cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قاصر فریدی
سرائیکی شاعری
تیڈے راز تے نیاز نرالے انوکھڑے
تیڈی قدرت فہم قرآن کتھوں آناں
میڈے عیباں تے پردہ پانویں کریماں
توں ختم الرسل ہیں تے مختار کل ہیں
کرے چنتا دل پریشان کتھوں آناں
توں عربی کوں ڄاݨے تیکوں ڄاݨے عربی
میں قاصر گہنگار دھیان کتھوں آناں
ماریہ الفا
ماریہ الفا (اردو: ماریہ الفا) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢١ دسمبر ١٩٥٥ء)۔ اُوہ ہِک انڈونیشیا دی قاریہ (تلاوتِ قُرآن کرݨ آلی) اَتے سنٹرل انسٹی ٹیوٹ برائے قرآنی تلاوت دی ترقی دی منیجر ہِن۔ اُوہ انڈونیشیا دے قومی قرآن خوانی قرآنی مقابلیاں دی فاتح ہِن اَتے اُنّھاں کُوں عالمی سطح اُتے دُنیا دے مہان٘درے اَتے اُستاد قرأت کرݨ آلیاں اَتے تلاوت دے اساتذہ دی حیثیّت نال پِچھاݨا وین٘دا ہِے۔ اُوہ انسٹی ٹیوٹ برائے مطالعہ قرآن اَتے انڈونیشیا وِچ نیشنل اسلامک یونیورسٹی وِچ لیکچرار، ہووݨ دے نال نال ١٩٨٠ء وِچ ملائشیاء وِچ بین الاقوامی قرآن خوانی ایوارڈ جِتَّݨ آلی پہلی زنانی ہَن۔ اُوہ اِیں پِڑ وِچ ہِک بین الاقوامی سطح اُتے اہم شخصیّت سمجھی وین٘دی ہَن۔ اَتے اُنّھاں کُوں جنوب مشرقی ایشیاء دی سبھ تُوں مہان٘دری قرآن مجید تلاوت کرݨ آلی قاریہ دے طور تے وی سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔
ذاتی حیاتی
ماریہ الفا ٢١ دسمبر ١٩٥٥ء کُوں حاجی مدھوفر اَتے حججہ رومینہ دے گھر وِچ ڄَمّی ہَن۔ اُوہ اِنّھاں دی ٻارہاں وِچُوں، نان٘ویں اَل ہئی۔ ١٩٨١ء وِچ اُنّھاں نے انڈونیشیا یونیورسٹی دے میڈیکل سکول وِچ ہِک پلمونولوجسٹ اَتے تنفّس دے معالج اَتے لیکچرر مختار اقسان نال شادی کِیی۔ اِین٘دے ترے ٻال ہِن: احمد نبیریز، محمد لبیب اَتے رفکی مبارک۔
کَم کار دی حیاتی
ماریہ دی اِنّھاں دے اَبا سئیں حاجی مدھوفر نے تلاوتِ قرآن نال سُنڄاݨ کرائی ہئی۔ جِنّھاں نے اِنّھاں کُوں اِیہ سکھایا جو اُوہ کہِیں وی مرد یا زنانی دے برابر ہِن۔ اُنّھاں نے اپݨی دِھی کُوں تجربہ ݙیواوݨ کِیتے اُنّھاں دے ابائی شہر وِچ تلاوتِ قرآن مجید دا انعقاد کِیتا۔ اُنّھاں دی سِکھلائی اپݨی وݙّی بھیݨ دی ہدایت دے نال، ٦ ورھیاں دی عمر وِچ شروع تھئی۔ اِیں فن وِچ اُنّھاں دی دلچسپی اُوں ویلے وَدھدی ڳئی جِہڑیلے اُوہ اسلامی بورڈنگ سکول وِچ پڑھدی ہَن جِتّھوں تُوں اُنّھاں کوں تلاوت کرݨ دی ترغیب مِلّی۔ سن ١٩٨٠ء دے ݙہاکے تُوںِ ماریہ قرآنی قرأت وِچ بین الاقوامی سطح اُتے ہِک مہان٘دری اَتے معزّز شخصیّت ریہی ہِے۔ ماریہ انڈونیشی جزیرے وِچ قرآنی تلاوت دی تاریخ دے سکالر تُوں انج جکارتہ وِچ انسٹی ٹیوٹ فار قرآنی علوم جکارتہ وِچ لیکچرار وی ہِن۔ اُوہ ملائیشیا، مصر، آسٹریلیا، امریکہ، کینیڈا اَتے کئی یورپی ممالخ دا دورہ کر چُکّی ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:انڈونیشیائی زنانیاں ونکی:انڈونیشیائی مہان٘دری زنانیاں ونکی:انڈونیشیائی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:قرآن مجید دے قراء
آذربائیجان میں خواتین
چوݨ دا حق
آذربائیجان ڈیموکریٹک ریپبلک نے ١٩١٩ء وِچ آذربائیجان وِچ یونیورسل چوݨ دے حق دی سُن٘ڄاݨ کروائی ہئی، اِیں طرح آذربائیجان زنانیاں کوں چوݨ دا حق ݙیوݨ آلا پہلا مسلم اکثریتی مُلخ بݨیا۔
سیاسی نمائندگی
آذربائیجان جمہوریہ دی ٹَٻَّر، زنانیاں اَتے ٻالاں دے امور دی ریاستی کمیٹی مُلخ وِچ زنانیاں دے حقوق دے تحفّظ دی سرگرمیاں کوں نظر انداز کرݨ آلی بنیادی سرکاری ایجنسی ہِے۔ زنانیاں دی سیاست وِچ سنڳت اُتے کوئی قنُونی پابندی کائے نِھیں۔
٢٠١٧ء وِچ مہربان علیئیفا (صدر دی ذال) کوں آذربائیجان دا نائب صدر لایا ڳیا ہئی۔ ١٩٩٤ء وِچ لالہ شوکت دے زیرِ قبضہ سیکرٹری خارجہ دے دفتر دے خاتمے دے بعد توں آذربائیجان وِچ ہِک زنانی دا سبھ توں وݙّا عہدہ ہِے۔
ملازمت دے بزار وِچ ساجھے داری
بھان٘ویں جو آذربائیجانی زنانیاں دی اکثریت گھروں ٻاہر ملازمتاں رکھین٘دی ہِے، جاں جو وݙّے کاروباری عہدیاں سمیت اعلیٰ سطحی ملازمتاں وِچ زنانیاں دی نمائندگی گَھٹ ہِے۔
٢٠١٧ء تئیں، آذربائیجان وِچ سبھے تدریسی عملے دا ٧٨.١ فیصدر (بشمول ٥١.٩ فیصد یونیورسٹی لیکچررز)، ٦٤.٩ فیصد سبھے طبّی عملے اَتے ٤٠.٢ فیصد کِھݙار زنانیاں ہَن۔ تاہم، اِیں مُد کِیتے، زنانیاں سرکاری ملازمین وِچ صرف ٢٨.٧ فیصد اَتے رجسٹرڈ کاروباری مالکان وِچ ٢٠.٩ فیصد ہَن۔
مذہب
بھان٘ویں جو ہِک سیکولر مُلخ آذربائیجان کوں مذہبی رِیتاں ادا کرݨ آلیاں کِیتے سرٹیفیکیشن اَتے رجسٹریشن دی لوڑ ہون٘دی ہِے۔
گھروڳی مار کُٹ
٢٢ جون ٢٠١٠ء کو آذربائیجانی پارلیمان نے گھروڳے تشدد دی روک تھام دا قنُون منظور کِیتا۔
حوالہ جات
ونکی:آذربائیجان وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
جھانولا (شعری مجموعہ)
جھانولا
ادب نال بہوں گھاٹا گانڈھا رکھنڑ آلے تے مٹھی بولی سرائیکی نال سچا پیار کرنڑ آلے نینگر شاعر باقرنیازی دا پہلا شعری مجموعہ "جھانولا " میڈے ہتھاں اچ ھے ۔ ایہہ کتاب میکوں ڈاک دے ذریعے ملی ھے ۔ باقرنیازی دا ناں کہیں تعارف دا محتاج کوئے نی ۔ سرائیکی شاعری پڑھنڑ ، سنڑنڑ آلے باذوق سجنڑ انہاں کوں چنگی طرح جانڑدن ۔
باقرنیازی شاعری دیاں کئ صنفاں اچ پورھیا کیتے تے خوب کیتے ۔ انہاں بہوں تھوڑی مد وچ بہوں وڈا ناں کما گھدے ۔ او اپڑاں زیادہ وقت ادب دی سیوا اچ خرچ کریندن ۔ او اکثر نامور تے کئ نویں نکور شاعراں تے لکھاریاں نال ادبی اکٹھ دا اھتمام کریندن ۔ ول انہاں نال رل تے ادب دی ٹور ٹوریندن ۔ ادب دی اگونہی تے کھنڈاء دی خاطر انہاں دی بھج دھرک دی جتنی وی تعریف کیتی ونجے گھٹ اے ۔
باقر نیازی عام لوکاں وچ اٹھنڑ باھونڑ آلے بہوں سادہ مزاج تے حساس دل انسان ھن ۔ او وسیب تے وسیب وچ وسنڑ آلیاں دے ڈکھ درد دے سنجاپو ھن ۔ انہاں دی شاعری ھر بندے دے دل دے جذبیاں کوں نشابر کریندی ڈسدی ھے ۔ باقرنیازی دی شاعری لاجواب ھے۔ او لفظاں دی چنگی چونڑ، انہاں دا سوھنڑاں ورتاء ، خیالات دی حسن ترتیب تے انہاں کوں بیان کرنڑ دا ڈھنگ جانڑدن ۔
