cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رفیق احمد تائب
غزل
ہر کوئی سنی لیونی ݙیکھݨ آیا ودے
جیڑها بالغ کینی کن وچ انگلیاں تُنے
تائب ھال ءچ غزلاں پڑھݨ آیا ودے
وکھرے رسم و رواج رکھدی ہے
مونـجھ اپـݨا مـزاج رکھـدی ہے
عاشــقی ٻیا تاں کڄھ نئیں آہدی
منہ کوں کھل دا متھاج رکھدی ہے
ہنجھ دا پاݨی تاھوں تاں لوݨا ھے
سِـک ســمندر مـِـزاج رکھدی ہے
کیا ݙســاواں حـیاتی بے گھر دی
سر تے زخمیں دا تاج رکھدی ہے
اوکوں پُھلیں دی کیا ضرورت ہے
جیڑھی خوشبو تے راج رکھدی
خون شامل ھووے جے لفظیں وچ
شـــاعری ول خــِـراج رکھدی ہے
توں ہی تائب وفـا دا قائل ہیں
زندگی کئی رواج رکھـدی ہے
تیݙے باجہوں ایں دنیا تے بیا کجھ ھے تاں حیرت ہے میݙے دل وچ تیݙی چاہت سوا کجھ ھے تاں حیرت ہے
اے چارہ گر تدبر کر جے چاھاویں تاں بچا سڳدیں بیمارِ دل دی تئیں باجہوں دوا کجھ ھے تاں حیرت ہے
میں ماکھی توں وی واقف ھاں تے مشری توں وی غافل نئیں تیݙے رخسار دے رس توں مٹھا کجھ ھے تاں حیرت ہے
توں منصف ھئیں تیݙی مسند تیݙے ارشاد پلکـیں تے گناہ کجھ ھے، خطا کجھ ھے، سزا کجھ ھے تاں حیرت ہے
محبت وچ کہییں شکوے کہیاں عرضیاں کہیاں دھائیں محبت وچ تیݙے اندر انا کجھ ھے تاں حیرت ہے
منگاں تاں کیا منگاں تائب میݙا سب کجھ تیݙیاں خوشیاں میݙے لب تے سوا تیݙے دعا کجھ ھے تاں حیرت ہے
نین ملین تـاں  خواب  نئیں ملیا ایں توں ودھ کے عذاب نئیں ملیا
میݙے وانڳوں میکوں زمانے وچ کوئی وی خـانہ خراب نئیں ملیا
خــون چھݨـکیا ڳئــے بہاریں تـے تیـکوں ایویں گُلاب نئیـں مـلیا
آ بـلپـݨ دے  وچ  بـݙھیـپا  ڳــے میکوں مـیݙا شــباب نئیں مـلیا
ساری محفل کوں ہتھ ملیندا آئے میں ݙو آ تے جـناب ! نئیں مــلیا
خــرچ کـیتا ڳیاں ھاں تیݙے تے کیا تھیا جو حـساب نئیں ملیا
رب وی ناراض ہوسے کیا تائب؟ نیـکی کـیتم ثـواب نئیں مـلیا
کیتی کرتی ڳالی......... ایویں ٹھاندی نہ ہئی جیویں ھاں کوں ݙالی.... ایویں ٹھاندی نہ ہئی
اوکوں ݙہیدیں صبر میݙا........ بے پردہ کیتی واہندی ہنجھ اٻہالی..... ایویں ٹھاندی نہ ہئی
میݙے حق کوں مار کے اوکوں چُمدی راہندیں دشمن کن دی والی...... ایویں ٹھاندی نہ ہئی
جیڑھے جوڳ کوں روڳ بݨا تے........ اندر پالی اڑی دلڑی ڳالھی............ ایویں ٹھاندی نہ ہئی
چندر چکور دا رشتہ......... لہوݨ لہوݨ ہوندے تائبؔ عمراں ڳالی.......... ایویں ٹھاندی نہ ہئی
ڳالھے دل کوں سنبھال
ڳالھے دل کوں سنبھال ــــــــ آ ویسی
ایویں ہنجوں نہ ڳال ــــــــــ آ ویسی
اوندے کیتے تاں کـجھ ہی پل گزرین
تیــݙے کــیتے ھے سـال ــــــ آ ویسی
بالیـں وانڳـــوں نہ ریڑھ کـیتی کـــر
چنڳــی کیـنی اُبہـال ـــــــــ آ ویسی
چـــــوپ لا ھـــــوش وی نچے آمـدا
ہــر کئــی پاوݨ دھمال ـــــ آ ویسی
کـــــعبـے انـدر ھــووے کشـش تـائب
بانـــگ ݙیــنـدا بلال ــــــ آ ویسی
غریبیں دا لہو ھے....... جلاوݨ دے کیتے
یا بے سود بے جاہ........ وہاوݨ دے کیتے
میݙی قوم کومے..... دے وچ سم ڳئی ھے
بہوں ٻاݨ لڳسن............ جڳاوݨ دے کیتے
میں صدقہ پیا ݙینداں... اے فوٹو بݨا چا
لیساں فیس بک تے.... ݙکھاوݨ دے کیتے
اسی سالہ بݙھڑی........ دا پڑھسے جنازہ
ودے ووٹ اپݨے.......... ودھاوݨ دے کیتے
الیکشن پیا تھیندے... شیطانیں دا تائبؔ
ݙیکھو کون جتدے..... ستاوݨ دے کیتے
فقط ٻول سکھݨیں.... سہارے نی تھیندے جتی چندر ہوندے.... ستارے نی تھیندے
ھووے رب جے راضی تاں.... راہ آپے ملدن نتاں چم وی چیرو تاں.. چارے نی تھیندے
جیکوں گھاݨ وچ خود ملاح ڳھن تے ویندے او ٻݙدی ھے ٻیڑی........ کنارے نی تھیندے
اے ٻھاہ لڳے واہندن......خوشی یا غمی ھے انہاں ہنجواں دے........ نتارے نی تھیندے
جیکوں ݙاݨ وچ ݙکھ......... ملیا ہووے تائبؔ او پتھر تھی ویندن.... ݙکھارے نی تھیندے
رووݨ ساݙے  کم........... نئیں آیا
کہیں کوں ساݙا غم.......... نئیں آیا
جے تئیں ساݙے دم نئیں.... نکھتے
کہیں دے دم وچ دم......... نئیں آیا
سئیں دے ہتھ وچ خنجر... جو ہا
ساݙے ماس تے چم........... نئیں آیا
ایویں ویڑھے سنجھ تھی... ویسن
ساݙا دل ھا ریت دا.............. کوٹھا
مونجھ دا مینہ ھا تھم....... نئیں آیا
جگ پیا ویݨ کریندے....... میں تے
اوندے متھے خم............... نئیں آیا
ڳل دے خون ݙیتے ھم......... تائب
پیار دا بوٹاجم .................نی آیا
جے نچنـڑاں ھے تاں دل دی تھاپ تے آ اینجھے پڑ وچ نگارے نئیں ݙیکھندے
نگاہ منزل  تے ھے تاں خوف کہیاں پیریں تلے  انڳارے نئیں ݙیکھندے
اے لہراں نال نیون یا نہ نیون پچھوں مڑ کے کنارے نئیں ݙیکھندے
مصیبت مونجھ دے  معیار میچے ھوون رولے کھپارے نئیں ݙیکھندے
جݙاں مقتل دے وچ تائب اویندے ولا بسمل تھی آرے نئیں ݙیکھندے
ݙیکھ رستیں دے خار جھاڳ آیاں
ہک حـــیاتی دا ٻار جھاڳ آیاں
بے مزاجـی جو وجد وچ نی آئی
کتنے مـــندر مــزار جھاڳ آیاں
عــشق دی راہ کیڑھی مشکل ہے
ہک ســمندر ھـا تار جھاڳ آیاں
ہوش آئے تاں پچھیں خبر پئ ہے
ہݨ تئیں کتنا خـمار جھاڳ آیاں
مـیݙے سامـھیں نہ آ زلیخا ہݨ
پیار کیا ہے نہ توں سـکھا تائب
میں مـصر دے بازار جھاڳ آیاں
زمـانے دے خــداویں تـوں بـغـاوت کـــر جو ٻیٹھے ہیں
ســـاکوں رڄ کے سزائیں ݙے محبت کــر جو ٻیٹھے ہیں
ہجر دی پل صـراط اتوں لنگـھا ساکوں توں سر بھرݨیں
اساں اپݨــیں ہـتھــیں اپݨـــی قـــیامت کــــر جو ٻیٹھے
انہاں پلـکـیں دے پـردے وچ سمــندر سـُـک نہیں سڳدا
