cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پارتھیا
اتہاس
جسٹین Jasttain دے خیال وچ پارتی سیکاتی نسل نال تعلق رکھدے ہن۔ اسٹرابو Strabous دا خیال ہے کہ پارتی سیکاتی قبیلے دی ہک شاخ ہن جیہڑی داہیDbes وچ رہندی ہئی ۔ ایہ لوگ داہی کوں چھوڑ کے خوارزم آئے جیہڑا کہ خراسان دے شمال وچ واقع ہے۔ ول اتھوں خراسان وچ سکونت اختیار کر گھدی۔ پارت خراسان دے حالات کجھ زیادہ معلوم نی تھئے ۔ لیکن ایں قدر پتہ چلدے کہ ایہ لوگ فوجی ملازمت پسند کریندے ہن۔ شکار انہاں دا محبوب مشغلہ ہئی۔ شکار کیتے ہوئے جانور انہاں دی خوراک دا اہم حصہ ہن۔ شراب نوشی دا رواج عام ہئی۔ شراب عام طور تے انگور یا کھجوراں توں کشید کیتی ویندی ہئی ۔ بانسری تے نقارہ انہاں دے پسندیدہ ساز ہن۔ رقص انہاں دی بڑی تقریب ہوندی ہئی۔ اتھوں دے لوگ لمبے لمبے چوغے پیندے ہن، جنہاں دے وچ لمبے لمبے کھیسے ہوندے ہن۔ لباس دے رنگ مختلف ہوندے ہن۔ بعض دی پوشاکاں تے زری دا کم ہوندا ہئی۔ انہاں دے وال عموماََ ونگرے ہوندے ہن تے ݙاڑھیاں وی رکھدے ہن۔
تاریخ ایران دے ارمنی ماخذ توں پتہ چلدا ہے کہ پارت کوں پہلے پہل شاہستان آہدے ہن ۔ غالباََ ہیں نسبت نال پہلوی یا پہلوانی آکھݨ لڳے۔ پروفیسر براؤن Prof Brown دا خیال ہے کہ رفتہ رفتہ پرتو تبدیلی نال پربہاؤ بݨا ول پربہاؤ ، پہلاوا بݨا تے ہیں نسبت توں ایہ لوگ پہلوی سݙیجݨ لڳے تے اتھوں دی زبان پہلوی سݙیجݨ لڳی۔ پارتھیا دے ابتدائی ہزاراں سال تاریکی وچ ٻݙے ہوئے ہن۔ اتھاں کوئی منعظم حکومت قائم نہ ہئی۔ اتھاں مقامی سرداراں دی حکومت قائم ہئی، جنہاں کوں آئے ݙینہ شمال دی طرفوں سھتیاں دے حملے دا سامݨا کرنا پوندا ہئی۔ اتھاں سھتیاں دے یو مقامی حکومتاں قائم ہن۔ ایں ابتدا وچ میدی فرمانروا ہوخشتر یا ساکتسر Urekhshtar or Cyaxares 640۔ 584 ق م ، نے زیر نگیں کر گھدا ہئی۔ مگر پارس دا کجھ حصہ پارس دے ہخامنش یا اکامنش خاندان دے زیر نگیں وی ہئی۔ کیوں کہ پارس دے ہخامنشی خاندان دے ݙوجھے حکمران چائش پش Chaais Pash 576۔ 556 ق م، نے اپݨی سلطنت ݙو حصیاں وچ تقسیم کر کے پارتھیا دا حکمران اپݨے پتر اریا رامن Ariamna کوں بݨایا ہیی۔ جیندا  صدر مقام باختر ہئی۔ لیکن ایہ کوئی آزاد حکومت نہ ہئی، بلکہ ایندی حیثیت ہک صوبے دے گورنر یا ٻاج گزار دی ہئی۔
کیوں کہ گستاسب یا استاسب دارا اول دے پیؤ نے میدی حکمران استاغیس تے خورس دی کشمکش توں فائدہ اٹھیندے ہوئے اپݨی آزادی دا اعلان کر ݙتا ہئی۔ مگر استاغیس دی شکست دے فوراََ بعد باختر دا علاقہ خورس نے اپݨی سلظنت وچ ضم کر گھدا تے اوندی حیثیت حسب سابق ہک صوبے دی رہی۔ کتبہ بہستون وچ وی ایندے تے روشنی پوندی ہے۔ دارا دا آکھݨا ہے کہ پارتو خراسان، بلخ دھرگینا گرگان نے میݙے پیو دے خلاف بغاوت کیتی تے خرورشش کوں اپݨا رہنما بݨا گھدا۔ ایں علاقے دے تمام لوگاں نے میݙے پیؤ استاسب گستاسب توں جیہڑا پارت وچ ہئی، انحراف کیتا۔ ایسی حالت وچ میں ہک لشکر گھن کے ڳیا تے باغیاں دی سرکوبی کیتی۔ایں بیان توں ظاہر تھیندے کہ دارا دا پیؤ اتھوں دا والی یا گورنر ہئی۔
سکندر نے ہخامنشی خاندان دا خاتمہ کیتا تاں پارتھیا تے وی قبضہ کر گھدا۔ سکندر دے جانشین سلوکی تھئے۔ مگر جلد ہی ہک پارتھی سردار ارشک یا اشک نے سیاسی قوت حاصل کرکے بغاوت کر ݙتی تے اشکانیاں نے یونانیاں کوں ایران توں نکال ٻاہر کیتا۔ مگر ایں علاقے تے سیتھی چھا ڳئے جیہڑے اشکانیاں دے زیر دست ہن تے جلد ہی اتھاں ہوچی چھاڳئے۔ جݙݨ یوچی کمزور تھئے تاں ہنوں نے اپݨی حکومت قایم کرگھدی۔ اشکانی جیہڑے ابتدا وچ ایرانیاں دے ٻاجھ گزار ہن انہاں نے اپݨی ٻاجھ گزاری ختم کر کے ہک آزاد حکومت دی بنیاد رکھی، جیہڑی جلد اتنی طاقتور تھی ڳئی کہ ایرانیاں توں خراج وصول کرݨ لڳی۔ آساسانی فرمان روا نوشیرواں عادل نے ترکاں دی مدد نال انہاں کوں شکست ݙتی۔ ایندے نال ہی ترکاں دا ایں علاقے تے اقتدار قائم تھی ڳیا۔
پارس
پارس ہک خیالی پتھر ہے۔ ایندے بارے وچ مشہور ہے کہ اگر ایہ لوہے نال چھو ونڄے تاں اونکوں سونا بݨا ݙیندے ۔
شنگھائی
شنگھائی چین دا سب توں وݙاا شہر تے تجارتی و صنعتی مرکز ہے۔ ݙو کروڑ نفوس دی آبادی والا ایہ شہر دنیا دے سب توں وݙے شہری علاقیاں وچوں ہے۔ شنگھائی دا شہر چین دے مغربی ساحل تے یینگزی دریا دے پنگھٹ تے واقع ہے۔
مسکان میہانی
thumb|مسکان میہانی مسکان میہانی (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ 26 جون 1982) ہِک بھارتی اداکارہ ہِن۔ اُوہ "دو دِل مل گئے" اور "جگنی چلی جالندھر" وِچ آپݨے کِرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔
کَم کار آلی حیاتی
مسکان نے آپݨے کَم کار دا اَغاز ٢٠٠٤ء وِچ سہارا ون دے ٹی وی شو "رات ہونے کو ہے" نال بطورِ "انوجا" کِیتا ہئی۔ "یہ میری زندگی ہے" وِچ اِین٘یں منڈیپ / مینڈی دا کردار ادا کرݨ دے بعد ٢٠٠٦ء وِچ، اُنّھاں نے زی ٹی وی دے شو ممتا وِچ منیشا دے طور تے متوازی برتری حاصل کرݨ دے بعد، پیار دے ݙو ناں: ہِک رادھا، ہِک شیام مالا دے کردار وِچ ادا کِیتا۔
ذاتی حیاتی
مسکان میہانی 28 جون کُوں احمد آباد، ہندوستان وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِین٘دی ہِک نِکّی بھیݨ ریشیکا میہانی ہِے، جیڑھی ٹیلی ویژن دی اداکارہ وی ہِے۔ مسکان نے یکم ستمبر 2013ء کُوں باندرا وِچ قائم کاروباری توشل سوبھانی نال شادی کِیتی ہئی۔ مسکان میہانی نے ہِک ٻالڑی کُوں ڄمائے، اِین٘دا ناں مننات ہِے۔
ٹیلی وژن
Tara Sony India Parallel Lead
ونکی:ہندی ٹیلی ویژن دی اداکارائیں ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ ونکی:بھارتی اداکارہ
ملتان دے خطاط، نقاش اتے جلد ساز ٹَٻَّر
