cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
کوئی بھانبھڑ بلدائے ہر راتیں
ساڈے سینے دے وچکار
سانوں رستے کھاون اَمدے ہن
ساڈے ساہ گھُٹدِن گھر بار
ہِک پیڑ اجیہی چُپ کیتی
کرے لہو دے وچ سُرکار
ہِک یاد اساڈے دل دے وچ
جیویں دو دھاری تلوار
سُکھ دلے شک دا شک
وے چن
ساڈا کدیں نہ گھٹیا دُکھ
وے چن ساڈا کدیں نہ گھٹیا دُکھ
سُچّل بھوئیں تاں کلّر کھا گئے
خالی ہو گئے رکھ
شیشہ ڈٹھیاں مدتاں ہوئیاں
بھُل گئے اپنا مُکھ
انِج لگّے جیویں بال کھڑیجا
لبھدے پھرئیے سُکھ
میری بُکّل دے وِچ چور
ساڈی نیتاں پئے گئے چور
سجن ساڈہ نیتاں پئے گئے چور
مسجد دے وچ مُلاں وسّے
رب وَسّے کِت ہور
جنگلاں دے وِچ سَپ پئے نچَّن
سجن ساڈی نیتاں پئے گئے چور
پیریں پالئی سُکھ دی جُتّی
مَٹھّی پئے گئی ٹور
اکھّیں دے وِچ سُورج لتھّا
گھور انھیرا گھور
سجن ساڈی نیتاں پے گئے چور
فقیری
چُپ دی دُھپ اِچ ساڑ
ہِک ہِک کر کے آکڑ دل دی
پیراں ہیٹھ لتاڑ
جگراتے دے ڈیوے بال کے
یاد دے بانس تے چاڑ
چھوٹی چھوٹی مرضی یار دی
دُوروں بہہ کے تاڑ
چُپ دے ہتھ اِچ ناڑ
چُپ دی دُھپ اِچ ساڑ دِلے نوں
اسیں کمّی ویکھے تختیاں تے
اسیں رُلدے ویکھے شاہ
ساڈے زخم اَساں نل ضِد کر کے
ساڈی مُکّن نہ دیندے چاہ
کی گنتی کریے سَدھراں دی
ساڈے مُکدے جاندے ساہ
اسیں بن گئے رستے جنگلاں دے
ساڈے سینے جم پئے گھاہ
کئی وار ہنیریاں رَل مِل کے
ساڈے گل اِچ پایا پھاہ
سانُوں دُور دسیندے راہ سجن
سانُوں دُور دسیندے راہ
بالڑے بُڈھڑے
سانوں تھاں نہ لبھّے کوئی
وے اَج سانوں تھاں نہ لبھّے کوئی
اسیں کالیاں نیل اخباراں پڑھ پڑھ اکھیوں انھّے ہوگئے
ساڈے مُڑوی نا بدلے دینہہ
روز ہک تخت دا تختہ ہووے
اَگ نوں لگّے اَگّ
مَتھیاں اُتّے جمنّ راتاں
ڈیوا کوئی نا بَلّے
اَسماناں دے وَل ویکھن آلیاں
گِچیاں تھک کے تَلّے جھُکیاں
سینے کھاڈیاں چُبھن
مٹّی کھَٹ کھَٹ بازو بھُر گئے
دُھپّے سَڑ سَڑ جند
سانوں چھاں نا لبھّے کوئی
وے اج سانوں چھَاں نا لبھّے کوئی
اسیں نِکیاں لاء دے تھَن ترُ ٹّے
نالے نیندراں دے وچ وِچھڑے
ودے تَتیاں پَکیاں، ہتھراں اُتّے سِر رَکھ سمدے
ہاں نا لبھّے کوئی
وے اج سانوں ہاں نا لبھّے کوئی
مینوں ہویا درد نویکلا
اَکھ رووے نا
اَکھ رووے نا اَکھ رووے نا
دِل ہسّے نا
میرا شہر اِچ ڈھول گواچیا
میں اوکھی لبھّی چاننی
کوئی کھسّے نا
میری اَگّے جِند ملوکڑی
وَٹ کسّے نا
بہوں اوکھے دلدل عشق دے
کوئی پھّسے نا
میں ساری عمر مناونا
مُڑ نسّے نا
ویلا
سُنجیاں سڑکاں، سُتّے رستے تے بھَڑ بھُنجیا گلیاں ویکھ کے
اَکھ پروُن بنائی
سجن اسیں اکھ پروُن بنائی
سانوں ہنجُو پنن نہ دیوے
سانوں ہنجُوپنن نہ دیوے
ویلا کھیڈے ہر ویلے
ساڈے کچّے پکّے دھاگیاں نل
سانوں تانی اونن نہ دیوے
نالے کنّاں دے وِچ
چُپ وی سُنن نہ دیوے
پرچاون
میں صدقے جاواں دل بھولا
تیری ہک ہک رات دے دُکھ توں
کدیں آپے اوھدیاں راہواں وچ
بن باہئیں سِک صحرا دی
کدیں چن اِچ اکھیاں ٹنگ باہئیں
کدی لڑ پھدہ باہئیں چُپ دا
اوہدے ہجر فراق دے رُکھ تُوں
تیری ہک ہک رات دے دُکھ تُوں
وے شام نراض نہ کر
شالا چن دا حُسن ہڈھاویں
کسے ہتھّ وچ ونگ گلابی
ناں غزل تے شکل کتابی
کسے ہتھ ریشم دا ڈورا
گل مٹھی تے دل دا کورا
کِسے ہتھّ کنڈیاں دی واڑ اے
گھر ڈھولے باجھ اُجاڑ اے
کِسے ہتھّ وچ پھُل غلاب اے
تیھوں وِچھڑ کے جِند عذاب اے
کِسے ہتھّ وِچ اُن دا گولا
گَل گَل تے رُسدائے ڈھولا
کِسےہتھّ چاندی دی ونگ اے
کھُوہ پیا وگدا
کھُوہ پیا وگدا نی کھُوہ پیا وگدا
لکھّاں وچوں ہِکو میرا ڈھول سوہنا لگدا
نی کھُوہ پیا وگدا
رات دے ہنیرے وِچ ماہی پیا جگدا
بوسکی دے چولے تھلّے لاچا سوہنا لگدا
ماہی دے اجھاکے نل چن پیا ٹھگدا
ڈھول دے بغیر دل رہ نیوں سکدا
اکھّیں اِچ کھُوہ گِڑدا
کوئی لاچا سہیلی دا
ڈھول دی ہر گل تے
شک پوے پہیلی دا
کئی بارشاں ہَڑ لاون
جِتھّے ساڈا ڈھول بَوَہے
کوئی کپڑا دھو لینا
دنیا توں لُک لُک کے
تیری یاد اِچ رو لینا
کوئی کالیاں راتاں نے
ڈِھڈھ نل سُچّا ہے
باقی سبھ گل باتاں نے
شام گزردی نئیں
کِویں عمر گزاراں گا
میں اُس ڈھولے دی منگ
اکھّ اِچ جس دے تارے بھکھدے
رَتّے لال انار لُکا کے
لے گئے جس دا رنگ
جِس دی خاطر کیتی دل نے
سبھّ دنیا نل جنگ
جس دی خاطر عمراں ساری
کٹّی بھکھ تے ننگ
ذات تے قوم
انھیں لوظیں کوں اینجھا گڈ مڈ کیتا ڳئے میں جھئیاں کم عقل کم علم بندہ دوکھا کھا ویندے جئیندی وجہ نال دشمن دی چال کامیاب تھیندی ہے ذات دا کوئ مخالف نئیں نہ ذات دے انکاری ہئیں ساریں بلوچیں دی ہکی ذات نئیں نہ ساریں بلوچیں دی ہکا قوم ہے ،صرف بلوچ کیا پورے ملک ءچ جتناں ذاتاں ھن او حالی تک قوم نئیں بݨ سگیے
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
شاماں مارن ڈنگ
ذات تے قوم
قوم ،،قوم مختلف ذاتیں دا مجموعہ ہے جݙاں یثرب توں مدینہ بݨیے ول ہک ریاست اور ہک قوم ݙیکھݨ کوں ملدی ہے حالانکہ انھیں دیاں ذاتاں مختلف ہن ،اوندے بعد وی کافی مثالاں ہن تتاریے رھزن ہک قوم بݨ کے حملہ آور تھئے انھیں دنیاں دا نقشہ وگاڑ کے رکھ ݙتا، مختلف ترقی یافتہ ممالک تے جݙاں نظر مریسو انھیں بحثیت قوم بݨ کے ترقی کیتی ہے امریکہ ،چین ،جاپان ،انھیں دے حکمران اور قوم دا بیانہ مشترک بݨیے ول دنیاں تے حکمرانی کیتی نے ، کوئ وی تحریک کامیاب نئیں تھیندی کوئ انقلاب اوں وقت تک نئیں آندا جݙاں تئیں ذاتاں قوم ءچ تبدیل نئیں تھیندیاں، اساں سرائیکی نوے فیصد ذات دے اعتبار نال بلوچ ہئیں کوئ شک نئیں جݙاں ساکوں اے ݙسیا ویندے کہ اساں بلوچ قوم ہئیں ہکو کجھ ہئیں ،زھن ءچ سوال اٹھدن تاریخ ݙسیندی ہے ساݙی ہر قوم دے سردار ݙوجھی قوم نال جنگ کریندے ہن میں سوچ کے حیران تھینداں جݙاں ہکی قوم دا نعرہ اج دا داونشور لئیندے کیا او آپڑیں سردار کوں قوم دا دشمن لکھسی یا دَڑ مار ویسی،یقینً مَپ مار ویسی،
