cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ظہیرالدین محمد بابر
ظہیر الدین محمد بابر (پیدائش: 1483ء - وفات: 1530ء، حکومت21 اپریل 1526ء— 26 دسمبر 1530ء ) ہندوستان وچ مغل سلطنت دا بانی ہئی۔ اینکوں ما پیار نال بابر (شیر) آہدی ہئی۔ ایندا پیؤ عمر شیخ مرزا فرغانہ (ترکستان) دا حاکم ہئی۔ پیؤ دی طرفوں تیمور تے ما قتلغ نگار خانم دی طرفوں چنگیز خان دی نسل توں ہئی۔ ایں طرح ایندی رڳاں وچ ݙو وݙے فاتحین دا خون ہئی۔ ٻارہاں برس دا ہئی کہ پیؤ دا انتقال تھی ڳیا۔ چاچا تے مامے نے شورش برپا کر ݙتی جیندی وجہ نال یاریاں برس تک پریشان رِہا۔ کݙی تخت تے قابض تھیندا تے کݙہیں بھڄ کے جنگلاں وچ روپوش تھی ویندا۔ بالآخر 1504ء وچ بلخ تے کابل دا حاکم بݨ ڳیا۔ اتھوں ایں نے ہندوستان دی طرف اپݨے مقبوضات کوں پھیلاوݨا شروع کیتا۔
پاݨی پت دی پہلی جنگ
مغل بادشاہ ظہیر الدین بابر تے سلطان ابراہیم لودھی شاہ دہلی دے درمیان اپریل 1526ء وچ پاݨی پت دے میدان وچ تھئی۔ سلطان ابراہیم لودھی دی فوج ہک لکھ جواناں تے مشتمل ہئی۔ تے بابر دے نال صرف ٻارہاں ہزار آدمی ہن ۔ مگر بابر خود ہک تجربہ کار سپہ سالار تے فن حرب توں اچھی طرح واقف ہئی۔ سلطان ابراہیم لودھی دی فوج نے زبردست مقابلہ کیتا۔ مگر شکست کھادی۔ سلطان ابراہیم لودھی اپݨے امرا تے فوج وچ مقبول نہ ہئی۔ اوہ ہک شکی مزاج انسان ہئی، لاتعداد امرا اوندے ہتھوں قتل تھی چکے ہن، ایہا وجہ ہے کہ دولت خان لودھی حاکم پنجاب نے بابر کوں ہندوستان تے حملہ کرݨ دی دعوت ݙتی تے مالی و فوجی مدد دا یقین ݙیوایا۔
بابر تے ابراہیم لودھی دا آمݨاسامݨا تھیا تاں لودھی فوج بہت جلد تتر بتر تھی ڳئی۔ سلطان ابراہیم لودھی مارا ڳیا تے بابر فاتح رہا۔ پاݨی پت دی جنگ وچ فتح پاوݨ دے بعد بابر نے ہندوستان وچ مغل سلطنت دی بنیاد رکھی۔ بابر فاتحانہ انداز وچ دہلی وچ داخل تھیا۔ اتھاں ایندا استقبال ابراہیم لودھی دی ما بوا بیگم نے کیتا۔ بابر نے نہایت ادب و احترام نال اونکوں ما دا درجہ ݙتا۔ دہلی دے تخت تے قبضہ کرݨ دے بعد سب توں پہلے اندرونی بغاوت کوں فرو کیتا ول گوالیار، حصار، ریاست میوات، بنگال تے بہار وغیرہ کوں فتح کیتا۔ ایندی حکومت کابل توں بنگال تک تے ہمالیہ توں گوالیار تک پھیل ڳئی۔ 26 دسمبر، 1530ء کوں آگرہ وچ انتقال کیتا تے حسب وصیت کابل وچ دفن تھیا۔ ایندے پڑپوترے جہانگیر نے ایندی قبر تے ہک شاندار عمارت بݨوائی جیہڑی بابر باغ دے ناں نال مشہور ہے۔ ٻارہاں سال دی عمر توں مردے دم تک ایں بہادر بادشاہ دے ہتھوں تلوار نہ چھٹی تے بالآخر اپݨی آئندہ نسل کیتے ہندوستان وچ ایک مستقل حکومت دی بنیاد پاوݨ وچ کامیاب تھیا۔ تزک بابری ایندی مشہور تصنیف ہے جیں توں پتا چلدے کہ اوہ نہ صرف تلوار دا دھنی ہئی بلکہ قلم دا وی بادشاہ ہئی۔ فارسی تے ترکی زباناں دا شاعر وی ہئی تے موسیقی نال وی خاصا شغف ہسی۔
سرائیکی ثقافت
سرائیکی ثقافت
ثقافت کہیں وسبے دے لوکیں دے جیوݨ جوڳ ، ورت ورتاء، کھاڄ ہنڈھیپ تے خوشی غمی دے نیٹے دا سانجھا اظہار ہوندے۔ ثقافت کہیں وسبے دے لوکیں دا سانجھا ورثہ ہوندے۔
سرائیکی ثقافت تل وطنی لوکیں دے ہزاریں سالھیں دے وسب کنوں پھپھڑی ہے۔ سرائیکی ثقافت دیاں پاڑاں اتھوں دی مٹی، دریاویں، بیٹ ٻیلیں، تھل چترانگ، تے روہی راوے وچ ہن۔
ہزاراں ورہیاں پہلے سرائیکی وسوں تے دھرتی ماء دی پوجا تھیندی ہائی۔ دھرتی کوں ماء سمجھا ویندا ہا، اڄ وی احتراماً مسیت کوں مائی مسیت آکھیا ویندے۔ ایہ ہے سرائیکی ثقافت ۔۔۔
سندھ وادی دی تہذیب دا جݙاں عروج ہا تاں داݨے پھکے دے سانجھے بھنڈار ہوندے ہن جتھوں لوک اپݨی لوڑ موجب ان داݨا چا ویندے ہن تے پینہہ پکا کھمدے ہن ۔۔۔ ایہ ہے سرائیکی ثقافت ۔۔۔
ہزاراں سال بعد ڄݙاں سندھ وادی دے دھرتی وچ دفن شہریں دی پٹ پھرول کیتی ڳئی تاں اتھوں محنت پورہیئے دے اوزار لدھن ۔ تلواراں یا انسانی بربادی دے ہتھیار نئیں ملئے ۔۔۔ ایہ ہے سرائیکی ثقافت ۔۔۔
اجتماعیت تے سانجھ دی سبھ توں وݙی نشابری سرائیکی جھمر ہے جیندے وچ ہکے پڑ وچ ستر سال دا ٻڈھڑا تے ست سال دا ٻال رل تے جھمر پیندن ۔۔۔ ایہ ہے سرائیکی ثقافت ۔۔۔
سرائیکی قومی تحریک وی دراصل ثقافتی تحریک ہے ۔۔۔ سرائیکی تحریک دی اثر پذیری ایں توں ودھ کیا ہوسے جو سرائیکی دھرتی تے آوݨ والے مختلف رنگ نسل تے جغرافیے دے لوک تھوڑے عرصے بعد ایں دھرتی دے رنگ ءوچ رنگیج ڳئے تے انہاں ایں دھرتی دی زبان تے ثقافت کوں اپنا گھدا ۔۔۔ چھی مارچ دا ݙینہہ سرائیکی وسوں دی ثقافت دیاں ریتاں نال ڳانڈھے دا تقاضہ کریندے۔
اکھیاں اڑسن دلڑیاں ٻکسن ، دھرتی دی تاثیر تے
سرائیکی ثقافت دیاں نشانیاں
سرائیکی زبان، سرائیکی دے خاص حروف تے صوتاں،  سرائیکی ݙوہڑا،. جھمَر، سرائیکی لوک گیت، اجرک،. پٹکا،. کھسہ، لاچا، پنڈ،. انب،. کپاہ،   لکڑ دا کم،. ملتان دے اُٹھ دی کھل دے لیمپ، ملتانی سوہن حلوہ، ݙولی روٹی، ݙالے دا بھت، سیرا، ثوبت، سوہان٘جݨاں، کچنال، سرائیکی دربار، سیاحتی تے تاریخی مقامات  سرائیکی ثقافت دی نشانیاں ہن۔ ونکی:سرائیکی ثقافت ونکی:سرائیکستان
ماہ نور حسینہ
ماہ نور حسینہ ہک سرائیکی گلوکار ہے۔
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
ملک احمد یار وارݨ
ملک احمد یار وارݨ، احمد پور شرقیہ دھوڑکوٹ حلقے دا ایم پی اے ہئی جیندا پورے احمد پور تحصیل وچ دھڑلا تے ناں ہئی. کافی ویہویں صدی دے آخری ݙہاکے وچ اوندے انتقال دے بعد اوندی جاہ تے عامر وارݨ تے خالد وارݨ صوبائی و قومی حلقیاں وچ الیکشن لڑدن.
نوبل انعام گھنݨ آلیاں دی تندیر
نوبل انعامات (سویڈش: Nobelpriset، نارویجن: Nobelprisen) سالانہ تقسیم کیتے ونڄݨ والے انعامات ہن جنھاں کوں رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز، سویڈش اکیڈمی، کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ تے نارویجن نوبل کمیٹی انہاں افراد یا تنظیماں کوں ݙیندی ہے جنھاں نے کیمیاء، طبیعیات، ادب تے فعلیات و طب وچ کارہائے نمایاں سر انجام ݙتے ہوون۔ اینکوں الفریڈ نوبل دے 1895ء وچ کیتے ڳئے وصیت دے مطابق تخلیق کیتا ڳیا، جیندے مطابق انہاں انعامات دے انتظامات نوبل فاونڈیشن کوں سپرد کیتے ڳئے۔ نوبل میموریل انعام برائے معاشیات کوں 1968ء وچ جاری کیتا ڳیا، اینکوں سیورجس رکس بینک جیہڑا سویڈن دا مرکزی بینک ہے، نے شروع کیتا تے اے انعام معاشیات وچ گراں قدر خدمات تے ݙتے ویندن۔ ہر انعام یافتہ ہک طلائی میڈل، ہک عدد ڈپلوما تے کجھ رقم وصول کریندا ہے جیندی مقدار دا فیصلہ ہر سال نوبل فانڈویشن طے کریندی ہے۔
الازہر یونیورسٹی، مصر
thumb|الازہر یونیورسٹی فاطمی خلفاء نے جݙݨ مصر کوں فتح کرکے قاہرہ کوں اپݨا دارلحکومت بݨایا تاں جوہر الکاتب صقلبی نے، جیہڑا ہک سپہ سالار ہئی 359ھ وچ ایں جگہ ہک مسجد تے دینی مدرسے دی بنیاد رکھی تے اے ݙو ساک بعد 361ھ میں تیار تھی گئی۔ اس دے بعد مختلف بادشاہواں نے اس وچ توسیع کیتی تے مسجد وچ ہک مدرسہ قائم کیتا گیا جیہڑا کجھ مدت بعد دینی تے دنیوی تعلیم دا سب توں وݙا مرکز بݨ گیا۔
چونکہ اتھاں دور دور توں طلبہ آندے ہن اس واسطے اس دی حیثیت اقامتی درس گاہ دی تھی گئی۔ اڄ وی نصف توں زیادہ طلبہ اقامت گاہواں وچ رہندن۔ شروع وچ اتھاں صرف دینی تعلیم ݙتی ویندی ہئی۔ 1930ء وچ پرائمری، ثانوی، ڈگری تے عالم ایم۔ اے دے مدارج قائم تھئے تے تعلیم کوں مسجد توں علاوہ کالجاں وچ وی منتقل کر ݙتا گیا۔ ہݨ صرف دینیات دا شعبہ قدیم مسجد نال وابستہ ہے۔ اے اسلام دی ہک قديم ترين یونیورسٹی ہے.