اســــاں ݙینہ رات رووݨ دی ریاضـت کر جو ٻیٹھے ہیں
پے بھـنورے پیر چـمدے ہن تے تتـلیاں ہن طواف اندر
قــسم رب دی ہݨیں اونـدی زیـارت کر جو ٻیٹھے ہیں
ســاݙی ہستی کوں پستی دی اخــیری حـد تاݨی رول آ
تیݙے قدمیں اساں خود کوں عنایت کر جو ٻیٹھے ہیں
کــٹیسے ســر ســـاݙا اول تاں گــھولـیا چــا کــٹن تائب
ناکام غزل دے چند شعر کامیاب دوست دے حضور
اپنڑی ہستی کوں جالنڑاں پوسی
شوق موسے دا دھارنڑاں پوسی
اپنڑے اندر دے سوجھلے کیتے
مچ سمندر تے بالنڑاں پوسی
اکھیں اوندیاں بنڑا تاں سگداں ھاں
طور تلیاں تے بھورنڑاں پوسی
قیس صحرا دے وچ ھا کیا لبھدا
دشت اج تاں ڈساونڑاں پوسی
پہلے زندگی کوں بھوگنڑاں پوسی
کتنے پیریں تے ڈھاونڑاں پوسی
ہار گل وچ جے پاونڑائیں تائب
تھوڑا سر کوں جھکاونڑاں پوسی
میڈے منہ تے ہاسے گولنڑ آیا ودے
صحرا دے وچ مچھیاں پکڑنڑ آیا ودے
جیویں ڈھیر صفائیاں ڈیندی ایویں لگدے
مجرم اپنڑے پیرے میٹنڑ آیا ودے
ساڈے جھگڑے کولوں دشمن فائدہ چائیسے
بلدی بھاہ ءچ ہتھ جو سیکھنڑ آیا ودے
ھاں ڑی کیوں اج وال تیڈے پے سنے لگدن
میکوں لگدے تیڈا ڈھولنڑ آیا ودے
ڈو سالیں دے بعد ولیا ھے کجھ ڈینہ کیتے
قیدی بالیں کوں بس ڈیکھنڑ آیا ودے
کے ـ ٹو کتنے منڑ ھے تولنڑ آیا ودے
رانجھا ہیر دی چوری کھاونڑ آیا ودے
کجھ ڈینہ کیتے دھیریں بھینڑیں باہر نہ نکلو
عربی تتر ہرنڑ مارنڑ آیا ودے
اتنے لبرل تھی گیوں ساڈیاں گلیاں دے وچ
ریڑھی آلا کنڈوم ویچنڑ آیا ودے
ہر کوئی سنی لیونی ڈیکھنڑ آیا ودے
تائب ھال ءچ غزلاں پڑھنڑ آیا ودے
ݙوہڑے
اوں آہدے شاہ رگ نال ھاں میں جݙاں شوق ڳولیندے نئیں ملدا
کݙی مسجد وچ کݙی مندر وچ ہر کھیݙ کھیݙیندے نئیں ملدا
جاہ جاہ تے ویچ وٹاوے توں ہک جاہ تے وک تاں چس آوے
جیڑھی ٹور ٹریندن ٹر پوندی ہک ٹور تے ٹک تاں چس آوے
ہر صنم دی پوجا پاٹ کنوں رکهیں قبلہ ہک تاں چس آوے
چݨ چݨ تے داݨے جھݨکاں دے چُنج چچری چُوڳ لکھیندے پیوں
ساݙی سیت ءچ سول تے صدمے ہن سب ستریـــے سُوڳ لکھیندے پیوں
رو رو تے روݨ رول ݙیتے ہݨ چُپ کر روڳ لکھیندے پیوں
اساں تائب قہر دے کتبے تے ایں بھوئیں دے بھوڳ لکھیندے پیوں
ݙوہڑہ
اصنافِ سُخن دا جائزہ تے سرائیکی شاعری دا ارتقاء
ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی کتاب "سرائیکی شاعری دا ارتقاء" ادبی تاریخ نویسی دے اصولاں اتے پوری لہندی ہے کیوں جو ایندے وچ ہک ہزار سالہ سرائیکی شعری روایت کوں مختلف ابواب وچ تقسیم کرتے، ادب دا مجموعی ارتقاء ڈکھایا ڳئے، عہد بہ عہد مختلف فکری رویے، رجحانات دا تجزیہ کیتا ڳئے، شعراء دیاں تخلیقات ، سوانح، سن پیدائش ، سن وفات، سن تصنیف وغیرہ درج کیتے ڳئین۔ اسلوب دے اعتبار نال ایہ کتاب تحقیق و تنقید دے تال میل دا امتزاج رکھیندی ہے جملے سادہ مختصر اتے جامع ہن، کتاب وچ کتھائیں کتھائیں کتابت دیاں غلطیاں موجود ہن ۔ ایہ کتاب’’ سرائیکی شاعری دا ارتقاء‘‘ سرائیکی ادب دے طالب علماں، تحقیق کاراں تے سرائیکی شعری تاریخ نال دلچسپی رکھݨ والیاں کیتے ٻہوں فائدہ مند ہے کتاب دے نواں باب دے ݙوجھے حصے (جدید شاعری) وچ، ٻہوں سارے جدید سرائیکی شعرا دا تذکرہ شامل نہیں کیتا ڳیا جاں جوکتاب چھاپن ویلے اضافہ کیتا ونڄ سڳدا ہئی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی شاعری دا ارتقاء
سرائیکی شاعری
١۔ دینی شاعری
٢۔ صوفیانہ شاعری
٣۔ عشقیہ شاعری
٤۔ ملی شاعری
٥۔ مزاحیہ شاعری
آکھیا وین٘دے سرائیکی شاعری ݙکھاں درداں دی شاعری ہے۔ این٘دے وچ درد فراق، وچھوڑت دا احساس، آپݨی محرومیاں دا پٹوکا پاتا وین٘دے۔ شاعری دا عمومی انداز مزاج کھلدا ٹہلدا کائنی۔ بلکہ ایں وچ مون٘جھ ملال دے درد تے ݙسکارے سُݨین٘دے ہن۔ لیکن ایہ ڳالھ سچ کائنی، کیوں جو سرائیکی شاعری ݙُسکیاں تے ارداساں دی ای شاعری کائنی بھل کہ این٘دے وچ طنزومزاح دا عنصر وی ٻہوں ہے، اتھوں دے لوک رڄ رون٘دن تاں رڄ کھلݨ دے وی عادی ہن۔ان٘ویں وی سرائیکی ٻولݨ آلے لوک جملے بازی، ڳالھ وچوں ڳالھ پیدا کرݨ تے ہک ڳالھ دی کئی کئی معنی کڈھݨ وچ منفرد ہن۔
رومانوی شاعری کرݨ آلے شعراء وی کتھائیں کتھائیں طنز ومزاح دا سہارا گھدا ہے تے سرائیکی شعراء نے سرائیکی شاعری کوں ٻہوں ودھایا تے پھیلایا ہے۔
اگر سرائیکی شاعری دا ویورا کریجے تاں ترائے قسم دیاں صنفاں سرائیکی شاعری وچ ساکوں ملدیاں ہن۔ ہک او اصناف ہن جنھاں دا تعلق خالص ہِیں سرائیکی علاقے نال ہے۔ اساں انھاں کوں بھوئیں پھوڑ یا تل وطنی صنفاں آکھدوں، انھاں وچ پَوڑی، جن٘دڑی، ڳان٘مݨ ، چرخہ نامی، جوگی نامہ، چھلّا تے تورا شامل ہن۔ اتے کجھ اظہار دے سان٘چے این٘جھے ہن جنھاں مقامی اثرات قبول کرت ہک نویں صورت اختیار کیتی۔ ایہ اصناف سرائیکی دے علاوہ ݙوجھیاں کئی پاکستانی زباناں وچ رائج ہن۔ مگر ایں زبان سرائیکی دا وافر حصّہ انھاں وچ مِلدے۔ ڄین٘ویں کافی، سی حرفی، ٻارھاں ماسہ، ڈھولا، ٹپہ، ہشت پاش، ہفت روز تے ݙوہڑے وغیرہ
سرائیکی شاعری دے دور
سرائیکی شاعری دے چار دور ہن
پاکستانی دور
سرائیکی زبان وچ شاعری دی روایت ݙو ہزار سال کنوں ہے۔ کجھ شاعراں دے کلام دے نمونے ایہ ہن۔
مخمور قلندری:
مونجھیں دے وچ غردان تھی ملنڑ دی ہج کیتی ہاسے
ساکوں اجاں تئیں یاد ہے ولدا تیڈا سوچیں تاں ہا
بلے شاہ :
عرش معلی بانگاں تھیئاں
مادھو لعل حسین:
دکھاں دی روٹی سولاں دا سالن
آہیں دا بالن بال نی
فرید شکر گنج:
رُکھی سکھی کھا فریدا
گھڑے دا پانی پی .
