cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی اکھاݨ ١لف
ع
؂ عِشق تے مُشک لُکائے نئیں لُـکدے
؂ عقل دا کُوہتُوں تے ڳنڈھ دا پُورا
؂ عقل ٻاجُھوں مَوجاں ہِن
؂ عقل نہ ہاوی تاں ڄَمّیوں کیوں
؂ عقلوں گُتھی ݙومݨی، سُرمہ پاوے نَـک
؂ عُمرھاں پیکیں گُذری، ناں اللہٰ وسائی
غ
؂ غرض ون٘د دیواناں
؂ غرِیب دا بَھݨویا کوئی ناں، امیر دا سالا ہر کوئی
؂ غریب دی جوانی، پوہ دی چانݨی اے
؂ غریب دی شالا ماء نہ ویاوے ہا
؂ غریب دی کِہیں مَݙی، ہِک کَھٹـڑا تے ٻئی تَـݙی
؂ غریب دی ہَن٘جھ تے ٻیڑی دا وَن٘جھ
پُڄن پتال توڑیں
؂ غریباں روزے رکھے، ݙین٘ہہ وَݙے تھی ڳئے
؂ غریبی میاد تے ویسی، نِـندر تاں کُـٹُوں
NOVEMBER 27, 2007 ADMINSERAIKI AKHHAN
ڄ
ڄ سرائیکی دا ہک خاض اکھر ہے۔ ایں کوں ڄے یا وݙی جیم آہدے ہن. مثالاں: ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،
صوت
سرائیکی وچ تے خصوصاً سرائیکی دے مشرقی لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ݙ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ٻُوہا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔
انھاں کوں "دبی ہوئی صوت" وی آہدے ہن۔ کیوں جو ایہ صوتاں ٻولݨ ویلے مُنہ تے ڳلا بالکل بند تھی ویندن تے وت یکدم کھلدن۔ تے ہک کھوکھلی جہیی آواز نکلدی ہے، جینویں ہک کراڑے کاک کوں بند بوتل توں کھولو تاں بوتل کھُلݨ دی آواز نکلدی ہے۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:ڄ
فیضؔ بلوچ دی شاعری، پورھیت: رمضان آرائیں
خطیب ممبر تے کوڑ ماریئے ۔
تے میکوں شک ھے۔ جو ایندیاں گالھیں۔
سبھے سچیاں نئیں۔۔
خطیب اھدے جو جیڑھا گستاخ ھوسے رب دا۔
گناہ کریسے۔
اونکوں خدا بھاہ دے وچ سٹیسے۔
ھزار لکھاں کروڑ سالیں تئیں سڑدا رھسے۔
جو ما دی ھستی توں ڈھیر زیادہ۔
او اپنڑیں بندیں تے مہربان ایں
کڈاھیں اماں دا دل وی اھدے ۔۔؟ جو اپنڑیں بچڑے کوں ساڑ ڈینواں۔
اساں بزرگیں کنوں سنڑیا ھا۔
خدا محبت دا ڈوجھا ناں ھے۔۔
(فیض بلوچ) تیڈے اگوں جھکدے نسے۔ پڑ وچ کھڑوں دھرکدے نسے۔
تھیسن نبیڑے بعد وچ سچ آکھسوں چکدے نسے۔
رل گئی اے کیری خاک وچ۔ ھنڑ پھوک نہ دکھدے نسے۔
دنیا ازل دی فاحشہ۔ ایندے اتے تھکدے نسے۔
پیریں نہ بوچھنڑ رول توں۔ ترلے نہ کر رکدے نسے۔
ھنجواں دا پانڑی ڈھیر ھے۔ سر سبز ھیں سکدے نسے۔
گل پئے گئی ھے زندگی ۔ مردے نسے مکدے نسے۔
فیض بلوچ عشق وارے ڈتے۔ ڈکھ سہارے ڈتے۔
جگ دے مالک میکوں ساہ ادھارے ڈتے۔
آکھ تیڈا ھاں میں ترکے سارے ڈتے۔
اڈ گئے باز سئیں۔ ڈاڈھے کھارے ڈتے۔
انت کر گئیں دغا۔ سارے چارے ڈتے
روح دا چاننڑ منگئیو۔ اکھ دے تارے ڈتے۔
فیض چپ ھا مگر اکھ اشارے ڈتے۔
فیض بلوچ
دال گلدی وی نئیں۔ سوچ رلدی وی نئیں۔
چھوڑ سگدے نسے پیت پلدی وی نئیں۔
سڈ تے کملے تھیوں۔ ڈتی ولدی وی نئیں۔
لوبھ سالیں دی ھے خبر پل دی وی نئیں۔
کھل تے نہ ڈیکھ اے۔ چال چلدی وی نئیں۔
اونکوں ملنڑاں وی ھے۔ موت ٹلدی وی نئیں۔
فیض سئیں سوچ گھن۔ میکوں جلدی وی نئیں۔
پردے داری تاں ھے۔ اکھ خماری تاں ھے۔
سچ توں رھندے نسے۔ اے بیماری تاں ھے۔
ھک چبل پیار دی میں وی ماری تاں ھے۔
کوئی کہیں دا نوھی دنیا داری تاں ھے۔
اجاں جیندے ودوں شرمساری تاں ھے۔
کون بڈدے پتہ اے۔ نہر جاری تاں ھے۔
بھیڑے کم چھوڑ گئیں؟ توباں زاری تاں ھے۔
بچیں دنیا کنوں اے وی آری تاں ھے۔
سینے سمھ تے مٹا۔ بے قراری تاں ھے۔
یار رس نہ ونجے۔ خوف طاری تاں ھے
جیندے پئیوں زندگی۔ پر ادھاری تاں ھے۔
صاف ڈھدا بیٹھاں میڈی ھاری تاں ھے۔
مونجھ کیویں ڈساں۔ ڈھیر ساری تاں ھے۔
یار ھاوی کوئی۔۔۔؟ وار کاری تاں ھے۔
میں کوئی مہینوال نی او کمبھاری تاں ھے۔
فیض شاعر نہ سہی ھک مداری تاں ھے
فیض بلوچ جڈنڑ دا دل دے اندر گھر کیتا ھئی۔ سدا آباد ھوویں بر کیتا ھئی۔
تیڈی ایں بے رخی دا کوئی گلہ نی چلو جو وی کیتی بہتر کیتا ھئی۔
وڈا اوکھا اے وچھوڑے کوں پچاونڑ اساں اے معرکہ وی سر کیتا ھئی۔
نہیں موکل ملی مکتب توں حب دے سبق تاں یاد میں فر فر کیتا ھئی۔
ونجنڑ والیں پچھوں مڑ تے نی ڈٹھا۔ اکھیں رو رو کراھیں محشر کیتا ھئی
اساڈی ذات کوں تئیں ککھ نی جاتا۔ تیڈا ھر موڑ تے آدر کیتا ھئی۔
اوندا کھیسا ھے خالی جانڑدا ھم۔ میں بابے نال وت وی شر کیتا ھئی۔
تے ھنڑ سوچیں دے وچ ھیں فیض پئے گئے کہیں کوں سوچ دا محور کیتا ھئی۔
فیض بس مھر غریبیں تے ایہا کیتی رکھاھے۔ بہوں لوڑھ دعا دی ھے دعا کیتی رکھاھے۔
کجھ پل دے ھیں مہمان اساں دنیا تے سجنڑو اتنی ھے گزارش جو پتہ کیتی رکھاھے۔
بہوں حبس دا عالم ھے نماڑیں دے سریں تے کجھ دیر تاں بوچھنڑ دی ھوا کیتی رکھاھے۔
میں اپنڑیں وفاویں دا صلہ اصلوں نہ منگساں۔ کجھ نئیں تاں میڈے نال جفا کیتی رکھاھے۔
ایں عشق دے رستے اتے ڈک تھل تاں بہوں ھن۔ بس فیض میاں دل کوں وڈا کیتی رکھاھے۔
فیض بلوچ۔ جڈاں موسی تے طور کٹھے تھئے۔ خاک دے سینے نور کٹھے تھئے۔
تیڈا محفل دے وچ کرنڑ جلوہ سک دے جذے سرور کٹھے تھئے۔
فانی دنیا توں جان ونج چھٹی۔ ابن آدم تے حور کٹھے تھئے۔
تیڈا میڈا ملنڑ تاں کتھ رہ گیا۔ طعنے مہنڑیں ضرور کٹھے تھئے۔
ناز کیتس الہڑ جوانی تے حسن رلے غرور کٹھے تھئے۔
کیا تھیا بعد وچ اے سدھ کائنی۔ بت تھکیڑے توں چور کٹھے تھئے۔
فیض غربت دے کٹھ دے وچ رل گیئم یار میڈے توں دور کٹھے تھئے
فیض بلوچ تیڈے پچھوں اپنڑیں آپ کوں گالھا کیتا ونجے۔ کتنے توڑیں تیکوں ھتھ دا چھالا کیتا ونجے۔
تساں بیشک جیب اچ رکھو چاہ تے پانڑی اپنڑاں۔ ساڈا وی تاں سئیاں اٹا ڈالا کیتا ونجے۔
پہلے کاوڑ ھئی جو بھونڈنڑ گھر اچ کائناں رکھساں۔ ھنڑ وت منت کہیں وی حال حلالہ کیتا ونجے۔
کہیں ویلھے ستیں دے سر تے چھت نہ دھو ان تھیوے بارش توں پہلے سدھا پرنالہ کیتا ونجے۔
