cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈاکٹر طاہر تونسوی
·     ”مسرت کلانچوی نے عورتوں کے مسائل خاص طور پر دیہات کی زندگی اور اسے بسر کرنے والی عورتوں کو اپنے افسانوں کا موضوع بنایا ہے اور وہ اپنی کہانیوں میں عورتوں کو دنیا کے درمیانے اور نچلے طبقے کے لوگوں کی معاشتی اور معاشرتی زندگی اوران کے ماحول کی عکاسی کرتی ہیں اور عورتیں جن حالات و واقعات سے گزرتی ہیں یا ان پر جو کچھ بیتتی ہے اور جو سلوک ان سے روا رکھا جاتا ہے یہ سب حقیقت پسندانہ اور سچے انداز میں مسرت کلانچوی کی کہانیوں میں موجود ہے۔ اگر چہ اس کا قلم سفاکی کا مظاہر نہیں کرتا پھر بھی تلخی نمایاں ضرور ہوتی ہے اور یوں بھی اس کے ہاں معاشرے میں گھن کی طرح پسی ہوئی عورت سے مسرت کلانچوی کی ہمدردی ہے اور یہ ہمدردانہ رویہ اس کی  کہانی کے اسلوب سے بھی ظاہر ہو جاتا ہے“۔(۷)
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
اکھیں دے  وِچالے  کُئ  چندر  آن  ابھرسے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں دے تنقیدی رحجانات وچوں جمالیاتی پہلو وی واضح ڈکھالی ڈیندن۔ ایندے توں علاوہ انہاں دے تنقیدی رویے وچ دلیل‘ واضح ڈو ٹوک انداز‘ جملیاں وچ بلاغت نمایاں ہے۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ظالم دیاں اوں سوجھل توں
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں دا ہک بیا اہم حوالہ ”فریدیات“ ہے انہاں حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی فکر اتے فن دے حوالے نال بہوں بھرواں کم کیتے‘ اتے خواجہ سئیں دے فلسفے‘ فکری اساس دی تفہیم و تشریح کرن والے شارحین وچوں نمایاں حیثیت رکھیندن۔ ایں حوالے نال محمد حیات چغتائی لکھدن:
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ویسن اکھیں چُندھاوَل
ڈاکٹر طاہر تونسوی
·     ”ڈاکٹر طاہر تونسوی نے خواجہ علام فریدؒ بارے لکھی ونجن والیاں اہم کتاباں اتے اسقدر خوبصورت تبصرے اتے دیباچے لکھن جو او تخلیقی اتے تحقیقی سطح اُتے شمار تھیندن۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق ہوراں کتاب ”فرد فریدؒ“ دا دیباچہ فرید فہمی وچ کلیدی حیثیت دا حامل ہے“(۸)
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
دھرتی میݙی تے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں ”پاکستانی ادب کے معمار“ دے تناظر وچ اکادمی ادبیات پاکستان دے ولوں ”خواجہ غلام فریدؒ۔شخصیت اتے فن“ دے موضوع تے مستند دستاویز آون والے لوکاں کیتے ہک تحفے دی صورت دان کر ڈتی اے ایں اہم دستاویز وچ انہاں بہوں عرق ریزی نال ”فریدیات“ دے کم کوں اکٹھا کیتے ایں کم دی اہمیت دا اندازہ موضوعات دی تندیر توں لایا ونج سگدے۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ول کوئ محکوم نہ رہسے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۱۔      سوانح اور حالات زندگی: ادبی تناظر۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
کوئ مظلوم نہ رہسے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۲۔      خواجہ فریدؒ کی تصانیف کا منظر نامہ۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ایں رات میں یارو ایہانندرلَدھی ھے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۳۔      کتب فریدیات کا اشاریہ۔
۴۔      خواجہ فریدؒ کی تخلیقات کا تنقیدی جائزہ۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
رُلدےہویے ݙٹھِم
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۵۔      خواجہ فریدؒ کی سرائیکی شاعری۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
وقت دے اے سارے شہنشاہ
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۶۔      خواجہ فریدؒ کی اردو شاعری
۷۔      خواجہ فریدؒ کی فارسی شاعری۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
کنبدےہویے ݙٹھم
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۸۔      فرمودات فریدؒ کا آئینہ خانہ
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
اُچے مَحلات دے کِنگرے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۹۔      خواجہ فریدؒ کی تصانیف کے تراجم
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
بُھردیاہویاں ݙِٹھِم اے فلک بوس دِواراں
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۰۱۔   خواجہ فریدؒ کا مقام و مرتبہ
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ڈَہندے ہویے ݙِٹِھم
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۱۱۔  کتاب و حواشی۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
اے محل دے سبھےفانوس
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں ”فریدیات“ اُتے ایں تحقیقی تنقیدی کم بارے افتخار عارف ہوراں دی رائے قابل توجہ ہے۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ایں رات میں یارو ایہو خواب ݙِٹھا ھے
ڈاکٹر طاہر تونسوی
·     ”پیش نظر کتاب  ”خواجہ غلام فریدؒ شخصیت اتے فن“ ملک دے معروف محقق ڈاکٹر طاہر تونسوی نے بہوں توجہ اتے محنت نال لکھی ہے۔ ایہ کتاب ”خواجہ غلام فریدؒ دی شخصیت تے ادبی خدمات کو ں متعارف کراون تے انہاں دے کم سمجھن سمجھاون سانگے بہوں مدد گار ثابت تھیسی“۔(۹)
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ایں خواب دی تعبیر ہئ ہر
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں دے تخلیقی اتے تنقیدی کم وچوں انہاں دا اسلوب تنقید اپنا نقش نشابر کریندے۔ انہاں اپنے اُتے کہیں وی دبستانی تنقید دے رجحانات کوں غلبہ نی پاون ڈتا۔ ات پاروں انہاں دا تنقیدی اسلوب امتزاجی تنقید کا غالب رجحان ہے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں دا اسلوب تنقید خوبصورت تراکیب‘ واضح تجزیہ‘ جملیا ں وچ صوتی آہنگ تے موسیقیت مترادفات‘ اختصار اتے جامعیت‘ ندرت بیاں دے نال نال استعارتی وی ہے۔ مثلاً:
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
اکھ تے نِشابُر
ڈاکٹر طاہر تونسوی
”جینویں اردو وچ غالب ہک ہے اتے او سب تے غالب ہے اتے اوندا دیوان ای اوندی عظمت تے رفعت دا حوالہ ہے انویں ای سرائیکی وچ خواجہ فریدؒ جھیاں قادر الکلام اتے آفاقی شاعر اج تک پیدا نی تھیا۔ ات پاروں فریدؒ۔ فریدؒ ای ہے جیندے بارے ریاض رحمانی آہدن:
·     میر سودا ذوق تے غالب دا میں منکر نہیں                              کیا کراں جو دل ہے دیوانہ فریدن پیر دا (۰۱)
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
آزادی دا
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی دا انداز تحریر سادہ اتے سلیس ہے کیوں جو انہاں دا مخاطب ادب دا قاری ہے۔ متن وچوں نویں معنی دی گول پھرول انہاں دی تنقید دا حاصل ہے۔ او کہیں وی شاعر اتے نثر نگار دی لکھت وچوں پوشیدہ جہتاں کوں نشابر کریندن۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ہݨ عکس پیا ݙسدا ھے  چُدھاروں
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی اپنے وسیب‘ اپنی دھرتی دتے تخلیقی ادب سرمائے دے سے سانبھن ہار تے ویورا کا رتنقید نگار تے کھوج کار ہن۔ ”سرائیکی اتے اردو دا مشترکہ لسانی منظر نامہ“ ہک ایجھا موضوع ہے جیندے راہیں انہاں اردو زبان دی ابتداء۔ ارتقاء دے نال نال سرائیکی دیس وسیب (خطے) دے اہمیت تے سرائیکی زبان دی لسائی سرمائے کوں اکٹھا کیتے تے‘ اہمیت کوں اُسرگا وی کیتے۔
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
پورھیا رمضان آرائیں
ڈاکٹر طاہر تونسوی
ڈاکٹر طاہر تونسوی دا اندازِ تحقیق اتے تنقید تفہیمی اتے توجیہاتی ہے کیوں جو او ہک استاد وی ہن۔ او تنقید راہیں گنجل اتے فلسفیانہ انداز اختیار نی کریندے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی بنیادی طور تے تخلیق کار ہن تے او تخلیقی عمل دیاں سبھے رمزاں دے جانی جان ہن۔ ایہا وجہ ہے جو ایں گالہہ کوں نی منیدے جو نقاد۔ تخلیقی صلاحیتاں نی رکھیندا ڈاکٹر طاہر تونسوی ایں گالہہ کو رد کریندے ہوئے اپنے ہک انٹر ویو وچ آہدن:
