cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کریم آغا خان (آغا خان چہارم)
اسماعیلیاں دا ݙوجھا وݙا گروہ بوہرہ جماعت ہے جنہاں وچ امامت دی بجائے داعی المطلق دا سلسلہ ہے۔ تے اوہ آغا خان کوں امام نی منیندے۔ آغا خان چہارم اسماعیلیاں دے 49 ویں امام ہن تے اغاخان شاہ کریم الحسینی دے پیروکاراں دا عقیدہ ہے کہ امام آغاخان کوں شریعت دی تعبیر و توضیح دے اوہ تمام اختیارات حاصل ہن، جیہڑے انہاں دے پیش روؤاں کوں حاصل ہن۔ آغا خان دے بارے وچ اکھیج سڳدا ہے کہ اوہ کہیں مخصوص قطعہ زمین تے تسلط نہ رکھݨ دے باوجود اینجھے حکمران ہن، جیہڑے اپنے پیرو کاراں دے دِلاں تے حکومت کریندے ہن۔ انہاں دی ہدایت حرفِ آخر سمجھی ویندی ہے تے اسماعیلی حضرات و خواتین (بلا چون و چرا) خود کوں اس تے عمل کرݨ دا مکلف سمجھدے ہن۔ دورانِ تعلیم وچ ہی اوہ جانشین بݨ گئے ہن تے امامت (اسماعیلی) دی اہم ذمہ داری ہیں زمانے وچ انہاں کوں سونپ ݙتی گئی.
علامہ احمد سعید خان ملتانی
علامہ احمد سعید خان ملتانی ماضی قریب دے تنظیم اشاعت التوحید والسنہ نال تعلق رکھݨ والے عالم دین ہن۔ احمد سعید خان ملتانی 1940ء وچ ملتان دے نواحی گاؤں چتروڑ گڑھ وچ ہک زمین دار خدابخش بلوچ دے گھر پیدا تھئے ۔ابتدائی تعلیم ماموں کانجن، ضلع فیصل آباد وچ سلطان محمود توں حاصل کیتی۔ دورہ تفسیر راولپنڈی وچ غلام اللہ خان توں تے دورہ حدیث گوجرانوالہ وچ قاضی شمس الدین توں پڑھا۔ آپؒ دا شمار سید عنایت اللہ شاہ بخاری دے قریبی مریدین وچ تھیندا ہے۔
علمی خدمات
تعلیم توں فراغت دے بعد خطابت شروع کیتی تے تھوڑے ہی عرصے وچ انہاں دا شمار اچھے خطباء وچ تھیوݨ لگا۔ اوہ بیان توحید وچ کہیں کوں خاطر وچ گھن آندے تے قرآنی آیات نال اپݨی تقریر کوں مزین فرمیندے ۔اللہ تعالٰی نے انہاں کوں خوب صورت آواز نال نوازا ہئی جس وچ آپؒ قرآن پڑھتے تے موحدین دے دلاں وچ جذبہء توحید کوں ابھاردے ۔ کجھ عرصہ دے بعد ککڑہٹہ روڈ کبیر والا ضلع خانیوال وچ آپ نے ہک دینی درس گاہ جامعہ محمدیہ احیاء السنہ دی بنیاد رکھی۔
اوہ ابتدا وچ جمعیت اشاعت التوحید والسنہ نال منسلک رہے تے اسلامی موضوعات تے تقریراں کریندے رہے۔ 10 مئی 1998ء كوں چند فروعی مسائل وچ اختلاف دی بنا تے جماعت توں الگ تھی گئے تے 31 مئی 1998ء کوں خان گڑھ ضلع مظفرگڑھ وچ ہک نویں تنظیم بنام مرکزی جمعیت اشاعت التوحید والسنہ دی بنیاد رکھی۔ غالبا انہاں ݙینہاں انہاں نے دورہ تفسیر دا وی آغاز کر ݙتا ہئی۔ انہاں نے 2008ء وچ ہک کتاب قرآن مقدس تے بخاری محدث دے ناں نال شائع کیتی جس دی وجہ نال انہاں تے مقدمہ چلا تے عرصہ نو مہینے تک گوجرانوالہ جیل وچ پابند سلاسل رہے ۔ بعد وچ عدالت نے انہاں دے حق وچ فیصلہ ݙے کے انہاں کوں باعزت بری کر ݙتا.
آپؒ نے 2 مئی 2011ء کوں چند روزہ علالت دے بعد وفات پاتی۔ عصمت اللہ خان ثاقب تے کلیم اللہ خان ملتانی انہاں دے علمی جانشین ہن۔
تصانیف
تقریر و تدریس دے علاوہ انہاں نے تقریباً تریہہ توں زائد کتب وی تصنیف کیتیاں جنہاں وچ کجھ شائع تھی چکیاں ہن لیکن اکثر نایاب ہن ۔ اہم اے ہن.
اسوں پنجوں
اسو پنجو
علامہ احمد سعید خان ملتانی
تصانیف
انہاں نے احمد رضا خان، شہادت حسین تے وی لکھا ہے۔
اسوں پنجوں
ایں کھیݙ وچ پنج کھݙکار کھیݙ سڳدن. اتے انہاں دے ناں رکھیے ویندن. انہاں دے جیہڑے ناں رکھیے ویندن او ہیٹھاں ݙتے کھڑن ١. اسو ٢. پنجو ٣. ھار ٤. کبوتر ٥. ݙولی پنج کھݙکاراں دے اے پنج ناں رکھݨ توں بعد سارے کھݙکار ہتھ ملا تے یعنی ہتھ کٹھے رلا ݙیندن تے یک دم چھوڑ ݙیندن تے بھوئیں تے رکھ ݙیندن. اتے جݙاں ہتھ بھوئیں تے رکھدن تاں چمبا کھول ݙیندن. انہاں وچوں کئی پنجے انگلیں سامݨے کریندے کئی ݙو تے کئی ہک انگل رکھدے. اوں توں بعد کئی ہک کھݙکار ہر انگل تے ہتھ رکھ تے ایں تندیر وچ آہدے ویندا. اسو پنجو ھار کبوتر ݙولی، اسو پنجو ھار کبوتر ݙولی. جتھاں انگلیں مک ویندین اتھا جیہڑا ناں وی ھا او جت ویندے ول باقی چار کھیݙدن تے ول اوہو کھݙکار ول پنجے ناں گھندے ویندا تے انگلیں تے ہتھ رکھیندے ویندا ول جتھاں انگلیں مک پوسن ٻیا کھݙکار پڳ ویسی. مثال دے طور تے پہلے بندے ݙو، ݙوجھے نے پنج، تریجھے نے ہک چوتھے نے وی ہک پنجویں نے چار انگلیں رکھین اے کل تیراھاں انگلیں بݨڑدین تے اسو پنجو دے ݙو چکر پورے تے ول تریجھے ناں تے انگلیں مک ڳیاں مطلب تریجھا ناں ھ، ھار تاں ول ھار پڳ ویسی پچھوں چار کھݙکار بچ ویسن. ول اے چار بندے انگلیں تلے رکھسن. ھݨ پہلا بندہ ہک، ݙوجھا، ترائے، تریجھا ول ہک تے چوتھا ترائے انگلیں رکھیس تاں ول اے ھار تے انگلیں مکسن، ھار پہلے پڳ گے ایں وجہ توولا انگلیں رکھسن، جݙاں اے انگلیں کہیں ٻئے ناں تے مکسن او پڳ ویسی ایویں سارے پڳ ویندن تے چھیکڑی ہک بندہ بچسی. جیہڑا چھیکڑی ہوسی او معافی منگݨ وانگ ہتھ ٻدھ ٻاہسی تے باقی واری وار اوندے ہتھاں تے تھپڑ مریسن، جݙاں جو ہرݨ والا اوں تھپڑ کول اُک چُک کریسی. جݙاں تھپڑ چک ویسی ول ٻئے دی واری آسی ول ٻئے دے تے ول چوتھے دی. کجھ جاہیں تے اے وی کار ہوندے جو تھپڑ پہلے مکا گھندن مثال دے طور تے ہر بندہ ݙاہ تھپڑ مریسی انہاں ݙاہ تھپڑاں وچوں وی ہرݨ آلا پہلے چکا ونجے تاں اوں بندے کول جند چھٹ ویندی ھ. اتے تھپڑ پورے تھیوݨ یا ساریں دی واری مک ونجݨ دے بعد کھیݙ ول مُݨ مُنݙھوں شروع تھی ویندے ھ. اتے اے سلسلہ ایویں چلدے پیا
سرائیکی دا ٹھیکیدار
اے اُو طعنہ ہے جیرھا اکثر میکوں آپڑیں سرائیکی سجڑیں کنیں ملدے تیں میڈا ہر ویلھے ھکو جواب ھوندے کہ میں نہ کہیں سرائیکی یا کہیں بی سیاسی جماعت دا لیڈر ھاں نہ سیاست پیشہ ھے نہ مقصد، ٹھیکدار تاں او ھن جنھیں سرائیکی دا ناں گھن کے گڈیاں گھدئن سرائیکی قوم دا لہو پی کے رقبے بنڑائن، جنھیں سرائیکی قوم دا ووٹ ویچ کے آپڑیں ناں نال کئ کئ لقب لوائن، ٹھکیدار تاں او ھن جنھیں ساڈیں نسلیں کوں تعلیم کنیں دُور کرکے آپڑاں نسلاں باھر مُلک ءچ پڑھائن، ساڈے سرائیکی وسیب دے ٹھیکدار اکثر پیپلز پارٹی دے پالتو ھن جیندا ثبوت ملتان دا جلسہ ھے، آصف زرداری تیں بلاول دی گچی ءچ نیلی اجرک پواء کے انھیں ثابت کیتے کہ سرائیکی قوم تھاڈی نسل در نسل غلام ھے، اے تاں بھلا تھیوے سرائیکی شعراء تیں لکھاریں دا جیرھے آپڑیں قوم کوں شعور ڈیندے رہ گئین.
