cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلام فریدؒ دی تفہیم وچ متن دی اہمیت
بالکل اینویں کافی
"آچُݨوں رَل یار"
ہک خوشیں بھری انسانی سرگرمی کنوں شروع تھیندی اے مگر خاتمہ اتھاں آن تھیندے.
آیاں پیلوں چُݨݨ دےسانگے اوڑک تھیاں فریدݨ وانگے
چھوڑ اَرام قرار ہکیاں ٻکیاں نی وے.
‍﴿حوالے ﴾
1. مولانا نوراحمدخان فریدی، دیوان فرید، مترجم کافی نمبر252صفحہ623
2. مولانا نور احمد خان فریدی، دیوان فرید، مترجم، کافی نمبر219صفحہ 496
3. مولانا نور احمد خان فریدی،  دیوان فرید، مترجم، کافی نمبر167صفحہ269
4. مولانا عزیزالرحمٰن خان، دیوان فرید، مترجم اردو اکیڈمی بہاولپور، طبع ثالث کافی نمبر ͟1͟32صفحہ نمبر431
5. خواجہ طاہر محمود کوریجہ، دیوان خواجہ فرید، الفیصل ناشران کتب اردو بازار لاہورجون 2002ء کافی نمبر132صفحہ 277
6. مولانا عزیزالرحمٰن خان، دیوان فرید، مترجم، اردو اکیڈمی بہاولپور، طبع ثالث کافی نمبر226صفحہ نمبر736
7. خواجہ طاہرمحمود کوریجہ، دیوان خواجہ فرید، الفیصل ناشران کتب اردو بازار لاہور جون2002ءکافی نمبر225صفحہ نمر708
8. مولانا نور احمدخان فریدی، دیوان فرید، مترجم، کافی نمبر226صفحہ نمبر524
9. قاضی قیصرالاسلام، فلسفےکےجدیدنظریات، اقبال اکادمی پاکستان لاہور، طبع اوّل1998ء(قاری اساس تنقید کیا ہے) صفحہ 183تا207
10. قاضی قیصرالاسلام، فلسفےکےجدیدنظریات، اقبال اکادمی پاکستان لاہور. طبع اوّل صفحہ 339
دُعا دا طالب: م م رمضان آرائیں
وسوں دی خیر
وسوں دی خیر
قندھاری سرائیکی
سرائیکی زبان ٻہوں وݙے علاقے تے کھنڈی ہوئی ہے ۔ اے پاکستان کنوں گھن کراہیں ، ہندوستان ، افغانستان اتے وچکارلے ایشیاء دے کئی ملکیں تک الائی تے سمجھی ویندی اے ۔ سرائیکی دا ناں اختیار کرݨ کنوں پہلے ایہہ اپݨے علاقائی نانویں نال سنڄاݨی ویندی ہئی۔ انھیں نانویں وچوں ہک ناں ملتانی وی ہا۔ افغانستان دے کئی علاقیاں خصوصی طور تے جیندے وچ قندھار وی شامل اے، پراݨے ہندو، سرائیکی دا ملتانی لہجہ الیندن اتے اینکوں کہیں کہیں ویلھے قندھاری وی آہدن۔ افغانستان دی خراب صورت حال دی وجہ کنوں ٻہوں سارے ہندو قندھار کنوں افغانستان دے بنھیں علاقیں دے علاوہ ، ݙوجھے ممالک وچ چلے ڳئے جنھیں اچوں جرمنی اتے نیدرلینڈ شامل ہن ۔
وسوں دی خیر
جتھاں دھشت گردی جوان ہے پندراں سالاں دی تھی گئ ھے جتھاں سجھ اپݨی اکھ وچ لالی پا کے نکلدے جتھاں ساڈی وسوں دی اجرک کوں وسوں دی ساول کوں لال تے چہراں کوں پیلا کر ڈتا گئے جتھاں راہوݨ والے لوکاں کوں آوݨ والے لوک لتاڑی ویندن جتھاں ہر رات اے سوچ کے جاگدے راہندے سے شالا خیر دا سجھ ابھرے جتھاں ڈینہہ کوں اے ڈر رہے ویندے جو اے چھیکڑی نہ ہووے جتھاں ہر کندھ تے لہو دے چھٹے تے ہر گلی وچ بارود دی بو ہے
قندھاری سرائیکی
سرائیکی دا قندھاری لہجہ جینکوں ہندو ملتانی اہدن اڄ وی ملتانی معیاری لہجے نال ملدے۔ اتھاں میں مختلف پہلوؤئیں دے حوالے نال کجھ مثالاں ݙینداں۔ قندھاری دی ڳݨتری ہِک کنوں سو تائیں بلکل ہکا اے۔ جیڑھی اڄ وی سرائیکی دے ملتانی لہجے وِچ الائی ویندی اے۔ ملتانی قندھاری دے فقرے دی بݨاوٹ اینویں ہے جیویں معیاری سرائیکی دی ہے۔ ہک افغان ہندو جیڑھا جرمنی وچ رہندے اتے مذکورہ افغان ویب سائیٹ دا مالک ہے اوندے نال فورم دے ذریعے رابطہ تھیا اتے میں اوں کولوں ملتانی قندھاری دے وچ کجھ سرائیکی فقرے لکھݨ دا آکھیا۔ جیڑھے اوں لکھ بھیڄے اَتے او ہݨ وی فورم تے موجو ہِن۔ رومن رسم الخط وچ لکھے ہووے اُو قندھاری فقرے ایں ہن ۔ ’’ایہہ ہک گھوڑا ہے ۔ ایہہ چار پیر رکھدا ہے ۔ ایہہ وفادار جانور ہے ۔ ایہہ میݙا ہے۔ میکوں پیارا لڳدا ہے۔ ایندی قیمت ݙاہ ہزار روپے ہے۔" اِتھوں اے ظاہر ہے جو قندھاری سرائیکی زبان دا ملتانی لہجہ ہے. ملتانی قندھاری وِچ سرائیکی دیاں مخصوص آوازاں وی موجود ہِن۔ جیویں جو اُتلے پیرے وچ ہک ݙوں آوازاں ݙٹھیاں ونڄ سڳدن ۔ قندھاری ملتانی تے سرائیکی دے مصدر بلکل ہکو جئیں ہِن۔
وسوں دی خیر
اتھاں ایں دور ایں ماحول وچ کجھ ایہو جہیں لوک وی ہن جیرے وسوں کوں امن دے چولے ودے پویندن جیرے امن دے جھنڈے چا کے اے نعرے لیندے ودن جو اساں قلم چاوݨ والے لوک ہیں اساں قلم نال ظلم کوں مارݨا ہے اساں بندے نی مارݨے ایں دور وچ جنہاں منوایا ہے جو اساں ھک امن پسند قوم ہیں اساں ای ایں وسوں دے لوک ہیں
اساں سارے دیرہ وال اپݨی وسوں دے محسن تے سوجھواݨ سئیں سعید اختر سیال کوں اناں دی کتاب ،،نوکھ ،، تے صدارتی ایوارڈ ملݨ تے وڈی وڈی مبارخ ڈیندے سے ۔ Makhmoor Qalnadry
وسدا ویہڑا
\/\/\/\/\/\/غزل\/\/\/\/\/\/\
کیا بلا ہے سکون کائینی
پتہ نئیں کیاہےسکون کائینی
گلی گلی وچ ایہو الا ہے
ایہو الا ہے سکون کائینی
امن دا نعرہ جولئ ودیں توں امن سوآ ہے سکون کائینی
علم عروض
تریف
جیں دے زریعے شعر دا وزن معلوم کیتا ویندے کہ شعر وزن دے لحاظ نال ٹھیک ہے یا کینی
وسدا ویہڑا
اے وی بجا ہےمیں بادشاہ ہاں اے وی بجا ہے سکون کائینی
علم عروض
تاریخی پس منظر
خلیل احمد بصری نے ڈوجھی صدی ہجری وچ علم عروض ایجاد کیتا ۔ خلیل دا عرصہ حیات 100 ہجری کنوں 170 ہجری تے محیط ہے ۔ خلیل نے اے علم چونکہ مکہ معظمہ دے شہر وچ ایجاد کیتا ایں ویں واسطے ایندا ناں عروض رکھیا گیا کیونکہ مکہ کوں عروض دے ناں نال پکارایا ویندے۔
وسدا ویہڑا
اتھاں پتہ نئیں جو کیاسزا ہے
اتھاں سزا ہے سکون کائینی
علم عروض
شعریں دی تقطیع دا طریقہ کار
تقطیع کیا ہے
لفظ تقطیع دا لغوی مطلب ٹکڑے ٹکڑے کرنڑاں ہے ۔ علم عروض دی رو نال کہیں مصرعے یا شعر دے ٹکڑے ٹکڑے کر کے اوندی بحر یا وزن معلوم کرنڑاں تقطیع سڈویندے۔
مثال دے طور تے اساں فعولن بحر دی تقطیع کریندے پیوں ۔ فعولن ( ف + عو + لن ) ( 1+2+2)
وسدا ویہڑا
جمشیدناشاد
علم عروض
مشہور بحراں
1 بحر متقارب
وسدا ویہڑا
بجھارت
علم عروض
مشہور بحراں
فعولن فعولن فعولن فعولن
2 بحر متدارک
وسدا ویہڑا
ہک شخص چٹے ڈینہہ کوں
علم عروض
مشہور بحراں
فاعلن فاعلن فاعلن فاعلن
3 بحر ہزج
وسدا ویہڑا
میڈے اکھیں دے مینہہ کوں
علم عروض
مشہور بحراں
4 بحر رجز
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
وسدا ویہڑا
بلدی امنگ ڈے گئے
علم عروض
مشہور بحراں
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن
وسدا ویہڑا
ہک پل نہ وساں جئیں توں
علم عروض
مشہور اوزان
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
وسدا ویہڑا
او رس گیا ہے میں توں
علم عروض
مشہور اوزان
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن
وسدا ویہڑا
اوندا ہجر جو کھوندے
علم عروض
مشہور اوزان
مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن
وسدا ویہڑا
دل کوں یقین اوندے
علم عروض
مشہور اوزان
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
وسدا ویہڑا
ملسی تاں او وی روسی
علم عروض
مشہور اوزان
فاعلاتن مفاعلن فعلن
فعلن فعلن فعلن فعلن
وسدا ویہڑا
بجھو او کون ہوسی؟؟؟؟؟
علم عروض
مشہور بحریں تے اوزان وچ اشعار
میڈا عشق ہے با خبر جیڈے کیڈے
2 مفاعیلن مفاعلین مفاعیلن مفاعیلن
پتہ نی کیا اثر ہے قیس ساڈی جھک نوائی دا
کہ جیندی وی کروں پوجا اوہو کلتار تھی ویندے
3 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
کئی اتھاں تیں میں جہیں شودے مریندے بان گن
تہاڈے عشق دی ہے مہربانی
5 فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
قیس ویلھے دی حقیقت کوں سمجھ
حسن ہرگز عشق دا معیار نی
6 مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن
کوڑی بقا دا روگ ودھایا گیا ہے کیوں?
