cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کافی
کافی کوں سرائیکی شاعری وچ سب توں زیادہ چہاوت ملی ہے۔ ہئیت دے لحاظ نال ایندے وچ کجھ تبدیلیاں تھیندیاں رہ ڳیاں ہن۔ کتھائیں ایں نظم دا رُوپ دھاریئے، کتھاہیں ایہ غزل دے قریب چلی ڳئی۔ ایندے بند دے مصرعیاں دی تعداد کتھاہیں ٹک تے نئیں رہی۔ مصرعے ہمیشہ گھٹ ودھ تھیندے ریہن۔ کافی دی صنف دے آغاز بارے اساݙی رائے ایہ ہے جو ایندی ابتدائی صورت اسماعیلی پیراں دے گنان ہن۔ جہڑے ستویں صدی ہجری دے پہلے ادھ وچ اساݙے سامݨے اندن۔ گنان دی ہئیت تے اوندا سانچا بالکل کافی نال کافی حد تائیں ملدے۔ ہیں کیتے کافی دا نقطہ آغاز گنان بݨدن۔ سرائیکی کافی عہد بہ عہد ترقی کریندی ڳئی۔ ایندے وچ زیادہ تر انداز ریختی دا ورتیا ویندے، جیندی وجہ توں کافی صنف وچ جھِک نوائی، زبان دی مٹھاس تے نزاکت پیدا تھئی۔ تصوف تے معرفت دے مضامین اینکوں علمی ادبی سوبھ ݙتا۔ایں صنف وچ ہر طرحاں دے مضامین ٻدھے ون٘ڄ سڳدن، لیکن زیادہ تر صوفیانہ تے عشقیہ مضامین ایندی شناخت ہن۔ کافی صنف وچ شروع توں لاتے ہُݨ تائیں ترائے واضح موڑ نظر آندن۔ پہلے موڑ دی نمائندگی حضرت سچل سرمستؒ سئیں کریندن۔ اوں دور دیاں کافیاں وچ معرفت تے عشق ومحبت دے مضامین دا اظہار ہے۔ ایندے بعد ایں روایت وچ حضرت خواجہ غلام فریدؒ آلافہ کریندن، تے کافی تل وسیبی حوالیاں، مناظرفطرت تے لوک ثقافت دی علامت بݨدی ہے۔ تے اوں وچ صوفیانہ تے عارفانہ خیالات دی روایت وی قائم رہندی ہے۔ خواجہ سئیں دے بعد خرم بہاول پوری تے نوروز کافی کوں داخلیت توں کدھ تے خارجیت والے پاسے گھن آندن تے کافی دا روپ جاگدے۔ انسانی رشتیاں دے حوالے نال سامݨے آندے تے ایں طرحاں کافی روایتی انداز توں باکل ہٹ ویندی ہے۔ اڄوکے دور وچ کافی بالکل نویں نظم تے گیت دے قریب ون٘ڄ پئی ہے۔ کافی گو شعراء دی تندیر ٻہوں وݙی ہے لیکن کجھ ناں نمائندہ شعراء دے ایہ ہن۔
سرائیکی شاعری دی صنف
سرائیکی وَسّوں اتےاُبھے(شمالی) سن٘دھ دے وسیب دی شاعری دا اُتم درشن ہےـ کافی وَسّوں دی رنڳݨ ءچ رنڳی وسیب دی شعری کَتھا کریندی اےـ این٘دےہرمصرعے وچ انسانی احساس، آس نراس دےاظہار وَسُّوں دی خوشبو پُھٹدی اےـ اُبھےدیرےتُوں لَمےدیرےتائیں احمدپور لمے توں اُبھےاحمدپورتئیں، جھنگ سیال توں مومل دیں ماڑیاں تئیں، روہی تھل دمان،کَچھی تےراوےتئیں انہاں سارےوَسبیں کوں آپت ءچ جوڑ تےہکو وَسیب بݨیدی اےـ کافی وسیب دی مہان٘دری شعری ݙِکھ اے جین٘دے وچ انسانی ذات دے ݙُکھ، درد، ہجر، وصال اَتےجیوݨ دےعذاب ثواب دا اظہارملدےـ این٘دے ءِچ تصوف دیں ساریاں رمزیں تےعشق دے سارے وطیریں دی صورت گری تھین٘دی اےـ بِرہوں بَکھیڑے، جوڳ وِڄوڳ دی چَس رَس کُوں چوک ݙین٘دی اےـ لوکیں دےمَن دی چِنتا ءچ وَسدی اےـ انسانی ݙُکّھیں دےلَہورَن٘گ رَتےپُھلیں نال سَن٘وری سِتری سیجھ تےٻیٹھی مون٘جھی مَان٘دی کُن٘وار اے مومل اےہیرسیالِݨ اےسَمّی اےماروی اےنُوری اے اَتےسَسّی اےجیرھی سرائیکی وسیب ءچ ڄَئی مہران ءچ لُڑھی اَتےٹَھٹھےنال بَھن٘مبھور ءچ کَن٘دھی لَڳی ـ سن٘دھ ءچ پَلی اُتھاہیں نِینہ دی چاٹ جَھلی ـ وَر کیتُس اَتےگِھل وچ پُنل وَن٘ڄا ٻیٹھی ـ اُون٘دی ڳول ءچ کیچ مکران دےرَستیں دُھرکدی بَھجدی تَھل ءچ مَرسُتی ـ سرائیکستان، سندھ، بلوچستان، کُوں آپت ءچ جوڑ ڳئ ـ تاریخی سان٘جھ دی لَڑی ءچ پو ڳئی ـ بلوچستان، سندھ، سرائیکستانی خطّیں دی شاعری دا نِشابُر اَتےسان٘جھا استعارہ بݨ ڳئی ـ معروف دانشور سَیّدزمان جعفری دے تِھیسِسز SSBدی بُنیاد بَݨ ڳئ ـ (لِکھت عاشق بُزدار)
کافی (شاعری)
"""کافی"""
کافی سرائیکی شاعری دی ہک ایجھیں صنف ہائی جیندا شاعر، گنویا تے خصوصاً سامع سنڑنڑ دے بعد صوفیانہ کیفیت اچ نہ اندا ہا تاں کم ازکم ""زیان گو"" نہ بنڑدا ہا۔۔ رائج الوقت مقبول سرائیکی موسیقی دی اہمیت کیں انکار نہیں کیتا ونج سگدا لیکن انہیں سچیں کلاسیکل صنفیں نال وانج تے بے سینکا ""disown"" کرنڑ وی وسیب دے ثقافتی ورثے نال انصاف نہیں ظلم ہے۔ حکومت کوں چاہیدے استاد سخاوت حسین ، استاد لیاقت چولستانی جھئیں فنکاریں دیاں نہ صرف خدمات گھنے بلکہ ہک تھڑا یعنی پلیٹ فارم وی ڈیوے تے سرکاری سطح تے وظیفہ جاری کرے تاں جو اے لوک نویں نسل تائیں امانت منتقل کر سگن۔۔ پتہ نہیں کے تائیں بکھ برداشت کر کیں اے لوک ایں فن کوں خالص رنگ اچ نینگریں تائیں پجائی رکھسن؟؟؟
ابراہیم بن عبداللہ علویؒ
٧٦٣ء دے دوران حضرت علی دے خاندان توں ہن۔ تے محمد المعروف نفس ذکیہ دے بھائی ہن۔ خاندان عباسی دی خلافت دے مخالف تے خاندان علی دی خلافت دے حامیاں دے قائد ہن۔ اہل بصرہ دی مدد نال عباسیاں دے خلاف بغاوت کیتی۔ کجھ عرصے تک اہواز، ایران تے واسط وغیرہ دے علاقیاں تے قابض رہے۔ ول عباسیاں نے یورش کر کے انہاں دا زور توڑ ݙتا۔ دریائے فرات دے کنارے عباسیاں دا مقابلہ کریندے ہوئے شہید تھئے۔
زاہدہ نتھلی آلی
زایدہ نتھلی سرائیکی گلوکار ہے۔
حوالے
ونکی:[[سرائیکی گلوکار]]
سردار زندہ باد سردار دا کتا زندہ باد
گال ایویں ھے دوستو ,سردار کوں شکار دا بھوں شوق ھا ,سردار صاحب ,ھر ھفتے شکار دا پروگرام بنڑیندا ھا ,ساریں شکاریں کوں دعوت عام ڈتی ویندی ھئ ,سردار, تیں اوندے چمچے کتے کوں کچھ اچ پاء کے ,شکاری جیپ تیں بھندے ھن , ڈوجھیں شکاریں دے کتے نسلی ھن پر سردار دا کتا لوسی نسل دا ھا ,حیرانی دی گال اے ھئ ,شکار صرف سردار دا کتا پکڑیندا ھا ,نال آۓ ھوۓ شکاری بھوں حیران وی تھیندے ھن تیں آپڑیں کتیں تیں لعنتاں وی پیندے ھن ,آخر ھک شکاری اے فیصلہ کیتا ,اگلے شکار تیں ,سردار دے کتے تیں اکھ رکھنڑیں ھے ,خیر اگلا ھفتہ آگیا ,شکاریں آپڑیں کتے چھوڑیے ,جنگل اچ شور مچا ,شکاری شکار دے پچھو ,تیں او بندہ سردار دے کتے دے پچھوں درکیا ,تھوڑی دیر بعد اوں بندے ڈیٹھا ,سردار دے حواری ڈوجھے کتے دے منھ اچوں شکار کڈھ کے گودے دے کتے کوں ڈے ڈتا ,تیں نال نعرہ ماریا ,سردار زندہ باد سردار دا کتا زندہ باد ,,
دوستو آکھنڑ دا مقصد اے ھے نہ سردار تکڑا ھوندے نہ اوندا کتا تکڑا ھوندے,انھیں ڈوھائیں جانوریں کوں اساں تکڑا کریندے ھیں ,ڈوجھیں دا رزق ڈوجھیں دے منھ دا گھراں اساں کڈھ کے گودے کوں ڈیندے ھیں ,,میں کنیں کوئ سردار دا معنی پچھدے تاں میڈا جواب ھوندے ,سردار دا معنی ھے ,مچھر ,اے او مچھر ھے جیرھا ساڈی رت پی کے پلدے ,مگر ھوندا ھک پھوکے یا تاڑی دی مار ھے , اساں غریبیں دی اصل طاقت ووٹ ھے اگر اساں ایں مچھر کوں مارنڑے تاں ووٹ نال ھی مار سگدے ھیں ,,پر کتھاں ساڈے خون اچ اتناں غلامی ھے ,سردار دا انتخابی نشان ڈیکھوں سھی ساڈے انگھوٹھے اچ درد پۓ ویندے ساڈے وس اچ ھووے تاں اساں اشتھار تیں انگوٹھا دب ڈیوں ,تیں ووٹیں دے بعد آپڑیں علاقے دا ناں گھن گھن وینڑ کروں وے دھاڑ واؤ ساڈا شھر واؤ ساڈی وستی واؤ ,۔۔
