cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علامہ احمد سعید کاظمیؒ
علامہ سید احمد سعید کاظمیؒ (1913ء تا 4 جون 1986ء) ہک متبحر عالم دین ہن۔ انہاں نے تحریک پاکستان وچ حصہ گھدا تے جمیعت علمائے پاکستان، تنظیم المدارس اہل سنت پاکستان تے جماعت اہل سنت جیہی جماعتاں تے ادارے قائم کرݨ وچ کلیدی کردار ادا کیتا۔ انہاں کوں غزالئ زماں تے امام اہل سنت دے لقب نال یاد کیتا ویندا ہے۔
حالات زندگی
علامہ سید احمد سعید کاظمیؒ، مراد آباد انڈیا دے مضافاتی شہر امروہہ وچ جمعرات، 13 مارچ 1913 (04 ربیع الثانی 1331 ہجری کوں پیدا تھئے۔ احمد سعیدؒ حالی بچے ہن جݙݨ انہاں دے والد سید محمد مختار احمد شاہ کاظمیؒ انتقال کر گئے۔ انہاں دا نسب 35 پشتاں نال سیدنا امام موسی کاظمؒ نال تے 42 پشتاں نال سیدنا علی کرم اللہ وجہہ الکریم نال ونج ملدا ہے۔ سیدنا امام موسی کاظمؒ نال نسبت دی بنا تے انہاں کوں کاظمی آکھا ویندا ہے۔
اوائل 1935ء وچ اوہ ملتان دی طرف ہجرت کر گئے۔ ملتان وچ ،انہاں نے اپݨے ہی گھر وچ تدریس کا آغاز کیتا۔ نومبر 1935ء توں انہاں نے 18 سال تک لوہاری دروازے دے باہر مسجد حافظ فتح شیر، وچ خطبہ ݙتا۔ انہاں نے حضرت چپ شاہؒ دی مسجد وچ حدیث دا درس بخاری شریف دے بعد تکمیل مشکوۃ شریف شروع کیتی۔ اتھاں اوہ جلد ہی اپݨے علم دی وجہ توں عوام و خواص وچ مشہور تھی گئے۔ جماعت اہلسنت، جمعیت علمائے پاکستان تے دعوت اسلامی کون قائم کرݨ وچ انہاں دا خاص کردار ہے۔ انہاں نے بہاولپور اسلامیہ یونیورسٹی وچ ہک طویل مدت تک بحیثیت شیخ الحدیث تدریسی فرائض سر انجام ݙتے۔
4 جون 1986ء بمطابق 25 رمضان المبارک بروز بدھ 1406ء انہاں دا انتقال تھیا۔ عوام دی بہت بڑی تعداد نے انہاں دی نماز جنازہ سپورٹس گراؤنڈ ملتان وچ ادا کیتی تے انہاں کوں شاہی مسجد عیدگاہ دے پہلو وچ دفن کیتا گیا۔
خودکش حملیاں دی وجہ
خود کش کنیں وڈا مجرم او ہے جیرھا اوندی زھن سازی کریندے ،پولیس یا کوئ بیاء ادارہ انھیں دے پچھوں اینجھے زھن ساز ہن جیرھے ساری شطرنج کوں آپڑیں مطابق کھیڈدن اساں کاوڑ صرف آلہ کار تیں کاوڑکھڈدے ہیں حالانکہ او صرف چابی آلا کھلونا ہوندے ،ساہیوال دے واقعے میکوں بہوں ڈرا ڈتے ایویں لگدے جو ہُنڑ عوام دا صبر ختم تھی چکے ہُنڑ ہر ادارہ ہر سیاسی پنڈت سمجھ ونجے جو حالات اوکھے ہن خدا نہ کرے کوئ اینجھا بیاء واقعہ تھیوے نتاں تساں ڈیکھسو تہاکوں روڈیں تے گھیلا ویسی ،ساڈے مونھ چاٹاں جھل جھل رتے لال تھی گئین ،کراچی ءچ زندہ سڑدے ھوئے مزدور ،زینب جھیئاں ہزاراں بچیں دی لٹی ھوئ عصمت دا قرض باقی ھے ،اعظم سواتی دی جاگیر ءچ غریب دا قدم رکھنڑ یاد ھے،نقیب محسود دے قاتل دا سینہ چؤرا کرکے عدالت ءچ آونڑ نیں بھلیا،ساڈی دھرتی تیں تھیاء ہر ظلم یاد ھے ہُنڑ وقت ھے حساب دا میکوں لگدے بلال بلکل تیار ھے رات اندھاری مُکنڑ آلی ھے،آپڑیں بچے بیرون ملک بلہا کے ساڈے بچیں کوں مارنڑ آلے رھزنیں کنیں حساب گھدا ویسی تھر پارکر ءچ بُھکے بچے مار کے سٹیج تے کھڑ کے تقریراں نہ کر سگسو ،ماڈل ٹاؤن ءچ خون دی ہولی کھیڈ کے لیڈر نہ سڈویسو ،تبدیلی دا نعرہ مار کے ہر درندے کوں کچھ ءچ پاء کے مسیحا نہوے بنڑ سگدے ڈرو تھاڈا وقت اے گھلیجنڑ بہوں قریب ھے ،جمیل حیدری
سرائیکی لوک ادب دے رسالے
سرائیکی لوک ادب دے رسائل وچوں سرائیکی ادبی تحریک دے زیراہتمام "سرائیکی ادب" جیندے ایڈیٹر عمر علی خان بلوچ ہن۔ انہاں نے تحقیقی مضامین اتے مشتمل شمارہ نمبر 2 وچ سرائیکی ادبی تاریخ بارے موضوع وار مضامین شائع کیتے۔ انہاں سارے صنف وار ادبی تاریخ بارے تحقیقی مضامین دی ترتیب کجھ ایں فرحاں ہے۔
سرائیکی ادبی تاریخ / تذکرے دے صنفی اتے شخصی موضوع اُتے مشتمل ایہہ شمارہ 14 اگست 1984ء کوں 19۔بی رائٹرز کالونی ملتان توں چھپیا۔
"سرائیکی ادب دی مختصر تاریخ" ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دی کتاب ہے جیڑھی جو اپݨی نوعیت دے اعتبار نال پہلی کتاب ہے۔ 464 صفحات دی ایہہ کتاب سرائیکی پبلی کیشنز، مظفر گڑھ دی طرفوں اپریل 1986ء وچ چھپی اے۔ ایں مختصر ادبی تاریخ دے وچ اصناف ادب (لوگ گیت، مرثیہ، لغت، شعری مجموعے، تراجم، قصہ نگاری، ڈرامہ، صحافت، سفر نامہ، قاعدے، سرائیکی لغات، مزاحیہ نثر، ناول، افسانے) دی انچ انچ ونڈ کیتی ڳئی اے۔ ایندے علاوہ ادبی شخصیات دے کوائف اتے اشاریہ وی پیش کیتا ڳئے۔
"وادئ پنجند وچ صحافت" … علامہ محمد اعظم سعیدی دی کتاب ہے۔ جیڑھی، اگست 1985ء وچ سرائیکی اردو رائٹرز گلڈ، کراچی دی طرفوں چھاپی ڳئی ہے۔ جیندے وچ سرائیکی زبان و ادب بارے مضامین اتے ٻیا مواد چھاپݨ والے اخبارات و رسائل بارے تذکرہ کیتا ڳئے۔ جیڑھی جو پہلی واری، اگست 1984ء وچ، سرائیکی، اردو رائٹرز گلڈ آف پاکستان، کراچی دی طرفوں چھاپی ڳئی ہے۔ کتاب دے صفحات دی کل تعداد 96 ہے۔ ایں کتاب وچ وادئ پنجند وچوں چھپݨ والے اخبارات اتے رسائل بارے تحقیقی مواد پیش کیتا ڳئے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی لوک ادب دے رسالے
رخسانہ خان
رخسانہ خان (اردو: رخسانہ خان) (انگریزی: Rukhsana Khan) (ڄَمَّݨ دا سال: ۱۹۶۲ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلی اردو دی مہان٘دری ٻال ادب دی مصنف زنانی اَتے کہاݨی نویس ہِن۔
ابتدائی حیاتی
رخسانہ خان ١٩٦٢ء کُوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوہ ہِک پاکستانی ہِن جیڑھی کینیڈا وِچ رہن٘دی ہِن۔ اُوہ ٻالاں دی مصنف زنانی اَتے کہاݨی نویس ہِن جِنّھاں دی کہاݨیاں نے سبھے ثقافتاں دے ٻالاں کُوں مشرقی نسل دی ثقافتاں نال جوڑݨ دے قابل بݨایا ہِے۔
تحریری کَم کار
رخسانہ خان دے تحریری کَم کار دا اَغاز ایڈم ورلڈ ٻالاں دے ویڈیوز کِیتے ڳاݨے لِکھ تے تِھیا اِنّھاں دی کہاݨیاں میسج انٹرنیشنل اَتے کہاݨی رسالیاں وِچ شائع تھئیاں ہِن۔ ٻالاں دی اِنّھاں دی ایوارڈ یافتہ کتاباں وِچ تصویری کتاباں، مختصر کہاݨی دے مجموعے اَتے ناول شامل ہِن۔ اُوہ سوسائٹی آف چلڈرنز بک رائٹرز اینڈ السٹریٹر، رائٹرز یونین آف کینیڈا، کینسکاپ اَتے سٹوری ٹیلنگ ٹورنٹو دی رکن ہِن۔ رخسانہ خان بین الاقوامی کہاݨی آکھݨ آلے نیٹ ورک دی وی ممبر ہِن۔ رخسانہ خان کینیڈا وِچ ٻالاں دی مہان٘دری مصنف زنانی ہِن جیڑھی کہاݨیاں کُوں تنوع ݙساوݨ تے مرکوز ہِن۔ اِنّھاں دی کتاباں دا اطالوی اَتے جاپانی سمیت اݨ ڳِݨت ٻولیاں وِچ ترجمہ کِیتا ون٘ڄ چُکیا ہِے۔ اِنّھاں نے ڈنمارک، کوپن ہیگن وِچ ٢٠٠٨ء دے آئی بی بی وائی (بین الاقوامی بورڈ برائے کتب برائے نوڄواناں) دی عالمی کانگریس وِچ، تقریر دی اَزادی دے مقابلے وِچ ثقافتی حساسیت دے مقابلہ: اَزادنہ طور تے تخلیق کرݨ دا حق اَتے لوکاں دا احترام کرݨ دی توازن دے مُکھ نال ہِک تقریر پیش کِیتی۔
ناولز
•ڈہلنگ ، اف یو لو می وڈ یو پلیز پلیز، سمائل (1999) مختصر کہاݨیاں
•آ نیو لائف (2009)
مینی ونڈوز کو-آوتھرڈ ود ایلیزا کاربون اینڈ اوما
کرشناسوامی (2008)
مسلم چائلڈ(1999)
