cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلام وِچ زنانیاں
زنانی دی اُڳاہی
اسلام وِچ زنانی دی اُڳاہی دے حوالے نال ݙو ونکیاں دی آراء پاتی وین٘دی ہِے۔ کُجھ دے نیڑے زنانی دی اُڳاہی مرد دی اُڳاہی دے برابر ہِے، جاں جو کُجھ دے نیڑے ݙو زنانیاں برابر ہِن ہِک مرد دے۔
شادی
زنانی اپݨی مرضی نال شادی کر سڳدی ہِے۔
طلاق / خلع
ڄیکر زنانی اپݨی شادی توں خوش کائے نِھیں تاں خُلع وی گِھن سڳدی ہِے۔
پہناوا
اِسلامی حد ٻَنّیاں وِچ رہن٘دے ہوئے پہناوے پاوݨ دی اَزادی ہِے۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اسلام وِچ زنانیاں دے حقوق ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
پلاک نوازی
آدر
دوستیں دیے آکھنڑ تے
اج تیں کل اصغر گورمانی دیاں ڈو کالاں جیڑھیاں انہاں میکوں کیتیاں انہاں وچوں پہلی دا حال: انہاں کل بے شمار لوگیں کوں کال کیتی تے ایف ایم پلاک تے مَیم صغری صدف بارے لابنگ کیتی انہاں ڈسیا اوہ رانا محبوب اختر عاشق خان بزدار جہانگیر مخلص خواجہ عبید الرحمن امان اللہ ارشد ......کجھ بئے لوکیں نال گالھ تے مواد وٹس ایب کر چکن ' انہاں دا خیال ہا جو میم نال ہک نمائندہ میٹنگ تھی ونجے ' آکھو تاں پہلے آپس وچ وی رل باہوو اساں ایف ایم پلاک نہ گھدا تے ایہ رضی الدین رضی تے شاکر حسین شاکر گھن گھنسن ' انہاں ڈسیا میم ایہ ریڈیو اساں سرائیکیاں دے حوالے کرناں چاہندی ' اوہ سرائیکی شاعراں دا ہک بورڈ بناونڑ چاہندی ' انہاں بئے لوکاں نال وی ایہا لابنگ دی کوشش کیتی ' ایں حوالے نال رانا محبوب اختر عثمان کریم بھٹہ خواجہ عبیدالرحمن محمود مہے نال میڈی فون تے گالھ تھئی ' موضوع ایہو فون ہئی ' میں اپنڑا خیال ظاہر کیتا جو ایہ ساریاں گالہیں سرائیکی شناخت دے خلاف تے پچھلے ہک مہینے دے معاملات دا تسلسل ہِن ایندے سب لوگ گواہ ہوسن لیکن میں ایہ وی آکھیا wait nsee میڈے کیتے دھرتی توں اوتے کوئ نی ' کوئی نی بلیندا نہ بولے میں کلہا بلیساں اج دی اصغر گورمانی دیی دھمکی جیڑھی کل بیان کریساں
سرائیکی افسانہ: جیوݨ، بندہ تے وَݨ
گمراہ تاں بندہ محض ایں ڳالھ تے وی تھی ویندے جو او اپݨی ہک چنگی عادے تے سوچݨ چھوڑ ݙیوے یا اَڄ دی ہک سچی ڳالھ کوں ہمیشہ سچ سمجھدا رہوے۔ کہیں ڳالھ دا محض چنگا لڳݨ اِی سچائی کائنی۔ یا کہیں ڳالھ تے اِت ڳالھوں نہ سوچݨ جو آخر سارے لوک جو آہدِن اے ٹھیک ہے تاں ٹحیک ہوسی۔ غفلت کہیں کم دے نہ کرݨ دا مسٔلہ نئیں بلکہ سوچݨ دا مسٔلہ ہے۔ سب توں پاپی گمراہی اپݨے کیتے زندگی اِچ اسانی پیدا کرݨ ہے۔ زنگی اِچ جتنی آسانی اساں پیدا کریندے ہئیں،اپݨی ذات دا کوئی حصہ ویچ کے یا ڳاہݨے رکھ کے کریندے ہئیں اوہُݨ ساݙی مرضی ہے جو اپݨی ذات دا کتنا حصلہ اساں وچیندے ہیں تے کتنا اپݨے کیتے پجیندے ہیں۔ گُ٘ڑ وی کھاؤں تے مکھیں کنوں وی بچوں،ݙوہائیں کم کٹحھے نہیں تھی سڳدے۔ اساں زندگی اِچ سب توں زیادہ اوکھے اوں ویلھے تھیندے ہئیں جیڑھلے اپݨی کہیں چھوٹی کنوں چھوٹی خواہش کوں قابو نہیں کر کر سڳدے۔ غفلت لتے گمراہی دی ہک ٻہی شکل اے وی ہے جو اساں لوکیں کوں خوش رکھݨ کیتے اپݨی افتاد طبع دے خلاف محض لوکیں کوں خوش کریندے رہندے ہئیں خواہ ایندے پِچھوں ساݙا کینجھا نیک جذبہ کیوں نہ ہووے۔ اخیر تے صرف لوکیں کوں خوش رکھݨ اِی باقی رہ ویندے او جذبہ کتھاہیں ٻہوں پِچھوں تے رہ ویندے تے ساکوں اے ہوش وی نہیں رہندا جو اساں اپݨی ذات کتنا کجھ حصہ ݙے ٻیٹھے ہیں۔ گمراہی دی ہک شکل مرݨ دے بعد زندہ ہݨ دی خواہش ہے۔ بھئی! مرݨ دے بعد زندہ ہݨ تہاݙا مسٔلہ کتھوں تھی ڳئے اے تاں زندہ لوکیں دا مسٔلہ ہے۔ زندگی پُل دے ہیٹھوں گزردے ہوئے پاݨی دی کار ہے۔ جیڑھا گزر ڳئے، گزر ڳئے اوندے اُتے پچھتاوݨ گمراہی تے جیڑھا حالی گزرݨے اوندے تعلق فکر مند تھیوݨ بےوقوفی،اوتاں پل دے ہیٹھ آکے پتہ لڳسی جو پاݨی کتنا تِکھا وہندا پئے،زندگی گزرݨ دا خوبصورت طریقہ فلاسفر دا نہیں،بچے دا ہے تے اونکوں وی خوبصورت طریقۂ درخت دا لکھ لُٹواکے بے پروہ،کیوں جو درخت وی زندگی دے بارے بندیں وانگوں سوچیندے تاں شاید بندیں توں وی زیادہ ݙُکھی ہوندے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
جلال چانڈیو
جلال چانڈیو (اردو: جلال چانڈیو) (انگریزی: Jalal Chandio) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٤٤ء۔ فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٠ جنوری، ٢٠٠١ء) سندھ دے مہان٘درے لوک ڳائیک ہَن۔
حیاتی دا احوال
جلال چانڈیو ١٩٤٤ء کُوں قصبہ پھل، ضلع نوشہرو فیروز، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے۔ اُنّھاں نے موسیقی دی باقاعدہ تربیّت میر پور ماتھیلو دے علی گُل مہر تُوں حاصل کِیتی اَتے سندھ دا مشہور ساز یکتارہ، (طن٘ٻورہ) دے نال چپڑی وڄاوݨ وِچ اختصاص حاصل کِیتا اَتے اِیہو اُنّھاں دی سُنْ٘ڄاݨ بݨا۔ اُنّھاں دی اَݨ ڳِݨَت آڈیو کیسٹس ریلیز تھئیاں۔ اُنّھاں دی شخصیّت اُتّے سندھی ٻولی وِچ فلم جلال چانڈیو وی بݨائی ڳئی جین٘دے وِچ اُنّھاں نے وی فن دا مظاہرہ کِیتا۔
جلال چانڈیو اپݨے خاص انداز دی وجہ کنُوں سندھ دی دِیہاتی علاقیاں وِچ ترے ݙہاکیاں تئیں ٻہوں مہان٘درے فن کار رِیہے۔
اعزازات
جلال چانڈیو کُوں شاہ لطیف ایوارڈ اَتے سچّل سر مست ایوارڈ دے نال نال ٥٠ تُوں وَدھ اِنامات تُوں نوازیا ڳیا۔
وفات
جلال چانڈیو ١٠ جنوری، ٢٠٠١ء وِچ فوت تھی ڳئے۔ اُوہ پھل، ضلع نوشہرو فیروز، پاکستان وِچ پُور ݙِتّے ڳئے۔
حوالہ جات
ونکی:شاہ لطیف ایوارڈ گِھنَّݨ آلے ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:لوک موسیقی ونکی:لوک ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:پاکستانی شخصیّتاں ونکی:٢٠٠١ء وِچ فوت تِھیوݨ آلے شخصیّتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:١٩٤٤ء وِچ ڄَمّݨ آلے شخصیّتاں ونکی:سچّل سر مست ایوارڈ گِھنَّݨ آلے
قادیانی
ہک جھوٹا شخص جیں انگریزیں نال مل تے اساڈے نبی دے دین تے حملہ کیتا. نبوت دا جوٹا دعوی کیتا او کتے خبیص لعنتی یزید حرامی دا ناں قادیانی ہا ـ اساں سچ تے کوڑ دا نتارا کرݨ سانگے قرآن و احادیث تے عہد صحابہ دا بغور جائزہ گھنسوں ـ
پس منظر
1857 وچ برطانوی سامراجیں نے مکر و فریب، عیاری ہتھکنڈیں نال مسلمان حکمرانیں کنوں تخت و تاج کس گھداتے تمام اختیارات و اقتدار تے قابض تھی گے انہاں کوں ڈر ہاں کہ ایہے مسلمان ولا نہ اساں کنوں اقتدار گھن گھنن ایں ڈر کنوں انھاں نے مسلماناں کوں کمزور کرݨ سانگے انتشار دا بج رہا ڈیوݨ کر ڈتا ہا ـ
ڄم پل
1839 یا 1840 وچ
ناں
غلام احمد
جاہ ٹھکاݨہ
وطن قادیان ہا تے ضلع گورداسپور, پنجاب
تعلیم
ابتدائی تعلیم آپݨے علاقے وچ حاصل کیتی ـ لعنتی کوں تعلیم کنوں ڈھیر زباناں سکھݨ دا شوق ہا ایں سانگے او اردو دے علاوہ فارسی عربی تے انگریزی سیکھی
کردار
مرزا صاحب دی زبان آذاد ہئی جیویں مرضی آوے ہا آکھ ڈیندا ہا ـ علماء اسلام کوں مندے کڈھیندا ہا ـ
مرزا غلام احمد نے سب توں پہلے مجدد ہووݨ دا ولا محدث دا ولا سن 1891 کوں عیسی ( علیہ السلام ) ہووݨ دا دعوی کیتا ـ تے 1892 کوں ایں مہدی دا تے 1901 کوں نبی ہووݨ دا دعوی کیتاـ
فرقہ قادیانی دے بارے اہل فتاویٰ دی رائے
اہل فتاوی دے نزدیک بالاتفاق فرقہ قادیانی کافر ہے ـ
رجب 1332 ہجری وچ فتوی بنام تکفیر قادیانی شائع تھیا ایندے وچ تمام مکاتب فکر علماء نے دستخط کیتے اونھاں دے ناں اے ہن
دیوبند،. دہلی،. کلکتہ،. بنارس،. لکھنئو،. آگرہ تے بے شمار ناں بئے وی ہن ـ
قرآن کیا آکھندے
( الاحزاب) اللہ تعالی اکھندے ۔
محمد تساڈے مردیں وچوں کہیں ہک دے وی پیئو کینی, لیکن اللہ دے رسول تے آخری نبی ہن ۔
