cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
م.م رمضان ارائیں
موضوع دی چوݨ
= ذاتی دلچسپی = کئی واری حقیقی موضوع اُوں وقت تک چنڳا تے اثر رکھݨ والا نی تھی سڳدا جڈݨ تک تحقیق کار کوں اُون٘دے نال ذاتی ذوق شوق تے دلچسپی نہ ہووے. ذاتی دلچسپی دے بغیر او تک کہیں وی کم دی طرف رغبت نی تھین٘دی.. ڈاکٹر رفیع الدین ہاشمی دے آکھݨ مطابق.. ‍"ادب دیاں ساریاں صنفاں ءِچوں تحقیق او بارا پتھر ہےجینکوں اُردو دے ڈھیر سارے نقاداں چُم تےچھور ݙیوݨ اِچ چنڳئی سمجھی ھے، تحقیق پتا مارݨ تے دِل نال کم کرݨ وی دا ݙوجھا ناں ہے" تحقیق دے مرحلے ءچوں پہلا مرحلا"موضوع دی چوݨ"ہے ایندے بغیر کوئی محقق کوں او منزل نی مل سڳدی جیندی اونکوں ڳول ہون٘دی ہے. موضوع دی چوݨ کوئی اِتّی سَوکھی نی جتنی او سمجھی وین٘دی اے. موضوع دی ڳول کیتے محقق کوں ٻہوں ساریاں ڳالھیں دا خیال رکھݨا پون٘دے. ہِک کامیاب مقالےکِیتے موضوع ایویں ہون٘دے جینویں ریڑھ دی ہَݙی. موضوع چُݨݨ تُوں پہلےمُحقق درج تھئے سوال سامݨےرکھے. ١. مُحقق دی طبیعت ادب دےکیڑھےشعبے ءچ ڈھیر توجہ کرین٘دی اے.؟ ٢. اُون٘دے کول کم کَرݨ دی صلاحیت چوکھی اے. ٣. کیا اُو تحقیقی کم مکمل کربسڳسی. ٤. کیا اُو موضوع چُݨݨ دی صلاحیت رکھین٘دے. جےاُون٘دے کول اینہاں سوالاں دا جواب مثبت ہےتاں وَل موضوع چُݨݨ تےاُون٘دےمطابق ݙوجھا عملی کم اُون٘دےکیتےاَوکھا نہ ہوسی. ١*مُحقق کیتےضروری ہےجو او موضوع خود چُݨے ٢*موضوع نال اُون٘دی حُب سِک پہلی شرط ہے. اُون٘دے بارے مونڈھی معلومات وی رَکھین٘دا ہووے. ٣*موضوع دی چوݨ سانگے اپݨےاڳواݨ یا کہیں خاص بندے تےانحصار نہ کرے. ٤*ذاتی دلچسپی نہ ہووݨ واروں ہیں سانگوں اُو کُجھ پَن٘دھ کرتے تُھڑک وین٘دے تے منزل تَئیں نی پُڄ سڳدا.. ڈاکٹر ایم سُلطانہ بخش آکھیئے: تحقیق دےماہرین دی رائےایہ ہےجو نینگر محقق موضوع دی چُوݨ آپݨی حُب سِک اتے آپݨی علمی سطح دے مطابق کرے نَتاں تحقیق دے دوران ہمت ہار ٻَاہسی. ٥*موضوع چُݨݨ ویلھے ایہ ڳالھ وی سامݨےرکھݨی چاہیدی اے جو او موضوع اینجھا ہووے، جیندا مواد آسانی نال لَبھ پووےکیوں جو او مواد دی ڳول بعض دفعہ مُحقق کُوں اینجھا اوکھا کریندی اےجو او بےدِل تھی تےکم چھوڑ ٻَہن٘دے
محققین دی آراء مطابق کُجھ اُصوال
1.موضوع دی چوݨ کیتےہک ایہ ڳالھ ضروری ہےجو محقق دا ذہن ہرقسم دےتعصب تےدشمنی تُوں پاک ھووے. 2.موضوع دی چوݨ کیتےمحقق دی ذاتی قابلیت ہووَݨ ٻہوں ضروری ہے. او جتنا ذہن دا مالک ہوسی او جتنی چنڳا موضوع دا انتخاب کریسی. 3.موضوع صاف تےواضح ہووے، اُون٘دے ءِچ ابہام اصلوں نہ ہووے.. 4.طالب علم موضوع اُتےپوراپورا عبور رکھین٘دا ہووے.. 5.مواد وافر موجود ہووے. 6.موضوع نواں تے افادیت دا حامل ہووے.. 7.محقق ءِچ تحقیق دا فرق تےشوق ہووے.. 8.محقق دا ذہن بالکل غیرجانبدار ہووے، اُون٘دےاندر تھوڑا جیہاں وی تعصب نہ ہووے.. 9.مسئلےدےانتخاب اِچ محقق دا رویہ محقق دا رویہ معروضی ہووے. 10.موضوع دی چوݨ ءِچ محقق اپݨی، صحت،وقت تےمالی وسائل دےسامݨےرکھےتاں جو او بےفکرتھی تےکم کر سڳیے.. 11.مسئلےدےحل کیتےجیڑھی فنی مہارت، قابلیت تےاستعداد دی ضرورت تھی سڳدی اے، اُو محقق اِچ ضرور موجود ہووے. 12.موضوع اُتےنہ پہلےکم تھیا ہووے، ہُݨ تھین٘دا پیا ہووے.. 13.موضوع زیادہ وسیع نہ ہووے، اتے نہ تنگ جو مواد وی نہ ملے.. 14.جےمواد ہکی کتاب اِچ مل وین٘دے تاں ایہ وی چنڳا موضوع نہ ہوسی.. 15.جیڑھیاں شخصیات یاموضوعات اُتےبےخوفی نال نہ لکھیج سیڳیڄےاُنہاں کُوں موضوع نہ بݨاوݨ بہتر اے.. 16.زیادہ تکنیکی موضوع وی اوکھا کرسڳدے.. 17.اینجھےموضوع تُوں وی بچو جین٘دےکیتےݙوجھی زبان دیاں معلومات درکار ہووِن. 18.کہیں موضوع دےمواد تئیں پُڄݨ کیتےمالی وسائل نہ ہووِن تاں او موضوع نہ گِھنو. 19.فحاشی، عریانی یا جنسی حیاتی دےمتعلق موضوعات توں بچو.. 20.مناظراتی موضوع وی بہترکائنی جینویں اردو ادب ءچ فرقہ پرستی..
ابان بن سعید بن العاص
حیات مبارکہ
اسلام گھناوݨ دے بعد ہی آنحضرتﷺ نے ہک سریہ دا امیر بݨا کے نجد روانہ کیتا، اتھوں کامیاب تھی کے واپس تھئے تاں خیبر فتح تھی چکا ہئی، ہوں وقت ابوہریرہ وی مہاجرین حبش دے نال واپس تھئے ہن، ݙوہاں نے عرض کیتی یا رسول اللہؐ خیبر دے مال غنیمت توں کجھ اساں لوگاں کوں وی مرحمت تھیوے، انہاں وچ تے ابوہریرہ وچ پہلے توں کجھ مخالفت ہئی، انہاں نے آکھا یا رسول اللہؐ انہاں لوگاں کوں نہ ݙیواہے، ابان کوں غصہ آ گیا بولے پہاڑ دی بھیݙی لتھی » (بلی توں چھوٹا ہک جانور) اوہ وی بولی!آنحضرتﷺ نے ݙوہاں کوں خاموش کیتا۔ نجد دی مہم دے علاوہ انہاں کوں ݙوجھے سریاں دی امارت وی عطا کیتی گئی۔
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
فاطمہ:۔            اوہا۔اوتری ساہ دی تکلیف،مکن ا چ ای نی آوندی۔
(نواز بے ترتیب ساہ گھندے تے سر چا کے نازو کو ڈیہدے تے اوندے سر اتے ہتھ
اتروسک سویلائزیشن
اتروسک تہذیب (Etruscan civilization) اطالیہ دی ہک تہذیب کوں ݙتا ونجݨ والا ہک جدید ناں ہے جیہڑا تقریبا تسکانہ، امبریا تے لاٹیوم دے علاقیاں نال متعلق ہے۔ thumb|
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
پھریندے)
نواز:۔              نازو!