باہو سلطان:
عدل کرے تاں تھر تھر کنبن
اُچیاں شاناں والے ہو
کرم کریں تاں بخشے جاون. میں وَرڳے منہ کالے ہو
حضرت خواجہ فرید:
اپنیاں جھوکاں آپ وسا توں
؂ہُݨ تھی فریدا شاد وَل. مونجھاں کوں نہ کر یاد وَل. جھوکاں تھیسن آباد وَل. اِیہا نیں نی واہندی ھک مݨی.
خیر شاہ گھالی والا:
نفس پلیت پلیت کیتا
اساں اصل پلیت نہ ہاسے
علی حیدر:
گھر وچ حور موجود ہووے
ودے غیر دیاں جُتیاں چاون
یتیم جتوئی:
دریا دی بھر ہک بوٹا سر
سر دے اندر چیڑی دا گھر
میݙا وطن __پیارا وطن
اقبال سوکڑی:
ڈھہہ گیا ہے تیز بارش وچ میݙا کچا مکان
لوک خوش ہن ایں دفعہ فصلیں کوں بہتر ݙیکھ کے
احمد خان طارق:
جتھ طارق دڑکے نہ ہوون
کوئی گول مسیت نماز پڑھوں
جانباز جتوئی:
میں پیرس دے بدلے صحن نہ وچیساں
بے دردو___میں اپنا وطن نہ وچیساں
سرور کربلائی:
قسمت نہ پچھ ، اوکوں سونا کر ݙتا ہم
خود اُنویں پتھر وداں
غزل
تلوار ڈو ہَتھ تیر ڈو گل بھیج ڈیویجے قاتل ڈو اوندی کرنڑی دا پَھل بھیج ڈیویجے
ڈیکھوں تاں سہی کون کیڑھے پانڑی دیوچ ہے ساونڑ ڈو کوئی سہکدا تھل بھیج ڈیویجے
او ڈیکھنڑاں چہندا ہے میڈے بھانڑ پُرانڑیں پلکیں دی الماری دا محل بھیج ڈیویجے
ایں عید تے سرکار تیڈو عید دا تحفہ ہنج بھیج ڈیویجے یا غزل ببھیج ڈیویجے
اسمان توں احسان وانگوں رزق جے لہندے احسان کوں اسمان ڈو ول بھیج ڈیویجے
کوئی سر ہے نہ پتھر ہے نہ مخلوق دا کٹھ ہے سرور کوں تیڈے شہر ڈو ول بھیج ڈیویجے
مہجور بخاری:
پاڑیے سویچ ویندن اے وی امید ہے پئی
رُٹھرے منیج ویندن اے وی امید ہے پئی
نکی جئیں گالھوں رُسدیں ݙھولا تیݙی کمال ئِ
سائل ݙیروی:
کٹ مار کے پچھدن کیا تھئی
شاکر شجاع ابادی:
مکہ
مکہ (مکمل نام: مکہ مکرمہ، عربی: مَكَّةُ الْمُكَرّمَةْ‎، ترکی: Mekke) تاریخی خطہ حجاز وچ سعودی عرب دے صوبہ مکہ دا دار الحکومت تے مذہب اسلام دا مقدس ترین شہر ہے۔ شہر دی آبادی 2004ء کے مطابق 12 لاکھ 94 ہزار 167 ہے۔ مکہ جدہ کنوں 73 کلومیٹر دور وادی فاران وچ سطح سمندر کنوں  277 میٹر بلندی تے  واقع ہے۔ ایہ بحیرہ احمر کنوں 80 کلومیٹر دے فاصلے  تے ہے ۔
سرائیکی شاعری
سائل ݙیروی:
میڈی زندگی وگڑیا دھاگہ ھے ایکوں تنڑدا ونڑدا کوئ نی
مکہ
ایہ شہر اسلام دا مقدس ترین شہر ہے کیونجو روئے زمین تے مقدس ترین مقام بیت اللہ اتھ موجود ہے تے تمام باحیثیت مسلماناں تے  زندگی وچ کم از کم ہک واری اتھوں دا حج کرݨ فرض ہے ۔
ونکی:سعودی عرب
سرائیکی شاعری
سائل ݙیروی:
میاں ھر کوئی چنڑدے کلیاں کوں ڈٹھے پھل کوں چنڑدا کوئ نی
ھنڑں بس کر شاکر روونڑں دی تیڈی دھاڑ کوں سنڑدا کوئ نی
خواجہ غلام فرید
آ  چݨوں  رل  یار
پیلھوں پکیاں نی وے
کئی بگڑیاں کئی ساویاں پیلیاں
کئی  اٌودیاں  گٌلنار
کٹویاں  رَتیاں نی وے
بار  تھئی   ہے  رشک   ارم  دی
سُک سڑ گئی ڄڑھ ݙُکھ تے غم دی
ہر   جا   باغ   بہار
ساکھاں چکھیاں نی وے
پیلھوں ݙیلھیاں دیاں گلزاراں
کہیں گل ٹوریاں کہیں سِر کھاریاں
کئی  لا  ٻٹھیاں  ٻار
بھَر بھَر پچھیّاں نی وے ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
مزدور یا کمی
کیہرا مزدور اونکوں تاں اساں کمیں کمین آھدوں: ۔
ݙوں چار ڳالھیں سانجھے سوال
ملتان سرائیکی لوک سانجھ دے مشاورتی کٹھ وچ عاشق بزدار دا شریک نہ تھیونڑ عاشق خان بزدار دی شخصیت کوں مشکوک کریندا پئے کیوں جو عاشق خان بزدار سب کینے وڈے سرائیکی دشمن خبریں اخبار دے مالک ضیا شاہد دے کہیں مشاعرے میٹنگ دا بائیکاٹ نہی کیتا راجن پور وچ پی ٹی آئی دی ہر میٹنگ دا موہری ہوندے بے ایمانی دے سرمائے تیں دریشکیں دی ٹٹے پوشی دے نتیجے وچ دیغر دے سیت آلے سوجھل دھرتی واس دا وی پہلا جھمومری ہوندے لیکن لوک سانجھ دا بائیکاٹ کریندے کیوں؟؟؟
مسافر، فلم
مسافر 2004ء وچ ریلیز تھیوݨ والی تھرلر ایکشن بالی ووڈ فلم اے جیہڑی ہندی زبان وچ ہے جیندے ڈائریکٹر تے پرڈیوسر سنجے گپتا ہن۔ مرکزی کرداراں وچ انیل کپور، ادیتیا پنچولی، سمیرا ریڈی تے سنجے دت شامل ہن۔
ݙوں چار ڳالھیں سانجھے سوال
ڈوجھا حاجی پور (فاضل پور) دا ہک گم نام ذہنی تیں جسمانی مریض پچھلے ڈو چار سال پہلے وسیب وچ کوئی وی نہ جانڑ دا ہا جنیدی شناخت لوک سانجھ بنڑی ھے لوک سانجھ جیکوں چندا نہی کھاونڑ ڈتا اج او لوک سانجھ تیں سیخ پا ھے رانڑا ابرار تیڈی آمد کینے زیادی تیڈے صرف اسلام آباد شہر وچ اساسے ھن جناب اے اساسے کیویں بنڑائن ایندا جواب ڈیونڑ پسند کریسو؟؟؟؟؟ تریجھا ہک ذہنی مریض نرگسی معشوق طبعیت بندہ شہزاد عرفان ھے جیندی کوئی ذاتی رنجش ھے واگھا سئیں تیں مشاق گاڈی سئں تیں ہر ویلھے ڈانگ چا تیں انہاں دے پچھوں بجھدا ودے گالہیں آلی کار اوندے کولوں اگر پچھوں تیں کیا کیتے سرائیکی کاز کیتے او آہیدے میں عبداللہ عرفان دا پتر ھا پدرم سلطان بود
امبرین بٹ
امبرین بٹ (اردو: عنبرین بٹ) (انگریزی: Ambreen Butt) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٦٩ء) اُوہ بوسٹن وِچ ٹِکاݨاں کِیتی ہوئی پاکستانی امریکی فنکارہ ہِن جیڑھی اپݨی نقاشی، مصوری، پرنٹس اَتے کولاج کِیتے مہان٘دری ہِن۔ روائتی فارسی آرٹ دے ذریعہ زنانی اَتے سیاسی نظریات کُوں پیش کرݨ آلی محنت کش تصویراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔ اُوہ ہُݨ ڈلاس، ٹی ایکس وِچ رہن٘دی ہِن۔
تعلیم
امبرین بٹ نے لاہور دے نیشنل کالج آف آرٹس تُوں روائیتی ہندوستانی اَتے فارسی مینی ایچر نقاشی وِچ فنونِ لطیفہ وِچ بیچلر دی ڈگری حاصل کِیتی۔ بعد وِچ اُوہ ١٩٩٣ء وِچ بوسٹ چلی ڳئی اَتے ١٩٩٧ء وِچ اُنّھاں نے میسا چوسیٹس کالج آف آرٹ تُوں نقاشی وِچ فنونِ لطیفہ وِچ ماسٹرز کِیتا۔ (حالیہ میسا چوسٹس کالج آف آرٹ اینڈ ڈیزائن)۔
فن