( المائدۃ, 3 )
اڄ میں نے تیڈے واسطے تیڈا دین مکمل کر ڈتے
احادیث
اے لوکو میڈے بعد کوئی نبی کینی تے تہاڈے بعد کوئی امت کینی ـ
بے شک میڈی امت وچ تری دے قریب وڈے وڈے جھوٹے نبی ہوسن تے انھاں وچ ہر ہک ایہو دعوی کریسے تے میں نبی آں حالانکہ میں آخری نبی آں میڈے بعد کوئی نبی نی ـ
عہد صحابہ
آپ صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم دے وصال مبارک دے بعد جڈاں ابوبکر صدیق سئیں مسلماناں دے پہلے خلیفے بݨیے تاں اوں وقت کچھ لوکاں نے نبوت دا جھوٹا دعوی کیتا جیں دے وچ ہک عورت وی ہئی جیں نبوت دا دعوی کیتا ـ
مگر ابوبکر سئیں نے انھاں تمام جھوٹے نبیاں دے خلاف جہاد کیتا تے ایں سازش دا سر قلم کر ڈتا ـ
اتھوں اساکوں معلوم تھیندے جو حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم دے بعد کوئی نبی نی ـ اساڈا نبی آخری نبی اے ـ اگر کوئی نبوت دا دعوی کریندے تاں او باطل تے کوڑا اے نبی نی
اساڈا فرض بݨدے جو ایہوجے بندے دا سر قلم کر ڈیوؤں ـ
مرزا غالب
نجم الدولہ، دبیر الملک، مرزا نوشہ اسد اللہ خان غالب بہادر نظام جنگ (1797ء- 1869ء) اردو زبان دے سب توں وݙے شاعراں وچوں ہک سمجھے ویندن۔ ایہ تسلیم شدہ ڳالھ ہے کہ 19 ویں صدی غالب دی صدی ہے۔ جبکہ 18 ویں میر تقی میر دی ہئی تے 20 ویں علامہ اقبال دی۔ غالب دی عظمت دا راز صرف انہاں دی شاعری دے حسن تے بیان دی خوبی ہی وچ نی۔ انہاں دا اصل کمال ایہ ہے کہ اوہ زندگی دے حقائق تے انسانی نفسیات کوں گہرائی وچ ونڄ کے سمجھدے ہن تے بڑی سادگی نال عام لوگاں کیتے بیان کر ݙیندے ہن۔ غالب جیہڑے پر آشوب دور وچ پیدا تھئے اوندے وچ انہاں نے مسلماناں دی ہک عظیم سلطنت کوں برباد تھیندے ہوئے تے ٻاہر توں آئی ہوئی انگریز قوم کوں ملک دے اقتدار تے چھاندے ہوئے ݙٹھا۔ غالباً ایہو اوہ پس منظر ہے جیں نے انہاں دی نظر وچ گہرائی تے فکر وچ وسعت پیدا کیتی۔ غالب 15 فروری 1869ء کوں فوت تھئے۔ مرزا اسد اللہ اوند ناں ہا تے غالب او تخلص استمال کریندا ہا۔ شروع شروع وچ اوں اسد تخلص ورتیا مگر ہک ڈیہنہ کہیں بے بے ڈھنگے شاعر جندا تخلص وی اسد ہاں اوندے شعر اوندے استاد محترم نے پڑھے تے او غالب تے غصہ کیتا جو ایجھے بے ڈھنگے شعر کیوں لکھے نی ـ غالب نے آکھیا جو اے شعر میڈے کینی تے اے کہیں بے اسد نامی شاعر دے شعر ہن ـ غالب نے سوچا جو اگر میں آپݨا تخلص ایویں اسد ورتیا تاں آوݨ والے وقت وچ اوندے تمام شعر لوک میڈے ناں نال منسوب نہ کر ڈیوے ہئیں وجہ کنوں اوں آپݨا تخلص غالب رکھیا مگر اوں اے پتہ ناں ہاں جو او حقیقت وچ شاعری تے غالب تھی ویسی۔
ونود ݙاوڑا
خان پور کٹورا دی مائیگریٹڈ فیملی نال تعلق اے تے سری گنگا نگر، بھارت وچ رہندن.
ولید دوم
ولید بن یزید، (743-744), ہشام بن عبدالملک دے بعد ربیع الثانی 125ھ وچ تخت نشین تھیا۔ اوہ انتہائی نالائق تے غلط کار شخص ہئی۔ ہشام بن عبدالملک نے اپݨی زندگی وچ ولی عہد دی عادات کوں سنوارݨ دی کئی ناکام کوششاں کیتیاں ھن ۔ ولید ثانی دی بد اخلاقی دی بنا تے کئی امرا نے ایندی ولی عہدی دی مخالفت کیتی ہئی۔ جݙݨ اوہ تخت نشین تھیا تاں اوں نے سب توں پہلے ایہ کم کیتا کہ اپݨے مخالفاں کوں چݨ چݨ کے مروا ݙتا۔ ایندی ایں سفاکی تے بعض متاثر افراد اس قدر پریشان تھئے کہ اوہ ہشام بن عبد الملک دی قبر تے ونڄ کے روندے ہوندے ہن۔
قتل
ظلم و ستم دے علاوہ اپݨی حد توں ودھدی ہوئی بد اخلاقی دی وجہ توں وی ایندی مخالفت زور پکڑیندی ڳئی۔ آخر کار ہک سال تے ݙو مہینے دی خلافت دے بعد اپݨے مخالفاں نال لڑدا ہویا مارا ڳیا۔ ہک مشہور مؤرخ نے تاں ایہ لکھا ہے کہ جیہڑے ویلے لوگ ایں کوں قتل کرݨ کیتے چڑھ آئے تاں اے، ایہ آکھ کے قرآن خوانی وچ مصروف تھی ڳیا کہ " جیں طرح حضرت عثمان رض تلاوت قرآن کریندے ہوئے مارے ڳئے ہن میݙا وی خاتمہ ہوں طرح تھیوے"
پلاک دا مسئلہ
اج کل پلاک دے مسئلے تے ڈھیر ساری ڈے گھن تھئی اے اتے تھیندی پئی ھے۔ جیرھے دوست، سرائیکی ادیب، دانشور نثر نگار شاعر پلاک نال چھوٹی وڈی سانجھ رکھیندن یا رکھنڑ چاہندن او بھلدن۔ ایندے نال سرائیکی قومی تحریک دا پندھ کھوٹا تھیندے۔ سرائیکی قومی تحریک اپنڑے قومی اسٹینڈ توں لہندی ھے۔ سرائیکی قومی تحریک تے لیکا لگدے۔ پنجابی دانشوریں دا دعوی' ھے جو سرائیکی زبان پنجابی زبان دا لہجہ ھے۔ ایندا مطلب اے ھے جو سرائیکی خطے اچ رہنڑ آلے لوک اپنڑاں قومی وجود نئیں رکھیندے۔ ڈوجھا مطلب اے ھے جو سرائیکیں دی 50 سالہ قومی جدوجہد بلاوجہ تے بیکار کوشش ھے۔ جیرھے لوک پنجابی زبان دی نمائندگی کرنڑ آلی تنظیم پلاک نال سانجھ رکھیندن انہیں دا اے عمل آپنڑیں سرائیکی قوم آپنڑیں سرائیکی زبان کوں پنجابی قرار ڈیونڑ آلے پنجابی دانشوریں دی ہاں وچ ہاں ملاونڑ ھے۔ پلاک نال سانجھ جوڑنڑ اپنڑیں قوم اپنڑیں زبان اپنڑیں ثقافت اپنڑیں تاریخ اپنڑے جغرافیے دی نفی کرنڑ ھے۔ اے حملہ آوریں دا پرانا منفی عمل ھے جتھاں قبضہ کرو پہلے اتھوں دے لوکیں دی زبان کھسو۔ غلام لوکیں کوں گنگا کرو جو او اپنڑے حقوق نہ منگ سگن۔ پلاک دے ذریعے حکومت پنجاب اے کم کریندی آئی اے۔ ساکوں ایندی مستقل سنجانڑ کرنی چاہیدی اے۔ جیرھے دوستیں پلاک نال کہیں سطح دی سانجھ کرنڑ دے عمل دی مذمت کیتی اے او سرخرو ہن۔ جیرھا قومی موقف دے وچ شامل نئیں تھیندا او کلہا تھی ویندے۔ پلاک نال کہیں سطح دی سانجھ نہ رکھنڑ دا فیصلہ جھوک فیضان فرید چنی گوٹھ دے وچ سرائیکی دانشوریں شاعریں اتے سیاسی کارکنیں دے کٹھ اچ 13 اپریل کوں تھی گیا ہا۔ اصغر گورمانی وی اوں کٹھ اچ شامل ہا۔ میڈے خیال اچ میٹنگ دے اعلامیے دی ویڈیو وی انہاں وائرل کیتی۔ مکمل پوسٹ فیس بک تے وی انہاں لئی۔ جھوک فیضان فرید دے وچ تھیونڑ آلے فیصلے توں پہلے سرائیکی لیجنڈ شاعر دانشور جناب رفعت عباس نے ایوارڈ اتے اوندے نال خطیر رقم کوں رد کریندئیں ہوئیں سرائیکی قوم دا نانواں اچا کیتا ول جہانگیر مخلص اوں عمل کوں اگونہا کیتا۔ باقی ایں بحث اچ جیرھے لوک شامل ہن مہتر تے مہاندرے لوک ہن۔ ایں ساری بحث دا نتیجہ اے نکھتے جو پلاک دے بارے سرائیکیں کوں پوری جانکاری مل گئی۔ باقی رفعت عباس صاحب کوں ملنڑ آلیں دھمکئیں دا مسئلہ اے تاں اے انتہائی قابل مذمت ھے۔
رفعت عباس دا مرتبہ اتنا بلند اے جو کہیں دی تڑی دھمکی اونکوں جھکا نئیں کر سگدی۔ باقی جناب رفعت عباس صاحب اپنڑیں ہک پوسٹ دے وچ ذکر کیتے جو اصغر گورمانی نے انہاں کوں آکھئے جو میں کجھ دوستیں دے علاوہ عاشق بزدار نال وی حال کیتا ہم تاں ایمانداری دا تقاضا اے ھے جو جیرھی گالھ میڈے نال کیتی گئی اے او میں ڈساں۔ انہیں دا آکھنڑ ہا جو ایف ایم ریڈیو دی سرائیکیں کوں ڈیونڑ دی پیشکش تھئی اے جیندے بارے کوئی فیصلہ کرنڑ دی اگر ضرورت ھے یا ضرورت کائنی تاں ایندے بارے سنگت بہہ تے کوئی رائے ڈیوے۔ میں اصغر گورمانی دی نیت تے شک نئیں کریندا کیوں جو اوں میکوں سٹریس نئیں کیتا۔ او دوستیں دے اتے چھڑیندا پیا ہا۔ اصغر گورمانی سرائیکی دا معتبر شاعر اے ہوندی گالھ دے اتے اعتبار کرنڑ دا حق اونکوں ملنڑا چاہیدا اے۔ اصغر گورمانی نال جناب رفعت عباس کوں دھمکی یا تڑی ڈیونڑ دے بارے استفسار کرنڑ تے انہیں ایندی صحت توں انکار کیتے اتے انہاں آکھیئے رفعت عباس صاحب میڈے سانگے قابل احترام ہن انہیں کو تڑی یا دھمکی ڈیونڑ دا میں سوچ وی نئیں سگدا۔ عاشق بزدار
پلاک ولوں سرائیکی دا آہر
ڈاکٹر صغریٰ صدف ادارہ پِلاک دی ڈائریکٹر جنرل ہن. انہاں نے حکومت کوں خط لکھ کے سرائیکی زبان سانگھے علیحدہ ادارے دی تجویز ڈتی ھ. ڈاکٹر صاحبہ دے خط دے اہم اہم نکات اے ہن.