اے انھائیں لوکیں دی محبت ھے محنت ھے جو اج سرائیکی قوم دا گھبرو الاونڑ جُوگا تھی پئے، اگر سرائیکی قوم انھیں نیلی پیلی اجرک آلیں تیں بھروسہ رکھنڑ لگ گئ تاں اے دوغلی نسل دے لوک صدیاں توں صرف مفاد پرستی ءچ ساکوں تباہ کیتی آندن، اے نعرہ مریندن حُسین دا ھمدردی کریندن شمر نال، کیرھا سرائیکی قوم پرست ھے جئیں آپڑاں نمائندہ کہیں الیکشن تیں کھڑا کیتے اگر تساں قوم کوں ھک نمائندہ نہوے ڈے سگدے، تھاڈی اجرک ساڈے کہیں لیکھے، اے فیکٹری کہیں بی جاہ تیں چلاؤ ساکوں معاف کرو، میکوں معاف کرائے سچ الاونڑ تیں، سئیں عاشق بزدار سئیں عزیز شاھد، جہانگیر مخلص، جنھیں پیپلز پارٹی دے حق ءچ ترانے لکھئن جنھیں مشاعرے کراکے پیپلز پارٹی دی محبت دا درس ڈتے انھیں کنیں کوئ پُچھے کیا وصول تھئے انھیں لوکیں کنیں انھیں تاں سینٹ ءچ تھاڈی زبان تسلیم نیں کیتی، اگر تساں سرائیکی قوم کوں صرف وسیب دی محبت دا درس ڈیو ھا خوداری دا سبق پڑھاؤ ھا تاں اج ست کروڑ دی عوام کہیں نیازی زرداری تیں لوھاریں دی محتاج نہ ھووے ھا، ساکوں زیادہ خطرہ اج وی گھر دے چوریں کنیں ھے، اج وی کُتی چوراں نال رلی کھڑی ھے، جڈاں، لُوڑھا گھاء کھاونڑ لگ ونجے ول چوریں تیں ڈُوہ نیں ھوندا، زرداری کوں اجرک پواء کے خوش تھیونڑ آلی مخلوق، پگ، پٹکا، اجرک، اے عزتاں ھوندن تیں کہیں عزت دار کوں ڈتیاں ویندن جیرھا انھیں دی لج رکھ سگے، پٹہ سونے دا کُتے دے گل ھووے،، اوندی ذات بدل نیں ویندی، آخری گال میں سرائیکی دا ٹھیکدار نمھی، چوکیدار ھاں.
رشید قیصرانی
رشید قیصراݨی دا تعلق سرائیکی وسیب دے ضلع تونسہ نال ہئی۔ اردو زبان دے مشہور شاعر ہن۔ مذہبی طور تے احمدی یا قادیانی ہن تے جماعت احمدیہ دے سرگرم رکن ہن۔
کرنل جبار عباسی تے نذیر کٹپال دی آپت وچ کھاپت
چند ݙینھاں کنوں خبراں گردش وچ ہن جو سرائیکی قومی اتحاد دے چئیر مین کرنل عبدالجبار عباسی اتے سیکریٹری جنرل نزیر کٹپال دی آپت وچ کھاپت پئے ڳئی اتے کٹپال صیب نے استعفی ݙے چھوڑے( اے خبر معروف سرائیکی رہنما اتے صحافی سئیں ایم ڈی گانگا نے فیسبک تے جاری کیتی). بعد وچ مختلف پوسٹاں توں پتہ لڳیا جو کرنل صیب کراچی کنوں وسیب آندے پن اتے کٹپال دی کمپئن چلیسن. ہݨ پتہ لڳے جو کرنل صیب نے کھلم کھلا سرائیکی قومی تحریک دے کھلم کھلا مخالف اتے کساناں دے حقوق تے کمائی دے لٹ مار کرݨ آلے خسرو بختیار المعروف ٹوکہ پرمٹ دی حمائت کرتے باقاعدہ ورک شروع کر ݙتی اے اتے اوندی حمایت وچ پمفلٹ، اسٹیکرز وی چھپوا تے پورے حلقے وچ ونڈا ݙتے ڳن( بطور ٹبوت ہک سٹیکر دی تصویر اٹیچ ھ) اطلاع ھ جو انہاں دے بھرا عبدالستار عباسی نے ایں چمچہ گیری دی قیمت چالیھ لکھ روپے اتے کرولا کار وی خسرو بختیار کنوں وصول کیتی اے.
دوستوں اساݙی اے کوشش رہ ڳئی اے جو اساں الیکشن دے دوران سرائیکی وسیب کوں کنفیوژن کنوں بچاوݨ کیتے گھٹ کنوں گھٹ کہیں ایشو تے  کمنٹ کروں مگر کیونکہ کجھ ناعاقبت اندیش اتے قومپرستاں دے ویس وچ سرائیکی کاز  کوں ویچ وٹا تے سرائیکی صوبے دی تحریک کوں ختم کرݨ دی مذموم کوشش کریندے پن.
ایں صورتحال وچ چپ ٻاہݨ ہک قومی جرم شمار تھیسے. ایں سانگے ایں پوسٹ دا لانوݨ ایہو مقصد اے.
دوستو! اے حلقہ این اے 177 اتے پی پی 259 اتے پی پی 261 دی ڳالھ تھیندی پئی جتھاں سرائیکی کاز دے کھلم کھلا دشمن خسرو بختیار اتے اوندا بھرا الیکشن لڑدے پن. کیونجو خسرو نے سرائیکی قومی تحریک اتے زبان بارے حامد میر دے پروگرام وچ گھٹ ودھ آکھئے ایں سانگے ایندی حمائیت کرݨ سرائیکی قومپرستاں کیتے قابل شرم ڳالھ اے. ٻیاں اے جو سرائیکی وسیب وچ ڳنے دے کاشتکاراں کوں بحران دا شکار کیتس اتے صرف ناجائز کٹوتیاں کرتے ضلع رحیم یار خان دے کاشتکاراں کوں صرف ہک سیزن وچ پنجھ ارب روپے کنوں زیادہ دا کٹہ لاتس اتے انہاں 5 ارب روپے وچوں چند کروڑ روپے لاتے الیکشن وچ ضمیر فروش مل گھندا پئے. خسرو دی ہمیشہ سیاست اے رہ ڳئی اے جو پیسے نال ووٹ مل گھنݨ دے نال نال پراکسی اتے فرضی امیدوار کھڑے کرویندے اتے لوکاں کوں پیسے ݙیندے جو الیکشن میݙے مقابلے وچ کھڑے راہوݨے ٻاہوݨا نی تانجو مخالف امیدوار دے ووٹ کٹیڄن تے نزیر کٹپال کوں ایں سانگے الیکشن وچ کھڑا کیتا ڳئے جو او پیپلز پارٹی اتے بالخصوص مخدوم شہاب الدین سئیں دے ووٹ کٹے.
ݙونہیں صورتاں دے وچ سرائیکی تحریک دی بدنامی اتے نموشی تھیسے. جیکر شہاب الدین ہر پوندے تاں سرائیکی تحریک تے پارٹیاں دا مخالف بݨ ویسے جیکر کٹپال سو ݙو سو ووٹ گھندے تاں ول خسرو بختیار لاہور اسلام آباد ونڄ تے آکھیسے جو ݙٹھے وے سئیں سرائیکی تحریک دا پھکہ نی بچیا تے عوام سرائیکی صوبہ نی چاہندے.
نزیر کٹپال سچا ہووے ہا الیکشن لڑن کیتے تاں خسرو بختیار دے خلاف ہک ادھ مظاہرہ یا کم از کم اخباری بیان ݙے چھوڑے ہا مگر اے کینوے تھی سڳدا ہا کیونجو اے الیکشن تاں خسرو دے آکھے تے لڑدے پے ہن تے اوندے خلاف کینوے مظاہرہ کرن ہا؟ منہ کھاوے تے اکھ شرماوے.
ہک پاسے نزیر کٹپال صیب اکھیندے ودن جو کرنل عباسی خسرو بختیار کنوں رقم کھادی ٻیٹھن اتے میکوں الیکشن وچ کھڑا تے پروبھرا تھی کھڑے.
نزیر کٹپال دی دھاڑ پٹ کرݨ تے کرنل صیب ہک بیان جاری کیتا جو کجھ وسیب ونڄ تے کٹپال دی کمپئن چلیندا مگر الٹا کرنل عبدالجبار خسرو بختیار دی کمپئن شروع کر ݙتی اے. اے ݙیکھ کرانہیں نزیر کٹپال دے ہتگوں ٻکاٹ نکل ڳن. مگر لڳدا اینوے ھ جو کٹپال تے کرنک عباسی ہکی صلاح نال لڳے پن. جیکر ایم ڈی گانگا صیب دی ڳالھ صحیح تاں ول نزیر کٹپال تساں سامݨے آوو تے حقیقت ݙساوو وسیب کوں. نہ الیکشن کنوں دستبردار تھیندو نا وچلی ڳالھ ݙسیندو اتے اے وی آہدو جو میݙے نال کرنل صیب دھوکا کیتے اے کیا ڳالھ تھئی. یا تاں ول ہݨ تساں دھوکہ ݙیندے پیو وسیب دے لوکاں کوں؟ پاکستان سرائیکیی قومی اتحاد دے ہک ٻے رہنما سید عامر مشہدی صیب وی اپݨے ہاں دے سوجھلے تے الیکشن لڑدے پن حالی تئیں انہاندی کوئی مرکزی قیادت نی انہاندے حلقے وچ کوئی ورک نی کیتا. الیکشن کوں مخول بݨا تے سرائیکی تحریک کوں کمزور کیتا ویندا پے..
انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس دے سرائیکی قومی کٹھ وچ تساں معتبر اتے معزز سرائیکی لیڈراں کوں تخت لاہور دا ایجنٹ آکھیا ہاوے ہݨ اپݨے عمل نال خسرو بختیار دا.......... کون بݨیا ودے؟؟؟ امیدوار نزیر کٹپال سئیں تساں ہیوے نہ کہ کرنل صیب. نہ تساں ٻال ہاوے جو کرنل صیب ٹھڳال تے تہاکوں الیکشن وچ کھڑا کیتا ہائی؟ ہݨ وی وقت ہیوے درست فیصلہ کرو وگرنہ تاریخ، وسیب اتے تہاݙی اپݨی جماعت تہاکوں کئیناں بخشیسن.
