ݙوہی
ھِک نِکڑا، لِسا اتیں چھوٹا جیہاں ڄٹ، مجسٹریٹ دی پیشی تے آیا کھڑا ھا۔ لِیکیاں لِیکیاں آلی شرٹ دے ھیٹھوُں ٹاکیاں لڳا ٹراوُزر پاتا ھویا ھَس۔ کھِنڈے ہویے ݙاڑھی دے چَھڄ، موُنہہ تے سِیتلاں دے داغ، اتیں گھاٹے جاڑویں بھِربھِٹیاں دے ھیٹھوُں لُکیاں ھویاں اکھیں نال ݙاڈھا کھورھا تے ݙراکلا بندہ لڳدا ہا۔ اُتوُں سُٻی تھئے بھبھوُت بھبھوُت وال، اوُندے اندر ݙانور آلی چھِتواء دا شائبہ ݙیندے پئے ھَن۔ پیروُں راھݨاں ھا۔ ’ڈینِس گرِیگوریوِو‘ مجسٹریٹ ڳالھ ٹوری’اڳوُں تے تھی آ، اتیں میݙے سوالیں دا ولدا ݙے۔ گزریل جولائی دی ست تریخ کوُں، ریلوے دے چوکیدار، اِیوان ایکنفوف، پٹڑی تے گشت کریندیں، ھِک سو اِکتالیہویں ورسٹ تے تیکوُں نٹ کھُلیندے ݙٹھا، او نٹ جیندے نال پٹڑی ھیٹھوُں پھٹیاں نال ڳنڈھی ھوئی ھوندی اے۔ اے ھے او نٹ جیندے نال اوُں تیکوُں گرفتار کیتا ھا۔ کیا اے ڳالھ سَچ اے؟‘ ’بھلا کیا؟‘ ’کیا اے سبھ کجھ اِیویں تھئے جیویں ایکنفوف بیان کیتے؟‘ ’جی ہا جیویں اوُں بیان کیتے۔‘ ’اچھا ٹھیک، تاں ھُݨ اے ݙس ھاں جو اِیں نٹ کھولݨ دے پِچھوُں تیݙا مقصد کیا ھا؟‘ ’بھلا کیا؟‘ ’بند کر اے آپݨی اے”بھلا کیا؟“ اتیں میݙے سوالاں دا ولدا ݙے۔‘ ’ جیکر میکوُں اِیں نٹ دی لوڑھ نہ ھوندی، تاں میں کݙاھیں وی اِیکوُں نہ لہاواں ہا۔‘ چَھت دو ݙیہدیں ڈینِس بُڑکا۔ ’تیکوُں اے کِت کیتے لوُڑھیندا ھا؟ ‘ ’ کِت کیتے؟ اساں اِیندے نال سِنکرز بݨیندے ھیں۔‘ ’”اساں“ توُں تیݙی کیا مُراد اے؟‘ ’اساں۔۔ اساں لوک، کلیموف دےڄٹ۔‘ ’اِنتے ݙیکھ ہاں، او جوُان آ! مموُں مچلا نہ بݨ، سِدھی سِدھی ڳالھ کر، میݙے نال اے سِنکرزآلے کوُڑ نہ چلسن۔ ’میں سڄی حیاتی کوُڑ کݙاھیں نِمھی الاݨاں‘ ڈینِس اکھیں جھِمکیندے بُڑکا ’سِنکرز مُتوُں مچھی دا شکاربھلا کوئی کیویں کھیݙ سنڳدے، سائیں میݙا؟ جیکر شِائنر یا کاکروچ دا لاوا لڳا ھوویا ھووے، تاں سِنکرز مُتوُں کیا اے ھیٹھوُں تل تئیں ٻُڄسی؟ تُساں میکوُں آھدے ھو میں کوُڑ کھڑا الینداں‘ ڈینِس کھِلا۔ ’شائنر دا ھِک چنڳاں لاوا وی پاݨی دےاُتے تردا کھڑاھوندے۔ باس مچھی، پائک مچھی اتے اِیل مچھی ھیٹھ تل تئیں ڳئے لاوے تے آݨ لڳدن۔ پاݨی تے تردے لاوے تے تاں چھڑی گار مچھی آݨ لڳدی اے۔ اتیں او وی ھمیش نئیں آݨ لڳدی۔ ݙوُجھی ڳالھ اے ھے جو ساݙے دریا اِچ گار مچھی ھوندی وی کائنی، او اکثراء کھلے پاݨیاں اِچ ھوندی اے۔