cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اہلِ بیت رسول صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلّم
2.حضرت قاسمؑ بن محمدؐ
قاسمؑ بن محمدؐ (عربی: القاسم بن محمدؐ) حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے حضرت خدیجہ دے پتر ہن۔ آپؑ صغر سنی وچ ہی انتقال کر گئے، جݙݨ آپؑ دی عمر محض ݙو سال توں وی گھٹ ہئی۔ آپؑ کوں جنت المعلیٰ، مکہ وچ دفن کیتا گیا۔ آپؑ دی پیدائش سنہ 598ء دی ہے تے مقام پیدائش مکہ مکرمہ اے. وفات سنہ 600ء (1–2 سال) وچ تھئی.
3.حضرت عبداللہ بن محمدؐ
عبد اللہؑ بن محمدؐ (عربی:عبد اللہ بن محمد) یا طاہر بن محمد تے طیب بن محمدؐ وی آکھا ویندا ہےحضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے حضرت خدیجہ دے پتر ہن۔ آپؑ وی صغر سنی وچ ہی انتقال کر گئے۔ القاسم بن محمدؐ آپ دے وݙے بھائی ہن۔
ہندی
بھارت دی قومی زبان اے تے زیادہ تر ریاستاں وچ سرکاری زبان وی اے. اے بھارت دے کئی ریاستاں دی علاقائی تے مقامی زبان اے جیندے ٻہوں سارے لہجے ہن.
ہندی بھارت وچ بولی ونجݨ والی ہک وݙی زبان ہے جس دے ماخذ اوہے ہن جیہڑے اردو دے ہن۔ بلکہ حقیقت اے ہے کہ ہندی اُردو توں نکلی۔ فرق اے ہے کہ ہندی دا جھکاؤ سنسکرت دی طرف ٻہوں زیادہ ہے۔ اس دا رسم الخط دیوناگری یا دیو نگری سݙویندا ہے۔ لفظِ ہندی اُردو زبان دے پُراݨے ناواں وچوں ہک ہے۔ اس لفظ دا معنیٰ بھارتی یا بھارت نال متعلّق ہے۔ ہندی زبان 19 ویں صدی دے اوائل وچ اُردو توں بݨائی گئی۔ انگریزاں دی نفسیاتی پالیسی 'ونڈ کے حکومت کرݨا' دے تحت اُردو زبان توں اُردو-فارسی الفاظ کڈھ کے انہاں دی جگہ سنسکرت دے الفاظ رکھݨ نال ہندی زبان وجود وچ آئی۔ ونکی:زباناں
چشمہ بیراج دے متاثرین
چشمہ بیراج 1966ء وچ شروع تھیا تے 1971ء وچ مکمل تھیا.چشمہ بیراج توں ݙو نہراں کڈھیاں ڳن۔ چشمہ جہلم لنک کینال مشرقی سایئڈ توں تے رائیٹ بینک کینال مغربی سائیڈ توں۔ رائیٹ بینک کینال دی سائیڈ تے ھائیڈرو پاور پلانٹ وی بݨایا ڳیا ہے جیہڑا 180 میگاواٹ تک بجلی پیدا کر سڳدے جبکہ ہک ٻئی نہر رائیٹ تے زیر تجویز ہے جس تے ہک ٻیا ہائیڈرو پاور پلانٹ وی زیر غور ہے۔ ایہ جیں جگہ بݨایا ڳیا، اتھاں ہک گرانہہ بکھڑا شریف آباد ہئی جیہڑا تلوکر دا پہلا گرانہہ منا ویندے ایندے جنوب وچ ݙوجھا بکھڑا میاں غلام محمد ہئی تے شمال وچ دولانوالہ ہئی۔ ایندے شمال وچ مہاݨا والہ۔ حسین خیلانوالہ تے اوندے شمال وچ سیلو تے ٻاݨ دے گرانہہ آباد ہن۔ ایں وقت چشمہ بیراج دے ݙوہاں طرف تلوکر قبیلہ دے آبادیاں ہن۔ ایندے مشرق وچ کچہ کالو، شیرے خیلانوالہ، یارو خیلانوالہ تے سکو خیلانوالہ ہن جبکہ مغرب وچ شہباز خیلانوالہ، جلال خیلانوالہ، فوجے خیلانوالہ تے بلوچی خیلانوالہ ہن۔ اڄ کل ایہ یونین کونسل کچہ گجرات دے نال ہے جبکہ پہلے ایہ یونین کونسل کھولہ دا ہی حصہ ہئی۔ ایہ ساری آبادی قدیم بکھڑا توں بچ ونڄݨ والے رقبے تے مشتمل ہے تے موضع بکھڑا سݙیندی اے۔ چشمہ بیراج و جھیل دی وجہ توں کچہ وچ وسݨ والے تلوکر قبیلہ دے لوگ تاں اپݨے تھل دے گھراں وچ منتقل تھی ڳئے جیہڑے ڈنگ کھولہ وغیرہ تے مشتمل ہن جبکہ باقی دے متاثرین مختلف جاہواں تے نقل مکانی کر ڳئے جنہاں وچ کندیاں، علووالی تے دوآبہ دے نال میانوالی و عیسیٰ خیل و آس پاس دے علاقے شامل ہن۔ تقریباً 28 موضع جات ایں چشمہ بیراج دی وجہ توں متاثر تھئے۔ انہاں متاثرین وچ تلوکر قبیلے دی تعداد سب توں زیادہ ہے۔
محسن ہیروی
محسن ہیروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
سلیمان سہو
سلیمان سہو سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
محسن ہیروی
نمونہ کلام
ول آئے چیتر بہار وے سانول
سلیمان سہو
ڄم پل
یکم جنوری 1985 کوں علاقہ کھوہ ساجھا تھل لیہ  وچ ڄمے۔
محسن ہیروی
نمونہ کلام
ول. آ توں ہݨ پار وے سانول
سلیمان سہو
تعلیم
ایم بی اے تے ایم اے سرائیکی
محسن ہیروی
نمونہ کلام
پھلیں دے مہکار. وی. بھاندن
سلیمان سہو
کاروبار
ریڈیو پاکستان ملتان بطور مارکیٹنگ آفیسر تے ریسورس پرسن کم کیتے، ہݨ گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج فتح پور لیہ لیکچرار سرائیکی ہن۔
محسن ہیروی
نمونہ کلام
بلبل. دے چہکار وی بھاندن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
کافی سائیں سب دا سانجھا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
گھن. ݙے میکوں. ہار. وے سانول
سلیمان سہو
نمونہ کلام
کوڑ الاواں ملاں تھیواں تھیواں عقلوں وانجا وو سائیں سب دا سانجھا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
کجھ عرصے. توں. بر لاتھیاں ہن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
لیلی کیتے مجنوں بنڑیاں ہیر دے کیتے رانجھا وو سائیں سب دا سانجھا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
نیر نیگال توں تر لاتھیاں ہن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
سائیں ساڈا ماہی مٹھڑا سائیں ڈھولن چانجا وو سائیں سب دا سانجھاوو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
بݨ ون٘ڄ. توں مسکار. وے سانول
سلیمان سہو
نمونہ کلام
سلا آکھے اوں ہی کھٹیا جئیں من اپنا مانجا وو سائیں سب دا سانجھا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
رل. منجھیاں دے. ٹھالے. ویندن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
"2"کافی اساں سکھیا عشق اویڑا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
تیݙے. رہے. ساکوں. بھالے. ویندن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
نہ مندر کوں پلیت آکھوں نہ آکھوں گرجا بھیڑا وو اساں سکھیا عشق اویڑا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
نئیں. سݨ. دا پٹکار. وے سانول
سلیمان سہو
نمونہ کلام
کیڑھا نوری کیڑھا خاک مٹی کر جانڑیں آپ نکھیڑا وو اساں سکھیا عشق اویڑا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
تیݙی سک وچ مردی پئی. ہاں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
اساں ملاں دے مرید نسے تہوں باہمناں نال وی جھیڑا وو اساں سکھیا عشق اویڑا وو
اوھو سلا ساڈا مرشد ھے جیندے من دا ستھرا ویہڑا وو اساں سکھیا عشق اویڑا وو
محسن ہیروی
نمونہ کلام
بݙ. بݙ. کیں. میں. تردی پئی. ہاں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
سلیمان سہو تھل کافی3 عشق اساݙا شام کرشن..
محسن ہیروی
نمونہ کلام
آ. ہݨ میکوں. تار وے سانول
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق اساݙا ڈھولا..
محسن ہیروی
نمونہ کلام
محسن. ول آئے سال. دا. میلا
سرائیکی ناول نگاری
thumb|سرائیکیSaraiki سرائیکی ادب سرائیکی زبان دے ادب کوں آہدن ۔ سرائیکی زبان اپنڑے اندر بہوں مِٹھڑے تیں سوہنڑے الفاظاں دا ذخیرہ رکھدی ہے ۔ ایں واسطےسرائیکی زبان دا ادب وی بئی کئی زباناں کیں وسیع ہے. سرائیکی ادب دے وچ مضامین, نثر , آزاد شاعری , نظم , غزل , قصہ , کہانی مثنوی , مرثیہ , قطعات , ماہیے , ٹپے , ڈوڑھے , وار , گیت اور کافیاں شامل ہِن.جیویں سرائیکی وسیب دے لوکاں دا احساس محرومی تے مزاج دی عاجزی ساڈے کافی دوہڑے، مثنوی، گیت تے مرثیہ وچوں ابھری اے تے ایندے نال ایہہ جیہڑی پیڑاں بھری رومانیت دی فضا تخلیق کرڈتی اے، اوہ پوری دنیا وچ مشہور اے، پر حیرت تے خوشی دی گال ایہہ ایں پیڑاں بھری رومانیت دی فضا اج دی جدید سرائیکی نثر ،افسانہ، ڈرامہ، ناول تے شاعری، غزل، جدید نظم سرائیکی وچ رَچی وسی ہوئی اے۔ سگوں مسلط اے۔
محسن ہیروی
نمونہ کلام
دین پناہ یے. نال دا میلا
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق اساݙے سر دا پٹکا..
