cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خطِ نستعلیق تُوں بعد برِصغیر وِچ لوک فن دا ودھارا
ہِک ٻئی ڳالھ نستعلیق خطاطی دے متعلق وݙی اہم ہِے۔ او اِے ہِے ڄو پورے برِصغیر اِچ ݙو سو سال پہلے تک فارسی زبان سرکاری زبان دی صورت اِچ موجود ہئی ہِیں سانڳے ݙو سو سال پہلے دے کتابت تھئے ہوئے یَکّے قرآنی  نُسخیاں اِچ فارسی ترجمے نستعلیق اِچ لکھے ویندے ہَن۔ بعد اِچ ڄݙاں اردو زبان بݨ تے مقبول تھی گئی تاں اے مسئلہ پیش آیا ڄو اُردو کوں کیڑھے طرزِ تحریر نال لکھیا ونجے۔ بھانویں ڄو خطِ نستعلیق ایران دی ایجاد ہئی اِیں بناء تے خطِ نستعلیق کوں اِی اُردو لکھݨ کیتے استعمال کرݨ دا فیصلہ تھیا۔ ایں ڳالھوں وی ڄو برصغیر دے لوکاں دیاں اکھیں اِچ اے طرزِ تحریر رچیا بسیا ہَا۔ حالانکہ کئی لوکاں نے ایں ڳالھ دی وݙی مخالفت کیتی ڄنہاں اِچ ہندی زبان دے زُعما اُردو کُوں دیو ناگری طرزِ تحریر اِچ لکھݨ دے حامی ہَن۔ ڄݙاں جو مسلم زُعما اُردو لکھائی نستعلیق اِچ لکھݨ دے حامی ہَن۔ ہِیں سانگے اُردو نستعلیق اِچ لکھیجݨ لگی۔ اَتے عربی نسخی خط کُوں وی استعمال کیتا۔ پر وَلدے نستعلیق دی مقبولیت دے عادی تھی ڳئے۔ اَتے وَت ڄݙاں کمپیوٹر دا دور آیا تاں سرائیکی زبان دی لکھت پڑھت کیتے وی لکھاریاں نے اتفاقِ رائے نال ایہو خطِ نستعلیق پسند کیتا اَتے ہِیں دے پروگرام دا سافٹ ویئر بݨایا ڳیا ڄیڑھا ڄو وݙا اَسان ہِے۔ ٻہوں سارے خطاط صاحبان نے سرائیکی زبان اِچ خطِ نستعلیق دے فن پارے لِکھن۔ خطِ نستعلیق دی ایجاد دے ست سو سال بعد ملتان شریف اِچوں ہک نواں طرزِ تحریر ڄیندا ناں ’’خط رعنا‘‘ ہِے۔ ایجاد تھیا ڄیڑھا ڄو پُشتینی خطاط گھرانے دے تخلیق کار اتے دستکار ابن کلیم دی ایجاد ہِے۔ اَتے ایں طرزِ تحریر اِچ عربی، فارسی، سرائیکی، پنجابی اَتے اُردو وی وݙے سوہݨے انداز نال لکھے ویندن اَتے پسند کیتے ویندن۔ خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ دے کلام کُوں وِی خطِ رعنا اِچ ڈیزائن کر کے لکھیا ڳے ڄیڑھا وَݙا مقبولِ عام ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
کیپٹن (ر) ظفر اقبال
کیپٹن(ر) ظفر اقبال اعواݨ، ستمبر 2020ء کولوں مارچ 2022ء تک سرائیکی وسیب دے ایڈیشنل آئی جی پولیس رہیے ہن۔ انہاں دے دور اچ سرائیکی وسیب دے پولیس سسٹم کوں ٻہوں بہتر بنایا ڳیا۔ انہاں دی ریٹائرمنٹ تے سرائیکی وسیب کیتے انہاں دی خدمات کوں سراہا ڳیا۔
حافظ عبدالغفار قیصراݨی
عبدالغفار قیصراݨی، پولیس بیوروکریسی دے ہک نامور آفیسر ہن۔ انہاں کول کجھ عرصہ ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب دا چارج وی رہیا اے۔ انہاں دا تعلق ضلع ڈیرہ غازی خان نال اے۔
1979ء
اے ورقہ سنہ 1979ء توں متعلق اے۔
وفات
1979ء
گستاخان رسول دا انجام
میثاقِ مدینہ دے بعد یہود مجبور ہن کہ اوہ علی الاعلان حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے اسلام دے خلاف ڳالھ نہ کر سڳدے ہن اینہی ڳالہوں انہاں نے خفیہ سازشاں شروع کیتے جنہاں وچوں ہک ادب تے اظہارِ آزادی دی آڑ وچ معاذاللہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذاتِ گرامی حملہ کرݨا ہئی۔ عرب لوگ جیہڑے شعر و شاعری دے بڑے خوگر ہن، لہٰذا شاعری دے ذریعے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی معاذاللہ ہجو کرݨ دی کوشش کیتی گئی کیونکہ اسلام وچ ایمان اوں وقت تک مکمل نی تھیندا جب تک حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذات دی اہمیت و درجہ مال و جان و اولاد توں زیادہ نہ تھی ونڄے۔
ٻولی، ناں تے یادداشت
ہر قبضہ گیر، جیتݨ ہار بھوئیں اتے اوندے وسنیکیں کوں اپݨے تصور وچ دھالݨ کیتے اوں جاہ اتے اوندے لوکیں کیتے ننویں ناں رکھݨ دا اختیار ہتھیکا کریندے۔ اوندا وݙا مطالبہ ہوندے جو اوندی پاسیو رکھے نانویں اتے رہݨ سہݨ کوں منیا ونڄے۔ جئیں ویلھے جاپان دا 1906 وچ کوریا اُتے قبضہ تھیا تاں اُنہیں پیلھا کم کورین نانویں اُتے پابندی لاوݨ تے اوندی جاہ تے جاپانی ناں رکھݨ دا مطالبہ ہئی۔
نانویں وچ اینجھا کیا چمتکار ہے؟ آکھیا ویندے جو گلاب دے پُھل دا جو وی ناں رکھیجے پر اوندی خوشبو تاں ہک ای رہسی۔ سچ تاں اے ہے جو اوندی سُنڄاݨ گلاب دے پھل دے طور نہ تھیسی بلکہ او ہک ٻئے ناں نال سُنڄاتا ویسی۔ نانویں دا تعلق شئیں دی شناخت اتے ونڈ کرݨ نال ہے تاں جو او ساݙی یادگیری وچ ریہہ ونڄن۔ جیڑھی کہاݨی اچوچیتی آندی ہے او رابن سن کروسو اتے ہک بے نام بندے دا میل ہے۔۔۔۔۔۔۔۔۔"میں اونکوں مل کنیں ٻہوں خوش ہامی،" رابن سن کروسو آہدے، "اتے میں ایں کم وچ رُجھ ڳیا جو اونکوں ہر او شے سکھاواں جیڑھی اونکوں میݙے کیتے فیدہ مند، ہتھ لدھائی اتے مددگار بݨاوے؛ پر ایں سبھ کیتے لازم ہئی جو میں اونکوں ٻولݨ سکھاواں تاں جو میݙا ہر آکھیا او سمجھ ونڄے؛ او ہک قابل سکھݨ ہار (سکالر) ثابت تھیا۔۔۔۔۔۔۔۔" جیڑھی سکھت پڑھت دا پروگرام رابن سن کروسو اوندے کیتے ستریا، اوندا مُنڈھ نانویں نال ٻدھیندا ہئی۔  کروسو نے اے زحمت نئیں کیتی جو اوں بندے کنیں اوندا ناں پُچھے ہا۔۔۔۔" سبھ توں پیلھوں میں اونکوں ݙسیے جو اڄ کنیں اوندا ناں فرائی ڈے ہوسی ، اے او ݙینہہ ہئی جݙاں میں اوندی جند بچائی ہئی؛۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ایں طرانح میں اونکوں 'آقا ' آکھݨ سکھایا اتے اونکوں ݙسیم جو میݙا ایہو ناں ہوسی۔" وت آقا اتے غلام دے اے ناں اُنہیں دے ݙے گھن (رشتے) دی بݨیاد بݨ ڳئے۔ خیر کُلامی پُچھݨ وی اُنہیں دے اُچ جھک دے رتبہ دا پتہ ݙیندے ہئیں۔ جیویں جو، " کیا حال ہے، فرائی ڈے؟ میں ٹھیک ہاں میݙا آقا۔" ایں طرانح فرائی ڈے دی اپݨی پچھلی سُنڄاݨ دی یاد گیری مُک ویندی ہے جیندے نال او اپݨے اُتے تھوپی ہوئی ننویں شناخت کنیں انکار کر سڳے۔
ٻولی دا ساݙی یادداشت نال ݙونگھا سمبندھ یا رشتہ ہوندے۔ اے یادداشت کوں محفوظ رکھدی ہے، ہک پیڑھی کنوں ٻئی پیڑھی تائیں پڄاوݨ دا ذریعہ ہے اتے ایں طرانح کلچر کوں ڄماوݨ اتے اوندے ودھارے دی بݨیاد ہے۔ فرانز فینن لکھدے جو ٻولی وچ پوری تہذیب سمائی ہوندی ہے۔ولاٹر بن یامین دے مطابق ساݙی یادداشت کلہا ماضی دے ورتارے دا سندر سلو نئیں بلکہ ہک ذریعہ ہے۔ اے ڳالھ ٻولی اتے یادداشت کیتے وی ایتلی ہی سچ ہے۔ ٻولی نال وانڄ یا اونکوں مُکاوݨ لوکیں دی سانجھی یادداشت کوں مکاوݨ ہوندے۔اے ڳالھ وی درُست ہے جو کہیں اوپری ٻولی کوں ٻئے اُتے تھوپݨ اوپرے تجربے تے سُنڄاݨ تھوپݨ دے برابر ہے۔
