cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پورنومبر 2016
میݙا جٖم پَل سرائیکی دھرتی دا ھے۔ بابے ݙاݙے تے پتہ نی کتنی نسلاں توں ایں دھرتی تے وَسدے پئے ہئیں ۔ میں نہ شاعر ہاں ، نہ ادیب ہاں ، نہ کوئی وݙا دانشور ہاں پر ایں دھرتی دا پُتر ضرور ہاں۔ ایہا محبت میکوں کہیں کہیں ویلے سرائیکی دے تھیوݨ والے کٹھاں وچ دُھرکا ویندی ھے۔کُجھ ݙینھ پہلے میکوں صابر شفیق آکھیا جودلنور نور پوری دی یاد اچ ہک پروگرام تھیندا پئے، جُٖلوں؟۔ میں آکھیا ، ضرور جُٖلسوں۔اوں ݙینھوار صابر میݙے کول اَپڑ یاتے اساں جھوک سرائیکی تے پروگرام اچ پُجٖ ڳیوسے۔ وݙے وݙے سرائیکی مُہاندرے کٹھ وچ ٻیٹھے ہَن ۔ پروگرام شروع ہا ،عبدالباسط بھٹی سئیں کمپیئرنگ کریندے پئے ہَن اُنھاں میکوں وی سٹیج تے سݙ گھِدا۔ اوں موقعے میں اِتنا اَلا تے سٹیج چھوڑ ݙتا جو دلنور دی شاعری دا سایہ ساݙے سِراں تے قائم رہے،ایں توں ودھ نہ اَلا سڳیم ۔ پروگرام مُکیا تاں میں دلنور نورپوری دی کتاب’’متاں مِل پووے‘‘ گھِن گھر آ ڳیم اُنھاں دی شاعری پڑھی تاں چس آ ڳئی۔میں بُنیادی طور تے سیاسیات دا طالب علم ہاں ایں سانگے میکوں دلنور دی شاعری وچ اپݨے وسیب وچ موجود سماجی بُرائیاں تے سیاسی مسائل دا ڈھیر سارا عکس نشابر نظر آیا۔ دلنور ؔ دی شاعری پڑھیم تاں میکوں نیرو دا روم یاد آگیا اوندی بانسری یاد آڳئی تے ول میکوں یادآیا جو نیرو وی نہ ریہا اوندی بانسری وی نہ رہی تے روم دی تہذیب وثقافت دا نشان وی مِٹ ڳیا ۔ میکوں سپارٹا یاد آ ڳیا جتھاں طاقت دا ماݨ کیتا ویندا ہا جتھاں جنگجو وَسدے ہَن ۔ ایتھنز دے واسیاں کوں تنگ کریندے رہندے ہَن۔ کوجھی تاریخ دا ایہ باب وی بند تھی ڳیا اتے ایتھنز اڄ وی تاریخ دے لفظاں وچ موجود ھے جو اوندا نظام انصاف تے ہا۔ اینویں اسلامی تاریخ اچ یزیدیت دے کوجھے موڑ وی اکھیں سامݨیں آ ڳئے ۔میکوں ایں ڳالھ دا شدت نال احساس تھیا جو ظُلم زیادہ دیر تاݨیں زندہ نئیں رہندا تے ظلم دے سامہیں سچ دا ہوکا ݙیوݨ والا ہمیش زندہ رہ ویندے ۔ ہلاکو تے چنگیز خاں جہیں لوک وی مسمار تھی ڳئے۔ اینویں انصاف دی چوکھٹ تے برطانوی چرچل میݙیاں اکھیں دے سامݨے آڳیا جیندے کول برطانیہ دے اشراف آئے تے اکھیونے جو ہٹلر فرانس کوں کھادی ویندے۔ اوں موقعے چرچل ایہ تاریخی جُملہ اَلاݨا ’’جیڑھے مُلک اچ انصاف ہووے اونکوں کوئی فتح نئیں کر سڳدا ونجٖو تُساں سُم پوو و۔‘‘ وَل ہٹلر گُمنام تھی ڳیا تے جرمنی دے ݙوں حصے تھی ڳئے۔ سئیں دلنور ؔ نور پوری وی اساݙے وسیب اچ ایجھیاں بُرائیاں کوں ختم کرݨ دی ڳالھ ٹوری ھے۔ اُنھاں اپݨے دیس تے دھرتی نال محبت دے ڳانڈھے کوں جوڑئیے۔ اساݙی وَسوں وچ جنم گھِنݨ والیاں کئی بُرائیاں دا ذکر اپݨی شاعری اچ کیتے ۔ ہک قطعہ مثال دے طور تے پیش ھے:
ہر عادل رشوت خور ہووے
ݙس مُلک ترقی کر سڳدے
جئیں مُلک دا حاکم چور ہووے
دلنورؔ نور پوری صوفی، درویش تے سادہ انسان ہا ۔ اوندی شاعری کوں پڑھ تے میکوں ایہ احساس تھیندے جودلنورؔ سرائیکی وسیب دے کہیں وی اقبال ؔ ، شیکسپیئر ، گوئیٹے اتے ورڈ ورتھ توں گھٹ کوئینی۔
سرائیکی ادب توں نوجواناں دی دُوری
(دانیال رزاق چݨ۔ رنگ پور)
ساݙا سرائیکی خطہ جیویں سوہݨا ھے اونویں وسائل دی کمی پاروں پچھونہاں وی ݙسدے۔ اساݙی وَسوں وچ تعلیم ، صحت تے بے روزگاری جہیں مسائل عام ہِن جنھاں دی وجہ توں اساݙے روئیے بدلدے ویندن۔ افسوس ایں ڳالھ دا وی ھے جو اساݙی نویں نسل جیوݨ دے تقاضے تبدیل کریندی ݙسدی ھے ادب اچ اوندا حصہ اٹے اچ لوݨ برابر ھے۔اَہدن شاعر ہر قوم دا سرمایہ ہوندے ۔ اساݙی دھرتی وݙے ناں والے شاعر پیدا کیتن پر اساکوں ڈُٖکھ ایں ڳالھ دا وی ھے جو اساݙے اِنھاں عظیم معماراں دی قدر نئیں کیتی ڳئی۔ تعلیمی حوالے نال ہُݨ میٹرک ، ایف اے تے بی اے وچ بھانویں جو سرائیکی پڑھائی ویندی پئی ھے پر اساݙی نویں نسل ایں پاسے توجہ نئیں کریندی پئی۔ ایں ویلے اساݙے نینگراں اچ ہک مرض انٹر نیٹ شاملِ حال ھے اساں سوشل میڈیا نال جُڑ کراہیں پوری دُنیا نال تاں جُڑ ڳئے ہئیں پر اپݨیاں ذمہ داریاں توں کنارا کش تھی کراہیں نکمے تے کم چور وی تھیندے ویندوں۔اساݙی ریت ہئی وِساخ تے بُزرگ کٹھے تھیندے ہَن تے دُنیا جہان دی سُدھ ٻدھ پوندی ہئی اتے نوجوان اپݨیاں رِیتاں روایتاں نال جیوݨ دا ڈھٻ سکھدا ہااڄ او ڳالھ نی رہ ڳئی۔ایں ڳالھ کوں تُساں وی تسلیم کریسو جو جیرھی شئے اساکوں کل بُزرگاں توں لبھدی ہئی او اڄ گوگل توں نئیں ملدی۔دوستو ! ایں سانگے میں سمجھداں ہر قوم دی سُنجٖاݨ اتے بقا اوندا ادبی پورہیا ہوندے ایں سانگے اساکوں اپݨے ادب نال جُٖڑ کراہیں ہک زندہ قوم بݨݨ دی ضرورت ھے۔
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سرائیکی شاعری
طوائف
توں آ کے ݙیکھ
میݙے ذہن دے کوٹھے تے مُجرا ھے
طوائف وانگ ݙسدا پئے
حسرتیں دے ٻدھ کرائیں گھنگھرو
میݙی ہر سوچ نچ پئی ھے
میں اوں بازار وچ جٖئی ہاں
جتھاں ہر آرزو بدنام تھیندی ھے
جتھاں دولت دی ترکڑی وچ
لکھاں ارمان تُل ویندن
جتھاں رشتے وی بُھل ویندن
جݙاں اَݨ کُھٹ تمنانویں دا
قتلِ عام تھیندا ھے
جتھاں پیریں دی زینت
مونجھ دے گھنگھرو دی چھم چھم
جتھاں معصوم چہریں تے
اُداسی دے پچھانویں ہِن
جتھاں چاہت، محبت ،پیار دی
کُئی قدر وقیمت نئیں
جتھاں نتھلی دا مُل لڳدے
جتھاں ہررات کوں کئی حُسن دے تاجر
جوانی کوں نچیندے ہِن
جتھاں کئی خوبصورت جسم
دولت مند لوکاں دی نذر تھیندن
میں اوں شیشے دے ٹُکڑے دی مثل ہاں سئیں
جیکوں دامن تے اپݨے کُئی ٹکیندا نئیں
یا اوں پُھل دی مثل ہاں میں
جیکوں کوئی بے شناسا شخص
سنگھ سنگھ کے بُھکا ݙیندے
ایہ سب کُجھ جٖاݨدیں ہوئیں وی
میݙا محبوب توں میݙی محبت وچ گرفتار ہئیں؟
فقط میݙا پرستار ہئیں؟
مگر توں سوچ
اڄ دی ایں شریفانہ سوسائٹی وچ
طوائف کوں حیثیت کون ݙیندا ھے؟
یا ہک شیشے دے ٹُکڑے کوں
کون.....
اپݨے دامن تے ٹکیندا ھے
یا ہک مُچڑئیے ہوئے پُھل کوں
کون ....
.اپݨے گھر دے گلداناں دیوچ رکھدے
جے ہک شیشے دے ٹُکڑے کوں
توں اپݨے گھر دی چوکھٹ تے سجا سڳدیں
تاں ول آ ونجٖ
میݙی ہستی دا وارث بݨ
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
عمران لاڑ
(ڈیرہ نواب صاحب)
اُتھ راول ، بھورل رُل ویندن جتھ ٻال ہوون سرداراں دے
میݙے شہر دی حالت ابتر ھے، کیا حال ݙیواں ، کیا ڈُٖکھ پھولاں
ساݙے راہبر راہزن بݨ ڳئے ہِن ایہ حال ہِنیں غداراں دے
جے جڳ تے جیوݨ چاہندا ،ہئیں کُجھ راز بچا، ہمراز توں بچ
نانگیں دے ݙنگیے بچ ویندن، نئیں بچدے ݙنڳیے یاراں دے
توں ٻول تے سوچݨ چھوڑ کراہیں ، کُجھ سوچ سمجھ تے ٻولیا کر
منہ منہ دے پھٹ نئیں مِٹ سڳدے مِٹ ویندن پھَٹ تلواراں دے
اوندی اکھ دے سیپ دے موتی توں میݙی اکھ دے کاسے خیر منگی
میݙی مونجھ مُلوک دے ساہ سُک ڳئے ،اُݙ ہوش ڳئے مئے خواراں دے
رفیق احمد تائب
(نواں کوٹ۔۔۔خان پور)
تئیں توں نکھڑ تے اینویں ساکوں ڈُٖکھ دی ݙانگ ݙراوے ݙیوے
ساوݨ دے موسم وچ جیویں شوکدا نانگ ݙراوے ݙیوے
ݙردوں پیار دا پندھ اوکھا ھے ٹُر تاں پئے ہوں توڑ دی تڳ تے
ہر ایں پندھ دے اوجھڑ راہ تے ہر ٻلہانگ ݙراوے ݙیوے
کلہی قبر دے اندر جیویں آخری بانگ ݙراوے ݙیوے
اُجٖڑ ڳئی بنری دی جیویں اُجٖڑی مانگ ݙراوے ݙیوے
اساں سچ سفریں دے سفری ساݙیاں جھوکاں کربل کربل
اساں رُکݨا کائینی تائبؔ سو پئی سانگ ݙراوے ݙیوے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
محمد اجمل خان عباسی
(خانقاہ شریف، بہاول پور)
کہیں ونجٖ کیچ شہر سُکھ پاتے
کوئی ٹٻیاں لتڑیندا رہ ڳئے
میں وی اڄ تک سہندا آیاں
او وی ظلم کریندا رہ ڳئے
ظالم تے بے درداں وانگوں
بݨ قصائی کُہیندا رہ ڳئے
سو واری ازما تے میکوں
وَل وی او ازمیندا رہ ڳئے
میں وی رڄ رڄ ݙہدا ریہاں
او وی پائلاں پیندا رہ ڳئے
مراں جیواں تیݙا ہاں میں
کوڑیاں قسماں چیندا رہ ڳئے
اوندا ناں وی نہ میں گھِناں
جڳ سارا ہٹکیندا رہ ڳئے
سارا ویڑھا دشمن بݨ تے