ہندومت وِچ زنانیاں
ہندو مت وِچ زنانیاں (اردو: ہندو مت میں خواتین) (انگریزی: Women in Hinduism) دے بارے وِچ ہندو صحیفے انجو انج ونکیاں دے اتے اُلٹاویں نظریات پیش کرین٘دے ہِن جیڑھے بہ حیثیت دیوی اَتے زنانی اڳواݨ توں گِھن تے بہ حیثیت فرماں بردار دھی، گھروڳی زنانی اَتے اَمّاں اِیہو جئیں محدود کرداراں اُتے مشتمل ہِے۔
زنانی دی تَکڑائی
ہندومت دے صحیفہ رگ وید دا دیوی سُکتا بھجن اعلان کرین٘دا ہِے جو زنانی تَکڑائی کائنات دا اِیہو جِیہاں نچوڑ ہِے جیڑھا سبّھے مادے اَتے شعور، لافانی اَتے لا محدود، ما بعد الطبیعیاتی اَتے تجربے اُتے مبنی حقیقت (برہمݨ)، ہر شے دی رُوح (شعورِ اعلیٰ) اُتے مشتمل ہِے۔ کُجھ ہندو اُپنشیداں، شاستراں، اَتے پراناں وِچ خاص طور تے دیوی اُپنشید، دیوی مہاتما اَتے دیوی بھاگوت پران وِچ زنانی کوں سبھ تُوں وَدھ تَکڑائی اَتے توانائی بخش قوّت دے طور تے ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔
زنانیاں دا کردار
اسمرتیاں جیویں منواسمرتی وِچ ہندومت وِچ زنانیاں دا کردار رَلّا مِلّا اَتے اُلٹاواں ہِے۔ منواسمرتی دے بیان دے مطابق "بہ حیثیت ہِک ٻالڑی، زنانی کُوں پِیؤ دا، بہ حیثٰیت ہِک نوجُؤان زنانی پئے دا اَتے بہ حیثٰیت ہِک بیوہ، اپݨے پُتر دا فرماں بردار اَتے اُون٘دے تحفّظ دا متلاشی ہووݨاں چاہِیدا ہِے۔ اُوہ اصل وِچ نئوہاں کُوں ساہورے وِچ اُوں ویلے تئیں قبول نئیں کِیتا وین٘دا جِہڑیلے تئیں اُوہ پُتر ناں ڄَماوِݨ۔ پُتر ٹَٻَّر دی نسل کُوں برقرار رکھین٘دے ہِن۔ تاہم ٻئے حِصّیاں وِچ کُجھ تحریراں آہْدیاں ہِن جو "زنانیاں دا لزمی طور تے احترام کِیتا ون٘ڄݨاں چاہِیدا ہِے اَتے اُنّھاں دی قدر کِیتی ون٘ڄݨی چاہِیدی ہِے" اَتے "جِتّھاں زنانیاں دا احترام کِیتا وین٘دا ہِے، اُتّھاں دیوتا خوش تِھین٘دے ہِن۔ جاں جو جِتّھاں زنانیاں دا احترام نئیں کِیتا وین٘دا، اُتّھاں کہِیں وی مقدس عبادت دا کوئی وی نتیجہ یا پَھل نئیں مِلدا۔"
زنانیاں دے فرائض تے حقوق
قدیم اَتے قرونِ وُسطیٰ دی ہندو لِکھتاں ہندومت وِچ زنانیاں دے فرائض اَتے حقوق دی اَنجو انج ونکیاں دی انجو انج انداز وِچ منظر کشی کرین٘دیاں ہِن۔ اِیہ لِکھتاں اَٹھ وَنکیاں دی شادیاں کُوں منین٘دیاں ہِن، جیڑھی پِیؤ دا دِھی دی مرضی توں اِین٘دی شادی کِیتے مناسب رشتہ لبھݨ توں گِھن تے پئے اَتے کُؤار دا پِیؤ ماں دی ساجھے داری دے بغیر شادی (گندھاروا شادی) کرݨاں ہِے۔ محققین ݙسین٘دے ہِن جو ویدی دور دے ہندو متون اَتے قدیم اَتے قرونِ وُسطیٰ دے ہندوستان وِچ آوݨ آلے پن٘دھیڑواں دی لِکھتاں توں ملُوم تِھین٘دا ہِے جو قدیم اَتے قرونِ وُسطیٰ دے ہندو معاشرے وِچ "ݙاڄ" ݙیوݨ یا ستّی ہووݨ دا رواج کائے ناں ہئی ۔ اِنّھاں رسماں دا رواج ݙُوجھے ہزارے دے وِچالے وِچ وجود وِچ آیا، جین٘دی وجہ برصغیر ہندوستان دی سیاسی تے سماجی ترقیاں ہَن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ہندومت وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمت تے مذہب ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
زاہد مستوئی
زاہد مستوئی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
اساں سِک دے سِیتے چولے ہیں نِسے ڳل دی لیر جو
لٙیہہ ویسوں
ساݙی روح دیاں روہ اچ پاڑاں ہِن کندھ ریت دی نٙئیں جو
ڈٙھیہہ ویسوں
ساکوں گھومرئیں گھاݨ بݨا چھوڑئیے نسے لوڑھ دی نئیں جو
ویہہ ویسوں
اساں زاہد انت حشر دا ہیں متاں سمجھیں تراݙ تے چھیہہ
ویسوں
غزل
وَقت وحشی لَائے زخم تُھوڑے تاں نَئیں
وَرنہ جِیونڑ لِیوں اے دَم تُھوڑے تاں نَئیں
رُوز دِیاں مُونجھاں سَمبھینداں شام تَئیں
کَلھے دَم کوں اِتنے کَم تُھوڑے تاں نَئیں
کِیوں بَھلا سارے سِتم گِنتی کَراں
ہِک تیڈے نِکھڑنر دے غَم تُھوڑے تاں نَئیں
مئیں تاں ہَر پَل جِیندا مَردا رِہ وِ ینداں
جِینداں پِیاں زاہد تِیڈی ہِک آس تے
وَرنہ جَگ کیتے سِتم تُھوڑے تاں نَئیں
زاہد مَستوئی صَاحب
ٻجھارتاں
سرائیکی وچ ہزاراں ٻجھارتاں ہن. ٻجھارتاں نال وچݨ دی صلاحیت ودھدی ہے۔ الفاظ دا ذخیرہ ودھدے۔
ابراہیم بن ولید
ابراہیم بن ولید، پورا ناں ابراہیم بن ولید بن عبد الملک (عہد:126ھ/744ء تا 127ھ/745ء) (عربی زبان وچ : ابراهيم ابن الوليد بن عبد الملك‎، انگریزی زبان وچ : Ibrahim ibn al-Walid) ہک اموی خلیفہ ہئی۔ اس ٻہوں گھٹ وقت کیتے حکومت کیتی ہئی۔ یزید ثالث دی 126ھ وچ وفات دے بعد تخت نشین تھا۔ ابراہیم بن ولید ذی الحجہ 126ھ وچ تخت تشین تھیا۔ یزید ثالث نے حکومت دے مفاد کیتے کوئی کم نہ کیتا ہئی۔ اوہ کمزور تے برائے ناں خلیفہ ہئی بالکل ہیں طرح ابراہیم بن ولید نے وی حکومت کیتے کوئی کم سر انجام نہ ݙتا تے اوہ وی بے حد کمزور تے برائے نام خلیفہ ہئی۔ 127ھ وچ خلافت دے تھوڑے عرصے بعد ہی اوہ اپݨے مخالفاں دے خوف توں حکومت چھوڑ کے بھڄ نکلا۔ اس اپݨے عہد وچ عبدﷲ ابن عمر کوں عراق دا والی مقرر کیتا ہئی. ابراہیم بن ولید دے والد دا ناں ولید بن عبدالملک ہئی۔ اس دی تعلیم دے بارے وچ کوئی خاص معلومات حاصل نی ۔
سرائیکی تے منڈاری
سرائیکی تے منڈاری دے تاریخی رشتے
منݙاری زبان منݙاری قبائل دی ہک مشہور پراݨی زبان اے ۔جیندا پراݨے آسٹرو ایشیاٹک قبائل نال تعلق اے ۔منڈا قبائل اڄ کل مشرقی ہندستان ۔بنگال ۔۔بہار ۔۔۔جھاڑ کھنݙ وچ آباد ھِن تے منڈاری 42لیں رہاستیں وچ بولی ونجݨ دے علاوہ جھاڑ کھنڈ دی سنتھالی دے بعد ݙوجھی وݙی زبان ہے۔
اسٹروایشیاٹک قبائل ھک زمانے وچ جیرھا تقریباً 10ہزار سال قبل مسیح دے نیڑے تیڑے ہا سارے ہندستان وچ کھنڈ ڳئے ھَن اَتے اُنھیں دے وچوں منݙا قبائل وادی سندھ وچ دراوڑیں دی آمد کِنوں پہلے آباد ھَن اَتے اِیتھوں دے پراݨے نیگرائیݙ نال رہندے پئے ھَن ۔۔۔۔منݙا قبائل دی قدیم منݙاری زبان وادی سندھ دے بیشتر علاقے وچ کہیل اَتے بھیل وغیرہ اَلیندے ھَن جیرھے زیادہ تر سرائیکی وسیب وچ مختلف شکلیں نال ارتقا کریندیں ہوئیں موجودہ شکل اختیار کیتی ۔اَڄ وی منݙاری زبان دی کافی لغت اپݨے اندر رکھدی اے ۔اَتے ایندے علاوہ سرائیکی وسیب وچ بہوں ساریاں رسماں ھَن تائیں رہن۔تئیں دیہاتی علاقیں وچ اوہے ھِن جیرھیاں منڈاری زبان بولݨ والے قبائل وچ رائج رہن ۔اِت واسطے سرائیکی تے منݙاری زبان دے درمیان سب کِنوں پراݨا تاریخی اَتے لسانی رشتہ اے ۔جیندا اِتھاں مختصر جائزہ گھدا ڳئے ۔