1. سرائیکی زبان اہم ترین زبان ھ جیہڑی حالیہ مردم شماری (جیکوں سرائیکی متنازعہ سمجھدن) دے مطابق پنجاب دے ڈوجھی وڈی جبکہ پاکستان دی چوتھی زیادہ بولنڑ والی زبان ھ. 2. اے تجویز ڈتی ویندی ھ جو زکریا یونیورسٹی وچ موجود سرائیکی ایریا ریسرچ سینٹر کوں سرائیکی زبان ادب اتے کلچر دی ترویج کیتے ہک علیحدہ، آزاد، خودمختار ادارہ بنڑا ڈتا ونجے جیندا سابقہ ناں "سرائیکی ریسرچ انسٹیٹیوٹ" بحال کر ڈتا ونجے. 3. ہیں ادارے کیتے علیحدہ بجٹ مختص کیتا ونجے. 4. یا بہاولپور وچ پنجاب اسمبلی دے ذریعے باقاعدہ قانون سازی کرتے سرائیکی زبان، فن اتے کلچر دے فروغ سانگھے علیحدہ خودمختار ادارہ قائم کیتا ونجے. 5. سرائیکی بولنڑ والیں دے احساسِ محرومی دے خاتمہ سانگھے اینجھے اداریں دا قیام انتہائی اہمیت دا حامل ہے. ........................................................................
عثمان کریم بھٹہ ایڈووکیٹ جنرل سیکریٹری سوجھل دھرتی واس
ولید بن عبدالملک
thumb|الوليد بن عبد الملك ولید بن عبد الملک ، (668ء توں 715ء، دور خلافت 705ء توں 715ء)، بنو امیہ دا چھیواں نامور خلیفہ ہئی جیہڑا بڑا فیاض، فاتح تے رفاہ عامہ دے کماں وچ بڑی دلچسپی گھندا ہئی۔ اندلس، سندھ تے وسط ایشیا دے علاقے فتح کیتے۔ حجاج بن یوسف، طارق بن زیاد، قتیبہ بن مسلم تے محمد بن قاسم ایں دے نامور سپہ سالار ہن۔ خلیفہ ولید بن عبد الملک دے دور وچ سپین، ترکستان تے پاکستان دے وسیع علاقے فتح تھئے۔ خلیفہ ولید دے دور وچ عرب اپݨی تاریخ دی سب توں وݙی سلطنت قائم کر چکے ہن جیندا دنیا وچ کوئی حریف نہ ہئی۔ ولید دے دور وچ اندلس دی فتح تاریخ دا ہک اہم واقعہ ہے۔ جیں نے مستقبل دی ہسپانوی، یورپی تے دنیا دی تاریخ کوں ہمیشہ کیتے بدل کے رکھ ݙتا۔ بنو امیہ دی علم دوست، انصاف پسند تے روادار طبیعت نے ایہوجیہے ماحول کوں جنم ݙتا جیہڑا ہک شاندار تہذیب دی تخلیق دا باعث بݨا۔ سائنس، فلسفہ، ادب تے ݙوجھے فنون نے ہک نواں جنم اندلس وچ گھدا جیں نے یورپ تے ول پوری دنیا کوں گہرے طور توں متاثر کیتا۔
بقول سر ولیم میور
'''ولید اول دا زمانہ تاریخ اسلام دا شاندار ترین دور ہے۔ فتوحات، وسعت سلطنت۔ ملکی استحکام، امن و امان، خوشحالی تے تہذیبی و ثقافتی ترقی دے لحاظ نال ایہ دور انتہائی بلند تے ممتاز مقام رکھدا ہے ایں دور وچ تھیوݨ والی فتوحات دا دائرہ ایں قدر وسیع ہئی کہ عہد فاروقی دی یاد تازہ تھی ویندی ہے۔ اگر محض فتوحات ہی کوں عظمت و معراج دی کسوٹی قرار ݙتا ونڄے تاں وی ایہ بنوامیہ دا شاندار ترین دور سݙیجݨ دا یقیناً مستحق ہے ۔
مسجد نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلّم دی تعمیر
مسجد نبوی دی تعمیر ولید دا سنہری کارنامہ ہے۔ ولید نے حضرت عمر بن عبدالعزیز کوں مسجد نبوی دی تعمیر دا حکم ݙتا۔ چنانچہ انہاں دی نگرانی وچ جݙݨ او عامل مدینہ ہن، ایں کم کوں پایہ تکمیل تک پہنچایا ڳیا۔ فن تعمیرات دے نقطہ نظر نال ایہ ایں دور دا عظیم کارنامہ ہے۔ عمر بن عبدالعزیز نے اردگرد دی زمین خرید کے اینکوں وسعت ݙتی۔ ٻاہر دے ملکاں توں کاریگر سݙوائے ڳئے۔ شاہ روم نے ہک لکھ مثقال سونا تے پچی کاری دا کام کرݨ والے کاریگر فراہم کیتے۔ پوری مسجد پتھر نال بݨوائی ڳئی تے ایندیاں دیواراں تے طلائی مینا کاری کیتی ڳئی تے ہک فوارہ وی بݨایا ڳیا ۔ مسجد دی بنیاداں صحابہ کرام دے پتراں دے ہتھوں رکھوائے ڳئے۔ ایندی تعمیر وچ 3 سال صرف تھئے۔ ایندے صحن وچ 20 ہزار آدمی کٹھے ٻیہہ سڳدے ہن۔ ایں مسجد دی شہرت چار دانگ عالم وچ پھیل ڳئی تے دور دور توں سیاح ݙیکھݨ کیتے آئے۔ جݙݨ تعمیر دا کم پایہ تکمیل تک پہنچ ڳیا تاں ولید 91ھ وچ خود اینکوں ݙیکھݨ کیتے آیا تے ایں نے اینکوں ٻہوں پسند کیتا۔
پلُوتے
پلُوتے مُن٘ہ توں نکلݨ آلے صرف ٻول نھیں بلکہ دل وچوں نکلݨ آلیاں آوازاں، سِکاں تے من مراداں ہن جہڑیاں کہیں ماݨوں دے شعور وچ تھر تھلی مچائی کھڑیاں ہوندیاں ہن۔ پلُوتے اصل وچ کئیں ٻئے دی بربادی دی خواہش، اُوندے نقصان دی امید تے اُوندی ذلت دی حسرت ہن۔ اِنہاں دے لفظ سخت ہوندن، ادائیگی وچ زور ہوندے تے پِچھ ݙِٹھ (پس منظر) وچ کاوڑ دا جذبہ ہوندے۔ پلوتے کڈھݨ تے ادائیگی کوں انہاں دی تاثیر وچ خاص مقام حاصل ہے ، جیندے نتیجے وچ مخاطب جوابی ردعمل ظاہر کریندے۔
وَیلھے خُوشیاں دے
نظم
نمانڑیاں کونجاں
بیرسٹرجگدیش بترادے ناں
یاد اَمدن ویلھے خوشیاں دے ۔
ہن جھوک تے میلے خوشیاں دے۔
ہر پاسے مینگھ ملہاراں ہن۔
ہر پاسے کونج قطاراں ہن۔
ساݙے ویہڑے کونجاں لَہندیاں ہن۔
ساݙیاں کندھیاں تے آ بہندیاں ہن۔
ساݙے ڳل تے ڳل ہن کونجاں دے۔
ساݙی پیار ونڈییدیں نِبھدی ہائی۔
بے چِنتے ہاسے مونجھیں توں۔
پل وسدے ناسے کونجیں ٹوں۔
ساݙیاں وکھریاں پیار پریتاں ہن۔
ساݙیاں مندریں مال مسیتاں ہن۔
ہک شام اچانک اݨ چِتی ساݙے شہر تے آن ڈٹھی۔
اساں رڄ کے کیتا ناسے اَجاں پیارکونجیں کوں
جاری ھے
شاعر (امان اللہ ارشد)
ون ویلنگ
اماں میڈا پُتر کڈھاؤ ڈیٹھی؟، نہ اماں میں تاں نیں ڈیٹھا تساں گھر جُلو اُو آ ویسی چنتا نہ کرو میڈا پُتر چنتا کیویں نہ کراں ایھا گال تاں میڈا پُتر وی کریندا ھا اماں تُوں چنتا نہ کیتا کر میکوں کجھ نیں تھیندا میں ہُنڑ موٹر سائیکل ہکے ویل تیں وی چلا سگداں میں ہُنڑ پکا استاد بنڑ گیاں، توں ایویں چنتا کریندی ھئیں، پَر میڈا چنتا ٹھیک ھا ہک ڈینھ اُو لوکیں دے مونڈھیں تیں گھر آئے میڈی دنیاں سُنج تھی گئ ھے، میڈا پورھیا لُٹیج گئے میں بخت دے تخت توں ڈیھ پئ ھاں، اماں میں پُنجھ ہار کے اوکوں پالیا ھا میں پُوہ دے پالے ءچ اوکوں تن ساڑ کے گرمی ڈتی ھئ میں ہاڑ دی دُھپ ءچ ٹھڈے ساہ ڈتے ہن، میں سِرو ننگیں گزار کے بوچھنڑ دی گنگوٹی بنڑائ ھئ، میں زمانے دے نظریں ءچ کُوڑھی تھی کے گندی سڈویج کے اوکوں بمبوٹے سکھائے ہن کلھی تریمت ہم اماں توں سوچ کے ڈس میڈے نال کیا کجھ نہ تھیاء ھوسی، میں مانگویں جُتی کپڑے پاء کے اوکوں شھر ءچو مہانگے کپڑے گھن تے پویندی ہم، جڈاں نویں کپڑے پاء کے میڈا لال شھر ویندا ھا وستی دے طعنے میں سُنڑدی ھم، پتہ نیں ایندی ماء کتھو پیسے انیندی ھے
