cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی غزل تے تنقیدی بحث
سرائیکی غزل دا بانی
سئیں موصوف صاحب! نیاز مندی نال عرض ہے جو پرائی شئے اوہ ہوندی ہےجیڑھی کہیں دی امانت ہووے یا جیڑھی شئے دا کہیں ٻئے کوں استعمال کرݨ دا حق حاصل نہ ہووے۔ پر جیڑھی شئےیعنی صنف کوں اساں تقریباً ݙِڈھ سو سال کنوں ورتیندے کھڑے ہیں ، تسلسل نال لکھدے تے پڑھدے کھڑے ہیں، اڄ اوہ صنف ساݙے واسطے پرائی کیویں تھی ڳئی ہے؟ بے شک اساں غزل اردو کنوں گھدی ہے، اور میر تے غالب دے بعد لکھی ہے۔ سوہݨاں! میر تے غالب کوں تاں حالی تائیں اُردو زبان دے شعراء وی کراس نہیں کر سڳئے۔ جے سرائیکی غزل دا معیار میر تے غالب کنوں ودھاوݨے تاں ول ایہ معیار تساں خود ودھاؤ! کیوں جو تہاکوں اپݨی غزل تے وݙا ماݨ ہے، جے میر تے غالب دے اڳوں وی نہ ودھ سڳوتاں کم از کم میر تے غالب دے برابر تاں لکھ ݙکھاؤ، لڳ پتہ ویسی۔ علاوہ ازیں آخر تے تساں لکھے جو یاد رہے غزل دا ایہ دور ما بعد جدید عہد ہے۔ کیا ایں عہد کنوں کوئی انکاری ہے؟ یا تہاکوں لفظ جدید تے کوئی اعتراض ہے؟ ما بعد جدیدیت داایہ دور 20 ویں صدی دے ݙوجھےنصف حصے کنوں ہِک ادبی تحریک دی صورت اچ شروع تھیا ہا جیڑھا تنقید دے حوالے نال مغربی دنیا وچ انقلاب گھن آیا، لیکن برصغیر وچ حالی تائیں ادبی تنقید نہ ہووݨ دے برابر ہے۔ بہر حال ایندے بعد موصوف شاعر ایہو احتجاج تے ایہا شکایت گھن کے استادِ محترم حضرت اقبال سوکڑی دے کول پُڄ ڳیا۔ ولدی ݙینہوار حضرت سوکڑی صاحب میکوں فون کیتا تے فرمایا جو خرم بہاولپوری تاں کافی دا شاعر ہا، تساں اوکوں غزل دا شاعر لکھ ݙِتے؟ میں بصد احترام عرض کیتی حضور! خیابان خرم اچ 27 غزلاں موجود ہن۔ انہاں فرمایا ایہ بعداچ خیابان خرم دلشاد کلانچوی چھا پیا ہا، تے جیڑھیاں کافیاں غزل دی ہئیت اچ ہن انہاں کوں کلانچوی صاحب غزل داعنوان ݙے ݙتا۔ مگر خیابان خرم دے قلمی نسخے وچ کتھائیں وی غزل دا عنوان کائنی۔ میں عرض کیتی قبلہ میݙی کیا مجال جو میں تہاݙی ڳالھ دی تردید کراں لیکن میں خرم دیاں روایتی غزلاں دا حوالہ ݙتے۔ جو روایت دے تقاضے پورے کریندیاں نظر آندین۔
»جئیں سوہݨیاں دا مندا منگئے۔ دوزخ ویسی او ہو ٹولا
(خرم بہاولپوری)
بہر حال ایندے علاوہ شبیر شرر صاحب میݙے نال سوال و جواب دا سلسلہ شروع کر ݙتا
سوال شبیر شرر- قاضی راضی دا دیوان نہیں کتاب ہے، تساں بار بار دیوان لکھدے آندےوے ایندے بارے کیا خیال ہے؟
جواب فیض بلوچ- سئیں میں کوئی قیاسی ڳالھ نہیں کیتی، قاضی راضی دا کلام " دیوان راضی دا" دے ناں نال جھنڈیر لائبریری اچ موجود ہے۔
جواب الجواب شبیر شرر(ناراض تھی کے) تساں سرائیکی غزل دا پہلا دیوان غلطی نال قاضی راضی لکھئے، کیوں جوتہاکوں پتہ کائنا ہا، جݙاں میݙا دیوان چھپ کے آئے تساں تردید یا تائید کیوں نہیں کیتی؟
جواب فیض بلوچ- شررصاحب! پہلی ڳالھ تاں ایہ ہے جو تہاݙا دیوان میݙے کول کائنی نمبر 2 تہاݙے دیوان دی تردید یا تائید کرݨ نال میݙا کیا واسطہ ہا؟   نمبر 3 جݙاں تساں میݙے کولوں قاضی راضی دے دیوان بارے پچھیا ہاتاں میں تہاکوں یقین ݙیوایا ہا جو قاضی راضی دا دیوان مسعود جھنڈیر لائبریری (میلسی) اچ موجود ہے اور تہاکوں لائبریرین دانمبر وی ݙتا ہم جو اوندے نال رابطہ کر کے خود تسلی کر گھناہے۔ اگر تساں تسلی نہیں کیتی تاں میں تہاݙی تسلی واسطے اوں دیوان اچوں 3 فوٹو کاپیاں فیس بک تے شیئر کریندا پیاں جنہاندے ہر صفحے تے لکھیا کھڑے
"دیوان راضی دا" بے شک ہر غزل دی ردیف وی چیک کر گھنو! تے ول ایندے نال میں اوں دیوان اچوں ݙوݙو صفحے دیاں ترائے فوٹو کاپیاں وی فیس بک تے چاڑھ ݙتیاں۔ اِنہاں سخت سوال و جواب توں معلوم تھیندے جو شرر صاحب کوں سرائیکی غزل دا پہلا دیوان اپݨاں ثابت کرݨ دا جنون ہا۔ مگر میکوں افسوس ہے جو آپدی ایہ خواہش پوری نہ تھی سڳی۔آخر تے احباب کوں دست بستہ گزارش ہے جو میݙی ایہ تنقید برائے اصلاحِ ادب ہے۔ میں کوئی ڳالھ تنقید برائے تنقید نہیں کیتی۔ لیکن تنقید تاں آخر تنقید ہے، احباب اڄکل اصلاحی تنقید وی قبول نہیں کریندے۔ یونانی فلاسفر افلاطون دا قول ہے جو ۔ "سچ آکھݨ آلے کوں مخالفت دا سامݨا کرݨاں پوندے"، واقعی کَوڑا سچ سُݨݨ واسطے فی زمانہ پہاڑ جیݙا دل تے بے حد حوصلہ چاہیدے-
عنایت حسین بھٹی
thumb|عنایت حسین بھٹی عنایت حسین بھٹی (اردو: عنایت حسین بھٹی) (انگریزی: Inayat Hussain Bhatti) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٢ جنوری، ١٩٢٨ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٣١ مئی، ١٩٩٩ء) پاکستان نال تعلّق رکّھݨ آلے مہان٘درے فلمی لوک ڳائیک اَتے فلمی ڳائیک، کمپیئر، اداکار اَتے سیاست دان ہَن۔
حیاتی دا اَحوال
عنایت حسین بھٹی ١٢ جنوری، ١٩٢٨ء کُوں ضلع گجرات، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دی فلمی حیاتی دا اَغاز ڳائیک دے طور تے تِھیا اَتے فلم "ہیر"، "پھیرے"، "لارے" اتے "شمی" وغیرہ وِچ اِنّھاں دے ڳائے ہوئے نغمے ٻہوں مقبول تھئے ہَن۔ ١٩٥٣ء وِچ فلمی "شہری بابو" وِچ ہِک فقیر منش سائیں دا کردار ادا کِیتا جین٘دے تے اِنّھاں دا ای ڳایا ہویا نغمہ "بھاڳاں والیو نام جپو، مولا نام" فلم بند تِھیا اَتے وَل اِیہو نغمہ اِنّھاں دی سُن٘ڄاݨ بݨ ڳیا۔
١٩٥٥ء وِچ شباب کیرانوی نے اپݨی فلم جلن وِچ اِنّھاں کُوں مرکزی کردار ادا کرݨ دی پیشکش کِیتی۔ اِین٘دے بعد اِنّھاں نے ہِک لَمّے عرصے تئیں فلماں وِچ مرکزی کردار ادا کِیتا۔ اِنّھاں دی اداکار دے طور تے فلماں دی کُل ڳِنتری ٥٤ ہئی جین٘دے وِچ ٥٢ فلماں پنجابی زبان وِچ بݨائی ڳئیاں ہَن۔ عنایت حسین بھٹی دی اَخِیرلی فلم "عشق روگ" ١٩٨٩ء وِچ نمائش پذیر تھئی۔
عنایت حسین بھٹی نے ١٩٨٥ء دے عام چوݨاں وِچ قومی اسمبلی دی ہِک نشست اُتّے چوݨ لڑیا ہئی جاں جو کامیاب نہ تِھی سڳے ہَن۔ پاکستان دے مہان٘درے فلمی اداکار کیفی اِنّھاں دے بِھرا، ٹیلی ویژن دے مہان٘درے فن کار وسیم عباس اِنّھاں دے پُتر اَتے ٹیلی ویژن دے ای ہِک ٻئے اداکار آغا سکندر اِنّھاں دے ڄن٘واترے ہِن۔
وفات
عنایت حسین بھٹی ٣١ مئی، ١٩٩٩ء کُوں ضلع گجرات، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئے۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لوک ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک ونکی:پنجابی لوک ڳائیک ونکی:پنجابی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلم پروڈیوسر ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
بین الاقوامی مالیاتی فنڈ
thumb|Headquarters of the International Monetary Fund (Washington, DC) آئی ایم ایف ہیڈکوارٹر واشنگٹن
بین الاقوامی مالیاتی فنڈ یا آئی ایم ایف (انٹرنیشنل مونیٹری فنڈ:IMF) ہک عالمی مالیاتی ادارہ ہے جیہڑا ملکی معیشتاں تے انہاندی باہمی کارکردگی بالخصوص زر مبادلہ، بیرونی قرضہ جات تے نظر رکھدا ہے تے انہاندی معاشی فلاح تے مالی خسارے توں نمٹݨ کیتے قرضے تے تیکنیکی معاونت فراہم کریندا ہے۔ ݙوجھی جنگ عظیم دی وجہ نال بہت سارے یورپی ممالک دا توازن ادائیگی دا خسارہ پیدا تھی گیا ہئی۔ اینجھے ممالک دی مدد کرݨ کیتے ایہ ادارہ وجود وچ آیا۔ ایہ ادارہ جنگ عظیم دوم دے بعد بریٹن وڈز دے معاہدے دے تحت بین الاقوامی تجارت تے مالی لین دین دی ثالثی کیتے دسمبر 1945 وچ قائم تھیا۔
ایندا مرکزی دفتر امریکہ دے دار الحکومت واشنگٹن وچ ہے۔ ایں وقت دنیا دے 185 ممالک اس دے رکن ہن۔ شمالی کوریا، کیوبا تے کجھ ݙوجھے چھوٹے ممالک دے علاوہ تمام ممالک اس دے ارکان وچ شامل ہن۔ بین الاقوامی مالیاتی فنڈ تے وݙی طاقتاں دا مکمل راج ہے جس دی وجہ اس دے فیصلیاں کیتے ووٹ پاوݨ دی غیر منصفانہ تقسیم ہے۔ ایہ ادارہ تقریباً تمام ممالک کوں قرضہ ݙیندا ہے جیہڑا انہاں ممالک دے بیرونی قرضہ وچ شامل ہوندے ہن۔ انہاں قرضیاں دے نال غریب ممالک دے اتے کچھ شرائط وی لائیاں ویندن جنہاں دے بارے وچ ناقدین دا خیال ہے کہ ایہ شرائط اکثر اوقات مقروض ملک دی معاشی حالت کوں بہتر بݨاوݨ دی بجائے اینکوں بگاڑدے ہن۔ بین الاقوامی مالیاتی فنڈ جیہے بین الاقوامی اداریاں دے ڈھانچے کوں بدلݨ دی ضرورت وقت دے نال نال زیادہ محسوس کیتی ویندی پئی ہے۔
ہائیڈروجن
ہائیڈروجن یا آبساز (Hydrogen) ہک غیر دھاتی کیمیائی عنصر ہے جیہڑا یک ظرفی (univalent) خصوصیات دا حامل ہے تے بے رنگ و بے بو ہوندا ہے۔ ایہ سب توں سادہ تے سب توں ہلکا کیمیائی عنصر ہے، ہائڈروجن دا مطلب یونانی قواعد دی رو سے (ہائڈرو = پاݨی تے جن = بݨاوݨ) پاݨی بݨاوݨ والا ہوندے، یعنی ہائیڈروجن۔ ایندا جوہری عدد 1 ہوندے۔
قومیتی تحریک دا اڳلا مرحلہ
قومیتی تحریک دا اڳلا مرحلہ
لکھت: عباس ݙاہر
سوجھواݨ کہیں وی تحریک دا نظریاتی ایرا رکھیندن. جݙاں جو شاعر انھاں نظریات کوں ثقافتی رنگ ءچ لوکیں دی زبان ءچ لوکیں کوں سوجھویندن. .
