cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
تیڈٖے بٖاجھوں کیویں جیساں
چین نہ آسے کل دی گاٖلھ اے
تیڈٖے بٖاجھوں جانِ جاناں
کُجھ نہ ہاسے کل دی گاٖلھ اے
پتہ نہ ہا ٹُردا پے تاں
وَل نہ آسے کل دی گاٖلھ اے
شام سویلے ڈٖس پوندے ہَن
آسے پاسے کل دی گاٖلھ اے میں تے رانجھنْ ہک ڈٖوجھے دی
خاطر ہاسے کل دی گاٖلھ اے
جگتی کھاسے کل دی گاٖلھ اے
وسیم عباس واصی (مڈ حسن ، ترنڈہ سوائے خان)
بے درد زمانے رول ڈٖتے
میکوں ککھیں دے بھاء تول ڈٖتے
ہوں کھیر اچ زہر کوں گھول ڈٖتے
جیندی خاطر میں بدنام تھیاں
اوں آکھ میکوں بے شول ڈٖتے
اوبٖلدی بھاہ وسمائی کائینی
ہتھوں وسمی چوئیں کوں چول ڈٖتے
اوں ہتھ چُھڑوا تے غیریں وچ
احٖ پیار دا قصہ کھول ڈٖتے
میکوں درد ہِن جئیں انمول ڈٖتے
جام عابد (راجن پور)
سُکھیں لدھی دھرتی دا ھے وَنْ وَنْ درد اگھالیا
پیلہوں چُنْنْ دی سِک ہر کہیں کوں جٖال دو کہیں نہ بھالیا
ہاڑ اچ چھانہیں گٖولیم پوہ اچ اپنْے ڈُٖکھڑے ٹالیے
آرے ہیٹھ ھے جنگل سارا آرا کہیں نئیں ٹالیا
نقش اِن سارے دُھندلیے دُھندلیے ، دُھندلیے مندر مسیتاں
سنگرے پُنگریے شہر کوں کئیں ھے لہو دے نال دھنوالیا
ہک ہک تھی تے رُلدے ویندن میڈٖے دھرتی جٖائے
کالی رات اچ وڈٖا دِل کر ڈٖیوا کہیں نہ بٖالیا
بٖے پاسے تاں کُتیاں کوں ھے عطریں نال دھنوالیا
ساڈٖے لیکھ غلامیاں غیریں تاج تے تخت ہنڈائے
ترکے ہوندیں وَل وی میڈٖا وسبہ وانجا تالیا
ٹالہی سئیں دی ، پُھلا سئیں دا، سئیں دا سب سرمایا
اساں یار قصولی عابدؔ قصہ ٹور ڈٖکھالیا
سوجھلؔ بخاری	(لودھراں)
دِل اپنْیں کوں احٖ عشق دا لئی روگٖ کھڑے ہئیں
وَل گٖل دے اندر پیار دا پئی بھوگٖ کھڑے ہئیں
ایں دُنیا تے بنْ گٖئے ہئیں اساں لوک تماشہ
جگٖ بٖولیاں مریندا پئے کھِلائی لوگ کھڑے ہئیں
آپ اپنْے اساں پیراں تے ھے ماری کُہاڑی
نانگیں کوں پِلا کھیر مُکائی جوگٖ کھڑے ہئیں
کہیں غیر تے اپنْے دی نہیں سُرت اساکوں
چُنج چُنج دے اندر پا تے وٹائی چوگٖ کھڑے ہئیں
ہا خون جتی ہجر مریلے دی نذر تھئے
ہُنْ جسم دیوچ سکھڑیں بچائی پھوگٖ کھڑے ہئیں
سوجھلؔ آ بُٖڈھیپا گٖئے ساکوں وقت توں پہلے
تہوں جیندیں جوانی دا منائی سوگٖ کھڑے ہئیں
نذیر احمد نذرؔ (عباس نگر)
جڈٖاں دِل آکھی پوویں رُس سانول اساں روز منیسوں تھکسوں نہ
ساڈٖے پیار دا پُھل ہئیں توں جانی تیکوں روز چمیسوں تھکسوں نہ
بھانویں نذرؔ کریسیں نفرت توں اساں پیار کریسوں تھکسوں نہ
تیڈٖی مونجھ اچ سانول رو رو تے میں اپنْا حال ونجٖائی بٖیٹھاں
متاں میں رُل گٖئے ڈٖو لنگھ آنویں تیڈٖے راہ تے دیداں لائی بٖیٹھاں
گھر بَر تے سُنجٖ اگٖواڑ کوں وی تیڈٖی خاطر ڈھول سجائی بٖیٹھاں
میکوں نذرؔ بٖیا کُجھ یاد وی نئیں تیڈٖے ناں دا ورد پکائی بٖیٹھاں
(*)(*)(*)
گلنورؔ نور پوری	(نور پور نورنگہ)
توں مالک تے مختار جو ہئیں انصاف چا کر میں مجر م ہاں
ھے جُرم میڈٖا تیکوں پیار کیتے اعتراف چا کر میں مجرم ہاں
دیدار بِناں نی جی سگٖدا دل صاف چا کر میں مجرم ہاں
کر ظلم جِتی میں سہہ ویساں ہک غیر کوں اپنْے سنگ نہ کر
دِل پاگل جھنڑکاں نی سہندا ینکوں ہجر اچ چوڑ چڑنگ نہ کر
توں جیت ویسیں میں ہرویساں میڈٖا چن دلبرتوں جنگ نہ کر
گُلنور ؔ غریب دا کوئی کائینی ہئی رب دا ناں میکوں تنگ نہ کر
(*)(*)(*) Back to Conversion Tool
Urdu Home
کہاݨی دا گھر
حکایت کہانی دا گھر
اوہ اُتھاں پجیا تاں ما اوندی بیاسی سال دی تھی گئی ہئی ' بُڈھیپے پِچھوں تھوڑا تھوڑا بولنڑ تے حیاتی دی لڑائی ہک جاری ' اوں ما کوں بُلوایا ' ما اکھیں کھولیاں وت نُوٹ گِھدیاں
اونکوں ما بلپنڑ وچ کہانیاں سنڑویندی ہئ ' ما ایہے ترے چار کہانیاں ما اپنڑی توں سنڑیاں ہَن ' چڑی تے کاں دی کہانی ' مائی بڈھڑی تے پُھلے دی کہانی' تَھڑی بیٹھے گِدڑ دی کہانی تے چوتھی ہک کونج دی کہانی جینکوں جَٹ بَدھ بِلہایا ہا ' اوں ایہ کہانیاں ما اپنڑی توں ہزار وار سُنڑیاں ' کہانیاں ہر واری نویاں نویاں لگدیاں ' جاپدا جو پہلی پھیریں سُنڑوایاں تے سنڑیاں گِن
ما کوں اوں پہلی کہانی چڑی تے کاں دی سُنڑائی ' مُد پِچھوں ما دے ہوٹھیں تے مُسکار سبھ ڈِٹھی ' مائی بڈھڑی تے پُھلے دی کہانی اوں ٹوری تے جانڑ کے کہانی وچوں بُھل گیا " مائی بڈھڑی ہنڑ دریا کول ویسی " کہانی کوں ما اگوں ٹوریا ' اوں گدڑ دی کہانی چھیڑی وت کونج دی
اونکوں لگیا کہانی ولدی گھر اپنڑے تئیں پُج گئی ہے. (رفعت عباس)
تحسین بخاری
تحسین بخاری سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
پہلی اکتوبر ١٩٧٧ء کوں رحیم یار خان وچ ڄمے۔
تعلیم
پنجاب یونیورسٹی لہور وچ پڑھے۔
غریب دی عید
ݙیواں کیجھا حال بھتار تکیوں سب ݙیکھدا پئیں ݙکھ کیا پچھدیں
ݙکھ عید دے ݙینہہ میݙے گھر آڳے غم میل کرھئیں ݙکھ کیا پچھدیں
میݙے بالیں ݙے لپ سیویں دی پٹھی تئیں وی نئیں ݙکھ کیا پچھدیں۔
منہ ݙیکھ نماݨاں بالیں بالیں دا رو وقت گزاریم عید دے ݙینہہ
منگیے عید دے کپڑے بالیں تاں چھک چاٹاں ماریم عید دے ݙینہہ
کلام۔تحسین بخاری
پردیس دی عید
اساں وطن توں دور مسافر ہئیں توں عید منا ساݙی عید کیہی
اساں راہ رلدے ساݙیاں سب خوشیاں تھیاں خاک سوا ساݙی عید کیہی
اساں کہیں دے وطن تے بے وطنے خود سوچ بھلا ساݙی عید کیہی
اساں عید دے ݙینہہ تحسین تیݙی تصویر تےدل وندلائ رہ ڳیوں
تیݙی یاد دی چادر تاݨ کرھئیں تیݙی مونجھ کوں سینے لئ رہ ڳیوں
عید
لنگھی پچھلی کلھیپے وچ آ ݙھول مٹھا میݙی عید تھیوے
اکھیں دگ ݙہدین تیݙا شام فجر میکوں نہ ترسا میݙی عید تھیوے
کھڑے کھلدن ݙیکھ رقیب میکوں نہ غیر کھلا میݙی عید تھیوے
نتاں روندییں مر تحسین ویساں ہیں عید تے آ میݙی عید تھیوے
(تحسین بخاری) ونکی:سرائیکی شاعر
