cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نواب بہاول خان سوم عباسی
ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال معاہدہ امن
چونکہ ضلع ڈیرہ غازی خان دے پٹے دی واجب الادا رقم کئی سالاں توں ادا نہ کیتی ڳئی ہئی لہٰذا رنجیت سنگھ نے نواب دے حکام کوں ضلعے توں کڈھݨ کیتے جزل وینٹورا دے ماتحت ہک دستہ روانہ کیتا۔ جزل وینٹورا نے موجودہ ڈیرہ غازی خان، مظفر ڳڑھ تے ملتان اضلاع دے علاقیاں تے قبضہ کیتا تے ایویں اوہ ریاست دے دائرہ حکومت توں نکل ڳئے۔ نواب محمد بہاول خان سوم ایں نقصان تے شدید ناراض ہئی۔ پڑوسی ریاستاں سندھ، بیکانیر یا جیسلمیر دے نال اتحاد دا سوال ہی پیدا نہ تھیندا ہئی کیونکہ اوہ پہلے ہی بہاولپور دے خلاف دشمنی دے جذبات رکھدے ہن تے انہاں دی طاقت زیادہ نہ ہئی۔ چونکہ نواب ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال اتحاد کرݨ کوں پہلے توں بے قرار ہئی تے انہاں حالات دی وجہ توں بے قراری اچ مزید اضافہ تھیا کیونکہ مہا راجا رنجیت سنگھ نے شام سنگھ اٹاری والا کوں ہک بہت وݙی فوج ݙے کے کہروڑ بھیڄا تے ہدایت کیتی کہ کہیں وی بہانے نال ریاست تے حملہ کرے۔ ایندے تے نواب نے شملہ اچ گورنر جزل دی طرف ہک ایلچی بھیڄا تاکہ اوندے توں درخواست کیتی ونڄے کہ اڳاں ودھے تے رنجیت سنگھ کوں ستلج پار کرݨ توں روکے تے ایں ڳالھ دی وی درخواست کیتی ڳئی کہ ریاست بہاولپور اچ ہک برطانوی ایجنٹ دی تقرری کیتی ونڄے۔ انہاں درخواستاں دے جواب آ لارڈ ولیم بینٹنک نے رضامندی ظاہر کیتی تے رنجیت سنگھ کوں تنبیہ کیتی ڳئی کہ ستلج پار نہ کرے۔
اسم صوت
ٻکری دا بکھے ویلھے ٻولݨ
مٹی ولوڑݨ دی اواز
گݙھاں یا گھوڑے کوں ہَکلݨ
ݙنگریں دے مترݨ دی اواز
کَرکَر
ݙݙ دی اواز
گھٻکار
کہیں دے ہولئیں ہولئیں رووݨ یا کہیں مائع دے ہولئیں ہولئیں وہݨ دی اواز
پاݨی ئِ چ ٹرݨ نال اٹھݨ آلی اواز
چَھنڈکݨ
چرکھے دا چَلݨ
میں، میں
آغوں ، آغوں
ہُرکݨ
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
بغاوت دے منصوبے
صاحبزادہ حاجی خان دی قیدوں چھٹݨ دی اطلاع 9 فروری کوں نواب صادق محمد سوم (تریجھا ) تئیں پُنی تے اُنہاں کوں صلاح ݙتی ڳئی جو جَلتی نال حاجی خان دا پیچھا کرو مگر اُنہاں ساریں صلاحیں کوں کنڈ پچھوں سٹ خان پور دے افسراں کوں حکم ݙتا جو شہزادے کوں پکڑ گھنو. نواب دا ایں حکم تے کوئی وفادار افسر عمل کرݨ کیتے کائنا ہا، کیوں جو حاجی خان پیلھے ای آپݨا وفادار نوٌاں کمانڈر لا چُکیا ہا. جݙاں حاجی خان ڈھڳ سارا سازوسامان، توپ خانہ، اسلحہ پنج ہزار بَندیں دی فوج کٹھی کر گھدی، تاں ول نواب صادق خان آپݨی فوج دا نوّاں کمانڈر محمد خان غوری کوں بݨا ݙتا تےجمعدار معزالدین کوں 80 ہزار ݙے تے فوجی بھرتی کرݨ دی ہدایت کیتی، ایںندے نال ای حاجی خان دے سنگتیں وفاداری بدلݨ کیتے سرفراز خان کوں وی ݙھڳ سارے پیسے ݙتے ڳئے. ترائے ݙینہہ بعد سموری فوج دی کمان معزالدین کوں ݙے ݙتی ڳئی تے مقامی کمانڈرفتح محمد کوں کجھ سنگتیں نال احمد پور شرقیہ (ایسٹ ) اچ تعینات کر ݙتاڳیا. حاجی خان وی ڈھیر سارے خط پتریں تے آپݨے قاصدیں کوں بھڄا دُھرکا تے سعادت یار خان دے ڈھیر سارے افسریں کوں آپݨے نال مِلا گھدا، چھڑے احمد پور شرقیہ (ایسٹ ) تھاݨیدار تے منشی سلامت رائے حاجی خان دے قاصداں کوں قیدی بݨا گھدا، انہاں قاصداں کنوں ملئیے خط پترے ݙیکھ نواب صادق کوں شک پیا جو باغی تھیوݨ آلے افسراں کوں وی ایویں بدراہ کیتا ڳیا ہوسے. نواب نے سلامت رائے دے ذمے لایا جو اُبھے دے داؤد پوتریں نال سنگت کوں ودھاؤ مگر ٻہوں دیر تنی چُکی ہئی. فوج وچوں معزالدین، شیر علی شاہ، یسسف علہ شاہ تے شاہی درٻار وچوں راجن بخش، سید خدا بخش، علی گوہر خان تے محمد رضا خان پیلہے ای حاجی خان نال اندری اندر ٻدھی کر چُکیے ہن جو اگر تساں احمد شرقیہ (ایسٹ) تے قبضہ کرݨ آسو تاں تہاکوں روکݨ ٹوکݨ کیتے کوئی سامھے کائنا آمسے تے نہ کوئی مقابلہ کریسے.
اسم صوت
کھنگھݨ دی اواز
پراݨی جتی دے کَھٻک کَھٻک کرݨ دی اواز
کَھٹݨ
نوٹ: اے ڳالھ یاد رہوے جو تلے ݙتے ڳئے مصادر کنوں اسمائے صوت دا تصور تاں ݙتا ون٘ڄ سڳدے پر اینہہ تصور کوں لوظیں دا لباس پواوݨ ذرہ مشکل ئِ۔ اے ڳالھ ضرور ئِ جو انھیں مصادر دے حاصل مصدر اسمائے صوت دا تخیل ضرور پیش کریندن جیکوں قاری محسوس کر سڳدے ۔
ڈاکݨی
کُھرچائی
ٹاں،ٹاں یا ٹئوں ٹئوں
کتے دے پِلّے دی مار کھاوݨ دی اواز
نواب بہاول خان سوم عباسی
دستار بندی
دستار بندی مورخہ 9 رمضان 1241ھ بمطابق 1825ء کوں صادق محمد خان دوم دی وفات تے اوندے بیٹے رحیم یار خان عباسی اوندی جگہ جانشین تھئے تے نواب محمد بہاول خان سوم دا ناں اپݨایا۔ اوں نے دراوڑ کوں پایہ تخت بݨایا۔ نواب نے تخت نشینی دے بعد 18 ذوالحجہ 1241ھ بمطابق 1825ء کوں مہا راجا رنجیت سنگھ کوں تحائف بھڄوائے تے مہاراجا رنجیت سنگھ نے وی جواب اچ مبارکباد تے تحائف نال نوازا۔
اسم صوت
ٹَر،ٹَر
اسم صوت
چھچھئے،
پِش پِش
مچھر دی اواز
ٻلی کوں ہکلݨ کیتے
مینہہ وَسݨ دی اواز
عورتیں دے زور زور نال رووݨ یا کوئل دے کُوکݨ دی اواز
کَونکݨ
کَونک
مِݨکݨ
گُھوکݨ
ٻکری کوں سݙݨ کیتے
ݙٹکارݨ
ݙچکݨ
مائوں، مائوں
گُھرکݨ
کھَرلݨ
کھوہ دے وسانویں یاٹھاکݨ دا وڄکار
کَھرلائی
کہیں شے کوں کھرل کرݨ دی اواز
چَھنڈکار
کھیر پیاک ٻال دی ٻولی
پاݨی یا کہیں مائع دے چَھلکݨ دی اواز
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
thumb|Saraiki thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur نواب صادق محمد خان دوم ریاست بہاولپور دے پنجویں نواب ہن۔ آپ نواب بہاول خان دوم دے ݙوجھے پتر ہن۔ آپ نے تقریباً سولہاں سال حکومت کیتی۔
پیدائش
صاحبزادہ عبد اللہ خان عرف نواب صادق محمد خان دوم دی پیدائش 1780ء اچ تھئی۔
اسم صوت
کرَٹ کرَٹ
تو تو
سینے ئِ چ بغلم دی وجہ کنوں خُر خُر دی اواز، کتے یا رِچھ دے غُرکݨ دی اواز
کہیں تھاں کوں کھرچ کھرچ کرئیں صاف کرݨ دی اواز
قے دے مسلسل آوݨ دی اواز
نواب بہاول خان سوم عباسی
معاہدہ امن