ڈاکٹر طاہر تونسوی روایت اتے جدت پسند ہن تے تقلید دے دگ اتے ٹردے راہون دے قائل کوئے نی۔ انہاں دے تنقیدی رجحانات وچ ترقی پسندی۔ نفسیاتی۔ سماجیاتی جہتاں دا وی واضح پتہ لگدے۔ ڈاکٹرطاہر تونسوی فن برائی زندگی دے قائل ہن ایں کیتے جو حیاتی اتے مشغولات۔ معاملات تے معمولات اتے ایندے نال جڑے ہوئے بندے دا گانڈھا سانگا ادب دا موضوع ہے اتے ایندے توں انج تھی تے کوئی ادیب ادب تخلیق نی کر سگدا۔
جاں جو ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں دے تحقیقی کم دی تفصیل کجھ ایں طراں ہے۔
۱)        خیر شاہ دا کلام
۲)        چراغ اعوان دی ہیر
۳)        خوشدل
۴۹       سرائیکی کتابیات
۵)        مطالعہ فرید کے دس سال
۶)         فرمودات فریدؒ
۷)        قائداعظم ؒ تے سرائیکی ادب
۸)        علامہ اقبال تے سرائیکی ادب
۹)        مسلک (خواجہ فرید نمبر) گورنمنٹ کالج آف ایجوکیشن ملتان
۱۱)    سرائیکی دے چونڑویں افسانے
۲۱)    خواجہ فریدؒ شحصیت و فن
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں دے تحقیقی کم توں جہڑا غالب رجحان نتر کراہیں سامنے آندے او اے ہے جو ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں نے ماصی دی دُھوڑ وچوں بہوں سارے تخلیق کاراں دے شعری تے نثری سرمائے کوں وت ولا نواں کرتے‘ ادب دے طالب علماں تے قاری دا رشتہ تاریخی‘ تہذیبی تے ثقافتی شعور نال جوڑیندن۔ ایندی واضح مثال خیر شاہ دا کلام۔ چراغ دی ہیر تے خوشدل دے ڈوہڑہ جات ہن۔
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں ایں گالہہ دا پورا پورا درک رکھیندن جو کوئی وی زبان اپنے نثری سرمائے نال ای ثروت مند تھیندی۔ سرائیکی زبان دے چونڑویں افسانے ایں ضمن وچ انہاں دا قابل تحسین کم اے۔ایندے علاوہ
·     ‘‘ڈاکٹر طاہر تونسوی کا علمی و ادبی کام بے حد وسیع او رہمہ جہت ہے دنیائے علم و فن میں ایسی فعال او رمتحرک شخصیات کم کم نظر آتی ہیں جن کی قلمی قاوش اور تنقیدی و تحقیقی نگارشات میں روایت اور جدت کا امتزاج پایا جاتا ہو۔ حقیقت و واقعیت کی بنیاد پر اپنے نقطہئ نظر کو استوار کرتا ہو جو اپنے گرد و پیش کی تخلیقی جہتوں کی نہ صرف خبر رکھتا ہو بلکہ ان کی قدر و قیمت کے تعین میں انصاف و اعتدال کو ملحوظ رکھتا ہو“(۳۱)
ڈاکٹر طاہر تونسوی جینویں جو میں پہلے عرض کیتے جو ہک ہمہ جہت شخصیت دے مالک ہن او محقق۔ تنقید نگار۔ شاعر اتے تخلیق کار ہن او اپنے عہد دی علمی ادبی حالات‘ مباحث‘ ادب تحریکاں رجحانات توں پوری طراں باخبر راہندن اِت پاروں انہاں دے تنقیدی رجحانات جامد کوئے نی بلکہ حیاتی دی رنگا رنگی وانگون نت نویں ڈکھالی ڈیندن جندے بارے ڈاکٹر خلیق انجم آہدن:
·     ”انہاں دے تنقیدی مضامین دی ایہ وڈی خوبی ہے جو او پوری دیانت داری دے نال کہیں وی طراح دی عصبیت توں اُچیرا تھی کراہیں فن پاریاں دا تنقیدی جائزہ گھندن۔ او ہک اعلی درجے دے ذمہ دار تے باشعور نقاد دی حیثیت نال ادب دا جائزہ عصری سیاق وچ اتے اوندے عہد دے سیاسی‘ سماجی تے تہذیبی اڈیل وچوں جائزہ گھندن“۔(۴۱)
حوالہ جات
۱)        طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی ادب‘ ریت تے روایت‘‘ ملتان‘ بیکن بکس‘ طبع اول‘: مارچ، ۳۹۹۱ء، ص:۷
۲)        جمیل جالبی‘ ڈاکٹر‘ ”ارسطو سے ایلیٹ تک“، لاہور‘ نیشنل بک فاؤندیشن‘ طبع‘ ہفتم: ۲۰۰۲ء،ص:۱۵
۳)        طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ ”سرائیکی وچ مزاحمتی شاعری“، ملتان، سرائیکی ادبی بورڈ‘۰۰۰۲ء، ص:۳۱
۴)        انتظار حسین‘ نسائی ادب اتے تنقید‘ کالم‘مشمولہ: روزنامہ جنگ، تاریخ ندارد
۶)        طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ ایضاً، ص:۸۲
۸)        محمد حیات چغتائی‘ مضمون‘ مشمولہ: ”ڈاکٹر طاہر تونسوی ایک مطالعہ“،مرتبہ:شہزاد بیگ‘ فیصل آباد‘ اکائی پبلشرز‘ ۳ پریس مارکیٹ امین طور بازار‘ ۵۰۰۲ء،ص:۱۶۵
۰۱)     طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ ”خواجہ غلام فریدؒ شخصیت اور فن“، ص:۷۵
۱۱)    اعزاز احمد آذر‘ گالہہ مہاڑ‘ مشمولہ: ”گرم لہو کی دھمال“ ترتیب و انتخاب:ڈاکٹر امتیاز حسین بلوچ‘ لاہور‘ بک مین‘ الشجر بلڈنگ نیلا گنبد‘ ۱۰۰۲ء، ص:۶۵۱
۳۱)    حفیظ الرحمن خان‘ سرائیکی نقد و ادب‘ ملتان‘ سرائیکی ادبی بورڈ‘ ۹۰۰۲ء، ص:۱۱
(اقتباس از کتاب: ‘‘سرائیکی تنقیدی شعور’’۔ مصنف: ڈاکٹر خالد اقبال) ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
نوشیروان اسفند
نوشیروان اسفند سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔
رتہ کفن (نظم)
میکوں یاد ہے میݙے سنگتی
جݙاں کجھ لکھݨاں سکھے ہن
کئیں اللّٰہ سائیں دا ناں لکھا
اساں اُتوں مدد منگی،
مدد مولا علی لکھا
تلوں کندھلی تے کولے نال
تیکوں زندگی لکھا
اساں پہلے سپارے وچ جݙاں تیݙا تے ھک اپݨاں
او ک ہنڈ کھا کے وی ناں ودھے تاں کاوڑ وچ اساں گھر دے یکے تھاں تروڑ سٹے ہن
اساں رو رو کے ویڑھے وچ
یکّی کائنات سݙی ہئی
اے پہلی وار ہئی جانی
جݙاں معشوق دی کاوڑ
وی گھر آلاں تے کڈھی ہئی
تیݙے عشق ہچ میݙا جانی ٹکے ٹکے دے بنداں دی اساں ہر گاھل سݨدے رھئے
کئی شادی تھئی تاں ڈھولک تے تیݙا ناں چا کے جُھمدے رھئے
اساں ایویں جُھمر ماری جو ساݙے نال نچ پئے ہن
سبھی دشمݨ سبھے سَنگی
اساں ہر ہک قضّیے تے
تیݙی زندگی دی دعا منگی
فقط عشق و محبت نئیں
اتھاں بہوں ڈھیر مرݨے ھِن
جیڑھے پیو ݙاݙے نئیں کیتے
اساں او کم وی کرݨے ھِن
جیڑھیاں منتاں اساں ݙتیاں
انہاں منتاں دے گھاٹے وی
ساݙی ست نسلاں بھرݨے ھِن
مگر وت وی میݙا جانی ۔۔۔۔!!!
ناں دولت وچ نا شہرت وچ
ناں کئیں چاندی یا سونے وچ
اساں تیکوں رکھی رھئے ہائیں
ایں دل دے مین کونے وچ
اے سب کجھ کر کرا کے وی کلھا کر گئیں، کلھے پائے ہائیں
ادھی زندگی تیݙے بوچھݨ دے وچ ولٹے ودے رھئے ہئیں
باقی ادھی کوں دنیا دے ݙتے سارے غضب کھا گئے
ساݙی معصوم چاہت کوں تیݙے شجرے نصب کھا گئے
اساکوں علم نہ ہئی جو وچھوڑے آلی بھا دا بل
ساݙا نازک بدن بݨسی
اساکوں کیا خبر ہئی جو ، تیݙے بابے دا پَٹکہ وی
ساݙا رتہ کفن بݨسی۔۔۔
نوشیروان اسفند
اساں آپ کوں آپ ہی غرق کیتاۓ
(اساں آپ کوں آپ ہی غرق کیتاۓ)
کئیں کن آکھا، کئیں قید کٹی
کئیں کݨک کھادی جیندے جرم دے وچ
ساکوں زھر دا پیالہ پیوݨاں پۓ
ساکوں جیوݨاں پۓ
ساتھے مالک دے احسان تھۓ ہن
ساکوں چار ݙیہاڑے دان تھۓ ہن
اساں چار ݙیہاڑے انج کھادے
جیویں سپ کھاندا ہے بالاں کوں
ساکوں شوق ہن ڈھیر پڑھایاں دے
اساں شہر ہچ پڑھن آندے رہۓ
کئیں شخص دے کݨ یونیورسٹی وچ
اساں نچدے رہۓ، اساں گاندے رہ
ساݙے ھاں چ بارش لاہندی ہائ
ساݙی سگرٹ نال ہئ اکھ کھلدی
ساکوں نندر روواٹ تے آندی ہائ
اساں سولہ سال پڑھای کرکے
تریہہ چالھی ہزار کمیندا رہۓ
جئیں ہکل ݙتی اوندی ہکل اتے
عزریل دے وانگوں پہنچے ہائیں
جݙاں مل کے آۓ ارمانی تھۓ
پچھیں آہدے رہۓ اساں اوکھے ہائیں
اللّٰہ پاک توں بعد انساناں تے
اساں تانگ رکھی ہائ رزق کیتے
ساکوں ہک ݙنگ روٹی ناہی ملدی
اساں پنج پنج جھائیں تے عشق کیتے
اساں موقعاں نال مزاق کیتاۓ
آسمان دو دھوڑاں سٹ سٹ کے
منہ اپݨاں دھوڑ دھاک کیتاۓ
کیا دوش ݙیووں کئیں لگدے تے
کئیں گل لاۓ ، کئیں ترک کیتاۓ
اساں اپݨے دشمݨ آپ بݨے
اساں آپ کوں آپ ہی غرق کیتاۓ
صدقات نمازاں روزے یا
ساکوں سکھݨی دعا ݙس کیا ݙیندی۔۔۔؟
جݙاں اپݨے نال ناں آپ ہاسے
ساݙے نال خدا ݙس کیا تھیندا؟؟
نوشیروان اسفند
تانگ
اجاں چوکھا پڑھنائ چن بچڑا
تیݙی چوکھی ݙگری باقی ھے۔۔۔۔؟
ھک میں پریشان نئیں تئیں کیتے
تیݙا ہر کوئ پچھداۓ میں کولوں
تیݙی تانگ ہچ وستی لاتھی ہے
اے گاھل میں سݨ وی نئیں سگیا
میݙے کن شن ݙورے تھی گۓ ہن
میݙے ھاں ہچ مورھے تھی گۓ ہن
تیݙی چوکھی ݙگری باقی ہے۔۔۔؟
تیکوں کیا تھی گۓ کجھ سیاݨاں تھی
ایویں لاھوݨ لوھݨ پۓ ویندائیں
ہر گاھل تے روݨ پۓ ویندائیں
پریشان وی تھی تیݙا حق بݨداۓ
پریشانیاں حصہ ہن زندگی دا
پر یاد رکھیں ھک گاھل میݙی۔۔۔!