امبرین بٹ دا کَم اِین٘دے ݙُو تہذیبی سُن٘ڄاݨاں نال ڄُڑیا ہویا اپݨے اوکھاں، اَرائشی طرز اُتے برقرار ہِے جیڑھا ہندوستانی اَتے فارسی دے مینی ایچر نقاشی دی خاصیّت ہِے ۔ سنسناٹی کونٹمپورری آرٹ سینٹر وِچ قربت دے دائرے دی نمائش کِیتے تخلیق کِیتا ڳیا، اِیہو جِیہاں ای ہِک کَم، / ایم آئی لاسٹ ڈائمنڈ (٢٠١١ء)، جین٘دے وِچ کُل رَلا تے ٢٠ ہزار تُوں ودھ فنکارانہ انڳلیاں اَتے انڳوٹھے رال وِچ ٻوڑ تے ہِک اِیہو جئیں شِکّل بݨائی ڳئی جیڑھی پرے تُوں آتش بازی اَتے پُھلّاں دی بہار نظر آوے۔ اِیں کَم دا اثر بٹ دے ابائی شہر لاہور وِچ خود کش بم دھاماکے وِچ بَچ ون٘ڄݨ آلے ہِک ٻیلی دے تجربے نال تِھیا ہئی۔ اُنّھاں نے میڈیم دی مشقّت آمیز تکنیک کُوں نویں مواد جیویں پی ای ٹی فلم تھریڈ اَتے کولیج نال اَپ ڈیٹ کِیتا ہِے۔ امبرین بٹ دا کَم اُنّھاں دا نِکّا فن پارہ، خاص طور تے سماجی مسائل دی مثال بݨݨ کِیتے بݨائی ڳئیاں ہِن۔ خاص طور تے اُنّھاں دا کَم صنف دے کردار، ثقافتی جھیڑے، اَزادی دے وِچار اَتے انسانی حقوق دے معنی اُتے بھال ݙین٘دا ہِے۔ اِنّھاں دے کینوس اُتے اِیہ سبھ اخبارات دی منظر کشی اَتے تاریخی عکاسی دا حاصل ہِے۔ جیویں جو ذِکر کِیتا ڳیا ہِے جو اِیں طرح دا معاشرتی مسئلہ، نر اَتے مادہ دے وِچالے فرق کُوں ظاہر کرین٘دا ہِے۔ ہِک انٹرویو وِچ، امبرین بٹ نے اِیں مشاہدے دی وضاحت کِیتی:"'خاص طور تے مینی ایچر فن وِچ زنانیاں دی نمائندگی کرݨ تے میکُوں حیرت دا سامھݨاں کرݨاں پِیا۔ اِنّھاں کوں اکثر نِکّی موہک مخلوق دے طور تے پیش کِیتا وین٘دا ہئی۔(اِین٘دے بر عکس) مرد شبیہہ کُوں خُدا آلی کار وَدھ نمائندگی حاصل ہئی۔ ' 'میکُوں زنانی دے جُسّے تُوں ودھ آپ زنانی کِیتے تشویش ہئی۔'"امبرین بٹ نے اپݨے کَم وِچ پرنٹ میکنگ ٹیکنیک کوں وی ورتیا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی نژاد امریکی فنکار ونکی:پاکستانی نژاد امریکی ونکی:پاکستانی فنکار ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں ونکی:امریکی معاصر فنکار ونکی:فنکار زنانیاں
اٹلی وِچ زنانیاں
اطالیہ وِچ زنانیاں (اردو: اطالیہ میں خواتین) (انگریزی: Women in Italy) توں مراد اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں اٹلی / اطالیہ توں ہِن (یا اُتّھاں رہن٘دیاں ہِن)۔ پِچھوکڑ ݙہاکیاں دے وِچالے وِچ اطالوی زنانیاں دی قنُونی اَتے سماجی حیثیّت وِچ تِکھائی نال بَدلاؤ آئے ہِن۔ اِین٘دے وِچ عائلی قنُون، وکھرے سلوک دے خلاف اقدامات دا نفاذ، اَتے تعزیری ضاطہ (خاص طور تے زنانیاں دے خلاف مار کُٹ دے جرائم دے حوالے نال) وِچ دُرُستیاں شامل ہِن۔
ماقبل جدید اٹلی وِچ زنانیاں
قرونِ وسطیٰ دے وِچالے وِچ، اطالوی زنانیاں دے کول ٻہوں گَھٹ سماجی تَکڑائی اَتے وسائل تصوّر کِیتے وین٘دے ہَن، بھان٘ویں جو کُجھ زنانیاں کوں اپݨے پِیؤاں تُوں حکمرانی دے عُہدے ورثے وِچ مِلّے ہَن۔
متحدہ اطالیہ دی زنانیاں
نیپولین ویلہ اَتے اطالوی ریسورگیمینٹو نے پہلی واری اطالوی زنانیاں کُوں سیاسی طور تے شُغل وِچ پووݨ دا موقع ݙِتّا ہئی۔ نیپلز وِچ ١٧٩٩ء وِچ شاعر ایلونورا فونسیکا پیمنٹل کُوں گَھٹ مُد پارتھینوپین ریپبلک دے مرکزی کرداراں وِچُوں ہِک دے طور تے پھئے ݙِتّی ڳئی۔ اُنوِیہوِیں صدی دے اَغاز وِچ، کُجھ ٻہوں با اثر سیلون جِتّھاں اطالوی محبِ وطن، انقلابی اَتے دانشور مِلدے پئے ہَن اِنّھاں کُوں زنانیاں چلین٘دیاں پئیاں ہَن۔
فاشسٹ حکومت کے تحت (1925ء-1945ء)
بینیٹو مسولینی دی فاشسٹ حکومت دے تحت زنانیاں دے حقوق کُوں دھچکا لڳیا۔ جین٘دے وِچ فاشسٹ نظریہ زنانی دے فرائض قرار ݙین٘دا ہِے۔ قنُوناں دے ہِک سلسلے نے اطالوی زنانیاں کُوں بطورِ ذال، اَتے اَمّاں دے کردار تئیں محدود کرݨ تے مجبور کرݨ دی کوشِت کِیتی۔
اطالوی جمہوریہ (1945ء توں ہُݨ توڑِیں)
ݙوجھی وݙی جنگ دے بعد، زنانیاں کُوں قومی چوݨاں وِچ چوݨ پاوݨ اَتے سرکاری عہدیاں اُتے چُݨیاں ون٘ڄݨ دا حق ݙِتّا ڳیا۔ ١٩٤٨ء دے نویں اطالوی آئین نے اِیں ڳالھ دی تصدیق کِیتی جو زنانیاں کُوں برابر حقوق مِلسِن۔
اِیں ویلے وِچ وسائل
اَڄ، زنانیاں کُوں اٹلی وِچ مرداں دے برابر قنُونی حقوق حاصل ہِن، اَتے بُݨیادی طور تے ملازمت ، کاروبار اَتے تعلیم دے موقعے ہِکّو جئیں ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:اطالیہ وِچ زنانیاں ونکی:اٹلی وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ساہیوال
ساہیوال پاکستان دے صوبہ پنجاب دا ہک وݙا شہر ہے۔ ساہوال ڈویژن ہے۔ ایندا پراݨا ناں منٹکمری ہائی۔ ونکی:پاکستان ونکی:پنجاب
جھانگیر مخلص
کویٰ ونج کے آکھے میڈے دلربا کوں جو تھے ہووے اقرار پالن دے دینہ ہن
تے سالیں دے وچھڑے وچھوڑے دے مارے لتاڑاے ھوویں کوں وندالن دے دینہ ہن
او مدتیں دیاں اجڑیاں تے برباد غمگین جاہین دعاٰیٰں پیاں ڈیندن
میڈے اجڑے دل دیاں اے ہر روز پر سوز دلدوز آہیں دعاٰیؐں پیاں دیندن
تیدے نانویں وکدیان تیڈے راہیں تکدیان اے سکدیان نگاہیں دعاٰیں پیاں ڈیندن
حیدر آباد
حیدر آباد صوبہ سندھ دا ݙوجھا وݙا شہر ہے۔ حیدرآباد ہک ڈویژن وی ہے۔ ونکی:سندھ ونکی:پاکستان
جھانگیر مخلص
جیڑھیاں کھڑدیاں کھڑ گٰین سٰیاں او پینگھیں دیاں لاہیں دعاٰیں پیاں ڈیندن
ہر شام جتھ عام ہن تیڈے جلوے او گگ دام راہیں دعاٰیں پیاں ڈیندن
وے لا غرٖٖض ڈھولا نوہی ترس آندا اے ہک بے کوں پیںگھاں جھٹالن دے ڈینہ ہن
زمانہ گزر گے مگر یاد ہے پیا میکون اج وی تیڈا او پہلا الاوان
نظر نال نظریں دیاں نظراں ملاون ولا شرم کولوں چا نظراں جھکاون
او چاہت دے اظہار اقرار کیتے تیڈا منہ لکاون سروں سر نا چاون
او الفت دیان تاتاں او پاکیزہ راتاں اینویں بیٹھیں بیتھیں چا ساون دھماون
او عشوے او غمزے او شوخیان او تلخیاں او نخرے نزاکت تے ول ول سہاون
او چا چا تے قسماں تے گھت گھت کے دروٰیاں تے کرکر کے منتاں میڈا ول مناون
او سب ناز نخرے پرانے تھۓ ہن نویں ناز نخرے ڈکھالن دے ڈینہ ہن
مزدوراں واسطے
دوستو! میں انشاءاللہ اگو ت زیادہ تر اپنڑے آسے پاسے غریب مزدور نال تھیونڑ آلیاں زیادکیاں دے عنوان ت اشعار لکھساں! دعاء کرو اللہ استقامت ڈیوے آمین پہلے ڈو ڈوھڑے(رو ڈیسن دی ردیف نال) دوستاں دی خدمت ءچ [خاص طور ت عبدالمجید نتکانی صدر بانگ ادبی فورم پاکستان] حاضر ہن...
