cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سنین اَتے سرائیکی ادب ریت تے روایت
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب ریت تے روایت
قازقستان
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔
میٹر تے ایندیاں قسماں
مادہ : مادہ ہک مسالہ ہے ہک سامان ہے ہک خام مال ہے جیندے کولو پوری دنیا دی موجود ہر چیز بنڑی ہوئ ہے۔ ہر او چیز جیہڑی جگہ گھیردی ہے تے وزن رکھیندی ہے او مادہ ہے۔
مادہ جوہرن (atoms) نال بنڑی ہوئ ہے جیندے وچ برقین (electrons)، اولین (protons)، نویہ (nucleus) شامل ہے۔
جوہر مل کولو سالمہ (molecule) بنڑیندن (اگر دو ہکو جئہیے جوہر ملسن تا سالمن (molecules) بنڑسی جبکہ اگر دو مختلف ایٹم بنڑسن تا پچھیں اوکو کمپائونڈ آکھسوں) جیہڑے کہ بنیادی سہل ہن مادہ دے قسمیں دی۔ مطلب کہ سالمن نال مادہ دیاں مختلف قسماں بنڑدن۔
بنیادی طور تے میٹر دیاں چار قسماں ہے
مایا (liquid)
مایا دے وچ پارٹیکلز ڈھلے ڈھلے جڑیے ہوئے ہوندن ہک بئے نال جیدندی وجہ کولو اے گھٹ مضبوط ہوندے اوندی وجہ اے ہے کہ اے ایندے وچ پارٹیکلز دور دور ہوندن سالڈ دی نسبت اور ایہہ وجہ ہے کہ اے حرکت کر سگدے آسانی نال ۔ ایں سانگھے  ایندی کوئ مخصوص شکل کوئنی لیکن والیم مخصوص ہے
فارغہ (gas)
او حالت ہے جیندے وچ پارٹیکلز ہک بئے کولو بہوں دور دور ہوندن جیندی وجہ کولو ایندی کوئ مخصوص شکل تے مخصوص والیم کائنی ایں سانگھے ایندی کائنیٹک انرجی سب تو زیادہ ہوندی ہے
دوجھے معنی وچ ایں وی آکھ سگدے ہیں کہ انہیں دی انرجی (کائنیٹک انرجی ) مائع تے ٹھوس کولو زیادہ ہوندی ہے ۔
شاکلہ (plasma)
اے ہک عام حالت تا نئیں ایں زمین دے اتے لیکن اے کائنات دے وچ ودی عام حالت ہے اور بہوں زیادہ پائی ویندی ہے اے ہک او حالت ہے جیندے وچ پازیٹو تے نیگیٹو چارج پارٹیکلز پائے ویندن جنہیں دے کائنیٹک انرجی بہوں زیادہ ہوندی ہے
اے او ویلے بنڑدے جیہڑے ویلے کوئ وی میٹر بہوں ہی زیادہ گرم تھی ویندے کہ اوندے الیکٹرانز  تے پروٹانز کولو اتنی انرجی آ ویندی ہے کہ  کہیں وی چیز نال ری ایکٹ کر سگدن یاوت بہوں ہی زیادہ ری ایکٹو تھی ویندن اور انہیں کو کنٹرول کرنڑ وی مشکل تھی ویندے ونکی:کیمسٹری ونکی:سائنس
جنوبی پنجابی دوست
سرائیکی جیالے عرف جنوبی پنجابی ذوالقرنین صاحب ۔۔۔۔
یقیناّ تیکوں جنوبی پنجابی آکھنْ تے برا نہ لگا ہوسی کیوں جو تیڈے لیڈر نے آکھے پر وسیب کیتے سرائیکی دی بجائے لفظ " جنوبی پنجابی" مندے توں گھٹ نئیں ۔۔۔۔۔ زندہ سیاسی پارٹیاں اپنْے نویں نوجوان کیڈر کوں جماعتی طرز فکر یا طالبانی انداز نئیں ڈیندیاں جو سُنْن سمجھن ڈیکھنْ دی جبلت مُک ونجے، اختلاف رائے داامکان نہ بچے، تے تنقید دا تاں سوال ء پیدا نئیں تھیندا کیوں جو وت کفر دا فتویٰ سِر تے کھڑے۔ جیالہ بنْن اچھی گالھ ء پر @ انسانی جبلت تے سمجھوتہ ؟ جیکر زرداریاں دا بال " گھنسوں گھنسوں سرائیکی صوبہ گھنسوں " دا ہک دفعہ وی نعرہ مارے ہا تاں میڈے خواب پورے تھیون ہا۔۔۔۔۔ صرف میں ءی نا بھل پورا سرائیکی وسیب اپنْی شناخت تے حقوق دی حمایت دا اعلاناو وی اپنْی شہزادی بے نظیر شہید دے پُتر دے منہہ ءچوں سُنْ تے ٹھر ونجن ہا ۔۔۔۔ پر ایتھاں جناب صیحب جیالے جو تھئے تہاکوں ملاں آلی کار فتوی ٹھوکنْ وی ضروری ء جو فلاں ہنْ فلانْے دا ایجنٹ ء ۔ فلانْے کوں فلانْے پالی ودن ۔۔۔۔۔ محترم آصف زرداری صاحب ابا حضور بہاولپور صوبے دی نام نہاد چار فوجی گماشتاں تے ڈوترے ڈوروآں دی تحریک کوں اسلامہ باد گھر سڈوا تے اپنْی حمایت دا اعلان کریندن جناب جیالے بھائی جاناں کوں کوئی اعتراض کوئی نئیں کیوں جو ابا جی نے فرمایا ہے ۔۔۔ اویں سارا سال سرائیکی کارکن بنْ سرائیکی سرائیکی دا ماتم پٹوکا لائی رکھسن ۔۔۔۔ اتھاں ملتان ءچ کل چھوٹا زرداری چٹے ڈیہوں دا جنوبی پنجاب دے صوبے دا نعرہ مار تے سرائیکی وسیب کوں جنوبی پنجاب بنْاونْ دے مریندا رہ گئے، ہک لفظ سرائیکی منہہ ءچوں نسی کڈھا پر جناب دے سر تے دولے شاہ آلی ٹوپی جو ء کتھاں سُنْیسی یا نظرسی۔۔۔۔۔ جتوئی ڈسا تاں سہی سرائیکیاں دے متھے تے کتھاں لکھا کھڑے " بے وقوف" ۔۔۔۔۔۔۔ ہنْ سبھے سیانْے ہن ۔۔۔ آکھدن سدھی سدھی گالھ کرو جلیبیاں نہ بنْاؤ تے نہ ءی پکوڑے تلو وسیب ءچ۔۔۔۔۔۔ سدھی گالھ ء وسیب دا سرائیکی اونکوں ووٹ ڈیسی جیہڑا اوندی ہزاراں وریہاں دی سُنجانْ نال سیاسی حد بنا بنْاونْ دا اعلان کرے ۔۔۔۔۔ پر اساکوں رنجیت سنگھ دے بعد دوبارہ 2018 ءچ جنوبی پنجابی بنْا تے ہمیشہ کیتے اساڈی شناخت دا سیاسی جنازہ پارلیمنٹ توں پڑھ تے کڈھنْ چاہندے وے تے لوک ووٹ چھوڑ بکیں پئے ویسن ۔۔۔ آکھدن جو "ہالی پہلے صوبہ بنْا گھنوں وت ناں وی رکھ گھنسوں" کیوں بھئی پہلے صوبے ءچ نئیں راہندے پئے۔ پہلی وی سرائیکی دھرتی کوں ولا تے پنجاب صوبہ بنْایا گیا تے اساں پنجابی بنْئے گئے وت ہن نویں سروں دوبارہ جنوبی پنجاب بنْا تے وت جنوبی بنجابی بنْیندے پئیں کل وت کوئی بیا ڈاڈھا آسی او شمالی وت مغربی مشرقی پنجابی بنْیسی ۔۔۔۔۔ کجھ تاں شرم حیا ہوندی ء تساں تاں سیاسی کارکن ہو تاریخ دے سیاست دے طالب علم ہو ۔۔۔ ہک عام مزدور سرائیکی بندہ غربت زدہ بھانویں اسٹیبلشمنٹ دی اے چال نہ سمجھے پر تساں تاں ایں اپنْے وسیب کوں جواب دہ ہو۔۔ پیپلز پارٹی کو برباد تے مکاونْ آلے تساں سوے سرائیکی جیالے ہن جنہاں اج تئیں اپنْی پارٹی کوں سرائیکی وسیب دی فائل دی بجائے نوکریاں گھننْ بچاونْ تے لواونْ تے فائیلاں ڈیندے گھندے رہ گئن ۔۔۔۔ سرائیکی دھرتی سرائیکی وسیب دے اصل مجرم سرائیکی جیالے ہن جہڑے اج وی تے کل وی وسیب کوں جواب دہ ہوسن جو تہاڈی کئی دفعہ دی بے تاج بادشاہی تے حکمرانی ءچ سرائیکی صوبہ نہ بنْا گالھ نہ ٹری ۔۔۔۔۔ ہتھوں کل سینٹ ءچ پی پی باقاعدہ سرائیکی قومیت ثقافت زبان کوں اپنْی بھاری اکثریت نال مسترد کرتے پنجابی زبان کوں قومی زبان منظور کیتا ۔ بہاولپور صوبے دی حمایت دا اعلان کیتا تے ہنْ جنوبی پنجاب دا بے ہودہ مندہ کڈھے نے۔۔۔۔۔۔ اے مندے جماعتی اشٹائل دے جیالے برداشت کرسگدن پر سیاسی کارکن نئیں ۔۔۔(شہزاد عرفان)
گداز
گداز سرائیکی شاعر ہے.
نمونہ
مائے! نی ما،  ملامت کر نہ میکوں،  میں کیچ کنوں نہ مُڑساں
ایہا جان پیاری لکھ لکھ واری،  صدقے یار دے کرساں،
یار وسایا تاں وس ویساں،  نئیں تاں اُڄڑی پُڄڑی مرساں،
یار گداز دی بَردی تھی کے،  سِر تائیں تَݨساں پاݨی بھرساں
ریاض کھوکھر
ریاض کھوکھر ملتان نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور صحافی ہن۔
فلج بن عبر
فلج بن عبر عبرانی: פֶּלֶג / פָּלֶג, جدید Péleg / Páleg طبری Péleḡ / Pāleḡ ; "division") عبرانی بائبلکی کتاب پیدائش وچ عبر دے ݙو پتراں وچوں ہک دے طور تے مذکور ہن۔ اوہ نوح علیہ السلام دی اولاد اچوں ہن۔
شرف الدین بوصیریؒ
قصیدہ بردہ شریف
اُنہاں دی تمام تر شاعری دا مرکز و محور مذہب تے تصوف رہا۔ اُنہان دا سب توں مشہور شاعرانہ کلام قصیدہ بردہ شریف ہے جہڑا حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی نعت، مدحت و ثناء خوانی تے مبنی ہے تے اسلامی دنیا وچ نہایت مشہور و مقبولِ عام ہے۔
قصیدہ بردہ دے لکھݨ تے وی ہک واقعہ ہے کہ اس قصیدے کوں لکھݨ توں پہلے، امام بوصیریؒ کوڑھ دے مرض وچ مبتلا ہن تے بچݨ دی کوئی امید نہ رہی تاں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی شان وچ ہک قصیدہ آکھا۔ رات کوں خواب وچ حضور صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم کوں ݙٹھا کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے خوش تھی کے اپݨی چادر مبارک انہاں تے سٹ ݙتی ہے۔ صبح کوں اٹھے تاں بالکل تندرست ہن۔ بردہ عربی وچ چادر کوں آہدے ہن۔ اس واسطے ایہ قصیدہ بردہ شریف دے ناں توں مشہور تھیا۔ اینکوں قصیدہ میمیہ وی آہدے ہن۔ اس وچ 162 شعر ہن۔ اس دے بعد وی بوصیریؒ نے سرور کائنات صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی شان وچ کئی قصیدے آکھے۔
وفات
امام بوصیریؒ دے سال وفات وچ اختلاف ہے. 694ھ یا 695ھ یا 696ھ 1294ء وچ وفات اسکندریہ وچ تھئی. فسطاط وچ امام شافعی دے قرب وچ مدفون ہن.
گرائمر
ہر زبان دے کجھ اصول تے قنون ہوندے ہن۔ جیندے نال ٻولی کوں صحیح طریقے نال سکھیا تے استعمال کیتا ون٘ڄ سڳدے۔زبان چنڳی طرحاں ورتݨ تے ایندے سہݨپ کوں برقرار رکھݨ کیتے انھاں قنوناں تے عمل کرݨ ضروری ہوندے۔ سرائیکی زبان دے وی کجھ اصول ہن،جیکوں قواعد یا گرائمر آہدہن۔انھاں کوں ڄاݨݨ نال سرائیکی زبان کوں ٹھیک طریقے نال ٻولیا تے سمجھیا ون٘ڄ سڳدے، انگریزی وچ انھاں قواعد کوں گرامر آہدن۔ قواعد یا گرامر لسانیات دی ہک اہم شاخ ہِن۔ ایں مطالعہ زبان تے عبور حاصل کرݨ کیتے ٻہوں ضروری ہے۔ ایں دے ݙو حصے ہن:
راشدہ فرحان بھٹہ
راشدہ فرحان بھٹہ دا تعلق ضلع ڈیرہ غازی خان نال اے۔ پاکستان عام آدمی پارٹی دی چئیر پرسن ہن۔ سرائیکی قومیتی تحریک دے اڳواݨاں نال وی رابطے اچ ہوندن۔
گرائمر
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
گرنتھ
سکھ مت دے ݙاہ گرو صاحبان دے انتقال دے بعد نویں گرو دی جانشینی دی بجائے، گروؤاں تے مسلم صوفیاء دے اشلوکاں تے کلام تے مشتمل کتاب کوں گرنتھ دا ناں ݙے کے ہمیشہ واسطے زندہ گرو قرار ݙتا ڳیا تے اے وی طے پایا کہ ہݨ تا قیامت کہیں وی گرو دی لوڑھ نہ پوسی.