میکوں میڈا وجود پوایا گیا ہے کیوں ?
خیال و فکر شعور و مزاج کیا ڈیواں ?
8 فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
دل پریشان لباں دے اتے نالے ہوندے
توں نہ ہوندا تاں تیڈے درد کشالے ہوندے
10 مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن
ہک روز تیڈے وانگ بدل ویسوں اساں وی
اخلاص دی دلدل توں نکل ویسوں اساں وی
11 فاعلاتن مفاعلن فعلن
کئی وی ڈیواں نی بھال اکھ سگدا
قیس اتنا ہے ڈر اندھارے دا
دِلنور دے لوک ݙوہڑے وِچ خود داری تے غُربت
غیرت اتے خوداری دا درس وی دلنور نور پوری دے سرائیکی لوک ݙوہڑے دا ہک نشابر پُکھ اے۔ سرائیکی قوم کوں اپݨے ݙوہڑیاں دے ذریعے اے درس ݙیندن جو او کݙاہیں وی اتے کہیں وی قیمت تے اپݨی غیرت اتے انانہ ویچن کیونجو اپݨے ڳُݨ ہی ہک چنگے بندے دی سُنڄاݨ ہوندن۔ او چاہندن جو سرائیکی قوم ہک غیرت مند قوم بݨ کے دُنیا تے جیوے۔ او اے یقین وی رکھیندن جو ایہا غیرت اتے خوداری ساکوں دُنیا وچ ہک خاص مقام ݙیوا سڳدی اے۔ ایں حوالے نال او آہدن:
ساݙی سیت بݨائی ہے رب جیویں ہیں راضی ݙیندے دوش نِسے
تہذیب حرام حلال دی ہے رب ہوش ݙتے بے ہوش نِسے
سچ سُولی تے چڑھ آکھ ݙیندوں اَساں رہ سڳدے خاموش نِسے
نہال چند لہوری
نہال چند لہوری دے اجداد دا تعلق دلی نال ہئی۔ دلی دی تباہی دے بعد نہال چند لہور چلے ڳئے۔ ایں کیتے لہوری سݙیجے۔ فورٹ ولیم کالج کلکتہ وچ ہک کپتان دی وساطت نال ملازم تھئے۔ نہال چند لہوری نے ”گل بکاولی“ دے قصے کوں فارسی توں اردو وچ ترجمہ کیتا تے ایندا ناں ”مذہب عشق “رکھا۔ مترجم نے اپݨے ترجمے کوں اصل نال قریب رکھدے ہوئے تکلفات توں بچݨ دی کوشش کیتی ہے۔ مترجم نے لفاظی دی جگہ سادگی اختیار کرکے قصے کوں دلچسپ تے عام فہم بݨا ݙتے۔ انہاں دی تاریخ پیدائش تے وفات دے متعلق وثوق نال کجھ نی اکھیج سڳدا۔
دِلنور دے لوک ݙوہڑے وِچ خود داری تے غُربت
دلنورؔ غریب ضرور ہِیسے پر یار ضمیر فروش نِسے
نہال چند لہوری
شخصیت
نہال چند لہوری دی شخصیت دے گرد نامعلوم حقائق دا ہالہ ہے۔ سوائے ایندے کہ نہال چند لہوری دا مولد و مسکن میر امن دہلوی دی شہرۂ آفاق دلی ہے تے انہاں دے آباء و اجداد شاہ جہان آباد دے واسی ہن سب کجھ پردۂ اخفاء وچ ہے۔ نہ تاریخِ پیدائش ملدی ہے، نہ تاریخِ وفات تے نہ ہی شجرۂ نسب۔ آکھا ویندے کہ دلی دی طوائف الملوکی دے سیلاب وچ اوں عہد دے تمام بیش قیمتی حقائق لڑھ ڳئے۔ شرفائے شہر تے اہلِ علم کوں جݙݨ نویں جائے امان دی تلاش تھئی تاں نہال چند لہوری عروس البلاد لاہور دی پناہ وچ آڳئے تے اونہی نسبت نال لہوری سݙیجے۔ نہال چند لہوری دی تعلیم و تربیت کتھاں تھئی؟ کیہڑے ماحول وچ تھئی؟ افتادِ طبع کینجھی ہئی؟ کنہاں اساتذہ دے ہتھوں فارسی تے ریختہ وچ صیقل تھئے ہن، حالی تک وقت دی دھوڑ وچ گم ہن۔ نہال چند دے لاحقے ’لہوری‘ دی وی کوئی ٹھوس بنیاد نی ملدی۔ بذاتِ خود انھاں نے اپݨے سوانحی حالات وچ کہیں وی ’لہوری‘ دی وضاحت نی کیتی تے نہ ہی قیامِ لہور دی اطلاع ݙتی ہے۔ ممکن ہے ایہ بدعت انہاں دے تذکرہ نگاراں فی ہووے، جنھاں نے دلی دی طوائف الملوکی نال پیدا شدہ حالات وچ لکھنؤ، عظیم آباد تے دکن دی جانب اہلِ کمال دی مہاجرت دے پس منظر وچ ’لہوری‘لاحقے دی مناسبت نال احتمالاً اے نتیجہ کڈھیا ہووے کہ دلی دے بعد لہور اُنہاں دا ݙوجھا ٹھکاݨہ ہئی۔ البتہ اتنی ڳالھ تاں طے ہے کہ فکرِ معاش نے انھاں کوں ۱۸۰۲ء وچ کلکتہ پہنچایا تے تے ول اتھائیں ’مذہبِ عشق‘ دے ترجمے و تالیف دے سبب انھاں کوں شہرتِ دوام حاصل تھئی۔
دِلنور دے لوک ݙوہڑے وِچ خود داری تے غُربت
دلنورؔ نورپوری جیڑھلے اپݨے آہروں ٻاہروں دولت دی غیر مساوی تقسیم اتے اوندے نتیجے وچ تھیوݨ والے ظلم ، دروہ اتے وانج ݙیکھدن تاں اُنھاں دا ہاں مُٹھ وچ آ ویندے ۔ او کیونجو ہک غریب دے گھر دے فرد ہن، غربت کوں ٻہوں نیڑے کنوں ݙٹھا ہویا ہئی ، ایں سانگے او غریبی اتے اوندے سارے عذاباں کنوں چنگی طرحاں واقف ہن ۔ اُنھاں دے ڈھیر سارے سرائیکی ݙوہڑے معاشرے وچ موجود عدم مساوات کوں نشابر کریندن۔
نہال چند لہوری
لہور توں کلکتہ
نہال چند لہوری، لہور توں کلکتہ کیویں پہنچنے، ایہ درمیانی کڑیاں وی غائب ہن۔ البتہ ایہ سبھے ڄݨدن کہ ہک دیرینہ واقف کار انگریز ڈیوڈ روبرٹسن دے توسل نال لہوری، ڈاکٹر گل کرسٹ دے حلقہ اعتماد وچ آئے تے بقول سید محمد صاحب”فورٹ ولیم کالج دے شعبہ تالیف و تراجم وچ ملازم رکھ گھدے ڳئے“ ول وی ایہ امر وی اختلاف توں مبرّا نی، ڈاکٹر عبیدہ بیگم نے نہال چند کوں سرے توں فورٹ ولیم کالج دا ملازم ہی تسلیم نہیں کیتا تے لکھا ہے کہ ”نہال چند شعبہ ہندوستانی دے باضابطہ ملازم نہ ہن“۔ ڈاکٹر عبیدہ بیگم دے موقف دی توثیق ۹ ستمبر ۱۸۰۳ء وچ کالج کونسل کوں بھیجی ڳئی گلکرسٹ دی اوں رپورٹ نال وی تھیندی ہے جیندے وچ کالج دے غیر تنخواہ دار مصنفین دی کتب تے انعام دی سفارش کیتی ڳئی ہئی۔ ایں طرح نہال چند دے شخصی احوال و کوائف دا باب خاصا اختلافی بلکہ بڑی حد تک نزاعی ہے۔ انہاں شرربار، شکستہ بلکہ گم شدہ کڑیاں دے باوجود نہال چند دا ناں اردو نثر دی تاریخ دا نشانِ راہ بݨا ہویا ہے۔ انہاں دی بنیادی حیثیت ہک مشّاق مترجم تے سلیس نثر نگاری دے رجحان دی پرورش کرݨ والے دی بݨدی ہے۔”گل بکاؤلی مسمّیٰ بہ ’مذہبِ عشق‘، نثر بہ زبانِ ہندی۔ قصّہ“ انہاں دا نثری کارنامہ ہے جیندے تے نہال چند دی ناموری دی پوری عمارت ایستادہ ہے۔
قصہ گل بکاؤلی
ہندوستان دے لوگ کہانیاں وچ گل بکاؤلی دی کتھا نے بڑی شہرت پائی۔ شیخ عزت اللہ بنگالی نے اینکوں فارسی وچ لکھا۔ نہال چند نے اینکوں فارسی توں اردو وچ منتقل کیتا تے ’مذہبِ عشق‘ نال موسوم کیتا۔ ایہو نثری قصّہ بعد وچ پنڈت دیا شنکر کول نسیم دے ہتھوں مثنوی گلزارِ نسیم دی شکل وچ پیش تھیا۔ اپݨی نوعیت دے اعتبار نال لہوری دا ’مذہبِ عشق‘ بنگالی تے نسیم ݙوہاں توں جداگانہ حیثیت دا حامل ہے۔ ایہ نہ تاں فارسی ہے تے نہ منظوم اردو بلکہ ایندا خمیر وقت دی عوامی تے رابطے دے طور پر ابھردی ہوئی زبان اردو توں چاتا ڳیا ہے۔ اوہ عوامی زبان جیندے تے بدیسی حکومت دے نگاہواں مرکوز ہن تے جینکوں حاکم وقت اپݨی استعماری سطوت تے تفکیری میلانات دی توسیع تے نفاذ دی خاطر ہک حربے (Tool) دے بطور ترقی ݙیوݨ چاہندا ہئی اتھاں ایہ ݙیکھݨا وی دلچسپی دا باعث ہے کہ گل بکاؤلی دی کہانی نال سروکار رکھݨ والے متون کیں طرح لمحہ بہ لمحہ تیزی نال ہک ݙوجھے دے متن دی مقبولیت تے خاک پا کے اڳاں ودھ ویندن۔ گل بکاؤلی دی لوک کتھا اولاً فارسی زبان وچ ضبط تحریر وچ گھنائی ڳئی مگر لہوری دے اردو پیراہن نے اصل فارسی متن یا ماخذ کوں حاشیے تے سٹ ݙتا، ایں طرح کہ عزت اللہ بنگالی اپݨے کارنامے دے نال ذہناں توں تقریباً اوجھل تھی ڳئے۔ نسیم دی مثنوی دی بدولت کجھ اینجھا ہی حشر نہال چند لہوری دے ’مذہبِ عشق‘دا وی تھیا۔ سالک لکھنوی دے بقول: ”نسیم لکھنوی دی مثنوی اتنی مقبول تھئی کہ نہال چند لہوری دا ترجمہ ماند پئے ڳیا، لوگ نہال چند دا ناں بھل ڳئے۔ یاد رہیا تاں صرف گل بکاؤلی دا قصّہ“۔