ماہم بیگم
ماہم بیگم، مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین بابر دی بیوی تے مغل شہنشاہ نصیر الدین ہمایوں دی والدہ ہئی۔ مقام پیدائش ایندا خراسان اے۔ تاریخ وفات	28 مارچ 1534ء اے۔ مدفن آگرہ اے ۔ 21 اپریل 1526ء توں 26 دسمبر 1530ء تک بابر دی ملکہ رہی۔
پڑ اڄوکیت
کُج ڳالہیں (اُترآدھونکتاوادھ) یا (مابعدجدیدیت) یا پڑاجوکیت بارے
لیوتارڈ دی کتاب دی پوسٹ ماڈرن کڈیشن، دریدا دی آف دی گرامٹالجی Margins of philosophy ، Speech and Phenomena
میشل فوکو دیاں کج کتاباں دے ناں جنہاں پوسٹماڈرن سوچ کوں اگوہاں کیتے، مثلاََ The Birth of Biopolitics The Birth of the Clinic
The Archaeology of knowledge
Discipline and Punish
The Order of Things: An Archaeology of the Human Sciences
What Is an Author
یا جنس دی تاریخ
بئے وی بہوں سارے لکھاری گزرن انہاں ترائے کوں ٻہوں وݙا مقام حاصل ھ
مارکا ھک ڳالہہ چیتے رکھائے جو اے تحریک اجوکیت دے خلاف ابھری ھئی تے اجوکیت دی چنگی روت سمجھ دی ٻہوں لوڑ پوسی ناتاں اے پلے نہ پمسی ،، پہلے اجوکیت یعنی جدیدیت کوں سمجھو جو اوندے کیا مقاصد ھن تے انہیں اپنڑے سیاسی معاشی تے معاشرتی مقاصد کیویں پورے کیتن ۔۔ ایندے تناظر اچ تہاکوں پہلے جنگِ عظیم کوں ڈیکھنا پوسی تے اوندے محرکات تے اوندے بعد دے حالات انہاں کیا اثر پاتا مغربی تہذیب اُتے جیندی وجہ کنوں اے پوری دنیا دے گاٹے فٹ آن تھئی
ڈوجھی ڳالہہ اینکوں نشاطِ ثانیہ دے تناظر اچ وی ݙٹھا ونڄ سڳدے
تے نشاطِ ثانیہ کوں بادشاہی تے پاپائیت و جاگیردارنہ نظام دے تناظر اچ
لوک میݙے کنے کاوڑے تاوڑے رہندن جو اے نطشے نطشے کریندے ۔۔ لیکن اے سبھو کڄ شروع اوندے فلسفے دے بعد تھئے ۔جیں بارے آپاں آج الویندے پیوں،
مثلاََ اوندا او جملہ جو بݨاوݨ آلا مر ڳئے ۔۔ تے اوندیاں اقدار بارے دلیلاں تے اوندا اے ݙسݨا جو مذہب انسانی زندگی وچوں کیویں نکل ڳئے تے نکلدا ویندے اے کیڄھے عذاب اچ اجوکے بندے کوں مبتلا کریسے۔۔ ݙوجھا اوندا اندازہ جو اجوکا بندہ عدمیت دا شکار تھی ویسے جیکر انہیں نوے معنے نہ لبھیے جندڑی گزارݨ دے تاں۔
ھک دور ہا بندہ اپݨے مذہب کنوں سنڄاݨیاں ویندا ہا جو اے عیسائی ھ اے مسلمان ھ تے اے یہودی یا ہندو ھ
پر انڈسٹریل انقلاب دے بعد بندے دی سنڄاݨ حبِ الوطنی بنڑدی کتھائیں نظر آئی کتھائیں کمیونٹسٹ کتھائیں فاشسٹ یا کتھائیں شاونسٹک سوچ نال بندہ سامݨے آیا
ڈوجھا ٹکنالجی بندے دی زندگی کوں ہر آندے ڈیہاڑے نال آسان کریندی ویندی ھئی تے مذہب کوں بندے دی زندگی کنوں پرے کریندی ویندی ھئی مثلاََ بیالجی دے علم کنوں پہلے بندے پادری یا کہیں مذہبی راہب کنوں اپݨا علاج ونڄ کرویندے ھن ۔۔
یا ایجھے حکیم کنوں جیڑھا پنج وقتہ نمازی ہوندا ھئی تے نال او آھدا ہا جو اللہ نے چاہا تو آپ ٹھیک ہو جائیں گے۔۔
میڈیکل سائنس نے باقی سبھ کج اویں رکھیا تے اے معنا بندے کنوں کھس گھدا کہ اوندے ٹھیک تھیوݨ پچھوں اللہ دی امان ھ
پہلے مذہبی کتاب ݙسیندی ھئی جو بندہ کیا کھمسے، کیویں دھمسے کیویں ۔۔ ۔ بیا کڄ کریسے۔۔ اجوکیت نے اے زمیداری وی آپ گھن گھدی، جو کیا صحت مند ھ تاں کیا کائنی صحت مند خوراک نے حلال حرام دے مذہبی تصور کوں چٹ کیتا
ڈوجھے معنے وچ اجوکیت تے پڑ اجوکیت ایمان دی عدم موجودگی دا ناں ھ، تساں سوچیندے پئے ہوسو کہ اساں تاں سارے مسلمان ھیں ۔۔ ایمان وی ھ سبھ کج ھ ۔۔ پر جیڑھا نظام ایمان نال گھن تے آیا ھا او کتھ ھ؟ ایمان کہیں احساس دا نہ ہا کہیں نظام دا نہ ہا او اساڈے وچوں لڳا ڳئے
ٹی اس الیٹ ہر ڈوجھی جگہ تے فریگمنٹڈ جنگ جویت تے جنگ دی گالہہ تہوں کریندے ۔ او وی ایہا ڳالہہ کرن دی کوشش کریندا پیا ہوندے جو منظر نامہ loss of faith تے absent of faith دا ھ
ݙوجھا بادشاہت بادشاہی نظام اتنا ہی شیت پراݨا ہووے جتنا انسان ھ
ایندی مکاݨ کارل مارکس کنوں پہلے شروع تھی چکی ھئی پر کارل مارکس دے بعد تاں اے اصلوں تھݙیڄ ڳیا
منیا ویندا ہا جو خدا دے بعد اگر کہیں کنے حکومت دا کوئی حق ھ تاں او بادشاہ ھ بادشاہ کوں وی کھݙے لا ݙتا ڳیا ۔۔
مادیت عروڄ تے پڄدی ڳئی تے اڄوک اچ پہہ ڳئی
بندے دا بادشاہ اُتے جیڑھا ایمان ھئی او چٹ تھی ڳیا
اویں اوندے کنے جمہوریت آئی ول انہیں جمہوریت اچ کیا ݙٹھا؟
اوہے جنگاں اوہے قبڄے اوہا چڑھ مار ، بندے دا ایندے کنوں وی یقین اڈ ڳیا ،
ول واری آئی سائنس دی بندے چنگی ترقی کیتی ھݨ وی کریندا پئے پر جڈاں بمب بنڑیا تے بمب چلیا بندے دا اوندے اُتوں وی یقین اݙ ڳیا او اونکوں مثبت دا سمجھݨ دے بجائے خطرناک وی سمجھݨ لڳ ڳیا ۔۔
ھݨ بندے دا آخری سہارا او خود ھا۔۔ بندے دا خود اتے یقین
ایندے ملیا میٹ کیتے سیگمنڈ فرائیڈ میدان اچ آیا تے انہیں ݙسیا
بندہ جیڑھا کج وی ھ اپݨے لاشعور دی وجہ کنوں ھ ۔۔تے اوندا لاشعور تے کوئی کنٹرول کائنی ۔۔ جے کج ھ وی سہی تاں ݙاہ پرسنٹ ہوسی باقی او بے وس ھ ۔۔ ایندے بعد جیڑھی لایعنیت پیدا تھئی اوندا ناں اجوکیت ھ تے جیندی آپاں گالہہ کریندے پیوں اے اوندے رد دے طور تے سامہے آئی ۔۔
،، خیر
میں نئیں چاہندا جو اے لمبی تھیوے سرسری پوانٹس ݙیکھ گھنسو
جیڑھے ایندا شیت احاطہ کر سڳن
١ـ پہلی ڳالہہ پڑاجوکی جیڑھی کریندن او ھ کہ کوئی مہابیانیہ کائنی
سوائے ایندے کہ کوئی مہابیانیہ کائنی
٢ـ سچ سانجھا ھ تے ہر کہیں دا اپنڑاں ھ حقیقت کج کائنی سوائے ایندے کہ کج لوک ایندے ہوونڑ دا دعوا کریندن ۔ تے اینکوں پروجیکٹ کریندن، میڈیا یا ڈوجھاں ذرائع نال تے عوام ڳنگی باتی چپ کر تے من گھندی ھ ۔۔ انہاں کوں خبر ملدی ھ افغانستان اچ ظالماں دی حکومت آ ڳئی ھ تے او من گھندن، اینکوں او ہائپر سچ دا ناں ݙیندن
٣ـ علم طاقت ھ علم جیندے کنے ہوسی اوہو طاقت ور ہوسی تے علم کوں طاقت کیویں بݨایا ڳئے ایندے بارے تساں تفصیلاََ فوکو کوں پڑھسو تاں پتا لگسی جو کیویں بݨے
٥ـ بطور فلوسوفیکل ڈسکورس پڑ اجوکیت دا احاطہ تے تعریف نہ ممکن حد تک مشکل ھ تے ایندی کوئی یونی فائڈ تعریف کائنی
٦ـایندی ادبی شاخ ساختیات پسِ ساختیات وچوں سامݨے امدی ھ
ساختیات اچ binary opposition دے قانون کوں ݙیکھݨا چاہیدے ایندے نال ہی تہاکوں اے ڳالہہ وی سمجھ امسے کہ ساختیات کیا ھ تے پڑساختیات کیا ھ ڈوجھا اے ردِ تشکیل دی تفہیم دا حامل ھ
٧ـ حل لبھݨ دی مکاݨ سیموئل بیکٹ جیمز جوائس ٹی ایس الیٹ انہاں ساریاں دا کم ایہو ݙسیندے جو او حل لبھݨ کنوں تھک تے ایندے اتے اکتفا کر گھندن جو بس معلومات ہووݨ کافی ھ ۔۔
کیونکہ ہر حل اپنڑی اخیر شکل اچ مہابیانیہ بݨ ویندے
ابسٹریکٹ تھیٹھر دی روایت ساکوں ایہو ݙسیندی ھ جو بندہ خودمختار ھ ادب دی پرکھ اچ او خود کنوں معنا اخذ کریندے تے اونکوں کرنا وی چاہیدے۔ یعنی پڑاجوکیت ھک معنے وچ اے وی پرپوز کریندی ھ جو تہاڈی مشکل ھی تہاڈی آسانی ھ
٨ـ ہائر ریلیاٹی مثلاََ ساڈا ھݨ ایجھاں چیزاں نال واسطہ ھ جیڑھیاں ھن وی کائنا ۔۔ جدیدیت وچ اساں شے دا مشاہدہ کرݨ جوگے ہاسے
ھک سوفٹ وئیر وی تخلیق ہی کیتا ویندے پر او انہاں اصولاں کوں مبرا ھ جیندے کنوں جدیدیت آلیے آبجکٹ نہ ھن
ایندی ھک مثال او سارے کارٹون ھن جیڑھے حقیقت وچ موجود کائنی پر پوری دنیا وچ انہاں کوں اویں ݙٹھا ویندے جیویں او واقعی ہوون، ایندا مطلب اساں سچ کنوں ذہنی طور تے وی پراں ہٹ ڳیوں اساں توقع ہی کائنی رکھدے جو ادب یا فن پارا یا کوئی ڈؤجھا شہکار سچ ہووے ۔۔
