cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈھول فقیر
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:لوک ڳائیک ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:لوک موسیقی
عمر فاروق گورماݨی
عمر فاروق گورماݨی سرائیکی شاعر ہے.
ڄم پل
١٧ اکتوبر ١٩٩٩ء کوں ڄمے. کوٹ سلطان نال تعلق ہےـ
رابطہ
03430856388
نواں گیت.
تیڈیں مونجھیں دا اینجھاں اثر تھیندا پۓ
روندیں روندیں اے دامن وی تر تھیندا پۓ
سنگر....اللہ نواز گورچانی.دلدار حسین مورانی
شاعر....عمر فاروق خان گورمانی آف کوٹ سلطان
ݙوہڑہ
اللہ تعالی انہیں بالیں اور سب لواحقین کوں صبر کرنڑ دی توفیق ڈیوے شالا. آمین
ساڈے ملک اچ امن تباہ تھی گۓ ہن قوم دے حال بے حال اتھاں
اتھاں روز دے قتل پۓ تھیندے ہن پۓ آؤکھے لنگھدن سال اتھاں
ہن گھر گھر سوگ فاروق اتھاں کوئی ڈسدا نئیں خوشحال اتھاں
جیندے سامنڑے ماء پیو ماریا گۓ پۓ روندن رولدن بال اتھاں
سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق تے ابن کلیم
اِیہ سئیں ابن کلیم احسن نظامی دے بارے وِچ "سیئں ڈاکٹر مہر عبدالحق" دِی ہِک یادگار تحریر ہِے جیڑھی سرائیکی لوک ادب دے ہِک رسالے ۔ وِچُّوں گِھدّی ڳئی اے۔ لِکّھت ملاحظہ فرماؤ:
عمر فاروق گورماݨی
ݙوہڑہ
0343 0856388
سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق تے ابن کلیم
سرائیکی ڄیں مٹھڑی ٻولی ءِچ قدیم زمانے دے لوکاں 'صوفی بزرگاں اَتے خواجہ غلام فرید سیئںؒ توں گھِن کَراہِیں ہُݨ تیئں ٻہُوں لوکاں نے شاعری کِیتی ہِے، سرائیکی ءِچ زیادہ تُوں زیادہ کافیاں ݙوہڑے لکھے ڳئے 'کُجھ لوکاں نے مظلوم لوکاں دی مجبوری اَتےِ ظالم کُوں اُندے ظلم تُوں روکݨ دِی ڳالھ کِیتی ہِے اَتے اِیں شاعری ءِچ کئی مختلیف قسماں دے مضمون وِی ٻَدھن ڄینویں ڄو واقعات ءِچّوں "نونہہ سَس دا جھیرا" اَتے کئی ٻَئے واقعے "طوفانِ راوی" وغیرہ' اِیں طرحاں دِی سماجی تے معاشرتی شاعری وِی وَݙی پَسند کِیتی ڳئی، بھَانویں ڄو او ہِک طنزیہ شاعری ہَئی۔ موضوعاتی اَتے اصلاحی پہلو اُندے وِچ شامِل ہوندا ہا۔ ڄینویں ڄو اُردو تے پنجابی وِی آزاد شاعری رَدِیف قافیئے تُوں پَرے تھی ڳئی ہَئی تے اُو کُوں جِدّت آکھیا ڳیا اِینویں ءِی ساݙے سرائیکی شاعراں نے وِی ہُݨ اِیں موضوعِ سخن کُوں چنگی راہ ݙِتّی اِے۔ سیئں ابنِ کلیم دیاں کڄھ اینجھیاں نظماں میں ݙِٹھیاں ہِن انہاں کُوں دلچسپی نال پڑھیا ہِے اَتے اے ݙیکھ کے میکُوں وݙی خوشی تھئی ہِے ڄو "ابنِ کلیم" مے عام روائتی شاعری تُوں ہَت کے مخلص حُسن و عشق دے مضامین بدھݨ دِی بجائے اَتے مفَاداں دِی اِیں دُنیا ءِچ شاہانِ وقت دی ناجائز قصیداہ خوانی کرن دی بجائے اُنہاں دیاں کوتاہیاں،'خامیاں اَتےِ ملک و قوم دے نال کِیتیاں ڳیاّں زیادتیاں توں پَردہ چاتے۔ ابنِ کلیم دِی شاعری کُوں اَسّاں حق سچ دی آواز آدھے ہیں' اِے اَواز جیندی اَڄ لوڑ ہِے وݙی ہمّت اَتے جی دَارِی اَواز ہے۔ اے ہِک جارحانہ رستہ ہِے ڄیڑھا ڄو مشکل پَسند اتے سچّے لوکاں دا خاصَہ ہے اِیں طرز دی شاعری حقیقت ءِچ تنقیدی اتے مزاحمتی تاں ہِے پر آپݨے موضوع دی اہمیّت دے سانگے عوام ءِچ جلدی مقبول تھی ونڄن دا درجہ رکھدی ہے۔ میکوں دلی خوشی تھئی ہِے ڄو "ابنِ کلیم" ڄیں مہاندرے فن کار نے خطاطی،صحافت،اَتے ادب دے نال نال سرائیکی شاعری ءِچ آپݨا حصّہ لایا ہِے۔ سرائیکی ادبی تاریخ دے حوالے نال گالھ کِیتی ونڄے اتاں سب توں پہلے مذہبی شاعری دے نمونے ساکُوں مل ویندن ڄینویں ڄو "نُور نامہ" معراج نامہ حلیہ مبارک' اِیندے بعد عشقیہ مثنویاں دا دَور آندے ڄنہاں وِچوں مثنوی ھِہیر رانجھا، چراغ اعوان تے مثنوی سَفیل نامہ ہَئی لطف علی دی تے "یُوسف" زلیخا" مولانا عبدالحکیم اُچوی دِی' سرائیکی زبان و اَدب دے نادر نمونے ہِن۔ اِیندے نال ءِی ساکُوں ہِیں دَور ءِچ سی حرفیاں ٻہُوں ساریاں مِلدیاں ہِن ڄنہاں وِچّوں چرخہ نامہ حافظ جمال اللہ ملتانی وِی ٻہُوں اِہم ہِے' اِیندے علاوہ سِی حرفی مَولودِاعظم اتے سی حرفی مولود شریف مولوی عُبیداللہ ملتانی مِلدیاں ہن اَج دے دَور ءِچ مزاحمتی شاعری دا رِواج پئے ڳے پَر جدید دب دب ءِچ ماضوعاتی یا واقعاتی شاعری دی ٻہُوں ضرورت ہَئی' اِیندے واسطے ساݙے ہِک اہلِ علم اتےِ اہلِ قلم دوست ابنِ کلیم ہورِیں آپݨی تخلیقات کُوں مزاحمتی دے نال نال صرف موضوعات دے تابع کرکے اُندا اظہار کِیتے ڄیڑھا ڄو عام اسلُوب تُوں ہَٹواں کم ضرور نظر آندے پر اِیندی علمی تے اَدبی اہمیّت دا اندازہ لَاوݨاں مشکل نظر آندے۔ اُنہاں اِیں تخلیق ءِچ سماجی بُرائیاں دا ذکر چھیڑے ڄیندا مُنہ مُہابہ ٻہُوں زیادہ تھیندا ویندے ایں بُرائی (رشوت) کُوں کوئی وِی اَڄ دے تنگ دور ءِچ بُرائی نِیں آہدا۔ انہاں بُرائی کُوں بُرائی سمجھے تے اِیندے اُتے قلم چاتا ہے۔ اللہ انہاں کو اِیندا اجر ضرور ݙِیسِی۔ تھی سڳدے اِیکُوں پڑھ تے کہیں کُوں احساس وِی تھیوے تے آپݨے گِروَان ءِچ جھاتی پاوے چا۔ ۔
عمر فاروق گورماݨی
غزل.
تیڈے بارے جے گھٹ ودھ میں الانواں یار مر پونواں
سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق تے ابن کلیم
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
ساݙا وطن
اے ساڈا وطن ھے ۔ اصل مجرم صوفی ھَن جو نیک لوکیں دے بیس ءِچ ھن لیکن اندروں شیطان دے چیلے ھَن ۔ جنھاں حملہ آوراں واسطہ راستہ صاف کیتے ۔ جنھاں مقامیاں کوں روکھی سوکھی کھاوڑ دا درس ڈے تے مقامیاں دی ترقی دے راستے کوں بریک لاتی ھے ۔ ایندے علاوہ انھاں صوفیاں نے عرب نژاد لوکاں دیاں کوڑیاں کہانیاں اسطیری کہانیاں گھڑ تے مقامیاں کو درس ڈتے عرب اعلٰی ھن ھڑ وقت آ گے مقامی جاگ پووین اَتے اپڑے زمینیں اَتے وطن کِنوں انھیں کوں بے دخل کرن ۔ اے ساڈا وطن ھے ۔ ایندے علاوہ آپ ڈیکھیں ! وادی مہران ، وادی سندھ اَتے وادی کشمیر ءِچ ِ عملی طور تے عرب نژاد ، ایران نژاد ، افغانی نژاد لوک مقامیاں دی اقتصادیات و معاش اُتے قابُض ھن انھاں وچوں سید ، قریشی ، گیلانی ، کرد وغیرہ شامل ھن ۔ جئیں ویلے مقامی اپڑے حق کیتے اواز چیندے اسلام خطرے ءِچ آویندے لیکن مقامی بلاشک وسل نال روٹی کھاوے ، یا گندہ پاڑی پیوے یا بُکھا سمے یا ول بھیڈ ٻکریاں جتھوں پاڑی پیوین اُتھاؤ گندہ پارڑی پیوے اسلام کوں کوئی خطرہ نہیں تھیندا نا انسانیت مردی ھے ۔(بھورل گھلیجہ)
عمر فاروق گورماݨی
غزل.