رو پوسن پیر دیاں پکرائیں ڈکھ بھوگنڑ آلے رو ڈیسن
رنگ پیلا بکھ توں ڈیکھ کرائیں منصور نوالے رو ڈیسن
وت ہاڑ دیاں ہنجوں رکسن نہ اتھ پوہ دے پالے رو ڈیسن
ڈینہہ محشر دے جڈاں بت بولیا ساڈے ھتھیں چھالے رو ڈیسن ڈوھڑا
ھئ خـان یتیـمک قسمت وچ سر سۓ گڑدھـال ءن رو ڈیـسن
سر ننـگے پیرو راھنڑے ھـن اڈو بت بے شـال ءن رو ڈیـسن
میڈے گــھر وچ ٹکر دا ناں ناں چــا اے بکھے بال ءن رو ڈیـسن
نیاز مند -:- منصــور شـانــی
پشاور
پاکستان دے صوبے خیبرپختونخواہ دا صدرمقام ہے۔ پاکستان دا ہک قدیمی شہر ہے۔
سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
اسلم رسول پوری دی کتاب "سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ" سال 2014ء وچ ، سرائیکی پبلی کیشنز رسول پور دی طرفوں 500 دی تعداد وچ چھاپی ڳئی ہے۔ کُل صفحات دی تعداد 496 ہے ۔ ایہ کتاب مصنف دے تحقیقی و تنقیدی مضامین دا مجموعہ ہے جینکوں سرائیکی لوک ادب دی ہک اہم دستاویز اَتے جزوی تاریخ وی آکھ سگدے ہیں۔ مصنف نے ایں کتاب وچ چالہی سالہ سرائیکی ادب دا جائزہ ہک محقق و تنقید نگار دی حیثیت نال گھدے تے مصنف سرائیکی زبان و ادب دے بنیادی مسائل و مباحث دی عملی جدوجہد دا حصہ رہیئے ۔ اتِ واسطے اُنہاں دی حیثیت شریک عمل مورخ دی ہے ۔ کیوں جو مصنف زبان دے متفقہ لفظ سرائیکی ، ایندی املا، ایندے رسم الخط دے جوڑ ٹھہا دیاں کوششاں، سرائیکی وچ تلفظ دے مسائل، گمنام سرائیکی شاعراں دی دریافت تذکرہ نویسی ، ماہر لسانیات، مورخ، محقق اتے تنقید نگار دی حیثیت نال ٻہوں  معتبر حوالہ ہن۔
سئیں اسلم رسول پوری نے 1970ء دے ݙہاکے کنوں سرائیکی ادبی تنقید لکھݨ دا مُنڈھ ٻَدھا۔ "تلاوڑے"، "نتارے"، "لیکھے" انہاں دیاں اینجھیاں تنقیدی، تحقیقی کتاباں ہن، جنہاں دے راہیں اسلم رسول پوری نے سرائیکی ادب دی رفتار، عہد بہ عہد ادبی منظر نامے ، لسانی تبدیلیاں، شعری و نثری مزاج وچ صنفی تجربات، کلاسیکی شعر و ادب کی تفہیم، تعبیر و تشریح، نویں تخلیق کاراں دی حوصلہ افزائی تے سرائیکی تنقید کوں انگریزی و اردو ادب توں آوݨ والے نویں رحجانات اتے نظریات دی گول پھول نال رلاتے ڈٹھے۔
اسلم رسول پوری دے تنقیدی تحقیقی مضامین تاریخ نگاری دے تناظر وچ قابل قدر اہمیت رکھدن تے اُنہاں دے تحقیقی تنقیدی مضامین توں صاحب طرز نقاد دا استدلالی نقطہ نظر وی سامݨے آندے۔
"سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ" اسلم رسول پوری دی تحقیق تے تنقیدی کتاب دے نال نال اہم دستاویز ادبی ہے ۔
سئیں اسلم رسول پوری نے ایں کتاب دے دیباچے وچ اپݨا  نقطہ نظر تفصیل نال بیان کیتے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
نیپال
نیپال براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے۔ دار الحکومت کھٹمنڈو ہے۔
ݙوہڑا
اوہ رنج ہووے میڈی ہنج وگدی ایڈا دل تے ہے اعتبار اودا
اوہ دور وسے بھاویں اکھیاں توں،ڈیرہ دل دے وچ سرکار اوہدا
اوہ جو وی کرے واجب ہے چاون ثاقب تے نروار اوہدا
درابݨ کلاں
درابݨ کلاں ضلع دیرہ اسماعیل خان دا ہک اہم شہر تے علاقہ ہے۔
ݙوہترا ، پُوترا
بھراوو اے صرف ہک قصہ ھ ، ناراض نی تھیونڑاں۔
ہک تقربیا" سٹھ سال دی بڈھڑی مئی اپنڑے ترے چار سال دے ݙوہترے کوں کچھڑ تے چائی اندی ہئی، تے اپنڑے ترے چار سال دے پوترے کوں انگل پکڑوائی اندی ہئی۔
پوترے آکھیا ، ݙاݙی میں ہنڑ تھک پیا، ہنڑ اینکوں لہا تے میکوں چا۔ ݙوہترے فورا" آکھیا نا نانی نا میں نا ٹرساں ، میں ٹریم تاں میں تھک پوساں۔ ݙاݙی جینوے کینوے پوترے کوں ٹرݨ تے منائی امدی ہئی ، تے پوترا وی ݙاݙی دی گال منیدیں ہویں ولا ٹرݨ لگ پیا، تھوڑی اگوں ونڄ تے ہک وݙا ݙرانوڑاں کتا ویندا پیا ہا۔
ݙوہترا
ݙوہترا(کچھڑ الا) کُتے کوں ݙیکھ تے اکھیس ،تو، تو،تو،تو،تو، کتا ، کتا میݙی نانی کوں کھا ونڄ۔
پوترا
پوترا جہیڑا اگلی نپی ودا ہا ، ہک وڈا وٹا چأ گھدا تے آکھسن ، خبردار جے میݙی ݙاݙی کوں کھادا تاں ، مار گھتیساں، خبردار ۔
ݙاݙی حیران تھی تے اتھائی کھڑ گئی تے سوچنڑ لگ پئی ۔۔
نتیجہ
کھڈھن ہنڑ توہاݙا کم ھ۔۔ thumb|[[غلام مرتضٰی لاکھا]]
دمشق
دمشق شام دا دار الحکومت ہے۔
مسرت زیبی نیازی
مسرت زیبی نیازی سرائیکی زبان دا ہک ٻہوں وݙا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
میکوں سنگدل جیویں رول ݙتائ شالا دنیا تے نا آسرا ڈهیوی.
ݙکھ سٹ چهوڑے نی جهولی وچ اونڄے دم نال همیشہ تهیوی.
ساری زندگی کندهاں نل لگدا رہویں کدی وی نا درد ونݙیوی.
جیویں ظلم وساۓ نی مسرت تے انڄے قبر تئیں
.کر بیشک روح میڈا کڈه لۓ توں منہ پهیر سٹیں مکران ڈائیں.
جے مصرت جیندیاں نئیں ملنڑاں بهجیں پن
جھمر تے دول
سرائیکی ڄھمر تے دول جیڑے جو ساݙے وسوں,وسیب دا قیمتی سرمایاہین ساݙی اے  ڄھمرصدیں کعنے وسیب واسیں نال پیار, محبت تےپریت دے رشتے مضبوط کیتے  صوفیہ کرام وی  ایں جھمر کوں محبت وݙݨ دا ہیک زاریعہ خیال کیتا جݙاں جھمر دا پیڑ ساڈے وسوں ایچ لگے ہاتاں مسلمان تین ہندوں ہیک بݨ کراہیں جھمرمارین ہا تیئں ہیک  ٻےنال اپڑاں پیار پریت  ونݙین ہا.
