cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
‏"طارق" نہ ونج برسات ہے، اڈوں میڈے سر سکرات ہے ویندا جے ہئیں جھٹ تئیں ونجیں، مینہ کھڑ ونجے، میں مر _گھناں ہتھ روک ڈے کھڑ گال سُنڑ ماشاءاللہ خوب ہے تصویر بہوں ہی خوب ہے اے کیا کمال ہے فن تیڈا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔پر مشورے ہک گال من ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ترمیم کر تصویر وچ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ حقائق توں کجھ منفرد ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ کوئی ہور زاویہ بدل ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ایں زاویے کوں چھوڑ ڈے توں اے کہانی موڑ ڈے ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ دربار ٹھیک ہے بادشاہ دا راہنڑ ڈے درباریاں کوں راہنڑ ڈے جو جتھ کھڑے کھڑا رہے نہ چھیڑ کہیں کوں کجھ نہ آکھ جلاد جتھ کھڑے اُتھئیں جلاد کوں توں راہنڑ ڈے ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ فقط ایہا ترمیم کر ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ زمین تے کٹا ہویا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ اے ہتھ ولا فقیر دا ایں چور دا توں جوڑ ڈے جہڑی چُرائی فقیر ہے او روٹی اوندے ہتھ ڈِکھا ذرا ایں بادشاہ کوں توں اُٹھا ایں تخت توں لہا میکوں بلہا ایں تخت تے فقیر کوں ہٹا اِتھوں فقیر دی جگہ اُتے توں بادشاہ کوں آ کھڑا جِتھاں او ہتھ پیئے اُتھاں توں بادشاہ دا سر ڈِکھا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ بدل ڈے سارا فیصلہ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ایں ڈِکھا تقدیر کوں ول بنڑا تصویر کوں ۔۔۔۔۔۔۔ ۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ شفقت عابدلیہ پتہ وی ہئی جو نیں نبھدی ولا توں یار کیوں رُسدیں ڈُکھیندیں روز  دل میڈا  میڈی سرکار کیوں رُسدیں منینداں میں رُسیما وی ھے لازم  دوستی  دے  وچ جے لازم ہے کڈاہیں ہووے سجنڑ ہروار کیوں رُسدیں
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
دریا تیں راہوݨ آلے کمزور لوک جیندے حقوق دی اوں بھیڑی بھڑدا رہیا ہائی او اج وی ظفر دا ذکر تھیوے تے رو پوندن، ایویں ظفر کوں ڄاݨڑݨ آلے ٻال وی ٹھڈا ساہ بھر تے اپݨی ڈونگھی بے بسی دا اظہار کیتے متوں بغیر نئیں رہ سڳدے، جیندے نال او اٹھدا ٻاہندا ہائی او وی اوندیاں ڳالہیں یاد کر کر کے اپݨی مونجھ لہیندن، پر مونجھ لہندی نئیں بلکہ مزید گہری تھیندی حے۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
انعام اللہ بادل میکوں لڳدے مسجد دے وچ دول وڳانوڑاں پوسی۔
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
ایویں ٻٹ کڑک دے ویلھے سنگتی ظفر دیاں چسولاں ڳالھیں نئیں بھلدے۔ کل اوندا ہیک سنگتی ظفر کوں یاد کرے پیا تے نال اوندیاں ڳالہیں وی ڈسے پیا. اوں ڈسیا جو ہیک دفعہ ظفر کولو کہیں انگریز سوال کیتا جو تساں غریب تریمتیاں دے حقوق بارے کمپین چلائی حے تے اتھو دیاں تریمتیں تاں گھرو ٻاہر نئیں نکل سڳدیاں ..ظفر اوندی ڳالھ کٹیندے ہویں انگریزی اچ آکھیا ‍‍دے کیم ان پروٹیسٹ فار دے ار رائٹس لائک آ ماکھی۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
پچھے ساڋی نائیں دا پانی پاک پوتر تھیسی۔ پہلے تیکوں جھانجر آلا پیر پسانوڑاں پوسی۔
منشو بھٹہ۔ [12/7, 12:56]: 🌿🍃🌱🍀🌹 ڈھل ڳئے سایہ دیوار کنوں کئی یاد آڳئے وَل تِرم پیاں پَلکاں بار کنوں کَئی یاد آڳئے
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
اواپݨی سرت سمبھال اچ رکھدا ہائی اوندا سیاسی، سماجی تے ثقافتی مؤقف واضح تے دل شیشہ ہائی.اوندے اندرو کلاسیکل بلوچ زندہ ہائی جیرھا اوکوں ہیک خاص تݙ ڈیندا ہائی ایں تݙ تیں او اپݨا یاریاں نبھیندا ہائی لوکاں دے کولو آندا ویندا ہائی تے خوب صورت ٻٹ کڑاک وی لایندا ہائی۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
ہِک یوسف ہا جو سینے اَندر وَسدا ہا اَڄ گُزریاں شہر ، بزار کنوں کئی یاد آڳئے
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
اڄ ظفر دے نہ ہووݨ پاروں جتھاں دریا تیں راھوݨ آلے کمزور طبقے دے لوک اوتر نکھتر تھائن اتھاں سرائیکی سیاست کرݨ آلے اگواݨ وی ݙونگھی سیاسی دانش تے اٹکل کولو محروم تھی ڳئین۔ اوہر گزردے وقت دے نال اپݨی اہمیت دا احساس سنڳتاں کوں ݙیوایندا رہ ویندے. او ݙکھ دے ماریاں کوں رہ رہ کے یاد آندے، اوندی کمی کوں ٻٹ کڑاک آلایاں محفلاں اچ اڄ وی محسوس کیتا ویندے، سیاسی کٹھ، ثقافتی میلے تے ماحول سانگے کم کرݨ آلے پروگراماں اچ اوندا تذکرہ لازمی تھیندے۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
ݙُو پکھڑو ٻیٹھے ہَن ہِک سانجھی پُونبل تیں ڈِٹھے ہِک، ݙوجھے کوں پیار کنوں کئی یاد آڳے
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
او بندہ زندہ لوکیں دا یار ہائی..اوندی مخالفت کہیں نال ذاتی بنیاد تیں سرو کائینا ہوندی ہائی نہ ہی او کہیں نال تعصب رکھیندا ہائی، او لوکاں دی ذاتی زندگی بارے اکا ڳالھ نہ کریندا ہائی. ڈھیر حرص تے طمع اوندی طبیعت اچ اصلو کائینا ہائی۔ او ہیک فقیر منش انسان ہائی جیرھا کہیں ݙٹ کوڑ پاروں اپݨی شناخت یا اہمیت دا قائل نہ ہا۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
جینویں ہَر کہیں دے ݙُکھ نال اوندا ݙُکھ سانجھا ہے کَئی پِھر ڳئے قول اَقرار کنوں ، کُئی یاد آڳئے
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
اوندی کھل دے ٹھکارے، اوندیاں پیار آلاں مندے ڳالہیں، اوندے صاف ستھرے ورت ورتارے، اوندیاں وسیب نال سچیاں محبتاں، پراݨے لوکاں دے قصے کہانیاں دا اڄوکی دنیا اچ ڈیکھݨ دا انداز، تاریخ تے فلسفے بارے اوندے نہایت جاندار موقف، ہندو میتھالوجی تے ایں وسبے دی لوک دانش دا اوندے کم اچ نتار، مظلوم قوماں بارے اوندے سچے تے حقیقی جذبات اوکوں ٻنہیں لوکاں کولو ہیک وکھری شخصیت بݨاوݨ اچ اپݨا اپݨا حصہ پائیندے ہن.