خواجہ فرید ؒ دے قلمی اتے مطبوعہ دواوین دا تقابلی جائزہ
خواجہ فرید ؒ دے قلمی اتے مطبوعہ دواوین دا تقابلی جائزہ
(لکھت: فرید ساجد لغاری)
ایں باب وچ کافی نمبر۳۵، ۳۷، ۳۸، ۶۵،۸۲، ۱۰۱، ۱۰۴،۱۱۲،۱۱۸، ۱۲۵،۱۳۰،۱۶۰، ۱۷۷، ۱۹۱،۱۹۲، ۱۹۳،۱۹۵،۲۰۵،۲۱۰،۲۱۲،۲۱۶،۲۳۵،۲۳۶،۲۵۳،۲۶۶شامل ہِن۔ باب نمبر۹: فریدآیا نہ ماہی ول ݙتی سولاں نہ ساہی ول ایں باب وچ کافی نمبر۸،۱۸، ۲۸، ۷۴، ۹۶، ۹۹، ۱۰۵،۱۰۶،۱۰۷،۱۱۱، ۱۱۳،۱۲۲،۱۲۸، ۱۲۹،۱۴۲، ۱۴۳،۱۴۴،۱۸۵،۱۸۶،۱۸۸،۱۹۰،۱۹۹،۲۰۱،۲۲۰ ،۲۴۶،۲۵۲،۲۶۱شامل ہن۔ کافی نمبر۲۴۹ دا اندراج کتابت دی غلطی ہے۔ باب نمبر۱۰: ؂ عشق فریدؔ نہیں اڄ کل دا روز ازل دی مٹھیاں مٹھیاں ایں باب وچ کافی نمبر۵، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۹، ۳۲، ۵۷، ۶۶،۷۳،۷۶،۸۰،۸۸،۱۰۰، ۱۰۲، ۱۰۳، ۱۱۰،۱۱۹،۱۲۴،۱۳۴،۱۴۷،۱۵۰،۱۷۲،۲۰۰،۲۱۱،۲۲۵، ۲۵۱، ۲۵۴، ۲۶۴ شامل ہِن۔ باب نمبر۱۱: ؂یار فریداؔ کول ہے تیݙے نہ بے ہودہ رُل ایں باب وچ کافی نمبر۲،۴، ۷، ۲۰، ۳۰، ۴۴،۵۰، ۵۲،۵۳،۶۰،۷۲،۸۴،۹۱،۹۳،۹۴،۱۳۲، ۱۳۷، ۱۳۹، ۱۴۰،۱۴۱،۱۵۵، ۱۷۰، ۱۷۸، ۲۱۴، ۲۱۸، ۲۲۶، ۲۲۷، ۲۴۷، ۲۴۹، ۲۶۲، ۲۶۷، ۲۶۸، شامل ہِن۔ باب نمبر۱۲: ؂تھیا فریدؔ منصور ہمیشہ جئیں ایہ راز لدھوئی ایں باب وچ کافی نمبر۶۲ ،۶۳ ،۶۴، ۷۰، ۸۵، ۱۵۲، ۱۵۹،۲۰۹،۲۴۸،ایں باب وچ کافی ۱۶۹ دا اندراج کتابت دی غلطی ہے۔ باب نمبر۱۳: سٹ کردرد فریدؔ ہمیشہ گیت پرم دے ڳاندے ایں باب وچ کانی نمبر:۱،۹، ۲۲، ۴۳، ۸۶، ۱۵۴،۱۵۶،۱۶۱،۲۴۰،۲۷۰ ہن۔ ایں باب وچ کافی نمبر ۔۱۰۱ ہک اندراج کتاب دی غلطی ہے۔
فیض محمد بلوچ
فیض محمد دگرزہی (اردو: فیض محمد بلوچ) (انگریزی: Faiz Mohammad Baloch) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٠١ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٦ مئی ١٩٨٢ء) جِنّھاں کُوں پیلین وی آکھیا وین٘دا ہِے، بلوچی لوک موسیقار اَتے لوک ڳائیک ہَن۔
فیض محمد نے زیادہ تر بلوچ لوکاں نے بلوچی موسیقی وِچ اِنّھاں دی شراکت دی ٻہوں تعریف کِیتی ہِے۔ اِنّھاں نے پاکستان دے کراچی ہجرت دے بعد پورے پاکستان وِچ بلوچی لوک ڳاݨیاں دی روائتی موسیقی دے انداز دی سُن٘ڄاݨ کروائی۔
ابتدائی حیاتی
فیض محمد بلوچ ١٩٠١ء وِچ ایرانی بلوچی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّے ہَن۔ پہلاں اِنّھاں دے پِیؤ نے اِنّھاں کوں بلوچ موسیقی دے آلیاں نال سُنڄاݨ کروائی اَتے اِنّھاں کُوں ڳاوݨ دا درس ݙِتّا۔ فیض محمد بلوچ ٤٦ ورھیاں دی عُمر وِچ پاکستان وِچ آپݨے ٹَٻَّر نال کوچ کر تے آ ڳئے۔
موسیقی دا کَم کار
فیض محمد بلوچ نے اپݨی مادری ٻولی بلوچی وِچ نظماں اَتے ڳاݨیاں دی تالیف کِیتی۔ اِنّھاں دی تخلیقاں وِچ سین٘کڑے ڳاݨے شامل ہِن۔ اِنّھاں نے جنوبی کوریا، روس، انڈونیشیا، فرانس، ریاستہائے متحدہ، الجزیرہ، لبنان اَتے اسپین دا دورہ کِیتا اَتے نغمے پیش کِیتے۔
اِنّھاں دے دُھم پاوݨ آلے ڳاݨے اِیہ ہِن:
وفات اَتے میراث
فیض محمد بلوچ ١٩٨٢ء وِچ بلوچستان دے شہر کوئٹہ وِچ فوت تھئے، اُوں ویلے اُنّھاں دی عُمر ٨٠ ورھیاں تُوں وَدھ ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:بلوچی ٻولی دے لوک ڳائیک ونکی:بلوچی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:کوئٹہ وِچ فوت تِھیوݨ آلے شخصیّتاں ونکی:کراچی دے ڳائیک ونکی:لوک موسیقی ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:بلوچ شخصیّتاں ونکی:بلوچ موسیقار
فیض بلوچ
فیض بلوچ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
ظاہر پیر نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
پیر کھنڈایم تاں چادر تکلیف ݙتی
غربت تئیں میکوں اکثر تکلیف ݙتی
میں بݙھڑے کوں ھر نینگر تکلیف ݙتی
ذال دے آکھے لڳ تے بولݨ چھوڑ ڳئیوں
پتر آ جگ تے جیویں پر تکلیف ݙتی
آوݨ ویلھے دنیا کتنی سوھݨی ھئی
ویندیں تاں ھر ھک منظر تکلیف ݙتی
ہارون الرشید
thumb|ہارون الرشید دی ہک خیالی تصویر ہارون الرشید (پیدائش: 763ء - انتقال: 24 مارچ 809ء) پنجویں تے مشہور ترین عباسی خلیفہ ہن۔ اوہ 786ء توں 24 مارچ 809ء تک مسند خلافت تے فائز رہے تے انہاں دا دور سائنسی، ثقافتی تے مذہبی رواداری دا دور سݙیندا ہے۔ انہاں دے دور حکومت وچ فن و حرفت تے موسیقی نے وی عروج حاصل کیتا۔ انہاں دا دربار اتنا شاندار ہئی کہ معروف کتاب "الف لیلیٰ" شاید انہی دے دربار توں متاثر تھی کے لکھی ڳئی۔ ہارون رشید تریجھے عباسی خلیفہ، المہدی دے صاحبزادے ہن جنہاں نے 775ء توں 785ء تک خلافت کیتی۔ ہارون اوں وقت خلیفہ بݨے جݙݨ اوہ عمر دے 22 ویں سال دے اوائل وچ ہن۔ جیں ݙینہ انہاں نے مسند خلافت سنبھالی اوہوں ݙینہ انہاں دی اہلیہ نے مامون الرشید کوں جنم ݙتا۔ ہارون رشید دے دور وچ عباسی خلافت دا دار الحکومت بغداد اپݨے عروج تے پہنچ ڳیا۔
فیض بلوچ
نمونہ کلام
تیݙے بدل ونجݨ دا درد مریندا ھا
عبیدااللہ علیم
عبیداللہ علیم اردو زبان دے مشہور شاعر ہن۔ انہاں دا تعلق جماعت احمدیہ نال ہئی تے جماعت دے سرگرم رکن ہن۔
فیض بلوچ
نمونہ کلام
اے نہ سمجھیں جو خنجر تکلیف ݙتی
ہارون الرشید
انہاں نے بغداد وچ نواں محل تعمیر کرایا جیہڑا ایں توں قبل دے تمام محلات توں زیادہ وݙا تے خوبصورت ہئی جس وچ انہاں دا معروف دربار وی ہئی جس نال ہزاراں درباری وابستہ ہن۔ بعد ازاں انہاں نے شام دے حالات دے پیش نظر دربار الرقہ، شام منتقل کر ݙتا تاہم انہاں دا آکھݨ ہئی کہ بغداد دنیا دے کہیں وی مقام توں زیادہ بہتر ہے۔ ہارون ہک عادل بادشاہ ہئی جیہڑا راتاں کوں ویس بدل کے دار الحکومت دی ڳلیاں وچ چکر لاکے عوام دے مسائل معلوم کریندا ہئی۔ 809ء وچ سلطنت دے مشرقی حصے وچ سفر دے دوران انتقال کیتس تے ایندے بعد الامین نے خلافت سنبھالی۔
فیض بلوچ
نمونہ کلام
لٹݨ دے وچ اپݨیں غیر سبھے ھک ھن
کہیں باھرو تے کہیں اندر تکلیف ݙتی
پکھڑو گھر ݙو ولدے ݙیکھ تے رو پئی آں
ݙینہہ تے رات توں ودھ دیگر تکلیف ݙتی
فیض تیکوں پرکھݨ وچ واقعی بھل تھئی اے