ملتان دے ہِک معروف نقاش / دستکار محمد باقر دے اَبّا سئیں استاد نذر محمد گذشتہ صدی دے معروف نقاش اَتے خطاط اَتے جلد ساز ہَن۔ ہِک ملاقات اِچ انہاں ݙسیا ہا جو ساݙا سارا خاندان نقاشی، خطاطی اَتے جلد سازی اِچ مشہور ہئی۔ ایران دے رہائشی معزز خاندان دے فرزند میاں غلام مجتبیٰ خوش نویس دے پُتر میاں غلام محمد وِی ترے فن خوشنویسی (خطاطی)، نقاشی اَتے جلد سازی دے ماہر ہَن۔ انہاں نقل مکانی کر تے بغداد شریف اِچ رہائش رکھ ݙتی۔ اُتھائیں آپݨے فن دا مظاہرہ تاریخی عمارتاں تے کریندے رہ ڳئے۔ انہاں دے ݙو پُتر ہَن ہِک دا ناں میاں غلام محی الدین اَتے ݙوجھے دا ناں میاں غلام دستگیر ہَا۔ اے ݙونہیں وی تریہے فنون دے ماہر ہَن۔ ݙوجھے پتر غلام دستگیر آپݨے ترے پُتراں سمیت ملتان آگئے اِتھاں اِنہاں دے کم دی وݙی مانگ تھی گئی۔ میاں غلام دستگیر دے پُتراں دے ناں: میاں غلام مصطفی، میاں غلام صدیق اَتے تریجھے دا ناں میاں غلام رسول ہَا۔ نقاشی، خطاطی اَتے اُوں ویلے دی مُروّجہ جلد سازی اِچ اِنہاں بھرانواں دا ملتان اَتے اِرد گرد اِچ وݙا ناں ہَا۔ اُوں ویلے انہاں دی رہائش دے نیڑے ڄہڑے وی جوان راہندے ہَن سارے میاں غلام رسول نقاش اَتے خطاط دے شاگرد ہَن۔ استاد غلام رسول لا ولد ہَن۔ ہِیں کیتے او ٻالاں کوں وݙے شوق نال سکھیندے ہَن۔ انہاں دے ݙوجھے بِھرا غلام صدیق وِی لا ولد ہَن۔ پر انہاں دے تریجھے بِھرا میاں غلام مصطفیٰ دے ترے پُتر ھَن: میاں غلام یٰسین ݙوجھے دا ناں غلام سرور اَتے تریجھے دا ناں میاں غلام مرتضیٰ۔ اے تریہے بھِرا وِی اِنہاں تِرھاں فنون دے ماہر اَتے یکتا ہَن۔ میاں غلام مرتضیٰ وَت انہاں دے پُتر میاں اللہ داد اَتے انہاں دے پُتر نذر محمد اَتے انہاں دے پُتر محمد باقر نقاش اے سارے نقاشی، خوشنویسی اَتے جلد سازی دے ماہرین ہَن۔ پراݨیاں جلداں تے چمڑے اُتے خطاطی اَتے نقاشی کریندے رہ ڳئے۔ ڄہڑھی لوہے دے بُلاکاں نال ٹھپے دی صورت اِچ کیتی ویندی ہئی۔
ملتان بھر دیاں مسیتاں اِچ نقاشی اَتے خطاطی اَج وی انہاں دے نانواں نال تحریراں موجود ہِن۔ پہلے ایہا ریت روایت ہئی جو ڄہڑھا فن نقاشی جاݨدا ہَا او لازمی طور تے خوشنویسی دا وی ماہر ہوندا ہَا۔ اِیں سانگے ڄو نقاشی اَتے خطاطی لازم و ملزوم ہَن۔ بعد اِچ ڄݙاں چھاپے خانے عام تھی گئے تاں خطاطی دا شعبہ وِی الگ تھی ڳیا وَت خوشنویس اَتے خطاط صاحبان کتاباں اَتے اشتہار وغیرہ لکھݨ کیتے پریساں نال جُڑ گئے۔
البتہ اے گاٖلھ ضرور حیرانی آلے ہِے ڄو اَڄ دا نقاش خطاط کیوں نِیں۔ شاید ایندی وجہ اَے ہو وے جو اَج نقاش کوں ہِکے کم توں اِی فرصت نِیں ملدی۔
میاں غلام مصطفیٰ اَتے میاں غلام صدیق ݙو بھِرا بغداد اِچوں ملتان آتے رَہ گئے ہَن۔ 1258ہجری اِچ ملتان آئے ݙونہیں بِھرا خطاط اَتے نقاش ہَن۔ اِنہاں دا کم ݙݙھ سو سال پراݨیاں عمارتاں تے موجود ہوسی۔ میان باقر نقاش دے پر ݙاݙے دے اَبا اَتے چاچا ہَن۔ اے قلمی قرآن پاک اَج وِی میاں باقر نقاش دے کول محفوظ ہِن ڄہڑھے ڄو انہاں خانوادے دے بزرگاں دے لکھے ہوئے شاہکار ہَن۔ انہاں تے سونے اَتے لاجورد دا وِی کم تھیا ہوئے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
حسن بن صباح دی جنت
حسن بن صباح دی جنت اچ پہنچدے ہی اوندے فدائی ہوش ربا حوراں دی آغوش وچ اکھ کھلیندے تے خود کوں ہک ایسے عالم وچ ݙیکھدے کہ جتھاں دے خوشیاں تے مسرتاں انہاں دے حوصلے تے انہاں دے خیال توں بالا تر ہوندیاں ہن۔ پرفضا وادیاں، روح افزا آبشاراں، جان بخش باغاں تے فریب نظر مرغ زاراں وچ سیر کریندے، حوراں دی صحبت انہاں دی دلجوئی کریندی، مے ارغوانی وچ لبریز جام غالباً اتھاں شراب طہور دا نام گھن کے ݙتے ویندے ہن۔ اے چیزاں انہاں کوں دنیاوی افکار توں بے پروا کر ݙیندیاں۔ کجھ عرصہ دے بعد او حسن بن صباح دے کول پہنچائے ویندے۔ جتھاں اکھ کھول کے او اپݨے آپ کوں شیخ دے قدماں تے ݙیکھدے۔ انہاں فدائیاں کوں ول جنت وچ پہنچݨ دی امید ݙیوائی ویندی تے انہاں لوگاں کولوں جنت دی لابھ تے ظالمانہ کم گھدے ویندے۔ وݙے وݙے امرا انہاں دے خنجراں توں قتل تھئے تے انہاں فدائیاں نے نظام الملک دی وی جان گھدی۔
اکبر جسکاݨی
اکبر جِسکانی (انگریزی: Akbar Jiskani) ( جم پل: ہک ستمبر، ١٩۵٨ -وفات: ١٣ اگست، ١٩٩٩) پاکستان نال تعلق رکھن والے سندھی زبان دے وڈے افسانہ نگار، ناول نگار، شاعر تے صحافی ہن۔ انہں دے ناول تے افسانیں دی ڈھیر کتاباں شائع تھئے ہن۔ سندھی ادبی بورڈ، جامشورو، سندھ واروں شائع ہوون والے بالاں دے رسالے  گل پھل دے اخیر  دم تئیں مدیر رہے۔
تعلیم
اکبر جسکانی ١٩٦٨ وچ گورنمنٹ مین پرائمری اسکول جوہی وچوں پرائمری دا امتحان پاس کیتا۔ ١٩٧٣ وچ میٹرک گورنمنٹ ہائی اسکول جوہی کئوں کیتی۔ انٹرمیڈیٹ ١٩٧۵ تے بی اے ١٩٧٧ وچ گورنمینٹ استاد بخاری ڈگری کالج دادو کوؑں کیتا۔١٩٨٦ وچ سندھی ادب وچ سندھ یونیورسٹی کئوں ایم اے سندھی ادب وچ امتحان پاس کیتا
زندگی تے خدمتاں
اکبر جسکانی پہلی ستمبر ١٩۵٨ کوں سندھ دے ضلع دادو دے شہر جوہی وچ جمیا ہا۔ انہں دے والد دا ناں جام خان جسکانی ہا۔ انہں دے والد روزی روٹی دے سلسلے وچ سعودی عرب گئے تے اتھاہیں انتقال کر گئے تے اکبر بچپن وچ یتیم تھی گیا۔ انہں دے نانا انہں دی پرورش کیتی۔ انہں دے نانا جوہی شہر دی سرکاری عمارتاں تے دفتراں دے فانوس (بتیاں) روشن کرن والی نوکری کریندے ہن۔ تھولے عرصے توں بعد انہں دا نانا بھی انتقال کر گیا تو اکبر دی نانی انہں دی پرورش کیتی۔ انہں دی نانی  فانوس بالن  والی نوکری سنبھالی۔ اکبر دی نانی شام کوں لالٹین، فانوس بالن دے واسطے تیل تے کاٹھی دی ڈاکن (سیڑھی) چا کر نکلدی ہئی،  اکبر نانی دے نال ہوندا ہا۔ اکبر دی نانی دے انتقال دی وجہ کئوں انہں دی زندگی اتوں وڈا اثر پیا پر اکبر دی اماں انہں دا سہارا بنی ١٩٧٩ وچ او سندھی ادبی بورڈ جامشورو وچ لائبریرین مقرر تھئے۔ ١٩٨٣ وچ بالاں دے لئی سندھی ادبی بورڈ دے رسالے گل پھل دے اسسٹنٹ ایڈیٹر مقرر کیتے گئے۔ ١٩٨٧ وچ گل پھل رسالے دے ایڈیٹر مقرر تھئے۔ اکبر جسکانی بالکپن وچ لکھن شروع کیتا۔ انہں دے افسانے تے ننڈھپن وچ شائع تھئے۔ اکبر جسکانی شاعری بھی کیتی پر انہں دا نمایاں ادبی کارناما سندھی زبان وچ بالاں دے ادب کوں فروغ دیون تے بالاں دے کاں لکھن ہے۔ بالاں دے کاں لکھیل  انہں دے ایواڈ یافتہ ناولٹ بتین واری نانی بہوں اعلی تے اہمیت دا حامل ہے۔ اوں کئوں سوا بالاں دے گاں انہں دے افسانیں دی کتاباں رموں پیٹی تے خیرو حجم  بہوں مقبولیت حاصل کیتی۔ اکبر جسکانی اخباراں دے ایڈیٹر بھی رہے۔
وفات
اکبر جسکانی ١٣ اگست ١٩٩٩ کوں حیدرآباد وچ وفات کر گئے ۔ جوہی شہر وچ انہں دے یاد وچ ٢٠٠٠ وچ  انہں دے دوستاں بشمول عزیز کنگرانی اکبر جسکانی میموریل لائبرری قائم کییتی گئی ہے۔
قرۃ العین بلوچ
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن ڳائیک ونکی:اردو ٻولی دے شاعر ونکی:شاعرہ ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:پاکستانی شاعر زنانیاں
پارسک
پارسک، لمبائی دا ہک پیمانہ ہے جیہڑا انتہائی طویل فاصلیاں دی پیمائش کیتے استعمال تھیندے ، اینکوں pc توں ظاہر کریندن ۔ ہک پارسک 3.26156 نوری سال دے برابر ہوندا ہے۔
