cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی رباعیاں تے قطعے
شفقت بزدار
جا نی آں اینو یں شفقت ؔ تو ں خا راں کھا ندیں
میں تا ں کئیں نی ہنݙیا ں بہا را ں تیݙا یا ں
ہند یورپی زباناں
ہند۔ یورپی زباناں (Indo-European Languages) دنیا دا ہک اہم خاندان زبان ہے۔ ایں لسانی گروہ اچ اڄ دیاں سب توں زیادہ ٻلیجݨ والیاں زباناں شامل ہن۔ ایہ ساڈھے چار سو توں کجھ زیادہ زباناں دا ہک خاندان ہے۔ ایں ہک خاندان اچ انہاں زباناں دی خصوصیات دی بناء تے انہاں زباناں کوں رکھا ڳیا ہے۔ ہند یورپی زباناں دے خاندان دے ٻولݨ والیاں دی تعداد دنیا وچ کہیں وی ٻیاں زباناں دے خاندان دے ٻولݨ والیاں توں زیادہ ہے۔ جغرافیائی لحاظ نال وی زباناں دا اے خاندان دنیا دے ہک وسیع رقبے تے پھیلا ہویا ہے۔ thumb|Indo-European branches map ایں خاندان دیاں اہم زباناں اردو، بنگالی، ہندی، پنجابی، پشتو، فارسی، کردی، روسی، آلمانی، فرانسیسی، ڈینسک، ولندیزی، سرائیکی زبان تے انگریزی ہن۔
مہرے آلا زندہ باد
مہرے والا زندہ باد جہرے شہر وچ ہر نویں کتاب دی رسم پزیرائی تھیوے ہر سال سرائیکی میلے دی شکل وچ بین لاقوامی کانفرنس ہو اور عاشق بزدار جیہاں معلم بیٹھا ہووے او شہر عقل شعور دی پرشاد نا ونڈے تاں بیا کیا کرے اتوار دی شام 23 اکتوبر کوں رات دا پورے وسبے دے دانشور ادیب شاعر گرو بزدار دی اوطاق تے سارے تھوک کٹھے ہن. گائیک خلیل فریدی جاوید آصف بلال ساجد وی پوری کچاری دا سنگھار ہن. اے ترائے فنکار باوقار شاعر وی ہن. پروگرام دا آغاز سئیں بزدار صوفی تاج گوپانگ دی کتاب وچوں ہک نظم قصہ کراں ست پٹھا وڈی چس نال سنڑوا تے کیتا. عثمان کریم بھٹہ سوجھل دھرتی واس دا لیڈر ہے ہوں آکھیا. جو صوفی تاج گوپانگ ایڈووکیٹ تے طارق گجر ڈو شخص نئیں ڈو قوماں ہن کتاب اہم ہے سرئیکی پنجابی دے اندر اعتماد پیدا کریسی دوستی دے رستے کھلسن مونجھ متام مک ویسی شاعر حضرات دا وارا آیا میں کلام سنڑیم سمجھیم میڈا چیتا پٹیج گیا اے رزاق سالک صفدر بوسن ارشاد ناصر پنل جتوئی اسحاق دانش میزبان عاشق بزدار نے وی اپنڑی شاعری سنڑوائی میں شعرا دی تعریف کیتے ہک جملہ سلمہ اعوان توں ادھار منگداں. ہمارے وسبے کے شاعر عالمی ادب کی روشن قندیلیں ہیں.
فیس بک دا دامن محدود اور گرو دی محفل لا محدود باقی کل (تاج محمد گوپانگ)
ڄٹکی سرائیکی
thumb|سرائیکی، Saraiki
ݙبھاری سرائیکی سرائیکی زبان دے چار لہجیاں وچوں ہک اہم لہجہ ہے۔
ایہ سرائیکی دا مشرقی لہجہ ہے، اینکوں ٻُچکار صوتاں دی وجہ کنوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔
ایں کوں مشرقی سرائیکی اہدن، ݙبھاری سرائیکی،،
ایسٹرن سرائیکی،کجھ لوک این٘کوں ابھیچڑی وی اہدن۔
علاقے
جھنگ، چنیوٹ، بہاولنگر, حاصل پور, ٹوبہ، ساہیوال، پاک پتنڑ،. اوکاڑہ،. پنڈی بھٹیاں، منڈی بہاؤالدین دی زبان دا ناں سرائیکی ہے۔ ایہ بار دی زبان ہے۔بار وچ نیلی بار ، گنجی بار ، ساندل بار، کِراݨا بار، چج دوآبہ تے رچنا دوآبہ شامل ہن۔ ایں  علاقے دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ نیلی بار، گنجی بار، ساندل بار،  کرانہ بار تے گوندل بار دی نسبت نال ایں کوں ٻاری سرائیکی وی آہدے ہن۔
جھنگ، بہاولنگر ساہیوال، پاکپتݨ، اوکاڑہ، تاندلیانوالا، وہاڑی، خانیوال، کمالیہ، پیرمحل، پنڈی بھٹیاں، حاصل پور، چنیوٹ، منڈی بہاؤالدین، فاضلکا تے سری گنگا نگر دے علاقیاں وچ ݙبھاری سرائیکی الیندے ہن۔ ایں کوں مشرقی سرائیکی وی آہدے ہن۔ نیلی بار، گنجی بار، ساندل بار، کرانہ بار تے گوندل بار دی نسبت نال ایں کوں ٻاری سرائیکی وی آہدے ہن۔ ایں لہجے وچ "ب" کوں "ٻ" ، "ج" کوں "ڄ" ، "د" کوں "ڊ" تے "گ" کوں "ڳ" ہمیشہ ٻولیندے ہِن۔ ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض تے عابد تمیمی سرائیکی دے مشرقی لہجے دے شاعر ہن۔ اُبھّا مشرق کوں آہدے ہن۔ ایں نسبت نال ایں کوں اُبھیچڑی وی آہدے ہن۔
منڈھ قدیم کنوں ایں زبان کوں ڄاٹکی وی اہدے آندن۔
خاص صوتاں
ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ڊوا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی  جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔
ڊ دا تعلق ٻُچکاری سرائیکی نال ہے، صرف ٻُچکاری سرائیکی آلے ایہ لفظ الیندے ہن۔ ایہ اواز صرف جھنگ سرڳودھا تے ساہیوال وغیرہ دے لوک الیندن۔ ایں کوں ڄٹکی سرائیکی دا خاص حرف وی آکھیا ویندے۔ سرائیکی ماہرین ایں حرف کوں وکھرا حرف شمار کائنی کریندے۔
مثالاں: ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور، ڳڊیں، کڊݨ، کڊّے، اُڊّے
خاص لفظ
گھن کوں لے اہدن۔ وت کوں مُڑ اہدن۔ کوں کوں نوں اہدن۔ جھیکڑی حرف تے پیش ورتیندن۔
شاعر
عابد تمیمی، درد، سلطان ٻاہو ݙبھاری سرائیکی دے وݙے شاعر ہن،، کجھ شاعر ایہ ہن۔
چائے خانے وچ (رفعت عباس)
چائے خانے وچ
ہکے چائے خانے وچ شاعر تے پَڑھاک ڈوہیں کٹھے تھئے ' اوہ انج انج ونج بیٹھے
اُنہاں ساکوں آکھیا " پَڑھاک تہاڈے آئے بیٹھن ' انہاں کوں سلام کرو " ایہ ہک سوہنڑی تے مَن چِھکویں گالھ ہئی پر اگوں اُنہاں آکھیا " پڑھاک نال مٹھڑیاں گالھیں تے جِھک نوائی لکھاری دے حق وچ ہِے ' پَڑھاکیں کوں ڈیکھ تے دیر تانڑیں خوش تھیونڑ لکھاری دا بھاگ اے ' تساں بس ہک پھیریں پڑہاکیں کول ونج باہوو اگوں تہاڈی لکھت بارے گالہیں ازل تے ابد دیاں اوہ گِھدی بیٹھن ' اُٹھو "
اساں اپنڑی میز توں اُٹھے پَڑھاکیں کوں سلام کیتا تے چائے خانے وچوں نکل گئے ............................................................ پَڑھاک: پڑھن والا, قاری
دریائے سندھ
دریائے سندھ پاکستان دا سب توں وݙا تے اہم دریا ہے۔ دریائے سندھ دی شروعات تبت دی ہک جھیل مانسرور (جھیل ماناساروار) دے قریب تھیندی ہے۔ ایندے بعد دریائے لدّاخ تے گلگت بلتستان توں گزردا ہویا صوبہ خیبرپختونخوا وچ داخل تھیندے ۔ صوبہ خیبرپختونخوا وچ اینکوں اباسین وی آہدن جیندا مطلب ہے دریاواں دا پیؤ۔ دریائے سندھ کوں شیر دریا وی آکھا ویندے۔ صوبہ خیبرپختونخواہ وچ اے دریا پہاڑاں توں میداناں وچ اتردے تے ایندے بعد صوبہ پنجاب تے سندھ توں گزردا ہویا ٹھٹھہ دے قریب بحیرہ عرب وچ ڈھاندے۔ مختلف مقامات تے ایں دے مشرقی معاون دریا (دریائے جہلم، دریائے چناب، دریائے راوی، دریائے ستلج) ایندے وچ شامل تھیندن ویندے۔ ایں دریا دی لمبائی 3200 کلومیٹر ہے۔