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
ہو ویسیا جگ بے زار وے کسے نل پیار نہ کر
ذات تے قوم
میݙے نال دا علاقہ ہے کوہ سلیمان مختلف ذاتاں راھندن بارتھی ءچ بزدار ہے ݙوجھے پاسوں فاضلہ ہے اتھاں پہاڑ تے بزدار میدان ءچ قیصرانی ہن قیصرانی تے بزدار ݙوھائیں بلوچ ہن تیں ݙوھائیں قبائل دی دشمنی ازل توں ہے کݙیں گیا ہکی قوم دا تماشہ اے تماشے کل وی ذات دے ہن اج وی ذات دے ہن ،،، ذات،،اے ساݙی سنجاݨ واسطے ہے جݙاں اساں ملغانی نتکانی سنجرانی ،لاشاری یا کجھ وی لکھدے ہئیں ایندا مطلب ہے اے ساݙی ذات ہے قوم نئیں ہاں جݙاں اے ذاتاں رل کے ہکا بولی بولیسن انھیں دا رہن سہن خوشی غمی دے طور طریقے سانجھے ہوسن ول اے یک زبان تھی کے جݙاں کوئ تحریک چلیسن آپڑیں حق دی آواز کڈھسن پچھیں اے قوم سݙیسی ،جیرھے بلوچ بھرا ہکی قوم دا نعرہ لئیندن او پہلے بلوچی زبان آلیں کوں تاں ہکا قوم بݨا گھن پچھیں سرائیکیں کوں ہکی قوم دا درس ݙیون ، آخری گال میݙیاں گالھیں کہیں دانشور ادیب دے سمجھݨ آلیاں نیں میں عام بندہ ھاں تیں گالھیں وی عام بندیں واسطے لکھداں جمیل حیدری
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
کیسے سوہنے دے مَجھ وچ لاچا
ساتھے کیتا لیکھ دِھگاچا
سانوں چاسٹے اُس بے جاچا
ساڈا لبھیا یار گواچا
وے کسے نل پیار نہ کر
کئی وار دِلے نل لڑیاں
چھڈ گِنن چھتاں دیاں کڑیاں
مینوں دیندائے سو سو تڑیاں
وے کِسے نل پیار نہ کر
ہِک اللہ دی ذات توں ڈرنا
اساں منناں تے ڈھول مُکرنا
بہہ ویسوں مار کے دھرنا
ہو ویسیا جگ بے زار وے کِسے نل پیار نہ کر
مُڑ چلنا نئیں انکار وے کسے نل پیار نہ کر
دھمال
دھما دھم دھم
فقیرا نَچ، فقیرا نَچ
اوہ اوّل وی
اوہ آخر وی
اوہ سبھّو حق
اوہ سبھّو سچ
فقیرا نَچ فقیرا نَچ
نوں لاویں دِل
نہ چاویں سِل
مرے لہو وِچ
مچاوے مچ
محبت سب
محبت رب
محبت سنگ
محبت کَچ
تے آخر وی
تے باقی وی
جے جاوے بچ
اوہ دل اندر
اوہ جان اندر
اوہ روح اندر
گیا ہے رچ
سُکّے دریا ڈھولا
کدیں ملن تاں آ ڈھولا
************
رات ہنیری اے
اَج چکوریاں نوں
تیری لوڑ ودھیری اے
کونج پیاسی اے
ہر پاسے جدائی اے
ہر پاسے اداسی اے
ڈھول مسافر دی
ہر مشکل دُور ہوئے
کدیں لگّی نہ لُو ڈھولا
آوے تیری خُشبو ڈھولا
گرم تندور ہوندے
دِل دے وس پے کے
وڈّے وڈّے مجبور ہوندے
پکّی مکئی ماہیا
جھات محبتاں دی
ساڈی رُوح اِچ پئی ماہیا
بخت نصیب ہونھّی
نیتاں دا چنگا ہیں
شالا تخت نصیب ہونھّی
مختصر نظماں
دُوجھا پاسا
رات نمانی
عیب کجیندی لوکاں دے
اپنے آپ نُوں مشورہ
اَج سَبھ دنیا نُوں بھُل کے رو
ہک یار دی یاد اِچ کھُل کے یارو
سُنج
اِنج لگدائے
جِویں سُتّے سئیں گئے
لوکی
ہیٹھ نصیباں دے
ضمیر
اسیں اپنے آپ دے مجرم ہوئے
کَٹدے پھِرے سزا
اَنھّیاں وانگ تلاشی لویے
اَندر بھکھدے سورج
ساوے رُکھ
تے
پکیاں چھتّاں
ڈک نا سکیاں
اَندر والی دُھپ
اَندروئی اندر بدّل وسّے
چھَاں لگّے نہ دُھپ
خوشیاں دے وچ کنڈے چُبھّے
دُکھ ہَسّے، سُکھ چُپ
راتاں تے اکھّیں
رات گزاری
خاباں دی کنڈیاری دے وِچ
نیندر ہوئی پَروُن
اکھ کھولاں تے کھول نا سکّاں
پِپڑیں جمیا خون
دل منّی گَل
لُچیاں سوچاں کُفر سِکھاون
لہو دے وِچ آ رچیاں
چنگی راہسیں آکھ سہیلی
میں جھُوٹھی سب سچیاں
دل دا سجدہ
ہِک مسجد وِچ پتھراں لَبھدی
ہِک وسدی وِچ متھّے
پتھراں وِچ کئی جتھّے
دین دے اوہلے
گندیاں آن مسیتاں مَلیاں
چُنڈِیں، بھَرن بُرود
دِل دِل دے وِچ اگّاں لاون
ہوٹھیں پڑھن درود
روک مسیتوں بالی بچّے
مُول بنے نا سُود
دُنیا دار
حِرَص ہَوَس دی سُولی اُتے
اپنے آپ نُوں ٹنگیا
نیچ تو نیچ دے کولوں وی جا
آنّا ٹُکّا منگیا
اپنے آپ نوں کوڑھا کردیاں
تھوڑا وی نہ سنگیا
بد رنگی وِچ رنگیا نی میں
بد رنگی وِچ رنگیا
فَرَق
سوچاں جھِکیاں
کِیویں ماراں سَدّ
اکھّیں وِچ ہَنیرے لتھّے
دِل دے وِچ مُر تَدّ
ظرفاں دے وِچ فرق ذرا وِی
لکھ حداں دی حد
میں کیوں ماراں سَدّ
اَوکھ
جیون اوکھا
میل کچیلیاں کپڑیاں دے نل جیون اوکھا
سستا لگدا مُل
ہسنا اوکھا
ہِک واری بس ہَس سکدا اے
ہوئے جیڈا سوہنا پھُل
لبھّن اوکھا
لَبھدے لَبھدے اَنھّے مُورے
گئے ریتاں وِچ رُل
کھوج
دل دی اَگ
سانوں رب ملاوے
جتنا دُور دسیوے
ڈھوڈھیاں ڈھوڈھیاں گل ہَتھ آوے
جتنی ڈھوڈھ کریوے
گھر بیٹھن نل کُجھ نا لبھّے
اصل اَصیل کھڑیوے
اَوکھیاں منزلاں
ہِک اوکھا ویلا جمن دا
ہِک اوکھا وقت وفا
ہِک اوکھی منزل ڈھوڈَھن دی
ہِک اوکھی اگلی اُس تُوں
ہِک خالی واپس ہووَن دی
ہِک اوکھی منّن قضا
چانن تے ہنیرا
مینوں جگ لبھیا
میں بیٹھا رب کھڑا
میں بھُلیا وِچ دُکاناں دے
میں ڈَھٹھّاں وِچ کھتاناں دے
اَنھّ
سانوں آکھے کون
تے پُچھے کون
ساڈی وَکھری وَکھری سُونہہ
ساڈی اَکھّ، نہ نَک، نہ مُونہہ
نثری نظماں
جِندڑی موت
بھانویں کِدائیں جا نہ آ
جِندڑی کِسے نل ونڈیا نا ونڈ
موت ونڈنی بڑی ضروری ہے
بھونویں دشمن دا وِی کیوں نا ہووے
جنازہ کلّا چَنگا نئیں لگدا
گھابر
اُچیاں تے لمیاں بنیریاں دے شہر اِچ
کِس کِس گھر اِچ
جھاتی کِویں پاواں
سدّ کِویں ماراں
تیری آس دا خیما کِتھّے لاواں
دِل کِتھّے رکھّاں
اکھّیں کِتھّے گڈّاں
آپ دھڑاپی دے مارے ہوئے شہر اِچ
کِس گُنگے تے ڈورے دی بانہہ پھَدّھاں