نازو:    (پیار نال) ہا۔ابا کیا آدھیں ہیں ڈس کیا گالھ ہے۔
نواز:۔              پُتر۔۔۔ہوں۔۔۔میکوں پانی پلا۔
نازو:۔               اچھا ابا
اترا کھنڈ
تفصیلات
2000ء تک ایہ اتر پردیش دا حصّہ ہئی۔ اس علاقے دی غیر ترقی یافتگی دے پیشِ نظر 9 نومبر 2000ء کوں اترانچل دے ناں نال ریاست دی تشکیل تھئی۔ 2006ء کوں اترا کھنڈ ناں رکھا گیا۔ ہمالیہ کوہستان ہی یہاں دی خاصیت ہے۔ دریائے گنگا تے یمنا دے منابع گنگوتری تے یمنوتری اتھائیں ہن۔ ہمالیہ کوہستانی سلسلے دی وجہ نال ایہ علاقہ سیاحت کیتے مشہور ہے۔ موسمِ سرما وچ زیادہ تر علاقے برف نال ڈھکے رہندے ہن۔ اترا کھنڈ دے اہم سیاحتی مقامات اے ہن:
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
(نازو اٹھی کے گھڑے وچوں پانی بھر کے اپنڑے بابے کوں پلیندی ہے)
(نواز ڈوچار گھٹ پانی دے پی کے گلاس واپس نازوکو ں ڈیندے تیز تیز ساہ گھندے
تے وت دور خلاواں وچ ڈیکھن لگ پوندے)
اٹاں دے بھٹے دا منظر
کیمرہ سب توں پہلے دھویں والی چمنی کوں فوکس کریندے۔ تے وت بھٹے دے نال چھوٹے کمریاں کوں۔ہک کمرے دے اندر اکو اپنڑے سنگتیاں نال تاش کھیڈدا بیٹھے  کیمرہ اکو دے ہتھاں وچ تاش کوں فوکس کریندے۔
اَکو:۔  (پتہ سٹیندے ہوئے) اے۔۔۔۔اے یکّہ
دوست:۔      واہ اَکو واہ۔ توں تاں ہک پتہ سٹ کے ساری بازی ولہیٹ گِدی ہے۔
اَکو:۔  اوئے صرف کھِڈ کار کوں پتہ ہوندے جو کیڑھا پتہ ساری بازی پلٹ سگدے۔
(ہک نوجوان تاش دے پتے کٹھے کریندے ایں دوران دروازے وچ بیا نوجوان ظاہر
تھیندا ہے)
اَکو:۔  خیر تاں ہے۔ بہوں گھابریا ودیں۔ کیا گالھ ہے۔
نوجوان:۔اَکو! تیڈے بابے دی طبیعت بہوں خراب ہے۔ توں جلدی گھر ونج۔
(اکو کھڑا تھی ویندے)
اَکو:۔  کیا تھی گے میڈے بابے کُوں ہن ڈس کیا تھی گے۔
نوجوان:۔ اے میکوں نی پتہ۔ پر تیکوں جلدی جلدی گھر پہنچنا چاہیدا ہے۔
(اَکو چپ کر کے جتی پیندے تے باہر نکل ویندے۔محفل وچ خاموشی اکوتاش کوں زمین
تے سٹ ڈیندے تاش دے پتے بکھر ویندین۔کیمرہ تاش دے پتیاں کوں فوکس کریندے)
شام دا منظر اکو دا پیو چارپائی تے ستا پیا اے۔نازو بابے دے مونڈھے گھٹیندی پئی اے۔اچل چیت اکو دروازہ کھول تے اندر آندے۔کیمرہ سب دے تاثرات کوں فوکس کریندے۔
اَکو:۔  اماں! ابے کوں کیا تھی گے۔۔۔کیا تھی گے، ابے کوں
خوشیاں منا انہاں نال۔
اکُو:۔  نازو۔ زبان سنبھال کے گالھ کیتی کر۔
(نواز اَکو  کو ں غورنال ڈیکھدے)
رکھنا چاہیدا ہے۔
نازو:۔               اماں! ایکوں آپنے علاوہ کہیں بئے دا خیال کیویں تھی سگدے ایندی آپنی اولاد جمسی تاں
ایکوں پتہ لگسی جو ماء پیو کیویں اوکھے تھی کے آپنے بالاں کوں پلیندن۔
اَکو:۔  اماں علاج کیتے تاں ایڈی وڈی رقم چاہیدی ہے۔ تے میں۔۔۔۔میں کتھوں گھن کے
آواں ایڈے پیسے۔
فاطمہ:۔            اَکو پُتر! توں جوان امان ایں۔ کہیں یار سنگتی کول ادھار گھن چا۔۔۔تے ول کوئی کم کار کر کے
لہا ڈیویں۔
نازو:۔               اماں اوکھے ویلے تاں بندے دا پچھا نواں ای اپنا نی بنڑدا۔ سو نہیں وی آن سُو نہیں بن
اکو:۔  (گھبراندے ہوئے) اباّ۔اباّ تیکوں کیا تھیا ویندے۔
(نوازکوئی جواب نہیں ڈیندا)
فاطمہ:  اکُو پُتر کجھ کر پیو کیتے کہ کجھ اے نہ ہووے جو۔۔۔۔۔اے نہ ہووے جو اساں سارے ہتھ
دوا مل گھن آساں۔ میں بابے دے ہتھا ں دے بنے ہوئے مٹی دے کھڈاونے بزار اچ ویچ
کے ایہناں دا علاج کریساں۔
میں اپنے بابے دا آپ علا ج کریساں۔۔۔۔ آپ علاج کریساں میں اپنے بابے دا۔
ٹھیکدار کرم داد کھڑے۔نالوں نازو برتن دا ٹوکرا چا کے گزردی ہے۔ٹھیکدار للچائی نظراں نال ڈیہدے تے ول ملازم کوں سوالیہ انداز نال ڈیہدے تے اپنڑیاں مونچھاں اتے ہتھ پھریندے۔
ملازم:۔           (کھلدیاں ہوئیاں)۔۔۔۔اے۔۔۔اکو دی بھین ہے۔ لگدے جو مٹی دے تھاں ویچن بزار ویندی پئی ہے۔
کرم داد:۔ پر اے مٹی دے تھاں ویچن آلی پری ساڈا تاں ہاں ای نال کڈھ کے گھن گئی ہے۔
(کرم داد اتے اوہدا ملازم کھلدے ہسدے ڈسدن تے ہک پاسوں اکو تیزی نال آندا ڈسدے)
ملازم:۔           او ڈیکھو۔ ڈوجھے پاسوں اکو وی آندا پے وے۔
کرم داد:۔ آون ڈے ڈیدھے ہیں کیا آہدے
ملازم:۔           (ہنستے ہوئے) لگدے ایکوں کوئی لوڑ پرلا کے اڈائی آندی ہے۔
(اکو کرم داد دے نیڑے آ ویندے)
کرم داد:۔ خیر ہے اکو! بہوں جلدی اچ ودیں تھیا
اکو:۔  (گھبراندے ہوئے) ٹھیکیدار صاحب! مینڈے بابے دی طبیعت سخت خراب ہے تے میکوں۔۔۔۔۔(سر جھکا تے)  تے میکوں اوندے علاج کیتے کجھ پیسیاں دی لوڑ ہے۔
(کرم داد اوں رستے ول ڈیہدے  جہڑے پاسے اکو دی بہن گئی ہے تے ول اپنڑے سینے اتے ہتھ رکھ کے آہدے)
اکو:۔  میں محنت مزدوری کر کے تہاڈے سارے پیسے لہا ڈسیاں میں تہاڈے۔
کرم داد:۔  اچھا! ڈیکھ گھن اکو، سوچ گھن۔۔کتھا ئیں اے نہ تھیوے۔۔۔۔۔
ملازم:۔           ٹھیکیدار صاحب! آپنا بال ہے تے و ل گال وی تاں آپنے گھر دی ہے اکو ساڈے کول پرے تاں کوئے نی
کرم داد:۔  جیکر اے گالھ ہے تاں ول اساں اکو دی مدد ضرور کر سیوں۔
(کرم داد جیب وچوں پیسے کڈھ کے اکو کوں ڈیندے)
(اکو پیسے پکڑگھندے)
اکُو:۔  تہاڈی وڈی مہربانی ٹھیکیدار صاحب، وڈی مہربانی تہاڈی میں تہاڈا اے احسان کڈا ہیں نی بُھل سکدا۔
(اکو پیسے گھن کے چلا ویندے)
سین نمبر 6(آوٹ ڈور)
ڈرگ مارکیٹ دا منظر ہے۔ اکو ہک میڈیکل سٹور وچ داخل تھیندے نسخہ کاؤنٹر تے کھڑے شخص کوں ڈیندے او نسخہ پڑھدے تے دوائیاں کڈھ کے اکو کوں ڈیندے۔ کیلکولیٹر تے حساب کرن توں بعد اکو دوکاندا ر کوں پیسے ڈے تے گھر والے پاسے روانہ تھی ویندے
سین نمبر 7(اِن ڈور)
اکو دے گھر دا منظرویہڑے وچ نواز دی لاش پئی ہے تے آسے پاسے تریمتیں جمع ہن۔اکو دروازہ کھول تے اندر آندے۔لاش ڈیکھ تے اوندے ہتھوں دوائیاں دا شاپر ڈھ پوندا ہے او غم نال نڈھال تھی تے نازو اکو کوں لپٹ ویندی ہے۔
فاطمہ:۔            تقدیر تاں بندے کول ہمیش ڈاڈھی تھیندی رہ گئی ہے۔ پر غریب لوکاں تے ایندا  وس بہوں چلدے۔
(اکو نڈھال تھی دیوا ر دا سہارا گھن تے بہہ ویندے)
اکُو:۔  غریب تاں جمیا ای ڈکھ چاون کیتے ہے اماں!