تفصیل
thumb|دریائے سندھ تے اٹک دے مقام تے بݨایا ڳیا پراݨا پل دریائے سندھ وچ اندھی ڈولفن پاتی ویندی ہے۔ ایں کوں سوسو آکھا ویندے۔ ایندا ہک مقامی ناں ٻلہݨ وی ہے۔ ڈولفن دی ایہ قسم دنیا بھر وچ نایاب ہے۔ ایہ قدرتی طور تے اندھی ہوندی اے تے پاݨی وچ آواز دے سہارے رستہ تلاش کریندی ہے۔ ایندی آبادی وچ اضافے تے ایندی حيات کوں پیش دشواریاں کوں دور کرݨ دے کئی کوششاں کیتیاں ویندے پئے ہن ۔ دریائے سندھ دے زیریں میدان وچ جھیلاں وی پائیاں ویندن مثلاً منچھر جھیل، کینجھر جھیل تے کالری جھیل۔ ایہ جھیلاں صحت افزا مقامات بݨ چکن تے لوگ اتھاں سیر و تفریح کیتے آندن۔
عاشق بزدار دی شاہکار نظم
۞۞سانولا۞۞کلام، سَئیں عاشق بُزدار
سانولا اڄ اچݨ چیت میلا تھیا
آمیݙےکول ٻَہہ رَڄ کےڳالھیں کروں
سَئےورھیاں تُوں وِچھوڑے دِی ہَئوں مار وچ
مَتاں سِکدےمَروں، رَڄ تےڳالھیں کروں
لمبےچوڑھےوِچھوڑےدیاں سب تَلخیاں
چھوڑہِک ݙُوجھے دے رَل تےݙُکھڑےوَنڈاؤں
پیارپُوجا دےسارےحوالے سَڄݨ
چُم اکھیں تےرکھوں سارےجگ تےکِھنڈاؤں
مَتاں دنیا تُوں نفرت دی چھاں ڈَھل پووے
مَتاں دھرتی تےاُلفت دا سِجھ چڑھ پووے
یاد ہَئی سانولا ہِکی گَھٹی دےوچ تیݙی ماڑی دی کَچھ میݙا کوٹھا کچّا
دریائے گنگا
دریائے گنگا شمالی بھارت تے بنگلہ دیش دا ہک اہم دریا ہے۔ دریائےگنگا ہندو مذہب اچ اہم حیثیت رکھدے تے مقدس سمجھدے ہوئے ایندی پوجا کیتی ویندی ہے۔ thumb|
تفصیل
دریائےگنگا دی کل لمبائی 2 ہزار 510 کلومیٹر (1 ہزار 557 میل) ہے۔ ایہ دریائےجمنا دے نال مل کے ہک عظیم تے زرخیز خطہ تشکیل ݙیندے جیہڑا شمالی بھارت تے بنگلہ دیش تے مشتمل ہے۔ ایں علاقے اچ آبادی دی کثافت دنیا وچ سب توں زیادہ ہے تے روئے زمین تے موجود ہر 12 واں شخص یعنی دنیا دی کل آبادی دا 8.5 فیصد ایں جگہ رہندے۔ بے پناہ آبادی، آلودگی تے ماحولیات دی تباہی دریا کیتے ہک تشویشناک صورت حال ہے۔
عاشق بزدار دی شاہکار نظم
ریشمی ویس پاگھروں نکلیں جوہا تیکوں پیریں تاݨیں رَڄ تے
ݙہداہامی
میݙا پاڑیاچولا تیݙےکم اَندا ہاتیݙی جُتی تےمٹی نہ سَہندا ہامی
تیݙےسنڳ سِیرتیکوں رُکیندےجوہَن
یادکر سانولا! تُوں ناں راہندا ہان٘ویں
چھوڑ بنگلےدی چھاں میݙےچھاندݨ تَلے
سارا ݙینہہ سَن٘گ سینگیں دےکھیݙوں ہاپئے
شِیدݨیں، تیربَھناں تےاَندھڑا قصائی
رات تھیوےہا تاں لُک چَھپاکھیݙوں ہا
تیݙی واری اِٹّی دی وی مَیں چَیندا ہَم
ایویں کِھل کِھیڈ وچ جےاَلا تھیوےہا
یادکرتیݙےواروں اَلینداہامِیں
کِھیݙدیں کھیݙدیں تَھک جےپون٘دےہاسے
ݙوہڑے، کافیاں فریدݨ دیاں ڳان٘دےہاسے
مَست ساوَݨ سُہیلے دی رُت آن٘دی ہائی
تاں وَہَل وَہندےوچ رَل کےدَھاندےہاسے
روہی ویندیں کُونجیں دےقطاریں کُوں سَئیں
سَخی سرور دےپھیرے لَوین٘دے ہاسے
کٹھےچَرکھےچݙولیں تےجُھوٹوں ہاپَئے
ہَراُلارےتےسوری سُریندے ہاسے
ہَراُتارے تےچاگھاں کرین٘دےہاسے
یادکراُوکریمݨ دی ٹولی سَڄݨ
جین٘دا نقلی ݙیوایاٻَتڑ ہوندا ہا
بادشاہ دےاُتےتَک ناں پَن٘دی ہاسی
اُون٘کوں کھوٹیاں کھریاں ڳالھیں سُݨویندا ہا
چُپ دےمارئیےغریبیں کُوں کِھلویندا ہا
ڈھولک، نغارہ وَڄاوَݨ سِکھاوےجوہا
لارڈ کرزن دی بربریت
وائسرائے ہند لارڈ کرزن دی بربریت دہشت گردی۔۔۔سن انوی سو ہک اچ سرائیکی وسیب دے پیور ضلعے دیرہ اسماعیل خان ٹانک بنوں کوں بغیر کہیں دے پچھے گچھے زوریں ریت اوں ویلھے دے صوبہ سرحد پشاور یعنی کہ تخت پشور دا حصہ بنڑا ڈتا اساں سرائیکی تڈھاں دا تخت پشور تیں ظالم لارڈ کرزن دے خلاف احتجاج کریندے اندے سے مطالبہ ساڈا اے ھے اے ساڈے زورے ریت کھسیئے ھوئے ضلعے جتھاں اج وی پیور سرائیکی بولی ویندی اے او ساکوں واپس کیتے ونجن ہیں واسطے پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ہرسال نوں نومبر کوں بھر پور مظاہرہ کریندی رہندی اے ہنڑ ایں واری وی نوں نومبر جمعہ الے ڈیہنہ سویلے نوں وجے سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخان توں گھن کیں کالج چوک تک ریلی کڈھیسی سارے سرائیکی غیر سرائیکی بھرانویں کوں ریلی دا مشترکہ کانڈھا ڈتا ویندا پئے ایندے اچ شریک تھی تیں اپڑیں بھرپور محبت تیں سرائیکی ھونونڑدا ثبوت ڈیوو ۔۔۔۔۔۔بھالے وند محمداکبر خاں ملکانڑیں سردار غلام اکبر خاں کھوسہ سردار ابوالحسن خاں لغاری حاجی استاد طالب حسین خاں جتوئی حاجی اللہ بخش خاں جتوئی منظور ٹھلا زہرانی گودا بچل خاں سنجرانی ملک اسلم ڈکھڑاں ملک منگلہ سونترا بلال پتافی ملک محمد حنیف کمبہار محمد اسلم خاں ملکانڑیں سجاد حسین خاں ملکانڑیں سرائیکی دانشور ذوالفقار خاں ملکانڑیں فرخ زمان خاں ملکانڑیں عمار یاسر خاں ملکانڑیں راول امام خاں ملکانڑیں حماد رضا خاں ملکانڑیں عنصر عباس خاں ملکانڑیں خرم خاں ملکانڑیں عون عباس خاں ملکانڑیں عابد خاں مراڑانی امجد خاں ملکانڑیں استاد حاجی اقبال خاں جتوئی ڈرئیور حافظ غلام قادر خاں جتوئی ٹیلر ماسٹر قیصر خاں ملکانڑیں ترجمان پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی سردار طیب خاں ملکانڑیں مجید خاں ملکانڑیں سلیم خاں ملکانڑیں غلام سرور خاں ملکانڑیں پیر بخش خاں ملکانڑیں مہتاب خاں ملکانڑیں سعید خاں ملکانڑیں حاجی رحیم ملکانڑیں حاجی رشید ملکانڑیں غلام سرور خاں ملکانڑیں حاجی فیاض خاں ملکانڑیں گودامحمدخان ملکانڑیں ماسٹرعابدخاں ملکانڑیں پیر منظور خاں ملکانڑیں جمیل خاں ملکانڑیں. (اکبر ملکاݨی، ٣ نومبر ٢٠١٨ء)
عاشق بزدار دی شاہکار نظم
تاں نغارےدی کئوتےسَڄݨ سانولا
ساݙا مَن کِھلداہا ساݙا دِل نَچدا ہا
ساکوں اندروں نغارےدی کئوآن٘دی ہائی
اساں ڄئوں ہاسَبھےکَہیں مِراثی دےگھر
کین٘جھیاں معصوم خاہشاں ان٘در مَرسُتیاں
سارےخوشیاںدے سیون٘ج سُوا تھی ڳئے
تَئیں تاں سُکھ سیجھ سِتری تےلَان٘واں لَدھیاں
میݙیاں آساں سَبھے دَربدر تھی ڳئیاں
چوݙاں وَرھئیےنبھائےمی تیݙی تان٘گھ وچ
سان٘ولا! اڄ اَچݨ چیت میلا تھیا
آمیݙےکول ٻَہہ رَڄ تےڳالھیں کروں
سَئےوَرھیاں تُوں وِچھوڑےدی ہاؤں مار وچ
مَتاں سِکدےمروں رَڄ تےڳالھیں کروں.
کمپوز دا پورھیا: ملک محمدرمضان نویؔدآرائیں...