حوالے
صفہ نمبر 11 لسانی مضامین اسلم رسول پوری ماہرین لسانیات محقق تے تحقیق دان
سرائیکی لوک سانجھ دی تنظیمِ نو
سرائیکی لوک سانجھ دی تنظیمِ نو
فدا حسین گاݙی (مرحوم)
سرائیکی لوک سانجھ دی تنظیمی نوعیت بارے کُجھ آکھݨ توں پیلھے اے چنڳا ہوسی جو ایں لکھت وچ سیاسی تے اَدبی تنظیم دے الفاظ جئیں مفہوم سانگے ورتے ڳئین، اُنہاں دی وضاحت کر ݙتی ونڄے تاں جو ابلاغ وچ گھٹ توں گھٹ ابہام تھیوے۔
ایں لکھت وچ سیاسی تنظیم توں مُراد اینجھی تنظیم ہے جیندا کوئی باقاعدہ انتخابی منشور ہووے، جیڑھی اپݨی وکھری حیثیت نال یا کہیں ٻئی تنظیم نال رَل الیکشن لڑے، جیندا کوئی پارلیمانی بورڈ ہووے یا کم از کم جنہاں اُمیدواراں دی اے سپورٹ پئی کریندی ہووے تاں اینجھی سپورٹ تنظیمی حیثیت وچ ہووے۔ حصولِ اقتدار ایں تنظیم دا واضح مقصد ہووے۔
اے ڳالھ چیتے وچ راہوے، جیکر کوئی ایشو سیاست اَتیں انتخابات کوں متاثر تاں کریندا پئے پر اے باقاعدہ اقتدار دے حصول دی سٹریٹجی دا حصہ نئیں اَتیں ایں وکھرے ایشو دے حوالے نال جے کوئی تنظیم لوکاں نال رابطہ پئی کریندی ہووے یا لوکاں کوں متحرک پئی کریندی ہووے تاں ایں لکھت دے حوالے نال اے سیاسی عمل نہ سمجھیا ویسی۔
مثال کیتے، حکومت دوکانداراں اُتے کوئی وݙا ٹیکس لاگو کر ݙتے۔ دوکاندار ایں ٹیکس کوں ناجائز سمجھیندن۔ دوکانداراں دی انجمن ایں ٹیکس کوں رکواوݨ چاہندی ہے اَتیں ہڑتال کریندی ہے جو حکومت مجبور تھی ٹیکس واپس گھن گھنے تاں دوکانداراں دی انجمن دا اے عمل سیاسی نہ ہوسی۔ دوکانداراں دا مقصد چھڑا ایہو کُجھ ہئی جو او ننویں ٹیکس توں بچ ونڄن۔ ایں ہڑتال پچھوں اُنہاں دا مقصد حصولِ اقتدار نہی۔ ایں کیتے اے عمل نہ سیاسی ہئی اَتیں نہ دوکانداریں دی انجمن سیاسی ہئی۔ ݙوجھا اے تنظیم سیاسی اقتدار اُتے قبضہ نہی پئی کریندی۔ ہاں، اے ٻئی ڳالھ ہے جو ایں عمل دا ضمنی نتیجہ سیاسی ہوسی۔
ایں طرانح بہاریں دی (سرائیکی وسیب) وچ آبادکاری دا ایشو ہے۔ جے کوئی تنظیم ایں مسئلے کوں ایں ݙیہدی ہے جو کہیں غیر ثقافتی عنصر دے داخل تھیوݨ نال علاقے دا امن تباہ تھی ویسی۔ کلچرل سانجھ متاثر تھیسی۔ او ایں آبادکاری کوں مُلکی تے قومی مفاد دے نال نال ہک علاقے دے مفاد دے وی اُلٹ سمجھیندی ہے اَتیں اینکوں انج تے وکھرا ایشو سمجھ حکومت دے آبادکاری دے ایں اقدام دی مخالفت کریندی ہے، ایندے خلاف رائے عامہ ہموار کریندی ہے اَتیں اے سبھ کُجھ قانون دے دائرے وچ رہ کنیں کریندی ہے تاں ایں تنظیم دا اے اقدام غیر سیاسی ہوسی۔ جے کوئی تنظیم ایں ایشو کوں انتخابی مسئلہ بݨا اقتدار دے حصول دی سٹریٹجی دے طور ورتیندی ہے تاں وت اے سیاسی عمل سمجھیا ویسی۔ جے لُنڈی ڳالھ کریجے تاں ایں لکھت وچ سیاسی تنظیم اَتیں سیاست توں مُراد اقتدار دا حصول، اوندے کیتے واضح طریقہ کار اتیں مربوط سرگرمیاں ہَن۔
ایں لکھت وچ ادبی تنظیم توں مُراد اینجھی تنظیم ہے جیڑھی مقررہ وقفے پچھوں اپݨے مِتھے ہوئے پروگرام مطابق اجلاس کریندی ہے۔ اِنہاں اجلاسیں وچ نظم، غزل، افسانہ، ڈرامہ، انشائیہ یا کوئی مزاحیہ مضمون پڑھا ویندے۔ اے تنظیم اینجھے ادبی مواد دی اشاعت سانگے اہتمام یا تعاون کریندی اَتیں انہیں کتابیں رسالیں دی اشاعت پچھوں ایندا مقصد کاروبار وی نئیں۔ اینجھی تنظیم مقامی، علاقائی، مُلکی اَتیں بین الاقوامی وی تھی سڳدی ہے۔ ادب تے زبان دے فروغ سانگے ٻنہیں اپݨے سَنویں تنظیماں نال رابطہ رکھدی ہے۔ ایں لکھت وچ ایہو جہیں تنظیماں کوں ادبی تنظیماں آکھیا ڳئے۔
اڳوں ودھݨ توں پیلھوں ہک غلط فہمی دور کرݨ دی لوڑھ ہے۔ واقعات ہک ݙوجھے اُتے اثرانداز تھیندن۔ کہیں واقعے دا انج، ایں طرانح دا کوئی وجود نئیں جو اوندا ٻئے واقعات اُتیں تھوڑا ٻہوں قطعی طور اثر نہ پووے۔ تمام منظم زندگی سیاست نال جُڑی ہوئی ہے۔ لہذا اینجھے غیر سیاسی تنظیماں دا کوئی وی اقدام ہوے، او بلاواسطہ یا بالواسطہ سیاسی بہاؤ تے اثرانداز تھیندے۔ بانگ درا اِتیں بالِ جبرائیل سیاسی کتاباں نئیں پر اُنہاں سیاست کوں مُتاثر کیتے اَتیں کریندا پئین۔ اینویں عبدالستار دی تنظیم سیاسی تنظیم نئیں، وت وی اپݨے دائرہ کار وچ ہوندیں ہوئیں، اوں موجودہ سیاسی پارٹیں کوں، کہیں نہ کہیں حالیہ واقعات دے حوالے نال مٹاثر کیتے۔
سرائیکی لوک سانجھ متذکرہ بالا مفہوم سانگے نہ کوئی سیاسی تنظیم ہے اَتیں نہ کوئی ادبی تنظیم۔ بھلکہ ایندا دائرہ کار کلچر ہے۔ اے سرائیکی کلچر دا تحفظ چاہندی ہے، ترقی چاہندی ہے۔ تحفظ توں مُراد اے نئیں جو سرائیکی کلچر دی موجودہ صورت ہمیشہ کیتے قائم راہوے۔ اے تنظیم کلچرل بݨیادپرست تنظیم نئیں۔ تحفظ توں مُراد اے ہے جو ادب، رقص، موسیقی، مصوری، تعمیرات، یا ٻئے فنون لطیفہ دی باقیات، بھانویں جیڑھی صورت وچ ممکن ہووے، اُنہیں کوں محفوظ رکھیا ونڄے۔ تحفظ توں مُراد اُنہیں دا مستقل رائج یا قائم رکھݨ نئیں۔ تحفظ ایں کیتے ضروری ہے جو کلچر دی صورت وچ، ایں کلچر دے ارتقاء کوں سمجھیا ونڄے اَتیں مستقبل وچ ایندی سمت دا تعین تھی سڳے۔ نال نال اِنہاں باقیات دے ذریعے اے تجزیہ ممکن تھی سڳسی جو کنہاں مقامی اثرات راہیں اے تخلیقات مُتاثر تھیندن۔ کیڑھی تخلیق، کیڑھا شاہ پارہ، کیڑھی راڳ راڳݨی، ایں دھرتی نال گہرا رابطہ رکھدی ہے۔
سرائیکی لوک سانجھ دا دائرہ کار کلچر ہے۔ لہذا زبان، ادب، رقص، موسیقی جہیں فنونِ لطیفہ اَتیں سماجی، سیاسی قدراں اتیں شعور نال وی ایندا گہرا تعلق ہے۔ کلچر دا میدان ٻہوں وسیع ہے۔ کلچر زندگی دے ہر شعبے نال متعلق ہوندے، تَہوں سانجھ ہک تحریک ہے۔ سانجھ زندگی دے انجو انج شعبیں نال ربط رکھ کرائیں سرائیکی حوالے نال سرائیکی کلچر اَتیں شعور دی ترقی چاہندی ہے۔ جے سانجھ دے ایں مقصد نال اتفاق ہووے تاں ایں دائرہ کار وچ سانجھ ہک رابطہ تنظیم ہوسی۔ ایندا کم مخصوص نہ ہوسی، بھلکہ عمومی ہوسی۔ ایندی وضاحت اینویں کریساں جو سانجھ ادب تاں تخلیق نہ کریسی پر رابط تنظیم ہووݨ سانگے، ادب پاریاں کوں ٻنہاں لوکاں تے تنظیماں تائیں اپڑیسی۔ اپݨے ایں عمل نال سرائیکی ادب کوں متاثر کریسی۔ سانجھ سرائیکی اعداوشمار دا بیورو نئیں پر اعدادوشمار دے بیورو اتیں ایں میدان دے تخلیق کار لوکاں نال رابطہ کر کنیں اِنہاں اعداوشمار کوں اخبارات دے ذریعے، ٻنہیں تنظیماں سانگے، سرائیکی عوام تائیں پُچائیسی۔ ایں ویلھے سرائیکی اتیں سرائیکیں دے مفاد کوں الیکٹرانک تے پرنٹ میڈیا کتھائیں جاہ ݙیوݨ توں تیار نئیں۔ ایں کیتے وی رابطہ تنظیم دی لوڑھ ٻئی ودھ ڳئی ہے۔ رابطہ کاری دی بدولت۔ سانجھ پسماندہ سرائیکی علاقہ وچ لوکاں دے شعور دی سطح ودھاوݨ وچ پہل کاری کریندیں ہوئیں لوکاں کوں اِکویہویں صدی وچ داخل کرݨ دی موثر کوشش کر سڳدی ہے۔
