cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پونم جھاور
thumb|پونم جھاور
بندر گائیں
برطانیہ
رن کارن
کینیڈا
ہیلی فیکس
پونم جھاور
2017ء وِچ اِیں نے پلاسٹک سرجری کرائی ہئی۔
بندر گائیں
سینیگال
ڈاکار
پونم جھاور
بیرونی روابط
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی اداکارہ ونکی:بالی وُوڈ فلمی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکارائیں ونکی:ملیالم ڳائیک ونکی:تیلگو ڳائیک
بندر گائیں
ساؤتھ افریقہ
کیپ ٹاؤن
پونم جھاور
بیرونی روابط
ونکی:تیلگو اداکارہ ونکی:بھارتی فلمی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکاراہ ونکی:ملیالم اداکارہ ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:نیپالی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ملیالم ڳائیک ونکی:تیلگو ڳائیک
ونکی:تیلگو اداکارہ ونکی:بھارتی فلمی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکاراہ ونکی:ملیالم اداکارہ
اشو لال فقیر دی لوک شاعری
اشو لال فقیر دا اصل ناں محمد اشرف ہے۔ آپ دے بابا سئیں دا ناں غلام محمد ہے۔ آپ قوم دے راں تے کروڑ لعل عیسن دی ہک وستی راں اِچ جمے۔ آپ پیشے دے لحاظ نال ایم بی بی ایس ڈاکٹر ہِن۔ آغاز شاعری اِچ شعاع تخلص کریندے ہَن۔ بہاول پور ایم بی بی ایس کرن گئے تاں فقیری وی گول گھدونیں۔ اُنہاں دے اشرف شعاع توں اشو لال فقیر بنن تے تبصرہ کریندے ہوئے پروفیسر نواز صدیقی لکھدن:
"ڈاکٹر اشرف شعاع، گیانی ، بنن توں بعد اشو لال فقیر سڈویجن لگ گیا۔ فقر ، عاجزی ، انکساری تے جھک نوائی ، ہک عارف یا گیانی دا جوہر ہوندے۔"
اشوؔ، کوں ایویں لگدے جیویں  ایں وستی دے لوگ، زندگی دے سوہنے رستے توں ہٹ گئین ۔ اپنا راہ بھل گئین ، یا وت او جیڑھے راہ کوں صراط مستقیم سمجھ تے ٹُردے پئین ، اوندا انت خوشگوار نئیں۔ ’’چھیڑو ہتھ نہ مُرلی‘‘ ہک پہلودار عنوان ہے ۔ جیندا ہر پہلو، نویں موضوع دی نشاندہی کریندے۔ کیا اتھوں  دا حکمران ، ہک ایجھاں چھیڑو ہے ، جیندے ہتھ مُرلی کائنی ۔ اصل حکمران کتھائیں پس منظر اِچ موجود ہے ۔ جیڑھا الیکشن اِچ ’’جھرلو‘‘ پھیر ڈیندے اَتے عوام دی مرضی دے خلاف  ، اپنی مرضی دا حکمران گھن آندے ۔ یا اے ایجھاں چھیڑو ہے، جیندے کول علم ، آگہی ، سوجھل ، سوجھل قدراں تے خیر ،شر،  دا،  ادراک کرن دی صلاحیت کائنی ۔ جیڑھا ، مالوسائل تاں رکھیندے پر،  انہاں دی قدر تے اِنہاں دے استعمال بارے نئیں جاندا۔
اشوؔ لال اپݨے وسیب دا مطالعہ تے مشاہدہ کریندن تے ایں نتیجے تے پُجدن جو
اساں چوڑھے ’’ جگ اُدھرکے‘‘
ڈاج  اساڈی  ماء  دا
سنگتی  نِکے  لا دا         (نظم .... چوُڑھے)
ہک پانی دی دیگر ساڈی
ہک پانی دی شام
باقی سئیں دا نام            (نظم کُنگر)
نولو ،دی  کوئی چھت نہ چھپری
نہ کوئی راج رعایا
شاہاں دے لڑ،  لگ کے نولو
اپنا بھرم  ونجایا
بھلا ویچ کے روح دی راوی کوں
چھڑی نہر آئی وچوں زہر بھری
اُچے برج آئے، جنہاں ڈھہ ونجناں
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
قاضی جان محمد خان لنگاہ
سلطان حسین خان لنگاہ وݙا صاحبِ نظر، علم اَتے لوک فنون دا حُبدار ہَا۔ نال اِی او عالماں فاضلاں دا وی محبتی ہَا۔ اکثر شاعر، عالم کاتب (خطاط) ریاست احمد آباد اِچوں وی ملتان آندے ویندے ہن علمی تبادلۂ خیالات تھیدا رہندا ہَا۔ اَتے ہِک ٻئے دی ترقی توں وی فائدہ چاتا ویندا ہَا۔
ہک واری قاضی جان محمد دی سرداری اِچ سلطان حسین خان لنگاہ نے خاص سفارت گجرات بھیجی تاں اُتھوں دی ترقی ݙیکھ آنوݨ اَتے وَت ملتان دی ترقی تے بہتری کیتے آپݨیاں سفارشات پیش کرݨ ۔ بقول فرشتہ (تاریخ فرشتہ دے مصنف) سفیر نے واپس آکے ڄیڑھی رپورٹ سلطان کوں ݙتی اَتے ݙسیا ڄو اُتھوں دا حکمران آپݨی سلطنت کُوں ترقی ݙینوݨ دا وݙا خواہشمند ہِے۔ اُتھا ں وݙے محلات، اُچیاں عمارتاں اِنہاں اُتے سوہݨیاں لکھایاں، صنعت، حرفت اَتے پیداواری وسیلے وݙی تعریف دے قابل ہِن۔ سلطان حسین خان لنگاہ مونجھا تھیا ڄو ساݙے وسیلے تاں گھٹ ہِن پر اساں وی ٻئی ترقی کرنا چاہندے ہِیں۔ سلطان دا وزیر اعظم عماد الملک بابک نے اِیں صورتِ حال کوں سنبھالا ݙیندے آکھیا بھانویں جو مالوہ، بنگال، احمد آباد، اَتے دَکن ٻہوں ترقی اِچ ہِن پر ملتان اَتے اُوچ شریف ڄیں مَردم خیزی توں تاں محروم ہِن۔ حضرت بہاء الدین زکریا دے جانشین اَتے بخاری صوفیاء دے سلسلے تاں اُنہاں کول نِیں کٹھے تھی سڳدے۔ قاضی محمد دا تعلق وی لنگاہ قبیلے توں ہَا ڄیندا پورا ناں قاضی جان محمد خان لنگاہ ہئی ڄیڑھے قاضی القضاۃ دے نال نال شاہی کتب خانے دے ناظم وی ہن (روایت ہِے ڄو اِے عہدہ خاص کر اُنہاں دا خط سوہݨاں ہووݨ دی وجہ نال اُنہاں کول ہئی) اُنہاں دی اُولاد اِچوں ہِک وݙے قابلِ ذکر سپوت سردار محمد آمُر زیدہ خان لنگاہ ہَن ڄنہاں دا عرصۂ حیات قاضی جان محمد توں ہِک صدی بعد تک دا ہِے۔ اَتے اُنہاں دا ڄمݨ 1653ء، وفات 1731ء ہِے۔ سردار محمد آمُرزیدہ خان لنگاہ مغل دَور دی ہِک اہم علمی شخصیت ہَن۔   ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
صغیر احمداݨی
صغیر احمداݨی ہک سرائیکی قوم پرست تے دانشور ہے۔
ڄم پل
صغیر احمداݨی سرکاری رکارڈ دے مطابق 15 اپریل 1970 کوں ضلع دیرہ غازیخان دے علاقے ماݨہ احمداݨی اچ پیدا ثھئے۔
ابتدائی تعلیم میٹرک تک ماݨہ احمداݨی اچ حاصل کیتی دیرہ غازی خان توں فاضل اردو تے جامعتہ المصطفے لاہور توں سلطان الافاضل دی ڈگری حاصل کیتی۔ جڈاں جو علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی توں گریجوایشن دی ڈگری حاصل کیتی
پیشہ
1989 اچ محکمہ تعلیم اچ بطور استاد ملازمت کیتی۔
ادبی خدمتاں
ماݨہ احمداݨی ہمیش علمی ادبی سرگرمیں دا مرکز رہ ڳئے قیام پاکستان توں وی پیلے ماݨہ احمداݨی اچ علمی ادبی مشاعرے تے محفلاں لڳیاں رہندیاں ھن تے 1960 اچ ماݨہ احمداݨی اچ بزم فیض دی بنیاد رکھی ڳئی ھائی جیندے پہلے صدر صغیر احمداݨی دے ڋاڋا سئیں غلام رسول فیض ھن او زمانہ ماݨہ احمداݨی اچ سرائیکی مشاعریں دے عروج دا زمانہ ھا اوں ویلھے منشی شیر محمد مسݨ ، عزیز محمد عزیز ، اکرم قریشی ، فداالاحمدانی ، محمد خان ممدݨ ، حافظ رسول بخش حافظ ، کریم بخش کریمݨ ، خادم حسین خادم ڋینہ ، ملازم حسین مظہر ، عطاحسین عطا احمداݨی ، عابد حسین اجمل سرائیکی مشاعریں دا آہر کریندے ھن ول ڈھیر عرصہ بعد بزم فیض دا ناں بزم اشرف رکھیا ڳیا تے ایندے وچ وی اوھے سرائیکی شاعر شامل ھن جنیں بزم فیض دی بݨیاد رکھی ھائ 1985 اچ صغیر احمداݨی دے چاچا سئیں فدا حسین احمداݨی جیہڑے فدا الاحمدانی دے ناں نال مشہور ھن بزم اشرف دے صدر رہ ڳئین۔ (فدا الاحمدانی نے 2019 اچ قرآن مجید دا سرائیکی اچ منظوم ترجمہ کیتے او ترجمہ ھالی کمپوزنگ دے مرحلے اچ ھے ان شاء اللہ کمپوزنگ دے بعد قرآن مجید دا منظوم سرائیکی ترجمہ وی چھاپیا ویسی) اوں ویلھے سرائیکی زبان دا ہفت روزہ اخبار "اختر" باقاعدگی نال فدا الاحمداݨی کنوں اندا ھا جینکوں صغیر احمداݨی سمیت اوندے بھرا دے نال نال سوتر ملیر وی سرائیکی دا اخبار شوق نال پڑھدے ھن جیندی وجہ نال صغیر احمداݨی سمیت اوندے پورے خاندان اچ سرائیکی زبان تے وسیب نال محبت پیدا تھائی ایہا وجہ اے جو جڋاں خانپور ضلع رحیمیارخان توں سئیں منیر احمد دھریجہ نے سرائیکی دا پہلا نویکلا اخبار "جھوک" شائع کیتا تاں صغیر احمداݨی ماݨہ احمداݨی توں کوٹ مٹھݨ کشتیں دی پل آلے رستے نال خانپور ونڄ کے سئیں منیر احمد دھریجہ تے سئیں ظہور احمد دھریجہ کوں مبارکباد ڋتی تے ول تقریبا 20 سالیں تک بعذریعہ ڋاک اخبار منگویندا رہ ڳئے
