cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اخلاق مزاری
ہک واری لہہ اسمان کنوں!!!!!
اے اکھیں میݙیاں دھیریں ہن
اے دھیریں تیݙی گول پچھوں
وت نال کلیسا ونج کھڑیاں
توں نئیں ملیا تیݙی گول پچھوں
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
Election2018
تیڈی سرداری تے لعنت ہے
توں غاصب ہئیں ساڈیں عزتیں دا
تیڈے غاصب پن تے لعنت ہے
ہے لعنت چھوٹیں گودیں تیں
تے وڈے خان تے لعنت ہے
تیڈے دیرے تے وی لعنت ہے
تیڈے ہر دربان تے لعنت ہے
تیڈے چیلے دڑکے ڈیندے ہن
تیڈے سب چیلیں تے لعنت ہے
توں حق غریب دا نگل گئیں
مظہر حسین احمدانی بلوچ
لوک نی منگدے موٹروے
لوک نی منگدے موٹروے
ہک ویلہے دی روٹی ڈے
رُل گیے روہی دے رکھوالے
تھل دامان دے وسنڑ والے
پیروں ننگے پندھ کشالے
سر تے ترامِنڑ پیراں چھالے
اہدن خواجے دے متوالے
کھول اساڈی سیت دے تالے
نہ تاں وڈے مینڈیٹ والے
لکھان وانڑ وٹیندے رہ گے
ہک ویلے دی روٹی ڈے...!!!
[خورشید بخاری]
”غزل“
تیکوں ما رُخ  یار  مِٹھل  لکھداں بس گالھ   ایہا  ول   ول  لکھداں
تیڈی جگ وچ یار مثال جو نئیں
تیکوں ڈیکھ تے روز غزل لکھداں
کڈی لکھداں  لب   رخسار   تیڈے
کڈی اکھ  دا  مست  کجل  لکھداں
بن  مجنوں   یار   دیوانہ   میں
تیڈی سوچ شعور  عقل لکھداں
تیڈی  دید   عبادت   اکھیاں   دی
تیڈی سوچ کوں نیک عمل لکھداں
نمہی لکھدا  اج  تے  کل یوسفؔ
میں یاد  تیڈی   پل   پل  لکھداں
کلام....محمد عباس یوسفؔ
اڈے سانگیں تیں سر نکلدے ہَن
اڈے سانگیں تیں سر نکلدے ہَن
وستی وستی دے ڈر نکلدے ہَن
میں نہ سفریں دے گیت گانواں ھا
کَئی میڈے ہمسفر نکلدے ہَن
جے اساں سِر جُھکائی کھڑے رہوں ھا
کَئی کوِیلئیں دے پر نکلدے ہَن
مرضی ہووے ہا جے بزرگیں دی
کَئی دیواریں توں در نکلدے ہَن
اخلاق مزاری
ہک واری لہہ اسمان کنوں!!!!!
ونج نال مسیت پیاں ھانی
تیݙے پڑھݨ سیپارے گیاں ھانی
معصوم نماݨیاں ݙو اکھیں
کل رات مسیتوں ولیاں نئیں
کینات دا وارث جلدی کر
ھک واری لہہ اسمان کنوں
میݙیاں اکھیں گول مسیت دے وچ
. . . . . . . . . . . . . .  اخلاق مزاری ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
اڈے سانگیں تیں سر نکلدے ہَن
میں جھئیں خاص کر نکلدے ہَن
اے تاں اوں کہیں کوں یاد نئیں کیتا
لوک تاں سر دے بھر نکلدے ہَن...!!!
اقبال سوکڑی
غزل
مونجھ دے مچ ءچ جھمراں لا کیں رولا ختم کریجے.
وجد ءچ آکیں دل تاں اھدے آپکو مار چُھڑیجے.
اوندے یادیں ساکوں تاں کہیں کم دا وی نہی چھوڑیا.
ساریاں راتیں یاد کریجے ڈینھ کو یار سمھیجے.
ساڈیاں نسلاں مار ٹٹارے کھو وچ ونج نہ ڈھاوِن.
ڈیوے بالنڑ کیتے وٹ ءچ آپکوں آپ بلیجے.
کہیں مزدور تو رِشتہ گھندیں ڈاج منگڑ توں پہلے..
دل جیہے گھر وچ راہن والا رُس کے کملا ٹر گے.
شہر دی آخری نُکر تے ہک کندھ اُسار کھڑیجے.
باغ بہشت تے حوراں شوراں اللہ آپیں ڈیسی..
ایں زندگی وچ اللہ کولوں اپڑاں یار منگیجے..
پکڑ رسیداں چندا منگ آ ادھو ادھ کریسوں.
شرط لگی اے چاوں چاریں وچ چندر توں سُوھڑاں کون اے..
yaseen hatim
اتنی تریہہ ہے
گل ویݨی دیاں تروڑ کے تنڑیاں
ڈوہیں ٻاہیں پوریاں کھول کے
اکھیں دے وچ تھل کوں پا کے
تریہہ وسما ڈے
تریہہ نی وسمی
پہلے پہلے سوریا دیوتا
ساوݨ نال الیندا رہے گئے
ساوݨ ساوݨ
تریمت آکھیا (رفعت عباس دی حکایت)
حکایت
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
اتنی تریہہ ہے
تو تاں ساوݨ
نیلے نیلے پنے اتے
دریا
تریمت آکھیا (رفعت عباس دی حکایت)
تریمت آکھیا.....
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
اتنی تریہہ ہے
بیڑیاں
تردیاں تردیاں ٻیڑیاں
ٻیڑیاں نال مہاݨے
جنگل
تریمت آکھیا (رفعت عباس دی حکایت)
ہک تریمت کول رنگیں دا ڈبہ ہئی اوں ڈبے اندر کئی وت رنگیں دے ڈبے ہَن'اوندے چودھاروں جے تئیں نگاہ ونجے چِٹے چِٹے پُھلاں دے کھیت ہَن'اوں ڈبے وچوں رنگ نیلا کڈھیا ہک پُھل کوں لاتا تے جے تئیں نگاہ ونجے پُھل سارے نیلے تھی گئے'اوں کاسنی وت ڈبے وچوں رنگ کڈھیا تے سارے پُھل کاسنی'اوں ویہہ توں زیادہ رنگ ڈبے وچوں کڈھ تے ورتائے' ہک پُھل کوں رنگیا تے کھیت پورے رنگے گئے
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
اتنی تریہہ ہے
جنگل نال پکھیرو
کئ کئ منظر چھاپ کھڑیندیں
میڈے اندر اگنی دیوتا
تریمت آکھیا (رفعت عباس دی حکایت)
اساں اُتھوں لنگھدیاں تریمت توں پُچھیا اوندے کول ایہ کیڑھا جادو ہِے'اوں آکھیا جو سارا جادو ڈبے وچ ہِے'رنگیں دا ایہ ڈبہ ساکوں کِتھوں ملسی اساں اگوں پُچھیا'اوں آکھیا جے مرد اپنڑے ہوٹھیں اتے سرخی لا سگن' پُھلیں والی چِھیٹ دے کپڑے پا سگن تاں ایں ڈبے دا جادو اُنہاں تے کُھلے'اساں اگوں کھِل پئے تے ساکوں اوہ شاعر سارے یاد آئے جیڑھے تریمت بنڑ تے شاعری تاں کریندے ہِن پر ہوٹھیں تے سرخی نی لا سگدے'پُھلیں والی چِھیٹ دے کپڑے نی پا سگدے.
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
اتنی تریہہ ہے
میڈی تس نی وسمݨ ڈیندا
بھویں ٻولی
بیری ، پپل ، پیلہوں دے
کجھ پتر پساوݨ ڄوگا
میکوں’سادھو
رت دی لت تے لا چھوڑیا ہے
میڈی تس کوں کون ٻڄھاوے
روہ بولیا ہے
پتھریں اتے چیݨا چیݨا
تھیاں کنڑیاں
تسا سوریا پی ویندا ہے
تسا گوتم
روہاں دے پڑ روہاں پچھوں
اپݨی تس وسمیندا ودے
تس نی وسمی...!!!