"جھانولا" سرائیکی شاعری دی ھک سوھنڑی تے من مونھڑی کتاب ھے ۔ کتاب دی جلد مضبوط ، کتابت تے چھپائ صاف ستھری ھے ۔ تے کاغذ وی ڈاھڈا معیاری ھے ۔ "جھانولا" میڈے کیتے ویندے سال (2016) دی ھک نویکلی تے نایاب سوغات ھے۔ ایں پیاری سوغات تے میں باقرنیازی سئیں دا تہہ دل نال شکریہ ادا کرینداں ۔ میڈی دعا ھے جو اللہ پاک باقرنیازی سئیں کوں لمبی حیاتی ڈیوے ۔ انہاں دی ایں کاوش کوں رنگ لاوے ۔ انہاں کوں وادھو وادھ قدر تے شان نصیب فرماوے ۔ آمین ۔
دعاگو: منظور اعوان
روندے ٹُردے راہاں
ٻیا ݙیکھو
ونکی:لوک قصے۔ ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ستی چمامہ سویرطنو
ستی چمامہ سویرطنو (اردو: ستی چمامہ سویرطنو) (انگریزی: Siti Chamamah Soeratno) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٤ جنوری ١٩٤١ء) (ڄَمَّݨ دی جاء: یوگیکرتا) انڈونیشیا دی ہِک زنانی اسلامی سکالر اَتے عیسیہ دی پچھوکڑ اڳواݨ ہَن۔
ابتدائی حیاتی اَتے ڄَم پَل
ستی چمامہ سیورطنو ٢٤ جنوری ١٩٤١ء کُوں یوگیکرتا انڈونیشیاء وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں نے محمدیہ ہائی سکول وِچ تعلیم حاصل کِیتی اَتے ١٩٦٥ء وِچ عیسیہ دی یوتھ وِنگ دی چیئرمین بݨ ڳئی۔
کَم کار آلی حیاتی
چمامہ عیسیہ انڈونیشیا دی پہلی زنانی مسلم تنظیم دی پچھوکڑ اڳواݨ ہَن۔ اِیہ مالانگ دی محمدیہ یونیورسٹی (Muhammadiyah University of Malang) دی پچھوکڑ افسرِ اعلیٰ اَتے انڈونیشیائی ادب دی ماہر وی ہِن۔ پروفیسر ستی لیڈن یونیورسٹی (Leiden University)، مرکو بوانا یونیورسٹی (Sebelas Maret University) اَتے یوگیاکارٹا اسٹیٹ یونیورسٹی (Yogyakarta State University) وِچ وی فیکلٹی ممبر دی حیثیّت نال خدمتاں انجام ݙے چُکّی ہِن۔
حوالہ جات
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:انڈونیشیائی مسلم زنانیاں ونکی:انڈونیشیائی اسلامی مذہبی اڳواݨ ونکی:مسلم زنانی مصنفاں ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:اسلامی مذہبی اڳواݨ
مظفر ڳڑھ
سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
آذربائیجان وِچ زنانیاں
آذربائیجان وِچ زنانیاں (اردو: آذربائیجان میں خواتین) (انگریزی: Women in Azerbaijan) برائے ناں طور تے مرداں دے برابر قنُونی حقوق حاصل کرین٘دیاں ہِن۔
مظفر ڳڑھ
مظفر گڑھ
مظفرڳڑھ (انگریزی: Muzaffargarh) (مطلب: مظفر دا قلعہ)پاکستان دے صوبہ پنجاب دے زیر انتظام سرائیکی وسیب دا ہک شہر ہے۔ ایہ دریائے چنانہہ دے مغربی کنارے تے واقع ہے۔ ایہ ضلع ضلع مظفرڳڑھ دا صدر مقام ہے۔ آبادی دے لحاظ نال پاکستان دا 39واں وݙا شہر ہے۔ اے سطح سمندر کولوں 404 فٹ دی بلندی تے واقع ہے۔ ایں شہر دی آبادی 2017ء دی مردم شماری دے مطابق 209,604 ہے۔
آذربائیجان وِچ زنانیاں
چوݨ دا حق
آذربائیجان ڈیموکریٹک ریپبلک نے ١٩١٩ء وِچ آذربائیجان وِچ یونیورسل چوݨ دے حق دی سُن٘ڄاݨ کروائی ہئی، اِیں طرح آذربائیجان زنانیاں کوں چوݨ دا حق ݙیوݨ آلا پہلا مسلم اکثریتی مُلخ بݨیا۔
مظفر ڳڑھ
مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
آذربائیجان وِچ زنانیاں
سیاسی نمائندگی
آذربائیجان جمہوریہ دی ٹَٻَّر، زنانیاں اَتے ٻالاں دے امور دی ریاستی کمیٹی مُلخ وِچ زنانیاں دے حقوق دے تحفّظ دی سرگرمیاں کوں نظر انداز کرݨ آلی بنیادی سرکاری ایجنسی ہِے۔ زنانیاں دی سیاست وِچ سنڳت اُتے کوئی قنُونی پابندی کائے نِھیں۔
مظفر ڳڑھ
مظفر گڑھ
مولوی کریم بخش واصل، قِصّہ ہیر رانجھا، روشن ضمیر تے خونی ماں، اُنہاں دِی تصانیف ہِن۔ کشفی ملتانی ’’لالہ صحرا‘‘ دا تعلق وِی اِیں شہر دے نال ہِے۔ سرائیکی لوک ادب دی مہان شخصیت ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دِیاں علمی اَدبی خدمات قابل ستائش ہِن۔ معروف قِصّہ گو ایم بی اَشرف، محمد حیات چغتائی (خواجہ فرید تے سماجیات)، مصطفی مسّو، کوثر ثمرین (خشبو بھریاں چھانواں)، مظفر خان مگسی، اَفضل چوہان۔
آذربائیجان وِچ زنانیاں
سیاسی نمائندگی
٢٠١٧ء وِچ مہربان علیئیفا (صدر دی ذال) کوں آذربائیجان دا نائب صدر لایا ڳیا ہئی۔ ١٩٩٤ء وِچ لالہ شوکت دے زیرِ قبضہ سیکرٹری خارجہ دے دفتر دے خاتمے دے بعد توں آذربائیجان وِچ ہِک زنانی دا سبھ توں وݙّا عہدہ ہِے۔
مظفر ڳڑھ
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
آذربائیجان وِچ زنانیاں
ملازمت دے بزار وِچ ساجھے داری
بھان٘ویں جو آذربائیجانی زنانیاں دی اکثریت گھروں ٻاہر ملازمتاں رکھین٘دی ہِے، جاں جو وݙّے کاروباری عہدیاں سمیت اعلیٰ سطحی ملازمتاں وِچ زنانیاں دی نمائندگی گَھٹ ہِے۔
٢٠١٧ء تئیں، آذربائیجان وِچ سبھے تدریسی عملے دا ٧٨.١ فیصدر (بشمول ٥١.٩ فیصد یونیورسٹی لیکچررز)، ٦٤.٩ فیصد سبھے طبّی عملے اَتے ٤٠.٢ فیصد کِھݙار زنانیاں ہَن۔ تاہم، اِیں مُد کِیتے، زنانیاں سرکاری ملازمین وِچ صرف ٢٨.٧ فیصد اَتے رجسٹرڈ کاروباری مالکان وِچ ٢٠.٩ فیصد ہَن۔
مذہب
بھان٘ویں جو ہِک سیکولر مُلخ آذربائیجان کوں مذہبی رِیتاں ادا کرݨ آلیاں کِیتے سرٹیفیکیشن اَتے رجسٹریشن دی لوڑ ہون٘دی ہِے۔
گھروڳی مار کُٹ
٢٢ جون ٢٠١٠ء کو آذربائیجانی پارلیمان نے گھروڳے تشدد دی روک تھام دا قنُون منظور کِیتا۔
دَھندّا کرݨ
دھندّا کرݨ جُرم دے بجائے ہِک انتظامی جُرم ہِے اَتے اِین٘دا سزا ١٠٢ ڈالر (١٨٨ اے زیڈ این) تئیں جُرمانہ ہِے۔ دَلّیاں اَتے کوٹھے دے مالکاں کوں چِھی ورھیاں تئیں قید دی سزا تِھی سڳدی ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:آذربائیجان وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ݙو حکایتاں
ڈو حکایتاں
درخت دی منشا
گالھڑ مُرکیا " درخت دی سِک اے اوہ قصہ اینجھا بنڑ ونجے جیندیاں چڑھ پوڑیاں تے لوک باہون تے کرسی دی کوئی لوڑ نہ ہووے "
درخت آکھیا " بیڑی یا کرسی بنڑن وچ کوئی حرج نئیں جے دوست باہون "
.............................................................