ماہنامہ
روزنامہ جھوک دی ڋیکھا ڋیکھی صغیر احمداݨی نے سرائیکی زبان دا رسالہ ماہنامہ "سنگھارسرائیکی" جاری کیتا جیہڑا بوجہ سرکاری ملازمت ڋوجھے سال بند کر ڋتا ھانیں۔۔
بزم اشرف نے ماݨہ احمداݨی اچ علمی ادبی مشاعریں کوں عروج بخشا جڋاں بزم اشرف دیاں سرگرمیاں کجھ مٹھیاں تھیاں تاں علم عروض دے ماہر اکرم قریشی نے بزم اشرف دا ناں تبدیل کرتے بزم اکرم رکھ ڋتا تے اوں ویلھے صغیر احمداݨی بزم اکرم اچ شامل تھی ڳیا صغیر احمداݨی نے 1990 اچ بزم اکرم کنوں انج تھی کے سنگھار سرائیکی سنگت دی بݨیاد رکھی تے ماہنامہ سنگھار سرائیکی شائع کیتا ایندے نال نال سنگھار سرائیکی سنگت نے وسیبی شاعریں دی شاعری تے انیں دے حالات تے مشتمل ھک کتاب "وسیبی سخنور" شائع کیتی ایں کتاب دے مؤلف "دلبرمولائی" ھن۔
کانفرنس
صغیر احمداݨی نے 1990 اچ ماݨہ احمداݨی اچ سرائیکی قومی کانفرنس کرائی ھائی جیندی صدارت سرائیکی قومی موومنٹ دے صدر سئیں حمید اصغر شاھین ہوراں کیتی ھائی اوندے بعد وی صغیر احمداݨی نے اپݨے آپ کوں سرائیکی کاز کیتے وقف کیتا ہویا ہے۔
سیاسی سرگرمیاں
دیرہ غازی خان اچ اپݨی تعلیم دے دوران صغیر احمداݨی دی حمید اصغر نال روزانہ دی ملاقاتیں نے وی صغیر احمداݨی وچ قومیتی شعور اجاگر کرݨ اچ اھم کردار ادا کیتا ایہا وجہ اے جو سرائیکی قوم پرستیں دا کٹھ بھانویں کہیں پارٹی آلے کرن صغیر احمداݨی اوندے اچ ضرور شرکت کریندے۔صغیر احمداݨی نے اپݨی وساخ کوں "سرائیکی ھاؤس" دا ناں ڋتا ہویا اے تے اوندی طرفوں ساریں قوم پرستیں کوں دعوت ہوندی اے جو او جڋاں وی انڈس ھائی وے دیرہ ڄام پور روڈ توں گزرین او ماݨہ احمداݨی سرائیکستان ھاؤس اچ ضرور آون تے صغیر احمداݨی دی دعوت تے سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی دے چیئرمین راݨا فراز نون سئیں، پاکستان سرائیکی قومی اتحاد دے چئیرمین خواجہ غلام فرید کوریجہ سئیں، سرائیکی ایکشن کمیٹی دے چیئرمین راشد عزیز بھٹہ ، پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی دے چیئرمین اکبر خان ملکاݨی ، پاکستان سرائیکی جمہوری پارٹی دے چیئرمین سید مہدی الحسن نقوی ، سرائیکستان قومی کونسل دے چیئرمین ظہور احمد دھریجہ ۔ پاکستان سرائیکی قومی اتحاد دے سیکرٹری جنرل حاجی نزیر احمد کٹپال سئیں ، دخترسرائیکستان محترمہ عابدہ بخاری، سرائیکستان نیشنل فرنٹ دی چیئرپرسن محترمہ اجالا لنگاہ کئی دفعہ تشریف گھن آئین تے ہر دفعہ انیں دی آمد تے پرنٹ تے الیکٹرانک میڈیا دیاں پریس کانفرنساں کرایاں۔
ایندے علاوہ سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی دے موجودہ جنرل سیکرٹری آصف خان دے نال نال کسان اتحاد رحیمیار خان دے ضلعی صدر محترم ایم ڈی گانگا ، معروف قوم پرست رنما لالہ اقبال ، عبداللہ خان کھتران سید فرحت عباس نقوی ، سید عامر فرید مشہدی ، سرائیکی شاعر عاشق صدقاݨی ، دلبر مولائی، سعید ثروت ، الطاف جابر ، نواز تابش ، رشید اشتر فداحسین صابر وی سرائیکستان ھاؤس ماݨہ احمداݨی اچ مختلف اوقات اچ تشریف گھن آئین تے صغیر احمداݨی اکثر لیڈریں دیاں پریس کانفرنسیں دا اہتمام کریندے رہ ویندن
شہر سلطان
سرائیکی وسیب لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
علی پُور (تحصیل)
علی پور ضلع مظفر گڑھ دِی تحصیل ہِے۔ علمی حوالے نال، عالمِ دین تے شاعر مولوی عبداللہ گُلشن (پیدائش 1871ء ۔ وفات 1941ء) اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔ مجموعہ صدق مُحمدی، مولود شریف، محمد عرفان ہاشمی، مسیت جلوں، رکنِ عالم سرکار، جواب حاضر، سوال گولوں، میلہ پندھری ساوݨ دا شائع تھی چُکیئن۔ ظفر حسین ظفر، اِتھ دے مشہور شاعر ہِن۔
جُغرافیہ
شہر سُلطان، علی پور توں تقریباً 60 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
رفعت عباس دی سرائیکی لوک شاعری
رفعت عباس دا اصل ناں غلام عباس ہے ۔ آپ1957ء اِچ ڄمے، زندگی ملتان تے اوندے ارد گرد اِچ گزردی رہ ڳئی اے۔ اُنہاں دی لوک شاعری نے، سرائیکی زبان کوں اعلیٰ شاعری ، نویاں ہئیتاں تے الفاظ دا نواں نظام عطا کیتے ۔ اُنہاں دی شاعری نے  قاری تے سامع ڈوہائیں کوں آپ دو متوجہ کیتے ۔
ایں تے پر، جو، تتلی ٻیٹھی، اِیہا اُݙ ونڄݨی ہے
ایں شعر کوں پڑھ تے اَتے اے اندازہ کرݨ کئی زیادہ مشکل نئیں جو ، جیڑھا شخص ، ہک تتلی کوںوی خوفزدہ نئیں ݙیکھ سڳدا ،او، خود غاصباں ، ظالماں تے دہشت گرداں دے زمانے وچ کیڑھے کرب توں گزردا پیا ہوسی ۔ اُوں وسیب اِچ جتھاں اوندی ذات دا اعتراف نئیں تھیندا پیا ، اُتھاں او ’’تتلی دی ذات‘‘ دا اعتراف کرتے ، ہک مثبت پیغام ڈیندا بیٹھے۔
اِیں ساری صورتحال دا مقابلہ کرن سانگھے ،جیڑھے ملک اپݨی قوم دی شناخت کوں محفوظ کرݨ دی کوشش کریندن ، او ݙکھ  تاں ڈہیدن ، پر، او ، حُر ، وی سݙویندن ۔ رفعت عباس وی ایں فکر کوں وسیب دے سامݨے پیش کریندن ۔ آئو اُنہاں دی شاعری دا فنی تے فکری مطالعہ کریندے ہیں۔ میݙے زیر مطالعہ اُنہاں دیاں درج ذیل کتاباں ہِن:۔
جیڑھے قتل تھئے اُنہاں پُھل پاتے
…………
جیڑھا قتل تھیا، اوندی گاٖلھ ٹُری
جیں لاتا ہے، ساکوں رنگ آ، تے
جیڑھے قتل تھئے، اُناں پُھل پاتے
اُنہاں دا سیاسی شعور ٻہوں پختہ تے کامل تھی چکے ۔ او ، ہُݨ ، مسائل تے چُپ نیں راہندے بلکہ اُنہاں مسائل تے اوندی وجوہات دی نشاندی وی کریندن۔
کون مناوے ساوݨی
شہر دے ٻاہروں چھاوݨی
ڈگھن پورب  نِت گُھلے
ہِیل  نہ ویڑھے آوݨی
او سمجھیندن جو حکمران عوام تے اداریاں کوں اپݨی اپݨی حدود اِچ رہ کے کم کرݨا چاہیدے ۔ عوام ،اپݨے وسائل  نال، اداریاں کوں ایں واسطے باوسیلہ بݨیندی ہے جو، او، ادارے ملک دی ترقی تے فلاح دے کم کرݨ ، کہیں ادارے کوں ایں نئیں کرݨا چاہیدا جو او عوام دی طرفوں ݙتے ڳئے وسائل دے زور تے ولدا عوام تے حکمرانی شروع کر ݙیوے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
