cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خواجہ شمس الدین عظیمی
آپ دے کتاباں دے دیگر زباناں وچ تراجم
سموچِٹیلِ ٹیلی پیتھی (Самоучитель телепатии) ٹیلی پیتھی سیکھیے روسی مراقبہ ہال روس، ماسکو
ڳن٘ڈھیں
ڳنڈھیں سرائیکی وسیب وچ ڳنڈھیں اُوں رسم کُوں سݙین٘دن جَئیں وچ رشتے دی گالھ پَکّی تھی وَنڄے شادی دی تاریخ مُقرر کُوں ڳنڈھیں سَڈیاوین٘دےـ ڳنڈھیں یا میعاذ کیتے پُتریتے پاسوں بَرادری دے لوک دِھیتے پاسے وین٘دن دھیتیں تُوں شادی دی تریخ گِھن٘دن،شادی دی تریخ طے تھی وَنڄݨ دے بعد دُعا مَنگائ وین٘دی اے.اَتے تپاشے ون٘ڈیّے وین٘دن،کہیں ڄَاہ تے پوپ یا چھوہارے یا ٻَئ ݙُوجھی مٹھائ وَن٘ڈائ ویندی اے.
سابق ریاست بہاول پور
. تحریر ارشد لاشاری
سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے وادی ہاکڑہ (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے !
موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ،
پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن.
منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ،
حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ ،
لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن
پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ،
پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن.
ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے ،
نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی %53 ،پنجابی. %35.اڑدو %7 تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن ...
مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 94%ھن ہندو5%تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن ..ـ
تحریر و تحقیق
ارشد لاشاری
سرائیکی الف بے
سرائیکی الف بے
سرائیکی زبان دے کل بتالی اکھر ہن۔ سرائیکی زبان دا یونی کوڈ ٢٠٠٦ وچ منظور تھیا اے۔
جعفر بزدار
مہمان :جعفر بزدار، ویلہے دا سقراط
میزبان: عبدالسمیع مجاز سرائیکی دانشور
رات تے ڈینہہ ڈونہیں مسافر نت سفریں تے راہندن ڈینہہ کوں روزی دیاں بے سر گزراناں دانڑاں دانڑاں کر تے کھاون رات آوے تاں گھر دے بندے خوش تھی جھمراں پیندن جگنو آکھے نانی اماں کنوں پھلے کاں تے بڈھڑی والا قصہ سنڑسوں عاشی دھی نعرہ ماریا میں تاں بھوری مینہہ دا کھیر ڈوہیساں۔ راتیں ساریاں خوابیں وانگوں مٹھیاں۔ بندیں پھیٹی پاتی کئی آکھن طاق رات ہے چنگی کئی آکھن سب توں اچھی جفت رات میں آکھاں جیڑی شب آوے یار دا جلوہ اوہا چنگی رات ۔ ھک چنگی رات ساہن والے دی وستی وچ اساں خوشیاں ہیٹھ گزاری جعفر بزدار دے اگوں مائیک آیا ہوں آکھیا میں سرائیکی ما بولی وچ فزکس تے کتاب لکھدا پیاں جیہڑی ادھ کنوں زیادہ مکمل اے میں وسیب دے دانشوریں کوں انفرادی طور تے ملدا وداں تساں اج ساہن والے اچ میڈے اعزاز اچ کٹھ کیتے جیندے اچ میں روشن چہرے شاہ نواز مشوری۔عثمان کریم بھٹہ۔صفدر دریشک۔ملک سیف اللہ خالد۔تصور شاہ۔سبطین گوپانگ۔مجاہد کلاسرہ۔
شانی خاں تے باقی عوام۔ آخر دے وچ بزدار صاحب آکھیا جو دوستیں کوں میڈا فون نمبر ڈیو 03336448850 میڈے نال رابطہ کرتے میڈی علمی امداد کرن۔ سائنسی تراکیب کوں سرائیکی وچ تبدیل کریندیں ہوئیں مشکل تھیندی اے۔ سٹیفن ہاکنگ ویلہے دا وڈا سائنسدان ہے ھنڑ او آئین سٹائین دی کرسی تے باہندے نہ ھوندے ہتھ ان نہ پیر ھن نہ زبان اے نہ کن ان ھوندے واروں مشیناں الیندن مشیناں سنڑدن عجیب گال اے ہوندیاں ترے شادیاں ہن تے اولاد وی ہے فیس بک دا صفحہ مکدا ڈیکھ تے مہمان دے بارے گال مکمل نئیں تھئی میزبان دا تعارف ضروری اے جناب عبدالسمیع مجاز صاحب سرائیکی بھاشا دے پختہ گو شاعر وزن اوزان دے ماہر وسیع مطالعہ تعصب توں پاک علما دیو بند دے مانتا دار سنگتی مجاز صاحب کوں مزاق مزاق وچ وھابی ملنگ سڈیندن مجاز صاحب دی کتاب قرآن دا معاشی فلسفہ ہیں سال دسمبر اچ چھپ ویسی ترے سو پنجاہ قرآنی آیات معاشی سوال تے لکھی بیٹھے تعصب نئیں کریندا کارل مارکس دا معاشی فلسفہ مکمل پڑھی ودے ایلن ووڈز دی کتاب دا حافظ اے۔ سرمایہ دار واسطے بری خبر ہے جو مجاز ابوذر غفاری سلمان فارسی دے گروپ دا کارکن اے.
غزوۂِ تبوک دے اسباب
عرب دا غسانی خاندان جیہڑا قیصر روم دے زیر اثر ملک شام تے حکومت کریندا ہئی، چونکہ او مسیحی ہئی ایں کیتے قیصر روم نے اونکوں اپݨا آلہ کار بݨا کے مدینہ تے فوج کشی دا عزم کر گھدا۔ چنانچہ ملک شام دے جیہڑے سوداگر روغن زیتون ویچݨ مدینہ آندے ہوندے ہن۔ انہاں نے خبر ݙتی کہ قیصر روم دی حکومت نے ملک ِشام وچ بہت بڑی فوج جمع کر ݙتی ہے تے اوں فوج وچ رومیاں دے علاوہ قبائل لخم و جذام تے غسان دے تمام عرب وی شامل ہن۔ انہاں خبراں دا تمام عرب وچ ہر طرف چرچا ہئی تے رومیاں دی اسلام دشمنی کوئی ڈھکی چھپی چیز نہ ہئی ایں کیتے انہاں خبراں کوں غلط سمجھ کے نظر انداز کر ݙیوݨ دی وی کوئی وجہ نہ ہئی۔ ایں کیتے حضور اکرم ﷺ نے وی فوج دی تیاری دا حکم فرما ݙتا۔
احمد خان طارق
نمونہ کلام، خدمات تے شخصیت دا جائزہ
میڈا مالک سچ دیاں سوچاں ڈے، ہر سوچ دِھیان دے کم آوے ہر بندے کوں انسان بنڑا ، انسان انسان دے کم آوے ارمان ارمان ارمان ہوون ، ارمان ارمان دے کم آوے ڈے "طارق" جان جہان اُوہا ، جیرھی جان جہان دے کم آوے
فائدہ گولیندیں ، کیا فائدہ تھیندئی ؟
مریں یا جیویں ، لوظ _ان برابر
مر گئ سڈیندیں ، کیا فائدہ تھیندئی ؟
اے بئ سبھاں سئیں ، _کتلے _گھدی وے
ہر ڈینہہ ٹلیندیں ، کیا فائدہ تھیندئی ؟
‏"طارق" دیاں عیداں تے محبوب میلے
سلطان احمد سنجر
thumb|بروکلین میوزیم وچ سلطان سنجر دی ہک پینٹنگ
احمد خان طارق
نمونہ کلام، خدمات تے شخصیت دا جائزہ
ویلھے ونجیندیں ، کیا فائدہ تھیندئی ؟
سرائیکی دیاں خاص آوازاں
سرائیکی دے خاص اوازاں دے اکّھر
سرائیکی زبان ٻہوں قدیم تے پُراݨی زبان ہے این٘دے وِچ کُجھ آوازاں ایہجیہاں ہِن جہڑیاں دنیا دیاں ٻیاں زباناں اِچ کوئنیں (سوائے سندھی دے) سندھی وچ ایہ خاص آوازاں سرائیکی کنوں ڳِن۔ ای آوازاں ادا کرݨ ویلے ہوا سنگ دے اندر کَن وین٘دے ہے۔ اوہ حرف ایہ ہن:
سلطان احمد سنجر
سلطان احمد سنجر سلجوقی سلطنت دا عظمت و شان والا بادشاہ ہئی۔ اے ملک شاہ سلجوقی دا تریجھا بیٹا ہئی. ایں دی حکومت خراسان، غزنہ، خوارزم تے ماوراءالنہر تک پھیلی ہوئی ہئی. ایں دا ناں خطبہ وچ ایران آرمینیا، آذر بائیجان، موصل، دیار ربیعہ، دیار بکر تے حرمین تک پڑھا ویندا ہئی. 1092ء وچ خراسان تے قابض تھیا. ایں دے بعد فارس دا بادشاہ وی تسلیم کیتا گیا. سلطان سنجر نے غزنوی خاندان دے بادشاہ بہرام شاہ کوں خراج گزار بݨا گھدا. علاؤ الدین بادشاہ غور نے بہرام شاہ کوں شکست ݙتی تے غزنی گھن گھدا۔ تے ایہو علاؤ الدین وی سلطان سنجر دا مطیع تھیا ۔