لدھیانہ اچ پولیٹکل ایجنٹ کیپٹن Wade کوں بہاولپور بھیڄا ڳیا تاکہ معاہدہ امن کیتے بات چیت کیتی ونڄ سڳے تے لیفٹیننٹ Mackeson اوندے ہمراہ ہئی۔ کیپٹن Wade نے ریاست دی تجارت کوں ترقی ݙیوݨ دی خواہش تے زور ݙتا تے نواب کوں ایہ مشورہ وی ݙتا کہ بہاولپور دا علاقہ وی دوبارہ اپݨے اختیار اچ گھناوے جتھاں دے گھاٹے جنگلاں اچ رنجیت سنگھ دے علاقیاں توں بھڄے ہوئے جرائم پیشہ افراد پناہ گھندے ہن تے مہاراجا کوں ریاست دے خلاف شکایت دی جائز وجہ ہئی ۔ ݙوجھی طرف، جیویں کہ نواب نے ݙسایا، شہر فرید خطے دے سرکش افراد اکثر بہاولپور اچ جرائم کریندے تے ول سکھ علاقیاں اچ پناہ گھن گھندے ہن۔ انہاں مذاکرات دے نتیجے اچ 22 فروری 1833ء کوں معاہدہ امن طے پایا جیندی شق 4 دے تحت لیفٹینٹ Mackeson بہاولپور اچ پولٹیکل ایجنٹ تعینات تھی ڳیا۔ ہک ضمنی معاہدے تے 5 مارچ 1835 کوں دستخط کیتے ڳئے، جبکہ 1838 ،1840 ء تے 1843ء اچ دیگر معاہدے قرار پائے۔ انہاں معاہدیاں دے تحت دریائے سندھ دے ذریعے گھنائے ونڄݨ والے مال تجارت تے ٹول اچ کافی کمی کر ݙتی ڳئی تے براستہ زمین پہنچائے ونڄݨ والے مال تجارت تے ڈیوٹیز دا تعین کیتا ڳیا۔ آخر کار 1847ء اچ نواب تمام ڈیوٹی ختم کرݨ تے من ڳیا۔ 1838ء اچ جݙݨ شاہ شجاع کابل توں معزول تھی ڳیا تے محمود شاہ تخت تے ٻیٹھا تاں 1833ء والے معاہدے دی تجدید تھئی تے نواب نے افغان جنگ دی وجہ توں افواج کوں گزرݨ اچ سہولت فراہم کیتی تے ریاست اچ ہک عسکری سڑک بݨوائی۔ شاہ شجاع الملک سرڈبلیو Macnaughten تے جزل Nott دے ماتحت افواج دے ہمراہ 22 دسمبر 1838 کوں بہاولپور پہنچا تے بیش قیمت تحائف دا تبادلہ تھیا۔ پیش قدمی دا سلسلہ 26 دسمبر کوں دوبارہ شروع تھیا۔ نواب نے 100 سوار جمعدار غلام حسن خان بابی تے جہان خان گنڈا پور دی زیر سرکردگی برطانوی فوج دے نال روانہ کیتے۔ 17 نومبر 1839 کوں کابل تے قبضے دی خبر ملی تاں بہاولپور تے احمد پور اچ چراغاں کیتا ڳیا۔ 1839ء اچ نواب نے احمد پور ایسٹ تے دراوڑ دے درمیان اچ دہری دے مقام تے وسیع و عریض عمارات بݨوائے تے پنجاہ ہزار روپے دی لاگت نال اورنگا یا نورنگا نہر دی کھدائی وی دوبارہ کروائی۔ 1842ء اچ کوٹ سبزل تے بھونگ بھارا دے پرگنے جیہڑے 1807ء اچ ریاست دے ہتھ توں نکل ڳئے ہن۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے سندھ دے امیراں توں واپس گھدے تے سر چارلس نیپئر نے برطانوی حکومت دی خصوصی عنایت دے طور تے ریاست بہاولپور کوں واپس کر ݙتے۔ اوہ ریاست دے زرخیز ترین علاقیاں اچ شامل ہن تے حیدر آبادی کرنسی اچ ٻیاسی ہزار پنج سو روپے مالیت رکھدے ہن۔
اسم صوت
ٹَن ٹَن
نانگ دی اواز، تیز مرچیں آلی شے کھاوݨ دے بعد منہ کنوں نکلݨ آلی اواز
گھڑیال یا سکول دی گھنٹی دا وڄݨ
چھنگائی
ہا ہا یا کھی کھی
چَم دی جتی دا چِکار
گدڑ دی اواز
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
حاجی خان دی بغاوت
12 فروری 1853ء کوں نواب دی فوج ڳوٹھ چنی پُنی جتھاں اُنہاں کوں احمد خان دشتی تے بہرام خان چانڈیہ ہک ٻہوں وݙی فوج نال جنگ کیتے تیار ہن، نواب کنوں کمانڈراں اجازت منگی جو ہݨ کیویں دشمناں تےحاوی تھیوووں، جواب اچ نواب نے معزالدین تے سردارخان لکوزئی کوں حکم ݙتا جو ہر فوجی کوں نقدی رقم دے نال نال اُنہاں کوں دشمن تے حاوی تھیوݨ دے گُر سکھلاؤ مگر نواب دا حکم نہ اڳی تے پُڄایا ڳیا نہ اوندے اُتے عمل کیتا ڳیا،سرفراز خان کیولری فوج کوں تاں رقم ݙتی مگر انفنٹری کوں کجھ نہ ݙتونے، جنھاں کاوڑ اچ آ تے نواب دے خلاف دے خلاف جنگ لڑݨ دا عہد کیتا.15 فروری کوں فقیر سراج الدین، علی گوہر خان تے احمد خان چانڈیہ نے چار ہزار دے لشکر نال ڳوٹھ چنی ݙو کوچ کیتا، تے نواب دے فوجاں کو لالچ ݙے بہکاوݨ شروع کر ݙتا، 17 فروری 1853ء کوں نواب دی فوج دے ڈھیر سارے سپائی پنج توپاں نال حاجی خان دے لشکر ءچ شامل تھی ڳئے تے ایں باغی فوجی قافلے دے افسر (کجھ پیلہے ای باغی تھی چکیے ہن) آپݨے آپݨے گھراں روانہ تھی ڳئے. 18 فروری 1853ء کوں حاجی خان، خان پور دے سمورے معاملات آپݨے ہتھ کرݨ دے بعد چودھری دے ٹھکاݨے تے پڄ ڳئے. رستے اچ ملݨ آلیں لوکاں وی حاجی خان دی حمایت کیتی، 19 فروری 1853ء دی شام کوں سجھ لہندے وخت حاجی خان دا لشکر احمد پور شرقیہ(ایسٹ) اچ داخل تھیا، شَہر اچ چراغاں کیتا ڳیا تے توپیں دی سلامی ݙتی ڳئی، حاجی خان اِتھاں پڄ تے نواب فتح محمد خان دا لقب اپݨایا. 20 فروری 1853ء کوں قلعہ ݙراور دی فوج نے نوّیں نواب کوں آپݨی وفاداری دا سنہیا بھیڄا، اے سنہیا سݨ نوّویں نواب نے فقیر سراج الدین کوں آپݨی فوج دا کمانڈر بݨا تے قلعہ ݙراور تے قبضے دا حکم ݙتا، فوجاں اُتھاں پنڄاں تاں قلعے ݙراور دی فوج وی اِنہاں نال مل ڳئی تے کجھ کھپارے دے قلعہ فتح تھی ڳیا.
اسم صوت
مصدر
ہُش ہُش
رَندݨ
ریل دے پٹڑی تے چلݨ دی اواز
با رلݙیندڑ اُٹھ دی اواز
ݙانڈ کوں موڑݨ کیتے
چِیکݨ
پونکݨ
ٻٹیرے دا مستی ء ِچ بولݨ
ٹراں ، ٹراں
چوڑئیں دی اواز
کپڑے پڑیجݨ دی اواز
تتے ، تتے
گُڑگُڑ
حقے دا وڄکار
گَڑگَڑ
ڳاج دا گجݨ
گُھرکار
پڑیڄݨ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
سلسلہ نسب
نواب آف بہاولپور حضرت عباس بن عبد المطلب دے خاندان توں ہن۔ انہاں دا شجرہ نسب کجھ ایویں ہے:
اسم صوت
مست اُٹھ دی اواز
جنگلی ٻلّے دی اواز
چوہے دی چیزیں کوں ٹکݨ دی اواز
ڳاں یا منجھ دا کھیر ڈوہاوݨ کیتے اپݨے پھل کیتے یا جنسی ملاپ کیتے ٻاکݨ
اُٹھ دی مستی ء ِ چ اواز
نواب بہاول خان سوم عباسی
کابینہ
دستار بندی دے بعد نواب محمد بہاول خان سوم نے درج ذیل کابینہ بݨائی:
اسم صوت
پشو پشو
کتے دی غصیلی اواز
ڳاں یا وچھی وچھے دی اواز
چڑی دی اواز
رِنگݨ
شاں شوں
درختیں دیں شاخیں کوں چھانگݨ سانگے اٹھݨ آلی اواز
کھاٹی
/بطور اسم صوت
2۔ کجھ اسمائے صوت جنھیں دے اظہار کیتے کوئی نہ کوئی مصدر موجود ہوندے یا ݙوجھے لوظیںئِ چ ہر اواز دے مترادف کوئی نہ کوئی مصدر ڳولیا ون٘ڄ سڳدے جیویں جو:
ٻال یا مال کوں پیار کرݨ کیتے
خُوخُو، کھی کھی، خی خی
سُو سُو ، سی سی
اُٹھ کوں ٻلھاوݨ کیتے
ٻکری /بھیڈ دے پُھل دا ٻولݨ
پُھݨ پُھݨ
زکام زدہ نک دا وڄکار
ہُر ہُر
چڑئیں کوں ہکلݨ کیتے
ہُرک
گجݨ
ٻگھ ٻگھ
کرلانوݨ
بلی دی غصیلی اواز
ڈھینچوں، ڈھینچوں
بِھݨ بِھݨ
ٻلکار
چھݨکݨ
سئور دی اواز
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
مزاری تے بزداراں دی شورش
شعبان 1224ھ بمطابق 1809ء اچ مزاری تے بزدار بلوچاں نے ماچکا، بنگالا تے دریائے سندھ دے کنارے دیگر علاقیاں (موجودہ ڈیرہ غازی خان) تے قبضہ کیتا لیکن توپ خانے دے ہمراہ ہک فوج نے گل محمد تے محراب خان گورگیچ دی زیر قیادت انہاں راہنماواں کون پکڑا تے اگرچہ جتوئی وی انہاں دے نال مل ڳئے ہن ایندے باوجود باغی اپݨے سادات دے ذریعے قرآن تے معافی منگن تے مجبور تھئے۔ انہاں کوں معاف کر ݙتا ڳیا تے اپݨے علاقے اچ واپس ونڄݨ دی اجازت ݙتی۔
اسم صوت
ہَکلݨ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
میر سہراب تالپور دے حملے
1809ء اچ ہی داؤد پوتریاں، فضل علی ہالاݨی تے اسلام خان کہرانی نے خیر پور دے میر سہراب خان کوں ایہ مطالبہ کرݨ تے مائل کیتا کہ انہاں دے علاقے انہاں کوں ولا ݙیوݨے چاہیدن تے حیدرآباد دے میر غلام علی دے نال اوں نے انہاں کوں نواب تے حملہ کرݨ کیتے فوج دا ہک دستہ ݙتا۔ نصیر(ناصر) خان تے فتح محمد کوں سرحد دی حفاظت کرن کیتے بھیڄا ڳیا لیکن شوال دے آغاز اچ حملہ آور محمد پور لما تک گھس ڳئے تے بہادر پور دے مقام تے نواب دی افواج نال ٹکرائے۔ اوں مہینے دی 11 کوں ہک لڑائی تھئی لیکن دراوڑ تے احمد پور توں کمک آ ونڄݨ تے انہاں نے امن دی کوشش کیتی۔ چنانچہ نصیر خان تے ولی محمد خان لغاری نے امیر دی طرفوں معاہدہ طے کیتا جیندے تحت موخر الذکر نے اپݨی فوج واپس سݙوائی تے داؤد پوتریاں دے خلاف مزید کوئی مزاحمت نہ کیتی تے بہاولپور دے نال دوستانہ تعلقات قائم رکھے۔ ݙوجھی جانب صاحبزادہ رحیم یار خان (محمد بہاول خان سوم) کوں بطور یرغمالی انہاں دے حوالے کیتا ڳیا۔ نواب انہاں شرائط تے راضی تھی ڳیا تے شہزادے کوں کجھ قابل بھروسا افسراں دی زیرنگرانی تالپور پڑاؤ بمقام بستی ورند (احمد پور لما پیشکاری) بھیڄا ڳیا۔ تݙانہہ حملہ آور واپس سندھ چلے ڳئے تے شہزادے کوں چوݙہاں مہینے تک حیدرآباد اچ زیر حراست رکھݨ دے بعد محرم 1225ھ بمطابق 1810ء اچ رہا کر ݙتا ڳیا۔
