cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منصور حلاج
ہک ݙیہنوار منصور اپنی قید کوٹھی کنوں نکل جیل دے اوں پاسے لگا گیا تراءے سو بندہ قید ہا۔یاد راہوے جو منصور کوں ہک کلھی کوتھی وچ قید کیتا گیا ہا جینکوں ہمیش بہوں وݙا جندرا لگا رہ ویندا ہا۔ اوں ویلے وی کوٹھی کوں جندرا لگیا ہا پر او باہر آ گیا انہاں دے نحیف تے لاغر پیراں وچ تیرہ بیڑیاں لگیاں ہویاں ہَں جیل دے باقی قیدیاں نے اوندے پیراں دی آواز سنڑی تے اونکوں پِھردا ݙٹھا تاں انہاں دی چِھرکی نکل گءی۔ ہر قیدی اے پیا سوچیندا ہا جو او ایں بَدھ ݙھک دے ہوندیں ہوءیں باہروں کیویں آ گیا ہےاو سب حلاج دے نیڑے تھی گے۔ منصور نے سب قیدیاں کوں آکھیا کیا تساں ایں قید کنوں آزاد تھیوݨا چاہندے ہو۔سب لوکاں نے حیرانی نال اون بندے کوں ݙٹھا جیڑھا آپ تاں قید ہا تے ݙوجھیاں کوں چُھڑواوݨ دی گالھ پیا کریندا ہا۔ݙیکھو میݙی ایں آکھ توں فیدہ چاوو نتان اے وقت تہاݙے ہتھ نہ رہسی اے گالھ انہاں قیدیاں کوں حیران ݙیکھ کے آکھی۔ہک قیدی حیرانی نال آکھیا جو اساں آزاد تھیوݨ چاہندے ہیں پر ایں حال وچ توں ساکوں کینویں آزاد کر سگدیں۔ اے سوچݨ تہاݙا کم نی تساں صرف اپنی خواہش دسو منصور حلاج نے آکھیا۔ہک بے قیدی طنز کریندیں آکھیا توں آپ ساݙی کار قید اچ ہیں پہلے آپ کوں تاں آزاد کر۔حضرت حلاج نے ولدا ݙیندیں آکھیا میں اللہ دی قید اچ ہاں تے شریعت دا پاس کریندا ہاں ایں سانگے ااپ کوں اازاد نی کر سگدا۔قیدی رب دے ایں بندے دی گالھ نہ سمجھ سگدے ہن۔منصور حلاج نے انہاں کوں حیران ݙیکھ تے آکھیا جو میں چاہواں تاں ہک منٹ اچ تہاݙیاں ٻیڑیاں کھول ݙیواں ۔ایہو آکھ کے منصور حلاج تے اپنی انگل نال ہک شاند کیتی تے سب قیدیاں دیاں ٻیڑیاں کھل کے انہاں دے پیراں کنوں پریں ونج پیاں
سعید ثروت
سعید ثروت سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
٨ اپریل ١٩٨٧ء کوں ڄمے۔
نمونہ کلام
ݙر تھیندے خیر دا مینہ ہووے جیڑھا ٻہوں رفتار ئچ پاݨی ہے
ایݙو بݙ ڳن فصلاں پاݨی توں اوݙوں شھر بزار ئچ پاݨی ہے
ساݙے گھر نہ ثروت ڈھہہ پوون ساݙے در دیوار ئچ پاݨی ہے
جݙاں خوشیاں تیں تےعاشق ھن چودھار تاں ڈھیر ئن کیوں نی آئے
ایں تھیسے سوچ نہ سگدا ھم اعتبار تاں ڈھیر ئن کیوں نی آئے تیݙے غم وچ ثروت رب جاݨیں تیݙے یار تاں ڈھیر ئن کیوں نی آئے سعیدثروت
ݙوہڑہ
ﺍِﯾﮟ ﺩٙﺭ ﺩﯼ ﺑٙﮭﻞ ﺑٙﮭﻞ ﮐﯿﺘﯽ ﮐﺮ ، ﺟﯿﺌﮟ ﮐﯿﺘﯽ ﺍﮮ ﺍﻭ ﺑٙﮭﻞ ﺑٙﮭﻞ ﺗﮭﯽ ﮔِﻦ
ﺣُﺮ ﺟﯿﺌﮟ ﭘٙﻞ ﭘﺎﮎ ﺣُﺴﯿﻦ ؑ ڈﻭ ﺁﺋﮯ ، ﺍُﻭﻧﺪﮮ ﺍﻭ ﭘٙﻞ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﭘٙﻞ ﺗﮭﯽ ﮔِﻦ
ﮬﺎ ﺩُﻭﺭ ﺗﺎﮞ ﺩﺭﺩُﻭ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﮬﺊ ، ﺍﺋﮯ ﻧﺎﻝ ﺗﺎﮞ ﻧﯿﮏ ﻋﻤﻞ ﺗﮭﯽ ﮔِﻦ
ﺟﻮ "ﺛﺮﻭﺕ" ﭘﺎﮎ ﺣُﺴﯿﻦؑ ﺩﺍ ﺗﮭﺌﮯ ، ﺍُﻭﻧﺪﮮ ﺳﺎﺭﮮ ﻣﺴﻠﮯ ﺣﻞ ﺗﮭﯽ ﮔِﻦ
(ﺳﻌﯿﺪﺛﺮﻭﺕ
غزل
کلہی جھوک تے کلہا آنوݨ چنگاں لگدے
سارے جگ دی تات بھلاوݨ چنگاں لگدے
دل توں نیں الویندے لوک تاں کیوں الواوں
اپݨیں نال ھݨ آپ الاوݨ چنگاں لگدے
کئ ݙینہ بھل تے جھوک تے پھیرا توں وی پا ونج
روز دا جانی تیں ݙو آنوݨ چنگاں لگدے
کجھ وی کینی ھے وی سہی تاں میکوں آکھو
سارے شہر ئچ شور مچاوݨ چنگاں لگدے
کون اے کہیں دا کیں کوں آکھوں ۔گھر دیاں گالھیں
گھر وچ بہہ تے آپ مکاوݨ چنگاں لگدے
غیر کوں ثروت منہ نم لیندا یاریں کولوں
دوکھے کھا تے پیار ونڈاوݨ چنگاں لگدے
جیندا نکھیڑا میں کیتے ھݨ تیئں یکا مسئلہ بݨیے
مل پئے ولا اج دلربا دل دا ولا مسئلہ بݨیے
تیڈی زیارت میں کیتے جی موت دا مسئلہ بݨیے
ماڑیں دے سکھ وی ڈیکھ گھن میں وی غریب آں سوچ گھن
بے وقت گر آیا کھڑاں مجبور ھاں مرضی تیڈی
ڈاڈھا جو ھیں ھیݨیں دی اے چھوٹی خطا مسئلہ بݨیے
تیڈی مونجھ توں بدلیا ھویا کہیں نال وی بولیا نمھی
کئ شئے جیلے کھادی نمھی گھر وچ وڈا مسئلہ بݨیے
خلق- خدا لڑدی پئی اے مردی پئی اے ھیں گال تے
ثروت میں اکثر ڈیکھداں چن وچ تیڈی تصویر کوں
اے ھک دفعہ تاں نیں تھیا اے کئی دفعہ مسئلہ بݨیے
سعید ثروت
عشق بیماری چٙلدی پئی اے
توبہ زاری چٙلدی پئی اے
عرصہ تھی گئے رابطہ کینی
مُونجھ مُنجھاری چٙلدی پئ اے
ذھن ءچ اُوندی کیسٹ وانگُوں
کون پیا آندے فجریں ویلے
جان ! بُہاری چٙلدی پئ اے
مینہہ ہے ، وا ہے ، اُوندی نوکری
ھے سرکاری چٙلدی پئ اے
وڈا ویڑھا اے ، چاہ دی چُسکی
واری واری چٙلدی پئ اے
غم ھِک ویندے بیا وٙل آندے
دیرے داری چٙلدی پئ اے
کلہیں کُجھ ہٙوُں یار دے مُنہ تے
تابعداری چٙلدی پئ اے
کون اے کہیں دا "ثروت" سئیں آں
دُنیا داری چٙلدی پئ اے
(سعید ثروت)
کر کئ حیلہ ݙیکھݨ چہنداں
پیار دا رستہ ݙیکھݨ چہنداں
تیݙی شال کوں ݙیکھݨ کیتے
زور سیالہ ݙیکھݨ چہنداں
مونجھ ھنڈیندیں مد گزری ہے
یار دا چہرہ ݙیکھݨ چہنداں
اپݨاں حوصلہ ݙیکھݨ چہنداں
میں وی کتنا پاڳل تھی ڳیاں
میں وی کیا کیا ݙیکھݨ چہنداں
میکوں نہ مل تیݙا گھر میں
ھسدا وسدا ݙیکھݨ چہنداں
دنیا ساری دشمن ھووے
تیکوں اپݨا ݙیکھݨ چہنداں
تیکوں ثروت کئ نہ ݙیکھے
تیکوں کلہا ݙیکھݨ چہنداں
سعیدثروت
نعت
ادب دے نال بہہ کرھیں ولا کلام کیتا ڳئے
میڈے نبی دا ھر جگہ تے احترام کیتا ڳئے
ھے دل دے نال جیں پڑھیا درودپاک سیئں کیتے
چدھار اوں تے رحمتیں دا اہتمام کیتا ڳئے
حسین توں حسین تر ڈوھیں جہاں بݨا کرھیں
اتھاں غلام ناں دا ھا اتھاں میڈے بلال دی
ھے جند غلام کیتی ڳئ تے دل غلام کیتا ڳئے
کمال اے سیئں دا معجزہ،جماعت رج تے پی گھدے
توݨیں جو ھک پیالے دا وی انتظام کیتا ڳئے
میڈے نبی دیاں رحمتاں تے برکتاں قدم قدم
جتھوں جتھوں گزر تے ڳن اتھئوں سلام کیتا ڳئے
ھے شان کتھ حضور دی توں اے ڈسا وے ثروت آ
اوں جاہ دا کیا مقام ھے جتھاں قیام کیتا ڳئے
سعیدثروت
اسد اشلوک
اسد اشلوک سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
١٤ مارچ ١٩٩٠ء کو ڄمے۔
تعلیم
گورنمنٹ ڈگری کالج ژوب توں تعلیم حاصل کیتی ہے۔
ہندِیرے
روح‪ ‬داری‪ ‬دی‪ ‬جھا‪ ‬ھے‪ ‬ݙاڈھی
ݙاڈھے‪ ‬مٹھے‪ ‬لوک‪ ‬ھن‪ ‬سارے
پیار‪ ‬محبت‪ ‬ونڈݨ‪ ‬والے
کہیئں‪ ‬کوں‪ ‬کجھ‪ ‬نہ‪ ‬آکھݨ‪ ‬والے
جیندے‪ ‬پئے‪ ‬ہن‪ ‬ہالیں‪ ‬تونڑی
ساݙی‪ ‬ہوند‪ ‬دے‪ ‬ہووݨ‪ ‬والے
سارے‪ ‬نقشے‪ ‬چھاپے‪ ‬کھڑن
قد‪ ‬اساݙے‪ ‬ناپے‪ ‬کھڑن
اسداشلوک
شعر
کھڑ،کھڑ میکوں فوٹو دے وچ جڑ کے آوݨ ݙے
نہ اے ول کے ویلا ولسی نہ ھوسی دریا
اسد اشلوک.
