cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یاسین حاتم
غزل
گتے چُنڑدے بالیں کیتیں روٹی رکھوں جالیں.
شہر دی آخری نُکر تے ہک کندھ اُسار کھڑیجے.
باغ بہشت تے حوراں شوراں اللہ آپیں ڈیسی..
ایں زندگی وچ اللہ کولوں اپڑاں یار منگیجے..
پکڑ رسیداں چندا منگ آ ادھو ادھ کریسوں.
اللہ سیں دے پیسیں کو تاں ایں وی نہ خرچیچے..
شرط لگی اے چاوں چاریں وچ چندر توں سُوھڑاں کون اے..
ول میں تیڈا ناں چایا جو حاتم جُل ڈکھیجے...!!!
یکم مائ....
توڑے بارش لتھی توڑے بجلی ڈٹھی شودا مجبور ہے کم کریندا کھڑے.
سَن جو ودھدا ویندے سِر وی کنمبدا کھڑے فکر فاقے تے رُوزی دے رولیں دے وچ.
شُکر پڑھدا کھڑے وت وی مالک تیڈا بال توڑے اے بُکھے سمھیندا کھڑے.
اج یکم مائ ہے ٹی وی تے اعلان تھے تیڈی مزدور عظمت دی چھٹی ہے اج.
اج شریفیں دیاں مِلوں تاں بند نہی تھیاں شودا مزدور لوہا کُٹیندا کھڑے..
نکے بالیں دا کھیر ہا تے پونجی ایندی ہکا گاں ہائ تے ڈو چار بکریاں ہا نس..
دھی دے ہتھیں کون پِیلا جو کرڑاں ہاسی مال سارا منڈی تے وچیندا کھڑے.
نہ توں سمجھی کلھا نہ توں مُونجھا تھیویں تیڈے چرچے ہن عرشیں تے فرشیں اُتیں..
یاسین حاتم.
ایں واری
ایں وار زمانہ بدلیے تاں.
ایں واری ریتاں بدلوں چا
ظالم دا ظلم جے ودھدا پے
وت ظاہر ہے اے مکڑاں ہے
ایں واری اپ مکاوڑاں ہے
ایں واری رل کیں سوچ گھنو
جے شھر ءچ حوا جائ کوں
کہیں ول جے ننگا کیتا تاں
خاموش تماشہ نہ تھیوے
جے تھیوے تاں ول ڈھیر تھیوے
سارا مجمعہ یک مُٹھ تھی کولو
ہک بھینڑ دی چادر بنڑ سگدے.
پورا وسبہ مرنڑ توں بچ ویسی.
ست مر کیں ظلم جے مکدا ہے.
ایں واری اے وی سوچڑاں ہے
کہیں جا تیں ننگے بال دی کوئ ..
ایں واری شالا نہ تھیوے.
جے تھیوے تاں ول ایں کرڑے.
اوں مسجد دے متولی تو ں.
او مولوی کھس کیں ساڑ ڈیؤو
اے لحظہ قرب اذئیت دا.
ہک واری جے برداشت کیتا.
ساڈیاں سڑدیاں نسلاں بچ ویسن.
ول بھینڑی ننگیا نہ تھیسین.
ول گودا سر تے نہ چڑھسی.
ول جُتی پیریں ہیٹھ ہوسی
کہیں گبھرو دے نہ وات ہوسی.
ایں واری ایویں تھی سگدے.
جے سارے ہک مُٹھ تھی پووں.
جے سارے ہک مُٹھ تھی پووں....
یاسین حاتم...
کوہ سلیمان دے واسی
..کوہ سلیمان دے واسی.......
اُوویں وسوں ساری سوھنی.
وسوں واس وی سارے سوھنے.
اتھاں کوہ سلیمان دی پٹی.
اندروں جیویں مالا مال اے.
باہرو اوویں رج کیں سوھڑی.
اھدن غربن.ڈاڈھا سوھنا اے.
فطرت دا ہر رنگ اے اتھاں.
اینجھی قدرت سوھنی اتھاں..
مصنوعی پن.دی لوڑ وی کایئنی.
ڈینھ کو بیر تے ماکھی بولے.
رات کوں وہندے چشمے بولن.
سینگے رل.کے دھاون آندن..
جھمراں ہوندین.تاڑیاں ہوندین..
ہر کوئ اتھاں.قدرت ڈھدے..
کہین نہی ڈٹھا ایں وادی وچ
فطرت دے رنگیں دے مُحا.فظ.
کہرے حال نبھیندے پے ہن..
سر تے رکھ کنڈھوکڑیاں شودے.
سِلھ دے ساویں راہ دے اُتوں..
لایئنا بدھ کے گھر دو ویندن.
سوچم پیارے مردے ہوسن.
لاشاں کیویں چیندے ہوسن.
بال ایانڑے کنتے ویسن
اے وی شودے مال چریسن.
ایں واری جے غربن ونجے.
اتھاں نچدی بکھ کو ڈیکھیں.
جیکر سیلفی گھنڑی ہووی.
ریوی لگے تھوڈ دی گھنی.
اکھ دی رتوِن منہ دی پیلھوِن..
کیمرے دے وچ ڈھکی آویں..
ول رلے سردار دو جلسوں.
آکھسوں سر دی.بخشی ڈیو تاں.
حال سنڑاون اے ودے ہیں.
آکھسوں غربن ڈاڈھا سوھناے.
تصویر ڈکھاون آے ودے ہیں..
نظم.........اُڈاری......
کاں باز دی کنڈھ تے چمبڑیا پے.
چُنج نال کھڑیندا ویندا ہے.
کاں ہیڑاں ہے پر کنڈھ تے ہے.
ہک لحظے کیتے ایں لگدے.
پرواز ادھوری رہندی ہے.
ہنڑے بھویں تے باز ان خپ لگسی.
پر باز کھولیے پرواز کیتے.
پرواز کو تیز کریندا گے.
پرواہ نہی کیتی زخمیں دی:.
آسمان دو دید ولیندا گے.
تھک ہار کے ڈھے کاں کالا گے.
ایویں تیڈی ساڈی زندگی ہے.
شاہین دی وانگوں ٹُردا جل.
کنڈھ پچھو کون ہے کیا اھدا.
ایں گال کو دل تےنہی رکھڑاں.
کُھلی زندگی ہے آسمان سنویں.
تیڈا مقصد جیکر نیک ہے تاں.
ہر ڈَک کولو تھی دور ویسیں.
ہر مشکل جھکی تھی ویسی..
بس اُڈر اُڈاریا اچیاں کر......
حاتم ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
میر حسان الحیدری
میر حسان الحیدری سرائیکی دانشور، نعت خواں تے خطیب ہن۔ سرائیکی قومیتی تحریک دے بانیاں وچوں ہک ہن۔ thumb|میر حسان الحیدری
ڄم پل
وستی کالے آلی نزد بھونگ شریف تحصیل صادق آباد ضلع رحیم یار خان نال تعلق ہے۔
تعارفی مضمون
سبھ تو پہلے تے میکوں ایں ڳالھ دی خوشی ھے جو اڄ اساݙے وسیب دے سرائیکی اردو تےفارسی زبان دے نقاد، مترجم، خطیب، نثر لکھݨ آلی ھک. عہد ساز شخصیت موجود ہن تے ولا اے میݙی زیادہ خوش نصیبی ھے کہ میکوں ایں شخصیت بارے کجھ لکھݨ دا موقع ملیے، تے اوں عظیم تے مہاندری شخصیت دا ناں ھے میر احسان الحیدری سئیں۔ جناب ھوراں ویسے تے کہیں تعروف دے مہتاج کینھی تے نہ ہی اساں جے لوکاں دی جرت ھے کہ اساں انھاں دی شخصیت کو کوزے اچ بند کر سکو۔ پر کوشش کریسوں کہ شرکہ کوں سئیں ھوراں دی سرائیکی تے سرائیکی زبان بارے خدمات کو لفظیں ءچ بیان کر سکوں۔ سبھ تو پہلے تے سئیں میر حسان الحیدری صاحب انھاں عظیم تےمہاندرے لوکاں ءچ شامل ھن جیہڑے 1962دی ملتان وچ تھیوݨ آلی سرائیکی زبان تے خطے سانڳے ٻہوں ہی اہم کانفرنس وچ شامل ھن۔ میݙا خیال ھے کہ 1962 آلی کانفرنس جیکر نہ تھیندی تاں اڄ وی اساں سرائیکی سرائیکی نہ ھوندے بلکہ اویں ملتانی، ریاستی، ڈیرے والی، بلوچکی، جٹکی تے جانگلی جیے مخصوص علاقائی ناویں نال ونڈے ھوندے، اڄ جو اسکول.، کالج، تے یونیورسٹیاں اچ سرائیکی پڑھائی ویندی ھے یا اڄ جو اساں فخر نال خود کو سرائیکی اکھیندے ھیں اوندا رخ کجھ ٻیا ھوے ھا،
اے میر حسان الحیدری جے لوکاں دا اساݙے خطے تے زبان اتے احسان ھے کہ انھاں اساکوں ھک مٹھ کیتا تے اساکوں ھکا شناخت ݙتی، 1962 دے وچ جݙاں سرائیکی خطے دے عظیم لوکاں علاقائی تفرقے تے شناخت دے بحران بارے ھک کٹھ کیتا ھا. تے اساکوں فخر ھے اوں کٹھ اچ میر حسان الحیدری جہی دور اندیش تے عظیم شخصیت وی موجود ھن، جنھاں ایں کٹھ اچ تجویز ݙتی جو وسیب دے خطے دی زبان دا ناں سرائیکی ھوے جو ایں خطے دا اصل تے قدیم ناں ھے، اوں کانفرنس دے شرکہ نہ صرف انھاں دی تجویز تو متاثر تھیے بلکہ متفقہ طور تے ایں تجویز کو منظور کیتا تے، اساکوں ملتانی، ریاستی،ڈیرے والی، جٹکی، بلوچکی، تے جانگلی جیہے علاقائی تفرقے تو کڈھ کے ھکا سرائیکی قومیت دی سنڄاݨ ݙتی،
ایندے علاوہ سئیں میر حسان الحیدری صاحب دا سرائیکی زبان سانڳے پندھ نی مکیا بلکہ ڄݙاں ادب تے سرائیکی زبان دے مخالفین. اساݙے عظیم تے بزرگ صوفی شاعر حضرت خواجہ غلام فرید ؒ. دی تخلیقات تے تنقید تے اعتراض کرݨ لڳے تاں ھک واری ولا سرائیکی دے عظیم سپوت سئیں میر حسان الحیدری صاحب میدان وچ آے تے فتوحات فریدیہ دے ناں نال اہم کتاب لکھ کے دلائل تے تاریخی ثبوتیں نال سرائیکی ادب تے خواجہ غلام فرید ؒ دے مخالفین کوں منہ توڑ جواب ݙے کے انھاں دے منہ ہمیشہ سانڳے بند کر ݙتے۔ ایندے علاوہ سئیں میر حسان الحیدری صاحب دا ادبی پندھ کڈاھیں نی مکیا، جناب ھوراں ملتان وچ آستانہ زکریا ناں دا رسالہ وی کڈھیا جئیں ادبی تخلیقات وچ نویں در کھولے۔ میں سمنجھدی ھاں جو میر حسان الحیدری سئیں دی شخصیت ایجھی ھے جو اساݙے کنے الفاظ مک ویسن پر اساں انھاں دی سرائیکی زبان بارے خدمات دا احاطہ نی کر سڳدے۔ میر سئیں سرائیکی زبان تے قوم دا مشترکہ تے عظیم سرمایہ ھن اللہ پاک انھاں دا سایہ اساݙے اتے سلامت رکھے (آمین ) گو جو اجکل عمر دے تقاضے دی وجہ تو گوشہ نشین ھن پر انھاں فرزند دی صورت وچ انھیں دا سفر جاری ھے جناب دے فرزند جاوید چانڈیہ صاحب اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور دے وچ ہر محاز تے سرائیکی دی خدمات کریندے پن،