تیڈا شکوہ جے کاہیں جاہ تے سنڑانواں یار مر پونواں
میڈے وس وچ تاں ہے کائنا تیکوں جانی بھلا ڈیواں
تیڈیاں یاداں جے دل تو میں بھلانواں یار مر پونواں
تیڈے کولو میں انج تھی کے نبھانواں یار مر پونواں
جڈاں ملسیں جتھاں ملسیں لہیساں رج کے مونجھاں میں پریں کھڑ کے جے ہتھ کوں میں ہلانواں یار مر پونواں
میڈے اینھ دل دی دنیا وچ سجنڑ آباد ہیویں توں
تیڈی جاہ تے جے غیریں کوں وسانواں یار مر پونواں
کڈاہیں مشکل دے وچ میکوں میڈا فاروق سڈ تاں سہی
تیڈو بھج کے تیڈے سر تیں نہ آنواں یار مر پونواں
شاعر.. عمر فاروق خان گورمانی آف کوٹ سلطان
چقندر
ایہ مٹھے ذائقے دی ہک مشہور سبزی ہے جینکوں سلاد، جوس تے دیگر کئی طرح نال استعمال کیتا ویندئے. چقندر دی چار خصوصیات درج ذیل ہن جنہاں کنوں تساں وی مستفید تھی سڳدے ہیوے۔ چقندر (Beetroot) پودے دی جڑاں ہن جنہاں کوں کھاوݨ، بطور سبزی تے سلاد دے طور تے استعمال کیتا ویندا ہے۔ چقندر ہک ایسی فصل ہے جس دا استعمال متعدد اشیاء دی تیاری وچ کیتا ویندا ہے۔ چقندر دی چار اقسام ہوندیاں ہن، ہک قسم چینی کڈھݨ کیتے جبکہ باقی سبزی دے طور تے استعمال تھیندے ہن۔ چقندر دی کاشت سولہویں صدی وچ یورپ توں شروع تھئی۔ اس اہم سبزی نے دنیا وچ جلد ہی ہک اہم مقام حاصل کر گھدا تے ایہ سب کجھ ہک نہایت قلیل عرصہ وچ سائنسی علوم دی بدولت تھیا.
ایندے چند فائدے درج ذیل ہن:
ریلیکس رکھݨ وچ مدد کریندا ہے
ہک تھکا ݙیوݨ آلے ݙین٘ہ دے بعد چقندر نال بݨی چاء تہاکوں سکون فراہم کریسی کیوں جو ایندے وچ نرو سیلز کوں ریلیکس کرݨ آلے اجزاء شامل ہن۔ ایں کوں پیوݨ نال  جسم وچ ہک ایجھے ہورمون دا اجراء تھیندا ہے جیکوں خوشی تے سکون آور سمجھا ویندا  ہے۔
بلڈ پریشر کنٹرول کریندا ہے
ہر روز سویرے اٹھ تے ہک گلاس چقندر دے شربت نال بلڈ پریشر کنٹرول تھی ویندا ہے اتے خاص کر ہائی بلڈ پریشر دے مریضاں کیتے ایہ انتہائی مفید ہے۔ ایندے علاوہ ایہ دل دے امراض وچ وی فائدہ مند ہے۔
حاملہ خواتین کیتے مفید
تریمتاں دے ڈاکٹرز حاملہ خواتین کوں چقندر کھاوݨ دا مشورہ ݙیندیاں ہن۔ کیوں  جو ایندے وچ  وݙی مقدار وچ آئرن موجود ہوندا ہے جہڑا ریڈ بلڈ سیلز بݨاوݨ وچ مددگار ثابت تھیندا ہے اتے اکثر حاملہ خواتین دے اندر آئرن دی کمی تھی ویندی ہے۔ thumb|چقندر
رب سئیں دی تعریف
= رَبّ سئیں دی تعریف (حمد شریف) =
" سَتَّارِ العُیُوبِ وَغَفَّارِ الذُّنُوبِ"
(شاعری: ابن کلیم احسن نظامی)
ستار العیوب و غفّار الذنوب
بھیت دِلِّیں دے جاݨے عَلّامُ الغیُوب
ڄیکوں عِلم غیب ہِے
اُوہُو ہِک لَا رَیب ہِے
ذات اُوندی بے عَیب ہِے
بندہ اُوندا نائِب ہِے
ڄیڑھا توباں تَیب ہِے رَبّ دا ہِے محبُوب
سَتّارِ العیُوبِ و غفّارِ الذَّنوبِ
سَبھ دے عیب لُکیندا ہِے
گُناہاں کُوں بخشیندا ہِے
مُونجِھیاں کُوں کِھلویندا ہِے
وِچھڑِیاں کُوں مِلویندا ہِے
سَبھ تے رحم کریندا ہِے سَانگے محبُوبؐ
پاک نبیؐ دِی تَابعداری
دلائی لاما تنزن گیاتسو
چوݙہواں دلائی لاما تنزن گیاتسو یا تنزن گستاؤ (6 جولائی 1935ء۔ تا حال) تبت دے بدھ مت دے پیروکاراں دا موجودہ روحانی پیشوا اے۔ thumb|تبتی ٻدھاں دا چوݙہواں دلائی لاما تنزن گیاتسو
کوٹ مٹھݨ
کوٹ مٹھن ہک شاہر دا ناں ءِ جیڑا کِر راجن پور دے نیڑے ١٢ میل لمے دے پاسے ءِ پاکستان دے سبھے دریا ایندے نال رلدِن اتے ایں شاہر دی ٻئی مشہوری حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی خنگاہ ہووݨ نال وی ءِـ ناں دی وجہ مٹھن خاں ہک سردار ہا اتے او حضرت خواجہ شریف محمد کوریجہؒ سائیں دا مرید وی ہاـ1713ء ءِچ ہک ݙیہاڑے اپ اپݨے لجپال سائیں دے رَلے آئے اتے اے جاہ سائیں ہوݨی کوں چنڳی لڳی. آپؒ دے حکم تے مٹھن خاں نے آپ دے کیتے ہک مسیت تے مدرسہ، ٻیا جاہ ٹکاݨا کیتے چویڑی بݨائی جینکوں کوٹ آکھیا ویندےـسائیں ہوݨے مٹھݨ والی کنے اتھاں جھوک لݙا ائےـ مٹھن خاں دے نال کوٹ دی پَخ لگ پئی اتے ءِ شاہر مٹھن دے کوٹ نال مشہور تھی ڳیاـ پیر سائیں بالوں کوں پڑھاوݨ پے گے تے پرے پرے کنے لوک بالوں کوں پڑھݨ کیتے کوٹ مٹھن پٹھݨ پئے ڳےـ تھولی مُد گزری ہائی اتھاں پتݨ بݨ ڳیا تے وپاری وپار کرݨ کیتے آوݨ ونڄݨ شروع کر دتاـ ہولے ہولے ءِ دوبچار جگھے کنے وستی ولا وستی کنے شاہر بݨ ڳیاـ جنگھل کنے پُور وَسوں تھی پیا اتے ہک ݙینہہ مٹھن خاں پچھے پیا آپ تاں اتھاں کر او میݙا کیا بݨسی تے پیر مُسِّک پیے تے آکھونے توں اتھاں کر راہسیں تیݙا ناں اتھاں رہسے ءِ سُݨ تے مٹھن خاں دے ہنجوں تَر آئےـ مٹھن خاں سائیں دی خدمت کیتے اتھاں ٹکیا ریہیا تے پورھیاں کریندا ریہاـ سائیں دے رضاء تھیوݨ دے باد مٹھن پچھوں ول ڳیاـ پر مٹھن خاں دا ناں تے اوندا شاہر اج تائیں اونوے وَسو ءِ 1862ء دی ٻوڑ 1862ء ءِچ اینجھی ٻوڑ آئیں تے جھگڑیاں، چویڑیاں تے ٹکاݨے لُڑھ گے ککھ نہ بچا ہا ساری مال مݙی غرق تھی ڳئی تے لوک چٹے پدھر تے آ ݨ ٹکےـ شودے وسیٻی اوترک دے وانگوں حسین دے کوٹلے دے دگ تے آݨ ٹکےـ کجھ تاں اتھوں دلڑی کھٹی کر گھدے تے راجن پور ونڄ وسے جیڑھے اتھاں کر ٹکے تے وسے رہ پئے شودے کنے ہک ویلھے دی ہائی تے ٻئے ویلھے دے نہ ہئی اوں ویلھے بگیں دا دور ہا اتے کوٹ مٹھن ضلع دیرہ دی ہک تحصیل ہائی ـ اتھاں کر لین بروس اے سی لگا پیا ہاں اوں اللہ ترسی کیتی تے ولا شاہر کوں وسوں کیتا نواں شاہر اسرا تے لوک کوں جاہ ٹکاݨا ملیا کوٹ مٹھن وس پیاـ
دلائی لاما تنزن گیاتسو
چوݙہویں دلائی لامہ دی پیدائش 6 جولائی 1935ء کوں شمال مشرقی تبت دے ہک چھوٹے جیہے گاؤں تکستر امدو وچ ہک کسان گھراݨے وچ تھئی ہئی۔ انہاں دا خاندانی ناں لهامو تھونڈپ رکھا گیا، بدھ مت دے مطابق اوہ 13ویں دلائی لامہ دا ݙوجھا جنم ہے۔ جݙݨ کوئی لاما فوت تھیوݨ لگدا ہے تاں اوہ اپݨی وفات توں قبل ایہ ظاہر کر ݙیندا ہے کہ اوہ اپݨے آئندہ جنم وچ کس گھراݨے وچ پیدا تھیسی۔ انہاں ہدایات دے پیش نظر اہل تبت بیان کردہ خاندان دے نوزائدہ فرد کوں دلائی لاما دی مسند اقتدار تے ٻلہیندے ہن۔ چنانچہ 1937ء وچ ݙو سال دی عمر وچ اس ٻال لهامو تھونڈپ دی شناخت 13 ویں دلائی لامہ تھبٹین گياتسو دے اوتار دے طور تے کیتی گئی۔ 22 فروری 1940ء وچ ننھے لھامو تھونڈپ کوں لہاسہ گھن آیا گیا جتھااں اس کوں دلائی لامہ دے مسند تے ٻلہایا گیا۔