احسان صادق
ڈاکٹر احسان صادق ہک مشہور پولیس بیوروکریٹ ہن جیہڑے سرائیکی وسیب دے ایڈیشنل آئی جی پولیس تعینات رہ ڳن۔ انہاں نے بطور آر پی او بہاولپور وی خدمات سرانجام ݙتن۔ انہاں دی تعیناتی مارچ 2022ء توں دسمبر 2022ء تک رہی۔ سرائیکی وسیب کیتے انہاں دی خدمات قابل قدر ہن جیہڑے یاد رکھے ویسن۔
سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب
ٻال پُھل ہِن، پُھل جِتّھاں ہووِن، جیہو جہِے ہووِن اَتے جیڑھے رنگ دے ہووِن ۔ ۔ ۔ پیارے لگدن ۔ ۔ ۔ ٻال اساݙی اَڄ دی مُڑی وی ہِن اَتے کل دا سرمایہ وی، آوݨ آلے دور وِچ ساریاں ذمّہ واریاں اُنّھاں دے سِر تے اَمسِن، اِیں واسطے اساکوں اپݨے ٻالیں دی تعلیم اَتے تربیّت تے سبھ تُوں وَدھ بھال ݙیوݨ دی لوڑ اے۔ سرائیکی سُنڄاݨ دا کَم اَڄ تُوں چالِہیہ سال پہلاں شروع تھئے پر اَساݙے بے سوچ اڳواݨیں اپݨا کَم نکّے ٻال تُوں شروع کرݨ دی بجائے ٻُڈّھے طوطیں کُوں پڑاھوݨ شروع کر ݙِتّا، ٻہوں سارے اساݙے لیڈر تے سوجھوان ٻاہروں سرائیکی سرائیکی اَتے اندروں گھر ون٘ڄ تے اپݨے ٻالیں نال اُردو اَلا تے اُنّھاں کُوں ڳلین٘دے رہ ڳے۔ ڄیکر این٘ویں نہ ہووے تاں چالِہی سال پہلے والا ٻال اَڄ جیڑھی جاہ تے جیڑھے مقام تے ہووے اَڄ اساݙا ہووے ہا، پر امسوس جو اساکوں اپݨے ناں دے وݙّے اڳواݨیں بَھن گھتیے۔
کویتا سیٹھ
thumb|کویتا سیٹھ اپݨے فن دا مظاہرہ کریندے ہوئے
سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب
اَڄ اساݙے ٻالیں کُوں ہزار ہا سالیں تُوں سینہ بہ سینہ چلّے آوݨ آلے لوک قِصّے قصولیاں تے ڳاوݨ یاد کینھی، اَڄ اسیݙے ٻالیں کول ڈش ہے، سٹلائٹ ہے، انٹرنیٹ ہے پر لوک اَدب کینھی، اساݙے ٻال اَڄ وی اپݨے لوک ادب کِیتے سِکدے ٻیٹِھن پر اِنّھاں کوں لوک ادب ݙیوݨ والا کوئی کینھی۔ اَساں اپݨے اخبار دے ذریعے "پُھلواڑی" دے ناں تے ٻالیں واسطے چھوٹیاں موٹیاں کوشِتاں کرین٘دے رہ وین٘دوں۔ میݙا بھڑین٘جا نذیر احمد بزمی،  چھوٹا بِھرا فاروق احمد دھریجہ، بھتریڄا محمد شاہد اَتے وݙّا پُتر طاہر محمود دھریجہ "چندر تارے" اَتے "قصّہ قصولی" دے ناں نال وسیب دے ٻالیں کِیتے رسالے وی شائع کرین٘دِن، اِیں طرح اساں جھوک پبلشرز دی طرفُوں پروفیسر شوکت مغل دیاں کتاباں "الف بے ٻٹوا"، "آٹی ماٹی" اَتے ٻہوں ودھ ڳِنتری وِچ قاعدے وِچ شائع کِیتن پر مَیں سمجھداں جو اے کَم ٻہوں تھولا ہِے، ٻالیں واسطے سرائیکی وسیب دے سبھے جماعتیں کوں، سبّھے ادبی اداریاں کُوں، سبّھے شاعریں، دانشوریں، سبّھے لکھاریاں بلکہ وسیب دے ہر نین٘گر تے ہر تِریمت کُوں رَل تے کرݨا چہِیدے۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
کویتا سیٹھ
کویتا سیٹھ (اردو: کویتا سیٹھ) (انگریزی: Kavita Seth) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 14 ستمبر 1970ء) بھارتی پس پردہ ڳائیکہ ہِن۔ این٘دے توں اَنج غزل اتے صوفی موسیقی دی وی ہِک فنکار ہِن اَتے ہِک صوفی موسیقی جَتّھے، کاروان گروپ دی اڳواݨی وی کرین٘دی ہِن۔
ایوارڈز اتے نامزدگیاں
بہترین پس پردہ گلوکارہ – "ایک تارا" بہترین پس پردہ گلوکارہ – "ایک تارا" میوزک میں بہترین نیو ٹیلنٹ بہترین پس پردہ گلوکارہ – "ایک تارا" – "ایک تارا" بہترین پس پردہ گلوکارہ – "ایک تارا" سال کا مقبول گلوکار سال کا بہترین گانا – "ایک تارا" خواتین اچیور ایوارڈ "تم ہی ہو بندھو" سال کی خواتین آواز – "تم ہی ہو بندھو"
حوالہ جات
ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک ونکی:بھارتی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک ونکی:ہندی سینما ونکی:فلمی ڳائیک ونکی:بھارتی صوفی ڳائیکہ ونکی:بھارتی غزل ڳائیکاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی لوک موسیقی
صفدر کربلائی
صفدر کربلائی سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے.بکھر نال تعلق ہے.
کتاباں
مرثیہ مرتب صفدر کربلائی شاعر غلام سکندر خان غلام مرتب صفدر کربلائی ( زیرطبع)
غزل
ریت ، مٹی ، تے ڈاب ککھاں تے
سارے جگ دے عذاب ککھاں تے
اے درختاں کوں زیب نئیں ڈیندا
پکھی بیٹھن خراب ککھاں تے
ڈھیر پُھلاں دے تذکرے کیتن
ہنڑ لکھیسوں کتاب ککھاں تے
چوب خیمے دی لکھدی رہ گئی اے
کربلا دا نصاب ککھاں تے
ہک شکاری کھنڈا کے رکھ چھوڑن
ہک پرندے دے خاب ککھاں تے
لگدائے صفدر بہار آ گئ ہے
کِھلدئے پئے ہن غلاب ککھاں تے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ صفدر کربلائی۔۔ بکھر ونکی:سرائیکی شاعر
کعب بن الاشرف تے اسماء بنت مروان دا قتل
میثاقِ مدینہ دے بعد یہود مجبور ہن کہ اوہ علی الاعلان حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے اسلام دے خلاف ڳالھ نہ کر سڳدے ہن اینہی ڳالہوں انہاں نے خفیہ سازشاں شروع کیتے جنہاں وچوں ہک ادب تے اظہارِ آزادی دی آڑ وچ معاذاللہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذاتِ گرامی حملہ کرݨا ہئی۔ عرب لوگ جیہڑے شعر و شاعری دے بڑے خوگر ہن، لہٰذا شاعری دے ذریعے حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی معاذاللہ ہجو کرݨ دی کوشش کیتی گئی کیونکہ اسلام وچ ایمان اوں وقت تک مکمل نی تھیندا جب تک حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ذات دی اہمیت و درجہ مال و جان و اولاد توں زیادہ نہ تھی ونڄے۔
ایں مذموم مقصد کیتے ترئے ملعون شاعراں نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے خلاف معاذاللہ ہجو لکھیاں۔ ہک دا ناں کعب بن الاشرف ہئی جیہڑا یہودی ہئی، ݙوجھی دا ناں اسماء بنت مروان ہئی تے تریجھے دا نام ابوعفک ہئی۔ جݙݨ اوہ شاعر حد توں گزر ڳئے تے انہاں دے رکیک اشعار توں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں شدید رنج پہنچا تاں انہاں تریہاں کوں انہی دے قبیلے دے افراد نے قتل کر ݙتا۔ کعب بن الاشرف کوں اوں دی ایک رشتہ دار حضرت ابونائلہ نے قتل کیتا۔ اسماء بنت مروان کوں اوندے ہم قبیلہ ہک نابینا صحابی حضرت عمیر بن عوف رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے قتل کر ݙتا۔ ابو عفک کوں حضرت سالم بن عمیر رضی اللہ عنہ نے قتل کیتا۔
ثریا ملتانیکر