نازو:۔               مٹی کو شکلاں ڈیون آلے ہتھ اج آپ وی مٹی تھیون آلے ہن۔
(گھروچ موجودخواتین وچوں ہک خاتون بلیندی ہے۔)
خاتون:              اکو پُتر جو کجھ تھیا ہے ایکوں خدا دی رضا سمجھ کے قبول کر گھن
فاطمہ:  (روندے ہوئے) صبر کر میڈا پُتر۔صبر کر
اکو:۔  (کمبدی ہوئی آواز وچ) اماں۔۔۔۔او۔۔۔۔او۔۔۔اوڈیکھ (آسمان دا انگلی نال اشارہ)
او ڈیکھ لگدے۔۔۔لگدے جو دُھپ میکوں کھاون کوں آندی پئی ہے۔
(فاطمہ روندے ہوئے اکو دے والاں وچ انگلی پھریندی ہے تے ڈوہاں ہتھاں نال اوکوں
فاطمہ:  دھپاں نے تاں ہن ساڈے گھر دا بوہا ڈیکھ گھدے اکو پر میڈے پاسے ڈیکھ ماء ای تاں
چھاں ہوندی ہے تے میں آپنے جیندے جی تیکوں تتی وا ناں لگوں ڈیساں۔
اکو:۔  (روندے ہوئے) اماں۔
سین نمبر 8(آوٹ ڈور)
پس منظر میں بھٹے دا دھواں ڈیندی چمنی اُتے کام کار وچ  مصروف مزدور۔ کرم داد چار پائی اُتے اکو زمین تے بیٹھا ہے۔)
کرم داد:۔  اکو۔ تیڈے پیو دے ٹر ونجن دا بہوں رنج ہے
اکو:۔  (پریشانی دے آثار) ٹھیکیدار صاحب میں تاں کلہا تھی کے رہ گیاں۔
کرم داد:۔  اتھاں ہر بندہ کلہا ہے اکو۔ ہر بندہ کلہا ہے تے کلہیاں نے رل کے حیاتی دی جھوک وسائی
ہوئی ہے۔
اکو:۔  ٹھیکیدار صاحب مین تہاڈا احسان مند ہان جو تساں اوکھے ویلے کم آکے میڈی مدد کیتی ہے۔
کرم داد:۔  اساں تاں تیڈی مدد کرڈتی ہے اکو۔ پر توں ڈسا جو توں ساڈے پیسے کڈن ولا کے ڈیندا
پئیں؟۔
اکو:۔  ٹھیکیدار صاحب ٹھیکیدار صاحب میڈے کول جیڑھے ویلے وی پیسے کٹھے تھی گئے میں تہاڈا
قرضہ لہا ڈیساں
(کرم داد چارپائی توں اٹھی کے ڈو قدم ٹردے تے ول غصے نال)
کرم داد:۔  کیویں؟ جو ا کھیڈ کے پیسے لہسیں میڈے۔
(اکو کھڑا تھی ویندے)
اکو:۔  کوئے ناں ٹھیکیدار صاحب میں۔۔۔۔ میں محنت مزدوری کر کے تہاڈا قرضہ لہیاں تے
۔۔۔۔تے۔۔تہاڈا ہک ہک آنا ں تہاکوں ولا ڈیساں
کرم داد:۔  ہک ہک آناں ولا ڈیساں؟
(کرم داد کوول مڑدے)
کرم داد:۔ اوئے توں محنت مزدوری کرکے آپنا تے آپنے گھر آلیاں دا پیٹ پلیسیں یا میڈے پیسے
ڈیسیں ہیں۔ ڈس میکوں
اکو:۔  (۔۔۔۔حوصلے نال) ٹھیکیدار صاحب۔۔ٹھیکیدار صاحب!
(کرم داد اکو درہتھ دا اشارہ کر کے اوندی گال کٹ کریندے ہوئے)
کرم داد:۔ اکو۔ میڈے پیسے واپس آون دی ہکو صورت تھی سگدی ہے جو توں آپنے ٹبر سمیٹ میڈے
اکو:۔  (حیرت نال) بھٹے تے کم! تے سارے گھر آلیاں نال؟
کرم داد:۔  بس ایہا ہکو صورت ہے ایں طرحاں تہاکوں کم دی مزدوری وی ملدی راہسی تے میں
تھوڑے تھوڑے کر کے ادھار دے پیسے وی کٹینداں راہساں
اکو:۔  تے کیا ایں طرحاں ادھار دی رقم لہہ ویسی؟
کرم داد:۔  (چٹکی وجیندے ہوئے) بہوں جلدی۔ تے ہن توں ونج تے کل توں تساں سارے گھر
اکو:۔  (سر کھجیندے ہوئے)
(اکو ہولے ہولے قدماں نال روانہ تھی ویندے۔کیمرہ کرم داد کوں فوکس کریندے۔کرم
داد مچھاں کوں ول ڈیندے)
سین نمبر 9(آوٹ ڈور)
اکو، نازو، فاطمہ سانچیاں وچ مٹی پا تے اِٹاں بنڑیندے پین۔نازو گھڑے وچوں پانی دا گلاس بھر تے پیندی ہے۔کرم دا د آندے)
کرم داد:۔  (مچھاں کو ں ول ڈیندے ہوئے) کیون نازو، کم اچ دل تاں لگیا پے ناں۔
کرم داد:۔  گالھ تاں سن نازو، آپنیاں نال ایڈا غصہ چنگانی ہوندا۔
تھی سکدا۔
کرم داد:۔  (کھلدے ہوئے) اوئے خون ہکو سواں ہوندے نازو۔ محبت اچ اپنڑائنت ہوندی ہے
جیڑھی سانگے گنڈھیندی ہے۔
نازو:۔               اے صرف تیڈے خواب ھن ٹھیکیدار جیڑھے کڈاہیں پورے نی تھی سگدے
کرم داد:۔  دلاں اچ خلوص ہووے تاں خواب آپے تعبیر بن ویندن
نازو:۔               اساں تیڈے قرضے دی زنجیر اچ بَدھے کھڑے ہیں ٹھیکیدار۔تے جڈن تیڈا قرضہ لہہ گیا
اساں اتھوں چلا ونجنے تے ول توں اپنے خواباں رلے کلہا تھی کھڑوسیں۔
(کیمرہ فاطمہ کو فوکس کریندے)
فاطمہ:۔            نازو۔ بس کر ڈھیر گالہیں نہ کر ٹھیکیدار صاحب نال ویلے سر آپنا کم مکاون دی کر
نازو:۔               ہوں۔
کرم داد:۔  (مُچھاں کوں ول ڈیندے ہوئے) قرضہ ُچکیندے چُکیندے تاں نسلاں لنگھ ویندن،
ناں تہاڈا قرضہ لاوہنیں تے ناں تساں اتھوں ونجنیں، ہی، ہی،ہی۔۔۔۔۔۔۔
(کرم دادکھلدے ہوئے ہک پاسے لگا ویندے)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
گھردامنظر ہے، اکُو، فاطمہ اے نازو موجود ہن تے آمنے سامنے چارپائیاں تے بیٹھن۔
نازو:    اکُو، توں ساکوں کیہڑے عذاباں وات ڈے ڈتے۔
اکُو:۔  تے چھیکڑ قرضہ چکاون کیتے ٹھیکیدار دی مزدوری تاں کرنی ہئی ناں۔
فاطمہ:  پُتر۔اے ٹھیکیدار وی کوئی بندہ ہے! جیڑھا گالھ گالھ نال آپنے قرضے دے مینڑھے
ڈیندے۔
فاطمہ:  توباں،پتہ نی غریباں دی مجبوری نال کھیڈن دی ریت کڈن مکسی، تے پتہ نی جومکسی وی
سئی یا کوئے ناں۔
اکُو:      اماں! ٹھیکیدار آپ تاں ٹرکے قرضہ ڈیون کوئے ناں آیا ہئی، چھیکڑ میں آپ بابے دی بیماری
کیتے وہاج تے اوندے کول قرضہ چاتا ہئی۔
نازو:    (ڈند پیندے ہوئے) تے اے ٹھیکیدار میکوں ایویں آنے کڈھ کے ڈیڈھے جو دل
کریندے۔۔۔جو میں ایندے ڈوہاہیں آکھیں کڈھ گھناں۔
(کیمرہ گھر دے دروازے کوں فوکس کریندے)
لڑکی:   السلام علیکم!