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:ٻالاں دے مصنف ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی ناول نگار ونکی:ناول نگار زنانیاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
سازشاں
thumb|ملتان دے علاقے دا پراݨا نقشہ thumb|سرائیکی وسیب
شازشاں ۔ صوبہ سرائیکستان دی تحریک کا باقاعدہ آغاز ١٩٦٢ اچ تھیا ، تے اوندے نال ہی شازشاں وی شروع تھی ڳیاں پہلے اے سمجھݨ دی لوڑ ھ ، کہ شازشاں کیوں کیتاں ڳیاں ، محرک (وجہ یا ضرورت) کیا ہائی؟؟؟ پاکستان بݨ تون پہلے تےبعد اچ سرائیکی وسیب دے خطے دی زمین دی ونڈ ویلہا (بندر بانٹ )کیتی ڳئی ، خیر پور سرائیکی ریاست (کلہوڑہ ، حکمراں ) سندھ کوں ݙے ݙتی ڳئی ، ملتان پہلے تے بعد اچ سرائیکی ریااست بہاولپور پنجاپ کوں ݙے ݙتی ڳئی ، کے پی کے کوں پاکستان تو پہلے ہی ڈی ّآئی خان ڈویژن ݙے ݙتا ڳیا ،بلوچستان کوں مکران تک دا علاقہ ݙے ݙتا ڳیا،
سرائیکیاں کوں ونڈݨ دی سازش
تحریک دے آغاز نال انھاں کوں خطرہ محسوس تھیا ، کہ سرائیکی اپݨی زمین واپس نہ گھن ونڄن ، سارے کٹھے تھی ڳئے ، تے پہلی شازش شروع تھی ڳئی ، کہ سرائیکیان کوں آپس اچ تقسیم کرو، لہذا بہاول پوریاں کوں اکھیا ڳیا ، کہ یار تساں تاں ریاستی او، سرائیکی تاں کائینی۔ دامان والیاں کوں اکھیا ڳیا، تساں تاں ڈیروی او، ملتاں الے واسیاں کوں آکھیا ڳیا بھرا تساں تاں ملتانی او، جھنگ والیاں کوں آکھیا ڳیا تساں جھنگوچی او، سرائیکی تاں کائنیوے ، سرائیکی قوم پرستاں تے سرائیکی عوام  نے رل تے سرائیکی دشمناں دی  ایں شازش کوں ناکام کر ݙتا ، تے الحمدللہ اج سارے لہجے والے خود کوں فخرا"سرائیکی سجھدن تے لکھدن
سرائیکی صوبہ تحریک
کجھ سال پہلے سرائیکی صوبہ تحریک زور پکڑیا، تے شازشی عناصر ول متحرک تھی ڳے ۔ ایں دفعہ عڄیب وغریب منتق نال  سامنے آئے ۔۔ ایں منتق تے میکوں تان کھل وی اندی اے۔۔۔۔ پنجاپیاں نے سرائیکیاں کو آکھݨ شروع کر ݙتا ، او پائی تسی پنجاپی او، پنجاپ اچ رہندے او۔ تے سرائیکی ، پنجاپی زبان دا اک لہجہ وا۔  تے توہاڈے اباواجداد پنجاپی سݨ ،۔۔  سرائیکیاں  نے ہک ہی جھٹکے اچ پرے چا ماریا ، تے آکھیا پیو ݙاݙا بدلݨ  توہاݙا کم ہوسے ، اسافا نہ ہا تے نہ ھ۔ اسان سرائیکی   ہاسے ، ہووں تے راہسوں
ایہو کجھ پتھاݨاں تے آکھیا ۔ یار تساں نسلی پٹھانر او ، بس توہاݙی زبان سرائیکی ھ، لیکن سرائیکیاں نے آکھیا ، چل او ے کوڑ ے پتھاݨو
سندھیاں نے کوشش کیتی بھا(بھرا) تساں اساݙے مساط او، تساں سندھی او سرائیکی سندھی دا لہجہ ھ ، اساݙے الفاظ وی ہکو ہن ، لیکن سرائیکیاں نے آکھیا تساں سندھی تے اساں سرائیکی ، ڳال ختم
بلوچ برادری
ہݨ باقی بچ ڳئے بلوچ ، انھاں دا طریقہ واردات وی اوہو۔ تساں نسلی بلوچ او ، لیکن الیندے سرائیکی او ، سرائیکی تاں ہک  زبان ھ بس ، تساں نسلی  بلوچ او ، اکثرتی سرائیکی واسیاں  نے انھاں کنوں ثبوت منگ تے رد کر ݙتا  لیکن بلوچاں  نے جہیڑے علاقے وچ تھوڑا زیادہ تعداد اچ ہن  مثلا" ،  راجن پور ، ڈیرہ غازی خان تے تونسہ اچ بلوچیت دی تبلیغ شروع کر ݙتی ۔ اٹے اچو نمک برابر نا سمجھ سرائیکی لوک کم علمی دی وجہ توں انھاں دے چکر اچ آ تے خود کوں بلوچ اکھݨ پئے ڳئے تے لکھݨ وی پئے ڳئے ،حالانکہ ، بلوچ خود حملہ آور ہن تے عرب نسل نال انھاں دا تعلق ھ، حلب (سوریہ سابقہ شام) ، یمن ، عرب امارات توں آئے ہووے لوک ہن ۔ گوادر تے کجھ ملحقہ علاقے وی  عرب نسل ، عرب لوکاں دی ملکیت ہن ، تے ایوب خان  نے قیمت ادا کر تے پاکستان اچ شامل کیتا ھا، تے عرباں نے وی پاکستان کوں  ہک مسلمان ملک سمجھ تے فروخت کیتا ھا،۔۔ تے این موضوع تے کافی مضمون شائع تھی چُکن ، کہ عرب نسل ذاتاں قوماں اچ سرائیکی لفظ نئیں ہو سگدا ، جہیڑے الفاط عربی زبان (حروف تہجی، حروف ابجد) اچ کائینی  او الفاظ کہی عربی قوم ذات اچ کائینا ہوسے
ݙاݙکی زبان
، ہک مثال اے ۔ ہک سراںیکی نوجوان جیندی عمر ٢٠ توں ٢٥ سال ھ، اندا پیو ٥٠ سال دا ہوسے ، تے ݙاݙا اگر زندہ ھ تاں ٧٥ سال دا (پاکستان دی عمر ٧٠ سال ھ) ، ہݨ اوں سرائیکی نوجوان نے کڈاہی وی گھر اچ تے پیو ݙاݙے کنوں  بلوچی ، پشتو، سندھی عربی  زبان  نی سݨی ، کوئی اونکو اکھے یار توں تاں پشتون، عرب سندھی یا  بلوچی ہی ،  کیا او من گھنسے؟؟؟؟ جواب کائینا،  کیا کوئی وی اپݨی مادری زبان بھل سگدے؟؟؟ اگر جواب ھ کائینا ، تاں ول اوندا پیو وی نا بھلیا  ہوسے ، تے نہ اوندا پرݙاݙا، جھر ݙاݙا اپݨی مادری زبان بھلیا ہوسے ،، مادری زبان  تان پرند  چرند وی ین بھلدے ،  ول انسان کینوے بھل سگدے ،، اگر کہی عربی یا افغانی کوں اکھو کہ یار توں تاں سرائیکی نسل ہی  یا پنجاپی نسل ہی ، بس تیݙی زبان عربی ھے،    تاں کیا من گھنسی ؟؟؟ ول سرائیکی کیوں منے بغیر ثبوت دے
دنیا
میں امریکہ اچ ݙٹھے ، پنجاہ سال توں رہݨ والا سکھ (قانونا" امریکی) تے اوندی اولاد پنجاپی سمجھدے تے الا وی سگدے۔ میں برطانیہ اچ ݙٹھے ، سٹھ سال توں  رہݨ والا کشمیری(قانونا" برطانوی) تے اوندے ٻال ہݨ وی کشمیری سمجھدن تے الیندن۔ میں سعودیہ اچ ݙٹھے ، سٹھ سال کیوں رہݨ والا سرائیکی  تے انھاں دے ٻال ہݨ وی سرائیکی  الیندن تے سمجھدن، حالانکہ انھاں کوں سعودی نیشنلٹی(قانونا" سعودی (تابعہ) وی مل چُکیے؟؟؟ تے اے سمجھ نی اندا ، کہ کوئی غیر سرائیکی نسل یا قوم سرائیکی وسیب اچ آ تے اپݨی مادری زبان کینوے بھل ویندے؟؟؟۔۔ ہر قوم ،نسل ، بندے (فرد) کوں حق حاصل کہ او اپݨی مادری زبان(مأ ٻولی) نال پیار کرے ، تے اے حق انھاں کنون کوئی نی کَھس سگدا۔ ۔۔۔۔۔ اے انسانی فطرت ھ ، کہ او مردیں دم تک اپݨی مأ ٻولی نی بھل سگدا۔۔۔۔۔۔۔۔۔؟؟؟ (By. G M Lakha)
. thumb|سرااج احمد ساغر thumb|غلام مرتضٰی لاکھا
لیاقت آباد
لیاقت آباد، ضلع میانوالی دے شہر پپلاں دا نواں ناں اے۔ ایندا ناں پپلاں ریلوے اسٹیشن دے قریب واقع قدیم "پیپل" دے درختاں دے کارݨ ہے مگر ہݨ بدل کے لیاقت آباد رکھا ڳیا اے۔ تاریخ علو والی از اعجاز علو والوی دے مطابق پپلاں (لیاقت آباد) 1993ء وچ تحصیل بݨی. ایندی حدود خوشاب، میانوالی، کلور کوٹ تے پہاڑ پور (خیبر پختونخوا) دے نال ملدن۔ وݙے آبادی والے علاقیاں وچ پپلاں (لیاقت آباد)، کندیاں (میانوالی دے بعد سب توں وݙی آبادی) تے ہرنولی ہن۔ پپلاں شہر دریائے سندھ دے کنارے تے واقع ہے۔ چشمہ نیوکلیئر پاور پلانٹ تحصیل پپلاں وچ واقع ہے۔ برادریاں وچ بلوچ، پٹھان، ڄٹ ،اعواݨ ،راجپوت تے سید آباد ہن۔ شہر دی اکثریتی آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے۔ علاقے دے وݙے فصلاں مُنگی، کپاہ، دالاں تے کݨک ہن۔
کشمور
کشمور ضلع کشمور دا مرکز وی ہے۔ ٢٠٠٤ء وچ ضلع بݨیا ہے، پہلے ضلع جیکب آباد وچ شامل ہائی۔
کشمور دی زبان سرائیکی ہے۔
احسان الرحمان مزاری ایم این اے ہن۔
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ دولت فاطمیہ دا نانواں خلیفہ تے اسمٰعیلیاں (اسماعیلیہ مستعلیہ، موجودہ بوہری مذہب) دا انیہواں امام (487ھ تا 495ھ) اے.