ثریا ملتانیکر   ہک سرائیکی گلوکارہ ہے جیہڑی زیادہ تر آپݨے لوک گیتاں کیتے مشہور ہے. اوندے ذخیرے وچ کلاسیکی، نیم کلاسیکی، غزل، لوک گیت تے فلمی گیت شامل ہن۔
ابتدائی زندگی تے ٹٻر
ثریا ملتانیکر ١٩٤٠ء وچ ملتان وچ ڄمی۔
او بلپݨ وچ گائیکی وچ ناں پیدا کرݨ چاہندی ہئی۔ اوندے خاندان وچ کوئی فن موسیقی نال وابستہ کائناں ہئی، ایں کیتے کوئی وی ایں سلسلے وچ اون٘دی راہنمائی  نہ کر سڳیا۔ اوں بلپݨ وچ  خود ہی فلمی ڳاݨے سݨ تے  انھاں دیاں  دھناں تے  شاعری دی مشق شروع کر ݙتی۔ بعد وچ  او کلاسیکی موسیقی دے دلی  دے گھراݨے دے غلام نبی خان دی باقاعدہ شاگرد بݨ ڳئی، غلام نبی خان سارنگی دے استاد ہن۔
اولاد
ثر یا ملتانیکر دے ٧ ٻال ہن،
* محمد علی، جو برطانیہ میں مقیم آرتھوپیڈک ڈاکٹر ہے۔
* رقیہ سجاد
* رمضان علی
* شائستہ،
* رابعہ،
* عالیہ
* راحت بانو  ۔ سب توں چھوٹی دھی راحت ملتانیکر وی آپݨی والدہ  وان٘گوں ہک لوک گلوکارہ ہے۔
فلم "بدنام دا" گیت
صدارتی ایوارڈ یافتہ گلوکارہ ’ثریا ملتانیکر‘ دی وجہ توں ایں غزل دی رائیلٹی نال فلم دے اخراجات پورے تھی ڳئے ہن، فلم بدنام کوں بین الاقوامی شہرت حاصل تھئی، ایہ پہلی پاکستانی فلم ہئی جیکوں اوں ویلے دے سوویت یونین (موجودہ روس) دی ١٧ زباناں وچ ڈب کر تے پیش کیتا ڳیا، جیکوں اُتھاں ٻہوں پسند کیتا ڳیا ہئی۔ کئی عشرے لنگھ ونڄݨ دے باوجود وی ایہ غزل اج وی ثریا ملتانیکر دی سن٘ڄاݨ ہے۔
ایوارڈ
1959: گولڈن ایوارڈ
1960: چٹا گانگ ایوارڈ
1964: نگار ایوارڈ
1975–1980: گل فرید ایوارڈ
1982: جشن فرید ایوارڈ
1981–1982: شاعرِ مشرق ایوارڈ
1986: پرائڈ آف پرفارمنس ایوارڈ
2000: شہباز ایوارڈ
2002: غلام فرید ایوارڈ
2008 صدر پاکستان ولوں ستارہ امتیاز ایوارڈ
صفیہ ملک
صفیہ ملک سرائیکی گلوکار ہے۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی گلوکار
ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب
ایڈیشنل آئی جی پولیس سرائیکی وسیب اچ ہک انتظامی عہدہ اے۔ اے سرائیکی وسیب اچ پولیس دے محکمے دا سربراہ ہوندے۔ سرائیکی وسیب کوں انتظامی خودمختاری ملݨ دے بعد جولائی 2020ء کوں پہلے ایڈیشنل آئی جی پولیس سرائیکی وسیب نے چارج سنبھالا۔
وَہُوا
سرائیکی دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔ سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔
ضلع ڈیرہ غازی خان
اِیہ دریائے سندھ دے سڄے پاسے دے نیڑے اَتے ملتان توں 41 میل مغرب وِچ ہِے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھی جا تے ڈیرہ غازیخان واقع ہِے۔ اِتھاں کݙاہیں دریا دا لانگھا ہائی۔ اِیندی بُنیاد 400 سال پہلاں غازیخاں میرانی نے رکھی ہئی۔ ’’تواریخ ڈیرہ غازیخان‘‘ لالہ حکم چند نے لِکھی ہَئی۔ قاضی عبداللہ ڈیروی (عالمِ دین)، آنسہ بخت آور کریم، اُردو، سرائیکی دی معروف شاعرہ ہَن، اَٹک مٹک دیداں، گوہر شب چراغ، آنحضرت دور کی نعتیہ شاعری، اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔
وَہُوا دا لوک ادب
ضلع ڈیرہ غازی خان دی تحصیل تونسہ دا تاریخی قصبہ ہِے ، اَتے اِیہ تونسہ کنُوں ڈیرہ اِسماعیل خان ونڄݨ والی سڑک تے 48 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ اِیہ قصبہ تقریباً 2 سو سال پراݨاں ہِے۔ ہِک روایت بیان کِیتی ویندی ہِے جو اِتّھاں سارا سال پاݨی دِی فراوانی ہُوندی ہَئی کھڄیاں دے وَݨ تے ساول، خوشحالی ہر ویلے ہُوندی ہَئی اِیہ ݙیکھ تے کہیں نے واہ واہ کِیتی وَل اِیہُو لفظ وَہواہ بݨ گیا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:ڈیرہ غازی خان دی لوک ثقافت ونکی:ڈیرہ غازی خان دا لوک ادب
مائع-مائع استخراج
مائع-مائع استخراج ایندا ݙوجھا ناں سالونٹ ایکسڑیکشن ہے۔ یعنی محلول کڈھݨ، مائع-مائع استخراج ، مرکب کوں اونہودے اجزاء دی تݙ تے، انج کرݨ دا ہک طریقہ ہے ۔ ایہ کم ݙو ہک ٻے اچ نہ ملݨ آلے مائعات نال کیتا ویندے۔
مثال دے طور تیں،
سرائیکی لوک ثقافت وِچ روہی
خواجہ فرید کُوں روہی نال عِشق ہا، اِنّھاں دیوانِ فرید وِچ سین٘کڑاں جہِیں تے روہی دا ذکر وݙّی سِک، محبت تے عقیدت نال کِیتے، روہی خواجہ فرید دی شاعری دا وݙّا حوالہ تے وݙّا استعارا ہِے، کلامِ فرید وِچ جاہ جاہ تے اساکوں روہی دے ون پونّے ذائقیں دی چَس چوائی اے، آپ دے کلام وِچ روہی دے لئی لاݨے، کرڑ کنڈا، ڄال ڄلوٹے، تے کھپ کھاروں دا ذکر مِلّݨ دے نال نال روہی واس، روہیلیں دے رہن سہن، رسماں رِیتاں، مرجی، خوشی غمی تے ٻُکھ تریہہ دا ذکر ہِک وار نی، وار وار بلکہ کئی سو وار آئے خواجہ فرید سئیں کُوں اپݨی دھرتی اپݨی مٹّی اتے اپݨے وسیب نال بے پناہ محبّت ہئی، ہِک جاہ تسّی تے تتڑی روہی کوں اِیں طرح نذرانۂ عقیدت پیش فرمین٘دِن:
میݙا ملک ملہیر تے مارو تھلڑا
روہی چولستان وی تُوں
ہِک ٻئی جاہ روہی دے پاݨی تے اُون٘دے ہر قطرے کُوں آبِ کوثر، مٹی تے گرد غبار کُوں مشک تے عن٘بر، کرڑ کنڈے کُوں شمشاد تے صنوبر حتّٰی جو خار کُوں وی بہار نال تشبیہہ ݙین٘دِن ملاحظہ فرماؤ ہِک کافی دا سوہݨاں بند:
ہر ہر قطرہ آب ہے کوثر
گرد غبار ہے مشک تے عنبر
کِرڑ کنڈا شمشاد صنوبر
خار دی شکّل بہار دی ہے
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی لوک قصّے۔ ونکی:سرائیکی لوک گیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:خواجہ فرید دا لوک ادب۔ ونکی:خواجہ غلام فرید سرائیکی لوک شاعر۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
چولستان دی لوک شاعری دی اَواز
جئیں ویلھے جہانگیر مخلص کوں ایں کیوں دا جواب نیں مِلدا تاں او بے چین تھی ویندن ۔ اُنہاں دی اے بے چینی اُوں ویلھے تاں ٻہوں شدید تھی ویندی ہے جݙاں او ݙیدھن جو اِتھو ںدے لوک:
’’اپݨے شہر دے  ٻاہروں چھاوݨی ٻال کُہیندے ݙیکھ کے ، تُوں مونھوں نہ ٻولیوں‘‘
جے اپݨے ککھیں دے گھر کوں بچا سڳدیں ، بچا مخلصؔ
اَڄاں دریا دی چھل ہے پئی ، اُتوں برسات کیا پُچھدیں
اُنہاں اپݨے وسیب کوں بچاوݨ دی چھڑی کوشش اِی نئیں کیتی ، بلکہ اُنہاں نیں اِتھوں دیاں مقتدر قوتاں کوں اے باور کرائے ، جو اِتھوں دے لوک وی اُنہاں ریت انسان ہِن ۔ اے لوک زندگی دا ادراک رکھیندن تے اُنہاں ریت زندگی گزراݨا چاہندن۔
کہیں جھوک تے ساݙا ناں ہووے