سرائیکی سوجھواݨیں جݙاں سرائیکی قومیتی تحریک دا منڈھ ٻدھا تاں ضرورت کوں محسوس کریندیں ھوئیں درست طور تے اے طے کیتا جو سرائیکی قومیت دا سنڄاݨ دا پندھ جھمر تاڑی شاعری تے ثقافتی کٹھیں نال اڳوں تے ٹوریا ونڄے.
اوں زمانے وچ اشو لال سئیں جانباز جتوئی سئیں اقبال سوکڑی سئیں سمیت ڈھیر سارے سرائیکی شاعر اردو شاعری کریندے ھن.
استاد فدا حسین گاݙی سئیں ملک عبداللہ عرفان،. سئیں عاشق خان بزدار دی آھر وچ سرائیکی سوجھوݨیں شعراء نال مل تے انھاں کوں سرائیکی شاعری والے پاسے راغب کیتا.
چنڳی شاعری دی پزیرائی تھیوݨ پئے ڳئی، لوظ نتردے ریہے سرائیکی وسوں دے لوک شاعریں کو تلی تے چاتی ریہے.
استاد فدا حسین گاݙی تے سرائیکی لوک سانجھ دے دستاویزات موجب قومیتی تحریک دے مرحلے ونڈئے ڳئے. پہلا مرحلا سنڄاݨ دا ھا سیاسی جدوجہد دا مرحلا اوندے بعد ھا.
سنڄاݨ دا مرحلا وݙی حد تئیں طے تھیوݨ دے بعد سماجی سائنس دے اصولیں مطابق قومیتی تحریک سیاسی جدوجہد والے پاسے ٹرݨ پئے ڳئی اے تے سیاسی کارکن سیاسی جدوجہد دی آھر کرݨ پئے ڳئین.
ایں جاہ تے ھک تضاد ابھردا پئے جو جیڑھے سنڄاݨ دے مرحلے دے استفادہ کنندگان (شعراء کرام) ھن او تحریک دے نویں فیز کنوں سہمت نئیں پئے نظردے. ایندا اظہار انھاں شکلاں وچ وی تھیندا پئے جو جیڑھے کٹھ وچ سیاسی ڳالھ مھاڑ زیادہ تھیوݨ دے امکان ھوون تاں اے مارکا اتھاں ونڄݨ کنوں گریز کریندن.
مسئلہ ترجیحات دا ھوندے. سیاسی کارکن دی ترجیحات وچ سیاسی عمل تحریکی عمل موہر ءچ ھوندے. جݙاں جو شاعر دی ترجیحات وچ واہ واہ بھل بھل تے معاشی حاصلات ھوندین.
سیاسی کارکن اوکھ سوکھ بھوڳ، چندے کٹھے کر سٹیج سجا تے شاعریں دے حوالے کریندے ریہے. حسب توفیق ایوارڈ، کتابیں دی رونمائی تے عزت افزائی کریندے ریہے.
سیاسی کم دے اعتراف ءچ پہلی واری 2019دی سوجھل کانفرنس ءچ ھک سیاسی کارکن کوں ایوارڈ ݙتا ڳیا.
ڈھیر شاعریں آپݨے روئیے تے فرمائشیں نال ڈھیر سارے لوکیں کوں تحریکی عمل کنوں بدظن وی کیتے.
ڈھیر سارے سیاسی کارکنیں وی شاعری کیتی اے پر انھاں دی ترجیح تحریکی عمل ھوندے تے انھاں دی شاعری کارکنیں واسطے قومیتی فلسفہ ھ.
کافی سارے شعراء آپݨیں شاعری وچ دھرتی دی ولوانج تے انقلاب دی ڳالھ کیتی اے. افسوس نال اے وی منݨا پوسے جو ڈھیر سارے شاعریں دی مزاحمتی شاعری وی محض سیاسی گمراھی دے سوا کجھ کینھی.
چالیھ سال کنوں زائد عرصے دی واہ واہ تے بھل بھل دا اے نتیجا نکتے جو روایتی شاعر ھک پاسوں پروفیشنل تھی ڳین تے ݙوجھے پاسوں او خود کوں قومیتی تحریک دا محسن سمجھݨ پئے ڳئین. تے آپݨی واہ واہ تے آنے ٹکے کیتے اے وی وسر ڳئین جو کتھ ونڄݨا چاہیدا اے تے کتھ ونڄݨ نال تحریک دا حرج تھیوݨے....
اڄ سرائیکی قومیتی تحریک سیاسی جدوجہد دے مرحلے وچ داخل تھی چکی اے. لہذا اساکوں نویں مرحلے دے تغاضے مدنظر رکھݨے پوسن.
ثقافتی پروگرام، جھمرتاڑی، شاعری، موسیقی شالا ایں وسوں تے ہمیش رہ ونڄن تے رھسن پر قومیتی تحریک کوں ایں دائرے وچ محدود رکھݨ سماجی سائنس دے اصولیں دے خلاف ھ.
ھک وقت ھا جݙاں سیاسی فیصلے پچھوھیں تے ثقافتی عمل اڳوھاں رہ ڳئے.
ھݨ وقت آڳئے جو ثقافتی عمل کوں سیاسی عمل دے تابع کیتا ونڄے تے سرائیکی قومیتی تحریک دے سنڄاݨ دے مرحلے دے "ھیروز" نویں مرحلے تے سیاسی فیصلیاں کوں قبول کرن..
کرغزستان
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔
جمال الدین ملتانی
thumb| شیخ المشائخ، غیاث العاشقین، سند الکاملین، محبّ اللہ بالکمال، خواجۂ خواجگان، مرجع الفضلاء و الاکابر، تاج الاصفیاء امام الاولیاء، خواجہ حافظ محمد جمال الدین ملتانی، ملتان دے اکابر مشائخ وچ شمار تھیندن ۔ حافظ محمد جمال الدین بن محمد یوسف ابن حافظ عبد الرشید تقریباً 1160ھ / 1747ء وچ ملتان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دا ناں محمد جمال الدین ہے تے آپ دے والد دا ناں محمد یوسف تے آپ دے ݙاݙا دا ناں حافظ عبد الرشید ہئی۔ آپ دا اصلی وطن "آوان قار" ہئی تے آپ دی ذات آوان (المشہور اعوان) ہئی۔ آپ دے ݙاݙا "آوان قار" دے علاقے توں ہجرت کر کے ملتان آئے تے قلعہ کہنہ ملتان دی شرقی جانب قیام فرمایا۔ آپ نے قرآن مجید حفظ کرݨ دے بعد علومِ دینیہ دی تحصیل دی طرف توجہ کیتی تے درجۂ کمال کوں پہنچے، انتہائی ذہین تے ذکی الطبع ہن، چنانچہ آپ توں اڳلی کلاس دے طلبہ کوں وی آپ نال مباحثے دی جرأت نہ تھیندی ہئی۔
حالات زندگی
شیخ الاسلام و المسلمین شاہ رکن الدین و العالم سہروردی دے مزار تے حاضری ݙیندے تے ساری رات اعتکاف وچ گزریندے، زیادہ عرصہ نہ گزرا کہ شیخ الاسلام شاہ رکن عالم نے خواجہ نور محمد مہاوری دی شبیہِ مبارک خواب وخ ݙکھیندے ہوئے فرمایا کہ: "ایہ نور محمد ہیں تے مہار شریف وچ قیام پزیر ہن، اِنہاں دی خدمت وچ حاضری ݙیو تے انہاں دے ہاتھ تے بیعت کر گھنو"۔ جونہی آپ نیندر توں بیدار تھئے فورا ً مہار شریف دی طرف روانہ تھی ڳئے۔ جیہڑے ویلے آپ قبلۂ عالم دی خدمت وچ پہنچے تاں آپ نے کجھ قدم اڳاں چل کے قبلۂ عالم دا استقبال فرمایا تے پچھا، تساں کتھوں آئے ہیوے؟ تے آپ دا وطن کتھاں ہے؟ آپ نے عرض کیتی حضور! میݙا وطن ملتان ہے تے میں آپ دے دستِ حق پرست تے بیعت تھیوݨ دی غرض نال آیاں، چنانچہ حضور قبلۂ عالم نے آپ کوں بیعت نال سرفراز فرمایا۔ حافظ صاحب سلاسل اربعہ وچ مجاز ہن لیکن سلسلۂ عالیہ چشتیہ نال زیادہ انس رکھدے ہن اس واسطے اکثر و بیشتر ہیں سلسلے وچ مرید کریندے ہوندے ہن۔ حافظ جمال الدین رحمۃ اللہ علیہ دا وصال 5 جمادی الاول 1226ھ بمطابق 1811ء کوں ملتان وچ تھیا، نمازِ جنازہ دی امامت آپ دے خلیفہ محبوب اللہ خواجہ محمد خدا بخش ملتانی خیر پوری نے فرمائی، ایندے بعد آپ دے حجرۂ خاص وچ دفن کیتا ڳیا۔
ماہݨی (قصبہ)
تھل وچ حیدرآباد توں 29 کلومیٹر شمال اچ ماہݨی آباد ھے۔ جھنگ تے ایں علاقے دی تاریخی کتب وچ ماہݨی کوں سیال راجپوت دا فرزند لکھا ڳیا ھے جیندی اولاد وچوں ٻارہویں نسل نے کھیوہ دی بنیاد رکھی۔ لوک روایات دے مطابق انہاں ݙینہاں دریائے چنانہہ کھیوہ دے مشرقِ وچ وہندا ہئی تے ماہنی قبیلہ بھرواݨہ توں چونتالہ تک خودمختار ہئی۔ ایں ماہݨی قبیلے نے خانوآݨہ دی بنیاد وی رکھی۔ حاکم جھنگ ولی داد سیال نے ماہݨی قبیلے دی خودمختاری کوں ختم کیتا۔ جھنگ دی لوک روایات دے مطابق ماہݨی قبیلے کوں ہک درویش دی بد دعا نے برباد کیتا ہئی۔ ہک درویش علاقہ چوݨتالہ وچ رھائش پذیر ہئی جیندی ہک دھی ہئی جیہڑی مجذوب ہئی تے علاقے وچ فقیرانہ حالت وچ پھردی رہندی ہئی۔ کھیوہ دے قبائلی سردار نے اونکوں اہانت آمیز انداز وچ اپݨے علاقے وچ نہ آوݨ کوں آکھا۔ جݙݨ اوں توہین دی خبر اوں درویش کوں ملی تاں اوں نے ماہنی قبیلے کوں بد دعا کیتی۔