احمد خان طارق
نمونہ کلام، خدمات تے شخصیت دا جائزہ
‏(سئیں احمد خان طارق)
سرائیکی دیاں خاص آوازاں
سرائیکی دے خاص اوازاں دے اکّھر
ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ
احمد خان طارق
نمونہ کلام، خدمات تے شخصیت دا جائزہ
سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے سرائیکی وسیب وچ کلچرݙہے۔ اتھوں دے ادب وچ ورتیے استعار تے تشبیہات ایندے آپنے ہن۔ پھوڳ ،لئی ،لاݨیں ،جال کرینہیہ،ݙیلھے،پیلھوں تے کانہہ وغیرہ نویکلیاں وسیبی سوکھڑیاں ہن۔جیندے اتے سرائیکی ادب تے ثقافت کوں پھوت چھکدی کھڑی ہے۔اج ا ساݙا سرائیکی وسیب تے انقلابی تے” صوفی ادب ”دا مرقع ہے۔ایویں ای سرائیکی ادب بھرواں نواں نکور رنگ وی رکھدے۔جتھاں سرائیکی ادب وچ پابند نظمیں دا اصول نشابر کھڑے اتھاہیں نویاں اصناف سخن وی سونہیا ں تھین۔ ”ہائیکو” ۔” سرائیکو” دے سوہنے روپ وچ ۔میݙے نزدیک۔ اساݙے سامنے ہے۔جاپانی صنف ”سانیٹ ”دا سوݨپ اپنی مثال آپ ہے۔۔فرید ساجد لغاری ،ݙاݙھی معتبر ”سانیٹ” لکھی ہے۔راقم الحروف وی ”سانیٹ”وچ طبع آزمائی کیتی۔ساریاں حقیقتاں اپنی جاہ تے ۔۔۔۔۔جیرھا سچ سرائیکی ݙوہڑے وچ بیان تھیندے او ݙوجھیں اصناف شاعری دے وچ جاہ کرے۔۔۔۔ممکن ای کائنی۔۔۔۔کافی وچ بیان تھیا تصوف سرائیکی وسیب ،سرائیکی ادب تے سرائیکی ثقافت کوں عروج بخشیا تے ایں پاروں اج سرائیکی زبان تے وسیب دنیا وچ پہلا خطہ ہے جتھاں امن دی علامت ”صوفی ازم”جیندا جاگدا کھڑے۔۔۔۔۔۔ساریاں ڳالھیں سچیاں ۔۔۔۔۔۔ پر ݙوہڑہ سرائیکی شاعری دی سدا بہار”صوفی صنف” ہے ۔ݙوہڑے وچ تصوف ،معرفت ،منطقی دلائل،انقلاب ،بغاوت،پیار،محبت ،وصل تے وچھوڑے دے موضوعات ملدن تے اصلاحی موضوعات وی ݙسکس تھیندن ۔احمد خاں طارق سرائیکی زبان وچ تخیل دا  عضیم شاعر ۔۔۔۔۔عظیم مفکر ۔۔۔تے عظیم فلسفی ہے۔جیں بیٹ دی پسماندگی ،ارباب اقتدار دے بیٹ نال تھئے ظلم تے مترائی ما ء آلا سلوک نعرہ مار تے چیلنج کیتا۔احمد خاں طارق اپنے بیانیے”بیٹ” کوں ݙوہڑے دے ذریعے عالمی سطح تے سنجان ݙتی۔میں خود کوں ایں فیصلے تے حق بجانب سمجھداں جو”بیٹ”احمد خاں طارق تے مان کریسی کیوں جو طارق دی فکر ”بیٹ ”کوں امر کر چھوڑئیے۔احمد خاں طارق دے کلام وچ ”بیٹ دا رنگ نظردے۔بھاݨیں ۔سالھیں ۔مٹیاں ۔مہیں۔جھوک ۔سنݙھے ۔کٹیاں۔گھنݙیاں تے منجھیاں ”طارق ” دی فکر (وژن)کوں سنگھار ݙیندے۔۔۔۔۔۔۔!اج سئیں احمد خا ں طارق ۔میݙے وسیب دی سونہہ۔اساݙے درمیان کائنی پر طارق دی فکر (فلسفہ) طارق دی شاعری دا رنگ اپنے نویکلے روپ نال سنگریا پنگریا کھڑے ۔سرائیکی وسیب دا لاݙلا احمد خاں طارق تاریخ وچ الویندے کھڑے۔طارق دا سچ وسیب دا سانجھا سچ اے۔ایں سچ کوں اڳوتیں ٹورن سرائیکی شاعری دے ہر” پندھیڑو”دا اہر ہے ۔۔۔۔۔بھاݨیں بھان اتے سنج سالھیں مٹیاں تھین ا پٹیھیاں منظر ݙیکھ تباہی دے ،میہیں جھوک تو بھنیاں ترٹھیاں سنݙھے سنݙھ مکاݨاں ݙیون کٹیاں تھی کل کٹھیاں طارق تانگھ تگھیندی کوں گیاں ساڑ برھوں دیاں بٹھیاں سنگ سجڑیں جھوک آباد جو ہئی گھر مٹیاں دے گھبکار ہنچار چوفیروں منجھیاں دے ڳل گھنݙیاں دے گھݨکار ہن بھاڳ سہاڳ دی حد نہ ہئی تے ݙند ݙند تو مسکار ہن طارق ویلھے خوشیاں دے پر ݙینہہ سارے ݙو چار ہناحمد خاں طارق جتھاں خوابیں دی شادی دے اولے اپنی مراد پاون دا اہر کریندے اتھاہیں ایں دوران سوہݨیں میراثیں کوں داد وی ݙیندے ۔تاں جو وسیب دی ایہا راند رسی رہے:میݙے خوابیں دی شادی ہئی نظارا ہا نوھیں آیا وݙے سوہݨیں میراثی ہن تماشا ہا نوھیں آیامطلوب دے وچھوڑے دا ݙکھ طارق دی زبانی سݨو !تسڑی کوں تس تایا جݙاں ساون کوں پارت ݙے ݙتی رو رو کے کجلا پا گھدا اکھیاں کوں محنت ݙے ݙتی احمد خاں طارق دا عنوان۔ اساݙا عنوان اے ۔ایں عنوان اساکوں حیاتی گزارن دا ݙا سکھایا ۔تے ایہ عنوان ”تحریک”تے ”تحرک” دا ناں ہے۔ طارق دی فکر ۔طارق دا خیال تے طارق دا سنیہا ”وسیب دا سانجھا بیانیہ ہے”
سلطان احمد سنجر
سلطان سنجر کوں عالم اسلام وچ بہت بلند مرتبہ حاصل تھیا اینکوں ’’سلطان اعظم‘‘ دا لقب ݙتا گیا. ایں دی شان و شوکت تے عظمت و سطوت ضرب المثل ہئی۔
سرائیکی دیاں خاص آوازاں
سرائیکی دے خاص اوازاں دے اکّھر
ہرزبان دا حرف اُون٘دی کئیں آوازاں کوں ظاہر کرین٘دے۔ سرائیکی دے اِنہاں خاص لفظاں کوں جِہڑیاں خاص آوازاں کوں ظاہر کرین٘دن، سرائیکی ماہرین لسانیت نے اُتّے لکھے ڳئے خاص وادھو لفظیاں نال لکھݨ دا فیصلہ ١٩٧٩ء اِچ کیتا ہا اَتے ہُݨ سارے لِکھاری اِنہاں علامتاں نال سرائیکی دیاں خاص آوازاں کوں لِکھدِن ہر حرف دے تلّے ݙو وادھو نقطے لائے وین٘دِن البتہ 'ݨ' دے اُتّے 'ط' آئی وین٘دی ہے۔ سرائیکی دیاں خاص آوازاں کوں ادا کرݨ یا نہ کرݨ نال ہِک سرائیکی تے غیر سرائیکی وِچکار نظر آن٘دے۔ جِہڑے لوک سرائیکی لکھݨ کیتے اِنہاں آوازاں کوں آپݨیاں لکھتاں اِچ لکھݨاں چاہوِن، او ہر خاص آواز آلے لفظ دے تلے ݙُ٘و کھڑاویں نقطے لا چھوڑِن، باقی ساری لکھت اردو وانگ لِکّھی وَن٘ڄن (سوائے 'ݨ' دی آواز دے، جین٘دے اُتّے نِکّی جیہیں طوئے لاتی ونڄے) تاں سمجھو اُ٘نہاں کوں سرائیکی لِکھّݨ دا ݙاں آڳئے۔
احمد خان طارق
نمونہ کلام
(۱) اے پاڳل دل! بے ہوش نہ تھی، ذرا آپ کوں جھل ، کل آ ویسی
سلطان احمد سنجر
وفات
8 مئی 1157ء کوں سلطان سنجر دا انتقال تھیا جس دے نال ہی سلجوقی خاندان دا خاتمہ تھی گیا. سلطان سنجر مرو وچ مدفون ہے ۔
ڳنڈھیں ٻدھݨ
ڳنڈھیں ٻدھݨ
سرائیکی دیاں خاص آوازاں
سرائیکی اسمائے صوت
ساݙے آسُوں پاسُوں ماحول وچ بندہ، ݙَنگر، مشین یا قدرتی شئیں دیاں جِہڑیاں آوازاں سُݨݨ اِچ آن٘دیاں ہن اُنہاں کوں 'اَسمائے صوت' یعنی آوازاں دے نال آکھیا وین٘دے۔ اے ناں اَن کھُت ہِن۔ اَساں تہاکُوں کُجھ خاص خاص آوازاں دے ناں ݙَسین٘دے ہَیں:
احمد خان طارق
نمونہ کلام
کل سجھ دا وعدہ کر ڳئے چن ، من کہیں دی ڳل ، کل آ ویسی
ڳنڈھیں ٻدھݨ
پرنے دے آہر سانگے ساریں توں پہلی رسم گنڈھیں ٻدھݨ ہوندی اے ایں رسم کیتے سبھائیں توں پہلوں وݙ وݙیرے کٹھے کیتے ویندن تے سارے دھیتے در تے کٹھے تھیندن. اتے برادری یا کٹھ دے مطابق مٹھائی وی منگوائی ویندی ھ کجھ سال پہلے تپاسے یا نصری منگوائی ویندی ہئی. ول وݙ وݙیرے دھیتیاں نال رشتے دی ڳالھ پکی کریندن، انہاں دی رضامندی پچھدن، ول تریخاں پکیاں کیتیاں ویندین. وݙ وݙیرے، دھیتے پتریتے ݙونھائیں ہک ٻئے نال ہر حوالے نال ݙیکھ بھال کرتے پرنے دی تریخ طے کرݨ توں بعد دعا خیر دی واسطے خیر دے آکھ ہتھ چیندن تے ہک بزرگ یا کئی مولوی دعا منگویندے، تے رب کولوں ݙونہاں ٹٻراں کیتے دعا منگدے، دعا منگویج ونڄݨ توں بعد مٹھائی ونڈی ویندی اے، مٹھائی زیادہ تر نئی ونڈیندے جیہڑے کانڈھے پھیرݨے ہوندے، جے نئی ناں ہووے تاں ول کئی بزرگ ونڈیندے، تے ایں خوشی دا منڈھ رکھیج ویندے.