نذیر احمد شاہین
(ڳالھ مُہاڑ:عابد جتوئی ، ملک عبدالخالق نعیمی)
اجٖوکی سرائیکی نعت گو شاعری دی جݙاں وی ڳالھ ٹُرے تاں اساݙے وسیب دا ہک محبوب نعت گو شاعر سئیں ملک نذیر احمد شاہین کلیار ساݙیاں اکھیں دے سامݨے آ ویندے۔ پچھلے کئی سالیں توں سرکار دی مداح سرائی وچ اپݨی حیاتی دا سوہݨا ویلھا لنگھیندا پئے ۔اساں کُجھ ڈینھ پہلے سویل سرائیکی سانگے اُنھاں نال ڳالھ مُہاڑ کیتوسے جیندا متن تہاݙی خدمت اچ حاضر ھے۔ سئیں ملک نذیر احمد شاہین اپݨے بارے ݙسیندیں ہوئیں ساکوں آکھیا جو میݙا تعلق بہاول پور دے نیڑے آباد ہک وستی گوٹھ ڳاہݨا ں نال ھے۔ جتھا ں ساݙی برادری دے ڈھیر سارے گھر آباد ہِن۔ میݙے خاندان وچ میں توں پہلے کوئی شاعر ادیب کوئینی۔ سرائیکی وسیب وچ جیویں وستیاں دا ماحول ہوندے میں وی ہک ایجھی وستی دا جٖموڑ پلوڑ ہاں۔تعلیم دی کمی پاروں میݙے وسیب وچ وی ادبی حوالے نال ڈھیر سارا اندھارا ہا۔ البتہ مذہبی حوالے نال اساݙے وسیب وچ ڈھیر ساریاں محفلاں منعقد تھیندیاں ہَن۔ میݙی آواز وچ سوز ݙیکھ تے میݙے بُزرگوار مرحوم ملک سردار احمد کلیار ہوریں میکوں آکھیا نذیر احمد یار توں نعت خوانی نئیں کریندا۔
اُنھاں دے فرمان تے دُعا میݙی حیاتی دا رُخ موڑ ݙتا۔ اوں ویلے میکوں تھوڑا ٻہوں شاعری دا وی شوق ہا۔ بھَنے تُرٹے جُملے جوڑ اکثر وسیبی سنگت کوں شعر سُݨائی رکھدا ہامی۔ امّاں ابے دی دُعا ایں رنگ لاتا جو میݙی آواز پاروں میݙے وسیب اچ چاہ چہاوت ودھݨ پئے ڳئی۔ میں مذہبی محافل وچ باقاعدگی نال شریک تھیوݨ پئے ڳیُم۔ ذکرِ خدا تے ذکرِ حبیب ؐ خدا ایجھا رنگ لاتا جو وسیب توں ٻاہروں وی میکوں لوک محفلاں اچ سݙݨ پئے ڳئے۔ ایں دوران شاعری دا شوق وی ودھݨ پئے ڳیا اتے سرائیکی وسیب دے ہک درویش صفت شاعر سئیں سید احمد حسن پُرسوزؔ بخاری کوں اپݨا شاعری دا اُستاد بݨا کراہیں باقاعدہ شاعری شروع کر ݙتم۔ استادِ محترم دی محبت تے دُعا میݙی عزت اچ مزید ودھارے دا سبب بݨی۔ میݙی پُرسوز آوازتے عشقِ رسول ؐ اچ لکھی ہوئی شاعری میکوں شہرت بخشی اتے میکوں ایں حوالے نال پورے مُلک اچ اڄ وی یاد کیتا ویندے۔میں سمجھداں اڄ میں جو کُجھ وی ہاں اپݨے اَمّاں ، ابا اتے اُستاد دی دُعا دے نال ہاں۔ شاہین سئیں توں اساں اجٖوکے دَور اچ تھیوݨ والی نعتیہ شاعری دے حوالے نال کُجھ سوال کیتے جنھاں دے جواب اچ اُنھاں آکھیا جے حقیقت پُچھدے ہو تاں ایں دَور اچ محنت کرݨ والے نعت گو شاعرنئیں رہ ڳئے۔ ایں دَور دے نعت گو شاعر ویلھے کوں پاس کرݨ کیتے اپݨی عقیدت اچ جیرھا ادب تخلیق کریندے پِن اگر اوندا بغورفنی فِکری جائزہ گھِنوں تاں ایں ڳالھ دا اساکوں احساس تھیسے جو او کہنہ مشق لوک جیرھے حدیث، قرآن، فقہ تے تاریخ دا مطالعہ کر تے شعر اَہدے ہَن اُنھاں دی ساری شاعری دا چربہ اجٖوکی تخلیق تھیوݨ والی نعتیہ شاعری ھے۔اساں ذاتی طور تے تحقیق جہیں مُشکل کم توں کتراندے ہئیں ایں سانگے اساݙی شاعری سکوت دا شکار ھے۔
اساکوں ہُݨ نعتیہ شاعری وچ پُراݨیاں ڳالہیں وَل وَل ورتݨ دی بجائے نویں موضوعات ڳولݨ دی ضرورت ھے ۔ جے توڑیں اساں قرآن وحدیث تے تاریخ دا نِجھا تے مطالعہ نہ کریسوں اوں ویلھے تئیں اساݙی نعتیہ شاعری اچ جدید ڳالھ نہ تھی سڳسی۔ اصناف دے حوالے نال ڳالھ ٹُری تاں اُنھاں آکھیا میں نعتیہ شاعری دے نال نال اصلاحی اتے پیر فریدؒ دے رنگ اچ رچی شاعری وی کرینداں۔ ایں سانگے میں تقریباً سرائیکی شاعری دیں تمام اصناف اچ شعر آکھین۔ میکوں ذاتی طورتے اصنافِ ادب وچ ݙوہڑہ، نعت تے قصیدہ پسند ھے۔ میں نعت ݙوہڑے اتے قصیدے وچ اپݨے جذبات دا کُھل تے اظہار کرینداں۔ شاہین سئیں آکھیا سرائیکی زبان میݙی مادری زبان ھے جیرھی میکوں ماکھی توں ڈھیر مِٹھی لڳدی ھے لیکن میں ایں توں علاوہ پنجابی اتے اُردو وچ وی شاعری کیتی ھے۔ شاہین سئیں دی مشہور شاعری دے حوالے نال اساں جݙاں سوال کیتا تاں اُنھاں آکھیا میݙے اُتے اللہ تے اوندے رسولؐ دا بے پناہ کرم ھے میݙے ٻہوں سارے قصائد ، نعت شریف اتے ݙوہڑے پورے مُلکِ اچ مشہور ہِن۔ جنھاں دا تفصیلی تعارف کراوݨ ٻہہ ونجٖاں تاں سارا رسالہ ایں تفصیل نال پُر تھی ویسے۔ بحرحال ہک نعت شریف ایجھی ھے جیندے اُتے میں ناز کرینداں جیندی وجہ توں میکوں پورے مُلک اچ شہرت مِلی ھے ۔’’مولا کرم دی کر نگاہ ݙیکھاں مدینہ یار دا‘‘ ایں نعت دی نسبت نال میݙے اُتے اوں پاک ذات دا ایجھا کرم تھیا جو میکوں مدینہ اتے مکہ شریف دی حاضری نصیب تھئی ھے۔ اللہ دا میݙی ذات تے ٻیا خاص کرم ایہ ھے جو میکوں ذکرِ اہلِ بیت نال عشق ھے۔ میں کہیں وی محفل وچ شریک تھیواں جے توڑیں اِنھاں پاکاں دا ذکر نہ کراں میکوں سکون نئیں آندا کیوں جو آلِ نبی، اولادِ علی ؑ دا ذکر میݙے ایمان دا حصہ ھے۔ شاہین کلیار سئیں دے چھپیل کلام دے بارے ڳالھ ٹُری تاں اُنھاں آکھیا میݙے ݙوں کتابچے اتے ہک کتاب ’’بیاضِ عشق‘‘ دے ناں نال چھپ چُکی ھے۔ تخلیقی کم تاں اونویں ٻہوں مُشکل ھے پر شاعری پرنٹ کراوݨ آلا کم میں سمجھداں تخلیقی عمل توں زیادہ مشکل ھے۔ ہُݨ کُجھ ٻیاں کتاباں ترتیب ݙیندا پیاں جیرھیاں انشاء اللہ ٻہوں جلدی وسیب کوں پیش کریساں۔ پسندیدہ شاعری اتے شاعر دے حوالے نال ڳالھ تھئی تاں مُسک کراہیں شاہین کلیار سئیں آکھیا ایہ ٻہوں اوکھا سوال ھے۔ میݙے خیال اچ چنگا شعر انسان دے دِل اچ اپݨی جاہ آپ بݨا گھِندے ایں سانگے چنگی شاعری تخلیق کرݨ والا ہر شاعر اتے اوندی شاعری میکوں پسند ھے۔ البتہ اجٖوکے دَور اچ نعت گوئی دے حوالے نال حالی ڈھیر ساری محنت دی لوڑھ ھے۔ چھیکڑ تے شاہین سئیں آکھیا اجٖوکے دَور اچ بابا فریدؒ توں گھِن تے خواجہ فریدؒ تک دے شعراء دی شاعری اتے اُنھاں دے افکار کوں عام کرݨ دی ضرورت ھے۔ مُلکی بدامنی اتے دہشت گردی دا خاتمہ ایں ویلے صوفیا ء دا پیغام اتے شاعری ہی کر سڳدی ھے۔شدت پسند مخلوق کوں اَمن دا راہ صوفیاء دے افکار ݙکھا سڳدن۔ ایں سانگے اساکوں صوفیاء دے ݙکھائے ہوئے دڳ تے ٹُرݨ دی ضرورت ھے۔
ٻلی
ٻلی ہک جانور ہے ۔ ایہ ہک گوشت خور ممالیہ جانور ہے۔ ٻلیاں کوں پہلے پہل چوہیاں کوں کھاوݨ کیتے پالا ڳیا ہائی۔ جتھاں داݨے محفوظ کریندن، اتھاں ٻلیاں پلیندن تاں جو چوہے غلہ خراب نہ کر ون٘ڄن۔ ہݨ ایہ انسان دیاں دوست تے پالتو جانور ہن۔ پالتو ٻلیاں دے جسم تے لمبے یا چھوٹے وال ہوندے ہن، انہاں والاں دی بنیاد تے انہاں ٻلیاں دیاں قسماں تے نسلاں دا تعین کیتا ویندا ہے۔ او پالتو ٻلیاں جنہاں دی نسل دا مخصوص تعین نہ تھی سڳے انھاں عرف عام وچ “چھوٹے والاں آلی پالتو“  تے “لمبے والاں آلی پالتو“ ٻلیاں دی نسل قرار ݙتا ویندا ہے۔
نمرہ احمد