‘ ’اے توُں میݙے اڳوُں کیہاں گار مچھی گارمچھی لائی کھڑیں؟‘ ’بھلا کیا؟ تُساں میں کݨ مچھی دے شکار دا ناھا پُچھا؟ ساݙے کول سبھ لوک مچھی دا شکاراِیویں کریندن۔ ھِک نِکڑا جیہاں چھوکرا وی سِنکرز مُتوُں مچھی دا شِکار نئیہیں کریندا۔ ہا، کُجھ او وی ھِن جیڑھے ککھ نئیں ڄاݨدے‘ ٻس اوُھے ھِن جیڑھے سِنکرز مُتوُں شِکار کریندن۔ او پاڳل ای ھِن جیڑھے قائدہ نئیں منیندے۔‘ ’اچھا تاں توُں اے آھدیں جو تیں اے نٹ اِیں کیتے لہایا ھا جو توُں اِیکوُں بار یا وزن دے طور تے اِستعمال کر سنڳیں؟‘ ’ٻیا کِت کیتے لہایم ؟ قطار ڳوٹی کھیݙݨ کیتے؟‘ ’پر توُں اِیں بار دا کم کئیہیں سیسے، گولی یا میخ توُں وی تاں گھِن سنڳدا ہاویں۔‘ ’سیسہ ٻوُٹیاں تے نئیں ڄمدا۔ مُل آݨناں پوندے۔ اتیں میخ دا تاں اِتھاں کم ای نئیں۔ نٹ دے بار دی کیا بات اے۔ وزنی وی ھوندے اتے وِچوُں سوراخ وی ھوندیس۔‘ ’کیویں بھولا بݨݨ دا پکھنڈ کیتی کھڑے۔ تیݙیاں ڳالھیں توُں اِیویں لڳدے جیویں توُں ھِک سال دا ٻال ھوویں یا ھُݨیں ھُݨیں اسمانوُں لتھا ھوویں۔ کھرکے آ! تیکوُں نئیں پتہ جو پٹڑی دے نٹ لہاوݨ دا کیا سِٹا نِکل سنڳدے؟ تیکوُں جیکر چوکیدار نہ ݙیہدا تاں، کوئی نہ کوئی ٹرین پٹڑی توُں لیہہ ونڄݨی ھائی اتے سبھ سواریاں مر سنڳدیاں ھن۔ اتے توُں ھوویں ہا اِنہاں سبھ لوکیں دا خوُنی۔‘ ’مولا معاف کرے، میݙا سائیں! تُساں سمجھیندو جو اساں شر پسند شیطان ہِسے۔ مولا دے کرم نال نہ اساں کݙاھیں کئیہیں دا خوُن کیتے اتے نہ ای کݙاھیں کرݨ دا سوچے۔ پوتر ماتا! ساکوُں آپݨی پناہ اِچ رکھے، اتے ساݙے تے کرم کرے! تُساں اے ڳالھ کیویں آکھ سنڳدو؟‘ ڈینِس مجسٹریٹ کوُں اکھ مار کیں مُسکاندے ھوئے آکھا: ’کِتلا عرصہ تھی ڳئے وستی آلے نٹ لہیندے آندن، ھُݨ تئیں تاں اے جھیہاں کوئی حادثہ نئیں تھیا۔ ہا البتہ میں جیکر ریل دی پٹڑی لہا ونڄاں ھا، یا پٹڑی تے کوئی درخت دا مُنڈھ ونڄ سٹاں ہا تاں وت شئیت ٹرین دا کوئی حادثہ تھی سنڳدا ہا۔ مولا معاف کرے۔ پر اِیں نٹ نال، ٹھُٹھ ۔‘ ’پر کیا تیکوُں اِیں ڳالھ دی سمجھ کائنی جو اِیں نٹ دےنال پٹڑی ھیٹھوُں ٻدھی ھوئی ھوندی ھے؟‘ ’ہا، ساکوُں اِیں ڳالھ دی سمجھ ھے۔ تہوُں تاں اساں سارے نٹ نِسے لہیندے، ھمیش کُجھ نٹ چھوڑ ݙیندے ھیں۔ اساں اے سارا کم دھیان نال کریندے ھِسے، ساکوُں ساری سمجھ ھے۔‘ ڈینِس اُٻاسی ݙتی اتیں ھتھ نال وات آپݨے دے سامھݨے صلیب دا نِشان بݨائیُس۔ ’پر سال جیڑھی ٹرین دا حادثہ جِتھاں تھیا ھا، او جاہ ا، او جاہ اِتھوُں زیادہ پرے کائنی۔‘ مجسٹریٹ آکھا ’ھݨ میکوُں سمجھ آئی ھے اے حادثہ کیوُں تھیا ھا۔‘ ’کیا آکھے وے؟‘ ’ھُݨ میکوُں سمجھ آئی ھے جو پِچھلے سال او ٹرین پٹڑی توُں کیویں لتھی ھائی۔‘ ’ہا، میݙی سرکار! تُساں پڑھے لِکھے ھو، تساں سبھ ڄاݨدے ھو، شئیں جیویں ھِن اوُنویں کیوُں ھِن، تُساں سمجھ سنڳدے ھو۔ پر او چوکیدار، جیڑھا نِرا ڄٹ ھے، اوُکوُں ککھ پتہ کائنی۔ اوُں میکوُں میݙے کوٹ دے کالر توُں نپ کے گِھیلا ہا۔ گِھیلݨ توُں پہلے سچ کوُڑ دا نروار تھیوݨا چاھیدے۔ پر ڄٹ تاں ڄٹ ای ھوندے ناں۔ تُساں لِکھ سنڳدے ھو، میݙی سرکار، اوُں میکوُں ݙوُ واری مارا ھا۔۔ ھِک واری مونہہ تے اتیں ٻئی واری بھبھر تے۔‘ ’ٻیا نٹ تیݙے گھر دی تلاشی کریندے ھوئے لبھا ھا۔ او نٹ تیں کِتھوُں لہایا ھا، اتیں کݙݨ لہایا ھا؟‘ ’تُہاݙا مطلب اے او نٹ جیڑھا نِکڑی صندوُقڑی اِچ لاتھا ھا؟‘ ’میکوُں نئیں پتہ جو اے کتھاں لاتھا ھا۔ پر اے تیݙے گھروُں لدھا ھا۔ ݙسا اے کِتھوُں لہایا ھاوی؟‘ ’اے میں ناھی لہایا۔ اے میکوُں سائیمون دے پتراِگناشے ݙتا ھا۔ اے اوُھو نٹ ھے جیڑھا تہاکوُں ݙسے می ویڑھے اِچ کھڑی ریڑھی اِچ رکھی نکڑی صندوُقڑی اِچ لاتھا ہا۔ مِتروفن تے میں رَل کے لہایا ھا۔‘ ’کیڑھا مِتروفن؟‘ ’مِتروفن پٹروف۔ تُساں اوُکوُں نِوھے ڄاݨدے؟ مچھی دے ڄال وُݨدے تے وِچیندے۔ سبھ اوُندے کݨ ڄال مُل گھِندن۔ اوُکوں آپݨے کم کاروبار کیتے ٻہوُں سارے نٹ لوُڑھیندن۔۔ ھِک ڄال کیتے درجن کھن نٹ۔‘ ’سُݨ تعزیرات دے دفعہ1081 دے تحت ”جیڑھا بندہ وی ڄاݨ ٻجھ کے ریل دی پٹڑی دا نقصان کریندے، اے جھیہاں نقصان جیندے نال ٹرین دا حادثہ تھی سنڳدے، اتے جیکوُں خبر ھووے جو اے حادثی تھی سنڳدے۔ “ ۔۔ کیا تیں سُݨے؟ ”جیکوُں خبر اے “۔۔ ”اوُکوُں سخت سزا ݙتی ونڄے۔“ تیکوُں ایں ڳالھ دی سبھ خبر ھئی جو نٹ لہاوݨ دا کیا سِٹا نِکل سنڳدے۔ اتے اِیندی سزا ھے جلاوطنی اتے سخت مُشقت۔‘ ’بے شک۔ تُہاکوُں میں کݨ ودھ اِیں ڳالھ دی خبر ھے۔ اساں تاں اندھارے اِچ راھندے ھِسے۔ ساکوُں اِنہاں ڳالھیں دا کیا پتہ؟‘ ’تیکوُں اِیں ساری ڳالھ دا چنڳاں بھلا پتہ اے۔ اِیویں کوُڑ کھڑا مریندیں تے آپݨی جہالت دا بہانہ بݨیندا کھڑیں۔‘ ’میں کوُڑ کیوُں مریساں؟ تہُاکوُں جیکر میݙی ڳالھ تے اِتبار کائنی تاں وستی اِچ کئیہیں کݨ پُچھ گھِنو۔ سِنکر مُتوُں اُنہاں دے ھتھیں ٻس کاکروچ اِی لڳدے۔ سِنکر ناں ھووے تاں گجین مچھی وی نئیں لڳدی۔‘ ’توُں ھُݨ ولاء نویں سروُں گارمچھی دی رٹ لاوݨ آلا ھِویں۔‘ مجسٹریٹ مُسکاݨا۔ ’ساݙے دریا اِچ گارمچھی کائنی۔ سِنکر مُتوُں پاݨی تے تردے ساݙے لاوے اِچ جے کݙاھیں کوئی شئے آݨ وی لڳدی ھے تاں او ھوندے کوئی ٻوُٹا یا ٹنگݨی۔‘ ’اچھا ھُݨ الاوݨ بند کر۔‘ چُپ تھی ڳئی۔ ڈینِس پہلے آپݨی ھِک ڄنگھ تے کھڑا ھا، ولاء ٻئی تے تھی کھڑا اتیں میز تے ݙٹھُس، اِیویں اکھیں جھِمکونِس جیویں ساوا میز پوش نئیں بلکہ سِجھ کھڑا ݙیہدا ھووے۔ مجسٹریٹ تِکھا تِکھا لِکھدا پیا ہا۔ ’میں تیکوُں گرفتار کرݨ تے جیل اِچ سٹݨ دا حکم ݙینداں۔‘ ڈینِس اکھیں جھِمکاوݨ بند کیتیاں، آپݨے گھاٹے بھِربھٹے اُتوُں تے چاتے اتیں سولیہ نظراں نال مجسٹریٹ دو ݙٹھُس۔ ’جیل اِچ سٹݨ، کیا مطلب ؟ سائیں میݙا! میݙے کول کوئی ٹائم کائنی۔ میکوں میلے تے ونڄݨے اتیں گریگوری کݨ ترائے روُبل اُڳاڑنݨ۔ اوُں میں کݨ ادُھاری مینجھ گھِدی ھائی۔‘ ’الاوݨ بند کر۔ میݙے کم اِچ مداخلت نہ کر۔‘ ’جیل ونڄݨ، کوئی وجہ ھووے تاں چلو میں جیل لڳا ای ونڄاں ھا، پر جیویں میݙی حیاتی نِبھدی پئی اے، اِیندے اِچ جیل ونڄݨ کِت کیتے؟ میں کئیہیں کوُں لُٹا نِمھی۔ کئیہیں نال بھِڑا نِمھی۔ اتیں جیکر معاملہ میݙے کرائے آلا ھے تاں سائیں میں تُہاکوں اے آکھساں جو کاردار دی ڳالھ دا سرو اِتبار نہ پئے کراھے۔ وستی دے کئیہیں شریف بندے کݨ پُچھ گھِنو، او تہاکوں اِیہو آکھسی کاردار چور اے، سائیں! ‘ ’چُپ کر۔‘ ’میں چُپ کر ویساں۔‘ ڈینِس بُڑکا، ’پر ڳالھ اوُھا ھے، میں حلفیہ آھداں جوکاردار آپݨے ریکارڈ اِچ ݙنڈی ماری ھوئی ھے۔ اساں ترائے بھرا ھِسے: کُزما، گریگوری تے میں۔۔۔‘ ’توُں میݙے کم اِچ مداخلت کریندا پئیں۔ مجسٹریٹ سݙ مارا سائیمون! اِیں بندے کوُں گھِن ونڄ۔‘ ’اساں ترائے بھرا ھِسے۔‘ ڈینس بُڑکا جیویں ای ݙوُ تکڑےسپاھیاں اوُکوُں وٹھا تے کمرے کݨ ٻاھردھِک نیتا۔ میں آپݨے کئیہیں بھرا دا ذمہ دار کائنِمھی۔ کُزما آپݨاں اُدھار نئیں لہیندا۔ اتیں میکوُں، ڈینِس کوُں سبھ بھوڳݨا پوندے۔ تُساں آپ کوُں جج آھدے ھو۔ ساݙا سردار، جرنیل، جیکر اڄ جیندا ھوندا تاں تُہاکوں ججی دی ساری الف بے پڑھاوے ھا۔ تُہاکوُں سمجھدار ھووݨاں چاھی دے۔ جیکر کوئی ݙوھی ھووے تاں نِسنڳ اوُکوُں چھانٹے مارو۔۔۔‘ ترجمہ: اَجوُ،29 اکتوبر2017، اسلام آباد