cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اعواݨکاری
حوالے
https://www.facebook.com/101337994945620/videos/2143647379099556/ https://www.facebook.com/SoonValleyTours/videos/776854749494190/
سید صبیح الدین صبیح رحمانی
سید صبیح الدین صبیح رحمانی اردو زبان دا ہک عظیم شاعر تے نعت خواں ہے
رہائش گاہ
B/306 بلاک 14  گلستان جوہر کراچی
اولاد
سرمد صبیح
تابش صبیح
نعت خواں
صبیح رحمانی پاکستان دا مشہور نعت خواں ہے جیں تقریبا پنجاہ ملکیں دا دورہ کیتا ہویا ہے
نعت دے حوالے نال ایند ناں کہیں تعارف دا محتاج کینی
نعت رنگ
جیں دے 31  جلداں آ چکیاں ہن
نعتیہ شاعری واسطے ایں کتاب بہوں فیدہ مند ہے
نعتیہ شاعری
سلام کے لئے حاضر غلام ہو جائے
کعبے کی رونق کعبے کا منظر اللہ ہو اکبر اللہ ہو اکبر
دیکھوں تو دیکھے جاؤں برابر اللہ ہو اکبر اللہ ہو اکبر
لب پر نعت پاک کا نغمہ کل بھی تھا اور آج بھی ہے
میرے نبی سے میرا رشتہ کل بھی تھا اور آج بھی ہے
ایویں ڈھیر ساریاں نعتاں جہڑیاں انھاں آپ نے لکھیاں ہن عالم اسلام وچ مشہور ہن
گل پانہ
گل پانہ یا گل پانڑہ (اردو: گل پانہ) پاکستان دی مہان٘دری پشتو ڳائیکہ اَتے اداکارہ ہِن۔ گل پاݨہ نے اَݨ ڳِݨت پشتو فلماں وِچ بطورِ موسیقار کَم کِیتا ہِے۔ گل پاݨہ نے تعلیمی شعبے وِچ جامعہ پشاور توں سوشل ورک وِچ ڈِگری کِیتی ہِے۔ گل پاݨہ دی پیدائش پشاور وِچ تھئی۔
ابتدائی زندگی
گل پانہ اپݨے آپ کوں پشاوری آہ٘دی ہِے اَتے اِین٘دا اصل ناں مہناز ہِے۔
کوک اسٹوڈیو
2015 وِچ فارسی زبان دے ڳاݨے "من آمدم" کوں عاطف اسلم دے نال رَل تے ری مکس کر تے پیش کِیتا جئیں ٻہوں دُھم پاتی۔ 2018ء وِچ کوک سٹوڈیو پاکستان وِچ ای حسن جہانگیر دے سدا بہار ڳاݨے "ہوا ہوا" اُتے اِنّھاں دی سنڳت کِیتی۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی پشتو فلمی ڳائیک
ابنِ علقمی
656ھ/1258ء وچ ابن علقمی دی غداری تے ہلاکو خان دے حملے دے نتیجے وچ بغداد تباہ تھی ڳیا۔ تاتاریاں دے تباہی مچاوݨ دے بعد خلفائے عباسیہ دے اولاداں قید تھی ڳئیاں۔ عباسی خلیفہ الظاہر باللہ العباسی دا ہک پتر مستنصر باللہ ہئی جِس 659ھ/1261ء وچ مصر ہجرت کیتی جتھاں اُس دا استقبال مملوک سلطان الظاہر رکن الدین بیبرس بندقداری نے کیتا تے مستنصر باللہ دی بیعت کرکے اونکوں دوبارہ خلیفہ مقرر کر ݙتا۔ ایں طرح دوبارہ خلافت عباسیہ دا احیاء تھیا مگر مملوک سلاطین نے عباسی خلفاء کوں صرف خلیفہ دے عہدہ تے فائز کیتا تے اختیارات توں محروم رکھا۔ حتیٰ کہ تمام اختیارات سلاطین مصر دے کول ہی ہن تے خلفاء محض ناں کے تے مملوکاں دے وظیفہ خوار ہن۔ عباسی خلفائے قاہرہ دی تعداد ستارہاں ہے جنہاں وچ خلیفہ المتوکل علی اللہ ݙو واری خلیفہ مقرر کیتے ڳئے۔ ابن علقمی کو خلافت عباسیہ دی غداری دا ہلاکو خان ولوں کوئی صلہ نہ ملا۔ اوں نے اینکوں اے آکھ کے قتل کر ݙتا کہ اڄ او تاریخ رقم نہ کراں کہ میݙی تلوار تے تیݙا خون ہووے۔ ایں طرح او اپݨے انجام کوں پہنچا۔
فرقہ بدیعیہ
اس دے بانی ݙو مصری دھوبی برکات تے حمید بن مکی ہن۔ انہاں نے اصلی اسماعیلی عقیدے ظاہر کر ݙتے۔ افضل کوں علم تھیا تاں اس دارلعلم کوں بند کروا ݙتا تے اس فرقہ دے لوگاں کوں سزاواں ݙتے۔ برکات تے حمید قیصر وچ چھپ گئے۔ افضل دے قتل دے بعد 725 ھ وچ درالحکمۃ کوں دوبارہ کھولا۔ حمید تے برکات دوبارہ ظاہر تھئے۔ وزیر مامون البطائحی نے انہاں کوں قتل کروا ݙتا۔
نویکلی شاعری
قرآن کل صفتاں کیتین صفتاں وی ہن ساریاں تیڈیاں مسجد مندر کعبے اندر تھیندیاں پیاں ہن داریاں تیڈیاں
کیویں ونجاں میں او تائیں ول ول ولاں ول اے تائیں پر پیر جے آزاد ھن گل وچ تاں ہن گاریاں تیڈیاں
بسمل وی ہاؤں مردے نسے پھڑکن جیتی پھردے نسے قسمت ساڈی جلدی انویں مردیاں وی نئیں ماریاں تیڈیاں
پتھریں کوں کل کیری کیتی موسی کوں اج تائیں ہوش نئیں ہئیں اج کتھاں ول تیار توں خیری تاں ہن تیاریاں تیڈیاں
تاج صحرائی
حیاتی دا احوال
تاج صحرائی دا اصل ناں تاج محمد ولد نور محمد میمن ہا۔ اے برطانوی ہند وچ ١١ ستمبر ١٩٣١ کوں موجودہ سندھ، پاکستان دے شہر شکارپور وچ پیدا تھئے۔ بعد وچ انہں دے والد ملازمت دے سلسلے وچ دادو شہر وچ رہائش اختیار کیتی۔ انہں بی اے تے بی ٹی دا امتحان پاس کیتا۔ اے پہلوں پرائمری استاد تھئے تے بعد وچ ١٩۵٢ وچ طالب المولى ہائی اسکول دادو وچ ہیڈ ماسٹر مقرر تھئ تے اتھوں  ریٹائرڈ تھئے۔ قلندر لال شہباز ادبی کمیٹی دے آخر دم تائیں کنوینر ہن۔ انہں دی انگریزی وچ لکھی  کتاب لیک منچھر مشہور تھئی۔ تاج صحرائی کوں حکومت پاکستان ادبی خدمتاں دے عیوض ١٩٩١ وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی نال نوازا گیا۔ تاج صحرائی  ٢٨ اکتوبر ٢٠٠٢ کوں دادو وچ وفات کیتی۔
نویکلی شاعری
توں جیت گئیں اشتر جیڑھی آخر اوھا ھک جیت ہئی ہارنڑ دی سدھ نئیں پئی تیکوں بازیاں جو نئیں ہاریاں تیڈیاں...!!!
