cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروٹان
جوہر دے نویہ دے وچ ہک اینجھا حصہ جیندے اتے مثبت بار ہووے اوکو اولیہ آہدن۔ اولیہ کہیں وی جوہر دا ہک بنیادی اجزا یا وت حصہ ہوندے۔ ردر فورڈ نے اولیہ کو دریافت کیتا ہئ۔ اولیہ دا بار جمع ہک ہوندے +1 جیہڑا کہ برابر ہوندے ہک اشاریہ چھیائٹ ضرب ڈاہ دی طاقت نفی چوی گرام (1.66*10^-24) گرام۔
حوالے
ونکی:سائنس ونکی:کیمسٹری ونکی:فزکس
جدید دور اتے لوک قصّے کہاݨیاں
اڄ دی ایہ ماڈرن صدی وی ہک جدید قصہ ہے۔ جیندا انداز نویکلا ہے۔ ایں قصے وچ ہر قوم اپݨا کلچر، زبان، تہذیب و تمدن، جغرافیہ اتے ادب دی ڄاݨ سنڄاݨ کر سڳدی ہے۔ ماہرین دا آکھݨ ہے سارے دنیا دے قصے تقریباً ہکو سانویں ہن۔ پر جیویں جیویں قصہ اپݨی جا اتے مقام تبدیل کریندے ایویں قصہ وی وقت دے نال دھرتی دا لباس، زبان دی خوشبو، جغرافیے دا کلچر، علاقے دی تہذیب و تمدن دے نال نال ہک نواں بیانیہ بیان کریندے۔ جیڑھا خالص اوہ تل وطنی لوکاں دا فلسفہ تے حکمت ہوندی ہے۔ لوک قصہ دی اہمیت ایں سانگے زیادہ معتبر تے اہم ہے جو قصہ دراصل انسانی حیاتی دے ہزاراں سالاں تجربات اتے مشاہدات دا نچوڑ ہوندے اتے ایندی سمت Direction ٹھیک ہوندی ہے۔ قصہ ساکوں ماضی دے حالات کیتے ہک نواں لالحہ تیار کرݨ سانگے نواں جذبہ تے جوش مہیا کریندے۔ اڄ دا جدید قصہ دراصل ٹیکنالوجی دا قصہ ہے۔ جتھاں ساکوں قصولی فلم، تھیٹر اتے ثقافتی جھمر وچ رنگیا نظردے۔ کیوں جو جدید قصے دا تعلق گلوبل ویلج نال ہے۔ گلوج ویلج وچ ساکوں سرائیکی لوک قصے کو مناسب جگہ تے اہمیت کیتے ڈھیر سارا کم تے پندھ کرنا پوسی۔
لوک قصّے کہیں وی تہذیب و تمدن، ثقافت، زبان اتے جغرافیے اتے اوں قوم دی سنڄاݨ تے شناخت ہوندن۔ اساں قصیاں توں کہیں علاقے دی لوک دانش، حکمت اتے دانائی دا پتہ لا سڳدے ہیں۔ خود اللہ تعالیٰ قُرآن مجید وچ مختلف قوماں دے قصے بیان کر تے آوݨ والے انساناں کیتے بھلائی اتے چنگائی دا رستہ ݙکھائے۔ قصہ ایں سانگے معتبر ہوندے جو کہیں ہک زبان دی لوک ریت اتے لوک دانش کوں آسانی نال paint پینٹ کر گھندے۔ قصہ مجموعی طور تے کہیں وی قوم دے عظیم اتے ذہین لوکاں دے مشاہدات تے تجربات دا ناں ہوندے۔ جیندے وچ ٻاہوں تلخ تجربات دا نچوڑ ݙسدے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی ادب وِچ لوک قِصّے دی اہمیّت ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:لوک قِصّے۔ ونکی:سرائیکی لوک قصّہ
ملتان دے کڄھ خطاطاں دے فن دی لاہور اِچ نمائش
پندرھویں صدی ہجری دے شروع تھیوݨ تے عجائب گھر لاہور دے وِچ کل پاکستان خطاطی دے لوک فن دے فن پاریاں دی نمائش تھئی ڄیندے وِچ ملتان دے ٻہوں سارے خطاط صاحبان نے آپݨے فن پارے نمائش اِچ پیش کیتے۔ اِیں نمائش دے بعد ہِک ٻہوں قیمتی 20x30 /8سائز دے صفحے تے چھاپی گئی۔ چندے مصنف طارق مسعود ہن ۔ پبلشر لاہور عجائب گھر، سروَرق ڈیزائن محمد حسن رومی تعداد پنڄ سو۔ چھپݨ دی تریخ جون 1981ء ہئی۔ صفحات دی تعداد ڈھائی سو ہِے۔ ایندے صفحہ نمبر 79تے اے ہیڈنگ ہِے۔ نمائش فن اسلامی خطاطی بسلسلہ تقریباتِ پندرہویں صدی ہجری منعقدہ لاہور عجائب گھر مورخہ 28ربیع الاول توں 19ربیع الثانی 1401ہجری بمطابق 4فروری توں 25فروری 1981ء۔ ایندے صفحہ نمبر 93 تے ’’خطاط و مصوّر خطاط‘‘ اِچ ابن کلیم دا تعارفی خاکہ کڄھ ایں طرحاں ہِے۔
اِبنِ کلیم احسنؔ نظامی
"اصل ناں محمد اقبال خان احسنؔ نظامی ہے۔ جبکہ قلمی نام "ابن کلیم 1946ء اِچ پیدا تھئے۔ حافظ قرآن وِی ہِن انہاں خطاطی دی ابتدائی تعلیم آپݨے ابّا سئیں مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم توں حاصل کیتی۔ انہاں خط رعنا دے ناں نال ہِک نویں خط دی ایجاد کیتی ہِے۔ مختلف طرزاں تے مہارت رکھدن۔ انہاں نے دبستان فروغِ خطاطی (ادارہ) قائم کیتا ہوئے۔ پتہ کلیم آرٹ پریس ملتان ہِے۔ ‘‘
خلیل الرحمن چشتی
صفحہ نمبر 96 تے اُستاد خلیل الرحمن چشتی دے ݙو فن پارے ہِن اے روزنامہ ’امروز‘ ملتان اِچ کتابت کریندے ریہے۔
سلیم چشتی
صفحہ نمبر 96تے سلیم چشتی ملتان ۔  اَتے صفحہ نمبر 97تے رانا غلام مصطفیٰ دا تعارف ایں طرحاں ہِے: ’’انہاں دا تعلق ملتان نال ہِے۔ اسلامیہ ہائی سکول دولت گیٹ ملتان اِچ ڈرائنگ ٹیچر ہِن مصورانہ خطاطی اِچ اِنہاں دا وَکھرا انداز ہِے۔
غلام سرور راہی
کتاب مذکورہ مرقعِ خط دے صفحہ نمبر 99 تے ملتان دے خطاط عاشق اِلٰہی  دا ناں وِی ہے۔ اِیں کتاب اِچ صفحہ 107 تے "روایتی خطاطی دے نمونے‘‘ دے شروع اِچ ابنِ کلیم دے اُنہاں فن پاریاں دی تفصیل ݙتی گئی ہِے ڄہڑھے نمائش اِ چ شامل ہَن۔
صفحہ نمبر 107تے اِی مختار اَسدی ملتانی دا ہِک فن پارے دا ذکر ہِے ڄہڑھا ڄو علامہ اِقبال دے ݙو شعراں تے مشتمل ہِے۔ صفحہ نمبر 111تے خلیل الرحمن چشتی ملتان دے چار فن پاریاں دا ذکر ہِے۔ صفحہ نمبر 115تے عاشق اِلٰہی (ملتانی خطاط) دے چار فن پاریاں دا ذکر کیتا ڳے۔
اِنہاں سارے ملتان دے خطاط صاحبان دے فن پارے ایں تاریخی نمائش اِچ شامل ہَن۔ صفحہ نمبر 133 تے "کتابیات" دے عنوان دے بعد پہلا ناں: ابن کلیم احسنؔ نظامی دی کتاب دے ناں دا ہِے۔ تاریخ فنِ خطاطی، کلیم آرٹ پریس۔ نادر و نایاب شاہکارِ خوشنویسی موسوم بر تاریخ فنِ خطاطی حصّہ اوّل ملتان۔ دبستان فروغِ خطاطی 1977ء۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
ڳوٹا کناری
ڳوٹا پَٹّی یا ڳوٹا کناری ہندوستانی کشیدہ کاری دی ہِک ونکی ہِے، جِین٘دا اَغاز ہندوستان دے علاقے راجستھان تُوں تِھیا۔ اِین٘دے وِچ ٹان٘کیاں دی تکنیک کُوں ورتیا وین٘دا ہِے۔ زری ربّن دے نِکّے نِکّے ٹوٹیاں کُوں تاݨے باݨے اُتّے لایا وین٘دا ہِے۔ جاں جو کَنّے تَلّے ٻَدّھے ون٘ڄِن اَتے وسیع نمونیاں کُوں بݨایا ون٘ڄ سڳے۔ جنوبی ایشیائی شادیاں اَتے رِیتی پہناویاں وِچ ڳوٹا کناری وݙّے پیمانے اُتّے استعمال تِھین٘دی ہِے۔
جائزہ
thumb|190x190px|کُؤار دے گَھڳرے دے نال پَٹّی دی ڳوٹا کناری ڳوٹا لکھنؤ دا سونے یا چاندی دا ربّن یا پَٹّی ہون٘دی ہِے۔ اَنجو انج چوڑائی دے اَنجو انج ٻِنّھاں رنگاں دے ربّن جیڑھے ساٹن یا جڑواں بݨے ہون٘دے ہِن، اِنّھاں کُوں وی ڳوٹا آکھیا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ اِیہ کناری دے کَم دے نال نال استعمال تِھین٘دا ہِے۔ ڳوٹا کَم آلے کپڑے خاص موقیاں یا مذہبی موقیاں کِیتے استعمال کِیتے وین٘دے ہِن۔ ڳوٹا سونے یا چاندی دی پٹّی یا انجو انج چوڑائیاں دے اَنجو انج رنگاں دے انجو انج ربّناں کوں ساٹن یا جڑواں بݨے ہوئے سمان دی مدد نال تیّار کِیتا ڳیا ہِے۔ اِین٘دے وِچ بݨے ہوئے سونے دے کپڑیاں کُوں جارڄیٹ یا ٻَدّھݨی جئیں کپڑے اُتّے رکھݨاں شامل ہِے جاں جو انجو انج سطح دی ساخت بݨائی ون٘ج سڳے۔
