cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد جاوید سرائیکی شاعر
محمد جاوید نوجوان سرائیکی شاعر محمد اسماعیل دے گھر دری پیر  عادل ضلع ڈیرہ غازیخان اچ جمئن. گریجویشن تک تعلیم اپڑا تے ہنڑ سرکاری ملازم ہن. 2014 کنوں شعر آہدن, سرائیکی شاعری دی ہر صنف اچ شعر آہدن. استاد الشعراء امجد بلوچ انہیں دی شاعری دے استاد ہن.
جنرل ہوش محمد شیدی
تالپوراں دا تعارف
“ایں شخص نے میݙے انہاں رشتے داراں کوں بے دریغ قتل کیتے جنہاں نے ہمیشہ وفاداری نال اوں دی خدمت کیتی ہَئی ، ول اوں نے اپݨے خاندان دے ہر چھوٹے وݙے نال وی بُرا ہی کیتا ہے، باوجود ایندے کہ اپݨی حکومت خطرے وچ ݙیکھ کے ایہ قرآن کوں سامݨے رکھ کے وعدے کریندا ہے مگر پرسکون تھیندے ہی اپݨے وعدیاں توں مکر ویندے، ایہ بلآخر تہاݙے کیتے وی وفادار ثابت نہ تھیسی”۔
تیمور شاہ ایں خط فوں متاثر تاں تھیا لیکن ہک افغان سردار میاں صاحب دے حق وچ او زبردست سفارش کر چکا ہئی، خود انہاں دی اپݨی منت زاری دے پیشِ نظر وی تیمور شاہ کوں میاں صاحب نال ہمدردی ہئی اس واسطے اوں نے ایہ فیصلہ کیتا کہ سندھ کوں ݙو حصیاں وچ تقسیم کر کے ہک تے میاں عبدالنبی کلہوڑو دی حکومت تے ݙوجھے تے میر فتح علیخان تالپور دی حکومت قائم کر ݙتی ونڄے، ایں طریقے وچ تیمور شاہ کوں چونکہ دوہرا خراج ملݨ دی توقع ہئی لہٰذا اوں نے اپݨے فیصلے تے عملدرآمد کراوݨ کیتے اپݨے ہک منصف کوں لشکر ݙے کے میاں صاحب دے ہمراہ بھیڄ ݙتا جیں نے زمین، خزانہ و دیگر فوجی و غیر فوجی اثاثہ جات تقسیم کر کے ݙیوݨے ہن۔ میر فتح علیخان کوں جیہڑے ویلے ایں فیصلے دا علم تھیا تاں انہاں نے سندھ دی تقسیم کوں ہر قیمت تے رد کر ݙتا تے چالہی ہزار افراد تے مشتمل فوجی قوت نال پیش قدمی کریندے ہوئے روہڑی دے مقام تے صف آراء تھی ڳئے، نادرشاہ دے دور وچ کابلی فوج نے انہاں تلواراں دی دھار بڑی اچھی طرح چکھی ہوئی ہئی اس واسطے منصف نے جݙݨ انہاں کوں جنگ تے آمادہ پاتا تاں خون خرابہ کرݨ دی بجائے تالپوراں دا ہک وفد دوبارہ کابل بھیڄا، انہاں دا موقف دوبارہ سݨ کے تیمور شاہ نے میر فتح علیخان دے حق وچ سند لکھ ݙتی تے تحائف دے نال وفد کوں واپس بھیڄ ݙتا، تے خراج دی شرط تے میر فتح علیخان تالپور کوں سندھ دا حکمران تسلیم کر گھدا۔
میر فتح علیخان نے چونکہ کلہوڑا دور دی انارکی توں تنگ آکے حکومت دا تختہ الٹا ہئی لہذا اوہ نہ چاہندے ہن کہ انہاں دے ایوان اقتدار وچ دوبارہ ایسی صورتحال پیدا تھیوے جیہڑی سماجی ترقی دی بجائے بدامنی تے ہلاکت خیزی دا پیغام گھناوے، تہوں انہاں نے سندھ کوں انتظامی طور تے ݙو سطحاں وچ تقسیم کیتا، پہلی سطح وچ ست اضلاع قائم کیتے، ول انہاں وچوں ترئے اضلاع تے مشتمل حیدآباد اسٹیٹ قائم کیتی جینکوں شہداد خانی ریاست وی آہدن، ایندے وچ اپݨے ترئے بھراواں کوں وی شامل اقتدار کیتا، چار بھراواں دی ایں پارٹنرشپ کوں “چو یاری” دے ناں نال یاد کیتا ویندے، یعنی چار دوستاں دی شراکت داری، جیں دے سربراہ اوہ خود ہن، باقی بھائی مختلف اضلاع دی ذمہ داریاں نال انہاں دے معاون ہن۔
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
اے نظارہ تاں ہاں کڈھیندا ہے
میڈے اتیں خمار چھا ویندے
جنرل ہوش محمد شیدی
تالپوراں دا تعارف
ݙو اضلاع تے مبنی خیر پور اسٹیٹ دی بنیاد رکھی جیں دے سربراہ میر سہراب خان تالپور ہن، اینکوں سہرابݨی ریاست وی آہدے ہن، تے مزید ݙو اضلاع تے میرپور اسٹیٹ قائم دی جینکوں منکاݨی ریاست آہدے ہن، ایں دے سربراہ میر تھارا خان منکاݨی تالپور تے انہاں دی معاونت کیتے انہاں دے بھائی لوگ ہن، گویا ایہ ہک خاندانی فیڈریشن دی طرز دا انتظام ہئی جیندے اچ مختلف بھراواں دے اولاداں شامل ہن تاکہ آپس وچ حصول اقتدار دا کوئی بکھیڑا پالے بغیر یکسوئی نال تمام تر توانائیاں ترقی تے مرکوز رکھیج سڳن ، ایں مشن وچ اوہ خاطرخواہ حد تک کامیاب وی رہے، تفصیلات وچ ونڄے بغیر ایویں سمجھ گھنو کہ تاریخ دے دیسی بدیشی تمام اکاؤنٹ ایں ڳالھ تے متفق ہن کہ تالپوراں دے دور وچ سماجی ترقی، امن عامہ، بین المذاہب ہم آہنگی تے ہر اوہ اچھی چیز موجود ہئی جیں دی توقع عوام دوست حکمراناں نال کیتی ونڄ سڳدی اے بلکہ ایہ دور سندھ دی تہذیبی تاریخ وچ سب توں بہتر و پُر امن دور سݙیندا ہے۔
تھارا خان
میر فتح علی خان اٹھارہ سال بعد فوت تھئے تاں سندھ دی سربراہی انہاں دے بھائی میر ٖغلام علی خان دے ہاتھ وچ آئی، انہاں نے میرپور دے ہک چور کوں حیدرآباد دی املاک وچ چوری کرݨ تے سزا ݙے ݙتی تاں میر تھارا خان نے ایں اقدام کوں اپݨی ریاست وچ مداخلت تے محمول کریندے ہوئے اعلان جنگ کر ݙتا، میر غلام علی ایں معمولی ڳالھ تے جنگ نہ چاہندے ہن تاکہ فیڈریشن کوں نقصان نہ پہنچے لیکن میر تھارا خان اپݨے حواریاں دے نال مکمل تیاری کر چکے ہن، انہاں حالات وچ میر غلام علی نے ایہ معاملہ اپݨے ہک چاچے میر محمود خان دے سپرد کر ݙتا جیہڑے ہک منجھے ہوئے فوجی سردار ہن، انہاں نے اپݨی سپاہ کوں ایں طرح تعینات کیتا کہ جݙݨ آمݨا سامݨا تھیوے تاں ݙو حصیاں وچ ونڈیج کے میرپوری فوج کوں گھیر کے سرعت دے نال میر تھارا خان کوں گرفتار کر گھدا ونڄے، ول وی تمام تر احتیاط دے باوجود طرفین دے ست سو توں زائد سپاہی مارے ڳئے، خود تھارا خان وی زخمی تھئے لیکن انہاں دی گرفتاری بہرحال عمل وچ آ ڳئی۔
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
جام اکھ دا جڈاں پلیندا ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
جنوبی امریکہ تے برازیل وغیرہ دے ملکاں وچ ایمیزون دریا دا مقام اوہو اے جیہڑا سندھ تے سرائیکی وسیب وچ دریائے سندھ دا اے. ایمیزون دریا تے ایندے اردگرد دے جنگل دا رقبہ کم از کم 55 لکھ مربع کلومیٹر اے. ایں جنگل وچ موجود جنگلی حیات دا سٹھ فیصد حالی تک دریافت نی کیتا ونج سڳا.
