ملوہیا_سدا_سُہاڳݨ
”ملوہیا۔سداسُہاگن“ایہا اکھ اے جیڑھی جاگی اے‘تہاڈے پیو ڈاڈے توں تہاڈے بالیں تئیں‘تہاڈی اپنی اکھ۔تساں ایں اکھ نال جہان کوں کینویں ڈیدھے ہو‘ایہاتوفیق اے جیڑھی اجوکا ہک نروار پئی بندی ہے۔اجوکی ایہہ دید ہک وڈا سوب اے‘ نہ تاں یادکرو‘کڈن ایں جہان کوں تساں اپنی اکھ نال ڈٹھے۔”رگ وید“توں ”مطالعہ پاکستان“تئیں کڈن تساںاپنی اکھ لدھی اے۔”رگ وید“تہاکوں داس تے راخس ( راکھشس)کر پئی ڈیدھی ہے‘تے کاں تے کالے کوں کوجھا تے کوہترا کرتے انج کرکھڑایا گئے ۔تے مقامی مانس کوں ‘جیندے پچھوں موہنجو دڑوتے ہڑپہ جہیں آبادی کھڑی اے‘کوہتری تھاں (جاہ)تے رہون والا‘کتھانہ یا کٹانہ آکھ تے مَندیاگئے۔پوری وادی سندھ اِندر تے سوریہ دی رتھاں دی گزران گاہ اے۔تہاڈیاں اپنیاں گائیں تہاڈے ہتھوں چِھلیاں گن‘تے اِندر انہاں کوں اسمان دے ہک بھانے وچ وڈے ہک پھاٹک پچھوںجھل گھند ے ۔ پرتساں جاگدے ہو‘اینویں مُندریاں ہوئیاں اکھیں نال اپنے ست دریاواں دے گیت لکھدے ہوئے۔تہاڈی ایہہ تکڑی وسوں اپنیاں پرتاں وچوں بہوں کجھ سانبھ گھندی ہے‘تے مہم جوآریااگاں روانہ تھیندن‘گنگا جمنا دی وادی وچ ترے بئے وید‘پران تے رامائن ستریندے ہوئے۔ رامائن وچوں ایں انت تانیں اوہ پجدن جو مقامی ثقافتاں کوں گنڈھے متوں ایہہ چڑھت جاری نئیں رکھی ونج سگدی۔اوہ ڈکھن وچوں ہنومان (باندر)تے گنیش(ہاتھی)تے کجھ بیاں ثقافتاں کوں نال گنڈھ تے (باندر تے ہاتھی انہاں ثقافتاں دا ٹوٹم ہن)لنکا تانیں پُل بندھن دا اہر کریندن۔ لنکاکوں بھانویں جو بھا لگ ویندی اے پر راون ہک ہیرو وانگوں جُڑدے تے ڈکھن وچ آریاواں دی چڑھت ہمیش کیتے رُک ویندی ہے۔رام دے اگوں راون دا سُورما تھی کھڑن سوکھا سمجھ نی آندا‘کیوں جو اساطیر اپنے زور وچوں بئی طرحاں کھڑ الویندی ہے‘ریاست آپ ایں ڈڈھپ دی اساطیر نال جڑی ہوئی اے‘اوندا سارا ڈھانچہ ایں اساطیر دے تھمب تے اُسردے ‘ایں پاروں نصاب وی ایں اساطیر دے وچوں تھی کے لنگھدے تے شئیں کوں ڈیکھن دی ہک اینجھی اکھ پیداکریندے جیڑھی ماہنودی اکھ نی ہوندی۔ایندے کیتے ہک نویں اکھ تے دیددی لوڑپوندی ہے۔اِندر دی جاہ تے ”مہابھارت“وچ کرشن دا ہیرو تھی الاون مقامی ثقافتاں دے پرتن تے نرویا تھیون دی کتھا ہے‘تے اتھاہوں اساکوں اساطیرکوں پرتاتے ڈیکھن دی اجوکی سرائیکی شاعری دی سک وی سمجھ لگدی ہے‘تے تساں ”ملوہیا۔سدا سُہاگن“تئیں شئیں کوں پرتاتے ڈیکھن دی سک تانیں پُجدے ہو۔تساں آکھسو ‘اوپری ہک اساطیر وچوں اپنی ہک گالھ اساں کھولی ہے‘پرکیڑھی اوپری اساطیر۔آریاواں اِتھاہوں سندھ وادی وچوں گنگا‘جمنا دا پندھ کیتے تے اساں اپنی ایں تکڑی تے سمپورن وسوں دے مان وچ آباد ہیں۔ساڈے کیتے جگ جہان دی اساطیر کوں ڈیکھن بہوں سوکھا تے روز دے کم وانگوں ہے۔”رگ وید“توں ”رامائن“تے ”مہابھارت“ دی اساطیر کوں سندھ وادی دی ایں تڈ تے مان وچوں اوپرا اساں نی جاندے۔سرائیکی وسوں اپنے ایں آدر وچ جیندی ہے تے مُنڈھ قدیمی حملہ آوری توں گھن تے انگریزی کالونی گیری تئیں بہوں سارے احوال کوں سوگھا کرن جوگی ہے۔بھل ”رگ وید“تاں اپنے ویلے تے جاہ وچوں اتھاہوں پُھٹی ہے تے بہوں سارے مندپ پچھوں وی اساں ایں کتاب کون اپنا کر جاندے ہیں۔”رگ وید“کوں کڈاہیں وی گنگا تے جمنادی وسوں اپنا نی کرجانیا‘اساں آہدے ہیں ایہہ ساڈی کتاب اے۔ ساڈی وسوں وچ ڈُسن والی پہلی کتاب۔اجوکی سرائیکی شاعری ”رگ وید“دے لاہریاں کوں اپنی واہند دا ہک حصہ جاندی ہے ‘پر اینویں آکھو ہک جیندی جاگدی وسوں وانگوں اساطیر کوں اج اپنے ویلے وچوں اساں ڈٹھے۔ایہا ساڈی دید اے۔نہ تاں اپنے تل دی واہند تے ایندی اساطیر کوں کوجھا کرن والیاں اتھاں اوں اکھ کوں بہوں ڈُکھا کیتے جیڑھی ہک وڈی دید دا سوب بندی ہے۔پر تساں ایں اکھ کوں ڈُسدا ہویا ڈیدھے ہو۔اپنی وسوں تے ایندیاں ثقافتاں کوں گملیاں وچ رُجھاون تے اپنی سَوڑ دے پانیاں اُتے اینکوں رکھن والیاں کیتے بہوں اوکھا ویلا ہے۔اُنہاں کوں ایں تل وچ اساطیر دے ‘اینویں آکھوماہنودے اپنے نواں تھیون دی سمجھ نی پئی لگدی۔اساطیر کینویں تاریخی تے جغرافیائی واہندوچوں سیاسی تڈبن تے اگونہی تھیندی ہے انہاں کوں ڈس نی پئی پوندی۔