دلائی لامہ ہک منگولی عہدہ ہے جس دا مطلب ہے علم دا سمندر تے دلائی لامہ کوں رحمت و شفقت دے بدھا اولوكیتیشور دی خصوصیات رکھݨ والے بدھا دے طور منا ویندا ہے۔ بودھی ستوا اینجھے صاحبِ علم لوگ ہوندے ہن جنہاں نے اپݨے نروان کوں ٹال ݙتا ہووے تے انسانیت دی حفاظت کیتے دوبارہ جنم گھنݨ دا فیصلہ کیتا ہووے۔ انہاں کوں احتراماً پرم پاون (پاکیزگی والا) وی آکھا ویندا ہے۔
رب سئیں دی تعریف
" سَتَّارِ العُیُوبِ وَغَفَّارِ الذُّنُوبِ"
ڄَیں وِی کِیتی عُمراں ساری
اُوکُوں نِیں کہیں جا وِی خواری
رَبّ دے اَڳُّوں کروں زَاری
پارت ݙیسی محشر ءِچ اے سوہݨاں مطلوب
بَندگی کِیتے بَندہ آیا
ڳالے نہ کوئی وقت اَجَایا
ڄَیں وِی چَنگا عمل کمایا
اُوں تے تِھیسی کرم سَوایا
سَبق ساکُوں مُرشد پاک اِیہو ݙِتے خوب
وِیہڑے ساݙے آوے کوئی
عِشق دا سبق پڑھاوے کوئی
اُڄڑی جھوک وساوے کوئی
شفاعت سوہݨے مدنی دِی ہِے ساݙا مطلوب
(اقتباس از کتاب: (سرائیکی منظوم) تَرِیخ نامہ (عہدِ رسالتﷺ تُوں مُظفّر خان شہیدؒ تَئیں)۔ مصنف، نظماں دا تخلیق کار (شاعر):ابنِ کلیم احسنؔ نظامی ۔ تزئین و تکمیل: مبشر کلیم بن ابنِ کلیم احسن نظامی ۔ تعاون: دبستان فروغِ خطاطی رجسٹرڈ ملتان ۔ اشاعت: جولائی 2014 ء) MubasherKaleem (talk) 16:19, 3 September 2018 (UTC)
امجد بلوچ
امجد بلوچ، سرائیکی فرنٹ دے مرکزی رہنما ہن۔ کجھ عرصہ نیشنل سرائیکی پارٹی نال وی وابستہ رہیے۔
محمد ابراہیم ذوقؔ
آپ آخری مغل فرماں روا بہادر شاہ ظفر دے استاد تے اردو دے شاعر تے غالب دے معاصر ہن۔ thumb|شیخ محمد ابراہیم ذوقؔ شیخ محمد ابراہیم ذوق (پیدائش: 22 اگست 1790ء – وفات: 16 نومبر 1854ء) ہک اردو شاعر ہن۔ ذوقؔ انہاں دا تخلص ہئی۔
زندگی
کہتے آج ذوقؔ جہاں سے گزر گیا
کیا خوب آدمی تھا خدا مغفرت کرے
سمرن شہزادی
سِمرَن شہزادی سرائیکی گلوکار ہے
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
نظم ' 2 لحظے '
جاگاں ، ڈاڈھے ترسلے نال 24 گھنٹے پھولیم ، پل پل پٹم ، وقت دے حاں چوں 2 لحظے ونج گولیم ،
جہڑے لحظنچ ، ڈینہ تے رات اٹھروئیں بہہ کے ، ہک ڈوجھے کوں نکھڑن کیتے ملدن
پہلا لحظہ ؛ ایں لحظے وچ رات دے ٹھڈے ساہ ہوندے ہن ، ایں لحظے وچ سجھ آندا ھ رات دے کولوں ، رات کوں ساہیاں ڈیونڑ
ٹھڈے ساہ دے سیک تے سجھ دے حاں ءچ بھائیں لگدین ، ڈینہہ تھی ویندئے
ڈوجھا لحظہ ؛ ایں لحظے وچ رات آندی ھ سجھ دے کولوں ، سجھ دی بھاء مسماونڑ
سجھ دی بھاء مسماء ڈیندی ھ ،
سجھ ٹھردئے تاں رات دے پیٹ ءچ کئی کئی بھائیں لگدین ، رات دے ٹھڈے ساہ ہوندے ہن اے وت پہلا لحظہ ہوندئے
افکار علوی اساں لیپی راہسوں گھر ، ساڈے گھر جو کچے ہوئے اساں آپ وی مٹی دے ، اساں مٹی رچے ہوئے
تساں تھی گئے اچے لوک ، ساڈے اوویں مندڑے حال تساں کھل کھل رتے لئو ، اساں شرموں رتے لال
اساں وکھرے تھی گئے یار ، ساڈے جھوکیں لہہ گئی ڈینڑ ڈکھ ساڈے سمجھے کونڑ ؟ آ جنگلنچ کروں وینڑ
اے دھرتی ما پرنام ، اساں تیڈے بچے ہوئے اساں آپ وی مٹی دے ، اساں مٹی رچے ہوئے
افکار علوی ہیں اڑئ تیکوں چوکھےملن؟ توں جو آہدیں دھوکےملن سسی، سوہنڑیں،ہیرسیالنڑ کیکوں جان دےموکھےملن؟ جیونڑجوگی جیویں ہوویں جیونڑجوگےاوکھےملن اساں آپ انوکھےراول یاروی ڈھیرانوکھےملن۔ رنگیں بھریاں رنگیلیاں کوئ ساویاں کوئ پیلیاں
کوئ نیلیاں بہوں نیلیاں
دردیں مویاں دردیلیاں قسمت دیاں کالیاں نیلیاں
ہیلے کرن بے ہیلیاں ہیلا نہ کوئ ہتھ آونیں
ہیلا نئ کوئ ہتھ آونیں
ہتھیں چا مہندیاں لاونڑیاں پیریں چا پیلاں پاونڑیاں
کافر دیاں کافیاں گاونڑاں دھرتی کوں بہہ سنڑواونڑیاں
اسماعیل مزاری
اسماعیل مزاری، روجھاݨ نال تعلق رکھݨ آلے مشہور سوشل ورکر ہن۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
بھریاں بھریڑاں چاونڑیاں ول توڑ تائیں پچواونڑیاں
ہٹلر
ایڈولف ہٹلر 20 اپريل 1889ء كوں آسٹريا دے ہک غريب گھراݨے وچ پيدا تھیا. اس دی تعليم نہايت كم ہئی۔ آسٹريا دے دارالحكومت ويانا دے كالج آف فائن آرٹس وچ محض اس واسطے داخلہ نہ مل سكا كہ اوہ انہاں دے مطلوبہ معيار تے نہ لہندا ہئی۔ 1913ء وچ ہٹلر جرمنی چلا آيا جتھاں پہلی جنگ عظيم وچ جرمنی دی طرفوں ہک عام سپاہی دی حيثيت نال لڑا تے فوج وچ اس واسطے ترقی حاصل نہ كر سكا كہ افسران دے نزديك اس وچ قائدانہ صلاحيتاں دی كمی ہئی۔ 1919ء وچ ہٹلر جرمنی دي وركرز پارٹی دا ركن بݨا جیہڑی 1920ء وچ نيشنل سوشلسٹ جرمن وركرز پارٹی (نازی) سݙویجی۔ 1921ء وچ اوہ پارٹی دا چيئرمين منتخب تھیا۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
مندریاں وی نا وٹواونڑیاں بانہیں وی نا چھڑوانڑیاں
ہٹلر
1930ء وچ منعقد تھیوݨ والے انتخابات وچ نازی پارٹی جرمنی دی وݙی بڑی پارٹی بݨ گئی۔ 1933ء دے انتخابات وچ نازی پارٹی اکثریت حاصل نہ کر سکی مگر سب توں وݙی پارٹی دی حیثیت نال پریزیڈنٹ نے ہٹلر کوں حکومت بݨاوݨ دی دعوت ݙتی تے ہٹلر ملك دے سب توں اعلی عہدے چانسلر تک پہنچ گيا۔ چانسلر بݨن دے بعد ہٹلر نے جیہڑا سب توں پہلا كم كيتا، اوہ نازی پارٹی دا فروغ ہئی۔ اس مقصد كیتے اس اپݨے مخالفين كوں دباوݨ دا ہر حربہ آزمايا۔ اس دوران اس ملك وچ بے روزگاری دے خاتمے تے ݙوجھے متعدد ترقياتی اقدامات دے ذريعے نال جتھاں جرمناں دی اكثريت كوں اپݨا گرويدہ بݨايا اتھاں انہاں ايہ وي ݙسیا كہ اوہ دنيا دي عظيم ترين تے فاتح قوم ہن۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
رولے رولن رل راونڑیاں قسمت شالا رنگ لاونیں
ہٹلر
thumb|ایڈولف ہٹلر
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
نہ رونڑاں نہ گاونڑاں کھل کھل کراہئیں الواونڑاں
ہٹلر
1939ء وچ ہٹلر دی جانب توں پولینڈ تے جارحیت ݙوجھی جنگ عظیم دے آغاز دا باعث بݨی۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
قدم اگوہاں چاونڑاں پچھو تے ول نہ آونڑاں
نہ بھاونڑاں۔۔ من بھاونڑاں من بھاونڑاں نہ بھاونیں
ہٹلر
ݙوجھی جنگ عظیم دے آخری ایام وچ 30 اپریل 1945ء کوں ہٹلر نے برلن وچ اپنی زیرزمین پناہ گاہ وچ اپݨی نویں نویلی کنوار ایوان براؤن دے نال خودکشی کر گھدی۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