رضوانہ درانی
رضوانہ درانی دا تعلق ڈیرہ اسماعیل خان نال اے۔ ریڈیو دے شعبے نال وابستہ ہن۔
ڈائری دا پنا 36
بگھار وچ ترے پئے وجدے ہَن ' مندراں نال مسیتاں ہَن ' ساریاں ہکے پتھر دیاں بنڑیاں ہویاں ' ایہ بُگھار دا اپنڑا پتھر ہا ' وستی دے لاہندے پاسوں ہک ڈاہر جیندے وچ لوک ہَن پٹائی پئے کریندے ہَن 'کہیں کہیں جاہ تریمتیں ہَن ہَتھ پیاں ونڈیندیاں ہَن 'ایہ سبھ بگھار دے ایں ڈاہر وچوں اوہ پتھر پئے کڈھیندے ہَن جیڑھا پورے تھر وچ بیا کتھاہیں وی موجود نہ ہا ' ڈاہر وچ مٹی کوں کھٹیندیاں ایہ پتھر نکلدا ہا ' کوئی کوئی پتھر نوں ڈاہ فٹ لمبا ' چھی ست فٹ چوڑا تے چھی توں اٹھ انچ تئیں موٹائی وچ ہا ' وڈے پتھر ملنڑ تے شور ہک مچدا ہا ' لوک اپنڑے اپنڑے پتھر کٹھے پئے کریندے ہَن ' انہاں پتھراں کوں برابر اوہ کَٹ تے گھراں مکاناں مندراں مسیتاں کھوہیاں کیتے اپنڑی مرضی موجب پئے ڈھویندے ہَن ' ایہ بگھار دی مٹی دا دان ہا ' جیڑھا سبھ کیتے سانجھا ہا ' اِتھاں حالیں چنگی محصول کوئے نا لگیا ہا ' اِتھاں اوں شراکت دا درشن ہا جیڑھا جگ جہان وچ پِھٹ گئے ' بھیلاں دے مندر ' مسلماناں دیاں مسیتاں کندھاں گھر اوطاق سارے اِنہاں پتھراں دے بنڑے ہوئے ' شوکت دے گھر دے پنج کمرے تے پرانڑا اوطاق ایں پتھر دا ہا ' بگھار دا پتھر شراکت دی اوہ لوح ہا جیندے تے اج وی نواں سماجی معاہدہ لکھیا ونج سگدا ہا ' میں واپس پجیا تے روٹی میز تے لگ چکی ہئی ' دوست تانگھ اچ ہَن۔ رفعت عباس
رعو
رعو (انگریزی: Reu)، (عبرانی زبان: רעו) عبرانی بائبل دی ہک شخصیت ہن جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ہے۔ رعو فلج بن عبر دے پتر ہن۔
نسب نامہ
رعو، سام بن نوح دی پنجویں پشت وچ ہن۔ اِنہاں دا نسب عبرانی بائبل دے مطابق ایویں ہے: رعو بن فلج بن عبر بن سلح بن قینان بن ارفکسد بن سام بن نوح علیہ السلام۔ ۔
خاندان
عبرانی بائبل وچ رعو دے خاندان دی کوئی تفصیل موجود نی جبکہ کتاب جوبلی وچ اُنہاں دی والدہ دا ناں لومنا ݙسا ڳیا ہے جیہڑے شنعار دے رہݨ والے ہن۔ رعو دی ذال دا ناں اورہ ݙسا ڳیا ہے جیہڑی اُرکساد دی دھی ہن۔
سرائیکی ڈرامیاں دے موضوع
سرائیکی وسیب وچ مختلف تہواراں، میلیاں ٹھیلیاں، شادی خوشی دے مواقع اُتے نقلی ٹولیاں، تماشے وال، بھنڈ، آپس وچ مختلف کرداراں دا روپ دھار کے جگت، وکتی بازی کریندے ہن۔ ڈرامے دی ایہ صورت منڈھ قدیم کنوں اڄاں تک ٹردی پئی ہے۔ سرائیکی زبان وچ منظوم ڈرامہ ’’ہیر رانجھا‘‘، سسّی پنوں، سوہݨی مہیوال، لیلیٰ مجنوں، مرزا صاحباں، سمّی راول، لوک داستاناں اُتے مشتمل ہوندا ہا۔
سرائیکی ڈراما دے موضوعات وچ کامیڈی کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ ملتان، بہاولپور، ڈیرہ غازیخان آرٹس کونسل توں اسٹیج ڈرامے پیش کیتے ڳئے۔ اسٹیج ڈرامہ لکھݨ والیاں وچوں قیصر ملک، منیر ملک، نسیم ملک، اسلم شاد، منور شہزاد، نصرت مند خان، اشتیاق خان، معراج خالد، طارق جاوا، منظور ساجد، منیر تاج، انور جٹ، قمر زیدی، نذر انجم، زوار بلوچ، اے۔ ایس بزمی، غلام مصطفیٰ، سلیم قیصر، مظہر احسن، مقبول بلوچ، مقبول عباس کاشر، محسن گیلانی، جاوید شکیل، پی۔ ٹی۔ وی ملتان توں راہب ملہار، طارق شاہ، قاسم سیال، محسن گیلانی دے سرائیکی ڈرامے معاشرتی مسائل تے طنز و مزاح تے مبنی ہن۔
’’عہد قدیم کنوں سرائیکی وچ ڈرامہ لکھیندا آندے اتے اسٹیج تے وی پیش کیتا ویندا رہ ڳئے۔ ہندواں دے مذہبی تہوار، دُسہرے وچ ہک مہینے تک ناٹک سبھا پیش کیتا ویندا ہئی۔ جیندے وچ رام لِیلا، رام کہاݨی، رام لچھݨ دا بن باس، جھیٔں ڈرامے ہوندے ہن۔‘‘ (۱۸)
زمانۂ قدیم توں گھن تے اڄوکے دور تک سرائیکی ڈرامے دی لکھت، پیشکش وچ کئی تبدیلیاں، مختلف انداز اپنائے ڳئے ہن۔ اسٹیج، سٹریٹ تھیٹر (این جی اوز دے توسط نال)، ریڈیو، ٹیلی وژن تک ایندا سفر جاری ہے۔
’’جاں جو، دور جدید دی ضرورتاں کوں سامݨے رکھیندے ہوئے انفارمیشن ٹیکنالوجی اتے سائنس فکشن اُتے مبنی موضوعات بارے نویاں جہتاں دے نال ڈرامے لکھݨ دی گنجائش موجود ہے۔‘‘
حوالہ جات
ونکی:لوک کہاݨیاں۔ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی ڈراما۔ ونکی:ڈرامہ ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
سائرہ خان
سائرہ خان پاکستانی فلم انڈسٹری دی مشہور اداکارہ ہن۔
راہی گبول
راہی گبول دا اصل ناں غلام حسین ہئی۔ او 1952ء اچ بھونگ شریف، صادق آباد ضلع رحیم یار خان اچ پیدا تھئے۔ سرائیکی زبان دے عظیم لکھاری ہن۔ او کٹ کڑاک دے ناں نال کالم لکھدے ہن۔
سرائیکی وسیب دے تاریخی مقامات
سرائیکستان دے تاریخی مقامات اے ہن: قلعہ کہنہ ملتان قلعہ دیراوڑ  قلعہ مروٹ  ہڑپہ  پتݨ منارہ  مقبرہ نواب غازی خان  مقبرہ بادشاہ طاہر خان نہڑ  سیت پور  اچ  چنڑ پیر  ملتان  بہاولپور شہر  ڈیرہ نواب صاحب  گھنٹہ گھر ملتان  خان بیلہ  سرائیکی چوک بہاولپور  شاہی محلات بہاولپور  کوٹ مٹھن  پپلاں  رام ڈھیری  فرید گیٹ بہاولپور  حرم گیٹ ملتان  میانوالی  شاہ شمس ملتان  قبر نواب مظفر خان  دمدمہ ملتان  مزارات ملتان  ملتان ریلوے اسٹیشن  قاسم باغ ملتان  ریڈیو پاکستان ملتان  بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان  جامعہ قادریہ راشدیہ دینپور  تلمبہ  تخت ہزارہ  سخی سرور  چاچڑاں شریف  روجھان مزاری  قدیم عمارات ملتان  چوطاقہ دروازہ شجاع آباد   تَبلیغی مسجِد شجاع آباد   مسجد حاجی اکرم آلی ݙانور آلا شجاع آباد   فورٹ منرو   سَسی دا شہر بُھٹہ واہن   چڑیا گھر بہاولپور   مئو مبارك رحیم یارخان سکندرِ اعظم دا قلعہ هہ
یار ملاونداءِ (کہاݨی)
کون وِچھڑیئے یارملاونداءِ
ہیر آکھیا جو جوٹھ ٻولیوں
کون وِچھڑے یار ملاوندا ءِ
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
گرو نانک
گرو نانک دیو (پنجابی: گرمکھی ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ، پنجابی: شاہ مکھی گرونانک، ہندی: गुरु नानक) دی پیدائش شہر ننکانہ صاحب، لاہور، پنجاب موجودہ پاکستان وچ 15 اپریل، 1469ء کوں تھئی تے وفات 22 ستمبر، 1539ء کوں شہر کرتار پور وچ تھئی۔