ایندے تناظر اچ تساں ویٹنگ فار گوڈوٹ پلے کوں پڑھ سڳدو او تہاکوں ایندے تمام تر امکانات تک پڄا سڳدے
تحریر از مژدم خان
سردار عثمان بزدار
سردار عثمان احمد خان بزدار پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے پنجاب اسمبلی دے رکن تے وزیرِ اعلیٰ پنجاب ہن۔
ابتدائی زندگی تے تعلیم
اوہ مئی 1969ء کوں ڈیرہ غازی خان، سرائیکی وسیب وچ سردار فتح محمد بزدار دے ہاں پیدا تھئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم بارتھی، تونسہ شریف دے گورنمنٹ بوائز پرائمری اسکول توں حاصل کیتی انہاں نے بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی توں سیاسیات وچ ماسٹرز دی سند تے لا کالج، ملتان توں قانون وچ بیچلرز دی سند حاصل کیتی ہے۔
سیاسی زندگی
1998ء وچ الیکشن مہم دے دوران وچ 6 افراد کوں قتل کرݨ دے جھوٹے الزام وچ عثمان بزدار، انہاں دے بھائی تے انہاں دے والد دے خلاف قتل دا مقدمہ درج کیتا گیا ہئی، ملزمان دا مقدمہ جنوری 2002ء کوں انسداد دہشت گردی عدالت وچ سݨا گیا مگر بعد وچ او بے گناہ ثابت تھئے. 2001ء وچ انہاں نے پاکستان مسلم لیگ (ق) وچ شمولیت اختیار کیتی۔دے تحصیل ناظم دے طور تے خدمات سر انجام ݙتے۔ ایک اور خبر کے مطابق انہوں نے 2008ء کے عام انتخابات کے بعد ہی پاکستان مسلم لیگ (ق) چھوڑ دی تھی تے ایہ کہ اوہ تونسہ شریف دے 2008ء تک ہی تحصیل ناظم رہے ہن۔ ناظم دے طور تے اپݨے میعاد عہدہ دے دوران انہاں تے 300 جعلی تقرریاں دا الزام ہئی۔
2011ء وچ انہاں نے پاکستان مسلم لیگ (ن) وچ شمولیت اختیار کیتی۔ اوہ پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ٹکٹ تے پنجاب صوبائی اسمبلی دی نشست کیتے پاکستان دے عام انتخابات، 2013ء وچ حلقہ پی پی-241 (ڈیرہ غازی خان-2) توں کھڑے تھئے، لیکن ناکامیاب رہے۔ انہاں نے 22,875 ووٹ حاصل کیتے تے خواجہ محمد نظام المحمود توں نشست ہار گئے۔
انہاں نے پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء توں پہلے جنوبی پنجاب صوبہ محاذ وچ شمولیت اختیار کیتی۔ مئی 2018ء وچ جنوبی پنجاب صوبہ محاذ پاکستان تحریک انصاف وچ سرائیکی صوبے دے قیام دی شرط تے وعدے تے ضم تھی گئی۔
ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺍﻧﺼﺎﻑ دے ﭼﯿﺌﺮﻣﯿﻦ ﻋﻤﺮﺍﻥ ﺧﺎﻥ ﻧﮯ ﺻﻮﺑﮧ ﭘﻨﺠﺎﺏ دے ﻭﺯﯾﺮ ﺍﻋﻠﯽٰ دے ﻋﮩﺪﮮ کیتے ﺳﺮﺩﺍﺭ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﺰﺩﺍﺭ ﮐﻮں ﻧﺎﻣﺰﺩ کیتا ۔ انہاں دی نامزدگی تے پاکستان تحریک انصاف دے اکثر اراکین نے حیرت دا اظہار کیتا تے کڑی تنقید کیتی تے اپݨی منفی سوچ دا ثبوت ݙتا۔ مقامی میڈیا تے عثمان بزدار دے قتل وچ ملوث ہووݨ دی خبر تے جھوٹے الزامات چلݨ دے بعد اگلے ݙینہہ وزیراعظم عمران خان نے عثمان بزدار دے حق وچ آکھا کہ اوہ اپݨے فیصلے تے قائم ہن۔
جاوید آصف ہوراں دے بارے
سئیں آصف جاوید ہوریں ہک ترقی پسند روشن خیال زیرک صحافی ہن جیہڑے کینیڈا ءچ مقیم ہن۔ مادری زبان اُتے انھاں دا اے مضمون بلعموم قومیتی تحریک دی اہمیت تے بلخصوص مزاہمتی سرائیکی قومیتی تحریک کوں سمجھن کیتے بنیادی قاعدہ توں گھٹ کوئی نئیں۔ سرائیکی تے بنگالی تحریک ءچ نبیادی مشترکہ ترکیب ہکو سویں ہے ۔۔۔۔۔ بنگالی تحریک "ہک پاڑاں لتھی موسیقیت آلی زبان تے ڈوجھی پٹسن دی آمدنی نال ڈھڈ دا رشتہ" بلکل اینویں سرائیکی تحریک " جو تصوف دے رنگ ءچ رنگی موسیقی آلی زبان تے کپاہ پُھٹی دی آمدنی نال جُڑیا ڈھڈ دا رشتہ " ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ اساڈےبہوں سارے دانشور اے خیال کریندن جو سرائیکی کوئی قومیتی تحریک نئیں البتہ ہک لسانی تحریک ہے جیندے نال میکوں فکری اختلاف ہے پر جیکر بلفرض ایں گالھ کوں من گدا ونجے تاں وی بنگالیاں دا شانتی نکیتن تے ٹیگور دا قلم ہک بیڑی آلے مچھوارے دی زبان اپنی لسانی تحریک کوں قومیتی تحریک تئیں گھن ویندی ہے۔ جیہڑی ول حد بنے دی پرواہ نئیں کریندی جیکر جو کوئی ڈوجھی زبان ءچ مقامی دھرتی واسی کوں مندا نہ کڈھے۔ شہزاد عرفان
فصل دی گیت
سرائیکی وسیب وچ فصلاں دے موقع تے گیت پڑھے ویندن۔
کنڑک
جانی ڈاہڈھا مٹھا ھے کنڑک دا کھیرا سٹا ھے
کپاہ
موٹا موٹا پیوا ہے ماہی مندری دا تھیوا ہے
بھری
بھری چاتی آندا پئے جانی ڈاہڈھا بھاندا پئے جانی جھاتی بھری ہے میڈی جندڑی ٹھری ہے
آبھوں
پک گئے اج آبھوں کراں پکھیاں کوں میں قابوں
پکی روٹی
پکی روٹی سرائیکی زبان وچ عوام کوں یاد کرائی ون٘ڄݨ آلی ہک چھوٹی لیکن قدر وچ ٻہوں وݙی کتاب دا ناں ہے۔ "پکی روٹی" دا مطلب ہے روحانی غذا۔ ایں دے مصنف مولوی غلام رسول ہن۔ پکی روٹی سرائیکی دینی ادب وچ اسلامی فقہ بارے ہک مختصر کتاب ہے۔ پکی روٹی سرائیکی دے شاہ پوری لیجے وچ لکھی ڳئی ہے۔ ایہ پنجاب تے سرائیکی علاقیاں وچ ٻہوں پڑھی ویہندی ہائی۔ اٹھارویں صدی وچ لکھی ڳئی ایں کتاب وچ دین اسلام دیاں ساریاں او ڳالھیں ہن جیندے نال ہک مسمان دا واقف ہووݨ ضروری ہے۔ ایں کتاب دا انداز کجھ ایں طرحاں دا ہے۔ "جے کوئی پُچھ توں بندہ کس دا ہیں؟ توں آکھ خدا تعالیٰ دا" "جے کوئی پُچھے توں امت کس دی ہیں؟ توں آکھ جی حخرت محمدؐ دی" ایں کتاب کیتے پکی روٹی دی مثال ایں واسطے اختیار کیتی ڳئی ہے کہ جیویں روٹی دی تیاری وچ ٻہوں محنت کرݨی پوندی ہے۔ پہلے کݨک رہائی ویندی ہے۔ ، ول ایندی کپائی تھیندی ہے، ول اینکوں پیہیندے ہن، تے ول ایندے آٹے نال روٹی پکائی ویندی ہے۔ کھان٘وݨ آلے کوں اتنی اوکھیاں منزلاں توں نی لنگھݨاں پوندا۔ اوں دے سامݨے تاں پکی پکائی روٹی آویندی ہے۔ایں طرحاں گھٹ پڑھے لکھے مسماناں کوں تفسیر فقہ دیاں کتاباں پڑھے بغیر پکی روٹی دی شکل وچ اسلام دی تعلیمات دی آگاہی مل ویندی ہے۔ ایں واسطے ایندا ناں پکی روٹی رکھیا ڳئے۔ پکی روٹی وچ اتلی سادہ تے سوکھی زبان ورتی ڳئی ہے جو ݙیہدے ݙیہدے سرائیکی علاقے دے نال نال پنجاب وچ ایہ رسالہ مشہور تھی ڳیا۔ ایں دے بعد کہیں پکی روٹی کلاں (وݙی) لکھی تے کہیں مٹھی روٹی تے کہیں مِسی روٹی، ول وی پکی روٹی دا مقابلہ کوئی نہ کرسڳا۔ ماضی قریب وچ پکی روٹی عام پڑھائی ویندی ریہی ہے بلکہ کہیں دی کم از کم تعلیم دے بارے وچ آکھیا ویندا ہا، "پکی روٹی" پڑھا ہویا ہے۔
اقبال سوکڑی دی شاعری تے نواں تنقیدی بیانیہ
اقبال سوکڑی دی شاعری تے نواں تنقیدی بیانیہ
او غزل کوں اوں ویلے اپݨے ورتارے وچ گھن آئن جݙاں اردو وچ وی ایندا چلݨ گھٹ تھی ڳیا ہئی. کجھ ݙہاکے پہلے حالی،. محمد حسین آزاد، شبلی جھئیں بندے نو آبادیات دا آلہ کاربݨ کراہیں انگریزی طرز دی نظم تے زور لیندے پئے ہن نال کلاسیک غرل کوں مندا وی آہدے کھڑے ہین. اوں ویلے تاں اینویں لڳدا ہا جو سرائیکی شاعری دی جھولی غزل توں اوترک رہسی. کجھ لوکاں ایں توڑیں وی آکھیا ہاجو سرائیکی زبان غزل جھئیں ناازک صنف دی بھارو نئیں تھی سڳدی. اوں ویلے اقبال سوکڑی سئیں ناصرف غزل دے اڳواݨ بݨے بلکہ ایں صنف کوں رواج تے ودھارا وی ݙتا. انہاں دی غزل دی خوبی تغزل تے نویں نویں موضوعات ہن. اقبال سوکڑی دی جرت عام بندے نال ہے. عام بندے دیاں محرومیاں دا ذکر تے غاصب قوتاں نال مزاحمت دارنگ انہاں دی شاعری وچ چوکھا ہے.