لوکیں کوں وی پتہ لگے بھوئیں دا سودا کیتم۔ کنجریاں سڈیاں ونجن مجرا اعلی کیتا ونجے۔
اکھیں وچوں ککرے کڈھ تے اپنڑیں زخم تاں ڈیکھوں اللہ واسطے تھوڑی دیر اجالا کیتا ونجے۔
اپنڑاں رعب بنڑاونڑ کیتے اکثر خان سچیندے وستی دے وچ ھنڑ کئیں دا منہ کالا کیتا ونجے
ھر رستے تے چور لٹیرے گھاتاں لاتی بیٹھن۔ کیڑھی کیڑھی شئے دے اتے تالا کیتا ونجے۔
اساں گزریئے ویلھے ساڈا ولنڑ محال اے فیضنڑ۔ اونکوں آکھو ھنڑ نہ ساڈا بھالا کیتا ونجے۔
کانڈھا ڈینونڑ نہ آ میں نمہی آونڑاں۔ آوسے کالو دی ما میں نمہی آونڑاں۔
اینویں مفتی نہ للھ مار چھتا تھیویں۔ سنڑ وے سنڑ جند وڈا میں نمہی آونڑاں۔
لیلے گابے پٹیسن پلوتے ڈیسن۔ مال دا کرنڑیں گھا میں نمہی آونڑاں۔
یا تاں ناں گھن میڈا یا کوئی بیا سنگ بنڑا۔ جے سڈیسیں بھرا میں نمہی آونڑاں۔
پورے ترائے کلو آلوں تے جگ پانڑی دا۔ گوشت ھوندا ھے پا میں نمہی آونڑاں۔
رس تے کہیں گالھ تے ڈاڈا درسال تے۔ بہہ تھئے منجھلا لہا میں نمہی آونڑاں۔
اونکوں اکھیئم مسیت اچ جلوں جانیاں۔ اھدے رکدی نی وا میں نمہی آونڑاں۔
فیض ویندا پیاں تیڈی شادی کنوں۔ بھانویں کھسرے نچا میں نمہی آونڑاں۔
(فیض بلوچ۔(ممتاز گرمانی سئیں دی زمین اچ دھی دے ھتھ موبائل ڈتے ترسلا کیتے۔ دنیا میکوں اوڑک دلا دلا کیتے۔
رب دا ملنڑ محال ھا فانی دنیا تے۔ خوابیں وچ اسمان کوں میں ونج گلا کیتے۔
مسجد وچ وی بالیں دے نال ظلم تھیا۔ مسجد تاں بنڑوائی ھئی اللہ اللہ کیتے۔
میں تاں پیو کوں دھپ تے مار تے سٹیا ھم۔ پتریں میکوں چھاں تے سٹیئے بھلا کیتے۔
سنڑدے ھاسے قبر کلھیپے دا گھر ھے۔
اساں جیندیں اپنڑیں آپ کوں کلھا کیتے۔
ھنڑ تاں میڈیاں قدراں فیض سنجانڑیں ھا۔ جیڑھا کجھ وی تئیں آکھیا ھا واللہ کیتے۔
فیض بلوچ پاگل ھا کوئی ذال کوں سلھ مار کھڑا ھا او شخص ولا تھیا وی گرفتار کھڑا ھا۔
جئیں چندرے دی خاطر میکوں ٹھکرایا نذیراں کل چوک تے ٹکریئے ڈتی نسوار کھڑا ھا
کھوتی دی سواری اتے گل ھار کھلیں دا بڈھڑا شودا بھل تے کتھائیں منہ مار کھڑا ھا
گرمی وڈی زوریں دی ھئ تہوں ٹنڈ کرائی می اے وی تاں میڈے سر تے وڈا بار کھڑا ھا
اج رج تےکڈھیئے می اونکوں بھینڑیں دے میں مندے کر کجھ وی نہ سگدا ھا نہر پار کھڑا ھا
آ چور دی شامت گئی گھر سندھ چا ماریوس پچھو ھئی بھراواں اگو مختیار کھڑا ھا
تئیں سر چا جھلیئے فیض تیڈی عین نوازش گٹا میڈی ڈو نالی دا بیکار کھڑا ھا
کیڑھا سئیں ،،،؟
ایہو سامسنگ دا
ھوسے کوئی 30 چالھی ھزار دا،،
اچھا یار دعا کر مسلا پڑھیندے پئیوں ایں دفعہ مسلے توں تریح چالھی ھزار تھی پووے ولا ھک چنگاں جیاں اینڈرائیڈ موبائل گھنسوں ۔۔۔۔۔ ستاوی دی رات کوں ختم ایں محنت تاں وڈی کیتی ھیسے ۔۔۔اگوں اللہ کوں پارت جماعتی ھن تاں سارے امیر،،
اچھا یار ھک مہربانی کریں
جی حکم سئیں ،،،
ولا میکوں فیس بک چلاونڑ تاں سکھاویں ،،،،، جاوید آصف سئیں دیاں محبتاں
سنڑا کوئی حال بیلی کیا بݨیا ول تیڈی ھئی ٹیڈی لیلی کیا بݨیا ول
تیڈا گھر والا شوگر دا مریض اے ڈتو ونج گڑ دی بھیلی کیا بݨیا ول
کرا تے بال کوں گاڈی توں الٹی سٹیو بڈھڑے تے تھیلی کیا بݨیا ول
اٹھاراں پتر ھن نبلے قصائی دے تے مرلے دی حویلی کیا بݨیا ول
غسل توں فیض دا ھتھ تنگ جو ھا جڈاں لاتس چنبیلی کیا بݨیا ول
جڈاں وی وقت آیا چھوڑ ونجنڑیں اساں اے بت پرایا چھوڑ ونجنڑیں
ایہو صدمہ سوایا چھوڑ ونجنڑیں تیکوں امڑی دا جایا چھوڑ ونجنڑیں
اساڈے بعد پارت تیکوں گھر دی جو گھر بنڑیا بنڑایا چھوڑ ونجنڑیں
جیڑھے ونج شہر وچ اے ڈی سڈیسن انہاں وستی ڈیوایا چھوڑ ونجنڑیں
کلیم انجم
کلیم انجم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
فیضؔ بلوچ دی شاعری، پورھیت: رمضان آرائیں
او چاھے تاں اتھاھیں مل وی سگدے تے وت اے جگ اجایا چھوڑ ونجنڑیں
اساں فیض اپنڑیاں غزلاں نال نیسوں اساں بس اپنڑاں سایہ چھوڑ ونجنڑیں
کلیم انجم
نمونہ کلام
سنڑ گال توں میڈی یار وے
کلھا سٹ کے نہ ونج پار وے
بناں تیڈے میں نئیں رہندی
ہک پل نئیں دوری سہندی
نہ ڈے ہجر دی مار وے
جیرھے وعدے ڈیندا ہانویں
جیرھیاں قسماں چینداہانویں
سبھ بُھل گئیں قول اقراروے
آہدا ہانویں چھوڑ نہ ویساں
ہر حال میں توڑ نبھیساں
سٹی ویندا ہئیں لا چار وے
تھئی آں انؔجم تیڈے نانویں
میکوں سانول نہ ترسانویں
اگیں دلڑی درد ہزار وے
شاعر کلیم انجم ونکی:سرائیکی شاعر
کمبوڈیا
کمبوڈیا جنوب مشرقی ایشیا وچ واقع ہک ملک ہے۔ ایں ملک دے سرحداں ویتنام، لاؤس تے تھائی لینڈ نال ملدن۔ ایندا دارلحکومت پنوم پن ہے۔
سرائیکی دے خلاف سازش
ما ٻولی دے عالمی ݙیہاڑے دے موقع تے کراچی سمیت پورے وسیب وچ اپݨی مادری زبان سرائیکی نال پیار کرݨ آلیاں نے بھرپور پروگرام کیتن جیندے کیتے تمام دوستاں کوں دلی مبارکباد قبول تھیوے. ݙوجھے پاسے سرائیکی زبان کوں مٹاوݨ کیتے سامراجی قوتاں وی پورا زور لائی پن. افسوس ایں ڳالھ دا ھ کجھ اساݙے مہر بان اتے مہاندرے دانشور اتے شاعر سیاسی طور تے سرائیکی قومیتی تحریک کوں جنوبی پنجاب وچ تبدیل کرݨ اتے سرائیکی زبان کوں پنجابی دا لہجہ ثابت کرݨ وچ اپݨے ذاتی مفاد دی خاطر سرکاری مؤقف دی حمائت دا باعث بݨدے پن. ڈاکٹر اشو لال فقیر سئیں دا ناں صدارت وچ شامل ہائی مگر او شریک نی تھئے مگر عمران شاکر مہروی، مظہر نیازی اتے ٻے مہرباناں ایں پروگرام وچ شامل تھی کراہیں وسیب اتے اپݨی ما ٻولی نال غرداری کیتی ھ جیندی سخت مذمت کریندوں. وسیب اتے ادبی تنظیماں انہاں دی معذرت آنوݨ تک ہر قسم دا بائیکاٹ کرن. ایں موقعے تے سرائیکی کو پنجابی زبان دا حصہ بݨاوݨ دی سازش وچ شریک نہ تھی کراہیں سرکاری پیشکش اتے پنجابی ایوراڈز کوں تھک مارݨ تے سئیں رفعت عباس، عزیز شاہد، جہانگیر مخلص، پروفیسر عامر فہیم، اقبال سوکڑی سمیت سب دی عظمت کوں سلام پیش کریندوں.