فاطمہ:  واعلیکم السلام!
لڑکی:   میں ہک جرنلسٹ ہاں، مطلب جو ہک اخبار اچ کم کرینی ہاں تے ہک فیچر تے کم کریندی پئی
ہاں۔
اتر پردیش
اتر پردیش (المعروف یو پی) بلحاظ آبادی بھارت دی سب توں وݙی تے رقبے دے اعتبار نال پنجویں وݙی ریاست ہے۔ thumb|سرکاری نشان
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
فاطمہ:  اچھا، اچھا، نازو۔ انہاں کیتے کرسی چاکے گھن آ۔
لڑکی:   نئیں نئیں شکریہ۔ میں تہاڈے نال کھٹ تے بہہ وینی ہاں۔
اتر پردیش
تفصیلات
اتر پردیش دریائے گنگا دے انتہائی زرخیز تے گنجان آباد میداناں تے پھیلی ہوئی ریاست ہے۔ اس دیاں سرحداں نیپال دے علاوہ بھارت دی ریاستاں اتر انچل، ہماچل پردیش، ہریانہ، دہلی، راجستھان، مدھیہ پردیش، چھتیس گڑھ، جھاڑکھنڈ تے بہار نال ملدیاں ہن۔
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
(لڑکی فاطمہ دے نال چارپائی تے بہہ ویندی ہے)
نازو:    تساں کیا پیسو۔ میں تہاڈے کیتے چاہ بنا کے گھن آنی ہاں.
اتر پردیش
تفصیلات
اتر پردیش دا انتظامی و قانونی دار الحکومت لکھنؤ ہے جبکہ اعلیٰ عدالت الہ آباد وچ قائم ہے۔
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
لڑکی:   تکلیف دی کوئی لوڑ کائنی۔تساں بس میڈے کجھ سوالاں دا جواب ڈیوچا
(لڑکی پرس چوں نوٹ بک اور قلم کڈھیندی ہے)
اتر پردیش
تفصیلات
اترپردیش قدیم تے قرون وسطی بھارت دی طاقتور سلطنتاں دا گھر ہئی۔ ریاست دے ݙو وݙے دریاواں، گنگا تے دریائے جمنا، الٰہ آباد وچ ملدے ہن تے ول گنگا مشرق دی طرف مڑ ویندا ہے۔ ریاست وچ کئی تاریخی، قدرتی تے مذہبی سیاحتی مقامات ہن، جیویں کہ، آگرہ، وارانسی، رائے بریلی، کوسامبی، کانپور، بلیا، شراوستی ضلع، گورکھپور، اناؤ، چوری چورا وچ واقع گورکھپور، کشی نگر، لکھنؤ، جھانسی، الٰہ آباد، بدایوں، میرٹھ، متھرا، جونپور، اترپردیش تے مظفر نگر شامل ہن.
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
لڑکی:   اے ڈسو جو تساں سلھاں تھپن دا کم آپنی مرضی نال کریندے ہوے یا۔۔۔۔
(لڑکی نوٹ بک اتے لکھدی ہے)
اتر پردیش
تفصیلات
اتر پردیش بھارت دے شعبہ زراعت وچ ہک اہم مقام رکھدا ہے۔ ایں دا اندازا ایں ڳال توں لایا ونج سڳدا ہے کہ بھارت وچ ہر پنج فروخت تھیوݨ والے ٹریکٹراں وچوں ہک ایں ریاست وچ وکدا ہے۔ 2010-11 وچ اتر پردیش وچ پچھلے ادوار توں زیادہ یعنی 47.55 میٹرک ٹن غلے دی پیداوار درج کیتی جیہڑا پچھلے سال توں 10 فی صد اضافہ ہئی۔ 2010-11 وچ ریاست وچ پورے ملک دے غلے دا پنجواں حصہ تھیا ہئی۔ ریاست وچ ملک دے کل چاول دا 13 فی صد، گیہوں دا 35 فی صد، دالاں دا 13 فی صد تے موٹے اناج دا 8 فی صد تھیا ہئی۔ ۔
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
نازو:    کتھاں بی بی اساں تاں مجبوری دی زنجیر اچ بدھے پے ہیں۔
فاطمہ:  میڈے پُتر نے ٹھیکیدار کول آپنے پیو دی بیماری کیتے قرضہ چاتا ہئی جیکوں لہاون کیتے
ساکوں مجبوراً اتھاں کم کرنا  پوندا پے۔
لڑکی:   تے کیا تساں کوئی بیا کم کار کرکے اوندا قرضہ نی لہا سگدے۔
اکُو:      ٹھیکیدار آدھے جے کر تساں اِتھوں گئے تاں میں تساں ساریاں کوں زنجیر پوا کے بدھ ڈیساں۔
فاطمہ:  اساں تاں اُوئیں ای بدھے پے ھیں بی بی! غریب آدمی دی دھاں اتھاں کون سنڑدے
لڑکی:   میڈا خیال ہے جو ساڈا قانون حالی ایڈا ڈورا کائنی تھیا، تے او تہاکوں ٹھیکیدار دے ظلم توں
ضرور نجات ڈویسی۔
نازو:    اللہ کرے ایویں تھی ونجے۔
(لڑکی قلم تے نوٹ بک پرس اچ رکھ تے کھڑی تھی ویندی ہے)
لڑکی:   اچھا میں ہُن ویندی ہاں۔
اکُو:      تساں ساڈے اُتے تھیندے ہوئے ظلم دی کہانی وڈے افسراں تک پُچا ڈیسوں ناں۔
(لڑکی نازو سے ہاتھ ملیندی ہے)
لڑکی:   اچھا خدا حافظ!