دل شیشہ تے توں پتھر تکلیف ݙتی
غزل
درد توں آشنا تھی ڳیاں
تیڈا سنگتی وی کوئی نی ریھا
میں وی بے آسرا تھی ڳیاں
میکوں شاھی دی کیا لوڑھ ھے
تیڈے در دا ڳدا تھی ڳیاں
کیوں طبیب آ جھجھکدا بیٹھیں
تھی تے آزاد زندگی کنوں
کہیں دے غم توں رھا تھی ڳیاں
اج ولا یاد کہیں دی ستائے
اج ولا بے مزا تھی ڳیاں
یا تاں میں بے وفا تھی ڳیاں
اوپری ڈسدی ھے زندگی
تئیں توں مایوس کیا تھی ڳیاں
فیض کیا غرض دنیا دے نال
بس تیڈی یاد دا تھی ڳیاں
فیض بلوچ
نانگ فراق دے سینے اتے دنگے ھن
رب آ میں تاں سکھ سجنڑاں دے منگے ھن
تونڑیں جو غربت دے ھتھوں ڈنگے ھن
اھدن لوک پرانڑیں ڈاڈھے چنگے ھن
چندر لہا آونڑ تاں وس وچ کائیناں ھا
میڈی وستی کال ریہے نت خوشیاں دا
میڈے وانگوں سارے بکھے ننگے ھن
اوں ڈینہہ خون دیاں ھنجوں کیریاں ھامی میں
میندی نال جڈاں تیڈے ھتھ رنگے ھن
میڈی بھینڑ دے سر تے بوچھنڑ کائیناں ھا
میڈے یار کھنگھورے مار تے لنگھے ھن
میڈیں اکھیں خاب ڈٹھے ست رنگے ھن
تیڈی مونجھ سانبھ ڈیکھاں تیڈے درد پال ڈیکھاں
تونڑیں آپ بھوگ بھوگاں تیکوں خوش نہال ڈیکھاں
ھاں عجیب کشمکش وچ جو کراں تاں کیا کراں ھنڑ
تیکوں اپنڑیں ڈکھ سنڑاواں یا تیڈا جمال ڈیکھاں
کوئی رب سبب بنڑاوے او وی وقت کاش آوے
میڈے سامھیں بیٹھا رھویں تیکوں سال سال ڈیکھاں
توں ستم دی انتہا کر میں صبر دی حد مکانواں
اے وی ھے وڈی بیماری نہیں مکدی مونجھ ماری
تیڈا چولا چا تے چماں تیڈی پا تے شال ڈیکھاں
میڈا فیض پورھیا ترکہ میڈی اکھ دا نور ھیں توں
کہیں بئے ڈو جندڑی مانڑیں میڈی کیا مجال ڈیکھاں
(فیض بلوچ)
تیڈی در تے دستک کائناں ھوندی ھئی۔
ساڈے سینے دھک دھک کائناں ھوندی ھئی۔
عشق دلالی وچ ونج تے منہ کالے تھئے۔
پہلے منہ تے کالک کائناں ھوندی ھئی۔
ما بولی تاں ڈھیر پرانڑی ھے لیکن۔
نینگر وڈکیں دے دڑکے کوں سنڑدے ھن۔
بحث مباحثے بک بک کائناں ھوندی ھئی۔
عورت وچ مکاری دا وی عنصر ھا۔
پر سڑکیں تے ناٹک کائناں ھوندی ھئی۔
ساڈی وستی سارے پھل گلاب دے ھن۔
ساڈی وستی وچ اک کائناں ھوندی ھئی
چنری وی پیندی چک کائناں ھوندی ھئی۔
اینجھا وقت تیڈے دیوانیں ڈٹھا ھے
پیونڑ لیئوں سپرے ڈھک کائناں ھوندی ھئی
تیڈے ملنڑ توں بعد دے ویکے وات آیوں۔
فیضنڑ جندڑی ایں کک کائناں ھوندی ھئی۔
لوک شاعری اَتے لوک نثر دا تذکرہ
سرائیکی غزل جیندے مرتب حیدر قریشی ہن تے ایہہ کتاب ستمبر 1980ء وچ ، جدید ادب پبلی کیشنز خان پور ولوں چھاپی ڳئی ہے تے ایندی چھپائی کیتے ممتاز اکیڈمی ، بھٹہ واہن دا تعاون وی شامل ہے۔ ترے سو دی تعداد وچ ایہ کتاب چھاپی ڳئی ہے۔ سرائیکی غزل دا مزاج ، م ۔ ی قیصرانی دا مضمون تے سرائیکی غزل بارے حیدر قریشی دا مضمون ٻہوں  اہمیت رکھیندن۔ ایہ کتاب ایں بحث کوں واضح کریندی ہے جو شاعری دی صنف غزل سرائیکی زبان وچ لکھی ونڄ سگدی ہے یا کوئے ناں۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ایں کتاب بارے لکھدن:"'سرائیکی غزل حیدر قریشی دی کتاب ہے جینکوں ستمبر 1980ء وچ جدید ادب پبلی کیشنز خان پور نے ممتاز اکیڈمی بھٹہ واہن دے تعاون نال چھاپیا ڳئے۔ 64 صفحات دی ایہہ کتاب، م۔ ی قیصرانی دے ہک مضمون: (’’ غزل تے سرائیکی دا مزاج‘‘ مطبوعہ: ادبی شمارہ نمبر 4 ’’سوجھلا‘‘ اشاعت دسمبر 1979ء) دے جواب وچ لکھی ڳئی ہے۔ جاں جو حیدر قریشی نے م۔ ی قیصرانی دی طرفوں سرائیکی زبان وچ غزل گوئی کوں مسترد کیتے ونڄݨ دے دعوے کوں اپݨے مضمون ’’سرائیکی غزل‘‘ وچ ثبوت دے طور تے 38 شعرا دا سرائیکی غزلاں دا ہک انتخاب پیش کیتا'۔""سرائیکی کلام مصری شاہ" (1906-1828ء) انہاں دا کلام اتے حالات زندگی بارے تعارف مہر کاچیلوی نے مرتب کیتے۔ ایہہ کتاب پہلی وار 1982ء تے ݙوجھا ایڈیشن، مہر پبلی کیشنز، میر پور خاص توں چھپئے۔
"میرن شاہ": (1898-1858ء) بارے کتابچہ حفیظ الرحمن بہاول پوری نے عزیز المطابع، بہاول پور توںچھاپیئے ایندے وچ شاعر دے حالات تے نمونہ کلام موجود ہے۔
"سرائیکی اور اس کی نثر" دلشاد کلانچوی دی ایہہ کتاب 1982ء وچ مکتبہ سرائیکی لائبریری بہاول پور دی طرفوں چھپی اے۔ جیندے وچ 32 سرائیکی نثر لکھݨ والے لکھاریاں دے حالات و کوائف شامل کیتے ڳئین۔ سرائیکی نثری ادب دے تذکرے دے حوالے نال ایہہ پہلی کتاب ہے۔
"چراغ اعوان" (1145-1090ء) ڈاکٹر طاہر تونسوی دا مرتب کیتا ہویا تذکرہ ہے۔ جیڑھا 1982ء وچ سرائیکی ادبی بورڈ (رجسٹرڈ) ملتان دی طرفوں چھاپیا ڳئے۔ جیندے وچ چراغ اعوان دے حالات، کوائف اتے نمونہ شاعری شامل ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی تذکرہ نویسی
تاج محمد گوپانگ دی کہاݨی
ہر پاسوں ہئی توں توں گھنڈیاں دی کلے کٹیاں کانڑ کھڈاوے ہن بقول نذیر فیض انڑ ڈودھیاں منجھیں چھڑدیاں ہن مقدر ہمیشہ توں سڑول میڈے کیتے اپنڑیں سینے وچ کینے دے انبار رکھدے بیماری میڈے صحن اگواڑ دے پکا دیرہ لایا پہلے پہلے تاں حق ہمسایا پچھنڑ آیا نویں نویں گال ہئی ساری سنگت من پرچایا جوں جوں ویلھا وہندا آیا پیر پچھوہیں تھیندے گے ہولے ہولے پوری سنگت منہ وٹایا گالھ ٹردی پئی ہئی میں بیماری دی وجہ کنوں تنہائی دا شکار تھیم میں سوچئے میں کنوں بیا آدم نئیں بنڑیندا آدم زاد ڈھگ ہن وسدا نگر ہے جاگدا شہر ہے .گرو بزدار کوں سڈیم صالح پیر کوں سوریم سچے دوست ڈاکٹر خلیل چنگوانی کوں فون کیتم ایویں واری واری ٹبے تے چڑھ تے ہکلاں ماریم میڈے سڈ تے سارے آگئین شاہنواز مشوری .عثمان کریم بھٹہ .رزاق شاہد صفدر دریشک تے کیندا کیندا ناں گنڑانواں تنظیم دا عارضی ڈھانچہ بنڑ گیا تنظیم دے ہر ہک نوجوان خوب محنت کیتی ساریں دے نام لکھاں یا ہک امام لکھاں ایویں ٹردا امدے دھرتی دا نظام کیکوں کیکوں داد ڈیواں کیندا کیندا انعام لکھاں ٹردی گھوڑی اے ناں سوار دا تھیندے پورھیا کیتا پانڑیں لایا راکھی کیتی گھر گھر دا بوہا کھڑکایا چوتھی میٹنگ تے ہوٹل دا وڈا جیندا ناں شاہنواز خان مشوری سوجھل ہال رکھیے نوجوانیں نال بھریج گیا.
