cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صہیب مقصود
صہیب مقصود ہک پاکستانی کرکٹر ہن جیہڑے 15 اپریل 1987ء کوں ملتان اچ پیدا تھئے۔ ہݨ او جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دے کپتان ہن۔
مالدیپ وِچ زنانیاں
thumb|مالدیب دی ہِک کُؤار مالدیب وِچ زنانیاں (اردو: مالدیپ کی خواتین) (انگریزی: Women in the Maldives)۔ روائتی طور تے وݙّا مقام رکھین٘دیاں آن٘دیاں ہِن جیویں جو اِیں ڳالھ تُوں ظاہر ہِے جو اِتّھاں چار سلطانائیں رہ چُکّیاں ہِن۔ بھان٘ویں جو زیادہ تر مالدیپ دے زنانیاں / تِریمتِیں حجاپ پین٘دیاں آئیاں ہِن۔ جاں جو اُوہ سختی نال معاشرے تُوں کٹّیاں ہوئیاں کائے نِھیں۔ عوامی جائیں اُتّے زنانیاں کِیتے خصوصی نشستاں محفوظ کِیتیاں ڳئیاں ہِن، جیویں جو اسٹیڈیم اَتے مَسِیتاں۔ تاہم اُوہ زنانیاں جیڑھیاں اِیہ حجاب نئیں پاوݨاں چاہن٘دیاں کافی سماج وِچ اپݨے اِی ٹَٻَّر اَتے عوام دی طرفُوں کَھلّے ٻُڄّے دا شکار تِھین٘دیاں ہِن۔ شادی دے بعد زنانیاں اپݨے پئیاں دے ناواں کوں نئیں اپنین٘دیاں جاں جو اپݨے شادی تُوں پہلاں آلے ناں کُوں برقرار رکھین٘دیاں ہِن۔ جَذیت دی وراثت وِچ مرد اَتے زنانیاں ݙُون٘ہائیں دا حِصّہ ہون٘دا ہِے۔
مالدیپ وِچ زنانیاں کُوں سڑکاں اُتّے اَنجو اَنج نان٘واں نال سَݙّݨ اَتے اُنّھاں دے نال جنسی ہراسانی ہِک اہم مسئلہ ہِے جین٘دے نال مالدیپی اَتے غیر مالدیپی زنانیاں ݙُون٘ہائیں متأثر تِھین٘دیاں ہِن۔ زنانیاں دا ہِک عام احساس ہِے جو اُنّھاں دے نال روز ݙیہاڑے ہَتھ کِھڑان٘د کِتیی وین٘دی ہِے۔ اِیں مُلخ دی ٩٦ فیصد زنانیاں نے اِطّلاع ݙِتّی ہِے جو اُنّھاں کُوں حیاتی دے کہِیں نہ کہِیں موڑ اُتّے ہَتھ کِھڑان٘د دے مرحلے تُوں لھنگھݨاں پِیا۔ اِنّھاں وِچُوں وِی ٦٠ فیصد نے اِیہ ہراسانی ١٦ ورھیاں دی عمر تُوں پہلاں محسوس کِیتی اَتےء ٤٠ فیصد نے تاں اِیہ ݙُکھ ݙیوݨ آلا تجربہ ١٠ ورھیاں دی عمر تُوں پہلاں اِی محسوس کِیتا ہئی۔
مالدیپ دے سماج وِچ زنانیاں ہمیشاں ہِک اہم کردار نبھین٘دیاں آئیاں ہِن۔ مالدیپ دی ابتدائی تاریخ وِچ اِیہ خلافِ معمول ناں ہئی جو کوئی زنانی سلطانہ یا تِریمت فرماں روا بݨے اَتے اِیہ وی دعویٰ کِیتا ڳیا ہِے جو کݙان٘ہِیں اِتّھاں وی ٹَٻَّراں وِچ زنانیاں کُوں سرداری حاصل ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
بودلہ
بودلہ وٹو راجپوتاں دا ہک حصہ ہن تے نسلی سرائیکی گروپ نال تعلق رکھدن۔ وسیب دے زیریں تے وسطی ستلج دے علاقے وچ آباد ہن۔ کجھ پشتاں توں انہاں کوں ہک مخصوص روحانی نسبت حاصل ہے جیہڑی کہیں روحانی سلسلے دی طرفوں عوام دی سیوا کیتے انہاں دے کہیں بزرگ کوں عطا تھئی ہئی۔ اے وٹوؤاں دے لڑکیاں نال شادی کریندن لیکن اپݨے بیٹیاں صرف بودلیاں کوں ہی ݙیندن۔ کجھ عرصہ پہلے تک اے ہک سیلانی قبیلہ ہن پر ہݨ ہک جاگیر دے مالک ہن۔ اے ملتان توں  بہاولپور تے ول منٹگمری آئے۔ مسٹر پرسر دے مطابق کاہل بیوقوف تے احمق ہن۔ انہاں کوں جادو منتر دے ذریعے بیماریاں دور کرݨ دی طاقت دا مالک ݙسایا ویندے تے کئی افراد دے مطابق اے نوری علم دے عامل ہن۔ اے بالخصوص نانگ دے ݙنگ دا دا علاج کریندن۔ انہاں دی بددعا بڑی موثر سمجھی ویندی ہے۔ نانگ دے ݙنگݨ دا علاج کرݨ دی اہلیت ہک تاریخی عمل نال جڑی ہے جیندے وچ ہک تاریخی واقعہ غار ثور وچ نانگ دے ݙنگݨ دا ہے، جیندے اتے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے لعاب مبارک لایا ہئی۔ ایندے علاوہ سنیاسیاں وچ ایں ناں دا ہک فرقہ وی ہے۔
شجاع آباد لوک ادب
سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
شجاع آباد
ضلع ملتان دی مشہور تحصیل شجاع آباد، ملتان توں جنوب دِر، 45 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے، دریائے چناب اِیندے تُوں 3 میل دے فاصلے تے ویندا پَئے، اِیں شہر کُوں ملتان دے نواب شجاع خاں نے آباد کِیتا ہئی، انگریز دور وِچ شجاعباد کُوں تحصیل دا درجہ ݙے تے ضلع ملتان وِچ شامل کر ݙِتا ڳیا ہَئی۔
لوک ادب دے حوالے نال مولانا خُدا بخش اَظہر شجاعبادی اِتھُوں دے عالمِ دین، اُردو، سرائیکی دے شاعر اَدیب ہَن، جنہاں دا اِنتقال 2001ء وِچ تھیا۔ گلدستۂ نور، تحفۃ الاحباب، دیوانِ اَظہر اَتے ذکر حبیب اُنہاں دے تصانیف ہِن۔ موجودہ دور وِچ محمد شفیع شاکر شجاعبادی سرائیکی شاعری وِچ اَپݨا ہِک خاص مقام رکھدِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:ملتان دی لوک ثقافت ونکی:ملتان دا لوک ادب ونکی:شجاع آباد دا لوک ادب
ڄاموں بودلہ
ڄاموں بودلہ ( Jamoo Bodla)، پنجاب پاکستان دا ہک قصبہ تے تحصیل عارفوالہ دی ہک یونین کونسل جیہڑی ضلع پاکپتݨ وچ واقع ہے۔
ملتان ڈویژن
سرائیکی وسیب دا آبادی مطابق سب تو وݙا ڈویژن، مرکزی تے تاریخی خطہ مدینتہ الاولیا ملـتان،(میݙے ہندو دوست راجیش، تلسی تےوکرم مطابق ملتان ہندو دھرم دا مرکزی مقدس شھار ھے ) اتے سرائیکی زبان دا خمیر، قدیم زمانے وچ سرائیکی زبان سانگے لفظ ملتانی استمعال کیتا ویندا ھا، کیونجو اڄوکا سارا سرائیکی وسیب سمیت مکران تے کشمیر دے حد ٻنھے تئیں آزاد ریاست یا صوبہ دی ہکو اکائی ھئی جیندا ناں ملتان ھا، ایں سانگے ایں خطے دی اکثریتی زبان دا ناں ملتانی آکھیا ڳیا۔ (نوٹ، تمام معلومات، تناسب، آبادی وغیرہ سمورے ڈویژن دی مجموعی بیان کیتی ویسی، کہیں ضلع یا تحصیل وچ عداد وشمار گھٹ ودھ تھی سڳدے) ق لیگ دے متصب دور وچ ملتان ڈویزن وچوں لسانی بنیاد تے پاکپتن تے ساہیوال دے اضلاع انج کر تے اوکاڑہ کو شامل کر تے ساہیوال کون انج ڈویژن بݨا ݙتا ڳئے، موجودہ ملتان ڈویژن چار اضلاع ملتان، خانیوال، ویہاڑی،تے لودھراں تے مشتمل ھے جیندے وچ 14تحصیلاں ٍِہن،ڈویژن دی مجموعی آبادی 1کروڑ 25لکھ دے نیڑے تیڑے ھے اتے کل رقبہ 14ہزار 400مربع کلومیٹر ھے (تقریباً 88لکھ ایکڑ)، مجموعی نسلی تقسیم وچ سرائیکی زبان 63% فیصد، پنجابی 23% فیصد اردو 9% فیصد تے باقی پشتو، بلوچی تے ݙوجھے نسلی گروہ ہن، قومی اسمبلی وچ جنرل نمائیندیاں دی تعداد 16(mna) ھے اتے صوبائی اسمبلی وچ 34 (mpa)ہن، جغرافیہ میدانی اتے دریاویں دا ملاپ ھے، معشیت دا زیادہ دارمدار رڑھ وہی(زراعت) فارمنگ تے مال مویشی ہن، مزہبی تقسیم وچ 98% اکثریت اسلام تے باقی ہندو، قادیانی، تے کرسچن کمیونٹی ھے،، سوا کروڑ آبادی سانگے 2 سرکاری یونیورسٹیاں ھن تے ہک وݙا ہسپتال (نشتر ہسپتال)ھے۔
١٠ محرم
10محرم الحرام اللہ دے چنڑیے ہوۓ انسانیں دی عزت دا ڈینہہ، ت اللہ دے دشمنیں دی ذلت دا ڈینہہ...