دِلنور دے لوک ݙوہڑے وِچ خود داری تے غُربت
مثال دے طورتے اے ݙوہڑے ݙیکھو:
جئیں کولہوں دولت ݙھڳ ساری ہک پل وچ کھاݨے ݙاہ کھاوے
ہکواری کھا تے ٻہندا ہے ݙوں گھنٹے بعد ولا کھاوے
ہر ویلے کم ہے کھاوݨ دا کر کر تے ناز ادا کھاوے
دلنورؔ جیندے گھر کئی شئے نی ݙس نال ایمان دے کیا کھاوے
’’کاسہ اتے پنݨ‘‘ دلنور نورپوری دے سرائیکی ݙوہڑیاں دا ایجھے موضوع ہن جنھاں دلنورؔ کوں وسیب وچ شہرت عطا کیتی ۔ خاص طورتے پنݨ دے حوالے نال اُنھاں دے ایں جڳ مشہور ݙوہڑے وسیب وچ دُھماں مچا ݙتن۔ ہر سرائیکی گلوکار لوک گیت کنوں پہلے جیڑھلے دلنورؔ دا اے ݙوہڑاپڑھدن تاں لوک واہ واہ کرݨ تے مجبور تھی ویندن۔ پِنݨ دے حوالے نال اُنھاں دا اے جڳ مشہور ݙوہڑا ݙیکھو:
متاں کہیں صورت وچ مِل پووے ایہو خیال جو آئے ودے پِندے ہیں
کݙیں ایں در تے کݙیں اوں در تے ہر دَر کھڑکائے ودے پِندے ہیں
کہیں خیر چا پئی کشکول دیوچ کہیں جھنڑک اَلائے وَدے پِندے ہیں
دلنورؔ پِنݨ کوئی پیشہ نی تیݙے عشق پنائے ودے پِندے ہیں
وستی آڑہ
دائره دین پناه پرانے اڈے آلی سڑک کوں سدھا پچاه تے گھدی آو تاں اگو هک وستی آڑه آندی هے پر خیال کراهے سڑک ڈو عظیم جنگاں(پی ٹی سی ایل ت گیس پائپ لائن) بھگتائ پئ هے هنڑ ایندی کنڈ یتیم دے سینے آلی کار چھلنی هے احتیاط نال آواهے جمپ جیهڑے محلے اچ زیاده هوون سمجھ ونجاهے اتھاں منصوبه بندی آلے کاےنی آے ت ماء پیوء بالیں ت کنٹرول کر نی سگیا تهوں روڈ مشق ستم بنڑیا پۓ.وستی دی مکویں سرے ت واحد پرائمری سکول آرام فرما هے بزرگ آهدن ماسٹر جمشید صاحب ت ماسٹر محمد حسین قاضی صاحب دے زمانے اتھائیں پڑھائ وی هوندی هئ پر اساں صرف تراۓ کمرے ت چار سرینه ڈٹھے هن اج جنهیں دی بلوغت چار دیواری دی چادر اچ چھپی کھڑی هے اوں زمانے تاں کمریں کوں روشن تے هوادار رکھنڑ لو کھڑکیاں تروڑنڑ دا خصوصی انتظام کیتا گیا ها. اگیں شاگرد, استادیں سمیت "صاحب" آلی ٹیم توں ڈردے هن پر سنڑیے سے تبدیلی آئ هےجو هک استاد, صاحب کوں ونجا ڈتے ت لهو لهان کر ڈتے.خیر.... کل جان آصف اعوان موجوده A.E.O دائره میکوں آهدے تیڈی وستی دےلوگیں کوں ملنے جو بال سکول بھیجن توں نال جلیں تاں میں صرف اتنا عرض کیتے اتھاو اندازه کر گھن جو میں ایں سکول اچو پڑھ تے مزدور بنڑیاں تے توں اتھو نه پڑھ تےافسر. آخری آرام گاه قبرستان ایں درس_عبرت گاه وچ وڑ آۓ یا اے سکول قبرستان اچ ونج وجیے اے مسئله, مسئله کشمیر هے البته وستی دے لوگ هک بے دی ڈھاک تے کھڑے سکول تے قبرستان ڈوهیں کولو آپ وی ڈردن ت بالیں کوں وی ڈریندن جو اڈیں نه ونجاهے. البته اج تک ایں قبرستان اچ داخلےلو کڈاهیں تنازعه نی بنڑیا هر قوم, نسل ت مسلک دا بهشتی اتھاں ستا پۓ میڈا اپنا بھتریجا حافظ خالد محمود وی اتھائیں ستا پۓ. البته هک دفعه دائره شهر دے اهل تشیع پاکستانی بھرا اپنی دلدل (شبیه ذوالجناح) دفن کرنڑ واسطے آے هن جتھاں جو کافی گرمی دےبعد او اے آهدے هوۓ پچھو ت ول گۓ جو شکر هے مولا پاک توهین توں بچ گۓ اے مردودیں دا قبرستان مولا دے قابل نی.اگو ت ونجنڑ کے پهلے ڈساں جو ایں قبرستان اچ انهیں دی کربلا وی موجود هے جتھاں هر سال چاچے عبدو دی دکان دے چھپر چا کے جلوس آن مکدے ت شام غریباں پڑھی ویندی هے.اور ساڈی وستی وچو الحمدالله اج تک ایں جلوس کوں کهیں قسمی کوئ اوکھ نی تھیا نه هی شالا تھیونڑ ڈیسوں......
قبرستان تو یاد آۓ جتنی اے وستی پرانی هے اتنی هی پرانی هے اتھو دی کمبهار بیادری. اج دے جدید ترین دور ءچ وی اے اتنی هی پرانی هے جتنی پرانے دور اچ پرانی هوندی هئ. اگر اے قوم نه هوندی تاں اے قبرستان وی نه هوندا. هیلو... ڈر کیوں گئیں? اے بندے مریندے نی صرف قبر کھٹیندن بنده مردا تاں شانگرو کمبهار دی چاه, اعجازی کمبهار دی سبزی, عامر کمبهار دا اچار تے بشیری کمبهار دے پکوڑے کھا تے هے. حنیفی کمبهار دے چھولے تے مظهری کمبهار دی لیمن آلی بوتل وی ڈھگ بندیں دی جان ایں جهان تو چھڑوائ ودی هے. هک جھیڑے وچ میں گیاں تاں پته لگے هک وستی آلا آهدے اے میڈے پیوء بهشتی دی قبر هے تے اے آهدے چاچے سرور دی هے. میں آکھیے تساں ڈوهیں سچے هیوے پر هک بے دی گال نیوهے سمجھی.اتھاں دفن تهاڈا ابا بهشتی هے تے قبر کھٹی چاچے سرور هئ. سب توں وڈی کوالٹی جیں توں میں خوش تھینداں تے میڈا وڈا بھرا مقصود قمر نراض تھینے او هے انهیں دا وفادار هوونڑ. اندازه کرو 2010 دے سیلاب اچ 100% ریلیف عمران خان تو گھن کے وی ووٹ پی ٹی آئ دے مخالف امیدوار کوں ڈیندن. خیر اے غیر سیاسی انشائیه هے. گنڑ گنڑ کے وی صرف 3 اعلی تعلیم یافته کمبهار نظردن او وی میٹرک پاس.اور اے او قوم هے جیهڑی بال دا ناں گولنڑ توں پهلے نک نیم گولیندی هے اور اے وی سچ هے جو سنجھ کوں بال گولنڑیں پۓ ویندن پر سویر تک پورے نی تھیندے کیوں جو انهیں کوں ڈاه کولو اتو گنتی نی آندی پر اولاد آندی هے. پانڑی دی کوئ کمی کائنی وستی اچ لیکن کمبهاریں دے بال پانڑی میلا کرنڑ گناه سمجھدن ات لو آپ میلے ودے رهنن. الله لگی گال کراں تاں پوری بیادری اچ ڈو بندے هن جنهیں کوں ڈیکھ تے میکوں رشک آندے چاچا عبدو تے فیاض حسین... مکمل دین تے عمل پیرا تے پوری بیادری اچ ایهے ڈو نمازی, چهرےتے سنت رسول الله, هتھ تے زبان دے تیریں تےمکمل کنٹرول. جوانی دی عبادت الله کوں بهوں پسند هے ات لو فیاض کمبهار (جیندا اصل ناں شید او آپ وی بھل گیا هوسی) میکوں بهوں بھاندے اور اےمحنت هے تبلیغی جماعت تے وستی وچ موجود واحد مدرسه جامعه ابوبکر صدیق رض دےمهتمم حضرت عبدالمجید قاسمی صاحب دی.