مختیار مونس جھوکوی
مختیار مونس جھوکوی سرائیکی زبان دا شاعر ہے، ضلع دیرہ غازی خان نال سانگا ہے، جدہ سعودی عرب وچ رہندے۔
ݙوہڑہ
تیݙی پیت پریت نماز وانڳوں تیݙا عشق اویڑا شر منگدے
کݙی سانگ دے دڑکے ݙیندا ہے کݙی خنجر تلے سر منگدے
تیݙا مونس تیݙی خلقت توں گھٹ پاݨیں دا ݙر ݙر منگدے
نچ اتنا پیر پڑیج پوون تیݙے رقص دی ریس جہان کرے
اکھ تسڑی تریہہ توں ترم پووے تیݙا فکر زمین اسمان کرے
ایݙو ہنج دے موتی موج کرن اݙو بحر اچ موج طوفان کرے
مر مٹ ونج مونجھ دی مستی وچ تیݙا مونس آپ دھیان کرے
میکوں سنگریا ݙیکھ تے ہر سینگی پھل پیار دے چا کے آن کھڑی
میݙا گھوٹ ھا میݙے نال کھڑا رت جھمراں لاکے آن کھڑی
دل وسدی زیور بیور پا سک سیند ٹھہا کے آن کھڑی
میݙی شرمو مونس قسمت ھئی اج گھنڈ لہا کے آن کھڑی
میݙیاں خوشیاں چئی ونج ویندا پئیں میݙیاں مونجھاں پلڑو پئی آنویں
اوندے آنوݨ یا نہ آنوݨ دا ول ولݨ دا ولدا چئی آنویں
ھووے بوچھݨ ریشمی ریشم دا ست رنگیں نال رنگائی آنویں
میݙے مونس نال خوشیاں آسن سب بانیہاں نال رلائ آنویں
قطعہ
تریہہ کریہہ ہے حشر دی دھپ اے حشر قہر اے قریب تھی آ
آݙیکھ تھیندے ستم وے سانول تیݙا شہر اے قریب تھی آ
یکا جو پچھدا ہیں حال زندگی دے سݨدیں جیکر توں آ سݨانواں
آ نویں زخمیں دا حال ݙیندا نویں خبر اے قریب تھی آ
غزل
جݙاں تیݙی نظر ہئی سئیں سفر توں بے خبر ہاسے
سفر خود پیر چمدے ہن نہ کیتا کئی سفر ہاسے
تیݙے باجھوں لکھاں ہاسے لکھاں ترنݙکے لکھاں منہڑیں
اینویں لوکی نہ اہدے ہن جݙاں وسدے شہر ہاسے
اساکوں تاں ازل کولوں تیݙی ہک تانگھ رہ ڳئی اے
تیݙیں یادیں دیاں پیلاں پا لٹیے چٹڑے پدھر ہاسے
اساں ہک بے دے سونہیں ہیں جݙاں کئی ھو تے ھا نہ ہئی
جݙاں کئی عید تھی پووے تاں ہنج دستک ہے آ ݙیندی
ھک تیݙے بھروسے تے وی شام ہاسے سحر ہاسے
ہوا دے تیز جھولے توں تیݙو سک سیدھ بھج پئے ہیں
میݙا مونس تیݙیں ہوندیں دہر تے با اثر ہاسے
بیلے کریلے سک دی دھپ تے بھالا رکھڑیں یار دا
پیریں پھلونیں پھس پئے وعدہ جو ھا اقرار دا
ہیلک جو ھن ݙکھ درد نت جھولی دیوچ پلدے ریہے
رٹ ہی کرنہیں پرباش تھئے آیا نئیں ݙا انکار دا
بے سریاں ہن راگڑیاں کہیں راگ دے سونہے نسے
منگتے جو ہیں منگسوں ودے یوسف مصر بازار دا
رنگ ساز دے رنگ ناز دے رنگ راز دے رنگیں دیوچ
رنگ رنگ دیوچ ڈھلسوں ویندے رنگ یار دے مسکار دا
اظہار تھئے نروار تھئے نروار وی کئی وار تھئے
تیݙا بوچھݨ بہاریں دا جو منظر پی چھوڑیندا ہے
اینویں لڳدے سکوں بھنوریں دا اکثر پی چھوڑیندا ہے
(۱)
تیݙیاں بانہیں ملوک ءن سئیں ساݙا سر تاں پتھر دا ہے
تہوں سر زور نفرت دے وی پتھر پی چھوڑیندا ہے
(۲)
لڳی سغراند سانوݨ دی تیݙی مسکار وس پئی اے
لبیں تے ول گھمی شبنم نشہ ور پی چھوڑیندا ہے
(۳)
سجݨ تیݙی کجل دھاری دا منظر شام لہندی ھوئ
مسافر کوں تہوں منزل دا ہر ݙر پی چھوڑیندا ہے
(٤)
سیاہ زلفاں گھنیاں زلفاں دا خم ہر پی چھوڑیندا ہے
(۵)
اساں خود کوں ڳݨوں تیݙو نہ تراے وچ ہیں نہ تیرہیں وچ
ساکوں ساݙا اے ھونوݨ وی برابر پی چھوڑیندا ہے
(٦)
سمندر دے پیاسے کوں سمندر پی چھوڑیندا ہے
(۷)
اساں مختیار مونس یار شاہ دی جھوک دے واسی
علمداریں دی وستی دا علمبر پی چھوڑیندا ہے
تیݙیں یادیں دے ݙیوے سوجھلے دا راہ ڈکھیندے ھن
تیݙے ناں دی تیݙے کولوں ودا خیرات منگدا ہاں
الانوݨ مل دا ھے لوکی الانون مل ݙسیندے ھن
کلھیپے اینجھا کم کیتے گلھپ وچ رین نبھدی ھے
ھکے جھٹ وچ نتردے اے تیݙیں مونجھیں دے کئی منظر
تیڈی تصویر کوں چم چم تے سینے نال لئیندا ہاں
میݙا سینہ تے میݙے لب عبادت ایں کریندے ھن
میݙا مونس میݙی الفت دا کیوں نروار تھیندا پئے
میکوں اٹھ پہر تیݙے ناز بن کاتیں کوھیندے ھن
حسینی بند
1)
میں عشق ہاں سراج ہاں میں شہنشاہ دا تاج ہاں
خدا دے عرش تے ھمیش جھڑ وی ہاں میں گاج ہاں
تونگریں تے حاتمیں کوں کر ڈیندا متھاج ہاں
خدا ھے بخشا قرب میکوں آپ اپڑیں لاج ہاں
میں آریں وچ چرا کرنہیں تے حصے ڈو بݨا ڈینداں
میں چاہاں جتھ جیویں کتھئیں مرا ڈینداں کوھا ڈینداں
*********************************************
(2)
میں فاطمہ دا لعل ہاں میں ناطقء قرآن ہاں
جاگیر میڈی کربلا ھے ، کربلا دی شان ہاں
جے توں خدا دے نال ہیں تاں میں خدا دی آن ہاں
کتھائیں میں ضعیف ہاں کتھائیں میں جوان ہاں
توں عشق بے مثال ہیں تاں میں نبی دا چین ہاں
توں آزما سدا میکوں میں صابری حسین ہاں
************************************** ؟***؟؟؟
میں عشق ہاں آزار ہاں میں دھوڑ ہاں غبار ہاں
بحر منجمد شمالی
بحر منجمد شمالی دنیا دے 5 بحار وچوں سب توں چھوٹا تے کم گہرا ہے۔ حالانکہ بین الاقوامی تنظیم برائے آبی جغرافیہ (آئی ایچ او) اینکوں بحر تسلیم کریندی ہے لیکن ماہرین بحریات اینکوں بحیرہ آرکٹک آہدن۔ قطب شمالی ایں سمندر وچ واقع ہے۔
مختیار مونس جھوکوی
حسینی بند
میں کار گر او تیر ہاں جگر دے آر پار ہاں
بحر منجمد شمالی
حوالے
ونکی:جغرافیہ
مختیار مونس جھوکوی
حسینی بند
میں کھس کے چین ڈو دلیں دا کر ڈیندا او گار ہاں
اے شمس میڈے تابع ھے میں اتنا ھوشیار ہاں
اندازہ کر توں سیک دا میں کتنا برقرار ہاں
مصیبتیں دا جھڑ ہنمیں نہ ریت دی دیوار ہاں
(4)
علی دا میں جگر ہنمیں تے بھیݨیں دا میں پیار ہاں
بھرانویں دا میں ہاں فخر تے موت دا میں ھار ہاں
ھے وقت کولوں آگیا میں تیڈی انتظار ہاں
اے تیر زیبء تن ھوسن سالیں توں بیقرار ہاں
توں عشق حوصلہ رکھیں پیغمبری دی لاج ہاں
اصغر دے لب دی تس ہنمیں بھیݨیں دا لٹیا ڈاج ہاں
چین
عوامی جمہوریہ چین موجودہ چین کوں آہدے ہن تے جمہوریہ چین توں مراد تائیوان تے اس دے نال ملحقہ علاقے ہن.