مستنصر دی وفات دے بعد اس دے اکیہ سالہ لڑکے کوں خلیفہ بݨا ݙتا گیا، اس فیصلے کوں مستنصر دے وݙے لڑکے نزار نے نہ منا تے بھڄ کے اسکندریہ چلا گیا ۔
نزار دا اسکندریہ تے قبضہ
نزار نے اسکندریہ دے والی کوں ترغیب و لالچ دے ذریعے اپݨے نال ملا گھدا تے اسکندریہ تے نزار دا قبضہ تھی گیا۔ نزار نے المصطفیٰ الدین اللہ دا لقب اختیار کر گھدا۔ نزار دے مقابلے کیتے افضل نے 488ھ وچ ہک لشکر گھن کے مصر دا محاصرہ کر گھدا۔ فریقین وچ معتدد معرکے تھئے، ابتدا وچ نزاریاں کوں کامیابی تھئی تے اوہ قاہرہ دے قرب و جوار تک آ گئے۔ لیکن افضل ہک ݙوجھا لشکر تریتب ݙے کے دوبارہ جنگ کیتے لیے تیار تھی گیا تے اسکندریہ روانہ تھیا۔ اس دفعہ نزار دے اکثر ساتھی اس دا ساتھ چھوڑ گئے۔ نزار نے مقابلے دی تاب نہ گھن کے ہتھیار سٹے تے امان طلب کیتی۔ افضل نے اینکوں امان ݙتی تے گرفتار کر کے قاہرہ بھیج ݙتا۔ مستعلی نے نزار کوں ݙو دیواراں دے درمیان کھڑا کر کے چݨ ݙتا۔ گو نزار ناکام ریہا لیکن اسمٰعیلیاں وچ ہک فرقہ نزاریہ وجود وچ آ گیا۔ جیہڑا ابتدا وچ حشیشین سݙویندا ہئی تے ہݨ آغا خانی دے ناں نال مشہور اے ۔
وفات
495ھ وچ مستعلی دا انتقال تھی گیا۔ اس وقت اس دی عمر اٹھاوی یا چھوی سال ہئی۔ آکھا ویندا ہے کہ کہیں نے اونکوں زہر ݙے ݙتا یا کہیں ٻئے طریقہ نال خفیہ طور تے اونکوں مار ݙتا گیا۔ اوہ اپنے باپ کی طرح محل میں رہتا تھا اور حکومتی معاملات وچ حصہ نہ گھندا ہئی ۔
ہارون بن مُوسیٰ
ہارون بن موسیٰ: سَبھ تُوں پہلے اساں مُلتان دے ہِک وَݙے دینی شاعر ہارون بن موسیٰ مُلتانی دا تذکرہ کرین٘دوں.ہن٘دوستان دے عظیم عربی شُعراء دا تذکرہ کرین٘دیں ہوئیں ڈاکٹرحامد علی خان آہدن 'میݙی نظر وچ ہن٘دوستان دا سَبھ تُوں پہلا ٻہوں وَݙا عربی شاعر ہارون بن موسیٰ مُلتانی ہن جاحظ اُونکوں مُلتان تے اُون٘دے نیڑے تیڑے دا سَبھ تُوں وَݙا شاعر قرار ݙتے.اُ٘ون٘دے قصائد تے مُختلف عربی اشعار جاحظ نے'"کتاب کیواں"'وچ نقل کیتن.میرحسان الحیدری تاریخ سن٘دھ دے مُصنف مولانا مُظفرندّوی دے حوالے نال آہدن کہ تمام مورخین دا ایں ڳالھ تے اتفاق ہےکہ ہارون بن مُوسیٰ مُلتانی عربی دے علاوہ مقامی زبان مُلتانی وچ وی شعرآہدا ہَئ تے مقامی ٻُولی دے اشعار بزم تُوں زیادہ رزم نال تعلق رکھدے ہن.ایں لحاظ نال ہارون بن موسیٰ مُلتانی سَتویں صَدی عیسوی دا پہلا سرائیکی شاعر اے
سیلاب 2014ء
thumb|سیلاب دا سیٹلائٹ ویو
ستمبر 2014 وچ کشمیر دے علاقے وچ موسم برسات دی بے پناہ بارشاں نال سیلاب آیا ہئی۔ بھارت وچ مقبوضہ جموں تے کشمیر دے علاقے تے پاکستان وچ آزاد کشمیر، گلگت بلتستان تے پنجاب دے علاقے سب توں زیادہ متائثر تھئے۔ 7 ستمبر 2014 تک بھارت وچ 200 دے قریب جبکہ پاکستان وچ 205 دے قریب لوگ سیلاب دی وجہ نال ہلاک تھئے ہن۔ بھارت دے محکمہ داخلہ دے مطابق ریاست جموں و کشمیر وچ ہزاراں دیہات بارشاں توں متاثر تھئے ہن تے 350 دیہات پاݨی دے تلے ٻݙ ڳن۔ کل 1 لاکھ 30 ہزار افراد کوں سیلاب وچوں کڈھیا گیا جنہاں وچ سری نگر شہر توں 87000 افراد شامل ہن۔ سری نگر دے بہت سارے حصے تے اہم سڑکاں وی زیرِ آب آ گئیاں ہن۔
کشمالہ انجم
کشمالہ انجم، ہک اداکارہ تے ماڈل اے. سرائیکی گیتاں وچ وی مادلنگ کریندی اے، اصغر بہاولپوری نال ہک خوبصورت سرائیکی کافی وچ ماڈلنگ کیتی ہیسی. تعلق بہاولپور شہر نال اے. اے سرائیکی کافی حضرت خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ دی دے کلام وچوں منتخب کیتی ڳئی جینکوں خان پور کٹورہ نال تعلق رکھݨ والے ہک معروف کلاسیکل سرائیکی ڳوئیے نے ڳایا. اینکوں لاہور دے شاہی قلعے وچ پکچرائز کیتا ڳیا. لاہور دے شاہی قلعے تے ایں خوبصورت گیت دی پکچرائزنگ ہک کمال شاہکار اے.
او کافی درج ذیل اے:
ہر دل جو دلدار، یار مُہنجو
سوہنڑیاں جو سردار، یار مُہنجو ........
کِتھ منصور تے دار، یار مُہنجو ........
آپ چُھپاوے راز حقیقی
آپ کرے اِظہار، یار مُہنجو ........
کِتھ بُلبُل کِتھ گُل جی صورت
برگ کِتھاں کِتھ خار، یار مُہنجو ........
کِتھ سُرخی کِتھ ناز نزاکت
کِتھ کجلا کِتھ دھار، یار مُہنجو ........
کِتھ ڈھولک کِتھ تان ترانہ
کِتھ عابد کِتھ نفل دوگانہ
کِتھ کیفی میخوار، یار مُہنجو ........