محسن ہیروی
نمونہ کلام
ول آئے میلہ یار. وے سانول
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق ہے گل دا چولا..
سرائیکی ناول نگاری
تیڈے دریا واں داپانی ساڈے کان فرات تریہہ دا ترکہ مِلک اساڈی سِک ساڈی جاگیر کے تئیس پیوں نیر۔ (ممتاز حیدر) ادھی راتیں وچ سمندریں چن بیٹری کوں ٹورے وت کوئی اپنے من دی من تے تن دے نیل ٹکورے (اشو لال فقیر) لحظہ لحظہ گم تھی ونجوں ول ول جھمری پاؤں ساڈا سبھ کجھ نال اساڈے جتھے ڈیرا لاؤں (رفعت عباس) ۔ ایویں شاکر شجاع آبادی سرائیکی ادب دی ریڑ دی ہڈی دی حثیت رکھدن۔ بھلا خوشیاں کہیں کوں چک پیندین کوئی خوشی ٹھکرا پتہ لگ ویندے جے رونونڑ اپنڑے وس ہوندے ایویں رو ڈکھلا پتہ لگ ویندے جیڑھی چیخ پکارکوں مکر آہدیں ایویں توں چا بنڑا پتہ لگ ونیدے جیویں عمر نبھی ہے شاکر دی ہک منٹ نبھا پتہ لگ ویندے ساڈا باہروں سُکی کاٹھڑی ساڈا اندر دھوئیں دار ساڈے سِر تیں لہندی دیغری ساڈے مَتھے پیلک پار اساں کہیں کوں کُجھ نئیں آکھدے اساں آپ اپنڑے یار توں اُچیں میڈی ذات کیں ایویں ڈاتاں نہ اُسار ساڈا سئیت مسیت دا مُلاں ساڈے ذمے سُتا شہر ساڈے منہ ہِن چُپ چُپاتے ساڈے ذہن مَچے دبکار ساڈی پت پیت پروتھڑی اساں ہاں تیں ڈیووں بار ہے پوہ دا پہر اسوری چا مُرلی پا لُکار ساڈے سِر ہے قتل شاہ دا اساں کُسنڑے اٹھویں پہر ساکوں ہِک دی چھِک پئی ہانکدی ساکوں چِمبڑیے کئی ہزار. (محمد ذیشان اقبال ذیشان)
محسن ہیروی
ݙوہڑہ
ہیں ہیلک دوکھے کھاوݨ دے ایھا یار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق ہے ٹھݙڑی ہیل پرے دی..
محسن ہیروی
ݙوہڑہ
تیݙے کولوں تیݙی مونجھ دی سئیں غمخوار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ
سرائیکی ناول نگاری
حوالے
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق مہانگا ہیرے کولوں..
محسن ہیروی
ݙوہڑہ
میں سݨے ساقی تئیں کولوں میخار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق پھلاں توں ہولا..
عشق تاں رام رحیم اکھیندا..
محسن ہیروی
ݙوہڑہ
محسن ہیروی
اڄ آ ڳئیں شالا خیر ہووئ تیݙے ناں دا میل لویندی ہاں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
جگ سلیمان عشق گولیندا..
محسن ہیروی
ݙوہڑہ
جیرھا تئیں بن اڄ تئیں نئیں آیا میں او مہیوال سݙیندی ہاں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق اساں کوں گولا.. کافی""4 ٻَہوں سوھنڑے ہَو
ٻَہوں سوھنڑے ہَو، ٻَہوں بھاندے ہَو
محسن ہیروی
ݙوہڑہ
اڄ ٻہ تھی محسن نال میݙے تیکوں رڄ رڄ کھیر پلیندی ہاں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
ٻَہوں سوھنڑے ھو،ٻَہوں بھاندے ہَو
ساݙی کِھل دا ذریعہ آپ ھِیوے ساکوں مُونجھا وی کر باہندے ہَو
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
عیداں وی ہن آیا نیویں
خوشیاں وی ہن آیا نیویں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
تُساں پاک پوِتَر بھاگ بھَرے ہر عَیبوں تساں وَاندے ہَو
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
بھال تیڈی بھالی ہامی
پیت تیڈی پالی ہامی
سلیمان سہو
نمونہ کلام
ہر رُوپ تہاݙا مسَّت کرے کائ ویس وَٹا کے آندے ہَو
ٻَہوں سوھنڑے ھو، ٻَہوں بھاندے ہَو
تساں سُلا شئے نئیں وِسرَن دی کݙاں ساݙے ہَاں توں لاہندے ہَو
ٻَہوں سوھنڑے ہَو،ٻَہوں بھاندے ہَو
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
کل اے. کتنے پیار. وی. ہن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
کافی"5
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
نال تیڈے. تاں. یار. وی. ہن
سلیمان سہو
نمونہ کلام
کون اتھاں انکاری
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
جان. ڈیونڑ کیتے. کار. وی. ہن
نیتاں. وی ہن. آیا نیویں
سلیمان سہو
نمونہ کلام
عشق عجب درویشی پیارے عشق عجب سرشاری
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
اکھ نال. اکھ میلاونڑی. ہئ
سلیمان سہو
نمونہ کلام
تیڈا میڈا جلوہ ھے پیا صاحب صورت ساری
عشق اللہ دے آ پرنائ دنیا نار کنواری
عشق سیانی آن کریندا بھولی خلقت پیاری
جے تائیں سلا آپ اللہ ھے عشق اللہ دا جاری
محسن ہیروی
عیداں وی ہن آیا نیویں
ریتاں. وی. ہن. آیا نیویں
سوٹ تیڈے. سوائی پئ. ہامی
ہار تیڈے. بنڑائی. پئ ہامی
سنگھت. ساری سڈائی پئ ہامی
جمھراں وی ہن آیا نیویں
ہر شام کوں بھالے. رکھم
محسن. لب. تیں تالے رکھم
تیڈی. مونجھ. کوں ٹالے رکھم
آساں وی ہن. آیا نیویں
محسن ہیروی ونکی:سرائیکی شاعر
کندیاں جنکشں
پاکستان ریلویز دی سرکاری ویب سائٹ دے مطابق کندیاں جنکشن ریلوے اسٹیشن دا کوڈ KDA ہے۔ ایں وقت وی ایہ اسٹیشن پاکستان ریلویز دے استعمال وچ ہے۔ کندیاں جنکشن ریلوے اسٹیشن کندیاں شہر، میانوالی وچ واقع ہے۔ کندیاں مین بازار توں اڳاں ریل بازار دے کول کندیاں ریلوے جنکشن ہے۔
فیض احمد شازم
فیض احمد شازم سرائیکی شاعرہے۔
ڄم پل
رحیم یار خان نال تعلق ہے۔ ١٥ مئی ١٩٨٥ء کو ڄمے۔
نعتِ رسولؐ
محبوب مٹھے مدنؐی منٹھار دی شاھی ہے
ݙ و جگ تے نبیاں دے سردار دی شاھی ہے
اوندی زلف توں میں قرباں اوندی شان توں میں صدقے
کائنات تاں رب دی ہے پر یار دی شاھی ہے
ھر دل  دی دھڑکن  تے لجدار دی  شاھی ہے
اوندا ذکر ایمان کرے اوندی شان قرآن ݙ سے
ہے دل  میݙ ا  لیکن  دلدار  دی  شاھی  ہے
جئیں چندر کھڑا تروڑئیے جئیں لہندا سجھ موڑئیے
ہے  حکم  الہی  دا  سرکار  دی  شاھی  ہے
شَازِم جئیں واسطے اے کائنات سجائی گئی
کائنات تے اوں سوہݨے سردار دی شاھی ہے
فیض احمد شَازِم
غزل
ݙ ھلی  ڈھلی  ڈھل  اچ
پھس گئی آں کھل  اچ
میں   اوندے   ذہن  اچ
او  ہے  میݙ ی   دل  اچ
من   کیتی  نوکری  ہے
مونجھاں  آلی  مل  اچ
ساہ   ساݙ ے   کھڑ  گن
مکھ    والے    تل    اچ
ھل   ݙ ٹھی   باز    وچ
باز    ݙ ٹھے    ہل    اچ
تیکوں راتیں سݙ مارے
یار     گھل    گھل   اچ
خط ویڑھ  بھیجا ہس
بجلی    دے     بل   اچ
شازم  اساں  لگے ایویں
کل    جیویں    کل   اچ
فیض احمد شازم
جیلھے  تیکوں   بھاندے  نسے
تیݙ ے    رلے     باھندے    نسے
اونویں   رلے    ہوندے   نسے
پرے   وی   تاں   رہندے   نسے
لکھاں  تیݙ یاں   سہندے   ہیں
کئیں دی ہک وی سہندے نسے
آ  نا  ݙ یکھاں  شیشے   سامݨے
ݙ یکھ ھاں  ݙ وہیں  ٹھہندے نسے
ہکو    تیکوں    چاھندے    ہیں
اکھیں   اتے    سݙ     اے    تیݙ ا
سݙ ے   کوئی  تاں  آندے   نسے
ہاں    کوں    ہس  ء   شازم   آ
اجاں    آہدیں     ماندے     نسے
دل نشین
دل نشین سرائیکی گلوکارہ ہے۔
مہلت
سرائیکی افسانہ: ◇ مہلت ◇
لکھاری : منظور اعوان