اسم صوت
ݙاند کوں موڑݨ کیتے
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
میر سہراب تالپور دے حملے
اونہی سال میر سہراب خان نے بہاولپور سرحد تے حملہ کیتا۔ اوں نے سرحدی محافظوں کوں رشوت ݙے کے نال ملایا تے سازش دا پول کھولݨ تے قرار واقعی تادیبی کارروائی تھیوݨ تے اوہ اوندا ساتھ چھوڑ ڳئے۔ چنانچہ میر سہراب واپس ونڄݨ تے مجبور تھیا۔
اسم صوت
ہُشکارݨ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
ریاست اچ سازشاں
1225ھ بمطابق 1810ء اچ رئیس حیدرآباد نصیر خان گورگیج نے میر غلام علی تے خیر پور دے میر سہراب کوں بہاولپور دی سرحدی چوکیاں تے حملہ کرݨ دی دعوت ݙتی۔ اوں نے شورش دے باعث پیدا تھیوݨ والی گڑبڑ اچ صاحب زادہ خدایار (شہزادہ واحد بخش دا بیٹا تے نواب کا بھتریجا) کوں تخت تے ٻلہاوݨ دا وعدہ کر کے بہت سارے ریاستی اہلکاراں کوں نال ملا گھدا۔ 1226ھ اچ میریاں دی افواج نے کوٹ بٹہ نزد بستی صادق ورند (موجودہ صادق آباد) کوں محاصرے اچ گھدا تے نصیر خان دے حکم تے محصورین نے بلا جدوجہد ہتھیار سٹ ݙتے۔ ہݨ نواب صادق محمد خان نے دشمن دا مقابلہ کرݨ کیتے فتح محمد غوری، احمد خان ترین تے محمد یعقوب کوں اپݨی فوج دا بخشی بݨایا۔ تاہم نصیر خان دے اصرار تے اوہ دریا دے رستے اُچ دی طرف ودھا تے نواب دی فوج پسپا تھی کے احمد پور چلی ڳئی ۔ دریں اثنا نصیر خان نے انہاں کوں ہدایت بھڄوائی کہ اچ کوں چھوڑ کے رازی محمد موساݨی چلے ونڄو تے اتھاں خندق کھٹو تے لڑائی دی تیاری کرو۔ ایویں ہی کیتا ڳیا۔ نواب دی فوج نے وی خندقاں بݨائیاں تے لڑائی شروع تھئی لیکن گورگیج نے نمک حرامی کریندے ہوئے تے متعدد دیگر ساتھیاں نے نیم دلی نال لڑائی لڑی تے دشمن کوں سرحد توں گھن کے قائم پور تک سارے ملک اچ لٹ مار دی اجازت ݙتی۔ میر سہراب دی فوج دا ہک دستہ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) اچ لٹ مار دی غرض نال قطب واہ اچ لکا ٻیٹھا ہئی لیکن جݙݨ نہر اچانک پاݨی نال بھریج ڳئی تاں انہاں دا منصوبہ ناکام ریہا۔ جݙݨ حالات نے سنگین صورت اختیار کر گھدی تاں نصیر خان نے اپݨے اہل خانہ تے ساز و سامان کوں ترنڈا گوریجاں توں سندھ اچ خیر پور بھڄوا ݙتا۔ 1226ھ بمطابق 1811ء اچ نصیر خان نے دراوڑ اچ مقیم نواب کوں مطلع کیتا کہ سندھ دے امیر، علاقے کوں صرف تݙانہہ خالی کریسن جݙݨ اوہ اوندے بیٹے تے ولی عہد صاحب زادہ رحیم یار خان (محمد بہاول خان سوم) کوں انہاں دے کول بھڄوا ݙیوے۔ ملک دے ابتر حالات اچ نواب کوں خطرے توں بچاؤ دی بس ایہا صورت نظر آئی کہ ناگزیر کوں قبول کر گھدا ونڄے۔ چنانچہ 27 محرم 1226ھ کوں صاحب زادہ فوج دے سپہ سالاراں میر مبارک تے ہالا خان دی معیت اچ حیدرآباد کیمپ اچ رضا محمد موسانی پہنچا۔ ایویں امیروں کوں اپݨا مقصد حاصل تھی ڳیا تے ولی عہد کوں ہک سال چار مہینے کیتے قید رکھا ڳیا لیکن حیدرآباد دے میر غلام علی دی اجازت نال اونکوں 24 جمادی الثانی 1227 ھ کوں واپس بھیڄ ݙتا ڳیا۔
اسم صوت
منجھ دا ٻولݨ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
صاحب زاده احمد بخش دی دستار بندی
26 صفر 1226ھ بمطابق 1811ء کوں نواب دراوڑ توں شکار کرݨ ٻاہر نکلا ۔ اوندی عدم موجودگی اچ ملا ہاشم، یعقوب سولنگی، غازی خان کہیری، رمضان توپچی تے قلعے دے دیگر افسراں نے فتح محمد دی مثال تے عمل کریندے ہوئے صاحب زاده مبارک (شہزادہ واحد بخش) خان ( جیہڑا قتل تھی ڳیا ہئی) دے بیٹے صاحب زادہ احمد بخش کوں تخت تے ٻلھایا تے ریاستی انتظامات چلاوݨ کیتے ہک کونسل تعینات کیتی۔ نویں نواب دے اعزاز اچ فصیلاں توں ہک توپ فائر کیتی ڳئی۔ ایہ ݙیکھ کے کجھ لوگاں نے جیہڑے قلعے دے اندر موجود ہن تے حالی تک وفادار ہن، انہاں نے بظاہر اطاعت کر گھدی۔ جݙݨ توپ چلݨ دی آواز نواب دے کناں تک پہنچی تاں اوہ حیران رہ ڳیا تے فوراً واپس پلٹا۔ رستے اچ پتہ چلا کہ کیا ماجرا ہے۔ اوں نے باغیاں کوں ہتھیار سٹن تے آکھا مگر بے سود، انجام کار قلعے تے بمباری کیتی ڳئی تے نواب فاتحانہ اندر داخل تھیا۔ اوندے بھائی صاحب زادہ محمد بخش ، صاحبزادہ حاجی خان (نواب بہاول خان دوم دے بیٹے) تے صاحبزادہ خدا یار خان کوں اوں بغاوت دے جرم اچ موت دی سزا ݙتی ڳئی۔ بہت سارے باغی بھڄ ڳئے تے فتح محمد غوری جیں نے موقع پا کے دراوڑ دی جانب پیش قدمی کیتی ہئی باغیاں دے انجام دے متعلق سݨ کے واپس چلا ڳیا۔
اسم صوت
پاڑ
ڳوہ دی اواز
آں، آں
ریں ریں
غٹرغوں
ڈھڳݨی
ٹھٹھاردا تھانویں تے چوٹاں مارݨ
کہیں کوں آپ دو متوجہ کرݨ کیتے اواز ݙیوݨ
کُڑی ، کُڑی
کریٹ کریٹ
ڳاڄ
مُتراکا
کرلاٹ
کونج دی اواز ، دردیلے انداز ئِ چ رووݨ دی اواز۔
پزیب دی اواز
گُھوکاٹ
کاٹن دے مَئے لڳے کپڑیں دا وڄکار
غَورکݨ
شیر دی دھاڑ
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
ولی عہدی
بورڈ آف کنٹرول دے ارکان مسٹر Hansel تے مسٹر جان لارنس دی دعوت تے نواب محمد بہاول خان سوم، صاحب زادہ سعادت یار خان، مبارک خان، محمد خان تے ریاست دے دیگر امرا دے ہمراہ (1100 پیدل، 400 سواراں تے 2 توپاں سمیت ) ملتان دے دورے تے آیا۔ 31 دسمبر 1851ء کوں لارڈ ڈلہوزی نال ملاقات کیتی جس اچ ملتان مہم اچ خدمات سر انجام ݙیوݨ تے نواب محمد بہاول خان سوم دا شکریہ ادا کیتا ڳیا۔ اوں ملاقات اچ نواب نے ہک خریطہ پیش کیتا جس اچ چار درخواستاں کیتے ڳئے ہن: 18 جنوری کوں لارڈ ڈلہوزی نے اپݨے جواب اچ سعادت یار خان کوں ولی عہد من گھدا تے اونکوں 21 خلعتاں نال نوازا۔
اسم صوت
کاٹھی تے رندہ چلاوݨ دی اواز
زمین کوں کہئی یا وہولے نال َکھٹݨ دی اواز
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
نواب دی گرفتاری
منشی چوکس رائے آپݨے ٻالاں سودھے قلعے توں فرار تھیندے ہوئیں پکڑا ڳیا، جیندے قبضے وچوں سونے دیاں مہراں تے زیور وی ملئے. صُلحا دے بعد پتہ لڳیا جو لاہور ونڄ تے انگریز کنوں مدد گھنݨ چاہندا ہا. ݙراور کوں فتح کرݨ دء بعد نواب صادق محمد خان سوم(تریجھا) کوں اناج دے گودام وچوں پکڑ قیدی بݨا گھدا ڳیا، تے اُنہاں دء ہامی فوجیں کوں وی قید کر ݙتا ڳیا. نوّاں نواب 22فروری 1853ء کوں ݙراور قلعے ءچ غازی بݨ داخل تھیا تے سعادت خان کوں جان دی امان ݙتی.