؎ ساقی ایں ترسا ترسا کے ݙیندے جام
پیوݨ والے جام توں مر. ویندن
؎ ساݙا کیا ہے موت حیاتی کیا سوچوں
ساݙے ٻال تاں نام توں پہلے مر ویندن
اواپݨی شاعری نال یاسئیت تے مایوسی دا شکار لوکیں دا ڳانݙھا ثقافت نال جوڑ ڈیندن. اساں اپݨی ثقافت نال جڑ تے ای اپݨی بقا پا سڳدے ہیں.
؎ سرمی دے پھل پیلے پیلے باٹݨ مل مل ہسوں
آسانول ہݨ جھوکاں وسوں
؎ دھرتی تے اسمان نہ ترٹے اچی کندھ اساروں
انہاں دی شاعری اپݨی ثقافت دی ڳول تے تے دریافت ہے. انہاں کوں وسیب دی ہر ہک شئے نال پیار ہے.
؎ جیرھے چرکھے دی روں روں تیں نندر آندی ہئی انہیں چرکھیں دیاں منیاں ٻیڑ مالیں ڈھہ ڳیاں ہوسن
؎میکوں ماء خواب دیوچ آکے آکھئے
میݙی ٻولی تساں ٻولی رکھی نئیں
ماواں اٹا پیہوݨ ہا،نال ٻال کوں جھولی وچ پاتے لولی ݙیوݨ ہا. صنعتی نظام دے آوݨ نال ناں ماء دی لولی رہی، نہ ہتھ آلی چکی دی ماء آلی لولی کار گھر گھر.
؎ میکوں جے گھرگھر چکی دی گھر گھر تیں نندر. بھل ڳئی
تیݙے خیال وچ تاں ماء دی ٻولی ضرور ہوسی
؎ بݨ سنورتے خیال ٻاہروں آندن
ذہن کہیں ورکشاپ وانگوں ہے
انہاں دی شاعری اظہار رائے تے فکری آزادی دی ڳال کریندی ہے.
؎ جیکوں سݨ مشئیت داد ݙیوے
اساں او شعر سݨوایا وی کائنی
ساکوں ہمیش توں بے پاڑا کرݨ دی کوشت کیتی ویندی پئی ہے. ایں کم کیتے سب توں وݙا کردار ریاستی نصاب دا ہے. جہرا ساݙی ثقافت، بھوئیں تے اوندی آئیڈیالوجی نال میل نئیں کھاندا. ریاست دا نصاب ہووے بھانویں ملا دا نصاب ہووے اوندا مقصد علم نئیں،. بلکہ اپݨے عزائم دی تکمیل ہے.
؎ کتاباں ڳل ڳیاں پستول ہن پئے
میݙے ٻالیں کوں ایجھاں گھر ݙتاڳئے
؎ مسیت اچ علم دی کوئی ڳال کائنی
سکول اچ بے نصابا ظلم تھیندے
ہر دور وچ حکمران،. ملاں،. قاضی دی تثلیث جڑی رہی ہے. انہاں ساݙی وسوں کوں ہمیش توں ہئی حرام کیتے، غاصب دی غصبیت کوں، جبر دی جبریت کوں لمباݨ ڈیوݨ کیتے قاضی، تے ملاں رل تے عامیں تے فتوے لئین تے لٹیا وی ہے. انہاں جابر کوں خدا دا پچھاواں بݨا تے پیش کیتے تے. مظلوم عوام کوں سبھ کجھ تقدیر دا لکھا ڄݨوا کے راضی با رضا رہوݨ دا درس ݙتے. اقبال سوکڑی دی شاعری انہاں تراں طبقاں دے خلاف مزاحمت دا ݙوجھا ناں ہے.
؎ ٻال غریب دے چٹ تیں رلدن مسجد کھاندی چندے آسانول اے موسم کھندے
؎الف توں بے نئیں پڑھݨا اساں ملاں جتنا کٹے
آ سانول تن تار نہ ترٹے
انہاں ترے کرداراں سرمائے دی غیر منصفانہ تقسیم تے منڈی دی بے رحمی وچ وی اپݨاں خاص کردار ادا کیتے. سـرمایہ داراں ساݙے عوام تک صنعتی انقلاب دے ثمرات ساݙی ٻالاں کوں پنجاہ روپے ݙینہوار آلے مزدور تے ماحولیاتی آلودگی دی شکل وچ دان کیتن. مزدور نے اپݨا خون ساڑ ساڑ تے بکھ دے نال نال ٹی بی جھئیں موزی مرض سوغات وچ گیدھن. اصل عیش سرمایادار مزدور دے خون نال کریندن.
؎ سڑیا خون مزدوریں دا مل وچ
اوکوں تاں مفت عیاشیاں ملیاں
ایہو حال اشتراکیت نے ساݙے نال کیتے. کہیں وی ایندے اثرات توڑیں نیـئیں پڄݨ ڈتے.
؎ ساݙی مال وچ کوئی سانجھ کوئنی
پرایاں روز کھیراں کون ݙیکھے
ہر دور وچ ٻاہروں آوݨ آلیاں لٹیراں نے ساکوں لٹیےمویا ماس سمجھ تے حملہ آور ڳجھوں طرانویں پٹے،. تے اپݨی نو آبادیات بݨائی رکھے. ساکوں ہر ہک نے اینویں کھادھے جیویں ڳجھیں مڑھ کوں کھاندن. اج وی کئی ماس خور ساݙی جون تو آنے ہوڑی بیٹھن.
؎ کوئی سوچ دھماوے رات کوں
کوئی انت ابھارے سجھ
ساݙی جون دو آنے پوڑ تے
کہیں روہ تیں ٻیٹھی ڳجھ
ساکوں ہر دور وچ نوآبادیات بݨا کے رکھا ڳئے، او پاکستان توں پہلے ہووے بھاویں بعد وچ. ہتھوں تقسیم دے بعد ساݙے تے کئی نویں عذاب ترٹن. ساݙی بکھ تس، بے وسی تے بے وسیلی وچ وادھا تھے. مذہب دے ناں تے ہک نویں ثقافت کوں گھن آندا ڳئے تے ساݙی ثقافت کوں مٹاوݨ دی ہوری کوشت کیتی ڳئی ہے.
؎ جیویں پہلے بکھ ہئی اوئیں ہے پئی ٻالیں ماء پیودا ورثہ ونڄایا تاں کائنی
؎ اساں تاں قبریں دے گونگے کتبے جنہیں دی تحریر مس ڳئی ہے
متاں توں سمجھیں قائداعظم دے مقبرے دے گلاب ہیں
اقبال سوکڑی انہاں سوریا دیوتا کوں ابھردے اصلوں ابھردا نئیں ݙیکھ سڳدا جہرے ساݙے تے ظلم روا رکھی کھڑݨ.
؎ جیندیاں کرناں میݙے ہاں کوں کاتیاں لڳن
ایجھیں سجھ کوں چودھاروں چوانتیاں لڳن
اقبال سوکڑی شاعر انقلاب ہےانہاں دی شاعری ہر گنگدام تے مظلوم دے دل دا الا ہے. او ہر زیاتی تے ظلم دے خلاف علم بغاوت بلند کریندن.
؎ جݙاں گزریا گنگدامی دا موسم
تیݙا نوکر، تیݙا ہاری ٻولیسی
؎ جیکر شکاریں دے ہتھ غلولی ضرور ہوسی
پریں ای پر پکھیں دی ٻولی ضرور ہوسی
اقبال سوکڑی دی شاعری اپݨی ثقافت دی ڳول، اوندی از سر نو دریافت تے اپݨاں رلیاں پوتھیاں دی ڳول ہے. اساں اپݨاں وݙکاں دیاں ورثاں دی حفاظت دی بجائے انہاں کوں برباد کر چھوڑے.