شاعری جاویدآصف
سجاول حجاݨہ
جاویدآصف
غزل
ٻݙھڑی ماء کوں ݙیکھݨ اونکوں منہ ݙکھــــلاوݨ آئی ہم
اوندے ســــکے کھــــــڑے تازہ پاݨـــی پاوݨ آئـــــی ہـــم
ہائے ہائے ایویں ماء میݙی دے ادھ کھٹڑے تے دھپ ہئی
گھر تیݙے بھرڄائی میں جــݙاں پچھلے ســاوݨ آئی ہم
کلہــــا ویر میــــݙا چھــدرایاں کــر کــر ہٹ پیا ہوسـی
روندے ٻال سمـــــا تے اوندا ہتـــھ بھـــڑواوݨ آئـــی ہم
ابے ســـئیں دا ســـارا ترکـــہ تیـــکوں بخشیـــا ہووے
ادا میں تاں اتھــــوں اپݨیـــاں گݙیاں چاوݨ آئـــی ہــم
کتویں ݙینھ توں ایں چندری جائیدا د دا شر پیا ویندے
اپݨا حصــــہ چھـــوڑݨ ســــانگے نوٹھــــا لاوݨ آئی ہــم
جاویدآصف
اوندی دنیــا دیوانی ھـــے اونکــوں احســاس نئیں تھـیندا
ســـاݙی اتنا کہانـــی ھـــے اونکــوں احســاس نئیں تھیندا
اوندا کافر روحـــانی ھے اونکـــوں احســاس نئیں تھیندا
اونکوں چونڈھی وی نئیں پیندیاں میݙیاں ہنجوں میݙیاں میڑھاں
اینجھی کئی بد گمانی ھے اونکوں احساس نئیں تھیندا
جـــوانی وچ کتھاں کئـــی سوچ کئی احساس کئی وپرا
اوندی چڑھدی جوانی ھے اونکوں احساس نئیں تھیندا
میݙی گھس ڳئی پیشانی ھے اونکوں احساس نئیں تھیندا
اونکوں احساس تھیندا تاں مـــیݙے ݙکھ اچ ݙکھا تھیندا
خــــدا دی مہربانــی ھــــے اونکــوں احساس نئیں تھیندا
بݨی رت رت سہـــــانی ھے اونکوں احساس نئیں تھیندا جاویدآصف
پئے سڳدا ھے مخلوق کوں شک کیویں لکانواں
اݨ لکدی اے اکھیاں دی  چمک کیویں لکانواں
اندر دی تاں بھن تروڑ دا ݙنگ ݙول ھے ممکن
پر ٹاکی لڳے ویس دے ٹک  کیویں  لکانواں
مونجھاں تاں نوھی مندریاں چلو من تاں مندر ونج
جڳ کولوں جدائی تیݙی دے جک کیویں لکانواں
نہ ݙیواں لچک چاہنداں کہیں  ڳالھ  وچالے
تیں یار   توں   لہجے   دی  لچک کیویں لکانواں
اک پیا ہاں میں تھک پیا ہاں تیݙا پیار لکیندئیں
نئیں لکدے لکائیں چونڈھی تے چک کیویں لکانواں
کیا آکھاں ہنائیں لوکیں کوں جیں چندر ݙٹھا ھے
جیں لوکیں کوں ھے عید دا پک کیویں  لکانواں
ترائےشعر
تیڈیاں یاداں جو شاند ڈیندیاں ہن ہنجوں منہ تے آ پاند  ڈیندیاں  ہن
دل اے  کہیں آکھ چاک  تے  کائنی سوچاں وس تئیں بھڑاند ڈیندیاں ہن
اکھیں اج توݨی تیکوں ڈیکھݨ دا ودیاں ویلھے کوں پاند ڈیندیاں ہن
چھوڑ ڳئے او جو الاوݨ چھوڑ ڳئے
کہیں دا درباری بݨݨ تاں دور ھے
راڳ درباری وی گاوݨ چھوڑ گئے
میکوں ساوݨ دیاں پسند ہن بارشاں
میݙی اکھیاں وچ او ساوݨ چھوڑ گئے
ہیر تے اونویں ھے کیدو دی گرفت
اے تلا مایوس تھیاں ایں دہر توں
خواب ہن خوشیاں دے آوݨ چھوڑ ڳئے
او جیرھا ساہ ساہ سماݨا ہا میݙے
اڄ او آصف یاد آوݨ چھوڑ ڳئے
اســـــــاں جیلھے غزل لیکیندے ہیں
پیلھــــے تیڈی شـکل لیکیندے ہیں
جیلـــھے کاغــذ تے ٹک بہـــوں کئ پھل
تیـــڈے چولــے دا گل لیکیندے ہیں
لیک ٻہــوں جـــے قـــطار اٹھیں دی
نال اوندے پنل لیکــیندے ہیں
اســـاں لوکــیں کوں جیلـھے بکھ تاوے
لیک روٹی وســــل لیکــیندے ہیں
اســــاں جیں وقت کئ وی چھل لیکوں
نال پکــی فصـــل لیکـیندے ہیں
سرکار حاتم بلوچ سئیں دے مصرعے دا آدر
کہیں دی چیک پکار تے کھلݨ نئیں بݨدا مر ڳئیں کوں ول مار تے کھلݨ نئیں بݨدا
توں پیا بے شک جیت اپݨی دا جشن منا ہر ڳئیں دی وی ہار تے کھلݨ  نئیں  بݨدا
کنڈے تاں  رکھوالے  ہوندن  پھلیں دے پھلیں دا تاں خار  تے  کھلݨ  نئیں بݨدا
کجھ تاں لکھݨا پوسی آدر  مصرعے  دا کیدو دے  کردار  تے  کھلݨ  نئیں  بݨدا
دار تے جے کھلویندےکہیں کوں سچ اپݨا کون آہدے جو دار  تے  کھلݨ  نئیں  بݨدا
عزت  ذلت  موت  بیماری   رب   ڋیندے کہیں  لاغر لاچار   تے  کھلݨ  نئیں  بݨدا
تھے اعلان جوجینجھے وی حالات ہوون رعیت دا   سرکار   تے  کھلݨ  نئیں   بݨدا
ہک سجدے  دا منکر تھئے  شیطان  بݨیے ابلیسی  انکار    تے   کھلݨ    نئیں   بݨدا
سارے  پیشے   آئن  سہولت  تیڋی   لئو کہیں پیشے ، کم کار تے کھلݨ نئیں  بݨدا
آصف  اپݨے    بد بو    دار   روییں   نال پھلیں دی  مہکار  تے  کھلݨ   نئیں  بݨدا
طاہرہ سید
طاہرہ سیّد (اردو: طاہرہ سید) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٥٨ء، لاہور) مہان٘دری پاکستانی ڳائیکہ ہِن۔ اُوہ پُراݨی روائتی موسیقی / لوک موسیقی اَتے غزلاں دی نمائندگی کرین٘دی ہِے اَتے مغربی جدید کاریاں دے خلاف ہِے۔ طاہرہ سیّد مہان٘دری لوک ڳائیکہ ملکہ پُکھراج دی دِھی ہِے، اِنّھاں دے ذٰخیرے وِچ اردو، پنجابی، ڈوگری، سرائیکی اَتے پہاڑی ٻولیاں وِچ لوک گِیت شامل ہِن۔
ابتدائی حیاتی
طاہرہ سیّد لاہور وِچ ڈوگرہ ڳائیکہ ملکہ پُکھراج اَتے شبیر حسین شاہ (ہِک پنجابی سرکاری اہلکار اَتے مصنف) دے گھر ڄَمّی ہئی۔
موسیقی دا کَم کار
طاہرہ سیّد پہلی واری ١٩٦٨ء – ١٩٦٩ء وِچ ریڈیو پاکستان اَتے اِین٘دے بعد پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک اُتے ݙِسّی۔ پاکستانی شاعر حفیظ جالندھری دے لِکّھے ہوئے "یہ عالم شوق کا دیکھا نہ جائے"، "جھانجھر پَھٻدی ناں مُٹیار بِنا" اَتے "ابھی تو میں جوان ہوں" طاہرہ سیّد دے کُجھ دُھم پاوݨ آلے گِیت ہِن۔ اپریل ١٩٨٥ء و،چ، اُوہ نیشنل جیوگرافک میگزین دے مُکّھ پَنّے اُتے چھاپی ڳئی۔
ذاتی احوال
طاہرہ سیّد نے نعیم بخاری نال شادی کِیتی ہئی، اِیہ شادی ١٥ ورھیاں (١٩٧٥ء – ١٩٩٠ء) تئیں چَلّی۔ بعد وِچ نعیم بخاری اَتے طاہرہ سیّد نے طلاق گِھن گِھدّی۔ اِنّھاں دے ݙو ٻال تھئے۔ طاہرہ سیّد پاکستان وِچ ہِک مہان٘دری شخصیّت اَتے کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں آرٹ اَتے ادب دے واقعیاں وِچ عوامی سطح اُتے تقریر وی کرین٘دی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی غزل ڳائیکاں ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں ونکی:پنجابی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ
ٹائٹن
OceanGate، جیہندی تشکیل 2009 وچ Guillermo Söhnlein تے Stockton Rush نے مل کے کیتی ، کمرشل سبمرسیبلز کوں انقلابی بنانوݨ دی مہم تے نکل پءی۔ کمپنی نے تصور کیتا ہاءی کہ ا وہ ہک 5 بندیان٘ آلی چھوٹی فلیٹ بنڑیسی جو کہین٘ وی تنظیم یا نال لیس کیتی ویسی ، ڄیہندا  مقصد بحریں بشریت کیتے کھولنا اوسی۔ جبکہ Söhnlein نے 2013 وچ منظر عام تون٘ خارج تھیگئے ، Rush نے OceanGate دی قیادت جاری رکھی تے اپنڑی پوری زندگی دی ہوشیاری دے تحت ہوائیات ، خلاء تے زیرسطحی تحقیقات دے بارے ہمیشہ ڄڑے رہے۔