جنرل ہوش محمد شیدی
تھارا خان
میر تھارا خان کوں صحتیابی تک حیدرآباد قلعے وچ رکھا ڳیا، ایں دوران انہاں کوں سمجھاوݨ دا کم وی تھیندا ریہا کیونکہ اوہ میر غلام علی دی بیوی دے بھائی وی ہن، جݙݨ حالات نارمل سازگار تھی ڳئے تاں انھاں کوں حسب سابق بطور حکمران واپس میرپور بھیڄ ݙتا ڳیا ، ایہ معاملہ تاں بلآخر حسب منشاء حل تھی ڳیا مگر ایہ اٹ کھڑکا انگریزاں کیتے سندھ دا دروازہ وی کھول ڳیا۔
تالپوراں دا ہک طرف اوں پنجاب تے سرائیکی وسیب نال دوستانہ ہئی جیں نے کم و بیش سو سال تک انگریزاں کوں اپݨے کول پھٹکݨ تک نہ ݙتا ہئی، ݙوجھی طرف کابل دے نال اچھے مراسم ہن تے تریجھے پاسے بلوچاں دی کاٹ دار تلوار توں وی انگریز بخوبی واقف ہن، تاں سندھ تے ہتھ گھتݨ دی انہاں کوں ہمت نہ تھیندی یئی لیکن جیویں ہی ایں جنگ دی صورتحال پیدا تگئی تاں حسبِ عادت انگریز دا سازشی ذہن وی سندھ دے نال دوستانہ مراسم پیدا کرݨ کیتے میر غلام علی دے دربار وچ آپہنچا۔
میاں غلام شاہ کلہوڑو تے میر فتح علیخان دے ادوار وچ وی انگریزاں نے فیکٹریاں لاوݨ دی اجازت منگی ہئی جیہڑی ݙوہاں دی طرفوں پہلے ݙے ݙتی ڳئی پر بعد وچ منسوخ کر ݙتی ڳئی، ہݨ میر غلام علیخان تالپور دے نال انہاں نے صرف دوستی تے باہمی تعاون دا ہک سادہ جیہا معاہدہ کیتا ہئی۔
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
درد ٻاکاں ودا بھریندا ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون دا جنگل
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
نہ دعا کر دراز عمراں دی
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون جنگل دا نقشہ
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
او تاں خود کوں ودا مریندا ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb| ایمیزون دریا تے ایندے گھاٹے جنگل دا فضائی منظر
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
دار تیں وی او سچ الیندا ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون دریا تے ایندا جنگل
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
خود کشی دا جڈاں وی سوچاں میں
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون جنگل دے قبائل
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
ہجر تیڈا میکوں بچیندا ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون دا ݙیݙر
محمد جاوید سرائیکی شاعر
قطعہ:
زندگی توں وی خوبصورت ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون جنگل دا سکارلیٹ طوطا
محمد جاوید سرائیکی شاعر
قطعہ:
موت تئیں کیں وڈی حقیقت ہے
ایمیزون دریا دا جنگل
thumb|ایمیزون دے درختاں دے چھیتاں دا تھٻا
محمد جاوید سرائیکی شاعر
قطعہ:
ہک نہ ہک ڈینہ سنبھال گھنسی او
زندگی موت دی امانت ہے
غزل:
سَاݙے مُصّور دا خَواب کِتھ ہے
ہِے جیندی خُوشبو جَہان دے وچ
پھُلیں دا شاہ او گُلاب کِتھ ہے؟
ہَا ماݨ تیکوں وی جیندے اُتّیں
اُو تیݙا جانی شَباب کِتھ ہے؟
مَیں مُنتظر ہاں تیݙی عطا دا
بَقایا مَیݙا عَزاب کِتھ ہے؟
نَمازی مارین رُکوع دے وچ جئیں
ثَواب کیتے ثَواب کِتھ ہے؟
اَساں نکھڑسوں نہ زندگی تئیں
اَساݙیں اکھیں دا خَواب کِتھ ہے؟
مَیں صدقے گھُولی ہزار واری
دِلیں دی دھڑکن جَناب کِتھ ہے؟
حَیا نئیں رہ گئی شَباب رنگ ءچ
اَساݙا وِرثہ حِجاب کِتھ ہے؟
ہَا جیندا عنوان صرف الفت
سُنہرا ساݙا او بَاب کِتھ ہے؟
رات وکھرا میں خواب ڈِٹھے می
تیڈیں نیناں دا جام پیتے می
مڑ کے آسی میڈی حیاتی وچ
اپݨے دل کوں فریب ڈتے می
مونجھ تیڈی ملوک زادی ہے
خون اپݨا میں ڈے کیں پالئے می
پیار میکوں وی کئی کریندا ہا
میں کڈاں دا وسار چھوڑیے می
اپنے اندر میں جھانک ڈِٹھا ہے
چھوڑ میکوں نئیں فرق پوندا ہݨ
ڈینہ ہجر دے گزار ڈٹھے می
درد تیڈا وصال کیتے میں
اپݨے رب کیں میں آپ منگے می
عشق تیڈے دا بھوت میں جانی
اپݨے سر توں اتار چھوڑے می
تیرگی کوں مٹاوݨا ہے میں
تہوں قلم دا سہارا گھدے می
پیار جاوید نال کرکے میں
اپݨا جیوݨ حرام کیتے می
ستاریاں دا علم (علم نجوم)
علم نجوم (عربی: نجم کی جمع نجوم)، اجرام و نقاط فلکی (گرہوں) بشمول کواکب دی بروج تے بیوت وچ حالت و حرکات دا مطالعہ تے انہاں نال پیش گوئی کیتے ممکنہ نتائج دا استخراج ہے۔ نجوم دی علمی بنیاداں توں لا علم افراد بسا اوقات اینکوں توہم پرستی، شگون تے قیاسی آرائی دا ناں ݙیندن۔ تاہم نجوم دا تعلق تاریخ انسانی دے قدیم ترین علوم نال ہے۔ ایہ علم صدیاں تک علم ہیئت، طب، ریاضی تے فلسفہ دا لازمی جزو ریہا ہے تے دنیا دے جید فلاسفہ، حکیم، شاعر تے سائنس دان اس دے طالب علم رہے ہن.
کواکب تے بروج
ساݙی ایہ زمین نظام شمسی دا حصہ ہے تے ایہ ممکن نہیں کہ زمین تے اس تے وسݨ والے افراد شمس، قمر تے دیگر کواکب دی موجودگی تے حرکات نال غیر مرئی طور تے متاثر نہ تھیون۔ علم نجوم دی مبادیات 7 کواکب، 12 بروج، 12 بیوت، 2 عقدتین تے دیگر ثانوی اصولاں تے ہے ۔ دراصل زائچہ یا کنڈلی (Horoscope) مخصوص وقت تے مقام تے انہاں سیارگان، بروج و بیوت دا علامتی نقشہ ہوندا ہے۔ کلاسیکی نجوم وچ انہاں ہفت سیارگان یا سبعہ کواکب دا مطالعہ کیتا ویندا ہے۔
یہاں واضح رہوے کہ شمس سیارہ نی بلکہ ستارہ ہے ایں طرح قمر بذات خود سیارہ نی بلکہ سیارہ زمین کا ذیلی ہے۔ اس دے باوجود علم نجوم وچ سہولت و یکسانی دی خاطر انہاں کوں سیارہ یا کوکب تصور کیتا ویندا ہے۔ جدید مکتب نجوم وچ حالیہ دریافت شدہ درجہ ذیل بعید ترین کواکب بھی شامل کیے جاتے ہیں۔
مذکورہ بالا کواکب دے علاوہ نجوم وچ عقدتین (چھایاگرہ) کوں خاص حیثیت حاصل ہے۔ جیہڑے بذات خود نہ تاں سیارے ہن تے نہ ستارے بلکہ یہ زمین دے گرد قمری مدار تے ݙو مقابل قاطع نقاط ہن۔ انہاں کوں سنسکرت وچ راہو تے کیتو جبکہ عربی وچ راس تے ذنب آہدے ہن۔
12 بروج دی تفصیل اے ہے۔
لوک دانش تے جدید محاورے
= لوک دانش تے جدید محاورے =
امجد نواز کارلو
امجد نواز کارلو، ڈیرہ اسماعیل خان نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی گلوکار ہن۔
لوک دانش تے جدید محاورے
......ہُن تہاڈی خدمت اِچ کُجھ جملے (لوک دانش) تے محاورے پیش کیتے ویندین ایں وی آکھ سگدے ہیوں جو تُساں محاوریاں تے جملیاں دی خدمت اِچ پیش تھیوو۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 15:31, 11 September 2018 (UTC)
مہے
مہے ذات دے لوگ پاکستان دے علاقے سرائیکستان وچ مقیم ہن۔ جھنگ، شورکوٹ، میاں چنوں، ملتان سمیت وسیع علاقے وچ اے قبیلہ پھیل ڳیا ہے تے لودھراں تے رحیم یار خان تک موجود ہے۔ اکثریت البتہ ملتان تے گردونواح نال تعلق رکھدی ہے۔ ملتان تے ایندے نیڑے دے مہے خاندان دے وݙے قصبے تے گرانہہ بہادر پور، صالح مہے، باغوالا، کیمی والا، گلگی والا تے لیلی پور ہن۔ مہے برادری زیادہ تر زراعت تے کاشتکاری اچ ہے تے امب دی کاشتکاری تے صنعت وچ ہک اہم مقام رکھدی ہے۔ بہادر پور نال تعلق رکھݨ والے ملک امیر بخش مہے نے امب دے کاشتکاراں وچ نمایاں مقام پیدا کیتا۔ اوندے ترئے پتر ہن، ملک حق نواز مہے، ملک سرفراز مہے تے ملک اللہ یار مہے۔ ملک سرفراز مہے، ملک امیر بخش مہے دی وفات دے بعد کنبے دی رہنمائی کریندن تے ایں علاقے دی مقامی سیاست وچ فعال طور تے حصہ گھندن۔
براعظم
ایشیا
ایشیا سب توں وݙا براعظم ہے ایندے پواہ تے بحرالکاہل ،پچاہ تے براعظم یورپ ، اٻھے تے بحر شمالی تے لمیں تے بحر ہند ہے پیا
افریقہ
ایہہ ݙوجھا وݙا براعظم ہے ایندے پوادھ اچ بحر ہند ، پچادھ اچ بحر اوقیانوس ، اٻھے تے ہک چھوٹا سمندر بحیرہ روم تے لمیں تے بحر جنوبی واقع ہے
جنوبی امریکہ
ایہہ چوتھا وݙا براعظم ہے ایندے پوادھ اچ بحر اوقیانوس، پچادھ اچ بحر الکاہل ، اٻھے تے  براعظم شمالی امریکہ تے لمیں تے بحر جنوبی واقع ہے
انٹارکٹیکا
ایہہ پنجواں وݙا براعظم ہے ایہہ قطب جنوبی دے نال ہے پیا ایہہ او کلہا براعظم ہے جہرا غیر آباد ہے کیونکہ ایندا موسم بہوں ٹھڈا ہوندے
اینجھی جمہوریت تے لعنت
،،،،،، لعنت اینجھی جمہوریت تے،،،،، آٹا چوری کیس دے ملزم کوں سال دے بعد رہائ، ایان علی کوں باعزت رہائی، ڈاکٹر قدیر محسن پاکستان، جئیں ساڈی سوھنڑی دھرتی کوں ایٹمی طاقت دا تحفہ ڈتے بدلے ءچ جمہوریت جیرھا بدلہ ڈتے ڈاکٹر عاصم کوں کروڑاں دی کرپشن ءچ سزا دے بجائے کُرسی ڈیونڑ آلی کوں جمہوریت آھدن، شرجیل میمن کوں فراڈ قبضہ گیری دے بدلے ءچ سونے، دا تاج پواء کے جمہوریت کوں مضبوط کیتا ویندے، ڈنٹونک دے مونھ آلے میاں نوازشریف دے صاحبزادیں کوں ارباں پتی بنڑوانڑ آلی کوں جمہوریت آھدن، حسین حقانی جھئیں غدار وطن کوں جمہوریت ہی سفیر بنڑا سگدی ھے، بی بی شھید دا قاتل صدر پاکستان پارٹی چئیرمین جمہوریت دے صدقے شہنشاہ سیاست دا لقب پئیندے.
