cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ملوہیا سدا سُہاڳݨ
اجوکی سرائیکی شاعری دے مان وچوں ”ملوہیا۔سدا سُہاگن“ جیڑھا در کھلیندی اے او ایں وسوں سانگے پاکستان دی ہروسوں نال جڑدا ہویا ہک نواں مُہاندرا بندے‘مسلمان تے پاکستانی ہوون داوی ہک نواں مُہاندرا‘جیندے وچ اساں گزریل سبھ حملہ آوری کوں کہیں کاوڑ متوں دھیرج نال پئے ڈیدھے ہیں۔منڈھ قدیم توں آریاواں‘یونانیاں‘عرباں ‘ ترکماناں‘ایرانیاں‘افغانیاں‘سکھاں تے انگریزاں نال کہیں جھیڑے متوں وسوں دی ایں ونت کوں نویں سروں سمجھن دا اَہر۔اساں ایں دھرتی کوں اپنی کہیں جیت یا ڈڈھپ وچوں نئیں ایندے پکھیاں پانیاں دی ہمیش دی سنگت وچوں سانجھا پئے کریندے ہیں۔ساڈے جان 712ءیا 1947ءایں دھرتی دی فتح دی کوئی تاریخ نئیں بھل ایں تل دی وراثت دی اوہ پریت اے جیڑھی اساں نبھاونی ہے۔ساڈے سانگے مسلمان یا پاکستانی ہوون کوں اج کہیں فتوحات وچوں نئیں ایں دھرتی دا وارث کرڈٹھا ونج سگدے ‘ نہ تاںاٹھ سو سال سپین تے حکمرانی دی دھج تے اج تانیں اوندا نوحہ کوئی ڈھیر گجھیاں گالھیں کائنی‘تے مشرقی پاکستان دا بنگلہ دیش بن ونجن تاں کل دی گالھ ہے۔اتھاہیں ہک ڈھارس دی گالھ ہے مشرقی پاکستان اپنے بنگالیاں تے سپین اپنے ہسپانویاں دوں واپس ول گئے ‘اِتھاہوں تہاکوں وارث تھیون دی گالھ سمجھ لگ سگدی ہے۔”ملوہیا۔سداسُہاگن“اوں ویلے لکھی گئی ہے جڈاں اساں شئیں دے وارث تھیون دی گالھ پئے کریندے ہیں۔
”ملوہیا۔سدا سُہاگن “دی کتھا پرہلاد توں شمس سبزواری دے قتل تئیں کِھمدی ہے۔باہمن ‘پروہت تے مُلاں دی اپنی ڈکھالی اگوں حیاتی دی اپنی سَکانداِتھاں وڈاہک رزمیہ بندی ہے۔جیون دی ایہا سَکاندہے جیڑھی ماہنو کوں ٹورتے اےہہ تانیں گھن آئی ہے۔پرہلاد دے چخے توں شمس دے قتل تئیں ایہہ واہر کتھاہیں تھمی نئیں‘نظم دی ہنر وندی وچوں رزمیہ آکھو ایہو ہے جو اےہہ واہر اج وی نی تھمی۔ایہہ نظم اپنی وُنت وچ بہوں ترکھی ‘بہوں مَٹھی ؛بہوں کسی ہوئی‘بہوں ڈھلی؛سونہپ تے کتھاہوں بہوں کُھرپ توں وی گزردی ہے۔کتھاہیں ایندا بیانیہ اصلوں تاریخی واہند نال ونج جُڑدے‘پر تُساں ڈیکھوتاں ایہہ تاریخ نئیں‘تاریخ دا پرتاہے‘جینویں اساطیر دے اساں پرتادی گالھ کیتی ہے‘اتھاہوں ہک نویں شعری اٹکل ایں واہر وچ جُڑدی ہے‘اوں ساری شعری اٹکل توں ‘جیندی اساں چس ڈوہڑے تے ٹپے وچ چاتی ہے‘ہَٹویں ۔ایہہ نظم اپنی ٹور وچ دھیان دی اوں تند کوں کتھاہیں نئیں ترٹن ڈیندی جیڑھی ایں دھرتی دے ماہنودی خیر وچوں گزردی ہے۔نصابی تاریخ دے دروہ وچوں ایہا او سانویں ٹُردی (Parallel)واہند ہے جیڑھی اجوکی سرائیکی شاعری وچوں نسری ہے۔
ایں وڈی ہک واہر وچ پِرم کہانی وی ہک کھڑی ہے۔پدما وتی ‘ پرہلاد بھگت دے مندر دی ہک نِرتکی‘تے ساگر ‘ایں مندردا ہک سنگ تراش‘ دی امر کہانی ۔بِرہا دی اےہہ نِرت کہانی کہیں نہ کہیں بھید وچ اج وی ایں وسوں دے چوگوٹھ پئی نچدی ہے۔اتھاہوں اےہہ نظم ہک تاکڑی کُھلیندی ہے۔ایں نظم دا دھیان تے ٹور جیکر سمجھ ساکوں لگ پووے تاں بِرہامُکلاندی ہے تے اگوں ہک بے انت ملاپ اے۔اوں نویں لتھی اکھ سانگے بے انت ملاپ‘جیڑھی ایں دھرتی دے وارثیں وانگوں جاگی ہے‘ایں تل وچوں ہندواں دے ونجن پچھوں تہذیبی تے ثقافتی ہک وڈی ذمہ داری وچ سجاک‘تے جگ والی دید وچ دنیا کوں کُھل نال ڈیدھی ہوئی۔
رفعت عباس
ستاویہہ اپریل ڈوہزارچار
شبیر حسن اختر دی درگھی نظم “ملوہیا سدا سُہاڳݨ ” دے حوالے نال
قوم تے قبیلے وچ فرق
نوٹ سبھائیں ایں ساڈے پروگرام اچ سرائیکستان نیشنل فرنٹ دی چئیر پرسن محترمہ سئینڑ اجالا لنگاہ صاحبہ وی شریک تھیندی پئی اے او جلسے جلوس کوں خطاب فرمیسن ۔(شایان سرائیکی، ٢٠ فروری ٢٠١٩)
بدھ مت میں خواتین
بدھ مت وِچ زنانیاں (اردو: بدھ مت میں خواتین) (انگریزی: Women in Buddhism)۔ گوتم بدھ نے بھان٘ویں جو زنانیاں کُوں اپݨی جماعت وِچ جاء ݙِتّی ہئی اَتے مرداں آلی کار زنانیاں وی بھکشونیاں بݨ سڳدیاں ہَن جاں جو حقیقت وِچ بدھ مت دا اصل مقصد زنانیاں کوں مرداں توں پرے رکّھݨ اِی ہئی کیوں جو بدھ مت وِچ تیاڳ اَتے بیراڳ دا ہِک وݙٌا مقام ہِے، حظ نفس دا کائے نِھیں۔ گوتم بدھ نے زنانیاں دی مذمت نئیں کِیتی جاں جو نال نال تجویز ݙِتّی جو لوک زنانیاں دے خطرے توں بچّے رہوِن اَتے جِتّھاں تئیں مُمکن ہووے، زنانیاں تُوں پرے رہوِن۔ بدھ دے وِچار وِچ مثالی حیاتی اُوہ ہِے جو زنانیاں توں پرے رِیہا ون٘ڄے اَتے ممکن ہووے تاں کہِیں وی حالت وِچ اِنّھاں نال مِلّے بغیر حیاتی لنگھائی ون٘ڄے۔
زنانیاں توں متعلق ہِک واری مہاتما بدھ نے اپݨے خاص شگِرد آنند توں آکھیا ہئی: آنند نے آکھیا: "جاں جو ڄیکر اِنّھاں کوں ݙیکھݨاں پووے تاں؟"
بدھ نے فرمایا: "ٻہوں خبردار رہوو آنند۔"
بھاندا اݨ بھاندا سخن
بشکریہ سئیں سردار عاشق خان بزدار
بدھ مت میں خواتین
وَل وی مہاتما بدھ نے اپݨے پیروکاراں اَتے گرہستاں کوں اِیہ نصیحت کِیتی ہئی جو جِتّھاں تئیں مُمکن ہووے اپݨی زنانیاں کوں اپݨا ٻیلی سمجھو اَتے اُنّھاں اُتے یقین رکّھو۔ عام بھگتاں (متقیاں) کوں اِیہ نصیحت کِیتی جو اَمّاں اَبّا دی خدمت، ذال اَتے ٻالاں دی سنڳت اَتے پر سکون محنت ای سبھ تُوں وݙّی دُعا ہِے۔
بھاندا اݨ بھاندا سخن
بھاندا انڑ بھاندا سخن
بدھ مت میں خواتین
بدھ مت وِچ جِتّھاں ذال مرد دے تعلق اَتے آپتی سلوک کِیتے ٻہوں سارے قاعدے قنُون دا ذکر کِیتا ڳیا ہِے، اُتّھاں ذال کِیتے اپݨے پئے دی تعمیل دا کوئی ذکر کائے نِھیں۔ پئے کِیتے فرمان بہرحال ہِے جو اُوہ اپݨی ذال دے اعتبار کُوں ٹھیس ناں پُچاوے، اِین٘دی عزّت کرِن اَتے اِیکُوں کپڑے اَتے ڳہݨے ݙیوِن۔ ذال کُوں پئے پرستی اَتے کفایت شعاری دی تعلیم ݙِتّی ہِے۔ اَمّاں کِیتے مہاتما بدھ دا احترام ٻہوں اُچّا ہِے۔ بدھ، زنانیاں کوں وی مرداں آلی کار بھکشونیاں بݨین٘دے ہَن اَتے بدھ مت دے مطابق زنانیاں کوں نروان حاصل کرݨ دا ایݙا اِی حق ہِے جیݙا جو مرداں کوں۔ تاریخ ݙسین٘دی ہِے جو بُدھ دی حیاتی وِچ ٧٣ زنانیاں اَتے ١٠٧ مرداں نے نرواں گِھن تے انسانی حیاتی دی بہترین حد توڑِیں پُڄَّݨ دی کوشِت کِیتی ہئی۔ جِہڑیلے بُدھ مت دی تبلیغ تھین٘دی پئی ہئی، اُوں ویلے توں اِی زنانیاں نے سبھ توں وَدھ مالی مدد کِیتی ہئی۔
بھاندا اݨ بھاندا سخن
"گھاٹے عشق دے گھاٹے جاتے میں تاں وی چم سر اکھیاں چاتے میں" (فرید) عاشق بزدار
بدھ مت میں خواتین
بدھ نے پیش گوئی اِیہ وی کِیتی ہئی جو "زنانیاں کوں جَتّھے وِچ رَلاوݨ دا نتیجہ اِیہ وی تِھیسی جو ٥٠٠ ورھیاں دے اندر اندر لوک مذہبی ضوابط کُوں بُھل ویسِن۔"
حوالہ جات
ونکی:بدھ مت اَتے زنانیاں ونکی:بدھ مت اَتے معاشرہ ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ زنانیاں دے حقوق ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمت تے مذہب ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ابراہیم عادل شاہ دوم
ابراہیم عادل شاہ ثانی (1556 – 12 ستمبر 1627) بیجاپور سلطنت عادل شاہی سلطنت دے ہک سلطان ہن۔