کݙاں سوچیں سہی انہاں لوگاں کوں
جیڑھے ہر شۓ اپݨی ہر گۓ ہن
انہاں ول وی کھلدیں کھلدیں ہوئیں
اے دنیا آݨ سنجاتی ھے
جݙاں وین توں لاہندائیں اݙے وچ
تیکوں دشمݨ ٹر ٹر ݙیہدے ہن
پنتالی سال دے خواب میݙے
تیݙے بیگ دو تر تر ݙیہدے ہن
اونویں عمراں ڈھیر ہے پر میݙی
ھݨ سولہ سال حیاتی ھے
اجاں چوکھا پڑ ہنائ چن بچڑ
تیݙی چوکھی ݙگری باقی ھے۔۔؟
نوشیروان اسفند
میݙا سہݨا شہر فاضل پور
میڈا سنهڑا شهر فاضل پور فاضل پور دے لوک زیاده تر پڑھے لکھے تے انقلابی سوچ رکھنڑ والے هن.پر برادری ازم وچ جکڑیۓ هون جیندی وجه گھنوں او همیشه اینجھے نمائندے کوں جتوا بهندن جنهیں دالفظ انقلاب نال دور دور دا واسطه کینی.( کوڑا سچ) 3سال وڈے الیکشن کوں تھی گئین اتے 1 سال بلدیاتی کوں تھی گئے ترقیاتی کمیں دی شرح صفر هے.بے چاری عوام جیں نمائندے ڈو ویندی هے او هوکوں اے آکھ تے روانه کر چھوڑیندن جو اساں اپوزیشن وچ هاؤں.هنڑ گال کوں مکاؤں الیکشن گھنوں پهلے تاں دعوے تے دعوے هنڑ اپوزیشن. میں فاضل پوردے انقلابی دوستیں گھنوں گزارش کریندا.هر ضلع هر شھر ترقی دی دوڑ وچ لگا پئے.تے ساڈے شھر وچ چوری چکاری تے تھانڑا کلچر سوار هے.
الْبَصِیْرُ
سب کجھ ݙیکھݨ والا۔
الْحَکَمُ
فیصلہ کرݨ والا۔
اللَّطِیْفُ
لطافت تے لطف و کرم جیندی ذاتی صفت ہے۔
الْعَدْلُ
عدل تے انصاف دا سراپا۔
الْحَلِیْمُ
نہایت بردبار تے حلم والا۔
شِــیدݨ
شیدݨ
اے کھیݙ زیادہ تاں ٻالڑیاں کھیݙدین پر ایں کھیݙ کوں کجھ ٻال وی کھیݙدن. اے کھیݙ چھوہریں دی پسندیدہ کھیݙ ھ. ایں کھیݙ وچ ݙو کھݙکار ہوندن. ایں کھیݙ وچ وی پڳیا ویندے یا ٹاس تھیندے. ایں کھیݙ سانگے ہک ٹھیکری (پھیکری) دی وی لوڑھ ہوندی ھ بعض دفعہ کھلے یعنی جتی وی ورتئی ویندی ھ. ایں کھیݙ کوں شروع کرݨ توں پہلے بھوئیں تے لیکے مارکراہیں خانے بݨائے ویندن. اے خانےہک کھݙکار کیتے چار پنج یا چھ وی تھی سڳدن. ایویں بالکل نال رلیے ہوئے خانے ݙوجھے کھݙکار دے ہوندن. جہڑا کھݙکار ٹاس جتیندے او کھیݙ شروع کریندے تے انہاں خانیاں کوں کنڈھ کر تے ٻہہ ویندے تے ول اپڑیں پچھوں خانے وچ او ٹھیکری سٹیندے. خانے وچ ٹھیکری ٹھیک ونج ٻہہ تاں ٹھیک جے ٹھیکری کہیں لکیر نال لگ ڳئی تاں واری سڑ ویندی ھ یعنی مک ویندی اے تے ول ݙوجھے کھݙکار دی واری. جے ٹھیکری ٹھیک ونج ٻیٹھی تاں کھݙکار اٹھی تے ہک لت تے ٹردیں یا ٹپے مریندیں اوں خانے تک ویسی تے تھݙے نال سدھی او ٹھیکری ٻاہر کݙسی بھانویں ہک تھݙا مارے یا ݙاہ کئی فرق نی پر جے ٹھیکری کہیں لکیر تے ٻہہ ڳئی یا پاسے آلے لیکے توں ٻاہر نکلی تاں واری سڑ ویسی. جݙاں ٹھیکری ٻاہر آ ویسی او خانہ پُڳ ویسی تے اتھاں کاٹا لا ݙتا ویسی ول کھݙکار اتھاں رک تے سہی یعنی آرام وی کر سڳدے مطلب ݙوھاں پیراں تے کھڑ سڳدے. ایویں سارے خانے جیہڑا پڳا ویسی او جیت ویسی. ایں کھیݙ کوں کجھ جہیں تے نکی ٻئی تندیر وچ وی کھیݙیا ویندے. اتے خانہ پہلے ݙسایا ویندے جو ٹھیکری فلاں خانے وچ ویسی.
بھوٹان وِچ زنانیاں
بھوٹان وِچ زنانیاں (اردو: بھوٹان میں خواتین) (انگریزی: Women in Bhutan)۔ بھوٹان دے بارے وِچ ہِک عام تأثر اِیہ ہِے جو اِیہ ہِک بدھ مت دی اکثریتی مملکت ہووݨ دے نال نال ہِک رفاہی مملکت ہِے، جِتُّھوں دے رہوݨ آلے عام طور تے خوش حال ہِن۔ تاہم جدید تحقیق نال پتّہ لڳیا ہِے جو بھوٹان وِچ زنانیاں ظلم تے ستم دا شکار رِیہاں ہِن۔ اِنّھاں اُتّے خصوصی جسمانی تشدّد دے واقعے کثرت نال رونما تِھین٘دے ہِن اَتے اِیہ واقعے ٻہوں پھیلے ہوئے ہِن۔
زنانیاں دے حقوق
زنانیاں دے حقوق اَتے اِنّھاں دے تحفّظ کِیتے ہِک غیر سرکاری ادارہ "رینیو" بھوٹان وِچ سن ٢٠٠٤ء توں کَم کرین٘دا پِیا ہِے۔ اِیہ اِدارہ ٢٠١٦ء تئیں زنانیاں اُتے مار کُٹ دے ٤٠٠٠ معاملیاں دے نشان دہی کر چُکیا ہِے۔ اِیں ادارے دے ٢٤٠٠ توں وَدھ رضاکار زنانیاں اُتے مار کُٹ دے خلاف اَواز چین٘دے ہِن، اَتے معاشرے وِچ اِیں بارے وِچ اَگاہی پھیلاوݨ کِیتے کوشِتاں کرین٘دے ہِن۔ اِیں ادارے دی ہِک رضا کار ݙسین٘دی ہِے جو اِیہ اندازہ لایا ڳیا ہِے جو بھوٹان دی ٧٤ فیصد زنانیاں جسمانی مار کُٹ دا شکار رِیہاں ہِن۔
عالمی صنفی درجہ بندی
صنفی فرق دی عالمی درجہ بندی رپورٹ ٢٠١٩ء دے مطابق بنگلہ دیش ٥٠، نیپال ١٠١، سری لنکا ١٠٢، بھارت ١١٢ ویں، مالدیپ ١٢٣، اَتے بھوٹان ١٣١ ویں لمبر تے ہِے۔ ماہرین دے مطابق، ١٥٣ مُلخاں وِچ پاکستان دا ١٥١ واں لمبر اُتے ہووݨ وَدھ چِنتا دا باعث ہِے۔
زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
بھارت دے گھروڳے صارفین دے استعمال آلے آلات بݨاوݨ آلی مہان٘دری کمپنی اوشا انٹرنیشنل لمیٹڈ نے جامع ترقی دے مقصد نال بھوٹان وِچ تارائین فاؤنڈیشن دے تعان نال سلائی سکول پروگرام ٢٠١٤ء وِچ شروع کِیتا ہِے۔ اِین٘دے تحت تقابلی اصول تے ضوابط دی بنیاد اُتے چُݨیاں ڳئیاں وِیہہ زنانیاں کوں تربیت کار دے طور تے مقرر کرݨ کِیتے ١٠ ݙیہاڑیاں دی تکنیکی تربیت ݙِتّی ویسی۔
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:بھوٹان وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
شکار نامہ
حکایت
شکار نامہ (ڈاکٹر جاوید چانڈیو نانویں)
اوہ ترے بندے شکار دی پرانڑی ہک کتاب وچ پَیہ گئے ' کتاب وچ ورقہ در ورقہ شکاریاں تے شکار دیاں تصویراں ہَن ' کُونڈیاں, گاریاں تے جالاں دیاں چھاپاں ہَن ' شکار دا زمانہ, مچھیاں پکھیاں زناوراں دا ویورا ہئی ' کاتیاں دیاں لکڑ پتھر چاندی دیاں سونے دیاں مُٹھاں ہَن ' شکار دا موسم تے ڈا ہئی ' شکار دے تمغے تے گاہنڑے ہَن 'تُک بنداں دے تُک جنہاں ماہر شکاریاں دے تُک لکھے 'شکار دے منتر تے پتھر دی سلیٹاں تے چِتر اوں شکار دا جینکوں تِیر لگیا
اوہ تریہے اِتھاں آپو وانڑے شہریں توں آئے ہَن ' اُنہاں کوں کہیں ڈسیا ہا ایں شہر وچ ہک لائبریری جتھاں اوہ کتاباں ہِن جِنہاں اندر پَیہ تساں سگدے ہو ' کتاب دیاں گلیاں بزاراں چوک محلیاں اندر گُھم تساں سگدے ہو ' اِنہاں کتاباں دی کہیں وی واہر اندر کھیڈ اندر رَل تساں سگدے ہو ' اُنہاں وچ ہک ریلوے ملازم ' ڈوجھا صوفیا دیاں پوتھیاں کٹھیاں کریندا ہا تے تریجھا ہک شاعر ہا ' اوہ کٹھے کہیں دھیان وچ شکار دی ایں لکھت اندر لَیہ گئے 'ایہ لمبی ہک سَیل ہئی ' اوہ جو واپس ولیے تاں اُنہاں کوں کتاب دا ہک چھیکڑی جملہ یاد ہا
ہاتھی کوں تساں نپ سگدے ہو کِیڑی ہَتھ نی آندی
(رفعت عباس)
شَازشاں
thumb|ملتان دے علاقے دا پراݨا نقشہ thumb|سرائیکی وسیب