میڈا پتر، انھیں کوں سمجھا جیرھے موٹر سائیکل چلیندن انھیں کوں آکھ میڈے لال پُتر اؤکھے جوان تھیندن، تھاڈے ابے اماں دی زندگی گلدی ھے، تھاڈا ابا در بدر تھیندے، کڈھائیں سعودیہ دی گرمی ءچ اٹھویں منزل تیں مونڈھیں تیں سلھیں سیمنٹ چئیندے کڈھائیں دوبئ دے بڑکدے صحراء ءچ جسم تیں روح کوں بُھن کے تھاڈیاں خُوشیاں گُلیندے، کڈھائیں چوک تیں وکدے گالھے پُترو اتناں سوچ وی نہوے آندی خود چوک تیں کُکڑیں دے مُل وکا کے تہاکوں پنجاہ سٹھ ہزار دا موٹر سائیکل گھنا ڈیندے، تساں لحظے دی خوشی واسطے ساڈی عمراں دا پُورھیا ساڑ چھوڑیندے ھاؤ تھاکوں ماء دے مونھ تیں وقت کنیں پہلے بڈھیپے دیاں جُھریاں نیں نظردیاں تھاکوں پیؤ دے اکھیں ءچ چمکار نیں نظردا جو ہنڑ پتر جوان تھی آئے میڈا سہارا تھی آئے میڈے تھکیڑے لہسن میڈے ہتھیں دے چھالیں دی قیمت وصول تھیسی ،میں گھوٹ دا پیؤ سڈویساں میں گانے بدھساں میں جھمراں پئیساں اے کینجھی تھاڈی خوشی ھے جیرھی ساکوں عمراں دا چُوڑھیا ڈی ویندی ھے، میڈا پُتر ملے تاں آکھیں اوکوں، امڑی تانگھ ءچ ھے، ہک واری آ کے صرف اماں سڈ ونج،،،،،،
سرائیکی لوک افسانہ: جزو دے کُل اِچ
عبادت دا وی ہر کہیں واسطے اپݨا اپݨا مفہوم اے، جے ٻہوں جِھکا ونڄ کے ݙکھچے تاں عقائد دی مفادات دے تابع ہوندن،ہُݨ مفادوت دا وی اپݨا اپݨا مفہوم اے۔ صوفی دے نزدیک نفع عام بندے کنیں مختلف اے پیغمبر دے نزدیک نفع دا مطلب بیک وقت صوفی تے عام لوکیں کیتے ہکواے،باقی تمام صفات کوں چھوڑ کیں ایہا ہِکا صفت اِی پیغمبر کوں تمام انسانیں تے فضیلت ݙیوݨ کافی اے۔ صوفی جیڑھا ہر سے کوں امکانات دے آخری حدیں کنوں ݙیہدے،ہک عام بندہ جیڑھا اَکھ دے اوڈھر کہیں شے کوں نہیں ݙیہدا ݙوہائیں پیغمبر دے آکھیے ہوئے لفظ کوں ہک یقین نال منیدن۔ جبکہ پیغمبر دی کہیں ڳالھیں دی ݙو معنی نہیں ہوندے۔ عبادت تے یقین نہیں کریندا،او وی تے عبادات دے منافع کوں ݙیہدا وی تے محسوس وی کریندے۔ ایں واسطے جو الہام براہِ راست تخاطب اے،خدا تاں تہاݙے دِلیں دی زبان کیتے ڳالھ کریندے اوندے کیتے جینکوں ذریعہ بݨایا ڳعے او وی تاں پوری نوع انسانی کوں وچوں ہک اے،ہک نہیں بلکہ پوری نوع انسانی اوندے وچ تجسیم پاتی اے۔ جزو،کل دا حصہ نہیں بلکہ تمام مفہوم اِچ ہک کل اے۔ ہک بےعلم جے اپݨِی ڳالھ نہیں سمجھا سڳدا۔ تاں ہک عالم وی تے عارف وی ایں مشکل دا شکار اے تساں ہک عرصے پہلے موجود کوئے نہ ہاوے تے ہک عرصے بعد موجود کونہ ہوسو۔ اے ہک عرصہ جیڑھا موجود ہاؤے او کتھاں اے؟ کیا تساں او عرصہ جیڑھا موجود ہاؤے اپݨے نہ ہووݨ دے وچوں علیحدہ کر سڳدے ہاؤ،یعنی جیڑھا پاݨی پُل دے ہیٹھوں وہا سڳدے ہاؤ،بےوسی دے ایں عالم اِچ صرف پیغمبر دی ڳالھ ایں یقین نال سُݨی ویندی اے جو ہاوَل تھی سڳدے۔ کیا اِتھوں وی کوئ وݙا معجزہ ہوندے۔
اسم آلہ
تعریف :کُئی ایجھئیں شے جئیں کنوں کُئی نہ کُئی کم گھدا ون٘ڄے یا ݙوجھے لوظیں وِچ ایجھئیں شے جہڑی جو کہیں سندر (اوزار) ، ہتھیار یا کہیں مشین دا ناں ہووے اسم آلہ اکھیندے۔ مثال دے طور تے چاقو، چھری ، چھڑی، تلوار، ہتھوڑا ، ݙاتری ، ہل ، کہئی ، مندھاݨی ، مندھݨاں ، وہولا، تھاپی، نہیرݨ ، کتیرا، ہتھکڑی ، ݙاندلی ، ترانگل ، چھڄ ، پہوڑا، ہَنّہ ، رنبہ، پروݨ، پاتری، بینسری ، تنبورا، کلتری، بوچھݨ، ریڑھی، جھڳݨاں، ڈھنگ، دگا، ݙانگ، بندوخ، منھی ، کلھوٹی، ججھری ، شال، تنبالوں، کٹورہ، مٹورہ ، منگر، پنسل، پنسل تراش، چونڈھی، چمچہ، سوئی ، آر، گندوئی ، چھٻی، توا وغیرہ وغیرہ۔
اسم آلہ بݨاوݨ دے قاعدے: اسم آلہ بݨاوݨ دے کئی ہک قاعدے ہن جہڑے جو وترے وترے اتھاں بیان کیتے ویندن۔
1۔بعض اسم آلہ ایجھئیں وی ہن جہڑے جو مصادر (افعال ) کنوں بݨائے ویندن پر انھیں دے بݨاوݨ دا کُئی مخصوص قاعدہ کائینی۔
مصدر
اسم آلہ
معنی
اٹیرَݨ
ا  ٹیرِݨ
سوت کی اٹی بنانے والا آوزار
اݙݨ
اݙا /آݙی
بنائی یا کڑھائی کے لئے بنایا جانے والا لکڑی کا فریم /قوس نما لکڑی جو جھونپڑی بنانے کے لئے استعمال کی جاتی ہے۔ شہتیر، لکڑی کا ستون ۔
اڑݨ
اڑ
پانی یا کسی اور مائع کے بہائو کے سامنے رکاوٹ ڈالنے والا مواد۔
ازارݨ
ازاربند
شلوار یا پاجامے کے نیفے میں ڈالی جانے والی ڈوری
اُکرݨ
کھرچِݨ، کسی چیز کو کھرچنے کے لئے استعمال ہونے والا اوزار
اُکھلݨ
اکھلی
اُمھݨ
مٹی کا برتن جس میں دودھ یا کوئی سبزی ابالی جاتی ہے ۔
بِرمانوݨ
برما
بِھرکݨ
بِھرکݨی
بچوں کے لئے کاغذ سے بنایا گیا گردش کرنے والا کھلونا
ٻدھݨ
ٻدھݨاں/ ٻادھا/ٻدھ
وہ کپڑا جس سے بچے کوباندھے رکھا جاتا ہے/ کسی مائع کو بہنے سے روکنے کے لئے بند باندھنا۔
ٻہارݨ
ٻہاری
پُݙݨ
پُݙ
جسم کے کسی حصے میں چبھنے والا کانٹا یا کانٹے نما نباتاتی شے۔
پوچݨ
پوچا/پوچی
پَکڑݨ
پکڑ
سندھی زبان میں پلاس کو پکڑ کہا جاتا ہے یا پلاس نما لوہے کا ہر وہ اوزار جو پکڑنے کا کام دیتا ہے ۔
پُݨݨ
پوݨا/پوݨی
کسی مائع کو چھاننے کا باریک کپڑا۔
پونجݨ
پونجݨی
کپڑے یا کپڑے نما چیز جو بطور صافی استعمال کی جاتی ہے ۔
پیڑن ْ
پیڑ
گدھے یا گھوڑے پر زین یا آتھر کسنے کا پٹہ
پھاسݨ
پھاسی/پھاہی
پھانسی کا پھندا
پھِڑکن ْ
پھِرݨی/ پھرکی
چرخی جسے پکڑ کر بچے چلنا سیکھتے ہیں، بیل کو رہٹ یا کولھو پر سدھانے کا طریقہ /چرخی یا گھومنے والی ، سلائی مـشین کی فرکی ۔
پُھوکݨ
پھوکݨی
آگ پھونکنے کی نلی(دھونکنی)، بچوں کے کھیلنے کا ربڑ کا کھولنا جس میں گیس بھری ہوئی ہو۔
پھِتکݨ
پھیتا
پہیہ، کسی شے کا گول ٹکڑا، چکر
توا
لوہے کا گول ٹکڑا جس پر روٹی پکائی جاتی ہے ۔
تچھن ْ
تاچھا
لکڑی کو تراشنے والا آلہ (کلہاڑا یا وہولی وغیرہ)
تَݨݨ
تاݨی/تݨی
کپڑے کھڈی/دھاگے یا کسی ریشہ دار شے کا بنا ہوا ربن یا کھڈی پر بننے کے لئے لمبائی کی صورت تانا گیا سوت۔
تھپݨ
لکڑی کا اوزار جس سے عورتیں کپڑے دھوتے ہوئے انھیں کوٹتی ہیں
ٹُکݨ
ٹوکا
گنڈاسہ، گھاس کا ٹوکا کرنے کی مشین، کسی بھی شے کو ٹکڑے ٹکڑے کرنے کا اوزار
ٹنگݨ
ٹنگݨی/ ٹنگݨاں/ ٹانگی
شاخ دار لکڑی جس پر برتن لٹکائے جاتے ہیں /چھینکا، کپڑے لٹکانے کی رسی/ دو گھڑوں کویا بالٹیوں کو ترازو کی طرح کندھوں پر لٹکانے کے لئے لمبی سی لکڑی اور اس کے سروں پر بندھے ہوئے رسوں سے بننے والا اوزار۔
ٹھپݨ
ٹَھپہ/ٹھپݨی
مُہر، چھاپ، ڈائی، سانچہ، قالب/ کمہار کا اوزار جس سے وہ برتن گھڑتا ہے۔
ٹھنبھݨ
ٹھنبھݨی
جانوروں کو پہچان کی خاطر داغنے والا لوہے کا اوزار۔
ٹھوکݨ
ٹھوکا
لکڑی کا کھونٹا  یا کیل وغیرہ گاڑنے کے لئے استعمال ہونے والا ہتھوڑا
ٹھیلݨ
ٹھیلا
ٹرالی، ہاتھوں سے چلائی جانے والی گاڑی یا ریڑھی۔
جوٹا
مندھاݨی کا جمع نما (+)نچلا حصہ
جُکڑݨ
جوکڑ