سلطان بیجاپور سلطنت، علی عادل شاہ تے چاند بی بی دا بیٹا ہئی. پیو دے قتل دے بعد ݙاہ سال دی عمر وچ تخت تے بیٹھا۔ نہایت منتظم تے روشن خیال فرماں رواں ہئی۔ صوبیاں دا نظم و نسق اعلٰی پیمانے تے کیتا تے ارضیات دے بندوبست دی خاطر رجسٹر مرتب کروائے۔ تعمیرات دا بہت شوقین ہئی۔ شعر و سخن دا دلدادہ تے موسیقی دا رسیا ہئی۔ موسیقی دی مشہور تصنیف (نورس) ہے، جس وچ مختلف راگݨیاں کیتے گیت لکھے ہن۔ ایں نے فارسی دی بجائے اردو کوں ملک دی دفتری زبان قرار ݙتا۔ فارسی دا مشہور شاعر ظہوری ایں دے دربار نال وابستہ ہئی۔
زمین
frameless|left
سورج دے ٻاہروں پھرݨ آلا سیارہ اے۔ (علامت: ) اساں ایندے اُتے وسدے آں۔اے  نظام شمسی دا حصہ اے. آغاز وچ زمین (ज़मीन) پگھلی ہوئی حالت وچ ہئی لیکن وقت گزرݨ دے نال زمین دی فضا وچ پاݨی جمع تھیوݨ شروع تھی گیا تے اس دی سطح ٹھنڈی تھی کے ہک قرش(crust) دی شکل اختیار کر گئی۔ اس دے کجھ عرصہ بعد ہی چندر دی تشکیل تھئی۔ سائنسداناں دا خیال ہے کہ مریخ دی جسامت دا ہک جسم تھیا (Theia)، جس دی کمیت زمین دا ݙاہواں حصہ ہئی، زمین نال ٹکرایا تے اس تصادم دے نتیجے وچ چندر دا وجود عمل وچ آیا۔ اس جسم دا کجھ حصہ زمین دے نال مدغم تھی گیا، کجھ حصہ الگ تھی کے خلا وچ دور نکل گیا، تے کجھ الگ تھیوݨ والا حصہ زمین دی ثقلی گرفت وچ آ گیا جس نال چندر دی تشکیل تھئی۔
سائنسداناں دی تحقیق دے مطابق زمین دی عمر پنج ارب سال ہے ڄݙݨ ہک ستارہ سورج دے نیڑے لنگھیا تاں سورج دے کجھ حصے سورج کنوں وکھرے تھی ڳئے۔ انہاں حصیاں وچوں ہک زمین ہائی۔
زمین دی گردش تے ایندی
زمین آپݨے محور دے گرد گردش کریندی ہے تے ایہ تقریباً چوّی گھنٹے وچ ہک چکر پورا کریندی ہے، ایں گردش نال ݙین٘ہ رات بݨدن۔ زمین دی ݙوجھی گردش سورج دے گرد ہے ایہ چکر ہک سال وچ پورا تھیندے۔
زمین قطبین تے گونگلو دی طرح تقریباً چپٹی گول شکل وچ ہے. زمین دے گھمݨ نال اس وچ مرکز گریز اثرات شامل تھی ویندن۔ جس دے باعث ایہ خط استوا دے قریب تھوڑی ابھری ہوئی ہے تے اس دے قطبین یا پولز قدرے چپٹے ہن۔ انہاں مرکز گریز اثرات ہی دی وجہ نال زمین دے اندرونی مرکز توں سطح دا فاصلہ خط استوا دے مقابلے وچ قطبین تے 33 فیصد گھٹ ہے۔ یعنی مرکز توں جتنا فاصلہ خط استوا دے مقامات تے زمین دی سطح تک ہے مرکز توں قطبین دی سطح دا فاصلہ اس توں لگ بھگ ہک تہائی گھٹ ہے.
آبادی
زمین تے انسان دی آبادی ست ارب تائیں پُج ڳئی ہے۔ thumb|ست براعظم
زمین نظام شمسی دا اوہ واحد سیارہ ہے جتھاں زندگی موجود ہے۔ پاݨی زمین دی 3­/­2 سطح کوں ڈھکے ہوئے ہے۔ زمین دی بیرونی سطح پہاڑاں، ریت تے مٹی دی بݨی ہوئی ہے۔ پہاڑ زمین دی سطح دا توازن برقرار رکھݨ کیتے ٻہوں ضروری ہن۔ اگر زمین کوں خلا توں ݙٹھا ونجے تاں ساکوں سفید رنگ دے وݙے وݙے نشان نظر آندن۔ ایہ پاݨی نال بھرے بادل ہن جیہڑے زمین دی فضا وچ ہر وقت موجود رہندن۔ پچھلے چند سالاں توں انہاں بادلاں دی تعداد وچ کمی آئی ہے جس دا اثر زمین دی فضا تے پیا ہے۔ زمین دا صرف ہک چندر ہے۔ زمین دا شمالی نصف کرہ زیادہ آباد ہے جبکہ جنوبی نصف کرہ وچ سمندراں دی تعداد زیادہ تے خشکی گھٹ ہوݨ دی وجہ نال گھٹ آبادی ہے، اِس دے علاوہ ٻئے کئی وجوہات ہن (جیویں پچھلے دور وچ اُنہاں علاقیاں دا گھٹ ڄاݨن وغیرہ)۔ قطب شمالی تے قطب جنوبی تے چھیہہ مہینے دا ݙینہہ تے چھیہہ مہینے دی رات رہندی ہے۔ عام ݙینہہ تے رات دا دورانیہ چویہہ گھنٹے دا ہوندا ہے۔
خان امیر تابش نیازی
خان امیر تابش نیازی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
میانوالی دا رہوݨ آلا ہے۔
قطعہ
جے تائیں کملے بھولے ہاسے
درد الم توں اولے ہاسے
نہ کوئ تابش یار ہا ساݙا
نہ کوئ شہر اچ رولے ہاسے
ݙو شعر
میݙا تیر چا میکوں مارو
مانگویں تیر تے اوکھے تھیسو
شودے لوک آئیں شودا آکھو
خان امیر تے اوکھے تھیسو
غزل
ساری ساری رات سوچیندا رہے وینداں
دیواراں کوں ݙکھ سݨویندا رہے وینداں
کوݨ بنیندے پٹیاں کیندے زخماں تے :
آپ کھولیندا آپ بنیندا رہے وینداں
رو وݨیں بالاں وانگوں رو وݨ پۓ ویندے :
ٹھگ ٹھک دل کوں چپ کرویندا رہے وینداں
ہݨ تاں ہک قطرہ وی یار میسر نئیں :‏
خالی بوتلاں کوں کھڑکیندا رہے وینداں
گولیاں کھا کے سمݨاں وی کیا سمݨاں ہے :
بس اکھیاں دا ساڑ مٹیندا رہے وینداں ‏
ݙوہیں ہتھ ہاں تے راندم ٹر تاں نہ سڳدا :
ہولے ݙاڈھے قدم گھلیندا رہے وینداں
میں در توݨیں آندا ویندا رہے وینداں
خان امیرتابش نیازی ضلع میانوالی‎
اینویں ویرانے دو ویندے پۓ ہاں
جیویں خزانے دو ویندے پۓ ہاں
زمانہ مغرب دو کھسکا ویندے
اساں زمانے دو ویندے پۓ ہاں
پراݨیں یاراں تاں رول چھوڑے
نویں یارانے دو ویندے پۓ ہاں
مسیتاں آلے کنگال نکتن
ولا مۓ خانے دو ویندے پۓ ہاں ‏
اے لوک ڈالر دی ڳول وچ ہن ‏
اساں تاں آنے دو ویندے پۓ ہاں ‏
اوں آستانے دو ویندے پۓ ہاں‎
پچیسی تابش مریخ تے اڄ
جہڑے دیوانے دو ویندے پۓ ہاں
خان امیرتابش نیازی میانوالی
نویں یارانے
کَھڑ کے بس راہگیر تماشہ ݙہدا ڄُل
کوݨ کریندے ہَس کے سینہ پیش اَپڑاں
کوݨ چلیندے تِیر تماشہ ݙہدا ڄُل
میݙے نال وَلا کے اَڄ وَت بولݨی ہے
بچپن دی تصویر تماشہ ݙہدا ڄُل
یا ڳَل تے شمشیر تماشہ ݙہدا ڄُل
خبرے کتنے موئے احساس جگیندی ہے
میݙی ہِک تحریر تماشہ ݙہدا ڄُل ‏
‏‎
ڳَل پَئی ہوئی زنجیر تماشہ ݙہدا ڄُل
اَڄ ہِم تابش ڳیݨ شُمار ملنگاں وچ
خان امیر تابش میانوالی
توں نہ آنویں تاں ݙسا میں کیا کراں
دل جلانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
تھی سڳی تاں جان میݙی چھوڑ ݙے
نت سݨانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
جڑ کے بانواں نال تیݙے جے کدی
چھنڈ بھکانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
خود ہسیں بے حال تے تاں غم کیہاں
گھن رکھا ہم سوٹ تیݙا عید دا
ڳل نہ پانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
من کے غیراں دی روزانہ دلبرا
ہاں پکانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
ݙکھ ونڈاوݨ دور تابش یار دی
ڳل نہ سانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
نظم
آر منافق پار منافق
لڳدائے سارا شار منافق
دُشمݨ اِنج نہ چڑھ کے آندا
جے نہ ہوندے یار منافق
ہر ہک محفل دیوچ شامل
ہوندے ہِن ݙُوں چار منافق
ہولے ہولے تھیندے ویندن
ڳیݨ شمار تُوں بار منافق
راݨیں کھیت بیماری وانگوں
ݙیکھ شیطان پناہ منگدا ہے
اِنج دے ہِن فنکار منافق
یا کوئی جُرم رعایا دا ہے
یا وت ہِن سردار منافق
میڈے جیکر وس وچ ہوندا
چُݨ چُݨ ݙیندا مار منافق
میݙا تلخ تجربہ آہدے
کُجھ ہِن پاکستان اچ حالیں
کُجھ نَس ڳئے ہِن بار منافق
پیؤُ دے پُتراں آر منافق
خان امیر تابش
آزاد نظم
کیں کیں ویلے سوچ آندی ہے
ساݙا جیوݨ کیا جیوݨ ہے
ہتھ ہر ویلے تنگ راندا ہے
بکھ دا چنتا سنگ راند. ہے
نہ کوئ ہس کے ڳال کریندے
نہ کوئ ساݙا حال ونڈیندے
سچ کوں جھوٹ پلندا آہدن
چنگے بول کوں مندا آہدن
ساݙی زندگی کیا زندگی ہے
زندگی تاں سرداراں دی ہے
بانکے گھوڑ سواراں دی ہے
نوکر چاکر کوٹھیاں کاراں
ہکے رنگ دیاں باراں باراں
ماڑی ڳال ہے چنگی جیندی
زندگی ہے ست رنگی جیندی
ہر کوئ خان سݙیندے جینکوں
جگ سردار منیندے جینکوں
تنگ ہائیں اے جۓ جیوݨ کولوں
پاڳل روز سݙیوݨ کولوں
ڈھنگ ڈھنگ یار مکا ݙیندے ہاں