احمد خان طارق
نمونہ کلام
اجاں اج تاں طارق ویندا پئے کل لہسی کل ، کل آ ویسی
(۲) تیݙی چھاں تے پلدے پئے ہاسے کر پاسہ ڳئیں چن دُھپ کیتی
بس لکدا چھپدا دیکھ تیکوں میݙا سیت وہ ڳئے لک چھپ کیتی
چن چاندڑیاں چٹیاں ݙد ھ راتیں ڳئیں قہر دیاں کالیاں گھپ کیتی
ادھ بزم دے طارق بہن والے اج بیٹھوں چنڈ ءِ چ چپ کیتی
(۳) میکوں قول نہ ݙے نہ وعدہ کر ،ایہ پلنانئیں ،میں ڳل ونجڑیں
سن ڳھنسیں موئی دا، پر تیݙا ہاں ہلنا نئیں ، میں ڳل ونجڑیں
بس طارق ونجن نی ݙیندی میں تئیں ولنا نئیں ، میں ڳل ونجڑیں
(٤) نہ ساہ مکدے نہ سِک مکدی پئے موتی رُلدن خاک اُتے
میکوں اپنے حال ملال نہیں جگ کھلدے حال ہلاک اُتے
کیں حال دعادے ہتھ چاواں کیویں مرہم لاواں چاک اتے
ہتھ دوہیں طارق رُجھ ڳئے ہن،ہک طاق اتے بیا ڈھاک اتے
(۵) گھن گھن کشکول ہے ڳل توڑیں تیݙے ناں دی خان خریت ملی
سرائیکی دیاں خاص آوازاں
سرائیکی اسمائے صوت دے مثالاں:
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی زبان ونکی:سرائیکی اکّھر ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
احمد خان طارق
نمونہ کلام
تیکوں ڈھول غلاب دے باغ ڈھیہے میکوں لئی لانے دی کھیت ملی
بس طارق ݙو بھائیوال ہاسے،تیکوں کیچ ملیا، میکوں ریت ملی
ݙوہڑہ
آۓ ہاوے کول فقیریں دے،گھر تھگڑے چھنڈک   وچھاۓ ہم، حال سݨاۓ ہم ..
کھول کے پٹیاں انگلیاں توں ، کپ ݙاتریاں دے ڈکھلاۓ ہم. حال سُݨائے ہم۔۔
تیݙے مٗنہہ دو تک تک بوچھنڑ دے ، رو پاڑے پاند پساۓ ہم .حال سݨاۓ ہم ..
میݙا مٗنہہ ہا طارق جھولی و چ ، بھوئیں لیکے مار مٹاۓ ہم، حال سݨاۓ ہم ..!
سٸییں احمد حان طارق
تھی ویسوں بدنام ڑی پاڳل
روندئیں نہ کر شام ڑی پاڳل
تھی ویسوں بدنام ڑی پاڳل
قسمت دے وچ وٹ وی ہوندن
سینے دے وچ پھٹ وی ہوندن
ہر کوئی روندے چپ کر روندے
تیݙے_ھن کہرام ڑی پاڳل
شالا جیوے جگ پردیسی
مر ڳیوں کون دعائیں ݙیسی
کہیں دے کارنڑ_جیندی رہ ونج
بھلی کریسی رام ڑی پاڳل
پاڳل کوں کیا ݙکھ تے غم دی
شان شرم تے بھیم بھرم دی
پاڳل تاں بس پاڳل ہوندن
پاڳل دے کیا دام ڑی پاڳل
کیا تھیا جیکر رولے آ ڳۓ
ڳھولیۓ جھکھڑ جھولے آ ڳۓ
نہ ݙکھ درد آزار ہمیشہ
نہ سکھ چین مدام ڑی پاڳل
"طارق" صبروں بھانگیں ہوندن
بھاگ بھریے ہوۓ مانگیں ہوندن
ہار سمجھ کے ڳل وچ پا نہ
میں روواں رووانواں میݙا ہاں نہیں تھیندا
میں ݙکھڑے سنڑاواں میݙا ھاں نہیں تھیندا
میں روواں رووانواں میݙا ھاں نہیں تھیندا
ایں چپ چاپ_ݙسدے خیالیں دے ولدے
مگر کیوں ݙسانواں میݙا ھاں نہیں تھیندا
اوندا ھاں ہلانواں میݙا ھاں نہیں تھیندا
نہ چھلا کوئی مندری نہ تحفے ادانواں
کئ مہندی نہ ونگاں نہ رنگین بانہواں
فقط ھک نشانی ھے ڳل دا ڳلانواں
کئ آنونڑ اتے کئ نہ آنونڑ دا آھدے
کئ ایں پوہ دا آھدے کئ سانونڑ دا آھدے
اوندا ناں جلاواں میݙا ھاں نہیں تھیندا
میں "طارق" ݙسانواں تے مکدی مکاواں
اے کھس مس دعانواں رہس وائم نانواں
او دل دی پتھاری تے سر دا پچھانواں
پچھانواں ݙسانواں میݙا ھاں نہیں تھیندا
سئیں احمد خان طارق
اللہ نواز ساحل
اللہ نواز ساحل سرائیکی شاعر ہے۔
احمد خان طارق
ݙوہڑہ
اڄ قاصد گُونگا بݨ تے ونڄ مونہوں نہ الوائیں ،میݙی مونجھ ݙسائیں
اللہ نواز ساحل
ڄم پل
دیرہ اسماعیل خان نال تعلق ہے
ݙوہڑہ
ساکوں اپنےراہ تےآپ ٹرا تیڈےراہ تےٹرسوں راہ ملسی ,
احمد خان طارق
ݙوہڑہ
تیکوں پہلے رُو ݙکھلانواں میں این٘ویں رو ݙکھلائیں، میݙی مونجھ ݙسائیں
اللہ نواز ساحل
ݙوہڑہ
رخ پھیر بہاراں آپ آسن ہر پاسوں سکھ دا ساہ ملسی ,
احمد خان طارق
ݙوہڑہ
ٻس آں آں کر کے وِپھل ونڄیں ݙیویں ڈھیر دعائیں، میݙی مونجھ ݙسائیں
اللہ نواز ساحل
ݙوہڑہ
مل پوسی جیونڑ جگ ساکوں تیڈے درتے جڈنڑ پناہ ملسی ,
بئ حسرت,ساحل,کیاراہسی جڈاں سئیں دے قدمیں جاہ ملسی
احمد خان طارق
کرو  تکرار   کئیں    ہٹکیے
ونکی:سرائیکی شاعر تہاکوں  یار   کئیں   ہٹکیے
کرو   تکرار   کئیں    ہٹکیے
اللہ نواز ساحل
ݙوہڑہ
توڑے بھوئیں بھا لاوے پیراں کوں سرچئی راہسی اسمان یکے
کہیں حال ناشکرے نا تھیسوں ڈکھ ڈیون پئے نقصان یکے
احمد خان طارق
کرو  تکرار   کئیں    ہٹکیے
ھے رن٘جگی  نال  رولا  ھے
اے جیکر   بار    تھولا   ھے
اللہ نواز ساحل
ݙوہڑہ
ھک پیار دا ساحل قال مکے بئے جھل گھنسوں طوفان یکے
اللہ نواز ساحل
احمد خان طارق
کرو  تکرار   کئیں    ہٹکیے
ٻیا   ݙیو    بار    کئیں   ہٹکیے
کرو   تکرار    کئیں     ہٹکیے
اللہ نواز ساحل
غزل
محبت وچ ضروری ھے بندہ سچ سچ ڈسا چھوڑے ,
ڈسو کیندے وچوں ھوسی جہرا سچ کوں لکا چھوڑے ,
احمد خان طارق
کرو  تکرار   کئیں    ہٹکیے
جے اولا  کر  مریندو    تاں
اللہ نواز ساحل
غزل
ضرورت ھن اساکوں ھنڑ رلے تیڈے گزارن لیئوں
اساڈی تاں حیاتی دےضرورت ڈینہہ مکاچھوڑے,
کڈانہہ غمناک ویہڑے دی تیڈو ارداس گھن آسی
ڈھٹھےدرگھرکڈاں دےپئےہواکوں سب ڈکھاچھوڑے ,
ھے ٹالہی وی وچالےوچ حویلی وی وڈیندی پئ
پکھی اڈراک تھیون توں پہلے کیئں تاں اڈاچھوڑے ,.