عبداللہ اپنڑی ذال تے بالیں سمیت قصبے وچ کرائے دے ہک مکان وچ راہندا ہا۔ مکان دے سامنڑے اوں کریانے دے سامان دا کھوکھا لاتا ہویا ہا۔ او نعت خواں وی ہا۔ آواز چنگی ہس۔ تہوں حمد و نعت دی محفلیں وچ اونکوں لازم سڈیا ویندا ہا۔ کھوکھے دی آمدنڑ تے محفلیں توں ملنڑ والی ویل گھول نال گھر دا گزارہ مسیں چلدا ہانے۔ اوندے گھر توں کجھ دور ہک غیر آباد ، اجڑی پجڑی مسجد ہائ۔ مسجد دا مندڑا حال ڈیکھ تے اوندا ہاں ڈلدا ہا۔ او جانڑدا ہا جو اللہ دا گھر بنڑوانونڑ یا مرمت کرانونڑ دا کتنا اجر ہوندے؟ پر او کیہیں جوگا ہا؟ جیکر اوندے کنے پیسہ پا ہوندا تاں ایہہ اجر کھٹنڑ وچ دیر نہ کرے ہا۔ کافی سوچنڑ دے بعد اوں ایہہ کیتا جو قصبے وچ تے قصبے توں باہر ملنڑ جلنڑ والے ہستی والے لوکیں توں چندہ منگنڑ شروع کر ڈتا۔ جیکر محفلیں وچ شرکت کرنڑ سانگوں بس یا ریل گاڈی وچ سفر کرنڑاں پووس ہا تاں اتھاں وی ایں نیک کم کیتے ضرور ارداس کریندا ہا۔ او اللہ دے گھر دی خاطر منگدا ہا۔ نیک کم وچ کیہیں شرم؟ اینویں کریندیں کریندیں کجھ مد وچ جیڑھی تھوڑی بہوں رقم جمع تھی، اوں نال مسجد دی مرمت دا کجھ کم کروایوس۔ اوں مسیت دی صفائ ستھرائ کیتی۔ تے اتھائیں نمازاں وی پڑھنڑ لگ پیا۔ کہیں ویلھے کوئ بیا نمازی وی آ وڑدا ہا۔
ہک واری ہک بہوں وڈی محفل میلاد وچ عمرے واسطے نانواں سٹیا گیا۔ خوش قسمتی نال اوندے ناں دا پوکھا نکل پیا۔ پاسپورٹ، ٹکٹ تے توڑ تک آنونڑ ونجڑ دا یکا خرچہ میزبان دے ذمے ہا۔ عمرہ تے روانہ تھیونڑ توں پہلے عبداللہ اوں مسجد دیاں ایڈوں اوڈوں کھڑ تے کجھ تصویراں چھکوائیاں۔ تے نال چاتی گیا۔ عمرہ تے زیارتاں کریندیں ہوئیں او دنیا دے مختلف ملکیں دے ونکو ونکی دے لوکیں کوں ملیا۔ مسجد دیاں مورتاں ڈکھائیاں۔ اللہ دے گھر دی ویران حالت ڈیکھ تے ہر اکھ وچ ہنجھ آ ویندی ہائ۔ بہر حال واپسی تے او نوٹیں دیاں تھمبیاں کٹھیاں کر تے چا آیا۔ اتنا کجھ جمع تھی گیا ہا جو مسجد دا یکا کم تسلی نال تھی سگدا ہا۔ اوں امدیں ای رقم اپنڑی ذال سکینہ دے حوالے کر ڈتی۔ سکینہ او رقم اپنڑے زیور نال لکا تے رکھ چھوڑی۔ ول عمرہ دی مبارک ڈینونڑ والیں دی آ ونج شروع تھی گی۔
مبارک ڈینونڑ والیں وچ عبداللہ دا وڈا سالہ الیاس وی ہا۔ اونکوں کتھاوءں رقم دی سونہہ بونہہ پے گی۔ عبداللہ تاں مہمانیں وچ مصروف ریہا تے اوڈے الیاس سکینہ دے سر تھی گیا۔ او، اونکوں خبر نہیں کیا کیا اکھیندا ریہا؟ رات کوں سکینہ، عبداللہ کوں ڈسایا "شہر وچ الیاس دا ہک واقف کار اپنڑا 5 مرلیں دا مکان ویچیندا پے۔ مکان پکا اے۔ بجلی تے گینس دے میٹر لگے ہوئن۔ گٹر دا ششٹم وی ہے پیا۔ علاقہ صاف ستھرا اے۔ کیوں جو او بندہ ضرورتمند ہے۔ ہیں سانگوں بہوں تھولا ریٹ لیندا پے۔ ایں ٹائم آپاں کنے پیسے ہن پے۔ گھن گھنوں تاں چنگی گالھ اے" "بختیں آلی او تاں مسیت دے پیسے ان۔ آپاں انہیں نال مکان کیویں مل خرید کر سگدوں؟" عبداللہ اپنڑی مجبوری ڈسائ "ڈیکھ عبداللہ!۔۔۔۔۔۔ اللہ وڈا غفور تے رحیم اے" سکینہ اونکوں سمجھانونڑ دے دھر وچ آکھیا "او اساڈیاں مجبوریاں جانڑدے۔مسیت کیتے او ولا وی کوئ سبب بنڑا ڈیسے۔ شئیت تیڈا ولا کڈاہیں عمرے دا جیک لگ پووے۔ تے توں ایں توں ودھ چندہ اگوڑ تے ولیں۔ موقع چنگا ہے۔ کڈاں تک اساں کرائے دے مکانیں وچ رلدے راہسوں؟ سر لکانونڑ دا اپنڑاں تڑ تاڈا ہوسے تاں اساڈی تے اساڈے بالیں دی حیاتی سوءکھی تھی ویسے۔ ہنڑ ڈھیر سوچ نہ۔ کیوں جو سیانڑے آہدن سوچیں پیا تے بندہ گیا" سکینہ جے تونڑی اونکوں منوا نہ گھدا نہ آپ ستی، نہ اونکوں سمھنڑ ڈتوس۔
بئے ڈینھ سویرے سویرے انہیں دا پورا ٹبر شہر پج گیا۔ عبداللہ دے رلے ونج تے مکان ڈٹھونے۔ مکان پسند آ گیا۔ رقم الیاس دے حوالے کر ڈتی گی۔ تاں جو او عدالتی لکھ پڑھ شروع کراڈیوے۔ ہوں شام اچاچیت عبداللہ تے فالج دا حملہ تھی گیا۔ اونکوں ستت شہر دے سرکاری ہسپتال ونج داخل کرایونے۔ ڈو ڈینھ بعد ہسپتال والیں جواب ڈے ڈتا۔ انت گھر ولا آئے۔ تے ول حکیمی اعلاج شروع تھی گیا۔ او سنڑ سگدا ہا، ڈیکھ سگدا ہا تے سوچ وی سگدا ہا۔ پر نہ بول سگدا ہا تے نہ بت کوں چول پول سگدا ہا۔ او بسترے تے بے جان لوتھ بنڑ تے پیا ہا تھیا۔ او، سکینہ کوں مکان دے سودے توں ہٹکنڑ چاہندا ہا، پر بیوس ہا۔ اوں ساری زندگی چنگے کم کیتے ہن۔ پر چھیکڑ وچ ذال دے آکھیے لگ تے ایہہ پٹھا کم کر کھڑا ہا۔ اونکوں اپنڑا ڈراکلا انجام صاف پیا ڈسدا ہا۔ اوندی اکھیں دے نیر جھلیندے نہ پے ہن۔
"یا اللہ۔۔۔۔ میکوں ہک واری۔۔۔۔ بس ہک واری ہمت ڈے چا۔ تاں جو میں انہیں کوں روک سگاں" او دل وچ ول ولا دعا کریندا ہا۔ پر اوندی دعا پوری نہ تھی۔ لگدا ہا اونکوں جیڑھی مہلت ملی ہائ او مک گی ہائ۔ ہک ڈینھ ڈوپہر ویلھے الیاس، سکینہ کوں مکان دے کاغذ آ ڈتے۔ او چھیکڑی منظر ہا جیڑھا عبداللہ ڈٹھا ہا۔ ول اوندیاں اکھیں پتھر تھی گئیاں۔ تے روح وی بت توں موکلا تے نکھتی گئ۔ سکینہ تے بال کجھ ڈینھ رو کھپ تے چپ تھی گے۔ انت صبر آ گیونے۔ او مڈی چا تے نویں جاہ تے شفٹ تھی گے۔ مکان دی بیٹھک کوں انہیں کریانہ بنڑا گھدا۔ وڈا پتر نصیر جیڑھا ہنڑ 12 سال دا تھی گیا ہا، اوں دکان سانبھ گھدی۔ سکینہ سلائ دا کم جانڑدی ہائ۔ اوں لوکیں دے کپڑے سیونڑ شروع کر ڈتے۔ حیاتی ہک نویں دھر تے ڈھاوءں نال اگی تے ٹر پی۔ عبداللہ اپنڑی کیتی کرتی سمیت قبر وچ ونج ستا ہا۔
چراغ اعواݨ
چراغ اعواݨ کوہ سلیمان دے دامن وچ قدیم تاریخی قلعے ہڑنڈ دے نیڑے موضع کھیڑی دی ہک چھوٹی جیہی وستی وچ ١٠٩٠ہجری وچ ڄمے۔ چراغ آپݨی وستی دے ہک عالم دین سئیں دوست محمد کنوں دینی تعلیم گھدی۔ ایندے بعد آپ ملتان آئے، باقی علم دی تریْہ لہائی۔ تے اِتھوں فارغ تھی تے بہاول پور ڳئے۔ میاں چراغ باقی زندگی آپݨے گھر وچ گذاری۔  چھیکڑ  ١١٤٥ہجری کوں اللہ سائیں کوں پیارے تھی ڳئے۔ انھاں دی وستی وچ مزار تے ہک چھوٹا جیہا روضہ بݨا کھڑے۔ جتھاں ہر سال اپریل دی ݙوجھی جمعرات کوں چراغ شاہ دا میلہ لڳدے۔
چراغ اعواݨ کوں سرائیکی شاعری وچ وݙی اہمیت حاصل ہے۔ صوفیانہ شاعری دے دور وچ سبھ کنوں پہلے ساکوں چراغ اعواݨ د ݙس ملدے۔ جیئن شاعری وچ ھسن تے عشق دیاں ڳالھیں کیتیاں. چراغ اعواݨ خود عشق حقیقی تے عشق مجازی دے نکھیڑے کریندن۔ چراغ اعواݨ دا ٻہوں وݙا شعری کارنامہ مثنوی ہیر ران٘جھا ہے، جیکوں چراغ اعواݨ معظم شاہ دے دور وچ لکھݨ شروع کیتا تے ١١٢١ ہجری وچ ایں کوں توڑ پچایا، چراغ اعواݨ دا ایہ مختصر منظوم قصہ اڈھائی ترائے صدیاں پہلے دے وسیبی ورتاویاں دا عکس ہے۔ ۔ چراغ اعواݨ دی ہیر عشقیہ شاعری دا سوہݨا نمونہ ہے۔ ہیر دے جذبے کتنے سچے، محبت بھریئے، تے عشق دیاں تنواراں نال ہن۔ ہیر ونگوں ران٘جھے دا دل وی عشق دی بھا وچ سڑدا ݙسدے۔ ران٘جھے دے دلی جذبات دا اظہار وی چراغ اعواݨ کیتے۔ چراغ اعواݨ دا ایں ہیر رانجھے دے قصے دے علاوہ ٻیا کلام نی ملدا۔ قیاس ہے اینجھے قادرالکلام شاعر پوری زندگی وچ کجھ نیہ کجھ ٻیا ضرور لکھیا ہوسی جیڑھا دستیاسب کائنی۔
ضلع راڄنپور دی تحصیل ڄامپور دا معتبرحوالہ چراغؔ اعواݨ کوہ سلیمان دےدامن وچ پُراݨا تاریخی قلعےہڑند دےنیڑےموضع درگڑی دی ہِک نِکی جہی وَستی وچ 1090ھ ہجری ءچ پیدا تھئے. چراغؔ اپݨی وَستی دے ہِک عالم دین سئیں دوست محمد(ف: 1130ھ) کنوں دینی تعلیم حاصل کیتی. ایندےبعد آپ ملتان آئے باقی علم دی تریہہ لہائی تےاِتھوں فارغ تھی تےبہاولپور ڳئے. میاں چراغؔ باقی حیاتی اپݨےعلاقےتےگھرءچ گزاری. چھیکڑ1145ھ مطابق 1733ء اللہ سئیں کوں پیارےتھی ڳئے. انہاں دی وستی وچ مزارتےہک چھوٹا جیہاں روضہ بݨیا کھڑاہے. جتھاں ہرسال اپریل دی ݙوجھی جمعرات کُوں چراغؔ شاہ دا میلہ لڳدے.
