cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حنا عنبرین
نمونہ کلام
اَڑی کملی تھی ڳئیں ہوش نِوی
دیرہ غازی خاں ڈویژن
سرائیکی وسیب دا تریجھا ؤݙا ڈویژن دیرہ غازیخاں غیور تے باہمت لوکیں دی دھرتی ٰپہاڑیں تے میدانیں دا آدھل .ھک نویکلی سنڄاݨ دا مالک ،ایں ڈویژن دی سرحد ملخ دے چارے سوبھیاں نال رلدی ھے .ایندے ݙکھݨ (جنوب )ءچ کوہ سیلمان دا پہاڑی سلسلہ تے سطح مرتفع دماݨ ھے ،
حنا عنبرین
نمونہ کلام
اَڑی مال چراوڑیں سوکھے نئیں
پَنڈ گھا دی سر تے چا گِھنسیں ؟
دیرہ غازی خاں ڈویژن
پورے ڈویژن دا رقبہ 40 ھزار مربع کلومیٹر توں کچھ زیادہ ھے جہڑا کل پنجاب دا تقریبآ %20 تے پورے پاکستان دا %5 دے برابر ھے ..
حنا عنبرین
نمونہ کلام
دنیا نال جھیڑا تھی ڳیا تاں !
دیرہ غازی خاں ڈویژن
ڄݙݨ جو دیرہ ڈویژن دی آبادی ھک کروڑ ݙھا لکھ توں زیادہ ھے جو پورے صوبہ پنجاب دا ݙھا فیصد دے قریب تے پاکستان دا 5 .فیصد ھے....
لسانی تقسیم مطابق 80 فیصدلوک سرائیکی زبان ٻولیندن جبکہ 9 فیصد پنجابی7 فیصد بلوچی تے 3  فیصد لوک اڑدو، پشتو ،سندھی وغیرہ ھن ـ.
مزہبی حساب نال.98% لوک مسلمان تے.1% ہندو تے باقی کرسچن سکھ وغیرہ ھن ....
حنا عنبرین
نمونہ کلام
خَشبو کِھنڈسی مُکلا گِھنسیں ؟
دیرہ غازی خاں ڈویژن
. تحریر و تحقیق
. ارشد لاشاری
حنا عنبرین
نمونہ کلام
صحرا گھنسیں ؟ دریا گِھنسیں ؟
منہ زور ہوا اُتوں رات ہوسی
تَتی رات کوں ڈیوا چا گھنسیں ؟
تو دُھوڑ مِٹی سِر پا گھنسیں ؟
حنا عنبرین
عشق
عشق مچاوے بہوں تھرتھلی عقل کرے بیمار
نہ کئی شرم نہ عار
جیتن جیتن کیا ہوندا اےمن گھندے ہیں ہار
صِدق دا کیا بیوپار
تپدے تھل اچ ٹردی ویندی سسّی پباں بھار
دشت فنا دے پار
کیہڑی جاہ تے آ وَسّی اے انت روہی دی راݨی
نئیں تاں سب بے کار
ملݨ وچھڑݨ کیا ہوندا اے دل کوں دل نال راہ
دل دی گال کوں دل پج ویندن نہ کُئی خط نہ تار
عشق نئیں آزار
حنا عنبرین
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
آ میڈا جانیاں آ میڈے دیس وچ
آمیڈا جانیاں آمیڈے دیس وچ آ کے ڈیکھیں جو دردیں دی سولی اتے لوک چڑھدن کیویں لوک لہندن کیویں.
پتھریں دے بنڑے ہوۓ گھریں دے اندر ریشمی جسم ڈکھاں کوں سہندن کیویں.
مونجھاں کونجیں دے وانگوں چودھاروں پھرن شام تھیوے تاں کندھیاں تے بہندن کیویں.
آکے ڈیکھیں جو دردیں دی درسال تے ایں حیاتی کوں کیویں رو وایا ویندے.
اپنڑیں آکھیں دیں ہنجھوں کوں پالنڑ کیتے بے کسی کوں وسیلہ بنڑایا ویندے.
اتھ تاں معصوم دے ہونٹ سیتے ویندین اوندئیں جذبیں کوں سولی چڑھایا ویندے
عید دی رات ہے بھانویں شب رات ہے دڑکے ڈے ڈے کے اوکوں سمایا ویندے.
آمیڈا جانیاں...
آکے ڈیکھیں جو روہی دا راول اتھاں کیویں جیونڑ دی خیرات پندا کھڑے.
گھگھ اندھارے اندر، گنگےلوکیں کیتے، سنجے سجھ دے کولھوں جھات پندا کھڑے.
تتی روہی تے روح نال رج کے وسے ایجھیں ساونڑ دی برسات پندا کھڑے.
آمیڈا جانیاں....
آکے ڈیکھیں جو جمدے ہوئے بال کوں سول صدمے ملن ساہ کوں سانگاں ملن.
گھٹی ڈکھاں دی اوکوں پلائی ونجے اوندے کنیں دے وچ بکھ دیاں بانگاں ملن.
دھیریں جمن تاں ما پیو کوں جھورا لگے سیندھ سرمے ملن نہ کوئی مانگھاں ملن
چاندی کھنڈدی ونجے توڑے سر دے اتے سیجھ رنگلی کیتے صرف تانگھاں ملن.
آ میڈا جانیاں آ میڈے دیس وچ...
اوندے متھے محراب بکھدا کھڑے اوندی گذری حیاتی پلۂپاں دے وچ.
ساکوں فرقے بنڑا کے لڑایا ویندے اساڈا مذۂب وی آگۓ فصیتاں دے وچ.
بلوچیت
جبری انتقال قومیت
جبری انتقال قومیت دی نفی کر تے قومیں اَتے زبانیں کو محفوظ کیتا ونجے ۔ بروہی جو کہ قومتی ، لسانی ، ثقافتی ، تہذیبی اَتے جغرافیائی گروہ ھے ۔ بلوچوں نے انھیں کوں محدود کررڑ واسطے لسانی گروہ ھووڑ دا پروپیگنڈا کیتے تانجو بروہی کوں لسان اکھ تے اوکوں محدود کیتا ونج سڳے اَتے ڈوجھی طرف بلوچ کو قوم اکھ تے بروہی کوں بلوچ قومیت ءِچ جذب کیتا ونج سڳے ایندے نال نال ڈو فائدے تھیسِن اول بروہی دا جغرافیہ ، تہذیب اَتے ثقافت تے بلوچ قابض تھی ویسِن ڈوجھا فائدہ اے تھیسے بروہی دے قبائل خود کو بلوچ لکھسِن تے بلوچیں دی تعداد ودھ ویسے ۔ حالانکہ معاملہ ایندے برعکس ھے بلوچ نسلی طور تے عرب شاخ دا حصہ ھِن اَتے تعداد ءِچ ڈوچار خاندانیں تک محدود ھِن بلوچیں دی نسلی گروہ بندی صرف ڈو چار خاندان تک محدود ھے باقی بلوچیں ءِچ شامل تمام گروہ نسلی طور سرائیکی ، سندھی اَتے بروہی دے نال نسلی نسبت رکھیندن جو جبری انتقال قومیت دا شکار بڑ تے اپڑا تعرف بلوچ دے طور تے کرویندن اے ھک غلط روایت دی بنیاد پاتی گئی ھِے ایں غلطی کوں ٹھیک کررڑ کیتے محققین نئے انداز ءِچ تحقیق کرن لسانی اَتے جغرافیائی تحقیق نال وابستہ افراد جبری انتقال قومیت اُتے مکالمے لکھن ۔ ہنڑ کجھ اردو اچ۔۔۔
نسل اور قوم
نسل کے معنی یہ ہیں کہ وہ ہر قوم میں ملتے ہیں ۔ اور وہ قومیت کے معیار پر پورا نہیں اُتر سکتے ۔ پاکستان میں جیسے بلوچ اپنے اپکو نسل کہتے ہیں تو وہ قوم نہیں کہلائے جا سکتے ۔ کیونکہ بلوچ پاکستان اور ایران میں مختلف قوموں کا حصہ ہیں اور عرب خطے میں بلوش کہلاتے ہیں اور عرب قوم و ثقافت کا حصہ ہیں ۔ اس کے برعکس قوم وہ ھوتی ہے جو مختلف نسلوں گروہوں کا حصہ ھو ۔ پاکستان میں سندھی و سرائیکی قومیں اپنے اصلی نسلی (یہ نسلی گروہ ڄٹ ، راجپوت ، دراوڑی نسلی گروہ ) گروہوں کے ساتھ ساتھ غیر نسلی سندھی و سرائیکی گروہوں پر مشتمل ھے ۔ غیرنسلی سرائیک میں بلوچ شامل ہیں ۔ یہ بلوچ بھی دو طرح کے نسلی گروہ ہیں اول وہ جو جبری انتقال قومیت کا شکار بنے ہیں لیکن نسلی طور پر بلوچ نہیں ہیں بلکہ گمراہی کا شکار ھو کر اپنا تعرف بلوچ کے طور پر کرواتے ہیں حالانکہ وہ نسلی بلوچ نہیں ہیں ۔ دوم نسلی بلوچ وہ ہیں جنکا نسلی رشتہ عربوں کی اس شاخ سے جا ملتا ہے جسکا تعلق حلب سے ھے ۔ جبری انتقال قومیت کا نشانہ بننے والے بلوچ زیادہ تر نسلی طور پر بروہی ، سندھی ، اور سرائیکی نسل سے تعلق رکھتے ہیں اور اپنا تعرف بلوچی کے طور پر کرواتے ہیں حالانکہ وہ نسلاً بلوچ نہیں ہیں بلکہ غالب اکثریت کا تعلق بروہی ، سرائیک ، اور سندھی قبائل سے ہیں ۔ اول الذکر بلوچ ثقافتی ، تہذیبی ، تمدنی اور لسانی طور پر سرائیکی ، سندھی اور بروہی کا حصہ ہیں لیکن اپنا تعرف بلوچ کے طور پر کرواتے ہیں ثانی الذکر حلب سے تعلق رکھنے والے بلوچ جو اپنا کلچر دیکھاتے ہیں وہ کلچر عربی ، سندھی ، سرائیکی ، ایرانی کلچر کا چربہ ھے جو وہ لسان بولتے ہیں ان میں غالب اکثریت و گرائمر فارسی اور عربی لسان کا حصہ ہیں ۔ پس اس سے ثابت ھوا نسلی گروہ مختلف قوم کا حصہ ھونے کی وجہ سے اپنا جداگانہ کلچر نہیں رکھتے بلکہ مختلف قوموں کی ثقافت کا حصہ ھوتے ہیں اور خود سے قوم نہیں ھوتے ۔
جعل سازیاں
بلوچوں کی سات ثقافتی جعل سازیاں !!!!!!!!