آپ کوں آپ چا پھاء ݙیندے ہاں
چھٹسی جان عذاباں کولوں
رنگ رنگیڑے خواباں کولوں
رب دے خوف کنوں ݙر وینداں
وقت اے وقت بدلدا راہندے
موسم ویندا ولدا راہندے
کل کائنات دا مالک ہے او
میں انسان ہاں خالق ہے او
چٹ تے مہر وسا سڳدا ہے
ستڑے بجت جگا سڳدا ہے
تھی مایوس نہ کملا جھلا
تابش کݙݨ وسارئی اللہ
کیں ݙینھ اے جئ قلم پھریسی
تیکوں جگ سردار سݙیسی
خان امیرتابش نیازی ونکی:سرائیکی شاعر
ملک غلام عباس غمگین
.ملک غلام عباس غمگین
(لکھت: پروفیسر محمد صدیق ملک....اسلام آباد)
سئیں غلام عباس غمگین ؔ ضلع بہاول پور دے مشہور قصبہ نور پور نورنگا دے نینگر بخت اتے فخر ہِن، طبعیتاً فقیر ہِن ۔ انہاں دی کتاب ’’ہنجھ دا ماتم‘‘ ڈُٖکھ ، درد، کشالے، ٻاݨ تراݨ دا مجموعہ ھے۔ اینکوں پڑھ تے معلوم تھیندے جو غلام عباس غمگینؔ عزم ہمت ، جوش جذبہ تے محبت دے اسیر ہِن۔ آپ وسیب دیاں سچیاں جذبیاں دے ترجمان ہِن ،و سیب دا حُسن تے سنگار ہِن۔ وسیبی رنگاں ، رواجاں ، خوشیاں ، غمیاں ، رسماں ،ریتاں دا اظہار ہِن۔ ٻالاں ،نینگراں ،بُٖڈھڑیاں دی زبان ہِن۔ جھڑ ، مینہہ ، کھِمن،گاج اتے دھرتی دی شان ہِن۔ غمگین سئیں سرائیکی زبان دیاں رڳاں اچ گردش کریندا سچا خون ہِن۔ اِنھاں دے کلام وچ اللہ تے اوندے رسول دا شان وی ھے، سچے تے لافانی دین دا بیان وی ھے۔اسلامی طور طریقے احیاء اتے ضابطیاں دی تڑپ وی ھے ۔ قومی بے حِسی بے راہ روی دا ارمان وی ھے۔اِنھاں دے کلام وچ امیرویں ٹھاٹھ تے موج وی ھے۔ غریب دی عزت دے لیر کتیراں بوچھݨ دا عکس وی ھے۔ اتے پیروراݨے سردی وچ ݙکدے کنبدے اتے گرمی وچ گنجی ککری تلے اوکھے ساہ گھِندے ٻال دی فریاد وی ھے۔ انہاں دے کلام وچ صاحبِ اقتدار لوکاں دے گُنگے ٻوڑے ، پیروں منڈے اتے ہتھوں ٹُنڈے ہووݨ دا احساس وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ دھاں وی ھے فریاد وی ھے اکھیں دے اندھیاں اڳوں رووݨ وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ وسیب دے بے حِس بے تڑپ اتے مُردہ عقل لوکاں اَتے اُنھاں دی سوچ کوں جڳاوݨ اتے راہ تے لاوݨ دا احساس وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ سوجھلا وی ھے صاف سُتھرا رستہ وی ھے ۔ پاندھی دا دِل ٻدھواوݨ دی جُرأت تے ہمت وی ھے۔ انھاں دے کلام وچ ہر او حیلہ اتے ترلہ ھے جیڑھا جو انسان کوں انسانیت دی معراج تے پُچاوݨ دا سبب ھے۔ میں دُعا کرینداں جو اللہ تعالیٰ اساݙی قوم کوں مذہبی ، روحانی تے جسمانی سکون بخشے اتے غلام عباس غمگین ؔ دے کلام وچ زور تے ہمت عطا کرے۔آمین
سرائیکی لکھتاں
ایں ورقے تے سرائیکی لکھاری اپڑیں معلومات دے مطابق اپڑیاں لکھتاں لکھن. اپڑیں ناں دے نال تاں جو سرائیکی لوظاں دا ودھار تھیوے تے سرائیکی لوظ محفوظ تھی ونجن.
سُڄاک ماݨھوں، روہی دا روہیلاغیورؔ شاعر
غیورؔ بخاری نال میݙی کوئی بالمشافہ ملاقات کائینی تھئی البتہ فون تے ہمیشہ رابطہ رہ ویندے۔ میں جݙاں غیورؔ دی شاعری کوں پڑھداں ایہ سوچینداں ایہ بندہ جیندا کیویں ودے۔ جیندے دِل وچ کئی کئی ڈُٖکھ تے ارمان ٹکدن ، غمِ جاناں تے غمِ روزگار دیاں گاٖلہیں تاں ہر کوئی کریندے لیکن غیور دی شاعری اچ وسیب دے نندراکل لوکیں کوں جگاٖوݨ دی اَہر کیتی ڳئی اے ۔ وسیب تے قابض سرداریں غداریں کوں ہکل وی ݙتی ڳئی اے جو ہُݨ ساݙا وسیب سڄاک تھی ڳئے ہُݨ کہیں ظالم تے پھنے خاں دی دھونس دھمکی نہ چلسی۔ غیورؔ دی شاعری دے وچ ظلم دے خلاف آواز اُٹھاوݨ دے نال نال ایں ظلم دے خاتمے کیتے کئی تدبیراں وی ݙسیاں ڳن ۔ حق منگدے منگدے تھک ونڄݨ آلیں لوکیں کوں اپݨا حق غاصب توں چھِک گھِنݨ دا گُر وی ݙسایا ڳئے ۔ غیورؔ دار کوں ڳل دا ہار سمجھ کے ڳل اچ پاوݨ کیتے ہمیشہ اڳواݨ نظر آندے۔
استعارے تشبیہات وچ کئی تاریخی گاٖلہیں کرݨ والا ایہ شاعر وسیب دے لوکیں کوں ݙساوݨ دی کوشش کریندا پئے جو کوڑ سیجھاں سجا کے وی اپݨی دھوڑ اچ اپݨی موت آپ مَر ویندے سچ سُولی تے چڑھ کراہیں ہمیشہ زندہ رہ ویندے۔ نواسہ ء رسولؐ اپݨی جان دا نذرانہ پیش کر ݙتا ہا سارا خاندان کُہا ݙتا ڳیا ہا ، لیکن ظالم تے جابر دے اڳوں سِر کوں نہ جُھکایا ہا ۔ غیورؔ دی شاعری دا پیغام وی اوں گُزری تاریخ دی نشاندہی کریندے۔ غیورؔ خودہک سید زادہ ھے ایں سانگے وی اہلِ بیت نال محبت دا ثبوت اوندی تقریباً ساری شاعری وچ جابجا ملدے۔ غیورؔ بخاری تقریباً ساریاں صنفاں نظم ، غزل ، مُسدس، رباعی ، سرائیکو،قطعہ اتے ݙوہڑے وچ طبع اَزمائی کریندا پئے۔لیکن اوندی تمام شاعری اچ نظم تے غزل کوں نمایاں مقام حاصل ھے۔ غیورؔ ہک باشعور شاعر ہووݨ دا ثبوت ݙتے حالات تے وقت دے تقاضیں کوں ݙہدیں ہوئیں نظم تے غزل کوں مکمل وقت ݙیندا نظر آندے۔
غیورؔ غزل لکھدیں ہوئیں وی اپݨے مزاج توں ٻاہروں نئیں نکھتا۔ ذہن دی تاکی کھول کراہیں کہیں ولیکھے توں ݙٹھا ونڄے تاں زندہ رہݨ والی شاعری وی اوہا ھے جیرھی غیورؔ کریندا پئے۔ ایں ویلے اساݙے اکثر شعرائے کرام اپݨامزاج بدل کراہیں دھرتی نال جُڑی شاعری کریندے نظر آندن ۔ غیورؔ محبت دا مُنکر وی کائینی جیندی بُنیاد محبت ہووے او بھلا محبت توں انکاری تھی سڳدے؟۔ غیورؔ اپݨے وسیبیں کوں دار تے جھوٹݨ داسبق ݙیندا ودے جیندا پہلا قدم او خود چاتی ودے غیورؔ مزاحمتی مذمتی تے انقلابی شاعری کرݨ دا قائل ھے۔ایہے حقیقتاں غیور دی شاعری دا خاصہ ہِن غیورؔ محنت دا قائل ھے ایں سانگے اونکوں غزل تے مزید فنی محنت کرݨ دی ضرورت ھے ۔ غیورؔ سرائیکی وسیب دے اڄوکے مُہاندرے شاعراں وچ اپݨا ناں لکھوا چُکے ۔ مزید غیورؔ دی شاعری پڑھ کراہیں فیصلہ تُساں خود کرو جو میݙیں اِنہیں گاٖلہیں اچ کتنی صداقت ھے۔ میݙی دُعا ھے خدا پاک ایں نوجوان دے ادبی پورہیے کوں مزید رنگ لاوے۔ آمین ثم آمین. (قاسم سہاݨی)
جاوید چانڈیو
پروفیسر ڈاکٹر جاوید چانڈیو سرائیکی دانشور ہن۔
فلسطین
یہودیاں دی طرفوں فلسطین دا استحصال
1948ء توں پہلے ایہ تمام علاقہ فلسطین سݙویندا ہئی۔ جیہڑا خلافت عثمانیہ وچ قائم رہا مگر بعد وچ انگریزاں تے فرانسیسیاں نے اس تے قبضہ کر گھدا۔ 1948ء وچ اتھوں دے بیشتر علاقے تے اسرائیلی ریاست قائم کیےی گئی۔ اس دا دار الحکومت بیت المقدس ہئی جس تے 1967ء وچ اسرائیل نے قبضہ کر گھدا۔ بیت المقدس کوں اسرائیلی یروشلم آہدے ہن تے ایہ شہر یہودیاں، مسیحیاں تے مسلماناں، تریہاں دے نزدیک مقدس ہے۔ مسلماناں دا قبلہ اول اتھائیں ہے۔ فلسطین دی آزادی دی جدوجہد بہت پراݨی ہے۔ دنیا دی ہر زبان دے ادب وچ اس تے کتاباں تخلیق تھیاں ہن۔ اردو ادب وچ وی علامہ اقبال، فیض احمد فیض ، ظفر علی خان، احمد ندیم قاسمی، احمدفراز، انتظارحسین تے نعیم صدیقی وغیرہ نے عمدہ ادب تخلیق کیتا ہے۔ اس سلسلے وچ مزید معلومات کیتے آصف فرخی دی مرتبہ دنیا زاد دا عاشق من الفلسطین نمبر تے محمد افتخار شفیع دی کتاب اردو ادب تے آزادی فلسطین ݙکھیج سڳدی ہے. چار صدیاں تک عثمانیاں دی حکمرانی دے بعد 1917ء وچ برطانیہ نے اس خطے کوں اپݨی تحویل وچ گھن گھدا تے اعلان بالفور دے ذریعہ یہودیاں کیتے ہک قومی ریاست دے قیام دا وعدہ کیتا ڳیا۔
گوار
گوار سرائیکستان دی ہک مشہور سبزی اے جیہڑی عام طور تے گوشت دے نال پکا کے کھادی ویندی اے.