thumb|Guru Nanak Dev by Raja Ravi Varmaگرو نانک
گرونانک سکھ مت دے بانی تے ݙاہ سکھ گرواں وچوں پہلے گرو ہن۔ انہاں دا یوم پیدائش گرو نانک گرپورب دے طور تے دنیا بھر وچ ماہ کاتک (اکتوبر–نومبر) وچ پورے چندر دی رات، یعنی کارتک پورن ماشی کون منایا ویندا ہے.
تعلیمات
گولڈن ٹیمپل تالاب وچ بݨیا ہویا ہے۔ سکھ مذہب وچ گولڈن ٹیمپل کوں مذہبی رواداری، محبت، بھائی چارے تے امن دی علامت سمجھیا ویندا ہے۔
گولڈن ٹیمپل دے چار دروازے ایہ ظاہرکریندے ہن جو سکھ تمام مذاہب نال تعلق رکھݨ آلے انساناں دا احترام کریندا ہے اتے ایہ جو تمام انسان برابرہن۔ ایہ سکھ مذہب دی اصل تعلیمات ہن۔
رشید قیصراݨی
رشید قیصراݨی دا تعلق تحصیل تونسہ نال ہئی۔ اردو زبان دے وݙے شاعر ہن۔ انہاں دا تعلق قادیانی مذہب نال ہئی۔
یونی ورسٹی
اعلیٰ تعلیم دے اداریاں کوں یونی ورسٹی اہدے ہن۔پوری دنیا وچ اسلامی دنیا سمیت، یونیورسٹیاں دا ہک ڄال وچھا ہویا اے.جامعہ (عربی سے ماخوذ۔ انگریزی: University) ہک اعلٰی تعلیمی و تحقیقی اِدارہ جیہڑا مختلف مضامین وچ تعلیمی سند ݙیندا ہے۔ دنیا وچ سب توں پہلے یونیورسٹی مسلماناں نے 859ء وچ اسلامی ملک مراکش دے شہر فاس وچ بݨائی ہئی جیہڑی القرویین (University of Al-Qarawiyyin) دے ناں نال جاݨی ویندی ہئی جیہڑی اج وی موجود ہے۔ اے مسجد وی ہئی تے نال یونیورسٹی وی۔
سرائیکی علاقے دیاں یونیورسٹیاں
سرائیکی علاقے دیاں کجھ یونی ورسٹیاں ایہ ہن۔
عبداللہ عرفان سئیں
عبداللہ عرفان ہک بھاری تے ڳاڄ ڳڄݨ آلے الاء دے مالک ہن ۔۔۔ نہ صرف ترقی پسند سوچ دے لکھاری ہن بھل فوجی آمرایوب دے پہلے مارشل لآ کنوں لا ضیاء مردود دے مارشل لاء دے خلاف جدوجہد کرݨ آلے ہک سیاسی کارکن ہن ـ ضیائی کالے دور ءچ ملک صاحب اپݨی قیمتی کتاباں دی لابریری بکساں صدوقاں ءچ بند کرتے دوستاں سنگتیاں دے گھراں ءچ رکھوا آئے تے روز ڄہاڑے کہیں کرنل تے کݙاہیں میجر کنیں سوال جواب کیتے سݙا ویندا ہا۔ او سرائیکی تحریک ءچ سرائیکی صوبے دی جدوجہد کوں وسیب دی پہلی تے بنیادی جیت تصور کریندے ہن تے قومی سوال کوں پاکستان ءچ طبقاتی جدوجہد نال جوڑ تے ݙہکھدے ہن۔ انہان کیتے سرائیکی ادب دے لکھاری شاعر ادیب فنکار تے شاگرد ءی دراصل بنیادی سیاسی کارکن ہن جنہاں اڳوں ونڄ تے سرائیکی وسیب دی قومی تے طبقاتی جدوجہد دی وڈی تحریک کوں جنم ݙیوݨیں جیندے ءچ سرائیکی جاگیرداراں سرمایا داراں کوں ہک ڄہاڑے سارے سرائیکی وسیب دے اڳوں ڳوݙے نیواوݨے پوسن کیوں جو سرائیکی تحریک پسماندہ تے غریب عوام دے نچلے طبقات دی تحریک ء۔
ملک صاحب جوشیلے مقرر ہن تے ھمیشہ عوامی انقلاب ءچ یقین رکھیندے ہن۔ سرائیکی ادب بارے مُنڈھلا ایرا ٻدھݨ کیتے وستیاں ءچ سرائیکی ٻولی دے مردے بُھردے مُکدے اکھراں، قصے، پدے پہاکے اکھاݨ، حال حویلے شارتاں، الارے تے ٻولاریاں تے یقین کریندے ہن جوسرائیکی ادب اڄ وی ٻُݙھڑیاں دی ہاں دی کوٹھڑی ءچ سانبھے لاتھن، ڄہڑے اڄ موئے تے بھانویں کل۔۔تہوں انہاں آپ وی سرائیکی ادب دا مُنڈھ پُراݨے لوک قصیاں ءچوں کݙھ تے نویں اجوکے قصہ دا پہلا ایرا سرائیکی ادب ءچ ٻدھا۔۔۔ایندے نال نال ءی انہاں اپݨے آسوں پاسوں دی وݙی تہذیباں دی تاریخی نظریاتی جدوجہد کوں سرائیکی لوکاں تئیں نشابُر کیتے چین روس ترکی تے مصر دے انقلابی کرداراں اُتے کتاباں دے تراجم سرائیکی زبان ءچ کتن جو وسیب کوں اپݨی جاری سیاسی قومی جدوجہد ءچ روشن خیال تے ترقی پسند قومی جدوجہد دے رستے دا ادراک تے شعور تھیوے ۔۔۔۔۔ شہزاد عرفان
حروفِ تہجّی دا ودھا گھٹا
ودھا گھٹا دی لوڑ:
کُئی وی زبان توڑے جو او علاقائی ہووے یا ملکی ہووے اپݨے اِردگرد دے زبانیں کن بہرحال متاثر ضرور تھیندی ئِ۔ تے انھیں زبانیں دے کئی کئی لوظ اپݨی ضرورت دے مطابق تھوڑے ٻہوں ردو بدل دے نال اپݨے لوظیں دے ذخیرے ئِ چ شامل کر گھندی ئِ۔ ساݙی سرائیکی زبان وی اپݨے اِردگرد ئِ چ ٻولیٔں ونجݨ آلیں علاقائی زبانیں (یعنی پنجابی ، ہندکو، پشتو، سندھی ، بلوچی وغیرہ ) کنوں علاوہ اپݨی قومی زبان اردو تے ٻہروں آوݨ آلئیں زبانیں عربی ، فارسی تے کئی ݙوجھیں زبانیں ٻولݨ آلے لوکیں دئیں ونکو ونک ٻولئیں کنوں متاثر تھئی ئِ۔ ایھا وجہ ئِ جو ساݙی سرائیکی زبان انھیں مختلف زبانیں دے ٻہوں سارے لوظ تھوڑے ٻہوں ردو بدل دے بعد اپݨے لوظیں دے ذخیرے ئِ چ شامل کر گھدن ۔
ہک ٻولی کنوں ݙوجھی ٻولی ئِ چ ورتݨ کیتے لوظ جیویں جیویں اپݨی شکل تبدیل کریندن (یعنی انھیں لوظیں ئِ چ حروف تہجی دا جیویں جیویں تغیر و تبدل تھیندے) اینکوں حروف تہجی دا وٹا سٹا ، تغیر و تبدل یا حذف و اشتقاق آکھیا ویندے ۔ مثال دے طور تے جیویں جو اردو دے الفاظ بکری ، بالٹی تے ابال دی ب کوں سرائیکی حرف تہجی  ٻ نال بدل کرئیں سرائیکی ٻولی ئِ چ انھیںلوظیں کوں ٻکری ،ٻالٹی تے اٻال لکھیا تے پڑھیا ویندے ۔ ایویں ای ہڈی ، لڈو تے کھڈی دی ڈ کوں سرائیکی حرف تہجی ݙ نال تبدیل کرکیں ہݙی ، لݙو تے کھݙی لکھےا تے پڑھےا ویندے ۔
بعض اوقات ٻہرلیں زبانیں دے لوظیں دے حروف تہجی کوں اپݨی ضرورت دے مطابق ودھا گھٹا کرئیں سرائیکی لہجے دے لوظ بݨائے ویندن۔ اینہہ عمل کوں حروف تہجی دا ودھا گھٹا آکھیا ویندے ۔ کبوتر دے ’’ک ‘‘دے بعد ’’م‘‘ دا ودھارا کرکے سرائیکی لہجے دا لوظ کمبوتر بݨایا ویندے ۔
اینہہ تھوڑی جھئیں وضاحت دے بعد سب توں پہلے ترے حروف تہجی (ا، و، ی) دا ذکر کیتا ویندے جنھیں کوں گرائمر دی زبان ئِ چ حروف علت آکھیا ویندے ۔حروف علّت دی کجھ وضاحت "حروف دیاں ونکیاں بلحاظ صحت" ئِ چ کِیتی ڳئی ہِے پر اِتھاں انھیں دی مزید وضاحت کیتی ویندی پئی ئِ تاں جو انھیں حروف دے سمجھݨ ئِ چ کوئی ابہام نہ رہ ون٘ڄے کیوں جو انھیں حروف تہجی دا وٹا سٹا، تے ودھا گھٹا، نہایت اہمیت دا حامل ئِ۔ اینہہ اہمیت دے پیش نظر سب توں پہلے حروف علت دے وٹا سٹا تے ودھا گھٹا دی وضاحت کیتی ویندی ئِ۔
چھوٹی الف / کھڑی زبر