ٹھِل پئ ھے تاں ھولے ھولے اللہ پار پچئیسی
ٻیڑی ٹھیلوں ٻیڑی ٹھیلوں توں ڄو آدھا ہاویں
اسد اشلوک
ہوند
کڈاں ‪ لڳسی پتہ ساکوں
کڈاں آسی ، جاگ
ساوے تھیسن ، بھاگ
(اسد اشلوک)
حق سچ
ون پونے بندے ملے
ون پونے ڳالھیں سنڑے
ون پونے ویلے ݙٹھے
جنگلاں دے وچ میلے ݙٹھے
وت وی لگدے کجھ نی ݙیٹھا
تونڑیں تئیں روہ ساوے کیتے
تونڑیں تئیں دامان وسایائے
تونڑیں تئیں کائنات بنڑائ اے
اتنے تونڑی ہر کئیں منے
تیݙا ھووݨ کئیں نی منا
(اسد اشلوک)
سنگت دے ناویں
[سنگت دے ناویں کجھ ڳالھیں ]
اݨ سونڑی اݨ ݙٹھی ڳالھ کریسوں نئیں
اساں کوئ وی کوڑی ڳالھ کریسوں نئیں
کئیں ڳالھوں کئیں بندے دا دل ݙکھ پووے
مر پوسوں کوئ اینجھی ڳالھ کریسوں نئیں
ملݨ کیتے وݙی ڳالھ کریسوں نئیں
اوروں ھے تاں ہر ہک ڳالھ سر اکھیں تے
پروں دی کوئ پرلی ڳالھ کریسوں نئیں
گندا مندا کملا رملا ہر کوئ آکھے
کنݙوں پچھوں چوری ڳالھ کریسوں نئیں
اسد اشلوک
کافی
اللہ تیݙیاں منݨ والاں
واہ واہ آپنڑاں آپ منایا اے
جنگلاں دے وچ وسوں کیتی
ہر ہک دور دے اڳوں ٹرے
ویلے کوں محتاڄ بنڑایا اے
حق سچ دی پہچاݨ کرای
کْل کائنات دا سوہاں کیتا
اپنڑی میں دا ڳاٹا گْھٹا
ہر ازمائش کوں سر تے چایا اے
ڄتھاں ڄتھاں جھوکاں لائیاں
اکھیں نال میں ݙٹھی ٻیٹھاں
اڄ میں تیکوں منی ٻیٹھاں
پیلوں گوشہ، اسلم رسولپوری
پیلوں گوشہ اسلم رسول پوری، بشکریہ ڈاکٹر انوار احمد
اسد اشلوک
کافی
جھاہ جھاہ تیݙا عشق ونڈایا اے
پیلوں گوشہ، اسلم رسولپوری
ایں جیندے جہان تے آیم تے میں ڈٹھم وہندا ہک دریا۔ایں دریا دی منڑ تے ساڈی وستی جیندا ناں ھا وستی کوٹلی خدائی مطلب ایندا خدا دی وستی۔دل دریا کوں ڈیکھاں شام سویرے روح کوں آوےتار متاراں مستی ۔ ایں دریا توں نکلن واہ وہیرے ناڑیاں کڑیے کھالے انت شمار توں باہروں اتھاوں لبھم رمز الستی۔جیڑھا بھریاہریا ھووے اوہو ونڈ تے کھاوے۔ جیویں دل دریا وچ وہندن ناڑیاں کڑیے کھالے۔میں وستی چھوڑی دریا میکوں ناں چھوڑے میڈے دل وچ وہندا راھوے۔میں شہر بزاریں گوٹھ ہنبھاہ پھردا پھردا رسول پور احمدانی قوم دی یونیق وستی رسول پور دی سانجھی اوطاق تے بریک لایم اتھاں بیٹھا اسلم خاں رسول پوری تے نال ہوندے نو ڈاہ بندے ۔اسلم خاں میڈی وستی وہندے دریا دیاں بھاندا ڈیوے بندے نظرن میکوں کڑیے کھالے ناڑیاں وہندے واہ وہیرے۔میں سوچیم ایہو دریا میڈے اندروں وہندے ایندے نال الاواں ہکے لحظے میڈے چوڈاں طبق روشن تھی گے ۔علم دا سندھو مت منہ تار پیا وہندا ہا میں ایں دریا توں علم دیاں سو غاتاں گھدیم ۔ایں خواجہ خضر دے سنگتی دا ڈوجھا درشن ڈاکٹر انوار دے جگ مشہور رسالے پیلوں دے وچ پاتا گوشہ اسلم رسول پوری دی سرخی کاتب خوب ٹھہائی۔حق با حق رسید شکریہ ڈاکٹر انوار آپ کا شکریہ آپ نے روشنیوں کی چین ماڑی دور دیہات میں بیٹھے ہوئے قلندر کو تلاش کیا اور اس کے رتبے کے مطابق تخت پر بٹھایا۔آپ کی شناخت کے کئی معتبر حوالے ہیں سرائیکی خطے میں پیلوں کا اجرا تاریخی کارنامہ ہے۔ ہر کتاب اپنے خالق کی بقاء کی ضامن ہوتی ہے۔مثنوی ہے تو مولانا روم تھا ۔ مثنوی نہ ہوتی تو مولانا روم کو کہاں ڈھونڈھتے۔ دیوان فرید موجود ہے تو فرید صدیوں کا سفر بڑے وقار سے جھاگ آیا ہے۔ پیلوں میں چار زبانیں ہیں میں نے اپنے قاری پر ترس کرتے ہوئے یہ پوسٹ دو زبانوں میں کی ہے۔
اسد اشلوک
کافی
اسداشلوک
پیلوں گوشہ، اسلم رسولپوری
صوفی تاج گوپانگ
اسد اشلوک
کافی
سِیندھاں سِترے اساں اپنڑے
کجلے پا کے ٹرے
کوئ لحظہ آیا یاد
اساں ول او لحظہ اپنڑے
نال رلا کے ٹرے
راہ ویندے کہیں ھکل ݙتی
اساں ݙکے پیر
کوئ نہ نظرا چار چپھیروں
ݙیکھ ولا کے ٹرے
راہ ویندے کہیں دھاڳا ٻدھا
ٻݙھی ٻوہڑ نال
اوندے کٹھے راہ ویندے کجھ
حال ونݙا کے ٹرے
راہ ویندے کہیں دوکھا ݙتا
اساں چھوڑا راہ
اساں کہیں نہ کہیں کوں اپنڑاں
رستہ لا کے ٹرے
اسد اشلوک
‏کافر کوٹ
ساݙی روح دے نال کوئی سانگھا ہے
اِیں اُڄڑی جھوک دے واسِیاں دا
ڄئیکوں ہر ہک واہر لَتاڑا ہے
کئیں لُٹیا پُٹیا سَاڑا ہے
سچ ساݙے کول لُکایا ڳئے
کُل قِصہ ݙیکھ وٹایا ڳئے
اسد اشلوک
محبوب تابش
محبوب تابش سرائیکی شاعر ، دانشور تے لکھاری ہے۔
ڄم پل
تونسے نال تعلق ہے
تعلیم
ایم فل اردو تے ایم اے سرائیکی
پیشہ
مسلم کالج ملتان وچ اردو دا پروفیسر ہے۔
تریمتیں کیتے ہک نظم
محبوب تابش
انسانیں دے ایں گھاٹے ٻٹ جنگل وچ
ٻروٹیں دے کچے کومل جہیں ٹنگڑیں تے
جیوراو جہیں کجھ آلہڑیں ٹٹریں تے چیڑیں دے
جیندے چہکار دی سر توں
سواء تھیندی حیاتی کوں سحر دے سوجھلے ملدن
جیرھیاں اپݨے عمل دی نیک بختی دیاں
کئی ݙاتاں براتاں مخت بخشن
جو اپݨے روح دی رت ݙے کے
وفا،الفت،حیا دی ہر ہتھیلی کوں حنا بخشن
اپݨے بے پرند ٻالیں کیتے
کݙاہیں اپݨے جے پر کھولن
تاں سر اپݨے اتے بازیں دے عقابیں دے
لہو لمبئے ہوئے زمب پاون
ٻیا وݨ وݨ دی وستک تے انہیں کیتے
کئی مشکی ناگ ٻیٹھے ہن
کھڑے ہن نہر کئی واتے
ازل توں کھمب کھتی کوئل
وݙے پرسوز لہجے وچ اکھیندی ھ
بچاؤ ٹٹݨیں تے چیڑیں کوں
نتاں ہک ݙینہہ
سبھے انسان مر ویسن
یکی انسانیت مرسی
. . . . . . . . . ..