کِس اَنھّے دی راہ ڈَکُاں
کِس کِس تُوں پُچھّاں
میں تینوں کِتھّے لبھّاں
کوئی ہور ٹونا کر
بھولیا لوکا
بس کر
کاغز کالے کر لئیڑں نل
دُکھ مِردا نئیں
صرف ساہ ہار جاندئے
ہُسڑِیاں ہویاں گلّاں
سینے اِچ لکیراں لیک دیندئین
اس سُنجے سَلَخنے دُکھ نوں
کسے ہور شئے نل مار
ہوون نا ہوون
پنجر نُوں چونڈدے ہوئے کاں
اَکھ اِچ لیہہ آون آ لا دُکھ پڑھ سکدے تاں
مُڑوی ناں پڑھدے
ہنجُو پیون نال ترینہہ نئیں مُکدی
وچھوڑا خوشی نئیں دے سکدا
دل دے خلاف فیصلہ
دل کِویں مَنّے
بے وسّی
تیرے مگروں
میں جس رات نُوں
گوڈیاں بھار
پھِردا وَدَاں
مینوں تیری اَن ڈِٹھّی جھُگی اَل لئے نسدی ہے
مینوں زورا زوری لئے نسدی ہے
نالے مینوں چابک مریندی ہے
نالے مَیئتھے ہسدی ہے
کسے شئے نوں جپھّا ماریا ہویائے
یا ناڑاں اِچ لُکّی بیٹھی کسے شے نے
لہو دا لَڑ پھَدھ لیائے
ساہ ڈکن آلیا چیزاں
ہمیشہ وجود دے اندروں سَٹ مَریندئین
ویلا پہلے دابے اِتبار اے
تقدیر دشمناں نل رَل گئی اے
تے ساہ کدیں وی وس اِچ نئیں ہوئے
پچیائی
سواہ وانگوں بُجھے ہوئے دِل دے مُصلّے اُتّے
گَڈھ سِر تے چائی وَداں
میں تیرے مَتھّے کِویں لگّاں
ہنیرے
راتاں دے کالے تے بیگانے ہنیریاں وِچ
کولیاں نال ساڈی حیاتی لکھن آلیا
اِنج تے غیراں نال وی نئیں کرِیندی
بھیڑے نصیباں دی کدھ اِچ سِرجا وجدائے
اَکھّ کھُلّے ہِکّا گل اے
راہ لبھّے ناں لبھّے ایہہ وی ہکّا گل اے
ہنیرے ہمیشہ چوردی کدھ تے وٹّا رکھدِن
دل دے ہتھ مہار دے کے
واپس مُڑنا
کس دے وَس
اَکھ راہ نئیں ویکھ سکدی
تے پیر کنڈے
ٹُردیاں ٹُردیاں
عمراں لگھ گئیاں
نہ پَدھ مُکّے
نہ راہ لبھّے
تیلگو زبان
تیلُگو یا تیلو گو ، جنوبی ہندوستان دی ریاست آندھرا پردیش تے تلنگانہ دی سرکاری زبان ہے۔ اے جنوبی ہند دیاں چار دراوڑی زباناں وچوں ہک ہے۔ لیکن ایہ وسطی بھارت دی زبان دے ناں نال، ماہرین لسانیات اچ ڄاݨی پہچاݨی ویندی ہے۔ ایں زبان تے آریائی زبان سنسکرت دا غلبہ ݙکھیج سڳدے۔ بھارت اچ ہندی - اُردو زبان دے بعد زیادہ ٻلیجݨ والی زبان تیلگو ہے۔ thumb|Telugu thumb|Idioma telugu thumb|Telugu consonants ماہرین لسانیات اچ ایں زبان دی وجہ تسمیہ کوں گھن کے اختلافات ہن۔ تاہم محققین دا ہک حصہ اے سمجھدے کہ زبان دی ترقی ترئے شیو مندراں یا شیوالیاں دے وچ تھئی ہے۔ ایں وجہ توں جیہڑا اصل ناں تری لنگا ہئی، اوہ اپݨی مخفف شکل وچ تیلگو بݨ ڳیا۔ ایہ منادر سری سیلم، بیمیشورم تے کالیشورم دے وچکار رہے ہن۔ تری لنگا کوں وی تیلوں گا آکھا ڳیا۔ تاہم ہݨ ایہ زبان دا ناں بݨ کے تیلگو تھی ڳیا ہے۔
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
اسیں عقلاں کھُوہ چا پائیاں
کُجھ نہ دَسّے تاں وی دل
رو رو کے سینا دھوتا
تے جاگ جاگ کے وچھوڑے
راتاں دے گل لگ لگ
اسیں کتنی واری سو سو وین کیتے
صبح سویر دا متھّا چُم کے
نویں مصیبت دے ہتھ ٹوریا
روز نویں توں نویں چُلہے دے مُنہ اِچ
پِنڈے دے گز نل
تتّے تے بَلدے ٹبّے پئے ناپے
بُکّاں نال ونڈے دریا
ڈاڈھا شہ زور ہائی
اُس پاسے لے ٹُریائے
جِدے ٹھڈی ہوا وی نئی گھُلدی
عجیب حالت اے
نہ اپنی مرضی اے
نہ وَس اے
شالا کِسے نُوں ناں لگّے
بُجھی ہوئی اَگ دا سیک
اوسس (نخلستان ادب)
ایس ای کالج بہاولپور دے میگزین ’’اوسس: نخلستانِ ادب ‘‘ دا اجراء 1912ء وچ تھیا۔ ایں طرح ایہ قدیم ترین سمجھے ونڄݨ والے کالج میگزین "راوی" دا ہم عمر ہے۔ راوی دا پہلا شمارہ سیشن 12۔1910ء دا ہئی۔ اوہ وی 1912ء وچ شائع تھیا ہوسی۔ ایس ای کالج میگزین وچ ہندی حصہ وی ہوندا ہئی۔ ایں میگزین کوں قائد اعظم دا پیغام تے علامہ اقبال دا خط شائع کرݨ دا اعزاز وی حاصل تھیا۔
قطر
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔
تاریخ
آزادی: برطانیہ کنوں
تاریخِ آزادی : 3 ستمبر 1971ء
3 ستمبر 1971ء
جغرافیہ
ترائے پاسوں سعودی عرب وچ گھِرا ہویا ہے تے ہک پاسے سمندر ہے۔
سیاست
قطر ہک مطلق بادشاہت ہے۔ اتھ الثانی خاندان دی بادشاہت ہے۔ تقریبا تمام اختیارات امیر کول ہن، جہڑا ملک دا سربراہ ہے۔ مجلس شوریٰ کول قوانین بݨاوݨ دا محدود اختیار ہے پر تمام معاملات وچ آخری فیصلہ امیر دا ہوندا ہے۔ قطری قانون سیاسی جماعتاں دے قیام دی اجازت نہیں ݙیندا، نہ ہی کوئی تنظیم موجود ہے جیندا کم شہری حقوق تے حکومتی ماملات دے متعلق ہووے۔ قطر آپݨا سالانہ میزانیہ (بجٹ) منظرعام  تے نہیں آوݨ ݙیندا۔
مشہور شہر
دوحہ دارالحکومت ہے۔
زبان
عربی قومی زبان ہے ڄݙاں جو انگریزی  زیادہ سمجھی  ون٘ڄݨ آلی زبان ہے۔ ایندے علاوہ ہندی، تامل، اردو‍‍، بھاس ملایو، نیپالی، بنگالی، وی وݙی تعداد وچ ٻولی ویندی ہے۔
آئسوٹوپ
ہم جا (isotope) کہیں عنصر دے مختلف انواع کوں آکھا ویندا ہے جنہاں دا جوہری نمبر ہک مگر جوہری کمیت مختلف ہوندی ہے۔ چونکہ کہیں جوہر دے مختلف ہم جا مختلف جوہری اوزان رکھݨ دے باوجود دوری جدول (periodic table) وچ ہک ہی مقام تے رکھے ویندن اس واسطے انہاں کوں ہم جا آکھا ویندا ہے۔ انگریزی وچ ایہ لفظ 1913ء توں استعمال وچ آیا ہے جیہڑا یونانی زبان دے ݙو الفاظ دا مرکب ہے، isos (یکساں / ہم) تے topos (مقام/جگہ/جا)۔
تشریح
ہم جا دراصل فارسی دے الفاظ ہن۔ "ہم" آہدے ہن یکساں یا ہکو جیہا تے "جا" دراصل جائے دا متغیر ہے تے اِس دے معنی ہن جگہ، ہم جا دا مطلب ہے یکساں جگہ۔ چونکہ اتھاں ایہ اسم صفت دی حالت وچ ہے لہٰذا اِس توں مراد اینجھی چیزاں ہن جنہاں دی جگہ یکساں ہوون۔
