cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بترا
بترا، ہندو سرائیکیاں دی ہک گوتھ اے.ڈاکٹر جگدیش چندر بترا، بھارت دی سرائیکی برادری دی نامور شخصیت ہن جیہڑے ایں برادری نال تعلق رکھدن. ایندے علاوہ بہاولپوری سرائیکی برادری نال تعلق رکھݨ والے رام بترا جی وی اہم شخصیت ہن. بترا گوتھ، کھتریاں وچ شمار تھیندی اے.
داؤد خان عباسی
سرائیکی صوبہ تحریک دے بانیاں اچ انہاں دا شمار تھیندے۔ پاکستان سرائیکی قومی اتحاد دے سربراہ ہن۔
تحریک دی محنت
اساں ساری زندگی ایمانداری نال تحریک واسطے کم کیتے کتھائیں وی رتی بھر بلکہ راعی بھر بددیانتی نسے کیتی ساڈی تحریک دے پچھو ہک پوری عمر کھڑی اے پولیس کنوں چھٹنڑ دے بعد دیرہ غازیخاں دے دوست بضد تھئے تساں سارے ہنڑ دیرے او اساں توھاڈے استقبال دا پرو گرام بنڑائی کھڑوں ساکوں ول فاضل پور دے دوستیں وڈی محبت نال دیرے روانہ کیتا دیرے اساں جڈاں پل ڈاٹ تیں پجوسے ساڈا دوستیں ذوالفقار خاں ملکانڑیں دی قیادت اچ بھرپور استقبال کیتا ھارپوونییں پھل سٹیونییں بہوں وڈے استقبال نال ساکوں سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی گھن ائے جتھاں قائدین نے تقریراں کیتیاں جتھاں مجاھد جتوئی نے بہوں جزباتی تقریر کرکیں مجمعے کوں گرما ڈتا وت بے شھر دی کہانی بی واری. (اکبر ملکاݨی، ٥ جنوری ١٩ء)
تحریک انصاف نال چار سال دی رفاقت
معراج محمد خان تحریک انصاف اچ شامل تھئے تاں کئی سنڳیاں میݙے نال وی رابظہ کیتا ،اس زمانے اچ میں لاہور دےہک اردو روزنامے اچ بطور سٹاف رپورٹر کم کریندا ہم تے نالے "مورچہ "دے ناں توں کالم وی لکھیندا ہم۔معراڄ محمد خان تحریک انصاف اچ شامل تھیوݨ توں پہلے قومی محاز آزادی دے چیئرمین ہن کیوں ڄو او بھٹو صاحب نال اختلافات دی وجہ توں ٻہوں پہلے پیپلز پارٹی چھوڑ چکے ہن تے قومی محاز آزادی دے ناں توں سیاست کرنیدے ہن۔
انہاں عمران خان دی موجودگی اچ ہک پریس کانفرنس اچ قومی محاذ آزادی کوں تحریک انصاف اچ ضم کرݨ دا اعلان کر ݙتا۔ بعد اچ تحریک انصاف دا انہاں کوں جنرل سیکرٹری بݨا ݙتا ڳیا۔اے اوہ زمانہ ہا ڄݙاں تحریک انصاف قومی انتخابات بری طرح ہار ڳئی ہا تے سارے جماعتیئے اوں کوں چھوڑ کے مل ڳئے ہن ۔
لاہور اچ خواجہ محمدجمیل،ارشد بٹ،سلیم بٹ،امین زکی،طارق مرزا، تے ݙوجھے کئی سنگتی ایجھئے سیاسی کارکن ہن ڄہڑے معراج محمد خان دی سیاست،نظریات ،شخصیت تے انہاں دے کردار تے اصولاں توں متاثر ہن تے انہاں دی تحریک دا آخر تک حصہ رہے۔
معراڄ محمد خان دی تحریک انصاف اچ شمولیت توں بعد اے سارے سنگتی وی تحریک انصاف اچ شامل تھی ڳئے ۔انہاں سنگتیاں دے اصرار تے ،اوں زمانے دے سیاسی حالات تے ٻہوں ساریاں سیاسی وجوہات کیتے میں وی تحریک انصاف اچ شامل تھی ڳیا ،میکوں تحریک انصاف پنڄاب دا میڈیا ایڈوائزر بݨا ݙتا ڳیا تے بعد اچ ڈپٹی سیکرٹری اطلاعات پنجاب دی ذمہ داری وی ݙے ݙتی ڳئی ۔ایں دوراں روزی روٹی چلاوݨ کاݨ میں ساؤتھ ایشیا پاٹنر شپ پاکستان ڄائن کر گھدی ۔محمد تحسین صاحب نال ذاتی جاݨ سنڄاݨ تاں کونا ہا پر انہاں دے بھائی پروفیسرعزیزالدین احمد صاحب اساݙے سیاسی استاد تے مرشد ہن ۔ہک ڈیہںہ ملک لیاقت حسین بھݙوال ڄہڑے کے میݙے بھرا تے جگر دار فرخ عطا بھݙوال دے والد ہن تے نالے قومی انقلابی پارٹی اچ اساݙے رہنما ہن ، میکوں محمد تحسین صاحب کول سیپ پاکستان دے دفتر گھن ڳئے ،محمد تحسین میں اڄڑے پڄڑے کوں اپݨے سینے نال لا ڳدا ۔۔۔۔۔۔ میں نیواں میݙا مرشد اچ تے اساں اچیاں نال لائیاں صدقے تھیواں انہاں اچیاں توں جنہاں نیویاں نال نبھایاں سیپ پاکستان اچ میکوں کڄھ عرصے بعد میڈیا لائیزان آفیسر بݨا ݙتا ڳیا تے ولا ماہنامہ "چانن " ڄہڑا کہ بنیادی طور تے کساناں تے کھیت مزدوراں دی آواز تے سیپ پاکستان دا "ماؤتھ آرگن " ہا، اوں دا ایڈیٹر بݨا ݙتا ڳیا ،اگر اے آکھوں ڄو میں "چانن" دا بانی ایڈیٹر ہم تاں زیادہ مناسب ہوسی ۔بعد اچ سیپ پاکستان اچ ذمہ داریاں بدلدیاں رہیاں تے اج وی اپݨا حصہ پیندے ودے ہاں تے نالے سیپ پاکستان نال محبت دا اے سفرجاری ہے پیا۔
انہاں ݙینہاں اچ میں سارا ݙینہہ سیپ پاکستان اچ کم کرندا ہم تے پنج وجے توں بعد تحریک انصاف دے سیکرٹیریٹ اچ تحریک انصاف دا کم کریندا ہم جہڑا کہ رات باراں وڄے تک جاری رہندا ہائی ،بھلا وت وی انرجی لیول بحال رہندا ہائی تے تھکاوٹ دا شائبہ تک نائی تھیندا۔ایں زمانے اچ اساں عمران خان نوں اندرون لاہور دیاں تنگ تے تاریک ڳلیاں تے محلیاں توں گھن تے کوٹ لکھپت ،راوی ریاں تے لاہور دیاں کچی آبادیاں دے مزدوراں کول وی گھن ڳئے ۔ میݙی عمران خان نال پہلی ملاقات انہاں دے گھر زمان پارک اچ تھئی جݙاں انہاں کوں پتہ لڳا ڄو میݙا تعلق میانوالی نال ہے تاں انہاں دا میݙے نال پیاردا رشتہ ہور ودھ ڳیا ،میکوں ہمیشہ "گھنڄیرا یا ٹائیگر " دے ناں توں الیندے ہن تے میں انہاں کوں ہمیشہ خان صاحب آدھا ہم ۔
انہاں ݙینہاں اچ جناب فاروق امجد میرتحریک انصاف پنجاب دے صدر ہن( ڄہڑے مشرف دے دور حکومت اچ لاہور دے نائب ناظم بݨے تے بعد اچ جناب طاہرالقادری دی خالی کردہ سیٹ تے مسلیم لیگ( ق) دے ٹکٹ تے ایم این اے بݨے) انہاں دے مسلیم لیگ اچ شامل تھیوݨ توں بعد جناب راؤ رشید مرحوم کوں تحریک انصاف پنجاب دا صدر ٻݨا ݙتا ڳیا۔انہاں ݙیہاں اچ نوابزادہ محسن علی خان تحریک انصاف دے جہانگیر خان ترین دے علیم خان ہن۔او اکلوتے سیاسی رہنما ہن جہڑے آزاد حیثیت اچ ممبر صوبائی اسمبلی (صوبہ سرحد)منتخب تھی کے تحریک انصاف اچ شامل تھے ہن۔انہاں چار سالا ں اچ میں محسوس کیتا ڄو تحریک انصاف اچ نظریاتی کارکناں کوں او مقام حاصل نئیں جہڑا ہووݨا چاہی دا ہا ۔ ،سیاسی جلسیاں اچ معراج محمد خان جݙاں تقریر کریندے ہن تاں سکوت طاری تھی ویندا ہا ،انہاں دے خطاب توں بعد عمران خان دا خطاب متاثر نائی کریندا تے ویسے وی اس زمانے اچ عمران خان ایݙا چنگا مقرر وی کونا ہا ۔چنگا مقرر تاں او اج وی کونی پر منݨا پوسی ڄو لوک اوں کوں سݨدے ہن تے ترٹ کے سݨدے ہن ۔اوں زمانے دا عمران خان ٻہوں جذباتی ،ضدی،جارح، تے کناں دا کچا عمران خان ہا۔البتہ تحریک انصاف دے اجلاساں اچ ،ڄہڑے زیادہ تر عمران خان دے گھر زمان پارک اچ تھیندے ہن ،عمران خان سخت توں سخت تنقید برداشت کرݨ دی ہمت رکھیندا ہا،اندروں اندروں تاں ݙنݙ کپیندا رہندا ہا لیکن ردعمل دا اظہار نائی کریندا۔میکوں یاد ہے ایجھی صورتحال اچ عمران خان دے کن رتے تھی ویندے ہن پر سخت توں سخت ڳلاں تے او وی غریب توں غریب سیاسی کارکناں دیاں ڳلاں برداشت کر گھندا ہا۔ (مارکہ ڳل بات جاری ہے باقی وت)