اینہہ حقیقت کنوں انکار کائینی جو سرائیکی زبان ئِ چ اردو ، فارسی تے عربی دے بے شمار لوظ تھوڑے ٻہوں رد و بدل دے بعد ورتئے ویندن۔ اردو، فارسی تے عربی دے بعض لوظ ایجھیں ہن جنھیں دی لکھت ئِ چ الف کوں فقط علامتی طور تے لکھےا ویندے جݙاں جو پڑھدے ویلھے ایندی صرف مدھم جھیٔں اواز کڈھی ویندی ئِ۔
مثال دے طور تے الٰہی، اسمٰعیل، اسحق تے لہٰذا وغیرہ ئِ چ  لکھےا ونجݨ آلا چھوٹا  جھےا ں الف۔ اینہہ چھوٹے جھئیں الف کوں مکمل حرف تہجی دے طور تے لکھݨ درست کائینی۔ یعنی اتے ݙتے ڳئے لوظیں دی املا الاہی، اسماعیل، اسحاق تے لہاذا کرݨ درست شمار نہ تھیسی ۔توڑے جو ایّھو جھئیں لوظیں ئِ چ الف کوں مکمل حرف تہجی دے طور تے لکھݨ دا رواج عام ئِ ۔پر اینہہ رواج کوں غلط العام تاں آکھیا ون٘ڄ سڳدے پر درست نھیں  ڳݨےا  ون٘ڄ سڳدا۔
شروع وِچ الف دا ودھارا
کݙہئیں کݙہئیں بعض لوظیں دے شروع ئِ چ الف دا ودھارا کر ݙتا ویندے جے کر الف دا ودھارا نہ وی کیتا ون٘ڄے تاں وی انھیںلوظیں دی املا درست سمجھی ویندی ئِ۔ جیویں جو سکندر دی املا اسکندر ، فلاطون دی افلاطون ، سکول دی اسکول تے سٹیشن دی اسٹیشن درست ڳݨی ویندی ئِ۔
واؤ دی اَواز
بعض لوظیں ئِ چ لکھئے گئے وائو دی آواز الف وانگوں پڑھی ویندی ئِ۔ جیویں جو زکوات دا تلفظ زکات تے صلوات دا تلفظ صلات کیتا ویندے ۔ ایجھئیں لوظیں ئِ چ وائو دا لکھݨ تاں درست ئِ ۔ پر ایندا پڑھݨ درست کائینی۔
ی دی اَواز
بعض لوظیں ئِ چ لکھی ون٘ڄݨ آلی ی الف دی آواز ݙیندی ئِ۔ جݙاں جو انھیں لوظیں ئِ چ لکھی ون٘ڄݨ آلی ی دے اتے علامتی طور تے چھوٹا  جھےا ں الف لکھ ݙتا ویندے ۔پر انھیں لوظیں دا تلفظ کریندئیں ہوئیں ی دی بجائے الف پڑھیا ویندے۔ مثال دے طور تے مصطفیٰ ، مرتضیٰ، مجتبیٰ، موسیٰ، عیسیٰ، دعویٰ تے معنیٰ وغیرہ دی املا۔ انھیںلوظیں دی املا مصطفا، مرتضا ، مجتبا، موسا، عیسا، دعوا یا معنا وغیرہ کرݨ درست کائینی۔
صرف الف دی اَواز
بعض فارسی لوظ جنھیٔں ئِ چ آوݨ آلی ’’و‘‘ دے اڳوں جے کر ’’الف‘‘ آ ون٘ڄے تاں انھیں لفظیں دے تلفظ اچ ’’و‘‘ دی آواز کوں حذف کر کے صرف ’’الف‘‘ دی آواز کݙھی ویندی ئِ۔ جیویں جو خواہش ،خواب، خواجہ ،تے خیر خواہ دے تلفظ ئِ چ ’’و‘‘ دی آواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ۔ایویں ای بعض لفظیں ئِ چ آوݨ آلی ’’و‘‘ معدولہ جیکوں ’’و‘‘ اشمام وی آ کھےا ویندے  (یعنی ایجھئیں دائو جیندی صرف خوشبو آندی ئِ لکھی تاں ویندی ئِ پر پڑھی نھئیں ویندی) ۔جیویں خو ِد ،خو ِش ، خوِیش ،تے خوِرد ئِ چ آوݨ آلی وائو۔
واؤ دی اَواز دا خاتمہ
جے کر کہیں لوظ ئِ چ آوݨ آلی وائو کن پہلے آوݨ آلے حرف تہجی تے پیش ہووے تے نال ای اوندے اڳوں ’’ال‘‘ آ ون٘ڄے تاں وت تلفظ ئِ چ ایں ’’و‘‘ دی آواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ۔ جیویں جو ابو البشر ،ابوالہول،ابوالقاسم تے ابو الفضل وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ’’و‘‘ دی آواز۔
ی دی اَواز دا خاتمہ
جے کر کہیں لوظ ئِ چ آوݨ آلی’’ ی ‘‘کنوں پہلے آوݨ آلے حرف تہجی دے ہیٹھوں زیر ہووے تے اوندے اڳوں ال آ ون٘ڄے تاں وت تلفظ کریندئیں ہوئیں اونہہ ’’ی ‘‘دی اواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ۔ جیویں جو فی الحال ، فی الحقیقت ، فی الفور، فی الواقع ، فی النار تے فی البدیہہ وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ’’ی ‘‘دی اواز۔
الف دی اَواز دا خاتمہ
جے کر کہیں لوظ ئِ چ آوݨ آلے ’’الف ‘‘کنوں پہلے آوݨ آلے حرف تہجی دے ہیٹھوں زیر ہووے تے اوندے اڳوں ’’ل ‘‘آون٘ڄے تاں وت تلفظ کریندئیں ہوئیں اونہہ’’ الف‘‘ دی اواز حذف کر ݙتی ویندی ئِ جیویں جو بالکل، بالفعل، بالواسطہ، بالیقین تے بالعموم ئِ چ آوݨ آلے ’’الف ‘‘دی اواز۔
واؤ حذف توں بعد معنی
بعض لوظیں ئِ چ آوݨ آلی ’’وائو‘‘ کوں کݙہئیں کݙہئیں حذف کرݙتا ویندے ۔ پر وائو دے بغیر وی اونہہ لوظ دے معنی ئِ چ کُئی فرق نھیں آندا۔ جیویں جو گوہر کوں گہر ، خاموشی کوں خامشی تے لوہار کوں لہار لکھݨ۔
مخفف کرݨ
بعض اوقات کجھ لوظیں کوں مخفف کرݨ سانگے انھیں لوظیں ئِ چ آوݨ آلے ’’الف ‘‘کوں حذف کر ݙتا ویندے پر ’’الف‘‘ دے بغیر وی اونہہ لوظ دے معنی ء ِچ کوئی فرق نھیں آندا۔ جیویں جو گناہ کوں گنہ، راہ کوں رہ تے نگاہ کوں نگہ لکھݨ۔ ایویں ای لاج کوں لج، بادام کوں بدام تے ٻاہر کوں ٻہر لکھݨ وی درست ئِ۔
عربی اسمائے مؤنث
بعض عربی اسمائے مونث دے اخیر ئِ چ ’’ت‘‘ آندی ئِ جیکوں اکثر اوقات ’’ۃ ‘‘کرکے لکھیا ویندے ۔ پر اردو ، فارسی تے سرائیکی ئِ چ انھیں لوظیں کوں’’ ت‘‘ نال ای لکھیا ویندے ۔ جیویں جو شجاعۃ کوں شجاعت تے سعادۃ کوں سعادت وغیرہ۔ حروف علت دی اینہہ وضاحت دے بعد ہن اتھاں بعض صحیح حروف دے وٹا سٹا تے ودھا گھٹا دی نسبت کجھ مثالاں پیش کیتیاں ویندئین۔
آ کوں الف نال بدلیا ویندے :
اردو،فارسی،عربی لوظ           سرائیکی لوظ
آباد                                          اباد
آٹا                                           اٹا
آزار                                        ازار
آزمودہ                                      ازمودہ
آدھا                                         ادھا
الف دا ’’ہ ‘‘تے ’’ر ‘‘نال وٹا ندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
اوچھا                                              ہوچھا
افیون                                               ہفیم
ایک                                                ہک
اِدھر                                                ہیݙے یا ایݙے
گرج                                                گاج
الف دے گھٹاوݨ نال
بادامی                                              بدامی
بادام                                                بدام
بارات                                              برات
پانچواں                                            پنجواں
پالان                                                پلاݨ