دنیا میں بلوچ واحد منفرد نسلی گروہ ھے جو قوم ھونے کا دعویٰ کرتا ہے لیکن پٹکا ، شلوار ، کھیڑی ، قمیض ادھار کا پہنتے ہیں ۔ بلوچوں کا کلچر عربوں کے کلچر کا چربہ ھے ۔ ھم یہاں پر بلوچوں کی جعل سازیاں دیکھانے کی کوشش کرتے ہیں اپ ان بلوچوں کی جعل سازیاں ملاحظہ کریں ۔ ① بلوچ کا روایتی ڈانس تو مکرانی ڈانس ہے لیکن اکثریت سرائیکی جھمر ڈالتے دیکھائی دیتے ہیں بغیر سرائیکی ڈانس کے بلوچ کا کلچر دیکھائی نہیں دیتا ۔ بلوچ جو پٹکا سَر پر رکھتے ہیں وہ سرائیکی پٹکے کی ھی ایک شکل ھے سرائیکی پٹکے کو بَل کم دیتے ہیں بلوچ سرائیکی پٹکے کو زیادہ بَل دیکر منفرد بنانے کی کوشش کرتے ہیں ۔ ② بلوچ جو شلوار پہنتے ہیں وہ شلوار گھیرولی یا بلدار شلوار کہلاتی ہے یہ شلوار نواب آف بہاولپور اور بہاولپور ریاست کا کلچر ھے بڑے گھیر والی شلوار اور بڑے گھیر والا گھاگھرا سرائیکیوں کا کلچر ہے اور مقبول ہے بڑا گھاگھرا اج بھی روہی کی عورتیں پہنتی ہیں اور بَلدار شلوار نواب آف بہاولپور اج بھی زیب تن کرتے ہیں ۔ ③ بلوش جو ٹوپی سر پر رکھتے ہیں وہ ٹوپی سندھی کلچر کا حصہ ھے ۔ بلوش جعل ساز بلوچ عورتیں جو لباس پہنتی ہیں وہ عرب کلچر کا اج بھی حصہ ہے ۔ بلوچ عورتوں کے لباس یا قمیض میں جو سائیڈ کی جیبیں ھوتی ہیں وہ اس وجہ سے ہیں تاکہ لوٹ مار کے وقت لوٹا گیا مال سائیڈ کی جیبوں میں بھر سکیں ۔ آپ نے دیکھا ھو گا سرائیکی ، سندھی عورتیں جو لباس پہنتی ہیں ان میں اول تو جیبیں ھوتی ہی نہیں ھو اگر بوڑھی عورتوں کی قمیض میں جیب ھو گی تو وہ صرف نسوار کی ڈبیا رکھنے کیلئے ھو گی ۔ لیکن اس کے برعکس بلوچ عورتیں جو جبہ نما قمیض پہنتی ہیں اس میں سرنگ نما بڑی بڑی جیبیں ھوتی ہیں تاکہ لوٹ مار کا مال بھر سکیں ۔ ④ بلوچ جو واسکٹ پہنتے ہیں وہ افغانی ثقافت کا حصہ ھے ۔ ⑤ بلوچوں کے ہاں شادی بیاہ کی رسمیں بھی سرائیکی ثقافت کا حصہ ہیں ۔ بلوچوں کے شادی کے بعد سات دن والی ایک ثقافت ھے جو سرائیکی ثقافتی شادی کی رسم کا حصہ ھے جس میں گھوٹ ساتویں دن کنوار کے ماں باپ کے گھر جاتا ھے اسکو ستواڑاں بھی کہا جاتا ہے ۔ ⑥ بلوچ جو جوتی پہنتے ہیں وہ اصل میں کھیڑی ہے جو سرائیکی کلچر کا حصہ ھے ۔ ⑦ غرض بلوچوں کے ھاں جو ثقافت دیکھائی دیتی ھے وہ سرائیکی ، عربی اور سندھی ثقافت کا حصہ ھے ۔ بلوچ الگ سے کوئی ثقافتی اکائی نہیں ھے ۔ بلکہ بلوچ ثقافت میں سرائیکی ، سندھی اور عربی ثقافت کا مجموعی حصہ دیکھائی دیتی ھے ۔ لکھت :(جام بھورل گلیجہ) کاپی پیسٹ ، G M Lakha.
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
چھینڈے اڈدن لہو دے دیواریں توڑیں کیویں انسان کسدے مسیتاں دے وچ.
آمیڈا جانیاں آ میڈے ڈیس وچ.
اعلانِ خانپور
موجودہ سیاسی صورتحال تے چند گزارشات.
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
آکے ڈیکھیں جو حاکم دے ہرکارے اتھ اوندا لکھیا ہے پڑھ پڑھ سنڑیندے ودن.
جنھاں اکھیں کوں خاباں دی عادت ہائی انہاں اکھیں کوں اندھا کریندے ودن.
طبقاتی نظام دی کشمکش
طبقاتی کشمکش، طبقاتی جدوجید تے طبقاتی جنگ جیہیں اصطلاحواں اصل وچ دشمنی تے جھیڑے دے اظہار کیتے ورتیاں ویندیاں ہن۔ جیڑھی ݙو یا ݙو کنوں ودھ طبقات دے بندیاں دے درمیان اقتصادی تے سماجی مفادات دے حصول کیتے پیدا تھیندیاں ہن۔ ایہو طبقاتی کشمکش سماج وچ تبدیلیاں دی وجہ بݨدی ہے۔ طبقاتی کشمکش سماج وچ کئی قسم دی بھڄ ترٹ وجہ بݨ سڳدی ہے۔ گھٹ اجرت تے کم کرݨ آلے مزدور تے وسائل کیتے براہ راست جنگاں یا غربت، بُکھ، بیماری یا غیر محفوظ کم کرݨ دے حالات دی وجہ نال تھیوݨ آلیْاں موتاں وی طبقاتی کشمکش دیاں وجہ ہن۔ تے ملازمت دے ختم تھیوݨ دا ݙر تے سرمایہ داراں ولوں سرمایہ کاری وچ گھاٹا، قنونی یا غیرقنونی گروہ بندی کرتے ٹیکس دے قنون، صارف دے قنون تے ٹیکس دے قنون وغیرہ بے جا قنون لاوݨ سی طبقاتی کشمکش دیاں سیاسی جدوجہداں ہن۔
اعلانِ خانپور
1.اعلان خانپور موجب بݨائی ڳئی سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی قائم ہے تے ایندہ اجلاس کمیٹی دے کنوینئر پروفیسر عامر فہیم نے 26 مئی 2018 کوں 5وڄے شام فاضل پور وچ سݙے تے سوجھل دھرتی واس دی میزبانی وچ تھیسے جتھاں موجودہ صورتحال تے ٻے ایشوز ڈسکس کیتے ویسن تے آئیندہ اجلاس دی جاہ تے تریخ دا اعلان وی کر ݙتا ویسے.
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
جنھاں ہونٹیں تے لفظیں ٹھکانڑا کیتے انہاں ہونٹاں توں ہر لفظ چئیندے ودن.
طبقاتی نظام دی کشمکش
" کارل مارکس دے مطابق نظام وچ طبقات دے درمیان کشمکش ہی تاریخ دے ودھارے وچ فیصلہ کرݨ تے ضروری کردار ادا کریندی ہے"
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
بار ڈے کے بھتاریں دا لیکھا کیتے کوئی گھلیندا رہا میکوں تھانڑئیں کیتے.
میڈے گندھڑے کلہوٹیاں وی واندیاں رہیاں بال روندے کھڑن شۓ دیں دانڑیں کیتے.
سال پورے دا پوہریا انویں رل گیا بھوں وی بچ نہ سگیا میݙئیں بھانڑے کیتے.
آ کے ڈیکھیں جو میڈے مقدر دے وچ اوکھے پینڈے ریہے پندھ کشالے ریہے.
طبقاتی نظام دی کشمکش
ہک سرمایہ داری نظام آپݨے اندر "طبقاتی کشمکش" دی بہترین مثال ہے۔ طبقاتی جنگ ہر جاہ تے ہے پر امریکہ خاص طور تے کاروباریاں دے ہتھوں قابُو تھئی ہوئی ریاست جیندے وچ کاروباری طبقہ آپݨی طاقت وچ ودھارے سانڳےجنگ لڑدا پئے تے آپݨے دشمناں کوں مُکیندا پئے۔ ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
تیڈے سانگے ڈسا خوشیاں کتھوں پناں میکوں ملنڑ کیتے ڈکھ اوبہالے ریہے.
میڈے کیتے تاں بدرا دی دھپ وانگے ہن اے ہونالے ریہے یا سیالے ریہے.
تیڈے ہتھاں تے مہندی اونویں نہ لگی میڈے پیراں تے آڈیکھ چھالے ریہے.
اعلانِ خانپور
2.موجودہ صورتحال وچ سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی دی اہمیت ایں سانگے مزید ودھ ڳئی اے جو ایں کمیٹی کوں ہک متفقہ اجلاس وچ مکمل اتفاق نال بݨایا ڳیا ہا.
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
پرفیسر جہانگیر مخلص
اعلانِ خانپور
3.سرائیکیستان صوبہ محاذ نال اساݙی مشاورت نال نی بݨیا نہ ہی اساں سمیت متعدد سیاسی جماعتاں نال مشاورت کیتی ڳئی اے تے اساں ایں محاذ دا حصہ کئینا بݨسوں( دوست تے ساتھی تنظیماں اپݨے فیصلے کرݨ وچ آزاد ہن).
4.اساں وسیب تے سرائیکی قوم دے وسیع تر مفاد دی خاطر اتحاد سانگے اپݨی اہر تے بھڄ دھرک جاری رکھیسوں.
5.سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی دا دائرہ کار تے ممبران دی مجوزہ صوبہ سرائیکستان دے تمام اضلاع توں ممکن بݨائی ویسے تانجو اے کمیٹی وچ تمام وسیب دی نمائندگی ہوسے.
6.تمام اضلاع توو تعلق رکھݨ آلے دوست اپݨے علاقے دے سرائیکی رہنماواں، دانشوراں دے ناں تجویز کرن تاکہ انہاں نال رابطہ کرتے قومی جدوجہد وچ عملی طور تے شریک کیتا ونڄے. شکریہ
بلیز پاسکل
بلیز پاسکل، فرانس دا ہک فلسفی، ریاضی دان تے سائنسدان ہئی۔ 1654ء وچ بھیݨ دی ترغیب تے پادری بݨ ڳیا۔ اے پہلا شخص ہئی جیں نے ریاضی دا فلسفہ مرتب کیتا۔ مائعات دے دباو دے بارے وچ ایندے کم کوں بڑی اہمیت حاصل ہے۔ ایں نے ثابت کیتا کہ مائع ہر سمت وچ اپݨا دباؤ یکساں رکھدے۔ ایں نے ہک حسابی مشین وی ایجاد کیتی ہئی ۔ پاسکل نے پیرس وچ وفات پاتی۔
حنبلی
thumb|فرقیاں دا نقشہ
دیگر اسلامی فقھاں دے تناسب نال اس وقت حنبلی فقہ دے مقلدین دی تعداد سب توں گھٹ ہے۔ چوݙویں صدی عیسوی تک انہاں دی تعداد کافی ہئی تے شام و فلسطین دے علاقیاں وچ انہاں دا ٻہوں زور ہئی۔ امام ابن تیمیہ وی فقہ حنبلی دے مقلد ہن۔ عثمانی ترکاں دی خلافت توں قبل ہر وݙے اسلامی شہر وچ دیگر تریہے اسلامی فقھیاں دے علاوہ حنبلی قاضی وی مقرر کیتے ویندے ہن مگر ترکاں نے اے رسم ترک کر ݙتی.