اصل وِچ اصلی سونے اَتے چاندی دی دھاتاں کڈھائی کِیتے استعمال تِھین٘دیاں ہَن، جاں جو اَخِیر کار اِنّھاں کُوں چاندی دے نال تِرامے دی پرت دے استعمال نے گِھن گِھدّا ہئی کیوں جو اِیکُوں بݨاوݨ دا حقیقی طریقہ ٻہوں مہان٘ڳا ہئی۔ اَڄ کَل ٻِیا وِی وَدھ سستے مِل وین٘دے ہِن۔ تِرامیں دی جاء پولیسٹر فلم نے گِھن گِھدّی ہِے جیڑھی لوڑ دے مطابق پرت چڑھا تے دھاتی صورت ݙِتّی وین٘دی ہِے۔ اِیہ پلاسٹک ڳوٹا دے ناں نال ڄاݨیا وین٘دا ہِے اَتے ٻہوں تَکڑا ہِے کیوں جو اِین٘دے وِچ نمی دے خلاف چنڳّی مزاحمت ہون٘دی ہِے اَتے دھات اُتے مبنی ڳوٹے دے برعکس داغدار نئیں ہون٘دا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:جے پور دی ثقافت ونکی:پاکستان وِچ ڳوٹا کناری ونکی:لکھنؤ دی رِیت ونکی:لوک ثقافت ونکی:بھارت وِچ لوک پہناوے ونکی:لوک پہناوے ونکی:لوک فنون
گُلّی ڈنڈا
thumb|سرائیکی وسیب دے شہری ٻال [[ݙِیٹی ݙَنّاں کھیݙدے ہوئے]] ہر قوم دیاں اپݨیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں تے اُنّھاں دے اپݨے اپݨے اصول ہون٘دِن۔ سرائیکی وسیب دے دیہاتی لوک کھیݙاں وِچُوں اِیہ یعنی ݙِیٹی ݙَنّاں یا گُلّی ڈنڈا وی ہِے۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں بہاولپور دے لوک کھیݙاں بارے جاݨ سُنڄاݨ کرائی اے، پر کھیݙاں ٻارے ݙاہ جِلداں دی کتاب لکّھی ونڄے تاں وی تھولی تھیسے، کیوں جو سرائیکستان وسیع خطّے دا ناں ہِے تے ہر علاقے دیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں ہِن۔ اساݙے سرائیکی وسیب دے ہِک لوک کھیݙ "گُلّی ڈنڈا" دی تفصیل کُجھ اِیں ہِے۔ thumb|وسیب دے ٻال گُلّی ڈنڈا کھیݙدے ہوئے اے لوک کھیݙ کھیݙݨ کِیتے کوئی پنڄ چھی انڳِل لَمّی تے اَنوٹھے جِتّی ٹُھلّی لکڑ کُوں گھڑ گھڑ تے ݙُون٘ہائیں پاسُوں نوکدار بݨا گِھدّا وین٘دے تے اِیکُوں ݙِیٹی سݙیا وین٘دے، شہراں وِچ اِیکُوں گُلّی ڈنڈا سݙیا وین٘دے، ݙِیٹی کُوں زمین اُتّے رکھ ݙِتّا وین٘دے، تاں ایندیاں ݙونہائیں نوکاں یا چُن٘ڄاں زمین کنوں اُچّیاں رہ وین٘دِن، ڄیکر اِنّھاں چُنڄاں وِچ کہِیں ہِک تے ݙَنّے یا پتلی سوٹی نال سٹ ماری ون٘ڄے تاں ݙِیٹی ٹَپ کھا تے زمین کنوں اُچّی چَوّ وین٘دی ہِے، تے کھیݙݨ والا کِھݙاری جلدی جلدی ݙَنّے نال اُونکُوں سَٹ مار تے پرے سَٹَّݨ دی کوشِت کرین٘دے۔ ݙِیٹی جِتّی پرے ون٘ڄ پون٘دی اے، اُتّی کِھݙاری دی کامیابی سمجھی وین٘دی اے بلکہ سَٹ نہ مار سڳّݨ والا ہار وین٘دے تے ݙوجھا کِھݙاری واری گِھندے، شہراں وِچ جِتّھاں کھیݙں کِیتے کُھلّی جاہ مِل وین٘دی اے، ݙِیٹی ݙَنّاں گُلّی ݙنڈے دے ناں نال کھیݙیا وین٘دے۔ پر ہُݨ تاں کرکٹ دی بِماری اساݙیاں اے ساریاں کھیݙاں چَٹ کر ڳئی اے۔
اِیہو ڄئیں ٻئے وی ٻہوں سارے لوک کھیݙاں ہِن جیڑھیاں اَساݙے وسیب دی لوک ثقافت، لوک رِیت اَتے وسیب دے ٻالاں کِیتے ٻہوں وَدھ شُغل اشغال رکھین٘دیاں ہِن اَتے اِنّھاں سرائیکی لوک کھیݙاں دا کہِیں وی ٻئی قوم دے کھیݙاں نال کوئی مقابلہ وی نئیں تِھی سڳدا کیوں جو اِیہ اپݨے انداز وِچ سَبھ تُوں وَکھریاں اَتے ڄان٘دار ہِن۔
سرائیکی زبان دے نوجوان شعراء
محمد آصف علی پوری
محمد آصف سئیں علی پوری دے نوجوان شاعر ہن ۔ جناب 01/01/1996 کوں پیدا تھئے ۔ تے 2010 کوں سرائیکی شاعری دا آغاز کیتا ۔ تے مظہر فرید سئیں دی شاگردی اختیار کیتی ۔ بہوں اچھے شاعر ہن ۔
پرویز قادر
پرویز قادر، ملتان نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی زبان دے محقق تے دانشور ہن. انہاں دا تعلق کلاسݨ ذات نال اے. سرائیکی زبان دی ترقی و ترویج واسطے انہاں دے خدمات اہم ہن.
سرائیکی لوک ݙوہڑے وِچ محبّت
سرائیکی وسیب اِچ محبّت دا، ہِک رنگ، محبوب تے محبّ دا، ہِک ٻئے کُوں تحفے ݙیوݨ ہِے۔ محبّت دے اِیں تحفے (سوکھڑی) کُوں، نشانی، آکھیا وین٘دے۔ اِین٘دا بنیادی طور تے مقصد اے ہون٘دے، جو جئیں ویلھے وی ہِک شخص اُوں نشانی کوں ݙیکھسی تاں اُوکوں ݙوجھا یار، یاد آ ویسی۔ اِیں واسطے اِیں سرائیکی وسیب اِچ ہِک ٻئے تُوں نشانی منڳݨ، یا ہِک ٻئے کُوں نشانی ݙیوݨ، محبّت دی علامت سمجھیا وین٘دے۔ اِیں سان٘ڳے سئیں عبدالرزاق سالک الین٘دِن:
ناں گِھندے کون سُنارے دا، اِیکوں جوڑیے جئیں، تیݙا ناں تھیسی
کہیں حق ہمسائی دے میل اُتے، جݙاں پیاں میں، تیݙا ناں تھیسی
محبوب نال، محبّت دے اظہار دا ہِک طریقہ اے وی ہِے جو اوکوں اے ݙسایا وین٘دے، جو اُوکوں کلّہا محبّ اِی پیار نئیں کرین٘دا، بلکہ اُوندے نال منسلک اوندیاں، چیزاں، مال منگھی، ٻیٹ، گھر، گھر دے تھاں تَھپّے، زیور، تریور، سبھے پرِیت کرین٘دِن۔ اِیں سان٘ڳے ہِک ٻیا لوک ݙوہڑا ݙیکھو:
جِتّھوں خس خیرات دا، نئیں مِلدا، کھڑوں جھولی جَھل، ساݙے کہیں لیکھے
ساکوں لوڑ ہِے قطرے قطرے دی، ہووے پار، دو، چھل، ساݙے کہیں لیکھے
منگوں اَڄ دی روٹی حاتم توں، آکھے اَڄ، نہ، کل، ساݙے کہیں لیکھے
ساݙے سِر، دی سبقت چھاں کئینی، اوندے شیش محل، ساݙے کہیں لیکھے
وݙیرے دی لوبھ اِیں وسیب کُوں حالی تئیں خستہ حال کر کے رکھیا ہوئے۔ وݙیرہ، اتنا طاقتور ہِے جو او قانون تے ضابطیاں دا نا صرف مذاق اُݙین٘دے، بلکہ کہِیں وی سڄاک ذہن کُوں قانون دے زور تے نا صرف مڄبور تے بے وَس کرین٘دے بلکہ تھاݨے کچاہری دے ذریعے اُوکُوں ذلیل تے رُسوا کرین٘دے۔ سوجھل ذہین، اوندیاں اے چلاکیاں ݙیکھ تے سوائے اللہ سئیں کُوں یاد کرݨ دے کُجھ وی نئیں کر سڳدے۔ اِیں بارے سئیں عبدالرشید اُشتر آہدے ہِن:
او، سب کچھ گِھن ڳئے، سب کہیں دا، جئیں اپݨا، پا، نئیں ویچا
اُوں مُکھ گِھدن، اُوں مِلک گھدِن، اُوں مال متال، نئیں ویچا
اُوندا ترس ہا، دارو، دردیں دا، بے درد، دوا، نئیں ویچا
بھوئیں ساریں، اُشتر مُل گِھن ڳئے، آسمان خُدا نئیں ویچا
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
وسیب دے ݙو رستے
وسیب دے وچ صرف ڈو کیمپ ۔۔۔۔ہک کیمپ اچ کٹھے تھیونڑ الیں دارستہ سدھا جنوبی پنجاب دو ویندے جیرھا انتہائی سوکھا رستہ اے جتھاں لگدی وی کئی شئے نئیں خرچ ہک ٹکہ وی نئیں تھیندا ہتھو کوئی شیئے بچدی اے عزت وی ھے وزیر مشیر وی نالن ناں ای نکلدے۔۔۔۔۔۔۔ڈوجھاکیمپ اے ۔۔۔جیندے ونجنڑ دا رستہ سرائیکستان دو نکلدے اے بہوں اوکھا رستہ تیں پریں دا پندھ اے ایں تیں زندگیاں وی لگ سگدین سزائیں سخت مل سگدین جیلاں وی ھن تکڑا کروپ اے لیکن اتھائیں ہک وضاحت کر ڈیونڑ ضروری سمجھداں اتلے جنوبی پنجاب الے کیمپ اچ ساریاں وقتی تیں مصنوعی عزتاں تیں صرف کالونڑ الا کم اے ایں سرائیکستان الے کیمپ اچ جدوجہد وی ھے عزت وی ھے سرائیکستان دے کیمپ دے پاندھی اپڑیں شناخت دی جنگ پئے لڑدن اپڑیں جغرافیئے دی جنگ پیئے لڑدن اپڑیں کلچر دی جنگ پئے لڑدن اپڑیں ثقافت دی جنگ پئے لڑدن سرخرو تھیسن مورخ اینکوں اچھے لوظیں نال لکھسی کیوں جو اےاپڑیں لوکیں واسطے اپڑیں مٹی واسطے اپڑیں نسل دی جنگ پئے لڑدن
اتھائیں اج سرائیکی فیصلہ کرن او جناب پنجاب الے کیمپ اچ ویندن یاسرائیکستان الے کیمپ دو ونج کیں اپ کوں تاریخ اچ لکھوانونڑ چاہندن رستے ڈوہیں کھلن ۔۔۔جھوٹی عزت دولت الا رستہ کھلااے جدوجہد الا کنڈیں الا لیکن عزت رستہ ایہو ھوے.