اونکوں روز ݙریندا رہ ڳئے
اجملؔ روز منیندا رہ ڳئے
ڈُٖکھاں ترامݨ تپائی ءِ کیا کریجے
سجٖݨ کنڈ چا وَلائی ءِ کیا کریجے
توں آ تے ݙیکھ ونجٖ ݙینھ رات میݙے
ایہ جند نکلݨ تے آئی ءِ کیا کریجے
ہجر تیݙے ݙاڈھا بے چین کیتے
وفا جیندی تے ݙاڈھا ناز ہامی
او کاتیاں رات ݙینھ اونکوں ݙیکھیندن
ویڑھا سارا قصائی ءِ کیا کریجے
جیویں ڳل وچ کُئی پھائی ءِ کیا کریجے
اَہدن اکھیں دیوچ کجلا وی پائے نے
اُنھاں مہندی وی لائی ءِ کیا کریجے
مرݨ جیوݨ دیاں قسماں قول سارے
اُنھاں ہر شئے بُھلائی ءِ کیا کریجے
میݙا ڈھولا تے میں کھنڈ کھیر ہاسے
کہیں دُھوتی چا لائی ءِ کیا کریجے
اونویں تاں موت روز آندی ھے ساکوں
پر اڄ کُئی ڳالھ ٻئی ءِ کیا کریجے
تیݙے دردیں دے ماریے لوک ہاسے
اُتوں غربت سوائی ءِ کیا کریجے
ہجر تیݙے کوں سینے لا تے ڈھولا
عمر ساری نبھائی ءِ کیا کریجے
اساݙی جھِک نِوائی ءِ کیا کریجے
تیݙے دیدار دے ٻاجھوں اساکوں
نہ لڳدی کُئی دوائی ءِ کیا کریجے
میݙے کاندھی وی ہُݨ واپس آ ڳن
تُساں ٻہوں دیر لئی ءِ کیا کریجے
تیݙا اجملؔ تاں سئیں اڄ وی ھے تیݙا
اینویں کہیں چا ہُلائی ءِ کیا کریجے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سجاد مگسی
(مظفر گڑھ)
وَصل منزل مُراد دا قصہ
وصل چوݙی دے چندر دا چانݨ
ہجر راتیں دا ہک پیمبر ھے
وصل مہمان چند لمحیں دا
وصل گُمنام ھے ازل کولہوں
ہجر رانجھیں دا ہک سمندر ھے
وصل سجاد میل جسمیں دا
ہجر سِکدا ہویا ستمگر ھے
ہجر ،مونجھ ،ملال تے میں ؂ آپ تے آپ سوال تے میں
ہوندے خواب خیال تے میں
ہک ٻئے توں اَݨ سونہیں نسے
اوندا دَر دَرسال تے میں
ہکے دَر دے منگتے ہیسے
غوث ،کتب ،ابدال تے میں
ڈُٖکھ سُکھ وچ گُزریندے آئے ہئیں
ہک میݙا بھائیوال تے میں
کݙاں مَݨ دریا تے مِلسوں
مَن موہݨا مہیوال تے میں
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
اسجد ؔ بخاری
(گُلݨ ہٹی۔ بہاول پور)
جتھ پیار دی قدر نہ کئی ہووے اُوں جاہ تے راہوݨ کیا فائدہ
جیڑھی بس چھݨکاٹ تے تُرٹ پووے اوں ونگ دا پاوݨ کیا فائدہ
ونجٖے ݙوں ݙینھ اچ جیڑھا سُک اسجدؔ اوں وَݨ دا لاوݨ کیا فائدہ
جیڑھا یاری لا تے چھوڑ ونجٖے اونکوں یار بݨاوݨ کیا فائدہ
آ ݙیکھ سجٖݨ حالات ساݙے تیݙی سِک اچ پَل پَل جیندے پیوں
ہر روز ایں ڈھلدے سجھ وانگوں اساں زندگی ڈھل ڈھل جیندے پیوں
کئی اَہدے کملا یار ساکوں نِت طعنے جھَل جھَل جیندے پیوں
متاں کہیں ݙینھ اسجدؔ لنگھ آوے اوندے رستے مَل مَل جیندے پیوں
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
نذیر احمد نذرؔ
(عباس نگر ۔خان بیلہ)
تئیں ٻاجھوں وَسدا وسبہ ایہ میکوں سانول مُول نی بھاندا دِل ھے ماندا
ڈُٖکھ درد الم ہِن غم توں غم سُکھ تھی ڳئے دُور کݙاں دا دِل ھے ماندا
اکھیں تھک ڳن تک تک رستے کوں نِوھی توں پیا دِل توں لہندا دِل ھے ماندا
تئیں ٻاجھوں نذرؔ جہان دیوچ میکوں یاد نی کوئی ٻیا آندا دِل ھے ماندا
میݙا حال نہ پُچھ کئی ڳالھ نہ پُچھ کیوں رو رو حال ظہیر تھئے
تیݙی دید دے تیر جھلیندیں ہوئیں کوئی پاڳل آپ اسیر تھئے
ٻیا ہتھ اچ کاسہ مونجھ دا ھے ہِن کپڑے لیر کتیر تھئے
محمد اکبر قابلؔ
(ہتھیجی)
کل پہلے واری ویڑھے وچ ہک بندہ آئے میکوں نئیں بُھلدا
اونکوں رات رہاوݨ دا وݙا زور میں لائے میکوں نئیں بُھلدا
توں نظر پونویں کم دُنیا دا ویندے سارا بُھل کم نئیں تھیندا
کم تھیندے وچ جے ذکر تیݙا ونجٖے جیݙوں چُل کم نئیں تھیندا
تیݙی ناز اچ ایہو دِل میݙا جیلے ویندے تُل کم نئیں تھیندا
ہووے قابلؔ جتنی قیمتی کم کم ویندے رُل کم نئیں تھیندا
اے آخری میݙا میسج ہئی میݙا میسج پورا یا ر پڑھیں
تیݙی شادی دا اڄ کارڈ پڑھیم توں کل دا سئیں اخبار پڑھیں
میݙی قبر دی قابل تختی تے میݙی موت دا آ توں وار پڑھیں
اڄ قاصد مونجھ دے موئیاں تے احسان چا کر گھر کوئی کائینی
ونجٖ آکھ میݙے اڄ دلبر کوں کلہا ٻیٹھی گھر گھر کوئی کائینی
ایہ سُݨ تے اڄ ٻہوں خوش تھیسے میݙا چن دلبر گھر کوئی کائینی