میگا پارسک
ݙاہ لکھ پارسک کوں میگا پارسک آکھا ویندا ہے۔
گیگا پارسک
ہک ارب پارسک کوں گیگا پارسک آکھا ویندے۔
نویں ٹیکنالوجی
اڄ دے زمانے دی سب تو وݙی چس ہک اے وی ہے جو ہر کہیں کنیں جتھ کِتھ موبائل فون ء جیندے ءچ کیمرہ تے ریکارڈنگ موجود ہوندی ء جیندے نال اجوکے ویہلے کو ویقے کوں موقع کوں قابو کیتا ونڄ سنڳیندے ڄیہڑا اگلی پیڑھیاں کیتے مُنڈھلے ایرے دا کم کر سگدے ۔ تہاݙا اج دا چِھکا ہک فوٹو یا وڈیو وسیب دی کل دی کہاݨی لکھسی ۔۔۔ جو اڄ ء او کل بدل ویسی اویں نا رہسی ۔۔۔۔۔ نویکلا دور اپݨی ٹیکنالوجی نال ہر شئے بدلیندا آندے ۔۔۔۔ جتھ ہر شئے بدلدی پئی ء اُتھ انسانی سماجی رشتے وی نال نال وٹاندرے کھاندا پئے ۔۔۔۔ وستیاں شہر سڑکاں چوک فیشن گالھ مہاڑ اخلاقیات رشتے سبھو کجھ ءچ بدلاء آندا ویندے ۔ تہوں اڄ سخت لورھ ء جو جتھ ہوو جیڑھی شئے دل کوں بھاوے چنگی لگے ۔۔۔۔ کلک مارو تے نال ء نال ڈو لفظ اکھر لکھ کراہیں پوسٹ چاکرو تاں جو تاریخ دا ہک ریکارڈ بݨدا آوے ۔۔۔کل کوں ایہو کم اگلی پیڑھیاں اݨ پُھرلیسن ۔۔۔۔پٹیسن ۔۔۔۔ جیڑھی شئے انٹر نیٹ تے ہے او سانبھی پئی ء ۔۔۔ تے ہک کلک دی مار تے ہوسی تے اساڈی تاریخ نویں نسل کوں ہتھڑیکے تھیسی۔ شہزاد عرفان
وسیب دے توہمات تے طارق دے ݙوہڑے
میݙا پِیر فرید کئی پُھل لکھ ݙے، ݙین٘ہ لہݨ تُوں پہلے وَل آوے
میں اَکّھیں نُوٹ کے ٻاہن٘دی ہاں، میݙے ٻہݨ تُوں پہلے وَل آوے
ݙر لڳدے بھاݨے بِھک تے ہِن، بِھک ڈھݨ تُوں پہلے وَل آوے
متاں طارق ڄٹیاں ݙیکھ گِھنّن، ہن٘ڄ وہݨ تُوں پہلے وَل آوے
عشق اپݨے سارے معاملات سُودھا، سرائیکی لوک ݙوہڑے اِچ ظہور کرین٘دے۔ دِیدارِ محبوب کِیتے شاعر دی بے تابی، اتنی شدید ہِے جو اُو ہِک لمحہ وی انتظار نئیں کر سڳدا۔ "میݙے ٻہݨ تُوں پہلے وَل آوے"۔ دے الفاظ اِتّی بے تابی دا اظہار کرین٘دِن جو اِیں بے تابی کُوں اِنّھاں تُوں بہتر الفاظ اِچ بیان وی نئیں کِیتا ون٘ڄ سڳدا۔
احمد خان طارق دے ݙوہڑے اِچ اساکوں سرائیکی لوک دانش تے سرائیکی اساطیر دے خزانے مِلدِن۔ اُنّھاں دا اساطیری مطالعہ ٻہوں گہرا ہِے اُنّھاں دا کمال اے ہِے جو اِنّھاں نے اساطیر کُوں برموقع تے بر محل پیش کرݨ دا ہُنر ڄاݨدِن۔ اُوہ سرائیکی وسیب دیاں ثقافتی قدراں تے توہمات تُوں پوری طرح با خبر ہِن۔ ہِک ݙو مصرعے ملاحظہ کرو:
میں جئیں ویلھے اوندا ناں چاتے
ہتّھوں تھاں ڈَھیہ پئے، شالا خیر ہووے
ہِک ٻیا نمونہ ݙیکھو:
دم آخری ہِن، نہ دڑکے ڈے
ہاں ماندے ول نہ ویل سٹیں
ٻاہرے رابطے
ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١
اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے ناں دا پہلا اَکّھر "الف" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔
اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں تِرِیہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔
ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
برج میلاد
برج میلاد یا مینار میلاد ایران دا سب توں بلند بُرج ہے جیہڑا دارالحکومت تہران وچ واقع ہے۔ ایہ سی این ٹاور، ٹورنٹو، اوسٹانکینو ٹاور، ماسکو تے اوریئنٹل پرل ٹاور، شنگھائی دے بعد دنیا دا بلند ترین مینار ہے۔ ایں برج دی کل بلندی 435 میٹر (1427 فٹ) ہے تے ایندے کل 12 منزلاں ہن۔
اُچّ
اِیہ خِطّہ وی سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
ضلع بہاول پور
بہاول پور جِیکُوں ماضی وِچ ریاست دا دَرجہ حاصل ہَئی۔ آثارِ قدیمہ دے ماہرین دے مُطابق وادیٔ سِندھ دی پُراݨی تے عظیم تہذیب بہاول پُور دے آسوں پاسوں وجود وِچ آئی ۔ جِیکُوں وادیٔ ہاکڑہ دِی تہذیب وی آکھیا ویندے۔ ہَڑپائی دور کنُوں پہلے دے آثار صحرائے چولستان وِچ کھنڈے ہوئے ملدِن۔ ماہرینِ آثارِ قدیمہ نے ہاکڑہ تمدّن دے دور دا زمانہ 4000 ق م توں 3000 ق م ڈَسائے ۔  نواب بہاول پور، بہاول خاں اَوّل نے بہاول پور شہر دی بُنیاد رکھی ہَئی۔ ضلع بہاول پور دی شمالی سرحد دے نال دریائے ستلج وہندے، جِیندے پاروں ضلع ملتان تے ضلع وہاڑی ہِن، مشرق وِچ ضلع بہاول نگر ہِے۔ جنوب وِچ بھارت دا علاقہ ہِے تے مغرب وِچ ضلع رحیم یار خان ہِے۔ احمد پُور شرقیہ ، بہاول پور، حاصل پور، خیر پور ٹامیوالی اَتے یزمان دیاں تحصیلاں ہِن۔
جُغرافیہ
ضلع بہاول پور دا مشہور تاریخی شہر ہِے۔ اِیہ شہر بہاول پُور توں جنوب مغرب توں 38 مِیل دے فاصلے تے پنجند دے سنگم تے ہِے ۔ اِیہ شہر مختلف مذاہب، تہذیباں اَتے ثقافتاں دا مرکز رھیئے۔ اِینکُوں، بزرگانِ دین تے اولیاء دا شہر وِی آکھیا ویندے ۔
لوک ادب
ضلع بہاول پور دا مشہور تاریخی شہر ہِے۔ اِیہ شہر بہاول پُور توں جنوب مغرب توں 38 مِیل دے فاصلے تے پنجند دے سنگم تے ہِے۔ اِیہ شہر مختلف مذاہب، تہذیباں اَتے ثقافتاں دا مرکز رھیئے۔ اِینکُوں، بزرگانِ دین تے اولیاء دا شہر وِی آکھیا ویندے۔  علم و لوک ادب دے حوالے نال عبدالحکیم اُچوی، مخدوم شمس الدین سیّد، تے مخدوم دیوان ولایت شاہ بخاری دے ناں خاص اہمیت رکھیندِن۔ عبدالحکیم اُچوی 1770ء وِچ پیدا تھئے تے 1827ء وِچ فوت تھی گئے۔ اُنہاں دِی مثنوی ’’زُلیخا‘‘ ٻہُوں مشہور ہِے۔ مخدوم شمس الدین سیّد، اُچّ شریف دے خانوادہ گیلانیہ دے پنڄویں سجادہ نشین ہَن۔ اُنہاں دا سرائیکی کلام ’’نِشاطِ انجمن‘‘ چَھپیا۔
مخدوم دیوان ولایت شاہ نقوی (1852ء ۔ 1905ء) اُنہاں دِی شاعری سرائیکی ڈوہڑیاں اُتے مشتمل ہِے۔ ہمراز سیال اُچوی دے سرائیکی لوک شاعری دے مجموعے (گھنݙ کھول، تے ہر پُھل زخمی) چَھپ چُکی ہِے۔ محمد اختر تاتاری مرحوم دا شعری مجموعہ ’’پندھ اُولڑے‘‘ چَھپ چُکے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:بہاولپور دا لوک ادب۔ ونکی:بہاولپور دی لوک ثقافت ونکی:بہاول پور دا لوک ادب۔
سی این ٹاور
سی این ٹاور 55.33 میٹر بلند کنکریٹ دا ہک بلند مینار ہے جینکوں مشاہدے تے مواصلات کیتے استعمال کیتا ویندے۔ اے ڈاون ٹاون ٹورنٹو، اونٹاریو، کینیڈا وچ واقع ہے۔
امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں
امان اللہ ارشد سرائیکی وسیب دا اُوہ شاعر ہِے جیکوں نوجوانی اِچ اِی ملک گِیر شہرت نصیب تھئی۔ لفظ شہزادہ اپݨے نال ہِک خوبصورت وجیہہ، نرم مزاج، نرم چال، نفیس گفتگو تے نفیس لباس دا تصوّر وی نال گِھن تے آن٘دے۔ سرائیکی ݙوہڑے اِیں شہزادے دی شاعری وِچ اَساکوں او ساریاں خوبیاں نظردین، جیڑھیاں لفظ شہزادے نال جُڑیاں ہوئین۔ واضح راہوے جو میں اے لفظ معنوی طور تے شہزادے دیاں ظاہری خوبیاں، ذہن اِچ رکھ تے استعمال کِیتے پر، جتی ڳالھ اے ہِے جو امان اللہ ارشد دا ݙوہڑا ظاہری حُسن دے نال نال باطنی حُسن، رمز تے ٻیاں ٻہوں ساریاں باطنی حقیقتاں نال پُر ہِے۔