حوالے
ونکی:[[وسیب دے ݙو رستے]]
نادرہ (اداکارہ)
نادرہ (اردو: نادرہ) (انگریزی: Nadira) (ڄَمَّݨ دی سال: 1968ء - فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: 16 اگست 1995ء) پاکستانی فلمی اداکارہ اَتے رقاصہ ہَن۔ اِنّھاں کوں "ناچے ناگن (1987) اَتے مِس اللہ راکھی (1989)" دی پارُوں سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔
فنی حیاتی
نادرہ نے سلطان راہی، غلام محی الدین اتے اسماعیل شاہ دے نال سبھ توں وَدھ فلماں وِچ کَم کِیتا ہئی۔
ذاتی حیاتی
سنہ 1993ء وِچ انہاں نے سونے دے تاجر ملک اعجاز حسین نال شادی کِیتی ہئی جِنّھاں توں اِنّھاں دے ݙو ٻال تھئے، وݙّی دِھی رباب اتے نِکّا پُتر حیدر علی۔ نادرہ نے شادی دے بعد شوبز کوں چھوڑ ݙِتّا ہئی۔
وفات
انّھاں دا قتل 9 جنوری 1996ء کوں گوجرانوالہ وِچ تِھیا۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ
خط اخضر
خط اخضر اوں تقسیمی سرحدی لکیر تے دیوار کوں آہدن جیہڑی نیکوسیا شہر دے درمیان اچ ہے۔ اے خط ایں شہر کوں جمہوریہ ترکی تے جمہوریہ قبرص دے درمیان ایں شہر کوں تقسیم کریندے۔
سرائیکی زبان اچ لوظیں دی بھن گھڑ
سرائیکی ٻولی ہک ایجھیں ٻولی ئِ جیندے ئِ چ لوظیں دی بھن گھڑ یعنی تقصیر (تخفیف) یا تزیید (اضافہ) کیتی ویندی ئِ ۔ خاص طور تے سرائیکی شاعری ئِ چ بھن گھڑ دی اے صورت ٻہوں نظر آندی ئِ ۔ اینہہ بھن گھڑ دے اتھاں کجھ اصول بیان کیتے ویندے پین تاں جو اینہہ بھن گھڑ دی وجہ کن بݨݨ آلے نویں لوظیں دی وضع قطع آسانی نال سمجھ ئِ چ آون٘ڄے۔ او اصول کجھ ایں ہن۔
ا۔ حذف:
لوظیں دی بھن گھڑ دی ایجھیں حالت جیندے ئِ چ کہیں لوظ دے وچکار کہیں حرفِ تَہجّی کوں حذف کر ݙتا ون٘ڄے۔ حذف شدہ حرف یا حروف تَہجّی دے بعد نویں بݨݨ آلے لوظ کوں محذوف آکھیا ویندے مثلاً پریت کن محذوف پیت، پریم کِن محذوف پرم، شاباش کِن محذوف شابش تے چھوڑ کن محذوف چھݙ وغیرہ اتھاں کجھ اشعار بطور نمونہ پیش کیتے ویندن۔
۱
پیت ، پرم دی چاشنی چکھڑیئُم
وسرئیے ݙکھڑے، سُکھڑے
فریدؒ
۲
پنّوں ہوت نہ کھڑ مکلایا __ چھݙ کلھڑی کیچ سدھایا
۳
کجھ بگانہ کجھ آشنا میݙا __ ہا تاں میݙا پر او نہ ہا میݙا
ریاض رحمانی
ب۔ترخیم :
کہیں وی لوظ دی او حالت ئِ جیندے ئِ چ اونہہ لوظ دے اخیری حرف تَہجّی کوں گرا ݙتا (حذف کر ڈتا) ون٘ڄے۔ ترخیم دا لغوی معنی وی کہیں لوظ کوں لنڈا کر ݙیونئِ ۔ ترخیم زیادہ تر شاعری ئِ چ ای مستعمل ئِ۔ مثلاً شاباش کوں شابش، چندر کوں چن، کتھاں کو کتھ، جتھاں کو جتھ، جݙاں کوں جݙ تے کݙاں کوں کݙ ٻدھا ویندے ۔ اتھاں کجھ اشعار بطور نمونہ پیش کیتے ویندن۔
۱
کتھ آدم تے کتھ شیثؑ نبی __ کتھ نوحؑ کتھاں طوفان آیا
فریدؒ
کربل دے وچ تیغ چلا کر __ ایڑھا کیس کرایا
ج۔تحریک:
جئیں حالت ئِ چ کہیں لوظ دے کہیں ساکن (غیر متحرک) حرف تَہجّی کوں شعری ضرورت دے پیش نظر متحرک بناْ ݙتا ون٘ڄے‘ اوکوں تحریک آکھیا ویندے مثال دے طور تے شرم (شَ،ر،م) کوں شرم (شَ، رَ، م) گرم (گَ،ر،م) کوں گرم (گَ،رَ،م) قہر (قَ،ہ،ر) کوں قہر (قَ، ہَ،ر) شہر (شَ،ہ،ر) کوں شہر(شَ،ہَ،ر) قبر (قَ،ب،ر)کوں قبر (قَ،بَ،ر) صبر (صَ،ب،ر) کوں صبر (صَ،بَ،ر) ٻدھݨ تحریک اکھیندے حقیقت تاں اے ہے جو اسلام ئِ چ کہیںوی حرام چیز کوں استعمال کرݨ دی اونہہ ویلھے اجازت ݙتی ویندی ئِ جݙاں کہیں انسان دی زندگی بچاوݨی ہووے ۔ اینہہ کن اے ثابت نھئیں تھیندا جو اونہہ حرام چیز کوں ہمہ وقتی حلال قرار ݙے ݙتا ڳئے تے اساں اوندا بے دھڑک استعمال شروع کر ݙیووں ۔لفظی تحریک دے متعلق اے سمجھ گھنݨ جو ٻس اے ہر وقت جائز ئِ تاں اے ڳالھ درست کائینی ساݙے وسیب دے سرائیکی شعراء تحریک کوں آپݨے اتے سراسر حلال کر گھدے تے اوندا بے دھڑک استعمال پئے کریندن۔ حالانکہ اے صرف بعض نا گزیر وجوہ دی بنا تے‘ اتے ضرورت شعری کیتے جائز قرار ݙتا ڳئے ۔
۱
سخت سفر وچ ، ظلم قہر وچ
ہوت نہ کیتم کاری
فریدؒ
۲
شان شرم ڳیا بھیم بھرم ڳیا
دین دھرم ڳیا دیر حرم ڳیا
د۔تزیید:
کجلا پائیم، سرخی لائیم
کیتم یار وسارا
فرید ؒ
۲
اصلوں محض وِساریسُں
لاکر پرم پلیتا
فریدؒ
اُتے ݙتے ڳئے پہلے شعر ئِ چ کجل کوں کجلا ، ݙوجھے شعر ئِ چ اصل کوں اصلوں تے پلیت کوں پلیتا ، تریجھے شعر ئِ چ سبھ کوں سبھو، چوتھے شعر ئِ چ کری کوں کروی ، پنجویں شعر ئِ چ جان کوں جانی ، چھیویں شعر ئِ چ رات کوں راتوں تے ستویں شعر ئِ چ شوق کوں شوقوں ٻدھا ڳئے ۔
ر۔اشباع:
اشباع دا لغوی معنی ئِ ’’حرکت کوں دراز کرݨ ‘‘ یعنی کہیں لوظ ئِ چ موجود کہیں حرف تَہجّی دی حرکت زبر ( َ ) کوں اتنا لمباچھکیا ون٘ڄے جو او ’’الف بݨ ون٘ڄے زیر کوں اتنا لمبا چھِکیا ون٘ڄے جو او ’’ی‘‘ تے پیش (  ُ ) کوں اتنا لمبا چاچِھکیا ون٘ڄے جو او ( وائو) دی آواز ݙیوݨ لڳے اشباع اکھیندے مثال دے طور تے فیصلہ کوں فیصلا ۔ بھلئو کوں بھلا وو مکئو کوں مکاوو۔ کرخت کوں کرختا ، بخت کوں بختا ، سخت کوں سختا تے تخت کوں تختا وغیرہ وغیرہ ۔
۱
رنجکی یار بھلاوو چا
اُجڑیاں کو ڳل لاوو چا
۲
یار اڳوں تاں رسسو ناں
ایّھا ڳالھ مکاوو چا
س۔ابدال:
ابدال دا لغوی معنی ئِ بدل ݙیوݨ جݙاں جو علم صرف دی اصطلاح ئِ چ ایندا معنی ئِ کہیں لوظ دی شکل تبدیل کرکے نویں شکل ݙے ݙیوݨ ݙوجھے لوظیں ئِ چ ابدال اونہہ حالت کوں آکھیا ویندے جیندے ئِ چ کہیں ٻئی زبان دے لوظ دے کہیں ہک حرف یا ہک توں زیادہ حروف تَہجّی کوں تبدیل کرکے اونہہ لوظ دی اصل شکل کوں بدل ݙتا ون٘ڄے ۔ مثال دے طور تے مہمان کوں مزمان ، جانور کوں زناور تے کفن کو خفن یا خفنی ئِ چ بدل ݙیوݨ کوں ابدال آکھیا ویندے ۔
۱
چھوٹے وقت کنوارے ویلھے
لڳڑُم تیݙڑا دانگ
فریدؒ
کیچ ڳئیوں یار بروچل
نہ کل لدھڑو سانول ول
ش۔اشتقاق:
اشتقاق دا لغوی معنی ئِ کہیں چیز کوں پاڑ کرائیں اوندے وچوں کجھ کڈھ گھنݨ علم صرف دی اصطلاح ئِ چ اینہہ کِن مراد ئِ ہک کلمے کن ݙوجھا کلمہ بݨاوݨ ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اشتقاق دامطلب ئِ کہیں وی لوظ دا مشتق بناوݨ۔
-1
دلڑی دشمن، سخت ستائے
سینے چبھڑی سانگ
-2
کتھ لیلیٰ، کتھ مجنوں
کتھ سوہݨی مہنیوال
فریدؒ
ص۔ادغام:
ݙو ہم جنس یا ہم مخرج لوظیں کوں ملا کرئیں پڑھن ْیا لکھݨ کوں یا انھیں ݙو لوظیں کن کُئی ہک یا ہک کن زیادہ حروفِ تَہجّی کوں حذف کر کرائیں نواں لوظ بݨاوݨ کوں ’’ادغام‘‘ آکھیا ویندے ۔ادغام دا لغوی معنی ئِ ݙو لوظیں کوں ٻٹا کرݨ یا ہک لوظ کوں ٻئے لوظ ئِ چ مدغم کرݨ ۔ مثال دے طور تے بد تر کو بتر (بد دی د کوں حذف کرکے تر نال جوڑ ݙتا ڳئے ) شادباش کوں شاباش (شاد دی ’’د‘‘ کوں حذف کرکے باش نال جوڑ ݙتا ڳئے ) تے یاد داشت کوں یاد اشت (یاد دی د کوں حذف کرکے داشت نال جوڑ ݙتا ڳئے ) وغیرہ وغیرہ بݨاݙیوݨ کوں ’’ادغام‘‘ دا ناں ݙتا ویندے۔
اُتے ݙتیںڳئیں مثالیں دے لوظ اگرچہ فارسی زبان کن گھِدے ڳین پر اے لوظ سرائیکی زبان ئِ چ وی مستعمل ہِن۔
ماء ٻولی تےاقدار نال جڑت
السلام علیکم!