ایویں انشااللہ اساں وی سرائیکی عوامی تریمت تحریک دے پلیٹ فارم تو سئیں دے مشن دے ٻانہہ بیلی ھیں تے او وقت دور نی ڄݙاں سئیں حسان الحیدری دے لاتے ھوے ٻوٹے پھلدار تے تناور درخت بݨ تے اساݙی آوݨ والی نسلیں کیتے سرائیکستان دا باغ بݨسن۔ اساں سرائیکی عوامی تریمت تحریک دی ولوں انھیں دے تھوریت ھیں، شکرگزار ھیں جو اپݨا قیمتی وقت اساکوں ݙتے. تےاڄ وی سرائیکی سرائیکی دی خاطر اپݨے وس جوڳی کوشش کریندن۔ میر حسان الحیدری سئیں باباے سرائیکی ھن تے میݙا خیال سئیں دا ݙوجھا ناں صرف سرائیکی ھے تے اج صرف انھیں دے سانڳے اساں آکھیسوں، جیوے سرائیکی جیوے سرائیکستان۔
سندھی زبان
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ سندھی زبان (Sindhi language) ہند آریائی گروہ دی زبان تے جنوبی ایشیاء دے علاقہ سندھ دی زبان ہے جیہڑا پاکستان دا صوبہ ہے۔ پاکستان وچ سندھی ٻولݨ آلیاں دی تعداد تقریباً ہک کروڑ پچاسی لکھ تے بھارت وچ تقریباً اٹھاویہہ لکھ ہے تے سندھی کوں پاکستان تے بھارت ݙوہاں ملکاں وچ دفتری زبان دا درجہ حاصل ہے۔ اگرچہ سندھی انڈو آریان گروہ دی زبان ہے لیکن اس وچ دراوڑی اثرات وی پائے ویندے ہن، جیہڑا اس کوں خاص انفرادیت تے اہمیت ݙیندے ۔ سندھی بولݨ والے زیادہ افراد پاکستان دے صوبہ سندھ وچ ہن تے بقیہ دنیا دت باقی حصیاں وچ خاص کر بھارت دے کئی حصیاں وچ آباد ہن جیہڑے 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد سندھ توں ہجرت کر کے بھارت گئے تے اتھاں آباد تھی گئے۔ سندھی عام طور تے ترمیم شدہ عربی رسم الخط وچ لکھی ویندی ہے۔ حکومت بھارت نے 1948ء وچ عربی رسم الخط دء جگہ دیوناگری رسم الخط کوں اردو، سندھی، جیہی زباناں کیتے بھارت وچ رائج کیتا۔
سندھی جنوب مشرقی پاکستان دے سکولاں وچ پہلی زبان دے طور تے پڑھائی ویندی ہے۔ سندھی وسیع ذخیرہ الفاظ دی وجہ نال محررین تے مصنفین کوں راغب کریندی ہے جس دی وجہ نال ادب تے شاعری دا ہک وسیع ذخیرہ رکھدی ہے۔ سندھی دے کئی لہجے پاکستان دے باقی کجھ صوبیاں بلوچستان تے سرائیکی وسیب دے آخری علاقیاں تے بھارت دی ریاست گجرات تے راجستھان وچ بولے ویندے ہن۔
سندھی چوݙہویں صدی عیسوی توں اٹھارویں صدی عیسوی تک تعلیم و تدریس دی مشہور زبان رہی ہے۔ اے او وقت ہئی جݙݨ شاہ عبداللطیف بھٹائی تے کئی ݙوجھے شعرا نے سندھی زبان وچ اپݨا صوفیانہ کلام لکھا تے انسان تے خدا دے درمیان رشتے دی وضاحت کیتی۔ قرآن دا پہلا ترجمہ سندھی وچ کیتا گیا، جیہڑا بارہویں صدی عیسوی یا اس توں پہلے، قرآن دا پہلا ترجمہ ہے۔
،، اوݙکی، ماڑواڑی، باگڑی، جوگی
سندھی زبان دے چھی لہجے ہن۔
سرائیکی انھاں چھی لہجیاں وچ شامل کائنی ۔ سرائیکی زبان سندھی کنوں وکھری زبان ہے۔
سندھی کوں جے زباناں دا مجموعہ یا میکرو زبان شمار کروں تاں سندھی ترائے وکھریاں وکھریاں زباناں دا ہک گروہ ہے، انھاں ترائے زباناں وچ لاسی، سندھی بھیل تے سندھی شامل ہن۔
حنا ربانی کھر
ضلع کوٹ ادو دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔ حنا ربانی کھر دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال اے۔ سابقہ وفاقی وزیر خارجہ رہ چکن تے بھارت دا دورہ وی کیتا جینکوں بین الاقوامی پذیرائی ملی۔
حاجی عید احمد دھریجہ
سرائیکی تحریک دے مشہور کارکن ہن۔ انہاں دا تعلق دھریجہ نگر تحصیل خان پور کٹورہ نال اے۔
سیدہ نفیسہ
thumb|کائرو دی نفیسہ مَسِیت سیّدہ نُفَیسَہ (اردو: سیدہ نفیسہ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٩ جون ٧٦٢ء – جھوک لݙ ون٘ڄݨ دی تَرِیخ: جنوری ٨٢٤ء) اہل بیت دی ہِک مہان٘دری عالمہ ہَن۔
ابتدائی حالات
سیدہ نفیسہ چہار شنبہ دے ݙیہاڑے ١١ ربیع الاوّل ١٤٥ ہجری مطابق ٩ جون ٧٦٢ء کُوں مکہ مکرمہ وِچ ڄَمّی ہَن۔ سیدہ نفیسہ دے پِیؤ حسن بن زید بن حسن ابن علی ہَن۔ سیدہ نفیسہ دا نکاح پندرھاں ورھیاں دی عمر وِچ ١٦٠ھ مطابق ٧٧٧ء وِچ اُنّھاں دے چاچے دے پُتر اسحاق مؤتمن بن جعفر الصادق نال تِھیا۔ سیدہ نفیسہ مدینہ منورہ وِچ اپݨے پِیؤ دے نال رہن٘دی ہَن۔ سیدہ نفیسہ اَتے اسحاق موتمن نے ݙو ٻال قسم اَتے اُمِ کلثوم یادگار چھوڑے۔
مصر کن کُوچ کرݨ
٢٦ رمضان ١٩٣ھ مطابق ١٢ جولائی ٨٠٩ء وِچ سیدہ نفیسہ نے مصر کَن کوچ کِیتا جاں جو اُنّھاں دی عمر اُوں ویلے ٤٨ ورھیاں تُوں وَدھ تِھی چُکّی ہئی۔ مصر وِچ عوام نے اُنّھاں دا استقبال کِیتا۔ مصر وِچ سیدہ نفیسہ نے اپݨے پئے دے نال ہِک تاجر جمال الدین بن عبد اللہ بن جَصّاص دے مکان وِچ ٹِکاݨاں کِیتا۔ کُجھ مہینیاں دے بعد اُمِ ہانی دے مکان وِچ چلے ڳئے اَتے اُون٘دے بعد ابو السرایا ایوب بن صابر دے مکان وِچ ٹِکاݨاں کِیتونیں۔ عوامی جَتّھیاں دے پارُوں آپ کُوں مَلُوم تِھین٘دا ہئی جو شئیت اِیہ جَتّھے ٹَٻَّر آلیاں کِیتے ݙُکھ دا سوب بݨدے پئے ہِن، اِیں پارُوں مصر چھوڑݨاں چاہن٘دے ہَن جاں جو لوکاں نے حاکمِ مصر تُوں ارداس کِیتی جو اُوہ سیدہ نفیسہ کِیتے ٹِکاݨے دا انتظام کر ݙیوے۔ حاکم مصر نے ہِک مکان سیدہ نفیسہ کِیتے مخصوص کر ݙِتّا اَتے اِیں طرحاں آپ مصر وِچ ہمیشاں کِیتے ٹِک پئے۔
وفات
ماہِ رمضان ٢٠٨ھ مطابق جنوری ٨٢٤ء وِچ سیدہ نفیسہ بِمار تِھی ڳئے اَتے اِین٘دے باوجود روزے نال رہے۔ رمضان دے کہِیں ہِک شبِ جُمعہ وِچ طبیعت وَدھ خراب تھئی اَتے بھان٘ویں جو اُوں ویلے تلاوتِ قُرآن مجید وِچ مشغول ہَن، جِہڑیلے سورۃ الانعام دی آیت: "لَهُمْ دَارُ السَّلاَمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ (١٢٧)" اُتے پُڄّے تاں نبض ٻُݙّݨ لڳّی اَتے اِیں حالت وِچ جھوک لݙ ڳئے۔ جھوک لݙ ون٘ڄݨ ویلے اِنّھاں دی عُمر ٦٣ ورھیاں ٦ مہینیاں دی قمری ورھیاں دے مطابق ہئی۔
تدفین
سیدہ نفیسہ دی بِماری دے ویلے اُنّھاں دے پئے مدینہ منورہ وِچ ہَن، جِہڑیلے اُنّھاں کُوں خبر مِلّی تاں اُوہ مصر کِیتے ٹُر پئے جاں جو جِہڑیلے اُوہ مصر اَپڑے تاں سیدہ نفیسہ جھوک لݙ ڳئے ہَن اَتے لوک اُنّھاں دی تدفین دی تیّاریاں کرین٘دے پئے ہَن۔
امام شافعی
امام شافعی سیدہ نفیسہ دے ویلے دے ہَن۔ ٢٠٠ ہجری مطابق ٨١٦ء وِچ امام شافعی مصر آئے اَتے سیدہ نفیسہ نال سماع حدیث دی تحصیل کرین٘دے رِیہے۔ جِہڑیلے اُوہ مسجد فسطاط وِچ تدریس کِیتے وین٘دے ہَن تاں اثنائے راہ وِچ سیدہ نفیسہ دے گھر وِچ توقّف کرین٘دے ہَن اتے اُنّھاں دی اخذ حدیث کرین٘دے ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:نان٘ویں صدی دے شخصیّتاں ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:نان٘ویں صدی دے اسلامی مسلم علماء ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
یزید سوم
یزید ثالث بن ولید عرف یزید الناقص، 744ء، ولید ثانی دے قتل دے بعد 126ھ وچ تخت نشین تھیا۔ اگرچہ اوہ نیک خلیفہ ہئی، تاہم ایں نے آندے ہی اینجھے ناقص اقدام چاتے جنہاں نال ایندی نااہلی دا شہرہ تھی ڳیا۔ مثلاً ایں نے ولید ثانی بن یزید دے دور وچ کیتے ڳئے فوجیاں دی تنخواہواں دے اضافے کوں منسوخ کر ݙتا۔ کل چھی مہینے دی خلافت کیتس۔ 126ھ وچ جݙݨ ایندی عمر 64 سال ہئی، اے انتقال کر ڳیا۔ ایندا مختصر عہد خلافت وی شورشاں تے بغاوتاں دی نذر تھی ڳیا ۔
حفیظ الرحمٰن دریشک
ضلع راجن پور دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
مختصرمعلومات
حضرت خواجہ محمد یار فریدی
سلطان الواعظین،خواجہ فرید دے مرید،عاشق رسول ،مشہور صوفی شاعر حضرت خواجہ محمد یار فریدی چشتی(1881_1948) دا مزار گڑھی اختیار خان، (خان پور، ضلع رحیم یار خان) اچ ھے۔
خان پور
خان پور کوں نواب بہاول خان عباسی نے1806ء اچ آباد کیتا ہا.1871ء کنوں 1934 تک خان پور ضلع ھا.1874 اچ خان پور کوں میونسپلٹی دا درجہ ملیا.خان پور دا بنڑیا "10گرام" دامکمل کٹورہ برٹش میوزیم لندن اچ موجود ھ.