thumb|سبزیاں
ہنالے دے موسم وچ کاشت تھیوݨ آلی گوارہ دی فصل دے بیج نال نہایت قیمتی گوند گلیکٹو مین بݨدی ہے جہڑی بیکری دی اشیا ، آئس کریم ، سلاد وغیرہ سمیت مختلف اشیا تے صنعتاں وچ استعمال تھیندی ہے ڄݙاں جو کاغذ دی صنعت ،کیمیائی ربڑ دی تیاری تے  کاٹن کلاتھس کوں کلف ݙیوݨ دے کام وی آندی ہے ٻیا گوارہ دی فصل کوں بطور سبز چارہ تے  سبز کھاد استعمال کرݨ دے نال نال انہالے دے موسم وچ ایندیاں  پھلیاں پکا تے اینکوں بطور سالن کھاوݨ  کیتے وی استعمال کیتا  ویندا ہے۔
ہک پھلی دار فصل ہے جیکوں جھنگ ، بھکر، میانوالی ، مظفر گڑھ ، بہاولپور ، لیہ وغیرہ دے ریتلے تے خشک علاقیاں وچ ہر سال ݙیڈھ لکھ ایکڑ توں رقبہ تے کاشت کیتا ویندا ہے۔
سندھ دے کئی علاقیاں وچ وی گوارہ دی فصل کوں وسیع رقبہ  تے کاشت کیتا ویندا ہے ۔
بھرا اکبر ملکاݨی صیہب کیتے خاص طور
ادا ملکانی سئہں ، PTI دے کہیں اسمبلی ممبر یا وزیر نال ملاقات کرنڑ کہڑی غلط گال اے، ، پنجاب کوں تقسیم کر تے اسکوں انج صوبہ ڈیتا ونجے ایں توں چنگی گال بئی کیا تھی سگدی ھے ، رھی اساڈے جغرافیے دی گال تاں اساڈے  اوھے 23 اضلاع ھن ایں توں گھٹ صوبہ کہیں سرائیکی پارٹی کیتے قابل قبول کینی ھنڑ صرف ایں گال تے زور ڈیتا ونجے ، سئیں ایں ویلے نویں صوبے دا جغرافیہ اساڈے کیتے اھم ھے ، باقی رھی گال جنوبی پنجاب والی تے  نہ اساں جنوبی تے نہ اساں پنجابی ھوں ایہو زرو بعد اچ چا لواھے
میݙی سنڄاݨ
میݙا ناں.ملک غلام مصطفٰےمڑل ھے میݙی،زات مڑل جاء ٹکاݨہ وستی مڑل نورپوربہاولپور قوم ""سرآآئیکی ٻولی. سرآئیکی بھوم تعلیم "" ایم اے اردو وغیرہ روزی دا اڑتلہ"" تدریس نزوݪ دا ڄیہاڑہ ہک اپریل انی سوچوراٹھ قلمی ناں ١ شیدا سرآئیکی پکھی واس "فقیر"نورپوری بہاولپور
اجمل مسݨ
اجمل مسݨ، بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی قومیتی تحریک دے سینئر رہنما تے دانشور ہن جنہاں دیاں تحریک واسطے قابل قدر خدمات ہن. مسݨ، سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی دے رکن وی ہن جیندے وچ کئی ݙوجھے ممبران وی شامل ہن. ایں کمیٹی دا مقصد سرائیکستان صوبے دے قیام واسطے راہ ہموار کرنا اے.
اجمل مسݨ دی ہک لکھت
بھرا عامر فہیم دی سرائیکستان نقشہ بارے پوسٹ اتے بھراویں دے Replyes دا جواب :-
سجنڑو :- اول تاں میں کڈھیں خود کہیں کوں نی آکھیا جو نقشہ میں بنڑایا ھا پر میڈا بھرا مجاھد جتوئی اج خود انکاری تھیا بیٹھے جناں خود کئی دفعہ تے ڈھر جاہ تے آکھیے جو اے کم اجمل مسن دا ھے، ایندے وچ رتی بھر کوڑ کینی جو SQM دے ابتدئی ڈینہیں اچ مجاھد بھرا دی ماڈل ٹاون اچ فوٹو گرافری والی دوکان دے چوبارے اتے اے بقشہ تیار تھیا ھا، میں سروے آف پاکستان دے صوبہ پنجاب، سندھ تے سرحد دے نقشے گھن آیا ھم تے بھرا مجاھد دی سرپرستی تے مشورے مطابق طے کیتا کیا جو کہڑا کہڑا ضلع نقشے اچ شامل کیتا ونجے، اے طے تھیونڑ دے بعد اچ اے سرائیکستان دا نقشہ سروے آف پاکستان دے نقشے توں ھر ضلع دی حدود دا خیال کریندیں اناں نقشیں توں میں خود تیار کیتا ھا پر مکمل رھنمائی بھرا مجاھد جتوئی دی ھئی تے اے اناں دے آکھنڑ تے تیار تھیا ، حقیقت تاں ایہا ھے پر میں کڈھیں کہیں کوں نی آکھیا جو میں بنڑے نہ کڈھیں ایندا کریڈٹ چاونڑ دی کوشش کیتی ھے،
بھرا عامر فہیم دی ایں پوسٹ لاونڑ تے تاریخ مسخ پئی تھیندی اے تاں اناں کوں آکھساں جو ادا ڈیلیٹ کر چھوڑ ایں پوسٹ کوں ، میڈے بھرا تے اساڈے تحریکی استاد توں اے برداشت نی تھیا جو ھک کارکن دا ناں کیوں آوے ، فوری آکھ ڈیتے جو تاریخ مسخ نہ کرو ، اے کم تاں صرف لیڈریں دے ھوندن ، بلکہ خود کئی دفعہ مجاھد بھرا خود میڈے ناں آکھیے خو اے کارنامہ اجمل مسن دا اے ۔ سئیں، اساں تاں اپڑں ناں تک نہ لکھیا ھا ، بعد اچ ایں نقشے تے بئے کجھ بندیں وی ناں لکھ تے شائع کیتا ھا تاں یندا مطلب اے نی جو نقشہ اناں بنڑے ۔ جیوے سرائیکی.
اجمیر سنگھ اولکھ
اجمیر سنگھ اؤلکھ(پیدائش : 19 اگست 1942- وفات 25 جون 2017)، پنجاب دے معاشرتی تے سماجی جیون دی الجھناں تے مشکلات کو ترقی پسند سوچ دے نال پیش کرݨ والا پنجابی دا مایہ ناز ڈرامہ نگار ہئی۔ اجمیر سنگھ اولکھ کوں 2006ء وچ ہک ڈرامہ "عشقَ باجھ نماز دا حج ناہی" کیتے بھارتی ساہتیہ اکادمی ایوارڈ ݙتا گیا۔
پروفیسر اجمیر سنگھ اؤلکھ زندگی دے تلخ حقیقتاں دا ہک اچھوتا ناٹک کار ہئی۔ ایندے ترے درجن توں ودھ ڈرامیاں دے ہزاراں پیشکاریاں تھیاں جنہاں کوں لکھاں لوگاں نے ݙٹھا۔
اولکھ ہوراں دا جنم 19 اگست 1942ء کوں کمبھڑوال، ضلع مانسا، پنجاب وچ تھیا۔ انہاں دے والد دا ناں سردار کور سنگھ تے ما دا ناں شریمتی ہرنام کور ہئی۔ اجمیر سنگھ اولکھ، کینسر نال لڑدے اخیر 25 جون 2007ء کوں راہی ملک عدم تھئے.