سیف اللہ آصف
سیف اللہ آصف قصبہ کالا ضلع دیرہ غازی خان دا ہک سرائیکی شاعر ہے۔
نمونہ کلام
اساں سنگریے سنوریے _ستریے ہوئے
اساں اپڑیں اکھ تے _نتریے ہوئے
تیݙے پیریں پووݨ آئے ہاسے
اساں آپ کوں دهووݨ آئے ہاسے
ساکوں اپڑیں پیریں پووݨ ݙے
ہک وار تاں رج کے رووݨ ݙے
ساݙے کجھ ارمان تاں _مٹ پوسن
تیݙے سانول پیر نہ _بهٹ پوسن
ݙوہڑہ
کوئی جوگی سونہاں روحیں دا ، کوئی منکے تھیوے گول آندے
کوئی ماء بولی دے باغ وچوں کوئی مٹھڑے میوے گول آندے
اومٹھڑی مُسک تے مُس پوندےاونکڑی گالھ تے رُس پوندے
او آپ نکھیڑے کر آندے ول آپ منیوے گول آندے
اے چندر دا واسی بھاگ وندا تیڈے بھوئیں تے پیر لُڑیندن
نہ آفکیاں تھیندین اکھیاں تو نہ کھنڈ تھئے ملخ کنڑیندن
جتھاں جوگاں نت جکڑیندیاں ہن جُٹ ہنجواں دے جُکڑیندن
اوڈوں آصف تیکوں دیراں ہن ایڈوں روح دے رے ڈتھڑیندن
تیڈے وس اچ واگاں ویلھے دیاں ساڈو واگ ولا اساں عید کروں
اساں آتے روز ازل دے ہیں ساڈی آس پجا اساں عید کروں
آ آصف روز دیں روزیں توں ساڈی جان چھڑا اساں عید کروں
سیف اللہ آصف
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
واہ واہ وے سانول تیڈے ونڈ ونڈارے
کتھائیں مٹھڑے پانی کتھائیں اصلوں کھارے
تیڈیاں رانداں گُجھڑیاں کہیں وی نہ بُجھڑیاں
پرے تئیں اُشا ہے پرے تئیں اندھارے
سبھے واہ وکڑے ولا کیتے تکڑے
اساں نال ڈاندیں دے کیتے کمارے
ایں چھپری دی چھاں نال مٹڑی دے تھاں نال
بکری تے گاں نال ساڈے گزارے
ساڈے گھر گریڑے تاں کہیں وی نہ سیڑھے
اونکوں آکھو ہن آکے ماڑیاں اُسارے
ساڈی ذات کُنگر ہتھیں کُٹ دے مُنگر
ساڈے نال چھچھ ہے تے رچھ دی مہار اے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
پُھل دی خار دی وکھو وکھ چس اے
بس اے تاں بس اے
تیڈاوی تے میڈا وی ساہ کیندے وس اے؟
اڈ رادھا گناں وی رج سوہنا لگدے
جیرھا کھڑے تس اچ اوندے وچ رس اے
جند جیوی پل وچ تھل کینویں رجدے
بہوں ساری بُکھ اے بہوں ساری تس اے
اتھاں مٹی سڑھ ہے اتھاں مٹی گس اے
غزل
ساڈے گل وِچ ڈھولے ہوندِن پئے
اَساں سِجھ دے سیک تے کاڑھئے ہوئے
اِیویں لِیر کتیراں پاڑئے ہوئے
ساڈے تَن تے چولے ہوندِن پئے
ساڈِیاں آہیں دُھر تئیں تگدِیاں نئیں
ساڈِیاں مُونجھاں وِی ٹُر سگدِیاں نئیں
ساکوں نَظراں گُزرِیاں لگدِیاں نئیں
ساکوں تِلک تلولے ہوندِن پئے
توڑے عِید ہووے شَبرات ہووے
توڑے خوشیاں دِی سَوغات ہووے
بھانویں وَصل وِصال دی رات ہووے
ڈُکھ ڈھیر یا تھولے ہوندِن پئے
ساڈِیاں آصفؔ عَجَب اُڈارِیاں ہِن
ساڈی چوگ دِی جاہ تے جالیاں ہِن
مچھی
مچھی ہک پاݨی دا جانور ہے۔ ایں کوں لوک خوشی نال کھاندن۔ مچھیاں فقاری آبی جانور ہن، جنہاں کوں تھن٘ڈے خون آلا جانور وی اہدن۔ ۔ چھلڑاں نال ڈھکا ہویا اتے پاݨی وچ ترݨ کیتے بݨے خصوصی کھنبھ اتے گلپھڑیاں نال لیس۔ مچھیاں کھلے سمندر، تازے پاݨی، دریاواں،جھیلاں، پہاڑی جھرنیاں تے سمندر دی  گہرائیاں تائیں ہوندیاں ہن۔ مچھی دنیا بھر وچ انساناں ای سمندری غذائی ضرورت پورا کرݨ کیتے  نہایت اہم ڳݨی ویندی ہے، بھان٘ویں او سمندراں یا کھلے آبی مقاماں  توں شکار کیتی ون٘ڄن یا اُنہاں دی پرورش انسان دے بݨائے ہوئے ماہی خانیاں وچ کیتی ون٘جے، جیویں جو ککڑیاں کیتے مرغی خانے بݨائے ویندن تے بنھاں زناوراں کیتے بھاݨے ۔
سیف اللہ آصف
غزل
اِنہیں چوگیں دے اِنہیں جالِیں دے
مچھی
مچھیاں دا شکار یا افزائش تفریحء طبع یا چساں چاوݨ کیتے وی کیتا ویندا ہے، جیویں جو شوقین لوکاں دا ڈنڈیاں تے ڈور لا تے مچھی دا شکار کرݨ یا لوکاں دا گھراں اے باغیچے وچ تالاباں یا مہمان خانیاں وچ شیشے نال بݨے ماہی پروری دے وݙے مچھی گھر (Aquarium) رکھݨ، جہڑے عموماً لوکاں کوں ݙکھاوݨ اتے محظوظ کرݨ کیتے ہوندن۔ مچھی مختلف ثقافتاں اتے تہذیبوں وچ وی صدیاں کنوں ݙاڈھی اہمیت دی حامل ہے، دیوتاواں کنوں گھن کر اہیں مذہبی علامات، کتاباں دے موضوعات کنوں گھن کراہیں فلماں تائیں ہر جاء تے مچھی دا کردار تے ذکر نظر آندا ہے۔ thumb|مچھی
سیف اللہ آصف
غزل
اِیوِیں روز دے رولے ہوندِن پئے
مچھی
مچھی دے قسماں
مچھی دریا، سمندر، ندی نالیاں، رودکوہیاں، جھیلاں، تلاواں تے کاریزاں تو گھن کے سمندراں تک بے شمار اقسام تے ہر قسم دے چھوٹے توں چھوٹے تے وݙے سائز وچ پاتی ویندی اے. ایندے کجھ اہم قسماں اے ہن:-
سیف اللہ آصف
غزل
""سئیں سیف اللہ آصفؔ""
مچھی
آرا مچھی
آرہ مچھلی یا سافش(Sawfish) کوں درکھاݨ یا کارپینٹر مچھلی وی آکھا ویندا ہے۔ ایہ مچھلی سا شارک توں الگ قسم دی ہوندی ہے. thumb|آرا مچھی
سیف اللہ آصف
کافی :-
توں ساڈا کیا لگدیں اساں تیڈے کیا لگدے
فجر تے شام جیویں سکے بھینڑ بھرا لگدے
کن دی گونج وچوں
کرلاندی کونج وچوں
متراں دی مونجھ وچوں
کوئ اپنڑاں الا لگدے
اکھ تیں انگور جیویں
لائیاں تیں بور جیویں
فجریں دا نور جیویں
ہک بئے دا گواہ لگدے
واہ بے واہ تھئے ہیں
جھوک دے راہ تھئے ہیں
تانگھ اچ تاہ تھئے ہیں
جیویں ڈاج کوں لاہ لگدے
سیف اللہ آصف
کافی
آ اڑی سینگی چھاہیں جوڑوں
چوڑے ونگاں باہیں جوڑوں
چلہیں جوڑوں اوٹے جوڑوں
سوہنڑے سوہنڑے کوٹھے جوڑوں
اندرو تیڈیاں جاہیں جوڑوں
اصغر خان نہڑ
سرائیکی ملت پارٹی دے سربراہ تے بانی ہن۔ پیشے دے اعتبار نال وکیل ہن۔ جلالپور پیروالہ، ضلع ملتان نال تعلق اے۔
سیف اللہ آصف
کافی
رنگ پور جوڑوں کھیڑے جوڑوں
بابل دے سنگ جھیڑے جوڑوں
ہتھ وی جوڑوں باہیں جوڑوں
گڈیاں دے منہ چن دے ٹوٹے
ٹک دے نال نگاہیں جوڑوں
موسم مہندیاں لاونڑ آ گئے
آصف پینگھاں پاونڑ آ گئے
سئیں سیف اللہ آصف
الئه سئیں دا ملخ هے الئه سئیں دیاں بیریں هن.
چنگیریں اتیں پهل هن پھلیں تیں چنگیریں هن.
سدهریں دیاں چوریاں هن اکهیاں کندوریاں هن.
ساڈیاں مجبوریاں هن تیکوں چوکهیاں دیریں هن
.
ساوے ساوے ونڑ هن هک بۓ دے جنڑ ھن.
روهیں کال کوٹ هن سچ وانگوں جهوٹ ھن.
کالے کالے بوٹ هن کنڈ تیں کنڈیریں هن.
مٹیاں دے ڈاند هن چھنگواں دے گهوڑے هن.
خواجہ فرید دی شاعری
خواجہ غلام فرید دی شاعری دا استعارہ سسی تے شاعبدالطیف دا ماروی اے, بہوں ساریں کافیں اچ خواجہ صیب سسی دی زبان بولی اے, سسی نال مکالمہ وی کیتے, کئی جاہیں تے خواجہ صیب دی شاعری وچ سسی آپ وی الانڑیں اے, کیویں تھی سگدے جو خواجہ جیہڑی کافی "رتھ دھیمے دھیمے ٹور" توں شروع کریندے (جیہڑا صفانظرداپئے جوسسی نال مکالمہ اے), چھیکڑی مصرعے اچ خواجہ فرید آکھے "میں تے یارفریدرل مل منڑیسوں تخت لہور" ؟ سوال اے ہے جوایں مصرعے اچ ہک تاں خواجہ صیب خوداٍن, ڈوجھاکون اے جیکرسسی نئیں تاں ول کون اے؟.......سوال تاں اے وی ہے جوخواجہ صیب ایں کافی دے الاوہ تخت لہورکوں آپڑیں شاعری اچ کتناواری ورتیے, کیاخواجہ صیب کڈاہیں لہور گئے وی ہن جیویں اوملتان اکثرویندے ہن تے اتھائیں مائی نوزاں نال شادی وی کیتی........تریجھاسوال اے ہے جوخواجہ غلام فریدآپڑیں شاعری وچ روہی,تھل, ملخ ملہیر, بھنبھور, کیچ مکران توں الاوہ کیہڑیں جاہیں دا ذکرفرمائے؟ ذرا ایں کافی تےغورکرن دی ضرورت اے...
رتھ دھیمیں دھیمیں ٹور
میڈا دستا نرم کرور دا
متاں ونگیں لگم ٹکور
(ایں توں ظاہرتھیندے جوڈوجھااستعارہ تریمت دا اے)
ہم تباہ کمزور
(برہوں دا سرائیکی اچ جدائی دے الاوہ کئی مطلب تھی سگدے بھلا،ول روزازل دا حوالہ وی کھڑے جیڑھاخواجہ صیب آپڑیں شاعری وچ پہلے وی کئی واری ڈتے تے اوشاعری سسی بارے ہے جیندا مطلب بلپن یا شعردی منڈھلی عمراہ گھدا گئے، خواجہ صیب دی شاعری اچ جدا دا ہکواستعارہ اے تے او سسی اے) شالہ مولا سلامت نیوے راہ وچ لڑدن چور (چوریں توں مراد کیاہے, کیا ایں توں مراد اوہےجت نئیں جیہڑے سسی کوں نندر اچ چھوڑکے پنوں کوں چاکے کیچ دی راہ دوٹُرگئے ہن یاول کئی بئے چوروی تھی سگدن؟)
جیکر رتھ بیٹھیں تھک پوساں
گھوڑا گھنساں بور
سوکھا، تیز، لغام دا کولا
نہ اوکھا سر زور
رانجھن تے میں جوڑ کوں جوڑوں
جوڑ جوڑیندا جوڑ
سک تے طلب ملن دی سینے
روز نواں ہم شور
(سوال اے جواُتلے چارمصرعیں کوں کٹھاپڑھیجے یاول پہلے ڈومصرعے انج تے چھیکڑی ڈوانج, رانجھے کوں ملن سانگے ہیرپندھ نہ کیتا بلکہ رانجھے پندھ کیتے, اہدن ڈوہائیں مل وی گئے ہن ,پراتھ تاں جدائی کھڑی اے جییڑی اہدی ای اے "سک تے طلب ملن دی سینے......روز نواں ہٍم شور" لہذاچارے مصرعے کٹھے پڑھسوں تاں گالھ انگیں لگدی اے جواتھاں کلہارانجھن دا تذکرہ کیوں تے ہیردا تذکرہ کیوں کائنی, مصرعے اچ ہک تاں رانجھن اے تے ڈوجھی سسی اے جیہڑھے پندھ پئے کریندن, کیوں جوپنسھ نتاں ہیرکیتا تے نہ پنوں)
پندھ اڑانگے دلڑی تانگھے
جلد پچاویں توڑ
میں تے یار فرید منڑیسوں
رل مل شہر بھنبھور
جیکرچھیکڑی چارمصرعیں اندر خواجہ صیب دی مراد لہوراے تاں ,اے کیویں تھی سگدے جو "پندھ اڑانگے دلڑی تانگھے" ,کیاایں کن پہلوں خواجہ صیب آپڑیں شاعری وچ کتھائیں تخت لہور دی تانگھ ظاہرکیتی اے, جیندے پندھ اڑانگے ہوون, ڈوجھامصرعہ زیادہ اہم اے " جلد پچاویں توڑ" کیاخواجہ صیب کہیں راہ تے توڑ نئیں پُنے جواہدے پئے ہوون جلد پچاویں توڑ, اتھاں جلدی وی ہک استعارہ اے.....جیکرکئی پنوں کوں چاکے اٹھ بھجاکے درکیے نئیں ویندے تاں ول اتاول دی کیالوڑھ اے.........اگلے ڈومصرعے ڈہدوں.....