قسمت شالا رنگ لاونیں
عبدالرشید اشتر
بھار بھاری ہا یار مونجھیں دا میڈے خابیں ولا وی چاتا اے
تیڈی خشبو ادھار منگی ہم عشق تیڈے دے نال کھاتہ اے
نال اپنڑے وی جی کے ڈیکھ گدم بور، بیکار، چپ چپاتا اے
حسن بر تھئے  بر دا  کہیں نئیں  پچھا اجڑیے گھر  دا کہیں نئیں  پچھا
ہر کوئی کار  کوں  ڈیکھن پوگئے زخمی سر دا کہیں  نئیں     پچھا
آخری  خواہش    ساریں   پچھی کیوں پئیں مر دا کہیں نئیں پچھا
کتنا لٹ آئیں   مال   دا    پچھدن لخت جگر دا کہیں   نئیں   پچھا
اپنے  اپنے   ڈر    اچ   مر    گئین کہیں دےڈر دا کہیں نئیں  پچھا
کرسی کھٹڑا سانویں کیوں  نئیں پھر ان پھر دا کہیں نئیں   پچھا
منیر سرحدی
منیر سرحدی (اردو: منیر سرحدی) (انگریزی: Munir Sarhadi) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٣١ء – ٢٣ مئی ١٩٨٠ء) پاکستانی لوک ڳائیک ہَن۔ بطورِ موسیقار، منیر سرحدی نے اَݨ ڳِݨت مُلخاں وِچ پاکستان دی نمائندگی کِیتی۔ منیر سرحدی نے ١٩٧٨ء وِچ حکومتِ پاکستان تُوں تمغائے حسنِ کارکردگی گِھدّا۔
ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
منیر سرحدی ١٩٣١ء وِچ خیبر پختونخوا دے پشاور شہر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اُوہ بنیادی طور تے سریندا وڄین٘دے ہَن اِین٘دے باوجود اِنّھاں دے اَمّاں اَبّا نے اِیکُوں تاراں آلے ساز وڄاوݨ دی آس ظاہر کِیتی ہئی۔ اِنّھاں دے پِیؤ نے اِنّھاں کُوں سریندا تُوں اَنج تار آلے ساز کُوں وڄاوݨ دی اجازت ݙیوݨ دی کوشِت وِچ روائتی موسیقی دا آلہ سِکھاوݨ تُوں انکار کر ݙِتّا۔
وفات
منیر سرہدی سریندا موسیقی دے آلے دا شون٘ق رکھین٘دے ہَن۔ اُوہ اپݨے پیشے تُوں وَدھ کما نئیں سڳّے۔ اِنّھاں دی آمدݨ دا ہِکّو ذریعہ نشریاتی نیٹ ورک ریڈیو پاکستان وِچ اِنّھاں دا کَم کار ہئی۔ منیر سرہدی کُوں جیڑھی تنخواہ ݙِتّی وین٘دی ہئی، اُوہ اِنّھاں دے دوائیں دے لوڑاں کُوں پورا کرݨ کِیتے وی ٻہوں گَھٹ ہئی اَتے ٢٣ مئی ١٩٨٠ء کُوں تقریباً ٤٩ (اُن٘ڄاہ) ورھیاں دی حیاتی وِچ اُوہ غربت وِچ پاکستان دے خیبر پختونخوا دے شہر پشاور وِچ فوت تِھی ڳئے۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:پشتو ٻولی دے لوک ڳائیک ونکی:لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:لوک موسیقی
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
ﺍﻧﮕﻠﯿﮟ ﻧﺎﮞ ﮐﺮ ﮨﻮﻭﯾﮟ !ﮨﮑﻮ ﭘﺮﯼ ﻭﺍﺭ ﺍﮮ۔۔۔۔۔۔
ﮐﯿﻨﺪﮮ ﻧﺎﻧﻮﯾﮟ ﺩﻝ ﻟﺊ ﮐﯿﮩﮍﺍ ﭨﮭﯿﮑﯿﺪﺍﺭ ﺍﮮ؟
ﻟﻤﮯ ﺍﺑﮭﮯ ﮐﯿﺎ ڈﯾﮩﺪﯾﮟ ﮐﯿﻨﺪﺍ ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﺍﮮ؟؟؟
ﮐﯿﮑﻮﮞ ﺟﺘﻮﯾﻨﺪﺍ ﭘﺌﯿﮟ ﮐﯿﮩﮍﺍ ﺣﻘﺪﺍﺭ ﺍﮮ؟؟؟
ﺍﭼﮭﺎ ﺟﯿﻮﯾﮟ ﻣﻌﺰﺭﺕ ﭘﭽﮭﻮ ﮔﮭﺮ ﺑﺎﺭ ﺍﮮ۔۔۔۔
(ﻋﺪﯾﻞ ﻋﺒﺪﺍﻟﻠﮧ) اے وقت بلکل  وٹیج    گیا ہے درخت بڈھڑا  پٹیج   گیا    ہے
قلم کلھیپے  دی  ہمسفر    ہئی جو لحظہ لحظہ لکھیج گیا ہے
کتاب زندگی جو تھئی پرانڑی تاں ورقہ ورقہ پڑیج گیا  ہے
نال تھوڈاں دے کھل جو رلی نیئں اے محبت اساکوں پھلی نیئں
میڈے ڈینھ کوں سنیہا ڈیویں چا کتنے سالاں توں رات ڈھلی نئیں
تیڈے چہرے تے نور نیئں آیا تیئں جو چہرے تے خاک ملی نئیں
آپ ڈیوے دے نال بجھ گئی اے جہڑی ڈیوا بجھا کے ولی نئیں
اے نجومی دے وس توں باہر ہے لوح دی تختی اے میڈی تلی نئیں
بعد تیڈے طلب وی مر گئی اے چولا پاڑا گۓ جھولی جھلی نئیں
میکوں آکھس نماز پڑھی کر اے عبادت ہے اے تسلی نئیں
تیڈی مرضی دا مقتدی ہامی میڈی مرضی تاں میں تیئں چلی نئیں
چن شی ہوانگ
چن شی ہوانگ (秦始皇) (259 BC – 210 BC)، ذاتی ناں ینگ زنگ (嬴政) چن خاندان دے بانی تے متحدہ چین دے پہلے شہنشاہ ہن۔ آپ تیرہاں ورہیاں دی عمر اچ چینی ریاست چن اچ 246 ق م اچ بر سر اقتدار آئے تے 238 ق م تک انہاں دے نال قائم مقام بادشاہ حکمرانی کریندا ریہا۔ 221 ق م اچ تمام جاگیر دارانہ ریاستاں فتح کر کے اوہ متحدہ چین دے پہلے حکمران بݨے۔ انہاں نے اپݨے کیتے شی ہوانگ تی ناں منتخب کیتا جیندا مطلب ہے پہلا شہنشاہ۔شی ہوانگ تی 210 ق م اچ وفات پا ڳئے۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
کیویں آکھاں سکون آیا ہے تیڈی جھاء تاں سکون ملی نئیں
ہتھ وی مسمیں ودن زمانے توں تیڈے ہتھ دی زکوات رلی نئیں
یار اختل ہے ہاں وی سوڑا ہے صدقہ ڈے کے وی مونجھ ٹلی نئیں
ہجر سینے چوں ہنج نچوڑی ہے آکھ موسی' کوں اے تجلی نئیں
میڈے ہاں وچ سراخ تھی گئے ہن اوندے غم دی دیوار ہلی نئیں
چھوڑ ڈے یار میکوں رونڑ ڈے یار مسجد ہے اوندی گلی نئیں
مونجھ موسم ہیوی یتیمی دا پر محبت مکانڑ جھلی نئیں
مونجھ کاظم کوں مار چھوڑا ہے سک جنازے دے نال رلی نئیں
کاظم حسین کاظم ابد تاں بعد دی گالھ اے ازل گولنڑ تے خرچی ہے حیاتی۔ میں محبت دے اصل گولنڑ تے خرچی ہے
جوانی رائیگانی دی نذر کر کے ہمی گالی عمر میں آپ کوں گالنڑ تے ول گولنڑ تے خرچی ہے
ڈسا ہاں جو تیڈے گولنڑ تے کیا کیا میں نہیں خرچا میں ہر خواہش تیڈے نعم البدل گولنڑ تے خرچی ہے
تیڈی تصویر ڈیہدیں ہوئیں ایویں محسوس تھیندا ہے مصور ہک صدی تیڈی شکل گولنڑ تے خرچی ہے
اے دنیا ارتقاء تیڈے دی کافی ہے دلیل اتنی کہیں پاگل یکی عمرہ عقل گولنڑ تے خرچی ہے
روایت توں بغاوت کرکے میں شعری سفر کیتے شرر اے شاعری ساری غزل گولنڑ تے خرچی ہے
( شبیر شرر)
پلوُتا نظم
اساں ہاں پاندھی اساں ھ ٹُرݨاں نِی ساکوں ڳݨ مُنجھ مسافتیں دی اساں ہاں ݙکھاں دے وات پھسے نِی ساکوں سدُھ مدُھ کئ راحتیں دی
اساݙے اندر دا شور سݨ سݨ اساݙے کنّیں دے پردے پھٹ گے اساݙی وحشت توں اکھیں ساݙی دی نندر مر گئ زباں اساݙی تے زہر ڄم گے
اساݙا دل اے سیاہ اتنا اگر اے سورج وی جھاتی پاوے مونجھیج ونڄے اے ساہ اساݙا تاں وحشتیں دا غُبار ہوندے اساݙیاں ساہواں اِچ سو بلاواں ہوا جھلوڑے دی کار نکِلن اساں جے جنگل دے وچوں گزروں اساݙے ساہواں دے سیَک کولوں تاں ساوی ساول سیاہ تھیوے
اساݙا شیطان دے شہر توں گزر وی تھیندے اساݙی دہشت اساݙی وحشت توں راکشِش وی پناہ منگن اساں ہیں انہاں دے خوب ویری اساݙے گزرݨ دے بعد مدت انہاں دے شہراں اِچ ویݨ تھیندے جو کوئی لنگھ ڳے...........