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
ہِک لال رومال اچ سھرہ سانبھیا لاتھا ہا ہِک پُھل کِر ڳئے اوں ہار کنوں کئی یاد آڳئے
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
اوندی موت کولو کجھ ݙیہنہ پہلے میں اوندے کول پچھیا جو ظفر خاں تہاڈی کوئی اینجھی خواہش جیرھی تساں آکھو لازمی پوری تھیوے..ظفر آکھیا یار خواہشاں اپݨے آپ اچ مختلف تضادات دا مجموعہ ہوندن پر میں مرݨ کولو پہلے اے ضرور ڈیکھݨ چاہساں جو سیاسی جماعتاں اپݨی تڈ تیں سیاست کرن تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دا سیاسی رول گھٹ کولو گھٹ تھی ونڄے کیوں جو ہر واری سیاسی کھیڈ کوں انھاں رسݨ کولو پہلے روک ڈتے جیندے نتیجے اچ اتھاں عوام دے محکمے تے سیاسی جڑتاں کمزور تھی اپݨے رستے اچ پندھ ادھورا چھوڑ ٻھ گئین جیندا نقصان اے تھائے جو جیرھا پندھ ساکوں دنیا نال رل کے کرݨا ہا او اساں نہ کر سڳے تے باقی دنیا آؤ پچھاں رہ ڳئے. پچھاں رہ ونجنݨ آلایاں کوں ظالم عالمی سیاست صرف اور صرف اپݨے مفادات کوں سامݨے رکھ کے استعمال کریندی حے
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
بھانویں وَلدا سانوݨ وَل آئے شاہدؔ نِکھڑئیے ہوئیں اَئے یار جو کہیں دا پار کنوں کئی یاد آڳئے
عزیز شاہد پل دا  پتہ نی   یار  محبت دی گال کر
ملاں مسیت ونج کے تو منبر دی لاج رکھ جیکر  ہیں   دیندار  محبت   دی گال کر
مجنوں جیکر کوی آوے لیلی دے شہر وچ پتھر دے بدلے پیار   محبت   دی گال کر
اے شہنشاہ ء وقت  رعایا   دی خیر منگ چاہندیں جے اقتدار محبت  دی   گال کر
دڈکے نہ حضور میڈی جی حضوری سنڑ توں وی تاں میڈی کار محبت دی گال کر
اشرف رافت نتکانی [12/8, 11:55]: غزل
ہنجوں دے نال جو پلکاں جُھرݨ  پئے  ڳن دلیں دے  زخم  وی  پاݨی   چُرݨ  پئے  ڳن
اجاں کجھ وی  نمهی  موہوں  الایا   میں تیڈے منہ  تے کویلیاں کیوں  ٹُرݨ  پئے ڳن
اتی خستہ   ہئی   کیا  بنیاد   رشتیں  دی محل اے  پک سلھے کرݨ  بُھرݨ   پئے  ڳن
اتھاں  کئی   ٻال   مزدوری   کرݨ   ویندن کینھیں وپرے تیکوں ماسی درݨ  پئے  ڳن
خوشی ساڋی دی اڃ تاں انتہا  تھئی  اے اساڋے  ٻال    پیریں   تے   ٹرݨ   پئے   ڳن
تیڋے سر توں  اے دھپ آصف  ٹلݨ  والی پچھانویں ہݨ تیڋے پاسے سرݨ   پئے  ڳن
جاوید آصف کوئی تاں اینجھا ڈکھ ہے جیڑھا اندر رکھی کھڑے
اوندے نانویں میلہ ہیوے میلہ اوندے نانویں کیڈا سونہڑا مونڈھے اتے باندر رکھی کھڑے
ایندے بچے بکھے ہن پئے لانگری کوں اے ڈسو جیڑھا یار رکابی دے وچ شاپر رکھی کھڑے
او وی میکوں کافر کافر شیعہ کافر آہدے جیڑھا اپنڑے سینے دے وچ مندر رکھی کھڑے
بڄٹ تے زراعت دی ترقی دا کارپوریٹ نظریہ
بے شک تہاکوں برا وے لڳے پیا اپݨی ڳل دا آغاز افضل عاجز دے ہک پلوتے توں کریساں ڄہڑا کے بے زمین ،چھوٹے کساناں تے کھیت مزدوروں دے دل دی آواز ہے،افضل جھولی چا کے پلوتا کݙیندا ہے ذرا ملاحظہ ۔۔۔۔
سرمایہ دار شالا بکھ دا اسیر تھیویں
پندا وکھائیں شالا لیرو لیر تھیویں
خزانے دے وزیر اسحاق ݙار اس سال دا وفاقی بجٹ اساݙے سامݨے رکھ ݙتا ہے ،اساݙی لکھاری دوست اوں تے زور آزمائی کیتی کھڑے ہن۔ڄہڑی تحریر کوں اٹھا گھنوں زراعت دے ارد گرد ڳل کریندی کھڑی ہے کہں وی کسان تے ولا چھوٹے تے بے زمین لوکیں دی ڳال نئیں کیتی۔
سارے دانشورتے خود وزیر خزانہ دا وی آکھݨ ہے ڄو زراعت تے زرعی شعبے کوں نظر انداز کرݨ دی وڄہ نال مجموعی اقتصادی ترقی دی شرح گھٹ ڳئی ہے۔ایہہ ٻس اتنا منیدے ہن ڄو ایہہ شعبہ ملک دی پنجھاہ فیصد آبادی کوں روزگار ݙیندا ہے۔
انہں دوستیں دا ایہہ وی آکھݨ ہے ڄو فصلیں دا پیداوار گھٹݨ دی وجہ نال زرعی شعبہ زوال ول ڳیا ہے؟اایں واسطے انہاں اعلاں کیتا ہے ڄو کھاد،ٹیوب ویلاں تے بجلی دا ریٹ ،زرعی دوایاں دا ریٹ تے زرعی قرضاں تے شرح سود کوں گھٹا ݙتا ونڄیں تاں ملکی زراعت تے کسان ترقی دیاں منازل طے کر گھنسن تے اسݙے دیہات تے غریب ،بے زمین کسان تے کھیت مزدور خوشحال تھی ویسن ۔
اے کارپوریٹ اپروچ تے تحت الیندے کھڑے ہن۔انہاں دا خیال ہے ڄو پیداوار ودھسی دا برآمدات ودھسن جݙاں کہ اوہ بنیادی سماجی اصلاحات کرݨ کاݨ تیارنن۔اگر کارپوریٹ نظریہ دے تحت ای زراعت تے کساناں کوں ترقی ݙیوݨی ہے تاں ولا زراعت کوں صنعت دا درڄہ کیوں نئیں ݙتا ویند پیا؟جھتاں کھیت مزدوراں کوں باقاعدہ مزدور تسلیم کیتا ویندا ہے تے انہاں تے لیبر قوانین لاڳو تھیندے ہن اس دے نال انہاں کوں یونین سازی دا وی حق ہوندا ہے۔ حقیقت ہے ڄو زراعت دا مجموعی قومی پیداوار اچ حصہ چوی فیصد رہیا جہڑا کہ حکومتی پالیسیاں دی وجہ تھوں گھٹدا ویندا ہے تے ہن اوہ اکی فیصد آݨ کھلوتا ہے۔اس حصے کوں بنیادی زرعی تے اراضی دیاں اصلاحات نال ہور ودھایا ونڄ سڳدا ہائی لیکن کوئی حکومت اے کرݨ آسطے تیار کونی کیوں ڄو اس دے نال طاقت دے مراکز بلݨ دے امکانات جڑے ہوئے ہن۔
اساݙی زراعت ملک دی پنجھاہ فیصد افرادی قوت کوں روزگار فراہم کریندا ہے لیکن کوئی وی اے منݨ تے تیار نئیں ڄو دیہی آبادی دا پنجیٹ فصد غربت دی لیکر توں تلے زندڳی گزریندا پیا ہے تے بنیادی سہولتاں توں وی محروم ہے۔
حقیقت ہے ڄو پاکستان اچ تک کہیں حکمران وی کسان پالیسی متعارف نئیں کرائی تے ہمیشہ زرعی پالیسی دی ڳال تھیندی رہی ہے ۔پاکستان دے کساناں کو شہری تے انسان نئیں سمجھا ڳیا ۔سوال اے ہے ڄو اگر کسان خوشحال نا ہوسی تے زراعت کیویں خوشحال ہوسی یا ترقی کریسی ؟
پاکستان دا سماجی ڈھانچہ اج وی کالونیل زمانے دی اقدار اتے کھڑا ہے ۔اج وی ملک دی پنجیٹ فیصد کسان زمین دے بنیادی حق تھوں محروم ہن تے زمین دی ملکیت چند جاگیردار گھرانیاں کول ہے ۔سرائیکی علاقاں کون گھن گدا ونڄیں اتھاں دیاں زمیناں مقامی بے زمین کاشتکاراں کوں ڈیوݨ دی بڄئے غیر مقامی لوکاں کوں ݙتیاں ویندیاں پیاں ہن ۔اتنی آبادی کاری کر ݙتی ڳئی ہے ڄو مقامی لوک اقلیت اچ بدلدے ویندے ہن جس نال انہاں دے اندر احساس محرومی ،خوف تے غیر یقینی ودھدھی ویندی ہے.
قلندر شعور
قلندر شعور
تصنیف: حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی)
(سرائیکی ترجمہ: اسماعیل بھٹہ
"اچھی ہے یا بری ہے دہر فریاد نہ کر
جو کجھ کہ گزر ڳیا اونکوں یاد نہ کر
ݙو چار نَفَس عمر کوں برباد نہ کر"
(حضور قلندر بابا اولیاءؒ دی رباعی دا سرائیکی ترجمہ)
فہرست:
کتاب دے مضموناں دی فہرست اے ہے:
1.آغاز
بسم اللہ الرحمٰن الرحیم‍
اللہ نے اپݨے ذہن وچ موجود کائناتی پروگرام کوں شکل و صورت دے نال وجود وچ گھن آوݨا چاہا تاں آکھا کُن. تاں اللہ دے ذہن وچ کائناتی پروگرام ہک ترتیب و تدوین دے نال ایں طرح وجود وچ آ ڳیا،
٭ہک کتابٍ مبین
٭ہک کتابٍ مبین وچ تریہہ کروڑ لوحٍ محفوظ
٭ہک لوح محفوظ وچ اسی ٨٠ ہزار حضیرے
٭ہک حضیرے وچ ہک کھرب توں زیادہ مستقل آباد نظام تے ٻارہ کھرب غیر مستقل نظام
٭ہک نظام کہیں ہک سورج دا دائرہ وسعت ہوندے. ہر سورج (STAR) دے گرد نو، ٻارہ، یا تیرہ سیارے گردش کریندے ہن.
اے محض قیاس آرائی ہے کہ انساناں دی آبادی صرف زمین، ساݙے نظام شمسی وچ پاتی ویندی اے. انساناں تے جنات دے آبادیاں ہر حضیرے تے موجود ہن. ہر آبادی وچ زندگی دے طرزاں ہوں طرح قائم ہن جیں طرح زمین تے موجود ہن. بکھ، پیاس، خواب، بیداری، محبت، غصہ، جنس، افزائشٍ نسل، وغیرہ وغیرہ زندگی دا ہر تقاضہ، ہر جذبہ تے ہر طرز ہر سیارے وچ جاری و ساری ہے.
ہک حضیرے تے ہک کھرب توں زیادہ آباد نظام واقع ہن. ہک آباد نظام کوں قائم رکھݨ کیتے غیر مستقل نظام اسٹور دی حیثیت رکھدے ہن. غیر مستقل نظام توں مراد اے ہے کہ پورے پورے نظام بݨدے تے ٹٹ ویندن تے ایں ٹٹ پھٹ نال، آباد مستقل نظام فیڈ تھیندے رہندن. ہر نظام وچ الگ الگ سماوات، ارض، جبال، حیوانات، جمادات، نباتات وغیرہ ہیں طرح موجود ہن جیں طرح اساں اپݨے نظام وچ ݙیکھدے ہیں.
اللہ نے جݙݨ انسان تے جنات کوں اپݨی محبت نال پیدا کیتا تاں انہاں دے رہوݨ کیتے جنت کوں اپݨا پسندیدہ مقام قرار ݙتا تے آکھا، اے آدم: توں اپݨی بیوی دے نال جنت وچ قیام کر تے جتھوں دل چاہوے خوش تھی کے جنت دے نعمتاں نال اپݨی بکھ دور کر تے اپݨی پیاس وسما. تے ݙیکھ اوں درخت دے نیڑے نہ ونجیں ورنہ تیݙا شمار ظالماں وچ تھیسی.
معرفت دی مشعل:
قدرت اپݨے پیغام کوں پہچاوݨ کیتے ݙیوے توں ݙیوا ٻلیندی رہندی اے. معرفت دی مشعل ہک ہتھ توں ݙوجھے ہتھ وچ منتقل تھیندی رہندی اے. صوفی، ولی، غوث، قطب، مجذوب، اوتار، قلندر، ابدال قدرت دے او ہتھ ہن جنہاں وچ روشنی دی مشعل روشن اے. اے پاکیزہ لوگ ایں روشنی نال اپݨی ذات کوں وی روشن رکھدے ہن تے ݙوجھیاں کوں وی روشنی دا انعکاس ݙیندے ہن. صرف تاریخ دے اوراق ہی نہ، لوگاں دے دلاں تے وی انہاں بزرگاں دے داستاناں تے چشم دید واقعات زندہ تے محفوظ ہن. انہاں دے دعاواں نال مردیاں کوں زندگی، بیماراں کوں شفا، بکھیاں کوں غذا، غریباں کوں زر، بے حال لوگاں کوں بال و پر، بے سہارا تے بے کس لوگاں کوں اولاد تے مال و متاع دے انعامات ملدے رہندے ہن.