اکھیں نوٹ تے آکھیں ونجٖ قابل نہ کہیں توں ݙر گھر کوئی کائینی
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ونگاں دے چھݨکار سُݨیندن
مٹیاں دے گُھٻکار سُݨیندن
لڳدے سانوݨ وَل آ ڳیا ھے
چوڳ وٹانوݨ وَل آ ڳیا ھے
بھانویں ونگاں دے چھݨکار اِن
ساݙے سانول مندڑے حال اِن
جھوک ساݙی تے کݙاں ٻہسیں
سوہݨے لوک تاں ونگاں پیسن
رنگ برنگے ویس وٹیسن
وَل آ جانی ونگاں پا ونجٖ
ساݙی اُجٖڑی جھوک وَسا ونجٖ
ساݙی جھوک دا مونجھ مال اے
شام سویلے تیݙڑی بھال اے
وَل آ رانجھݨ پھیرا پاونجٖ
رُس ڳئے ہِن دھݨوال منا ونجٖ ؂ ٻکروال ہُݨ چھوڑ ڳیا ھے
سانگے پیت دے تروڑ ڳیا ھے
جھوک کوں جندرے ماری ٻیٹھوں
روہی راݨی سڑدی پئی اے
پاݨی سانگے مردی پئی اے
کݙاں صابر روہی وسسے
روہی واسی کݙاں بچسے
بچپن
(امرت جوگی ، بہاول پور)
یاد ہئی جانیاں ویلہ بچپن دا ہا کیویں ہک ٻئے کوں رُس تے منیندے ہاسے
بے وفا نئیں خدا دی قسم چا کراہیں ݙوہیں اعتبار ہک ٻئے کوں ݙیندے ہاسے
میکوں چھوڑیں نہ توں میکوں چھوڑیں نہ توں قول قسماں تے دُروہیاں گھتیندے ہاسے
ایہ وی یاد اے محبت دے اتبار لو پُھل کتابیں اندر وی رکھیندے ہاسے
ایہ وی یاد اے جو انگلیں کوں چیرے ݙیوا لہو دا کاغذ اُتے دِل بݨیندے ہاسے
دِل دے اندر ولا تیر پوتا ہویا قطرے قطرے کوں تِرمدا ݙکھیندے ہاسے
قطرے قطرے کوں ترتیب ݙے کے وَلا لفظ الفت دا آ کے لکھیندے ہاسے؂
رات ساری ولا جاڳدیں جاڳدیں خط دی وَلدی دے بارے سوچیندے ہاسے
ݙینھ تھیوے جو ہا تیݙی وَلدی کیتے تیݙے رستے تے دیداں وچھیندے ہاسے
وَلدی کیا ہوندی ہئی ، کھِلدیں کھِلدیں وَلا ݙوہیں ہک ٻئے کوں بھاکل چا پیندے ہاسے
ساݙی چاہت دا ہمراز ٹوبھا جو ہا ٻہہ تے ٹوبھے تے ڳالہیں کریندے ہاسے
ڳالہیں ڳالہیں اندر لڑدیں بھڑدیں ولا ݙوہیں ہک ٻئے تے پاݨی سٹیندے ہاسے
ݙوہیں کپڑے پُسا وَسدے سانوݨ اندر کیویں کاغذ دیاں ٻیڑیاں تریندے ہاسے
کیویں باغیں اندر کوکدیں کوکدیں نال کوئل کوں وی آ کوکیندے ہاسے
کیویں پُھلیں کوں لبیں تے لا کے وَلا کیویں بُلبل کوں شانداں کریندے ہاسے
کیویں پُھلیں دے سہرے بݨا کے سجٖݨ ݙوہیں ہک ٻئے دے ڳل آ پویندے ہاسے
سہرے پُھلیں دے پا ٻانہیں ڳل اچ ٹھہا ݙوہیں ہک ٻئے دو تُر تُر تکیندے ہاسے
ٹھڈے سانہوں اندر دِل دھڑکدا جو ہا ݙوہیں ہک ٻئے دے دِل ہتھ رکھیندے ہاسے
دِل کوں وِندلا کراہیں ساہ کوں سُلجھا کراہیں لا نبھاوݨ دے قصے چھڑیندے ہاسے
یاد ہئی جانیاں تھی کے بے تاب وَل ݙوہیں ہک ٻئے تے سِر آ رکھیندے ہاسے
اپݨی مستی ہئی اپݨے بہاریں اندر اپݨی چاہت دیاں پینگھاں رَسیندے ہاسے
ساکوں امرتؔ زمانے دیاں نظراں لڳیاں ساݙی چاہت دیاں پینگھاں سبھے کُھل ڳیاں
ڈٹھے ٻہوں دُور ہک ٻئے توں تھی تے جُدا توں اُتھاں رُل ڳیوں میں اِتھاں رُل ڳیاں
گلنورؔ نور پوری
(نور پور نورنگا)
اونویں کُہرام ھے جڳ تے نہ کُئی لجٖپال بدلیا ھے
نِویں ڈُٖکھ وَت نسردے پِن نہ کہیں دا حال بدلیا ھے
اونویں حالات ہِن سارے شکاری جٖال بدلیا ھے
اونویں اکھیں مُنجھاریاں ہِن اونویں پپلیاں تے ہنجھ ھے پئی
اونویں مونجھاں دا ماتم ھے بھانویں جو سال بدلیا ھے
خبر کائینی زمانہ ایہ کیہو جہیں چال بدلیا ھے
میݙے سِر ݙیکھ تے غربت دی چھاندݨ سانولا میݙا
مُکر ڳئے پیار میݙے توں او ویلے نال بدلیا ھے
اونویں گھنڈ تار نئیں وجٖدے اَلا ونجھلی دا نئیں آندا
تے لڳدے مال روندا پئے ودا دھݨوال بدلیا ھے
اونویں گلنورؔ کھِل کھِل تے اکھیندے یار ٻہوں خوش ہاں
مگر اکھیں ݙسیندیاں پِن او ٻیٹھا ڳالھ بدلیا ھے
تیکوں بُھل ھے موت توں میں ݙرداں توں فکر نہ کر میکوں آکھ تاں سہی ؂ تیݙے ہک ہک حرف توں جند صدقے میݙا ڈھول مگر میکوں آکھ تاں سہی
توں خوش ہئیں جیکر ہیں ڳالھ اچ کیا تھی پیا پَر میکوں آکھ تاں سہی
تیݙے حُکم اُتے گلنورؔ اِتھائیں میں پوساں مَر توں آکھ تاں سہی
ایہا دِل وچ آس ھے ازل کنوں متاں ماہی سُݨ کئی ڳال گھِنے ؂ میݙے سِر توں ڈھلدی شام وانگے پڑھ پیار دے یار سوال گھِنے