وقت دے بند دروازے بھن کے
محبوب تابش صاحب ہوراں دی ہِک نظم ڈیکھسو یار کماااال
وقت دے بند دروازے بھن کے
سجھ دیں سنڄ ڳلیاں توں تھیندی
مونجھ ٻیراڳݨ کملی کنڈو راݨی
ان کے ساݙے ویہڑے لتھی
کنڈو راݨی مونجھ دےکڄ لو
سکھیں لدھی رات دے وچوں
قصیں دی ہک تاکی کھل پئی
اپݨے آپ  کہاݨی  ٹر  پئی
پھنبلے پھنبلے پیر بھریندی
اکھ دی مݨ توں ٻیڑی ٹھیلی
نال ہک میر مہاݨی ٹر پئی
راہ وچ روڳ سمندر کئی ہن
دیہہ دے قبضے پریاں کئی ہن
رقص کریندی مست موالی
سک دی رادھا رانی ٹر پئی
جانی جوڳ جوانی ٹر پئی
تھی کے پاݨی پاݨی ٹر پئی
رستے سارے سیکل تھی ڳئی
دل وی بݨ جڳیاݨی ٹر پئی
زندگی جیوݨ راݨی ٹر پئی
وات پٹیے در جثے والے
ُ"کر کر لمبڑیاں ٻانہیں سݙیندن"
ول کے ایں در آندا کوئی نی
رلے ساݙے ٻاہندا  کوئی نی
......محبوب تابش......
سعیدہ افضل
= سعیدہ افضل =
اصل ناں:
سعیدہ۔
پیوداناں:
محمد افضل خان۔
جمن دی تریخ ۔
ہک تومبر ۱۹۴۵ء:
تعلیم :
ایم اے ۔
کم کار :
صحافت ۔ ھفت روزہ اخبار جہاں کراچی۔
ادب دے صنفاں
افسانہ ، کہانی ، مجمون ، شاعری ۔
ان چھپی کتاب
ترائے تریمتیں ترائے کہانیاں
پتہ (موجودہ)
مکان نمبر ۵ گلی نمبر ۵ بلک وائی نزد عثمان ماڈل سکول ، ماڈل ٹائون ڈیرہ غازی خان
پتہ (مستقل)
معرفت اعجاز قادر قریشی ایڈووکیٹ بلاک نمبر ۲۸ ڈیرہ غازی خان۔
مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ ([[User talk:MubasherKaleem|talk]]) (talk) 14:11, 29 September 2020 (UTC)
اکبر ملکاݨی دا بیان ٨ نومبر ٢٠١٨ء
اج سویلے کوٹلہ مغلان ونج کیں مرزا سیف للہ خاں عرب بنی اسد دی قل خوانی اچ شرکت کیتی قل خوانی دے بعد عبدا لواحد ملنگ دی تھپو تیں حاجی غلام شبیر خاں بزدار کامریڈ عمر خاں بزدار دے رلے چائے پیتی اتھاہیں پہلے بیٹھے ھوئے میاں نذیر احمد عرف وڈا میاں مرزا عبدالمالک خاں عنصر کھچی گلوکار سردار دلشاد خاں جتوئی سردارمحمد عباس خاں جتوئی سردار فراست عباس خاں جتوئی اف کوٹلہ بند علی خاں جھگی الاتیں محسن شیراز بھٹی ملک الطاف حسین پنوھاں نال ملاقات تھئی کافی گپ شپ دے بعد میاں محمد اقبال ڈاھا تیں انہیں دے پتر میاں محسن ڈاھاکوں ملنڑ انہیں دی کوٹھی تیں گیوسے اتھاں وی کافی دیر تک عبدالواحد ملنگ تیں کامریڈ عمر خاں بزدار نال سیاسی ملکی سرائیکی صوبے بارے گال موھاڑ تھیند ی رہی اخراچ سبھ دوستیں کوں نوں نومبر الی ریلی دا کانڈھا وی ڈتا ساریں دوستیں شریک تھیونڑ دی یقین دھانی کرائی.
نیکوسیا تے عثمانی حملہ
1 جولائی 1570ء کوں عثمانیاں نے قبرص تے حملہ کر ݙتا۔ 22 جولائی کوں پیالے پاشا نے پافوس، لیماسول تے لارناکا فتح کرݨ دے بعد نکوسیا دی طرف پیش قدمی کیتی تے شہر دا محاصرہ کر گھدا۔ شہر نے چالیہہ ݙینہاں تک مقابلہ کیتا تے آخر کار 9 ستمبر 1570ء کوں شہر فتح کر گھدا ڳیا۔ محاصرے دے دوران 20،000 افراد ہلاک تھئے تے عمارتاں کوں وی نقصان پہنچا۔ کئی گرجا گھراں کوں مسجد وچ تبدیل کر ݙتا ڳیا۔
نیکوسیا شہر دا عثمانی دور
سلطان محمود دوم کتب خانہ [[پیری رئیس دا بݨایا ہویا قبرص دا نقشہ|دائیں]] [[عمریہ مسجد]] [[نیکوسیا آبراہ]] 1 جولائی 1570ء کوں عثمانیاں نے قبرص تے حملہ کر ݙتا۔ 22 جولائی کوں پیالے پاشا نے پافوس، لیماسول تے لارناکا فتح کرݨ دے بعد نکوسیا دی طرف پیش قدمی کیتی تے شہر دا محاصرہ کر گھدا۔ شہر نے چالیہہ ݙینہاں تک مقابلہ کیتا تے آخر کار 9 ستمبر 1570ء کوں شہر فتح کر گھدا ڳیا۔ محاصرے دے دوران 20،000 افراد ہلاک تھئے تے عمارتاں کوں وی نقصان پہنچا۔ کئی گرجا گھراں کوں مسجد وچ تبدیل کر ݙتا ڳیا۔
عثمانی دور وچ نیکوسیا پاشا، یونانی صدر اسقف تے عثمانی قاضی دی نشست بݨا۔ وینسی گورنر دا محل پاشا دے زیر استعمال آیا جیندا ناں تبدیل کر کے سراں (محل) رکھا ڳیا۔ سراں دے سامݨے دی جگہ دا ناں اونہی مناسبت نال اڄ وی "سیراگلیو چوک" ہے۔ 1904ء وچ ایہ عمارت مسمار کر ݙتی ڳئی۔ موجودہ حکومتی عمارتاں اونہی مقام تے تعمیر کیتے ڳن۔
عثمانی دور وچ نویں آباد تھیوݨ والے ترکاں نے دریا دے شمال کوں اپݨا مسکن بݨایا، جبکہ یونانی دریا دے جنوب وچ جتھاں لاٹ پادری دا تعلقہ تے راسخ الاعتقاد گرجا گھر وی واقع ہئی، مقامی لوگ آباد تھئے۔ دیگر اقلیتی گروہ جیویں کہ آرمینی تے لاطینی، او شہر دے مغربی حصے وچ دروازہ پافوس دے قریب آباد تھئے۔
عثمانی دور وچ نیکوسیا دے ٻارہاں محلے ہن جیہڑے شہر دی انتظامی تقسیم ہن۔ اوں وقت عثمانی جرنیلاں دے ناں تے ہن۔ ایہ جرنیل انہاں محلیاں دے حاکم ہن پر ݙو محلیاں دے ناں ایں اصول توں مبرا ہن۔
نیکوسیا آبراہ
دریائے پیدیوس پہلے شہر دے اندروں وہندا ہئی پر بعد وچ عسکری حکمت عملی دی بناء تے اونکوں شہر دے ٻاہروں گزارا ڳیا جیندی وجہ نال شہر وچ پاݨی دی قلت تھی ڳئی۔ عثمانی دور وچ ہک نہر بݨائی گئی جیہڑی شہر کوں پاݨی فراہم کریندی ہئی۔ نیکوسیا نہر قبرص دے دار الحکومت نیکوسیا وچ واقع قبرص دی قدیم ترین آبراہ ہے۔ ایہ الفتھیریا چوک دے قریب واقع ہے۔ ایہ شہر دے شمال وچ پہاڑاں نال پاݨی شہر تک پہنچیندی ہئی۔ ایہ شمال وچ دروازہ کیرینیہ نال مشرق وچ دروازہ فاماگوستا تک ویندی ہے۔
اسد رحیم اسد
اسد رحیم اسد سرائیکی زبان دا شاعر ہوونڑ دے نال نال ہک سماجی کارکن ہک ویلفیئر فاؤنڈیشن دا چیئرمین اور ڈینٹل ڈاکٹر ہے -
ڄم پل
10دسمبر کوں سݨاواں وچ لاڑ خاندان دے سربراہ ڈاکڑ رحیم بخش لاڑ دے گھر ڄمے۔
تعلیم
ابتدائ تعلیم گھر توں حاصل کیتی نے ۔میڑک نیوڈان سکول سنانواں توں کتی ہینے ۔ول ایف ایس سی نیو پنجاب ہائیر سیکنڈری سکول کوٹ ادو دا رخ کیتے نے ۔ول ݙنداں دے ڈاکٹری دی تعلیم نشتر میڈیکل یونیورسٹی و ہسپتال ملتان توں حاصل کیتی ہے۔اور اجکل سنانواں دے وچ اپݨاں کلینک بݨاوراں چاہندن
کتاباں
کلام مختلف رسالاں اخباراں وچ چھپدا راہندے جیندے وچ تھل اخبار لیہ ،بانگ ادبی فورم ،المنظور ڈائجسٹ ڈی جی خان ،روزنامہ اوصاف ،دیرہ غازی خان ادبی وساخ ڈیرہ غازی خان ،سوجھل سوچ قابل ذکر ہن
خلیفہ الحکم دوم اموی
تعارف
حکم دوم (به عربی: الحکم الثانی ابن عبد الرحمن؛ ۱۳ جنوری ۹۱۵ء ــ ۱ اکتوبر ٩٨٤ء)، ایں ݙوجھے خلیفہ نے امویان اندلس وچوں سال ۳۵۰ھ تا ٣٤٤ھ هجری تک بعد از مرگ خلیفه عبدالرحمن سوم دے خلافت کیتی.
اسد رحیم اسد
کتاباں
اپݨی کتاب انشاءاللہ 2019 وچ شائع کریسن ۔
نمونہ کلام
؎وعدہ گھنسے تاں یار ݙیساں میں
خلیفہ الحکم دوم اموی
دورِ خلافت تے کارنامے
thumb|مدینۃ الزہراء دی تعمیر
اسد رحیم اسد
نمونہ کلام
ہݨ اونکوں اتنا پیار ݙیساں میں
خلیفہ الحکم دوم اموی
دورِ خلافت تے کارنامے
ایندا دور خلافت شاندار ادوار وچ شمار کیتا ویندے.