سئیں مخمور قلندری
کہیں پچھے محبت دا بھلا مطلب ڈسا کیا ہے
میں آکھیے جو حقیقت وچ اذیت ہے بیا کیا ہے
کوئ روندے تے رو رو کیں ولا کھلدے بہوں کھلدے
توں پاگل ہیں سوچیندا پئیں جو توں نئیں جانڑدا کیاہے
اساں ہک بئے کنوں انج تھی کے جیووں کیا اے ممکن ہے؟
کتھئیں راہب کتھئیں جوگی کتھئیں مسجد یا مندر وچ
اجاں ہک جہت جاری ہے حقیقت وچ خدا کیا ہے
انا دی جنگ جیتنڑ لو ہے لازم ہار ہک واری
شرر اندر دے جذبے کوں توں کیا جانڑیں انا کیا ہے
شبیر شرر
نہ کہیں دی بےوفائی مارے نہ کہیں دی بدعا مارے
نہ کہیں دی بےوفائی مارے نہ کہیں دی بدعا مارے
اساں خودار ھاسے تہوں ساکوں اپنڑی انا مارے
گناہ میڈےکنوں اے تھئے میں حق مسکین دا کھادے
خدا میڈی عبادت کوں میڈے منہ تے ولا مارے
تیڈی شہی وچ کیویں بُکھ توں روزانہ بال مر ویندن
ڈسا پتھر دیوچ  بُکھا کڈاھیں کیڑا خدا مارے
جڈاں تھئی میں تے سنگ باری نشانہ ہر کہیں کیتے
اوھو پتھر  لگے ھاں تے تساں پتھر جہڑا مارے
اوں خواب اچ خواہ مخواہ میکوں ایویں نِدروں جگا مارے
انہاں پاتی. فتح عابد جیکوں رب تے بھروسہ ھا
پھل مکھی دا سجھ دے مونہہ دو ڈیہدا راہندائے،
یا وت اوندو ونجڑاں چاہندائے۔۔؟؟؟ ونج نی سگدا،
آخر شودا سک ویندا ھے، میکوں ایویں لگدائے عدم،
میں وی سورج مکھی وانگوں،
راہ تے دیداں   لیندے سک دے سیک اچ سک ونجڑاں ھے،
ہک ڈینہہ آخر مک ونجڑاں ھے۔
( ظفر اقبال عدم )
موسم چیتر بہار جو آوے
موسم چیتر بہار جو آوے
باغ وچالے و نج تے باہواں
چٹے، پیلے، لال، گلابی
رنگ برنگے پھل جو ڈسن
کٹھے کرتے جھولی پاواں
گجرے جوڑاں ہار بناواں
وت کجھ سوچ کے دید بھنواواں
اکھیں پاڑ تکیندی راہواں
بھولیں وانگ الیندی راہواں
گجرے ہار بنا کے آخر
پاواں تاں میں کیں کوں پاواں ؟
آخر اپنی راند ونجا کے
بس پھلیں کوں ڈیہدی راہواں
ہتھ نہ لاواں
حمید الفت
نکھڑ کے ول نسے ٹکریے تے بھانویں نال رہ گئے ہیں
نکھڑ کے ول نسے ٹکریے تے بھانویں نال رہ گئے ہیں
تصور وچ تیڈے نازک ادا ویں  نال رہ  گئے ہیں
توں اپنڑے کھوہ دا نانواں ڈس اساں ھر کھوہ دے واقف ہیں
اساں یوسف ہیں کجھ عرصہ بھرانویں نال رہ گئے ہیں
اساں توں بے کسی بھاہ کوں تے نانگیں کوں کراے سجدے
اساں فرعون توں گھن کے خدانویں نال رہ گئے ہیں
اساڈے کیا وزن پچھدیں تے کیا بھر تول ھن ساڈے
اساں کنڑکیں دے موسم ہیں ننانویں نال رہ گئے ہیں
اوں محرم راز " عصمت"  نال رہ کے  وی الایا نئیں
ایویں لگدے اساں اپنڑے پچھانویں نال رہ گئے ہیں
سئیں ریاض عصمت
پُتر دا رستہ ݙیہدی ہوس
پُتر دا رستہ ݙیہدی ہوسی
امڑی کیویں سمدی ہوسی
اپݨی دھی دے بوچھݨ کیتے
ماء پئی پُھٹیاں چُݨدی ہوسی
پیو دے کیتے مُونجھی ماندی
دھی وی شودی روندی ہوسی
میݙا مَن جو ماندا رہندے
تیکوں مُونجھ تاں آندی ہوسی
ضعیف سوچ دی ٹوہ اچ جواں محبت ہے
ولا وی سوچ ہے پچھدی کتھاں محبت ہے.
. میں اپنڑے طور ت کوشش کریساں گولنڑ دی.
اتھاں ہے کوئ پیمبر جتھاں محبت ہے.
جیکوں ہے نال مڈے انتہا دی نفرت' سنڑ
اوکوں ڈسیں چا جو میڈا تاں ناں محبت ہے
میں اپنڑے دور دی جدت کوں حوصلہ ڈیندا
تڈا خیال بجا ہے جو تھی ونجیں نفرت
اوں شخص نال تاں میکوں اجاں محبت ہے.
ساڈے وجود دے وچ خون دا ہے ناں ایویں
ساڈے وجود دے وچ تاں رواں محبت ہے
کہیں دا ظلم ت نفرت تاں پہلا منظر ہے
اگر توں سوچ تاں نوک- سناں محبت ہے
ڈساوے کوئ اگر معرفت رکھیندئے تاں
کتھاں کتھاں اے حوس ہے کتھاں محبت ہے
توں میڈی چپ دے چکاٹاں دا روز کیوں پچھدئیں
میں سو دفعہ تاں ڈسایئے میاں محبت ہے.
تھی ویسی دیر جے محسوس ہی کریندے رہ.
ہے اعتراف ضروری جڈاں محبت ہے....
ساکوں وقاص عجب مرحلہ ہے پیش آیا
وقاص اللہ وقاص
نظم
جتھاں الانونڑ دی ریت نہ ہئی
کئی ہار نہ ہئی کئی جیت نہ ہئی
میں اینجھے پنجرے کوں تروڑ آنیاں
میں اینجھی وستی کوں چھوڑ آنیاں
جتھاں غلامی جوان تھئی اے
جتھاں جوانی ویران تھئی اے
جتھاں گناہیں دی باد شاہی
جتھاں عبادت گزار کائنی
تے کوئی وی کہیں دا کئی یار کائنی
کریر ہے پئی قرار کائنی
میں اینجھے رشتیں کوں تروڑ آنیاں
میں جیرھے راہ توں گزردا وینداں
اڑردا وینداں نظردا وینداں
میں سچے اللہ کوں یاد کر کے
میں کوڑی دنیا وسردا وینداں
نکھردا وینداں اچھردا وینداں سنوردا وینداں
کئی تھوڑ کائنی میں تھوڑ آپنڑیں کوں جیرھی جاہ تے سنگوڑ آنیاں
مرتضٰی ناظر
مُکھ نہ اتنا ڈکھال........شیشے کوں
مُکھ نہ اتنا ڈکھال........شیشے کوں
ڈَھے نہ پووے سنبھال، شیشے کوں
کونڑ آھدئے جو عشق مر ویندئے؟
پہلے اِنج ھا جو ڈھیر سنگتی ہَن
ہنڑ سنڑیندے آں حال، شیشے کوں
جِتھاں چَہوے او آپ ٹَنگ چھوڑے
بھاندے ہِن اوندے وال شیشے کوں
اوندا مکھڑا نظردا رھندا ہے
چائی پِھردے آں نال شیشے کوں
اونکوں اینویں ظہیر ڈیدھے ہیں
ڈیکھدِن جینویں بال شیشے کوں...!!!
محمدظہیراحمد
میڈی رُلدی جوانی سُنْ
میڈی رُلدی جوانی سُنْ
میڈی بھُک دی کہانی. سُنْ
اے بھُکے بال کیوں روندن
کہیں ما دی زبانی سُنْ
میں اپنا آپ ویچ آیاں
میں سارے خواب ویچ آیاں
وکایا مال ایں گھر دا
وِکی تیڈی نشانی سُنْ
کہیں دی گالھ کیا پُچھدیں
کہیں دا حال کیا پُچھدیں
اساں رُلدے مسافر ہیں
اساڈی بے زبانی سُنْ
جڈاں وی عید آندی ہے
بُجھا ڈیوے کوں باہندی ھے
کہیں دی بے ایمانی سُنْ
اُتھاں ڈر دے اَندھارے ہن
جتھاں وی مُونجھ مارے ہن
علی ؔ مُکدی ہوئی چھاں توں
میڈے دل دی ویرانی سُنْ...!!!