چالاکی                                             چلاکی
ب دا ٻ ، پ، و، ی نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
بالٹی                                               ٻالٹی
بڈھا                                                ٻڈھا
ببول                                                ٻٻل
بوٹی                                               ٻوٹی
بول                                                ٻول
بوجھ                                               ٻوجھ
بیڑی                                               ٻیڑی
ت دا ٹ، چ، د، ذ، س ، ش ص، ی نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
تانگا                                                ٹانگا
آنت                                                 آندر
پلید                                                 پلیت
مسجد                                               مسیت
شخص                                             شخت
بھید                                                بھیت
ٹ دا ڈ، ڑ، ک نال وٹاندرا:
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
وارنٹ                                             ورنڈ
پالک                                               پالٹ
تھکاوٹ                                            تھکیڑا
دیکھا                                               ݙٹھا
ٹکڑا                                                ٹوٹا
ج دا ڄ، چ، ذ ، ز، س ، ی نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
جال                                                ڄال
جٹ                                                ڄٹ
جم                                                  ڄم
ساجن                                               سڄݨ
جات                                                ذات
جمعہ                                               زماں
مجاور                                              مزاور
مٹھاس                                             مٹھاج
جالا                                                ڄالا
لاج                                                 لاڄ یا لڄ
’’ح‘‘ دا  ت، و نال تے چ دا ہ نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
محتاج                                              متھاج
محتاجی                                            متھاجی
خ دا غ، ق، ک، گ نال وٹاندرا
دوزخی                                             دوزکی
ملک                                               ملخ
نقشہ                                                نخشہ
بیساکھ                                              وساخ
بندوق                                              بندوخ
چرخہ                                              چرکھہ
تڑاخا                                               تڑاکا
خوشہ                                              گچھا /غوشا
میخ                                                 میکھ
تمباکو                                              تماخوں
بطخ                                                بدخ
د دا ݙ ، ذ، ر، ز، ک نال وٹاندرا
دودھ                                               ݙدھ
دیا                                                  ݙیوا
یزید                                                یزیز
داڑھ                                                ݙاڑھ
دیوالہ                                              ݙوالہ
گدھ                                                 گرجھ /گجھ
چھید                                               چھیک
دو                                                  ݙو
وردی                                              ورزی
ڈ دا ݙ ، ر، ڑ ل نال وٹاندرا
ہڈی                                                ہݙی
ڈاٹ                                                ݙاٹ
گڈا                                                 گݙا
ڈاک                                                ݙاک
لڈو                                                 لݙو
ٹڈا                                                  تݙا
ڈنڈ                                                 ݙنڈ
ڈنٹھل                                               ݙنڈل
ڈائن                                                ݙیݨ
ر دا ڑ تے ل نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
الماری                                                     الماڑی
پربال                                               پڑوال
تھرتھری                                           تھڑتھلی
دوہرا                                               ݙوڑا
خریدار                                             خلیدار
پردہ                                                پڑدہ
دوہری                                             ݙوڑی
ڑ دا ݙ نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
بڑا                                                  وݙا
بڑائی                                              وݙائی
گڑھا                                               کھݙا
بوڑھے                                            ٻڈھے
کوڑی                                              کوݙی
بڑے                                               وݙے
بھیڑ                                                بھیݙ
ش دا س ،ص، ک تے ص دا ض نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