نغارے ھن تماشے ھن اساکوں کون سنڑدا ھا
تونڑیں دیوان غزلیں دےمشاعرےوچ سنڑاچھوڑے ,
تیڈے قرب ءچ تاں بئی چس ھےانوویں وی کوئ شکایت نہیں
تیڈیاں یاداں دےوچ ساحل اساں ڈکھ سکھ بھلا چھوڑے,
اللہ نواز ساحل
تبوک دا چشمہ
حضور ﷺ تبوک دے قریب پہنچے تاں ارشاد فرمایا کہ ان شاءاﷲ تعالیٰ کل تساں لوگ تبوک دے چشمے تے پہنچسو تے سورج بلند تھیوݨ دے بعد پہنچسو لیکن کوئی شخص اتھاں پہنچے تاں پاݨی کوں ہتھ نہ لاوے۔ رسول اﷲ ﷺ جݙݨ اتھاں پہنچے تاں جتی دے تسمے دے برابر اوندے وچ ہک پاݨی دی دھار وہندی پئی ہئی۔ آپ ﷺ نے اوندے وچوں تھوڑا جیہا پاݨی منگا کے ہتھ منہ دھوتا تے اوں پاݨی نال کلی فرمائی۔ ول حکم ݙتا کہ ایں پاݨی کوں چشمے وچ وہیٹ ݙیو۔ لوگاں نے جݙݨ اوں پاݨی کوں چشمے وچ سٹیا تاں چشمے توں زوردار پاݨی دی موٹی دھار وہݨ لڳ ڳئی تے تریہہ ہزار دا لشکر تے تمام جانور اوں چشمے دے پاݨی توں سیراب تھئے۔
احمد خان طارق
کرو  تکرار   کئیں    ہٹکیے
حقی حق  پار  ویندو   تاں
وسو ون٘ج  پار  کئیں  ہٹکیے
کرو  تکرار   کئیں    ہٹکیے
دعا  نہ    کئ     دوا    بھیجو
بھانویں منگ توں منگا بھیجو
ݙتے  ہوۓ   بار   کئیں     ہٹکیے
کرو     تکرار     کئیں     ہٹکیے
اساں ہر  حال   وچ  راضی
اساں مجرم  تساں  قاضی
کرو  نروار    کئیں    ہٹکیے
کرو  تکرار     کئیں   ہٹکیے
میں "طارق"_پیت توں صدقے
ایندی  ہر  _ریت  توں  صدقے
کرو  جو   کار ،  کئیں   ہٹکیے
کرو    تکرار      کئیں    ہٹکیے
کافی
تارے تروڑ کے چرخہ کتݨے
کھیر ولوڑ کے چرخہ کتݨے
مالک جگ دا منتاں لیسی
آتݨ دے وچ لاج رکھیسی
سوہݨا جوڑ کے چرخہ کتݨے
راند کنوں بے راند نہ تھیون
ٻدھیا ٻدھیا باند نہ تھیون
گابے چھوڑ کے چرخہ کتݨے
کئی کئی رمزاں کئی کئی اولے
سرخیاں سیندھاں تلک تلولے
کئی رنگ جوڑ کے چرخہ کتݨے
طارق سارے جوڑ جڑیندے
اپݨے کم کوں کون چھڑیندے
چرخہ چھوڑ کے چرخہ کتݨے
کھر ولوڑ کے چرخہ کتݨے
طارقؒ سرکار
ڳوجھی پوجھی
ملتان۔۔ڈیہنہ وار سرائیکی اخبار جھوک دے دفتر اچ سئیں سردار خادم حسئین خاں مخفی نیں اپڑیں شعری مجموعے دی کتاب گوجھی پوجھی دان کیتی مہربانی اے سرکار دی اللہ سئیں انہیں کوں لکھنڑ دی مزید طاقت عطافرماوے امین کتاب دان کرنڑ دے وقت انہیں دے نال سرائیکی دے نامور شاعر نادر لشاری مٹھڑے چولستان توں وی شامل ھن سئیں ھوریں نال کافی دیر تک ملاقات تھئی سرائیکی صوبے بارے تفصیل نال گال موھاڑ تھئی خان صاحب نے بہاول پور تیں سئیں نادر لشاری نے چولستان انونڑ دی دعوت وی ڈتی اللہ پاک انہیں کوں عزت ڈیوے خوبصورت طریقے نال اپڑیں شاعری دے ظریعے لوکیں تک اپڑاں پیغام پچیندے رہ ویندن. (اکبر ملکاݨی، ٢٢ دسمبر ٢٠١٨ء)
اللہ ݙتا ڄلواݨا
ردار اللہ ݙتہ خان جلوانہ جگمشھور اے ڈی خان ایندا ویس ݙیکھ تے اے ناں سمجھائے جو اے ڈی خان ملنگ اے یا منگݨ پنݨ آلا ھے اللہ دیاں رحمتاں ھنس ؛ اللہ سئیں ڈھڳ ݙتس
لپوڑے مار مار تے وی کھاوے تاں مکسی کیناں
اے ڈی خان دل دا فقیر ھے ؛ چنڳا سچیندے ؛ چنڳا بلیندے ؛ سجݨاں بھراواں کوں رلا جاݨدے
جیندا سجݨ اے اوندی نموشی کنڈ پچھوں ناں کریندا ناں کرݨ ݙیندے
ݙکھ سکھ اچ مونڈھے نال مونڈھا لیندے ؛ جنھاں کوں اپݨاں جاݨدے انھاں کیتے تاں جند گھولݨ کیتے ودا راھندے بھرپی نبھاوݨ سکھݨیں تاں ول اے ڈی خان دا موں مٹھا کراو
فٹ بال دا منیا تنیا کھڈکار ھا ؛ ھݨ صحافی ھے تاں او وی منیا تنیا ؛ اونویں کھیݙ جیھڑی وی ھووے کھیݙ جاݨدے
ھاری منݨ گناہ سمجھدے مکدے ساہ توݨیں لڑݨ آلا ھے اے ڈی خان
سکڑو
عنوان: اہم پرزہ: سکڑو کے موڑوں کا تجزیہ کرنا: فیشن اور فعالیت کی تفصیل
اللہ ݙتا ڄلواݨا
ڳال کرݨ تے منواوݨ جاݨدے غریباں تے گنگے باتے لوگاں کیتے تݨدے
سکڑو
مقدمہ: سکڑو اک زیادہ استعمال ہوندا پرزہ اے، کہ نظرانداز ہوندا، پر اے بےشک لازمی پرزہ اے. این پھٹار پر اوہ پٹلون، سکرٹ یا شارٹس تک جواندا، اوہ اپنے لباس وچ تعلیمیں ایویں محسوس کردا. آئیے سکڑو دی دنیا چ پر گہرائی تے جائیں، این دیاں مختلف قسماں، مواداں تے فیشن اچھائی تے تعیناتی نوں تجزیہ کرندے اے.
اللہ ݙتا ڄلواݨا
میݙے ھاں اچ وسدے ؛ نکا بھرا ھے میݙا اے ڈی خاں
میݙی رج تے عزت کریندے ؛ اے وی تھی سگدے میکوں رھیندا ھووے جے کر رھیندا وی ھے تاں ول وی میکوں اپݨے سکے بھراواں وانگݨ بھاندے جیوے جگ تے
جتھ پیر ھووس اتھ خیر ھووس شالا
23 فروری 2019(سلیم نیازی)
سکڑو
بٹندار سکڑو: بٹندار سکڑو وچ بٹناں یا ہکس اتے آنکھواں دا استعمال ہوندا اے، جو لباس کوم کمر وچ باندھن والیاں سکڑو وچ استعمال ہوندی اے. این نوع دی سکڑو عام طور پر پٹلوناں، جینز اتے میلے پنس وچ پائی جاندی اے. بٹندار سکڑو وچ توہفہ اتے بناوٹی نوں مزیدار اور روانہ صورت دے رابطے دےندے نیں، جو عموماً رسمی یا پیشہ ورانہ لباس نال جوڑی جاندی اے.
ڳجھیاں رمزاں عشق دیاں
سرائیکی کہانی:
سکڑو
زپر والا سکڑو: زپر والا سکڑو وچ زپر کا نظام استعمال ہوندا اے، جو پٹلوناں، سکرٹس اتے لباس وچ مضبوط بند کرن دا کام کردا اے. این نوع دی سکڑو جینز، سکرٹس اتے پنس وچ عام طور پر پایی جاندی اے. زپر والا سکڑو مکمل آسانی اتے روشنی دی لچک دی محسوس دےوندا اے، جو ایک ٹھیک فٹ دے تصدیق کردا اے.
ڳجھیاں رمزاں عشق دیاں
♡گجھیاں رمزاں عشق دیاں♡
سکڑو
علاوہ ازیں، سکڑو دی بینڈ وچ مختلف ڈیزائنی تفصیلاں وی شامل کیتی جا سکدیاں نیں، جیوں کہ پلیٹس، چیتارے دی لوپس، آرائشی سلائیاں یا بکلز یا دھاتی سجاوٹ وچ شامل ہوندیاں نیں. این ڈیزائنی تفصیل نے کلیدی کردار ادا کیتا اے اتے سکڑو دی دیکھن والی آرائشیتے وچ اضافے کردی اے.
ڳجھیاں رمزاں عشق دیاں
لکھت:
سکڑو
فیشن اتے فعالیت: اگرچہ سکڑو اصلی طور اتے لباسوں نوں باندھن دا کام کردیاں نیں، پر اے سکڑو فیشن تے شخصی سٹائل دے پرزے وچ وی اے. سکڑو کمر دی لکیر نوں اجاگر کر سکدیاں اتے سلویٹس نوں تعین کر سکدیاں اتے لباس دی کل صورت وال نوں پورا کردیاں اے. فیشن ڈیزائنر عموماً اپنی تخصصی سکڑو دی طرح شامل کردے اے تاکہ اپنے کھدے وچ مزیدار پناں شامل کرن اے اتے اپنی تخلص والی نوک دے نقطے بناونے اے.
علاوہ ازیں، سکڑو دے کوئی مہمی کردار نوں آرام دین وچ اے اتے لباس دی مناسب فٹ دا یقینی بناوٹی نوں مہیا کردا اے. صحیح سکڑو موڈ کوشش کردا اے، لباس دی حرکتیت نوں بہتر بناونا، ڈھیلا پھٹنا یا پھسلنا روکنا اتے جسمانی سائز یا شکل میں تبدیلیاں نوں برداشت کردا اے. ایک اچھی طرح دیزائن شدہ سکڑو فیشن تے عملیت دا موازنہ کردی اے، جو افراد نوں آسانی نال حرکت کرن اتے پورے یقین نال کام کرن دی اجازت دیندا اے.