سنسکرت زبان
برصغیر پاک و ہند افغانستان تے ایران، عہد قدیم توں ماہرین دے مطابق ݙو ہزار سال 2000 قبل مسیح آریہ اقوام دی آمد دا زمانہ جݙݨ آریہ، وسط ایشیا توں ایران وچ داخل تھئے، دراوڑ جیہڑے اتھوں دے پہلے پہل آباد کار ہن، انہاں کوں مشرقی طرف دھک ݙتا۔ دریائے سندھ دے کنارے گندھارا تہذیب دی بنیاد سٹی۔ ایہو زمانہ ہند آریائی زبان سنسکرت دی ابتدا دا دور ہے۔ عہد وسطیٰ 1500 پندرہ سو قبل مسیح توں 500 قبل مسیح تک دا زمانہ بحوالہ رگ وید دی تخلیق دا دور جیندا مرکز گندھارا ہئی۔ سنسکرت ہک قدیم ترین زبان ہے۔ اہل ہنود دے قدیم مذہبی، فکری، تاریخی ادب دا وݙا حصہ ایں زبان وچ لکھا ڳیا ہے۔ فی زمانہ گو کہ ایہ زبان زندہ نی رہی تاہم اینکوں دوبارہ فروغ ݙیوݨ کیتے گذشتہ صدی توں سرکاری سطح تے کافی کوششاں جاری رہیاں ہن۔ کالی داس تے سورداس سنسکرت دے وݙے شاعر تے عالم گزرے ہن۔
شاہد ماکلی
شاہد ماکلی سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
مکول کلاں نال تعلق ہے
تعلیم
پنجاب یونیورسٹی توں میٹرجیکل انجینیئرنگ کیتی ہے۔
سرائیکی غزل
ہوند ہے اینجھے ہک ستارے تے
خواب ساوے کچوچ رہ ویسن
اکھ ء جے تئیں تیݙے نظارے تے
چھیکڑی سیک تے ہے سِک تیݙی
کھیر ہے آخری اُبھارے تے
ریت دے گھر بݨیندا بیٹھاں میں
وہندے ویلھے دے کہیں کنارے تے
باغ دی سیر تیݙے باجھوں ہئی
رو پیاں شام دے ٹھکارے تے
ݙوہ پیا آندے لیپے گارے تے
پیر تاں بھوئیں دی بھِک تے ہا شاہد
دید ہئی دُور دے سیارے تے
شاہد ماکلی
گزریے ویلھے کوں سݙ مریجے ہا
اوکوں رج کے ولا ݙکھیجے ہا
پندھ کریجے ہا بس تیݙی دُھپ تے
تیری چھاں تے پگھر سُکیجے ہا
ڳل لویجے ہا آون آلیں کوں
ونجن آلیں کوں جھل گھنیجے ہا
پینگھ اسمان تو لہیجے ہا
مر ونجن شرط ء اوکوں ݙیکھن دی
اوکوں ݙیکھن لو مر ونیجے ہا
مینھ تھئے تاں دُھوڑو دُھوڑ نظارہ دُھویج ڳئے
رووَݨ دے نال اندرو دا موسم وٹیج ڳئے
افسوس، عکس تیݙا سنبھالیے نہ اُوں نہ اِیں
دریا دے نال اکھ دا وی پاݨی کچھیج ڳئے
ہک اَݨ ݙِٹھے نظارے کوں میں ایتلا ݙِٹِھم
اُوندا جمال ہݨ میݙے ہاں تے چھپیج ڳئے
ہک خواب گزریے سال دی ڈائری تے درج ہا
ݙائری دے نال خواب وی آخر ٹھپیج ڳئے
شاہد سمجھ نئیں آندی جو خالی کراں کتھاں
رازیں اَوازیں توں میݙا سینہ بھریج ڳئے
پتے کینجھا اُشا ہے چَو طرفوں
دُور تئیں سوجھلا ہے چَو طرفوں
تھیندیاں ویندن اَوازاں گُم ساݙیاں
شور شر ایتلا ہے چَو طرفوں
پوہ دی رات ء تے کٹھ ء یاریں دا
بھا ء ہک طرفوں، تا ہے چَو طرفوں
لگدے کہیں شیشہ گھر ء چ آ ڳئے ہیں
عکس تیݙا میݙا ہے چَو طرفوں
ساہ وی گھِݨے سے، راہ وی گھِݨے سے
دُھوڑ وی بہوں بلا ہے چَو طرفوں
اینجھی گُھلّی ہے کوئی ہَوا شاہد
ساݙی سِک دی سُوا ہے چَو طرفوں
شاہد ماکلی ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی زبان دے لہجے
سرائیکی دے ݙو وݙے لہجے ڄٹکی تے ملتانی ہن، باقی سارے لہجے انہاں ݙو اچوں ہی کہیں ہک دا حصہ ہن۔
1۔ معیاری سرائیکی (ملتانی)
ملتان، مظفرگڑھ، بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میان٘والی، خوشاب، بھکر، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ یعنی ملتانی، ریاستی، تھلوچی، ڈیروی، لموچڑی تے خیلوی لہجے بنیادی طور تے ملتانی لہجہ ہی ہن صرف علاقائی طور تے ناں انج ہن جیہڑے ہݨ متروک تھی ڳن۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔
لموچڑی یا لمّے دی ٻولی
رحیم یار خان، راجن پور، کشمور تے گھوٹکی دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. ایں لہجے تے سندھی زبان دے اثرات ہن مگر اے وی ملتانی سرائیکی دا ہک ذیلی لہجہ ہے۔
سندھی سرائیکی یا سرولی لہجہ
جیکب آباد، سکھر، کشمور، خیرپور، گھوٹکی، نصیر آباد، جعفرآباد تے جھل مگسی دے علاقیاں وچ سندھی سرائیکی الیندے ہن۔ کوٹ سبزل کنوں گھن تے رانی پور تائیں سرائیکی لوکل تے مقامی زبان ہے۔ اے لہجہ وی بنیادی طور تے ملتانی اچوں نکلے۔
کھیترانی
بلوچستان دے ضلع بارکھان دا سرائیکی لہجہ ہے۔ بلوچستان اچ رائج تمام سرائیکی لہجے ملتانی دا ذیلی لہجہ ہن۔
شاہ پوری
ضلع سرڳودھا دی ٻولی ہے تے ڄٹکی دا اہم ذیلی لہجہ ہے۔
رچناوی
رچنا باری دو آب دی ٻولی رچناوی ہے۔ اے راوی تے چنانہہ دریاواں دے وچلے علاقے دی ٻولی ہے۔
ابھیچڑی
سابقہ ریاست بہاولپور دے ضلع بہاولنگر دی ڄٹکی ٻولی کوں ابھیچڑی آہدن۔ بہاولپور دی تحصیل حاصل پور دی ٻولی وی ایہا ہے۔
اعواݨکاری
ضلع چکوال، پنڈ دادن خان، ڄنڈ تے کوہاٹ دے علاقیاں وچ وی سرائیکی نال رلدی ملدی زبان الائی ویندی ہے۔ ایں لہجے کوں اعواݨکاری یا اعواݨی یا چکوالی یا کوہاٹی یا دھنی وی اہدے ہن۔ شاہ مراد چکوالی دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔ ۔ پیلو چکوال دا شاعر ہے۔ علی محمد مسکین وی ایں لہجے دا شاعر ہے۔ایہ شمالی سرائیکی ہے۔ کوہاٹی سرائیکی دے چھی لہجے ہن۔ خوشحال ڳڑھ دا لہجہ، توگھ دا لہجہ، ٻلی تنگ دا لہجہ، کوہاٹ شہر دا لہجہ، وادی بوراکا دا لہجہ، شکر درہ دا کوہاٹی لہجہ، 1981 دی مردم شماری وچ ضلع کوہاٹ وچ چالہی فیصد کوہاٹی (سرائیکی) ہائی،
ݙاکٹر یونس ندیم، محمد جان عاطف، ریاض، انجم یوسف زئی تے سعد اللہ خاں کوہاٹی زبان دے ادیب تے کارکن ہن۔ کوہاٹی، چکوالی، تے اعواݨکاری لہجے آپس وچ ٩٠٪ سرائیکی نال٨٠٪ ہندکو نال٦٠٪ تے پنجابی نال٤٠٪ نال رلدے ملدے ہن۔ ایں سانگے ایہ سرائیکی شمار تھیندے ہن۔
شمالی سرائیکی دے چار لہجے ہن۔
١ـ اعواݨکاری،، تلہ گنگ، جنڈ
٢ـ کوہستان نمک،،. ونہاری،. کہونی،. وادی سون،. چکڑالہ
٤ـ کوہاٹی
بلوچستان دی جعفری تے کھیترانی، سوات دی آجڑی تے قندھار دی سرائیکی وی سرائیکی دے لہجے ہن۔
تفصیل کُجھ ایہ ہے۔
ہندوستان دیاں ترائے سو چویٹھ زباناں دے ہک جامع سروے جہڑا ١٨٩٤ کنوں ١٩٢٨ تک انڈین سول سروس دے افسر جارج گریرسن دی نڳرانی وچ لینڳیوسٹک سروے آف انڈیا تھیا ہائی اوندے موجب ایہہ آلیاں ٻولیاں سرائیکی دے لہجے ہن۔