گوردوارہ جنم استھان
سکھ مت دے بانی دی جنم بھومی تے بݨایا ڳیا گرودوارہ، جنم استھان دے ناں نال مشہور اے. اے پاکستان دے صوبہ پنجاب دے مشہور ضلع ننکاݨہ صاحب وچ واقع اے. ضلع تے شہردا ناں، ننکاݨہ وی بابا گرو نانک دے ناں تے ہے.
thumb| گردوارہ جنم استھان ننکاݨہ Nankana Sahib
استاد تے سرائیکی دانشور جناب محمود نظامی دا ݙکھ
دوستو ! تساں کل دی پوسٹ( بجٹ تے زراعت دی ترقی دا کارپوریٹ نظریہ) تے ٻہوں سٹھا رد عمل ݙتا ہے ڄس نال میݙا حوصلہ ودھیا ہے ۔میں انہاں سبھݨاں دوستاں دا شکر گزار ہاں جنہاں میݙی لکھت کوں پسند کیتے،اڳو تے ٹوریا تے نال اپݨے سوہݨے خیالات دا اظہار کیتے،حالانکہ سچی ڳل ہے ڄو لکھت دی حروف ابجد سکھدے ودے ہیں،ݙوجھا میں سمجھی ودا ہم ڄو سرائیکی لکھتاں کوݨ پڑھدا ہے پر تہاݙے ردعمل توں ظاہر تھیندا ہے ڄو وسیب ڄاگدا پیا تے اوں دی ہر ڳل تے نظر ہے۔
کل آلی پوسٹ دی ݙوجھی تے آخری قشط لکھݨ دا اج پروگرام ہا لیکن اساݙے درویش تے دانشور ،استاد محمود نظامی صاحب دی ڈی سی او بہادر ڈیرہ غازی خان تے انہاں دے گارڈز دے ہتھوں ہتک تے گرفتاری توں بعد دل بوجھل ہے تے مذکورہ موضوع تے لکھݨ کیتے دل نئیں پیا کریندا۔ایں حوالے نال اج سائیں رؤف کلاسرا صاحب روزنامہ دنیا اچ ٻہوں سوہݨا کالم لکھیا ہے تے استاد محمود نظامی دی شخصیت دا پورا نقشہ اساݙے سامݨے رکھ ݙتا ہس ،جیں دے بعد لکھݨ دی گنجائش باقی نئیں راہندی پراستاد محمود نظامی دا قرض کیویں لہاؤں؟ استاد محمود نظامی نال میݙا پہلی ملاقات اڄ توں پنج سال پہلے میانوالی اچ تھئی ہائی ڄݙاں او سائیں مشتاق ڳاݙی ،فضل لنڈ تے سائیں خادم حسین نال اساݙے دفتر اچ تشریف گھن تے آئے ہن اوں رات اساں سارے دوست اپݨے دفتر واقع پی اے روݙ اچ ستے ہسے ۔وݙلے ساکوں کالاباغ تے پراݨی ماڑی ونڄ تے دوستاں نال ملاقاتاں کرڑنیاں ہن تے شام کوں کالا باغ اچ دریائے سندھ دے کنارے تے محفل موسیقی تے جھمر دی چس چاوݨی ہائی ۔لنگر اچ گوشت شامل ہووݨ دی وجہ نال سائیں مشتاق ڳاݙی تاں چٹنی نال ٹکر کھادا پر استاد محمود نظامی شہزاد ہوٹل دی کڑھائی کھا کے ٻہوں خوش تھیا ہا۔پوری رات جتنی دیر ڄاڳدے رہے استاد محمود نظامی اساکوں ہسیندے رہے ۔ݙوجھے ݙینہہ پراݨی ماڑی اپڑیوسے تاں اتھاں ٻہوں سارے دوست اساݙے انتظار اچ کھڑے ہن ۔دریائے سندھ پراݨی ماڑی دے کالاباغ دے درمیان اچ گزر کے میدانی علاقے ݙھاندا پیا ہے تے ماڑی کالاباغ دی مخالف سمت اچ ٻہوں پراݨا شہر ہے جس نال کئی پہاڑیاں وی ہن ۔انہاں پہاڑیاں وچوں ہک اچی پہاڑی تے بدھسٹاں دی ٻہوں پراݨی عبادت گاہ وی ہے ۔ اس پہاڑی تے چڑھنا جوان بندے کیتے وی اوکھا ہے پر محمود نظامی اوں ݙیہاڑے مشتاق ،فضل تے ݙوجھے ڄواناں تھوں ودھ کے جوان ہووݨ دا مظاہرہ کیتا۔ واپسی تے دریائے سندھ اچ دھاندے رہے تے ڳاندھے رہے ۔
دریا او دریا پینڈے تیݙے ݙونڳھے
توں اساݙا ما پیئو اساں تیݙے پونڳے
اشو لعل دا اے ڳیت استاد محمود نظامی سݨ کے دریائے سندھ دیاں لہراں نال کھیݙا ہا،کہے ویلے بیڑی تے ونڄ باندہ ہا تے کہیں ویلے ریت اتے لیٹدا ہا۔ اس دی دریائے سندھ دے پاݨی تے سندھو دی ریت نال پیار تے محبت میتے اوں ݙیہاڑے آشکار تھئی ۔ شام کوں کالاباغ اچ دریائے سندھ دے کنارے طاہر ساقی نے ہک ٻہوں سوہݨی محفل لائی ہوئی ہائی ۔کیا خوبصورت چندر نکلا ہویا ہا ،سندھو دے پاݨی اچ اپݨا عکس پیا پیندا ہا ،دریا اچ بیڑیاں وڳدیاں کھلوتیاں ہن ،اساں بوہڑ بنڳلے دے نال ٻہہ تے دریا دے پاݨی نال کھیݙے رہے تے اپݨے دل دیاں ڳلاں کریندے رہے ۔طاہر ساقی وی ساری رات سرائیکی لوک گیت سݨیدا رہیا تے اساں وی گھمران پیندے رہیوسے ۔ٻس اس شام محمود نظامی ڄہڑی جھمر ماری ہا تے سندھو نال اپݨی لازوال عقیدت دا اظہار کیتوس اوہ اپݨی مثال آپ ہے ۔
اوہ تاں ہک درویش صفت انسان ہے ،اوہ ہک اے ڄیہا دانشور ہے ڄہڑا عدم تششد د تے یقین رکھیندا ہے ،سندھو ،اس دی ریت تے تاریخ نال پیار کرݨ آلا ہک انسان کیویں متششدد ہو سڳدا ہے ۔خان بہادر ڈی سی او صاحب تساں محمود نظامی کوں نیویں سیاݨدے دے پورا وسیب ڄو گواہی ݙیندا کھلوتا ہے ،تساں زرا دریائے سندھ دیاں لہراں تھوں تاں پچھوں ڄو محمود نظامی کوݨ ہے ،انہاں کول نئیں پچھ سکدے تاں سندھو دی ریت کول تاں پچھ ڳھندے ،دھرتی دی تاریخ وی تہاکوں ݙسیندی ڄو میݙا عاشق جارح نئیں،یقینا اے تہاݙے محافظاں کول پھل چک تھی ہے ،انہاں دا محاسبہ تھیوݨا چاہی دا ہے ڄہڑیاں سندھو تے عاشق دی ہتک کیتی ہے ،اے ہتک محمود نظامی دی نئی چار کروڑ سرائکیاں ،سندھو دی ریت تے اس دے پاݨی تے تاریخ دی ہتک ہے ۔ہو سڳدا ہے محمود نظامی تہاکوں معاف کر ݙیوے پر خان بہادر یاد رکھیسیں سندھو دا پاݨی تیکوں معاف کائی نا کریسی.
سرائیکی لوک ادب دے شخصیّتاں
اپݨی تہذیب، ثقافت، زبان تے ادب دی پرکھ پرچول دے ودھارے سانگے منڈھلیاں کوششاں کیتے ذریعہ اظہار اردو زبان کوں بݨایا ڳیا کیوں جو ایں خطے دے دانشور تے محققین ایں زبان تے ادب تے تاریخ دے تسلسل کنوں واقف ہن۔حفیظ خان لکھدن:"'ایہ تاں بھلا تھیوے علامہ نسیم طالوت، مولانا نور احمد فریدی، ڈاکٹر مہر عبدالحق تے ول پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں دا، جنہاں نے بھانویں جو اپݨیاں اردو تحریراں وچ سہی، پر سرائیکی ادبی شخصیات اتے انہاں دے کم کوں اپݨے  مضامین دا موضوع تاں بنایا۔ 1970ء تک دے ایں دور دا سب توں اہم کم کیفی جامپوری سئیں دا ہے جیڑھا انہاں دی کتاب 'سرائیکی شاعری' دی شکل وچ سامݨے آیا۔‘‘"علامہ نسیم طالوت سرائیکی لوک ادب دے انہاں محققین وچوں ہن جنہاں سرائیکی زبان دے آفاقی شاعر حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی شاعری بارے مفصل مقدمہ لکھ تے، تفہیم فرید وچ آسانی پیدا کیتی۔ مولانا نور احمد فریدی نے "تاریخ ملتان" جلد دوم، مطبوعہ (1973ء) وچ سرائیکی ادب دی تاریخ بارے لکھیا۔ دلشاد کلانچوی دی کتاب "سرائیکی اور اس کی نثر" جیڑھی جو اردو زبان وچ سرائیکی ادبی نثر دی تاریخ دا ہک خاکہ ہے ایہ کتاب مکتبہ سرائیکی لائبریری بہاول پور توں 1982ء وچ چھپی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:ادبی تاریخ نویسی
سرائیکی لکھاریاں دا ہوکا
سئیں محترم مجاہد جتوئی صاحب ہوراں دے تھورائت ہیں جنہاں انتہائی اہم پاسے توجہ ݙیوائی ء "جو بدیانتی . بے شرمی کجھ لوکیں دے ضمیر تے خمیر وچ شامل ہوندی اے ،درجناں سرائیکی شاعریں دا کلام انہاں دے علم تے اجازت دے بغیر ایں کتاب وچ شامل کر ڈتا گے . نال اساڈی ہک نظم وی ء. " ۔۔انہاں بلکل ٹھیک آکھے ۔۔۔۔ یقین کرو جو پنجابی دانشور، سیاست دان تے ٻئے کاریگر مارکہ سرائیکی ادب، سرائیکی تحریک، سرائیکی موسیقی تے سرائیکی زبان توں سخت خائف ہن تہوں انہاں ہوچھے ہتھ کرݨ شروع کرݙتن ۔ انہاں کوں پتہ ء جو وسیب دےسرائیکی لکھاریاں دی شاعری تے لکھتاں دا کوئی کُھرا پیرا چاوݨ آلا کوئی نئیں ۔ اساݙی لکھت کتاباں کتھائیں رجسٹرڈ کوئی نئیں تہوں ول پنجابی وڈے شاعر چور کیوں نہ بݨن جتھ شریف کنجاہی سواں بندہ سرائیکی ادب دا چور سݙویجے اُتھاں باقی پنجابی ادب تے ادیب دا کیا رہ ویندے۔ او اے بدمعاشی تہوں کریندے پئین کیوں جو سرائیکی زبان کوں پنجابی زبان دا لہجہ سمجھدن تے سرائیکی وسیب کوں پنجاب یا جنوبی پنجاب سمجھدن تہوں انہاں دا ݙڈھپ سر چڑھ تے ٻولیندے ۔۔ میکوں خود تے افسوس تھیندا پئے جو میں آپ خود 2014 ءچ ملک عبداللہ عرفان ہوراں دی چھپیل ݙو کتاباں "ناتھ جی" تے " ڳالہے دی پوتھی" کیتے اے سارا اہر کیتا ہا تے ایں بارے فیس بک تے سارے سرائیکی لکھاریاں ادیباں شاعراں کوں کیوں نہ اشناک کیتا؟ ۔۔۔۔ بحرحال ایندے کیتے وسیب توں سخت معذرت جو خیال ءی نئیں ڳیا بھلا ہک ادیب وی چور تھی سگدے ۔۔۔۔ بحرحال۔۔۔ ساکوں ہر حال ءچ اپݨی اݨ چھپی تے تمام چھپیل کتاباں دا فوری طور ISBN نمبر گھنݨاں چاہئیدا ء ۔ ایندے اُتے ہک روپیہ وی خرچ نئیں آندا ۔ اسلامہ باد ایندا آفس ء جتھاں ونڄݨ دی لوڑھ ءی کوئی نئیں۔ میں تمام لنک تے متعلقہ فارم اپݨی پوسٹ ءچ اپ لوڈ کرڈتن۔ جیکر مزید تفصیل دی لوڑھ ہو وے تے فوراََ فون تے رابطہ کرتے مزید معلومات گھن سگدے وے۔ اسلام آباد ہیڈ آفس ءچ  تعاون کرݨ آلا مددگارعملہ ٻیٹھے جیکر تساں اے فارم پُر کرتے انہاں کوں پوسٹ کرو چا تے ہک توں ݙو ہفتیاں ءچ تہاکوں تہاݙی کتاب دا نمبر الاٹ کرݙیندن۔
آئی ایس بی این انٹرنیشنل سٹینڈرڈ بک نمبر ہے ڄیہڑا ہمیشہ 13 ہندساں تے مشتمل ہوندے ۔ آئی ایس بی این ہک مخصوص ریاضیاتی فارمولہ ء جیندے نال بین الاقوامی شمار دی تندیر ءچ کتاباں لکتھاں کوں شامل کیتا ویندے۔ ایندے ذریعے اساں اپݨی چھپی تے بھانویں اݨ چھپی کتاب کوں دنیا دے ڈیجیٹل ڈاٹابیس ءچ پاسگدے ہیں جیندے بے شمار فیدے ہن ۔  سب توں اہم ڳالھ جو چور لکھاری تے چور پبلشر تہاݙی کتاب دا مواد بغیر پبلشر تے لکھاری دی موکل بنا نہیں چھاپ سگدے۔ آئی ایس بی این کتاب دے پبلشر پرنٹرز،تعداد ، قیمت، ٹائٹل ضخامت، لکھاری تے کتاب دے موضوع، اندر دی تمام تفصیل کوں شناخت کریندے تے ڈیڄٹل ڈیٹا ءچ تمام تفصیل دی سانبھ رکھیندے. اے کتاباں کوں، لائبریریاں، ویئنڈرز تے تقسیم کنندگان دی پاسوں کتاباں دی شناخت کرݨ کیتے ہک معیاری ID نمبر ہوندے. ڄیکر تہاکوں اپنی کتاب بک اسٹورز، لائبریریاں، Amazon.com یا Google.com سویں آن لائن ریٹیلرز دے ذریعہ ویچݨ دی لوڑھ ہووے تے وت تہاکوں ہک آئی ایس بی این نمبر دی لوڑھ ضرور پوندی ءے.