وہ رسہ یا چمڑے کی بٹی ہوئی رسی جو ہل اور جولے (پنجالی) کو اکٹھا باندھنے کے کام آتی ہے ۔
جووݨ
جُولا
بیلوں کے گلے میں ڈالی جانے والی پنجالی۔
جھاڑݨ
جھاڑو
جھَلݨ
جھلِݨ/ جھلی/  جھل
کنویں کے آرپار رکھی جانے والی موٹی سی چورس لکڑی جو کنویں کی لٹھ کو سہارتی ہے /لکڑی اور کپڑے سے بنایا جانے والا بڑا سا پنکھا جسے چھت سے لٹکا کر ہاتھ سے جُھلایا جاتا ہے /جھولی۔
جَھُلَݨ
جھُل
گھوڑے ، گدھے ، اونٹ یا بیل وغیرہ کی پشت پر ڈالا جانے والا نمائشی کپڑا، بزرگوں کی مزاروں پر ڈالی جانے والی چادر
جھڳݨاں
دہی بلونے والا اوزار، چھوٹی سی مندھاݨی
جھنبھݨ
جھنبھݨی /جھانبھا
خشک لکڑی کی موٹی سی ٹہنی جس سے کسی چیز کو جھاڑا جاتا ہے
جُھمکݨ /جُھمݨ
جُھمکا
کانوں میں ڈالا جانے والا ایک زیور، آویزہ
جھیرݨ
جھیرݨاں
دہی بلونے والا اَوزار جو ریاست بہاولپور میں استعمال کیا جاتا ہے ۔
چُونبھ
چبھنے والی نوکدار شے
چُٹݨ
چوٹا
چُݨݨ
چوݨاں
بال چننے کا آلہ (نک چونا یا موچنا)
چوپݨ
چوپݨی
سر کنڈے کی تیلی پر لپٹی ہوئی مٹھائی جسے بچے چوستے ہیں
چوکݨ
کسی بھی لکڑی کاموٹا سا ڈنڈا جس سے چیزوں کوچوکنے کا کام لیا جاتا ہے ۔
چھاݨی/ چھانݨی/ چھاݨاں
کسی مائع کو چھاننے کے لئے کسی دھات کی بنئی ہوئی جالی (چھلنی)
چھانگن ْ
درختوں کی شاخیں تراشنے والا اوزار
چِھکَݨ
مندھاݨی کو گھمانے والی رسی/ چارپائی کی ادوائن
چَھنڈکݨ
چھڄ /چھڄلا
غلہ صاف کرنے کا اوزار، غلہ افشاں
چھاپݨ
چھاپہ
پریس، طباعت کی مشین ، ٹھپہ ، نشان
چھݨکݨاں
گھنگھرو، جھنجھنا، جھانجھن، بچوں کا کھلونا
دَاپھݨ
داپھا
موٹا سا ڈنڈا جس سے چیزوں کو کوٹا جاتا ہے
دبَݨ
داب
دروازے کی چوکھٹ کے اوپر والی موٹی لکڑی ، پودے کی وہ شاخ جسے دوبارہ پھوٹنے کے لئے زمین میں دبا دیا جاتا ہے ۔
دِڳݨ
ݙنڈا ، سوٹا، لٹھ
ڈھکݨی/ ڈھکݨاں
ڈھنگݨ
ڈھنگ / ڈھنگا
ریڑھݨ
ریڑھا / ریڑھی
سامان لادنے کے لئے استعمال ہونے والا چھکڑا
رنَبݨ
سَٹݨ
ساٹو
مچھلی کا شکار کھیلنے کا ایک مخصوص جال
سٹکݨ
سوٹا
ڈنڈا ، لٹھ، دگا
سندھ مارن ْ
ساندھا
دیوار میں سوراخ کرنے کے لئے چور جو اوزار استعمال کرتے ہیں ۔
سُوترݨ
سُوتر ِݨ
رہٹ کی مالھ کو اپنی جگہ پر قائم رکھنے والی ڈھیندے کے پہلو میں لٹکائی جانے والی لمبی سی لکڑی ۔
کاڑھن ْ
کڑاہی /کاڑھا
لوہے کا کھلے منہہ کا برتن جس میں حلوہ وغیرہ پکایا جاتا ہے /دودھ کاڑھنے کے لئے استعمال ہونے والا برتن، کپڑوں پر کڑھائی کرنے کے لئے استعمال ہونے والا اوزار
کَپݨ
کاپا
درختوں کی شاخوں کو کاٹنے چھانٹنے والا اوزار
کترݨ
کاتر /کتیرا
بھیڑ بکریوں کے بال کترنے کا اوزار ، سونے چاندی یا دیگر کسی دھات کے ورق کترنے کا اوزار
کُڈھݨ
کُڈھݨی /کُڈھِݨ
آگ جوڑنے کی لکڑی یا وہ لکڑی جس سے کہ دوسری لکڑیوں کو آگ میں جھونکا جاتا ہے
کُٹݨ
کوٹا
کسی چیز کو کوٹنے ، ہموار کرنے یا نرم کرنے کے لئے استعمال ہونے والا اوزار
کِلکانوݨ
کِلک
سلیٹ پر لکھنے والی پنسل ، سر کنڈے کی قلم ، درخت کی نوزائیدہ شاخ یاکُئی نوکدار شے جو چبھ سکتی ہو
کاتی/کہاڑا
کُچݨ
کھیݙن ْ
کھݙوݨاں /کھیݙݨاں
بچوں کے کھیلنے کے لئے کوئی کھلونا
ڳتݨ
ڳت
سگی ، عورتیں اپنی چوٹیوں (بالوں ) کو گوندھے کے لئے دھاگے سے بنی گت استعمال کرتی ہیں ۔
ڳلکھانوݨ
ڳلکھوڑ
جانوروں کے گلوں یا ان کے سینگوں میں ڈالا جانے والا رسے کا حلقہ
گِھرݨی
قیف، بوتلوں میں مائع بھرنے والا آلہ
ماپن ْ
ماپا
اناج  یا مائع کی پیمائش کرنے والے برتن مثلاً پاݨ ، پڑوپی، ٹوپایا کرنڈھی وغیرہ
مانجݨ
مانجا
مندھݨ
مندھݨاں
دال یا ساگ کے سالن کو کچلے والا اوزار
واݨݨ
واݨ
وتانوݨ
وتانوݨی
چنے یا کسی دوسرے اناج کو کڑاہی میں بھوننے کے لئے استعمال کی جانے والی لکڑی جس کے ایک سرے پر کپڑے کی ٹاکی بندھی ہوتی ہے
وَٹݨ
وٹݨاں/وٹݨی
وہ لکڑی جس سے رسی کو بل دیتے ہیں ، چرخی یاپیچ دینے والا اوزار
وڄݨ
واڄا
باجہ ،ساز
ویلݨ
ویلݨ /ویلݨاں
ہل جوتنے کے لئے پنجالی کے بیرونی سروں میں ڈالی جانے والی لکڑی تاکہ بیلوں کی گردن پنجالی میں مضبوطی سے ٹکی رہے / بلینا، گنے کا رس نکالنے والی مشین، پُھٹی کے بنولے اور روئی کو الگ الگ کرنے والا بیلنا
ہوڑݨ
ہوڑا
چکی کے پاٹوں کو کھردرا کرنے کے لئے لوہے کا نوکدار ہتھوڑا، لوہے کا چکر
2: ایجھئیں اسمائے آلہ جہڑے جو اسمیں کنوں بݨدن :
اسم
اُتوں
اتانگڑ
اَٹی
اٹیرݨ
اَوچھݨ
آدھل
ادھواڑ
اکھ
اکھا
اڳوں
آڳلی
اندرو
اندرکھا
اندرش
انگ
انگرکھا
انگوچھا
انگیا
انگارا
انگیٹھی
انگوٹھا
بار
باردانہ
بازو
بازوبند
بغلی
بانس
بینسری
3: ایجھئیں اسمائے آلہ جہڑے جو ڈو اسمیں دے ڳانڈھے نال بݨدن ۔
آل + رکھݨاں
آلیکھݨاں
پا + کھڑا
پڑ+ وچھا
پڑچھا
ترے+ انگل
ترانگل
چرخ+ کھا
چرکھا
سلھ + وٹا
سلھوٹا
آل + ہاݨاں
آلھݨاں
پٹ+ ویڑھا
پٹ ویڑھا
پچھو + ویڑھی
پچھویڑھی
ترے + پائی
ترپائی
ݙند + آلی
ݙندالی
سانگھ + آلا
سنگھولا
پاہ + وڑیا
پہوڑا
پڑ+ سانگ
پڑسانگ
پچھو+ ویڑھی
پچھیوڑی
تل + ونگ
تلونگ
ݙند+ وَݨ
ݙندوِݨ
کچر + کپ
کچر کپ
گور + بند
میز + پوش
میز پوش
متھے + آلا
متھیلا
مس + ہاݨی
مسواݨی
ون + ویڑھی
ونویڑھی
گھڑا + منجی
گھڑونجی
منہ + نال
ہتھ + واڑا
ہتھواڑا/ہتھوڑا
ہتھ + کڑی
4: کجھ مصادر جہڑے جو اسم آلہ دے طور تے وی ورتئیے ویندن ۔
مصادر
چکر دینا، گھمانا، لپیٹنا
ستر (سوت) کی اٹی بنانے والا آلہ
تھنبھݨ
سہارا دینا، جوڑنا ، نتھی کرنا
سریش، لکڑی کو جوڑنے والی لیس دار شے
جیترݨ
برداشت کرنا، جوڑے رکھنا
جوکڑ، وہ رسہ یا چمڑے سے بنی رسی جو ہل اور پنجالی (جولے) کو آپس میں باندھے رکھتی ہے ۔
ڈھکݨ
ڈھکنا، ڈھانپنا
سوترݨ
نوچنا، رسوں کے بل پر سیدھا کرنا، درست رکھنا، کھینچنا
وہݨ
بہنا، پانی کی گزر گاہ ، پانی کا نالہ
پانی کی گزر گاہ ، پانی کا نالہ
ضربیں لگا لگا کر کسی صاف سطح کو کھردرا کرنا
بیلنا، بیلنے والا چکر
پنجالی( جولے) کے بیرونی حصے میں ڈالی جانے والی لکڑی
لٹکݨ
لٹکنا
گلے میں لٹکایا جانے والا یعنی لاکٹ
5: کجھ ایجھیں مصادر جنھیں دی ’’ݨ‘‘ کن پہلے آوݨ آلے حرف تے شد + زیر یا فقط زیر لا ݙتی ون٘ڄے تاں او اسم آلہ بݨ ویندن۔
اَݙݨ
آݙی یا اݙا ، جھونپڑی پر ڈالی جانے والی قوس نما لکڑی کا شہتیر
پوچَݨ
پوچِݨ
پھتکݨ
پھتکِݨ
چچنیگھل ، بچوں کے جھولنے کے لئے بنایا جانے والا جھولا ، اس جھولے کی مدد سے چھوٹے بچوں کو چلانا بھی سکھایا جاتا ہے ۔
تچھݨ
تچھِݨ
لکڑی کو تراشنے والا اوزار یعنی کلہاڑا، کلہاڑی یا وہولی