عبید خواجہ (٢٢ فروری ١٩)
تاجکستان
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔ ایہ ہک اسلامی ملک ہے۔جمہوریہ تاجکستان (تاجک: جمہوری توجکستون) وسط ایشیا دا ہک خشکی وچ گھرا ہویا (landlocked) ملک ہے۔ اس دے سرحداں جنوب وچ افغانستان، مغرب وچ ازبکستان، شمال وچ کرغزستان تے مشرق وچ چین نال ملدے ہن۔ اے تاجک نسل دے باشندیاں دا وطن ہے، جنہاں دی ثقافتی و تاریخی جڑاں ایران وچ پیوست ہن تے اے فارسی نال انتہائی قربت رکھݨ والی زبان تاجک بولیندن. سامانی سلطنت دا گہوارہ رہݨ والی اے سرزمین 20 ویں صدی وچ سوویت اتحاد دی باضابطہ جمہوریہ رہی جینکوں تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ (Tajik Soviet Socialist Republic) آکھا ویندا ہئی.
احمد شاہ قاچار
احمد شاہ قاجار (Ahmad Shah Qajar) (فارسی: احمد شاه قاجار) فارس (موجودہ ایران) دا شاہ تے قاجار خاندان دا آخری حکمران ہئی۔ thumb|احمد شاہ قاچار دے دستخط
حالات زندگی
thumb|احمد شاہ قاچار شاہ ایران احمد شاہ قاچار، زیادہ تر سرکار انگلشیہ دے رحم و کرم تے ہئی۔ شمال دی طرفوں روس نے ایران کوں ہضم کرنا شروع کر ݙتا ہئی تے 1923ء وچ روس تے ایران دی قلعہ انزیلی تے لڑائی وی تھئی تے کجھ عرصہ تھیندی رہی۔ انہاں ݙینہاں شاہ ایران اپݨے ملک وچ موجود ہئی یا سرکار انگلشیہ دا گھنایا ہویا ہئی۔ قلعہ انزیلی تے روس تے ایران دے درمیان لڑائی تھیندی پئی ہئی تے کوئی نتیجہ نکلدا ݙکھائی نہ ݙیندا ہئی کیونکہ روس دی قوت وی اس زمانے وچ زیادہ طاقتور تے منظم نہ ہئی۔
جمشیدناشاد،پورھیا رمضان آرائیں
غزل
ہر حقیقت ودا ڈسیندا ہا
جیندئیں کپڑیں تےہالہومیڈا
اوجناراہ کھڑا پڑھیندا ہا
اوندی وستی عجیب وستی ہئ
چور پیرا ودا گولیندا ہا
اوندے سر تےہا تاج سونے دا
جہڑا در در تےسر جھکینداہا
اوغریبیں دا سر سڑیندا ہا
قطرہ قطرہ کڈاہیں ملدا ہا
جمشیدناشاد """""""
اندر اساڈے حادثہ کئ تھۓ اساں اداس ہیں پتہ نئیں دل کوں کون یاد اۓ اساں اداس ہیں
اوں سانولے دی سک ساڈا سکون کھس گھدے مگر! اے راز اپڑیں آپ تئیں رکھۓ اساں اداس ہیں
جنھیں ساڈی خوشی کیتے بھریا جہان چھوڑیا ہا خبر ایہا انھئیں تئیں پچۓ اساں اداس ہیں
خوشیں دی راہگزر اتے خموش تھی کے بہہ ونجۓ جیرھا کوئی پچھے اوکوں اکھۓ اساں اداس ہئیں
تیکوں تیڈیں ضرورتیں پھرۓ بھریے بزار وچ مگراساکوں آرزو پھرۓ اساں اداس ہیں
ہجر دی کاری ضرب دے زبان تے وی زخم ہن کئ اج انساڈے نال نہ الۓ اساں اداس ہیں
جمشیدناشاد
ݙوہڑا
.... ساڈے رلے رل آ رول ہسے متاں رل رل راہ تئیں اپڑ جلوں
متاں چنڑگ کوئی چنری ساڑ گھتے آ ظلم دی بھاہ تئیں اپڑجلوں
متاں کہیں دیاں ہنجوں پونج گھنوں متاں کہیں دی آہ تئیں اپڑجلوں
ناشاد ہنڑ منزل نیڑے ہے متاں آخری ساہ تئیں اپڑجلوں
جمشیدناشاد
ساکوں یاد نئیں آندا کئ ویلها
ساکوں یاد نئیں آندا کئ ویلها
دل یاد ڈیویندے کہیں ویلهے
اینویں ہک ڈیینہہ رلدیں بهلدیں ہوئیں
اوندی جهوک ہمبا تے گئۓ ہاسے
توڑے اوکھے اوکھے رستے ہن
پر سوکھےسوکھےلگدے ہن
دل ریت گرم تے جھمدا ہا
اوندے نقش قدم کوں چمداہا
اوندے در دریا دی ریت جوہئ
اوندی جھوک ہمبا دی ریت جوہئ
او ریشم ریشم پھل جو ہا
اوندے نال جو ریشم رشتہ ہا
اوندی ریت وی ریشم لگدی ہئ
اوندے پھوگ،سنوار تے لانڑیں وی
ناخوش ناشاد نمانڑیں وی
ساکوں ساوے کڑب نظردے ہن
ساکوں سر'و صنوبربر لگدے ہن
اے یاد نئیں آندا ہنڑساکوں
اوندی جھوک تےچکرنڑ گۓ ہاسے؟
اوندے نال ساڈا کیا رشتہ ہا؟
@@@@@ دھاں@@@@
جھوک اساڈی
او وی بر وچ
ہکو کوٹھا
او وی کچا
بال وی اندرو
اساں بکھے بال وی بکھے
مال اساڈا او وی بکھا گ
اجاں گجدین کھمنڑیں کھمدین
کوٹھا ترمدے پلکاں ترمدین
عیسیٰ خیل
عیسیٰ خیل (Isakhel) پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع میانوالی وچ ہک مشہور شہر ہے۔ ایہ تحصیل عیسیٰ خیل دا صدر مقام، ضلعے دی ہک انتظامی ذیلی تقسیم ہے۔
المہدی
thumb|مہدی دور دا عباسی دینار المہدی باللہ العباسی (پیدائش: 744ء یا 745ء— وفات: 24 جولائی 785ء) ، خلافت عباسیہ دا تریجھا حکمران تے خلیفہ اسلام ہئی۔ منصور دی وفات دے بعد 158ھ 775ء وچ مہدی منصب خلافت تے متمکن تھیا۔ اوں وقت ایندی عمر تقریباً 33 برس ہئی۔ اوہ ہݨ ہک سرد و گرم دا ڄاݨݨ آلا انسان ہئی۔ منصور نے عیسٰی بن موسیٰ کوں بزور خلافت توں دستبردار کرا کے اینکوں اپݨا ولی عہد مقرر کر ݙتا ہئی۔ جݙݨ مہدی نے عنان حکومت سنبھالی تاں ملک وچ امن و سکون دی فضا قائم تھی چکی ہئی۔ علویاں تے بنو امیہ دے حامیاں دا خاتمہ تھی چکا ہئی۔ مخالفین دے بچے کھچے لوگ قید و بند دی زندگی گزریندے پئے ہن۔ ملک دی اقتصادی حالت مستحکم ،خزانہ پر تے لوگ خوشی و خوشحالی دی زندگی گزارݨ دے عادی تھی چکے ہن۔ ملکی نظم و نسق مضبوط تے مرتب ہئی۔ عدل و انصاف تے دارسی نے معاشرے کوں خیر و فلاح نال معمور کر ݙتا ہئی تے تعلیم و تعمیرات دا ذوق و شوق اپݨی برق رفتاری نال عباسی خلافت کوں دنیا وچ معزز اور ممتاز بݨاوݨ دی ابتدا کر چکا ہئی۔
وفات
وفات توں پہلے مہدی نے تاریخ کوں دہریندے ہوئے ولی عہدی وچ تبدیلی کر ݙتی۔ ایں نے عیسٰی بن موسٰی کوں تحدید و ترغیب تے دباؤ پا کے ولی عہدی توں دسبردار کرکے اپݨے بیٹے ہادی تے ہارون کوں اپݨا جانشین نامزد کر ݙتا۔ عیٰسی کوں ایں دے عوض ہک کثیر رقم تے بہت ساری جاگیر عطا کیتی ڳئی۔ مہدی 12 محرم، 25 جولائی 785ء، 169ھ کوں تیرتالیہہ سال دی عمر وچ وفات پا ڳیا۔ ایندی مدت خلافت ݙاہ سال ہک مہینہ ہئی۔
تاریخ. دا ہک قانون
"تاریخ دا اے قانون وی بٻہوں چسولا ہے جو ہک ویلھے دی بتھی ریت کوں مکاوݨ کیتے ہک نویں ریت وٹاپھیر،تبدیلی اتیں انقلاب دا پرچار کریندی ہے. وت جیرھلے سماج کوں ہک مزید نویں ریت دی لوڑھ پوندی ہے تاں اوہا تبدیلی پرچارݨ والی ریت اڳلے وٹا پھیر دے خلاف فتوے ڈیوݨ شروع کر ݙیندی ہے. اتھ ݙو لفظیں دے لسانی ورتارےEpistemology دی مثال ݙیوݨ چنڳالڳسی.