کِتھ عاشق کِتھ درد کشالے
سیویاں
اٹے یا میدے کوں پاݨی وچ مل کے تے اینکوں چنگی طرح رسا کے کہیں گھڑے یا ہک سادہ مشین دے ذریعے اٹے کوں وٹ ݙے کے لمبے تے باریک دھاڳے دی طرح لڑی بݨا کے تے انہاں لڑیاں دے لچھے بݨا کے جیہڑی چیز بݨدی اے اونکوں سیویاں آکھدن. انہاں دی ہک ݙوجھی شکل کوں جوڑے آکھدن جیہڑے لمبے لچھے دار ہووݨ دی بجائے چھوٹے چھوٹے ٹوٹیاں دی صورت وچ بݨائے ویندن.
کشمالہ انجم
یار فرید نہیں وچ پردے
سیویاں
سیویاں کوں ڳڑ یا کھنڈ وچ دیسی گھیو وچ وی پکایا ویندے تے انہاں کوں اکال کے، کھیر پا کے اتے کھنڈ پا کے وی کھادا ویندے. ایہو طریقہ جوّڑے پکاوݨ دا وی اے. لیکن جوّڑیاں کوں کجھ زیادہ بھنیا ویندے. عیدالفطر یا چھوٹی عید دی خاص سوغات سرائیکی وسیب وچ ایہے سیویاں ای ہوندن.
جاوید حسین شاہ
سید جاوید حسین شاہ، بھکر نال تعلق رکھݨ والے ہک لکھاری تے محقق ہن۔
کشمالہ انجم
خود پردہ ہے یار، یار مُہنجو
فیض روکھڑی
ڄم پل
میانوالی وچ راہندے
کشمالہ انجم
کشمالہ انجم، اداکاری دے فن وچ کمال مہارت رکھݨ والی ہک پرکشش تے خوبرو اداکارہ اے. بنیادی تعلق بہاولپور شہر نال اے مگر ہݨ لاہور وچ رہائش پذیر اے.
حوالے
ونکی:کشمالہ انجم
فیض روکھڑی
نمونہ کلام
قابل غور سرائیکی نظم
اس دنیا دا اُوپرا  رواج ہے۔
گُنگی نگری تے ڈوریاں دا راج ہے۔
اِتھے گل کوئ کرے چا سِیاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھِدن۔
سارے جگ دے وَڈیرے بائیمان ہن۔
ہک ڈوجھے کوں لَڑیندے شیطان ہِن۔
بَھا بَلدی تے سَٹے کوئ پاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھدِن۔
اس گل دی تَہہ تے کوݨ اَپڑے۔
بھانویں مَنگ۔پِن کے وی گِھنو کپڑے۔
جے گھر وچ تاݨے چا کوئ تاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھدن۔
رناں ٹھگݨ دے نویں رنگ گولے ہِن۔
گھر۔گھر وچ بیوٹی۔پالر کھولے ہِن
اِیہا کم جے کوئ کَرے چا نِیاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھِدن۔
اج رَنگلے۔پَلنگ کِتھے رہ گئے۔
اج منجھے دی کوئ چھکے چا وڈاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھِدن
ہِک دور ہائی جو رَلے سارے باہندے ہَسے۔
ھکے چُلہے اُتے باہ کے روٹی کھاندے ہَسے
فیض گزری سݨاوے چا کہاݨی تاں لوک اونکوپاگل آکھدن۔
ہک پُل روکھڑی دا
(دلچسپ سرائیکی نظم۔ھک پُل روکھڑی دا)
کئ صدیاں توں پل نَہر دا ہائی
اتھوں لانگا روکھڑی شَہر دا ہائی
کافی عرصے تو بیمار ہائی
کھڑے ہووَݨ توں لاچار ہائی
اَگوں پاݨی دا وی  زور ہائیی
اُتوں پل شودا کمزور ہآئی
کُل گِٹے گُوڈے ہَل گئے ہس
شودا رات ڈیاں کُرلاندا ہائی
درداں تو اُٹھدا باندہ ہائی
نا کوئ اس دی گل بات سُݨیں
نا اس دے کوئ جذبات سُݨیں
پہلے کلمہ شہادت پڑھدے ہسے
نالے دل کوں وی سمجھیندے ہسے
بس ساہ بند کرکے لنگ ویندے
کر موت دے نال جو جنگ ویندے
کئ سال اے سلسلہ چَلدا رۓ
ساڈا ہوش ہواس وی رَلدا رئے
کئ وڈ۔۔وڈیرے آندے رائے
خالی سیلفیاں بݨوانے رائے
ھک جاندا ڈوجھا آندا ہائی
گلاں نال پُلا پکاندا ہائی
کدی میڈیا والے آویندے
زخماں تے مرچاں لا ویندے
ھک ڈیہہ زخماں توں چور ہوکے
حالات کولوں مجبور ہو کے
کوئ رات دا پچھلا پار ہائی
اونکو ہک ڈیہہ سخت بخار ہائی
بلآخر ہمت ہار گیا اے
ڈھا آخر گوڈاں بھار گیااے
جاں وڈلے اٹھا شار ہائی
پل پیا کنڈھ دے بھار ہائی
گل پہنچ گئ میڈیا والاں
کُل روکھڑی شار دے بالاں تے
اتوں ۔D.C..A.C اَپڑ گئے
گل میڈیا والے پکَڑ گئے
ساڈے ایم۔پی۔اے۔نوں خیال آیا
سوہݨا بَھج پُلساں دے نال آیا
ونج پہنچی گَال وزیراعظم تے
اس پل دا کم اج کل کرݨا اے۔
اے سارے آمیں کریندے رئے
اس گل کوں مہینا گزر گیا۔
پل اجے۔ وی انجے آر پیا اے
اساں نت پٹڑی توں ویندے ہاں
سر مٹیاں نال بھریندے ہاں
اے کم ہائی نہر دے محکمے دا۔
اِس لُٹ۔لُٹِیر دے محکمے دا
ساڈے کُل بےکار سیاسی ہن
اے رشوت باج نئ کم کردے
دل گلاں۔نال نرم کردے
اساں پئے عذاب تے چڑھے ہاں
پَئے سیاسیاں تے اُکا سَڑے ہاں۔
جڈاں آیا موقع ووٹاں دا
پھٹکار ہوسی ہِکا سوٹاں دا
اونکوں ووٹ نا بلکل یار ڈیسوں
اوندے گل جتیاں دے یار پیسوں۔
اے فیصلہ سارے شار دا ہے
اے فیض ساڈے غمخار دا ہے
شاعر۔۔فیض روکھڑی۔ ونکی:سرائیکی شاعر
ہالی وڈ
thumb|Aerial Hollywood Sign ہالی ووڈ دی فلمی صنعت دنیا بھر دی فلمی صنعت دا مصدر قرار ݙتی ویندی ہے تے فلمی صنعت دے ایں قدیم تے اہم شہر دی پہچاݨ میلاں دوروں نظر آوݨ والا پہاڑی تے نصب "ہالی ووڈ" دا ایہ نشان ہے جیندے معدوم تھیوݨ دے خدشات ہݨ ختم تھی ڳن تے ایہ نشان اینہی طرح اپݨی جگہ موجود رہسی۔
ہالی وڈ دے مشہور فلماں
قلوپطرہ (ہالی وڈ فلم)
صفت عددی
صفت عددی اسم صفت دی قسم ہے۔
اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو جیویں صفت کوں اسم  ڳݨیا ویندے اونویں ای عدد کوں وی اسم دے زمرے ئِ چ شامل کیتا ویندے۔ ایں طرحاں عدد وی کہیں موصوف کنوں پہلوں آ کرئیں صفت دا کم ݙیندن۔ یعنی جئیں ویلھے اعداد کہیں شئے یا کہیں جاندار دے شمار (یعنی گنتری) ، انداز (یعنی ترتیب)، درجے یا جاء (یعنی مقام) کوں نشابر کریندن تاں وت او اتھاں صفت ڳݨیے ویندن۔ در اصل عدددی تعریف تاں کجھ ایں ہے جو "عدد ہک ایجھیاں اسم ئِ جہڑا جو کہیں معدود (یعنی ڳݨیے ون٘ڄݨ آلے) دی تعداد کوں ظاہر کریندے "مثال دے طو ر تے چار آدمی ، پنج گھوڑے، چھی اُٹھ، ݙہ انڈے، ویہہ کرسیاں وغیرہ وغیرہ۔ انھیں مثالیں  چار ، پنج ، چھی، ݙہ تے ویہہ عدد ہن جݙاں جو آدمی ، گھوڑے، اُٹھ، انڈے تے کرسیاںمعدود سݙئے ویندن۔ ایویں ای صفت عددی دی تعریف کجھ ایں ہے جو "صفت عددی او صفت اے جہڑی جو اپݨے موصوف دی ڳنتری ، اوندی ترتیب، اوندے درجے یا انداز یا اوندے مقام یا جاء کوں نشابر کریندی ئِ۔