دریائے چنانہہ دی زرخیز کچھی کوں ایویں ایہ قبیلہ چھوڑ کے تھل دے ادھ اچ آباد تھیا تے اتھاں اپݨے قبائل دے ناں تے ماہݨی قصبہ وسایا ۔ کھیوہ وی اونہی ماہݨی دے قریب ہی آباد ھے۔ تے ماہنی توں 23 کلومیٹر شمال مغرب وچ مکھݨی وی آباد ہے۔ اے تمام ناں ساݙے سرائیکی وسیب دے صدیاں دے معاشرتی ارتقاء دا لازوال ثبوت ہن۔ سقوط منکیرہ دے بعد جݙݨ حیدرآباد تھل رنجیت سنگھ دے قبضے وچ چلا ڳیا تاں ماہݨی، کھیوہ، کپاہی تے کارلو والا وچ اقوامِ بھݙوال نے سکھ مظالم دے خلاف مزاحمت کیتی۔ تھل دی وسعت تے اقوام دے آپسی اتحاد نے سکھاں کوں ایسا مجبور کیتا کہ انہاں نے اپݨے ہک جنرل ونتورا کوں انہاں قبائل نال مزاکرات کیتے بھیڄا۔ تے ماہݨی دے قبائل نے اپݨی شرائط تے سکھاں دی عملداری کوں صرف علامتی طور تے قبول کیتا۔ پاکستان بݨݨ دے بعد ماہݨی وچ ہک کیمل بریڈنگ فارم بݨایا ڳیا جیندا شمار ایشیاء دے چند وݙے بریڈنگ مراکز وچ تھیندے جیندا رقبہ 9100 ایکڑ تے محیط ھے۔
جمالیاتی تنقید
جمالیاتی تنقید
جمال تے حسن وخوبی جیڑھی جو مادی چیزیں کوں اکھ ڈیندی ہے. اونکوں پسند کریندی ہے. حُسن دِل ودماغ تے ہک خاص چنڳاں اثر چھوڑیندے. جیندے زیر اثر انسان ٻہوں سارے لمبےوقت تک اوں سحر دی کیفیت وچ راہندے. اساڈے نیڑے تیڑےکِھنڈیاں پُھنڈیاں ہویاں مادی چیزاں تے غیر مادی چیزاں دا او پہلوں جہڑا جو ہک خاص ترتیب وتوازن وچ ہووےاونکوں اساں حُسن نال تعبیر کریندے ہیں. ونکی:تنقید
سرائیکی خطے وِچ پرنٹ میڈیا
= سرائیکی خطے وِچ پرنٹ میڈیا۔ ترقی اَتے مسائل =
از: ڈاکٹر خالد اقبال سرائیکی خطے وِچ الیکٹرانک اَتے پرنٹ میدیا دی مُکھ ڈکھالی ہِن دی گالہہ ہے۔ الیکٹرانک میڈیا وِچ ریڈیو پاکستان ملتان‘ بہاولپور تے ڈیرہ اسماعیل خان 1970ء توں اپنی نشریات دا آغاز کریندے پئین…… جاں جو سرائیکی روزنامہ’جھوک“ خان پور‘ ملتان‘ 11جون 1990ء کنوں چھپن لگے‘ روزنامہ  ”سُجاک“ ملتان 1994ء توں 1995ء تک چھپدا رہئے تے وَل بند تھی گئے۔
ایں کنوں پہلے مختلف اردو روزنامیاں وچ (سرائیکی صفحے/ایڈیشن) وغیرہ چھپدے رہ گئین جینویں جو روزنامہ آفتاب ملتان ایں سرائیکی صفحے/ایڈیشن دے مرتب:تاج الملوک (عامر فہیم) تے معاون مرتب سجاد حیدر پرویز‘ شہریار ناصر (امیر بخش پرہاڑ) ہِن۔ 1983ء وِچ عباس ملک ہوراں وی اینکوں ترتیب ڈیندے رہ گئین۔ روزنامہ امروز ملتان/لاہور دی اَدبی اشاعت وِچ ”روہی روپ“ دے ناں نال سرائیکی لکھتاں چھپدیاں رہئیاں۔ جیندی ترتیب تہذیب مظہر عارف‘ مسیح اللہ جامپوری کریندے رہئیے۔ اِیں طرحاں دے سرائیکی ادبی صفحات‘ روزنامہ ”انقلاب“ کراچی (رحیم طلب)‘ روزنامہ ”پارس“ بہاولپور‘ ادارت:اکرم ناصر‘ روزنامہ تکمیل پاکستان‘ خانپور ترتیب وتہذیب:اشفاق بخاری‘ حبیب اللہ خیال۔ روزنامہ ”دستور“ بہاولپور‘ روزنامہ ”رہبر“ بہاولپور‘ روزنامہ ”ستلج“ بہاولپور‘ روزنامہ ”قومی آواز“ملتان 1988ء تا 1989ء وِچ سرائیکی لوک ورثہ دے ناں نال سرائیکی اَدبی صفحہ چھپدا رہیا۔ جینکوں رفعت عباس تے رحیم طلب ترتیب ڈیندے رہیے۔ روزنامہ ”نوائے وقت“نے بعد وِچ صحافتی ضرورتاں دے پیش نظر ہفتہ وار صفحہ ”روہی رنگ“ چھاپیا۔ سن 2000ء کنوں سرائیکی قومیتی شعور دی ودھدی ہوئی تحریک سانگھے روزنامہ خبریں‘ جنگ‘ پاکستان تے اوصاف نے وی رنگین صفحات سرائیکی ادب‘ تہذیب‘ ثقافت دے ناں نال چھاپن شروع کڑوتے تے ایں بھانگے وِچ صابر چشتی‘ غضنفر عباس‘ محبوب تابش‘ احمد رضوان‘ رازش لیاقت پوری دیاں کوششاں‘ کاوشاں قابل تعریف ہِن۔ اِیں طرحاں دے ادبی تہذیبی ثقافتی صفحات دی وجہ نال سرائیکی تخلیق کاراں‘ فنون لطیفہ نال تعلق رکھن والے لوکاں کوں فن دے اظہار دے مواقع ملین۔ اُردو اخبارات جنہاں نے سرائیکی خطے دے تہذیبی سماجی سیاسی‘ ثقافتی تے اَدبی تناظر دے حوالے نال خلق خدا دے مسائل بارے لکھئیے اور چھاپئے عوامی سطح اَتے اُنہاں اخبارات دی پڑھت وِچ وادھا تھئے 1997ء کنوں روزنامہ خبریں نے ”ملتان“ کنوں اپنی اشاعت شروع کیتی۔ 2002ء وِچ روزنامہ ”اوصاف“ تے وت ”روزنامہ ”ایکسپریس“ تے اُوندے بعد روزنامہ ”جنگ“ نے اپنی اشاعت دا منڈھ بدھیا۔ پر روزنامہ ”خبریں“ دی سرائیکی خطے دے مسائل کوں مؤثر انداز نال بیان کرن پاروں زیادہ اپنائیت ملی ہے تے ہن تائیں جنوبی پنجاب دے وڈے روزنامے دے طور تے چھپدا پئے۔
سرائیکی پرنٹ میڈیا دی اسرگی و چ  ہفت روزہ اخبارات نے وی اپنا بھانگا پاتے۔ انہاں ہفت روزیاں وِچ ”جاگ“احمد پور شرقیہ‘ سرائیکی آواز خان پور۔ سرائیکی وسیب بہاولپور۔ اردو ہفت روزے جنہاں وچ سرائیکی صفحات دی جڑت ہئی انہاں وچوں  ہفت روزہ ”الاستاد“ خان پور‘  ہفت روزہ ’الشمس‘ ملتان‘ الہام بہاولپور‘ انصاف‘ بہاولپور‘ تھل ٹائمر‘بھکر‘ جلوس مظفر گڑھ‘ شان وطن‘ رحیم یار خان‘ صدائے عوام‘ خانپور‘ صدائے مخدوم‘ خانپور‘ کلیم ملتان‘ ندائے سیال کوٹ‘ نوائے احمد پور شرقیہ‘ یارو۔احمد پور شرقیہ‘ اَتے پئے بہوں سارے شہراں وچوں ایہو سنویں  ہفت روزہ اخبار چھپدے پئین۔کجھ مالی حالت پتلی ہوون پاروں بند تھی گئین۔ اے  ہفت روزہ اخبار‘ سرائیکی صحافت دے موہری ستارے ہن جنہاں بہوں سارے لکھاریاں‘ تخلیق کاراں‘ شاعراں کوں نمایاں کیتے‘ انہاں دی حوصلہ افزائی تھئی۔ جڈاں تک معلومات دے ذرائع محدود ہن تاں اے  ہفت روزہ اخبار غنیمت ہوندے ہِن۔