اسلام صحرائے عرب دے اتیں پوری دنیا دے پراݨے مذہبیں اتیں رواجیں (قیصروکسری) کوں ہلاوݨ اتیں وٹاوݨ دا نغارہ وڄ کیں آیا. . . ڈھیر مد نہ گزری جو بدعت (بدع، تجدید ، نواں پن) دی مناہی کرݨ مفتیاں اتیں قاضیاں دا نت دا ہتھیار بݨ ڳیا. . جیرھا کئی ضروری تبدیلی دی ڳالھ کرے ہا، آہدے ہئین "بدعتی" ہے. . . . اینویں سوشلزم دے روسی اتیں چینی انقلابیں دے آوݨ سیتی وݙئیں کمیونسٹ پارٹیں مارکس اتیں لینن دے فرمانیں کوں اسمانی درجہ ݙے ݙتا ہر سوشلسٹ ریاست دے لیڈریں دے اتیں ایندی ہو بہو عملدرآمد کوں لازمی بݨاݙتا. .چنانچہ ریولیوشنRevolution تبدیلی کوں ݙکݨ اتیں مندا آکھݨ کیتے جیرھا لفظ ورتیا او ہا ریویژنزم Revisionism یعنی تبدیلی ہک مندا بݨ ڳئی."
ڈاکٹر احسن واگھا
مھ
م تے ھ دا ہک مرکب حرف ہے۔
مثالاں: کمھار،
سرائیکی دنیا دی نانویں وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے پنتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ ݙ ڳ ݨ
ٻ:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری
ڄ:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،
ڊ:ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور (ماہرین ایں کوں سرائیکی دا حرف کائنی ڳݨدے)
ݙ:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا
ڳ:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ
ݨ: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔
رھ: یارھواں، ٻارھاں
مھ: کمھار
نھ: ننھا
ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،
سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر
ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.
مہان سوجھواݨ احسن واگھا
مہان سوجھوانڑ پروفیسر ڈاکٹر احسن واگھا سئیں مہرے آلے دے سال پسالی سیاسی، ادبی، ثقافتی کٹھ بارے فرمیندن جیرھا جو اکتریویں واری ایں سال 19،20 نومبر کوں مہرے آلے تھیسی. . . . . . . پاکستانی سیاست دے اپٹھ مقامی بندے تے اوندی وسوں کوں کہیں ویلھے وی اپنڑے پورے حق نال جیونڑ، راہونڑ اتے اپنڑی سنجانڑ دا کوئی حق تسلیم نی کیتا. ایں سیاسی اپٹھ تے جبر اگوں ولدا اپنڑے سارے حق تے قومی سنجانڑ کوں ہتھیکا کرنڑ کیتے سرائیکی وسوں وانڑیں " مہرے آلے" دے پڑ کوں اپنڑی قومی تحریک دا نشابر دگ جانڑئیۓ". . .(بلال بزدار)
حضرت میاں میر
شیخ میر محمدالمعروف میاں میر صاحب دی 1550ء بمطابق 957ھ سندھ دے شہر سیوستان وچ پیدائش تھئی آپ دے والد محترم قاضی سائیں ݙتہ فاروقی تمام سندھ وچ نہایت معزز و ممتاز بزرگ شمار کیتے ویندے ہن۔ قاضی سائیں ݙتہ، حضرت عمر فاروق دی اولاد وچوں ہن۔ آپ دی والدہ ہک صاحب علم و عمل خاتون ہن۔ آپ نے انہاں کوں سلسلہ قادریہ دے سلوک نال روشناس کرایا تے تعلیم ݙتی اس دے بعد آپ قادری سلسلے دے ہک نامور بزرگ جناب شیخ سیوستانی دے مرید تھی گئے۔ آپ ہک طویل عرصے تک جناب شیخ دی خدمت وچ حاضر رہے۔ جݙݨ آپ دی عمر پنجیہہ سال دی تھئی تاں آپ جناب شیخ دی اجازت نال لاہور آ گئے۔
thumb|[[لاہور وچ میاں میرؒ دا مزار]]
آپ آخر عمر میں علیل تھی ڳئے۔ پنج ݙینہہ دی علالت دے بعد 7 ربیع الاول، 1045ھ وچ اپݨے مالک حقیقی نال ونج ملے۔ آپ نے وفات اوں محلہ خان پور وچ اپݨے حجرے وچ پاتی۔ جس وچ آخر تک آپ بیٹھے ریہے۔ تے اتھائیں مدفون تھئے۔ آپ دا مزار اورنگزیب عالمگیر نے تیار کروایا ہئی.
احمد شاہ مسعود
thumb|احمد شاہ مسعود دا مزار
احمد شاہ مسعود (پیدائش: 2 ستمبر 1953ء – وفات: 9 ستمبر 2001ء) افغانستان دے ہک سیاسی و عسکری رہنما ہن جیہڑے 1979ء توں 1989ء دے درمیان سوویت قبضے دے خلاف مزاحمت وچ تے بعد ازاں خانہ جنگی دے ایام وچ وی مرکزی حیثیت دے حامل ہن۔ اے 11 ستمبر 2001ء کوں امریکا تے تھیوݨ والے دہشت گرد حملے دے ݙینہ ہک خودکش حملے وچ جاں بحق تھئے۔
مسعود نسلاً تاجک تے مسلکاً سنی ہن تے انہاں دا تعلق شمالی افغانستان دی وادی پنجشیر نال ہئی۔ انہاں نے 1970ء دی دہائی وچ کابل یونیورسٹی توں انجینئری دی تعلیم حاصل کیتی جتھاں اوہ دوران تعلیم کمیونسٹ مخالف تحریک دا حصہ بݨے۔ 1979ء وچ سوویت اتحاد دے قبضے دے بعد مزاحمتی رہنما دا کردار نبھاوݨ تے انہاں کوں شیرِ پنجشیر دا خطاب ݙتا گیا۔ 1992ء وچ معاہدۂ پشاور دے تحت انہاں کوں افغانستان دا وزیر دفاع مقرر کیتا گیا۔ ول افغان خانہ جنگی دے ایام وچ اے گلبدین حکمتیار تے بعد ازاں طالبان دے خلاف نبرد آزما رہے۔
داؤد طائی
حضرت امام ربانی امام حدیث ابو سلیمان داؤد بن نصیر الطائی الکوفی، محدث ثقہ ،زاہد، عالم زمانہ ہن. آپؒ دا پورا ناں ابو سلیمان داود بن نصیر طائی ہے۔ آپؒ مشائخ کبار تے اہل تصوف دے سرداراں وچ ہن۔ آپؒ دی ولادت با سعادت 21 صفر 47 ہجری کوں شام وچ تھئی.
حالات زندگی
آپؒ دا شمار امام ابو حنیفہؒ دے قابل شاگرداں وچ تھیندا ہئی۔ جݙݨ کݙہیں امام محمدؒ تے امام ابو یوسفؒ وچ کہیں مسلے تے اختلاف پیدا تھی ویندا تاں آپؒ ہی ثالث قرار پاندے ہن۔ ضروری علوم حاصل کرݨ دے بعد امام اعمشؒ تے ابن ابی لیلیٰ توں حدیث پڑھی، ول امام اعظمؒ دی خدمت وچ باریاب تھئے، ویہہ سال تک انہاں توں استفادہ کریندے رہے تے انہاں دے کبار اصحاب و شرکاء تدوین فقہ وچوں ایہ وی ہک ہن. بعض اوقات صاحبین دے اختلاف کوں اپݨی رائے صائب نال فیصلہ کر کے ختم کر ݙیندے ہن ،امام ابو یوسفؒ توں بوجہ قبول قضا اپݨی غایت زہد واستغنا ء دے باعث کجھ منقبض رہندے ہن تے فرمیندے ہن کہ ساݙے استاذ امام اعظمؒ نے تازیانے کھا کھا کے اپݨے آپ کوں ہلاک کرایا مگر قضا کوں قبول نہ کیتا اس واسطے ساکوں وی انہاں دا اتباع کرنا چاہیدا اے. سفیان ابن عینیہ آپؒ دے حدیث وچ شاگرد ہن ،امام یحییٰ بن معین وغیرہ نے آپؒ دی توثیق کیتی تے نسائی وچ آپؒ توں روایت کیتی گئی ہے.