ٹیکݨ
ٹیکِݨ
کمزور دیوار کو سہارا دینے کے لئے ٹیک کے طور پر لگائی جانے والی لکڑی کی موٹی سی بلی
ٹھنبھِݨ
جانوروں کو مخصوص قسم کے داغ لگانے کے لئے داغنے والا فولادی اوزار
جھلݨ
جھلِݨ
کنویں (رہٹ) کے آر پار رکھی ہوئی موٹی سی لکڑی کی چورس لٹھ
چوکِݨ
کسی چیز کو دبا دبا کر کسی برتن یا بوری وغیرہ میں بھرنے والا لکڑی کا اوزار چولہے میں پڑی لکڑیوں کو جوڑنے اور چولہے میں جھونکنے والی لکڑی ۔
چترِݨ
کسی دھات کی بنی ہوئی چیز پر نقش و نگار بنانے والا اوزار ، انسانوں کے جسم گوندھنے کے لئے استعمال ہونے والی گوندھنی ۔
چھکݨ
چِھکݨ
دہی کو بلونے کے لئے استعمال ہونے والی مندھانی کو گھمانے والی رسی
داپھݨ
داپِھݨ
دھرمٹ، مکان کی بنیادوں اور اس کے فرش پر ڈالی گئی روڑی کو کوٹنے کے لئے استعمال ہونے والا اوزار
دھارݨ
دھارِݨ
وزن کرنے کے لئے تولنے کے معیار کی اکائی یعنی پانچ سیر کا باٹ (دھڑی)
ارِݨ
لوہے کا اوزار (سندان) جس پر لوہے کی چیزوں کو رکھ کر ہتھوڑے سے ضربیں لگائی جاتی ہیں
باٹݨ
ابٹن
پلیتھݨ
خشکہ ، روٹی کا پیڑا بنانے کے لئے استعمال کیا جانے والا خشک آٹا
پُھندݨ
پھندنا
ݙبیکݨ /ݙکݨ/ ݙھکݨ
کسی بوتل یا بوتل نما شے کا ڈھکنا، سرپوش، کارک
ڈھولݨ
بچوں کے گلے میں ڈالا جانے والا زیور یا تعویز
ݙپھݨ
ڈپھݨی ، لکڑی یا لوہے کا اوزار
ݙاوݨ
جانوروں کے دو پائوں باندھنے کے لئے رسہ تاکہ وہ کہیں بھاگ نہ جائیں
مسواک
اوچھݨ
چادر، کپڑا ، پہناوا
سرݨ
لوہے کے اوزاروں یعنی چاقو، چھری ،قینچی وغیرہ کو تیز کرنے والا گول پتھر جو تیز ی سے گھمایا جاتا ہے (سان)
پھٹکݨ
موٹر سائیکل یا رکشہ وغیرہ
کانجِݨ
وہ مضبوط شہتیر جو کسی رہٹ کے چھپر پر ڈالا جاتاہے۔
گوپِھݨ
فلاخن ، رسی کا بٹا ہوا آلہ جس سے پتھر یا مٹی کا ڈھیلا رکھ کر دور تک پھینکا جاتا ہے
مانݨ
دہی بلونے کے برتن کے منہ پر لکڑی کا رکھا جانے والا گول ڈھکنا جس کے درمیان سے مندھانی گذرتی ہے
نہترݨ
چمڑے کی پٹی جسے مندھانی کو گھمانے کے لئے استعمال کیا جاتا ہے ۔
نہیرݨ
ناخن تراش
نسترݨ
وہ استرا یا تیز دھار آلہ جس سے فصد کھولا جاتا ہے
ملھݨ
دیہاتی میلوں ٹھیلوں میں بجائے جانے والے متعدد ڈھول
7: سرائیکی دے ایجھئیں اسمائے آلہ جنھیں دے اخیرئِ چ ’’ناْں یا نیْ‘‘ آندے :
ݨی:بوچھݨی ، بھرکݨی ، پونجݨی ، پوݨی ، پھوکݨی، تݨی ، تاݨی، پوچݨی، تھپݨی ، جھلݨی ، ٹنگݨی ، چھاݨی، چھوݨی ، چوپݨی ، ٹھنبھݨی ، ڈھکݨی ، کڈھݨی ، کچݨی ، وتانوݨی
ݨاں : پونجݨاں ، پوچݨاں ، پھوکݨاں، ٹنگݨاں ، ٹھنبھݨاں ، ٻدھݨاں ، ٻگھݨاں ، جھگݨاں، جھلݨاں ، جھنجھݨاں، چوݨاں ، چھاݨاں ، چھݨکݨاں ، ڈھکݨاں، ڈھنگݨاں، کھیݙݨاں، کھݙوݨاں، مندھݨاں، وݨݨاں، ویلݨاں ۔
8: سرائیکی دے کجھ اسماء جنھیں نال ’’الف‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ کرئیں اسم آلہ بݨایا ویندے ۔
اݙ+ا
اݙا/آݙی
اڑ+ا
اڑا
اکھ +ا
پٹ+ا
پٹا
بھورا
پاڑ+ا
پتر+ا
ثُریّا خانم
ثُریّا خانم (اردو: ثریا خانم) پنجاب دی ہِک تجربہ کار پاکستانی لوک ڳائیکہ اَتے کلاسیکی ڳائیکہ ہِے۔ اُنّھاں پاکستان ٹیلی ویژن اَتے ٻئے ٹی وی چینلاں اُتّے اپݨی روحانی پرفارمنس اَتے صوفی موسیقی ڳاݨے کِیتے وی سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔
اسم آلہ
پترا
ثُریّا خانم
کیریئر
ثُریّا خانم نے اپݨی ڳائیکی آلی حیاتی دا اَغاز ١٩٧٧ء وِچ پاکستان وِچ ریڈیو پاکستان دے ریڈیو پاکستان ملتان تُوں کِیتا۔ اُوہ اُستاد محمد ڄُمّݨ دی موسیقی تُوں متأثر ہَن۔ اُستاد نصرت فتح علی خان نے اُنّھاں کُوں ٨ ورھیاں تئیں تربیّت ݙِتّی اَتے اُنّھاں کُوں اُستاد فیض احمد نے ٢١ ورھیاں تئیں با ضابطہ تربیّت وی ݙِتّی۔ موسیقی دے لحاظ نال، اُوہ تجربہ کار لوک ڳائیک طفیل نیازی اَتے ریشماں اَتے اقبال بانو تُوں متأثر ہِن۔ اُوہ مہان٘درے میوزک ریئلٹی ٹیلی ویژن سیریز کوک سٹوڈیو پاکستان دے اَٹّھویں سیزن وِچ بطورِ نمایاں ڳائیکہ دے طور تے نظر آئیاں۔ اُنّھاں نے شادی دا ہِک مہان٘درا ڳاݨاں انور مقصود دے نال سابقہ تجربہ کار لوک ڳائیک طفیل نیازی "چِڑیاں دا چن٘ٻا" دے نال وی ڳایا ہئی۔ جین٘دی موسیقی، کمپوزیشن اَتے انور مقصود دی ہِک چِٹّھی دے سوہݨے بیان کِیتے تعریف کِیتی ڳئی ہئی۔ آکھیا ڳیا جو اِیں ڳاݨے نے "سُݨݨ آلیاں کِیتے ہِک یادگار تجربہ چھوڑیا"۔
اسم آلہ
پٹاخ + ا
پٹاخا
ٻوجھ+ ا
ثُریّا خانم
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستان دے ٹیلی میڈیا دے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی شخصیّتاں ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
اسم آلہ
پلیت+ا
پلیتا
پکھ +ا
تروڑ+ا
تروڑا
جٹ+ا
چلھ+ا
چلھا
چمکار+ا
چمکارا
چوک +ا
چوکا
چھانگ+ا
چھانگا
چھاپ+ا
چھاپا
پھال +ا
داپھ+ا
سر+ا
سرا
کُپ+ا
کُپا
گھیر+ا
گھیرا
لڑ+ا
لڑا
لوٹ+ا
لوٹا
مُچھ+ا
نوڑ+ا
نوڑا
وکڑ+ا
وکڑا
ٻٹ+ا
ٻٹا
9: سرائیکی دے اوزار جنھیں دے اخیر ئِ چ ’’ وائو‘‘ آندی اے تے وائو تے پیش ہوندے:
چاقو، چوکو، چٹو، چیترو، چپو، ݙالو، تُو تُو، سیرو، گھنگھرو، لَݙو، لُݙو، نہاندرو، نہترو۔
10: کجھ پالتو جانور تے انھیں دا سامان :
الف: اُٹھ: نکیل ، مہار، چِھکّا، پلاݨ (پلاݨ دے حصے =کوٹی ، بَج، پُوزی) ، تنگ ، تلھارا، کچاوا، پوش ، ڳانی ، ٹلی ، پونٹے ، جھاٻے ، متھیلو، جُھل ، نَیل ، لانہہ، ݙانوݨ، گوربند ، ترنگڑ، ترنگڑی ، نہاندرو، نہترو۔
ب: مَہرا: نکیلیاں، مہاراں (راساں)، پاکِھڑا(پاکھڑے دے حصے، ہنہ ،کاٹھی سپاٹ، تَیل ، تنگ، رکاباں) ، جُھل ، پُوزی ، مَتھیلا، مکھالݨاں، پونٹے ، جھاٻے ، ڳانی ، ٹلی ، گوربند، نَیل ، ݙانوݨ۔
د: ݙاند:آنھر ݙاند کوں قابو ئِ چ رکھݨ سانگے نَتھ، نَتھ نال نتھی واڳاں ، ڳانی (گھنگھرولڳی) ، متھیلو (جُھمر) ، جُھل ، میڑھ تے جتے ݙاند کیتے چِھکّا، کھوہ تے گھاݨی جتے ݙاند دے اکھیں کیتے کھوپے ، ہل تے جپݨ کیتے پن٘ڄالی تے کھوہ تے جپݨ کیتے اُرلا تے کھانج ۔
ر: گݙھاں: لغام ، واڳاں، آتھر، بکھاڑا، پیڑ ، ݙانوݨ ، ٻورا۔
س: ڳاں، منجھ، ٻکری: رسہ ، زَنزیر، ڈھنگ، ڳانی ، چِھکّا، ڄالک، جُٹ، ٹِݨکی ، تلھارا۔
11: حروف تہجی دی ترتیب نال کجھ اسمائے آلہ :
آ__ :آتر (گودڑی، گندی)، آتھر، آݙی، آر، آرا، آری، آرسی(انگوٹھے دا زیور)، آڳ (ڳنے دی کھوری یا ڳنے دے پترے)، آڳلی ، آلھݨاں، آنڈ (ڈھیر، انبار) ، آڳٹ (نالا) آنول (جیر) ، آوا، آوی۔