حضرت آدم ۴ دی پیدائش، ت سجدے دا ڈینہہ، ابلیس دی پھٹکار ت ذلت دا ڈینہہ، حضرت آدم ۴ دی توبہ دا ڈینہہ، حضرت ادریس ۴ کوں آسمان ت چاونڑ دا ڈینہہ، حضرت نوح ۴ دی کشتی دا کوہ_جودی ت لگڑ دا ڈینہہ، قوم_نوح ۴ دے غرق تھیونڑ دا ڈینہہ، حضرت ابراہیم ۴ دی بھا گلزار تھیونڑ دا ڈینہہ، نمرود دی ذلت دا ڈینہہ جو اپنڑے سر چ آپ کھلے مریندا رہ گۓ اے پہلا ماتمی ہئ.. حضرت یوسف ۴ دی قید خانے توں رہائ ت مصر دی حکومت ملنڑ دا ڈینہہ، حضرت یوسف ۴ و حضرت یعقوب ۴ دی عرصے بعد ملاقات دا ڈینہہ، حضرت سلیمان ۴ دی بادشاہی دا ڈینہہ، حضرت یونس ۴ مچھلی دے پیٹ توں باہر آۓ، حضرت عیسی' ۴ دی پیدائش ت یہودیں دی ذلت دا ڈینہہ، دنیا وچ سب توں پہلی بارش وسنڑ دا ڈینہہ، ایں ڈینہہ قریش_مکہ خانہ کعبہ کوں غلاف پویندے ہن.. حضرت محمد صلی اللہ علیہ و اصحابہ وسلم دا حضرت_خدیجہ رضی اللۂ عنہ نال نکاح دا ڈینہہ. اتے ایہو ہی قیامت دے قائم تھیونڑ دا ڈینہہ.. . . . حضرت حسین رض و آل_ مرتضی' رض دی شہادت ت عظمت دا ڈینہہ وی ایہو ہے ت آل_محمد ص دے دشمنیں دی ذلت دا ڈینہہ وی ایہو ہے ڈیکھ گھنو اج یزیدیت و آل_شمر ماتم کناں ہے.... سبحان اللہ (لکھاری، منصور شانی، ١٢ اکتوبر ٢٠١٦ء)
شلپا راؤ
thumb|شلپا راؤ دی ٢٠١٤ء دی ہِک تصویر
ذاتی حیاتی
2021ء وِچ، شلپا نے بصری آرٹسٹ رتیش کرشنن نال شادی کیتی۔
حوالہ جات
ونکی:ہندی سینما ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:جھاڑکھنڈ دے ڳائیک ونکی:ممبئی دے ڳائیک ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
نواز فرید ݙاہر
نواز فرید سانول سرائیکی گلوکار ہے۔
وسیبی شعور رکھنڑ والا شاعر ۔ گلوکار مخلص سیاسی کارکن فریدنواز ڈاہر سئیں جھوک لڈا گئین
انہاں دا تعلق احمد پور شوقیہ کوٹلہ موسی نال ہا
روزگار: کراچی وچ رکشہ چلیندا ہائی
وفات
١٨ مئی ٢٠٢٠ء
او ٹرانسپورٹ نہ ہوونڑ پاروں بائیک تے کراچی ویندے پئے ھن حیدرآباد دے نیڑے ایکسیڈنٹ تھیا انہاں کوں کراچی نیتا گیا  پر  انہاں دی روح اڈاری مار گئی
اساں ساہ دی سَتھر سُہا ٻیٹھے
ٻہہ اپݨے نال مُکاݨی تھئے
رو قبریں تے
وت سفریں تے
آہ ہ ہ...
وسیب واسیں دا نوحہ خواں، دھرتی داسڄاک پُتر نواز فرید ݙاہر سئیں جھوک لݙا ڳیئن...
اناللہ واناالیہ راجعون
سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان ماء دھرتی دے سڄاک پُتر نواز فرید سانول دے اچݨ چیت وچھوڑے تے انہاں دے گھر آلیاں دے ݙکھ اچ برابر دی شریک اے. اڄ ہک واری ول سمورا وسیب صدمے اچ ھِے. اڄ ہک ٻیا سڄاک بچڑا پردیس دے پندھ دی دھوڑ تھی ڳئے...
اللہ مرحوم کوں جنت اچ جاہ تے مُسے ٹٻر کوں صبر ݙیوے آمین
نواز فرید سانول کوں سرائیکی کاز کیتے خدمات تے سرخ سلام
سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان
لواحقین:
لواحقین اچ ترائے بالڑیاں. ہک پتر تے ہک بیوہ شامل ہے
ڈیرہ غازی خان ڈویژن
سرائیکی وسیب دا تریجھا ؤݙا ڈویژن دیرہ غازیخاں غیور تے باہمت لوکیں دی دھرتی ٰپہاڑیں تے میدانیں دا آدھل .ھک نویکلی سنڄاݨ دا مالک ،ایں ڈویژن دی سرحد ملخ دے چارے سوبھیاں نال رلدی ھے .ایندے ݙکھݨ (جنوب )ءچ کوہ سیلمان دا پہاڑی سلسلہ تے سطح مرتفع دماݨ ھے ۔ ایں ڈویژن ءچ چار ضلعے شامل ھن دیرہ غازیخان ،مظفر گڑھ ،لیہ ،راجنپور ،تے پورا ڈویژن چوݙا تحصیلاں ءچ تقسیم ھے ،سمورے ڈویژن ءچ قومی اسمبلی دی 15 سیٹاں تے صوبائی اسمبلی دے 29 ممبران ھوندن۔ پورے ڈویژن دا رقبہ 40 ھزار مربع کلومیٹر توں کچھ زیادہ ھے جہڑا کل پنجاب دا تقریبآ %20 تے پورے پاکستان دا %5 دے برابر ھے. ڄݙݨ جو دیرہ ڈویژن دی آبادی ھک کروڑ ݙھا لکھ توں زیادہ ھے جو پورے صوبہ پنجاب دا ݙھا فیصد دے قریب تے پاکستان دا 5 .فیصد ھے. لسانی تقسیم مطابق 80 فیصدلوک سرائیکی زبان ٻولیندن جبکہ 9 فیصد پنجابی7 فیصد بلوچی تے 3  فیصد لوک اڑدو، پشتو ،سندھی وغیرہ ھن ـ مزہبی حساب نال.98% لوک مسلمان تے.1% ہندو تے باقی کرسچن سکھ وغیرہ ھن۔
ذیشان اشرف
ذیشان اشرف (پیدائش 11 مئی 1992) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہے۔ انہاں نے 13 جنوری 2013ء کوں قائداعظم ٹرافی 2012ء وچ ملتان کیتے پہلا میچ کھیݙا۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
چدھڑ
چدھڑیا چدھرڑ سرائیکی راجپوتاں دی ہک ڳوتھ ہے جیہڑی سرائیکی وسیب دے ضلع جھنگ وچ کثیر تعداد وچ آباد ہے ایندے علاوہ ضلع ملتان تے ضلع بہاولپور وچ وی انہاں دی آبادی موجود اے۔
ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز
تاریخی اعتبار نال ملتان ہِک ذات دا نی ہِک کائنات دا ناں ہِے۔ ماہرینِ آثارِ قدیمہ نے اِیں ڳالھ تے اتفاق کِیتے جو ملتان کائنات دے اِنّھاں شہراں وِچُوں ہِک ہِے جیڑھے ہزاراں سال تُوں مسلسل آباد چلے آن٘دِن، ماہرین دا اِین ڳالھ تے وی کامل اتّفاق ہِے جو تاریخِ عالم وِچ ملتان صرف ہِک شہر دے طور تے نی بلکہ ہِک لوک تہذیب تے ہِک سلطنت دے طور تے کرۂ ارض تے موجود رہ ڳے۔ ٣٧٣ ہجری دی ہِک تصنیف "حدود العالم بن المشرق الی المغرب" اِچ سلطنت ملتان دے بارے لکھیا ڳے جو ملتان دیاں سرحداں جالندھر تے ختم تِھین٘دِن، ہِک ٻئی کتاب "سید المتاخرین" اِچ لکھیے جو اے خِطّہ ٻہوں زیادہ زرخیز ہووِن دے نال نال وسیع و عریض وی ہِے، ہِک پاسے ٹھٹھہ، ݙُوجھے پاسے فیروز پور، جیسلمیر، تے کیچ مکران تک دے علاقے اِین٘دے اِچ شامل ہَن۔ ابوالفضل دی مشہور کتاب "آئینِ اکبری" اِچ درج ہِے جو ملتان ٻہوں وݙّی اقلیم ہِے اِین٘دے وِچ ترائے سرکاراں ملتان خاص، دیپالپور تے بھکر شامل ہَن۔ ملتان دی لوک تہذیب تے لوک ثقافت ٻہوں مضبوط ہِے، اے علاقہ ٻہوں وݙّا تجارتی تے ثقافتی مرکز ہِے، انقلاباتِ زمانہ تے ہزاراں سالاں توں حملہ آوراں دی ریشہ دوانیاں دے باوجود اِیں خطّے اپݨی منفرد تہذیبی شناخت کُوں قائم تے زندّہ رکھیا ہویا ہِے۔ اے وی وقت تے حالات دی ستم ظریفی ہِے جو اَڄ ملتان کُوں جنوبی پنجاب بݨاوݨ دے دلاسے ݙتّے وین٘دے پئن، کل ملتان کیا ہا؟ تے لہور دی کیا حیثیّت ہئی؟ اِین٘دا تذکرہ حضرت داتا گنج بخش علی ہجویریؒ دی کتاب "کشف المحجوب" یکّے از لاہور مضافاتِ ملتان دی صورت اِچ موجود ہِے۔ اڄ اساں لَہور تے ملتان دے بارے اتنا عرض کریسوں جو