جہانگیر مخلصؔ دی اے آواز، سارے چولستان دی آواز ہے مگر شاید ہک عرصے توں حکومتی بے توجہی دی وجہ توں چولستانی حکمرانیں توں مایوس تھی ڳئین ۔ لہٰذا جھیں ویلھے جہانگیر مخلصؔ اُنہاں دی مایوسی دا نوحہ لکھے ، تاں اُنہاں کوں اِتھاں ٻہوں پذیرائی ملی ۔ شہرت ملی ، شہرت جتھاں انسان کوں خوشی عطا کریندی ہے اِتھاں بعض اوقات اوندی فکری ترقی دی راہ اِچ رکاوٹ وی بݨ ویندی ہے۔ ’’پرہ باکھ‘‘ دی ڈھیر ساری شاعری تے مایوسی دا سایہ ہے ۔ ایں واسطے ایکوں پروفیسر ممتاز خان وی ویݨ لکھے ، تے میکوں وی اے چولستان دے لوکیں دا ویݨ محسوس تھیندے۔
ݙُکھ گھر گھر ونڈیج ویسن
تاک سُکھ دے ولیج ویسن
سِر، دا،پٹکا، سنبھال رکھیں
سِر تاں اُونویں کپیج ویسن
اُنہاں دی مایوسی اتنی زیادہ تھی ویندی اے جو او زندگی کوں پندھ کریندا ݙیکھ تے وی زندگی نال گاٖنڈھا نئیں ڳنڈھیندے بلکہ او اتنا وی آکھ ویندن جو
ایںدھرتی دے سینے اُتوں ہر ہک ٻوٹا پٹو
چھوڑو بھل صفائی مخلصؔ ساݙیاں قبراں کھٹو
نوشی گیلانی
نوشی گیلانی (اردو: نوشی گیلانی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٤ مارچ ١٩٦٤ء – ڄَمَّݨ دی جاء: بہاولپور، پاکستان) ہِک پاکستانی سرائیکی وسیب وِچ ڄَمَّݨ آلی مصنف زنانی اَتے اردو ٻولی دی شاعرہ ہِن۔
ابتدائی حیاتی
نوشی گیلانی پاکستان دے سرائیکی علاقے بہاولپور وِچ ڄَمَّݨ آلی اردو ٻولی دی مہان٘دری شاعرہ ہِن۔ اِنّھاں دا اَصل ناں "نشاط گیلانی" ہِے۔ اُوہ ١٤ مارچ ١٩٦٤ء وِچ پاکستان دے شہر بہاولپور دے ہِک علمی اَتے ادبی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں "مسعود گیلانی" پیشہ دے اعتبار نال ڈاکٹر ہَن۔ نوشی نے اپݨی تعلیم بہاولپور وِچ ای مکمل کِیتی۔ اِنّھاں کوں نِکّے لاء تُوں ای شاعری دا شون٘ق ہئی۔ اِنّھاں دا پہلا مجموعہ "محبتیں جب شمار کرنا (اردو)" سامھݨے آیا تاں اُوکوں ٻہوں پذیرائی مِلّی۔
ذاتی حیاتی
١٩٩٥ء وِچ نوشی دی شادی فاروق طراز دے نال تھئی اَتے اُوہ سان فرانسیسکو، امریکہ چلی ڳئی۔ جاں جو کُجھ عرصہ بعد اُنّھاں تُوں علیحدگی تِھی ڳئی۔ نوشی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وِچ اردو دی اُستانی دی حیثیّت نال کَم کرین٘دی رہی۔ ١٩٩٧ء وِچ نوشی دا ݙوجھا مجموعہ "اداس ہونے کے دِن نہیں" سامھݨے آیا۔ ٢٥ اکتوبر ٢٠٠٨ء وِچ نوشی سڈنی وِچ رہوݨ آلے اردو سوسائٹی آف آسٹریلیا دے سابق جنرل سیکرٹری سعید خان (جیڑھے آپ وی شاعر ہِن) دے نال پرنیڄ ڳئی اَتے سڈنی، آسٹریلیا چلی ڳئی۔
کَم کار
اِنّھاں نے پاکستانی لوک ڳائیک پٹھاݨے خاں کُوں خراجِ تحسین پیش کِیتا جیکُوں پاکستان نیشنل کونسل آف دی آرٹ (پی این سی اے) نے سپانسر کِیتا۔ امریکہ وِچ ٹِکاݨے دے وِچالے اِنّھاں دے تجربے اَتے مشاہدے وی اِنّھاں دی شاعری وِچ جھلکدے ہِن۔ "ہوا" اَتے "محبت" دے الفاظ تَکڑے استعارے دے طور تے اِنّھاں دی شاعری وِچ ٻہوں ورتے ڳئے ہِن۔ اِیں بِناء تے اِنّھاں کُوں "ہوا دا ہم سُخن" وی آکھیا وین٘دا ہِے۔
اِنّھاں دی شاعری دے سَت مجموعے چَھپ چُکّے ہِن۔ اِنّھاں دی ٻہوں ساری نظماں دے انگریزی، ملائی اَتے یونانی ٻولیاں وِچ ٻولی وٹار وی تِھی چُکّے ہِن۔
تصنیفاں (اردو)
نوشی گیلانی دی چَھپَّݨ آلی کتاباں اِیہ ہِن:
1:محبتیں جب شمار کرنا (1993)
2:اداس ہونے کے دن نہیں(1997)
3:پہلا لفظ محبت لکھا(2003)
4:ہم تیرا انتظار کرتے رہے (2008)
5:نوشی گیلانی کی نظمیں(2008)
6:اے میرے شریکِ رسال جاں (2008)
7: ہوا چپکے سے کہتی ہے (2011)
اشعار (اردو)
اس شہر میں کتنے چہرے تھے
کچھ یاد نہیں سب بھول گئے
اک شخص کتابوں جیسا تھا
بند ہوتی کتابوں میں اڑتی ہوئی تتلیاں ڈال دیں
کس نے رسموں کی جلتی ہوئی آگ میں لڑکیاں ڈال دیں
میں تنہا لڑکی دیار شب میں
جلاؤں سچ کے دیے کہاں تک
سیاہ کاروں کی سلطنت میں
ہَوا چْپکے سے کہتی ہے ابھی اِک خواب زِندہ ہے
نوشی گیلانی دی ہِک نظم (اردو)
ہوا کو آوارہ کہنے والو
کبھی تو سوچو، کبھی تو لکھو
ہوائیں کیوں اپنی منزلوں سے بھٹک گئی ہیں
نہ ان کی آنکھوں میں خواب کوئی
نہ خواب میں انتظار کوئی
اب ان کے سارے سفر میں صبح یقین کوئی
نہ شام صد اعتبار کوئی
نہ ان کی اپنی زمین کوئی نہ آسماں پر کوئی ستارہ
نہ کوئی موسم نہ کوئی خوشبو کا استعارہ
نہ روشنی کی لکیر کوئی، نہ ان کا اپنا سفیر کوئی
جو ان کے دکھ پر کتاب لکھے
مسافرت کا عذاب لکھے
کبھی تو سوچو!
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:سرائیکی مصنف زنانیاں ونکی:سرائیکی وسیب وِچ ڄَمَّݨ آلی زنانیاں ونکی:سرائیکی دے مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:شاعرہ ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
ٻُلھے شاہ
ٻلھے شاہ سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔
وفات
١٧٥٧ وچ قصور وچ تھئی تے مزار وی قصور وچ ہے۔
نمونہ کلام
میں ویساں جوگی دے نال، متھے تلک لگا کے
میں ویساں نہ رہساں ہوڑے
کون کوئی جاندی نوں موڑے
مینوں مڑنا ہویا محال، سر تے میہنا چاکے
میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے
جوگی نہیں ایہہ دل دا میتا، بھل گئی میں پیار کیوں کیتا
مینوں رہی نہ کجھ سنبھال، اس دا درشن پا کے
ایس جوگی مینوں کیہیاں لائیاں، ہین کلیجے کنڈیاں پائیاں
عشق دا پایا جال، مٹھی بات سنا کے
میں جوگی نوں خوب پچھاتا، لوکاں مینوں کملی جاتا
لٹیوس جھنگ سیال، کنیں مندراں پا کے
جے جوگی گھر آوے میرے
مُک جاون سبھ جھگڑے جھیڑے
مائے نی اک جوگی آیا
در ساڈے اوس دھواں پایا
منگدا ہیر سیال، بیٹھا بھیس وٹا کے
طعنے نہ دے پھوپھی تائی
ایتھے جوگی نوں قسمت لیائی
ہن ہویا فضل کمال، آیا ہے جوگ سدھا کے
ماہی نہیں کوئی نور الہی
انہد دی جس مُرلی واہی
مٹھیوس ہیر سیال، ڈاڈھے کا من پا کے
لکھاں گئے ہزاراں آئے
اس دے بھیت کسے نہ پائے
گلاں تاں موسے نال، پر کوہ طور چڑھا کے
ایس جوگی دے سنو اکھاڑے
حسن حسین نبی دے پیارے
ماریوس وچ جدال، پانی بن ترسا کے
ایس جوگی دی سنو کہانی
سوہنی ڈوبی ڈونگھے پانی
پھیر رلیا مہینوال، سارا رخت لٹا کے
رانجھا تاں ہویا نال، سر ٹمک چا کے
جوگی نہیں کوئی جادو سایا
بھر بھر پیالہ ذوق منگایا
میں پی پی ہوئی نہال، انگ بھورت رما کے
جوگی نول کریندے جھیڑے
وچ کیدو پائی مقال، کوڑا برا لگا کے
بلھا میں جوگی نال ویاہی
لوکاں کملیاں خبر نہ کائی
میں جوگی دا مال، پنجے پیر مناکے
ملک مشتاق صاحب
ملک مشتاق صاحب سرائیکی زبان دا ہک اہم کارکن ہے
ڄم پل
01 فرروی 1990
ٹکاݨہ
راجن پور
سرائیکی تنظیمیں نال وابستگی
تھل دامان