نمرہ احمد نیازی (اردو: نمرہ احمد) (ڄَمَّݨ دا سال: نا ملُوم – ڄَمَّݨ دی جاء: پاکستان) ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے اردو ناول نگار ہِن۔
ٻلی
لفظ “ٻلی“ ایں خاندان دے ݙوجھے جانوراں کیتے وی استعمال کیتا وین٘دا ہے۔ ٻلی دا خاندان یا گربہ خو جانوراں وچ عموماً وݙی تے چھوٹی ٻلیاں ڳݨین٘دیاں ہن۔ وݙی ٻلیاں جیویں ببر شیر،چیتا، تیندوا، باگ وغیرہ ہن۔ چھوٹی ٻلیاں دی کئی قسماں ہن جنھاں وچوں زیادہ تر پالتو ہن۔ وݙی ٻلیاں عموماً جنگلی ہوندیاں ہن تے خطرناک تھی سڳدیاں ہن۔
نمرہ احمد
ابتدائی حیاتی
نمرہ احمد نیازی دا تعلق نیازی ٹَٻَّر نال ہِے۔ اِنّھاں نے ٻہوں نِکّی عُمر وِچ لِکّھݨ دا اَغاز کِیتا۔ نمرہ احمد نے ہِک گھٹ مُد اَتے ٻہوں نِکّی عمر وِچ ای اپݨے لَکّھاں چاہوݨ آلے بݨا گِھدّے ہِن جاں جو اِیہ کَم سَوکھا ناں ہئی۔ اِیں مقام کُوں حاصل کرݨ وِچ اِنّھاں ٻہوں پورھیا اَتے ویلا لایا ہِے۔
کَم کار
نمرہ احمد نیازی نے ٢٠٠٧ء وِچ اردو ناول نگاری دا اَغاز "میرے خواب میرے جگنو (میݙے خواب میݙے جُگنو)" نال کِیا جیڑھا "شعاع ڈائجسٹ" تُوں قسط وار جاری تِھین٘دا رِیہا۔ ناول نگاری دی دُنیا وِچ پیر رکھین٘دے ای سئیݨ اِیں صنف دی آبیاری وِچ اِیں قدر مگن تِھی ڳئیں جو ݙاہ ورھیاں دی اِیں گھٹ مُد وِچ نمرہ نے ١٧ توں وَدھ ناولز لِکّھے جِنّھاں دے ناں اِین٘ویں ہِن: "پہاڑی کا قیدی"، "مہر النساء"، "سانس ساکن تھی"، "بیلی راجپوتاں دی ملکہ"، "قراقرم کا تاج محل"، "پارس"، "مصحف"، "جنت کے پتے" اَتے "نمل" وغیرہ۔ اِین٘دے توں اںج نمرہ احمد نے کئی مختصر ناولٹ اَتے افسانے وی لِکّھے ہِن جِنّھاں وِچ "ابلیس"، "گمان"، "احمق تماشائی"، "پارس"، "پارس"، "اپنی انگلی"، "حَد"، "لا پتہ" وغیرہ مہان٘درے ہِن۔ سئیݨ اپݨے عمدہ اَتے وَکھرے انداز لکّھت دے حوالے نال ٻہوں مہان٘دری ہِن۔
پڑھݨ آلیاں دا تبصرہ
نمرہ احمد دے سبّھے ناولاں نے عوام وِچ بے مثال دُھم پاتی۔ پڑھݨ آلے آہْ٘دے ہِن جو اِنّھاں دے الفاظ وِچ جادو ہِے اَتے اِنّھاں دے الفاظ دِل کُوں چِھک گِھندے ہِن۔ اِنّھاں دے ناولاں "جنت کے پتے"، "نمل" اَتے "حالم" کُوں لوکاں نے ناں صرف پسند کِیتا جاں جو اِنّھاں وِچ ݙِتّے ڳئے درس اُتے عمل وی کِیتا۔ اِنّھاں دے ناول حالم باوجود حساس موضوع دے، پڑھݨ آلیاں نے پسند وی کِیتا جاں جو اردو فکشن وِچ ہِک سپر نیچرل کہاݨی کُوں دِل تے جان نال قبول وی کِیتا۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اردو ناول نگار ونکی:ناول نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی ناول نگار ونکی:اردو افسانہ نگار ونکی:افسانہ نگار زنانیاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی افسانہ نگار
نذیر فیض امن شانتی میلہ
نزیر فیض امن سُکھ شانتی میلہ، میلہ رات دے تراۓ، وجے مُکا۔سنگت ڈاڈھے محبت پیار تے جوش و خروش دے نال آئی۔ہر پاسے دا مانڑوں آیا۔گوپانگ آئے بھنڈ آئے،جھبیل تے بزدار سب توں سویل آئے۔علی پور توں جوگی آیا بین بنا نانگیں متوں۔احمد پور توں بھٹی آیا پکھیں وانگوں بولے۔شادن لُنڈ توں تابش آیا۔جہرا منتک نال الاوے۔اکبر ملکانی آیا دِگا چا تے۔سنگت کوں سیاست دے گُر سمجھاوے۔آکھیُس برسی لفظ پامال شدہ ہے۔نواں ناں بنڑاؤ میلے دا لفظ وی شامل ہووے۔ملکانی سرکار دی آکھ تے اساں نواں نام ٹھہایا۔میلے دا ناں نزیر امن سُکھ شانتی میلہ بنڑایا۔میلے دے وچ پہلوں حمد و نعت سُر دے نال رزاق جھنڈیر پڑھی۔ہوندے پچھوں من بھاونڑاں نیگر ملک غلام عباس پاوں پاوں ڈینداں کُجھ کُجھ شرمیندا سٹیج تے آیا تے استاد فیض دی واہ جو غزل سُنڑایُس میلہ لُٹیُس۔ہر چیتا چکرایُس ایندے بعد تقریراں تھی گیاں جیندے وچ عاشق بزدار تے ظہور دھریجہ واہ سُخن الائے۔ساری سنگت کوں سرائیکی صوبے دے کئی نقتے سمجھائے۔کیندا ناں لکھاں ۔جہرا ہِک ناں چُکسی اوندی نال فقیر دی سنگت مُکسی۔میزبان استاد نزیر دے سارے پُتر وڈا فیصل نزیر دا ناں نشابر کھڑے۔طاہر مگسی کوں وی پُتر سمجھوں استاد وڈے دا۔باقی مگی دی برادری تے مگسی سارے شامل ہن.استاد نزیر دی شاعری شخصیت تے ہنیں دی مزاح نگاری مقررین دا خاص موضوع ہا۔میلے دی تفصیلی رپورٹ اخبار اِچ چھپویسوں۔ساریاں گالہیں لکھوں تاں فیس بک تے بدہضمی تھی ویسی۔ استاد دا ہک شعر لکھ تے گال مُکیندا پیاں۔
ڈھانڈھے جانڑ کوہیندا رہے گے ہر ویلہے دا وڈکا کھندے رہے گِن کُتے ساکوں ،رجدے رہے گِن کاں کندھیاں تے.
صوفی تاج گوپانگ
لوک مذہب
لوک مذہب (انگریزی: Folk religion) منظم دین تُوں وَکھ مذہب دی ہِک وَنکی ہِے جین٘دے وِچ نسلیت دا پہلو غالب ہون٘دا ہِے۔ ڄاں جو مہان٘دریاں دے آپت وِچ اِین٘دی تعریف وِچ خاصا جھیڑا پاتا وین٘دا ہِے جاں جو اِیہ مذہب دا اِی حِصّہ ہِے۔
لوک مذہب دے مطالعے کُوں متعلق جاں جو مابکل اَن٘ج اَن٘ج موضوعاں اُتّے محیط ہِے۔ پہلاں اِیہ جو لوک مذہب وِچ لوک کہاݨی، لوک ثقافت دا کیا عمل دخل ہِے۔ اَتے ݙُوجھا ہِکّے اِی مذہب دے امتزاج ضدین دا مطالعہ ہِے جیویں: افریقی لوک عقائد اَتے کاتھولک کلیسا جِنّھاں دی وجہ کنُوں وڈوو اَتے سانتیریہ وجود وِچ آئے۔ این٘دے تُوں اَن٘ج ٻِنّھاں ثقافتاں اَتے امتزاج ضدین دی وَدھ مثالاں موجود ہِن۔
چینی لوک مذہب، لوک عیسائیت، لوک ہندومت، لوک اسلام کُجھ اِیجھیاں مِثالاں ہِن جو اصل مذہب اَتے بݨیادی کڑی تُوں متعلق ہِن جاں جو آپݨی ہِک مستقل سُن٘ڄاݨ وِی رکھین٘دیاں ہِن۔ لوک مذہب دا اطلاق اِیہو جئیں عقیدیاں اُتّے وی تِھین٘دا ہِے جین٘دے وِچ اصل مذہب اَتے سماج دے طریقے تُوں ہَٹ تے طریقۂ عبادت اختیار کِیتا وین٘دا ہِے اَتے عموم تُوں آپݨی سُن٘ڄاݨ وَکھ رَکّھی وین٘دی ہِے۔ جِیویں: مذہبی پرنیوا، تجہیز اَتے تکفین دے رِیتاں یا جِیویں: عیسائیت وِچ ٻالاں دا بپتسمہ کرواوݨ وغیرہ۔
لوک اسلام
لوک اِسلام ہِک ٻہوں ہِی جامع لوّظ ہِے جین٘دے وِچ قبائلی طور تے منقسم مسلمان شامل ہِن جِنّھاں دے اسلامی عملاں اُتّے جُغرافیائی جھلک صاف ݙکھالی ݙین٘دی ہِے۔ لوک اِسلام دا اطلاق عام طور تے ٻِیلے، غریب، خانہ بدوش اَتے دیس بدر لوکاں اَتے قبیلیاں دے اسلام تُوں دوری نال ہون٘دا ہِے۔ اَتے اِیہ اصل اِسلام یا عمومی اسلام تُوں کُجھ حد توڑِیں وَکھ ہِے۔ تصوف کُوں لوک اسلام وِچ رلایا وین٘دا ہِے۔
ونکی:لوک مذہب ونکی:مذہبی بشریات
مدینہ وچ یہود تے مشرکین دے سازشاں