تاج صحرائی
حوالے
ونکی:پاکستانی ادیب ونکی:پاکستانی تاریخ دان ونکی:پاکستانی محقق ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:اردو ٻولی دے ادیب
نویکلی شاعری
سائیں عبدالرشید اشتر دوستیں دی نظر  [ کافی]
میں کوں مٹاونڑے توڑ تائیں نبھاونڑے
کلھی کلھی کونج اے ٻہوں اوکھی مونجھ اے مونجھ کوں مکاونڑے توڑ تائیں نبھاونڑے
موسمیں دی پت ہے ٻاجھرے دا بھت ہے چوڳ ݙے کھاواونڑے توڑ تائیں نبھاونڑے
کوجھیاں تے گندیاں اللہ لیسی کندھیاں کندھیاں تے ڳاونڑے توڑ تائیں نبھاونڑے
ہنجوں نال دھوتڑی پیریں سٹ پوتڑی یار کوں مناونڑے توڑ تائیں نبھاونڑے
فطرت، وحشت، معرفت
فطرت،وحشت،معرفت
نویکلی شاعری
طارق شامی لودھرا راہ  ڈِیکھ   تیں روونڑ پئے گیا ہئیں اجاں رُوھ نئیں آئے اجاں تھل نئیں آئے
فطرت، وحشت، معرفت
تحریر:  فیضؔ بلوچ
نویکلی شاعری
اجاں ڈِینہہ ہے غم دی شام نئیں آئی اجاں سانگ دی نوک تیں گَل نئیں آئے
فطرت، وحشت، معرفت
کائنات دی ہر شئے قدرتِ کاملہ دے تابع ہے۔نظامِ قدرت،وقت دی ٹک ٹک کریندی سوئی دے نال نال چلدا پئے۔ زمین بھوندی پئی ہے‘ݙینہ تے رات گردش کریندے پئین۔ سجھ روزانہ معمول مطابق مشرق کنوں ا ُبھردا تے مغرب دو لہندا پئے‘ قطبین اپنے محور تے مضبوطی نال قدم جمائی کھڑن‘ چندر تارے ہر رات کوں سفر کریندے پئین‘پہاڑیں دیاں چوٹیاں آسمان کوں سلامی ݙیندیاں کھڑیئن‘سمندر وات پٹ کے اُٻاسیاں ݙیندن‘بخارات نکلدن‘بدل بن بن کے روئے زمین تے مینہ وسیندن۔ صحراواں دے ریتلے ٹبے‘ٹیلے پانی جذب کریندن۔ مگر پہاڑ پانی کوں زمین دی امانت سمجھ کے جذب نہیں کریندے‘پانی منجمد تھیندے‘سجھ دی تپش نال برف پگھردی ہے‘پہاڑاں توں پانی نکلدے‘ٹھاٹھاں مریندے دریا زمین دا سینہ چیر کے وہندن‘ نہراں‘کھالے بالترتیب پانی تقسیم کریندن‘زمین سیراب تھیندی ہے۔وَن پَونیاں فصلاں‘باغ بوٹے تے پھَل فروٹ پیدا تھیندن‘پکھی پرند جھاراں بن بن کے فصلاں تے لہندن۔طوطے بلبل تے تلھراں دے د ل باغاں وچ چلکار(شور) مچیندن‘پوپٹ بھنورے روز پھلاں کوں چمدے چٹیندن‘ماکھی دیاں مکھیاں پھلاں دا رس چوس کے شہد تیار کریندن۔سبحان اللہ!فطرت دے اے نظارے ݙیکھ کے انسان سوچن تے مجبور تھی ویندے جو آخر کوئی ذات ہے جیڑھی اتنے وݙے جگ جہان دا نظام چلیندی پئی ہے تے اپنی تمام تر مخلوقات کوں برابر رزق ݙیندی پئی ہے۔
جھر جنگل دا اپنا ہک فطری ماحول ہے‘خونخوار درندے کمزور جنگلی جانوریں کوں چیر پھاڑ کے کھاندن۔پہاڑی نہر چیتے تے روتھ اژدہا اپناں اپناں شکار کریندن۔سمندر لا محدود آبی جانووریں دا مسکن ہے۔ ݙیݙر‘ مچھی‘ کمیاں‘ کچھوں تے مگر مچھ(سسار)جھئیں گوشت خور وݙے جانور چھوٹے آبی جانوریں کوں ہڑپ کر ویندن۔ایہ خالقِ کائنات دا فطری نظام ہے جیڑھا
نویکلی شاعری
اجاں  پَل   نئیں   آیا  پیتیں  دا  اجاں  قول تیڈے   دے    کَل   نئیں   آئے
فطرت، وحشت، معرفت
ازل توں ابد تک جاری و سا ری ہے۔
نویکلی شاعری
کوئی  پنل  کہیں دا نکھڑے   نہ  جیہڑے نکھڑیے  ہن   اُو  ول نئیں آئے
سئیں پنل جتوئی صاحب ::::::
فطرت، وحشت، معرفت
جنگل دی باد شاہی میݙے کول ہے۔
نویکلی شاعری
یاری پکی رب دے نال اے بیا کوئی یار بنڑاونڑاں کئینی
فطرت، وحشت، معرفت
کھلی چھٹی ݙے رکھی ہے۔
نویکلی شاعری
جو وی پنسوں ایں در پنسوں غیر دا در کھڑکاونڑاں کئینی
فطرت، وحشت، معرفت
بہر حال خیر تے شر دیاں ݙوہیں خصلتاں انسان دی فطرت اچ شامل ہن۔بعض ماہرین اخلاقیات دے نذدیک نیک لوکیں دی صحبت تے اچھی تر بیت نال بدفطرت انسان دی بری فطرت اچھی فطرت اچ تبدیل تھی ویندی ہے۔لیکن بعض ماہرین اخلاقیات دی رائے ایندے خلاف ہے‘ انہاں دے نذدیک اچھے لوکیں دی اچھی صحبت تے اچھی تربیت نال انسان دی بری فطرت ہرگز تبدیل نہیں تھی سگدی۔حضرت شیخ سعدیؒ دا نظریہ وی ایہو ہے۔ آ پدا ہک شعر ہے جو۔
نویکلی شاعری
ڈکھ جو ڈیسی آپ ٹلیسی کہیں کوں ڈکھ سنڑواونڑاں کئینی
فطرت، وحشت، معرفت
؎   عاقبت گرگ زادہ گرگ شود
نویکلی شاعری
شاہ رگ توں او نیڑے وسدے مشکل وچ گھبراونڑاں کئینی
فطرت، وحشت، معرفت
گرچہ  با آدمی  بزر گ شود
نویکلی شاعری
اجمل کہیں وی غیر اللہ کوں رب دے نال رلاونڑاں کئینی
فطرت، وحشت، معرفت
جیندے معنے ہن نہر دا بچہ آخر نہر ہی راہندے‘توڑے جو انساناں وچ رہ کے وݙا کیوں نہ تھی ونجے۔ تے آ پ دا ہک بیا معروف قول ہے جو ”برے آدمی تے اچھی تربیت دا اثر ایویں نہیں تھیندا جیویں کہیں گنبد تے اخروٹ نہیں تھہر سگدا“ جے اساں اسلامی تاریخ دے آئینے وچ انبیاء دے حوالے نال ݙیکھوں تاں حضرت لوط علیہ السلام دی قوم تے انہاں دی تبلیغ دا اثر نہ تھیا‘حضرت نوح علیہ السلام دے پُتر اپنے پیؤ دی نصحیت قبول نہ کیتی۔تے انہاں دے بد اعمال دی وجہ توں انہاں تے عذاب نازل تھیا۔بہر حال اے اجکل دے کرب ناک واقعات یعنی دہشت گردی تے خون ریزی دے دل خراش مناظر کوئی نویں گال نہیں۔ ابن ِ آدم (قابیل) دی اولاد اج وی ساݙے وچ موجود ہے۔تہوں اج وی بھرا بھرا دے خون دا پیاسا نظر آندے‘حق تلفی تے
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
سئیں امان اللہ ارشد دے سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دی ہِک خوبی اُنّھاں دا بے ساختہ پن ہِے۔ اُنّھاں دی زبان ٻہوں سادہ تے دھرتی / لوک وسیب دے خَمبِیر نال بݨی ہوئی ہِے۔ اُوہ اپݨی زبان اِچ کہِیں خاص وستی یا دھرتی دے غیر معروف استعمال نئیں کرین٘دے۔ اُنّھاں دی لوک شاعری دی زبان اُوہا ہِے جیڑھی سرائیکی وسیب دی وستی وستی ٻولی وین٘دی ہِے۔ سئیں ہورِیں دی شاعری وِچ سرائیکی لوک وسیب دے ورتݨ دا ہِک انوکھڑا انداز ݙیکھو:
نویکلی شاعری
اجمل نزیر تاج پوری سندھو ڈیکھݨ آیاں ــ اکھیں ٻُوہڑ ٻیڑی کونجاں ــــ اکھیں
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
تیݙی مونجھ مُصلّا مسجد دا، اساں پِیت دیاں نفلیں نیت کھڑوں
فطرت، وحشت، معرفت
ݙݙھپ عام ہے‘حقدار تے غاصب دی جنگ اج وی جاری ہے۔
نویکلی شاعری
ٹاہلیاں کیکر ٻُورے ـــ ٻُوئیاں لائیاں کھمبیاں ݙاچاں اکھیں
فطرت، وحشت، معرفت
بئے پاسوں دین دے دعویدار ملّاں تے انہاں دے حواری قوم کوں ٹولیاں وچ تقسیم کرن دی کوئی کسرنہیں پئے چھُڑیندے۔اپنے اپنے اعتقادات کوں تقویت ݙیون کیتے من گھڑت روایات تے بے بنیاد اقوال دا سہارا گھن کے ہک ݙوجھے تے دل چیرویں تنقید کرن نیم ملّاں دا وطیرہ بن گئے۔ تہوں ملّاں کنوں سڑ کے حضرت خواجہ غلام فرید آکھ گئے ہن۔
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
نہیں ہوش رِیہا کہیں کلمے دا، تیݙے ڳمدے سان٘ول گِیت کھڑوں
نویکلی شاعری
سُݨ سرمی  دے  ساز  سُریلے سانوݨ آن   وچھایاں   اکھیں
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
تیݙا ذکر ہِے مقصد زندگی دا، ہر، ہار کُوں کِیتی جِیت کھڑوں