مقبول گیلانی
پروفیسر ڈاکٹر مقبول گیلانی سرائیکی دانشور ہن۔
طبیب شکوہی
طبیب شکوہی: آپ دا پُورا ناں ہیبت خان چُغتائ ہَئ تےفارسی تے سرائیکی زبان دے ٻہوں وَݙے شاعر ھن. ہَیبت خان سرائیکی وچ طبیب تے فارسی وچ شکوہی تخلص لکھیندے ھن.1653ء وچ جیڑھے ویلھے شہزادہ دارا شکوہ مُلتان آیا تاں ہِک مشہورطبیب دِی حیثیت نال دارا شکوہ دے دربار نال ڳانݙھا تھی ڳیا.طبیب شکوہی مُلتان وچ راہن٘دے ہَن.کیفی ڄَامپوری لکھدن کہ اِے وݙے عالم فاضل اِنسان ہَن.مولوی خیرالدین صابر مُلتانی اُنہاں دے سرائیکی تے فارسی دے انج انج دیوان کرائے ھَن.جیڑھے ہُݨ نایاب ہِن.
آلٹرنیٹر (تناؤٻگر)
کہیں وی مناوب رو (alternating current) پیدا کرݨ والے مولّد (generator) کوں تناوبگر آکھیج سڳدا اے۔ تناوبگر اندرونی احتراقی انجناں، گݙیاں تے پاورپلانٹس وچ استعمال ہوندے ہن۔
تاریخ
آلٹرنیٹر دے موجد مائیکل فیراڈے Michael Faraday تے ہپولیٹ پکسی ہن۔
طریقۂ عمل
تناوبگر گھمدے ہوئے مقناطیسی میدان دی مدد نال بجلی پیدا کریندے ہن۔ آلٹرنیٹر مستقل مقناطیساں، کوائلز تے سٹیٹر تے مشتمل ہوندا ہے۔ چند کوائلز کوں لوہے دی کور تے وائنڈ کیتا ویندا ہے۔ اینکوں سٹیٹر آہدے ہن۔ سٹیٹر گول شکل دا ہوندا ہے۔ اس دے درمیان مستقل تے عارضی مقناطیساں تے مشتمل روٹر رکھا ویندا ہے۔ جس دے کئی پول ہوندے ہن۔ thumb| آلٹرنیٹر Alternator عارضی مقناطیس رکھݨ دی صورت وچ انہاں کوں الگ توں برقی رو ݙیوݨی پوندی ہے۔ جݙݨ روٹر گھمدا ہے۔ تاں اس نال گھمدا ہویا مقناطیسی میدان پیدا ہوندا ہے۔ جیہڑا کوائلز وچ میگنیٹک انڈکشن دے ذریعے آلٹرنیٹنگ کرنٹ پیدا کریندا ہے۔ آلٹرنیٹر توں حاصل کردہ کرنٹ دی مقدار تے وولٹیج پولز دی تعداد،مقناطیساں دی طاقت،کوائل وچ ٹرنز دی تعداد تے زیادہ تیزی نال گھماوݨ یا چکر فی منٹ RPM تے منحصر ہے۔
متبادل کرنٹ تے ڈائریکٹ کرنٹ
اگر کرنٹ دی سمت وقت دے برابر وقفیاں وچ تبدیل تھیندی پئی ہووے تاں اینکوں الٹرنیٹنگ کرنٹ (AC) یا متبادل رو آکھدے ہن۔ اگر ہک ہی سمت وچ ہووے تاں ڈائریکٹ کرنٹ یا ڈی سی آہدے ہن۔ thumb|متبادل کرنٹ
ابوذر غفاری دی وفات
مورخ ابن واضح اپݨی تاریخ وچ لکھدے کہ جݙݨ توں حضرت ابوذر زبدہ بھیڄے ڳئے، مردے وقت تک اتھائیں رہے تے جݙݨ وقت وفات قریب تھیا تاں انہاں دی لڑکی نے آکھا ابا میں ایں مقام تے کلہی ہاں تے ݙردی ہاں کہ تہاݙی حفاظت درندیاں توں نہ کرسڳساں۔ حضرت ابوذر نے آکھا کہ خوف نہ کر عنقریب چند مرد دیندار اتھاں آوݨ آلے ہن، ذرا ݙیکھ تاں کوئی اݙے آندا پیا ہے؟ لڑکی نے آکھا کہ کوئی نی۔ حضرت ابوذر ٻولے کہ حالی شاید میݙا وقت نی آیا۔ تھوڑی دیر دے بعد ول پچھا کہ کوئی نظرا۔ لڑکی نے آکھا ہا کجھ سوار آندے پئے ہن، ابوذر نے فرمایا کہ اللہ اکبر خدا تے اوندا رسول سچّا ہے۔ ہݨ میݙا منہ قبلہ دی جانب پھیر ݙے تے جݙݨ اوہ سوار اتھاں پہنچن تاں انہاں کوں میݙا سلام اکھیں تے جیں وقت اوہ میݙی تجہیز و تکفین توں فارغ تھیون تاں انہاں کیتے ایہ ٻکری ذبح کراویں تے انھاں کوں میݙی جانب توں قسم ݙے کے آکھیں کہ بغیر کھاݨا کھادے ہوئے تساں لوگ اتھوں نہ ونڄو۔ اتنا آکھ کے حضرت ابوذر رضی اللہ عنہ نے انتقال فرمایا تے جݙݨ اوہ سوار اتھاں پہنچے تاں لڑکی نے انہاں کوں آکھا کہ حضرت ابوذر صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا انتقال تھی ڳیا ہے تے اوہ بے گور و کفن پئے ہن۔ ایہ سݨ کے اوہ سوار جیہڑے تعداد وچ ست ہن، سواریاں توں لیہہ پئے۔ انہاں وچ حضرت حذیفہ بن الیمان صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے حضرت اشتر وی ہن، حضرت ابوذر تے اوہ سب ٻہوں رنے تے غسل و کفن ݙیوݨ دے بعد نماز جنازہ پڑھ کے انہاں کوں دفن کیتا۔ جݙݨ ایندے توں فارغ تھئے تاں لڑکی نے آکھا کہ میݙے پیؤ نے تہاکوں قسم ݙیوائی ہے کہ بغیر کھاݨا کھادے اتھوں نہ ونڄو۔ انہاں لوگاں نے ٻکری ذبح کیتی تے کھاݨا کھاوݨ دے بعد اوں لڑکی کوں رلے گھن کے مدینہ منورہ دی جانب روانہ تھی ڳئے۔
تونسہ دے بارے
تونسہ شریف
تونسہ شریف پاکستان دا او مشہور ترین شہر ہے جیندی وجہ شہرت دی مزید شہرت ضروری نئ پاکستان دے کہیں جنڑے اگو ایویں تونسہ دا ناں چاؤ چا ہک دفعہ بس سامنڑے آلے دے منہ اچو نکی جھئیں ''پھینہہ“ نکل ہی ویندی ہے.ہک دفعہ صوابی دی تبلیغی جماعت آلیاں میں تو تونسہ دی مشہور شۓ دا ناں پچھیا تاں میں آکھۓ ول جلو مسجد دے باہرو اتھاں میں نئ ڈس سگدا. البتہ میکوں تاں تونسہ ات لو بھاندے جو میں اتھاں وڈے لاء آنونڑ شروع کیتے. تونسے کوں پکی کندھی تے تونسے آلیاں کوں پکی مٹی آلا ایویں نئ آہدے واقعی مٹی بہوں پکی ہے قبر کھاٹا قبر کھٹنڑ لو ٹپہ مارے تاں گن ہتھیں تے کہی زمین تے لگ تے متھے آن لگدی ہے.پوریجنڑ آلے تو پہلے کھاٹا مر سمدے. مینہہ آ ونجے تاں پیریں دی مٹی پچھو کیاڑی اچ آ لگدی ہے.
ڈیکھ تونسے دا نظارا ہک ڈینہہ بارش اٹھ ڈینہہ گارا
یقین کرو لوگ بہوں نیک ہن تونسے دے اللہ سوہنڑاں منکر نکیریں کوں فرمیندے ایں میت کولو ویندے تاں پۓ وے ایویں تھڈا کھا تے ول آسو فرشتے کوں جیہرلے پتہ لگدے تونسوی صاحب ہن فرشتے چپ کر تے ولیۓ ویندے رہندن. قبریں تے پتھر وی شید تہوں رکھدن جو متاں ولی صفت لوکیں کوں بہشت دا ماحول تونسے توں گھٹ محسوس تھیوے تے اے باہرو نہ نکلیا آوے. تونسے کوں یونان صغیر وی آکھیا ویندے اور بجا آکھیا ویندے پاکستان دا کوئ محکمہ اینجھا نہ لبھسی جیندے وچ تونسے دا افسر نہ بیٹھا ہوسی.ہوسی افسر تے ہوسی وی سادہ مزاج. تے سادگی دی حد اے ہوندی ہے جو ہوسی افسر پر گھڑے اچو ٹبکا کے کھڑیں تڑیں پانڑیں جو پیسی منہ اچو ڈھاندے ہوۓ پانڑیں دے قطرے ولدے ولا گھڑے دے وچ ونج ڈھاندن. پکی مٹی تے پکی کندھی دے پکے واسیں دا اے شہر ساڈے اکلوتے سرائیکی وزیراعلیٰ دا شہر وی ہے جیندے نال سارا پنجابی وسیب ساڑا لئ کھڑے.