چین دی تہذیب دنیا دے انہاں چند ہک تہذیباں وچوں ہک ہے جیہڑی بیرونی مداخلت توں تقریباً محفوظ رہی اور اوں وقت توں اس دی زبان تحریری شکل وچ موجود ہے۔ چین دی کامیابی دی تاریخ چھ ہزار سال قبل تک پہنچدی ہے۔ صدیاں تک چین دنیا دی سب توں زیادہ ترقی یافتہ قوم، مشرقی ایشیا دا تہذیبی مرکز ریہا جس دے اثرات اج تک نمایاں ہن. ایں طرح چین دی سرزمین تے بہت ساری نویں ایجادات تھیاں ہن جنہاں وچ چار مشہور چیزاں یعنی کاغذ، قطب نما، بارود تے چھاپہ خانہ وی شامل ہن۔
جغرافیہ
thumb|چین تے تائیوان، انتظامی تقسیم
چین دے علاقے ہک ݙوجھے نال بہت الگ ہن، مغرب دی طرف سطح مرتفع تے پہاڑ ہن جبکہ مشرق دی طرف میدان ہن۔ نتیجتاً وݙے دریا بشمول ینگتز دریا دے جیہڑا مرکزی دریا ہے، ہوانگ ہی تے آمور دریا مغرب توں مشرق دی طرف وہندن۔ بعض اوقات انہاں دا رخ جنوب دی طرف وی تھی ویندا ہے جیسا کہ میکونگ دریا تے ہرہما پُترا۔ زیادہ تر چینی دریا بحر اوقیانوس وچ ونج ڈھہندن۔
بیجنگ (beijing) یا پیکنگ، شمالی چین دا شہر تے عوامی جمہوریہ چین دا دارالحکومت ہے۔ اے عوامی جمہوریہ چین دی انہاں چار بلدیات وچوں ہک اے جنہاں کوں حکومت چین نے صوبائ انتضامیہ دا درجہ ݙتا ہویا ہے۔ اے شنگھائ دے بعد چین دا ݙوجھا وݙا شہر ہے تے چین دے چار عظیم قدیم دارالخلافیاں وچوں ہک ہے۔
تاریخ
چینی ذرائع دے مطابق، پہلی بادشاہت دا آغاز ژیا بادشاہت توں تھیا۔ اس ڳالھ کوں اس وقت تک ہک کہانی سمجھا ویندا ریہا جب تک کہ تانبے دے دور نال تعلق رکھنے والی جہواں یعنی ارلیٹو جیہڑا ہینن صوبے وچ ہے، دی سائنسی کھدائی نہ تھئی۔ اس وقت توں ہݨ تک آرکیالوجی دے ماہرین نے شہری علاقیاں، تابنے دے استعمال تے مقبروں کوں بے نقاب کیتا ہے جیہڑا ژیا بادشاہت دے دور دے ممکنہ سراغ تھی سکدے ہن کیونکہ ژیا بادشاہت اس علاقے وچ قائم ہئی۔
ثقافت
چین وچ دور بادشاہت دے دوران کنفیوشزم دے فلسفہ کوں سرکاری سرپرستی حاصل رہی اور اس تے عبور حاصل کیتے بغیر کوئی بندہ شاہی ملازمت حاصل نہ کر سکدا ہئی ایں طرح خطاطی کوں ڈراما نویسی یا مصوری توں زیادہ اہم سمجھا ویندا ہئی۔ چین دے روایات کنفیوشزم تے پراݨے خیالات دا مجموعہ ہن۔ ایویں قانون دی لفظی تشریح تے زور ݙتا ویندا ہئی۔ ایں طرح اکثر اوقات فلسفے ٹکرا ویندے ہن۔ امتحانات تے حق دار دی برتری کوں اج وی چین وچ عزت دی نگاہ نال ݙٹھا ویندا ہے۔ حالیہ برساں وچ کنفیوشزم دے حامیاں نے جمہوری خداواں تے انسانی حقوق کوں ہک ݙوجھے دے نال مماثل قرار ݙتا ہے۔ انیہویں صدی دی نصف دے بعد چینی معیشت تے فوجی طاقت وچ اضافہ تھیا تے غیر چینی سماجی تے سیاسی اداریاں نے چین وچ اثر ودھایا۔ انہاں وچوں کچھ اصلاحات کوں تاں چینی ثقافت نے بالکل ہی رد کر ݙتا تے باقیاں نے اپݨی طاقت ودھاوݨ دی کوشش کیتی تاکہ او چینی ثقافت دا مقابلہ کرسکن۔ خلاصہ اے کہ ویہویں صدی دا چین سماجی، سیاسی تے معاشی اعتبار نال ہک نواں تجربہ ہے جیہڑا شاہی نظام دے زوال دے بعد چینی قوم دی بیداری دا سبب بݨا۔
آبادی
چین دی کل آبادی ہک اعشاریہ ترئے ارب یعنی ہک ارب تریہہ کروڑ دے لگ بھگ ہے جیہڑی دنیا دی کل آبادی دا پنجواں حصہ ہے۔ چین وچ سو توں زائد لسانی گروہ موجود ہن لیکن عوامی جمہوریہ چین دی حکومت انہاں وچوں صرف چھیونجاہ کوں منیندی ہے۔ ہݨ تک دا سب توں وݙا لسانی گروہ ہَن ہے۔ اے گروپ ٻہوں ترقی یافتہ ہے تے اس کوں مزید کئی چھوٹے گروہاں وچ تقسیم کیتا ونج سگدا ہے۔
انتظامی تقسیم
عوامی جمہوریہ چین کوں 22 صوبیاں تے انتظامی کنٹرول ہے تے تائیوان کوں اس دا تریویہواں صوبہ سمجھدا ہے، جبکہ تائیوان فی الحال آزادانہ طور تے جمہوریہ چین دی حکومت ہے۔
22 صوبیاں دے علاوہ سر زمین چین دی انتظامی تقسیم وچ پنچ خود مختار علاقے تے چار بلدیات وی شامل ہن۔ جبکہ ہانگ کانگ تے مکاؤ دا شمار چین دے خصوصی انتظامی علاقیاں وچ تھیندا ہے۔
ڈاکٹر خوشنود
سرائیکی تے پنجابی زبان دی شاعرہ ہن۔
عبدالخالق نعیمی
لکھت:سید شہزاد حُسین گیلانی
جلال تے پِیراں توں پُر ایں سوہݨی دھرتی تے اساں جیلے وی پیر پاتا ہیسے تاں اساکوں پیار کرݨ والی بے شُمار سنگت مِلی ھے۔ ایں دھرتی تے وسݨ والا ہر سنگتی بے لوث محبتاں ونڈݨ والا انسان نظر آئے۔ ایں وَسوں دے ہر واسی دا ادب ثقافت اتے کلچر نال ایجھا گاٖڑھا گاٖنڈھا ہے جیندے بارے مختصر وقت یا مختصر تحریر اچ اساں بیان نی کر سڳدے۔ اساݙی سویل سنگت دا ہک مَن بھانوڑاں محبوب سنگتی ملک عبدالخالق نعیمی پورے مُلکِ پاکستان اچ ہک سوہݨے تے وݙے ثناء خوان دی حیثیت نال سُنڄاتا ویندے۔ ایں گاٖلھ وچ وی کوئی شک نئیں جو ایہ جوان اساݙے دیس اتے دھرتی دا سوہݨا ، مِٹھا اتے مَن بھانوڑاں وݙا نعت خوان ہے۔ ملک عبدالخالق نعیمی کوں وی ایں گاٖلھ تے ماݨ ھے جو میں سرکار دے مداح خواناں تے غلاماں دی لِسٹ وچ ڳݨیا وینداں۔پیار کرݨ والے نعیمی بھِرا دا آکھݨ ھے جو خدا دا شُکر ھے میکوں محبوب مدینہ ؐدی محبت تے اولادِ علی ؑ نال عشق وراثت اچ مِلیے ۔ میݙا آخرت دا سرمایہ اِنھاں ہستیاں دی محبت ھے۔ کیوں جو آلِ نبی ؐ دے گھرانے دے سِواجہان اچ کُجھ کائینی۔عشق دے ایں رنگ اچ رنگیے ہوئے ایں مست وار سنگتی کوں اساں جݙاں وی پھرولیے تاں اساکوں ایندے اندرمحبت اتے عقیدت دی او انتہا مِلی ھے جیندی مثال نی پیش کیتی ونڄ سڳدی۔ ملک عبدالخالق نعیمی ہر رنگ اچ ڈھل ونڄݨ والا انسان ھے۔
ایں کھوٹے دور اچ دوستیں نال محبت گُزری صدی دے سچے انساناں وانگوں کریندے۔ ایندے اَلا اِچ او جادو ھے جو کئی کوہ تے موئی مونجھی سنگت وی ایندے سُر نال جی پوندی ھے۔ ایندی ذات نال جُڑئیے ہوئے اونویں تاں ڈھیر مسئلے ہِن جیرھے سمجھ توں ماوریٰ ہِن پر ہک اہم تے گھمبیر مسئلہ جیرھا میں کݙاہیں نی سمجھ سڳیا اوایہ ھے جو ایہ جوان سلسلہ چشت نال تعلق رکھدے یا قادری سلسلے دا ٻلدا ݙیوا ہے ،ایں بارے کوئی پتہ نی لڳدا، اکھیں دی تَس تے چس توں چشتی اتے گاٖلھ مُہاڑ کنوں کتھاہیں کتھاہیں قادری محسوس تھیندے۔ ایہ اَکھر ایندی سِک تے محبت میں توں لِکھوا چھوڑین ، ایندا لاݙ ہا یا ضد جو سوہݨا تُساں میݙے اُتے کُجھ لکھݨے، ایندے ایں محبت بھرئیے انداز کوں ݙیکھ کراہیں میں انکار تہوں نی کر سڳیا جو میݙی سوچ دے مطابق یاریں کوں رُساوݨ رب کوں رُساوݨ ہوندے ، غالباً بُلھے شاہ سرکار فرمایا ہا جو : ’’جے توں رب نوں مناݨاپہلے یار نوں منا رب مَن جاندا یار نوں مناݨا اوکھا ھے‘‘ ملک عبدالخالق نعیمی دے سوہݨے اَلا وچ اللہ دے سوہݨے محبوب دا ذکر تے اوندی آل تے اصحاب دی شان سُݨدیں دِل باغ باغ تھی ویندے اتے جے کݙاہیں نعیمی بھِرا موج اچ ہووے تاں پیر فریدؒ دی کافی نال او کیفیت طاری کر ݙیندے جو دِل دی دھڑکن خواجہ فریدؒ دے انمول لفظاں نال رقص کرݨ تے مجبور تھی ویندی ھے۔ صوفیاء نال محبت دی وجہ توں نعیمی سئیں جیرھا رنگ صوفیانہ شاعری کوں ݙیندا پئے اگر ایہ رنگ ایندی روح اچ رچ ڳیا تاں ایں مست فقیر دا انداز باقی سارے نعت خواناں توں نویکلا تھی ویسے۔ نعیمی سئیں دی شخصیت دا ہک پہلو ایندی خوش مزاجی وی ھے۔ خوش مزاج انسان دے اندر کتنے ڈُٖکھ ہوندن ایں گاٖلھ دا اندازہ اوندے سِوا ٻیا کوئی انسان نی کر سڳدا۔ اُردو ادب داہک عظیم شاعرتیغ اللہ آبادی جیکوں موجود عہد وچ مصطفےٰ زیدی دے ناں نال یاد کیتا ویندے آکھیا ہا: میرے روح کی حقیقت میرے آنسوؤں سے پوچھو میرا مجلسی تبسم میرا ترجماں نہیں ھے نعیمی سئیں دی خوش مزاجی وی میݙے اندر کئی کئی سوالیں کوں جنم ݙیندی ھے ۔ ایں جوان کݙاہیں وی اپݨے اندر دا ڈُٖکھ اپݨی سنگت نال سانجھا نی کیتا ’’بھانویں جو ݙو ں ٻیڑیں تے لَت رکھی کھڑے‘‘ول وی جوان دا حوصلہ بلند ھے ،خیر میݙی دُعا ھے جو اللہ اینکوں اپݨی حفظ وامان اچ رکھے۔ اوکھے راہیں تے ٹُرݨ والا ساݙا ایہ سنگتی صوفیانہ رنگ اچ ڈھل کراہیں صوفیاء دے نقش قدم تے ایں خواہش نال ٹُردا ویندے جو میں دُنیا توں نفرت جہیں بُرائی محبت عام کرݨ نال شایدمِٹ ونڄے ۔ اللہ سوہݨا ایں جوان کوں سُکھی صحت ݙیوے اتے ایندے اَلا دا ایہ سوز ڈُٖکھ توں مُسی تے مونجھ توں ہُسی سنگت کوں زندگی دیاں نویاں بہاراں عطا کریندا راہوے۔ (آمین)
یعقوب ابن اسحاق الکندی
thumb|الکندی
ابو یوسف یعقوب ابن اسحا‍ق الکندی (185ھ/801ء تا 259ھ/873ء) جس دی لاطینی شکل Alkindus مغرب وچ رائج ہے۔ الکندی دا شمار اسلامی دنیا دے اوّلین حکماٴ تے فلسفیاں وچ ہوندا ہے۔ فلسفہ دے علاوہ انہاں حساب، طب، فلکیات تے موسیقی وچ وی مہارت حاصل کیتی۔ الکندی دے نمایاں کارنامیاں وچوں ہک کارنامہ، اسلامی دنیا نوں حکیم ارسطو دے خیالات نال روشناس کراوݨاں ہا۔
سائنسی خدمات
قرون وسطی دے زمانے وچ اس نوں چند وݙی تے نمایاں شخصیات وچ شمار کیتا ڄاندا ہا جس دا اظہار Cardano وی کیتا ہے۔
یعقوب کندی ہک ہمہ گیر شخصیت دے مالک ہن اس لئی انہاں دی تحقیق دا دائرہ ٻہوں وسیع ہا۔ ریاضی، طبیعیات، فلسفہ،  ہیئت، موسیقی، طب تے جقرافیہ ڄیہے علوم تے انہاں اعلیٰ پائے دی کتب تحریر کیتے ہن۔ اوہ یونانی و سریانی زباناں تے وی مہارت رکھدا ہا۔
النادم دے مطابق الکندی نے مختلف مضوعات تے 260 کتاباں لکھیاں. انہاں وچ ہندسہ (انجینئرنگ) تے 32 ، طب تے فلسفے تے 22 ، منطق تے 9 تے طبیعیات تے 12 کتاباں لکھیاں.
کیمسٹری
کیمسٹری سائنس دی او شاخ ہے جیندے وچ اساں ایلیمنٹس تے مرکبات دے  بارے پڑھدے ہیں جیہڑے بݨے ہوئے ہوندن ایٹم ،آئن تے مالکیولز نال ایکوں کیمسٹری آہدن ۔۔۔!
تے نال نال انہیں دی بناوٹ،شکل ،خصوصیات ،لہجہ تے تبدیلیاں کوں وی پڑھدے ہیں جیہڑیاں وقوع پزیز تھیندن جیہڑلے اے ہک بے نال ری ایکشن کریندن۔
ݙوجھی تے مختصر تعریف
مَیٹر دے مطالعے کو کیمسٹری آہدن تے دنیا وچ موجو ہر چیز کو اساں میٹر آکھ سڳدے ہیں
تریجھی تعریف
کیمسٹری دا لوظ ہک گریک لوظ " الکیمیا" کولو نکتاڳئے۔
کیمسٹری دا کوں موݨڈھوں ٻݨاوݨ آلا بندہ سائنس دے جہاں وچ "الجابر بن حیان " کوں آکھیا ویندے۔
پرویز مکول
پرویز مکول ضلع مظفرڳڑھ نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی تحریک دے ہک کارکن ہن۔
بحرین
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔
سیاست
نظامِ حکومت: آئینی ملوکیت
بادشاہ : حمد بن عیسیٰ
وزیرِ اعظم: خلیفہ بن سلمان الخلیفہ
مشہور شئے
بحرین دا سونا پوری دنیا وچ مشہور ہے۔
فاطمہ البطيحيہ
thumb|فاطمہ البطیحیہ دے ناں دی [[خطاطی]]
فاطمہ بنت ابراہیم بن محمود رحمہ بطیحیہ کُوں فاطمہ البطیحیہ دے ناں نال وی سُنڄاݨا وین٘دا ہِے۔ آپ اٹھویں صدی دی مہان٘دری محدثّہ ہَن۔
حیاتی دا احوال
فاطمہ البطیحیہ دمشق وِچ صحیح بخاری دی تعلیم ݙِین٘دی ہون٘دی ہَن۔ آپ اُوں ویلے دی سبھ تُوں وݙّی عالمہ دے طور تے سُنڄاݨی وین٘دی ہَن۔ خاص طور تے حج دے وِچالے وِچ اُوں ویلے مظاہرہ کرین٘دی ہَن جِہڑیلے اِیں دور دے مہان٘درے مرد اسکالر شخصی طور تے اِنّھاں دی تقریر سُݨݨ کِیتے ٻہوں ٻہوں پن٘دھ کر تے آن٘دے ہون٘دے ہَن۔
جِہڑیلے آپ دی عُمر زیادہ تِھیوݨ لڳّی تاں آپ مدینہ منورہ چلی ڳئیں اَتے مسجدِ نبوی صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم وِچ اپݨے طالبِ علماں کُوں کُجھ ݙیہاڑے پڑھین٘دی رہ ڳئی ہَن۔ جِہڑیلے وی آپ تھک وین٘دی ہَن تاں  حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی قبر اُتے سِر رکھین٘دی ہَن اَتے اپݨے شگِرداں کُوں پڑھین٘دی رہن٘دی ہَن۔ اِیہ روایت اَڄ دے طرزِ عمل تُوں متصادم ہِے جِتّھاں لوکاں کُوں نبی کریم  حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ٹِکاݨے دی جاء ݙیکھݨ دی اجازت کائے نِھیں۔
حوالہ جات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:تِریمت ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں ونکی:زنانی ونکی:اُستانیاں ونکی:عالمہ ونکی:عالم زنانیاں ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:اٹھویں صدی دے اسلامی مسلم علماء ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں ونکی:دمشق دے شخصیّتاں ونکی:صحیح بخاری دے عالم ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلامی تاریخ ونکی:اسلام ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں
امام علی المرتضیٰ
thumb|حضرت علی المرتضٰیؑ ابو الحسن علی بن ابی طالب ہاشمی قُریشی (15 ستمبر 601ء – 29 جنوری 661ء) رجب دی تیرہ تاریخ کوں شہر مکہ وچ خانہ کعبہ وچ پیدا تھئے۔ آپ دے والد دا ناں ابوطالب تے والدہ دا ناں فاطمہ بنت اسد ہے۔ آپ دی پیدائش کئی روایات دے مطابق خانہ کعبہ دے اندر 13 رجب بروز جمعہ 30 عام الفیل کوں تھئی۔ علیؑ، پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم دے سوتر ہن بچپن وچ پیغمبر دے گھر آئے تے اتھائیں پرورش پائی۔ پیغمبر علیہ السلام دی زیر نگرانی آپ دی تربیت تھئی۔ حضرت علی پہلے ٻال ہن جنہاں نے اسلام قبول کیتا۔ آپ دی عمر اوں وقت تقریباً ݙاہ یا یارہاں سال ہئی۔ حضرت عثمان بن عفان دے بعد چوتھے خلیفہ راشد دے طور تے سنہ 656ء سے 661ء تک حکمرانی فرمائی، لیکن انہاں کوں شیعہ مسلماناں دے ہاں خلیفہ بلا فصل، پہلا امام تے وصی رسول اللہ سمجھا ویندے۔
