ہمیشاں نبی رحمت صلی اللّٰہ علیہ وسلم دی تعریف بیان کیتی ہے۔ نعت وی ہر صنف سخن وچ آکھی ڳئی ہے۔ سرائیکی دے وچ نعت دیاں کئی اقسام ہن۔ ۱)نور نامہ:-ایں نظم اچ کائنات تے ایندی تخلیق دی ساراں کول وڈی وجہاں حضرت محمد صلی اللّٰہ علیہ وسلم دی شان بیان کیتی ویندی ہے۔ ۲)معراج نامہ:-واقعہ معراج دے واقعات کوں منظوم بیان کیتا ویندا ہے ۳)تولد نامہ:-حضور نبی کریم صلی اللّٰہ علیہ وسلم دی ایں دنیاں دے وچ تشریف آوری دا ذکر خیر کیتا ویندا ہے۔ ۴)درود نامہ:-اے نعتیہ نظم دی صنف ہے۔ ۵)تاج نامہ:-نبی کریم صلی اللّٰہ علیہ وسلم دی وڈائی تے عظمت دا اظہار کیتا ویندا ہے۔ ۶)حلیہ مبارک:-ایں نظم اچ نبی سئیں دا حلیہ مبارک بیان کیتا ویندا ہے۔ ۷)بارات نامہ:-ایں منظوم کلام اچ نبی سئیں دی شادی دا احوال ہوندا ہے۔ ۸)مولود:-مولود اچ سئیں دے بچپن تے جوانی دیاں شاناں دا ذکر ہوندا ہے۔ ۹)نعت:-حضور صلی اللّٰہ علیہ وسلم دی تعریف اچ ہر طرح دے مضامین کوں نعت دا ناں ڈتا ونڃ سڳدا ہے۔ ۱۰)وصال نامہ:-نبی رحمت صلی اللّٰہ علیہ وسلم دے ایں دنیاں توں پڑدہ وٹاوݨ نظم دی صورت اچ بیان کیتا ویندا ہے۔
شفاء اللہ روکھڑی
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
سرائیکی شاعری دے موضوعات
دینی رسائل
دینی رسائل کول مراد او ابتدائی کتاباں ہن ڃیریاں منظوم لکھیاں گئیاں ہن۔ انھاں کتاباں دا بنیادی مقصد عوام الناس کوں دینی مسائل آسان کر کے ڈساوݨ تے فقہی مسائل سمجھاوݨ ہئی۔ ایندے نال نال ان پڑھ طبقے کوں دین اسلام سکھاوݨ دی غرض شامل ہئی۔ انھاں کتاباں دے وچ بنیادی مسلے ڃیویں کہ ایمان یقین، حلال حرام، فرائض واجبات، سنن مستحبات وغیرہ منظوم لکھے گئے۔ انھاں کتاباں دی ابتدائی طباعت دے بارے کوئی مصدقہ اطلاعات نیں لبھدیاں۔ (نمونہ کلام) مرد ہووے یا عورت غرض         صد سی مسلہ سب تے فرض اول کلمہ   نال   نماز           ڈوجھا  پنجے  وقت   نماز تریہہ روزے   نال  نیاز          چوتھے  مال  زکوٰۃ  پہچھان پنجواں کعبہ  حج  مدام         جوہر  سچے   ہوئے    تمام
مرثیہ
سرائیکی مذہبی شاعری دے وچ مرثیہ یعنی واقعات کربلا دا بہوں وڈا حصہ ہے۔ زمانہ قدیم توں گھن تے اج توݨی کوئی شاعر اینویں نئیں ڃئیں سیدالشہداء امام عالی مقام امام حسین علیہ السلام کوں خراج عقیدت پیش ناں کیتا ہووے۔ مرثیہ نگاری دی ابتداء بارے ساڈے کول لکھا ہویا کوئی ثبوت کونھی۔ سرائیکی مرثیے دی ساراں کول پراݨی صورت ڃیری ملدی ہے او حسینی بھانبڑن دے کبت ہن۔ اے بھانبڑن دت قوم نال تعلق رکھدے ہن تے دت قوم دے بہوں سارے لوک عرب ونج آباد تھئے۔ واقعہ کربلا دے وچ انھاں لوکاں امام حسین علیہ السلام دا ساتھ ڈتا ایں واسطے یزیدیاں دی دشمݨی دا سامݨاں کرݨاں پئے ڳیا۔ اتھوں تنگ تھی کے عراق چھوڑا تے ایران کول تھیندے تے ملتان تے دیرہ اسماعیل خان دے علاقاں وچ آ وسے۔ درون اپارج ایں قوم دا فرد ہئی ڃیرا مہا بھارت دی جنگ اچ سپہ سالار ہئی۔ دت ایندی اولاد ہن۔ اے لوک پورے سرائیکی وسیب اچ کھنڈ ڳئے۔ کربلا اچ جاں نثاری دی یادگار دے طور تے رتے پٹے دا نشاݨ لیندے ہن تے ڳلی ڳلی کربلا دے واقعات بیان کریندے ہن۔ ایندے علاوہ سرائیکی مرثیہ گوئی دی پہلی تے وڈی شہادت ڃیری ساکوں ملدی ہے او دیرہ اسماعیل خان دے سید زمان شیرازی دے مرثیے ہن۔ المختصر مرثیہ بہوں وڈا مضمون ہے ایندے واسطے کئی دفتر ضرورت ہن۔
بزرگان دین دے مناقب
سرائیکی شعراء تے بزرگان دین وچ حضرت سخی سرور، حضرت شاہ شمس سبزواری، حضرت خواجہ غلام فرید، حضرت خواجہ محمد عاقل, حضرت فخر جہاں سئیں وغیرہ دے زیادہ تر مںاقب پڑھے ویندے ہن۔ سرائیکی شاعری دے وچ ساراں کول زیادہ مناقب پیر دستگیر حضرت غوث الاعظم دے ملدے ہن۔ اے مناقب سرائیکی شاعری دا بہوں اہم حصہ ہن۔ غفار تعبیر
حوالہ جات ڈاکٹر نصراللّّہ خان ناصر دی کتاب سرائیکی شاعری دا ارتقاء ڃیری 2007 اچ چھپی ہے۔
ڈاکٹر مزمل حسین
ݙاکٹر مزمل حسین سرائیکی دے دانشور تے لکھاری ہن۔ انہاں دا ایہ قصہ پڑھو۔
= پہلا آدمی = پروفیسر وقار تے سمیرا دی عمراں وِچ وَݙا فرق ہئی۔سمیرا یاھرویں جماعت اِچ پڑھدی ہا ،جݙاں جو پروفیسر وقار ڈھلدی عمراں دا بندہ ہئی اُوندی جماعت ءِ چ اردو پڑھاونٹر آیا۔پروفیسر وقار ہک اعلی استاد ، نقاد، شاعر تے دانشور تے طور تے یکے وَسیب ائچ اپݨی سنجانݨرکھینداہئی، وَلا اُوندے لیکچر ݙیونٹر دا اَندازوِی طلبا ء کو ں اُوندا گرویدا کر کے اپݨا بݨا گھندا ہا ۔چہرے تے وَݙیاں وَݙیاں غزالی اَکھیں تے بھاری بھاری مچھاں اَوندی وَجاہت کیتے کافی ہن ۔سمیرا ہک مذہبی گھرانے دِی ذہین چھوکری پر وَݙی شریر سٹوݙنٹ ہا ۔وقار صاحب کلاس وِچ داخل تھئے تاں اوں نے اَپݨی دوست اقرا کو اِشارہ کیتا اتے اگلے ݙِینھ دفتر اچوں وقار صاحب دا نمبر گھن کے مس کالاں دا سلسلہ شروع کرݙِتا ۔وقار صاحب نے اِنہاں کو روٹین دا عمل سمجھیا ۔۔۔سمیرا اپݨیں اِیں پروفیسر کوں طرحاں طرحاں دے سوال پچھ کے گالھ کرنٹر دے بہانے گلیندی ہائی ۔