تیڈے نال اج دے کوئی گھنڈھے ہوئے لوگ ہیں
ازلاں توں تیڈے ناویں ونڈے ہوئے لوگ ہیں
تیکوں ہالی عشق اچ آٹھ ڈیہنہ وی نئیں تھئے
اساں انہاں رولے اچ ہنڈے ہوئے لوگ ہیں
تیکوں کئیں آکهیے ُمختیار تیڋا تیڋے چہرے پاک دا قاری نئیں
کوئی پل نئیں تهیا جیڑهے پل دے وچ ہنج ہنج دے نال قطاری نئیں
تیکوں ہر کہیں سجدے نئیں کرڻے ہر کوئی مختیار لغاری نئیں۔
سئیں مختیا ر لغا ری مرحوم
بروہی زبان
بروہی زبان دراوڑی خاندان نال تعلق رکھدی اے تے موجودہ صوبہ بلوچستان دی اصل مقامی زبان اے. بروہی ہک زبان دے نال الگ نسلی گروہ وی ہن تے بلوچ توں بالکل الگ ہن. اے زبان قلات تے ایندے مضافاتی اضلاع وچ کثرت نال بولی ویندی اے. بروہی زبان و قوم اپݨی نویکلی حیثیت تے وکھرپ رکھدی اے.
آبادی
آبادی ویہ لکھ کنوں ودھ ہے.
آزاد بلگرامی
میر غلام علی آزاد بلگرامی (پیدائش: 29 جون 1704ء– وفات: 15 ستمبر 1786ء) شاعر مورخ تے تذکرہ نگار ہن۔ نواب ناصر جنگ، والی حیدر آباد دکن دے اُستاد ہن۔ بلگرام توں اورنگ آباد آ کے دربار نال وابستہ تھی ڳئے۔ عربی، فارسی، اردو تے ہندی زباناں وچ دستگاہ کامل رکھدے ہن۔ کئی کتاباں دے مصنف ہن۔ جنہاں وچ سحبتہ المرجان (علما ہند دا تذکرہ) ید بیضا، (عام شعرا دا تذکرہ ) خزانہ عامرہ (صلہ یافتہ شعرا دا تذکرہ)۔ سرور آزاد (ہندی نژاد شعرا دا تذکرہ) مآثر الکرام( علمائے بلگرام دا تذکرہ) تے روضتہ الاولیا، (اولیائے اورنگ آباد دا تذکرہ) زیادہ مشہور ہن۔
ضلع ٹندو الہ یار
ضلع ٹنڈو الہ یار صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ انباں دی وجہ کنوں مشہور ہے تے ڳنا وی ٻہوں تھیندے۔
جغرافیہ
کل رقبہ ٥٦٠٨ مربع کلومیٹر ہے۔
تاریخ
٢٠٠٥ء کنوں پہلے ضلع حیدرآباد حصہ ہائی۔
زبان
سرائیکی تے سندھی
تساہل
10 مئ کوں جیہرا سرائیکی زبان کوں قومی زبان بنڑاونڑ کنوں تساہل تھے یا ساڈی غلط فہمی تھئ ہے اساں ساڈے پھاکے تے لڑھ لابے دے ردعمل وچ کئ دوست سیخ پا تھن.... فیسبک تے ساڈے خلاف پوسٹاں لگن اساں ہر مخالف پوسٹ دے جواب اچ "thank u" لکھیے آپنڑے عزیزان کوں کیا اکھیجے عزیز شاہد آکھیا ہا" نوی نسل دے شوخیں تے بے شول نہ تھی چھوہریں اچ اے گرمیاں سردیاں ہوندن پیاں کہیں دے جھاتی کوں محسوس نہ کیتا کر چھوٹی کندھ دیاں بے پردیاں ھوندن پیاں" قوت برداشت دا ہک کورس ہے ترے مہینے دا ٹیلی فون دی گھنٹی تے اوکوں میں پورا کیتے... ایں سانگے میکوں کاوڑ نئیں لگدی... میڈے شانت راہنڑ دے بعد فیس بک تے مشتاق گاڈی رانا ابرار جئیں سلیقے نال گال سمجھئ ہے....
برہم پترا
تبت دے جنوب مغرب توں نکلدے جیہڑا ستارہاں سو میل لمبا ہے۔ تبت اچ ایندا ناں تسانگ پو ہے ۔ اے دریا ست سو میل تک مشرق کوں ویندے ، ول ایہ جنوب دی طرف ݙڈھ سو میل تک بھارت دے صوبہ آسام وچ دیہانگ دے ناں نال وہندے۔ تے ول برہم پترا دے ناں نال مغرب دی طرف ویندے ۔ آسام تے بنگلہ دیش توں تھیندا ہویا دریائے گنگا وچ مل ویندے تے ڈیلٹا بݨیندا ہویا خلیج بنگال اچ ونڄ ڈھہندے۔ ایہ ہک اہم آبی شاہراہ ہے۔ ہندو اینکوں متبرک منیندن۔ ایندی وادی بڑی زرخیز ہے۔ دریا دی اوسط گہرائی 124 فیٹ، جبکہ سب توں زیادہ گہرائی 390 فیٹ ہے۔ ایندا اوسط اخراج 19300 کیوبک میٹر فی سیکنڈ (یعنی 680،000 کیوبک فیٹ فی سیکنڈ) ہے۔ thumb|
امن دی لوڑ
انھیں کوں ہک پاسے کرو، اے ساڈا ناں اُچا کر آین، انھیں بندوخاں، تلواراں تے جنگی اوچھنڑ مخلوق کوں ڈکھالین، اتے دیواراں تے انگریزاں دی ونڈی(دان کیتی) ریاست دے نعرے چھاپین، لوکاں کوں ڈسیندے رہین جو میں بہوں کرخت آں، میڈا رعب لوکاں دے دلاں اچ بلہاونڑ آلے انھیں مقدس پھوت دیاں پگوں کوں سونے دے تھاواں اچ آب کوثر ڈتا ونجے، بے روزیتیں کوں کھاونڑ پیونڑ تیں لعن طعن کرنڑ آلے اے میڈے مومن، ہر مرتد اتے میڈے وجود دے ہر انکاری نال آڑو بک تھئے رہین، میں انھیں کوں کوئی سرٹیفیکیٹ نہ ہا ڈتا نہ ہی انھیں دی خلافت دا کوئی نوٹیفکیشن کڈھیا ہا، ولا وی انھیں او ذمہ داری پوری کیتی اے، انھیں غریباں کوں اے آکھ تے جو تساں اوندی مرضی دے مطابق غریب او، مقدر تہاڈی روٹی ٹِکی کھس گئے، انھیں کوں مطمئن کیتے تے انھاں کوں کفر توں بچا گھدے، اے ڈاڈھے چنگے لوک ہن، انھاں کوں ہمیش دی سکھی اتے شانت حیاتی مبارکھ ہووے۔
مظلوم وسیب
سفر نامہ
میکوں ذاتی طور تے رحیم یار خاں تے بہاولنگر کنوں گھن تے لیہ' بھکر' ڈیرہ غازی تے راجن پور اچ دور دور تیئں ونڄݨ دا شرف حاصل ھ۔  ۔میں تھر' چولستان' روہی تے تھل دے ریگستاناں اچ گھومیا پھریاہاں۔ جھنگ اچ دریائے چناب دے کنارے دور تیئں پیدل چلیا ہاں۔ میں  ریت دیاں او ٹٻیاں( ٹیلے )تے اوچاں لمباں  کھجیاں دے او جھنڈ ݙٹھے ہن ، جنہاں دی چھاں اچ حضرت سچل سرمست تے حضرت خواجہ فرید نے لازوال صوفیانہ کلام آکھیا۔ اے سارے علاقے میݙے ݙٹھے  ہوے ہن ، تے میݙے قدماں دی چاپ دے گواہ وی ہن ۔
امن دی لوڑ
تے ایبی پارٹی کوں کھبے پاسے کھڑاؤ، انھیں بندوخاں، تلواراں چا کے عوام دے ایمان اچ اضافہ کیوں نئیں کیتا؟ انھیں لوکاں کوں انھیں دیاں رسومات توں کیوں نہیں روکیا؟ انھیں ریاست دے نعرے کندھوں اتے کیوں نئیں چھاپیے؟ حلال پرندیں دا شکار جرم کیوں سمجھدے ہن؟ اے خون دی ٹیپی ڈھاونڑ تے اتلا ارمانی کیوں تھیندے ہن ؟ اے وڈے بے غیرت لوک ہن، جھمراں لیندن اتے گاونڑ آھدن ہر قسم دا کنجرپ انھیں دیاں نساں اچ رچیا کھڑے۔ اے شیطان دے نال سڑسن، انھیں کوں شیطان آلے پاسو کھڑاو؟ شیطان کتھ ہے ؟ سارے لبھنڑ لگے۔۔۔۔؟ او تاں کینی۔ شیطان تاں ہک افسانہ ہا۔ ظلم، جبر تے تشدد اے لوک شیطان دا ناں استعمال کر کے خود کریندے ہن تے ڈوہ شیطان تے ڈیندے ہن، اتھاں کوئی شیطان کینی۔۔۔! دروازہ کھڑکیا تے ملاں دی اکھ کھل گئی، آکھیس ایویں تاں ایویں سہی اگلے خاب اچ انھاں کھبے پاسے آلیاں کوں دوزخ اچ پجا کے اکھ کھولیساں۔۔۔۔!