حضرت علی شیعاں تے سنیاں، ݙوہاں دے ہاں سیاسی طور تے، روحانی طور تے اہم ہن۔ البتہ اسلام دا تریجھا فرقہ خارجیہ دے نظریات انہاں دے مخالف ہن تے انہاں دی عقیدت صرف پہلے ݙو خلفائے راشدین نال اے۔ فرقیاں دے نزدیک حضرت علی دے متعلق متعدد سوانح عمریاں، ہک ݙوجھے دے نزدیک نادرست ہن، لیکن اوہ تمام ایں ڳالھ تے متفق ہن کہ آپ پارسا مسلم تے قرآن و سنت تے سختی نال کاربند ہن۔ سنی حضرت علی کوں چوتھا خلیفہ راشد سمجھدن جبکہ شیعہ واقعہ غدیر خم دی تاویل کر کے انہاں کوں حضرت محمد علیہ السلام دے بعد پہلا اِمام منیندن۔ شیعاں دا ایہ وی منݨ ہے کہ حضرت علی تے دیگر شیعہ ائمہ (اہل بیت دے امام) وی حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے حقیقی جانشین ہن۔ اینہی اختلاف نے امت مسلمہ کوں شیعہ تے سنی فرقیاں وچ تقسیم کیتا۔ جبکہ فرقہ خارجیہ بعد وچ وجود اچ آیا۔ حضرت علی نے مختلف غیر مسلم تنظیماں ولوں پزیرائی حاصل کیےی ہے جیویں کہ اقوام متحدہ تے انسانی حقوق کیتے عالمی تنظیم نے انہاں دے طرز حکمرانی تے سماجی انصاف دی تعریف کیتی ہے۔
اولاد
۱۸ پتر تے ۱۸ صاحبزادیاں ہن جنہاں دے اسمائے گرامی اے ہن۔
پُتراں دے ناں : (۱) امام حسن مجتبیٰ (ع) (۲) امام حسین (ع)(۳) محمد حنفیہ (۴) عباس اکبر (۵) عبد اللہ اکبر (۶) جعفر اکبر (۷) عثمان (۸) محمد اصغر (۹) عبد اللہ اصغر (۱۰) عبد اللہ مکنی بابی علی (۱۱) عون (۱۲) یحییٰ (۱۳) محمد اوسط (۱۴) عثمان اصغر (۱۵) عباس اصغر (۱۶) جعفر اصغر(۱۷) عمر اکبر (۱۸) عمر اصغر۔
صاحبزادیاں دے ناں : (۱) زینب کبریٰ (۲) زینب صغریٰ بہ نام ام کلثوم (۳) رملة کبریٰ (۴) ام الحسن (۵) نفیسہ (۶) رقیہ صغریٰ (۷) رملةصغریٰ (۸) رقیہ کبریٰ (۹) میمونہ (۱۰) زینب صغریٰ (۱۱) ام ّ ھانی (۱۲) فاطمة صغریٰ (۱۳) امامہ (۱۴) خدیجہ صغریٰ (۱۵) امّ کلثوم (۱۶) ام ّ سلمہ (۱۷) حمامہ (۱۸) ام کرام ۔
آپ دے ازواج دی تعداد ۱۲ ہئی۔
تربیت
حضرت علی علیہ السّلام دی پرورش براهِ راست حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ذریعے تھئی۔ آپ نے انتھائی محبت تے توجہ نال اپݨا پورا وقت ایں چھوٹے بھرا دی علمی تے اخلاقی تربیت وچ صرف کیتا. ذاتی جوھر تے ول رسول جیہے بلند مربیّ دا فیض تربیت، چنانچہ علی ݙاہ ھی سال دے سن وچ اینجھے ہن کہ پیغمبر علیہ السلام دے اعلان رسالت کرݨ تے انہاں دے سب توں پہلے پیروکار بلکہ آپ دے اعلان دے گواہ قرار پائے۔
بعثت نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی تصدیق
حضرت علی علیہ السّلام دا سن ݙاہ سال ہئی جݙݨ حضرت محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم عملی طور تے پیغام الٰھی دے پھنچاوݨ تے مامور ےھئے۔ اینکوں بعثت نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم آہدن۔ زمانہ، ماحول، شھر، اپݨی قوم تے خاندان سب دے مقابل ہک اینجھی مھم شروع کیتی ویندی پئی ہئی کہ جیندے وچ رسول اللہ علیہ السلام دا ساتھ ݙیون آلے چند افراد وچ حضرت علی وی شامل ہن کہ جݙݨ پیغمبر علیہ السّلام نے رسالت دا اعلان فرمایا تاں ٻالاں اچوں آپ نے سب توں پہلے تصدیق کیتی تے ایمان دا اقرار کیتا۔ ݙوجھی ذات جناب خدیجہ کبریٰ علیھا السّلام دی ہئی جنھاں نے خواتین دے طبقے وچ سبقتِ اسلام دے ایں شرف کوں حاصل کیتا جبکہ مرداں اچ حضرت ابوبکر صدیق سب کولوں پہلے ایمان گھن آئے۔
مصائب دا دور
پیغمبر علیہ السّلام دا اعلان رسالت کرݨا ہئی کہ ھر فرد رسول اللہ علیہ السلام دا دشمن نظر آوݨ لڳا۔ اوہے لوگ جیہڑے کل تک آپ علیہ السلام دی سچائی تے امانتداری دا دم بھریندے ہن، اڄ آپ علیہ السلام کوں ( معاذ الله) جادوگر تے نہ ڄاݨے کیا کیا آکھݨ لڳے، رستیاں وچ کنڈے وچھائے ویندے، پتھر مارے ویندے۔ اوں سخت وقت وچ رسول اللہ دی ھر مصیبت وچ شریک چند افراد اچ حضرت علی وی شامل ہن۔ اوہے علی جنہاں نے پیغمبر علیہ السلام دا ساتھ ݙیوݨ وچ کݙہیں ھمت نہ ھاری، برابر محبت و وفاداری دا دم بھریندے رھیے، ھر ڳالھ وچ رسول علیہ السلام دے سامنے سینہ سپر رھیے، اتھاں تک کہ اوہ وقت وی آیا جݙݨ مخالف گروہ نے انتھائی سختی دے نال ایہ طے کر گھدا کہ پیغمبر علیہ السلام دا تے انہاں دے تمام قبیلے دا سماجی تے اقتصادی بائیکاٹ کیتا ونڄے، حالات اتنے خراب ہن کہ زندگیاں خطرے اچ پظے ڳئے۔ حضرت ابو طالب نے حضرت محمد مصطفےٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم سمیت تمام بنی ہاشم تے باقی ساتھیاں کوں ہک پہاڑ دے دامن وچ موجود قلعے وچ محفوظ کر ݙتا، ترئے سال تک اے قید و بند دی زندگی بسر کرݨی پئی۔ اوں دوران ھر شب ایہ اندیشہ ہوندا ہئی کہ کتھائیں دشمن شب خون نہ مارے۔ ایں کیتے ابو طالب نے اے طریقہ اختیار کیتا کہ اوہ رات بھر رسول علیہ السلام کوں ہک بسترے تے نہ سمھݨ ݙیندے ہن بلکہ حضرت جعفر پیار رضی اللہ عنہ کوں رسول علیہ السلام دے بستر تے، تے رسول علیہ السلام کوں حضرت عقیل دے بسترے تے تے ول رسول علیہ السلام کوں حضرت جعفر دے بسترے تے سمہا ݙیندے ہن تے ول رسول علیہ السلام کوں حضرت علی دے بسترے تے۔ حضرت ابوطالب دا مقصد ایہ ہئی کہ اگر دشمن، رسول علیہ السلام دے بسترے داچپتہ لا کے حملہ کرݨا چاھے تاں میݙا کوئی وی پتر قتل تھی ونڄے مگر رسول علیہ السلام کوں کجھ نہ تھیوے۔ ایں طرح حضرت علی بچپن ھی توں وفا تے جان نثاری دے سبق کوں عملی طور تے دہریندے رھیے۔
مکی زندگی
اسلام قبول کرݨ دے بعد حضرت علی ؓ دی زندگی دے تیرہاں سال مکہ معظمہ وچ گزرے، کیونکہ اوہ رات ݙینہہ سرور کائنات صلی اللہ علیہ و سلم دے نال رہندے ہن، ایں کیتے مشورے دے مجلساں وچ تعلیم و ارشاد دے مجمعیاں وچ، کفار و مشرکین دے مباحثیاں وچ تے معبودِحقیقی دی پرستش و عبادت دے موقعیاں تے، غرض ہر قسم دے صحبتاں وچ شریک رہیے۔ حضرت عمر ؓ دے اسلام قبول کرݨ توں پہلے سرزمین مکہ وچ مسلماناں کیتے علانیہ اللہ دا ناں گھنݨ تے اوندی عبادت و پرستش کرݨا تقریباً ناممکن ہئی، آنحضرت صلی اللہ علیہ و سلم غیر اعلانیہ اپݨے معبود حقیقی دی پرستش فرمیندے، حضرت علی ؓ وی انہاں عبادتاں وچ شریک تھیندے، ہک دفعہ وادی نخلہ وچ حسب معمول مصروفِ عبادت ہن کہ اتفاق نال اوں طرف ابو طالب دا گزر تھیا، اپݨے معصوم بھتریجے تے نیک بخت پتر کوں مصروفِ عبادت ݙیکھ کے پچھا کیا کریندے پئے ہو؟ آنحضرت صلی اللہ علیہ و سلم نے کلمہ حق دی دعوت ݙی تاں آکھݨ لڳے کہ ایندے وچ کوئی ہرج نی لیکن میݙے کولوں نی تھی سڳدا۔