عامر یامین
عامر یامین (انگریزی: Aamer Yamin) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہن تے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز
کیسے کیسے لوگ ایسے ویسے ہو گئے
میکسیکو
میکسیکو ہک ملک ہے جہڑا شمالی امریکا وچ ہے۔ ایہ ہک وفاقی آئینی جمہوریہ ہے۔ ایہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے جنوبی سرحد نال لڳا ہویا ہے۔ جنوبی بحرالکاہل ایندے مغرب وچ، گواتیمالا، بیلیز  تے كے رے بين سمندر ایندے جنوب وچ، تے خلیج میکسیکو ایندے اُبھے پاسے ہے۔۔ میکسیکو تقريباً 2 ملین مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے، میکسیکو امریکا وچ پن٘ڄواں تے  دنیا وچ 14 واں سبکنوں وݙا آزاد ملک ہے۔ 11 کروڑ دی آبادی نال، ایہ 11 ویں سبھ کنوں ودھ آبادی آلا ملک ہے۔ میکسیکو اكتریہ ریاستاں تے ہک وفاقی ضلع، شَہر شامل فیڈریشن ہے۔
سرائیکی دے مخصوص مفرد حروف تہجی دا استعمال
سرائیکی دے مخصوص حروف تہجی ٻ ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ تے ݨ دے ابتدائی درمیانی تے اخیری شکلیں دا لوظیں ئِ چ استعمال ہیٹھ ݙتا ویندا پئے تاں جو انھیں حروف دے سرئیں دی درست املا دا شعور پیدا کیتا ون٘ڄ سڳے۔
-1’’ٻ ‘‘ ابتدائی شکل : ٻیر،  ٻار، ٻور، ٻدھ، ٻل، ٻتڑا، ٻچڑا
’’ٻ‘‘ درمیانی شکل: 	ٹوٻا، ٹٻر، ٹٻہ، ٹٻی ،دھاٻے
’’ٻ‘‘ اخیری شکل :  ٻٻ، راٻ ، شرٻوٻ، سُٻ
-2’’ڄ‘‘ابتدائی شکل : ڄل ، ڄال ، ڄنگھ، ڄبھ، ڄوانہہ
’’ڄ‘‘درمیانی شکل : سڄݨ ، سَڄا ، سُڄا، لڄاوݨ پڄلݨ
’’ڄ‘‘ اخیری شکل :رڄ، پوڄ، سوڄ، کڄ
چنہ
چنہ برادری دے کجھ لوڳ چھنچھرا وی سݙاون لگ ڳن۔ یہ زیادہ تر مسلمان ہن تے عام طور تے سرائیکی زبان ٻولیندے ہن البتہ سندھ اچ سندھی وی ورتیندن۔ اے ذات زیادہ تر پاکستان وچ ہی آباد ہے۔
سرائیکی دے مخصوص مفرد حروف تہجی دا استعمال
-3’’ن٘ڄ‘‘ ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا اینہہ واسطے ایندی کوئی ابتدائی شکل کائینی۔
’’ن٘ڄ ‘‘ درمیانی شکل : سُن٘ڄاݨ‘ مُن٘ڄال ،ون٘ڄاوݨ ، سُن٘ڄڑی
’’ن٘ڄ ‘‘ اخیری شکل:سن٘ڄ، تھن٘ڄ، کن٘ڄ، بھن٘ڄ، ون٘ڄ
-4’’ݙ‘‘ابتدائی شکل :	ݙراکل، ݙراون، ݙونگر، ݙکھڑے ، ݙیݨیں
-5’’ڳ‘‘ابتدائی شکل: ڳل،ڳچی‘ ڳیہڑ، ڳانڈھا
’’ڳ‘‘درمیانی شکل :	وڳا، رڳڑ، پڳلی، بھڳلاٹا
’’ڳ‘‘اخیری شکل:لاڳ ، بھاڳ، بھڳ، بھوڳ، رڳ،واڳ
-6’’نڳ ‘‘ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا ۔ اینہہ واسطے اینہہ حرف تہجی دی ابتدائی شکل کائینی۔
’’نڳ در میانی شکل: منڳل ، انڳل، رنڳݨ، سنڳی ، انڳݨ
’’نڳ ‘‘اخیری شکل : 	رنڳ ، سنڳ، لنڳ، ہنڳ
-7’’ݨ‘‘ابتدائی شکل : 	اے حرف تہجی وی کہیں لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا ۔ اینہہ واسطے اینہہ حرف تہجی دی ابتدائی شکل کائنی ۔
’’ݨ‘‘درمیانی شکل :پاݨی ، داݨے، بھاݨاں ، گھاݨی ، لوݨی، سوہݨی۔
’’ݨ‘‘اخیری شکل :ساوݨ ،پروݨ ، چاوݨ ، مݨ، سݨ
-8’’ی‘‘(یائے خفی الصوت یا یائے معدولہ) :بابائے اردو سئیں ڈاکٹر مولوی عبد الحق اپنی کتاب قواعد اردو دے صفحہ نمبر ۴۹تے رقم طراز ہن جو:
’’بعض لوظیں ئِ چ موجو د’’حرف تہجی ی‘‘ اپݨے پہلے حرف دے نال ایں طرحاں ملا کرئیں پڑھی ویندی ئِ جو ݙوہائیں حرفیں دی آواز ہک معلوم تھیندی ئِ ۔ جیویں جو کیا ، کیاری ، پیارا ، دھیان ، چیونٹی، گیارہ وغیرہ ،اساں اینداں ناں’’ یائے معدولہ ‘‘رکھئیے امتیاز واسطے ایجھیں ’’ی ‘‘دے اتے نشاں ’’v ‘‘ یعنی الٹی جزم دا نشان لا ڈیندے ہیں۔ ‘‘(ترجمہ)
اے ڳالھ نشابر تھی کے سامھݨے آڳئی ئِ جو سرائیکی وانگوں اردو زبان ئِ چ وی ’’یائے خفی الصوت‘‘یعنی ’’یائے معدولہ ‘‘دا وجود پاتا ویندے جیکوں علامتی طور تے ’’ ی   ‘‘لکھیا ویندے ۔یائے معدولہ وی کہیں لوظ دے شروع ئِ چ نھئیں آندی اینہہ کیتے یائے معدولہ دی ابتدائی شکل کائینی ۔ ’’ی  ‘‘درمیانی شکل: والیاں ، تھالیاں ،ٖ گلیا، پلیا، (تفصیل کیتے ݙیکھو باب نمبر ۱   دی جز نمبر ۲۰)
سرائیکی حروف تہجی دی لکھت دا پندھ
قدیم زمانے ئِ چ سرائیکی نثر دی لکھت دا وجود نہ ہا۔ وادیٔ سندھ ئِ چ اہلِ عرب دے قدم رکھݨ دے بعد اتھاں ٻاہر کنوں آوݨ آلے تے مقامی صوفیائے کرام مقامی غیر مسلم لوکیں کوں اسلام ݙوں راغب کرݨ کیتے سرائیکی نظم کوں آپݨاں ذریعہ اظہار بݨایا۔ وت وقت دے گزرݨ دے نال نال ہولیٔں ہولیٔں سرائیکی نثر دی اغوں بغوں شروع تھی ڳئی جہڑی جو عربی زبان دے رسم الخط دی مناسبت نال ’’ خط نسخ‘‘ ئِ چ لکھی ون٘ڄݨ لڳی ۔ اینہہ زمانے ئِ چ (اٹھویں صدی دی عیسوی دی شروعات ئِ چ ) لکھیئاں ون٘ڄݨ آلیاں چھوٹیاں چھوٹیاں دینی تے فقہی کتاباں (بلکہ کتابچے) مثلاً نوں بھتی ملتانی قاعدہ ، نور نامہ، معراج نامہ، پکی روٹی تے ایّھو جھیئاں کئی ٻےاں کتاباں سرائیکی نثر دا منڈھ بݨیاں پر انھیں دا رسم الخط عربی دا رسم الخط یعنی ’’ خط نسخ‘‘ ای رِہیا۔ انویہویں صدی دے مکݨ توں پہلے پہلے سندھی زبان سرائیکی زبان کن انج کر ݙتی ڳئی ۔ صدئیں تئیں ہک زبان بݨ کرئیں رہوݨ آلیاں اے جڑواں زباناں جݙاں انجو انج تھیءاں تاں وت انھیں دا رسم الخط وی انجو انج تھی ڳیا ۔ یعنی سندھی دانشوریں تاں سندھی زبان کیتے عربی رسم الخط یعنی خط نسخ ای تجویز کیتا جݙاں جو سرائیکی دانشوریں سرائیکی کیتے خط نستعلیق چݨیا ۔ ٻس تݙانہہ کنوں سندھئیں تیں سرائیکیں وکھو وکھ رسم الخط کوں اپݨی زبان دی لکھت دا ذریعہ بݨایا۔
اینہہ نتارے دے بعد ہݨ سندھی تے سرائیکی دے مخصوص لہجے آلے حروف تہجی دی لکھت دا پیرا چیندے ہئیں۔ توڑے جوݙوہائیں زبانیں دے مخصوص لہجے آلے حروف تہجی تعداد تے اواز دے لحاظ نال مماثلت رکھیندن پر ݙوہائیں زبانیں دے دانشوریں انھیں دی لکھت دا انداز وکھو وکھ اختیارکیتے۔ جہڑا جو کجھ ایں ہے ۔
سندھی حروف دی لکھت: ٻ  ڄ ڳ  ڃ ڏ  ڱ ڻ