شازشاں ۔ صوبہ سرائیکستان دی تحریک کا باقاعدہ آغاز ١٩٦٢ اچ تھیا ، تے اوندے نال ہی شازشاں وی شروع تھی ڳیاں پہلے اے سمجھݨ دی لوڑ ھ ، کہ شازشاں کیوں کیتاں ڳیاں ، محرک (وجہ یا ضرورت) کیا ہائی؟؟؟ پاکستان بݨ تون پہلے تےبعد اچ سرائیکی وسیب دے خطے دی زمین دی ونڈ ویلہا (بندر بانٹ )کیتی ڳئی ، خیر پور سرائیکی ریاست (کلہوڑہ ، حکمراں ) سندھ کوں ݙے ݙتی ڳئی ، ملتان پہلے تے بعد اچ سرائیکی ریااست بہاولپور پنجاپ کوں ݙے ݙتی ڳئی ، کے پی کے کوں پاکستان تو پہلے ہی ڈی ّآئی خان ڈویژن ݙے ݙتا ڳیا ،بلوچستان کوں مکران تک دا علاقہ ݙے ݙتا ڳیا،
سرائیکیاں کوں ونڈݨ دی سازش
تحریک دے آغاز نال انھاں کوں خطرہ محسوس تھیا ، کہ سرائیکی اپݨی زمین واپس نہ گھن ونڄن ، سارے کٹھے تھی ڳئے ، تے پہلی شازش شروع تھی ڳئی ، کہ سرائیکیان کوں آپس اچ تقسیم کرو، لہذا بہاول پوریاں کوں اکھیا ڳیا ، کہ یار تساں تاں ریاستی او، سرائیکی تاں کائینی۔ دامان والیاں کوں اکھیا ڳیا، تساں تاں ڈیروی او، ملتاں الے واسیاں کوں آکھیا ڳیا بھرا تساں تاں ملتانی او، جھنگ والیاں کوں آکھیا ڳیا تساں جھنگوچی او، سرائیکی تاں کائنیوے ، سرائیکی قوم پرستاں تے سرائیکی عوام  نے رل تے سرائیکی دشمناں دی  ایں شازش کوں ناکام کر ݙتا ، تے الحمدللہ اج سارے لہجے والے خود کوں فخرا"سرائیکی سجھدن تے لکھدن
سرائیکی صوبہ تحریک
کجھ سال پہلے سرائیکی صوبہ تحریک زور پکڑیا، تے شازشی عناصر ول متحرک تھی ڳے ۔ ایں دفعہ عڄیب وغریب منتق نال  سامنے آئے ۔۔ ایں منتق تے میکوں تان کھل وی اندی اے۔۔۔۔ پنجاپیاں نے سرائیکیاں کو آکھݨ شروع کر ݙتا ، او پائی تسی پنجاپی او، پنجاپ اچ رہندے او۔ تے سرائیکی ، پنجاپی زبان دا اک لہجہ وا۔  تے توہاڈے اباواجداد پنجاپی سݨ ،۔۔  سرائیکیاں  نے ہک ہی جھٹکے اچ پرے چا ماریا ، تے آکھیا پیو ݙاݙا بدلݨ  توہاݙا کم ہوسے ، اسافا نہ ہا تے نہ ھ۔ اسان سرائیکی   ہاسے ، ہووں تے راہسوں
ایہو کجھ پتھاݨاں تے آکھیا ۔ یار تساں نسلی پٹھانر او ، بس توہاݙی زبان سرائیکی ھ، لیکن سرائیکیاں نے آکھیا ، چل او ے کوڑ ے پتھاݨو
سندھیاں نے کوشش کیتی بھا(بھرا) تساں اساݙے مساط او، تساں سندھی او سرائیکی سندھی دا لہجہ ھ ، اساݙے الفاظ وی ہکو ہن ، لیکن سرائیکیاں نے آکھیا تساں سندھی تے اساں سرائیکی ، ڳال ختم
بلوچ برادری
ہݨ باقی بچ ڳئے بلوچ ، انھاں دا طریقہ واردات وی اوہو۔ تساں نسلی بلوچ او ، لیکن الیندے سرائیکی او ، سرائیکی تاں ہک  زبان ھ بس ، تساں نسلی  بلوچ او ، اکثرتی سرائیکی واسیاں  نے انھاں کنوں ثبوت منگ تے رد کر ݙتا  لیکن بلوچاں  نے جہیڑے علاقے وچ تھوڑا زیادہ تعداد اچ ہن  مثلا" ،  راجن پور ، ڈیرہ غازی خان تے تونسہ اچ بلوچیت دی تبلیغ شروع کر ݙتی ۔ اٹے اچو نمک برابر نا سمجھ سرائیکی لوک کم علمی دی وجہ توں انھاں دے چکر اچ آ تے خود کوں بلوچ اکھݨ پئے ڳئے تے لکھݨ وی پئے ڳئے ،حالانکہ ، بلوچ خود حملہ آور ہن تے عرب نسل نال انھاں دا تعلق ھ، حلب (سوریہ سابقہ شام) ، یمن ، عرب امارات توں آئے ہووے لوک ہن ۔ گوادر تے کجھ ملحقہ علاقے وی  عرب نسل ، عرب لوکاں دی ملکیت ہن ، تے ایوب خان  نے قیمت ادا کر تے پاکستان اچ شامل کیتا ھا، تے عرباں نے وی پاکستان کوں  ہک مسلمان ملک سمجھ تے فروخت کیتا ھا،۔۔ تے این موضوع تے کافی مضمون شائع تھی چُکن ، کہ عرب نسل ذاتاں قوماں اچ سرائیکی لفظ نئیں ہو سگدا ، جہیڑے الفاط عربی زبان (حروف تہجی، حروف ابجد) اچ کائینی  او الفاظ کہی عربی قوم ذات اچ کائینا ہوسے
ݙاݙکی زبان
، ہک مثال اے ۔ ہک سراںیکی نوجوان جیندی عمر ٢٠ توں ٢٥ سال ھ، اندا پیو ٥٠ سال دا ہوسے ، تے ݙاݙا اگر زندہ ھ تاں ٧٥ سال دا (پاکستان دی عمر ٧٠ سال ھ) ، ہݨ اوں سرائیکی نوجوان نے کڈاہی وی گھر اچ تے پیو ݙاݙے کنوں  بلوچی ، پشتو، سندھی عربی  زبان  نی سݨی ، کوئی اونکو اکھے یار توں تاں پشتون، عرب سندھی یا  بلوچی ہی ،  کیا او من گھنسے؟؟؟؟ جواب کائینا،  کیا کوئی وی اپݨی مادری زبان بھل سگدے؟؟؟ اگر جواب ھ کائینا ، تاں ول اوندا پیو وی نا بھلیا  ہوسے ، تے نہ اوندا پرݙاݙا، جھر ݙاݙا اپݨی مادری زبان بھلیا ہوسے ،، مادری زبان  تان پرند  چرند وی ین بھلدے ،  ول انسان کینوے بھل سگدے ،، اگر کہی عربی یا افغانی کوں اکھو کہ یار توں تاں سرائیکی نسل ہی  یا پنجاپی نسل ہی ، بس تیݙی زبان عربی ھے،    تاں کیا من گھنسی ؟؟؟ ول سرائیکی کیوں منے بغیر ثبوت دے
دنیا
میں امریکہ اچ ݙٹھے ، پنجاہ سال توں رہݨ والا سکھ (قانونا" امریکی) تے اوندی اولاد پنجاپی سمجھدے تے الا وی سگدے۔ میں برطانیہ اچ ݙٹھے ، سٹھ سال توں  رہݨ والا کشمیری(قانونا" برطانوی) تے اوندے ٻال ہݨ وی کشمیری سمجھدن تے الیندن۔ میں سعودیہ اچ ݙٹھے ، سٹھ سال کیوں رہݨ والا سرائیکی  تے انھاں دے ٻال ہݨ وی سرائیکی  الیندن تے سمجھدن، حالانکہ انھاں کوں سعودی نیشنلٹی(قانونا" سعودی (تابعہ) وی مل چُکیے؟؟؟ تے اے سمجھ نی اندا ، کہ کوئی غیر سرائیکی نسل یا قوم سرائیکی وسیب اچ آ تے اپݨی مادری زبان کینوے بھل ویندے؟؟؟۔۔ ہر قوم ،نسل ، بندے (فرد) کوں حق حاصل کہ او اپݨی مادری زبان(مأ ٻولی) نال پیار کرے ، تے اے حق انھاں کنون کوئی نی کَھس سگدا۔ ۔۔۔۔۔ اے انسانی فطرت ھ ، کہ او مردیں دم تک اپݨی مأ ٻولی نی بھل سگدا۔۔۔۔۔۔۔۔۔؟؟؟ (By. G M Lakha)
. thumb|سرااج احمد ساغر thumb|غلام مرتضٰی لاکھا
میݙا قائد میݙا ہیرو
سرائیکی دھرتی دا ہک مہان انسان جنہاں دی پوری حیاتی اپنْی دھرتی اپنْے لوک تے انھاں دی حقوق دی جدوجہد ءچ لنگھا ڈتی۔ مضبوط نظریاتی بنیاداں، تاحیات انقلابی قومی جدوجہد تے سیاست ءچ صاف ستھرا ماضی میڈے قائد میڈے لیڈر سئیں تاج محمد خان لنگاہ توں علاوہ اے اعزاز پاکستان دی تاریخ ءچ کہیں سیاست دان کنیں کوئی نئیں۔ میکوں فخر ء جو میں لنگاہ صاحب نال پاکستان سرائیکی پارٹی دے بطور ڈپٹی سیکریٹری جنرل کئی سال کم کیتے۔
دیموقراطیس
ہک یونانی فلسفی جینکوں بابائے طبیعیات آکھا ویندے۔ تھریس دے شہر ابدیرا وچ پیدا تھیا۔ اوں نے یونانی فلاسفر Leucippus توں متاثر تھی کے عالمی نظریہ جوہری توانائی پیش کیتا جیندے وچ اجسام و اجرام دی حرکات و سکنات دی توجیہ بیان کیتی۔
نظریے
اوندا نظریہ ہئی کہ چیزاں دے ذائقے مثلاً شیریں، ترش، کوڑا، سرد تے گرم بطور رواج آکھے ویندن تے رواجاً رنگاں کوں تسلیم کیتا ویندے۔ اصل وچ صرف ہک ہی جوہر تے ہک ہی خلا ہے اوں نے معلوم کیتا کہ صرف حواس خمسہ ہی چیزاں دی حقیقت تک رہبری نہیں کر سڳدے۔ اوندا نظریہ ہئی کہ اجزاء یا مادہ ازل توں موجود ہے تے غیر فانی ہے۔ جسامت تے شکل و صورت وچ اختلاف تھی سڳدے لیکن ماہیئت دے لحاظ نال ایہ ہک ہی ہن۔ چیزاں دے خاصیتاں وچ اختلاف ہک ہی نوعیت دے ذریاں دی جسامت، شکل و حرکت وچ اختلاف دا نتیجہ ہے۔ لوہے یا پتھر وچ جوہر لرزدن۔ ہوا وچ اوہ طویل تر فاصلیاں کوں طے کریندن۔ غیر محدود فضا وچ جوہر ہر سمت وچ حرکت کریندن۔ ہک ݙوجھے دے نال ٹکراندن تے مشابہ جوہر یا اجزاء ہک ݙوجھے نال مل کے عناصر بݨیندن تے انہاں عناصر توں لاتعداد عالم بݨدن، بگڑدن تے فنا تھی ویندن۔
