cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غلام حیدر تاج
بند
جِدے ویساں تیتھوں پُچھ کے ویساں لَج وعدیاں دی رَکھیوئی نئیں
سردار رعیت نوں وئیندیاں باقی کے وجہ اطلاع کیتیئوئی نئیں
سَنڑیں مَحمَل تیرا کُوچ ڈِیٹھائے جِند تاج دی نِکل گئیوئی نئیں
خانصاحب طالب حسین درد آف خانوانڑاں ضلع جھنگ
ݙوہڑہ
دوہڑہ پنجابی شاعر غلام حیدر تاج آف جھنگ
روونڑ توں دل کمزور ہو ویندن دل چاندی دا ہک ورق اے -
آوے تھوڑا جیا وٹ پیشانی تے ایہدے کانڑ تاں کڑکدی برق اے
پانڑی تے لہو دی رنگت دے وچ جہڑا عاشق آہدائے فرق اے
چٹا کوڑائے " تاج " حقیقت وچ ہنج جگر دی رت دا عرق اے
چونڑ
عاقب ستیانوی
سنگیو ذرا جاگ کے غلام حیدر تاج دی بہوں لاجواب کاوش
جے میتھے ذر جاہگیر تے مال ھوندا ڈاڈھا وطن تے ڈھول رھاۓ آ :
نالے اپنڑی غرضو لگدیاں نوں میری نکی نکی گل منوائیں آ :
تے اودا حق بنڑدا ھائی مردیاں توڑی مفلس دے نال نبھاۓ آ :
ھوندے "تاج" جے فرق نہ ھستیاں دے اودی جرأت ھائی وطن چھوڑاۓ آ :
ازبکستان وِچ زنانیاں
thumb|ازبکستان دیاں زنانیاں دی تصویر thumb|٢٠١٧ء دے خصوصی سرمائی علامی اولمپک کھیݙاں دے عشائیے وِچ شامل ازبک نمائندے۔ اِین٘دے وِچ ہِک قابلِ لحاظ ڳِنتری زنانیاں دی ݙِٹّھی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِے۔ ازبکستان وِچ زنانیاں (اردو: ازبکستان میں خواتین) (انگریزی: Women in Uzbekistan) دا موقف کئی عوامل اُتے منحصر ہون٘دا رِیہا ہِے۔ اِنّھاں وِچ مقامی روائتاں، مذہب، سابقہ سوویت اتحاد دی حکومت اَتے اِیں مُلخ دی اَزادی دے بعد تُوں اُبھردے حَلات اَتے صورتِ حال شامل ہِن۔
شادی
ازبکستان وِچ شادی دی قنُونی عمر ١٨ ورھیاں دی ہِے اَتے حاکماں کُوں اِیہ اختیار حاصل ہِے جو اُوہ غیر معمولی حالات وِچ چھوہراں کُوں ١٧ ورھیاں اَتے چھوہِرِیں کُوں ١٦ ورھیاں دی عُمر وِچ شادی دی اجازت ݙے سڳدے ہِن۔
عملی پِڑ وِچ زنانیاں
ازبکستان دے کئی سیاحتی جائیں اُتے سڄے سٹالاں وِچ ہِک دلچسپ مشاہدہ اِیہ ہئی جو اِتّھوں دے ٩٠ فیصد سٹال عام طور تے زنانیاں اَتے جُؤان چھوہِرِیں نے لاء رکّھے ہَن۔
حجاب اُتے پابندی
ازبکستان وِچ سوویت ویلے تُوں کئی مذہبی علامتاں اُتے پابندی عائد ہِے اَتے اِین٘دے اُتے حکومت کُراڑے پَن نال کاربند ہِے۔ ٢٠١٦ء وِچ مُلخ وِچ مَسِیت دے اِمام کُوں زنانیاں دے حجاب پاوݨ اَتے مرداں دی ݙاڑھی اُتے عائید پابندی مُکاوݨ دا مطالبہ کرݨ دی وجہ کنُوں سرکاری طور تے برطرف کر ݙِتّا ڳیا ہئی۔
چوݨاں وِچ زنانیاں کِیتے خصوصی رعائتاں
مُلخ وِچ کئی بندے جِنّھاں وِچ زنانیاں دے نال نال کُجھ اِیہو جئیں بندیاں کِیتے جیڑھے چوݨ پاوݨ کِیتے جیڑھے چوݨ دے حق دے مراکز تئیں نئیں آ سڳدے، اُنّھاں کُوں اِیہ سہولت ݙِتّی ڳئی ہِے جو اُوہ اپݨاں چوݨ گھروں ای درج کر سڳَّن۔