۔۔۔۔ تہاݙا شہزادعرفان
سرائیکی شاعری ، بے زُوری تے بدھ مت
ماجی تبدیلی خود سامراج اپنے سیاسی ضرورتیں واسطے باقی علاقیں وچ گھن آئے اُوندا اثر وی نہیں لگدا ، اے حیرت دی گالھ ء جو ویہویں صدی وچ جیڑھیاں سیاسی تحریکاں آزادی واسطے لڑدیاں ریہن اُنہیں وچوں وی کہیں ہک تحریک دا اثر نہیں لگدا ، اِیندا جیڑھا ٻیا نقصان تھئے اُو تاں ہک پاسے آساں اپنی سنجان وی ونجا ٻیٹھے ہیں ، کیوں جو آساں یا تاں اُتلے پنجاب دے معاشی جبر ہِیٹھ رہ گئے ہیں یا ول جاگیرداریں دی (کنجک) اچ ، اے خیال اپنی جاہ تے ٹھیک ء جو گوریں دے آون کنوں پہلے سِکھیں وی سرائیکی علاقے بارے کوئی خاص توجہ نہیں ڈتی نہ مغلیں کوئی مضبوط انتظامیہ دی ریت چھوڑی ، اِتھاں اتنی لُٹ مار تھئی جو لوگ سر پَٹن جوگے نہیں رہ گئے ، اتے اُنہیں اَندروں ای اَندروں طے کر گِھدے جو کجھ تھیندا پئے اِیندے خلاف اُو کجھ نہیں کر سگدے ، سیاسی شعور دی کمی دا اے حال ء جو لوک اڄ وی اِتھاں بہتر سماجی مستقبل دے خواب ڈیکھن دی بجائے انگریزیں دے انصاف دی تعریف کریندن.
جے ذرا پچھوں تے ڈیکھوں تاں اِتھاں چار سو سال دی فاطمی حکومت دا ہک مسلمان سلطان دے ہتھوں خاتمے لوکیں دے سیاسی جدوجہد تے یقین کوں وی ہلا ڈتے ، مسلسل سیاس ی جدوجہد دی ناکامی لوکیں دی نفسیات وچ ہک گُجھا بَھو پیدا کر ڈیندی ء ، لوکیں کوں عزت نفس کوں وی نفس دا سمجھن تے مجبور کر ڈیندی ء ، لوکیں کوں چنگیں ڈیہیں دے خواب ڈراکلے لگن پئے ویندن ، بُھوئیں دے وچ پیداواری صلاحتیں دی کمی جیڑھی قناعت پیدا کریندی ء اُو اگوں تے ونج تے پیریں دی زنجیر بن ویندی ء ، سرائیکی شاعری وچ مرثیے دی روایت بے زوری تے بے چارگی دی ایجھیں مثال ء جیڑھی برصغیر دے کہیں ٻئے علاقے اچ اِیں شدت نال نال نہیں مِلدی ، غلام بعض اوقات آزاد تھیون کنوں اِیں واسطے وی ڈردے جو اُوندے اچ آزاد بندے آلا اعتماد نہیں ہُوندا ، یا وت بُدھ مت اِیں علاقے وچ اتنا رچیا ہُویا ہا جو اُوندی سیاسی موت کوں صدیاں گذرن دے بعد وی اِتھوں دے بندے دے اَندر دا بُدھ حالی تائیں جِیندا ء ۔
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعری]]
بھنوالیاں وچوں اقتباس
اج کل پیپر سوکھے آندن. جیندے کولو پچھو 1070، 1060،1040 1020کولو تلے کوئ نئ آندا. ساڈا دور اف پڑھائ بہوں اوکھی ھوندی ھئ کن پکڑنڑ کولو وی اوکھی ھوندی ھئ. رزلٹ آلے ڈینہہ جیکوں خوش ڈیکھوں ھا سمجھ ویندے ھاسے ایندیاں ڈو سپلیاں ھن. آپنڑے یار "س" کولو پچھئم حال سنڑا جانی آں رزلٹ دا جواب ڈتس میں تاں اونویں شوق کولو مل اچ مزدوری کرنڑی ہئ. ھا البتہ ساڈے دور دے استادیں دے بال کوئ ڈاکٹر بنڑ گۓ کوئ وکیل ت کوئ انجنئر. ھک استاد خوشی نال ڈسۓ کل رکشے ت چڑھیاں اوں کرایا نئ گھدا کیوں جو میڈا شاگرد ھئ ،کل کیبل خراب تھئ ھے تاں کیبل جڑوائ دے پیسے نمی بھرے جو میڈا شاگرد ھئ. ھک استاد پریشان تھیا بیٹھا ھا میں پچھۓ استاد مانو خاں خیر ھے آھدے ھا شانو خاں اپنڑے شاگرد کولو تاش دی بازی ھر گیاں.... اپنڑی زیر_طبع (زیر_عذاب) کتاب "بھنوالیاں" وچو اقتباس (منصور شانی)
ابراہیم محمد الحمیدی
سابق شمالی یمن دے صدر جنہاں دا عرصہ صدارت 14 جون 1974ء تا 12 اکتوبر 1977ء ہے۔ انقلاب دے ذریعے برسرِ اقتدارآئے۔ 12 اکتوبر 1977ء کوں قتل کر ݙتے گئے۔
گوردوارہ پنجہ صاحب
پنجاب وچ ضلع راولپنڈی دے اہم مقام، حسن ابدال وچ سکھاں دا مقدس مقام اے تے قدیم گرودوارہ اے.
استاد عادل رشید دی یا د اچ
فیض احمد فیض سمیت سارے ترقی پسند شاعراں دا کلام انہاں کوں زبانی یا د ہا پیا۔اوہ ہک ایڄھے سیاݨے ہن ڄہڑیاں ساری زندڳی کساناں کوں سیاسی تعلیم ݙیندیاں گزار ݙتی۔اوہ چانہدے تاں شہر دی پر آساءش زندڳی گزار سڳدے ہن تے اپݨے ٻالاں کوں شہر دے چنڳے سکولانچ پڑھا سڳدے ہن لیکن انہاں اپݨی مٹی کوں ترجیح ݙتی تے اس دی قیمت انہاں اپݨی اولاد کوں ضاءع کر کے ݙتی۔
انہاں کوں اساتھوں وچھڑاں پنڄ سال تھی گءے لیکن انہاں دی یاداں ،ڳلاں ٻاتاں اڄ وی تازہ ہن۔عادل رشید ۔۔۔اساں تہاکوں کݙاں وی نہ ٻھلسوں ،اساݙا ایمان ہے جو
تھی فریدا شاد ول
مونڄھیں کوں نہ کر یاد ول
اے نہنہ نہ واہسی ہک مݨری
جھوکاں تھیسن آباد ول
بھنڈی
ہک سبزی ہے۔ ساوے رنگ دی ہوندی ہے، بھاڄی ٻہوں مزیدار بݨدی ہے۔ ایندے وݨ تقریباً ݙو میٹر تائیں اُچا ہوندا ہے۔
اس توں علاوہ ملتان جلالپور پیر والا دے علاقے ءچ ہک موضع ہے جیڑہا بھنڈی دے نا توں جانڑا ویندے
علاقے
ایشیاء تے افریقہ وچ ہوندی ہے، پاکستان تے ہندوستان وچ عام ملدی ہے۔thumb|بھنڈی
پہلوان
میڈی وستی دا پہلوان ھا جئیندے کٹھے کوئ پہلوان کشتی کرنڑ تیں راضی نہ تھیندا، جیکوں آھدے ہاسے اُو اوندا ناں سُنڑ کے بھج ویندا ھا، ساڈا، پہلوان کہیں ویلھے اکھاڑے دی ہک چُنڈ تیں ونج ڈنڈ مارے کہیں ویلھے بی ُچنڈ تیں ونج کے ٹپوسڑیاں ماریے وت وی کوئ پہلوان اوندے نال پنگا نہ پئیندا، تساں اے نہ سوچو جو ساڈا پہلوان کوئ الطاف ڈاھی ھا یا بشیر بھولا بھالا ھا، بلکہ ساڈے پہلوان کوں اے خدا دا قہر ھا اُو منیندا نہ ھا بھانویں جو ہینڑاں تھیندا ھا کنڈ اتوں تیں چاء پوندا ھا مار گھتو تاں ھاؤ ڈاڈھے نتاں  پہلوان ایں گال تیں بضد راھندا ھا حالی کنڈ نیں لگی اساں وی اُوں پہلوان وانگوں کنڈ اُتو تیں چئ پئے ہیں جتناں ساکوں سُجائے نے، مونھ متھا ہکو جھئیاں کر سٹیے نے مجال ھے ساکوں اغرا وی آیا ھووے.