اسد رحیم اسد
نمونہ کلام
؎زمانہ بہوں چلتر ہے اساں گالھے ہیں کیا سمجھوں
خلیفہ الحکم دوم اموی
سیرت تے کردار
انتہائی شاندار دور حکومت ہووݨ دے باوجود ایندے وچ خامی اے ہئی کہ اے ٻہوں زیادہ فضول خرچ ہئی تے ایں نے اپݨی ذال واسطے ہک پورا شہر ای تعمیر کر چھوڑا جیندا ناں مدینۃ الزہراء رکھا ڳیا. ایں فضول خرچی تے قاضی وقت نے خلیفہ دی سرعام سرزنش وی کیتی.
اسد رحیم اسد
نمونہ کلام
؎میں راہی پیار محبت دا
خلیفہ الحکم دوم اموی
سیرت تے کردار
thumb|مدینۃ الزہرا دا ہک منظر
اسد رحیم اسد
نمونہ کلام
میں تھوڑی دیر تاں جی گھندا
میکوں زلفیں ہیٹ لکاویں ہا
؎کربلا دی شام ہئ سجھ دا چہرہ لال ہا
؎توں وی میݙی نہ تھی سگیوں جیکر کلھیں زندگی گزار ݙیساں میں
نال ماء دے کھل الینداں میں اوندے لباں توں کھیر آندے ہن
؎گال حق دی الاوݨی پوسی
ہنج لہو دی وہاوݨی پوسی
قائم کرنی ہے جے محبت ول
؎جیڑھا اسد یار منافق ہے
اوندے نال الاوݨ چھوڑ ݙیوو
؎ساݙے ملک دی حالت ابتر ہے
ساݙے ملک کوں میٹرو کھا گئ ہے
میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے
میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے
منہ کر کے اکثر شیشے دو
میں اکثر یار سوچینداں ہاں
میݙی ݙاڑھی کالی تھئ کائنی
او پہلے چٹی تھی گئ اے
ول بابا وی میکوں یاد آندے
جیڑھا اکثر میکوں آھدا ہا
جݙاں سر تے کئ کئ بار ہوون
جݙاں ݙکھڑے آ کے گھیر گھنن
جݙاں متر وچھوڑا دان کرن
جݙاں دل دے وچوں دھاں نکلے
جݙاں آپ کوں آپ کوئی کھاوے
ول کھل پکھی تھی ویندی ہے
ول دل وی مردہ تھی ویندے
ول خوشی کوئ نی راس آندی
تھیندے کالے وال وی چٹے ہن
ول سجݨ تھیندے پھٹے ہن
میکوں بابا ہݨ توں یاد آندیں
میݙی اکھ تے حلقے پئے گئے ہن
میکوں خوشی کوئ نی راس آندی
میکوں بندہ کوئ نی کیوں بھاندا
میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے....!!!!
میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے ....!!!
اسدرحیم اسد
امڑی
امڑی دی میم اچ ماکھی دا رس ہے
میڈا ادھی راتیں کوں آونڑ
تے امڑی دا بوہے تیں باہونڑ
تے ول سینے لا کے مناونڑ
میکوں اج تائیں وی نی بھلدا
محبت دا ناتا کڈاہیں نی تلدا
امڑی دے بن تاں اے گھر وی ویران ہے
توڑے ہووےجتنی وی ڈکھ ءچ
کھلدی ہے ایویں جیویں ہووے سکھ ءچ
میں رو رو کے اسد دعا ہاں کریندا
میڈا مالک میڈی دعا نہ ولائیں
میڈی امڑی رحمت ہے میڈے کیتے
میڈے سر تے مالک اے رحمت وسائیں
سیاست تے مذہب
سیاست مزھب
پاکستان دی سیاست اُنویں تاں کوئلے دی غار ھے جیرھا پیٹھے مونھ کالا کر کے نکھتے پَر کجھ جماعتیں کوں صرف مزھبی جماعتاں سمجھا ویندے تے انھیں تیں تنقید کیتی ویندی ھے کہ مزھب دے ناں تیں سیاست کریندئن اگر غور نال ڈیکھوں تاں انھیں جماعتیں مزھب دے بجائے فرقہ پرستی دی سیاست کیتی ھے مختصر حوالے تھاڈی نظر پیپلز پارٹی ،،،آپکوں لبرل سمجھنڑ آلی جماعت روشن خیالی دا پرچار کرنڑ آلی پارٹی اھل تشیع حضرات کوں آپڑیں نال سلھاڑ کے کئ قلعے فتح کیتن ایں جماعت دے سابقہ و موجودہ لیڈر بنھیں فرقیں ءچ اج وی مشکوک ہن بہر حال اھل تشیع بھٹو بی بی بنظیر تے بلاول کوں شیعہ تسلیم کریندن ،تے پیپلز پارٹی وی فرقہ پرستی آلا پتہ بہوں سوھنڑاں کھیڈدی ھے مسلم لیگ نون،ایں پارٹی تیں الزام لگدے اے دھشت گردیں کوں سپورٹ کریندی ھے یعنی دیوبندی طبقہ اکثر نواز شریف دا حامی رہ گئے خاص کر سپاہ صحابہ دا ناں گھن کے کافی تنقید تھیندی رہ گئ اگر ڈیٹھا ونجے علماء دیوبند جعلی پولیس مقابلیں ءچ مسلم لیگ نون دے دور ءچ مریندے رہ گئین، ہن تاں کافی سارے جئیندے ءچ ملک اسحاق سر فہرست ھے جیرھا سپاہ صحابہ دا عظیم لیڈر سمجھا ویندا ھا خیر مسلم لیگ نون واقعی ایں کم ءچ ملوث رہ گئ، جمیعت علماء السلام ف،،مولانا فضل الرحمن ،جئیندا تعلق دیوبند طبقے نال ھے انھیں دے حامی نوے فیصد دیوبند ہن لہزا فرقہ پرستی دا کارڈ کھڈنڑ دی ضرورت ہی نئیں پوندی البتہ اے سیاست صرف مولانا کر سگدے کہ پانڑی تے بھاء یعنی دیوبندی ،،شیعہ،، کٹھے ہکے سٹیج تیں ہتھ ءچ ہتھ پاء کے کھلدے کھڑے ھوون ، نویں نکور جماعت تحریک لبیک ،،شھید ممتاز قادری دی شھادت دے بعد وجود ءچ آونڑ آلی جماعت بریلوی طبقے کوں مقناطیس وانگوں چھکیے نعرہ اینجھا کہ بندہ ایں جماعت ءچ شامل تھیونڑ اعزاز سمجھے خیر ایں جماعت وی بنھیں وانگوں فرقہ پرستی دا کافی ووٹ گھدا مگر ،،،،وقت دے کافریں بقول رضوی صاحب،، ایں جماعت کوں دھشت گرد قرار ڈے ڈتا، دوستو بزرگو بھائیو انھیں ساریں سیاسی جماعتیں مزھب دے ناں تے سیاست نئیں کیتی انھیں فرقے دے سر تیں سیاست کیتی ھے مزھب تاں اوتریں دا ہکو ھے اتھاں کیویں سیاست تھیوے ھا آسان رستہ ھے فرقہ فرقہ کھیڈو مال بنڑاؤ ،،شاباش کڈھو فتوے میکوں شروع تھی ونجو ،جی ھا تھاڈا نیاز مند ،،،جمیل حیدری
غزوۂِ حنین
8ھ / 630ء،حنین مکہ تے طائف دے درمیان ہک وادی دا ناں ہے۔ تاریخ اسلام وچ ایں جنگ دا ݙوجھا ناں غزوہ ہوازن وی ہے۔ ایں کیتے کہ ایں لڑائی وچ بنی ہوازن نال مقابلہ ہئی۔
پس منظر
مکہ تے طائف دی درمیان وادی وچ بنو ہوازن تے بنو ثقیف ڋو قبیلے آباد ہن۔ اے وݙے بہادر، جنگجو تے فنون جنگ توں واقف سمجھے ویندے ہن۔ فتح مکہ دے بعد وی انہاں نے اسلام قبول نہ کیتا انہاں لوگاں نے اے خیال قائم کر گھدا کہ فتح مکہ دے بعد ساݙی واری ہے ای کیتے انہاں لوگاں نے اے طے کر گھدا کہ مسلماناں تے جیہڑے اوں وقت مکہ وچ جمع ہن ہک زبردست حملہ کر ݙتا ونڄے۔ چنانچہ حضور ﷺ نے عبد اللہ بن ابی حدرد کوں تحقیقات کیتے  بھیڄا۔ جݙݨ انہاں نے اتھوں واپس آ کے انہاں قبائل دے جنگی تیاریاں دا حال بیان کیتا تے ݙسایا کہ قبیلہ ہوازن تے ثقیف نے اپݨے تمام قبائل کوں جمع کر گھدے تے قبیلہ ہوازن دا رئیس اعظم مالک بن عوف انہاں تمام افواج دا سپہ سالار ہے تے سو ورہیاں توں زائد عمر دا ٻڈھا۔ درید بن الصمہ جیہڑا عرب دا مشہور شاعر تے منا ہویا بہادر ہئی، بطور مشیر دے میدانِ جنگ وچ گھنایا ڳیا ہے تے اے لوگ اپݨے عورتاں ٻالاں بلکہ جانوراں تک کوں میدانِ جنگ وچ گھن آئن تاکہ کوئی سپاہی میدان توں بھڄݨ دا خیال وی نہ کر سڳے۔
جنگ دے واقعات