شہادت
ایں المناک واقعے تے سانحے دی تفصیل ایہ ہے کہ جنگ نہروان دے بعد چند خارجیاں نے حج دے موقعے تے کٹھے تھی کے مسائل حاضرہ تے گفتگو شروع کیتی تے بحث و مباحثے دے بعد بالاتفاق اے رائے قرار پایا کہ جے تک ترئے شخصیتاں حضرت علی ؓ، معاویہ ؓ، تے عمرو بن العاص ؓ صفحہ ہستی تے موجود ہن، دنیائے اسلام کوں خانہ جنگیاں توں نجات نصیب نی تھی سڳدی۔ چنانچہ ترئے آدمی انہاں تریہاں دے قتل کرݨ کیتے تیار تھی ڳئے، عبدالرحمن بن ملجم نے آکھا کہ او حضرت علی ؓ دے قتل دا ذمہ گھندے، ایں طرح نزال نے معاویہ ؓ تے عبداللہ نے عمروبن العاص دے قتل کا ٻیڑا چاتا تے تریہے اپݨی اپݨی مہم تے روانہ تھی ڳئے، کوفہ پہنچ کے ابن ملجم دے ارادے کوں قطام نامی ہک خوب صورت خارجی عورت نے ٻیا زیادہ مستحکم کر ݙتا تے اوں مہم وچ کامیاب تھیوݨ دے بعد اوندے نال شادی دا وعدہ کیتا تے جناب مرتضیٰ دے خون کوں معاذاللہ مہر قرار ݙتا۔ 19 رمضان 40ھ ( 660ء ) وچ تریہاں نے ہک ہی ݙینہہ صبح دے وقت تریہاں شخصیات تے حملہ کیتا، امیر معاویہ ؓ تے عمرو بن العاص ؓ اتفاقی طور تے بچ ڳئے، امیر معاویہ ؓ تے وار ٹھیک نہ پیا، عمروبن العاص اوں ݙینہہ امامت کیتے نہ آئے، ہک ٻیا شخص انہاں دا قائم مقام تھیا تے اوہ عمرو بن العاص دے دھوکے وچ مارا ڳیا، جناب مرتضیٰ دا پیمانہ حیات لبریز تھی چکا ہئی، آپ مسجد وچ تشریف گھن آئے تے ابن ملجم کوں جیہڑا مسجد وچ آکے ستا پیا ہئی، جڳایا، جݙݨ آپ نے نماز شروع کیتی تے سر سجدے وچ تے دل راز و نیاز الٰہی وچ مصروف ہئی کہ اونہی حالت وچ شقی ابن ملجم نے تلوار دا نہایت کاری وار کیتا، سر مبارک تے زخم آیا تے ابن ملجم کوں لوگاں نے گرفتار کر گھدا، حضرت علی ؓ اتنے سخت زخمی تھئے کہ زندگی دی کوئی امید نہ رہی، ایں کیتے حضرت امام حسن ؓ تے امام حسین ؓ کوں سݙ کے نہایت مفید نصائح کیتے تے محمد بن حنفیہ دے نال لطف و مدارت دی تائید کیتی، جندب بن عبد اللہ نے عرض کیتی امیر المومنین!آپ دے بعد اساں لوگ امام حسن دے ہتھ تے بیعت کروں، فرمایا ایندے متعلق وچ کجھ نی آکھݨا چاہندا تساں لوگ خود اینکوں طے کرو، اوندے بعد مختلف وصیتاں کیتے، قاتل دے متعلق فرمایا کہ معمولی طور تے قصاص گھنݨاں، تلوار زہر وچ وسمی ہوئی ہئی ایں کیتے نہایت تیزی دے نال اوندا اثر تمام جسم وچ سرایت کر ڳیا تے اونہی ݙینہہ یعنی 20/رمضان ؁ 40ھ جمعہ دی رات کوں ایہ فضل و کمال تے رشد و ہدایت دا آفتاب ہمیشہ کیتے غروب تھی ڳیا، حضرت امام حسن ؓ تے حضرت امام حسین نے خود اپݨے ہتھ نال تجہیز و تکفین فرمائی، نماز جنازہ چار دی جاہ پنج تکبیراں نال پڑھی ڳئی۔  نجف دی سرزمین تے آپ دا مزار اقدس مرجع خلائق اے۔
ڈاکٹر سردار احمد خان کورائی
سہجا ضلع رحیم یار خان نال تعلق رکھݨ آلے آواز ویلفیئر سوسائی دے سربراہ ہن۔
کیمیا
کیمسٹری ہک سائنس اے جہڑی مادہ مادہ وچ تبدیلیاں، بݨاوٹ تے اوہ تبدیلیاں نے جہڑی مادہ وچ ہوندیاں ہن۔ اے اوہ سائنس جہڑی ایٹم، مالیکیول تے کمپاؤنڈ دیاں خاصیتاں بیان کریندی اے۔
تاریخ
ابتدائی تہذیباں بابلی، مصری وغیرہ دھات کاری اتے ظروف سازی دے ماہر ہن۔ لیکن انہاں ایں بارے  کوئی باقاعدہ نظریہ کائناں بݨایا ہائی۔ ابتدائی کیمیائی مفروضہ، ارسطو نے چار عناصر دے نظریہ دی صورت وچ پیش کیتا جیندے مطابق ہر چيز پاݨی، ہوا، مٹی اتے اڳ دے اختلاط نال وجود وچ آئی ہے۔ یونانی فلسفیاں دے مطابق انہاں چار عناصر دے مختلف تناسب نال ہک شے ٻئی شے وچ تبدیل  تھی ویندی ہے۔ شروع وچ  کیمیا گری، دھاتاں اتے عناصر کوں سونے وچ تبدیل کرݨ اتے دائمی زندگی کیتے اکسیر حاصل کرݨ جییے جادوئی اتے پراسرار نظریات تائیں محدود ہائی۔
یسوع مسیح
یسوع مسیح کون ہے؟ غیر مشابہ سوال ، " کیا خدا موجود ہے؟ " ٻہوں گھٹ لوک سوال چیندن جو یسوع مسیح موجود ہَن۔ اے عام طور تے قبول کیتا ویندے جو یسوع مسیح حقیقت اچ ہک آدمی ہن جو اسرائیل دی سرزمین تے تقریباً ٢٠٠٠ سال پہلے آئے ۔ جݙاں یسوع دے مکمل شخصیت دے بارے اچ ڳالھ مہاڑ کیتی ویندی ہے تاں ول بحث شروع ہوندی ہے ۔ تقریباً ہر مذہب اے تعلیم ݙیندے جو یسوع ہک پیغمبر ہن، ہک چنڳے استاد ہن یا ہک متقی انسان ہن۔ اوکھ اے ھے ، کلامِ ݙسیندے جو یسوع لامحدود حد تک ہک پیغمبر توں ودھ ہن ، ہک استاد توں ودھ ہن ، ہک متقی انسان توں ودھ ہن۔
سی، اءس م کءوس اپݨی کتاب "خالص مسیحیت" اچ لکھدن:" میں اِتھاں ہر کہیں کوں باز رکھݨ دی کوشش کرینداں اینکوں حقیقی بے وقوفی آلی شئے آکھݨ نال جو اکثر ایندے بارے آہدن (یسوع مسیح): " میں یسوع کوں ہک نیک عظیم استاد منݨ واسطے تیار ہاں ، پر میں اوندے خدا ہووݨ دے دعوے کوں قبول نئیں کریندا" اے اوہ چیز ہے جو اساکوں نئیں آکھݨی چاہیدی ۔ ہک آدمی جو صرف انسان ہا اتے ایجھیاں ڳالھیں آکھے جو یسوع نے آکھیاں ۔ ہک چنڳا استاد کائنا ہوسے۔ خواہ اوہ ہک دیوانہ ہووے ، ہک انسان ہوندے ھوئے جو آکھے جو او ہک روندا ہویا عانھہ ہے یا اوہ جہنم دا شیطان ہے ۔ تُساں ضرور اپݨی پسند منیسو۔ جݙݨ جو اے انسان ہا، اتے ھے ، خدا دا پُتر یا ہک دیوانہ یا ایں توں بدتر، تُساں اوں بیوقوف کوں روک سڳدے ہیوے ، تساں اوندے اُتے تھک سڳدے ہیوے اتے شیطان ہووݨ دی وجہ نال اونکوں مار سڳدے ہیوے یا اوندے قدماں اچ ڈھہہ تے اونکوں مال اتے خدا آکھ سڳدے ہیوے پر اساکوں اوندے بارے اچ انہاں بے معانی ڳالھیں دی حمایت نئیں کرݨی چاہیدی جو او ہک عظیم انسان استاد ہا ۔ اوں نے اساݙے واسطے کوئی رستہ نئیں چھوڑیا ۔ اوندا ایجھا کوئی ارادہ کائنی ۔