سرائیکی خطے وِچ سرائیکی صحافت اجاں تائیں مضبوط بنیاداں اُتے ترقی نئیں کرسگی۔ روزنامیاں وِچ ”جھوک“ اَتے ”سجاک“ تے کجھ بئے اخبارات مواد اَتے معیار دے اعتبار نال اپنی حیثیت مستحکم نی کرسگئے۔ ایندی اہم وجہ کمزور معاشی پہلو ہے۔ اتے بئے اخباری صحافت دے نت نویں وسائل دا دستیاب نہ ہون ہے۔ اخباری صحافت‘ صنعت دا درجہ اختیار کرگئی ہے۔ گھٹ تعداد اخبار چھاپن‘خبری مواد‘ لے آؤٹ (مُنہ متھا) دی خوبصورتی دا ناں ہوون دے نال نال اشتہارات دی عدم دستیابی پاروں سرائیکی خطے وِچ صحافت کمزور رہ گئی ہے۔ شروع شروع وِچ سرائیکی اخبارات دے رنگین صفحات ہوندے ہِن جیندی وجہ نال اخبارات وِچ تھوڑی بہوں کشش پیدا تھئی مگر بعد وِچ اوہو وسائل دی کمی‘ پڑھن والیاں دی حوصلہ افزائی نہ تھیون نال مسائل اَتے مشکلات سامنے آندیاں رھیاں۔ روزنامہ ’خبریں‘ دے رنگین صفحے ’وسیب سنگ‘ نے سرائیکی قاری کوں اپنے مواد‘ پیش کش‘ انٹرویوز‘ مباحث‘ اَدبی ثقافتی مکالمے راہیں ضرور متوجہ کیتا۔ اِیندے مقابلے وچ سرائیکی صحافت‘ کمرشل جرنلزم جینویں جو ”اخبار جہاں‘ فیملی میگزین‘ اخبار خواتین دے مقابلے  وِچ ٹانواں ٹانواں ہفتہ وار‘ مہینہ وار میگزین چھاپ سگی ہے۔ کوئی مضبوط نیٹ ورک نہ ہون پاروں اِکادُکا میگزین اپنی جاء نی بنا سگے۔
سرائیکی صحافت دے درپیش مسائل وچوں ابلاغ دا ہک وڈا مسئلہ اپنی زبان نال جُڑت دا ہے۔ جیندے وِچ مضبوطی اجاں تک نی آئی۔ کیوں جو سرائیکی زبان ابتدائی پرائمری تے کالج سطح تک نی پجی۔ سرائیکی صحافت دے زیادہ ترقی نہ کرن دی ہک وجہ اخبار‘رسالہ‘ میگزین خرید کے نہ پڑھن دی عادت ہے۔ ایہا وجہ یعنی مالی وسائل دی کمی سرائیکی صحافت دی حوصلہ شکنی دا سبب ہے ڈوجھا حکومتی سطح یا وڈے تجارتی ادارے اشتہارات دی تقسیم وِچ وڈے وڈے اخبارات کوں زیادہ اہمیت ڈیندن۔ آئے ڈینہہ اخباری کاغذدی ودھدی ہوئی قیمت تے پرنٹنگ دے ودھدے اخراجات وی سرائیکی صحافت دے فروغ وِچ رکاوٹ دی وجہ ہِن۔ جینویں جو ہر اخبار دا اپنا حلقہ ء اثر اَتے اُوندے اپنے قارئین ہوندن۔ اَتے اخبار اپنے پسندیدہ لوکاں‘ انجمناں‘ اداریاں دی دلچسپی دیاں خبراں‘ اطلاعات کوں بروقت چھپیندے‘ سرائیکی خطے دی صحافت دا ایہہ پہلو وی بہوں کمزور ہے جو او اپنے حلقہ ء اثر دے قارئین کوں بروقت اطلاعات نی ڈے سگی۔ سرائیکی صحافت تقلیدی روش پاروں وی قاری توجہ نی حاصل کرسگی۔ ہر اخبار دا اپنا تہذیبی‘ ثقافتی‘ سماجی مزاج ہوندے‘ سرائیکی صحافت اِیں مزاج کو سامنے گھِن آون وی کامیاب نی رہئی۔سرائیکی صحافت بہوں ساریاں مشکلات‘ وسائل نہ ہوون دے باوجود ہک مقصد اتے مشن ہے۔ سرائیکی صحافت دا مستقبل روشن ہے۔ سرائیکی صحافت اپنے قاری‘ کارکن صحافیاں کنوں جذبہ تے نویں سوچ دا تقاضا کریندی ہے۔
MubasherKaleem (talk) 13:03, 10 June 2019 (UTC)
موہن داس کرم چند ڳاندھی
thumb|مہاتما ڳاندھی موہن داس کرم چند گاندھی (گجراتی: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી؛ ہندی: मोहनदास करमचंद गांधी؛ انگریزی: Mohandas Karamchand Gandhi؛ 2 اکتوبر، 1869ء تا 30 جنوری 1948ء) بھارت دے سیاسی تے روحانی رہنما تے آزادی دی تحریک دے اہم ترین کردار ہن۔ انہاں نے ستیہ گرہ تے اہنسا (عدم تشدد) کوں اپݨا ہتھیار بݨایا۔ ستیہ گرہ، ظلم دے خلاف عوامی سطح تے منظم سول نافرمانی ہے جیہڑی عدم تشدد تے مبنی ہے۔ اے طریقہ کار ہندوستان دی آزادی دی وجہ بݨیا تے ساری دنیا دے کیتے حقوق انسانی تے آزادی دے تحاریک کیتے روح رواں ثابت تھئی۔ بھارت وچ انھاں کوں احترام نال مہاتما گاندھی تے باپو آکھا ویندا ہے۔انہاں کوں بھارت سرکار دی طرفوں بابائے قوم(راشٹر پتا) دے لقب نال نوازا گیا ہے۔ گاندھی دی یوم پیدائش (گاندھی جینتی) بھارت وچ قومی تعطیل دا درجہ رکھدی ہے ا تے دنیا بھر وچ یوم عدم تشدد دے طور تے منائی ویندی ہے۔ 30 جنوری، 1948ء کوں ہک ہندو قوم پرست نتھو رام گوڈسے نے انہاں دا قتل کر ݙتا.
موہن داس کرم چند گاندھی گجرات، ہندوستان دے مغربی ساحلی شہر پوربندر (جیہڑی اُس وقت بمبئی پریزیڈنسی، برطانوی ہندوستان دا حصّہ ہئی) میں 2 اکتوبر، 1869ء وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد کرم چند گاندھی (1822ء-1885ء) ہندو مودھ فرقہ نال ہن تے ریاست پوربندر دے دیوان ہن۔ انہاں دی ماں دا نام پُتلی بائی ہئی، جیہڑی ہندو پرنامی ویشنو فرقہ نال تعلق رکھدی ہن.
مراٹھی زبان
بھارت دے صوبے مہاراشٹر وچ ٻولیجݨ والی سب توں وݙی زبان جینکوں حکومتِ مہاراشٹر تے گوا دی سرکاری زبان دی حیثیت حاصل ہے۔ زبان خاندان دے رو نال مراٹھی ہند-آریائی زباناں نال تعلق رکھدی ہے۔ تقریباً 1300 سال قدیم ایہ زبان ہندی دی طرح سنسکرت نال مشتق تھئی، بعد ازاں عربی، فارسی تے اردو دے الفاظ داخل تھیندے ڳئے، جیندی وجہ توں اڄ وی مراٹھی وچ انہاں زباناں دے اثرات نظر آندن۔ مراٹھی ٻولݨ والے افراد دی تعداد تقریباً ہک کروڑ ہے۔ ایں لحاظ نال مراٹھی بھارت دی چوتھی تے دنیا دی 15ویں سب توں زیادہ ٻولیجݨ والی زبان ہے۔ ورہاڑی، کوکنی، اہیرانی، خاندیشی وغیرہ مراٹھی زبان دے مشہور لہجے ہن۔
موہن داس کرم چند ڳاندھی
جݙݨ انڈین نیشنل کانگریس تے گاندھی برطانیہ تے بھارت چھوڑنے دا دباؤ بݨا رہے ہن، 1943ء وچ مسلم لیگ ملک کوں تقسیم کرݨ تے چھوڑݨ دی قرارداد منظور کیتی، منا ویندا ہے کہ گاندھی ملک کوں تقسیم کرنے دے مخالفت وچ ہن تے مشورہ ݙتا کہ ہک معاہدہ دے تحت کانگریس تے مسلم لیگ دے تعاون نال ہک عارضی حکومت دے تحت آزادی حاصل کیتی ونجے۔ اس دے بعد تقسیم دے سوال تے مسلم اکثریت دے اضلاع میں ایک رائے شماری کے ذریعے حل ہو سکتا ہے۔پر محمد علی جناح براہ راست کارروائی دے حق وچ ہن۔ 16 اگست 1946ء کوں گاندھی مشتعل ہن تے فسادات زدہ علاقیاں دا دورہ کر کے قتل عام کوں روکݨ دی ذاتی طور تے کوشش کیتی۔ انہاں نے بھارتی ہندو، مسلمان تے مسیحیاں دے اتحاد دی مضبوط کوشش کیتی تے ہندو سماج وچ "اچھوت" دی آزادی کیتے جدوجہد کیتی.
14 تے 15 اگست، 1947ء کوں برطانوی ہندوستانی سلطنت نے بھارتی آزادی ایکٹ پاس کر ݙتا، جیہڑی قتل عام تے 12.5 لاکھ لوگاں دی منتقلی تے کروڑاں دے نقصان دی گواہ بݨی۔ ممتاز نارویجن تاریخ داں جینس اروپ سیپ دے مطابق گاندھی دی تعلیمات، اس دے پیروکاراں دی کوشش تے انہاں دی اپݨی موجودگی تقسیم دے دوران وچ نقصانات کوں کم تر کرݨ وچ کامیاب رہی.
فیسبک پوسٹاں تے تنقید
میڈیں گزشتہ ڈو، تراۓ پوسٹاں کوں میڈے کجھ مخلص سجنڑیں تنقید دا نشانہ بنڑاۓ ت کن چھکۓ نے... دل آزاری دی معذرت دوستو: میں سرائیکی وسیب چ جمنڑ آلا سرائیکی پتر ہاں...سرائیکی ادب، ثقافت ت سرائیکی وسیب دی خاطر تھیونڑ آلی ہر کوشش و کاوش دا ادنی' کارکن ہاں... سرائیکی دی خدمت (او کہیں پلیٹ فارم توں ہوۓ،اوندا اگوان کوئ ہوۓ) کیتے میں ہر وقت حاضر ہاں...