ݙوجھے لوظیں ئِ چ مخصوص لہجے آلے سندھی تے سرائیکی حروف تہجی وچوں ترے حروف (ٻ، ڄ، تے ڳ) دی املا تاں ہکو جھیئں ئِ پر چار حروف دی املا وکھو وکھ ئِ۔ یعنی سندھی سرائیکی ن٘ڄ کوں ڃ،ݙ کوں ڏ ، نڳ کوں  ڱ، تے ݨ کوں  ڻلکھدن ۔ سندھی دانشور تے محقق شمس العلماء مرزا قلیچ بیگ اپݨی تصنیف سندھی ویاکرݨ یعنی سندھی صرف و نحو دے صفحہ ۱۶۵ تے اینہہ ڳالھ دا واشگاف لوظیں ئِ چ اعتراف کریندئیں ہوئیں لکھدن جو ۔ ’’جہڑے حروف تہجی کنوں پہلوں نون غنہ دی آواز آندی ہووے تاں انھیں حروف کوں ہمیشاں نون غنہ نال ڳنڈھ کے لکھݨا چاہیدا ئِ ۔ جیویں جو سندھی ڃ کوں ن٘ڄ تے ڱ کوں نڳ لکھیا ون٘ڄے ہا۔ لکھت دا قاعدہ قانون اے ہے جو جہڑے حروفِ تہجی کِن پہلوں نون غنہ دی آواز آندی ئِ تاں وت لکھت دے اصول دے لحاظ نال اوکوں ظاہر وی تھیوݨا چاہیدا ئِ۔ جیویں جو ہک لوظ پنج ئِ چ پ دے بعد تے ج توں پہلے نون غنہ دی آواز کوں علامتی طور تے ظاہر کرکے لکھیا ڳئے ایویں ای سندھی حروفِ تہجی ڃ کوں ن٘ڄ تے ڱکوں نڳ لکھیا ون٘ڄݨاںچاہئیدا ہا پر لکھیا نھیں ڳیا۔ کیوں جو ماہرین دی متفقہ رائے دے مطابق انھیں حروف ِتہجی دی املا ڃ تے ڱ لکھݨ طے تھی چکی ئِ اینہہ واسطے اینہہ املا کوں ہُݨ تبدیل کرݨ ممکن کائینی‘‘۔
سچ تاں اے ہے جو سندھی دانشور سندھی حروف تہجی دی مخصوص املا تے نہ صرف متفق تھی ڳئیں بلکہ اپݨی مقرر کیتی ڳئی املا تے ثابت قدم وی تھی ڳئیں جݙاں جو سرائیکی زبان دے دانشور تے ادیب گزرئیں سو سالیں کنوں اپݨی ما ٻولی دے مخصوص لہجے آلے حروف تہجی دی لکھت بارے تھٻاکے پئے مریندن ۔ کیوں جو انھیں ئِ چ یکجہتی خلوص تے ما ٻو لی نال حقیقی محبت دا فقدان ئِ جو اساں لوک اڄاں تئیں اپݨی ما  ٻولی دے مخصوص لہجے آلے حروف تہجی دی لکھت بارے اتفاق تے اتحاد پیدا نھیںکر سڳے۔
خداڄاݨدے جو ضد تے انا دا اے پرنالہ اپݨی ڄمیل جا توں کݙاں تھڑکسی تے اساں کݙاں اپݨی انا دے خول کنوںنکل کرئیں اپݨی ماٻولی دے مخصوص حروف تہجی دی لکھت تے متفق تھی ٻہسوں ۔
ہُݨ اے ڳالھ نتر کے سامݨھے آڳئی ء ِجو گذرئیل چار ݙہاکیں کن ساݙے سرائیکی زبان دے مہاندرے دانشور سرائیکی زبان دے مخصوص حروف تہجی متفقہ طور تے پنج شمار کریندن جہڑے جو اے ہن۔ (ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ) تے سندھی لہجے دے ݙو حروف تہجی (ڃ، تے ڱ) دی آواز آلے حروف کیتے علامتی طور تے کئی انج حروف تجویز نھئیں کریندے بلکہ ڄ تے ڳ کن پہلوں نون غنہ ودھا کرئیں لہجے دی کمی کوں پورا کیتا ڳئے ۔ یعنی انھیں کوں علامتی طور تے ن٘ڄ تے نڳ لکھیا ڳئے لہٰذا میں سمجھداں جو ہن سرائیکی دے مخصوص لہجے آلے حروف تہجی دی گنتری پوری تھی ڳئی ئِ تے انھیں دی املا وی متفقہ طور تے منظور کر گھدی ڳئی ئِ جہڑی جو کجھ ایں ہے:
(ٻ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ،ݨ) اے ڳالھ وݙی افسوسناک تے تکلیف دہ ئِ جو ساݙے کجھ مہاندرے دانشور تے لکھاری اڄاں اینہہ مسئلے کوں ولا نَوّیں سرو چاوݨ دی کوشش کریندے پین جہڑی جو ساݙی ما ٻولی دی ترویج تے اشاعت کیتے نقصان دہ ثابت تھی سڳدی ئِ ۔ ضرورت اینہہ ڳالھ دی ئِ جو اساں متفقہ ڳالھ کوں وت متنازعہ فیہہ نہ بݨائوں ۔ جے کر ناوڑی کوں ولا گینڈیاڳئیا تاں وت اڄ تئیں لکھیاں ڳیءاں ہزاراں کتاباں جہڑیاں جو پنج حرفاں دیاں اضافی اوازاں نال لکھیاں ڳیئن مٹی ئِ چ رل ویسن تے وت اساں اپݨے اینہہ بے بہا اثاثے کن یکسر محروم تھی ویسوںجے کرخدانخواستہ ایں تھی ڳیئا تاں وت ساݙی ماٻولی داکَئی صدئیں تے محیط کیتاڳئیا پندھ اجایا تھی ویسی ۔ میں آپݨیں دانشویں تے مہاندرے لکھاریں دی خدمت ئِ چ اے ارداس کریساں جو نویں ݙچے ئِ چ پووݨ دی بجائے آپݨیاں ساریاں طاقتاں آپݨی ماٻولی کوں متفقہ اضافی اوازں آلے رسم الخط ئِ چ لکھݨ آلے پاسے لا ݙیون تاں جو سرائیکی زبان دے ادب دا وݨ خوب پُھل پَھل چاوے ۔
میݙی کہاݨی
میڈی کہانی ۔۔۔۔عرفی ہک شاعر ہا فارسی زبان دا ،ہوں آکھیا ہا آسمان توں جیرہی بلا وی لہندی اے ،پہلے ایہو پچھدی اے "خانہ عرفی کجا است" میڈے نال عرفی آلا حساب ہے۔۔۔مصیبت لموں آوے یا ابھوں پہلے پچھسی تاج گوپانگ دا گھر کتھاں۔۔۔ملتان وچ میڈا تریجھا اپریشن ایں دفعہ خوشخبری اے ہائ جو پتے اچ پتھری دا انفیکشن تھی گئے کڈھڑاں پوسی۔۔۔۔۔میکوں اپریشن تھیٹر تے نیندر آ گئ بعد وچ اللہ جانڑے ۔۔۔کیا بنڑی جو ڈاکٹریں میکوں ایکسپائر لکھ ڈتا ۔۔آدمی جیندا ہووے یا مردہ گھر جلھیندے ۔۔تمام مسلمانگی ،فریضے ادا کرن دے بعد میکوں چپ دے شہر ڈو نیون پے ۔۔۔میں سوچاں پیا جو میڈا سوجھل دوست خوامخواہ میڈی کہانی لکھنڑں کنوں گریزاں تھے حالانکہ بہوں مختضر ہائ میڈی کہانی ۔۔۔ہیندے وچ روانی غضب دی ہائ ۔۔میڈی روح کوں جسم دا لباس بخشیا گیا تاں میڈی معصوم زندگی کوں مترائے رشتے دان کیتے ۔۔۔۔۔گھر اچ بہوں حس تھئ تاں پیریں اچ پھرکی لا تے نگری نگری پھرا مسافر گھر کا رستہ بھول گیا۔۔میں آوارگی کئ چھائوں تلے میں پورا پاکستان پھرا۔۔ہندوستان گیا۔۔سیاست کے ذہین فطین انسان سے ملا حیدر منجن ،پل چناب ،قیامت کا ادھار کی طرز پر میں نے گلی گلی نگر نگر پمفلٹ تقسیم کیتے اے کجل مساگ دیاں ہوکاں ہن میں جوگی ہم ۔۔۔زمین دی کنڈ تے میڈا گھر نہ ہا ۔۔میڈی خوش بختی ہے میڈے خیال تے خوابیں دے اندر میں چاند نگر دا واسی ہم ۔۔میں ساری زندگی اپنڑیں ٹوری پیر فرید دے رتھ وانگوں ۔۔ہولے ہولے،،،،،،میکوں چس آ گئ جنم دے وچ میں انڈیں پا ہنڈھایا ۔۔۔دھرتی واس دے ہر سوجھل ساتھی نال گانڈھا رکھیا۔۔۔"جتھاں پیت پرم دی ڈھولک وجی میں رے کانڈھی ٹر پئ" ونج در سائیاں دے نچی" میں دھرتی واس مدامیں دا ۔۔جو کجھ دھرتی میکون دان کیتا ۔۔میں واپس دھرتی دے ملخ کیتا ،ہخ خس نیئں رکھیا کھیسے وچ ۔۔سارے چشتی آکھ تے گن جمع نہ کر تمع نہ کر منع نہ کر،،میڈی زندگی دے کچکول دے وچ جیرہی دھرتی لیکھے لگ گئ اے۔۔سو (100) قصے ہن ،لکھ امر کہانیاں ہن ۔۔میڈی ذاتی زندگی ہک سطری ہے ۔۔۔ کھایا پیا کچھ نہیں ضرف گلاس توڑا 2 روپے اے انت کہانی نہ مکسی میں زوریں ریت مکیندا پیاں ۔۔