وفات
آپؒ 19 ذیقعدہ 162ھھ کوں اس دار فانی توں رخصت تھئے۔ ہک ݙوجھی روایت دے مطابق آپؒ 8ربیع الاول 165ھ کوں اس دار فانی توں رخصت تھئے۔ آپؒ دا مزار اقدس بغداد وچ ہے۔
خواجہ خورشید انور
خواجہ خورشید انور 21 مارچ 1912ء کوں میانوالی دے محلے بلوخیل وچ پیدا تھئے۔ اوہ کوئی ساز وڄاوݨ نہ ڄاݨدے ہن۔ لازوال دھناں ماچس دی ݙٻی انگل نال وڄا کے تخلیق کیتے۔ ایم اے فلسفہ وچ اول آئے ، گولڈ میڈل گھنݨ ڳئے ہی نی۔ مقابلے دے امتحان وچ پورے ہندوستان وچ ٹاپ کیتا، لیکن بھڳت سنگھ جیہے انقلابیاں نال روابط دی وجہ نال نااہل قرار پائے۔ ایہ نااہلی ہندوستان دی فلمی موسیقی کیتے نعمتِ غیر مترقبہ ثابت تھئی۔ ایندے نال فلمی موسیقی کوں خواجہ خورشید انور ملے جنہاں نے "دل کا دیا جلایا"، "مجھہ کو آواز دے تو کہاں ہے" ، "رم جھم رم جھم پڑے پھوار"، "جس دن سے پیا دل لے گئے" ، "آگئے گھر آگئے بلم پردیسی"، "سجن پردیسی" ،"چاند ہنسے دنیا بسے روئے میرا پیار"، "آبھی جا آبھی جا"، " او جانے والے رے ٹھہرو ذرا رک جاﺅ"،۔"چھن چھن ناچوں گی گن گن گاﺅں گی"، "سن ونجھلی دی مٹھڑی تان وے"، "زلفان دی ٹھنڈی ٹھنڈی چھاں ڈھولنا"، "او ونجھلی والڑیا" جیہے دھناں تخلیق کیتے۔ خواجہ صاحب دے صاحبزادے خواجہ عرفان انور آہدن کہ ساز وڄاوݨا کلاسیکی موسیقی کیتے بالکل ضروری نی۔ ساݙی موسیقی بنیادی طور تے ووکل ہے۔ خورشید انور لاہور ریڈیو تے منتخب محفلاں وچ ڳاندے وی رہیے۔
انہاں دا تعلق موسیقی دے کہیں گھراݨے نال نہ ہئی۔ انہاں دی علامہ اقبال نال بہت نزدیک دی رشتہ داری ہئی۔ انہاں دے نانا، خان بہادر عطا محمد شیخ دی دھی علامہ دی اہلیہ ہن۔ انہاں دی والدہ گجرات وچ پیدا تھئے تے او علامہ اقبال دی پہلی اہلیہ کریم بی بی دی چھوٹی بھیݨ ہن۔ بلکہ علامہ نے انہاں دی والدہ فاطمہ بی بی دا رشتہ بصد اصرار کروایا.انہاں دے والد فیروز الدین لاہور دے ہک کامیاب بیرسٹر ہن۔ انہاں دے والد کوں صرف ہک شوق ہئی تے اوہ ہئی کلاسیکل تے نیم کلاسیکل موسیقی سݨݨ تے جمع کرݨ۔ انہاں دے گھر وچ ہزاراں دی تعداد وچ ریکارڈ موجود ہن۔ خواجہ خورشید انور 30 اکتوبر 1984ء کوں دنیا توں رخصت تھئے۔
فیفا فٹبال عالمی ورلڈ کپ 1930ء
thumb|فیفا عالمی فٹبال کپ ١٩٣٠ء دا اشتہار فیفا نے 1930ء وچ پہلا فیفا عالمی فٹ بال کپ مرداں دے قومی ٹیماں دے درمیاں یوراگوئے وچ منعقد کروایا۔ اس دی میزبانی کیتے یوراگوئے، سپین، نیدرلینڈز، اٹلی تے سویڈن نے بولی لائی، لیکن فیفا نے یوراگوئے دی بولی قبول کیتی تے اس طرح یوراگوئے پہلے عالمی کپ دی میزبانی دا اعزاز حاصل کر سڳا۔ پہلے عالمی کپ وچ صرف تیرہ ممالک دے قومی ٹیماں شریک تھیاں۔ جنہاں کوں شامل تھیوݨ کیتے کوئی مقابلہ نی کرنا پیا، بلکہ پہلے عالمی کپ وچ کہیں وی ملک دی قومی ٹیم شرکت دی اہل ہئی، دنیا بھر دے ٹیماں کوں دعوت نامے ارسال کیتے گئے، مگر طویل سفر تے سفری اخراجات دی وجہ نال صرف تیرہ ممالک دے ہی ٹیماں شامل تھیاں، انہاں کوں چار گروپاں وچ تقسیم کیتا گیا، پہلا گروپ چار ٹیماں تے تے باقی ترئے گروپاں وچ ترئے ترئے ٹیماں شامل ہن، ہر گروپ دی ٹیم نے اپݨے گروپ دی ہر ہر ٹیم نال ہک ہک مقابلہ کرنا ہئی، اس طرح پہلے مرحلہ وچ نو ٹیماں باہر تھی گئیاں، ݙوجھا مرحلہ سیمی فائنل دا ہئی، پہلے عالمی کپ وچ تریجھے تے چوتھے درجہ کیتے مقابلے منعقد نی کیتے گئے۔ یوراگوئے وچ منعقد تھیوݨ والے 1930ء دے فیفاعالمی کپ دے فائنل وچ میزبان یوراگوئے نے ارجنٹائن کوں ݙو دے مقابلے وچ چار گول توں شکست ݙے کے پہلے فیفا عالمی کپ دا فاتح بݨݨ دا اعزاز حاصل تھیا.
اوہ تیرہ ممالک جیہڑے شریک تھئے۔
فائنل وچ ارجنٹائن تے یوراگوئے آمݨے سامݨے آ گئے، دلچسپ ڳالھ ایہ ہے کہ 1928اولمپکس دا فٹ بال فائنل انہاں ہی ݙوہاں دے وچ تھیا ہئی، جس وچ یوراگوئے 2-1 توں جیت گيا ہئی۔ فائنل سینٹینیل میدان وچ 30 جولائی کوں تھیا۔ فائنل وچ سیمی فائنل دی نسبت تماشائیاں دی تعداد قریب ݙاہ ہزار گھٹ ہئی، ارجنٹائن دے حمایتی دریا پار کر کے آئے انہاں کیتے ایہ مقابلہ زندگی تے موت دے مترادف ہئی، بیونیس آئرس توں مونٹی ویدیو تک. ݙاہ کشتیاں ناکافی ثابت تھیاں۔ ہک اندازے دے مطابق ݙاہ توں پندرہ ہزار ارجنٹائنی تماشائی آئے ہن۔
حروفِ تہجّی دی ایجاد
حروفِ تہجّی
حرف دا لوظی معنی ئِ کنارا یا طرف، یا کہیں لوظ دا او تمام چھوٹا حصہ یا چنڈ جیکوں جدا جدا قسمیں (ونکیں) تے صورتیں ئِ چ ونڈ کرئیں وکھو وکھ کم گھدا ون٘ڄے حرف اکھیندے۔ حرف دا اصطلاحی معنی ئِ جو کہیں زبان دے او حرف جیندے ملݨ نال ’’لوظ‘‘ بݨدن حروف تہجی اکھیندِن۔ ہر زبان دے اپݨی اپݨی نویکلی وضع تے شکل دے حروف تہجی ہوندن۔ٻس حرف کہیں وی زبان دا او ’’ منڈھلا اکھر‘‘ ہوندے جیندے کہیں ٻئے حرف کن نویکلی تے وکھری شکل و صورت تے آواز ہوندی ئِ۔ اینہہ واسطے اوندی سن٘ڄاݨ آسان تھی ویندی ئِ یعنی اوندا اے وکھرپ اوکوں ٻئے حروف کن منفرد تے ممتاز کر ݙیندے ۔ ݙو یا ݙوکن زیادہ حروف مل کرئیں لوظ بݨیندن جیندا کوئی نہ کوئی مطلب ضرور نکلدے ۔
حروفِ تہجّی دی ایجاد دا قصّہ
حروف تہجّی دی ایجاد دا قصہ توڑے جو ٻہوں طویل ئِ پر اتھاں اوندا مختصر ذکر کرݨ ضروری ئِ تاں جو اساں سرائیکی حروف تہجّی دی بݨت کوں آسانی نال سمجھ سڳوں ۔ زمانہ قدیم ئِ چ (گھٹ ودھ چار ہزار سال ق۔ م) اہل مصر تے بعد ئِ چ اہل عراق تصویری رسم الخط ایجاد کیتا۔ یعنی او اپݨے مافی الضمیر کوں ادا کرݨ کیتے مختلف اشیاء (مثلا چندر ، سجھ یا تارے وغیرہ) دیاں تصویراں بݨا کرئیں لوظیں دی گھڑت تے وݨت کریندے ہَن ۔ ہک طویل عرصے تیئں ایّھو تصویری رسم الخط جاری و ساری رِہیا۔ عراق دی سمیری قوم (جیندا دور حکومت اندازاً ۳۵۰۰ ق۔ م توں ۲۲۰۰ ق۔ م تئیں رِہیا) وݙی سیاݨی قوم ہئی او قوم دنیا دی پہلی قوم ہئی جئیں ’’ میخی رسم الخط‘‘ ایجاد کیتا تے وت ’’حروف تہجّی ‘‘ وی بݨائے جہڑے جو (عبرانی یعنی ہیبرو،( HEBREEW) زبان ’’ݙوجھے لوظیں ئِ چ یہودیئیں دی زبان ء ِچ ہَن‘‘ پر ارامی قوم (جہڑی جو سرزمین شام دی رہا کوہئی) انھیں حروف تہجی دی شکل و صورت کوں اپݨی زبان دے تقاضیئں نال ہم آہنگ کرکے چھی لوظیں دے خوبصورت خول ئِ چ قید کر ݙتا ۔چھی لوظیں دی شکل ئِ چ قید تھیوݨ آلے حروف تہجی دی تعداد ٻاویہہ (۲۲)ہئی ۔انھیں چھی لوظیں کوں ترتیب ئِ چ رکھ کرئیں انھیں دی شکل ئِ چ قید تھیوݨ آلے حروف تہجّی دی وکھو وکھ قیمت وی مقرر کر ݙتی تاں جو انھیں کن حساب کتاب دی ضرورت کوں وی پورا کیتا ون٘ڄ سڳے ۔ انھیں چھی لوظیں کو حروف ابجد دا ناں ݙتا ڳیا ۔ اے ’’حروف ابجد‘‘ کجھ ایں ہن ’’ ابجد، ہَوّز، حُطّی ،کَلِمَن سَعفَص، قَرشَت ‘‘