اگر کتھائیں میڈا لہجہ تلخ تھۓ تاں شید مخاطب ایندی وجہ ہوسی.. بحرحال.... معذرت (منصور شانی، ٢ نومبر ٢٠١٦ء)
نیل دے سنگتی دریا
دریائے نیل وچ ڈھہݨ والے اہم معاون دریا نیل ابیض تے نیل ازرق ہن جنہاں وچوں نیل ابیض استوائی مشرقی افریقہ تے نیل ازرق ایتھوپیا توں نکلدے۔ ہک ٻیا کم اہم دریا اتبارا وی دریائے نیل وچ ڈھہندے لیکن اوندے وچ صرف اوں وقت پاݨی ہوندے جݙݨ ایتھوپیا وچ بارش ہووے۔ عام طور تے جھیل وکٹوریہ کوں نیل ابیض دا دہانہ منا ویندے تاہم ماہرین دا آکھݨا ہے کہ نیل ابیض دا دہانہ روانڈا دے جنگلات وچ ہے جیندے بعد ایہ جھیل وکٹوریہ توں سفر کریندا ہویا یوگنڈا وچ اوندا ساتھ چھوڑ ݙیندے۔ 500 کلومیٹر دے سفر دے بعد ایہ جھیل کیوگا تے بعد ازاں جھیل البرٹ پہنچدے جیندے بعد ایہ سوڈان پہنچدے۔ ایں مقام تے ایہ بحر الجبل (یعنی کوہستانی دریا) دے ناں نال ڄاݨا ویندے۔ بحرالغزال دے ملاپ دے بعد ایہ دریا بحر الابیض یعنی سفید دریا اکھیندے جینکوں دنیا نیل ابیض دے ناں توں ڄاݨدی ہے۔ نیل ازرق ایتھوپیا دے پہاڑاں وچ واقع جھیل ٹانا توں نکلدے۔ ایہ 1400 کلومیٹر دا سفر کرݨ دے بعد سوڈان دے دار الحکومت خرطوم دے قریب نیل ابیض وچ مل ویندے تے دریائے نیل تشکیل ݙیندے۔
فیسبک دی پوسٹ دا مقصد
واہ واہ خوب ہے سئیں، کیا ایہو مقصد ہوندے ہر پوسٹ دا میڈے خوبصورت شعراء کرام ادیب تجزیہ نگار تے ادب نواز قاری ایں بارے ضرور صلاح ڈیسن کجھ ڈینہہ پہلے میں منصور شانی صاحب دے ڈوہڑے تے برملا لکھ گیاں جو یار اصلوں چس کینی ڈوہڑے وچ. ایں جوان کوں سلام ھے جو ایں فراغ دلی دا مظاہرہ کیتے کوئی غصہ بغض کینی کیتا نہ ہی فضول دی بحث یا بے ادبی. بلکہ خوش تھی تے آہدے چلو کوئی تاں ھے جیڑھا صرف منہ موکھنڑ کیتے کمنٹ کینی کریندا. جڈاں کوئی شے پبلش تھی ویندی ھے یا فیس بُک تے اپ لوڈ کر ڈتی ویندی ھے تاں قارئین کوں کھلی اجازت ہوندی ہے اپنڑی رائے دی اساں بس تعریف تاں سنڑ سگدے ھوں اگر کوئی بئی گال کر گے تاں ول اساڈا او دشمن تھی ویندے.
لیکن اے وی ضروی ھے کہ اگر کوئی شے ٹھیک نی لگدی یا کوئی کمی بیشی ھے تاں او دلائل نال ڈسی ونجے جو ایں ٹھیک تھیسے بس صرف خامخواہ دی تنقید نہ ھووے دلائل نال اصلاح ھووے نقص بیان کیتا ونجے ایکوں آہدن تنقید برائے اصلاح ہر دور وچ ادب کوں معیاری کرنڑ کیتے اے شے لازمی سمجھی گئی ہے. بس کوڑی واہ واہ سرائیکی ادب کوں برباد کیتی ویندی ھے. اساں ایں شے دے قائل ہوں کہ اساڈی تعریف پوسٹ تے کیتی ونجے اگر کوئی بئی گال ھے تاں ول انبکس وچ کیتی ونجے. کمال ہے بھئی یاں تاں اساں کلام وی انبکس وچ بیجھی بیٹھے ھوں تاں ول تاں ٹھیک ہے جڈاں پوسٹ تھیا کھڑے تاں ول تعریف تاں سنڑ سگدوں تنقید کیوں کینا.
اگر ادب کوں معیاری چاہندے ھو تاں ول فراغ دلی دا مظاہرہ کرو اتنی محنت کرو کہ کوئی گنجائش نہ ھووے تعریف دے نال نال اپنی کمی کوتاہی وی قبول کیتی ونجے تاکہ اساڈے نال نال کجھ بے لوگ وی سمجھ سگن.. کلام الہی تے احادیث توں علاوہ کوئی شے حرف آخر نی سمجھی ویندی ہر لکھاری کنوں غلطی تھیندی ھے. غلطی تھیونڑ حیران کن گال کینی حیران کن گال اے ھے جو غلطی تسلیم نہ کیتی ونجے کوڑی انا کیتے. بیشک کوئی مضبوط دلائل نال گال کیوں نہ کرے. میکوں پتہ ہے کہ اے پوسٹ کافی لوگیں تے سینے تے نشتر وانگ لگدی پئی ہوسے بہرحال کم از کم میں تاں غیر معیاری پوسٹاں توں اکتا گیاں روزانہ اینجھے اینجھے کلام مسلسل پڑھ تے سرائیکی ادب کوں پست تھیندا ڈہیداں پیاں. روزانہ دی پوسٹ کنوں اگر ہفتے ڈو دے بعد ہک معیاری شئے ھووے تاں میڈے خیال وچ بہتر ہے باقی تساڈا کیا خیال ہے منتظر ھاں.
رفیق تائب احمد
ابو العلاء حضرمی رضی اللہ عنہ
ابو العلا الحضرمی رضی اللہ عنہ دا ناں زید بن عبد اللہ تے کنیت ابوالعلا ہے، عبد اللہ بن عماد بن اکبر بن ربیعہ بن مالک بن عویف حضرمی دے پتر ہن. انہاں دے والد مکے دے باشندے ہن تے حرب بن امیہ دے ہم پیمان ہن، حضر موت دے باشندے ہن. آپ حضور انور صلی اللہ علیہ و سلم دی طرفوں بحرین دے گورنر ہن. حضرت صدیق اکبر تے سیدنا فاروق اعظم نے انہاں دا اے عہدہ بحال رکھا، چنانچہ آپ تا وفات ہیں عہدے تے فائز رہے. بعض نے فرمایا کہ آپ دی وفات عہدِ صدیقی وچ ہے. مرقات نے فرمایا کہ 14ھ یا 21ھ وچ آپ نے وفات پاتی تے مشکوۃ شریف دے بعض نسخیاں وچ آپ دا ناں ابن العلا ہے۔
وَعَن أبي الْعَلَاء بن الْحَضْرَمِيّ أَنَّ الْعَلَاءَ الْحَضْرَمِيَّ كَانَ عَامِلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ إِذَا كَتَبَ إِليه بدأَ بنفسِه.( رَوَاهُ أَبُو دَاوُد)
روایت ہے حضرت ابوالعلاء حضرمی توں کہ ابو العلاء حضرمی رسول الله صلی الله علیہ وسلم دے عامل ہن تے جݙݨ آپ انہاں دی طرف لکھدے تاں اپݨی ذات توں ابتداء کریندے. (ابوداؤد)
یعنی حضرت علاء جݙݨ بحرین توں حضور انورؐ دی خدمت وچ کوئی عریضہ لکھدے تاں پہلے اپݨا ناں ول مکتوب الیہ دا ناں لکھدے ہن کیونکہ ایہ ہی سنت رسول اللهؐ ہے. حضرت سلیمان علیہ السلام نے جݙݨ بلقیس کوں خط لکھا تاں لکھا "اِنَّہٗ مِنۡ سُلَیۡمٰنَ وَ اِنَّہٗ بِسْمِ اللہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیۡمِ" جݙݨ حضور انور صلی الله علیہ وسلم نے شاہ روم کوں فرمان عالی لکھا تاں لکھا من محمد رسول الله الی ھرقل عظیم الروم، طریقہ خط لکھݨ دا ایہ چاہیدا اے کہ اپݨا ناں لکھے، ول جینکوں خط لکھݨا ہے اوندا ناں ہووے ،ول کجھ القاب، ول سلام، ول مقصد دی تحریر۔ خیال رہوے کہ ایہ چیز سلام دی تمہید ہوندی ہے اس واسطے اینکوں باب سلام وچ گھن آئے۔
تابش دے ناں
محبوب تابش دے نانویں
میڈا راول میڈا سانول توں جیرھیاں پُٹھیاں گالہیں چہرہ والی کتاب(فیس بک) تے لکھدیں جیرے شول مریندیں خود بے چہرہ تھی ویندی۔کینجھیاں سوہنڑیاں نظماں لکھدا ہانویں۔کینجھے کینجھے شعر ٹھہینداں ہانویں۔یک دم اوپرا تھیا گئیں۔
نوہی لگدا ارشد اوہو ہئیں ؎
جے اوہو ہئیں تیکوں کیا تھی گے
میں تیڈے اکھریں دا عاشق آں تے تیڈیاں نظماں لوڑھ اِن ہر دم۔توں سانگھڑ دا سینگھا توں کاک ندی دا کھاٹو ۔ہاکڑہ وہنداں ڈٹھا ۔تئیں جانی رام توں یکتارے اُتے خواجہ پیر دی کافی سُنڑی۔اتنا بلندی تے ول فیس بُک تے پَستی دے شبد کتھوں آگِن۔ میڈا سوہنڑاں اساں مسافر بے انت سفریں دے۔ساکوں شغان نہ ماروں۔اساں تہاڈیں لکھتیں دے وینڑ سُنڑ تے آیوں۔تیڈے گھر الماریں دے وچ لاتھیاں انمول کتاباں ہاں لہا گِن بٹ بٹ روندیں۔نیر وہیندین۔پِٹ پِٹ قسماں چیندیں۔آہدین آدم دی تحقیر دیاں سطراں نئیں پڑھائیاں تابش سئیں کوں۔ صوفی تاج گوپانگ، سرپرست سوجھل دھرتی واس
صحرائے اعظم
صحرائے اعظم یا صحارا دنیا دا سب توں وݙا صحرا ہے جیندا رقبہ 9،000،000 مربع کلومیٹر (35 لاکھ مربع میل) ہے جیہڑا تقریباً امریکہ دے کل رقبے دے برابر ہے۔ صحرائے اعظم شمالی افریقا وچ واقع ہے۔ انگریزی وچ اینکوں Sahara آکھا ویندے جیہڑا دراصل عربی لفظ "صحرا" دی جمع ہے۔ صحارا دا علاقہ ہر 20 ہزار سال بعد 6 ہزار سال دے کیتے ہرا بھرا تھی ویندے۔ ایویں ایں کیتے تھیندے کہ زمین دا محور خود 26 ہزار سال وچ ہک چکر مکمل کریندے جینکوں Apsidal precession آہدن۔ صحرائے اعظم دے مغرب وچ بحر اوقیانوس، شمال وچ کوہ اطلس تے بحیرہ روم، مشرق وچ بحیرہ احمر تے مصر، جنوب وچ دریائے نائجر دی وادی تے سوڈان واقع ہن۔ صحرائے اعظم مختلف حصیاں وچ تقسیم ہے جنہاں وچ وسطی کوہ ہقار، کوہ تبستی، کوہ ایئر، صحرائے تنیر تے صحرائے لیبیا شامل ہن۔ صحرائے اعظم دی بلند ترین چوٹی ایمی کوسی ہے جیندی بلندی 3415 میٹر ہے تے ایہ شمالی چاڈ وچ کوہ تبستی دے سلسلے وچ واقع ہے۔
صحرائے اعظم وچ کل 25 لاکھ افراد رہائش پزیر ہن جنہاں دی اکثریت مصر، ماریطانیہ، مراکش تے الجزائر نال تعلق رکھدی ہے۔ اتھاں رہݨ والے باشندیاں دی اکثریت بربر نسل نال تعلق رکھدی ہے۔
سمیرا فضل
سمیرا فضل (اردو: سمیرا فضل) (انگریزی: Samira Fazal) ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے سکرین رائٹر ہِن۔