نبی کریم 8 ہجری وچ ٻارہاں ہزار مجاہدین دے نال انہاں دے مقابلے کوں نکلے۔ انہاں وچ ݙو ہزار توں زائد نو مسلم تے چند غیر مسلم وی شامل ہن۔ دشمناں نے اسلامی لشکر دے قریب پہنچݨ دی خبر سݨی تاں وادی حنین دے ݙوہیں جانب کمین گاہواں توں اتنے زور دی تیر اندازی کیتی کہ مسلمان سراسیمہ تھی ڳئے۔ مکہ دے نو مسلم افراد سب توں پہلے ہراساں تھی کے بھڄے۔ انہاں کوں ݙیکھ کے مسلمان وی منتشر تھیوݨا شروع تھی ڳئے۔ حضور ﷺ دے نال چند جاں نثار صحابہ میدان وچ رہ ڳئے تے بہادری نال لڑدے رہیے۔ خود رسول اللہ ﷺ تلوار ہتھ وچ گھن کے رجز پڑھدے ویندے ہن۔ ’’انا النبی لاکذب انا ابن عبد المطلب‘‘ آپ ﷺ دی ثابت قدمی تے شجاعت نے مسلماناں دے حوصلے بلند کیتے تے اے مٹھی بھر آدمی دشمن دے سامݨے ڈٹے رہیے۔ حضور ﷺ دے حکم نال حضرت عباس نے ناں گھن کے مہاجر قوم و انصار کوں سݙیا۔ ایں آواز تے مسلمان حضور ﷺ دے گرد کٹھے تھی ڳئے تے ایں شدت نال جنگ شروع تھئی کہ لڑائی دا رنگ بدل ڳیا۔ کفار مقابلے دی تاب نہ گھنا سڳے تے بھڄ نکلے۔ بنو ثقیف نے طائف دا رخ کیتا۔ بنو ہوازن اوطاس وچ جمع تھئے لیکن مسلماناں نے اوطاس وچ انہاں کوں شکست ݙتی۔ مسلماناں کوں شاندار کامیابی تھئی تے دشمن دے ہزاراں آدمی گرفتار تھیے۔
وقتی شکست
ݙاہ ہزار تاں مہاجرین و انصار وغیرہ دا او لشکر ہئی جیہڑا مدینہ توں آپ ﷺ دے نال آیا ہئی تے ݙو ہزار نومسلم ہن جیہڑے فتح مکہ وچ مسلمان تھئے ہن۔ آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ و سلم نے اوں لشکر کوں نال گھن کے ایں شان و شوکت دے نال حنین دا رُخ کیتا کہ اسلامی افواج دی کثرت تے اوندے جاہ و جلال کوں ݙیکھ کے بے اختیار بعض صحابہ دی زبان توں اے لفظ نکل ڳیا کہاڄ بھلا ساݙے تے کون غالب آ سڳدے۔ لیکن خداوند عالم کوں کجھ لوگاں دا اپݨی فوجاں دی کثرت تے ناز کرݨا پسند نہ آیا۔ چنانچہ ایں فخر و نازش دا اے انجام تھیا کہ پہلے ہی حملے وچ قبیلہ ہوازن و ثقیف دے تیر اندازاں نے جیہڑی تیراں دی بارش کیتی تے ہزاراں دی تعداد وچ تلواراں گھن کے مسلماناں تے ٹٹ پئے تاں او ݙو ہزار نو مسلم تے کفار مکہ جیہڑے لشکر اسلام وچ شامل تھی کے مکے توں آئے ہن ہک دم سر تے پیر رکھ کے بھڄ نکلے۔ انہاں لوگاں دی بھڳدڑ ݙیکھ کے انصار و مہاجرین وی پریشان تھی ڳئے۔ حضور تاجدار دوعالم ﷺ دے پائے استقامت وچ وال برابر وی لغزش نہ تھئی۔ بلکہ آپ ﷺ کلہے ہک لشکر بلکہ ہک عالم کائنات دا مجموعہ بݨے ہوئے نہ صرف پہاڑ دی طرح ڈٹے رہیے بلکہ اپݨے سفید خچر تے سوار برابر اڳاں ہی ودھدے رہیے تے آپ ﷺ دی زَبانِ مبارک تے اے الفاظ جاری ہن کہ
میں نبی ہاں اے جھوٹ نی، میں عبد المطلب دا بیٹا ہاں۔ اینہی حالت وچ آپﷺ نے سڄی طرف ݙیکھ کے بلند آواز نال پکارا کہ  یَا مَعْشَرَ الْاَنْصَارِ فورًا آواز آئی کہ اساں حاضر ہیں یا رسول اﷲ! ﷺ، ول کھٻی جانب رخ کر کے فرمایا کہ یَا لَلْمُھَاجِرِیْنَ فوراً آواز آئی کہ اساں حاضر ہیں یا رسول اﷲ! ﷺ۔
فتحِ مبین
عباس رضی اللہ عنہ چونکہ بہت ہی بلند آواز ہن۔ آپ ﷺ نے انہاں کوں حکم ݙتا کہ انصار و مہاجرین کوں پکارو۔ انہاں نے ج  یَا مَعْشَرَ الْاَنْصَار اور  یَا لَلْمُھَاجِرِیْنَ دا نعرہ مارا تاں ہک دم تمام فوجیں پلٹ پیاں تے لوگ ایں قدر تیزی دے نال دوڑ پئے کہ جنہاں لوگاں دے گھوڑے اژدہام دی وجہ توں نہ مڑ سڳے انہاں نے ہلکا ہووݨ کیتے اپݨے زرہاں سٹݙتے تے گھوڑیاں توں ٹپ ٹپ کے دوڑے تے کفار دے لشکر تے جھپٹ پئے تے ایں طرح جاں بازی دے نال لڑݨ لڳے کہ دم زدن وچ جنگ دا پاسا پلٹ ڳیا۔ کفار بھڄ نکلے، کجھ قتل تھی ڳئے، جیہڑے رہ ڳئے گرفتار تھی ڳئے۔ قبیلہ ثقیف دے فوجاں بڑی بہادری دے نال ڄم کے مسلماناں نال لڑدے رہیے۔ اتھاں تک کہ انہاں دے ستر بہادر قتل تھی ڳئے۔ لیکن جݙݨ انہاں دا علمبردار عثمان بن عبد اﷲ قتل تھی ڳیا تاں انہاں دے پیر وی اُکھڑ ڳئے تء فتح مبین نے حضور رحمۃ للعالمین ﷺ دے قدماں دا بوسہ گھدا تے کثیر تعداد و مقدار وچ مال غنیمت ہتھ آیا۔
خلیفہ سلیمان بن الحکم اموی
تعارف
سلیمان دوم بن الحکم یا سلیمان المستعین (متوفی ١٠١٦ء) خلافت قرطبہ دا پنجواں اموی خلیفہ ہئی جنہے ١٠٠٩ء توں ١٠١٠ء تک اپݨے پہلے دور وچ تے ١٠١٣ء توں ١٠١٦ء تک اپݨے ݙوجھے دور وچ خلافت کیتی.
دورِ خلافت
ایندا دور خلافت جنگ و جدل وچ گزردا ریہا تے اے اردگرد دے ریاستاں نال الجھدا ریہا.
سیرت تے کردار
جنگی امور دا ماہر ہئی.
سیاست، حقوق دا ترلہ
"سیاست" حقوق دی بحالی دا ترلا ہوندے - دنیا دی تاریخ دا سب توں اوکھا تے درداں ڈکھاں دا ترلا ہے۔ این رستے ءچ جتھ لیڈرز، پارٹیاں ، حکومتاں، ریاستاں غرض ہر کوئی روپ وٹا تے عوام کوں دھوکہ ڈے سگدے پر ہک شاعر، ادیب تے فنکار امن شانتی دا واحد ضمانتی ہوندے جیڑھا آخری دم تئیں لوکاں کوں سیک ڈتی رکھدے جو او تہاڈے نال کھڑے تساں کلہے نیوے۔ شہزاد عرفان
زکریا بن عبدالوہاب
حضرت خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دے والد محترم ہن۔
اکبر ملکاݨی
ہک جگہ لکھدن:
"اساں سرائیکی پارٹیاں یاسرائیکی لوک ایں پوزیشن اچ ھئیں جو بالا دست طبقےنال مذاکرات یا مطالبات دی پوزیشن اچ ھئیں جواو ساڈی گال کوں غور نال سنڑن عزت اے ماب یاجناب اے اعلی اکھنڑ نال تیں گال نئیں بنڑدی مشورہ ڈیو ول کیا کروں مزاحمت یامجال جواب وی ضرور ڈیو ڈیو وی انہیں ڈولوظیں دے وچو چنڑ کیں ہک لوظ لکھو مزاحمت یامجال جیرھالوظ کثرت اے رائے نال اکھیا ویسی ھوندے اتیں عمل کریسوں ول مزاحمت تیں مزاحمت دے طریقہ اے کار بارے سوچیسوں اگر مجال اے تیں ول مجال دا ہکو رستہ اے پیریں ڈھڑیں اوندے تیں انویں ہیلک ھئیں مہربانی کریسو مشورہ جواب ضرور ڈیسو. "
سیاسی افکار تے نظریات
درج ذیل اکبر ملکاݨی دے اقوال توں انہاں دے اندازِ سیاست تے روشنی پوندی اے کہ کس طریقے نال سرائیکی قومیتی سیاست وچ اپݨی جدوجہد کوں جاری رکھے ہوئے ہن.
اپݨے سرائیکی قومیتی نظریے دی وضاحت کریندے ہوئے لکھدن:
٢٠١٨ء دے ضمنی الیکشن دے بارے تبصرہ کریندن جتھوں انہاں دے قومیتی ویژن دا اندازہ تھیندے:
"ضمنی الیکشن چوٹی الی سیٹ تیں اے جیرھے امیدوارن اے سارے سرائیکیں دے سخت خلاف ان  پتہ نئیں سرائیکی ووٹ ڈیونڑ واسطے اتلا سیریس کیوں تھئے ودن اگر ایہو حال ایویں رہ گیا  تاں میڈے خیال اچ صوبے دی منزل بہوں دور لگدی اے سوچنڑ سرائیکیں دا حق تیں ھے."