مثال دے طور تے پہلا سبق، پنجواں گھر، ستواں اُٹھ ، ادھی روٹی، پوݨا روپیہ، چوڑا دھاگہ۔ ݙو ہیں پتر‘ چارے دھیریں تے اَٹھے جوان وغیرہ۔ انھیں مثالیں ء ِ چ پہلا،پنجواں، ستواں، ادھی ، پوݨا، چوڑا، ݙوہیں، تے اٹھے عددی صفتاں ہِن۔ جݙاں جو سبق، گھر، اٹھ، روٹی، روپیہ، دھاگہ ، پتر، دھیریں تے جوان موصوف ہِن۔اسم عدد تے صفت عددی دیں اتے ݙتیں ڳئیں تعریفیں کنوں اے ڳالھ نتر کے سامݨے آندی ئِ جو اسم عدد تے صفت عددی ئِ چ جتھاں ݙونگھا ڳانڈھا موجود ئِ‘ اتھاں انھیں دے وچکار ہک واضح فرق وی موجود ئِ۔ او فرق اے ہے جو اسم عدد کنوں مراد کہیں وی معدود دی مطلق تعداد ئِ۔ جݙاں جو صفت عددی ئِ چ اینہہ تعداد دی پوری پوری ترتیب ، اوندا انداز تے اوندا مقام یا درجہ وی پاتا ویندے۔ جیویں جو اتے ݙتئیں ڳئیں مثالیں کنوں اے ڳالھ نشابر تھی کے سامݨے آ ڳئی ئِ۔
اینہہ وضاحت دے بعد اساں ݙہدے ہئیں جو اعداد ݙوقسمی ہوندن۔ ہکڑے او جہڑے جو کہیں شے دی صحیح تعداد ݙسیندن او "معین اعداد"اکھیندن۔ تے ݙوجھے او اعداد جہڑے جو کہیں شئے دی ٹھیک ٹھیک تعداد نھیٔں ݙسیندے غیر معین اعداد سݙیندن۔ جیویں جو کجھ لوک ، کئی ݙنگر، ٻہوں کتاباں، تھوڑا پاݨی ، ڈھیر انب، یکے چھوہر ٻہوں ساریاں رناں وغیرہ وغیرہ۔
صفت عددی ذاتی
۱۔ صفت عددی ذاتی ، شماری یا معمولی دے طور تے ورتیے ون٘ڄݨ آلے او اعداد جݙاں فاعل دے طور تے آندن تاں وت انھیں دی اینہہ حالت کوں فاعلی حالت آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ملاحظہ ہوون۔ ۱۔ ہک گھوڑا بھڄداپئے  ۲۔ چار آدمی شہتیر چئی کھڑن۳۔ ویہہ روٹیاں پک چکئین۔۴۔ سومزدور کم کریندے پئین۵۔ لکھ روپے ڳݨ گھِن۔ وغیرہ وغیرہ
انھیں جملئیں ہک ، چار ، ویہہ، سو تے لکھ اعداد فاعلی حالت ء ِ چ ورتیے ڳین۔ہک کنوں سو تئیں سرائیکی اعداد دی فاعلی حالت ئِ چ گنتری کجھ ایں ہے۔
ہک ، ݙو یا ݙوں ، ترے، چار، پنج، چھی، ست، اٹھ، نوں، ݙہ، یارھاں، ٻارھاں ، تیرھاں، چوݙاں، پندھراں، سولھاں، ستارھاں، اٹھارھاں، انویہہ، ویہہ، اکویہہ ، ٻاویہہ، تریویہہ، چویہہ، پنجویہہ، چھویہہ، ستاویہہ، اٹھاویہہ، انتریہہ، تریہہ، اکتریہہ، ٻتریہہ، تینتریہہ، چونتریہہ، پینتریہہ، چھتریہہ، ستتریہہ، اٹھتریہہ، انتالی، چالھی، اکتالی، ٻتالھی ، ترتالی، چتالی ، پنجتالی، چھتالی، سنتالی ، اٹھتالی، انونجھاہ، پنجھاہ، اکونجھاہ، ٻاونجھاہ، ترونجھاہ، چرنجھاہ، پنونجھاہ، چھونجھاہ، ستونجھاہ، اٹھونجھا، انائٹھ، سٹھ، اکائٹھ، ٻائٹھ، تریئٹھ، چرائٹھ، پنجائٹھ، چھیائٹھ، ستائٹھ، اٹھائٹھ، انتر، ستر، اکتر، ٻہتر، تہتر، چہتر، پنجہتر، چھہتر، ستتر، اٹھہتر، اناسی، اسی، اکاسی، ٻیاسی، تریاسی، چراسی، پنجاسی، چھیاسی، ستاسی، اٹھاسی، انانوے، نوے، اکانوے، ٻیانوے، تریانوے، چرانوے، پنجانوے، چھیانوے، ستانوے، اٹھانوے، نڑانوے یا ودھانوے، سو۔
سوکنوں اڳوں گنتری کیتے سویں دی تعداد دے اڳوں ہک کنوں نڑانوے تئیں اعداد ڳنڈھ ݙتے ویندن ۔ جیویں جو ہک سو ہک ، ہک سو پنج، ہک سو ستر، ݙو سو اکونجھاہ ، ترے سو اسی، چار سو نوے ، اٹھ سو چالھی، نو سونڑانوے، نوسونڑانوے دے اڳو ں آلا ہندسہ ہزار ہوسی۔ ہزار دے بعد ݙہ ہزار وت لکھ، ݙہ لکھ، کروڑ، ݙہ کروڑ، ارب، ݙہ ارب، کھرب، ݙہ کھرب، نیل، ݙہ نیل، پدم
علیٰ ہٰذالقیاس اے ڳنتری جاری رہسی۔ ݙہ شئیں کوں کٹھا کر کے ݙہاکا، ویہیں کوں وہارایا ویہاں تے سویں کوں سینکڑہ وی آکھیا ویندے۔ جݙاں ٻارھیں شئیں دے مجموعے کوں درجن ، ویہیں شئیں دے مجموعے کوں کوڑی آکھیا ویندے ایں ای سو سالیں دے مجموعے کوں صدی سݙیا ویندے۔ ساݙے دیہاتی وسیب دے لوک اڄاں تئیں ڳنتری "ویہاں"دے حساب نال کریندن۔ مثال دے طور تے چالھی کوں ݙوویہاں ، سٹھ کوں ترے ویہاں اسی کوں چار ویہاں تے سو کوں پنج ویہاں ۔ سرائیکی زبان دا ہک خاص محاورہ ئِ جو"صبر کر‘سئیں کوں لگ پتہ ویسی جو کتنے ویہاں سو تھیندے۔
اے ہک دلچسپ حقیقت ئِ جو برصغیر پاک وہند ئِ چ ٻولیں ون٘ڄݨ آلیں اکثر زبانیں دے اکھر(ہندسے) عام طور تے سنسکرت کنوں ای وجودئِ چ آئیں۔ جݙاں جو اساں سرائیکی زبان دے اکھریں (ہندسئیں) دا پیرا چیندے ہیں تاں اے کھر ا وی سنسکرت اکھریں تئیں ون٘ڄ پُڄدے۔ ݙوجھے لوظیںئِ چ سرائیکی اکھر سنسکرت یا ہندی اکھریں کنوں ماخوذہن۔ تھیا کجھ ایں ہے جو سنسکرت کنوں پراکرت اکھر اخذ کیتے ڳین۔ جݙاں جو پراکرت اکھریں کنوں ہندی تے وت ہندی اکھریں کنوں سرائیکی اکھروجود  ئِ چ آئین۔ وترے وترے اکھریں دی بݨت دی کہاݨی دابیان دلچسپی کنوں خالی کائینی تاں وت اَؤ ݙہدے ہیں جو اے اکھرکیویں وجودئِ چ آئین۔
ہندسے
سنسکرت
پراکرت
ہندی
سرائیکی
1
ایکن
ایکا
ایک
ہک
دوا، دوی
دو
ݙو، ݙوں
3
تری
تلی،ترنی
تین
ترے
4
چتر
چتاری، چتار
چار
5
پنجن
پانچا
پانج
6
شش
چھ
چھی
7
سپتن
ستا
سات
ست
8
آشٹن
اٹھا
آٹھ
اٹھ
نوا، نون
نا
نو
نوں
10
دشن
دسا
دس
ݙہ
اتے ݙتی ڳئی جدول کوں ݙیکھݨ نال اے پتہ لڳدے جو پراکرت اکھریں کنوں ہندی اکھر بݨاوݨ سانگے پراکرت اکھریں دے اخیر لے حروف علت عام طور تے حذف کر ݙتے ڳین۔ جݙاں جودرمیانی حروف تے زور ݙتا ڳیے۔ جیویں جو ایکا، پانچا، چھا، ستا، اٹھا، ناتے، دسا دا اخیری حرف علت ’’الف‘‘حذف کر ݙتا ڳیے۔ جݙاں جو ترنی تے چتار  تھوڑی جھئیں تبدیلی کر کے انھیں کوں تین چار بݨا گھِدا ڳئے۔ پر دو کوں دوا ای رہݨ ݙتا ڳئے۔ ہݨ اساں ہک کنوں داہ تئیں سرائیکی اکھریں دی بݨت تے غور کریندے ہیں۔
ہک: ہندی دا پہلا اکھر سنسکرت دے ایکن تے پراکرت دے ایکا کنوں ماخوذ ئِ۔ جݙاں جو سرائیکی دا اکھر ہندی اکھر دے پہلے الف کوں"ہ"نال بدل ݙیوݨ نال وجودء ِ چ ائے۔