اسم صوت
چاہ یا چاہ وانگوں کہیں مائع شے دیاں چسکیاں گھنݨ دی اواز
جھڑ دے ٹکراوݨ دی اواز
زَپکݨ
رِم جھم /کِݨ مِݨ
گھوڑے دی اواز
ہِݨکݨ
کِرکݨ
گݙھاں دا ٻولݨ
آوے ، آوے
چوں ، چوں
پٹاخݨ
سُرکݨ
مادہ جانور دا اپݨے پھل کوں ݙیکھ کرئیں اواز ݙیوݨ
چر چر
ݙندیں کوں ہک ٻئے نال رڳڑݨ
کتے کوں سݙݨ کیتے
چیں ، چیں
ٻلی کوں سݙݨ کیتے
جانداریں دے حرکات
ٻڑ ،ٻڑ
گیرے (فاختہ) دے گُھوگُھو کرݨ دی اواز
چَھک چَھک
ریل دے انجݨ دی اواز
سنگھ کو مرچاں لگݨ دے بعد
ٻڑکݨ
جاندار دا ناں
کِرّچ کِرّچ
نائی دی قینچی چلݨ دی اواز
چوچے یا چلھے دی اواز
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
ملتان منتقلی
5 مارچ 1853ء کوں انگریزاں دے افسر خاص (پولٹیکل ایجنٹ) پیر ابراھیم خان پنجاب دے چیف کمشنر سر جان لارنس دا خط نواب فتح محمد کوں پیش کیتا، جئیں اچ نواب ڈادق کوں ٻالاں بچیں سودھ ملتان بھیڄݨ دی درخواست کیتی ڳئی. نواب فتح محمد خان خط پڑھ تے برطانوی حکومت دے حکم توں انکار نہ کیتا، ُنہاں تخت تے آپݨا حق ڄݨوایا تے نال اے وی آکھیا جو میں سعادت یار خان (نواب صادق سوم) دی جان دا دشمن کائنی، انگریز سرکار معزول نواب کوں لاہور یا جالندھر بھیڄے تاں میکوں کوئی اعتراض کائنی. مگر برطانوی حکومت کوں نواب فتح محمد خان کوں ریاست بہاولپور دا حکمران تسلیم کیتا ونڄے. ملتان دا کمشنر پی ایم ایجورتھ 30 مارچ 1853ء کوں بہاولپور پُنا، نواب نے کمشنر کوں درخواست کیتی جو سعادت یار خان کوں برطانوی سرکار دے حوالے کرݨ سانگے تیار ہاں، مگر شرط اے جو او آپݨیں حکمرانی دے دعوے واپس گِھنے تے ایندے کیتے باقاعدہ لکھت اچ معاہدہ کرے. سعادت یار خان کوں پیلہی اپریل 1853ء کوں بہاولپور آندا ڳیا. کمشنر ایجورتھ نواب فتح محمد دی خواہش تے پیر ابراھیم خان نال معزول نواب دے کیمپ ڳیا تے اوں کوں ݙسایا جو تُہاکوں برطانوی افسراں دی ہدایت تے اِنہاں شرطاں تے آزاد کیتا ویسے. ایں ریاست دے خزانے وچوں 1600 روپے ماہوار وظیفہ ملسے، او لاہور یا جالندھر رہسن ایندا فیصلہ خود کرِن. معزول نواب اے شرطاں قبول کر گھداں تے دتخواست کیتونے جو میݙے بھرا تے ماں کوں وی میݙے نال رہݨ ݙتا ونڄے. پیلہے تاں نواب فتح محمد خان اعتراض کیتا مگر کمشنر ایجورتھ دے آکھیئے تے راضی تھی ڳیا. عوامی درٻار 2اپریل 1853ء کوں لڳیا تاں ملتان دے کمشنر ایجورتھ معزول نواب دی رہائی دیاں شرطاں پڑھ تے سݨایاں. ریاست دی شاہی توں دستبرداری دا معاہدہ لکھت دے بعد متح محمد خان کوں ݙے ݙتا ڳیا تے ہک نقل اوں آپݨے کول رکھ گھدی. اوں ݙیہاڑے شام ویلھے ای سعادت یار خان تے اُنہاں دے گھر آلیاں کوں 100 محافظ سواراں نال ملتان بھیڄا ڳیا. بہاولپور اچ اُوں راے چراغاں تھیا تے توپیں دی وی سلامی ݙتی ڳئی. برطانوی حکومت نوّیں نواب کیتے اعزاز تے تحفے بھڄوائے.
اسم صوت
کتے دی اواز رات دے وقت
رُوڑݨ
ٻاں ، ٻاں
کتے کوں کہیں دے پچھوں لاوݨ کیتے
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
معزول نواب صادق کیتے نوّاں حکم
دستار بندی دے بعد نواب فتح محمد خان اناج دے گودام قید نواب صادق، محمد خان سوم (تریجھا)کوں ہک وݙے تے چنڳے گھر اچ ساریاں سہولتاں ݙے پارہا لاݙتا، نواب صادق آپݨا تاج تے ڳئو ڳاھݨیں نواب فتح محمد ݙے پٹھ ݙتے، نواب فتح محمد وݙا دل کر شاہی تاج تے ڳاھݨیں واپس نواب صادق ݙے بھیڄ ݙتے تے ڈھیر سارے نوکر چاکر وی خدمت کیتے لا ݙتے، نال اے وی یقین ݙیوایا جو تہاݙے نال ساݙے چنڳے سلوک اچ کوئی فرق کائنا آسے مگر نظر بند رہسو. نواب فتح محمد نے نواب صادق دے بِھرانواں کوں وی آزاد کرݙتا تے اُنہاں نال چنڳی آؤ بھڳت نال پیش آئے.
اسم صوت
اُٹھ دی دردیلی اواز
ہینگݨ
کیڑیں دے ٻل ٻل کرݨ دی اواز
ہاتھی دی اواز
سُرکی
کتے دی اواز
سلائی مشین دی اواز
چَھے چَھے
دَنگݨ
دَنادَن
داڑھی دے ٻڑکݨ دی اواز
رُݨکار
کَڑکَڑ
وݨ دے لڑ دا ترٹ کے ݙھہݨ
اُٹھ کوں ہکلݨ کیتے
تڑاخ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
حاکم اسد خان دا حملہ
ہک طرف سرفراز خان نے مشرقی داؤد پوتراں کوں اشتعال ݙیوایا ہئی جبکہ ݙوجھی طرف ڈیرہ غازی خان دے حاکم اسد خان نے دریائے سندھ پار کیتا تے بہاولپور دے انہاں حصیاں تے ہلہ ٻولا جیہڑے ہݨ ضلع مظفر گڑھ اچ شامل ہن۔ اسد خان کیتے دوستانہ جذبہ ظاہر کرݨ دا کوئی فائدہ نہ تھیا تاٹ منشی محمد یعقوب کوں ڈیرہ غازی خان دی سرحد تے حملہ کرݨ دا حکم ݙتا ڳیا لیکن اوہ حالی بمشکل كينجهر(موجودہ مظفرگڑھ تحصیل) تک ہی پہنچا ہئی کہ اسد خان دوباره دریا پار کر کے اپݨی سرحد دی طرف چلا ڳیا تے نواب کوں پنجاہ ہزار روپے خراج ادا کرݨ دے بدلے معافی چاہی۔
اسم صوت
ہوڑݨ
ٹِک ٹِک
گھڑی دے چلݨ دی اواز
چَھݨ چَھݨ
چھت کنوں قطرہ قطرہ پاݨی دے ݙھہݨ دی اواز
ٻٹیرے دی ٻولی
گݙھاں دی ٻولی
چََھݨ چََھݨ
ڳٹکݨ
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
صاحبزادہ حاجی خان دی رہائی
نواب صادق محمد خان سوم دے خلاف سازش کرݨ والیاں نے بنگل خان، بہرام خان چوندیا، علی بخش دستی، احمد خان دستی، خدا بخش خان ہالانی، اللہ بچایا خان، محمد یار خان تے خان محمد خان کوں وی اپݨے نال ملا گھدا تے سب سازشیاں نے قرآن تے حلف گھدا کہ شہزادہ حاجی خان کوں بچیسن۔ چنانچہ 29 ربیع الثانی 1269ھ کوں اوہ ہک سو داؤد پوتراں کوں گھن کے فتح ڳڑھ کیتے روانہ تھئے تے رات دے وقت قلعے دے پھاٹک اچ نقب لاوݨی شروع کیتی۔ قلعے دی فوج نے خوف زدہ تھی کے دروازے کھول ݙتے۔ داؤد پوتراں دے داخل تھیوݨ تے ہک ہندو نے صاحبزادہ حاجی خان کوں ہلاک کرݨے دی کوشش کیتی لیکن علی بخش دستی نے اوندی کوشش ناکام بݨا ݙتی۔ علی بخش دستی حملہ آور توں چھکی ہوئی تلوار دا وار کر کے اونکوں مار ہی ݙیندا لیکن شہزادے نے مداخلت کر کے بچا گھدا۔ سازشی، شہزادے کوں اپݨے مونڈھیاں تے چا کے ترئے میل تک گھن ڳئے۔ اوندے بعد اٹھ تے سوار کرا کے خان پور پہنچایا جتھاں سراج الدین، کیپٹن ہول تے غلام محمد خان ملیزئی ( جمعدار احمد خان دا بھائی) وی انہاں نال آ ملے۔ دیگر داؤد پوترے تے لمے دے چھوٹے امیر وی آئے۔
اسم صوت
ٻٹکارا
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
دستار بندی
چونکہ مرحوم نواب محمد بہاول خان سوم نے سعادت یار خان کوں ولی عہد مقرر کیتا ہئی تے حکومت ہند نے اوندی نامزدگی کوں تسلیم کیتا ہئی ایں کیتے اوہ نواب محمد بہاول خان سوم دی وفات دے بعد کہیں مسئلے دے بغیر تخت تے ٻیہہ ڳیا۔ نویں نواب دی دستار بندی مورخہ 5 محرم الحرام بمطابق 19 اکتوبر 1852ء کوں تھئی۔ 28 محرم (11 نومبر 1852ء) کوں اُچ دے گیلانی مخدوم (گنج بخش)، بخاری مخدوم نو بہار تے چاچڑاں شریف دے خدا بخش نے دراوڑ اچ نویں نواب دے سر تے ݙوجھی دستار ٻدھی۔ صاحبزادہ سعادت یار خان نے نواب صادق محمد خان سوم دا ناں اپݨایا۔
اسم صوت
ٻکرے دی مستی ئِ چ آکرئیں زور زور نال ٻڑکݨ دی اواز
ٻونگھݨ
ٻونگھ
شیر دی غصے نال گرجݨ دی اواز
ٻہارݨ
رونݨݨ
چھٻالݨ یا بچھالݨ
چِگھڑݨ
کہیں مائع کوں گُھٹیں گُھٹیں پیوݨ (چسکی لاوݨ) دی اواز
جانداریں دے مُترݨ دی اواز
سِسکݨ
خُر خُر
کِھرکݨ
ٻگھی (صراحی) وچوں پاݨی دا وٹیجݨ
جانوریں کوں ہَکلݨ سانگے منہ کنوں کڈھی ون٘ڄݨ آلی اواز
رِنگاٹ
بھاں ، بھاں
ٻہوں سارئیں چڑیں دی مشترکہ اواز
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
نواب مظفر خان شہید ملتانی دے خاندان نال سلوک
24 رجب 1233ھ بمطابق 21 جون 1818ء کوں مہاراجا رنجیت سنگھ دے بیٹے کنور کھڑک سنگھ نے ملتان قلعے تے قبضہ ڄمایا تے اوں لڑائی اچ نواب مظفر خان اپݨے پنج پتراں سمیت شہید تھی ڳئے۔ نواب صاحب دے چھیویں پتر نے اطاعت اختیار کر گھدی تے ستواں پتر قید تھی ڳیا۔ اٹھواں چوݙہاں سالہ پتر میر باز خان ہک خادم دے ہمراہ بھڄ نکلا جیہڑا اونکوں بہاولپور اچ موجودہ ملتانی گیٹ بہاولپور دی ہک چھوٹی جیہی مسجد اچ گھن آیا (27 رجب 1233ء)۔ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) اچ جݙݨ نواب کوں اے خبر ملی تاں اوہ انہاں دی خاطر بہاولپور آیا تے خادم میر باز خان دے نال بڑا مہربانہ سلوک کریندے ہوئے اونکوں 313 احمد پوری روپیاں (اوں وقت دے 196 انگلش روپے) دا وظیفہ جاری کیتا تے 9 کھوہ بطور انعام ݙتے۔ میر باز خان دے بھتریجے رب نواز خان کوں وی 160 احمد پوری (100 انگلش روپے) دا وظیفہ تے 3 کھوہ بطور انعام ملے۔ نواب مظفر شہید دے پتر کوں بہاولپور شہر اچ جاگیر عطا کیتی ڳئی جیہڑی ہݨ اندرون شہر اچ محلہ نواباں دے ناں نال مشہور اے ، جتھاں سدوزئی خاندان اڄ وی موجود اے۔
اسم صوت
درد دے اظہار دا انداز
چھت یا چھپر دے ترمݨ دی اواز
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
داؤد پوتریں دے ناں خط
لہور دے قلعے اچ نظر بند نواب سعادت یار خان ریاست دی شاہی توں دستبردار تھیوݨ توں پچھتاݨاں، کیونجو اُنہاں دا ادھا وظیفہ گھٹ کر ݙتا ڳیا ہا. جیل وچوں ہک خط داؤد پوتریں کوں لکھیونے، جیڑھا نواب تئیں پُڄ ڳیا.