جݙاں اے اَرامی حروف تہجی عرب ئِ چ پہنتے تاں وت اے ’’۲۲‘‘ حروف ِتہجّی عربی زبان دی ضرورت کوں پورا نہ کریندے ہَن اینہہ واسطے اہل عرب اپݨی زبان دے مخصوص لہجے تے آواز آلے ’’چھی‘‘ حروف تہجّی ارامی حروف تہجّی ئِ چ شامل کر ݙتے جہڑے جو اے ہَن۔ ( ث، خ، ذ، ض ، ظ ، غ) اہل عرب انھیں چھی حرفیں کوں ݙو لوظیں (ثخذ‘ ضظغ)ئِ چ پو ݙتا ۔
حروف دی قیمت
انھیں حروفِ تہجی دی قیمت کجھ ایں مقرر کیتی ڳئی۔
ثخذ
ث
خ
ذ
عددی قیمت
۵۰۰
۶۰۰
۷۰۰
ضظغ
ض
ظ
غ
عددی قیمت
۸۰۰
۹۰۰
۱۰۰۰
اہلِ عرب دا ودھارا
اہل عرب اپݨی زبان دی ضررت پوری کرݨ کیتے ہک ودھیک حرفِ تہجّی دا اضافہ وی کر ݙتا جیندا ناں ’’آمزہ‘‘ رکھیا ڳیا تے اوندی شکل ’’ء‘‘ مقرر کیتی ڳئی ۔ آمزہ دا ناںوڳڑدئیں وڳڑدئیں ’’ہمزہ‘‘ بݨ ڳیا۔ اہل عرب ہمزے دی آواز الف خفی الصوت (یعنی مدھم الف) تے مدھم عین وانگوں رکھی ۔ ہک ٻیا مرکب حرف تہجّی وی بݨایا ڳیا جیکوں ’’لا‘‘ داناں ݙتا ڳےا۔ اے حرف تہجّی ’’ل‘‘ تے ’’الف‘‘ کوں ملا کرئیں بݨایا ڳیا ۔ایں طرحاں عربی حروف تہجّی دی تعداد (۲۲+۶+۲)=تریہہ تئیں ون٘ڄ پہنچی ۔ اخیری ݙو حروف تہجّی یعنی ’’ھمزہ تے لا‘‘ دی کوئی قیمت مقرر نھیں کیتی ڳئی تے نہ ای انھیں کوں حروفِ تہجی دا درجہ ݙتا ڳیا پر ہمزہ حروف ِ تہجی دی تندیر ئِ چ شامل کیتا ویندے۔
ایران وِچ ودھارا
جݙاں عربیں دے نال نال انھیں دی زبان دے حروفِ تہجّی سرزمین ایران ئِ چ پہنتے تاں وت اے حروف ’’فارسی زبان‘‘ دی ضرورت کوں کما حقہ، پورا نہ کریندے ہَن لہٰذا اہل ایران اپݨے خاص لہجے آلے چار حروفِ تہجّی (پ، چ، ژ، گ) عربی زبان دے حروف ِتہجّی ئِ چ شامل کر ݙتے ۔ توڑے جو اہلِ ایران کوں عربی دے مخصوص لہجے آلے اٹھ حروفِ تہجی (ث، ح، ص ،ض ط، ظ، ع، ق) دی ضرورت نہ ہئی پر انھیں اے حروفِ تہجی ہُو بہُوبحال رکھئے ۔ایں طرحاں فارسی حروفِ تہجی دی تعداد تینتریہہ(۳۳) تھی ڳئی ۔ اہل ایران عربی لہجے آلے ݙو بے قیمت حروفِ تہجی (ء، لا) وچوں ہمزہ کوں تاں اپݨے حروفِ تہجی دی تندیرئِ چ شامل کر گھدا پر ’’لا ‘‘کوں ترک کر ݙتا۔ اہلِ ایران اپݨے مخصوص لہجے آلے چار حروفِ تہجی (جیکوں ب فارسی ، ج فارسی ز فارسی تے ک فارسی آکھیا ویندا ہا) دی قیمت کجھ ایں مقرر کیتی ۔ یعنی پ کوں ب نال رکھ کرئیں پ دی قیمت ۲، چ کوں ج نال رکھ کرئیں چ دی قیمت ۳، ژ کوں ز نال رکھ کرئیں ژ دی قیمت ۷ ، تے گ کوں ک نال رکھ کرئیں گ دی قیمت ۲۰ مقرر کیتی ۔ جݙاں جو ہمزہ دی کوئی قیمت مقرر نہ کیتی ڳئی ۔
ہندوستان وِچ آمد
جئیں ویلھے اہل فارس تے اہلِ عرب دا ہندوستان ئِ چ عمل دخل ودھیا تاں وت انھیں کوں ہندوستانی زباناں سمجھݨ تے ٻولݨ کیتے وݙی دِقّت پیش ائی تے اہل ہندوستان کیتے وی ہک مشکل پیدا تھی ڳئی ۔لہٰذا اہل ہندوستان اپݨی زبان دے مخصوص لہجے آلے حروف ِتہجی کوں اہلِ فارس تے اہلِ عرب دے بݨائے ہوئے حروفِ تہجّی دی تندیر ئِ چ شامل کر ݙتا ۔ انھیں حروف ِتہجی وچوں کجھ حروف ِتاں مفرد ہَن تے کجھ مرکب۔ جہڑے جو اے ہِن۔
مفرد حروف
ٹ، ن٘ڄ، ڈ، ڑ، نڳ تے ݨ ( یا نڑ) =۶
مرکب حروف
بھ ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ ،مھ، نھ =۱۵
انھیں اکویہہ(۲۱) حروفِ تہجی دے اضافے نال ہندوستانی پراکرت زبانیں دے کل ۵۴ حروفِ تہجی بݨ ڳئے اے ڳالھ ڳنڈھ ٻدھݨ آلی ئِ جو ترے حروفِ تہجی (نج، نڳ، ݨ یعنی ڑون) آریائی زبانیں ئِ چ شامل تاںنہ ہَن پر اے غیر آریائی زبانیں دے حروفِ تہجی دا حصہ ضرور بݨ ڳئے ہَن۔ لہٰذا آریائی زبانیں دے حروفِ تہجی دی تعداد ۵۱ تے غیر آریائی زبانیں دے حروفِ تہجی دی تعداد ۵۴ تھی ڳئی۔ غیر آریائی زبانیں وِچوںوݙیاں ݙو زباناں سندھی تے سرائیکی ہَن جݙاں جو شمال مغربی ہندوستان ئِ چ ٻولیاں ون٘ڄݨ آلیاں زباناں وی غیر آرائی زبانیں دے زمرے وچ آندیاں ہَن۔
سرائیکی زبان دی لوڑاں
اُتے ݙتے ڳئے حروف تہجی شمال مغربی ہندوستان دی سب توں وݙی زبان سرائیکی دی ضرورت کوں پورا نہ کریندے ہَن۔ اینہہ واسطے سرائیکی زبان ٻولݨ آلیں اپݨی زبان دے نویکلے تے وکھرے لہجے آلے چار مفرد حروف تہجی تے بعد ئِ چ ݙو مرکب حروف تہجی شامل کر ݙتے جہڑے جو اے ہِن (ٻ ،ڄ، ݙ، ڳ،وھ، یھ) ایں طرحاں سرائیکی حروفِ تہجی دی تعداد ۵۴ کن ودھ کرئیں سٹھ تھی ڳئی اَ تے ’’یائے مجہول یعنی ’’ے‘‘ تے الف ممدودہ (آ) کوں حروفِ تہجی دا درجہ ݙیوݨ نال سرائیکی حروفِ تہجی دی تعداد ’’۶۲‘‘ تئیں ون٘ڄ پہنچی۔ جݙاں سندھی زبان سرائیکی کن انج تھی ڳئی تاں وت سندھی ٻولݨ آلے دانشویں اٹھ حروف تہجی حذف کر ݙتے جہڑے جو اے ہِن (ژ، رھ، ڑھ، لھ، مھ ، نھ،وھ، یھ) اینہہ کن علاوہ الف ممدودہ (آ) تے ہمزہ وی سندھی حروف تہجی دی تندیر کنوں کڈھ ݙتے ڳئے۔ ایں طرحاں سندھی حروف تہجی دی تعداد ۵۲ رہ ڳئی۔ عربی تے فارسی دے منجملہ ۳۳ حروف تہجی جیندی قیمت مقرر کرݙتی ڳئی ہئی ایویں ای سرائیکی زبان دے زائد حروفِ تہجّی دی قیمت اُتے ݙتے ڳے اصول دے مطابق کجھٖ ایں ہے ۔ یعنی مفرد حروف تہجی ’’ٹ‘‘ دی قیمت ۴۰۰، ’’ڈ‘‘ دی ۴، ڑ دی ۲۰۰ مقرر کیتی ڳئی ۔جݙاں جو مرکب حروف تہجی یعنی او حروف تہجی جنھاں نال ہائے مخلوطی ’’ھ‘‘شامل ئِ، کجھٖ ایں بݨسی۔
بھ  (  ب  + ہ  )
پھ (  پ  +  ہ  )
تھ  ( ت   +  ہ   )
(  ۲   +  ۵  )
(  ۴۰۰   +  ۵  )