بیربل
مغل بادشاہ اکبر دا رتن بیربل (خان پور ضلع رحیم یار خان) دی وستی ججہ عباساں اچ پیدا تھیاہا، سرائیکی ہا.
امان الللہ ارشد
معروف سرائیکی شاعرامان اللہ ارشد 5مارچ 1972 حکیم محکم الدین دے گھردیرہ دوست محمد، (خان پور، ضلع رحیم یار خان اچ پیدا تھیۓ.قوم اعواݨ . 1980 اچ شاعری دا آغاز کیتا استاد سخن صوفی فیض محمد دلچسپ،3کتابیں ارشددے ڈوھڑے،سک دا ساون،اکھیں خواب جگارے چھپاں ھن.کلیات دھمال جلد طبع تھیسی۔
قیس فریدی
جدیدسرائیکی غزل دے بانی شاعر،محقق قیس فریدی دا اصل ناں مریدحسین قوم سومرہ تاریخ پیدائش یکم دسمبر1950ءھ.آپ نےطویل عرصہ بطورسکول ٹیچرخان پور اچ گزاریے .آپدی شاعری دی غیر مطبوعہ کلیات دا ناں گاگھر ھ
حضرت گجن درویش
حضرت گجن درویش دا مزار رحیم یارخان روڈ نزد گرڈ واپڈا متصل f.m ریڈیو خان پور ھ، حضرت جیٹھ بھٹہ دے ھم عصرتے حضرت جہانیاں جہاں گشت دے مرید ہن .سوموار دا ݙینہہ آپ دے مزار دی حاضری کیتے مخصوص ݙینہہ ھ.
سید محمد فاروق القادری شاہ
40 کتاباں دے مصنف ومترجم،معروف اسلامک سکالر جنھاں دی کتاباں مختلف ممالک اچ ترجمہ تھئے، بطور نصاب پڑھائ ویندیان ہن،محقق العصر، سجادہ نشیں دربارعالیہ قادریہ ،سہروردیہ شاہ آباد شریف سید محمد فاروق القادری شاہ صاحب (خان پور، ضلع رحیم یار خان)دی وستی گڑھی اختیار خان ماچ رھائش پزیر ھن ۔
حافظ مفتی سراج احمد
حضرت خواجہ فرید دے مرید،برصغیر دے نامورعلم میراث دے عالم،مفتی اعظم،استاد العلماء ومشائخ بانی مدرسہ سراج العلوم،سراج الفقہا حضرت مولانا حافظ مفتی سراج احمد مکھن بیلوی دا مزار( خان پور، ضلع رحیم یار خان) دے قدیم ،تاریخی قبرستان جٹکی اچ مرجع خالائق عام ھ.
حضرت ڄیٹھہ بھٹہ
حضرت جیٹھہ بھٹہ دا مزار خان پور اچ ھے حضرت شیخ عبدالقادر گیلانی دے مرید ہن.
آخری آرام گاہ
آخری آرام گاہ نور خاتون زوجہ مرید حسین راز جتوئی ،والدہ مجاھد جتوئی ،تاریخ وفات 8 جون 1998ء جٹکی قبرستان خان پور۔
ملنگ بابا رحمت علی فیروزی، چشتی،نظامی محمودی،سلیمانی قلندری وفات 1983مزار گورا قبرستان خان پور۔
سارہ(1842-1881)زوجہ روبرٹ ایکس مدفون گورا قبرستان خان پور۔
بُھٹہ واہݨ
صدیاں پراݨی وستی( قصبہ)" بھٹہ واہݨ" تحصیل صادق آباد ضلع رحیم یارخان مقامی منسوب روایت دے مطابق معروف رومانوی داستان سسی پنوں دا کردار سسی تے مغل بادشاہ اکبراعظم دے رتن ملا مبارک دے پتر ابوالفضل تے فیضی دی پیدائش ہی وستی اچ تھئی ہئی.
گلزارنادم صابری
گلزارنادم صابری(1918-2002)نے منظوم ݙو جلداں اچ شاھنامہ حسین نعتیہ مجموعہ" گلزارجنت " تے "775" غزلیات دی کتاب "نئے دور کی آواز" تےانڈین فلم راز دے گیت لکھیے.انڈین میوزک ڈائریکٹر،گلوکارانوملک آپدےبھتریجے ھن.جامع مخزن العلوم خان پور دے نال واقع قبرستان اچ دفن ھن۔
قلعہ فاضل پور
تقریبا ڈھائی سو سالہ پراݨا قلعہ فاضل پور جینکوں سردار فاضل خان عباسی نے تعمیر کروایا ہا، معروف انگریز سیاح چارلس میسن 1830ع اچ بوجوہ بیماری اتہاں قیام پزیر ریہا،  تے اوں نےاپنڑے سفرنامہ اچ وی ایندا ذکر کیتس. ،قدیم قلعہ نیشنل ھاۓ وے تے موجود قصبہ سنجرپور تحصیل صادق آباد ضلع رحیم یارخان کنوں بجانب شمال تقریبا چارکلومیٹر دے فاصلہ تے واقعہ ھ.