Rush نے اپن٘ی وراثت کون٘ ٹیکنالوجی دی کمپنیاں وچ سرمایہ کاری کیتے اکٹھا کیتا۔ اون٘ہ نے خلاء دے سفر تے زیرسطحی تحقیقات وچ گہری دلچسپی کون٘ نرسیت کیتاـ Rush دی کوششاں نے ہک نامعلوم کاروباری موقعے دا پتہ لایا: نجی سمندری تلاش کیتے مارکیٹ کون٘ وسعت ڈیون٘ݨ۔ اون٘ہ نے صنعت دی ترقی کون٘ روکنڑ آلے ݙو مرکزی رکاوٹاں دی پہچان٘ کیتی - جین٘ہ نے اوکون٘ زیرزمینی جہاز خریدن٘ تے غور کرن٘ تے مجبور کیتا۔ حیرت تون٘ بھرا ہویا ، اوکون٘ معلوم تھیا کہ نجی  ملکیت آلے سبمرسیبلز دی کمی ھاءی ، جین٘ھ شے نے اوکون٘ 2006 وچ خود بناون٘ دی سمجھ ݙتی ـ
سبمرسیبلز کون٘ خطرناک گاڑیاں دے طور تے ناجائز تصور کیتا ویندا رہیا ـ Rush کو یقین ہاء کہ 1993ء دا "مسافر جہاز سلامتی ایکٹ" تجارتی نوآورت دی خاطر مسافراں دی حفاظت دی ترجیحات تے مبنی ہاءی۔اون٘ھدے  نظریہ دے مطابق ، ایھہ زیر آبی سیاحت ، وسائلِ تربیتِ منابع تے آفت دے کم کرنن٘ کیتے  بالاتریاں دی محدودیت کرن٘ا ھاءی۔
Stockton Rush دی سبمرسیبلز دنیا وڄ سفرکیتے مل گیا، جیہڑ ویلے اوندی نوجوانی دے ڈیہاڑے ھن٘ اوہ خلائی روادار پیٹ کونریڈ دے نال ملا۔ کانریڈ نے Rush کون٘ راہ تیار کرنے کیتے  پائلٹ لائسنس حاصل کرن٘ دی گال مھاڑ کیتی۔ Rush نے این٘ہ تجویز دی پیروی کیتی تے 18 سال دی عمر وچ کمرشل پائلٹ لائسنس حاصل کیتا۔ لیکن ، بصری پردے دی حدود دی وجہ دے نال اوہن٘دا خواب سپاہی پائلٹ بنن٘ دا پورا نہیں تھی سگا۔ اوہن٘ نے اپن٘ی دلچسپیان٘ کون٘ ہوائیات دے زیرسطحی تحقیقات ول  موڑ ݙتا۔
جون 2023ء وچ، ٹائٹن، ہک امریکی سیاحتی کمپنی، اوشن گیٹ دے تلےسمندر دی گہراءی وچ  سمندر وچ گئی ، نیو فاؤنڈ لینڈ، کینیڈا دے کھاڑے توں لگ بھگ 400 بحری میل (740 کلومیٹر) دور، شمالی اوقیانوس وچ۔ ٹائٹن چار بندے سمیت لوکاں کوں ملبے دی ڈیکھاون کیتے سیاحتی منصوبے دا حصہ ہاءی۔ ٹائٹن دےنال رابطے دا وقت 1 گھنٹہ 45 منٹ تک پھیل گیا۔ ہوںڈیہاڑے  توں بعد، مقررہ وقت تے دوبارہ رابطہ نا ہون توں بعد، حکام کو انتباہ کیتا گیا۔
ابتدائی طور تے سیٹل شھر وچ مقامی حقائق دی بنیاد تے قائم ہوون٘ آلی OceanGate نے 2015 ؤچ واشنگٹن دے Everett وچ واقع Port of Everett وچ مقر نہیں رکھیا۔ تاہنجی ، ٹائٹن سبمرسیبل دے بدقسمت حالات دی خبراں تے ، کمپنی نے غیرمحدود مدت کیتے  Everett دفتر بند کر ݙتا تے اپن٘ی ویب سائٹ کون٘ منسوخ کرݙتیا۔
اکرم گرماݨی
عظیم سرائیکی دانشور سئیں اکرم گُرمانْی نال گاٖلھ مُہاڑ. (غیور بخاری)
تونسہ شریف، پیر پٹھانْ(حضرت شاہ سُلیمان تونسوی) دی نگری ہوونْ دے نال نال سرائیکی ادبی، سیاسی تے سماجی شخصیات نال بھریل ہک سوہنْا شہر ھے۔ ایں شہر اچ سرائیکی ادب نال تعلق رکھنْ والے پہاڑ قامت لوکاں جنم گھِدے۔ ایں وَسوں وچ آباد سرائیکی دھرتی جٖئے اپنْی زبان ، ادب تے ثقافت نال بے پناہ پیار کریندن۔ تونسہ شریف نال تعلق رکھنْ والے اِنھاں سچے قوم پرستاں وچ ہک عظیم دھرتی جٖئے ، سرائیکی دانشور سئیں اکرم گرمانْی کہیں تعارف دے محتاج نئیں۔ بھانویں جو روزی روٹی دے رُدھیمے گرمانْی سئیں کوں اوپرے دیساں وچ رُجھائی ودن ، وَل وی ایہ اپنْی دھرتی اتے قوم نال محبت دا گاٖنڈھا ہمیشہ جوڑی رکھدن۔ اکرم گرمانْی سئیں سرائیکی لوک سانجھ اتے پاکستان پیپلز پارٹی وچ ہک متحرک ورکر دی حیثیت نال کم کریندے رہ گٖن ۔ سرائیکی قوم اتے دھرتی دا درد اینویں لگٖدے جو اِنھاں کوں گُھٹی وچ ملئے۔ اساں اِنھاں نال سویل سرائیکی دے قارئین سانگے ہک مختصر گاٖلھ مُہاڑ کیتی جینداخلاصہ تہاڈٖی خدمت اچ حاضر ھے۔
غلام
کہیں دے ذاتی خدمت گار کوں غلام آہدن۔
ادبی
شعر یا نثر نال تعلق رکھݨ والی کوئی لکھت ادبی صنف نال تعلق رکھدی اے۔
میواتی
میوات دے رہݨ آلے کوں میواتی آہدن۔ یا میواتی زبان ٻولݨ آلے کوں وی میواتی آکھا ویندے۔ میواتی زبان پاکستان دی مردم شماری ٢٠٢٢ء وچ شامل ہے. میواتی ضلع نوح ہریاݨہ تے الور دی زبان ہے. پاکستان وچ ݙاہ لکھ دے نیڑے میواتی لوک وسدن.
سرائیکی افسانے دا ارتقاء
سرائیکی افسانہ دے ارتقائی سفر دے پاندھیاں وچوں
ڈاکٹر قاسم جلال افسانیاں دا مجموعہ ’’ہنجوں دَھیرے‘‘ منظور اعوان، ’’ڳجھے دھک‘‘ غلام حسین راہی گبول، ’’ݙکھیں وات‘‘ قاصر فریدی، ’’آدم ڄایا‘‘ سرائیکی سماج وچ پاتے ونڄݨ والے دیہی شہری مسائل کوں بیان کریندن۔
ڈاکٹر اسلم عزیز درانی (اشاعت ۱۹۹۵ء) ’’سِجھ دا سنیہا‘‘ انہاں دے سرائیکی افسانیاں دا پہلا مجموعہ ہے۔ ڈاکٹر اسلم عزیز درانی دے افسانوی موضوعات سرائیکی وسیب دے ݙکھ، ٻُکھ، لوکاں دیاں مشکلات انہاں اُتے تھیوݨ والے ظلم کوں بیان کریندن۔ انہاں افسانیاں وچ منظر نگاری خوب ہے تے موضوع اتے تکڑی گرفت ہے۔
عبدالباسط بھٹی ’’وکاؤ چھانورا‘‘ سرائیکی وسیب اتے اتھ دے واسیاں دی حیاتی نال جڑ تے مسائل، طبقاتی اُچ جھک، ݙاڈھے لوکاں دا ݙڈھپ، ہیݨے لوکاں دی سادگی سچائی کوں خالص زبان دے ورتارے نال کہاݨی کوں قاری دے سامݨے پیش کریندن۔ وسیب دے چور رستہ گیر زمینداراں دھرتی نال جڑت رکھݨ والے لوکاں، کالی جھیٔاں رسماں، تریمتیں دے استحصال، بے روزگاری، جھیٔں مسائل کوں آپݨے افسانیاں راہیں بیان کریندن۔ عبدالباسط بھٹی دے افسانے زبان دے ورتارے دے حوالے نال شاہکار ہن تے سرائیکی سماج وچ بدلدی ہوئی دنیا تے حالات دے ترجمان ہن۔
فیض بلوچ بنیادی طور تے شاعر دی حیثیت نال سنڄاتے ویندن۔ انہاں دے ݙو افسانوی مجموعے ’’ولدی ڈھلدی چھاں‘‘ تے ’’پکھی واس‘‘ سرائیکی وسیب دے جاگیردارانہ نظام دے خلاف تے دیہی پس منظر کوں نمایاں کریندن۔ ایاز احمد ایاز دے افسانیاں دا مجموعہ ’’پیر فرید دا ݙس اے‘‘ روہی رہتل دے پس منظر کوں بیان کریندن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکستان سول سیکرٹریٹ
یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔ اے سول سیکرٹریٹ سرائیکستان دے ترئے ڈویژناں (ملتان، بہاولپور تے ڈیرہ غازی خان) دے تیرہاں ضلعیاں دا انتظام چلیندے۔ thumb|سرائیکستان thumb|Saraiki
سرائیکستان سول سیکرٹریٹ دا انتظامی ڈھانچہ
سرائیکستان دے سول سیکرٹریٹ وچ قائم شدہ محمکہ جات دے سربراہان یا سیکرٹریز دی تفصیل درج ذیل ہے۔
سرائیکستان سول سیکرٹریٹ (جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) وچ شامل محکمے
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں دے سیکریٹری یا ڈی جی یا ڈائریکٹر اپݨے محکمانہ فرائض سرانجام ݙیندے پئے ہن۔
سرائیکی ملت پارٹی
سڄݨ آوݨ اکھیں ٹھرن
سرائیکی ملت پارٹی دا پہلا یومِ تاسیس کلھ چوݙاں اگست بروز سونوار کوں وݙے جوش و خروش نالھ منایا ویندا پیے. جیدے ءچ مشاعرہ، ثقافتی رقص، موسیقی وی ہوسی دے وسیب دے غیور اڳواݨ تقریراں وی کریسن. شرکت کرکے اساݙا ماݨ ودھیسو. اساں تہاݙی راہ دے اکھیں وچھائی ٻیٹھے ہوسوں. جاہ پتہ. دیوانِ خاص میرج ہال ملتان وخت کلھ رات آٹھ وڄے..