کرے تَرس او شاید رُل ڳئیں تے کر ڈُٖکھ سُکھ دی پڑتال گھِنے
متاں اُجٖڑ تے وَس گلنوؔ پوواں سُݨ سانول پیار دا حال گھِنے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سوجھلؔ بخاری
(لودھراں)
حالوں بے حال تھی ڳے ہئیں
ڈُٖکھ دی مثال تھی ڳے ہئیں
جئیں ݙینھ توں یار رُس ڳئے ہِن
عمراں دا روڳ کیا پالیے
جیکوں نی پُچھدا کوئی ہُݨ
ایجھا سوال تھی ڳے ہیں
اساں ایں اُجٖڑئیے ہئیں سوجھل
جڳ تے کمال تھی ڳئے ہئیں
سمندر کوں ݙیکھ گھن توں
کناریاں کوں ݙیکھ گھِن
مطلب دی اڄ ھے یاری
یاریاں کوں ݙیکھ گھِن
سوجھل ونجٖا نہ آپ کوں
کوڑے جہان وچ
کوئی کہیں دا کائینی
ساریاں کوں ݙیکھ گھِن
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ڈاکٹر نازک کھوکھر دی شاعری
(رنگ پور)
میݙے اندروں ٻاہروں ݙیکھو نانگ میں پالی ٻیٹھاں
میں کوئی فرہاد کائینی نہ میݙی شیریں ھے کُئی
سٹ پہوڑا پتھراں کوں خوامخواہ ݙالی ٻیٹھاں
بُٖک پڑوپیاں رووے جیرھا روندے میݙے حال تے
مِلک دا مالک ہامی ہتھوں تھیاں خالی ٻیٹھاں
لوک ایں آندن اُمیداں جوڑ تے میں کول نِت
اِنھاں کیتے جیویں میں لولاک دا والی ٻیٹھاں
لوڑھ ہووے روشنی دی جیکوں نازک گھِن ونجٖے
لہو جگر دا سٹ کراہیں ݙیوا ہک ٻالی ٻیٹھاں
؂ لفظ ایجھے الایج ویندے ہِن
لوک جھٹ اچ منیج ویندے ہِن
سیت سڑیاں دی اِتلی قیمت ھے
کہیں دے سِر توں ہوکیج ویندے ہِن
بھریے میلے دیوچ سُݨیے اکثر
لوک ونجٖ تے ونجٖیج ویندے ہِن
دِل وٹیجݨ ھے چس بھرپی دی
چھڑے پٹکے وٹیج ویندے ہِن
بُکھ دے ہوٹے کنگال موسم وچ
کتنے جذبے مریج ویندے ہِن
اپݨی دھرتی تے انقلاب کیتے
دھرتی جٖائے کُہیج ویندے ہِن
ڈُٖکھ دا وَلڳݨ اساݙے نال جو ھے
ساݙے قضیے سُہیج ویندے ہِن
ٻال ٻدھڑیں دیوچ ٻدھیج کرائیں
شعر نازکؔ تیݙے ڈُٖکھارے ہِن
کیاکراں بس لکھیج ویندے ہِن
نہ کہیں اُتے اُمید لا منزل ݙو ٹُر
تھک تے ٻہوݨ کوڑ ھے رستے دیوچ
زندگی دا کیا وِسا کِتھ مُک ونجٖے
گُگھ اندھاری رات دا کیا ݙر ڈُکل کافی ھے دِل دا سوجھلا منزل ݙو ٹُر ؂ بانبڑے پئے ونجٖ جیکر تھک ہار ڳئیں
سُم تے نہ ویلھا ونجٖا منزل ݙو ٹُر
راہ ماری کئی کریسن راہ وچ
آلسی چندرے بھِرا منزل ݙو ٹُر
میں وی نازکؔ ہاں پندھیڑو وقت دا
آ توں میݙے نال آ منزل ݙو ٹُر
(محمد اکبر قابل)
(ہتھیجی،تحصیل احمد پور شرقیہ) ؂
اکھیں اکھیں وچ پاتی ڳئے بندہ اَݨ سونہاں ہا
میݙی کݙھی او حیاتی ڳئے بندہ اَݨ سونہاں ہا
اُچا لمبا قد اتے لمبے لمبے وال ہَن
ݙند لڑی موتیاں دی لب اوندے لعل ہَن
مار میکوں کاتی ڳئے بندہ اَݨ سونہاں ہا
بُت مکھݨ ملائی اتے رنگ چِٹا کھیر ہَس
اَبرو تیر وانگوں اکھ شمشیر ہَس
پھیری نیناں دی او کاتی ڳئے بندہ اَݨ سونہاں ہا
مُکھ چن چوݙویں دا نک نال تارا ہا
کھاݙی والا تِل اوندا لڳدا پیارا ہا
روڳ عشق لاتی ڳئے بندہ اَݨ سونہاں ہا
جݙݨ دا ݙٹھے قابلؔ بندہ او جہان تے
اکھیں میݙیاں تھاردیاں نئیں کہیں انسان تے
دِل کھس چاتی ڳئے بندہ اَݨ سونہاں ہا
وسیم عباس واصی
(مݙحسن ۔ ترنڈہ سوائے خاں)
سُݨ چیخ میݙی دلدار آکھیے
کئیں درد ݙتی منٹھار آکھیے
میں روندیں روندیں ڈھہہ جو پیاں
ٻیا دِل کوں لا سرکار آکھیے
پُھل مونجھاں توں مُرجھا ڳئے ہِن
ایندے بھالا کر میکوں یار آکھیے
تھی مِٹی ویسیں ہک ݙینھ توں
اینویں ناز نہ کر سردار آکھیے
میکوں واصی ݙیکھ تے کھِل پئے او
خوش بخت کوں مِلدے پیار آکھیے
خورشید قمر لاشاری دی شاعری
نیناں نَم دی وجہ ایہا ھے جو بے وفا دا خیال آ ڳئے
بُھلانواں اونکوں یا نہ بُھلانواں ایہو اچانک سوال آ ڳئے
او میݙا دِل ہا میں اوندی جاں ہم نہ او جُدا ہا نہ میں جُدا ہم
جُدا تھیا ھے تاں ایں تھیا ھے پُنوں دی بݨ تے مثال آ ڳئے
او رُس پووے ہا تاں خود منیندا جے میں رُساں ہا تاں خود منیندا
رُسݨ منیجٖݨ دیوچ خبر نئیں اساں تے کیجھا زوال آ ڳئے
ایہ اوندے دڑکے تے میݙیاں ڈُسکیاں زمانہ سُݨ تے حیران تھیندے