قلندر دا مقام:
انہاں بندیاں وچوں جیہڑے بندے قلندر ہوندن او زمان و مکاں دی قید توں آزاد تھی ویندن تے سارے ذی روح اس دے ماتحت کر ݙتے ویندن. کائنات دا ذرہ ذرہ انہاں دا تابع فرمان ہوندے. لیکن اللہ دے اے نیک بندے غرض، طمع، حرص تے لالچ توں بے نیاز ہوندن. مخلوق جݙݨ کوئی گزارش انہاں دی خدمت وچ پیش کریندی اے تاں او اونکوں سݨدے وی ہن تے اوندا تدارک وی کریندن. کیونکہ قدرت نے انہاں کوں ہیں کم کیتے مقرر کیتا اے. ایہے او پاکیزہ بندے ہن جنہاں دے بارے وچ اللہ آہدے:
" میں اپݨے بندیاں کوں دوست رکھدا ہاں تے انہاں دے کن، اکھ تے زبان بݨ ویندا ہاں. ول او میݙے ذریعے ٻلیندن، میݙے ذریعے سݨدن تے میݙے ذریعے چیزاں پکڑیندن".
انہاں ازلی سعید بندیاں دے تعلیمات اے ہن کہ ہر بندے دا اللہ دے نال محبوبیت دا رشتہ قائم اے، ایہو جیہی محبوبیت دا رشتہ جس وچ بندہ اپݨے اللہ دے نال راز و نیاز کریندے. (جاری ہے)
اساطير
اساطیر اسطورہ دی جمع ہے۔ جیندے معنی قصہ یا داستان دے ہن۔ اسطورہ آباؤاجداد دے زمانے توں چلی آوݨ آلی ہک ین٘جھی داستان کوں آہدے ہن، جیکوں ہک تاریخ دی حیثیت نال من گھد ڳیا ہووے۔ تے ایندے کھرے ہووݨ دا تاثر ایں وسیب وچ پایا ویندا ہووے۔ ایں طرحاں دیاں داستاناں توں کہیں ثقافت یا معاشرے دی دنیادے بارے وچ نظریات دا پتہ لڳدے۔
اساطیر دی بݨیاد انسان دے ابتدائی حسی تجربے ہن۔ انسان دی نظر نے مختلف سطح تے اساطیر تخلیق کیتی ہے۔ اساطیر دا مطالعہ زندگی دے المیے دے گہرے اچرات تے موت  دے پُراسرار خوف دے جذبے دا وی مطالعہ ہے۔ قبل از تاریخ کہاݨیاں ہوندیاں ہن جنہاں دا ایں مادی دنیا نال کوئی تعلق معلوم نی تھیندا بلکہ ایندے وچ انساناں  کوں جنّاں بھوتاں وان٘گوں سمجھیا ویندے  تے انھاں دستاناں دے کردار عجیب و غریب ہوندن، تے این٘جھیاں حرکتاں کریندن جہڑیاں اڄ دی دُنیا وچ ناقابلِ یقین ہن۔ ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
کاظم شاہ نازک
کاظم شاہ نازک سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
دیرہ اسماعیل خان نال سانگا ہے۔
نمونہ کلام
کالے سوٹ ھ ءہے لٹیا ساکوں
ݙکھ اساݙے ݙوڑے ماہی
اساں راہ دے روڑے ماہی
اساں سادے سوداں کوں وی
لوکاں واری واری لٹا اے
........
ساݙے دل کوں درد مکا ڳئے
دل دی آس ادھوری رہ ڳئی
ہاں دے زخم ولا کے کُھل ڳئے
ازبکستان
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ تاشقند اہم شہر ہے۔ازبکستان، باضابطہ ناں جمہوریہ ازبکستان (ازبک زبان: O‘zbekiston Jumhuriyati، اوزبکستون جمہوریتی) وسط ایشیا خشکی نال محصور (landlocked) ملک ہے۔ اس دی سرحداں مغرب و شمال وچ قازقستان، مشرق وچ کرغزستان تے تاجکستان تے جنوب وچ افغانستان تے ترکمانستان نال ملدیاں ہن۔
ایہ لیختینستائن دے بعد دنیا دا واحد ملک ہے جیہڑا چاراں طرفوں اینجھے ممالک وچ گھرا ہے جیہڑے خود وی سمندر توں محروم ہن۔ انگریزی وچ اینکوں doubly landlocked country آکھا ویندا ہے۔ thumb|Coat of arms of Uzbekistan سرکاری نشان thumb|Flag of Uzbekistan جھنڈا ملک دی قومی زبان ازبک ہے جیہڑی ہک ترک زبان ہے تے ترکی تے دیگر ترک زباناں نال ملدی جلدی ہے۔ چند ذرائع دے مطابق ملک دی کل آبادی دا تقریباً 42 فیصد تاجک النسل ہن۔ لفظ ازبک دا مطلب حقیقی/اصل (اوز) رہنما(بک) ہے۔
تاریخ
اُزبکستان ہک اینجھے علا‌قے وچ شامل ہئی جیہڑا تاریخ دے دوران مختلف ناواں نال ڄاݨا ویندا ریہا۔‏ اُس علا‌قے کوں ماوراء النہر (‏یعنی دریاواں دے وچکارلا ملک)‏،‏ تارتاری تے تُرکستان آکھا ویندا ہئی۔‏ اُزبکستان دے کجھ شہر شاہراہِ‌ ریشم دے قریب واقع ہن۔‏ پندرہویں صدی دے شروع توں اِس رستے تے سفر کرݨ والے تاجر اِنہاں شہراں وچ ٹکدے ہوندے ہن۔‏ ہک وقت ہئی جیہرلے شاہراہِ‌ ریشم چین کوں بحیرۂ روم نال ملیندی ہئی۔‏ اج‌ کل اُزبکستان وچ کپڑے دی صنعت وچ زیادہ‌ تر چیزاں ریشم دی بجائے کاٹن نال بݨائے ویندے ہن۔‏ بازاراں وچ کاٹن،‏ اُن یا ریشم دے بݨے خوب‌ صورت قالین وی فروخت کیتے ویندن۔
جغرافیہ
ایں ملک چارے پاسوں ایہو جیہے ملک ہن جنھاں کوں سمندر نی لڳدا۔ thumb|Tajiks of Uzbekistan نقشہ
زبان
ازبک زبان زیادہ لوگ ٻولیندن ، ٤٢ فیصد تاجک نسل دے لوک ہن. اتھاں باقی مختلف زباناں وی ٻولے ویندن۔‏ اٹھویں صدی عیسوی وچ اِسلا‌می فوجاں نے ملک تے فتح حاصل کییت تے عربی زبان کوں فروغ ݙتا۔‏ اِس دے بعد جݙݨ اُزبکستان،‏ سوویت یونین دا حصہ بݨا تاں شروع وچ رومن رسم‌الخط دا اِستعمال کِیتا گیا لیکن 1930ء دے ݙہاکے دے آخر تک اِس دی جگہ سیرِلیک رسم‌الخط اِستعمال کِیتا ونجݨ لگا۔‏ 1993ء وچ ہک نویں آئین دے مطابق اُزبک حروفِ‌ تہجی متعارف کراوݨ گئے جیہڑے رومن رسم‌الخط تے مبنی ہن۔‏
ریلی ٩ نومبر ٢٠١٨ء (اکبر ملکاݨی)
دعادے بعد سرائیکستان ھاوس توں پل ڈاٹ تک ریلی اچ شریک لوکیں دی کافی تعداد شریک تھئی جمعہ دی وجہ توں ٹائم دی قلت کوں مد اے نظر رکھدیں ھوئیں کالج چوک دی بجائے پل ڈاٹ تک کڈھی گئی جیندے وچ کجھ شامل لوک محمد اسلم خاں ملکانڑیں حاجی غلام شبیر خاں بزدار کامریڈ سئیں عمر خاں بزدار محمد بخش براٹھا صدیق خاں لنگرانہ رانا محمد اکرم ایڈوکیٹ غلام اکبرخاں کھوسہ ڈاکٹر محمد حنیف خاں قریشی سید عنصر عباس شاہ کونسلر سید علی عمران شاہ ملک ظفر کھنڈویا عمران لکی صحافی محمد اکرم بھٹی مہر خالد میکن منظور ٹھلا خاں زہرانی حاجی اللہ بخش خاں لشاری سجاول حسین زہرانی عبدالغفار خاں تھیم سعید خاں ملکانڑیں محمد سلیم خاں ملکانڑیں قیصر عباس خاں ملکانڑیں نسیم خاں ملکانڑیں عبدالحئی خاں چانڈیہ سردار مہر خاں چنگوانی سردار خلیل خاں چنگوانی سرائیکی گلوکار عبدالرحمن بےوس ملک شعیب کلومحمد بلال ڈکھڑاں محمد محسن ڈکھڑاں محمد عمران بھٹی گودا بچل خاں سنجرانی نجف خاں جروار قاسم عادل نواز خاں لسکانی عطا محمد خاں رمدانی ملک منگلا سونترا ملک نزر محمد ماڑھا احمد پہلوان بھٹی یاسر شاہ گدائی پپو شاہ گدائی شاہ سوار پتافی مجاھد مستوئی عابد خاں رند بلو خان پتافی ملک عمران احسان ارائیں عبدالکریم خاں دریشک ملک سعید ببر رانا مرید حسین مختیار ڈاھا بگٹی نواب یسین بوھڑ عرفان لشاری محمد اسلم ڈکھڑاں اکبر خاں جیانی محمد سلیمان خاں جیانی محمد ایوب خاں جیانی ملک الطاف پرھار صفدر اقبال مخلص مستوئی حیدر خاں لغاری غلام قادر خاں چنڑ ملتان ہدایت خاں چانڈیہ۔۔ اج دے ایں جلسے ریلی دی بہترین کوریج کرنڑ تیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی صحافی جناب عمران لکی دا بھر پور شکریہ ادا کریندی اے. اکبر خاں ملکانڑیں چیرمین پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی
اتم سنگھ بھولا ناتھ
اُتم سنگھ بھولاناتھ یا اُتم سنگھ بھولیتیم 20ویں صدی دی ستویں، اٹھویں دہائی دا ہک مشہور پنجابی گلوکار تے گیت نگار ہے جیں نے پنجاب وچ بدامنی تے ݙکھاں دے دور وچ وی ڳاوݨا تے فن جاری رکھا۔ پنجاب دا ہک ٻیا مشہور گلوکار کرتار سنگھ رملا ، اُتم سنگھ دے ہی خاندان توں ہئی۔
فنی زندگی
ریڈیو دے گیت سݨدے سݨدے ہی ایندے اندر خود ریڈیو تے ڳاوݨ دی خواہش پیدا تھئی۔ تے ایں خواہش دی تکمیل کیتے اوہ جالندھر دے ریڈیو اسٹیشن پہنچ گیا۔ اُتم سنگھ دی محنت رنگ گھنائی تے ݙیکھدے ہی ݙیکھدے ریڈیو جالندھر توں نشر کیتے گئے ایندے گائے ہوئے گیت مقبول تھیوݨ لگے۔ ایندے بعد ایندے دل وچ کالے تویاں ( گراموفون دے گول سیاہ رنگ دے ریکارڈ ڈسک ) تے گیت ریکارڈ کرواوݨ دی خواہش پیدا تھئی۔ جس کوں پورا کرݨ کیتے اوہ کردار سنگھ عملا دے نال بابو مان سنگھ دے کول گیا، لیکن بابو مان سنگھ نے ایں کم کیتے ایہ شرط رکھ ݙتی کہ اُتم سنگھ صرف ایندے لکھے گئے گیت ہی ریکارڈ کرویسی. ایہ ڳال اُتم سنگھ کوں پسند نہ آئی کیونکہ اوہ صرف اپݨے لکھے گیت ریکارڈ کرواوݨا چاہندا ہئی لہذا اوں نے اس توں انکار کر ݙتا۔ ہݨ ایں کم کیتے اوں کوں دلی ونجݨا پیا تے ول اوں دے لکھے تے گائے گیت ایچ ایم وی (HMV) کمپنی نے ریکارڈ کیتے تے ایویں آہستہ آہستہ گائیکی ایندا ذریعہ آمدن بݨݨ لگی۔
بھا دا طوفان
آتشی طوفان آتش زدگی دی ہک ایسی خطرناک قسم ہے کہ جیندے وچ بھاہ، ودھݨ تے پھیلݨ کیتے اپݨا ہوائی نظام بݨا گھندی ہے۔ ایویں عموماً قدرتی طور تے تھیندا ہے، جیندے محرکات عموماً جھاڑیاں توں لگݨ والی بھا، موسمی حدت دے باعث جنگلاں وچ لگݨ والی بھا تے جنگل دی آگ وغیرہ شامل ہن۔ ایں سلسلے وچ ایشٹیگو دا آتشی طوفان تے ایش بدھوار، آتشی طوفان دی مثال کیتے خاص طور تے قابلِ ذکر ہن۔ ایندے علاوہ آتشی طوفان ڄاݨ بجھ کے وی پیدا کیتے ونج سڳدن، مثال دے طور تے آتشیں بماں دی فضائی بمباری جیویں کہ ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران درسدن، ہمبرگ، ٹوکیو تے ہیروشیما تے ایٹم بم دا سٹݨا وغیرہ.