تیڈی اکھ کینا کھلسی۔۔۔
ابو عباس
ابو عباس ہک ہوائی جہاز دی ہائی جیکنگ دے منصوبے دے ذمہ دار فلسطینی حریت پسند، فلسطین لبریشن فرنٹ دے بانی تے رہنما ہن.
مظلوم وسیب
اقوام متحدہ
اقوام متحدہ دے ترقیاتی ادارے (یو این ڈی پی) دی ہک حالیہ رپورٹ دے مطابق راجن پور تے مظفرگڑھ ملک دے پسماندہ ترین اضلاع اچ شامل ہن ، سرائیکی وسیب ( سو کالڈ جنوبی پنجاب )دے اضلاع اچ سماجی تے معاشی پسماندگی دی شرح صوبے دے  ݙوجھے (دیگر) حصیاں دے مقابلے اچ ڈھیر زیادہ ھ۔ انسٹیٹیوٹ آف پبلک پالیسی 2012ء دے مطابق سو کالڈ پنجاب اچ علاقائی عدم مساوات دے حوالے نال صوبے دے بالائی اضلاع دے مقابلے اچ جنوبی اضلاع اچ معاشی تے سماجی ترقی دا لیول انتہائی گھٹ ھ۔
ابو عباس
حالات
عباس انہاں کئی فلسطینیاں وچوں ہک ہن جنہاں نے انیہہ سو پچاسی وچ اسرائیل دی حراست توں پنجاہ فلسطیناں کوں رہا کراوݨ دی غرض نال جہاز ہائی جیک کر گھدا ہئی۔ ݙو ݙینہہ جاری رہوݨ والی اس ہائی جیکنگ وچ مسلح فلسطینیاں نے ویل چیئر تے سوار ہک امریکی یہودی کوں گولی مار کے ہلاک کر ݙتا ہئی تے اس دی لاش سٹ ݙتی ہئی۔ اس واقعہ دے بعد مصر نے ہائی جیکراں کوں حفاظت دے نال نکل ونجݨ دی ضمانت ݙتی ہئی لیکن اس رعایت دے بدلے جہاز تے یرغمال کئی امریکیاں کوں رہا کرا گھدا گیا ہئی۔ تاہم ہائی جیکراں کوں تیونس دی طرف ونجݨ والا ایہ جہاز امریکا دی نیوی دے طیاریاں دی نظر وچ آگیا تے اینکوں اٹلی لہوݨ تے مجبور کر ݙتا گیا ہئی۔
مظلوم وسیب
زکواتہ
حالیہ حکومت دے دور اچ سرائیکی وسیب تے پنجاب دے بجٹ دا ڈھئی(2.5) فی صد خرچ کیتا ھ، جہڑا غالبا اپر پنجاب دی زکواتہ ہی بنڑدی ھ ۔سرائیکی وسیب دے اضلاع اچ غربت دا لیول 56 فیصد،  تے باقی صوبے اچ اے شرح 20فیصد ھ، ۔
ابو عباس
حالات
عباس دے ساتھیاں کوں طویل سزاواں سݨائے گئے ہن لیکن اٹلی وچ حکام نے عباس کوں رہا کر ݙتا ہئی کیونکہ انہاں دے خلاف ثبوت ناکافی ہن۔ تاہم بعد وچ غیر موجودگی وچ انہاں کوں ایہ آکھ کے پنج سال دی سزا سݨائی گئی کہ انہاں نے اس ہائی جیکنگ دا منصوبہ بݨایا ہئی۔ عباس نے گزشتہ سال گرفتار تھیوݨ توں قبل تقریباً ستارہاں سال عراق وچ گزارے۔ انیہہ سو چھیانوے وچ انہاں نے آکھا ہئی کہ جہاز تے سوار امریکی یہودی کوں ہلاک کرنا ہک غلطی ہئی۔
مظلوم وسیب
پرویز الہٰی
سرائیکی قوم سالاں توں قومی تشخص تے خوداختیاری کنوں محروم تے معاشی استحصال دا شکار ھ،۔ عالمی ترقیاتی اداروں دی متعدد رپورٹاں تے سروے سرائیکی وسیب ّ( سو کالڈجنوبی پنجاب) دے معاشی استحصال، پسماندگی تے سماجی بدحالی دی صورتحال دی تصدیق کریندیاں ہن۔ مثلا" ، پرویز الہٰی دور اچ پنجاب حکومت نے سروے کرایا، جیندے اچ اے اندازہ لاونڑان ہا،  کہ پنجاب دے پسماندہ ترین پندرہ اضلاع کہڑے ہن، تاکہ اتھاں"پڑھا لکھا پنجاب "دی سکیم شروع کتی ونڄے۔ اتفاق یا بدقسمتی نال تقریبآ سارے  پندرہ اضلاع سرائیکی  ہی نکلیے۔ یعنی پنجاب دے پینتری (پینتیس )اضلاع وچوں پسماندہ ترین اضلاع سرائیکی ہن۔ اچھا  دلچسپ ڳال اے ھ،  کہ اے اضلاع ہمیشہ کنوں پسماندہ کائینا ہن ۔ انگریز دور اچ بہاولپور ریاست یعنی بہاولپور ڈویژن دا شمار ہندوستان دی خوشحال ترین ریاستاں اچ تھیندا ہا۔ ایویں ملتان ڈویژن وی خوشحال ھا۔ ڈیرہ جات البتہ پسماندہ ہن۔
ابو عباس
شہادت
مارچ 2003ء وچ امریکی افواج نے انھاں کوں بغداد توں فرار تھیندے وقت گرفتار کر گھدا۔ مارچ 2004ء وچ امریکیاں نے انھاں کوں شہید کر ݙتا۔
مظلوم وسیب
انڈسٹریلائیزیشن
خطے اچ انڈسٹریلائیزیشن نہ ہونڑ دی وݙی وجہ غیرمنصفانہ اقتصادی پالیسیاں ہن۔ سرائیکی خطہ ملک اچ کپاہ، پھٹی (کپاس) دی کل پیداوار دا "60" فیصد پیدا کریندے۔ لیکن صوبے اچ سارے انڈسٹریل ٹیکس فری زونز بالائی پنجاب اچ قائم کیتے ڳن۔ جیندے نتیجہے اچ ٹیکسٹائل انڈسٹری کپاہ دی پیداوار دے علاقیاں دی بجائے چونیاں تے فیصل آباد اچ لاتیاں گن۔
امن دی لوڑ
تیڈا خاب ادھورا راہسی۔۔۔
مظلوم وسیب
ولوانڄ
سرائیکی خطہ بنیادی طور تے زرعی خطہ ھ، تے زراعت دا دارومدار پاݨی تے ھ۔ انڈس ڈیلٹا تے سندھ دریا دی طویل ترین گذرگاہ سرائیکی علاقہ ھ،  لیکن پاݨی دی تقسیم دے معاملات اچ  وی ایں خطے دے نال ہمیشہ ناانصافی کتی گئی ھ۔
امن دی لوڑ
صرف ادھورا نہ
مظلوم وسیب
سندھ طاس
1960 دے سندھ طاس معاہدے اچ سرائیکی خطے دے دریا ستلج، راوی تے بیاس بھارت کوں ویچ ݙتیے ڳئے۔ ایندے باوجود سرائیکی خطہ بہترین زرعی اجناس کنڑک(گندم)،کپاہ،(کپاس) ڳنا(گنا) تے امب ( آم) دی پیداوار دا اہم مرکز ھ، تے قدرتی وسائل، معدنیات، تیل، گیس، یورینیم کنوں مالامال ھ۔ ڈیرہ غازی خان دے علاقے اچ یورینیم اتے ڈھوڈک آئل اینڈ گیس فیلڈ خطے دے اہم ترین معدنی مراکز ہن۔ صوبائی اسٹیٹس نہ ہونڑ دی وجہ توں سرائیکی خطہ قومی مالیاتی ایوارڈ تے پاݨی دی تقسیم (آبی ذخائر) دے معاملات اچ فریق کائینی۔ الغرض اے ،  کہ سرائیکی خطے دی سیاسی محرومیاں اتھاں دے وسنڑ  والے کروڑاں لوکاں دے بنیادی معاشی حقوق کوں متاثر کر یندیان پیاں ہن۔۔