گوری (اداکارہ)
گوری (اردو: گوری (اداکارہ)) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 14 ستمبر 1965ء) (ڄمیل ناں: گوہر افروز) ہِک سابق پاکستانی فلمی اداکارہ ہِن۔ اوہ پاکستانی اداکارہ انجمن شاہین دی نِکّی بھیݨ ہِن۔
ابتدائی حیاتی
گوری 14 ستمبر 1965 کوں پاکستان دے شہر ملتان وِچ گوہر افروز دے ناں نال ڄَمّی ہئی۔
کَم کار
گوری نے اپݨے کَم کار دا اَغاز اردو وِچ اپݨی پہلی فلم "ذرا سی بات" (1982) نال کِیتا ہئی۔ اِنّھاں نے تقریباً 55 فلماں وِچ اداکاری کیتی۔ انّھاں دی اَخِیرلی فلم "چوراں دا شہنشاہ" (1996) ہے۔ گوری پاکستانی فلم انڈسٹری وِچ اِتّی کامیاب ناں تھی سڳّی جِتّی اُنّھاں دی بھیݨ انجمن کامیاب تھئی۔ گوری نے 1996ء وِچ فلمی صنعت چھوڑ ݙِتّی۔
فلمو گرافی
گوری نے تقریباً 55 فلماں وِچ کَم کِیتا۔ جِنّھاں وِچُوں کُجھ دے ناں اِیہ ہِن:
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ
سرائیکی رپورتاژ نگاری
رپورتاژ فرانسیسی زبان دا لفظ ہے تے انگریزی وچ اینکوں رپورٹ (Report) آکھیا ویندے۔ رپورتاژ کوں تمام زباناں وچ خاص اہمیت حاصل ہے اردو وچ ایہ صنف صحافت دی ترقی یافتہ شکل ہے۔
رپورتاژ دی اہمیت
’’رپورتاژ دے مزاج دی تشکیل وچ افسانہ اتے سفر نامہ دی اصناف نے اساسی کردار ادا کیتے اتے ایندے ادبی تصور اتے صحافت نے غالب آوݨ دی کوشش کیتی ہے۔ رپورتاژ نے آپݨی انفرادی ادبی حیثیت متعین کرݨ کیتے۔ انہاں سب دا خاطرخواہ، استفادہ کیتے۔ ایہ آکھݨ درست ہے جو رپورتاژ نہ صرف خالصتاً افسانہ ہے نہ سفر نامہ ہے اتے نہ صحافتی خبر نامہ، ادیب نے حسبِ ضرورت اتے بقدر ضرورت انہاں سب دے استعمال کوں ضروری سمجھیئے۔‘‘
سرائیکی وسیب وِچ رپورتاژ
سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ٻولی دے صحافی جِہڑیلے کہیں وی اخبار، رسالے یا انٹر نیٹ اُتے بلاگ کِیتے کہِیں پن٘دھ دی وہاݨی یا کہیں سوّب دی وہاݨی یا کہیں تقریب دی وہاݨی دا کَم کار یا مضمون لکھین٘دے ہِن اُوکُوں ادب دی ٻولی وِچ رپورتاژ آکھیا وین٘دے ہِے۔ اِیہ سارے رپورتاژاں وسیب نال ڳوڑھے تعلق اَتے ثقافتی تے رِیتی میلیاں ٹھیلیاں، تقریباں، ݙیہاڑیاں اَتے لوکاں دے مزاج دے بیان دی پارُوں لوک ادب دا سرمایہ بݨ وین٘دے ہِن۔ اِیں پاروں سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی رپورتاژ نگاری کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہےـ سرائیکی رپورتاژ نگاری وِچ لوک کہاݨیاں، لوک افسانہ، سرائیکی افسانہ، سرائیکی ناول نگاری اَتے ٻئے اصناف دا ڳوڑھا تعلق وی ہون٘دا ہِے اَتے اِنّھاں دے وِچ لوک کہاݨیاں اَتے وسیب دے لوک قصّے وی مِلدے ہِن۔
ہِک ہِک تھِی تے ملک بچاؤ لوک نظم
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی ہِک سرائیکی لوک نظم اُتّے سرائیکی وسیب دے مہان٘درے لِکّھت کار سئیں حاجی احمد نواز سومرو دا تبصرہ ۔
سرولی سرائیکی
جیکب آباد، کشمور، گھوٹکی، نصیر آباد، جعفرآباد تے جھل مگسی دے علاقیاں وچ سندھ آلی سرائیکی الیندے ہن۔ کوٹ سبزل کنوں گھن تے رانی پور تائیں سرولی سرائیکی لوکل تے مقامی زبان ہے۔ اتھ اینکوں "سے رائیکی" یعنی سیرائیکی اہدن۔
ہِک ہِک تھِی تے ملک بچاؤ لوک نظم
ایں نظم ءِچ وسیب دے ہَکّے لوکاں سی ڳالھ اِیں کِیتی ڳئی اے ڄو او تاں آپݨی ݙینہہ رات دی محنت مشقت نال آپݨا اِتے ملک دا ناں روشن کریندے پَین اِتے کوئی وِی مشکل سِر تے آوَنڄنے اُندا صبر تے شکر نال مقابلہ کریندن، تے آپݨے پالݨہار کُوں پر ݙُکھے ویلے یاد کرکے توبہ استغفار کریندِن۔ پر ڄیڑھے اَمیر کبیر تے وَݙیرے ہِن، اَتے وَت کئی سیاسی لوک تے کُرسی آلے ہِن او آپݨے عیش آرام ءِچ غرق تھِی تے لالچ اَتے لوبھ ءِچ اِینویں اَندھے تھئے ہِن ڄو اللہ دی مخلوق تے وِی ظلم کریندِن، وَت بَندیاں دا حق وِی اُنہاں کُوں نِیں ݙیندے اَتے نَہ ءِی آپݨے مالک دَا کوئی کوئی حق اَدا کریندِن۔ اِیں لوک نظم ءِچ اختیار آلے لوکاں کُوں خبردار کِیتا ڳے ڄو ١٩٧١ء اِچ اِیں ملک دا مشرقی حِصّہ کھَسوا تے وِی نوّےِ سَنبھلے؟ قوم تاں کھٹا تھِوݨا چاہندی اے پر وسیب دے کئی مذہبی، سیاسی اَتے حکومتی اختیار آلے لوک ہِن او نہ آپ ہِک ہِک تھِیندن تے نہ قوم کُوں ہِک ہِک تھِوݨ ݙیندِن، ڄݙاں ڄو قوم "اتحّاد" دا مطلب سمجھدی ہِے تے ہِک ہِک تھی تے پر مشکل دا مقابلہ کرنا چاہندی اے۔ نظم دے اَخیر ءِچ اے سُول مارِیا ڳے ڄو اِیں قوم کُوں پِیانہ اَزماؤ اَتے آپݨے ذاتی مفاداں کُوں بھُل تے اجتماعی، قومی مُلکی فائدے کُوں سُنڄاݨ گھِنو تاں ڄو اے ملک ہر آفت تے مصیبت توں بچ وَنڄے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
قصہ گل بکاؤلی
ہندوستان دے لوگ کہانیاں وچ گل بکاؤلی دی کتھا نے بڑی شہرت پائی۔ شیخ عزت اللہ بنگالی نے اینکوں فارسی وچ لکھا۔ نہال چند نے اینکوں فارسی توں اردو وچ منتقل کیتا تے ’مذہبِ عشق‘ نال موسوم کیتا۔ ایہو نثری قصّہ بعد وچ پنڈت دیا شنکر کول نسیم دے ہتھوں مثنوی گلزارِ نسیم دی شکل وچ پیش تھیا۔ اپݨی نوعیت دے اعتبار نال لہوری دا ’مذہبِ عشق‘ بنگالی تے نسیم ݙوہاں توں جداگانہ حیثیت دا حامل ہے۔ ایہ نہ تاں فارسی ہے تے نہ منظوم اردو بلکہ ایندا خمیر وقت دی عوامی تے رابطے دے طور پر ابھردی ہوئی زبان اردو توں چاتا ڳیا ہے۔ اوہ عوامی زبان جیندے تے بدیسی حکومت دے نگاہواں مرکوز ہن تے جینکوں حاکم وقت اپݨی استعماری سطوت تے تفکیری میلانات دی توسیع تے نفاذ دی خاطر ہک حربے (Tool) دے بطور ترقی ݙیوݨ چاہندا ہئی اتھاں ایہ ݙیکھݨا وی دلچسپی دا باعث ہے کہ گل بکاؤلی دی کہانی نال سروکار رکھݨ والے متون کیں طرح لمحہ بہ لمحہ تیزی نال ہک ݙوجھے دے متن دی مقبولیت تے خاک پا کے اڳاں ودھ ویندن۔ گل بکاؤلی دی لوک کتھا اولاً فارسی زبان وچ ضبط تحریر وچ گھنائی ڳئی مگر لہوری دے اردو پیراہن نے اصل فارسی متن یا ماخذ کوں حاشیے تے سٹ ݙتا، ایں طرح کہ عزت اللہ بنگالی اپݨے کارنامے دے نال ذہناں توں تقریباً اوجھل تھی ڳئے۔ نسیم دی مثنوی دی بدولت کجھ اینجھا ہی حشر نہال چند لہوری دے ’مذہبِ عشق‘دا وی تھیا۔ سالک لکھنوی دے بقول: ”نسیم لکھنوی دی مثنوی اتنی مقبول تھئی کہ نہال چند لہوری دا ترجمہ ماند پئے ڳیا، لوگ نہال چند دا ناں بھل ڳئے۔ یاد رہیا تاں صرف گل بکاؤلی دا قصّہ“۔ اے قصہ فورٹ ولیم کالج کلکتہ دی ہک اہم طباعت اے۔
وسوں دی خیر ہووے
وسوں دی خیر