فطرت، وحشت، معرفت
صرف صدا تے تھئے مغرور
نویکلی شاعری
تھل دی   پپل   ٹُوبھیاں  اُتے تسیاں تسیاں چھاپیاں اکھیں
فطرت، وحشت، معرفت
بے شک علم انبیاء دی میراث ہے تے علماء دا مقام تے مرتبہ بہوں بلند ہے لیکن انہاں ظاہر پرست مولویاں تے  حضرت خواجہ غلام فرید جھئیں عارف (خدا شناس) لوکاں دا نظریہ مختلف ہے۔ایہ صوفی اِزم لوک معرفت دے مقام تے فائز ہوندن۔تصّوف انہاں دا ہک مخصوص مسلک ہے۔ لیکن عام پڑھئے لکھئے لوک تصّوف دے حقیقی معنے تے مطلب سمجھن تو قاصر ہوندن۔تصّوف دے لغوی معنے کھدر پوش دے ہن۔تے صوفیا انہاں درویش تے عارف لوکاں کوں آکھیا ویندے جیڑھے اپنے دل اچوں نفسی خواہشات کوں کݙھ کے صرف اللہ دی طرف دھیان ݙیندن۔تے ایہو ای انہاں دا عقیدہ یا مسلک ہے۔اہل دانش دے نذدیک عشق الہٰی دیاں ترائے منزلاں ہن۔ فنافی المرشد،فنا فی الرسول تے فنا فی اللہ۔ایہ ترائے منزلاں بالترتیب طے کر کے جݙاں سالک فنافی اللہ دے مقام تے پُجدے تاں اوندے اُتے ساری حقیقت عیان تھی ویندی ہے‘تے اوکوں ہر پاسے ذات الہٰی دے جلوے نظر آون لگ پوندن۔تے اوہ خدا تعالیٰ دی محبت تے معرفت اچ غرق تھی ویندے۔تصّوف سمندر دی طرح ہک وسیع تے گہرا مسلک ہے۔جیندے وچ اللہ تعالےٰ دی وحدانیت دیاں اٹھدیاں لہراں اللہ والے (عارف) لوک ہی ݙیکھ سگدن۔پر کہیں غیر عارف کوں ایہ لہراں نظر نہیں آندیاں۔جیویں جو حضرت سلطان باہوؒ فرمیندن۔
لکھ نگاہ جے عالم ویکھے کسے نہ کندھی چاہڑے ہو
ایویں حضرت داتا گنج بخشؒ دا قول ہے جو”عارف عالم وی ہوندے‘لیکن اے ضروری نہیں جو عالم عارف وی ہووے“ایہاای وجہ جو عام علماء اپنے محدود نظریات پاروں ظاہری عبادات تے شریعت دی پابندی تے زور ݙیندن۔تے اقرارُٗ بِالِّسانی صرف ہک ذات الہٰی دا کریندن پر حق تعالیٰ دی معرفت نہ ہوون پاروں اپنے اعمال تے عبادات اچ غیر اللہ کوں وی شامل کر کھڑدن۔جݙاں جو صوفیاانہاں ظاہری عبادات تے رسومات دے بجائے براہ  راست اللہ تعالیٰ نال تعلق جوڑن کوں تر جیح ݙیندن۔تے دربار ِ الٰہی وچ اپنی عجز و انکساری‘تسلیم و رضا تے نیاز مندی پیش کرن دے تر لے کریندن۔صوفیا دی تعلیمات محبت تے مساوات کوں فروغ ݙیون دا ہک عالمگیر نظریہ حیات ہے۔صوفیاء دا مسلک خدا شناسی تے انسان دوستی ہے بس۔ایں واسطے آکھیا گئے جو صوفیاء (عشاق)دا مقام علماء توں اُچّا ہے ایں حوالے نال حضرت خواجہ فرید خود
فرمیندن۔
؎جݙاں عشق فرید استاد تھیا            سب  علم  عمل  برباد  تھیا
پر  حضرت  دل آباد تھیا             سو  وجد کنوں لکھ  حال کنوں
عشق دے معنے ݙو طرح گھدے ویندے ہن۔
(1)عشق مجازی                         (2)عشق حقیقی
(1)عشق مجازی  دے معنے انسانیں دا انسانیں نال عشق و محبت کرن دے ہن۔تے آہدن جو عشق حقیقی دی پہلی پوڑی وی عشق مجازی ہے۔شاید تہوں ہر زمانے دے عام شعراء وی حقیقت پسند شعراء دی تقلید کریندے نظر آندن۔مثلاً میرؔ وغالبؔ جھئیں ظاہری حسن پرست مگر کمال درجے دے نکتہ دان شعراء دے کلام اچ وی حقیقت دی جھال نظر آندی ہے‘جنہاں دے ضرب الامثال
اشعار اج وی زبان زد ِ عام و خاص ہن۔
(2)عشق حقیقی دے معنے اللہ تعالیٰ نال عشق و محبت کرن دے ہن۔عشق حقیقی در اصل رب دی جان سنجان یعنی معرفت الہٰی حاصل کرن دا ذوق تے شوق ہے‘عاشق صادق جݙاں معرفت الہٰی حاصل کر گھندے تاں اوکوں دلی راحت تے سکون محسوس تھیندے‘تے اوندے اندر ہک عجیب جھئیں کیفیت طاری تھی ویندی ہے‘جیندے نال اوندے شعری وجدان کوں جِلا ملدی ہے۔جݙاں جو ہر صوفی شاعر اوں ویلے شاعری کریندے جئیں ویلے اللہ دی طرفوں اوندے دل وچ الہام دی صورت اچ کوئی گال پاتی ویندی ہے۔کیوں جو الہام دا تعلق دل نال ہوندے تے صوفیاء دے دل دا تعلق اللہ تعالیٰ نال جڑیا ہویا ہوندے۔تہوں انہاں دے دل اچوں نکلن آ لی ہرگال
لوکاں دے دلاں تے حیران کن اثرات مرتب کریندی ہے۔جیویں جو علامہ اقبالؒ دا ہک شعر ہے
؎  دل  سے جوبات نکلتی ہے  اثر رکھتی ہے
پر  نہیں  طاقتِ  پرواز  مگر رکھتی ہے
عاشق صادق دی محبت خود غرضی تو ں پاک ہوندی ہے‘اوہ  صرف ذات الہٰی دا قرب حاصل کرن چاہندے۔تہوں اوہ فنا فی اللہ دے مقام تے پُج کے حسن ازل دے جلویاں وچ بُݙ ویندے۔تے بعض اوقات اوندا عشق سارے حدود و قیود توں پار ٹپ ویندے۔تے اوہ مغلوب الحال تھی کے ”اناالحق“ دا نعرہ وی مار کھڑدے۔جیویں جو منصور حلاج بارے مشہور ہے جو اوہ جذب و مستی وچ آکے ”انا الحق“دی صدا بلند کریندے ہن۔ہک دفعہ لوکاں سوال کیتا جو سئیں!تساں ”انا الحق“ کیوں آہدے وے؟منصور نے فی البدیہہ جواب ݙتا جو ”انا الحق“ میں نہیں آہدا‘میݙے اندر کوئی بیا آہدے!منصور دے ”انا الحق“ آکھن دا مطلب ایہ ہر گز نہیں جو اوہ ذاتِ باری تعالیٰ دے وراء الورا ہوون توں انکاری ہا بلکہ اوہ ایہ نعرہ بے خودی دے عالم اچ مریندا ہا۔ہک روایت ہے جو منصور حلاج کوں ہک بزرگ حضرت شیخ ابوبکر شبلی خواب اچ بہوں خوش خوش ݙٹھا‘تے انہاں کنوں سوال کیتا جو اللہ تعالیٰ تہاݙے نال کیا معاملہ کیتے؟ منصور حلاج نے جواب ݙتا اللہ تعالیٰ میکوں ”سچائی دا محل“ عطا کیتے۔اوں بزرگ نے ݙوجھا سوال کیتا جو انہاں لوکاں نال اللہ تعالیٰ کیا سلوک کیتے جیڑھے تہاکوں کوڑا تے سچّا  آہدے ہن؟منصور نے جواب ݙتا انہاں ݙوہاں گروہاں تے اللہ تعالیٰ اپنی رحمت فرمائی ہے۔میکوں ”سچّا“آکھن  آلے گروہ تے ایں واسطے جو اوہ میݙے حال توں واقف ہن‘تہوں میݙے اتے مہر بانیاں  کریندے ہن۔تے میکوں ”کوڑا،، آکھن آلے گروہ  تے اللہ تعالیٰ ایں واسطے رحمت نازل فرمائی ہے جو اوہ میݙی حقیقت توں واقف ای نہ ہن
‘صرف اللہ دی رضا سمجھ کے اوہ میݙے دشمن بن گئے ہن۔
بہر حال منصور حلاج کوں اوندے پیرو کار ”شہید“ صوفی بزرگ تصوّر کریندن۔اوندے پیرو کار مختلف زباناں دے صوفی شعراء کرام ہن۔مثلاً سچل سر مست ؒ ‘شاہ عبدالطیف بھٹائی ؒ ‘ بابا بلےؒ شاہ‘ وارث ؒ شاہ‘رحمان باباؒ ‘ مست توکلیؒ ‘ سلطان باہوؒ تے خواجہ غلام فریدؒ ہوراں دے ناں قابلِ ذکر ہن۔جنہاں منصور حلاجؒ تے ابن العربی ؒ  کوں اپنا ایڈیل بنایا تے اپنی اپنی مادری زبان اچ شاعری دے ذریعے بنیِ نوع انسان کوں اپناں آفاقی پیغام ݙتا۔جیدے کولوں مسلماں تاں کیا غیر مسلم وی بہون متاثر تھئے۔کیوں جو صوفیاء نے سوائے ملّاں تے باہمن دے بیا کہیں انسان دی کردار کشی نہیں کیتی۔بعض نیم ملّاں فطرتاً مذہبی منافرت پھیلاون کوں شاید ذریعہ نجات تے اپنے  نمازاں‘روزے قبول ہوون دا باعث سمجھدن۔لیکن اہلِ طریقت دے نذدیک ایہ عمل انتہائی گمراہ کن تے غیر انسا نی ہے۔بہر حال ہر شخص اپنی اپنی دھن اچ لگا ہوئے۔اہل طریقت دا اپنا ہک طرز
عمل ہے تے اہل شریعت نے اپنا ں طرز ِ عمل اختیار کر رکھئے۔
”فکرِ زاہد دیگر وسودائے عاشق دیگر است“
نویکلی شاعری
سیپ سندورے  کݙھنڑ   والی مونجھیں دیوچ سیتیاں اکھیں