اسم صوت
تِرمݨ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
داؤد پوتریاں دی شورش
1226ھ بمطابق 1811ء اچ خیر پور دے کیہرانی داؤد پوتریاں، قائم پور دے عرباݨی داؤد پوتراں تے حاصل پور دے عمراݨی داؤد پوتراں نے ملتان دے صوبہ دار نواب سرفراز خان دے اکساوݨ تے علم بغاوت بلند کیتا لیکن غنی محمد خان جماݨی تے میرمحمد خان جمانی نے شورش اچ کوئی حصہ نہ گھدا۔ نواب نے بغاوت ددی سرکوبی دی خاطر انفنڑی، کیولری تے آرٹلری دا ہک دستہ بخشی محمد یعقوب تے میر عاشور علی دی زیر قیادت بھیڄا۔ شورش پسند مدافعت دے قابل نہ ہووݨ دے باعث خیر پور ایسٹ (شرقیہ)توں بھڄ ڳئے تے گھارا پار دے علاقے اچ لٹ مار کرݨ لڳے۔ محمد یعقوب تے میر عاشور نے خیر پور ایسٹ (شرقیہ) کوں قبضے اچ گھدا تے دریا دے ݙوجھے کنارے تے باغیاں دا تعاقب کیتا تے خیر پور کوں محاصرے اچ گھن کے باغیاں تے اس قدر شدید فائرنگ کیتی کہ انہاں نے فوراً ہتھیار سٹ ݙتے تے امن قائم کرݨ دی درخواست کیتی۔ اوں کامیابی دے بعد محمد یقعوب اپݨے سپاہی گھن کے داؤد پوترے باغیاں دے حلیفاں کوں سزا ݙیوݨ روانہ تھیا۔ اوں نے شجاع آباد دی سرحد تے پہنچ کے نواب دی جانب توں ایلچی بھیڄے کہ سرفراز خان کوں مائل کیتا ونڄ سڳے کہ محمد غوری، ولی محمد خان، جمعدار احمد خان ترین تے دیگر باغیاں کوں ٻاہر کڈھ ݙیوے مگر اوں نے انکار کر ݙتا۔ نتیجتاً تھیوݨ والی لڑائی اچ فریقین دے بہت سارے آدمی کم آئے۔ احمد خان ہک گولی لڳݨ نال مارا ڳیا تے باغی افواج میدان چھوڑ کے بھڄ ڳئے۔ داؤد پوتراں تے انہاں دے حلیفاں دی شکست دی خبر ملݨ تے دار الحکومت اچ بہت خوشی منائی ڳئی تے مشرقی داؤد پوتریاں دے مقاصد بالکل نا کام تھی ڳئے جیہڑے ہݨ اطاعت اختیار کرݨ تے مجبور تھئے۔
اسم صوت
پِݨ ،پِݨ
سہڑے دی ٻولی
تلوار دا چلݨ
پٹاخ
کبوتر دی اواز
ہتھیں پیریں دے انگلیں دے ٻٹاکے کڈھݨ دی اواز
جھݨ جھݨ
منہ ء ِچ ہولئیں ہولئیں الاوݨ
ٻہاری
چھݨکار
صدائے باز گشت
ٻورݨ
ڳاں، ݙانڈ وغیرہ کوں سݙݨ کیتے
چَرچَیں ، چَرچِیں
گھر دے فرش کوں ٻہاری نال صاف کرݨ دی اواز
جِھنگارݨ
زُونکݨ
ڈَھم ڈَھم
مرکار
دݨکار
گُھوں گُھوں
لُرکݨ
ڳٹکار
کِھرکا
گُھر گُھر
چکی دا چلݨ
اوں آں، اوں آں
بندر یا بھولوں دی اواز
ہُڑائی
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
وفات
نواب صادق محمد خان سوم ( تریجھا) لہور اچ نظر بندی دی حالت وچ ای 1861ء اچ وفات پا ڳئے ہن. نواب صادق خان کوں لہور وچ ای دفنایا ڳیا.
اسم صوت
ہلکی بارش دی اواز
گھو گھو، گھو
بھیݙ دی بولی
ݙو شئیں دے آپت ئِ چ ٹکراوݨ دی اواز
شوں شوں
نانگ دی اواز
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
کابینہ
نواب صادق محمد خان سوم نے درج ذیل تقرریاں کیتے:۔
اسم صوت
مِیکݨ
پُر پُر
آدمی دا پاخانہ کرݨ ویلھے دی اواز
کہیں شے کوں چھݨکاوݨ دی اواز
شَپ شَپ
رَڑݨ
پراݙݨ
ٻرڑاوݨ
چیں چیں
ہوا دے ہولئیں ہولئیں چلݨ دی اواز
فَرفَر
بدخ دی ٻولی
ݙنگریں کوں پاݨی پلاوݨ کیتے
ݙینبھوں، مچھر یا کہیں تِݙے دے زُونکݨ دی اواز
سَݙݨ
دھک دھک
شَٹک ٻٹک
لُرک
وضاحت
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
نواب سر صادق محمد خان چہارم G.S.C.I (پیدائش 1861ء وفات 1899ء) ریاست بہاولپور دے ݙاہویں نواب ہن۔ آپ دی ساڈھے چار سال دی عمر اچ دستار بندی کیتی ڳئی لیکن تخت نشینی بلوغت اچ تھئی۔ آپ دے دور حکومت اچ نور محل، صادق گڑھ پیلس تے دربار محل جیہے عظیم عمارتاں بݨائے ڳئے۔ thumb|Sadiq IV-2 thumb| thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur
پیدائش
صاحبزادہ صادق محمد خان دی پیدائش 11 نومبر 1861ء اچ تھئی۔
اسم صوت
دول دا وڄکار
خُرخُراوݨ
چکی دے پتھریلے پڑیں کوں کَھورھا کرݨ کیتے فولادی ہوڑے دی اواز
کونج دا ٻولݨ
گھٻکݨ
ہݨ  ہِݨ
چیں چَر ، چیں چَر
پٹخن
ٻرائی
گھڑے دا وڄکار
چر کھے دی اواز
پاݨی ء ِچ ٹرݨ دی اواز
لٻکار
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
رنجیت سنگھ دا حملہ
1235ھ بمطابق 1819ء اچ رنجیت سنگھ ملتان دے دورے تے آیا تے بکری دے قریب سندھ دے امیراں کمدے علاقیاں اچ لٹ مار دے بعد ڈیرہ غازی خان پہنچا۔ اوں نے ڈیرہ غازی خان زمان خان توں گھدا تے ݙو لکھ پنجاہ ہزار روپے دی سالانہ ادائیگی دے بدلے نواب صادق خان دوم کوں ݙے ݙتا۔ نواب نے غلام قادر خان ݙاہڑ کوں ڈیرہ غازی خان ضلع دا منتظم تعینات کیتا تے شعبان 1235ھ بمطابق 1819ء اچ اتھاں آیا۔ جݙݨ لغاریاں دے رئیس رحیم خان، کھوسیاں دے رئیس غلام حیدر خان تے نوتکاݨیاں دے رئیس اسد خان نے پیش تھی کے اطاعت دا اظہار کیتا۔
اسم صوت
ہشکارݨ
ہولئیں ہولئیں مسکا کرئیں ڳالھ کرݨ
کتے دا مالک دے اڳوں پچھوں لوس کُٹݨ
ہَوکݨ
کُوسݨ
نندر ئِ چ غراڑے مارݨ
نغارے دا وڄکار
دِڳݨ
دل دی دھڑکݨ
کبوتر دے غٹرغوں کرݨ دی اواز
رِیں رِیں
تاݨی وݨݨ دی اواز
بُڑکݨ
دٖڳے نال کہیں شے کوں جھنبھݨ دی اواز
واہ ، واہ
چوہے دی اواز
ابھیکݨ
ابھیک
الٹی یا قے کریندئیں ہوئیں منہ کنوںنکلݨ آلی اواز
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
بغاوت
حالی نواب محمد بہاول خان چہارم دا جنازہ دراوڑ قبرستان تک پہنچا ہی ہئی کہ حکیم سعداللہ تے دیگر نے محمد بہاول خان سوم دے بھائی صاحبزادہ جعفر خان کوں رہا کر کے تخت تے بلھایا تے جنازے دے نال ونڄݨ والے تمام امرا کوں گرفتار کر گھدا۔ اوں نے درج ذیل افراد تے مشتمل کابینہ تشکیل ݙتی
اسم صوت
کہیں پولی شے اُتے دنگݨ دی اواز
کُرلاوݨ
گھوڑے دی ٻولی
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
تخت نشینی
1879ء اچ صاحبزادہ صادق محمد خان نے بلوغت حاصل کر گھدی تے انہاں دی عمر اٹھارہ سال تھی چکی ہئی۔ سر رابرٹ ایجرٹن نے 28 نومبر 1879ء کوں آپ دی تاج پوشی کیتی۔ صاحبزادہ صادق محمد خان نے اپݨے کیتے نواب صادق محمد خان چہارم دا خطاب منتخب کیتا۔
کابل مہم