ݙوہڑا ڄیکر واقعی "ݙو، ہڑا" (ݙُو طغیانیاں) ہِے تاں اِین٘دی شدّت دا اندازہ تُہاکُوں امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے تُوں تِھیسی، ڄیکر شاعری واقعی جذبات دے ہَڑ دا ناں ہِے تاں امان اللہ ارشد دی شاعری اِچ اساکوں اِیں ہَڑ کُوں ݙیکھݨ دا، ولا ولا موقع مِلدے۔ نمونہ ݙیکھو جو سئیں ہورِیں اپݨے ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں دے خاصیّتاں کُوں کین٘ویں مہان٘درے انداز وِچ ورتے:
ساݙے پیریں گھنگھرو شوق دے ہِن، اساں نئیں تھکدے جِتھ کِتھ نچوا
اساں نچݨا ہِے تیݙے انڳلیں تے تھیتھ نال بھاویں بے تِھتھ نچوا
بھان٘ویں مسجد تے، بھان٘ویں مندر ڄُل، بھان٘ویں اُتھ نَچوا، بھان٘ویں اِتھ نچوا
تیݙے ارشد ہتھ جو آ ڳئے ہوں، تیݙی مرضی ہِے ساکُوں جِتھ نچوا
سئیں احمد خان طارق دا اے آکھݨ ہِے جو: "اے مَست وار شاعر، بکھدیں انڳاریں دے وِچ رہ کے، مٹھاس والا شاعر، سئیں امان اللہ ارشد ہِے" اِنّھاں دے عِشق اِنّھاں کُوں جذبات دی فراوانی ݙِتّی ہِے۔ چونکہ اِنّھاں دا عِشق، زمینی لوک کردار نال ہِے۔ تَہُوں اِین٘دے اِچ شدّت وی بے پناہ ہِے۔ محبوب دے حاصل تِھیوݨ کُوں، اے کائنات دی فتح سمجھین٘دِن۔ اِیویں لڳدے جو اِنّھاں دی کائنات دی شروعات محبوب تُوں تِھین٘دی ہِے۔ تے اِیں کائنات دا اَنت محبوب دے وِچھوڑے تے تھی وین٘دے۔ نمونہ ملاخطہ کرو:
تئیں یتیم پِیت کُوں واہ پالیے، تئیں پار وسائے، مَیں رُل ڳئی آں
ہِکّو ٻیلہ ہِے، خوش وسدے پِن، میݙے حق ہمسائے، مَیں رُل ڳئی آں
ڄئیں ݙِین٘ہ دا ارشد جھوک کنوں تئیں مال لݙائے، مَیں رُل ڳئی آں
ٻاہرے رابطے
ونکی:امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
پارلیمنٹ
پارلیمنٹ یا قانون ساز ایوان، ک ایوان ہوندے جتھاں اپہ قانون سازی کیتی ویندی ہے۔ پارلیمان تمام تر جمہوری ممالک وچ ہوندن۔ پارلیمان دا ناں انگریزی دے پارلیمنٹ توں گھدا ڳیا ہے جیہڑا فرانسی لفظ پارلماں توں آیا ہے، جیندا مطلب اے بحث و مباحثے دی جگہ۔ پارلیمان وچ ملکی مسائل تے بحث تھیندی ہے تے ول اتھوں مسائل دے حل کیتے اقدامات چاتے ویندن تے قوانین بݨائے ویندن ۔
قلعہ الموت تے حسن بن صباح دا قبضہ
بحیرہ قزوین دے قریب قلعہ الموت واقع ہے۔ اس مقام دے آس پاس رہݨ والیاں نال حسن بن صباح نے دوستی کر گھدی تے انہاں تے اپݨے زہد و تقویٰ دا اثر سٹیا۔ آکھا ویندے کہ اے ہمیشہ ہک کمبل ولہیٹ کے رہندا ہئی تے بہت سادہ زندگی بسر کریندا ہئی۔ اتھوں دے اکثر لوگ اوں دے پیرو تھی ڳئے ہن۔ ایں قلعے دا مالک ہک سادہ لوح علوی ہئی تے ہمیشہ حسن بن صباح دے کول ٻیٹھا رہندا ہئی تے اوندے توں برکت حاصل کریندا ہئی۔
قبضہ
جݙݨ حسن بن صباح اردگرد اپݨا اثر و رسوخ مستحکم کرچکا تاں علوی دے کول قلعہ الموت ڳیا تے اوں کوں آکھا کہ توں قلعے وچوں نکل ونڄ۔ علوی مسکرایا تے اینکوں دل لڳی سمجھا۔ حسن نے اپݨے چند پیرؤاں کوں حکم ݙتا کہ علوی کوں قلعے توں کݙھ ݙیو. انہاں نے اوں دے حکم دی تعمیل کیتی تے کچھ مال ݙے کے اونکوں قلعے وچوں کڈھ ݙتا۔ ہݨ قلعے تے حسن دا قبضہ تھی ڳیا۔ الموت کوں مرکز بݨا کے حسن بن صباح نے اسماعیلی دعوت دی تنظیم نو کیتی تے اوں دی تبلیغ شروع کر ݙتی۔ دعوت دا اوہو نظام قائم کیتا جیہڑا مصر وچ رائج ہئی۔ صرف چند حدود (ارکان) مثلاً رفیق، لاحق تے فدائی دا اضافہ کیتا ۔
حسن بن صباح دی مصر روانگی
ماہ رمضان 464 ہجری وچ ابن عطاش جس دے بحر (یعنی علاقہ تبلیغ) وچ اصفہان تے آذر بائیجان ہن، رے پہنچا تے اسمٰعیلی دعوت وچ ابن صباح دی شرکت قبول کریندے ہوئے اونکوں مصر ونجݨ دا حکم ݙتا۔ ایں بناء تے 467 ہجری وچ او اصفہان پہنچا۔ جتھاں ݙو سال ابن عطاش دی نیابت کرݨ دے بعد آذر بائیجان تے دمشق توں تھیندا ہویا 471 ہجری وچ مصر پہنچا۔
ݙوجھا سبب اوں دے مصر ونجݨ دا اے بیان کیتا ویندا ہے کہ ابو مسلم نے، جیہڑا شہر رے دا والی تے نظام المک دا داماد ہئی، اوندے تے الزام لایا کہ او مصر دے اسمٰعیلی داعیاں نال ملدا رہندے۔ بہر حال جݙݨ او مصر پہنچا تاں مصر دے داعی الدعاۃ تے ݙوجھے مشہور لوگاں نے بہت ہی اعزاز نال اس دا استقبال کیتا۔ فاطمی خلیفہ مستنصر نے وی اینکوں بہت کچھ انعام و اکرام ݙتا۔ مگر اینکوں بذات خود خلیفہ نال ملݨ دی اجازت نہ ہئی ۔
سرائیکی شاعری شاکر دی
[سئیں شاکر شجاعبادی]
'' تیݙی نگری وچ تیݙے نوکر ہیں پر اپڑیں جاسردار ہسے
ہجرت تیݙے ݙیکھݨ دی تیݙی دی کیتے لا چار ہسے
کھیں موڑ تے کھڑا ازماویں توں تیݙے حکم دے پیروکار ہسے
باقی جگ دے شاکر نوکر نئیں تیڈݙی ذات دے تابعدار ہسے
حامد الحق
حامد الحق پاکستانی سیاست دان ہن۔ او قومی اسمبلی دے رکن وی ریہے ہن.۔
پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ خیبر پختونخوا دے حلقہ این اے۔2  (NA-2 (Peshawar-II)) وچ   پاکستان تحریک انصاف طرفوں انتخاب وچ حصہ گھدا اتے کامیابی حاصل کیتی۔
سرائیکی لوک ادب وِچ کشمیر دی اَزادی دے آساں
انہاں حالات دے باوجود پاکستانی قوم کشمیر دی آزادی کنوں مایوس کوئنی۔ آزادی دے جنگ لڑݨ والے سارے بزرگاں تے جواناں دے نال ماواں، بھیݨیں تے ٻالاں دیاں دُعاواں ہِن۔ اَساݙے لوک شاعراں دی طرفوں لہو کوں گرماوݨ والے اشعار ہِن۔ فریاد ہیروی کشمیر جوان کوں آپݨا پیغام ݙیندے ہوئے آہدن:
حملہ کر طوفان دے وانگوں
ڈٹ ونچ شیر جوان دے وانگوں
دشمن دا دل چیر ، جاڳ
جاڳ میݙا کشمیر جاڳ
ترجمہ:       طوفان وانگوں دشمن اُتے یلغار کر ݙیوو تے ہک شیر جوان دی طرحاں دشمن دے اڳوں ڈٹ ونڄو۔ اینجھا وار کرو جو دشمن دا کلیجہ چیر تے رکھ ݙیوو تے نعرہ لاوو، کشمیر زندہ باد۔
جے شعور تے انسانیت دیاں اکھیں نال ݙٹھا ونڄے تاں اساکوں ݙینہہ رات کُرلاندے ہوئے بزرگاں ، کرماں ماریاں بھیݨیں دیاں دھاڑاں، آپݨے جگر گوشیاں کوں رَت وچ دھاندا ݙیکھݨ والیاں مانواں دی فریاد ، سُہاڳ دے لُٹݨ والیاں کنواریاں دے ویݨ، جواناں دیاں اللہ اکبر دیاں صداواں، ہر غیرت مند مسلمان کوں آپݨے دِر سݙ مریندیاں ہِن۔ عاشق حسین عاشق آپݨے شعری پیغام وچ آہدن:
ذرہ جاڳ کن کھول کشمیر دی سن
جوانی دی قربانی ݙے، ویر دی سن
نگہبان عصمت، آہ ہمشیر دی سن
جیندی آہ و زاری تے آواز و کھرے