بس، یسوع کیا ہووݨ دا ارادہ کیتا؟ کلامِ مقدس اوندے بارے کیا ٓہدے جو او کون ہا؟ پہلے ، آؤ یسوع دے الفاظ کوں ݙیکھوں یوحنا ١٠ باب ٣٠ آیت اچ میں " میں اتے پیو ہک ہِن" ۔ پہلی نظر اچ ، ایجھا نئیں لڳدا جو اے خدا ہووݨ دا دعویٰ ہے۔ بہرحال ، ایں بیان تے یہودیاں دے ردِ عمل کوں ݙیکھوں ، " اساں چنڳے کم دے سبب توں نئیں بلکہ کفر دے سبب توں تیکوں سنگسار کریندن اتے ایں واسطے جو توں اپݨے آپ کوں خدا بݨیندا ہیں" (یوحنا ١٠ باب ٣٣ آیت) یہودی سمجھدن جو یسوع دا بیان خدا ہووݨ دا دعویٰ ہے ۔ ذیل دی آیات اچ یسوع یہودیاں کوں درست نئیں کریندا اے آکھݨ نال ، " میں خدا ہووݨ دا دعویٰ نئیں کریندا۔ " اے ظاہر کریندے جو یسوع حقیقت اچ اے آہدے پئے ہن جو اوہ خدا ہن ایں اعلان دے ذریعے ، " میں اتے پیو ہکو ہیں" (یوحنا ١٠ باب ٣٣ آیت) ۔ یوحنا ٨ باب ٥٨ آیت ہک ݙوجھی مثال ہے۔ یسوع نے اعلان کیتا، " میں تہاکوں سچ سچ آہداں جو پیشتر ایں توں جو ابراہیم پیدا تھیا ہویا میں ہاں " ولا ، ایں وجہ نال یہودیاں نے پتھر چاتے اتے یسوع کوں پتھر مارݨ دی کوشش کیتی (یوحنا ٨ باب ٥٩ آیت) ۔ یسوع نے اپݨی سنڄاݨ دا اعلان اینویں کیتا، " میں ہاں" ہک پراݨے عہد نامے دے خدا دے ناں دی سمت آگاہی کریندا ہے ۔ (خروج ٣ باب ١٤ آیت) ۔ کیوں جو یہودی یسوع کوں پتھر مارݨ چاہندے ہن اگر اوں نے کائنا آکھیا ہا جو او یقین کریندے ہن جو گستاخی ہے ، ناں نال خدا ہووݨ دا دعویٰ کرݨاں۔
یوحنا ١ باب١ آیت آہدے جو ، "کلامِ خدا ہا" ۔ یوحنا ١ باب ١٤ آیت آہدے جو ، " کلام مسجم تھیا"۔ اے واضع طور تے اشارہ کریندے جو یسوع مسجم خدا ہے۔ توما رسول یسوع کوں آہدن ، " اے میݙے خداوند اے میݙے خدا " (یوحنا ٢٠ باب ٢٨ آیت) ۔ یسوع نے اونکوں درست نئیں کیتا۔ پولوس رسول اونکوں اینویں بیان کریندن ، " اپݨے بزرگ خدا اتے منجی یسوع مسیح " (ططس ٢ باب ١٣ آیت) ۔ پطرس رسول وی اینویں ہی آہدن " اساݙے خداوند اتے منجی یسوع میسح" (٢۔پطرس ١ باب١ آیت) ۔ خدا پیو یسوع دا گواہ ہے ، اتے ایندی مکمل شناخت ہن ، پُتر دے بارے اچ آہدن ، " تیݙا تخت اے خدا ابد لآباد قائم راہسے ، اتے راستباز تیݙی بادشاہی دے وارث ہوسن"۔ پراݨے عہد نامے دی پیش گوئیاں مسیح دے خدا ہووݨ دے بارے اچ اعلان کریندیاں ہن " ایں واسطے اساݙے واسطے ہک ٻہوں لڑکا ڄمیا اتے اساکوں ہک پُتر بخشیا ڳیا اتے سلطنت اوندے مونڈھے تے ہوسے اتے اوندا ناں عجیب مشیر خدای قادر ابدیت دا پیو سلامتی دا شہزادہ ہوسے۔"
یسوع دی حقیقی سنڄاݨ تے سوال کیوں ضروری ہِن؟ اے کیوں ضروری ہے جو یسوع خدا ہے یا نئیں؟ سبھ توں ضروری وجہ اے ہے جو یسوع خدا ہا جو اگر او خدا کائنی تاں اودی موت تمام دنیا دے گناہاں دا جرمانہ ادا کرݨ واسطے ناکافی ہئی (١۔ یوحنا ٢ باب ٢ آیت) ۔ صرف خدا ہی ہے جو اے لامحدود جرمانہ ادا کر سڳدے (رومیوں ٥ باب ٨ آیت ، ٢ ۔ کرنتھیوں ٥ باب ٢١ آیت) ۔ یسوع ہی خدا ہا ایں واسطے اوہو اے قرض ادا کر سڳدے۔ یسوع انسانہا ایں واسطے او مر سڳدا ہا ۔ نجات صرف یسوع مسیح تے ایمان گھن آوݨ نال ہی ملدی ہے ۔ "یسوع" کیوں خدا ہے کیوں جو اوہو نجات دا رستہ ہے ۔ یسوع کیوں خدا ہے کیوں جو او اعلان کریندے ، " راہ اتے حق اتے زندگی میں ہاں ۔ کوئی میݙے وسیلہ دے بغیر پیو دے کول نئیں آندا" (یوحنا ١٤ باب ٦ آیت)
چینی زبان
thumb|[[چینی زبان دے کجھ لفظ]]
دنیا وچ سب توں زیادہ ٻولی ونڄݨ آلی زبان ہے۔ چینی زبان دنیا دے تمام زباناں توں مختلف ہئی تے ہے، اس وچ نہ حروف تہجی ہن، نہ ہجّے، نہ قواعد تے نہ الفاظ دی تقسیم. ہک ہی لفظ اپݨے سیاق و سباق، مضمون تے لہجے دے اعتبار نال اسم ذات، اسم صفت، فعل تے حال تھی سکدا ہے۔ ہر ہک ”یک ہجّائی“ لفظ چار توں نو لہجیاں تک ادا کیتا ونج سگدا ہے تے جس لمحے وچ اوہ ادا تھیا ہے اس لحاظ نال اس دے معنی وچ وی فرق ہوندا ہے اُنہاں دے لکھݨ دا طریقہ وی عجیب ہے، سطراں افقی دی بجائے عمودی ہوندن۔ چینی زبان وچ عام بول چال کیتے ݙو توں ترئے ہزار الفاظ استعمال تھیندے ہن، اخبار یا معمولی کتاب پڑھݨ کیتے ساڈھے ترئے ہزار نشاناں دا ڄاݨݨ ضروری ہے، ہک یونیورسٹی دے طالب علم کوں چھ ہزار نقوش سکھݨے پوندے ہن، جبکہ ہک چینی ٹائپ رائٹر تے کمپیوٹر وچ پندرہ توں ویہہ ہزار علامتاں کم آندے ہن۔ چینی زبان تحریر کرݨ کیتے ہر لفظ آڑھی ترچھی لکیراں نال مل کت بݨدا ہے جنہاں کوں Stroke آکھا ویندا ہے، بنیادی طور تے چینی خط وچ 12 اسٹروک استعمال تھیندے ہن۔
اسی کروڑ کنوں ودھ آبادی چینی بولݨ آلی ہے۔
ایہ دنیا دیاں ساریاں زباناں کنوں وکھری ہے۔ ایندے نہ تاں حروف تہجی ہن۔ نہ ہجے، نہ گرائمر تے نہ ہی لفظاں دی ونڈ تے ون٘کیاں۔
لکھݨ دا طریقہ
لکھݨ دا طریقہ وی عجیب ہے۔ لیٹواں لکھݨ دی جاء تے کھڑویں لکھائی ہے، اتوں کنوں تلے آلے پاسے لکھائی آندی ہے۔ چینی زبان وچ عام بول چال کیتے ݙو ترائے  ہزار الفاظ استعمال تھیندے ہن، اخبار یا معمولی کتاب پڑھݨ کیتے  ساڈھے تین ہزارنشاناں دا جاݨݨ ضروری ہے، ہک یونیورسٹی دے طالب علم کوں چھی ہزار نقوش سیکھݨے پون٘دن، ہک چینی ٹائپ رائٹر تے کمپیوٹر وچ پندرھاں ویہ ہزارعلامتاں کم آندیاں ہن۔ چینی زبان لکھݨ کیتے  ہر لفظ آڑھی ترچھی لکیراں نال مِل تے بݨدا ہے جنہاں کوں Stroke اہدے ہن، بنیادی طور تے چینی خط وچ 12 اسٹروک استعمال تھیندے ہن۔ چینی سرکاری تعلیمی تے دفتری زبان ہے، اقوام متحدہ دی سرکاری زبان ہے،
عہدنامہ جدید
thumb| عہد نامہ جدید وچ درج ذیل کتاباں شامل ہن َ۔
1۔ متی دی انجیل 2۔ مرقس دی انجیل 3۔ لوقا دی انجیل 4۔ یوحنا دی انجیل 5۔ رسولاں دے اعمال 6۔ رومیاں دے ناں خط 7۔ کرنتھیوں دے ناں پہلا خط 8۔ کرنتھیوں دے ناں ݙوجھا خط 9۔ گلتیوں دے ناں خط 10۔ افسیوں دے ناں خط 11۔ فلپیوں دے ناں خط 12۔ کلسیوں دے ناں خط 13۔ تھسلنیکیوں دے ناں پہلا خط 14۔ تھسلنیکیوں دے ناں ݙوجھا خط 15۔ تیمتھیس دے ناں پہلا خط 16۔ تیمتھیس دے ناں ݙوجھا خط 17۔ ططس دے ناں خط 18۔ فلیمون دے ناں خط 19۔ عبرانیاں دے ناں خط 20۔ یعقوب دا خط 21۔ پطرس دا پہلا خط 22۔ پطرس دا ݙوجھا خط 23۔ یوحنا دا پہلا خط 24۔ یوحنا دا ݙوجھا خط 25۔ یوحنا دا تریجھا خط 26۔ یہوداہ دا خط 27۔ یوحنا دا مکاشفہ
ذوالفقار علی
ڄام ذوالفقار علی کھونہارا دا تعلق حیدرآباد، سندھ نال اے۔ سرائیکی تحریک دے ہک متحرک تے سینئر رہنما ہن۔ کئی واری کونسلر وی منتخب تھی چکے ہن۔ اخباراں اچ سرائیکی قومیتی تحریک دے حوالے نال کالم وی لکھدے رہندے ہن۔ سرائیکی اجرک دی ترویج اچ انہاں دا اہم کردار اے۔
کیمیا گر
پائلو کوئلیو دے بین الاقوامی شہرت یافتہ ناول دا سرائیکی وچ ترجمہ اے جیہڑا کہ عبدالباسط بھٹی ہوراں دا ماں ٻولی واسطے ہک اہم کارنامہ اے.