ایں دھرتی دے سجاک پُتراں پلاک لہور دی چڑھ مار تے اصولی موقف دھارے ' انہاں ایں طرحاں دے مہم جو اداریاں دا رستہ ہمیش کیتے ڈکیے ' وسوں جائے کُھل تے بولن ' انہاں کھل تے بولنڑ دی ریت بنڑائی اے ' انہاں کہیں معاملے تے مٹی پاونڑ دی ریت کوں ونجائے ' ایہو سماجی تہزیبی تے سیاسی عمل ہا جیندی ساکوں لوڑ ہئی ' میکوں خوشی ہے جو ہک شاعر طور میڈی چمڑی بہوں سارے لوکیں دی مشقِ جراحت دے کم آئی ہے ' ایہے نقش نگار ہِن جیڑھے میڈا سرمایہ ہِن ' ایہ دھرتی جاگدے نینگراں/ دوستاں دی دھرتی ہے جنہاں دی تڈ سرائیکی کوں وت نرویا کر ڈتے ' سرائیکی اپنی حیاتی دے رزمیے وچ وت سرخرو تھن۔
دوستیں نال حیاتی وسوں دی خیر
رفعت عباس ملتان
جامعہ نظامیہ حیدرآباد دکن
جامعہ نظامیہ ہندوستان وچ مسلک اہلسنت و الجماعت دا اعتدال پسند، درس نظامی دا منفرد و معتبر قدیم و عظیم ادارہ ہے۔
تنظیم
بھارت دے یونیورسٹی گرانٹ ایکٹ 1956ء دے مطابق جامعہ نظامیہ یونیورسٹی نی، یں واسطے ایہ سند جاری نی کر سڳدی۔ جامعہ نظامیہ دے موقع جال دے مطابق انہاں دی "مولوی"، "عالم"، "فاضل" تے "کامل" دی اسناد جامعہ عثمانیہ وچ مشرقی زباناں دی اسناد جیویں کہ B.A.L. تے M.A.L. دے برابر تسلیم کیتے ویندن۔ B.A. دی انگریزی زبان دے مضمون دا امتحان پاس کرݨ دے بعد جامعہ دے درجہ فاضل دے طلبہ جامعہ عثمانیہ وچ M.A. وچ داخلہ گھن سڳدن۔ علاوہ ازیں جامعہ دی اسناد علی ڳڑھ مسلم یونیورسٹی، جامعہ الازہر مصر، جامعہ ام القری مکہ، اسلامک یونیورسٹی مدینہ تے کویت یونیورسٹی وچ وی تسلیم کیتے ویندن۔ ء1995ء وچ جامعہ نے خواتین کیتے ہک کالج (بنام کلیة البنات ) قائم کیتا۔
پچھلے سال جامعہ دے عربی زبان دے طلبہ کوں عربی کال مراکز تے نوکری ملی 2004ء توں 2007ء دے دوران جامعہ دے طلبہ دی تعداد 500 توں 1300 تک پہنچ ڳئی۔
جامعہ نظامیہ دا 2004-2005 دا بجٹ 97,72,000.00 بھارتی روپیہ (220,000 امریکی ڈالر) تھا، سنہ 2004 تا 2005 وچ اخراجات 1,41,56,000 بھارتی روپیہ (2004ء وچ 31,5000 امریکی ڈالر) ہن۔
مشہور فارغ التحصیل شخصیات
▪ مولانا عبد الرحمن بن محفوظ الحمومی۔
▪ مولانا عثمان (شیخ التفسير جامعہ) ۔ مولانا عبد الشکور کرنولی۔
▪ قاضی عبد القادر ( قاضی شریعت پناہ بلدہ حیدرآباد )۔
▪ حافظ مظہر علی ( دبئی )۔
▪ ڈاکٹرمحمد سراج احمد نظامی (دمام)۔
▪ مفتی انوار احمد ( روزنامہ اعتماد )۔
▪ حافظ محمد جیلانی ( روزنامہ منصف )۔
▪ عبد الرشید جنید ( ہفت روزہ گواہ )۔
▪ محمد تقی الدین احمد نظامی ( ناظم شیخ الاسلام لائبریری اینڈ ریسرچ فاؤنڈیشن )
▪ حافظ محمد فرید الدین نقشبندی قادری رفاعی ( امام مسجد درگاہ حضرت جہانگیر پیران )
کشمیری تے پنجابی زبان دی ماء
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب ونکی:سرائیکی قدیم زبان ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک رِیت ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
تِریمت مَسِیت امریکہ
]]تِریمت]] مَسِیت امریکہ (اردو: خواتین مسجد امریکہ) (انگریزی: Women's Mosque of America)۔ ریاستہائے متحدّہ امریکہ دی تِریمت مَسِیت لاس اینجلس، کیلیفورنیا وِچ واقع تِریمتیں / زنانیاں کِیتے ہِک مَسِیت ہِے۔ اِیہ ریاستہائے متحدّہ وِچ زنانیاں دی اڳواݨی وِچ مسلماناں دی پہلی مَسِیت ہِے اَتے ڈبلیو جی اے کامیڈی مصنف / ہدایتکار ایم حسنہ مزنوی نے زنانیاں کُوں با اختیار بݨاوݨ اَتے مسلم بِیادری کُوں دُنیا بھر وِچ زنانیاں دی اڳواݨی وِچ اسلامی نشاطِ ثانیہ دی طرفُوں ترقّی ݙیوݨ کِیتے اِین٘دا ایرا پاتا ہئی۔ جین٘دی تشکیل مسلم زنانے اَوازاں، شرکت، اڳواݨی اَتے اسکالر شِپ نال ہون٘دی ہِے۔
مزنوی دا ہِک مَسِیت اُسارݨ دا ہِک بَلَپَّݨ دا خواب ہئی۔ اُوں نے اپݨے طور تے مرݨ تُوں پہلاں ہِک مَسِیت دی اُساری کِیتے صدقہ جاریہ (جاری رہوَݨ آلہ صدقہ) دا اِرادہ کِیتا ہئی اَتے اُوکُوں بھرپور کِیتا۔ اِین٘دے نال انگریزی وِچ قُرآن مجید کُوں پڑھݨ دے پاسے حون٘صلہ ودھارا تھیا اِسلامی تاریخ وِچ مسلم زنانیاں دے کِردار کُوں اُچیرا کِیتا۔ اِیں نے خواب دی تعبیر کرین٘دے ہوئے مَسِیت اُسروائی اَتے زنانے خطیباں (مبلّغِین) کُوں امامت دا فریضہ ݙِتّا، اَتے امریکی اسلام وِچ زنانیاں دی اڳواݨی دی مثال بݨی۔
ریاستہائے متحدہ امریکہ دی زنانیاں مَسِیت دی ٢٣ اگست ٢٠١٤ء کُوں پہلا عوامی ٹاؤن ہال کَٹھ تِھیا۔ ٣٠ جنوری ٢٠١٥ء کُوں گُھن٘ݙ کُھلائی جُمعہ دے موقع اُتّے ایڈینا لیکوچ نے خطبہ ݙِتّا۔ ریاستہائے متحدّہ امریکہ دی زنانیاں دی مسلمان اکثریّتی قوماں اَتے ٻئے جائیاں اُتّے موجود ٻئے دیساں وِچ مثال موجود ہِے جاں جو ریاستہائے متحدہ وِچ اِیہ پہلی جاء ہِے۔ جنوبی کیلیفورنیا دی مسلمان زنانیاں ماہانہ دی بنیاد اُتّے جمعہ دی نماز کِیتے مِلدیاں ہِن۔
زنانیاں دے مَسِیتاں
زنانیاں دے مَسِیتاں نے اسلامی تاریخ وِچ اَنجو اَنج ویلیاں وِچ صرف مسلم زنانیاں کِیتے مخصوص جاء اِی متعیّن کِیتی ڳئی ہِے۔ بھان٘ویں جو اسلامی اسکالرشِپ نال پتہ لڳدا ہِے جو اسلام قائم تِھیوݨ دے بعد تُوں اِی مسلمان زنانیاں نماز دی امامت کرین٘دیاں ہَن، جاں جو اسلامی علماء نے اِین٘دے اُتّے بحث کِیتی ہِے جو بَھلا زنانیاں جمعہ دے خطبہ دی امامت کر سڳدیاں ہِن۔
زنانیاں دے مَسِیتاں چین، ہندوستان، چلی، مصر، فلسطین، سوڈان اَتے شام سمیت انجو انج ٻئے دیساں وِچ وِی موجود ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیت ونکی:کیلیفورنیا وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِریمت
سادے جئیں بندے دی سرائیکی لوک شاعری
سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی لوک شاعری دے مہان٘درے لوک شاعر سئیں دلنور نور پوری ہک سِدھا سادہ اتے مخلص انسان ہا۔ او ہک ایجھاں بے ضرر انسان ہا جئیں کݙاہیں کہیں کوں ݙُکھ نی ݙتا ۔ ہمیشہ مونجھے ماندے لوکاں دے سُکھ اتے آرام واسطے تݨ مریندا رہ ڳئے۔ اوندے سرائیکی ݙوہڑیاں وچ وی اوندی ایہا رمز نشابر نظر آندی اے۔ اوندے ڈھیر سارے سرائیکی ݙوہڑے ایجھے ہن جیندے وچ او ݙوہیں ہتھ چا کراہیں لوکیں کوں دُعائیں ݙیندا نظر آندے۔ ونکی دے طور تے اُنہاں دے اے ݙوہڑے ݙیکھو:
رُل مال ویندے لاوارث تھی دَھݨوال توں مَال نہ نکھڑے
تھیوے بے مُل لعل تاں ݙُکھ لڳدے کہیں شاہ توں لعل نہ نکھڑے
دلنورؔ نی لڄ دی دھڄ رہندی شالا کئی لجپال نہ نکھڑے
دلنورؔ نورپوری ہک عام گھر دے عام جہیں انسان ہن پر اللہ سئیں اُنھاں کوں ٻہوں صاف سُتھری سوچ اتے شاعری دا فن دان کیتا ہویا ہئی۔ او ہک باشعور اتے حساس انسان ہن او اپݨے آہروں ٻاہروں موجود طبقاتی نظام اتے اوندے بھیڑاں دے گواہ ہن اُنھاں کوں پتہ ہئی جو اتھاں غریب آدمی دی مرضی کݙاہیں نی چلݨ ݙتی ویندی ۔ غریب تاں شودہ ووٹ وی اپݨی مرضی نال نی ݙے سڳدا۔ اپݨے سردار کوں جیکر او ووٹ نہ ݙیوے تاں اوندے نال جیڑھا بُرا حشر تھیندے او دلنور دے ایں ݙوہڑے وچ صاف ݙٹھا ونڄ سڳیندے:
ݙتا ووٹ جو نئیں سردار کوں میں پٹھ ݙاکو گھر لٹوا چھوڑیس
اوندے دیرے تے ڳیاں دھانہہ چا تے کر لمبا تے کٹوا چھوڑیس
ہر تھاݨہ میݙے تابع ہے ݙے مُچھ کوں وَٹ چِتوا چھوڑیس
دلنورؔ انصاف تاں ݙیکھ اوندے ہتھوں پرچہ ݙے ڈھکوا چھوڑیس
دلنورؔ نورپوری اپݨے عہد دے سارے مسئلے مسائل دے ڄاݨوں ہن۔ اتے ہک سوجھواݨ دی حیثیت نال او اُنھاں بارے اپݨی ہک خاص رائے وی رکھیندے ہن ۔ اپݨے آہروں ٻاہروں تھیوݨ والے ہر واقعے تے اُنھاں دی گہری اکھ ہوندی ہئی۔ اُنھاں دے ڈھیر سارے سرائیکی ݙوہڑے عصری مسائل دی عکاسی کریندن ۔ ایٹم بم اتے اوندے نتیجے وچ تھیوݨ والی تباہی دے حوالے نال اے ݙوہڑے ݙیکھو:
اے ایٹمی دور انوکھا اَئے ہر پاسوں ایٹم بم ݙسدے
آ خوف ایجھا کئی طاری تھئے ہر چہرے تے پیا غم ݙسدے
گھر گھر وچ غربت چھا ڳئی اے چو طرفوں ظلم ستم ݙسدے
دلنورؔ ایہو جِہاں دَور آ ڳئے ہر بندے دا سِر خم ݙسدے
دلنورؔ نورپوری اڄوکے عہد دے او سِر کݙھویں اتے مہاندرے سرائیکی ݙوہڑہ گو شاعر ہن جنہاں دے ݙوہڑیاں وچ جدید موضوعات دی رنگا رنگی نظر آندی اے۔ ایٹم بم دے نتیجے وچ تھیوݨ والی تباہی ہووے یا طبقاتی نظام دے بھیڑ، انسانی روئیاں دی یکسر تبدیلی ہووے یا دولت دی غیر مساوی تقسیم دے نتیجے وچ تھیوݨ والے دروہ، سردار دے اپݨے مُزیریاں تے ظلم ہوون یا غیرت تے خوداری دا مُک ونڄݨ، وندی شاعری ہر قسم دے موضوعات نال بھریل اے۔ دلنور دی شاعری وچ حُسن و عشق، مونجھ، ہجر ، وصال، خود سپردگی، عاجزی اتے انکساری جہیں روایتی موضوعات وی موجود ہن۔ اتے اِنھاں دے نال نال اپݨی ماء دھرتی نال محبت دا درس وی موجود اے۔ مُرشد کامل دی تلاش وی نظر آندی اے اتے اہل بیت نال محبت دا عکس وی نظردے۔ اللہ اتے اللہ دے رسول دا گھر ݙیکھݨ دی خواہش وی اے اتے اخلاقی اصلاحی انداز وی نشابر اے۔ مُکدی گاٖلھ اے جو دلنور نورپوری دے سرائیکی لوک ݙوہڑے اپݨے اندر ڈھیر سارے نویں اتے پُراݨے موضوعات دا خزانہ رکھیندن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری وِچ ݙوہڑا ونکی:سرائیکی ݙوہڑا ونکی:سرائیکی لوک شاعری
غلام حسن حیدراݨی(بے مثل افسانہ نگار)
غلام حسن خان حیدراݨی
(بے مثل سرائیکی افسانہ نگار)
لکھت:  :فیضؔ بلوچ
سرائیکی افسانے دی تاریخ دا کھوج لاوݨ تے مطالعہ کرݨ آلے تمام محقیقین ایں ڳال تے متفق ہن جو سرائیکی افسانے دی ابتداء قیام پاکستان توں بعد شروع تھیندی ہے۔ مگر 70ء دے ݙہاکے وچ بحث ایہ چھڑ ڳئی جو سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار کون ہے؟ایں حوالے نال محقیقین دا ݙو طرح دا مؤ قف سامݨے آیا۔
سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار کون
(1) غلام حسن خان حیدراݨی سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار ہے (ایہ ٻئی ڳال ہے جو انہاں دا افسانوی مجموعہ انہاں دی وفات تو بعد منظر عام تے آئے)
(2)تحسین سبائے والوی سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار ہے جیندا افسانہ ”شہید“ رسالہ ”سرائیکی“ اچ جولائی 1967 ء کوں سب تو پہلے شائع تھیا۔ایں حوالے نال ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپݨی کتاب ”سرئیکی ادب دی مختصر تاریخ“وچ لکھدن ”جے پہلے دی ڳال ہے تاں وت اقبال سوکڑی دا افسانہ ”شاداں“ہفتہ وار ”اختر“ ملتان دے اکتوبر 66ء دے پرچے وچ چھپ چکیا ہا“ایں بحث توں ہٹ کے ݙوجھے پاسوں کجھ محقیقین دا مؤقف ہے جو سرائیکی افسانے دا آغاز قیام پاکستان توں فوراً بعد شروع تھی ڳیا ہا تے افسانہ ”جھاڑو دا تیلا“اتے ”دھروئی خدا دی“ وغیرہ مختلف رسائل وچ 1950ء کنو پہلے چھپ چکیے ہن۔مگر افسوس جو اوہ ریکارڈ ہُݨ ساکوں نہیں ملدا۔بہر حال ایں نظریے توں وی انکار نہیں کیتا ونڄ سڳدا‘ممکن ہے اے افسانے یا انہاں کنوں پہلے وی سرائیکی افسانے چھپیے ہوون‘مگر پاک و ہند دی تازہ تقسیم دی اُتھّل پُتھّل پاروں ایہ ریکارڈ ساݙے کولوں محفوظ نہ رہ سڳیا ہووے؟شائع شدہ ریکارڈ موجب کجھ محقیقین تحسین سبائے والوی کوں سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار ہووݨ دا اعزاز ݙیندے ہن لیکن اے وی تھی سڳدے جو حیدراݨی دا افسانہ ”کیری دی مٹھ“تحسین دے افسانے کنوں پہلے لکھیج چکا ہووے؟جیڑھا جو افسانہ ”شہید“کنوں محض ہک سال تے یارھاں مہینے بعد 1969ء کوں رسالہ ”اختر“ وچ شائع تھیا۔ایں حوالے نال نامور محقق ڈاکٹر طاہر تونسوی غالبا ً1994-95 ء کوں اخبارات اچ ہک اشتہار ݙتا ہا جو لکھاری حضرات اپݨی اپݨی رائے ݙیون جو سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار کون ہے؟تے ول انہاں اپݨی کتاب ”سرائیکی ادب‘ ریت تے روایت“ وچ حیدراݨی مرحوم کوں سرائیکی دا مونڈھی افسانہ نگار لکھئے‘ایویں ممتاز سرائیکی لکھاری اسلم رسول پوری وی اپݨے ہک مضمون اچ حیدراݨی مرحوم کوں سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار بلکہ سرائیکی افسانے دا ݙاݙا آدم قرار ݙتے‘تے ایویں ای معروف سرائیکی افسانہ نگار‘ناول نگار ظفر لاشاری وی اپݨے مضمون ”سرائیکی افسانے دا ارتقاء“ مطبوعہ ”سرائیکی ادب“ملتان جنوری 1980ء دے شمارے وچ حیدراݨی صاحب  دی افسانہ نگاری دی عظمت دا اعتراف کیتے۔لاشاری سئیں دے مضمون اچوں اقتباس حاضر ہے ”سرائیکی دھرتی اتے افسانے دے ایرے رکھݨ آلیاں وچوں سردار غلام حسن حیدراݨی دا ناں سبھ توں پہلے گھدا ویسی‘حیدراݨی سئیں ای سرائیکی دے اوہ مہاندرے افسانہ نگار ہن  جنہاں نہ صرف خود بہترین افسانے لکھئے بلکہ ݙوجھیاں کوں وی افسانہ نگاری دا شوق ݙیوایا“بہر حال ہر دانشور تے لکھاری دی رائے اپݨی اپݨی جاہ تے درست ہے تے سرائیکی افسانے دا کھوج لاوݨ تے تاریخ دا تعین کرݨ دی مخلصانہ کوشش ہے۔
غلام حسن حیداݨی دی افسانہ نگاری
جتھوں تک حضرت غلام حسن حیدراݨی دی افسانہ نگاری دا تعلق ہے۔حیدراݨی صاحب اوہ بالغ نظر لکھاری ہے جیکوں افسانہ نگاری دا پورا پورا ادراک ہے‘اوہ افسانے دے فن تے باریکیاں توں چنگی طرح واقف ہے تے زبان و بیان تے کمال درجے دی مہارت رکھدے‘اوندی تحریر دا رنگ ڈھنگ تے موضوعات افسانے دے تقاضے پورے کریندے نظر آندے ہن۔حیدراݨی دا طرز بیان‘ اسلوب‘ الفاظ دی ترکیب تے لکھݨ دا انداز اتنا منفرد تے پُر اثر ہے جو قاری کوں مکمل طور تے اپݨی گرفت اچ جکڑ گھندے تے اوہ حیدراݨی دے ہر فقرے تے ہر سطر تے داد ݙتے بغیر نہیں رہ سڳدا۔ایں بحث توں قطعہ نظر جو سرائیکی دا پہلا افسانہ نگار کون ہے؟ مگر بلند مقام تے رتبہ حیدراݨی صاحب کوں حاصل ہے کیوں جو معیار دے اعتبار نال حیدراݨی دے افسانے ساکوں ݙوجھے افسانہ نگاراں دے مقابلے وچ فن دیاں بلندیاں تے نظر آندے ہن تے اوندے افسانے ای اوکوں ݙوجھے افسانہ نگاراں توں ممتاز بݨیندے تے اولیت ݙیندے ہن۔جݙاں جو افسانے دیاں تمام ترخوٻیاں‘تکنیک‘پلاٹ‘مکالمیں‘ محاورے تے ضرب الامثال دا سوہݨاں استعمال ساکوں حیدراݨی دے افسانیاں وچ ملدا ہے۔حیدراݨی ہک حساس دل‘سچ گو‘باریک بین تے گہری سوچ رکھݨ آلا افسانہ نگار ہے جیندا مشاہدہ ٻہوں تیز تے وجدانی کیفیت حیرت انگیز ہے۔
