cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فن ترجمہ اَتے میڈیا دی زبان
ترجمے دے عمل دا پہلا درجہ الفاظ دے صحیح ترجمے تک پجن ہے۔ جیندے کیتے ضروری ہے جو اینجھے الفاظ تلاش کیتے ونجن جیڑھے جو عام فہم ہوون اتے ابلاغ (Communication) دی صلاحیت رکھدے ہوون۔ لفظی ترجمے دا عمل اتنا سادہ تے آسان نہیں ہوندا۔ کیوں جو ہر لفظ دا اپنا تہذیبی ثقافتی پس منظر ہوندے۔ کہیں لفظ دی مخصوص فضا کوں کو سمجھے بغیر اوندا ترجمہ متبادل لفظ دے طور تے کرن نال‘ ابہام پیدا کرڈیندے۔ ترجمے دا عمل اوں ویلھے پیچیدہ تھی ویندے جڈاں ڈور زباناں (S.L) اَتے (T.L) دونہاں دا تعلق لسانی حوالے نال مختلف ہووے۔ کیوں جو ہر زبان دے الفاظ‘ معنی‘ صوت اتے گرامر دے ڈھانچے وچ اختلاف دی وجہ نال جملے دی ساخت اتے انہاں دے طریقہء استعمال وچ تبدیلی آویندی ہے۔ جینویں جو انگریزی اَتے اردو زبان ہک ڈوجھے کنوں لسانی تناظر وچ انجوانج ہن جڈاں جو اُردو زبان عربی‘ فارسی اَتے پاکستانی زباناں (سرائیکی‘ پنجابی‘ سندھی‘ کشمیری وغیرہ کئی حوالیاں نال سانجھ رکھیندین۔ اِیں گالہہ دی وضاحت مترجم شاہد حمید کجھ ایں طرحاں کریندن:
”زبانیں ایک دوسرے کے قریب ہوں تو ترجمہ اتنا زیادہ مشکل نہیں رہتا جیسے فارسی اور عربی کی تخلیقات کو اردو میں ترجمہ کرتے وقت زیادہ دشواری پیش نہیں آتی کہ جملوں کی ساخت مختلف ہونے کے باوجود اردو کا ذخیرہ الفاظ زیادہ تر انہیں دو زبانوں سے آیا ہے“ (۵)
اگر Source Languageاتے Target languageڈونہاں دا تعلق ہک لسانی گھرانے دے نال ہووے تاں ول ترجمہ کرن وچ زیادہ دقت پیش نی آندی لیکن ڈونہاں زباناں دا لسانی تعلق مضبوط نہ ہووے تاں ول اینجھی صورت وچ مشکل پیش آندی ہے۔ اینجھی صورتحال مترجم کیتے چیلنج رکھیندی ہے۔ ایں کیتے ضروری ہے جو مترجم (S.L) اَتے (T.L) ڈونہاں تے مکمل عبور رکھدا ہووے۔ ڈونہاں زباناں دی لسانی باریکیاں کنوں واقف ہووے۔
فرانسیسی شاعر اَتے مترجم Dolet Etienneنے (1540ء) وچ فن ترجمہ نگاری دے پنج بنیادی اصول وضع کیتے ہن جو کینویں ہک ہک زبان کنوں ہئی زبان وچ ترجمے دا عمل بہتر تھی سکدے۔(۶)
۱)۔    مترجم کیتے ضروری ہے جو سب کنوں پہلے او اصل متن دے خیال (Sense) اتے مطالب
دا بغور جائزہ گھنے۔
۲)۔    مترجم کیتے Sourse languageاتے Target languageڈونہاں زباناں
تے مکمل عبور رکھنا ضروری ہے۔
۳)۔    مترجم کوں لفظی ترجمے(Word to word Translation) کنوں بچناں چاہیدے
۴)۔    مترجم کوں آزادی ہوونی چاہیدی ہے جو او درست آہنگ (Correct Tone) کیتے
مناسب لفظاں دا انتخاب کرے۔
۵)۔    مترجم کیتے ضروری ہے جو او روز مرہ زبان استعمال کرے۔ 1970ء وچ الیگزینڈر فاسٹر ٹیٹلر
Alexander Faster Tytlerنے اپنے ہک مضمون Essay on the
Principles of translationوچ لکھئیے:(۷)
"That in which the merit of the original work is so completely tranfused into another language, as to be as distintly apprehended, and as strongly felt, by a native of the country to which that language belongs, as it is by those who speak the language of the original work."
1-  Give a complete transcript of the ideas and sentiments in
the original passage.
2-  Maintain the character of the style.
3-  Have the case and flow of the original text
الیگزینڈر فاسٹر ٹیٹلر دے مطابق ترجمے وچ اصل زبان دی اہمیت اتے خاصیت کوں بحال رکھناں ضروری ہے تے source languageدا مقامی /علاقائی تاثر ختم نی تھیوناں چاہیدا۔ ایندے علاوہ
٭            ترجمہ مکمل طور تے اصل متن دے خیالات اتے جذبات دی نمائندگی کریندا ہووے۔
٭            زبان دا اسلوب اتے خاصیت برقرار رہونی چاہیدی ہے۔
٭            اصل عبارت جھئیں روانی اتے سلاست دا خیال رکھناں ضروری ہے۔
ترجمہ اَتے اوندے طریق کار بارے انگریزی زبان وچ کم تکنیکی اتے لسانی بنیاد اتے زیادہ تھئے
۱)۔    مستعار طریقہ کارBorrowing
۲)۔    الفاظ مستعار کرن دی خاص قسم Calque
۳)۔    لفظ بہ لفظ ترجمہ Literal Translation
۴)۔    ترسیل Transposition
۵)۔    ترجمہ کرن لگیاں پیغام وچ ترمیم کرن Modulation
۶)۔    مترادف/مساوی/ہم پلہEquivallence
۷)۔    حالات دے مطابق ڈھالن Adoptation
اُتے بیان کیتے گئے طریقہ ہائے کار دی تفصیل کجھ ایں طرحاں ہے۔
Calque-2یعنی اظہار کیتے مستعار الفاظ دی خاص قسم دے مطابق ہر حرف دا ہو بہو ترجمہ کرن شامل ہے۔ جیندے وچ Target Languageدے لفظاں دے فقرے وچ ترتیب دا خیال رکھناں ضروری ہوندے۔یا وَت بناوٹی Calqueجیندے وچ زبان نویں قسم دی بناوٹ دے مطابق آندی ہے۔ یعنی الفاظ دی گھاڑت کاری۔
3۔ لفظ بہ لفظ ترجمہ Literal Translationترجمہ کرن دا ایہ براہ راست طریقہ ہے جیندے وچ (S.L) کنوں (T.L) وچ گرامر‘ محاورات‘ الفاظ دا صحیح استعمال کیتا ویندے ایں طرحاں ایہ حرف بہ حرف ترجمہ اکھویندے۔ مثلاً
اُردو                                              English
تم کہاں ہو؟                                Where are you?
تمہارے اسکول کا نام کیا ہے؟     What is the name of your school?
4۔ترسیل(Transposition):ترجمہ کاری دے ایں طریقہ ء کار دے مطابق ہک لفظ دا تبادلہ ڈوجھے لفظ دے معنی دی تبدیلی دے بغیر پیغام کوں ڈوجھی زبان وچ منتقل کرناں۔
5۔ترجمہ کرن ویلھے پیغام وچ ترمیم کرن (Modulation):ترجمے دے ایں طریقہ کار دے تحت متن وچ موجود معنی وچ ترمیم کرکے (T.L) دا نواں مفہوم سامنے گھن آون۔ ایہ Modulationطریقہ ء کار اکھویندے اتے ایہ ترجمہ ڈو طرحاں دا سڈیندے۔
۱)۔    لازمی مقرر کردہ ترجمہ Fixed Modulation
۲)۔    آزاد ترجمہ         Free Modulation
انہاں ڈو قِسماں دی وضاحت کریندے ہوئے Jean Palلکھدے ہن:
"The difference between fixed and free modulation is one degree. in the case of fixed modulation, translator's with a good knowledge of both languages freely use this method, as they will be aware of the frequency of use, the overall acceptance, and the confirmation provided by a dictionary or grammer of the preferred expression."(8)
یعنی مترجم دا ایہ فرض بننڑدے جو او (T.L + S.L) اُتے عبور رکھدا ہووے۔ او اُتے بیان کیتے گئے طریقہء کار دے مطابق ترجمہ گرامر تے لغات دے حساب کتاب مطابق کرے۔ جاں جو Free Modulationطریقے دے تحت مترجم اینجھی زبان اَتے الفاظ استعمال کرے جیڑھے (S.L) دے مطابق ہوون۔
6۔ Equivallenceترجمہ نگاری دا ہم پلہ یا مساوی طریقہء کار اکھویندے۔ جیندے وچ ترجمہ کریندے ہوئے لغت اَتے گرامر دی رُو نال مختلف حربے آزمائے ویندن۔ مثلاً جینویں انگریزی زبان وچ چوٹ لگن دی صورت وچ لفظ ”Ouch“ الایا ویندے جڈاں جو اُردو وچ ”ہائے“ یا ”آہ“ جھئیں الفاظ مساوی یا ہم پلہ اکھویسن۔ ایں طرحاں دیاں کجھ بئیاں مثالاں:
اُردو                                         English
۱۔موسلادھار بارش ہورہی ہے۔              It is raining cates and dogs.
۲۔کسی کی آنکھ کا تار ہونا۔ Apple of ones eyes.
۳۔آخری وقت پر                   At eleventh hour.
7۔ Adoptationیعنی حالات دے مطابق ڈھالن‘ ترجمہ کاری ویلھے جڈاں جڈاں (S.L) تے (T.L) ڈونہاں زباناں دا اسلوب‘ کلچر‘ مختلف ہووے تاں وَل اِیں نویں صورتحال وچ مترجم کوں (S.L) دے متن دے مطابق Adoptationدی ضرورت محسوس تھیندی ہے۔ اینکوں وی ہک طرحاں نال مساویت یا ہم پلہ Equivallenceآکھیا ونج سگدے۔
شاعری دے ترجمے کوں مشکل عمل آکھیا ویندے۔ کیوں جو شاعری وچ شاعر الفاظ کوں علامت‘ اشارے‘ کنائے اَتے استعارتی معنی وچ استعمال کریندے جیندے پاروں حقیقی اَتے مجازی معنی وچ فرق آویندے۔ ایندے علاوہ ہر شاعر دا اپنا مخصوص لہجہ (Tone) ہوندے۔شاعری ہک خاص موڈ نال تعلق رکھیندی ہے۔ ہر نظم دا ہک اندرونی آہنگ ہوندے جیندے پاروں اوندا صوتی تاثر بنڑدے اَتے ایندے توں علاوہ بئیاں بہوں ساریاں گالہیں دا ترجمہ کرن لگیاں خیال رکھنا پوندے۔تاں جو شاعری دا ترجمہ (S.L) توں (T.L) وچ کامیابی نال تھی ونجے۔ ایں صورتحال دے حوالے نال رابرٹ بیلے نے کجھ اہم گالہیں بیان کیتیں:
(2)۔ جاں جو ترجمے دے ڈوجھے مرحلے وچ ساکوں ایہ فیصلہ کرنے جو
We decide wheather to turn back or go not.
(3)۔ تریجھے مرحلے بارے آہدے:
"During this stage, we use all we know about the structure of the English language. During the literal vision we follow the word order of the original German." (9)
(4)۔ ترجمے دے چوتھے مرحلے بارے اوندا خیال ہے جو زبان دے لہجے دا خیال رکھیا ونجے۔ زبان دی گرامر دا رسمی اَتے غیر رسمی الفاظ وچ توازن ہوونا چاہیدے تاں جو نظم وچ توازن برقرار رہوے۔
ترجمہ سازی دے پنجویں مرحلے وچ رابرٹ پہلے Toneیعنی شاعری (نظم) دے موڈ(کیفیت) بارے بحث کریندے ہوئے آہدے جو ترجمہ کار دا شاعر ہووناں ضروری ہے اگر او شاعری دا ترجمہ کریندے تاں رابرٹ بیلے ترجمہ سازی دے چھینویں مرحلے وچ Soundیعنی صوتی تاثر یا نظم دے اندرونی آہنگ وچ soundدی اہمیت اُتے زور ڈیندے۔ ستویں (۷) مرحلے کوں رابرٹ بیلے بہوں مشکل مرحلہ آہدے۔ اُوندے خیال مطابق کہیں زبان وچ ترجمے کیتے زبان اُتے مکمل دسترس ضروری ہے۔
ترجمہ سازی دے آٹھویں درجے بارے رابرٹ بیلے لکھدے جو:
جیکر اساں رابرٹ بیلے دے مضمون کوں پڑھن دے بعد اہم گالہیں دا اعادہ کروں تاں ایہ گالہہ واضح تھیندی ہے جو شاعری دا ترجمہ کریندے وقت ضروری ہے جو مترجم نظم کوں بغور وَل وَل پڑھے جیندا او ترجمہ کرن چاہندے‘ تاں جو شاعرانہ Images‘ شاعری دے آہنگ‘ اوندے صوتی تاثر‘ شاعر دے لہجے کنوں واقف تھیوے‘ شاعری دی زبان کنوں واقفیت حاصل کرے اَتے شاعر دی زبان دے لفظاں دے حقیقی مفہوم تک پجے۔
”منظوم ترجمے کا عمل“ دے عنوان نال ڈاکٹر عنوان چشتی دا مضمون شمولہ”ترجمے کا فن اور روایت‘‘ بہوں اہمیت دا حامل ہے۔ ایں مضمون دے چیدہ نکات ایں طرحاں ہِن۔(۰۱)
٭            شاعر/تخلیق کار دی طرز فکر اتے اوندے فنی طریقہء کار کنوں واقفیت حاصل کیتی ونجے
٭            شاعری دے الفاظ‘ تراکییب‘ محاورات‘ استعارے‘ علامتی نظام کوں وی شاعر دی فکر اتے فن
دے حوالے نال سمجھیا ونجے
٭            تخلیق کار دے عہد دیاں تحریکاں‘ روایات اتے سماجی پس منظر دا مطالعہ کیتا ونجے
٭            ہر لفظ دا اپنا تہذیبی ثقافتی پس منظر ہوندے لہذا تخلیق کار دے شاعری وچ ورتیے ہوئے لفظاں‘
٭            اصل فن پارے دی گرامر‘ ساخت‘ صوتیات‘ تکنیک‘ ہیئت اتے اسلوب توں واقفیت ضروری ہے
ابن قتیبہ دینوری
ابن قتیبہ دینوری (پیدائش: 213ھ/ 828ء– وفات: 15 رجب 276ھ/ 13 نومبر 889ء) نانویں صدی عیسوی دے مؤرخ ہن تے انہاں دی تاریخ دی کتاب معروف ہے۔
فن ترجمہ اَتے میڈیا دی زبان
٭            منظوم ترجمے دی صورت وچ علم عروض‘ شعری اسالیب‘ تخلیق کار دے الفاظ دی موسیقیت‘
ابن قتیبہ دینوری
ابتدائی زندگی
سن 889۔ 828 ابو محمد عبد اللہ بن مسلم بن قتیبہ الکوفی دینور دے قاضی ہن۔ انہاں کوں اکثر اوقات قتیبیا تے قتبی وی آکھدے ہن۔ کوفہ وچ پیدا تھئے تے بغداد وچ نشوونما تھئی تے تعلیم پاتی تے پیدائش دی نسبت نال کوفی تے والد دی پیدائش دے لحاظ نال انھاں کوں مروزی وی آکھا ویندا ہے۔ بغداد دے نجومی دبستان دے نمائندہ سمجھے ویندے ہن۔ انھاں کوں جاحظ دی طرح مختلف علوم و فنون وچ مہارت ہئی۔ لیکن اس دے برخلاف درایت دی بجائے روایت دے حامی ہن۔ قرآن تے حدیث دی روشنی وچ مذہبی عقائد کوں ݙیکھدے ہن۔ انہاں دی کئی کتاباں معیاری ہن۔ اوہ شعوبی یعنی محدود قومیت دے مخالف ہن۔
فن ترجمہ اَتے میڈیا دی زبان
لب و لہجہ‘ زیر وبم‘ وزن اوزان تے الفاظ دی نغمگی دے نال نال شاعر دے خیال اتے
جذبے کوں ہوبہو پیش کرناں ضروری ہوندے
ابن قتیبہ دینوری
ہک وضاحت
الامامہ و السیاسۃ دے مصنف: اس کتاب دی نسبت ہک وݙے عالم ابن قتیبہ دینوری (213-276/828-889) دی جانب کیتی ویندی ہے تاہم ایہ نسبت درست نی ۔ کتاب دے مطالعے توں معلوم تھیندا ہے کہ اس دے مصنف غالی شیعہ ہن جبکہ ابن قتیبہ دے بارے وچ ایہ ڳال معلوم و معروف ہے کہ اوہ اہل تشیع دے سخت مخالف ہن۔ انہاں دی "الامامۃ و السیاسۃ " نامی کہیں کتاب دا سراغ کہیں ٻئے ماخذ جیویں فہرست ابن الندیم وچ نی ملدا ہے تے نہ ہی اس کتاب دا اسلوب بیان انہاں دی دیگر کتب توں ملدا ہے۔ اس توں واضح تھیندا ہے کہ الامامۃ و السیاسۃ کہیں شیعہ عالم دی کتاب ہے۔
فن ترجمہ اَتے میڈیا دی زبان
٭            T.Lیعنی جیڑھی زبان وچ ترجمہ کیتا ویندا پئے اوں زبان وچ اگر S.Lدا ہم پلہ لفظ موجود نہ
ہوے تاں ول کوئی لفظ بناون دی بجائے S.Lدا لفظ ای استعمال کیتا ونجے
ایذراپاؤنڈ ہک شاعر اتے مترجم دی شہرت رکھیندے۔ اوندا تعلق اوں عہد نال بنڑدے جڈاں شاعری کوں فلسفیانہ نقطہء نظر نال ڈٹھا ویندا پیا ہئی۔ ترجمے دے حوالے نال اوندے خیالات فن ترجمہ نگاری کوں سمجھن وچ ڈگھ سارے مددگارہِن۔
"The translation of a poem having any depth ends by being one of two things. Either it is the expression of translator, virtually a new poem
MubasherKaleem (talk) 14:13, 10 June 2019 (UTC)
احمد بخت
دور خلافت
اپݨی حکومت دے ابتدائی دور وچ سلطان احمد اول نے زور قوت دا مظاہرہ کیتا لیکن بعد ازاں ایندے عمل توں ایندی قوت عملی دا ثبوت نہ مل سکا۔ ایندے دور حکومت وچ ہنگری تے ایران وچ لڑی ونجݨ والی تمام جنگاں دے نتائج سلطنت دے حق وچ نہ نکلے تے 1606ء وچ معاہدۂ ستواتورک دے نتیجے وچ سلطنت دی ساکھ کوں شدید نقصان پہنچا جیندے نتیجے وچ آسٹریا دی جانب توں ݙتا ونجݨ والا خراج ختم کر ݙتا گیا تے گرجستان تے آذربائیجان ایران دے حوالے کر ݙتے گئے۔
اج احمد اول کوں استنبول وچ واقع سلطان احمد مسجد دے باعث یاد کیتا ویندا ہے جیہڑی نیلی مسجد وی سݙیندی ہے۔ ایہ مسجد اسلامی و عثمانی طرز تعمیر دا ہک عظیم شاہکار ہے تے جب تک اسلامی فن تعمیر دا ایہ حسین نمونہ قائم رہسی، احمد اول دا ناں زندہ رہسی. ایں مسجد دے گرد واقع علاقہ سلطان احمد دے ناں نال موسوم ہے۔ ہیں معروف مسجد دے دامن وچ ایں سلطان دی آخری آرامگاہ واقع ہے۔
فوج، سیاستدان تے کرواݨا وائرس
فوڄ‌، سیاستداݨ تے کرؤاݨا وائرس
لکھت: ڄام اظہر مراد
ݙھگ ڄاڑھیں توں پوری قوم موذی مرض توں نبڑدی پئی اے، اجݨ تئیں حکومت سوائے لاک ݙواݨ تے عوام ساݨگے عملی اقدام نی کرسگی شوائے کرواݨا فنݙ دے. سیاستداݨ غائب ہن، سارے کڑوانا دے ݙر کنوں لکے پݨ، جیڑھے الیکشݨیں اچ اخیری ست ݙینھاں اچ پورے حلقے دی عوام اچ پڄ ویندے ہݨ او اڄن تک ہک غریٻ دے ڳھر وی راشن سمیت نی پج سگیے، بہرحال سماج کارکݨیں کوں خراڄ پیش کریندوں ڄیڑھے اپݨی مدد آپ دے تحت کڄھ نہ کڄھ کیتی پن، کرواݨا توں نٻڑاݨ کیتے حکومتی سطح دے اقدامات تاں قابل تحسیݨ ہݨ، چیݨ دی مدد وی مثالی ہے، فوڄ نی وی اپݨی خدمات پیش کرݙتن، فوج ہئی اساݙے ملک دا واحد ادارہ ہے جیڑھا ہر مشکل ڳھڑی اچ قوم دے ݨال کھڑا ہوندے، جے اگر کرفیو لاواݨا پیا تاں فوڄ ای پورے ملخ دا کنٹڑول سنٻھلیسے، ڄمہوریت دے پاسدار سیاستداݨیں کوں ٻاراہ توپیں دی سلامتی ڄیڑھے اڄن تئیں وی ستے پن.
منشی پریم چند
پریم چند، اردو دے مشہور ناول نگار تے افسانہ نگار ہن۔ انہاں دا اصلی ناں دھنپت رائے ہے، لیکن ادبی دنیا اچ پریم چند دے ناں نال مشہور ہن۔ اوہ 1880ء وچ منشی عجائب لال دے گھر ضلع وارانسی مرٹھوا دے گرانہہ لمہی اچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد ہک ڈاک خانے اچ کلرک ہن۔ پریم چند ہک غریب گھراݨے نال تعلق رکھدے ہن۔ انہاں نے تقریباً ست اٹھ سال فارسی پڑھݨ دے بعد انگریزی تعلیم شروع کیتی۔ پندرہ سال دی عمر اچ شادی تھی ڳئی۔ ہک سال بعد والد دا انتقال تھی ڳیا۔ اوں وقت اٹھویں جماعت اچ پڑھدے ہن۔ پورے گھر ٻار دا ٻوجھ انہاں تے ہی پئے ڳیا۔ فکر معاش نے زیادہ پریشان کیتا تاں چھوہراں کوں بطور ٹیوٹر پڑھاوݨ لڳے تے میٹرک پاس کرݨ دے بعد محکمہ تعلیم وچ ملازم تھی ڳئے۔ اوں دوران بی اے دی ڈگری حاصل کیتی۔
زینت محل
زینت محل (پیدائش: 1823ء– وفات: 17 جولائی 1886ء) سلطنت مغلیہ دی آخری ملکہ تے بہادر شاہ ظفر دی زوجہ ہئی۔ زینت محل نے اپݨے شوہر بہادر شاہ ظفر دی حمایت نال 1840ء توں 1857ء تک مغلیہ سلطنت تے حکومت کیتی۔ thumb|زینت محل بیگم بہادر شاہ ظفر دے مختصر خاندان دا قافلہ جلاوطنی دے نتیجے وچ 1859ء دے اوائل وچ رنگون پہنچا جیندے وچ زینت محل تے اُوندا بیٹا مرزا جواں بخت وی شامل ہئی۔ 7 نومبر 1862ء کوں بہادر شاہ ظفر دا رنگون وچ انتقال تھی ڳیا تے زینت محل مرزا جواں بخت دے ہمراہ اتھائیں مقیم رہی۔ 18 ستمبر 1884ء کوں مرزا جواں بخت دا وی انتقال تھی ڳیا تے زینت محل، اپݨی نونہہ شاہ زمانی بیگم دے ہمراہ ہک مکان وچ مقیم رہی۔
زینت محل آخری عمر وچ افیون دی عادی تھی ڳئی ہئی، افیون دی اِیں عادت نال ضعف ودھدا ڳیا تے 63 سال دی عمر وچ 17 جولائی 1886ء کوں زینت محل نے رنگون وچ انتقال کیتا۔ تدفین بہادر شاہ ظفر دی قبر نال ملحق ہک قطعے وچ کیتی ڳئی۔ 1991ء وچ مغل خاندان دی اِنہاں قبور کوں پختہ کر ݙتا ڳیا جنہاں وچ بہادر شاہ ظفر، زینت محل، مرزا جواں بخت تے شاہ زمانی بیگم سمیت ݙو ٻال وی دفن ہن۔
فوج تے بے جا تنقید
چلو من گھنداں سارے کم فوج کریندی کھڑی ہے ۔میں تھاڈے نال رل کے تنقید کریساں ۔تُساں صرف ہک لیڈر ڈیکھال ڈیو جئیندے اُتیں اساں فخر کر سگوں ساکوں یقین ہووے اے ساکوں پرلی کندھی گھن جُلسی ۔یار تنقید او قوم کریندی ہے جیرھی لیڈر بنڑیندی تھاکوں ساکوں تنقید دا کوئ حق نیں اج ایمان نال ڈسو ہاں جنھیں کوں اج تک ووٹ ڈیندے آئے ہیں اے لیڈر بنڑنڑ دے معیار تیں پورے ہن ۔
چلو فوج صرف دفاع کرے باقی اُوندا کوئ کم نیں ۔عدالت اپڑاں کم کرے ۔یعنی عدالت بلکل پاک صاف تھی کے کم کریندی پئ ہے ۔نہ وکیل وکدے نہ جج ۔بے جرم تاں کوئ سزا اج تک نیں ملی ۔ہئیں نہ چلو مضبوط ادارے پارلیمنٹ جُلدے ہیں سارے معزز ارکان جنھیں دے حق ءچ نعرے مار مار ناسے تھکدے انھیں ساڈے ووٹیں دا حق ادا کر ڈتے ۔کیرھا ایم این اے ہے جئیندے بال تھاڈے بالیں دے کٹھے پڑھدن ہکے ہسپتال ءچ علاج کر ویندن ۔کڈھائیں بُھل کے وی اوں تھاڈے حق ءچ گال کیتی ہے اوکوں چھوڑو آپڑیں شہر تے وستی کوں ڈیکھ کے کڈھائیں احساس نیں تھیاء اج تک کیوں اے گھٹے کوں ووٹ ڈیندے ہیں کیرھے لیڈر مُلک واسطے جان ڈتی ہے یا بچے شھید کرائن زرا اوندے ورکر سامنڑے آون ۔ جھلیج خان جی ۔انھیں مُلک واسطے نیں اقتدار واسطے جاناں ڈتن کُرسی تیں مزید ایلفی تھیونڑ واسطے جان نکھتی ہے این آر او جھئیں پناکی کر کے امریکی مدد گھن کے سکھیں دیاں لسٹاں ڈے کے چاپلوسیاں کرکے متاں کُرسی ملدی ہووے چلو ہُنڑ تاں سیانڑے ہاوے ہُنڑ کیرھا عمر بن عبدالعزیز گھن آئے ہو کیرھی سادگی تھئ ہے اوہے محل ہن اوہے جہاز ہن اوہے پروٹوکول ہن ۔تساں من کیوں نہوے گھندے کہ اساں لیڈر نسے بنڑا سگدے ڈڈو بنڑا سگدے ہیں جیرھے خطرے کوں ڈیکھ کے پانڑی ءچ ٹپ مار کے گُم تھی ویندے خطرہ ٹلسی باہرو نکل کے اُؤ کر کر لئیسی جو سارے ورکر کٹھے کر کے پُوں پُوں کریسن ۔
اج ڈس ڈیو ۔کیرھا موہانڑاں ہے جئیندے اتیں تھاکوں اعتبار ہے ۔پیپلز پارٹی ءچو زرداری یا بلاول۔جی اوھو بلاول جئیں آکھے پتہ ملک ہُنر کتنے ٹکڑے تھیسی ۔نہ سئیں انڈیا دا نیں ساڈا لیڈر ہے جی ہا آپڑاں بلاول زرداری آلا نکڑا نواز شریف ۔ماشاءاللہ۔ عمران خان ۔ٹھراں ٹھراں صرف کابینہ ڈیکھو چاء باقی ملاں ملوانے میکوں پتے انھیں دے ہتھ تساں آپ کڈھائیں مُلک نہ ڈیو۔۔۔ اج ڈسو کُھل کے کیرھا لیڈر ہے میڈا ویر پہلے لیڈر بنڑاؤ پچھیں جتھاں دل آھدے تنقید کرائے ۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔جمیل بلوچ
راجا داہر دے ناں
لکھت: حسن مرتضی
راجہ داہر اج سئیں راجہ داہر دا یوم شہادت اے جیہرا دھرتی دا سچا سجاک پتر ہا. او عربی لٹیراں دے اگے دیوار بنڑ تے کھڑ گیا. کون اے اساڈا ہیرو، او محمد بن قاسم عربی لٹیرا جیہرا حجاج بن یوسف جئیں جابر حاکم دا سالار ہئی. ریاست دی تاریخ لکھت اچ کتلا کوڑی تے کوجھی تے بے ڈھنگی اے.. محمد بن قاسم ہک تریمت خط تے پج گئے تے کراچی کن ملتان تک فتح کیتس. جھلیجھو ذرا، اے حجاج بن یوسف کون ہا؟ اوہو نا جئیں مکہ تے مدینہ تے حملہ کر تے عبداللہ بن زبیر دی خلافت دا خاتمہ کیتا. ول مکہ تے مدینہ دے تریمتیں کوں حلال آکھ تے ریپ دی اجازت ڈیونڑ والے خلیفہ دا خونخوار گورنر ہئی نا.. ہوکوں سندھ اچ قید تریمت دا درد پئے گئے اپنڑی وسوں تے آپ کاتا چلائی رہ گے. ول دیبل یعنی اجوکا کراچی فتح کرتے تریمت چھڑا گدس تے ملتان تک رت وہاونڑ دی کیا لوڑھ ہئی. ہنے وحشی، بدنسلے عربی ڈاکوآں دی نیت دا پتا اتھو لگدے جو سئیں راجہ داہر دے دھیاں کیتے آپت اچ جھیڑا لگا تے اے ڈاکو بن قاسم قتل ونج تھیا. اسلام اینجھے غلیظ ڈاکو نہی بلکہ قلندر، سچل، بھٹائی ، شاہ حسین، فرید، دی وجہ کن پھیلیے. جیرھا ساڈی وسوں تے رت وہائس ، ساڈیاں دھیاں بھینڑاں دمشق دے بازاراں اچ نیلام کیتس او وحشی درندہ کتا ڈاکو رہسی. ریاستی وکاؤ لکھاریں دے کوڑ گھنڈھنڑ نال تاریخ تبدیل نہی تھیندی. راجہ داہر ساڈا شہید تے ساڈی دھرتی دا پتر جئیں عربی ڈاکوآں دے اگو سر نہی نیوا کیتا، وج گج تے لڑیے اج وی سندھ اچ دھمال چلدی اے، اج وی جئے شاہ نورانی دا نعرہ وجدے ، اج وی وسیب اچ جھمر چلدی اے، عربی ڈاکو دی قبر کتھاں اے. جڈاں جڈاں سندھ وادی تے حملے تھیسن سندھڑی دے بچڑے رت دے تے سرخرو تھیسن جئے وادی سندھ جئے راجہ داہر
احمد بشیر
معروف دانشور، مصنف تے نقاد۔ ممتاز مفتی تے اشفاق احمد دے دوست رہے۔ کئی کتب تصنیف کیتیاں۔ جنہاں وچ خاکے تے ناول وغیرہ شامل ہن۔ انہاں دی مشہور تصانیف وچ خاکیاں تے مبنی کتاب ’جو ملے تھے راستے میں‘ تے ’ دل بھٹکے گا‘ شامل ہن۔ ناول ’ منزل منزل دل بھٹکے گا‘ تے انگریزی ناول ’ رقص کرتے بھیڑیے ‘(ڈانسنگ وولف)شامل ہن۔ خود انہاں نے ہک فلم نیلا پربت بݨائی ہئی جیہڑی کامیاب نہ تھی سڳی ہئی۔ انہاں دی ݙو دھیاں سنبل تے نیلم بشیر مصنفہ ہن جبکہ انہاں دی ہک بیٹی بشریٰ انصاری ٹی وی دی معروف فنکارہ ہن۔ کینسر دے عارضے دی وجہ نال لہور وچ انہاں دا انتقال تھیا۔
رمضان طالب
رمضان طالب بانی فرید سرائیکی سنگت بلاک 48 دیرہ غازی خان۔ رمضان طالب سرائیکی اتے اردو شاعر ہَن۔آپ دی تاریخِ پیدائش 27 رمضان 1314 ہجری ہئی. آپ دی وابستگی شعبہ تعلیم نال ہئ آپ 1981 اچ ھائی سکول نمبر 1 دیرہ غازی خان اچ ریٹائیر تھئے آپ نے منظوم اتے منثور ݙوہیں ادب دی خدمت کیتی۔ آپ نے نعت پندھ وہاݨی، سیرتِ نبوی، قرآنِ پاک دا ترجمہ، آپ وہاݨی، سی حرفی ݙوھڑا، غزل اتے حمد لکھئی.شاعری اچ آپ دے استاد نورمحمد سائل صاحب آپ نے 1989 اچ ماہنامہ فرید رنگ اتے روزنامہ اختر دے ناں نال اخبار شائع کیتا۔آپ دے 32 کتاباں اتے کتابچے شائع تھئ چُکِن۔ آپ 11 نومبر 2009 اچ ایں دنیائے فانی توں جھوک لݙا ڳئے۔
کتاباں
1. سوجھل سوچاں. 2. سفر سوھݨے دیس دا. 3. اوچھݨ 4. سوجھل سیرت 5. سک سمندر 6. سوچاں سکھ دیاں 7. دعائیں پناھیں 8. سوجھل خبراں 9. سورتاں دا ترجمہ تے تشریح 10. پیارے نبی کی پیاری دعائیں 11. نبی سئیں دی نماز 12. حسین ھے حسین 13. سوجھل نعمتاں 14. سوچ سمندر 15. جھریٹاں 16. سوہݨے سائیں دے سوہݨے سنہیے 17. دعائیں پناھیں 18. ۲۰۰ حدیثاں 19. ۱۰۰ حدیثاں 20. چالھی حدیثاں 21. رمضان والقرآن 22. سی حرفی 23. ݙاہ غازی 24. ݙاہ دوزخی 25. ݙاہ شھید 26. ݙاہ ولی 27. ایصال کا آسان طریقہ 28. دل ایک سمندر 29. میں کون؟ 30. ارکانِ اسلام
منشو بھٹہ
منشُو بھٹہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
٢٠ جنوری ١٩٨٨ء کوں ڄمے۔
حول
ہک بئے کوں آہدیاں ٻیٹھیاں ہن اوں وݨ تے آلہݨاں جوڑوں ہا جیندے نیڑے آرا نہ ہووے
ہک حول ہے حول وی اینجھا ہے او کھادی ویندے ݙانداں کوں
اتواریں اساں میلے تےجے ستر چکر نہ مارے ول بݨسوں رونق منڈی دی یا ٻوٹی ٻوٹی تھئے ویسوں ونڄ وکسوں کہیں دے پھٹے تے
ہک حول ہے حول وی اینجھا ہے او کھادی ویندے ککڑاں کوں جے اکھ ءچ خار نہ ماری تاں
وت کوئی تکبیر پڑھیسی نہ ایں پھڑکدے پھڑکدے مر ویسوں کوئی کتا بلا رڄ پوسی
ہک حول ہے حول وی اینجھا ہے او کھادی ویندے سیہڑاں کوں او چھتے ٻیٹھن کھݙے وچ
جے ٻاہر نکلسوں کیا ٻݨسی ساݙے چیکاں جنگل نہ سݨسی
ہک حول ہے حول وی اینجھا ہے او کھادی ویندے بندیاں کوں
او اپݨے پھل جھئیں ٻالاں کوں ٻس ہاں نل لا کے پئے ہن تھئے
توڑے پتے پاک ݙیہاڑا ہے نیں ونڄݨ ݙیندے جمعے تے
اے حول ہے منشو گنڈھڑی وچ متاں لعل مسیتوں گھر آون
غزل
آوے جے اتبار گھمیندا ٻیٹھا ہے
میکوں تیݙا پیار گھمیندا ٻیٹھا ہے
لعل ملنگ کوں ݙٹھی ساری دنیا کوں
انگلیں تے سرکار گھمیندا ٻیٹھا ہے
نو لکھ فوج دا چیتا اپݨی جاہ تے نیں
توڑے ہے بیمار گھمیندا ٻیٹھا ہے
اوہروں وی اروار گھماٹے کھاندا پئے
پروں وی کوئی پار گھمیندا ٻیٹھا ہے
اوندے ہتھیں کل کائنات دیاں رمزاں ہن
جیڑھا جیڑھا اوندے ہتھیں چڑا ہے
اونکوں اونکوں یار گھمیندا ٻیٹھا ہے
تیݙے آلی کن دی والی ݙٹھی سی
منشو اڄ پرکار گھمیندا ٻیٹھا ہے
قسم ہے ٻݙھیپے دی نشانی ہے میݙی جان
آہدا ہیں جو تیݙے تے جوانی ہے میݙی جان
میں رلدا وداں اینکوں حقیقت نہ سمجھ توں
قصہ ہے فسانہ ہے کہانی ہے میݙی جان
تیکوں تاں نظردا ہے جو پھاسی آلا پھندے
میݙے کیتے زیور ہے تے گانی ہے میݙی جان
توں ݙیکھ تاں آیا ہیں میݙے ویڑھے دی وحشت
اوہا میݙے چہرے تے ورانی ہے میݙی جان
ہے تیݙے کنوں حسن دا بے انت خزانہ
دنیا وی تاں دولت دی دیوانی ہے میݙی جان
12 آنے زندگی دے میں تیݙے تے لٹائے ہن
باقی میݙے کولوں تاں چوانی ہے میݙی جان
دریا ہے تے دریا دی روانی ہے میݙی جان
آدم خور دے ݙر توں اساں کھوہ کوں چھوڑے
نیں تاں کوںڑ وچیندے اتھاں واہندے جوڑے
میں اڄ اوندے ہتھوں کھادے نسری لگے
کیڑھا بندہ آہدا ٻیٹھے تما کوڑے
گھر دی ٹالھی ساݙے اتے چھاں نی کیتی
خجیاں ساݙے پیراں تلے کنڈے پوڑے
ساکوں لگدے ساݙی وستی اڄڑی ویسی
وت اڄ ساݙو بھڄدے آندن عربی گھوڑے
جیوݨ کولوں اساں منشو تھکے پئے ہیں
اونکوں آکھو آکے ساݙی ٻیڑی ٻوڑے
کندھاں اتوں شیشے نہ چھک
کندھاں اتوں شیشے نہ چھک
ساکوں ٹائی دے تحفے نہ ݙے
ساݙے ہتھوں گوچھے نہ چھک
اساں کچھ تئیں پاڑے ویسوں
ساݙے پچھوں چولے نہ چھک
مٹھا مٹھا کھل نہ جیویں
ساکوں اتنا ہولے نہ چھک
پیراں کولوں رستے نہ چھک
سگریٹ وی کیا شے ہے
سگریٹ وی کیا شے ہے یاراں نال گپ شپ اچ پیوو تاں اے تہاڈے گپاں اچ شریک اے. تہاڈے نال کھل مذاق کریسی. ہیندا دھواں ٹھکارے مار تے کھلسی. ایویں کلھے بہہ تے پیسو تے اے تہاڈے نال دکھ سکھ ونڈیسی. تہاڈے نال روا گھنسی ایویں لگسی جو ہیندا دھواں ڈسکیاں بھر بھر روندا پئے. ول جے اپنڑے وچھڑیے سجنڑ کوں یاد کرنڑے تے کلھے تھی ونجو اے تہاکوں دھوئیں اچ زیارتاں کرا ڈیوے جے پڑھائی اچ دل نہی پیا لگدا تے ہک سوٹا چھکو ول ڈیکھو کمال.. اے آپ پڑھاوے تہاکوں اصل اچ نا اے نشہ اے نا کجھ بس اندر دے انسان کوں مطمئن کرنڑ اے جو میں خود کوں تباہ کریندا پیاں عشق اچ. جے ہووے تاں. فیشن آلی سگریٹ دا میں نہی آہدا میکوں تاں ہنڑ ای ہر کش تےاو پہلا کش یاد آندے جیرھا اوندے ناں تے بھریا ہئی ول عادت لگ گئی. بس خود کوں مطمئن کرنڑ اے جو تباہ تھیسوں جلدی نکلسوں اتھو ہنڑ ای دوستاں اچ بھانویں ڈبی مکا ڈیویجے نا چس اندی اے نا سکون. کلھے بہہ کے یار دی مونجھ اچ کئی ڈکھی گاونڑ لاتے یا ول چن دی چٹی رات اچ گاونڑ سنڑ تے ہکی سگریٹ نال تہاکوں ایویں لگسی جیویں بھری ہوئی پیتی وے. لوک اصل اچ آسرا چاہندن. اتلا ڈپریشن اے جو کہیں نال الا نہی سگدے ہناں دا آخری سہارا سگریٹ اے تے میڈا وی۔ ایل ایل سرکار
منشو بھٹہ
کندھاں اتوں شیشے نہ چھک
منبر اتے قصے نہ گھڑ
ملاں میݙے بندے نہ چھک
میکوں دھئیاں دھئیاں نہ کر
بوچھݨ ءچوں دھاگے نہ چھک
ٻجھدن جیکر یار ٻجھا ݙے
ݙیواں کولوں جالے نہ چھک
ساݙے اتے نظماں نہ لکھ
منشو ساݙے پھٹے نہ چھک
غزل
توں کوئی وݙا تھیا کھڑیں اچا ٻولݨ نال
مرلی ساݙے ساہ دے اندر ڈھولک ساݙی روح
اساں ہسے گھنگرو سائیاں اساں چھݨ چھݨ نال
باندر کلہ کوݙی کوݙی لݙو دودا کشتی
بندہ جیوݨ سکھ ویندا ہے کھیݙاں کھیݙݨ نال
میں ہݨ خالی خالی ہمی چن اے گلہ ݙتے
توں جو تارے ٻدھی ودیں اپݨے ٻوچھݨ نال
اڄ میں مٹھے شعر سݨیساں تلخی کوہنا ہوسی
میں اڄ روٹی کھادی وداں ماکھی مکھݨ نال
تیکوں چوکھا گھاٹا پوندے چڑیاں چگݨ نال
تیݙے سر توں وارا ونڄاں جیویں ہویں ٻچڑا
میکوں دید عطا تھئ تیݙا چولا چمݨ نال
میݙی بھل ہے میݙے پاروں کہیں دیاں ہنجوں ڈھاسن
وستی دے وچ جھمر ہوسی میݙے مرݨ نال
توں تاں سجدے ݙیندا ریہی ایں تیݙی اپݨی قسمت
میں تاں رب کوں راضی کیتے منشو نچݨ نال
تھی سگدے دا لحظہ ݙے چا میکوں سوچݨ کیتے
سجھ کوں رسے گھت کے اساں روہ دے پار لہایا
دولی بندے کٹھے کیتے جھمر مارݨ کیتے
مولی بندے کٹھے کیتے بندے مارݨ کیتے
سرغٹ آ لا پنا میکوں رستے اتوں لبھے
کیڑھا میکوں پنسل ݙیندے غزل لکھݨ کیتے
اڄاں تئیں اسمان تیݙے کوں کوئی انگرا نی آیا
میں ہݨ گھرو نکھتا وینداں جاتک ویچݨ کیتے
کتھاں میݙا لیہ کھڑے کتھاں نجف کھڑے
مولا دوروں آیاں تیݙا روضہ چمݨ کیتے
جھانجر اڄ بیتاب کھڑی ہے چھݨ چھݨ چھݨکݨ کیتے
تئیں پھوکا ڈے بجھایا ہے وسمدا ڈیکھ ڈیووے کوں
ایندی کاوڑ میڈی توبہ الردا ڈیکھ ڈیووے کوں
تیڈے ہتھاں دیاں تلیاں تے میں اپنڑے ہتھ کوں رگڑا ہے
میڈیاں تلیاں وچوں سئیاں نکلدا ڈیکھ ڈیووے کوں
ایڈا ظالم اندھارا ہے ایڈا اندھا اندھارا ہے
ایڈے اندھے اندھارے وچ ویپھلدا ڈیکھ ڈیووے کوں
ملے فرصت نماشیں کوں افق دو دید ماریں چا
بڈھیپا رت روا ڈیندے تے ڈھلدا ڈیکھ ڈیووے کوں
بغاوت آکھدن کیکوں تے باغی دی زیارت کر
میڈے کوٹھے دے جالے وچ مچلدا ڈیکھ ڈیووے کوں
میڈے وسبے دی رونق جھئیں کتھائیں رونق نیہوے ملدی
وسایا پڑ بکھائی بیٹھے تے کھلدا ڈیکھ ڈیووے کوں
تیکوں کنمبھار دے ہتھاں دی عظمت دا پتہ لگسی
توں دکھدا ڈیکھ آوی کوں تے بنڑدا ڈیکھ ڈیووے کوں
اڈوں طبلہ پیا وجدے اڈو جھانجر تے جوبن ہے
میں صدقے تھی ونجاں منشو او جھمدا ڈیکھ ڈیووے کوں
پیر پھوکے شاہ انشائیہ
= پیر پھوکے شاہ انشائیہ =
از: ڈاکٹر خالد اقبال سادہ لوح تے مالی تے نفسیاتی پریشانیاں توں عاجزمفلوک الحال لوکاں کوں اِطلاع ڈتی ویندی ہے جو پیر پھوکے شاہ مدظلہ عنقریب تہاڈے شہر اِچ آپناجلو ہ ڈکھاون آلے ہِن۔ پیر پھوکے شاہ مدظلہ دیاں کرامات دی تعریف ہک زمانہ پیا کریندے۔ تمنا بھانویں کیہو جئیں کیوں نہ ہووے۔ ہر صورت اِچ پُوری تھیسی۔ ایندے کیتے تہاڈے عقیدے دے کمزور ہوون دی لوڑ ہے۔ تُساں پریشان نہ تھیوو۔ نا اُمیدی گنا ہ ہے۔ اے اُنہاں بھینڑیں تے بھرانواں کیتے خوشخبری ہے جیڑھے وڈے وڈے عالماں‘ نجومیاں تے پروفیسراں کول مایوس تھی چکے ہِن تے آہدے ہِن جو عملیات تے تعویزاں نال کجھ نی تھِیندا۔ تعویزاں تے عملیات دا اثر کیوں نی تھیندا۔ بالکل تھیندے۔ ’’پیر پھوکے شاہ‘‘ نے وڈے وڈے بُرج اُلٹا ڈتن۔ کئی ہسدے وَسدے گھر اُجاڑ ڈتن۔
یورپ دی ساری ترقی پیر پھوکے شاہ مدظلہ دے کشف و کرامات دا معجزہ ہے۔ جیکر بدقسمتی تے حالات دے پھیر دا اثر ہے۔ کم بَن بَن کے وِگڑ ویندن۔ یا دشمناں نے تنگ آمد بجنگ آمد تے مجبور کیتا ہویا ہے۔ تاں ڈانگ‘ خنجر‘ پستول‘ دے استعمال دی اصلوں لوڑ کینی۔ کیوں جو تہاڈا دشمن بہوں چالباز ہے۔ اوتاں تہاڈے ہتھوں مرن آلا کینی۔ تُساں آپنے ہتھ خون اِچ کیوں رنگنا چاہندے ہیوے۔ تھانے کچہریاں اِچ انج خُوار تھیسو۔ کچہری اِچ وَکیل تاں بیٹھے اِی فیس دے چکر اِچ ہِن۔ تہاکوں اَرداس ہے۔ جو تُساں پیر پھوکے شاہ دے کولوں دم کراؤ۔ تے آپنے سارے سادہ‘ آسان تے مشکل مسلے اُنہاں کول حل کراؤ۔ تساں مقدمہ بازی اِچ اصلوں وقت ضائع نہ کرو۔ پولیس کوں تاں بیا کم ای کوئی کینی۔ پولیس دا تاں کم اِی تھانیاں اِچ بہہ کے مقدمے درج کرنا ہے۔ ایف آئی آرلکھواون اوئیں اِی بہوں اوکھا کم ہے۔ بہوں سارے پولیس آلیاں کوں تاں ایف آئی آر لکھنا اِی نی آندی۔ اکثر غلط ایف آئی آر لکھ ڈیندن۔ مَحرم کوں مجرم تے مجرم کو مَحرم بنا ڈیندے ہن۔ قانونی معاملیاں اِچ سِرِ کھپاون کوئی اَسان کم تھوڑا ہے۔ تے جیکر مقدمہ ٹُر پووے تاں کئی سال کچہریاں دے چکر کٹیندا پھرے‘کون!
او لوک جیڑھے آپنے مسائل دے پاروں اوکھے حالات اِچ پھس چُکن پیر پھوکے شاہ آپنے ہکے پھوکے نال تہاڈیاں ساریاں پریشانیاں دور کر سگدے ہِن۔ محبت کوں نفرت اِچ بدلنا‘ شادی اچ رکاوٹ‘ کاروبار کوں ٹھپ کروانا‘ کہیں دے گھر اِچ بے برکتی پواوَنا‘ تے خوشحال لوکاں کوں پریشان کرنا‘ ذال مرد کوں لڑوانا‘ افسر دا تبادلہ کروانا‘ وغیرہ وغیرہ۔ المختصر ہر قسم دی دنیاوی تے ذہنی پریشانی اِچ اضافے کیتے پیر پھوکے شاہ دیاں خدمات حاصل کرو۔ چنگا حل تے چنگا فیض پاؤ۔ حسبِ توفیق ڈو کالے بکرے بطورنذرانہ نال گھن آؤ۔
پیر پھوکے شاہ نے نواں دھندہ شروع کیتا ہے۔ ایندے کول پہلے پیر پھوکے شاہ بجلی دیاں چیزاں دی مُرمتی دا کم کریندے ہَن۔ ہک ڈینہہ اُنہاں کوں بجلی دا کرنٹ لکیا۔ تے ایں کم توں توبہ تائب تھی گے۔ تے لوکاں دے کم پھوکیاں نال کرن لگ پے۔ بہوں سارے لوکاں دے کولر‘ گیزر‘ استریاں‘ ائیر کنڈیشنر‘ فریج وغیرہ جیڑھے عرصہ دراز توں خراب پے ہَن۔ پیر پھوکے شاہ دے پھوکیاں نال صحیح سلامت چلدے پِن۔ حیرت ہِیں گالہہ تے ہے جو اِنہاں دے تاں بِل ای بہوں گھٹ آون پَے گن۔ پیر پھوکے شاہ دی کرامتاں دی مشہوری تے اُنہاں کیتے سِدھے سادے تے پریشان حال گاہکاں کوں گھن آون کیتے کجھ کارندیاں دی بہوں لوڑ ہے۔ اُنہاں دے لنگر اِچوں ٹُکر پانی ‘ رہائش مفت ڈتی ویسی۔ فی گاہک کمیشین تے کم کرن کیتے بالمشافہ ملاقات ضروری ہے۔ فون کرو تے ملاقات کیتے پیر پھوکے شاہ دے آستانے توں ٹوکن معاوضے نال حاصل کرو۔ تہاڈی زندگی اِچ رہی سہی خوشی مایوسی اِچ بدل ویسی۔ اُلجھن کوئی وی ہووے پیر پھوکے شاہ دے آستانے تے آون آلے سِدھے سادے مریداں دیاں بھنیاں تُرٹیاں سائکلاں چوری کرن دے موقعے وی ہِن۔ ایندے کیتے نینگراں کوں پیر پھوکے شاہ دے خلیفے پیر بدگمانی نال خفیہ شرائط تے معاہدہ کرنا پوسی۔ پیر پھوکے شاہ ہر علم دی کاٹ پلٹ دے ماہر ہن۔ سو فیصد گارنٹی‘ کجھ ڈینہہ پہلے قافلہ در قافلہ کجھ لوک پیر پھوکے شاہ کول مہنگائی دی وجہ نال پریشان تھی کے یوٹیلٹی بل نال گھن اَئے ہن۔ جنہاں اِچ سوئی گیس‘ بجلی‘ ٹیلی فون دے بِلاں تے پھوکا پڑھواونآندے رہیے جو اے بل بغیر پیسیاں دے اَدا تھی ونجن۔ تاں ایں سلسے اِچ عرض ہے بلاں دی ادائیگی کوئی ایڈا وڈا مسئلہ کینی۔ پر پیر پھوکے شاہ ہ ہک نیک تے وطن نال محبت کرن آلے ہن۔ اوچاہندے ہِن جو لوک ٹیکس ادا کرن۔ یوٹیلٹی بل ادا کرن تاں جو ساڈا ملک خوشحال تھیوے۔ (آمین)
ازطرف متاثرین پیر پھوکے شاہ مدظلہٗ
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
آخیل
یونانی دیومالا دا ہیرو، مائی سنا دے بادشاہ اگامیم نن دا سپہ سالار۔ اوں دا پیو (پیلس) انسان تے ماں (تھیئس) دیوی ہئی۔ یونانی دیومالا وچ ایہ واحد مثال ہے کہ کہیں دیوی نے کہیں فانی انسان نال شادی کیتی۔ تھیئس نے آخیل کوں لافانی بݨاوݨ کیتے اوندی اݙی پکڑ کے، دریائے ستائکس وچ غوطہ ݙتا تاں اوں دا سارا بدن (سوائے اݙی دے جیہڑی پاݨی وچ تر نہ تھئی ہئی) ہتھیاراں دے اثر توں مامون تھی گیا۔ (انگریزی وچ قابل تسخیر یا کمزور مقام کوں آخیل دی اݙی Achilles Heel آہدے ہن).
ہومر دے بیان دے مطابق اگامیم نن نے اپݨی بھاوج شہزادی ہین دی بازیابی کیتے ٹرائے تے حملہ کیتا تاں آخیل بڑی بہادری نال لڑا۔ لیکن اگامیم نن نے آخیل دی محبوبہ کوں اپݨے حرم وچ داخل کر گھدا تاں اوہ خفا تھی گیا تے لڑݨ توں انکار کر ݙتا۔ ایں دی علیحدگی نال فوج وچ سراسیمگی پھیل گئی۔ پٹروکولس کوں آخیل دے روپ وچ میدان جنگ وچ بھیجا گیا لیکن ہیکٹر (ٹرائے دے ولی عہد) نے ہک ہی وار وچ اوں کوں ہلاک کر ݙتا۔ اس دے بعد آخیل بڑا برہم تھیا. اوں نے اگامیم نن نال مصالحت کر گھدی۔ تے آخیل نے ہیکٹر کوں قتل کر ݙتا۔ آخر ٹرائے دے صدر دروازے دے کول ہیلین دے عاشق پارس نے آخیل دی اݙی وچ تیر مار کے اونکوں ہلاک کر ݙتا۔ پارس کوں آخیل دا ایہ کمزور مقام دیوتا اپالو نے ݙسا ہئی۔ آخیل تے ہیکٹر دے مرݨ نال ٹرائے دی جنگ ختم تھئی۔
بہاولپور
سابق ریاست بہاولپور دی مقامی، ثقافتی، اکثریتی تے سرکاری زبان سرائیکی ہئی. ایندی لمبائی شمالاً جنوباً 480 کلومیٹر اے. صرف ریاست دے ہک ضلع بہاولپور دی وسعت(ضلع دا رقبہ تقریباً 25000 مربع کلومیٹر)، دی وجہ نال ایندے وچ سرائیکی دے چار لہجے(ملتانی، ابھیچڑی، اوچی تے لموچڑی) ٻولے ویندن. ایندی وجہ اے ہے کہ ملک دے باقی اضلاع دی طرح اینکوں تقسیم کر کے مزید ضلعے نی بݨائے ڳئے.سابق ریاست وچ ایں زبان دے جغرافیائی اعتبار نال تے ریاست دی وسعت تے پھیلاؤ دی وجہ نال جیہڑے لہجے ٻولے ویندے ہن انہاں دی تفصیل اے ہے: -
ریاستی/ بہاولپوری:
اے لہجہ سابق ریاست دے دارالحکومت، بہاولپور شہر، تحصیل بہاولپور صدر، تحصیل خیر پور ٹامیوالی، ضلع بہاولنگر دے جنوبی حصے، خانقاہ شریف تے تحصیل یزمان دے شمال مشرقی حصے وچ تے سرحد پار، بھارتی صوبہ راجستھان دے نزدیکی علاقیاں وچ ٻولا ویندے. اے حصہ سابق ریاست دے بالکل درمیان وچ ہووݨ پاروں،مقامی لہجے دے اعتبار نال سرائیکی دے باقی لہجیاں دا امتزاج اے تے سرائیکی زبان دی سب توں خوبصورت شکل اے. بہاولپوری لہجہ صحرائے چولستان دے اثرات دے باوجود معمولی فرق نال خالص ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجہ اے، حتٰی کہ سو کلومیٹر دی دوری دے باوجود ݙوہاں شہراں، ملتان تے بہاولپور دی لوکل زبان و لہجہ، الفاظ، شہری ثقافت، لوگاں دے مزاج تے رہݨ سہݨ وچ یکسانیت اے. دورِ ریاست وچ ایں لہجے کوں ریاستی تے بہاولپوری آکھا ویندا ہئی اس واسطے اتھاں ملتانی دی بجائے اوہا اصطلاح استعمال کیتی ڳئی اے جیہڑی اوں وقت وچ رائج ہئی.
اُچوی:
تحصل احمد پور شرقیہ، اوچشریف، مبارکپور، کوٹلہ موسٰی خاں، جانو والہ، نوشہرہ جدید، ہتھیجی، دھوڑکوٹ، ترنڈہ محمد پناہ، ضلع مظفر ڳڑھ دی تحصیل علی پور تے ضلع بہاولپور دی تحصل یزمان دے جنوب مغربی حصے مثلاً دیراوڑ تے ہاکڑا دریا دی پراݨی گزرگاہ وغیرہ دی ٻولی ، سرائیکی دا اُچوی لہجہ سݙیندی اے. اوچشریف دی قدامت دی وجہ توں ایں حصے دی ثقافت دا ہک خاص حسن اے. ماہرین ایں لہجے کوں وی ملتانی(معیاری سرائیکی) وچ شامل کریندن.
ابھیچڑی:
کھڑی ٻولی دی ایں سرائیکی کوں وسیب دے ݙوجھے اضلاع وچ جھنگوچی لہجہ آکھا ویندا اے. سابق ریاست دے ضلع بہاولنگر دے مشرقی، شمالی تے مغربی حصے تے ضلع بہاولپور دی تحصیل حاصل پور، تحصیل خیرپور ٹامیوالی دا علاقہ قائم پور مکمل طور تے ابھیچڑی لہجہ ٻلیندن. اے لہجہ سرائیکی دے معیاری، ملتانی لہجے توں مختلف اے.
لموچڑی:
سرائیکی وسیب دے ضلع راجن پور نال ملحقہ سابق ریاست دا ضلع رحیم یار خان اے جتھاں ایں ضلعے دے چاراں تحصیلاں (لیاقت پور، خان پور کٹورہ، رحیم یار خان تے صادق آباد) وچ لمے دی ٻولی یا لموچڑی سرائیکی ٻلیندی اے.ایں لہجے وچ سرائیکی دے معیاری ملتانی لہجے دی نسبت، سندھی زبان تے کلچر دا اثر غالب اے اس واسطے اے لہجہ وی، ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجے توں مختلف اے.
سرائیکی:
سابق ریاست دے جنوب وچ بالکل آخری علاقیاں، صادق آباد، کوٹ سبزل وچ مقامی ٻولی کوں سندھ دے شمالی اضلاع گھوٹکی، کشمور، سکھر وغیرہ دی مقامی ٻولی دی طرح سرائیکی آکھا ویندے. ایں لہجے وچ سندھی دا اثر لموچڑی دی نسبت کئی گنا زیادہ اے. لفظ سرائیکی دی خوبصورتی تے ایندی تاریخی حیثیت دی بناء تے 1962ء دے اعلان ملتان دے اجلاس وچ ملتانی، ریاستی، جھنگوچی، ڈیروی، تھلوچی، ہندکی، تے باقی ناواں سمیت سرائیکی لہجے دے ناں کوں وی فہرست وچ رکھا ڳیا جیہڑا کہ بعد وچ مشترکہ اعلان دی رو نال تے اڳواݨاں دے فیصلے نال سب لہجیاں دا ہکو تے معیاری ناں "سرائیکی" تجویز پایا. تے باقی تمام علاقائی ناواں کوں منسوخ قرار ݙتا ڳیا. ہݨ اساں انہاں لہجیاں دا تذکرہ محض جغرافیائی طور تے کریندے ہیں تے انہاں علاقائی ناواں دی ہرگز کوئی اہمیت نی.
بہاولپور وچ سرائیکی لوک سانجھ دا ہک کٹھ
سرائیکی لوک سانجھ بہاولپور دے شاندار کٹھ توں واپسی. . . ملک قمر ایڈوکیٹ دی رہائش ماڈل ٹاون بہاولپور اچ تھئیل ایں کٹھ اچ مہان سرائیکی سوجھوانڑیں جیویں ڈاکٹر احسن واگھا سئیں،پروفیسر اکرم میرانی، پروفیسر جاوید چانڈیو،پروفیسر شمیم عارف قریشی، محمد اکرم ناصر،پروفیسر وارث ملک، ملک حبیب اللہ بھٹہ، شیخ عبدالغفار ایڈوکیٹ، پروفیسر عصمت اللۂ شاہ، پروفیسر ممتاز بلوچ ،اظہر لاشاری، پروفیسر مشتاق گاڈی،خلیل بخاری سئیں، مظہر خان لاشاری، محبوب تابش ،غضنفر عباس لنڈ،جہانگیر مخلص،ساحل لاشاری، ظہور دھریجہ،ملک جاوید چنڑ ایڈوکیٹ، اکبر انصاری ایڈوکیٹ تے بے بہوں سارے سنگتیں شرکت کیتی. . . سرائیکی خطے دی موجودہ حالات تے پرمغز گفتگو کیتی گئی. .کٹھ اچ محترمہ بے نظیر بھٹو شہید کوں خراج عقیدت پیش کیتا گیا تے آخر اچ مطالبات قرار داد دی شکل اچ پاس کیتی گئۓ. .سوہنڑے میوزک پروگرام دے بعد پروگرام مکا. . نوٹ. . اعلان بہاولپور دے نام تے مطالبات قرارداد دی شکل اچ لوک سانجھ دے دوست شئیر کریسن. . اے سرسری ویورا ہا. . .خیر ھووۓ
December 26, 2015 at 5:50 PM (بلال بزدار)
سرائیکی زبان تے ادب دا المیہ
دنیا دا ھر انسان اپنی ما بولی وچ بولن سکھدے، سوچن سکھدے، لکھن سکھدے لیکن ایکوں غیریں دا ظلم زیادتی آکھوں یا آپٹریں دا بھولا پن، پنجابی زبان دا رسم الخط بن گیا، کتاباں وی آ گیاں، کالج یونیورسٹی وچ وی استاد پڑھاونٹر لگ پئے، نہ بنٹریا تے ساڈی زبان دا رسم الخط نہ بنٹریا، نہ چھپیاں تاں ساڈی زبان دیاں کتاباں نہ چھپیاں، میڈا خیال ہے، ایندے وچ ساریں کنیں وڈا قصور اساں سرائیکی لوگیں دا آپڑاں ہے، تاں ایندا نتیجہ وی اج اساں سارے وسیب دے لوگیں دے سامنے ہے، اج ساڈے بال آپٹریں زبان بھلدے ویندن، ساڈے لہجہ وٹیج گئن، ساڈی لغت وٹیج گئے ہے، رسم الخط نہ ہوون دا ساریں کنیں وڈا نقصان اے تھئے جو اساں آپٹریں 3000 سالہ تاریخ، ادب، تہذیب، ثقافت، رسم و رواج بھل گئے ہیں، ساڈی لوگ داستاناں مٹی وچ رل گئین، ساڈے سوھنٹرے سرائیکی شاعر تاں انیں دی شاعری مٹی مٹی تھی گئی ہے، اج ساکوں کوئی پتہ کینیں جو ساڈے ھیرو کون ھن، ساڈے وسیب تیں کیڑھے خاندان حکمران رہ گئے ھن، اج ساڈے ہتھ وچ جیڑھیاں تھوڑی بہوں معلومات آپڑیں وسیب دے بارے ھن، او اساں ڈوجھے زبانیں کنیں گھدن سے، اج اگر اساں آپڑیں زبان، ادب، تہذیب دے بارے پڑھن چاھوں تاں ساڈی سرائیکی زبان وچ قسمت آلے کوں شاید کوئی شے لبھے، وقت دے نال نال انسان تاں مردے ھی ھن، زباناں، تہذیباں، رسماں، رواج تاں تاریخاں وی مر ویندن، سرائیکی زبان وی اج شاید ھون موڑ تیں کھڑی ھے، صرف سرائیکی زبان نیں کھڑی، اوندے نال لکھیں کروڑیں لوگیں دی قسمت وی کھڑی ہے، اج لوڑھ تاں این شے دی ہے جو اساں سارے مل کیں آپڑیں زبان دی ترقی واسطے کم کروں، تاریخ داناں دی ذمہ داری ہے جو اپنی سرائیکی وسیب دے تاریخ لکھن، جیڑھا تھوڑا بہوں بچ گئے، اوکوں سنبھالن، رسم الخط کوں ترقی ڈیون، شاعر آپڑیاں کتاباں چھاپن تاں ادیب، لکھاری وسیب دیاں پرانیاں تا نویاں داستاناں لکھن تاں انیں کوں آپڑیاں آون آلیاں نسلاں وسطے محفوظ کرڑن،  دانشور بھرا ساڈے، زبان دان بھرا ساڈے اج سرائیکی زبان دی کوئی سوھنٹریں جیہیں لغت لکھن، سرائیکی زبان تاں وسیب نال پیار کرن آلے یار دوست رل کیں آن لائن اخبار، وب سائٹاں، یوٹیوب چینل بنڑاوِن، پٹھانے خان، عابدہ پروین، عطااللہ خان عیسی خیلوی، ثریا ملتانیکر تاں ڈوجھے سارے نویں پرانے زمانے دے موسیقاراں ، فنکاریں دے سرائیکی زبان تیں احسان ہے جو انیں سرائیکی زبان کوں ڈوجھی اوپری زبانیں کنیں بچاون تاں آپڑیں انجھ شاخت بنڑاون وچ وڈا اھم کردار ادا کیتے۔ اساں بھل نہ ونجوں امام حسینؑ دے غم وچ لکھیے تاں پڑھیے ویندے نوحہ تاں مجلساں کوں، اینیں وی سرائیکی زبان کوں بچاونڑ واسطے وڈا اھم رول تاں کردار ادا کیتے نیں، اج تخت لاھور آلے وی ساڈی سرائیکی زبان وچ مجلس تاں نوحہ سنٹرنڑ تیں مجبور ھن، ایکوں آھدن دنیا دی جیندی جاگدی زبان۔ کوشش تاں ساڈی اے ھوے جو اساں سرائیکی کوں پاکستان دی قومی زبان دا درجہ ڈیواؤں، کراچی کنیں گھن کے تاں گلگت تک سرائیکی سمجھی ویندی ھے، اگر اساں سارے وسیب آلے مل تاں کوشش کروں تاں اے خواب ھک ڈیں ضرور سچ ثابت تھیسی۔
محبتاں آلیاں دی مکاݨ
محبتاں آلیاں دی مُکاݨ یار اے کیا تھیندا پئے، ہک ہک کرتے سارے کِردے ویندے ہیں۔ روز جہاڑے حد توں پیارے سنگتیاں دی مُکانݨ ڈیندے ڈیندے خود تُرٹدے ویندے ہیں، کیا فیس بُک ہُݨ محبتاں دی مُکاݨ وسطے باقی رہ گئے ہالی کل گُزرے جو وسیم واگھا میکوں میڈے ہارٹ اٹیک تے پارتاں ڈیندا، امیداں ودھیندا خوشیاں دا درس ڈیندا بیٹھا ہا۔ یار وی چھوٹے لا دا ۔ دھاڑ وُو۔۔۔۔۔۔۔۔ وسیم واگھا اساکوں چھوڑ گئے، میڈا جانی صوفی منش درویش بندا۔۔۔۔۔۔ اساں سارے جھیڑے لیندے ہیں لڑدے ہیں ، دل ءچ ڈکھ بھری ودے ہوندے ہیں پر وسیم تاں یار کوئی عجب مخلوق خدا دی ہائی جیکوں تاں دھاں ڈیوݨ تک نہ آندا ہا۔۔۔۔۔۔ یقین نئیں آندا۔۔۔۔۔۔۔۔۔ پر سچ جو ایہو ہے جو وسیم واگھا ٹُر گئے۔ چاچا سئیں احسن واگھا، چاچی ہوریں سبھے گھر آلیاں کوں تے بھرجائی نال افسوس تے ارمان تھیوے۔ ایں ڈُکھ دی گھڑی ءچ تہاڈے نال ہاں۔۔۔۔۔ بھانویں جو اے درد کوئی ونڈا نئیں سگدا پر اساں سارے وسیم دے پیارے تے گھاٹے سنگتی اوندی نشانیاں ضرور ہیسے۔سارے قریبی سنگتیاں نال وسیم واگھے دا ارمان ہے۔ صبر دا آسرا رکھنْ توں سِوا بیا کوئی حل کوئی نئیں۔ تہاڈا سانجھا غمخوار شہزاد عرفان ۔۔۔۔۔
آدم جی ادبی انعام
آدم جی ادبی انعام پاکستان دا اعلٰی ادبی اعزاز ہے جینکوں پاکستان دے مشہور صنعتی گھراݨے آدم جی گروپ دی جانب توں ݙتا ویندا ہے۔ ایہ انعام 1950ء دے ݙہاکے توں ݙتا ویندا پیا ہے۔ اپݨے ابتدائی دور وچ ایہ ایشیا دا سب توں زیادہ قدروقیمت والا انعام منا ویندا ہئی۔ جس وقت ایہ انعامات ویندے پئے ہن ، اوں وقت بنگلہ دیش، پاکستان دا مشرقی پاکستان دے طور تے حصہ ہئی۔ اس واسطے انعامات اردو تے بنگلہ وچ ݙتے ویندے ہن۔
1959-60ء دے انعام یافتگان
سال 1959-60ء وچ غلام عباس تے شوکت صدیقی کوں اردو وچ انعام ݙتا گیا جبکہ سید عبدالستار کوں بنگالی وچ انعام ݙتا گیا۔
صفت ذاتی
او صفت جہڑی جو موصوف نال مشابہت رکھیندی ہووے ، موصوف ء ِچ طبعی طور تے مستقل صورت ء ِچ موجود ہووے تے اوندی اندرونی یا بیرونی حالت بیان کریندی ہووے، صفت ذاتی یا مشبہ ، اکھیندی ئِ، ݙوجھے لوظیں ئِ چ، اینکوں ایں وی بیان کیتا ون٘ڄ سڳدے جو ’’ او طبعی تے مستقل صفت جہڑی جو موصوف نال مشابہت رکھیندی ہووے تے اوندی اندرونی یا بیرونی حالت بیان کریندی ہووے صف ذاتی یا مشبہ اکھیندی ء ِ۔ مثال دے طور تے ڳورا ݙاند، چٹی ڳاں ، کالی منجھ، بھورا وچھا، دودی ککڑ، بگا بغلا، کالا کاں ، سخی مرد، سوہݨی رن، اندھا فقیر ، ٹھڈی چھاں، گونگی چھوہر، وغیرہ وغیرہ۔
الف: بعض اسماء دے اڳوں حروف علت (ا، و ، ی ) وچوں کُئی ہک حرف ودھا کرئیں صفت ذاتی یا مشبہ بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ جیویں جو:
الف: الف دے ودھارے نال:
اسم
صفت ذاتی
اُپٹھ
اُپٹھا
اُڄاڑ
اُڄاڑا
اُچ
اُچا
بار
بَگ
بَگا
بُکھ
بُکھا
پَک
پَکا
پول
پولا
پِھݙ
پِھݙا
اَرداس
ارداسُو
بارُو
تانگھ
تانگھُو
پیٹ
پیٹُو
تڳ
تڳو
ڈڈھ
ڈڈھُو
ݙر
ݙرُو
ݙند
ݙندو
رَن
رنُو
ج۔یائے معروف (ی) دے ودھارے نال :
آلس
آلسی
اَہر
اَہری
اَٹ
اَٹی
ازار
سعید اختر سیال
سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے.دیرہ اسماعیل خان نال تعلق ہے.انہاں سرائیکی لغت دا کم وی کیتا ہے.
صفت ذاتی
اَزلی
سعید اختر سیال
تعلیم
ایم بی اے کیتا ہے۔
صفت ذاتی
اولگ
اولگی
سعید اختر سیال
تعلیم
خود لکھدن: یار میݙی ماء شہر دا ڄم پل ہئی. چٹی ان پڑھ. بھلا سرائیکی اچ پی ایچ ڈی. میکوں تاں اپݨی کچی تو سولھویں تئیں دی پڑھائی تے شرم آندی اے. نہ پوری تراویں اردو سکھ سگا ہاں نہ انگریزی. سوائے سرائیکی دے ݙوہیں زباناں سوچ سوچ کے لکھدا ہاں. شکر ھِ اماں ہئی. اڄوکا بال ہک ݙینھ اپݨی شہری پڑھی لکھی ماء کوں آکھسی، نہ ڄمیں ہا شالا. کئیں پاسے دا نِوھی چھوڑا
صفت ذاتی
بزار
بزاری
سعید اختر سیال
پیشہ
نیشنل بنک وچ افسر ہے۔
صفت ذاتی
بکواسی
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
اکھیں رہیاں سب سجاک
صفت ذاتی
بھونکی
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
خاب ہتھاں کوں کھٹئی دے پورھے اُتے لئی رہیا
صفت ذاتی
2۔ ایجھیں اسم جنھیں دے وچکار حروف علت (ا، و ، ی )وچوں کُئی حرف آندے تاں وت انھیںکنوں صفت ذاتی یا مشبہ بݨاوݨ سانگھے انھیںدے حروف علت حذف کر کے باقی دے اڳوں ل ، یا یل ، دا ودھارا کرݙتا ویندے ۔ جیویں جو:
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
مٹی کوں وِندلئی رہیا
پاݨیاں دے جھانولے دا روہ پَٹِیندا رہ ڳیا
ساولیں دی سب تریڑ
صفت ذاتی
برقع
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
چویا چویا تھی کے سِجھ دی بھا دا منہ کڄیندی رہئی
صفت ذاتی
برقیل
بندر
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
ڄڑھ تسلی ݙیندی رہئی
صفت ذاتی
بندریل
ٻدھ
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
نویاں نویاں پونبلیں دا رنگ وَٹِیندا رہ ڳیا
صفت ذاتی
ٻدھل
بھاڑا
بھڑیل
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
پاݨی سارے ݙیکھݨ ہار
صفت ذاتی
پھٹیل
تھوݙ
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
پاݨیاں دا ورد چارھے پاسے ہک ہک تھوݙ تے
صفت ذاتی
ٹُکر
اکبر شاه ثانی
thumb|اکبر شاہ ثانی اکبر شاہ ثانی (پیدائش: 22 اپریل 1760ء– وفات: 28 ستمبر 1837ء) سلطنت مغلیہ دا ستارہواں شہنشاہ تے شاہ عالم ثانی دا فرزند ہئی۔ شہنشاہ شاہ عالم ثانی دی وفات دے بعد اوندا بیٹا اکبر شاہ تخت ہند تے متمکن تھیا۔ اوہ اپݨے باپ دی طرح بے اختیار تے برائے نام حکمران ہئی۔ اصل اختیارات انگریزاں دے کول ہن۔ بادشاہ دے اختیارات لال قلعہ دہلی دے اندر تک محدود ہن۔ بادشاہ کوں شاعری ،شطرنج تے موسیقی نال شغف ہئی۔ 1835ء وچ شہنشاہ نے اپݨے سفیر رام موہن رائے کوں برطانیہ بھیڄا تاکہ اوہ حکومت برطانیہ توں شاہی وظیفے وچ اضافے دا معاملہ طے کرے کیونکہ شہنشاہ کیتے انگریزاں دی طرفوں فدوی خاص دے الفاظ وی حذف کر گھدے ڳئے۔ رام موہن رائے نے سینٹ جیمز دی عدالت وچ اپݨی درخواست پیش کیتی تے شہنشاہ دے حق وچ دلائل ݙتے مگر ایندا کوئی نتیجہ نہ نکلا۔ ایں دوران شہنشاہ دی وفات تھی ڳئی۔ انگریزاں نے نظام حیدرآباد تے نواب اودھ کوں اکسایا کہ اوہ اپݨے کیتے بادشاہ دا لقب اختیار کرن۔ نواب اودھ نے بادشاہ دا خطاب قبول کر گھدا تے بادشاہ دا لقب اختیار کیتا مگر نظام نے انکار کر ݙتا صرف ایہو نہ، سندھ دے تالپور تے کلہوڑیاں نے وی شہنشاہ دا ادب و احترام برقرار رکھا ۔ اکبر شاہ ثانی نے 28 ستمبر 1837ء کوں وفات پاتی۔ بادشاہ اپݨی زندگی دے آخری ایام وچ معدے دی بیماریاں دا شکار تھی ڳیا ہئی، جسمانی کمزوری دے باعث صاحب فراش رہا۔ مرحوم بادشاہ کوں درگاہ خواجہ قطب الدین بختیار کاکی دے نال مہراؤلی(دہلی) وچ دفن کیتا ڳیا ۔ مزار سنگ مرمر دا بݨا ہویا اے جتھاں مغل بادشاہ بہادر شاہ اول تے شاہ عالم ثانی وی مدفون ہن۔
صفت ذاتی
ٹُکریل
جوفا
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
تریہہ وی اپݨے ھوݙ تے
صفت ذاتی
جُفیل
جھت
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
آس دا ہک سِیوݨ ہار اکھیں سِیندا رہ ڳیا
صفت ذاتی
جھتِّل
3: مصادر معروف کنوں بݨݨ آلے باقاعدہ تے بے قاعدہ اسمائے فاعل تے باقاعدہ بݨݨ آلے اسمائے مفعول جہڑے جو صفت ذاتی یا مشبہ دے طور تے ورتئیے ویندن۔
مصادر معروف کنوں اسمائے فاعل بݨاوݨ دے ݙو قاعدے ہن ۔پہلا قاعدہ اے ہے جو مصدر معروف دے مصدری مادے (فعل امر ) دے بعد ’’نڈر‘‘  ودھا ݙتا ون٘ڄے تاں وت اسم فاعل وجودئِ چ آویندے مثال دے طور تے کھاوݨ مصدر کنوں کھانڈر۔ پیوݨ مصدرکنوں پیندڑ ، لکھݨ مصدر کنوں لکھندڑ تے پڑھݨ کنوں پڑھندڑ وغیرہ وغیرہ ۔
مصدر معروف کنوں اسم فاعل بݨاوݨ دا ݙوجھا طریقہ اے ہے جو مصدر دے مصدری ماد ے ( فعل امر) دے بعد ’’و‘‘ دا ودھارا کرݙتا ون٘ڄے تے مصدری ماوے دے اخیری حرف تہجی دے اُتے ’’پیش‘‘ وی لا ݙتا ون٘ڄے ۔ جیویں جو کرݨ مصدر کنوں کرُو، لکھݨ مصدر کنوں لکھُوتے ، پڑھݨ مصدر کنوں پڑھُو وغیرہ۔ جے کر مصدری مادے دا اخیری حرف ، حروف علت (و،ی) وچوں کُئی ہک ہووے تاں وت مصدری مادے دے بعد ’’ئوُ‘‘ دا ودھارا کر ݙتا ون٘ڄے جیویں جوپیوݨ مصدر کنوں پیئو، سیوݨ مصدر کنوں سیئو تے جیوݨ مصدر کنوں جیئو، دھووݨ دے کنوں دھوئو، رووݨ مصدر کنوں روئو تے پووݨ مصدر کنوں پوئووغیرہ۔ جیکر مصدری ماوے دا اخیری حرف ’’الف‘‘ ہووے تاں وت الف کوں حذف کر کے باقی دے اڳوں ’’ئوُ‘‘ دا ودھارا کرݙتا ون٘ڄے جیویں جو کھاوݨ مصدر کنوں کھئو، پاوݨ مصدر کنوں پئو تے چاوݨ مصدر کنوں چئو وغیرہ ۔
سعید اختر سیال
کھوہ کھٹِیندا رہ ڳیا
(سعیداختر)
صفت ذاتی
مصادر معروف کنوں بے قاعدہ طور تے وی اسمائے فاعل بݨائے ویندن ، جیویں جو مارݨ کنوں مریلا لکھݨ کنوں لکھاری ، پڑھݨ کنوں پڑھاکو، کھاوݨ کنوں کھوَتا، الساوݨ کنوں آلسی ، آݙھݨ کنوں آݙھا، پوجݨ کنوں پجاری تے تچھݨ کنوں تاچھا وغیرہ۔
ایویں ای مصادر معروف تے مصادر مجہول کنوں باقاعدہ اسمائے مفعول بݨاوݨ دے وی ݙو قاعدے ہن ۔ مصادر معروف کنوںاسمائے مفعول بݨاوݨ دا ہک قاعدہ کجھ ایں ہے ۔ مصدر معروف کنوں ماضی مطلق دا صیغہ واحد غائب گھدا ون٘ڄے ۔ اینہہ صیغے دے اخیری الف کوں حذف کرݨ دے بعد جے کر باقی لوظ دے اخیر ئِ چ یائے معروف’’ی‘‘ آون٘ڄے تاں وت اوندے اڳوں ’’ ل‘‘ دادھارا وی کیتا ون٘ڄے تے یائے معروف تے ’’ھمزہ(ء)‘‘ وی لا ݙتا ون٘ڄے جیویں جو لکھݨ کنوں لکھیئل ، پڑھݨ کنوں پڑھیٔل ، مارݨ کنوں مارئیل تے چیرݨ کنوں چیرئیل وغیرہ وغیرہ ۔
جے کر مصدر معروف کن بݨݨ آلی ماضی مطلق دے صیغہ واحد غائب دے اخیری الف کوں حذف کرݨ دے بعد باقی لوظ دے اخیر ء ِ چ یائے معروف نہ بچے تاں وت اونہہ لوظ دے اخیری حرف تے زور لاوݨ دے بعد اوندے اڳوںصرف ’’ ل‘‘ دا ودھارا کرݙتا ون٘ڄے جیویں جو کھاوݨ کنوں کھادھل پیوݨ کنوں پیتل ، سمݨ کنوں ستل ، رووݨ کنوں رنل تے دھانوں کنوں دھانتل وغیرہ وغیرہ ، مصادر مجمہول کنوں اسمائے مفعول بݨاوݨ دا قاعدہ کجھ ایں ہے ۔ مصدر مجہول دے اخیری ’’جݨ‘‘ یا ’’وݨ ‘‘ کوں حذف کرݨ دے بعد باقی دے اڳوں ’’ندڑ‘‘ دا ودھارا کر ݙتا ون٘ڄے جیوں جو مصدر مجہول مریجݨ /مریوݨ کنوں مریندڑ، لکھیجنط  لکھیوݨ کنوں لکھیندڑ، پڑھیجنط   پڑھیوں کنوں پڑھیندڑ تے پویجݨ یا پویوں کنوں پویندڑ وغیرہ ۔