ہک ایٹم یا جوہر دا جوہری عدد (atomic number) تاں ہک ہی ہوندا ہے لیکن بعض اوقات اس دا کمیتی عدد (mass number) مختلف ہوندا ہے۔ جس کوں اس جوہر دا ہم جا آہدے ہن، جبکہ اس مظہر کوں ہمجائیت (isotopy) آہدے ہن۔ ایویں تݙاں تھیندا ہے جیہڑلے ہک ہی عنصر دے جواہر وچ مرکزے (نیوکلیئس) وچ موجود بے بار دے برقياں یعنی متعادلاں ( نیوٹرانز، واحد متعادلہ / نیوٹرون) دی تعداد بدلدی ہے۔ مثلا آبگر دے ترے ہم جا ہن۔ جنہاں دے ناں پروٹئیم، ڈوریٹئیم تے ٹریٹئم ہن۔ اس دے علاوہ وی قدرتی طور تے تقریباًًً ہر عنصر دے ہک توں زیادہ ہم جا ہوندے ہن۔
حوالے
ونکی:سائنس ونکی:کیمسٹری
آپریشن زی
تفصیل
اس حملے وچ جاپان دے 6 طیارہ بردار بحری جہازاں نال اݙݨ والے 353 ہوائی جہازاں نے حصہ گھدا۔ حملے دے نتیجے وچ امریکا دے 8 بحری جہاز تباہ تھئے تے 9 کوں شدید نقصان پہنچا۔ 188 طیارے مکمل طور تے تباہ تھی گئے جبکہ 2403 امریکی فوجی تے 68 شہری ہلاک تھئے۔ البتہ بحر الکاہل کیتے امریکی بحری ٻیڑے دے ترے طیارہ بردار جہاز اس وقت بندرگاہ تے موجود نہ ہن اس واسطے انہانکوں کوئی نقصان نہ پہنچا۔
حالانکہ ابتداً اینکوں جاپان دی ایک زبردست فتح سمجھا ویندا پیا ہئی لیکن طویل المیعاد طور تے حکمت عملی دے اعتبار نال ایہ حملہ جاپان دی ہک فاش غلطی ثابت تھیا کیونکہ اس نال امریکا کوں جنگ عظیم دوئم وچ سٹ کڈھاوݨ دا موقع ملا تے ایویں جنگ دا پانسا اتحادیاں دے حق وچ پلٹ گیا۔
حکومتِ اسماعیلیہ باطنیہ نزاریہ، الموت
الموت (Alamut) ایران دے شمال مغربی حصے وچ ہک علاقہ ہے۔ اے علاقہ کئی سال تک اسماعیلی فرقے دے حسن بن صباح دی دہشت پسند تے خفیہ جماعت حشاشین (Assassins) دا مرکز وی ریہا۔ قلعہ الموت حشاشین تنظیم دا مرکز ہئی. بحیرہ قزوین دے قریب قلعہ الموت واقع ہے۔ اس مقام دے آس پاس رہݨ والیاں نال حسن بن صباح نے دوستی کرگھدی تے انہاں تے اپݨے زہد و تقویٰ دا اثر سٹیا۔ آکھا ویندے کہ اے ہمیشہ ہک کمبل ولہیٹ کے رہندا ہئی تے بہت سادہ زندگی بسر کریندا ہئی۔ اتھوں دے اکثر لوگ اس دے پیرو تھی گئے ہن۔ اس قلعے دا مالک ہک سادہ لوح علوی ہئی۔ ہمیشہ اس دے کول بیٹھا رہندا ہئی تے اس توں برکت حاصل کریندا ہئی۔ thumb| ایران وچ الموت تے ارد گرد دا نقشہ Alamut جݙݨ حسن اپݨا معاملہ مستحکم کرچکا تاں علوی دے کول گیا تے اس کوں آکھا کہ توں قلعے وچوں نکل ونج۔ علوی مسکرایا تے اینکوں دل لگی سمجھا۔ حسن نے اپݨے چند پیرؤاں کوں حکم ݙتا کہ علوی کوں قلعے توں کݙھ ݙیو. انہاں نے اس دے حکم دی تعمیل کیتی تے کچھ مال ݙے کے اونکوں قلعے وچوں کڈھ ݙتا۔ ہݨ قلعے تے حسن دا قبضہ تھی گیا۔ الموت کو مسقرر تے مرکز بݨا کے حسن بن صباح نے اپݨی دعوت دی تنظیم نو کیتی تے اس دی تبلیغ شروع کر ݙتی۔ دعوت دا اوہو نظام قائم کیتا جو مصر وچ رائج ہئی۔ صرف چند حدود ( ارکان ) مثلاً رفیق، لاحق تے فدائی دا اضافہ کیتا ۔
تاریخ حکومتِ اسماعیلیہ نزاریہ الموت، فارس
thumb|قلعہ الموت دے کھنڈرات ریاست اسماعیلیہ الموت دے داعیان تے ائمہ حکمراناں دی تاریخ درج ذیل اے: -
ہلاکو خاں دی یلغار تے سقوطِ حکومتِ الموت
امام رکن الدین خورشاہ آخری حکمران ہئی جیندی حکومت ہلاکو خان دی اسلامی ملکاں تے یلغار دے دوران ختم تھئی تے ہلاکو خان نے الموت دے سارے نظام کوں تباہ کر ݙتا.
موجودہ جماعت اسماعیلیہ نزاریہ تے ایندے ذیلی گروہ تے انہاں دے ائمہ حضرات دا تعارف
موجودہ اسماعیلی نزاری گروہ جنہاں وچ آغاخانی، پرنام پنتھی، نوربخشی، خوجے تے ترکستان دے حنفی اسماعیلی شامل ہن، اے سب پرنس کریم آغا خان دی امامت تے متفق ہن. نزاریہ فرقہ دا اصل بانی بلاد عجم یعنی ایران دا وݙا داعی بانی شیخ الجبل، حسن بن صباح ہے۔ اوہنے اپݨی تحریک کوں ایسی ترقی ݙتی، جس دے باعث ݙوجھیاں اسلامی قوتاں نال مقابلہ کرݨ لگا۔ بلکہ اگر اے آکھا ونجے تاں درست ہوسی کہ اوہنے تے اوندے جانشیناں نے ایسی دھاک ٻلہائی کہ اس زمانے دے اسلامی سلاطین وی انہاں توں تھراندے ہن. اوندی پیدائش تقریباً 1034ء، قم، فارس دی اے تے وفات 12 جون 1124ء (26 ربیع الثانی 518ھ) کوں فارس وچ ہی تھئی.
گورنمنٹ صادق ایجرٹن کالج بہاولپور
thumb| thumb|Old Building of Sadiq Egerton College Bahawalpur thumb|The new and present building of Sadiq Egerton College bahawalpur بہاولپور وچ 1886ء وچ صادق ایجرٹن کالج ( ایس ای کالج ) قائم تھیا تاں گورنمنٹ کالج لاہور دے سوا پنجاب تے سرائیکستان وچ کوئی کالج نہ ہئی۔ صدیق طاہر نے اینکوں انیہویں صدی دا سٹوپا قرار ݙتا۔ ایں کالج توں وحید الدین سلیم پاݨی پتی، مشتاق احمد زاہدی، ایرک چارلس ڈکنسن، ڈاکٹر شجاع ناموس، احمد ندیم قاسمی، دلشاد کلانچوی، محمد خالد اختر، منیر نیازی، ڈاکٹر محمد باقر، سید محمد کاظم، مولانا عزیز الرحمٰن، رشیدالزماں، سہیل اختر، خواجہ عبدالحمید عرفانی، خواجہ عبدالحمید یزدانی، رفیق خاور جسکانی، حمید عسکری ، مشرف احمد، نورالزماں احمد اوج، صدیق طاہر، اسلم انصاری، عابد صدیق، حاجی سیف اللہ، احمد عقیل روبی، اسد اریب، منور علی خاں، حسین سحر، سمیع الرحمٰن، شعیب سڈل، بشیر فرحت، طاہر تونسوی، نجیب اللہ ملک، رفیع خاور ننھا، ضامن علی حسینی، جنرل محمد اقبال، ائیر چیف مارشل شبیر حسن خاں، جسٹس اللہ نواز، جسٹس شاہد صدیقی، جسٹس محمد حسین سندھڑ، احمد بلال محبوب تے پرویز قادر جیہے لوگ معلم یا متعلم دے طور تے وابستہ رہیے۔
کالج نے قومی ٹیماں دے 5 کپتان سمیع اللہ، ڈاکٹر عاطف بشیر(ہاکی)، ایم این جہاں(فٹ بال)، محمد انور اختر (کبڈی) تے زبیر احمد (بیڈمنٹن) وی پیدا کیتے۔