وقار صاحب شفیق استا د دی کار جواب ݙے کے اپݨا فرض پورا کریندے رہے ،پرسمیر اہک عجیب کیفیت دا شکار ہائی ۔اُوکوں رات ݙینھ دا سکون نہ رہیا تے او یَکا ݙینھ سائیں وقار دے پیریݙ دا اِنتظار اِچ رَاہونٹر لگ پائی ۔اقرا تے اُوندیاں بائیاں یکیاں سہیلیاں اُوکوں روز ݙانٹ پلا کے سمجھیندیاں راہیاں جو اوغلط پئی کریندی ہے ۔سر وَݙی عمر دے شادی شدہ مرد ہن اتے توں اُوندے نکے بال جیݙی ہیں اے نہ کر ، سمیرا نے ہک نہ منی ۔
ہر وِیلے دِیاں مس کالاں نے سر وقار کُو ں بہوں پریشان کیتا ، لیکچر دے دوران ، تے وَل رات گئے تو ݨیں ،مختلف نمبراں تو مس کالاں نے وقار کوں ذہنی مریض بݨا چھوڑیا ۔پر ہک گالھ انہاں کوں سوچن تے مجبور کرݙتا جوہݨ کلاس دیاں چھوہریں اوکوں عجیب وغریب نظراں نال ݙھدیاں ہن ، خاص طور تے سمیرا دے سوالاں دا انداز وِی کجھ مختلف تھیندا ویندا ہے،پر اُوں اِیکوں اپݨاں وہم سمجھیا تے اپݨی توجہ بئے پاسے کر گدی ۔
سمیرا دی ایں کہاݨی کوں کئی سال گزر گئے ۔وقار کݙاہیں کݙاہیں اوندا ذکر کر کے کھل پوندا ہائی جو یار اے عورتاں وی عجیب ہوندیاں ہن ، پیار دے سلسلے شروع کر کے خود ای چھوڑ ݙیندیاں ہن ،ول پلٹ کے بھوالی وی نی پیندیاں ۔اُوندا اج وِی اے خیال ہائی جو عورتاں ہووݨ یا مرد ، ݙوہیں تے پیار دا دورہ عارضی ہوندے ،پر اِیندا دوست الیاس اج وی اپݨے مؤ قف تے قائم ہائی، جو عورتاں بس ہکو مرد نال پیار کریندیاں ہن تے اُوکوں عمر بھر نی بھلدیاں ۔وقار آدھا ہئی میں مردے دم توڑیں اے گالھ نہ منیساں ۔۔۔۔اچھا ہک ݙینھ تیکوں یقین آوِیسی ۔الیاس اے آکھ کے گالھ مکا چھڑیندا ہائی ۔۔۔۔۔۔
پروفیسر وقار کوں قتل کرݙتا گئے ۔۔۔۔۔۔۔۔الیاس کیتے اے المناک تے حیران کن خبر ہئی ۔اوندا پیار ایار، بے ضرر،باکردار تے شفیق استاد کوں کیویں بے دردی نال ماریا گیا ہے۔۔۔۔۔۔ ؟اے سوال الیاس سمیت یکے شہر دے لوکاں دے دل تے دماغ تے چھایا ہویا ہئی ۔قاتل کوݨ ہے ۔۔۔۔؟اتے اُوں ایݙے وَݙے بندے کوں قتل کیوں کیتے ۔۔۔۔۔؟ اے معمہ قائم رہیا۔۔۔۔۔۔۔قاتل بئے شہر دا وسینک ہائی اتے کئی ݙینھاں تو وقار دی تاک اچ ہئی ۔ اُوں خود اِی تھاݨے اچ پیش تھی کرائیں اعتراف جرم کرگدا تے نال ای آلہ قتل وی جمع کرا ݙتا ۔میݙیا نال گالھ مہاڑ کریندے ہوئے اوں آکھیا جو اے غیرت دے ناں دا قتل ہے ،تے اوں بہوں مجبور تھی کرائیں اے قتل کیتا ہے ۔۔۔۔۔پر پروفیسر وقار دی زندگی اچ تاں کوئی وی غیر محرم عورت نہ ہئی ۔قاتل نے آسمان دو ݙیٹھا اتے بغیر کیں جواب توں قیدیاں آلی گاݙی اِچ بہہ گیا ۔