راہ بھلندڑ (تانگھی)
عامر درانی نائب صدر و ڈپٹی ترجمان سرائیکی ملت پارٹی پاکستان 0300-7041388
فرحان رشید جلالپوری
صدر ملت یوتھ ونگ جلالپور پیروالا 0300-0764164
جمیل جاذب
جمیل جاذب سرائیکی زبان دا شاعر ہے،
نمونہ کلام
نت پپوں پا میں پرب نبھائے ہݨ وید ونڄیندے پوپا پٹھ
تیݙے قول دی قیدݨ کن دی ہاں کجھ مہت رکھیندے پوپا پٹھ
چلو کن تاں بوچھݨ نال کڄاں نک میاندرو تھیندے پوپا پٹھ
(جمیل جاذب) ونکی:سرائیکی شاعر
لال قلعہ
دریائے جمنا دے نزدیک واقع لال قلعہ مغلیہ سلطنت دے سنہری دور دی یادگار ہے۔ اینکوں ستاریویں صدی وچ مغل بادشاہ شاہجہان نے تعمیر کرایا ہئی۔ ہیں قلعے دے دیوان خاص وچ تخت طاؤس واقع ہے جتھاں ٻیہہ کے مغل بادشاہ ہندوستان دے طول و عرض تے حکومت کریندے ہن۔ thumb|لال قلعہ دہلی ایہ سلسلہ 1857ء دی جنگ آزادی تک جاری رہا جݙݨ غدر دے دوران انگریز فوج نے دلی (دہلی) تے اپݨے قبضے دے بعد اوں وقت دے مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر کوں قلعے توں نکل ونڄݨ دا حکم ݙتا ہئی تے اونکوں شہر دے جنوب وچ واقع قطب مینار دے احاطے وچ منتقل کر ݙتا ہئی۔ سن اٹھارہ سو ستونجاہ توں گھن کے سن انیہہ سو سینتالی تک لال قلعہ برطانوی فوج دے قبضے وچ رہا تے اس وچ انہاں نے اکثر ہندوستانی قیدیاں کوں قید رکھا۔
سانحہ کالونی ٹیکسٹائل مل، ملتان
2 جنوری 1978ءکوں کالونی ٹیکسٹائل ملز، ملتان دے پرُامن ہڑتالی مزدوراں تے پولیس نے اندھادھند گولی چلا ݙتی۔ کتنے مزدور شہید تھئے؟ اڄ تک پتا نی چل سڳا۔ سرکاری موقف دے مطابق چوݙاں۔ مزدور تنظیماں دے مطابق 133۔ پاکستان اچ ٹریڈ یونین تحریک دا ایہ بد ترین ݙینہ ہئی۔ اے قتل عام بنیاد پرست ضیاء آمریت دا پاکستانی محنت کشاں کیتے ہک پیغام ہئی۔ مزدوراں نے سوشلسٹ نظریات اپنا گھدے ہن۔ کالونی ٹیکسٹائل ملز دا واقعہ اقتدار تے قبضے دے ہک سال بعد ضیاء آمریت دی طرفوں کیتی ونڄݨ والی پہلی خونی وارننگ ہئی۔
لکھت
کہیں موضوع تے لکھی ڳئی تحریر دے متن کوں لکھت آہدن۔
سانحہ کالونی ٹیکسٹائل مل، ملتان
جݙݨ 1977ء اچ بھٹو حکومت دا تختہ الٹا ڳیا تاں سرمایہ داراں تے جاگیر داراں کوں درست طور تے توقع ہئی کہ ضیاء الحق دی آمریت بھٹو دور دی (بری بھلی جینجھی وی) زرعی اصلاحات تے نیشنلائزیشن دا خاتمہ کر ݙیسی۔ انہاں لوگاں نے بھٹو دے خلاف پی این اے دی تحریک دی حمایت کیتی ہئی۔ ضیاء آمریت وی اِیں احسان دا بدلہ چکاوݨا چاہندی ہئی۔ دریں اثنا کالونی ٹیکسٹائل ملز دے 1300 مزدور ہڑتال تے چلے ڳئے۔ جݙݨ توں بھٹو حکومت ختم تھئی ہئی انہاں کوں نہ تاں بونس ملا، نہ ہی دیگر مراعات جیہڑے انہاں دا حق ہن۔ حالانکہ مل دے منافعے اچ مسلسل اضافہ تھیندا رہا ہئی۔ مزدور ایہ وی ݙیکھدے پئے ہن کہ سیاسی تبدیلی دے بعد مالکان دے حوصلے بہت ودھ ڳئے ہن۔
کالونی ٹیکسٹائل ملز دے مالک شیخ مغیث دے جنرل ضیاء نال اچھے مراسم ہن۔ ݙوہاں دے درمیان ایہ مراسم اوں وقت بݨے ہن جݙݨ جنرل ضیاء ملتان اچ کور کمانڈر ہئی۔ شاید اوں ہی دوستی دے زعم اچ مل مالک دا رویہ مزدوراں ول انتہائی متکبرانہ ہئی۔ 29 دسمبر 1977ء کوں مزدور ہڑتال تے چلے ڳئے۔ انتظامیہ نے مزدور نمائندیاں کوں مذاکرات کیتے سݙا۔ مزدوراں دی نمائندگی پیپلز لیبر یونین کریندی پئی ہئی جیندے کول سی بی اے سٹیٹس ہئی۔ یعنی او یونین دا انتخاب جیت کے آئی ہئی تے انتظامیہ نال قانونی طور تے مذاکرات کر سڳدی ہئی۔ 2 جنوری کوں تھیوݨ والے مذاکرات اچ مل دی انتظامیہ، مارشل لا انتظامیہ، لیبر ڈیپارٹمنٹ تے یونین دے رہنماواں نے حصہ گھدا۔ مذاکرات اچ مزدوراں دی سب ڳالہیاں من گھدے ڳئے ۔ صرف ہک ڳالھ تے اختلاف ہئی۔ مالکاں دا آکھݨا ہئی کہ ہڑتال غیر قانونی ہے لہٰذا ہڑتال دے دوران جیہڑے ݙینہ ضائع تھئے انہاں دی تنخواہ نہ ݙتی ویسی۔ یونین نے درست طور تے ایہ ڳالھ منݨ توں انکار کر ݙتا۔ کیونکہ اگر یونین، ہڑتال دا غیر قانونی ہووݨا من گھندی تاں اپݨے پیراں تے کہاڑا مریندی۔
حالی مذاکرات چلدے پئے ہن کہ مزدور مل اچ جمع تھیوݨا شروع تھی ڳئے۔ مل اچ پہلے توں پولیس موجود ہئی۔ پولیس نے مزدوراں کوں تتر بتر کرݨ کیتے لاٹھی چارج کر ݙتا۔ مزدور خوفزدہ تھی کے بھڄݨ دی بجائے ڈٹ ڳئے۔ اکثر مزدور مل دے اندر رہائشی کالونی اچ رہندے ہن۔ جݙݨ انہاں دے گھر والیاں کوں پتا چلا تاں او وی میدان اچ آ ڳئے۔ جݙݨ مجمع وݙا تھی ڳیا تاں پولیس نے گولی چلا ݙتی۔
سرکاری اعلان دے مطابق چوݙہاں مزدور مارے ڳئے۔ پیپلز پارٹی دے نمائندے، اخبار مساوات دے مطابق ٻاویہہ مزدور جان توں ڳئے۔ ایں واقعے دے بعد بݨݨ والی ورکرز ایکشن کمیٹی دے مطابق 133 مزدور شہید تھئے۔ ایں بد ترین ظلم دے خلاف ملک بھر اچ ٹریڈ یونینز نے نو تے ݙاہ جنوری کوں احتجاج کیتا۔ حکومت نے ہک ایس ایچ او خضر حیات تے ہک کانسٹیبل حاکم علی کوں معطل کر ݙتا۔حالانکہ اتنا وݙا اقدام ایہ نچلے اہلکار اپݨی مرضی نال نہ کر سڳدے ہن۔ ہک برگیڈئیر صاحب دی قیادت اچ تفتیشی کمیٹی بݨائی ڳئی پر اے واقعہ عوام دے ذہناں اچوں محو کر ݙتا ڳیا۔
لال مسجد دے شہید
قدرتا" اج میںپارلیمنٹ ہاؤس آزاد کشمیر دے سامنڑے مزدوری کریندا کھڑا ہامیں کجھ غریب بھرا ت بھینڑیں جنہیں دی تنخواہ محض 60،000 روپے دے اتے تلے ہے، رتے جھنڈے، موٹے ڈنڈے، سوٹے چا کے احتجاج کریندے پۓ ہن انہیں اچو کجھ غریب سرکاری نمبر پلیٹ آلی گڈی (جیندی قیمت صرف 20لکھ دے نیڑے تیڑے ہے) ت چڑھ کے سرکار کوں اپنڑی غربت دا احساس ڈیویندے پۓ ہن... کیوں... ہیلتھ الاؤنس لو... ہے ہے ہے..... او ڈینہہ یاد آندے جڈاں کالے برقع پا کے کچھ بھینڑیں جامعہ حفضہ دے تقدس ت قرآن دی حفاظت لو باہر آیاں ہن ت ساڈا اے ٹیکے لاونڑ آلا طبقہ آہدا ہا تریمت دا کیا کم اے احتجاج کرے.... اج کوئ انہیں توں پچھے تہاڈی صنف وٹیج گئ ہے؟ یا ہیلتھ الاؤنس، قرآن کولو زیادہ قیمتی ہے؟ یا کل تاں بھینڑیں دی عزت قیمتی ہے ت اج ہیلتھ الاونس قیمتی ہے؟ انسانی گرگٹو! شہداۓ لال مسجد ت جامعہ حفضہ دے بھینڑیں دا خون تہاکوں سکھ دا ویہلا نہ ڈیکھنڑ ڈیسی..... تساں ایویں روڈیں ت ذلیل و خوار تھیسو... انشاءاللہ انشاءاللہ (منصور شانی، ١٠ ستمبر ٢٠١٥ء)
سرائیکی رسم الخط دی تاریخ
شروع شروع وچ انسان دل دی ڳالھ ݙوجھے تائیں اشاریاں دے ذریعے پچیندا ہائی۔ وت آوازاں کڈھ تے آپݨاں مطلب سمجھاوݨ لڳ پیا۔ ول انہاں آوازاں دیاں شکلاں مقرر کیتیاں ڳیاں، تاں جو آوازاں کوں محفوظ کیتا ون٘ڄ سڳے۔ ایہجیاں شکلاں رسم الخط سݙیندیاں ہن۔
تصویراں
شروع وچ حروف کائناں ہن۔ انہاں دی بجائے انھاں دی نمائندگی تصویراں نال کیتی ویندی ہائی۔ ایں پاروں ایں ابتدائی رسم الخط کوں تصویری رسم الخط سݙیا ویندا ہے۔ مثلاً رات کیتے چندر دی تصویر، ݙینہ کیتے سجھ دا دائرہ تے اوندے وچ نقطہ ، درخت کیتے ہک کھڑی سطر تے اوندے وچ اُتے افقی ݙنگیاں لکیراں وغیرہ۔
حروف تہجی
عام خیال دے مطابق حروف تہجی سب توں پہلے مصر وچ وجود وچ آئے ہن۔ وادی سندھ دے رسم الخطاں دا تعلق آرامی رسم الخط نال ریہا ہے۔ آرامی زبان پراݨے زمانے وچ شام دے ملک وچ ٻولی ویندی ہائی۔ آرامی زبان دے کجھ کتبے ٹیکسلا دے عجائب گھر وچ موجود ہن۔ ایہ مت دے زمانے دے ہن۔ ایں آرامی رسم الخط کنوں عربی رسم الخط تے فارسی رسم الخط وجود وچ آئے۔ عربی رسم الخط مذہب اسلام کنوں پہلے رواج وچ آ چکیا ہا۔ تے اُوندیاں کئی شاخاں وی بݨ چُکیاں ہن۔
وادی سندھ وچ مسلماناں دی آمد
مذہب اسلام تے مسماناں دا سندھ وچ آوݨ تھیا تاں اتھاں عربی رسم الخط دا وی رواج پئے ڳیا، کیوں جو ایہ رسم الخط ساݙی مقدس کتاب قرآن شریف دا ہا۔ ساݙی مذہبی کتاباں دا ہا۔ایں رسم الخط وادی سندھ دیاں مختلف مقامی زباناں دے رسم الخطاں کوں وی متاثر کیتا۔ بلکہ لُنڈا وغیرہ دی جاہ گھن گھدی۔ ایہ عربی رسم الخط آرامی رسم الخط دی ترقی یافتہ صورت ہے۔
سرائیکی رسم الخط
سرائیکی تحریر سڄے توں کھٻّے پاسے لکھی ویندی ہے۔ عربی رسم الخط کوں بنیاد بݨا کے مناسب ترمیم نال سرائیکی خاص حروف بݨائے ڳئے ہن۔ عربی وچ تاں صرف اٹھاوی حروف ہن۔ سرائیکی وچ چُتالیہ حروف تہجی ہن۔ ٻ، ڄ، ݙ، ڳ تے ݨ سرائیکی دے پنج خاص حروف ہن۔ سرائیکی وچ اردو دے سارے حروف شامل ہن۔ نون غنہ دے نال ݙوں مخلوط مرکب حروف ن٘ڄ تے ن٘ڳ ہن۔ تے ݙوں اکھی ھ نال  مرکب حروف پندھراں ہن۔ ایں طرحاں اردو دے انتالیہ ( ستری، نون غنہ تے ݙو اکھی ھ)، سرائیکی دے خاص پنج، ݙوں نون غنہ آلے مرکب تے پندھراں ݙواکھی ھ آلے مرکب، کل اکیٹھ حروف ہن۔ وھ (وھیڑا) تے یھ (سیھڑ) کوں شامل کروں تاں کل سرائیکی حروف تریٹھ بݨدن۔  چُتالیہ مفرد حروف تے انویہ مرکب(١٧ ݙو اکھی ھ نال مرکب تے ٢ نون غنہ نال مرکب)۔
حوالے
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
مہرے آلہ زندہ باد
مہرے والا زندہ باد جہرے شہر وچ ہر نویں کتاب دی رسم پزیرائی تھیوے ہر سال سرائیکی میلے دی شکل وچ بین لاقوامی کانفرنس ہو اور عاشق بزدار جیہاں معلم بیٹھا ہووے او شہر عقل شعور دی پرشاد نا ونڈے تاں بیا کیا کرے اتوار دی شام 23 اکتوبر کوں رات دا پورے وسبے دے دانشور ادیب شاعر گرو بزدار دی اوطاق تے سارے تھوک کٹھے ہن گائیک خلیل فریدی جاوید آصف بلال ساجد وی پوری کچاری دا سنگھار ہن اے ترائے فنکار باوقار شاعر وی ہن پروگرام دا آغاز سئیں بزدار صوفی تاج گوپانگ دی کتاب وچوں ہک نظم قصہ کراں ست پٹھا وڈی چس نال سنڑوا تے کیتا.
