cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بیلجئیم وِچ زنانیاں
سیاست وِچ زنانیاں
پارلیمان وِچ زنانیاں دی نمائندگی ١٩٩٥ء توں مسلسل ودھدی پئی ہِے۔ ٢٠٠٧ء وِچ پارلیمانی تجدید دے بعد تلویں یا کَلّھے ایواناں وِچ زنانیاں نے ٥٥ نشستاں حاصل کِیتیاں ہِن جیڑھی ٣٦.٧ فیصد ہِے۔ ٢٠١٤ء وِچ، اِیہ ڳِنتری کُجھ وَدھ تے ٥٧ فیصد تِھی ڳئی جیڑھی تلویں یا کَلّھے ایوان وِچ ٣٨ فیصد ہِے۔ بیلجئیم وِچ ہِک قنُون ہِے جین٘دے تحت سیاسی جَتّھیاں کوں گھٹ توں گھٹ ٣٣ فیصد زنانیاں کوں چُݨن دی لوڑ ہِے۔ ہدف پورا ناں کر سڳّݨ آلے جَتّھے پابندیاں دا سامھݨاں کرین٘دے ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بیلجئیم وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
اسم حاصل مصدر
1 بعض مصادر دی مصدری علامت حذف کرݨ دے بعد باقی دے اڳوں ’’ݨی‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھݨ نال اسم حاصل مصدر بݨایا ون٘ڄ سڳدے۔
مصدر
حاصل مصدر
آوݨ
آوݨی
آݙھݨ
آݙھݨی
دھانوݨ
دھانوݨی
الانوݨ
الانوݨی
بھانوݨ
بھانوݨی
بھڄانوݨ
بھڄانوݨی
بچھانوݨ
بھُکانوݨ
بھُکانوݨی
2۔ بعض مصادر دے مصدری مادے (فعل امر) دے اڳوں ’’ی‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھݨ نال ۔
اُݙارݨ
اُݙاری
اَڑݨ
اُسارݨ
اُساری
اُلٹݨ
اُلٹی
ہݙکݨ
ہݙکی
بَھرݨ
بھری
بھڑکݨ
بھڑکی
ٻولݨ
ٻولی
3۔ بعض مصادر دے مصدری مادے (فعل امر) دے اڳوں ’’ائی‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھن نال۔
لکھݨ
لکھائی
پڑھݨ
پڑھائی
ٹھوکݨ
ٹھکائی
لڑݨ
لڑائی
بھڑائی
تݙݨ
تݙائی
وُݨݨ
وُݨائی
مستݨ
4۔ بعض مصادر دے مصدری مادے (فعل امر ) دے اڳوں’’الف‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال ۔
اُٹھݨ
اُٹھا
بچݨ
بچا
ودھݨ
ودھا
آٹھرݨ
اَٹھرا
وِکا
ورتانوݨ
ورتا
نِوݨ
نِوا
نِمرا
5۔ بعض مصدریں دے مصدری مادے دے اڳوں ’’ارا‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال۔
جاگݨ
جگارا
بکارا
وِسرݨ
وِسارا
بھنوݨ
بھنورا
چِنگھارا
ہونگݨ
ہُنگارا
ٻلارا
شوکݨ
شُکارا
6۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں’’ ٹ یا اٹ ‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال ۔
ٻراڑٹ
کوکݨ
کُکاٹ
ٻوکݨ
ٻکاٹ
ٻاکݨ
چِنگھݨ
چِنگھاٹ
رُواٹ
کُرلانوݨ
7۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’یپا‘‘ (یائے مجہول ’’ے ‘‘ +پ+ ا) بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال
کھُٹݨ
کھُٹیپا
ٻڈھانوݨ
بݙھیپا
ڳنڈھیپا
سہݨ
سہیپا
ٻنھپݨ
ٻنھیپا
ݙیوݨ
جَلݨ
جلیپا
8۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’ݨاں‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال۔
وکاوݨ
وکاݨاں
سماوݨ
سماݨاں
کملاوݨ
کماݨاں
اُݙݨ
اݙاݨاں
الاوݨ
پترݨ
پتراݨاں
مُکلاوݨ
مکلاݨاں
وتاوݨ
وتاݨاں
9۔ بعض مصدریں دے مصدری مادے دے اڳوں ’’ند، اند، وند‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال ۔
بھاند
اڑاند
اٹکݨ
اٹکاند
چرݨ
چراند
لڑاند
لڳن
لگوند
ہووݨ
ہوند
10۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’اری‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال ۔
پِنجکاری
اُسرݨ
پھَتکݨ
پھتکاری
چرکاری
ݙسکݨ
ݙسکاری
بھرکݨ
بھِرکاری
کِلکݨ
کِلکاری
11۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’الف یا ڑا‘‘ بطورلاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال ۔
ولوڑݨ
ولوڑا
وِچھڑݨ
وچھوڑا
وِکوڑݨ
وکوڑا
وِچڑݨ
وچوڑا
مروڑا
لندھوڑا
گھسوڑݨ
گھسوڑا
گھروڑݨ
گھروڑا
12۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’وا یا اوا‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال ۔
پرنیجݨ
پرنیوا
منیجݨ
منیوا
ݙیکھݨ
ݙکھاوا
ہلݨ
ہَلاوا
مُکلانوݨ
مُکلاوا
ورتاوݨ
ورتاوا
پچھتانوݨ
پچھتاوا
ٻلانوݨ
ٻلاوا
13۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’یڑا‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھ ڈیوݨ نال
تھکݨ
تھکیڑا
جِھڑݨ
جھیڑا
چہکݨ
چہیڑا
وَکڑݨ
وکیڑا
نکھڑݨ
نکھیڑا
جُکھݨ
جکھیڑا
الجھݨ
الجھیڑا
تانگھݨ
تنگھیڑا
14۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے پہلے حرف دے اڳوں ’’و‘‘ تے اخیر ئِ چ ’’الف‘‘ دا ودھارا کرݨ نال
کھٹݨ
کھوٹا
تُرٹݨ
تروٹا
ہُٹݨ
ہوٹا
ٻݙݨ
ٻوݙا
ٹُرݨ
ٹورا
جھُرݨ
جھورا
لُݙݨ
لوݙا
رُسݨ
روسا
15۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں ’’الا‘‘ بطور لاحقہ ڳنڈھݨ نال
پُڄݨ
پُڄالا
سنبھالݨ
سنبھالا
ݙکھالا
ٹالا
اُٻلݨ
اُٻالا
گھوٹݨ
گھُٹالا
بھنوالا
نِکلݨ
نکالا
16۔ بعض مصادر جنھیں دی مصدری علامت ’’ ݨ‘‘ کن پہلے آوݨ آلا حرف ’’ک‘‘ ہووے تاں وت اُونہہ مصدر دی مصدری علامت ہٹاوݨ دے بعد باقی حاصل مصدر بچ ویندے جیویں جو
دھرکݨ
دھرک
ٻوکن
ٻوک
روکݨ
پھُوکݨ
پھوک
بھونکݨ
بھونک
گھوکݨ
گھوک
ٹوکݨ
17۔ کجھ ایجھیں مصادر جنھیں دے ہک کن زائد حاصل  مصدربݨدن۔
آمد، اَمدݨ، آند، آوݨی، آئی
اَٹکݨ
اَٹکِݨ، اَٹکی، اَٹکا، اٹکار، اٹکاند
ادُھلݨ
اَݙݨ
اَݙ، اَݙا، اَڈاݨا، آݙی، اَݙݨ
اَڑ، اَڑا، اَڑاپ، اَڑاند، اَڑی، اَڑکا، اَڑیکا، اَڑنگا، آڑانگا، اَڑݨ
بچھاوݨ
بچھ، بچھا، بچھاوت، بچھالت، بچھاوݨی، بچھل
بھڄݨ
بھاڄ، بھجݨی، بھاڄڑ، بھاڳڑ، بھڳی، بھڄاند
بھِرکݨ
بھِرک، بھِرکݨی، بھِرکاٹ، بھِرکار، بھِرکاری، بھِرکی
بھَڑکݨ
بھَڑک، بھَڑکار، بھَڑکاٹ، بھَڑکی، بھَڑکا، بھڑکݨ، بھڑکاری
بھُلݨ
بھُل، بھُلاندرا، بھلیکا، بھولا، بھول، بھُلپ
ٻوک، ٻکاٹ، ٻکاٹا، ٻاک، ٻکار، ٻوکݨ
ٻدھݨ
ٻدھ، ٻدھیج، ٻدھائی، ٻدھی ، ٻدھاݨ
پھُݨکݨ
پھُݨک، پھُݨکاٹ، پھُݨکاٹا، پھُݨکاری، پھُݨکار، پھُݨکِݨ
پھِرݨ
پِھرائی، پِھیری،پِھیر،پِھیرا،پِھراند، پِھرکار
ڄمݨ
ڄم، ڄاء، ڄمݨاں، ڄماء، ڄمائی
تھَپݨ
تھپائی ، تھپیر، تھپکی، تھاپی، تھاپڑا، تھپکار ، تھپݨی، تھپاری
چھنڈکݨ
چھنڈکار، چھنڈکاری، چھنڈک، چھنڈکارا، چھنڈکا، چھنڈکائی، چھنڈ، چھنڈکݨی
چُرکݨ
چُرکار، چُرکاٹ، چُرلاٹ، چُرکی، چُرک، چُرکاند، چُرکݨ، چُر چُر
ݙکھاوݨ
ݙو مہان سوجھوان
دھرتی دا سلام دھرتی دے ڈو مہان سوجھوانڑاں نانویں. ..
اسم حاصل مصدر
ݙکھ، ݙس، ݙٹھ، ݙکھالی، ݙکھاوا، ݙکھالا
ݙو مہان سوجھوان
. تخت پنجاب ہمیش کن اپنڑی حمائت تے پروپیگنڈے واسطے شاعراں،لکھاریاں،صحافیاں تے مولویاں کوں استعمال کریندا رہیئے ادب دے قاسمی کن گھن ٹی .وی دے نکے وڈے اینکر اینکری تئیں ہک فوج شتربےمہار دی حمائت اوکوں حاصل اے تل وطنی زباناں دے وجود تے تل وطنی قوماں دی شناخت دے انکار وچ جتھاں اوند وسعتی نظریۓ دا عمل دخل اے اتھاں او ایں اٹکل نال تل وطنی قوماں دے وسائل ہڑپ کرنڑ اچ ڈاڈھی مہارت رکھدے .موجودہ پنجاب اچ سرائیکی تے پوٹھوہاری زبان ،کلچر تے قومیت کوں تخت پنجاب ولوں تسلیم کرنڑ توں انکار دراصل شناخت کن زیادہ معاشی مسئلہ اے.
اسم حاصل مصدر
دَروہݨ
دُورہی، دروہݨی، دروہل، دُروٹھ، دُروہٹ
کَپݨ
ݙو مہان سوجھوان
وسائل دی ونڈ تھیسی تے انت تخت دا وی تختہ تھیسی پنجابیاں دی نہ سیاست رہسی نہ لٹ پٹ دی معشیت.
سرائیکی کوں پنجابی دا لہجہ منواونڑ لئیوں او سرائیکی دے صوفیا شعرا دے کلام کوں پنجابائز کر کے چھپوا چکن خواجہ فرید سرکار تے بلھے شاہ دے کلام کوں وگاڑن ایں سلسلے دی کڑی اے.اے سلسلہ اجاں جاری اے غلام حسن حیدرانی تے اقبال سوکڑی دیں لکھتاں نال وی او ایہں کجھ کر حکن. کہیں شاعر دے کلام کوں چھپواون تے ایوارڈ ڈیونڑ انہاں واسطے کوئی مشکل کائنی کیوں جو سرکاری وسائل انہاں دے ہتھ ان. سرائیکی لکھاریاں کوں پنجابی گھیرے اچ گھن آنونڑ واسطے ایں واری انہاں سرائیکی دے مہان شاعر رفعت عباس سئیں کوں پرائیڈ آف پنجاب ایوارڈ ڈیونڑ دا اعلان کیتا تے نال چنگی رقم وی رکھی. ورلڈ پنجابی کانگریس آلے نینگر سوجھوان محبوب تابش سئیں کوں سڈیندے بیٹھن جو آو تہاڈا ایوارڈ اے تے اپنڑی مرتب کیتی ہوئی نعتاں دی کتاب ساڈے حوالے کرو تاں جو چھپوا وی ڈیووں.
بدقسمی نال پنجابی تخت دے کرتا دھرتا سرکاری دانشوراں دا سرائیکی وسیب ، لٹریچر تے شخصیات بارے مطالعہ بہوں کمزور اے ‏‎ ‎‏. .
اسم حاصل مصدر
سَڑݨ
ساڑ، ساڑا، سڑاند، سڑاپ، سڑاپہ، سڑیہہ، سِڑݨ
کھاوݨ
ݙو مہان سوجھوان
شئیت انہاں کوں سدھ کائینا ہئی جو اے رفعت عباس اے. اے تاں "ما بولی دا باغ" رہیندے ول باغ کوں بوہے لئیندے. انہاں بوہیاں وچوں او صرف صوفی لنگھنڑ ڈیندے، جنج لنگھنڑ ڈیندے تے شاعر لنگھیندے. پر حاکماں واسطے، دھاڑیلاں دے گھوڑے واسطے او اپنڑے بوہے کو سوئی دا نکا بنڑا ڈیندے. ول اے مہان بندہ کیویں تہاڈے تخت دے ایوارڈ گھنسی کاش پنجابیاں کوں عقل آندی. محبوب تابش سئیں رفعت عباس بارے کیا خوب آکھئے. .! سونے،رپے،تمغے تیڈے تابش تیکوں بخشے تھیون ساڈا مانڑ ھ ما بولی تے ما دھرتی دے لوک ساڈے ‏
اسم حاصل مصدر
کھادھ، کھاوݨی، کھاڄ، کھئی
کرݨ
کار، کیتی، کرتی، کارا، کرتوت، کرت، کرݨی، کاری
کھپݨ
کھاپ، کَھپ، کھَپارا، کھپت، کھاپا،
ݙو مہان سوجھوان
اساں نئیں منیندے آکھو ہوکا ہک سرکاروں
اسم حاصل مصدر
گُھوک، گھُکاٹ، گھُکار، گھُوکر، گھُوکٹ
ڳنڈھݨ
ݙو مہان سوجھوان
‏. مکدی گالھ شمیم مکاوں جو مرشد رفعت عباس تے محبوب تابش سئیں نے جیویں پنجابی حکومت تے پنجابی تنظیمیں دے اعزازات تے مالی فوائد واپس کیتن یا گھننڑ توں انکاری تھئین ایندے نال سرائیکی قومی شناخت اگونہی تھئی اے اور وسیب دے لوکاں اپنڑے سوجھواناں تے فخر کیتے. .
اسم حاصل مصدر
ڳنڈھ، ڳانڈھا، ڳنڈھاپا، ڳنڈھیپا، ڳنڈھیپ
لڳݨ
لَڳ، لاڳ، لڳوند، لڳاپا، لاڳو، لڳا، لڳت، لاڳت، لڳݨی
ݙو مہان سوجھوان
انہاں ڈو مہان سوجھواناں کوں اساں تہہ دلوں دھرتی دا سلام پیش کریندوں.
(بلال بزدار)
تحصیل چشتیاں
تحصیل چشتیاں ضلع بہاولنگر دے پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام چشتیاں ہے۔ تحصیل میں 29 یونین کونسلاں ہن۔ 2017ء دی مردم شماری دے مطابق تحصیل چشتیاں دی آبادی 689766 نفوس تے مشتمل ہے جبکہ تحصیل چشتیاں دا رقبہ 1500 مربع کلومیٹر ہے۔
رفعت عباس، پورھیا رمضان آرائیں
رفعت عباس : سئیں رفعت عباس ٧ جولائی ١٩٥٧ء کوں ملتان وچ پیدا تھئے۔ اُنہاں دے والد ملک حسن بخش، محکمہ ریلوے وچ ملازم ہن۔ جیڑھے نوکری پاروں ڈھیر مُد چناب ویسٹ بینک ضلع مظفر گڑھ ریہے۔ رفعت عباس دا بلپنْ اتھاہیں دریائے چنانہہ دی منْ تے گذریا۔ مڈل تئیں تعلیم گورنمنٹ مڈل سکول سُنکی وچ حاصل کیتی۔ ایندے بعد والدین نال آپنْی آبائی وستی چک آر۔ ایس چلے گئے۔ میٹرک دا امتحان گورنمنٹ ہائی سکول سکندر آباد توں پاس کیتا۔ اُنہاں کجھ عرصہ محکمہ ریلوے اتے شعبہ صحافت وچ ملازمت کیتی۔ ایم اے اردو کر تے لیکچرار تھئے۔ گورنمنٹ کالج لیاقت پور، شور کوٹ، کہروڑ پکا، شجاعباد تے ملتان وچ تدریس دے فرائض انجام ڈیندے ریہئے۔ چھیکڑ ٢٠ء کوں محکمہ تعلیم توں ریٹائر تھئے۔ ١٩٨٤ء وچ اُنہاں دی شاعری دی پہلی کتاب پڑچھیاں اُتے پُھل چھپی۔ ایں کتاب راہیں اُنہاں دی وسیب نال سونہہ ٹُری ۔ ایں کتاب توں بعد جھومری جُھم ٹُرے، بھوندی بھوئیں تے، سنگت وید، پھرو پھرے ہک شہر اچوں (طویل نظم)، عشق اللہ سئیں جاگیا، مُکھ آدم دا، ماء بولی دا باغ، ایں نارنگی اندر اتے کنجیاں دا گُچھا (حکایت)۔ پڑچھیاں اُتے پُھل، رفعت عباس دی سرائیکی غزلاں دا مجموعہ ہے۔ ایں مجموعے وچ رفعت عباس دی سرائیکی غزل، منْ چناچنہہ دے دی تہذیب ثقافت تے ریتل دے مزاج دے نویکلے نقش نشابر پئی کریندی ہے۔ وسیبی چیزاں اتے کردار نویں معنویت کوں آشکار کریندن۔ میر مہانْے، پھل بوٹے، بیڑیاں، ٹوکرے، میرو، ممدو، پکھی، دریا، تہذیبی ثقافتی شعور تے سرائیکی خطے دی مقامی تاریخ نال جڑتل رکھدن۔ کھنڈی رہوے دھانج دی خوشبو، وہندا رہوے کھالا چلدا رہوے ہیر دا قصہ، جاگدی رہوے وستی
بیڑیاں رنگنْ دے موسم دی پانْیاں دے وچ لنگھے یاد ریہاں بس اُڈدیاں کونجاں وسر گئے سبھ کنڈے
پڑچھیاں اُتے پُھلاں دا کم کہیں کہیں کوں آندا وَن سونے خواب تاں رفعت سبھ نیں ڈٹھے ہوندے
ماں نے مٹھڑیاں ٹکڑیاں بدھ تے ساکوں آکھیا رفعت پُتر ہُنْ ٹھنڈڑے پانْی تساں آپے ونج تے گولو
جھومری جھم ٹُرے رفعت عباس دی شاعری دا ہک نواں درشن ہے اپنی فکر، فن تے مقامی آہنگ دے اعتبار نال سرائیکی شاعری کوں ہک نویں مزاج نال جڑیندی ہے۔ اُنہاں دی اے شاعری سرائیکی سماج، سیاست اتے معاشرت دے عکس کوں نمایاں کریندی ہے۔ لگیاں وت وساکھیاں، جھومری جھم ٹُرے لُوں لُوں اندر پریت دے رَتے پُھل کھڑے
بس نغارے والیا ہتھ نہ اپنْا جھل کہیں ویلے وی سنگتیاں رَلے آونْے رل
کلہا بندہ نچدیاں، اُوڑک پوندا ڈھیہ اساں جھمر پاونْی سب دے رلے رھ
اساں سارے لوک ہیں ہکے سنویں لوک ہر کوئی اپنْی کھیڈ وچ زور بھریندے آپ بھوندی بھوئیں تے رفعت دی نظماں دی کتاب ہے جیڑھی اپریل ١٩٩٥ء وچ چھپی ہے۔ ایندے وچ شامل نظماں موضوع اتے ہیئت دے اعتبار نال ہک نواں تجربہ ہن۔ سنگت وید (اشاعت ١٩٩٧ئ) سرائیکی وسیب دے پرآنْ (پچھوکڑ) کوں نویں عہد نال رلا تے نویں معنی ڈیندی ہے۔ ساڈے بیت چھڑے بس بیت نئیں ایہہ منتر مینہ بنْاونْ دے ایں بھوئیں دے نام کریندے ہیں پروبھرے ہک شہر اچوں اشاعت جون ٢٠٠٢ء رفعت عباس نے اے ہک طویل نظم لکھی ہے۔ اے ترگھی نظم ہک بیانیہ ہے کہیں تہذیب و تمدن وچ تبدیلی، ماورائی تے دیو مالائی کرداراں دی آویزش، مقامی آہنگ وچ خوبصورت کتھا ہے۔ سرائیکی کافی شعری ادب دی بہوں اہم ونکی ہے۔ عشق اللہ سئیں جاگیا، تے مُکھ آدم دا، رفعت عباس دی کافیاں دے مجموعے ہن۔ جیندے وچ نویں موضوعات دا نواں ورتارا تے ہیئت دے تجربے وی کیتے گئین۔ رفعت عباس دی کافیاں خود کلامی اتے رب نال کلام کرنْ مقامی رنگ وچ رنگیا ہویا ہے۔ تصوف اتے بئے موضوعات وچ ہک جدید فکری مکالمہ ہے۔ اساں اللہ کوں ڈٹھا، آپ اللہ کوں یار کینویں شہر تہاڈے وچوں، کیتس آن اظہار
آپ مقامی بندے کول اے ساری رمز اللہ دی
عشق قدیمی جھوکیں اندر عشق تاں نویں لوکیں اندر عشق تاں ہر ہر جائیں رفعت عباس دی شاعری وچ سرائیکی وسیب جیندا جاگدا نظر آندے، سرائیکی وسیب دی ثقافت، ایندے مختلف مظاہر تے ایں خطے دے لوکاں دے سماجی رویے، عادات، معمولات تے معاملات کوں رفعت عباس اپنْی شاعری وچ ہک سوہنْے تے لطیف انداز نال پیش کیتے۔ (محمد عارف) پیلوں جنوری تا اپریل ٢٠١٨ء ۔
سرائیکی شاعری دا اِرتقاء
ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی کتاب "سرائیکی شاعر دا ارتقاء" 2007ء وچ شائع تھئی ہے۔ ایہ کتاب انہاں دی ڈاکٹریٹ دا مقالہ ہے۔ ایں مقالے کوں کتابی صورت وچ سرائیکی ادبی بورڈ (رجسٹرڈ) ملتان نے چھاپے۔ ایہ کتاب 840 صفحات اتے مشتمل ہے۔
"سرائیکی شاعری دا ارتقاء" کُل ݙاہ ابواب اتے مشتمل ہے۔
پہلا باب
سرائیکی زبان دے لسانی جائزے دا احاطہ ہے۔ ایں باب وچ سرائیکی زبان وے وطن وادی سندھ دا تاریخی تے تہذیبی پس منظر سرائیکی زبان دے خاندان، دراوڑی نال سنگت سکوت، بعد دے ادوار وچ سرائیکی زبان دے عربی، فارسی، اردو تے ہمسایہ زباناں نال سنگت دا جائزہ گھدا ڳئے ۔ ایں پہلے باب وچ سرائیکی زبان دے نسرݨ اسرݨ بارے جامع انداز نال بحث کیتی ڳئی ہے۔ سرائیکی زبان دے ݙوجھے دور دے حوالے نال سرائیکی زبان دیاں ہمسایہ علاقائی زباناں (پنجابی، سندھی، پشتو تے بلوچی) بارے روشنی پاتی ڳئی ہے تے ایں باب دے رسم الخط دے حوالے نال سرائیکی زبان دے رسم الخط دا زمانی اعتبار نال بتدریج جائزہ شامل ہے۔
ݙوجھا باب
ݙوجھا باب "لوک ورثہ" دے ناں نال ہے ایں باب وچ سرائیکی زبان دے تہذیبی ، معاشرتی، مذہبی تے سیاسی پس منظر کو ں بیان کریندے ہوئے لوک ادب اتے لوک ادب یاں اصناف: ٻولیاں۔ چھلا۔ جھمر دے گیت۔ بگڑو۔ سمی۔ پٹہ۔ ڈھولا۔ ماہیا تے بئیاں ونکیاں دا۔ اشعار دے نمونہ جات، اتے تحقیقی حوالیاں نال بحث کیتی ڳئی ہے۔
تِریجھا باب
تریجھے باب وچ سرائیکی شاعری دا جائزہ موضوعات دے حوالے نال کیتا ڳئے اتے سرائیکی شاعری دیاں قسماں، شاعراں دے مختصر حالات زندگی، شاعراں دے سن پیدائش، سن وفات ، سن تصنیف اتے نمونہ کلام کوں درج کیتا ڳئے ہر شاعر دا تذکرہ زمانی ترتیب اتے اوندے مقام مرتبے مطابق کیتا ڳئے۔ سرائیکی ادبی تاریخ دی کھوج کاری تے اہمیت دے پیش نظر ’’سرائیکی شاعری دا ارتقاء‘‘ بارے مختیار علی شاہ اپݨے تحقیقی مقالے وچ لکھدن:"'مذکورہ باب سرائیکی شاعری دی اقسام بارے ݙسایا ڳئے جو ایندیاں کتنی قسماں تحر یر وچ آڳئیاں ہن سرائیکی شاعری دی ہر قسم اتے صنف بارے تعارف اتے اوں صنف وچ جیں جیں جیڑھا جیڑھا کجھ لکھے اوندے بارے ٻہوں محنت تے تحقیق نال کم گھن کراہیں ادواری لحاظ نال اوندا تذکرہ کیتا ڳئے‘‘"
چوتھا باب
چوتھے باب وچ سرائیکی شاعری دیاں قدیم اصناف: کافی، سی حرفی، چرخہ نامہ، ڈھولا، گھڑولی، بارہ ماسا، ݙوہڑا، گانمن، مسدس، غزل، عشقیہ داستاناں تے سمی دا تحقیقی ، تنقیدی جائزہ پیش کیتا ڳئے۔
پنجواں باب
سرائیکی زبان دی قدیم صف مرثیے دا جائزہ تاریخی تناظر وچ عہد بہ عہد، گھدا ڳئے تے قدیم مرثیہ گو، شعراء  دا تذکرہ اتے سرائیکی مرثیہ دیاں خصوصیات بیان کیتیاں ڳئین۔
چِھین٘واں باب
جینکوں سرائیکی شاعری دا پہلا دور یعنی دینی شاعری دا دور آکھیا ڳئے تے دینی شاعری دے قدیم نمونہ جات۔ منظوم۔ تاریخی کہاوت۔ پہلا منظوم جنگ نامہ۔  پہلے مسلمان سرائیکی شاعر تے ایں دور دے ٻئے شاعراں دا تذکرہ تے نمونہ کلام، اُنہاں دا سنِ پیدائش، سنِ وفات درج کیتے ڳئین۔
ستّواں باب
جینکوں ’’سرائیکی شا عری دا ݙوجھا دور یعنی صوفیانہ شاعری دا دو ر لکھیا ڳئے۔ مصنف سرائیکی شاعری دے ہر دور بارے تحقیقی منزلاں طے کریندے ہوئے ہر دور دیاں تاریخی ، تہذیبی ، ثقافتی، ادبی اثرات بارے ڈسائے سرائیکی شاعری دے ݙوجھے دور بارے ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر لکھدن:"’’سرائیکی زبان و ادب تے ایں دور دے ٻہوں گھاٹے اثرات ہن۔ ایں دور دیاں ادبی خوبیاں ٻہوں ساریاں ہن۔ صوفیانہ شاعری دی وجہ توں ادب وچ مٹھاس، سوز درد تے رچائو اور داخلیت پیدا تھئی ۔ زبان کوں رنگینی تے چس نصیب تھئی۔ زبان و ادب دے دامن وچ اسلامی تصوف، فقہ، حدیث دے مضامین دا وادھا تھیا‘‘"
اٹھواں باب
جینکوں ’’ سرائیکی شاعری دا تریجھا دور، حضرت خواجہ غلام فریدؒ دا دور لکھیا ڳئے۔ ایں دور دیاں ادبی خوبیاں دے نال نال، تقریباً ایں عہد دے 87 شاعراں دا تذکرہ، انہاں دی حیاتی بارے کوائف سنِ پیدائش، سنِ وفات تے نمونہ کلام درج کیتا ڳئے۔
نواں باب
سرائیکی شاعری دا چوتھا دور، جینکوں پاکستانی دور دے نال نال منسوب کیتا ڳئے اتے ایں دور دیاں خصوصیات بیان کیتیاں ڳئین۔ ایں دور دی ونڈ ویتر ݙو  حصیاں وچ کیتی ڳئی ہے۔ پہلے حصے وچ 24 شاعراں دا تذکرہ، انہاں دی حیاتی بارے کوائف اتے نمونہ کلام اتے مشتمل ہے ۔جاں جو ݙوجھے حصے وچ ، 23 شاعراں دے کوائف، نمونہ کلام درج ہے تے ایں دور کوں جدید شاعری دا ناںݙتا ڳئے۔ ایں حصے وچ تقریباً معروف شاعراں کوں شامل کیتا ڳئے۔ مگر ٻہوں سارے ، ایں دور دے شاعراں دا تذکرہ شامل نھیں وی کیتا ونج سگیا۔
ݙاہواں باب
ایں مقالے ’’ سرائیکی شاعری دا ارتقاء‘‘ دا چھیکڑی حصہ ہے جیندے وچ مقالے دا نتارا (محاکمہ) شامل ہے اتے کتابیات دے فہرست، مطبوعہ، غیر مطبوعہ کتاباں، انگریزی کتب، حوالہ جاتی رسالے، اخبار، انٹر ویوز، مآخذات دی تفصیل درج کیتی ڳئی ہے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی شاعری دا ارتقاء
عرفان محمد
عرفان محمد سرائیکی شاعر ہے۔
ڄم پل
١٥ اکتوبر ١٩٨٠ء کوں سرگودھا وچ ڄمے۔
نمونہ کلام
زوراور دے وَس چوں نکلو
جھُمر والی چس چوں نکلو
اپنڑی ریڑھی, سیکل کڈھو
گودے آلی بس چوں نکلو
سُوتر گولو, کھڈیاں سانبھو
کُھس گئے کھیس دی کَس چوں نکلو
(عرفان محمد)
ݙوہڑہ
دل تھوڑا ہے تاں کیا تھی گئے ساکوں ہور تاں تھوڑاں کوئی کینی
تیڈے ہر ہر ساہ دیاں لوڑاں ہن پنج ڈاہ دیاں لوڑاں کوئی کینی
( عرفان محمد )
شعر
جیویں کوئی استاد گَویّا
کوئی لمڑی تان پہاڑی گا کے
ول ول خلقت دو ڈیہدے
غزل
ہکو سسی سچ وو بِیبا
باقی ساری کھچ وو بِیبا
ساونڑ کولوں کتھاں ڈردے
مچنڑ والا مچ وو بِیبا
روندا پئیں تاں رج کے رو گھن
نچدا پئیں تاں نچ وو بِیبا
تیڈا ادھا سچ وو بِیبا
کیا کیا یاد ڈویندے ساکوں
رتونڑ رنگا کچ وو بِیبا
ساڈے نال تاں بھوت پریت ہن
کئیں دے نال تاں جچ وو بِیبا
ساکوں ڈھاہندی کندھلی اہدن
ساڈے کولوں بچ وو بِیبا
(عرفان محمد)
ساکوں تیڈا آزار کیا اہدے ؟؟؟
تیڈی قربت دا کیا کریسوں چن
تیڈی فرقت دا قاہر کیا اہدے
تیڈے ہوٹھیں دا سیک جو آکھے
تیڈی گالہیں دا ٹھار کیا اہدے
میڈی جھُگی کوں شاہر کیا اہدے
اونکوں جھٹ پل دا پیار کیا اہدے
بہوں وکھری راہ تے چلدے ہئیں
تاہیں سانجھ دی سِک تے پلدے ہئیں
اساں بے پر, سچ دی ڈار اندر
ایویں بیٹھے بیٹھے رَلدے ہئیں
جاں گالہیں روونڑ لگ پوون
تاں شعر دو واپس ولدے ہئیں
تیکوں گلھ دے چُگھ ڈکھلیندے ہئیں
اوویں اندروں اندری گَلدے ہئیں
اے کینجھے پندھ کوں نکلے ہئیں
اے کینجھے قیدی بھانبڑ ہِن
پئے وِسمے وِسمے بلدے ہئیں
ڈینہہ چڑھدا ہے تاں ڈھلدے ہئیں
ہئیں ول ول اہدا, ٹالا کر
مذکر مؤنث
سرائیکی وچ مذکر کنوں مؤنث بݨاوݨ دے کجھ طریقے ایہ ہن۔ ١۔ چھیکڑ وچ "ی" مؤنث بݨاوݨ کیتے ورتیا ویندے۔ پر "ی" ہمیشہ ایں مقصد کیتے کائنی ہوندا۔ اکثر بݨاؤݨ آلا دے معنی وچ ہوندے، مثلاً پرکھنڈی (پرکھنڈ بݨاوݨ آلا)، ترکیبی (منصوبہ بݨاوݨ آلا)
عرفان محمد
غزل
پئے وانگ مصیبت ٹلدے ہئیں
مذکر مؤنث
٢۔ کݙان٘ہیں کݙان٘ہیں صفت بݨاوݨ کیتے وی "ی" لڳدی ہے۔ مثلاً خمیر کنوں خمیری (صفت)
عرفان محمد
غزل
متاں ساڈے بیٹھیں جاگ پوے
مذکر مؤنث
٣۔ صفت کنوں اسم بݨاوݨ کیتے  نال "ی" لیندن: مثلاً خوار کنوں خواری( بے عزتی)
عرفان محمد
غزل
پل باہندے ہئیں ول چلدے ہئیں
مذکر مؤنث
٥۔ اسم مصغر بݨاوݨ کیتے "ڑی" لڳدے مثلاً حوض کنوں حوضڑی ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
تحصیل فورٹ عباس
تحصیل فورٹ عباس ضلع بہاولنگر دے پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام فورٹ عباس ہے۔ ایندے وچ 16 یونین کونسلاں ہن۔ فورٹ عباس دا زیادہ تر علاقہ صحرائے چولستان تے مشتمل ہے۔ اتھاں وی ہر سال چولستان جیپ ریلی منعقد تھیندی ہے۔
سرائیکی شاعری دا ارتقاء وِچ تنقید تے تحقیق
ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی کتاب "سرائیکی شاعری دا ارتقاء" وچ تحقیق اتے تنقید دیاں خوبیاں نمایاں ہِن۔ تحقیق اتے تذکرے دیاں خوبیاں وچوں ادبی تاریخ دا بنیادی مواد ایندے وچ موجود ہے۔ مصنف یا شاعر دی جائے پیدائش، اوندی حیاتی بارے کوائف اتے مصنفین/ شعراء دے فن بارے حقائق کوں بیان کیتا ڳئے۔
ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر نے اپݨی ایں کتاب "سرائیکی شاعری دا ارتقاء" وچ ہک ہزار سالہ سرائیکی شعری روایت دا جائزہ تفصیل نال پیش کیتے۔ سرائیکی شاعری دے تحقیقی جائزے کیتے انج انج باب بنائے ڳئین۔ اصنافِ ادب، اشعار دا انتخاب، سرائیکی شاعری دے ہر دور دیاں خصوصیات وچ تاریخی، تہذیبی،ثقافتی تے تنقیدی شعور دے نال مختلف رجحانات اتے بحث کیتی ڳئی ہے۔
ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر نے سرائیکی شاعری دے ادوار دی صورت وچ ہِک ہزار سالہ شعری روایت دا مجموعی ارتقاء، قارئینِ ادب دے سامݨے پیش کیتے  ہر دور وچ جو رجحانات سامݨے آئن، اُنہاں دا تجزیہ کیتے تے اُنہاں ہِک ہزار سالہ سرائیکی شاعری دی تاریخ کوں مورخ دی حیثیت نال وی تے محقق اتے تنقید نگار دی حیثیت نال وی ڈکھائے۔ اُنہاں ہر صنف دے شاعراں دے شعری سرمائے کوں شاعر دی انفرادی سنجان تے شاعری دی روایت نال رلا تے جائزہ گھدے۔
اظہارے دے اوں سانچے وچ جیڑھے جیڑھے عہد وچ جو جو تبدیلیاں آئن او بیان کیتین تے اوں صنف سخن دے نمائندہ شعراء دا تفصیلی تذکرہ کیتے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی شاعری دا ارتقاء
ڈائری دا پنا 50
ڈائری دا پنا : 50
ایں دھرتی دے ہر بندے دی ' میں ' دی خیر منگدیاں چلہار شہر آ گیا '.... ' دوئی ' دے آدر وچ درشن دا ویلا ہا ' ایں وحدت الوجود دے بوہے توں باہر لوک اپنڑیاں گلیاں بزاراں وچ پئے ٹردے ہَن ' سلام تھرپارکر ! وحدت الوجود دے قلعے وچوں لوکیں کوں اپنڑی ' میں ' تے دوئی نال باہر نکلدا پیا ڈیدھا ہَم ' اُنہاں دا ایں تھر وچ موجود ہوون اُنہاں دی گواہی ہئی ' تھریاں دا بہوں دوروں پانڑی بھرنڑ اُنہاں دی ہوند ہئی ' زمین وچ پانڑی نہ ہئی آسمان تے بارش نہ ہئی پر اوہ ہَن ' اوہ کریہہ وچ نقل مکانی کریندے ہَن ول آ ویندے ہن ' اوہ چلہار وچ سڑک دے ڈوہیں پاسوں کھوکھیاں تے چاء پئے پیندے ہَن ' چاء پیندیاں چُسکی دی آواز ' میں ' ہئی ' چاء وچ گَھٹ بھانویں ودھ مِٹھا ' دوئی ' ہئی ' اُنہاں دی مردم شماری ہک عدد ہئی ' انہاں دے ووٹ کوں ہک ڈبے وچ بند کر تے انہاں دی تَڈ ساری آسلام آباد یا کراچی ڈھو ڈتی ویندی ہئی ' جیویں اساں سرائیکیاں دی 'میں' ساری اسلام آباد یا لہور دی ایکتا وچ ڈھویج ویندی ' پورے چلہار وچ لکڑ تار ہَل گئی ' ایہ لکڑ تار ہک 'میں ' توں ڈوجھی ' میں ' تئیں دا پندھ ہا ' ایں تند وچ دوئی تروئی دی واہند ہے ' چلہار اساں چاء پیونڑ کیتے رُک گئے ہاسے ' لوکیں ہک پھیریں ڈٹھا ترسلا کیتی تے ولدے چا پیونڑ پئے گئے ' ایہ مٹھی توں 30 کلو میٹر اُتر ڈینبھار دو 20000 ہزار آبادی دا شہر ہا ' اتھوں امر کوٹ 60 کلومیٹر ہا ' سڑک توں نکا جہا ہٹ کے چلہار میگھواڑیں دا شہر ہا پر اتھاں بھیل, مہیشوری ' گوسوامی مہاراج/باہمنڑ بجیر تے کنبھار وی آباد ہَن ' ایں گوٹھ وچ شری ماتا , راماپیر , مرلی دھر/ کرشن تے شیو دے مندر ہَن ' اگوں مسیت ہئی ' بُھجیا ایں شہر دی لُونڑی سوغات ہئی ' بُھجیا حلوائیاں دیاں ہٹیاں توں ملدی ہئی تے پورے تھر دا لُونڑا توشہ ہئی ' شہر توں ہک کلومیٹر تے رانا سَر تَرائی ہئی ' اینویں آکھو ہک وڈا ٹوبھا ' بارشاں پِچھوں ایہ ہک دیو مائی جاہ بنڑ ویندی ہئی ' جتھاں کرشن تے شیوا ڈوہیں لاہندے ہَن ' جتھاں شری ماتا تے راما پیر ڈوہیں درشن ڈیندے ہَن ' جتھاں ساونڑ بدراں وچ مٹھائیاں ہَلدیاں ہَن ' اسوں دی مہینے چلہار وچ میلہ ہک لگدا ہا ' اساں ' دے ایں میلے وچ تھر دی ' میں ' نچدی ہئی ' چلہار دے لوک اپنڑی ' میں ' دے سونڑہپ وچ ہَن ' دوئی دے آدر وچ ہَن ' چلہاری ہزار بھوگ پِچھوں حوصلے وچ ہَن ' اُنہاں کوں دُھروں پتہ ہا جو اوہ دنیا دی سبھ توں سوہنڑی جاہ تے رہندن۔ رفعت عباس۔
عمیرہ احمد
عمیرہ احمد (اردو: عمیرہ احمد) (انگریزی: Umera Ahmad) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ۱۰ دسمبر ۱۹۷۶ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، سکرین لکھاری، ناول نگار اَتے ڈرامہ نگار ہِن۔
ابتدائی حیاتی
عمیرہ احمد ۱۰ دسمبر ۱۹۷۶ء وِچ پاکستان دے شہر سیالکوٹ وِچ ڄَمّی ہَن۔ اَتے "مرے کالج سیالکوٹ" انگریزی ٻولی وِچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کِیتی۔ اَتے آرمی پبلک کالج دے کیمبرج شعبے نال ڄُڑ ڳئی۔
کَم کار آلی حیاتی
اپݨے تحریر پن٘دھ دا اَغاز اُنّھاں نے زنانیاں دے ماہنامیاں تُوں کِیتا اَتے وَل ٹی وی انڈسٹری وِچ آ ڳئی، اِنّھاں دا پہلا ڈراما "وجودِ لاریب" انڈس ویژن توں ٢٠٠٥ء وِچ جاری تِھیاں جین٘دے کِیتے اِنّھاں کُوں بیسٹ رائٹر دا ایوارڈ مِلیا۔ اِین٘دے بعد "دام"، "قید تنہائی"، اَتے اَݨ ڳِݨت ڈرامے اُوہ لِکھ چُکّے ہِن۔ "نور کا مسکن" دے ناں نال ہِک ریڈیو ڈراما وی لِکھیا۔
عمیرہ احمد اپݨی کتاب "پیرِ کامل" دی پارُوں مہان٘دری تھئی اَتے وَل اپݨے اَݨ ڳِݨت ناولاں اُتے مبنی ٹی وی ڈرامیاں دی پارُوں ٻہوں دُھم پاتی۔ اِنّھاں دے ناولاں اُتے بݨݨ آلے ڈرامیاں وِچ "میری ذات ذرہ بے نشاں"، "دوراہا"، "پیرِ کامل"، "مٹھی بھر مٹی"، "شہرِ ذات"، "الف"، "میرا نصیب" اَتے "زندگی گلزار ہے" شامل ہِن۔ تن٘دِیر وِچ ݙوجھا عمیرہ احمد دا "الف" ہِے۔ جیڑھا ناں صرف جدید دور دا کلاسک ہِے جاں جو صدی دے اِیں پہلوں وِچ سبھوں تُوں وَدھ پڑھے ون٘ڄݨ آلے ناولاں وِچُوں ہِک ہِے۔ جیویں ای ہدایت کار حسیب حسن نے اِعلان کِیتا جو اُوہ اِیں ناول کُوں ٹی وی کِیتے ڈھلین٘دے پئے ہِن، اِین٘دی وِکری وَدھ ڳئی کیوں جو لوک اِیں پلاٹ، کہاݨی اَتے کرداراں دے بارے وِچ ڄاݨݨاں چاہن٘دے ہَن۔ ڈائریکٹر نے ہُشیاری دے نال اِیں بیان کُوں لکیری توں غیر لکیری شکل وِچ بدل ݙِتّا، جین٘دے نال ݙیکھݨ آلے اِیں سسپنس دی تانگھ کرݨ لڳے جو بعد وِچ ڈراما وِچ آیا جاں جو ناول دے اَغاز وِچ قارئین دے سامھݨے عُقدہ کُھلّیا۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:ڈرامہ نگار زنانیاں ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار ونکی:ناول نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی ناول نگار ونکی:اردو ناول نگار
عروسہ (ڈراما)
عروسہ، پی ٹی وی تے نشر کیتا ڳیا 1994ء دا ہک خوبصورت اردو ڈراما ہئی جیندے نمایاں اداکاراں اچ شکیل، مشی خان، حنیف راجا تے عشرت ہاشمی شامل ہن۔ کہانی ہک روایتی گھراݨے دی اے جیندے مالک ہک قانون دان ہن۔ گھر اچ حکومت مالک دی بیوی دی جاہ اوندے ݙو غیر شادی شدہ بھیݨاں دی ہوندی اے جیہڑے وݙی عمر دے ہوندن۔ انہاں کوں بھرڄائی دی موجودگی ناگوار گزردی اے تے آخر کار ذال مرداں اچ پھٹ ہوا کے اونکوں گھروں بے دخل کرا ݙیندن۔ مگر مسئلہ ہݨ انہاں دی ہک چھوٹی جیہی دھی دا ہوندے جیہڑی حالی کھیر تے ہوندی اے کہ اوندی پرورش کیویں تھیوے۔ جبکہ بوئیاں ایں ذمہ داری توں کنی کتراوݨ دی کوشش کریندن۔ مالک کوں توقع اے ہوندی اے کہ ہݨ اوندے بھیݨاں ای نکی ٻال دی ݙیکھ بھال کرن۔
فورٹ عباس
فورٹ عباس (انگریزی: Fort Abbas) ضلع بہاولنگر دا ہک شہر اے تے تحصیل فورٹ عباس دا صدر مقام ہے۔ ایہ ہارون آباد توں 55 کلومیٹر تے بہاولپور توں 140 کلومیٹر دی دوری تے واقع ہے۔ اتھاں ڄٹکی زبان دے نال سرائیکی وی ٻولی ویندی اے۔
تحصیل منچن آباد
تحصیل منچن آباد ضلع بہاولنگر دے پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ایں تحصیل دا صدر مقام منچن آباد ہے۔ ایندے وچ 30 یونین کونسلاں ہن۔ اتھوں دی مقامی زبان ڄٹکی اے۔
پاکستانی فنکار زنانیاں
اِیہ اُنّھاں فنکار زنانیاں دی تن٘دِیر ہِے جیڑھیاں پاکستان وِچ ڄَمّیاں یا جِنّھاں دی حیاتی دا ہِک وݙا حِصّہ اِتّھا گُزریا ہِے۔
چشتیاں
چشتیاں شہر دی بنیاد صوفی بزرگ حضرت بابا فریدالدین گنج شکر رحمتہ اللہ علیہ دے پوترے حضرت تاج سرور چشتی نے رکھی۔ روحانی پیشوا حضرت خواجہ نور محمد مہاروی رحمتہ اللہ علیہ دا مزار وی حضرت تاج سرور چشتی دے مزار توں 700 میٹر دے فاصلے تے مغرپ دی جانب ہے۔ روحانی پیشوا حضرت تاج سرور چشتی تے حضرت خواجہ نور محمد مہاروی رحمتہ اللہ علیہ دے مزار جتھاں ہن اونکوں پراݨی چشتیاں دے ناں نال پکارا ویندے۔ پراݨی چشتیاں توں ہک کلومیٹر دور (درمیان اچ قبرستان) چشتیاں دا شہر بعد وچ آباد تھیا۔ چشتیاں شہر دے شمال وچ 3 کلومیٹر دے فاصلے تے آدم شوگر ملز ہے۔ (جݙݨ بݨی ہئی، اوں وقت دی ایشیاء دی تریجھی وݙی شوگر مل ہئی) چشتیاں شہر دا قبرستان پاکستان دا ݙوجھا وݙا قبرستان ہے۔ 2017ء دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 149424 نفوس تے مشتمل ہئی۔ اتھاں ڄٹکی زبان ٻولی ویندی اے۔
پاکستانی فنکار زنانیاں
تن٘دِیر
thumb|[[نگار نذر]]
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی شخصیّتاں دے تن٘دِیراں بلحاظ کَم کار ونکی:قومیت دے لحاظ نال فنکار زنانیاں ونکی:پاکستانی زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:فنکاراں دے تن٘دِیراں
عرفان نسبت
عرفان نسبت سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
نمونہ کلام
کیا پچھدیں حال غریباں دے...
.
اتھ بکھ تس دا پٹکارہ ہے
ھن بکھے بال غریباں دے...
ہیں غربت غربت غربت دے
ہن ڳل جنجال غریباں دے...
وݙے اوکھے نسبت نبھدے پن
نت قہری سال غریباں دے...
ݙوہڑہ
آسیں چن پردیسی اوں ویلے
جݙاں عید پڑھیج تے مک ویسی!
ساݙا ھرھر ساہ تیݙی یاد ءچ ھے
توں بھل ویسیں ساہ رک ویسی!
تیݙی سک ءچ روح پرواڑ کیتاء
میݙا منہ مٹیاں وچ لک ویسی!
آ کھڑسیں #نسبت سال پچھوں
میݙی قبر لمبیج تے سک ویسی!
تیݙےسردی چھاںھاںسوچ تاںسھی
جݙاں ویساں ڈھل تیکوں یاد آساں:
ݙینہ ھاڑ ھوسی دھپ سر نیزے
توں ویسیں تھل تیکوں یاد آساں:
ایں بھابھݨں بھڑکدی ریت اتے
توں ݙیکھسیں ول تیکوں یاد آساں ونکی:سرائیکی شاعر
ایرانی سیاست وِچ زنانیاں
ایران دی پوری تَرِیخ وِچ، زنانیاں نے ایرانی معاشرے وِچ اَن ڳِݨت کِردار ادا کِیتے ہِن، اَتے کئی طریقیاں نال آپݨاں حِصّہ پاتا ہِے۔ تَاریخی طور تے، رِیتاں برقرار رِیہاں ہِن جو زنانیاں آپݨے گھراں تئیں محدود رِیہاں جاں جو اُوہ گھر دا انتظام سن٘بھال سڳِن اَتے ٻالاں کُوں پال سڳِن۔ زنانیاں نے انقلابِ ایران وِچ وَدھ چڑھ تے حِصّہ گِھدّا۔ 1979ء وِچ اسلامی انقلاب دے بعد اپݨائے ڳئے ایران دے قَنُون دی شِق 20 دے مطابق،
سیاست وِچ حِصّہ دارے
ایران وِچ زنانیاں کُوں چوݨ وِچ چُݨݨ دا حَق 1963ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ اِنّھاں کُوں پہلی واری 1937ء وِچ ایرانی جامعات وِچ داخلہ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ اِین٘دے بعد تُوں ٻہوں سارے زنانیاں حکومت یا پارلیمان وِچ چنڳے وݙے عہدیاں اُتّے رِیہاں ہِن۔ 1979ء دا انقلاب تُوں پہلاں اَتے بعد وِچ ٻہوں سارے زنانیاں کُوں وزیر یا سفیر مقرر کِیتا ڳیا۔ فرخرو پارسا پہلی تِرِیمت ہئی جِیکُوں 1968ء وِچ وزیرِ تعلیم مقرر کِیتا ڳیا ہئی اَتے مہناز افخمی کُوں 1976ء وِچ زنانیاں دے معاملیاں دی وزیر لایا ڳیا ہئی۔
کُجھ زنانیاں، جِین٘ویں طاہرہ صفر زادہ، معصومہ ابتکار، اعظم طلغانی، فاطمہ ہفتجو، الٰہی کولائی، فاطمہ جوادی، مرضیہ دباق اَتے زہرا ہنورد انقلاب دے بعد آئیاں۔ ٻئے ایرانی زنانیاں، جین٘ویں گولی امیری اَتے فرح کریمی، لَہن٘دے دیساں وِچ عہدیاں اُتّے رِیہاں۔
اِیں ویلے پارلیمان وِچ کُل 290 ارکان پارلیمان وِچُوں 17 زنانیاں ہِن۔ اِیں ڳِنتری وِچ پِچھوکڑ چوݨاں دے مقابلے وِچ نئوں زنانیاں وَدھ ہِن۔
اِیں ویلے ایران وِچ زنانیاں دی وَدھ ڳِنتری سیاسی تنظیماں کَم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔ جِنّھاں وِچُوں کُجھ اِیہ ہِن:
ٻاہْرلے ڄوڑ
ونکی:ایران وِچ زنانیاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:ایران وِچ تِرِیمتاں ونکی:سیاست وِچ زنانیاں
منچن آباد
منچن آباد تحصیل ہیڈکوارٹر اے تے ضلع بہاولنگر اچ واقع ہے۔ منچن آباد شہر 1860ء-1870ء دے درمیان وسایا ڳیا، 1876ء وچ اتھاں تھاݨے دا قیام عمل وچ آیا۔ شہر کوں ہک گول دائرے وچ وسایا ڳیا جیندی مشابہت لندن دی وال اسٹریٹ نال ہے۔ اتھوں دے لوگاں دی کثیر تعداد دا پیشہ زراعت ہئی جیہڑا کہ ہݨ تک چلا آندا پیا ہے۔
تحصیل ہارون آباد
تحصیل ہارون آباد ضلع بہاولنگر دے پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ۔ ایں تحصیل دا صدر مقام ہارون آباد ہے۔ ایندے وچ 22 یونین کونسلاں ہن۔ ہارون آباد دا قدیم ناں بَدرُو والا ہے۔ اتھاں ڄٹکی زبان ٻولی ویندی اے۔
مردم شماری 2017ء پاکستان
thumb|Phases of 2017 Pakistani Census مردم شماری دے مراحل پاکستان دی پنجویں مردم و خانہ شماری ١٥ مارچ ٢٠١٧ء وچ شروع کیتی ڳئی جیہڑی ٢٥ مئی کوں مکمل تھئی. ایں مردم شماری دے نتائج جیہڑے حالی مکمل طور تے نی ݙسے ڳئے مگر جیہڑے ݙسے ڳن انہاں دی تفصیل درج ذیل اے: -
کل آبادی
مردم شماری دے نتائج دے مطابق پاکستان دی کل آبادی 20 کروڑ 77لکھ تک پہنچ گئی اے جس وچ مرداں دی تعداد 10کروڑ 64لکھ 50ہزار تے خواتین دی آبادی 10کروڑ 13لکھ 15ہزار ہے۔ مشترکہ مفادات کونسل اجلاس وچ پیش کیتی گئی جب کہ کل آبادی وچ ٹرانسجینڈر دی تعداد 10ہزار 418 ہے، ابتدائی نتائج دے مطابق 1998ء توں 2017ء تک گروتھ 2.4 فیصد رہا۔
صوبیاں دی آبادی
مردم شماری 2017ء نتائج دی سمری دے مطابق پنجاب دی آبادی 11کروڑ، خیبر پختونخواہ 3 کروڑ 5 لکھ، بلوچستان دی 1 کروڑ 23 لکھ جبکہ سندھ دی 4 کروڑ 78 لکھ آبادی ہے، فاٹا دی آبادی 50 لکھ افراد تے وفاقی دارالحکومت دی آبادی 20 لکھ نفوس تے مشتمل ہے تاہم آزاد جموں کشمیر تے گلگت بلتستان دی مردم شماری دے نتائج سمری وچ شامل نہیں ہن۔
اسم مفعول
تعریف :اسم مفعول اُو اسم مشتق ئِ جہڑ ا جو اے ڄݨاوے جو فعل آلا کم پورا تھی ڳئے۔ یا ایں وی آکھیا ون٘ڄ سڳدے جو اسم مفعول او اسم مشتق ئِ جہڑا جو اُونہہ شخص یا چیز کوں ظاہر کرے جیں اُتے کہیں فاعل دے فعل دا اثر واقع تھیا ہووے اسم مفعول اکھیندے مثال دے طور تے پڑھیاہویا لکھیا ہویا۔ پڑھیندڑ، لکھیندڑ، پڑھیٔل، لکھیٔل، پاکواں، سوڑواں، لتھا، گھڑتو، سُن٘ڄاپو وغیرہ وغیرہ ۔
مفعول تے اسم مفعول وچ فرق
اسم مفعول تے مفعول ء ِچ فرق:
اسم مفعول تے مفعول دے فرق کیتے درج ذیل ٹیبل ݙیکھو
مفعول
اسم مفعول
۱۔مفعول اُو جامد اسم ہوندے جو کہیں شخص یا شئے دا ناں ہوندے
۱۔فعل دی مناسبت نال مفعول کوں جہڑا ناں ݙتا ویندے او اسم
تے جئیں اُتے کئی کم واقع تھیا ہووے ۔
مفعول ای اکھیندے۔
۲۔مفعول کہیں مصدر یا کہیں اسم کن باقاعدہ طور تے بݨیا ہویا
۲۔اسم مفعول کہیں نہ کہیں مصدر یا اسم کن باقاعدہ طور تے بݨایا
نھیں ہوندا۔ بلکہ او ہک ایجھاں اسم جامد ہوندے جئیں اُتے کہیں
ویندے  جیویں رشید ہک پڑھیل شخص ہے ۔ اینہہ جملے ئِ چ
فاعل دے فعل دااثر تھیا ہووے۔ جیویں جو رشید خط لکھیے۔ اینہہ
پڑھیل اسم مفعول ہے یعنی ’’فعل پڑھݨ‘‘ دی نسبت نال رشید
جملے ئِ چ رشید فاعل ہے جئیں لکھݨ دا کم کیتے تے وت ایندے صلے
کوں ’’پڑھیٔل شخص ‘‘ دا ناں ݙے ݙتا ڳئے ۔
ء ِ چ خط لکھیا ڳئے لہٰذا اتھاں خط مفعول ئِ۔
۳۔اسم مفعول کن اے واضح تھیندے جو اُوندے اُتے کئی نہ کئی
۳۔مفعول دے چھڑے ناں کن اے واضح نھیں تھیندا جو
کم ضرور واقع تھئے۔ جیویں جو اُتے ݙتے گئے جملے ء ِچ لوظ
اوندے اُتے کیا کم واقع تھئے۔ جیویں جو اُتے ݙتے ڳئے
پڑھیٔل کن واضح تھیندے جو کہیں شخص تے پڑھݨ دا کم واقع
جملے ئِ چ چھڑے لوظ’’خط ‘‘ کن اے ظاہرنھیں تھیندا جو اُوندے
تھئے۔
اُتے کیا کم واقع تھئے۔
۴۔اسم مفعول کئی جامد اسم نھیں ہوندا تے اُوندے نال ہمیشاں
۴۔مفعول ہک جامد اسم ہوندے جئیں نال کئی مفعولی علامت
کئی نہ کئی مفعولی علامت جڑی ہوئی ہوندی ء ِ، جیویں جو لوظ’’
جُڑی ہوئی نھیں ہوندی جیویں جو اُتے ݙتے ڳئے جملے ء ِچ خط
پڑھیل‘‘ نال مفعولی علامت جُڑی ہوئی ئِ۔
دے لوظ نال کئی مفعولی علامت جڑی ہوئی کائنی ۔
۵۔اسم مفعول ہمیشاں جملے ء ِچ مفعول بݨ کے ای آندے، یعنی
اُوندے اُتے کئی نہ کئی کم واقع تھیندے۔اسم مفعول جملے ئِ چ
مفعول بݨ ویندے تے کݙاہیں او فاعل دا کم ݙیندے۔ اے
کݙاہیں فاعل دی جاء نھیں گھندا جیویں جو لوظ پڑھیٔل کوں جملے
ݙو جملے ݙیکھو (۱)رشید اسلم کوں ماریے (۲)اسلم رشیدکوں ماریے ،
ئِ چ جیویں وی استعمال کروں او آپݨی مفعولی شناخت تبدیل نھیں
پہلے جملے ء ِچ تاں اسلم مفعول ئِ پر ݙوجھے جملے ئِ چ فاعل بݨ ڳئے
کریندا۔
اسم مفعول دیاں قسماں
اسم مفعول دیاں قسماں : (۱) اسم مفعول قیاسی (۲) اسم مفعول سماعی ۔
۱۔اسم مفعول قیاسی: جہڑے اسمائے مفعول کہیں قاعدے قانون دے مطابق بݨائے ویندن اسمائے مفعول قیاسی سݙیندن، جیویں جو لکھیا ہویا، پڑھیٔل، پاکواں، وٹک، ݙالک، بݨتّو، وغیرہ وغیرہ ۔
۲۔اسم مفعول سماعی: او اسمائے مفعول جہڑے جو کہیں قاعدے قانون دے مطابق بݨائے نہ ڳئے ہوون بلکہ اہل زبان کن جیویں سُݨیے ہوون اونویں ای استعمال کیتے ویندے ہوون اسمائے مفعول سماعی اکھیندن۔ نک کپیا، ٻانہہ بھناں، لُنڈپچھیا ، سر پھِرٖیا وغیرہ ۔
کوں دا درست ورتاوا
مفعولی علامت ’’کوں‘‘ دا درست استعمال:
1۔ جے کر کہیں جملے ئِ چ استعمال تھیوݨ آلے فعل دا صرف ہک مفعول ہووے تے اُو ذی عقل (انسان) ہووے تاں وت مفعول دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ ضرور آسی۔ تے جے کر او مفعول ذی عقل نہ ہوسی (جانور ہوسی) یا بے جان ہوسی تاں وت اُوندے اڳوں اے علامت نہ آسی ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو۔(۱) میں اسلم کوں ݙٹھے (۲) میں اصغر کوں ڄاݨداں (۳) اُونہہ احمد کوں مارئیے (۴)میں پاکستان دا نقشہ ݙٹھے (۵)توں ریاضی ڄاݨدیں (۶)اُونہہ نانگ مارئیے۔ جملہ نمبر ۱،۲،۳،وچ اسمائے مفعول اسلم ، اصغر تے احمد چونکہ ذی عقل (انسان )ہن اینہہ ڳالھوں انھیں دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ دا استعمال تھئے۔ پر آخیرلے ترائے جملیں دے اسمائے مفعول نقشہ ، ریاضی تے نانگ چونکہ غیر ذی عقل تے بے جان ہن اینہہ ڳالھوں انھیں دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ استعمال نھیں تھئی۔
2۔ جے کر مفعول دے طور تے کہیں آدمی یا انسان دا لوظ آسی تاں وَت اُوندے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ نہ آسی تے جے کر آدمی یا انسان دی بجائے کہیں آدمی یا انسان دا ناں گھنسوں یا اُوندے کیتے کئی محض اشارہ یا اضافت استعمال کریسوں تاں وَت مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ ضرور آسی۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو۔ (۱) میں آدمی ݙٹھے۔(۲) میں اسلم کوں ݙٹھے (۳) میں تیݙے بھرا کوں ݙٹھے ۔
3۔ جے کر کہیں محاورے ء ِچ مفعول مصدر دے نال آوے تاں وَت اُوندے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ دا استعمال سراسر غلط تصور تھیسی۔ مثال دے طور تے اے جملہ جو اسلم میݙی تباہی تے کمر ٻدھ گھدی ء ِ دی بجائے اسلم میݙی تباہی تے کمرکوں ٻدھ گھدے آکھݨ سراسر غلط ء ِ۔
4۔ بے جان شئیں یا قلبی کیفیات دے نال وی ایھوّ عمل دُہرایا ویسی یعنی انھیں دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ نہ ڳنڈھی ویسی مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو۔ (۱) میں پاݨی پیتے(۲) تئیں خط لکھیے(۳) یار فکر نہ کر (۴)ہر ویلھے رب دا شکر ادا کر ۔ اُتے ݙتے ڳئے جملیں ء ِچ اسمائے مفعول پاݨی، خط ، فکر تے شکر دے اڳوں ’’کُوں‘‘ دااستعمال سراسر غلط ہوسی۔
5۔ جݙاں کہیں ڳالھ ء ِچ عمومیت( عام ہووݨ) دا رنگ ہوسی تاں وت مفعول دے اڳوں مفعولی علامت کُوں دا استعمال نہ تھیسی۔ پر جݙاں کہیں ڳالھ ء ِچ خصوصیت دا اظہار تھیسی یا کہیں کم دو توجہ ݙوانوݨ مقصود ہوسی تاں وت ’’کُوں‘‘ دا استعمال ضرور تھیسی۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو (۱) میݙی امداد کوں پہنچو(۲) دولت چھوڑ خدا دا تھی (۳) اے ڳنڈھڑی چا تاں ݙیکھاں (۴) یاالٰہی ! آپݨی شان کُوں ݙیکھ میݙے گناہیں کوں نہ ݙیکھ۔
6۔ جے کر افعال دے نال نال انھیں دے فعلی مادئیں دا مفعول وی استعمال تھیسی جیکوں عربی زبان ئِ چ ’’مفعول مطلق ‘‘ آکھیا ویندے تاں وت انھیں دے اڳوں مفعولی علامت دا استعمال نہ تھیسی۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو۔ (۱) توں کیجھیں چال پیا چلدیں۔ (۲) آدمیں آلی ٹور ٹُر(۳) اُچے ٻول نہ ٻول۔
7۔ بعض متعدی یا متعدی المتعدی افعال دے نال جے کر ݙو مفعول استعمال کیتے ڳئے ہوون تاں وت جنھیں وچوں ہک مفعول کُئی ذی عقل ہووے تے ݙوجھا غیرذی عقل ہووے (جانور یا بے جان شئے ) تاں وت ذی عقل مفعول دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ ڳنڈھی ویسی تے غیر ذی عقل مفعول دے اڳوں اے علامت نہ آسی۔ مثال دے طورتے اے جملے ݙیکھو (۱) میں فقیر کوں روپیہ ݙتے (۲) اُونہہ اڄ سارے لوکیں کوں مٹھائی کھوائی ئِ۔
8۔ بعض افعال جہڑے جو بݨانوݨ، مقرر کرݨ، سݙݨ یا ناں رکھݨ دے معنیاں ء ِچ استعمال کیتے ڳئے ہوون یا ݙوجھے لوظیں
ئِ چ انھیں کن سمجھݨ ، ڄاݨݨ ، یا خیال کرݨ دا مطلب واضح تھیوے تاں وت انھیں افعال نال ݙو مفعول ورتیے ویندن جنھیں وچوں ہک مفعول دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ ڳنڈھی ویندی ء ِ جݙاں جو ݙوجھے مفعول دے اڳوں اے علامت نھیں ڳنڈھی ویندی مثال دے طورتے اے جملے ݙیکھو۔ (۱) اُوں کوں تُساں کیا سمجھدے ء ُ(۲) اساں احمد کوں آپݨاں ممبر چُݨ گِھدے (۳) میں تاں اُوکوں آدمی سمجھدا ہم پر او کجھ ٻیا نکھتے (۴) استاد صاحب اسلم کوں کلاس دا مانیٹر بݨا ݙتے ۔
9۔ بعض افعال دے طور مجہول ء ِچ ݙو مفعول ہوندن انھیں وچوں پہلا مفعول فاعل دا قائم مقام ہوندے پر اُوندی حالت اُوہاای رہندی ئِ۔ یعنی اُوندے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ ڳنڈھی ویندی ء ِ جݙاں جو ݙوجھے مفعول دے اڳوں اے علامت نھیں ڳنڈھی ویندی۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو (۱) فقیر کوں روٹی کھوا ݙیوو (۲) ملازم کوں تنخواہ ݙے ݙتی ون٘ڄے۔
10۔ بعض اوقات کہیں وی مفعول دے اڳوں مفعولی علامت کُوں دی بجائے ’’نال‘‘ یا ’’اُتے‘‘ وی بطور مفعولی علامات ورتی ویندی ئِ۔ مثال دے طور تے (۱) میں آپݨے پتر خالد نال ٻہوں محبت کرینداں۔ (۲) غریب تے رحم کرو۔
11۔ بعض اوقات مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ واسطے یا کیتے دے معنیاں ء ِچ وی استعمال تھیندی ء ِ ۔ مثال دے طورتے (۱) او ہر ویلھے مارݨ کُوں تیار ٻیٹھا ہوندے۔ (۲) میں کعبے شریف دی زیارت کُوں سِکدا وداں۔
12۔ جئیں ویلھے کئی مصدر یا اُوندے مشتقات ضرورت، مجبوری یا تاکید کیتے استعمال تھیندن تاں اُتھاں اُویں، توں، تُساں ، اساں وغیرہ فاعلی ضمیراں دے اڳوں مفعولی علامت ’’کُوں‘‘ ڳنڈھ کرائیں مفعول دا کم گھدا ویندے مثال دے طورتے اے جملے ݙیکھو ۔(۱) اُوکوں کجھ وی نھیں ݙسدا (۲) میکوں لاہورضرور ون٘ڄݨاں پوسی (۳) تیکوں کہیں دا درد نھیں تھیندا (۴) تہاکوں ہر ویلھے آپݨی فکر لڳی رہندی ئِ (۵ ) اساکوں انعام ملیے  (۶) انھیں کوں ضرور ڄلݨاں پوسی۔ اُتے ݙتے ڳئے جملیں ء ِچ ضمیراں اُوکوں میکوں، تیکوں تہاکوں، اساکوں تے انھیں کوں بظاہرتاں مفعولی حالت ء ِچ ہن پر حقیقت ئِ چ انھیں دا استعمال کہیں قاعدے قانون دا متھاج کائینی۔
13۔ بعض اوقات کہیں جملے ء ِچ مفعولی علامت دا تصور تاں ضرور پاتا ویندے پر اُو علامت محذوف رہندی ئِ ۔ مثال دے طورتے (۱) او دھمی ٹُر ڳئے (۲) توں روٹی کھاوݨ ڳیا ہانویں (۳) میں گھر ول آیاں۔
اسم مفعول بݨاوݨ
اسم مفعول بݨانوݨ دے قاعدے :
1۔ مصادر معروف کن فعل ماضی مطلق دا صیغہ واحد غائب گھن کرائیں اُوندا اخیر الا ’’الف‘‘ حذف کر ݙتا ون٘ڄے ۔ جیکر باقی بچݨ آلے لوظ دے اخیرء ِچ ’’ی‘‘ رہ ون٘ڄے تاں وَت اُوندے اڳوں ’’ل‘‘ دا ودھارا کر کے ’’ی‘‘ دے اُتے ’’ہمزہ ‘‘ پا ݙتا ون٘ڄے تاں اُو اسم مفعول بݨ ویندے تے جے کر ’’ی‘‘ نہ بچے تاں وت اُونہہ لوظ دے اخیری حرف تے زبر گھت کرائیں تے اُوندے اڳوں صرف ’’ل‘‘ دا ودھا را کر ݙیوݨ نال اسم مفعول بݨ ویندے جیویں جو
مصدر
اسم مفعول
آپھرݨ
آپھرئیل
آݙھݨ
آڈھئیل
لکھݨ
لکھئیل
پڑھݨ
پڑھئیل
کھاوݨ
کھادَل
پاوݨ
پاتَل
دھوتَل
ݙیکھݨ
2۔ جے کر مصدر مجہول ہووے تاں وت اُونہہ مصدر دی مصدری علامت ’’جݨ‘‘ یا ’’وݨ‘‘ کوں حذف کرݨ دے بعد باقی بچل لوظ دے اڳوں’’ندڑ‘‘ یعنی (یائے معروف (’’ی+نون غنہ +د+ڑ) دا ودھارا کر ݙیوݨ نال اسم مفعول بݨ ویندے جیویں جو
مصدر مجہول
لکھیجݨ
لکھیندڑ
لکھیوݨ
پڑھیڄݨ
پڑھیندڑ
پڑھیوݨ
سمیڄݨ
سمیندڑ
اُٹھیڄݨ
اُٹھیندڑ
اُٹھیوݨ
سمیوݨ
پُریجݨ
پُریندڑ
3۔ مصادر متعدی یا متعدی المتعدی دے مصدری مادے دے اڳوں واحد مذکر کیتے ’’واں‘‘ جمع مذکر کیتے ’’ویں‘‘ (یعنی و+یائے مجہول ’’ے‘‘ +نون غنہ )واحد مئونث کیتے وی یعنی(و+ یائے معروف) تے جمع مونث کیتے "ویاں"یعنی (و+یائے خفی الصوت+الف+نون غنہ )دا ودھارا کر ݙیوݨ نال اسم مفعول بݨ ویندے بعض اوقات ݙتے ہوئے مصدر دے مصدری مادے دے اڳوں حروف علّت (ا‘و‘ی ) وچوں کہیں ہک حرف علّت دا ودھارا وی کیتا ویندے۔ جیویں جو
جمع مذکر
واحدمونث
جمع مونث
کھڑانوݨ
کھڑاواں
کھڑاوی
کھڑاویاں
بھُکاوݨ
بھُکاواں
بھکاوی
بھکاویاں
بھُنݨ
بھونواں
بھونویں
بھونوی
بھونویاں
منگݨ
مانگواں
مانگوی
مانگویاں
تولݨ
تولویں
تولوی
تولویاں
ݙکھاوݨ
ݙکھانواں
ݙکھانویں
ݙکھانوی
ݙکھانویاں
4۔ کہیں وی مصدر دے فعل ماضی مطلق دے صیغہ واحد غائب دے اڳوں ’’ہویا‘‘ دا ودھارا کر کے اسم مفعول بݨایا ون٘ڄ سڳدے ۔جیویں جو :
لکھیا ہویا
مرݨ
مویاہویا
تُلیا ہویا
سݙݨ
سݙیا ہویا
پڑھیا ہویا
آڈھݨ
آڈھیا ہویا
پیوݨ
پیتا ہویا
5۔ مصادر مجہول دی مصدری علامت ’’جݨ‘‘یا’’وݨ‘‘ کوں حذف کرݨ دے بعد جو کجھ باقی بچے اُوندے اڳوں ’’ندا‘‘ دا ودھارا کر ݙیوݨ نال اسم مفعول بݨ ویندے اینکوں مصادر مجہول کن بنݨ آلا حالیہ تمام وی آکھیا ویندے۔جیویں جو
ٻدھیجݨ
ٻدھیندا
سݙیندا
وٹیجݨ
وٹیندا
کھویجݨ
کھویندا
مریوݨ
مریندا
کہیوݨ
کُہیندا
پرنیندا
اُٹھیندا
6۔ متعدی یا متعدی المتعدی مصادر دے مصدری مادے دے اڳوں’’ ندا‘‘ دا ودھارا کر ݙیوݨ نال اسم مفعول وجود ء ِچ آ ویندے۔ اینکوں مصادر متعدی یا متعدی المتعدی کن بنݨ آلا حالیہ نا تمام وی آکھیا ویندے۔