مہان٘در دی وجہ
سمیرا فضل ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے سکرین رائٹر ہِے۔ اُوہ داستان، وصل، خاموشیاں، باری آپ اَتے میرا نصیب دے سکرپٹ لِکّھݨ کِیتے مہان٘دری ہِن جین٘دے کِیتے اُنّھاں نے بہترین ٹی وی مصنف ٢٠١٢ء کِیتے لکس سٹائل ایوارڈ حاصل کِیتا۔
ڈرامے
سمیرا فضل دے ڈرامیاں وِچوں کُجھ ایہ ہِن:
اسماعیل بن جعفر الصادق
امام اسماعیلرحمۃ اللہ علیہ ، حضرت امام جعفر صادق دے وݙے فرزند ہن جیہڑے والد گرامی دی زندگی اچ ہی فوت تھی ڳئے ہن۔ انہاں دے ناں نال شیعاں دا ہک فرقہ اسماعیلیہ وجود اچ آیا۔ انہاں دے نزدیک ا امام اسماعیل ستویں امام ہن، نہ کہ امام موسیِ کاظم، جیویں کہ اثناعشری عقیدہ ہے۔ حضرت اسماعیل، امام جعفر صادق دی وفات توں پنج سال قبل ہی 143ھ/762ء وچ مدینہ منورہ وچ فوت تھی ڳئے تے جنت البقیع دے قبرستان وچ دفن تھئے جبکہ اسماعیلیاں دے نزدیک امام جعفر دی وفات دے پنج سال بعد وی امام اسماعیل زندہ ہن۔
تاج خان دے نانویں
اج داڈیہنہ سارا ڈیہنہ صرف اور تاج خاں دے نانویں ۔۔۔۔دوست دشمن سارے رل کیں تاج خاں کیتیں دلوں دعا منگو اللہ سئیں محمد وا ل اے محمد دے صدقے ساڈے تاج خاں کوں ٹھیک کر ڈیوے اساں مظلوم تیں بے یارو مدد گار لوک سارے سئیں دی بارگاہ اچ ارداسی ھیئں ساڈا تاج خاں ساکوں انویں بنڑا ڈے جیویں او پہلے ھا بیشک ساکوں اوہو کنجوس تاج خاں ولا ڈے میڈا اللہ سئیاں بیا کیکوں ونج دھاں ڈیوں اللہ سئیاں او اپڑیں اتیں پیسے لاوے ھا توھاکوں کیوں اکھوں ھا اللہ سئیاں سوائے کنجوسی دے بیا تیں اوندے وچ کوئی عیب کئیناں ھا اللہ سئیاں کنجوسی دی کجھ ھدایت تاں تساں اپ ای کیتی اے اے بی گال اے کجھ او اگوں تیں ٹپیا گئے لیکن اللہ سئیاں معافی الا خانہ تیں ھے جناب کنوں اللہ سئیاں تاج خاں پوری سرائیکی قوم دا نجات دہندہ تیں ولی اے ساڈے اتیں کرم کر رحم کر ساکوں ساڈا تاج خاں ٹھیک کرڈےباقی اللہ سئیاں تاج خاں دے بقول میں کنجوس کئینی میں ناجائیز خرچ نئیں کریندا اواہدے میڈے ایں عمل دا میڈے اللہ سئیں کوں پتہ اے اواہدے میں ساد مرادا ادمی اں میں لوکیں الی کار فضول خرچ کئینمیں میں اپڑیں خود نمائی تیں فضول پیسہ خرچ نمہیں کرینداں ائے ممہان دی وی عزت بہوں کرینداں اپڑیں گھر ٹکر نئیں لاتھا ھوندا کہیں نہ کہیں سنگتی دے گھرو کھویندا تیں ھاں اللہ سئیاں اے تیڈے الی کار اپڑیں اتیں ہتھ نئیں انونڑ ڈیندااللہ سئیاں توں ہنڑ ویندا کر مہربانی کر پوریں سرائیکیں دے باہیں بدھیں دو اڈیں ھوئے ہتہیں دو ڈیکھ ساڈا تاج خاں ساکوں ٹھیک کرڈے ساڈا سرائیکستان دا کم سارا رکیا پئے اے ٹھیک تھیوے اے رکیا ھویا کم پایا تکمیل کوں پجے اللہ سئیاں اینکوں ٹھیک کرکیں اینکوں گودیں سرداریں بھتاریں دے در کنوں وی سختی نال منع کر چھوڑیں اینکوں سختی نال حکم ڈے چھوڑاھے اے صرف ساڈی نماندگی کرے امین. (اکبر ملکاݨی)
خوبڑا کرن دے عمل
خوبڑا کرن دے عمل
مٹی دے سانوں لڑکا کرن تے وڑے پتھر یا کنگھر دے ٹکڑے یا خوبڑا کرن دے عمل دا نام اے۔ ایہ عمل عموماً تعمیر، کانڈی، یا لینڈسکیپنگ جیسی صنعتاں وچ کیتا جاندا اے جتھے واپسوں وچ استعمال ہون والے ٹکڑے دے لئے استعمال ہوندے نے۔
ٹکڑے دے کرنے دا عمل عموماً میکانی آلات جیسے کراشر وغیرہ دے استعمال نال ہوندا اے۔ اندرونی جنس اتے سائز وارے کراشر مختلف ہو سکدے نے، جنہاں دی ترتیب وی مختلف مواد نوں سمجھن اتے مختلف سائز دے مٹی دے ٹکڑے بنان وچ مددگار ہو سکدیاں نیں۔
ٹکڑے دے کرن دے کئی عملی استعمال ہو سکدے نے۔ تعمیر وچ عموماً لڑکے دے ٹکڑے نوں روڈز، دراؤوےز، اتے بنیادی مواد لئی بنیادی مواد دے طور اُتے استعمال کیتا جاندا اے۔ ایہ استحکام فراہم کردا اتے بار نوں ہموار طریقے نال تقسیم کرن وچ مددگار سبت ہوندا اے۔ ٹکڑے دے مٹی دے استعمال نال اینٹوں دی پیداوار وچ بھی تحفظ اتے استحکام فراہم کیتا جا سکدا اے۔
کانڈی دی صنعت وچ، مٹی دے ٹکڑے دے کرن نوں گہری حیثیت دی پشاک دا ایک اہم کدو اے۔ وڈے پتھروں نوں ٹکڑے کر کے تے انتزاعی عمل کو انہاں دے بعد ایکے کرن دے لئی تیار کیتا جاندا اے۔ مٹی دے ٹکڑے نوں فروختن لئی اگے دی ٹکڑیزی کرنے دا عمل کیتا جا سکدا اے تاکہ انتیموں دی مٹی دے مالیوں نوں الگ کیتا جاسکے۔
علاوہ ازیں، مٹی دے ٹکڑے دا استعمال لینڈسکیپنگ دی پراجیکٹس وچ عام ہوندا اے۔ ایہ باغات، پٹھ ویچ استعمال ہو سکدا اے یا سچھپت کے طور پر استعمال ہو سکدا اے۔ ٹکڑیاں دی مختلف سائز اتے ساختیں مٹی دے مختلف ڈیزائن دی سمری نوں لپیٹ کر اِستعمال کیتا جا سکدا اے، جو پانی کا نظم و نصب کی لئی مفید اے تے کٹاوٴ دے نظم و نصب دیلی کیتیاں حلولات فراہم کر سکدیاں نیں۔
مٹی دے ٹکڑے دے کرن لئی مہارت شدید تجہیز اتے ماہری دی ضرورت ہوتی اے تاکہ اِنجنیئرنگ دا کام فوراً اور کارآمد طور تے کیتا جا سکے۔ حادثات نوں روکنے تے منتظم کرنے دے لئی احتیاطی تدابیر اور آلات دی مناسب سندہنی ضروری اے۔
خاتمے میں، مٹی دے ٹکڑے دے کرن ایک بنیادی عمل اے جو مختلف صنعتوں، شامل تعمیر، کانڈی، اتے لینڈسکیپنگ، وچ ہوندا اے۔ اِس وچ بزرگ پتھروں نوں چھوٹے ٹکڑوں وچ تقسیم کیتا جاتا اے تاکہ تعمیری مال یا معدنی انتزاع دے خصوصی ضرورتاں نوں پورا کیتا جا سکے۔ مٹی دے ٹکڑے دی متنوع تہجی وچ یہ ایک قیمتی وسائل نوں بندوبست وچ لاندا اے جس وچ ساختیں سے چندھے نقشوں نوں اتے سازگار حلولات وچ فنکشنل حلولات فراہم کیتیاں جا سکدیاں نیں جیونے وچ کنڈری دا تعمیر تے لینڈسکیپنگ دی پراجیکٹس تے لیلیومی؛ ٹکڑے دی سائزداری دے کارکردگی نوں ثابت کردا اے
علاء الدین خلجی
علاء الدین خلجی دا جماونڑا نا ں علی گرشاسپ خلجی ہیی۔تے او ہندوستان ایچ خلجی ٹبر دے ڈوجھے تے بہوں طاقتور سلطان ہن- علاء الدین خلجی دے ویلے منگولوں دے حملے دا بہوں خطرہ ہیی   - ہَیں کنڑ علاء الدین خلجی کوں ڈھیر ساری فوج دی بہوں لوڑ ہیی-تے فوجی خرچاں تے قابو پاونڑ واسطے بازار ایچ ہر شے دی قیمت مقرر کیتا ہس تے سختی نال عمل وی کروینا ھا –ہَیں زمانے  دے روپے کوں تنکہ آکھدے ہن  تے وزن دے لحاظ نال ہک تنکہ ہک روپے دے بروبر ہوندا ہا – ہک تنکہ تانبے دے بنڑے  پنجھا جتال دے بروبر ہوندا ھا – روز مرہ دے استعمال دیا ں شیواں  سستیاں  ہونڑ  توں لوک بہوں خشُحال ہن تے علاء الدین خلجی دے مرنڑ دے بعد وی بہوں عرصے تک لوک اینے عہد کوں یاد کرینے ہن  - علاء الدین خلجی نے دلال دا کردار تھڈوں ختم کر ڈتا ھا – خریدار تے وپاری آپس ایچ ہی مُک مکا کرینے ہن ۔ذخیرہ اندوزی کنڑ سخت سزاواں مُقرر کتا ہس منڈی دی جاسوسی دا ا ینجھا نظام مرتب کیتا ہس کہ منڈی دی ساری شیواں دی مُخبری بادشاہ کوں ہوندی ہیی-
تسی روہی تے تھل دامان
سرائیکی وسیب تسا  تے
تسی روھی تے تھل دامان
لکھت؛ فرھاد فریدی
جڈاں وی سرائیکی وسیب وچ فصلیں دی رہی دا سیزن آمدے۔سرائیکی وسیب دے خطے چولستان،تھل،دامان سمیت بہاولپور ڈویزن توں گھن تے خواجہ فرید دی نگری کوٹ مٹھن،راجن پور ،ڈی جی خان دی نہریں دی بندش کرڈتی ویندی ہے۔اتھوں دے کسان مل ماہنگے ڈیزل تے فصلاں رہون تے مجبور ہوندن۔جیڑھے علاقیں وچ تلوں دا پانی کوڑا تے تلویں سطح تے ڈونگا ہوندے اتھاں ٹویل نی چلدے بلکہ جڈاں تئیں پانی نہراں وچ نہ آوے فصلاں دی کاشت نہ ممکن ہوندی ہے۔فصل دی رہئی متاثر تھیندی ہے۔اے قصہ ہک سال دا نی بلکہ اے ہر سال دی کہانی ہے۔سرائیکی وسیب دا اے ایشو اتنا وڈا ہے جیندے تے اتھوں دے عوامی نمائندیں دے چپیں تے چپ دے تالے ہن۔الا کئی نی سگدا۔فریاد کینکوں سنائی ونجے۔سرائیکی وسیب جتھ ست دریائے دا ملاپ تھیندے۔جیندا پانی ملک دے ڈھگ سارے علاقے کوں سیراب کریندے۔اتھاں ترہے توں لوک مردے پن۔جانور ہلاک تھیندے پن۔چرند پرند پانی دی بوند بوند کوں ترسدے پن۔زمیناں فصلاں دی کاشت توں متاثر تھی تے بنجر تھیندیاں پن۔اتھاں دے لوک نمانڑے کیندے منہ توں ڈھدے بیٹھن۔ملک وچ خوشحالی ہووے تے بھاویں قحط اساڈا سرائیکی وسیب ہمیش ترہیا رہندے۔جیویں منہ تار دریا ترہیے وسیب توں گذر تے باقی ملک کوں سیراب کریندے پن۔ایویں چولستان توں منہ تار عباسیہ نہر  روہی دے روہیلیں کوں ترہیا رکھ تے آباد کاریں دی زمیناں کوں سیراب کریندی پئی ہے۔اے ول وانجھ کیندے نال تے کیوں تھیندی پئی ہے۔؟کیا اساڈا قصور اے ہے جو اساں پاکستان نال محبت کریندوں۔جے اساڈا قصور ایہو ہے تاں ول لگدے اساکوں بنگلہ دیش بنن تے وی مجبور تساں کریندے پیو۔