اَدھور
اوں خواب وچ ہک مچھی ڈِٹھی " میں ہک بئے جنڑے دے خواب دی مچھی ہاں ' تو جیندے خواب وچ آ گیا ہیئں تے خاب اوندا اپنڑے ایں خاب وچ ڈیدھا پیئیں " میں تساں ڈوہیں دے خاب وچ پئی آندی ہاں " مچھی بولی
اوں ڈٹھا ایہ ساوی تے رتی ہک جھال دی مچھی ہے تے خاب دے بوہے دے اندروں پئی تردی ہے ' ایہ مچھی تاکڑی دے پردیاں پَچھوں پَیہ ویندی وت نکل آندی ' اوہ کھلیا جو مچھی انہاں پردیاں کوں ندی پئی سمجھدی ہے ' مچھی وی کِھلی جو ندی کوں اوہ تاکڑی دے پردے پیا سمجھدا ہے ' اوں ڈٹھا جیندے خاب وچوں اپنڑا اوہ خاب پیا ڈیدھا ہے اوں مچھی کوں ہکل ہک ڈتی اے ' مچھی ندی وچ گُم تھی گئی ' کنارے تے اوہ بیڑی وچ تھی بیٹھا ' اُتھاہیں ہک جل پری آ گئی
ہُنڑ ایں خاب وچ مچھی, جل پری , اوہ آپ تے جیڑھا اوندا خاب پیا ڈیدھا ہے چار جی موجود ہِن پر چارے ہکے ویلے وچ کٹھے نئیں پئے تھیندے
(رفعت عباس)
26 January at 17:53
سجاد حیدر پرویز دی سرائیکی ادب ٹور تے پندھ
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دی کتاب "سرائیکی ادب ٹور تے پندھ" ادبی حلقیاں وِچ ٻہوں مقبول رہئی ہے تے ایہ کتاب لائبریریاں دی ضرورت بنی ہے۔ "پوتھی" دے عنوان نال، ایں کتاب بارے عاشق بزدار لکھدن:"'سال پسالی تھیون آلے ادبی ثقافتی، تاریخی، صحافتی اتے تنقیدی کم دا مکمل جائزہ پیش کرݨ  دی لوڑ سانگھے جِتلا محنت کیتی ڳئی اے، اے صرف انہاں دا حصہ اے انہاں دے مرتب کیتے ڳئے جائزے سرائیکی ادب ثقافت دی مکمل تاریخ پیش کریندن، ایںکم دے ذریعے انہاں دھرتی ماء دی سیوا کیتی اے۔ 1980ء توں 1995ء دے سال پسالی جائزیں کوں کتابی شکل اچ ’’ سرائیکی ادب ٹور تے پندھ‘‘ دے نال نال چھاپن یقینا انہاں دا وڈا کم اے'"ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے اپݨی ایں کتاب دے ذریعے سرائیکی مطبوعہ کتابیات، کتابچے دی فہرست سازی، کتابیات اے تبصرہ نویسی تے کجھ کتاباں (تعداد 36) بارے اپݨاں تنقیدی تاثر، جائزہ و تجزیہ پیش کیتے۔ انہاں دا انداز ہک محقق، ادبی مبصر و مورخ دا ہے۔
محقق، حمید الفت ملغانی، سجاد حیدر پرویز دی ایں کتاب دے حوالے نال لکھدن:"'پروفیسر سجاد حیدر پرویز دیاں ݙو کتاباں ’’سرائیکی ادب ٹور اتے پندھ‘‘ اتے  'سرائیکی ادب کی نشاۃ ثانیہ کا دور' سرائیکی کتابیات دی نمائندگی کریندن۔ 'سرائیکی ادب ٹور اتے پندھ' 1980ء توں 1995ء تئیں چھپݨ والیں کتابیں دی دستاویز ہے جیندے وچ نثری کتابیں دی فہرست کوں عنواں دی ترتیب نال نے شعری مجموعے مصنف وار شامل ہن۔’’ سرائیکی ادب کی نشاۃ ثانیہ‘‘ وچ 1976ء توں 1995ء دے ویہارے وچ چھپݨ والے ادب کوںشامل کیتا ڳئے۔ ایں کتاب وچ شامل موضوعاتی معلومات کوں زمانی ترتیب نال سامݨے آندا ڳئے انھیں دے علاوہ سجاد حیدر پرویز دی کتاب ’’ سرائیکی ادب دے تیرہ سال‘‘ ہک اینجھی فہرست ہے جیندے وچ ماہنامہ ’’ سرائیکی ادب‘‘ ملتان وچ نمبر 1971ء توں اکتوبر 1984ء  تئیں چھپݨ والیں تحریریں دا اشاریہ شامل ہے‘‘"تاریخ و تحقیق نویسی دے کم سانگے کتابیات دی حوالہ جاتی فہرست بنیادی کم شمار تھیندے۔ کیویں جو کوئی محقق اپݨا  تحقیقی کم شروع کرݨ توں پہلے اپݨے موضوع د ی مناسبت نال بنیادی و ثانوی مآخذات،تے کتابیات دی جمع آوری کریندے تے بعد وچ او اپݨے تحقیقی کم کوں اگاٖں ٹُریندے۔ایں سانگے ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دی ایہہ کتاب  "سرائیکی ادب ٹور تے پندھ" وچ 1980ء تا 1995 ء دے ادب دے جائزے اور کتاب شماری سانگے حوالہ جاتی مواد اتے مبنی ہے اتے مستقبل دے تاریخ نویساں ، محققین کیتے اہم حوالہ ہے۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے ایں کتاب کوں معلومات دا ہک مفید ذریعہ بنا ݙتے جیندے وچ سرائیکی شعری و نثری کتب، مصنفین دے علمی و ادبی کم دا تحقیقی جائزہ موجود ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب ٹور تے پندھ
تحصیل جتوئی
تحصیل جتوئی ضلع مظفر ڳڑھ دے ترئے تحصیلاں وچوں ہک ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام جتوئی شہر ہے۔ 16 یونین کونسلز تے مشتمل تحصیل جتوئی دریائے سندھ تے دریائے چنانہہ دے درمیان پھیلی ہوئی ہے۔ اتھاں جتوئی، لغاری، لسکاݨی، کورائی، ݙاہا، راجپوت، ارائیں، غزلاݨی، رݨوجہ، جوئیہ تے دیگر کئی اقوام وسدن۔ 2017ء دی مردم شماری دے مطابق جتوئی تحصیل دی آبادی ست لکھ چوݙاں ہزار نفوس تے مشتمل ہے۔ ملحقہ علاقہ جات جھڳی والہ، کوٹلہ گانموں، کھنڈر میراݨی، سبائے والا، پرمٹ چوک، شہر سلطان، کلروالی، قادر پور، بکائݨی، ٻیٹ دریائی، ٻیٹ میر ہزار، لنڈی پتافی، رامپور تے وستی کورائی وغیرہ شامل ہن۔
عرفان خان
thumb|Irfan Khan May 2015 عرفان خان، جے پور دے مسلم نواب خاندان اچ پیدا تھئے۔ انہاں دی والدہ سیدہ بیگم دا تعلق وی ہک جاگیردار خاندن نال ہئی۔ عرفان خان نے لیکھک، ستاپا سکدر نال شادی کیتی ہئی، جیہڑے ”این ایس ڈی“ اچ عرفان دی ہم کلاس ہن جتھوں عرفان نے گریجویشن کیتی ہئی۔ عرفان دے ݙو ٻچے، بابل تے آیاس ہن۔ عرفان خان دے ݙو بھائی عمران خان تے سلمان خان تے بھیݨ رخسانہ بیگم جے پور اچ ہی رہندن، جتھاں اوہ اپݨے خاندان دی ݙیکھ بھال کریندن۔
وفات
عرفان خان کوں 28 اپریل 2020ء کوں ممبئی دے کوکیلا بین اسپتال اچ داخل کیتا ڳیا تے 29 اپریل 2020ء کوں کینسر دے کارݨ انہاں دی وفات تھی ڳئی۔
تحصیل ڄام پور
تحصیل ڄام پور ضلع راجن پور دے ترئے تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ اس تحصیل دا صدر مقام ڄام پور ہے۔ ایندے وچ 19 یونین کونسلاں ہن۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی ہے۔
ݙو طبقے
جیویں امریکہ وچ ݙو طبقے ہن، گورے تے کالے۔ جیویں عرب وچ ݙو طبقے ہن، عربی تے عجمی ۔۔۔ پاکستان وچ اردو آلے افضل تے برتر ہن۔ سرائیکی بھان٘ویں جج ہن، بھان٘ویں سید ہن، جج ہن، ڈاکٹر ہن، بھان٘ویں ممبر ہن، غلام ہن۔ جے تائیں تعلیم تے سی ایس ایس وچ سرائیکی لازمی نی تھیندی ، سرائیکی وچ نادرا دا کارڈ جاری نی تھیندا سرائیکی غلام رہسن۔
thumb|غربت
thumb|2014 غربت دا تناسب
قاضی ابو یوسفؒ
قاضی ابو یوسفؒ (پیدائش: 113ھ/ 731ء – وفات: 5 ربیع الاول 182ھ/ 26 اپریل 798ء)، امام ابوحنیفہ دے شاگرد اور حنفی مذہب دے ہک امام، یعقوب ناں، ابو یوسف کنیت اے. آپؒ امام ابوحنیفہؒ دے بعد خلیفہ ہادی، مہدی تے ہارون الرشید دے عہد وچ قضا دے محکمے تے فائز رہے اور تاریخ اسلام وچ پہلے شخص ہن جنہاں کوں قاضی القضاۃ (چیف جسٹس) دے خطاب نال نوازا گیا. لیکن بادشاہ دی ہاں وچ ہاں ملا کے نی رہے، بلکہ ہر معاملے وچ شریعت دا اتباع کریندے، اتھاں تک کہ بادشاہ دا مزاج درست کر ݙتا۔ آپؒ دی مشہور تصنیف کتاب الخراج، فقہ حنفی دی مستند کتاباں وچ شمار تھیندی ہے۔