امن دی لوڑ
بلکہ کوڑا راہسی
مظلوم وسیب
حقائق
یعنی اساں ݙیکھدے  ہیں کہ بدقسمتی نال پنجاب دی قیادت نے سرائیکی عوام دی تقدیر بدلنے دی کوئی سنجیدہ کوشش نی کیتی۔ ہنڑ ہک ٻی  مثال ݙیکھو، ستر سال پہلے وی بہاولپور ڈویژن دے ترے اضلاع ہن،بہاولپور، رحیم یارخان، بہاولنگر۔ تے اج وی وہے ترے ہی ہن۔ تے اݙے سنٹرل پنجاب اچ ہر پندراں ، ویہی ( بیس) میل دے بعد نواں ضلع شروع تھی  ویندے ۔ ننکانہ صآحب، حافظ آباد ،منڈی بہائوالدین وغیرہ۔ اݙے گوجرانوالہ، گجرات،سیالکوٹ ،ناروال وغیرہ۔ بہاولپور ڈویژن میں احمد پورشرقیہ، خان پور، لیاقت پور اور چشتیاں وغیرہ باقاعدہ اضلاع بن سڳدن ہن،سالہاسال پہلے ،مگر نی بنڑائے ڳئے ۔
امن دی لوڑ
(مظہر حسین)
مظلوم وسیب
تحریک صوبہ سرائیکستان
سرائیکی قومی تحریک بنیادی طور تے تلویں(نچلے) تے درمیانی طبقات دی تحریک ھ، جتھاں صدیاں توں حکمران روائتی فیوڈل خانداناں دے پنجابی حکمران طبقات دے نال پراݨے معاشی تے سیاسی رشتے ہن۔ سرائیکی خطے دی ایں معروضی صورتحال اچ ہک محنت کش طبقات دی حقیقی عوام دوست پارٹی دی تعمیر کرنڑ کیتے ضروری ھ،   سرائیکی قومی سوال اتے سرائیکی صوبے دی تحریک کوں طبقاتی سوال دے نال جوڑ کراہیں طبقاتی بنیاداں تے کٹھا (منظم) کیتا ونڄے، تے ساریان پارٹیاں ہک مٹھ تھی تے ہک پلیٹ فارم توں صوبے دا مطالبہ کرݨ، حالیہ لانگ مارچ (١٦ اکتوبر ٢٠١٧) ہک اہم قدم ہا، تے اے مطالبہ کرݨ ، کہ سرائیکی وسیب کوں پنجویں وفاقی اکائی دا درجہ ݙتا ونڄے۔
تعلیم تےصحت
سرائیکی وسیب اچ قابل ذکرسپتال کائینی ، کالج کائینی ایگریکلچر لینڈ سرائیکی وسیب اچ ھ، تے ایگریکلچر یو نیورسٹی فیصل آباد اچ ھ۔ اپر پنجاب اچ 32 یونیورسٹیاں تے وسیب اچ 2 ݙو یو نیورسٹیاں ھن،  وسیب دا ھارٹ دا پیشنٹ لاھور علاج کروانڑ ویندے ، تے  صرف دو میڈیکل کالج پن،  کوئی میڈیکل یا انجیرنگ یونیورسٹی علاقے اچ کائینی، ست کڑور دی آبادی دے واسطے صرف ݙو وݙے اسپتال ہن ، پورے وسیب اچ برن سنٹر وی کائینی۔سوائے ہک  ملتان دے۔
[] مترجم۔۔
thumb|غلام مرتضٰی لاکھا
ادارہ ثقافتِ اسلامیہ
ادارۂ ثقافت اسلامیہ، پاکستان وچ واقع اسلامی علوم دا خود مختار غیر سرکاری اشاعتی ادارہ ہے۔ ایہ ادارہ لاہور وچ 1950ء وچ ایں غرض نال قائم کیتا گیا کہ اسلامی تہذیب و ثقافت دے مختلف پہلوؤاں دا علمی و تحقیقی مطالعہ کیتا ونجے۔ ایں ادارے دے پہلے ناظم اعلیٰ خلیفہ عبدالحکیم ہن۔ ڈاکٹر صاحب مغربی و یورپی فلسفے دے نال نال اسلامی فلسفے تے وی عبور رکھدے ہن۔ ادارے دے ارکان دے انتخاب وچ اوں وقت ایں امر دا خیال رکھا گیا کہ اوہ قدیم و جدید علوم تے قدرت کاملہ رکھدے ہوون۔ چنانچہ مولانا محمد حنیف ندوی، مولانا محمد جعفر شاہ پھلواری، مولانا مظہر الدین صدیقی، ڈاکٹر محمد رفیع الدین، بشیر احمد ڈار، پروفیسر محمد سرور، رئیس احمد جعفری تے شاہد حسین رزاقی جیہے جید علما دا انتخاب کیتا گیا۔ خلیفہ عبدالحکیم دے بعد محمد شریف کوں نظامت دے فرائض سونپے گئے ایندے بعد شیخ محمد اکرام نے ایں ادارے دی صدارت سنبھالی۔ 1973 وچ پروفیسر محمد سعید ایں ادارے دے ناظم مقرر تھئے۔ جب کہ کجھ عرصہ ڈاکٹر وحید قریشی وی ایں ادارے دے ناظم رہے۔ ایں ادارے دی جانب توں سینکڑاں کتاباں شائع تھی چکیاں ہن۔ جنہاں دا موضوع اسلامی و پاکستانی ثقافت و تہذیب تے تاریخ برصغیر پاک و ہند ہے۔
آزاد بندرگاہ
اینجھی بندرگاہ جیہڑی کسٹم دے قواعد و ضوابط تے ݙوجھے محصولات توں آزاد ہووے۔ محصول صرف اوں وقت لایا ویندے جیہڑے ویلے اشیاء آزاد بندرگاہ توں ملک دے اندرونی حصیاں وچ منتقل کیتیاں ویندن۔ آزاد بندرگاہواں دا رواج ازمنہ وسطٰی وچ شروع تھیا جݙݨ بے شمار چھوٹی چھوٹی ریاستاں نے اشیائے درآمد تے بھاری محصول لایا تے بحری تجارت خطرے وچ پئے ڳئی۔ سولہویں صدی وچ آزاد بندرگاہواں دی تعداد وچ بہت تیزی نال اضافہ تھیا۔ انیہویں صدی وچ جݙݨ جرائم کوں فروغ حاصل تھیا تاں بہت ساری آزاد بندرگاہواں بند کر ݙتے ڳئے۔ یورپ وچ کوپن ہیگن، ڈنیرک تے ڈنکرک تے مشرق بعید وچ ہانگ کانگ تے سنگاپور 1939ء تک آزاد بندرگاہواں ہن۔ 1937ء وچ امریکا دی پہلی آزاد بندرگاہ سٹیپلیٹن دے مقام تے قائم کیتی ڳئی۔ جدید آزاد بندرگاہواں وچ دبئی تے گوادر دی بندرگاہواں وی شامل ھن۔
سورۃفاتحہ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ۔۔۔﻿شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے ۔
سرائیکی ۔۔۔شروع اللہ دے ںاں توں ، جیہڑا وݙا مہربان تے رحم کرݨ والا ھ۔
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ۔۔۔سب طرح کی تعریف خدا ہی کو (سزاوار) ہے جو تمام مخلوقات کا پروردگار ہے.