ریکٹر سکیل
ریکٹر پیمانہ (انگریزی: Richter Magnitude Scale) زلزلے دی لہراں دی شدت دی پیمائش دا ہک ریاضی پیمانہ ہے۔ ریکٹر پیمانے دا استعمال سب توں پہلے دی 1930ء دے ݙاہاکے وچ کیتا ڳیا ہئی۔ 'ریکٹر پیمانے' دا مکمل ناں ریکٹر میگنيٹيوڈ ٹیسٹ اسکیل ہے تے مختصراً اینکوں مقامی شدت (لوکل میگنيٹيوڈ) لکھدن۔
حوالے
ونکی:جغرافیہ
ریڑھ مار
ریڑھ مار
ابان بن عثمان
ابان بن عثمان (عربی نام: أبان بن عثمان بن عفان الأموي القرشي)  ابان بن عثمان بن عفان بن ابو العاص بن امیہ بن عبد شمس اموی قریشی، آپ دی والدہ عمرو بنت جندب بن عمرو دوسی ہن، کنیت ابو سعید۔ آپ دی جائے پیدائش و وفات مدینہ منورہ ہے.
حالاتِ زندگی
سیرت و مغازی وچ سب توں پہلے تالیف کرݨ والیاں وچ ابان بن عثمان دا ناں آندا ہے انہاں دی ولادت 20ھ تے وفات 100ھ ہے تابعین وچ انہاں نے حدیث فقہ تے مغازی دے عالم دی حیثیت نال شہرت پاتی۔ مغازی دی سب توں پہلی کتاب انہاں نے مرتب کیتی جینکوں مغیرہ بن عبد الرحمن نے روایت کیتا ہئی. مغیرہ بن عبد الرحمن نے کجھ مغازی ابان بن عثمان توں روایت کیتے ہن تاریخ یعقوبی نے وی اس دا ذکر کیتا ہے بعد دے سیرت نگاراں نے بطور سیرت نگار دی بجائے بطور راوی انہاں دا ذکر کیتا انہاں کوں صاحب المغازی توں زیادہ شہرت بطور محدث مسلمہ ہے کیونکہ انہاں دے پتراں عبد الرحمن، ابو الزناد تے الزہری نے انہاں توں روایت کیتی ہے۔
مغازی وچ انہاں دی اصطلاحی معناں وچ کتاب نہ ہئی بلکہ سیرت دے بارے وچ اخبار دا مجموعہ ہئی۔ اس مجموعے توں وی اڳوں کجھ منتقل تاں نہ تھا لیکن اس مجموعے نے ابان بن عثمان کوں مغازی یا سیرت دا پہلا مؤلف بنا ݙتا ۔ کبار تابعین وچ آپ دا شمار تھیندے،جنگ جمل وچ عائشہ رضی اللہ عنہا دا ساتھ ݙتا، مدینہ دے ݙاہ فقہا وچوں ہک ہن ،بہت کم احادیث آپ توں مروی ہن،سیرت نبوی دے موضوع تے سب توں پہلے انہاں نے ہی لکھا، انہاں دی کتاب المغازی عہد اسلام دی قدیم کتب وچ شمار تھیندی ہے۔ عبدالملک بن مروان دے زمانے وچ83-76ھ تک مدینہ منورہ دے گورنر ریہے۔ 83ھ وچ معزول تھئے۔ بقیہ زندگی امارت وسیاست توں دور ریہے،علم کیتے اپݨے آپ کوں پوری طرح وقف کر ݙتا ہانے۔ آخر عمر وچ آپ کوں فالج تھی گیا تے تھوڑا جیہا ݙورا پن آ گیا ہئی۔ سن 105ھ وچ آپ دا انتقال تھی گیا۔
اتھرو وید
اتھرو وید ہندو دھرم یا سناتن دھرم دا چوتھا وید ہے، ایندے وچ چھی منتر یا مناجاتی گیت ہن۔ ایہ سب توں آخری وید ہے. ایہ نثر تے نظم دا مجموعہ ہے، طب، حکمت، جادو ٹوݨا، بھوت پریت وغیرہ دے موضوعات ایں وید دے اہم مشتملات ہن، علمائے وید دا ایہ وی خیال ہے کہ آریاواں تے غیر آریاواں دے اختلاط دی وجہ نال کجھ رسوم وی مختلط تھی گئے ہن. اتھر وید ہیں اختلاط دا نتیجہ ہے، ایندے وچ قبل از آریہ عقائد وی شامل ہن تے سماج دے عوامی رجحانات دی نمائندگی وی شامل ہے نیز ایں وید وچ کئی لحاظ نال مذہبی تے مذہبی عقائد دے تحریری و تاریخی شواہد موجود ہن۔
سرائیکی زبان و ادب تے مغلیہ سلطنت
سرائیکی زبان تے سرائیکی لوک ادب دی ابتداء مغلیہ سلطنت دے عہد اتے بعد وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے ہندوستان اُتے قبضے توں بعد دے دور تک تھیندی ݙسدی ہے۔ انگریزاں کو امور حکومت چلاوݨ کیتے جݙاں ایہ ضرورت پیش آئی جو لوکاں نال معاملات چلاوݨ سانگھے اتھ دے مقامی وسنیکاں (Natives) دی ٻول چال اتے زبان، ذخیرئہ الفاظ کوں ڄاݨݨ ضروری ہے۔ بھَل ایں ضرورت سانگھے مستشرقین سرائیکی زبان و ادب بارے تحقیقی کم دی بنیاد رکھی۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپݨی تحقیق موجب لکھدن:"'سرائیکی زبان تے لسانیات دے حوالے نال پیلھے انگریزی زبان وچ کم تھئے۔ ابتدائی سطح تے ݙٹھا ونڄے تاں انگریزی دور وچ ای بی سٹیڈمین (سیٹلمنت آفیسر جھنگ 1874ء تا 1880ء) دی رپورٹ آف دی ریوائیزڈ سیٹلمنٹ آف دی جھنگ ڈسٹرکٹ آف دی پنجاب‘‘ مطبوعہ لاہور 1882ء تے ای اوبرائن (اسسٹنٹ کمشنر آف دی مظفر گڑھ ڈسٹرکٹ آف دی پنجاب‘‘ مطبوعہ لاہور 1882ء جھئیں انتظامی رپورٹاں وچ ݙسدی ہے ۔ جنھاں وچ مقامی زبان دے حوالے نال وی لکھیا ڳئے۔ ایں طرحاں سارے ضلعیاں دے ’’گزیٹیئرز‘‘ وچ مقامی زباناں دے حوالے نال وی موجود ہے۔'"مستشرقین وچوں لسانی حوالے نال گریئرسن دی تحقیق "لینگوئسٹک سروے آف انڈیا" 1898ء وچ تھیوݨ والا کم ٻہوں اہم ہے۔ ایندے وچ گریئرسن نے جنوبی لہندا اُتے اپݨی بحث وچ ولسن دی شاہ پوری، اوبرائن دی ملتانی، جیوکس دی جٹکی دے علاوہ سندھ دی سرائیکی ہندکی، میانوالی تے ڈیرہ اسماعیل خان دی تھلی وغیرہ کوں وی شامل کیتے۔
ڈاکٹر سمرنوف نے لہندا (سرائیکی) کوں پنجابی کنوں الگ زبان قرار ݙتے۔ کتاب دے تعارف وچ مصنف، زبان تے زبان دا علاقہ، آبادی، لسانی نظریات، پنجاب اتے سندھی نال تعلق تے پنجابی دے نال بنیادی فرق دی تفصیل، تاریخی تہذیبی پس منظر، کلاسکس وچ تھیوݨ آلی لسانی تحقیق، ادبی سیاسی تحریکاں وغیرہ تے بحث کریندے۔ کتاب وچ زبان دی باریکیاں اتے نزاکتاں دا گہرائی نال لسانی جائزہ گھدا ڳئے۔
دیباچے وچ جارج گریئرسن، گراہم بیلی اتے اے جیوکس جھئیں مستشرقین دے تحقیقی کم دا ذکر کیتے جیندے توں انہاں لہندی اتے پنجابی دا فرق بیان کرݨ کیتے اے ثابت کیتے جو لہندی اتے پنجابی ݙو الگ زباناں ہن۔
ڈاکٹر کرسٹوفرشیکل کتاب "سرائیکی مطالعے دے سو سال" وچ لکھدن:"In this book I have set out to give a short account of the development of Saraiki Studies in English over a period of almost exactly one hundred years, down to 1919. The title records the beginning and end of this development, for the same language which we know as 'Saraiki' today appears as 'Wuch' in the first published account described here, and as 'Southern Lahnda' in the last. Many other names will also be encountered, for this is essentially a story of gradual discovery."ایں کتاب وچ انگریزی دے حوالے نال سرائیکی زبان دے مطالعے دے ارتقاء دا ہک اینجھا مختصر تذکرہ کیتے ڳئے جیڑا جو 1919ء تئیں دے پورے ہک سو سال دے زمانے تئیں دِرگھا ہے۔ ایں کتاب دا سرنانواں وی ایں زبان دے ہیں ارتقاء دے آغاز تے انجام دی عکاسی کریندے۔ ایہ زبان جیکوں اساں سرائیکی اکھیندے ہیں۔ ایں کتاب وچ لکھے ہوئے شروع زمانہ دے تذکریاں وچ ’’اُچ‘‘ دے نال نال تے ول آخر وچ ’’جنوبی لہندا‘‘ دے ناں نال اُبھری ہے اتے کئی ٻئے ناں وی سامݨے آئن کیوں جو ایہ داستان تاں بنیادی طور تے ہک ہولے ہولے کھُلݨ والے انکشاف دی داستان ہے۔