وقار بارے قاتل دے وکیل کوئی ثبوت نہ ݙے سگے ،تے عدالت نے وقار دا قتل ہک ظالمانہ فعل قرار ݙیندے ہوئے قاتل کوں سزائے موت دا اعلان کرݙِتا ۔۔۔۔۔۔۔پھاسی توں پہلے قاتل اپݨی آخری خواہش اچ اے خواہش ظاہر کیتی جو اوندے وݙے پتر ’’وقار‘‘دا ناں بدل چھڑائے ۔۔۔۔۔۔۔الیاس وقار دی پہلی برسی تے جݙاں اُوندی قبر تے فاتحے کیتے گیا تاں، اتھاں سمیرا پہلے کنوں موجود ہائی ۔۔
شمس الدین محمد رفیع الدرجات
thumb|شہنشاہ رفیع الدرجات رفیع الدرجات، دور حکومت، 28 فروری 1719ء توں 19 ستمبر 1719ء (Rafi ud-Darajat) ، ݙاہواں مغل شہنشاہ ہئی جیہڑا رفیع الشان دا بیٹا تے عظیم الشان دا بھتریجا ہئی۔ اوہ فرخ سیر دے بعد مغلیہ سلطنت دے تخت تے ٻیٹھا۔
مشتاق راݨا
مشتاق راݨا دا تعلق ضلع میانوالی نال اے۔ 17 اگست 1978ء اچ پیدا تھئے۔ سرائیکی دے مایہ ناز مزاحیہ اداکار ہن۔ کافی عرصے کولوں انہاں دے سبق آموز ویڈیوز مزاح دے انداز اچ نہ صرف لوگاں کوں اچھی تفریح فراہم کریندن بلکہ انہاں وچ کوئی نہ کوئی نصیحت وی ہوندی اے۔ انہاں دے نال فضل صدیقی تے ٻئے فنکار وی شامل ہوندن۔
سرائیکی اصنافِ سخن پہلا حصہ
سرائیکی اصناف سخن
کافی
کافی دا لوظ عربی توں آئے ایندا معنٰی ہے وافر یا زیادہ ـ اے ڄئیں نظم ڄیری شاعر دی مادری زبان اچ ہووے، اوکوں کئیں راگ اچ ڳایا ونڄ سڳے، اوندا موضوع تصوف ہووے ـ کافی دے پہلے ڈوں مصرعاں د ہک مکھڑا (مطلع) تے ول ڈوں، ترائے یا چار مصرعاں دا ہک ہک بند ہوندا ہےـ ڈوں مصرعاں دی ہوسی تاں ڈوجھا، ترائے دی ہوسی تاں تریجھا تے چار دی ہوسی تاں چوتھا مصرعہ مکھڑے دا ہم قافیہ ہوندا ہےـ
نمونہ کلام
اتھاں میں مٹھڑی نت جان بلب ـــــــ سوہݨاں خوش وسدائے وچ ملک عرب بھاویں دھکڑے دھوڑے کھاندڑی ہاں تیڈے ناں توں مفت وکاندڑی ہاں تیڈی باندیاں دی میں باندڑی ہاں ـــــ ہم در دیاں کتیاں نال ادب
سی حرفی
سی حرفی ہک نظم ہے ڄیندے وچ الف توں گھن تے ی تک ہک ہک حرف تے ہک ہک بند لکھا ویندا ہےـ سی حرفی دے وچ زیادہ تر رباعی آنگوں چار مصرعے ہوندے ہن ـ اے چارہے ہم قافیہ ہوندے ہن تے انھاں دے وچ ہکا سوچ یا فکر پاتی ویندی ہےـ سرائیکی زبان اچ چار مصرعاں کول گھٹ ودھ سی حرفیاں وی ملدیاں ہن ـ
نمونہ کلام
ع عشق شراب دی چڑھی ہئی کھیݙاں بھلدیاں بھلدیاں بھل ڳئیاں مینڈھی گندھی ہئی عطر پھلیل والی زلفاں کھلدیاں کھلدیاں کھل گئیاں سرمہ پاتا یار دے ݙیکھݨ کوں ہنجواں دھلدیاں دھلدیاں دھل گئیاں علی حیدر آ یار پیارے باجھوں ہݙیاں رلدیاں رلدیاں رل گئیاں
چرخہ نامہ