ریاست نے پہلی کابل مہم اچ سرگرمی نال حصہ گھدا ہئی۔ بالخصوص کوئٹہ کالم دی معاونت کیتے 20،000 توں زائد اٹھ کٹھے کر کے کمسریٹ ڈیپارٹمنٹ کوں پیش کیتے ڳئے جنہاں کیتے بہت بڑی مقدار اچ سامان وی خریدا ڳیا۔ ݙاند تے خچر خاصی مقدار اچ راجن پور بھیڄے ڳئے۔ کمشنر ملتان دی درخواست تے فوج کوں 2800 تلواراں مہیا کیتے ڳئے۔ نواب صاحب نے ذاتی طور تے تمام انتظامات دا جائزہ گھدا۔ 500 پیدل تے 100 سواراں دی خدمات حکومت ہند کوں پیش کیتے ڳئے جیہڑے ہِزایکسیلینی وائسرائے نے قبول کیتے۔ ایہ جزل واٹسن دی زیر قیادت جنرل بریگیڈ دا جزو نہ ہن بلکہ انہاں کوں ڈیرہ غازی خان اچ ٹھہرایا ڳیا ہئی جتھاں انہاں نے سرحدی چوکیاں کوں مستحکم بݨاوݨ اچ شاندار کردار ادا کیتا۔ قبل ازیں کابل کالمز کیتے پنجاب فرنٹیئر فورس کوں واپس سݙاوݨ نال سرحدی چوکیاں بہت کمزور تھی ڳئے ہن۔
اسم صوت
کِھلݨ
جانوریں کوں ہکلݨ
بَکݨ
بک بک
کاں کاں
سِسکی
ٻالیں دی چچنیگھل دی اواز
پُھوپُھو
سائیں سائیں
ٹَپ ٹَپ
ونگیں دا وڄکار
بھت یا کھچڑی کوں ہتھ نال جلدی جلدی کھاوݨ دی اواز
تِݙے دی اواز
پٹ پٹ
پُوں ،پُوں
ہوکݨی
ٻوکݨ
ٻوک
دھاڑݨ
میانکݨ
تتی شئے کوں ٹھارݨ کیتے
کپڑے دے پڑیڄݨ دی اواز
اݙرݨ
توئے توئے
آنھر ݙاند دا ڳاں کوں ݙیکھ کرئیں
گُھٻ گُھٻ
کُو ،کُو
پی ، پی
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
بغاوت
نواب صادق محمد خان چہارم دی دستار بندی تے خريطہ وصول کرݨ دے بعد سید محمد شاہ تے امام شاہ حکومت کولوں مداخلت دی درخواست کرݨ لاہور ڳئے تے کمشنر ملتان مسٹر ڈبلیو فورڈ کوں ریاست اچ صورت حال دا جائزہ گھنݨ دی ذمہ داری سونپی ڳئی۔ اوہ یکم جون 1866ء کوں احمد پور ایسٹ (شرقیہ) پہنچا۔ حالی اوہ اتھاں موجود ہئی کہ سپاہیاں نے صاحبزادہ دی حمایت اچ ہک شورش دا منصوبہ بݨایا۔ دربار نے فوراً موخر الذکر کوں ٻاہر کڈھ ݙتا تے جݙݨ سپاہیاں نے گڑبڑ پیدا کیتی تاں محمد نظام خان، جمعدار حاجی خان تے دیگر کوں قید کر کے صاحبزادہ کوں انہاں دا قائد تعینات کرݨ دی کوشش کیتی۔ انہاں کوں پتہ چلا کہ انہا کوںں روکݨ کیتے پیشگی انتظامات کیتے ونڄ چکن جس تے انہاں نے اپݨے کجھ قیدیاں کوں چھوڑ ݙتا۔ انہاں دے قائد امام بخش خان معروفاݨی کوں پکڑ کے بطور قیدی برطانوی علاقے اچ بھڄوا ݙتا ڳیا۔
اسم صوت
لا یعنی گفتگو کرݨ ، غصے دی حالت ئِ چ بُرا بھلا آکھݨ
ٻلی دا ٻولݨ
کاں دی اواز
بھادے جھݨکݨ دی اواز
ہولئیں ہولئیں الاوݨ
تیز ہوا دا چلݨ
کُڑ ،کُڑ
ہولئیں ہولئیں رووݨ دی اواز
کُرک کُکِّڑ دی ٻولی
ٻچکارݨ
پِیں ، پِیں
نچھݨ دی اواز
واڄے دی اواز
ٻکری دی ٹنکی دی اواز
نُوکݨ
جتی نال مارݨ دی اواز
ساہ دے پُھل ون٘ڄݨ دی اواز
دِڳئی
پَݙݨ
ڳاں یا ݙاند دا ٻولݨ
میانک
بکھے ویلھے آندریں دی اواز
زَب ڑَپ
پِڑیڄݨ
ݙئیں ݙئیں
ڳنے دی ویلݨے ئِ چ پِڑیڄݨ دی اواز
ٻال دے ہولئیں ہولئیں رووݨ دی اواز
پن٘ڄݨ
کاںدا ٻولݨ
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
خدمات دا انعام
ہزایکسیلینی نے نواب دے قابل تعریف طرز عمل تے نظم و ضبط کوں بہت سراہا۔ انہاں خدمات دے اعتراف اچ نواب صادق محمد خان چہارم کوں نومبر 1880ء اچ لارڈ Ripon دے دورہ بہاولپور دے موقعے تے G.S.C.I دا اعزاز ݙتا ڳیا۔
اسم صوت
میائوں میائوں
بِھرکاٹ
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
ایجنسی دی حکومت
دوواگر بیگم نے محمد نظام خان تے دیگر کوں مسٹر فورڈ دے کول بہاولپور بھیڄا تے ݙوجھی مرتبہ مداخلت دی درخواست کیتی۔ اوں درخواست کوں قبول کیتا ڳیا تے مسٹر فورڈ 4 اگست 1866ء کوں ریاست دا پولیٹکل ایجنٹ تعینات تھیا۔ 1867ء دے آخر اچ صاحبزادہ ( جیہڑا لاہور قلعے اچ نظر بند رہ چکا ہئی) کوں شہر اچ رہݨ دی اجازت ݙتی ڳئی بشرطیکہ اوہ ریاست اچ شورش پسنداں دے نال ڳٹھ جوڑ توں باز رہے۔ کجھ عرصہ تک ہر قسم دے سازشاں ختم نہ تھئے کیونکہ جلد ہی احمد پور ایسٹ اچ سپاہیاں کوں بغاوت تے اکساوݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔ مسز فورڈ دی جانب توں فوری اقدامات نے اوندا تدارک کر ݙتا تے سازشیاں نال موزوں سلوک کیتا ڳیا۔ مسٹر فورڈ فوراً ہی ریاست اچ ضروری اصلاحات متعارف کرواوݨ اچ لڳ ڳیا۔ پچھ ڳچھ دے بعد اوں نے تخمینہ پیش کیتا کہ کل محصول 2270767 احمد پوری روپے (1455210 کمپنی دے روپے) بݨدے۔ تاہم اوہ صرف نومبر 1866 ، تک ہی ریاست اچ رکا ، جݙݨ کیپٹن سی سی Minchin کوں ریاست دا سیاسی سپرنٹنڈنٹ تعینات کر ݙتا ڳیا۔ مسٹر فورڈ ملتان دی کمشنری تے واپس آ ڳیا لیکن بہاولپور دے امور کیتے لیفٹیننٹ جنرل دے چیف پولیٹکل آفیسر تے ایجنٹ دے طور تے کم کرݨا جاری رکھا۔
اسم صوت
بدلئیں دی آپت ئِ چ ٹکراوݨ دی اواز
سُݨکݨ
خراد تے کاٹھی چیرݨ یا رندے نال اوندی صفائی کرݨ دی اواز
اُبھیکݨ
پاݨی دا قطرہ قطرہ ݙھہݨ
غُرکݨ
لُکنت نال ٻولݨ
تُتلانوݨ
لِہا
بے جان شئیں دی اواز
نُوک
کَھڑکار
ٹَھک ٹَھکا ٹَھک
لیہݨ
ڳاوݨ
خُرکݨ
پَݙ
مقعد کنوں زور نال ہوا خارج کرݨ دی اواز
ٻلی دی اواز
ٻچکاری
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
شہراں دی تسخیر
اوں دور اچ ڈیرہ غازی خان علاقہ اچ یا اوندے قریب کھوسہ قبیلے نال تعلق رکھݨ والے شہراں سانگھڑ (تونسہ)، قلعہ گجری، ٹٻی تے قلی دلاݨا کوں تسخیر کیتا ڳیا تے اوں مہم اچ کھوسہ قبیلے دا سردار غلام حیدر خان 1236ھ بمطابق 1820ء اچ لڑدے ہوئے مارا ڳیا۔ اوندے چھوٹے بھراواں کوڑا خان تے اسد خان نوتکاݨی نے سر تسلیم خم کیتا تے نواب کوں اپݨی بیٹیاں دے رشتے ݙتے۔ انہاں دے نال نواب بڑی فراخدلی نال پیش آیا تے 1237ھ بمطابق 1821ء اچ قلعہ گجری، کوڑے خان کوں واپس کر ݙتا۔
اسم صوت
ٻال یا کہیں جانور کوں پیار کرݨ ، دلاسہ ݙیوݨ یا روکݨ کیتے ٻچکر ݙیوݨ دی اواز
ٻرکݨ
ٻرکار
لِلھاوݨ
ݙندیں کوں ہک ٻئے تے رگڑݨ
کَرکݨ
ہُونگݨ
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
وزراء
نواب محمد صادق خان چہارم نے تقریباً ویہہ سال کونسل دی معاونت نال ریاست حکومت کیتی۔ اوں دور حکومت ا درج ذیل وزراء کوں تعینات کیتا ڳیا۔
اسم صوت
بجلی دے پکھے چلݨ دی اواز
ٻلی دی ٻولی
ماتم کرݨ
کئوں کئوں
کہیں چیز کوں زور نال زمین تے مارݨ دی اواز
پِٹݨ
سُݨکار
ٻلی دے مارکھاوݨ دے بعد دی اواز
لَو
پِٹکا
کتے یا کتے دے پِلّے دی دردیلی اواز