کالج دے میگزین ’’اوسس: نخلستانِ ادب ‘‘ دا اجراء 1912ء وچ تھیا۔ ایں طرح ایہ قدیم ترین سمجھے ونڄݨ والے کالج میگزین "راوی" دا ہم عمر ہے۔ راوی دا پہلا شمارہ سیشن 12۔1910ء دا ہئی۔ اوہ وی 1912ء وچ شائع تھیا ہوسی۔ ایس ای کالج میگزین وچ ہندی حصہ وی ہوندا ہئی۔ ایں میگزین کوں قائد اعظم دا پیغام تے علامہ اقبال دا خط شائع کرݨ دا اعزاز وی حاصل تھیا۔
ایک واری کالج دے طلباء دی شوریدہ سری توں نمٹݨ کیتے نواب آف بہاولپور دی حکومت نے پولیس کپتان(ایس پی) کوں پرنسپل بݨا ݙتا ہئی۔
ایہ وی تھیا کہ ریاست دے وزیرِ تعلیم کالج دے دورے تے آئے تے ہک کلاس روم وچ چلے ڳئے۔ پروفیسر توں پچھا ’’تساں کیا پڑھیندے پئے ہو ؟‘‘ پروفیسر ڈاکٹر شجاع ناموس نے جواب ݙتا ’’ ایہ فزکس ہے، میٹرک پاس دی سمجھ اچ نہ آسی، ویسے تہاکوں م بغیر اجازت کلاس روم وچ نہ آوݨا چاہیدا ہئی‘‘
وزیر صاحب دی شرافت کہ خاموشی نال چلے ڳئے۔ پروفیسر توں کہیں نے کجھ نہ پچھا۔ ایہے وزیر بعد وچ ریاست دے وزیرِاعظم وی بݨے تے کالج دی نویں عمارت ، جامعہ عباسیہ ( بعد و اسلامیہ یونیورسٹی) دی بلڈنگ، ڈرنگ سٹیڈیم انہی دے دور وچ بݨے۔ آکھا ویندے ایہ سٹیڈیم ٹوکیو اولمپکس تک ایشیا دا اینجھا سب توں وݙا سٹیڈیم ہئی جیندے وچ تمام کھیݙاں دے سہولیات موجود ہن۔ ایہے صاحب مخدوم زادہ حسن محمود ہن۔
ایس ای کالج دے کانووکیشنز وچ سید سلیمان ندوی، ڈاکٹر ذاکر حسین، سر عبدالقادر، ڈاکٹر خلیفہ شجاع الدین، جی ڈی سوندھی، ڈاکٹر ای ڈی لوکاس،اور پروفیسر تاج محمد خیال جیہے اکابرین نے صدارتی خطبے ݙتے۔ 2 وائسرائے لارڈ ڈفرن تے لارڈ ریڈنگ وی کالج آئے۔
احمد ندیم قاسمی نے ’’ایک ریاستی کالج‘‘دے عنوان نال اپݨے زمانۂ طالب علمی دے دلچسپ یاداں تحریر کیتے ہن، نخلستانِ ادب دے 60 سالہ نمبر وچ ایہ مضمون شامل کیتا ہئی لیکن نامعلوم کیوں قاسمی صاحب تے شائع تھیوݨ والے خاص نمبراں وچ انہاں دی زندگی دے ہک اہم حصے دے بارے وچ انہاں دی ایں تحریر کوں نظر انداز کیتا ڳیا۔
1962ء وچ ایوب حکومت نے ترئے سالہ ڈگری کورس دا اعلان کیتا تاں سخت احتجاج تھیا۔ کراچی دے بائیں بازو دے طلبأ نے زبردست احتجاجی تحریک چلائی۔ حسین نقی، معراج محمد خان، سید سعید حسن ،جوہر حسین، علی مختار رضوی،نفیس صدیقی،فتح یاب علی خاں سمیت 12 طلباء کوں شہر بدر کر ݙتا ڳیا۔ علی مختار رضوی بہاولپور آ ڳئے۔ کالج انتظامیہ نے نویں پالیسی دے مطابق کالج کوں انٹر تے ڈگری 2 حصیاں وچ تقسیم کرݨ کیتے اچی دیوار تعمیر کرا ݙتی ہئی۔ علی مختار رضوی دی قیادت وچ طلباء نے ہک ہی ہلے وچ اوہ دیوار سٹ ݙتی۔
ول اوہ وی عجیب منظر ہئی جݙݨ مغربی پاکستان دی وزیر تعلیم بیگم محمودہ سلیم کالج دی تقریب وچ مہمانِ خصوصی ہن تے عبدالہادی نامی طالب علم نے تلاوت دے بعد پردے دا حکم بیان کریندے ہوئے انہاں تے تنقید شروع کر ݙتی۔ ایہ صاحب بعد وچ لیکچرر تے پرنسپل بݨے۔
حکومت اسماعیلیہ ملتان
ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے  ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن.
ایں دور دے بعد بشاری مقدسی ملتان آیا ہئی۔ اس دا بیان ہے کہ ملتان دے لوگ اسماعیلی شیعہ ہن تے اذان وچ ’حی علی خیر العمل‘ پڑھدن تے اقامت وچ ݙو دفعہ تکبیراں آکھدن ۔ خطبے وچ فاطمی اسماعیلی مستعلی خلیفہ دا ناں گھدا  ویندا ہے تے اس دے حکم نال  ہی پورے خطے دے انتظامات چلائے ویندن تے اتھوں  برابر تحائف ملتان بھیجے ویندے ہن۔
اسماعیلیاں دے کئی شاخاں ہن۔ انہاں وچ قرامطہ، دروزی تے نزاریہ (باطنیہ یا ملاحدہ) اہم فرقے ہن۔ انہاں وچ صرف صدارت یا امامت دا فرق ہے، ورنہ عقائد دے لحاظ نال اے متفق ہن۔ چونکہ قرامطہ دولت اسمٰعیلہ دے آغاز توں پنجاہ سال پہلے ظاہر تھئے، اس واسطے بعض لوگاں دا خیال ہے کہ قرامطہ توں اسمٰعیلی نکلے ہن۔ جب کہ باطنیہ یا ملاحدہ پنجویں صدی دے ݙوجھے نصف حصہ وچ ظاہر تھئے ہن۔ ایہا وجہ ہے کہ مورخین کوں ملتان دے اسمٰعلیاں دے بارے وچ شبہ تھیا ہے۔ اس شبہے دی وجہ نال کہیں نے انہاں کوں قرامطہ تے کہیں نے ملاحدہ لکھ ݙتا ہے۔ساݙے ایں موقف دی تائید بشاری مقدسی دے بیان توں تھیندی ہے کہ جیہڑا پہلے درج کیتا گیا ہے۔ تے آگوں  مزید تفصیل آسی ۔ اس واسطے اساں انہاں کوں اسمعیلی لکھا ہے۔
اسماعیلیاں دے مطابق امام محمد بن اسمٰعیل دے بعد دے ترئے ائمہ عبد اللہ، احمد تے حسین تھئے۔ اے تریہے بہت پوشیدہ زندگی بسر کریندے ہن۔ انہاں دے خاص نقیباں دے سوا کہیں کوں انہاں دا پتہ نہ ہئی۔ انہاں دے ناواں وچ وی اختلاف ہے۔ انہاں دے دور وچ ملتان تے سندھ وچ اسمٰعیلی داعیاں دی آمد دا سلسلہ شروع تھی گیا ہئی۔ آخری مستور امام حسین بن احمد بن محمد بن اسمعیل بن جعفر بن صادق نے ابو القاسم بن فرح کوں یمن وچ داعی بݨا کے بھیجا۔ اس سندھ تے ملتان وچ ہثیم کوں داعی بݨا کے بھیجا۔ اس طرح ملتان تے سندھ وچ 72ھ وچ اسمٰعیلی دعوت دی ابتدا تھی گئی ہئی۔ اس دے بعد وی داعی اتھاں آندے ریہے تے انہاں نے مقامی باشندیاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسماعیلی بݨا گھدا۔
جلم بن شبان
ملتان وچ اسماعیلی حکومت 763ء دے درمیان وچ قائم تھئی ہئی۔ ہݨ اے امر حل طلب ہے کہ اے اوہو بنو سامہ دا خاندان ہڑی تے سنی توں اسمٰعیلی تھی گئے ہن یا کوئی ٻیا خاندان ہئی۔ بہرحال ملتان یا سرائیکی وسیب دے پہلے اسماعیلی حکمران دا ناں جلم بن شبان تاریخ وچ ݙسا ویندے.