ایہ لوک اَہدن حساس دِل کوں پتہ نی کیویں جلال آ ڳئے
سُکھاں دے ݙینھ ہَن سُکھاں دیاں راتیں قمر ؔ سُکھاں دا ہا لحظہ لحظہ
حالات حالت بدال چھوڑی قدم قدم تے مَلال آ ڳئے
عمران اسد
بُھل ویسیں توں کھِل ہاسے سئیں کر مونجھ ساݙی بے حال ݙیسی
اساں ٹُر ویسوں پر غم ساݙا کر خوشیاں دی پڑتال ݙیسی
کہیں پیار دا قصہ جتھ چولیا ساݙی یار مثال او نال ݙیسی
ساݙیاں اسا ہنجوں یاد آسن جݙاں گھر تیݙا کئی جال ݙیسی
ملی منزل نئیں ساکوں پیار والی پندھ کر کر سارے راہ مُک ڳئے
ریہا مونہہ تے ماتم ہنجواں دا مَن ماندا سُول نبھا مُک ڳئے
ہئی موت ویلے سکرات لڳی روح روڳی بھر بھر آہ مُک ڳئے
اونویں سِک رہی تیݙی تار اسدؔ افسوس جو ساݙے ساہ مُک ڳئے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
محمد اسلم دلباز	(پُل فاروق آباد)
تیݙے ونجٖݨ دی دِیر اے یاد رکھیں ݙے آپ کوں آپ سزا ویسوں
ٹنگ آپ کوں سانول سُولی تے ڳل موت دا ڳاہݨاں پا ویسوں
ودا پُچھسیں سانول ہک ہک توں تھی اوڈھر شکل لُکل ویسوں
دلباز ؔ نہ وَل ملاقات تھیسی ہر شئے توں جان چُھڑا ویسوں
ساݙی رووݨ ریت ھے مُنݙھ لا دی نہ چُپ کروا ساکوں رووݨ ݙے
ساݙے منہ دی کھِل کہیں مُندر ݙتی ساکوں نہ کھِلوا ساکوں رووݨ ݙے
ساݙی سیت اچ روز دا رووݨ ھے توں ترس نہ کھا ساکوں رووݨ ݙے
ݙتے تحفہ کہیں دلبازؔ ساکوں اساں رووݨا ہا ساکوں رووݨ ݙے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ٻہوں دُوروں ہا کُرلاٹ آندا ہک کونج کلہی پئی ویندی ہئی
او وقت دے ویکیں وات اچ ہئی ویندی اکھ توں نِیر وہیندی ہئی
کئی تانگھ ہَس تانگھ دیاں تلخیاں وچ ویندی ویݨ توں ویݨ ولیندی ہئی
ویندی اُلفت ساتھ توں نکھڑی ہئی یا نکھڑیا ساتھ ڳولیندی ہئی
ڳئی نکھڑی سیت دے سیڑھیں توں جاہ جاہ توں اُچھل بے جاہ تھئی اے
گھِر گھاݨ اچ گھاݨ توں نِکل کراہیں گھِن سیت دا راہ بے راہ تھئی اے
ایݙوں نکھتی الفتؔ بھنور توں ھے اوݙوں بھِک اچ آن فناہ تھئی اے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
زوار راہبؔ (لیاقت پور)
تیݙے خُلق دے نال ختم تھی ڳئی ہئی جو رُوداد فقیریں دی
تیݙے پیریں ڈھہہ ڈھہہ رُل ڳئی اے ہر ہک فریاد فقیریں دی
وݙی مُدت دے بعد جو لنگھ آئیں توں دِل تھئی ھے شاد فقیریں دی
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
محمد ظہیر احمد مہاروی دی شاعری
اللہ والاں دے نال ہوندی اے
عید ٻالاں دے نال ہوندی اے
تیر جانی ہوا دیوچ نہ چلا
ڳل حوالاں دے نال ہوندی اے
یاد رکھیں تھلوچڑاں دی سیاپ
رِسدے چھالاں دے نال ہوندی اے
عاشقاں دی تاں اکھ سفر دیوچ
مست چالا ں دے نال ہوندی اے
ایہ روایت ھے خوامخواہ دی جنگ
صبر والاں دے نال ہوندی اے
اُتنی ٹُکر دے نال نئیں جتنی
حُب چُکالاں دے نال ہوندی اے
ݙو ہتراں دی غمی ،خوشی احمد
نانے ٻالاں دے نال ہوندی اے
کیا خبر شام کوں نکل آوے
چندر بدلی وچوں نکل آوے
تھل دا سورج کھڑا ھے نیزے تے
بھا نہ پیراں تلوں نکل آوے
در تے آئے فقیر وَل ڳئے ہِن
اونکوں آکھو گھروں نکل آوے
مینھ دی اتنی ھے لوڑ ٻالی کوں
گھر دے داݨے تے بُھوں نکل آوے
توں وی کُھریاں رگڑ متاں جیویں
کوئی چشمہ اِتھوں نکل آوے
ݙیکھ جُڑ کے جو میݙے ناں دی لیک
متاں تیݙے ہتھوں نکل آوے
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
محمد اجمل اظہرؔ
(ٹھل حمزہ)
رب دی حکمت کیا تخلیق اے
حُسن کوں ݙیہدیں اکھ شرماوے
ایجھے لعل ٻیا نہ ݙیکھے
جیرھیاں جٖݨن اوھے ݙیکھین
اتھ کے تاں ذیشان ٻیٹھا ہم
گھر کہیں دے مہمان ٻیٹھا ہم
میݙی نظر اچانک پئی تاں
پری بھوئیں تے ٹُردی آوے
ٹُردیں ٹُردیں گھر تئیں آ ڳئی
در کوں ٹپ تے در تئیں آ ڳئی
چہرہ ایں بے حد لڳدا ہا
حُسن دی آخری حد لڳدا ہا
صد افسوس نہ ہوش دیوچ ہَن
گھر غریب دے شاہ ٹُر آئے ہَن
او وی پیدل راہ ٹُر آئے ہَن
سوچاں سوچ دی ڳاری دیوچ
ہَے وو قسمت ماری دیوچ
تھی تے محض نفیس نماݨی
اظہر میݙی دھاڑ نکل ڳئی
جیلے منہ چوں ڳالھ اَلاݨی
ہاں ڑی اَدی لسی ہیوے