چراغؔ اعواݨ کوں سرائیکی شاعری وچ وݙی اہمیت حاصل ہے. انہاں دا ٻہوں وَݙا شعری کارنامہ مثنوی ""ہیر رانجھا""ہےجینکوں چراغ اعواݨ معظم شاہ دےزمانےوچ لکھݨ شروع کیتا تے1121ھ وچ اینکوں توڑ پُڄایا. چراغؔ اعواݨ دا اےمختصر منظوم قصہ ڈھائی تَرےصدیاں پہلےدےوسیبی ورتاویاں دا عکس اے. عین الحق فریدکوٹی آہدن""جڈݙاں اساں دمودرداس دمودؔر دےقصےدا میاں صئیب دےقصےنال ٹاکرا کرکےݙیکھدے ہاں تاں اندازہ ہوندا ہے. ہیررانجھےداقصہ اوں ویلھے دمودرؔ دا قصہ میاں صاحب دے سامݨے موجود تےانہاں اپݨےقصےدا خاکہ دمودرؔدےقصے دی بنیاد تےرکھیا ہے"". حقیقی ڳالھ اےکہ چراغ اعواݨ اپݨا رنگ نویکلا ڄماݙتے، اپݨا رستہ آپ بݨائے. دمودرؔدےقصےدا دا مشہورکردار کیدو، چراغؔ اعواݨ کوں کتھاہیں نظرنی امدا. ہیردی نناݨ سہتی دی جاہ تےچراغؔ میاں دا ناں گھندے. دمودرؔاپݨی موجودگی وچ ہیررانجھےکوں مدینےشریف روانہ کریندے. جڈاں جوچراغؔ اعواݨ ایں معاملےوچ چپ ہے. صرف انہاں ݙوہاں دےوصال تےملاپ تےقصہ مکاݙیندے، اینویں قصےدےمرکزی کردارہیردےمزاج، طبیعت،تےسلوک دے سلسلےوچ وی ݙوہاں کنیں بہوں فرق ہے. اےتھی سڳدےکہ چراغ دمودر دےقصےکوں سُݨیا ہووےاوندی تقلید وچ اونکوں اےقصہ لکھݨ دا خیال آیا ہووے. کتھائیں کتھائیں ہِیں کیتےکجھ رنگ سانجھےوی ݙِسدن.، زلانویں لباس، زیورتریوڑتےخوشی دےسبب جُھمردی منظرکشی ݙیکھو:
کھڑیاں شوق کھیݙن دےکنوں آکھڑیاں بݨ پریاں
جوڑکلہوڑےپُہنچیاں گجرےدست کنڳݨ ٻانہہ چڑھیاں
چونب کلی کٹمالےݙوڈن رنگ بھریاں پُھل جھڑیاں
پنج لڑیاں
لُڑکےوالے پُھل کنڈالیاں اݨڑوَٹ پیریں کڑیاں
پوپٹ مار چکلی پائین کائی چینڑاں کھڑ چھڑیاں
پئی چالی کر یادجُھمر دی کھݙاوݨ وچ کھڑیاں
ڈھولک دی ہر تال اُتے فی الحال آون سئے بݨیاں
ٹھم ٹھم قدم ٹِکاوِن سوہݨیاں دست اَلارن دھڑیاں
سرسالھوں گل سُوہے چولےبھاگ ݙسیجݨ بھریاں
سُوہےلال سلارےبوچھݨ پاند کنارے زریاں
خوشتر زیب تعجب صورت حور نزاری جڑیاں
پریاں باغ ارم دا چھڈ کر جھنگ سیالیں وڑیاں
کنگھی پھیرمثال چݨݨ دی خوب ٹِکائن دھڑیاں
نین ڳوڑھے متوالے رم جھم ناز کریندیاں کھڑیاں
بَھل ولیں چراغؔ عشاقاں دیاں اِتھ کون چھڑاوے اڑیاں
چراغ اعواݨ تھوڑےاکھراں وچ مقصد دی ڳالھ کرتےقصے کوں اڳوں تےٹور ویندن. رانجھا ہیرکوں پہلی وار ملدےتاں ہیردےپُچھݨ تےاپݨا اونکوں ناں نشان ݙیندے، پیاردےجذبات دی عکاسی ݙیکھو
ذات دا رانجھݨ نام دا دھیرن وطن ہزارہ میݙے
قسمت روزی پاݨی ہتھ واڳاں، چھک چلاوݨ جیݙے
رُخ ݙیکھ مثال پتنگ تھیوم واہ طالع بخت اسیݙے
رہسوں پیش تساݙےدلبرچھوڑ ونڄوں ہُݨ کیݙے
بھل بازی عشق چراغؔ ماہی نال ہرعاشق دےکھیڈے
چراغؔ اعواݨ دا اے قصہ ہیررانجھا دےعلاوہ ٻیا کوئی کلام نیں ملدا قیاس ہےکہ ایجھے قادرالکلام شاعرپوری زندگی وچ کجھ نہ کجھ ٻیا ضرور لکھیا ہوسے جیڑھا دستیاب کائنی،
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ہائے ملفوظی آلے لوظ
فعل امر
ݙو حرفی لوظ جہڑے جو کہیں مصدر کن فعل امر ہوندن:
مصدر                      فعل امر (درست املا)               غلط املا
ٻہݨ؍ٻہوݨ                    ٻہہ                           ٻہ
پہݨ؍پہوݨ                    پَہہ                           پہ
پھہݨ؍پھہوݨ                  پِھہہ                         پِھہ
ٹھہݨ؍ٹھہوݨ                  ٹھَہہ                         ٹھہ
چھہݨ؍چھہوݨ                چَھہہ                        چَھہ
ڈھہݨ؍ڈھہوݨ                 ڈھَہہ                         ڈھہ
ݙوہݨ                         ݙوہ                          ݙہ
ݙہوݨ                         ݙہ                            ___
رہوݨ؍رہݨ                   رَہ                           ___
سہݨ؍سہوݨ                   سَہہ                          سَہ
کہݨ ؍ کہوݨ                 کُہہ                          کُہ، کوہ
ڈھوہݨ                       ڈھوہ                         ڈہ
ڳوہݨ                         گوٖہ‘ڳہہ                      ڳہ‘ڳوہ
پینہݨ                         پینہہ                         پینہ
غلط العام اِملاء آلے الفاظ
لوظ   ہجے                 معنی                                       غلط املا
اُنہہ   (ا،نون غنہ ،ہ)      زور یا درد کی وجہ سے آواز نکالنا     انہ، انھ
اُونہہ  (ا،و،ں،ہ)            اس نے                                     اونہ، اونھ
آنہہ   (آ،ں،ہ)               آہ                                           آنہ، آنھ
اینہہ   (ا،ی،ں،ہ)           اس نے                                     انہ، انھ
ٻانہہ   (ٻ،ا،ں،ہ)           بازو                                        ٻانہ،ٻانھ
پینہہ  (پ،ی،ں،ہ)          پیس (فعل امر)                             پینہ ،پینھ
ݙینہہ  (ݙ،ی،ں،ہ)           دن                                          ݙینہ ، ݙینھ
سُنہہ؍سونہہ   (س،و،ں،ہ)  جان پہچان، دیکھی بھالی جگہ            سنہ، سونہ، سنھ، سونھ
شینہہ  (ش،ی،ں،ہ)         شیر                                         شینہ، شینھ
کانہہ  (ک،ا،ں،ہ)           دریائوں کے کنارے اگنے والا پودا      کانہ، کانھہ
کِینہہ  (ک،ی،ں،ہ)         کس لئے ، کیوں                           کینہ، کینھ
لانہہ  (ل،ا،ں،ہ)            موٹا اور لمبا رسہ                         لانہ
مُونہہ؍منہہ   (م،و،ں،ہ)    چہرہ‘دہان                                  منہ، مونھ، منھ
مینہہ  (م،ی،ں،ہ)           بارش، بھینس(ریاستی لہجہ)              مینہ، مینھ
نانہہ   (ن،ا،ں،ہ)            نہیں ۔ موچیوں کا ایک اوزار             نانہ، نانھ
نونہہ  (ن،و،ں،ہ)           بہو                                          نونہ، نونھ
نینہہ  (ن،ی،ں،ہ)          کسی بیل پر لگنے والا چھوٹا سا پھل ، محبت  نینہ، نینھ
ایہہ   (ا،ے،ہ)              یہ یا یہ ہے                                ایہ، ایھ
پیہہ   (پ،ے،ہ)            داخل ہونا                                   پیہ، پیھہ
دیہہ   (د،ے،ہ)             دیہات ، دیو                                دیہ، دیھہ
ریہہ   (ر،ے،ہ)             داڑھی اور مونچھوںکے نئے نئے بال اگنا      ریہ، ریھہ
رِیہہ   (ر،ی،ہ)             پیٹ میں گیس پیدا ہونا                    ریہ، ریھہ