سرائیکی زبان جیندی ابتداء وچ کئی ناں ہن۔ ایہ زبان مستشرقین دی توجہ اتے تحقیق دا مرکز بݨی۔ ابتداء وچ سرائیکی زبان دے حوالے نال کوششاں ایں زبان دے ذخیرہ الفاظ، صرفی نحوی ڈھانچے تے ابتدائی لغت نویسی تک محدود ہن۔ پر سرائیکی زبان اتے تھیوݨ آلے ایں لسانی کم پاروں سرائیکی زبان دی شناخت اتے ایں زبان دی لسانی تاریخ دا ایرا ٻدھیجݨ لڳ پیا۔ اتے ایں طرحاں سرائیکی زبان دے لسانی پکھ دے حوالے نال مستشرقین دے کم کوں کوئی وی محقق پرے نی رکھ سڳدا۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
جاوید آصف
کھارے چڑھدی سک
ذہانت ایمانداری محنت تے مہارت دے لفظیں کوں کٹھا کروں تاں جواب امدے جاویدآصف ـ ایں مانڑک ماݨھوں دے سنگ میݙا رشتہ ھے روز ازل دا، اساں ہک ٻئے دے سونہے ہاؤں جنم جنم دے ـ جاویدآصف دی رہائش ھے لفظ نگر وچ اتے میں ایندا ہمسایہ میڈا گھر اکھریں دے محلے وچ عرصہ دراز توں میں ایں شخص دی سوچ وچار تے منظم زندگی تے عاشق ہاں ـاے نوجوان الیندا گھٹ اتے لکھدا ڈھیر اے ـ میݙا ایں گالھ نال اتفاق اے جو ہر او اکھر جیرھا عوام دے حق اچ کاغذ دی کنڈ تے لکھیج ویندے برحق اے ـ آصف دیاں لکھتاں بے عمیق ہن نظماں لکھدے بیت بݨیندے، غزلاں اہدے کہانی تے پوری دسترس ہس افسانے دا ماہر اے. ـ میں ایندا کیرھا کیرھا گݨ گݨواواں ـ چارے پیر دھوتا پورا پنج کلیان ـ ایندی علمی ادبی خدمت انت شمار توں بارھوں اے. میں گنتی نئیں کریندا ایندے شاہکاریں دی ـ میں ݙرداں سڑول لوکیں دی ایکوں نظر نہ لگے ـ نویں کتاب گھن تے آ لتھے رب دی دھرتی تے، نانواں رکھیس موجودہ سمے دی سوجھل کتاب دا "کھارے چڑھدی سک" سک سرمایہ صدیں دا سرائیکی دھرتی ہمیشہ سک دا سیک برداشت کیتے پار کوں اروار دی سک اروار کوں پار دی ـ دھرتی دے رزق دے چشمے سک ڳئے، ڄئے سرائیکی دیس دے وطن کنوں بے وطن تھئے،. دھیریں ونج کراچی برتن دھوتے ساہوکاریں دے، پتر ایاݨے مسقط،. دبئی کویت وچ اٹھیں دی دھروک دی ہاٹھ اچ چیکاں مار تے مردے رہ گئے ـ پچھوں دھرتی تے سک سغرانداں سنبھلیندیاں رہ گیاں ـ میں کتاب دا ہک ہک ورقہ پڑھیے میکوں کتاب سوجھلا بخشیے،. ہݨ کھارے چڑھدے سک تہاݙے نرم نازک ہتھیں دے لمس دی سک اچ ھے کتاب اچ لکھیاں سڄاک نظماں، اشاک غزلاں، ملوک سطراں، نفیس اکھر تے معشوق مصرعے جیرھے تساں پڑھ تے نہال تھیسوـ
(صوفی تاج محمد گوپانگ)
نظم
تیں توں پہلے کلھے وی نہ ہاسے
کہیں دے جیکر رلے وی نہ ہاسے
جاپے ہاکون؟
ہا تاں سہی کوئی
قربتیں نال ساڈے اندر دے
زندگی دے سکھیندا گر رہ گے
جاپے ہا کون؟
یار ٻیلی تاں سارے اوہے ہن
کجھ ہنائیں توں وی ہݨ سوائے ݙسدن
میڈے ہر وقت نال ہن جیرھے
میݙا رکھدے خیال ہن جیرھے
جاپے ہا کون
اساں تیکوں منیا ہا کیوں معبود؟
ہا تاں سہی کوئ
تیں توں پہلے
جے کئ نہ ہا ساڈا
ایویں چاہیدا ہا ول تاں جان میڈی
تیں توں پہلے وی کلھے ہووں ہا
ایویں نجروں ہا ایویں رووں ہا
بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ہڑتال
1921ء بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ہڑتال بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ملز دے ملازمین دی جانب توں مدراس (چینائی)، برطانوی ہند وچ انتظامی کمپنی بݨی ہوئی کمپنی دے خلاف ہڑتال ہئی۔ ایہ ہڑتال جیہڑی جون تا اکتوبر 1921ء چلی، چینائی دی معیشت کوں زبردست نقصان پہنچا چکی ہئی۔ ایہ بر سر اقتدار جسٹس پارٹی (بھارت) وچ وی خلفشار پیدا کر چکی ہئیی جس دی وجہ نال کئی دلت قائدین اس توں کنارہ کش تھئے۔
ریاض حسین شاکر
ریاض حسین شاکر آف ستیانہ جھنگ سرائیکی دا سوہݨا شاعر ہے.
بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ہڑتال
مدراس لیبر یونین، بھارت دی اولین منظم لیبر یونیناں وچوں ہک ہئی۔ اس دی تاسیس بی پی واڈیا تے وی کلیانا سندرم مدلیار نے 3 اپریل 1918ء وچ رکھی۔ ابتدائی یونین سرگرمی جون تا اکتوبر 1921ء دے بیچ بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز وچ ݙٹھی گئی جݙݨ ملازمین نے کم کرݨ توں انکار کر ݙتا۔ اس سلسلے وچ حکومت دا ردوعمل ایہ ہئی کہ پولیس کوں 9 دسمبر 1920ء کوں ہڑتالی ملازمین تے گولیاں وسیندے ہوئے ہڑتال کوں زبردستی رکوا ݙتا ۔
پِنڈ
thumb|کھجی تے پنڈ
اساطیر یا خرافات
کیا اساطیر Mythology خرافات (قصے قصولیاں/ کہاݨیاں) ہِن؟
تحریر: اجمل صدیقی
ترجمہ: جمیل نتکانی
آئینہ (پاکستانی فلم)
آئینہ ١٩٧٧ء وچ جاری تھیوݨ والی اردو زبان دی پاکستانی فلم ہئیی۔
اساطیر یا خرافات
قدیم انسان دا ذہن تمثیل (قصے) تیں علامت (نِشانی) دے نال اپݨی گال اگوں پچیندا ھا۔ اج وی انسان اینویں ای کریندے۔ اساطیر Mythology (قصے قصولیاں) دی جاہ الیکٹرونک میڈیا، تیں علامت (نشانی) دی جاہ Emogi آ گئی ہے۔
بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ہڑتال
ملازمین دے درمیان معمولی اجرت تے خراب حالات کو گھن کے کافی بے چینی ہئی۔ انہاں دے مطالبیاں کوں قوم پرست رہنما سی رام گوپال چاری، ایس کستوری اینگر، اے رنگاسوامی اینگر، سنگاراویلو چیٹی، وی چکارائی چیٹیار تے ایس ستیامورتی دی تائید حاصل ہئی تے خود مختاری حامی انڈین نیشنل کانگریس تے انگریزحامی جسٹس پارٹی دی حمایت حاصل ہئی۔
اے ہڑتال بالآخر اکتوبر وچ تھئی۔ سی نٹیسا مدلیار نے ثالثی کیتی۔ اس وقت دے مدراس مزدور یونین دے صدر نے ملازماں کوں کم دوبارہ شروع کرݨ دا مشورہ ݙتا۔ مگر بہ استثنائے چند، بیشتر ہڑتالی ملازمین دے داخلے تے روک لا ݙتی گئی ہئی۔
اے ہڑتال چھیہہ مہینے تک چلی۔ ارباب مجاز نے بے رحمی نال احتجاج کوں کچلا۔ 29 اگست 1921ء کوں پولیس نے گولیاں دی بوچھار کیتی تقریبًا جسٹس پارٹی دے سبھے قائدین کانگریس دی حمایت وچ آئے۔ کجھ لوگاں دے مطابق جسٹس پارٹی دی ایہ حمایت ذات پات دی بنیاد تے ہئی، جبکہ کجھ ݙوجھیاں دی رائے ہئی کہ ایں ہڑتال نے جسٹس پارٹی کوں ہک مطلوبہ موقع فراہم کیتا تاکہ اوہ گورنر کونسل تے حاوی تھیوے، کیونکہ وزارت داخلہ، مدراس گورنر دے براہ راست گرفت وچ ہئی۔ انتظامیہ نے انتہائی ہوشیاری نال ملازمین دے اتحاد کوں توڑ ݙتا اس کیتے انہاں نے دلتاں تے بھارتی کرسچناں دی حمایت حاصل کیتی ہئی جیہڑے ہڑتال وچ شامل نہ تھئے ہن۔
اساطیر یا خرافات
ہک شاعر ٹھیک آکھیے جو "دنیا ایٹماں نال نئیں، قصے کہاݨیاں نال بݨی ہوئی ہے۔"
جیویں پرانے زمانے وچ انسان ہک ݙوجھے نال پیار پریت جتلاوݨ دے کیتے گانیاں / رومال بھجیندا ھا، سوشل میڈیا دے ایں دور اچ اج اساں اپݨے کہیں جذبے کوں ݙکھاوݨ کیتے Sticker یا Gift بھجیندے (Send) ہائیں۔