سرائیکی لوک سانجھ رابطے دی تنظیم ہووݨ سانگے مختلف سیاسی تنظیمیں نال رابطہ کر کنیں سرائیکی کلچر دے ودھارے کیتے اُنہاں دا تعاون گھنݨ دی کوشش کریسی۔ اُنہاں کوں سرائیکی کلچر دی انفرادیت دی جاݨ کاری ݙیسی۔ اینویں او سیاسی تنظیماں جیڑھاں سرائیکی قومیت دی بݨیاد اُتے سیاست کرینداں پئین، سانجھ اپݨے دائرہ کار دے اندر رہندیں ہوئیں اُنہاں نال تعاون کریسی۔ توڑے جو اُنہاں دی آپت دی سیاسی کشمکش اڳوں مکمل غیر جانبدار رہسی۔ ایں توں علاوہ سانجھ سرکاری اِتیں غیرسرکاری افراد نال رابطہ کر کنیں اُنہیں دا تعاون گھنسی۔
ادب کہیں وی سماجی تبدیلی دا سبھ توں وݙا ذریعہ ہوندے، کہیں سماج دے ادب دا گراف اوں سماج دے شعور اتیں دانش دا گراف ہوندے۔ ایں کیتے سانجھ ادبی تنظیماں نال گہرا اتیں موثر رابطہ رکھیسی۔ ایں رابطہ دی کیا صورت ہوسی، ایندے کیتے عمل اتیں تجربے کنیں رہنمائی گیدھی ویسی۔
سانجھ تبدیلی چاہندی ہے اتیں ایں سانگے اے اَڄ توں ودھ سبھائیں کیتے کم کریندی پئی ہے۔ تبدیلی اَڄ دے کم دے نتیجے وچ کل ممکن ہوسی۔ تہوں اینکوں ننویں پیڑھی نال ودھ گہرا، موثر اتیں شعوری رابطہ رکھݨا پوسی تاں جو کل دے اِنہاں مالکاں نال مل کنیں مستقبل دی سمت دا تعین تھی سڳے۔ او سمت اختیار کیتی ونڄے جیڑھی بہتر مستقبل دی ضامن ہووے۔ ایں سلسلے وی اے وضاحت ضروری ہے جو سانجھ دا دائرہ کار کلچر ہے، تہوں طالب علماں نال ساݙا تعلق کلچر اتیں شعور دا ہوسی۔ موجودہ طالب علم تنظیماں سیاست توں متاثر ہن۔ انہیں دا طریقہ کار سیاسی پارٹیں وانگوں ہے۔ انہاں وچ او سبھ خوبیاں تے خرابیاں ہن جنہاں دا شکار ساݙی سیاست ہے۔ اَساں چاہسوں جو طالب علم، طالب علم ہووے۔ اوندی اجتماعی زندگی دا دائرہ کار، اوندا تعلیمی ادارہ ہے۔ تہوں اوندے عملی سرگرمیاں دا مرکز اوندی درسگاہ ہووے۔ او اپݨی درسگاہ دے حوالے نال اوندی بہتری سوچے۔ قانون دے دائرے وچ رہندیں ہوئیں، اوندی بہتری کیتے مل کرائیں کوئی اجتماعی ہئیت وضع کرے۔ نعرہ بازی، کلاشنکوف کلچراتیں طالب علم تنظیماں دی عہدہ داری پچھوں ذاتی مفادات، ترقی دی راہ وچ رکاوٹ ہن۔ سانجھ طالب علماں نال ایں طرانح د ے سرگرمیاں وچ تعاون کریسی جنہیں پاروں اُنہاں دے شعور اتیں آگہی وچ ودھارا تھیوے۔
ساݙی اَدھ یا اوں کن کُجھ ڈھیر آبادی تریمتیں دی ہے۔ موجودہ سماجی شعور ایں ڳالھ دی اجازت نئیں ݙیندا جو تریمت مرد ہک پلیٹ فارم اُتے کٹھے کم کر سڳن۔ تہوں تریمتیں دی کوئی انج تنظیم ہووے جیندا دائرہ کار زیادہ تر انسانی حقوق دا ہووے اتیں او ایں حوالے نال کم کرے۔
لُنڈی ڳالھ اے ہے جو لوک سانجھ ملکی قانون دے اندر رہندے ہوئیں سرائیکی ݙیس دے لوکاں دی جئیں حد تائیں شعوری سطح اُچی کر سڳدی ہے، او کریسی۔ اے سبھ کہیں عالمگیر فلسفہ کوں بݨیاد بݨا کنیں نہ کیتا ویسی اتیں ایندا نقطہ نظر عملی ہوسی۔ میلیاں ٹھیلیاں راہیں عوام نال جیڑھا رابطہ قائم تھیسی، اوندے سوجھلے پاروں اڳوں ودھسی۔ ایں تنظیم دا لوکاں نال رابطہ مقامی ایشوز ہوسن تے تنظیم اُنہاں ایشوز وچ کوئی پراجیکٹ بݨا کنیں حصہ گھنسی۔
اَدیب کاں تے چار اپریل
لِکھتیں کوں سمجھن والے لوکیں دا وجود لِکھاریں کنوں وی زیادہ ضروری ء ، خاص طور تے وڈیں لِکھتیں کوں سمجھن ، وڈے لکھن والیں کوں جیہڑے کرب اچوں گزرنا پُوندے ، اُوں توں زیادہ تپشیا وڈیں لکھتیں دے سمجھن کیتے ضروری اے ، جے کر کوئی زندگی دے سارے اسرار کوں سوکھے انداز اچ نہیں لکھ سگدا تاں کم از کم زندگی کوں جتلا اُوں سمجھے اُونکوں سمجھاون اچ دیانتداری ورتے۔ ہک بدیانت سوسائٹی وچ جتھاں موقع پرستی ہک مستقل قدر دی صورت اختیار کر ونجے اُتھاں فنکاراں دیاں مشکلاں وی ودھ ویندن تے اُونہہ سوسائٹی ای بندے دے وڈے ہوون دے مواقع ای ودھ ویندن ۔ اڄ اُنہیں مُلکیں دے ادیب دی عزت بہوں زیادہ ہے جتھاں طاقت تے اُوندے نتیجے اچ اُونکوں بندے انسانی سطح توں ہِیٹھلے درجے تے زندہ ہِن ۔ اُنہائیں علاقیں اچ طاقت کوں قلم دی ٻہوں ضرورت ہے۔ آزاد مُلکیں دی نسبت پسماندہ مُلکیں اچ ادیبیں کیتے موقع پرستی تے بد دیانتی دے مواقع زیادہ ہِن ، اے ٻئی گالھ اے جو ایں موقع پرستی دے نتیجے اچ ملن آلیاں رعائیتاں اُونکوں کوئی عزت وی ڈیندن یا نہیں ، شاید کہیں موقع پرست کیتے اِیں گالھ تے سوچن دی فرصت ہے وی سہی یا نہیں ، بہرحال اے گالھ ضرور اے جو اُوندے گھر آون والے ہر تریجھے بندے کوں اُونکوں اپنے کیتے دی وضاحت ہی کرنی پُوندی ء ۔ اے کاں دی نفسیات ء جو اُونکوں ہر ٹھونگے دے بعد چنج اُگھڑیں پوندی اے تے ساری زندگی کرکدا ای راہندے ۔ تریجھی دنیا دا ادیب جے کجھ نہیں بن سگدا تاں کم از کم کاں تاں نہ بنے ، گجھیں، کانویں ، ہِیلیں توں وی علاوہ وی تاں پکھی ہِن جنہاں کوں روزانہ روزی مِل ویندی اے ۔ میں خود وی ہک بزدل جیہاں بندہ ہمی روٹی دا مسلئہ میڈے کیتے وی اتنا مشکل ء جتنا تریجھی دنیا دے ساریں لوکیں کیتے ، ڈاڈھیں لوکیں دا ڈروی اُتنا اے جتنا باقی ساریں لوکیں کوں ، بددیانتی دی خواہش وی ساریں لوکیں کنوں زیادہ ہووے تے کہیں وڈے گھاٹے دی بنیاد تے کوئی دیانتداری کڈاہیں نیں کیتی ، اپنی فطری سستی تے کم چوری دی وجہ کنوں سوکھی زندگی گزارن دی خواہش وی ہے ، ایہا وجہ اے جو اڄ چار اپریل ہے میں اڄ تائیں اِیندے اتے کجھ نیں لکھیا یا ڈر کولوں یا وت اے ہے جو میں کاں بنن نہیں چاہندا۔
خام تیل لبھݨ
خام تیل، بھان٘ویں او زمیں تے ہوئے تے بھان٘ویں او جھکے پاݨی دے سمندر وچ ہووے، کوں لبھݨ دا منڈھ ماہر ارضیات لیندا ہے۔ شروع آلے ݙیہواراں وچ، جیڑھی جاہ تے خام تیل دا منبہ موجود ہووݨ دا شک پوندے، دا اندازا لایا ویندا ہے۔ زمین دے اتے خام تیل دا ویہہ تے آ ونڄݨا زمین وچ خام تیل دی موجودگی دی ہک چنگی نشانی ہے۔