لوک کہاݨیاں دے ڈرامے
منشی غلام حسن شہیدؒ، گانمݨ ملتانی (۱۷۹۱ء۔ ۲۸۴۸ء) پہلے سرائیکی ڈرامہ نگار سنڄاتے ویندن۔ انہاں دا منظوم ڈرامہ ’’سخی بادشاہ‘‘ سٹیڄ اتے پیش کیتا ویندا رہ ڳئے۔ جاں جو مسرت ملتانی ہک اینجھے ڈرامہ نگار ہن۔ جنہاں لوک کہاݨیاں کوں ڈرامائی شکل ݙتی۔ ’’غلام حسن حیدرانی اینجھے پہلے ڈرامہ نگار ہن جنہاں سرائیکی ڈرامے کوں ادبی حیثیت نال متعارف کرایا۔ انہاں دا تحریری ڈراما ’’چوڑا‘‘ وسدیاں جھوکاں ادبی شمارے وچ ایڈیٹر خان رضوانی نے چھاپیا۔‘‘ (۲) ایں ڈرامے کوں ریڈیائی صورت وچ ریڈیو پاکستان سرگودھا توں ۱۶ نومبر ۲۰۰۹ء کوں پروڈیوسر خالد اقبال نے پیش کیتا۔
دلشاد کلانچوی لکھدن:
’’غلام سکندر غلام، سرائیکی ڈرامے دا پہلا لکھاری ہے او بھکر دا رہݨ والا ہا۔ ݙوجھا ڈرامہ نگار پیرݨ ملتان ہے انہاں دے بعد منشی کریم بخش واصل، کریم بخش بورانہ، حسرت ملتانی، اللہ یار پُر جوش، عبدالرشید، مولوی قادر بخش گلزار، نور محمد نورݨ گدائی تے قادر بخش دلسوز دے ناں آندن۔ جنہاں سرائیکی ڈرامے/ ناٹک لکھیئے۔‘‘
سرائیکی ڈرامے/ ناٹک دی کلاسیکی روایت دا ہک اہم ناں محقق، مؤرخ، علامہ عتیق فکری دا ہے۔
’’ملتان وچ تھیٹر دی روایت کوں اڳاں ٹورݨ والیاں وچوں انڈین شیکپیئر، آغا حشر کاشمیری ہن ملتان وچ آغا حشر جتنی دفعہ تھیٹر کمپنی گھن تے آئے تاں ہک گھرانہ ہمیشہ آغا حشر دے نال جڑیا رہیا۔ اوہے علامہ عتیق فکری (پیدائش ۱۹۱۷ء۔ وفات ۲۰ دسمبر ۱۹۸۶ء) کو دا گھرانہ، بقول علامہ عتیق فکری دے انہاں دے والد، پھوپھا تے خاندان دے ٻئے لوک وی تھیٹر کمپنیاں وچ کم کریندے ہن۔‘‘ (۲۰)
سرائیکی وسیب وچ مختلف تہواراں، میلیاں ٹھیلیاں، شادی خوشی دے مواقع اُتے نقلی ٹولیاں، تماشے وال، بھنڈ، آپس وچ مختلف کرداراں دا روپ دھار کے جگت، وکتی بازی کریندے ہن۔ ڈرامے دی ایہ صورت منڈھ قدیم کنوں اڄاں تک ٹردی پئی ہے۔
حوالہ جات
ونکی:لوک کہاݨیاں۔ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی ڈراما۔ ونکی:ڈرامہ ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
جنوبی پنجاب صوبے دی ترمیم تے اخبار دا ٹکڑا
جنوبی پنجاب صوبے دی ترمیم تے اخبار دا ٹکڑا
کجھ ڈیہنہ پہلے فیسبک تے ہک اخبار دا ٹکڑا وائرل تھئے جیندے وچ سرائیکی زبان کوں ڈوجھے نمبر تے تصور کیتا گئے۔ سرائیکی زبان بولنڑ آلیئں دی کل تعداد آبادی دا %31۔18 گردانیہ گئیا۔ سرائیکی اعوام خوشی دا اظہار کیتا جو ساڈی زبان کوں ڈوجھے نمبر تے من گدھا گئے۔ حالانکہ میکوں یاد اے نون لیک دور اچ جڈاں آدم شماری تھئی میں سمیت سبھے شاگرداں،دانشوراں،ادیباں،صحافیاں قوم پرستاں نے ایں فگرز (%31۔18) دی مزمت کیتی تے آدم شماری کوں جعلی قرار ڈتا۔ میکوں نہیں سدھ جو اخبار دا ٹکڑا اصلی اے یا جعلی لیکن ایں اخبار دے ٹکڑے دی سرخی سرائیکی زبان ڈوجھے نمبر دی خوشی تے لوظیں دے حیر پھیر نیں ساڈی ساری سرائیکی قوم کوں بھولا ڈاند ضرور ثابت کر ڈتا۔
جے اے اخبار دا ٹکڑا سچ ہا تے میں اینکوں سرائیکی قوم کیتے ہک ٹیسٹ سمجھداں کیوں جو اوندے ڈو ڈینہہ باد ایں جنوبی پنجاب دی ترمیم پاس تھئی اے۔ جنوبی پنجاب صوبہ بنڑاونڑ دی ترمیم پاس تھئی اے نہ کہ صوبے دا بل پاس تھئے۔ترمیم آلے بل دی وضاحت اچ لکھیئا ہویا اے "جنوبی پنجاب کا صوبہ ملتان،بہاولپور اور ڈیرہ غازی خان ڈویژنز پر مشتمل ہو گا۔" جنوبی پنجاب صوبے تے سرائیکی خطے دے لوکاں دا پہلا اتراض ایندے ناں تے حے، ڈوجھا اتراض ایندے جغرافیہ تے حے۔ ترمیم پاس تھوینڑ دے بعد جیالے سرائیکی تے یوتھئے سرائیکیئاں نے مٹھیئاں ونڈیاں مبارخاں جھلیئاں تے اے تاثر ڈتا جیویں صوبے دا بل پاس تھی گیئا ہووے۔ بالفرض جے جنوبی پنجاب صوبے دا بل سرائیکی اعوام دی مرضی دے خلاف ای پاس تھیوے ہا تے سرائیکی خطے دے لوک اینکوں بلکل مسترد کرنا چاہی دا ہا۔
اے گال وسیب دے لوکاں کوں سمجھاونڑ دی ضرورت حے جو مسئلہ صرف پنجاب دی ونڈ نہیں، مسئلہ صرف الگ صوبے دا حصول نہیں، بلکہ بنیادی شناخت ساڈی سنجانڑ تے ہک الگ پنجویں سرائیکی قومی اکائی دا مسئلہ حے،ایں متوں لنگڑا لولہا صوبہ نہ منظور۔ سرائیکی قوم دی پنجابی اسٹبلشمنٹ نے آسمان توں ڈٹھا کھجی اچ اٹکیئا آلی سیچوایشن بنڑا ڈتی اے۔
1 ترائے ڈویژنز دا صوبہ جنوبی پنجاب گھنو نہیں تے سرائیکی الگ شناخت تے دور دی گال اے بہاولپور وی نہ ملسی۔ ایڈو نال نال بہاولپور علیحدگی دی تحریک کوں طارق بشیر چیمے جہیئں پنجابی ٹائوٹ دے ہتھوں میڈیا تے اوچھالیئا ویندا پئے تاکہ سرائیکی قوم اپڑیں شناخت آلے موقف توں ہٹ ونجن۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں توں میں ہک سوال کریندا ساڈی ستر سالا جدوجہد الگ صوبے دے ہئی یا جفرافیہ تے قومی شناخت دی حے؟ جے سرائیکی بطور قومی شناخت دی اے ول جنوبی پنجاب دی ترمیم پاس تھیونڑ تے کیوں شد مد ہائو؟ ترمیم دا بل پاس کرن ستوں پی سمھنڑ آلی سرائیکی قوم کیتے ہک بیئا ٹیسٹ ہیوے جو سرائیکی جیالے تے یوتھئے سرائیکی ہن یا کوئی سرائیکی وی ہن؟جیندے وچ او کامیاب تھیئن۔خدارا ایں وخت صرف سرائیکی بنڑ کہ سوچو تے عمل کرو۔ ایں ٹیئم خاموشی صرف جرم نہ بلکہ گناہ کبیرہ سمجھیئا ویسی، سرائیکی قوم دے او سجاک نینگرو کجھ ہوش اچ آئو گدڑ رڑھ اجاڑی ویندن۔ اٹھو ایہو وخت ول ہتھیں نہ اوسی جنوبی پنجاب دی مذمت کرو تے الگ سرائیکی قومی اکائی دی جدوجہد جاری رکھو۔ (نون لیک نے اپڑیں نال نفرت کرن دا ہک بیئا پوائنٹ ڈے ڈتا)۔ جیوے سرائیکی، پاکستان زندہ آباد، سرائیکستان پائیندہ آباد۔ فیض_کھوسہ۔
جنوبی پنجاب صوبے دا رستہ، سݨپ یا سازش
رانڑاابرارخالداُتیرا
گال ایہوتئیں تاں ٹھیک ٹُردی رہ گئی، وفاقِ پاکستان دے ترائے بھانگے دار(سندھ، بلوچستان، پختونخوا)وی سرائیکستان دے بیانے نال صہمت ہائن، پر، جڈانہہ خفیہ طاقتاں دے کجھ نمائندے جنوبی پنجاب دا نواں بیانیہ گھن کے آئن تاں بہوں سارے سنگتی جیہڑے سرائیکی تحریک دے اگوانڑ وی ہَن، گالھ کوں سمجھیں مُتوں انہاں دھوکیتا جو سرائیکستان نی بنڑسگدا، پر، جنوبی پنجاب بنڑ سگدے، صوبے دا ناں ولا رکھ گھنسوں ہک واری صوبہ تاں مِلے۔۔۔۔۔۔۔۔۔ہُنڑ وی اوہے سنگتی زورلائی ودن جو جنوبی پنجاب کھپے بھانویں یارھاں(11)ضلعیں دا ہووے، بچدے ضلعے وی اگوں تے رلاگھنسوں، صوبے دا ناں وی بدل گھنسوں.