شاعری (تعریف)
شاعری (Poetry) دا مادہ "شعر" ہے۔ ایندے معانی کہیں چیز دے ڄاݨݨ پہچاݨݨ تے واقفیت دے ہن۔ لیکن اصطلاحاً شعر اوں کلامِ موزوں کوں آہدن جیہڑا قصداً آکھا ونڄے۔ ایہ کلام موزوں جذبات تے احساسات دے تابع ہوندے۔ تے کہیں واقعے دی طرف ڄاݨݨ دا اشارہ کریندے۔ ایویں وی تھی سڳدے کہ تساں کوئی حادثہ ݙٹھا ہووے تے اوہ تہاݙے دل تے اثر کر ڳیا ہووے تے تہاݙے اندروں خودبخود الفاظ دی صورت وچ ادا تھی ونڄے۔ ایں اثر دے بیان کوں شعر آہدن تے انہی شعراں کوں شاعری دا ناں ݙتا ویندے۔ (موزوں الفاظ وچ حقائق دی تصویر کشی کوں شاعری آہدن۔) شعر تعبیر ہے، تخیل ہے اینہی ڳالہوں لکھاں موزوں کلام اینجھے ہن جیہڑے شعر نہیں۔ شعر دا پہلا عنصر وزن ہے تے ݙوجھا عنصر خیال حقیقت کوں وزن تے خیال دے سانچے وچ ڈھالݨ کمال سخنوری ہے۔
آئینہ (پاکستانی فلم)
فلم آئینہ 18 مارچ، 1977ء وچ نمائش کیتے پیش تھئی۔ اس فلم دے فلم ساز اے آر شمسی، ہدایت کار نذر الاسلام،نغمہ نگار تسلیم فاضلی، اختر یوسف تے موسیقار روبن گھوش ہن۔ آئینہ نے پاکستان وچ کامیابی دے نویں ریکارڈ قائم کیتے۔ کراچی صرف ہک سینما اسکالا وچ اس سی نمائش 4 سال، 9 ماہ، 27 ݙینہہ جاری رہی۔ ایویں اس فلم نے مجموعی طور تے اپݨی نمائش دے 401 ہفتے مکمل کیتے۔
اداکار
فلم دی کاسٹ وچ ندیم، شبنم، ریحان، قوی خان، زرقا، شاہ زیب (چائلڈ اسٹار)، خالد سلیم موٹا، حنیف، ناصرہ، بابر، نمو تے نینا شامل ہن۔
موسیقی
اس فلم دی موسیقی روبن گھوش نے ترتیب ݙتی جبکہ نغمات تسلیم فاضلی تے اختر یوسف نے لکھے۔ اس فلم وچ مہدی حسن، مہناز بیگم، نیرہ نور تے عالگیر نے اپݨی آواز دا جادو جگایا۔
ریاض حسین شاکر
ݙوہڑہ
بہہ بہہ کے ڈھول دے راہواں تے  ،  انج  شام  نوں  ہٹناں  خالی
جیویں پِنی ہوئی بھیک چپاہرے دی ، راہے باہندائے وِیٹ سوالی
انج سِک "شاکر" اُنھاں وَگ گیاں دی ، مینوں دیندی اے آنڑ وِکھالی
جیویں موئے ہوئے بشر دی روح  آ کے ، ونجے گھر چوں مار بھنوالی
پِنڈ
پنڈ ٻہوں مشہور پھل یے۔ ایند اوچا تے لمبا درخت ہوندے.
فائدے
غذائت کنوں بھرپور ہے، ٻہوں مٹھی ہوندی ہے،  درخت دے سارے حصے کم آندن. ایندے پتراں کوں پھڑھے اہدن، پھڑیاں نال پڑچھے، پٹی، چھٻیاں بݨدیاں ہن،
علاقے
سعودی عرب کھجور دا آبائی علاقہ ہے. ایہ پاکستان وچ سرائیکی وسیب وچ وی ڈھیر ساری تعداد وچ موجود ہے۔
جنگِ موتہ
اے جنگ جمادی الاول 8ھ (ستمبر 629ء) وچ جنوب مغربی اردن وچ موتہ دے مقام تے تھئی جیہڑا دریائے اردن تے اردن دے شہر کرک دے درمیان ہے۔ ایندے وچ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم شریک نہ ہن، ایں کیتے اینکوں غزوہ نی آہدے بلکہ جنگ یا سریہ یا معرکہ (عربی وچ معركة مؤتہ) آہدن۔ ایندے وچ حضرت علی المرتضیٰ سمیت کئی جلیل القدر صحابہ شامل نہ ہن۔ اے جنگ بازنطینی (مشرقی رومی) افواج تے مسلماناں دے درمیان تھئی۔ بازنطینی افواج وچ نصف عرب مسیحی وی شامل ہن جنہاں دا تعلق اردن و بلاد شام نال ہئی۔ جنگ کہیں واضح نتیجے دے بغیر ختم تھئی تے طرفین (اڄ دے مسلمان تے مغربی دنیا) اینکوں اپݨی اپݨی فتح سمجھدن۔
پس منظر
صلح حدیبیہ دے بعد مسلمان تے قریش دے درمیان کجھ وقت کیتے جنگ نہ تھئی۔ یمن دے ساسانی گورنر دے اسلام قبول کرݨ دے نال نال اوندے قبائل وی مسلمان تھی ڳئے ہن۔ اوں طرفوں اطمینان دے بعد حضور ﷺ نے اسلام دی تبلیغ کیتے کجھ سفیر اردن تے شام دے عرب قبائل دی طرف روانہ فرمائے جنہاں کوں انہاں قبائل نے سفارتی روایات دے خلاف قتل کر ݙتا۔ اے عرب قبائل بازنطینی سلطنت (مشرقی روم دی سلطنت) دے واج گزار ہن۔ سفیراں دے قتل دے بعد انہاں قبائل دی سرکوبی کیتے حضور ﷺ نے 3000 دی ہک فوج تیار کر کے مغربی اردن دی طرف روانہ فرمائی۔ حضور ﷺ نے سپہ سالاراں دی ترتیب اے رکھی کہ زید بن حارثہ کوں اوں لشکر دا امیر مقرر فرمایا، انہاں دی شہادت دی صورت وچ جعفر کوں مقرر فرمایا تے انہاں دی شہادت دی صورت وچ عبداللہ بن رواحہ کوں مقرر فرمایا تے اے کہ اگراو وی شہید تھی ونڄن تاں لشکر اپݨا امیر خود چݨ گھنے۔ ݙوجھی طرفوں ہرقل دی قیادت وچ ہک لکھ رومی تے ہک لکھ عرب قبائل تے مشتمل فوج تیار تھئی جیہڑی مروجہ ہتھیاراں نال لیس ہئی۔ جݙݨ مسلمان، موتہ پہنچے تے دشمناں دی تعداد دا پتہ چلا تاں انہاں نے پہلے سوچا کہ مدینہ توں مزید کمک آوݨ دا انتظار کیتا ونڄے مگر عبداللہ بن رواحہ نے اسلامی فوج دی ہمت افزائی کیتی تے اسلامی فوج نے پیش قدمی جاری رکھدے ہوئے جنگ کیتی۔
جنگ
جنگ شروع تھئی تاں زید بن حارثہ نے شجاعت نال جنگ شروع کیتی، رومی افواج تجربہ کار ہن۔ انہاں نےزید بن حارثہ رضی اللہ عنہ کوں نیزیاں نال زمین تے ڈھہا کے شہید کر ݙتا تاں جعفر طیار رضی اللہ عنہ نے علم سنبھال کے اسلامی افوج دی قیادت کیتی مگر جݙݨ او گھیرے وچ آ ڳئے تے محسوس کر گھدا کہ ہݨ شہادت قسمت وچ لکھی ہے تاں اپݨا گھوڑا فارغ کر ݙتا تے پیدل نہایت خونریز جنگ کیتی تے 80 زخم کھادے۔ ایں دوران انہاں دے ݙوہیں ہتھ کٹیج ڳئے تے اے شہید تھی ڳئے۔ انہاں دے بعد حضرت عبداللہ بن رواحہ نے علم سنبھالا تے رومی افواج دے مرکز وچ  زبردست حملہ کیتا۔ شدید لڑائی وچ او وی شہید تھی ڳئے۔ ۔ جݙݨ اے تریہے نامزد قائد شہید تھی ڳئے تاں اسلامی فوج نے حضرت خالد بن ولید  کوں اپنا امیر چݨیا۔خالد بن ولید  حال ہی وچ اسلام گھنائے ہن تے اعلیٰ درجہ دے سپاہی تے جنگجو ہن۔ انہاں نے بھانپ گھدا ہئی کہ مسلماناں دے جنگ جیتݨ دے امکانات بہت کم ہن۔ اونہی اثناء وچ رات تھی ڳئی۔ انہاں نے اپݨی افواج کوں پچھاں ہٹا گھدا۔ انہاں نے ہک زبردست جنگی حربہ اختیار فرمایا۔ انہاں نے ٻہوں سارے سپاہییاں کوں پہاڑ دی اوٹ وچ بھیڄ ݙتا تے انہاں کوں آکھا کہ اڳلی صبح نویں جھنڈیاں دے نال گرد و غبار اݙیندے ہوئے پچھوں اسلامی فوج وچ شامل تھی ونڄݨا۔ ایں تدبیر نال رومی سمجھے کہ مدینہ منورہ توں مسلماناں کیتے نویں امداد آ ڳئی ہے۔ رومیاں نے اپݨی فوج کوں پچھوں ہٹا گھدا تے جنگ رک ڳئی۔ ایں طرح ݙوہیں افواج واپس چلے ڳئے تے مسلماناں کوں ݙو لکھ رومی فوج توں بچا کے مدینہ واپس گھنایا ڳیا۔ جنگ کوں کہیں فریق دی فتح یا شکست نی اکھیج سڳدا۔ البتہ نتائج مسلماناں دے حق وچ نکلے۔ اول تاں لوگاں نے پہلی دفعہ ݙٹھا کہ رومیاں دے اتنے وݙے لشکر کوں کہیں نے للکارا ہووے تے بچ کے نکل ڳیا ہووے۔ لوگاں دے ذہن توں رومیاں دی دہشت کہیں قدر گھٹ ڳئی۔ دوم اے کہ بلاد شام و اردن دے لوگاں کوں مسلماناں تے انہاں دی زبردست طاقت دا تعارف تھی ڳیا کیونکہ اے پہلی اسلامی فوج ہئی جیہڑی مدینے توں ایں قدر دور ونڄ کے لڑی۔ اوں علاقے دے لوگاں کیتے مسلماناں دا جذبہ شہادت ہک بالکل نویں چیز ہئی۔ ہک ٻیا فائدہ اے تھیا کہ مشرکینِ مکہ نے مسلماناں کوں کمزور سمجھݨا شروع کر کے ایسے اقدام کیتے جیہڑے صلح حدیبیہ دے خلاف ہن۔ اوندے نال صلح حدیبیہ مشرکین دی طرفوں ٹٹ ڳیا تے مسلمانوں نے اوندے بعد مکہ کوں فتح کر گھدا۔