رنگ رنگیلے پوترے وُونڑے ت چھٻی  اُتے   نکھتیاں    اکھیں
شاعر_جعفر جام
AN EPIC FROM A NEW COMER کیتلی داد ڈویجے 🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴 کہڑا بچپن  جوانی  نشانی  تاں  ڈس نال سینگھاں دے کئ کھیڈ کھیڈا ہوواں کہیں توں رُسا  ہوواں  کہیں  منایا ہووے گلی سُتے  کوں آ کہیں جگایا  ہووے چُولا گل اچ  نواں  کڈی  پایا  ہووے ہتھ بستے  یا تختی  کوں  لایا  ہووے کوئی نشانی  تاں ڈس کئی نشانی تاں  ڈس رٙجاں بٙچا  بُھایا  اُروڑی  اوتے میں مقدر  سمجھ  کے اتھائیں  بہہ گیاں توں وی  ڈہدا  رہئیں لوک ڈہدے  رہے میڈی غربت  دا  فوٹو  چکھیندا  رہیا میں وی  جیندا  رہیا جی حضوری  کیتے ھا مزوری  کیتے سجھ سوجھل  گواہ میں تاں  گھر   دا  بوھا ھالیں توڑیں  تاں  ڈیں  کوں  وی  ڈٹھا  نہیں سارے گھر  دا  جو  ہکو  سہارا  ھاں  میں بابے امڑی  دے  اکھیں  دا  تارا  ھاں  میں میڈے سوچاں  کوں سوچاں  جو کھاندیاں رہیاں
خاب لُڑھدے گئے اکھیں واہندیاں رہیاں
میں تاں آدھاں  جو  بچپن توں   بڈھڑا  ہمی
توں وی  سچا ہیں سئیں میں وی  کوڑا  تاں نہ
کوئی نشانی  تاں ڈس ہے جوانی تاں ڈس
Zair Baloch
سرائیکی ترجمیاں آلے قرآنی نسخیاں وِچ لوک خطاطی
خواجہ عبید اللہ ملتانی نے 1240 ہجری اِچ قرآن پاک دا سرائیکی ترجمہ کیتا ڄیڑھا ڄو قلمی ہَا۔ اَتے قدیر آباد ملتان دے ای مولانا عبد التواب نے 1270 ہجری اِچ آپݨے ہتھ نال قرآن پاک سرائیکی ترجمے نال لکھیا،  قلمی ہَا۔ ایندا پہلا تے آخری سپارہ چھپے وی ہن۔ مولانا دُر محمد تونسوی خلیفہ حضرت خواجہ شاہ سلیمان تونسویؒ نے 1265ہجری اِچ سورۃ یٰسین، سورۃ الرحمن، سورۃ الملک، اَتے سورۃ الکہف دے نال نال قرآن پاک دا آخری سپارے دا سرائیکی ترجمہ کیتا ڄیڑھا موجودہ کتب خانہ سلیمانیہ تونسہ شریف اِچ موجود ہِے۔ مولوی حفیظ الرحمن بہاولپوری دا سرائیکی ترجمے آلا قرآن شریف وی وݙی تختی اِچ چھپیا ڄیڑھا وݙا دید دے قابل ہِے۔ اَتے سیٹھ عبیدالرحمن صاحب دے ذاتی کتب خانے اِچ ݙٹھا ونج سگیندے وَت ملتان اِچ ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ نے وی قرآن پاک دا مکمل سرائیکی ترجمہ کیتا ڄیڑھا 1404ہجری اِچ پاکستان قومی ہجرہ کونسل (اسلام آباد) دے مالی تعاون نال سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی کوشش نال شائع تھیا ڄیڑھا ڄو سرائیکی دے ملتانی لہجے دا شاہکار ہِے۔ وَت ’’سوکھے سرائیکی ترجمے آلا قرآن شریف‘‘ (1420ہجری، بمطابق جنوری 2000؁ء اِچ) کلیم پبلشرز حسن پروانہ روڈ ملتان نے چھاپیا ترجمہ پروفیسر دلشاد کلانچوی صاحب دا ہِے۔ اے وݙے سائز دا قرآن پاک ہِے۔ 10 x 15 انچ سائز دا صفحہ ہِے۔ عربی خطِ نسخ اِچ اتے سرائیکی ترجمہ خطِ نستعلیق اِچ ہِے۔
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
تیݙی یاد اِچ ارشد جِتھ کھڑ ڳیوں، اساں ایویں ڄاݨ مسیت کھڑوں
سرائیکی ترجمیاں آلے قرآنی نسخیاں وِچ لوک خطاطی
نتیجہ اِے نکلیا ڄو اَج وی عربی لکھݨ کیتے زیادہ تر خطِ نسخ مقبول ہِے۔ اَتے اردو، فارسی، سرائیکی، پنجابی لکھݨ کیتے خطِ نستعلیق مقبول اَتے مروّج ہِے۔ اَتے اِیہے ݙوہیں اصنافِ خطاطی کُوں پورے ملک پاکستان دے نال نال ملتان اِچ وی فروغ اَتے وَدھارا حاصل ہِے۔ سرائیکی دا ہِک اخبار ݙینہہ وار جھوک قلعہ کہنہ ملتان توں سئیں ظہور دھریجہ دی اِدارت اِچ چھپدا پے ڄیڑھا جو خطِ نستعلیق دی کمپیوٹر کتابت اِچ ہِے۔
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
امان اللہ ارشد اپݨے وسیب دی زبان اِی نئیں ورتی بلکہ اُنّھاں اپݨے وسیب کُوں اپݨی شاعری دا موضوع وی بݨائے۔ اُنّھاں دا ہِک خاص وصف ایہ ہِے جو اُنّھاں دی شاعری اِچ غمِ دوراں دا ذِکر تے غمِ جاناں دا ذکر اِیں ڳُندِھیڄ ڳئے جو اِنّھیں کُوں الڳ الڳ کرݨاں وی اوکھا لڳدے۔ لوک رِیت بارے سئیں دا ہِک ٻِیا نمونہ ݙیکھو:
سرائیکی ترجمیاں آلے قرآنی نسخیاں وِچ لوک خطاطی
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب
میݙی روہی سُن٘ڄ، تیݙا ٻیلہ بر، اِیں سال تباہیں پھیہ مارئیے
ہر جھوک تباہ، ویران ہنبھا، اِیویں لڳدے پھیرا دیہہ مارئیے
ودے بے گھر تھی تے رُلدے ہؤں، ساکوں وقت دی گردش دریہہ مارئیے
ݙوہیں مویوں ارشد پاݨی توں، تیکوں چَھل مارئیے، میکوں تریہہ مارئیے
ٻاہرے رابطے
ونکی:امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
نویکلی سرائیکی شاعری ،پورھیت رمضان آرائیں
دِل !!
لوک اکھیندن میں ہِک بُت آں مٹی لوتا، نقش نگاریا، زلف وِنگاریا نین سنواریا.. وسدے سانوݨ دی ہِک رُت آں لوک اکھیندن میں ہِک بُت آں کینا لوکو۔۔ بُت کینی میں میں ہِک دل آں... دل وت کیا ھے !! ایں سمجھو جو یار دا گھر اے یار دے گھر دی چار دیواری وچ ہک کمرہ ٕ ہوں کمرے دی آخری سِل آں میں ہِک دل آں
فرصت ویلھے سانول ہتھ اِچ ہتھ چا پیندے، ول چودھار بھوالیاں ڈیندے ایں چا بھُویندے، اُوں چا بھُویندے ناز کریندے یعنی آپڑاں دل وِندلیندے اوندا دل وِندلیندیں میں وی ویندا نال وِندل آں میں ہِک دل آں !!
جگ جیونڑ دے ہِک ہِک موڑ تے عید دے موقعے میل دے پِڑ اچ شھر دے چوک اچ کوٸی مسکین نظردے اینجھا پھٹے کپڑے منہ تے مٹی سِر تے دُھپاں، پیریں کنڈے کہیں کوں کوٸی پرواہ نی ھوندی اوکھا ھوندے، بُکھا ھوندے ھربندے توں رب دے ناں تے روٹی منگدے لحظے کھَن دی خوشی منگدے ہر کٸ اوکوں جھِڑکاں ڈیندے جھِڑکاں سُنڑ سُنڑ چُپ تھی ویندے ول سِر چا اسمان ڈو ڈیہدے ہوں ویلھے مسکین دے منہ دی میں او پھِکی کھل آں میں ہِک دل آں !!
توں مسکین کوں دھِکے ڈیندیں تو ہِک بُت ہٸیں میں مسکین کوں بھاکل پینداں میں ھوندی منزِل آں میں ہِک دل آں !!
حسنین اقبال بڈھیپا:
میڈا پتر بڈهیپا اپنڑی جاہ میڈی گال تاں بڈهڑی نیں تهی گئی
تیڈے شہر ونجنڑ دے نال جیویں ساڈی وستی نکڑی نیں تهی گئی
توں شہریں ونج ہڑتال کریں پیا روز چهپیں اخباریں وچ کیویں چوک اچ روٹی مل پوسی کیویں غربت مکسی نعریں وچ
توں شہریں ونج پکڑیج پوویں اساں کوٹ کچہریاں کیا جانڑوں اساں دانڑے چهٹ کے هوک پوندوں اساں شہر دیاں چاڑهیاں کیا جانڑوں
میڈا پتر بڈهیپا اپنڑی جاه میڈی گال ہمیشہ یاد رکهیں
جڈاں جڈاں پالے پئے تڈاں تڈاں گھالے تھئے
ہوندے لب تے سرخی رہی ساڈے لب تے تالے رہے
عشق دی وستی بوڑ دتی اکھیں توں پرنالے وہے
کجھ لحظہ تے ساہی کڈھ پیریں ڈیکھ ہاں چھالے، ہئے
جگ دے پِیر ہیں پر اساں بس تیڈے متوالے تھئے
سرگٹ اندروں ساڑ ڈتے ساڈے لب وی کالے پئے
صدیاں دی ویرانی اے دل دے در تے جالے رہے
حسن ہنڑ ایں تھی گئے اساں پیر  سُنجانو   پل   پل دے اساں پیت پندھیڑو جل، تھل دے
ساڈی اکھ وچ مونجھ مدامیں دی ساڈے لب تیں مُرک حیاتی دی اساں دھوڑ کلہیپ قبیلے دی اساں رُت ہیں ریتلے ٹیلے دی اساں مٹی وہندے دریا دی!!