میکوں مارچ2013 وچ سینیٹ وچ میرحاصل بزنجودی گالھ نی بُھلدی (جڈانہہ پیپلزپارٹی سینیٹ وچ ‘بہاولپورجنوبی پنجاب’ صوبے دا ترمیمی بل پیش کیتا) تاں بزنجوسئیں آکھیاجو اساں سرائیکی صوبے کوں منیندوں، سرائیکی صوبے کوں ووٹ ڈیونڑسانگے وی تیاراوں، پر، اتھاں(سینیٹ وچ) بہاولپورجنوبی پنجاب صوبے دا بل پیش کیتاگئے، اے کیویں تھی سگدے جو سینیٹ آف پاکستان وچ شمالی پنجاب دیاں وی26 سیٹاں ہووِن تے جنوبی پنجاب دیاں وی26 سیٹاں، سینیٹ تاںؓ ہائوس آف فیڈریشن اے، اتھاں ہک قوم دیاں بئی قوم کن ودھیک سیٹاں نی تھی سگدیاں، ایں پاروں اساں جنوبی پنجاب دے حق وچ کائنسے.
میں اے گالھ وی منینداں جو میرحاصل بزنجواوں ویلھے وی ن لیگ دا اتحادی ہائی تے اُنہاں دے رلے اپوزیشن وچ بیٹھا ہا، تخت لہور دا اتحادی ہوونڑپاروں او شئیت ‘صوبہ سرائیکستان’ کوں وی ووٹ نانہہ ڈیندا۔۔۔۔۔پر، اساں اونکوں کُوڑا وی نی کرسگدے، بہرحال اوندی گالھ وچ وزن ہا۔ آئو ایں گالھ دا اُپٹھ موجود صورتحال وچ کریندوں۔۔۔۔۔۔۔۔اگست2018 وچ پی ٹی آئی دی حکومت آونڑ بعد جتھان جنوبی پنجوبی صوبے دی بحث ودھیک تھی گئی اے، اُتھاں وفاق پاکستان دے بھانگے دار قوماں دا بھئو وی ودھ گئے، گزریل ڈہاڑیاں کجھ سنگتی نراض ہَن جو ہِک سندھی قوم پرست جنوبی صوبے دےخلاف بیان ڈتے، اساں تاں سندھیں کوں آپڑاں اتحادی جانڑڑدے ہاسے! ایں بحث وچ نتارا ایہوتھیاجو وفاق دیاں بھانگے دارقوماں ایں بھئو وِچ اِن جو جنوبی پنجاب نال فیڈریشن وچ پنجاب دا بھانگا ڈوڑا تھی ویسی، ول پنجاب دا ظلہل وی بِنہائیں قوماں سانگے ودھ ویسی. مونڈھی گالھ ایہااے جوپاکستان ہک فیڈریشن اے، کہیں فیڈریشن وچ صوبہ محض انتظامی یونٹ نی ہوندا بھل جوایندا وڈا کردار وفاقی اکائی دا اے، فیڈریشن وچ ہِک وفاقی اکائی دا ودھارا بنہائیں وفاقی اکائیاں دی مرضی بِنا بھلا کیویں تھی سگدے؟
اُتلے نروار توں ثابت تھیندے جو جنوبی پنجاب دا شوشہ کُجھ سوچ کے ای چھوڑیا گیاہائی، تخت لہورتے اوندیاں اتحادی خفیہ طاقتاں دی طرفوں ہِک گنڑی مُنجھی سازش دے تحت جنوبی پنجاب دی گالھ ٹوری گئی، تانہہ جوسرائیکی تحریک دے اتحادی قوماں کوں مخالف بنڑا کے ایں تحریک دے پاڑاں وچ تیزاب سٹ کے ساڑچھوڑیا ونجیجے۔ ڈوجھے پاسوں کجھ ایانڑے لوک حالی وی جنوبی پنجاب سانگے زور لائی پئین، زور ای نی لائی پئے بھل جوپارلیمنٹ وچ جنوبی پنجاب صوبے دے بل دی منظوری سانگے آئین تے قانون دیاں شِقاں دی گنڑ مُجھ وچ وی لگے پئے ہِن۔۔۔۔۔۔انہاں کوں کون سمجھاوے جو اے رستہ ڈینڑ دا رستہ اے، تُساں سِدھ نی پئے کریندے بھل جو سرائیکی قوم کوں ڈینڑ دے وات اِچ سٹنڑ پئے ویندو.
دوست محمد کھوسہ
سابق نگران وزیراعلیٰ پنجاب ہن۔ ڈیرہ غازی خان نال تعلق اے۔ سابق گورنر پنجاب سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ دے پتر ہن۔
بتول رحمانی
= بتول رحمانی =
پیو داناں:
محمد صالح رحمانی۔
جمن دی تریخ:
چار مئی ۵۵۹۱ء۔
تعلیم:
ایم ایس سی (کیمسٹری)۔ بی ایڈ۔
ادب دے صنفاں:
افسانہ، ڈرامہ۔
ان چھپی کتاب:
کچ دے گھر (افسانے)
پتہ؛
موجودہ ۹۴۔ڈی، آفیسر کالونی نزد سرکٹ ہائس۔ بہاولپور
سرائیکی زبان دے ماخذ
،تے این٘دے جنوب وچ برصغیر دے دکن والے پاسے ھِک وَݙا سارا خشک علاقہ ہا،جہڑا جو افریقہ،سری لن٘کا تے آسٹریلیا تئیں درگھیا ہویا ھا تے ایہ سارے مُلخ ھک ٻئے نال ملیے ہوئیں ھن.آسٹریلیا دے قدیم ترین باشن٘دے آسانی نال آسام تے بن٘گال دے راہوں برصغیر وچ داخل آتھئے ھن.تے ول وَدھدے وَدھدے وادی سن٘دھ توڑیں آپُنّے..اُوں وقت ایہ قدیم سمن٘در وادی سن٘دھ دی مٹی کُوں زرخیز بݨیندا ہویا،جنوب دو لَہہ ڳیا..آسٹریلیا کنوں اے آوݨ والے لوک سنتھالی،گونڈ،بھیل،کول وغیرہ سݙیندے ھن.سنتھالیاں دی زبان اَڄ وی آسٹریلیا دے قدیم باشن٘دیاں دی زبان نال مشابہت رکھین٘دی اے.بہرحال وادی سن٘دھ وچ سنتھالی تے کولازی قوماں دے کمزور،ڈِھلّے،آلسی تھی ونڄݨ نال وادی سن٘دھ وچ تقریباً آٹھ ہزار سال قبل مسیح وچ ایں برصغیر وچ دراوڑ قوم فاتحین دی حثیت نال داخل آتھئ..عام طور تے ماہرین لسانیات نے جہڑے سرائیکی زبان دے ماخذات ݙَسائے گئن او حسب زیل ھن.
بتول رحمانی
متقل:
۸۳۔ اے، ماڈل ٹاؤن بی۔ بہاولپور۔
سرائیکی زبان دے ماخذ
١.دراوڑ
٢.اسوری
٣.سنسکرت
٤.پالی
٥.دردئ
٦.وارچڈ
٧.شورسینی
٨.ماگھدی
٩.عربی
١٠.فارسی
١١.انگریزی
١٢.سن٘دھی
١٣.بلوچی
١٤.پشتو
1)*دراوڑی: وادی سن٘دھ وچ آٹھ ہزار سال قبل مسیح وچ دراوڑ قوم فاتحین دی حثیت نال داخل تھئ.آہدن جو دراوڑ قوم بحیرہ روم دیاں قوماں وچوں ھن.ول اتھوں میسوپوٹیما،عراق،عرب،بلوچستان کنوں تھین٘دےوادی سن٘دھ وچ آوڑیےھن.ایہ قوم مقامی لوکاں کنوں کافی مہذب تے طاقتور ھئ.انہاں نے موہنجوڈارو تے ہڑپہ دی مشہور تہذیب قائم کیتی.ایں گالھوں مقامی لوک دراوڑاں دے مفتوح تے محکوم تھی تے رہ گئے.دراوڑاں نے ایں علاقے تے کافی دیر حکومت کیتی رکھی تے اپݨی زبان تے تہذیب کوں ترقی ݙتی.