مرید حسین راز
ادیب،دانشور، مفکر سرائیکستان مرید حسین راز جتوئی(1916تا2012) دا مزار تے محقیقین واسطے راز لائبریری فیض آباد نزد پاکستان چوک (خان پور، ضلع رحیم یارخان )اچ ھ۔
BY:G M LAKHA
حسنین بہادر دریشک
ضلع راجن پور دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
بالی ووڈ
thumb|Bollywood dance show in Bristol بالی وڈ بھارت دی اردو تے ہندی فلمی صنعت دے مرکز کوں آکھا ویندے جیہڑا ممبئی شہر اچ واقع ہے۔ بالی وڈ دا لفظ امریکی شہر ہالی وڈ دے ناں دا چرٻہ ہے جیہڑا امریکی فلمی صنعت دا مرکز ہے۔ ممبئی دا قدیم ناں بمبئی ہئی جیندے توں "بالی" دا لفظ کڈھا ڳیا۔ زیادہ تر فلماں اردو تے ہندی زباناں اچ بݨدن۔
تاریخ
1913ء ا منظرِ عام تے آئی خاموش فلم راجا ہریش چندر بالی وڈ دی پہلی فلم منی ویندی ہے۔ 1930ء تک پہنچدے فی سال 200 متحرک فلماں نکلݨ لڳے۔ بھارت دی پہلی با آواز فلم عالم آرا 1931ء اچ منظرِ عام تے آئی۔
(ا، ع)
اگن]]
شاہ مراد
شاہ مراد سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
١٦٢٨ء کوں خان پور چکوال وچ ڄمے۔
وفات
١٩ مارچ ١٧٠٢ء کوں خان پور چکوال وچ فوت تھئے۔
کتاباں
کجھ کتاباں ایہ ہن۔
صنفاں
کبت، بنیت، دوہڑے، بارہ ماہ، مشنری، چوبرگے، مناجات، مدح، ہشتر نامہ، چوہرڑی، چرخہ تے غزل
شاہد خاقان عباسی
شاہد خاقان عباسی پاکستان دا وزیر اعظم ہے۔ پاکستان مسلم لیگ نون نال تعلق ہے۔ نواز شریف دے بعد وزیراعظم بݨے۔
راولپنڈی نال تعلق ہے۔
کھوار اکیڈمی
ممتاز سماجی کارکن تے کھوار زبان دے ادیب، شاعر تے صحافی رحمت عزیز چترالی تے حمیدالرحمن دے ذاتی کوششاں نال کراچی اچ کھوار اکیڈمی دا قیام عمل اچ گھنایا ڳیا۔ کھوار اکیڈمی اپݨے قیام توں گھن کے اڄ تک کامیابی نال مادری زبان اچ تعلیم دے فروغ تے چترالی زباناں دے فروع اچ اپݨا کردار ادا کریندی پئی ہے۔
بالیں دے گاوݨ
١. مانما جمال خان جی بھنڑینجا لال خان تیڈی ٻکری آج کھاوے پاج کھاوے ست کنالیاں پاݨی پیوے دھانموں دھانم کے چھیڑو چھڑن ٢. اے بلےبوں کاکا میڈا توں اندا تیکوں ڈٹھا ماکھی وانگوں مٹھا ٣. پپو ککڑ پالی عانیں ڈیوے عالی پڑھ تے جڈاں اندے عاناں بھناں کھندے
چھی مارچ دی حیثیت
چھی مارچ اجرک ڈے یا سرائیکی قومی ثقافتی ڈے ? شہزادعرفان ہک ڳالھ سنگتیاں توں سمجھݨ چاہنداں جو " 6 مارچ دا ݙینہوار سرائیکی قوم دا پنڄ ہزار سالہ سرائیکی ثقافت دا قومی ݙینہوار منیندا پئے یا ݙو ترے سالاں پہلے ڄہڑھی نیلی اجرک کوں سرائیکی شناخت دا رواج ݙتا ڳئے اونکوں مناوݨ دا ݙینہوار ء؟ جیکر سندھی اجرک ڈے منیندن تاں او اجرک مہان صوفی (کنگ پریسٹ) ڈھائی ہزارسال مسیح تو پہلے یعنی اڄ توں ساڑھے چار ہزار سال پہلے توں ٻُکل مریندا ہا تے اڄ وی سندھی اوہا اجرک دا ٹھپہ تے اویں ٻُکل مریندن ۔۔ڈاڑھی وی اونویں ٹھپیندے تے وال وی پٹے آلے اویں ہوندن تے ماء سر متھا وی اویں ٻلہیندی ء جیویں ایں پنج ہزار سال پراݨے مہان صوفی دے بُتڑے ءچ ء۔۔۔ تے اساں جیہڑی نیلی اجرک کوں سرائیکی شناخت بݨاتے ٹوری کھڑے ہیں اے ترے سال مسیں رواج ءچ آندے۔ سنگت ءچوں کجھ نے سرائیکی کلچرل یا سرائیکی ثقافتی ڈینہوار مناوݨ دے بجائے اجرک ڈے پئے منیدے ہیں ۔۔اجرک یا بھانویں وسیبی ثقافت دا کوئی وی ورت ورتاوا بطور علامت ضرور استعمال تھیندے جیکر اے ݙینہہ مناوݨ کیتے اجرک کوں بطور علامت ورتیندے ہیں تے بری گالھ کوئی نئیں پر اعتراض "اجرک ڈے" مناوݨ تے ء قومی ثقافتی ڈے مناوݨ دا مطلب ء جو اساں ہزار ورہیاں پُراݨی قدیم چنگی ودھیک اخلاقی قدراں ریت رواج کھاوݨ پاوݨ ٻولیاں گیت گاوݨ سبھو کجھ کو زندہ رکھݨ دا اہر کریندے ہین تے اگلیاں پیڑھیاں کوں اشناک کریندے ہیں تے آپت ءچ ہک قومی جذبہ ءچ جُڑن تے اپݨی بقاء دی جنگ دا وعدہ ڈیندے گھندے ہیں ۔۔۔۔ پر اجرک دا ݙینہوار سمجھ توں ٻاہر ء ۔۔ میں تاں سرائیکی کلچرل ڈے منائے بھانویں اوندے ءچ نیلی اجرک کوں بطور سرائیکی علامت ضرور سمجھو پر اجرک ڈے سروں ٹھیک نئیں ٻاہندا ۔ قوماں کوں اپݨے ثقافتی سنڄاݨ دے حوالے لوکائی دی ریت رواج تے فوک وزڈم توں لوکائی دے اکھاݨ توں علامتاں گھنݨے پوندن۔۔۔۔۔ سنگت ساری کو وسیب کوں رشتہ داراں کوں سرائیکی قوم دا سرائیکی ثقافتی ݙینہوار مبارک تھیوے ۔ شہزادعرفان
حکیم الطاف حسین
حکیم الطاف حسین مرحوم دا تعلق اندرون احمدپوری گیٹ بہاولپور نال ہئی۔ ہک سرکاری سکول اچ استاد ہن۔ احمدپوری گیٹ دی ہک مسجد اچ خطیب ہن۔ حافظ دواخانہ اندرون احمدپوری گیٹ بازار بہاولپور دے بانی تے مالک ہن۔ انتہائی قابل حکیم تے معالج ہن۔ انہاں دے مطب کوں ہݨ انہاں دے پتر عابد الطاف چلیندن۔
سرائیکی وسیب دا ویس
سرائیکی وسیب دا ویس: سرائیکی وسیب دے لوک چولا یا کُرتہ پَین٘دن اتے مَنجھلا ٻَدھین٘دن،سرتےپَٹکا اتے پیریں کَنیں چھیکویں جُتی یا تِلے والا کُھسّہ پین٘دن. تِلّے والا کُھسہ کیاہے؟عربی وچ تِلّا سونے کُوں آہدن،سرائیکی وسیب کائینات دا واحد خِطہ ہے جِتھاں سونے دے تاریں نال بݨیا ہویا کُھسہ یا جُتی پاتی وین٘دی ہَئ،سونے دی جُتی تُوں سرائیکی وسیب دی عظمت تے امارت دا ان٘دازہ تِھین٘دے،سرائیکی وسیب وچ حملہ آوریں دی لُٹ مار دے بعد لوک سونے دے تاریں نال بݨیے ہوئے کُھسے تاں نی پَاسڳدے البتّہ تِلّے والے کُھسےضروع پَین٘دن،جنہان٘دی قیمت پَنج سو توں گھن تے پَنج ہزار تھی سڳدی اے. سرائیکی وسیب وچ مَنجھلے دے نال لُن٘ڳی وی پاتی وین٘دی اے ،مَنجھ بَدھݨ کیتے سرائیکی وسیب دی ہِک سوکھڑی لاچا وی ھے،جیڑھا جو ݙاݙھا سوہݨا ہون٘دےـ سرائیکی وسیب دے عظیم ثقافتی خطے جھن٘گ وچ لاچے کُوں ہُݨ وی وَݙی چاہت نال پاتا وین٘دے.مَرداں دے نال نال جھن٘گ ،شورکوٹ،تے چنیوٹ دے علاقے وچ تریمتیں ہُݨ وی لُنڳی تے لاچا ٻَدھیندن.سرائیکی علاقے وچ پہلے تریمتیں گھگھرا پین٘دیاں ھَن،ہُݨ اے رواج ختم تھی ڳئے تے تریمتیں سُتھݨ پیندن،ایویں مرد نینگر وی مَنجھلا یا لُن٘گی چھوڑ تے شلوار پاوݨ پئےگئن.البتہ روہی وچ تریمتیں ہُݨ وی گھگھرے پَیندن.
کھماٹ
تقریبِ رونمائی ( کھماٹ)
دوستو پنج فروری 2019 میڈی زندگی دا ہک یاد گار ڈینھ ہئی۔۔ بزمِ خیال میانوالی ادارہ سہ ماہی تمام میانوالی ادبی تنظیم تمثیل میانوالی حلقہ یارانِ مضافات دے دوستاں اتنی محنت تے محبت نال میڈی کتاب •• کھماٹ •• دی رونمائی تقریب جناح ہال میانوالی وچ منعقد کیتی ہے میڈے کول الفاظ کوئی نن جو میں انہاں دا شکریہ ادا کراں تقریب دے صدر منصور آفاق خصوصی شرکت امجد علی خان ایم این اے حلقہ این اے 96 میانوالی پروفیسر ڈاکٹر مظہر سلیم پروفیسر سید عصمت اللہ شاہ مہمانانِ خصوصی افضل عاجز امجد بلوچ خادم حسین مخفی شاہد بخاری پروفیسر شہاب صفدر وقار احمد ملک مہمانانِ اعزاز حفیظ طاہر گھوٹیہ سلیم شہزاد کاظم حسین کاظم خالد ندیم شانی وقار احمد ملک مہمان شعرا بھکر توں علمی خان جاوید دانش پروفیسر عمران راہب شاہد مبشر جابر علی پشیہ حسن خان اللہ نواز طاہر خوشاب توں ڈاکٹر وقاص اللہ وقاص یسین حاتم حسیب الحسن زاہد اقبال زیدی کروڑ لیہ توں ظفر عدم ڈیرہ اسماعیل خان سبطین ساحر نزاکت لاج میانوالی توں مہمان شعرا حسان احمد اعوان مختیار واثق سخی خان سعید شاکری اعجازعلووالی ساون شبیر حسن جعفری نثارمحمد تاتیر شکیل کالاباغوی سید عرفان حیدر نقوی عرفان فانی تصور مہدی حسن ناصر میزبان شاعر محمد مظہر نیازی نذیر یاد مختیار ثناء محمد ضیاء اللہ قریشی صائم علی اختر مجاز بلقیس خان لطیف ساجد یونس باہی نور تری خیلوی