خالد نجیب ساہ خالی شاپر وے سائیاں، ساہ خالی شاپر وے سائیاں وا جھولنڑ دا ڈر وے سائیاں، ساہ خالی شاپر وے سائیاں
الطاف ݙاہڑ
الطاف ݙاہڑ، احمدپور شرقیہ نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سرائیکی کارکن ہن۔ شعبہ تعلیم نال وابستہ ہن۔
شاعری رن٘گ،پورھیا رمضان آرائیں
کلہی ذنانی، جنگل دی شام ایں زندگی تئیں باجوں الزام ایں قدم قدم ت ڈر وے سائیاں، ساہ خالی شاپر وے سائیاں
ایویں لگدئے پکھی ہامی پکھی وی نو لکھی ہامی ہنڑ کھُتھے کھمب پر وے سائیاں، وا جھولنڑ دا ڈر وے سائیاں
دل دی شیر سڈیدی ہامی نِک سُک دکھ تھوں ڈردی نامی ہِییُو ہِییُو بھن گئی تھر وے سائیاں، ساہ خالی شاپر وے سائیاں
لُگ اچ مر گئی ذال سڈیساں کاں کتے دا مال سڈیساں تین کونڑ آکھسی نر وے سائیاں، ساہ خالی شاپر وے سائیاں
جابر علی پشیہ اساں ہیں پاندھی اے پندھ کرنڑاۓ اساکوں منزل دی کوٸی خبر نی اساں نماشاں دے ویلھے سفریں نکل پٸے ہیں اساڈی راہ تے اندھارا گھپ اے اے دھِکے دھوڑے تاں آنونڑے ہن اساڈے رستے تے کنڈے وِِچھیے اے کیں وِچھاٸے ہن ؟ جو پیر زخمی تے لہو لہانڑ ان ولا وی ٹرنڑیں تے پندھ کرنڑیں اساڈا کم اے اداس لوکیں دے ڈمنڑیں چہریں تے کھل ونڈاونڑ محبتاں ونڈنڑ اے کون لوک ان ؟ اساڈا رستہ پے کیوں رکیندن ؟ اساڈے خیمے پے کیوں جلیندن ؟ اے کیڑھا شہر اے ؟ جتھاں محبت دا ناں وی کینی چدھاروں نفرت بھریاں نگاہیں ھر ھک دے ہتھ اچ پھلاں دے ہار ان مگر بغل وچ لکا تے خنجر کریندے وار ان اے جو وی لوک ان اساڈی ھمت کوں دااد ڈیسن انہاں دے خنجر قبول کرنڑن انہاں دی نفرت مکانوڑیں ھے اساں محبتاں ونڈانوڑیں ھے اساں ہیں پاندھی اے پندھ کرنڑاۓ
عمران سولنگی
پیار پوجا ہے پیار ہے عبادت سروں
پیار زندہ راہنڑ کیتے ساہ ہوندا ہے پیار دل ہے تے دلدار وی پیار ہے ،
پیار روح دے تعلق د راہ ہوندا ہے ساری دنیا دے فتنے فسادیں کنوں
پیار محفوظ جئیں ہک پناہ ہوندا ہے
پیار ذاتیں اوقاتیں کنوں معتبر
پیار شاہیں دا وی شہنشاہ ہوندا ہے
پیار نہیں تان اے کیا ہے جو بندہ بشر
ہک تصور کون سجدے کریندہ وادے
ایں ناں سمجھیں تاں آ میں ڈساواں تیکوں
پیار سچا ہے رب دی عطا پیار ہے
پیار پھل اے تے پھلیں تے شبنم وی ہے ،
پیار رم جھم ہے باد صبا پیار ہے
پیار ساجد تے سجدے دے اندر ڈسے
جیہڑا مسجود ہے او خدا پیار ہے
پیار دکھ اے تان دکھ دی دوا پیار ہے میں تیکوں پیار کیتے تان وزبر جھیں ، ڈکھ حیاتی دے ہن سارے نمے تھئے
پیار جیکر گناہ ہے تاں محشر دے ڈینہ
تیڈے سارے گناہ میڈے ذمے تھئے
توں سخی ہیں تیڈا کم سخاوت جو ہے ،نمی اھدا جو ایں نہ تے ایں حال دے
نمی اھدا جو پہلے بہوں کال ہن ،
نمی اھدا جو میں تیڈا بھایئوال ہاں ،
نمی اھدا جو بھایئوالی بھایئوال دے
اتنا احساس کر بنڑ کے گستاخ میں
آکھ باہواں نہ سانول سہیندا وادے
میں پیغمبر تاں نہیں ول سرعام کیوں
میکوں مالک بازار اچ وچیندہ وادے
اوویں نائب خدا ہاں مگر دوستا
میڈی اکھیں د چاننڑ میڈی زندگی ،
میڈی پوجا وی توں میڈا بھگوان توں
کیچ بھمبھور توں ،تھل دے ٹبڑے وی توں ،
رلی سسی سا حاکم پنل خان توں
میں تیڈے رلدے پچھانویں جیھا
، میڈی قامت بلندی میڈا شان توں
تیڈا ہر ہک حکم میڈے سر اکھیں تے
توڑے ہوساں جنازے دے بستر اتے
میکوں سڈ ماریں توں تیکوں جی اکھساں
سئیں اصغر گورمانی ساڈے تاں خواب نیناں .."نیناں تاں صرف تیڈے"" خوابیں غلاب نیناں..""نیناں تاں صرف تیڈے"" ساڈے تاں نین جنگل ،جنگلیں دے وچ پئے نچدن من مست مور نیناں ..""نیناں وی صرف تیڈے"" تیڈے تاں نندر نیناں،،نیناں دے نور وانگے تیڈی تاں مونجھ ماھی منڑ دی اسور وانگے تیڈا تاں لمس ریشم سرور سخی دے میلے تیڈا تاں جسم جھوکاں وسوں تمام بیلے بیلے دی شام وانگوں ...شرمو شمور نیناں "" نیناں وی صرف تیڈے "" اساں نمانڑی مٹی اوکھا وی کیا الیسوں کئیں نال شر کریسوں ،،دعوے حشر کریسوں ساڈے تاں چور نیناں  "" نیناں وی صرف تیڈے "" "" نیناں وی صرف تیڈے ""
سائیں عزیز شاہد صاحب⁦❣️⁩😘 کن وچ مندراں، ہتھ وچ چھلڑے جیونڑ جوگے، یار اولڑے منتاں منیاں، رستے ملڑے جیونڑ جوگے، یار اولڑے مانڑ سسی دا، مارو تھلڑے جیونڑ جوگے،یار اولڑے عشق دے چولےسانول گلڑے جیونڑ جوگے، یار اولڑے ڈینہہ جو بدلے تھی گئے کلہڑے جیونڑ جوگے، یار اولڑے نت پئے نظرن بھاگاں بھلڑے جیونڑ جوگے ، یار اولڑے ٹوبھے ٹبڑے، جھوکاں جھلڑے جیونڑ جوگے، یار اولڑے (مدثربھارا) Mudassar Bhara جان توں پیارا شخص ہارا ہے. . . میڈا نقصان ڈھیر سارا ہے !
رات تھیوے تاں سکڑاں رکھاں میں. . . خواب ہنجواں توں میں نتارا ہے !
توں قدیر ایں ، بہوں ثناء تیڈی. . . پر وچھوڑے دا بھار بھارا ہے !
سفیرحسین نوتکی. غزل آبشاریں دی موج اچ دلربا ٹکریا ہے گنج مخفی وچ خود کوں چھپا ٹکریا ہے نور دے جامے وچ لا دے وانگوں ہا عشق اے یار  وچ خدا  ٹکریا ہے اوکوں شیشے دے وانگ ڈیٹھا ہے جیرا کل تائیں چہرہ لکا. ٹکریا ہے جیندے عشق اچ عالم فنا تھی گئے اوہو بلہھے شاہ  دی بقا ٹکریا ہے اساں تسبح دے نال دل پھیر چھوڑیا ہے تہوں ترٹے قلب اچ زین مرشد آ ٹکریا ہے بندہ کبریا زین عشرت لغاری
ڈوھڑہ۔۔۔ اساں جانڑ کے گوٹیاں پھیریاں ھن اساں چال تے لایا آپکوں ھا۔۔ سجھ لہندے پار دے رستے تے اساں آن کھڑایا آپکوں ھا۔۔۔ ساہ لاکے سک دی سیپ اتے ول ول ٹکوایا آپکوں ھا۔۔۔ اساں عاصم اوندی جیت کیتے کئی وار ہرایا آپکوں ھا۔۔۔۔
تصور عاصم دستی
🍃🌿🌺🌷🌹          " `چوتھی 'چنڈ "
ساری کھیڈ اے ترۓ چنڈیں دی
ہر کوئ اپنڑی اپنڑی چنڈ اچ اپنڑاں جیونڑ آپ ھنڈاوے اپنڑاں ساہ اے جینویں ورتے داہ تیں لاوے راہ تیں لاوے اپنڑیں سک اے جینویں سانجھی کر ورتاوے اپنڑیں ویڑھے اپنڑی 'لک چھپ آپ 'سہاوے
پر کوئ چوتھی چنڈ دے پاسے پیر نہ پاوے
ابد ازل دے پل دی تانڑی کیا چھانڑی تے کیا انڑ چھانڑی ترۓ چنڈیں دی رام کہانڑی پیرو رانڑی ، کنڈو رانڑی چوتھی چنڈ دے کج دا قصہ کون سنڑاوے کون ونجے تے ول وی آوے
ابنڑیں پیر پتہ نئیں کئیں پاسے ٹر پۓ ہن تانگھ اے رستے بھالی پئ اے سینے سدھراں پالی پئ اے
چوتھی چنڈ اونویں خالی پئ اے
" درشن " Ghulam Abbas Saifi
رسدی راند اچ رل ونج یارا جهمر پل ڈو پل دی اجھڑوں ابهریے فجر دا تارا جهمر پل ڈو پل دی پیر دهمالوں چکدے ویندن گهنگهرو کردے ویندن تار نشے دا انت اتارا جهمر پل ڈو پل دی شرنا وینڑ کریندی پئی ہے آخر جھوک فنا دی دم دم وجدے نال نغارہ جھُمر پل ڈو پل دی بانہیں دے وچ بانہیں پا گهن پیریں پیر ملا گهن ول مل پوونڑ سکهنڑاں لارا جهمر پل ڈو پل دی ترائے تاڑی دے نال بهنوالی بهوئیں بهوندی ہے تنک تن تن تن تارا جهمر پل ڈو پل دی سارے رنگ خدا دے "سیفی" ہک تصویر وچ ڈیکهوں رل مل کهیڈے عالم سارا جهمر پل ڈو پلPoet:Ghulam Abbas,saifeea
سمتر قطب پوری
سمتر قطب پوری سرائیکی شاعر ہے۔
نمونہ کلام
نوزائیدہ سرائیکی صنف" کٹمالا"
ہارسینگار تے اکھیں مارے
منہ مسکار تے اکھیں مارے
کیویں آکھاں سمتر سئیں
......................................