سندھ یاترا
تھل دامان
بخدمت جناب سئیں قائدین تحریک صاحبان
السلام علیکم
سندھ سائیں سرکار دی طرفوں کراچی اچ سرائیکی سندھی سانجھ دے ایونٹ دا انعقاد پی پی دی سرائیکی وسیب نال محبت دا ثبوت اے ۔ لیکن سرائیکی سیاسی قیادت کوں کانڈھا نہ ڈیونڑ ناقدین دی ایں رائے کوں تقویت ڈیندے جو پی پی سرائیکی سیاسی حقوق تے سنجان دے خلاف تے جھمڑ تاڑی تے صرف کلچر ڈے دے حق وچ ہے ۔ اگر اے گالھ کوڑ ہے تاں پی پی کلچرل ونگ آلی کار پولیٹکل ونگ سرائیکی وسیب بمع باڈی تشکیل ڈے تے نا قدین دا منہ بند کر ڈیوے ۔ جواب عملی صورت اچ ۔
سرائیکی قومی شعوری تحریک دی کامیابی سانگے کجھ تجاویز حاضر خدمت ہن۔
1  سرائیکی وسیب دا ہر باشعور ایں گالھ دے ہریان ہے جو ملخ دی ساری سیاسی تے مذہبی جماعتیں دے منشور اچ سرائیکی صوبے دا قیام شامل ہوون دے باوجود کوئی عملی سیاسی پیش رفت نہ تھیون سرائیکی وسیب نال غرداری تے تخت لہور نال یاری دا عملی ثبوت اے ۔ اسمبلی قیادت اپنی مرعات تنخواہ تے ڈاڈھے کوں توسیع آلے ایشو تے ہم نوالہ ہم پیالہ تے سرائیکی صوبے تے سیاسی حقوق دی گالھ تے ڈوترھیائی اکثریت تے لسانیت تعصب  مذہب تے ملخ کوں خطرہ جے بھانے ۔ واہ وے تیڈے بھائی چارے ایندا حل No Compromise only one point Agenda  سرائیکی صوبے دا فوری قیام ۔ کہیں دی کوئی اگر مگر وعدے تے کوئی یقین کینی ۔
2
کہیں وی وفاقی یا صوبائی سیاسی تے مذہبی جماعت نال سرائیکی قوم پرست جماعتاں او تک اتحاد نہ کرن جے تک او ساکوں جنوبی پنجاب دے بجائے سرائیکی وسیب نہ منن ۔ ساریں سیاسی تے مذہبی جماعتیں کوں قوم پرست جماعتاں پارٹی لیڑ پیڈ تے مراسلہ بھچن ۔ جے تئیں مسلہ نہ بنڑسو۔ کوئی مسلہ حل نہ کریسی ۔ اگوں جیویں سئیں دی مرضی ۔
3
سعودی عرب تے یو اے ای دی موجودہ ترقی اچ سرائیکی لوکیں دا خون پسینہ شامل اے ۔ حج عمرہ تے مزدوری سانگے پورا سال لکھاں سرائیکیں دی آمدورفت دے علاوہ کئی لکھ سرائیکی با غرض محنت مزدوری مقیم ہن ۔ امام کعبہ دا تعلق وی وسیب نال اے ۔ لیکن ارمان دی گالھ اے  جو حج و عمرہ تے گائیڈلائن آلی چوڈہ زبانیں اچ سرائیکی جہی وڈی زبان شامل کائنی ۔ ہے کوئی مدنی سرکار دا دیوانہ جیڑھا اے کم کروا ڈیوے ۔ ایندا سعودی عرب تے یو اے ای اچ سرائیکی لوکیں دی تعداد ڈبل کنوں وی ودھ ویسی ۔ عربیں کوں معاشی فیدہ الگ ملسی ۔
4
سرائیکی قوم پرست جماعتیں دا دعوی ہے جو سرائیکی اٹھ کروڑ ہن جبکہ مخالفین ایں دعوی کوں جھٹلیندن ۔ ہن کٹی کٹا ثابت کرن دا ویلا آ گئے ۔ مارچ اچ قومی ڈیجیٹل مردم شماری ہن یعنی آن لائن ۔ جینکوں وی سرائیکی قوم دا رتی بھانویں شارق درد محسوس تھیندے او گالھیں دے بجائے عملی طور تے ہر گھر ہر وستی گوٹھ قصبہ شہر بازار چوک گلی محلہ مسیت مندر تعلیمی ادارے سمیت جھتاں کوئی پج سگدے ۔ خاص طور تے لیڈیز کوں شام سویلے سرائیکی ماء بولی لکھواون دا ڈساون ۔ یوتھ اپنا کردار ادا کرے ۔ ایپ ڈاؤن لوڈ کر تے اپنی فیملی تے فرینڈز کوں ولا ولا سمجھاون سرائیکیں دی تعداد ای سرائیکی صوبے دی بنیاد تے قیام دی نوید اے ۔
5
سندھ اچ میڑک اچ سرائیکی اختیاری  بلوچستان اچ سرائیکی لازمی پرائمری کلاسز  منظوری دیاں کتاباں چھاپن سانگے میڈے ناں نال ( ملک مشتاق  احمد )  درخواستاں جمع ہن ۔ کئی سال تھی گن ۔ کوئی ہے سرائیکی دا پروانہ جیڑھا اساڈے نال تھیووے یا آپ کم کرا ڈیوے سرائیکی ٹیچر دی بھرتی  ج۔کے پی ۔ کے اچ میڑک  ایف ۔ اے  سرائیکی دی کتاب پنجاب اچ پرائمری توں میڑک تک لازمی ۔
6
پی ٹی وی نیشنل ملتان دی اپ گریڈ ایشن عمارت بمع عملہ تے اکادمی ادبیات ملتان دی عمارت بمع فنڈ تے اختیارات ۔
7
ملتان اچ سپریم کورٹ  رجسٹری برانچ  لہور رہائی کورٹ اچ پنجاہ فیصد ججز فرام سرائیکی وسیب ارسا اچ سرائیکی نمائندگی  پنجاب اچ سرائیکی صوبے دے قیام تک بجٹ تے فنڈز  اچ پنجاہ فیصد سرائیکی کوٹہ انج  فورسز اچ سرائیکی کوٹہ بمع سرائیکی رجمنٹ دا قیام ۔
انہیں مطالبات سانگے وج گج تے گالھ تے احتجاج سرائیکی سیاسی قیادت ہی کر سگدی اے ۔
8
موجودہ حالات دے پیش نظر کہیں ویلھے وی الیکشن دا اعلان تھی سگدے ۔ کیا اساڈی تیاری ہے ۔ باشعور لوک اگوں دی سوچ سوچیندن ۔ لہذا سرائیکی جماعتاں رل بہہ تے فیصلہ چا کرو جو کجھ وی کرو ۔ کہیں جماعت دے پیرا سائٹ نہ بنڑسوں ۔ اتحاد وی ایں صورت اچ کرو نمائندہ تہاڈا ہووے یا ہک سیٹ تے سرائیکی کوئی مذہبی تے سیاسی جماعت سرائیکیں دی ہمدرد کینی ۔ اے سارے لوظیں دے جادو گر ہن ۔ طمع لتھا در کھان وسریا دی عملی تصویر ہن ۔
9
خواجہ فرید پاک سرکار  روہی تے سرائیکی زبان و ادب نال محبت اچ سئیں اطہر محبوب بلکہ اسلامیہ یونی ورسٹی دا عملی کردار  سرائیکی شعبہ  خواجہ فرید چیئر تے ہن سرائیکی وکی پیڈیا دے کم دی شروعات  سرائیکی دھرتی تے اوندے وسیں نال محبت دی عکاسی کریندے ۔ باقی یونی ورسٹیں تے تعلیمی اداریں کیتے اسلامیہ یونی ورسٹی تے انہاں دی ٹیم رول ماڈل تے قابل تقلید ہن ۔ یونیورسٹی نوٹیفکیشن فار سرائیکی وکی پیڈیا تے قرآن
مجید سرائیکی ترجمے آلے کم دا ثواب تا قیامت نسل در نسل پوری ٹیم کوں ملسی ۔ اگوں جیویں سئیں دی مرضی ۔
10
سرائیکی ماء دھرتی دا جینکوں درد اے رتی بھانویں شارق اونکوں ماء بولی تے سرائیکی وکی پیڈیا دی پارت ہووے۔سرائیکی ماء بولی  اج دھاں ڈیندی کھڑی اے ۔ کڑوریں آلی رٹ چھوڑو تے سرائیکی زبان کوں گلوبل تے یو این او دی لینگوئج بنڑاوان اچ پروفیسر پرویز قادر سئیں دا ساتھ ڈیوو تے سرائیکی وکی پیڈیا تے آپ وی کم کرو تے اپنڑے دوست تے فیملی کوں آکھو ۔ لکھن نی امدا ٹائم کینی طریقہ نی امدا پیکیج کینی ۔ بھانے نی مکدے ۔ 21  فروری بنگالی قوم دی اپنڑی زبان نال محبت تے رت دا صدقہ ہے ۔ سرائیکی زبان کیتے وی ایہو جیا جذبہ تے جنون چاہیدے  خاص طور تے یوتھ  لیڈیز تے تعلیمی ادارے وغیرہ سئیں
0334. 6069236
خواجہ فرید سرکار دی لاڈلی روہی قیام پاکستان توں جعلی الائمنٹ قبضے  تے وسائل غیر مقامی سسار لٹیندے پن ۔ مقامی سرائیکی روہیلے  ہندو کیمونٹی کوں  ریڈ انڈین آلی کار چوڑھا بنڑا ڈتا گے روہی شودی دھاڑاں ماڑ تے روندی تے ڑڑدی پئی اے ۔ مقامی سرائیکی ہندو کیمونٹی تعلیم صحت  روزگار کیتے ذلیل اے  ووٹ تے ڈورے حق توں محروم ہے ۔ الیندن تاں کٹیندن تے مردن  ۔ ہے کوئی فرید پاک سرکار دا دیوانہ جیڑھا روہی تے روہی آلیں دے پھٹاں تے مرہم رکھے ۔ ( میڈیا کوریج )