الف__ : اتانگڑ، اݙاݨاں، اݙݨ کھٹولا، اٹی، اٹیرن ، اچھاڑ، ابری (رنگدار کاغذ) ، ارݨ ار (پھیتے داگز) ، اروڑی ، اریڑی، اُرلا ، اَڑ، اݙاݨاں، استاوا، اَستر، اُسترہ ، اِستری، اِشٹام، اشرفی ، اَکھ ، اَکھّا، اُکھلی ، اِکتارا، البم ، الماڑی ، الغوزہ ، اَلفی (کفنی) ، اندرش، انڳارا، انگرکھا، انگوچھا، اَنگوٹھی، انگیا، انگیٹھی، اوچھݨ، اُورا۔
ب__: بازو بند (ہک زیور) ، بانک ، بتی، بٹ (بندوخ دا بٹ) ، بٹن ، بٹَھی ، بٹَھ، بَج (پلاݨ دا بج) ، بجری ، برساتی ، بدناں (سلور دا لوٹا) ، برما، برود (بارود) بریک ، برچھا، برچھی ، بِسترا ، بَستہ ، بُشکا، بُشکی ، بُغچی ، بُغلی ، بکس ، بکسا ، بکسوا، بُول، بُلاق، بُولا ، بلب، بلم ، بلیڈ، بمب، بوتل ، بوچھݨ ، بندوخ ، بیلچا، بینی (دروازے دی بینی) ، بیٹری، بیرنگ، بینسری ، بھالا ، بھڑولا، بھمبھوں (کھمبا) ، بھانڈا، بھری (پنڈ) ۔
ٻ__:ٻٹھل ، ٻٹھلا، ٻٹھلی ، ٻاٹن (اٻٹن) ، ٻدھݨاں، ٻگھ (ہک زیور) ، ٻگھی (صراحی) ٻلُھا، ٻگھݨاں، ٻندا (ہک زیور)، ٻنڈا، ٻوڈی، ٻوٹ، ٻوجھا، ٻورا، ٻوری ،ٻوکا،ٻوکی ، ٻوکر (ٻہاری) ،ٻبَہڑ، ٻوہا، ٻوڑا،ٻکرݙنڈی۔
پ__: پاکھر (گھوڑے دی زین دی کاٹھی) ، پاتری ، پاڑچھا، پاکھڑا ، پاناں، پاوا، پاکی (انڈر شیو کیتے استعمال تھیوݨ آلا استرا) ، پِپ (کن یا نک سِوانوݨ دے بعد عورتاں انھیں سوراخیں ئِ چ جہڑی باریک کاٹھی پیندن اوکوں پپ آکھیا ویندے) ، پُتلا ،پُتلی ، پٹا، پٹی ، پٹڑی ، پٹکا، پٹیلا، پچھی ، پتھر، پَر، پرکار، پٹاخا، پُٹاس ، پچکاری ، پچھیوڑی، پتیلا، پتیلی ، پروݨ ، پُڑ، پَڑتل ، پڑچھا، پڑسانگ، پڑوٹا، پڑوٹی، پرنالا، پڑوپی، پالکی، پڳ، پڳڑی ، پُل، پلڑا، پلنگ، پلوں، پَلّا ، پُڑا، پَڑی، پوپی ، پوپا، پوتڑی، پوتڑا، پوٹلی، پوچا، پلاس، پوڑی، پُوزی، پوش، پوݨاں ، پوݨی ، پکھا، پکھی ، پلیتھݨ، پونجی ، پوتھی ، پَنّاں ، پِناں ، پِن٘ڄری،پَنڈ، پنجالی ، پنگھوڑا، پینگھ، پینگھا، پیڑھی ، پیپا، پیالا، پیالی ، پیچ، پیٹی ، پیمانہ ، پَونٹا، پہوڑا، پہوڑی ، پَھٹا، پھِٻر، پھٹوک ، پھاناں، پھالا، پھاسی ، پھٹی، پھولا ، پھولی ، پھرکی ، پُھوڑھی، پھوکݨی ، پھٹاکا، پھٹکݨ (موٹر سائیکل) ، پھڑوں، پھندݨ، پھیلی ، پھیتا، پھنبھا، پلاݨ، پالٹوں، پزیب۔
ت __:تاج، تاڑ، تاس (تھال) ، تاش، تاک (طاق) ، تاکی، تاکڑا، تالا، تنبورا (طنبورہ) ، تَند، تاݨی ، تاوڑی ، تاوڑا، تباخ، تبر،  تَنبوت، تُتکا (سوٹا) ، تجوری ، تختی، تختہ ، تخت، تختہ سیاہ، تخت پوش، تَڈا، تَڈی، ترکڑی، ترنبھ، تریز (لویر یالیر) ، تغاری ، تُل، تلوار، تُلاوڑا، تلانگڑا، ترانگل ، ترپال ، ترپائی ، تَرٹّا، تَجر، ترنگڑ ،ترنگڑی ، تروڑا، تروا، ترپڑی، ترپڑا، تسلا(تھال) ، تسلی ، تسبی (تسبیح) ، تسماں ، تویذ /تویت (تعویز)، تکڑا، تُکماں، تلونگڑی(مٹھائی)، َتلھڑ(چھمک، سوٹا)، تِلھارا، تناب (طناب) ، تنور، توا، تنبوت، تنبالوں، تُول، توپ، تونگ، تونگڑی، توشہ(مٹھائی)، تونبا، تݨی ، تولھا، تیسہ ، تیسی ، تھاپا، تھاپی، تھپݨی، تھال، تھتھا، تھتھواں (کمہاروں کا اوزار) ، تھتھوی، تھِڳڑ، تھِڳڑی ، تھنبھا، تھوہا، تھیوا، تھیلی ، تھیلا، تھئی (تہ در تہ رکھی ہوئی) ، تھوٻی ، تھوݨی ۔
ٹ__: ٹاپا، ٹاٹ، ٹاکی، ٹانڈا، ٹانگی ، ٹانواں، ٹائر، ٹٻ، ٹرنگ، ٹرنگڑی، ٹکٹ، ٹَل ،ٹَلّی ، ٹِݨکی (چھوٹی ٹلی) ، ٹوپا، ٹوپی، ٹوکرا، ٹوکری، ٹورا، ٹوکا، ٹیک، ٹیبک، ٹَٹر (مٹی کا بہت بڑا برتن)، ٹَھپہ، ٹُھوٹھا، ٹھکورا، ٹھیلا، ٹھیہا، ٹھنبھݨی۔
ج__:جاتر، جاکٹ (جیکٹ) ، جالک، جالا، جُتی ، جِجھری ، جُراب، جریب، جِلد، جندرا، جندراہ، جندری ، جنبیل، جن٘ڄوں، جوتر، جوٹا، جُٹ، جوکڑ، جوسر ،جُولا، جیپ ، جھاٻا، جھاری ، جھالر ، جھانبھا، جھانبھڑی، جھانجھر ، جھانولا، جھانولی، جُھمر(ایک زیور)، جُھُل، جَھل، جَھلی ،جھَلِݨ، جھولی ، جھولا، جُھمکا، جھمکی ، جھنبھݨی،جَھنڈا، جَھنڈی ۔
چ__:چابُھک ، چاٻی ، چاپُڑ، چاٹی ، چادر، چاک ، چَپّا، چپو، چپوٹا، چِترِݨ ، چَتّی ، چٹو، چٹوری ، چٹورا، چِخّہ، چدھا، چچینگھل، چرکھا، چرکھی ، چُغہ ،چُکاٹھ، چَکّل ، چَکلی ،چَکّی ، چِلم ، چِمٹا، چِمٹی، چمچہ، چمچی، چِمنی ، چونبھ کلی ، چنگیر ، چنواتی ، چوسہ ، چُوتھا، چُوڑی ، چوسر، چوپݨی، چوکا، چونڈھی ، چَتڑی ، چِڑاٹھ، چَپر، چیلک، چُلھا، چلھ، چِبھوکڑی ، چُڈھا، چُڈھی ، چُگھی ، چھٻا، چھٻی ، چھاݨی ، چھاݨاں ، چھتری، چھڄ، چھڄلا ،چُھرا، چُھری، چَھرا،چَھڑی ، چِھک، چِھکّا، چَھلّا، چھاپ ، چَھلی ، چَھمک، چھنبھلی ، چَھنّاں، چھیݨی، چھوݙا، چھݨکݨاں ۔
ح، خ، د__:حقہ ، حمیل ، خرخرہ، خُشکا، خط، خنجر، داب ،داسا، دانگی ، داپھا ، دابڑہ ، دابڑی ، دَٻلا، دَٻلی ، دُھرمٹ، دراز، درسال ، دُھرا، درڳڑی، دری ، دُسّہ، دستی ، دھاگہ ، دھوتی ، دھڑی ، دِڳا، دِلاّ، دمامہ ، دوری (دنوری)، دورا (دنورا) ، دوبا، دول ، دولی ، دُنالی (دونالی بندوق)، دیگڑا، دیگڑی ، دیگ۔
ݙ__: ݙاٹ (کارک)، ݙاتری، ݙاڑھ، ݙاکن (پڑسانگ) ، ݙانگ، ݙاکا /ݙاگا (پڑسانگ دا تیر) ، ݙنگوری ، ݙݙݨی ، ݙانوݨ، ݙکرا، ݙپھا، ݙپھی، ݙپھݨاں، ݙندوَݨ، ݙندالی ، ݙندیلی ، ݙنڈل ، ݙنڈکا، ݙکرن، ݙنبھݨی ، ݙونگا، ݙنی ، ݙناں، ݙولا، ݙولی ، ݙول، ݙوہاوی، ݙوہاوا، ݙوہر، ݙوئی ، ݙویا، ݙیوا، ݙیوٹی ، ݙور۔
ر، ز__: راکھی ، رباب، رٻڑ، رچھاݨی ، رچھی ، رحل، رسہ، رسی ، رضائی ، رکیبی، رومال ، رنجھاݨی (مچھلیاں پکڑنے کا ایک قسم کا جال) ، رمجھول (زیور)، رندہ ، رنبہ ، رنبی ، رول ، رودہ ، ریڑھا، ریڑھی ، ریتی ، ریگمال ،ریل، ریوڑی (مٹھائی) ، زپ، زین، زنبور، زنبہ۔
س__: ساٹوں (مچھلی پکڑنے کا جال) ، سانچا، ساندھا، سانگ، سنگولا، سُٻ، سُٻی ، سِپی، ستار، ستھر، سارنگی ، سرمے داݨی ، سرمچوں، سرݨ ، سریا، سروچی، سروچا، سغان ، سپاٹ، سڳا، سڳی ، سرہاݨاں، سکروڑ، سڳلا ، سِلھ، سِلھوٹا، سلیٹ، سلیٹی ، سُنبھا، ُسنبھی ، سنداری، سنجھ، سنکھ، سنگھل ، سنگھلی ، سنگھولا، سنھی، سِنیاری، سوآ، سوئی ، سوترݨ ،سوتلی، سوٹا، سوٹی، سَوِّڑ، سُولی، سیٹی، سیرو، سیڑھی، سیفٹی، سیلھی، سینھوں، سیٻا، سیجھ، سیخ، سندھاݨ۔
ش، ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق__: شامیانہ، شتیر (شہتیر)، شرنا (شہنائی) ، شکنجہ ، شکلو (بھڑ کے جھتے کی شہد) ، شیشہ ، شیشی، صافا، صافی، صدری ، صندوق، صندوقڑی ، ضامن ، طاق، طاقی ، طاقچی ، طباخ، طبلہ ، طونگ(تونگ) ، عینک، غبارا، غز (گز) غِلاف، غلول، غلولہ، غلولی ، فُٹا، فرنائی ، فلسہ، فِنَّر(لوہا چیرنے کی آری) ، فوارہ ، قابلا، قالب، قروا (کروا)، قلابہ ، قلم ، قنات ، قینچی ۔