کاندھی واپس گھر ول اے میں کلہے کمرے دے وچ رہے گیاں۔۔میڈا ڈر مک گیا ۔۔میں افسوس کیتا جیویں کمرہ روشن ہے اج کاغذ قلم وی نال ہوندا۔۔کجھ لکھوں ہا کجھ سوچوں ہا ۔۔دنیا تے فرصت نئیں ملی ۔۔ہن حمد لکھوں ہا مالک دی ۔۔کمرے دا دروازہ کھلیا ۔۔2 شخص فرشتیں دی بھاند ڈیون ،میں ڈو پچھدے ہن ڈومیسائل میڈا میں آکھیا رب رسول ص دا پچھو کجھ دین دھرم دی گال کرو ،ہنیں آکھیا جے راجن پور دا وسدا ہیں ہک پیکج ہے تیڈی ذات کیتے ،میں آکھیے ڈومیسائل تاں ہے کائنا اوویں قسم اے میکوں اکھیاں دی میں جم پل ہاں راجن پور دے ضلعے دا،ہک فرشتے دا الاپ تھیا ۔۔خوشخبری ہے تیڈی ذات کیتے ۔۔جئیں دریشک راج دے وچ رین گزاری زندگی دی ۔۔رب رحمن اعلان کیتے جو ہوندی خاطر بالکل معافی اے ہونکوں اوہا سختی کافی اے ۔۔۔۔اللہ کافی اے اللہ شافی اے ۔۔۔اتنے تائیں مئ نرس میڈا مونڈھا آن ہلایا ۔۔بابا اٹھو دوا دا ٹائم تھی گئے ۔۔میں نندروں جاگیم ،ڈٹھم وچ ہسپتال دے 6 نمبر بیڈ تے ہاں میں خوش تھی گیوم جو رب سوہنڑیں دا ڈتا پیکج وی اکھیں تے پر حیاتی ڈھیر غنیمت اے ۔۔۔(تاج محمد گوپانگ)
بستی موجے والا
میڈا آبائی گاؤں وستی موجے والا ایں تے موضع صبرا تحصیل جلالپور پیر والہ ضلع ملتان ہیے ساڈا موضع آخری ایں ضلع ملتان دا تے اڈیو لودھراں تے بہاولپور دی پٹی نال پئی ایں ملتان اساں کنوں 130 کلو میٹر پرے ہیے جلالپور پیر والہ اساں کنوں 20 کلو میٹر پرے ہیے ساڈا موضع صبرا تے ہوندے وچ نال نال الیاں وستاں وستی رانجھے والا, وستی داد والا , وستی رحمن والا , ہیبت والا , گھلو نگر , وستی ملکان , اوکاں والا ,متو والا , بہار والا , نہڑ والا , حکم والا , حصو والا , پھکے ملیں , ٹبی والا ,علی والا , چاہ علی والا پناہ والا لنگاہ والا , حکیم والا,مسن والا ۔ایں حساب نال بہوں ساری بیاں وستاں جیڑی موضع صبرا اچ ہن انہاں اچ پانی کوڑا ایں روڈ کائنی ۔سکول میڑک تک ایں اتھوں دے حکمران منافق ہن ۔بیمان ہن ۔کثیر تعداد اچ گھلو , بلوچ ,بھٹی, آرائیں , نہڑ , کنہوں,سومرو,موچی, لوہار,میرزادے , تے بیا کجھ سرائیکی ابادی اے تے کجھ پنجابی بولن آلے راجپوت ,چوہان ,تے آرائیں کثیر تعداد اچ سرائیکی بولیدے ہن ۔۔ ساڈے وسیب اچ زمناں کوڑیاں تے پانی وی کوڑے ہن اللہ انہاں حکمراناں کوں حیا ڈیوے تے ساڈے وسیب دو وی سوچن ۔
خورشید بانو
خورشید بانو جِنّھاں کوں عام طور تے صرف خورشید دے ناں نال سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے ہندوستانی سینما دی ہِک ڳائیکہ اَتے اداکارہ ہَن۔ 1948ء وِچ پاکستان ہجرت کرݨ توں پہلاں اُنّھاں دا کَم کار 1930ء اَتے 1940ء دے ݙہاکیاں اُتے مشتمل ہئی۔ اِنّھاں دی پہلی فلم لیلیٰ مجنوں (1931ء) ہئی۔ اِنّھاں نے ہندوستان وِچ تِرِیہہ توں وَدھ فلماں وِچ کَم کِیتا۔ اُوہ اپݨی فلم تان سین (1943ء) کِیتے مہان٘دری ہِن جین٘دے وِچ اِنّھاں دے مقابل اداکار کندن لال سہگل ہَن۔ اِیں فلم دے کئی ڳاݨیاں نے ٻہوں دُھم پاتی ہئی۔
ابتدائی حیاتی
خورشید بانو لاہور دے نیڑے ضلع قصور دے ہِک دِیہ وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِین٘دا اصل ناں "ارشاد بیگم" ہئی۔ اِنّھاں دا نِکّا لاء بھاٹی ٻُوہے دے علاقے وِچ علامہ اقبال دے ٹَٻَّر دے نیڑے گُذریا ہئی۔
کَم کار
عالم آرا ہندوستان دی پہلی بااواز فلم، جیڑھی 14 مارچ، 1931ء کوں ممبئی دے میجسٹک تھیٹر وِچ پیش کیتی ڳئی۔ اِیں سال ای خورشید بانو دی پہلی فلم لیلیٰ مجنوں (1931ء) جاری تھئی۔ این٘دے بعد اِنّھاں دیاں فلماں "مفلس عاشق (1932ء)، نقلی ڈاکٹر (1933ء)، بم شیل اَتے مرزا صاحباں (1935ء)، کمیاگر (1936ء)، ایمان فروش (1937ء)، مدھر ملن (1938ء) اَتے ستارہ (1939ء)" ہَن۔
1931ء توں 1942ء دے وِچالے انّھاں نے کلکتہ اتے لاہور دے سٹوڈیواں دیاں بݨائیاں ہوئیاں فلماں وِچ کَم کِیتا اُوہ ڳائیکہ - اداکارہ دے طور تے پِچھاݨی وین٘دی ہَن۔ ٻِیا اُوں ویلے دیاں اِنّھاں دیاں فلماں ݙیکھݨ آلیاں اُتے کوئی خاص اثر ناں چھوڑ سڳیاں۔ اِنّھاں دے عروج دا ویلا اُوں ویلے آیا جِہڑیلے اُوہ "رنجیت مووی ٹون فلماں" وِچ کندن لال سہگل اَتے موتی لال دے سامھݨے کَم کِیتے بمبئی کوچ کر ڳئی۔
کندن لال سہگل دے نال چتوربھوج دوشی دی فلم "جگت سورداس" اَتے این٘دے بعد "تان سین" وِچ کَم کرݨ دے بعد اُوہ اپݨے عروج تئیں پُڄّی۔ انّھاں کوں "پہلی ڳائیک ستاریاں دی جوڑی" دے طور تے وی سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہئی۔
پاکستان آمد
پاکستان کوچ کر تے آوݨ توں پہلاں اِنّھاں دی ہندوستان وِچ اَخِیرلی فلم "پپیہا رے (1948ء)" ہئی جیڑھی ہِک زبردست ہٹ تھئی ہوئی فلم ہئی۔ 1948ء وِچ اُوہ اپݨے پئے دے نال پاکستان آ ڳئی اَتے کراچی، سندھ وِچ ٹِکاݨاں کِیتا۔
اِنّھاں نے 1956ء وِچ ݙُو فلماں "فنکار" اَتے "منڈی" وِچ کَم کِیتا۔ "منڈی" خورشید بانو دی اَواز اَتے میوزک کمپوزر رفیق غزنوی دی پارُوں قابلِ ذکر ہئی جاں جو فلم دی ناقص ہینڈلنگ دے پاروں توں فلم باکس آفس اُتے کامیاب ناں تِھی سڳّی۔ ٻئی فلم فنکار سینٹ پال انگلش ہائی سکول، کراچی وِچ طبیعیات دے اُستاد رابرٹ ملک دی تیّار کِیتی ہوئی ہئی جاں جو اِین٘دا انجام وی پہلی فلم آلی کار تِھیا۔
وفات
خورشید بانو 18 اپریل 2001ء کوں اپݨی 87 ویں سالگرہ دے چار ݙیہاڑیاں بعد پاکستان دے شہر کراچی وِچ فوت تِھی ڳئی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ
اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء)
اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء) (انگریزی: Azam Khan) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہے۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
بندش پاء