12
ملخ دی موجودہ صورت حال اچ جے تئیں سرائیکی قوم کوں باقی صوبیں آلی کار  انج سیاسی تے قومی سطح تے بطور فریق نی منیا ویندا او تئیں سرائیکی قوم دا ہک دی حمایت تے بئے دی مخالفت ۔ پرائی شادی   اچ احمق نچے آلی گالھ اے ۔ جھومڑیں تے خشامدیں کوں ویلاں تے بخشیش ( خیرات ) ملدی اے ۔ برابر دا حصہ کڈاھیں نی ملدا ۔ تبدیلی روٹی کپڑا تے مکان تے اسلامی نظام اے سب کوڑ کہانی ۔ تہاڈے حق کھاون دے طریقے ہن۔ ایہو سوچ تے شعور تے پیغام ہر سرائیکی دے گھر تک پجاو ۔ ولا ڈیکھو مولا دے رنگ
(  بموقع ستویں سرائیکی کلچرل کانفرنس جھوک فرید چولستان کنڈا فرید روہی میلہ )
والسلام
23.02 2023
فکر فرید دا ادنی جہیا طالب علم
ملک مشتاق احمد سرائیکی وکی پیڈیا
0344.8599729
0331. 6033234
0317. 6201265
رابطہ نمبر
ہک ڈوہڑہ
ہے روہی جان سنجان اساڈی اساڈی جان سنجان وچیندا پئے
کجھ وسدے ویڑھے ویچ چکیے باقی وسدے بھان وچیندا پئے
کلھ کہیں دے کان وچیندا اج کہیں دے کان وچیندا پئے
بس عابد ہے ارمان ایہو ساڈا خود اگوان وچیندا پئے
لکھت ۔ ملک مشتاق احمد
سندھ یاترا
سندھ یاترا(پارٹ ون) پرانڑے وختیں ءچ لوک اپنڑے ہم خیال ہم مزاج تے ہم نظریات دوستیں کوں ملنڑ کیتے جھربھر تےدریاویں دے سفر کریندےہن او وی ٹردییں ہوئیں او ہک بئے کوں ملدے ہن اوہنیں دا مل بہنڑ تے تبادلہ خیال کرنڑ وی ہک کتھارسس ہوندا ہا اوہناں دی صحتمند طویل لائف دی اصل وجہ ایہا ھئی کافی مد توں پروفیسرپرویز قادر سئیں آہدے ودے ہن جو ڈوسال تھی گن سندھ ٹیکسٹ بک بورڈ نوٹیفیکیشن کرنڑ دے باوجودسندھ ءچ ناویں تے ًڈاھویں کلاس دی سرائیکی بطور اختیاری مضمون دی کتاباں نئیں چھپینداپیا بس اجاں ونجنڑ داسوچیندے ودے ہاسے تے ساندھوڑاند سندھ پورھیت تحریک دی سیکرٹری جینرل ادی سینڑ ڈاکٹرماروی پلیجو ایس پی ٹی دے آرگنائزر سئیں جی این کھوسو تے سندھ عوامی تحریک دے جینرل سیکرٹری نوراحمد کٹیار سئیں نے انج انج کامریڈ رسول بخش پلیجو دی چوتھی برسی دے پروگرامیں تےآونڑ دی دعوت ڈتی اساں تاں پہلے ای کوءتے بیٹھے ہاسے برسی کنوں ہک ڈیہاڑے پہلےجام فہیم نوناری ایڈوکیٹ دی قیادت ءچ سندھ ٹیکسٹ بک بورڈ جامشورو پج گئیاں ناویں تے ڈاھویں دی سرائیکی کتاب چھاپنڑ دے معاملے تے دفتر دے اعلی عہدیداریں نال بہترین گال مہاڑتھئی بریفینگ دا خلاصہ اے ھئی جو میں آکھیا جو STBBنےھک نوٹیفیکیشن نمبر 1817/18/2020 جاری کیتاہائی جیندے وچ ٹوٹل 28 مضمون شامل ہن اوں نوٹیفیکیشن ءچ چھیویں نمبر تے سرائیکی داسبجیکٹ کھڑے تھا اج ڈوسال توں وی زیادہ عرصہ تھی گئے عمل درامدنئیں تھیا حالانکہ سرائیکی قوم دی زبان تے شناخت دے دشمنڑ تخت لہورتے تخت پشور  دے زیر قوضہ مقبوضہ سرائیکستان دے تعلیمی اداریاں وچ ناصرف سرائیکی پڑھائی ویندی پئی اے بلکہ سرائیکی دے استادیں دی بھرتی داعمل وی شروع تھی گئے جبکہ اساکوں تساں سجنڑیں کنوں ایہو امیداں ہن  ھنڑ تساں وی سرائیکی قوم دے سجنڑ بنڑتے ڈکھاؤ اوھناں آکھیے اساں اج کنوں ایندا پراسس شروع کرڈیندوں سندھ ادبی مرکز سندھ یونیورسٹی مہران یونیورسٹی تے سندھیالوجی دے تفصیلی وزٹ تے متعلقہ عہدیداریں کوں سرائیکی مضمون ادب تہزیب تے ثقافت کوں سندھ ءچ جائز مقام تے محفوظ کرنڑ سانگھے تفصیلی بریفنگ سندھیالوجی دے ڈائریکٹر جنرل سئیں مرتضی سیال آکھیا کہ ملک صاحب میڈے لائق کوئی حکم ہووے تاں میں حاضر آں کھاونڑپیونڑ کنوینس یا رہائش کیتے وی حاضرآں میں بانھیں بدھ تے کھل کرانھیں آکھیم مہرصاحب میکوں بئی کئی شئے دی لوڑھ کائنی اساں پہلے ای تخت لہوردے چک ءچ ہانووں ساکوں ٹھڈی وا وادی ء مہران توں امدی اے اگر تھی سگےےتاں تساں سندھ ءچ سرائیکی مضمون ثقافت  تےتہزیب کوں محفوظ کرنڑ سانگھے عملی اقدامات چاؤ   ول سیال صاحب نے آکھیاکہ میں سندھیالوجی ءچ سرائیکی کلچرداکارنر بنڑاڈینداں تساں کنیں سرائیکی ادب تہزیب تے ثقافت دا میٹرئیل ہووے تاں بھجواؤ تے نال اکھیس کہ میں  پہلے ظہوردھریجہ سئیں کوں وی ایں بارے اکھیا ہم میں آکھیا سئیں تساں کنیں بجٹ وی ہے پیا احسان لاونڑیں تاں پورا لاؤ او کھل پئے اگرکوئی سجنڑ سرائیکی ادب ثقافت  دامواد سرائیکی کارنر سندھیالوجی کوڈونیٹ کرنڑچاہے تاں پتہ اے ہے سئیں مرتضی سیال ڈائریکٹر جنرل سندھیالوجی سندھ یونیورسٹی جامشورو03313510766 جامشورو ہرادارے ءچ شاندار پروٹوکول میڈے موقف کوں توجہ نال سنڑنڑ سمجھنڑتعاون کرنڑتے مہمان نوازی محبت تے اپنائیت دااحساس   ایندے کیتے میں اوہناں دےہرادارےدے چپڑاسی توں گھن کہ سربراہ تک ساریں دی محبتیں دا مقروض آں جئے سندھ جئے سرائیکستان باقی حال ولاڈیساں
سندھ یاترا(پارٹ ٹو) جامشورو ءچ سندھ ٹیکسٹ بک بورڈ سندھ ادبی مرکز سندھ یونیورسٹی مہران یونیورسٹی تے خاص طور تے سندھیالوجی دے تفضیلی وزٹ تے تمام دفاتر دے عملے دے اخلاق پیارمحبت بلکہ حسن سلوک متاثرکن ہا سندھیالوجی ءچ سندھی ادب کلچرتے ثقافت کوں ڈیکھ تے سندھی قوم تے رشک تھیا تے دل ڈاھڈاہا خش تھیا تے سرائیکی صوبہ نہ ہوونڑ تے سرائیکی تہذیب ثقافت ادب تے کلچر کوں محفوظ کرنڑ سانگھے سرائیکیالوجی دا ادارہ اپنڑی مددآپ بنڑاونڑ دی تجویز وی ذہن ءچ آئی ساری سنگت دا بالعموم تےبالخصوص مرتضی سیال بدرسومرو تے جام فہیم نوناری ایڈوکیٹ دی مہمان نوازی تے تعاون بلکہ پروٹوکول کیتے ساری مد احسان مند راھساں میڈا جامشورو ءچ ونجنڑ دامقصد میڑک ءچ منظور تھیونڑ الےاختیاری مضمون سرائیکی دیاں کتاباں چھپواونڑ داریمائنڈرتے سندھی وکیپیڈیا داپیغام ڈیونڑ تے سندھ یونیورسٹی مھران یونیورسٹی ءچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ دا قیام تے یارھویں تے بارھویں ءچ سرائیکی بطور اختیاری مضمون منظوری تے سندھیالوجی ءچ سرائیکی تہذیب ثقافت تےادب دے انج کارنر داقیام ہا اگر پرویزقادر سئیں دی گائیڈلائن ملک رمضان ارائیں پروفیسر مریدعارف تے مجاھدجتوئی سئیں دی معاونت ناں ہوندی تاں اتناں لوکیں نال تعمیری میل ملاقاتاں ناں تھی سگدیاں خیر اے سارے ساڈی قوم دے ویل وشران انہاں سارییں دامہربانی شکریہ بلکہ بنڈل آف تھینکس اے دنیا دا ریوارڈاے آخرت دا تساں سوچ وی نئیں سگدے رب سوھنڑا ڈیونڑ دی انتہا کرڈیسی رحمتاں ای رحمتاں ایندے بعد ڈی ٹین حیدرابادمرکزی دفتر عوامی تحریک دے سٹوڈنٹ لیڈر عبدالحمیدانقلابی سئیں دی