سرائیکی۔۔۔ساریاں تعریفاں اللہ دے واسطے ہی ہن۔ جیہڑا ساری مخلوقات دا پروردگار (پیداکرݨ والا) ھ ۔
الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ ۔۔۔بڑا مہربان نہایت رحم والا۔
سرائیکی۔۔۔ وݙا مہربان تے بہوں رحم کرݨ والا ہ ۔
بزرگ ہستیاں دے عرس
MubasherKaleem (talk) 14:20, 10 June 2019 (UTC)
سورۃفاتحہ
مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ۔۔۔انصاف کے دن کا حاکم۔
سرائیکی۔۔۔انصاف دے ݙینہوار دا حاکم (حکمران)ھ ۔
سرائیکی۔۔۔اے پیداکرݨ والے اساں تیݙی عبادت کریندوں تے تیݙے کنوں ہی مدد منگدوں۔
اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ۔۔۔ہم کو سیدہے رستے پر چلا ۔
سرائیکی۔۔۔ اساکوں سدھے رستے تے ٹور۔
صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ ۔۔۔ان لوگوں کے رستے جن پر تو اپنا فضل وکرم کرتا رہا نہ ان کے جن پر غصے ہوتا رہا اور نہ گمراہوں کے ۔
سرائیکی ۔۔۔انھاں لوکاں دے رستے تے جنھاں تے تیݙا فضل وکرم ہا، نہ کہ انھاں وانگوں جنھاں تے کاوڑیجیا ہاویں اتے نہ ہی گمراہ لوکاں (گمراہ تھیونڑ والیاں دے رستے تے )۔ By:G M Lakha
حبیب اللہ طارق
حبیب اللہ طارق سرائیکی لکھاری اے. ایندی لکھت دا ہک نمونہ حسب ذیل اے.
لکھت دا ہک نمونہ
بزم‘ کیفی جام پوری وسیب دی واحد نمائندہ ادبی تنظیم ہے جیندی باقاعدہ ممبر شپ ہے۔ ایں تنظیم دا پندرہ روزہ اجلاس باقاعدگی نال منعقد تھیندے ویلھے سِر شعراء کرام نال شاماں منایاں ویندین تے عید دے موقعے تے عید ملن مشاعرہ‘ ربیع الاول اِچ نعتیہ شعری نشست ‘ محرم الحرام اِچ محفل سلام و منقبت دے پرگرام داسالانہ بنیادیں تے اہتمام کیتا ویندے۔ بزم کیفی دا کتابیں دی اشاعت وچ وی بھرواں حصہ ہے۔آپڑیں روایت کوں برقرار رکھیندیں ہوئیں گزریل ݙینہاں بزم دا پندرہ روزہ اجلاس بزم دے صدر سئیں حبیب اللہ طارق دی زیر صدارت منعقد تھیا اجلاس دا باقاعدہ منڈھ تلاوت قران مجید نال ٻدھا ڳیا تلاوت دی سعادت بزم دے جنرل سیکرٹری محمد سلیم انسب حاصل کیتی تے نظامت دے فرائض سرانجام ݙتے۔موہراچ سابق اجلاس دی کارروائی پڑھ تے سݨائی جیندی حاضر ممبران توثیق کیتی۔اجلاس اِچ جام پور دی دھرتی نال تعلق رکھݨ آلی ادب نوازشخصیت لالہ حمید خان دی یاد اِچ تعزیتی ریفرنس منعقد کرݨ بارے صلاح مشورہ کیتا گیا ۔حاضرین تعزیتی پرگرام کرݨ دی بھر پور تائید کیتی تے آپڑیں تعاون دا یقین ݙیوایا۔ متفقہ فیصلہ تھیا ماہ اکتوبر اِچ ای ایہ پرگرام منعقد کیتا ویسی ۔چھیکڑ تیں محفل سلام و منقبت سجائی ڳئی بزم دے اردو /سرائیکی شعراء کرام بحضور امام عالی مقام آپݨیں عقیدت دے پھل نچھاور کیتے۔ کُجھ شعرا ء کرام دا نمونہ ذوقِ قارئین دی نذر:
سفر کے آگے بھی اک سفر ہے جو بولتا ہے
بلادِصحرا پہ نینوا کا وجود سر چڑھ کے بولتا ہے
(نذیر ثاقب)
حسینؑ دے نال پیار یارو ؂
نبی ؐدی الفت ہے در حقیقت
ہے جیندے جیندے وی دل دے اندر
ایہا محبت عظیم تر ہے
(فیاض شاد بھٹی)
کیویں ناصر شان بیان کرے
جینداذاکر خود قدیر اے او شبیرؑ اے
(ناصر ڈینہ)
اس کی آنکھ لہو کے دیپ جلا دے گی
جو کربل کے غم کے اندر جھانکے گا
(شعیب زمان)
اساں
ݙاڈے بابے دی نیک نامی کیتے
سُنجٖاݨ اپݨی بچاوݨ دی خاطر
گھر جھیاں مدینہ چھوڑ ݙتے سے
بکھے ترسے
لاشاں وی چیندے ریہوں
ھل مِن ناصر دے نعرے
وی لیندے ریہوں
اڄ حجت تمام تھی ڳئی ہے
ہُݨ یقینا
ساݙے قبیلے وچوں
مختار ثقفی بݨ تے
حبیب عجمیؒ
حبیب عجمیؒ یا حبیب فارسی دے ناں نال مشہور ہن جیہڑے حضرت حسنؒ دے مرید ہن تے پہلی صدی ہجری دے مشائخ تصوف وچ شمار تھیندے ہن. آپؒ دی ولادت فارس وچ تھئی، کنیت ابو محمد ہئی. شروع وچ بڑے مالدار تے سودی کاروبار کریندے. حسن بصریؒ دے ہتھ تے توبہ کیتی تے سارا مال راہِ خدا وچ خرچ کر ݙتا.
بزم شاد
بزم شاد آل پاکستان رجسٹرڈ سرائیکی زبان دی ہک ادبی تنظیم ہے۔
بانی
بزم شاد دے بانی ڈاکٹر غلام شبیر شاد ہن۔
حبیب عجمیؒ
حالاتِ زندگی
حضرت سیدنا حبیب عجمیؒ کے دروازے تے ہک سائل نے صدا لائی، آپؒ دی زوجہ محترمہ ملا ہویا اٹا رکھ کے پڑوس توں بھاہ گھنݨ گئی ہن تاکہ روٹی پکاون۔ آپؒ نے اوہو اٹا چا کے سائل کوں ݙے ݙتا، جیہڑلے اوہ بھاہ گھن کے آئیاں تاں اٹا ندارد (یعنی غائب)، آپؒ نے فرمایا: اینکوں روٹی پکاوݨ کیتے گھن گئے ہن، بہت پچھا تاں آپؒ نے خیرات کر ݙیوݨ دا واقعہ ݙسیا،  اوہ بولی: سبحان اللہ عزوجل! ایہ تاں اچھی ڳال ہے مگر ساکوں وی تاں کجھ کھاوݨ کیتے درکار ہے! اتنے وچ ہک شَخص ہک وݙی لگن بھر کے گوشت تے روٹی گھن آیا۔ آپؒ نے فرمایا: ݙیکھو تہاکوں کس قدر جلد ولا ݙتا گیا، گویا روٹی وی پکا ݙتی تے گوشت دا سالن مزید بھیج ݙتا.