ترجمہ:       اے جوان! خوابِ غفلت کوں چھوڑ، کن کھول دے کشمیر دی فریاد سُݨ، تیکوں تیݙے بھرانواں آواز ݙتی ہے۔ توں جوانی وی قربانی ݙیوݨ کوں تیار تھی ونڄ۔ اے نگہبان، عزت و عصمت کشمیر وچ تیکوں تیݙیاں بھیݨیں سݙ مریندیاں ہِن۔ جنہاں دی آہ و زاری، دھاڑ فریاد وچ بدل ڳئی ہے۔
نہ رو رانجھا تیکوں ہک ݙینہہ تیݙی تقدیر مل ویسی
وچھوڑا عارضی ہے، تیکوں تیݙی ہیر مل ویسی
مٹھل پر عزم لوکاں کوں اندھارے کیا ݙرا سڳدن
جݙاں سورج طلوع ہویا، تیکوں کشمیر مل ویسی
ترجمہ:       اے رانجھا (کشمیر ی نوجوان) غم نہ کر۔ تیݙی تقدیر دا لکھیا تیکوں مل کے راہسی۔ اے ہجر عارضی ہے۔ تیکوں تیݙے مقدر دی ہیر (کشمیری سرزمین) مل کے راہسی۔ میݙے پیاریو، یاد رکھو ہمتاں والے لوکاں کوں ظلم دی کالی رات خوف زدہ نیں کر سڳدی۔ انشاء اللہ او ݙینہہ ضروری آسی۔ جݙاں تہاکوں کشمیر مل ویسی۔
کشمیر تیکوں کشمیر لکھاں یا جنت دی تصویر لکھاں
تیݙے حسن کو لکھیندی نظر لڳی، تیڈے دشمن کو بے پیرا لکھاں
انصاف دے ٹھیکیدار اتھاں کیوں چپ دی چادر تاں پینجھن
اتھ مسلمان کشمیریں دی تھئی حالت حال زہیر لکھاں
ترجمہ:       کشمیر دے مسئلے تے اقوامِ متحدہ نے سرد مہری دا رویہ اختیار کیتا ہوئے۔ کجھ با اثر ملک دوغلی پالیسی اَپنائی وَدِن تے مسلماناں دی ہر سرگرمی تے تحریک کوں دہشت گردی نال جوڑیندن۔ اقوام عالم تے اقوام متحدہ دی عدم دلچسپی دی وجہ نال کشمیر دا مسئلہ اَڄاں تئیں حل طلب ہے۔ جاں جو کشمیری، کشمیر دی جدوجہد آزادی کریندے پئین۔ کشمیریاں دی ایں جدوجہد کوں بھارتی فوج گولی دے زور تے روکݨ دی مشق ستر سال تو کریندی پئی ہے۔ کشمیریاں دا لہو ، دھرتی دی آبیاری، شہیداں کیتے راہِ نجات، تے اقوام متحدہ دے منہ تے کالک ثابت تھیندی پئی ہے۔ جیندے دوغلے معیار دی وجہ نال کشمیر دا حُسن گھٹدا ویندے۔کل جوشاعر، کشمیر دے حسن بارے گیت ڳاندے ، لکھدے ہنَ۔اَڄ انہاں دے شعراں وچ کشمیر دی بربادی دے نوحے ہن۔
پاروتی
پاروَتی ہندی دیومالا دی یک دیوی اے جیہڑی شیو جی دی شکتی دی نسوانی مظہر اے۔ انہاں دی استری تے مہاوت (مہالہ) دی دھی ہے۔ ایندے متعدد وصفی اسما ہن۔ اُما (شفیق)، گوری (روشن)، پھیروی (ݙراکلی)، امسیکا (پیدا کرݨ والی)، ستی (معیاری بیوی) کالی تے درگا (ناقابل رسائی) بنگال وچ درگا تے کالی دی حیثیت نال ایندی پرستش کیتی ویندی اے ۔ درگاپوجا بنگالیاں دا سب توں بڑا تیوہار ہے۔ ݙوجھے مقامات تے اینکوں دسہرہ یا دشہرا آہدن ۔ کالی بنگالیاں دے نزدیک قربانی دی دیوی ہے۔ تے ایندی پرستش تے پوجا ہیں حیثیت نال کیتی ویندی ہے۔
حسن بن صباح دی اسماعیلی بیعت
حسن بن صباح دے ملاقاتاں فاطمی داعیاں وچوں سب توں پہلے ناصر خسرو، حجت خراسان تے ول امیر حزاب نال تھیاں۔ اوہنے انہاں دے اثرات قبول کیتے۔ امیر حزاب نال اس دے کئی طولانی مذہبی مباحثے تھئے۔ اس نال حسن بن صباح دے اعتقاد وچ لغرش پیدا تھی ڳئی۔ گو اوں کوں اسمٰعیلی دعوت دی صحت دا پورا یقین نہ تھیا۔ لیکن ہک بیماری توں شفا پاوݨ دے بعد جیندے توں اوں کوں نجات پاوݨ دی کوئی امید نہ ہئی۔ او اسماعیلی مذہب دی طرف مائل تھی ڳیا تے ݙو اسٰمعیلی داعیاں ابو نجم سراج تے مومن نال ملا۔ اے داعی ہک وݙے رہبر شیخ احمد بن عبد المالک بن عطاش مالک حلقہ اصفہان دے حکم نال فارس وچ اسمٰعیلی دعوت دی تبلغ کریندے ہن۔ انہاں وچوں اینکوں مومن نے ݙٹھا کہ ابن صباح وݙا ہوشیار تے زبردست شخصیت والا ہے تاں اوں نے پس و پیش کریندے ہوئے اسماعیلی امام مستنصر دی بیعت گھدی ۔
لوک شاعری وِچ کشمیر دے حالات ویروا
کشمیر ہُݨ بارود دے ڈھیر اُتے ہے۔ بھارت آپݨی پوری قوت دے نال کشمیریاں دی جدوجہد کوں کُچلݨ دی کوشش کریندا پئے تے کشمیری مکمل قوتِ ایمانی دے نال ہر ظلم دا مقابلہ کریندے پئین۔ انہاں حالات دی عکاسی سرائیکی لوک شاعری وِچ سید سعید احمد شاہ دے انہاں شعراں وچ نظر آندی ہے۔
توݨیں سر تیں تنڑن اے پانبھڑ شدادی
میکوں قسم حیدر اوں شیر خدا دی
محض گھن نی سڳدے، ہے کشمیر اساݙی
ہے غالب کراڑاں تے تقدیر اساݙی
ترجمہ:       ایہ شداد دے چیلے ، بھانویں جتنا وی زور لا گھِنن، میکوں شیر خدا حیدر کرار دی قسم ہے تیݙے اُتے قبضہ نہ کر سڳسِن تے ہندواں تے ہمیشہ ساݙی تقدیر غالب راہسی۔ قابض فوجی ، ماوں دے غیرت مند پُتراں دیاں ہݙیاں توڑیندے پئے ہن۔ گھراں دے دروازیاں تے ظلم دیاں سنگینیاں تاݨی کھڑن۔ گھراں وچ فاقے ہِن۔ ٻال، ٻُڈھے، بُکھ توں نڈھال ہن، بیمار ، لاچار ہن، پورا کشمیر میدان ِ کربلا دا منظر پیش کریندا پئے تے دیواراں تے لڳے ہوئے رَت دے قطرے، کشمیر دی آزادی دا پیغام ݙیندے پئے ہن۔ کیوں جو قوماں جان دی قربانی توں دریغ نیں کریندیاں۔ اُنہاں دی فتح یابی دا رستہ کوئی ظالم نیں روک سڳدا۔
کشمیر دی موجودہ صورتحال دا نقشہ سئیں شوق اچوی سرائیکی لوک نظم وِچ ایں طرحاں نال چھکیندن:
ظالم ودانچدے میݙے پتریں دیا ں پسلیاں تروڑتے
ترجمہ:       آئو کشمیر دے ہر گھر ڳلی کوں غور نال ݙیکھو۔ تہاکوں اِتھ ظالم تے غاصب (ہندوستانی فوجی) دندناندے نظر آسِن۔ جنہاں میݙے ٻالاں (کشمیر نوجواناں) دیاں پسلیاں تک تروڑ ݙتیاں ہِن۔ میکوں کشمیر اَڄ ہو بہو میدانِ کربلا دا منظر نظر آندا پئے تے کشمیر دیاں دیواراں میݙے نو نہالاں دے خون نال رتوݨ ہِن۔ اے باری تعالیٰ، نبی اکرمؐ دے وسیلے نال میکوں کشمیر عطا کر ݙے۔ کشمیر میݙی (پاکستان) غیرت نال جُڑیاں ہویا ہے۔ اے ربِ ذوالجلال میکوں غیرت دی جاگیر بخش چا۔
حضرت حفصہ بنت عمر رضی اللہ عنہا
حفصہ بنت عمر رضی اللہ عنہا، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ازواج مطہرات وچوں ہک ہن۔ آپ بعثت نبوی توں 5 سال قبل پیدا تھئے۔
لوک شاعری وِچ کشمیر دے حالات ویروا
کشمیر او خطۂ ارض ہے۔ جتھاں کݙاہیں صاف شفاف تے ٹھڈے پاݨی دیاں ندیاں واہندیاں ہن۔ ایہ وادیاں سرسبز تے شاداب ہَن ۔ ہواواں معطر ہن تے پکھی پرندے درختاں دیاں اچیاں ٹہنیاں تے ٻہہ کرانہیں کشمیر دے گرم لہو دیاں ندیاں واہندیاں پئیاں ہن۔
حضرت حفصہ بنت عمر رضی اللہ عنہا
ناں تے نسب
حفصہ ناں، حضرت عمر فاروق دی صاحبزادی ہن، سلسلہ نسب ایہ ہے، حفصہ بنت عمر بن خطاب بن نفیل بن عبد العزی بن رباع بن عبد اللہ بن قرط بن رزاح بن عدی بن لوی بن فہر بن مالک۔ والدہ دا ناں زینب بنت مظعون ہئی، جیہڑے مشہور صحابی حضرت عثمان بن مظعون دی ہمشیرہ ہن تے خود وی صحابیہ ہن، حفصہ تے عبد اللہ بن عمر سکے بھرا بھیݨ ہن۔ حفصہ بعثت نبوی توں پنج سال قبل پیدا تھئے، اوں وقت قریش خانہ کعبہ دی تعمیر وچ مصروف ہن۔