دور ستر دے انیہویں داعی ادریس بن حسن (238ھ توں 278ھ) دی کتاب ’عیون الاخبار‘ اسمٰعلیوں وچ نہایت مستند تے معتبر منی ویندی ہے۔ اس کتاب وچ درج ہے کہ مصر دے اسماعیلی خلیفہ معز نے ہک داعی علم بن شبان کوں دہلی بھیجا ہئی۔ اس داعی کے بارے وچ روایت ملدی ہے کہ اس سیتا پور دے راجا تے اتھوں دے اکثر باشندیاں کوں تبلغ دے ذریعے مسلمان کر گھدا ہئی۔ (اے علم بن شبان غالباً نقل دی غلطی ہے کیوں کہ بعد دی کتاب ’موسم بہار‘ وچ اے ناں ناں جلہ بن شبان ہی ملدا ہے۔
ملتان دا حکمران جلم بن شبان ہی اسماعیلی داعی جلہ بن شبان معلوم تھیندا ہے۔ معز دی وفات 563ھ وچ تھئی ہئی۔ گویا اے اس توں پہلے آیا ہوسی۔ کیوں کہ اس دی آمد دی تاریخ نی ملدی. شاید اے تقریباً ویہہ سال پہلے آیا ہوسی تے اس اس عرصہ وچ اتھوں دے لوگاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسمٰعیلی بݨ گھدا ہوسی تے مقامی طور تے بغاوت کر کے بنو سامہ کوں برطرف کر کے جلم بن شبان نے اقتدار سنھال گھدا ہوسی۔
جلم بن شبان نے صوبہ ملتان تے قبضہ کر کے فاطمی سکہ و خطبہ جاری کیتا۔ اونکوں آس پاس دے اسلامی حکومتاں کولوں تعاون دی امید نہ ہئی، اس واسطے اس ہندو راجاواں نال معاہدے کر کے اپݨی سلطنت کوں مضبوط بݨایا۔ جلم بن شبان نے ملتان پر کے تک حکومت کیتی اس دی صراحت نی ملدی تاہم قیاس اے کہ او دے بعد وی زندہ ریہا ہوسی۔
شیخ حمید
جلم بن شبان دے بعد ملتان دے اسمٰعیلی حکمران دا ناں شیخ حمید ملدا ہے۔ اء امیر ناصر الدین سبکتگین دا ہم عصر ہئی۔ امیر سبکتگین 663ھ وچ تخت نشین تھیا ۔ اس طرح اے جلم بن شبان تے شیخ حمید ݙوہاں دا ہم عصر ہوسی۔ عام طور تے گمان کیتا ویندا ہے کہ اسمٰعیلیاں وچ پیو دا جانشین پتر ہوندا ہے۔ اس واسطے خیال کیتا ویندا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا پتر ہوسی۔مگر ایسا اس وقت ہوندے کہ جݙݨ امام مستور ہو یا امام نال رابطہ ترٹا ہویا ہووے۔ لیکن جݙݨ امام ظاہر ہووے تاں اس وقت داعی کوں اپݨا جانشین بݨاوݨ  کیتے اجازت گھنݨی پوندی ہے۔ لیکن جݙݨ امام مستور ہووے تاں اس وقت داعی امام دے الہام دی مدد نال اپݨا جانشین مقرر کریندا ہے، اینکوں داعی المطلق سݙیندن ۔ داعیاں وچ (برخلاف اماماں دے ) پتر دا قائم مقام ہووݨ ضروری نی ہوندا تے نہ ہی کہیں خاندانی خصوصیات تے ملکی خصوصیت دا لحاظ کیتا ویندا ہے۔اسماعیلی مذہب والے جنہاں امور دی شدت نال پابندی کریندے ہن انہاں وچ او تبلیغ کیتے  کم از کم ݙو داعیاں کوں ہمیشہ بھڄیندے ہوندے ہن۔ تاکہ ہک اگر کہیں وی ناگہانی مصیبت وچ گرفتار تھی ونجے یا انتقال کر ونجے۔ تاں ݙوجھا اس دی نیابت کیتے  موجود رہوے۔اس طرح تعین کیتا ونج سڳدا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا شاید پتر نہ ہووے  ، بلکہ اس دا ساتھی داعی ہو سی تے جلم بن شبان دے نال ملتان آیا ہوسی۔ گو اس دے بارے وچ تاریخ توں کوئی صراحت نہیں ملدی  کہ شیخ حمید کون ہئی؟ لیکن حمید دے نال شیخ دا لاحقہ لگا ہویا ہے تے اسمٰعیلی داعیاں کوں شیخ دے لاحقے نال پکاردے ہن۔ اس واسطے یقیناً او جلم بن شبان دا نائب تے اس دے نال آیا ہوسی تے اس دی وفات دے بعد شیخ حمید، صوبہ ملتان دا حاکم بݨ گیا ہوسی۔
سلطان سبکتگین نے 281/283ھ وچ ملتان تے حملہ کیتا ہئی۔ جس تے شیخ حمید نے خراج ݙیوݨ منظور کر گھدا۔ شیخ حمید دا پتر شیخ نصر ہئی۔ مگر اس صوبہ ملتان تے حکومت کیتی یا نی اس دا کوئی حوالہ نی ملدا ۔
داؤد بن نصر
سلطان محمود غزنوی نے جݙݨ ہندو راجاواں دے خلاف فوج کشی کیتی تاں داؤد بن نصر اس وقت صوبہ ملتان دا حکمران ہئی۔ جیہڑا شیخ نصر دا پتر ہئی۔ داؤد نے ہندو راجاواں دا ساتھ ݙتا۔ خاص کر جݙݨ محمود نے راجا بھاٹیہ دے خلاف فوج کشی کیتی تاں صوبہ ملتان دے اسماعیلیاں نے راجا بجے رائے دی مدد کیتی ہئی۔ اس واسطے سلطان محمود نے اگلا حملہ ملتان تت کرݨ دا فیصلہ کر گھدا۔ چنانچہ او درہ بولان دا قریبی رستہ چھوڑ کے درہ خیبر دے رستے توں اس واسطے روانہ تھیا کہ داؤد کوں علم نہ تھیوے کہ او ملتان تے حملہ آور تھیندا پیا ہے۔ رستے وچ راجا انند پال نے محمود دا رستہ روکݨ دی کوشش کیتی۔ حالآنکہ سلطان محمود غزنوی نے پہلے ہی اونکوں خبر ݙے ݙتی ہئی کہ او ملتان تے حملہ آور تھیندا پئے ۔ پشاور دے مقام تے آنند پال نے سلطان محمود غزنوی دا رستہ روکݨ دی کوشش کیتی مگر شکست کھادی تے  پچھوں  ہٹ گیا۔ اوݙوں داؤد کوں وی خبر تھی ڳئی ، اس واسطے او سلطان محمود دی آمد دا سݨ کے قلعہ بند تھی گیا۔ سلطان محمود نے قلعہ دا محاصرہ کر گھدا تے اے محاصرہ ست روز تک جاری ریہا۔ آخر داؤد سلطان دی خدمت وچ عاجزانہ صلح دی درخواست کیتی۔ سلطان محمود نے ݙو لکھ درہم سالانہ خراج تے، تے دریائے سندھ نال متصل علاقہ سلطان کوں ݙے کے صلح کر گھدی۔
خاتمہ
993ء وچ آنند پال نے ہندستان دے راجاواں دا ہک وفاق سلطان محمود نال مقابلہ کرݨ کیتے تیار کیتا۔ اس وچ ملتان دے حاکم داؤد نے وی شرکت کیتی۔ اس متحدہ لشکر کوں محمود نے شکست ݙتی۔ محمود غزنوی کوں داؤد دی ایں حرکت تے بڑا طیش آیا۔ چنانچہ سلطان نحمود غزنوی نے 1004ء وچ پوری تیاریاں دے نال اچانک ملتان تے سخت حملہ کیتا تے ملتان کوں فتح کرکے داؤد کوں غور دے قلعہ وچ نظر بند کر ݙتا۔ اس طرح ملتان دی اسمٰعیلی مذہب دی حکومت دا خاتمہ تھی گیا۔ مولاناسید سلیمان ندوی نے دروزیاں کی مقدس کتاب وچ فاطمی خلیفہ حاکم بامراللہ دا ہک خط پیش کیتا ہے۔ جیہڑا ملتان تے ہندوستان دے ملحداں تے سومرہ راجا دے ناں لکھا گیا ہئی۔ خط دا متن اے َ
"ملتان تے ہندوستان دے اہل توحید دے ناں عموماً تے سیخ ابن سومر راجا بل دے ناں خصوصاً۔ اے معزز راجہ اپݨے خاندان کوں اٹھا۔ موحدین داؤد اصغر کوں اپݨے سچے دین وچ واپس گھن آ، مسعود نے جو ایں حال وچ قید تے غلامی توں آزاد کیتا ہے۔ او اس وجہ توں اے  کہ توں اوں فرض کوں انجام ݙے سڳیں جیہڑا تیݙے  اوندے بھݨیجے عبد اللہ تے ملتان دے تمام باشندیاں دے برخلاف انجام ݙیوݨ کیتے لیے مقرر کیتا گیا ہے تاکہ تقدس تے توحید دے منݨ والے جہالت، ضد تے سرکش تے بغاوت کرݨ والی جماعت توں ممتاز تھی ونجن"۔
اس خط توں بخوبی اندازہ تھیندا ہے کہ اے لوگ اسمٰعیلی عقائد ترک کرچکے ہن، اس واسطے مسعود غزنوی نے انہاں کوں چھوڑ ݙتا ہئی۔ اس خط دے ذریعے سومر راجا کوں آکھا گیا ہئی کہ انہاݨ لوگاں کوں دوبارہ اسمٰعیلی عقائد اختیار کرݨ دی ترغیب ݙے تے انہاں کون دوبارہ اسماعیلی جماعت وچ گھن آوݨ دی کوشش کر۔
تیموؔر جامپوری
آپ داپورا ناں مرید احمد تخلص تیموؔر ولدیت غلام قادر ذات بھٹی ہے.تیمؔور ڄام پور دے نیڑے تیڑے دیہات کُھوہ مقامی والا موضع بَابُل والی نیڑے دربار نورشاہ بخاری 09/07/1970کوں پیدا تھئے،ابتدائی تعلیم حاصل کرݨ توں بعد1985ء وچ میٹرک دا امتحان امتیازی نمبراں نال گورنمنٹ ہائی سکول ڄَام پُور تُوں پاس کیتا.معاشی حالات صحیح نہ ہووݨ دی وجہ توں اپݨی تعلیم ودھا نہ سڳیے.سرائیکی شاعری دی ابتداء 1988ءتوں کیتی تے استاد شاعر فیض علی فیض توں اے شرف ملیونے،تیمؔورسرائیکی شاعری دےنال نال اُردو شاعری وی کریندن،سئیں مرید احمد تیموؔر سرائیکی شاعری دی ہر صنف وچ اپݨے سخن کوں ورتیے،غزل،نظم،ݙوہڑہ،مُسدس،مخمس،کافی،گیت وغیرہ تے ہُݨ جلد نوّی کتاب، مجموعہ شاعری چھپواوݨ دا اَہر کرینـدے پئن اُمید اے اونکوں پڑھݨ دی آس پوری تھیسی،تیموؔر پیشے دے اعتبار نال ثیقہ نویس ھِن،تے جامپور کچہری وچ ہون٘دن،سیاسی حوالے نال تیموؔر دی عقیدت شہید بی بی نال ھے،تے او سیاسی کیرئر داآغاز 1988ء توں کیتا ھے، اڄ توݨی پاکستان پیپلزپارٹی دے سرکردہ کارکن ھِن تے موجودہ تحصیل جامپور دے صدر ھِن. سالار بنت ارضِ ایشیاء سالار بینظر ھَر وار ذوالفقار ہِے ھَر وار بینظیر ہے ذُوالفقاءِ حیدِری دی کاٹ گفتگو یزید دی سپاہ دے مُنہ تے چاٹ گفتگو بی بی شہیدمومنہ سرکار بینظیر ھَروار ذوالفقار ہےھَرواربینظیر جیکر کرے اقرار تاں اقرار آخری جیکر کرے انکار تاں انکار آخری اقرار بےنظیرہے انکار بینظیر ھَروار ذوالفقار ہے ھَروار بینظیر ہس کارزارکربلادی آگہی نصیب جو دُور کُوں نزدیک دے اُوں کرݙتے قریب اُروار بینظیرہے! ہےپاربینظیر ھَروارذوالفقارہِے ھَروار بینظیر بنت ارضِ ایشیاء تے سُرخرو ہےایشیاء اَڄ تہوں مغرب دےکھڑدا روبرو پئے ایشیاء تیموؔر ہے تاریخ دا کردار بینظیر ھَروار ذوالفقارہے ھَروار بینظیر
ارشاد کلاسرہ
تعارف
ارشاد کلاسرہ سرائیکی زبان دا شاعر اے.