سڄݨو کیا حال ہِن؟ اللہ سوہݨا سارے وسو واݨیں کوں خوش وخرم رکھے۔ آپݨے نیک مقاصد ءِچ کامیاب کرے۔ سڄݨو! ایں ویلھے موضوعِ گفتگو موجودہ عہد ءچ نویں نسل دا تعلیمی میدان ءِچ عدم دلچسپی تے ماء ٻولی دی افادیت ہے۔ اساں موجودہ عہد ءِچ ݙہدوں جو ساݙے نینگر ساݙی بھوئیں دے نینگریں دا مستقبل سانگے راہیں دا تعین کُئی خاص کائنی تے نینگریں دا تعلیم ݙو رجحان ٻہوں گھٹ ہے۔ ایندیاں کیا وجوہات ہِن؟ہِنیں اسباب دا ڳولن ٻہوں ضروری ہے کیوں جو دنیا آپݨے تجربات نال ٻہوں اڳوہیں تھی چکی ہے تے اساں ایں ویلھے تونڑیں آپݨی ناکامی دے اسباب نِسے ڳول سڳیے۔ ہِیندا اے مطلب ہرگز کائنی جو اساݙے نینگر مہارت نئیں رکھیندے۔ مہارت دے لحاظ نال وی شاید ہی کُئی قوم ساݙا مقابلہ کر سڳے۔ مگر اساݙا نظامِ تعلیم شاید اینجھا ہے جو طلبا وطالبات ایندے وچ دلچسپی نئیں گھندے یا ہُنیں کوں سمجھ نئیں اندی۔ میں جیڑھے نتیجے تے پُڄیاں او اے ہے جو اساں آپن۔آپݨے نصاب کوں اوپری زبان دے حوالے کر ݙتے جتھاں بچہ کشمکش دا شکار تھی چکیے۔ کیوں جو ہوندے نال گھر وچ تے معاشرے وچ جیڑھی زبان ٻولی ویندی ہے او سکول وچ کالج یونیورسٹی وچ تے نصاب وچ نئیں وَرتئی ویندی۔ جتھاں او ٻہوں پریشان تھی ویندے۔ ہوکوں کُئی ڳال سمجھݨ وچ اوکھ تھیندے۔ معنی و مفہوم کوں سمجھݨ وچ اوکھ تھیندے۔ کتھائیں مہاورے کوں صحیح طرز تے نہ سمجھ سڳدے نہ ادا کر سڳدے۔ دنیا دیاں جتنا وی ترقی یافتہ قوماں ہن ہُنیں آپݨی نسل کوں آپݨی ہی زبان ءِچ تعلیم ݙتی یے ھیندی وجہ کنوں ہُنیں دے ٻچے سکول کالج یونیورسٹی وچوں پالش تھی تے نکلدے پن تے اساں صرف ہُنیں تے رشک ٻیٹھے کریندوں۔ ماء ٻولی دی قدرو قیمت کوں سمجھݨا پوسی تَݙ ونڄ تے اساں کہیں میدان ءِچ کامیاب تھی سڳدوں۔ کیوں جو ماء جیڑھی زبان ٻلیندی ہے او ٻال دے پَلے پوندی ہے وَل معاشرہ جیڑھی زبان ٻلیندے تے جیڑھی تہذیب اَپنیدے او ہی ٻچے دے دل دماغ تے اثر کریندی ہے نہ کہ ہزاراں میل پَرے ٻیٹھے ہوئے لوکیں دی زبان تے تہذیب۔ ٻنہیں زبانیں کوں وی تعلیم دا حصہ ہووݨا چاہیدے مگر صرف سمجھݨ دی حد تونڑیں نہ کہ سارا دا سارا تعلیمی نظام ہُنیں ٻولیں دے حوالے کر تے تعلیمی نظام کوں مفلوج کیتا ونڄے۔ اگر اساں چانہدوں کہ اساݙے نینگر دنیا دے مقابلے وچ کھڑےہوون تاں ساکوں آپݨیں ٻولیں کوں آپݨی تہذیب کوں زندہ رکھݨاپوسی نہ تاں سوائےحسرت دے ساکوں ٻیا کجھ حاصل کائنا تھیسی ۔انگریز کݙاہیں آپݨی انگریزی کوں چھوڑ تے وچ تعلیم کئنی ݙیندے۔ چائنا والے کݙاہیں آپݨی زبان چھوڑ تے ٻئی زبان وچ تعلیم کئنی ݙیندے۔ عرب ممالک آپݨی زبان وچ تعلیم ݙیندن۔ مگر اساں آپݨی زبان کوں کݙاہیں اہمیت نئیں ݙتی۔ ٻچے دی پہلی درسگاہ ماء ہے تے او جیڑھا کجھ پہلی درسگاہ کنوں حاصل کریندے او کݙاہیں اوکوں نہ بھل سڳدے تے نہ اوکوں بھلاوݨ چانہدے۔
وَل ایندے نال نال اساں نصاب وچوں آپݨی معاشرتی اقدار کوں وی پسِ پُشت سٹیندے ویندوں۔ اساں ݙہدوں جو ٻچے کوں معاشرتی علوم جہیں مضامین ٻہوں گھٹ پڑھائے ویندن۔ جیڑھے ٻچے کوں "معاشرتی علوم" نہ ہوسن تاں اوکوں معاشرے دی کیڑھی حد تونڑیں سمجھ ہووݨی ہے۔ خدارا معاشرتی علوم، اسلامیات دے نال نال ہم نصابی سرگرمیں کوں وَلا بحال کیتا ونڄے تے آپݨی ٻولی وچ تعلیم دے نظام کوں رائج کیتا ونڄے۔ ناں تاں نبلہ کملہ تاں مل ویسن کُئی آئن سٹائن نہ بݨسی۔جیوو پئے وسو پئے۔ غور ضرور کریسو۔
لکھت
شہبازتبسم
تصویری دَور تُوں لفظ تئیں پن٘دھ
سبھے تعریفاں اُوں خالقِ اکبر، مالکِ حقیقی اَتے کاتبِ لوح و قلم کِیتے ہِن۔ ڄیں لفظِ کُن آکھ کے ساری کائنات کُوں بݨایا۔ وَت اُوں محبوبِ خدا جنابِ احمد مجتبیٰ حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی تعریف ڄیندے نقطۂ وجود تُوں دائرۂ ہستی تحریر اِچ آیا۔ ڄیںتوں ظاہر تھِیا جو اُوں خطاطِ مطلق نے اوّل ݙینہہ تُوں لوح تے قلم وَرتے وَت او کاتبِ تقدیر اَکھوایا۔ روایت ہِے ڄو حضرت آدم خلیفۃ اللہ دی توباں دے قبول تھیوݨ دا ویلا آیا تاں اِنہاں کلمۂ طیبہ۔ ’’لَاْ اٖلٰہَ اِلَّا اللّٰہُ مُحَمَّدُ رِّسُولُ اللّٰہ‘‘ لکھیا ہویا ݙٹھا اَتے اِے سوچ کے ڄو ہِک اِینجھی ہستی ڄیندا ناں اللہ تعالیٰ دے ناں دے نال لِکھیا ہِے وݙے درجے آلی ہِے۔ ہِیں ناں دا وسیلہ ݙے تے حضرت آدم علیہ السلام نے دُعاء کیتی تاں ربِّ غفور الرحیم نے آدم علیہ السلام دی توباں زاری قبول کر گھدی۔ ثابت تھِیا ڄو کاتبِ تقدیر دے قلم ازل توں اِی تحریر دے جوہر ݙکھا ݙتے۔ سبھ توں پہلے قلم دی تخلیق کیتی اَتے اُکتب دا حکم ݙے کے خطِ اول تے قدرت دی مہرلا ݙتی۔ ابوالبشر حضرت آدم علیہ السلام نے علم اسماء حاصل کر کے ڄڈاں تخلیقاتِ قدرت تے نظر کیتی تاں جنت دے ہر درخت دی شاخ اَتے پتیاں تے خوشخطی نال کلماتِ طیبات لکھے ݙٹھے۔ اے اُو ویلا ہا ڄڈاں انسانیت کوں نفاست، لطافت، خوش خطی و خوش ذوقی دے طور طریقیاں توں سبق ݙتا ویندا پیا ہا۔