لوک شاعری وِچ کشمیر دے حالات ویروا
سرسبز میدان خون و خون ہِن۔ بھارتی افواج دے ناپاک قدماں دی وجہ نال کشمیر دیاں ہواواں تے فضاواں بدبودار تھی چُکین۔ پکھی پرندیاں دیاں خوبصورت آوازاں، درد تے کوک وچ ڈھل ڳئیاں ہن۔ کشمیر بارے سرائیکی شاعراں دے کلام دے جائزے توں ایہ ڳالھ کریندے ہوئے، کشمیر دے نال آپݨی والہانہ محبت تے ہمدردی دا حق ادا کریندا پئے۔ جیڑھی قوم دا شاعر، محب وطن تے قوم دا حُب دار ہووے۔ اوں قوم کوں وݙے توں وݙا دشمن وی شکست نیں ݙے سڳدا۔
حضرت حفصہ بنت عمر رضی اللہ عنہا
حضور ﷺ نال نکاح
پہلا نکاح خنیس بن حذافہ نال تھیا جیہڑے خاندان بنو سہم توں ہن۔ ما، پیؤ تے پہلے پئے دے نال مسلمان تھئے۔ پہلے پئے دے نال مدینہ کوں ہجرت کیتی، غزوہ بدر وچ خنیس نے زخم کھادے تے واپس آ کے انہی زخماں دی وجہ توں شہادت پاتی، عدت دے بعد حضرت عمر کوں حفصہ دے نکاح دی فکر تھئی، اونہی زمانہ وچ سیدہ رقیہ بنت محمد علیہ السلام دا انتقال تھی چکا ہئی، اونہی بنا تے حضرت عمر سب توں حضرت پہلے عثمان غنی نال ملے تے انہاں کوں حضرت حفصہ دے نکاح دی پیشکش کیتی، انہاں نے آکھا میں ایندے تے غور کریساں، چند ݙینہاں دے بعد ملاقات تھئی تاں انہاں نے صاف انکار کیتا، حضرت عمر نے مایوس تھی کے حضرت ابو بکر صدیق کوں ذکر کیتا، انہاں نے خاموشی اختیار کیتی، حضرت عمر کوں انہاں دی بے التفاتی توں رنج تھیا، اوندے بعد خود رسالت پناہ صلی اللہ علیہ و سلم نے حضرت حفصہ نال نکاح دا ارادہ ظاہر فرمایا، نکاح تھی ڳیا تاں حضرت ابو بکر، حضرت عمر کوں ملے تے آکھا کہ جݙݨ تساں میکوں حضرت حفصہ دے نکاح دا آکھا تاں میں خاموش رہیا، تاں تہاکوں ناگوار گزرا، لیکن میں اینہی بنا تے کجھ جواب نہ ݙتا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم نے انہاں دا ذکر کیتا ہئی تے میں انہاں دا راز فاش نہ کرݨا چاہندا ہم۔ اگر رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم دا انہاں نال نکاح دا قصد نہ ہوندا تاں میں ایندے کیتے آمادہ ہم۔
فضل تے کمال
حضرت حفصہ توں سٹھ حدیثاں منقول ہن، جیہڑے انہاں نے آپ صلی اللہ علیہ و سلم تے حضرت عمر توں سݨے ہن۔ تفقہ فی الدین کیتے واقعہ ذیل کافی ہے، ہک مرتبہ آپ صلی اللہ علیہ و سلم نے فرمایا کہ میں امید کرینداں کہ اصحاب بدر و حدیبیہ جہنم اچ داخل نہ تھیسن، حضرت حفصہ نے عرض کیتی کہ خدا تاں فرمیندے "تساں وچوں ہر شخص وارد جہنم تھیسی" آپ نے فرمایا ہاںل لیکن ایہ وی تاں ہے۔ " ول اساں پرہیزگاراں کوں نجات ݙیسوں تے ظالماں کوں اوندے زانواں تے ڈھٹھا ہویا چھوڑ ݙیسوں۔" ایں شوق دا اثر ہئی کہ آپ صلی اللہ علیہ و سلم کوں انہاں دی تعلیم دی فکر رہندی ہئی، شفاء کوں کویلہی دے کٹݨ دا منتر آندا ہئی، ہک ݙینہ اوہ گھر وچ آئے تاں آپ صلی اللہ علیہ و سلم نے فرمایا کہ تساں حضرت حفصہ کوں الفاظ سکھلا ݙیو۔
لوک شاعری وِچ کشمیر دے حالات ویروا
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک شاعری تے کشمیر
حضرت حفصہ بنت عمر رضی اللہ عنہا
اخلاقِ حسنہ
"آپ (حفصہ) صائم النہار تے قائم الیل ہن۔" ݙوجھی روایت وچ ہے: "انتقال دے وقت تک روزہ دار رہیے۔" جنگ صفین دے بعد جݙݨ تحکیم دا واقعہ پیش آیا تاں انہاں دے بھائی عبد اللہ بن عمر اینکوں فتنہ سمجھ کے خانہ نشین رہݨا چاہندے ہن، لیکن حضرت حفصہ نے فرمایا کہ گو ایندے اچ شرکت نال تیݙا کوئی فائدہ نی، تاہم تیکوں شریک رہݨا چاہیدا اے، کیونکہ لوگاں کوں تیݙی رائے دا انتظار ہوسی تے ممکن ہے کہ تیݙی عزلت گزینی انہاں وچ اختلاف پیدا کر ݙیوے۔
مدینہ وچ ابن صیاد نامی ہک شخص ہئی، دجال دے متعلق آپ صلی اللہ علیہ و سلم نے جیہڑے علامتاں ݙسے ہن، اوندے اندر بہت ساری موجود ہن، اوندے نال عبد اللہ بن عمر دی ہک روز راہ وچ ملاقات تھی ڳئی، انہوں نے اونکوں سخت سست آکھا، ایندے تے اوہ ایں قدر پھولا کہ رستہ بند تھی ڳیا، ابن عمر نے اونکوں مارنا شروع کیتا، حضرت حفصہ کوں خبر تھئی تاں فرمایا، تیکوں ایندے نال کیا غرض، تیکوں معلوم نی کہ آپ صلی اللہ علیہ و سلم نے فرمایا کہ دجال دے خروج دا محرک اوندا غصہ ہوسی۔
ہک واری حضرت عائشہ تے حضرت حفصہ نے حضرت صفیہ بنت حی بن اخطب کوں فرمایا کہ "اساں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم دے نزدیک تہاݙے توں زیادہ معزز ہیں، اساں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی بیوی وی ہیں تے سوتر وی، حضرت صفیہ کوں ناگوار گزرا، انہاں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم نال ایندی شکایت کیتی، آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے فرمایا تساں ایہ کیوں نی آکھا کہ تساں میݙے توں زیادہ کیونکر معزز تھی سڳدے ہو، میݙے شوہر محمد صلی اللہ علیہ و سلم، میݙے والد ہارون علیہ السلام تے میݙے چاچا موسیٰ علیہ السلام ہن۔"
وفات
سیدہ حفصہ نے شعبان سن 45 ہجری کوں مدینہ وچ انتقال فرمایا، ایہ حضرت مُعاویہ دی ملوکیت دا زمانہ ہئی۔ مروان نے جیہڑا اوں وقت مدینہ دا گورنر ہئی، نماز جنازہ پڑھائی تے کجھ دور تک جنازے کوں مونڈھا ݙتا، اوندے بعد حضرت ابو ہریرہ جنازے کوں قبر تک گھن ڳئے، انہاں دے بھائی عبد اللہ بن عمر تے انہاں دے پتراں عاصم، سالم، عبد اللہ تے حمزہ نے قبر وچ لہایا۔
ام المومنین حفصہ علیہ السلام دے سنہ وفات وچ اختلاف ہے، ہک روایت ہے کہ جمادی الاول سنہ 41 ہجری وچ وفات پاتی، اوں وقت انہاں دا سن 59 سال دا ہئی۔ لیکن اگر سنہ وفات 45 ہجری قرار ݙتا ونڄے تاں انہاں دی عمر 63 سال دی ہوسی، ہک روایت ہے کہ انہاں نے حضرت عثمان دی خلافت وچ انتقال کیتا، ایہ روایت ایں بنا تے پیدا تھی ڳئی کہ وہب نے ابن مالک توں روایت کیتی ہے جیہڑے سال افریقا فتح تھیا، حضرت حفصہ نے اونہی سال وفات پاتی تے افریقا حضرت عثمان دی خلافت وچ سنہ 27 ہجری وچ فتح تھیا۔ لیکن ایہ سخت غلطی ہے۔ افریقا ݙو مرتبہ فتح ہوا۔ اوں ݙوجھی فتح دا فخر حضرت معاویہ کوں حاصل ہے۔ حضرت حفصہ نے وفات دے وقت حضرت عبد اللہ بن عمر کوں سݙ کے وصیت کیتی تے غابہ وچ جیہڑی جائداد ہئی جینکوں حضرت عمر انہاں دی نگرانی وچ ݙے ڳئے ہن، کوں صدقہ کر کے وقف کر ݙتا۔
حکایت