اساں جھوکی جاگدیں جھوکیں دے اساں راکھے سُتے لوکیں دے اساں جوگی من دی مستی دے اساں وسدے وستی وستی دے
اساں وسّوں وقت وساخیں دی اساں سہرے سوبھ کچاریں دے
او اہدا ھا جان! جے میکوں چھوڑ گیوں تاں میں مر ویساں میں اہدا ھم جان! جے میکوں چھوڑ گیوں تاں میں مر ویساں ھک بے دے بہہ پیریں میندیاں لیندے ھاسے اپنڑیں اپنڑیں سر دیاں قسماں ڈیندے ھاسے سچے سینے سچے سانگے سچیاں ریتاں سچیاں رسماں
کچے سانونڑ  کچیاں پینگھاں کچے سن دیاں کچیاں قسماں
پل پل رلے ھوندے ھاسے نکھڑ ونجنڑ دے ڈر توں ڈوہیں روندے ھاسے ساکوں ساڈا رونڑ کھا گئے ھوونڑ کوں نہ ھوونڑ کھا گئے
پلکیں دے پنڑیال پتنڑ توں اپنڑیں ترمدے پلو چا کے دیداں دروہیاں ڈیندیاں رہ گیاں
ویلھے دے کئی وہنڑ وچالے قسماں کاغذی کشتیں وانگوں واہندیاں واہندیاں ویہہ گیاں
خواب تاں اپنڑیں وس وچ ھوندن خواب وی پورے کئی نی لہندا
قسماں کیویں پوریاں تھیون قسماں آپ ادھوریاں ھوندین مجبوریاں مجبوریاں ھوندین
ع ش غزل
تیݙے نیناں دا پہلا او شر نی گیا میڈے دل تے تھیا جو اثر نی گیا
آکھیا ہاوی نکھڑسوں تاں ساہ مُک ویسن توں وی جیندا ودیں،میں وی مر نی گیا
اوں کنارے تے کھڑ میکوں بڈدا ݙٹھا میں وی تر سگدا ہم پر میں تر نی گیا
سجھ دی تلی اتیں بھا دا مچ ھے پیا چندر ٻلدا ریہے پر او جھر نی گیا
او جو اج جیت گے تاں وی جیتیا نہیں میں جو کھٹ نی سگیا تاں میں ہر نی گیا
میݙے بابے دا کمرہ جو خالی ݙسے گھر جو وینداں تاں لگدے جو گھر نی گیا (شکیل انجم لاشاری)
پار  اروار   تیں   بھرم  رکھݨے ہݨ میݙا  یار تیں بھرم  رکھݨے
اپݨے نوکر دا چار چوݙیں  وچ چار ناچار تیں   بھرم   رکھݨے
آن لنگھسی اتھوں میݙی زینب اوندا بازار  تیں   بھرم  رکھݨے
پیار تیݙے   دا  ھے  گناہ   کیتا میں گناہ گار  تیں بھرم رکھݨے
اپݨیں کیتیں تے تیں کنوں آصف ہاں شرمسار  تیں بھرم رکھݨے جاوید آصفؔ @@@@@غزل ہنج دا پپلیں توں وہونڑ دا خطرہ تاں ہے وت ولا نیں دے آونڑ دا خطرہ تاں ہے
اے خدا تیڈی دھرتی جو پانڑی تے ہے تیڈی دھرتی دے باہونڑ دا خطرہ تاں ہے
جہڑا دھاں دے ہلاوے تے ہلدا کھڑے کہیں ویلھےاوندے ڈھاونڑ دا خطرہ تاں ہے
پگ دے لہونڑ دا خطرہ تاں ہر ویلھے ہے کہیں ویلھے سر دے لہونڑ دا خطرہ تاں ہے
.....................اندهی نگری دل پهٹو پهٹ ہے پهٹ وچ پهٹ ہن
اکهیں شودیاں ڈکهدئین اکهیں وچ پهٹ ہن
سینے دی سرانہہ کن تهوڈیں دی مہاڑی تئیں
لوظ ای لوظ ءن بےشمار لوظ ءن
بےشمار لوظیں دے سہکدے ہوئے سینے وچ
ون پونے حال ہن ون پونے زخم ہن
حال کوئی سنڑدا نئیں زخم کوئی ڈیہدا نئیں
سجه ہے تاں اندها ہے رات ہے تاں گونگی ہے (جمشیدناشاد " تعارف "
میں تاجِر ھاں زخمیں دے انمول نگِینے
دردیں دے نِیلم
ݙکھ دے شہر دی سُنڄی چُنڈ اِچ
اپݨے غم دی ٻُکل مار کے
مُکدے سال دی سُکدی چھل اِچ
میں شاعر ھاں
گُنگی ٻاتی کنڈوراݨی سوچ کُوں اکثر
ریشم ریشم لفظیں دی پوشاک پویندا راھنداں
میں جوگی ھاں
بُولہیں دے وِچ نانگ پلیندا راھنداں
(محسن نقوی)
حاصل پور
اِیہ خِطّہ سرائیکی لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
ضلع بہاول پور
بہاول پور جِیکُوں ماضی وِچ ریاست دا دَرجہ حاصل ہَئی۔ آثارِ قدیمہ دے ماہرین دے مُطابق وادیٔ سِندھ دی پُراݨی تے عظیم تہذیب بہاول پُور دے آسوں پاسوں وجود وِچ آئی ۔ جِیکُوں وادیٔ ہاکڑہ دِی تہذیب وی آکھیا ویندے۔ ہَڑپائی دور کنُوں پہلے دے آثار صحرائے چولستان وِچ کھنڈے ہوئے ملدِن۔ ماہرینِ آثارِ قدیمہ نے ہاکڑہ تمدّن دے دور دا زمانہ 4000 ق م توں 3000 ق م ڈَسائے ۔   نواب بہاول پور، بہاول خاں اَوّل نے بہاول پور شہر دی بُنیاد رکھی ہَئی ۔ ضلع بہاول پور دی شمالی سرحد دے نال دریائے ستلج وہندے، جِیندے پاروں ضلع ملتان تے ضلع وہاڑی ہِن، مشرق وِچ ضلع بہاول نگر ہِے۔ جنوب وِچ بھارت دا علاقہ ہِے تے مغرب وِچ ضلع رحیم یار خان ہِے ۔ احمد پُور شرقیہ ، بہاول پور، حاصل پور، خیر پور ٹامیوالی اَتے یزمان دیاں تحصیلاں ہِن۔
جُغرافیہ
حاصل پور، بہاول پور دِی تحصیل، تے بہاول پور توں مشرق دِر 100 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:بہاولپور دا لوک ادب۔ ونکی:بہاولپور دی لوک ثقافت ونکی:بہاول پور دا لوک ادب۔
نسلی سرائیکی ڳوتھاں (Ethnic Saraiki Clans)
thumb|سرائیکی سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان، برصغیر دا قدیم ترین جغرافیائی علاقہ ہے جیندا مرکز ہمیشہ کولوں ملتان رہیا اے۔ سرائیک دا مطلب اے عزت دے قابل، عزت کیتے منتخب کیتا گیا. ایندے ݙوجھے معنی ہن، دریاواں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک یا دریاواں دے کنارے تے کاشتکاری کرݨ والے یا دریاواں دی وچلی سُکی جاہ یا زمین تے آباد یا ول کاشتکاری کرݨ والے واسی. نسلی سرائیکی ذاتاں یا سرائیک ڳوتھاں، سرائیکستان دے تمام اضلاع وچ اکثریت نال موجود ہن تے اپݨے ناں دے نال سابقے یا لاحقے دے طور تے ملک، رائے، راݨا، مہر، میاں، سردار، رئیس, ڄام وغیرہ دے خصوصی الفاظ دا استعمال کریندن. سرائیکستان وچ وسݨ والے راجپوت، ڄٹ، دیراوڑ تے روہیلے قبائل یا برصغیر دے کہیں نسلی گروہ نال تعلق رکھݨ آلے ذاتاں جیہڑے سرائیکی زبان ٻولیندن او نسلی سرائیکی ہن. ایں فہرست اچ مسلمان ذاتاں دے علاوہ ہندو تے سکھ وی شامل ہن جیہڑے کہ سرائیکی نسل نال تعلق رکھدن۔
سرائیکی نسل دی تریخ
سرائیکی وسیب دی قدامت معلوم تاریخ توں وی پراݨی اے تے ایں طرح اتھوں دے پراݨے تے اصلی واسیاں دی بدولت ہی اتھوں دی ثقافت تے زبان اڄ وی قائم و دائم ہن، تہوں پراݨے اتوار اچ اتھاں آکے وسݨ آلے عرب، ترک، پٹھاݨ یا بلوچ قبائل اتھوں دی زبان تے ثقافت اچ ڈھل ڳن تے تقسیم ہند دے بعد آوݨ آلے مہاجرین دی وݙی تعداد وی سرائیکی ثقافت دے خطے دا ہک جزو بݨ چکی اے۔ ایں ڳالہوں اے ضروری اے کہ وسیب دے قدیم سرائیکی قبائل دی تاریخ تے ثقافت کوں پھرولا ونڄے تے انہاں تے تحقیق کیتی ونڄے کیونکہ انہاں دی وجہ کولوں ای ہر بیرونی نسلی گروہ مقامی ثقافت اچ ڈھلدا ڳیا تے بجائے اپݨی ثقافت تے زبان رائج کرݨ دے سرائیکی رنگ اچ ہمیشہ کیتے رنگیج ڳیا۔
اسماعیلی امام نزار دا اسکندریہ تے قبضہ