ملک کوں خانہ جنگی دا تحفہ ڈیونڑ آلا مُکے ڈیکھا کے پاکستان دی دھی ویچنڑ آلا گیدڑ دل کمانڈر کوں باعزت باہر ونجنڑ دی اجازت ڈیونڑ عالی عدلیہ دا خاموش رھنڑ ایں بزدلی کوں جمہوریت آھدن، صرف ولڈ کپ جیت کے عظیم سیاسی لیڈر بنڑ کے 340 کنال ءچ محل بنڑا کے صادق و امین دے القاب گھدے ونجن جیل ءچ اے سی, ٹی وی، بیڈ، جھئیں سہولیات گھن کے عوام دی جنگ لڑنڑ آلے ڈیڈر کوں جمہوریت آھدن، عوام واسطے اینجھے ہسپتال جتھاں نہ دوائ ھووے نہ ڈاکٹر مریض مونڈھیں تے چاء کے ہسپتال پہنچائے ونجن ایندے بر عکس جمہوریت دے لیڈر باہر ملک علاج کریندے ھوون، پہلے وزیر اعظم توں گھن کے بی بی شھید تک قاتلیں دا کوئ اتا پتہ نہ ھووے، مساجد دے سپیکر بند، محفل موسیقی تء مہک ملک دے مجرے، نصیبو لعل دے سوھنڑے گیت کنیں ءچ پیھ کے دل دے بجائے کوئ بی تار چھڑیندے ھوون، تاں اینجھی جمہوریت تے ہزار دفعہ لعنت بھیجنڑ ثواب ھے.
ہک مزاحیہ تحریر
میڈے کن اچ جیہرے ملاں اذان ڈتی ہئی اوکوں بخشیم مہربانی کر تے کئی ملاں میڈا جنازہ پڑھاونڑ تشریف نہ گھن آوے میڈے بھوگ ہن میں آپ بھوگیساں۔۔ دل آھدے ایویں چا آکھاں۔۔ ہک گھم توتو اج میکوں آکھیے ملاں نہ ہوون تے توں بشیکیسیں ای کینا۔۔ اچھا وے یار توں بشکیج پوو اساں ٹک پِل تے گزارہ کر گھنسوں۔۔ اے وت نواں گڑدھال گچی پوو گئے نکاح آلا۔۔ شعیں دے جنازے پڑھنڑ نال نکاح ترٹ ویندے۔۔ اچھا سئیں میں ہیں ڈر کولوں وہابیں دے جنازے نی پڑھدا متاں نکاح بنڑیا ونجے۔۔ اے وی پتہ کینی جو شعیں دا جنازہ پڑھنڑ نال نکاح ترٹدا کیندے نال اے۔۔ میں تاں ہک ڈو دفعہ پڑھیے۔۔ نکاح کینی ترٹا باقی نکاح ہک دریہہ تھی پئے ایہو جیکر کئی جنازہ پڑھنڑ نال ترٹدے تاں بیا میں کنیں ای نی تھیندا۔۔
ملاں اتنا بے اعتبارے ہن جو نکاح ای پکا نی گنڈھ سگدے ادھ گالھ تے ترٹ پوندے۔۔ جڈاں میڈا نکاح ہا شئیت او ڈینہہ کئی ملاں دا جنازہ ای ہووے جیہرے میڈا نکاح پڑھ تے ملاں دے جنازے اچ گئین تاں ۔۔۔ اوں ملاں دا جنازہ ای ترٹ گیا ہوسی ؟ مارکہ گالھ اخیری نمہیں کرینداں متاں وٹے ڈانگاں چا گھنو۔۔ رناں جنازہ کینی پڑھدیاں رہندیاں انھیں دے نکاح تاں کینی ترٹیے جیہرے گہلے وڑ دے لوک ملاں دے فتوے دے بعد نکاحو تھئے ودن انھیں کوں ترلہ کرینداں مہربانی کرو ہک دفعہ وت ڈیکھ گھنو متاں نکاح نہ ترٹا ہووے۔۔ بھاہ ای لگدی اے۔۔ تواکوں ہنڑ ساری گالھ ڈساں چا تے تساں آپو ای کجھ نہ سوچیسو۔۔
مظہر حسین
ہک مشورہ (اکبر ملکاݨی)
ہک مشورہ اے اگر سرائیکی رہنما مناسب سمجھن تاں تمام سرائیکی پارٹیاں اپڑاں ہک ہک نمایندہ منتخب کرن کجھ دانشور شاعر وی نال رلائے ونجن انہیں ساریں کوں نال رلا تیں ہک مشاورتی کمیٹی بنڑائی ونجے ایہا مشاورتی کمیٹی رل کیں کجھ ناں یا نمایندے منتخب کرن جیرھے مکمل با اختیار ھونون جنہیں دا ہر فیصلہ من و عن تسلیم کیتا ونجے اوں کمیٹی کوں اتنا با اختیار بنڑایا ونجے جیندے پچھو پوری قوم کھڑی ھووے اوں کمیٹی تیں کہیں کوں کوئی وی اعتراض نئیں ھونونڑاں چاہیدا اوکمیٹی ہر فیصلہ سوچ سمجھ کیں کرے اگر مناسب سمجھیا ونجے تیں ڈیکھ گھنو کجھ ناں میں ڈینداں رانا محبوب اختر ظہور دھریجہ مجاھد جتوئی عبید خواجہ عاشق بزدار احمد نواز سومرو پروفیسر عامر فہیم شوکت مغل حیدر جاوید سید اکرم میرانی محبوب تابش جہانگیر مخلص سیف اللہ بےقرار عنایت اللہ مشرقی ہک بندہ خواجے صاحب کنوں وی منگ گھدا ونجے اے ھے میڈی ذاتی رائے ضروری نئیں جو اے ناں میں ٹھیک پیش نہ کیتے ھونون ول وی اوھا کمیٹی با اختیار ھوسی جیرھی اپرول او ڈیسن اخری گال ھونائیں دی ھوسی.
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
ایمان قیصراݨی دی شاعری نہ صرف سادگی دا حسن گھدے ہوئے ہے بلکہ اوندے اچ فطرت دا جمال وی شامل ہے۔ اوہ اپݨے اشعار کوں جذبات دی شدت، احساسات دی حدت، خیال دی ندرت، فکر دی گہرائی تے تخیل دی بلند پروازی نال تاں سجیندی ہن مگر مشکل الفاظ دا سہارا نی گھندی۔ لفاظی توں بچدے تے تراکیب کوں دوروں ہی الوداع آکھ ݙیندن ۔ ایہا انہاں دی شاعری دی انفرادیت وی ہے تے خوبی وی ہے۔ اینہی خوبی تے انفرادیت نے ایمان قیصراݨی کوں انہاں دی دیگر ہم عصر شاعرات توں منفرد و ممتاز کر ݙتے۔
ݙوجھے الفاظ اچ ایویں اکھیج سڳدے کہ  ایمان قیصراݨی دے اشعار سدھے سادے تے پر فطرت ہووݨ دے سبب سدھے دل اچ اتردے چلے ویندن تے ہک اچھے تے سچے شعر دی خوبی وی ایہا ہوندی ہے۔ بقول ِ حسرت (اردو اچ)
؎ شعر دراصل ہیں وہی حسرت
عباس یوسف
عباس یوسف سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
سنتے ہی جو دل میں اتر جائیں
عباس یوسف
ڄم پل
ڄام پور نال تعلق ہے، ملتان وچ ڄمے،
ݙوہڑہ
اساں موجی مونجھ دے صدمیاں دے نت مونجھ تیݙی دے لب چمدوں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
ایمان قیصراݨی دے شعر وی سہل ممتنع ہووݨ دے سبب دل اچ اترتے چلے ویندن ۔ ایمان جیہڑی ڳالھ سدھے سادے انداز اچ اہدن اوندا دل تے گہرا تے دیرپا اثر تھیندے۔ مثال دے طور تے اے اشعار ݙیکھو ۔ (اردو اچ)
عباس یوسف
ݙوہڑہ
تیݙے ݙتڑے سول ستم سارے اساں خوش تھی نال ادب چمدوں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
؎ یہ تم سے ہو کہ مل سکو، نہ مجھ سے ہو کہ وقت دوں
عباس یوسف
ݙوہڑہ
تیݙے ناں دی نسبت ناں ساݙا تہوں تیݙا نام نسب چمدوں
تیݙے یوسفؔ سنگ سنگریج ڳیوں تیݙے سارے سانڳ سبب چمدوں
غزل
تیکوں ما رُخ یار مِٹھل لکھداں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
؎  یا   پھر  میرے بن  جاؤ
عباس یوسف
غزل
بس ڳالھ ایہا ول ول لکھداں
شاکر شجاع آبادی
شاکر شجاع آبادی سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے، انہاں دا اصل ناں محمد شفیع ہے تے تخلص شاکرؔ ہے، شجاع آباد دی نسبت شاکر شجاع آبادی مشہور ہے۔
ڄم پل
١٩٥٤ء وچ راجہ رام تحصیل شجاع آباد وچ ڄمے۔
ذات: سیال
عباس یوسف
غزل
تیݙی جگ وچ یار مثال جو نئیں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
یا او ر  کسی   کے  ہو جاؤ
شاکر شجاع آبادی
ڄم پل
شہر: شجاع آباد قصبہ: ٹبےوالا پیدائش: 1955
شادی: 1991
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
؎ میرے کاندھے پر سر رکھ کر
عباس یوسف
غزل
تیکوں ݙیکھ تے روز غزل لکھداں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
اپنا     رونا    رو   جاؤ
شاکر شجاع آبادی
ڄم پل
اولاد: 2 بیٹے 1 بیٹی
ایوارڈ
حکومت پاکستان دی طرفوں اعلیٰ کارکردگی دی وجہ توں 14 اگست 2006ء وچ  انہاں  کوں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی ملا۔
نمونہ کلام
تو محنت کر تہ محنت دا صلہ ڄاݨے خدا ڄاݨے
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
ایمان قیصراݨی نے اپݨی شاعری اچ اپݨے جذبات و احساسات دا اظہار سادگی نال کیتا ہے جیہڑا خود بخود نہ صرف سمجھ اچ آندا ویندے بلکہ کیف و سرور و لطف وی ݙیندے۔ ایہو شاعرہ دا اسلوب وی ہے۔ انہاں دی کتاب ـ’’ میری یاد آئے گی‘‘ دی تمام شاعری دا مطالعہ کر گھنو، آپ کوں ہکو جیہا لہجہ تے ہکو جیہا پیرائیہ  ملسی۔ ایہو اسلوب ہوندا ہے تے کہیں وی تخلیق کار دے جینوئن ہووݨ دا ثبوت وی۔ ایمان قیصراݨی کوں اپݨی فطری شاعری دے سبب قارئین ِ شعر و ادب دے دلاں تک رسائی حاصل کرݨ اچ کافی حد تک کامیاب تھی ڳن کیونکہ اڄ دے دور اچ لسانی گورکھ دھندیاں تے فکری موشگافیاں دے جھمیلیاں توں قارئین دے دل و دماغ الجھاؤ دا شکار تھی ویندن تے اوہ تراکیب، ضرب المثال تے کہاوتاں نال شاعری کوں طاق تے رکھ ݙیندن مگر ایمان قیصرانی دی شاعری ایندے توں برعکس ہے۔ انہاں دے الفاظ مانوس ہن، انہاں دے جذبات و احساسات ہک حساس عورت دے جذبات و احساسات ہن جیہڑے جلدی سمجھ اچ وی آ ویندن تے اپنے جذبات و احساسات وی لڳدن ۔ ایمان قیصراݨی ہک عورت دے نال نال با کمال شاعرہ وی ہے۔ اپنے اندر دی عورت دے احساسات کوں جیہڑے ویلہے اوہ اپݨے اشعار اچ ڈھالدی ہن تاں اوہ نہ صرف عورت دے احساسات دے حقیقی معناں وچ ترجمان ہوندن بلکہ اوہ اشعار ہک شاہپارہ بݨ کے امر تھی ویندن ۔
شاکر شجاع آبادی
نمونہ کلام
تو ݙیوا بال کے رکھ چا، ہوا ڄاݨے خدا ڄاݨے
عباس یوسف
غزل
کݙی لکھداں لب رخسار تیݙے
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
اشعار ملاحظہ فرماؤ (اردو) ۔
؎ یہ میری تشنگی مجھ کو تمہارے در پہ لے آئی
وگرنہ پاس چل کر تو کبھی دریا نہیں آتا
؎جو اس کے دل کو چھو جائے اور اس کی آنکھ بھر آئے
مرے لفظو، کوئی جادو  تمہیں  ایسا  نہیں  آتا؟
؎کبھی سوچا ہے؟ ممکن ہے جسے تم بے وفا سمجھے
وہ ایک لڑکی جہاں بھر میں وفا کا استعارہ ہو!