مسلمان چونکہ اے جنگ واضح طور تے نہ جیت سڳے ہن اس واسطے مکہ دے مشرک قریش نے مسلماناں کوں کمزور سمجھا تے صلح حدیبیہ دی پروا نہ کریندے ہوئے قبیلہ بنی خزاعہ دے کجھ لوگ شہید کر ݙتے۔ اے صلح حدیبیہ دا اختتام ہئی کیونکہ قبیلہ بنی خزاعہ دے نال مسلماناں دے معاہدے ہن تے قریش صلح حدیبیہ دی رو نال انہاں نال جنگ و قتال نہ کر سڳدے ہن۔ ابوسفیان نے بھانپ گھدا کہ ہݨ انہاں دی خیر نی تے مسلمان ایں ڳال دا بدلہ ضرور گھنسن۔ اوں نے مدینہ دا دورہ وی کیتا تاکہ صلح حدیبیہ دی تجدید کیتی ونڄے مگر حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے جواب نہ ݙتا تے ابوسفیان غصے دی حالت وچ مکہ واپس چلا ڳیا ۔ قتل شدہ افراد دے قبیلے نے مسلماناں توں فریاد کیتی تے اوندے بعد حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مکہ فتح کرݨ دا فیصلہ فرمایا تے نتیجتاً رمضان 8ھ وچ مکہ فتح تھی ڳیا۔
غزوۂِ بنی قینقاع
مدینہ منورہ وچ آباد یہودیاں دا ہک قبیلہ قینقاع ہئی۔ نبی کریم ﷺ نے مدینے دے یہودی قبائل نال اے معاہدہ کیتا ہئی کہ جنگ دی صورت وچ فریقین ہک ݙوجھے دی مدد کریسن (ݙیکھو: میثاق مدینہ)۔ جنگ بدر دے موقعے تے یہود نے اوں معاہدے دی خلاف ورزی کیتی تے غیر جانبداری دا اعلان کر ݙتا۔ مسلمان کلہے ہی مشرکین مکہ تے فتح حاصل کرکے مدینے واپس ولے تاں یہودیاں کوں ٻیا ناگوار گزرا۔ حسد وچ او مسلم دشمنی تے اتر آئے۔ مجبوراً مسلماناں کوں سب توں پہلے یہود دے قبیلہ بنو قینقاع کوں مدینے توں جلاوطن کرݨا پیا۔ اے خیبر وچ ونڄ آباد تھئے۔ مگر اسلام دشمنی توں ول وی باز نہ آئے۔ بدستور سازشاں وچ مصروف رہیے۔ اسلامی لشکر نے جنگ خیبر وچ انہاں دی سرکوبی کیتی۔
رمضان ڳاݙی
thumb|200px|
غزوۂِ بنی قینقاع
رمضان2 ھ وچ حضور ﷺ جنگ بدر دے معرکے توں مدینہ واپس تشریف گھن آئے۔ ایندے ہک مہینے بعد ہی 15 شوال 2ھ وچ غزوہ بنی قینقاع دا واقعہ درپیش تھیا۔ بدر دے بعد یہودیاں نے شر و عداوت دا مظاہرہ کیتا۔ مدینے دے اطراف وچ یہودیاں دے ترئے وݙے وݙے قبائل آباد ہن۔بنو قینقاع، بنو نضیر، بنو قریظہ۔ انہاں تریہاں نال مسلماناں دا معاہدہ ہئی مگر جنگ بدر دے بعد جیہڑے قبیلے نے سب توں پہلے معاہدہ توڑا او قبیلہ بنو قینقاع دے یہودی ہن جیہڑے سب توں زیادہ بہادر تے دولت مند ہن۔ واقعہ اے تھیا کہ ہک برقع پوش عرب عورت یہودیاں دے بازار وچ آئی، دکانداراں نے شرارت کیتی تے اوں عورت کوں ننگا کر ݙتا۔ اوندے تے تمام یہودی قہقہہ لا کے کھلݨ لڳے، عورت چلائی تاں ہک عربی آیا تے یہودی دکان دار کوں قتل کر ݙتا۔ ایندے تے یہودیاں تے عرباں وچ لڑائی شروع تھی ڳئی۔ حضور ﷺ کوں خبر تھئی تاں تشریف گھن آئے تے یہودیاں دی اوں غیر شریفانہ حرکت تے ملامت فرمائی ۔ ایندے تے بنوقینقاع دے خبیث یہودی بگڑ ڳئے تے ٻولے کہ جنگ ِبدر دی فتح نال تساں مغرور نہ تھیوو۔ مکہ والے جنگ دے معاملے وچ بے ڈھنگے ہن ایں واسطے تساں انہاں کوں مار گھدا، اگر ساݙے نال تہاݙا سابقہ پیا تاں تہاکوں معلوم تھی ویسی کہ جنگ کیہڑی چیز دا ناں ہے؟ تے لڑݨ والے کینجھے ہوندن؟ جݙݨ یہودیاں نے معاہدہ توڑ ݙتا تاں حضور ﷺ نے نصف شوال 2 ھ پیر دے ݙینہہ انہاں یہودیاں تے حملہ فرما ݙتا۔ یہودی جنگ دی تاب نہ گھنا سڳے تے اپݨے قلعیاں دا پھاٹک بند کرکے قلعہ بند تھی ڳئے مگر پندرہ ݙینہہ دے محاصرے دے بعد بالآخر یہودی مغلوب تھی ڳئے تے ذی القعدہ دی چندر رات کوں یہودی ہتھیار سٹݨ تے مجبور تھی ڳئے۔ حضور ﷺ نے صحابۂ کرام دے مشورے نال انہاں یہودیاں کوں جلاوطن کر ݙتا تے اے عہد شکن، بدذات یہودی، ملک شام دے مقام اذرعات وچ ونڄ کے آباد تھی ڳئے۔
رمضان ڳاݙی
رمضان ڳاݙی اکانوے سالہ بزرگ شاعر ہن جناں دا تعلق پیر عادل تونسہ روڈ ڈیرہ غازی خان نا ل ہے۔اناں دی شاعری سادہ تے روز مرہ دے تمثیلاں دے استعمال نال خوبصورت انداز بیان ہے۔چھوٹے چھوٹے ݙکھاں کوں اپݨی شاعری وچ بیان کرݨ کوں اُو اپݨے ہک سنگتی غلام رسول دے مرہونِ منت او فرمیندن۔ اناں دا اے یار پنجویں جماعت وچ اِناں کوں داغ مفارقت ݙے گیا۔
فرمیندن کہ اگلی ݙیہنوار جیہڑے ویلے میں اسکول گیا تے اُندی وفات دا پتہ لڳیا تے میݙا تے سب کجھ ہی وانج تھی گیا۔ اُندے ݙکھ وچ اے درد ہے جینے میکوں شاعر بݨائے۔زندگی دے اختلافی معاملیاں کوں وݙے میٹھے تے خوبصورت سادہ لفظاں وچ بیان کر ݙیوݨ دی اناں دی شاعری دی خصوصیت ہے۔سماج تے نازکیاں ݙاہڈھے چنگے دے سادہ الفاظ وچ بیان کرݨا اِناں دا خاصہ ہے۔ سڄݨاں کیتے اُناں دے کجھ اشعار حاضر خدمت ہن۔
کلام دے کجھ نمونے
قطعہ
پریں تئیں اے تیڈا الا نکھتا ویسی اے ہتھ آیا ہاتھی ولا نکھتا ویسی
تیڈے نت ستاونڑ توں ارمان کولوں میڈا رمز کہیں ویلھے ساہ نکھتا ویسی
انتخاب سہیل امین گاڈی
شاعری دے نمونے
thumb|Ramzan Gaddi-Qata|200px|
thumb|left|200px|Ramzan Gaddi thumb|Ramzan Gaddi|200px| thumb|left|Ramzan Gaddi|200px thumb|Ramzan Gaddi|200px thumb|left|Ramzan Gaddi|200px thumb|Ramzan Gaddi|200px thumb|left|Ramzan Gaddi|200px thumb|Ramzan Gaddi|200px thumb|left|Ramzan Gaddi|200px thumb|Ramzan Gaddi|200px thumb|left|Ramzan Gaddi|200px thumb|Ramzan Gaddi|200px thumb|left|Ramzan Gaddi|200px thumb|Ramzan Gaddi-Qata|200px
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
ابرار
ابرار سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
دستور فراق دی دنیا دا رت پی کے جگر دی چس لیندائے. جہڑی رُنیاں ای پوری نہی ھوندی انسان نوں اتنڑی کس لیندائے. بھُلا ودا ایں توں ابرار دا دل کر نبیاں نوں بے وس لیندائے.
یوسف دا ہجر یعقوب جیہاں توں اکھیاں دا چاننڑ کھس ای لیندائے.
متهے لگ بیمار دے ساہاں دا ضامن ۔ توڑے آ کے واپس ول ونج
میں تاں سئے سمجهایا اے اکهیاں نوں ۔ دس لڑهدی ہنج دے حل ونج
تے ہنڑ ہسڑ "ابرار" مریندی پئی اے ۔ کجھ آپ اودر نوں ٹهل ونج
تیرے بنڑ ڈٹهیاں پیا مردا هاؤں ۔ او جیڈا شیر خدا دا ایں ٹل ونج
میں تاں غربت نوں استاد سمجھیناں
جس وڈے وڈے سبق سکھائے چا
..