عرشم نیازی عمران حفیظ دانش سالک ارسل نیازی عمیر نیازی بلال عبدل کلیار عزیزاذان وقاص عامر صفی اللہ صفی علمی و ادبی شخصیات وکلا صاحبان صحافی برادری سادات برادری عصمت گل خٹک معروف سنگر عاقب نیازی میڈیا دے دوست اخترمجاز وسیم عتیق خان ملک ثمر عباس غلام عباس محمد فیضان احمد آصف مووی میکر منیر بھائی ساونڈ والے محمد رمضان انجم بسم اللہ ڈیکوریشن والے سمیت میانوالی دے تمام اہلِ سخن شعرا ادبا تے سامعین دا دلوں مشکور ہاں جناں میں ناچیز کوں عزت بخشی سرائیکی سوجھل فورم ڈیرہ غازی خان دے چیرمین سئیں امجد بلوچ میں ناچیز دی تے محمد مظہر نیازی صاحب دی دستار بندی کیتی پروفیسر سئیں عصمت شاہ بہاولپور توں سرائیکی اجرک دا تحفہ گھن کے آۓ تے میکوں عنايت کیتا محمدظہیر احمد مہاروی میڈی تصویر کوں فریم کروا کے اتے سوہنڑا جملہ لکھ کے میکوں تحفہ پیش کیتا ولا ہک دفعہ بہاولپور ڈیرہ غازی خان لاہور اسلام آباد کروڑ لیہ بھکر ڈیرہ اسماعیل خان میانوالی دے سارے دوستاں دا جناں میں ناچیز دے فن تے شخصیت تے گال کیتی انہاں سارے دوستاں دامیں شکر گزار ہاں ایہا دوست تے انہاں دیاں محبتاں میڈی کل کمائی ہے تقریب دی نظامت شاکر خان کیتی کسے دوست دا ناں رہ گیا ہووے تاں معزرت مالک سارے دوستاں کوں جزاۓ خیر ڈیوے آمین
آدم دی اولاد توں غلطی تھی سگدی ہے ساڈی غلطی معاف کریسو موقع ڈیسو
نسیم بخاری
ما ٻولی دی عزت
ماء بولی دی عزت ۔
سن 1995 دی ہک شام میکوں استاد صاحب اپڑیں گھر سڈیا میں اوں وخت وکالت دی الف بے سکھدا ودا ہم میں جیڑھے ویلہے حاضر تھیم تاں استاد صاحب کیس فائل دے مطالعے وچ رجھیل ہن میکوں بہنڑ دا اشارہ کر تے اپڑیں بال کوں سڈ کیتو نے بال حاضر تھیس استاد صاحب اونکوں اڑدو وچ چانہہ پانڑیں دا آکھیا۔میں استاد صاحب کوں عرض کیتم سئیں گھر وچ ماء بولی کائینوے آلیندے استاد صاحب کوریج تے میں ڈوں ڈٹھا تے آکھیو نے توں بس کر اے اپڑیں سرائیکی سرائیکستان ۔سرائیکی آلاونڑ نال بالیں دا لہجہ خراب تھی ویسے آتے تعلیم وچ وی حرج تھیسے۔ توں فائلاں چاء تے روانہ تھی۔ وخت گزردا گیا سن 2009 دی گالھ ہے چیمبر دے اگوں لنگھدئیں میں استاد صاحب اس کیتا میں حاضر تھیم تاں چیمبر وچ اہو بال وکیل بنڑ تے بیٹھا ہا استاد صاحب میکوں الوا تے آکھیا منور توں ای۔دے نال سرائیکی آلایا کر میں گال دا انت نہ لدھم۔ استاد صاحب بال کوں چانہہ پٹھنڑ دا آکھ تے اتلے چیمبثڈوں ٹر پے میں انہاں دے پچھوں پوڑیاں چڑھ گیم ۔ استاد صاحب کرسی تے بہہ تے میڈے اگوں ہتھ چا بدھئیے اکھیں وچ پانڑیں آگیونے تے آکھیونے منور تو سچا۔ میں عرض کیتم سئیں گال نرخری کرو سمجھا نہم ۔آکھیو نے تیکوں یاد ہے تئیں ہک ڈینہہ میڈے بالیں کوں ماء بولی سکھاونڑ کہتے تئیں میکوں آکھیا ہا پر میں تیکوں دڑکا ڈے چپ کرا چھوڑیاہم۔میں آکھیا یاد ہے سئیں ایہو بال ہا تہاڈا۔پر ہنڑ کیا ہے۔ آکھیونے ہک ڈینہہ میں تے میڈی گھر آلی کہیں گال تے ہک بئے نال سرائیکی وچ جھگڑ پیوسے اچیتا کتھوں اے میڈا بال آگیا اینکوں ساڈی گال سمجھ نہ آئی تاں ایں آکھیا آپ کس بے ہودہ زبان میں بات کررہے ہیں اردو میں بات کریں تاکہ مجھے بھی سمجھ آئے ۔بس اوندا اے آکھنڑ ہا تے میکوں سارا جھیڑا وسر گیا تے میکوں تیڈی گال یاد آئی تے سوچیم جیکر میں بال کوں ماء بولی سکھاواں ہا تے اج اے میڈی ماء کوں مندا نہ آکھے ہا ۔میں منینداں جو میں غلط ہم ۔(منور ضیا، ٢١ فروری ١٩)
دلدار بلوچ
دلدار بلوچ ملتان نال تعلق رکھݨ والے ریڈیو سنگر ہن۔
دیوی دیال کھانیجہ
دیوی دیال دا تعلق بھارت دی سرائیکی کمیونٹی نال ہئی۔ انہاں دا خاندان ڈیرہ اسماعیل خان توں ہجرت کر کے ڳیا ہئی۔
ما ٻولی دے جڳ ݙیہاڑ دی کامیابی
کل سرائیکستان ھاوس اچ مابولی دے مبارک ڈیہنہ کوںپیش کیتی گئی قراداد حق اچ منظور کیتی گئی گلشن اباد رشید اباد الی وچلی سڑک پل ڈاٹ توں گھن کیں بائی پاس تک سڑک دا ناں حمید اصغر شاہین روڈ یاسڑک رکھ ڈتا گئے کل عوام دی طرفوں بھرپور مطالبے تیں ایں سڑک دا ناں حمید اصغر شاہین روڈ سڑک رکھ ڈتا گئے لہذا اجدے بعد ایں سڑک کوں حمید اصغر شاہین روڈ یاسڑک سڈیا ویسی اے مطالبہ ساری زندگی حمید اصغر شاہین صاحب دی سخت ترین جدوجہد کرنڑ دی وجہ نال خراج دے طور حمید اصغر شاہین ناں کوں سلام دے طور تیں اپڑیں عوام دی طرفوں ہک چھوٹا جیہاں گفٹ پیش کیتا گئے اللہ تعالی انہیں دے درجات بلند فرماوے امین اجدے بعد سبق الی کار یاد رکھنڑیں حمید اصغر شاہین روڈ ۔حمید اصغر شاہین روڈ۔ سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔محمد اکبر خاں زات ملکانڑیں قوم سرائیکی پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ۔سید عنصر عباس عظیمی صاحب کونسلر۔ ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔ ہدایت خاں چانڈیہ۔ ملک محمد اکرم بھٹی۔ سید علی عمران شاہ۔سید اشفاق شاہ۔سید کوڑاشاہ۔ صحافی عمران لکی شیروانی۔ارشاد خاں شیروانی۔مہر خالد میکن۔محمد نواز خاں لغاری۔ ملک محمد یونس ماچھی۔ابوبکر بلال بھٹی۔خلیل خاں لنگانی۔ملک عرفان ککھ۔ارشد خاں نتکانی۔کامران مستوئی۔مسرت عباس خاں گورمانی۔جاوید بھٹی۔زاھد شیر بھٹی۔ملک بلال احمد کھنڈوا۔استاد عطا محمد زور حمام الا۔ وسیم بھٹی ڈرئیور۔حاجی غلام مصطفے خاں عرف جمل خاں سکھانی۔ محمد ارشد خاں سکھانی۔ نقاش خاں سکھانی۔ سردار منظور خاں زہرانی عرف منظور ٹھلا۔ استاد گل محمد بھٹی سابقہ کونسلر۔دیوان رسول بخش ٹینٹ الا حاجی اللہ ڈیوایا بھٹی۔ حاجی اللہ بخش بھٹی دوکاندار نیں روڈدا ناں حمید اصغر شاہین دے ناں تیں رکھنڑ تیں خوشی دا اظہار کیتے اکبر خاں ملکانڑیں کوں مبارک باد ڈتی اے اور اکھیئے نیں جو حمیداصغر شاہین دی جدو جہد کوں یاد رکھنر سانگے اے کم بہوں ضروری ھا. (اکبر ملکاݨی، ٢٢ فروری ١٩)
باندر
پرانی دنیا دے باندر ایشیاء تے افریقہ دے باندراں کوں اہدن۔
نویں دنیا دے باندر شمالی تے جنوبی امریکہ وچ ہن۔ انہاں دے پنڄ ٹبر ہن۔ ٹیٹی، ساکی، یواکاری
ساکی ٹبر کوں ݙو نکے ٹبراں، 5 ٹوکریاں تے 43 ونڈاں وچ ونڈیا ہویا اے۔
thumb|Macaca sinica - 01
سندھی قومپرست تے پنجاب دی ونڈ
ہک سنگتی گلِا ڈتے جو سندھ قوم پرست پنجاپ دی ونڈ دی مخالدت کریندے پئین، اُنہاں کوں بھئو جو پنجاب دی ونڈپاروں سندھ ونڈ دا خطرہ ودھ ویسی۔۔۔۔۔۔۔۔۔گزارش اے جو جنوبی پنجاب صوبے دی مخالفت تاں پشتون،بلوچ وی کریسن۔۔۔۔۔۔سندھی قوم پرستاں دا وی حق بنڑدے، کینکوں کینکوں روکیسو سئیں۔۔۔۔۔سچی گالھ اے، جنوبی پنجاب کن تاں ایہوتاثرملدے جو وفاق پاکستان وچ قوماں دی ونڈ دا نواں منڈھ بدھیندا پئے، جیکر نہ ای بدھیجے تاں ول وی سوال تاں بنڑدے جو پاکستان وچ پنجاب دیاں 2وفاقی اکائیاں کیویں تھی سگدین۔
نویں نسل سرائیکی اگوانڑاں دی ساری کیتی کمتی چٹ کرکے جنوبی پنجاب کوں قبول پئی کریندی اے، ہنڑ ایندانتیجہ وی ساکوں ملدا پئے، سرائیکی اگوانڑیں وڈی عرق ریزی کرکے سرائیکی قوم دامقدمہ ٹھہایا ہائی تے ایندے تے بنہائیں قومیں دے دانشوراں کوں قائل کیتاہائی جواے کوئی جنوبی شمالی دی ونڈنئیں بھل جو آزادی دی تحریک اے، رنجیتی قبضے توں سرائیکی وسوں دی آزادی دی تحریک، ہک قوم دی بئی قابض قوم کن قبضہ چھڑاونڑ دی تحریک۔۔۔۔۔۔جیندے سانگے سندھی، بلوچ ،پشتون وی ساڈے بانہہ بیل بنڑئیے، جڈانہہ جواساں آپڑیں موقف توں پچھوں ہٹدے پیوں تاں ول سندھی قوم پرستاں توں کیہاں گِلا شکوہ؟؟؟ انہاں دی کمٹمنٹ تاں سرائیکستان سانگے ہائی نانہہ جو جنوبی پنجاب سانگے۔