ٹھ  (   ٹ   +  ہ  )
جھ  (  ج   +  ہ  )
چھ  (  چ  +   ہ  )
(  ۳   +  ۵  )
دھ  (  د    +  ہ   )
رھ  (   ر    +   ہ  )
(  ۴   +  ۵  )
ڑھ  (   ڑ   +   ہ  )
کھ ( ک  +  ہ   )
خیر شاہ
[ خیر شاہ پیارو آ ] لکھت: مشتاق ڳاڈی
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
گھ (گ  +  ہ  )
خیر شاہ
کݙاھیں کݙاھیں ڄاپدے ساݙا سرائیکی وسیب سَمے یا ویلھے کنیں ٻاہروں کہیں "ہمیشاں" وچ ریندا ریہے۔ ہک اینجھی ہمیشاں جیڑھی تھاں وچ سمائی ہوئی ہے۔ سندھ ساگر دے چھولیں لوڑھیں دی تھاں ۔۔ پُر وحشت تے رنگ رنگلیڑی روہی دی تھاں۔۔ تھل مارو، روہ جبلڑے دی تھاں ۔۔ ٻنی دمان دی تھاں ۔۔۔ ایں تھاں کنیں وت اُتوں اینجھی ہمیشاں جیڑھی "ہک اے ہک اے" دی ڄاݨ سُنڄاݨ نال ستریج کنیں چھیکڑ وچ بے رنگ راول بݨ ویندی ہے۔
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
(  ۷   +  ۵  )
(  ۲۰   +  ۵  )
خیر شاہ
تُساں آکھسو جو " خیر شاہ پیارو آ" نال ایں سبھو ڳالھ دا کیا سانگا بݨدے؟ او کُجھ ایں جو اَڄ خیر شاہ دے کلام کوں پڑھد یں ہوئیں اے چیتا کاری تھئی ہے جو تونسے دے صوفی ملامتی شاعر خیر شاہ سئیں دے ویلھے دی سُدھ ٻُدھ تاں گھناں۔ ڄاݨ تھئی جو آپ ہوݨیں 1814 عیسوی وچ تونسے گھالی دی وستی ہک سید گھرانے ڄمن۔ اتہاس ۔۔ تاریخ وچ میݙی دلچسپی تاں ہر ویلھے ہوندی ہے۔ چیتے چھال ماری تاں اکھ کوں مُلتان شاہر دا درشن تھیا۔ کیا ݙیہداں جو قلعے وچ نواب مظفر دا دربار لڳیا پئے۔ دربار وچ ملتانی پٹھاݨ، گردیزی، قریشی، اروڑے کراڑ ہک پاسیوں ٻیٹھن۔ ٻئی پاسیوں خواجہ جمال مُلتانی آ کنیں ٻہہ ویندے۔ سبھے گھابرے ہوئین جو رنجیت سکھ دی فوج شاہر دی ٻَدھ گھیر کر گیدھی ہے تاں اڳوں کیا بݨیسی؟
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
لھ  (   ل  +   ہ  )
مھ  (   م   +   ہ  )
خیر شاہ
فلم دے وٹیندے سین وانگ ہک ہک کر کنیں درشن وٹیندا ویندے۔ 1834 وچ خیر شاہ ہک ویہہ ورھیں دا ڳبھروجوان ہے۔ عشق دے پندھ کریندے، دریا کوں سنداری نال پار کریندے۔ مُلتان شاہر ویندے تاں ساوݨ مل دی ہوک سُݨدے۔ پنجوی ورھیں پچھوں 1849 وچ جݙاں او پنتالی دی عمرانہہ پُجدے تاں مُلتان ہک وݙے قتلام پچھوں ایسٹ انڈیا کمپنی دی عملداری وچ آ ویندے۔ تونسے ۔ منگھروٹھے انگریز دی آ ونڄ لڳ پوندی ہے۔ ننویں ننویں قانون آ ویندن۔ انگریزی عدالتیں دا طوطی ٻُلیندا پئے، بندوبست اراضی تھیندا پئے، تحصٰیلدار تے اسسٹنٹ کمشنر دیاں کچہریاں لڳیاں پئین۔ جݙاں او 1870 وچ چھیونجھا ورھیں دا تھیندے تاں اونکوں سُݨیج پوندی ہے جو مُلتان وچ لوہے دی بݨی ریل پٹڑی تے انجن چلݨ پئے ڳئے۔ ایہو ویلھا ہے جݙاں او سُݨدے جو کوٹ مٹھݨ دا پیر فرید روہی دیاں کافیاں لکھدا ٻیٹھے، سانولے دے تیر کھاندا پئے۔
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
نھ  (   ن   +  ہ  )
خیر شاہ
درشن ہک واری ول وٹیندے۔ 1901 دا سَن ہے۔ خیر شاہ ہُݨ ٻُڈھا تھیا گھالی ٻیٹھے۔ سفر کنیں گھر دی موت بھلی سمجھدے۔ اونکوں خبر ملدی ہے جو کوٹ مٹھݨ دا پیر فرید جواں سالی وچ اڳلے جہان جھوک لݙا ڳئے۔ اڳلے ترائے وریہیں پچھوں 1904 وچ نوے ورھیں دا عمرانہہ وچ خیر شاہ آپ وی ایں جہانوں لݙ ویندے۔ ۔
سانجھ
دوست سبھے پُچھدن جو یار پاکستان آ تے لکھن کیوں چھوڑیں بیٹھیں ؟ ۔۔۔۔۔۔ یارو مُکدی گالھ اے ء جو ساری حیاتی وسیب ءچ کہیں وڈی مثبت تبدیلی گھن آنڑ دے ترلے ءچ لنگھا ڈتی جو اساں نئیں تاں اساڈی اگلی پیڑہیاں کیتے رستے کھول ونجوں پر ہر شئے اگے توں وی پِچھوویں تھی گئی ہے ۔۔۔۔ سیاست جیڑھی جو عبادت تے مقدس ہوندی ہے۔۔۔۔۔ ہُن خدا داعذاب لگدی ء۔ جتھ کتھ لوک اپناآپ بُھل تے کملیاں گالھیاں دے لئی لگ بنڑے ودن۔۔۔ وردی آلے ویہی ویہی سال ہک عذاب کوں لوکاں اُتے تھوپیندن ول ۔۔۔ انہاں نال رل مڈی کما عوام کوں ُلٹ پُٹ تے وت بیا نواں من پسند عذاب نازل کر ڈیندن ۔ پورے وسیب کوں مذہبی انتہا پسندی تے غربت دے عفریتاں دے اگوں بدھ تے بلہا ڈتے نے جو کتھاؤں ویہلے تھیسن تے نہ اگوہیں ٹرسن۔ اے لوکاں کوں اپنے باوردی اقتدار تے طاقت دی آپتی بھڑاند ءچ رُجھائی کھڑن۔ اکھانڑ ء جو " اُڈ مویا تاں تڈا۔۔۔۔ بُڈ مویا تاں تڈا" ۔۔۔۔۔ جیکوں ہالی وی نظردے جو "عوام طاقت کا سر چشمہ" او کہیں بُڈھے بُوہڑدے مُنڈھ ءچ سِر پا تے سو دفع آکھے جو "عوام طاقت کا سر چشمہ"۔۔۔۔۔۔۔ جو متاں دل کوں تسلی ملے۔۔۔۔۔۔ بس پِچھے سبھےدھندے چھوڑ روہی دو مونہہ کیتم ۔۔۔۔۔۔۔ سنگت نال سانجھ رلائی می ۔۔۔۔۔ دل خوش تھی گئے ۔۔۔۔۔ شاعر کوئی نمی پر جو جیویں آندا گئے لکھ چھوڑی می ۔۔۔ ٹھیک تے بھانویں غلط ۔۔۔ سوچینداں جو جیڑھے سیاسی کارکن اپنے وسیب دی ثقافت کلچر تے لوکاں نال جُڑے کوئی نئیں او ساہ کیویں گھندے ہوسن ۔۔۔۔۔۔ کوئی نظریے دی بوڑ بھاجی تے مذہب دا ٹُکر روز بھانویں کھاوے ۔۔۔۔ نِرا پھوگ ء ۔۔۔۔۔۔ جئے تئیں دھرتی دے رنگاں ءچ خود آپ نئیں رنگیندا۔۔۔۔۔ روہی دے انہاں ہر ہک مورتءچ لکھاریاں کیتے نظماں قصے سانبھے لاتھن ۔۔۔۔ آرٹسٹ دوستاں کیتے ڈھگ رج لُکا پئے کھٹنڑ جوگا۔ تہوں دوستاں سنگتیاں نال سانجھا کیتے می۔۔۔ اے سبھی مورتاں میڈے کیمرے توں نئیں لتھے۔۔۔ شہزاد عرفان ۔۔۔۔
خیر شاہ
خیر شاہ دے ݙوہڑے تے کافیاں پڑھدیں ہوئیں کئی شاند وی نہی ملدی جو کیڑھے کیڑھے دور تے وٹاندرے اوندی دید اڳوں گُذرن۔ خواجہ فرید وانگ او وی ہک ہمیش دی " ہمیشاں " وچ غرق لڳدے۔ شاید شاعری ناں ای ایں "ہمیشاں " دا ہے۔ سِمے تے ویلھے دی ونڈ وٹاندرے کنیں پریں، ہک " پیارو آ" دا جہان جیڑھا ٻاہروں کنیں ودھ اندروں آباد ہے۔
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
(  ۳۰   +  ۵  )
خیر شاہ
نمونہ کلام
کُن فیکُون فرمایو جَݙاں اَساں کول تُساݙے ہَاسے.
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
(  ۴۰   +  ۵  )
خیر شاہ
نمونہ کلام
خوشی ہائ چِھک ماہی نِیتی اَساں نال سُولاں دے پَھاسے.