وصال
ہشام بن عبد الملک دے عہد وچ 3 ربیع الآخر 156ھ بمطابق یکم مارچ 773ء وچ وصال تھیا تے بصرہ وچ مدفون تھئے۔
سورج دیوتا مُولتانی دی ہنج
سورج دیوتا مُولتانی دی ہنج:
کوئی پتہ نئیں جو ملتان دے سِجھ ، تپشاء، انباں یا ریت مٹی دے استعارے نالوں، ایرانی زردشت یا کوروش بادشاہ دے زیر اثر ملتان دا زر نگار طلائی بُت، "آدیتیہ دیوتا" ہندوُ اساطیر اچ وݙی اہمیت رکھدے یا اے کہںیں مہا رشی دا اوتار اے ، روایت ہے جو بھگوان واحد دی پرستش کرݨ آلے پرہلاد دے پوترے آپݨے ݙاݙے دے خلاف سُورج دیوتا دا سونے مَنڈھیا انسانی وجود برابر بُت کھڑا کیتا، تاریخ اچ ایندی جاہ مُقام مستند کوئنی ، پَرہلاد مندر دے آسوں پاسوں ہووݨ دا وی ہِک اَدھ اشارا مِلدے ـ سنسکرت اچ "مُول" دا مطلب "اصل" اتیں "استھان" دا مطلب "جاہ" اے، ݙوجھے لفظیں اِچ مُولتان دا مطلب ، سورج دا اصل مُقام یا ٹھکانہ ہے، اور ایں ڳال کوں جون جولائی اچ ملتانی سرائیکی وسنیکیں کنون وَدھ ٻیا کون سمِجھ سڳدے،
سنسکرت دی مقدس کتاب " بھوش پَران" اچ وی ایندا تزکرہ ݙاڈھی آدُرعزت نال کیتا ڳئے ، بعد اچ ایندے وجُود دا منیوا قریب ݙڈہ ہزار سال پہے ہندھ سندھ دی یاترا تیں آیا چینی سیاح "ہیون تُسانگ" وی کریندے ، ہیون تُسانگ ایکوں زرق برق لباس اچ ملبُوس ݙسیندے ۔ عربی سیاح ابن الاثیر لکھدے جو این بُت دی پرستش کیتے دُور دراز کنوں لوکی آندا ہئی، ٹیِٹ کرویندا ہئی ، زرجواہر دے چڑہاوے وی چڑہیندا ہئی اتین سَت ݙینہوار راہند ا وی ہئی ـ بعد ازاں کئی عرب سیاح، دیوتا آدتیہ دا، جیکوں "متھرا دیوتا وی آکھیا ویندے" بیان کریندن جیندے وچ ابُو ذید سیرانی، ذکریا القزوینی ، اصطخری اتین ابنِ حوقل دے حوالے کافی اہم ہِن ـ
مگر ایں دیوتا دا مُقدر بَھیڑا ہئی ، کیوں جو سونا چاندی جو نال منسوب تھی ڳئا ہئی، لٰہزا عرب جارحین کنوں بچݨ محال ہا ۔ محمد بن قاسم دی یلغار دے نال نال ایں طلائی بُت دا حوالہ وی کتھا ئین کتھائیں مِلدے جو ایں جُوان تقریبا" ݙو ڈھائی سو مݨ سونا چاندی سورج ویوتا دے مندر دی خُفیہ چُنڈین اِچو کڈھ کھس گِھدا، اتے گھوڑئیں تے لݙ آپݨے چاچے حُجاج بن یوسف کوں ونڄ خوش کیتا ـ البتہ مندر سلامت رہ ڳیا ـ مورخ ݙسیندن جو ݙاہوین صدی دے آخِراچ مُسلم بن شَیبان آپݨے حملے دے دوران، ابنِ قاسم دی جامع مسجد تے سِجھ دیوتا دے مندر ݙوہیں کو برباد کر چھوڑیا ، این واسطے البیرونی اآپݨے معروف سیاحت نامے "کتاب الہند" وچ ایندا ذکر نہیں کریندا ـ
لیکن غزنوی خاندا ن دے زوال دے بعد وت کُجھ عرصے کیتے ٻاہرویں صدی دی آدھ اچ ہندواں ملتان تیں غلبہ حاصل کر کے آدیتیہ کو ولا جیوݨ ݙ ے چھوڑیا، الادریسی اُپݨی کتاب نزہت المشتاق (١١٣٠ء) اور ذکریا التضروینی (١٢٦٣) آپݨی کتاب "آثار البلاد" وچ ہک واری ولا نہ صرف ایندا حوالہ ݙیندن بلکہ ایکوں ہندواں دا "مَکہ مکرمہ" قرار ݙیندن ـ اصطخری، ابنِ حوقل، سورج دیوتا دا مقام اندرونِ النگ اہل حرفہ دے محلہ نال ݙسیندن ، ١٨٥٣ اچ ڳول پرچول کرݨ آلا جنرل کننگھم وی ایندی تصدیق کریندے ـ مگر این جاہ ، این محلے دا نین نقش ہݨ وٹیڄ ڳٖئے ، کوئی خبر نئیں جو زندہ یا مُردہ ایں عظیم دیوتا دا گھر پتہ قیام مقام کِتھ اے، افسوس جو ویہویں تے اکویویویں صدی ایندی پرکھ پرچول وی مار مکئی اے ـ
پر مْیکوں اتنا خبرضرور اے جوملتان اچون ٤٧ دے غدر اچ کوچ کر ونڄݨ آلے ہندو ، "نرسنگھ " اتیں "سورج دیوتا" دی پرارتھنا کرݨ ویلے پُجاریئیں دی اکھ وچو اڄ وی ہر فجریں ہنجوں کِر پوندِن
امید ملتانی
سرائیکی اتے اردو دے نامور شاعر امید ملتانی دا17واں ورھیݨاں اج منگل 11فروری کوں منایا ویسی ۔ انہاں دا اصل ناں محمد نوازانصاری ہئی ۔ او 1922ءوچ ملتان دے علاقے بوہڑ گیٹ اچ جمیے ،انہاں دے ماءبولی سرائیکی ہئی لیکن امیدملتانی اردو اتے سرائیکی زبان کوں اظہاردا ذریعہ بݨایا۔ 1972اچ ” سرائیکی مجلس ادب“ دے ناں توں ہک تنظیم رجسٹرکروائی اتے ایندے تحت پندرہ ݙینھوار مشاعریں دا آغاز کیتا۔ انہاں دے ترائے شعری مجموعے منظرعام تے آئے جیں اچ ہک کتاب تے انہاں کوں وزرارت مذہبی امور دی طرفوں صدارتی ایوارڈ ݙتا ڳیا۔او 11فروری 2003ءکوں ملتان وچ اللہ کوں پیارے تھی ڳئے۔
تسلیم فیروز
سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے
نمونہ کلام
خالی اَکھ دے سُݨہپ
خالی اَکھ دے سُݨہپ کوں ݙیکھ تاں سہی
خالی اَکھ دے سُݨہپ ءِچ وَسدا ہے
ہِک وُسعت سَت اَسماناں دی
ہِک قِصہ درد حیاتی دا
کِھپ لاݨے گھور سوالاں دے
کُجھ دُھوڑ شِکیـتاں شِکویاں دی
کُجھ خاکے حال بے حالاں دے
خالی اَکھ دی تَس نئیں مُک سڳدی
کہیں دجلے نال فُرات دے نال
خالی اَکھ دی بُکھ نئیں مُک سڳدی
کہیں ݙات زکواۃ خیرات دے نال
خالی اَکھ کوں کیا تشبیہہ ݙیواں
امیتابھ بچن
ذاتی زندگی
اپݨے اداکاری دے سفر دے دوران انہاں نے کئی وݙے ایوارڈ حاصل کیتے جنہاں اچ ترئے نیشنل فلم ایوارڈ تے ٻارہاں فلم فیئر ایوارڈ شامل ہن۔ انہاں دے کول سب توں زیادہ دفعہ بہترین اداکار نامزد تھیوݨ دا اعزاز ہے۔ اداکاری دے علاوہ بچن ہوریں گلوکاری، پیش کار تے میزبانی وی کریندے ریہے ہن۔ 1984ء توں 1987ء تک اوہ بھارتی پارلیمان دے رکن منتخب تھئے۔
تسلیم فیروز
نمونہ کلام
کیہڑے ݙُکھ دا دسترخوان آکھاں
ہِک وَسّوں ڄیڑھی اُڄڑ ڳئی
اینکوں روھی تھل دامان آکھاں
نظم
دِلدار ڄو ہیں،
دِلدار ڄو ہیں، دِلداریاں کر
چَھݨکار سُݨا کوئی اَںدر دی
ہُٻــکار کِھنڈا، کوئی ساہواں دا
مَستی دِل دی دُنیا کوں ݙ ے
اِحساس ݙِوا کوئی چھاواں دا
مَن مَندر دے کہیں کَلَس اُتوں
کوئی پَرِیت دا تارا تَروڑ گِھنا