ڳجھیاں رمزاں عشق دیاں
نوید دی حیاتی وچ بہار آ گی۔ اوں رات او مستقبل دے مٹھے مٹھے خواب ڈیکھدا ریہا۔ او مس شیریں دے ہتھ وچ ہتھ پا سوہنڑے سوہنڑے باغیں تے پیارے پیارے شہریں دی سیر کریندا ریہا۔ سویرے او اپنڑے محبوب دی دید دے شوق وچ بہوں پہلے سکول پج گیا۔ اوں رج رج تے اوں سوہنڑی دا دیدار کیتا۔ پر اوں محسوس کیتا جو اج اوندا رویہ بدلیا ہویا ہا۔ اوں الوایا، او نہ الانڑی۔ یکا ڈینھ اوں توں پروبھری پروبھری ریہی۔ نہ کھلی، نہ مرکی، نہ شیشے نال تتولہ سٹیا تے نہ ای کوئ پرچی شرچی پٹھیوس۔ نوید اوندے ورتاء تے حیران تے پریشان ہا۔ اونکوں، اوں توں ایں بے رخی دی امید کائناں ہائ۔ اونکوں مایوسیاں ولا ڈے گیاں۔ کئ ڈینھیں تک ایہو لقاء ڈٹھوس تاں بے چین تھی گیا۔ او، اوں توں وجہ پچھنڑ چاہندا ہا۔ پر موقع نہ پیا بنڑدا ہا۔ ہک ڈینھ پرنسپل آفس وچ حاضری لانونڑ ویلھے ٹکراء تھی گیا۔ آسے پاسے بیا کوئ کائناں ہا "مس۔۔۔! میں تہاڈے نال ملنڑ کیتے سکدا وداں" اوں ہولے جہے آکھیا "کڈاہیں ٹائم کڈھو۔ ولا ٹرنڑ پھرنڑ جلسوں" "اوں ڈینھ کیڑھا پہاڑ چوٹ گھدا ہاوے۔ جو ہنڑ چوٹیسو۔۔۔۔۔؟" اوں ٹوک دے دھر وچ آکھیا تے رجسٹر وچ حاضری لانونڑ لگ پی "میں سمجھیا نہیں۔ تساں کیا آکھنڑ چاہندے او۔۔۔۔؟" نوید حیران تھی بولیا "ہا۔۔۔۔۔ تساں تاں بوبنے بال او ناں۔۔۔۔۔" اوں بے رخی نال آکھیا تے باہر نکل گی۔
سکڑو
اختتام: الیسٹک سکڑو جو لچک داری فراہم کردی اے توں بٹندار یا زپر والی سکڑو جو شائستگی شامل کردی اے، سکڑواں لباس نوں باندھن دی کام کرن دا کام کردندے اے. این لباسوں نوں باندھن دی فعالیت نوں فیشن تے آرام دے ادھار دیسندے اے. چاہو ایہ لباسوں لئی کی سوئی ہوئی ہوئی، کھیلن دے لئی یا رسمی مواقع وچ، سکڑو اک لازمی پرزہ اے جو عملیت تے فیشن نوں جوڑدا اے. تہاڈے کولو
ساجد علی پوری
نمونہ کلام
ڈیندے اساں تریہہ کئے نسے منگدے اساں چھل کئے نسے
گم سم سمندر ھیں اساں کئ سہکدے تھل کئے نسے
سمجھیے اساکوں کھیڈ جئیں اوکوں کھڈایاھے اساں
ساکوں بنڑیئے جئیں مسلہ تھئے اوں کنوں حل کئےنسے
لیراں کہیں بیوہ دے ھیں بوچھنڑ دیاں تاں ٹھیک ھیں
شکر اے کہیں سردار دی دستار دا ول کئے نسے
پاگل تاں ہیں جو ٹر پیوں تیڈے پچھوں من کے تیڈی
من کے تیڈی ہنڑ ول ونجوں اتنا وی پاگل کئے نسے۔
لوک ادب دی تاریخ وِچ اصناف دی ونڈ
لوک ادب دی تاریخ نویسی دے حوالے نال لوک ادب دی تاریخ وِچ ادوار دی ونڈ اتے لوک ادب دی تاریخ وِچ اصناف دی ونڈ ویتر بارے مختلف محققین، مورخین اتے ناقدین دی رائے مختلف ہے اتے کوئی حتمی طریق کار طے شدہ کوئے نئی۔ جینویں اردو لوک ادب وچ اصناف دے حوالے نال مرثیہ، ناول، ڈرامہ، انشائیہ، افسانہ وغیرہ۔ یاوت دبستاتی ونڈ (تقسیم) مثلاً دبستان لکھنؤ، دبستانِ دلی، دبستان ملتان وغیرہ۔
ایندی لکھت دا انداز بیان / اسلوب کینویں ہووݨا چاہیدے۔ ایہہ او بنیادی سوال ہن جیندے بارے ڄاݨناں ضروری ہے۔ کیا ادبی تاریخ دا بیانیہ سِنگھرے پُنگھرے الفاظ، مقفع مسجع عبارت دا عمدہ نمونہ ہووݨی چاہیدی ہے؟۔ ایندے بیانیے وچ تنقیدی پیمانہ کینویں ہووݨا چاہیدے؟ مورخ دی تنقیدی بصیرت کینویں ہووݨی چاہیدی ہے جو او ادبی فن بارے دی قدر قیمت دا صحیح اندازہ کر سکے ایں تناطر وچ مختلف آراء ملدن۔
ڈاکٹر جمیل جالبی لکھدن:"'…… ہک سادہ تاریخ نویسی دا اسلوب وضع کرݨ دی کوشش کیتی اے۔ ایہ اسلوب اینجھا ہے جیڑا نہ افسانے دا اسلوب ہے اتے نہ شاعری دا۔ اتے نہ خشک قانونی عبارت ہے اتے نہ ای خشک تحقیقی اسلوب ہے۔ بلکہ بیان وچ دلچسپی برقرار رکھیندے ہوئے گاٖلھ وچوں گاٖلہہ کوں داستان دی طرحاں بیانیہ انداز وچ بیان کر ݙتا ڳئے۔'"لوک ادب دی تاریخ دے اسلوب بارے مختلف محققین مورخین تے ناقدین دی رائے وچ اختلاف پاتاویندے۔ بعض ناقدین ایہ آہدن جو ادبی تاریخ دا اسلوب سیاسی تاریخ وانگوں ہووے یا جینویں کہیں سائنس دی کتاب وانگوں۔ اتے کجھ محققین و ناقدین دی رائے ہے جو ادبی تاریخ دا اسلوب سادہ، واضح ہووے اوندے وچ شگفتگی ہووے۔ البتہ الفاظ دی جادو بیانی دی کوئی ضرورت نہیں جیندے نال حقائق دی صحیح نشاندہی تھی سگے۔ مورخ کوں ہک اینجھا اسلوب بیان اختیار کرݨا  چاہیدے جیندے وچ گنجل نہ ہووے ہر شے واضح طور تے جیندی جاگدی، نسردی اسردی ݙسے۔ تاریخ نویسی دے اصول اتے ضابطے دی مباحث دے چھیکڑتے مورخ ادب دی استعداد کار اتے گاٖلہہ کرݨا وی ضروری ہے۔
مورخ ادب کیتے ضروری ہے جو فلسفہ تاریخ کنوں واقفیت رکھدا ہووے۔ نہ صرف ایہہ بلکہ ٻئے امدادی علوم جینویں معاشیات، سیاسات نفسیات، فلسفے بارے بنیادی معلومات رکھدا ہووے تاں جو اوہک معیاری ادبی تاریخ دی لکھت دے تقاضے پورے کر سڳے ۔
٭ … مورخ کیتے ضروری ہے جو او ادبی تاریخ وچ ادب دے ارتقاء دے سبھے، پکھاں دا مجموعی احاطہ کرے۔
٭ … حقائق سندی حوالے نال پیش کیتے ونڄݨ تے ثانوی مآخذات دی بجائے بنیادی مآخذات کوں اہمیت ݙیوݨی ضروری ہے۔
مرزا سلیم بیگ لکھدن:"'ادبی تاریخ دے سلسلے وچ مآخذ کوں ریڑھ دی ہڈی دی حیثیت حاصل ہوندی اے۔ ایہا وجہ ہے جو مورخین ایں سلسلے وچ بے حد احتیاط نال کم گھِندن تے بنیادی مآخذات تک پُڄݨ دی کوشش کریندن۔'"مآخذات دی تصدیق اتے سنڄاݨ کیتے، داخلی تے خارجی تنقید دے اصولاں کوں سامݨے رکھݨاں چاہیدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
سلطان باہو
سلطان ٻاہو صوفی پیر تے سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔تحصیل احمد پور سیال ضلع جھنگ نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
دل دریا سمندروں ڈونگھے
دل دریا سمندروں ڈونگھے ، کون دلاں دیاں جاݨے ہُو
وچے بیڑے وچے جھیڑے ،وچے ونجھ مہاݨے ہُو
چودان طبق دلے دے اندر جتھے عشق تمبو ونج تاݨے ہُو
دل کالے کولوں منہ کالا چنگا
دل کالے کولوں منہ کالا چنگا جے کوئی اس نوں جاݨے ہُو
مونہہ کالا دل اچھا ہووے تاں دل یار پچھاݨے ہُو
ایہہ دل یار دے پچھے ہودے متاں یار وی کدی پچھاݨے ہُو
سئے عالم چھوڑ مسیتاں نٹھے باہو جد لگے نیں دل ٹکاݨے ہُو
تسبیح پھری تے دل نہیں پھریا
تسبیح پھری تے دل نہیں پھریا ، کیہ لینا تسبیح پھڑ کے ہُو
علم پڑھیا تے ادب نہ سکھیا،کیہ لینا علم نوں پڑھ کے ہُو
چلے کٹے تے کجھ نہ کھٹیا، کیہ لینا چلیاں وڑ کے ہُو
جاگ بناں ددھ جمدے ناہیں باہو، بھانویں لال ہوون کڑھ کڑھ کے ہُو
میں کوجھی میرا دلبر سوہنا
میں کوجھی میرا دلبر سوہنا ، میں کیونکر اس نوں بھانواں ہُو
ویہڑے ساڈے وڑدا ناہیں پئی لکھ وسیلے پانواں ہُو
ناں میں سوہنی ناں دولت پلّے ، کیوں کر یار مناواں ہُو
ایہہ دکھ ہمیشاں رہسی باہو روندی ہی مر جاواں ہُو
جعفر ڄام
جعفر ڄام سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ کوٹ سلطان ضلع لیہ نال تعلق ہے۔ بانگ ادبی فورم دا کرتا دھرتا ہے۔
تعلیم
بی ایس سی ریاضی تے فزکس وچ ہے
نمونہ کلام
"غزل"
چُپ چُپاتی آواز عَرصے تُوں.
ہِک ڈَسایا ہا رَاز عَرصے تُوں.
مِیڈی زِندگی دا سَاز عَرصے تُوں.
ہِک مُحبّت دی بَس دُعا مَنگدائے.
رُوز پَڑھ پَڑھ نَماز عَرصے تُوں.
تُوں تَاں گَاری دِی خَیر مَنگدا رَہیں.
گِیا اُڈریا ہا بَاز عَرصے تُوں.
اُو تَاں مَر گئے دَراز عَرصے تُوں.