اے جئیں نظم ڄیندے وچ چرخہ تے اوندے لوازمات کوں علامت دے طور تے ورتا ونڄےـ چرخہ نامہ تقریبًا سی حرفی دی صورت اچ لکھا ویندا ہےـ
نمونہ کلام
ص صفائی نال دھیا توݨی کت پئی ہکا چھلی ٹھلے ستر دے کتݨ کنوں تند نکھیری بھلی ساری عمر دا کیتا ونڄایو گھت کر تند اولّی فضل جمال ﷲ دے باجھوں سجھے ناں کئی ڳلی
ڈھولا
ایں نظم اچ محبوب کوں ڈھولے دے ناں تے مخاطب کر کے آپݨی مونجھ ملال تے ݙکھ وچھوڑے دیاں ارداساں پیش کیتیاں ویندیاں ہن ـ نعتیہ کلام اچ وی نبی سوہݨے کوں اس ناں نال مخاطب کیتا ویندا ہےـ
نمونہ کلام
ض ضروری اساݙی سݨ فریاد وے ڈھولا کیتا قول توں آپݨاں رکھیں یاد وے ڈھولا ساری عمر گناہوں ڳئی برباد وے ڈھولا اوکھے روز حشر دے کر امداد وے ڈھولا
جوگی نامہ
جوگی نامہ ہک مقبول صنف سخن ہےـ جوگی کول مراد محبوب گھدا ویندا ہےـ حمد اچ ﷲ پاک، نعت اچ نبی سوہݨاں، تے عشقیہ داستان اچ معشوق ہوندا ہےـ پابند نظم تے سی حرفیاں اچ لکھی ویندی ہےـ
نمونہ کلام
ہیں جوگی لڄ پال ـــــ اپݨے دامن لایو بین وجا کے کیتو ماندی ـــــ ہیر ہوئی ہے تیݙی باندی بݨ جوگیاں دی چال وے ـــــ دلڑی چا برمایو
گھڑولی
ایں صنف کوں گھڑولی یا گھڑولی لعل دے ناں نال لوک شاعری دے وچ ورتا ویندا ہےـ
نمونہ کلام
سوہݨے یار دی گھڑولی بھردی ـــــ ماہی یار دی گھڑولی بھردی ہک ﷲ کنں میں ݙردی ـــــ ہک مولا کنوں میں ݙردی آہا آہا سوہݨے یار دی گھڑولی بھردی
بارہ ماسا
بارہاں مہیناں دی نسبت نال ہک ہک مہینے دی موسمی کیفیت کوں سامݨے رکھ کے بند آکھے ویندے ہن ـ زیادہ تر مزاحیہ جزباں دی عکاسی ہوندی ہےـ
شمع قاضی
= شمع قاضی(غ۔م) =
اصل ناں
شمع نیاز لکھویرا
جمن دی تریخ
۱۹۶۴ء
جمن دی جاہ
جھنگ ۔
تعلیم
ایم اے ۔(اردو)
کم کار
صدا کارہ ریڈیو
پتہ
۳۳۸ سیکٹر C۔ II،بلاک II، ٹائون شپ ۔ لاہور۔ فون :۸۴۱۴۳۸،۸۴۴۳۸۸
ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری
مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ ([[User talk:MubasherKaleem|talk]]) (talk) 15:31, 29 September 2020 (UTC)
شفقت بزدار
شفقت بزدار سرائیکی زبان دا شاعر ہے. شفقت بزدار 14دسمبر 1956ء کوں وستی بزدار تونسہ شریف(پنجاب), پاکستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد حاجی غلام رسول بزدار فوج وچ ملازم ہن مگر خوددار اتنے ہن کہ ملازمت چھوڑ کے کاشتکاری کوں ترجیح ݙتی۔ شفقت بزدار دی والدہ صاحبہ دا تعلق قیصراݨی قبیلے نال ہئی۔ قلمی ناں شفقت بزدار تے اصلی ناں غلام یحیٰی خان اے.