مرچاں لو تے روٹی کھاسوں
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
سرائیکی متھالوجی
سرائیکی متھالوجی دا ایڈیشن دسمبر١٨ء ءچ تھئے ایندا لکھاری جاوید آصفؔ ھے.جہڑا ھک پرائیویٹ ادارہ غزالی ماڈل سکول دامالک ھے
ملکہ نورجہاں
نورجہاں برصغیر دے شہنشاہ جہانگیر دی ملکہ ہئی۔ ایندا مزار لاہور دے نواح وچ دریائے راوی دے کنارے موجود ہے۔ سکھ دور وچ جݙݨ لٹ کھسوٹ کیتی ڳئی تے مقبریاں تے قبرستاناں کوں وی نہ بخشا ڳیا اوں دور وچ سکھ مظالم دا شکار مقبرہ نورجہاں وی تھیا۔ جیں تابوت وچ ملکہ کوں دفنایا ڳیا ہئی اوہ اکھاڑا ڳیا تے اوندے اتے لڳے ہیرے جواہرات تے خالصہ لٹیریاں نے ہتھ صاف کیتے۔ بعد ازاں مقبرہ دے ملازماں نے تابوت کوں عین ہوں جگہ دے تلے جتھاں اوہ لٹکایا ڳیا ہئی زمین وچ دفن کر ݙتا۔
۔ مندرجہ ذیل بیت ہیندا ہے جیہڑا اس دے مزار دی لوح تے لکھا ڳیا ہے۔
نی پرپروانہ سوزد نی صادی بلبلی
ہک موقعے تے جہانگیر نے ایہ شعر آکھا:
پرونہ ئی کہ سوزم ودم برنیا ورم
نورجہان نے فوراً جواب ݙتا:
شمعم کہ شب بسوزم ودم برنیا ورم
اجیت ڳڑھ
اجیت گڑھ (Ajitgarh) جیں دا سابقہ ناں موہالی (Mohali) ہے، بھارتی پنجاب، چندی گڑھ شہر دا ملحقہ ہک آئی ٹی شہر تے تجارتی مرکز ہے۔ ایں دا ناں سرکاری طور تے گرو گووند سنگھ دے سب توں وݙے بیٹے صاحبزادہ اجیت سنگھ دے ناں تے ہے۔ thumb|بندہ بہادر وار میموریل
گومل یونیورسٹی، ڈیرہ اسماعیل خان
گومل یونیورسٹی، سرائیکی خطے دے چار ابتدائی یونیورسٹیاں وچوں ہک ہے جیہڑی کہ صوبہ خیبر پختونخواہ کے جنوبی تے خطہ سرائیکستان دے مشہور شہر ڈیرہ اسماعیل خان وچ واقع ہے. اے پبلک سیکٹر یونیورسٹی ہے جیہڑی 1974ء میں قائم کیتی ڳئی.
فیکلٹیز تے شعبہ جات
یونیورسٹی دے زیر انتظام کئی شعبہ جات قائم ہن جنہاں دی تفصیل درج ذیل ہے: -
کھوہ
کھوہ سرائیکی وسیب وچ پاݨی تے آب پاشی دا اہم ذریعہ ہائی۔
کھوہ دی کھݙ دے بعد کھوہ کوں سجایا ویندے ـ جَیندی کاݨ پہلے تلونگ(تِل ونگ )تیار کیتا ویندے ـ پہلے زمانے تلونگ لائے(ٹولھے) دی کاٹھی دا ہوندا ہاـ پر ویہہ پنجوی سالیں کنوں سیمنٹ تے سریا دا رواج عام تھئے ـ
تلونگ تے یارھاں ہتھ سلھ دی اُساری کیتی ویندی ہئی ایں اُساری دی چوڑائی ݙڈھ فٹ ہوندی ہئی ایں گول کندھ کوں "نال "آکھیا ویندے ـ ولا ایں نالدے اتے ݙو کنڈے دیاں موٹیاں کاٹھیاں سٹ کر مَنّھا بݨایا ویندا ہا ـ ڈھینڈھے دے سامݨے مالھ دی چَڑائی اتے لہائی دی جاہ بالکل خالی ہوندی ہئی ایں سمجھو جو ایہ مَنّھے دا دروازہ ہاـ ول مَنّھے دے چدھاروں گولائی وچ کانے دیاں وٹّوں ٻدھیاں ویندیاں ہن ـ انھاں وٹّوں کوں لائے دئیں چھوٹیاں کِلیاں نال سوگھا کیتا ویندا ہا ـ ٹوٻا ایں نال کوں زمین دے اندر ٹُریندا ہا ـ کھوہ وچوں جیرھی مٹی نکلدی ہئی او اینہیں مَنّھے اُتے برابری دی بݨیاد تے سٹی ویندی ہئی ـ ایں مٹی دے وزن نال "نال " زمین دے اندر ٹُردی ہئی ـ جݙاں ایہ نال مکمل ٹوٻا زمین دے اندر ٹور ویندا ول کھوہ سِج ویندا ہا ـ سِجاوے کاݨ وسیب دے مشہور جوڑے ونگار کیتے ویندے ہَن ـ انھیں جوڑیاں دی تکڑائی دا اتت "نال" دئیں سِلھیں نال کیتا ویندا ہا جو کیرھے جوڑےنال دئیں کتنی سِلھیں کنوں پاݨی پٹ گھدے ـ
سجھ چیں توں گھن کے سجھ لاہ تئیں جے ݙاند پاݨی نہ پٹن ہا تاں اوں کھوہ کوں کامیاب کھوہ آکھیا ویندا ہا ـ سِجاوے دے ایں کٹھ وچ  انھاں ونگار والیں جوڑیاں دا مہت لاچا (لُنگی)نال کیتا ویندا ہا اتے کھوہ دے مالک اپݨی ہستی مطابق خیرات کریندے ہن ـ مگر ونگار والیں جوڑیں دے ٻیلیاں سانگے دُنبی دا گوشت ہوندا ہا ـ ایہ ہک رِیت ہئی جو وسیب دا وݙا گودا وی انھاں ٻیلیاں دی روٹی دو نہ ݙہدا ہا ـ جݙاں سِجاوا مکمل تھی ویندا تاں ہک ݙڈھ مہینے کھوہ کھڑا ݙتا ویندا ہا جو زمین دے اندر ٹُری نال اپݨی مکمل جاہ بݨا ونڄے اتے تلونگ وی مکمل زمین تے ٻہہ ونڄے ـ