یہ میرا جسم کہ پیڑوں کی نرم چھایا ہے
عباس یوسف
غزل
بن مجنوں یار دیوانہ میں
تیݙی سوچ شعور عقل لکھداں
تیݙی دید عبادت اکھیاں دی
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
کہ مجھ سے بڑھ کے کوئی تم کو چاہتا ہو!
عباس یوسف
غزل
نمہی لکھدا اج تے کل یوسفؔ
میں یاد تیݙی پل پل لکھداں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
؎ جس نے کہا تھا وہ نہیں جائے گا چھوڑ کر
عباس یوسف
غزل
من گھن میݙی ڳالھ وے سانول
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
اس کے تو لوٹنے کا بھی امکاں نہیں رہا
عباس یوسف
غزل
ڳالھیں وچ نہ ٹال وے سانول
شاکر شجاع آبادی
نمونہ کلام
خزاں دا خوف تاں‌مالی کوں بزدل کر نئیں سکدا
مریض عشق خود کوں‌کر، دوا دل دی سمجھ دلبر
مرض ڄاݨے، دوا ڄاݨے، شفا ڄاݨے ، خدا ڄاݨے
جہ مر کے زندگی چاہندیں، فقیری ٹوٹکا من گھن
وفا دے وچ فنا تھی ونج، بقا ڄاݨے، خدا ڄاݨے
اے پوری تھیوے نہ تھیوے مگر بےکار نئیں ویندی
دعا شاکر تو منگی رکھ، دعا ڄاݨے، خدا ڄاݨے
(شاکر شجاع آبادی
(۱) تیݙا رووَن کوڑ دا رووَن ہے، اجاں روون جو گا حال نوی
(۲) میݙا دلبر پیار دیاں گالھیں ہن، گھت کنݙے تو لوں کیا فائدہ کوئی اَ ن بن ہے تاں ساݙی ہے ،اگوں جگ دے پھولوں کیا فائدہ
توں اپنی جاہ میں اپنی جاہ ، ودے آسرے گولوں کیا فائدہ جہڑی گنڈھ شاکر ہتھ نال کھلے، چک نال چاکھولوں کیا فائدہ
(۳) ربا ڈہدا بیٹھاں تُرتُر کے تیݙی دنیا تے جو تھینداپے
کوئی بلھے شاہ ،کوئی مہر علی ،باہو سلطان سݙیندا پے کوئی کوٹ مٹھن داشہزادہ وچ جگ دے ݙیکھ چمینداپے
(۴) اعتبار نہ کر انہاں سوہنیاں تے اج کجھ ہوند ن کل کجھ ہوندن منہ زور مزاج دے مالک ہن، گھڑی کجھ ہوندن پل کجھ ہوندن انھاں حسن دیاں بھریاں بوتلاں دے گل کجھ ہوندن تل کجھ ہوندن
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
؎وہ نہیں تو اس کے بعد اب اس کتابِ عشق کا
(جلیل حیدر لاشاری دی لکھت "ایمان قیصرانی، میری یاد آئے گی" دے کجھ حصے دا سرائیکی ترجمہ از اسماعیل بھٹہ)
عباس یوسف
غزل
بن تیݙے میں جی نہ سڳساں
گھن جل آپنے نال وے سانول
بن تیݙے ہے پل پل اوکھا
کیویں لنگھسی سال وے سانول
جیویں تے لکھ تھیویں شالا
لڳیاں دی لج پال وے سانول
سچ ہے یوسف ؔ تیݙے باجھوں
خوشیاں دا ہے کال وے سانول
کلام۔۔۔۔محمد عباس یوسفؔ
دل دھک دھک دول تے رقص کیتے
اساں باہیں  کھول  تے  رقص کیتے
ہنج   ڈھیر    حیا   دی   عادی   ہئی
اساں  اپݨے  آپ   اچ   رہے  کوئے  نہ
ڄڈاں آپ کوں ڳول تے رقص کیتے
اساں کہیں دے پھول پھلوڑیئے نیں
پھول اپݨے پھول تے رقص کیتے
اوندی کاوڑ کاڑھ تے پی چھوڑی
اوندے مٹھڑے بول تے رقص کیتے
اساں ڈھول انمول دی ڳالھ کیتی
بس ڈھول دے دول تے رقص کیتے
سر دھرتی ماء دی ویل جو ہئی
شاکر شجاع آبادی
نمونہ کلام
ہِن شاکر مثل کر یہاں دے،پھُل کجھ ہوندن ،پھَل کجھ ہوندن
(۵) جیویں میکو ں آن روایا ہئی ،اینویں میں وانگوں پل پل روسیں
ہک واری روکے تھک بہیں ،ول دل ݙکھسیا، توں ول روسیں
نہ ݙکھڑے آن ونݙ یسیا کوئی ،تو ں لاکندھیاں کوں گل روسیں بس شاکر فرق معیاد داہے، میں اج رونداں، تو ں کل روسیں
(۶) میں قیمتی ہاں پر بے فائدہ کہیں سُک دریادی پُل وانگوں
بیٹھا تُر تُر ڈھداں باغاں کوں کہیں کھمب کھتھڑے بلبل وانگوں سٹیے کاوڑنال بھکا میکوں کہیں اجڑی سیج دے پھل وانگوں میں شاکر اپنے مالک کوں ہاں یاد معمولی بھل وانگوں
(۷) وݙی تانگھ رکھیم تیݙی عزریلا ،بیٹھاں تانگھ لہا اُتوں تو ں آگئیں
ساری عمراں روندیں گزری ہے ملئے سکھ دا سا ہ اُتوں توں آگئیں
اج قسمت ݙکھ داشاکر کوں ݙتے گول دواتوں توں آگئیں
مسیں قاصد یار منا کے آئے، ودا بہندا ہا اُتوں توں آگئیں
ﮨﺎﺳﯽ ﮨﺘﮫ ﻭﭺ ﺧﻂ ﮐﮩﯿﮟ ﺳﻨﮕﺪﻝ ﺩﺍ ﭘﮍﮪ ﭘﮍﮪ ﺗﺤﺮﯾﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ ..
عباس یوسف
غزل
اساں یوسف بھولے لوکاں دا
بھن اوں وی بھول تے رقص کیتے
محمد عباس یوسف
،،غزل،،
پچھے ساݙے نال سارا ڄڳ جُھمر کھیݙسی
سخی سئیں دےمیلےاُتےکونجاں جُھمر کھیݙسن
چنانہہ   تیݙی   مݨ  اُتے  بگ  جُھمر  کھیݙسی
لالچی   دے    تاݨی   لالچ   جوان   اے
چوک اچ کھڑ کے تے ٹھگ جُھمر کھیݙسی
حُسن  تے  عشق  دے  رنڳ  ڄݙاں  رلسن
پاݨی  اتے  بھاہ  ڳل  لڳ  جُھمر  کھیݙسی
عاشق  معشوق ہتھوں  ڄݙاں  وی کہیڄݨے
ڳل جُھمر کھیݙسی شہ رڳ جُھمر کھیݙسی
یوسف  توں  ولسیں  تاں  ولسی  بہار  اے
پیر تیݙے  چُم کے  تے دڳ جُھمر کھیݙسی
محمد عباس یوسف
شاکر شجاع آبادی
نمونہ کلام
ﮐﺪﯼ ﺑﮩﮧ ﻭﯾﻨﺪﺍ ﮨﺎ ﺧﺎﮎ ﺍﺗﮯ ﻭﺕ ﻣﺎﺭ ﻟﮑﯿﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ ..
ﮨﺎ ﺷﺎﮐﺮ ﮐﮩﯿﮟ ﺩﯼ ﺗﺎﻧﮕﮫ ﺩﮮ ﻭﭺ ﭼﻢ ﭼﻢ ﺗﺼﻮﯾﺮﺍﮞ ﺭﻭﻧﺪﺍ ﮨﺎ
ارجن دیو جی پنکج
ارجن دیو جی پنکج، بھارت دی سرائیکی کمیونٹی اچ ہک سرائیکی شاعر ہن۔
شاکر عامل
شاکر عامل سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
تونسہ شریف وچ ١٢ فروری ١٩٩٧ء کوں ڄمے۔
غزل
او شخص اینویں ہی کئی خساریں کنوں گزردے.