نسب
ابو یوسف یعقوب بن ابراہم بن حبیب بن سعد بن بحیر بن معاویہ بن قحافہ بن نفیل بن سدوس بن عبد عناف بن اسامہ بن سحمہ بن سعد بن عبد اللہ بن قدار بن معاویہ بن ثعلبہ بن معاویہ بن زید بن العوذ بن بجیلہ انصاری البجلی۔ سعد اوہے صحابی ہن جیہڑے غزوہ احد وچ رافع بن خدیج تے ابن عمر دے نال حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے سامݨے پیش کیتے گئے مگر کم عمر ہووݨ دی وجہ نال جنگ وچ شرکت دی اجازت نہ ملی۔ بعد وچ خندق و دیگر غزوات وچ شرکت دا موقع ملا، عمر بن خطاب دے دور وچ کوفہ وچ وفات پاتی۔ ابن عبد البر نے استیعاب وچ نقل کیتا ہے کہ {{اقتباس|غزوہ خندق کے روز نبی اکرمؐ نے سعد کوں ݙٹھا کہ کم عمر ہوݨ دے باوجود بڑی بہادری نال لڑدا پیا ہے تاں پچھا نوجوان تیݙا ناں کیا ہے؟ جواب ݙتا سعد بن حبتہ  نبی اکرمؐ نے فرمایا اللہ تیݙے ݙاݙے کوں نیک بخت بݨاوے،  ذرا میݙے نیڑے آ'، آپ،  نبی کریمؐ دے قریب تھئے تاں نبی اکرمؐ نے  آپ دے سر تے اپݨا دستِ شفقت پھیرا۔
قاسم جعفری
قاسم جعفری ہک شاعر ہے۔
ڄم پل
سرگودھا نال تعلق ہے۔
قطعہ
خود غرض لگدا پسند چا کیتا
خود نوں اس دا پابند چا کیتا
لٹا کے زندگی دا کھٹیا قاسم
وفا دا پرچم بلند چا کیتا
ݙوہڑہ
سو سال دے بعد وی سونے دا-مل قاسم گھٹ نیئں سگدا
لجپال تاں پڑ وچ مردہ ائے-پچھاں قدم وی ہٹ نیئں سگدا
ہووےدور جےاکھیوں سجنڑ پیارا -بندہ رہے ہک جھٹ نیئں سگدا
بندہ جیڈا وی یار کجاک ہووے -سہے ہجر دی سٹ نیئں سگدا
ݙوہڑے
قاسم جعفری دے ݙوہڑے
کرلا کرلا کے انج رونداں۔اکھیاں چوں پانڑی مک ویندا
ہسڑاں تے باہلیاں گھابراں دا۔ڈھو جگر میرے تے ڈھک ویندا
وت قاسم انج میرا حال ہوندائے۔جویں دھپ تے کانا سک ویندا
۔۔۔قاسم جعفری۔1
جھٹ بہے کے کر لئیے دکھ سکھ دی۔ربوں ٹکر پیاایں اج راہ تے
ہک گل تاں دس کیوں سٹ گھتیاائی۔مینوں ہجر دی بلدی بھاہ تے
تیرا اجنڑ وی قبضہ ائے قسم خدا دی۔میرے ہک ہک قاسم ساہ تے
میرے ہتھاں دی پکی ہؤئی پیتی ونج۔ڈھل کوئی نئیں لگڑیں چاہ تے
۔۔۔قاسم جعفری۔2
اساں بلکل نیت دے صاف ہاسے۔بس پرکھ جناب تو ہؤئی نئیں
افسوس اساڈی جی جی دا۔ذرا جہیا وی قدر کیتؤئی نئیں
ساڈے پیار تے قاسم شک کر کے۔کسے پاسے دا چھوڑئی نئیں
تینوں غیراں انج بدراہ کیتا۔اکھیں ویکھ سلام لیؤئی نئیں
۔۔۔قاسم جعفری۔3
میرا دلبر جے توں آکھے تاں۔تینوں پھلاں وچ تول نہ چھوڑاں
میں دل دی ہک اج رازپوشیدہ ۔گل قاسم کھول نہ چھوڑاں
تینوں لا کے اپنڑے سینے نال۔آئی۔لؤ۔یو۔بول نہ چھوڑاں
۔۔۔قاسم جعفری۔4
اکھیاں نوں دلبر قسم خدا دی۔تیرا نت دیدار پسند اے
میرےدل نوں قاسم دنیا تے۔ہک تیرا پیار پسند اے
تیرا بت نخریلا مکھ شرمیلا۔بنا ہار سنگھار پسند اے
تیری صورت تے اسی نئیں مردے۔تیری سادگی یار پسند اے
۔۔۔قاسم جعفری۔5
چٹے کپڑے پا کے پھٹ دا ٹردایں۔نالے ٹردا سٹ خشبو ایں
بازار دے آ کے سنڑ وچ۔نت ویندا یار کھلو ایں
میں قاسم نال نہ کھنیا کر۔میں جانڑدا ہاں توں جو ایں
۔۔قاسم جعفری۔6
دل کردائے قاسم ہتھ لا چھوڑاں۔بجلی دیاں نگیاں تاراں تے
ہک دن دی گل ائے ہاڑھ دی دھپ ائی۔رہیا ککھ اعتبار نہ یاراں تے
لتھا چین اساڈے سائیکل دا۔بیلی بھج کے چڑ گئے کاراں تے
کوئل دی مٹھڑی کوک نوں سنڑ۔نغمات دا موسم آیا ائی
پئی رم جھم رم جھم ہوندی ائے۔برسات دا موسم آیا ائی
کریں کھول کے دل دیاں نال سجنڑ دے۔گل بات دا موسم آیا ائی
۔۔۔قاسم جعفری۔8
نہ ملیا کر نہ ملیا کر۔مینوں چن ماہی سرعام اے
باعزت تیری شخصیت تے۔لگ ویسن سئے الزام اے
میرے ناں نال اپنڑاں ناں لکھ کے۔ہو ویسیں توں بدنام اے
ہنجے بندےبندےنوں نہ دسیا کر۔میرا قاسم نال سلام اے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔9
بہوں سوہنڑی نازک ہتھ دیوچ۔ہئے لگدی یار کتاب اے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔10
تہاڈے شہر نوں وی کدی کنڈ ناہی کیتی۔تہاڈا انج پیا ادب کتؤسے
تعظیماً تہاڈیاں قدماں تے۔اساں سئے سئے دیونڑے بوسے
ساڈے سر دےوال سفید ہو گئے۔مکے کوئی ناں تہاڈے روسے
اساں قاسم چاگھ زمانے دی۔بنڑ تہاڈے مگر گیؤسے
۔۔۔کلام قاسم جعفری ۔۔11
میری قسمت لنگڑی لوہلی ائے۔انج سو فیصد میں ٹھیک آں
کسے تنگ حالات دے وسبے دا۔وڈی مدت تو میں وسنیک آں
میں قاسم اپنڑےدکھ سکھ وچ۔ہوندا آپ ہی صرف شریک آں
کسے کے کرنا مینوں نال رلا کے۔میں جو ٹردی پھردی لیک آں
۔۔۔قاسم جعفری۔ ۔12
مینوں پتا نئیں کے کر سٹیا ائی ۔چن ورگی شکل تکا کے
اسباب میری بے چینی دے۔پچھ قاسم کول بہا کے
گل دل دی پڑھ لے اکھیاں چوں۔ہک واری سجنڑ نجھا کے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔13
اج دل آیا ائے تیرے ہونٹاں تے۔میں اپنڑے ہونٹ چاں رکھاں
تیرے لال یعقوتی ہونٹاں دا۔رس رج رج کے میں چکھاں
انج قاسم ہو مدہوش جائیے۔نہ کھول سگیون اکھاں
۔۔۔قاسم جعفری۔۔14
ہووے غرض تاں ویکھیا ائے جھک جھک کے۔آ ملکھ سلام کریندا ائے
بندہ غرضو غرض کڈھیندیاں تائیں۔میاں پیراں وانگ پوجیندا ائے
مٹے غرض تاں ناں تائیں بھل ویندن۔لج کونڑ ہمیش پلیندا ائے
بنا مطلب دے او بھولیا قاسم ۔اتھے سانگے کونڑ رکھیندا ائے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔15
تیری ذات تو وکھریاں قسم خدا دی ۔بھاندی کائی نئیں چیز جہان اچ
او میرا مٹھڑا بھولا سوہنڑاں سانول۔میری جند ائے توئیں انسان اچ
ہکا توواں تاں ڈھول پسند آیا ایں۔مینوں پورے پاکستان اچ
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔16
او رانجھے مجنون فرہاد پنل۔تے مائیوال جہان تو وگ گئے
نفعے گھاٹیاں دےسائیں بنڑن آلے۔بھائیوال جہان تو وگ گئے
سجنڑاں دے سر تو ٹالنڑ آلے۔دکھ ٹال جہان تو وگ گئے
ہنڑ قاسم پیار بازاری ہو گئے۔لجپال جہان تو وگ گئے
قاسم جعفری۔۔۔17
تنگ آ گیا ہاں بربادیاں توں۔خوشحال ہنڑ تھیونڑاں چاہناں
تیرے ہتھ نوں رکھ کےسینےتے۔پھٹ اندر دے سیونڑاں چاہناں
تیری ذات دا ہو کے دنیا تے۔میں قاسم جیونڑاں چاہناں
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔18
ہنڑ رونداں تے پچتاندا ہاں۔پردیس سجنڑ نوں گھل کے
ہکا چپ جئی قاسم کیتی وتناں۔سینے سانگ ہجر دی جھل کے
راہ ویدھیاں نور کھڑائی گیا اکھ دا۔آیا وطن تے ڈھول نہ ول کے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔19