لکھت منصورشانی
آلیاں بھنوالیاں۔
مارشل لاء
جیکر لونڈاں کو علم ہوندا جو ایوب خان دا مارشل لاء کیا ہا تے ول ضیاء ملعون دے یارہاں سال کیویں گزرن تے انہاں فوجی آمراں نے ایں ملک نال کیا کیا ظلم کیتے جیندا بھوگ اج دی نویں نسل سر تے چاتی کھڑی ء ۔۔۔۔بی بی دے مقابلے ءچ نوازشریف کوں اینویں سر تے چاتا ہانے جیویں اج عمران خان کوں چاتی کھڑن ۔۔۔۔ اونکوں عوام دے خلاف استعمال کرتے ٹشوپیپر آلی کار بُھکا سٹے ۔۔۔۔ اونکوں اوندے کیتے دی سزا ملی ء عوام نال دھوکہ کرݨ دی سزا ملی ء اسٹبلشمنٹ نال مال کاروبال دی بھئی والی دی سزا ملی ء ۔۔۔۔پر۔" دیر آے درست آئے" ۔۔۔۔۔۔۔
پر تاریخ گواہ راہسی جو جیہڑا کُجھ اے شودے عمران خان نال کریسن جیکوں سیاست دی الف بے دا ای علم کوئی نئیں ۔۔۔ او خوفناک ہوسی ۔۔۔۔۔ گالھ اوہا ء جو ۔۔ "گابے ہل وہاون ہا تے ڈانداں کوں کون پُچھے ہا"۔۔۔۔۔۔ اساں وی ڈیکھسوں جو گابے کے تئیں آمر جرنیلاں دا کھلا جھلیندن تے کتنے ڈیہنہ تڳدن۔۔۔۔۔۔۔۔
سوہݨی شاعری
غزل
مینہ نئیں وسدا ساݙو کھمڑیں لڳدیاں ہن
ساݙی واری جھڑ کوں  بھاہیں لڳدیاں ہن
ساݙا جثہ  پیلھوں پیلھوں  تھیا راہندے
چار چودھاروں تتیاں  وائیں  لڳدیاں  ہن
شام تھیوݨ توں پہلے باغ جھوریج ہوندے
سئیں دے ہتھوں جیلھے  گکڑیں لڳدیاں ہن
تیݙا ظرف   ھے  "اللہ   لکھ   مراد    ݙتے"
سچ اے شرم حیا کوں ڳالھیں لڳدیاں ہن
تیں توں اپݨے  آپ  کوں روک  نمھی سڳدا
جیرھا آصف اکھ دی پہنچ توں دور ہوندے
ساݙیاں اینجھی جاہ ونج اکھیں لڳدیاں ہن
جاویدآصف
پتھر دل دے ہاسے بھاویں جیڈے پکے ہاسے
تیکوں مونجھا ڈیکھ کے اساں روونڑ لگ گئے ہاسے
اج میں اسے جھاڑ دے تلے کلھا مویا بیٹھاں
جہڑے جھاڑ تے اساں کٹھے پینگھاں جھوٹے ہاسے
یاد ءئی چھڑا ڈسکا ہاویں ، اساں سنڑ گدا ہئی
دنیا ساتھے کھلدی رئی ہئی ایڈے رنے ہاسے
میڈا اللہ ! تیڈی ساڈی انج تاں کونئی مکی
اساں اتھے کجھ ڈینہہ چنگے جیونڑ لتھے ہاسے
اساں کیویں جیندے پئے ہئیں او تاں ساکوں پتئے
شکر اے جو مرنڑ کار ائی نئیں تاں مر گئے ہاسے
اپڑیں ذکر دی آپ حفاظت کرنڑ دا وعدہ کیتئ
ہئیں سئیں ؟ چھڑا ذکر تاں ناہی اساں ای تیڈے ہاسے
شہروں آئیں تاں سادھر ڈیکھ کے چھڑا کھلا وی نئیں
ونجنڑ آلی راتیں یاد ءئی کیڈے رنے ہاسے
اگوں اپڑیں بندے ہن سئیں پچھاں ہٹڑاں پئے گئے
نئیں تاں اگوں کونڑ کھڑوتئے کتھاں ڈیہدے ہاسے
افکار علوی
نِکے نِکے جگنواں دے ݙیوے ٻَلدے پئے ہِن ـــ
ایویں لڳدے بھٌلیے پکھی گھر دووَلدے پئے ہِن ـــ
سندکیاں ڳالھیں سݨݨ سانگے پکھیاں دے چودھاروں ـــ
سٌکے سِنے ہر وَنکی دے پَترے ہلدے پئے ہِن ـــ
ہولیں ہولیں ݙٌکھ وی میݙے رَلے رَلدے پئے ہِن ـــــ
حال وہاݨی دا نہ پچھو جو گٌزرے سو گٌزریے ــــ
حال اَڄوکا ایویں ہے جو ساہ ہِن چلدے پئے ہِن ـــــ
چولی دا سنگ سمجھیں ہا چا پھولے پھولݨ والا ـــ
منہ توں استعارے آپݨے آپ نِکلدے پئے ہِن
ـ پٌھل اٻاہلے تھیندے ݙیکھ کے اکھیں ڳالھیاں تھیندن ـــ
پھَلدے پٌھلدے درد اٌملدے اندر ڳَلدے پئے ہِن ـــ
میکوں راوؔت ڳیتاں ݙیندن چاندݨ راتیں بَر وچ ـــ.
راوؔت قیصراݨی
انڈین نیشنل کانگریس
انڈین نیشنل کانگریس (انگریزی: Indian National Congress) (جینکوں کانگریس پارٹی تے آئی این سی وی آکھا ویندا ہے) بھارت دی ہک وݙی سیاسی جماعت ہے۔ جماعت دا قیام دسمبر 1885ء وچ عمل وچ آیا جیہرلے ایلن اوکٹیوین ہیوم، دادابھائی نوروجی، ڈنشا واچا، ومیش چندر بونرجی، سریندرناتھ بینرجی، مونموہن گھوش تے ولیم ویڈربرن نے اس دی بنیاد رکھی۔ اپݨے قیام دے بعد ایہ ہندوستان وچ برطانوی راج دے خلاف جدوجہد کرݨ والی ہک اہم جماعت بݨ گئی تے تحریک آزادی ہند دے دوران اس دے ݙیڈھ کروڑ توں زائد اراکین ہن۔
پارٹی دی موجودہ سربراہ (چیئرپرسن) سابق وزیر اعظم راجیو گاندھی دی اطالوی اہلیہ سونیا گاندھی ہن جبکہ لوک سبھا وچ اس دے رہنما ملیکا ارجن کھڑگے ہن۔ راجیہ سبھا وچ اس دی قیادت غلام نبی آزاد کریندے پئے ہن۔
سوہݨیاں تریمتیں
سوہݨیاں تریمتیں .
سوہݨیاں تریمتیں کوں ݙیکھݨ ہر موسم وچ چنڳا لڳدے، انہاں نکے پھلیں والے پوہ ماہ دے کپڑے پاتے ہوون : یا دھاریاں والے ڄیٹھ ہاڑ دے، او ہر موسم چنڳیاں لڳدن. .
سوہنڑیاں تریمتیں انہاں دی خوشبو دے نال ڈیکھنڑ ، شہر دی سبھ توں سوہنڑی گالھ ہے،موسم دی کوئی ٹور ہووے یا شہر بزار دی بھیڑ ،انہاں دا ہوونڑ چیتر اے.
اکھیں دھپ وچ چھاں کوں ونڑن،بہوں پرانڑے گھاٹے باغیں دی یاد آندی، یا کوئی پل ہے، جتھاں کھڑ تے وہندے پانڑے کوں پئے ڈیکھو، یا کوئی بدلی،بلدے بکھدے موسمیں دے وچ مدتاں پچھوں آوے. .
سوہنڑیاں تریمتیں کلہیاں ہوون، یا انہاں دے رلے کوئی چاہونڑ والا ، اوہ شہر اچ آندے ویندے ساڈے سویں لوکیں کوں وی ڈیدھیاں رہندیاں، ایہہ انہاں دا ہک سونڑہپ تے سانگیاں دے ہک وڈے گھیر دی گالھ اے. .
رفعت عباس سئیں
"بھوندی بھوئیں تے" وچوں
March 2, 2016 at 11:14 PM
آ پلیس کالڈ ہیئر
آ پلیس کالڈ ہیئر (انگریزی: A Place Called Here؛ سرائیکی ترجمہ: اتھاں ہک مقام)آئرستانی مصنفہ سیسیلیا اہیرن دا چوتھا ناول ہے۔ ایہ 2006ء وچ شائع تھیا۔ ریاست ہائے متحدہ وچ ایہ ناول ’’دیئرز نو پلیس لائک ہیئر‘‘ (انگریزی: There's No Place Like Here؛ سرائیکی: اتھوں جیہا کوئی مقام نی) دے عنوان نال شائع تھیا۔
کہاݨی دا پلاٹ
سینڈی شورٹ اپݨی گم شدہ اشیا دے بارے وچ بے حد حساس ہئی۔ اُس دی ہم جماعت جینی مے بٹلر اگرچہ اُس دی حریف ہئی، لیکن بچپن ہی وچ اُس دی گم شدگی نے سینڈی دے ذہن تے گہرے اثرات مرتب کیتے۔ چناں چہ پہلے اُس گاردا (جمہوریہ آئرستان کی پولیس) وچ ملازمت اختیار کر گھدی تے بعد ازاں اوہ ملازمت چھوڑ کے گم شدہ لوگاں سی تلاش دا کم شروع کیتا۔
اتنے وچ جیک رٹل نامی ہک شخص نے سینڈی نال رابطہ کیتا تے اپݨے بھائی ڈونل دی تلاش وچ مدد منگی جیہڑا ہک سال توں لاپتہ ہئی۔ سینڈی اُس دی تلاش وچ مدد کرݨ کیتے تیار تھی گئی لیکن جݙݨ اوہ جیک نال ملݨ ویندی پئی ہئی تاں ہوں دوران وچ اوہ خود گم تھی گئی۔ تݙاں اُس ہک ایسی دنیا دریافت کیتی جتھاں تمام کھوئی ہوئی اشیاء تے گم شدہ افراد چلے ویندے ہن، ہک مقام جینکوں ’اتھاں ‘ آہدے ہن۔
سرائیکی ادب دا جاوید ادیب
سرائیکی ادب دا "جاوید" ادیب