شروع وچ ماہر ارضیات اپݨی چھیویں حس نال تیل تے گیس دی موجودگی دا تُکا لیندن ہن۔ وقت دے نال نال جیویں جیویں کھُدائی دی ٹیکنالوجی وچ ترقی تھیندی ڳئی اُن٘ویں اُن٘ویں تیل دی تلاش دے طریقے وی سائنسی طریقیاں وچ تبدیل تھیندے ڳئے۔ ہݨ او زیرزمین چٹاناں دا معائنے کرݨ کیتے نویں قسماں دے آلات دا استعمال کریندن۔ ماہر ارضیات ہݨ کشش ثقل سروے ، مقناطیسی سروے ، غیر فعال زلزلہ یا علاقائی زلزلہ عکاسی سروے تے چٹان دے نمونے دا معائنہ کر تے اندازہ لیندن۔
تیل کوں لبھݨا ہک مہانگا تے ٻہوں خطرناک عمل ہے۔ ساحل سمندر تے دور دراز علاقوں وچ لبھݨ دا عمل عام طور تے صرف وݙیاں کمپنیاں یا قومی حکومتاں دے نال کیتی ویندی ہے۔ ہک کم جھکے تیل دے کنویں دی لاگت وچ 10 کنوں  30 ملین امریکی ڈالر لڳ ویندن۔ ،ڄݙان جو جھکے پاݨی دے سمندر وچ 100 ملین امریکی ڈالر تک لاڳت آ سڳدی ہےـ
ونکی:ارضیات
سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرے
کہیں وی خطے دے لوکاں دا تشخص بنیادی مسئلہ ہوندے جیندیاں ڄڑھاں مادری زبان، لوک ادب، تاریخی، ورثے تے ادب دی صورت وچ تاریخی یاداشت اکھویندن۔ سرائیکی شاعر، ادیب اتے دانشور اپݨی تہذیب، ثقافت اتے زبان تے لوک ادب دے تاریخی تسلسل بارے کوششاں کرݨ لگ پئے۔ایں ڳالھ دی اہمیت دا ادراک کریندے ہوئے پروفیسر دلشاد کلانچوی لکھدن:"'سرائیکی ادب دی قدامت، وسعت اتے ݙونگھائی دا اندازہ اوں وقت لگ سڳدے جݙاں اساں سرائیکی ادب تے سرائیکی ادیباں دے بارے تحقیقاں کروں۔ انہاں دے تذکرے لکھوں، اتے تنقیداں تے تبصرے لکھوں۔‘‘"دلشاد کلانچوی، سرائیکی لوک ادب دے انہاں مہاندرے وچوں ہن جنہاں اپݨی تحقیق تے تنقید راہیں، تاریخ، ثقافت تے تذکریاں دی صورت ٻہوں کجھ ݙتے۔ جیندی تفصیل درج ذیل ہے۔
سرائیکی ادب دیاں کتاباں، ادبی رسائل اتے اخبارات نہ چھپݨ دی وجہ ایں علاقے وچ معاشی حالات دا حوالہ ٻہوں اہم ہے قیام پاکستان توں پہلے اَتے پاکستان بݨݨ توں بعد پنجویں سال تئیں دگرگوں معاشی جبراتے جاگیرداری استحصال دے سبب سرائیکی زبان تے ادب دی اشاعت تقریباً نہ ہووݨ دے برابر رہئی ہے تاہم ایں خطے دے تخلیق کار، شاعر ادیب اپݨیاں تخلیقات وچ بہر طور اظہار کریندے رہیئے اتے ٹانواں ٹانواں ادبی رسائل اتے ادبی تخلیقات (شاعری، نثری) دی صورت وچ چھپیل صورت وچ موجود ݙسدین۔
ادبی رسائل وچوں سرائیکی ادبی تحریک دے زیراہتمام ’’سرائیکی ادب‘‘ دے ایڈیٹر عمر علی خان بلوچ تحقیقی مضامین اتے مشتمل ہک شمارے (چنگیر نمبر 2) وچ ’’سرائیکی ادبی تاریخ ‘‘ اُتے موضوع وار مضامین کوں چھاپیئے۔ اتے انہاں صنف وار ادبی تاریخ دے تحقیقی مضامین دے کھوج کار ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ہن۔ سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے موضوعات دی تندیر کجھ ایں طرحاں ہے۔
"'سرائیکی ادبی تاریخ دے صنفی اتے شخصی موضوع تے مشتمل ایہ ادبی شمارہ 14 اگست 1984ء کوں 19۔بی رائٹرز کالونی ملتان توں چھپیا۔'"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
زبان
زبان خیالاں دی 'سواری' ہے۔ کوئی خیال بغیر لفظاں دے کائنی ہوندا اتے کوئی لفظ اینجھا نھیں ہوندا جہڑا خیال یا جذبے دے بغیر ہووے۔ زبان رابطے دا ذریعہ جیکوں معلومات دا تبادلہ کرݨ کیتے ورتیا وین٘دا ہے۔ معلومات دا تبادلہ لکھݨ نال، اشاریاں نال، اشتہارات ݙیکھݨ نال، علامتاں دے ورتاوے نال یا براہ راست کلام نال ممکن ہے۔ انساناں دے علاوہ مختلف جاندار آپت وچ تبادلہ معلومت کریندے پئے ہن۔ مگر زبان توں عموماً او نظام گھدا ویندا ہے۔ جیندے ذریعے انسان ہک ݙوجھے نال تبادلہ معلومات تے خیالات کریندا ہے۔ دنیا وچ ہُݨ وی ہزاراں مختلف زباناں موجود ہن۔ حساب لایا ڳئے جو دنیا وچ چھی ہزار دے نیڑے زباناں ہن۔
مختلف زباناں دی تخلیق تے ترقی دا تجزیہ لسانیات دی مدد نال کیتا ویندا ہے۔ عام طور تے زباناں معاشرے دی ضرورت تے ماحول دے اعتبار نال ظہور پذیر تھین٘دیاں ہن۔ تے برقرار رہندیاں ہن۔
زبان لفظاں نال مل کے بݨدی ہے ایہ لفظ ہک ترتیب نال الائے ویندے ہن۔ تے ایں ترتیب کوں گرائمر آہدے ہن۔ زباناں دیاں ٻہوں ساریاں قسماں ہن،
مادری زبان، سرکاری زبان، دفتری زبان، قومی زبان، رابطہ دی زبان، تحریری زبان، اشاریاں دی زبان وغیرہ ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی تے قوم پرست وچ فرق
"میں سرائیکی آں پر قوم پرست نمہی"
جݙاں ست تے چار قومی زبانیں دا بل سینیٹ وچ پیش تھیا تاں سرائیکی سنگت نال رل سینیٹرز نال لابی کیتی۔ ست زبانیں دے بل پیش کرݨ آلے سینیٹر کریم احمد خواجہ دی حوصلہ افزائی کیتی۔ سینیٹ دی قائمہ کمیٹی دے میٹنگز وچ شریک تھیم۔ سینیٹ دی قائمہ کمیٹی جݙاں عوامی سماعت کیتی تاں اوندے وچ سنگت نال رل چار زبانیں دے بل دی مخالفت کیتی۔ سرائیکی ٻولی دا کیس پیش کیتا۔ شاکا سانگھڑی(مشتاق گاڈی)
شہزاد عرفان
فرید ساجد لغاری
فرید ساجد لغاری سرائیکی شاعر لکھاری ہے. ایندی لکھت دا ہک نمونہ جیہڑا ہک معروف ادبی مجلے وچ شائع تھیا درج ذیل اے:
ایں باب وچ کافی نمبر۳۵، ۳۷، ۳۸، ۶۵،۸۲، ۱۰۱، ۱۰۴،۱۱۲،۱۱۸، ۱۲۵،۱۳۰،۱۶۰، ۱۷۷، ۱۹۱،۱۹۲، ۱۹۳،۱۹۵،۲۰۵،۲۱۰،۲۱۲،۲۱۶،۲۳۵،۲۳۶،۲۵۳،۲۶۶شامل ہِن۔ باب نمبر۹: فریدآیا نہ ماہی ول ݙتی سولاں نہ ساہی ول ایں باب وچ کافی نمبر۸،۱۸، ۲۸، ۷۴، ۹۶، ۹۹، ۱۰۵،۱۰۶،۱۰۷،۱۱۱، ۱۱۳،۱۲۲،۱۲۸، ۱۲۹،۱۴۲، ۱۴۳،۱۴۴،۱۸۵،۱۸۶،۱۸۸،۱۹۰،۱۹۹،۲۰۱،۲۲۰ ،۲۴۶،۲۵۲،۲۶۱شامل ہن۔ کافی نمبر۲۴۹ دا اندراج کتابت دی غلطی ہے۔ باب نمبر۱۰: ؂ عشق فریدؔ نہیں اڄ کل دا روز ازل دی مٹھیاں مٹھیاں ایں باب وچ کافی نمبر۵، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۹، ۳۲، ۵۷، ۶۶،۷۳،۷۶،۸۰،۸۸،۱۰۰، ۱۰۲، ۱۰۳، ۱۱۰،۱۱۹،۱۲۴،۱۳۴،۱۴۷،۱۵۰،۱۷۲،۲۰۰،۲۱۱،۲۲۵، ۲۵۱، ۲۵۴، ۲۶۴ شامل ہِن۔ باب نمبر۱۱: ؂یار فریداؔ کول ہے تیݙے نہ بے ہودہ رُل ایں باب وچ کافی نمبر۲،۴، ۷، ۲۰، ۳۰، ۴۴،۵۰، ۵۲،۵۳،۶۰،۷۲،۸۴،۹۱،۹۳،۹۴،۱۳۲، ۱۳۷، ۱۳۹، ۱۴۰،۱۴۱،۱۵۵، ۱۷۰، ۱۷۸، ۲۱۴، ۲۱۸، ۲۲۶، ۲۲۷، ۲۴۷، ۲۴۹، ۲۶۲، ۲۶۷، ۲۶۸، شامل ہِن۔ باب نمبر۱۲: ؂تھیا فریدؔ منصور ہمیشہ جئیں ایہ راز لدھوئی ایں باب وچ کافی نمبر۶۲ ،۶۳ ،۶۴، ۷۰، ۸۵، ۱۵۲، ۱۵۹،۲۰۹،۲۴۸،ایں باب وچ کافی ۱۶۹ دا اندراج کتابت دی غلطی ہے۔ باب نمبر۱۳: سٹ کردرد فریدؔ ہمیشہ گیت پرم دے ڳاندے ایں باب وچ کانی نمبر:۱،۹، ۲۲، ۴۳، ۸۶، ۱۵۴،۱۵۶،۱۶۱،۲۴۰،۲۷۰ ہن۔ ایں باب وچ کافی نمبر ۔۱۰۱ ہک اندراج کتاب دی غلطی ہے۔"
کافی
روہی ٹوبھا "تھارو والا"تےلکھی گئی کافی احباب دے ذوق دی نظر.