اے چندر کلہا جیويں ستاریں کنوں گزردے.
میں کݙاں آکھیے جو اپݨیں سیدھے وی ݙیکھ سگداں
اے میݙا ݙیکھݨ تیݙیں اشاریں کنوں گزردے ,,,,
اے تیݙیاں اکھیں اے تیݙیاں گالہیں اے تیݙا چہرہ.
اے کون ؟ ایجھیں حسیں نظاریں کنوں گزردے....
کݙاھیں جے تیݙے نکھڑ ونجݨ دا خیال آندے
اساں تاں توبہ اساں تاں زاریں کنوں گزردے ,,,
شاکرعامل
کجھ سوچینداں تاں ہروار لگدے میکوں
ھک پندھ اے جو دشوار لگدے میکوں
ھک گال اے جیرھی کائنمی کر سگیا
ھک راہ ہے جو دیوار لگدے میکوں
ھک دل اے جیرھا میڈے سینے دے وچ
اے وی تیڈا طرفدار لگدے میکوں
ھک تماشائی جو چپ چاپ ڈیہدا بیٹھے
ھک تماشہ جو چو دھار لگدے میکوں
کیجھی تس اے جیرھی اصلو لہندی نی پئ
کیجھاں پانڑی اے جو تار لگدے میکوں
شاکر عامل تیڈا واقعی ... دوست ہے؟
او وی پاگل تیڈی کار لگدے میکوں
شاکر عامل ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
اطہر لاشاری
اطہر لاشاری، احمدپور شرقیہ نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی دانشور ہن۔ اسلامیہ یونیورسٹی نال وابستہ ہن۔
سوکھ واں
سوکھ واں
ساݙی مقامی زبان سرائیکی ءِچ تاں ایں تہوار کوں سوکھ واں آکھیا ویندے تے اے سفر دے مہینے دی چھیکڑی بدھ کوں چوری کُٹ کے منائی ویندی ہے.
ایں گال دا تاں نئیں پتہ کہ اے کیا رِیت رسم ہے ,ایں کتھوں شروع تھئی ہئی اس کوں کیں شروع کیتا ہئی لیکن ایکوں کوئی مذہبی تہوار سمجھ کے منایا ویندے
چوری کُٹݨ دا طریقہ اے ہے کہ کݨک دا اٹا پیہایا ویندے لیکن اے اٹا بھت آلے اٹے کولوں تھوڑا بریک ہوندے تے ٹُکر آلے اٹے کولوں تھوڑا موٹا ہوندے .ول اوویں ٹُکر آلے اٹے آر ایکوں گُنہاں ویندے موٹے موٹے گوگے توے تے پکاۓ ویندن. ول گرم گرم گوگاں کوں اُکھلی دے وچ باریک کر کے کُٹا ویندے. جیں ویلے اے گوگے کُٹیچ کے بھُور بھُور تھی ویندن تاں اوں بھور دے وچ کُٹا ہویا گُڑ یا شکر پا ݙتا ویندے تے سُتھرا گاوا گھیو وچ گھت چھوڑیدے تے سوکھ ویں دی چوری تیار تھی ویندی ہے جیکوں پہلے زمانے وچ تاں اوانݙھ گوانڈھ ءچ ونڈا وی ویندا ہا تے سارے گھر دے بندے رل بہہ تے کھاندے ہن.
ہُݨ بنداں دی مصروفیات دی وجہ توں اے رسم ہولیں ہولیں مُکدی ویندی ہے .چوری ہُݨ وی بݨائی ویندی ہے لیکن اکٹھے تھی کے کھاوݨ دا رواج گھٹ گیا ہے. میکوں ݙر ہے کہ بیاں مقامی رسماں ریتاں وانگوں اے وی ہِک ݙینہہ ختم تھی ویسی
الطاف حسین حالی
خواجہ الطاف حسین حاؔلی ، ہندوستان وچ ’’اردو‘‘ دے نامور شاعر تے نقاد گذرن۔ حالی 1837ء وچ پاݨی پت وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد دا ناں خواجہ ایزؔو بخش ہئی - 9 سال دے ہن کہ والد دا انتقال تھی ڳیا تے کجھ عرصے بعد ہی اُنہاں دی والدہ دا دماغ ماؤف تھی ڳیا تاں حالی دے وݙے بھرا امدؔاد حسین نے پرورش کیتی۔ اسلامی دستور دے مطابق پہلے قرآن مجید حفظ کیتا۔ ول عربی دی تعلیم شروع کیتی۔ 17 سال دی عمر وچ انہاں دی مرضی دے خلاف شادی کر ݙتی ڳئی تاں انہاں نے دلی دا قصد کیتا تے 2 سال تک عربی صرف و نحو تے منطق وغیرہ پڑھدے رہیے۔ ول ملازمت اختیار کیتی کجھ عرصہ لہور وی رہیے۔ ملازمت توں فارغ تھیوݨ دے بعد پاݨی پت وچ سکونت اختیار کیتی۔ 1904ء وچ ’’شمس العلماء‘‘ دا خطاب ملا۔ 31 دسمبر 1914ء کوں پاݨی پت وچ وفات پاتی۔
ضمیر شخصی
ضمیر خالض یا ضمیر منفصل
الف: ضمیر متکلم:ڳالھ کرݨ آلا شخص آپݨے ناں دی بجائے جہڑے لوظ استعمال کریندے۔ انھیں کُوں ضمیر متکلم آکھیا ویندے۔ جہڑے جو کجھ ایں ہن۔ میں ، میکوں، میݙا  یا  میݙی  یا  میݙیاں، اساں ، اساکوں یا ساکوں، اساڈا یا ساڈا، اساݙی یا ساڈی تے اساݙیاں یا ساݙیاں وغیرہ وغیرہ۔
اکرم کنہوں
اکرم کنہوں ، جلالپور پیروالہ ضلع ملتان دی ہک مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
ضمیر شخصی
ج: ضمیر غائب:ڳالھ کرݨ آلا (متکلم) جہڑے لوظ غیر موجود یا غیر حاضر شخص یا اشخاص دے ناں دی بجائے استعمال کریندے ۔ ضمیر غائب اکھیندن ۔ جہڑے جو کجھ ایں ہن۔ او ، اوکوں یا اُونہہ کوں، اُوندی یا اونہی دی، اُنھیں کوُں یا اُنھاں کوں، اُنھیں دی یا اُنھاں دی ۔ اینکوں ، ایندا ، ایندی، ایندیاں وغیرہ وغیرہ۔
ضمیر شخصی یا ضمیر خالص دیاں حالتاں:۱۔ فاعلی حالت۲۔ مفعولی حالت۳۔ اضافی حالت
الف) فاعلی حالت:جیں ویلھے کُئی ضمیر کہیں جملے ء ِچ فاعل یا مبتدا دی جا تے استعمال تھیوے۔ اُونہہ ضمیری حالت کوُں فاعلی حالت آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے میں، اساں، توں، تُساں، او وغیرہ وغیرہ۔
ب) مفعولی حالت:کہیں جملے ء ِچ جئیں ویلھے کُئی ضمیر مفعول دی جا تے ورتی ویندی ء ِ تاں وت اونہہ ضمیری حالت کُوں مفعولی حالت آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے  میکوں، ساکوں یا اساکوں، تیکوں، تساکوں یا تہاکوں، اُوں کوں یا اونہہ کوں ، انھیں کُوں وغیرہ وغیرہ۔
ج) اضافی حالت:جیں ویلھے جملے ء ِچ ضمیر کوُں مضاف الیہ دی جا تے ورتیا ون٘ڄے تاں وت ضمیر دی اُونہہ حالت کوں اضافی حالت آکھیا ویندے۔ ݙوجھے لوظیں ء ِچ اضافی حالت کوں ملکیتی حالت وی آکھیا ویندے۔کیوں جو اینہہ حالت ء ِچ ضمیر ملکیت دے معنی ݙیندی ء ِ۔ مثال دے طور تے میݙی، میݙیاں، ساݙی یا اساݙی، ساݙیاں یا اساݙیاں، تیݙی تیݙیاں ، تساݙی یا تہاݙی، تساݙیاں  یا تہاݙیاں، اوندی یا اوندیاں ، انھیں دی ، انھیں دیاں وغیرہ وغیرہ۔
ضمیر شخصی یا ضمیر خالص دیاں انھیں تریں حالتیں (فاعلی، مفعولی، اضافی) کن علاوہ ݙو حالتاں ٻیاں وی ہِن جہڑیاں جو اے ہِن۔
۱۔ طوری حالت ۲۔ ظرفی حالت
سرائیکی ضمائر دیں حالتیں دا نقشہ
حالتاں
ضمیر غائب
ضمیر حاضر
ضمیر متکلم
واحد
او ، اے، اُوںیا اُونہہ ، ایں یا اینہہ
تُوں ، تئیں
فاعلی حالت
جمع
تُساں، تُسیں
اساں، اساں آپ، آپاں، اَسیں
مفعولی حالت
اُوکوں، اُونہہ کُوں، اینکوں، اینہہ کوں
تیکوں ، تئیں کُوں
اُنھاں کوُں، اُنھیں کُوں
تُساکوں ، تُہاکوں
اساکوں یا ساکوں، آپاں کوں، اَسیکوں
اضافی حالت
اُوندا، اُوندے، اُوندی، اوندیاں، ایندا، ایندے، ایندی، ایندیاں
تیݙا، تیݙی ، تیݙے، تیݙیاں
میݙا، میݙی، میݙے ، میݙیاں