(لڑکی چلی ویندی ہے)
سین نمبر11 (آوٹ ڈور)
ملازم: (شیطانی کھل کھلدے) وہاج تے چاتے ہوئے قرضے دی وکوڑ ڈاڈھی بُری ہوندی اے۔
(کیمرہ نازوکو فوکس کریندے)
کرم داد:           (نازودی طرف ڈیکھدے ہوئے) میں تاں انہاں ملوک ہتھاں کوں ڈیدھا پیاں جیڑھے
مٹی اچ خراب تھیندے پن۔
(کیمرہ نازو دیاں ہتھ دیاں  چوڑیاں کوں فوکس کریندے)
ملازم: تہاڈی اکھ دی کیا بات ہے۔
(ٹھیکیدار مونچھوں کو تاؤ  ڈیند ا  کھڑے اتنے وچ ڈوجھے پاسوں پولیس دی وین تے سفید
کار آ کے رکدی ہے)
آدمی:  انسپکٹر صاحب! گرفتار کر گھِنو۔ ایہو او ٹھیکیدار ہے جئیں ایں مظلوم خاندان کوں آپنا قیدی بنا
(انسپکٹرہک اہل کار کوں حکم ڈیندے)
انسپکٹر:             ہتھ کڑی لاؤ ایکوں۔
(اہل کار کرم داد کوں ہتھکڑی لیندے)
کرم داد:           (گھبراندے ہوئے) پر۔۔۔۔ میکوں۔۔۔ میکوں میڈا قصور تاں ڈسو۔
ڈے کے آپنا غلام بنا گھنڑاں تیکوں پتہ ہے کتنا وڈا جرم ہے چل اگوں لگ۔
(پولیس والے ٹھیکیدار کرم داد کو گرفتار کر گھندے ا ین جی او دا ہک بندہ  نازو، فاطمہ اور اکو
دے کول آندے)
آدمی:  اکُو۔ توں تے تیڈے گھر آلے اج کولوں آزاد ہو۔
اکُو:      تہاڈا بہوں بہوں شکریہ! باؤ جی! بہوں بہوں شکریہ!
فاطمہ:  پُتر تیکوں ایں نیک کم دا اجر ضرور ڈیسی، ضرور ڈیسی
آدمی:  پر میڈی ہک گالھ ضرور سنی ونجو۔
(اکو فاطمہ اور نازو رُک ویندین)
آدمی:  آپنے بازو آں تے مان کرن آلے لوک کڈاہیں غلام نی تھی سگدے تے قسمت وی ہناں
کوں غلام بنڑ یندی ہے جیڑھے آپنی ہمت تے بھروسہ کرن دی بجائے ڈوجھے لوکاں دے
کوڑے سہارے لبھدین۔
(کیمرہ اکو کوں فوکس کریندے)
اکُو:      میں وعدہ کریناں جو میں محنت کر کے آپنی جھوک کوں آپ وسیساں تے اندھارے مکا کے
چودھاروں سو جھلا کر ڈیساں۔
سین نمبر 12(آوٹ ڈور)
اکُو مٹی دے برتناں دا ٹوکرا سر تے رکھ تے شہر والے پاسے ویندا ڈسدے۔
(اقتباس از کتاب: ‘‘نکڑ ناٹک (سرائیکی ڈرامے)’’۔ مصنف: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 11:33, 20 June 2019 (UTC)
سَیݨ بتول رحمانی
بتول رحمانی ١٩٥٥وچ بہاولپور وچ پیدا تھئ. گورنمنٹ گرلز ھائ سکول بہاولپور تُوں میٹرک دے بعد ایف ایس سی تے بی ایس سی گورنمنٹ کالج برائےخواتین بہاولپور تُوں پاس کیتو نیں ایم ایس سی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور توں کرݨ دے بعد گورنمنٹ کالج برائےخواتین بہاولپور وچ بطور استاد تعیناتی تھی گئ. اسلامیہ یونیورسٹی دے شُعبہ سرائیکی وچ وی اعزازی طور تے کلاس پڑھیندے رہ گئن. ایندے نال کیمسٹری وچ پی ایچ ڈی وی کریندے پئے ھَن پر وقت نے اُنہاں کوں زیادہ مُہلت نہ ݙتی تے اُو ایں دُنیا توں رُخصت تھی گئ. اُنہاں دی وفات سرائیکی افسانوی ادب وچ بہوں وَݙا خَلاہے جیہڑھا شایدکݙاہیں پُر نہ تھی سگے. بتول رحمانی نے لکھݨ پڑھݨ دا آغاز چُھوٹی عُمراں توں کیتا ھا. پہلے ٻالاں دے مضمون لکھدے ھن ول افسانے والے پاسے متوجہ تھئے اُنہاں ابتدا زبان اُردو توں کیتی ہئ اُنہاں دا پہلا افسانہ١٩٧١ءوچ ”لہریں”لکھیا جیڑھاتَرائے سال بعد اخبارجہان وچ چھپیااُو١٩٧٥ وچ ریڈیو پاکستان بہاولپور توں منسلک تَھئین تے بطور اناؤنسر کم کریندیاں رہ گئین. ١٩٧٦وچ دوستاں دے صلاح مشورہ نال سرائیکی وچ لکھݨ دی ابتدا کیتی. تے سَبھ تُوں پہلا اپݨا سرائیکی افسانہ روہی روپ جنوری ١٩٧٦ءوچ لکھیا. سرائیکی ادب وچ بہوں گَھٹ تریمتیں ہن جنہاں اپݨی ماء ٻولی دا حق ادا کرݨ دی کوشش کیتی ھےمُسرت کلانچوی دے بعد اساکوں بتول رحمانی نظر آندن.
مالک اشتر
مالک اشترسرائیکی دا میݙا پسندیدہ شاعر اے۔سندھو مت اوندی سرائیکی شاعری دا پہلا مجموعہ ہے۔سندھو اگر کوئی مزہب ہوندا تے اے اوندی گیتا ہوندی۔ایندے وچ نظماں سرائیکی وسیب دےکردار تے مناظر دھرتی نال محبت دی علامت ہن۔ ازاد نظمیں دا ایہ مجموعہ ویہہ سوپندھراں وچ چھپئے۔ہݨ انھیں دیں نثری نظمیں دا مجموعہ وی آوݨ والا ہے۔
سرائیکی اردو رسالہ معاشرہ
نویں نسل کوں ایں حقیقت دا وی علم ہونْ ضروری ء جو جڈنْ جو اے کتاب چھپی ہائی سرائیکی شاگرد سانجھ (جیہڑی جو سیاسی طور تے لوک سانجھ توں زیادہ متحرک تے منظم ہائی) کیتے ہک مکمل سیاسی منشور دا درجہ بنْ گئی البتہ انگلیں تے گیننْویں چار توں پنج تے بھانویں چھی ٹھکنْ دانشور/ادیباں چُنڈاں گُھتاں ءچ سر جوڑ اے آکھدے بیٹھے ہن جو " نظم ہوے تے بھانویں نثر اوکوں سیاسی اشتہار نئیں ہوونْا چاہئیدا اے تاں عاشق خاں پروپیگنڈا ادب پیا لکھدے"۔۔۔ پر وقت نے انہاں تے ثابت کیتے جو ادب برائے ادب توں انکار کوئی نئیں پر مزاحمتی تحریکاں ءچ سُنجانْ تے حقوق دی چومُکھی بھڑاند ءچ صرف اوہو ادب لوکائی دا بیانیہ بنْدے جیہڑھا اندروں باہروں تبدیلی دا یقین ڈیواوے۔ سئیں عاشق بزدار ہوراں دا ثقافتی ادراک بلآخر سیاسی جدوجہد تے آنْ مُکدے۔ باقی اپنْے ماضی دی یاداشتاں تے تجربات کوں اکھراں ءچ ڈھال پنْاں ءچ سلہاڑ تے ہک چھوڑ کئی کتاباں لکھیاں ونج سگیندن پر " اساں قیدی تخت لہور دے" سواں قومی مسودہ ہر کتاب دے نصیب ءچ نئیں آندا۔