سیہہ  (س،ے،ہ)            ایک جانور لمبے لمبے اور نوکدار بالوں والا  سیہ، سیھہ
کیہہ   (ک،ے،ہ)            غیر کاشتہ چٹیل میدان                     کیہ، کیھہ
چِینہہ  (چ،ی،ں،ہ)          غصے سے منہ بگاڑنا                    چینہ، چینھ
سرینہہ       (س،ر،ی،ں،ہ)       سرس کا درخت                            سرینہ، سرینھہ
اکرم نظامی
اکرم نظامی، سرائیکی شوبز نال وابستہ ہک مایہ ناز فنکار ہن۔ کئی سرائیکی ٹیلی فلماں اچ اپݨی اداکاری دے جوہر ݙکھا چکن۔ زیادہ تر کامیڈی رول کریندن۔ انہاں دا تعلق ضلع رحیم یار خان نال اے۔
میانوالی ریلوے اسٹیشن
پاکستان ریلویز دی سرکاری ویب سائٹ دے مطابق میانوالی ریلوے اسٹیشن دا کوڈ MWI ہے۔ ایں وقت ایہ اسٹیشن پاکستان ریلویز دے استعمال وچ ہے۔ میانوالی ریلوے اسٹیشن شہر اچ واقع ہے۔
ہائے ملفوظی آلے لوظ
غلط العام اِملاء آلے الفاظ
کرینہہ (ک،ر،ی،ں،ہ)       جنگلی پودا (ڈیلھے)                              کرینہ، کرینھہ
نِکینہہ (ن،ک،ی،ں،ہ)      کمی لوگ، کم ذات                        نکینہ، نکینھہ
اُکانہہ (ا،ک،ا،ں،ہ)         ایک خود رو درخت                       اکانہ، اکانھہ
اَڳانہہ (ا،ڳ،ا،ں،ہ)         آگے                                        اڳانہ، اڳانھہ
کُمانہہ (کُ،م،ا،ں،ہ)        ایکڑ                                        کُمانہ، کُمانھہ
ڄوانہہ        (ڄ،و،ا،ں،ہ)         ایک کانٹے دار خود رو پودا             ڄوانہ، ڄوانھہ
تڑَانہہ (ت،ڑ،ا،ں،ہ)        کپڑے سکھانے کیلئے بندھا ہوا رسہ     تڑانہ، ترانھہ
چَنانہہ (چَ،ن،ا،ں،ہ)         دریائے چناب                              چنانہ، چنانھہ
کوَانہہ (ک،و،ا،ں،ہ)        کسی چیز کی بہت ہی تھوڑی مقدار      کوانہ، کوانھہ
چھیہہ (چھ، ے، ہ)         نقصان                                      چھیھ، چھیہ
ڈھیہہ  (ڈھ،ے،ہ)            ریت کے ٹیلے کا دامن                    ڈھیہ، ڈھیھہ
لیہہ   (ل،ے،ہ)             مقبوضہ کشمیر کے ایک شہر کانام      لیہ، لیھہ
تریہہ  (ت، ر،ے،ہ)        پیاس                                        تریہ، تریھہ
سَڑیہہ (س،ڑ،ے،ہ)         جلن ،تیز دھوپ                            سڑیہ، سڑیھہ
کُریہہ (ک،ر،ے،ہ)         قحط سالی                                  کریہ، کریھہ
مَریہہ (م،ر،ے،ہ)          موت                                        مریہ، مریھہ
مَݙیہہ  (م،ݙ،ے،ہ)           کام چور                                    مݙیہ، مݙیھہ
مچھیہہ(م،چھ،ے،ہ)         چُک پڑنا                                   مچھیہ، مچھیھہ
دَریہہ (د،ر،ے،ہ)           بہت ، زیادہ                                دریہ، دریھہ
فقیہہ  (ف،ق،ی،ہ)          علم فقہ دا ماہر                             فقیہ، فقیھہ
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
کوٹ مٹھن
کوٹ مٹھن ضلع راجن پور پنجاب دا شاہر ءِـکوٹ مٹھن دی مشوری پیر فرید دی جائے مدفن ہووݨ نال وی ـ پاکستان دے سبھے دریا کوٹمٹھن دے اتوں سندھ ءِچ رلدݨ. وجہ تسمیہ مٹھݨ خان خواجہ شریف محمد کوریجہ سائیں دا مرید تے علاقے دا امیر ہا. اپݨے پیر سائیں دے حکم تے کوٹ مٹھݨ دا ایرا کڈھا ہَس تے چویڑی اساری جینکوں کوٹ آکھدݨ اتھاؤں کوٹ مٹھن دا ناں مشور تھے
راݨا پرتاب سنگھ گنوری
جہان پور ضلع مظفر گڑھ دا ڄم اے تے ہݨ بھارت دے علاقے گنور وچ رہائش اے. سرائیکی شاعری وچ اہم ناں اے تے انہاں دا سب توں وڈا کم ملتانی ہندی شبد کوش اے.
ڈاکٹر رانا پرتاپ سنگھ گنوری ۔۔۔۔”
——————————————
ناں : رانا پرتاپ سنگھ۔۔۔۔۔۔۔۔۔
قلمی ناں :رانا پرتاپ گنوری۔۔۔
تاریخ پیدائش : 3 جون 1938ء
مقام پیدائش: جہان پور ، قصبہ جتوئ۔ تحصیل علی پور۔ ضلع مظفر گڑھ۔  ( موجودہ پاکستان)
ولدیت : جے منی لال بھوٹانی
والدہ : شریمتی رام دیوی ۔۔۔
تعلیم : درجہ اول۔۔ پرائمری سکول جہان پور
درجہ دوم : گورنمنٹ سکول امرتسر۔۔۔
درجہ سوم : گورنمنٹ سکول منٹگمری ( ساہیوال )
درجہ  چہارم :گورنمنٹ سکول شجاع آباد
ہجرت :15.اگست 1947ء
استاد شاعری : ہریش چندر ناز سونی پتی۔۔۔۔۔
تعلیم : ایم ۔اے ( اردو)، ایم ۔اے ( ہندی)، ایم۔ اے ( سنسکرت )۔ ادیب فاضل
آغاز تدریس :1959ء۔۔۔۔۔۔۔۔
ملازمت بطور لیکچرار: 1971ء
ریٹائر منٹ :30 جون 1998ء
موجودہ رہائش :E.4/2 Ganga Triveni apartment sector 9,Rohini Delhi. India. 110085
تصانیف:
اردو شاعری• ترنگیں ۔۔۔•فانوس خیال۔۔۔• رعنائ خیال۔۔۔• سناٹے کی آواز۔۔۔• احساسِ کرب۔۔۔۔
منظوم ترجمہ :۔۔ میگھ دوت ( کالی داس )
تذکرہ: تذکرہ شعراۓ ہریانہ، ہریانہ کے شاعر۔، دیوناگری ( شاعری) رشمیاں۔۔، روشنی کی لکیر، ۔۔، میٹھے بول۔۔، کچھ شگوفے کچھ شرارے۔
سفر نامہ : خواب تھا جو کچھ کہ دیکھا
لُغات : ملتانی ( سرائیکی) ہندی شبد کوش
( ملتانی ہندی ڈکشنری )
سرائیکی مجموعے : مہک مٹی دی( ناشر، سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ( 2016ء )، نویاں نویاں ریجھاں۔۔۔، سُواہ یادیں دی
سوانح حیات:• تو اپنی داستاں کہتا ہوںمیں۔۔، •اور اب آگے۔۔۔
اعزازات :فخرِ ہریانہ ایوارڈ 2013ء
فون نمبر :919953090007  +
فیس بُکID :
منتخب اشعار:
کیا لاتھے ہیں جہان  اچ اگوں دی سوچ رانا۔۔۔
اے نال کجھ نہ ویسی ماڑی، مکان، مڋی۔۔۔۔!
رب جانڑیں کیا تھیسی  ہِنیں اندھیں دا۔۔۔۔
اندھا اندھیں کوں رستہ ڈکھلیندا پے۔۔۔۔۔۔!
کامیابی دے گُر اویں تاں ڈھیر ہِن۔۔۔۔۔۔۔۔!
ایندا ہِک خاص گُر جی حضوری وی ہے۔۔۔!
نہ تھئ ہےنہ تھیسی  ڳنڑیں آدمی دی۔۔۔۔۔۔۔۔!
جے تھیسی تاں بس ہِک گنڑیں  رب دی تھیسی
خدا جے تساڈی سمجھ وچ نہ آوے۔۔۔۔۔۔۔
محبت کوں سمجھو، خدا ہے محبت۔۔۔
لطیف طارش
لطیف طارش سرائیکی زبان دا شاعر ہے
ہنگری
thumb|قومی نشان
لطیف طارش
جم پل
پہلی جنوری ١٩٦٤ء کوں ڄمے۔
ہنگری
مجارستان یا ہنگری (مگجاری زبان وچ Magyarország تے انگریزی وچ Hungary) مرکزی یورپ دا ہک ملک ہے۔ اس کوں کوئی سمندر نہیں لگدا تے اس دے اردگرد آسٹریا، سلواکیہ، یوکرائن، رومانیہ، کرویئشا تے سلوانیہ واقع ہن۔ اس دا دار الحکومت بوداپست سݙویندا ہے جیہڑا مشہور دریا دریائے ڈینیوب دے ݙوہاں کناریاں تے واقع ہے۔ اس تے مختلف اوقات وچ رومن (چوتھی صدی عیسوی تک) تے مسلمان ترکاں (1526ء توں 1699ء تک) دی حکومت وی رہی ہے۔ انہاں حکومتاں دے علاوہ ہک ہزار سال توں زیادہ عرصہ تک اے ہک وݙے اہم ملک دی صورت وچ یورپ دا مرکز ریہا ہے.