فلسفیانہ نقطۂ نظر نال دیموقراطیس دے نظریے دی اگرچہ کوئی حقیقت نہ ہووے، مگر ایہ نظریۂِ جوہر اڄ کل دے نظریے دے قریب تر ہے۔ اوہ مشکل مسائل توں غیر شعوری طور تے گزر ویندے۔ اوہے مسائل چویہہ صدیاں گزر ونڄݨ دے بعد ناقابل حل ہن۔ اوندا نظریہ ہئی کہ کوئی چیز بغیر سبب دے واقع نی تھیندی۔ اوندی شہرت دا اندازہ اتھوں تھی سڳدے کہ اڄ تک جوہری اجزاء کوں اجزائے دیموقراطیسی آہدن۔
میں کون آں؟
میں کون آں۔۔۔۔؟ سرائیکی یا غیر سرائیکی۔۔۔؟
میں فیس بک تے ہک بئے کوں ڈسکس کرنڑ دا قائل کائنی مگر میڈے محترم ملکانی صاحب نے سوال اینجھے چاتے ہن جییندے وچ میکوں غیر سرائیکی آکھین اے اور الزامات کوں سوشل میڈیا ت وی گھن آئن ۔ پہلے توں راجن پور ڈی جی خان وچ ہک بحث ایں حوالے نال موجود ہے پی کہ بلوچ ذات اے یا قوم ۔ اے بحث ملکانڑی صاحب وی پڑھدے رہ وییندن اور اساں ہمیشہ ایہا گال کرییندوں کہ ساڈی ذات بلوچ اے اور قوم سرائیکی۔ ایویں ای اتھوں دے رہنونڑ والے سب دھرتی جائے سرائیکی ان چاہے او جیہری بولی بولییندن ۔ میڈی ذات کوں نہ ملکانڑی صاحب دے سرٹفیکیٹ دی ضرورت اے نہ خواجہ صاحب دی۔ کیوں جو ڈوہیں میڈے نزدیک قومیت تے دھرتی جائے دی تاریخ پڑھی وی کینی۔ ہاں اگر انہیں ڈوہیں دا موڈ بنڑے تاں میڈے نال باہن تے بحث کرن کہ میں کیویں غیر سرائیکی آں تے اے کیویں سرائیکی ان ۔ انہیں دے ایں فلسفہ نال تاں ساڈے ہیرو مظفر شھید کوں وی سرائیکی تحریک توں کڈھ سٹو ۔ ھاں اگر نخبہ تاج لنگاہ یا ایں پائے دی بی کوئ شخصیت جیندا قومیت تے وسیع مطالعہ ہووے او اییندے اتے رائے ڈیوے تاں شاید میں دوبارہ اپنڑی قومیت دے سوال تے رائے ڈیواں۔
بنیادی طور تے اے الزام دا سلسلہ میڈے تے یا سوجھل دھرتی واس تے پہلی دفعہ نہی بہوں پرانڑا اے ۔ الیکشن وچ سرداریں کوں یا کہیں بی پارٹی کوں سپورٹ کرنڑ دے سوال دا جواب صرف ایہو اے کہ اساں ھک ایسی تنظیم ہیں جئیں منظم طریقے نال سیاست وچ حصہ گھدے اور مزاکرات دا دروازہ کھلا رکھئے ۔ اکثر سرائیکی جماعتاں نے مختلف سیاسی پارٹیں کوں سپورٹ کیتے اے جیہریاں جنوبی پنجاب کوں پیاں سپورٹ کرییندیاں ہن اور کجھ لوکیں خود اپنڑے نشان تے الیکشن لڑئے ۔ 8 جولائ 2017 دی آل سرائیکی پارٹیز کانفرنس فاضل پور وچ اساں ہک سوال چاتا ہا جیہرا جو ڈاکومینٹری دی شکل وچ اساں کنے موجود اے اور ڈوجھا خبریں دا پروگرام وی سب دے سامنڑے اے جتھاں تقریبا سرائیکی جماعتیں دا جواب اے ہا کہ ساڈی قومی تحریک تے ساکوں خود الیکشن نہی لڑنڑا چاہیدا اور اوکوں سپورٹ کرنڑا چاہیدا اے جیہرا صوبے دے پوانٹ کوں منشور دا حصہ بنڑاوے۔ مگر الیکشن دے وقت سب وفاقی پارٹیاں سرائیکی صوبہ دی بجائے جنوبی پنجاب دے ناں تے آگن اور ٹھیک اوں ویلہے مقامی الیکٹیبلز دا گروپ جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دے ناں تے وجود وچ آئے جنہیں پہلی دفعہ پنجاب دی تقسیم دی گال کیتی اور سوجھل دھرتی واس کوں اپنڑے مشاورتی کٹھ وچ لاہور وی سڈیا ۔ بحث لمبی تھی ویسے اوندی سٹوری کافی دفعہ ڈسکس تھی چکی اے ۔ سوجھل ادبی ثقافتی تے سماجی تنظیم اے جئیں اپنڑے علاقہ دی مناسبت نال ضلع راجن پور دے قوم پرستیں نال ڈسکس گرتے ہکو مشترکہ فیصلہ کیتے اور منافقت دی بجائے سامنڑے آ تے اپنڑے تے سرائیکی تحریک دے وجود کوں تسلیم کرائے۔
جیہرے پھنے خان بنڑ اعتراض بیٹھے کرییندن میں ثابت کر سگداں کہ ہنیں وچوں کوی کونسلر بنڑیے تاں او آپ وی کہیں سردار یا تھانیدار دی چھتری تلے۔ کجھ جنرل الیکشن لڑین تاں کہیں سرائیکی پارٹی دے نشان تے لڑنڑ اپنڑی بے عزتی سمجھی اے ۔ اور کجھ نے تاں نیلی اجرک تے سرائیکی صوبے دے نعرے دے بغیر ہی الیکشن لڑیے۔ ہنڑ اے اساں کنوں پچھدن جو تساں ہنیں کوں سپورٹ کیوں نہیں کیتا۔ جواب ڈھیر ہن وقت نال ڈیساں اندا۔ اوویں وی میکوں پتہ اے جو ہنڑ فیک آئی ڈی والے ڈھیر بھورل گھلیجے ڈانگاں چا تے میڈے اتے حملہ آور تھیسن۔ میں وی کجھ عادی تھی آیاں۔۔۔
پہلے میکوں ڈساو قیادت دی تعریف کیا ہے ۔ افسوس اے کہ سرائیکی تحریک وچ سب لیڈر ان ورکر کوی نہی۔ ڈیرہ بکٹی وچ اکبر بگٹی کوں سرائیکی دانشوریں دا وفد ملنڑ گیا تے بگٹی نے ہک وڈے اگوان کوں سوال کیتا فلاں صیب! تساں سرائیکی صوبہ تحریک، ہوندی افادیت اتے آپنڑاں ویژن تاں ڈساو جواب وچ صاحب اپنڑا خاندانی تعارف کراون لگ پئے تاں بگٹی صیب نے ٹوک کے آکھیا اونکوں چھوڑو تساں آپنڑا ڈساو۔۔۔۔۔۔ باقی گال او ڈسیسن جیہرے وفد وچ شامل ہن ۔ اے تماشا اے ساڈی تحریک نال او صیب اج ہک پارٹی دے سربراہ ہن۔ پارٹی دے وچ ہک خود ہک ڈرائیور تے ہک کیمرہ مین اے جیندا وی پروگرام ہووے ہک منٹ واسطے اندن اپنڑی رٹی رٹائی تقریر کرییندن تے ڈوجھے دی تقریر سنڑیے بغیر اٹھیے وییندن ۔ واہ وے میڈی تحریک تیڈی قسمت۔
بعض دوست میکوں فرمیندن کہ تساں شہرت واسطے تحریک اچ آیو۔ بھائ جان شہرت اوں کوں ضرورت ہوندی اے جیندی پہلے شناخت نہ ہووے وت ایں حوالے نال میڈے تے قدرت شروع توں مہربان رہ گئی اے ۔ جینکوں ضرورت ہائ آپ کوں نشابر کرنڑ دی او کون اے شاید سب کوں پتہ اے ۔ تحریک کڈاہوں وی اج واسطے نہی ہوندی آونڑ والے کل دی جنریشن کوں وی ڈیکھنڑا ہوندے۔ ٹھیک اے جو سخت رویے وی تحریک دی ضروت ہوندن انہیں دی حوصلہ شکنی وی ساکوں نقصان ڈیسے پر انتہا پسندی تے انتہا پسند رویے اج دے دور وچ غیر مقبول تھی چکین۔ ہک دور تلوار دا ہا جیہرا ختم تھی چکیے ۔ ہنڑ دور ڈائیلاگز داے۔ جنوبی پنجاب نہ ساڈی منزل اے نہ ساڈا مطالبہ ۔ ساڈی منزل سرائیکستان اے اییندے اتے کوئ بحث نہی مگر سوجھل اپنڑی مشاورت دے بعد ہک وقت دا فیصلہ کیتا ہا کہ اگر ریاست اج پنجاب کوں تقسیم کرنڑ واسطے تیار اے تے ایں گال کوں ویلکم کرنڑا چاہیدا اے ۔ میڈی ذاتی رائے جیدے وچ میڈی پوسٹ" میں نہ جنوبی نہ پنجابی میں صرف سرائیکی" اج توں تقریبا ڈو سال پہلے آ چکی اے جییندے اتے اوں ویلہے وی اختلاف کیتا گیا ھا ۔ مگر فیصلے تنظمیں وچ جمھوری ہوندن تے اتھاں بلوچکی نہی چلدی ۔ اکثریت دی رائے مقدم ہوندی اے ۔
ڈھیر ساریں دوستیں ٹھیک آکھیے کہ اساکوں کافی گالہیں نشابر کرنڑیاں پوسن ۔ قیادت ساکوں خود کوں گولنڑی پوسے کیوں جو جیہرا کوئ پڑھیا لکھیا تے پیسے والا اندے اوندے اتے الزام لا لا تے اور اپنڑیے چالیہہ سال دیاں سی وی چا تے اے سامنڑے آ وییندن ۔ مییں ہک ورکر آں میں تاں کیہں سیاسی جماعت دا عہدیدار نمہی نہ میکوں سیاست کرنڑ دا شوق اے سب کوں پتہ اے ۔ اج وی کلیر کیتی ونجاں کہ کافی سرائیکی جماعتاں جنہیں کوں میں سیاسی جماعتاں سمجھداں میکوں صدر دی آفر کرچکین اے اور اے گال میں سوشل میڈیا تے اوپن پیاں آداں اور انہیں دا میڈے تے اعتماد دا ہمیشہ مشکور آں انہیں دے ورکر اپنڑی اپنڑی قیادت کنو پچھ گھنن۔ میکوں نہ سیاست دا شوق اے نہ لیڈری دا۔
میکوں تاں عزیز شاھد، اصغر گورمانڑی، محمود مہے تے ساحر رنگ پوری نال بہہ تے انہیں کوں سنڑر دی چس اندی اے۔ میکوں تاں عثمان کریم دیاں گالھیں نواں حوصلہ ڈیندن۔۔حیدر جاوید سید تے رانا محبوب اختر دا قلم سچ لکھنڑ دا ڈس ڈیندے تاں شمیم عارف دی قبر دی مٹی دھرتی ما دی آزادی دی خوشبو ڈیندی اے۔ لطیف بھٹی تے عامر فہیم کنوں سرائیکی دی الف ب سکھنڑ تے ناز تھیندے۔ آصف خان دی لائیو گفتگو لوکیں نال جُڑت ڈِکھیندی اے۔ میں تاں ریاض عصمت تے جہانگیر مخلص دے شعریں تے جھمنڑ چاہنداں۔ صوفی تاج دی ادھوری گال نال میکوں پورا شعور ملدے۔ رانا فراز دا جذبہ ڈیکھ تے مزید انرجی ملدی اے تاں راشد بھٹہ، حنیف حنيف جعفری تے آصف دھریجہ کوں ڈیکھ تے نوجوانیں دی صلاحیتیں تے مزید یقین اندے۔ ڈیکھنڑ آلی اکھ ہووے تاں عزیز کلیار نال جھمر کھیڈدیں ساراں جہان رقص کریندا محسوس تھیندے۔ میں تاں فدا گاڈی دیاں گالھیں پڑھداں میں سیاست، تاریخ پڑھدا وی ہاں تے تھولا بہوں سمجھداں وی ہاں ۔ لیکن میں جڈاں خود ساختہ لیڈریں دیاں پھرتیاں ڈیہداں کہ او آپنڑیں آپ کوں وڈا لیڈر تے ساریں دا ابا بنڑاون چاہندن تاں میکوں ترس اندے ۔ اے میڈے تے جتنے الزام لائسن اتنا تحریک کوں فائدہ تھیسے کیوں جو گالہیں نشابر تھیسن ۔ میں ورکر ہاں تے ورکر راہن چاہنداں۔ میں ہنیں دی تعریف دے مطابق سرائیکی ہاں یا غیر سرائیکی میکوں پرواہ نہیں پر میکوں آپنڑیں دھرتی جایا ہوونڑ تے فخر اے۔
میں بند کمرے وچ بحث کوں زیادہ مناسب سمجھداں اگر انہاں سوشل میڈیا تے ولا آندیاں تے میں وی انسان آں۔ (شاہنواز مشوری)
الْکَبِیْرُ
سب کولوں وݙا۔
الشَّکُوْرُ
حسنِ عمل دی قدر کرݨ والا، بہتر توں بہتر جزا ݙیوݨ والا۔
الْحَفِیْظُ
سب دا نگہبان۔
وکھرے ٻول
عنوان "ساوے باغ کالے ڈیم" سیانڑے آہدن کھیر ڈتس پھینگڑیاں رلا تے کیا فائدہ آیا صوبہ ملدے ولدیت وٹواونڑ شرط ہے صوبہ لُنڈا ہوسی ساریاں گالھیں آپڑیں جاہ لڑسوں بھڑسوں مر مک ویسوں دھرتی ماء دا ہک انچ نہ ڈیسوں جیکر میانوالی ضلع تخت لاہور دے پکھے امدے یا او زور دھینگانڑیں کھس ویندے تاں سمجھو اساں بہوں نقصان وچ آ گئیوں ساکوں ساوے باغ ڈکھا تے کالے باغیں ڈیم بنڑیسن سارا پانڑیں تخت لاہور کوں ملسی ساڈی دھرتی تریہہ مر ویسی ڈیم دا مطلب لغام سندھو سائیں کوں اساں وانگیں سندھ سخی بندی وانڑ سڈیسی تاکیاں بند کریسن جیں ویلھے پانڑی نہ ہوسی جے ویلھے آؤسی لوڑھ سیلابا ساریاں تاکیاں کھول چھوڑیسن ساکوں چھل بڈیسی پانڑی کھُٹدا ویندے سائنس دے ماہر ایویں اھدن ساڈا پانڑی بند تھی ویسی ساری وسوں بر تھی ویسی پکھی تریہہ کنوں پھڑک پھڑک مر ویسن مچھیاں مہاجر تھیسن تساں پیر فرید دیاں کافیاں والی روہی دے سونہیں ہاؤ تساں دیوان دے اندر واہ ٹھڈی بیا گاویاں لسیاں راتیں کھیر کاڑھ تے پڑھدے بیٹھو تساں اصل روہی دو جھات نی ماری جتھاں ڈینہ کوں گھُلدین نرگ دی نار دیاں تتیاں سخت ہوائیں جیکوں خواجہ سائیں جیہیں صابر شاکر بندے وی پر وحشت سنجڑی روہی آکھئے تواکوں پتہ لگسی اے تل ہا مرحوم ہاکڑے سائیں دا جئیں دھرتی دے دریا رس ویندن او نگری دوزخ دی شاند ڈیندی اے ہاکڑا واہندا ہا سندھ ندی دے وانگوں ہاکڑ ہ چھم چھم وہندا ہا جیویں ککی ریت دے اتے ایویں آج پئی وگدی اے  ماء دھرتی دے سینے تے سندھو ندی صوفی تاج خان گوپانگ عنوان "ویلہے دا لقمان"
اُبھی چُنڈ توں جوگی آیا ناں سائیں رحمان سڈیندے مرض توں پہلے مریض تے ہر ہک انگ تے پیار دی مالا دا جاب کریندے لقمان حکیم دیاں شانداں ڈیندے میڈی شفا دا منتر روز پڑھیندے الیندا گھٹ ہے سوچیندا ڈھیر ہے مریض گونگا حکیم چپ ہے سچے سائیں دے سچے سیوک "حق باہو" ہک ڈینہ ایہ فرمایا "لوں لوں دے وچ لکھ زباناں پھردے  گونگے    باتے   ہُو "شاعر :صوفی تاج خان گوپانگ ر
شکوہ از مشوری صاحب
Mushtaq Gaadi میڈا سوہنڑا مرشد ۔ صاف پاک تساں کہیں کوں رہونڑ ڈییندو ۔ میڈی جان شروع کنو لا کر ہنڑ تک اساں ناں تے اختلاف کیتے تے ہے پیا کتھائیں ساڈے موقف وچ تبدیلی نہی آئ ۔ اساں کل وی سرائیکستان آدے ہاسے ہنڑ وی مطالبہ کرییندے کھڑوں ۔ اساں جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دی لک تے سپورٹ نہ کیتی ہائ کھل تے میدان وچ آئے ہاسے ۔ ہنڑ وی ایں تقسیم کوں ویلکم آھدوں مگر کل وی ساڈا مطالبہ ہا پیا کہ ناں نامناسب اے تبدیل کرو اساں اج وی بکھر میانوالی تے جھنگ واسطے انہیں کوں مل تے آہدے کھڑوں ۔ اختلاف ایں ناں کوں تسلیم کرنڑ. . تے رکاوٹ بنڑ اے ۔ تساڈی ایں گال تے اختلاف کیتے کہ رکاوٹ کوئ نہی ۔
اساں گودا گیری کیتی اے یا حصول صوبہ جدوجہد اے فیصلہ تساں نہی کرنڑا ۔ اے لوک کریسن ۔ ساڈے سوجھل دے پلیٹ فارم تے ہر گال کھل تے تھیندی اے تے مندے بازی بغیر ۔ ساڈے تے تساں گودا گیری الزام لائندو ۔ او ڈو بندے دا نوے ڈسیندے جتھاں اساں سب کوں کٹھا کر تے سرائیکی صوبہ دا نعرہ مروایا ہاوے ۔ بعد وچ فیصلے ( بقول لوکیں دے جو ) انہیں کیتن ۔ میں وت سئیں نال درخواست کریساں کہ صوبے وچ رکاوٹ کوئ کائنی آو رل مل تے حکومت تے پریشر ودھاوں تاکہ کجھ بیا حاصل کر سگوں ۔ آپسی جھیڑے کنوں جان چھڑاوں ۔ پی پی پی ٹی آئ صوبہ محاذ اج دی گال اے صوبہ ساڈی نسلیں دا مستقبل اے ۔ ایندے اتے بہہ تے وچار کروں ۔ شاہ نواز مشوری
الْمُقِیْتُ
سب کوں سامان حیات فراہم کرݨ والا
انورادھا سری رام
thumb|انورادھا سری رام اپݨے فن دا مظاہرہ کریندے ہوئےانورادھا سری رام (اردو: انورادھا سری رام) (انگریزی: Anuradha Sriram) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 9 جولائی 1970ء) ہِک ہندوستانی کارناٹک اتے پس پردہ ڳائیکہ ہِن جیڑھی بھارت دی ریاست تمل ناڈو نال تعلق رکھیندی ہِن۔ انورادھا نے تمل، تیلگو، ملیالم، کنڑ اتے ہندی فلماں وِچ 4000 توں وَدھ ڳاݨے ڳائے ہِن۔
ابتدائی حیاتی
انورادھا دا ڄَݨ پَل چینائی وِچ پس پردہ ڳائیکہ رینوکا دیوی اَتے میناکشی سندرام موہن دے ہاں تِھیا۔
ذاتی حیاتی
انورادھا نے شادی ڳائیک سریرام پارسمرام نال کیتی ہے۔ انھاں دے ݙُو پُتر ہِن جنّھاں دا ناں جینت اَتے لوکیش ہے۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی نغمہ نگار ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:تیلگو پس پردہ ڳائیکاں ونکی:چینائی دے ڳائیک ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
تائیوان وِچ زنانیاں
thumb|[[تائیوان دی پہلی زنانی صدر سائی انگ وین]] تائیوان وِچ زنانیاں (اردو: تائیوان میں خواتین) (انگریزی: Women in Taiwan) دو موقف پدرسری وِچاراں توں ٻہوں متاثر رِیہا ہِے۔ اِنّھاں وِچاراں دی پارُوں ہِیک عام تأثر تائیوان وِچ اِیہ رِیہا ہِے جو زنانیاں دا قنُونی موقف مرداں توں گَھٹ اہم ہِے۔ اِنّھاں وِچاراں کُوں اکوِیہوِیں صدی دی آمد دے نال نال ٻہوں زک پُہنچی ہِے۔ کئی قوانین اِیہو جئیں بݨائے ڳئے ہِن، جِنّھاں مقصد زنانیاں کوں قنُونی تحفّظ فراہم کرݨاں ہِے۔ عائلی قنُون دے زمرے وِچ وی کئی ترمیماں بہ روئے لائیاں ڳئیاں ہِن۔ تائیوان اُتے روائتی طور تے چین اپݨا دعویٰ پیش کرین٘دا رِیہا ہِے۔
زنانیاں دی سیاسی فعالیت
٦١ ورھیاں دی سائی انگ وین کوں اِیہ اعزاز مِلّیا ہِے جو اُوہ خود مختار جاں جو چین دے زیرِ تسلّط ریاست تائیوان دی پہلی زنانی صدر بݨی ہِن۔ سائی انگ وین دی پارٹی ڈیموکریٹک پروگریسو پارٹی نے حیران کُن طور تے ٢٠١٦ء دے عام چوݨاں وِچ اُوں ویلے دی حکمران جماعت کوں ہرایا ہئی، جین٘دے بعد اُوہ مُلخ دی پہلی زنانی صدر بݨی ہَن۔ سائی انگ وین ریاست تے حکومت دے ودھائے ترین عہدے سان٘بھݨ توں پہلاں اَݨ ڳِݨت سرکاری عہدیاں اُتے کَم کر چُکی ہِن۔
علاقے وِچ زنانیاں دے روزگار وِچ اَوکھاں
ایکسپیٹ انسائڈر برطانیہ توں ٻاہر حیاتی توں متعلق ہِک جامع سروے ہِے جِین٘دے وِچ دُنیا بھر وِچ رہوݨ آلے ہِک لَکھ اَسّی ہزار توں وَدھ برطانوی شہریاں  دے اعداد موجود ہِن۔ اِیہ سروے برطانیہ توں ٻاہر رہݨ آلیاں توں متعلق کئی مسئلیاں دا احاطہ کرین٘دا ہِے۔ جین٘دے وِچ ملازمت دی حیاتی، اَتے دُنیا وِچ زنانیاں دی نوکریاں توں متعلق بہترین اَتے بد ترین مُلخ دا تعین اِیں ہزار زنانیاں توں ڳالھ کر تے ٢٠١٩ء تعین کِیتا ڳیا ہئی۔ اِیں سروے دی رو نال تائیوان دُنیا وِچ ملازمت کِیتے زنانیاں دے واسطے تِرِیجھا سبھ توں بد ترین مُلخ ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ اِیہ ترے مُلخ سبھ توں خراب مُلخ ملازمت دے اعتبار نال اِیں طرح ہِن۔
قاری سید صداقت علی
قاری سید صداقت علی عالمی شہرت یافتہ ،ریڈیو پاکستان، پاکستان ٹیلی ویثرن تے دیگر ٹیلی ویژن نیٹ ورکس تے پوری دنیا وچ قرآن مجید دی تلاوت دے شعبے وچ ہک عرصے توں اپݨی آواز دے جادو نال ہک عالم کوں مسحور کیتے ہوئے ہن۔ 23 مارچ 2015ء کوں انہاں کوں ستارہ امتیاز ݙتا ڳیا۔ قاری سید صداقت علی کوں ایندے توں قبل انہاں دی قرأت دے حوالے نال حکومت پاکستان دے صدارتی تمغا حسن کارکردگی نال اوں وقت دے صدر جنرل ضیاء الحق نے 1988ء وچ نوازا ہئی۔ 2020ء وچ ہلال امتیاز نال نوازے ڳئے۔
تائیوان وِچ زنانیاں
علاقے وِچ زنانیاں دے روزگار وِچ اَوکھاں
1۔ چیک جمہوریہ
2۔ بحرین
3۔ تائیوان
حوالہ جات
ونکی:تائیوان وِچ زنانیاں ونکی:تائیوانی زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
الْجَلِیْلُ
عظیم القدر۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
سرائیکی دا معنیٰ
لوظ سرائیکی دے معنے وِچ ٻہوں سرائیکی دانشوریں اظہارِ خیال کِیتے تے اپݨاں اپݨاں نقطۂ نظر پیش کِیتے پر انّھاں سب دے وِچوں معروف ادیب اختر خان بلوچ مرحوم دا خیال درست اے، او بجا طور تے لکھدِن جو سرائیکی دا لفظ، لفظ "سرا" نال مشتق ہے۔ "سرا" شمال دی طرف کوں آکھدِن۔ سرائیکی دے معنی ہِن "دریائے سندھ دے شمالی علاقے دی زبان"۔ سرائیکی زبان نہ صرف سندھ تے پاکستان وِچ ٻولی تے سمجھی وین٘دی ہِے بلکہ درہ بولان یعنی سبّی تُوں جیکب آباد تک تے کچّھی تُوں بھاگ، ناڑی دے علاقے وِچ بکثرت ٻولی وین٘دی ہِے۔ صرف اے نی بلکہ پشاور تُوں گِھن تے مکران دے ساحلی علاقیاں تئیں اکثر بلوچ قبائل وِچ سرائیکی کوں عام ٻول چال دی حیثیّت حاصل ہِے۔ در حقیقیت سرائیکی ای اُوہ قومی زبان ہِے جینکوں "نقش سلیمانی" دے مصنّف علامہ سیّد سلیمان ندوی سندھ وِچ اُردو دا ہیولیٰ تصوّر کرین٘دِن تے سندھ وِچ قدیم اُردو دا اے نمونہ جو: "بحُرمت پیر پُٹھا۔ ہِک مویا ہِک ترٹھا" ہر حالت وِچ سرائیکی دا نمونہ ہِے۔ اینکوں اُردو یا سندھی دا نمونہ نی آکھیا ون٘ج سڳدا۔ البتہ اے ٻئی ڳالھ ہِے جو اِیں قدیم سرائیکی زبان دی موجودہ شستہ صورت دا ناں اُردو رکّھا ڳیا ہووے۔ اختر علی خان بلوچ لکھدِن اے ہِک تریخی حقیقت ہِے جو جیں ویلھے ملتان کوں اسلامی علم تے فن دا مرکز بݨایا ڳیا۔ اُوں ویلھے سندھی زبان معمولی تبدیلی دے بعد ملتانی زبان دی صورت اختیار کر گِھدّی۔ بعد وِچ جڈاں لہور کوں دارالحکومت بݨایا ڳیا تاں سرائیکی یا ملتانی زبان مشرقی پنجاب دی ہندی تے دہلی دی ہریانی زبان دی آمیزش دے بعد پنجابی زبان دا روپ دھار گئی تے اِیں زبان نے دِلّی پج کے اُردوئے معلّٗی دا لقب حاصل کِیتا۔
اللہ دے صفاتی ناں
اللّٰہُ دے صفاتی ناں یا اسمائے الٰہیہ درج ذیل ہن:
الرحمٰن، الرحیم، الملک، القدوس، السلام، الْمُؤْمِنُ، الْمُھَیْمِنُ، الْعَزِیْزُ، الْجَبَّارُ، الْمُتَکَبِّرُ، الْخَالِقُ، الْبَارِیُٔ، الْمُصَوِّرُ، الْغَفَّارُ، الْقَھَّارُ، الْوَھَّابُ، الرَّزَّاقُ، الْفَتَّاحُ، الْعَلِیْمُ، الْقَابِضُ، الْبَاسِطُ، الْخَافِضُ، الرَّافِعُ، الْمُعِزُّ، الْمُذِلُّ، السَّمِیْعُ، الْبَصِیْرُ، الْحَکَمُ، الْعَدْلُ، اللَّطِیْفُ، الْخَبِیْرُ، الْحَلِیْمُ، العَظِیْمُ، الْغَفُوْرُ، الشَّکُوْرُ، الْعَلِیُّ، الْکَبِیْرُ، الْحَفِیْظُ، الْمُقِیْتُ، الْحَسِیْبُ، الْجَلِیْلُ، الْکَرِیْمُ، الرَّقِیْبُ، الْمُجِیْبُ، الوَاسِعُ، الْحَکِیْمُ، الْوَدُوْدُ، الْمَجِیْدُ، الْبَاعِثُ، الشَّھِیْدُ، الْحَقُّ، الْوَکِیْلُ، الْقَوِیُّ، الْمَتِیْنُ، الْوَلِیُّ، الْحَمِیْدُ، الْمُحْصِی، الْمُبْدِیُٔ، الْمُعِیْدُ، الْمُحْییِ، الْمُمِیْتُ، الْحَیُّ، الْقَیُّوْمُ، الْوَاجِدُ، الْمَاجِدُ، الْوَاحِدُ، الاحد، الصَّمَدُ، الْقَادِرُ، الْمُقْتَدِرُ، الْمُقَدِّمُ، الْمُؤَخِّرُ، الْاَوَّلُ، الْاٰخِرُ، الظَّاھِرُ، الْبَاطِنُ، الْوَالِیُ، الْمُتَعَالُ، الْبَرُّ، التَّوَّابُ، الْمُنْتَقِمُ، الْعَفُوُّ، الرَّئُوْفُ، مَالِکُ الْمُلْکِ، ذُوالْجَلَالِ وَالْاِکْرَامِ، الْمُقْسِطُ، الْجَامِعُ، الْغَنِیُّ، الْمُغْنِی، الْمَانِعُ، الضَّآرُّ، النَّافِعُ، النُّوْرُ، الْھَادِیُ، الْبَدِیْعُ، الْبَاقِی، الْوَارِثُ، الرَّشِیْدُ، الصَّبُوْرُ
الرَّقِیْبُ
نگہبان تے محافظ۔
فروتاغورث
فروتاغورث یا پروتاغوراث (Protagoras)۔ (/proʊˈtæɡərəs/; یونانی: Πρωταγόρας; c. 490 – c. 420 BC یونانی فلسفی تے سوفسطائی، 481 قبل مسیح وچ تھریس وچ پیدا تھیا۔ جوانی وچ ایتھنز چلا گیا جتھاں پیری کلیز نے اونکوں نواں ضابطہ قوانین مرتب کرݨ دے کم تے مامور کیتا۔ ایہ پہلا یونانی فلسفی ہئی جیں نے سوفسطائیت اختیار کیتی تے معاوضہ گھن کے درس ݙتا۔ اوندا خیال ہئی کہ خیر و شر دے کوئی مطلق یا مجرد معیار نی۔ بلکہ لوگاں دی رائے جیہڑی معاشرتی طرز عمل معین کر ݙیندی ہے، اوہا خیر یا شر دا پیمانہ ہے، ایں کیتے عوامی رائے دا احترام کرݨا چاہیدا اے۔ اے مذہب دے معاملے وچ لاادریت دا قائل ہئی۔ اوں نے اپݨی ہک کتاب وچ لکھا۔
”	میں دیوتاواں دا احترام ضرور کرینداں لیکن ایہ سمجھݨ توں قاصر ہاں کہ فی الواقع او وجود وی رکھدن یا نی	“
چنانچہ اوندے تے کفر و الحاد دا الزام لا کے جلاوطن کر ݙتا ڳیا۔ سسلی ویندے ہوئے رستے وچ ایندا انتقال تھیا۔
الْمُجِیْبُ
قبول کرݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
الْحَکِیْمُ
سب کم حکمت نال کرݨ والا۔
الْمَجِیْدُ
بزرگی والا ۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
میݙا وسیب
میڈا مالک،،،،، میڈا دامان وسدا رھے میڈا کریم اللہ،،، میڈی روھی وسدی رھے رب کریم ،،میڈے تھل تے رحمت دی چھل ھووے سوھنڑاں ربا،، میڈے بیٹ دیاں خیراں کر اے ڈو جہان دے مالک،، میڈے اُروار ءچ خوشیاں سلامت رکھ اے رزاق ذات ،،جیرھے پردیسی وطن وسیب کوں چھوڑ کے پردیس ءچ ہن انھیں دی جان مال عزت آبرو دی حفاظت فرما انھیں کوں وطن ءچ روزی عطاء فرما دلیں دے راز جانڑنڑ والی ذات،، ،میڈی دھرتی میڈے ملک میڈے وسیب دے ہر واسی کوں ہر ڈُکھ پریشانی کنیں دور رکھ ، مٹھے محمد دا اللہ ،اساں بدکار اساں گنہگار ،اساں شرمسار پَر تئیں ساکوں ہر امت کنیں نکھیڑ کے آپڑیں محبوب دا امتی بنڑائے یقینً اساں تیکوں پیارے ہاسے تیکوں اوں پیار دا واسطہ ساڈے ِدلیں ءچ ہک ڈُوجھے دی محبت عطا کر ساڈے سینے بغض حسد منافقت توں پاک فرما، ستر ماواں جیڈی محبت کرنڑ آلی رحیم ذات،، ،اساں لاوارث تھی گئے ہئیں ساڈیں لاشیں تیں روونڑ آلا کوئ نئیں بچیا اساں مسلمانیں دے دشمن یعنی تیڈے دشمن ساڈیں عزتیں نال کھیڈدے پئین ساڈیاں عزتاں لیلام تھی گئین جیرھی دھی دا سر ننگا کڈھائیں نہ تھیاء اج اوندا جسم ننگا کر ڈتا گئے ،،ساڈیں نکے نکے بچیں دے نکے نکے ٹکڑے کرکے بارود نال اڈائے گئین، اے ست آسمانیں دا مالک ،،،ساڈے سر تیں چھت نئیں رہی اے ست زمینیں دا مالک آ،،،،ساڈے پیریں ہیٹھو زمین کھسیج گئ، اے جبار اللہ ،توں ڈیھداں بیٹھیں اج وی زینب کوں زبح کیتا ویندے ،اج علی اصغر تسے مردے پئین اج وی لاشیں تے گھوڑے بھجدے پئین اج وی عباس دیاں بانھواں کٹیندیاں پئین اج وی سر سولی تے بیگناہ جُھوٹے کھاندے کھڑئن اج وی بچیاں زندہ دفنایا ویندن ،اج وی ہابیل قابیل کوں قتل کریندا پئے اج وی حکمران یزید دا کردار ہن ، میڈی شاہ رگ توں نیڑے اللہ ،،،جیویں تیڈے ہک بندے آکھیا ہا توں جانڑ تیڈا گھر جانڑے میں بے وس ہاں اساں وی اج آھدے ہیں توں جانڑ اے دشمن جانڑن اساں بے وس ہئیں ساڈے گناہیں دو ڈیکھیں تاں بچدے نسے آپڑیں رحمت دو ڈیکھیں تاں پھسدے نسے سُنڑ فریاد پنڑے دی کھول دروازہ رحمت دا ،،تیڈے در تیں میل کچیلی جھولی اڈی کھڑے ،،،جمیل حیدری،،،
الْبَاعِثُ
چاوݨ والا، موت دے بعد مردیاں کوں زندہ کرݨ والا۔
الشَّھِیْدُ
حاضر، جیہڑا سب کجھ ݙیکھدے تے ڄاݨدا ہے۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
چولستان دے پُراݨے سرائیکی وستیاں
thumb|قلعہ دیراوڑ چولستان
چولستان دی بتری (٣٢) ایہو جہیاں جاہِیں ملین جنہاں کوں ٤٠٠٠ تُوں ٣٠٠٠ سال قبل مسیح دیاں وستیاں وی آکھیا ون٘ڄ سڳدے۔
چولستان دیاں اِنّھاں پُراݨیاں وستیاں وِچوں نکیاں نکیاں ٹنڈیں جنگھیں آلے زناوریں دیاں مورتیاں، سیپ تے پکائی ہوئی مٹی آلیاں چوڑیاں پیہن اے پتھراں دے ٹوٹے تے ٻہوں سارے اوزار مِلین۔ اتھاں پتھر دی صنعت ترقی کرین٘دی پئی ہئی، ایں واسطے پتھر دے چاقوں، برمے، تیر تے رن٘بے وی ملیے ہِن۔ چولستان دیاں انّھاں بتری (٣٢) وستیاں دے آثار (ملتان اے) جلیل پور دی پہلی تے ݙوجھی وستی، سرائے کھوں (ٹیکسلا نال) گوملا دی پہلی آبادی تے رحمان ڈھیری (ڈیرہ اسماعیل خان) توں ملݨ انّھاں اوزاراں نال این٘دا موازنہ کِیتا ون٘ج سڳدے۔ ہاکڑہ دور تُوں بعد چولستان وِچ ابتدائی ہڑپائی دور یا کوٹ ڈیجی دور دیاں اِکتالی (٤١) وستیاں مِلیاں ہِن۔ ایں آکھیا ویسی جو اے او دور ہا جڈاں وادیٔ سندھ دی تہذٰیب کوئی واضح شکل پئی اختیار کرین٘دی ہئی۔ اساکوں سمجھ نی اَمدی جو ڈاکٹر رفیق مغل دا جیرھا تحقیقی کم جاری ہا، اونکوں کیوں روک ݙتّا ڳے۔ کیا لہور والے مارکہ گھبرا تاں نی ڳے جو سرائیکی علاقے دی عظمت ایں طرح ظاہر تھیندے اے تاں اساݙا پَھکا نی بچدا؟۔ کتنے افسوس تے ݙُکھ دی ڳالھ اے جو قلعہ لہور جین٘دی تریخ سرائیکی وسیب دے آثارِ قدیمہ تے قلعہ جات توں ٻہوں تھولی اے، کروڑاں روپیہ خرچ کِیتا وین٘دا پے۔ اساݙے علاقے دی لُکّی ہوئی تاریخ تے ٻئی مٹی پاتی وین٘دی اے۔ پر اے زیادتی اُوں وقت تک جاری رہسے جݙݨ تئیں وسیب دے لوک خود اُشاک نہ تِھیسِن، اتے اپݨی تاریخ کوں آپ بچاوَن اَتے اڳّوں آ تے آپݨی تاریخ آپ بݨاوݨ دی کوشش نہ کریسِن۔ سرائٰکی وسیب دی تہذٰب تے ثقافت کو نِشابُر کرݨ سانگے ٻہوں سارے لوکیں کم کِیتے پر عملی تحقیقات دے حوالے نال ڈاکٹر رفیق مغل اَتے کتابی ریسرچ دے حوالے نال ملتان دے ابنِ حنیف ٻہوں چنڳّا کَم کِیتے۔
اللہ بخش یادؔ
سرائیکی دا مایہ ناز شاعر اللہ بخش یاد
غالبا ً1984ء دی ڳالھ ہے جݙاں پہلی دفعہ میݙی ملاقات سئیں اللہ بخش یاد ہوراں نال تھئی تاں میکوں ایویں محسوس تھیا جیویں یاد سئیں کئی سال پہلے کنوں میݙے دوست ہوون۔انہاں کوں مل کے میکوں دلی خوشی تے مسرت محسوس تھئی۔آپدے حسن اخلاق میکوں اپݨاں گرویدہ کر گھدا تے ول انہاں نال میݙا میل ملاپ تے اٹھݨ ٻہوݨ اکثر تھیندا رہ ڳیا۔میں ایں پر خلوص تے پر تکلف دوست دی صحبت اچ رہ کے ٻہوں کجھ سکھیا ہاں‘خاص طور تے شاعری دیاں لطافتاں‘نفاستاں تے باریکیاں توں واقفیت‘لفظیں کوں بے صوت نہ کرݨ‘عیب تنافر وغیرہ توں بچݨ تے ربڑاں لکھݨ توں پرہیز کرݨ آلے پاسے میݙی توجہ سئیں اللہ بخش یاد ہوراں ݙیوائی۔آپ اکثر میݙے بھنے ترٹے شعراں دی اصلاح وی کریندے رہ ڳئے۔ایں حوالے نال حضرت اقبال سوکڑی توں بعد محترم اللہ بخش یاد میݙے ݙوجھے استاد ہن۔