ساݙےوسوں دے کبوتر, لعلیاں, چیڑایا,  ڳیرے اتین  ٹوٹیݨ ایں جھمرکعنے چنگی طرح تیں واقیف ہین ہمیش انھین ہیݨئَیں ایں دول کوں آپڑیں گل دی گانی بݨائی تے  ڄھمر کوں اپݨاں  جیوݨ سمجھییا۔ بد بختی نال باہر دے آوݨ آلین بازیں ساݙےانھیں ہیݨیں کوہینݨاں سمھج کے آپݨے رنگ ایچ رنگݨ دی کوش کیتی اے شودے ایتنے بھولے ہن جو بازیں دے ڈرخوف دے باوجودوی اے انھیں دے رنگ ایچ نہ رنگیچ سگیئے .وت بازیں تھک ہارکراہیں  اے کم کانویں  کنوں ٹھیکے تیں ڈےڈیتا کانویں  ڄھا  ڄھا کاناں کاناں کر کے ایں کم کوں چنڳی طرح نبھایا تیں ساݙی جھمر تے دول کوں شددید نقصان  ݙیتا لیکن وت وی ساݙے وسیب واسی بازیں تے کانویں نال مقابلہ  ݙیتی رہے گیے جیدے ویچ استاد فدا حسین  گاݙی تے عاشق خاں بزدار جئیں  وسیب واسیں  نال پیار کرنڑ آلے لوک شامل ہین انھیں لوکیں   آپݨےقلم نال وسیب دے قیمتی سر مائے جھمرتےدول کوں بچاوݨ دی کوشیش کیتی ایندے نال نال کُڄھ لوک  ڄھمردے رنگ کوں رنگیلا بݨاوݨݨ  کیتے  عملی طور تیں میدان ایچ آگے  جیندے وچ خادم خان کھوسہ ہمیش آگوآگورہے گئے ایندےنال  ٻہوں سارے نوجوان وی خادم کھوسہ دے  ٻہنہ  ٻیلی  ٻݨیےجیندے ویچ میݙا بھیرااللہ بخش بزدار وی شامل تھیاانھین ساریں دی محنت نال ساݙی جھمر ہݨ بازیں تیں کانویں دے ہتھوں نیکل چوکی ہے  ہݨ ساڈے نوجوان کانویں دی کاناں کاناں سݨݨ دی بجائے ہر شادی ہرعید مراد تیں جھمر دے پیڑ ایچ تے دول دےلاڑے دی کاؤ تئیں ڄھمریں  نال رل  تئں پیار پریت دے رشتے کوں مظبوط کریندین لِکھت عابد بزدار
سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ دے خاصیّتاں
اسلم رسول پوری دی کتاب "سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ" سال 2014ء وچ ، سرائیکی پبلی کیشنز رسول پور دی طرفوں 500 دی تعداد وچ چھاپی ڳئی ہے۔ سئیں اسلم رسول پوری نے ایں کتاب دے دیباچے وچ اپݨا  نقطہ نظر تفصیل نال بیان کیتے اَتے اُنّھاں نے جنہاں خاص اُمور کوں اپݨے پیش نظر رکھے او درج ذیل ہن تے او لکھدن:
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
اطالیہ وِچ زنانیاں
اطالیہ وِچ زنانیاں (اردو: اطالیہ میں خواتین) (انگریزی: Women in Italy) توں مراد اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں اٹلی / اطالیہ توں ہِن (یا اُتّھاں رہن٘دیاں ہِن)۔ پِچھوکڑ ݙہاکیاں دے وِچالے وِچ اطالوی زنانیاں دی قنُونی اَتے سماجی حیثیّت وِچ تِکھائی نال بَدلاؤ آئے ہِن۔ اِین٘دے وِچ عائلی قنُون، وکھرے سلوک دے خلاف اقدامات دا نفاذ، اَتے تعزیری ضاطہ (خاص طور تے زنانیاں دے خلاف مار کُٹ دے جرائم دے حوالے نال) وِچ دُرُستیاں شامل ہِن۔
ماقبل جدید اٹلی وِچ زنانیاں
قرونِ وسطیٰ دے وِچالے وِچ، اطالوی زنانیاں دے کول ٻہوں گَھٹ سماجی تَکڑائی اَتے وسائل تصوّر کِیتے وین٘دے ہَن، بھان٘ویں جو کُجھ زنانیاں کوں اپݨے پِیؤاں تُوں حکمرانی دے عُہدے ورثے وِچ مِلّے ہَن۔
متحدہ اطالیہ دی زنانیاں
نیپولین ویلہ اَتے اطالوی ریسورگیمینٹو نے پہلی واری اطالوی زنانیاں کُوں سیاسی طور تے شُغل وِچ پووݨ دا موقع ݙِتّا ہئی۔ نیپلز وِچ ١٧٩٩ء وِچ شاعر ایلونورا فونسیکا پیمنٹل کُوں گَھٹ مُد پارتھینوپین ریپبلک دے مرکزی کرداراں وِچُوں ہِک دے طور تے پھئے ݙِتّی ڳئی۔ اُنوِیہوِیں صدی دے اَغاز وِچ، کُجھ ٻہوں با اثر سیلون جِتّھاں اطالوی محبِ وطن، انقلابی اَتے دانشور مِلدے پئے ہَن اِنّھاں کُوں زنانیاں چلین٘دیاں پئیاں ہَن۔
سلطنت اٹلی (1861ء-1925ء)
١٨٦١ء اَتے ١٩٢٥ء دے وِچالے وِچ نویں اطالوی ریاست وِچ زنانیاں کُوں چوݨ پاوݨ دی اجازت کائے ناں ہئی۔
اطالوی جمہوریہ (1945ء توں ہُݨ توڑِیں)
ݙوجھی وݙی جنگ دے بعد، زنانیاں کُوں قومی چوݨاں وِچ چوݨ پاوݨ اَتے سرکاری عہدیاں اُتے چُݨیاں ون٘ڄݨ دا حق ݙِتّا ڳیا۔ ١٩٤٨ء دے نویں اطالوی آئین نے اِیں ڳالھ دی تصدیق کِیتی جو زنانیاں کُوں برابر حقوق مِلسِن۔
اِیں ویلے وِچ وسائل
اَڄ، زنانیاں کُوں اٹلی وِچ مرداں دے برابر قنُونی حقوق حاصل ہِن، اَتے بُݨیادی طور تے ملازمت ، کاروبار اَتے تعلیم دے موقعے ہِکّو جئیں ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:اطالیہ وِچ زنانیاں ونکی:اٹلی وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
غلام حیدر موجی
غزل
خیالیں وچ مسلسل ہݨ زمانے دا سفر کرݨے
جے قسمت لوڑھ گھن آئی ہے ساکوں فرعون دی وستی
اساں موسی دے وانگوں ہݨ اتھاں خود کوں امر کرݨے
جےتوں کربل دی بھوئیں ہئیں تاں ساکوں اہدےحسینی ہن
اساں اپڑیں کلیجے دے تیکوں لہو نال تر کرݨے
علی دا مار کے نعرہ پتھر کوں ونج پگھر کرݨے
محبت دے ایں مزہب وچ اساں موجی مجاہد ہئیں
اے گاٹے سودھا ہݨ ساکوں قلم نفرت دا سر کرݨے
کل شام دی ہک تصویر ڈٹھی سچ گال کلیجہ پھٹدا ہا.
پۓ کھیر پلاک کوہیندے ہن کئ بال کلیجہ پھٹدا ہا.
ما ٹکراں مار کے آہدی ہئ میڈا لعل کلیجہ پھٹدا ہا.
اونویں ملاں سڑکاں مل بہندن لب چولوں فتوی ٹھک ڈیندن.
بیا حاکم وی بے حس ٹکریئن جے سچ آکھوں تاں ڈھک ڈیندن.
ہݨ مسلم سارے کٹھے تھی ہتھ ظالم دے گریبان اچ پاؤں.
کجھ زور ڈکھالوں کلمے دا بیا ہتھ دے وچ تلوار چاؤں.
گھنوں بدلہ جل کے ظالم توں ہݨ ظالم دا نانواں میٹ ڈکھاؤں.
ہݨ روندی ما کو حوصلہ ڈیوں بیا بال یتیم دا دل بدھواؤں.
کرے جرت نہ ظالم ظلم دی ول ایندا ہتھ ہمیشہ روک ڈیووں.