تساں قیمتی سجنڑ نگینے اؤ ۔میں بے مقصد بے دام آں
تساں مالک کوٹھیاں بنگلیاں دے۔میں ککھ گلیاں دا عام آں
تساں عزت مآب اؤ وسبے وچ ۔میں قاسم رج بدنام آں
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔20
کل سب استاد حیران ہو گئے۔انج قاسم قلم بھنوا چھوڑی
ملے سو چوں پورے سو نمبر۔انج پیار دی رسم نبھا چھوڑی
آیا پرچے وچ مضمون حسن تے۔میں تیری شکل بنڑا چھوڑی
گیا مصر دا بنڑ بازار اچانک۔جداں کمرے وچ لٹکا چھوڑی
۔۔۔کلام قاسم جعفری۔۔۔21
میری دنیا توں میرا مقصد توں۔میری زندگی دا مختار وی توں
میرا دل وی توں میری دھڑکن توں۔میرا حاکم تے سردار وی توں
اس قاسم پوری دنیا وچ۔میرا پہلا آخری پیار وی توں۔۔
۔۔قاسم جعفری۔۔۔22
تینوں سمجھاں مقصد زندگی دا۔نالے اپنڑاں سجنڑ جہاں سمجھاں
تینوں سمجھاں آ ونج ساہواں دی۔نالے اپنڑاں دل تے جاں سمجھاں
میں پیار دا تن اظہار کیتا۔کجھ بولیں تے میں تاں سمجھاں
تیری قاسم اس خاموشی نوں۔دس ہاں سمجھاں یا ناں سمجھاں
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔23
آ گیا ائے موسم کنڑکاں دا ۔کر داتری ڈھول تیار اے
گتھ واہنڑاں ہنڑ چاں کھوتی تے۔نپ واگاں لے میرا یار اے
پٹھے وڈئیے پہلے ڈنگراں کانڑ۔پچھے آ کے کڈھیئے دھار اے
دن آ گئے قاسم بھاجڑ دے۔ذرا ترکڑا ہو زمیندار اے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔24
میری سنگت غریب دی مندری دا۔توں ہوئیوں قیمتی تھیوہ
تیتھوں وکھریاں میں بندہ انج لگداں۔جویں کوئی اجڑی ہؤئی بیوہ
میں نوکراں وانگ جناب تہاڈی۔کراں ساری زندگی سیوہ
میتھوں قاسم نئیں پیا راہنڑ ہوندا۔کر ٹھہو ٹھہو ڈھول منیوہ
۔۔۔کلام قاسم جعفری۔۔۔25
اللّٰہ پاک کرائی ائے تاں ہو گئی اے۔اج سجنڑاں نال ملاقات اے
میرے لوڈے لاڈے چن ماہی دی۔ہائی مٹھڑی ہر گل بات اے
گلاں ساریاں اس دیاں زہن تے ہن۔کیویں ہوئی گل دی شروعات اے
گلاں گلاں دےوچ نہ علم ہویا۔اتوں قاسم ہو گئی رات اے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔26
اللّٰہ ہر نوں سنگت حلالی بخشے۔تے کرے سجنڑ دا پیار عطا اے
وسے ہر  کوئی سنگت  سہیلی وچ۔ ہاسےخوشیاں نال سدا اے
جگ سنگتاں   نال   آباد   روے  ۔  میری   قاسم   نیک دعا اے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔27
میں لفظ وفا دی قدر کرینداں۔عباسؑ میرا سردار اے
ہر نال وفا میتھے واجب ائے۔لجدار دا ہاں پیروکار اے
۔۔قاسم جعفری۔۔۔28
میرا دل ائی کورے کاغذ وانگوں ۔اہیا گل میری ذہن اچ پا لے
کسے مسجد دےوچ قاسم تو۔بیشک توں قسم چوا لے
میرےپیار تے شک نہ کیتا کر۔بھانویں دل تے خنجر چلا لے
لکھاں لال یعقوتی ہونٹ تیرے۔مکھ وانگ مہتاب چاں لکھاں
اکھاں کجلیاں زلفاں ریشمی لکھ کے۔انگ انگ نایاب چاں لکھاں
تیرے بدن دی قاسم خوشبو نوں۔میں مثل گلاب چاں لکھاں
۔۔۔قاسم جعفری۔۔30
شروع لا توحید مزاج ہاں میں۔تائیں جاہ جاہ دل نئیں لایا
خود غرضاں وانگوں مطلب کڈھ کے۔سانگا کدی نئیں روز وٹایا
کسے ہور دے بارے سوچنڑ دا۔میرے زہن دےوچ نئیں آیا
میں قاسم اپنڑی زندگی وچ۔بس ہک ائی سجنڑ بنڑایا
۔۔۔قاسم جعفری۔۔31
ساڈا ساری عمر روجھان رہیا۔ہکا توئیں دلبر دے پاسے
تینوں نفعے نال سیراب کیتا۔بھانویں رہے آں آپ پیاسے
بےلوث غلام جناب اوراں دے۔ہر ویلے قاسم ہاسے
جویں توئیں سن یار بھلا چھڈیا۔اساں بھلنڑ دی چیز تاں ناسے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔32
نبھی ساری عمر شرافت وچ۔ٹھگ چور دا سنگ نئیں کیتا
ہئے رکھیا قائم ضمیر اپنڑاں۔برے دور دا سنگ نئیں کیتا
جہڑی ادھ راہ قاسم ترٹ جاوے۔کچی ڈور دا سنگ نئیں کیتا
توں جدنڑ دا میرا بیلی بنڑیا ایں۔وت ہور دا سنگ نئیں کیتا
۔۔قاسم جعفری۔۔۔33
بدنیتاں دےنئیں ہو سگدے۔کسے قیمت گھر آباد اے
میں کملے رملے قاسم دی۔رکھیں ہک گل کملی یاد اے
سکھی زندگی دے وچ ہو نئیں سگدی۔کدی نافرمان اولاد اے
۔۔کلام قاسم جعفری۔۔34
ساڈی توبہ اج دیاں سنگتاں توں۔نالے وقتی یار توں توبہ
ساڈی توبہ  اندر  دے کھوٹے توں۔جھوٹے قول اقرار توبہ
سئے واری  ساڈی   توبہ  توبہ۔اعتبار  دی  مار  توں  توبہ
اساں تن تنہا  ائی بہتر  ہاں۔ساڈی  قاسم  پیار  توں توبہ
۔۔قاسم جعفری۔۔35
تہانوں ملنڑ دے واسطے آئے ہاسے۔تساں ویکھ کے تاک بھنوا لے
اساں پچھیا تہاتھوں حال تہاڈا۔تساں چپ دے جندرے لا لے
ساڈے منہ چوں لفظ دیدار دے نکلے۔تساں ڈھول نقاب سوا لے
تیرے درشن دی رہی اکھیاں نوں۔میرا ڈھول پیاس سدا اے
اساں کے منگیا تیتھوں زندگی وچ۔بس ہک ملاقات سوا اے
بیشک توئیں غیر دے آکھے تے۔لیا مکھ ساتھوں پرتا اے
ساڈی اکھ اچ اجنڑ وی قسم خدا دی۔تیرا قاسم ڈھیر حیا اے
۔۔۔کلام قاسم جعفری۔۔37
تیرا نکیاں لا دا بیلی ہاں۔نہ جھک شرما ,ذرا نیڑے آ
اکھیں پا کے میریاں اکھیاں وچ۔مینوں کول بہا,میرا دل ولچا
سر رکھ کے میرے سینے تے۔زلفاں بکھرا,تھوڑا پیار ودھا
اج قاسم چن جئے مکھڑے توں۔نقاب ہٹا,مینوں ہونٹ چما
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔38
تیرے کوئی نئیں پر پرواز دے قابل۔رہو آہلنڑے وچ آزاد نہ بنڑ
میرے اگوں اگوں ٹر کے ہتھاں دی جم۔ہنجے نافرمان اولاد نہ بنڑ
تیری رگ رگ تو میں واقف ہاں۔شاگرد ائی رہو استاد نہ بنڑ
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔39
اے مسلم پکا دھرتی تے۔ایمان مبارک ہووی
پنج وقت نماز تے پنج وقتاں دی۔اذان مبارک ہووی
ہویا نازل پاک محمدؐ تے۔قرآن مبارک ہووی
رحمت تے قاسم برکت آلا۔رمضان مبارک ہووی
۔۔۔قاسم جعفری۔۔40
کلام استادے محترم قاسم جعفری
آ عید دے دن نزدیک گئے۔کجھ سوچیں ہا ڈھول رسائی دا
ہتھ جوڑ کے منت کریندا ہاں۔کر سلسلہ ختم جدائی دا
تینوں قاسم تحفے نہ دیواں۔کہڑا فائدہ سجنڑ کمائی دا
اوراں لسٹ بنڑا کے سینڈ کر مینوں ۔تینوں کے کجھ عید تے چاہی دا
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔41
اسمان تے عید دا چن چڑھیا۔نبھے ویلے آ گئے یاد اے
میری اکھ چوں لشکر ہنجواں دے۔وت ٹر پئے لاتعداد اے
نویں سوٹ سوا ہتھ مہندیاں لا۔وس ہر دم ڈھول آباد اے
میری طرفوں عیدالفطر دی قاسم۔ہووی سجنڑ مبارک باد اے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔42
آیا فلک تے نظری عید دا چن۔توں چن جئی شکل لکاؤں ایں
قاسم نوں وت مجبوریاں دا۔میرا ڈھول پہاڑ تکاؤں ایں
شک پوندا عید غریباں دی۔اس سال وی چن کھچکاؤں ایں
قاسم جعفری ۔۔۔43
لوکو آ گیا نظری عید دا چن۔ہویا مسجد وچ اعلان اے
کنی سنڑ کے عید دی آمد آمد ۔ہویا ڈاڈھا دل پریشان اے