داد یا شاباش ݙیوݨ دا انداز
پن٘ڄکاری
کَھڑکݨ
اُٹھ کوں پاݨی پلاوݨ کیتے
عورتیں دا منہ تے بوچھݨ سٹ کرئیں ہولئیں ہولئیں رووݨ ۔
ڳاں دی اواز نر دے ملاپ کیتے
وَہر
جانوریں دی مادہ دا نر دے ملاپ کیتے ٻاکݨ
وڄݨ
پڑاݙݨ
سلیپریں نال ٹرݨ دی اواز
کہیں پکھی دے اݙردئیں ہوئیں اوندے پریں کنوں پیدا تھیوݨ آلی اواز
ڳیرے (فاختہ) دی اواز
بندوق یا گولہ چلݨ دی اواز
آچھیں
مینہہ دے کݨئیں دے ڈھہݨ یاکہیں درخت دے پَھل ، پُھل یا پتریں دے ڈھہݨ دی اواز
کِلکاوݨ
لوَّݨ
کہیں جانور دے ٻچے دی ما کوں ݙیکھݨ دے بعد اواز
سَنگھ صاف کرݨ
دوئے دوئے ، تھوئے تھوئے
ہُنگاٹ
منہ کنوںدردیلی اواز کڈھݨ، اگھلاوݨ دی اواز
ٹٹیہر دی ٻولی
لاک
ٻڑک
بھڄݨ
کہیں شے کوں سوٹی نال جھنبھݨ دی اواز
مکھئیں دی مشترکہ اواز
پُوکݨ
پُوک
دست دے زور شور نال مقعد کنوں نکلݨ دی اواز
نک صاف کرݨ دی اواز
زور زور نال ماتم کرݨ دی اواز
لٻکݨ
ٻال یا مال کوں پیار کرݨ
ݙھگݨ
وڄکار
کَھنگھارݨ
ٻال دا کھِلݨ
پڑݙو
کتے کوں ہکلݨ کیتے
ٻڑکار
کَھنگھورݨ
ماء دے ٻچے کوں ݙیکھݨ دے بعد
ساہ چڑھݨ
پُوں پُوں
بارش دے وَسݨ دی اواز
غواں غواں
دول یا کہیں ساز دے وڄݨ دی اواز
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
نور محل
نور محل دی تعمیر دا کم 1872ء اچ شروع کیتا ڳیا تے 1875ء اچ ایہ محل پایہ تکمیل کوں پہنچا۔ ایندی تعمیر اچ دال ماش تے چاول دی آمیزش نال بݨا ہویا مسالا استعمال کیتا ڳیا۔ ایندی تعمیر تے اوں وقت دی خطیر رقم خرچ تھئی جیہڑی 12 لاکھ روپے بݨدی ہئی۔ ایہ محل 44 ہزار 6 سو مربع فٹ تے پھیلا ہویا ہے۔ ایہ محل ݙو منزلاں تے مشتمل ہے۔ ایں محل کیتے فرنیچر تے ترئے فانوس اٹلی توں منگوائے ڳئے۔
اولاد
نواب صادق محمد خان چہارم دے ترئے بیٹے ہن۔ صاحبزادہ رحیم یار خان 1883ء اچ کمسنی اچ وفات پا ڳئے ہن۔
اسم صوت
بُھرکݨ
شُوکݨ
گدڑ دی اواز رات دے ویلھے
شُکاٹ
وَسݨ
بھونکݨ
درکھاݨ پکھی (ہُد ہُد) دی ٻولی
ٹَھکورݨ
بھوݨی
پُونکݨ
کتے دے پِلّے دا ٻولݨ
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
ایجنسی دی حکومت
تمام عدالتی، مالی تے انتظامی امور اچ کیپٹن مِنچن دے احکامات قطعی ہن ماسوائے موت دی سزاواں دے جنہاں کیتے مسٹر فورڈ دی توثیق ضروری ہئی ۔ کیپٹن منچن نے اصلاحات دا کم جاری رکھا۔ کارداری بہاول ڳڑھ (موجودہ تحصیل منچن آباد) بنجر پئے بارانی زمیناں، بیکانیر، سرسا، لدھیانہ تے فیروز پور دے لوگاں کوں کاشت کیتے پٹے تے ݙے ݙتے ڳئے۔ انہاں دا کل رقبہ 166000 ویگھہ بݨدا ہئی تے انہاں کوں 40 دیہات اچ تقسیم کیتا ڳیا ہئی۔ ہک آنہ فی ویگھہ دے حساب نال محصول 16888 احمد پوری روپے ( 10375 کمپنی دے روپے) بݨدا ہئی۔ عام معافی دا اعلان تھیوݨ تے باغی گھراں کوں واپس آئے تے ریاست دی زرعی ترقی بہت تیزی نال تھئی۔ الہ آباد علاقہ اچ خان واہ تے ہک نواں ہیڈ بݨایا ڳیا تے اوں نہر (جیہڑی ورہیاں توں بند پئی ہئی) نے الہ آباد تحصیل اچ وسیع علاقے کوں سیراب کیتا۔ بہاول ڳڑھ (موجود منچن آباد) دے علاقہ اچ دریا توں ہریاری نشیب دی طرف ہک نویں نہر کڈھی تے ایویں 15 میل دا رقبہ سیراب تھیا۔ جولائی 1868ء اچ مسٹر جے ڈبلیو بارنز F.R.G.S کوں آب پاشی دا سپرنٹنڈنٹ بݨایا ڳیا تے اوں نے متعدد نہراں کھٹوائیاں۔ 1866ء تے 1876ء دے درمیان ریاست نے نہراں دی کھٹائی تے صفائی تے 1729976 روپے خرچ کیتے۔ کیپٹن منچن نے ریاست دے کیتے بلا تکان کم کیتا تے متعدد اصلاحات متعارف کروائے۔ مارچ 1871ء اچ جݙݨ اوہ چھٹی تے ڳیا تاں کیپٹن (موجودہ کرنل) ایل جے ایچ گرے C.S.I نے پولیٹکل ایجنٹ دی حیثیت اچ ریاست دے نال اپݨے طویل تعلق دا آغاز کیتا۔ اصلاح دا کم جاری ریہا، ریاست دی خوش حالی اچ اضافہ تھیا تے آمدنی ودھ کے 20 لکھ تک پہنچ ڳئی۔ 1877ء اچ کسٹم ڈیوٹی ختم کر ݙتی ڳئی جس دے بدلے حکومت ریاست کوں سالانہ 80000 روپے بطور تلافی ادا کریندی ہئی۔
اسم صوت
ڈوڈرکاں (کالاکاں) دی ٻولی
ݙاند دی اواز
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
وفات
پیر ہووے تاں حضرت خواجہ غلام فرید جیہا تے مرید ہووے تاں صادق جیہا۔
اسم صوت
کِلکارݨ
صدائے بازگشت
مینہہ دی اواز
بھاتے رکھئے ہوئے تھاں ئِ چ کہیں مائع دے اٻلݨ دی اواز
پاݨی دا ہولئیں ہولئیں وہݨ
سنگھ صاف کرݨ
دول یا کہیں ساز دی اواز
کھاندے ویلھے تھوݙ تے تھوݙ مارݨ
سہڑے دا ٻولݨ
اٻلݨ
تِتر دا ٻولݨ
تراکݨ
ٹھا ٹھا
پِلکݨ
لومبڑی دا ٻولݨ
شیر دی مستی دی اواز
ٹروں ، ٹروں
وَسوبا
کانک
وَڄݨ
ݙیݙر دا ٻولݨ
ٹراوݨ
کتے یا بلی دے کہیں شے کوں چَٹݨ یا لَکݨ دی اواز
بھاڄی کوں بھونی ݙیندے ویلھے نکلݨ آلی اواز یعنی گھیو دا تڑکݨ
رووݨ دی آخری حد
سُوترا
نِبھکار
بَھڑکݨ
بَھرکݨ
کہیں شے دے بھرکدئیں ہوئیںنکلݨ آلی اواز یعنی بھرکݨی یا بجلی دے پکھے دی اواز
الٹی کرݨ
خُرخُر
نئیں (پہاڑی پاݨی) دی اواز
بھونک
ٰٻڑکݨ
کتے دے بھونکݨ دی اواز
بھنکاٹ
تݙے دے بھُوکݨ دی اواز
ٻاتݨ /ٻتکݨ
نِچھݨ
باتے آدمی دی اڑ اڑ کے نکلݨ آلی اواز
کھُسکݨ
ٻال دا ما دے تھݨیں کوں چوپݨ
ولوڑݨ
پݨکݨ
چیڑئیں دے ولھر داٻولݨ
منجھ دے ٹل دا وڄکار
نوکݨ
چٻکاوݨ
آنھر ݙاند دا آنھر ݙاند کوں ݙیکھݨ
مَٹی دا گھٻکار
ٻیریں دے وݨ کنوں ٻیریں دے کرݨ دی اواز
کِرکاوݨ
ہولئیں ہولئیں ٻولݨ
تسبیح دی اواز
ݙسکݨ
کنبھار دا تھانویں کوں گھڑݨ
مکھئیں دے بھݨکݨ دی اواز
تھپݨ
کپڑئیں کوں تھپݨی نال کُٹݨ
بَھڑک /بھڑکار
گھیو یا تیل دا گرم تھیوݨ
جھنگارݨ
کھوہ دے وَہݨ دی اواز
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
تعمیرات
نواب صادق محمد خان چہارم نے اپݨے دور حکومت اچ دولت خانہ (دربار محل)، صادق ڳڑھ پیلس، نور محل تے گلزار محل جیہی عظیم عمارتاں تعمیر کروائیاں۔
اسم صوت
کھوہ دے وہݨ دی اواز
بھاڄی کوں دانگ لاوݨ
ڳنے دا چوپا مارݨ
پُڑکݨ
روٹی تھپݨ دی اواز
بُھݨکݨ
اُٹھ دا مستی ئِ چ آکرئیں ٻڑ ٻڑ کرݨ
نِبھݨ
ٹھَنگورݨ
ٹرکݨ
بھت ہتھیں نال کھاوݨ
لوݨ
اچی اواز نال رووݨ
اٻالا
کَڑکار
مَٹی دا ولوڑݨ
رِݨکݨ
کاں ، ککڑ یا کونج داٻولݨ (عام طور تے ݙر دی حالت ئِ چ)
کَتݨ
بخار ء ِچ سَہکݨ
بھر ___ بھر
بُٹیجن