اُنھاں دے ، اُنھاں دیاں ، اُنھاں دا، اُنھاں دی، اُنھیں دی، انھیں دیاں، اُنھیں دے
تُساݙا ، تُساݙے ، تُساڈی، تساݙیاں
ساݙا یا اساݙا، ساݙی یا اساݙی، ساݙے یا اساݙے ساݙیاں یا اساݙیاں
ظرفی حالت
اُوں وچ یا اُوں وچوں ، اونہہ وچ یا اونہہ وچوں
تئیں وچ، تئیں وچوں، تیݙے وچ، تیݙے وچوں
میں وچ یا میں وچوں، میݙے وچ یا میݙے وچوں
اُنھا ں وچ یا اُنھاں وچوں، اُنھیں وچ یا اُنھاں وچوں
تُساں وچ یا تساں وچوں ، تہاݙے وچ یا تہاݙے وچوں
اساں وچ یا اساں وچوں، ساݙے وچ یا ساݙے وچوں ، اساڈے وچ یا اساݙے وچوں
طوری حالت
اُوں کن یا اُوں کنوں، اونہہ کن یا اونہہ کنوں ، اوکن یا اوکنوں
تئیں کِن، تئیں کنوں، تیکِن، تیکنوں
میں کِن یا میں کنوں، میکن یا میکنوں
اُنھاں کِن یا اُنھاں کنوں، اُنھیں کِن یا اُنھیں کنوں
تساں کن، تُساں کنوں، تُہاکِن، تُہاکنوں، تساکن یا تساکنوں
اساں کن یا اساں کنوں، اساکن یا اساکنوں، ساکِن یا ساکنوں
سرائیکی شخصی ضمیریں دیاں خصوصیات
1۔ سرائیکی ء ِچ ضمیریں دی تذکیر و تانیث دا فرق عموماً کائینی ہوندا۔
2۔ صیغہ غائب دیاں ضمیراں جاندار ہوون(انسان یا حیوان ہوون) یا بے جان اشیاء ہوون سبھݨیں کیتے ہکو جھئیاں ہوندئین۔
3۔ ضمیر واحد حاضر’’توں‘‘دا استعمال =سرائیکی زبان ء ِ چ  ضمیر تُوں دا استعمال عام طور تے سامݨے ٻیٹھے ہوئے شخص دی کم حیثیتی کوُں ظاہر کریندے۔(خاص کر اللہ تعالیٰ کوں مخاطب کرݨ ویلھے کم حیثیتی ظاہر نھیں تھیندی) مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛
۱۔ ما پیو دا اپݨی اُولاد کیتے ۔۲۔ استاد دا آپݨے شاگرد کیتے۔۳۔ پیر دا اپݨے مرید کیتے۔۴۔ کہیں بزرگ دا آپ کن چھوٹے کیتے۔۵۔ ٻہوں بے تکلف دوستیں نے آپݨے سن برابر لوکیں کیتے۔۶۔ محبت تے بے تکلفی کیتے۔۷۔ تحقیر تے نفرت کیتے۔۸۔ غصے دے انداز
ئِ چ سامݨے آلے کیتے۔۹۔ اللہ تعالیٰ کوں مخاطب کریندئیں ہوئیں۔۱۰۔ نظم ئِ چ شعر اء دا آپݨے محبوب یا کہیں ٻئے مخاطب کیتے۔وغیرہ
4۔ ضمیر ’’آپ‘‘دا استعمال=سرائیکی زبان ء ِچ ضمیر ’’آپ‘‘اُردو وانگوں استعمال نھیں تھیندی۔ البتہ بعض ضمیریں دے بعد تاکیداً ڳنڈھی ضرور ویندی ء ِ۔ جیویں جو اے ترکیباں توں آپ ،تُساں آپ، میں آپ، اساں آپ، او آپ، اونہہ آپ یا انھیں آپ وغیرہ وغیرہ۔ سرائیکی زبان ء ِچ آپ کن بݨݨ آلیں ضمیریںدا استعمال کجھ ایں اے۔
معنی
ضمیر
آپوں
اپنی طرف سے ، از خود اپنے آپ
آپݨیں آپ
خود بخود، اپنی ذات میں، بغیر کسی دوسرے کی امداد کے
الگ الگ ، انفرادی حیثیت میں
آپو  آپی  یا آپ تڑاپھی
نفسانفسی ، ہر شخص اپنی ذات کی حد تک
آپݨیں
اپنے عزیز رشتہ دار، خویش قبیلہ
آپ تڑاپھی
نفسانفسی، ہر شخص اپنی ذات کی حد تک
آپݨیاں
اپنی رشتہ دار (صرف مونث کے لیے)
اپنے آپ سے باتیں کرتا ہوا
آپ
بذات خود
آپ جوڳا
صرف اپنی ذات تک ، یا اپنے تئیں
بغیر کسی ظاہری سب کے ، از خود
آپ نہ جوڳی ڳوانڈھ ولاوے (اکھاݨ)
سرائیکی زبان ئِ چ عام طور تے تعظیماً (معزز افراد یا بزرگان کیتے) توڑے جو واحد ہووے یا جمع ضمیر آپ دی بجائے یا ضمیر توں دی جا تے ’’سئیں‘‘دا لوظ ٻولیا ویندے۔ مونث کیتے’’سیݨ‘‘ دا لوظ استعمال تھیندے۔ کݙہیں کݙہیں اے طنزاً وی ٻولیا ویندے ۔ جیویں جو اے جملے ݙیکھو؛
۱۔سئیں ہوراں کتھاں ہنِ (استفہامیہ یا طنز یہ انداز)۲۔میݙا سئیں ذرا سُڄاڳ تاں تھی (طنزاً یا تعظیماً)۳۔اللہ سئیاں ، ٹال بلئیاں (دعائیہ انداز)۴۔میں سئیں ہوراں دا ٻانھا ہاں (احتراماً)۵۔سوہݨا سئیں ، آٻہو اِتھئیں (محبوب سے محبت کے ساتھ)۶۔سینگیاں سئیاں جُھوٹݨ آئیاں (ہم عمر سہلیوں کے لیے)۷۔سئیں سئیں کریندئیں ،و ات نھوِس تھکدا (خوشامداً، احتراماً، یا پھر طنزاً)
5۔ جے کر ہک کِن زیادہ ضمیریں دا بیک وقت استعمال تھیوے او کجھ ایں ہوندے۔
ضمیریں دا غلط استعمال
ضمیریں دا درست استعمال
تُوں ، او  تے  میں
میں  تے  توں
تُوں  تے  میں
او  تے  توں
تُوں  تے  او
اساں  تے  او
او   تے   اساں
او  تے  تُساں
تُساں  تے  او
اساں تے تُساں /اساں تساں
تُساں تے اساں /تُساں اساں
6۔ ضمیر متکلم’’اَساں‘‘دا استعمال =توڑے جو اے ضمیر ’’جمع متکلم‘‘کیتے ورتی ویندی ء ِپر عموماً اے ضمیر اپݨی ذات تئیں وی محدود ہوندی ئِ ۔ البتہ ایندی مراد عام لوک ہوندن۔ یعنی اے ضمیر عمومیت دے معنیاںئِ چ استعمال تھیندی ئِ ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛
۱۔ ہک ݙینہہ اساں سارے مرویسوں
۲۔ اساں برباد تھئے ہیں تاں ٻس آپݨے نفاق دی وجہ کن
۳۔ ساکوں آپݨے اعمالیں ٻوڑئیے
۴۔ خدا ڄاݨے کل اساں کتھ ہوسوں تے تساں کِتھ ہوسو
بعض اوقات شعراء اساں دی ضمیر آپݨی ذات دے کیتے استعمال کریندن پر ایندا اطلاق عام لوکاں تے تھیندے۔
۱؎
اساں کنوں دل چائیو وے یار
ڄاپے کتھاں ون٘ڄ لائیو وے یار
۲؎
اساکوں رہݨ نہ ݙیندی
لڳی پُبنھل دی تاہنگ
سینے چُبھڑی سانگ
۳؎
اساں سو بد مست قلندر ہُوں
کݙہیں مسجد ہوں کݙہیں مندر ہوں (خواجہ فریدؒ)
انھیں اشعار ء ِچ توڑے جو آکھݨ آلا ہک ئِ پر معنی عمومیت دے پاتے ویندن۔
7۔ ضمیر’’میں‘‘دا استعمال=بعض اوقات انکساری تے عجز و نیاز دی خاطرموقع محل دے مطابق ضمیر’’میں ـ‘‘دی بجائے ٻئے ٻئے لوظ استعمال کیتے ویندن۔ جیویں جو اے جملے ݙیکھو؛۱۔ضرورت پووے تاں وت’’نیاز مند‘‘کوں یاد چا کیتا کرو۔۲۔سئیں دی خدمت کیتے ’’غلام‘‘ہر ویلھے حاضر ہے۔۳۔کُئی کم ہووے’’نوکر‘‘کوں سݙ چا ماریا کرو۔
8۔ ضمیر’’آپݨاں، آپݨی، آپݨیں یا آپݨیاں‘‘دا استعمال =موقع محل دے مطابق اے ضمیر آپݨی ہیئت تبدیل کریندی رہ ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛۱۔فقیر آپݨی مستی ئِ چ مست رہندے/رہندن(ضمیر واحد، جمع غائب دے طور تے)۔۲۔تُوں آپݨا سبق یاد کر (بطور ضمیر واحد حاضر) ۳۔تُوں آپݨی تختی لکھ (بطور ضمیر واحد حاضر)۴۔میکوں آپݨے کم کن فرصت کائینی (بطور ضمیر واحد متکلم)۵۔میکوں آپݨاں کم کرݨ ݙے (بطور ضمیر واحد متکلم)۶۔تُساں آپݨے ہوش ء ِچ نِوھے (بطور ضمیر جمع حاضر)۷۔اساں آپݨاں بچا آپ کریسوں (بطور ضمیر جمع متکلم)
اُتے ݙتئیں ڳئیں جملیں کن اے ظاہر تھیندے جو فاعل دی مناسبت نال اُتے ݙتیاں ڳئیاں ضمیراں آپݨاں مطلب واضح کریندئیں۔