لطیف طارش
نمونہ کلام
ہے اوہا فطرت ہے اُوہو بندہ اے صرف چہرہ وٹا ݙتا ڳئے
ہنگری
thumb|جھنڈا
لطیف طارش
قطعہ
ساہ ساہ کوں تان٘گھ میݙی
جاہ جاہ تے بان٘گ میݙی
ٹُردا ہے وقت ٻُڈھرا
پکِڑ کے ݙان٘گ میݙی
غزل
امن کوں ویچ کےآیاں
وطن کوں ویچ کےآیاں
قتل کرنڑا ہا بُکھ دا میں
بدن کوں ویچ کےآیاں
فقط ڈو گز کفن کیتے
جنم کوں ویچ کےآیاں
میں ہر مردا زمانے دے
کفن کوں ویچ کےآیاں
کوئئ دل کوں ناں گھندا ہا
ذہن کوں ویچ کےآیاں
لکھاں تیتلیں دا مجرم ہاں
چمن کوں ویچ کےآیاں
کہیں بے من دی من آخر
میں تن کوں ویچ کےآیاں
تیکوں دھن مُل گھدے طارش
میں دھن کوں ویچ کےآیاں
. لطیف طارش ونکی:سرائیکی شاعر
سلیمان عالی شان
thumb|دستخط سلیمان اول (المعروف سلیمان قانونی تے سلیمان اعظم) (عثمانی ترکی زبان: سلطان سليمان اول، ترکی: I. Süleyman یا Kanunî Sultan Süleyman) سلطنت عثمانیہ دے ݙاہویں فرمانروا ہن جنہاں نے 1520ء توں 1566ء تک 46 سال تک حکمرانی دے فرائض انجام ݙتے۔ اوہ بلاشبہ سلطنت عثمانیہ دے سب توں عظیم حکمران ہن جنہاں نے اپݨے بے مثل عدل و انصاف تے لاجواب انتظام دی بدولت پوری مملکت اسلامیہ کوں خوشحالی تے ترقی دی شاہراہ تے گامزن کر ݙتا۔ انہاں نے مملکت کیتے قانون سازی دا جیہڑا خصوصی اہتمام کیتا اوندی بنا تے ترک انہاں سلیمان قانونی دے لقب توں یاد کریندن جبکہ مغرب انہاں دی عظمت دا اس قدر معترف ہے کہ مغربی مصنفین انہاں کوں سلیمان ذیشان یا سلیمان عالیشان تے سلیمان اعظم آکھ کے پکاردن۔ انہاں دی حکومت وچ سرزمین حجاز، ترکی، مصر، الجزائر، عراق، کردستان، یمن، شام، بیت المقدس، خلیج فارس تے بحیرہ روم دے ساحلی علاقے، یونان تے مشرقی و مغربی ہنگری شامل ہن۔
ایم ڈی گانگا
ایم ڈی گانگا، ضلع رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سرائیکی رہنما ہن۔ سیاسی سرگرمیاں دے نال اخباراں اچ کالم نگاری وی کریندن۔ زراعت دے شعبے اچ وی مہارت رکھدن۔
کونسلر دے معنی
پیریں دا پندھ ہوندا ہا کئ میلیں دا سفر کئ ڈینھ ءچ کیتا ویندا ہا مال ڈنگریں نال کئ سُریں ءچ گاونڑے گاء کے پندھ دا تھکیڑا لہایا ویندا ہا رات تھیندی ہے تاں کہیں وسوں جاہ تے مال ڈنگر بدھ کے مہمان تھی پُویندا ہا، بشیرے آپڑیں وَکدی منجھ کوں وساخ تے بدھ کے سُکھ دا ساہ گھدا تے لکھ حمد پڑھ کے بے چنتا سَم گیا فجر کوں ناشتہ پانڑی کر کے وساخ آلے کوں کروڑاں دعائیں ڈے کے جڈاں منجھ تیں دید ماریس اُوندا چیتا بھؤونڑ لگ گیا ۔ منجھ دے نال کھوتے دا بچہ بدھا کھڑے۔ گڈھیں نال کٹی بدھی کھڑی ھئ۔ اوں سوچے شاید رات اندھاری ہئ وساخ آلے جوان غلطی نال پَھل وٹا کھڑائن اُو کٹی کھولنڑ لگے۔ پچھو جوان سڈ ماریے ادا خیر تاں ھے ساڈی کٹی کھولیندا پئیں۔ بشیرے کھل کے آکھیے ادا اے منجھ رات ویائ ھے تئیں غلطی نال ایندے کٹھے کھوتی بدھ کھڑائ ھے، وساخ آلے جوان آکھیے وائے پاگل دا پُترا اے پھل میڈی گَڈھیں دا ھے۔ ایں تکرار جھیڑے دا روپ گھن گھدا گال ودھ گئ لوگ کٹھے تھی گئے ساریں مشورہ ڈتا یار وستی دے پردھان یعنی کونسلر ،،کونسلرمعنی ، (نکا جتاما) اُوندے کولوں جُلدے ہئیں اُو جیرھا فیصلہ کر ڈیوے منظور ہوسی سارے وستی آلے مانے خان دی جاہ تے ونج پُجے پہلے وی اُوندی جاہ تے ڈُو چار موچی ہک ادھ گھرو وادھو لوک بیٹھے ہن مانے خان سارا حال حوال گھدا تے فیصلہ وساخ آلے دے حق ءچ کجھ اے آکھ کے ڈتا کہ اے وساخ آلے ساڈی وستی دے کمی ہن۔ اے اُومیراثی ہن جنھیں دی گَڈھیں جڈاں رات کوں ویاندی ھے جنڑیندی کَٹی ھے ۔مسافر کھوتی کوں ہتھ پاتے اتھائیں کھڑ کے رُناں وی ھے کھلیا وی ھے لُوکیں پُچھے رُناں کیوں تے کھلیا کیوں بشیرے آکھیا یار کھلیا تاں ایں ہا جو تھاڈی وستی ءچ منجھ کھوتی جنڑیندی ھے گڈھیں کٹی جمیندی ھے رُناں ایں ہاں اگر تھاڈا اے نکا جتاما یعنی کونسلر مر گیا تاں انصاف مَر ویسی،، اے پوسٹ بلکل غیر سیاسی ھے کوئ جتاما یا جتامے دے شطونگڑے بلکل ناراض نہ تھیون کیوں جو ہر وستی ءچ اینجھے جتامے موجود ہن جنھیں ہر چُور راھزن قاتل کوں پناہ ڈتی ھے پالیے نے انھیں دے ظلم دے خلاف ولا فیصلے اینجھے کیتے نے۔ساڈی بدبختی معزز دی شکل ءچ کمینے چٹے کپڑیں ءچ لُکے ھوئے کالے دل، شریف دے رُوپ ءچ درندے ملیئن، جمیل بلوچ، سارے کونسلر نیں جنھیں ءچ اینجھے فیصلے کرنڑ دی کوالٹی ھے اوھے سمجھے ونجن.
خانیوال
خانیوال پاکستان دے صوبہ پنجاب دا ہک قدیم شہر ہے۔ خانیوال شہر ضلع خانیوال تے تحصیل خانیوال دا ہیڈکوارٹر وی اے۔
محمد اجمل ملک
ریڈیو پاکستان بہاولپور دے سابقہ کمپئر ہن. نقابت و خطابت وچ مہارت رکھدن. مذہبی و سماجی محفلاں دی میزبانی کریندن.