پہلے مصرعے اچ ہک تاں خواجہ صیب آپ اٍن تے ڈوجھاکون اے جیندے رلے شہربھنبھوریاول تخت لہور منڑیسوں......شعری استعارے وچ کیااتھاںیارفریدتوں مرادخواجہ فریداے...... جیکریارفرید ای خواجہ فریداے.....ول "میں" کون اے, حالانکہ شعری استعارے اچ تخلص توں مرادمحبوب یاول کڈانہہ کڈانہہ رقیب وی ہوندے, جیویں غالب آکھیا "بناہے ہے شاہ کامصاحب پھر ہے اتراتا.....وگرنہ شہرمیں غالب کی آبروکیاہے" ,اتھاں غالب توں مراد مرزارفیع سوداہئی جیہڑا شاہ دامصاحب بن چکاہئی تے پالکی تے ویندا ڈیکھ غالب اے شعرآکھیا, لہذا اتھاں میں توں مراد ای خواجہ فریداے تے یارفریدتوں مراد سسی اے جیہڑی شہربھنبھور دی صہبی چھوڑکیچ دے اڑانگے پندھ نہ جھاگ سگی تے توڑ نہ پُنی, سسی دی منزل کیچ تھی یاول شیربھنبھور ,کیاخواجہ صیب سسی دے ادھورے پندھ کوں پوراکریندیں ہوئیں اونکوں توڑپُچاونڑسانگے کڈاہیں تخت لہوردا آکھ سگدے, اول تاں اے تھی نئیں سگدا, ایندے باوجودجیکر خواجہ فریددا تخت لہور نال کئی گانڈھاہووے ای سہی تاں سسی داگانڈھاتخت لہورنال کڈاہیں نئیں تھی سگدا؟؟؟؟؟؟
آپریشن وجے
گوا دا 1961ء اچ بھارتی الحاق، 1961ء وچ بھارتی علاقیاں وچ مسلح کارروائی نال پرتگالی اقتدار ختم کرکے بھارت دی مسلح افواج دی طرفوں ہک کارروائی ہئی جیہڑی 36 توں زائد گھنٹے کیتے جاری رہی۔ سمندر تے زمینی حملیاں دا اے آپریشن وجے، گوا وچ 451 سالہ پرتگالی نوآبادیاتی حکمرانی دا خاتمہ بھارت دی ہک فیصلہ کن فتح ہئی۔ آغاز ایویں تھیا کہ  1955ء اچ گوا دے لوگاں دے ہک گروپ نے ہک وݙا آزادی مارچ کیتا جیہڑا کہ ہک احتجاجی مظاہرہ ہئی تے پرتگالی حکومت نے ردعمل دے طور تے انہاں وچوں 20 توں زائد مظاہرین کوں گولی مار کے ہلاک کر ݙتا۔
بھارت نے آکھا کہ گوا تے پرتگالی کنٹرول ہݨ ٻیا برداشت نی تھی سڳدا۔ پرتگالی حکومت نے ہک ہوائی اݙا تعمیر کیتا ہئی جیندے ذریعے پاکستان تے سری لنکا دے نال تجارت تھیندی ہئی، ہݨ اے جنگی مقصد کیتے تیار کیتا ڳیا تاکہ بھارت دا مقابلہ تھی سڳے تے گوا تے قبضہ برقرار رہ سڳے۔ پرتگالی آمر، انتونیو سالا زر نے عالمی رہنماواں توں بین الاقوامی حمایت حاصل کرݨ دی کوشش کیتی۔ لندن وچ پرتگالی سفیر نے 1899ء دے اینگلو پرتگالی اتحاد دی شرائط دے تحت کہیں وی پرتگالی کالونی تے حملہ کیتا ڳیا تاں پرتگال دی مدد کیتی ویسی دی شق برطانوی حکومت کوں یاد ݙیوائی لیکن کجھ وی نہ تھیا۔
نومبر 1961ء وچ گوا وچ پرتگالی چوکیاں نے بھارتی ماہی گیر کشتیاں تے فائرنگ کیتی۔ نہرو نے آکھا کہ ہݨ بھارت نے صبر کھو ݙتا ہے تے ایں طرح دسمبر 17 کوں بھارت نے طاقت دے استعمال نال گوا تے فوجی، بحری تے فضائی حملے کیتے۔ 30،000 بھارتی فوجی دے مقابلے وچ 3،000 پرتگالی فوجی ہن۔ پرتگالی گورنر نے حملہ آوراں وچ تاخیر کرݨ کیتے کئی رابطہ پل دھماکے نال اݙا چھوڑے لیکن صورت حال صاف مایوس کن ہئی تے آخر کار پرتگالی گورنر نے سفید جھنڈا لہرایا تے ہتھیار سٹ ݙتے۔ ایں دوران امریکا تے برطانیہ سمیت کوئی وی پرتگالی گورنر دی عملی مدد کوں نہ آئے۔ تے ایں طرح گوا ریاست تے بھارت دا مکمل قبضہ تھیا۔ ایں ساری کارروائی کوں آپریشن وجے دا ناں ݙتا ویندے۔
نواب سربلند خان
1793ء عیسوی اچ والئی کابل تیمور درانی فوت تھیا تاں اوندا چھوٹا فرزند زمان شاہ درانی تخت نشین تھیا جبکہ وݙے پتر شہزادہ ہمایوں نے بغاوت کیتی کیونکہ اوہ اپݨے آپ کوں کابل دا حقیقی حکمران سمجھدا ہئی۔ قسمت نے ھمایوں درانی دا ساتھ نہ ݙتا تے اونکوں کابل وچ شکست تھئی۔ شہزادہ ہمایوں اپݨے وطن وچ ہی بے یار و مددگار تھیا تے کوہ سلیمان عبور کرکے والئی سنگھڑ نواب مسو خان نتکاݨی دی پناہ وچ آݨ پہنچے۔ مسو خان نتکاݨی نے سانبھ دے اصولاں دی پاسداری کریندے ہوئے شہزادہ ہمایوں دی حفاظت کیتی تے اونکوں ڈیرہ فتح خان دے پتݨ توں دریائے سندھ پار کروا کے تھل دے علاقے اچ منتقل کروایا۔ شہزادہ ہمایوں دی تھل وچ موجودگی دی خبر جݙݨ اوں وقت دے منکیرہ دے گورنر محمد خان سدوزئی کوں ملی تاں اوں نے اپݨی افواج دے نال ہمایوں تے اوندے ساتھیاں دا لیہ توں پندرہاں میل مشرق وچ محاصرہ کیتا۔ ہمایوں تے اوندے ساتھیاں نے ہتھیار سٹݨ دی بجائے بہادری دے نال لڑݨا منتخب کیتا۔ دوران جنگ ہی شہزادہ ہمایوں دا فرزند تے ݙوجھے ساتھی قتل تھئے۔ تڑپدے نوجوان پتر کوں ہمایوں نے اپݨے ہتھاں تے چایا تے شفقت پدری دی اونہی حالت وچ شہزادہ ہمایوں کوں گرفتار کیتا ڳیا۔ نواب محمد خان سدوزئی نے والئی کابل توں وفاداری و اپݨے اقتدار دی طوالت دی خاطر شہزادہ ہمایوں تے ظلم و ستم کیتے۔ شہزادہ ہمایوں دے آکھیاں وچ گرم سلاخاں پھیر کے اونکوں قلعہ منکیرہ وچ قید کر گھدا ڳیا تے اے خبر والئی کابل زمان درانی تک پہنچائی ڳئی۔ والئی کابل نے منکیرہ دے گورنر کیتے معین الدولہ سر بلند خان بہادر فیروز جنگ دا لقب تجویز کیتا تے منکیرہ، بھکر و لیہ دا ایہ گورنر نواب سربلند خان دے ناں نال مشہور تھیا۔
ابو الفضل ابن مبارک
thumb|ابولفضل دے احباب دی منظرکشی شیخ ابو الفضل علامی، شیخ مبارگ ناگوری دا بیٹے تے ابو الفضل فیضی دا چھوٹا بھرا اے. تعلق سرائیکی وسیب دے علاقے بھٹہ واہݨ نال ڈسیا ویندے جیہڑا ہݨ ضلع رحیم یار خان نال اے. 6 محرم 958 ھ بمطابق 14 جنوری1551ء کوں پیدا تھیا. ابو الفضل علامی کوں 22 اگست 1602ء وچ قتل کیتا گیا.