کھوتا
کھوتا ہک جانور اے۔ ایں کوں ڳݙاں وی آہدن۔ ایہ ہک ممالیہ جانور، جہڑا چوپایاں وچ گھوڑے دے خاندان نال تعلق رکھدا ہے۔ ایہ سدھایا ہویا جانور ہوندا ہے
thumb|کھوتے
فائدے
ایہ مال برداری اتے ݙوجھے کم رہٹ تے ریڑھی کوں چھکݨ کیتے اتے ہل وغیرہ چلاوݨ کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہے۔ کھوتے یا خر دا گھوڑے دی جنس دے نال ملاپ دے نتیجے وچ دوغلی نسل دا جانور وی حاصل کیتا ویندا ہے۔ ایں صورت وچ، مادہ گھوڑی تے نر کھوتے دی اخلاف کوں ٹٹو اہدن۔ کھوتےد ی مادہ اتے نر گھوڑے دے اخلاف کوں خچر سݙیندن۔ گھوڑے اتے کھوتے دی دوغلی نسل دا جانور زیادہ مضبوط اتے زیادہ مشقت دی سہولت فراہم کریندا ہے۔
سرائیکی زبان تے اَدب دے خاصیّتاں
پروفیسر دلشاد کلانچوی دی سرائیکی زبان تے اَدب مئی 1987ء وچ سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور ولوں چھپی ہے ایہ کتاب اکادمی ادبیات پاکستان دی طرفوں ایوارڈ یافتہ ہے۔ ایں کتاب وچ کجھ خصوصیات تذکرہ نویسی تے کجھ ادبی تاریخی نویسی دیاں رلواں ہن۔ مگر ہک مورخ دے طور تے انہاں دا بیانیہ پہلے توں موجود تحقیق، ادبی تاریخی احوال، تاثر دی نشاندہی کریندے۔ مثلاً
جاں جو دلشاد کلانچوی ہوراںدے پیش رو محقق میر حسان الحیدری، تاریخ ادبیات پاکستان و ہند (چوڈھویں جلد۔ (سرائیکی ادب) وچ متنی حوالے دے نال ایہا گالھ کریندے ہوئے لکھدن: "موجودہ سندھی 1100ء کے لگ بھگ سرائیکی توں انج ہک مستقل زبان بݨ ڳئی ایں کیتے سندھی دی پراݨیاں تحریراں سرائیکی نال وݙی مماثلت رکھیندیاں ہن۔ مثال دے طور تے قاضی قاضن دا ایہ بیت ݙیکھو:
سو پائی پیوجئیاں پرین لدھوم
میں کنز قدوری اتے کافیہ پڑھ کے محبوب نہیںپاتا او ڳالھیں ٻیاں ہن جنہاں نال ساجݨ ملِدے ہن۔ سندھی، سرائیکی زبان داتاریخی اعتبارنال ہک ݙوجھے انج تھیون داسن میر حسان الحیدری ہوراں 1100عیسوی لکھیئے جاں جو دلشاد کلانچوی ہوراں 1100 ھجری درج کیتے، سنین دی درستی تذکرہ و تاریخی نویسی دی بنیادی خصوصیات وچ شامل ہے جیندی تصحیح نہ ہووݨ  دی وجہ تاریخ نویسی دے اصولوں توں آگاہی نہ ہووݨ  دے نال نال تحقیقی تساہل، اتے پہلے توں موجود تحقیق/ نقل در نقل اہم وجہ ہے۔ دلشاد کلانچوی ہوراں دا ایہ مجموعہ ’’ سرائیکی زبان و ادب‘‘ اصناف ادب دے پس منظری مطالعہ تے معلوماتی مواد مہیا کریندے تے اصناف ادب (افسانہ، ڈرامہ‘ ناول، گیت، مرثیہ، نعتیہ شاعری، کافی) وغیرہ بارے جائزہ کاری دے مواد اُتے مبنی ہے۔ تحقیق دا پہلو کمزور ہے تے تنقید محض تاثراتی انداز بیان رکھیندی ہے ایہ کتاب سرائیکی زبان و ادب ، ایندیاں مختلف اصناف ادب وچ سن 1980ء تک تھیون والے کم دی جمع آوری تے سرائیکی ادب دے تخلیقی سمل کوں محفوظ کرݨ  دا آہر ہے ۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں ایہ کم یقینا نا موافق حالات وچ کیتا، جݙاں اپݨی مادری زبان وچ لکھݨ دے شعور کوں ٻہوں زیادہ مضبوطی نہ ملی ہئی اتے کتاباں، رسائل چھپواوݨ، معاشی اعتبار نال مشکل کم ہا۔ تاہم انہاں دی ایہ کتاب سرائیکی ادب دے طالب علماں، شاعراں، نثر نگاراں تے سرائیکی لوک ادب نال دل چسپی رکھن والے قارئین کیتے اہمیت دا درجہ رکھیندی ہے۔
پروفیسر قاسم جلال لکھدن:"'سرائیکی زبان تے اَدب' جھئیں مستند تاریخی اتے معلوماتی کتاب لکھ کر ادبی دنیا کوں سرائیکی ادب نال شناسا کیتے تے ایہ یاد گار کتاب ادب دے طالب علماں، مورخاں تے محققین کیتے روشنی دا مینار ثابت تھیسی‘‘۔"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی زبان تے اَدب
کھوار زبان
کھوار زبان جینکوں چترالی زبان وی آکھا ویندا اے، چترال تے ایندے مضافاتی اضلاع دی ہک قدیم زبان اے تے ایندا تعلق ہند یورپی زباناں دے خاندان نال اے. رحمت عزیز چترالی دی تحقیق دے مطابق ایں زبان دے ٻولݨ والیاں دی آبادی ١٠ لکھ اے. قیام پاکستان توں پہلےریاست چترال دی سرکاری زبان ہئی تے ہݨ پاکستان دے اہم علاقائی زباناں وچ ایندا شمار کیتا ویندا اے. پاکستان دے علاوہ اے زبان افغانستان تے بھارت دے زیر قبضہ کشمیر وچ وی ٻولی ویندی اے. چترال ویژن تے آواز چترال ای زبان دے اہم اخبارات ہن. کھوار زبان دے ادب دے ضمن وچاتالیق محمد شکور غریب (١٦٦٥ء تا ١٧٧٢ء)دا ناں سب توں اہم اے. ایں زبان دی ترقی تے ترویج و تحفظ واسطے انجمن ترقی کھوار تے کھوار اکیڈمی دے کاوشاں قابل ذکر ہن. کھوار زبان کوں آرنیہ تے قشقاری دے نانواں نال وی ڄاݨیا ویندا اے. پاکستان دے تمام علاقائی زباناں دی طرح ایں بولی کوں شاہ مکھی رسم الخط دی نسخ تے نستعلیق انداز وچ لکھیا ویندے.
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ
کھوار بولݨ والیاں دی کل تعداد سمر انسٹیٹیوٹ آف لنگوسٹکس نے 1992ء وچ صرف ݙو لکھ ٻتالیہہ ہزار لکھی ہے لیکن چترالی زباناں دے فروغ کیتے قائم ادبی تنظیم کھوار اکیڈمی نے رحمت عزیز چترالی دی حالیہ تحقیق دے حوالے نال پاکستان وچ کھوار بولݨ والیاں دی کل تعداد 10 لکھ لکھی ہے جیہڑی صحیح اعداد و شمار دے مطابق اے۔
سمر انسٹی ٹیوٹ آف لنگوسٹکس نے 1992ء وچ بھارت وچ کھوار ٻولݨ والیاں دی تعداد انویہہ ہزار ݙو سو لکھی ہے تے کھوار بولݨ والیاں کوں مسلمان ظاہر کیتا ہے لیکن کھوار اکیڈمی نے اس اعداد و شمار نال اختلاف کیتا ہے انہاں دی تحقیق دے مطابق ہندوستان وچ کھوار بولݨ والیاں دی تعداد ݙو ہزار توں زیادہ نی۔
ما ٻولی دے ݙیہاڑ دا پیغام
آج دے ڈینھوار دے حوالے نال میں سمجھدا سرائیکیں ڈو کم بہوں سوہنڑے کیتن ۔ ① سرائیکی دے مختلف ناواں کوں ھک مشترکہ ناں ڈے تے سرائیکی زبان اُتے مسلط تھیوڑ والی جبری انتقال لسان کوں ہمیشہ کیتے بریک لاواں چھوڑی ہے ۔ ایں طرح سرائیکی لسان دے مختلف ناواں کوں ھکو ناں ڈے تے سرائیکی زبان کوں ملتان دی پناہ ءِچ ڈے ڈتا گیا ہے اے ھک بہوں دور اندیش اَتے دانشمندانہ فیصلہ ھا جئیں سرائیکی نسلی گروہاں دی جبری انتقال قومیت کو روکڑ ءِچ کردار وی ادا کیتے ۔ ایندے مثبت اتے مفید اثرات مرتب تھئے ھن ۔ ② ملتانی رنگاں کوں کپڑے تے اُتارن دے مثبت اثرات مرتب تھیندے پِن ھک تاں ملتانی رنگ جبری انتقال ثقافت کِنوں بچ گئے ھن ڈوجھا سرائیکیں دی ثقافت ہمیشہ کیتے ملتان دی بادشاہی دا تاج بڑ گئی ہے ۔ ③ سرائیکیں نسلی گروہاں اُتے حالی وی جبری انتقال قومیت دی تلوار لٹکدی کھڑی ھِے ایں جبری انتقال کوں روکڑ کیتے سرائیک نسلی گروہاں کوں چاہیے اپڑے ٻالاں دے ناواں نال سرائیک یا سرائیکا لاوین تانجو سرائیک نسلی گروہ جبری انتقال قومیت کِنوں بچ سڳن ۔(بھورل گھلیجا، ٢١ فروری ١٩)
خواجہ قطب الدین فریدی
خواجہ قطب الدین فریدی، ڳڑھی اختیار خان، خان پور کٹورہ دے مزار دے سجادہ نشین ہن تے مشہور صوفی ہن۔
شاہد راسب
شاہد راسب سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ناں
شاھد رفیق
قلمی ناں
راسبؔ(شاھد راسب)
قوم ذات
احمدانی
ڄم پل
٣ دسمبر ١٩٨٤ء
جاہ ٹِکاݨاں
موضع آڑہ جعفر نزد مانہ احمدانی تحصیل کوٹ چھٹہ ضلع ڈیرہ غازی خان
تعلیم
میٹرک
روزگار
پرائیویٹ ملازمت
آغاز شاعری
٢٠١٥
موبائل نمبر
03462526824
وفات
٤ ستمبر ٢٠١٩ء
نمونہ کلام
ودا بھولے بَھندئیں بھولئیں دے تھئے اڄ وی خوّف خَتم کائنی
تیݙے قُرب دا وِرد کریندے ہیں کوئی غَم ھ ساکوں غَم کائنی
تیݙے ناں دا کلمہ دین ساڈا ٻیا کوئی وی دِین دَھرم کائنی
ہیں راسبؔ مونجھ دی مَسجِد وِچ تیݙے عِشق سِوا ٻیا کَم کائنی
........ شاھد راسب.........