thumb|بندش پاء تُوں متاثرہ ہک چینی تِرِیمت آپݨے پیر ݙکھین٘دے ہوئے بندش پاء چین دی ہِک رِیت ہئی جین٘دے وِچ نوخیز ٻالڑیاں دے پیراں کُوں کَس تے ٻَدّھ ݙِتّا وین٘دا ہئی جاں جو اُنّھاں دے قدم سوہݨے اَتے اُون٘دا جُسّہ متناسب تھی ون٘ڄے۔ اِیہ رِیت تانگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت تُوں وِیہوِیں صدی عیسوی تئیں رائج رہی اَتے اِیں عرصے وِچ اِیکُوں ذی حیثیّت تِرِیمتاں دی علامت نیز سُݨھَپ دی نشانی وی سمجھیا وین٘دا ہئی۔ بندش پاء دا عمل ٻہوں ڳَیڑ وات ݙیوݨ آلا ہئی اَتے عام طور تے طبقۂ اشرافیہ دے ٹَٻَّراں تئیں اِی محدود رِیہا، بسا اوقات اِیں عمل تُوں لنگھݨ آلیاں ٻالڑیاں دائمی طور تے معذور وِی تِھی وین٘دیاں ہَن۔ تاہم جیڑھے پیر اِیں عمل دی پارُوں سوہݨی شکّل اختیار کر گِھندے ہَن اُنّھاں کُوں کن٘ول آلی کار پیر آکیا وین٘دا ہئی۔
غالباً ݙاہوِیں صدی عیسوی وِچ پَنڄ ٹَٻَّراں اَتے ݙاہ باشاہتاں دے دور دے درباری رقاصائیں نے اِیں رِیت دا اَغاز کِیتا اَتے وَل تانگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت وِچ اشرافیہ دے وِچالے اِیہ رِیت رائج تھئی اَتے چنگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت تئیں بتدریج سبھے سماجی طبقیاں وِچ پھیل ڳئی۔ بندش پاء دی اَنج اَنج شکلاں مروّج تھئیاں جِنّھاں وِچ سبھ تُوں وَدھ ݙُکھ ݙیوݨ آلی شِکّل سولہویں صدی عیسوی وِچ سامھݨے آئی۔ ہِک تخمینے دے مطابق اُنوِیہوِیں صدی تئیں چالہِیہ تُوں پنجاہ فیصد چینی تِرِیمتاں اَتے چینی اشرافیہ دی سو فیصدد تِرِیمتاں اِیں عمل تُوں لنگھ چُکّیاں ہَن۔ تاہم دیس دے اَنجو انج حِصّیاں وِچ اِیں رِیت دی اَنجو انج شکلاں رائج رِیہاں ہِن۔
چنگِ عہدِ حکومت وِچ اِیں رِیت دے خاتمے دی اَݨ ڳِݨت کوششاں تھئیاں۔ چناں چہ منچو شہنشاہ کانگ شی نے سن ١٦٦٤ء وِچ اِیں رِیت اُتّے پابندی لاوݨی چاہِی جاں جو اُوکُوں نا کامی تھئی۔ اُنوِیہوِیں صدی دے اواخر وِچ چینی مصلحین نے وی اِین رِیت دے خلاف اَواز چاتی جاں جو اُنّھاں کُوں وی خاطر خواہ کامیابی ناں مِلّی۔ اَخِیر تے وِیہوِیں صدی وِچ بندش پاء مخالف مہمّاں دے مسلسل کوششاں نے اِیں رِیت دا خاتمہ کِیتا۔ تاہم ہُݨ وِی کُجھ اِیہو جئیں ٻُڈھڑیاں تِرِیمتاں مِل وین٘دیاں ہِن جِنّھاں دے پیر ڄکڑے ہوئے نظر آن٘دے ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:چین وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:جُسّے وِچ تبدیلی ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن
دیرہ پھلاں دا سہرا، 1990وچ ڈیرہ اسمٰعیل خان کو تقسیم کر تے بنوں اور لکی مروت دا الگ ڈویژن ٻݨا ݙتا ڳئے، اتے 2018 دے فاٹا انضمام (مارجا) دے بعد ڈیرہ اسمعیل خان ڈویژن دی انتظامی صورتحال کجھ ایں طرح ھے ضلع ڈیرہ اسمعیل خان، ٹانک، جنوبی وزیرستان۔ سمورے ڈویژن وچ 13تحصیلاں ہن، تے کل رقبہ تقریباً 18ہزار مربع کلومیٹر ھے یعنی 86لکھ ایکڑ دے لگ بھگ۔ مجموعی ڈویژن دی آبادی 30لکھ تو کجھ ودھ ھے تے لسانی تقسیم وچ سرائیکی زبان تقریباً 54% فیصد پشتو زبان 41% فیصد تے باقی اڑدو، تاجک فارسی تے ݙوجھے نسلی گرہ ہن، سرائیکی زبان کو مقامی طور تے ہندکوہ (اساݙے دوست معوز آرائیں تے ݙوجھے سنگت مطابق)وی آکھیا ویندے جیندا(ہندکوہ) استمعال زیادہ تر گھٹ تھیندا ویندے تے اکثریت اپݨی سنڄاݨ سرائیکی ورتیندی ھے،، پڑوسی ملخ افغانستان دی قندھاری(سرائیکی ) زبان تے ڈیرہ اسمعیلخان دی سرائیکی دا لہجہ ہکو ھے، ڈیرہ اسمعیلخان ڈویژن دی قومی و صوبائی اسمبلی وچ نمائندگی وچ 4 ایم این اے (mna) تے 12 ایم پی اے (mpa) ہن، جغرافیائی حد اُبھے پاسو سابقہ حصہ بنوں ڈویژن ھے تے لمے پاسوں صوبہ بلوچستان ھے، ڄݙاں جو پوادھ الے پاسے افغانستان تے پچھادھ کنے ضلع میانوالی، بھکر، تے ڈیرہ غازیخان دے اضلاع ھن۔ سیل گاہ (ٹورسٹ پوائنٹ) سانگے بہترین جہیں شیخ بدین نیشنل پارک(ہل اسٹیشن)، خیسورہ(ہل اسٹیشن)،دریا سندھ دا پتݨ، گومل ڈیم تے ݙوجھے وی چھوٹے وݙے کئی مقامات ھن۔ مزہبی تقسیم وچ 99% مزہب اسلام ھے تے اقلیتی بیادری دا کئی قابل زکر ریکارڈ نی رکھیا ڳیا، البتہ 1947دی ونڈ تو پہلے ایں دھرتی تے ہندو سرائیکی کافی تعداد وچ ہن، جنھاں بھارت وچ وی ڈیرہ اسمعیلخان دے ناں (دیراوال نگر، )تے کئی علاقے آباد کیتے ہن تے کئی طرح دی سابقہ ڈیرہ اسمعیلخان واسیاں دی کمیونٹی لیول تے تنظیماں وی ہن۔
١٨٥٧ء دی جنگِ آزادی
1857ء دی پہلی جنگ آزادی دے وقت بہادر شاہ ظفر 82 سال دے ہن جݙݨ انہاں دے سبھے ٻالاں دے سر قلم کر کے انہاں دے سامݨے انگریز تھال وچ سجا کے انہاں دے سامݨے تحفے دی شکل وچ گھن آئے۔ میجر ہڈسن نے انہاں دے چارہے پتراں مرزا غلام، مرزا خضر سلطان، مرزا ابوبکر تے مرزا عبد اللہ کوں وی قید کر گھدا، میجر ہڈسن نے سبھے چاراں صاحبزادیاں دا سر کٹا تے انہاں دا گرم خون چلو نال پی کے ہندوستان کون آزاد کرݨ دء چاہ رکھݨ والیاں نال انگریزاں دی جنگ اور بغاوت کوں جاری رکھݨ دے خطرناک وحشیانہ عہد کوں جاری رکھا۔ بہادر شاہ ظفر نے اپمے پتراں دے کٹے ہوئے سراں کوں اپݨے ہتھاں وچ گھن کے درد بھرے الفاظ وچ انہاں دے کیتے دعا کریندے ہوئے آکھا کہ تیمور دی اولاد ایویں ہی سرخرو تھی کے پیو دے سامݨے اپݨا فرض ادا کریندی اے۔
جنگِ آزادی دا ہیرو، سرائیکی سردار، اسلم ملغاݨی
جنگ آزادی ١٨٥٧ء توں پہلے لال قلعہ دہلی وچ بہادر شاہ ظفر دی بطور شہنشاہ دوبارہ تاجپوشی کیتی ڳئی تے جنگ دا آغاز کیتا ڳیا. ڈیرہ غازیخان دے سردار جیہڑے انگریزاں دے کتے دھنواوݨ تے انہاں دے گھوڑے چھکݨ تے مراعات حاصل کریندے ریہے۔ جنہاں دے نسلاں خوب تکبر وچ ہن. مگر ݙوجھی جانب اصل مسلمان تے اصل وسیبی ڈیرہ غازیخان، تونسہ شریف نال تعلق رکھݨ والے ہک عظیم سرائیکی رہنما سردار اسلم خان ملغاݨی جنہاں نے برصغیر وچ سب توں پہلے انگریزاں دے خلاف عدم تعاون تحریک چلائی، تے اس دے نال نال اپݨے علاقے دے لوگاں دت معاشی حالات کوں بہتر بݨاوݨ کیتے ہک زرعی بینک وی تشکیل ݙتا جس وچ صرف اناج، بھوں تے ݙوجھے زرعی ضروریات دے چیزاں رکھے ویندے ہن ول بعد وچ ضرورت منداں وچ تقسیم کر ݙتے ویندے ہن۔بعد ازاں انگریزاں نے انہاں کوں جلاوطن کر ݙتا تے او افغانستان وچ ریہے تے فوت وی اتھائیں کابل وچ تھئے.