اس سجنڑ دے روپ اچ دشمنڑاں دے
ارمان لاچار نوں بہوں ہویائے
رکھ دل تے سل منوائے چا
لئے کاغذ ناں کر شاعری دا
سارے دکھ ابرار لکھائے چا
لگے کلر جے سنگت دے ایریاں تے مضبوط چوبارے ہل ویندن
سوکے کاٹھ دے وانگوں بندیاں نوں لگے گھونڑ تاں اندروں گل ویندن
ڈٹھے وقت دے شاہ وی پھاسی لگدے جداں بخت دےساۓ ڈھل ویندن
کوئ بشر ابرار غریب نہ ہووے بندے غربت ویکھ کے مل ویندن
ریگستانی محبوبہ (حکایت)
حکایت
ریگستانی محبوبہ
شاعر اونکوں ترے برکتاں ڈتیاں ' پہلی : اوہ ہمیشہ جوان رہسی ' ڈوجھی : ہوٹھ اوندے سرخی باجھوں لال رہسن ' تریجھی : اوہ صحرا کیتے بارش وُنڑ سگسی ' محبوبہ اوندی شاعری کوں ہمیشگی دان کیتی.
اوں شاعر توں وعدہ ہک منگیا ' اوہ کڈاہیں اونکوں شاعری نہ بنڑیسی ' اونکوں اپنڑی شاعری توں باہر ان کر مِلسی.
(رفعت عباس)
قلوپطرہ
قلوپطرہ، مصر دی ملکہ تے ہک تاریخ ساز عورت ہئی۔ 48 قبل مسیح وچ اس خود توں عمر وچ تریہہ سال وݙے جولیس سیزر کوں اپݨے عشق وچ گرفتار کیتا تے اس دے ٻال دی ماء بݨی۔
thumb|ملکہ قلوپطرہ
بعد وچ اس مارک انتھونی دے نال پینگھاں ودھا گھدیاں، پر اس معاشقے دا انجام اچھا نہ تھیا تے جݙݨ انتھونی کوں جنگ وچ شکست تھئی تاں اوہنے تے قلوپطرہ نے، اپݨے زندگیاں دا خاتمہ کر ݙتا تے خودکشی کر گھدی.
ابرار الحق
ابرار الحق (ولادت: 21 جولائی، سال نامعلوم) ہک پاکستانی بھنگڑا گلوکار ہے۔ ایں دے پہلے البم "بلو دے گھر" تے ایں دا ناں صرف "ابرار" درج ہے۔ "بلو دے گھر" ایں دا سب توں مشہور گیت ہے۔ گلوکار بݨݨ توں پہلے ابرار لاہور دے ایچی سن کالج وچ استاد دی حیثیت نال متعین ہئی۔ اوہ نسبی طور تے کاہلوں جٹ/جاٹ ہے۔
جاوید آصف دی نویں کتاب دا عنوان
نویں کتاب نواں عنوان
رسماں تے ریتاں
سرائیکی وسیب ثقافتی اعتبار نال مالا مال اے جتھوں دی ٻولی تے ایندے لہجے، کھاوݨ پیوݨ دے طور طریقے تے اتھوں دے سوغاتاں، شادی ویاہ دے رسماں تے ریتاں، پکنک مناوݨ دا قدیم طریقہ ساوݨی وغیرہ سب کجھ اہم اے تے انہاں سب چیزاں تے محنت کرݨ دی لوڑھ اے.
جاوید آصف دی نویں کتاب دا عنوان
سرائیکی متھالوجی محقق جناب محمد جاوید آصف چینی کہاوت ہے جیڑھا شخص کتاب پرھنڑ دا 3 ڈہیں ناہگا کریسی ہوندے الا دی مٹھاس مک ویسی کتاب انسانی زندگی دی لازمی ضرورت ہے ایں جگ دنیا اچ جاوید آصف دی کتاب سرائیکی زبان دی پہلی کتاب ہے جیڑھی ہیں عنوان نال آبرو دا بوچھنڑ پا تے سینگیں سہیلیں وچ چہکدی مہکدی ودی ہے جاوید آصف زیرک زہین محنتی تے وقت ویلہے دا حساب رکھنڑ الا آدمی ہے بے مثال شاعر لاجواب کہانی کار کامیاب افسانہ نگار تے ہنڑ ایں نویں کتاب چپھنڑ توں باعد محقق دا ترا پایوس تے پا ٹھمکایوس ہک خاص صفت مہمان نواز یاریں دا یار آصف دی یاری اچ ما دی ممتا دے پیار دا احساس تھیندے آصف دیاں ڈھیر کتاباں ہن ہک شعری دا مجموعہ اے افسانے دی کتاب اے بی کہانی دی بک ہے اے چوتھی کتاب اے میں جاوید کوں اکھساں بس کر آسمان توں چار کتاباں ائین 5 جویں نہ لکھیں اسمان نال برابری نئی چھکدی جاوید آصف دی نسر چھاچھڑ نئیں دے وانگوں وگدی ویندی پندھ کریندی ہے ایں کتاب دے ہک سو 12 صفحے ہن اطریں دے ککھ ہوندن منڑ نئی ہوندے جاوید آصف کاغزیں دا ڈھگ کٹھا نئی کتا ہیرے موتی تے قیمتی نگ جوڑین باقی کل. (تاج محمد گوپانگ، ٨ دسمبر ٢٠١٨ء)
رسماں تے ریتاں
گِندی
گِندی سرائیکی وسیب دی قدیم ورتی ونجݨ والی ہک ضرورت دی چیز اے جیہڑی کہ مختلف رنگاں دے کپڑیاں کوں چھوٹے یا وݙے ٹکڑیاں کوں ڈیزائن یا سادگی نال جوڑ کے چادر دی شکل دی وچ بݨائی ویندی اے تے عام طور تے کھٹ دی پواندی تے رکھی ویندی اے یا مہمان دے آوݨ دی صورت وچ کھٹ تے وچھا کے وی ورتیا ویندے. اللہ وسایا شرر سکھاݨی اپݨی شاعری وچ گِندی دا ذکر ایویں کریندے:
میڈی طرفوں نہ بارُو تھی اجی اج یا فجر ویساں
چیڑی ہاں میں ڈھینگر دی جڈاں چولیو اُڈر ویساں
الم خانے دے وچ غم دی اینجھی گِندی وِتھر ویساں
تیڈیاں یاداں فقط یادیں میڈیں کوں یاد رہ ویسن
عذابنڑ زندگی دیاں سب مہربانیاں وِسِر ویساں
میڈی ہستی مٹاونڑ لِیوں مکا نہ اپنی ہستی کوں
جڈاں میکوں سمجھ ویسیں میکوں ڈیکھنڑ کیتے لُہسیں
آیا ہاں میں تصور وچ خیالیں وچ گزر ویساں
چمکدا چندر وانگوں رہ ویسی جیڑھا حشر تونڑیں
زمانہ تیڈی تختی تے میں نقش اینجھا اُکِر ویساں
حشر دے ڈینہہ جڈاں پچھسی خدا قاتل تیڈا کون اے
چھَڑا چہرہ ڈکھا چھوڑیں تیڈے ناں توں مُکر ویساں
سیاہی سیت دی شرر سلامت رہ گئی جیکر
تیڈی اکھ دا کجل بنڑ تے تیڈی اکھ وچ وِگھر ویساں
ٹوبھا
میں ہاں کونج لَمے دی
میکون مُونجھ لَمے دی
میکوں تَس لَمے دی
ٹوبھا تار لَمے دا
میڈا یار لَمے دا
سرائیکی وسیب دی ہک ٻئی اہم نشانی تے سنجاݨ، ٹوبھا اے جیہڑا چولستان تے تھل دے صحراواں وچ پاݨی دے ذخیرے دے طور تے استعمال کیتا ویندے تے ساݙی ثقافت دا جز وی ہے. جاوید آصف لکھدے کہ:
روہی دا ہک سکا ٹوبھا
ٹوبھے دی بھر
موئے ہرن دیاں کھُلیاں اکھیں
ٹھُلیاں اکھیں
لگدے مینہ دے بھالے دے وچ
کھُلیاں رہ گِن
ڈیکھو۔۔۔!
ہُنڑ اسمان توں آندیاں
مینہ دیاں پھینگاں
ایندئیں کھُلئیں آکھییں اُتے
ہتھ اَن ڈیندئن
بھانویں
ریت روہی دی
ٹوبھا پاݨی دا کھݙا ہوندے جیہڑا نہ تاں کُھوہ ہوندے تے نہ ہی جھیل ۔ ٹوبھے قدرتی وی تھی سڳدن تے لوکاں دے اپݨے بݨائے ہوئے وی ۔ ٹوبھے پیوݨ والا پاݨی جمع کرݨ کیتے ورتے ویندن ۔ سرائیکستان وچ زیادہ ٹوبھے چولستان روہی وچ ہن ۔ ٹوبھے توں علاوہ ہک دٻا وی ہوندے ۔ دٻے ڈنگراں، مال مویشیاں کیتے ورتیا ویندے ۔ ٹوبھے تے دٻے پاݨی نال نال وی بھرے ویندن تے مینھ نال وی بھریج ویندن ۔ایویں اساں ݙیکھ سڳدے ہیں کہ ٹوبھا اڄ دے جدید دور وچ وی سرائیکی وسیب دے ریگستاناں وچ موجود اے تے ساݙے لوگ تے انہاں دے مال مویشیاں دی گزران انہاں ٹوبھیاں تے ہے. اشرف جاوید ملک لکھدے کہ:
ٹوبھے واسیاں دا حال
ساکوں کیا سدھ ساءیں ۔۔۔!
اے میٹرو بس کیا ہوندی اے؟ ...
اے سود کمیشن کیا ہوندءین۔ ....؟
پرل ہوٹلاں وچ کیا سکھ ہوندءین۔۔۔۔۔؟
ساکوں کیا سدھ منرل واٹڑ دی ۔۔۔۔۔ا
اساں لگژری کاراں کیا جانڑوں!۔۔۔
ساڈی زندگی کھاونڑ پیونڑ دے،،،
ورتاریاں وچ نبھ ویندی ہے....
ساڈا ادھا پندھ حیاتی دا
پانڑیں دی گول اچ کھٹ ویندے۔۔۔۔۔
باقی ادھا ٹوٻھیاں واسی تھی۔۔۔
وچ سالہیں دےگزریندےہیں۔۔۔۔
جیونڑ دا فرص نِبھیندے ہیں۔۔۔