ݙڈھ مہینے بعد کھوہ ڳل وات تئیں ٻدھا ویندا ہا ـ اوہیں "نال" دے اُتے اساری کیتی ویندی مگر ایہ اساری چوڑائی وچ سَوا فٹ دی ہوندی ہئی ـ ایں گول کندھ دے ہر ݙو ہتھ تے کبوتریاں رکھیاں ویندیاں ہن ـ انھاں کبوتریں وچ پکھی اپݨا  ݙینہ گزریندے ہن ـ خاص طور تے ایہ کبوتریاں بری کبوتر ( رٹھا)دا مسکن ہوندا ہا ـ بری کبوتر (رٹھے) کوں کھوہ دا بھاڳ سمجھیا. ویندا ہے ـ( ایہ سچ ہے جو جݙاں دا رَٹھا کھوہیں کنوں کوڑیج ڳئے کھوہیں کوں ڈگ ڈگ ویڑھ ڳئین ـ)کھوہ دا ڳل ݙڈھ ہتھ تائیں پراݨے زمانے چونے تے ریت نال مگر جدید دور وچ سیمنٹ نال ٻدھا ویندا یاـ
الراشد باللہ
راشد باللہ، (پیدائش: 1109ء - وفات: 1138ء) تریہواں عباسی خلیفہ ہئی۔ اوں نے 1135ء/529ھ توں گھن کے 1136ء/530ھ تک خلافت دا عہدہ سنبھالا۔ مسترشد باللہ نے اپݨی زندگی وچ ہی اپݨے پتر کوں ولی عہد نامزد کرکے اوں دی بیعت گھن گھدی ہئی۔ 1135ء/529ھ اچ پیؤ دے قتل دے بعد راشد باللہ تخت نشین تھیا۔
دور حکومت
سلطان مسعود تے راشد باللہ اچ سخت اختلاف پیدا تھیا۔ خلیفہ نے لوگاں توں مال و دولت کٹھی کرݨ کیتے ظلم و زیادتی نال کم گھدا۔ لوگاں دی شکایت تے سلطان کوں موقع ملا تے اوں نے بغداد تے چڑھائی کر ݙتی لیکن خلیفہ موصل چلا ڳیا۔ اوندی غیر حاضری توں سلطان مسعود نے فائدہ چاتا تے لوگاں دی شہادتاں گھن کے مسئلہ فقہا تے قضاۃ دے سامݨے پیش کیتا کہ اینجھے ظلم دے مرتکب شخص کوں معزول کریج سڳدا ہے یا نی۔ قاضی نے نائب السلطنت کوں خلیفہ دی معزولی دا فتوی ݙے ݙتا، جیندے تے اونکوں معزول کر ݙتا ڳیا۔ 1136ء/530ھ وچ بعض عجمیاں نے اونکوں قتل کر ݙتا تے مقتول حکمراناں دی فہرست وچ مزید ہک ٻئے دا اضافہ تھی ڳیا۔ بغداد اچ ایندے قتل دا رد عمل تھیا تے ایندی ظلم و زیادتی دے باوجود لوگاں نے ایندے قتل دا سوڳ منایا۔ اینکوں قتل کرݨ والے حشاشین ہن۔
ٻقرعید
بقرا عید مسلمانیں دا تہوار ہے ایہہ مسلمانیں دی ݙوڄھی عید ہے جہری ہر سال اسلامی تاریخ دے مطابق ݙاہ ذوالحجہ کوں منائی ویندی ہے.
سری دیوی دی مکاݨ
ہک مہان فنکار، تے خوبصورت حسین انسان، جیڑھی ماضی دے گزریل جہاڑیاں ءچ ہمیشہ یاد رہندی ء تے ہمیش یاد راہسی " سِری دیوی جی" جھوک لڈا گئی ء۔ جیندا بہوں ارمان ء۔ فنکار کہیں نسل، مذہب، رنگ، قوم یا ریاستی حد بندیاں دا مُتھاج نئیں ہوندا کیوں جو " فن دی ہنر مندی دے اگوں اے کُوڑی نقلی حد براریاں تے بندیاں ہیٹ ہن تہوں نئیں کھڑ سگدیاں۔ تہوں فنکار ہمیشہ سانجھا ہوندے ۔ سری دیوی جی نے فلم دی دنیا ءچ اپنْے فن کوں اپنْے کردار تے ہنر نال منوایا تے ہک لمبے عرصے تئیں اپنْی معصوم تے بھولی مسکراہٹ نال لوکاں دے دلاں ءچ وسدی رہی پر اج خود اپنْا دل ہار بیٹھی جیڑھا ولدا ول نہ پھڑکا۔ ویندے ویندے اپنْی ہک شاندار آخری فلم دنیا کیتے چھوڑی گئی جینکوں ڈیکھ تے معاشرے دا ہاں نکل پو وے کیوں جو ہندوستان پاکستان ءچ نکڑی بالڑیاں نال ایں عزت دار مذہبی معاشرہ ءچ جیڑھا کجھ تھیندا پئے سری دیوی جی اپنْی چھکڑی فلم " مام" ( ماء، ماتا، امڑی، اماں،مدر، امی) ءچ ڈسا گئی ء ۔ اے بھانویں انڈیا دی جیوتی سنگھ ہو وے تے بھانویں پاکستان دی زینب انصاری ہن ڈوہیں حوا دی دھیریں جینکوں ماء دے کردار ءچ اپنْی چھکڑی فلم ءچ سری دیوی نے نشابر کیتے۔ دنیا ایں مہان فنکار کوں ہمیشہ یاد رکھیسی۔ شہزاد عرفان
اجے دیو اگن
اجے دیوگن بھارت دی فلمی صنعت یا بالی وڈ دے ہک وݙے اداکار ہن۔ 2015ء وچ انہاں دی ہک فلم سنگھم ریٹرنز جاری تھئی ہئی جیندے وچ اوہ ہک دبنگ پولیس افسر دے روپ وچ ممبئی دے غنڈے مافیا تے کرپٹ سیاست داناں دے خلاف ایکشن وچ نظر آندے پئے ہن۔ سنگھم ریٹرنز دی کہانی کالا دھن کماوݨ والیاں دے گرد گھمدی ہے جیہڑی پندرہ اگست کوں ریلیزی تھئی۔ اجے دیو اگن نے آکھا کہ ایں فلم کوں بھارت دے یوم آزادی تے ریلیز کرݨ دا مقصد ہی ایہ ہے کہ لوگاں وچ رشوت تے غلط دھندیاں دے بارے وچ آگاہی پیدا کیتی ونجے.
thumb|اجے تے تمنا بھاٹیہ