پیپلز پارٹی جئیں ساڈی مٹھی بولی کوں تسلیم ہی نیں کیتا اساں انھیں دے بھٹو دی لاش گل ءچ پاء کے ٹپوسڑیاں مریندے ودے ھئیں جو حالی بھٹو زندہ ھے، یعنی کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں، مسلم لیگ نون، وسیب دی ازلی دشمن سارے جانڑدے ہیں وت وی شیر تیں مُھر لئیندے ہیں جو ساڈا گودا جن، اوں، پارٹی دا ھے وڈی دلیل اے ھے ساڈے وسیب دا ھے بندہ پُچھے ایں لکڑ بھگڑ گودے کڈاھیں وسیب دے بارے تخت لاھور دے رھزنیں کوں گال کیتی ھے جواب زیرو،گودا ساڈی بدبختی واسطے جایا اتھائیں ھا باقی راھندا اسلام آباد یا لاھور ھے وت وی مقامی منیندے ھئیں، یعنی کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، گودا ہر الیکشن تیں آپڑاں مفاد ڈیکھ کے پارٹی وٹا چھوڑیندے ساکوں سمجھ نیں آئ جو اے لالچی مطلب پرست تیں خود غرض ھے اے ساڈے حلقے دا وسیب دا کیا بھلا کریسی ہر دفعہ پارٹی بدلنڑ آلے دی اگو کیا عزت ھوسی کائینا اے ساریاں گالھیں ساڈے موٹے عقل ءچ کتھاں آندن، جیرھے گودے جیرھے پگڑ پوش جیرھے پیر اتناں وی نیں کیتا جو پیونڑ دا پانڑی کوئ ہسپتال، کوئ سکول کوئ روڈ نہ بلکل کائینا بس اساں کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، ہک دفعہ ولا انھیں کوں ووٹ ڈے کے اساں اوں پہلوان دی روح کوں سکون پہنچا سگدے ہیں آؤ سارے رل کے نعرہ ماروں اساں ھریے کاٰئینسے کیوں جو حالی اساں، کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں،،،،،
ابراہیم قلی قطب شاہ
ابراھیم قلی قطب شاہ (1518 - 5 جون 1580)۔ بھارت دے جنوبی حصے وچ واقع سلطنت گولکنڈہ دے قطب شاہی خاندان دے تریجھے سلطان ہن۔ ایہ قطب شاہی خاندان دی پہلی شخصیت ہئی جنہاں نے سلطان لقب استعمال کیتا۔ انہاں دا دور 1550 توں 1580 تک رہا۔ ابراھیم دے بھائی، جمشید قلی قطب شاہ نے اپݨے والد دا قتل کیتا، وݙے بھائی دی اکھیاں کڈھا ݙتے تے خود سلطنت دی گدی تے ٻیہ گیا۔ ایں حال وچ ابراھیم بھڄ کے وجے نگر سلطنت دے راجا الیا رامارایا دے ہاں مہمان دی طرح رہے۔ اتھائیں انہاں کوں تیلگو زبان نال لگاؤ تھی گیا، جیہڑا اڳوں چل کے اپݨے دور تے اپݨی سلطنت وچ فروغ تیلگو کیتے انتظامات کیتے۔ ابراھیم نے اپݨی سلطنت وچ کئی ہندواں کوں اعلٰی عہدیاں تے، ماموری عہدیاں تے، فوج وچ تے سفارتی امور دے عہدیاں تے فائض کیتا۔ جمشید دے بعد اوں دے بیٹے سبحان قلی قطب شاہ جانشین تھیا تاں ابراھیم وجے نگر توں گولکنڈہ آئے تے سلطنت واپس گھن گھدی۔ جنگ تلی کوٹا جنگ دے بعد آدونی تے ادئےگری قلعیاں تے فاتح رہے تے مقبوضہ بݨا گھدا۔ ابراھیم قلی قطب شاہ دے دور وچ علم و فنون کافی عروج تے رہے۔ اردو ادب دے نال نال تیلگو ادب دی وی کافی اچھی خدمت تھئی۔ ابراھیم دے دربار وچ تیلگو شعرا مثلاً سینگناچاریہ، ادنکی گنگادھر، کندوکورو ردرا کوی قابل ذکر ہن۔ ابراھیم دے دربار وچ عربی تے فارسی دے شعرا وی ہن۔ تیلگو ادب وچ ابراھیم کوں “ مالکی بھاراما“ دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہے۔ ایہ اپݨی رعایا دا خاص خیال رکھݨ وچ کافی مشہور ہن۔ انہاں دے دور وچ گولکنڈہ قلعے دی مرمت تے حسین ساگر دی تعمیر تے ابراھیم باغ کوں بݨوایا۔ مکی دروازے دے کتبیاں وچ، ابراھیم کوں عمدہ و اعلیٰ حکمران ݙسیا گیا اے۔ علالت دی وجہ نال انہاں دی وفات 1580 وچ تھئی۔
گورنر
گورنر
گورنر کہیں وی صوبے یا ریاست دا آئینی سربراہ تے مرکز دا نمائندہ ہوندے جیندے کول اگرچہ انتظامی اختیارات براہ راست نی ہوندے مگر انتظامی نمائندے بشمول وزیراعلٰی اینکوں جواب دہ ہوندن.
خبریں اخبار دا بائیکاٹ
وت ہک عرصے دے بعد میں مناسب سمجھےجو توھاکوں ول یاد ڈیواں چھوڑاں جو میڈا حالی تک خبریں اخبار دا بائیکاٹ جاری اے میڈا اللہ سئیں گواہ ھے اگر میں بائیکاٹ دے بعد ایں اخبا ر کوں ڈٹھا وی ھووے تاں۔ہنڑ میں صرف جناب کنوں اے پچھنڑ چاہنداں اگر میڈا اے عمل سئیں دی نگاہ اچ چنگاں ھ یا گندہ اگر ٹھیک اے ڈسو اگر غلط اے ڈسو لیکن ڈسو ضرور ھا اگر ٹھیک اے تیں پچہیں ہک میسج دی تکلیف ضرور کرو چا تاکہ جناب دے ایں میسج کوں سند دے طور تیں محفوظ کرچھوڑیساں تیں جناب دا شکریہ وی ادا کریساں ویندیں ویندیں اے وضاحت وی کیتی ونجاں اے بائیکاٹ میں نیں ایں گالہوں کیتا ھویا اے ایں خبریں اخبار دے مالک نیں کہیں پروف دے بغیر سرائیکیں کوں را دا ایجنٹ اکھیاھا جیندی اج تئیں اوں ول تردید وی نئیں کیتی ڈوجھی گال اپڑیں خبریں اخبار اچ سرائیکیں دے خلاف بیہودہ کالم چھپوانیسی سرائیکی زبان کوں پنجابی زبان دا لہجہ لکھوائسی اے ھے میڈا ایں گال دا بائیکاٹ لیکن ہک گال اتھائیں میں بی ڈسی ونجاں ہر سرائیکی رہنما دے گھر اچ وساخ تیں دیرے تیں اتاک تیں ول سارے سرائیکیں دے گھریں اچ دوکانیں تیں ھوٹلیں تیں اجاں وی خبریں اخبار اندے اور ہر سرائیکی رہنما سرائیکی بندہ ہیں اخبار کوں پڑھدے ول وی اہدن اساں سرائیکی ھئیں شابسے انہیں دے ایمان کوں سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔اکبرخاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی.
اجنادین
اجنادین، رملہ تے بیت جبرین دے درمیان ہک جگہ دا ناں ہے جیہڑی فلسطین وچ ہے
جاوید ہاشمی
thumb|Saraikistan
مخدوم محمد جاوید ہاشمی ہک پاکستانی سیاستدان اے جیندا جوڑ پاکستان تحریک انصاف نال اے۔ ونکی:پاکستان تحریک انصاف
اجمل ساجد
اجمل ساجد ضلع رحیمیارخان نال تعلق رکھݨ والا نوجوان تے انقلابی ڳویا اے جیندے گیت پورے سرائیکستان وچ سݨے ویندن.
اجمل ساجد دی زندگی دا سب توں وݙا سانحہ
سرائیکی گلوکار اجمل ساجد دا پتر ٹریفک حادثے وچ جاں بحق تھی گیا ہئی۔ تفصیل دے مطابق سرائیکی گلوکار اجمل ساجد دا نو عمر پتر ثقلین اجمل جیہڑا کہ گورنمنٹ سیکنڈری سکول مراد پور وچ نانویں جماعت دا طالبعلم ہئی تے چھٹی دے بعد موٹر سائیکل تے سوار تھی کے اپݨے گھر جندو پیر کمال ویندا پیا ہئی کہ اچانک سامݨے توں آوݨ والے سائیکل نال ٹکرا کے سڑک تے ونج پیا۔ سر وچ شدید چوٹ آوݨ نال ثقلین اجمل موقع تے ہی دم توڑ گیا۔ نو عمر طالبعلم دی حادثاتی ہلاکت تے علاقہ وچ سوگ دی کیفیت طاری رہی۔ انا للہ وانا الیہ رٰجعون. اے سانحہ سرائیکی وسیب کوں کڈہیں نہ بھلسی کیونکہ اجمل ساجد سرائیکی وسیب دا ہیرو اے.