اسماعیل احمداݨی
اسماعیل احمداݨی ہک مشہور سرائیکی ادیب ہن۔
میانوالی دا ہک منفرد الا
میانوالی دا ہک منفرد ۔۔ الا ۔۔
میانوالی دے ادبی ۔ صحافتی ۔ اور سماجی حلقاں دے نال میڈا تعلق 20 ۔ 25 سالاں توں آندا پیئے یاراں دے یار ہن تے دشمڑاں دے دشمنڑ ۔۔ زرخیز دھرتی میانوالی دے لوکا ں نے ہر شعبے دے وچ اپڑاں ہک ناں پیدا کیتے ۔۔
بالخصوص سرائیکی ادب دے حوالے نال ظہیر احمد مہاروی میانوالی دے آسمان ادب تے پوری طرح چمکدا کھڑے ۔ کئی مشاعراں تے اوکوں سنڑانڑ دا موقع ملئے کمال شعر آہدن ۔ انہاں توں پہلے میانوالی دے شعراء گیت نگاری تے زیادہ توجہ ڈتی رہن اور انہاں گلوکاراں دی آواز اچ اپڑیں گیت لوکاں تک پہنچا کے شہرت حاصل کیتی ہے ۔ بعض شعراء نے ملکی سطح تک شہرت حاصل کیتی ۔ مگر ظہیر احمد نے گیت نگاری تو ہٹ کے شاعری دی ہک مقبول تے مشکل ۔ صنف ۔ غزل دا انتخاب کر کے اس تے پورا اترنڑ کوشش کیتی ہے جیندے وچ او بلاشبہ کامیاب نظردن ۔
میکوں ظہیر آحمد دی تریجھی تے نویں نکور کتاب ۔۔ آلا ۔۔ڈیکھنڑ تے پڑھ انڑ دا موقع ملے بلاشبہ ظہیر دی شاعری ہر حوالے اپڑیں میعار تے پوری اتردی ہے ۔ ظہیر دی شاعری دے وچ سرائیکی علاقےدے ہر وسبے دا رنگ نظر ایائے ۔ سرائیکی وسیب دی ہر خوبصورت روایت نظر آئی ۔ انہاں نے سرائیکی غزل نوں ہک نواں رنگ تے خوشگوار ذائقہ ڈٹےاے۔ظہیر احمد نے میانوالی دے ادب اچ ہک نواں رستہ اختیار کیتے اور اس رستے تے چل کے ظہیر احمد نے جیہڑا آلا وی مارے اوندے ۔۔ آلا ۔۔ کوں لوکاں سنڑاے کیوں کہ اے میانوالی دا ہک منفرد ۔۔ آلا ۔۔ ہے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔شاہنواز ارشد
محسن نقوی دیاں یاداں
؛؛؛؛؛"محسن نقوی مرحوم ہک وڈے شاعر ہک وڈے انسان نال گزریے ویلھے دیاں کجھ یاداں" ؛؛؛؛؛
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔   ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔    ۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کل رات تھکےھارے پرندوں نےنصیحت کی مجھے۔
کہ محسن جب رات ڈھل جائے تم بھی واپس آجایا کرو۔۔
شام
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ دمشق مشہور شہر تے دارالحکومت ہے۔
محسن نقوی دیاں یاداں
ہک رات ڈسٹرکٹ انتظامیہ دے ذیر اہتمام کمپنی باغ دے گراؤنڈ اچ ڈوثرنل اردو سر ائیکی دا بہوں وڈے مقابلے آلا مشاعرہ تھیندا پیاھا۔جیندے اچ حضرت جانباز جتوئی صاحب۔نور محمد سائل صاحب۔سرور کربلائی صاحب۔مہجور بخآری صاحب۔اقبال سوکڑی صاحب۔اقبال نصرت صاحب۔شاکر تونسوی صاحب۔کیف انصاری صاحب۔غلام حسئین زائر صاحب۔اور بے وی بہوں وڈے شاعر آئے ھوئے ھن۔بہوں مقابلے دا مشاعرہ ھا۔جیندا سٹیج سیکٹری سئیں سرور کر بلائی ھن۔جتھاں سٹیج سیکرٹری سئیں سرور کربلائی ھوندے ھن۔او عام مشاعرہ نہ ھوندا ھا۔او بہوں وڈا بھمبھوں کاٹ مشاعرہ ھوندا ھا۔ جڈاں کربلائی صاحب نیں محسن نقوی کوں سٹیج تیں سڈیا۔اوں ویلھے مشاعرہ بہوں عروج تیں ھا۔جڈاں محسن نیں چار شعر پڑھیئے۔محسن کوں وڈی داد ملدی پئی ھئی۔اوں ویلھے دیرے دا بہوں وڈا دانشور۔نقاد۔باوقار آدمی کربلائی صاحب محسن سئیں دا بہوں وڈا گردیدہ استاد قیصر عباس نیں ہک شعر تیں احترامن اٹھی کیں بے تحاشہ داد دعا ڈیندیں ھوئیں اکھیا۔محسن تیڈی خضر دی عمر ھووے۔محسن نیں برجستہ بہوں جلدی نال آکھیا چاچا خضر عباس تیڈی ابلیس دی عمر ھووے۔کیا مشاعرہ ھا۔کیا سامعین  مجمعہ افسران۔بھانویں مہمان اے خصوصی ھن یا جیندی صدار ت اچ مشاعرہ تھیندا پیا ھا۔ڈاہ منٹ کھلنڑ دا کہرام مچا ریہے۔اور ول کھدے آی ریہن۔ول اتو سٹیج سیکرٹری دا ہک آپڑاں انداز ھا۔سرور خاں نیں اکھیئے زوکدے کوں بھوکدا سنڑدے تیں ھاسے۔مگر تفسیر دی سمجھ آج آئی اے۔۔۔۔
کل دی گال اے محسن کو شہید تھئیں ھوئیں 24 سال تھی گئین۔محسن دی شہادت دی خبر ھوں ویلھے چرکھی آلے ٹیلیفون تیں روندیں ھوئیں ملازم مظہر نیں پہلی اطلاع ڈیندیں ھوئیں اکھیا۔انا للہ ھ وانا الیہ راجعون۔ بد بختیں۔بے قدر لوکیں محسن کوں لاہور اچ شہید کرڈتے۔ول کیا ھئی رات ھئی رنونڑ ھا۔اےخبر سنڑنڑ دے بعد وی دل اہدا ھا اللہ کرے کوڑ ھووے۔ وت سویلے پورا دیرہ شھر سنسان ھا۔ہڑتال ھئی۔ھو دا عالم ھا۔لوک ہک بے دو ڈہدے ھن۔الیندے نہ ھن۔کوئی شیعہ نہ ھا کوئی سنی نہ ھا۔ہرکوئی اہدا ھا۔ساڈا محسن موئے۔کمال محسن ھا۔ڈو کزیئے آج وی ہک بے توں ودھو ودھ لگدن۔ایں دیرے شھر نیں اے ڈو کزیئے اپڑیں کھاتے پاکیں ۔ہک بے دو کولھو ودھ کیں سوگ منائے۔میکوں نئیں پتہ بین الا قومی ملکی لیول تیں اے کے جیڈے بندے ھن۔مگر اج ای میں با بانگے دہل اہداں دیرے اچ انہیں کنوں نہ کوئی وڈہ بندہ ھا۔نہ وڈہ کزیہ ھا۔انہیں دے مرنڑ نال دیرہ سنجانڑ دے حوالے نال ہیں ویلھے وی یتیم اے۔ھو سگدے میڈی ایں لکھت نال کہیں اتفاق  نہ تھیوے۔لیکن میں کوشش کیتی اے۔گھٹ توں گھٹ لکھاں تجاوز نہ کراں کیونکہ کجھ نہ کجھ لوک ایں لکھت دے آئینی شاھد ایں ویلھے وی ذندہ کرداران۔اوھے ای ڈس سگدن۔کتھائیں متاں میں جھوٹ دا سہارا گھدا ھوے۔ میکوں معاف فرمیسو۔اساں نوں نمبر چنگی ملتان دے آگو لاہور روڈ تیں لنگاہ ھاؤس اچ محسن سئیں کوں وی ملنڑ ویندے ھاسے۔مرشد عزیز شاھد دے کٹھے کراچی اچ پتہ کیرھی کالونی اچ انہیں دے بنگلے تیں ملنڑ گئے ھاسے۔رات ڈوپہرا سئیں دے بنگلے تیں ریہوسے۔اے ھن کجھ یاداں جیرھیاں قرض ھن۔سئیں دی چوویں برسی تیں مناسب سمجھن جو برسی دے نانویں لا چھوڑوں۔ہیں کنیں چنگاں عمل میکوں بیا کوئی نہ پیا نظردا ھا۔
کجھ گزریں یادیں دا امین۔توھاڈا آپڑاں اکبر خاں ملکانڑیں۔پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
شام
سیاست
نظامِ حکومت: صدارتی جمہوریہ
سرائیکی افسانیاں دے کتاباں
حفیظ خان بحیثیت افسانہ نگار انہاں دے افسانیاں دی کتاب ’’ویندی رُت دی شام‘‘ ۱۹۹۰ء وچ چھپی۔ انہاں سرائیکی افسانہ لکھݨ دی ابتداء ۱۹۷۵ء وچ ’’ہیرے تے ککرے‘‘ افسانہ لکھ تے کیتی۔ ایہ افسانہ ریڈیو پاکستان بہاولپور دے ہک پروگرام وچ نشر تھیا۔ انہاں دے پہلے افسانوی مجموعے کوں اکادمی ادبیات دی طرفوں ’’خواجہ فرید ایوارڈ‘‘ ݙتا ڳیا۔ انہاں دے افسانیاں وچ مشاہدہ خوب ہے۔ حفیظ خاں دے افسانے انسانی نفسیات، کرداراں دے عمل وچوں بدلدے ہوئے رویاں، وسیب دے لوکاں دے ݙکھ، انہاں دی مشکلات کوں منفرد انداز نال پیش کیتے۔ ’’اندر لیکھ دا سیک‘‘ انہاں دا ݙوجھا افسانیاں دا مجموعہ ہے جیڑھا ۲۰۰۴ء وچ شائع تھیا۔ جیندے وچ حیاتی دے تلخ حقائق کوں فنکارانہ چابکدستی نال پیش کیتا ڳئے۔
شام
سیاست
وزیرِ اعظم: محمد ناجی العطری
سرائیکی افسانیاں دے کتاباں
’’اݨ سونہیں دڳ‘‘ منظور اعوان دے سرائیکی افسانیاں دا مجموعہ، سرائیکی وسیب دی شہری، دیہی حیاتی دے موضوعات اتے مشتمل ہے۔
ڈاکٹر اسلم عزیز درانی (اشاعت ۱۹۹۵ء)’’سِجھ دا سنیہا‘‘ انہاں دے سرائیکی افسانیاں دا پہلا مجموعہ ہے۔ ڈاکٹر اسلم عزیز درانی دے افسانوی موضوعات سرائیکی وسیب دے ݙکھ، بُکھ، لوکاں دیاں مشکلات انہاں اُتے تھیوݨ والے ظلم کوں بیان کریندن۔ انہاں افسانیاں وچ منظر نگاری خوب ہے تے موضوع اتے تکڑی گرفت ہے۔