عثمان کریم بھٹہ سوجھل دھرتی واس دا لیڈر ہے ہوں آکھیا جو صوفی تاج گوپانگ ایڈووکیٹ تے طارق گجر ڈو شخص نئیں ڈو قوماں ہن کتاب اہم ہے سرئیکی پنجابی دے اندر اعتماد پیدا کریسی دوستی دے رستے کھلسن مونجھ متام مک ویسی شاعر حضرات دا وارا آیا میں کلام سنڑیم سمجھیم میڈا چیتا پٹیج گیا اے رزاق سالک صفدر بوسن ارشاد ناصر پنل جتوئی اسحاق دانش میزبان عاشق بزدار نے وی اپنڑی شاعری سنڑوائی میں شعرا دی تعریف کیتے ہک جملہ سلمہ اعوان توں ادھار منگداں ہمارے وسبے کے شاعر عالمی ادب کی روشن قندیلیں ہیں
فیس بک دا دامن محدود اور گرو دی محفل لا محدود
جمیل بلوچ
جمیل بلوچ تحصیل تونسہ شریف دی ہک پرانڑی وستی ہیرو پچادھی دے راہنڑ آلا ھے ایں جوان کوں اے اعزاز حاصل ھے کہ ایں بندے فیس بک تیں آپڑیں مٹھی ماء بولی ءچ سینکڑیں دی تعداد ءچ نثر لکھی ھے سب توں پہلے فیس بک تیں سرائیکی لکھنڑ آلا سرائیکی وسیب دے ڈکھ درد سرائیکی وسیب دا ہر رنگ، ونگ وانڑیں توں گھن کے سرداریں دے جبر و ستم تک، دامان دی کریھ تھل دی ریت روھی دی تس، ہر رنگ کوں سرائیکی دے رنگ ءچ لکھنڑ آلا سرائیکی لکھاری اے. ایندی لکھت دا ہک نمونہ اے ہے:
"میڈی وستی دا پہلوان ھا جئیندے کٹھے کوئ پہلوان کشتی کرنڑ تیں راضی نہ تھیندا، جیکوں آھدے ہاسے اُو اوندا ناں سُنڑ کے بھج ویندا ھا، ساڈا، پہلوان کہیں ویلھے اکھاڑے دی ہک چُنڈ تیں ونج ڈنڈ مارے کہیں ویلھے بی ُچنڈ تیں ونج کے ٹپوسڑیاں ماریے وت وی کوئ پہلوان اوندے نال پنگا نہ پئیندا، تساں اے نہ سوچو جو ساڈا پہلوان کوئ الطاف ڈاھی ھا یا بشیر بھولا بھالا ھا، بلکہ ساڈے پہلوان کوں اے خدا دا قہر ھا اُو منیندا نہ ھا بھانویں جو ہینڑاں تھیندا ھا کنڈ اتوں تیں چاء پوندا ھا مار گھتو تاں ھاؤ ڈاڈھے نتاں پہلوان ایں گال تیں بضد راھندا ھا حالی کنڈ نیں لگی اساں وی اُوں پہلوان وانگوں کنڈ اُتو تیں چئ پئے ہیں جتناں ساکوں سُجائے نے، مونھ متھا ہکو جھئیاں کر سٹیے نے مجال ھے ساکوں اغرا وی آیا ھووے.
پیپلز پارٹی جئیں ساڈی مٹھی بولی کوں تسلیم ہی نیں کیتا اساں انھیں دے بھٹو دی لاش گل ءچ پاء کے ٹپوسڑیاں مریندے ودے ھئیں جو حالی بھٹو زندہ ھے، یعنی کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں، مسلم لیگ نون، وسیب دی ازلی دشمن سارے جانڑدے ہیں وت وی شیر تیں مُھر لئیندے ہیں جو ساڈا گودا جن، اوں، پارٹی دا ھے وڈی دلیل اے ھے ساڈے وسیب دا ھے بندہ پُچھے ایں لکڑ بھگڑ گودے کڈاھیں وسیب دے بارے تخت لاھور دے رھزنیں کوں گال کیتی ھے جواب زیرو،گودا ساڈی بدبختی واسطے جایا اتھائیں ھا باقی راھندا اسلام آباد یا لاھور ھے وت وی مقامی منیندے ھئیں، یعنی کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، گودا ہر الیکشن تیں آپڑاں مفاد ڈیکھ کے پارٹی وٹا چھوڑیندے ساکوں سمجھ نیں آئ جو اے لالچی مطلب پرست تیں خود غرض ھے اے ساڈے حلقے دا وسیب دا کیا بھلا کریسی ہر دفعہ پارٹی بدلنڑ آلے دی اگو کیا عزت ھوسی کائینا اے ساریاں گالھیں ساڈے موٹے عقل ءچ کتھاں آندن، جیرھے گودے جیرھے پگڑ پوش جیرھے پیر اتناں وی نیں کیتا جو پیونڑ دا پانڑی کوئ ہسپتال، کوئ سکول کوئ روڈ نہ بلکل کائینا بس اساں کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، ہک دفعہ ولا انھیں کوں ووٹ ڈے کے اساں اوں پہلوان دی روح کوں سکون پہنچا سگدے ہیں آؤ سارے رل کے نعرہ ماروں اساں ھریے کاٰئینسے کیوں جو حالی اساں، کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں. "
دشمن زندہ باد (ہک انشائیہ)
مسلمان دا اثاثہ کلمہ ہے ایں کلمے دا کمال ھا کہ امیر فقیر دیس پردیس آلیں لوکیں کوں ہکی تسبیح دے دھاگے ءچ سجا کھڑائس ،دشمن ایں تسبیح کوں تروڑ نہ سگدا ھا اوں جڈاں تسبیح دے بارے غلط سوچے تسبیح دے ساریں دانڑیں رل کے اوکوں او سبق سکھائے کہ قیصر و کسرا دے محل پیریں ءچ ھن،پچھیں دشمن چال چلی ھے چلو تسبیح تروڑ نسے سگدے کیوں نہ ایندے دانڑیں ءچ رنگ برنگے دانڑے پاء ڈتے ونجن کلھ کوں ایھے دانڑے ہک ڈوجھیں نال جڈاں ٹکراسن وت نتیجہ کجھ بیاء نکلسی.
انھیں دی سوچ صیح ثابت تھئ اج اوھے دانڑے ہک ڈوجھے دیاں گردناں لہیندے کھڑئن دشمن دانڑیں دا رنگ وٹیندا آندے تماشہ ڈیھدا آندے ، اج دے جدید دور ءچ میڈیا دا اھم کردار ھے جی ھا جیرھا دشمن دا آلہ کار ھے جیکوں دشمن بہوں سوھنڑاں استعمال کیتے اوں پورا زور لئے جڈاں ڈیٹھس کہ اے لوگ ہک عام جھئیں مولوی کوں ایجڈی عزت ڈیندن اوندی گال تیں مرنڑ مارنڑ تیں تُل ویندن کیوں نہ انھیں ءچ کجھ انھیں مولویں دی شکل ءچ آپڑیں بندے شامل کرکے نواں تماشہ ڈیٹھا ونجے اوں تماشے اینجھا تماشہ بنڑائے اج ہک ڈوجھے کوں سلام نسے کر سگدے ، جیرھے اصل مولوی ہن جنھیں ہر ویلھے قربانیاں ڈے کے دین کوں بچائے جیرھے اصل وارث ہن انبیاء دے او سر درد ہن دشمن دے اُنھیں میڈیا دے زریعے اُنھیں کوں دھشت گرد امن دشمن دے ٹھپے لوا کے عوام دے سامنڑے ولا کھڑائے پچھیں اگلا کم عوام دا ھا اُنھیں دشمن کنیں وڈا کم کیتے.