میثاقِ مدینہ دے بعد یہود مجبور ہن کہ اوہ علی الاعلان حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے اسلام دے خلاف ڳالھ نہ کر سڳدے ہن اینہی ڳالہوں انہاں نے خفیہ سازشاں شروع کیتے جنہاں وچوں ہک ادب تے اظہارِ آزادی دی آڑ وچ معاذاللہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذاتِ گرامی حملہ کرݨا ہئی۔ عرب لوگ جیہڑے شعر و شاعری دے بڑے خوگر ہن، لہٰذا شاعری دے ذریعے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی معاذاللہ ہجو کرݨ دی کوشش کیتی گئی کیونکہ اسلام وچ ایمان اوں وقت تک مکمل نی تھیندا جب تک حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذات دی اہمیت و درجہ مال و جان و اولاد توں زیادہ نہ تھی ونڄے۔
ایں مذموم مقصد کیتے ترئے ملعون شاعراں نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے خلاف معاذاللہ ہجو لکھیاں۔ ہک دا ناں کعب بن الاشرف ہئی جیہڑا یہودی ہئی، ݙوجھی دا ناں اسماء بنت مروان ہئی تے تریجھے دا نام ابوعفک ہئی۔ جݙݨ اوہ شاعر حد توں گزر ڳئے تے انہاں دے رکیک اشعار توں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں شدید رنج پہنچا تاں انہاں تریہاں کوں انہی دے قبیلے دے افراد نے قتل کر ݙتا۔ کعب بن الاشرف کوں اوں دی ایک رشتہ دار ابونائلہ نے قتل کیتا۔ اسماء بنت مروان کوں اوندے ہم قبیلہ ہک نابینا صحابی حضرت عمیر بن عوف رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے قتل کر ݙتا۔ ابو عفک کوں حضرت سالم بن عمیر رضی اللہ عنہ نے قتل کیتا۔
چننا پونو
thumb|چننا پونو
چنناپونو یا چننا پونو (اردو: چننا پونو) (انگریزی: Chinnaponnu) بھارت دی ریاست تمل ناڈو نال تعلق رکّھݨ آلی لوک اَتے پلے بیک ڳائیکہ ہِن۔
ابتدائی حیاتی
چنناپونو بھارت دی ریاست تمل ناڈو دے شہر سیواگنگا ضلع دے ہِک نِکّے جئیں دِیہ سرانام وِچ ڄَمّی ہئی۔ چننا پونو نے 13 سال دی عُمر وِچ مندراں اَتے گرجا گھراں دے تہواراں وِچ ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ این٘دے فوراً بعد اُنّھاں نے سنڳتی لوک فنکار کوٹائسمی نال مِلّݨ اَتے سِکّھݨ دے شون٘ق وِچ پیشہ ورانہ طور تے ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ بعد وِچ چننا پونو دی اَواز کوں کے اے گنسیکرن نے سُݨیا، جیڑھا تمل ناڈو دے لوک فنون اَتے لوک گِیتاں دے ماہر محقّق ہئی۔ جیندا بھارت دی کمیونسٹ پارٹی نال وی قریبی تعلق ہئی۔ گنسیکرن نے ریاست دے انجو انج حصیاں و،چ چننا پونو دی اَواز کوں فروغ ݙیوݨ وِچ مدد کِیتی۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:نیپالی ٻولی دے ڳائیک ونکی:بھارتی لوک ڳائیک ونکی:ملیالم ڳائیک ونکی:تیلگو ڳائیک
قِصّہ کراں پُٹّھا
نِکّے ٻالیں واسطے سرائیکی وسیب دے سبھے جماعتیں کُوں، سبّھے ادبی اداریاں کُوں، سبّھے شاعریں، دانشوریں، سبّھے لکھاریاں بلکہ وسیب دے ہر نین٘گر تے ہر تِریمت کُوں رَل تے کَم کرݨا چاہِیدا ہِے جاں جو سرائیکی وسیب دے نِکّے ٻالاں کِیتے لوک ادب کُوں ڳندھیا ون٘ڄ سڳیڄے۔ نِکّے ٻالا دا سرائیکی لوک ادب انٹرنیٹ تے تاں ٻہوں گَھٹ ہِے پر اساݙے پوتھیاں اَتے لائبریریاں بھرے پئے ہِن۔ اَڄ اساں تُہاکُوں ٻالیں بارے کُجھ لوک قِصّے اَتے کُجھ لوک ڳاوݨ پیش کریندوں تاں جو ٻال اپݨے اصل ادبی سرمائے دی چَس چاوݨ اَتے اپݨی اصلی مُڑی تے میراث کُوں ہَتھیکا کرݨ دی کوشِت کرِݨ۔ ہِک پُراݨے لوک قِصّے "قِصّہ کراں پُٹّھا" دا رنگ ݙیکھوَ۔ ایہ قِصّہ اساݙیاں ٻُڈھڑیاں خصوصاً نانیاں ݙاݙیاں اساکُوں سݨوین٘دیاں ہَن۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
مل بکریاں قصائیاں کُوں کُٹّھا
ایجادات
ایجھی چیز جو انسانیں دی سہولت واسطے بݨائی گئی ہووےـ انوکھی ہووے تے آپݨی مثال آپ ہووے ـ دنیا وچ بݨایا گیاں حیران کن ایجاد اے ہن ـ
قِصّہ کراں پُٹّھا
چھپر وچّوں نکھتیاں ترے نائیں
ݙو سکیاں ہن ہک وہندی نئیں
ایجادات
کمپیوٹر
اے ہک الیکٹرانک مشین ہے ۔ کمپیوٹر نے انسان کوں ڈھیر سہولت ڈتی اے ۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
جہڑی وہندی نئیں اوندے وچوں نکتن ترے شہر،
ݙو بَر ہن ہِک وسدا نئیں
ایجادات
موٹر سائیکل
موٹر سائیکل دا سفر سستا سفر ہے
حجاج بن یوسف
پورا ﻧﺎں ﺍﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺠﺎﺝ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣﮑﻢ ﺑﻦ ﺍﺑﻮ ﻋﻘﯿﻞ ﺛﻘﻔﯽ۔ طائف اچ ڄمے تاں، اتھائیں انہاں دا پلݨاں وی تھئے، ﺣﺠﺎﺝ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻃﺎﺋﻒ دے ﻣﺸﮩﻮﺭ ڄاݨڑیے سُن٘ڄاݨے ﺑﻨﻮ ﺛﻘﯿﻒ نال جوڑ ﺭکھیندا ہا۔
ایجادات
کار
کار دا سفر مرضی نال ہوندی جو آپݨی سواری اے
قِصّہ کراں پُٹّھا
ݙو کنڈ ہِن ہِک جاݨدا نئیں
حجاج بن یوسف
thumb|236x236px|حجاج بن یوسف الثقفی حجاج محمد بن قاسم دا چاچا ہا.
ایجادات
ہوائی جہاز
ہوا وچ پرندے دی طرح اڈݨ دی انسانی خاہش آخر کامیاب تھی تے انسان نے ہوائی جہاز بݨا تے پرندے دی طرح خلا وچ سفر کیتاـ
قِصّہ کراں پُٹّھا
جِہڑا جاݨدا نئیں اونیں بݨائن ترے کنے
ایجادات
بحری جہاز
پاݨی وچ سفر کرݨ سانگے بحری جہاز بݨایا گیاـ
قِصّہ کراں پُٹّھا
ݙو کچّے ہِن ہِک پکدا نئیں
حجاج بن یوسف
مرݨ
714 عیسوی ، جݙاں جو حجاج 53/54 سال دے لڳ بھڳ ہا، اَڄَل نے آ پکڑیا تیں او مر ڳیا۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
جِہڑا پکدا نئیں اوندے وچ چاڑھݨ ترے موٹھ
ایجادات
موبائل فون
ہک زمانہ ہا جو انسان ہک بے دے نال ڳال کرݨ سانگے خط دا زریعہ استعمال کریندے ہن ـ تے ہک ہک خط دا جواب امدیں مہینے اتے سال وی لگ ویندا ہئی
حجاج بن یوسف
ٻاہرلے جوڑ
محمد بن قاسم
قِصّہ کراں پُٹّھا
ݙو کچّے ہِن ہک گلدا نئیں
ایجادات
موبائل فون
مگر موبائل فون نے آ تے ہک کونے توں گھن تے ݙوجھے کونے آلہ انسان سیکنڈ وچ گال کر گھندےـ
قِصّہ کراں پُٹّھا
ݙو ٻُکھے ہِن ہِک رَجدا نئیں
سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ
سرائیکی وسیب دی دھرتی اَڄ تُوں نی بلکہ ازل دی زرخیز اَمدی پی ہے، اِتّھاں دی زرعی پیداوار وِچ وݙیاں وݙیاں فصلاں دے علاوہ گھاٻوٹ وی خاص اہمیّت دے حامل ہِن، اَتے اِنّھاں تُوں حُکماء حضرات پورا پورا کَم گِھندے پئن۔ سرائیکی وسیب دا اکثر علاقہ اَباد ہِے پر کُجھ علاقے مثلًا تھل تے چولستان وغیرہ غیر آباد ہِن۔ اِنّھاں غیر آباد علاقیاں وِچُوں چولستان اَتے اِتّھاں پیدا تھیوݨ آلے نباتات تے ٻہوں تحقیق تِھین٘دی پئی اے۔ چولستان وِچ عرب شہزادے اَتے پاکستان دِیاں وڳڑیاں نسلاں جِین٘دے وِچ وݙے وݙے جاگیردار، سرمایہ دار، ساہوکار، زمیندار تے افسر شامل ہِن، چولستان دے اصل سُݨھَپ، چرند پرند اَتے گھاٻوٹ دی نسل کشی کِیتے اَمدن اَتے اساݙی محبّت تے اَمن دے مرکز چولستان بندوخیں نال ساڑ چھوڑیے اِنّھاں دے مقابلے وِچ بقول ڈاکٹر طاہر تونسوی "یورپ خصوصاً جرمنی دی ہومیو پیتھی نال وابستہ کُجھ حضرات روہی وِچ آ تے اِتّھاں دی لوک نباتاتی شئیں مثلًا لانڑاں، کھپ، کرین، جنڈ، ڈودھک، لونگ، راٹ سٹ، گندی ٻوٹی، گھوڑے وال، لانی، کھار، بوپھلی، پھتوکڑ، چھپری، قطرن، بکھڑا، پرم ݙنّی، گورکھ پان، ڄال، ٻونا ٻوٹی، کھوی وغیرہ تے تحقیق شروع کِیتی اے، اَتے اِینکُوں حکمت دے اعتبار نال بہترین قرار ݙِتّے۔" کیا ایہ بہتر ناں ہوسے جو حکومتِ پاکستان چولستان ریسرچ سنٹر قائم کرے ڄیکر حکومت اِین٘ویں کرے تاں اَساکوں یقین اے جو اِتُّھوں ٻہوں کُجھ حاصل تِھیسے، اَتے چولستان دی نباتات، معدنیات اَتے ریت دے ذرّات تے تحقیق کرے، ان شاء اللہ اے ریت دے ذرّے سونے تُوں وَدھ قیمتی ثابت تِھیسِن۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