رھنمائی ءچ پج گئیوں  کامریڈ رسول بخش پلیجو دی چوتھی برسی عوامی تحریک جنگشاھی ٹھٹھہ تےسندھ عوامی پورھیت تحریک مکلی ٹھٹھہ ءچ انج انج پروگرام رکھی کھڑے ھن ڈونھیں پالٹییں دی طرفوں دعوت خاص ڈتی گئی ھئی عوامی تحریک دے سیکرٹری جنرل نوراحمد کٹیار سئیں تے سندھ عوامی پورھیت تحریک دی سیکرٹری جنرل ادی سیئنڑ ڈاکٹر ماروی پلیجو نیں ناصرف دعوت نامہ واٹس اپ کیتا بلکہ ہک ڈو واری فون کرتے وی آونڑ دی دعوت ڈتی عبدالحمید ڈاھاڈا من بھاونڑاں تے نظریاتی نینگر ہا اوندے نال مل تے وڈی چس آئی ہے خیر اگلے ڈیہاڑے سویلے سویلے انقلابی اساکوں گھن کہ ٹھٹھے  جنگشاھی ہک گھنٹے دے سفر دے بعدپہنچاڈتا سلام دعا ناشتہ کرنڑ دے بعد اوتھاں اونڑ الے قومپرستیں نال تعارف تے کچاری تھئی تاں سارے تھکیڑے لہہ گیئے  ول بہر ونج تے پروگرام دیاں تیاریاں ڈیکھ تے ساڈیاں اکھییں پٹیج گئیاں ونج ویندڑ سٹیج  کئی ایکڑیں دے گراونڈ دے ڈو حصے ہک مردیں یعنی جوآنیں کیتے تے ڈوجھی آدھل تریمتیں کیتے مخصوص ہا ہر پندرہ فٹ تے ساؤنڈسسٹم  سٹیج تے پنجاہ فٹ توں وڈی ایل سی ڈی جبکہ تلے پنڈال ءچ ہرپنجاہ فٹ تے چھوٹیاں وڈیاں ایل سی ڈیاں نصب  ہن لکی ایرانی سرکس آلی کار ہربندہ اپنڑے کم کوں لگاپیاء ہا  میں رسول بخش پلیجو کوں گارڈآف آنر ڈیونڑ تے فاتحہ خوانی کیتے اونہاں دی قبر تے حاضری ڈے تے وڈی مشکل نال نوراحمد کٹیار سئیں کنوں مکلی آلے پروگرام تے ونجنڑدی اجازت تے جلدی ولنڑ دی شرط تے گھدی ول آدھے گھنٹے بعد عوامی پورھیت تحریک دے پروگرام تے پج گیوسے معرکہ حالی چسولا حال بچا ودے مکلی ءچ عوامی پورھیت تحریک دے پروگرامءچ خشبو لغاری کیویں چساں چوائن نکڑے بالییں چھوریں کیویں پرفارم کیتے تقریراں شعروشاعری سندھی ترانے نغمے تے جھمریں دء پڑ وی لگن کیویں کیویں اےساراحال حالی راھندے وسدے رھوشالا جئےفکرپلیجوجئے سندھ جئے سرائیکستان ساڈاعشق سرائیکستان
سندھ یاترا ڈائری دا پنا : 33
اسلام کوٹ۔نِمیں دا شہر اسلام کوٹ۔اساں ننگر پارکر ویندیاں ایں شہر دے باہروں باہروں نکل گئے ہاسے۔اوں ڈینہ بائ پاس چوک دے ہک پٹرول پمپ تے ساکوں تھرپارکر دا شاعر امام علی جھنجی اپنڑے ہک دوست نال ملیا ہا۔اج دے ڈینہ اساں شہر دے اندر ہاسے۔شہر وچ تپش ہئی پر لوکیں دا ہجوم ہا۔ہک سڑک دے ڈوہیں پاسے نِماں دے درخت ہَن۔ہر دکان اگوں نِم دا درخت ہا۔ہوٹل اگوں نِم،مٹھائی دی دکان اگوں نِم۔واہ!مٹھائی دی دکان اگوں نِم دا درخت ہا۔نِم دا درخت جیڑھا ویڑھیاں،گلیاں،رہواں کوں پراسرار بنڑا ڈیندے۔ایں درخت کوں ڈیکھ تے اینویں لگدے جینویں اِتھاں کوئی بہوں وڈا بھیت ہِے ہُنڑے کُھلسی یا جینکوں اساں ملنڑا ہا اِتھاہیں رہندے ہنڑے نظرسی۔جڈاں جو بیری دے درخت کوں ڈیکھ تے لگدے اتھاں بھیت کوئی ضرور ہے پر کڈاہیں نہ کُھلسی، اِتھاں کوئی رہندا ضرور ہے پر کڈاہیں نہ مِلسی۔جڈاں جو پِپل تے ٹالھی دے ونڑ ملاپ،ترسلا تے درشن دا وعدہ ہن۔ خلیل کنبھار گاڈی وچ بیٹھا ریہا۔ایندا مطلب ہئی بھائی جلدی جلدی شہر کوں مِل گھنو۔شوکت ہنگورجو تے میں گاڈی وچوں لتھے۔شوکت ہک جنرل سٹور وچ وڑ گیا۔اوں پانڑی دیاں بوتلاں تے چِپس گھدے تے پَھلیں دی ریڑھی اگوں رُک گیاں۔اوں کیلے تے کِنو گِھدے۔میں سڑک تے ہکے پیریں اگاں تے پِچھاں دور تئیں لگا گیا۔اسلام کوٹ شہر دیاں ساریاں گلیاں اندر،بزار دے سجے  کھبے پاسوں۔ہکے ویلے پَیہ گیا۔ سارے لوکیں کوں ڈٹھم بوہیاں اگوں کھڑیم۔ایہ اوہ اٹکل ہئی جیڑھی میں ایں حیاتی دی تِکھائی وچ بہوں دھیرج نال ڈھارس نال ہک ہک شے کوں ڈیکھنڑ کانڑ سِکھی ہے۔ایہا اوہ ڈَس ہئی جیڑھی میکوں ایں شہر دے کُلم درشن تئیں گھن گئی۔میکوں کہیں شہر وچ ڈو گھڑی پیر دھرنڑ دی جاہ ملے میں پوری یاترا کر گِھنداں۔اسلام کوٹ دے گشٹالٹ وچ اساں  پورے 30 مِنٹاں دے زمانِ مطلق وچ موجود ہاسے: ایڈی سوہنڑی دنیا دے وچ جلدی نہ کر دِلڑی ہولے ہولے ڈیکھنڑ ڈے توں ہک ہک شے اساکوں رفعت عباس دی وال توں بشکریہ
ڈوجھا سندھ یاترا
لکھت: ملک مشتاق احمد سندھ یاترہ 2023
سندھ یاترہ
جگ جہان ءچ ڈورشتے دے کانڑ اشرف المخلوقات آپت ءچ محبت کریندن ہک خون دا تے ڈوجھا نظرئے دا
وڈی عیدتوں پہلے وسیب ول آئیم
حال حویلا نہ لکھنڑ دی ڈو وجوہات ہن پہلی وجہ اےھئی کہ سرائیکی وکیپیڈیا دے روح رواں پروفیسر پرویز قادر سئیں میڈے سندھ یاترہ دی تقریباً ہرایکٹویٹی دیاں پوسٹاں تے تصویراں لیندے رہ گن  سارےدوست سوشل میڈیا تے پڑھدے رہ گن
تے ڈوجھی میڈی سستی دی وجہ نال  تاخیراے
لیکن عوامی پورھیت تحریک دی قیادت کراچی دے سرائیکی قوم پرستیں تےوسیب ءچوں سردار اخترخاں گوپانگ عاشق خان بزدار ظہوردھریجہ جام فیض اللہ پروفیسر مریدعارف مجاھدجتوئی جام اظہرمراداطہرماڑھارحیم طلب پریتم بالاچ سوشیل کمار  سمیت ڈھگ ساریں دوستیں داپرزور اصرار ہاکہ پچھلے سال الی کارپوراحال احوال لکھوکیوں جواےیادگاربنڑویندی اے   خیر لمبانڑ بہوں تھی گئے
میں تے سرائیکی وکیپیڈیا آلیں دی مشاورت نال ڈومہینے پہلے کنوں سندھ یاترہ کیتے رابطے شروع کرڈتے ہاسے بس ایں دفعہ پلیجوصیب دی برسی دے بعدونجنڑداپروگرام ہا لیکن اچانک  عوامی پورھیت تحریک دی مرکزی قیادت دی طرفوں پہلے واٹس اپ تے بعد ءچ فون تے برسی تے آونڑ دی دعوت ڈتی تے ایویں ای عوامی تحریک دی طرفوں وی برسی داکانڈھا آگیا پہلے تاں میں معذرت کیتی لیکن بعدءچ عوامی پورھیت تحریک دی سیکرٹری جنرل ادی ماروی پلیجو دافون تےاصرار تےنا آونڑتے نراضگی دا اظہار تے میں ہامی بھرگھدی تے تیاری شروع کرڈتی ڈوجھے ڈینہہ مرکزی آرگنائزر عوامی پورھیت تحریک جی این کھوسوسئیں نیں ریمائینڈر کال تےآکھیا ملک مشتاق صیب پچھلے سال آلی کارتساں ساڈے مہمان خصوصی ہاؤ تےتساں ہرحال ءچ آونڑے  میں آکھیا حاضرسئیں آمدے پئیوں
عوامی پورھیت تحریک دی محبت دے اگوں اساں بئی کوئی چوں چراں نئیں کیتی
ھنڑاگوں ہک بیاء مسئلہ پہاڑبنڑ تے اگوں آگئے او اے جوچئیرمین SFP  جام اظہرمراد سئیں داحکم ہا جو رہاض خاں کھرل PSPدی کارتے ٹھٹھہ پروگرام تے جلوں تےپروگرام دےبعد واپسی گھر
میں آکھیے بھئی ہک تاں میں سال دے بعد وینداں پیاں ڈومہینے پہلے میں لوکیں کنوں ملاقات داٹائم گھدی کھڑاں ول سبھ توں اہم وزٹ تے ملاقاتاں سندھ سول سیکٹریریٹ دے افیسراں نال ھن  لھذا نراض تھیووو تےبھانویں راضی
میڈے طرفوں معذرت  خیر اے اونہیں دی اعلی ظرفی اے جو جلدی من گن