لارا لا تے اکھیں مارے
جام پلاتےاکھیں مارے
میڈےسمترھوش اڈرگۓ
دل وندلا تےاکھیں مارے
.......................................
دل جوجیتم اکھیں مارے
ایرا، اسارا اتے لیپا
ڈاکٹر احسن واگھا
سمتر قطب پوری
نمونہ کلام
میں ہم سمترسادمرادا
پیارجوکیتم اکھیں مارے
میکوں میڈی اکھیں مارے
تیکوں تیڈی اکھیں مارے
پیارتوں سمترہتھ ہم جوڑے
بھاویں جیڈی اکھیں مارے
اسمان چڑھاتے اکھیں مارے
بھوئیں بھکاتےاکھیں مارے
پہلے پیاردا ہیلک کیتس
ول ترساتے اکھیں مارے
میکوں بھالی اکھیں مارے
اوندی کالی اکھیں مارے
ہک پاسوں پیارجو ھئ
تہوں اباہلی اکھیں مارے
ول ونجارہ اکھیں مارے
دل دوبارہ اکھیں مارے
چوکءچ سمترپھڑکا لاتھے
شاعر..........سمتر قطب پوری
قلعہ دراوڑ
قلعہ دراوڑ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع بہاول پور وچ قدیم قلعہ ہے۔ بہاول پور شہر کئوں ٨٠ کلومیٹر دور چولستان دے علائقے وچ واقع ہے۔
اکرم احمداݨی
اکرم احمداݨی، ہک سرائیکی کارکن ہن۔
رب نواز مخموؔر
رب نواز مخمور سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
غزل
تَہوں دنیاتوں پچھی تے رہ ڳیوں
سچ الاوں تاں الاوں کیویں
جیئں لھے پرکھیے تاں پرایا نکھتے
ہک ایجھےشخص دےتھی تےرہ ڳیوں
کُئ تاں ہووے جو انا الحق ٻولے
اپݨےلب تاں اساں سی تے رہ ڳیوں
کون ساݙاھے بھریے شہر دیوچ
صرف تیئں یار دے کیتے رہ ڳیوں
ہا تیڈا قرب رقیبیں کارݨ
رہ ڳئ سوچ پِچھُونہی ساݙی
اپݨی ڄاݨ اچ تاں اڳیتے رہ ڳیوں
""رب نواز مخموؔر عمرکوٹ""
ہڑپہ
ہڑپہ سرائیکی علاقے دے قدیم آثاراں وچوں ہک اہم شہر ہائی۔اے سرائیکی تہذیب دی قدیم شکل ہئی.
thumb|ہڑپہ
رگ وید وچ ہک شہر دا ناں آیا ہے ’ ہری یوپیہ ‘ سنسکرت وچ اس دا مطلب ہے ’ قربانی دے سنہری ستون والا شہر ‘ ماہرین دا ہݨ اتفاق ہے۔ جنہاں وچ ویلز تے ڈی ڈہ کوسامبی شامل ہن کہ ہری یوپیہ ہڑپہ ہی دا سنسکرت وچ ناں ہے۔ اگرچہ اس دا اصل ناں کچھ ٻیا ہوسی، شاید ہری یوپویا ہووے یا کچھ ٻیا ہووے تے جیں کوں رگ وید دت مطابق ایں ہری یوپیہ دے قریب آریاواں دے مقامی باشندیاں نال جنگ تھئی ہئی۔ رگ وید وچ آیا ہے اندرا نے ورشکھو ( یا ورچکھو ) دی باقیات کوں ایویں ملیامیٹ کر ݙتا کہ جیویں مٹی دا برتن۔ اس ورچی وات ( یا ورشی ونت یا ورکی وات ) لوگاں دے ہک سو تریہہ مسلح جانبازاں دی پہلی صف کوں کچل ݙتا۔ جس تے باقی بھڄ کھڑے تھئے ۔
thumb|ہڑپہ دی تہذیب دے نمونے
thumb|ہڑپہ دور دے مٹی دے بݨے ہوئے برتن دا ہک ٹکڑا
نڳال
نڳال ہک سرائیکی تحقیقی رسالہ ہے۔ زکریا یونی ورسٹی ملتان توں شائع تھیندا ہے۔ نڳال دا لفظی معانی
ماچھکہ
ماچھکہ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے سرائیکستان دے ضلع رحیم یار خان دا ہک قصبہ یا وستی تے علاقہ اے۔ قدیم زمانے کئوں انہں خطے وچ سولنگی یا سولنکی ذات آباد اہی جو مچھی مارن کیتے ماچھی ذات نال مشہور ہن جنہں وجہ توں علاقے دا ناں ماچھکا سڈیا گیا یا ول مشہور تھیا۔ موجودہ وقت چ وی ذات ماچھی سولنکی بہوں اے۔ سندھ دی تاریخ موجب جیسر راء تے مانک ماچھی سولنکی دی ریاست چ شامل اہا جو سندھ دے ضلع دادو کئوں ماچھکے تائیں اہی۔
چولستان
چولستان پاکستان دے صوبی پنجاب وچ شہر بہاول پور دے قریب ہک صحرائی علائقہ ہے جنہں کوں روہی وی اہدے ہن۔ اے صحرا وڈا تے منفرد ثقافت دا امین ہے۔
حوالے
ونکی:پاکستان
شاندار شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
آ    ولا      کھیڈدوں ہا وے   ہا کھیڈدوں پیار  دی کھیڈ   وچ سک ودھا کھیڈدوں اے وی کھیڈ ء اساں کھیڈ  لا   کھیڈدوں کھیڈ   رلے    ساڈے نہ  سہا    کھیڈدوں ڈھیر ساریاں گڈیاں بیاں بنڑا  کھیڈدوں کھڈدوں  مٹی    اتے شوق  دا  کھیڈدوں اچ  وی  تیڈی   گلی لڑھ  مچا  کھیڈدوں چاندنڑیں  رات کوں روہی    آ   کھیڈدوں جھومری ہئیں جھمر پڑ    لوا    کھیڈدوں کھیڈ وچ چندر کوں نت  رلا     کھیڈدوں آ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ فریدی ذرا آ ۔۔۔۔۔۔۔ ذرا کھیڈدوں ہکاڑی ݙواڑی سہیلیاں نظردئین مالھی تے تاڑی سہیلیاں نظردئین میݙی اے جھکاڑی اوندی بہوں اچاڑی تے مومل دی ماڑی سہیلیاں نظردئین اوندا گھر اڳاڑی میݙا گھر پچھاڑی پن ہک ٻے کوں تاڑی سہیلیاں نظردئین لاہی تے چاڑھی اچاڑی اچاڑی پندھ پن وڳاڑی سہیلیاں نظردئین میݙیاں ٻکریاں واڑی سئیں دلبر دی ماڑی توں آ ݙیکھ آ ڑی سہیلیاں نظردئین حافظ گلاب فیاض ڈکھ درد ہن حصہ زندگی دا نہ دردیں توں گھبرا کے ٹر ۔
جے پجنڑاں چاہندیں منزل تائیں ایں وقت کوں نال رلا کے ٹر ۔
جو نکھڑن چاہندے نکھڑ ونجے ڈیوے آس دے توں وسما کے ٹر ۔ پلے بدھ گھن شاد فقیر ایہا کھل ہس دے نال نبھاکے ٹر ۔ شاد فقیر پائل تیڈی چٙھم چٙھم لڳی ونگاں تیݙیاں چٙھنڑ چٙھنڑ لڳیاں مونجھاں تیݙاں ونڑ ونڑ لڳیاں اینجھاں لڳیاں جُڑ بنڑ لڳیاں یاد ائ اکھیں کوں آفکی کھمنڑیں جݙاں کھمنڑ لڳیاں سرمیں دے پُھل کِردے رھے کنڑکاں جضاں نِسرنڑ لڳیاں اکھیاں کوں کُجھ ݙسنڑاں وی وی نہیں تیکوں جݙاں وِسرنڑ لڳیاں (سیف اللہ آصف)
جاویدآصف محبتاں دا شاعر
یوسف نون
وسیب دے مہاندرے تے سوہݨے  شاعرتے نثر نگار سئیں جاویدآصف دیاں محبتاں دا تھورائیت ہاں، جنہاں اپݨے ݙو شعری مجموعے دان کیتے. انہاں دی شاعری اپݨی بھوئیں وچوں پھپھڑدی تے نسردی ہے. اپݨے وسیب وسیبی تہذیب تے ثقافت نال انہاں دا تے انہاں دی  شاعری دا گوڑھا گانڈھاہے. وہ اصل وچ حسن محبت تے  زندگی دے سوہݨے جذبیں دے شاعرہن. انہاں دی شاعری حق سچ تے احساس دا ݙوجھاناں ہے. او اپݨے سوہݨے تے سچے جذبیں کوں احساس دے  لفظیں دا چولا چواڄاݨدن. انہاں دا خالص سوہݨا تے سنگھراہویا شعری ڈکشن انہاں دی خاص پہچاݨ ہے.