رابعہ بصری
thumb|رابعہ بصری دی عکاسی کرین٘دی ہئی فارسی لغت دی تصویر
قرونِ اولیٰ دی مہان٘دری صوفی شخصیّت رابعہ بصری ٩٥ھ تُوں ٩٩ھ دے وِچالے عراق دے شہر بصرہ وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دی ابتدائی حیاتی دی زیادہ تر تفصیلاں شیخ فرید الدین عطار نے ݙسائیاں ہِن۔ اسلامی ادب وِچ رابعہ بصری نال ڄڑی اَݨ ڳِݨت روحانی کرامتاں دے واقعے مِلدے ہِن، جِنّھاں وِچُوں کُجھ مَن گھڑت وی ہِن۔ رابعہ بصری نے آپ کوئی لِکّھت آلا کَم نئیں چھوڑیا، جاں جو اِنّھاں تُوں متعلق زیادہ تر شیخ فرید الدین عطار دی طرفُوں ݙسائے ڳئے ملُومات اَتے حوالہ جات کُوں مستند مَنّیا وین٘دا ہِے، جیڑھے اُنّھاں دے بعد دے ویلے دے ولی اللہ اَتے صوفی شاعر ہَن۔
حیاتی دا احوال
رابعہ بصری اپݨے پِیؤ ماں دی چوتھی دِھی ہِن، اِیں کِیتے اِنّھاں دا ناں رابعہ یعنی "چوتھی" رکّھیا ڳیا۔ اُوہ ہِک انتہائی غریب جاں جو وݙائی آلے ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہَن۔ رابعہ بصری دے پِیؤ ماں دی غربت دا اندازہ اِیں ڳالھ تُوں لایا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے جو جیڑھی رات رابعہ بصری ڄَمی ہئی، اِنّھاں دی پِیؤ ماں دے کول ݙِیوا ٻالݨ کِیتے تیل ہئی اَتے ناں اِنّھاں کُوں ولھیٹݨ کِیتے کوئی کپڑا۔ اِنّھاں دی اَمّاں نے اِنّھاں دے اَبّا سئیں کُوں ارداس کِیتی جو ڳوانڈھیاں توں ذری جِتّی تیل ای گِھن آؤ جاں جو ݙِیوا ٻالا ون٘ڄ سڳے۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں نے ساری حیاتی اپݨے خالقِ حقیقی تُوں انج کہِیں دے اڳّوں ہَتھ ناں پھیلایا ہئی، تہُوں اُوہ ڳوانڈھیاں دے ٻوہے تئیں تاں ڳئے ڄاں جو خالی ہَتھ وَل آئے۔
رات کُوں رابعہ بصری دے پِیؤ کُوں خواب وِچ حضور پاک صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم دی زیارت تھئی اَتے اُنّھاں نے رابعہ دے پِیؤ کُوں خُشخبری ݙِتّی جو "تُہاݙی نویں ڄَمان٘درُو دِھی، خُدا دی برگزیدہ بندی بݨسی اَتے مسلماناں کُوں صحیح رَستے تے گِھن تے آسی، تُساں امیرِ بصرہ کول ون٘ڄو اَتے اُوکُوں اَساݙا پیغام ݙیؤ جو تُساں (امیرِ بصرہ) ہر رات کُوں سو (١٠٠) واری اَتے جُمعرات کُوں چار سو (٤٠٠) واری دُرود دا نذرانہ بھڄین٘دے ہِیوے، جاں جو پچھلی جُمعرات کُوں تُساں درود شریف ناں پڑھیا ہئی، تہُوں اِین٘دے کفارے دے طور تے چار سو (٤٠٠) دینار اِیں پیغام پُچاوݨ آلے کُوں ݙے چھوڑو۔
رابعہ بصری دے اَبّا سئیں اُٹّھے اَتے امیرِ بصرہ دے کول اپڑے اَتے اِیں وِچالے اُنّھاں دی اَکّھیں وِچُوں خُوشی دے ہن٘ڄو جاری ہَن۔ جِہڑیلے امیرِ بصرہ کُوں رابعہ بصری دے پِیؤ دے ذریعے حضورِ پاک حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا پیغام مِلیا تاں اِیہ ڄاݨ تے ٻہوں خوش تِھیا جو اُوہ نبی آخر الزماں حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی نظراں وِچ ہِے۔ اِیں نے شکرانے دے طور تے فوراً ہِک ہزار دینار غرباء وِچ ونڈائے اَتے چار سو دینار رابعہ بصری دے پِیؤ کُوں ادا کِیتے اَتے اُنّھاں کوں ارداس کِیتی جو جِہڑیلے وی کہِیں شے دی لوڑ ہووے جِھڄکے بغیر تشریف گِھن اوائے۔
گوشہ نشینی
رابعہ بصری نے گوشہ نشینی اَتے ترکِ دُنیا دے شون٘ق دے پیشِ نظر اَزادی مِلّݨ دے بعد تَھل دا رُخ کِیتا۔ اُوہ ݙین٘ہ رات معبودِ حقیقی دی یاد وِچ محو تِھی ڳئی۔ خواجہ حسن بصری، رابعہ بصری دے مرشد ہَن۔ غربت، نفی ذات اَتے عشقِ اِلٰہی دے اُنّھاں دے سنڳتی ہَن۔
بھان٘ویں جو رابعہ بصری کُوں شادی کِیتے ٻہوں پیغام آئے، جِنّھاں وِچُوں ہِک پیغام امیرِ بصرہ دا وی ہئی جاں جو آپ نے سبھے پیغامات کوں رد کر ݙِتّا، کیوں جو آپ دے کول سوائے اپݨے پروردگار دے ٻئی کہِیں شے کِیتے ویلا ہئی اَتے ناں اِی آس۔ رابعہ بصری کُوں کثرتِ ݙُکھ اَتے حزن تے ملال نے دُنیا اَتے اِین٘دی دِلفریبیاں تُوں بیگانہ کر ݙِتّا ہئی۔ رابعہ بصری دے مسلک دا ایرا "عشقِ اِلٰہی" اُتے ہِے۔
اشعار
عـرفت الهـوى مذ عرفت هـواک
واغـلـقـت قلـبـي عـمـن سـواك
وكــنت أناجيـــك يـــا من تــری
خـفـايـا الـقـلـوب ولسـنـا نـراك
احبـــك حـبـيــن حـب الهـــــوی
وحــبــــا لأنـــك أهـــل لـــذاك
فــأما الــذي هــو حب الهــــوی
فشـغلـي بـذكـرك عـمـن سـواك
مـــا الـــذي أنــت أهــل لــــه
فكـشـفـك للـحـجـب حـتـى أراك
فـلا الحـمد فـي ذا ولا ذاك لـــي
ولـكـن لك الـحـمـد فـي ذا وذاك
أحبــك حـبـيـن.. حــب الهـــوى
وحــبــــا لأنــــك أهـــل لـــذاك
وشـوق لقرب الخطــى من حمـاك
فأمـا الــذي هــو شــوق النــوى
فمسـري الدمــوع لطــول نـواك
أمــا اشتيـــاق لقـــرب الحمـــى
فنــار حيـــاة خبت فــي ضيــاك
ولست على الشجو أشكو الهوى
رضيت بما شئت لـي فـي هداكـا
يا سروري ومنيتي وعمـادي
أنت روح الفؤاد أنت رجائـي
أنت لي مؤنس وشوقك زادي.
أنت لولاك يا حياتي وأنســي
مـا تـشـتت في فـسـيـح البـلاد.
كم بدت منةٌ، وكم لك عنــدي
مـن عـطـاء ونـعـمـة وأيـادي.
حبـك الآن بغيتـي ونعـيـمــي
وجـلاء لعيـن قلبــي الصـادي.
إن تكـن راضيـاً عنـي فإننــي
يا منـى القلب قد بـدا إسعـادي.