سرائیکی وسیب دے غداراں دے بارے وچ نشاندہی کریندے ہوئے آہدن:
"وسطی فوجہ اچ اج رات کوں ہک سیاسی سرائیکی مشاعرہ تھیندا پئے مشاعرہ ضرور سنڑو  لیکن کوڑ کہانیں دا خیال کرنڑیں کہیں دے تقریریں کنوں متائثر نئیں تھیونڑاں کیوں جو جیرھے لوک اے مشاعرہ رکھائی پئین او کوئی توھاڈی تفریح سانگے نئیں رکھائی پئے انیندے وچ انہین دا اپڑاں الیکشن دا مفاد شامل اے میڈا توھاکوں ڈسنڑ فرض اے اگو توھاڈی اپڑیں مرضی اے کیوں جو ہک امیدوار ن لیگ دا اے ڈو امیدوار تحریک اے انصاف دے ان ہک جماعت منڈھو سرائیکیں دی دشمن اے ڈوجھی جماعت مکمل نسل پرست اے جیرھی افغان مہاجرین کوں اتھاں شناختی کارڈ بنڑوا کیں ڈیونڑ چاہندی اے  پہلے اباد کار ائین ہنڑ اے پٹھانڑیں کوں انیندن سن اف سائلیں کوں اے پتہ نئیں کتھاں بھجویندن سرائیکیو سوچو ایہو وقت ھوے  نہ تاں نسل در نسل تباہ تھی ویسو." مزید لکھدن کہ:
"سوچو سمجھو چوٹی الی سیٹ تیں الیکشن اچ ترائے امیدوار سردار مقصود احمد خاں لغاری سردار اویس احمد خاں لغاری ڈاکٹر سعید احمد بزدار انہیں اچ کوئی ہک امیدوار ھے جیرھا اکھے میں سرائیکی اں اگر کوئی سرائیکی ھووے ھا تیں او سرائیکی دے ناں تیں الیکشن لڑے ھا ایندا مقصد اے انہیں اچ کوئی ہک ای سرائیکی کئینی ول تساں اساں ووٹ ڈیونڑاچ کیوں پریشان تھئے ودوں مطمئن تھیوو گھر بہو جڈاں صندوقڑیاں خالی نکلسن پچہیں انہیں کوں توھاڈی طاقت دا پتہ لگسی ول اے پچہیں توھاڈی عزت ای کریسن توھاڈا سرائیکی صوبہ ای بنڑویسن اے اپ کوں سرائیکی ای سڈویسن کم ای کرویسن اگو توھاڈی مرضی میں توھاکوں توھاڈے بھلے گال کیتی اے."
اکتوبر ٢٠١٨ء دے ضمنی انتخابات دے بارے مزید لکھدن:
"وت میڈا خیال اے چوڈاں اکتوبر کوں چوٹی الی سیٹ تیں ضمنی الیکشن تھیندا پئے پتہ نئین وت کیرھا امیدوار سرائیکیں کوں ووٹ ٹھگنڑ کیتے وستی فوجے اچ سرائیکی مشاعرہ  تیں محفل اے موسیقی ستری کھڑے بے شک تساں سرائیکی لوک جیکوں ووٹ ڈیو او توھاڈی اپڑیں مرضی اے تساں سرائیکی ہک گال خیال ضرور رکھائے  اے اساں سرائیکیں دا کوئی الیکشن نئیں نہ ای اساں اے ووٹ منیسوں کیونکہ کجھ ساڈے وکیئے وئے دانشور توھاڈے کولھو انہیں واسطے ووٹ منگسن  مگر اے سارا کوڑ ھوسی باقی تساں سرائیکی مشاعرہ اے ضرور سنڑو اساں توھاکوں نسے ہٹکیندے سرائیکی امیدوار کوئی کئینی ووٹ جیکوں ڈیوو ھے ضائع کرنڑ الی گال اخر اے لوک ساڈا سرائیکی صوبہ کیوں نئیں بنڑیندے انہیں دی کیا مجبوری اے ڈسیندے کیوں نئیں اخر ووٹ ڈیندےاو ساڈے کولھو نوھے وی جھلیندے ساکوں انہیں کنوں پچھ ضرور ڈیووو توھاکوں صوبہ بنڑانونڑاچ نانگ کھندے کوئی توھاڈے اتے اسمان ترٹدے موت اندی اے یاکوئی بلا کھندی اے اے گال خدا دے واسطے پچھو ضرور."
اکبر ملکاݨی ہوراں دی سرائیکی قومیتی سیاست تے جدوجہد، باقی سارے سرائیکیاں واسطے مشعلِ راہ اے. (اسماعیل بھٹہ)
حوالے
ونکی:اکبر ملکاݨی
سفرنامہ
سفر نامہ ادب دی ہک صف ہے جیندے وچ ، ٻاہر دا ادب، تلاش بینی مہم جوئیانہ ادب یا قدرتی لکھائی تے رہنما کتاباں تے ݙوجھے مُلکاں دے دورے شامل ہن۔
ایں صنف دی ٻئی قسم روزنامچہ دی تاریخ ݙوجھی صدی تائیں ویندی ہے۔ سفرنامہ سفر دے تاثرات، حالات تے کوائف اُتے مشتمل ہوندے۔
سفرنامے
سرائیکی دے کجھ مشہور سفرنامے ایہ ہن:
سفر نامے دے مختلف اجزاء ہن۔ سفر نامے وچ سفردیاں بݨیادی وجوہات لکھیاں ہوندیاں ہن۔جینویں کہیں جاہ دے رسم ورواج دا مطالعہ، ذرعی دور دا مطالعہ، پہاڑاں اُتے کجھ تفریحی لمحے ڳذرݨ وغیرہ، ایندے علاوہ سفر دے ٻئے حالات وی تفصیل نال لکھے ویندے ہن۔ ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
حروفِ تہجّی
حروف تَہجّی
او حروف جیئں کِن کُئی زبان وجود ئِ چ آندی ئِ او حروف اُونہہ زبان دے حروفِ تَہجّی اَکھیِندن ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ کہیں وی زبان کوں ٻولݨ ، لکھݨ تے پڑھݨ کیتے جنھیں لوظیں دا سہارا گِھدا وَیندے او لوظ کُجھ حروف دا مجموعہ ہوندِن ۔ انھیں حرفیں کُوں حروفِ تَہجّی آکھیا ویندے۔
حروفِ تَہجّی دی اہمیت
ہر زبان دے حروفِ تَہجّی دی لِکھّت (املا) اُوندے لِہجے دے اصولیں دے مطابق وضع کیتی وَیندی ئِ ۔ ‘‘اینہہ ڳالھوں اساں جݙاں وی سرائیکی زبان دی تاریخ تے اُوندی بَݨت تے وُݨت تے نگاہ مریندے ہَیں تاں ساکوں معلوم تِھیندے جو سرائیکی زبان ئِ چ عربی، فارسی، سندھی، اردو تے کئی ٻئیں آریائی تے غیر آریائی زبانیں دے ڈھیر سارے لوظ موجود ہِن ۔ اے وی حقیقت ئِ جو سرائیکی زبان ہِک ٻہوں قدیم زبان ئِ، ایندی قدامت بارے کوئی حتمی رائے تاں پیش نئیں کیتی ون٘ڄ سڳدی پر اے ضرور آکھیا ون٘ڄ سڳدے جو سرائیکی زبان دا وادی سندھ دیں قدیم ترین زبانیں ئِ چ شمار تھیندے۔
سرائیکی حروفِ تہجّی
سرائیکی زبان دے حروف تَہجّی ݙو قسمی ہِن۔
مفرد حروف تَہجّی
سرائیکی زبان دے مفرد حروف تَہجیّ اے ہِن۔
تفصیل
ایں طرحاں مفرد تے مرکب حروف تَہجّی ملا کرئیں سرائیکی زبان دے حروف تَہجّی دی تعداد ۶۲ یعنی (۱۹+ ۵+ ۳۸) بݨدی ئِ جہڑی جو دنیا دے تمام زبانیں دے حروف تَہجّی دی تعداد کن زیادہ ئِ ۔ کہیں وی زبان دی وسعت دا اندازہ اُوندے حروف تَہجّی دی تعدادکِن وی لایا ون٘ڄ سڳدے ۔ سرائیکی زبان دے حروف تَہجّی دی تعداد کن اے اندازہ تھیندے جو سرائیکی زبان ٻہوں وسیع زبان ئِ۔ اینہہ زبان دی وسعت تے بلاغت نال دنیا دی کُئی زبان وی بر نئیں میچ سڳدی، اے وی ہِک حقیقت ئِ جو اینہہ زبان ئِ چ دنیا دے ٻئیں زبانیں دے لوظیں کوں اپنے تصرّف ئِ چ آنݨ دی پوری پوری صلاحیت موجودئِ جݙاں جو ٻیاں زباناں سرائیکی لہجے دے لوظیں کوں اپناوݨ تے انھیں دے تلفّظ کُوں ادا کرݨ دی صلاحیت نئیں رکھیندیاں ۔ مزے دی ڳالھ تاں اے ہے جو سرائیکی ٻولݨ آلے لوک دنیا دی کُئی وی زبان اوندے لہجے دی پوری صحت نال ٻول سڳدن جݙاں جو سندھی زبان ٻولݨ آلیئں کن علاوہ دنیا دی کوئی ٻئی زبان ٻولݨ آلا سرائیکی زبان دے مخصوص لہجے آلے حروف تَہجّی کوں پوری صوتی صحت نال نئیں ٻول سڳدا کیوں جو سندھی تے سرائیکی زباناں جاڑیاں بھیݨیںہِن ۔ انھیں زبانیں دا اݨ تَرُّٹ رشتہ اڄاں توݨیں قائم تے دائم ئِ۔ اینہہ ڳالھ دی بنیادی وجہ اے وی ہے جو انھیں زبانیں دے مخصوص لہجے آلے حروف تَہجّی صوتی اعتبار نال ہِکّو جَھئیں ہِن جݙاں جو انھیں دے حروف تَہجّی دی لِکّھت بھانویں جو وَکھو وَکھ کیوں نئیں۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
احمد بن زینی دحلان مکیؒ
علامہ دحلان 1232ھ بمطابق 1817ء مکہ مکرمہ معظمہ دے قریب پیدا تھئے ہن ۔ 1288ھ 1871ء توں اپݨے آبائی شہر وچ مذہب شافعی دے مفتی تے شیخ العلماء دے منصب تے فائز رہے۔ شریف اعظم عون الرفیق ترکی دے نائب پاشا نال کہیں مخالفت دی بنا تے مکہ معظمہ چھوڑ کے مدینہ طیبہ چلے گئے تاں احمد بن زین دحلان نے وی انہاں دی تقلید وچ مدینہ منورہ چلے گئے۔
خواجہ شاہ سلیمان
خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دا لقب ہئی تے اج وی لوک آپ کوں پیر پٹھان سڈیندن
احمد بن سراج
انہاں دا ناں “احمد بن ابی بکر بن علی بن السراج” ہے. اٹھویں صدی ہجری دے ریاضی دان ہن. انہاں دی تصانیف ایہ ہن :
انہاں دی وفات 726ھـ دی ہے.