تعلیم
شفقت بزدار نے ابتدائی تعلیم وستی بزدار وچ حاصل کیتی ول 1973ء کوں ہائی اسکول تونسہ شریف توں میٹرک کیتا۔ 1976ء وچ ایف۔ اے، 1978ء وچ بی۔ اے کیتا۔ تعلیم دے حصول دے بعد کوئٹہ وچ بلوچستان کانسٹیبلری وچ بطور کلرک سروس کیتی بعد ازاں پاکستان ریلوے جوائن کیتا۔ زندگی دے ایں سفر وچ بطور ٹیچر تونسہ وچ رپے تے ہݨ اسسٹنٹ پروفیسر( اردو) دے طور تے لیہ وچ مقیم ہن۔
سرائیکی واسطے خدمات
شفقت بزدار دا پہلا شعری مجموعہ ’’کریہہ دا قرض‘‘1995ء وچ چھپا تاں سرائیکی ادبی تے عوامی حلقیاں وچ خاص پزیرائی ملی ـ۔ انہاں نے باقاعدہ کہیں استاد شاعر توں اصلاح نی گھدی لیکن اوہ اقبال سوکڑی کوں اپنا استاد تسلیم کریندن ۔ اس پہلے مجموعے وچ ڈاکٹر طاہر تونسوی، اقبال سوکڑی، پروفیسر شہباز نقوی مرحوم، پروفیسر مہر اختر وہاب تے رفعت عباس دے گراں قدر تاثرات شامل ہن جیہڑے مجموعے دے حسن کوں مزید نکھاردے ہن۔
انہاں نے تھل دامان سرائیکی ادبی سنگت دی بنیاد رکھی تے ہک رسالہ ”سرت لڑی” کڈھا۔
شعری مجموعے
اے او ہن جیہڑے چھپ چکے ہن تے موصوف دی شاعرانہ عظمت دا واضح ثبوت ہن۔ انہاں دی شاعری وچ خیال دی جدت، جذبیاں دی سچائی، فکر دی گہرائی، انقلابیت، رجائیت دے رنگ نمایاں نظر آندے ہن۔
نمونہ کلام
ڄٹی
نہ پوڈر شوڈر لیندی ہے
نہ فیشنی برقعے پیندی ہے
نہ اکھیں پھیرنڑ سکھی ہے
نہ نخرے ناز کریندی ہے
شعبان جھلن شعبان
شعبان جھلن شعبان سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
شفقت بزدار
نمونہ کلام
سٹ منہ تے پانی دا چھٹا
شعبان جھلن شعبان
ڄم پل
پہلی مئی ١٩٩٤ء کوں رحیم یار خان وچ ڄمے۔
تعلیم
ایم اے سرائیکی، ایم اے اردو
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ہس نفرت خاص بناوٹ توں
شعبان جھلن شعبان
نمونہ کلام
ایں دور دے اپݨے رنگ ہن تہوں
شفقت بزدار
نمونہ کلام
نہ رنگت غرق کریندی ہے
شعبان جھلن شعبان
نمونہ کلام
توں مجنــوں تے لیلیٰ ہاں میں
شفقت بزدار
نمونہ کلام
کھا چٹڑیں وقت گزاریا ہس
شعبان جھلن شعبان
نمونہ کلام
شعبانؔ
شفقت بزدار
نمونہ کلام
سرتاج کوں نہ زلتیندی ہے
شعبان جھلن شعبان
غزل
تانگھ اچ ہے زمین کیݙے ڳئے
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ایکوں شوق مدینہ ڈیکھنڑ دا
شعبان جھلن شعبان
غزل
سائیں سانول ساݙی تاں خیر اے
او مٹھا او حسین کیݙے ڳئے
شفقت بزدار
نمونہ کلام
نہ فلماں ڈیکھنڑ ویندی ہے
شعبان جھلن شعبان