کہیں پریم نگر دے باغ وِچوں
کوئی پیار دا گجرا جوڑ گِھنا
کہیں رُوپ نگر دا راڄا بَݨب
کہیں تَتّی ریت تے،پُھوار وانگوں
کہیں ݙُکھڑے دِل دے ٻیٹ اُتے
ادارہ فروغ قومی زبان
ادارہ فروغ قومی زبان (مقتدرہ قومی زبان)، حکومت پاکستان دی وزارت کابینہ ڈویژن دے ماتحت ادارہ ہے جیں دا نصب العین ملک وچ اردو زبان دی ترویج ہے۔ ایں ادارے دا قیام 4 اکتوبر 1979ء کوں آئین پاکستان 1973ء دے آرٹیکل 251 دے تحت عمل وچ آیا تاکہ قومی زبان 'اردو' دے بحیثیث سرکاری زبان نفاذ دے سلسلے وچ مشکلات کوں دور کرے تے ایں دے استعمال کوں عمل وچ گھناوݨ کیتے حکومت کوں سفارشات پیش کرے، نیز مختلف علمی، تحقیقی تے تعلیمی اداریاں دے مابین اشتراک و تعاون کوں فروغ ݙے کے اردو دے نفاذ کوں ممکن بݨاوے۔ ایں ادارے نے متعدد مفید کتابچے شائع کیتے ہن۔ حالیہ برساں وچ ایں دے ہک ذیلی ادارے مرکز فضیلت برائے اردو اطلاعیات نے اردو دے کمپیوٹر تے استعمال دے حوالے نال کامیاب منصوبے شروع کیتے ہن۔
تسلیم فیروز
نظم
دِلدار ڄو ہیں،وَس پیار وانگوں
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
ابو عبد الرحمن السلمی
حضرت ابو عبد الرحمن السلمیؒ تفسیر تے تصوف دے وݙے امام ہن. ابو عبد الرحمن سلمی بروز منگل، 10 جمادی الآخرہ 325ھ مطابق 52 اپریل 937ء کوں نیشا پور وچ پیدا تھئے۔ پورا ناں محمد بن الحسین بن محمد بن موسیٰ، ابو عبد الرحمن السلمی، الازدی ہئی۔ انہاں دے والد بہت امیر نہ ہن۔ لیکن بیٹے دی ولادت دی خوشی وچ انھاں نے اپݨا تمام اثاثہ ویچ کے صدقہ کر ݙتا۔
تعلیم و تربیت
ابو عبد الرحمن السلمیؒ دا گھریلو ماحول علمی و دینی ہئی۔ چنانچہ بالکل ابتدا وچ ہی انہاں دی تعلیم و تربیت دا آغاز تھی گیا۔ ابو عبد الرحمنؒ دے نانا ابو عمرو بن نجید وݙے عالم تے صوفی ہن۔ انھاں نے ہی ابو عبد الرحمن دی پرورش کیتی ہئی۔ اس واسطے پیؤ دی نسبت الازدی دے مقابلے وچ نانا دی نسبت السلمی نال زیادہ مشہور تھئے۔ جݙݨ انہاں دی عمر صرف 7 یا 8 سال ہئی، اس وقت توں انھاں نے حدیث لکھݨی شروع کیتی۔ نیشا پور دے جید عالم ابو بکر الضبعیؒ دے سامݨے زانوے تلمذ تہ کیتا تے اتھوں تعلیم دی تکمیل دے بعد بلاد اسلامیہ دا سفر کیتا تے عراق، بغداد، رے، ہمدان، مرو، حجاز وغیرہ دے مشائخ توں حدیث، فقہ تے تصوف دی تعلیم حاصل کیتی۔ خطیب نے بغداد دے متعدد اسفار دا تذکرہ کیتا ہے۔
تصنیفات
ابو عبد الرحمن سلمیؒ نے تفسیر، تصوف تے اسماءالرجال وچ متعدد کتاباں لکھیاں۔
وفات
ابو عبد الرحمن السلمیؒ دی وفات اتوار دے ݙینہہ 3 شعبان 412ھ، 1012ء وچ تھئی۔
مظہر نیازی
درجن توں ودھ کتاباں دے لکھاری سئیں محمد مظہر نیازی دے نویں سرائیکی شعری مجموعے "لوظ" دی پھرول.
سئیں محمد مظہر نیازی سرائیکی وسوں دا جگ سُنجانا شاعر اے. چھڑا شاعر نئیں ، نثر نگار وی ہے تے موسیقار وی. ہک تکڑے تے گُنیتے شاعر دے لکھے ہوئے لفظ آپ اوندا مہاندرا گھڑیندن. "لو ظ" اوندیاں ڈِھگ ساریاں غزلاں تے کجھ خن نظماں دا سمول اے. اوندیاں غزلاں اچ گیت تے کافی دا مٹھاج گُھلا ہویا ملدائے. وسوں دے ورتیک تجربےتے کِڑاہت اوندے شعراں اچوں جھاتی پیندے ڈسدن. ایں سانگے ہیٹھوں اوندے کچھ بیت ڈیندا پیاہاں ، تانجو جنھاں "لوظ" ہک لفظ وی نئیں پڑھا، او انھاں شعراں دی چس چا کرائیں "لوظ" بارے اپنی رائے کوں الفاظ ڈے سگھن.
گھر دے اندر حیاتی گزاری ہے میں
تیڈی سدتک نہ تھئی میڈا در مُک گیائے
.....
پِیندی ویندی اے لہو میڈا
تیڈی یاد وی سِر دی جوں ایں
.. ..
ساریاں سکھیاں کوں ٹور بیٹھی ہاں
میڈا بوچھن رنگیونا چاہیدائے
......
ست رنگیاں پلکاں تے ہنجوں جھوٹے کھاسن
اپنے سار خواب رنگیساں وت سم پوساں
....
جیویں بیری تے بُور لگ ویندائے
اونویں اکھیاں کوں خواب لگ ویندن
...
ساکوں گُنگ دان مال سمجھا گئے
تَیں الایائے بُلار تھی گئے ہیں
ہک ہک ہنج دا حساب ڈے میکوں
میں ہنجواں دی ویل ہُکینداں اتنا وین کرینداں
میڈے کولوں آپ آوڑدائے پباں بھا سمندر
ڈوں کہ ترائے ہن مکان یاد آندم
اے گلی کیویں شاھر بن گئی اے
لوک سمجھدے ہوسن اساں رج کے ٹُکر کھادائے
اساں خالی بھانڈے اپنے سامنے رکھے ہوندن
دُھپ دی وستی دا ہے دستور نرالا مظہر
ہر کوئی اپنے پِچھاویں توں سہارا منگدائے
تیڈے اندر دا زاہر مر ویسی
آپ کوں آپ ڈنگ، ملنگ تھی ونج
اتنے وڈے وی اساں کونا تھئے
ساڈے کیتے اے شاھر کافی ہے
ساہ پئے ملدن ساہواں نال
ہک بوچھن کوں نپن کیتے
پوری وستی لُڑھدی گئی اے
اِنھاں شعراں اچ محمد مظہر نیازی دا شعری تکڑپ تے گُنائی اُوندے مہاندرے کوں چنگی تراویں نشابر کر یندن. میں ایڈے چنگے شعری مجموعے تے مصنف کوں ودھائی ڈینداں. تے امید کرینداں جو اے شعری مجموعہ سرائیکی شاعری دی وددھک کوں اگوہاں کریسی.
سعیداختر
اطلاع عام
اطلاع عام، 25 دسمبر 2017 عرس فرید دے موقع تے خواجہ فرید فاونڈیش دی طرفو ترائے شخصیات کوں انہاں دے علمی ، سرائیکی ثقافت کوں اجاگر کرن تے فریدیات دے حوالے نال لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ ڈتا ویسے 1۔ سرپرست اعلیٰ سوجھل دھرتی واس صوفی تاج گوپانگ 2۔ موسیقی دی ملکہ محترمہ ثریا ملتانیکر 3. ماہر فریدیات ڈاکٹر شہزاد قیصر خصوصی شرکت : سیئں رفعت عباس راحت ملتانیکر محبتیں دے شاٰعر سچا وسیبی سئیں اصغر گورمانی تے سوجھل دھرتی واس دے سارے سنگتی ۔ ایندے بعد سجادہ نشین دربار فرید سئیں حضرت خواجہ معین الدین صاحب صوفی تاج گوپانگ صاحب دی دستار بندی کریسن ۔ تمام وسیبیں کوں شرکت دی دعوت جیوے گھوٹ فرید جیون سوجھل وسیبی
شکریہ سئیں خواجہ کلیم الدین کوریجہ سئیں تانگھی :سوجھل دھرتی واس