سرائیکی ݙوہڑا
توں جِیاݨ کراہِیں اَݨ جِیاݨ نہ بَݨ ھ جڳ وِچ شور سُوجاݨ ذرا
اِیندا پیرا چا پتہ لڳ پُوندے ھ ساد یا چور سُوجاݨ ذرا
نہ میݙی مَن نہ اُوندی مَن لا اپݨاں زُور سُوجاݨ ذرا
جیرھا مرضی راسِبؔ رَستہ چُݨ ہِیوی مَنزِل گور سُوجاݨ ذرا
....... شاھد راسبؔ.......
اساں پئیلاں پیریں پئیندے ناں تیݙا کُوی انسان نہ بَچدا ہا
نہ بَچدا ہا سُکھ ساہ کہیں دا ٻیا کُوئی ارمان نہ بَچدا ہا
تیڈے ہِجر فِراق توں ݙر ویندے پِچھے قُرب قُرآن نہ بَچدا ہا
اساں راسبؔ پیار کریندے نہ تیݙا جُمل جہان نہ بَچدا ہا
........ شاھد راسب......
خوشبو لغاری
خوشبو لغاری ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھݨ آلی ہک سرائیکی گلوکارہ ہن۔
مختیار لغا ری
مختیار لغا ری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙو ہڑے
تُوں جٖانڑدا ہئِیں جو وس تانڑی نمِی آہ کڈهدی نمی دهاں کڈهدی
دل جیکر ڈھیر بهریج ونجٖے کوئی گالھ ہاں موُنہو تاں کڈهدی
اےہاں دا درّدےبھن گهتدےتیڈٖےسامیں ڈُکھ نتاں ناں کڈهدی
مُختیار میکوں بٖیا کُجھ کائنی ایہا عید جیکر نئیں ہاں کڈهدی
مختیار لغاری صاحب
اسا ں خد مت کر نے لو ک ہسے سا ݙی نہ سہی یا ری پئے راہسو ں
تیݙی خان وسا خ تے ہر ویلھے ݙیسو ں رو ز بہا ری پئے راہسو ں
تیݙے ہر مہما ن دے پیر دھوا خو ش وقت گزاری پئے راہسو ں
تیݙے نوکر نا ل ضروری ہِن مختیار لغاری پئے راہسو ں
میں آہدی رہی اسا ں نکھڑو ں  نہ او کر نر وار نکھڑ دا ڳئے
میں  وَل آکھے میں مر پو سا ں  مر آکھ تے یا ر نکھڑدا ڳئے
کݙی مو نجھیں دے ،کݙی نفر ت دے ݙے با ر تے با ر نکھڑدا ڳئے
مختیا ر میں ݙاݙھے پنج ہا رے ، او ہا سے کا ر نکھڑدا ڳئے
٭٭٭
ہا نال تا نازیں نال ہامی وݙی خو ش ہا می اوند ی منگ ہا می
نہ بخت بھنو ر وچ ہا میݙا نہ جی بت دی انویں جنگ ہا می
نہ رو رو رو ز میں اختی ہم نہ زند گی تو ں انویں تنگ ہا می
مختیا ر میں انت نکھڑا ہا تیݙی با نہہ نہ ہم تیݙی ونگ ہا می
کجھ کھا ڳئے میہڑے خلقت دے ، کجھ خان دے جیہڑے کھا ڳئے ہِن
جیہڑے اُٹھدن رو ز اُشا وانگو ں میکوں در د او یڑے کھا ڳئے ہِن
او ندے ہو ندیں ہَن جیہڑے دو بہو ں او ݙکھ تھی نیڑے کھا ڳئے ہِن
گھن آسرا کند ھ دا ٹُر دی ہا ں  مختیار نکھیڑے کھا ڳئے ہِن
تیڈی موُنجھ نہیں تاں کیاھے ڈس کیوں کھِیر فقیِرکوں اَک لگدے
کیوں ہُس نئیں ویندی سینے دی ، کیوں اَہڑ میکوں پوّہ تَک لگدے
کیوں نِندرءِچ نِیر نِکِل پَوندن میڈا ساہ کیوں میں توں ََکک لگدے
ونجاں کِن تے مَر مُختیار آخِر، اجاں پیار تیں تیکوں شَک لگدے
مختیار لغاری
غزل
تیݙا رشتہ سا ریں نال ہو ئے ، تیݙے رشتے سا رے میں ہو واں
تیݙی اکھ ہو واں ، تیݙے خواب ہو وا ں ، تیݙے نندر جگا رے میں ہوواں
تو ں واہدا دریا مستی دا ، تیݙی مرضی بھا نویں جنتے وہہ ،
تیݙی ہر بے چنتی موج کیتے بے انت کنارے میں ہوواں
تیݙی چا ننڑی لہہ آسمان کنوں ، گھر گھر وِچ سو جھلاکر ݙیوے
تو ں چَن ہو ویں ہر چو ݙی دا چو دھا رو ں تا رے میں ہو واں
پاجھا تیاں تا ر حویلیں تو ں ،تو ں کہیں دے نا ں دا سݙ ما ریں
جݙا ں لب چولیں مختیار آکھیں ، تیݙے شا ند اشا رے میں ہو وواں
میڈا چھوٹا جھیاں ھک کم کر ڈے
میڈیاں ڈوھیں اکھیں نم کر ڈے
تیڈو ول ول لجھدے دل میڈا
ایندا ایہو شوق ختم کر ڈے
تیکوں اپنڑی مونجھ دی دروہی ء
میکوں اپنڑی ذات ءچ ضم کر ڈے
سکھ سارے اپنڑے آپ ہنڈھا
میڈے نانویں اپنڑے غم کر ڈے
تیڈیاں گالھیں اللہ من گھندے
میڈے دل اچ درد ء دم کر ڈے
جی چھٹسی تیڈیں پیریں دا
عید
کوئ اینجھی عید توں یاد ڈیوا
جڈاں اکھ توں نیر نہ آئے ہوون
جئیں ڈینہہ تئیں جھنڑکیا نا ہووے
تیڈے کول فقیر نہ آئے ہوون
تیڈی اکھ تو گھن میڈی اکھ توڑیں
جڈاں چھٹ کے تیر نا آئے ہوون
جڈاں ڈکھ مختیار اسمان کنوں
میڈی بنڑ تقدیر نا آئے ہوون
خادم حسین ہیرا
بہاولپور شہر نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی ڳوئیے ہن۔ ریڈیو پاکستان بہاولپور کیتے وی ڳاندے ریہن۔
خسرو بختیار
ضلع رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سیاستدان ہن۔ کئی واری وفاقی وزیر رہ چکن۔ انہاں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف نال اے۔
ما ٻولی ݙیہاڑ دے انتظام
سرائیکتان ھاوس رشید ابا د کالونی ڈیرہ غازیخاں اچ رش سویلے ما بولی دا ڈیہنہ منانونڑ دے انتظامات مکمل ڈاہ وجے ابتدا جھمر دا پڑ لا کیں کریسوں نوجوان اپڑیں کونسلر سید عنصر عباسس شاہ عظیمی دی قیادت اچ کٹھے تھی کیں رائیٹ ساڈھے نوں وجے سرائیکستان ھاوس دا انتظام سنبھال گھنسن سویلے جلسے ریلی دے منتظمین۔۔۔۔۔۔۔۔ سید عنصر عباس شاہ عظیمی صاحب کونسلر۔ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔سید اشفاق شاہ۔سید علی عمران شاہ۔ سید کوڑا شاہ۔ ہدایت خاں چانڈیہ۔ عمران لکی صحافی مہر خالد میکن۔ارشاد خاں شیروانی۔یونس خاں ماچھی۔ملک محمد اکرم بھٹی۔ارشد خاں نتکانی۔ ابوبکر بلال بھٹی۔نواذ خاں لغاری۔ملک عرفان ککھ۔خلیل خاں لنگانی۔کامران خاں مستوئی۔مسرت عباس خاں گورمانی۔نقاش خاں سکھانی حسنین خاں سکھانی۔جاوید بھٹی۔ذاھد شیر بھٹی محمد وسیم سرائیکی (اکبر ملکاݨی)
تحریک دی سچائی
میں اپڑیں سچی تحریک اچ غلط بیانی ایں گالھوں شامل نئیں کریندا میں اگو ترائے بندیں دا جواب دہ اں سرور کربلائی رمضان خالد برمانی تیں حمید اصغر شاہین صاحب دا انہیں ترییں بندے دیں درس اچ کوڑدی گنجائش وی کئینی میڈی فقط ایہا مجبوری اے نہ تاں یاریں دے رلے ھونووں ھا تحریک چلے نہ ساڈا کیا صوبہ بنڑے نہ بنڑے ساڈا کیا لیکن مجبوری اے ھ عوام نال تھئے ھوے سچے وعدے دی پاسداری کرنڑ ضروری اے میں سمجھداں میڈے اچ اگر تھوڑی جہیں وی کمی کوتاہی وی تھئی تاں میں سرور کربلائی صاحب کوں کیویں مونہہ ڈکھلیساں رمضان خالد برمانی دا کیویں سامنا کریساں حمید اصغر شا ہین دے نظریں تیں واجب القتل ھوساں ہنڑ تساں ڈسو میں تحریک کوں کیرھی نہج تیں چلانواں جیوو پئے سرائیکستان زندہ باد
اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
بانگ ادبی فورم دا ہک اجلاس
بانگ ادبی فورم پاکستان دی طرفوں پریس سیکرٹری منصور شانی ت مستقل ممبر سئیں بشیر غازی نے احمد خان طارق سرائکی ادبی سنگت دے منتظمین ت عہدیداران سئیں عمران شاکر مہروی، سئیں عبدالرزاق زاہد، سئیں حیدر شیراز، سئیں اشرف مشکور، سئیں شبیر شرر، سئیں ..... ت مستقل ممبر سئیں عباسی ھوران نال میٹنگ کیتی.جئیں وچ سرکار قبلہ مرشد سئیں احمد خان طارق واسطے فاتحہ خوانی کیتی گئ.