انسان اَتے حیوان ݙوہیں ڄمدیں اِی زبان رکھدن اَتے بولیندن۔ شروع اِچ انساناں تے حیواناں دِیاں اَوازاں بے ر بط ہوندن، پر وقت اَتے زمانے دی رفتار دے نال نال اِیہے اوازاں کناں دے رستے دل اَتے دماغ اِچ رَچ ویندن اَتے مختلف اشاریاں اِچ ݙھل ویندن۔ ضرورت ایجاد دی اَمّاں اَتے عقل کہیں وی کم کوں اَگاں ودھاوݨ دے کم آندی ہِے۔ وَنوونک دِیاں آوازاں دی اے ݙات ہِے جو اِشاریاں کِنایاں دے بعد ہولے ہولے حرف، ول انہاں حرفاں توں معنیاں آلے تے مہمل لفظ سامݨے آنوݨ لگے۔ ابتداء اِچ حرف کلھے کلھے یعنی مفرد ہَن جݙاں اِنہاں دی گنتری زیادہ تھی گئی تاں وَت مرکب یعنی جُڑے ہوئے الفاظ دی واری آئی اِنہاں دی شروعات وی اِنہاں آوازاں دا وسیلہ ہِے۔ تحقیق کرݨ آلے اَتے ماہرینِ السنہ دی رائے ہِے ڄو دنیا دی ہر زبان اِچ ہِک تہائی گنتری اِنہاں حرفاں دی ہِے ڄیڑھے اصوات دی بنیاد تے سامݨے آئے ہِن۔ اَتے کُجھ لفظ اینجھے ہِن ڄیڑھے شکلاں، حرکتاں، اتے ظاہر داری دی بنیاد تے صَرف اَتے نَحو دے قاعدیاں ضابطیاں دے مطابق بݨ گئے ہِن۔ ڄتھاں تئیں انسانی اَواز دا تعلق ہِے اُوندا مرکز زبان اَتے مُنہ نال ہِے۔ ڄیڑھے ڄو عضلات اعصاب اَتے صلاحیتاں دا مجموعہ ہِن۔ ساہ دے ذریعے مُنہ توں ہر طرحاں دِیاں اَوازاں نکلدن۔ ہِیں سانگھے بنیادی تے عالمگیر فرق دے سبب دُنیاں دے ہر فرد اَتے بشر دا لب و لہجہ اَتے اَوازا دا اُتے تلے تھیوݨ الگ الگ ہے۔ اِیں تشریح دے بعد اے ثابت تھِیا ڄو ڄیڑھی ہوا دا ناں ساہ ہِے اوہا اِی حرفاں دا مرکز تے مخرج ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون
پریم ویواہ
پریم ویواہ 1979ء دی بالی ووڈ ہندی فلم اے جیندی کہاݨی وچ ہک کنوارے پر ادھ ٻڈھے ڈاکٹر تے ہک تریہہ سال توں ودھ عمر دی چھوکری دا پریم چکر ݙکھایا ڳیا اے۔ ایں کہاݨی دے نال ہک نینگر دا پیار ڈاکٹر دی پریمی دی چھوٹی بھیݨ نال ݙکھایا ڳئے۔ فلم وچ اے ݙوہیں پریم کہانیاں توڑ پڄدن تے انہاں ݙوہیں جوڑے پرنیج ویندن۔
حضرت علی دی اولاد
۱۸ پتر تے ۱۸ صاحبزادیاں ہن جنہاں دے اسمائے گرامی اے ہن۔
پُتراں دے ناں : (۱) امام حسن مجتبیٰ (ع) (۲) امام حسین (ع)(۳) محمد حنفیہ (۴) عباس اکبر (۵) عبد اللہ اکبر (۶) جعفر اکبر (۷) عثمان (۸) محمد اصغر (۹) عبد اللہ اصغر (۱۰) عبد اللہ مکنی بابی علی (۱۱) عون (۱۲) یحییٰ (۱۳) محمد اوسط (۱۴) عثمان اصغر (۱۵) عباس اصغر (۱۶) جعفر اصغر(۱۷) عمر اکبر (۱۸) عمر اصغر۔
صاحبزادیاں دے ناں : (۱) زینب کبریٰ (۲) زینب صغریٰ بہ نام ام کلثوم (۳) رملة کبریٰ (۴) ام الحسن (۵) نفیسہ (۶) رقیہ صغریٰ (۷) رملةصغریٰ (۸) رقیہ کبریٰ (۹) میمونہ (۱۰) زینب صغریٰ (۱۱) ام ّ ھانی (۱۲) فاطمة صغریٰ (۱۳) امامہ (۱۴) خدیجہ صغریٰ (۱۵) امّ کلثوم (۱۶) ام ّ سلمہ (۱۷) حمامہ (۱۸) ام کرام ۔
پرہائیں... ختنہ کرݨ آلا
،،،،،،، پِرھائیں ،،،،،،، ختنہ کرنڑ آلا،،،
حضرت علی دی اولاد
آپ دے ازواج دی تعداد ۱۲ ہئی۔
پرہائیں... ختنہ کرݨ آلا
بدھ گاناں بدھوا گاناں میڈا خیر اللہ دا بدھ گاناں، ساڈے وسیب دے کجھ علاقیں ءچ جڈاں بال کوں تُرھایا ویندے بلکل شادی آلا ماحول ھوندے باقدہ کاڈ لکھیے ویندن ،ساری بھاجی برادری کٹھی تھیندی ھے ،بال کوں گھوٹ بنڑایا ویندے گاناں بدھیا ویندے بال دا رتا جوڑا مامے سیوا کے گھن آندن ،ساری برادری جھمر مریندی ھے کھل بٹ ھوندی ھے کتھائیں محفل موسیقی دے رنگ ھوندن.
نکا بال وی خوش تے نہال ھوندے جڈاں تئیں نائ دی وٹھ ءچ نئیں آندا،ہک پاتری ءچ اٹا رکھ کے نال گُڑ یا مٹھائ ھوندی ھے ،گھوٹ بنرے دیاں لتاں پکڑ کے اکھیندے اُو ساوی چڑی ویندی پئ ھئ گھوٹ دی دید اُتوں تے نائ دا اُسترا ٹھاہ،* کجھ ایں قسم دی خان صاحب دی حکومت بنڑی ھئ ساری بھاجی برادری نہال ھئ جھمراں ہن تاڑیاں ہن مگر بدقسمتی نال ایں دفعہ وی گھوٹ یعنی نکڑا بال جئیندا ختنہ تھیونڑا ھا اُو عوام ھئ.
ساکوں اینجھے نائ ملئن جیرھے ہر ویلھے استرا چئ ودن ختنے کر کر عوام کوں ہیجڑا ان بنڑائے نے ،کتھائیں جلسے تے نچدی کھڑی ھے کتھائیں مہنگائ دیاں تعریفاں کھڑی کریندی ھے ،میکوں اج تئیں وڈے پرھائیں دی سمجھ نیں آئ جیرھا عوام دے فنڈ نال ڈیم ودا بنڑیندے ،بندہ پُچھے تساں جو قوم نال نواز شریف آلا تماشہ کھیڈے ھاؤ کیا وصول تھئے اگر تھئے تاں لاؤ ڈیم تیں ،اگر کجھ نیں ملیا تاں پہلے آپڑیں آپ کوں ٹھیک کرو،تیڈے عدالتیں ءچ لوگ نسل در نسل کیس بھگتیندے ودن ،اگر انصاف جلدی ملے ھا اج حالات کجھ بے ھوون ھا،کائینا صرف عوام دا ختنہ، شہباز شریف کوں پھانسی لگ ونجے ،ساکوں کیا فائدہ تھیسی ملک کوں کیا فائدہ تھیسی الٹا نقصان ھےکل کوں انھیں دی نسل وی آکھسی شھید جمہوریت، زندہ ھے میاں زندہ ھے،تساں کتناں پرھائیں مریسو ہر گھر ءچو پرھائیں نکلسی.