thumb|[[سرائیکی Saraiki]]
امام غزالی
ابو حامد غزالیؒ اسلام دے مشہور مفکر تے متکلم ہن۔ ناں محمد تے ابو حامد کنیت ہئی جبکہ لقب زین الدین ہئی۔ انہاں دی ولادت 450ھ وچ طوس وچ تھئی۔ ابتدائی تعلیم طوس و نیشا پور وچ حاصل کیتی۔
حالاتِ زندگی
نیشا پور توں وزیر سلاجقہ نظام الملک طوسی دے دربار وچ پہنچے تے 484ھ وچ مدرسہ بغداد وچ مدرس دی حیثیت نال مامور تھئے۔ جݙݨ نظام الملک تے ملک شاہ کوں باطنی فدائیاں نے قتل کر ݙتا تاں انہاں نے باطنیہ، اسماعیلیہ تے امامیہ مذاہب دے خلاف متعدد کتاباں لکھیاں۔ اس وقت اوہ زیادہ تر فلسفہ دے مطالعہ وچ مصروف رہے جس دی وجہ نال عقائد مذہبی توں بالکل منحرف تھی چکے ہن۔ انہاں دا ایہ دور کئی سال تک قائم ریہا۔ لیکن آخر کار جݙݨ علوم ظاہری توں انہاں دی تشفی نہ تھئی تاں تصوف دی طرف مائل تھئے تے ول خدا ،رسول، حشر و نشر تمام ڳالھیاں دے قائل تھی گئے۔
488ھ وچ بغداد چھوڑ کے تلاش حق وچ نکل پئے تے مختلف ممالک دا دورے کیتے۔ اتھاں تک کہ انہاں وچ ہک کیفیت سکونی پیدا تھی گئی تے اشعری نے جس فلسفہ مذہب دی ابتدا کیتی ہئی۔ انہاں نے اینکوں انجام تک پہنچا ݙتا۔ انہاں دی کتاب’’ المنقذ من الضلال‘‘ انہاں دے تجربات دی آئینہ دار ہے۔ اوں زمانہ وچ سیاسی انقلابات نے انہاں دے ذہن کوں بہت متاثر کیتا تے ایہ ݙو سال تک شام وچ گوشہ نشین رہے۔ ول حج کرݨ چلے گئے۔ تے آخر عمر طوس وچ گوشہ نشینی وچ گزاری۔ ان کا انتقال 505ھ کو طوس میں ہوا۔
آپؒ دی تصانیف
انہاں دی مشہور تصانیف احیاء العلوم، تحافتہ الفلاسفہ، کیمیائے سعادت تے مکاشفتہ القلوب ہن۔
امام غزالیؒ نے سلطان سنجر کوں لکھے خط وچ ایہ ݙسا ہئی کہ آپؒ دی تصانیف تقریباً ݙو سو ہن ۔ لیکن ایہ وی تصور کیتا ویندا ہے کہ آپؒ دی تصانیف دی تعداد 400 توں زیادہ ہے۔ لیکن مغربی سکالرز نے تحقیقات کرکے طے کیتا ہے کہ ذیل دی فہرست آپؒ دی تصانیف ہن۔ انہاں وچ عربی تے فارسی زباناں وچ لکھی گئی تصانیف ہن۔
آخر کار ہک مصری سکالر نے وی ہک فہرست بݨائی جیندے وچ 457 کتاباں دا ذکر ہے، جس وچ 1 تا 72 مکمل طور تے امام غزالی دی تصنیفات ہن۔ تے 73 تا 95 تک دے تصانیف تے شک ہے کہ ایہ تصانیف امام غزالی دی ہن ۔
صوفی طریقہ
فلسفہ
یمن
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ آبادی ݙو کروڑ کنوں ودھ ہے۔
سیاست
نظامِ حکومت: جمہوریہ (نیم صدارتی نظام)
صدر: علی عبداللہ صالح
وزیرِ اعظم: علی محمد مجاور
ڈائری 5
ڈائری : 5
یمن
زبان
عربی
ڈائری 5
دنیا نال میڈی سانجھ شاعری وچوں ہے ' ایہا تاکڑی ہے جیں وچوں میں جگ جہان کوں ڈِٹھے ' پیو مویا تاں میں اونکوں اپنڑی شاعری وچ زندہ کیتا تے اوندے نال ریہا ' ما موئی تاں حکایت وچ اوندی سنبھال کیتی ' میڈے کول حیاتی دی چھڑی ایہا منطق ہے ' سماج, سیاست مذہب میکوں کجھ وی شاعری باجھوں سمجھ نی آندا, ریاست دا دروہ ہووے, استعماریت دیاں نت وٹیندیاں شکلاں, ملاں قاضی حاکم دا ڈڈھپ ہووے یا جنگ دا جھاکا میں بیت بنڑینداں ' میں حیاتی وچ کہیں کوں کلہا نی کریندا, لوکیں دے نال نال پکھی پہارو جنگل پہاڑ پانڑیاں کٹھے رہنداں ' کوئی میکوں کلہا کرنڑ دی کوشش کرے تاں بیت بنڑینداں ' کوئی محبت ڈیوے یا توہین کرے شعر لکھداں ' شاعری کوں ہمیش سانجھا کرینداں جو ایہا جگ جہان نال میڈی سانجھ اے
رفعت عباس ملتان
یمن
مشہور شہر
صنعاء
کینسر
کینسر ہک موذی مرض ہے۔ایندے وچ جسم دے خلیاں تے قابو نی ہوندا۔ ایندے علاج کیتے ݙاڈھی کوشش کیتی ویندی پئی ہے۔
بحیرہ جنوبی چین
بحیرۂ جنوبی چین (انگریزی: South China Sea) چین دے جنوب اچ واقع ہک سمندر ہے۔ ایہ بحر الکاہل دا حصہ ہے تے سنگاپور توں گھن کے آبنائے تائیوان تک 35 لاکھ مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے۔ ایہ پنج ابحار (اوقیانوس، کاہل، ہند، منجمد جنوبی، منجمد شمالی) دے بعد سب توں وݙا آبی ذخیرہ ہے۔
ماء دھرتی دا نقاش ۔۔۔عاشق بُزدار
بلکہ میکوں ایں جٖاپدے اُنہیں دی شاعری دا وݙا تے اہم موضوعاتی عنصرعام لوکیں دی تاریخ اے۔ مشہور مؤرخ ڈاکٹر مبارک علی اپݨی ترتیب ݙتی ہوئی کتاب ’’تاریخ اور مؤرخ‘‘ وچ لوکائی دی تاریخ بارے کُجھ ایں لکھدے: ’’بر صغیر ہندوستان وچ تاریخ کوں تریں نقطہ نظر نال لکھیا ڳئے۔ برطانوی تاریخ دانیں ایندا تجزیہ نوآبادیاتی نقطہ نگاہ نال کیتے۔ قوم پرست مؤرخیں قومی نقطۂ نظر نال تاریخ دی تشکیل کیتی اے۔ اتے مارکسی تاریخ نویسیں اینکوں طبقاتی تصادم اتے کش مکش دے دائرے وچ رہ تے لکھئے۔ مختلف نقطۂ ہائے نظر نال تاریخ لکھݨ دا فائدہ ایہ تھئے جو جیڑھی تاریخ ہُݨ تئیں حکمرانیں دے درباریں تاݨیں محدود ہئی ہُݨ معاشرے دے مختلف پہلوئیں تے توجہ ݙیویندی پئی اے۔ جیویں جو معیشت ، ثقافت اتے عوامی سرگرمیاں‘‘۔
(۱) عاشق بُزدار او مؤرخ اے جیڑھا اپݨی شاعری وچ سیاسی ، سماجی ، ثقافتی، معاشی اتے لسانی عوامی روئیں دا اظہار کریندے۔ غیر مُلکی حملہ آوریں دی بھر پور نِندا کریندیں ہوئیں اَہدے:
کالی کٹ تے دیبل دے رستے دے کولوں
ڈاکو آئے
جنھاں ایں دھرتی کوں لُٹیا
وسبے ساڑئیے
بحیرہ بالٹک
thumb|بحیرہ بالٹک دا نقشہ بحیرہ بالٹک، شمالی یورپ دا ہک سمندر ہے جیہڑا جزیرہ نما اسکینڈے نیویا(سکاندیناویا)، برعظیم شمالی، مشرقی تے وسطی یورپ تے ڈینش جزائر نال گھرا ہویا ہے۔ ایہ بحیرہ آبنائے اوریسنڈ(اورے سوند) تے خلیج کیٹیگٹ (کاتتے گات) دے ذریعے بحیرہ شمال نال منسلک ہے۔ انگریزی دے علاوہ دیگر تمام جرمینک زباناں اچ ایہ بحیرہ مشرق جبکہ بالٹو۔ فنک زباناں مثلا اسٹونین وچ ایہ بحیرہ مغرب اکھیندا ہے۔ انگریزی وچ بحیرہ بالٹک دا لفظ دراصل لاطینی لفظ Balticum توں نکلا ہے۔ فرانسیسی، اطالوی، پرتگیزی، ہسپانوی، پولش، بلغاری، روسی تے دیگر زباناں اچ اینکوں بالٹک ہی آکھا ویندے۔
ماء دھرتی دا نقاش ۔۔۔عاشق بُزدار
عاشق بُزدار درباری مؤرخین وانگوں حملہ آوریں دیاں صفتاں بیان نئیں کریندا۔ بلکہ صرف دھرتی جٖئیں دی حالت کوں بیان کریندے۔ ایں سانگوں اُنہیں دی شاعری وسیبی ثقافت تے تاریخ دا ہک ایجھا اظہار ھے جیکوں ’’لوک بیانیہ‘‘ آکھیا ونجٖ سڳدے۔ بلکہ ’’لوک بیانیہ ‘‘ ھے۔ ہُݨ سوال ایہ بݨدے جو عاشق بُزدار وسیب دے کُچلیے ہوئے پورہیت لوکیں دا نوحہ خواں اتے وسیب دا نقاش کیوں بݨیے؟ ایں سوال دا جواب ڳولݨ سانگے ڈھیر تاں نہ پر کُجھ پچھوں تے تاریخ دا پندھ کرݨا پوسی۔ اتے کُجھ اُنہیں دی شاعری تے کالمیں دا مطالعہ کرݨا پوسی۔ تقسیم دے بعد پاکستان وچ ڈھیر ساری سماجی، معاشی، سیاسی، مذہبی اتے ثقافتی تے لسانی بھن تروڑ کیتی ڳئی ۔ سب توں پہلے زبان دے مسئلے کوں اُلجھایا ڳیا ۔ مقامی زبانیں کوں نظر انداز کیتا ڳیا ۔ سیاسی معاشرتی اتے لسانی اکائیں کوں ختم کرتے ہک سیاسی ، سماجی اتے لسانی وحدت قائم کیتی ڳئی۔ جیکوں ’’ون یونٹ ‘‘دا ناں ݙتا ڳیا۔ ایں عرصے وچ سیاسی عدم استحکام وی سونے تے سُہاڳے دا کم کیتا ۔ ’’فوجی کودیتے‘‘ سیاسی اُتھل پُتھل دا ذریعہ بݨیے۔ سندھ طاس معاہدے دے تحت سرائیکی وسیب دے دریا ویچ ݙتے ڳئے ۔ جیندا نتیجہ پاݨی دی کمی ساریں دے سامݨے ھے۔ مُسلسل سیاسی عدم استحکام پاروں پاکستان تُرٹ ڳیا ۔ جمہوری حکومت کوں ختم کر ݙتا ڳیا۔ جمہوریت دے علمبرداریں کوں صلیب تے جھݨوایا ڳیا۔ رجعت پسندی ، ترقی پسندی تے غالب آ ڳئی ۔