؏ پیکیاں توں کیا کیا ݙاتاں ملیاں بکسے اجاں کھولے نسے
؎بھل سانولا بھلڑے تیݙے مندریاں تیݙیاں چھلڑے تیݙے
ہتھیں دے سنگ انڳلیاں ڳیاں ڳالیے تاں ہن ڳولیے نسے
مابعد جدید نہ کوئی نویں تھیوری ہے تے نہ نواں نظریہ یا کوئی نویں تحریک.،. بلکہ اساݙے اجوکے صورت حال معروض دا تناظر ہے. جہڑا اجوکی صورت حال دا تناظر ہے ہر او ادیب جہرا اڄوکی صورتحال کوں پیش کریندیـے او مابئـعد جدید تناظر نال جڑیاشاعــر ہے.
؎ ٻاہراویجے تاں کوئی شے پوری نئیں گھر اویجے تاں گھر ادھورا ہے
شیشہ رکھدیں میݙا چہرہ تاں نہ چاتا ویسی
؎ اتھاں ہر کہیں کوں بس فرعون دی جھولی نظردی اے اتھاں موسیٰ دے وات اچ ہے انگارا کون ݙیہدا ہے
سرائیکی لوک قصے
سرائیکی زبان ہر قسمی ادب کنوں مال ومال ہے۔
سرائیکی زبان اِچ وڈھان کیتے وی بے شُمار قِصے ملِدے ہِن ، اے قصے ، قصولی حضرات آپنے مخصوص انداز اِچ بیان کریندے ہِن ۔ انھاں قصاں اِچ حُسن تے عِشق مِلدا ہے ۔ جُستجو دا جذبہ پاتا ویندا ہے۔ آپنی دھرتی نال پیار ، اسلام تے بزرگانِ دین دی عظمت ، دلیر ی، مشکل چیزان داحصول تے سچ نال عشق داسبق مِلدا ہے ۔ ڈھیر سارے قصے تاریخی واقعات تے مبین ہِن ، جیویں پتن منارہ دی شہزادی دا قصہ ۔ پیغمبراں دے قصے وی وݙے شوق نال سنے تے سنائے ویندے ہِن ۔ کُجھ قصے مخصوص موقعاں تے تے سنائے ویندے ہِن ، تریجھی دے چندر کُوں منحوس سمجھا ویندا ہے ، اگر کوئی تریجھی دا چندر ݙیکھ گھِنے تاں بزرگ اُکوں ھِک خاص قصہ سنیندے ہِن تاکہ نحوست دا اثر ختم تھئی ونجے ۔
ڈھیر سارے قصے تاریخی واقعات تے مبین ہِن ، جیویں پتن منارہ دی شہزادی دا قصہ ۔ پیغمبراں دے قصے وی وݙے شوق نال سنے تے سنائے ویندے ہِن ۔ کُجھ قصے مخصوص موقعاں تے تے سنائے ویندے ہِن ، تریجھی دے چندر کُوں منحوس سمجھا ویندا ہے ، اگر کوئی تریجھی دا چندر ݙیکھ گھِنے تاں بزرگ اُکوں ھِک خاص قصہ سنیندے ہِن تاکہ نحوست دا اثر ختم تھئی ونجے ۔
نصراﷲخان ناصر
لوک داستاناں تے لوک قصے تہذیبی زندگی دی جڑپال نال گانڈھارکھدن ۔ صدیاں دے انھاں قصاں وچ ساݙی معاشرتی زندگی دیاں تصویراں تے تاریخی حقیتاں دے پچھانویں مِلدے ہِن ۔ سرائیکی زبان وِچ اے قصے کئی طرحاں دے ہن بالاں کیتے مخصوص قِصاں وچ جانور ، پکھی ،پھُلے تے ایجھاں کھاون پیون دیاں چیزاں کُوں موضوغ بنایا گیا ہے ۔ جیندے وِچ نکے بال دلچسپی گھِنن ۔ سب تُوں پہلاقصہ بال کُوں اوندیاں انگلیں تے ہِک ہِک انگل کوں واری واری مُوٹ کے سنایا ویندا ہے ۔
اِتھاں گاں ویائی
اِتھاں ناراݙُودھوسے
اِتھاں کھودسے ، پِتوسے
اِتھاں میݙاحصہ، بلی آئی تے چاگئی
بلی دا پیراچاؤ ، پکڑو ، پکڑو ، پکڑو
اے آکھ کے بالاں دی کَچھ وچ کتکتالیاں کݙھیاں ویندیاں ہِن ، جیں تے بال کھلدن ۔ چھوٹے بالاں دے قصاں وِچ اے قصہ وی بہوں مشہور ہے ۔
قصہ قصولی ، مر گیا پُونی
پُونی دی پان ، چاگیا درکھان
درکھان دی ݙوئی ، چاگئی چَڑ ھوئی
جَٹ داݙنݙا چاگیا منݙا
منڈے دے بَیر چاگیا شیر
ایندے علاوہ ’’مائی بڈھڑی دے پُھلے ‘‘ ، ’’کاں تے لالی ‘‘ ، ’’جام جوبی داقصہ ‘‘ اتے ’’گنجولیلے داقصہ ‘‘ بالاں اِچ مقبول ہِن ۔ کُجھ وݙی عمر دے بالاں کوں ’’لال شہزادی ‘‘ ، ’’بہادرشہزادہ‘‘ اتے پُھلاں دی شابزادی ، تے ’’بُھورل شہزادہ ‘‘ سنائے ویندے ہِن ۔
انھاں قصاں وِچ بالاں کیتے حیرت ، خوشی ، ݙر بھُوتے جِناں پریاں دے واقعات نال دلیری ، سچ ہوندن، والدین دی فرمانبرداری ، ہمت نہ ہارن تے محنت کرن دے سبق ݙتے ویندے ہِن
سرائیکی زبان دے ادب وِچ لوک قصاں دا بہوں وݙا ذخیرہ مُوجود ہے ۔ سرائیکی زبان وادب دے محقق محمد بشیر احمد ظامی بہاولپوری ڈھیر سارے اے قصے جمع کرکے اُردو ترجمے نال چھپوا چھوڑے ہن ۔ اینویں ملتان دے ݙو منفرد قصہ گُواﷲ بخش یاد تے مشکور قُطب پُوری کول وی لوک قصاں دا چنگا چُوکھا ذخیرہ غیر مطبوعہ مُوجود ہے ۔ طاہر غنی مرحوم نے کافی سارے سرائیکی لوک قصے جمع کرکے آپنے چَسولے انداز اِچ ’’ھِک ھا بادشاہ ‘‘ دے ناں کول چھپوائی ہئی ۔ ہِک بئی کتاب عبداﷲ عرفان مرحوم نے ’’واندی پندہ کہانی ‘‘ دے ناں کُولوں چھپوائی ہے ۔
سرائیکی زبان دا ھِک نشابرمجموعہ اُنھاں کہانیاں تے مشتمل ہے ، جیکوں ایف ݙبلیو سکیمپ نے ترتیب ݙتاتے ترجمہ کیتا ۔ سیکمپ دی ایں کتاب دا نا ں ’’ملتانی سٹوریز ‘‘ ہے ۔ اے 1917ء اِچ چھپی ، ایندے اِچ چپنتری لوک قِصے شامل ہِن ۔ اور اے سارے رومن رسم الخط اِچ انگریزی ترجمے دے نال ہِن ۔ِ
ایں کتاب دے آخر اِچ کُجھ ݙوہڑاں تے کافیاں دا وی انگریزی اِچ ترجمہ کیتا گیا ۔ ایں کتاب اِچ کئی کہانیاں نواب بہاولپور، نواب مظفر خان اتے اوندے پہلوان کڑیل خان دے متعلق ہِن ۔ِ اے ساریاں کہانیاں اساݙے وسیب دی اندرلی سوچ وچار کوں ظاہر کریندے ہِن ۔
لوک قِصے اساݙے وسیب دی ہر طرح نال ترجمانی کریندن اے انسانی روئیں دیاں کہانیاں ہِن ۔ اے ہرعہد دے انسان دیاں کہانیاں ، انسانی جذباں، خواہشاں تے جبلتاں دیاں کہانیاں ہِن ڈاکٹر مظہرالحق دا آکھاڑن ہے کہ اساݙے ایں لوک ادب دی خصوصیت اے ہے کہ ایں وچ سِدہے سادے جذبات دا سِدہے سادے اسلوب دے ذریعے جواب مِلدا ہے ۔ اور وادی سندھ دی ایسی کوئی کہانی کائی نی جیندا انجام المیہ نہ ہووے ۔
حوالے
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
پہاکہ
پہاکے وی اکھاݨ ہن۔ انھاں کوں تریمت ذات نے بݨائے۔ ایہ سرائیکی زبان دے او تیر تے نشتر ہن۔جنہاں وچ طنز تے عیب جوئی دا پکھ ہووے اتے جہڑے عورت ذات دیاں کوتاہیاں تے خامیاں دیاں نشان دہی کریندیاں ہوئیں نصیحت تے اصلاح دا پہلو وی نال نال پیش کرن۔ پہاکے دیاں مونڈھی صفتاں ایہ ہن۔
١َ۔ تریمت دی زبان وچوں ادا تھیندے
٢۔ ایندے وچ طنز ہوندے
٣۔ ایندے طنز وچ اصلاح دا پہلو ہوندے
ایں لحاظ نال دناوت دیاں او ڳالھیں جہڑیاں طنز، ٹوک، سکال، اتے کھل ہاسے نال اصلاح دے طور تے کیتیاں ویندیاں ہن، پہاکے ہن۔
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
اسم صفت
عام طور تے ہر شے دے ݙوناں ہوندن، ہک اوندا ذاتی ناں ہوندے جہڑا جو عام وی ہوندے تے خاص وی ہوندے (گذرئیل صفحات ئِ چ ہن تیں عام تے خاص اشیاء دے اینہہ ذاتی ناں تے مفصل بحث کیتی گئی ئِ) تے ݙوجھا اوندا صفاتی ناں۔ ہݨ اتھاں کہیں وی شے دے صفاتی ناں دی وضاحت کرݨ مقصود ئِ۔ ذاتی تے صفاتی نانویں دے نکھیڑے کیتے ہک مثال پیش کیتی ویندی ئِ تاں جو سمجھݨ ئِ چ اسانی رہوے ۔