شہزاد عرفان
اترپردیش دے پٹھاݨ
اترپردیش دے پٹھاݨ توں مراد اتر پردیش وچ موجود پشتون نسل آبادی ہے جیہڑی ایں بھارتی ریاست وچ موجود سب توں وݙی مسلم آبادی ہے۔ ایہ لوگ عام طور تے خان دا لاحقہ استعمال کریندے ہن لیکن ایہ لفظ اتھوں دے مسلم راجپوتاں دے ہاں وی مستعمل ہے۔ گورکھپور دے مسلم راجپوت، پشتوناں یا پٹھاݨاں وچ نسلی طور تے مدغم تھی چکن لیکن روہیل کھنڈ دے روہیلے پٹھاݨاں کوں نسلی طور تے خالص پشتون گروہ سمجھا ویندا ہے. ایہ لوگ دوآب اودھ دے علاقیاں وچ وی ملدے ہن۔
اوچ ، کاشی گری
نظم
اوچ: کاشی گری
کوئی دوروں ڈیکهے تاں، نیل کنٹھ پئے اڈدے، شہر دیاں گلیاں اُتے تَردے، اچیاں جٍهکیاں ماڑیاں واہندے، نیل کنٹھ پئے اڈدے
پر جے نیڑے ونجو، چار چفیرے گُهم کے ڈیکهو ' بهانویں ایہ کوئی مینہ پیا وسدے، پٍنڈے اتے کنڑیاں پوندن، کپڑے نئیں پئے پُسدے، یا وت تکهی دهپ وچ ٹهڈی وا گهل پئی ہے'
بهانویں کہیں پاسوں کهڑ ڈیکهو، نیل کنٹھ تاں چهاونی پاتی بیٹهن، بهانویں کہیں کوں زور زور دیاں ہکلاں مارو، اچیاں اچیاں گالہیں کرو، ایہ نئیں اڈدے، ٹردیں ٹردیں بهج پووو، گلیاں وچ دڑکار کرو، پباں دے بهر چَوْ چَوْ ڈیکهو، ہتھ الارو، ایہ اجهکدے نئیں، ایہ تاں سٍلہاں دے آلهنڑیاں وچ اکهیں نوٹ تے کهمب کهنڈائی بیٹهن۔ رفعت عباس
(بهوندی بهوئیں تے : 1995)
ڈونلڈ ٹرمپ
ڈونلڈ ٹرمپ (پیدائش 14 جون، 1946ء) امریکا دی ہک کاروباری شخصیت ہن جیہڑے سنہ 2016ء دے امریکی صدارتی انتخابات دے نتیجے وچ ریاستہائے متحدہ دے پینتالیہویں صدر منتخب تھئے۔ ٹرمپ کوں سب توں زیادہ شہرت امریکی صدارتی امیدوار دے طور تے ملی تے اپݨی انتخابی مہم وچ ٹرمپ ہک مسلم دشمن سیاست دان دے روپ وچ سامݨے آئے۔ ڈونلڈ ٹرمپ 14 جون 1946ء نیویارک دے علاقے کوئنز وچ پیدا تھئے۔ 13 سال دی عمر وچ انہاں کوں نیویارک ملٹری اکیڈمی بھیڄا ڳیا جتھاں اوہ نصابی تے غیر نصابی سرگرمیاں دے نال نال طلباء دی سیاست دا حصہ وی بݨے۔ ٹرمپ نے 1968ء وچ یونیورسٹی آف پینسلوینیا توں معاشیات وچ گریجوایشن کیتی۔ بزنس ٹائیکون فریڈ ٹرمپ دے پتر ڈونلڈ نے والد دے قرضے توں ذاتی کاروبار شروع کیتا۔ 1971ء وچ خاندانی کمپنی دا کنٹرول حاصل کیتا تے اُوندا ناں بدل کے ٹرمپ آرگنائزیشن رکھا۔ انہاں نے اپݨے ہوٹلاں، کسینو تے تعمیراتی منصوبیاں دے ذریعے ملک گیر شہرت حاصل کیتی۔ 70 سالہ ٹرمپ دے مطابق، انہاں دے اثاثے 10 بلین ڈالر توں زائد ہن۔ ٹرمپ دی پہلی ݙو شادیاں ناکام رہیاں۔ سابق ماڈل میلانیا کناوس نال ٹرمپ نے 2005ء وچ تریجھی شادی کیتی۔ ٹرمپ شوبز انڈسٹری تے ذرائع ابلاغ نال وی تعلق رکھدے ہن۔ انہاں نے مشہور ٹی وی سیریز دی اپرنٹس دے 14 سیزناں دی میزبانی کیتی تے متعدد کتاباں وی لکھیاں۔
1987ء وچ پہلی وار ٹرمپ نے صدارتی انتخاب لڑݨ وچ دلچسپی ظاہر کیتی۔ 2000ء وچ انہاں نے ریفارم پارٹی دا صدارتی امیدوار بݨݨ دی کوشش کیتی۔ 2008ء وچ ٹرمپ ہک وار ول اوں وقت توجہ دا مرکز بݨے جݙݨ انہاں نے صدارتی امیدوار باراک اوباما دی جائے پیدائش امریکا دی بجائے کینیا کوں قرار ݙتا۔ ڈونلڈ ٹرمپ نے جون 2015ء وچ ریپبلکن پارٹی دے ٹکٹ تے صدارتی انتخابات لڑݨ دا اعلان کیتا تے حریفاں کوں مات ݙیندے ہوئے پارٹی دی نامزدگی حاصل کر گھدی۔ ایہ امر قابل ذکر ہے کہ پے در پے اسکینڈلاں، متنازع تے نفرت انگیز بیانات ٹرمپ دی انتخابی مہم تے پوری طرح چھائے رہیے۔ 2016ء دے امریکی انتخابات وچ ریپبلکن پارٹی دے امیداوار ڈونلڈ ٹرمپ امریکا دے 45 ویں صدر منتخب تھی ڳئے۔
اباضیہ
thumb|افریقہ وچ خوارج اباضیہ دا ہک مرکز اسلام دے ہک اعتقادی فرقے خوارج دی ہک شاخ جیہڑی ہک رہنما عبداللہ بن اباض نال منسوب ہے۔ عقیدہ اے ہے کہ غاصب تے ظالم حاکم دے خلاف جنگ و جدال وچ اٹھ کھڑا تھیوݨ مذہبی فریضہ ہے۔ لہذا او بنو امیہ دے خلاف بار بار اٹھدے ریہے، اتھاں تک کہ مسلسل جنگ و جدال نے خود انہاں کوں صفحہ دنیا توں مٹا ݙتا۔ عبداللہ بن اباض نے تشدد دے بجائے رواداری برتی ہئی۔ اس واسطے اس دے پیروکار اج دے اس دور تک وی اباضی فرقے دے پیروکاراں سے طور تے بچ گئے۔ اباضی ݙوجھی صدی ہجری وچ شمالی افریقا دی طرف نکل گئے ہن۔ اباضی زیادہ تر الجزائر دے علاقہ میزاب تے عمان وچ آباد ہن۔
عقائد
مذہب اباضیہ کوں عام طور تے عبداللہ بن اباض تمیمیؒ دی طرف منسوب کیتا ویندے، جنہاں دی وفات ۸۰ھ وچ تھئی. جبکہ علمی تے فکری اعتبار نال اس دا سرچشمہ ابوالشعثاءؒ کوں قرار ݙتا جاتا ہے۔ ابوالشعثاء جابر بن زیدؒ، متوفی ۹۳ھ محدث، فقیہہ تے حضرت ابن عباس دے شاگرد ہن، دیگر مسالک دی طرح اباضیہ دے کول وی مسائل دے استنباط دے خاص مناہج تے فقہی اصول وضوابط ہن۔ فرقہٴ اباضیہ کوں ”اہلِ دعوت، اہل استقامت تے جماعة المسلمین“ دے نانواں نال وی ڄاݨا ویندا رہا ہے.