راجیو ڳاندھی انٹرنیشنل ائیرپورٹ
راجیو ڳاندھی بین الاقوامی ہوائی اݙا (آئی اے ٹی اے: HYD، آئی سی اے او: VOHS) ہک بین الاقوامی ہوائی اݙا ہے جیہڑا حیدرآباد دی ضروریات دی تکمیل کریندے جیہڑا بھارت دی ریاست تلنگانہ دا سب توں وݙا شہر ہے۔ ایہ شمس آباد اچ موجود ہے جیہڑا حیدرآباد دے جنوب توں 20 کلومیٹر (66,000 فٹ) دے فاصلے تے ہے۔ thumb|Rajiv Gandhi International Airport
مہار شریف
مہار شریف خواجہ نور محمد مہاروی جہرے سلسلہ چشتیہ دے رہنما ہن انہیں دی نسبت وستی مہاراں جہدا ہݨ مہار شریف سڈیندے
پروین شاکر
پروین شاکر (اردو: پروین شاکر) (انگریزی: Parveen Shakir) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٤ نومبر ١٩٥٢ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٦ دسمبر ١٩٩٤ء)  کُوں اردو دی وکھرے لہجے دی شاعرہ ہووݨ دی پارُوں ٻہوں ای گھٹ مُد وِچ اُوہ مہان٘در مِلّی جیڑھی ٻہوں گَھٹ لوکاں کُوں مِلدی ہِے۔
ابتدائی احوال
٢٤ نومبر ١٩٥٢ء کُوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں دا ناں سید شاکر حسین ہئی۔ اِنّھاں دا ٹَٻَّر صاحبانِ علم دا ٹَٻَّر ہئی۔ اِنّھاں دے ٹَٻَّر وِچ کئی مہان٘درے شعراء اَتے ادباء بݨے ہَن۔ جِنّھاں وِچ "بہار حسین آبادی" دی شخصیّت ٻہوں اُچّی اَتے مہان٘دری ہِے۔ اِنّھاں دے نانا حسن عسکری چَنڳا ادبی ذوق رکھین٘دے ہَن۔ اِنّھاں نے نِکّے لاء وِچ پروین کُوں کئی شاعراں دے کلام نال سُن٘ڄݨوایا۔ پروین ہِک ہونہار طالبہ ہَن۔ تعلیم دے وِچالے اُوہ اردو مباحثاں وِچ حِصّہ گِھندی رہی ہَن۔ اِین٘دے نال نال ریڈیو پاکستان دے اَنجو انج علمی ادبی پروگراماں وِچ سنڳت کرین٘دی رہی ہَن۔ انگریزی ادب اَتے زبان دانی وِچ گریجوایشن کِیتا اَتے بعد وِچ اِنھائیں مضموناں وِچ جامعہ کراچی تُوں ایم اے دی ڈگری گِھدّی۔ پروین شاکر اُستانی دی حیثیّت نال درس تے دریس دے شعبہ نال ڄُڑی رہی اَتے وَل بعد وِچ اِنّھاں نے سرکاری ملازمت اختیار کر گِھدّی۔
حیاتی دا احوال
سرکاری ملازمت شروع کرݨ تُوں پہلاں نؤں ورھیاں تئیں شعبہ تدریس نال ڄُڑی رہی اَتے ١٩٨٦ء وِچ کسٹم ڈیپارٹمنٹ، سی بی آر اسلام آباد وِچ سیکرٹری دوم دے طور تے اپݨی خدمتاں انجام ݙیوݨ لڳی۔ ١٩٩٠ء وِچ ٹرینٹی کالج جیڑھا امریکہ نال تعلق رکھین٘دا ہئی تُوں تعلیم گِھدّی اَتے ١٩٩١ء وِچ ہاورڈ یونیورسٹی تُوں پبلک ایڈمنسٹریشن وِچ ماسٹرز دی ڈگری گِھدّی۔ پروین دی شادی ڈاکٹر نصیر علی نال تھئی جین٘دے تُوں بعد وِچ طلاق گِھن گِھدّی۔
ادبی خدمتاں
شاعری وِچ اِنّھاں کُوں احمد ندیم قاسمی صیب دی اڳواݨی حاصل ریہی۔ اِنّھاں دا زیادہ تر کلام اُنّھاں دے رسالے "فنون" وِچ چَھپدا رِیہا۔
سفیر شیرازی
سرائیکی ادب وچ"سفیر" تخلص کرݨ آلے ݙوں شاعر ہن
پروین شاکر
نمونۂ کلام
یاد کیا آئیں گے وہ لوگ جو آئے نہ گئے
سفیر شیرازی
ہک سائیں سفیر لشاری مرحوم(محراب والا، احمدپورشرقیہ) تے ݙوجھے شاعر سائیں سفیر شیرازی ہن
پروین شاکر
نمونۂ کلام
کیا پذیرائی ہو اُن کی جو بُلائے نہ گئے
اب وہ نیندوں کا اُجڑنا تو نہیں دیکھیں گئے
سفیر شیرازی
سفیر شیرازی سائیں دا ہک ݙوہڑہ ملاحظہ فرماؤ
پروین شاکر
نمونۂ کلام
وہی اچھّے تھے جنھیں خواب دکھائے نہ گئے
بھر میں نے کھُلی آنکھوں سے سپنا دیکھا
سفیر شیرازی
تھل کیتی رسم قیامت دی آ ݙیکھ معصوم اکلی راہ کللی
پروین شاکر
نمونۂ کلام
رنگ وہ پھیلے کہ نیندوں سے چُرائے نہ گئے
بارشیں رقص میں تھیں اور زمیں ساکت تھی
سفیر شیرازی
بُھن گرمی تھل کباب کیتا ہک قدم پِچھاں نہ ولی امن دی پلی
سفیر وفا تے شاکر رہی جا وچ شھدا دے رلی امن دی پلی
سفیر شیرازی
پروین شاکر
نمونۂ کلام
عام تھا فیض مگر رنگ کمائے نہ گئے
پَر سمیٹے ہوئے شاخوں میں پرندے آ کر
ایسے سوئے کہ ہَوا سے بھی جگائے نہ گئے
تیز بارش ہو ، گھنا پیڑ ہو ، اِک لڑکی ہو
ایسے منظر کبھی شہروں میں تو پائے نہ گئے
روشنی آنکھ نے پی اور سرِ مژگانِ خیال
چاند وہ چمکے کہ سُورج سے بجھائے نہ گئے
تخلیقاں
اِنّھاں دی شاعری دا موضوع پِرِیت اَتے زنانی ہِے۔
thumb|پروین شاکر دی قبر دی تختی
وفات
٢٦ دسمبر ١٩٩٤ء کُوں ٹریفک دے ہِک حادثے وِچ اسلام آباد وِچ ٻِتالِہیہ ورھیاں دی عمر وِچ فوت تِھی ڳئی۔ لواحقین وِچ اِنّھاں دے پُتر دا ناں "مراد علی" ہِے۔ اِنّھاں کُوں اسلام آباد دے مرکزی گُستان وِچ پُوریا ڳیا۔ اِنّھاں دی مرقد اُتے اِنّھاں دے ای اِیہ اشعار ڳڑھے ہوئے ہِن:
یا رب مرے سکوت کو نغمہ سرائی دے
زخمِ ہنر کو حوصلۂ لب کشائی دے
شہرِ سخن سے روح کو وہ آشنائی دے
آنکھیں بھی بند رکھوں تو رستا سجھائی دے
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:شاعرہ ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
سلسلہ عالیہ چشتیہ
سلسلہ عالیہ چشتیہ دے راہنما خواجہ نور محمد مہاروی، چشتیاں، ہن
اکبر ملکاݨی دا سرائیکی تحریک دے حوالے نال بیان
وزیریں مشیریں ایم این اے ایم پی ایں کوں ملنڑ نال یا انہیں کوں اجرکیں پوانونڑ نال تاں صوبہ سرائیکستان یا شناخت تاں نئیں ملنڑیں نہ صوبہ فوٹو سیشن نال ملڑیں جنہیں کوں تساں ملدے کھڑے او اے تیں ہن توھاڈے صوبے دے دشمن اے نہ توھاڈی شناخت کوں منیدن نہ توھاڈے سرائیکستان کوں منیندن ول انہیں کوں ملنڑ دا کیہاں فایدہ اجرکاں ضائع کرنڑ دا کیا فایدہ اے وی صرف کہیں بے دے اکھیئے تیں صرف جنوبی پنجاب دے ناں تیں روھا بے روھا سر ھلا چھوڑیندن ول وی انہیں دا اپڑاں رو کئیں نیں ھوندا خواہ مخواہ مفت دے معزز بنڑ تیں ساڈی سٹیج تیں ابہندن پریں کرو انہیں گودیں گوداڑیں کوں اپڑیں تاری اپ ترو صوبہ بنڑسی صرف جدوجہد نال درک بھج نال روڈ بند کرنڑ نال چلوں خون وٹیچنڑ نال ایں پاسے توجہ ڈیوو اج نہ تاں کل تھیونڑاں ایہو کم اے جیل سر تیں ڈھاندی اخر کہیں نہ کہیں ونجڑاں تیں ھ قربانی دے بغیر تیں صوبہ نئیں بنڑڑاں اے تک پجنڑ سانگے وی حمید اصغر شاہیںن کامریڈ عبدالکریم ڈمرا اللہ ڈتہ بدنام خود بندہ اے ناچیز دی جیل کھڑی اے حمید اصغر شاہین مجاھد جتوئی جمشید دھریجہ بندہ اے نہ چیز دی ادھ رات دی گرفتاری کھڑی اےبندہ اے نہ چیز دا دیرہ دیاں سڑکاں بندکرنڑ پولیس نال بھڑاند ول بھڑاند اچ میڈا شدید زخمی تھیونڑ ہسپتال اچ داخل تھیونڑ سراچ بارھاں ٹاکے لگنڑ نال پولیس دازخمی تھیونڑ انہیں داوی ہسپتال اچ داخل تھیونڑ وی شامل کھڑے ملتان نواں شہر چوک دے دھرنے اچ ہک سرائیکی بال نصرللہ دی شہادت رازش لیاقت پوری جاوید شانی دی ناجائز گرفتاری ایں سرائیکی بال نصراللہ دی شہادت تیں باربار ظہوردھریجہ دے جھوک دفتر اچ اا کیں ظہور دھریجہ کوں ٹارچر کرنڑ تیں انہیں دے بھڑینجے عامر سلیم دھریجے دی ناجائز گرفتاری ولا اے کوٹ سبزل توں گھن کیں ملتان تک کامیاب لانگ مارچ وی کھڑے اے سرائیکی تحریک ایویں نئیں ایں منزل تیں پجی کھڑی ایندے وچ جلسے جلوس روڈ بلاک جہیں کم ای شامل ان مظہر کات دا روز بروز روڈ بلاک کرنڑ بہوں وڈا کم اے ہنڑ وی میں ایہو کجھ اہداں ساکوں نیک نامی ہیں جدو جہد الے کم اچ ملدی اے بہتر اے ساکوں اپڑیں سمت دا تعین کرنڑاں چاہیدا اے نہ کہ ایم این اے ایم پی اے پرائے جماعتیں گودے گوداڑیں وزیریں مشریں دی خوشامد چنگی نئیں لگدی اساں پولیٹیکل ورکر ھئیں ساڈے اپڑیں رہنماھن مہربانی کرو کہیں کنیں ونجنڑ چھوڑ ڈیوو جیکوں ضرورت اے او ساڈے کولھو اپ اوسن تساں صرف تحریک الے پاسے زور لاو لوکیں کوں تیارکرو سوٹے چاون اکھیں ڈیکھالیں بغیر کڈاہیں وی صوبہ نہ ملسی ۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی.