؎ روندیں کھلدیں اپݨی رین گزاری رکھدے
ساہویں نال حیاتی دی جنگ جاری رکھدے
ہیݨے اپݨی کاوڑ کہیں تے مارݨی تاں ہے
ہیݨا اپݨے منہ تے چاٹاں ماری رکھدے
اولوکیں دا حق کھاندیں وی دیر نئیں لیندا
او رمضان دے روزے وی ہرواری رکھدے
وݨیں سانگ ہمیشہ ہتھیں آری رکھدے
آصف ہے جو سچ آکھݨ توں باز نئیں امدا
ہروستی وچ ہک ادھ دشمن دھاری رکھدے
آصف علی پوتا
آصف علی پوتا ملتان نال تعلق رکھݨ والے ہک شوبز پرسن ہن۔ مشہور اردو، پنجابی تے سرائیکی گلوکارہ ناہید اختر دے پئے ہن۔
سرائیکی نعت خواں
سرائیکی زبان وچ ہزاراں نعت خوان ہن۔ انہاں وچوں کجھ نعت خواں ایہ ہن۔
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ مخارج
ہر ہک حرف تہجی اپنی ہک وکھری آواز، لہجہ یا تلفظ رکھیندے جیندا ڄاݨݨ نہایت ضروری ئِ۔ ٻہوں سارے حروفِ تہجّی ایجھئیں ہن جنھیں دی آواز ٻہوں ای تھوڑے فرق نال ہکو جھئیں ئِ مثلاً الف تے ع، ت تے ط،ث،س تے ص، ذ،ز، ض تے ظ، ق تے ک تے ہ تے ح وغیرہ اہل عرب دی اے خصوصیت ئِ جو او ہر ہک حرف تہجی کوں اوندی درست تے وکھری آواز نال ادا کرݨ دا بھرپور سائیو کریندن جݙاں جو ٻئے زباناں ٻولݨ آلے لوک اینہہ ڳالھ دا زیادہ اہتمام نھئیں کریندے حالانکہ اے آہر کرݨ بے حد ضروری ئِ ۔ خاص کر چھوٹے ٻالیں کوں حروف تہجی دی سن٘ڄاݨ کراوݨ کیتے اواز دا ای سہارا ڳولیا ویندے۔جے کر استاد حروف تہجی کوں انھیںدے درست مخرج نال ادا نہ کریسی تاں وت ٻال انھیںحروف دی صحت نال ادائیگی کیویں کریسن۔ تے وت او حرف سن٘ڄاݨ کیویں تھیسن۔ لہٰذا حروف تہجی دی انھیںدے درست مخرج نال ادائیگی ٻہوں ضروری ئِ۔ مخارج دے لحاظ نال حروف تہجی کوں اٹھ قسمیں ئِ چ تقسیم کیتا ویندے تاں جو انھیںدی سن٘ڄاݨ کوںاسان بݨا یا ون٘ڄ سڳے ۔ اے اٹھ قسماں کجھ ایں ہن۔
انہیں دی تفصیل ݙیکھو ۔
شفوی حروف
شفویہ دے لوظی معنی ہونٹھ دے ہِن ٻس او حروف جیندی اواز ہونٹھاں کن نکلدی ئِ شفوی حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ب،بھ،ٻ،پ،پھ ف، م، مھ، و، وھ،=۱۰
شجری حروف
کھُلیے ہوئے ہونٹھاں کِن نکلݨ آلے حروف تہجی شجری حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ج، جھ، چ، چھ، ش، ص، ض، ژ =۸
نثوی حروف
ݙند تے زبان ملاوݨ نال جہڑے حروف ادا تھیندن نثوی حروف تہجی اکھیندن، جہڑے جو اے ہن۔ ث، ذ=۲
نطعی حروف
زبان اُتے کر کیں ݙندیں نال زور ݙیوݨ سیتی جہڑے حروف ادا تھیندن نطعی حروف تہجی اکھیندن ۔ جہڑے جو اے ہن۔ ت، تھ، د، دھ، ط =۵۔
اسلی حروف
اسلی دا لوظی معنی ئِ زبان دی چوٹی۔ ٻس زبان دی چوٹی کن نکلݨ آلے حروف اسلی حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ س، ز، ظ =۳
لہوی حروف
زبان کوں تالوں نال لا کرئیں تے زور ݙے کے اواز کڈھݨ نال جہڑے حروف ادا تھیندن لہوی حروف اکھیندن ۔ جہڑے جو اے ہن۔ ا، ٹ، ٹھ، ن٘ڄ، ݙ، ڈ، ڈھ، ر، رھ، ڑ، ڑھ، ک، کھ، ڳ، نڳ، ل، لھ، ݨ، نھ، ن، ہ، ی، ے ، یھ = ۲۴۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔ ونکی:لوک ادب ۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
چنّا(ذات)
چنا یا چنّہ قدیم سندھی ذات ہے۔ ایہ سندھ دے راجپوتاں دی ہک قسم ہے۔ ونکی:سندھی ذاتاں ونکی:پاکستان
کوڑے قصے
سوھنڑی مہیوال۔ سُنڑدے ہئیں سوھنڑی دی قوم کمبھار ہئ مہیوال دریا دی پرلی کندھی تے منجھیں چریندا ہا رات کوں دانگی ملنڑ لُو دریا پار کر کے سوھنڑی نال ملدا ہا کڈھائیں سوھنڑی دا عشق زیادہ وات پٹے ہا تاں اُو دریا ءچ گھڑا سٹ کے یار دو ویندی ہئ پتہ نیں دریا ہا یا نہر ہئ ول وی آندی ہئ۔ خیر ہک رات کہیں ظالم دے بچے کچا گھڑا ولا رکھیے سوھنڑی اوہو گھڑا چاء کے دریا ءچ جُل ڈتا ۔بندہ پُچھے کچا گھڑا کمبھار کنیں نئیں چوودا بہوں سارا وزن ہوندے کچی مٹی دا ۔ او سوھنڑی ہئ یا انڈر ٹیکیر ہئ ڈُوجھی گال اے ہے سونے دا پتہ سُنار کوں ہوندے مٹی دا پتہ کمبھار کوں ہوندے اے کینجھی کمبھاری ہئ جیرھی چبل کوں کچے گھڑے دا پتہ نیں لگا ۔ خیر ساکوں کیا سسی پُنوں۔ سسی ہک ریاست دی سربراہ ہئ یا بےوقوف راوی دی نظر ءچ بادشاہ دی دھی ہئ پنوں مکران دا بلوچ ہا اللہ گواہ ہے میں اج تک اوں علاقے ءچ ہاں کالے پہاڑ کالے لوک حبشی ٹائپ کوئ ہک ادھ بندہ چٹے رنگ دا ہوندے باقی میں وانگوں دُھوتے مانجے ھوئے ہن پتہ نیں سسی دیاں اکھیں خراب ہن یا پُنوں فیئر اینڈ لولی لئیندا ہا جو اوندے پچھوں ہک شھزادی ریت دے ٹبیں ءچ زلالت دی موت موئ پنوں وی جوان غیرتی ہا اوں ولا ذال کوں ملنڑ یا گولنڑ دی کوشش نیں کیتی لعنتی ۔ ہیر رانجھا۔ ہیر دا اصلی ناں عزت بی بی ہا جئیں پیؤ ماء دی عزت دا فالودہ کیتے جیرھی پرنیج تاں گئ ہئ کھیڑے دے نال۔ دل رانجھے کوں ڈتی ودی ہئ ایجڈے عشق دے جراثیم ہن ایندے ءچ جیرھی سہیلی ایکوں ملنڑ آندی ہئ آخر کار کہیں یار نال بھج ویندی ہئ ہیر نہی نساکڑیں دی پیر ہئ ۔رانجھا وی گھٹ الو دا پٹھا نہ ہا گھر ءچ ایں کنجر کوں دال نہی ملدی ڈوجھے دی زال خراب کیتی ودا ہا منجھیں چراونڑ دے بہانے ہیر چرا رکھی سی ہک شادی شدہ عورت کوں کڈھنڑ آلا سچا عاشق ہا رانجھا۔ اج وی اوندی مزار تے جیرھا ست چکر لئیندے اٹھویں چکر تے اوندی زال کوں رانجھا ملدے خیر ساکوں کیا ۔۔جمیل بلوچ خبردار مرزے دے بارے کوئ گال برداشت نیں.
ایران
thumb|پرچم اسلامی جمہوریۂ ایران (عرف عام: ایران، سابق ناں: فارس، موجودہ فارسی ناں: جمہوری اسلامی ایران) جنوب مغربی ایشیا دا ہک ملک ہے، جیہڑا مشرق وسطٰی وچ واقع ہے۔ ایران دے سرحداں شمال وچ آرمینیا، آذربائیجان تے ترکمانستان، مشرق وچ پاکستان تے افغانستان تے مغرب وچ ترکی تے عراق نال ملدے ہن۔ مزید برآں خلیج فارس وی اس نال ملحق ہے۔ اسلام ملک کا سرکاری مذہب تے فارسی قومی زبان ہے۔ فارسی، آزربائیجان، کرد تے لر ملک وچ سب توں زیادہ اہم نسلی گروہ ہن.