‏تیکوں گاوے کھیر پلایم
پانڑی پیتم کھارے
میڈی روہی تسی مر گئی
تیڈے شہر فوارے
واہ وے تیڈے بھائی چارے
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
؂ ݙاچی کِیتا وِیہہ کوہ، توݙے کِیتا ترِیہہ کوہ
؂ ݙاݙھا مارے ٹَپے، تے سُن٘ڄاں ݙیوے ڳِـیـتاں
سُن٘ڄے دے اَستاوے تے ݙاڈھے دیاں دیاں مَسِیتاں
؂ ݙاڈھا مارے، رووَݨ نہ ݙیوے
؂ ݙاڈھے آندے پی پی وَین٘دے، گھر دے شودھے تَسے
؂ ݙان٘د ـ چور گھر ای وَاہݨاں، سادھ گھر ای وَاہݨاں
؂ ݙِٹھا چَن مَنیسُوں
؂ ݙِٹھے مِٹھے ہوندِن
؂ ݙِکھاوݨی سَڄی تے مارݨی کَھٻی
؂ ݙن٘د ڳئے سوادھ ڳیا، اکھیں ڳَیاں جہان ڳِیا
؂ ݙُو گِدڑاں شین٘ہہ مار گَھتا
؂ ݙُو گھراں دا مہمان بُکھا مَردےٗ
؂ ݙَیݨ مَـر ڳئی، ݙند سَٹ ڳئی
؂ ݙے دا گِھن اے
؂ ݙیوے تاں کَلّرُوں، گِھنے تاں کَھلـڑُوں
مَولود شریف منظوم
= مَولود شریف (سرائیکی)(منظوم نعت شریف) =
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳالھ اِچُوں ڳالھ نِکلدی اے
مَولود شریف منظوم
تخلیق: ابنِ کلیم احسن نظامی
مِٹھا مدنی ہِے شاناں وَالا سئیں
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳاہک تے موت دا کیہڑا پَتہ
مَولود شریف منظوم
ربّ بخشِن رُتبے اعلیٰ سئیں
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳِٹھ سِیوے تے ݙُو ہَتھ پاڑے
مَولود شریف منظوم
اِے کون و مکاں دے والی ہِن
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳَݙھاں دے ڳل لعل
مَولود شریف منظوم
وِچ نبیاں صاحب عالی ہِن
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳَݙھاں دا وَس اے ڄو ٻیڑی تے نہ چَڑے
مَولود شریف منظوم
اِیندے دَر دے سب سوالی ہِن
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳَݙھاں کُوں سوٹا تے گھوڑے کُوں شارَت
مَولود شریف منظوم
تِھیا عاشِق رَبّ تعالیٰ سئیں
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳَݙھاں گھوڑا ہِک بھاء
مَولود شریف منظوم
مِٹھا مدنی ہِے شاناں والا سئیں
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳُڑ دی کئی جا کَوڑی نہِیں
؂ ڳَل پیا دول وڄان٘وݨا پوندےٗ
مَولود شریف منظوم
مِلی عظمت ذوالجلالی ہِے
سلطنتِ آلِ طاہر، ایران
آل طاہر (فارسی: سلسله طاهریان) 821ء توں 873ء تک شمال مشرقی ایرانی علاقے خراسان تے حکومت کرݨ والا ہک سنی خاندان ہئی جس دی حکومت وچ موجودہ ایران، افغانستان، تاجکستان، ترکمانستان, پاکستان تے ازبکستان دے علاقے شامل ہن۔ طاہری حکومت دا دار الحکومت نیشا پور ہئی۔
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳُڑ اِچ رَن٘با اے
سلطنتِ آلِ طاہر، ایران
حالانکہ ایہ خاندان عباسی خلافت کوں تسلیم کریندا ہئی لیکن در حقیقت طاہری آزاد ہن۔ اس حکومت دا بانی طاہر بن حسین ہئی جینکوں عباسی خلیفہ مامون الرشید نے خراسان دا مستقل والی مقرر کیتا ہئی۔ متوکل باللہ دے انتقال دے بعد اس حکومت نے خود مختاری حاصل کر گھدی ہئی۔
مَولود شریف منظوم
آیا پردے کَڄݨ والا سئیں
سلطنتِ آلِ طاہر، ایران
طاہری حکومت کوں خلافت عباسیہ توں آزاد تھیوݨ والی پہلی ریاست سمجھا ویندا ہے۔ 873ء وچ صفاریاں نے اس حکومت دا خاتمہ کر ݙتا۔
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳَل دی بلا نَل اِچ
سلطنتِ آلِ طاہر، ایران
آلِ طاہر دے حکمران
طاہریاں وچ درج ذیل حکمران گزرے ہن:
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳولیں خُدا وی لبھ پوندےٗ
؂ ڳوہ کُوں مِلّی ڳوہ، ڄِین٘ہیں اے تے ڄین٘ہیں او
؂ ڳوہ کُوں موت پَـٹا، چُوڑھاں دا گھر تَکُس
؂ ڳئی عِزت ہَتھ نئیں آندی
؂ ڳَنڈھ ناں پَلّے، ہار گِھناں کے چَھلے
سلطنت مغلیہ
thumb|پرچم مغلیہ سلطنت 1526ء توں 1857ء تک برصغیر تے حکومت کرݨ والی ہک مسلم سلطنت ہئی جس دی بنیاد ظہیر الدین بابر نے 1526ء وچ پہلی جنگ پانی پت وچ دہلی سلطنت دے آخری سلطان ابراہیم لودھی کوں شکست ݙے کے رکھی ہئی۔ مغلیہ سلطنت اپݨے عروج وچ تقریباً پورے برصغیر تے حکومت کریندی رہی، یعنی موجودہ دور دے افغانستان، پاکستان، بھارت تے بنگلہ دیش دے ممالک تے مشتمل خطے تے انہاندا دور دورہ ہئی۔
سلطنتِ مغلیہ دا بانی ظہیر الدین بابر ہئی، جو تیمور خاندان دا ہک سردار ہئی۔ ہندوستان توں پہلے او کابل دا حاکم ہئی۔ 1526ء کوں سلطنتِ دہلی دے حاکم ابراہیم لودھی دے خلاف مشہورِ زمانہ پانی پت دی جنگ وچ بابر نے اپݨی فوج تقں ١٠ گُنا طاقتور افواج نال جنگ لڑی تے انہاں کوں مغلوب کر ݙتا کیونکہ بابر دے کول بارود تے توپاں ہن جبکہ ابراہیم لودھی دے پاس ہاتھی ہن جو توپ دی آواز توں بدک کے اپݨی ہی فوجاں کوں روند گئے۔ ایویں ہک نویں سلطنت دا آغاز تھیا۔ اس وقت شمالی ہند وچ مختلف آزاد حکومتاں رائج ہن۔ علاوہ ازیں او آپس وچ معرکہ آرا ہن۔
اے ڳالھ واضح ہے کہ مغل سلطنت دا سرکاری مذہب اسلام ہئی تاہم اکبراعظم دے دور وچ کچھ عرصے تک اکبر دا ایجاد کردہ مذہب (دین الٰہی ) رائج کرݨ دی کوشش کیتی گئی ہئی۔ لیکن اس دا عوام تے کوئی اثر نہ پیا تے او بہت جلد ہی ختم تھی گیا۔ باقی تمام شہنشاہواں دے دور وچ اسلام ہی سرکاری مذہب ہئی اور مغل شہنشاہان اسلام دے بہت پابند ہوندے ہن۔ انہاں وچ اورنگزیب عالمگیر زیادہ شہرت رکھدے ہن۔ باقی شہنشاہ وی اسلام دی پیروی دے لحاظ نال ڄاݨے ویندے ہن۔ انہاں نے نہ صرف اسلامی قوانین رائج کیتے اور اسلامی حکومت کوں برصغیر دے کونے کونے وچ پھیلاوݨ دی بھرپور کوشش کیتی۔مغل ثقافت وی عمومًا اسلام تے مشتمل ہئی۔
مغل حکمران
1-ظہیرالدین محمد بابر، 1530ء - 1526ء
2-نصیرالدین محمد ہمایوں، 1540ء -1530ء تے 1555ء -1556ء
3-جلال الدین محمد اکبر، 1605ء -1556ء
4-نورالدین محمد جہانگیر، 1627ء -1605ء
5-شہاب الدین محمد شاہجہاں، 1658ء -1627ء
6-محی الدین محمد اورنگزیب عالمگیر، 1707ء -1658ء
7۔قطب الدین محمد اعظم شاہ، 1707ء -1707ء
8-قطب الدین محمد معظم، 1712ء -1707ء (بہادرشاه اول)
9-معزالدین محمد جہاں دار شاه، 1713ء -1712ء
10-محمد فرخ سیر، 1719ء -1713ء
11-شمس الدین محمد رفیع الدرجات، 1719ء
13-محمد شاه رنگیلا، 1748ء -1719ء
15-عالمگیر ثانی، 1759ء -1754ء
17-اکبر شاه ثانی، 1837-1806
18-محمد بہادر شاہ ظفر، 1857ء -1837ء
مَولود شریف منظوم
اِے اللہ دے دِلدار بݨے،
سَب نبیاں دے سردار بݨے
جمشید دستی تے تحریک
جمشید دستی سرائیکی دھرتی دا جایا ضرور ء پر سرائیکی ہیرو نہ او ہے نہ ہوسی ۔ انفرادی ہیروازم غیر سیاسی ہوندے ۔ جہڑے دوست جمشید دستی کو سرائیکی تحریک نال جوڑن دا ترلا پئے کریندن بلکل غلط ء۔ کیوں جو اج تئیں اوں سرائیکی صوبے کیتے پارلیمنٹ ءچ کݙھائیں ڳالھ نئیں کیتی، لابنگ نئیں کیتی ترلا نئیں ماراـ جیڑھا سرائیکی وسیب دے بھرپور سرائیکی مطالبہ کوں اپݨا مطالبہ نہ منے او ساݙا تے اساں اوندے نئیں تھی سگدےـ جمشید دستی ملک دی کئی سیاسی پارٹیاں ءچ رہ ڳے اتھاں سرائیکی صوبے دے سیاسی سوال کوں متحرک نئیں کیتا۔ ایندے تو علاوہ او کئی مذہبی دھشت گرد ملاں دا حمائیتی ہے۔ اڄ پیپلز پارٹی دے کڄھ نادان دوست تے سرائیکی تحریک دے داناء دوست جمشید دستی دی حمایت کوں انّا ہزارے، سرائیکی ھیرو، یا اینویں کجھ سمجھی کھڑن تاں غلط ء۔ سرائیکی تحریک کوں نہ مذہبی جنونیاں دے یاراں دی لوڑھ ہے نہ غیر جمہوری رویہ دے حامل انفرادی فلمی ہیرو دی۔
مَولود شریف منظوم
کُل دُنیا دے مختار بَݨے
جمشید دستی تے تحریک
شہزاد عرفان
سلطنتِ آلِ طاہر، ایران
بغداد دے گورنر
890ء-891ء
مَولود شریف منظوم
ہِے نعمتاں وَںڈݨ والا سئیں
اِے نعت احسنؔ منظور کرو!