9۔ لوظ’’خود‘‘دا ستعمال= لوظ خود توڑے جو فارسی دا لوظ ئِ پر سرائیکی زبان ئِ چ ایندا استعمال نہایت ای خوبصورت تے لطیف معنے پیدا کریندے۔ اے جملے ݙیکھو؛۱۔او خود آسی یا اوکوں خود آوݨاں پوسی(اسے لازماً آنا پڑے گا)۲۔اے ڳالھ خود ایویں ہے (یہ بات بالکل اسی طرح ہے)۳۔اے کم تہاکوں خود کرݨا پوسی (یہ کام آپ کو بذات خود/لازماً کرنا ہو گا)۴۔اے کم خود آپ تہاکوں کرݨا پوسی (یہ کام فقط آپ کو ہی کرنا ہو گا)۵۔میں خود تُہاݙے نال ڄلساں (میں بذات خود آپ/لازماً آپ کے ساتھ چلوں گا) ۶۔میݙا کم خود اُوندی ذات نال ہے (میرا کام صرف اور صرف اس کی ذات کے ساتھ ہے)۷۔جو خود بے ایمان ہوندے، ٻئیں کوں وی بے ایمان سمجھدے (جو اپݨے تئیں خود بے ایمان ہوتا ہے وہ دوسروں کو بھی بے ایمان سمجھتا ہے)۸۔خود ہوویں تکڑی تاں کیوں لڳی پھکڑی (اگر تو بذات خود اپنے تئیں پاک و صاف ہو تو پھر تجھے موردِ الزام کیوں ٹھہرایا جائے) ونکی:اسم ضمیر
ضمیر اشارہ
او ضمیر جہڑی جو کہیں اسم دو اشارہ کرے یا اوندا حوالہ ݙیوے۔ ضمیر اشارہ اکھیندی ئِ۔ ضمائر اشارہ ݙو قِسمی ہوندن۔ ہکڑیاں اوضمیراں جہڑیاں جو "نیڑے"کیتے استعمال تھیندئین انھیں کوں اشارہ قریب دیاں ضمیراں آکھیا ویندے۔ جیویں جو اینکوں ، انھیں کوں، ایندا، اِنھاں دا، ایندے وچ، انھیں کنوں، ایندے نال وغیرہ وغیرہ تے ݙوجھیاں او ضمیراں جہڑیاں جو "پرے"دے اشارے کیتے ورتیاں ویندئین۔ اُنھیں کوں اشارہ بعید دیاں ضمیراں سݙیا ویندے۔ جیویں اُو، اُوں، انھاں ، اونکوں، انھاں کوں، انھاں نال ، انھاں کنوں، اُوندے وچ وغیرہ وغیرہ۔ اے دی جمع اِنھاں یا انھیں تے اودی جمع اُنھاں یا اُنھیں تھیندی ئِ۔ ضمائر اشارہ تے ضمائر غائب شخصی یا خالص ہکے ضمیراں ہن۔ اُردوزبان ئِ چ ضمائر اشارہ  ’’یہ ‘‘ تے ’’وہ‘‘کوں دوہرانوݨ جائز ہے۔ جیویں جو  	۱۔ یہ یہ کہتا ہے ۔۲۔ وہ وہ کہتا ہے	۔۳۔ اس نے وہ وہ کام کیے۔
پر سرائیکی زبان ئِ چ ضمائر اشارہ کُوں ایں دوہرانوݨ فصح نھیں سمجھا ویندا۔ سرائیکی ئِ چ انھیں جملئیں کوں کجھ ایں آکھیا ویندے۔ 	۱۔ اے ایں آہد ے۲۔ او اُوں آہدے۳۔ اُونہہ ایجھیں ایجھیں کم کیتن۔
سرائیکی ضمائر اشارہ دا نقشہ
1۔	ضمائر اشارہ قریب:
حالت
واحد ضمیراں
جمع ضمیراں
فاعلی حالت
اے، ایں یا اینہہ
اے ، اِنھاں  یا انھیں
مفعولی حالت
ایکوں  یا  اینکوں
اِنھیں کوُں ، اِنھاں کُوں
اضافی حالت
ایندا، ایندی
اِنھاں دا ، اِنھیں دا
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری (پیدائش: 1762ء، وفات: 1829ء) مغربی افریقہ دے ہک مسلمان حاکم ہن جنھاں کوں غلام بݨا کے ریاستہائے متحدہ امریکا گھن ڳئے. ابن سوری دا تعلق جمہوریہ گنی دے فولانی قبیلہ نال ہئی۔ اوہ فوتا جلون دے قریب کہیں مقام توں گرفتار تھئے تے چالیہہ سال قید غلامی وچ رہے، بعد ازاں سنہ 1828ء وچ سلطان مراکش ابو الفضل عبد الرحمن دی درخواست تے صدر امریکا جان کوئنسی ایڈمز تے سیکریٹری آف سٹیٹ ہنری کلے دے حکم نال آزاد تھئے۔ thumb|Ibn Sori ابن سوری دا خاکہ
احسان احمد چنگواݨی
احسان چنگواݨی، ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی تحریک دے ہک مشہور اڳواݨ ہن۔ سرائیکی وسیب کیتے انہاں دے سیاسی، علمی تے سماجی کم قابل قدر ہن۔ انہاں نے سرائیکو (SARAIKO) دے ناں نال ہک 70 سی سی موٹر سائیکل وی متعارف کروائی اے تے انہاں دی اے کاوش ٻہوں اچھی ہے۔ آپ 20 فروری 1971ء کوں پیدا تھئے۔
ضمیر اشارہ
ظرفی حالت
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری
زندگانی
1762ء دے قریب ٹمبو، فوتا جلون شہر وچ (جو اس وقت جمہوریہ گنی وچ شامل ہے) پیدا تھئے، 1774ء وچ روایتی اسلامی تعلیم حاصل کرݨ دے کیتے مالی دے شہر ٹمبکٹو روانہ تھئے۔ حصول تعلیم دے بعد لشکر وچ شامل تھی گئے۔ لشکر دے سالار انہاں دے والد ہی ہن، لشکر وچ ترقی کریندے کریندے ݙو ہزاری منصب حاصل کر گھدا۔ 1788ء وچ کہیں مقامی قبیلہ نال جنگ تھئی تے فتح دی اطلاع گھن کے اپݨے والد دے کول روانہ تھئے، رستہ وچ انہاں تے حملہ تھیا تے گرفتار کر گھدے گئے، جس دے بعد غلاماں دی منڈی وچ انھاں کوں ویچ ݙتا گیا، اس وقت انہاں دی عمر چھویہہ سال ہئی۔
ضمیر اشارہ
ایندے وچ، ایندے نال ، ایندے کولھ
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری
زندگانی
ہک بحری جہاز دے قیدخانہ وچ چھی مہینے گزارنے دے بعد نیو اورلینز پہونچے، جتھاں انھاں کوں نچز، مسیسپی دے ایک روئی مزارع تھامس فوسٹر دے ہتھاں فروخت کر ݙتا گیا۔
ضمیر اشارہ
اِنھاں /انھیں دے وچ، اِنھاں /انھیں دے نال یا کولھ
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری
امریکا وچ
کاشتکاری دا سابقہ تجربہ رکھݨ دی وجہ نال ابن سوری اپمے آقا دے کول کپاہ دی زراعت دے حقیقی نگران بݨ گئے۔ 1794ء وچ تھامس فوسٹر دی ہک ݙوجھی ٻانہی آئزابیلا نال شادی کیتی، جس توں پنج لڑکے تے چار لڑکیاں تھیاں۔ اس دوران وچ انھاں نے کاشتکاری وچ بہترین لیاقت و صلاحیت حاصل کر گھدی تے اپݨا نجی سبزیاں دا کھیت لایا تے اس توں حاصل تھیوݨ والی پیداوار کوں مقامی بازار وچ فروخت کرݨ لگے۔
ابن سوری دی آزادی
تاہم ابن سوری وی اپݨی آزادی تے افریقہ واپسی دی کوشش کریندے رہے، 1826ء وچ انھاں نے افریقہ وچ اپݨے ہک رشتہ دار اینڈریو مارشاک کوں خط لکھا، اینڈرو نے اس خط کی ایک نقل امریکی سینیٹر تھامس ریڈ کوں روانہ کر ݙتی جیہڑے اس وقت انہاں دے شہر وچ آئے ہوئے ہن۔ چونکہ خط عربی زبان وچ لکھا ہویا ہئی، اس واسطے انہاں کوں خیال گزرا کہ ایہ کہیں مراکشی مسلمان دا لکھا ہویا ہے، چناں چہ انھاں نے ایہ خط مراکش وچ واقع امریکی سفارت خانے بھیج ݙتا۔ جتھوں ایہ خط سلطان مراکش ابو الفضل عبد الرحمن بن ہشام کوں پہونچا، خط پڑھݨ دے بعد سلطان نے امریکی صدر جان کوئنسی ایڈمز تے سیکریٹری آف سٹیٹ ہنری کلے توں انہاں دی رہائی دی درخواست کیتی۔ بالآخر تھامس فوسٹر بلا قیمت انہاں دی رہائی تے راضی تھی گیا لیکن ہک شرط رکھی کہ رہائی دے بعد ابن سوری افریقہ واپس چلے ویسن، امریکا وچ نہ رہسن تے آخر انہاں کوں رہا کر ݙتا ڳیا.