ایں فرقے دے کتاباں
مشہور اباضی علماء وچ جنھاں کوں مرجعیت حاصل رہی ہے، ابراہیم اَطّفش الجزائریؒ تے ابراہیم بن عمر بیوض الجزائری ہن۔ یہ ݙوہیں اباضیت وچ متشدد نی ہن، حتیٰ کہ آخرالذکر دے بارے وچ بعض  نے دعویٰ کیتا ہے کہ مرݨ توں پہلے انھاں نے اباضیت توں توبہ کرکے مالکی مسلک اختیار کیتا ہئی. اگرچہ اباضیین اس دی سختی نال تردید کریندے ہن۔ خوارجِ اباضیین دے ہاں معتمد تے مستند کتاباں وچ، عقیدہ وچ نورالدین سالمیؒ دی مشارق الانوار، اصول فقہ وچ طلعة الشمس، فقہ وچ محمد اظفیشؒ دی شرح النبیل و شفاء العلیل، سعدیؒ دی قاموس الشریعة تے احمد کندیؒ دی المصنف جیہی کتاباں ہن. جبکہ حدیث وچ مسند الربیع بن حبیبؒ کوں اتنی زیادہ اہمیت ݙے رکھی ہے کہ اوہ اینکوں اصح الکتب دے بعد کتاب اللہ دا مصداق تے صحیح بخاری و صحیح مسلم توں فائق قرار ݙیندے ہن۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
اساں عرش تیں رہندے پئے ھاسے ساکوں نوریاں سجدے کیتے ھن، تیکوں ایڈے بھاندے پئے ھاسے کیوں بھیجی عرش توں فرش اتیں، اس ہجرت دا کوئی مقصد ڈس کیا بھوئیں تیں ایڈا پندھ کر کے ، اساں لوک مریجنڑ آئے ھاسے (افکار علوی)
اباضیہ
اومان، اباضی یا معتدل خوارج دا موجودہ مرکز
اس وقت خوارجِ اباضیین دی بڑی تعداد الجزائر، تونس، لیبیا، مشرقی افریقہ تے سلطنت عمان وغیرہ وچ آباد ہے۔ عمان کوں انہاں دی مذہبی تے فکری سرگرمیاں دا مرکز قرار ݙیویج سگدا ہے کیوں کہ ہک اندازے دے مطابق اتھوں دے پچھتّر فیصد باشندے اباضی ہن۔ شیخ ابوزہرہ مصری فرمیندے ہن کہ ایہ فرقہ خارجیاں وچ سب توں معتدل تے فکر ورائے وچ عام اہل سنت مسلماناں نال زیادہ قریب، غلو تے انتہاپسندی توں الگ ہئی، نیز اوہ لکھدے ہن کہ ایہا وجہ ہے کہ عالمِ اسلام دے بعض اطراف وچ یہ ہݨ تک موجود ہن۔“ (تاریخ المذاہب الاسلامیہ مترجم: ۱۰۷) یاقوت حمویؒ نے وی اپݨے دور دے باشندگان عمان دی اکثریت کوں اباضی قرار ݙتا ہے، اوہ آہدے ہن:
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
رب ملدے میکوں پکھیاں وچ رب ملدے تیڈیاں اکھیاں وچ رب ملدے میکوں کونجاں وچ رب ملدے کیں دیاں مونجھاں وچ رب ملدے میکوں لالیاں وچ رب ملدے ککر ٹالہیاں وچ رب ملدے لگیاں لگیاں وچ رب ملدے میکوں جھگیاں وچ رب ملدے میکوں کاسے وچ رب ملدے ہسدے ہاسے وچ رب ملدے مست ملنگاں وچ رب ملدے رتیاں ونگاں وچ رب طبلے پیٹی ساز دے وچ رب کھلدے ہر ہک راز دے وچ رب روندے دل دی معافی وچ رب بلھے شاہ دی کافی وچ رب مندریاں چھلے چھاپ دے وچ رب رفیع دے آلاپ دے وچ رب چردے مال دے ٹلیاں وچ رب پھردا ہوندے گلیاں وچ رب نکڑے بال دی کھل دے وچ رب پیو دے ہوندے دل دے وچ رب ہوندے ماء دی جھولی وچ رب جھولے لال دی لولی وچ رب بر تے سونہہ ءچ ہوندا ہے رب سونہہ دے دھوں ءچ ہوندا ہے رب ملدے چن تے تاریں وچ رب ملدے میکوں ساریں وچ رب ڈسدے منشو دولی وچ رب کوہنی ہوندا مولی وچ
اباضیہ
اومان، اباضی یا معتدل خوارج دا موجودہ مرکز
”أکثر أہلہا في أیامنا خوارج اباضیة، لیس بہا من غیر ہذا المذہب الا طاری غریب، وہم لا یخفون ذٰلک“ (معجم البلدان ۴/۱۵۰)
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
پر سک  تیڈی   100   ویس   وٹا  نچدی  کھڑی  اے
اباضیہ
اومان، اباضی یا معتدل خوارج دا موجودہ مرکز
ترجمہ: ساݙے زمانے وچ عمان فے اکثر باشندے اباضی خوارج ہن تے سوائے کہیں اجنبی نووارد شخص دے اباضیہ دے علاوہ فرقے کوں منݨ والا کوئی شخص نی تے اباضیین اپݨے عقائد کوں لکیندے وی نی ۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
احساس    صلیبیں     تے     دھمالاں     پیا    پیندے
ول  وی  میڈے   ہونٹاں   تے  دعا  نچدی  کھڑی  اے
انسان  دی    عظمت   دا   بھرم  کھل   گیا  میں  تے
بازار  دے   وچ   کہیں   دی   حیا  نچدی  کھڑی  اے
اے  دل  تاں ساڈا  خون  دیاں  ہنجھوں  پیا  روندے
خوش ہیں  تیڈے  ہتھیں  تے  حنا  نچدی  کھڑی اے
تئیں  خان    لٹائے    توڑیں    زمیناں   اوتے   پیسے
کوٹھے  اوتے   کنجری   تاں   ولا  نچدی  کھڑی  اے
تہذیب   دا   ھک   فیض   نواں   رنگ   تاں  ڈیکھو
اج  پتر   دی   شادی   اوتے  ماء  نچدی  کھڑی  اے
فیض بلوچ ڈکھاؤ لوکو اساکوں ڈینہہ دے تارے۔
کوئی فائدہ نہیں ڈیوا جو بالاں ڈسن سانویں اے سوجھل تے اندھارے۔
سزا میکوں میڈی قسمت ڈتی ہے۔ سزا میڈی کوں کجھ او وی ابھارے۔
اے چھلنی بت کہیں دا کیا کریسی۔ کلہیں مارو یا رل آؤ لوک سارے۔
پریں توں ڈیکھ جو کھلدا کھڑا ہے۔ سڈو اینکوں او ہک پتھر تاں مارے۔
ڈتے سجڑیں دے غم خوشیاں نظردین۔ خوشی نی منگدا شامی غم الارے۔
(محمد فرحان شامی) [12/6, 12:24] : ( پنڑی )
کل اچانک سرراہ پنڑی ملی ، چن دے وانگے چمکدی ھوئی تصویر ھئ !
نپ کے دامن الانڑیں ھے کجھ ڈے کے ونج ڈھیر ساری نظردی او دلگیر ھئی !
رکھ چوانی تلی تیں سوالی تھیاں ، میڈا مالک کیوں کیتی اے تعمیر ھئی !
ایندا بوتا بنڑئیندئیں ونجا چھوڑیں ھا دربدر جے رلنڑ ایندی تقدیر ھئی !
میڈی بوتھی تیں ہتھ ڈے کے آکھیس ولا میڈے مالک دے بارے نہ ایویں الا.