تاش                                                تاس
معصوم                                            مشوم
شلوار                                              سلوار
قمیص                                              قمیض
شنوائی                                                    سݨوائی
پیچش                                              پیچک
ع دے گھٹانون نال
اعتبار                                              اتبار
اعتقاد                                              اتقاد
معافی                                              مافی
اعلان                                              الان
بدعت                                              بدت
قاعدہ                                               قیدہ
اعجاز                                              اجاز
تعویذ                                               تویت ؍ تویذ
معاف                                              ماف
غ دا ک ، گ نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
غوطہ                                              گوتہ
نقارہ                                               نغارا
گستاخ                                              غستاخ
گمان                                               غمان
دماغ                                               دماک
گراری                                                     غراری
گلاب                                               غلاب
بالغ                                                 بالک
جغرافیہ                                            جگرافیہ
گستاخی                                            غستاخی
غدود                                               گدود
ف دا پ ، ک، و نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
فیتہ                                                 پھیتہ
فیرنی                                              کھیرنی
لفظ                                                 لوظ
ق ، ک دا گ نال وٹاندرا
ٹرنک                                              ٹرنگ
لوگ                                                لوک
ڈنک                                               ݙنگ
پھوگ                                              پھوڳ
روزگار                                            رزکار
گ دا ڳ ی ، نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
جگ                                                جڳ
راگ                                               راڳ
ساگ                                               ساڳ
جوگ                                               جوڳ
سوگ                                               سوڳ
بھاگ                                               بھاڳ
پگ                                                 پڳ
چوگ                                               چوڳ
پھوگ                                              پھوڳ
بھوگ                                              بھوڳ
واگ                                                واڳ
روگ                                               روڳ
ل دا  ڑ نال تے و دا م ،ہ نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
تھوڑے                                            تھولے
کریلا                                               کریڑا
تالی                                                تاڑی
اکیلا                                                ہکاڑا
تھوڑی                                                     تھولی
دھول                                               دھوڑ
صحت مند                                         صحت وند
دیو                                                 دیہہ
ن دا ٹ، ڈ، ل تے ݨ نال وٹاندرا
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
کوہان                                              کہانٹ
جتنے                                              جتلے /جیتلے
کتنی                                               کتلی /کیتلی
چنہ                                                 چݨہ
چھینی                                              چھیݨی
مان                                                 ماݨ
پانی                                                پاݨی
رانی                                               راݨی
بان                                                 واݨ
دانہ                                                داݨہ
پرانا                                                پراݨا
واؤ دے گھٹاوݨ نال
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
اونچا                                               اچا
پولیس                                              پلیس
چولھا                                              چلھا
دھوپ                                              دھپ
روزگار                                            رزکار
سوراخ                                                     سراخ
گھونٹ                                                     گھٹ
تُھوک                                              تُھک
جھومر                                                    جھمر
گودام                                               گدام
پوشاک                                                    پشاک
جوتی                                              جتی
چونچ                                               چنج