فینگ شوئی
فینگ شوئی
فینگ شوئی ہک قدیم سائنس اے تے ایندا تعلق چین نال اے. ایندے ذریعے تزئین و آرائش وچ معمولی تبدیلی نال فطرت دے توانائیاں گھر یا دفتر دے ماحول وچ بہتر تبدیلی گھن آندیاں ہن. ایندے نال ذہنی یکسوئی، گھر وچ سکون، صحت تے آمدنی وچ وی اضافہ تھی سڳدا اے.
فینگ شوئی دے مطابق آئینہ، سمھݨ والے کمرے وچ نی ہووݨاں چاہیدا. کیونکہ ایندے نال کمرے وچ بے جا اداسی تے غمگینی پھیلدی اے. اگر اینکوں بیڈروم وچ لاوݨاں لازمی وی ہووے تاں اینکوں سامݨے لاوݨ دی بجائے بیڈ یا پلنگ دی سراندی دے پچھوں دیوار تے لاوݨاں چاہیدا اے. یا ایہو جیہی جگہ تے لگا ہووے جتھوں اے نظر نہ آوے.
خیر شاہ
نمونہ کلام
نفس پلیت پلیت کیتا اساں اصل پلیت نہ ہاسے.
احمد شجاع پاشا
thumb|احمد شجاع پاشا لیفٹننٹ جنرل احمد شجاع پاشا پاک فوج دے ہک ترئے ستارہ جنرل رہ چکے ہن۔ اوہ آئی ایس آئی دے ڈائریکٹر جنرل دے عہدے تے وی فائز رہے ہن۔ ایں توں قبل اے کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج کوئٹہ دے کمانڈنٹ وی رہ چکے ہن۔
خیر شاہ
نمونہ کلام
فُرقت خیؔر خراب کیتا نتاں ذاتی ہاسے خاصے.
(خیر شاہ) گھالی آلا تونسہ شریف.
کافی
خیر شاہ
18141904 گھالی تونسہ شریف
مائے نی مائے من میرا نت کردا شوق ماہی دا
ڈِسدا نئیں  سُنڑیندا بے شک ہے وسدا گھر گھر دا
افضل قرب اُونہیں دا مائے مَلک فلک جیندا بردا
چاہیں خیر وصال ماہی دا سٹ سانگا صرفہ گھر دا
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
(  ۵۰   +  ۵  )
وھ  (  و    +  ہ  )
یھ  (  ی   +  ہ   )
نگ  (  گ   +  ۲۰)
(  ۶   +  ۵  )
(  ۱۰   +  ۵  )
ن٘ڄ (ڄ=۳) نڳ (ڳ)=(۲۰)جڈاں جو  ݨ (ن =۲۰)
اتھاں ہک ٻئی ڳالھ وی نشابر کیتی ویندی ئِ جو ایجھیں حروف تہجی جنھیں کن پہلوں ’’نون غنہ ‘‘ شامل کیتی ڳئی ئِ مثلا (ن٘ڄ ، نڳ، نڑ= ݨ) تاں وت اے حروفِ مرکب حروف شمار نہ تھیسن کیوں جو ’’نون غنہ‘‘ کوئی حرفِ تہجی کائینی یعنی نون غنہ کہیں وی حرفِ تہجی کنوں پہلے آکے اوندی آواز کوں نک کنوں کڈھݨ دا سبب بݨدے لہٰذا سبب کوں حروفِ تہجی دا درجہ نھیں ݙتا ون٘ڄ سڳدا ۔ اینہہ واسطے ن٘ڄ دی قیمت ج دے برابر نڳ دی قیمت گ دے برابر ݨ دی قیمت ن دے برابر رکھی ڳئی ئِ ۔ نون غنہ دا مکمل بیان اڳوں آسی ۔
سرائیکی دانشوراں دا ’’ݨ‘‘ دے وجود تے اختلاف ئِ ۔ کجھ دا آکھݨ اے ہے جو ݨ مرکب حروف تہجی ئِ تے اے (نون غنہ +ڑ) دا مرکب ئِ ۔ جڈاں جو کجھ دانشور اینکوں ’’ݨ‘‘ (یعنی ڑون )دے زمرے ئِ چ گھن آندن جے کر تاں ݨ دی قیمت نون غنہ + ڑ نال مقرر کریسوں تاں وت اے (۷)بݨسی تے جے کر اینکوں ن دے نال رکھیسوں تاں وت ایندی قیمت (۵۰) بݨسی ۔ میݙے خیال دے مطابق ’’ݨ‘‘ کوں ن دے زمرے ئِ چ شامل کیتا ون٘ڄے کیوں جو حروف تہجی دی ترتیب ئِ چ ایندا مقام ڑ دے بعد نھئیں بلکہ ن دے بعد ئِ۔ جے کر ݙٹھا ون٘ڄے تاں ݨ دا بنیادی گانڈھا ڑ نال کائینی بلکہ اے گانڈھا ن نال ئِ ۔ لہذا ایندی املا ’’نڑ‘‘ دی بجائے ݨ زیادہ صحت دے قریب ئِ ۔نال اے ڳالھ وی سوچݨ آلی ئِ جے کر اینکوں نڑ لکھسوں تاں وت ایندی قیمت ۷بݨسی جݙاں جو ݨ لکھݨ نال ایندی قیمت ۵۰ تھی ویسی۔ ݙوہئیں قیمتیں ئِ چ وݙا فرق ئِ ۔ڈاکٹرمہر عبد الحق سئیں آپݨی کتاب ’’سرائیکی زبان دے  قاعدے قانون‘‘ دے صفحہ ’’۱۶‘‘ وچ فرمیندن ’’ سرائیکی زبان دے مصادر دے اخیر ئِ چ نون غنہ دے بعد ’’ڑ‘‘ دی اواز آندی ئِ اینہہ واسطے اینہہ اواز کوں دیوان فریدی ئِ چ ’’ن‘‘ دے اتے ’’ط‘‘ دی نشانی لا ݙتی ڳئی ء ِ۔ حالانکہ نہ پہلے دے لوکاں ایندی ضرورت محسوس کیتی ہئی تے ناں کمیٹی اے حرف مقرر کیتا ہا ۔ طوئے ’’ط‘‘دی اینہہ نشانی نال ’’ٹ‘‘ دا اشتباہ تھیندے ۔ ایندے علاوہ چونکہ اے حرف ݙو اوازاں دا مرکب ئِ اَتے انھاں ݙو اوازاں کیتے اردو وچ پہلے کنوں ݙو علیحدہ حرف نون غنہ تے ’’ڑ‘‘ موجود ہن لہٰذا اینکوں ’’ݨ‘‘ لکھن دشواری پیدا کرݨ دے مترادف ئِ۔ تاہم اے دشواری مصادر دی حد تئیں قبول کیتی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ کیوں جو انھاں دا آخری حرف ’’ݨ‘‘ ای ہے ۔ بھانویں جو اینہہ نون دے وچ ’’ڑ‘‘ دی اواز وی شامل ئِ‘‘ ڈاکٹر صاحب دی اے ݙو رنگی میڈی سمجھ کن بالاتر ئِ۔ یعنی ڑون کوں ݨ لکھݨ کتھئیں کتھئیں تاں جائز ئِ پر کتھئیں جائز کائینی۔ اساں ول اینکوں ’’سبحان اللہ‘‘ نہ آکھوں تاں کیا آکھوں۔ مثال دے طور تے ہک شخص دا ناں ’’مکھݨ خان ‘‘ ہے ایندے ناں دے اعداد کجھ ایں تھیسن جیکر اینکوں مکھنڑ خان لکھسوں تاں اعداد کجھ ایں بݨسن :
م
کھ
نڑ
خ
ا
ن
قیمت
۴۰
۲۵
۲۰۰
۶۰۰
۱
۵۰
۹۱۶
تے جیکر اینکوں مکھݨ خان لکھسوں تاں اعداد کجھ ایں بݨسِن:
ݨ
۷۶۶
یعنی ݙوہائیں اعداد ئِ چ ۱۵۰ دا فرق ئِ ۔ جہڑا جو ٻہوں وݙا فرقئِ۔ سندھی زبان ئِ چ وی ݨ کوں ݨ دے زمرے ئِ چ شامل کیتا ڳئے یعنی ترتیب دے لحاظ نال اینہہ حرف دا مقام ڑ دے نال نھئیں بلکہ ن دے نال مقرر کیتا ڳئے ۔ سندھی تے سرائیکی رسم الخط دے مطابق اینہہ حرف تہجی دی املا ئِ چ صرف تھوڑا جیھاں فرق ئِ  یعنی سندھی اینکوں’’ںْ ‘‘یعنی بغیر نقطے دے’’ط‘‘ دی علامت نال لکھد ِن جݙاں جو سرائیکی دانشور اینکوں نقطے تے ’’ط‘‘ دی علامت نال ’’ݨ ‘‘لکھدن۔ میں سمجھداں جو اینکوں ’’ݨ ‘‘لکھݨ ای زیادہ درست ئِ ۔کجھ ہک دانشوریں دے سوا سرائیکی دے اکثر مہاندرے دانشور اینہہ لکھت تے متفق ہِن۔ لہذا اکثریت دی رائے کوں تسلیم کرݨ ای دانشمندی ئِ۔ اے ڳالھ کتنی عجیب لڳسی جو ن دی برادری آلا لفظ ڑ دی برادری ئِ چ گنڈھیج ٻہوے۔