ازمیر
thumb|İzmir Turkey Provinces locator، ترکی وچ ازمیر دی لوکیشن
ازمیر (İzmir) ، ترکی دا تریجھا سب توں وݙا شہر تے استنبول دے بعد ݙوجھی وݙی بندرگاہ ہے۔ ایہ بحیرہ ایجیئن وچ خلیج ازمیر دے ساحلاں تے واقع ہے۔ ایہ صوبہ ازمیر دا دار الحکومت ہے۔ شہر 9 شہری اضلاع وچ تقسیم ہے۔ 2000ء دے مطابق شہر دی آبادی 2،409،000 تے 2005ء دے اندازیاں دے مطابق 3،500،000 ہے۔ ایں شہر کوں یونانی سمرنا آہدے ہن جبکہ ترک اینکوں ازمیر آکھدے ھن ۔ ایہ شہر طویل عرصے تک رومی سلطنت دا حصہ ریہا تے رومی سلطنت دی تقسیم دے بعد ایہ بازنطینی سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا۔
اوپریاں ٻولیاں دا ݙڈھپ
ریاستی مسلط تھئی ہوئی ملاں دی بولی کوں ماء بولی دے مقابلے اچ افضل تے مقدس سمجھنڑ آلیں سرائیکی وسوں دے لوکاں کوں اج دا جیہاڑا شرم نہ آئی تاں وت کڈھاں نہ اوسی۔ میکوں انھاں لوکاں تے ترس آندے جیہرے یا تاں عربی کنوں متاثر ہن ۔۔ یا وت بنہیں غیر مقامی زبانوں کوں ماء بولی تے مسلط کر تے پڑھے لکھے یا مذہبی ہوونڑ دا تاثر ڈیندن اے بئی گالھ اے جو عربی وی زبان ہے تے صاف ظاہر ہے ایکوں سکھنڑ چنگی گالھ اے لیکن عربی دے نال نال جیہرا ثقافتی حملہ مقامیاں تے مذہب دے ناں تے ملاں کیتے اوکوں توجہ نال ڈیکھنڑ دی لوڑھ اے۔۔ انگریز اتھاں آ کراہیں ساکوں یاد ڈیوائے جو تساں مسلمان ہندی کیوں الیندو لہذا عربی فارسی تے بیاں زباناں رلا تے فالودہ تیار کیتا گئے۔۔ او فالودہ اج ساڈی گچی دا گیڑ بنڑ کھڑے۔ ایں سارے معاملے اچ سندھی آپنڑاں دماغ استعمال کیتے آپنڑی ماء بولی واسطے الانڑے۔ تے ساڈی حالت اے ہے جو اساں لاہور کراچی پنڈی تے پرے لاتھن ملتان ڈیرے اچ وی اردو الیندوں تے اردو الا تے ترقی پسند ہوونڑ دی اکڑ کر کھڑدوں جو اساں دیہاتی نسے۔۔ پنجابی ہووے پشتو ہووے سندھی بلوچی یا اردو یا وت عالمی زبان انگریزی بہوں سوہنڑیاں زباناں ہن۔ لیکن جیکر کئی زبان تہاڈے اتے مسلط کیتی ویندی پئی اے یا کر ڈتی گئی اے تاں تہاکوں سوچنڑاں چاہیدا ہے۔ خاص طور تے بالاں کوں مقامی زبان سکھاؤ۔۔ تاکہ او خواب مقامی ڈیکھن تے مقامی زبان اچ سوچن تے انھاں دی سوچنڑ سمجھنڑ دی صلاحیت تیز تھیووے۔۔ بالاں تے انگریزی یا اردو مسلط نہ کرو ۔۔ اے تہاڈی کامیابی کینی بلکہ بال تے ظلم اے فطرت دا تقاضہ وی ایہو اے جو بال کوں مقامی زبان سکھالی ونجے۔ غیر مقامی آلی کار تھیونڑ دے چکر اچ بال دی مقامیت دا قتل نہ کرو۔۔ نہ تے بھوئیں تہاکوں کڈھاں معاف کینا کریسی۔۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
اوندی حکمت ھے بالا تیڈی سوچ توں اوندی قدرت تے ناجائز تہمت ناں لا.
اوپریاں ٻولیاں دا ݙڈھپ
مظہر حسین
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
غرض کولوں بری ھور کوئی چیز نئیں غرض شیریں دے گاٹے بھنا ڈیندی ھے !
غرض مجنوں جھئیں شاہیں کوں ڈے کے چکر ، پیر کتیاں دے اکثر چما ڈیندی ھے !
مالکی
اسلام دا ہک فقہی مسلک ہے، جہڑا امام مالک نال منسوب ہے ـthumb|Madhhab Map3
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
غرض غیرت دے سرکش غیوریں دی دھج دھوڑ دودنڑ دے اندر ملا ڈیندی ھے !
غرض پووے ناں کہیں کوں کڈیں کہیں تونڑیں غرض اوکھی وبا ھے زمانے اتیں !
غرض دشمن ھے عزت و ناموس دی غرض بدلی بلا ھے زمانے اتیں !
لاتکائی دے ویڑھے دی ملکہ ھانمی شان میڈا اے سارا شھر جانڑدے !
ناز نخرے ہمیشاں دے ھن ہمسفر حسن کتنا ھانمی اے قمر جانڑدے !
بے وفا دلربا چھوڑ کے ٹر گیا سول حاوی تھیا ڈکھ مریندے ودن !
پاک چاھت دے جذبے، بناں دوش دے غیر قاتل دے قدمیں دپھیندے ودن !
اے پنڑ بہانہ ھےفقت سئیں دی گول دا کہیں بہانے او دلدار مل پووے ھا !
بھر گلتھا لہاواں ہا میں اپنڑی سک ڈیکھ میڈو او سوھنڑاں وی کھل پووے ھا !
کیڑھی گالھوں رٹھا ھئیں ڈسا تاں سہی ، گال پچھنڑ دا موقع نکل پووے ھا !
کیویں غیریں اڈارین ھوائیاں اچاں ، ڈھول گذری وہانڑیں سول پووے ھا !
کوڑ سچ دا نتارا کرنڑ دے کیتے روپ کئ کئ وٹیندن میڈا دوستا !
پیار مونھ دا گھراں نئیں سمجھ گال کوں یار اوکھے منیدن میڈا دوستا !
یاد یاد اے جڈاں تئیں اوں پرناز دی ، نین بھالیں دیاں بھالاں بھلیسن ودے !
میڈے جذبات فرقت دی زندان وچ بے گناھی دیاں قیداں کٹیسن ودے !
آپ اپنڑیں امنگیں دے جلاد تھی ، دشت حسرت دا سینہ رنگیسن ودے !
شوق جان اے تمنا دی خاطر سدا ذوق سولی تے خود کوں ٹنگیسن ودے !
میڈے ساقی جڈاں واگ پھیری میڈو ، اینویں رلساں آواری ناں بازار وچ !
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
ظفر لونڈ کوں چوݙہ جولائی ݙو ہزار سولہ کوں گھرو سݙ کے سڄی اکھ دے ہیٹھ گولی مار کے ہلاک کر ݙتا ڳیا ہائی۔ اوندے مرݨ دی اطلاع جیکوں جیکوں ملی اوں اپݨی اپݨی سمجھ بوجھ پاروں اوندی وضاحت کیتی تے دماغ کوں تھتھرام اچ گھن آوݨ دا ترلا وی کیتا پر دل دے ارمان تے ݙکھ کوں ٹھڈا کرݨ سانگے کوئی ٹھوس وجہ نہ ملی۔ کیوں جو ظفر ہیک بے ضرر تے فقیر طبیعت بندہ ہائی جیندی وجہ کولو اوندا ارمان اوندے جاݨ سنڄاݨ آلیں لوکاں اچ سال بعد وی ودھدا پلدا پئے۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
سر تیں سایہ جو ھوسی اوں لجپال دا مست رھساں ہمیشاں میں گھر بار وچ گھر در دے ڈکھ بھائیوال_ھن ، میں گھر_گھناں یا در _گھناں
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
خاص کر اوندی گھاٹی سنگت کہیں سیاسی کٹھ اچ، کہیں ثقافتی میلے اچ، کہیں نجی محفل اچ یا کتھائیں غریب طبقے دے حقوق بارے ڳالھ مہاڑھ اچ اوکوں عزت تے احترام نال یاد ضرور کر ٻہندی حے۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
تیڈی تے میڈی دوستی بس شاہ گدا دے وانگ ہے توں_نت سجا سر تاج ، میں چولے کوں تروپا بھر _گھناں
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
اوندے مرݨ نال اوندے خاندان کوں تاں نا قابل تلافی نقصان تھائے سو تھائے پر اے سرائیکی سیاست، عملی جدو جہد، ملکی تے عالمی سیاسی تناظر دی پرکھ اتے بے لوث محبت کرݨ آلیں لوکاں کیتے وی کوئی گھٹ نقصان کائینا ہائی۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
مدت کنوں ھک خواب آۓ ، او وی ادھورا رہ گۓ کوئی گال طے نی تھی سگی، تسبیح_گھناں جھانجھر_گھناں
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
آھدن جیلے بندہ جھوک لݙا ویندے ول اوندے نہ ہووݨ پاروں اوندی اہمیت دا احساس ٻہوں ودھیک تے اثر پاروں ڈونگھا ہوندے۔ ایں احساس کوں میں اپݨے اندرو تے اوندے قریبی لوکاں اچ ٻہوں شدت نال محسوس کیتے۔