حالات زندگی
اکبر اعظم دے نو رتناں وچوں ہک ایہ وی ہئی۔ 1572ء وچ اپݨے بھرا فیضی دے نال دربار اکبری وچ باریاب تھیا۔ آہستہ آہستہ تقرب شاہی حاصل کر گھدا۔ اتھاں تک کہ صدر الصدور دے عہدے تے فائز تھیا۔ 1600ء وچ منصب چار ہزاری تے فائز تھیا۔ شہزادہ سلیم (جہانگیر) دا خیال ہئی کہ ابوالفضل ایندے پتر خسرو کوں ولی عہد بݨاوݨ چاہندا ہے۔ چنانچہ اوندے اشارے تے راجا نرسنگھ دیو نے اینکوں اس وقت قتل کر ݙتا جݙݨ اوہ دکن ولدا پیا ہئی۔ اپݨے وقت دا عالم تے بلند پایہ مصنف ہئی۔ علامی تخلص رکھدا ہئی۔ آزاد خیال فلسفی ہئی۔ علما اینکوں دہریہ سمجھدے ہن۔ اکبر دے دین الٰہی دے اجرا دا سبب ہینکوں گردانا ویندے ۔ اکبر نامہ تے آئین اکبری مشہور تصانیف ہن۔ ایندے خطوط دا مجموعہ مکتوب علامی فارسی ادب دا شاہکار سمجھا ویندا ہے۔
شیخ ابوالفضل نے اکبر دے مذہبی عقائد تے بہت اثر سٹا۔ تے بہت فنکاری نال اوں نے بادشاہ کوں ایہ یقین ݙوایا کہ مذہب دے معاملات کوں آپ علما توں بہتر ڄاݨدے ہیوے۔ لہذا تہاکوں مذہب وچ بالادستی ہووݨی چاہیدی اے۔ ایندے ڳالہیاں توں متاثر تھی کے اکبر نے پہلے "عبادت خانہ"قائم کیتا۔ جس وچ مختلف عقائد دے علما دے درمیان مناظرے تے بہث مباحثے تھیندے ہن۔ اس دے بعد دین الٰہی جاری کیتا۔ جینکوں سب توں پہلے ابو الفضل علامی نے قبول کیتا۔
خوارج دے عقائد
خوارج دا عقیدہ ہئی کہ دینی معاملات وچ کہیں انسان کوں حاکم بݨاوݨاں کفر اے تے ایں ڳالھ دا انکار کرݨ والا واجب القتل اے.
خوارج نے ائمہ مسلمین دی عصمت دے عقیدہ کوں مسترد کر ݙتا ہئی، ایہو عقیدہ اہل سنت دا وی ہے جبکہ اہل تشیع اپݨے ائمہ دے معصوم ہووݨ دے قائل ہن. عہد حاضر دے مسلمان عالم دین ابو الاعلی مودودی نے اپݨے ہک مضمون وچ خوارج دے انہاں مذکورہ عقائد دا تجزیہ پیش کیتا تے اہل سنت تے خوارج دے درمیان مختلف فیہ مسائل دی نشان دہی کیتی ہے۔ خوارج دا عقیدہ ہے کہ ارتکاب معصیت کفر ہے تے اس طرح مرتکب کبائر اس وقت تک کافر رہندا ہے جے تک او اس معصیت توں تائب نہ تھی ونجے۔ ایں عقیدے دے بنا تے او تمام مذکورہ اصحاب رسول دے خلاف زبان طعن دراز کریندن تے انہاں دی تکفیر کریندے ہن۔ انہاں دے نزدیک عام مسلمان وی کافر ہن کیونکہ او کبائر دے مرتکب تھیندے ہن، اے اصحاب رسول کوں مومن تے مذہبی رہنما سمجھدے ہن تے انہاں توں حدیثاں روایت کریندن۔ انہاں دا اے وی خیال ہے کہ خلافت کیتے قریشی ہووݨ ضروری نی بلکہ کوئی وی متقی پرہیزگار شخص خلیفہ بݨ سگدا ہے۔نیز انہاں دے نزدیک خلیفۃ المسلمین دی اطاعت محض اس وقت تک واجب ہے جب تک او عدل و انصاف تے مشاورت دی راہ تے قائم رہے۔ اس راہ توں منحرف تھیوݨ دی صورت وچ خلیفہ دے خلاف خروج کر کے اونکوں معزول بلکہ قتل کر ݙیوݨ ضروری ہے۔
اسلم خان ملغاݨی
اسلم خان ملغاݨی، برطانوی سامراج نال ٹکراوݨ آلے ہک سرائیکی سردار ہن۔ کابل، افغانستان اچ دفن ہن۔ سوکڑ ضلع ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھدے ہن۔
ہارون بن موسیٰ ملتانی
سندھی تے سرائیکی ہک بئے توں کݙݨ نکھڑن ایں بارے کُجھ نی آکھیاں ونڄ سڳدا۔ہا ھک ڳالھ مُکّی مکائی اے جو جے تونّڑیں سرائیکی دا تعلق اے ۔سندھی توں بہوں ڈھیر پرانّڑیں اے بلکہ سندھ دی کلاسیکل زبان سرائیکی ھی ہئی ۔میر حسان الحیدری موجب " خیال اے جو موجودہ سندھی 1100ء دے نیڑے سرائیکی توں الڳ ھک مستقل زبان بݨ ڳئی ۔اہں کیتے جو سندھی دے پُراݨیاں لکھتاں سرائیکی نال بہوں سارا رلاَّ کھاندِن " ابو ظفر ندوی نے تاریخِ سندھ عربی شاعر ہارون بن موسیٰ ملتانی دا ذکر کیتے جیڑھا ڈوجھی ہجری صدی دا ہندوستان دا سبھ توں وݙا شانا عربی شاعر ھا تے نال دے نال ملتانی زبان دا وی قادرالکلام شاعر ہا ڈاکدر حامد خان حامد آپڑیں مضمون " ہندوستان کے عربی شعراء " وچ ہارون بن موسیٰ ملتانی کوں عربی دے نال نال ستویں صدی ہجری دا اعظیم مذہبی سرائیکی شاعر آکھئے ۔(سرائیکی آدب ۔ریت تے روایت ۔۔۔۔۔۔31-32
سرائیکی دعاواں
سرائیکی اوتھاں خیر ہووی.
سیفل بلوچ
سیفل بلوچ سرائیکی شاعر ہے۔
نمونہ کلام
اَج تاں جذبات تیݙے جھلیندے نئیں
سوچ کل کوں تُوں متاں نبھا نہ سگیں
تئیں تیں پارھا ہووے گردِش ءِ وقت دا
دِل تاں آکھی مگر میݙؤ آ نہ سگیں
رُوݨ اکھیں کوں وی ہنج دی لگدی ھے چَن
متاں صدماں ہنجوں دا پچا نہ سگیں
پہلے کہیں کولھوں تُوں پیار دا پندھ پُچھـ
بار باری ہوندے متاں چا نہ سگیں
ونڄ ولا سوچ گِھن ونڄ ولا سوچ گِھن
شوق دیاں ونگاں سانول تُوں پئندہ تاں پئیں
کل بُسئی ہوے بہاں وَل روسیں تاں ناں
بݨ دھنئیڑو تُوں جاہ جاہ تیں دھاں چا ونڄیں
کئی جے ناں واݨی دھاں وَل روسیں تاں ناں
تیݙی اُلفت محبت کوں نفرت دی جیکر
چِمبِڑ ونڄے پاں وَل روسیں تاں ناں
ہووے پابندی تیݙے لَبیں تیں
میݙا نہ گِھنݨ ݙیوِن ناں وَل روسیں تاں ناں
پیار دے پندھ کرݨ دا جیکر شوق ہئی
پیریں کوں پہلے راہیں دا عادی بݨا
تلخیاں شوخیاں کاوڑاں چھوڑ تے
اپڑاں ساہ سرد آہیں دا عادی بݨا
اَکھیں تیݙیں بہوں خوشیاں ݙٹھیاں ہوسِن
ہُݨ اِنہاں کوں تبھاہیں دا عادی بݨا
اُݙدیاں ݙٹھننیں پر پھاسدیاں نئیں ݙٹھیاں
دِل کوں چاڑیں تے لاہئیں دا عادی بݨا
عیش عشرت دا جیکر متلاشی ھین اے شایین ھنی صاحب جگیرین کنین.
اے سی کاران فلیٹین دے وچ راھوݨی او تا ملسن سجاٹا امیرین کنین.
جی شھرت دی خاطر اتھا آگین او وی ملسی وزیرین مشیرین کنین.
ایوین فقط تیکون شوق ھے پیار دا سٹ سبھی گالھین آگین فقیرین کنین.
ونڄ ولا سوچ گھن ونڄ ولا سوچ گھن
کا ئي ݙینھان بعد ول تیکون سوچان پون یارو سچ اھدا ھا عشق تون ݙرݨاں ھا.
اے تان ھݨ سوچ گھن پچھین این نا آکھین اینجھے جیوݨ کنوں بݙ مرݨاں ھا.
ھک دفعا تا ناسین تار ݙکھ کر ݙیندن آکھین غلطی کیتی ھم این ناں کرݨاں ھا.
اے دلین دا سودا ھے کوئي گاءون مینھن دا نھین ساݙا دل اے سودا بازاری تا نائيں
تیݙا دل منے تان پیار دی سانجھ رکھ اسان دلین گھݨ دے واپاری تا نائيں.
نا کھین کون اسان گھرون سݙ آندے ھءین نا کھین کیتے اݙی کوءی گاری تا نائيں.
جݙان تیکون میݙا یار لوک آکھسن پچھین بھدل ھوسین ھالی یاری تا نائيں.
پیار دے بونبڑے چن بٹیندا تاں پائيں متان او نا ھووے جو ولا بھن باھئيں.
اج تا اھدین میݙا کووی فکر وی ناکر متان کل مین کنین آن باھئيں.
وے سھٹا کاتھے ھوین چپی بوتھی کرین ھنج شپکار ھون کتھی کھن باھئيں.
غیر قسمان سفارش وݙے طعنے ݙیندن متان اوکھا تھیوین ول کاھئيں دی من باھئيں.
چٹے کپڑے متان ݙیکھ کے جانیان دوکھا کھاوین پیا مین تا مزدور ھان.
بارون دی ݙیکوریشن اے دشمن دے لیون جے اندر چا بھلورین تا رنجور ھان.
کل کون وت نا آکھین میکون ھݨ چا ݙسا مین جھڑا کجھ وی ھان تیکون منظور ھان.
مین تیݙی تݙ تین بٹ مار باھان کتھائين موقعے تے آکھین مین مجبور ھان.
اے ھاکی یا کرکٹ سنوکر تا نایئيں این کون عشق آھدن چوٹ تے چوٹ ھے.
او عاشق الیکشن کون جت ویندا ھے جیکون سائيں محبوب دا ووٹ ھے.
تون وی نادان نھین مین وی اݨ جاݨ نھین تون ݙسا پیار دے وچ ذری کوٹ ھے.
این سانگون تیکون ول ول اھدان بیٹھان کل پرسون تائيں بائي چھوٹ ھے.
کیا ݙھدا ببيٹھيں منتان کریندا ببيٹھيں یا تا ݙھدا نا ھاوین سائيں کیا تھی گئي.