ایران دنیا دے قدیم ترین تہذیباں وچوں ہک ہے۔ ملک دی تاریخ ہزاراں سالاں تے محیط ہے۔ یورپ تے ایشیا دے وسط وچ ہووݨ دے باعث اس دی تاریخی اہمیت ہے۔ ایران اقوام متحدہ، غیر وابستہ ممالک دی تحریک (نام)، اسلامی کانفرنس تنظیم (او آئی سی) تے تیل برآمد کرݨ والے ممالک دی تنظیم (اوپیک) دا بانی رکن ہے۔ تیل دے عظیم ذخائر دی بدولت بین الاقوامی سیاست وچ اے ملک اہم ترین کردار ادا کریندے ۔ لفظ ایران دا مطلب آریاواں دی سرزمین ہے۔
مذہب
تاریخی طور تے زرتشتیت ایران دا قدیم مذہب ہئی خاص کر ہخامنشی سلطنت، سلطنت اشکانیان تے ساسانی سلطنت دے ادوار وچ زرتشتیت ہی ایران دا سب توں وݙا مذہب ہئی۔ 651ء دے لگ بھگ مسلماناں نے ایران کوں فتح کیتا تے اتھوں آتش پرست ساسانی سلطنت دا سقوط تھی گیا، مسلم فتح دے بعد دھیرے دھیرے اسلام پھیلدا گیا۔ ایران وچ لوگ 15ویں صدی تک سنی اسلام دے پیروکار ہن، تاہم 1501ء میں صفوی سلطنت قائم تھی گئی جس نے 16ویں صدی وچ مقامی سنی مسلم آبادی کوں دباؤ دے ذریعے اثنا عشریہ اہل تشیع مسلم وچ تبدیل کیتا۔
اج اثنا عشریہ اہل تشیع، شیعہ اسلام ایران دا سرکاری مذہب ہے۔ ایران دی 90 فیصد آبادی شیعہ اسلام دی پیروکار ہے، 8 فیصد سنی اسلام تے باقی دے 2 فیصد غیر مسلم ہن۔
آبادی
اٹھ کروڑ آبادی ہے۔ایران ہک متنوع ملک ہے جتھاں بہت سارے نسلی گروہ پائے ویندن، انہاں وچ فارسی بولݨ والے سب توں زیادہ ہن۔ ویہویں صدی دے اواخر وچ ایران دی آبادی تیزی نال ودھی، 1956ء وچ ایران دی آبادی صرف 19 ملین ہئی جیہڑی 2009ء تک 79 ملین تک تھی ڳئی۔ تاہم حالیہ چند سالاں وچ ایران دی شرح پیدائش وچ نمایاں کمی آئی ہے 2012ء وچ گھدے گئے اندازے دت مطابق ایران دی شرح پیدائش 1.29 فیصد رہی۔
سیاست
موجودہ آئین 1979ء دے انقلاب دے بعد منظور کیتا گیا جس دے مطابق ایران کوں ہک اسلامی جمہوریہ تے اسلامی تعلیمات کوں تمام سیاسی، سماجی تے معاشی تعلقات دی بنیاد قرار ݙتا گیا۔ مجموعی اختیارات رہبر معظم (سپریم لیڈر) دے کول ہوندن۔ اج کل آیت اللہ علی خامنہ ای رہبر معظم ہن۔ رہبر معظم دا انتخاب ماہرین دی ہک مجلس (مجلس خبرگان رہبری) کریندی ہے جس وچ پورے ایران توں 86 علما منتخب کیتے ویندے ہن۔ رہبر معظم مسلح افواج دا کمانڈر انچیف ہوندا ہے۔
انتظامی ونڈ
ایران کوں انتظامی طور تے اکتریہ صوبیاں یا استان وچ ون٘ڈیا ڳیا ہے۔
زباناں
فارسی، آذربائجانی، کُردی تے گیلکی اہم زباناں ہن، ݙو فیصد بلوچی زبان ہے۔ فارسی سرکاری دفتری تے تعلیمی زبان ہے۔
مخمورقلندری: نویکلی فکرداشاعر
یوسف نون
وسوں تیݙی مونجھی ہے
لالی تیݙی مونجھی ہے
کونجھ تیݙی مونجھی ہے
دریاوی مونجھاہے
؎ـ
روہ الایا
ساوݨ ساوݨ
ساݙا ہووݨ نہ ہووݨ ہکو جیہا
ساڈا ھوونڑ نہ ھوونڑ ہکو جھیاں ھے اساں آپڑیں آپ دے مجرم تے گنہگار ھیں اساں ڈو جنگھیں آلے جانور ہیں جنھیں کوں اُنھیں دے مالک سڑک تیں مریندن بازار ءچ تماشہ بنڑیندن ساڈی منڈی چوک ءچ لگدی ھے بے مُل دا کیرھا مُل لگڑیں ہک ڈینھ دا رزق ڈے کے سارا ڈینھ چمڑا لہاوے، ساڈی نسل دے کجھ جانور زرا حساس دل دے ہن اگر مالک کم کار کراکے تڑھا چھوڑے تاں روونڑ لگ ویندن بے عقل جو تھئے انھیں کوں اج تک شاید ایں گال دا پتہ کائینی کہ جانوریں ءچ جزبات نیں ھوندے، صرف وفاداری ھوندی ھے آقا دا حکم فرض عین ھوندے، ساڈا لہو پیوے یا ساکوں ویچ وٹا کے عزت پاوے، ساڈی چپ ساڈا سرمایہ ھے شام کوں ہکے ہنبھاہ تے کٹھے تھی کے صرف ایھے گالھیں کرنڑئن کیندا مالک ظالم ھے یا فرعون ھے، اساں بھک دے ماریے ہیں روٹی دے بدلے عزت وچیندے ہیں، ساڈے وسیب تے کال کُریھ ھے ساکوں حشر دی تس ھے میں آپڑیں نسل دے جانوریں کوں روہی ءچ پانڑی دی ہک بوتل تے عزت وچیندا ڈیٹھے، ھاھاھاھا، بھلا جانوریں دی کوئ عزت ھوندی ھے، عزت ھوندی تاں میڈی بھینڑ کوں ویچنڑ آلے معزز ھوون ھا، میڈی دھی نال زیادتی کرکے قتل کرنڑ آلا میڈے سامنڑے پھردا ھووے ھا، میڈے جوان پتر دا قاتل میڈے پتر دے جنازے کوں ڈیکھ کے ٹکھارے مارے ھا، قرضے دی وصولی واسطے میڈے اماں ابے کوں بھٹے تے بدھ سٹے ھا، میڈھی دھی بھینڑ دے مونھ تے تیزاب سٹیا ونجے ھا، اجتماعی زیادتی کرکے ویڈو بنڑائ ونجے ھا، میڈی نسل دے قاتل میڈی قوم تے وطن دے قاتل معتبر سڈویجن ھا، اگر اساں جانور نہ ھوندے اے جرم نہ ھوندے،
مخمورقلندری: نویکلی فکرداشاعر
بھوئیں ٻولی
ساݙا ہووݨ نہ ہووݨ ہکو جیہا
اگر اساں انسان ھوندے ساکوں بندے دے پُتر ملدے، مگر افسوس ساڈا، مالک اج وی جڈاں ووٹیں دے شکار واسطے نکلدے او ساکوں ضرور نال گھن ویندے کیونکہ شکار واسطے،،،،،،،،،،،،، ھوونڑ ضروری ھے اساں مالک دی گڈی دے اگو پچھو دُرک کے آپکوں جانوریں ءچو وفادار جانور ھوونڑ دا یقین ڈویندے ہیں، تلخی معاف.
مخمورقلندری: نویکلی فکرداشاعر
ـAnimism روحیت /مثالیت ہک پورافلسفہ ہے، جیندے وچ ایں بھوئیں دی ہرہک شئے خواہ او نباتیے، جماداتیے یاول حیواناتیے ہوون انہاں کوں جیندا جاگدا الیندا ٻولیندا ݙٹھا ویندے. انیمزم کوں کجھ لوک ہک مذہب دا ناں وی ݙیندن، اصل وچ اے ہک مذہب توں ودھ، بھوئیں مرکز فلسفہ ہے. اے او مقامی ماحولیاتی حوالہ ہے جیندے وچ بندے سمیت ایں جیاجون دی ہرہک شے کوں جیندا جاگدا تے آلیندا ٻولیندا سمجھا ویندے. اے فلسفہ اصل وچ بھوئیں دی ہر شے کوں آدر ݙیندے، بھانویں او دریاہونون، پہاڑ ہونون، پکھو تے وݨ ہون. ہرشے جیندی جاگدی تے بولیندی الیندی ڄاپدی ہے. جݙاں اساݙا اے عقیدہ ہوسے جو دریا جیندی شے ہے تاں اساں کݙاہاں وی دریاکوں کوتراناں کریسوں. جݙااساݙااے عقیدہ ہوسے جو بھوئیں، اے روہ اے وݨ جیندے جاگدے تے الویندے ٻولیندے ہن تاں اساں انہاں کوں کݙاہاں برباد ناں کریسوں.
مخمور قلندی سئیں دی شاعری اینمزم دی شاعری ہے. جیندے وچ بندہ اپݨی بھوئیں تے اوندیاں شئیں نال، بھوئیں تے بھوئیں دیاں  شئیں اپݨی وسوں دے بندے نال الوینداں نظردن. قلندری سئیں دی شاعری وچ صرف بندہ آپ نئیں الویندا، بھلکہ بھوئیں، روہ، ٹالی لالی ہرشے الویندی ہے اے او ٻولی ہے جہڑی  ٻولی تل وطنی ٻول تے سمجھ سگدے. دریا، دریادے ککھ کانے، روہ روہ دے ٻوٹے، کاں لالیاں، کھوہ، کھودے ڈیݙر وسوں دے وݨ تے پکھو جھئیاں چیزاں انہاں دی شاعری دے جیندے جاگدے کردار ہن.
قلندری سئیں دی شاعری اپݨی وسوں، وسوں دیاں جھئیں تے شئیں  لوکاں انہاں نال جڑیا ناسٹلجیا دی شاعری ہے ، تے اپݨی وسوں دی نویں سراؤں دریافت تے  بازیافت ہے. قلندری سئیں مکلاندی مت دا او مسیحا ہے جہڑا اج وی کتھائیں مکدے رشتیاں تے انہاں وچ   مکدیاں ویندیاں محبتاں ڳولݨ ٹرا ودےـ انہاں دی شاعری ماحولیات تے اوندے سنگوڑ دی کتھا ہے. پکھواں دی چہکار دی بجائے بندوخ دیاں گولیاں داتڑکار ہے، فضاوچ پھلاں دی خوشبودی بجائے برود دی بو ہے. درخت کپیندے ویندن، جنگل ٻیلے سنگڑدے پین، شہردھگردے ویندن ـ انہاں وݙیاں ماحولیاتی تبدیلیاں ول قلندری سئیں اساݙی توجہ کرویندن ـ
اینمیزم دی طرانویں فلسفہ وحدت الوجود وی اصل وچ ایں  وسوں تے اوندیاں شئیں کوں آدر ݙیندے ـ وسوں دی ہرشے وچ جݙاں خدا دا پچھانواں ڄاپسی تاں ول بندہ اوں شے کوں کینویں برباد کرسڳدے،  جیندے وچ خدا دا روپ ݙسے اوشئے کیوں ناں  قابل تکریم ہوسے . قلندری سئیں کوں وسوں دی ہرشے وچ خداداروپ تے حسن ڄاپدے ـ قلندری سئیں دا تصور خداوی مقامیت وچوں نسردے ـ
دھمی دھمی ویلے اللہ سوہݨاتلے لتھاودے
دھمی دھمی پہلے پہلے کال کڑچھی جاگی
دھمی دھمی پہلے پہلے کال کڑچھی ٻولی
اللہ سوہݨاایویں سوہݨاجیویں سوہݨی ٻوہڑ