جیڑھا آڈر ڈیندے گولی دا اوندے ہاں وچ گولی ٹھوک ڈیووں
غلام حیدر موجی ونکی:سرائیکی شاعر
عزیز شاہد
عزیز شاہد سرائیکی شاعر ہے۔ عزیز شاہد دا پورا ناں عزیز اکبر شاہد اے آپ 4 اگست 1947 کوں ڄمیے آپ دا تعلق دیرہ غازی خان نال اے آپ دا والدِ محترم دا ناں نور محمد سائل ہا عزیز شاہد پیشہ دے لحاظ نال ڈرائینگ ماسٹر ہن. آپ 31 جولائی 1995 وچ ریٹائر تھئے. آپ کوں اے اعزاز وی حاصل اے جݙݨ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپُور وچ سرائیکی پڑھاوݨ شروع کیتا ڳئی سب تو پہلے آپ دی کتاب مݨ دریا تیں پڑھائی ڳئی. ہݨ تک آپ دے کل 11 شعری مجموعے شائع تھی چکن 1. مݨ دریا تیں. 1987 2. پُھل سرمی دے. 1992 3.پݨیال. 1995 4. اول. 2000 5. جوڳ. 2006 6. سلسلے سلونی دے. 2006 7. چیݨاں. 2009 8. پُھلیں بھری چنگیر. 2011 9. چھݨکار. (درشن)    2019 10. کݨ مݨ.(درشن)    2019 11. چاک. 2023
غزل
کݙی مِل سانول ہک پل کیتے ول جیوݨ وی ہک پل کر ݙے.
میݙے اندر سارا 'جُھم تھی ونج میکوں گُم کر ݙے پاگل کرݙے ..
توں خان پُنل ، اسمان پنل ، جِند جان پُنل ، ارمان پُنل.
کوئی انت ملے متاں سسی دا میکوں تریہہ کر ݙے میکوں تھل کر ݙے ..
تیݙے نیناں توں نت نور وسے ، تیݙی سیند سہاگ سندور وسے.
میں 'بھل وینداں ، میں 'رل وینداں ، میکوں اپݨیں زلف دا ول کر ݙے ..
میݙے تن وچ تس ، تریہوک وسے ، میݙے من وچ وسدی جھوک وسے.
ول وسدی جھوک تیں لوک وسے ، تن من سارا جل تھل کر ݙے ..
جینویں نکھڑݨ ویلھے ہم سانول ، ہک وار میکوں 'انویں ول کر ݙے ..
¤سئیں عزیز شاہد۔۔۔
سجھ
سجھ دے سیک ݙیسی
دھپ دھپ دے ساڑ ݙیسی
ودھ ایں توں ساݙے سر تیں
کوئی کیا پہاڑ.............. ݙیسی
لوظیں دے شہر.......... والو
چپ دی وباء کوں....... روکو
نہ تاں اے ݙیݨ........ ہک ݙینہہ
وستیاں اڄاڑ.............. ݙیسی
عزیز شاہد سرکار
نا دے ٹیلے تو لہہ کے ݙیکھاں تاں روح دا رستہ نشیب لڳدے
سمندر سینہ پھلور ݙیکھاں تاں کہیں سوالی دی جیب لڳدے
جے دل دی دھرتی تے پھیرا پاواں تاں دل پرایا وسیب لڳدے
جے تھک کے کہیں ݙینہہ اکھیں چا کھولاں اکھیں کو سب کجھ فریب لڳدے
ستم تاں اے ہے جو تیݙا غم اپنے ظرف کولوں وی چھوٹا نکھتے
ضرورتیں دے بازار وچ تیݙی سک دا سکہ وی کھوٹا نکھتے
غزل
نِکھڑیے ہاسے وقت ویاروں من دریا تیں
آ ہک بئے کوں ہکلاں ماروں من دریا تیں
نیناں نیت کے ڈیکھوں خاب ابھردے سجھ دے
وَل ہک واری شام گزاروں من دریا تیں
روندیں روندیں رَل کے ڈیکھوں لُڑھدیاں سالھیں
ول ہک واری جھوک اُساروں من دریا تیں
ڈیکھ تاں ونج جو لئی دے بُور کُمانے تھی گن
آ کاغذ دیاں بیڑیاں تاروں من دریا تیں
تریہہ اندر دی جینویں تھل اِچ اہڑ ڈوپہرا
چُنی چولا پاند جھباروں من دریا تیں
کئی مُندری کئی ونگ متاں کئی پُھل سرمی دا
پنے پلکیں نال بوہاروں من دریا تیں
اپنے اپنے مال دے چنکے آپ سُنجانوں
جنگل چھوڑ مِہاگاں چاروں من دریا تیں
اپنے اپنے سِجھ دے سیک اِچ سڑدے پئے ہیں
توں پاروں تے مَیں اُرواروں من دریا تیں
عزیز شاہد
وت کلہا تھی ڳئے متاں دل ݙر ونجے کئی شئے پلا!
سانولا! سینے دی بھاہ کُجھ ٹھر ونجے کئی شئے پلا!
سک متاں کہیں سیڑھ تئیں کجھ تر ونجے کئی شئے پلا!
پہلے پہلے پیار دی پہلی قسم چیندا پیاں
داء اخیری ہے متاں دل ہر ونجے کئی شئے پلا!
ݙوہیں ضدی ہیں ݙوہیں دی جنگ ہے جی موت دی
کیا خبر کئی جی ونجے کئی مر ونجے کئی شئے پلا!
رج کے اپݨے آپ کوں ݙیکھن تاں ݙے شیشہ تاں ݙے
کل متاں اے مونجھ وی منہ کر ونجے کئی شئے پلا!
ہر کوئی ول اپݨے اپݨے گھر ونجے کئی شئے پلا!
عزیز شاہد سئیں
گھب گھب مٹی اے
گھب گھب مٹی اے،
چھا تیڈی کھٹی اے،
مکھنڑ تیڈا پیلا اے،
انڑ سونہی سہانونڑی،
انڑ ڈٹھی ہندانونڑی،
جاگ جاگ لانونڑی،
کہیں کوں کیا ڈسانونڑی،
رات کیویں کٹی اے،
جاگ وی خمار وی،
یاد وی وسار وی،
پیار وی وپار وی،
جیویں آر پار وی،
حیرتیں دی ہٹی اے،
کوئی کتھاں وے سانولا،
سر دی چھاں وے سانولا،
اساں تاں وے سانولا،
تیڈی تانگھ سٹی اے،
ہوونڑی دا حیلا اے،
نا ہوونڑی وسیلا اے،
سونے دا نہیلا اے،
سائیں شاہد عزیز.
میں ہاں میݙی انا ہے نال میݙے
میں ہاں میݙی انا ہے نال میݙے
میݙا کیا کون کیا ہے نال میݙے
پندھ چھالے تے کوئی کشالے کیا
میݙی اپنی رضا ہےنال میݙے
جیندے لب تے وی حرف کوئی کائنی
کینجھی ڳونگی دعا ہے نال میݙے
تیݙی چُپ چاندنی ہے چوݙی دی
سُدھ نی کیندا الا ہے نال میݙے
اینویں لڳدا ہے جان کہیں ویلے
میں نمھی کوئی بیا ہے نال میݙے
نت نویں رنگ روپ دی لُک چھپ
تیݙی ہک ہک ادا ہے نال میݙے
میݙی اکھیاں اُتے تیݙے ہتھ ہن
مہکدی ہوئی حنا ہے نال میݙے
میں محبت قضا وی نئیں کیتی
ول اے کینجھی قضا ہے نال میݙے
ہر ابد ہے میݙی فنا دا فریق
میݙی اپنی بقا ہے نال میݙے
میں مسافرہاں من مدینے دا
وقت دی کربلا ہے نال میݙے
ہک علی ہک خدا ہے نال میݙے
عزیز شاہد
اے رشتے کینویں ترٹ سڳدن
تیݙی سک سرمایہ سینے دا
تیݙا غم ہے غازہ پلکیں دا
تیݙا خیال خزانہ خوابیں دا
تیݙی مونجھ معشوق ھے دھڑکن دی
تیݙی یاد یقین حیاتی دی
تیݙا وہم ولایت پل پل دی
تیݙی تات تندیر ہے تاریں دی
تیݙی جوت جڳیر جڳاریں دی
تیݙا ذکر ضرورت زندڳی دی
تیݙا فکر ء فقر فقیریں دا
اے سلسلہ ہے زنجیریں دا
اے رشتے کینویں ترٹ سڳدن؟
تیݙی زلف زنزیر زمانے دی
تیݙی سیندھ سہاڳ ہے صدیں دا
تیݙی چٹی کھیر جبین اتے
ہے نور اسور دے ویلھے دا
تیݙے ابرو چھت اسمانیں دی
تیݙیاں پلکاں پرچم دھرتی دے
تیݙے نین نماشاں "دیرے " دی
تیݙے نین وطن بے وطنیں دا
رخسار تیݙے پھل سرمی دے
تیݙے لب ہن "محمل" لیلی دا
( کینات ہے وحشت مجنوں دی )
تیݙا چہرہ چاندݨ چاندڑیں دا
ست رنگیاں پینگھاں سانوݨ دیاں
پا پیلاں پینگھاں پا کھڑدین
تیݙا سینہ سرت سمندریں دی
تیݙے ہتھ حویلیاں خوشبو دیاں!