روہی دی سِک ' سِک سانولی
کِھل کِھل نہ بِک' سِک سانولی
صدمے سُگھڑ رت پیونڑے
تھی گئےسلھڑرت پیونڑے
جذبے الھڑ رت پیونڑے
چیتے دی بِھک ' سِک سانولی
کِھل کِھل نہ بِک ' سِک سانولی
کیا ہوونڑی نہ ہوونڑی
ول جوگ نیناں جوونڑی
جے کر پئی ٹِک ' سِک سانولی
کِھل کِھل نہ بِک ' سِک سانانولی
پھوگٰیں دے لڑ چولے دا ڈک
من بھانونڑیں ٹوبھیں دے ٹَک
گھاء چیل تے جٹیاں اُچھک
پَلّو نہ چِھک ' سِک سانولی
ظہیر مہاروی
محمدظہیراحمد مہاروی سرائیکی زبان دا شاعر تے لکھاری ہے۔ ٢٥ اپریل ١٩٨٧ء کوں میانوالی وچ ڄمے۔انہاں دیاں ترائے کتاباں ہنجوں ،ریت ہوا،لُکار،تے الا چھپ چُکین
نثری لکھت دا ہک نمونہ
تصویر اچ نظر آنونڑ آلا ڈاند (سنگاں آلا) صرف میڈا نئیں،چھیں ہور بنداں دا وی ہے جہڑاں میکوں آپڑیں حصے دے پیسے تاں ڈے ڈتن پر ڈاند گھننڑ، بدھنڑ چھوڑنڑ تےکھلواونڑ پلواونڑ توں گھن کے قصائی گولنڑ تئیں دے سارے عذاب میڈے گل پا ڈِتن.
فرید ساجد لغاری
کافی
ہر ہِک گھڑی سکرات دی
ظہیر مہاروی
نثری لکھت دا ہک نمونہ
منڈی اچ بہوں رش ہئی اتوں گرمی دا عذاب، ہک وپاری توں ڈاند دے پیسے پچھم،آکھس نوے ہزار، پنجھتر ہزار اچ سودا تھی گیا پیسے ڈیونڑ لگاں تاں اوندا بھرا آ گئے
فرید ساجد لغاری
کافی
سوغات سکھڑیں جھات دی
ظہیر مہاروی
نثری لکھت دا ہک نمونہ
پچھس کتنے دا ویچئی؟
فرید ساجد لغاری
کافی
ہر جھات ہے آفات دی
ظہیر مہاروی
نثری لکھت دا ہک نمونہ
وپاری آکھئے پنجھتر دا
فرید ساجد لغاری
کافی
سگٰڑیں نہ وِک ' سِک سانولی
ظہیر مہاروی
نثری لکھت دا ہک نمونہ
آکھس ڈاند تاں اسی ہزار دا ہے
"شنا توں وی اُکا ڈاند ایں "
بہرحال سودا ترٹ گیا میں ہک ہور وپاری توں گانہہ ونج پچھی آکھس اسی ہزار دی ڈیساں میں آکھئے ستر ڈیساں سودا تھی گیا اتوں میڈا ہک دوست آ تڑتا آکھس کتنے دی گھندا پیا ہیں میں آکھا ستر دی آکھس گانہہ تاں سٹھ ہزار دی ہے.
"شنا توں وی اُکا ڈاند ایں"
بہرحال پھرداں پھرداں ہک ڈاند پسند آ گیا،سودا تھی گیا ہنڑ مسئلہ گھر گھن کے ونجن دا ہئی ہک چنگچی ڈالے آلے کوں آکھم پہنچا ڈے،اساں ڈاند ڈالے تے لڈنڑ دی کوشش کیتی تاں ڈاند مچھر گیا قابو نہ آوے ہک بندے امداد کرنڑ دی کوشش کیتی ڈالے تے کھلو کے زور جو لایس ڈالے دا گیٹ تڑت پیا تاں ڈرائیور اس کوں آکھا
یار انجے کملا زور نی لویندا
آخر تنگ آ کے میں پیدل ٹر پیاں تے ڈاند گھر گھن آیاں دریخ نال بدھم اندر گیاں پچھوں ڈاند چھڑا گیائے، سارے گھر دی ہر شئے تِلی وِلی کر سٹی ہِس شور سنڑ کے باہر نکلاں تاں بابا جی ڈاند نپ کے دوبارہ بنھیندے پئے ہن نال آھدے پئے ہن.
چوکھر انجے بنھیندن ؟
دیگر تھئی تاں دھا دھو کے ڈاند نال سوہنڑاں جیا فوٹو بنڑا کے وڈے بھرا پروفیسر سیف اللہ سیفی کوں وائس اپپ کیتم فوٹو ڈیکھن توں بعد ریپلائی کیتس
دید جوگی سہی
دید جوگی سہی ، تاب جوگی جو نی
رات لمبی تاں ہے، خواب جوگی جو نی
ساڈے پیراں تلے بھوئیں دا ہووݨ تاں ہے
ساڈے متھے دی محراب جوگی جو نی
تیڈے کولوں دوا ہوسی.........ہر مرض دی
کیندی جب توں لگے گھاب جوگی جو نی
ساڈی قسمت دے ماہتاب جوگی جو نی
ہے کہاݨیں ظہیر.......... آخری موڑ تے
کندھ کھلاروں تاں ہا داب جوگی جو نی
محمدظہیراحمدمہاروی
گِݨھ کے ڈیندا عذاب ہیں
گِݨھ کے ڈیندا عذاب ہیں، توں وی
بے وفا...... بے حساب ہیں توں وی
یا میڈی سوچ...... سنگِ مر مر ہے
یا کوئی آفتاب ہیں........ توں وی
میں تاں صدیاں توں سچ گلینداہم
ناں منیندا جو خواب ہیں توں وی
شکر کر.......... میں نشے دا عادی ناں
نئیں تاں قسمیں شراب ہیں توں وی
محمدظہیراحمد
(لُکار 2012 وچوں)
ہجر دے دانگ
ہجر دے دانگ ہک لاگ دھوتے ونجن
فرید ساجد لغاری
کافی
ساجد صفا ' توں برملا
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
غم دی کندھ نال تصویر بئی تھی ونجے
فرید ساجد لغاری
کافی
سانول کوں دل اندر وسا
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
زھر دی شکل و تاثیر بئی تھی ونجے
نندر پیٹھی ونجے خواب چھاݨاں ونجے
فرید ساجد لغاری
کافی
ہِک نال ہِک ' سِک سانولی
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
کیا پتہ بُھر کے تعبیر بئی تھی ونجے
فرید ساجد لغاری
کافی
کِھل کِھل نہ بِک'سِک سانولی
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
ناچ اینویں کوئی پِڑ تے نچیا ونجے
فرید ساجد لغاری
کافی
2 محرّم 1439
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
اینویں چھݨکے جو زنجیر بئی تھی ونجے
فرید ساجد لغاری
کافی
23ستمبر 2017
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
ہنج دے چہرے کوں انج لال کیتا ونجے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
فرید ساجد لغاری
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
حرف کالے ظہیر انت مٹدے ونجن
متاں لکھی ہوئی لوحِ محفوظ تے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
یار یاریں دا ظرف کیا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
کجھ فقیراں دی تقدیر بئی تھی ونجے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
اپڑیں اندر دا سوجھلا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
ہجر دے دانگ
محمدظہیراحمد
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
کھل الاون بہشت گھن ویندے
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا اسمان ہلدا پۓ ، دعا تقدیر بدلُو ہے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
آ کہیں نال کھل الا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا معصوم لوکاں دی صدا،تقدیر بدلُو ہے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
وقت رخصت ڈے چار پہریں دی
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا کݨیاں دا ہک ٹولا سمندر پار لہندا پۓ
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
رس گئے دلربا منا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا اجڑے علاقے دی ہوا، تقدیر بدلُو ہے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
آخری خط ہے زندگی ذرا جنب
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا کمبدا کھڑے مجرم عدالت دے کٹہرے وچ
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
بے وفا دی وفا،جفا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا کہیں بے گناه دی، ہک گواه، تقدیر بدلُو ہے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
یار بھیجے پیام رسن دا
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا ہک شخص مون٘ہ ویڑھی ودا لوکاں دے ڈنگ پچھدے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
اوتری دل دا حوصلہ ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا کہیں ملک دی ہک بادشا،تقدیر بدلُو ہے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
رہ تے ملدے خدا ،خدا دی قسم
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا نچدا هویا قاصد ظہیر آندا پیاۓ پاروں
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
چھوڑ گزران جل خدا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
ولا لگدے فقیراں دی خدا ، تقدیر بدلُو ہے
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
ایس ایم ایس پیار دا لکھوں ساجد
ظہیر مہاروی
تقدیر بدلُو ہے
(محمدظہیراحمدمہاروی)
فرید ساجد لغاری
(غزل ):::::
سیپ سانول دا ایں کھنا ڈیکھوں
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
میں تے بلفرض جے زوال آندے
ݙیکھساں کوݨ کوݨ نال آندے
فرید ساجد لغاری
غزل
چاندݨی ݙکھ ہزار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
ساڈا مرݨاں ٻہوں ضروری ہے
فرید ساجد لغاری
غزل
مونجھ منہ تے نتار ݙیندی ہے
تیݙی بوݙی دے لڑ کُھلن جے کر
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
تیکوں یاراں دا استعمال آندے
فرید ساجد لغاری
غزل
کہکشاں جان وار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
ساڈے گھر تُوں مزار چنگے ہن
فرید ساجد لغاری
غزل
لعلڑی لیل قیس دی خاطر
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
اُتھاں ݙیوا تاں کُوئی بال آندے
فرید ساجد لغاری
غزل
رات روندیں گزار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
کیا گُزرسی ؟ ظہیر پچھلاں تے
فرید ساجد لغاری
غزل
سیک سک دا پچا سحر توݨیں
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
محمد ظہیر احمد
فرید ساجد لغاری
غزل
سک سمندر بہار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
واہندی وگدی ہوا بݨیساں میں
فرید ساجد لغاری
غزل
چندر چوݙی دا چِرک تئیں ݙہدے
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
چُپ دے پِڑ تے الا بݨیساں میں
فرید ساجد لغاری
غزل
رات رستیں کوں مار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
نندر اج رات آپڑیں سمساں
فرید ساجد لغاری
غزل
رستے ڳَلدن تے رات دی راݨی
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
خواب تیڈے سوا بݨیساں میں
فرید ساجد لغاری
غزل
رُخ توں چادر اُتار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
توݨیں ککھیں دا گھر اے، گھر تاں ہے
فرید ساجد لغاری
غزل
میݙی مومل نہ بݨ سڳی سسڑی
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
توں ڈہیسیں ولا بݨیساں میں
فرید ساجد لغاری
غزل
کیتے وعدے وسار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
تیڈے جوگی وی جا بݨیساں میں
فرید ساجد لغاری
غزل
کونج کَرکے تاں مونجھ تیݙی ول
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
او وی آھدئے ملݨ دا ذہن بݨا
فرید ساجد لغاری
غزل
وڳ ݙکھیں دے قطار ݙیندی ہے
ظہیر مہاروی
"الا" وچوں غزل
میں وی آھداں جو ہا بݨیساں میں
فرید ساجد لغاری
غزل
تیݙیں ڳلّھیں دے چُگھ اتے ویݨی
سدراں شدراں سنگھار ݙیندی ہے
ہک ملاقات بخش ہݨ ساجدؔ
بے کلی کرب اُسار ݙیندی ہے
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
خالد پرویز
ڈاکٹر خالد پرویز جتوئی ضلع مظفرڳڑھ دا رہوݨ آلا ہک سرائیکی شاعر ہے۔
شعر
ول کوئی سسی ،ٹر پئی تسی ، تپدی ریت تے پنل دے پچھوں ..