میݙا سِینہ چا پُر نُور کرو
سَݙ روضے تے مسرُور کرو
ڳَل پریت دی ہِے پئی مالا سئیں
رَبّ بخشِن رُتبے اعلیٰ سئیں
(اقتباس از: کتاب : سَرائیکی منظوم  "تَریخ نَامہ" (عہدِ رِسالت ﷺ تُوں مظفر خان شہید تئیں)۔ از (مصنف، نظماں دِی تخلیق نقشے وغیرہ): اِبنِ کلیم احسن نظامی ، (سرائیکی و اُردو شاعر، خطاط ہفت قلم و موجدِ خطِ رعنا ، اَدیب و سکالر)۔ چھپائی: کلیم آرٹ پریس وحید پلازہ حسن پروانہ روڈ، ملتان۔ تعاون: دبستان فروغِ خطاطی (رجسٹرڈ) ملتان۔ اشاعت: جولائی ٢٠١٤ء۔ تقسیم کار: کلیم پبلشرز، وحید پلازہ حسن پروانہ روڈ، ملتان۔ 7005399-0331)۔
MubasherKaleem (talk) 16:29, 11 September 2018 (UTC)
حوالے
ونکی:مولود شریف منظوم
سیسمومیٹر
زلزلہ پیما (Seismometer) ہک آلہ اے جیندے نال زمین دی جنبش جیہڑی زلزلے دی وجہ توں پیدا تھیندی ہے، ناپی ویندی ہے۔ ایں آلے وچ ہک قلم یا تاں کہیں وزنی لٹکن (پنڈولم) نال وابستہ ہوندے یا کہیں اینجھے وزن نال ودھا ہویا ہوندے جیندا توازن ذرا جیہی جنبش نال متزلزل تھی ویندے۔ قلم دی نوک ویلݨ تے لپٹݨ ہوئے کاغذ کوں چھوندی ہے۔ ویلݨ آہستہ آہستہ گھومدا رہندے۔ زمین اچ ذرا جیہی وی جنبش ہوسی تاں قلم دا خط ویلݨ تے ٹیڑھا تھی ویسی، جینکوں ݙیکھ کے ماہرین سمجھ ویندن کہ زلزلہ کتھاں آیا، کتنی شدت دا ہئی تے کݙݨ تک ریہا۔
ہائے امریکہ وائے امریکہ (انشائیہ)
= ہائے امریکہ وائے امریکہ (انشائیہ) =
از: ڈاکٹر خالد اقبال
امریکہ ہک ڈانگ ہے جیندے سامنے ساری دُنیا دی مثال ہک منجھ دی طرحاں ہے۔ تڑی بازی دے نال نال دنیا دے کہیں وی ملک دے معاملیاں اِچ ٹنگ اَڑاونا امریکہ آپنا حق سمجھیندے۔ جیہڑے ملک امریکہ دے ایں ”ڈڈھپ“ کون منن توں انکار کریندن‘ امریکہ اُنہاں ملکاں اِچ انسانی حقوق ڈیواون کیتے جمہوریت دا ڈھول وجیندے تاں جو انسانی حقوق تے جمہوریت دے شوشے چھوڑ کے کمزور تے نمانے ملکاں تے آپنا اثر و رسوخ ودھایا ونج سگے۔ تے آپنے فائدے چاون آسان تھیوے۔ امریکہ جیہڑا جو ایں ویلے دنیا دی کلہی سُپر پاور ہے۔ آؤ ذرا ایکوں تضادات دے شیشے اِچوں ڈیکھوں:
MubasherKaleem (talk) 11:02, 10 June 2019 (UTC)
صحارا
صحارا دا ریگستان دنیا دا سب توں وݙا صحرا ہے جیندا رقبہ 9،000،000 مربع کلومیٹر (35 لاکھ مربع میل) ہے جیہڑا تقریباً امریکہ دے کل رقبے دے برابر ہے۔ اے شمالی افریقا وچ واقع ہے۔ انگریزی زبان وچ اینکوں Sahara آکھا ویندے جیہڑا دراصل عربی لفظ "صحرا" دی جمع ہے۔
فیصل آباد
اہم تعلیمی ادارے
فیصل آباد میں اعلی و ثانوی تعلیم کے لئے بہت سے تعلیمی ادارے قائم ہیں، جن میں سے چند یہ ہیں:
{|
صحت
فیصل آباد میں صحت کی صورتحال پاکستان کے دوسرے شہروں سے کچھ خاص بہتر نہیں، تاہم پچھلے چند سالوں سے سرکاری ہسپتالوں کی صورتحال ماضی کی نسبت کافی بہتر ہوئی ہے۔
تحصیل عیسیٰ خیل
تحصیل عیسیٰ خیل ضلع میانوالی، پنجاب، پاکستان دے ترئے تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام عیسیٰ خیل ہے۔ ایندے وچ 3 میونسپل کارپوریشناں عیسی خیل، کمر مشانی، کالا باغ تے 13 یونین کونسلاں ہن۔ ایں تحصیل دی اکثریتی آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے جبکہ کجھ پشتون آبادی وی ہے۔
شیلا عبد اللہ
حیاتی دا احوال
شیلا عبد اللہ نے اَݨ ڳِݨت ایوارڈ حاصل کِیتے ہِن جِنّھاں وِچ انگریزی ٻولی کِیتے پطرس بخاری ایوارڈ، گولڈن کُوِل ایوارڈ، ریڈر ویوز ایوارڈ، رٹن آرٹ ایوارڈ شامل ہِن۔
شیلا عبد اللہ کوں ہوبسن فاؤنڈیشن دی طرفُوں گرانٹ وی مِل چُکّی ہِے۔ بیونڈ دا کاین وال (Beyond the Cayenne Wall) اُتے اِنّھاں کُوں سبھ تُوں چنڳے فکشن دا جیوری پرائز مِلیا جیڑھا نورمیگا فکشن ایوارڈ وِچ سبھ تُوں ودھایا ایوارڈ ہِے۔
تصنیفاں
اِنّھاں دی کتاباں وِچوں کُجھ کتاباں اِیہ ہِن:
اِنّھاں نے خصوصی لوڑاں آلے (مُتھاج) ٻالاں کِیتے کتاباں وی لِکّھیاں ہِن۔
٢٠١٤ء دے اوائل وِچ، واشنگٹن اَتے لی یونیورسٹی دی ہِک تحقیقی ٹیم نے ہِک مطالعہ کِیتا جین٘دے وِچ اِنّھاں کوں تحقیق نال اِیہ پتہ لڳیا جو "زعفران خواب (Saffron Dreams)" توں ٣،٠٠٠ لوظیں دا اقتباس پڑھݨ نال انسان گھٹ نسل پرست تِھی سڳدا ہِے۔
اِیں ناول کوں اَزاد تعلیمی ڈیٹابیس کے تارکینِ وطن ادب وِچ پہلاں پنجھاہ عظیم کمّاں وِچُوں ہِک تسلیم کِیتا ڳیا اَتے بطورِ حوالہ اݨ ڳِݨت جائیں اُتّے اِیکُوں شامل کِیتا ڳیا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ٻالاں دے مصنف ونکی:ٻال ادب ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی نژاد امریکی ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
میر درد
خواجہ میر درد (1720ء-7 جنوری 1785ء) اردو دے مشہور شاعر ہن۔ میر درد ؔکوں اردو وچ صوفیانہ شاعری دا امام آکھا ویندے۔ میر کوں کلاسیکی اردو شاعری دے دہلی اسکول دے ترئے عظیم شاعراں وچوں ہک سمجھا ویندے۔خواجہ میر درد 1720ء وچ دہلی وچ پیدا تھئے ۔ میر، فارسی دے مشہور شاعر محمد ناصر عدلیب دے پتر ہن۔ میر دے چاچا وی شاعر ہن۔
سیر و سیاحت دے مقامات
ایں مضمون وچ پوری دنیا دے سیاحتی مقامات دا ذکر اے.
١. آپسلے آبشار
thumb| آپسلے آبشار آپسلے آبشار ہک آبشار ہے جیہڑی آسٹریلیا وچ واقع ہے اس دے مقام وہوک دی مجموعی بلندی 123 میٹر ہے۔