اجمل ساجد دے بارے وچ انہاں دے ہک دوست مہر فیض دا لکھا ہویا مضمون اردو زبان وچ
سرائیکی شہزادہ ۔۔۔
فخر وسیب ۔۔۔۔
میرے دوست اجمل ساجد ۔۔۔۔ آج سے کوئی دس بارہ سال پہلے جب سرائیکی صوبہ تحریک کا کام نوجوان نسل میں منتقل ہورہا تھا اس وقت اس دھرتی کے سپوت نے اپنا پہلا سرائیکی ترانہ گایا " اساں لوک سرائیکی ، ساڈی جھوک سرائیکی " جو چند ھی دنوں میں سرائیکی وسیب کے کونے کونے میں مشھور ہوگیا اور یوں ایک نئی جدت سرائیکی عوام میں آ گئی اپنے رسم و رواج اپنے عظیم اور قدیم ثقافت کا شعور ہر سرائیکی تک پہنچنے لگا ۔۔۔۔ اسی دوران یزمان سے تعلق رکھنے والے چند شر پسند عناصر نے تھانہ بہاولپور میں درخواست دے دی کے جناب یہ گلوکار یہاں لسانیت پھیلا رہا ہے ۔۔اجمل ساجد کو تھانہ بہاولپور بلایا گیا ۔۔اللّه کے فضل و کرم سے وسیب کا بیٹا ووہاں سرخرو ہوا اپنے دو ٹوک بیان سے اور معاملہ ٹھنڈا ہوگیا ۔۔۔۔۔ پھر جب عوام میں علیحدہ صوبے کی بات زور پکڑنے لگی اور خانبیلا میں ایک سرائیکی صوبے کے نام پے جلسہ کیا گیا ووہاں پے اجمل ساجد نے پہلی بر دو ٹوک الفاظ میں اپنا ترانہ گنگنایا ۔۔۔
" ساڈی روہی نہ نیلام تھیسی ، ساڈی شان برابر شان ہوسی "
"مک ویسن درد تمام جڈاں بنڑسی سرائیکیستان جڈاں "
سرائیکی عوام کو اپنے حق مانگنے اور پیار اور امن سے تحریک چلانے کا درس اپنی موسیقی سے دیا ۔۔۔۔ آگے چلتے ھیں ۔۔۔۔ وسیب میں آیا سیلاب تو سب کو یاد ہوگا ۔۔۔ جب وسیب کئی شہر ۔۔بستیاں ۔۔۔ دریا میں به گئے ۔۔۔ اس ٹائم بھی اجمل ساجد ھی تھا جس نے وسیب کے درد کو اپنی آواز میں گایا اور انٹرنیشنل سطح پہ یہ بات پہنچائی ۔۔بی بی سی کی وہ 10 منٹ کی رپورٹ آج بھی مجھے یاد ہے ریڈیو پے سنی تھی میں نے اس میں ررپورٹر وسیب کی تباہی بیان کر رہا تھا اور اجمل ساجد کو خراج تحسین بھی پیش کر رہا تھا کے آپ نے وسیب کا درد دوسروں کو بتایا ۔۔۔۔۔۔خیر آتے ھیں اصل مدے پے ۔۔
بس پھر کیا تھا ۔۔۔ کراچی میں۔ بیٹھ کے چند دوستوں نے بغیر کسی تصدیق کے اجمل ساجد کے خلاف گالیاں بکواس اور بائیکاٹ پتا نہں کیا کیا پوسٹ کر دیا ۔۔۔بس پھر کیا جو جو وہ پوسٹ پڑھتا گاگیا اپنے اپنے شعور کا ثبوت دیتا گایا اور گالیاں بکتا گایا ۔۔۔۔کسی نے یہ بھی دیکھنا گوارا نہ کیا کہ کیا یہ ویڈیو اجمل ساجد نے بنائی۔ ہے یا کسی اور نے  یہ بھی دیکھنا گوارا نہ کیا کے وہ چند دن پہلے پی ٹی آئ کا ایک سرائیکی زبان میں ترانہ ریکارڈ کرا آہے ھیں عمران خان کے لیے ۔۔۔اور اپنی فیسبک وال پے وہ یہ واضح بھی کر چکے ھیں ۔۔۔۔۔
افسوس کے ہم سرائیکی اپنے آپ کے دشمن ھیں ۔۔۔ ھم نے ہمیشہ اپنا ٹارگٹ اپنا سرائیکی رکھا ۔۔ ایک ھی لمحے میں ھم بھول جاتے ھیں کے کیا کیا خدمات ھیں ایک سرائیکی کی سرائیکی وسیب کے لیے ۔۔ اجمل ساجد ایسے فضول کے پروپگنڈو سے گھبرانے والا نہں نہ ھی ہار ماننے والا ہے ۔۔وہ کل بھی وسیب کا ہیرو شہزادہ ٹھا آج بھی ہے ۔۔کسی کو کوئی حق نہں ایک وسیب زادے سے اسکی۔ پہچان چھینے ۔۔اللّه ھم سب کو عقل شعور اور محبت کا درس دینے کی توفیق عطا فرمائے ۔۔۔۔آمین ۔۔
سرور کربلائی
سرور کربلائی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ناں :۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔نوابزادہ  غلام سرور خان
جگ مشہور ناں :۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔۔سرور کربلائی
والد دا ناں  :۔۔۔۔ نوابزادہ شاہ محمد خان
جمنڑ  دی تاریخ :۔۔۔۔۔۔۔۔4 اپریل 1938ء
جمنڑ دی جاہ :۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔جھنگ شہر
قوم :۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔بلوچ میرانی دودائی
تعلیم :۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔مڈل ،جے وی۔
آغاز شاعری :۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔1958ء
استاد شاعری :۔۔۔غلام حسین اثر، جانباز جتوئی
پیشہ :۔۔۔مدرس، ریٹائرڈ ہووݨ دے بعد وثیقہ نویسی
سکونت :۔۔۔۔ وستی ریکڑہ،ڈیرہ غازی خان
خیابان سرور۔ ڈیرہ غازی خان
پُتریں دے ناں  :۔۔۔۔۔۔نوابزادہ اُشتر عباس خان ،نوابزادہ ابوذر عمران خان ،نوابزادہ عمار یاسرخان
کتاباں
سِجھ دا سِینہ،نغمے نوک سنان دے
خاکہ
خاکہ دے لغوی معنی ڈھان٘چہ بݨاوݨ یا مسودہ تیار کرݨ دے ہن۔ ادبی نقطہ نظر نال خاکہ شخصیت دی ان٘ویں دی ان٘ویں عکاسی دا ناں ہے۔ ایں خاکہ نگاری وچ نہ صرف شخصیت دی ظاہری تصویر کشی کیتی ویندی ہے بلکہ باطن دا وی احاطہ کیتا ویندے۔ خاکہ نگاری ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ کہیں شخص دے حقیقی خدوخال پڑھݨ آلے دے سامھݨے پیش کیتے ویندن۔ خاکہ نگاری وچ ہک جیندی جاگدی شخصیت دی دلکش تے دل چسپ انداز وچ تصویر کشی کیتی ویندی ہے۔ خاکہ نگار واقعات تے مشاہدات دے نال نال آپݨے تاثرات تے اندازے کوں وی شامل کریندا ہے ۔ہک کامیاب خاکہ نگار دی نگاہ ایں جاہ تک پُڄ وین٘دی ہے جیں مقام تے عام لوکاں دی نگاہ نی پُڄدی۔
سرور کربلائی
کتاباں
( سرور کربلائ نمبر”ماہنامہ اختر ملتان ، جولائ 1949ء)
خاکہ
صفدر شاہ نے سرائیکی خاکہ نگاری میں طنز و مزاح  تے مضمون لکھا ہے۔
سرور کربلائی
وفات
وفات :۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔20 جولائ 2003ء
مقام وفات :۔۔۔۔۔فورٹ منرو( ڈیرہ غازی خان )
خاکہ
سرائیکی ادب وچ شاعری دی روایت  نثر کنوں زیادہ  قدیم تے مضبوط ہے   ایں سانگے اساکوں ادبی تنقید وچ نثر کنوں نظم دے اُتے  زیادہ مقدار وچ تے معیار وچ چنڳی تنقید ملدی  اے
سرور کربلائی
شاعری
سرور خان کربلائ ڈیرہ غازی خان شہر دے بانی “ نواب غازی خان میرانی دودائ  “ دی اولاد وچوں ہن،،ماہان سرائیکی شاعر سئیں عزیز شاہد وی سرور خان کربلائ دے شاگرد ہِن۔
خاکہ
نثری ادب  وچ  خاکہ نویسی  ہک وݙی نازک صنف ہے ۔
سرور کربلائی
غزل
ھے لوڑ سر نوک سناں عشق ذرا بول ..
خاکہ
اے صنف انگریزی ادب کنوں تھیندی ہوئی سرائیکی زبان تک پہنچی اے  ۔  انگریزی وچ جتھ کوں ۔اسکیچ ۔ یا ۔ پئین اسکیچ  ۔ اہدن اوندا ناں اساں ۔ خاکہ ۔ رکھ ݙتے خاکہ نویسی. دے تقاضے کیا ہن  ؟
سرور کربلائی
غزل
چودھار ھے چپ تار
خاکہ
ہک کامیاب خاکے دے لوازمات کیا کیا تھی سڳدن  ؟ انہاں سوالیں دے جوابات اساں کنوں وسیع مطالعے دا تقاضا کریندن  ۔
خاکے دی ہک تعریف اے ہے  جو ۔ جیویں کہیں پینسل اسکیچ  وچ گھٹ توں گھٹ لکیریں دے اندر شخصیت دی شکل ، حلیہ تے مطلوبہ تاثرات ابھارݨے ہوندن اُنویں  ۔
سرور کربلائی
غزل
مقتول دی کئی چیک
خاکہ
جیویں غیر ضروری لکیراں اسکیچ کوں خراب کریندین  ایویں  غیر ضروری لفظیں دی دّٻڑ گُھسڑ تے بھر مار وی خاکے کوں برباد کریندی اے
سرور کربلائی
غزل
نہ قاتل دا ٹھکارا
خاکہ
بظاہر تاں ہک تصویر وی خاکہ ہی ہوندی اے  پر خاکہ تصویر کنوں ڈھیر اڳوں تے  دی اتے موئثر چیز ہوندی اے ۔
سرور کربلائی
غزل
کیا تھی گئی مقتل دی سنجی آب, ھوا بول ..
خاکہ
اے ہک  وݙے سُگھڑاپے دی ڳالھ ہے جو کہیں خاکے وچ کیا کیا بیان کیتا ونڄے تے کیا کیا نظر انداز کر  ݙتا ونڄے ۔
سرور کربلائی
غزل
بہوں ݙھیر ݙتن اونکوں خراج اوندی جفا دے
خاکہ
خاکہ نگاری نہ تاں  چھڑی حُلیہ نگاری ہوندی اے تے نہ ہی صرف سیرت نگاری دا ناں ۔ خاکہ ۔ ہے
سرور کربلائی
غزل
اج کھڑ کے اوندے سامنے
خاکہ
عام طور تے خاکہ نویسی وچ ترئے قسم دیاں ڳالھیں تھی سڳدین
1 اخلاقی ڳالھیں ( شخصیت دیاں اچھایاں )
2 غیر اخلاقی ڳالھیں ( شخصیت دیاں بُرائیاں )
3 شخصیت کوں نشابُر کرݨ والیاں خاص خاص ڳالھیں ۔
سرور کربلائی
غزل
قوسین دی پازیب الا