ول کوئی چور مکرانی خالد ، شاهر بهمبهور دا لٹی ویندن.......!!
چوݨی
میݙے ݙکھ دے گوگڑے درد بهریے
جݙاں پهٹ پوون ایں پهٹی وانگ
توں چوݨی بݨ کے آویں پئی
میݙے جسم دے ھک ھک پھٹ کوں توں
بس آپڑیں ہتهه دا سیک ݙیویں
متاں میݙے پهٹ ، ایں پهٹی وانگ
سونے دے بها تے وک پوون
آ میݙی چوݨی ، بݨ سوهݨی
فقیری
دل دی میل دهوئیج پووی تاں
اکهه توں پردے لہہ ونجنی تاں
عقل دیاں چیڑیاں گنڈهاں جݙاں ، آپو آپ ای کهل پوون تاں.......
جهک نوائی سکهه پوویں تےفخر توں آکڑیے مونڈهے ڈهاون..........
گردن تهوڑی جهک پووے تے ، کب کنڈے دی آکڑ بهنے........
تیکوں رب دی ساری خلقت آپ سویں... یا چنگی لگے.......
آپڑیں گل جو جهاتی پانویں ، اندر باہر هکو لگے.........
جو مرضی ، پوشاکاں پا چا....
جیݙا مرضی محل بݨا چا...
جتنا وݙا رتبہ هووی....
اصل فقیر تاں توں هی ہوسیں.......!!
اصل امیر وی توں هی هوسیں.......!!
باقی سب سوانگ بهریندن
پاڑیے چیریے کپڑے پا تے
کچهه کشکول دا زیور لا تے
مندریاں ہتهه، گل مڑکے پا تے
جگ سارے کوں دهوکا ݙیندن
جل خالد دے کارے ݙیکهوں
کیویں نفس کوں مارے ݙیکهوں......!!!
ڈاکٹر خالدپرویز
ݙکھ زاد
جیویں جذبے سجاکے تهی ونجن تے چین نی ہوندا
جیوںں کئی اݨ ݙٹهی شئے دا ہمیشہ خوف راہندا ہے
اینویں قدرت نے میکوں بخش چهوڑیے سنگ ساتهی دا.....
کݙاہیں او رام لگدا ہے
کݙاہیں میکوں سزا لگدے
کݙاہیں انعام لگدا ہے
کݙاہیں تپدی ݙوپہر ہوندے
کݙاہیں او شام لگدا ہے
اوکوں میں آپڑیں اندر وچ گولیندا رہ وینداں خالد..
او میکوں میݙے اندر دا کوئی ھمزاد لگدا ہے...
پتہ نی وہم ہے میݙا یا ول ݙکھ زاد لگدا ہے.....
ٹاکیاں
اوں آکهیے... وت ول آویں ها
منڈهه تو یاری، ول لاویں ها
توں تاں ڈهیر ابالها تهی پئیں
کاوڑ کولوں گالها تهی پئیں
رس کے کیڈے منہ چا کیتئی..؟
کیکوں ونج کے ساوا کیتئے..؟
جهیڑے آخر تهی پوندے ہن..
کاوڑ مٹهی تهی ویندی ہے
مافی وی تے هوندی ہے پئی..
اوکوں آخر کون ڈساوے
ونجی راند رساوݨ کیتے
آپ کوں ول وندلاوݨ کیتے
دل دے دانگ لکاوݨ کیتے
ٹاکیاں جسم کوں لاوݨیاں پوندن
روح کو ٹاکی لگ ونجے تاں
تیڈو واپس ول کے آوݨ
ہݨخالد کوں وارے کینی....!!!
خالدپرویز
آ کوڑ الانوݨ کار کروں
"آ کوڑ الانوݨ کار کروں.."
او وچهڑݨ ویلها یاد ہوی.. ؟
هک بے کوں آسرے ݙیوݨ لو
اساں گالهیں ڈهیر کریندے رهے
هک بئے کوں سچ الویندے رهے............
تیئں آکهیا ہا میݙی فکر نہ کر
جݙاں عید دا چندر نظر آوے
جݙاں چیتر دی سرمی نسر ونجے
جݙاں ساوݨ ساول گهن آوے
جݙاں پالا پوه دا هݙیں وچ ، برفیں دے وانگوں پہہ ونجے.............
توں میکوں دل نال یاد کریں
جہڑا موسم هوسی اوں پل دا
اوہو موسم بݨ کے آویساں
تیݙی ساری مونجهه لہا ویساں...............
ترسلے میں وی ݙتے هن
میں آکهیا ہا کم کاج دے وچ
روزی روٹی دی چکر ءچ
میں یاد رکهیساں پل پل سب
تیݙی یاد آسی تاں کڈهه آساں
تیݙیاں ونگاں ،مندریاں ، چهلے سب
پا کهٹڑا امب دی چهاں تلے
میں ہاں تے رکهه کے سم پوساں
کجهه نیر اکهیں دی چنڈهه کولوں
وت آپے اپ ای واہسن پے
تیݙی مونجهه لہا کے چن ماهی
وت بکسے سانبهه کے رکهه آساں .................
کئی موسم ہجر دے گذر وی گئے
کئی سال مہینے لنگهه وی گئے
کئی چیتر ، وساخ تے جیٹهه لنگهیے
کئ ساوݨ ، بدرے وس وی گئے
کئی پوہ گذریے کئی پالے وی
کئی ہاڑ تے کئی ہنالے وی
تیکوں ول وی یاد نمهیں آیا
تیݙے ولݨ دا موسم نیئں آیا.................
وت کینجها سنجا میں ہامی
روزی روٹی دے چکر وچ
تیݙیاں مندریاں چهلے گال بیٹهاں
کجهه لوک نویں جو مل پئے می
بئے مندریاں چهلے ݙے گهن تے
میں تیݙی مونجهه وی گال بیٹهاں.............
جیویں جگ کوڑا ، اوویں توں کوڑا
جیویں توں کوڑا ، اوویں میں کوڑا
سچ تیݙے میݙے کوڑ تهئے
سب پیار دے قصے دهوڑ تهئے......
آ هک واری ، ول مل تاں سہی
ول منڈهه توں قول،اقرار کروں
ساکوں راس نی خالد سچ بولݨ
آ کوڑ الاوݨ کار کروں.......!!
خالد پرویز
فرید مت
’’فریدؒ مَت ‘‘ ہی سرائیکی وسیب دا اصل سرمایہ ھے۔ڈاکٹر شہزاد قیصر کلامِ فریدؒ دا اصل موضوع ہی وحدۃ الوجود ھے۔مجاہد جتوئی ’’خواجہ فریدؒ تے وحدۃ الوجود ‘‘ دے موضوع تے تریجھا فکرِ فریدؒ سمینار 18مارچ2017ء کوں کنگنْ والا وچ منعقد تھیا۔
فکرِ فریدؒ فورم بہاول پور دے زیرِ اہتمام کنگنْ والا دے مقام تے تریجھا سالانہ ’’فکرِ فریدؒ سمینار ‘‘ منعقد تھیا ۔جیندی نظامت دے فرائض پروفیسر عصمت اللہ شاہ ادا کیتے۔ اُنھاں فکرِ فریدؒ فورم دا تعارف کرویندیں ہوئیں آکھیا جو صوفیاء دی فکر عام کرتے ہی معاشرے وچوں عدم برداشت، فرقہ واریت اتے انتہا پسندی جیہاں بُرائیاں دا خاتمہ کیتا ونجٖ سگٖدے۔ صمد یار عباسی اپنْے معزز مہماناں کوں خوش آمدید آکھیا ۔ سمینار دے آغاز وچ پیر آف بھر چونڈی شریف فکرِ فریدؒ فورم دے بانی صاحبزادہ شہر یار عباسی اتے نامور شاعر احمد خان طارق دے ایصالِ ثواب کیتے دُعا کرائی۔ گاٖلھ مُہاڑ اچ محمود مہے آکھیا جو فریدؒ دا دھرتی اتے روہلیں نال عشق ہی وحدۃ الوجود آلے پاسے پہلا قدم ہا۔ ڈاکٹر مقبول گیلانی آکھیا جو کلامِ فریدؒ اچ جا بجا وحدۃ الوجود دی اہمیت تے زور ڈٖتا گٖئے۔ ظفر لاشاری آکھیا جو خواجہ فرید ؒ نے جیرھی خوبصورتی نال فلسفہ وحدۃ الوجود کوں بیان کیتے ایہ اُنہاں دا ہی خاصہ ھے۔
مجاہد جتوئی آکھیا جو خواجہ فریدؒ داپورے دا پورا کلام وحدۃ الوجود دے موضوع تے مبنی ھے پر ایں فلسفے کوں سمجھنْ اتے عوام کوں سمجھاونْ خاصا مشکل کم ھے۔ شمیم عارف قریشی ایں موقعے تے آکھیا فریدؒ دھرتی دے معروف کرداریں کوں علامت بنْا کراہیں رب اتے بندے دے درمیان فاصلہ ختم کیتے۔ خواجہ فریدؒ فاؤنڈیشن دے ڈائریکٹر خواجہ کلیم الدین کوریجہ ایں موقعے تے فکرِ فریدؒ فورم دی ایں کاوش کوں سرہیندیں ہوئیں آکھیا جو فکرِ فریدؒ دی روشنی عام کرنْ نال معاشرے دی بقا ممکن ھے۔ اُنھاں خانوادہِ فریدؒ دی طرفوں اپنْے مکمل تعاون دا یقین ڈٖیوایا۔ ڈاکٹر شہزاد قیصر آکھیا جو فکرِ فریدؒ دا اصل سرمایا فریدؒ مت ھے جیکوں عام کرنْ دی ضرورت ھے۔ اُنھاں آکھیا خواجہ فرید رب اتے بندے دے درمیان فرق مِٹا ڈٖتے اتے برملا طور تے رب کوں مخلوق اچ گٖولنْ تے زور ڈٖتا ھے۔ سجادہ نشین دربارِ فریدؒ کوٹ مٹھنْ شریف خواجہ معین الدین محبوب کوریجہ مسجد نبوی مدینہ منورہ توں براہِ راست ٹیلی فونک خطاب وچ آکھیا جو خواجہ غلام فریدؒ دی ساری حیاتی خلقِ خدا دی خدمت سانگے وقف ہئی۔ اُنھاں مخلوق دی خدمت کوں ہی خدا دی محبت دا ذریعہ قرار ڈٖتے۔