ی دے گھٹاوݨ نال
اردو،فارسی،عربی لوظ                   سرائیکی لوظ
بیمار                                                بمار
بیگانی                                             بگانی
پیتل                                                پتل
پودینہ                                              پودنہ
تیکھی                                              تکھی
چھینک                                             نچھ
دیوانہ                                              دوانہ
سیدھا                                               سدھا
گیدڑ                                                گدڑ
پشیمان                                                     پشمان
پیغام                                                پغام
تیکھے                                                    تکھے
چھیل                                               چھل
سیدھی                                             سدھی
کیل                                                 کل
میٹھا                                               مٹھا
بیگانہ                                              بگانہ
تیتر                                                تتر
نیند                                                 نندر
دیوالی                                              ݙوالی
ضروری ڳالھ
اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ء ِجو ݙوجھیں زبانیں کنوں گھدے ڳئے لوظیں کنوں جݙاں (الف،و، ی) یعنی حروف علت کوں حذف کریسوں تاں وت انھیں لوظیں کنوں بݨݨ آلے سرائیکی لوظیں تے الف دے گھٹاوݨ سانگے زبر ، وائو، گھٹاوݨ سانگے پیش تے ’’ی‘‘ گھٹاوݨ سانگے زیر لا ݙیسوں مثال دے طور تے لاکھ دا الف گھٹاوݨ سانگے لَکھ دی’’ ل‘‘ دے اتے زبر تے مول دی وائو گھٹاوݨ سانگے مُل دی’’ م‘‘ دے اتے پیش تے چھیل دی ’’ی‘‘ گھٹاوݨ سانگے چِھل دی ’’چھ ‘‘دے ہیٹھوں زیر لا ݙیسوں ۔کئی کئی لوظ اینہہ اصول کنوں مستثنیٰ وی تھی ویندن ۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
یونس ناصر
یونس ناصر دا سانگا رحیم یار خاننال ہے ھے خوب صورت غزل لکھدے ہن۔
اپنڑیں وسیب ئچ اونویں تاں ٹیلنٹ دی کمی کینی ، ھرحوالے نال میڈا وسیب بےمثال اے ،لیکن ادب دی گال کروں تاں ساڈے وسیب دی ھر وستی ھرشہرئچوں ڈوچار ناں ضرور نکلسن ، خیر ساڈے ضلع رحیم یار خان کوں تاں ھکو اعزاز وی ڈھیر اے ، جو اتھاں خواجہ غلام فرید سیئں جے عظیم شاعر پیدا تھئین ، اینویں مولوی لطف علی سیئں تے قیس فریدی رح توں گھن تے اج دے عظیم شاعریں تک ،  لیکن توجہ طلب گال اے ، اج وی ساڈے ضلع رحیم یار خان ئچ ایہوجے سینکڑاں شاعر موجود ئن جنہیں دی سرپرستی اتے حوصلہ افزائی کیتی ونجے تاں او ساڈے ضلع رحیم یارخان کیا ، پورے وسیب دا ناں روشن کرسگدن  ، ایں لمبی فہرست وچوں ھک ابھردا ھویا ،ھک نویکلے انداز ئچ ڈوھڑہ نظم ، غزل آکھنڑوالا شاعر مخلص دوست سیئں ،،،،، یونس ناصر ،،،،، اے  ، آپ نے غالبًا 1985 اپنڑی شاعری دا آغاز کیتا ، تے استاد الشعرا قاصر جمالی صاحب دے اگوں شکر رکھی  ،، اوں دوران ایں آپ دا کلام مشاعریں وچ عوام دی توجہ دا مرکز بنڑدا گیا ، بلخصوص اے ڈوھڑہ  ،، ، میکوں چھوڑ تےناصر کنڈ نہ کر میاں میں ھینڑاں میں کنڈ ڈینداں ،،، اے ڈوھڑہ تاں جناب دی شخصیت کوں چار چندر لا ڈتے ، اوندے بعد ادب دے ٹھیکداریں ، ایں جوان کوں پچھونہاں کریندیں کریندیں آخر کار شاعری چھڑوا ڈتونے  ، ھنڑ کجھ عرصہ پہلے کجھ مخلص سجنڑیں دی بدولت ادب دے میدان ئچ جوان ولا ول آئے آپ دے کجھ شعر تساں باذوق دوستاں دی نزر ،، شعر پڑھ تے اپنڑی رائے دا اظہار ضرور کریسو ،تاکہ ایہوجے لوکیں دی حوصلہ افزائی تھیوے
نمونہ کلام
ساڈے گل گانیاں مجبوریں دیاں کشکول انا دے ہتھ ءچ ھ
لب ظرف ضمیر دے پہرے وچ ہر بول  انا  دے  ہتھ  ءچ ھ
اے بھیک اوڈوں احسان رکھیے تک تول انا دے ہتھ ءچ ھ
تونڑیں ساہ ساہ ناصر گروی ھ سر ڈھول انا دے ہتھ ءچ ھ
تو جو جانی کھل کھل تے ولٹیندا پئیں
ڈس ہاں میڈی اکھ دئیں نیریں کیا آکھیے!
ھ کئی اپݨا میل ملاپ مقدر وچ
تیڈے ہتھ دئیں ڈیکھ لکیریں
کیا آکھیے!
مسیں منہ جڑدے منہ بنڑ ویندے وت کھلدے منہ کوں جھنڈ ڈینداں
تھیندے منہ ڈمنڑاں ڈسکار کیتے ڈے  چپ تے   ڈند  منہ  منڈ  ڈینداں
میڈے سر سارے الزام سہی میاں میں کوڑا میں ڈنڈ ڈینداں
میکوں ناصر چھوڑ تے کنڈ نہ کر چلو میں ہینڑاں میں کنڈ ڈینداں
اپنے شیشے  نال  شرارت  ہووے
پئ
ناصر سارے حال زبانی نی ہوندے
چہرے تے کئ لال عبارت ہووے پئ
رقیبیں دے گۓ ہن پتھر ایڈے اوڈے
اجڑیں فصلیں دی جھاڑ رکھی رہ
ہک نشانی   ہے   ناڑ   رکھی   رہ
اعتباریں دے کہیں ولیکھے توں
ول وی  یاریں دی تاڑ رکھی رہ
اوکھے ویلہے تے ول پکر پوسوں
کہیں وی چنڈ وچ کباڑ رکھی رہ
سعید ثروت
صدر ،، تانگھ ادبی سنگت سہجا
ݙوہڑہ
.ساڈی صورت جگ دے موتیں وچ نگ ہوندی ہئ تگ ہوندی ہئ
زربفت پوشاک ہئ نظریں دی ٹهگ ہوندی ہئ تگ ہوندی ہئ
وگ چهانگاں مال مہاگاں دی مگ ہوندی ہئ تگ ہوندی ہئ
جیڑهی گودڑی ناصر کچه وچ ہے پگ ہوندی ہئ تگ ہوندی ہئ
...شاعر
یونس ناصر
یونس ناصر صاحب بہترین غزل
ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ
ڈکھارے ایں تھیوں ناصر تیڈی وستی توں ویندیں ہوئیں
جیویں جو روح نکلدی ھے کہیں ہستی توں ویندیں ہوئیں
ایتھاں خوشیاں مہانگیاں ہن تہوں دردیں کوں ایں میلیے
جیویں کئی منڑ تُلا گھندا ھے شئے سستی توں ویندیں ہوئیں
نگاہِ نرم ڈہیدیں ہوئیں پلا نہ جام اے ساقی
ولا نہ مست تھی پووں مسیں مستی توں ویندیں ہوئیں
جڈاں دھرتی وچوں نکھتیں کویلیں کو جو پر لگ گن
ولا اکھیں فلک تے ہن اجاں پستی توں ویندیں ہوئیں
یونس ناصر رحیم یار خان
غزل
حشر اتنا نہ کر متھاجیں دا
کہیاں جھیڑا یا شر متھاجیں دا
کھا تے ٹھوکر اتھائیں سم پوندوں
رات کالی نہ توں ڈرا مفتا
کون مونڈھا یا روز ہتھ ڈیندے