سرائیکی شہیدِ آزادی، رائے احمد خان کھرل
رائے احمد خاں کھرل (1776ء-1857ء) 1857ء دء جنگ آزادی دے دوران نیلی بار دے علاقے وچ مقامی قبیلیاں دی برطانوی راج دے خلاف بغاوت (گوگیرہ بغاوت) دے رہنما اور سالار ہن۔ 21 ستمبر کوں انگریزاں تے سکھوں دے فوجی دستیاں نے گشکوریاں دے قریب 'نورے دی ڈل' دے مقام تے دورانِ نماز احمد خان تے حملہ کر ݙتا۔ احمد خان تے انہاں دے ساتھی بڑی بہادری نال لڑدے ہوئے شہید تھی گئے ۔
صادق میر
صادق میر بیگ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
٢١ فروری ١٩٧٧ء کوں ڄمے۔
ݙوہڑه
تیݙی یاد بنا بی کوئی شئے نئی میݙے لب تیں وی تیݙا ناں ہوندے
ݙہنہ چیتر دے ایویں کئی ہوندن کجه موسم ڈهیر خزاں ہوندے
تیݙے آونڑ دا ول پک تهیندے جݙاں کنده تے کرکدا کاں ہوندے
صادق میر
تیݙے ہتھ اچ واگ ہے ویلهے دی تیکوں ظلم دے زائقے راس کهڑن
ساݙے حال تے کهلدے جگ سارا ساݙے کڈهدے هاں ارداس کهڑن
تیݙے گندر گناه دی واچهڑ تیں ساݙے جزبے نت بے آس کهڑن
توں میر ہئیں قاتل نسلیں دا سا کوں منڈھ لا دے وسواس کهڑن
سا ݙے حال انویں بے حال کهڑن او روز ٹهڳیدا ٹهڳ کهڑ ڳئے
ساݙو آندا ہے یا نئیں آندا اے وہم سدا رڳ رڳ کهڑ ڳئے
اساں میرتاں پار دو ݙیہدے ره ساݙو ݙیکھ تماشہ جگ کهڑ ڳئے
صاد ق میر
غزل
خون دے رشتے وانگوں رشتے داری ہے
لیپے پولے کر کے کر محفوظ گهدی
جہری پیار دی پیاری کنده اساری ہے
ویل ہکیساں جندڑی تیݙے نانویں دی
انویں ہرشئے تیݙے ناں تے واری ہے
ݙیکهیں وت کرلاٹ اے سارا جگ سنڑسی
وت تیݙ ی پرد یس جو خان تیاری ہے
لو لو تس ہے لمس تیݙے دی ول آ توں
اکهیاں تانگھ ہے دلڑی مونجھ دی ماری ہے
کهلد یں چا الوایا کر احسان تیݙے
ساری عمرا روند یں میر گزاری ہے
صادق میر
سئں شہر ہوندیں وی نئں نظر دا نظردے ساکوں بهلا ݙتا ہئی
ایں عجز ساݙے فقیر ویں کوں رواج جگ دا بنڑا ݙتا ہئی
توں ونج کے پردیس بہہ گیا ہئیں کیوں غیر نگری تیں ٹهہہ گیا ہئی
میں قرب دی تس توں مردا وینداں بغیر یادیں دے کیا ݙتا ہئی
اجاں تئں دل پئے تڑپدا توں ساݙے پهڑکار وی نئیں ݙیہدا
اکهیں کوں قاتل بنڑا کے ٹریو اے قہر وکهرا وسا ݙتا ہئ
میں مونجه سئں کوں پوائم کپڑے تیں آپ لتهے ہنڈائم کپڑے
ٹرایو چٹکے تیں پیرو راہڑاں خلوص دا کیا صلہ ݙتا ہئی
سئں ݙکھ تاں تهیندے توں ݙیکھ کے ساکوں رستہ اپڑاں وٹا ݙتا ہئی
میں میر کوں چا فقیر کیتو تیں روگ روح دا جاگیر کیتو
د ل د ا کچا مکا ن ڈے آیاں
میڈی سک وی ادھوری رہ گئی ہے
اوکوں سک دا سامان ڈے آیاں
اوندے آکھیے تیں خود کوں رولیاہم
او کو ں وسد ا جہان ڈے آیاں
ہجر اوندی زبان مند ری ہئی
او کوں اپڑیں زبان ڈے آیاں
وقت کجھ وی وگاڑ نئیں سگدا
میں تاں خود کوں امان ڈے آیاں
جیڑھی پونجی ہئی میر دے کولوں
سا ری تیکو ں میں خان ڈے آیاں
خو د کو ں ازیت نہیں ڈیونڑیں
غم کوں ایہا سہولت نہیں ڈیونڑیں
اگیں آکھیا وی ہم جو محبت نہ کر
اے نظردا ہے میکوں زمانے دے وچ
تئیں کہیں کوں محبت نہیں ڈیونڑیں
جو الیند ا نہیں کجھ ڈسیند ا نہیں
اوں کہیں کوں وی راحت نہیں ڈیونڑیں
میں تاں حرفیں دی قیمت نہیں ڈیونڑیں
صادق میر ونکی:سرائیکی شاعر
صبیحہ قریشی
= صبیحہ قریشی =
اصل ناں:
صیبحہ صبا ہاشمی۔
پیوداناں:
حاجی الہی بحش (مرحوم)۔
عمر:
اکتریہہ سال۔
تعلیم:
بی اے۔
ادب دے صنفاں:
افسانہ، مضمون، شاعری۔
پتہ:
معرفت سرفراز ملک۔ ۳۹۔ ڈی بلاک ڈبلیو۔سٹریٹ سی ماڈل ٹاؤن سی بہاولپور۔
MubasherKaleem (talk) 12:22, 20 June 2019 (UTC)
ونکی:مصنفاں دی ڈائریکٹری
دلبر حسین
دلبر حسین (پیدائش 20 فروری 1993) ہک پاکستانی کرکٹر ہن۔ انہاں نے اپݨے ٹوئنٹی 20 دی شروعات 25 جنوری 2020ء کوں میلبورن اسٹارز کیتے 2019–20 بگ بیش لیگ سیزن وچ کیتی۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
یونیورسٹی آف ایجوکیشن
ہک عوامی تحقیقاتی یونیورسٹی ہے جیڑھی لاہور ، پنجاب ، پاکستان دے رہائشی علاقے اچ واقع ہے۔ایہ ہک ملٹی کیمپس یونیورسٹی ہے جیندےادارے تیں کیمپس پاکستان دے صوبہ پنجاب دے مختلف میٹروپولیٹن شہراں اچ واقع ہین۔ ایندا مرکزی کیمپس ٹاؤن شپ ، لاہور اچ ہے۔
صباحت عروج
صباحت عروج دا تعلق خطہ سرائیکستان دے ضلع ڈیرہ غازی خان دے نال اے تے انہاں دی پیدائش 8 ستمبر 1995ء دی اے۔ اے اردو تے سرائیکی دی نامور شاعرہ ہن۔ سوشل میڈیا تے انہاں دے اکثر مشاعرے ݙیکھݨ کوں ملدن۔ انہاں دی شاعری سݨݨ نال تعلق رکھدی اے۔
میں کِھل ہاں سوہݨے چُھوہٙر دی
میݙے اندر ݙُکھی دِھی
میں ہووݨ ہووݨ منگدی ہاں
ہووݨ تے راضی تھی
میں وخت دے تخت دا تاج ہِمی
میݙا ٻُݙدا ویندے جی
میں رُل کے آپ کو ڳول ویساں
میں سسؔی ہاں تھل دی
میں الف تے لام تے میم ہوساں
میں مومن دی تختی
میݙا تیرہاں ویہاں سئّو بݨدے
میں ہیݨے دی دھمکی
صباحت عروج
ہک شعر
تیݙی مونجھ کنوں منہ پیلا ہے
میکوں لوک آہدن سفرا تھی ڳئے
ایویں ڳالہیاں ڳالہیں ہوندن ہݨ
ہر کوئی پچھدے تیکوں کیاں تھی ڳئے
صباحت عروج
فیصل اکرم
فیصل اکرم (پیدائش:20 اگست 2003ء) ہک پاکستانی کرکٹر ہے۔ ستمبر 2021ء وچ انہاں کوں قومی ٹی/20 کپ 2021-22ء کیتے جنوبی پنجاب دی ٹیم وچ شامل کیتا ڳیا۔ انہاں نے قومی ٹی/20 کپ 2021-22ء وچ جنوبی پنجاب کیتے 24 ستمبر 2021ء کوں ٹوئنٹی20 کرئیر دا آغاز کیتا۔
پرتھوی راج چوہان
دلی تے اجمیر دا آخری ہندو راجہ جیہڑا رائے پتھورا گجر دے ناں نال وی مشہور ہے۔ ایندی بہادری دے کارنامے ہندوستان وچ مشہور ہن۔ ایں نے اپݨے ہمسایہ راجپوت حکمراناں دے نال کئی جنگاں لڑے۔ جے چند والی قنوج دی چھوہر سنجوڳتا تے پرتھوی راج چوہان آپس وچ بےحد محبت کریندے ہن، ایں وجہ توں پرتھوی نے سنجوڳتا کوں سوئمبر توں چا کے اوندے نال شادی کر گھدی۔ ایندے تے اوندی جے چند نال دشمنی تھی ڳئی ہئی۔ 1191ء وچ ایں نے سلطان محمد غوری کوں ترائن (تراوڑی) دے میدان وچ شکست ݙتی۔
چوہان
چوہان خود کوں اگنی ونشی (بھاہ توں پیدا) گجر ڳوت اے۔ کج راجپوت وی اپنے آپ نوں چوہان آکھ نے۔ چوہان قوم بھارت تے پاکستان وچ پائی وی ہے۔ تاریخ میں انکو پرتھوی راج چوہان دی سلطنت دی وجہ نال خاص طور تے یاد کیتا ویندے۔ تاریخی، ثقافتی تے تعداد دے لحاظ نال انہاں کوں بھارت تے پاکستان وچ (لیکن خاص طور تے بھارتی ریاست راجستھان وچ ) بہت اہمیت ݙتی ویندی ہے۔ گجر وڈی تعداد وچ رہندے تے اے لوگ قدیم دور کولوں سرائیکی وسیب وچ وی آباد ہن جیہڑے سرائیکی راجپوتاں وچ شمار تھیندن۔
کول تار
کول تار ۔ کول گیس دا ہک بائی پراڈکٹ ، گھاٹہ کالے دھوں رنگ دا چکنا سیال ہوندا ہے۔ ایندے کشید کنے بہترین ، ٹالوین ، زائیلین فینول تیں نفلین انتھراسین جینجھے اہم مرکبات حاصل تھیندن ۔ ایہ کشید آکسیجن دی عدم موجودگی اچ کیتہ ویندی ہے ۔
حسن خان (کرکٹ کھلاڑی)
حسن خان (کرکٹ کھلاڑی) (انگریزی: Hasan Khan (cricketer)) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہے۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
جلال پور پیر والہ
سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
بہاولپور ڈویژن
thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division) سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے وادیِ ہاکڑہ (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن. منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن. ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔
جلال پور پیر والہ
ملتان
ملتان، صدیاں تُوں آباد شہر ہے۔ اِیہ شہر بابل، نینوا تے موہنجوداڑو وانگوں قدیم ہے۔ اِیندا شُمار دُنیا دے قدیم عِلمی مراکز وِچُوں تھیندے۔ صُوفیائے کرام نے اِتھاں تعلیم و تعلم، عرفان، فلسفہ تصوّف دِی بُنیاد رکھی۔ تہذیب ثقافت، ادب، علوم و فنونِ لطیف مُلتان دِی خاص پچھاݨ ہِن۔
شجاع آباد
ضلع ملتان دی مشہور تحصیل شجاع آباد، ملتان توں جنوب دِر، 45 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے، دریائے چناب اِیندے تُوں 3 میل دے فاصلے تے ویندا پَئے، اِیں شہر کُوں ملتان دے نواب شجاع خاں نے آباد کِیتا ہئی، انگریز دور وِچ شجاعباد کُوں تحصیل دا درجہ ݙے تے ضلع ملتان وِچ شامل کر ݙِتا ڳیا ہَئی۔
جلال پور پیر والہ
جلالپور پیر والہ، ضلع ملتان دِی تحصیل ہِے، اِیہ ملتان تُو ں 90 کلو میٹر دور ہِے۔ اِیں شہر کُوں حضرت سلطان احمد قتالؒ نے آباد کِیتا ہئی۔
ݙوہڑے دے وَݙے سرائیکی شاعر خوش دِل دا تعلق جلال پور پیر والہ نال ہَئی۔ اُو مخدوم جہانیاں جہاں گشت بخاری اُچوی دی اولاد وِچُوں ہَن، اَتے اُتّھوں ہجرت کر تے اتھاں ڈیرا آن لایا۔
معروف عالم، مُصنف، ادیب، مولانا نور احمد فریدی، قصبہ جلال پور پیر والہ دے راہݨ والے ہَن (پیدائش 1908ء، وفات 1994ء)، اُنہاں دِیاں تصانیف وِچُوں تاریخِ ملتان، دیوانِ فرید ترجمہ و شرح، خواجہ فرید اور شاہ لطیف کے نظریات، بلوچ قوم اور اُس کی تاریخ، قابلِ ذِکر ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:ملتان دی لوک ثقافت ونکی:ملتان دا لوک ادب ونکی:شجاع آباد دا لوک ادب
٢٠١٨ دا منڈھ
عجیب منڈھ 2018 دا ایں ٹائم میں ایهو کجھ سوچ سگداں کیفیت دی گاهل هے..... اگر شاعریں دی پوچھڑ هووے تاں مشاعرے دے متام وی ڈھیر هوون ها.... هک آکھے ها میکوں اینجھی سوڑی جاه تے بلهائس جو میڈا پوچھڑ سدھا نه تھی سگدا. بیا آکھے ها الله دا بنده میکوں پاوڑی آلے پاسے بلهائ سی چا آندا ویندا پوچھڑ تے چڑھ ویندا ها ڈیکھ تاں سهی چھلیا لاتھے.... جیکر آدر نهی کر سگدا تاں نه پیا سڈے ها. بیا آکھے ها میکوں چاونڑ لو سائیکل بھیج ڈتی سی باقی میڈی پوچھڑ وی چین اچ آ گئ هے... هک آکھے ها سٹیج سیکٹری کتنا بد تمیز ها میڈے پوچھڑ کولو پکڑ کے جھبی ڈتی سی میڈے مصرع منه اچ پھس گئن.... لوگ شاعریں کوں بد دعا ڈیون ها شالا پوچھڑ تے پیر آوی.... یقین کرو مشاعریں دا رنگ ای بیا هووے هااا...