ٻئے کُجھ اشعار:
؎فليتك تحلو والحيـاة مريرة
وفات
رابعہ بصری نے تقریباً اٹھاسی ورھیاں دی عُمر پاتی۔ آپ نے اَخِیرلے ساہ تئیں عشقِ اِلٰہی دی لذّت اَتے سرشادی کُوں اپݨا شعار بݨائی رکھیا۔ اے تئیں جو اپݨی اَخِیرلے ساہ تئیں معبودِ حقیقی دی پِرِیت دا دم بھرین٘دی رہی۔ اَخِیرلے ویلے وِچ آپ نے اپݨے ولی اَتے صوفی سنڳتیاں کُوں ݙسایا جو "میݙا محبوب تے معبود ہمیشاں توں میݙے نال ہِے۔"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اٹھویں صدی دے اسلامی مسلم علماء ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
سرائيکی
سرائیکی لفظ دی اصل سندھی لفظ سر کنوں اے۔جیندا مطلب ہے اتلا پاسا۔سرائیکی چونکہ سندھ دے اتلے پاسے الائی ویندی اے ات واسطے اینکوں سرائیکی آکھیا ویندے
دیوان عاشق حسین بخاری
جلالپور پیروالہ ضلع ملتان دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
کھڑی ݙیندی آں سنہڑا۔۔۔۔
thumb|[[سرائیکی Saraiki]]
کھڑی ݙیندی آں سنہڑا۔۔۔۔
(عاشق خان بزدار)
[اے لکھت سُنڄاݨ دی پنجوی لڑی مئی۔2004 اچ چھپی ہئی)
1986 دی او شام یاد ہے جݙاں بنگلہ کورائی اچ سرائیکی لوک سانجھ بݨی ہئی، جیندی مونڈھی ستاویز "اعلانِ بنگلہ کورائی" دے ناں نال جاری کیتی ڳئی۔ اوں رات سرائیکی کانفرش تھئی۔ جُھمر، ڳالھ مُہاڑ اتے ڳاوݨ دا پروگرام کیتا ڳیا ہا۔ سنگت دے کیا جذبے ہن جو سخت سردی دے باوجود کٹھی تھئی۔۔۔ول ݙوجھے سال ݙو ݙیہاڑے دا سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ مہرے والہ اچ شروع تھیا جیندے وچ سرائکی وسیب دے سب معتبر مُہاندرے کٹھے تھئے۔صدراتی ایوارڈ یافتہ سفرنامہ "پیت دے پندھ" اتے ناول "چھولیاں دے سرائیکی دے نامور لکھاری سئیں محمد اسماعیل احمداݨی اپݨی تریجھی کتاب "امر کہاݨی" اچ لکھیا ہا جو سرائیکی اسمان دے سب ستارے مہرے والے دی سرزمین تے لتھے ہن۔ پندھ ہا تھیندا پیا ہا' مقصد دی ہائی ودھدی پئی ہائی۔
ول پتہ نئیں کیا تھیا جو سرائیکی لوک سانجھ دے مُہاندریں صلاح کر کے سرائیکی لوک سانجھ دے میلے دا بائیکاٹ کر ݙتونے لیکن سرائیکی لوک سانجھ راجݨ پور دی سنگت سرائیکی میلے دی روایت کوں جیندا رکھیا۔ ایں نومبر اَٹھارواں ݙو روزہ سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ منعقد تھیا جیندے اچ ڳالھ مُہاڑ، سرائیکی مشاعرہ، سرائیکی لوک تماشا دی طرفوں سرائیکی ڈعامی، سوانگ، جُھمر، سرائیکی لوک موسیقی، کتابیں دی نمائش اتے سرائیکی کھیݙیں دے پروگرام پیش کیتے ڳئے۔ سرائیکی میلے دے پوسٹر اچ ہُݨ تائیں سرائیکی لوک سانجھ دی پُراݨی اتے ننویں سنگت دے ناں لکھئے ویندن پئین توڑیں جو او سنگت شرکت نئیں کریندی۔ نہ وت سنگت کݙاہیں خط پتر لکھئے یا کہیں رسالے اچ معذرت دی شکل وچ اپݨے آوݨ، نہ آوݨ بارے کُجھ ݙسائے۔ جے کُجھ لکھیا ݙسیا ونڄے ہا تاں چنڳی ڳالھ ھئی۔ ہو سڳدے کوئی ساݙا طریقہ اݨ بھاوݨاں ہووے ہا تاں اَساں اونکوں بھاوݨاں بݨاؤں ہا۔ دانشور دوست جیڑھا کُجھ سمجھن اساں مطمئین ہوں جو خواجہ فرید سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ دا فنکشن ٹھیک کھڑے کریندوں اتے خود ایں پڑ وچ کھڑ تے علاقے وچ سرائیکی شعور دی راند رسائی کھڑوں۔
سرائیکی لوک سانجھ دے دوستیں دی بے پرواہی دی وجہ کنوں ٻیاں تنظیماں سرائیکی لوک سانجھ دیاں ٻانہہ ٻیل بݨ تے میلے کوں وݙا بݨائی کھڑن۔ سرائیکی لوک سنگت اپݨیاں صلاحیتاں این جی اوز دے لیکھے لاݙتن۔ اللہ کرے او اپݨیں ننویں ذمہ واریاں کوں نبھاوݨ وچ کامیاب تھیون۔ کوئی اعتراض نئیں۔ پتہ ہے جو اے سنگت NGOs دے پلیٹ فارم توں تے سرائیکی سانگے کم پئی کریندی ہووے۔ پتہ اے ساکوں کلہا کرݨ اچ سنگت حق بجانب ہہوے۔ کاش کوئی سنگتی ساکوں اصل صورتحال کنوں باخبر کرے۔ بے شک ساکوں خط نہ لکھے پر "سُنڄاݨ" وچ مضمون لکھ چھوڑے۔ اساں پڑھ کے اوندا جواب لکھسوں۔ شیت دوری دا مسئلہ مُک ونڄے۔ اساں ول سارے کٹھے تھی ونڄوں اتے ننویں سفر دے پاندھی بݨ ونڄوں۔ باقی سُنڄاݨ بھیڄݨ اتے مجلس ادرات وچ شامل کرݨ دا شکریہ
کہانی دا گھر : 3
کہانی دا گھر : 3
ہک ہئی ما ' اوں اپنڑے بالیں کوں لوری تے کہانڑی ڈتی ' کتاب تے لالٹین
اُنہاں دا گھر دریا دی لاہندی منڑ تے ہا ' چڑھدے پاسوں پُل تے لاہندے پاسوں ریلوے ٹیشن ' لمے دو سڑکی تے اُبھے دو دریا ' ڈاک بنگلے وچ پُھل ہَن تے دریا وچ جل پری رہندی ہئی ' کڈاہیں کڈاہیں جل پری دریا توں ٹردی انہاں دے گھر تانڑیں آ ویندی ' اوہ بالیں نال کھیڈدی تے ما اُنہاں کوں بسکٹ دا ڈبہ کھول ڈیوے ہا ' شام تھی ونجے ہا تے ما اُنہاں کوں دال چاول ڈیوے ہا ' جل پری گھابرے ہا نماشاں گھاٹی تھی گئی
Rifat Abbas
شاہد ندیم
شاہد ندیم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
غزل
محبت دا موسم ہا لحظے دا موسم ، اے موسم ایویں ہوہوا تھیوݨا ہا
ایویں شام رستے اتے آوݨی ہئ ، ایویں سجھ پہاڑیں تے ٹھا تھیوݨا ہا
اے جیوݨ تاں جانی جوانی دی پل ہیٹھ واہندا ہویا فقط تیز پاݨی
ساڈے خاب ہن سارے کاغذ دیاں بیڑیاں تے کاغذ دیں بیڑیں دا کیا تھیوݨا ہا
آ ھک وار ول ، ہمسفر ول پچھو تے، سفر دی اکائ تے کلیہ وسر ڳۓ
وسر ڳۓ جو آغاز کیتا کتھو ہا ، کتھاں ان کے آخر جدا تھیوݨا ہا
نواں شہر ہا او ، نویاں رسماں ریتاں ، نویں لوک تے ضابطے وی نویں ہن
اساں لوک ہاسے ذرا ' بی ترانویں بھلا ساڈا کیویں نبھا تھیوݨا ہا
سکی ٹینگ کوں آہلنھڑے دا اڈاݨا بݨایا جو ہاوی تاں برداش کر ہݨ
ذرا رت دے بدلݨ دی ہئ دیر لگݨی تے بجلیں تاں ان کے ٹھکا تھیوݨا ہا
فلک تے سحر دا ستارا ڈسیندے ندیم اوندے آوݨ دا امکان کائینی
کڈاہیں واٹ جیندے وفا کائینی گزری کڈاں اوندا وعدہ وفا تھیوݨا ہا
شاہدندیم...
بھوئیں ھ پیریں گھمدی پئ ھ ٰ چھالے اونویں ہن پے
اکھیاں دی سک اونویں ھ پئ بھالے اونویں ہن پے
اساں نہ کہیں کار وچالے اساں روہ دے پیالے
روح دے اندر مونجھاں ستریے جالے اونویں ہن پے
سلیقے نال جیوݨ دا سلیقہ آ ڳیا ساکوں
ہزاراں ہا ڳلے شکوے انا دے نال بھڑدے ہن
پچھیں ہونٹہاں کوں سیوݨ دا سلیقہ آ ڳیا ساکوں
محبت نال ٹردیئں ہوئیں طلب دے ریگزاریں وچ
گل و گلزار تھیوݨ دا سلیقہ آ ڳیا ساکوں
اے اپݨی کور عقلی توں ٰ ادب دی بارگاہ توݨیں
وفا دے حرف نیوݨ دا سلیقہ آ ڳیا ساکوں
جڈاں دی نال ساہویں دے ٰ ستمگر مونجھ سلڑی ہے
سبھے زخمیں کوں سیوݨ دا سلیقہ آ ڳیا ساکوں
شاہدندیم. ونکی:سرائیکی شاعر
مخدوم مصطفیٰ خادم
ونکی:سرائیکی شاعر
بجٹ تے وسیب