نمونۂ کلام
نت یاد حضور نو کر بہڑاں کدی روونڑا تے کدی ہسنڑا
یکلخت اکھئ پتھرا جانڑا کدی وانگ بدل دے وسنڑا
منصور جہنم جیندیا ہے بندیاں دے پیار اچ پھسنڑا
آ میݙا جانیا آ میݙے دیس وچ
آ میݙا جانیا آ میݙے دیس وچ
आ मेडा जानी आ, आ मेडे देस विच
میݙے خیال اچ اساݙی ہک بی نسل وی ڳل ویسی ہوندے بعد وی اساݙے تِھنک ٹینک کݙاہیں ٻہہ تے اے فیصلہ نہ کریسن جو پِلاک PILAC ایوارڈ گھنݨ غلط ھ یا ٹھیک ھ. کتنی دیر دا کم ھ؟
مُڑی اساکوں آپت دی کھاپت توں فرصت ملے تاں اساں اے کم وی کروں. اتنے سال گزر ڳن اج وی پلاک تے ݙوں رائے موجود ہن.
پلاک حکومت پنجاب دا ادارہ ھ جئیں جہانگیر مخلص سئیں کوں ہُنیں دی علمی ادبی خدمات دے اعتراف اچ ایوارڈ ݙتا تے نال ترے لکھ روپیہ انعام وی ڈِتا. ایوارڈ ملدیں ای پُرانڑاں قضیہ ول سِر چا آیا اتے کافی سیانڑیں بندیں وی اینجھی تحریراں لکھیاں جو اج تک سرائیکی دانش حیران ھ. خیر جوان بہوں وݙا ہووے تاں نہ ایوارڈ وݙا ہوندے تے نہ انعام. آکھیس تساں آپنڑیں آپنڑیں شعور دے مطابق جݙاں فیصلہ ونڄ کرو میݙا شعور ہِیں ایوارڈ توں زیادہ بُلند ھ. لہٰذا ایوارڈ واپس..................
جہانگیر مخلص سئیں اساݙی دھرتی دے مہان شاعر ہِن. ہُنیں دی شاعری وچ روہی دی کُوک اینجھے بھرپور انداز اچ سُنڑیندی اے کہ سماعتاں اکھیں بنڑ تے خواجہ فرید سئیں دے پیریں دے نشانیں نال پاک تھئے ہوئے ٹوبھیں دی جھلک ڈِکھاوݨ پئے ویندِن. مخلص سئیں الیندِن تاں کہیں کہیں ویلھے لوظ رُکݨ پئے ویندِن. میکوں لگدے جو اے لُکنت نہیں بلکہ شاید لوظ آپنڑیں حیثیت بارے سوچݨ لگ ویندِن. او سوچیندِن جو کیا اساں ہِیں قابل ہاؤں جو اساں او سچائی بیان کر سڳوں جیہڑی مخلص سئیں دے لاشعور کوں پَوِتر رکھیندی ھ. کیا اساݙی اوقات ھ جو اساں ہُنیں جذبیں دے اخلاص کوں بیان کر سڳوں جیہڑے جہانگیر سئیں دے سُچل دِل اچ موجزن ہن؟ اِتھائیں ول مخلص سئیں دا شعور لوظیں دی ٻانہہ پکڑیندے اور ہُنیں کوں ایویں سِنگھار تے روانہ کریندے کہ سارا ماحول حسِین تھی ویندے. اے اینجھا سوہنڑاں تے وکھرا انداز ھ جو کہیں کہیں ویلھے میں ہُنیں کوں نظم پڑھدا ݙیکھ کراہیں سوچینداں جو لوک وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي کیوں پڑھدِن.....؟ اللہ سوہنڑیں دیاں رمزاں کون جانڑدے..
مخلص سئیں دی شاعری دی پوِترتا کوں میں ویدیں دے اشلوکیں نال ونڄ رَلاواں تاں اَسلوں مُبالغہ نہ کریساں میں تاں ہُنیں توں وی اڳوں ڳھن وَنجݨ چاہنداں جو اشلوکیں وچ تاں دیوتائیں دیاں ڳالھیں ہوندِن جبکہ میݙے ویاس دیو دے لکھے مصرعیں وچ میݙیاں ڳالھیں ہِن... اُوویں دِیاں اوویں ہِن جیویں میں یا میں جیہاں کوئی ٻیا سوچیندے..
جیویں مخلص دا اخلاص جہانگیر ھ اوویں ہُنیں دی شاعری عالمگیر ھ. سوجھل دھرتی واس کوں اعزاز حاصل تھئے جو ہُوں مخلص سئیں دے حضور سوجھل ایوارڈ پیش کیتے. صوفی تاج سئیں آہدِن "جݙاں کہیں وستی وچ شاعر پیدا تھیندے تاں او ہوں وستی دی تاریخ دا ٻہوں وݙا واقعہ ہوندے" میں سمجھداں کہ جݙاں شاعر دھرتی ماء نال عشق کریندے اور ہوندے درد ڳمدے تاں او ساری دھرتی دا معتبر حوالہ بݨ ویندے. اساکوں آپنڑیں ماء دھرتی دے لعل تے فخر اے.