نزار نے اسکندریہ دے والی کوں ترغیب و لالچ دے ذریعے اپݨے نال ملا گھدا تے اسکندریہ تے نزار دا قبضہ تھی ڳیا۔ نزار نے المصطفیٰ الدین اللہ دا لقب اختیار کر گھدا۔ نزار دے مقابلے کیتے افضل نے 488ھ وچ ہک لشکر گھن کے مصر دا محاصرہ کر گھدا۔ فریقین وچ معتدد معرکے تھئے، ابتدا وچ نزاریاں کوں کامیابی تھئی تے اوہ قاہرہ دے قرب و جوار تک آ ڳئے۔ لیکن افضل ہک ݙوجھا لشکر تریتب ݙے کے دوبارہ جنگ کیتے لیے تیار تھی ڳیا تے اسکندریہ روانہ تھیا۔ اس دفعہ نزار دے اکثر ساتھی اس دا ساتھ چھوڑ ڳئے۔ نزار نے مقابلے دی تاب نہ گھن کے ہتھیار سٹے تے امان طلب کیتی۔ افضل نے اینکوں امان ݙتی تے گرفتار کر کے قاہرہ بھیج ݙتا۔ مستعلی نے نزار کوں ݙو دیواراں دے درمیان کھڑا کر کے چݨ ݙتا۔ گو نزار ناکام ریہا لیکن اسمٰعیلیاں وچ ہک فرقہ نزاریہ وجود وچ آ ڳیا۔ جیہڑا ابتدا وچ حشیشین سݙویندا ہئی تے ہݨ آغا خانی دے ناں نال مشہور اے ۔
عذرا جہاں
عذرا جہاں (اردو: عذرا جہاں) پاکستان دی ہِک مہان٘دری اَتے دُھم پاوݨ آلی ڳائیکہ ہِن۔ اوہ ݙو واری (1997ء اتے 1999ء وِچ) نگار ایوارڈ جِت چُکّی ہِن۔ عذرا جہاں دی پُھپّھی مہان٘دری ڳائیکہ نور جہاں ہَن۔
ٹَٻَّر
عذرا جہاں دا تعلق مہان٘دری ڳائیکہ نور جہاں نال ہے جیڑھی اِنّھاں دی پُھپّھی ہَن۔ عذرا جہاں دی ہِک دِھی ہِے جین٘دا ناں صائمہ جہاں ہے اوہ وی ڳائیکہ ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں
ݙوہڑے وِچ ترنم اَتے وسیب دے ݙُکھ
احمد خان طارق دے سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دا ہِک نویکلا انداز، تکرار لفظیں نال ترنم پیدا کرݨ ہِے۔ اِین٘دے نال نال اُو لفظی پیکر کشی نال جیڑھے مناظر تخلیق کرین٘دِن اُو وی اُنّھاں تے ختم ہِے۔ اِنّھاں ݙُون٘ہائیں دے درمیان یعنی شاعری دے اِیں سمندر دی سب تُوں اُتلی، سب تُوں تلویں لہر دے درمیان، عشق تے عشقیہ جذبات دی لہر موجزن راہن٘دی ہِے۔ اِیہ لہر ڄیکر اُتلیاں مصرعیاں دو آوے تاں اُنّھاں کُوں سرفراز کر ݙین٘دی ہِے۔ ڄے اے لہر ہیٹھلیاں مصرعیاں دو ون٘ڄے تاں وَل "آتش فشاں" رِیت قاری دے دِل دے ہر خانے اِچ بھاہ لا ݙین٘دی ہِے۔ نمونہ ݙیکھو:
کہیں غیر دے سݙ، سُݨ سَمجھن توں، تِھیواں ݙوری ݙور اِچ مر پوواں
تیݙے دَر کوں سٹ ٻیا دَر ڳولاں ٹُراں ٹور، تاں ٹور اِچ مر پوواں
ڳل ڳِٹیاں، رسیاں، ݙور ہوون، چِھکّاں ݙور تاں ݙور اِچ مر پوواں
جݙاں طارق موت دا سݙ تِھیوے، دَر سامھݨے گھور اِچ مر پوواں
محنت، مشقّت دی گزران ٻہوں اوکھی گزران ہون٘دی ہِے۔ غمیں کولوں تھکیا تے ݙُکّھیں توں چُور، طارق بالآخر عشقِ مجازی دی خیالی دُنیا اِچ پناہ آن گِھن٘دے۔ اِیویں لڳدے جو عِشق (مجازی۔ حقیقی) وی اے دُنیا اُنّھاں واسطے ٻوہڑ دا اِیجھا دَرگھیا ہویا وَݨ ہِے جِین٘دے تَلّے، جئیں ویلھے احمد خان طارق آ ٻَہن٘دے تاں سارا سرائیکی وسیب وی اُنّھاں دے کول آن ٻَہن٘دے، احمد خان طارق روح رہاوݨ لو اپݨا لوک قِصّہ شروع کرین٘دے تاں اوچھڑا اپݨی روح نئیں رَہین٘دا، بلکہ سارے وسیب دا ہُݨ وی نال نال پرچین٘دا راہن٘دے۔ جیویں آپ فرمین٘دِن:
میݙی دِل دی کندھ تے کاں میݙا، جݙاں حال ونڈین٘دے، روح ݙین٘دے
کݙی اے سُݨوا، کݙی اُو سُݨوا، جو ڳال کرین٘دے، روح ݙین٘دے
کݙی آہدے پرسوں آن٘دا پئے، موئے ہوئے جو لین٘دے، روح ݙین٘دے
کاں طارق ہے ٻئی مان وݙا، توڑے کُوڑ مرین٘دے، روح ݙین٘دے
ٻاہرے رابطے
ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
عمرۃ القضاء
مکہ مکرمہ روانگی
حضورﷺ کوں چونکہ کفار مکہ تے بھروسا نہ ہئی کہ او اپݨے عہد کوں پورا کریسن، ایں واسطے آپ ﷺ جنگ دی پوری تیاری دے نال روانہ تھئے۔ بوقت روانگی ابو رہم غفاری کوں آپ ﷺ نے مدینہ تے حاکم بݨا ݙتا تے ݙو ہزار مسلماناں دے نال جنہاں وچ ہک سو گھوڑیاں تے سوار ہن، آپ ﷺ مکہ کیتے روانہ تھئے۔ سٹھ اٹھ قربانی کیتے نال ہن۔ جݙݨ کفار مکہ کوں خبر ملی کہ حضورﷺ ہتھیاراں تے سامان جنگ دے نال مکہ تشریف گھدی آندن تاں او بہت گھبرائے تے انہاں نے چند آدمیاں کوں صورت حال دی تحقیقات کیتے مرالظہران تک بھیڄا۔ محمد بن مسلمہ جیہڑے اسپ سواراں دے افسر ہن، قریش دے قاصداں نے انہاں نال ملاقات کیتی۔ انہاں نے اطمینان ݙیوایا کہ نبی ﷺ صلح نامہ دی شرط دے مطابق بغیر ہتھیار دے مکہ مکرمہ داخل تھیسن۔ اے سݨ کے کفار قریش مطمئن تھی ڳئے۔
عمرے دی ادائیگی
چنانچہ حضور ﷺ جݙݨ مقام یاجج پہنچے جیہڑا مکہ توں اٹھ میل دور ہے تاں تمام ہتھیاراں کوں اوں جگہ رکھ ݙتا تے بشیر بن سعد دی ماتحتی وچ چند صحابہ کرام کوں انہاں ہتھیاراں دی حفاظت کیتے متعین فرما ݙتا تے اپݨے نال ہک تلوار دے سوا کوئی ہتھیار نہ رکھا تے صحابہ کرام دے مجمعے دے نال لبیک پڑھدے ہوئے حرم دی طرف ودھے۔ جݙݨ رسول اکرم ﷺ حرم کعبہ وچ داخل تھئے تاں کجھ کفار قریش مارے حسد دے اوں منظر دی تاب نہ جھل سڳے تے پہاڑاں تے ٹر ڳئے۔ مگر کجھ کفار اپݨے دارالندوہ(کمیٹی گھر) دے پاس کھڑے اکھیاں پھاڑ پھاڑ کے بادهٔ توحید و رسالت نال مست تھیوݨ والے مسلماناں دے طواف دا نظارہ کرݨ لڳے تے آپس وچ آکھݨ لڳے کہ اے مسلمان بھلا کیا طواف کریسن؟ انہاں کوں تاں بکھ تے مدینے دے بخار نے کچل کے رکھ ݙتے۔ حضور ﷺ نے مسجد حرام وچ پہنچ کے اضطباع فرما گھدا۔ یعنی چادر کوں ایں طرح ولہیٹ گھدا کہ آپ ﷺ دا سڄا شانہ تے بازو کھل ڳیا تے آپ ﷺ نے فرمایا کہ خدا اوندے تے اپݨی رحمت نازل فرماوے جیہڑا انہاں کفار دے سامݨے اپݨی قوت دا اظہار کرے۔ ول آپ ﷺ نے اپݨے اصحاب دے نال شروع دے ترئے پھیریاں وچ شانیاں کوں ہلا ہلا کے تے خوب اکڑدے ہوئے چل ک طواف فرمایا۔ ایں عمل کوں عربی زبان وچ رمل آہدن۔ چنانچہ اے سنت اڄ تک باقی ہے تے قیامت تک باقی رہسی کہ ہر طواف کعبہ کرݨ والا شروع طواف دے ترئے پھیریاں وچ رمل کریندے۔
نویں حکمتِ عملی
اِنھاں ݙوہاں صورتاں وچ جدوجہد کوں 30سال گُزر ڳن اتے سرائیکی قومی حقوق تے شناخت دی تحریک دے باقاعدہ آغاز کوں پورے 40سال تھی چُکن۔ پہلے 10سال دوست انفرادی گروپس دی شکل اچ کم کریندے رہ ڳن وَل 83ء تے 84ء وچ ایں تحریک کوں باقاعدہ ناں ݙتا ڳیا۔حقیقت اچ اگر ݙٹھا ونڄے تاں اساں 40سال پُراݨے ویژن دے مطابق تحریک کوں چلیندے پئے ہئیں۔لیکن ایں حال اچ اساکوں اساݙی تحریک اڳوں تے ودھدی نظر نی آندی۔ موجودہ حالات اچ ہک تاں ایہو رستہ ہے جیندے اُتے اساں ٹُر کراہیں مکھی تے مکھی ماری رکھوں یا کھوہ دے ݙیڈر والی کار اِنہیں حالات وچ اپݨیاں آوݨ والیاں نسلاں کوں چھوڑ ونڄوں یا ولا نویں زمانے دی نویں سوچ دے مطابق نویں حکمتِ عملی تیار کر تے اپݨے حقوق دی جدوجہد کوں نواں رُخ ݙے کراہیں اپݨی منزل حاصل کروں۔