ݙو: ہندی دے ݙوجھے اکھر’’دو‘‘  دی’’د‘‘کوں ’’ݙ‘‘ ئِ چ تبدیل کر کے سرائیکی دا ݙوجھا اکھر ݙو بݨایا ڳئے۔ جݙاں جو ہندی دا ݙوجھا اکھر سنسکرت دے اخیر لے’’الف‘‘کوں حذف کر کے بݨایا ڳئے۔
ترے: سنسکرت دے تریجھے اکھر’’تری‘‘دی اخیرلی یائے معروف کوں یائے مجہول ’’ے‘‘نال بدل کرئیں سرائیکی دا تریجھا اکھر بݨایا ڳئے۔
چار: پراکرت کنوں بݨݨ آلے ہندی دے چوتھے اکھر’’چار‘‘کوں بعینہ سرائیکی دا چوتھا اکھر تسلیم کر گھِدا ڳئے۔
پنج: سنسکرت دے پنجویں اکھر’’پنجݨ‘‘دی اخیرلی’’ݨ‘‘کوںحذف کر کے سرائیکی دا پنجواں اکھر ’’پنج‘‘بݨایا ڳئے۔
چھی: پراکرت دے چھیویں اکھر ’’چھا‘‘دے’’الف‘‘کوںیائے معروف(ی) ئِ چ بدل کرئیں سرائیکی دا چھیواں اکھر بݨایا ڳئے۔
ست: پراکرت دے ستویں اکھر’’ستا‘‘دا ’’الف‘‘حذف کر ݙتا ڳئے۔ ایں طرحاں سرائیکی داستواں اکھر وجود ئِ چ آڳئے۔
اَٹھ: ہندی دے اٹھوئیں اکھراٹھادے اخیر لے ’’الفـ‘‘کوںحذف کر کے سرائیکی دا اٹھواں کھر ’’اٹھ ‘‘بݨایا ڳئے۔
ݙہ: فارسی زبان دے ݙہویں اکھر’’دہ‘‘کوں سرائیکی لہجے دے ݙہویں اکھر’’ݙہ‘‘ ئِ چ بدل ݙتا ڳئے یا پراکرت دا ’’دسا‘‘وگڑ کرئیں سرائیکی دا"’’ݙہ‘‘بݨیے۔
اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو سنسکرت دا پہلا اکھر’’ایکن‘‘ݙو لوظیں ای تے کن دا مرکب ئِ۔ سنسکرت ’’ ای‘‘دا معنی’’آوݨ‘‘تے کن دا معنی’’ون٘ڄݨ‘‘ہے۔ لہٰذا ’’ایکن‘‘دا مطلب اے تھیا جو ’’آپیں ای آوے تے آپیں ای ون٘ڄے‘‘ݙوجھے لوظیں   ئِ چ’’ہکلّا آوے تے ہکلّا ون٘ڄے‘‘کتنی دلچسپ ڳالھ ئِ جو ہک کنوں نوں تئیںہندے (اکھر) کلھے کلھے ہن یعنی انھیں نال کوئی ݙوجھا اکھر شامل کائینی۔ جݙاں جو نوں کنوں اڳوں بݨݨ آلے سارے دے سارے ذاتی ، شماری یا معمولی اعداد ݙویا ݙو کنوں زائد اکھریں نال مل کرئیں بݨدن۔ ہݨ اتھاں ݙاہ دے اڳوں آوݨ آلے اعداد دی جدول ݙتی ویندی ئِ تاں جو انھیں دی بݨت کوں سمجھݨ  آساں رہوے۔
11
اکادشن
ایارہا
گیارہ
یارھاں
12
دوادشن
وارہا
بارہ
ٻارھاں
13
تریودشن
تیرہ
تیرھاں
14
چتردشن
چودہا
چودہ
چوݙاں
15
پن رہا
پندرہ
پندھراں
16
شودشن
سورہا
سولہ
سولھاں
17
سپٹ دشن
سترہا
سترہ
ستارھاں
18
اشٹ دشن
اٹھارہا
اٹھارہ
اٹھاراں
ان ویں شتی
ایکونوی سئی
انیس
انویہہ
20
ویں شتی
وی سئی
بیس
ویہہ
30
تریں شت
تیسا
تیس
40
چت واریں شت
چالیس
چالھی
50
پنچاشت
پان ناسا
پچاس
پنجاہ
60
شش ٹی
سٹھی
ساٹھ
سٹھ
70
سب تتی
ستری
ستر
80
اشتی
اسی ای
اسی
90
نوتی
ناوے
نوے
100
شت
سو
1000
سھسر
سھس
ہزار
1000,00
لکش
........
لاکھ(سو ہزار)
لکھ(سوہزار)
1000,00,00
سھسر لکش
کروڑ(سولاکھ)
کروڑ(سو لکھ)
1000,00,00,00
اربد
ارب(سو کروڑ)
1000,00,00,00,00
کھرو
کھرب(سو ارب)
شت کھرو
نیل(سوکھرب)
1000,00,00,00,00,00,00
.......
پدم(سو نیل)
اے ڳالھ قابل غور ئِ جو اساں جݙاں اتے ݙتی ڳئی جدول کوں ݙہدے ہیں تاں اے ڳالھ نشابر تھی کرئیں سامݨے آ ویندی ئِ جو انویہہ، ویہہ کنوں ہک ہندسہ گھٹ ئِ ۔ انتریہہ تریہہ کنوں ہک ہندسہ گھٹ ‘انتالی چالھی کنوں ہک ہندسہ گھٹ ئِ۔ انواجھا ، پنجھاہ کنوں ہک ہندسہ گھٹ اے۔ انئٹھ سٹھ کنوں ہک ہندسہ گھٹ ئِ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ ہر دہائی آلے ہندسے کنوں پہلوں آوݨ آلے ہندسے نال "اُن "دا سابقہ ڳنڈھ ݙتا ڳیے۔ یعنی انویہہ=اُن+ویہہ، انتریہہ=اُن +تریہہ وغیرہ وغیرہ۔ سوال پیدا تھیندے جو آخر ایں کیویں کیتا ڳیے ؟ اینہہ دا جواب اے ہے جو سنسکرت ئِ چ۔ ’’اُن‘‘دا معنی ئِ’’ہک گھٹ‘‘لہٰذا جہڑے ہندسیں نال ’’اُن‘‘دا سابقہ ڳنڈھیا ڳئے او ہندسے اپݨے اڳوں آوݨ آلے ہندسے کن’’ہک گھٹ‘‘ہن۔ یعنی انویہہ، ویہہ کنوں ہک ہندسہ گھٹ ئِ۔ تے انتریہہ، تریہہ کنوں ہک ہندسہ گھٹ ئِ۔ ایویں ای تمام دہائیں آلیں ہندسیں کنوں ’’اُن‘‘دے سابقے آلے ہندسے ہک گھٹ ہن۔
2۔ جے کر موصوف جمع ہووے تاں وت صفت ذاتی ، شماری یا معمولی دی عددی صورت وی جمع تھی ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ملاحظہ ہوون۔
۱۔ ٻارھیں غلامیں جھڳا سن٘ڄ۔ ۲۔ ویہیں روپئیں دے انگور گھِن آ۳۔ سخی سرورؒ دے میلے ئِ چ ہزاریں لوکیں دا کٹھ ہوندے۔۴۔پنجیں ڳائیں دا ٻس ایہو جِتی کھیر ئِ۔۵۔ سویں منجھیں دی مہاڳ دا سئیں، پر جُود خس نئیں۔
اُتے ݙتیں ڳئیں مثالیں ء ِ چ بارھیں غلامیں، ویہیں روپئیں، ہزاراں لوکیں، پنجیں ڳاہیں، سو یں منجھیں ئِ چ جے کر موصوف جمع ہن تاں اعداد دی عددی صورت وی جمع ئِ۔
3۔ بعض اوقات صفت عددی ذاتی ، شماری یا معمولی دا جے کر موصوف جمع وی ہووے پر عدد واحد آندے۔ جیویں جو:
۱۔ میکوں صرف پنج ہزار یں دی لوڑھ ئِ۔۲۔ دریا دا سِپر ٻدھݨ تے اٹھ کروڑ یں دا خرچ تھی ڳئے۔۳۔ ساݙی ضلعی حکومت نواربیں دا بجٹ منظور کیتے۔۴۔ میکوں وپار ئِ چ ݙہ ہزاریں دا گھاٹا آ ڳئے۔
اُتے ݙتئیں ڳئیں مثالیں دے موصوف تاں جمع ہن پر عدد واحد ہن۔
4۔ بعض اوقات صفت عددی ذاتی ، شماری یا معمولی ئِ چ موصوف وی واحد ہوندے تے عددوی واحد ہوندے ۔ جیویں جو :
ݙہ سو، پنج ہزار، چھی لکھ، چالھی کروڑ، تریہہ ارب، ٻارھاں کھرب وغیرہ۔
5۔ بعض اوقات بعض صفات عدد ی شماری ، ذاتی یا معمولی نال"الف"کا، و، رایا اڑا وغیرہ دے لاحقے ڳنڈھ ݙتے ویندن جیویں جو:ہک کنوں ہکّو ‘ ہکاڑا، ݙو کنوں ݙواڑا، چار کنوں چوکا، چھی کنوں چھکا، ݙہ کنوں ݙہاکا، ویہہ کنوں وہارا، تریہہ کنوں ترہارا، چالھی کنوں چلھارا، سترکنوں سترا، ٻہتر کنوں ٻہترا ، پنجتر کنوں پنجترا   وغیرہ وغیرہ اے اعداد تخمینہ ݙکھالݨ کیتے ورتیے ویندن۔
6۔ سرائیکی زبان ئِ چ سودے عدد دا جملئیں دی صورت ئِ چ ہک نویکلا انداز ئِ جہڑا جو جملے کوں خوبصورت وی بݨیندے تے زور داروی ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