تیݙیاں انڳلیں تاراں جادو دیاں
تیݙے پیر پکار پرستش دی
تیݙے پیر پچادھ پیشانی دے
تیݙے پیر دے ہر ہک پیرے کوں
میں جنم جنم دا خون ݙتے
میں کون بھلا کیا ذات میݙی
کیا سجھ میݙا کیا رات میݙی
میں ماتم پوہ دی چاندڑیں دا
میں مقتل بے سر سوچیں دا
میں خط بے نقطہ لفظیں دا
ہر حرف حضور دا ترکہ ہے
میݙی ذات تاں خالی ورقہ ہے
تیݙے لہجے چݨکے چنوری دے
تیݙے بول غزل دے مصرعے ہن
توں فن میݙا فنکار میݙا
توں مالک من دے مندر دا
توں وارث وہندے ویلھے دا
توں بیلی بانہہ دے بیلے دا
ساہ ساہ دا سلک ہے ملک تیݙے
روح روح دا ریشم ویل تیݙی
تیݙا ہجر شرارت شبنم دی
تیݙی چاہت چونݙھیاں چنی دیاں
جینویں پہلی رات سہاڳݨ کوں
تیݙا لمس شراب دا پہلا گھٹ
تیݙا قرب حواس دی آخری چس
تیݙا جسم امانت رشتیں دی
توݨیں توں ہوویں توݨیں میں ہوواں
کرے کون خیانت رشتیں دی
ایہے رشتے کم دے رشتے ہن
اے "لوح ", "قلم " دے رشتے ہن!
اے جنم جنم دے رشتے ہن
اے رشتے کینوں ترٹ سڳدن؟
( عزیز شاہد )
رستے دے وِچ کُجھ موڑ آئے
رستے دے وِچ کُجھ موڑ آئے
کوئی تار آئی، کہیں دار تے
کُجھ دھیان وِچ دربار آئے
آئیاں ڳلیاں، رنگیں بھریاں
کُجھ شاھر، کئی بازار آئے
سِر تے پُھلیں دیاں ٹوکریاں
پیریں تلے کُجھ خار آئے
کُجھ تھل ازل دے ریتلے
کُجھ کُجھ سمندر تار آئے
دِیدیں دے در تُوں پار آئے
ھر وار اُوھو دِل میݙا
ترُٹ کیں ولاء اُروار آئے
آئے تاں اِیویں، پھس پئے سِروُں
ڳل تئیں پُھلاں دے ھار آئے
میں نئیں پُچھا، میں کیا پُچھاں
کیا بُوڑ آئے، کیا تار آئے
کِھیسا پھلورݨ کُوڑ ھا
کیا جِیت آئے، کیا ھار آئے
پیریں تُوں لا کے سر توݨیں
پر آپڑی موج اِچ، پار کُوں
ݙُو چار ھکلاں مار آئے
دِل دی ادا تے، کئی دفعہ
کُجھ ترس آئے، کُجھ پیار آئے
وت گُر مِلے، وت ول ٹُر پیاں
وَت قول وِچ اِقرار آئے
میں نئیں تھکیا، میں کیوں تھکاں
چھالیں دے سِر تے بھار آئے
میں نئیں رُکیا، روکݨ توݨیں
کُجھ یار، کئی اغیار آئے
میں مست ھم، میکوں کیا خبر
کیا غیر آئے، کیا یار آئے
کشکول تاں پُر باش ھا
پُھل تاں میݙو، ݙُو چار آئے
ٹُردا رِیہاں، بُھردا رِیہاں
چرچے توݨیں چودھار آئے
پر رُک ڳیاں، جِتھ وی تیݙے
پیریں دا کوئی، کِھسکار آئے
پازیب یاد آڳئی تیݙی
لب یاد آئے، رب یاد آئے
لب لسکدے، لسکار آئے
ڳَلھیں دے چُگھ یاد آڳئے
وت یاد موُنہہ مُسکار آئے
آکھی تیݙی، ماکھی لڳی
ساکُوں کݙاں اِنکار آئے
وت جھوک یاد آڳئی تیݙی
وَت یاد کئی گھر بار آئے
گُھب گُھب مَٹی، گُھبکار آئے
لحظے دِیاں لَسیاں، پی کراھیں
دِل آپڑاں، تن من ٹھار آئے
بے شور دِل، نِت رول دِل
ھر شئے کُوں راھ وِچ چھوڑ آئے
اے یقین تاں میڈا دین ہے
میڈا اپنڑے بارے گمان ہے
نہ لکھی ہوئی کئی لکیر ہاں
نہ لکیر دا مَیں فقیر ہاں
نہ مَیں تند ہاں نہ تندیر ہاں
نہ مَیں چُنی آں ، نہ مَیں لیر ہاں
نہ مَیں کیچ مُلک ملہیر ہاں
نہ مَیں رنگ پور نہ مَیں جھنگ ہاں
نہ مَیں رانجھنڑا نہ مَیں ہیر ہاں
نہ مَیں کہیں دے نیناں دا تیر ہاں
نہ مَیں اپنڑے نیناں دا نیر ہاں
میڈی جان سارے گمان ہن
اے گمان تاں میڈی جان ہن
تیڈے لب طلب دی قسم میکوں
مَیں تاں مست مست جَہیں موج ہاں
مَیں الست پَل دا اسیر ہاں
مَیں تاں چاک چاک دا جھومری
مَیں تاں خاک خاک خمیر ہاں
میڈے ڳل دیوچ میڈا دول ہے
میڈا انگ انگ ترنگ ہے
مَیں تاں اپنڑے رنگ دا میر ہاں
مَیں تاں تیڈے در دا فقیر ہاں
تیڈی دید دل دی اُمید ہے
مَیں ازل توں دل دا امیر ہاں
اے گمان نئیں اے یقین ہے
اے یقین تاں میڈا دین ہے
۔۔۔
عزیز شاہد
غزل
شاعری دا شعور نئیں رہ ڳیا
کہیں تجلی دا طور نئیں رہ ڳیا
دل دا شیشہ ہا چینڑاں چینڑاں تھئے
ہر کوئی اپنڑا اُچ سجئٰی ٻیٹھے
ہُنڑ تاں کہیں دا قصور نئیں رہ ڳیا
نال یاریں دے رَل کے جاڳنڑ دا
ہک خمار اے سرور نئیں رہ ڳیا
ہُنڑ تاں بیریں تیں بُور نئیں رہ ڳیا
بیڑیاں کھڑ ڳئین ، پیریں پا بیڑیاں
پل دے پتنڑیں تیں پُور نئیں رہ ڳیا
او کوئٰی قُرب ہے قیامت دا
ہُنڑ او ویلھا وی دور نئیں رہ ڳیا
جی حضوری کریندا ہا سئیں دی
کئے نی رہ ڳیا حضور نئیں رہ ڳیا
تانگھ ٻال رکھݨی ہئی رستہ بھال رکھݨا ہا
ہݨ اے خٰیال آندا ہے تیݙا خیال رکھݨا ہا
من منوت رکھݨا ہا ساہ سنبھال رکھݨا ہا
تیݙے کجلے نیناں کوں صاف صاف ݙِسدا پئے
تیݙی بارگاہ دے وچ کیا سوال رکھݨا ہا
رُل ڳٰیاں تاں کیا تھی پیا، بُھل ڳیاں تاں کیا تھی پیا
مونجھ کونڄ کُرلاندی کیا ملال رکھݨا ہا
کینویں گزری ساݙا کیا، کیا گزرسی ساݙا کیا
اسّاں تیݙے پیریں تیں اُپݨا حال رکھݨا ہا
اسّاں تاں جو نیتی سے اونویں پوری کیتی سے
آپ ٻُڈھڑے تھی ڳئے ہیں دل کوں ٻال رکھݨا ہا
غلام حیدر تاج
غلام حیدر تاج سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
غلام حیدر تاج صاحب دے دو بند
دے صدمے ضامن نکهڑ گیاں هک بہے نوں یاد اسائیں نہیں.
اندرونی طور تے هک دوئے نوں بهاویں کجهہ اکهسائیں وکهسائیں نہیں.
ڈهڈهوں نیت جو لئی ایئی روسیاں دی تیری اے وی سونہہ بهنسائیں نہیں.
گل ھائ وی سہی پر کائ وی ناہی ساڈی سجنڑاں نال لڑائ ھو گئ
جہڑی مردیاں تائیں ناہی مک سگدی اوہ جیندیاں سنگت پرائ ھو گئ
گئے نکل نتیجے دوجھیاں دے ہتھاں اپنڑیاں نال تباہی ھو گئ
سنڑے قاصد سجنڑ تے دشمنڑاں دی اکھیں ویدھیاں تاج رسائ ھو گئ
بند
بازوق دوستاں دی نظر استاد شاعر جناب غلام حیدر تاج صاحب دا ہک انمول بند توجہ