کجھ لوک سمجھدن جو احمد خان طارق دے نال نال ڈوھڑہ ت کافی وی دفن تھی گئی اے جبکہ حقیقت اے ہے جو احمدخان طارق ت اوندے الفاظ اج وی سرائیکی وسیب اچ زندہ ہن ت اینویں محسوس تھیندے جو احمد خان طارق اپڑے بیٹ ت اپڑے وسیب اچ زندہ و جاوید ہے۔۔ ایں تعزیتی کٹھ اچ احمدخان طارق ادبی سرائیکی سنگت ت بانگ ادبی فورم پاکستان اپڑے پلیٹ فارم توں انہیں ڈوہائیں صنفیں کوں اجاگر کرن واسطے ادبی کردار ادا کریسن۔ (١٦ فروری ٢٠١٧ء)
باندر کلا
باندر کلا... باندر کلا سرائیکی وسیب دے بالیں دا ھک من پسندیدہ کھیڈ ھوندا ھا جیندے وچ ھک بال جیندے سر ایٹی ھووے ھا او ھک کلے نال رسہ بدھ کے پکڑ کھڑدا ھا ت اوں کلے نال سارے گھر دیاں جتیاں کٹھیاں کر کے رکھ ڈیندے ھن ایں چیز دا خیال کریندیں ھوئیں جو کوئ باری جتی نہ ھووے. باقی بال اڈو اڈو جپٹھیاں مار کے جتیاں چیندے ھن اگر جتیاں چیندے ھوئیں کیں بال کوں ہتھ لگ ونجے تاں ایٹی اوندے سر آ ویندی ھئ پر اگر جتیاں ختم تھی ونجن ھا تاں ایٹی آلے بال دی شامت شروع تھی ویندی ہئ. او اگو اگو ت باقی سارے بال پچھو پچھو ھک پڑ شا تک پجنڑ ضروری ھوندا ھا پر اوتے تک اوندی قسمت جتنے کھلے چھپیج ونجن. اے کھیڈ پرنے دی ھک رسم واسطے وی تھوڑی جھئیں تبدیلی نال کھیڈی ویندی ھے جو سالیاں گھوٹ دی جتی چا گھندین تیں ول گھوٹ بنرے کوں وڈا عوضانہ ڈیونڑا پوندے ت نال نال سالی اے وی ڈس ڈیندی ھے جو خبردار ھنڑ اے جتی تاں بھنڑویا صاحب تہاڈی ھے پر ہتھیں ساڈے ھے خیال کراھے... ویسے وی اج کل چائنا دیاں جتیاں آ گئن جیہڑیاں گھنیدیاں تاں پیریں واسطے ھن پر پۓ گچی اچ ویندین. خیر گال تھیندی پئ ہئ باندر کلے دی ھنڑ اے کھیڈ بال نئ کھیڈدے کیوں جو نسل تھری جی تھی گئ ھے.ھنڑ اے کھیڈ وڈیں سنبھال گھدی ھے. مثال دے طور ت پوری دنیا کوں ھک رسے نال بدھنڑ دی کوشش کرنڑ آلا صدر بش جیہڑا جو پوری دنیا دا بھنڑویا بنڑنڑ دی کوشش اچ ھا جیہرلے عراق ت حملہ کیتس اوندے بعد غالبا" پہلی دفعہ باندر کھلا کھیڈیا گۓ... ایویں بئ وی کئ دفعہ اے کھیڈ کھیڈیا گۓ... کل دا واقعہ ھے جو ھک وڈے افسر دے دفتر دے باھرو ھک زنانی افسر کوں ایٹی آلا سمجھ کے پڑ شا تک پچاۓ ت آپنڑی اکلوتی جتی دا وڈی مہارت نال استعمال کیتے... میں سرائیکی بالیں دے ایں کھیڈ کوں وڈے لوکیں وچ مشہور تھیندا ڈیکھ ت وڈا خوش تھینداں... کیا تہاکوں وی خوشی ھے؟؟؟ (منصور شانی)
حوالے
ونکی:[[سرائیکی کھیݙاں]]
سندھݨی دا سائیں
لکھ لکھ تھورا۔۔۔
فریدنڑتیڈاشاہ لطیف میڈا،توں کافیاں سٌنڑمیں وائیاں گائوساں، پٌنل وی توں سسی وی تیڈی شالا نت آباد رہ سندھڑی تیڈی، تھل وی تیڈا تھروی تیڈاملخ ملہیرتیڈاروہی چولستان تیڈا، سسی توں گھن چامیکوں ماروی ولاڈے، اٌچ تیڈا سیہون میڈا، ملتان تیڈاٹھٹھہ میڈا، ایں ونڈارے دی رٍیت کوں دی ریت کوں بدلوں، نفرتیں دی پیت پریت کوں بدلوں۔۔۔۔بھٹوتیڈامیڈاسانجھاہووے، جیویں سندھوتیڈامیڈاسانجھاہے، سندھودی دھرتی وی سانجھی ہے، دھرتی دے ڈکھ وی سانجھے، تریہہ وی سانجھی بکھ وی سانجھی، جیویں خواجہ فریددی کافی سانجھی ہے اونویں شاہ لطیف دی وائی سانجھی۔۔۔ لکھ لکھ تھورا سندھڑی داسائیں۔۔۔۔۔ اج ساڈی تریہہ تیں آپڑیں سنگھ وچ چکھی ہے، اساں نی آہدے جیں سندھوکوں سندھوں مارین انہاں نال جنگ کر، جیں ساڈے تے بکھ دے پہرے لائن انہاں کوں بربادکر، اساں تاں ایہواہدوں دھرتی دے ڈکھ سکھ دابھائیوال تھی ساڈے نال تھی۔۔۔۔ لکھ لکھ تھورا سندھڑی داسائیں۔۔۔۔۔ تیں سندھ دے حصے اٍچوں میڈی تسی بھوئیں دی تریہہ، مکاونڑسانگے، تیں گھوٹکی کینال توں 500کیوسک دان کیتٍن۔۔۔ تیڈالکھ تھورا۔۔۔۔ تیں میڈے بال پڑھاونڑسانگے، روہی دی بٍھک تے کالج یونیورسٹی ڈیونڑدا، وچن ڈتے تیڈالکھ تھورا۔۔۔ شالابھاگ لگی سندھڑی داسائیں، میڈاشاعراج وی تیڈے بلاول دیاں خیراں منگدے! شالاویڑھاوسی سندھڑی داسائیں، اج وی اوپری گوروچوں کجھ نہر کجھ آدم خورلگڑبگے تیں ڈواٌلردے پئین، ایں کینجھاانصاف اے سوہنڑاں سائیں اتھ کتے مکھن کھمدے پئین، سندھ کوں ول پیاں سندھوں لگدین دھرتی تے شام پچھاویں پلدے پئین۔۔۔۔۔شاہ لطیف پیرفریددی دھرتی داآپ سئیں تھی، ساڈی سنجاڑ ڈٍوا دھرتی دے ڈکھ مٌکا۔۔۔۔۔ہنڑ ول کئی نہ بھٹوقتل تھیسی، کئی نہ ہنڑراول راٹھ دی پنڈی اٍچوں۔۔۔۔۔۔۔ وچ صندوقیں آئوسی!!
رانا ابرار خالد
سرائیکی ڈراما
اصطلاحی معنی وچ ڈراما توں مراد اینجھی کہاݨی ہے جینکوں اسٹیج اُتے کرداراں دی مدد نال پیش کیتا ویندے۔ ڈرامے وچ انسان دی دلچسپی دا اندازہ انہاں ناٹک، سوانگ توں لایا ونڄ سڳدیے۔ جیڑھے جو زمانہ قدیم وچ یونان تے وادیٔ سندھ تے  ہندوستان وچ مختلف مذہبی تہواراں اُتے رسماں یا لوکاں کوں تفریح کیتے پیش کیتے ویندے ہن۔ انہاں وچوں کجھ مِلدیاں رلدیاں شکلاں اڄ وی شادی خوشی دے مواقع اُتے بھانڈاں، نقلیاں تے رہَس دی صورت وچ ݙسدین۔ تہوں آکھیا ونڄ سڳدے جو ایہ ہک اینجھی صنف ہے جیڑھی جو ابتداء کنوں گھن تے عہدِ حاضر تک مختلف شکلاں وچ پیش کیتی ویندی پئی ہے۔ انسانی حیاتی دے واقعات کوں تحریر دے دائرے وچ گھن آوݨ کوں کہاݨی آکھیا ویندے۔کہاݨی تے ڈرامے دا تعلق ٻہوں ڳوڑھا ہے۔ ٹیکنیک دے اعتبار نال ڈرامہ نگار کوں ایں ڳالھ دا خیال رکھݨا پوندے جو اوندے لکھے ہوئے ڈرامے دے مختلف مناظر وچ ابتداء کنوں گھن تے انجام تک آپت وچ تال میل ہووݨاں چاہیدے۔ تاں جو ݙیکھن/ سنݨ/ تے پڑھن والیاں دی توجہ دے دلچسپی گھٹ نہ تھیوے۔ ایندے علاوہ کرداراں دی ذہنی تے جذباتی کشمکش تے ٻئیاں کیفیات دا اظہار ڈرامے دی تشکیل تے ترتیب کیتے ضروری ہوندے۔ کشمکش یا تصادم ڈرامے دی بنیادی خصوصیات ہن۔ ڈرامے وچ تصادم، کرداراں دے ذریعے پیدا کیتا ویندے۔ ڈراما انسان دی جبلت وچ شامل ہے۔ ایہ صنف ٻہوں قدیم وی ہے تے جدید وی۔ ایندے بارے ڈاکٹر طاہر تونسوی آپݨے ہک مضمون ’’سرائیکی زبان وچ ڈراما‘‘ بارے لکھدن:
’’عہد قدیم کنوں سرائیکی وچ ڈرامہ لکھیندا آندے اتے اسٹیج تے وی پیش کیتا ویندا رہ ڳئے۔ ہندواں دے مذہبی تہوار، دُسہرے وچ ہک مہینے تک ناٹک سبھا پیش کیتا ویندا ہئی۔ جیندے وچ رام لِیلا، رام کہاݨی، رام لچھݨ دا بن باس، جھیٔں ڈرامے ہوندے ہن۔‘‘
سرائیکی وسیب وچ مختلف تہواراں، میلیاں ٹھیلیاں، شادی خوشی دے مواقع اُتے نقلی ٹولیاں، تماشے وال، بھنڈ، آپس وچ مختلف کرداراں دا روپ دھار کے جگت، وکتی بازی کریندے ہن۔ ڈرامے دی ایہ صورت منڈھ قدیم کنوں اڄاں تک ٹردی پئی ہے۔ سرائیکی زبان وچ منظوم ڈرامہ ’’ہیر رانجھا‘‘، سسّی پنوں، سوہݨی مہیوال، لیلیٰ مجنوں، مرزا صاحباں، سمّی راول، لوک داستاناں اُتے مشتمل ہوندا ہا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:لوک کہاݨیاں۔ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی ڈراما۔ ونکی:ڈرامہ ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر