cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاہزیب قمر
غزل
آہدا ہامی جو لوک نظریل ہن
یار تئیں وی خیال رکھنڑاں ہا
آپ کوں باکمال رکھنڑاں ہا
تیکوں دل وچ سنبھال رکھڑاں ہا
توں نہ ہانویں تاں غم ہنڈائے میکوں
ڈکھ دا رشتہ بہال رکھنڑاں ہا
توڑے قمر میکوں ستیندیاں ہن
ول وی مونجھیں کوں نال رکھنڑاں ہا
سئیں شاہزیب قمر صاحب
(دری ڈھولے والی)
زندگی کوں زوال ہے اجکل
شام فجریں ملال ہے اجکل
سینجھا بدلیا ہے رنگ دنیا جو
مسیت اندر دھمال ہے اجکل
پیار منگدا کمال ہے اجکل
دین اپنڑاں بنڑا گھدے لوکیں
نفرتیں کوں عروج حاصل ہے
پیار سلفت دا کال ہے اجکل
کہیں دے قمر نئیں ڈکھ ونڈیندا کوئ
اپنڑی اپنڑی سنمبھال ہے اج کل
پھل حیاتی ہے خار نئیں کرنڑاں
نال کہیں دے وی پیار نئیں کرنڑاں
خود کوں ڈیکھن تاں روز رو پوون
انہیں اکھیں کوں چار نئیں کرنڑاں
ہک ڈو لمحیں دی چاشنی کیتے
آپ کوں  داغدار  نئیں  کرنڑاں
بہہ کے شیشے دی تار وستی وچ
کہیں مفلس تے وار نئیں کرنڑاں
دل دے کعبے اندر جتی بت ہن
کہیں کوں پروردگار نئیں کرنڑاں
ڈکھ میڈے  یار  غم میڈے بیلی
اپنڑیں یاریں کوں گار نئیں کرنڑاں
توڑے جتنا قمر خطار کار ہیں
حیا سمندر کوں پار نئیں کرنڑاں
شاہزیب قمر
بھیجم سنیہڑا سئیں کوں بائمان کاں دے نال
ہے مونجھ پئ منجیدی ہر ستر تھاں دے نال
ہنڑ تاں وسار جھیڑے ساون وی ڈیکھ ول آئے
نصری دی پنڈ چنڑوں ہا توتاں دی چھاں دے نال
بس یار  ول آ  پاروں  رل  عید  تاں گزاروں
میں آپ وچ نا مانواں سجڑیں دی بہاں دے نال
کیوں پیت کوں بھلا کے غیریں دے نال ٹر پئیں
خیراں تیڈیاں منگاں نت دل تے زباں دے نال
ساون دیاں روز ہوکاں سینے قہر دیاں سوکاں
سنڑ بے ملی دیاں کوکاں دل بے زباں دے نال
تسڑی کوں تس کھا گئ بس آس ہک مکا گئ
ناواں میڈا  لکھیجے  قمر  دے  ناں  دے نال
پیار میڈے دا توں اثر ڈیکھیں
نال مونجھیں دے اکھ دا شر ڈیکھیں
آ کے ہک وار توں مگر ڈیکھیں
پہلے مٹی دے نال مٹی تھی
ول سناں تے الیندا سر ڈیکھیں
آ کے در تے ہوا دا شر ڈیکھیں
کہیں برے کوں نہ توں برا آکھیں
دل نہ ترٹے کتھاہیں مگر ڈیکھیں
میڈے سر تے پتھر دے جھیڑے وچ
اپڑیں ناں دے سبھے پتھر ڈیکھیں
تن دے زخمیں دا خون شاہد ہے
من تے تھیندے ہوئے جبر ڈیکھیں
ہر دے جائے کوں قمر توں اپنڑاں جانڑ
ڈوہڑے
ڈوہڑہ
میڈے سر تے ڈکھ دی رات نہ بنڑ جذبات نہ کھس سجھ ابھرن ڈے
اج ترس چا کھا میڈے جوبن تے ہے لہندی مس سجھ ابھرن ڈے
در پلکیں نال بوہار ڈیساں میڈی  لہسی  تس سجھ ابھرن ڈے
بس قمر  یار تاں  آ نکلے  پچھیں ڈیکھ چس سجھ ابھرن ڈے
ڈائری دا پنا 23
ڈائری دا پنا : 23
ڈیو جی دا گھر ' کاسبو دے ہک ماہنڑو دا گھر جیڑھا کارونجھر دیاں بارشاں تے کَچھ دے لُونڑ نال بنڑیا ہا ' ایں موریں دے آبائی وطن دا واسی ' اساں ہک لکھ چَھتریہ ہزار وار پہلے ڈیو جی کوں ملیے ہاسے ' ایں کَچھ اندر یا آر پار کتھاہیں ' پہلیاں پہلیاں بارشاں توں پہلے یا بعد کڈاہیں ' ڈیو جی سامنڑے ہا ' خلیل کنبھار مُرکیا " ہاں بھئی ڈیو جی ہم آ گئے ہیں " ڈیو جی دی مسکان بھوج دے قدیمی بزاراں دے شیشے وچوں بکھی ' کَچھ وچوں لنگھدے میگھواڑاں دے پندھ وچوں چمکی ' اساں کَچھ دے موسمیں وچوں ہک لکھ چھتریہ ہزار وار ملیے ہاسے ' ایں دھرتی دا وارث ٹیکم میگھواڑ دا پُتر ڈیو جی, اساں ایں وار ملیے تاں, گورنمنٹ پرائمری سکول سادورس وچ پڑھیندا ہا ' روز اپنڑے موٹر سائیکل تے کاسبو تو سادورس تئیں 50 کلو میٹر دا پندھ کریندا ہا ' اج اپنڑے گھر اگوں خلیل کنبھار دے آدر وچ ملتانوں آئے ہک ماہنڑو کوں پچھلے کہیں ویلے وچوں چیتے پیا کریندا ہا۔ رفعت عباس
سرائیکی زبان تے اَدب وِچ تذکرہ تے تاریخ نویسی
سرائیکی لوک ادب وچ، تذکرہ، تاریخ نویسی دے ضمن وچ پروفیسر دلشاد کلانچوی دی ایں تناظر وچ اہمیت حاصل ہے جو ، جݙاں سرائیکی ادب بارے لکھݨ پڑھݨ دی رفتار ٻہوں سُست ہئی، اُوں دور وچ انہاں دستیاب ادبی مواد ہک معلوماتی جائزے و تجزیہ دی صورت وچ چھاپیا۔ تے ایندی وجہ نال سن 1990 دے ڈھاکے وچ ادبی و تنقیدی مضامین/جائزہ شماری دے ادبی کم کوں بنیاد میسر آ ڳئی۔جینویں جو تمہیدی سطور وچ بیان کیتا ڳئے کہ پروفیسردلشاد کلانچوی دی ایہ کتاب جدید تحقیقی اصول اتے ضابطیاں دے مطابق نھیں لکھی ڳئی اتے حوالہ جات یا پہلے توں کیتی ڳئی تحقیق بارے متن یا مآخذ بارے کوئی نشاندہی نھیں تھیندی۔ البتہ کتاب دے چھیکڑ تے انہاں کتب دی تندیر ضرور موجود ہے جتھوں استفادہ کیتا ڳئے۔
" سرائیکی زبان تے اَدب" وچ کہیں وی صنف ادب دے تخلیق کاراں دے فکر و فن بارے انہاں دا تجزیہ، تاثراتی اتے تبصرے دی جھال ݙیندے مثلاً"'ظفر لاشاری 1965ء کنوں سرائیکی لوک افسانہ لکھݨ شروع کیتے تے بے شمار افسانے لکھ چکیئن اُنھاں دے افسانیاں دا پہلا مجموعہ ’’تتیاں چھانواں‘‘ چَھپ چکیئے انہاں دے افسانے مواد، تکنیک تے زبان دے لحاظ نال  ٻہوں  معیاری ہن۔ انہاں دا طرز بیاں ٻہوں  چنگا ہے سادہ تے با محاورہ ہے‘‘۔"مُصنف دلشاد کلانچوی نے’’ سرائیکی زبان تے ادب‘‘ توں علاوہ’’ سرائیکی اور اُس کی نثر‘‘ (سرائیکی نثر کا ایک مختصر تاریخی خاکہ) 1982ء وچ لِکھ چُکن۔ ایہ ݙونہیں کتاباں جزوی ادبی تاریخ شمار کیتیاں ویندین انہاں ایہ تاریخاں لکھدے ہوئے تاریخی تناظر و ادبی اسلوب کوںسامݨے رکھیئے پروفیسر دلشاد کلانچوی سرائیکی ادب دی کہیں دی صنف دا تعارف اجمالی طورتے کرویندن ۔ مختضر تمہیدتوں بعد اوں صنف وچ لِکھن والے شاعراں، ادیباں دیاں کتاباں دا تعارف ، مختصر لفظاں وچ محتاط تنقید نگار دے طور تے کرویندن، شاید انہا دا مطمع نظر اپݨے عہد دے لکھاریاں دی حوصلہ افزائی کرݨ  ہئی تاں جو سرائیکی ادب لکھݨ والے لکھاری زیادہ کنوں زیادہ لکھݨ دا متوجہ تھیوݨ اِت پاروں انہاں داتنقیدی تجزیہ محض تبصرے دی حد تئیں محدود تھی تے رہ ویندے۔ جیندے پاروںسرائیکی ادب وچ سست رفتاری دا تاں پتہ لگدے البتہ تاریخی تناظر میں سرائیکی ادب وچ ارتقاء اتے ارتقاء دیاں منزلاں وچ سماجی ، سیاسی، تہذیبی، ثقافتی، تاریخی شعور وچ تبدیلی، کہیں صنف ادب وچ موضوع، ہئیت یا اسلوب دی تبدیلی، تخلیق کار دے فکری رجحانات یا اوں زمانے دی کہیںتحریک دے اثرات بارے کوئی واضح اتے مفصل بیانیہ پڑھن کوں نھیں ملدا۔ ات پاروں، تہذیبی سماجی شعور دی اسرگی بارے دی کوئی جھات نھیں ملدی۔ مصنفین دے سوانحی حالات یا خاکے وغیرہ وی ایں کتاب وچ اپݨی جا نھیں بݨا سگیے۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی دا ذوق ادب، ادبی مواد دی جمع آوری دا رجحان ہے ، انہاں دے محقق، مورخ اتے تاریخ نویس ہووݨ دا سدھ پتہ ݙیندے ۔ نامور محقق، دانشور، پروفیسر شوکت مغل لکھدن:"'دلشاد کلانچوی دی سرائیکی ادب وِچ تاریخ نویسی دے ذوق تے انداز کوں دیکھ کے قاری بخوبی ڄاݨ سڳدے جو انھاں دا مزاج تاریخ لکھݨ کیتے خاصا موزوں ہے تاریخ نویسی وچ بنیادی ڳالھ خلوص تے بے لاگ رویہ ہئی جیندے وچ تحقیق دے نال نال حقائق نگاری بھی ضروری ہوندی ہے ۔ دلشاد کلانچوی وی تاریخ لکھݨ ویلھے  اپݨی پسند و نا پسند کوں حقائق تے غالب نی تھیوݨ ݙتا تے ایہو انھاں دا تاریخ نگاری دا نمایاں پہلو ہے۔جتھاں تائیں پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں دی غیر جانب داری اَتے حقیقت نگاری دا تعلق ہے۔ ایں حوالے نال انہاں مضامین دے ایں مجموعے وچ بے لاگ تبصرے اتے حقیقت نگاری دیاں خوبیاں موجود ہن۔‘‘"سرائیکی زبان و ادب دی سنبھال سانگھے پروفیسر دل شاد کلانچوی جو آہرکیتے۔ سرائیکی ادبی تاریخ دے تناظر وچ منڈھلیاں کاوشاں وچ شمار کیتا ونج سگدے۔ اتے اُنہاں دیاں کاوشاں کوں پذیرائی وی ملی ہے۔
محقق، دانشور حمید الفت ملغانی لکھدن:"'سرائیکی زبان تے ادب دے ودھارے سانگے تے اینکوں ݙوجھیں زبانیں دے مونڈھے نال مونڈھارلا کے ٹورݨ کیتے جیڑھا کم کلہے کلانچوی ہوراں کر ݙکھلائے اوتلا کم کرݨ کیتے وڈے وݙے اِدارے وی کنی کتریندن‘‘"ڈاکٹر قاسم جلال لکھدن:"'اکثر تاریخی کتاباں دا مواد مصنف دی کوشش دے باوجود بارا، تھکائوݨاں تے بوریت پیدا کرݨ دا باعث بنڑ دے دلشاد کلانچوی دی لکھت دی اے خوبی ہے جو قاری تاریخ دے ہزاراں ورھیاں دے پندھ دے حال پڑھدے، پر دل چسپی نال ۔تاریخی واقعے تے تجزیاتی بحثاں اُونکوں اَملک بور نئیں کریندیاں سرائیکی ادب رنگ برنگے پُھلاں دا باغ ہے دِلشاد ہوراں انہاں ونکو ونکی دے پھلاں کوںہار دی شکل ڈے تے قاری دے سامݨے پیش کرݙتے‘‘"
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی زبان تے اَدب
کے ٹو
کے ٹو ، دنیا دی ݙوجھی بلند ترین چوٹی ہے۔ ایہ پہاڑی سلسلہ کوہ قراقرم، پاکستان اچ واقع ہے۔ ایندی بلندی 8611 میٹر/28251 فٹ ہے۔ اینکوں پہلی وار 31 جولائی 1954ء کوں ݙو اطالوی کوہ پیماؤں لیساڈلی تے کمپانونی نے سر کیتا۔ اینکوں ماؤنٹ گڈون آسٹن تے شاہگوری وی آہدن ۔ thumb 1856ء وچ ایں پہاڑ دا پہلی وار گڈون آسٹن نے سروے کیتا۔ تھامس ماؤنٹ گمری وی ایندے نال ہئی۔ اوں نے ایندا ناں کے ٹو رکھا کیونکہ سلسلہ کوہ قراقرم وچ ایہ چوٹی ݙوجھے نمبر تے ہئی۔گوڈون آسٹن دے ناں نال وی منسوب کیتا ویندے۔
کے ٹو تے چڑھݨ دی پہلی مہم 1902ء اچ تھئی جیہڑی ناکامی تے ختم تھئی۔ اوندے بعد 1909ء، 1934ء، 1938ء، 1939ء تے 1953ء اچ کوششاں وی ناکام تھیاں۔ 31 جولائی، 1954ء دی اطالوی مہم بالاخر کامیاب تھئی۔ لیساڈلی تے کمپانونی کے ٹو تے چڑھݨ اچ کامیاب تھئے۔ 23 سال بعد اگست 1977ء وچ ہک جاپانی کوہ پیما اچیرو یوشیزاوا ایندے تے چڑھݨ اچ کامیاب تھیا۔ اوندے نال اشرف امان پہلا پاکستانی ہئی جیہڑا ایندے تے چڑھا۔ 1978ء اچ ہک امریکی ٹیم ایندے تے چڑھنے وچ کامیاب تھئی۔ کے ٹو کوں ماؤنٹ ایورسٹ دے مقابلے اچ زیادہ مشکل تے خطرناک سمجھا ویندے۔ کے ٹو تے 246 افراد چڑھ چکن جبکہ ماؤنٹ ایورسٹ تے 2238۔
سرائیکی ادب ریت تے روایت
ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب "سرائیکی ادب ریت تے روایت" اُنہاں دے تحقیقی ، تنقیدی مضامین اتے مختلف کانفرنساں وچ پڑھے ڳئے مقالات دا مجموعہ ہے ۔ اُنہاں دی ایہ کتاب سرائیکی ادبی بورڈ (رجسٹرڈ) ملتان دی طرفوں، جنوری سن 2010ء وچ، ݙوجھی وار چھپی ہے جاں جو ایندی پہلی اشاعت مارچ 1993ء دی ہے ۔ ایں کتاب وچ تریہہ (30)تحقیقی، تنقیدی مضامین شامل ہن جنہاں دی تندیر کجھ ایں طرحاں ہے ۔
ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب "سرائیکی ادب ریت روایت" بھانویں جو تنقیدی و تحقیقی مضامین دا مجموعہ ہے مگر ایندے مضامین وچ ادبی شخصیات شاعراں، ادیباں سرائیکی ادب دیاں اصناف، تے کتابیات خاص طور تے کلاسیکی ادب بارے ٻہوں سارا تحقیقی مواد اینجھا مل ویندے جیندے نال سرائیکی ادبی تاریخ وچ حقائق دی تصحیح وچ مدد مل سگدی ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب ریت تے روایت
عبدالرشید اشتر
عبدالرشید اشتر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑہ
اِیں مَندردے تا لے نَہیں کُھلدے دِل کا فرتھی بَھگوان وَ ٹا
وَنج دَستک ڈے کَہیں بے دَرتے مَجبوریں دے عُنوان وَ ٹا
یا سَہہ وَنج جو پئی تِھیندی اے ۔۔۔۔ یا آس وَٹا اَرما ن وَ ٹا
یا اُشتر زَ ہردا پیا لہ پی جِند جا ن کُوں چُھوڑ جہا ن و ٹا
ہے سیت نصیب دی ونڈ ساری
او پھوت بدھے اساں چھج بدھڑن
اوندی عزت وقارچودھار ہووۓ
اوندی شان ودھےاساں چھج بدھڑن
اوندے بخت اقبال دی حد کینی
کل بعد مدت آئی نیندر "اشتر"
اساں خاب لدھے اساں چھج بدھڑن.
کہیں بار کو اج نہ بار سمجھ اج نندر دے بار تے نندر کروں
اج نندر کروں ۔کروں کرکر نہ ہر گالھ وسار تے نندر کروں
اج پہلی آخری نندر کروں اج پھل بݨ خار تے نندر کروں
متاں اشتر نیناں نہ بخشن ہیں دار ہلار تے نندر کرو..
ہاسے  اتناں اُتناں  جے  جتناں  خس  خواب تھئے  اس کس کھادے ۔ ۔
ساڈی چُنج  توں  چوگ  وی  نکل پئی  اساں پھس موئے کیا ڈس کھادے ۔ ۔ ۔
اساں اشتر بے وس  کھادے  گیوں   ساکوں  وس  والیں  لا وس کھادے۔۔۔!!!
سائیں عبدالرشید اشتر
جیکوں کھیڈ بنڑا کے تروڑ سٹی میڈے گالھے بال ھن آلھنڑیں وچ"
ہک منٹ دے وچ برباد کیتی میڈے گزریے سال ہن آلھنڑیں وچ"
تیڈے کیتے "اشتر"کاں ھن پئے میڈے قیمتی لال ھن آلھنڑیں وچ۔۔
ﭼﻠﻮ ﺁﮔﺌﮯ ﻭﻗﺖ ﺗﺎﮞ ﺑﮭﻮﮒ ﻭﯾﺴﻮﮞ ݙﮐﮫ ݙﺳﮑﯿﺎﮞ ﺁﮬﯿﮟ ﻧﮧ ݙﯾﺴﻮﮞ"
ﭼﭗ ﮐﺮ ﮐﮯ ﺩﺭﺩ ﮐﻮﮞ ﺳﮩﮧ ﻭﯾﺴﻮﮞ ﮐﮩﯿﮟ ﺑﺌﮯ ﺩﮬﺎﮬﯿﮟ ﻧﮧ ݙﯾﺴﻮﮞ"
ﮬﻨﮍ ﮐﮩﯿﮟ ﮐﻮﮞ ﮬﺎﮞ ﺗﯿﮟ ﻧﮧ ﺭﮐﮭﺴﻮﮞ ﮨﺮ ﻋﺎﻡ ﮐﻮﮞ ﺟﺎﮬﯿﮟ ݙﯾﺴﻮﮞ"
ﮬﻨﮍ "ﺍﺷﺘﺮ ﺳﻮﭺ ﮐﮯ ﻻﻭﻧﮍﯼ ﮬﮯ ﺍﻧﮍ ﺟﺎﻧﮍ ﮐﻮﮞ ﺑﺎﮬﯿﮟ ﻧﮧ ݙﯾﺴﻮﮞ۔
جیرھا گھر ہوندا ہا پکھیاں دا او بدل کرائیں بیا گھر تھی گئے
او درخت پرانڑاں صدیاں دا او کرسیاں میزاں در تھی گئے
اے حال اساݙے ݙیکھ کرائیں ساݙے پکھڑو ڈھیر سفر تھی گئے
ساکوں اشتر کہیں دی نظر لگی اساں ماکھی لوک زہر تھی گئے...!!!
ﺗﯿﮉﺍ ﮨﺘﮫ ﻫﺎ، ﺩﻧﯿﺎ ﮨﺘﮫ ﻭﭺ ﮨﺌﯽ ﺗﺌﯿﮟ ﮨﺘﮫ ﭼﮭﮍﻭﺍﺋﮯ ﻣﯿﮟ ﺭﻝ ﻣﻮﺋﯽ ﺁﮞ ..
ﺗﯿﮉﮮ ﺳﺎﻧﮕﮯ ﮈﮬﯿﺮ ﻋﺮﻭﺝ ﻫﺎﻧﻤﯽ ﺍﺝ ﻭﻗﺖ ﺟﻮ ﺁﮰ ﻣﯿﮟ ﺭﻝ ﻣﻮﺋﯽ ﺁﮞ ..
ﺗﻮﮞ ﺭﺱ ﮔﯿﮟ ﺩﻧﯿﺎ ﺭﺱ ﮔﺊ ﻫﮯ ﺭﭨﮭﮯﺣﻖ ﮨﻤﺴﺎﮰ ﻣﯿﮟ ﺭﻝ ﻣﻮﺋﯽ ﺁﮞ..
ﺟﮓ ﻭﺍﻧﮕﻮﮞ ﺍﺷﺘﺮ ﺫﺍﺕ ﺗﯿﮉﯼ، ﺟﮉﺍﮞ ﺟﮭﯿﮍﺍ ﻻﺋﮯ ﻣﯿﮟ ﺭﻝ ﻣﻮﺉ ﺁﮞ
عبدالرشید ﺍﺷﺘﺮ
ڈوہڑہ
کہیں پیت دے پیر آزما ساکوں چاباری بارتے نچدے ہیں
اساں ناچے نتھ بن نچدے ہیں اساں سوز ستارتے نچدے ہیں
پا پیلاں گھنگھرو پیریں وچ کر چهن چهن کارتے نچدے ہیں
اساں اشتر جیت کے نئیں نچدے اساں ہر دم ہارتے نچدے ہیں
تیڈا وقت جو ھے ہر وقت تہوں تیڈے در تے شام سَویر کھَڑِن
تیڈے ہَتھ دھو دھو کھڑے پیندے ہِن تیڈے جھُک جھُک چُمدے پیر کھَڑِن
ساڈا کوئی کائے نی ساہ جِتنی توں توں جو ڈھیر جو ھیں تیڈے ڈھیر کھَڑِن
پر اُشتر طوطے او تئیں ہِن جے تونڑی بیر تے بیر کھَڑِن
غزل
قرآن کل صفتاں کیتین صفتاں وی ہن ساریاں تیݙیاں
مسجد مندر کعبے اندر تھیندیاں پیاں ہن داریاں تیݙیاں
توں من نہ من مرضی تیݙی اکھیں مگر کوڑیاں تاں نئیں
کیویں ونجاں میں او تائیں ول ول ولاں ول اے تائیں
پر پیر جے آزاد ھن گل وچ تاں ہن گاریاں تیݙیاں
بسمل وی ہاؤں مردے نسے پھڑکن جیتی پھردے نسے
قسمت ساݙی جلدی انویں مردیاں وی نئیں ماریاں تیݙیاں
پتھریں کوں کل کیری کیتی موسی کوں اج تائیں ہوش نئیں
ہئیں اج کتھاں ول تیار توں خیری تاں ہن تیاریاں تیݙیاں
سب کجھ لٹا کے وی اساں گیوں ادھ پچدھ سانگے تئیں
توں وی سجݨ اپݨی سݨا عرشیں تئیں ہن یاریاں تیݙیاں
توں جیت گئیں اشتر جیڑھی آخر اوھا ھک جیت ہئی
ہارݨ دی سدھ نئیں پئی تیکوں بازیاں جو نئیں ہاریاں تیݙیاں....
ﺗﯿﮉﮮ ﻣﯿﮉﮮ ﻧﮑﮭﯿﮍﮮ ﺩﺍ ﺳﺒﺐ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ.
.ﺗﻮﮞ ﮐﯿﺎ ﮨﺌﯿﮟ ﺗﮯ ﻣﯿﮟ ﮐﯿﺎ ﮨﺎﮞ ﺗﮯ ﺳﺐ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ ۔۔
ﺗﻮﮞ ﺷﮩﻨﺸﺎﮦ ﮨﺌﯿﮟ ﺗﯿﮑﻮﮞ ﺁﮐﮭﻨﮍ ﻣﯿﮑﻮﮞ ﺍﭼﮭﺎ ﻧﮩﯿﮟ ﻟﮕﺪﺍ.
ﺗﯿﮉﮮ ﺑﺎﻧﺪﯾﮟ ﺗﮯ ﺑﺮﺩﯾﮟ ﺩﯼ ﻃﻠﺐ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ ۔۔
ﺗﯿﮑﻮﮞ ﺧﻮﺍﮨﺸﯿﮟ ﺁﺳﺎﺋﺸﯿﮟ ﺩﮮ ﺭﻭﺟﮭﯿﻤﮯ ﭼﺎ ﺭﺟﮭﺎﯾﺎ ﮬﮧ.
ﺗﯿﮉﺍ ﻣﯿﮉﺍ ﺍﺻﻞ ﺩﮮ ﻭﭺ ﻣﺬﮨﺐ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ ۔۔
.ﻭﺍﺟﺒﺎﺕ ﺍﭺ ﺗﺎﮞ ﻭﺍﺟﺐ ﮬﮧ ﻣﺤﺒﺖ ﺟﺌﯿﮟ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﺩﯼ.
ﻣﮕﺮ ﮨﯿﮟ ﮬﮏ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﻭﭺ ﻭﺍﺟﺐ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ. ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ. .
.ﺍﺩﺏ ﺩﺍ ﺗﺎﮞ ﺍﺩﺏ ﮐﺮﻧﮍﺍﮞ ﮬﮧ ﺗﯿﮑﻮﮞ ﻭﯼ ﻣﯿﮑﻮﮞ ﻭﯼ.
ﺍﺩﺏ ﻧﺎﮞ ﮬﮧ ﺑﮯ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﺍ. ﺍﺩﺏ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ ۔۔
ﻋﺠﺐ ﻧﺎﮞ ﮬﮧ ﺗﯿﮉﺍ " ﺍﺷﺘﺮ " ﺗﯿﮉﯼ ﮨﺮ ﺷﮱ ﻋﺠﻮﺑﮧ ﮬﮧ
ﻋﺠﯿﺠﯽ ﺗﮯ ﻋﺠﻮﺑﮧ ﻭﭺ ﻋﺠﺐ ﮐﯿﺎ ﮬﮧ. ﮐﮉﺍﮨﯿﮟ ﺳﻮﭼﯽ۔۔۔!!!
سائیں عبدالرشید اشتر
تحفہ انشائیہ
= تحفہ انشائیہ =
از: ڈاکٹر خالد اقبال
تحفے دا خیال اِی کیڈا سُوہنا تے من موہنا ہے جے تئیں پوری قوم کیتے خوشخبری’’........ عوام کیتے تحفے جئیں سلوگن شامل نہ ہو وِن تاں لوک توجہ اِی نی کریندے۔ خیر سگالی دے جذبات تحفے تحائف ڈتے بغیر تَسے راہندن۔ ھُن تاں مہانگ دی پاروں تحفے ڈیونا خوش دِل تے خوشحال لوکاں دا کم فہے۔ غریب لوک تاں مہانگ دی پاروں آپ قربان تھیندے ویندن۔ تحفے تحائف دی لکھ مخالفت دے باوجود اے سلسلہ‘ راہندی دنیا تک ٹُردا راہسی۔ خُدا کرے ‘جو اے سلسلہ‘ ایویں ٹُردا راہوے۔ اگر تحفے وچ خلوص‘ نیک نیتی تے محبت شامل ہووے تاں وَل کھِل رنگ بن تے ہر پاسے کھِنڈ ویندی ہے۔
ہک زمانہ ہئی جذاں تحفے خوشی نال گھدے تے ڈتے ویندے ہَن ۔ ہُن اے زمانہ ہے جو تحفے منگے ویندے یا وَل زبردستی وصول کیتے ویندن۔ ایں سلسلے ءِ چ پولیس نے تاں باقاعدہ ’’ناکے ‘‘ لا رَکھے ہِن۔ ویگناں‘ بساں ءِ چ گنڈھ کپاں نے ’’ہتھ صفائی مہم‘‘ شروع کیتی ہوئی اے۔ پر ایندے باوجود وی تحفے تحائف دی خریداری آپنی حیثیت دیمطابق ٹر دی پئی اے۔ بے تکلف یار دوست عید توں پہلے اِی پُچھدے پن ’’ ہاتاں ایں واری تو میکوں عید تے تحفے ءِ چ کیا ڈیندا پیں‘‘۔
قارئین ! اساں ایں معاملے ءِ چ تہاڈے نال ہَیں تحفہ‘ تحفہ ای ہوندے۔ بھانویں مہانگا ہووے تے بھانویں سستا۔ پر کجھ لوک زیادہ مہانگے تحفے دے حق وچ ہوندن۔ حالانکہ اصل چیز تاں خلوص ہے۔ جیندی اَج دے زمانے ءِ چ بہوں کمی ہے۔ ایہا وجہ ہے جو دوستی دا معیار بدل گے۔ تحفے تحائف ڈیون گھنن......... خوشامد‘ رشوت تے تجارت ءِ چ شامل تھی چُکن۔ اَج دے دور ءِ چ گھٹ قیمت دا تحفہ تاں کہیں کوں ڈتا ای نی ونج سگیندا۔ ھن تاں دوست اوہے جیہڑا عید گھِن آوے ۔ یا جیہو جیہاں دوست اوہو جیہاں تحفہ۔ ایں دور دا اکھان ہے جو چنگے بال (مطلب جو کھاندے پیندے گھراں دے بال) ’’چنگے‘‘ دوست نبڑیندن تے خوش خوش راہندن۔
دوستاں‘ رشتے داراں ءِ چ آون ونجن خوشی دی گالہہ ہے۔ پر عید دے ڈینہاں ءِ چ دوستان‘ عزیزاں‘ رشتہ داراں کوں مہانگ دی پاروں عید نہ ملنا زیادہ برکت دا باعث ہے۔ جیکر کوئی مِزمان آپنے دوستاں‘ عزیزاں کوں خالی ہتھ ملن چلا ونجے تاں بال اُوں کوں ولٹیج ولٹیج کے انکل نی آدھے۔ خال ہتھ مزمان کوں فریج ءِ چ پیا ہویا صرف ٹھڈا پانی بلایا ویندے۔ تے اُوندے جلدی جلدی گھروں چلے ونجن دی دُعا منگی ویندی اے۔ ایں طرحاں خلوص ہُن مٹھائی دے ڈبیاں تے تحفے تحائف نال لازم تھی گیا ہے۔ جیکر تہاڈے ہتھ ءِ چ مٹھائی دا ڈبہ ہے۔ عزیزاں‘ رشتہ داراں تے دوستاں کوں ڈیون کیتے تحفے تحائف ہِن تاں وَل تہاڈے جیہاں ہمدرد‘ مخلص تے ملن سار بیا کوئی نی۔ پر جیکر تساں خالی ہتھ ملن چلے گے ہو تاں دولت مند رشتہ داراں دا دِل کریندے جو او فِطرانہ تہاکوں ڈیون۔ سنڑن ءِ چ آیا ہے جو اَج کل تحفہ قیمتی نہ ہووے تاں ’’محبوب‘‘ تے ’’افسر‘‘ تحفہ قبول اِی نی کریندے۔ جیکر تحفہ لپٹیا ہویا ہوے تاں گالہیں گالہیں ءِ چ پُچھ گِدا ویندے جو کیا گھِن آئے ھو۔؟ آخر اِیندے ءِ چ ہے کیا؟ ایں تکلف دی کیا لوڑ ہئی‘‘۔وغیرہ وغیرہ جڈاں جو گھٹ قیمت تحفے دے بارے ءِ چ پتہ چلن تے کجھ لالچی تے منہ پھٹ تحفہ ڈیون آلیاں دے منہ تے اِی........تحف ھا......... سُنا ڈیندے ہِن۔
پاکستان ءِ چ درمیانے درجے تے غریب لوکاں کیتے فلم اِی عید دا تحفہ ہوندی اے۔ شرط اے ہے جو ایندے ءِ چ ’’کجھ نہ کجھ‘‘ ہووے۔ ورنہ غریب آدمی کیتے فلم دا تحفہ بے کار تے او عید تے آپنے جیں مخلص تے مفلس دوستاں کوں وَل وَل عید دی مبارخاں ڈیندے ہوئے گلکڑیاں پاپا کے بیمار تھی ویندا ہے۔ تحفے ڈیوں آلیاں دا اَکھان ہے جو بعض افسراں دے گھر مٹھائی دے ڈبے اُنہاں دے گھر دی چھت نال ونج لگدے ہِن۔ عید دا تحفہ جیویں جو میں شروع ءِ چ عرض کیتے‘ پولیس آلے تاں عید توں پہلے اِی وصول کرنا شروع کر ڈیندے ہِن۔ تے عید تے ’’موجاں‘‘ کریندے ہِن۔
تحفے تحائف دے معاملیاں ءِ چ بعض لوک تاں کمال کریندن ایہو جئیں لوک دوستاں دی کوئی شے پسند آون تے اُدھاری منگدے ہِن۔ تے وَل تحفے دے طور تے آپنے کول رکھ گھِندے ھِن جڈاں جو بعض پاکستانی تریمتیں تے مرد تحفے تحائف دے ایں حد تک عادی بن گن جے کلیرنس سیل دے نال اشتہاری تے عید خریداری مہم ءِ چ تحفے دا ذکر نہ ہووے تاں اُوں دکان آلے پاسے منہ اِی نی کریندے۔ ساڈے ہک دوست آہدے پے ہَن کیا پُچھدے ہو۔ ھُن بال تاں بال ذال اِی تحفے دے بغیر گالہہ نی کریندی۔ تاں ایندے اُتے ہک دوست آکھیا جو ’’یار توں پریشان نہ تھی۔ بعض تحفے بغیر منگے مِلدے ہِن۔ اے تاں آپنی آپنی قسمت دی گالہہ ہے‘‘۔
تحفے توں میکوں یاد آندے جو کُجھ تحفے تاں ہُن ساڈے پورے پاکستان دے مختلف شہراں دے نانواں نال وابستہ ہن جینویں سرگودھا دے کینو۔ فیصل آباد دا لٹھا‘ لون‘ ڈیرہ اسماعیل خان دا حلوہ‘ ملتان دے امب تے حلوہ‘ جاں تونسے دیاں کنگھیاںیا ملتان دے تحفیاں دا ذکر ایں شعر وچ ڈیکھو
چہار چیز است تحفہء ملتان
گرد‘ گرما‘ گدا و گورستان
سجنو۔ تہاڈے ہونٹاں تے مسکان وی تاں ہک خوبصورت تحفہ ہے اُنویں تاں رب سوہنے ولوں ڈِتی ڈات ساڈی حیاتی وی ہک خوبصورت تحفے توں گھٹ تو ں نی۔ اِیں حیاتی وچ جتلا وی خُشیاں ہِن‘ ڈکھ سکھ ہن اے سبھو حیاتی دی رنگینیاں ہن ساڈی حیاتی دا ہر ساہ رب سوہنے ولوں بہوں وڈا انعام ہے اتے بہترین تحفہ ہے جیہندے بارے ہک مغل بادشاہ دا قول ہے بابر با عیش توش عالم دوبارہ نیست یعنی اے حیاتی دا تحفہ وت وت نئیں ملناں۔ تحفہ۔ آساڈی حیاتی وچ خُشیاں کُوں ہک ڈوجھے نال رلیندے تے رل وسن دا آہر ہے ۔ غور کروں تاں ایں کائنات وچ رنگینیاں‘ موسم۔ آب۔ ہوا۔ بادل جھڑ مہینہ دھپ چھاں پھل پھُل الغرض پوری کائنات کہیں تحفے توں گھٹ نی۔
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
MubasherKaleem (talk) 15:34, 27 September 2018 (UTC)
ظفر نجمی
ظفر نجمی کبیروالہ ضلع خانیوال نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سرائیکی شاعر ہن۔
رحیم طلب
رحیم طلب سرائیکی دے ہک لکھاری ہن. انہاں دی لکھت دا ہک نمونہ درج ذیل اے.
جدید سرائیکی شاعری تے ہک جھات (لکھت:رحیم طلب)
کھیسے دا پُر گنڈھ دا پولا اینو یں غزل دے مونڈھی سفر اچ حسن رضا گردیزی ، دبیر الملک نقویؔ احمد پوری، رفیق خاور جسکانی، اقبال سوکڑی ، سرور کربلائی ، نسیمِ لیہ تئیں جدت دا نواں تا ݨا وُݨ یند ا ݙسداپے ۔ جیو یں جو نسیم لیہ اَہدن۔ توں وی لا گھن زور
میں وی قسم چا ئی ودّاں تریجھے پکھے اچ ساکوں سماجی قدراں دی بے حرمتی ، روحانی کلھیپا، لُمب پو ݨاں آپݨے ثقافتی رنگ دی ڳول پھول، اجٖوکے غصب تھیندے حقوق، حق دی آواز بلندکرݨ دا اَہرتے ہوکا، شاعری اچ قافیہ بندی تُک بندی تے لفظی زور بیان توں ہٹ کے حقیقی جذبات دی ترجمانی ݙو ٹرُدی نظر آند ی ہے ۔ ایں پکھے اچ نصر اللہ خان ناصرؔ کوں جدید سرائیکی نظم دا بانی آکھیا ڳئے۔ اِنھا ں دیاں نظماں وچ سیاسی تے سماجی گھُٹن کوں مِٹھے مِٹھے اظہار دا چولا پوایا ڳئے ۔ اقبال سوکڑی جدید غزل دا وݙا شاعر بݨ تے نشابر تھئے ۔ زندگی کوں احساس دی سولی تے لڑکݨ تے ݙیکھݨ والا زندگی کوں آرزوئیں دا متام اَہدے۔ جٖایاں کوں متّاں ݙیوݨ، سردی سُنجٖی سوغات، عجیب شہر ہے ٻالیں دے ٻال سنگتی کائنی ، ٹُکر کیتے سکدے ٻال تے بکھ دے منظر اقبال سوکڑی دی شاعری دے نشابر منظرہن۔ سلیم احسن جدید دائرے وچ ، ایریاں دکھ کچھ کاری کر ، چھتاں تے نہ گارے لا جہاں چونکا ݙیوݨ والا لہجہ اختیار کریندا داخل تھئے ۔ سرمایہ داراں کو ں بگھیلے آکھݨ تے مجبور ہے ۔ کلام وچ سلامت تے ملائمت ہے ، نکیاں بحراں ورتیند ن، جبر دے اڳوں سِر نہ سٹݨ دا درس، کلام اچ اسطوری تے ثقافتی حوالے، لفطیات پاݨی وانگیں مترہم ہِن۔ قیس فرید ی اردو ترکیباں کو سرائیکی انگ ݙیوݨ والے مونڈھی شاعر ہن۔ پتھر او ہو مارے جو گنہگار نہ ہووے
لانویں لاہندی دا ڈاج کیڈے گیا ایہ لہجہ قیس دا لہجہ ہے۔ قیس نویں لفظاں دی چوݨ کیتے سُخن دے صحرا اچ کلھا ہے۔ کلام اچ حُریتِ فکر دی اُݙاری ہے۔ آپ سماجی شعور دی پختگی دی مسند تے فا ئز ہن چند شعر ملاحظہ فرماؤ۔
ایں جگ کوں قیس کیا تھی گے
مرِینداپے مگر چُپ اے
جیندے ہتھ تلوار ہے بچڑا
اِتھ اوہو سردار ہے بچڑا قیس دی شاعری حوصلہ مند انسان دی جذبات نگاری ہے۔ جابر غاصب قوت نال متھا لاوݨ انھاں دا کم ہے۔ ممتاز حید ڈاہرہک مضبوط نویکلے لہجے دے مالک ہن، سیاست تے سیاسی مایوسی اِنھاں دے خاص موضوعات ہِن ۔ اِنھا ں دے کلام وچ انسانی ناقدری دا ماتم ملدے۔ عزیز شاہد نے مارشلائی دور دے حبس تے اُبا دے ماحول اچ سوجھلے دا سجھ بݨ کے ابھرے تے بے روز گارتے غم تے کاوڑ نال ولھیٹے نینگراں دا ترجمان بݨ کے اُبھرے ۔ 80ء دے بعد پورے ڈاہا کے وچ انھاں دی نظم’’ ہر کُرسی تے کھورا چہر ہ ہر چہرہ پنجابی‘‘ ہر نینگر دے دل دی آواز بݨ ڳئی۔ کراچی جہے سمندر شہر اچ سرائیکی زبان دی سُنجٖاݨ اچ عزیز شاہد دا کردار اہم ہے۔ عزیز شاہد حقوق دی آواز بلند کرݨ کیتے آپݨیاں نظماں دے ذریعے پِڑ ٻدھیا۔ کلام اچ خیالات دی نزاکت تے لفظیں دی مٹھاس ، تھل دمان دی رُت ، ایں رُت اچ ہمیش جیوݨ دی سک، غر یب امیر دا فرق تے قومی وسائل دی تقسیم بارے خوب نروارکیتی ہے۔ حرفیں کوں کجھ سوچ سمجھ تے ورتیا کر
مونہہ توں نکھتا لفظ پرایا تھی ویندے