ڄم پل غلام حسن حیداݨی
سرائیکی دا اے مہان افسانہ نگار جنوری 1922ء کوں احمد خان حیدراݨی دے گھر شادن لُنڈ ضلع ڈیرہ غازیخان اچ پیدا تھیا۔آپدے بزرگاں اچوں میر غلام حیدر خان اپݨے زمانے دا ہک جرأت مند تے دلیر آدمی مشہور ہا۔تہوں حیدر خان دی اولاد اوندے ناں دی نسبت نال حیدراݨی سݙویندی ہے۔لہٰذا غلام حسن خان وی وݙے فخر نال اپݨے آپ کوں حیدراݨی سݙویندے ہن۔ حیدراݨی صاحب مڈل توں بعد 1949 ء وچ گورنمنٹ نارمل سکول مظفرڳڑھ توں جے-وی کیتی تے ول 14اکتوبر 1952ء کنوں ملتان شہر دے ہک سکول اچ پرائمری ٹیچر دی حیثیت نال اپݨی عملی زندگی دا آغاز کیتا۔تے ول 20سال ٻالیں کوں پڑھاوݨ توں بعد بوجہ علالت نوکری چھوڑ ݙتی۔جݙاں جو انہاں دی مدت ملازمت اڄاں 6-5سال باقی ہئی۔حیدراݨی صاحب اڄاں ٻہوں کجھ لکھݨا ہا جو موت دا قاصد وقت کنوں پہلے آڳیا۔بالآخر 20مئی1975ء کوں 53سال دی عمر اچ آپ رائٹرز کالونی ملتان اچ وفات پا ڳئے۔پچھوں ہک بیوہ‘ترائے پُتر تے ترائے دھیاں سوڳوار چھوڑ ڳئے۔وݙا پتر جان محمد خان حیدراݨی ملتان دے ہک سرکاری سکول اچ معلم ہے۔
غلام حسن حیداݨی دے افسانیاں دے کردار
”کجھ سکے ایں تاڑ وچ ہن جو کہیں طرح گانموں دی عزت جیڑھی لوک ساݙے کنوں ودھ کریندن مک ونڄے ہا تاں چنڳاں ہا۔کجھ کوڑے سچے مقدمے وی گانموں تے بݨائے ڳئے ہن گانموں کھل ہس کے وقت گزریندا ریہا۔پر تقدیر اڄݨ کجھ ٻئے امتحان گھنݨ دا فیصلہ کیتی ٻیٹھی ہئی“
افسانہ,,واہ ݙرو خان،،دا خلاصہ
حیدراݨی دا افسانہ ”واہ ڈرو خان“ ہک ایہو جھیاں افسانہ ہے جیندے وچ محمدو خان تے وسو ہک ݙوجھے کوں پیار کرݨ آلے ݙو کردار ہن تے انہاں دے مقابلے وچ تریجھا کردار نانگ ہے‘ جیڑھا وسّو کوں جیندا نڳل ویندے۔یعنی نانگ وسّو کوں ݙنگ نہیں مریندا بلکہ اوندا وجود کپڑیں سمیت نڳل ویندے۔
افسانہ,,پیؤ یا بھراء،،دا خلاصہ
حیدراݨی صاحب بعض ویلے سعادت حسن منٹو دی طرح معاشرے دے ناسور ننگے کرکے اپݨے قلم دی نوک نال چاک کر ݙیندے‘جیویں جو انہاں دا افسانہ ”پیؤ یا بھرا“ کوئی پڑھ کے ݙیکھے تاں توبہ توبہ کر کے کنیں کوں ہتھ لیندے۔
غلام حسن حیداݨی دیاں کتاباں
(1) سمّی:
ایہ تونسے دی دھرتی نال تعلق رکھݨ آلی رومانوی داستان ہے تے حیدراݨی دے نذدیک سمّی تے راول‘سنگھڑ دی سچی کہاݨی ہے‘ایں حوالے نال آپدا ہک شعر ملاحظہ تھیوے۔
؎مجلس دے وچ آکھ سݨاواں سچی صاف کہاݨی
ڳالھ نہیں اے اڄکل دی ہے کئی سو سال پراݨی
ہک ٻیا شعر بعنوان”سمّی دا انتظار“
؎کالی رات  وچھوڑے والی پر نہ اصلوں  دھمّی
آ کھ حسن  ؔرو  آکھے سمّی کاݨ  ݙکھاں ہم  ڄمّی
94صفحیاں دی اے کتاب ’حیدراݨی پبلی کیشنز“ رائٹرز کالونی ملتان توں 1972ء وچ شائع تھی چکی ہے۔
(2)بگڑو:
ایہ وی سمّی دی طرز تے حیدراݨی دی منظوم سرائیکی داستان ہے‘جیندا کلام مرداں ‘عورتاں وچ مقبول عام ہے تے دردیں دا مرہم سمجھا ویندے‘کتاب ”سمّی“دے آخر تے لکھیا ہوئے جو غلام حسن حیدراݨی دی منظوم داستان ”بگڑو“ زیر طبع ہے۔
(3) گلو:
جیکوں ستمبر 1967ء کوں ہفت روزہ ”اختر“ ملتان نے سرائیکی دا پہلا ناول قرار ݙتا تے بعد اچ اے ناول ماہوار ”سرائیکی ادب“ ملتان اچ وی چھپدا رہ ڳئے ایہ ہک جاسوسی ناول ہے‘ جیندے وچ معاشرے دے حالات و واقعات دی عکاسی کیتی ڳئی ہے اتے اے ناول تنقید و تفریح دے انوکھے مضامین تے مبنی ہے۔
(4) غلام حسن حیدراݨی دے افسانے:
سرائیکی ادب دے متھے دا جھمر:
حیدراݨی صاحب کوں اپݨی ماء ٻولی نال انتہا درجے دی محبت ہئی‘جیندا اظہار انہاں اپݨے قلم دے ذریعے کیتے‘اوہ ہک غیر معمولی صلاحیت دے حامل افسانہ نگار ہن۔انہاں دے افسانیاں وچ انسانی معاشرے دی مجموعی زندگی دے ݙکھ‘سکھ تے خوشی‘غمی دا اظہار ملدے۔انہاں اپݨی مشرقی تہذیب توں انحراف نہیں کیتا بلکہ انہاں اپݨے افسانیاں وچ تہذیب و ثقافت تے انسانی رشتیاں دا تقدس برقرار رکھئے۔جݙاں جو انہاں دے افسانیاں وچ زندگی دے مسائل‘سچ‘ کوڑ‘ وفا‘بے وفائی‘ رومان‘ شائستگی تے ٻیا سب کجھ موجود ہے‘حیدراݨی مرحوم دے اے یاد گار افسانے ہمیشہ سرائیکی ادب دے متھے دا جھومر بݨ کے سجے راہسن۔انشااللہ۔
پورھیت:
سرائیکی کمپوزنگ سنٹر نور شاہ تلائی کوٹ ادو
حوالہ:
با حوالہ کتاب سانجھ سلوک لکھاری فیض بلوچ
خطاطی دے لوک فن دے کُجھ ضروری ڳالھیں
ٻئے کئی اِدارے وِی ایں فن دے وَدھارے کیتے سر پرستی کر سڳدِن۔
فنِ خطاطی تے لِکھݨ آلے عام طور تے ترے قسم دے لوک مِلدن، انہاں اِچوں بعض لوکاں نے، خطاطی سکھݨ آلے طالب علماں دی آسانی کیتے ابتدائی نوعیت دیاں کتاباں لکھن خطاطی دی تاریخ یا اِیندی قدامت سمجھاوݨ کیتے کئی ڳالھ یا مضمون کے نیں۔
ݙوجھے قسم دے او لوک ہِن جنہاں نے بعض اُستادانِ فن دے مختصر حالات لِکھن۔ اَتے تریجھی قسم دے لوک او ہِن جنہاں استاداں دے تخلیق کیتے ہوئے خطاطی دے نمونیاں کوں چھاپے اَتے انہاں اُتے گفتگو کیتی ہِے۔ انہاں نمونیاں دی تحسین اَتے خصوصیت بیان کیتی ہِے۔ ساݙے خیال اِچ فن دی مرتب تاریخ دا معلوم ہووݨاں ٻہوں ضروری ہِے جو اے فن کیڑھیاں کیڑھیاں مرحلیاں اِچوں لنگھ کے اَج دے مقامِ اعلیٰ تئیں پہنچے۔ کِنھاں کنھاں اُستاداں دیاں کوششاں دے نتیجے اِچ ایں فن شریف نے ترقی کیتی ہِے اَتے مرتبہ و مقام حاصل کیتے۔
فنِ خطاطی معروضی نِیں بلکہ اِے ہِک موضوعی فن ہِے۔ اَتے اِیں موضوع تے ملتان دے تاریخی حوالے نال اَساں ٻہوں کڄھ کٹھا کر ݙتے۔ زبان کینویں بݨی؟  خیالات دے اِظہار کیتے او کݙاں آلۂ کار بݨی؟  اِیندی تصویر سازی کیتی گئی۔ خاکے تیار تھئے رمزیہ نقوش خاص خاص تصوّرات دے نال نال جوڑے گئے، وَت آواز نگاری دا دور آیا۔ ابجد دے حرف بݨے۔ ایں طریقے نال فکر اَتے خیال کوں دُور دُور تئیں پجاوݨ اَسان تھِی ڳیا۔ اَساں ایندی ساری کہاݨی اَتے تشریح شروع اِچ تفصیل نال کر ݙتی ہِے۔ ڄے تئیں مسلماناں دا عروج ہا تاں ایں فن دی خوب قدر دانی تھئی پر ڄݙاں بلادِ اسلامیہ تے ٻنھاں قوماں دی یلغار اَتے چڑھائی تھئی اَتے نال ئِ ی مغربی تہذیب نے مسلماناں دے دِل اَتے دماغاں کوں منتشر کیتا اُوں ویلے توں اِیں فن دا زوال شروع تھیا۔ معیاری فن پاریاں دی تخلیق گھٹ ڳئی۔ زود نویسی دی طلب وَدھ ڳئی۔ ماہر اساتذئہ فن غربت اَتے افلاس دا شکار تھی ڳئے فن خوشنویسی تے وی کالے بدَل اندھارا کر ڳئے۔ درس گاہواں اِچ اِیں فن دی ابتدائی تربیت ترک کر ݙتی ڳئی انہاں گالھیں نال فن خطاطی کوں زوال اَتے نقصان تھی ڳیا۔ ہِک ویلا ہا جݙاں سکولاں وِچ خوشخطی دی تربیت پہلی جماعت توں شروع تھی ویندی ہئی تختی تے قلم نال لکھݨ کیتے ٻالاں کوں لفظ سوہݨے لکھݨ دی ترغیب اَتے تربیت ݙتی ویندی ہئی، خوش خطی دے مقابلے کرائے ویندے ہَن او بند تھی گئے۔