اس سال وی جانڑ کے نئیں آیا۔میریاں مرضاں دا لقمان اے
ائے عید وی قاسم روندیاں نبھسی۔ارمان ارمان ارمان اے
۔۔۔قاسم جعفری ۔44
چن عید شوال دا چڑھ گیا ہئی۔ہنڑ لا نئیں دیر مزید اے
میرا محسن تیرے آونڑ دی۔میرے دل نوں ڈھیر امید اے
وعدہ بھل نہ جاویں آونڑ دا۔میری وت وت ہئی تاکید اے
اس سال تاں قاسم وطناں تے۔رلے سجنڑ منائیے عید اے
۔۔۔قاسم جعفری۔45
آ رل  کے عید  دے  جشن  منائیے۔ہئے حسرت دل بیتاب اچ
الله واسطے  قاسم  ہک  واری۔توڑے  آ ونج  دلبر  خاب اچ
توں رنج ہوویں اساں عید منائیے۔کہڑی لکھیا یار کتاب اچ
قاسم جعفری 46
اللہ واسطے ڈھول منیوہ کر لے۔تیرے پیری ہتھ نت لاواں,ترلے پاواں
سینے پوڑ کےسانگ بے تکیاں دی۔نہ دےبےجرم سزاواں,مر نہ جاواں
میں عیدالفطر دےبعد تیرے۔کویں قاسم جشن مناواں,مہندیاں لاواں
یا عید دے دن دس ماتمی بنڑ کے۔کالے کپڑے پاواں,سوگ مناواں
۔۔۔قاسم جعفری...47
حیران ہو کے سن پھوڑن آلے۔پئےتکسن اڈیاں چا کے
میرے اونڑ تو پہلے بھیرے دی۔توں مہندی رکھ منگوا کے
اس عید تے قاسم پونڑے ہن۔اساں ہکا جئے سوٹ سوا کے
'''۔۔۔قاسم جعفری۔. 49'''
بیلاروس وِچ زنانیاں
بیلاروس وِچ زنانیاں (اردو: بیلاروس میں خواتین) (انگریزی: Women in Belarus) دی جدید دور دی خاصیتاں بیلاروس دی تاریخ وِچ پیش آوݨ آلے واقعیاں توں تیّار تھئیاں، خاص طور تے جِہڑیلے "زنانیاں کِیتے برابری دے حقوق تصور پہلی واری ١٦ صدی دے اَخِیر وِچ تیار اَتے ثابت تِھیا"۔
اَبادی
بیلاروسی زنانیاں دی اوسط متوقع عمر تقریباً  ٧٤ ورھیاں دی ہِے۔
معاشرے وِچ کردار
بیلاروس وِچ، صنفی کردار ہُݨ وی ٻہوں روائتی ہِن۔ زنانیاں کوں تفویض کردہ اِنّھاں وِچُوں کُجھ کردار مُلخ دی پدرانہ ثقافت وِچ ݙونڳھائی تئیں ڳڑے ہوئے ہِن۔ زنانیاں کِیتے ہِک ذمّے واری، عام طور تے ماں یا ذال بݨݨ ہِے، اَتے کھاݨے پکاوݨ دی ذِمّے واریاں پوریاں کرݨ ہِے۔ مرد کِیتے اِیں کَم کوں انجام ݙیوݨ شان وِچ گھاٹا سمجھیا وین٘دا ہِے۔ گھر دی ݙیکھ بھال اَتے ٻالاں دی پرورش وی روائتی طور تے زنانیاں کرین٘دیاں ہِن۔ روائتی طور تے، ١٤ ورھیاں توں گَھٹ عمر ٻالاں دی ݙیکھ بھال اکثر مائیں اُتے چھوڑی وین٘دی ہِے، اَتے پِیؤ اکثر مداخلت نئیں کرین٘دے۔ بیلاروس وِچ زنانیاں دے نال ٻہوں سارے لوک زنانیاں دی غیر برابر حیثیّت کوں سماجی نا انصافی نئیں سمجھدے۔ اِین٘دے نتیجے وِچ زنانیاں دے حقوق اِنّھاں کِیتے اہم کائے نِھیں۔
صنفی حقوق
بیلاروس وِچ پرنے ہوئے زنانیاں ذاتی اَتے نجّی جائداد، آمدنی، سرمایہ کاری اَتے اُنّھاں دے ذریعے کمائے ڳئے ٻئے اثاثیاں کوں برقرار رکھݨ دا حق رکھین٘دیاں ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بیلاروس وِچ زنانیاں ونکی:بیلاروس وِچ تِریمتیں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
عرفان حاشر
عرفان حاشر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
اللہ آباد غربی تحصیل جامپور ضلع راجن پور
نمونہ کلام
زخمیں داآہر ایویں بھلا کون کریندے-
سکھ اپنڑیں ونجا کہیں دی دواکون کریندے-
ہرشخص تاں اندر توں ہےخود آپ دابھیتی.
بن مفت ڈسا خود کوں تباھ کون کریندے-
بھلاتائیںجئیں خدابت کوںقضا کون کریندے-
رگ رگ تےلتھی تیڈی ہے تیز تڑپ کوئ.
ڈس اینجھی مٹھی شۓکوں جداکون کریندے-
توں مل پئیں ولا مل پئ ہے اوھا شام وی حاشر
=== او تیڈی عظمت دیاں قسماں چیندے
او آپ نکھڑڻ دا تمغہ لاء تے اساڋے ہنجوں کوں میل ڋیندے
او ساڋے ہتھیں کوں کڑیاں کڑ تے اساڋیاں سوچاں دے کاڑھ‍ ڋیندے
او شخص مہلت دے خواب ڋے تے اساڋے جذبیں کوں جیل ڋیندے
او اپنڑے لبیں کوں رت لاء تے، ہر روز جوبن نکھار ٻاہندے
عجیب سوہنڑا مداری شخص اے، لمحے لمحے دا کھیل ڋیندے
توں جو آہدیں حساب ہووے
توں جو آہدیں حساب ہووے، نصاب ہووے کتاب منگاں؟
او تیڋی عظمت دیاں قسماں چیندے، ڋسا میں کیویں جواب منگاں؟
او روز لاہریں دے روزے ڋے تے، او روز لہجیں کوں رنگ کریندے
او شخص کینجھا مصوم ڋسدے ڋساء میں کیویں عذاب منگاں
او خود کوں جیہڑا خدا اکھیندے، بے شول ڳالھے تے پاگلیں دا
او شخص جیہڑا خدا ہے حاشر، ڋساء میں کیویں حساب منگاں
توں تاں اونویں بے وفا ہیں
کوڻ کہیں دے نال تھیندے جی ڋکھارے ڋیکھ‍ تے
رات گونگی کوڻ ساہندے ڋینھ‍ دے تارے ڋیکھ‍ تے
سچ تاں اے ہےسینے سِلھ ہے، سر دی بازی لئی کھڑوں
ایویں نیزے کوڻ ساہندے، ساہ سیپارے ڋیکھ‍ تے
موت کہیں دی مُل ڳھدی نئیں، سَیت کہیں دا ڋاڄ نئیں
تاج کہیں کوں کوڻ ڋیندے، سِر اُدھارے ڋیکھ‍ تے
ضبط کہیں دا ظرف ہے تاں، ساکوں ایندی غرض نئیں
ساکوں اینجھا ظرف ہووے، دھاڑیں مارے ڋیکھ‍ تے
لیکھ‍ اپنڑے پیار دے ہن، کیوں پۓ کہیں تے ڋوھ‍ ڋیووں
ذمے کہیں کوں کوڻ لیندے، ہاں دے ٻارے ڋیکھ‍ تے
توں تاں حاشر بے وفا ہیں، تیکوں کہیں دے نال کیا
تیں تاں اونویں چھوڑ ونجنڑے، حال سارے ڋیکھ‍ تے
مَر ونڃیجے
آہ دی آہٹ دا شور اندروں زرا سُنیجے تاں مر ونڃیجے
ہنج دی سسی کوں تھل دے اندر قضا کریجے تاں مر ونڃیجے
وجود دنیا دی ہر شے اندر جڋاں اوں رب دا ہی موجزن ہے
ولا کیا تـُک اے جو بُت دے اوھلے خدا پُوجیجے تاں مر ونڃیجے
اے روز ریتیں دی موت کیا ہے گناہ دے مہنـْے دے طوق کیا ہن
کلیم موسے کوں نال ڳھن تے خدا ڋکھیجے تاں مر ونڃیجے
کفر دے فتوے وی ہاوی تھیندن ہاں پھئی ایندے کوئی تیکوں گولے
موت انویں تاں آونـْی ہے، اے موت کہیئں اے جُو موت آوے
موت اپنی دی موت سانگے کوئی در گولیجے تاں مر ونڃیجے
اساں تاں اپنـْی ہی بندگی دا ثبوت پلوں تے سانبھ‍ رکھنے
ہے ساڋے سوچیں دی انت حاشر خدا چھوڑیجے تاں مر ونڃیجے ونکی:سرائیکی شاعر
ستّی نورجنہ جوزنتینی
ستّی نورجنہ جوزنتینی (عربی: سيتي نورجنة جوهانتيني) (انگریزی: Siti Noordjannah Djohantini) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٥ اگست ١٩٥٨ء) (ڄَمَّݨ دی جاء: یوگیکارتا) انڈونیشیا دی ہِک اسلامی سکالر ہِن۔ اُوہ اِیں ویلے انڈونیشیا وِچ سبھے زنانیاں دی پہلی مسلم تنظیم عیسیہ دی اڳواݨ دے طور تے اپݨی ݙوجھی مُد کِیتے خدمتاں انجام ݙین٘دی پئی ہِن۔ اُوہ ٦ اگست ٢٠١٥ء کُوں بطورِ اڳواݨ اپݨی ݙوجھی مُد کِیتے چُݨی ڳئی ہَن، اُوں ݙیہاڑے اِنّھاں دے پئے حیدر ناشر محمدیہ سوسائٹی دے اڳواݨ دے طور تے اپݨی پہلی مُد کِیتے چُݨے ڳئے ہَن۔ اُنّھاں نے انڈونیشیا وِچ مزدوراں دے حقوق کِیتے پہلی غیر سرکاری تنظیم یاسانتی دی وی سنڳتی بݨیاد رکّھی۔