ضمیر اشارہ
ایں کنوں  یا اینہہ کنوں /ایں کنیں یا اینہہ کنیں
انھاں کنوں یا انھیں کنوں یا انھاں  /انھیں کنیں
2۔	ضمائر اشارہ بعید:
ہک وضاحت
ہک اہم وضاحت۔۔۔۔۔وچو کجھ ڈیہنہ پہلے خان پور کٹورہ اچ راشد عزیز بھٹہ تیں جناب ظہور دھریجہ نے ہک سرائیکی مشاورتی کٹھ دے ناں نال ہک کانفرنس کیتی ھئی جیندے میکوں وی سڈیا گیا ھا سو اوندے اچ میں شریک تھیا ھم واپسی تیں میں ایں تیں اپڑیں سفر نامے ناں دی ہک پوسٹ لائی ھم پوسٹ اچ ہک جاہ تیں میں اے لکھیا ھا جو سرائیکیں دے فیصلے ہنڑ غیر سرائیکی کریسن لوظ غیر سرائیکی کنیں مراد واقع سردار شاہنواز خاں مشوری تیں اوندے دوست ھن ایں گال دے بعد احتجا ج سردار شاہ نواز خاں اوندے دوستیں دا قانونی ائینی اخلاقی حق بنڑدا ھا جیندا دھیمے لہجے نال کجھ اظہار وی کیتا جیندا میکوں شدت نال احساس وی تھیا واقع لوظ غیرسرائیکی انتہائی نا مناسب لوظ اے جیرھا میڈے کولھو غلطی نال لکھیا گئے ول ایں وضاحت دی اتھاں ہنڑ اصلوں ضرورت نئیں بنڑدی میں اپڑیاں صفایاں بیٹھا ڈیواں بحرحال اے گال میں مکمل ایمانداری نال اہداں اے لوظ اے لائن میڈے کولھو غلطی نال لکھی گئی اے میں ولا ایمانداری نال اہداں لکھداں میں اے پیاہم قوم دے فیصلے قوم پرست کریسن سردار شاہنواز خاں کوئی قوم پرست تیں نئیں جو ساڈے فیصلے کریسی لکھدا میں اے پیا ہم لکھیچ او گیے اوں لکھیئے دی میں دامے درمے سخنے سردار شاہنواز خاں مشوری تیں انہیں دے دوستیں کنوں میں معزرت کرینداں اور دوست جیویں حکم ڈیون میں انویں معزرت کرینداں جیویں جیرھے رنگ اچ قبول کرن اوڈیں اکے مناسب سمجھن میں انویں کرنڑ واسطے تیاراں شاہ نواز خاں سرائیکی اے سرائیکی ما دھرتی دا پتر اے بیشک غلطیاں ہر شخص اچ ہوندین پیاں ووٹ انہیں دا اپڑاں مسئلہ اے او جیکوں ڈیون ساڈا او مسئلہ کہیں فیوڈل گودے کوں نہ ڈیونڑ الہ وی برقرار اے قوم پرست تیں غیر قوم پرست الا اختلاف ای برقرار رہسی باقی ریہا سرائیکی ھونونڑ نہ ھونونڑ الی گال پہلے وی میں اپڑیں پوسٹیں اچ دبیں لوظیں نال میں اظہار کیتے ہنڑ ای میں کھلیں لوظیں نال ولا معزرت کرینداں میں کون اں کہین سرائیکیں غیر سرائیکیں دا سنداں تقسیم کرنڑ الا شاہ نواز خاں میڈے کولھو چنگاں سرائیکی اے ایں گال دے لکھینچنڑ نال میں اپ وی قطعن مطمئین کئیناں ہم ہک سرائیکی کوں غیر سرائیکی لکھ کیں مہربانی اور میکوں سو فیصد یقیںن اے میڈی ایں معزرت کوں دوستیں دی مشاورت نال قبول کرگھدا ویسی سردا شاہ نواز خاں وڈا بندہ میکوں امید اے میڈے نال اپڑیں وڈے پن دا مظاہرہ کریسی میکوں میڈی ضمیر دی چپ گھور اچو کڈھسی مہربانی وضاحت ضروری سمجھد اہم ڈھیر ڈیہنہ توں ہیں قرب اچ پھسیا ویا ھامی سو اج اوندا اظہار کرکیں اپڑیں سرتوں بارلہاونڑ دی ہک کوشش کیتی میں. (اکبر ملکاݨی)
ضمیر اشارہ
او ، اُوں یا اونہہ
او ، اُنھاں  یا اُنھیں
اُوں کوں  یا  اوکوں
اُنھیں کُوں یا اُنھاں کوُں
اُوندا  ، اُوندی
اُنھاں دا یا اُنھیں دا / انھیں دی
اُوندے وچ/نال/کولھ
اُوں کنوں/اونہہ کنوں، اُوں کُنیں/اُونہہ کُنیں
اُنھا ں کنوں/اُنھیں کنوں، اُنھاں کُنیں یا انھیں کُنیں
3:	اِتھاں ہک ڳالھ دا نکھیڑا کیتی ون٘ڄاں جو عام طور تے اشارہ قریب دی فاعلی حالت کیتے ’’ایں‘‘تے اشارہ بعید دی فاعلی حالت کیتے ’’اُوں‘‘دا لوظ ورتیا ویندے۔ یعنی ایں کُوں اس دے معنیاں وچ تے اُوںکُوں ’’اُس‘‘دے معنیاں وچ استعمال کیتا ویندے۔ پر میݙے نزدیک ایں دا معنی’’اِس‘‘تے اوں دا معنی ’’اُس‘‘درست نھیں۔ بلکہ ایں دا معنی ’’ایسے‘‘تے اُوں دا معنی ’’ویسے‘‘تھیندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو؛
اردو جملہ
درست ترجمہ
وجہ
تجھے اُس نے مارا
تیکوں اُوں مارئیے
تیکوں اُونہہ مارئیے
اِتھاں اُس نے دا ترجمہ اونہہ ہے نہ کہ اُوں ہے
ایسے نہ کر
اینہہ نہ کر
ایں نہ کر
ایسے دا ترجمہ ایں ہے نہ کہ اینہہ ہے
اِس نے کیا کہا
اتھاں اے ڳالھ نشابر تھی ڳئیء ِ جو ’’ایں تے اوں‘‘دے لوظ طور ، طریقے ، انداز تے مدد دے معنیاں ئِ چ استعمال تھیندن۔ جݙاں جو ’’اینہہ تے اونہہ‘‘ضمیر دی فاعلی حالت کوُں ظاہر کریندن۔ لہٰذا ایں تے اوں کوں ضمیردی فاعلی حالت کیتے استعمال کرݨا درست کائینی۔
اقبال بلوچ
لالہ اقبال بلوچ، لیاقت پور ضلع رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سرائیکی قومیتی رہنما ہن۔
الیکشن ݙوہزار اٹھارہ
ایں ٹیئم پی ٹی آئی کنوں وفاق سمیت ملک دے ترائے صوبیئں وچ بھاری اکثریت وی حے،اگر پی ٹی آئی پنجاب وچ نواں صوبہ بنڑاونڑ دی حمایتی حے تے پنجاب وچ اپڑاں وزیراعلی بنڑا کے نویں صوبے دا بل پنجاب اسمبلی اچوں وی پاس کروا سگدی اے. اگر وٹے دا سٹا کے پی کے دے بدلے پنجاب وچ نون کوں حکومت بنڑاون ڈتا گئیا،یا کہیں جمہوری عزر بہانے دے بدلے اپڑاں وزیر اعلی نا بنڑایا پچھیں سمجھائے پی ٹی آئی وی اے پنج سال صوبہ نہیں ڈیوونڑ چاہندی۔
(وٹہ سٹہ مطلب کے پی کے وچ نون لیک نے اپڑیں بھاری اکثریت ہوونڑ دے باوجود حکومت پی ٹی آئی کوں بنڑاون ڈتی ہئی،ہنڑ پنجاب وچ پی ٹی آئی نون کوں حکومت بنڑاون ڈیووے)
ہک بئی اہم گال اے وی حے جو دیرہ اسماعیل خان،ٹانک کوں اگر سرائیکی صوبہ اچ رلاونڑ چاہوے تے ایں ٹیئم کے پی کے وچ وی پی ٹی آئی دی حکومت بنڑدی پئی حے تے بغیر کہیں پریشانی دے اعوام دی امنگیں مطابق دیرے،ٹانک کوں نویں صوبے اچ رلایا ونج سگدے۔ اے یاد رہے اینجھا سوہنڑاں موقع نون دے علاوہ اج تک کہیں وی جماعت کوں نہیں ملیا۔ صرف نیک نیتی ہونڑیں ضروری اے بس۔
ارشد لاشاری
ارشد لاشاری دا تعلق کراچی دی سرائیکی کالونی نال اے۔ اے مشہور سیاسی تے سماجی کارکن ہن۔ کراچی دی سرائیکی کمیونٹی کیتے انہاں دے کم قابل ذکر ہن۔
کویلی دی کاوڑ
ڈاکٹر خالد اقبال سرائیکی دانشور تے شاعر ہے۔
’’کویلی دی کاوڑ‘‘۔۔۔ عالمگیر استعارا
(تحریر۔۔۔رحیم طلب)
’’کویلی دی کاوڑ‘‘سئیں خالد اقبال دا شعری مجموعہ ہے جیندے وچ انہاں شاعری وچ سب توں کمزور ترین طاقت کویلی اتے طاقتور ترین ہاتھی کوں بطور طاقت دا استعارا ورتے۔ کویلی تے ہاتھی ڈوہیں عالمگیر مشاہدے تے عالمگیر مطالعے دے استعارے ہن۔ انہاں ڈوہاں کوں یعنی کویلی اتے ہاتھی دا وی اللہ نے قرآن اچ ذکر کیتے۔ ایہ زمینی کیڑا کویلی تے ہاتھی پوری دنیا اچ پائے ویندن تے انہا ں دی جسمانی طاقت دا علم وی سب انساناں کوں ہے۔
کویلی دی کاوڑ دراصل وسیب دی سموری سماجی آہر دا ہک تازہ نرویا استعارا ہے۔ یعنی انسان بیا کجھ نہ ہووے تاں کویلی جتنی تاں طاقت رکھیندا ہووے۔جیہڑا شخص کویلی جتی وی اپنے حق دی خاطر کہیں کوں چک نہ پا سگدا ہووے اوکوں تاں ول کویلی جتی وی زمین تے راہن دا حق نئیں۔
خالد اقبال دے مشاہدے وچ کویلی دی لائف عام آدمی توں زیادہ گہرے مشاہدے دی عکاسی کریندی ہے۔ کویلی ڈسپلن دا ناں ہے‘ کویلی آپ کنوں لکھاں کروڑں گنا زیادہ طاقت نال بھڑن داناں ہے۔ کویلی سنہپ داناں ہے کویلی مسلسل جدوجہد دی کوشش دا ناں ہے کویلی سال دیاں سب رتاں کوں جوق در جوق شوق نال ہنڈاون دا ناں ہے۔ تائیں تاں خالد اقبال نے اکھئیے دکھڑے مناون‘ رمزاں رجھانون‘ رل مل راہون کوئی کویلیاں توں سکھئے۔
خالد اقبال دی ’’کویلی دی کاوڑ‘‘ فوک متھ‘ عشق دی نویں املا اتے گھٹ توں گھٹ تے ودھ توں ودھ طاقت کویلی تے ہاتھی دے استعارے نال سہ جہتی شاعری ہے۔ خالد اقبال دا اپنا نویکلا انداز ہے انہاں دی شاعری ساڈی ہزار سالہ روائتی شاعری توں ہٹ کے پردیسی اصناف صنف سخن دی بجائے صرف اتے صرف لوک انگ دی رنگاں بھری چُنی ہے ؂
کویلیاں کیتا پیار وومیاں‘ کویلیاں کیتا پیار
عشق عجب اسرار وومیاں‘ عشق عجب اسرار
خالد اقبال نے روئے زمین دے طاقتور ترین جانور ہاتھی کوں سرکس وچ نچواون ہاتھی ڈنڈیاں کنگھیاں تے بئے سوہنے گاہنے تے چڑیا گھر ہاتھی دا بدھیجن تے اج دے انسان دے حکم دی غلامی دا استعارہ دراصل انسان دی عظمت دا استعارہ وی ہے۔ جو انسان نے اللہ دی دان کیتی عقل نال ہک طاقتور ترین جانور توں کم گھن کراہیں اپنی ہوند داثبوت ڈیندے۔ خالد اقبال نے انسانی حیاتی کوں وی ہاتھی جتنا سمجھے تے اپنی جدوجہد دا استعارہ کویلی جبتی سمجھے یعنی آہدن