"اساں تاں خواب ہیں کُوڑا اساں وِسواس ہیں سانول اساں مُندرے ہوۓ ہونٹاں دی ہک ارداس ہیں سانول
اساں چُپ چاپ کُس گئے ہیں اَلیندی پئی ھ رَت ساݙی اساں تاں کھوڑ تے وِکدے تِھڑکدے ماس ھیں سانول"
آپریشن سائیکلون
آپریشن سائیکلون دا آغاز 3 جولائی 1979ء کوں تھیا ہئی جبکہ سوویت فوجاں 24 دسمبر 1979ء کوں افغانستان وچ داخل تھیاں ہن۔
تفصیل
سائیکلون ریاستہائے متحدہ امریکا دی سنٹرل انٹلی جنس ایجنسی (سی آئی اے) دے ہک پروگرام دا ناں ہئی جس دا مقصد افغانستان وچ بر سر پیکار مجاہدین کوں 1979ء توں 1989ء دے درمیان ہتھیار فراہم کر کے انہاں کوں مسلح کرݨا ہئی۔ ایہ وقت ݙو ادوار تے محیط ہے: سوویت یونین دی فوجی مداخلت نال پہلے تے اس دے بعد اس دے گاہک کیتے جیہڑا جمہوری جمہوریہ افغانستان ہئی۔ ایہ پروگرام کافی زیادہ انہاں عسکریت پسند گروہاں دی طرف جھکا ہویا ہئی جیہڑے محمد ضیاء الحق دی حکومت دی طرف نرم گوشہ رکھدے ہن،  جیہڑے اس وقت پاکستان وچ زیر اقتدار ہن۔
ایہ گروہ انہاں دیگر نظریاتی افغان گروہاں توں مختلف ہن جیہڑے مطمح نظر دے اعتبار نال ہم مرکز ہن تے عوامی جمہوریہ افغانستان نال سوویت مداخلت توں پہلے ہی ایں طرح نبرد آزما ہن۔ آپریشن سائیکلون سب توں زیادہ طویل المدت تے سب توں زیادہ خرچ والا خفیہ سی آئی اے آپریشن ہئی جیہڑا کہیں وی وقت کیتا گیا ہئی؛
تیمور خان
(امیر تیمور نال مغالطہ نہ کھاؤ)
thumb| تیمور خان، ہک منگول شہنشاہ تیمور خان (انگریزی: Temür Khan) (منگولی: Өлзийт Төмөр; وسط منگولی: ᠥᠯᠵᠡᠶᠢᠲᠦ ᠲᠡᠮᠦᠷ, Öljeyitü Temür) یوآن خاندان دا ݙوجھا شہنشاہ ہئی جیں نے 10 مئی 1294ء تا 10 فروری، 1307ء تک حکومت کیتی۔ شہنشاہِ چین ہووݨ دے علاوہ اینکوں منگولاں دی سلطنت کا چھیواں خاقان وی تصور کیتا ویندے۔
گلاب
گلاب سرائیکی گلوکار ہے
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
قطری جوان دا قصہ
قطری جوآن دی کارستانی تے حاجی مزاور دا قصہ. ..
تلے ڈتے گۓ ہک قطری متعلق لنک اچ تفصیل پڑھ کے حاجی مزاور قصولی دیاں کجھ شاعرانہ سطراں یاد آ گئین جیرھیاں جو او اپنڑے قصے وچ ورتیندا ہے. . حاجی مزاور ویسے تاں بہوں سارے قصے سنڑیندے جیندے وچ کجھ قصے سخی سرور دے میلے متعلق ان. . جڈاں میلے تیں سنگھ آندے ھن تے لوک اپنڑے ذالاں بالاں سمیت شریک تھیندے ہن. .او رہائش اپنڑے اپنڑے مزاوراں کن رکھیندے ہن(اے ریت اجاں ھ پئی). ہک جوآن اپنڑی ذال تیں بے اعتبار ہا او میلے تیں ذال سمیت آیا. اوں سخی دے تھلے تیں جھمر کھیڈنڑ لئیوں ونجنڑ توں پہلاں ذال اپنڑی دی ستھنڑ دے نالے کوں چیڑھیاں گنڈھیں ڈتیاں تے ول سخی دے تھلے تیں پج گیا اتھ دول کٹیندے پئے ہن جھمر دا پڑ بھریا پیا ہا. . او وی جھمر اچ سانجھ کریندے تے دول دی تھاپ تیں ایں گاندے. . . "دول وجے ہڑتال " میڈاسیبت لاتھے مال" ناں جانڑ جو پچھوں وی جوآن(رن دا یار) تاڑ اچ ودا ہا جیویں اے جھمر اچ رلیا او پچھو سر تھی گیا. میلے دا ملاپ ڈو مذکر مونث وچال تھی پیا . . تھوڑی دیر بعد او جوان (رن اوندی دا یار) وی جھمر اچ آ رلدے تے رن دے پئے دا گاون سنڑ کے جوابیہ اے گاون گاندے تے جھومریاں نال سانجھ کریندے. " دول وجے ہڑتنگی " میڈا گنڈھی تلوں لنگھی" حاجی مزاور دے ایں قصے دے بعد قطری صاحب کوں (جیرھا جو گنڈھیں کن ودھیک گلو ویٹ کے آپو جانڑ کم پختہ کر گیا) ایہو کجھ آکھیا ونج سگدے جو توں بے شک ہڑتالی دول وجوا پر گنڈھیں دے تلو آلیاں کوں کوئی نئیں روک سگدا. (بلال بزدار)
ملتانی یا سرائیکی
۔ بہوں سارے دوست پچھدن سرائیکی تاں ١٩٦٢ کنوں پہلے موجود کائیناھای ، اے تاں نوی (نیو) زبان ھ،
بھراوو۔۔۔اے نوی زبان تاں کائینی، پر اے ہک پراݨی تے قدیم زبان دا نوا نان ضرور ھ ،
۔ آو پہلے ملتان دی تاریخ دا جائزہ گھنون، سرائیکی کوں ملتانی کیوں آکھدے ہن۔ تے اج  ملتان کوں کٹ وٹ تے چھوٹا کر ݙتا گیے ،  پہلے ملتان کیاھا،  تے ایندی زبان دی اہمیت کیا ھائی ۔ ۔
تاریخ
ملتان ما بجنت اعلیٰ برابراست ۔
آہستہ پابنہ کہ ملک سجدہ می کنند۔
۔ تاریخی طور تے سرائیکی علاقائی زبان دے طور تے طویل عرصے توں موجود ھائی،پر پاکستان اچ اہنکوں ہک علیحدہ لسان دے طور تے 1981 ء دی مردم شماری اچ تسلیم کیتا ڳئے۔ہک روایت دے مطابق، 1960ء دی دھائی اچ سرائیکی رسم الخط تیار کیتا گیا، جبکہ ایں کنوں پہلے انیسویں صدی اچ وی سرائیکی اردوسکرپٹ اچ لکھی ویندی ھائی۔۔
قبضہ
1818 ء اچ ملتان تے رنجیت سنگھ دے قبضے تک ریاست ملتان ایک خودمختار ریاست دے طور تے اپنڑی جداگانہ شناخت رکھیندی  ھائی،تےملتان خطے دا ہک اہم علمی تے تہذیبی مرکز سمجھیاوینداھا۔خواجہ فرید،سلطان باھو تے بلھے شاہ وانگوں  ممتاز صوفی شعرا دی لوک داستاناں تے شاعری اج وی مقبول عام ہن۔انگریز مورخین نے  ملتانتےسرائیکی خطے دی تاریخ وتہذیب دے حوالے نال کافی تصانیف تحریر وی کیتاں ہن.
تاریخی اثبات
سرائیکی زبان دا "نور نامہ" جیندی عمر تقریبا" ہک ہزار سال ھے ، اونکوں پڑھو تے پتہ لگسی ، کہ سرائیکی ہک ہزار سال پہلے وی موجود ہئی ، جینکوں پنجاپی اہدن انیس ٻاہٹھ دی ایجاد کردہ زبان ھے ۔ thumb|غلام مرتضٰی لاکھا
حکیم اجمل خان
حکیم اجمل خان دہلوی (پیدائش: 12 فروری 1868ء— وفات: 29 دسمبر 1927ء) طب یونانی دے مشہور طبیب و حکیم ہن۔ thumb|حکیم اجمل خان دہلوی
خدمات
ماہر طبیب تے سیاسی رہنما ہن. دہلی وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے مورث اعلیٰ، شہنشاہ بابر دے نال ہرات توں ہندوستان آئے ہن۔ اکبر دے عہد وچ انہاں دا خاندان دربار شاہی نال وابستہ تھیا۔ اجمل خان دے والد حکیم محمود خان، شاہ عالم دے طبیب خاص حکیم محمد شریف خان دے پوترے ہن۔ حکیم اجمل خان نے قرآن حفظ کرݨ دے بعد عربی و فارسی دی تعلیم حاصل کیتی۔ بعد ازاں اپݨے وݙے بھرا حکیم محمد واصل خاں توں طب پڑھی تے ایں علم وچ اتنی دست گاہ پیدا کیتی کہ ملک دے طول و عرض وچ مشہور تھی گئے۔ 1892ء وچ نواب رام پور دے طبیب مقرر تھئے۔ 1906ء وچ طبی کانفرنس دی بنیاد رکھی۔ ہیں سال مسلم لیگ دے قیام دی تائید کیتی۔ 1908ء وچ حکومت ہند نے حاذق الملک دا خطاب ݙتا۔ ݙو مرتبہ یورپ دا سفر کیتا۔ 1912ء وچ طبیہ کالج قائم کیتا تے 1920ء وچ جامعہ ملیہ دے منتظم اعلٰی مقرر تھئے۔ کانگریس دی مجلس عاملہ نے حکومت دے خلاف سول نافرمانی دی تحریک آپ ہی دی صدارت وچ منظور کیتی ہئی۔ 1921ء وچ خلافت کانفرنس دی صدارت کیتی۔ قوم نے آپ کوں مسیح الملک دا خطاب ݙتا ہئی تے آپ دہلی دے بے تاج بادشاہ سݙیندے ہن۔ ہندو مسلم اتحاد دے پرجوش حامی ہن۔ ملکی سیاست وچ آپ دی رائے خاص اہمیت رکھدی ہئی۔ سیاسی مضامین دے علاوہ طب تے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