ایں اہم مسئلے تے میں سرائیکی تحریک دے تقریباً چھوٹے وݙے لیڈراں نال زبانی گاٖلھ مُہاڑ کیتی سب نے زبانی طور تے اتفاق کیتا۔ جݙاں میں عملی طور تے ایں حوالے نال قدم چاوݨ دی گاٖلھ ٹوری تاں ساریاں کوں مختلف مجبوریاں آڑے آ ڳیاں ۔ پچھلے 6مہینے توں ایہ گاٖلھ اڳوں تے نہ ٹُر سڳی جو کیڑھے طریقے نال نویں سوچ، نویں حالات تے نویاں تقاضیاں تے مشتمل نواں ’’چارٹر آف ڈیمانڈ‘‘ سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں مِلا تے تیار کیتا ونڄ سڳے۔ جئیں وچ تمام طبقات تے تمام شعبہ جات نال تعلق رکھݨ والے تعلیم یافتہ لوکاں کوں شامل کرتے ڈرافٹ تیار کیتا ونڄے۔وَل ایں نویں چارٹر آف ڈیمانڈ دی روشنی وچ نویں حکمت عملی تے نویں لائن تیاری کیتی ونڄے جو اساں سرائیکی تحریک کوں کیڑھے طریقے نال کیرھے کیرھے شعبہ جات وچ کیویں چلاوݨا ھے ایہ ہے میݙی سوچ جیکوں اساں عملی شکل ݙیوݨ سانگے سرائیکی فورم پاکستان دے زیرِ اہتمام نومبر اچ ہک روزہ کانفرنس کرݨ دا ارادہ رکھدے ہئیں۔ ایں کانفرنس اچ تمام اضلاع توں سیاسی ، سماجی تے دیگر تمام شعبہ جات نال تعلق رکھݨ والے حضرات کوں دعوت ݙتی ویسی۔ ایں کانفرنس اچ اساں نویں چارٹر آف ڈیمانڈ دے نال نویں حکمتِ عملی تیار کریسوں ۔
ایں کانفرنس دے بعد اڳلے ݙینھ اساں ہک عوامی جلسہ وی منعقد کریسوں جیندے وچ سرائیکی وسیب دے عام و خواص تمام لوکاں کوں شرکت دی دعوت ݙتی ویسے اُتھاں تما م اعلان پبلک تے میڈیا دے نال سانجھے کیتے ویسن۔ ایں حوالے نال میݙے سرائیکی وسیب دے دوستاں نال رابطے جاری و ساری ہِن ۔ مزید سرائیکی دھرتی دے سچے دھرتی جایاں کوں وی ارداس ہے جو او وی اساݙے نال شامل تھی کراہیں ایں خواب کوں سچی تعبیر ݙیون جیندے نال اساں ایہ صدیاں دی غلامی دا پینڈا مُکا کراہیں اپݨی منزل حاصل کر سڳوں۔(آصف خان)
ﻓﺮﮨﻨﮓ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎﺕ ﮐﯿﻤﯿﺎ
کاربین
ﻃﯿﻒ ﺑﯿﻨﯽ
پیش لفظ(قاسم سیال)
پیش لفظ (قاسم سیال )
مری
مری پنجاب دے ضلعے راولپنڈی دا ہک صحت افزا مقام ہے جیہڑا راولپنڈی توں 39 کلومیٹر دور ہے تے سطح سمندر توں ایندی بلندی 7500 فٹ ہے۔ 1849ء وچ پنجاب تے قبضے دے بعد انگریزاں کوں کہیں سرد مقام دی تلاش تھئی تاں موجودہ مری دے قریب ہک جگہ منتخب کیتی ڳئی تے ایں طرح 1851ء وچ اتھاں پہلی بیرک تعمیر تھئی۔ 1907ء تک پنڈی توں مری ٹانگیاں تے ونڄیندا ہوندا ہئی جیندے وچ ݙو ݙینہہ لڳدے ہن جبکہ ہݨ کل سفر ہک ݙو گھنٹے دا ہے ۔
حسن بن صباح دی اسماعیلی تبلیغ
حسن بن صباح دے ملاقاتاں فاطمی داعیقں وچوں سب توں پہلے ناصر خسرو، حجت خراسان تے ول امیر حزاب نال تھیاں۔ اوہنے انہاں دے اثرات قبول کیتے۔ امیر حزاب نال اس دے کئی طولانی مذہبی مباحثے تھئے۔ اس نال حسن بن صباح دے اعتقاد وچ لغرش پیدا تھی گئی۔ گو اس کوں اسمٰعیلی دعوت دی صحت دا پورا یقین نہ تھیا۔ لیکن ہک بیماری توں شفا پاوݨ دے بعد جس توں اس کوں نجات پاوݨ دی کوئی امید نہ ہئی۔
کشمیری زنانیاں دی اَواز اُتے لوک شاعری
کشمیر دے اندر دنیا دے بد ترین تے کالے کرتوتاں دا کھیݙ جاری ہے۔ بھارتی فوج دے ہتھوں نت ݙیہاڑے اینجھے بدنما اَتے بے حیائی کنوں بھرپور واقعات سامݨے آندے راہندن۔ جیندے نال انسانیت دا سر شرم کنوں نِو ویندے۔ کشمیری فوج دی بے غیرتی دی انتہا اتے کشمیری مسلماناں دا جذبۂ غیرت اتے انتقام بھڑک پووݨ فطری ڳالھ ہے۔ اِت پاروں اسلام دے سپاہی اتے مِلت دے محافظ نہتے ، گولہ بارود دے ڈھیر نال ٹکرا ویندن۔ اینجھے واقعات دی ترجمانی کریندے ہوئے مشتاق سبقت نے ہک سرائیکی لوک نظم "کشمیری چھوہِر دا خط" وچ بھارتی فوج دے ہتھوں پائمال تھیوݨ والی ہک کشمیری چھوہر دے خط کوں موضوع بݨائے۔ او لکھدن:
حسن بن صباح دی اسماعیلی تبلیغ
او اسٰمعیلی مذہب دی طرف مائل تھی گیا تے ݙو اسٰمعیلی داعیاں ابو نجم سراج تے مومن نال ملا۔ اے داعی ہک وݙے رہبر شیخ احمد بن عبد المالک بن عطاش مالک حلقہ اصفہان دے حکم نال فارس وچ اسمٰعیلی دعوت دی تبلغ کریندے ہن۔ انہاں وچوں اینکوں مومن نے ݙٹھا کہ ابن صباح وݙا ہوشیار تے زبردست شخصیت والا ہے تاں اوہنے پس و پیش کریندے ہوئے اسماعیلی امام مستنصر دی بیعت گھدی ۔
کشمیری زنانیاں دی اَواز اُتے لوک شاعری
ہئی تہجد دا ویلھا میکوں یاد ہے ، ظلم بے حد تے بے سرا تھی ڳیا
کہیں دیاں بے کفن لاشاں اتھارُل ڳیا، کہیں دا اتے سر سُوا تھی ڳیا
پتر کافر داپی کے شراباں، اتھاں میݙے مدِمقابل ولا تھی ڳیا
شرم آند ے میکوں، کیاݙ ساواں تیکوں، نال ہمشیر تیݙی دے کیا تھی ڳیا
یاد اتنا ہے فجریں دی بانگیں ویلے، میݙے سارے بدن کوں ٹھمبھیندے رہیے
سر تو بوچھݨ لہا، پیریںگھنگھر ٻدھا، مارکوڑے تے کوڑانچیندے رہیے
ایہو چھیکڑی تے ہتھ ٻدھ کے میں اَکھیندی پئی آں
تیݙیاں تُر تُر کے راہیں بھلیند یاں کھڑین
میݙا ویر تو کشمیر آسیں کݙاں
تیݙیاں بھیݨیں تیکوں اتھ سݙیندیاں کھڑین
ترجمہ:       میکوں یاد ہے جو تہجد دے ویلے میݙے اُتے ٻہوں ظلم کیتا ڳیا۔ کہیں دیاں بے کفن لاشاں پائمال تھیاں تے کہیں دے سر وچ (مِٹی) خاک پے ڳئی۔ کافردا پُتر (فوجی) شراب پی میݙے سامݨے آکھڑا۔ ایندے بعد میکوں شرم آندی ہے جو کینویں بیان کراں، جو تیݙی بھیݨ نال کیا تھیا۔ میکوں ایہ وی یاد ہے جو او آذانِ فجر دا وقت ہا تے او ظالم (بھارتی فوجی) میݙے جسم کوں داغ لیندے پئے ہن۔ وَت اُنھاں میݙے سر دے بوچھݨ کوں ٹکڑے ٹکرے کر ݙتا۔ میݙے پیراں وچ گھنگھرو ٻدھے ڳئے تے چانٹے مار مار تے نچویندے رہیے۔ میں ہتھ جوڑتے ایئہ چھیکڑی سنیہا تہاݙے تئیں پُچیندی پئی ہاں جو، اتھاں کشمیر وچ تہاݙیاں بھیݨیں انتظار وچ ہن۔ میݙے ویر(بھرا) کݙاں اَساݙی مدد کوں آسِن؟ آئو تہاݙیاں بھیݨیں تہاکوں سݙ مریندیاں پئیں۔
کشمیر دھرتی، پاکستانیاں دے دلاں دی دھڑکن ہے۔ ہر پاکستانی پُر امید ہے جو ہک نہ ہک ݙینہہ سڑدا ہویا کشمیر وَت وَلا سرسبز اَتے شاداب نظر آسی تے کشمیر پاکستان دا صوبہ ہوسی۔ انشاء اللہ ۔
انہاں رَت روندیاں تِریمتِیں / زنانیاں دیاں آوازاں، آپݨے پیاریاں دی نوحہ خوانی دی بجائے، آپݨیاں دی شہادتاں اُتے فخر کریسن۔ بقول کریم بخش خیالی دے:
دل مسلم دا ہے کشمیر
بݨسے پاکستان آخیر
ڳیا کشمیر جو سارا ھل اے
سبزہ زارڳیا سب جل اے
ڳیا ہر شے دا روپ بدل اے
ݙیہاں راتیں ظلم ظلھ اے
مرڳن کئی بھیݨیں دے اِتھ ویر