جیویں پچھلیں پرھائیں دا آھدے ھئیں، عوام کوں ساوی چیڑی ڈیکھال کے موجودہ پرھائیں جیرھے ہنڑ عوام دے ختنے کھڑے کریندن کم ہیجڑیں توں ٹپدے،میں ہک ادھے پاگل سنگھتی کنیں پچھا جیکوں میں استاد وی مینداں کہ ہیجڑا جڈاں بُڈھا تھی کہیں کم دا نہ ھوے اوکوں کیا آھدن ،اوں ،آکھیا عوام ،،،،،،،،،،،جمیل بلوچ،
سرائیکی جزئیات نگاری
جزئیات نگاری کہیں وی تخلیق پارے دی باریک ترین تفصیلات کوں بیان کرݨ ’’جزئیات‘‘ اکھویندے۔ داستان، ناول، افسانے، ڈرامے وچ جزئیات نگاری ہک لازمی جزو سمجھی ویندی ہے۔
خاکہ (Synopsis)
خاکہ کہیں تحقیقی مقالے یا تحقیقی مضمون کوں تحریر کرݨ توں پہلے ہک خاکہ (Synopsis) بݨایا ویندے۔ خاکہ دے لغوی معنی ہن ’’ہکو سنّویں جھات پاوݨ‘‘ خاکہ ہک اینجھی ترتیب ہوندی ہے جو کہیں علمی مقالے کوں مربوط کرݨ دے کم آندی ہے۔ جینویں کہیں مکان دی تعمیر کنوں پہلے اوندا نقشہ بݨاوݨ ضروری ہوندے۔ بالکل انویں اِی کہیں تحقیقی مقالے کنوں پہلے خاکہ (Synopsis) بݨاوݨ ضروری ہوندے۔
شرح
کہیں وݙے عظیم شاعر دے کلام دی فکری، معنوی تفہیم، توصحیح و تشریح کرݨ ہے۔ مثلاً دیوان فریدؒ دی شرح وغیرہ۔
شعور دی رو
ایں اصطلاح دا موجد امریکی اسکالر ولیم جیمس ہے۔ ایہ تکنیک ناول تے افسانے وچ استعمال تھیندی ہے۔ ایندے وچ مرکزی خیال، کہاݨی تے پلاٹ وغیرہ دا وجود نھیں ہوندا۔ ہک خیال دی رو دا بہاؤ ہوندے جیڑھا قاری دے تصورات کوں واضح کریندا ویندے۔ خود کلامی دا سلسلہ وی شعور دی رو دی تکنیک نال ونڄ ملدے۔ بالکل اینویں، جینویں فلم وچ فلیش بیک کلوزاپ، کٹ، فیڈ آؤٹ تے سلواپ دا استعمال کیتا ویندے۔
متن
کہیں وی زبان دی با معنی تحریر ’’متن‘‘ اکھویندی ہے۔ انگریزی وچ اینکوں Text آکھیا ویندے۔ متن اوں تحریر کوں وی آکھیا ویندے جینکوں کوئی محقق مرتب کرݨ چاہندے۔ متن منثور تے منظوم شکل وچ وی تھی سڳدے۔
معرب تے مفرس نثر
کہیں وی فن پارے دی عبارت وچ عربی تے فارسی تراکیب، الفاظ دے بے تحاشا استعمال تھیوے اور ایہ شئے عبارت کوں مقامی زبان توں دور کر ݙیوے تاں اینجھے نثر پارے کوں ’’معرب تے مفرس‘‘ آکھیا ویندے۔
ترتیب
’’ترتیب‘‘ دے لغوی معنی کھنڈیاں ہوئیاں چیزاں کوں ہک خاص انداز نال اکٹھا کرݨ دے ہن۔ ادبی اصطلاح وچ شخصی یا موضوعاتی اعتبار نال کھنڈیاں ہوئیاں چیزاں/ مواد کوں اکٹھا کرݨ ’’ترتیب‘‘ اکھویندے۔ ترتیب ݙیوݨ والے کوں ’’مرتب‘‘ آکھیا ویندے۔
تکنیک
کہیں وی فن پارے وچ متعلقہ موضوع کوں پیش کرݨ دے طریقے کوں ’’تکنیک‘‘ آکھیا ویندے۔ تقریباً ہر نثری صنف وچ تکنیک توں کم گھدا ویندے۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں
سریلے سنگر
اے ورقہ اج دے نوجوان سنگراں واسطے بݨایا گیا ہے
خالد حسین بھٹی (سردار گڑھ)
رابطہ نمبر
03059205114
ممتاز احمد خان ( شیخ واہن )
رابطہ نمبر
فن خطاطی دے تذکرے تے تاریخ
تحقیق کرݨ آلے اَتے ماہرین السنہ دی رائے ہِے ڄو دنیا دی ہر زبان اِچ ہِک تہائی گنتری اِنہاں حرفاں دی ہِے ڄیڑھے اصوات دی بنیاد تے سامݨے آئے ہِن۔ اَتے کُجھ لفظ اینجھے ہِن ڄیڑھے شکلاں، حرکتاں، اتے ظاہر داری دی بنیاد تے صَرف اَتے نَحو دے قاعدیاں ضابطیاں دے مطابق بݨ گئے ہِن۔ ڄتھاں تئیں انسانی اَواز دا تعلق ہِے اُوندا مرکز زبان اَتے مُنہ نال ہِے۔ ڄیڑھے ڄو عضلات اعصاب اَتے صلاحیتاں دا مجموعہ ہِن۔ ساہ دے ذریعے مُنہ توں ہر طرحاں دِیاں اَوازاں نکلدن۔ ہِیں سانگھے بنیادی تے عالمگیر فرق دے سبب دُنیاں دے ہر فرد اَتے بشر دا لب و لہجہ اَتے اَوازا دا اُتے تلے تھیوݨ الگ الگ ہے۔ اِیں تشریح دے بعد اے ثابت تھِیا ڄو ڄیڑھی ہوا دا ناں ساہ ہِے اوہا اِی حرفاں دا مرکز تے مخرج ہِے۔
ڄڈاں ساہ نال اَوازاں دا ظہور تھیا تاں وَل ہر ساہ وِچ تَرے قِسماں دیاں لہراں پائیاں گیاں۔ موسیقی دی اصطلاح اِچ اِنہاں لہراں کُوں سُر آکھیا گِیا اَتے اِے سُر ’آ۔ا۔ء‘ ہِن، اِنہاں تَرے سُراں توں ہزاراں ٻول اَتے راگ نکلدن اِنہاں لہراں کُوں اعراب وی آکھیا ویندے ڄیڑھے ڄو ’الف۔ ی۔ و‘ ہِن عرب آلیاں نے اِنہاں کُوں ’حروفِ علت‘ آکھیا ہِے۔
سریلے سنگر
ممتاز احمد خان ( شیخ واہن )
03006727252
فن خطاطی دے تذکرے تے تاریخ
اِے وی عجیب اتفاق ہِے ڄو تمام دنیاں دے حروفِ ابجد دا پہلا حرف الف ہِے۔ قصہ کوتاہ اِے ڄو بعد اِچ حرفاں تُوں مرکب لفظ بݨائے گئے بعد اِچ ذہنی عضلات اَتے موسماں، ماحول تے معاشرتی ریتاں ایندے اِچ رنگا رنگی پیدا کرݙتی زبان دی تحریری شکل وجود وچ آئی تاں مختلف علاقیاں وچ وَنّووَن دیاں بصری / تحریری علامتاں (حروفِ تہجی) ٻݨدے ڳئے۔ اِیں طرحاں سینکڑے زباناں وجود اِچ آیاں۔ ذوق آلے چاہوݨ تاں اِیں سلسلے اِچ مستند لغات اَتے تذکرہ و تاریخ السنہ اقوام توں فائدہ چاوِݨ۔
سریلے سنگر
عاشق شاہ ( بہاول پور)
رابطہ نمبر
فن خطاطی دے تذکرے تے تاریخ
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون
سریلے سنگر
عاشق شاہ ( بہاول پور)
03007704428
ندا ممتاز
ندا ممتاز (اردو: ندا ممتاز) (انگریزی: Nida Mumtaz) (ڄَمَّݨ دا سال: 1958ء) ہِک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل ہِن۔ ندا ممتاز کوں "کہیں دیپ جلے، دیوانگی اتے خوب سیرت" جئیں ڈرامیاں وِچ اِنّھاں دے کردار کِیتے سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔ انھاں کوں  فلماں "رانگ نمبر اتے مہرونسا وی لب یو" وِچ وی کردار کرݨ کِیتے سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔
حیاتی دا احوال
ندا ممتاز 1958ء کوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہئی۔ انہاں نے اپݨی تعلیم جامعہ کراچی توں مکمل کِیتی۔ ندا ممتاز نے 1984ء وِچ اپݨی امّاں سلمی ممتاز، جیڑھی ہِک ٻہوں مہان٘دری اداکارہ ہَن، دے نال پاکستانی فلمی دُنیا وِچ پیر کّھیا۔ انہاں نے پی ٹی وی چینل اُتے آپݨے چاچا پرویز ناصر دے ڈرامے وِچ وی کَم کِیتا۔
ذاتی حیاتی
ندا ممتاز شادی شدہ ہِن اَتے اِنّھاں دے ݙُو ٻال، ہِک پُتر اَتے دِھی، ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارائیں
سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں
سرائیکی ٻولی دے وِچ سرائیکی لوک ادب اتے سرائیکی نثر نگاری یعنی سرائیکی افسانوی نثر اتے سرائیکی غیر افسانوی نثر دے وِچ اُون٘ویں ای اصطلاحواں ورتے وین٘دے ہِن جین٘ویں ٻِنّھاں ٻولیاں پاکستانی زباناں اَتے ٻئے زباناں دے نثری پاریاں وِچ اصطلاحواں ورتے ہون٘دے ہِن۔ اِنّھاں اصطلاحواں دی تن٘دِیر مختصر تفصیل دے نال تلّے درج ہے۔
صرف
قواعد کوں ݙو حصیاں وچ ونڈیا ویندے، صرف تے نحو۔ صرف وچ الفاظ اُتے بحث کیتی ویندی ہے گفتگو لفظاں دے ذریعے کیتی ویندی ہے لفظ جملے دا جز ہوندے تے ہر لفظ دے کجھ نہ کجھ معنی ہوندے ہن۔ جیندے اصل تے صحیح معنی ٻول چال یا جملے وچ آوݨ نال معلوم تھیندن۔ قواعد وچ صرف یا معنی الفاظ بارے بحث کیتی ویندی ہے۔ مستقل تے با معنی اتے با معنی الفاظ دیاں پنڄ قسماں ہن۔
انہاں ساریاں قسماں دا ناں صرف ہے۔
نحو
جملیاں دی ترکیب اتے تنظیم دا علم نحو ہے یعنی ہک اینجھا علم جیندے نال اسم اتے حرف کوں جوڑ تے جملے بݨاوݨ دی ترکیب اتے کلمے دے چھیکڑی حرف دی حالت معلوم تھیوے۔ نحو دا علم جملیاں دی ساخت دے سلسلے وچ غلطیاں کنوں پڄیندے۔