چوٹ فرقت دی کھا کے آیاببيٹھيں ایوین لگدے کوی سجݨ جدا تھی گئي.
تھی کے مجبور صیفل کنین چلو آ گئيں چلو خالی ناں ونڄ میݙی ھا تھی گئي.
پپلاں
پپلاں نواں ناں لیاقت آباد پاکستان دا ہک شہر اے جیہڑا ضلع میانوالی وچ واقع ہے۔ ایندا ناں پپلاں ریلوے اسٹیشن دے قریب واقع قدیم "پیپل" دے درختاں دے کارݨ ہے۔ تاریخ علو والی از اعجاز علو والوی دے مطابق پپلاں 1993ء وچ تحصیل بݨی. ایندی حدود خوشاب، میانوالی، کلور کوٹ تے پہاڑ پور (خیبر پختونخوا) دے نال ملدن۔ وݙے آبادی والے علاقیاں وچ پپلاں (لیاقت آباد)، کندیاں (میانوالی دے بعد سب توں وݙی آبادی) تے ہرنولی ہن۔ پپلاں شہر دریائے سندھ دے کنارے تے واقع ہے۔ چشمہ نیوکلیئر پاور پلانٹ تحصیل پپلاں وچ واقع ہے۔ برادریاں وچ بلوچ، پٹھان، ڄٹ ،اعواݨ ،راجپوت تے سید آباد ہن۔ شہر دی اکثریتی آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے۔ علاقے دے وݙے فصلاں مُنگی، کپاہ، دالاں تے کݨک ہن۔
کریم بخش فقیر
ہربندہ اپنے جذبات دا اظہارمختلف انداز نال پیش کریندا ئےمثلآٓ کوئی ادب نال کوئی شاعری نال کوئی نظم نال لکھدا ئے تے کوئی نعت وچ اپٹاں اظہار محبت کریندا ئے۔ بحرحال ہر بندے دا انتخاب اپٹا اپٹا ہوندا ئے ہر بندہ اپٹے علائقے وسیب وچ رھندے ھوئے لکھيندائے یا اپٹی زبان دا اظھاراستعمال کریندا ئے۔
میڈی مراد چاچے کریم بخش فقیر صاحب ھن جہڑا خود آپ سندھی علائقے دا رھن والا ئے اور اتھاندی زباں یا بولیان دا استعمال کریندا ئے مگر فقیر سائین جنھن علائقے نال واسطا رکھیندا ئے جتھاں مختلف زباناں بولیاں ویندی ھن چاچے کریم بخش صاحب نے اتھاں مختلف جھڑیاں اپٹے پیارے ملک وچ علاقائی زباناں بولیاں ویندیاں ھن انھان نوں استعمال کریندے اپٹی شعر و شاعری دا کتاب تیارکیتا ہے
جنھن دے وچ ھک جلد خاص اپٹے ریاستی بھراواں واسطے سرائیکی بولی دے وچ لکھیا گیا ہے مگر سرائیکی زبان وچ اپنے مختلف انوان دے دیوان لکھئے ھن چاچے سائیں دی سرائیکی زبان محبت سے انداز تے میٹھاس دل وچ محسوس تھیندا ئے چاچے سائیں نے ہیرن جھڑے سرائیکی زبان دے لفظ الفاظ استعمال کیتے ھن ائو جھڑے الفاظ جیکب آباد،گھوٹکی،سکھر،کشمور،صادق آباد تک آسان نال سمجھے ویندے ھن اوندے وچ شاید کیونکہ سندھ پنجاب بلوچستان دےسنگم دے وچ واقعہ ہے ایویں اتے مختلف لھجہ وچ لفظاں دا استعمال تھیندائے اتھاں دے لوگ آسانی نال سمجھہ سگدے ھن کیونکہ اتھان ساگے وقت ساری زباناں استعمال کیتی ویندی ھن سارے با آسانی سمجھہ سگدے ھن
فقیر سائیں دے مجموع کلامان وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ والہ وسلم کی ذات اقدس نال محبت اچھےانداز نال کیتا ئے آپکوں نجات دا ذریعہ بنایا ئے اپٹے مجموع کلاماں وچ کھین جاھ تے سسئی پنھون نوں استعمال کیا گیا ئے کھین جاھ تےھیر رانجھاں کوں موزو ئے بیس بنایا گیا ئے کتھاں خوشی اور غم دا بیان کیتا ئے کتھاں مومناں دا ذکر کیتا گیا ئے کتھاں ہجر فراک دی گالھہ کیتی گئی ئے کتھاں نوجواں نوں مخاطب ھوندیئے اپٹی ثقافت دی پہچان تے کتھاں مذھب نال محبت دا ذکر کریندائے اور کتھاں فکر آخرت یہ قبر دا بیان دا درس ڈیندا ئے کتھاں چوڈھیں تے پندھریں صدی دا داستان دے حالات تے ذکر یا درس یا انسانیت دا درس ڈیندا ئےایندے علاوہ آپ کوں خواجہ صاحب غلام فرید دی سرائیکی زبان نال محبت دے ناتے سرائیکی زبان وچ لوک گیت عارفانہ شعر کلام دوھڑےوغیرہ بھی تحریر کیتے نس اس دے علاوہ سرائیکی دے نال نبی پاک سرورکائینات نورنامہ بھی نظم دی صورت وچ لکھیہ ھیسصوفیانہ کلام دی ٹرئے داستان تیار تھی چکے ھن جو کہ جلد منظر عام تی خدمت وچ آویسن چاچے کریم بخش فقیر سائیں دی کوشش قابلے ستائیش ئے اسان دعا کریندون اللہ پاک انھان نوں صحت تے تندرستی اور اپٹے ملک دی ہر زبان نال محبت دی شاعری کرن دی توفیق عطا فرماوے.
سرائیکی دعائیں
* بزرگوں کے سالہا سال کے تجربات کا نچوڑ*
* اَندھے دی مُک توں ،*
* بیڑی دی دھُپ توں*
* تے شادی دی بُھکھ توں ،*
* مولا امان ڈیوے*
* سیاسی دے کُوڑ توں ،*
* مراسی دے موڈ توں*
* تے تھریشر دی دُھوڑ توں ،*
* کملے جَٹ توں ،*
* بےسُرے نَٹ توں*
* تے ساونڑ دے پھَٹ توں ،*
* کچے دی لاری توں ،*
* مالی پٹواری توں*
* تے سپاہی دی یاری توں ،*
* نشئیاں دی ٹولی توں ،*
* اوڈاں دی بولی توں*
* تے پِننڑے دی جھولی توں ،*
* معیادی بخار توں*
* تے بِیڑے نسوار توں ،*
* ڈاڈھے دے لاہنڑیں توں ،*
* جنگل دے تھانڑیں توں*
* تے بےٹائمے پراہنڑیں توں ،*
* پٹھانڑاں دے اُدھار توں ،*
* گھریلو شکار توں*
* تے الیکشن دی ہار توں ،*
* بوہے دی بیر توں ،*
* تھل دے اَنہیر توں*
* تے ہاتھی دے پیر توں ،*
* لڑاکی ذال توں ،*
* آوارے بال توں*
* تے جیل دی ڈال توں ،*
* کَیرے گنجے توں ،*
* شیر دے پنجے توں*
* تے ہوٹل دے منجے توں*
اسپین
ہسپانیہ (انگریزی میں Spain، اردو وچ ہسپانیہ یا سپین) سرکاری طور تے مملکت ہسپانیہ (Kingdom of Spain) کاستین، کتالان، باسک سمیت بہت سارے قدیم قوماں دا ملک ہے۔ مغرب دی جانب اے پرتگال، جنوب وچ جبل الطارق تے مراکش تے شمال مشرق وچ انڈورا تے فرانس دے نال ملدا ہے۔
thumb|Flag of Spain
thumb|قومی نشان
محل وقوع
براعظم یورپ دے جنوب مشرق وچ بحر اوقیانوس، آبنائے جبل الطارق اتے بحیرہ روم نال ملحق، ملک سپین وچ واقع ایک بڑا گنجان آباد علاقہ ہے۔ ایں علاقے کوں اندلس اہدن۔
تاریخ
اندلس براعظم یورپ دے جنوب مشرق وچ بحر اوقیانوس، آبنائے جبل الطارق تے بحیرہ روم نال ملحق، ملک اسپین وچ واقع ہک وݙا گنجان آباد علاقہ ہے۔ جس تے 19 جولائی 711ء کوں مسلمان سپہ سالار طارق بن زیاد نے بادشاہ راڈرک (رودریگو)کوں شکست ݙے کے قبضہ کیتا ہئی۔ سلطنتِ رومہ والے اس ملک کوں ہسپانیہ آہدن ہن۔ اے جرمن قوم "واندلس" (Vandalus) نال موسوم ہے۔
مذہب
اسپین وچ زیادہ تر لوگ مسیحی مذہب کوں منیندے ہن۔ 76 فی صد ہسپانیہ دے باشندے مسیحی ہن۔ 2 فی صد باشندے ݙوجھے مختلف مذاہب نال تعلق رکھدے ہن تے 19 فی صد ایسے لوگ ہن جیہڑے اللہ دے وجود کوں نہیں منیندے۔ ہسپانیہ دے ہک عمرانی تحقیقاتی ادارے نے ہک مطالعے دی روشنی وچ اے ڳالھ واضح کیتی اے کہ جیہڑے 76 فی صد مسیحی ہسپانیہ وچ موجود ہن انہاں وچوں 54 فی صد لوگ بہت ہی کم یا نہ ہووݨ دے برابر گرجا گھر ویندے ہن۔ 15 فی صد لوگ سال وچ ہک یا ݙو مرتبہ گرجا گھر ویندے ہن۔ 10 فی صد لوگ مہینے وچ ہک یا ݙو مرتبہ گرجا گھر ویندے ہن تے 19 فی صد لوگ ایسے ہن جیہڑے ہر اتوار تے ہفتے وچ کئی مرتبہ عبادت دی غرض نال گرجا گھر ویندے ہیں۔ 22 فی صد اسپین دے رہوݨ والے لوگ ہر مہینے مذہبی تہواراں وچ حصہ گھندے ہن۔
سیاست
سپین وچ ملک دا سربراہ بادشاہ ہے اتے موجودہ بادشاہ دا ناں خوان کارلوس اول (Juan Carlos I)ہے، سپین وچ پارلیمانی نظام ہے جیندے ݙو ایوان ہن: سینیٹ (ایوانِ بالا) اتے کانگرس (ایوانِ زیریں)، حکومت دا سربراہ وزیر اعظم ہوندا ہے.