عزیز شاہد نے نرم ملائم کومل لفظاں نال سرائیکی شناخت دی سخت جنگ لڑی ہے۔ انہاں دی روما نوی شاعری نینگر پ دی ترجمانی کریندی ہے۔ اشو لال فقیر سرائیکی ادب وچ ’’چھڑو ہتھ نہ مرلی ‘‘ تے ’’گو تم نا ل جھیڑا‘‘ کریندے دا خل تھئن۔ ساݙے دیس دا چھیڑ و ہک ایجھا چھیڑو ہے جیڑھا اوپرے دڳ داراہی ہے۔ جیندے کول عقل سنبھلواݨ ، چنگے مندے تے گڈاں گھوڑے دی تمیز کائنی، اَجڑ تاں ہِس پرمال دی اہمیت دا احساس کائنی ، اشوؔ دے مطابق انسان کو حُر بݨ تے جیون دا حق ہے تے ایہ حق ورتݨاں چاہیدے ، اشودی شاعری وسیب کوں غیراں توں نجات تے غلامی دیاں جھنجیراں تروڑ ݙیوݨ دی شاعری ہے۔ اشو نے علاقے دیاں تشبیہاں تے استعا ریاں دے علاوہ وی کتھائیں کتھائیں عوامی لہجہ اختیار کیتے ۔ رفعت عباس نے اپݨی شا عر ی دی ابتدا نویکلے اندازاچ کیتی ۔ او روایت دا بالکل شا عر کائینی او جو ڳالھ کریندے اوندے اچ اپݨی ثقافت، تاریخ تے سماج کوں جُڑ یندے تے موتی جَڑ یندے ۔ اوندے نزدیک انسان کائنات دی معتبر ہستی ہے۔ او انسان دوستی تے وجود یت دیاں تحریکاں تو ں متاثر ہے۔ جمالیاتی قدراں دی بے حرمتی دی بجائے مردہ جمالیاتی قدراں کوں ولا زندہ کرݨ دا ترلا کریندے۔ چوتھے پکھے دے آخری شاعر دے طور تے سعید اختر سیال ہن ۔ انھاں قومی شناخت کیتے اَہر کیتی ہے۔ استحصال ، جبر ، ڈ ڈھپ تے معاشی وانج دے خلاف واویلا کرݨ سانگے نواں نویکلا گرجدار لہجہ اختیار کیتے۔ ؂ساݙے کنو ں سجھ نہ کھسّو
ٻہوں اوکھے جنگل وَسدے ہن
ٻہوں سوکھے جنگل مِٹ ویندن
تھیوے امن سفیر جہانگیر مخلص وسیب دی ڈکھیں تکلیف تے درد دی رات کوں سوجھل سویرا چ تبدیل تھیوݨ دی تانگ اچ ہن ۔ او اوپر یاں طاقتاں دے نال نال ساݙے اپݨے وسیب دے اُچے شملے ، کوٹ ، محل منارے، سجھ دیاں لاٹاں دا گو پے تے سا لھیں اچ چاندݨی دا رستہ روکݨ والیاں دا رستہ رُکیندے۔ اووسیب دی ترقی دی خواہش رکھیندے تے اپݨے حق کیتے قلم نال یلغار کریندے تے قلم کو ں تلوار بݨیندے ۔ غریب دی پگ ، دردرسال ، تڑتا ݙے ، گریڑے ، جھوکاں ، چھاندڑیں ، گوپے، ٹوبھے، سالھیں تے چُلھا ݨے دی موت دا نوحہ لکھدے۔ ارشاد تونسوی ثقافتی زندگی دے نویں پورٹریٹ بݨبندے ۔ مل پووے تاں جوڳی ، جے نہ ملِے تاں روڳی ہے ۔ شاعری اچ ساختیا ت تے پسِ ساختیات و ی ملدی ہے ۔ او ں آبرو ، مرلی، کتن ، رانجھا،جھانجھر ، مورکھ جہے لفظاں کوزبان عطا کیتی ہے ۔ اوندی شاعری اچ معاصر عالمی شعور دیا ں لہراں محسوس تھیندن، اوا جٖوکے غاصبانہ نظام دے خلاف ہے۔ چھیو یں پکھے اچ سرائیکی پالیسیا ں ، صنفاں کافی ، ڈوہڑ ہ، نویں نظم تے غزل دے وچ جدت دے موتی تلاش کیتے ڳن۔ ݙوہڑے وچ احمد خان طارق، امان اللہ ارشد، شاکر شجاعبادی تے شاکر مہروی دے کلام اچ اجٖوکے لہجے کوں تلاش کرتے وسیب کوں آشنا کیتا ڳئے۔ ایں جدید سرائیکی شاعری اچ خواجہ غلام فرید توں لاتے شمیم عارف قریشی تیءں جدت دے سفر اچ وسیب دے سجاک شاعراں دا ہتھ ہے۔ ایہ کتاب ویلے دی لوڑ ھ ہے ۔ لیکن ایند ے نال ای آوݨ والے نقاد کو ں وسیب دے انقلابی جدید لہجے دے شاعر اں خورشیدؔ بخاری، غیورؔ بخاری دا حوالہ ݙتے بغیر جدید ادبی تاریخ مر تب نی کر سڳدے، خورشیدؔ بخاری تے غیورؔ بخاری تاں ہن ای انقلاب دے شاعر ۔ پتہ نی ایہ اجٖوکے نقاد اں دیاں نظراں توں اوڈھر کیوں ہن؟ اے شاعر ڈاکٹر گل عباس اعواݨ توں کیویں اوڈھر تھی ڳن ایہ وانج ہے یا وسبے اچ ریسرچ کرݨ دے وسائل کائینی۔ ایندے نال ای سفیر لاشاری، مظہر مسعود، ثاقب قریشی ، رفیق احمد پوری جہیں شاعراں دی شاعری کوں وی کھنگالݨاپوسی۔
غازی یونیورسٹی وچ سرائیکی شعبے دا آہر
دیرہ غاذیخاں مکمل سرائیکی علاقہ اے جیندے وچ قسمت نال ہک غاذی یونیورسٹی اے اے سرائیکی وسیب دی کینجھی یونیورسٹی اے جیندے وچ سرائیکی شعبہ کئینی ھن کوئی سرائیکی اتھاں جیرھے اواز اٹھانون جو ساڈے اتھو دے سرائیکی شاعریں ادیبیں دانشوریں کوں وی ہک خاص مقام مرتبہ ملے اساں دیرے دے ہر مکتب اے فکر رکھنڑ الے ادمی کوں ارداس کریندوں او اے بہوں وڈہ مسئلہ اے ایندے اتے سارے رل کیں اواز چاوں تاک اے شعبہ قائیم تھیوے ایندے وچ ساڈے سارے وسیب دا فایدہ اے جیرھے لوک میڈی ایں پوسٹ دی حمایت کریسن میں اپڑیں کولھو انہیں دے ناں اندراج کریساں انہیں نانویں نال اساں ایں تحریک دا اغاز کریسوں اور اے شعبہ قائم کرویسوں مہربانی ھوسی. (اکبر ملکاݨی، ٣٠ دسمبر ٢٠١٨ء)
عیلام بن سام
عیلام عبرانی بائبل ( ابتداء 10:22، عزرا 4: 9) آکھا ویندے کہ اوہ نوح علیہ السلام ؑدے پتر سام دے پتر ہن۔ ایہ ناں قدیم ملک عیلام کیتے وی استعمال کیتا ویندے جیہڑا ہن جنوبی ایران اچ ہے، جتھوں دے عبرانی لوگ عیلام دی اولاد منیدے ہن۔ سام دا پتر (پیدائش 10: 22) ایندے توں ایہ ظاہر تھیندے کہ عیلانیاں کوں عبرانیاں نے سامی سمجھا ہئی۔ انہاں دی زبان سامی زباناں وچوں ہک نہ ہئی، بلکہ اونکوں لسانی طور تے تنہا سمجھا ویندے۔
آڈیو سرائیکی ڈرامے
’’سرائیکی آڈیو ڈرامے دے حوالے نال ریڈیو پاکستان ملتان دی تاریخ وچ ٻہوں وادھا تھئے۔ بھانویں جو شروع شروع وچ ڈرامے ریکارڈ شدہ نہ ہوندے ہن بلکہ ایہ ڈرامے لائیو Liveنشر تھیندے ہن۔ جنہاں ڈرامہ نگاراں نے سرائیکی ڈرامے کوں اگتے ٹوریا۔ انہاں وچوں رفیق خاور جسکانی، قیصر ملک ملتانی، مقبول عباس کاشر، اختر جعفری، مسعود اشعر، عامر فہیم، ڈاکٹر طاہر تونسوی، اسلم رسولپوری، حبیب فائق، حمید یوسفی، الطاف قریشی، شمشیر حیدر ہاشمی، مشکور صابری، حنیف چوہدری، پروفیسر اسلم انصاری، اسلم عزیز درانی، اللہ بخش یار، حسن رضا گردیزی، حفیظ خان، عقیل اشرف، ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر، مظہر کلیم، محترمہ نیّر شکیل، تے بعد دے ادوار وچ محترمہ راحت وفا، منظور کامران، طارق شاہ، شفیق آصف، قمر بخاری، رضی الدین رضی، سلیم قیصر تے خالد اقبال دے ناں شامل ہن۔‘‘ (۲۱)
ریڈیو پاکستان ملتان دے نال ریڈیو پاکستان بہاولپور توں وی سرائیکی ڈرامے نویں نویں موضوعات اتے لکھیئے ڳئے۔ معروف شاعر ظہور نظر دے ریڈیائی ڈرامے ’’ٻال ٻَٹ‘‘، رنگلی مہندی، برہوں دے پندھڑے، جنگل تے رسماں دے روگی، اینجھے ڈرامے ہن جنہاں وچ سرائیکی کلچر کوں نمایاں طور تے پیش کیتا ڳیا۔
رفیق خاور جسکانی دے ڈرامے ’’ہک رات دا قرض، کون دلاں دیاں ڄاݨے، کامیاب سرائیکی ڈرامے ہن۔ ڈاکٹر عامر فہیم دے لکھے ہوئے فیچر، ڈرامے ’’کجھ خواب میݙے، ارماناں دی جھوک، کلہی شام دا سانجھا درد تے ٻئے ٻہوں سارے ڈرامے سامعین دی یاداشت وچ اڄ وی محفوظ ہن۔
ڈاکٹر انوار احمد نے ریڈیو دیاں ضرورتاں کوں سامݨے رکھیندے ہوئے کئی تخلیقی ڈرامے تحریر کیتے۔ ’’ویران ویہڑھے دی تریہہ‘‘، ٹوئے آلی وستی، ’’ساوا گھر‘‘، سماجی، معاشرتی حوالے نال ٻہوں اہم ڈرامے یاد گار ہن۔
مسرت کلانچوی ’’سنڄ صاحیں (۱۹۸۹ء)‘‘ ریڈیائی ڈرامیاں دی کتاب جیندے وچ سرائیکی سماج دے مسائل اشکار کیتے ڳئے۔ اسلم عزیز درانی نے سرائیکی افسانیاں دے نال نال بہت اچھے ڈرامے وی لکھین۔ جیندے وچوں ’’سونے دے ہتھ‘‘، ’’آزادی ہے ایمان اساݙا‘‘، ریڈیائی ڈرامے شامل ہن۔
حفیظ خان دی تخلیقی شخصیت دیاں کئی جہتاں ہن۔ انہاں ریڈیائی تے ٹیلی وژن ڈرامے ریڈیو دے عروج دے دور وچ لکھیئے۔ ’’کچ دیاں ماڑیاں‘‘ انہاں دے سرائیکی ریڈیائی ڈرامیاں دی کتاب ہے۔ جیندے وچ ’’پیلے پتراں دی بہار‘‘، ’’ݙو ݙونڑے ہک‘‘، ’’ریشم دی کلہی تند‘‘، ’’بُھردی کندھ‘‘، ’’خوبصورت ڈرامے‘‘ شامل ہن۔ ’’کوئی شہریں جنگل کوکدا‘‘ ٹیلی ڈراما سیریل تے بے شمار ٹیلی وژن ڈرامے لکھ تے انہاں صنف ڈرامے وچ آپݨا بھرنواں حصہ پاتے۔ مسرت کلانچوی نے سرائیکی افسانے تے خوبصورت ڈرامے ریڈیو ٹیلی وژن کیتے لکھیٔن۔ جتھاں وچوں ’’پکیاں دی نوکرانی‘‘، ’’سونے دے ڳاݨہے‘‘، ’’طعنے مہیݨے‘‘، ’’بے جوڑ شادی‘‘، ’’وٹہ سٹہ‘‘ تے ٻئے ٻہوں سارے فیچرز ڈرامے شامل ہن۔ قاسم جلال دے ٹیلی ڈرامیاں دی کتاب ’’رُت رنگیلڑی‘‘ سرائیکی وسیب دے سماجی معاشرتی مسائل اُتے معنی ہے۔
اختر جعفری دا سرائیکی ڈراما ’’اک دی چھاں‘‘، مظفر خان، کامیاب ڈرامے ہن۔ ریڈیو پاکستان ملتان توں ڈاکٹر مہر عبدالحق دی ڈرامائی تشکیل کردار، علامہ اقبالؒ دے ’’جاوید نامہ‘‘ کوں پیش کیتا ڳیا۔
حوالہ جات
ونکی:لوک کہاݨیاں۔ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی ڈراما۔ ونکی:ڈرامہ ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ظفر اقبال عدم
ظفر اقبال عدم دا تعلق ضلع لیہ نال اے۔ سرائیکی زبان دے مشہور شاعر ہن۔
تحقیق، نظریہ تے عمل
سرائیکی وچ تحقیق دی روایت دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ
ڈاکٹر مہر عبدالحق دی تحقیق ونکی:تحقیق
عبدالستار زائر
عبدالستار زائر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
عبدالستار زائر ٢ اکتوبر ١٩٨٥ء کوں نواں کوٹ وچ ڄمے۔ ہک مزدر شاعر ہے، موچی دا کم کریندا ہے۔
نمونہ کلام
؏ تیݙے پیر ملوک ہن زائر سیئں
میݙی پپلی دا متاں وال چبھے
؏ تیڈے ذکر اچ زائر چس. آگئی
تیڈے نام دی تسبح گل پاتم
ݙوہڑہ
دل وقت دی ونڈ تے خوش نا تھی وچ ھنج دے ھاسے سانبھ رکھیں
ھک پاسوں سانبھیں پوھ پالا ساونڑ بے پاسے سانبھ رکھیں
جڈاں روونڑ پھنچے ڈسکیں تے دلدار دلاسے سانبھ رکھیں
نئی وقت بدلدئیں سدھ پوندی ایھے زائر قاسے سابھ رکھیں ونکی:سرائیکی شاعر
قادر بخش
جگ مشہور صوفی بزرگ تے  قادر بخش صحبت پور  صوبہ بلوچستان دے سرائیکی شاعر
گاجر
گاجر ہک سبزی ہے۔ ایہ پودے دی ڄڑھ ہے۔
قادر بخش
ہن،،
گاجر
فائدے
گاجراں اکھیں کیتے ٻہوں مفید ہن
دل تے ہاضمے کیتے مفید
گاجر وچ کیروٹینوئڈ شامل ہوندا ہے ایہ دل دیاں تکلیفاں کوں گھٹاوݨ کیتے مدد کریندا ہے۔ ایندے علاوہ گاجر فائبر دا بہترین ذریعہ ہے جہڑا کولیسٹرول کوں گھٹیندے تے ہاضمے کیتے وی ضروری ہے۔ گاجر ڈائریا، قبض اتے پیچش جہیاں بیماریاں کنوں وی بچیندی ہے۔
قادر بخش
انہاں دا عرس ہر سال  نومبر وچ  عاشق آباد ضلع صحبت پور وچ منایا ویندے، آپ دی وفات ١٩٢٣ء وچ تھئی ہائی۔
گاجر
رت دی کمی پوری کرݨ
خون دی کمی پوری کرݨ کیتے گاجر ٹانک ہے۔
جلد کیتے بہترین
چہرہ دی رنگت وچ نکھار پیدا کریندی ہے۔
thumb|گاجر دا ٻوٹا
عبدالمجید کانجو
سرائیکی تحریک دے بانی رہنماواں اچوں ھک ہن تے سرائیکی نیشنل پارٹی دے سربراہ ہن۔ انہاں دا تعلق ضلع رحیم یار خان نال اے۔
فاطمہ سمرقندی
فاطمہ سمرقندی (اردو: فاطمہ بنت محمد سمرقندیہ) فاطمہ بنت محمد بن احمد سمر قندی، اہل سنت والجماعت دی زنانی فقیہ ہَن، حنفی مذہب دی پیروکار ہَن۔ مہان٘درے فقیہ صاحبِ کتاب "تحفۃ الفقہاء" محمد بن احمد سمرقندی دی دِھی ہَن اَتے مہان٘درے حنفی فقیہ اَتے شارح صاحب بدائع الصنائع علاء الدین کاسانی دی ذال ہَن۔
ڄَم پَل
فاطمہ سمرقندی ترکستان دے شہر کاسان وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ محدث اَتے فقیہ ہَن۔ اِنّھاں نے فقہ دا علم حاصل کِیتا۔ چنڳے اخلاق، علم دوستی، طالب علم اَتے شرائع و اخلاقیات دی پابندی دے نال پرورش تے تربیّت تھئی، وݙّی حَق گو ہَن، باشاہواں اَتے سلطاناں دے سامھݨے اپݨی ڳالھ ݙوٹوک انداز وِچ رکھین٘دی ہَن۔ ٻہوں زِیرک ہَن، اِین٘دے تُوں اندازہ لایا ون٘ڄ سڳین٘دے جو اِنّھاں دے اَبّا سئیں فتویٰ ݙیوݨ تُوں پہلاں اپݨی دھی دے سامھݨے پیش کرین٘دے ہَن، اِنّھاں دا مشورہ ملُوم کرین٘دے اَتے فتویٰ ݙُون٘ہائیں دی گُھڳّی نال جاری تِھین٘دا ہئی۔ خوش خطی / خوش نویسی / خطاطی وِچ وی مہان٘دری ہَن۔
نکاح
فاطمہ نال نکاح کِیتے اِنّھاں دی علمی اَتے ذہنی قابلیّت دی پارُوں روم تے عرب دے ٻہوں سارے مسلم سلطاناں تے حُکاماں دے پیغامات آن٘دے ہَن، جاں جو اِنّھاں دے اَبّا سئیں نے کہِیں پیغام کُوں قبول ناں کِیتا۔
نکاح دے بعد
فاطمہ سمرقندی نکاح دے بعد علم، تعلیم، اَتے تعلّم توں نئیں رُکّی، اِنّھاں دا علمی پن٘دھ اَتے طلبِ علم دا شون٘ق برابر وَدھدا رِیہا، درس دے حلقے لڳدے ہَن اَتے اِنّھاں دے کول ٻہوں سارے طالبینِ علم آن٘دے ہَن اَتے فیض پین٘دے ہَن۔
پئے دے نال کُوچ کرݨ
فاطمہ سمرقندیہ نے اپݨے پئے دے نال ٻہوں سارے مُلخاں دا پن٘دھ کِیتا۔ اَخِیر وِچ سلطان صلاح الدین ایوبی دے کول ٹِکاݨاں کِیتا، اُوہ اِنّھاں ݙُونہائیں دی ٻہوں وݙائی کرین٘دا ہئی اَتے اپݨے خاص معاملیاں وِچ اِنّھاں تُوں تجویز گِھندا ہئی۔ اِین٘ویں ای حلب دے سلطان نور الدین زنگی وی فاطمہ دے ٻہوں قدر دان ہَن، سلطنت دے داخلی معاملیاں تُوں متعلق اِنّھاں تُوں تجویز گِھندے ہَن۔ اَتے اِنّھاں تُوں جواب گِھنَّݨ کِیتے حلب وِچ ہِک تِریمت بھڄین٘دے، وَل اُوہ جواب ݙین٘دی ہَن۔
وفات
فاطمہ سمرقندیہ سنہ ٥٨١ ہجری وِچ حلب وِچ جھوک لݙا ڳئی ہَن۔ اَتے اُتھائیں مَسِیت ابراہیم الخلیل وِچ پور ݙِتّی ڳئی ہَن۔ اِنّھاں دے پئے ہر جُمعہ دی رات اِنّھاں دی گور دی زیارت کرین٘دے ہَن، اِیہ توڑِیں جو ٦ ورھیاں بعد ٥٨٧ھ وِچ اوہ وی جھوک لݙا ڳئے اَتے اُنّھاں نے اِنّھاں دے کَچھ وِچ پُورے ون٘ڄݨ دی وصیّت کِیتی ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم علماء ونکی:ٻارہویں صدی دیاں اسلامی مسلم عالماں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اُستانیاں
قابوس بن سعید
قابوس بن سعید بن تیمور آل سعید (انگریزی: Qaboos bin Said al Said، عربی: قابوس بن سعيد آل سعيد) سلطنت عمان دے سابقہ سلطان ہن۔انہاں نے 50 سال تک اپݨے ملک عمان دی خدمت کیتی تے اونکوں ترقی دی راہ تے گامزن کیتا۔
سلطان قابوس دی خدمات
1970 ء اچ عمان دا تخت سنبھالݨ والے سلطان قابوس 18 نومبر 1940ء کوں عمان دے شہر صلالہ وچ پیدا تھئے ۔گزشتہ طویل عرصے توں سلطنت عمان تے حکمرانی کرݨ والے سلطان قابوس نے ابتدائی تعلیم عمان توں ہی حاصل کیتی ۔انہاں نے 1960ء وچ برطانوی شاہی ملٹری اکیڈمی وچ شمولیت اختیار کیتی تے ول مغربی جرمنی وچ برطانوی فوج وچ کجھ عرصہ تربیت حاصل کیتی۔1964ء وچ آبائی وطن واپس آئے تے اتھاں انہاں نے اپݨا زیادہ تر وقت اسلامی قانون تے عمانی تاریخ دے مطالعے وچ صرف کیتا۔1970ء اچ 29 سال دی عمر اچ انہاں نے اپݨے والد سید بن تیمور دا تختہ الٹا ہئی جیندے بعد تیل دی دولت دا استعمال کریندے ہوئے انہاں نے عمان کوں ترقی دی راہ تے گامزن کر ݙتا۔دلچسپ ڳالھ ایہ ہے کہ سلطان قابوس بن سعید عمان دے تمام اہم تے وݙے عہدیاں تے خود فائز رہے۔ اوہ سلطنت عمان دے سلطان دے نال نال وزیراعظم، آرمی چیف، وزیر دفاع، وزیر خزانہ، وزیر خارجہ تے اسٹیٹ بینک دے گورنر وی رہ چکے ہن۔ سلطان قابوس غیر شادی شدہ ہن تے انہاں دا کوئی وارث یا نامزد جانشین نہ ہئی۔ انہاں دا کوئی ݙوجھا بھرا وی نی ،البتہ ہک بھیݨ ہے ۔سلطان قدوس کوں انہاں دی بہترین سیاسی ، اقتصادی ، عسکری، سماجی تے ثقافتی خدمات کوں عالمی سطح تے وی سراہا ڳیا تے بیشتر ایوارڈز نال وی نوازا ڳیا۔سلطان قابوس دی خدمات سلطان قابوس کوں 2001ء اچ حکومت پاکستان دی جانب توں نشان پاکستان دا اعزاز ݙتا ڳیا ہئی جبکہ 2004ء اچ جواہر لعل نہرو ایوارڈ وی ݙتا ڳیا۔اکتوبر 2018ء اچ سلطان قابوس نے اسرائیل دے وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو دا  سلطان دی دعوت تے دورہ تاریخی اہمیت دا حامل ہے۔ نیتن یاہو گزشتہ 20 سال دے دوران عمان دا دورہ کرݨ والے پہلے اسرائیلی وزیر اعظم ہن۔ نیتن یاہو دورہ عمان دے دوران سلطان قابوس دی شخصیت تے انہاں دی دور اندیشی توں کافی متاثر تھئے ہن۔
ڈائری دا پنا 24
ڈائری دا پنا : 24
ڈیو جی نال تھیا ' کاسبو دیاں گلیاں وچوں ولدے, نبو دے باغ وچوں تھیندے, راما پیر مندر دے بوہے تے پج گیوسے ' ہک پھیریں ہُنڑ گِنڑدے ہَیں, ننگر پارکر دا پیالہ, کارونجھر دی ہمیشگی, کاسبو دی راہ دا منتر , رِنڑ آف کچھ دا شیشہ , موریں دا آبائی وطن کاسبو ' ڈیو جی دی مسکان تے ہنڑ راما پیر مندر ' ایہ سارا طلسم میڈی سنبھال توں باہر ہا ' ایہا جاہ ہے جِتھاں میں ساری حیرت وچوں نکل کے غیر رومانی سوکھا ہک بندہ بنڑ ویندا ہاں ' جیڑھا سادے جہے ماہنڑو وانگوں جہان کوں سادگی نال ڈیدھا ہے جیڑھا اکھیں کوں بِھرکنڑ تے ہوٹھیں کوں کنبنڑ توں جھلیندا ہے ' جیڑھا دل کوں سمجھیندے جو سبھ خیر ہے ' پیریں کوں ڈسیندے جو ہک بئی جاہ ہے جتھاں جُل نچنڑے ' ایہ ہک عجب حیرت ہے جتھاں تساں حیرت کوں ڈکیندے ہو ' راما پیر مندر دے اندر ایں کائنات دیاں ساریاں نِماں موجود ہَن تے ہک ہک نَم تے ڈاہ ڈاہ مور ہَن پر میکوں کیا ' ہک نَم تلے کاسبو دا نابینا موسیقار یوسف فقیر ہک رلی تے ڈو اپنڑے سنگتیاں نال ہارمونیم تے پیا گاندا ہا پر میکوں کیا ' میں اپنڑے مونڈھیاں تے ایڈی حیرت نہ چا سگدا ہم۔ رفعت عباس
عہدِ رسالت مآب سرورِ کائنات حضرت محمد ﷺ نظم
= عہدِ رسالت مآب سرورِ کائنات حضرت محمد ﷺ =
از: ابن کلیم احسن نظامی
غازی یونیورسٹی، ڈیرہ غازی خان
غازی یونیورسٹی، ڈیرہ غازی خان، سرائیکی خطے دی چوتھی پبلک سیکٹر یونیورسٹی ہے جیہڑی 2011ء وچ قائم کیتی ڳئی جس دے ݙو کیمپس ہن جیہڑے ائرپورٹ کیمپس اور سٹی کیمپس سݙیندے ہن۔ اصل وچ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی دے سب کیمپس، زرعی کالج، ڈیرہ غازی خان، گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج تے غازی میڈیکل کالج کوں ملا کے ہک یونیورسٹی دا درجہ ݙے ݙتا ڳیا ہے جیندے چانسلر دیگر یونیورسٹیاں دی طرح صوبے دے گورنر ہن۔ تاہم وائس چانسلر دی حالی تک تعیناتی نی تھی سڳی۔
عہدِ رسالت مآب سرورِ کائنات حضرت محمد ﷺ نظم
عرب کِیا سَئیں جَہلیّت دَا کُل جگ تے اَندھارا ہا
تاں یَکدم بَحرِ رحمت اِچ خداوندا دے جوش ڄو آیا
محمد ﷺ  ابنِ عَبداللہ کُوں چا مبعُوث فَرمایا
سَبق توحید دَا اوّل ݙِتّا سرکار نے کُفّارِ مَکہ کُوں
پَسند آیا نہ اے ابو جہلؔ تے سٻھے اشرارِ مَکہ کُوں
مسلماناں کُوں ݙِینوݨ لڳ پئے اُو تکلیفاں ٻَہُوں
جَھلیندے رَہ ڳئے مَن رَبّ دی رَضا اِیہہ اَذیتاں ٻَہُوں
کئی پَروانیاں نے دین دی خاطر گھر بار کُوں چھوڑیا
لُکے وَنڄ ملک حَبشہ وچ نہ مُنہ توحید توں موڑیا
ڄَݙاں طائف دے بَزاراں وِچ نبی سئیں وعظ فرمایا
کافراں پتھر وَسَائے، سوہݨے کُوں وَدھ ݙُکھ پُچایا
جنابِ رحمۃً لِلعٰلمین دِیاں وَاہ کیا کیا وَفائیں ہَن
اُݙوں پتھر پئے وَسدے ہَن اِݙوں لب تے دُعائیں ہَن
رسُول اللہ ﷺ نے طیبہ دے وَل ہجرت چَا فرمائی
گلستانِ مدینہ پاک وِچ ہِک وَکھری بَہار آئی
لڳیاں چَنگا نَہ ہِک اَکّھ وِی اے مَکّے آلے کافراں کُوں
مُسلمان تِھی سَوکھے رَاہوِن نَہ ہئی منظور اے کافراں کُوں
اُو گِھن تے لَشکر وَݙا چَڑھ بھڄّے مَدینے تے
عباس برماݨی
عباس برماݨی ضلع ڈیرہ غازی خان دے ہک سرائیکی دانشور ہن۔
عہدِ رسالت مآب سرورِ کائنات حضرت محمد ﷺ نظم
اِݙُوں کمزور ہا اسلام دَا لَشکر وِی مُقابلے تے
مقامِ بَدر تے ݙُوہاں پاسُوں لَڑائی تَھئی زور چا لایا
خُدا دی قُدرت نے آخر اِچ مُسلماناں کُوں جِتوایا
وَت بَدلا گِھنَّݨ کِیتے اِیں اَپݨی ہَزیمت دا
تیاری کر کے اڳلے سال کافراں دا لشکر وَلا آیا
رسُولِ پاک ﷺ ڄَیں ہستی وی اِیں جنگ اِچ تھی گئی زخمی
وَل آخر کافراں ٻِنّھاں قبِیلیاں کُوں وِی بَھڑکایا
تَھئی وَت خَندق دِی جنگ، غزوۂ احزاب پیش آیا
اِنُّوں مَکّہ وِی ہَتھ آیا، اُݙُّوں تِھی فتح ڳیا خیبر
عرب مسلماناں دے ہَتھ ہَا خُدا دا فضل ہَا سارا
نبی سئیں نے وَلا شاہانِ عَالَم کُوں وِی لَلکاریا
بھیج تے نامے مبارک ہر پَاسے ݙِتّی  اِسلام دی دعوت
سَئیں دِی یَارہویں ہجری دے وِچ بِالآخر تِھی ڳئی رِحلت
آکھ اِبن کلیمؔ اُو رَاہندِن ہَر ہِک مومِن دے سِینے وِچ
محمد ﷺ پاک دی رکھدا نِیں حُب دِل وِچ ڄِیڑھا مُسلم!
اُو سوہݨے دی شفاعت دا حَقدار بَݨ سَڳسِی بَھلا مُسلم؟
(اقتباس از کتاب: (سرائیکی منظوم) تَرِیخ نامہ (عہدِ رسالتﷺ تُوں مُظفّر خان شہیدؒ تَئیں)۔ مصنف، نظماں دا تخلیق کار (شاعر): ابنِ کلیم احسنؔ نظامی۔ تزئین و تکمیل: مبشر کلیم بن ابنِ کلیم احسن نظامی۔ تعاون: دبستان فروغِ خطاطی رجسٹرڈ ملتان۔ اشاعت: جولائی 2014 ء)
MubasherKaleem (talk) 16:43, 27 September 2018 (UTC)
عنایت اللہ مشرقی
سرائیکی ادبی تے سیاسی تحریک دے سانجھے پندھیڑو سئیں عنایت اللہ مشرقی کہیں تعارف دے محتاج نئیں۔ جام پور نال تعلق رکھݨ والے اساݙے ایہ دوست کُجھ سالیں توں ملتان شریف اچ جھوکاں لئی پِن۔ 1983-84ء توں سرائیکی قومی تحریک دے نال جُڑئیے۔ اپݨے کالج دَور توں سرائیکی شاگرد سانجھ تے سرائیکی سٹوڈنٹ فیڈریشن دے پلیٹ فارم توں اپݨا ادبی سیاسی پندھ شروع کیتونے۔ اوں دَور وچ سرائیکی مخالفین دے تشدد دا کئی واری نشانہ وی بݨیے۔ سرائیکی قومی پندھ دے عروج تے زوال کوں اِنھاں ٻہوں قریب توں ݙٹھے۔ احٖ کل سرائیکی وسیب دی ہک متحرک تنظیم ’’سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی‘‘ دے مرکزی جنرل سیکرٹری ہِن۔ اساں اِنھاں توں سرائیکی قومی پندھ بارے ڳالھ مُہاڑ کیتی ، جیندا متن تہاݙی خدمت اچ حاضر ھے۔
اساں سئیں عنایت اللہ مشرقی ہوریں توں پُچھیا جو تہاکوں سرائیکی قومی تحریک دے حوالے نال کم کرݨ دا کیویں خیال آیا تاں اُنھاں آکھیا میں 1984ء وچ جام پور توں ایف اے کرݨ دے بعد ہک سنگتی نال گورنمنٹ ایمرسن کالج ملتان دے ہاسٹل آیم۔ میݙے سنگتی کوں ہاسٹل اچ موجود ہک دوست آکھیا سئیں علیحدگی اچ میݙی ڳالھ سُݨسو۔ او دوست جیلے اوں سنگتی دی ڳالھ سُݨ کے واپس آیا تاں میں پُچھیا یار کیا ڳالھ ہئی تاں اوں آکھیا احٖ سرائیکی سٹوڈنٹ فیڈریشن دا خفیہ اجلاس ہئی (ایہ او دَور ھے جݙاں اساں سرائیکی قومی تحریک دی ڳالھ سانگے کٹھ لُک چھپ تے کریندے ہاسے)جیندے وچ شرکت سانگے میکوں سݙݨ آیا ہا،اوں سنگتی توں میکوں سرائیکی قومی تحریک دا حال سُݨ تے ݙاڈھی خوشی تھئی اتے میں اپݨی ماء ٻولی تے ماء دھرتی دی محبت پاروں ایں قومی تحریک بارے سوچݨ شروع کیتا۔ اوندے بعد 1985ء وچ میں اپݨی سسڑ دے داخلے سانگے گوجرانوالا گُٖیم۔ میݙی بھیݨ کوں نفسیات اچ ماسٹر کرݨ دا شوق ہئی ۔ اوں ویلے ملتان دی کہیں یونیورسٹی یا کالج وچ نفسیات دے حوالے نال کوئی شعبہ موجود نہ ہا۔ اساں گوجرانوالا ڳیوسے، انٹرویو تھیا، واپسی تے بی بی توں میں انٹرویو دا حال گھِداتاں اُنھاں ݙسایا جو انٹرویو نئیں تھیا بلکہ اساکوں اساݙی زبان پاروں تحقیر دا نشانہ بݨایا ڳئے تاں میکوں احساس تھیا جو واقعی ایہ لوک اساݙی قوم کوں اپݨے کولہوں وکھرا ڄاݨدن۔ شاید او لوک خود کوں برہمن تے اساکوں شودر سمجھدے ہَن۔ ایہ وجوہات ہَن جنھاں میکوں ماء دھرتی دیاں محرومیاں دے خاتمے سانگے سرائیکی کاز نال جُڑݨ تے مجبور کیتا۔
مشتاق گاݙی وی سرائیکی تحریک دے ہک پڑھیے لکھیے عظیم پندھیڑو ہِن۔ جیویں میں تہاکوں پہلے ݙس ڳیاں جوسرائیکی لوک سانجھ دے کم دا طریقہ ایہ ہا جو ادب تے ثقافت کوں فروغ ݙے کراہیں اپݨی حقوق دی ڳالھ کیتی ونڄے۔ ایں کم سانگے اوں ویلے ساکوں زیادہ توں زیادہ ادبی تنظیماں دی ضرورت ہئی۔ ایں ضرورت کوں پورا کرݨ سانگے اساں 1987ء وچ ’’سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت ، جام پور‘‘دی بُنیاد رکھی اتے 1988ء وچ پہلا کٹھ جمشید کمتر سئیں دی کتاب دی گھنڈ کُھلائی دے حوالے نال تھیا۔ اوں پروگرام وچ محفل موسیقی سانگے اُستاد سخاوت حُسین خان آیا۔ اساں اوں ادبی پروگرام وچ ادب دی ترویج دے نال نال اپݨی سیاسی ڳالھ وی کیتی۔ سرائیکی قومی تحریک دے ابتدائی حالات بارے ڳالھ کوں اڳی تے ٹُریندیں مشرقی سئیں آکھیا جو اساݙی قومی تحریک دے ابتدائی حالات ٻہوں اوکھے ہَن۔ جنھاں کوں یاد کریندے ہئیں تاں اکھیں توں سانوݨ لہہ پوندے۔ بخاری سئیں! اساں او ویلھا ݙٹھے جݙاں صرف لفظ ’’سرائیکی‘‘ زبان تے آوے ہا تاں اساکوں وݙے وݙے القابات توں نوازیا ویندا ہا۔ کݙاہیں اساکوں کُئی مُلک دشمن آکھے ہا تاں کݙاہیں تعصب دی فضا ہموار کرݨ والے سݙیجوں ہا۔کُجھ الفاظ ایجھے وی ہن جیرھے تُساں اساں تحریر نئیں کر سڳدے۔ یونیورسٹی وچ وی سرائیکی حوالے نال خاصہ تنگ نظری دا مظاہرہ کیتا ویندا ہا۔ میکوں لوک ذہنی طور تے اتنا ٹارچرکریندے ہَن میکوں میݙے ناں دی بجائے لفظ’’صوبے‘‘ آکھ تے مخاطب کیتا ویندا ہا۔
اوں ویلے دھرتی ڄئے وی اساکوں ایہو اَہدے ہَن جو یار ایہ کیا ھے؟ تُساں ایہ تعصب دی فضا کیوں ہموار پئے کریندے ہو،اساکوں اپݨے لوک وی قبول نہ کریندے ہن۔ احٖ تحریک جیرھے مقام تے ھے میں ایہ سمجھداں ساری محنت سرائیکی ادبی تے سیاسی کارکناں دی ھے جو اساں خود کوں احٖ فخر نال سرائیکی سݙا سڳدے ہئیں۔ مشرقی سئیں توں اساں پُچھیا جو تُساں کیرھی کیرھی سرائیکی پارٹی دا حصہ رہ ڳیو تاں اُنھاں آکھیا اونویں تاں سرائیکی حقوق دی ڳالھ کرݨ والی ہر پارٹی کوں اساں جام پور دے دوستاں سمیت ویلکم آکھیے۔ اساں جام پور سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت دے فورم تے تمام سرائیکی لیڈران کوں سݙیندے رہ ڳیوں۔ لیکن سرائیکی نیشنل پارٹی دے راہنماء سئیں عبدالمجید کانجو دی خواہش تے میں SNPوچ شامل تھیُم۔ جیندا مرکزی سیکرٹری اطلاعات رہ ڳیاں۔ او پارٹی تھوڑی اِن ایکٹیو تھئی تاں پاکستان سرائیکی پارٹی دے عظیم راہنماء سئیں بیرسٹر تاج محمدخان لنگاہ میکوں اپݨی پارٹی وچ شمولیت سانگے آکھیا۔ اُنھاں دی خواہش دا احترام کریندیں ہوئیں میں PSPاچ شامل تھیُم۔ جیندا ’’سرائیکستان یونٹ‘‘ دا مرکزی صدر ہم۔ بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ سرائیکی کاز دے حوالے نال ہک مکمل یونی ورسٹی ہَن اُنھاں دے زیرِ سایہ وی اساں ٻہوں کُجھ سکھیے۔ لنگاہ صاحب دی وفات دے بعد PSPانتشار دا شکار تھئی تاں ایں دوران سرائیکی وسیب دے ہک نویں نینگر وچ قومی خدمت دا جذبہ ݙیکھ حوصلہ ودھ ڳیا۔ اُنھاں دا ناں سئیں رانا فراز نون ہا، اُنھاں دی خدمت تے کم دے جذبے کوں ݙیکھ تے میں اُنھاں دی محبت نال ’’سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی‘‘ دا پہلا مرکزی سیکرٹری جنرل منتخب تھیُم۔ جیرھا پندھ حالی توڑیں جاری و ساری ھے۔ ایں توں علاوہ خواجہ غلام فرید کوریجہ سئیں دی وی خواہش ہئی جو میں اُنھاں دی پارٹی اچ شمولیت اختیار کراں۔ اُنھاں میکوں مرکزی سیکرٹری جنرل دے عہدے دی آفر وی کیتی ہئی لیکن میݙا مزاج ہمیشہ توں مشنری ریہے۔ عہدہ میݙے سانگے اعزاز تاں ضرور ھے لیکن میں قومی حوالے نال کم کوں ترجیح ݙینداں۔ اینویں حمید اصغر شاہین سئیں دا رویہ شدت پسندی پاروں میکوں اُنھاں نال نہ جوڑ سڳیا۔ کیوں جو ہک تاں اساݙا صوفیاء دی دھرتی دا ڄم پل ہا اتے ݙوجھا اساں اَمن پسند لوک ہاسے ایں پاروں شدت پسندی دا عنصر اساݙے اُتے غالب نہ آ سڳیا۔
ایندے وچ کُئی شک نئیں سرائیکی قوم دے سچے وارث شاعریں ، ادیبیں میلے ٹھیلے، مشاعریں تے کٹھاں وچ قومی شعور دی ڳالھ کیتی ھے ۔ پر اساݙی قوم سکھڑیں واہ واہ توں اڳی تے نہ آ سڳی۔ اوندی وجہ اساݙی ذہنی غلامی، پٹواری تے تھاݨے دی سیاست، جاگیر دار دی چاپ لوسی تے کوڑے مفاد اساݙی قوم کوں ایں سچ دے سفر وچ مخلصانہ طور تے شریک تھی کراہیں کم نئیں کرݨ ݙتا۔ سرائیکی قومی تحریک دے مستقبل دے حوالے نال مشرقی سئیں آکھیا اساݙا پندھ سچ دے سفریں دا پندھ ھے۔ اتے سچ دے سفریں تے نکلیے پاندھی کوں ہمیشاں منزل ملدی ھے۔ میݙے خیال موجب اساں ہک پُر امید تے روشن مستقبل دی تحریک دا حصہ ہئیں ۔ جیندے ثمرات ساݙے حصے نہ سہی پر اساݙیاں نسلاں دے پُکھے وچ ضرور آسن۔ جے ایں روشن مستقبل دے وَݨ دی چھاں تلے سرائیکی قوم ٻہوݨ چاہندی ھے تاں اونکوں ایں سچ دے سفر وچ مخلص تھی کراہیں شامل تھیوݨا پوسی۔مزید اڄوکی سرائیکی صورتحال بارے ڳالھ مُہاڑ کریندیں ہوئیں اُنھاں آکھیا میݙی نظر وچ سرائیکی تحریک دا اڄوکا حال ٻہوں بہتر ھے۔ اتے ایں ساری بہتری دا کریڈیٹ سرائیکی ادیب ، دانشور ، شاعر تے سیاسی کارکن دے پُکھے وچ آندے۔ اِنھاں عظیم لوکاں دی محنت ھے جو احٖ سرائیکی قومی شعور دی ڳالھ ہر وستی ، ڳوٹھ، قصبے اتے شہر اچ ہر زبان تے موجود ھے۔ بھانویں جو اڄوکے حالات اچ اساں ایں پوزیشن اچ نئیں جو بے پناہ وسائل خرچ کر تے الیکشن جیت سڳوں لیکن ایہ خوشی دی ڳالھ ھے جو سرائیکی وسیب وچ جیوݨ والا ہر انسان اوندا چاھے کہیں شعبے نال تعلق ھے (اُستاد ، وکیل، کسان ،بزنس مین وغیرہ)او ایہ ضرور سوچیندا پئے جو ہُݨ میݙے مسائل دا حل صرف اور صرف ’’صوبہ سرائیکستان ‘‘ ھے۔ سرائیکی مزاحمتی شاعری دے حوالے نال ڳالھ ٹُری تاں اُنھاں آکھیا سرائیکی مزاحتمی شاعری سرائیکی قومی تحریک دی گواہی ھے۔ اونویں تاں سرائیکی قومی حوالے نال مزاحمتی شاعری کرݨ والے شعراء دی تندیر لمبی ھے۔ لیکن سئیں عاشق بزدار،سئیں خورشید بخاری،