ک__: کاپا، کاپی ، کاتر، کاتی ، کابلا ، کاٹھی ، کارک ، کاڑھا، کاسا، کاغذ، کالک، کاجل ،کانب، کانبا (جھولی) ، کانجݨ ، کانڈھی ، کانہہ، کاٹھی، کُپ، کُپا، کُپی ،کُٻال (کھجور کی جڑ کے ریشے جو رسہ بنانے کے کام آتے ہیں) ، کتیرا، کیتلی ، کتھا، کٹمالھا، کٹورا، کٹوری ، کٹوی، کچاوا، کُچّی ، کُچِّݨ ، کدو کش، کراہ ، کرھئی ، کرپل (سوٹا) ، کرپان، کڑا، کڑاہ، کڑاہی ، کڑونگھا، کرنگھا، کرنڈھی ، کروشیا،کَڑی ، کَڑچھا، کڑچھی، کسوٹی ، کہئی، کلتری ، کلچ، کِلک، کلہوٹی ، کماݨی ، کماݨ، کنال، کنالی ، کنڳݨ ، کُنی ،کُنّاں، کنگھی ، کنگھا، کفن، کفنی ، ککھ، کلاوا، کلبوت، کمبل ، کمنڈل ، کُنڈا، کُنڈی ، کَنڈا (ناک کا زیور)، کَنڈی ، کنجی ، کندوری ، کَوݙی ، کوکلا، کونڈا، کُونڈی ، کوندھا، کوندھی ، کہاڑا، کہاڑی، کیٹلی ، کُٹھالی ، کڈھݨی ، کھارا، کھاری، کھانج، کھٻڑ (رسہ)، کھٻڑی ، کھٹ، کھٹڑا، کھنبھا، لھنبھاݨی، کِھپ (پرانا جوتا)، کھرپا، کھرپی ، کھتھی(بھیڑ کی اون سے بنی لوکار) کَھرل ،کُھرلی ، کِھڑکا، کِھڑکی ، کُھرچِݨ، کھوپا، کھیس، کھݙوݨاں، کھیݙݨاں۔
گ__:  گاݙر، گدیلہ ، گز، گملا، گوربند، گولک، گراری ، گِندی ، گِندولا، گولا، گولی ، گاگھر، گگھری ، گگھرا ، گھانگھا، گھاݨی ، گھرݨی ، گڑمالا، گھرانو ِنج، گھڑی ، گھڑیال، گھنگھرو، گھنگھری ، گھونگھا۔
ڳ__: ڳادھی ، ڳتکا، ڳاٹکا، ڳاری ، ڳاناں ، ڳانی ، ڳپل، ڳٹکا، گُتکا، ڳیٹا، ڳٹوں، ڳنڈھا، ڳنڈھڑی، ، ڳتھلی ، گتٖھلا، ڳتھی، ڳکڑ، ڳٹولی ، ڳٹولا، ڳٹی، ڳیٹی ، ڳنڈھیری ، ڳت۔
ل__: لاٹوں، لاچا، لاچی ، لاڑا، لاکٹ، لاڳ، لانہہ ،لالڑی ، لاوا، لانوِݨ، لر، لڑ، لڑا، لڑی ، لاکڑا، لُپری ، ِلتر، لَچھا، لَچھی لغام، لَغڑ، لفافہ ، لوݨکی ، لنگوٹی ، لوٹا، لُکار، لویر / لیر، لیوی۔
م__: ماتر، ماسک ، مالھ، مالھاں، مُتا، مَٹ، مَٹّی ، مٹورا، مٹوری ،مُرکھی ، مُرلی ، مسواݨی، مِسواڳ ، مِشال، مڳتر، مُندری ، مانَݨ، مُنڳلی ، مولھا، مولھی ، مُنگر، منگری ، منجھولا، مُٹھا، مہار، مکھاݨاں۔
ن__: ناب، ناپا، نال، نالا/ناڑا، نب، نتھ، ناوڑی ، ناوڑا (شہد کی مکھی کا چھتا) ،نَٹ، نڑی ، نڑ، ناوݨی ، نانہہ ، نغارہ، نعل ، نیل ، نکیل،نَوڑا، نہترو، نہالی ، نہیلا، نہیرَن، نیزہ، نیچا (نے  ۔ چا) نلی ، نل ، نلکا، نوار، نُکھ۔
وائو__: واڄا، واڳ، واݨ، والا (بڑی بالی) واہݨ ، وتانوݨی، وٹا(مٹی کا ڈھیلا) وٹݨاں ، وٹݨی ، وٹوہڑ، ودھر، ودھری ، وݙاݨ، ورھی ، ورقا، وٹی ، وڳا، ولٹوئی ، ونجھ، ونجھلی ، وݨاٹھی ، وہولا، وہولی ، ویڑھا، ویلݨ ، ویلݨاں۔
ہ، ی__: ہار، ہتھا، ہتھی ، ہتھوڑا، ہتھوڑی ، ہارن ، ہاکی ، ہتھکڑی ، ہوڑا، ہوڑکا ، ہَودا، ہماچا، ہماݨی ، ہِٹھانگڑ، ہَسی، ہل ، ہلیہہ، ہیرا، یکتارا۔
12:   مختلف انسانی پیشے تے انھیںدے متعلقہ اوزار :
الف، معلم:تختہ سیاہ ، پوچا (ڈسٹر) ، چاک، وائٹ بورڈ، وائٹ بورڈ مارکر، الماڑی ، مختلف رجسٹرات، ہفتہ وار ڈائری ، جیومیٹری بکس (لکڑی کا بنا ہوا بڑا بکس) ،سمعی بصری معاونات ، چارٹس، قلمدان ، قلمتراش، میز، کرسی ، جماعت کیتے ڈیسک ، بنچ سٹول وغیرہ ۔
ب، متعلم: بستہ ، درسی کتب، مضمون وار کاپیاں، قلم (کانے کی بنی ہوئیں) ، پین ، پنسل، پنسل تراش، ربڑ، مارکر، مس، مسواݨی ، تختی ، سلیٹ ، سلیٹی (سلیٹ کی پنسل) ، جیومیٹری بکس، گاچی (تختی صاف کرنے کے لئے) ، پوچا (سلیٹ صاف کرنے کے لئے) ، سیاہی چوس، چاک، لنچ بکس۔
ج، پائولی (جولاہا) دے اوزار
وضاحت
سُتر’
گذشتہ دور ئِ چ چرکھے دا کیتا ہویا ستر استعمال کیتاویندا ہا جݙاں جو اجکل مشینی ستر ورتیا ویندے ۔
ناوڑی
چرخے دا کَتیاہویا سُتر’ ناوڑیں دی شکل ئِ چ ہوندا ہا۔
اٹیرن
تاݨی دے عمل دا ابتدائی حصہ ناوڑی کوں اٹیر کرئیں پھولا بݨاوݨ ۔ اینہہ واسطے اٹیرن پاولی دا پہلا اوزار ئِ۔
پھولا
پھولے کوں اٹی وی آکھیا ویندے ۔ چرخے دا کتیا ہویا سارا ستر اٹیر کرئیں پھولے بݨا گھدا ویندے ۔
تاݨی کیتے تیار کیتے ڳئے سارے پھولئیں (اٹیں) کوں ہک زنزیر دی صورت ئِ چ کٹھا کر گھدا ویندے جیکوں ونیڈلا آکھیاویندے ۔
تاݨی کیتے کٹھے کیتے ڳئے ستر نال وݨیاںون٘ڄݨ آلئیں شئیں (کھیس ، دری یاادوتھر) دی لمبائی چوڑائی دے مطابق اݙے تے تݨیا ویندے ۔
ادوتھر
ادوتھر تاݨی تے وُݨئیے ہوئے اونہہ کپڑے کوں آکھیاویندے جئیں کنوں لباس (پہناوا) تیار کیتا ویندے ۔
اݙا
کاٹھی دے بݨیں ہوئیں مختلف ترپائیں کوں وُݨی ون٘ڄݨ آلی شے دی لمبائی دے مطابق مناسب فاصلے تے نصب کر ݙتا ویندے ۔ تاں جو تݨے ہوئے پاݨ لڳے ستر کوں اݙے تے کھنڈا کرئیں سکُایا ون٘ڄے تے اوندے تے آسانی نال کُچِّݨ پھیری ون٘ڄ سڳے ۔
مٹی دا ہک ٻہوں وݙا تھاں جیندے ئِ چ تݨے ہوئے ستر کوں پاݨ لاوݨ کیتے پُسایا ویندے ۔
پاݨ
کݨک دے میدے کنوں بݨائی ہوئی ’’لیوی‘‘ جیکوں مٹی دے کنال ئِ چ سٹ کرئیں سُتر کوں مَلیا ویندے تاں جو ستر
مضبوط تھی کرئیں تاݨی کیتے تیار کیتا ون٘ڄے۔ اے لیوی (پاݨ) میدے دے پاݨی دے مرکب کوں خوب ٻڑکا کرئیں تیار
کیتی ویندی ئِ ۔ پاݨ لاوݨ دے بعد ستر کوں اݙے تے کھنڈا کرئیں سُکایا ویندے ۔
کُُچِّݨ
کاٹھی تے خجی دے منجال کنوں خصوصاًتاݨی کیتے تیار کیتا ون٘ڄݨ آلاٻہوں وݙا برش جیکوں پاݨ لڳے ستر تے ماریا ویندے
تاں جو پاݨ ستر نال یک جان تھی کرئیں سترکوں مضبوط کر ݙیوے۔ تاݨی دا سترایویں تیار کیتا ویندے جیوں جو پتنگ
دی ݙور تیار کیتی ویندی ء ِ۔
پیٹا
تاݨی وݨݨ کیتے پیٹے دا ستر انج تیار کیتا ویندے ۔ پاݨ لڳے پیٹے دے سُتر دیاں چرکھے تے نلیاں بݨائیاں ویندئین۔
نلی
کݨک دے ناڑ یا کانی دی تیلی کوں چرکھے دے ترکلے تے پو کرئیں پاݨ لڳے ستر دیاں نال دے مطابق چھوٹیاں چھوٹیاں نلیاں بݨائیاں ویندئین۔
نال
کاٹھی دابݨیا ہویا مخصوص اوزار جئیں وچ نلی پو کرئیں تاݨی وݨنٓ کیتے بار بار اوندے آر پار لنگھایا ویندے ۔ نال کوں ݙوجھے لوظیں ئِ چ ’’شٹل‘‘ وی آکھیا ویندے ۔
کھݙی
او اݙا جیندے وچ ٻہہ کرئیں پاولی کپڑا وُݨدے ۔
لَٹھ
لٹھ کھݙی دا او حصہ ہوندے جیندے اتے وݨیا ہویا کپڑا ولھیٹیا ویندے ۔
لٹھ کوں بار بار وݨئیے ہوئے کپڑے کوں ولھیٹݨ کیتے ویلݨ نال پھیریا ویندے ۔ ویلݨ لٹھ دے آر پار کیتے گئیے سراخیں وچوں ٹپا کریں ایں رکھیا ویندے جو لٹھ پچھاں نہ پھر سڳے ۔
رَچھ