مرشد جاوید آصف سئیں نال سال کھن پہلے دا ادبی گانڈھا ہےجنہیں میڈی درخواست تے اپنڑیاں ڈو غزلیہ کتاباں (وساندر، کھارے چڑھدی سک) تے ہک افسانیں دی کتاب (لئ ہار) عنایت فرمائ. شکرگزار ہاں. یقینا" انہیں تراۓ درسگاہیں توں میکوں بہوں کجھ سکھنڑ کوں ملۓ. سچ تاں اےہےجو میکوں کھارے چڑھدی سک دا مطلب نہی آندا ول میں گول پھول کیتی تاں پتہ لگا جو "کھارے" ساڈی ماء بولی دے انہیں اکھریں اچو ہے جیہڑے جدت دے ناں تے اردو دے چیکاٹ اچ گونگے تھیندے ویندن جیندا مطلب ہے مردے کوں دھواونڑ آلی چارپائ یعنی شاعر سک دیاں چھیکڑی وفائیں پوریاں کرنڑ چاہندے یعنی محبوب دے ملنڑ دی چاہ رکھدے اور کہیں وی محب لو بہشت دی بشارت توں ودھ ہے محبوب دی صحبت ایں لحاظ نال اتنے سوہنڑیں ناں تےمرشد کوں سوا لکھ داد. (میڈی کچی پکی تحقیق غلط ہووےتاں دوست رہنمائ کر سگدن). گاہل کروں کلام دی تاں میں کوئ ایڈا وڈا شعر شناس یا قد آور ادیب تاں ہاں نئ جو مرشد جاوید آصف دے شعریں تے تبصرہ کراں اے ہک خوشی ہے جیہڑی شعر پڑھ تے میکوں ملی ہےمیں سوچۓ سنگت نال سانجھ کراں. حضرت جون دی غزل وچ مکالماتی شعر ملدن یا ول سرائیکی ڈوہڑے وچ اصغر گرمانی مکالماتی ڈوہڑے لکھئن کجھ دوست صنم پتھریں دا وی حوالہ ڈیندن اے بحرحال متنازعہ ہن پر غزل میں کھارے چڑھدی سک اچ پڑھی ہےت سہل_ممتنع وچ ڈاڈھی سوہنڑیں ونڑت، پختگی تے کہنگی شاعر دی ادبی مشق دا ثبوت ہے. شعر اے جو،
میں آکھۓ کے تونڑیں تیڈا رستہ ڈیکھاں؟ آکھئس ڈیکھو زندگی ساری لگ سگدی ہے
ادب دے غیر جانبدار قاری ایں گال تے متفق ہن (شاعر ہوون یا نہ ہوون) کہ تمام تاریخی مذہبی واقعات کوں قلم دا تڑکا لا تے کجھ توں کجھ کر ڈتا گۓ، سچ کوں کوڑ دا چونا لاونڑ دی کوشش وی شاعر دے ذمے ہے پر ایں دور اچ چند شعراء ہن اور قابل داد ہن جو سچ دے راہ تے ہن، شعر ڈیکھو،
اونویں تاں لکھۓ ڈھیر کنہائیں کرب و بلا کوں کئ کرب دے احساس دی تہ تانڑیں نئ پہنچا
پیار کوں کاروبار نہ سمجھنڑ آلا، سک کوں ساوا رکھنڑ آلا تے محبوب دے ملنڑ کوں مونجھ دا مداوا سمجھنڑ آلا اے شاعر وی سرائیکی وسیب تے تھیونڑ آلےازلی وانج کوں خوبصورتی نال شعر بنڑا ت تاریخ دےحوالے کیتی ویندے، کجھ شعر،
اماں! ہر کوئ گھر ول آندے، میڈا لعل عید اتے وی گھر نئ آندا، کیوں نئ آندا
بالیں کیتے ونڑجوں نہ چا؟ امب کتنے دا تھیندا ہوسی
ول وی شۓ دے کیتے بال روندا کھڑے جیب پیوء دی بھانویں اوں پھلوری وی ہے
کجھ چونڑویں شعر ت اجازت چاہساں البتہ جلد ہی محترم جاوید آصف سئیں دے افسانوی ادب دی سانجھ کریساں
میں محبت رہائ ہئ وسبے وچ ویلی چھدہری ھے پر او جا پئ ہے
ابےسئیں دا سارا ترکہ تیکوں بخشا ہووے ادا میں تاں اتھو اپنڑیاں گڈیاں چانونڑ آئ ہم
کیندی دستک دی کؤ ہے دل میڈے تے سویلے دی کھڑی دھک دھک لگی ھے
آکھئم کئ تنقۂد آصف دی شاعری اتے آکھئس کئ شۓ غیر معیاری لگ سگدی ہے؟؟؟
(منصور شانی)
حوالے
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
اطہر ہمدانی
ﺍﻃﮩﺮ ﮨﻤﺪﺍﻧﯽ ہک سرائیکی شاعر ہے۔
نمونہ کلام
"ﺍﺝ ﻭﯼ ﺩﺍﻝ ﺍﺩﻫﺎﺭﯼ ﮔﻬﻨﺴﻮﮞ"
ﻣﻞ ﭘﺌﮯ ﻣﯿﮑﻮﮞ ﺑﺎﻝ ﺍﯾﺎﻧﮍﺍﮞ
ﺳﺮﻭﮞ ﻧﻨﮕﺎ ﭘﯿﺮﻭ ﺭﺍﻧﮍﺍﮞ
ﺳﺘﻬﻨﮍ ﺗﮯ ﮐﺌﯽ ﭨﺎﮐﯿﺎﮞ ﻫﺎ ﻧﺲ
ہتھیں وچ ھک تھیلا ہاسی
ﮐﮉﻭ ﺁﺋﮯ ﻭﮮ ﮐﻨﺘﮯ ﻭﯾﺴﻮ
ﮈﻭ ﻣﻨﭧ ﮈﯾﺴﻮ ؟
ﺁﭘﮍﯾﮟ ﺗﻬﻮﮈ ﮐﻮﮞ ﭼﻮﻟﻨﮍ ﻟﮕﺎ
ﺑﺎﻝ ﺍﯾﺎﻧﮍﺍﮞ ﺑﻮﻟﻨﮍ ﻟﮕﺎ
ﺻﺒﺢ ﺳﻮﯾﺮﮮ ﻣﯿﮉﯼ ﺍﻣﮍﯼ ﻓﺠﺮ ﻧﻤﺎﺯ ﺗﻮﮞ ﻓﺎﺭﻍ ﺗﻬﯽ ﮐﮯ
ﻣﯿﮉﮮ ﺳﺮ ﻭﭺ ﺍﻧﮕﻠﯿﮟ ﭘﻬﯿﺮﮮ
ﻣﯿﮑﻮﮞ ﻧﻨﺪﺭﻭ ﺁﻥ ﺟﮕﺎﻭﮮ
ﺍﭨﻬﯽ ﻣﯿﮉﺍ ﺭﺍﺝ ﺩﻻﺭﺍ
ﭨﮑﺮ ﮐﻬﺎ ﮔﻬﻦ ﺗﻬﯿﻼ ﭼﺎ ﮔﻬﻦ
ﺑﺨﺘﯿﮟ ﺁﻻ ﮐﻢ ﺩﻭ ﭨﺮ ﻭﻧﺞ
ﺍﺝ ﭘﯿﺴﯿﮟ ﺩﯼ ﻟﻮﮌﻫﻪ ﻫﮯ ﻣﯿﮑﻮﮞ
ﭘﯿﺴﮯ ﮈﻫﯿﺮ ﮐﻤﺎ ﮐﮯ ﺁﻧﻮﯾﮟ
ﺍﺩﻫﻮ ﺭﺍﻧﮍﯾﮟ
ﭘﺎﻟﺶ ﺩﯾﺎﮞ ﮈﻭ ﮈﺑﯿﺎﮞ ﻭﯼ ﻫﻦ
ﻫﮏ ﻫﮯ ﺭﺗﯽ ﻫﮏ ﻫﮯ ﮐﺎﻟﯽ
ﺳﺎﺭﺍ ﮈﯾﻨﮩﻪ ﻣﯿﮟ ﮐﺌﯽ ﮐﺌﯽ ﺟﺘﯿﺎﮞ ﭘﺎﻟﺶ ﮐﺮﮐﮯ ﭘﯿﺴﮯ ﮔﻬﻨﺪﺍﮞ
ﺷﺎﻡ ﮐﻮﮞ ﺭﻭﺯ ﺣﺴﺎﺏ ﮐﺮﯾﻨﺪﺍﮞ
ﭘﺎﻟﺶ ﺟﻮﮔﮯ ﭘﯿﺴﮯ ﺭﮐﻬﺪﺍﮞ ﺑﺎﻗﯽ ﭘﯿﺴﮯ " ﻣﺎ " ﮐﻮﮞ ﮈﯾﻨﺪﺍﮞ
ﺍﯾﮟ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﯿﮟ ﺗﯿﮑﻮﮞ ﺭﻭﮐﯿﮯ
ﺗﯿﮉﺍ ﻭﻗﺖ ﻭﯼ ﺿﺎﯾﻮ ﮐﯿﺘﮯ
ﺟﺘﯽ ﮐﺎﻟﯽ ﮈﯾﮑﻬﻪ ﮐﮯ ﺗﯿﮉﯼ ﺳﻮﭼﯿﻢ ﭘﺎﻟﺶ ﮐﯿﺘﮯ ﺁﮐﻬﺎﮞ
ﮔﻬﺮ ﺗﺎﺋﯿﮟ ﺑﺲ ﺩﺍ ﺑﻬﺎﮌﺍ ﺗﻬﯿﺴﯽ
ﺍﺝ ﻧﮧ ﮐﻮﺋﯽ ﺗﺮﮐﺎﺭﯼ ﮔﻬﻨﺴﻮﮞ
ﺍﺝ ﻭﯼ ﺩﺍﻝ ﺍﺩﻫﺎﺭﯼ ﮔﻬﻨﺴﻮﮞ
ﺍﻃﮩﺮ ﮨﻤﺪﺍﻧﯽ
تونسہ شریف
تونسہ شریف پاکستان دا او مشہور ترین شہر ہے جیندی وجہ شہرت دی مزید شہرت ضروری نئ پاکستان دے کہیں جنڑے اگو ایویں تونسہ دا ناں چاؤ چا ہک دفعہ بس سامنڑے آلے دے منہ اچو نکی جھئیں ''پھینہہ“ نکل ہی ویندی ہے.ہک دفعہ صوابی دی تبلیغی جماعت آلیاں میں تو تونسہ دی مشہور شۓ دا ناں پچھیا تاں میں آکھۓ ول جلو مسجد دے باہرو اتھاں میں نئ ڈس سگدا. البتہ میکوں تاں تونسہ ات لو بھاندے جو میں اتھاں وڈے لاء آنونڑ شروع کیتے. تونسے کوں پکی کندھی تے تونسے آلیاں کوں پکی مٹی آلا ایویں نئ آہدے واقعی مٹی بہوں پکی ہے قبر کھاٹا قبر کھٹنڑ لو ٹپہ مارے تاں گن ہتھیں تے کہی زمین تے لگ تے متھے آن لگدی ہے.پوریجنڑ آلے تو پہلے کھاٹا مر سمدے. مینہہ آ ونجے تاں پیریں دی مٹی پچھو کیاڑی اچ آ لگدی ہے.
ڈیکھ تونسے دا نظارا ہک ڈینہہ بارش اٹھ ڈینہہ گارا
یقین کرو لوگ بہوں نیک ہن تونسے دے اللہ سوہنڑاں منکر نکیریں کوں فرمیندے ایں میت کولو ویندے تاں پۓ وے ایویں تھڈا کھا تے ول آسو فرشتے کوں جیہرلے پتہ لگدے تونسوی صاحب ہن فرشتے چپ کر تے ولیۓ ویندے رہندن. قبریں تے پتھر وی شید تہوں رکھدن جو متاں ولی صفت لوکیں کوں بہشت دا ماحول تونسے توں گھٹ محسوس تھیوے تے اے باہرو نہ نکلیا آوے. تونسے کوں یونان صغیر وی آکھیا ویندے اور بجا آکھیا ویندے پاکستان دا کوئ محکمہ اینجھا نہ لبھسی جیندے وچ تونسے دا افسر نہ بیٹھا ہوسی.ہوسی افسر تے ہوسی وی سادہ مزاج. تے سادگی دی حد اے ہوندی ہے جو ہوسی افسر پر گھڑے اچو ٹبکا کے کھڑیں تڑیں پانڑیں جو پیسی منہ اچو ڈھاندے ہوۓ پانڑیں دے قطرے ولدے ولا گھڑے دے وچ ونج ڈھاندن. پکی مٹی تے پکی کندھی دے پکے واسیں دا اے شہر ساڈے اکلوتے سرائیکی وزیراعلیٰ دا شہر وی ہے جیندے نال سارا پنجابی وسیب ساڑا لئ کھڑے.
لکھت منصورشانی
آلیاں بھنوالیاں
حنفی
thumb|فقہی مسالک
شریعت اسلامی دی اصطلاح وچ امام ابو حنیفہ دی فقہ تے عمل کرݨ والے مسلمان حنفی سݙویندے ہن۔امام ابوحنیفہ تے انہاں دے شاگرداں امام قاضی ابو یوسف تے امام محمد بن الحسن الشیبانی نے حنفی فقہ دی باضابطہ تدوین کیتی۔ قاضی ابو یوسف کوں ہارون نے مملکت دا قاضی القضاۃ بݨا ݙتا ہئی۔ اس واسطے انہاں دی وجہ نال فقہ حنفی دے پیروکاراں دی تعداد سب توں زیادہ ہے۔
عباسی خلفا دے عہد وچ سرکاری فقہ حنفی ہئی۔ اے فقہ مشرقی ملکاں بالخصوص غیر عرباں وچ زیادہ مقبول تھئی۔ عثمانی ترک وی حنفی ہن۔ بخارا، خراسان تے بغداد انہاں دے خاص مرکز ہن.