بس اگلا وار مولا و آقا نبی کریم دی ذات ھے اوندی محبت دل ءچو کڈھنڑی ھے جئیندے اُتیں کم زور شور نال جاری ھےشالا کامیاب نہ تھیوے عوام دا مولویں نال سلوک ڈیکھ کے ڈر وڈا لگدے کیوں جو اگر مُلک ترورنڑاں ھووے فوج دی مخالفت عوام ءچ گھت ڈیو اگر دین ترورنڑاں ھووے علماء دی مخالفت شروع کر ڈیوو ،،،شیخ عبدالقادر جیلانی رحمت اللہ علیہ فرمیندے ہن جیرھا کہیں عالم دین دی توھین کریندے اُو آپڑیں ماء کنیں حلالی ھوونڑ دا ثبوت گھنے. جمیل حیدری،،،،
حوالے
ونکی:دشمن زندہ باد (ہک انشائیہ)
سرائیکی رسم و رواج
ٻاہرلے جوڑ
فصل دی ادھار. قَبر کھٹَݨ دی مزدوری نہ گھنݨ َ
سانحۂ پشاور
16 دسمبر 2014ء کوں تحریک طالبان پاکستان دے 7 دہشت گرد ایف سی (فرنٹیئر کور) دے لباس وچ ملبوس پشاور دے آرمی پبلک اسکول وچ پچھلی طرفوں داخل تھی گئے تے ہال وچ ونج کے اندھا دھند فائرنگ کیتی، اس دے بعد کمریاں دا رخ کیتا تے اتھاں ٻالاں کوں گولیاں ماریاں، سربراہ ادارا کوں بھاہ لگائی، 9 اساتذہ، 3 فوجی جواناں کو ملا کے کل 144 ہلاکتاں تے 113 توں زائد زخمی تھئے۔ ہلاک تھیوݨ والے 132 ٻالاں دی عمراں 9 سے 18 سال دے درمیان ہن. پاکستانی آرمی نے 950 ٻالاں تے اساتذہ کوں اسکول توں باحفاظت کڈھا۔ ہک دہشت گرد نے خود کوں دھماکے نال اݙا ݙتا جبکہ 6 مارے گئے.
ایہ پاکستانی تاریخ دا مہلک ترین دہشت گردانہ حملہ ہئی، جس نے 2007 کراچی بم دھماکے دے واقعہ کوں وی پچھوں چھوڑ ݙتا۔ مختلف خبر رساں اداریاں تے مبصرین دے مطابق، عسکریت پسنداں دی ایہ کاروائی 2004ء وچ روس وچ تھیوݨ والے بیسلان اسکول تے حملے نال ملدی جلدی ہے.
واقعے دی ذمہ داری کالعدم شدت پسند تنظیم تحریکِ طالبان پاکستان نے قبول کر گھدی۔ تنظیم دے مرکزی ترجمان محمد عمر خراسانی نے بی بی سی اردو دے نامہ نگار رفعت اللہ اورکزئی نال ڳالھ کریندے ہوئے آکھا کہ ’ساݙے چھی حملہ آور اسکول وچ داخل تھئے ہن‘۔ اوندا مزید آکھݨ ہئی کہ ایہ کارروائی شمالی وزیرستان وچ جاری فوجی آپریشن ضربِ عضب تے خیبر ایجنسی وچ جاری آپریشن خیبر ون دے جواب وچ ہے۔
سرائیکی کلام بیدل سندھی
بیدل دا سرائیکی کلام
اکیہ فروری دا حال
اکوی فروری مابولی دا ڈیہنہ۔۔ھاں سئیں ایہو اندا خمیس خیر نال سر تیں اگئے تیاریاں وی خیر نال عروج تیں پج گئین سرائیکی نہال ان کیوں جو انہیں دی سنجانڑ دا ڈیہنہ جو منایا ویندا پئے اساں وی سارے سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخان ہیں اندے خمیس ڈاہ وجے ڈیہنہ دے کٹھے تھیندے پیوں جیندے وچ سارے رل کیں اپڑیں سرائیکی صوبے بارے سوچ وچار کریسوں توھاڈا ساڈا اصل مقصد صرف سرائیکی صوبہ اے جیندے وچ اساں ہرکہیں کوں سمجھیسوں ساکوں جنوبی پنجاب نئیں چاہیدا اساں سرائیکی صوبہ صرف سرائیکستان منگدوں اے ھ ساڈا کٹھے تھیونڑ دا مقصد ۔گلشن اباد کالونی رشید اباد کالونی دے دوست چونکہ میز بان میز بان دی حیثیت نال ان ذرا وقتی تشریف گھن اوسن مہربانی سرائیکستان ھاوس دے تانگھی۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں۔عمر خاں بزدار۔اسلم خاں ملکانڑیں۔ سجاد خاں ملکانڑیں۔وکیل احمد نادر صاحب۔سردار ابولحسن خاں لغاری صاحب۔غلام اکبر خاں کھوسہ۔ڈاکٹر احسان خاں چنگوانی ۔سردار عبدالحئی خاں چانڈیہ۔سید نعیم الحسن شاہ صاحب۔فضل عباس خاں ظفر۔صغیر خاں احمدانی۔محمد بخش براٹھا صاحب۔استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی صاحب ۔حاجی اللہ بخش خاں لشاری ۔منظور خاں زہرانی عرف منظورٹھلا۔ ملک محمد بلال کھنڈواصاحب۔استاد عطامحمد خاں زور حمام الا۔سردار غلام مصطفے خاں عرف سردار جمل خاں سکھانی۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی صاحب کونسلرصاحب۔سید علی عمران شاہ صاحب۔ملک محمد ظفر کھنڈوا صاحب۔سردار ھدایت خاں چانڈیہ صاحب۔ملک محمد اکرم بھٹی صاحب۔مہر خالد میکن صاحب۔عمران لکی صاحب صحافی۔ملک یونس ماچھی صاحب۔ابوبکر بلال وثیقہ نویس۔ارشاد شیروانی۔ملک عرفان ککھ۔ملک خلیل لنگانی۔ارشد نتکانی صاحب۔محمد نواز خاں لغاری۔کامران خاں مستوئی۔مسرت عباس خاں گورمانی ۔ارشد خاں سکھانی۔حسنین خاں سکھانی۔نقاش خاں سکھانی۔زاھد شیر بھٹی۔جاوید خاں بھٹی۔ملک منگلا سونترا۔حاجی غلام فرید سنجرانی۔لعل خاں گیس الا۔حاجی نجب گل جروار محمد اسلم ڈکھڑاں۔عبدالغفار خاں تھیم۔سجاول خاں زہرانی۔سردار اختر خاں ملکانی۔نعیم خاں لشاری۔طارق خاں کھوسہ۔وسیم بھٹی فرحان بھٹی۔ذیشان تھیم۔عابد خاں مرانی ۔غلام مصطفے خاں میرانی۔قیصرعباس خاں ملکانی۔ نسیم خاں ملکانی۔سردار مہر خاں چنگوانی۔سردار خلیل خاں چنگوانی۔چوہدری اصف خاں جتوئی سردار مشتاق خاں جتوئی۔ حافظ غلام خاں جتوئی ٹیلر ماسٹر۔استاد خدابخش خاں جتوئی ڈرئیور استاد جمعہ درکھان ۔استاد اقبال خاں جتوئی ڈرئیور بھٹو کالونی۔پیر بخش خاں ملکانی۔سعید خاں ملکانی نورپور۔حاجی رحیم خاں ملکانی جمیل خاں ملکانی امجد خاں ملکانی۔عبدالرشید خاں ملکانی درویش خاں ملکانی۔غلام سرور خاں ملکانی مستری۔محمد خاں ملکانی۔غوث بخش خاں ملکانی۔محمد نواز خاں ملکانی۔اللہ بچایا ملکانی۔ماسٹر عابد حسین خاں ملکانی۔الطاف خاں ملکانی۔حاجی تنویر خاں ملکانی۔پیر منظور خاں ملکانی۔ماہتاب خاں ملکانی۔ سردار طیب خاں ملکانی غلام سرور خاں ملکانی۔ مجید خاں ملکانی ممبرصاحب۔محمد سلیم خاں ملکانی سعید خاں کشانی مدثر چانڈیہ سہیل زور بھورل چاچڑ ۔پاری وھوچہ. (اکبر ملکاݨی)
سلیم عبداللہ
یار سلیم!