۱۔ میں سو غریب سہی پر بے وفا نمھیں۔۲۔ سوترلا کر ، پرتھیسی او ہو جہڑا خدا کوں منظور ہوسی۔۳۔ تیکوں سو دفعہ آکھئیم، کوڑ نہ مار یا کر ۴۔ بخشش سوسو حساب جئو جئو۵۔ او سو بدمعاشیں دا ہک بدمعاش ئِ۔۶۔ ہک نا نہہ سو سکھ۷۔ سو منع کرو پر او اپݨی کیتی کنوں باز نئیں آندا۔۸۔ سو وی لیکھا تے جئووی لیکھا۔
صفت عددی ترتیبی
2۔ صفت عددی ترتیبی یا قطاری:ایجھیں صفت عددی جہڑی جو اپݨے موصوف دی نمبروار ترتیب ڄݨاوے صفت عددی ترتیبی اکھیندی ئِ تے اوکوں قطاری اینہہ واسطے آکھیا ویندے کیوں جو او اپݨے موصوف دا قطاری نمبر ݙسیندی ئِ۔ ݙوجھے لوظیں  جہڑا عدد ڳݨت دی ترتیب کوں ظاہر کرے"عدد ترتیبی"ڳݨیندے۔
1۔ صفت عددی ترتیبی اپݨے موصوف نال عدد، جنس یا حالت دے مطابق تبدیل تھیندی رہندی ئِ۔ مثال دے طور تے :
مذکر
مونث
واحد
جمع
پہلی
پہلا
پہلے
ݙوجھا
ݙوجھی
ݙوجھے
تاج محمد گوپانگ دے نانویں
مرشد تساں جیہڑی مثال قائم کیتی ایندے پاروں تہاڈا احترام ساڈے دلیں وچ ودھیک تھی گئے ،پر آپڑیں نویں پوسٹ اچ تساں جیہڑی بزاری کہانی دی گالھ کیتی اے۔۔۔۔۔او وی اونویں ای کوڑی تے بہتان طرازی تے مبنی کہانی اے جیویں 10 مئی دے بعد کجھ بزاری لوکیں بزاری کہانیں دا کرخانہ لاگھداہئی تے صوفی تاج گوپانگ ،عاشق بزدار سمیت سرائیکی وسیب دے لکھیں لوکیں کوں پیپلزپارٹی کن بدگمان کرکے بوٹیں آلی سرکار دی خدمت انجام ڈتونے ۔۔۔۔۔۔جیکر یقین نہ آوے تاں ہیٹھلی خبر پڑھ گھنو " ملتان سیکرٹریٹ بنانے کا منصوبہ ٹھپ ہونے کےخلاف پنجاب اسمبلی میں قرارداد جمع لاہور ( این این آئی) ملتان سیکرٹریٹ بنانے کا منصوبہ ٹھپ ہونے کے خلاف پنجاب اسمبلی سیکرٹریٹ میں قرارداد جمع کروا دی گئی ۔ پیپلز پارٹی کے رکن اسمبلی خواجہ محمد نظام المحمود کی جانب سے جمع کرائی گئی قرار داد کے متن میں کہا گیا ہے کہ منصوبے کے لیے 14 کمیٹیاں تشکیل دی گئی، 38اجلاس ہوئے ان اجلاسوں پر لاکھوں روپے خرچ کئے گئے،اس سلسلے میں بجٹ میں رقم مختص نہ ہوئی بلکہ 2 ارب روپے کے فنڈز جنوبی پنجاب سے بکال کو دیگر منصوبوں پر لگا دئیے گئے،جس سے جنوبی پنجاب کے عوام میں شدید تشویش پائی جاتی ہے۔قرارداد ومت سے مطالبہ کیا گیا ہے کہ وہ جنوبی پنجاب کی عوام کو سہولیات فراہم کرے اور ملتان سییکرٹریٹ بنانے کے لیے فنڈز فراہم کئے جائیں " ۔ مرشد ، اے خبر راناابرا اُ تیرا دی نئیں بلکہ این این آئی نیوزایجنسی نے 16 جون 2017 کوں جاری کیتی اے ۔ ایں قرارداد اے دے پنجاب اسمبلی وچ پیش تھیون دے بعد ثابت تھیندے جو بزاری کہانیں دا کرخانہ حالی تئیں چلدا پئے ،تے ایندی ہک برانچ فاضل پور وچ وی موجود اے جیندا ناں چاہے جوہووے پراوندا مقصد صوفی تاج گوپانگ ،عاشق بزدار تے بئے سرائیکی دانشوریں کوں پیپلزپارٹی کنوں بدگمان کرکے بوٹیں آلی سرکار کوں خُش کرن اے !! جیکر بزاری کہانیں دے مصنف قوم پرست ہوندے تاں او سپیکرپنجاب اسمبلی کوں اُ تے آلی قرارداد فوری طور تے ایوان وچ منظوری سانگے پیش کرن دا مطالبہ کرن ہا ،پرایں کنوں لگدے جو او صرف اورصرف بوٹ پالشیے ہن ،بجائے ایندے انہاں ہک بزاری کہانی گھڑ کے ایں قرارداد کوں دباون سانگے انہاں بوٹیں آلی سرگار دے اشارے تے قراردادپیش کرن آلی جماعت (پی پی پی ) دے خلاف پروپیگنڈا شروع کرڈتے ۔۔۔۔۔۔۔ہک آپت دی گالھ اے ۔۔۔۔۔۔۔سپیکرپنجاب اسمبلی تاں پھول نگر دا اے ۔۔۔۔پرڈپٹی سپیکر اہدن ساڈے آسوں پاسوں دااے ،ایں بزاری کہانی دا گانڈھا کتھاہیں لعل گڑھ نال نہ جُڑدا ہووے ! میکوں یقین اے جواے جسارت کرن تے میکوں مندیں دی صورت وچ ڈھگ سارا ثواب ڈھہیسی !!!!!!! نیازمند : راناابرارخالد اُتیرا
ہاکڑا تہذیب
سرسواتی دریا یاں ول ہاکڑا دریا چولستان وچ اِیں وقت خشک تھی چُکا ہے۔ ایہ دریا سرائیکی تہذیب و ثقافت دا ماخذ ہے۔ احمد حسن دانی معروف تحقیق دان تے اسکالر ھہن ایں نظریے دی تصدیق کیتی ہے  ٻقول احمد حسن دانی اکھدے کوٹ مٹھن وچ سویرا سلطنت دا دارالخلافہ ہا جیندے شواہد احمد حسن دانی کٹھے کیتے ہن پیش کیتن ۔
صفت عددی
صفت عددی ترتیبی
تریجھا
تریجھی
تریجھے
چوتھا
چوتھی
چوتھے
پنجواں
پنجویں
ݙہواں
ݙہویں
ویہواں
ویہویں
سواں
سویں
کشمیر دی آزادی
کشمیر دی آزادی واسطے کجھ مسلمانیں ماء، پیوء، بھینڑ،بھرا، دھی، پتر، ذال غرض سب کجھ چھوڑ چھاڑ کے کشمیر دی بھینڑ کوں بچاونڑ واسطے اسلحہ چاتا لوکاں انہیں کوں مجاھد آکھیا. نتیجہ آزاد کشمیر! ول کجھ وڈکیں وعدہ کیتا جو اسلحہ سٹ ڈیوو اساں باقی کشمیر وی آزاد کرا ڈیسوں! جڈاں انہیں ڈٹھا جو اے تاں سچ ثابت نئ تھیا انہیں ولا اسلحہ چاتے.... پر .... لوکیں انہیں کوں مجاھد نی آکھیا دہشت گرد آکھۓ.... نتیجہ....؟ 5فروری کوں یوم_یکجہتی ءکشمیر منا کے اساں کیا ثابت کرنڑ چاہندے ھیں؟ (منصور شانی)
صفت عددی
صفت عددی ترتیبی
ہزارواں
ہزارویں
لکھواں
لکھویں
2۔اردو دے اعداد ترتیبی کجھ ایں ہِن:  پہلا ، دوسرا، تیسرا، چوتھا، پانچواں، چھٹا، ساتواں، آٹھواں، نواں، دسواں، بیسواں، تیسواں، چالیسواں ، سواں، ہزارواں، لاکھواں، کروڑواں، اربواں وغیرہ وغیرہ۔
3۔صفت عددی ضعفی یا اضعافی:
۱۔ ایجھیں صفت عددی جئیں کنوں اے ڄݨایا ون٘ڄے جوکوئی شے (موصوف) کتنے گنا یا کتنے واری ڳݨیا ڳئے۔ ݙوجھے لوظیں ء ِ چ جئیں شے کوں (موصوف کوں)جتنے پھیرے ڳݨیاویسی او اونہہ موصوف دی صفت شمار تھیسی۔
۲۔ اضعاف دا لوظی معنی ئِ ’’ٻٹایا ݙوڑا‘‘کرݨ ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ جݙاں جو کہیں شے (موصوف کوں) ٻٹا یا ݙوڑا کر کے ڳݨیا ویسی تاںوت او اونہہ موصوف دی صفت ڳݨی ویسی جیویں جوہکوڑا، ݙوڑا، ترئوڑا، چوڑا وغیرہ وغیرہ۔
۱۔ ہک ہندسے کنوں گھِن کرئیں ݙہ ہندسئیں تئیں صفت عددی ضعفی یا اضعافی کجھ ایں بݨسی۔
واحد مذکر
جمع مذکر
واحد مونث
جمع مونث
ہکوڑا/ہکاڑا/ہکڑا
......
ہکوڑی/ہکاڑی/ہکڑی
........