کوٹ مٹھݨ دے محلہ عزیز بھٹی دے اسلامی بھرا اپݨی ڳالھ سݨیندن جو میں ہک اینجھا نوجوان ہم جیڑھا گناہیں نال بھریا ودا ہم گندیاں سنگتا ہن بس ہر ویلھے اپنی دنیا سدھارݨ کیتے ہتھ پیر ماریندا ہم جائز نا جائز طریقے نال دنیا دا مال حاصل کراں ہا ݪڑدا جھگڑدا ہم کہیں دی عزت کینا کریندا ہم بھیݨی بھرایں کوں مریندا ہم لیکن دل اتنا سخت ہا کہیں تے ہاں نہ پمدا ہا اگر میݙے خلاف ڳالھ کرے ہا ڳچی پے ویندا ہم اہل علاقے آلے لوک پریشان ہن اتھاں تئیں جو میں خونی دے ناں نال مشہور تھی ڳیاں ہر کئی ـیݙے کول ݙرے ہا الغرض ہر کوئی ݙرے ہا کوئی میݙے نیڑے نا آوے ہا.? ہیں دوران اللہ پاک دا میݙے اتے کرم تھیا تے میکوں ایں وحشیانہ زندگی تو پناہ ملی اے ایویں تھیا جو میڈے وڈے بھرا جیڑھے دعوت اسلامی نال تعلق رکھیندن
ہک ݙینہہ اماں سئیݨ حکم ݙتا جو ونج تے وݙے بھرا کو سݙ آ..? میں مسجد اندر ڳیاں ݙٹھم ہک مدنی حلقہ لڳا پے درس تھیندا پے تے میݙے وݙے بھرا وی درس سݨݨ وچ مصروف ہن میں ول آیاں تے اماں کو آکھیا جو ادا مسجد وچ موجود ہے اتفاق نال اڳلے ݙینہہ ول اماں بھیڄیا جو بھرا کو سݙ آ ول میں انھاں کو لبھیندیں مسجد پڄ ڳیم میݙے وݙے بھرا میکو ݙیکھ گھدھا تے انھاں اسلامی بھراویں کو میݙے بارے ݙسیا جو میں ایویں ہاں
چند اسلامی بھرا میڈے کول آئے انھاں محبت نال اسلام دی دعوت ݙتی میکوں نرم رویہ اپناوݨ دا زہن ݙتا مزہد مسلمان کو تکلیف ݙیون دی سزا جزا دے بارے ݙسایونے جیکوں سݨ تے میں ٻہوں متاثر تھیاں سوچیم جو میں کیڑھی زندگی گزریندا وداں اللہ رسول دیاں نافرمانیاں کریندا وداں اے وی میݙی طرح انسان ہن اے کیویں مٹھا الیندن تے میں کیویں...? کجھ دیر انھاں کول برکتاں حاصل کیتیاں ول انھاں تو ایجازت منگی انھاں میکوں ہک کیسٹ ݙتی '' بے پردگی دیاں تباہ کاریاںٌ
او کیسٹ میں گھر چا آیاں...? سݨی. تا دل دے حالات بدل ڳے دل گناہیں کول نفرت شروعکر ݙتے اینجھا اثر تھیا اڳلے ݙینہہ ول پڄ ڳیاں ایں دفع عاشقان رسول دیاں ڳالھیں میݙے دل کو لڳیاں
انھاں میکو ہک کتاب کربلا دا خونی منظر ݙتی میں او گھر چا آیا اوندے وچ آل رسول دیاں عظیم قربانیاں تے یزید دی جفاکاریاں پڑھ تے دل نرم تھی ڳیا میکو پتا چلیا جو پریشانیاں صبر کرݨ مسلماماناں دا طریقہ ہے
کربلا دے ہوش ربا منظر میݙے دل دے پردے چاک کرݙتے میں اپݨے گناہاں دی معافی منگی میں مدنی ماحول اچ آوݨ دا ارادہ کر گھدھا اپݨے بھرا دی محنت نال میں سلسلہ قادریہ رضویہ عطاریہ دے وچ داخل تھی ڳیا میݙے مرید تھیوݨ دے بعد ہک دوست آکھیا جو تو پیر کو تا نوی ݙٹھا ول... میں آکھیا جو پیر کامل ہویا تا دیدار وی کروا ݙہسے ہک رات بیان دے بعد ستا جو ہاں قسمت جاڳ پئی تے مرشد دا دیدار تھی پیا انھاں میکو کنڈ تے تھپکی وی ݙتی
سویرے میں وݙا خوش ہواں خواب گھمدا کھڑا ہا ول مزید دعوت اسلامی دی محبت جاڳی
جیڑھا میں کیا ہم مرشد دے صدقے کیا بݨ ڳیاں ول میݙا ہر کم سنت دے مطابق شروع تھی ڳیا میں اللہ دا شکر کرینداں جو اوں میکوں دوزخ آلے رستے تو بچا گھدھے تے اے مرشد دے زریعے اے مقصد ݙتے
میکو آپݨی تے ساری دنیا دے لوکیں دی اصلاح دی کوشش کرݨی ہے انشاء اللہ عزوجل
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ب
اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ب" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔
اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں تِرِیہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ونکی:اداکار زنانیاں ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ن٘ڄ
نون غنہ تے ڄ نال ہک مرکب حرف ہے۔
سرائیکی دنیا دی نانویں وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ ݙ ڳ ݨ
ٻ:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری
ڄ:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،
ڊ:ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور (ماہرین ایں کوں سرائیکی دا حرف کائنی ڳݨدے)
ݙ:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا
ڳ:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ
ݨ: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔
رھ: یارھواں، ٻارھاں
لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ
مھ: کمھار
نھ: ننھا
ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،
سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر
ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.
برج خلیفہ
برج خلیفہ دی کل بلندی 828 میٹر ہے جبکہ اینڈے کل منزلاں 162 ہن۔ ایں طرح ایہ دنیا وچ سب توں زیادہ منزلاں دی حامل عمارت وی ہے۔ عمارت نے 21 جولائی 2007ء کوں 141 منزلاں مکمل تھیوݨ تے جݙݨ 512 میٹر (1680 فٹ) دی بلندی کوں چھوا تاں اوں وقت دی دنیا دی سب توں بلند عمارت تائی پے 101 (509.2 میٹر) (1671 فٹ) کوں پچھاں چھوڑا، لیکن بلند عمارتاں دے حوالے نال عالمی ادارے انجمن برائے بلند عمارات و شہری عادات (Council on Tall Buildings and Urban Habitat) نے اینکوں تسلیم تاں کیتا لیکن انہاں دا آکھݨا ہے کہ ایہ تݙاں تک بلند ترین عمارت نہ سݙیسی جے تک مکمل نہ تھی ویسی بالکل اونہی طرح جیویں شمالی کوریا دے دارالحکومت پیانگ یانگ وچ واقع ریونگ یونگ ہوٹل کوں مکمل عمارت نی سمجھا ویندا۔ ایں ڳالہوں باضابطہ طور تے بلند عمارت دا اعزاز 4 جنوری 2010ء کوں حاصل کیتا۔ ایں طرح برج خلیفہ نے فروری 2007ء وچ شکاگو دے سیئرز ٹاور کوں پچھوں چھوڑ کے دنیا وچ سب توں زیادہ منزلاں دی حامل عمارت دا اعزاز حاصل کیتا ہئی۔ واضح رہے کہ سیئرز ٹاور وچ 108 منزلاں ہن۔
طارق دے ݙوہڑے وِچ لوک تہذیب دے مسائل
وݙی لوک شاعری دا ہِک وصف اے وِی ہون٘دے جو اُو ذاتی مسائل کُوں جڳ دے مسائل نال ڳنڈھ ݙین٘دی ہِے۔ اِیہا وجہ ہِے جو اُون٘دا مطالعہ کرݨ آلا ہر بندہ اُوکُوں اپݨے اپݨے انداز اِچ ݙیہدے۔ اِیں شاعری اِچ بندے دیاں محرومیاں کُوں اِیں رنگ اِچ پیش کِیتیاں ڳیاں ہون٘دِن، جو اُنّھاں محرومیاں جگ کُوں آپݨیاں محرومیاں محسوس کرین٘دِن۔ احمد خان طارق دی شاعری دا ہِک نشابر وصف اے وی ہِے جو اے بندے کُوں مسائل دا مقابلہ کرݨ تے اُون٘دے نال مقابلہ کرݨ دا حوصلہ عطا کرین٘دی ہِے۔ اے شاعری ہِمّت کرݨ تے محنت کرݨ دا درس وی ݙین٘دی ہِے۔ نمونہ ݙیکھو:
بِن عاشق شوق دیاں سیراں کر، جو پھردیں، پھرݨ دی چس چا
ہے تَھل ہوتل دی ریت ٹھڈی، ہاں ٹھار ٹھہرن دی چس چا
کݙی گھمر گھیر اِچ پھیریاں لا، کݙی سیڑھ تے ترݨ دی چس چا