اَج ڄیکر فن خطاطی زندہ و تابندہ ہیِ تاں اِے خطاط صاحبان دِیاں ذاتی کوششاں دا نتیجہ ہِے۔ ڄیڑھے اَج وِی ایں فن دی خدمت اَتے اِیندے وَدھارے کیتے عملی کم کریندے پِین اَتے اِیں فن تے لکھدے وی ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
ضلع میرپور خاص
ضلع میر پور خاص صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ میر پور خاص ڈویژن وی ہے۔
تاریخ
میر علی محمد تالپور نے ١٨٠٦ء وچ شہر بݨایا ہائی۔
نہال چند لہوری دی شخصیت
نہال چند لہوری دی شخصیت دے گرد نامعلوم حقائق دا ہالہ ہے۔ سوائے ایندے کہ نہال چند لہوری دا مولد و مسکن میر امن دہلوی دی شہرۂ آفاق دلی ہے تے انہاں دے آباء و اجداد شاہ جہان آباد دے واسی ہن سب کجھ پردۂ اخفاء وچ ہے۔ نہ تاریخِ پیدائش ملدی ہے، نہ تاریخِ وفات تے نہ ہی شجرۂ نسب۔ آکھا ویندے کہ دلی دی طوائف الملوکی دے سیلاب وچ اوں عہد دے تمام بیش قیمتی حقائق لڑھ ڳئے۔ شرفائے شہر تے اہلِ علم کوں جݙݨ نویں جائے امان دی تلاش تھئی تاں نہال چند لہوری عروس البلاد لاہور دی پناہ وچ آڳئے تے اونہی نسبت نال لہوری سݙیجے۔ نہال چند لہوری دی تعلیم و تربیت کتھاں تھئی؟ کیہڑے ماحول وچ تھئی؟ افتادِ طبع کینجھی ہئی؟ کنہاں اساتذہ دے ہتھوں فارسی تے ریختہ وچ صیقل تھئے ہن، حالی تک وقت دی دھوڑ وچ گم ہن۔ نہال چند دے لاحقے ’لہوری‘ دی وی کوئی ٹھوس بنیاد نی ملدی۔ بذاتِ خود انھاں نے اپݨے سوانحی حالات وچ کہیں وی ’لہوری‘ دی وضاحت نی کیتی تے نہ ہی قیامِ لہور دی اطلاع ݙتی ہے۔ ممکن ہے ایہ بدعت انہاں دے تذکرہ نگاراں فی ہووے، جنھاں نے دلی دی طوائف الملوکی نال پیدا شدہ حالات وچ لکھنؤ، عظیم آباد تے دکن دی جانب اہلِ کمال دی مہاجرت دے پس منظر وچ ’لہوری‘لاحقے دی مناسبت نال احتمالاً اے نتیجہ کڈھیا ہووے کہ دلی دے بعد لہور اُنہاں دا ݙوجھا ٹھکاݨہ ہئی۔ البتہ اتنی ڳالھ تاں طے ہے کہ فکرِ معاش نے انھاں کوں ۱۸۰۲ء وچ کلکتہ پہنچایا تے تے ول اتھائیں ’مذہبِ عشق‘ دے ترجمے و تالیف دے سبب انھاں کوں شہرتِ دوام حاصل تھئی۔
وسیب ادب
وسیب ادب
ســــلام سجنڑو
وعدے مطابق اج تھوڑا ذکر جناب اعــــظم سیال(بانی و چیئرمین وسیب ادب ) ھوریں دا. سامعین 22اگست 1990 کوں محمد ظفر سیال دے گھر اکھ کھولنڑ آلا اعظم سیال شروع توں ھی حساس طبعیت دا واقع تھۓ..24 گھنٹے انھاں نال ھوونڑ دی وجۂ توں میکوں انھاں دی اے خوبی جاچنڑ دا ٹھیک ٹھاک موقع ملے..لڑائی جھگڑے توں پرے پرے راھونڑ انھاں کوں ھر خاص و عام اچ مقبول کیتے...سرائیکی ھوون دے ناطے جیوے انھاں کوں اپنڑی ذمے داری دا احساس تھۓ تاں انھاں وسیبی حقوق سانگے آواز بلند کرنڑ سانگے شاعری دا راه اختیار کیتے. شاعری دے دگ تے ٹردیں ٹردیں انھاں سوچا کے کیوں نا سرائیکی شاعراں کیتے ھک اینجھا پلیٹ فارم بنڑایا ونجے جیندے زریعے شاعر حضرات ھک ڈوجھے نال رابطۂ کر سگن،اپنڑے الفاظ دا تبادلۂ کر سگن.
ایں پاروں جناب ھوراں 3 مارچ 2012 کوں موبائیل نیٹ ورکنگ سسٹم دے تحت بنڑائی گئی تنظیم وسیب ادب دی بنیاد رکھی،ھک بعد ھک لوگ سنگت اچ شامل تھیونڑ لگ گئے تے جناب ھوریں دا منصوبۂ سوچیں توں وی زیاده کامیابی توں همکنار تھیا....سنگت نے مشترکۂ طور تے جناب ھوریں کوں چــــــیئرمین وسیب ادب دی ذمۂ داری ڈتی.جناب ھوریں دی قیادت اچ وسیب ادب پورے پاکستان اچ زور و شور نال چلدی پئی اے..ســــنگت ھکو بے مشاعراں تے ادبی بیٹھکاں دا وی اھتمام کریندی اے.
رابطۂ، اعـــــظم سیال(بانی و چیئرمین وسیب ادب)، 03007808405، تحریر عـــــاطر سیال
ساجد بشیر
ساجد بشیر، سول سیکرٹریٹ سرائیکستان دے موجودہ ایڈیشنل سیکریٹری داخلہ ہن۔
ضلع نوشہرہ فیروز
ضلع نوشہرہ فیروز صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
انتظامی ونڈ
1۔ محرابپور
2۔ کنڈیارو
3۔ بھریا
5۔ نوشہرو فیروز
جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے۔
ضلع میانوالی
ضلع میانوالی انتظامی طور تے صوبہ پنجاب، پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ میانوالی ضلع 5،840 مربع کلومیٹر (2،250 مربع میل) دے علاقے دا احاطہ کریندے۔ شمال وچ ایہ علاقہ پوٹھوہار مرتفع تے کوہستان نمک دا تسلسل ہے۔ ضلعے دا جنوبی حصہ تھل صحرا دا حصہ ہے۔ دریائے سندھ وی ایں ضلعے اچوں وہندے۔
تاریخ
میاݨا خاندان جیہڑا بغداد، عراق توں آیا ہئی تے میانوالی وچ آباد تھیا ہئی، انہاں نے اسلام دی تبلیغ کیتی تے ایندے وچ شعور اجاگر کیتا۔ میانوالی دا ناں صوفی سنت میاں علی دے ناں نال ماخوذ ہے (کتاب "مراتیب سلطانی) ملاحظہ کرو۔ میاں علی میانوالی وادی سندھ تہذیب (c.3300 - c.1300 BCE) دے دوران جنگلات دے نال ہک معروف تصفیہ تے ہک زرعی علاقہ ہئی۔ ول بعد وچ ویدک تہذیب تھئی۔ 997ء وچ سلطان محمود غزنوی نے اپݨے والد، سلطان سبکتگین دی قائم غزنوی سلطنت دا اقتدار سنبھال گھدا۔ 1005ء وچ اوں نے کابل وچ شاہیاں کوں فتح کیتا تے اوندے بعد اوں نے ایں خطے دی فتوحات حاصل کیتے۔ دہلی سلطنت تے بعد وچ مغل سلطنت نے ایں خطے تے حکمرانی کیتی۔ وسطی ایشیاء توں مختلف مسلم خانداناں دی فتوحات دے بعد ایں خطے دی اکثریتی آبادی مسلمان تھی ڳئی۔ میانوالی دی اصل تاریخی نمائندگی 900ء توں ہے لیکن اتھاں 1090ء وچ قطب شاہ دی آمد تے اصل درستگی دا پتہ لایا ڳیا ہے جیں نے اپݨی فتح دے بعد دے سالاں وچ اپݨے پتراں کوں ایں خطے تے آباد تے مزید حکمرانی دی اجازت ݙتی ہئی۔ انہاں دا نسب ہݨ وی ضلع میانوالی دے نال نال پاکستان وچ وی موجود ہے تے اینکوں اعواݨ قبیلے دے ناں نال ڄاݨا ویندے۔ تاریخی طور تے جنوبی ایشیاء دے تمام وݙے حکمراناں نے اوں علاقے تے حکومت کیتی۔ انہاں دا نسب ہݨ وی ضلع میانوالی دے نال نال باقی وسیب تے پاکستان وچ وی موجود ہے تے اینکوں اعواݨ قبیلے دے ناں نال ڄاݨا ویندے۔ مغل شہنشاہ بابر نے عیسیٰ خیل دا ذکر اوں وقت کیتا جݙݨ اوہ 1520ء دی دہائی دے دوران انہاں علاقیاں کوں فتح کرݨ دی اپݨی مہم دے ہک حصے دے طور تے اعواݨاں تے نیازیاں دے خلاف لڑدا پیا ہئی۔