گھوڑے دا خوشی دی حالت ئِ چ اواز کڈھݨ
ٻڑ،ٻڑ
کُݙݨ
پاخانہ کریندئیں ہوئیں پُر پُر دی اواز
شیر دے غصے دی اواز
مَٹی دے کِھرکݨ دی اواز
کہیں مائع کوں زوردار چسکی دے ذریعے چھکݨ ، اٹھ دا پاݨی پیوݨ
تِڑکاوݨ
کَڑکݨ
پُچکارݨ
تھاں کوں کھرچݨ دی اواز
کاں یا چیڑیں دا ٻولݨ
بَھرکاری
کِلاوݨ
کبوتر داٻولݨ
کِرکار
کھوہ دی ریں ریں دی اواز
ذبح تھیونٖ آلے جانور دے ڳل کنوں نکلݨ آلی اواز
کوئل داٻولݨ
کُوکݨ
چلکݨ
جانوریں دا مترݨ
کہیں شے دے خستہ تھی کرئیں تُرٹݨ یاکُرک’ کُکِڑ دے کَرکݨ دی اواز
تُھکݨ
تِݙے داٻولݨ
اگھلا
اگھلا کریندئیں ہوئیں منہہ کنوں نکلݨ آلی اواز
ݙندیں دے کریٹݨ دی اواز
ولوڑا
دَم کرݨ
تِڑکݨ
ہُڑگݨ
کَتائی
ڳاری ئِ چ پھاتے ہوئے پکھی دے پھتکݨ دی اواز
پَھٹݨ
پھٹاکا
ٻچکݨ
شَپکار
ٻسک
اُشکارݨ
اُشکار
بھادے بھڑکݨ ، چابھک دے زور زور نال مارݨ یا پاݨی کوں چھچھولݨ دی اواز
رݨکݨ
نِچھ
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
وفات
7 فروری 1899ء کوں نواب بہت بیمار تھی ڳئے۔ اگرچہ ہر کوشش کیتی ڳئی لیکن اوہ 14 فروری کوں دنیا توں کوچ کر ڳئے۔ انہاں کوں دراوڑ اچ عباسی سرداراں دے خاندانی قبرستان اچ دفن کیتا ڳیا۔ نواب صادق محمد چہارم دے متعلق مقامی لوگ آہدے ہن
اسم صوت
کُکاٹ
پیننئی
کَرکار
کہیں شے دی زمین تے ݙھہݨ دی اواز
بھا دے بھڑکݨ دی اواز
گدڑ یا لومبڑی دے کُوکݨ دی اواز
کُݙاڑی
مقعد کنوں خارج تھیوݨ آلی ہوا دی اواز
شَپکݨ
پھُتکار
کریٹ
چرکھے تے سُترکَتݨ دی اواز
ہِݙکݨ
ݙڈ دی اواز
یاوہ گوئی کرݨ
تَھپ ڑَپ
کہیں شے دی تُرٹݨ ویلھے پیدا تھیوݨ آلی اواز
تَرونکݨ
کنیں دے بند تھیوݨ دے بعد سنیجن آلا زنکاٹ
ٻکݨ
شُکارا
بھا دے شعلیں دی اواز
بھݨکݨ
ہوا دا ہولئیں چلݨ
ڳاج دے گجݨ یا لسک دی پٹاخے دار اواز
پُنکاٹ
بکھاوݨ
تانور
کوئی چیز کھاندئیں ہوئیں تھوݙیں کوں ہک ٻئے تے مارݨ دی اواز
مَٹی دے کھرکیجن دی اواز
ٻرڑاواݨ
تِرما
جھکی اواز نال رووݨ
بلبل دی اواز
کہیں جانور کوں پیار نال روکݨ
ٻرٻبر
ٹھاکݨ
کہیں مائع دے اٻلدے ویلھے مائع کنوں اٹھݨ آلی اواز
پھَینٹݨ
مینہہ دی پھونہار دا وسݨ
باکھ
پھُتکݨ
کِلکار
چھڄ نال اناج دے چھوٹے وݙے داݨے انج انج کرݨ یا کاتی دے تیز کرݨ دی اواز
پھوکݨی یا کہیں پٹاخے دے پھٹݨ دی اواز
چُوپݨ
چکی دے پڑیں کو کھوہرا کرݨ
تݙئیں دے پھُتکݨ دی اواز
کِݨݨ
کہیں کوں دم کریندئیں ہوئیں پھوکا مارݨ دی اواز، ٹھڈھا سا بھرݨ
شُکارݨ
چکی دی اواز
وݨ دے سکئیں شاخیں کوں جھنبھݨ دی اواز
اگھلاوݨ
تاری
ٻرٻرݨ
غُٹکار
کتے کوں اواز دے ذریعے بھڑکاوݨ دا ہک انداز
پَڑکݨ
ٹھکارا/ٹھاکا
لووݨ
سُرنال ٻولݨ
ٹوبھی
چُھری تے چُھری چلاوݨ دی اواز
ٻرڑاٹ
ٹاپݨ
پھَتکاری
بچھالݨ
انڈے دی زردی تے سفیدی کوں زور زور نال پھینٹݨ دی اواز
درد یا صدمے دی وجہ کنوں رڑݨ پٹݨ
کہیں شے کوں کٹ پھاٹ کے ملیدہ بݨیندئیں ہوئیں اٹھݨ آلی اواز
پاخانے دی اواز
تانورݨ
زمین کوں کہئی یا وہولے نال ٹاپی ݙیندئیں ہوئیں اٹھݨ آلی اواز
ٹکراوݨ
ارڑاوݨ
کُکارݨ
جھریٹݨ
تھکن دے بعدزور زور نال ساہ گھنݨ دی اواز
کہیں شے تے کہیں شے نال جھریٹݨ دی اواز
کہیں دے چیکݨ ویلھے یا درد کنوں ٻرڑاندئیں ہوئیں منہہ کنوں نکلݨ آلی اواز، ڳاں یا منجھ دے ٻاکݨ دی اواز
پاݨی دے زمین تے ݙھہݨ آلے ہک ہک قطرے دی اواز
جھووݨی
کبوتردا اپݨی مادہ دے سامنے غٹرغوں کرݨ ۔
کِلاء
ترونکا
پاݨی ء ِچ ٹرݨ یا چپو چلاوݨ دی اواز
تراݙ
ݙاند دا مستی ئِ چ ݙاکݨ
پَھڑکاری
ذبح کیتے ہوئے پکھی دے پھڑکݨ دی اواز
سینے ئِ چ بلغم دے خُر خُر دی آواز
ݙہئی جھڳیندئیں ہوئیں مَٹی کنوں آوݨ آلی اواز
جھووݨ
پُھݨکاٹ
کپڑے چریجݨ دی اواز
چِنگھݨ
چٻکݨ
چٻکار
چِنگھاٹ
کئی شے کھاندئیں ہوئیں تھوݙ تے تھوݙ مارݨ دی اواز
چِلکار
تُھو
کتے دا غصے ء ِچ غراوݨ
ٹکر
ݙو شئیں دی ہک ٻئے نال ٹکراوݨ پاروںنکلݨ آلی اواز
تروڑݨ
ترونکا کریندئیں ہوئیں پاݨی دی زمین تے ݙھہن دی اواز
پُڑکاٹ
گھوڑے کوں پاݨی پیوݨ تے راغب کرݨ کیتے کڈھی ون٘ڄݨ آلی اواز
کریٹݨ
غانکݨ
ٹاپی
تروڑا
جانوریں کوں داغن ویلھے لوہے دے گرم اوزار تے جانور دے جسم کنوں اٹھݨ آلی اواز
اݙرݨ ویلھے پکھی دے پریں کنوں ابھرݨ آلی اواز
ہولئیں ہولئیں ٹُرݨ یا پیر گھساکے ٹرݨ
توتلاپن
مچھر دی کنیں ئِ چ شور مچاوݨ دی اواز
اَکورݨ
ارڑاٹ
جھنبھݨ
جھنبھ
ٻسکار
پاݨی ئِ چ تردئیں ہوئیں پیدا تھیوݨ آلی اواز
کبوتر یا ٻٹیرے دا ٻولݨ ، ٻال دا غاں غاں کرݨ۔
غُٹکݨ
ڳاں یا منجھ دے پھل دے کݙݨ دی اواز
ٹھِلݨ
گُھر کݨ
پاݨی ئِ چ تردئیں یا کہیں شے تے ٹھلدئیں ہوئیں پیدا تھیوݨ آلی اواز
چُوپا
پاݨی ء ِ چ ٹرݨ یا چپو چلاوݨ دی اواز
پینہݨ
ٹُھنگ
بندوخ کنوں گولی نکلݨ دے بعد پیدا تھیوݨ آلی اواز
چوٹ
نشانہ ٻدھ کرئیں کہیں شے کوں چُٹݨ دی اواز
ڈھیر سارئیں چیڑئیں دا بیک وقت ٻولݨ
پھیہݨ
ٹَرکݨ
غُوانکݨ
تھکیندئیں ہوئیں منہہ کنوں نکلݨ آلی اواز
تاڑی دی اواز ، کہیں شے دے تُرٹݨ دی اواز، ݙو شئیں دے ٹکراوݨ دی اواز
بچھالت
بِھرکݨ
گدڑ دا  روݨݨ
چرکار
ٻسکݨ
ٹھونگݨ
ٹھنبھ
غُوانک
ٹَرکار
ٹِھلاء
چلدی چکی کنوں اٹھݨ آلی اواز
ڄرکݨ
پھینٹݨی
تھپَݨ
ٻالیں دا مترݨ
تھاپڑا
پھَتکݨ
چرکݨ
ٹبُھݨ
پَھڑکݨ
غانک
چُٹݨ
جھڳݨ
چٹکار
سکئے پتریں تے ٹرݨ نال پیدا تھیوݨ آلی اواز
چِلکݨ
تِڑکار
چکنائی دار شئیں دی بھا تے تڑکݨ دی اواز
کھیر ݙیوݨ آلے جانوریں دے پھلیں دا مادے تھݨیں کنوں کھیر پیوݨ
جھڳائی
ڄرکار
ٹھنبھݨ
کانکݨ
پاݨی ئِ چ ٹٻی مریندئیں ہوئیں یا پاݨی ئِ چ ٹٻکا کرئیں تھاں بھریندئیں ہوئیں آوݨ آلی اواز
پکھی دے کہیں شئے تے ٹھونگے مارݨ دی اواز
جھاڳا
بھاتے رکھی ہوئی داڑھی وچوں آوݨ آلی ٻس ٻس دی اواز
غُرکار
چٹکݨ
ترَݨ
ٻٹا
اسم جنس
خالقِ کون ومکاں دنیائے ہست و بود ئِ چ جہڑی شے وی پیدا کیتی ئِ اوندی متضاد جنس وی نال نال پیدا کرݙتی ئِ۔ جنس دا اے تضاد جتھاں رنگینئی کائنات دا سبب بݨئے اتھاں اے وجہ تناسل وی بݨیے ۔ تناسل دا اے عنصر نہ صرف انسانیں ، حیوانیں تے پرندیں (پکھئیں) ئِ چ پاتا ویندے بلکہ نباتات دی سرشت ئِ چ وی اے عنصر موجود ء ِ ۔ باالفاظ دیگر کائنات دی ہر مخلوق ء ِ چ جنسیت دی بنیاد تے نر تے مادہ دا فرق موجود ئِ۔