اُنھاں آکھیا سرائیکی وسیب دی اصل شناخت خواجہ فریدؒ ہِن اِنھاں دی تعلیمات کوں عام کرتے ہی ہک مثالی معاشرے دی تشکیل ممکن ھے۔ اخیر تے اُنھاں پاکستان دی بقاء، سلامتی اتے اَمن سانگے دعا کیتی۔اِنھاں دے علاوہ سرائیکی وسیب دے بٖئے وی ڈھیر سارے مقررین ’’خواجہ فریدؒ تے وحدۃ الوجود‘‘ اُتے گاٖلھ مُہاڑ کیتی۔ سمینار دے پہلے سیشن دے اختتام تے صاحبزادہ شیر میاں عباسی معزز مہماناں دا شکریہ ادا کیتا اتے ایں عزم دا اظہار کیتا جو اساں فکر فریدؒ دی ترویج سانگے ڈٖینھ رات کم کریسوں۔ ڈٖوجھے سیشن اچ موہن بھگت، فاروق محرم اتے مائی اللہ وسائی دی پوتری شازیہ ناز خواجہ فریدؒ دا کلام اپنْی پُرسوز آواز وچ سُنْایا۔ سمینار اچ ابراہیم بیگ، عبدالباسط بھٹی، مادھو لال، زاہد افغان، علی بخاری، سید تحسین گردیزی، پیر حسنین شاہ، پیر مشتاق شاہ، سامر یار عباسی، آغا ظاہر شاہ، آغا زاہد، سلیم رضا ہاشمی، دیوان اعجاز بخاری، دیوان آصف، حکیم محمد آصف، اسد شاہ، اشرف خان، ہمایوں شاہ، منصور احمد عباسی، مبشر یار عباسی، بہاول یار عباسی، ڈاکٹر ممتاز بلوچ، اکرم گھلو، نادر لاشاری، اسلم لاشاری، امتیاز احمد جہانگیر، سیف اللہ نیازی، نیاز خان، میاں اختر فریدی، حبیب الرحمن فریدی، مقبول خان گشکوری، جام نادرمحراب، محمد اجمل فریدی، عاشق فریدی، رضوان ریحان، محسن شہزاد، ملک اللہ نوازوینس، شہزاد خان وسیر، شاہد نجم ، شیخ بشیر احمد ، مک عبدالقادر، عامل عباسی خواجہ نصیر ، مہر حسنین سلیم سمیت سینکڑاں افراد نے شرکت کیتی۔
ماں ٻولی، ہک امانت (شبیر لغاری)
وڈکیں کولو ملیاں ہویاں وسیب دیاں ریتاں، ستراں اتے ما بولی کہیں وی وسیب، علاقے یا ملک دے واسیں کیتے ہک امانت ہوندی ہے جیرھیاں ہر نسل حیاتی دے گزرنڑ دے نال نال پوری ایمانداری ورتیندیں ہوئیں پہلے کولو چنگاں کر کیں ننڈھی امیں دے حوالے کرڑیاں ہوندین۔ اساڈے بزرگیں الیکٹرانک، پرنٹ میڈیا اتے تعلیم دی کمی دے باوجود اے امانت پوری ایمانداری نال اساں تئیں پچائی ہے۔ سرائیکی شاعریں تے دانشوریں ما بولی کیتے اتے وسیب دے محرومیں کوں دور کرنڑ سانگے بلاشبہ بے پناہ محنت کیتی ہے تے قربانیاں ڈتن۔۔۔
لیکن کجھ نام نہاد دانشوریں چند ٹکیں دی خاطر """ ککڑ باز ""چرسی ڈھولے "' رنگے کرداریں کوں پروموٹ کیتے جنہیں ساڈے وسیب ریتیں آتے ما بولی دا ہک وگڑیا چہرہ پیش کیتے۔۔ جیندی جتنی مذمت کیتی ونجے گھٹ ہے۔۔ انہیں ڈرامیں تے ٹیلی فلمیں اچ پیش کیتیاں ہویاں ریتاں اتے کردار ودیشی یا ول کہیں گوانڈھی وسیب دے تاں تھی سگدن ساڈے سرائیکی وسیب دے نئیں۔۔ ساڈے بزرگیں وسیب اچ حیا ، رکھ رکھاؤ ، رشتیں دا لحاظ تے مروت سکھائی ہے۔۔۔ تے اے لوک ننڈھی امیں کوں کیا پئے ڈیندن۔۔ افسوس دی گالھ اے ہے جو اے زہر وسیب دے پاڑھیں دو ہولیں ہولیں رسدا پئے۔۔
ایہو حال فن موسیقی دا ہے۔عجیب گالھ اے ہے جو موسیقی ہنڑ سنڑنڑ دی بجائے ڈٹھی ویندی ہے۔۔۔ کوئی اود پٹانگ مغربی سریں دے امتزاج اچ موسیقی اتے نیم عریاں لباس اچ کہیں خاتون تے فلمائی ہوئی سرائیکی موسیقی دی پھٹی شکل دی سی۔ ڈی مارکیٹ اچ پیش کیتی ویندی ہے۔۔ جیرھا سرائیکی زبان و ادب تیں موسیقی دی خدمت دی بجائے ایندے نال مذاق ہے۔۔ میڈی سرائیکی وسیب دے دانشوریں تے مہاندرے دوستیں کیں گذارش ہے جو اپڑیں کاروباری مقاصد دی خاطر اگر کوئی آلودہ ذہن ساڈے وسیب ریتیں اتے ما بولی کوں وگاڑ کیں نویں نسل کوں پیش کرنڑ دی کوشش کرے تاں او اوندی ہر جاہ تے حوصلہ شکنی کر کیں ایں خچ دے آگو بن بدھن ۔۔ اساں بزرگیں کیں ملی ہوئی امانت اچ اگر کوئی چنگاں ودھارا کر کیں ننڈھی امیں کوں نسے ڈے سگدے تاں ایکوں وگاڑ اتے آلودہ کر کیں وی نہ پیش کروں۔۔
اقوام متحدہ
اقوام متحدہ
thumb|اقوام متحدہ دا نشان
25 اپریل، 1945ء توں 26 جون، 1945ء تک سان فرانسسکو، امریکا وچ پنجاہ ملکاں دے نمائندیاں دی ہک کانفرس منعقد تھئی۔ اس کانفرس وچ ہک بین الاقوامی ادارے دے قیام تے غور کیتا گیا۔ چنانچہ اقوام متحدہ یا United Nations دا منشور یا چارٹر مرتب کیتا گیا۔ لیکن اقوام متحدہ 24 اکتوبر، 1945ء وچ معرض وجود وچ آئی.
اقوام متحدہ دا قیام تے ایندا پس منظر
پہلی تے ݙوجھی جنگِ عظیم دے ہولناک نتائج دے بعد 1945ء وچ اقوام متحدہ دا قیام عمل وچ آیا.
thumb|اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دا ہال
اغراض و مقاصد
عالمی تنازعات دا پر امن حل ایندے اغراض و مقاصد وچ شامل اے.
رکن ممالک
اقوام متحدہ دے رکن ممالک دی تعداد 193 اے. پاکستان ہک اہم رکن اے.
thumb|اقوام متحدہ دے رکن ممالک دا نقشہ
اقوام متحدہ دا کردار تے حیثیت
عالمی امن وچ اقوام متحدہ دا وجود اگرچہ جانبدارانہ ہوندے مگر ول وی ایندا ہووݨاں غنیمت اے.
سرائیکی لوگ
thumb| سرائیکی لوگ ہک ایسا قومتی گروہ ہے جیہڑے بلحاظ نسل، زبان تے ثقافت الگ شناخت رکھدے ہن. سرائیکی لوگاں دے نسلی رشتے ناتے منڈاری تے دراوڑی نسلی گروہ نال ہن ۔ منڈاری تے دراوڑی اشیائی نسلی گروہ ہے تے سرائیک ہک الگ نسلی گروہ سمجھا ویندا ہے. ۔ سرائیک قوم مقامی سمجھی ویندی ہے ۔ پاکستان دے اندر پنجابی واحد گروہ ہے جیہڑا سیٹلر سݙیندا اے تے پنجابیاں دے نسلی رشتے وسطی ہندی لوگاں دے نال ہن. اس دے برعکس سرائیکی تے سندھی اپݨے علاقیاں وچ مقامی گروہ سݙیندے ہن. سرائیکیاں نے چولستان ، تھل ، دمان تے کیچ کوں آباد کیتا ۔ مختلف کتاباں دے حوالے نال سندھ وچ 40 فیصد سرائیکی آباد ہن. اس دے علاوہ پنجاب دے اندر 55 فیصد سرائیکی آباد ہن. اتھاں ملتان کوں مرکزی حیثیت حاصل ہے.
سرائیکیاں دی کل آبادی دنیا دے مختلف علاقیاں وچ 80 ملین دے قریب ہے ۔ پاکستان دے علاوہ ہندوستان ، افغانستان ، کینیڈا ، برطانیہ تے خلیجی ممالک وچ سرائیکیاں دی کثیر تعداد آباد ہے. سرائیکیاں دا اصل مادر وطن ملتان ہے جس کوں پوری دنیا دے سرائیکیاں وچ مرکزی حیثیت حاصل ہے. ۔ اس دے علاوہ سابقہ سرحد تے نویں خیبر پختون خواہ وچ سرائیکی ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک وچ آباد ہن.
ظہیرالدین محمد بابر
thumb|بابر