ستّی نورجنہ دا ڄَم پَل ہِک اِیہو جئیں ٹَٻَّر وِچ تھیا جیڑھا مسلم سول سوسائٹی جَتّھیاں وِچ ٻہوں سرگرم ہئی۔ اِنّھاں نے پرائمری تُوں سیکنڈری تئیں محمدیہ سکولاں وِچ تعلیم حاصل کِیتی، ١٩٨٣ء تُوں ١٩٨٦ء تئیں محمدیہ سٹوڈنٹ ونگ دی نائب صدر رہی، اَتے ١٩٩٠ء تُوں ١٩٩٥ء تئیں عیسیہ دے یوتھ وِنگ دی اڳواݨ رہی، اَتے یوگیکارتا کالج وِچ محمدیہ یونیورسٹی معاشیات سکول وِچ بطورِ لیکچرار کَم کِیتا۔
ٹَٻَّر
ستّی نورجنہ دا ڄَم پَل اَتے پرورش ہِک مذہبی ٹَٻَّر آلے ماحول وِچ تھئی۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں دا ناں اردنی زنال ہئی جاں جو اَمّاں دا ناں ستی جویریہ ہئی۔ حیدر ناشیر ڈاکٹر نال شادی کِیتی، محمدیہ مرکزی انجمن دے اڳواݨ اَتے منظمین وِچُوں ہِک ہِن۔ نورجنہ دے ݙو ٻال تھئے: حلیمہ ندافہ مجاہدہ اَتے نوحہ عالیہ الرحمٰن۔
تعلیمی احوال
نورجنہ دی رسمی تعلیم دا اَغاز جامعہ محمدیہ یوگیکارتا، وَل محمدیہ گوڈین پریپریٹری سکول، اَتے وَل محمدیہ یوگیکارتا سیکنڈری سول تُوں تِھیا۔ اِین٘دے بعد، نورجنہ نے یوگیکارتا وِچ فیکلٹی آف معاشیات، نیشنل ڈویپلمنت یونیورسٹی (ویٹرنز) وِچُوں بیچلر ڈگری پروگرام دی تعلیم حاصل کِیتی، اَتے وَل اِنّھاں نے یوگیکارتا وِچ انڈونیشیا دی اسلامی یونیورسٹی توں فنانشل مینجمنٹ وِچ ماسٹر پروگرام دی ڈگری حاصل کِیتی۔ اِین٘دے تُوں اَنج، نورجنہ نے گڈجا ماڈا یونیورسٹی یوگیکارتا وِچ انسانی وسائل دے انتظام دے پروگرام دا اَغاز کِیتا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں ونکی:مسلم زنانی مصنفاں ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:اسلامی مذہبی اڳواݨ ونکی:انڈونیشیائی مہان٘دری زنانیاں ونکی:انڈونیشیائی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:انڈونیشیائی مسلم زنانیاں ونکی:انڈونیشیائی زنانیاں ونکی:انڈونیشیائی اسلامی مذہبی اڳواݨ ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں
تحصیل راجن پور
تحصیل راجن پور، ضلع راجن پور، دے ترئے تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام راجن پور ہے۔ ایندے وچ 16 یونین کونسلاں ہن۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔
تحصیل روجھاݨ مزاری
تحصیل روجھاݨ مزاری ضلع راجن پور دے ترئے تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام روجھاݨ مزاری ہے۔ 2012ء دے نویں حلقہ بندیاں تھئے تاں تحصیل روجھاݨ وچ یونین کونسلاں دی تعداد 16 ہے۔ اتھوں دے مقامی تے اکثریتی زباناں بلوچی تے سرائیکی ہن۔ تحصیل روجھاݨ وچ مندرجہ ذیل بلدیاتی مراکز واقع ہن۔
قاضی عظیم الدین بہاولپوری
thumb|Saraiki قاضی عظیم الدین علوی، بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے ہک علم دوست شخصیت ہن. آپ بہاولپور شہر دی مرکزی جامع مسجد الصادق دے سرکاری خطیب وی مقرر ہن. نواب صادق محمد خان پنجم عباسی دی رحلت دے بعد انہاں دی نماز جنازہ وی آپ نے پڑھائی.
thumb|قاضی عظیم الدین علوی بہاولپوری، نواب صادق پنجم عباسی دی نمازِ جنازہ پڑھیندے ہوئے
ریاست دے آخری حکمران، نواب سر صادق نے ۲۴ مئی 1966؁ء کوں لندن وچ اپݨی رہائش گاہ سرے کاؤنٹی وچ انتقال کیتا تے انہاں دا جسدِ خاکی پاکستان گھن کے آیا گیا۔ ڈیرہ نواب صاحب دی عید گاہ وچ خطیبِ ریاست حضرت قاضی عظیم الدین علویؒ نے نمازِجنازہ پڑھائی تے نواب صاحب دی میت کوں 21 توپاں دی سلامی ݙتی گئی تے پاکستان آرمی دی توپ گݙی وچ پورے فوجی تے سرکاری اعزاز دے نال قلعہ ڈیراور گھن کے گئے، جتھاں شاہی قبرستان دے اندر مقبرہ نوابین وچ انہاں کوں دفن کیتا گیا۔پورے ملک وچ قومی سوگ دا اعلان کیتا گیا تے قومی پرچم سرنگوں ریہا۔
ݙو قومی نظریہ
thumb|ہندو مسلم علاقائی تقسیم
جنگ آزادی 1857ء دے زخم حالی تازہ ہی ہن کہ ہندواں نے ہک تے مسئلے کوں کھڑا کیتا۔ اے جھگڑا ہندی اردو جھگڑے 1867ء دے ناں نال موسوم ہے۔ 1867ء وچ بنارس کے ہندواں نے لسانی تحریک شروع کر ݙتی جس دا مقصد اردو دی جگہ ہندی کوں سرکاری تے عدالتی زبان دے طور تے رائج کرنا ہئی۔ تے عربی رسم الخط دی جگہ دیوناگری رسم الخط کوں اپناوݨ ہئی۔ اس جنونی تے لسانی تحریک دا صدر دفتر آلہ آباد وچ قائم کیتا گیا جبکہ پورے ملک وچ ہندؤاں نے کئی ہک ورکنگ کمیٹیاں تشکیل ݙتیاں، تاکہ پورے ہندوستان دے تمام ہندوؤاں کوں اس تحریک وچ شامل کیتا ونجے تے اس دے مقاصد دت حصول کوں ممکن بݨایا ونجے۔
رفیع الدولہ
thumb|شاہجہاں دوم شاہ جہاں دؤم ، مغل شہنشاہ جیں نے 6 جون 1719ء توں 19 ستمبر 1719ء تک حکومت کیتی۔ شاہجہان ثانی (پیدائش: 7 جون 1696ء— وفات: 19 ستمبر 1719ء) پیدائشی ناں رفیع الدولہ مغلیہ سلطنت دا یارہواں شہنشاہ ہئی، اوہ اپݨے بھائی رفیع الدرجات دے بعد تخت تے ٻیٹھا۔
عرفان قادر
عرفان قادر شاعر ہے،
نمونہ کلام
ہِک سرائیکی غزل (بمع اردو ترجمہ)
فکر دا سِجھ اُبھردا پے، سُچیندیاں شام تھی ویندی
شاکرشجاع آبادی
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
جو سُکدن وال تاں کنگھی کریندیاں شام تھی ویندی
سویرے نال جو ہِک پھَٹپھٹی سایکل تے بْہندا ہاں
ڈْپہریں دفتر آنداں، گھَر دوں ویندیاں شام تھی ویندی
توں ڈْو منٹاں دے و چ برگر تے پیپسی دب تے ویندا پیں
اساکوں ساگ دا کُنّا پکیندیاں شام تھی ویندی
میکوں بْالاں کوں اے بی سی سِکھیندیاں شام تھی ویندی
میں کوئ شاعر تاں نیں جو اَکھ جھپکدیں شعر کَڈھ ماراں
تیڈی غزلاں دی پیروڈی بڑیندیاں شام تھی ویندی
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
عرفان قادر
26 جنوری 2014
۔۔۔۔۔۔۔۔
غیر غزلیاتی ترجمہ۔۔۔
جو بال سوکھتے ہیں تو کنگھی کرتے ہوئے شام ہو جاتی ہے
مجھے صاحب کے دو کتے نہلاتے ہوئے شام ہو جاتی ہے
صبح سویرے جب ایک پھٹپھٹی سائیکل پر بیٹھتا ہوں
دوپہر کو دفتر پہنچتا ہوں، گھر آتے ہوئے شام ہو جاتی ہے
تم دو منٹوں میں برگر اور پیپسی نگل کر چلتے بنے ہو
الف انگور، بے بکری، اور پے پَنکھا تو پڑھ لیتے ہیں
مجھے بچوں کو اے بی سی سِکھاتے ہوئے شام ہو جاتی ہے
ڈائری دا پنا 49