پاݨی دا درجہ حرارت گھٹ کر کیں جݙاں اوکوں ڄما ݙتا ویندے تاں وت اونہہ ڄمئے ہوئے پاݨی کوں ’’برف‘‘ آکھیا ویندے۔ برف ہک ٹھوس جسم رکھیندی ئِ ۔اتھاں برف ڄمئے ہوئے پاݨی دا ’’ذاتی‘‘ ناں ہے ۔ برف کوں جے کر ہتھ لایا ون٘ڄے یا اوکوں اپݨی ڄبھ نال چکھیا ون٘ڄے تاں او ساݙے ہتھ یا ساݙی چٖبھ کوں ٹھڈی لڳدی ئِ ۔جے کر اوکوں ݙیکھوں تاں وت او چٹی (سفید) ݙسدی ئِ معلوم اے تھیا جو جہڑی شے دا ذاتی ناں برف ئِ اوہک جسم رکھیندی ئِ ، جیکوں ہتھیں نال نپیا،ڄبھ نال چکھیا تے اکھیں نال ݙٹھا ون٘ڄ سڳدے توڑے جو برف دی ٹھاڈل تے چٹاݨ(سفیدی) کوں ایندے جسم کنوں جدا کر کے ہتھیںء ِچ نپیسا نئیں ون٘ڄ سڳدا پر اوکوں دل ء ِچ محسوس ضرور کیتا ون٘ڄ سڳدے ۔ ٻس اینہہ ڳالھ دا نکھیڑا تھی ڳئے جو کہیں شے دے جسم دا ناں اوندا ذاتی ناںاکھیندے تے اونہہ جسم دیاں اور خاصیتاں یا وصفاں جہڑیاں جو اوندے جسم کنوں جدا کر کے ہتھیں ئِ چ نپیا نئیں ون٘ڄ سڳدیاں بلکہ انھیں کوں صرف دل ء ِچ محسوس کیتا ون٘ڄ سڳدے یا ذہن نال انھیں دا ادراک کیتا ون٘ڄ سڳدے انھیں کوں اونہہ جسم دے ’’صفاتی‘‘ ناں نال تعبیر کیتا ویندے۔ ٻس کہیں وی جسم دے (توڑے جو خاص ہووے یا عام ہووے ) صفاتی ناں دی تعریف کجھ ایں کیتی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔
۱___ ایجھیں لوظ جنھیں کنوں کہیں وی جسم دی حالت ، اصلیت، کیفیت یا کُئی وصف ظاہر تھیوے۔یا
۲___ ایجھیں لوظ جہڑے جو کہیں وی اسم دی خاصیت، وصف، قسم یا انداز ݙکھاوݨ ۔یا
۳___ او لوظ جیندا کہیں وی جسم نال ایں لڳاپا(تعلق) ہووے جو اوندی وصف، حال ، انداز عدد یا مقدار بیان کرے ۔یا
۴___ او لوظ جہڑا جو کہیں وی اسم یا اوندی کہیں وی ضمیر نال ڳانڈھا ظاہر کرے یا او انھیںدے متعلق کُئی حقیقت بیان کرے اوکوں اونہہ اسم دی ’’صفت‘‘ آکھیا ویندے ۔
اینہہ ڳالھ کوں مزید نشابر کرݨ کیتے ہک ٻئی مثال پیش کیتی ویندی ئِ ۔ اے جملہ ملاحظہ فرمائو۔
’’احمد ݙو سیر وݙے وݙے تے مٹھے مٹھے قندھاری انار گھِن آ‘‘اتے ݙتے ڳئے جملے ئِ چ لوظ ’’ݙو عدد کیتے‘‘ سیر مقدار کیتے ، وݙے وݙے حجم یا جسامت کیتے ، مٹھے مٹھے خاصیت یا وصف کیتے تے قندھاری نسبت کیتے استعمال کیتا ڳئے۔لہٰذا اے سارے لوظ صرف انار دی حالت ، اصلیت ، وصف ، کیفیت ، وزن تے مقدار یا عددتے نسبت کوں بیان کریندن۔ یعنی ݙوجھے لوظیں ء ِچ اے سارے لوظ انار دی حقیقت کوں ظاہر کریندن۔ لہٰذا انھیںسارے لوظیں کوں انار دے صفاتی ناں آکھیا ویسی ۔انھیں صفاتی نانویں کوں یا ݙوجھے لوظیں ئِ چ ’’اسمائے صفت‘‘ معنی دے لحاظ نال کئی قسمی ہن جہڑے جو کجھ ایں ہن ۔
۱۔ صفت ذاتی یا مشبہ ۲۔ صفت نسبتی ۳۔ صفت ظرفی ۴۔ صفت عددی ۵۔ صفت ضمیری ۶۔ صفت مرکب
ابراہیم جلیس
ادیب تے صحافی ہن۔ حیدر آباد دکن وچ پیدا تھئے۔ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ تعلیم پاتی۔ 1948ء وچ پاکستان آ گئے۔ کجھ عرصہ فری لانسر رہے۔ ول روزنامہ جنگ کراچی دے ادارہ تحریر وچ بطورِ کالم نویس شامل تھی گئے۔ 1972 وچ روزنامہ حریت کراچی تے 1976ء وچ روزنامہ مساوات کراچی دے مدیر مقرر تھئے۔ 14 سال دی عمر وچ پہلا مضمون حیدرآباد دکن فے مؤقر روزنامہ رہبر دکن وچ شائع تھیا۔ تے اتھاؤں ادبی زندگی دا آغاز تھیا۔ تصانیف وچ افسانیاں دے پنج مجموعے (چالیس کروڑ بھکاری، آزاد غلام، دو ملک ایک کہانی، جیل کے دن جیل کی راتیں، زمین جاگ رہی ہے) ہن۔ روس، چین تے امریکا دے سفرنامے تے ہک سٹیج ڈراما "اجالے سے پہلے" قابلِ ذکر ہن۔
الامین
امین دیوانگی دی حد تک ہم جنس پرست ہئی۔ مسعودی لکھدن کہ ایندی ما زبیدہ بنت جعفر ایندے ذوق دی تسکین کیتے مجبوراً مرد نما لونڈیاں لبھدی ہئی تے انہاں کوں مردانہ لباس پوا کے پتر دی خلوت وچ بھڄیندی ہئی ۔ اپݨے غلام کوثر نال ایندا جنسی تعلق گندی حد تک مریضانہ ہئی۔ انہاں عباسی خلفا دے محلاں نے مرد نما لڑکیاں دے فیشن کوں جنم ݙتا تے ”الغلامیات“ ادب دی ہک باقاعدہ صنف بݨ ڳئی۔
مایوس چھیڑو (شبیر لغاری)
اج شام کوں وستی دو ولدے مونجھے مال، مایوس چھیڑو تے سکے ونڑ اتے بیٹھی ساہکدی چیڑی کوں ڈیکھ کے میڈے اعصاب وی کریہہ دی انونڑ الی کالی رات دے خوف کیں شل تھی گئن۔ ڈینہہ لتھے تاں نماشاں کوں بر ملخیں دی لٹھ تے کھیڈدے معصوم بالیں کوں تھیونڑ الی رات دے اندھارے دے ڈر ولہیٹیے۔ سہمے ہوئے سہارا گھننڑ سانگے میڈو درکدے آئن، میں وی کریہہ دی کالی گھپ رات دے خوف کولو پگھرو پانڑیں ہم، انہیں کوں سینے نال لائم تے اپڑیں اندر دی مایوسی تے خوف کولو چھٹکارے کیتے معصوم بالیں دی دعا دی ٹیک گھدی اے۔۔۔روح کوں سکون ملیے، مایوسی گھٹی ہے۔۔
اللّہ پاک معصوم بالیں دیں دعائیں، پکھیں تے گنگدامیں دا صدقہ رحمت دی بارش ڈیسی۔۔ مکدے بدھرا اچ ساریں بھرانویں کیں رحمت دی بارش واسطے ڈھیر ساریں دعائیں دی درخواست۔۔
سُنڄاݨ سرائیکی جرنل اپریل۔اگست 2015ء وچ چھپیئل ہک لکھت
سُنڄاݨ سرائیکی جرنل اپریل۔اگست 2015ء وچ چھپیئل ہک لکھت
شاعر ہِک تخلیق کار دی حیثیت وچ فدا حسین گاݙی زبان مجموعہ ہے لفظیں دا ‘ لفظ اِشارہ ہِن کہیں شئے دا [1] ۔ کہیں شئے دا لفظ دے طور اِدراک کیتا ونڄے تاں لفظ اُوں شئے دا اِشارہ بݨ ویندن ۔ ݙوجھے لفظیں وچ اے وی آکھیا ونڄ سڳدے جو اشارہ ہک شئے دے تصور کرݨ دا ذریعہ تھیندے۔ ایں لحاظ نال لفظ کہیں شئے دے طبعی وجود  دا فوری احساس ݙیندن۔ اِشارہ اَتے سگنل دا فرق لفظ اِشارہ دی حیثیت وچ ہک شئے کیتے مخصوص تھی ویندن ۔ ایں واسطے اشارے اَتے سِگنل[2] وچ کجھ مِلݨ جُلݨ اَتے یک رنگی پاتی ویندی ہے ۔ اشارہ وی ہک شئے واسطے مخصوص ہوندے ‘ سگنل وی ہک شئے واسطے مخصوص ہوندے۔ فرق اے ہے جو سگنل جتھاں ہک شئے لو مخصوص ہوندے تاں اُوندے نالوں نال او جامد ہوندے ۔ ہک شئے دا سگنل اَپݨی اے حالت نئیں بدل سڳدا جݙاں جو ایندے برعکس اشارہ متحرک ہوندے۔ اشارے کوں ہک کنیں زیادہ ڳالھیں اَتے واقعات واسطے ورتیا ونڄ سڳدے۔ سکول دی حاضری دی گھنٹی چَھڑا حاضری دا سگنل ہوسی ۔ ایں کنیں ݙوجھا کوئی مطلب نہ گِیدھا ونڄ سڳسی۔ ایندے خلاف چَندر ہک لفظ ہے‘ ہک اشارہ ہے۔ ایں کنیں اَسمان دا چندر وی تھی سڳدے‘ محبوب وی تھی سڳدے،  ہک خوبصورت شخص وی ایں کنیں مطلب گِھداونڄ سڳدے،  کیوں جو اشارہ متحرک ہے ۔ اے اپݨا مفہوم اَتے مطلب بدلیندے۔ اشارہ اَتے اِستعارہ اِستعارہ[3] دے لُغت وچ معنی تاں کہیں کنیں کئی شئے کُجھ وقت کیتے مانگویں گھنݨ ہے ۔ شاعری دی اصطلاح وچ جݙاں کوئی لفظ اپݨے لُغاتی معنی دی بجائے کہیں مجازی معنیں وچ ورتیا ونڄے اَتے ایں لفظ دے لُغاتی اَتے ننویں مجازی معنیں وچ کوئی مشابہت اَتے تعلق وی ہووے تاں اے اِستعارہ ہوسی ۔ چندر کوں جݙاں اَساں اَسمانی چندر دے معنیں وچ ورتیسوں تاں اے ورتارا لُغاتی ہوسی ‘ اشارہ ہوسی ۔ جے چندر کوں محبوب یا خوبصورتی دے مفہوم وچ ورتیسوں تاں اے اِستعارہ تھی ویسی ۔ لفظ یا اشارے وچ اِیندے معنی زبان دے اندر بݨیادی طرانح نال مقرر ہوندن جݙاں جو استعارے وچ کہیں لفظ کوں ننویں معنی ݙیوݨے پوندن ۔ اشارہ اَتے استعارہ زبان دے ݙو مستقل جُز ہِن۔ اشارہ مُفرد معنی گِھن کنیں آندے ‘ استعارہ مُرکب معنیں وچ ہوندے اَتے ایندے معنیں دیاں کئی سمتاں اتے جِہتاں ہوندین۔ کہیں زبان دی شعری لسانیات اشارے اَتے استعارے دے ہک ٻئے دی تعلق دی بݨیاد اُتے اُسردی ہے۔ اشارہ اَتے استعارہ اصل وچ لفظیں دی او حیثیت ہوندن جیڑھی حیثیت وچ اے ورتیے ویندن ۔ جیویں جو پیلھے آکھیا ڳئے جو استعارے وچ لفظیں کوں اُنہیں دے سیاق و سباق وچ ننویں معنی ݙیوݨے پوندن جیندے نتیجے وچ زبان وچ پھیلاؤ آندے اَتے اُوندا وَدھارا تھیندے۔ جیویں اَڄ ٻال شئیں دے امیج کنیں لفظیں تئیں پُڄدے اینویں ہی ابتداء وچ آدمی شئیں دے امیجز کنیں لفظیں تئیں پُڄے۔  اَتے اے استعارہ ہے  جیڑھا نارتھ اوبفرائی دے مطابق حقیقت دا تل (fabric) تیار کریندے اَتے شاعری ایندی معنویت ‘ ایندے سیاق و سباق اَتے لفظیں دی جُڑت اَتے تعلق نال اِلہام گھندی ہے ۔ ایں واسطے اشارہ تشریحی نئیں تشکیلی ہے۔ شاعر ہک تخلیق کار شاعر لفظیں دے ورتارے نال لفظیں کوں اشارے دی حیثیت کنیں اُچا کرکے استعارہ دی حیثیت وچ وَرت کنیں، لفظیں کوں ننواں ابلاغ، ننواں مفہوم ݙے کنیں معنیں دی ننویں دُنیا تخیلق کریندے۔ مثال کیتے عزیز شاہد دی ایں نظم کوں گھندے ہَئیں۔ ٻَیڑیاں ساڑ سُوا کر چھوڑین کُجھ نئیں چھوڑیا پَلے کیا وَنگاں کیا وال وَلانگے کیا مُندریاں کیا چھلے ویڑھ سُوا کوں لُوڑھ ݙتا اے وَہندی سِیڑھ دے رَلے کون پچھو تے وَلے ہُݨ تاں ہک بے اَنت طلب دا تھل اے پیریں تَلے کون پچھو تے وَلے
مایوس چھیڑو (شبیر لغاری)
بدن کوں بھا کلہیپے دی اکھیں کوں خاب سانونڑ دے
سُنڄاݨ سرائیکی جرنل اپریل۔اگست 2015ء وچ چھپیئل ہک لکھت
سُنڄاݨ سرائیکی جرنل اپریل۔اگست 2015ء وچ چھپیئل ہک لکھت
ایں نظم وچ ٻیڑیاں ‘ وَنگاں ‘ مُندریاں ‘ چھلے اَپݨے لُغاتی معنیں وچ نئیں ورتیئے ڳئے، نہ وَہندی سِیڑھ اَتے تھل دا او مفہوم ہے جیڑھا اِنہیں دا لُغات وچ ݙتا ڳئے ۔ ٻیڑیں ‘ ونگیں ‘ مُندریں ‘ چَھلیں کنیں  مُراد اسباب ہے اَتے وَہندی سیڑھ کنیں مُراد ایں اسباب ‘ ایں سامان دی تباہی اَتے بربادی ہے ۔ اے سبَھ کُجھ ہک عزم‘ ہک ارادہ ‘ ہک طلب واسطے کیتا ڳئے اَتے طلب دے وچ ثابت قدمی کیتے ایں سامان کنیں جی چُھڑایا ڳئے ۔ تھل دا ݙکھ کشالے جیڑھا جو شاعر ایں عزم واسطے برداشت کرݨ لو تیار ہے ۔ ایں ننویں انداز وچ لفظیں کوں وَرت کنیں خیال دی ہک ننویں دنیا خلق کیتی ڳئی ہے ۔ اینویں عزیز شاہد دی ہک ٻئی لائن ! ساوݨ مینگھ مَلہاراں مُوسم جنگل ٻیلے وَسوں آ سانول وَل وَسوں ساوݨ ‘ مینگھ ‘ ملہار ‘ مُوسم جنگل ‘ ٻیلا جے اپݨے لغاتی مفہوم وچ ورتیے ونڄن ہا تاں اے لفظ اشارہ دی حیثیت رکھݨ ہا ۔ ہُݨ اے لفظ شادابی ‘ خوشحالی دا استعارہ ہِن ۔ ساݙے کلچر وچ ساوݨ ‘ مینگھ ملہار اَتے جنگل ٻیلے کوں قدیم کنیں ہک خاص حیثیت رہی ہے ۔ اے او کلچر ہے جݙاں ساوݨ وچ مینہہ تھیون ہا’ دریا چڑھن ہا ‘ کانہہ ٻیلے وچ ساوے ہوون ہا  اَتے مہاڳاں چھڑکے کھیر دے لوٹے ݙیون ہا اَتے اے کھیر مکھݨ لوکیں دی خوشحالی دا موجب بݨن ہا ۔ انہیں لفظیں دے پچھوں جیڑھی روایت ہے او پیلھے کنوں شاعری وچ ورتیندی آندی پئی ہے۔ اوندے سہارا گھن کے عزیز شاہد انہیں کوں استعارے دے طور ورتیئے ۔ لفظیں دا اے جذباتی اَتے تصوراتی رویہ اِنہیں دے استعاراتی استعمال دی وجہ کنیں پیدا تھئے اَتے ساݙے اندر خوشی اَتے خوشحالی دی سِک اَتے سدھر پیدا کرکے سانول نال وَل وَسݨ دی خواہش پیدا کیتی ہِس۔ لفظیں دا ایہو ورتارا شاعر دی تخلیق کاری ہے۔ ایہا تخلیق کاری زبان کوں وسعت ݙیندی ہے۔ دراصل ڳالھ کنیں ہَٹ کے استعاریں دی اپݨی ہک روایت ہوندی ہے ۔ بدلیں صورتیں وچ روایت دی صورت وی بدلݨی پوندی ہے ۔ وقت لفظیں کوں ننواں تناظر ‘ زبان کوں ننواں لب و لہجہ ݙیندے۔ اے لب و لہجہ استعاریں دے ورتارے دا نتیجہ ہوندے ۔ جے استعارے ننویں وقتیں وچ پُراݨے ورتئیے ونڄن ‘ وقت دے خیالات نہ جذب کیتے ونڄن ‘ ننویں خیالیں دے مطابق زبان کوں ننواں آہنگ نہ ݙتا ونڄے تاں زبان دی ترقی رُک ویندی ہے ۔ وَت مدتیں تئیں کھنڈر‘ کھنڈر اِی رہندن ۔ پَر اے تاں نشان ہوندن جو اِتھاں کݙاہیں آبادی ہوندی ہئی ۔ اَڄ دی آباد کاری دا موجب نئیں ہوندے۔ خیر اے تاں ڳالھ ہئی جو جے زبان کوں وسعت نہ ݙتی ونڄے تاں زبان چُڑھدیں چُڑھدیں مَر ویندی ہے ۔ اے نہ جیوݨ وات ہوندی ہے نہ مرݨ وات ۔ جے سِرے کنیں کہیں زبان کوں نہ مَنیا ونڄے ‘ نہ لکھیا ونڄے، نہ پڑھیا ونڄے تاں اُوں زبان دا کیا بݨدے؟ زبان دے ٻولݨ آلے شاید کجھ ݙس سڳن یا صحیح جواب تخلیق کار ݙے سڳن۔
اجمل دھریجہ
سرائیکی تحریک دے ڈھیر سارے کارکن ایجھے ہن جیرھے جاناں قرباناں کرنْ واسطے ہر ویلھے تیار راہندن۔ انہاں اچ ہک ناں اجمل دھریجہ دا وی ہے ۔ اجمل میڈٖے نال جھوک اچ کم کریندے ، اے وی ہر ویلھے سرائیکی تحریک واسطے بٖہوں کجھ کرنْ واسطے تیار راہندے۔ اجمل دھریجہ ہک غریب ہنر مند تے چِٹا ان پڑھ ہے۔ جیں ویلھے کتاباں بنْیندے تاں ڈٖر رہ ویندے جو کہیں بٖی کتاب دا صفحہ کہیں بٖی کتاب اچ نہ لا ڈٖیوے ۔ کہیں ہک کتاب دا ٹائٹل کہیں بٖی کتاب کوں نہ تھپ ڈٖیوے۔ ایویں ڈٖو چار دفعہ تھیا وی ہے ۔ ہک واری جھوک دے کیلنڈر بنْائے تے دسمبر کوں پہلا مہینہ لا ڈٖتُس ۔ میں پُچھیا جو اے کیوں کیتی بیٹھیں پہلا مہینہ تاں جنوری ہوندے تاں اوں جواب ڈٖتا جو اے ڈٖیکھ ہاں محرم اتھوں نی شروع نی تھیندا پیا ۔ میں ہک مولوی کنوں پُچھئے اوں میکوں ایویں ڈٖسیے تے آکھئے جو پہلا مہینہ محرم ہے۔ اوں ویلھے دسمبر اچ محرم ہا تاں او ایہ سمجھیا جو پہلا مہینہ وی ایہو ہے۔ ہک دفعہ ہک کتاب اُبٖاہل بنْایس ۔ شاعر کتاب چاونْ واسطے آ گٖیا ۔ کتاب اوں کوں ڈٖکھائی گٖئی ۔ او ورقے کھول کھول تے پڑھدا گٖیا ۔ ادھ اچ ونجٖ تے رُک گٖیا ۔ حاجی عید احمد صیب کوں آکھیا جو اے تاں میڈٖا کلام کائنی ‘ اے کیں دا کلام تھپ ڈٖتے وے ۔ حاجی صیب ڈٖٹھا تاں بٖی کتاب دے صفحے اوں وچ لگٖئے پئے ہن ۔