لوک ادب دی تاریخ نویسی کیا ہِے
سرائیکی زبان تے سرائیکی لوک ادب وچ ادبی تاریخ نویسی دے اصولاں، تقاضیاں بارے، محققین، تحقیق و تنقید نگاراں دی طرفوں کجھ زیادہ مواد میسر کوئے نئی۔ کیوں جو ادبی تاریخ نویسی کوں ٻہوں گھٹ موضوع بݨایا ڳئے۔ ایہا وجہ ہے جو ادبی تاریخ نویسی بارے بنیادی نوعیت دے سوالات، مباحث توجہ طلب ہن۔ سرائیکی زبان وچ جو ادبی تاریخاں لکھیا ںڳئین۔ انہاں دے مورخین تے مصنفین نے جو دیباچے، مقدمے لکھن۔ انہاں وچ ادبی تاریخ تونسی دے اصولاں بارے سرسری تے غیر مربوط، انداز نظر آندے ات پاروں، سرائیکی زبان و ادب وچ ادبی تاریخ نویسی بارے مباحث دی گنجائش واضح طور تے موجود ہے۔
سب کنوں پہلے ایہو سوال جو ادبی تاریخ نویسی کیا ہے؟ ایندا واضح مفہوم، حدبناں واضح ہووݨا ضروری ہے۔ مگر ایں توں وی پہلے ایہہ ڄاݨنا ضروری ہے جو لفظ ’’تاریخ‘‘ دے مآخذ ، تے مبادیات بارے پرکھ پڑچول کیتی ونڄے۔
انسائیکلو پیڈیا آف برٹانیکا وچ تاریخ دی تعریف کجھ ایں طرحاں کیتی ڳئی ہے۔"'Study that traditionally has aimed at providing an overall explanation of the process of history.'"گذریل قصے دا صحت تے محنت دے نال بیان تاریخ اکھویندے یعنی واقعات دی پوری محنت نال ،اُونکوںتحقیق اتے صحت نال بیان کرݨا۔
"تاریخ" پچھوکڑ (ماضی) اوں ویلے بݨ ویندی ہے جݙاں حال اتے مستقبل، گھمݨ گیری کھاندے کھاندے لحظہ برلحظہ ماضی وچ لہہ ویندن۔ ماضی دی تہہ وچ لہہ ونڄݨ والے واقعات دا بیان تاریخ نویسی اکھویندے پرایندے اپݨے  کجھ پیمانے اتے تقاضے ہن کیوں جوتاریخ نویسی محض گزریل واقعات دی جمع بندی نئیں ہوندی بلکہ تاریخ نویسی، فکری، فنی تقاضے رکھیندی ہے۔ تاریخ نویسی دے بیان بارے معروف محقق، ڈاکٹر مبارک علی لکھدن:"'تاریخ نویسی' وچ ترے عناصر دی اہمیت ہے۔ اول واقعات، ݙوجھا انہاں واقعات کوں جانچݨ، پرکھݨ دی شہادت اتے وت ایندے بارے مورخ دی تنقید، تفسیر یا تاویل، کیوں جو محض واقعات کوں سن وار بیان کرݨ نال، تاریخ دی اہمیت واضح نہیں تھیندی اتے نہ ای اوندے توں تاریخی شعور پیدا تھیندے۔"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
خواجہ شاہ سلیمان تونسوی
خواجہ شاہ سلیمان تونسوی رحمۃ اللّٰہ علیہ ٻارہویں صدی ہجری دے ہک وڈے چنڳے مصلح تے روحانی پیشوا ہن آپ دا تعلق سلسلہ عالیہ چشتیہ نال ہئی آپ دا فیض برصغیر سمیت باہر آلیے ملکاں اچ وی پہنچا
ڃم
آپ ضلع لورالائی درانی سلطنت اچ سنہ 1770 اچ ڃمیے ہن
خاندان
آپ دا ناں محمد سلیمان ہے لوک آپ کوں پیر پٹھان سڈیندن آپ دے پیو دا ناں زکریا بن عبدالوہاب تے ما دا ناں بی بی زلیخا ہے
تعلیم تے تربیت
آپ نے دینی پڑھائی گڑگوجی،تونسہ شریف، کوٹ مٹھن تے مہار شریف اچ کیتی آپ نے علوم باطنی کیتے خواجہ نور محمد مہاروی دی کیتی تے خلافت دا سہرا پاتا
خلیفے
آپ دے 673 خلیفے ہن جنہیں اچوں کڃھ مشہور خلیفیں دے ناں ہن پئے
صاحبزادہ خواجہ گل محمد
خواجہ اللّٰہ بخش تونسوی
مولانا محمد علی مکھڈی
حافظ سید محمد علی خیر آبادی
سید حسن عسکری دہلوی
خواجہ شمس الدین سیالوی
مولوی نظامت علی مراد آبادی
مولانا فیض بخش الٰہی
خواجہ میاں باران صاحب
خواجہ احمد الدین دھڑ شریف
حضرت بابا عنایت علی
اولاد
آپ دے 2 پےپتر ہن جیہڑے آپ دی زندگی ایہہ فانی دنیا توں ٹر گئے اس واسطے آپ دی مسند نشینی آپ دے پہترے خواجہ اللّٰہ بخش تونسوی کوں ملی آپ دے پتر
خواجہ گل محمد تونسوی
خواجہ درویش محمد تونسوی
وفات
آپ نے 13دسمبر 1850 کوں سحری دے وقت چوراسی سال دی عمر اچ ایہہ فانی دنیا توں چلیئے گئے تے اپݨے عبادت آلے حجرے کیتے گئے آپ دے مزار تے نواب آف بہاولپور محمد بہاول خان سوم مرید خواجہ تونسوی نے 85 ہزار اچ ہک عظیم الشان مقبرہ تیار کرایا
گڑگوجی
ضلع لوارالائی دا ہک دیہات ہے خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دی ولادت اتھائیں تھئ ہے ایہہ وجہ توں ایہہ جگہ مشہور ہے
سئیں دلنورؔ نور پوری
سئیں دلنورؔ نور پوری
میکوں سپارٹا یاد آ ڳیا جتھاں طاقت دا ماݨ کیتا ویندا ہا جتھاں جنگجو وَسدے ہَن ۔ ایتھنز دے واسیاں کوں تنگ کریندے رہندے ہَن۔ کوجھی تاریخ دا ایہ باب وی بند تھی ڳیا اتے ایتھنز اڄ وی تاریخ دے لفظاں وچ موجود ھے جو اوندا نظام انصاف تے ہا۔ اینویں اسلامی تاریخ اچ یزیدیت دے کوجھے موڑ وی اکھیں سامݨیں آ ڳئے ۔میکوں ایں ڳالھ دا شدت نال احساس تھیا جو ظُلم زیادہ دیر تاݨیں زندہ نئیں رہندا تے ظلم دے سامہیں سچ دا ہوکا ݙیوݨ والا ہمیش زندہ رہ ویندے ۔ ہلاکو تے چنگیز خاں جہیں لوک وی مسمار تھی ڳئے۔ اینویں انصاف دی چوکھٹ تے برطانوی چرچل میݙیاں اکھیں دے سامݨے آڳیا جیندے کول برطانیہ دے اشراف آئے تے اکھیونے جو ہٹلر فرانس کوں کھادی ویندے۔ اوں موقعے چرچل ایہ تاریخی جُملہ اَلاݨا ’’جیڑھے مُلک اچ انصاف ہووے اونکوں کوئی فتح نئیں کر سڳدا ونجٖو تُساں سُم پوو و۔‘‘ وَل ہٹلر گُمنام تھی ڳیا تے جرمنی دے ݙوں حصے تھی ڳئے۔ سئیں دلنور ؔ نور پوری وی اساݙے وسیب اچ ایجھیاں بُرائیاں کوں ختم کرݨ دی ڳالھ ٹوری ھے۔ اُنھاں اپݨے دیس تے دھرتی نال محبت دے ڳانڈھے کوں جوڑئیے۔ اساݙی وَسوں وچ جنم گھِنݨ والیاں کئی بُرائیاں دا ذکر اپݨی شاعری اچ کیتے ۔ ہک قطعہ مثال دے طور تے پیش ھے:
قانون جتھاں کمزور ہووے
ہر عادل رشوت خور ہووے
ݙس مُلک ترقی کر سڳدے
جئیں مُلک دا حاکم چور ہووے
دلنورؔ نور پوری صوفی، درویش تے سادہ انسان ہا ۔ اوندی شاعری کوں پڑھ تے میکوں ایہ احساس تھیندے جودلنورؔ سرائیکی وسیب دے کہیں وی اقبال ؔ ، شیکسپیئر ، گوئیٹے اتے ورڈ ورتھ توں گھٹ کوئینی۔
راحت ملتانی
راحت ملتانی، سرائیکی دی ہک مایہ ناز  گائیک ہے۔ اوہ ملتان دی وسݨیک اے تے مشہور گلوکارہ ثریا ملتانی دی دھی اے. ہݨ پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز نال وابستہ ہے.
تعلیم
ایم اے انگریزی کیتی ہوئی ہے،
پیشہ
گورنمنٹ کالج وچ انگریزی دی پروفیسر ہے۔