ݙوڑے/ݙواڑے
ݙوڑی/ݙواڑی
ݙوڑیاں/ݙواڑیاں
ترؤڑا
ترؤڑے
ترؤڑیاں
چوڑا
چوڑے
چوڑی
پنجوڑا
پنجوڑے
پنجوڑی
پنجوڑیاں
چھئوڑا
چھئوڑے
چھئوڑی
چھئوڑیاں
ستوڑا
ستوڑے
ستوڑی
ستوڑیاں
اٹھوڑا
اٹھوڑے
اٹھوڑی
اٹھوڑیاں
نئوڑا
نئوڑے
نئوڑی
نئوڑیاں
ݙہوڑا
ݙہوڑے
ݙہوڑی
ݙہوڑیاں
2۔ ݙہ کنوں ودھیک اعداد دی صفت ضعفی یا اضعافی بݨاوݨ سانگے اعداد دے اڳوں ’’سماں‘‘’’واری‘‘ یا ’’دفعہ‘‘دا لوظ ڳنڈھ ݙتا ویندے جیویں جو :
یارھاں سماں
یارھاں واری
یارھاں دفعہ
ٻارھاں سماں
ٻارھاں واری
ٻارھاں دفعہ
ویہہ سماں
ویہہ واری
ویہہ دفعہ
تریہہ سماں
تریہہ واری
تریہہ دفعہ
چالھی سماں
چالھی واری
چالھی دفعہ
پنجاہ سماں
پنجاہ واری
پنجاہ دفعہ
سٹھ سماں
سٹھ دفعہ
ستر واری
سو سماں
سو واری
سو دفعہ
ارب سماں
ارب واری
ارب دفعہ
3۔ بعض اعداد دی صفت ضعفی یا اضعافی کجھ ایں وی بݨائی ویندی ئِ۔ جیویں جو ہکہر، ݙوہر، تریہر، چوہریا چوسر، پنجوہر، چھہوہر، ستوہر، اٹھوہر وغیرہ وغیرہ۔
4۔ اردو اعداد دی صفت ضعفی یا اضعافی بݨاوݨ سانگے انھیں دے اڳوں ’’گنا‘‘دا ودھارا کیتا ویندے جیویں جو دو گنا یا دگنا ، تین گنا یا تگنا، چا گنا یا چوگنا، پانچ گنا یا پنج گنا، دس گنا، بیس گنا، چالیس گنا، سو گنا، ہزار گنا، لاکھ گنا، کروڑ گنا وغیرہ وغیرہ۔
5۔ فارسی اعداد دی صفت ضعفی یا اضعافی بݨاوݨ سانگے انھیں دے اڳوں ’’چند‘‘دا ودھارا کیتا ویندے ۔ جیویں جو دو چند ، سہ چند، دہ چند، سو چند ، ہزار چند وغیرہ وغیرہ۔ ایں کنوں علاوہ فارسی دے اعداد نال ’’ہا‘‘دا لاحقہ وی استعمال کیتا ویندے۔ صد ہا ، ہزار ہا، کروڑ ہا وغیرہ وغیرہ۔
6۔ ݙہ دے بعد آوݨ آلے اعداد کنوں صفت ضعفی یا اضعافی بݨاوݨ سانگے’’یں‘‘دا ودھارا کر ݙتا ویندے۔ ایجھیں صورت اعداددی مجمل صورت ڳݨی ویندی ئِ۔ جیویں جو یارھیں ، ٻارھیں ، تیرھیں، چوݙیں ، سویں ، ہزاریں ، لکھیں، کروڑیں وغیرہ وغیرہ۔
7۔ بعض اعداد دی مجمل صورت کجھ ایں وی ہوندی ئِ۔ جیویں جو ہکا، دکا، ترکا، چوکا، پنجا، چھکا، ستا، اٹھا، نواں، ݙہاکا، وہارا، ترہارا، چلھارا، سینکڑہ وغیرہ۔ اُتے ݙتے ڳئے مجمل صورت آلے اعداد تخمینے دے طور تے وی ورتیے ویندن۔
4۔ صفت عددی استغراقی:
اعداد دی ایجھیں صورت جہڑی جو اپݨی ڳݨت دے ساریں شئیں کوں ظاہر کرے اعداد دی استغراقی صفت ڳݨی ویندی ئِ ۔ جیویں جو اے جملے ݙیکھو:
۱۔ چارے ون٘ڄو/چارے دے چارے ون٘ڄو/چارئی ون٘ڄو یا چارئی دے چارئی ون٘ڄو تے گھا کپ گھِنؤ۔
۲۔ پنجے، پنجے دے پنجے، پنجئی، پنجئی دے پنجئی کن نپ کھڑو۔
۳۔ اسلم دیاں چھئے، چھئے دیاں چھئے، چھئی، چھئی دیاں چھئی دھیریں پر نیج ڳین۔
i۔ ہکے، ݙوہیں، تریے، چارے، پنجے، چھئے، ستے، اٹھے، ݙھئے، ویۂے، تریۂے، چالھیٔے، پنجاہے، سٹھئے، سترئے، اسیئے، نویہیٔے، سینکڑے، ہزارے، لکھے، کروڑے وغیرہ وغیرہ۔
ii۔ ݙوہائیں ، ترہائیں، چواہیں، پنجاہیں، چھیاہیں، ستاہیں، اٹھاہیں، نواہیں، ݙہائیں وغیرہ۔ ݙہ اعداد دے اڳوں صفت عددی ضعفی یا اضعافی قاعدہ نمبر6ہیٹھ ݙتے ڳئے اعدددی مجمل صورت ئِ چ لکھی ویسی۔
iii۔ اعداد دی استغراقی صورت کجھ ایں وی بݨدی ئِ۔ ݙوہئی، ترہئی، چوائی ، پنجائی، چھیائی، ستائی، اٹھئی، نوائی، ݙھہئی، ݙہ دے اڳوں آوݨ آلے عدد کیتے انھیں نال ’’ای‘‘دا ودھارا کر ݙتا ویندے جیویں جو یارھاں ای، ٻارھاں ای، ویہہ ای ، چالھی ای، سوای، ہزارای وغیرہ وغیرہ۔
5۔ صفت عددی کسری:
ایجھیں اعداد جہڑے جو اپݨے موصوف دی کسر کوں ظاہر کرن ݙوجھے لوظیں ئِ چ او عدد جہڑے جو کہیں ٻئے عدد دے حصے کوں ظاہر کرن ۔ اعداددی کسری صورت ڳݨی ویندی ء ِ۔
واحد مذکر
جمع مذکر
واحد مونث
جمع مونث
ادھ/ادھا
ادھے
ادھی
ادھیاں
پوݨا، مُنا
پوݨے،مُنے
پوݨیاں، مُنیاں
سوا، سوایا
سوا، سوائے
سوایاں
ݙڈھ، ݙیڈھا
ݙیڈھے
ݙیڈھی
ݙیڈھیاں
ݙڈھوڑا
ݙڈھوڑی
ݙڈھوڑیاں
iv۔ پورے قطاری اعداد دے اڳوں ’’حصہ ‘‘دا لاحقہ ڳنڈھ کرئیں صفت عددی کسری بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ جیویں جو ݙوجھا حصہ، تریجھا حصہ ، چوتھا حصہ ، پنجواں حصہ ، چھیواں حصہ، نانواں حصہ، تیرھواں حصہ، ویہواں حصہ، چالھیواں حصہ ، سواں حصہ، ہزارواں حصہ، لکھواں حصہ، کروڑواں حصہ وغیرہ وغیرہ۔
v۔ صفت عددی کسری اردور دی طرز تے بٹئے ہوئے اعداد دی صورت ئِ چ وی لکھی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ جیویں جو۷\۵(پنج بٹا ست یا پنج دا ستواں حصہ)۱۳\۹(نوں بٹا تیرھاں یا نوں دا تیرھواں حصہ)، ۲۵\۱۱(یارھاں بٹا پنجویہہ یا یارھاں دا پنجویہواں حصہ)
4۔ کجھ سرائیکی دے کسری مرکبات:
ݙوڑی ݙراڳل، سوہݨاں سوایا، سوہݨاں سوݙھا، ادھوراݨا، ادھلا پی، ادھاپچدھا، ادھ مغزا، ادھوادھ، اوݨاں پوݨاں، ݙڈھ سلھا، بھورا ڳبھاوغیرہ وغیرہ۔
5۔ اردو دے کسری اعداد:
6۔ صفت مقداری:
صفت مقداری او صفت ئِ جہڑی جو کہیں اسم دی مقدار کوں ظاہر کرے۔صفت مقداری معلوم کرݨ دے ترے پیمانے ہن یعنی تولݨ کیتے منݨ کیتے تے کچھݨ کیتے۔
i۔ تولݨ دے پیمانے:
چاول، رتی، ماشہ، تولہ، شارک(چھٹانگ)، ادھ پا، پا (ایک پائو=چوتھائی سیر)، ادھ سیر، سیر، ادھ دھڑی
(اڈھائی سیر)، ہک دھڑی (پنج سیر)، ادھ مݨ(۲۰ سیر) ، مݨ (۴۰سیر)، ٻوری(اڈھائی من)۔
تولݨ دے پیمانیں دی تفصیل:
۸ چاول=ہک رتی
۸رتی=ہک ماشہ
۱۲ ماشہ=ہک تولہ
۵ تولہ= ہک شارک
۴ پا= ہک سیر
۵ سیر= ہک دھڑی
۴ دھڑی= ادھ مݨ
۸دھڑی= ہک مݨ
اڈھائی مݨ= ہک ٻوری