ساڈی توبه مشاعریں توں.....
میرے پاس تم ہو (میڋے نال تساں ہووے)
میرے پاس تم ہو (میڋے نال تساں ہووے) 'ایہ ہک 2019 دی پاکستانی رومانوی ڈرامہ ٹیلیویژن سیریز ہے جیہڑی ہمایوں سعید تیں شہزاد نسیب نے اپݨے پروڈکشن بینر سکس سگما پلس دے تحت تیار کیتی ہے۔ ندیم بیگ دی ہدایتکاری اچ تے خلیل الرحمن قمر دے تحریر کردہ ایہی شو اچ ہمایوں سعید ، عائزہ خان تیں عدنان صدیقی اداکاری کیتی ہے۔ شو 17 اگست 2019 کنے 25 جنوری 2020 تک اے آر وائی ڈیجیٹل تیں نشر تھیا ہئ۔ ونکی:ڈرامہ
نوال کرونا وائرس
نوال کرونا وائرس
تحریر: کرن لاشاری
صدر:
سرائیکی عوامی تریمت تحریک alt=کرونا ڈاکٹر|thumb|کرونا ڈاکٹر (اے تحریر مختلف خبراں، ڈاکومنٹریز، تے ݙوجھے معلومات دے زرائع تو کٹھا کر تے زاتی خیال دے کالم دی شکل ݙتی گئی ھے، جو غیر ہتمی ھے )
اڄ دے دور وچ پوری دنیا کرونا وائرس دے خوف اچ ھے، دنیا دے لوک ایٹمی ہتھیاریں دی جنگ کنے اتنا خوفزدا کینھی جتنا ایں کرونا وائرس نامی وبا تو ھن، اور ہووݨا وی چاہیدے، کہ اے فلحال تئیں اندھی موت سوا کجھ کینھی، بظاہر اساکوں ھک نواں نظرݨ آلی کوئی وبا ھے،، اور ایجھی وباء تب تک خطرناک وبا ھی راہندی ھے جے تئیں اوندا کئی علاج نہ ملے، ہزاراں سال پہلے عام جیا نزلہ بخار وی ھک خطرناک بیماری ھا،لکھاں لوک ایں بیماری نال فوت تھی گے ولا انسانیں کوشت کر تے ایندا علاج گولیا، اور وقت دے نال نال انسانی جسم نے ایندے خلاف قوت مدافت پیدا کیتی تے اڄ اساں اینکو ھک روپے دی گولی نال ٹھیک کر سکدے ھیں،
ایویں ھی کجھ انسانی کارستانی تے کجھ فطری وزن برابر کرݨ سانگے قدرت خود اپݨے جلوے ڈیکھندی ھے،
کڈی طاون دی وباء اور ملیریا دی وباء نے وی دنیا کو ایویں ھلاکت خیزی وچ پریشان کیتا ھا، ولا قانون قدرت مطابق انسان نے ایندے تے وی قابو پا گھدا،،،
تے اڄ پوری دنیا کرونا وائرس نامی وباء دی زد وچ ھے، ایندی داشت تے ھلاکت خیزی روز روز ودھدی ویندی ھے.، اور تب تک برکرار راہسی جے تئیں انسان ایندا علاج دریافت نی کر گھندا اور انسانی جسم ایندے سانگے اپنے اندر قوت مدافت نی پیدا کر گھندا،،
کرونا وائرس ھے کیا شے،،،
غیر سیاسی دستیاب معلومات مطابق کرونا وائرس کوئی اڄ دی بیماری کینھی بلکہ اے 1940. دے عشرے وچ اٹلی دے قصبے کرونا تو شروع تھئی ھا پر اوں ویلے قسمت نے ساتھ ݙتا تے اٹلی دے میڈیکل شعبے نے ایندا علاج عام نزلے بخار دی دوا اچ ردبدل کرتے جلد ایں وباء کنٹرول پا گھدا تے اے اٹلی اور اوندے نال آلے ملکیں وچ ھک نزلے زکام وانگو عام بیماری شمار تھیونڑ. لگی،،،
پر دسمبر 2019 دے شروع وچ چین دے شہر ووہان دے وچ ایں بیماری نے نیو بیکٹریا نال مل تے ھک طاقتوار وائرس دی شکل اختیار کر گھدی جیندا علاج اتے پرانڑی دوا تے اینٹی بایوٹک بے اثر تھی گئی،صحت دے ماہرین نے ایں نویں وائرس کو نوال کرونا وائرس دا ناں ڈتا تے اینکوں دنیا سانگے خطرہ قرار ڈتا، آخر ایویں تھیا اے چین تو ودھدے ودھدے پوری دنیا کو اپݨی لپیٹ وچ گھن گھدا، تے اے واپس جڈنڑ اٹلی تے اوندے نال دے ممالک پہنچی تاں اتھاں دے لوکیں وچ کیونکہ پہلے تو ایندے بیکٹریا موجود ھن ایں سانگے انھاں ممالک وچ اے وباء چین تو وی زیادہ خطرناک صورت اختیار کر گئی اور ہزاروں زندگیاں نگل گئی،
تادم تحریر ایں وائرس دا کوئی موثر علاج دریافت نی تھیا، پر صحت دے ماہرین دا خیال ھے جو شائد 30 سینٹی گریڈ دے موسم وچ ایندی شدت گھٹ تھی ونجے، اور ماہرین دی کوششاں نال انشااللہ جلد موثر دوا وی ایجاد تھی ویسی،
پر فلحال اساکوں نی پتہ ایندے خطرناک انجام دا، یقیناً اٹلی چین، تے یورپ دے ݙوجھے ممالک اساڈے ملک تو میڈیکل شعبے وچ زیادہ اگوں ھن،، جیکر او ملک ایں وباء نال لاک ڈان تھی گن!!
تاں خدارا. اساڈے ملک وچ صحت دا شعبہ اتنا موثر کینھی جو اساں 22کروڑ لوکیں کو ایں وباء. تو بچا سکوں، ایں سانگے اساڈے کیتے بہتر ایہو ھے جو اساں حکومت دے ولوں وائرس کنے بچنڑ سانگے ݙتی گئی ہدایات تے عمل کروں، بار بار ہر گھنٹے بعد صابن نال ہتھاں کو دوھوں، گھر تو بلاضرورت باھر نہ نکلو، ھک ڈوجھے دے درمیان کم سے کم چھی فٹ دا فاصلہ رکھو، گلے ملن، ہتھ ملاونڑ تو پرہیز کرو، چھی فٹ دور آلے سلام نال وی اتنا ثواب ھے جو قریب نال ملدے،، لہذا مہربانی کرتے خود کو اپݨے گھر اور محلے کو ایں ھلاقت خیزی تو بچاوݨ کیتے اپنا کردار ادا کرو اور خود کو سماجی طور محدو کرو،
اللہ پاک جلد صحت دے ماہرین دی کوششاں کو رنگ لاوے اور وطن عزیز سمیت پوری دنیا کو ایں موزی وباء کنے چھٹکارا ݙیوے،، (آمین )
پر تب تک میڈیکل ہدایات تے عمل کر تے زیادہ تو زیادہ ایں نوال کرونا وائرس تو بچݨ دی کوشش کرو