کہیں کوں ھ کوئی پتہ ایںوفاقی بجٹ اچ جیرھا کل قومی اسمبلی اچ پیش کیتا گئے ایندے اچ سرائیکستان دا چوکھا حصہ کڈھینیں کوئی سڑک ورک کوئی دریاداپل کوئی ریلوے لائین کوئی ائیر پورٹ کوئی سندھ دریا تیں سپر بندھ یاکوئی بجلی دا منصوبہ یاساکوں پنجاب دا ناں ڈے کیں سارے منصوبے اگر کوئی ڈتے وی ھن اوھے ساڈے کھاتے پا چھوڑیئے نیں ساڈے نال ہمیشہ ہر بجٹ اچ مترائی ما الا سلوک کرکیں دڑکے وی نال ڈیندن ول اے وی اہدن اگر تساں کہیں فورم تیں مونہہ کھو لیا تیں اساں توھاکوں مرنڑدی مار ڈیسو اساں ول ہیں ڈر کولھوں زبان وی نسے کھولیندے کہیں کوں ڈسیندے وی نسے ہتھو خوشامد وی نال کریندوں اساں بہوں پریشان اوں ڈیندے وی کوئی شئے نئیں دڑکے ہتھو ڈیندن کٹھے تھیوو کوئی مشورہ ڈیوو ہنڑ کیا کروں جیوو پئے سرائیکستان ذندہ باد اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
جنوبی پنجاب صوبے دی ڳال
پورا ملک برفباری دی وجہ توں ٹھڈا جرڑ تھیا لاتھے پتہ نئیں ساڈے سیاستدانیں کوں صوبہ جنوبی پنجا ب الی کوئی اینجھی بھا چائی ودی اے انہیں کوں نہ سی دا ڈر اے نہ سر سام دا ۔ پتہ نئیں کینجھی بلا پچھو پئ نیں نندر ارام سکون چھوڑ بغیر منگیئے اسمبلی اچ صوبہ جنوبی پنجاب ڈیونڑ ونج کھڑن پتہ نئیں ایہو ادھو رانڑاں صوبہ ڈیندے کئیندے اکھیئے تیں پئین نہ پچھو کوئی نعرے مارنڑالا اے نہ زندہ باد اکھنڑ الا اے ہنڑ پریشان ان کیا کروں گندے پھس گیوں صوبہ نسے بنڑیندے مردہ باد صوبہ بنڑیندے اوں ول ای مردہ باد ہنڑ ہک بے دے مونہوں دے ڈہدن تیں ہک بے کوں اہدن گندے پھس گیوں کیاکروں لگدے ہنڑ اے اپت اچ بھڑسن تساں سرائیکی ہنڑ تکڑے تھیوو اپت اچ ہک مٹھ تھیوو ڈیکھائے اے سو وصل ای کھوسن سوکھلا ای کھوسن سرائیکستان ای بنڑیسن توھاڈی خوشامد ای کریسن پچہیں اپ منیسن اللہ دے گھر اچ دیر اے اندھیر نئیں۔۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی
30 January at 21:53
بجھارتاں
سرائیکی بجھارتاں
١۔ مارکہ بُجھارت بُجھو
نیلی ٹاکی اِچ چاول بَدھے
ڈینہہ کوں پِھــــٹے راتیں لَدھے (تارے)
ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ
سرائیکی تحریک دے بانیاں اچ انہاں دا شمار تھیندے۔ 1962ء دے اعلان ملتان اچ شامل ہن۔ انہاں دا تعلق لیہ نال ہئی۔ پہلے سرائیکی ہن جنہاں نے پی ایچ ڈی کیتی۔
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور
عبدالرزاق سالک
عبدالرزاق سالک سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
ایڈیٹر: غیورؔ بخاری
عبدالرزاق سالک
نمونہ کلام
ہن لکھ تیݙے احسان سڄݨ پٹھیے پوپا تیں تیݙا ناں تھیسی
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
جعفری ٹاون گلی نمبر 12 بہاول پور
Email:swailsaraiki@gmail.com
Email:ghayoor.bukhari@gmail.com
Mob:0300-9681200
عبدالرزاق سالک
نمونہ کلام
ناں گھندے کون سنارے دا ایکوں جوڑیے جیں تیݙا ناں تھیسی
کہیں حق ہمسائی دے میل اتے جݙاں پیساں میں تیݙا ناں تھیسی
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اداریہ
ساکوں یقین ءِ جو بعد ساڈٖے وی آندا پل معاف نہ کریسے
عبدالرزاق سالک
نمونہ کلام
اے وسبہ سالک تیݙا ھے اساں تیݙے ہیں تیݙا ناں تھیسی
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
اے بے سُہاگٖنْ غلام دھرتی دے گُنگے لوکو ، جے نہ بٖولیسو
تہاکوں دھرتی دی کوئی سسڑی تے کوئی پُنل معاف نہ کریسے
غلام لوکو ! جے ہُنْ غلامی دے طوق نسلاں دے گٖل پویسو
تاں آونْ آلا کوئی مؤرخ تہاکوں کل معاف نہ کریسے
عبدالرزاق سالک
نمونہ کلام
عبدالرزاق سالک
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
جنھاں وی پیتے اساڈٖا پانْی جنھاں وی ہے کھادا حق اساڈٖا
اُنہاں کوں روہی ، دمان ، سودھا اے تسا تھل معاف نہ کریسے
جنھاں وی معصوم خواہشاں دے نشوم خوابیں دا قتل کیتے
اُنہاں کوں آندی نسل کڈٖاہیں ایہو قتل معاف نہ کریسے
میں سچ اَلیساں تاں ڈھیر سارے مُہاندرے تھی ناراض ویسن
جے سچ لُکیساں تاں میکوں میڈٖا ضمیر وَل معاف نہ کریسے
جے شاعری وچ غیورؔ دھرتی دے درد شامل توں نہ کریسیں
تیکوں تیڈٖی کوئی نظم ڈٖوہڑہ اتے غزل معاف نہ کریسے
(غیورؔ بخاری)
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اجٖوکے دَور اچ اساکوں جُڑت اتے سانجھ دی ضرورت ھے۔ سرائیکی قومی تحریک نال اساکوں فداحُسین گاڈٖی جوڑئیے۔ دُنیا دیاں ساریاں زباناں سِکھو پر اپنْی ماء بٖولی توں اپنْے بٖالاں کوں محروم نہ کرو۔
عظیم سرائیکی دانشور سئیں اکرم گُرمانْی نال گاٖلھ مُہاڑ
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سرائیکی زبان تے ادب دی 77سال خدمت کرنْ والا فقیر 10فروری 2017کوں سارے وسیب کوں مونجھا کر گٖیا
سرائیکی زبان دا مانْ سئیں احمد خان طارق جھوک لڈٖا گٖئے
(مرتب: ندیم نواز)
سرائیکی ادب دا مانْ سئیں احمد خان طارقؔ ۳۱ اگست ۱۹۲۴ء کوں شاہ صدر دین (ڈیرہ غازی خان) دے نیڑے کھوہ ماچھی والا وستی دلیل سئیں اللہ بخش کھوسہ دے گھر جٖمئے۔ ۱۹۴۰ء دے ڈٖہاکے وچ سئیں نور محمد سائل ہوریں دی شاگردی حاصل کیتونے۔ ساری حیاتی سرائیکی زبان وادب دی خدمت اچ گزاری۔ سرائیکی زبان دی محبوب صنف ڈوہڑہ سئیں احمد خان طارق دی خاص سُنجٖانْ ھے۔ سرائیکی ڈٖوہڑے کوں دھرتی دے رنگ اچ رنگ کراہیں پیش کرنْ اچ پہلا حوالہ طارقؔ سئیں نظر آندن۔ طارق سئیں دی حیاتی دا قلمی پورہیا اُنھاں دیاں ایہ کتاباں ہِن’’گھروں دَر تانْیں،،احمد خان طارق دے ڈٖوہڑے،،متاں مال وَلے،، میکوں سی لگٖدے،،بٖیٹ دی خوشبو،، ہتھ جوڑی جُٖل،، عمراں دا پورہیا ،، تے سسی پنوں‘‘۔ عجز و انکساری وچ حیاتی گزارنْ والا ایہ فقیر سئیں احمد خان طارق ۱۰ فروری ۲۰۱۷ء کوں سارے وسیب کوں مونجھا کر جھوکاں لڈٖا گٖئے۔ اُنھاں دیاں کتاباں وچ موجود چند وسیبی دانشور ریں اتے شاعریں دے مضامین اچوں کُجھ اقتباس تے شاعری ’’سویل سائیکی‘‘ دے قارئین دی خدمت اچ پیش ھے
عزیز شاہد:
طارقؔ سئیں نال اونویں وی اپنْی نیاز مندی دا قدیمی رشتہ اے۔ گاٖلہیں گاٖلہیں وچ میں طارقؔ سئیں کولہوں پُچھیا جو تہاڈٖی شاعری دے بارے عمومی رائے ایہ ھے جو طارقؔ سئیں صرف بٖیٹ دی شاعری کیتی اے۔ اوں دائرے توں بٖاہر نی آ سگٖیے۔ میں ایہ گاٖلھ کریندیں ہوئیں کہیں نہ کہیں حد تئیں اپنْی شعوری گرفت اچ ہم پر طارق سئیں ہک دم ایجھی مسحور کیفیت اچ آ گٖئین تے میں ہک حیرت نال اُنھاں دیں اکھیں تے دید کیتی تے وَل میں گُم تھی گٖیاں۔ اِتھاں گھنڈیاں ، ٹلیاں، چنڑکے، گھنگھرو، جھوکاں، بھانْے، پاہیں، مال، چھیڑو، کانے، کاہیں ، لئی لانْے، بٖیڑیاں، مُہانْے، پاراُروار دیاں ہیلاں، تانگھاں، وینْ، پتہ نی کیجھے کیجھے جہان وَسدے پئے ہن ۔ میں جڈٖاں وَل وَلیاں تے میڈٖی شعوری رَو کوں کُجھ کُجھ یاد آندے جو ایں عرصے وچ طارق سئیں اپنْے اندر دے وَسدے ہوئے بٖیٹ نال اپنْے ذاتی ، فکری ، روحانی تے وجدانی رشتیں دی رنگ برنگی پینگھ رسائی بٖیٹھے ہَن۔ موجودہ لمحے وچ وی میں او لمحہ یاد کرینداں تاں وَل وَل گُم تھی وینداں۔ اُنھاں دی بارگاہ وچ اپنْے عجز دا اظہار کریندیں ہوئیں رُل وینداں تے وَل میں سوچینداں جو بٖیٹ اپنْے اندر بے پناہ بے اَنت رنگ رکھدے۔ سندھڑے سرکار دی منْ تے وَسدیاں کئی ہزار تہذیباں ریت دے ٹیلیں وچ ٹھیڑ تھیاں پئین۔ کیا پتہ آونْ والا وقت کیا کیا دروہ کرے پر طارق سئیں دے اندر وَسدا ہویا بٖیٹ وادئ سندھ دی ہر تہذیب کوں مکانْ وی ڈٖیندا رہ ویسی تے اپنْی سُنجٖانْ وی ڈٖیندا رہ ویسی۔