ترجمہ:       کشمیر مسلمان دے دل وچ آباد ہے ، چھیکڑایہ پاکستان دا حصہ بݨسی۔ کشمیر دی موجودہ صورت حال ایہ ہے جو سارا کشمیر اُتھل پُتھل ہے۔ ساول سڑ سواہ تھئی ہے۔ کہیں شئے دی اصل صورت باقی کوئنی۔ ہر ویلھے ظلم ستم دا کھیݙ جاری ہے تے کئی بھیݨیں دے بھرا موت دے منہ وچ لڳے ڳئین۔وَت وی کشمیر دی تڑپ کوں اَساݙے دلاں توں کوئی کڈھ نیں سڳیا۔ ایہ کشمیر مسلماناں دے دل وچ آباد ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک شاعری تے کشمیر ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:تِریمت
بنگلہ دیشی لوک ادب
بنگلہ دیشی لوک ادب (بنگلہ: বাংলা লোক/পল্লী সাহিত্য) بنگالی ادب دا ہِک حِصّہ ہِے۔ اَدب دا اِیہ حِصّہ پڑھے لِکّھے قبائلی لوکاں دی کاوِشاں دا نتیجہ ہ،ے جیڑھا تقریری شِکّل وِچ نسل در نسل منتقل تِھین٘دا رِیہا ہِے اَتے بنگالی ادب دا ایرا بݨدا رِیہا ہِے۔ اَغاز وِچ انفرادی ادب تُوں اِین٘دا اغاز تِھیا جاں جو وَقتی اِی اجتماعیت نے اِین٘دی جاء گِھن گِھدّی اَتے اِیہ ثقافت، جذبیاں، وِچاراں تُوں ہم آہنگ تِھی ڳیا۔ جین٘ویں جِین٘ویں لوک ادب تُوں ترقّی تھئی، اُون٘ویں اُون٘ویں اِیہ قبیلے اَتے سماج دا ترجمان بݨدا ڳِیا۔
تَرِیخ
ترِیجھی صدی عیسوی تُوں یکّے بعد دیگرے موریہ، گپتا، پال، سینا اَتے مسلماناں نے اِیں بھوئیں اُتے حکومت کِیتی اَتے ہر ہِک نے علاقہ دے قبائلی لوکاں اُتّے آپݨاں ثقافتی اثر چھوڑیا۔ نویں زمانے وِچ پرتگالی، فرانسیسی اَتے انگریزی جہاز خلیف بنگال وِچ لنگر انداز تَھئے۔ اُنّھاں نے جاں جو تجارتی مقصد نال اِݙُّوں دا رُخ کِیتا جاں جو آپݨے شئیں دے نال نال آپݨی ثقافت اَتے زبان دا وی ݙے گِھن کِیتا۔ بنگال وِچ آوݨ آلے سبھے لوکاں نے بنگال کُوں آپݨی ثقافت اَتے ٻولی نال متأثر کِیتا۔
لوک ادب دے عناصر
لوک ادب وِچ کہاݨیاں، نغمے، موسیقی، بلاڈ، اکھاݨ، جاں جو مکرنیاں، ٻُجھارتاں، رموز، اساطیری کہاݨیاں اَتے توہم پرستی شامل ہِن۔
لوک موسیقی اَتے ڳاوݨے
بنگالی لوک موسیقی دی بُݨیاد شاعری اُتے ہِے جین٘دے وِچ آلۂ موسیقی دا استعمال گَھٹ ہون٘دا ہِے۔ کلاسیکی لوک نغمیاں کُوں سَت حِصّیاں وِچ ونڈایا ون٘ڄ سڳدا ہِے: محبت، رِیت، فلسفیانہ عقائد، کَم کاج، پیشہ تے قبضہ، طنز تے مزاخ وِی رَلّے ہوئے ہِن۔
ٻاہْرلے رابطے
ونکی:بنگلہ دیشی ادب ونکی:بنگالی ادب ونکی:ایشیائی ممالک دا ادب ونکی:لوک ادب
پارتھینون
پارتھینون ، یونانی دیوی ایتھنا دا مندر ہے جینکوں موجودہ یونانی دار الحکومت ایتھنز دے مشہور زمانہ ایکروپولس وچ 5 ویں صدی وچ تعمیر کیتا ڳیا۔ ایہ قدیم یونان دی عمارات وچوں سب توں زیادہ بہتر حالت وچ ہے۔ اس وچ موجود بت یونانی آرٹ دے عروج دی داستاناں بیان کریندن ۔ سب توں زیادہ سیاحاں کوں اپݨی جانب چھکݨ والے یونانی آثار قدیمہ پارتھینون ، قدیم یونان تے ایتھنز دی جمہوریہ دی علامت تے دنیا دی عظیم ثقافتی یادگاراں وچوں ہک ہے۔ یونانی وزارت ثقافت ایندی بحالی تے تعمیر نو کیتے منصوبے تے کم کریندی پئی ہے۔
ہانیہ عامر
thumb|ہانیہ عامر دی تصویر ہانیہ عامر (اردو: ہانیہ عامر) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: جنوری 1997ء) ہِک پاکستانی اداکارہ ہے۔اِیں نے اپݨے فلمی کَم کار دا اَغاز پاکستانی فلم جاناں نال کِیتا۔ اِین٘دے وِچ اِین٘دے کَم کوں ٻہوں حون٘صلہ ودھارا مِلیا اَتے اِین٘دے کردار کوں لکس ایوارڈز کِیتے وی چُݨیا ڳیا ہئی ۔
فلم جاناں دی کامیابی دے بعد اُوہ نیسلے اَتے سن سلک دے اشتہاراں وِچ ݙکھالی ݙِتّی
جنسی ہراسانی دی شکایت
اگست 2018ء وِچ جِہڑیلے ہانیہ عامر دے فلمی صنعت وِچ وڑے ہوئے صرف ݙو سال تھئے ہَن، اُوہ اپݨے چاہوݨ آلیاں دی طرفوں جنسی ہراسانی دی شکایت کر چُکّی ہِن۔ اِنّھاں اِیں معاملے دا سنجیدہ نوٹس گِھندے ہوئے آکھیا ہِے جو مہان٘دریاں شخصیّتاں ہووݨ دا اِیہ مطلب نئیں جو چاہوݨ آلے اَساکوں عوامی جائیں اُتے جنسی ہراساں کرِن۔
حوالہ جات
ونکی:پشتو سینما دی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:فلمی اداکارائیں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک ونکی:پاپ ڳائیکہ ونکی:پاکستانی پاپ ڳائیکہ ونکی:پاکستانی اشتہار ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں ونکی:لولی وُوڈ دیاں اداکارائیں ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
بیجنگ
بیجنگ (beijing) یا پیکنگ، شمالی چین دا شہر تے عوامی جمہوریہ چین دا دارالحکومت ہے۔ ایہ عوامی جمہوریہ چین دی انہاں چار بلدیات وچوں ہک ہے جنہاں کوں حکومت چین نے صوبائی انتضامیہ دا درجہ ݙتا ہویا ہے۔ ایہ شنگھائی دے بعد چین دا ݙوجھا وݙا شہر ہے تے چین دے چار عظیم قدیم دارالحکومتاں وچوں ہک ہے۔
حشیشین
باطنی فدائیاں وچ اݨ پڑھ، جان باز نوجوان شریک کیتے ویندے ہن۔ صرف ہتھیار استعمال کرݨ دا فن انہاں کوں سکھایا ویندا ہئی۔ اے سپاہی حسن بن صباح دے حکم دی بے عذر اکھیاں بند کرکے تعمیل کریندے ہن۔ جیں دے قتل دا اشارہ تھیندا، فدائی اوں دے کول ویس بدل کے ویندے ہن تے اوں دے مزاج وچ رسوخ پیدا کریندے ہن۔ اوں دے معتمد بݨدے تے موقع پیندے ہی اوں دا کم تمام کر ݙیندے ہن۔ انہاں خونخوار اعمال دی تربیت ݙیوݨ کیتے ہک جنت بݨائی ڳئی ہئی۔ پہلے او حشیش (بھنگ ) دے اثر نال ایں طرح بے ہوش کر ݙتے ویندے ہن کہ انہاں دے دل وچ کہیں نشہ آور چیز دا گمان وی نہ ہوندا ہئی۔ بے ہوش تھیوݨ دے بعد خاص ذریعاں نال تے رستیاں نال او مصنوعی تے دنیاوی جنت وچ پہنچائے ویندے ہن۔
نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں زنانیاں دی تن٘دِیر
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں دی تن٘دِیر ونکی:مصنف زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں زنانیاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
پارتھیا
پارت یا پارتھیا پارت جینکوں اڄ کل خراسان آہدن ایں کوں دارا یوش کبیر نے کتبہ بہستون وخ پراتوPartto لکھا ہے تے پہلوی پرتو Partto توں مشتق ہے۔ ہیروڈوٹس ایندا ذکر آپارتیوےApartyway دے ناں نال کریندے ۔ پختون پارت تے خراسان دی حدود اوں زمانے وچ کجھ ایں طرح ہن۔ ایں علاقے دے مشہور شہر دامغان، شاپور، جوین، سبزوار، نشاپور، مشہد، تر تیز تے تربت حیدری ہن۔ قدیم جغرافیہ دان پارت دا حدود اربعہ ایں طرح ݙسیندن کہ شمال وچ خوارزم تے مرو، مشرق دی جانب زرنگ سیستان تے ساگارتی، مغرب دی طرف ہرکینا گرگان ہے۔ پارتی ادر ماد تے پارس دی طرح وسط ایشیا توں آئے ہن تے انہاں دی طرح آریا نسل توں ہن۔ پارتھیا دا ذکر سب توں پہلے دارا عظم دے کتبے وچ ملدے۔