شام
زبان
عربی زبان ہے۔
صوبے
الحسکہ · حلب · درعا · دیر از-زور · حمص · حماہ · لتاکیا · طرطوس · السويدا · قنیترا · ادلب · الرقہ · ریف دمشق · دمشق
سرائیکی افسانیاں دے کتاباں
محمد صدیق شاکر، سیرت نگاری دے حوالے نال ہک اہم ناں ہے۔ انہاں دے افسانیاں دا مجموعہ ’’ہنڄوں ٻٹ ٻٹ‘‘ وسیب دے ݙکھاں کوں نمایاں کریندن۔ وسیب دیاں محرومیاں دی گذارن وچوں جھات پیندے انہاں دے افسانیاں دے کردار انفرادیت دا پہلو رکھدن۔
ملک اقبال بھپلا دے افسانیاں دی کتاب ’’بالو‘‘ ݙو حصیاں تے مشتمل ہے۔ دیہات دے پس منظر کوں اُجاگر کریندے ایہ افسانے اختصار دی خصوصیت وی رکھدن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
وستی مولویاں
وستی مولویاں پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع رحیم یار خان وچ ہک بستی یا وستی اے۔
حوالے
ونکی:آباد شہر تے وستیاں
نظیر اکبر آبادی
نظیر اکبر آبادی دا ناں شیخ ولی محمد ہئی۔ نظیر تخلص رکھ کے شاعری کیتی۔ (1735-1740ء دے دوران دلی وچ پیدا تھئے (ڈاکٹر رام بابو سکسینہ دے مطابق نادر شاہ فے دہلی حملے دے وقت پیدا تھئے ہن) ۔ انہاں دے والد دا ناں محمد فاروق ہئی جیہڑے اپݨے والد دے ٻارہاں اولاداں وچوں صرف ہک ہی بچے ہن۔ حالی چھوٹے ہی ہن کہ والدہ دے نال آگرہ منتقل تھی ڳئے تے محلّہ تاج گنج وچ مقیم تھئے۔ ہک مکتب اچوں عربی تے فارسی دی تعلیم حاصل کیتی۔ طبیعت وچ موزونیت فطرت کولوں ملی ہئی ایں کیتے شاعری شروع کیتی۔ نظیر ہک سادہ تے صوفی منش آدمی ہن، انہاں دی ساری عمر معلمی وچ بسر تھئی۔ اوہ قناعت پسند ہن، بھرت پور دے حکمراناں نے دعوت نامے بھیڄے پر انہاں نے قبول نہ کیتے۔ اوہ کہیں دربار نال وابستہ نی تھئے، آخری عمر وچ فالج دی حالت وچ مبتلا تھئے تے 1830ء وچ انتقال کر ڳئے۔ انہاں دا مزار دہلی وچ ہے۔ اردو دی نویں کتاب ہائی اسکول (اترپردیش) نصاب وچ شامل کتاب وچ نظیر صیحب دی تاریخ پیدائش دے بارے وچ اختلاف دے نال 1732/1735 لکھا ڳیا ہے۔
اے جے سیال
اے جے سیال، ضلع جھنگ نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور صحافی تے سرائیکی قومیتی رہنما ہن تے ضلع جھنگ دے سرائیکی صوبے اچ شامل تھیوݨ کیتے آہر کریندے رہندن۔
ساݙا لانجا
ساݙا لان٘جا مُکدا ویندے
1 اَساں کے تائیں رَت ورتاں خُوشبو ویڑھیاں    وِچ دفناؤں
آزادی دے ہوکے ݙیندیاں بابل ڄائیاں
پُھلیں دی ݙِکھ ݙیندیاں بھیݨیں
تیݙے در بلِیدان کروں، قُربان کروں
2
کُوڑ تَرسّلے ݙیووں
جنرل اختر عبدالرحمان
اختر عبد الرحمن ہک مشہور پاکستانی فوجی جرنیل ہن۔ 11 جون 1924ء کوں پشاور وچ پیدا تھئے، جتھاں انہاں دے والد ڈاکٹر عبد الرحمن سرکاری ملازم ہم۔ ڈاکٹر صاحب ایں توں قبل افغانستان دے بادشاہ امان اللہ خان دے ذاتی معالج رہ چکے ہن۔ 1928ء وچ والد دی وفات دے بعد انہاں دی تعلیم و تربیت والدہ دی نگرانی وچ تھئی۔ اچھے طالب علم تے اچھے اسپورٹس مین وی ہن ۔ 1945ء وش گورنمنٹ کالج لاہور توں ایم اے معاشیات دی ڈگری گھنݨ دے بعد فوج وچ ملازم تھی گئے۔
حالات زندگی
فروری 1947ء وچ فوج وچ باقاعدہ کمیشن ملا۔ قیام پاکستان دے وقت مشرقی پنجاب وچ تعینات ہن۔ اوں دور وچ انہاں نے انہاں مہاجرین دی بڑی مدد کیتی جیہڑا بھاہ تے خون دا سمندر پار کر کے لٹے پٹے پاکستان پہنچے ہن۔ 1948ء وچ کشمیر دے جہاد وچ حصہ گھدا۔ ستمبر 1965ء دی پاک بھارت جنگ وچ لاہور دے قریب برکی دے محاذ تے داد شجاعت ݙتی۔ 1971ء دی جنگ وچ قصور دی سرحد تے ہک بریگیڈ دی قیادت کریندے رہے۔ 1978ء وچ پاک آرمی دے ایجوٹنٹ جنرل تے 1979ء وچ ڈائریکٹر انٹلجینس مقرر تھئے۔ روس افغانستان دی جنگ وچ تدبر تے احتیاط دے نال منصوبہ بندی کر کے روس جیہی طاقت کوں شکست کھاوݨ تے مجبور کیتا۔ فوجی ملازمت وچ نمایاں کارکردگی تے ستارہ بسالت، ہلال امتیاز تے نشان امتیاز دے اعزازات ݙتے گئے ۔17 اگست 1988ء کوں بہاولپور دے قریب ہوائی جہاز دے حادثے وچ صدر مملکت جنرل ضیاء الحق تے ݙوجھے اکابرین دے نال جاں بحق تھئے۔ انہاں دے صاحب زادے ہمایوں اختر نے عملی سیاست وچ حصہ گھدا ہے تے کئی مرتبہ وزیر وی رہ چکے ہن۔
ساݙا لانجا
کہیں قاتِل ہَتھ دی بَـیعَت دا    اِقرار کَروں     اِتبار کَروں
3
اَساں اپݨا ساہ بچاوݨ سانگے
سِـر سُودھا پِـیو دے پَٹکے دا ٻَہہ وَݨج کَروں
ما دی شال تے بھیݨ دی چادر اُچھل بُھکاؤں
ہُݨ تاں اپݨی بھیݨ کُوں ڳولݨ سانگے
مِٹی کُوں کُھنڈریندے ٻـیٹھوں
اَوترے ساہن٘جا مُکدا ویندے وِچ لاتھا کیا ھِ
بے مُرادے ساہیں وِچ اَساں کے تائیں جِـیسوں
کے تائیں ساݙیاں جِھک نِوائیاں، کُوڑ کَمائیاں
ساکُوں بے مُل کِیتی رَہسِن
4
اَساں کے تائیں کُوفے بانگاں ݙیووں
کیا تَسبـیح پَڑھوں    اَساں کے تائیں ٻُوڑی مَسنَد دے
کَھڑ در درسال چُموں    کے تائیں ہَن٘جُھوں ہارُوں
ساݙا لان٘جا مکد ویندے
کوٹلہ موسیٰ خان
کوٹلہ موسٰی خاں، احمد پور شرقیہ تحصیل وچ ہک پراݨا قصبہ اے جتھاں بھٹہ، عاربی تے کھاڑک برادریاں اکثریت وچ موجود ہن.
ڈھول فقیر
ڈھول فقیر (اردو: ڈھول فقیر) (انگریزی: Dhol Faqeer) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١ جنوری ١٩٢١ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٢ جون ١٩٩٢ء) پاکستان دے سندھ نال تعلّق رکھّݨ آلے مہان٘درے لوک ڳائیک ہَن۔ ڈھول فقیر ٢٢ جون ١٩٩٢ء کُوں فوت تھئے۔
ابتدائی حیاتی
ڈھول فقیر یکم جنوری ١٩٢١ء وِچ پاکستان دے ضلع میر پور خاص دے پٹیون وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ فقیر محمد خاص خیلی ہَن۔ ڈھول فقیر ٻہوں پڑھے لِکّھے کائے ناں ہَن۔
موسیقی دا کَم کار
ڈھول فقیر نے انجو انج ڳائیکاں کُوں انجو انج جائیں اُتّے ڳان٘دے ہوئے سُݨیا اَتے اِیں طرحاں ڳاوݨ دا انداز سِکّھیا۔ بعد وِچ ڈھول فقیر نے اسماعیل مری اَتے منٹھار فقیر راجا تُوں موسیقی دی سِکھلائی گِھدّی۔ ڈھول فقیر کوں اِنّھاں ڳائیکاں وِچ ڳِݨیا وین٘دا ہِے جِنّھاں نے روائتی سندھی شاعری دے امتزاج نال سندھی لوک موسیقی کُوں سدا بہار بݨایا۔ اُوہ ڳاوݨ کُوں عبادت سمجھین٘دے ہَن اَتے ڳاوݨ کِیتے کُجھ وی محنتانہ ناں گِھندے ہَن۔ اُوہ محمد زمان طالب المولیٰ دے شگِرد ہَن جِنّھاں نے ١٩٤٨ء وِچ کراچی دے ریڈیو پاکستان ٹیشن وِچ اِنّھاں دی سُن٘ڄاݨ کرائی اَتے عبدالکریم بلوچ نے ڈھول فقیر دی سُن٘ڄاݨ پاکستان ٹیلی ویژن، کراچی وِچ کرائی۔ ڈھول فقیر دے ڳاݨیاں کُوں بنیادی طور تے ریڈیو پاکستان حیدر آباد، تُوں جاری کِیتا ڳیا ہئی۔ اِنّھاں نے اپݨاں فن پیش کرݨ کِیتے ٻہوں سارے مُلخاں دا دورہ وِی کِیتا ہئی۔
ایوارڈز
ڈھول فقیر کُوں ٢٣ مارچ ١٩٨٩ء وِچ حکومتِ پاکستان دی طرفُوں تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ڳیا ہئی۔ ڈھول فقیر کُوں تمغائے حسنِ کارکردگی تُوں اَنج کئی علاقائی ایوارڈز وی مِلّے ہَن۔
وفات
٢٢ جون ١٩٩٢ء کُوں گُردے فارغ تِھیوݨ دی پارُوں ڈھول فقیر فوت تِھی ڳیا۔ اِنّھاں کُوں پاکستان دے سندھ دے ٹنڈو الہ یار وِچ پُور ݙِتّا ڳیا۔