غزل
یار ساݙے جو کالے مشکی ہن
ٻول ڑی آستین کیݙے ڳئے
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ایندے حق ہمسائے سنجڑیندے نئیں
شعبان جھلن شعبان
غزل
مولوی گھن کے دین کیݙے ڳئے
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ایندی عادت محض پرانڑی ہے
شعبان جھلن شعبان
غزل
ہݨ خدا کر اچھا سخن ساݙا
شفقت بزدار
نمونہ کلام
جٹی دی ذات سیانی ہے
شعبان جھلن شعبان
غزل
سدھ نئیں ناقدین کیݙے ڳئے
شفقت بزدار
نمونہ کلام
پیغام اے سچا مچا ہے
شعبان جھلن شعبان
غزل
شعبان جھلݨ شعبانؔ
بند
ہک وار  ساݙو تئیں بھالیا ہا اونویں اَڄ تئیں  جھات اِچ رُل ڳئے ہیں
شفقت بزدار
نمونہ کلام
اوبخشیا ویسی جیں کھادا
شعبان جھلن شعبان
بند
اساں اپݨی ذات وسار کراہیں تیݙی ذات  دی  تات  اِچ  رُل  ڳئے ہیں
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ایں سئینڑ دا بچا کھچا اے
شعبان جھلن شعبان
بند
تیکوں ݙینہ دا سوجھلا دان کھڑے اساں رُل موئی رات اِچ رُل ڳئے ہیں
شمیم عارف قریشی دا آدر
حکایت
شمیم عارف قریشی
اساں شمیم عارف قریشی دے آدر وچ کٹھے تھئے'ایں دھرتی دے مہان ایں بندے کوں اساں پُھل وی پورے پیش نہ کیتے'اوندے کم تے کلام کوں تاریخ ذمے لاونڑ دی آلس کیتی'اونکوں وسارنڑ دا سانجھا اساں زور لایا پر نیت ساڈی توڑ نہ چڑھی'اساں ہک ڈینہ اوندے کیتے کٹھے تھئے'اوندی کافی تے گالھ تھئی تے چار گالھیں طے تھیاں
1)اساں جڈن وی اسمان تئیں ویسوں گڑگاڈے تے کٹھے ویسوں 2)اساں ککراں دے پُھل تے سندھ دی بلھنڑ دی قسم چیسوں 3)اساں رب کوں ایں وسوں دے سُنڑھپ موجب ڈیکھسوں 4) شمیم عارف قریشی دے ناں دا باغ لیسوں
شمیم عارف قریشی اُتھاہیں آ گیا ' اوں آکھیا " تہاڈا میں تھوریت ہاں جو تساں میکوں یاد کیتے ' ملتان دی ہک سیل بئی میں نال تہاڈے کرنڑاں چاہنداں "(رفعت عباس)
شعبان جھلن شعبان
بند
نوہی   مُہت  رکھیا   شعبانؔ   ساݙا  اساں  کُل   کائنات  اِچ  رُل ڳئے ہیں
شعبان جھلن شعبانؔ
تازہ کاری
ہولے تُوں مسکرا وحشت تھیوے
میــݙے کـــول آ وحشت تھیوے
وصــل دی کــوئی ڳال کـــریں ہا
ہاں پھٹے میـــݙا وحشت تھیوے
تانگھ صــــدیاں جینـدی رکھی
ٻول اوہو سݨــا وحشت تھیوے
ہک میں ہاں ٻیا وی میں ہاں اتھاں
الا  تُـــــوں  الا وحشت تھیوے
دل چُـــوں مہک دا جھــــولا آئے
مـونجھ ݙے ولا وحشت تھیوے
ساقی توں  پلا وحشت تھیوے
شعبان جھلن شعبان ونکی:سرائیکی شاعر