نظم
اساں کِھل مُسکار درختاں دی
اساں ٹٻیوں اُݙدی ݙاب میاں
پُھل کیکراں دے چھاں ٹاہلیں دی
آ ٻِہہ لحظہ ہاں ٹھار میاں
چُپ چاپ چودھار چوراہے ت
جُگ جگنو دا چمکار میاں
خشبواں ویڑھے ٻٻری دیاں
سنُگھ ہیل چنبیلی رات میاں
روہ ریت پریت دیں ٻاہواں ت
کھنب کتھڑے پکھ اݙراک میاں
تس پپلیں تردی شام وانگوں
ٹُوئے ٹوبھیں بخشی ݙات میاں
بھوئیں کِݨ مِݨ وسدی بارش وچ
پُھل پیلے سرمی جھال میاں
کجھ چِل چِل چِلکدیں چیڑیں دی
کجھ لٹھیاں دا غوٹکار میاں
کوئی کِھمݨ کھمدی دھم ڳئی اے
ساݙی اکھ ءچ ساویں ڄالیں دی
سِک بوچھݨ تاݨ ت سم ڳئی اے
سک
وݙی شئے نی ہوندی
وسمیا رہوݨ چھوڑ ݙے
یار جیوݨ دا ݙا سکھ
مونجھ مونجھ ہوندی ء
لُگا کر ݙیندی ء
توں نئیں ڄانڑدی
ݙیوے دے
سوجھل ءچوں نکلݨ آلیاں لاٹاں
تیݙیں زلفیں دی
تیݙیں اکھیں دی
نیلک اسمان چا ڳئے
تیݙی چیلک چیڑیں دی
چِل چِل ہے
پپلیں دی لسک چندر وچ ہے
وینڑیں دیں ونگیں دا
چھݨکار موسم بہار کر ݙیندیں
یاد ٻئ کائنی جیویں
کیویں بھل سگدے بندا
تیݙا ہوݨ
نہ ہووݨ نی تھی سگدا
جعفرؔ جام
قومی زبانیں دا بل ہک تیر نال کئی شکار
==قومی زبانیں دا بل ہک تیر نال کئی شکار==
شاکا سانگھڑی
سینیٹ دی سٹینڈنگ کمیٹی وچ چار زبانیں دا بل پاس تھیا تاں سرائیکی سنگت وچ ہک تھرتھلی مچ ڳئی۔ اے تھرتھلی ݙسیندی ہے جو سرائیکییں وچ اپݨی ٻولی دی سُرت سُنڄاݨ ودھ ڳئی ہے۔ نال نال جوش تے خلوص وی پیدا تھی ڳئے۔ پر اے جوش ایتلا اطمینان بخش وی نئیں۔ ٻہوں ساری واری جوش بغیر ہوش دے مرویندے۔ جوش اساں کنیں او فیصلے کرویندے جیڑھے آپ کوں نقصان تے دشمن کوں فائدہ ݙیندن۔ خاص کر جے کہیں کم وچ سازش دا خطرہ تے شک ہووے تے وت اوندے نال جوش مل ونڄے تاں وݙے خسارے تھی ویندن۔ قومی زبانیں دے بل دے حوالے نال وی کُجھ اینجھی ای صورتحال نظردی ہے۔
ودھ سیاݨے لوک آہدن جو سازش ہک بیکار نظریہ ہے۔ پر تاریخ دیاں کتاباں سازشیں دے قصیں کہاݨیں نال بھریا ہوئین۔ جے سیاست تے جنگ دی ڳالھ ہووے تے سازش دا حوالہ نہ ہووے، اے تھی نئیں سڳدا۔
آکھیا ویندے سازش اوں ویلھے تائیں سازش ہے جے تائیں اوندا پتہ نئیں لڳدا۔ جے پتہ لڳ ونڄے تاں او دریافت بݨ ویندی ہے۔ پر او سازش ای کیا جیندا راز کُھل ونڄے۔ ایں کیتے اکثر اوقات سازش دے خلاف شک ای کمزورتے ہیݨے دا ہتھیار ہے جیڑھا اونکوں سازش کنیں کہیں حد تائیں بچا سڳدے۔ اے کوئی اچنبھے دی ڳالھ نئیں جو سارے کمزور تے ہیݨے شکی ہوندن۔ شک اُنہیں دی ہک تݙ ہوندی ہے۔ پچادھ دے عقلیت پسندی دے فلاسفر ڈیکارٹ اینویں ای تاں نہی آکھیا: "میں شک کریندا تے ایہا میݙی ہوند ہے۔"
"ونڈو تے حکومت کرو" وانگ "ہک تیر نال ݙو شکار کرݨ" سازش دا ہک قدیمی تے اُتم ہتھیار ہے۔ ایں ہتھیاردے ورتارے دیاں اݨ کھُٹ مثالاں ݙتیاں ونڄ سڳدن۔ ہک اڄوکی مثال چار قومی زبانیں دا سینٹ وچ پیش تھیوݨ والا بل ہے۔ ایں کنیں پیلھوں جو میں ایں سازش بارے اپݨے شک کوں کھولاں، "ہک تیر نال ݙو شکار" دی اے کہاݨی سُݨ گھنو۔ اے کوئی پُراݨی کہاݨی نئیں اتیں ایندے واقعات تے کرداریں نال اساں چنڳے بھلے سُنڄاپوں ہئیں:
اے 20 ستمبر 1996 دی ڳالھ ہے۔ شام دا ویلھا ہے۔ وزیر اعظم بے نظیر بھٹو دا وݙا بھرا مرتضی بھٹو کُجھ سنگتیں نال اپݨے گھر 70 کلفٹن واپسی کیتی ویندے۔ پولیس اوندی گݙی رُکیندی ہے تے وت فائرنگ کر کنیں اوندا قتل کر ݙیندی ہے۔
منظر بدلدے۔ بے نظیر بھٹو کالے ماتمی لباس وچ ڳڑھی خدابخش اپݨی اماں نصرت بھٹو نال روندی ݙُسکدی ٻیٹھی ہے۔ ٻاہروں سندھیں دا جمگھٹا ہے۔ ماتم دے نال نال اݨ کھٹ کاوڑ ہے۔ بے نظیر بھٹو تے آصف علی زرداری دے خلاف نعرے بازی تھیندی پئی ہے۔ اے کلہا ڳڑھی خدا بخش دا منظر نئیں۔ پورا سندھ ہک بھاہ وچ سڑدا پئے۔ ہر کوئی اے سوال کریندا پئے جو بے نظیر بھٹو دے وزیر اعظم ہوندیں ہوئیں اوندے بھرا کوں پولیس کیویں قتل کر سڳدی ہے؟
بے نظیر بھٹو دا ہکو جڳ مشہور ولدا ہے۔ اے ہک تیر نال ݙو شکار کیتے ڳئین۔ ہک پاسیوں میݙے بھرا کوں ماریا ڳئے، ٻئی پاسیوں پیپلز پارٹی دی حکومت کوں مُکاوݨ دا بندوبست کیتا ڳئے۔ اپݨے ہک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ بے نظیر بھٹو دے فقرے اے ہن: "جیڑھی گولی میݙے بھرا مرتضی بھٹو کوں جسمانی موت ݙیوݨ کیتے چلائی ڳئی ہئی، اوندا ٹارگٹ میکوں سیاسی موت ݙیوݨ ہئی۔"
منظر بدلدے۔ ہک مہینے بعد 27 اکتوبر 1996 کوں جماعت اسلامی دے قائد "ظالمو قاضی آ رہا ہے" دا نعرہ مریندن، نال ای لانگ مارچ کر کنیں اسلام آباد اُتے ہلہ ٻول ݙیندن۔ کُجھ ݙینہہ گُزردن تاں صدر فاروق لغار اپݨے تیر تفنگ نال سامہݨے آندن تے بے نظیر بھٹودی حکومت اُتے کرپشن دے الزامات دی بوچھاڑ کر ݙیندن۔ 4 نومبر 1996 کوں بے نظیر بھٹو دی حکومت مُکا ݙتی ویندی ہے۔ نواز شریف ݙو ترہائی اکثریت نال وزیر اعظم بݨ ویندے۔ سندھ وچ پیپلز پارٹی کوں تاریخ دی وݙی شکست تھیندی ہے۔ کل 14 سیٹاں ملدن۔ آصف زرداری گرفتار تھی جیل لڳیا ویندے۔ بے نظیر بھٹو ہک عدالت کنیں ٻئی عدالت بُھگتیندے ہوئیں چھیکڑ جاوطنی گھن ویندی ہے۔
منظر ہک واری ول بدلدے: 2 اگست 2016 کوں (لگ بھگ 20 وریہیں بعد) حامد میر 24 News Channel دے ہک پروگرام وچ اے ݙسیندے جو کیویں مرتضی بھٹو دی ٹارگٹ کلنگ کیتی ڳئی۔ او کہاݨی کُجھ ایں ہے:
"اگست 1996 دا پیلھا ہفتہ ہے۔ نصرت جاوید، عامر متین، عبدل مالک، ظفر عباس تے میکوں، اساں پنڄ جرنلسٹس کوں چوہدری نثار پی سی بھوربن گھن ویندے جتھاں ساݙی ملاقات اوں ویلھے دے اپوزیشن لیڈر نواز شریف نال کروائی ویندی ہے۔  شہباز شریف تے خواجہ آصف وی اُتھاں موجود ہوندن۔ نواز شریف ساکوں آہدے جو میں کُجھ عرصہ بعد وزیر اعظم بݨ ویساں تے تُساں پیلھے ترائے مہینے میݙی مخالفت نئیں کرݨی۔ اَساں سبھے حیران جو بے نظیر بھٹو وزیر اعظم ہے، اوندی پارٹی دا بندہ فاروق لغاری صدر ہے، کوئی رولا ڳولا وی نئیں وت اے کیویں تھیسی۔ اساں جݙاں اے سوال کیتا تاں چوہدری نثار مُسکدے اتیں آہدے جو کُجھ ناں کُجھ تھی ویسی۔ وت کُجھ عرصے بعد مرتضی بھٹو دا قتل تھی ویندے۔"