October 6 at 10:30 AM
ہندوستان
thumb|300x300px|ایلون جے جانسن دا بݨایا ہویا ہندوستان یا برطانوی ہند دا نقشہ، ١٨٦٤ء ہندوستان (فارسی: هندوستان تلفظ ) جیندا تلفظ (ہندُوستان یا ہندوستاں) سے ہے، ایں دی مختصر شکل ہند (هند) ہے، جہڑی ہندوستان کیتے فارسی وچ وی ورتی ویندی ہے،  برصغیر ہند؛ جیکوں بعد وچ  اتھوں دے لوکاں ہندی–اردو (ہندوستانی) وچ ورتیا۔ برصغیر دے دیگر نان٘واں وچ  جمبُو دویپ، بھارت تے  انڈیا شامل ہن۔ تقسیم ہند دے بعد؛ ایہ جمہوریہ ہند دے تاریخی ناں دے  طور تے استعمال تھیندا ریہا۔
ہندوستان داہک ٻیا معنی شمالی ہندوستان  وچ ہند گنگا میدان کیتے جغرافیائی اصطلاح دے طور تے وی ہے۔
مسرت کلانچوی (سرائیکی افسانہ نگار)
مسرت کلانچوی سرائیکی افسانہ نگار زنانیاں وچّوں سبھ تُوں پہلی زنانی دا اعزاز رکھین٘دین۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ ’’اُچی دھرتی جھکا اَسمان‘‘ (۱۹۷۶ء) شائع تھیا تے ایہ سرائیکی دا پہلا چھپیل افسانوی مجموعہ ہے۔ ایں مجموعے تے اَٹھ افسانے وچ سرائیکی وسیب دی تریمت دے مسائل کوں نمایاں کیتا ڳئے۔ انہاں دا ݙوجھا افسانوی مجموعہ ’’ڈُکھن کنیں دیاں والیاں‘‘ تلویں تے درمیانے طبقے نال تعلق رکھݨ والیاں تریمتیں دے مسائل دی کتھا، کرداراں دے زبانی بیان کیتی ڳئی ہے۔
مسرت کلانچوی دا تریجھا افسانوی مجموعہ ’’تھل مارو دا پینڈا‘‘ جنسی مسائل، منفی سوچ کوں چنڳائی دی راہ ݙکھاݨ جھیٔں موضوع کوں آشکار کریندے۔ مسرت کلانچوی ’’سنڄ صاحیں (۱۹۸۹ء)‘‘ ریڈیائی ڈرامیاں دی کتاب جیندے وچ سرائیکی سماج دے مسائل اشکار کیتے ڳئے۔ اسلم عزیز درانی نے سرائیکی افسانیاں دے نال نال بہت اچھے ڈرامے وی لکھین۔ جیندے وچوں ’’سونے دے ہتھ‘‘، ’’آزادی ہے ایمان اساݙا‘‘، ریڈیائی ڈرامے شامل ہن۔
سرائیکی افسانہ نگاری وچ ٻہوں ترقی تھئی تے تھوڑے عرصے وچ ای ایہ صنف ترقی کرݨ لڳ پئی۔ سرائیکی افسانہ نگار ہوراں نے آپݨے وسیب، دیہی پس منظر تے اِتھ دے مسائل، معاشی تے معاشرتی حالات کوں اُجاگر کیتا۔ سرائیکی افسانیاں وچ منظر نگاری، مکالمے، وحدت تاثر، جہیٔاں خوبیاں نال رَڄے کڄے ہن۔
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں۔ ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں۔ ونکی:سرائیکی مہان٘درے زنانیاں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
کورٹ مارشل
عاشق بزدار دی نظم ہے۔ نظم پڑھو:
ݙُکھ سُکھ آس نِراس کِشالے
جِیوݨ جوکھ اِچ،کُجھ لمحے تاں اینجہے آ ندن
جیرھے مَوت توں باری ھوندِن
پَر او نوؐیں سُرت سَہارے ݙے لَنگھ ویندِن
ایویں واگھا سیکٹر دی او رات ناں بُھلسی
جِتھاں گَشت تے ٹُردیں ٹُردیں
ساری رات سوچیندا رہ ڳِیُم
گھر تُوں دُور،مُسافر بَݨ کے
کَیندی مَوت دے چا پروانے آ ندا ڳیا ہاں
کَل دی جنگ اِچ،ڄیکوں میݙی گولی لَڳسی
آخِر ہوسی او وی تاں کہیں ما دا ڄایا
جیرھے لام تُوں اُندے خَیری وَلَݨ دی حسرت
اپݨے مَن وِچ رکھدے ہوسِن
اپݨے تن تُوں وَہندے گرم لَہُو دِیاں چِھٹیاں ݙَک ناں سَڳاں
میݙے بعد مَرَݨ دے میݙے ٻالیں کُوں
ہِک تمغہ تے کُجھ پیسے مِلسن،کے تئیں کھاسِن
سوچ سوچیندیں،ٹُردیں ٹُردیں،رستے وِچ ہِک کَھنڈر کولوں
رُݨکے دیاں ، آوازاں آیاں
پِیر فرید دی کافی میݙے کَنیں کُوکی
حیرت دے وِچ سوچئے میں
اے دُشمݨ دےکَئی فوجی ہوسِن
جیرھے گشت کریندیں تَھک کے
اپݨا مَن پرچاوَݨ سانگے،ڳاندے ہوسِن
وَل میں سوچئے،کتھاں واگھا
منظور سخیرانی
ابتدائی حیاتی
منظور سخیرانی بہار الدین سخیرانی دے گھر وِچ ١٤ اپریل ١٩٥٩ء کُوں ضلع دادو دے شہر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ محکمہ ریونیو وِچ ملازمت کرین٘دے ہَن۔ منظور سخیرانی نے پرائمری تُوں میٹرک تئیں تعلیم دادو شہر وِچ حاصل کِیتی۔ منظور سخیرانی تعلیم جاری نہ رکھ سڳے۔
کورٹ مارشل
کافیاں ڈھولے؟ اے تاں کُئی آسیب نَظردے
منظور سخیرانی
کَم کار آلی حیاتی
منظور سخیرانی کُوں ڳاوݨ دا شون٘ق نِکّے لاء تُوں ای ہئی۔ اِنّھاں نے کلاسیکی راڳ اَتے کلاسیکی موسیقی / لوک موسیقی دی سِکھلائی اُستاد قدرت اللہ تُوں حاصل کِیتی۔ اِنّھاں دی پہلی آدیو کیسٹ ١٩٨٣ء وِچ جاری تھئی۔ منظور کُوں ریڈیو پاکستان دے کراچی ٹیشن تُوں پروڈیوسر نثار میمن نے اَتے پی ٹی وی کراچی سینٹر تُوں پروڈیوسر اعجاز علیم عقیلی نے سُن٘ڄاݨ کروایا۔ اِنّھاں نے سندھ دے کلاسیکل اَتے جدید شُعراء دا کلام ٻہوں مہان٘در نال ڳایا ہِے۔ جِنّھاں وِچ شاہ عبد اللطیف بھٹائی، اُستاد بخاری، شیخ ایاز، عبدالغفار تبسم اَتے ٻئے وݙّے شُعراء شامل ہِن۔ منظور سخیرانی نے سندھی ٻولی، اردو اَتے سرائیکی ٻولیاں وِچ کلام ڳایا ہِے۔ اِنّھاں نے سندھ اَتے پاکستان تُوں انج دبئی، شارجہ، بھارت اَتے سعودی عرب وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا ہِے ۔ ٢٠١٢ء وِچ منظور سخیرانی کُوں اڳوا کر گِھدّا ڳیا ہئی۔ منظور سخیرانی محکمہ ثقافت سندھ دی طرفُوں منعقد تِھیوݨ آلی شاہ لطیف ادبی کانفرنس، لعل شہباز قلندر کانفرنس اَتے سچّل ادبی کانفرنس وِچ وی ڳان٘دے رِیہے ہِن۔
کورٹ مارشل
ـ ݙر توں،پِچھ تے پَرتَݨ لَڳاں
پیریں دے وِچ ساہ ناں رِہیـا
اِتلے تاݨیں سَنگینئیں دیاں نوکاں چَمکیاں
میں ڄاتے
اَڄ مُک ڳئی میݙے جِیوݨ جوگ دی رام کہاݨی
کِتھاں واگھا؟ کِتھاں اپݨی دھرتی رہ ڳئی
کیندے سانگے جیوَݨ ہاریُم
ویندیں ویندیں رستے دے وِچ اُنہاں میݙا پتہ پُچھیا
میں ݙسایا
اِتلا سُݨ کے ݙوہاں میکوں بھاکل پایا
جیرھے میݙی دَھرتی ݙیس سرائیکی ڄئے ھَن
جیرھےسَن47 دے وِچ وَسدیاں جھوکاں چھوڑ ٹُرئے ھَن
کَھنڈر دے وِچ ٻہہ کے میں تُوں پُچھدے رہ ڳئے
کیا؟ چَنݨ پیر فرید سخی سُلطان اَبھڑنگ تے
اُچ راݨی دے میلے اون٘ویں لَڳدِن
اُچ دےچِیرے،قاسِم پور دیاں رن٘ڳلیاں چُنیاں
اون٘ویں لوکی پَیندِن
اون٘ویں پہلے وانگر ساوݨ مان٘ہہ وِچ ڳبھرُو
ٹولیاں جوڑکےشام سَویرے،واہ تے دھاوَݨ وین٘دِن
راتیں کوں پِڑ جوڑ کے نِینگر
دِلے ونجھلیاں،الغوزے تے تاڑیاں تال وَڄیندِن
ـ ڳبھرُو ٻیٹ دے ھُݨ وی رات کوں
وَݙے ویلھے دُل دریا دی مَݨ تے چھیڑُو
پیر فرید دیاں کافیاں ڳاندِن؟ تھل دے پان٘دھی
اُٹھاں تے چَڑھ جوگ اَلاپ کَریندِن
مَن٘جھیں ڳَل وِچ وِچ واڄے پاکے،ٻیلیٗں آݨ وَڄیٗندین
ـ ٻیٹیں بھاڳ سُہاڳ ھے اون٘ویں لایاں شَکلُو چیندین
جنگل ٻیلےروھی راوے،ٹوبھے تاݙے
ـ ݙَھر مَلیہِراں اونویں دِل برمیندین
پھوڳ،پھلی،کِھپ،کھار سِہن٘واراں،ڄالیں جُھمریں پَیندِین
میں آکھیا سَبھ منظر تاں ھِن پہلے وانگوں
پَر ایں دَھرتی صحن تے نَویں آوَݨ والے
ساݙی سان٘جھ نئیں رَلدے
ـ ڳالھِیں ڳالھیں پَرؑہ پُھٹ ڳئی
سِینے سِک تُوں خالی ناں تھئے
مَن دے اندر تھِڳڑی دُکھ پئی
جیرھی اڄ تئیں دُکھدی پئی اے
اوڑک،اُنہاں میکوں سرحد آݨ پُچایا
ساری رات سوچیندا رہ ڳیٗم ،کھنڈر پیر فرید دی کافی
اپݨی دھرتی ماء دےڄائے،نِکھڑے نِینگر
فجر ویلے اوں کھنڈر تے،میݙی یونِٹ فائیر کھولیا
ہو سَڳدےکئی میݙی ڳولی
پیر فرید دی کافی ڳاوَݨ والے سَنگھ دے پاروں نِکلے
مار کے دھرتی ماء دےنِکھڑئے نِینگر
کیا وَنڄ مُنہہ ݙِکھلیساں
میں اے سوچ تے رائفل سَٹ کے
مورچے وِچوں ٻاہر نِکھتاں
اپݨی دھرتی جیٗں کوں ناں مارَݨ دے جُرم اِچ
میݙے ھَتھ ھتھکَڑی لَڳ ڳئی
جمیل عدم
ڄمیل عدم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
٢٩ اگست ١٩٧٨ء کوں چاچڑاں شریف تحصیل خان پور ضلع رحیم یار خان وچ ڄمے
ݙوہڑے
ساݙے دل ، دماغ تے یادیں دی وت گهل پئی تیز اندهاری