اسلم خان گورمانْی:
سئیں احمدخان طارقؔ ساڈٖی دھرتی دا او شاعر ھے جئیں ایں دھرتی دی ہک ہک شئے کوں قریب کولہوں ڈٖٹھے ، محسوس کیتے تے ول اوندا اظہار کیتے۔ سئیں احمد خان طارق بلا مبالغہ ساڈٖی دھرتی دا موجودہ دَور دا ہک صوفی شاعر ھے۔ جئیں عشق مجازی دے رنگ روپ وچ عشق حقیقی دے درشن کرائن۔
مجاہد جتوئی:
طارقؔ سئیں دی شاعری تاں او ھے جیرھی سطریں تے اکھریں وچ لکھی نظردی اے۔ جیکوں ہر کوئی پڑھ سگٖدے پر طارق سئیں دی شاعری دی بٖئی قسم او وی ھے جیرھی سطریں تے اکھریں دے وچاک بغیر لکھی ہوئی نظردی اے۔ ایجھی شاعری کوں پڑھنْ سانگے قاری دا باذوق ہونونْ ضروری ھے۔
ڈاکٹر نجیب حیدر ملغانْی:
سئیں احمد خان طارق دی شاعری سچ تے حُسن دا او ادراک اے جیرھا جذبیں دے بے ساختہ اظہار تے دلیل دی جھنجھٹ توں باہر آتے قبول کر گھننْ نال ممکن تھیندے۔ سرائیکی وسیب دی جھولی وچ کھیڈٖنْ والے دریانویں تے نَیں ہک ایجھا سُکھ ایں دھرتی دے مزاج وچ شامل کر ڈٖتے جو استحصال دیاں صدیاں گُزرنْ دے باوجود ایندے واسی احٖ وی دھرتی دے مزاج وانگوں ہِن ۔ ایں مزاج دے اظہار دی ہک صورت سئیں احمد خان طارق دی شاعری اے۔ سئیں طارق دا تخلیقی تجربہ صوفی دے تجربے وانگوں سادہ اے تے اے سادگی طارق سئیں دی ذات دا حُسن وی ھے تے ذات دے اظہار دا حُسن وی۔
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز:
طارقؔ سئیں دی شاعری وچ زبان تے بیان دے گُٖنْ اینویں ہِن جیویں موتی پروتے لاتھے ہوون۔ اُنھاں کتھائیں تھل دی بھوئیں کوں ترامے دا آکھیے تے کتھائیں ریت کوں رونونْی ریت دا ناں ڈٖتے۔ کتھائیں مقسوم کوں چھانْنْ دا ذکر کیتے تے کتھائیں ہنجھ حمیلاں جیہاں ترکیباں ڈٖتین۔ منیا کونجیں دے کُرلاٹ عام جہیں گاٖلھ اے پر کَو دی بُٖجھارت ، پیار دیاں مٹیاں، دھمدی رات دا متھڑا تاں بالکل نویاں سوچاں اِن۔ ایویں بنْ رول رُلیوسے تے بھنورے بنْیے بھوسوں وغیرہ وچ جیڑھا معنوی تے صوتی سُنْہپ اے او سئیں احمد خان طارق دا ای خاصا ھے۔
پروفیسر محمد خان ملغانْی:
طارقؔ سئیں دے ڈٖوہڑے دی مقبولیت دی اہم وجہ ڈٖوہڑے دی صنف اچ وسیب دے عام مسئلیں کوں موضوع بنْاونْ اے۔ سماجی ، سیاسی تے معاشی ناہمواری دا ذکر بٖہوں سوہنْے انداز اچ کریندن۔ ایں طرح شاعری وچ نعرہ بازی دا شمہ تک وی محسوس نئیں تھیندا۔ ڈٖوہڑے کوں نویں موضوع تے نویں ادبی حوالیں نال جوڑ تے طارق سئیں نے ڈٖوہڑے کوں جدید شاعری دی اہم صنف بنْا تے ایہ ثابت کیتے جو ڈٖوہڑہ ڈھاندی بھِک دا وَنْ نئیں بلکہ جدید سرائیکی شاعری دی اہم صنف اے۔
پروفیسر شبیر نازؔ :
طارق صاحب دی شاعری تے ہک پورا مقالہ (Thesis)لکھیا ونجٖ سگٖدے۔ مختصراً عرض کریساں جو میڈٖے نزدیک سیکولرازم ، کلاسیکیت ، شعریت، زبان دی مٹھاس، سادگی تے سچائی، سوز، علامت تے استعارے دا خوب صورت استعمال اتے آفاقیت طارقؔ صاحب دی شاعری دے نمایاں خدو خال ہِن۔
اقبال سوکڑی:
طارقؔ صاحب ایں طرح ہُنْ اپنْے ہمعصر شاعریں وچوں وکھرے اتے وڈٖے وڈٖے قد آور شاعریں کولوں قدآور نظر آندن۔ کیوں جو اُنھاں نے ڈٖوہڑے دی متروک تھیندی ہوئی صنف کوں نواں رنگ بخشیے جیویں کوئی شریف تے رحم دِل بندہ یتیم بٖال کوں گٖل نال لا تے خوش تھیندے۔
عطا بلوچ:
سئیں احمد خان طارقؔ ہک شخص دا ناں نی بلکہ ہک مکتبہ ء فکر دا ناں ھے۔ اُنہاں دی شاعری تے اُنہاں دی شخصیت دے متاثرین وچ صرف میں کلہا نی بلکہ سارا جگٖ جہان شامل اے۔ میں سمجھداں جو قوماں دی تاریخ وچ ایجھے شاعر روز روز نی بلکہ صدیاں بعد پیدا تھیندن ۔ جیکر طارقؔ سئیں دے حضور میڈٖا ایہ نذرانہ عقیدت قبول تھی پووے تاں میں سمجھساں ’’عمراں دا پورہیا‘‘ کم آ گٖئے۔
ڈاکٹر محمد عباس برمانْی:
تیڈٖا شاعر وی ھے عابد وی تیڈٖی سندھڑو ڈھول نماز پڑھے ہر لہر تے گھانْ وی حمد آکھے ہر چھولی چھول نماز پڑھے ہر جھوک دے گرد طواف کرے ہر سالھ دے کول نماز پڑھے ایہو پکھی واس فقیر تیڈٖا ودا آپ کوں رول نماز پڑھے ’’ہتھ تسبیح مسجد رقص کرے پا گٖل وچ دُول نماز پڑھے‘‘
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سئیں احمد خان طارقؔ دی شاعری:
نہ من دے متھڑے مانْ رکھیا نہ قسمت کال سُکھال پُچھیا
نہ وَسدے ویلھے جھات کیتی نہ سِر آئے پَل کُئی حال پُچھیا
بھئیوال ڈٖسا کیا حال ہیوی ، بھئیوال توں نئیں بھئیوال پُچھیا
میڈٖی خیر اے طارقؔ نہ پُچھدا نِسی جھوک پُچھی نِسی مال پُچھیا
دِل پیار کرنْ دا شوق ہاوی گاٖ پیار دے گُٖنْ ہُنْ وقت نبھا
رے سینکیاں روز پُنْیندیاں ہِن کھِل کھِل کے سُنْ ہُنْ وقت نبھا
ہُنْ کیوں روندیں ڈٖس کیا اَہدیں کیا بنْدے ہُنْ ،ہُنْ وقت نبھا
بُٖک دانْے طارق چھَٹ دَر تے وَل ہک ہک چُنْ ہُنْ وقت نبھا
میں پلڑو جھل تے پندی ہاں میڈٖے ڈٖیس دے ویس دیاں خیراں کر
اوندے شر تکرار سلامت رکھ میڈٖے پیار اقلیس دیاں خیراں کر
اونکوں طارقؔ ھے پردیس پسند جیوے جند پردیس دیاں خیراں کر
جیویں پہلے ڈٖیکھ بے ہوش کیتی اونویں ڈٖیکھ وَلا احٖ ہوش اچ ہئیں
ھے شوق وڈٖا بے ہوشیاں دا ساڈٖے شوق مِٹا اجٖاں ہوش اچ ہئیں
ول طارقؔ طور کوں ساڑ وَلا ساکوں سُرمے پا اجٖاں ہوش اچ ہئیں
رو رونونْ تیڈٖا حق بنْدے سِک شوق دے نال رُنی کر
مونہہ کجٖ کے رونونْ کیا رونونْ ہک ہک دو بھال رُنی کر ہنجھ ہار اندھارے چا ویسن کئی ڈٖیوا بٖال رُنی کر
؂پر طارقؔ لوک شریک ہوندن ذرا تھوڈ سنبھال رُنی کر
تیکوں ہک رنگ وچ تاں نئیں گٖولیا پھٹ پیرں لیدھ گواہ ہِن
اوڈٖوں شہر دیاں گٖلیاں شاہد ہِن ایڈٖوں تھل دے سیدھ گواہ ہِن
؂بنْ چھیڑو جگٖ دے مال چرائے ایہ مال بلیدھ گواہ ہِن
تیڈٖے طارقؔ جوگٖی جوگٖ نبھائے میڈٖے کن دے ویدھ گواہ ہِن
چڑیاں اُٹھو ، کئی دھاں کرو
چُپ نہ کرو ، چُپ نہ کرو
خالق جہاں دی خیر کر
ہتھ جوڑ کے چلکیاں کرو
تن بے کفن ڈٖیکھو کتھائیں
ونجٖ کے پراں دی چھاں کرو
ساونْ دے سنگ سنگتاں کرو
ہتھ وچ جے کُئی ہتھیار نئیں
چیں چیں کرو چاں چاں کرو
جیکر خُشیاں محبوب ہِن
طارقؔ سویرے شام آ
ویڑھے میڈٖے چُگٖیاں کرو
تیکوں آکھیا ہامی ایہ شر مار ڈٖیسن