ابلاغ
ابلاغ عربی زبان دے لفظ بَلغّ توں ماخوذ ہے۔ جیندے معنی ہن پڄاوݨ، بھیڄݨ یا سمجھاوݨاں۔ ادبی تے اصطلاحی معنی وچ آپݨے افکار، خیالات، احساسات، تاثرات ݙوجھیاں تک پہچاوݨ دا ناں ابلاغ ہے۔ ابلاغ دے ترائے طریقے ہن۔
ادایہ
کہیں اخبار یا رسالے دے مدیر دا خاص مضمون ہوندے۔ انگریزی وچ اینکوں Editorial آکھیا ویندے۔ ایہ او تحریر ہے جیڑھی جو حالات حاضرہ دے سلسلے وچ کہیں ہنگامی یا فوری پیش آوݨ والے مسئلے بارے لکھی ویندی ہے تاں جو مقتدر حلقے توجہ کرن، اداریہ اخبار دی پالیسی کوں واضح کریندے۔
ایجاز
ایجاز، عربی دا لفظ ہے جیندے معنی خلاصہ، انتخاب یا اختصار کرݨ ہن۔ اصطلاحی معنی مطابق کہیں موضوع کوں گھٹ توں گھٹ لفظاں وچ بیان کرݨ، ایجاز اکھویندے۔ تے ایہ نظم تے نثر ݙونہاں وچ خوبی تے حسن کلام شمار کیتا ویندے۔
بذلہ
بذلہ دے  معنی پُر لطف یا خوش طبعی نال ڳالھ کرݨ دے ہن۔ بذلہ، مزاح یا بیان کوں خوش طبعی نال بیان کرݨ ہے۔ سطحی ذہن دے لوک نہ بذلہ گو ہوندن تے نہ ایندے توں لطف چا سڳدن۔ بذلہ وچ طنز نھیں ہوندی۔
تالیف
تالیف دے لغوی معنی ہن ربط ݙیوݨ یا کہیں ہک چیز کوں ݙوجھی چیز دے موافق و مدوّن کرݨاں، ترتیب ݙیوݨاں۔ اصطلاحی معنی وچ کہیں ہک کتاب یا مختلف کتاباں دے مضامین دا نویں انداز نال ترتیب ݙیوݨ، تالیف ہے۔ تالیف یا ترتیب ݙیوݨ والا مؤلف اکھویندے تالیف، ترتیب تے مدوّن، مترادف الفاظ ہن۔
تبصرہ
تبصرہ دے لغوی ہن بصارت ݙیوݨ۔ انگریزی وچ اینکوں Review آہدن۔ تبصرہ تنقید کنوں انڄ ہوندے۔ ایندے وچ کہیں تحریر یا کتاب دے موضوع، اوندی قدرو قیمت تے اوندے فنی فکری حسن کوں بیان کیتا ویندے۔ جاں جو تنقید وچ تفصیلاً جائزہ گھدا ویندے۔ ایں طرحاں تبصرے دی نسبت تنقید دا منصب اعلیٰ تے ارفع ہوندے۔
لاحقہ
لاحقہ توں مراد او کلمہ یا علامت ہے جیڑھا نواں لفظ یا نویں ترکیب بݨاوݨ کیتے کہیں لفظ دے چھیکڑ تے ایں طرحاں لائی ویندی ہے جو اوں لفظ دے معنی وچ کوئی اضافہ یا تبدیلی پید اکر ݙیوے۔ مثلاً نامہ بر، راہبر، پیام بر وغیرہ وچ ’’بر‘‘ لاحقہ ہے۔
سابقہ
سابقہ دے معنی پہلا یا اوّلیں دے ہن مگر اصطلاح وچ سابقہ توں مراد او کلمہ یا علامت ہے جیڑھا جو نواں لفظ یاترکیب بݨاوݨ کیتے، کہیں لفظ دے شروع وچ ایں طرحاں لائی ونڄے جو ایندے لفظ دے معنی یا کیفیت کوں کہیں حد تک یا مکمل طور تے تبدیل کر ݙیوے مثلاً خوش اخلاقی وچ خوش اتے شہسوار وچ ’’شہ‘‘ سابقہ ہے۔
حاشیہ/ فٹ نوٹ
کہیں کتاب یا مقالے دا مصنف آپݨی تحریر کوں معتبر بݨاوݨ کیتے جوتوضیح تے تشریح کریندے۔ اینکوں کتاب یا مقالے دے ہر صفحے دے پاورق وچ ہک لکیر چھک تے ترتیب دے نال نمبر وار لکھ ݙیندے۔ اینکوں حاشیہ آکھیا ویندے۔ حاشیہ کتاب یا مقالے دے ہر باب یا وت کتاب یا مقالے دے چھیکڑ تے وی ݙتا ونڄ سڳدے۔
فرہنگ
فرہنگ فارسی دا لفظ ہے جیندے لغوی معنی عقل، دانش اتے سمجھ بوجھ دے ہن۔ فرہنگ کوں عربی وچ لغت تے انگریزی وچ ڈکشنری آکھیا ویندے۔ علمی، ادبی تے کلاسیکی کتب وچ فرہنگ دا خاص طور تے اہتمام کیتا ویندے۔
ضمیمہ
ضمیمہ دا مادہ ’’ضم‘‘ ہے جیندے لغوی معنی ہن شامل کرݨاں۔ جو شئے کہیں ٻئے شئے دے نال وَدھا کے شامل کیتی ویندی ہے اونکوں ضمیمہ آکھیا ویندے۔ تتّمہ یا تکمیلہ ایندے مترادف الفاظ ہن۔
مخطوطہ
مخطوطہ کوں انگریزی وچ Manuscript آکھیا ویندے۔ مخطوطہ دے معنی ہن قلمی نسخہ، دستاویز یا غیر مطبوعہ قلمی کتاب۔ جیندے وچ نثری تے شعری مواد شامل ہے۔
مصاحبہ
مصاحبہ کوں انگریزی وچ (Interview) آکھیا ویندے۔ مصاحبہ کرݨ والا/ انٹرویو کرݨ والا، کہیں شخصیت دے خیالات معلوم کرݨ کیتے کجھ سوالات کریندے، جیندے نال قارئین کوںپتہ لڳدے جو اوں شخصیت دا مقالہ مرتبہ کیا ہے؟ اخبارات دے ہفتہ وار ایڈیشن/ میگزین دے علاوہ ریڈیو، ٹی وی توں نامور شخصیات دے مصاحبے/ انٹرویوز چھپدے تے نشر تھیندے راہندن۔
مقدمہ
مقدمہ، لفظ ’’مقدم‘‘ توں ہے۔ جیندے معنی ہن پہلے یا ابتداء دے۔ ’’مقدم‘‘ لفظ دا متضاد ’’مُوخر‘‘ ہے۔ مقدمے دے لغوی معنی ہن پہلے پیش کیتا ڳیا۔ مقدمہ کہیں علمی، ادبی یا تحقیقی کتاب دے مکمل تھیوݨ دے بعد دیباچے یا تمہید دے طور تے لکھیا ویندے تے کتاب دے شروع وچ شامل کر ݙتا ویندے۔
انگریزی وچ اینکوں Preface آکھیا ویندے۔ کہیں وی کتاب دے مقدمے وچ مقدمہ لکھݨ والا، کتاب دے مواد بارے ضروری ڳالھیں تے ݙوجھے اہم نکات بیان کر ݙیندے جیندے نال پڑھݨ والیاں دے خیال، فکر کوں راہنمائی ملدی ہے۔ مولانا الطاف حسین حالی نے آپݨے دیوان دی اشاعت کیتے جو مقدمہ لکھیا اونکوں ’’مقدمہ شعرو شاعری‘‘ دے نام نال سنڄاتا ویندے۔ ایہ مقدمہ اردو شاعری بارے تنقید دی اوّلین کتاب شمار کیتی ویندی ہے۔
کتابیات
کہیں کتاب یا مقالے دے چھیکڑ تے جو حوالہ جاتی کتاباں، رسائل و جرائد، مقالہ جات، اخبار یا مصاحباں، یعنی انٹرویز دی فہرست، حروف تہجی دے اعتبار نال ݙتی ویندی ہے۔ انگریزی وچ اینکوں (Biblography) آکھیا ویندے۔ کتابیات وچ مصنت دا نام، کتاب دا نام، شہر دا ناں، جتھوں کتاب چھپی ہے، اشاعتی ادارے دا ناں، سَن اشاعت دی تفصیل درج کیتی ویندی ہے۔
ترتیب
ترتیب دے لغوی معنی کھنڈیاں ہوئیاں چیزاں کوں ہک خاص انداز نال اکٹھا کرݨ۔ ادبی اصطلاحی وچ شخصی یا موضوعاتی اعتبار نال کھنڈیئے ہوئے مواد کوں جمع کرݨ ’’ترتیب‘‘ اکھویندے۔ ترتیب ݙیوݨ والا ’’مرتب‘‘ اکھویندے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔ ونکی:لوک ادب ۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
پشتو زبان
پاکستان وچ سرائیکی 40فیصد، پنجابی 18 فیصد، پشتو 15 فیصد، سندھی 12 فیصد، اردو 7 فیصد، بلوچی 3 فیصد، باقی زباناں 5 فیصد
آبادی
چار کروڑ کنوں ودھ ہے۔ اڈھائی کروڑ پاکستان وچ تے ݙیڈھ کروڑ افغانستان وچ ہے۔
حیثیت
پہلی کنوں ٻارھویں تائیں لازمی مضمون ہے۔ یونیورسٹیاں وچ پشتو دے شعبے وی ہن۔
خاص اکھر
ټ، ځ، څ، ډ، ړ، ږ، ښ، ګ ڼ، ې ،ۍ
پشتو دیاں پنج ی واں ایہ ہن:
حضرت علی دی رسول علیہ السلام کیتے جانثاری
پیغمبر علیہ السّلام دا اعلان رسالت کرݨا ہئی کہ ھر فرد رسول اللہ علیہ السلام دا دشمن نظر آوݨ لڳا۔ اوہے لوگ جیہڑے کل تک آپ علیہ السلام دی سچائی تے امانتداری دا دم بھریندے ہن، اڄ آپ علیہ السلام کوں ( معاذ الله) جادوگر تے نہ ڄاݨے کیا کیا آکھݨ لڳے، رستیاں وچ کنڈے وچھائے ویندے، پتھر مارے ویندے۔ اوں سخت وقت وچ رسول اللہ دی ھر مصیبت وچ شریک چند افراد اچ حضرت علی وی شامل ہن۔ اوہے علی جنہاں نے پیغمبر علیہ السلام دا ساتھ ݙیوݨ وچ کݙہیں ھمت نہ ھاری، برابر محبت و وفاداری دا دم بھریندے رھیے، ھر ڳالھ وچ رسول علیہ السلام دے سامنے سینہ سپر رھیے، اتھاں تک کہ اوہ وقت وی آیا جݙݨ مخالف گروہ نے انتھائی سختی دے نال ایہ طے کر گھدا کہ پیغمبر علیہ السلام دا تے انہاں دے تمام قبیلے دا سماجی تے اقتصادی بائیکاٹ کیتا ونڄے، حالات اتنے خراب ہن کہ زندگیاں خطرے اچ پئے ڳئے۔ حضرت ابو طالب نے حضرت محمد مصطفےٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم سمیت تمام بنی ہاشم تے باقی ساتھیاں کوں ہک پہاڑ دے دامن وچ موجود قلعے وچ محفوظ کر ݙتا، ترئے سال تک اے قید و بند دی زندگی بسر کرݨی پئی۔ اوں دوران ھر شب ایہ اندیشہ ہوندا ہئی کہ کتھائیں دشمن شب خون نہ مارے۔ ایں کیتے ابو طالب نے اے طریقہ اختیار کیتا کہ اوہ رات بھر رسول علیہ السلام کوں ہک بسترے تے نہ سمھݨ ݙیندے ہن بلکہ حضرت جعفر پیار رضی اللہ عنہ کوں رسول علیہ السلام دے بستر تے، تے رسول علیہ السلام کوں حضرت عقیل دے بسترے تے تے ول رسول علیہ السلام کوں حضرت جعفر دے بسترے تے سمہا ݙیندے ہن تے ول رسول علیہ السلام کوں حضرت علی دے بسترے تے۔ حضرت ابوطالب دا مقصد ایہ ہئی کہ اگر دشمن، رسول علیہ السلام دے بسترے داچپتہ لا کے حملہ کرݨا چاھے تاں میݙا کوئی وی پتر قتل تھی ونڄے مگر رسول علیہ السلام کوں کجھ نہ تھیوے۔ ایں طرح حضرت علی بچپن ھی توں وفا تے جان نثاری دے سبق کوں عملی طور تے دہریندے رھیے۔