خیرسئیں دعا دی مدد نال اساں سندھ یاترہ کیتے مقدس سفرتے روانہ تھی پئیوں اجاں سفرءچ ہاسے جو امریکہ توں ہک کال آگئی سلام دعادے بعد پچھس کہ تساں ملک مشتاق صیب ہاؤو سرائیکی وکیپیڈیا آلے میں ھریان تھی پچھیا کہ آپ کون ہیوے تاں ڈسایونے پہلے تاں میں تساکوں سرائیکی زبان دی خدمت تےجدوجہد تے خراج تحسین تے سلام پیش کرینداں میں آکھیا اوبابا توں کونڑ ایں تے میڈے بارے کیویں جانڑدیں اوں ولدی ڈتی فیس بک واٹس اپ گوگل سرائیکی وکیپیڈیا تے پرویز قادر اےھن میڈی معلومات دے زرائع  میں آکھیے چلو اوتاں ٹھیک اے تساں اپنڑےبارے وی کجھ ڈساؤہا  اوں جواب ڈتا میڈاناں عبدالماجد بھرگڑی اے میں امریکہ راھنداں  میں سندھی زبان دے فروغ سانگھے 1987ءچ سندھی کی بورڈ لانچ کیتا ہم اوں ویلھے پاکستان ءچ کمپیوٹر نواں نواں امداوداہا  میں سندھی زبان دی ترقی  سانگھے کمپیوٹرتے کم جاری رکھیا جیندے اعتراف ءچ سندھ حکومت نے میڈے ناں تےحیدرآبادءچ ہک ادارہ عبالماجدبھرگڑی  انسٹیٹیوٹ آف لئیگوئج اینڈانجئیرنگ چندسال پہلےبنڑائے میکوں تہاڈی الی کارجنون ہا  میڈی خواھش اے کہ تساں ایں ادارے داوزٹ لازمی کرو
باقی حال احوال اگلی قسطءچ
وسدےراھوشالا ساًاعشق سرائیکستان
ماء بولی واسطے خدمات
لکھت: ملک مشتاق احمد
لوظ سرائیکی دا پرونہ
مظلوم سرائیکی قوم دا دیوانہ
ھرنفع نقصان توں بےخانہ
سرائیکی ادب دا مستانہ
مینارٹیز دی اکھیں دا تارہ
ہرمونجھے تے مظلوم دےھاں دا ٹھارہ
سرائیکیں دےحقوق سانگھےپھردا ہامارہ مارہ
سرائیکیں دے سکھ دے سانگھے جئیں ڈٹھا جوفہ نہ گھاٹا
یوتھ دا ہے او آئیڈیل  جیندا  ناں اےعبدالواحدصابر براٹھہ
ایں جگ جہان ءچ کجھ لوکیں کنیں اپنڑےڈکھ سکھ کیتے دعوت اطلاع دے باوجودوی لوک اونہیں دی شادی غمی ءچ شریک نئیں تھیندے چاہے پرلا کتنا امیر کیوں نہ ہووے  اج تاں لوک کہیں دی خیرات تے رے کانڈھے نئیں ویندے  جے اےچیزاں ڈیکھوں تاں ول عبدالواحد صابربراٹھہ دی موت تے صرف وسیب نئیں یاچھڑا ملخ پاکستان نئیں امریکہ یورپ برطانیہ کیینڈا سمیت دنیادے ہربراعظم ءچ لوک اوندے کیتے مونجھے ارمانی تےدعاگوہن تےراھسن. اوندی قل خوانی تے خلقت داجھڑگاجاں ڈینداکھڑاہا ہرچہرہ مونجھا مونجھا ہا ہربندہ ارمانی ہا اکھیں ءچ ساونڑہا  کوئی سدھ ناں ھئی جو اے جیڈامیلہ ہا فوتگی داکٹھ گھٹ تےشادی دا پنڈال زیادہ لگداہا جیندے وچ کوئی کھلدانہ وداہا بلکہ اندروں باھروں رونداوداہا  ھریانی ایں گالھ دی اے جوجتنا مخلوق موقع تے آئی بیٹھی ھئی اتنی اجاں رستے ءچ ودی ھئی  اوں علاقے ونڑ پکھی وسوں دریا آسمان تے وسوں دے ہرشئے صابر براٹھے دے وچھوڑے دے ڈکھ ءچ ایویں پروشان ھن جیویں اونہیں دے بت ءچوں روح نکل گئی ہووے  میکوں عبدالواحد صابر براٹھہ تےوڈارشک آئے جو او جیہڑے سرائیکی قومی نظرے دا عملی پرچارک ہا اوں اپنڑاحق ادا کرڈتے
آو اج تہاکوں میں ڈساواں کہ الخ ملخ دے سرائیکی عبدالواحدصابربراٹھے کوں کیوں اتنا چاھندے ھن مینارٹیز کیتے او ڈارلنگ دا درجہ رکھیندا ہا ہرمظلوم دا فیورٹ کیوں ہا تےیوتھ دا آئیڈیل تےہر سرائیکی ورکرتے کارکن کیتے رول ماڈل کیوں ہا کیوں جو اوسچاکھرا مخلص تےسجاک سرائیکی دا ورکرہا مطالعے دادلدادہ ہا دل داسخی تے صاف ہا جینکوں ہک دفعہ ملداہا مل گھنگھنداہا پیرفرید دا عملی مرید ہا کہیں خاص مذھب مسلک دی بجائے ہرانسان نال محبت کرینداہا چلھ دی خیر تےکل دی خیر تےکاربندہا
کیہں کوں ڈکھ تکلف ءچ نہ ڈیکھ سہندا ہا استادباکمال شاعرشاندار ہا تے انسان لاجواب ہا فرید پاک سرکار دابھگت ہا قلندری مزاج ہا  لوک اوندے قرب سانگھے سکدے ھن
ساڈاعشق سرائیکستان
لکھت: ملک مشتاق احمد مرکزی رہنما سرائیکی وکی پیڈیا
سرائیکی ماء بولی تے ماءدھرتی دا سچاکھراعاشق تے نظریاتی رانجھا جگ مشہور سرائیکی شاعر دانشورتےادیب عبدالواحدصابربراٹھہ دےوچھوڑے داارمان تےدعا کریندیں ہووئیں
ایں موقع تے اپنڑے مختصر خطاب کریندیں میں عرض کیتی جو عبدالواحد صابر براٹھے دےوالدین رشتےدار حق ہمسائے شاہردار تےاوندے یار بہوں خوش نصیب ہن کیوں جو براٹھے کوں سرائیکی ماء بولی ماءدھرتی تےاوندیاں واسیاں نال جنون دی حد تک عشق ہا اوچھڑاگالھیں ناں کرینداہا بلکہ ہوں اپنڑے عمل نال اےثابت کیتے او ہک پڑھیا لکھیا سرائیکی شاعردانشور ادیب تےسرائیکی دا استاد ہا لیکن ایں ساریں کنوں ہٹ تےاوہک بہوں وڈاانسان ہا  پیرفریددا پکامریدہا
بخشش کیتے لازمی نئیں جو بندہ حاجی ہووے نمازی تے زکاتی ہووے روزے داپابند ہووے بلکہ جیہڑابراٹھے الی کار مذھب مسلک دی بجائے اپنڑی ماءبولی ماءدھرتی تے اوتھوں دے ہرمظلوم انسان نال عملی محبت کرے وہ وخت دا ولی اے صوفی اے نویں نسل کیتے لائیٹ ہاؤس اے
skr.wikipedai.org
ایوارڈ
22 فروری 2021 کوں
سرائیکی کلچر کانفرنس
نے
صوفی تاج گوپانگ ایوارڈ
ڈتا
انقلابی شخص
ملک مشتاق صاحب ہک انقلابی شخصیت دے حوالے نال وی آپݨی پہچان آپ ہن ـ اے مختلف تنظیمیں نال رل تے سرائیکی ادب تے سرائیکی صوبہ بناوݨ کیتے ڈیہنہ رات ہک کر تے کم کریندے پن اللہ ایندی عمر دارز کرے
عظیم لیڈر
جیں دے اندر ماء دھرتی دا درد ہووے او شخص عظیم ہوندے علامہ اقبال دا ہک شعر ہزاروں سال نرگس اپنی بے نوری پہ روتی ہے بڑی مشکل سے ہوتا ہے چمن میں دیدہ ور پیدا
رہنمائی
نوجوان نسل دی رہنمائی کیتے وی مشتاق صاحب دی خدمات قابل تحسین ہن ـ ہر ڈیہنہ نوجوانویں کوں خود فون کریندن کوئی مسئلہ مسائل ہووے تاں حل کریندن ـ
ملک مشتاق دے بارے اشعار
ہک ݙوہڑہ ملک مشتاق صاحب کیتے
حالات جہوڄے اوکھے ہن ودے ول وی ٻاݨ مریندا
سرائیکی قوم دے جتنے لیڈر ہن ہر ہک ڈے اے ہے ویندا
بغیر لالچ دے رات ݙیہناں ہے قوم دی خدمت کریندا
ملک مشتاق کوں خراج تحسین کیتے پیا فرھاد ہے شعر لکھندا
فرھاد فریدی
ملک مشتاق تے پرویز قادر سئیں کیتے ہک قعطہ
خوش گفتار تے اعلی افکار ݙوہیں
سرائیکی قوم دے خدمتگار ݙوہیں
کیتے اہم ادا کردار ݙوہیں
رابطہ نمبر
0331/6033234
ملک مشتاق دیاں ادبی تے انقلابی تحریراں
لوظ سرائیکی دا پرونہ
مظلوم سرائیکی قوم دا دیوانہ
سرائیکی ادب دا مستانہ
مینارٹیز دی اکھیں دا تارہ
ہرمونجھے تے مظلوم دےھاں دا ٹھارہ
اپنڑے ناں وانگوں صبردااستعارہ
سرائیکیں دےحقوق سانگھےپھردا ہامارہ مارہ
سرائیکیں دے سکھ دے سانگھے جئیں ڈٹھا جوفہ نہ گھاٹا
یوتھ دا ہے او آئیڈیل  جیندا  ناں اےعبدالواحدصابر براٹھہ