تیݙے میلے طارق کیا میلے، پن٘دھ کرݨ، کرݨ دی چس چا
احمد خان طارق دی شاعرانہ عظمت ایہ ہِے جو ڄیکر کوئی غیر ادبی لوّظ وی اُنّھاں دی شاعری وِچ آ ڳئے تاں اُوں لوّظ کُوں اتنی شائستگی نال ورتین٘دِن جو لوّظ اپݨے کوڑے پَن کُوں مُکا تے سرائیکی زبان دی مٹھاس اِچ مِٹّھا لڳدے۔ سرائیکی اِچ مالک اپݨے کُتّے کُوں "توئے توئے" آکھ کے، آپ دو سݙین٘دے۔ کتا تے "توئے توئے" دی ہکّل ادب اِچ شاید مستحسن موضوع نئیں، پر، احمد خان طارق دے فنّی تے فکری کمال اِنّھاں لفظیں کُوں وی اَمر کر ݙِتّے۔ نمونہ ملاحظہ کرو:
میں اَݨ پھر کوجھی کتڑی ہاں، تیکوں سارے پَھر، میکوں سݙیا کر
میݙی دِید، دی تیݙی دِید غذا، ونڄاں ٻُکھ نہ مر، میکوں سݙیا کر
اوݙوں ماڑ تیݙا، ایݙوں گھور میݙی، دَر نال ہِے دَر، میکوں سݙیا کر
تیݙے طارق سݙ، دی کؤ، وِچ ہاں، بس توئے توئے کر، میکوں سݙیا کر
میݙے نزدیک اِیں ݙوہڑے دے آخری لائن آلے موضوع کُوں پیش کرݨاں شاعری اِچ بیحد مشکل ہا۔ پر احمد خان طارق نا صرف اِیکُوں قابلِ قبول بݨائے بلکہ ایجھیں مضمون کُوں وَرت کوں، اُوکُوں "پَوِتر" وی کر چھوڑے۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
ن٘ڳ
نون غنہ تے ڳ نال مرکب حرف ہے۔
مثالاں: سن٘ڳ، چن٘ڳا، ان٘ڳارہ
سرائیکی دنیا دی نانویں وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ
ٻ:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری
ڄ:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،
ڊ:ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور (ماہرین ایں کوں سرائیکی دا حرف کائنی ڳݨدے)
ݙ:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا
ڳ:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ
ݨ: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔
رھ: یارھواں، ٻارھاں
لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ
مھ: کمھار
نھ: ننھا
ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،
سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر
مولانا فخر الدین ابراہیم العراقی
حضرت مولانا فخر الدین عراقی دا سلسلۂ نسب حضرت سیدنا صدیقِ اکبر رضی اللہ نال ملدا ہِے۔ آپ ہمدان دے علاقے دے راہوݨ والے ہَن وݙے باکمال اَتے صاحبِ کشف و کرامت بزرگ ہن۔ آپ نے بچپن اِچ اِی قرآنِ پاک حفظ کر ڳھدا۔ آپ وݙے خوش الحان اَتے خوش خط وی ہَن۔ اِیں سانڳے لوگ اِنہاں دے شیدائی ہَن اَتے دِل و جان نال عزت کریندے ہَن۔ آپ نے تمامی رائج علوم دی تکمیل کیتی۔ آپ عشق و محبت دی روحانی سرمستی اِچ ملتان آڳئے۔ حضرت غوث بہاؤ الدین زکریا قدس سرہٗ دی نظرِ کرم اِنہاں تے تھی ڳئی انہاں آپݨا مہمان بݨا تے ہِک علیحدہ کمرہ ݙے ݙتا ڄیندے اِچ عبادت ریاضت اَتے مراقبہ اِچ محو تھی ڳئے۔ اَجݨ پندرھاں ݙینہہ گزرے ہَن تاں شیخ فخر الدین عراقی نے وجدانی کیفیت اِچ ہِک غزل لکھی اَتے زور دی آواز نال پڑھن لڳ پئے۔ غزل دی ہِک رباعی ہِے۔
چوں خود کردند راز خویشتن فاش
عراقیؔ را چرا بدنام کردند
مولانا فخر الدین عراقی نے آپݨا دیوان ڄیندا ناں ’’لمعات‘‘ ہِے خود خوشخط تحریر کرکے حضرت غوث بہاؤ الدین زکریا کُوں پیش کیتا اِنہاں نے کلام سُݨیا تاں وجد اِچ آڳئے۔ وت ایݙی سوہݨی لکھائی ݙیکھ تے انعام دے طور تے آپݨا جُبہ مبارک لَہا کے فخرالدین عراقی کُوں پَوا ݙتا اَتے اُنہاں کُوں آپݨی دِھی راݨی دا رشتہ ݙے تے آپݨاں ڄوانترا بݨا ݙتا۔ کجھ عرصہ بعد ٻال ڄمیا تاں اُوندا ناں کبیر الدین رکھیا۔ شیخ فخرالدین عراقی نے پنڄی سال ملتان قیام کیتا اُوندے بعد زیاراتِ حرمین شریفین کُوں چلے ڳئے۔ روم دے اُمراء اِچوں ہِک امیر معین الدین آپ دا خاص مرید اَتے معتقد بݨ ڳیا۔ وَت آپ مصر ڳئے تاں سلطانِ مصر اِنہاں دا مرید تھی ڳیا۔ اَتے شیخ فخر الدین عراقی کُوں شیخ الشیوخ دا لقب و اعزاز ݙتا۔ کجھ عرصہ بعد آپ شام چلے ڳئے۔ تاں اُتھاں وݙے عالماں پیراں اَتے امیراں نے آپ دا استقبال کیتا کجھ عرصہ بعد اُنہاں آپݨے پُتر کبیر الدین کُوں دمشق سݙوا ڳدا طبیعت نݙھال تھیندی ڳئی۔ 8ذیقعد 608ہجری کُوں رحلت تھئی انہاں دا مزارِ پُر انوار دمشق اِچ حضرت شیخ محی الدین عربی دے مزار دے نال ہِے۔
شیخ فخرالدین عراقی قریشی ہَن، چونکہ حضرت غوث بہاء الدین زکریا ملتانی دے خلیفے اَتے داماد ہَن انہاں دی فوتگی دی خبر سُݨی تاں نو شعراں دا ہِک مرثیہ حضرت غوث بہائوالدین زکریا نے فارسی زبان اِچ لکھیا۔ ڄیندے ݙو شعر اے ہِن:
کائے گرفتہ ولایت از تو نظام
چوں نبوت بمصطفیٰ شدہ تمام
دیدئہ مصطفی بتو روشن
شاداں از تو انبیائے کرام
اے پورا مرثیہ قلمی کتاب ’’گلستانِ موسوی‘‘ اِچ موجود ہِے ڄیڑھی ڄو حضرت حافظ بشیر احمد قریشی العراقی دے پوترے سئیں بشیر حسین کول موجود ہِے۔
شیخ سئیں فخرالدین قریشی العراقی دا شعر و سخن‘  خوشنویسی اَتے روحانیت آلا فن پُشت در پُشت ملتان اِچ پھیلدا رَہ ڳئے۔ ایندی تفصیل ایں طرحاں ہِے۔
حضرت شیخ فخرالدین عراقی ،  بن شیخ کبیر الدین،  بن شیخ ابراہیم ،  بن شیخ حمید الدین ،  بن شیخ کمال الدین،  بن شیخ حسام الدین،  بن شیخ معین الدین،  بن شیخ مولانا وجیہہ الدین،  بن شیخ عبدالکریم،  بن شیخ محمود، بن شیخ حاجی موسیٰ ،  بن حافظ علی محمد،  بن حضرت حافظ محمد حیات،  بن خواجہ محمد موسیٰ کلیم اللہ صدیقی،  بن خواجہ خدا بخش،  بن خواجہ محمد نظام بخش،  بن حضرت خواجہ محمد حسین بخش،  بن حضرت حافظ بشیر احمد۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
تائی پے ۱۰۱
تائی پے 101 تائیوان دے دار الحکومت تائی پے وچ قائم ہک بلند عمارت ہے جینکوں 4 جنوری 2010ء توں پہلے دنیا دی بلند ترین عمارت ہووݨ دا درجہ حاصل ہئی۔ جبکه ایہ عمارت برج خلیفه دی تعمیر توں قبل دنیا دی بلند ترین عمارت سمجھی ویندی ہئی۔ تاہم 4 جنوری 2010ء کوں برج خلیفه نے دنیا دی سب توں اچی عمارت دا اعزاز اپݨے ناں کر گھدا۔
صوبے دا ایشو
اوے جنوبی پنجابی ائیدر نو آ
شہزاد عرفان
پارکر ڈیم
پارکر ڈیم ، Parker Dam، ریاستہائے متحدہ امریکا دا ہک بند ڈیم اے جیہڑا کیلی فورنیا وچ واقع ہے۔ پارکر ڈیم ہک کنکریٹ آرچ گریویٹی ڈیم ہے۔
پاسکل دا قنون
جیڑھے ویلے مائع(وھݨ آلی شئے) کوں دباؤں تاں اے دباؤ وھݨ آلی شئے ایں دباؤکوں ھر پاسے پورا پورا ونڈیدے٠ مثال:ڳݙیاں دی پریشربریک
ایندا مطلب ایہ جو مائع (پاݨی) دباؤ کوں برابر رکھدے ہوئے قوت کو بے تحاشہ ودھا سڳدے۔
ونکی:فزکس