جِہڑا رجدا نئیں اوندے ہن ترے وچھیر،
حجاج بن یوسف
حوالے
https://theurdumedium.com/islamic-stories/2020/12/03/7922
سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
ݙو اِڑک ہِن ہِک وہندا نئیں
حجاج بن یوسف
حوالے
ونکی: شخصیتاں
قِصّہ کراں پُٹّھا
جِہڑا وہندا نئیں اوندا پاتا ہݨیں ترے روپے مُل،
ݙو کھوٹے ہِن ہِک وَجدا نئیں
جِہڑا وجدا نئیں اوکوں آ ٻیٹھن پرکھن ترے سنارے،
جِیکُوں سُجھدا نئیں اونیں بݨائن ترے موتی،
جِہڑا جُڑدا نئیں اُونکُوں سَٹیونیں بھاہ وِچ،
اوندی مُک ڳئی آب
قِصّہ ڳیا جھر
اساں ولیوسے گھر
قصّے دے اُتّے کالی کنّی
تیݙے میݙے اُتّے لال چُنّی
اِیہو جِیہاں قصّہ سُݨ کے سیاݨیاں آکھیا ہا: "پڑھیا ٻال کُمبھار دا، سولھاں ڈونی اَٹھ"۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ایوارڈ
دنیا وچ ملٹری ایوارڈ
پاکستان
نشان حیدر
ترکی
آرڈر آف کریسنٹ
انڈیا
پرام ویر چکر
تھائی لینڈ
آرڈر آف راما
بلجیم
ملٹری کراس
امریکہ
میڈل آف آنر
جرمنی
آئیرن کران
نیدرلینڈ
آرڈر آف ولیم
برطانیہ
وکٹوربا کراس
جاپان
آرڈر آف رئزنگ سن
چین
میڈل آف آرمی
روس
آرڈر آف پئیراٹک وار
ہجرت مدینہ دے اسباب
622ء تک مسلماناں کیتے مکہ اچ رہݨا ممکن نہ ریہا ہئی۔ کئی دفعہ مسلماناں تے خود حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں تکالیف ݙتے ڳئے۔ اوں وجہ توں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مسلماناں کوں مدینہ ہجرت کرݨ دی اجازت ݙے ݙتی۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اللہ دے حکم نال حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دے نال ستمبر 622ء اچ مدینہ دی طرف روانہ تھئے تے مکہ اچ اپنی جگہ حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ کوں امانتاں دی واپسی کیتے چھوڑا۔
صلح حدیبیہ دے نتائج تے اثرات
آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم نے حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ کولوں اے صلح نامہ لکھوایا۔ صلح حدیبیہ تک مسلمان انتہائی طاقتور تھی چکے ہن مگر اے یاد رہوے کہ اوں وقت مسلمان جنگ دی تیاری دے نال نہ آئے ہن۔ اینہی واسطے بعض لوگ چاہندے ہن کہ جنگ ضرور تھیوے۔ خود مسلماناں وچ ایسے لوگ ہن جنہاں کوں معاہدے دے شرائط پسند نہ ہن مثلاً اگر کوئی مسلمان مکہ دے لوگاں دے کول چلا ونڄے تاں اونکوں واپس نہ کیتا ویسی مگر کوئی مشرک مسلمان تھی کے اپݨے بزرگاں دی اجازت دے بغیر مدینہ چلا ونڄے تاں اونکوں واپس کیتا ویسی۔ مگر حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی دانشمندی نال صلح دا معاہدہ تھی ڳیا۔ اس دی بنیادی شق اے ہئی کہ ݙاہ سال تک جنگ نہ لڑی ویسی تے مسلمان ایں سال واپس چلے ویسن تے عمرہ کیتے اڳلے سال آسن۔ چنانچہ مسلمان واپس مدینہ آئے تے ول 629ء وچ حج کیتا۔ ایں معاہدے دے بہت سود مند اثرات برآمد تھئے۔
ایں سال مسلمان جیہڑے تعداد وچ تھوڑے تے غیر مسلح ہن، جنگ توں محفوظ رہیے تے ایندے توں اڳلے سال مکہ وچ داخل تھئے۔ معاہدہ دے دوران پہلے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا اسمِ گرامی 'محمد رسول اللہ ' ( صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) لکھا ڳیا مگر مشرکین کوں اعتراض تھیا تاں حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اپݨا ذاتی اسمِ مبارک لکھوا گھدا۔
رؤف کلاسرا
رؤف کلاسرا ہک پاکستانی صحافی تے اردو زبان دے کالم نگار ہن۔
بیرونی روابط
ونکی:صحافی
شاہ صدر دین
سرائیکی وسیب لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
ضلع ڈیرہ غازی خان
اِیہ دریائے سندھ دے سڄے پاسے دے نیڑے اَتے ملتان توں 41 میل مغرب وِچ ہِے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھی جا تے ڈیرہ غازیخان واقع ہِے۔ اِتھاں کݙاہیں دریا دا لانگھا ہائی۔ اِیندی بُنیاد 400 سال پہلاں غازیخاں میرانی نے رکھی ہئی۔ ’’تواریخ ڈیرہ غازیخان‘‘ لالہ حکم چند نے لِکھی ہَئی۔ قاضی عبداللہ ڈیروی (عالمِ دین)، آنسہ بخت آور کریم، اُردو، سرائیکی دی معروف شاعرہ ہَن، اَٹک مٹک دیداں، گوہر شب چراغ، آنحضرت دور کی نعتیہ شاعری، اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔
جُغرافیہ
شاہ صدر دین، ضلع ڈیرہ غازیخان دا قصبہ، جِیہڑا ہِک بزرگ شاہ صدر دین دے ناں تے آباد تھیا۔
لوک ادب
شاہ صدر دین، ضلع ڈیرہ غازیخان دا قصبہ، جِیہڑا ہِک بزرگ شاہ صدر دین دے ناں تے آباد تھیا۔ سرائیکی دے نامور شاعر تے منفرد ڈوہڑہ لکھݨ والے ہَن، اُنہاں دا تعلق اِیں شہر نال ہِے۔ گھر توں در تاݨیں، احمد خان طارق دے ڈوہڑے، متاں مال ولے، میکوں سی لکدے، ٻیٹ دی خوشبو، پُھل لکھ ݙے، ہتھ جوڑی ڄُل، اُنہاں دیاں کتاباں چھپ چکیئن۔ شبیر ناز ، خالد حسین خالد، پھناں کاسہ، سعید راشد دا شعری مجموعہ ’’انگل‘‘ چھپ چُکیئن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:ڈیرہ غازی خان دی لوک ثقافت ونکی:ڈیرہ غازی خان دا لوک ادب
لوک فن
thumb|2014ء میں بوداپست، رومانیہ وِچ فائنس ونکی دے تھاں ویچݨ کِیتے آئے پئے ہِن۔ thumb|[[انگلستان دے یپو کٹھ دا پَتھراں دیاں مورتیاں۔ سال 1745ء، 7 1/2 ]] لوک فن (انگریزی: Folk art) تُوں مراد لوک کہاݨی دے پس منظر وِچ بݨائے ون٘ڄݨ آلا سبھے وَنکیاں دا بصری فن پارہ ہِے۔ اِیکُوں کئی طرح نال متعارف کرایا ون٘ڄ سڳدا ہِے۔ جاں جو اِیہ سجاوٹی فن تُوں قدرے مختلف ہِے اَتے لوک تُوں کہِیں ناں کہِیں طرح مشابہت رکھین٘دا ہِے۔ لوک فن دے ماہرین روایتی طور تے کہِیں خاص علاقے یا قبیلے دے تربیّت یافتہ ہون٘دے ہِن جاں جو فنونِ لطیفہ دے ماہرین ثقافتی رِیت دے پروردہ ہون٘دے ہِن۔ لوک فن اَتے غیر روایتی فن کݙان٘ہِیں کݙان٘ہیں ہِک ݙوجھے کِیتے استعمال تِھین٘دے ہِن جاں جو روایتی سماج وِچ جِتّھاں قبائلی فن ہُݨ وِی لوکاں کُوں بھان٘دہ ہِے، اُتّھاں غیر روایتی فن اِی استعمال تِھین٘دا ہِے۔
لوک فن دے خاصیّتاں