پطرس
پطرس (انگریزی: Peter) یونانی ناں "پتروس" جیندا معنی ہے "پتھر"۔۔ ایندا اصل ناں "شمعون" ہئی۔ کاتھولک کلیسا اینکوں اپݨا بانی سمجھدا ہے ۔ایندے نال کجھ کتب وی منسوب ہن۔ ایہو ای پہلا پوپ منا ویندے۔ رومی بادشاہ نیرو دے عہد وچ اینکوں ایں نشان (x) طرح دی صلیب تے پھانسی ݙتی ڳئی۔
ابتدائی زندگی
پطرس بیت صیدا دا باشندہ ہئی۔ ایندے پیؤ دا ناں "یوحنا" ہئی۔ اوہ اݨ پڑھ ہئی۔ آرامی تے یونانی زباناں ٻول سڳدا ہئی۔ اوں نے جوانی اچ ماہی گیری دا پیشہ اپݨایا۔اناجیل ہمنوا دے مطابق پطرس دی سس کوں یسوع مسیح نے ایندے کفر ناحوم نامی گھر اچ شفا ݙتی ہئی۔  یہ ایں ڳال دا واضح اشارہ ہے کہ پطرس ہک شادی شدہ شخص ہئی۔
پطرس نال منسوب تصانیف
پطرس دی ݙو کتاباں اوہ ہن جنہاں کوں مسیحی الہامی منیندن۔
ایندے علاوہ کجھ کتب بعض غناسطی تے مسیحی فرقے پطرس نال منسوب کریندن۔
وکیل
قانون دی ڈگری یا سند رکھݨ آلے کوں وکیل آکھا ویندے ۔
اکھریں دا وکھرا شاعر
اکھریں دا وَکھرا شاعر
اکھریں دا کھیݙ عجیب کھیݙ ءِ۔ ایں کھیݙ دے دیوانے تونڑیں گھٹ ہن پر جیڑھے دیوانے ہن تاں ہُنیں دی دیوانگی،عاشقی لازوال ہے۔ ہمیش کنوں لکھݨ والے کوں اکھریں دی تے تخیلات دی محتاجی رہ ڳئی ہے۔ایں محتاجی کوں کجھ لکھارئیں زیر کیتے۔ جنہیں زیر کیتے ہُنیں راج کیتے تے اکھریں کوں خیالات دی لگام نال ویلھے دے پُرخطر رستے تے ایں بھڄائے جو نہ ہِیندی رفتار ءِچ کوئی گھاٹا ائے تے نہ اُچ جِھک ہُنیں کوں متاثر کیتے۔ سرائیکی وسوں ءِچ مُنڈھ کنوں اینجھے لِکھارئیں دی دِرگھی تندیر موجود ہے۔ہِنیں معتبر لوکیں سرائیکی ادب کوں عالمی ادب دے معیار مطابق اُسارݨ ءِچ ٻہوں اہم کردارادا کیتے۔ہِنیں سُڄاک لوکیں دی وجہ کنوں اے قوم اڄ آپݨی ماء ٻولی کوں آپݨے سینے سانبھݨ جوڳی تھی پئی ہے۔ ناں تاں سنسکرت جیہاں زباناں جیندے ذخیرے وچ رڳ وید ہے صفحہ ہستی توں مِٹݨ ءِچ دیر نئیں کیتی۔
سندھ دی من بھانویں سڄی ہووے یا کھٻی ہمیش رڄی کڄی رہی ہے۔ایں بھوئیں تے وݙے لوکیں دا ڄم پل تھئے۔ جیندے وچ مولوی لطف علی، سلطان سومرو،خواجہ فرید،احمدخاں طارق، خیرشاہ، اشولال فقیر، سرور کربلائی، عطا محمد زخمی، تحسین سٻائیوالوی جیہیں لوکیں ادبی میدان ءِچ سوہݨی راند رسائی ہے۔ ہِنیں نانویں ءِچ ہک ناں اڄوکی سرائیکی شاعری دا معتبرترین حوالہ سئیں ساجد علی پوری دا ہے۔ ساجد علی پوری نوجوان لکھاری ہن جنہیں دے ناں توں وسوں دا ہر ذی شعور بندہ واقف ہے۔ ہُنیں تے ڳال کرݨ ٻہوں اوکھا کم ہے۔ کیوں جو آپ تے کلام کرݨ سانگے آپ دے فلسفے مطابق آپݨی ٹور رکھݨی پوندی ہے تے ہُنیں فلسفے کوں چھیڑݨ میݙے وس دا روڳ نئیں۔ ساجد سئیں اڄ دے شعراء کوں نویں رمز ݙتی ءِ۔ اڄوکے ویلھے دے چولے ءِچ ہُنیں دی شاعری نویں پراݨے سارے خیالات کوں کٹھا کر تے ہک اینجھی کتھا ءِچ وُنڑی کھڑی ہے جیڑھی وکھرے رنگ روپ ءِچ آپݨی شکل دا سوہݨا نِتارا پئی کریندی ہے۔ ساجد سئیں اصناف سخن دی ہر صنف ءِچ طبع آزمائی کیتی ہے۔ہُنیں دی نظم عالمی معیار دے تقاضئیں مطابق ایں ٹُردی ہے جو چکور ای آپݨی ٹور بھلݨ پئے ویندے۔ علی پور دی دھرتی دا اے سڄاک ماہݨوں جیڑھا جوسندھ دریا دی پوادھی مݨ تے ٻہہ تے دریا دی روانی تے ہوندئیں چھولئیں دی چَس رَس ءِچ نظماں لکھدے تاں ہُنیں دیاں نظماں وئی دریا دی روانی وانگوں تے کونجیں دی قطار وانگوں نتریاں کھڑیاں ہوندئین۔ شاعر آکھیا ہا جو:
چندر وئی گھٹ ہن تارے گھٹ ہن
صاف نیت دی ڳال کیتی اے
کیا اذیت دی ڳال کیتی اے
میں تاں ابلیس کوں فقط
آدمیت دی ڳال کیتی اے
جݙاں خدا دی ایں کائنات ءِچ خدا دی ہیں تخلیق انسان کنیں آپݨے خیالات دی سانجھ سانگے کوئی اکھر موجود نہ ہن ہوں ویلھے حیاتی محدود تے پھِکی ہوسی۔ اکھریں توں پہلے شکلیں دی صورت سامݨے ائی تے شکلاں اکھریں ءِچ تبدیل تھی تے کائنات کوں حسین بݨا ݙتے۔ اللہ جاݨے اے اکھر نہ ہوندے تاں حیاتی کتنا بے مزہ تے پِھکی لڳے ہا۔جیندی حیاتی ءِچ سوچ دے نال لفظ کائنی تاں او جیندا موئے دے مَٹ ءِ۔پر اے نینگر شاعر ساجد علی پوری اکھریں دا بادشاہ ہے۔ویلھے دے نال نال جتھاں ہر شئے آپݨے اندر تبدیلی کوں قبول کیتے اُتھائیں شاعری وئی وقت دے نال نال آپݨے تقاضے تبديل کیتن۔ ایں ویلھے شاعری دا حسن جتھاں خیالات تے اکھریں نال ہوندے اتھائیں تشبیہات،استعارے، تلمیحات اتے تلمیعات نال وادھو وادھ تھیندے۔ ساجد علی پوری دی شاعری کوں جیڑھے پڑھیندے تاں ہُنیں دی شاعری وچ عموماً ہِنیں چیزیں دا استعمال بخوبی ملدے۔ نظم "پرکار" وچوں ملاحظہ فرماؤ:
ساں توں ڈو گزا وہو کولھو
ساڈا مرکز اوہو کولھو
اساں کولھو دے ڈاند ہیسے
شاعر کہیں وئی وسوں دا ݙیوا ہوندے ہوندے دڳ دا ٹِنڈانڑاں ہوندے جیڑھا نِت بھوئیں دے اندھارے کوں مِٹاوݨ سانگے آپݨا سوجھلا ݙیندا رہ ویندے۔ شاعر او جیندے اندر ہوندی وسوں کلام کرے۔اتھوں دیاں ریتاں رسماں ہوندے کلام ءِچ رقص کرن، ݙکھ سکھ آپݨیاں دھمالاں پیندے کھڑے ہوون۔شاعر دی اکھ توں کوئی شئے اوجھل نئیں تھی سڳدی تے ہیں سانگو ایں سرائیکی وسوں دا کوئی وئی شاعر ہووے اوں کہیں نہ کہیں رنگ ءِچ آپݨی وسوں دے مظالم کوں آپݨے انداز ءِچ بیان ضرور کیتے جیڑھا جو ہِنیں دا ماء ٻولی تے مادھرتی نال پیار دا ثبوت ہے تے شعور دی علامت وئی ہے۔ ایویں ہی ساجد علی پوری دی نظم دیاں کجھ سِتراں ݙیکھو تے ماء ٻولی نال ہُنیں دے اُنس دا محاکمہ خود کرو:
جیڑھا کجھ اڄ الینداں میں
میݙی اماں دی ٻولی ءِ
میݙی ٻولی زمانے وچ
جیویں شفقت ونڈیندی ءِ
میکوں لڳدے میݙے اندر
میݙی اماں الیندی ءِ
ساجد علی پوری ہمہ گیر فکری صلاحیتیں دا مالک شاعر ہے۔ جیکوں آپݨے فن دی قدر وئی ہے تے مہارت وئی۔ویلھے دے ہیں لوڑھ ءِچ کتنا ریتاں رسماں وہہہ ڳن۔ علی پوری سئیں دی شاعری ہِیں سمل کوں وَلا کٹھا کرݨ دا اہر کریندی پئی ہے۔
ایندا فائدہ آوݨ والی سُڄاک نسل کوں ضرور تھیسی جیڑھی آپݨی وسوں تے آپݨی ماء ٻولی دا درد آپݨے سینے وچ رکھیندی ہوسی۔
جتھاں ظلم دی انتہا تھی ونڄے، حق دے سانگے ٻولݨ گناہ تھی ونڄے،حیاتی سُنگِڑ ونڄے، احساس مر ونڄے تاں اُتھاں ساجد علی پوری جیہیں معتبر لکھاری دا ڄاوݨ تے لوکیں کوں الاوݨ سِکھاوݨ ضروری تھی ویندے۔ تے جتھاں علی پوری ڄاوے او دھرتی بھاڳیں بھری ہوندی ہے۔ ہوں دھرتی کوں علی پوری تے ناز ہووݨا چاہیدے جئیں جیوݨ جوڳ دی راند سِکھاوݨ ءِچ آپݨا کردار ادا کیتے تے کریندا راہسی۔ جے تئیں سِندھو سئیں وانہدا راہسی ساجد علی پوری دی سوچ ہوندے آپݨے اکھریں نال ایویں حوصلے ݙیندی راہسی۔