مِٹھی شہر 'اساں' دے میلے وچ 'میں' دا چمکارا ہا ' میں جینکوں داپھیا گئے....' میں' جینکوں جیونڑ دا کالا ٹِکا جانڑیا گئے....'میں' کولوں ہٹکیا گئے ' اساں دی بکل ڈے کراہیں اینکوں ' تو' دے سپرد کیتا گئے' تصوف ہووے بھانویں ویدانتا بندے وچوں ' میں ' کوں کڈھن دا اہر اے ' سندھ وادی توں وی اگونہاں برصغیر وچ مَنڑس کوں اوندی ' میں' کھس کے ماریا گئے ' اونکوں ان ڈٹھے کُل نال گنڈھیا گئے ' دور راجدھانی دا حاکم ہووے یا آسمانی دیوتا اوندی 'میں' دا وارث ہے ' سبھ ماہنڑو دی 'میں' دی بَلی منگدن ' سبھ ماہنڑو دی ' میں ' کوں بھنیٹ چڑھیندن ' ہک کوں ڈو کرنڑ دی موکل کینھی ' جیڑھا ہک کوں ڈو کر جانڑے اوہ کافر مشرک ہے ' حاکم دوئی توں ڈردے ادارے دوئی توں تراہندن ' میں ہاں ڈوجھا وی ہے تریجھا وی ہے دی ہکل لوکیں دی بادشاہی ہِے ' ایہا ہکل بغاوت ہے ' ایں دوئی دی ہکل اگوں تلوار ہے بندوق ہے ٹینک ہے ' ایندے اگوں مدرسہ / سکول ہے پولیس ہے فوج ہے سرکاری وقت ہے ڈی سی ہے کچہری ہے ہسپتال ہے پاگل خانہ ہے ' اوں تے عہد در عہد چڑھائی ہے ' حاکم کوں بس ہکو پوسٹر لوڑیندے جو سبھ ہک ہے سبھ اکھنڈ اے سبھ اٹوٹ اے ' ایہا رمز اے جو ایں دھرتی دے جانڑونداں چنبے دی بوٹی اپنڑے اندر لائی ہے ' ایں بوٹی اندر ہی مُشک مچائے اندر ہی پُھل چاتن ' ایہا ہی نیک کمائی ہے ' چنبا باہر لاونڑ دی ہٹک ہے ' ایہ چنبا باہر لگ پووے تاں ایں تے ' میں' دے پُھل لاہندن ' ایں خطے وچ 'میں' دے پُھل لاونڑ چاونڑ ونڈاونڑ دی مناہی اے ' تہاڈے کول جو کجھ وی ہے تساں سپرد کرنے ' ایں دھرتی دے ماہنڑو کوں بس اپنڑی سپردگی دی ذمہ داری چاونڑی ہے ' ایہا سکھشا ہے ایہا تعلیم ہے ' ایہو دھرم ہے ایہو مزہب ہے ' ایہا راج نیتی ہے ایہا سیاست ہے ' ایہو دلی / اسلام آباد ہے ایہو لندن / واشنگٹن ہے 'مغرب اپنڑیاں کالونیاں وچ ' میں ' دا شکار کریندے ' اوہ بندوق نال میں کوں چُٹیندے پر برصغیر وچ اونکوں ادھ موئی ' میں ' کوں مارنڑ دی لوڑ ای نئیں پئی ' لندن دی ' میں 'تگڑی تھیندی ہے وت ایہا واشنگنٹن دی میں بنڑ ویندی ہے ' ایں واشنگٹن دی ' میں ' اگوں ساڈیاں راجدھانیاں دی ' میں ' کُسکدی ہے : میں ناہیں سبھ توں ہک لاہندی چڑھدی سڑک ہئی ' ڈو سال توں بارش نہ تھئی ہئی ' کہیں کہیں ویلے ریت سڑکاں تے ٹُر پوندی ہئی ' مور اپنڑے کُنبیاں نال نظردے ہَن ' کُنبٹ دے درختاں دیاں سُکیاں چھتریاں بارش پیاں منگدیاں ہَن ' ایندا سُک ونجنڑ ایندی ' میں ' ہئی جیڑھا پہلی بارش نال ساوا تھی آندے ' روہیڑے دی ' میں ' رتے پُھلیں نال لڈیل ہئی ' صحرا ' میں ' کوں ونجیندے پر جیا جون / حیاتی 'میں ' ہے ' مٹھی شہر تھر پارکر وچ ہک جیندی جاگدی ' میں ' نال موجود ہا ' ایہو ساڈا لوک تصوف ہے' ساری جیا جون دی رَکھ ' خلیل کنبھار مٹھی توں ٹُردیاں عابدہ پروین دی سی ڈی لائی ہئی ' اوں اَلا گھٹ کیتا " کیا دھیان میں گُم ہو چلہار آ گیا "۔ رفعت عباس
رفیعہ عباسی (غ۔ م)
= رفیعہ عباسی (غ۔ م) =
جمن دی تریخ:
تریہویہ اپریل ۰۶۹۱ء۔
پتہ:
شجاع منزل،جیل روڈ، رحیم یار خان
MubasherKaleem (talk) 12:14, 20 June 2019 (UTC)
تحصیل لیاقت پور
تحصیل لیاقت پور، ضلع رحیم یار خان دے چار تحصیلاں اچوں ہک اے۔ ایندا صدر مقام لیاقت پور شہر اے۔
تحصیل رحیم یار خان
تحصیل رحیم یار خان، ضلع رحیم یار خان دے چار تحصیلاں وچوں ہک اے۔ ایندا صدر مقام رحیم یار خان شہر اے۔
عائشہ جلال
thumb|عائشہ جلال عائشہ جلال (اردو: عائشہ جلال) (انگریزی: Ayesha Jalal) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٥٦ء) ہِک پاکستانی نژاد امریکی تاریخ دان ہِن جیڑھی "میڑی ٹفٹس یونیورسٹی" وِچ بطورِ پروفیسر تاریخ دی حیثیت نال خدمتاں انجام ݙین٘دی پئی ہِن۔
تعلیم
عائشہ جلال ١٩٥٦ء وِچ لاہور وِچ ڄَمّی ہَن۔ عائشہ جلال نے کیمبرج تثلیث کالج وِچ ون٘ڄݨ تُوں پہلاں ویلزلے کالج توں تعلیم گِھدّی، جِتّھاں اُنّھاں نے ١٩٨٣ء وِچ ڈاکٹریٹ دی سند گِھدّی۔ اُوہ ١٩٨٧ء تئیں کیمبرج وِچ رہی، اُوہ اِیں وِچالے وِچ ٹرائینٹی کالج دی فیلو اَتے بعد وِچ لیور ہلم فیلو دی حیثیّت نال کَم کرین٘دی رہی۔ اُوہ ١٩٨٥ء وِچ، ووڈرو ولسن سنٹر وِچ فیلو دی حیثیّت نال اَتے بعد وِچ ہارورڈ یونیورسٹی دی اکیڈمی فار انٹرنیشنل اینڈ ایریا سٹڈیز وِچ اکیڈمی سکالر دے طور تے کَم کرݨ کِیتے ١٩٨٥ء وِچ واشنگٹن، ڈی سی چلی ڳئی۔ ١٩٩٩ء وِچ اِنّھاں نے ٹفٹس یونیورسٹی وِچ بطورِ پروفیسر داخلہ گِھدّا۔
ابتدائی حیاتی
عائشہ جلال لاہور وِچ ڄَمّی اِنّھاں اَبّا سئیں حامد جلال ہِک سرکاری ملازم ہَن جیڑھی ادیب منٹو دی سالی دے پئے ہَن۔ اِیں کِیتے اِنّھاں دا تعلق اردو دے مہان٘درے افسانہ نگار سعادت حسن منٹو نال وی ہِے۔ اُوہ ١٤ ورھیاں دی عمر وِچ نیو یارک شہر آئی جِہڑیلے اِین٘دے اَبّا سئیں اقوامِ متحدہ وِچ پاکستان مشن وِچ تعینات کِیتے ڳئے ہَن۔
کَم کار
عائشہ جلال ٹرینٹی کالج، کیمبرج (١٩٨٠ توں ١٩٨٤ء)، سنٹر آف ساؤتھ ایشین سٹڈیز، کیمبرج (١٩٨٤ توں ١٩٨٧ء) اَتے واشنگٹن ڈی سی (١٩٨٥ توں ١٩٨٦ء) وِچ وڈرو ولسن سنٹر برائے بین الاقوامی سکالرز دی فیلو رہی ہِن۔ اُوہ ہارورڈ یونیورسٹی دی اکیڈمی برائے بین الاقوامی تعلیم (١٩٨٨ توں ١٩٩٠ء) وِچ تعلیمی معلمہ وی ہَن۔ اُوہ وسکونسن یونیورسٹی – میڈیشن، ٹفٹس یونیورسٹی، کولمبیا یونیورسٹی، ہارورڈ یونیورسٹی اَتے لاہور یونیورسٹی آف منیجمنٹ سائنسز وِچ پرھین٘دی ہَن۔
ایوارڈز
پاکستان دے نال نال جنوبی ایشیاء دی مہان٘دری مؤرخ، عائشہ جلال کُوں اَݨ ڳِݨت ایوارڈز اَتے اعترافات مِل چُکّے ہِن جیویں:
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی نژاد امریکی
بیلجئیم وِچ زنانیاں
بیلجئیم وِچ زنانیاں (اردو: بلجئیم میں خواتین) (انگریزی: Women in Belgium) یورپی زنانیاں ہِن جیڑھیاں بیلجئیم وِچ رہن٘دیاں یا اِین٘دے نال تعلق رکھین٘دیاں ہِن۔ نسل در نسل، بیلجئیم دی زنانیاں "پیشہ ورانہ صنفی فرق" کوں مُکاوݨ دے قابل ہِن۔ نوجوان نسلاں وِچ اِین٘دی وجہ زنانیاں کِیتے "سروسز وِچ ویلھے ویلے نوکریاں" دی ودھدی ہوئی دستیابی ہِے۔ ١٩٩٩ء وِچ بیلجیئم دی ہِک زنانی دی اوسط کمائی بیلجئیم دے مرد دی تنخاہ دا ٩١ فیصد ہئی۔
ثقافتی پس منظر
بیلجئیم دی ثقافت اوکھی ہِے۔ کیوں جو اِین٘دے ݙُونہائیں پان٘سے ہِن جیڑھے زیادہ تر بیلجئیاں دی وِچالے ساجھے ہِن قطع نظر اِین٘دے جو اُوہ جیڑھی وی ٻولی ٻُلین٘دے ہِن، ٻِیا اَہم ثقافتی بِیادریاں دے وِچالے وِچ فرق: ڈچ ٻولݨ آلے فلیمش اَتے فرانسیسی ٻولݨ آلیاں دا ہِے۔ فلیمش انگریزی ٻولݨ آلے ثقافت (جین٘دے وِچ سائنس، کَم کار آلی حیاتی اَتے زیادہ تر نیوز میڈیا اُتے غلبہ حاصل ہِے) اَتے نیدر لینڈز ݙُون٘ہائیں توں ٻہوں وَدھ بھال گِھدّی وین٘دی ہِے۔ جاں جو فرانسیسی ٻولݨ آلے فرانس اَتے فرانسیسی ٻولݨ آلی دُنیا وِچ ثقافتی حیاتی اُتے بھال پاتی رکھین٘دے ہِن۔ اَتے ٻاہروں وی۔ برسلز دارالحکومتی علاقہ بݨیادی طور تے فرانسیسی ٻولݨ آلیاں دا ہِے۔ جاں جو کثیر لسانی ہِے۔