دیوبندی
اے مکتب فکر مذہبی معاملات وچ سختی تے اصول پسندی دا قائل اے تے سیاسی نظریات دا حامل اے. بھارت وچ ریاست اترپردیش دے علاقے دیوبند وچ انہاں دا سب توں وݙا مرکز موجود اے جتھوں پوری دنیا وچ موجود مراکز کوں ہدایات جاری کیتے ویندن. ایں مسلک دے اکابرین وچ مولانا قاسم نانوتوی، اشرف علی تھانوی، رشید احمد گنگوہی، زکریا کاندھلوی، عاشق الٰہی بلند شہری، احمد علی لاہوری، مفتی محمود، حسین احمد مدنی وغیرہ شامل ہن.
طول بلد
زمین دے گرد قطبین دے درمیان چھکے ہوئے فرضی خطوط طول البلد سݙیندن۔ ایہ خط استوا تے عموداً واقع ہوندن تے طول البلد دا ہر خط قطب شمالی توں شروع تھیندا، خط استواء کوں قطع کریندا تے قطب جنوبی تے ونڄ کے ختم تھی ویندے۔ انہاں خطوط دی مدد نال کہیں وی معیاری نقشے تے کہیں مقام دا پتہ لویج سڳدے۔
آلڈس لیونارڈ ہکسلے
بکسلے، آلڈس لیونارڈ (1963 - 1894، Huxley, Aldous Leonard) بکسلے انگریز مصنف ہے۔ ایہ مشہور سائنس داں تھامس بکسلے دا پوترا ہئی۔ ایٹن (Eton) تے آکسفورڈ وچ تعلیم پاتی۔ یورپ دی سیر دے زمانہ وچ اٹلی وچ اس دی ڈی۔ ایچ۔ لارنس نال ملاقات تھئی تے ݙوہاں وچ گہری دوستی تھی گئی۔ 1930ء وچ اوہ امریکا آیا تے ول اتھئیں رہݨ لگا۔ 18 سال دی عمر ہی توں اس دی اکھیاں خراب تھیوݨ شروع تھی گئی ہن۔ ساری عمر انہاں کوں بچاوݨ تے صرف تھی گئی۔
ہکسلے دی ادبی زندگی
بکسلے دی ادبی زندگی نظم گوئی توں شروع تھئی۔ کجھ تنقیدی مضامین لکھے تے ول ناول دا رخ کیتا۔ اپݨے ناولاں "کروم یلو" (Crome Yellow)، "پائنٹ کاونٹر پائنٹ" (Point Counter Point) وغیرہ وچ اس ہک زوال پزیر سماج دا نقشہ پیش کیتا ہے۔ انداز نہایت طنزیہ ہے۔ "بریو نیو ورلڈ" (Brave New World) وچ اس پنجیہویں صدی وچ آوݨ والے سماج دا ہک خیالی خاکہ پیش کیتا ہے جینکوں پڑھ کے رونگٹے کھڑے تھی ویندن۔
اس دے بعد اس آئیلیس ان غزہ (Eyeless In Gaza)، "ڈیولز آف لندن" (Devils of London)، "دی جینیس اینڈ گوڈیس" (The Genius and Goddes) وغیرہ لکھیاں۔ انہاں وچ نویں نویں خیالات دی بھرمار ہے۔ نویں نویں قسم دے پلاٹ ہن۔ اس دی تحریر توں صاف جھلکدا ہے کہ اونکوں موجودہ سماج توں کس قدر ناامیدی تھی گئی ہئی۔ تے اس دی وجہ نال نفرت تے حقارت دا جذبہ پرورش پا گیا ہئی۔ بکسلے دی بعد دی تحریراں توں پتہ چلدا ہے کہ اونکوں تصوف (Mysticism) تے مشرقی فلسفہ نال دلچسپی پیدا تھی گئی ہئی۔ ناولاں دے علاوہ اس دی کہانیاں تے مضامین دے مجموعے وی شائع تھئے ہن۔
دینا واڈیا
دینا واڈیا (15 اگست 1919 – 2 نومبر 2017) بانیٔ پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح تے مریم جناح دی دھی تے کلھی اولاد ہئی۔ دینا دی ما دا تعلق ممبئی دے ݙو اعلیٰ خانداناں پیٹت برونیٹس تے ٹاٹا خاندان نال ہا۔ 1938ء اچ دینا نے مشہور صنعت کار نیولی واڈیا دے نال شادی کر گھدی، نیولی واڈیا ممتازواڈیا خاندان کنوں ہا، البتہ، شادی زیادہ عرصہ نہ چلی تے 1943ء اچ طلاق تھی گئی۔
ابتدائی زندگی و پس منظر
دینا 14-15 اگست، 1919ء دی درمیانی رات لندن اچ بانئ پاکستان محمد علی جناح تے انہاں دی ݙوجھی بیوی مریم جناح دے ہاں ڄمی۔ مریم جناح 1929ء اچ صرف 29 سال دی عمر اچ وفات پا گئیں۔ اوں وقت دینا جناح دی عمر صرف ݙاہ سال ہئی۔ جناح اپݨی اکلوتی دھی نال ٻہوں پیار کریندے ہن۔ انہاں نے اپݨی بھیݨ فاطمہ جناح کوں اے ذمہ داری ݙتی جو او دینا دی اسلامی تعلیم و تربیت دا بندوبست کرن۔ دینا کوں قرآن پڑھاوݨ دا اہتمام وی کیتا ڳیا۔ محترمہ فاطمہ جناح وی سیاسی سرگرمیاں اچ مصروف رہݨ لڳیں تہوں دینا جناح اپݨے پارسی ننھیال دے زیادہ قریب تھی ڳئی۔ ایں دوران دینا، محمد علی جناح دی مرضی دے خلاف ہک پارسی نوجوان نیول واڈیا دے نال شادی کر گھدی۔ جو کامیاب ثابت نہ تھئی۔ تے پنجھ سال بعد طلاق تھی ڳئی۔
وفات
دینا واڈیا 2 نومبر 2017ء کوں 98 برس دی عمر اچ نیویارک  اچ انتقال کرگئیں۔
حضرت لوط علیہ السلام
لوط علیہ السلام ہک نبی دا ناں ہے جنہاں دا ذکر قرآن مجید وچ تے بائبل دے عہدنامہ قدیم دی کتابِ پیدائش وچ آیا ہے۔ حضرت لوط علیہ السلام دا شہر سَدُوم(قرآن، الحاقۃ:9، وچ اینکوں اُلٹ پلٹ تھی ونجݨ والا شہر آکھا گیا ہے۔ جیہڑا ملک شام وچ صوبہ حِمْصْ دا ہک مشہور شہر ہے۔
قوم دی بغاوت تے عذابِ الٰہی
آپؑ دی تمام تر تبلیغی تے اصلاحی کوششاں دے باوجود قوم راہ راست تے نہ آئی تے آپؑ دی دشمن بݨ ڳئی. آپؑ نے آخر کار انہاں دے بارے عذاب دی دعا فرمائی جیہڑی قبول تھئی تے سدوم شہر کوں نافرمان لوگاں سمیت تباہ کر ݙتا ڳیا.
آلِ لوط
آل لوط سے مراد لوط علیہ السلام کی قوم نہیں بلکہ ان کے رفقا و پیروکار ہیں، جن میں ان کی بیوی جو ایمان نہ لائی وہ بھی شامل نہیں۔
حنیف اسجد جروار
حنیف اسجد جروار سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
نوجوان شاعر حنیف اسجد جروار دی ہک سوھنڑی غزل
غــزل
دنیا داری میݙی توباں
وقت گزاری میݙی توباں
ٻہوں کجھ ویچ کے روٹی گھن آئی
بکھ دی ماری میݙی توباں
جیکوں ݙیکھ تیں پاگل تھیاں
اوہیں نال یاری میݙی توباں
پچھ ناں میں تے کیویں گُزری
آپݨی ݙس ول پیار کریسیں
میݙی زاری میݙی توباں
پیار دی مرض مریض ہے اسجد
طبیعیات (فزکس)
طبیعات مادہ تے اس دے چلݨ دی سائنس اے۔ اے ساڈے ارد گرد دی ہر شہ طاقت، زور، کرنٹ دے بارے وچ اے ڄاݨݨ دی کوشش اے کے اے کیوں ہوندا اے۔ طبیعات دے مشہور سائنسدان نیوٹن، ابن ہتیم، میکسویل، البرٹ آئنسٹائن تے عبدالسلام ہن۔
فزکس وچ غیر نامیاتی مادیاں دا مطالعہ کیتا ویندے۔ طبیعیات ہک ایسا سائنسی علم ہے جو جیندے وچ فطرت و طبیعہ دے انہاں بنیادی قوانین تے تحقیق کیتی ویندی ہے جہڑے ایں کائنات دے نظم و ضبط کوں برقرار رکھے ہوئے ہن۔
تاریخ
فلکیات فطری سائنس وچوں سب توں قدیم ہے۔3000 قبل مسیح دی تہزیباں، سمیری تہزیب، قدیم مصری تہزیب اتے وادئ سندھ دی تہزیباں کوں سورج، چندر اتے ستاریاں دی حرکت دے متعلق بنیادی سمجھ بوجھ اتے پیش گویانہ علم ہائی۔
میکانیات
میکانیات طبیعیات دی اوہ شاخ ہے جس وچ طبیعی جسم (physical bodies) دے رویاں، انہاں دی حرکات تے ول اس دے نتیجے وچ ماحول وچ تھیوݨ والی تبدیلیاں دا مطالعہ کیتا ویندا ہے، بطور خاص جب کہ انہاں تے کوئی قوت لائی ویندی پی ہووے۔ نیز میکانیات دی تعریف ایویں وی کریج سڳدی ہے، میکانیات طبیعیات دی اوہ شاخ ہے جس وچ اساں اس جسم دی خصوصیات دا مطالعہ کریندے ہیں جیہڑا کہیں قوت دے زیر اثر حرکت وچ ہووے۔
مقدس رومی سلطنت
قرون وسطیٰ دی ہک یورپی مسیحی سلطنت جیہڑی 800ء اچ پوپ لیو سوم دی جانب توں شارلمین دی تاج پوشی دے نال قائم تھئی۔ ایں سلطنت دا خاتمہ 1806ء اچ نپولین دے ہتھوں تھیا۔ thumb|Quaterionenadler David de Negker thumb|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806) thumb|Holy Roman Empire ca.1600 شارلمین دے انتقال دے بعد فرانسیسی سلطنت ترئے حصیاں اچ تقسیم تھی ڳئی جیندے ہک حصے مشرقی فرانکیا دے بادشاہ خود کوں مقدس رومی شاہ اکھویندے ہن۔ اے خطاب سب توں پہلے فریڈرک باربروسا نے اپݨے کیتے منتخب کیتا جیہڑا 1152ء توں 1190ء تک تخت تے متمکن ریہا۔ اے سلطنت 1618ء توں 1648ء تک جاری جنگ تریہہ سالہ نال شدید متاثر تھئی تے سلطنت دی تقریباً 30 فیصد آبادی ایں جنگ اچ کم آ ڳئی۔ رومی سلطنت دے زوال دے بعد 800 عیسوی اچ ایندے احیا دی کوشش کیتی ڳئی۔ جݙݨ کارولینجین (Carolingian) خاندان دا حکمراں شارلیمن (Charlemagne) تھیا تاں پوپ نے اوندی تاج پوشی کیتی۔ اوندے بعد اوہ ہولی رومن ایمپرر اکھیجا۔ یورپ دے سیاسی اتار چڑھاؤ اچ ایہ ادارہ قائم ریہا تے وولیٹر نے طنزاً ایندے بارے اچ آکھا کہ ایہ نہ تاں ہولی ہے، نہ رومن ہے تے نہ ایمپرر۔ بالآخر نپولین نے 1806 عیسوی اچ ایندا خاتمہ کیتا۔