لوک فن دے فن پارے مادی خاصیتاں دے حامل ہون٘دے ہِن۔ اِنّھاں کُوں ہَتّھ لایا، بَھنّیا اَتے محسوس کِیتا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ اِنّھاں کُوں وَل وَل استعمال وِی کِیتا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ کہِیں موجود شے وِچ تکنیکی صلاحیّتاں دا استعمال کر تے اِیکُوں سوہݨاں بݨاوݨ ہِی فنی کَم اَکھوِین٘دا ہِے۔ اَتے اِیہو اِی لوک فن ہِے۔ اِین٘دے تَل کُوں نقشاں تے نگاراں نال سوہݨاں کرݨ، اِین٘دی چِمکار وِچ وَدھارا کرݨ اَتے پہلاں تُوں موجود کہِیں فنی شے کُوں ٻِیا سن٘وارݨ لوک فن دی خاصیّتاں وِچ شامل ہِے۔ کیوں جو لوک فن وِچ ٻہوں خاصیّتاں ہون٘دیاں ہِن اِیں کِیتے اِیہ کہِیں ݙوجھے سبھے مادی ثقافت تُوں اصلُوں اَنج اَنج ہون٘دے ہِن۔
مادے، وَنکیاں اَتے دستکاری
لوک فن اَن٘ج اَن٘ج حُجم، شِکّل اَتے ونکیاں دے ہون٘دے ہِن۔ اِنّھاں وِچ ورتے ون٘ڄݨ آلے مادے علاقائی طور تے ڄاݨ سُن٘ڄاݨے ہون٘دے ہِن۔ تَلّے کُجھ روز ݙیہاڑے ورتِیڄݨ آلے لوک فن دی وَنکیاں ہِن۔
ایڈیشنل چیف سیکریٹری، سرائیکستان
سرائیکی وسیب کوں اختیارات ملݨ دے بعد ایں خطے دا انتظامی سربراہ مقرر کیتا ڳیا جیہڑا سول تے پولیس بیوروکریسی دا سربراہ ہوندے۔ ایندا سرکاری ناں ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب اے۔ اے سرائیکی خطے دا سرکاری سربراہ ہوندے۔
ٻَالیں دیاں لوک نظماں
اکڑ ٻَکڑ بنبےبو اَسّی نوے پورا سَو سو کلہوٹا، تِتّر مُوٹا چَل مداری پیسہ کھوٹا
جہانگیر مخلص دی لوک شاعری
جہانگیر مخلص دا اصل ناں تاں جہانگیر عبدالغفور ہے۔ پر جہانگیر مخلص دے قلمی ناں نال اَپݨی سُنڄاݨ بݨائی ہنیں۔ آپ 1960ء اِچ چاچا وستی احمد پور شرقیہ اِچ سئیں عبدالشکور نائچ دے گھر ڄمے۔ آپ بی ایڈ تے ایل ایل بی تک تعلیم حاصل کر چُکن ۔ پاکستان  دے سرائیکی ادبی حلقیاں اِچ جہانگیر مخلصؔ ہک معتبر شاعر شمار تھیندن۔
اُنہاں دی کتاب ’’پرہ باکھ‘‘ 1992ء ، سمل پبلیکیشنز ، احمد پور شرقیہ دی طرفوں چھپ کے سامݨے اَئی ۔ ’’پرہ باکھ‘‘ دا مطلب ہے ۔ سِجھ اُبھار دا ویلا ، فجر ، سویل دا ،ویلا ۔ اے الفاظ علامتی معنیاں اِچ ورتیے ڳئین ۔ اوندی وجہ ایہ ہے جو ایں دور تئیں آندے آندے سرائیکی شعرو ادب تے  ترقی پسندی دے اثرات نمایاں تھیوݨ لڳ ڳئے ہَن ۔ سرائیکی شاعری دی ہک خوبی اے وی ہے جو ایں ترقی پسندی کوں اپݨی منزل بݨا ، کے اُتھائیں دیرے نئیں لائے بلکہ پندھ کریندے ہوئے ’’جدیدیت‘‘ اِچ قدم آن رکھے ۔ سئیں اسلم رسول پوری آہدن جو
جہانگیر مخلصؔ دی شاعری بدلدے ہوئے حالات کوں اپݨا موضوع بݨائے ۔اُنہاں چولستان اِچ راہندے ہوئے چولستان دا ݙُکھ بیان کیتے ۔ اُنہاں دے ذہن  اِچ اے خواب ہمیشہ  توں محفوظ ہے جو اے علاقہ کݙاہیں ٻاہر دے لوکیں کیتے وسیلہ  ثابت تھیندا ہا ۔پر ہاکڑہ دے رُسݨ ،ریاست بہاول پور دے سیاسی زوال تے آبادکاراں دی اِتھاں آمد نال ، مقامی بندہ ، غریب ، محتاج ، بے وس تے بے توقیر تھیکے رہ گئے۔ پرہ باکھ دراصل، اِنہاں تریہاں مسائل دا نوحہ ہے۔ ایندے نال اِی کہیں کہیں ویلھے ایویں ہلکی ہلکی ’’دلاسے دی ہِیل‘‘ وی گُھلدی محسوس تھیندی ہے ۔ پروفیسر ممتاز خان لکھدن جو:
’’اُوندی پہلی کتاب ’’پرہ باکھ‘‘ وسیب دے ݙُکھیں دی جھاتی ہئی۔ رُل موئے لوکیں دا مرثیہ ہئی ، اَتے رُلے سینگیاں کیتے جیوݨ دا ، ہک دِلاسہ ہئی۔ جہانگیر مخلص ہوراں سرائیکی وسیب دے ݙُکھاں ، محرومیاں ، اَتے المیاں کوں ٻہوں بنیادی سطح تے سمجھ کے ہک اینجھے ویݨ دی شکل ݙتی ہے جیڑھا پرے پرے تئیں سُݨیا ڳئے۔‘‘
ݙیکھݨا اے ہے جو جہانگیر مخلصؔ دی اے شاعری جیکوں محمد ممتاز خان مرثیہ تے ویݨ لکھدن جیکوں میں حالات دا نوحہ لکھے، کیا اے مزاحمتی شاعری ہے، احتجاجی شاعری ہے یا اے جدیدیت اِچ شمار تھیندی ہے ۔ جدیدیت اپݨے عہد دے مسائل کوں نشابر کرݨ دے نال نال اُنہاں مسائل دے خلاف مزاحمت (مقابلے دا رستہ) ݙکھیندی ہے۔
اپݨے ’’وجود دے انکار‘’ دے خلاف انسان احتجاج وی کریندے تے اپنے وجود، دا، دفاع وی کریندے۔ انسان دی خواہش ہوندی ہے جو اوندے ہووݨ کوں تسلیم کیتا ونڄے ۔ اوندی شناخت نہ مِٹ ونڄے ۔ اوکوں اوندے مرتبے تے منصب مطابق مقام ݙتا ونڄے ۔ اے خواہش اُوں ویلھے للکار تے مزاحمت بݨ ویندی ہے جھیں ویلھے کہیں کولوں اے چیزاں چھک گھدیاں ونڄن۔
جیڑھی ساݙے سِر تے رکھی ہئی، او پڳ ہے لیر کتیراں کیوں؟
ساݙے ڳل وچ طوق غلامی دا، ساݙے پیراں وچ زنجیراں کیوں؟
ہِن ضابطے ساݙے رووݨ تے،ساݙے ٻولݨ تے تعزیراں کیوں؟
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
سیف انجم
سیف انجم پاکستان دے ہک مشہور بیوروکریٹ ہن جیہڑے عارضی طور تے ایڈیشنل چیف سیکریٹری سرائیکستان تعینات رہیے۔ انہاں دی مدت تعیناتی مارچ 2021ء کولوں اپریل 2021ء ہے۔
اوقاف یا علامات وقف
انسان دی اے عادت ئِ جو ڳالھ کریندئیں ہوئیں یا اپݨی تقریر دے وچکار اپݨی آواز کوں کݙۂیں اچا تے کݙۂیں مدھم کر ݙیندے تے کتھئیں او رک رک کرئیں ڳالھ کریندے تے بعض اوقات کتھئیں او بالکل ای چپ کر ویندے۔ انھیں سارئیں حرکتیں کوں ظاہر کرݨ کیتے مختلف علاماتاں وضع کیتیاں ڳیں جنھیں کوں ’’علامات وقف‘‘ آکھیا ویندے۔جہڑیاں جو اے ہِن۔
ا۔وقف کامل:
وقف کامل ہک علامت ئِ جہڑی جو اونہہ ویلھے استعمال کیتی ویندی ئِ جݙاں جو زیادہ رکݨاہووے۔ اے علامت عموماً عبارت دے پیر گراف مکݨ دے بعد لئی ویندی ئِ جہڑی جو اے ہے (÷)۔
ب۔وقف خفیف یا سکتہ:
وقف خفیف یا سکتے دی علامت الٹی ’’وائو‘‘ (،) ہے ۔ اے علامت ہک جملے دے لوظیں ، یا چھوٹے چھوٹے مرکبات دے درمیان استعمال کیتی ویندی ئِ ۔ݙوجھے لوظیں ئِ چ وقف خفیف تے تھوڑا تھوڑا رکݨاپوندے ۔ مثال دے طور تے روٹی ، کپڑا تے مکان ہر انسان دی ضرورت ئِ۔ قلم، دوات تے کاغذ گھن آئو۔ میں ویندا پیئاں ، توں وی آون٘ڄ وغیرہ وغیرہ ۔
ج۔وقفہ:
وقفے دی علامت اے ہے( _ ) وقف خفیف یا سکتے دی نسبت وقفے تے زیادہ رکݨاپوندے ۔ اے علامت عام طور تے کہیں وی جملے دے خاتمے تے لئی ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے میں روٹی کھا گھدی ئِ۔ احمد سکول ویندا پئے۔ ٻال روندا کھڑے ۔ وغیرہ وغیرہ ۔
د۔ علامت تعجب یا ندا:
تعجب یا ندا دی علامت اے ہے(!) اے علامت درج ذیل مقامات تے استعمال تھیندی ئِ۔   (i) جݙاں جو کہیں شخص کوں سݙیا ون٘ڄے یا کوئی منادی کیتی ون٘ڄے ۔ مثال دے طور تے یا الٰہی ! تیݙے اݨ پھر بندے کتھان ون٘ڄن۔بھراوو! میݙی ڳالھ غور نال سݨو۔ (ii)اظہار حکم دے طور تے مثال دے طور ے چپ! ساہ نہ کڈھ، ٹرپو! میکوں ارام کرݨ ݙے ۔ بھڄ پو! مال ولا گھنا وغیرہ وغیرہ ۔ (iii)اظہار خواہش دے وقت، مثال دے طور تے افسوس ! بے خوندا مارٖیا ڳئے ۔ کاش ! اکبر امتحان ئِ چ پاس تھی ویندا۔ ہے ہے ! بھیݙ حرام تھی پئی ئِ۔ (iv)خالص تعجب واسطے ۔ مثال دے طور تے واہ واہ ! ݙاہڈھا ہتھ ماریئی ۔ بھل وے بھل ! تیݙی چلاکی ۔(v)خوشی دے موقعے تے مثال دے طور تے آہا! کیجھاں خوبصورت پھل ئِ۔ سبحان اللہ ! کنوار کیجھیں سوہݨی ئِ۔    (vi)افسو س دے موقعے تے مثال دے طور تے ہائے ہائے ! میݙے پتر کوں کیا تھی ڳئے ۔ ہائے وے بد بختی ! تیں میکوں کِݙہؤدا نھئیں چھوڑیا ۔ اوہو ! سٹ لڳ پئی وی۔ (vii)کہیں کوں تنبیہہ کرݨ یا وارننگ ݙیوݨ دے موقعے تے مثال دے طور تے خبردار ! ٻال تے ہتھ نہ چاویں ، ٻس ٻس! ٻہوں تھی ڳئی ئِ۔ (viii)کہیں کوں شاباش ݙیوݨ یا کہیں دی تعریف کرݨ دے موقعے تے۔ مرحبا! نانگ کوں مار کیں وݙی بہادری دا ثبوت ݙتی، شاباش ! ظالم حاکم دے اڳوں سچ آکھئی۔ (ix) دعا دے طور تے مثلاً اللہ کرے کامیاب تھی ون٘ڄیں! ، وݙی عمر ہووی! جیندا وتیں، تتی وا نہ لڳی!۔
ر۔ علامت استفہام :
کہیں سوالیہ قسم دے جملے دے بعد اے (؟) علامت لا ݙتی ویندی ئِ۔ اینہہ علامت کوں استفہامیہ علامت آکھیا ویندے۔مثال دے طور تے کتھاں ویندا پئیں ؟ کون ئِ جہڑا تیݙا مقابلہ کرے ؟ چور بینک دے ست لکھ لٹ ڳئے ؟ ٻس چپ تھی ڳئیں ؟ وغیرہ وغیرہ ۔
س۔ علامت تفصیلیہ :
اے علامت ( :۔ )تفصیل بیان کرݨ یا کہیں گالٖھ دی تشریح دے موقعے تے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً جہڑا آدمی ا نھیں ڳالھیں تے عمل کریسی کݙۂیں بیمار نہ تھیسی :۔ رات کوں جلدی سم ون٘ڄے ، فجریں جلدی اٹھے ، وقت تے روٹی کھاوے تے تھوڑی جھئیں سیر ضرور کرے وغیرہ وغیرہ ۔
ش۔علامت حذف :
اے علامت (۔۔۔۔۔) ہمیشہ محذوف کلمات کیتے یا چھوڑیے ہوئے کلمات کیتے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً دل کوں ۔۔۔۔۔ راہ ہوندی ئِ۔
ص۔خط مستقیم دی علامت :
اے علامت ( __ ) خا لصاً محذوف کلمات کیتے استعمال کیتی ویندی ئِ ۔ مثلاً اکبر تے _____ تیݙے کول ضرور آسن ۔
ض۔قوسین :
اے علامت (	) کہیں جملہ معترضہ (یعنی او زائد جملہ جیکوں جے کر عبارت کن حذف کر ݙتا ون٘ڄے تاں عبارت دے مطلب ئِ چ کوئی فرق نہ آوے جملہ معترضہ اکھیندے) یا ڳالھ ئِ چ ڳالھ یا کہیں ڳالھ دی تشریح دے موقعے تے استعمال کریندے ہئیں۔ جیویں جو زید (خدا بخش) ݙاہڈھا نیک آدمی ہا۔
ط۔واوین:
اے علامت ’’	‘‘ کہیں ݙوجھے شخص دی آکھی ہوئی ڳالھ کوں دوہریندئیں ہوئیں استعمال کیتی ویندی ئِ۔ بوعلی سینا دا قول ئِ ’’ خالص گھیئو سونے دے کشتے کِن بہتر ئِ ‘‘ ۔
ظ۔علامت تعریف :
اے علامت (     ؔ ) اسمائے معرفہ خصوصا شعراء دے اختیار کیتے ڳئے مختصر ناں یعنی تخلص دے اتے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً غالب ؔ ، ذوق ؔ  ، داغ ؔ ، دامن ؔ وغیرہ وغیرہ۔
ع ۔علامت شعر :
اے علامت (   ؎  ) کہیں وی شعر کوں لکھݨ کن پہلوں لکھی ویندی ئِ مثلا۔ ؎
اساں سو بد مست قلندر ہوں
کݙیں مسجد ہوں ، کݙیں مندر ہوں
فریدؒ
ک۔علامت مصرع :
اے علامت ( ع) شعر دے کہیں ہک مصرعے کن پہلوں لکھی ویندی ئِ ۔ مثلاً ع	ہے عشق دا جلوہ ہر ہر جا          (فریدؒ)
ایئر لائنز
دنیا دیاں اہم ایئر لائنز
پاکستان
شاہین ایئرلائن
آئیربلیو ایئرلائن
پی آئی اے ایئرلائن
افغانستان
آریانہ ایئرلائن
بنگلہ دیش
بہمان ایئرلائن
آسڑیلیا
کنٹاس ایئرلائن
ایران
میان
برطانیہ
ایزی جٹ
امریکہ
ڈیلٹا
ہانگ کانگ
کیتھی پیسیفک
نیوزی لینڈ
فریڈیم
یونان
اولمپک
ڈیرہ غازی خان
سرائیکی وسیب لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
جُغرافیہ
اِیہ دریائے سندھ دے سڄے پاسے دے نیڑے اَتے ملتان توں 41 میل مغرب وِچ ہِے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھی جا تے ڈیرہ غازیخان واقع ہِے۔ اِتھاں کݙاہیں دریا دا لانگھا ہائی۔ اِیندی بُنیاد 400 سال پہلاں غازیخاں میرانی نے رکھی ہئی۔
لوک ادب
’’تواریخ ڈیرہ غازیخان‘‘ لالہ حکم چند نے لِکھی ہَئی۔ قاضی عبداللہ ڈیروی (عالمِ دین)، آنسہ بخت آور کریم، اُردو، سرائیکی دی معروف شاعرہ ہَن، اَٹک مٹک دیداں، گوہر شب چراغ، آنحضرت دور کی نعتیہ شاعری، اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔
سردار اَللہ نواز خاں (اُردو سرائیکی شاعر)، محسن نقوی (اُردو / سرائیکی شاعر)، عزیز شاہد (پُھل سرمی دے، مَݨ دریا تے، پݨیال، دھمی)، حُسین گوہر (فجر دا تارا)، اِرشاد ڈیروی (نین سوالی، اِرشاد ڈیروی دے ڈوہڑے)، ندیم اَفضل ندیم دے ڈوہڑے، سک دیاں ونگاں، محمد رمضان طالب (سوچاں سکھ دیاں، قرآن پاک دِیاں آخری ڈاہ سورتیں دا ترجمہ  تے تشریح، ڈاہ شہید، جھریٹاں، پھوار، سی حرفی، سُکھ دے ساہ)، احسان احمد چنگوانی (بیلانگاں)، سجاد حسین ناظم (خالی کاسہ)، ڈاکٹر محمد عباس برمانی (کیلاش کتھا، سفرنامہ، میرا سندھو سائیں، ایورسٹ کے دیس میں، برف دریائوں کے سفر، غالب کے زمانے کی دِلّی)، عباس غزالی (وِچھڑی کونج، مینگھ ملہار)، کاشف چوہان (ککھیں دا گھر، شیشہ)، نواز جاوید (تانگھاں)۔
ڈاکٹر صابرہ شاہین دا تعلق، ڈیرہ غازی خان دے قصبہ کوٹ چھٹہ نال ہِے، سرائیکی لوک ادب دے حوالے نال اُنہاں دا ناں ٻہُوں معروف ہِے۔ محمد اکرم قریشی قصبہ مانہ احمدانی نال تعلق ہِے تے انہاں دیاں کتاباں گرم کچاری، فریدی دیوان، علم عروض، مکتوباتِ مشاہیر چھپ چُکیئن ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ڈیرہ غازی خان دی لوک ثقافت ونکی:ڈیرہ غازی خان دا لوک ادب
کیپٹن (ر) ثاقب ظفر
کیپٹن(ر) ثاقب ظفر، موجودہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری سرائیکی وسیب (جنوبی پنجاب سول سیکرٹریٹ) تعینات ہن۔ اے اپریل 2021ء کولوں ہݨ تک ایں عہدے تے موجود ہن۔ اے حکومت ولوں سرائیکی وسیب دے انتظامی سربراہ ہن۔ انہاں دے دور وچ سرائیکی وسیب اچ مندرجہ ذیل اہم کم سرانجام ݙتے ڳئے۔
ماس سپیکٹرومیٹری
ڄاݨ سُن٘ڄاݨ
وݙے پیمانے تے سپیکٹرومیٹری ہک طاقتور تجزیاتی تکنیک ہے جیکوں ڄاݨیے نمونے دے اندروں مقدار معلوم کرݨ ، نمونے وچ نامعلوم مرکبات دی سنڄاݨ کرݨ اتے مختلف ونکیاں دی ساخت تے کیمیائی خصوصیات کوں وکھرا کرݨ واستے استعمال کیتا ویندا ہے۔
ماس سپیکٹرومیٹری دی ریزولیوشن
ڈبل فوکسنگ ماس سپیکٹرومیٹری دی ضرورت
ماس سپیکٹرومیٹری دی پیش گوئ
میٹاسٹیبل آئنز یا پیک
میٹاسٹیبل آئنز او ہین جہرے آئن سورس کنے ماس اینالائزر دی مدد دے نال، آئن ڳولݨ آلی مشین اچ راہ وچ نکھڑ ویندن۔ 1946 وچ، جے-اے ہیپل تے ای-یو کونڈن سارے کنوں پہلاں میٹاسٹیبل پیک تے آئنز دی سنڄانݨ کیتی۔
میٹاسٹیبل پیک دی اہمیت
ایہ پیک ماس سپیکٹرم اچ ٻہوں ودھ کے ودھ معلومات ݙیندی ہے۔ جہرے ویلھے آرگینک آئن ترٹدے تاں جو ادھ اچ جہرا کجھ آئن بݨدے، اوندے بارے ایہ ݙسیندی ہے۔
= حوالے =