میکوں چنڳی تراویں یاد ہے جݙاں مرتضی بھٹو دا قتل تھیندے تاں پیپلز پارٹی دے جیالے جوش تے غضب وچ ہوندن۔ بے نظیر بھٹو تے آصف علی زرداری کوں ڳالھیں مندے پوندے پئے ہوندن۔ ہک ویݨ ہوندے جو انہاں ساݙی بھٹو دی پارٹی مُکا سٹی ہے۔ جے اساں جہیاں کوئی نکی مکی آواز وچ اے آکھ ݙیوے ہا جو بھئی اے سازش لڳدی ہے۔ خود بے نظیر بھٹو ایہو آکھدی کھڑی ہے تاں وت ساݙی وی خیر نہی ہوندی۔ ولدا ملدا ہئی۔" اے بے نظیر بھٹو پیسے پچھوں چھتی تھی ڳئی ہے۔ اے زرداری دے پچھوں لڳی کھڑی ہے۔ وغیرہ وغیرہ۔"
جے اساں زبانیں دے قومی بل دی ڳالھ کروں تاں اڄ اوھو جوش جذبہ سرائیکی سنگت وچ نظردے جیڑھا اوں ویلھے جیالیں وچ مرتضی بھٹو دے قتل ویلھے ہئی۔ اساں پیپلز پارٹی کوں کیوں ووٹ ݙیو؟ سندھیں ساݙی کنڈھ وچ چُھرا مارے۔ آصف زرداری ہک چالاک بندہ ہے۔ اوں ساݙے نال ہتھ کیتے۔ اے سبھے ڳالھیں درست ہوسن پر کیا کہیں کوں اصل واقعات دا وی پتہ ہے؟ کیا ہک کمزور تے ہیݨے دی حیثیت وچ اساں اپݨے شک دے ہتھیار کوں ایں معاملے وچ ورتے جو مارکا اے ہک سازش وی تاں تھی سڳدی ہے۔
کیا اے کوئی پُراݨی ڳالھ ہے جݙاں پیپلز پارٹی ننویں صوبہ دا بل پیش کیتا ڳیا تاں بہاولپورصوبے دا شوشہ چھوڑ ݙتا ڳیا۔ اڄ او محمد علی درانی صاحب کتھاں ہن جیڑھے مشرف دے دور وچ انفارمیشن منسٹری دی چَس چُس چا کنیں یک دم بہاولپور دی محبت وچ غرق تھی ڳئے ہن۔
بھئی سازشاں تھیندن تے تھینداں رہسن۔ جے اساں اپݨے ہوش تے شک دی طاقت مُکا ݙتی تاں اوہو بہاولپور۔ ملتان صوبے والا قصہ ولا ولا تھیوݨے۔
چار زبانیں دا بل سسی پلیجو تے اعجاز دھمرہ پیش کیتے اتیں اُنہیں ݙو دے ای دستخط ہن۔ جݙاں جو ست زبانیں دا بل کریم احمد خواجہ پیش کیتے تے اوندے اُتیں 29سینیٹرز دے دستخط ہن جیندے وچ پیپلز پارٹی دے تاج حیدر، فرحت اللہ بابر تے ٻنہیں ٻہوں ساریں دے دستظ وی ہن۔
ٻہوں ساریاں ڳالھیں ہن جیڑھاں مشکوک کریندن۔ ست زبانیں دے بل دے حق وچ جݙاں اساں کُجھ سرائیکیں سینیٹ دے چیرمین رضا ربانی کوں ملݨ دی درخواست کیتی تاں اُنہیں چٹا انکارکر ݙتا۔۔اوھو رضا ربانی جئیں سرائیکی صوبے دے چٹ چٹانگ مخالفت کیتی ہئی تے اخبار وچ بیان ݙتا ہئی جو ایندے نال پاکستان دی فیڈریشن ترُٹ ویسی۔ ٻیا کردار اعتزاز احسن دا ہے جیندی پیپلز پارٹی نال غداری دی داستان ٻہوں لمبی ہے تے سرائیکی دشمنی ڈھکی چُھپی نئیں۔ وت خود سسی پلیجو دا کُھرا چویجے تاں اے سندھ دے اوں قوم پرست خوانوادے نال سمبندھ رکھدی ہے جیڑھا تخت لہور نال سانگا جوڑن وچ مشہور ہے۔
قومی زبانیں دے بل اُتے جݙاں سینیٹ دی قائمہ کمیٹی ہک عوامی سماعت دا بندوبست کیتا تاں او کیڑھے سندھی دوست ہن جیڑھے چار زبانیں دے بل دی حمایت کیتی تے اُنہیں دے سرائیکی دوست کون ہن۔۔۔ اے ہک ٻئی کہاݨی ہے۔ قومی زبانیں دے بل اُتے اساں جیویں پیپلز پارٹی دے خلاف پئے پئے ڳئے ہئیں کیا او سرائیکی کاز کوں فائدہ ݙیسی؟ سوچو مارکا۔۔۔ کیا ایندا فیدہ تخت لہور نہ چیسی جیویں ݙو صوبیں دے ڈرامے دا فیدہ چاتا ڳیا ہئی۔
لڳدا تاں ایہو ہے جو اے ہک تیر نال ݙو نئیں بلکہ کئی شکار کیتے ڳئین۔ جے چار زبانیں دا بل پاس تھی ویندے تاں نواز شریف "جاگ پنجابی جاگ" دے نعرے تے سوار ہوسی۔ سرائیکی علاقے وچ پیپلز پارٹی کوں مندے ڳالھیں پوندے وی پئیں تے اڳوں وی پوسن۔ جے پیپلز پارٹی چارزبانیں دے بل دی مخالفت کریندی ہے اتیں اے سینیٹ تے قومی اسمبلی وچوں پاس تھی ویندے (جیڑھا جو پاس تھی وی ویسی) تاں پیپلز پارٹی سندھ وچ قوم پرستیں دے چک ہیٹھ آ ویسی۔۔۔۔
چھیکڑ وچ سرائیکی تحریک بارے آکھی ہوئی اُستاد فدا حسین دی لکھت دا حوالہ ݙیساں:
"تحریک دا تقاضا خلوص ہوندے ۔ تحریک نال ٹردا وی اوہو ہے جیڑھا مخلص ہووے ۔ البتہ تحریک دی کامیابی واسطے جذبیں اُتے کنٹرول ہووݨاں چاہیدی اے ۔ منزل تے شعور تے آگاہی پُچیندی ہے۔"
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا
"ماسی ری ماسی!میں تیکوں پھُلّے چُݨ ݙیواں"
مئی آکھیا: "ماسی دا کم کراچا،اللہ سوہݨاں تیکوں بھاڳ لیسی تے ساوا سوکھا کریسی"
سابق ریاست بہاولپور دی ڈیموگرافی
ریاست بہاولپور، برطانوی ہند وچ صوبہ ملتان دے بعد ݙوجھی سرائیکی حکومت ہئی۔ 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد اس پاکستان نال الحاق کیتا لیکن 1955ء تک اس دی ریاستی حیثیت برقرار رہی۔ ریاست بہاولپور دریائے ستلج تے دریائے سندھ دے کنارے پر واقع ہئی۔ ریاست ترے اضلاع بہاولپور، بہاولنگر تے رحیم یار خان وچ تقسیم ہئی۔ ریاست وچ سرائیکی زبان دے تمام لہجے ٻولے ویندے ہن.
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا
کاں پھُلّے چُݨ چُݨ ماسی ٻُڈھڑی کوں ݙین٘دا ریہا۔ اَخیر اِچ ہِک وَݙا پھُلّا چاکے وݨ دی اُچّی ٹِنگریں تے وݨِ ٻیٹھا۔ مئی ٻُڈھڑی کوں اپݨے پھُلّے دا داݙا اَرمان لڳا۔ اُونیں کاں کنوں اپݨا پھُلّا مَنگیا پر کاں نے کن ای ناں ݙِتّا۔ ٻُڈھڑی رون٘دی رَڑدی رہئی اَتے کاں مون٘ہ تے مَلّی ٻیٹھا ریہا۔ ٻُ٘ڈھڑی کاوڑ کنوں لال پِیلی تھین٘دی وݨ کول پُڄّی اَتے وھان٘ہ ݙین٘دے ہوئیں آکھیسُ:
"بِھراوݨ آیا!آہݨیاں ٹِنگڑیاں بَلا بَلا کے اِیں بھیڑے کاں کوں اُݙا ݙے جِہڑا میݙا پُھلّا نِھیں ݙین٘دا۔"
سابق ریاست بہاولپور دی ڈیموگرافی
سارے سرائیکی خطے دی طرح سابق ریاست بہاولپور دا موسم سخت گرم تے خشک اے. پاݨی دی کمی تے دریاواں دے ویچݨ دے کارݨ اے خاصیت زیادہ ودھ ڳئی اے. باقی سرائیکی خطے دی طرح سابق ریاست دی زمین ریتلی اے مگر اتھوں دی ریت سونے دی طرح پیلی اے تے اے روہی دا خطہ سرائیکستان دا سہݨپ اے.
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا
وݨ ٻُڈھڑی دے پَھٹ تے لوݨ بُرکین٘دا ہوئیاں ولدا ݙِتّا"اِیں کاں میݙا کیا وَنّڄائے جو میں اِیکوں اُݙا ݙیواں؟"
ٻڈھڑی کُوں ݙا ڈھاوَت چُڑھیا۔ آکھیٔسُ:"ذرا کھڑ سہی۔ میں تیڈی خبر کڈھینی آں۔
سابق ریاست بہاولپور دی ڈیموگرافی
سابق ریاست بہاولپور دی مقامی، ثقافتی، اکثریتی تے سرکاری زبان سرائیکی ہئی. ایندی لمبائی شمالاً جنوباً 480 کلومیٹر اے. صرف ریاست دے ہک ضلع بہاولپور دی وسعت(ضلع دا رقبہ تقریباً 25000 مربع کلومیٹر)، دی وجہ نال ایندے وچ سرائیکی دے ترئے لہجے(ملتانی، ابھیچڑی تے اوچی) ٻولے ویندن. ایندی وجہ اے ہے کہ ملک دے باقی اضلاع دی طرح اینکوں تقسیم کر کے مزید ضلعے نی بݨائے ڳئے.