ابوبکر البغدادی
ابراہیم عواد ابراہیم علی البدری السامرائی جیہڑا ابو بکر البغدادی دے نام توں معروف ہے، موجودہ بعض عراقی و شامی علاقیاں تے قابض عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست نامی تنظیم و ریاست دا سربراہ ہے۔ اینکوں اکثر ایندی کنیت ابوبکر البغدادی نال سݙا ویندا ہے تے اے خود کوں امیر المومنین تے خلیفہ ابراھیم وی سݙویندے ۔ 29 جون 2014ء کوں عراق تے شام وچ اسلامی ریاست دا پہلا خلیفہ ہووݨ دا ایں نے دعویٰ کیتا تے تا حال ہے۔ ایں دے سخت نظریات تے اسلام کوں بطور سخت متشدد تشخص ݙیوݨ دے سبب اسلامی دنیا تے مغربی ممالک وچ ایندے تے سخت تنقید کیتی ویندی ہے۔
ایں کوں گرفتاری دی صورت یا مارݨ کیتے امریکا نے ݙاہ ملین ڈالر انعام رکھا ،تاریخ امریکا وچ اس وقت سب توں زیادہ انعام ہک القاعدہ دے سربراہ ایمن الزاوھری دے سر توں بعد سب توں ودھ انعام رکھا ہے جیہڑا 26 ملین ہے تے اس دے بعد ابوبکر البغدادی تے جیہڑا ݙاہ ملین ہے۔
حالات
ابوبکرالبغدادی 1971ء کوں سامراء، عراق وچ پیدا تھیا تے بغداد وچ پرورش و تعلیم حاصل کیتی۔ ایندا تعلق عراق دے ہک معزز خاندان نال ہے تے سلسلہ نسب سیدنا امام علی رضا علیہ السلام نال ونج ملدا ہے۔ ایندا اصل ناں ابراہیم ہے۔ تے ایندے پیؤ دا ناں عواد بن ابراہیم بن علی البدری ہے۔ ایندا خاندان معزز تے صوفی ہئی۔ پر  بغدادی دنیا دا ہک بدنام دہشت گرد بݨ گیا۔ ایں نے اسلامیہ کالج بغداد توں اسلامیات وچ پی ایچ ڈی کیتی۔ اس دے بعد اے ہک تعلیمی ادارے وچ پروفیسر وی رہا ۔
خلافت دا اعلان
2012ء وچ شام وچ خانہ جنگی تیز تھی گئی۔ بغدادی نے اپݨی تنظیم دا کچہ حصہ شام وچ بشار الاسد دے خلاف لڑݨ کیتے بهیجا۔ 2013ء وچ بغدادی اپݨی مکمل جماعت دے نال شام گیا تے شامی شہر رقہ تے کنٹرول کرݨ دے بعد بڑی تیزی نال شام و عراق دا ہک بہت بڑا رقبہ اپݨے کنٹرول وچ گھن گھدا۔ آخرکار موصل وچ 29 جون 2013ء بمطابق 1 رمضان 1435ہجری کوں بغدادی نے ہک وڈیو دے ذریعے اپݨی نام نہاد خلافت دا اعلان کر ݙتا۔
طرزِ حکمرانی
ابوبکر البغدادی کوں اس دے لوگاں نے ہک طریقہ کار دے تحت باقاعدہ اپݨا خلیفہ مقررکیتا ہے۔ داعش دے اہم ترین رہنماواں دی مجلس نے اس دے ہتھ تے بیعت کیتی ہے۔ انہاں دا دعویٰ ہے کہ اساں بغدادی کوں اوں طرح خلیفہ منتخب کیتا ہے۔ جس طرح خلفاء راشدین کوں صحابہ کرام نے کیتا ہئی۔ ابوبکر البغدادی نے اپݨے زیر اثر علاقیاں کوں ولایتاں (صوبیاں) وچ تقسیم کیتا ہے۔ ہر ولایت تے والی یا گورنر مقرر ہے۔ الرقہ دار الخلافہ ہے۔ فوج دا جرنیل بغدادی نے ابو عمر الشیشانی کوں مقرر کیتا ہے تے داعش دا ترجمان ابو محمد العدنانی الشامی ہے۔ ابوبکرالبغدادی خود کوں "امیرالمومنین" سݙویندا ہے۔ اس فوج، تعلیم، صحت، صدقات، مال تے ہر شعبے کیتے الگ الگ "دیوان" مقرر کیتے ہن ۔ جنگجوواں تے تنظیم دے ارکان کیتے  باقائدہ تنخواہواں مقرر کیتیاں گئیاں ہن۔
ڈھول دی آواز
میراثیں دی کُتی ھئ جیرھی دول دی آواز تیں بھونکدی ھئ میراثی جیرلھے دول کوں لاڑا مارن او بھونکنڑ شروع کر ڈیندی ھئ ، میراثی بھوں تنگ ھن انھیں اوندے نال جیرھا کم کیتے ۔کتی بھونکنڑ نیں چھوڑیا ۔ آخر میراثیں صلاح کیتی ۔ کہ اتناں دول وجاٶ اے بھونک بھونک کے تھک ونجے ۔انھیں آن دول وجاۓ آن دول وجاۓ، فجر وی تھی آئ تیں کُتی دا آلا وی بند تھی آیا ۔ پچھیں او بھونک تاں نھی سگدی مونھ چُلیندی پئ ھئ ، ایھو حال ھنڑ سرائیکی دے خلاف لکھنڑ آلے لوکیں دا تھیاء ودے ۔ انھیں سمجھے شاید ساڈی واہ واہ تھیسی یا کوئ وڈی ھڈی کھاونڑ کوں ملسی ۔ پر سارا کم تھیاء اوندے اُلٹ ھے ۔ سرائیکی لوکیں کنیں انھیں کوں پھٹکار ملی ۔ لعنتاں ملیاں ۔ ھنڑ بھونک تاں نیں سگدے بس مونھ چُلیندے ودن ۔۔ اچھا مزے دی گال اے ھے میڈے اتیں وڈا فتوی لیندن جو توں ان پڑھ ھئیں تیڈے گالھیں اچ کوئ ترتیب نیں ھوندی بس بڑدول ماری رکھدیں ، میں آھداں کہ آپڑیں وسیب دے ڈکھ سمجھنڑ آپڑیں ماء بولی نال پیار کرنڑ واسطے پڑھے لکھیے دی شرط کائینی ۔
مقصود کھوکھر
مقصود کھوکھر سرائیکی فاؤنڈیشن پاکستان دا جنرل سیکرٹری ہے۔
ڄم پل
خان پور ضلع رحیم یار خان نال تعلق ہے۔ ٢٠ فروری ١٩٧٣ کوں ڄمے۔
کم کار
روہی دے ایڈیٹر ہن۔
ابوبکر الحدادیؒ
ابوبکر الحَدَّادیؒ یمن دے پہلے صاحب تصنیف حنفی فقیہ ہن۔ ابو بكر بن علی بن محمد الحدادی الزَّبيدی، زبیدہ وچ پیدا تھئے. اتھائیں زندگی بسر کیتی۔ ایہ اہل عبادیہ توں ہن. انہاں دی وستی حازہ وادی زبید ہے جیہڑی تہامہ وچ واقع ہے۔ 800ھ، بمطابق 1397ء وچ زبیدہ وچ وفات پاتی۔
تالیفات
انہاں دی مذہب حنفی وچ 20 دے قریب قابل قدر تصنیفات ہن. ایں توں پہلے کہیں نے یمن وچ اینجھی کتاباں نی لکھیاں۔
حضرت عمر بن عبدالعزیز رحمۃاللہ علیہ
عمر بن عبد العزیز (دور خلافت، 22 ستمبر 717 – 4 فروری 720 ) ، بن مروان بن حکم (کنیت: ابو حفص) خلافت بنو امیہ دے اٹھویں خلیفہ ہن تے سلیمان بن عبدالملک دے بعد مسند خلافت تے ٻیٹھے۔ انہاں کوں انہاں دی نیک سیرتی دے باعث چھیواں خلیفہ راشد وی آکھا ویندا ہے جبکہ آپ خلیفہ صالح دے ناں نال وی مشہور ہن۔ آپ نے 61ھ وچ مدینہ منورہ وچ اکھ کھولی۔ آپ دا ناں عمر بن عبد العزیز بن مروان تے ابو حفص کنیت ہئی۔
خلافت دی بیعت
سلیمان بن عبدالملک دے مشیر ، رجاء کوں خدشہ ہئی کہ بنو امیہ آسانی نال عمر بن عبد العزیز دی خلافت قبول نہ کریسن۔ ایں واسطے کجھ دیر کیتے اوں نے سلیمان بن عبدالملک دی موت کوں لکائے رکھا تاآنکہ وابق دی جامع مسجد وچ افراد بنو امیہ کوں جمع کرکے سلیمان بن عبدالملک دی وصیت دے مطابق ، آپ دی دوبارہ بیعت گھن گھدی۔ ایں دے بعد وصیت نامہ کھول کے پڑھا ڳیا۔ جیہڑے ویلے اعلان خلافت تھیندا پیا ہئی تاں اوں وقت ’’انا اللہ ‘‘ دے ݙو آوازاں بیک وقت سݨے ڳئے۔ ہک ہشام دے منہ توں جینکوں حکومت کھسیجݨ دا غم ہئی، ݙوجھے عمر بن عبد العزیز جنہاں کوں حکومت مل ونڄݨ دا افسوس ہئی۔ ہشام نے بیعت توں انکار کیتا تاں رجاء نے اونکوں ڈانٹ ݙتا تے آکھا، اٹھی بیعت کر، ورنہ تیݙا سر قلم کر ݙیساں۔ ایہ آکھ کے عمر بن عبد العزیز کوں پکڑ کے منبر تے کھڑا ݙتا۔
ایندے بعد عمر بن عبد العزیز ایں عظیم ذمہ داری دے چاوݨ توں لرزاں ہن۔ خلیفہ مقرر تھیوݨ دے بعد آپ تے گھبراہٹ دا عالم طاری ہئی۔ آپ خود ایندے خواہش مند نہ ہن۔ انہاں دے نزدیک خلافت موروثی نی بلکہ ہک جمہوری ادارہ ہئی لہذا سلیمان دے دفن کرݨ دے بعد آپ مسجد وچ آئے، منبر تے چڑھے تے لوگاں کوں مخاطب کریندے ہوئے آکھا:
'''لوگو ! میݙی خواہش تے عام مسلماناں دی رائے گھدے بغیر میکوں خلافت دی ذمہ داری وچ مبتلا کیتا ڳیا ہے۔ ایں واسطے میݙی بیعت دا جیہڑا طوق تہاݙی گردن وچ ہے میں خود اینکوں لہا ݙینداں، تساں جینکوں چاہو اپݨا خلیفہ بݨا گھنو.'''