اجمل کجھ نی پڑھ سگدا پر ڈو چار لفظ رٹائی ودے۔ مثلاً دھریجہ ، خانپور، سرائیکی ، سرائیکستان ۔ جیکر اے چار لفظ کتھائیں لکھئے کھڑے ہوون تاں فوراً آکھدے اے کیڑھا دھریجہ ہے ، فلاناں سرائیکی واسطے کیا آکھدے ، اے سرائیکستان لکھیا کھڑے ‘خانپور اچ کیا ہے۔ سرائیکی تحریک واسطے ہر جاہ لڑدا ودا ہوندے ۔ پنجاب حکومت جیں ویلھے سرائیکی تحریک کوں ناٹک آکھیا تے ول کتاب دے پچھوں چھئے ہوئے نقشے بارے تحقیقات دا اعلان کیتا تاں اوں ویلھے سرائیکی اگٖوانْیں جیں ویلھے ترائے ڈٖینھ چوک کچہری ملتان اچ مسلسل احتجاج دا اعلان کیتا ۔ پہلے ڈٖینھ تخت لہور دا جنازہ ، ڈٖوجھے ڈٖینھ تڈٖا تے تریجھے ڈٖینھ قُل ۔ پہلے ڈٖینھ جیں ویلھے جنازے دا ویلھا آیا تاں میں سمیت سارے کارکن جنہاں دے سرائیکی تحریک اچ وڈٖے وڈٖے ناں ہن تے جیالے بنْئے ودن او پچھوں تھی گٖے ۔ ایں موقع تے وی اجمل دھریجہ اگٖوں آیا تے جنازہ بنْنْ واسطے سم پیا ۔ جنازہ چؤیا ویندے ، اجمل مردے آلی کار آکڑیا تاکڑیا پے‘ ’’ الوداع الوداع تخت لہور الوداع ، الوداع الوداع تخت پشور الوداع ‘‘دے نعرے لگٖدے پن۔ جنازے دے ہک کاندھی حاجی احمد نواز سومرو دا تلوں ہتھ لگٖا تاں جنازہ ایویں اُچھلیا جیویں گڈی مچھی پانْی اچوں بٖاہر امدی اے ۔
جیں ویلھے لانگ مارچ ملتوی تھیا ہا تاں اجمل وی میں وانگے ڈھیر سارا جذباتی تھی گیا ہا ۔ اوں ویلھے اجمل دفتر اچ شور مچائی کھڑا ہا جو اساں 10ستمبر کوں لانگ مارچ کریسوں ۔ بھانویں میں کلھا وی ہوواں ، ویساں ۔ کوٹ سبزل بارڈر توں پیدل ٹرساں تاکہ پنجابی اے نہ آکھن جو سرائیکی ڈٖر گٖن تے کجھ نی کر سگٖدے ۔ اجمل دے آکھنْ تے ای ظہور دھریجہ صیب فیصلہ کیتا جو اساں 10ستمبر کوں کوٹ سبزل ویسوں ۔ اساں گٖے تے احتجاج ریکارڈ کرایا ۔ ٹریفک پولیس آلے تھانْے آلئیں کوں فون کیتا جو لانگ مارچ آلے آ گٖن ، اجمل جذبات تھی گٖیا تے آکھیُس’’ آؤ ہتھکڑیاں مارو ، ڈھکو ساکوں ۔ ‘‘ ول گریبان کھول تے آکھنْ پئے گٖیا ’’ مارو اساکوں گولیاں ، ایجھے جیونْ کنوں تاں مرنْ ٹھیک ۔‘‘ ول لانگ مارچ دا ویلھا آیا 15 اکتوبر کوں تھیونْ آلے لانگ مارچ کنوں پہلے آصف خان صیب کینیڈا اچوں فیس بک تے سرائیکی کارکنیں نال مخاطب ہن تے آکھدے بیٹھے ہن ’’ بٖاہر نکلو ، بٖاہر نکلو ، سرائیکی لیڈریں دے نال تھیوو ۔ اگر تُساں ماء دھرتی دے حلالی پُتر ہیوے تاں لانگ مارچ اچ شریک تھیوو ۔ ‘‘ اجمل میکوں سڈٖیا ، آکھیس جو انہاں کوں لکھ ’’ سئیں اساں تاں تیار ہیسے پر تُساں کڈٖاں امدے پیو ؟ کیا تُساں ماء دھرتی دے پُتر کائینی ۔‘‘ آصف خان صیب اجمل دا کوئی جواب ای نہ ڈٖتا۔ 15 اکتوبر کوں لانگ مارچ شروع تھیا تاں ساریں ڈٖٹھا اجمل مونڈھے تے اجرکاں چا تے سرائیکی ثقافت کوں لوکیں تئیں پُجٖیندا ودا ہا ، احتجاج وی کریندا ودا ہا ، نعرے وی مریندا ودا ہا ، جھمراں کھیڈٖدا ودا ہا ، جتھاں قافلہ ونجٖ رُکدا ہا تاں اجرک چا تے بھجٖ پمدا ہا ۔ (زبیر دھریجہ)
آئیوڈین
اہمیت
آیوڈ انسان تے اکثر جانوراں کیتے خوراک دا لازمی جز ہے کیونکہ ایہ thyroid دے ہارمون thyroxine دا مرکزی حصہ ہے۔ اس دی کمی سے گلہڑ (goitre) کی بیماری ہو جاتی ہے تے نال ای دماغ تے جسم سست تھی ویندا ہے۔ روزانہ چند چمچ سمندر دا پانی پیوݨ نال جسم وچ آیوڈ دی کمی ختم تھی ویندی ہے کیونکہ سمندری پاݨی وچ آیوڈ دی اچھی خاصی مقدار موجود ہوندی ہے۔ آیوڈ ملا نمک انہاں بیماریاں کوں روکݨ کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ ہک چاہ دے چمچ بھر نمک وچ 0.4 ملی گرام آیوڈ ہوندی ہے۔
انسانی جسم وچ پایا ونجݨ والا ایہ بھاری ترین عنصر ہے۔ انسانی جسم وچ 20 توں 30 ملی گرام آیوڈین ہوندی ہے۔ انسان کوں ہک سال وچ صرف 50 ملی گرام آیوڈین دی ضرورت ہوندی ہے۔ آیوڈین دی زیادتی وی نقصان دہ ہوندی ہے۔
سرائیکی ثقافت دی جڳ ݙیہاڑ ٢٠١٩ء
اپڑیں اوقات بساط دے مطابق انتہائی خوبصورت طریقے نال سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ اپڑیں سرائیکی ثقافت کلچر کوں نیلی اجرک پاکیں منانونڑ دا اغاز تلاوت پاک دے نال کیتا گئے تلاوت اے قران مجید حافظ غلام قادر خاں جتوئی نے کیتی تلاوت اے قران پاک دے بعد سٹیج سیکر ٹری دے فرائض اسلم خاں ملکانڑیں نے انجام ڈتے موقریرین اچ اصف رحیم مجددی عبدالمنان شاکر سجاد خاں ملکانڑیں سرائیکی دانشور۔پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی دے سربراہ اکبر خاں ملکانڑیں ھن مقررین نے اج دے ایں اہم ڈیہنہ تیں تفصیل نال روشنی سٹی سامعین نے نعرے بازی وی کیتی خوب تاڑیاں مارکیں داد ڈیندے ریہے سرائیکی دانشور سجاد خاں ملکانڑیں نے سرائیکی قومی مسئلے تیں تفصیل نال گفتگو کیتی جنوبی پنجاب دی شدید مزمت کیتی سرائیکی ثقافت کلچر اجرک پانونڑ اجرک ڈیہنہ منانونڑکوں خوش ائیند قرار ڈتا مجمعے سجاد خاں تقریر کوں بڑیدلچسپی نال سنڑیا تاڑیاں مار کیں خوب داد ڈتی اخر اچ میں اکبر ملکانڑیں نے اوھا پرانڑیں جدو جہد الی گال دہرائی نال اے وی اکھیا بقول مرحوم حمید اصغر شاہین اپڑیں پیریں تیں کھڑے تھیونڑ سکھو ساڈا سرائیکستان دا مسئلہ جڈاں ای حل تھیسی روڈ تیں تھیسی جلسے دے اختمام تیں میں اکبر ملکانڑیں اپڑیں پارٹی ورکریں ائے ھوئے مہمانیں کوں پارٹی رہنما ابولحسن خاں لغاری تیں استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی سئیں دیاں گفٹ اچ ڈتیاں ھویاں تریھ اجرکاں پوایاں اجرکاں پانونڑ الے مہمان دوست ورکر اجرکاں پوانونڑ اچ میڈے نال میڈی پارٹی دے اہم رکن میڈے حلقے دے کونسلرسید عنصر عباس عظیمی نے معاونت کیتی اجرک پانونڑ الے خوش نصیبیں اچ جناب عبدالمنان شاکر اصف رحیم مجددی ۔ سجاد خاں ملکانڑیں ۔ابوالحسن خاں لغاری ۔اسلم خاں ملکانڑیں۔غلام اکبر خاں کھوسہ۔ استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی۔ حافظ غلام قادر خاں جتوئی منظور خاں زہرانی عرف منظور ٹھلا۔ حاجی اللہ بخش خاں لشاری۔ کے بی خاں میرانی۔ سردار ارشد خاں سکھانی ۔حاجی غلام فرید خاں سنجرانی۔ملک ظفر کھنڈوا۔ھدایت خاں چانڈیہ۔محمد اسلم خاں ڈکھڑاں۔سید علی عمران شاہ۔مسرت عباس خاں گورمانی ۔ارشاد خاں شیروانی۔عمران لکی خاں فوٹو گرافر صحافی۔یونس خاں ماچھی۔ابوبکر بلال۔خلیل لنگانی۔ملک عرفان ککھ۔شمل خاں کھوسہ۔ طارق خاں کھوسہ۔حسیب خاں چانڈیہ۔محمد وسیم سرائیکی۔امیر بخش خاں چانڈیہ ۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی کونسلر تیں میں اکبر خاں ملکانڑیں اختتام تیں نعرے لوائے اخراچ حافظ غلام قادر خاں جتوئی نے دعا کرائی ایں دعا نال اج دے پروگرام دا اختتام کیتا جیون سرائیکی جیوے سرائیکستان. (سردار محمد اکبر خان ملکاݨی، چئیرمین عوامی سرائیکی پارٹی)