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا
او بھج کے کے درکھان کُول ڳئی اَتے آکھیٔسُ:"اِیں درخت کُوں کَپ سَٹ جِہڑا کاں کوں نئیں اُݙین٘دا۔"
درکھاݨ ٻولیا"میݙا کیا مطلب؟میں اِیکوں کیوں کَپّاں؟اِینیں میکوں کیا ݙُکھ ݙِتّے؟"
ہݨ تاں مئی ٻُڈھڑی اے سِتر گِھدّا جے تئیں اِنہاں کوں سِدّھاناں کر گِھنساں گھر نا ویساں۔ درکھاݨ کوں مَت ݙیوݨ کیتے ٻُڈھڑی لوہار کول ڳئی تے آکھیٔس:
"تُوں اِیں درکھاݨ کوں لوہے دے سَندھرناں بݨاڈے"
لوہار آکھیا:"میں کیوں نہ بݨا ݙیواں اِینیں میݙا کیا وَن٘ڄائے؟"
ٻُݙھڑی کٹوال کول ڳئے تے آکھیٔس:"تُوں اِیں لوہار کوں ٻَدھ گِھن جِہڑا میݙا آکھیا نھیں منین٘دا۔"
کٹوال آلھیا میں کیوں ٻَدھّاں؟"
ٻُدھڑی بادشاہ کول ڳئی تے آکھیٔس: تُوں اِیں کٹوال کوں اَپݨے مُلخ اِچوں کَڈھ ݙے"
بادشاہ آکھیا:"اِینیں میݙا کیا وڳاڑے جو میں اِیکوں کَڈھ ݙیواں؟"
ٻُڈھڑی راݨی کول ڳئی تے آکھیٔس:تُوں بادشاہ نال رُس پو۔اے میں رے سینکی ٻُڈھڑی دا آکھیا نِھیں منین٘دا"
راݨی آکھیا میں کیوں رُس پوواں؟"
۔ ۔ ۔ ۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:لوک کہاݨی ونکی:سرائیکی لوک کہاݨی ونکی:لوک کہاݨیاں
ساجدہ علوی
= ساجدہ علوی =
اصل ناں:
ساجدہ بتول
پیو داناں:
محمد اصغرعلوی۔
جمن دی تریخ:
ستاویہہ مئی۔
تعلیم:
ایم۔ اے (سرائیکہ)۔
ادب دی صنف:
تحقیق تنقید۔
ان چھپی کتاب:
سرائیکی نثری سفر نامے (مقالہ)
پتہ:
۶۱۱۔اے بلاک وائی، ماڈل ٹاؤن سی، بہاولپور۔
MubasherKaleem (talk) 12:18, 20 June 2019 (UTC)
سلطنت احمدنگر
احمد نگر سلطنت (Ahmadnagar Sultanate) جینکوں نظام شاہی سلطنت وی آکھا ویندا ہے. اواخر قرون وسطی دی ہک ہندوستانی ریاست ہئی جیہڑی شمال مغربی دکن وچ واقع ہئی۔ ملک احمد جیہڑا بہمنی سلطنت دا گورنر ہئی. 28 مئی 1490ء کوں بہمنی افواج شکست ݙے کے آزادی دا اعلان کیتا تے نظام شاہی خاندان دی بنیاد بطور احمد نگر سلطنت رکھی۔ ابتدا وچ ایں دا دارالحکومت جنار ہئی۔ 1494ء وچ نویں دارالحکومت احمد نگر دی بنیاد رکھی گئی۔ 1636ء وچ اورنگزیب عالمگیر نے جیہڑا اس وقت دکن دا گورنر ہئی، احمد نگر سلطنت کوں فتح کر کے مغلیہ سلطنت وچ شامل کر ݙتا۔ thumb|جھنڈا thumb|سلطنت دے حداں
بیلاروس
thumb|سرکاری نشان thumb|جھنڈا thumb|یورپ دے نقشے اچ بیلاروس بیلا روس (Belarus) مشرقی یورپ دا ہک ملک ہے۔ ایندے مشرق اچ روس، جنوب وچ یوکرائن، مغرب اچ پولینڈ تے شمال اچ لتھووینیا تے لٹویا واقع ہن۔
المامون
thumb|مامونی دور دا سکہ ربیع الاول 107 ھ (786ء ) وچ پیدا تھیا۔ ایندی ولادت دی رات وی عجیب ہئی۔ جیندے وچ ہک خلیفہ ( ہادی ) نے وفات پاتی۔ ݙوجھا ( ہارون الرشید ) تخت نشین تھیا تے تریجھا ( مامون ) عالم وجود وچ آیا۔ خلیفہ مہدی نے وصیت کیتی ہئی کہ میݙے بعد ہادی تخت نشین تھیوے تے اوندے بعد ہارون۔ ہادی نے بدنیتی نال ہارون کوں محروم کرݨا چاہا مگر موت نے اوندی تمام امیداں کوں خاک وچ ملا ݙتا۔ مامون دی ماں ہک کنیز ہئی جیندا ناں مراجل ہئی تے بارغیس ( ہرات دا ہک شہر ) وچ پیدا تھئی ہئی۔ علی ابن عیسٰی گورنر خراسان نے ایں کوں ہارون دی خدمت وچ پیش کیتا ہئی۔ مراجل، مامون دی پیدائش دے ݙو چار ݙینہ بعد انتقال کر ڳئی تے مامون کوں مادر مہربان دے دامن شفقت وچ پلݨا نصیب نہ تھیا۔
مامون رشید کوں ݙوجھی زباناں دے تراجم دا از حد شوق ہئی، ایں نے بہت ساری یونانی کتاباں دے عربی تراجم کروائے تے انہاں تراجم تے زر کثیر صرف کیتا، انہاں تراجم وچ اقلیدس دا ترجمہ خاص اہمیت دا حامل ہے، مگر انہاں تمام تراجم تے انہاں تے کافی تحقیقی کماں کوں اوں وقت دریا برد کر ݙتا ڳیا جݙݨ ہلاکو خان نے بغداد کوں تباہ و تاراج کیتا، مامون رشید نے 190ھ توں 218ھ تک حکومت کیتی۔
مول راج، ملتان، انگریزی سمراج: تاریخ دے کُجھ ڳجھے پہلو
مول راج، ملتان، انگریزی سمراج: تاریخ دے کُجھ ڳجھے پہلو
فیس بُک دی بحث اچوں نکھتا ہک کمنٹؓ
شاکا سانگھڑی
مول راج، مُلتان تے انگریزی سمراج دے حوالے نال ٻہوں ڳول پھرول دی لوڑھ اے ۔۔۔ میں جݙاں ایں سبجیکٹ تے ریسرچ شروع کیتی تاں وت حیران تھیا جو کینجھے کینجھے گُجھے پہلو ہن جیڑھے ساݙی ڄاݨ وندی وچ نئیں.۔۔۔ مثال کیتے کلہا تونسہ شریف دے قصبے منگروٹھے دے اسد خان نتکاݨی دا کیا کردار ہئی تے کیویں اوں انگریزی فوج نال بھڑاند کیتی؟ ۔۔۔
ڈیرہ غازی خان دے لانگا مل دی کیا کہاݨی اے تے کیویں اونکوں جنگی قیدی ہوندیں ہوئیں بغیر مقدمے دے انتقام کیتے پھاہی چاڑھا ڳیا٘  ہڑند دے قلعے وچ کیا مزاحمت تھیندی ریہی تے گورچاݨی سرداریں کیا کیتا؟ ۔۔۔ کھوسیں تے لغاریں دا کیا کردار ہئی؟ مُلتان دے پٹھاݨیں ، خاکواݨیں تے قریشیں کیویں سازش کیتی تےانگریزیں نال خفیہ ڳٹھ بݨایا؟ اے سبھ کُجھ ریکارڈ تے اے پر اونکوں پھرولݨ دی لوڑھ اے ۔۔۔
کیویں مّلتان وچ انگریزی تے سکھ ٻدھ گھیر دے خلاف اتھو دے غریبیں مسکینیں مُول راج دا ساتھ ݙتا ۔۔ مثال کیتے جیمز رائل روزبری اپݨے مُلتان دی تاریخ دے پی ایچ ڈی تھیسس وچ لکھدے جو" مُلتان دی ایں بھڑاند وچ مول راج نال وݙی رلت مُلتان دے عام شہریں دی ہئی۔ موچی، لوہار، ملنگ، فقیر، غرض ہر کسب تے قسم دے ملتانی شاہری مول راج دی فوج وچ بھرتی تھئے تے چھیکڑی ویلھے تائیں مُلتان دے بچا کیتے بھڑدے ریہے۔" کیا اے چھڑا اتفاق اے جو اڄ وی کلہے شودے یوسف رضا گیلانی کوں چھوڑ مُلتان دی ساری روایتی اشرافیہ ہک پاسوں اے تے مُلتان دےعام شہری ٻئے پاسوں ہن؟
ساݙی تاں اڄ دی پیڑھی کوں اے وی نئیں پتہ (یعنی ݙسیا پڑھایا ویندا) جو کیویں جھنگ کنیں گھن ڈیرہ غازی خان تے شکارپور تائیں اتھو دے کراڑیں اپنڑے ڳاہݨے تے مݙیاں ویچ مول راج کوپیسے ݙتے جو او اسلحہ بارود گھن سڳے ۔۔۔۔
ہک انگریز سپاہی مُلتان دی فتح دے بعد شاہر دی مزاحمت تے صورتحال بارے لکھدے: " ملتان شاہر دی ہر جاہ تے چوک وچ موئے بندیں دے سڑے ڳلیں لاشیں دے ڈھیر ہن۔۔۔ ہر پاسیوں جنگھاں، لتاں تے سر کھنڈے پُنڈے پئے ہئین۔ شاہر وچ کروڑاں مکھیں دی بھنبھناہٹ گونجدی پئی ہئی۔۔"۔ ایہو انگریز سپاہی اڳوں لکھدے جو " ملتان شاہر وچ ایتلا سونا لُٹیا ڳیا جو کمپنی دے انگریز تے دیسی سپاہیں تانبے دے سکیں کوں چاونڑ ای پسند نہ کیتا ڳیا۔۔۔۔ تریمتیں دیاں عزتاں لُٹیاں ڳیاں تے کئی لوکیں اپنڑے آپ کوں مار سٹیا۔"   مُلتان دے مسیتیں تے مندریں دے چودھار کیا بھڑاند تھیندی ریہی۔۔۔۔ کیا او نانی ٻڈھڑی ساݙی ہیرو نئیں جئیں انگریزی سپاہیں کوں مارݨ کیتے اپݨے آپ کوں بارود سمیت اُݙا ݙتا۔۔