'''اے لوگو! جیں نے خدا دی اطاعت کیتی ،اوں دی اطاعت انسان تے واجب ہے ، جیں نے خدا دی نافرمانی کیتی، اوں دی فرمانبرداری لوگاں تے ضروری نی۔ میں اگر اللہ تعالٰیٰ دی اطاعت کراں تاں میݙی اطاعت ضروری ڄاݨو تے اگر میں خدا دی نافرمانی کراں تاں میݙی ڳالھ نہ منو.'''
آپ دے دور خلافت دی اہمیت
بنی امیہ دی حکومت دے 92 سالہ دور وچ حضرت عمر بن عبد العزیز دی خلافت دے ڈھائی سال تاریکی وچ روشنی دی حیثیت رکھدن۔ آپ دا زمانۂ خلافت ، حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دی طرح بہت ہی مختصر ہئی۔ لیکن جیں طرح عہد صدیقی بہت اہم زمانہ ہئی ہوں طرح حضرت عمر بن عبد العزیز دی خلافت دا زمانہ وی عالم اسلام کیتے قیمتی زمانہ ہئی۔ حضرت عمر بن عبد العزیز دا سب توں وݙا کارنامہ ایہ ہے کہ اوہ خلافت اسلامیہ کوں خلافت راشدہ دے نمونے تے قائم کرکے عہد صدیقی تے عہد فاروقی کوں دنیا وچ ول واپس گھن آئے ہن۔
شہادت
رجب 101ھ بمطابق جنوری 720ء وچ آپ بیمار تھی ڳئے۔ آکھا ویندا ہے کہ بنو امیہ نے آپ دے ہک خادم کوں ہک ہزار اشرفیاں ݙے کے آپ کوں زہر ݙیوا ݙتا ہئی۔ طبیعت بہت خراب تھی ڳئی تاں آپ نے اپݨے بعد تھیوݨ والے خلیفہ یزید بن عبد الملک دے ناں وصیت لکھوائی جس وچ انہاں کوں تقویٰ دی تلقین کیتی۔ 25 رجب 101ھ بمطابق 10 فروری 720ء کوں آپ نے اپݨا سفر حیات مکمل کر گھدا۔ اوں وقت آپ دی عمر صرف 39 سال ہئی۔ آپ کو حلب دے قریب دیر سمعان وچ سپرد خاک کیتا ڳیا جیہڑا شام وچ ہے۔
مارواڑی
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ
بھارتی ریاست راجستھان دے مغربی اضلاع دی بولی مارواڑی اے تے اس علاقے کوں مارواڑ آکھا ویندے. اھم اضلاع وچ بیکانیر تے جودھپور ہن. سرائیکستان وچ صحرائے چولستان تے سندھ وچ تھر پارکر وچ اے بولی قابل ذکر تعداد وچ بولی ویندی اے. سرائیکی ڳویئے فقیرا بھگت، موہن لال بھگت تے کرشن لال بھیل دا تعلق بنیادی طور تے مارواڑی زبان نال اے. ضلع رحیم یار خان وچ پنج لکھ دے قریب مارواڑی رہندے ہن۔
اج وی بیکانیر تے اس دے آس پاس مکمل طور تے مارواڑی بولی ویندی ہے۔ ونکی:مارواڑی
آلیاں بھنوالیاں وچوں
مومن تے مسلمان
نانےاشفاق فرماۓ مسلمان او ہےجیہڑا اللہ کوں منےت مومن او ہےجیہڑا اللہ دی منے.اےگال سنڑ ت ہک سنگتی کولو پچھئم انسان ت بندےوچ کیا فرق ہے؟ہنجیں انسان او ہےجیہڑا ماء دی منےت بندہ او ہےجیہڑا رن دی منے.میں پچھۓ ت جیہڑا کہیں دی نہ منے؟ تاں میڈےسنگتی آکھۓ توں میکوں صحافیں کولو پنجویسیں. صحافی ہیجڑیں کوں پتر ڈیونڑ آلی قوم ہے اےرات کوں ڈینہہ ت ڈینہہ اچ تارےڈکھا سگدن.موٹر سائیکل دےپچھو پریس صرف پولیس آلیں کوں پریس کرنڑ لو لکھوائ ودےرہندن. مخالفیں دی ہوا ٹائٹ ت اپنڑےموٹر سائیکل دی پچھلی ٹوپ دی ہوا گھٹ رکھدن. میں اپنڑےدوست علوی صاحب دے سکول گیا بیٹھا ہم کجھ دیر بعد ڈو پریس آلےآ گئن ت علوی صاحب کوں آہدن اج دی اخبار اچ سکول آف تھاٹ آلیں کوں منڈ ڈتےمی اے ڈیکھو.علوی صاحب انہیں کوں ٹی بریک کرائ ت انہیں دے ونجنڑ توں بعد ایکسپنڈینچر آلے رجسٹر وچ لکھ ڈتا "کتوں کا خرچہ 500 روپے". گال مومن توں شروع تھئ ت صحافیں تئیں آ گئ..میڈی توبہ. میڈےنزدیک مومن تے مسلمان اچ فرق کرنڑ آلا نہ مومن ہےنہ مسلمان.
منصور شانی
انٹرنیشنل سرائیکی کانفرنس 1997ء دا احوال
اڳلے روز (یعنی ۱۷ اگست ۱۹۹۷ء ) کوں علی الصبح ساݙے پروگرامر محمد علی ہادی نے ݙسا کہ ناشتہ کرکے جلدی نکلو ’’انٹر نیشنل سرائیکی کانفرنس‘‘ ݙاہ وڄے ݙینہ پرگتی میدان دے نہرو ہال وچ ہوسی۔
سب تیار تھی کے پرگتی میدان نیو دہلی پہنچ ڳئے۔ کانفرنس ہال دا ماحول بڑا خوشگوار تے بڑا دلنشین ہئی۔ آرام دہ کرسیاں حاضرین کیتے تے خوبصورت سٹیج مقررین کیتے سجا ہویا ہئی۔ پروگرام دے چیف آرگنائزر بیرسٹر جگدیش چندر بترا سب شرکاء دا اپݨے مخصوص انداز وچ مسکرا کے استقبال کریندے رہیے۔ اسٹیج تے وی بڑی معتبر شخصیات جلوہ افروز ہن۔ بترا صاحب نے ہی کاروائی دا آغاز کیتا تے ݙسا کہ میں جس شخصیت دا تعارف کرویساں اوہ اسٹیج تے آکے خطاب کریسن۔
سب توں پہلے پروفیسر جگدیش مکھی جیہڑے کہ دہلی سرکار دے منتری ہن انہاں کوں سݙا ڳیا، انہاں نے سابق وزیر اعظم ہند اٹل بہاری واجپائی دا پیغام پڑھ کے سݨایا جبکہ سٹیج سیکرٹری نے وزیر اعظم ہنداندر کمار گجرال دا پیغام پڑھ کے سݨایا۔ ملتان توں نامور صحافی و ادیب جناب ظہور دھریجہ چیف ایڈیٹر روزنامہ جھوک ملتان کوں سݙا ڳیا۔ سٹیج تے آندے ہی انہاں کوں شال پہوائی ڳئی تے ول دعوت خطاب ݙتی ڳئی۔ اوں موقعے تے ہک واقعہ ایہ تھیا کہ جناب ظہور دھریجہ نے بھارتی لوک سبھا دے ممبر ٻدھ راج جی دے ایہ الفاظ کہ اساں کہیں ’’سرحد‘‘ کوں تسلیم نی کریندے، دا سخت جواب ݙتا تے آکھا کہ اگر تساں ساݙی سرحد کوں تسلیم نی کریندے تاں تہاݙی سرحد وی مقدس ڳاں نی، ایندے تے اسٹیج تے تاڑیاں دی آواز گونجی تے اسٹیج تے ٻیٹھے ہوئے بھارتی وزیرِ خارجہ کے ایل بھاٹیہ اٹھی کھڑے تھئے، ہتھ جوڑ کے معافی منگی تے آکھا ’’دھریجہ جی دا آکھݨا درست تے ٻدھ راج جی دا آکھݨا غلط ہے‘‘۔
اینہی طرح مجاہد جتوئی ( معروف کالم نگار و صحافی) کوں دعوت ݙتی ڳئی۔ شری جگدیش مکھی نے انہاں کوں شال پہوائی۔ بعد وچ انہوں نے خطاب کیتا۔
ایندے بعد سئیں عبدالمجید کانجو دا سواگت کریندے ہوئے انہاں کوں اسٹیج تے سڈیا گیا ‘ شال پوائی گئی اتے انہاں کوں خطاب دی دعوت ڈتی گئی‘ کانجو سئیں نے وی سرائیکی قوم کوں ہک مِک تھی تے اپنے حقوق حاصل کرن دا شعور ڈتا۔ انہاں دے بعد پروفیسر جگدیش مکھی جیہڑے دلی سرکار دے وزیر خزانہ ہن اتے انہاں دا جم پل بہاولپور دا ہے نے خطاب کریندے ہوئے آکھیا جو اساں کانجو صاحب دی ایں گالھ دی تائید کریندے ہیں جو واقعی سرائیکی واسی ڈوہاں ملکاں وچ امن تے بھائی چارے دے پُل دا کم کرسگدن۔ انہاں جے سی بترا سئیں دی محنت دی تعریف کیتی اتے آکھیا جو اساڈی حکومت وی غیر ملکی قرضیاں وچ جکڑی پئی ہے ہر بال جہڑا پید اتھیندے پنجی ہزار25000/- روپے دا مقروض پیدا تھیندے۔ انہاں آکھا جو ڈوہیں ملک ایں پریشانی دا شکار ہن ول وی اسلحے دی بجائے تعلیم اتے غربت دور کرن کیتے خاص توجہ نہیں ڈیندے ۔ پالیسیاں بدلنیاں چاہیدیاں ہن۔ غریب عوام دی بھلائی دی سوچ اتے فکر کرنی ضروری ہے۔
سرائیکی نظم دی  پذیرائی
انہاں دے بعد شری کے ایل شرما نے خطاب کیتا۔ انہاں آکھیا جو ڈوھاں ملکاں دے لوکاں کوں آون ونجن تے پابندی اُتے سختی نہیں ہوونی چاہیدی۔ سرحداں تے نرمی اختیار کیتی ونجے۔ ہال وچ بیٹھے لوکاں نے تاڑیاں وجاکے ایں گالھ دی تائید کیتی۔ انہاں دے بعد سئیں حمید اصغر شاہین نے سٹیج تے بیٹھے معزز مہماناں کوں فریدی رومال آکے دان کیتے۔سبھڑاں نے انہاں رومالاں کوں چم تے اکھیں نال لاتا۔ انہاں دے پرجوش خطاب دے بعد سئیں ابن کلیم ( راقم) کوں سٹیج تے سرائیکی کلام سناون دی دعوت کیتی گئی۔ انہاں آپݨی نظم  ’’ساکوں آپنیاں گھانیاں وات ڈتے اساں قیدی تخت لہور دے نئیں‘‘ پڑھی ۔ سئیں تاج محمد خان لنگاہ دی خصوصی فرمائش تے راقم (ابن کلیم احسن نظامی) نے اے آپݨی سرائیکی نظم سݨائی ۔
گنگ دا می داویلا لنگھ ڳے
حق منگسوں ہݨ شیہاں وٖانگ
نندروں ڄاگ پئی ہِے ہݨ
وسیب سرائیکی دی ہر تانڳ
دھرتی ماء دا غاصب ہِے ڄو۔!