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:ازبکستان وِچ زنانیاں ونکی:ایشیاء وِچ زنانیاں ونکی:ایشیاء وِچ زنانیاں دے حقوق ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
غلام سکندر خان غلام
غلام سکندر خان غلام سرائیکی مرثیہ دا بادشاہ ہے۔
ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔ ١٨٠٢ وچ ڄمے تے ١٩٠٢ وچ فوت تھئے۔
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
مسرت کلانچوی
ڄم پل
ݙہ نومبر 1956ء کوں ڄمی۔ ابتدائی تعلیم گورنمنٹ گرلز ہائی سکول بہاول پور توں گھدی، انٹر تے گریجویشن گورنمنٹ کالج برائے خواتین بہاول پور توں کیتا، اسلامیہ یونی ورسٹی بہاولپور توں تاریخ وچ ایم اے کیتا۔
پیشہ
کجھ عرصہ صادق پبلک سکول بہاولپور وچ بطور استاد پڑھایا۔ ایں توں بعد پبلک سروس کمیشن دا امتحان پاس کرتے گرلز کالج حاصل پور وچ لیکچرار تعینات تھیاں۔ انھاں دے والد پروفیسر دلشاد کلانچوی سرائیکی زبان تے ادب دے دانشور ہن۔ جیں کارݨ انھاں کوں آپݨی ماٻولی وچ لکھݨ تے پڑھݨ دا ماحول گھروں ملیا۔
انھاں کافی عرصہ ریڈیو پاکستان بہاول پور وچ بطور اناؤنسر کم کیتا۔ تے ایہا انھاں دی شہرت دی پہلی پوڑی ہائی۔
ول پاکستان ٹیلی ویژن نال جُڑ ڳیاں جتھوں اُنھاں دے ٻہوں سارے سرائیکی اردو تے پنجابی ڈرامے نشر تھیندے پئے ہن۔ انھاں دے ڈرامیاں دی کامیابی تے مقبولیت ݙین٘ہو ݙین٘ہ انھاں دی شہرت وچ ودھارا کریندی پئی ہے۔
اڄکل او لہور دے ہک کالج توں ریٹائر ہن۔
لکھتاں دا سنیہا
وسیب نال گھاٹے پیار پاروں انھاں دیاں کہاݨیاں دا آپݨے وسیب نال ٻہوں ڳوڑھا ڳان٘ڈھا سان٘گا ہے۔ انھاں وسیب وچ تھیوݨ آلے ظلم، استحصال، جبر، غربت، بُکھ، تریْہ کوں شدت نال محسوس کیتا تے آپݨے چودھار تھیوݨ آلے واقعات تے حالات کوں لوکیں تائیں اپڑایا۔ مسرت کلان٘چوی کوں ایہ اعزاز حاصل ہے جو انھاں دے افسانیں دا مجموعہ "اُچی دھرتی جھکا اسمان" سرائیکی دا پہلا افسانوی مجموعہ ہے۔
ݙوہڑے
میڈے دل دا میٹر ساڑ دتائے تیڈے حسن دیاں لشکاراں.
اڈ فیوز گئے میڈی زندگی دے، تھیاں شارٹ جگر دیاں تاراں.
تیڈے حسن دے جلوے تک تک تے میڈے سڑ گئے بلب ہزاراں.
ہن آ کے میٹر ٹھیک چا کر، ہن ساہ دیاں تنگ رفتاراں
لگا ونج قاصد میڈے یار کوں آکھ، تیڈا محسن سخت بیمار اے.
ہن نازک گھڑیاں موت دیاں، نالے ساہ دی تنگ رفتار اے.
جے کر سگدائیں تے اپڑن کرن، سدھی نیت چا کر سرکار اے.
ایڈی اوکھی یار شفا کائی نئیں، تیڈے ہک دیدار دی مار اے
رہے تانگھ تصور نظراں وچ کہیں دور دراز بدل وانگوں
ریہا بلدا سینہ ہجر دیوچ کہیں دُھپ دے سڑدے تھل وانگوں
ہنجوں اکھیاں دی درسال وچوں ریہے لُڑھدے ہاڑ دی چھل وانگوں
ایویں نہ شاکر شالا کل گذرے جیویں اج گذری ھے کل وانگوں
تُوں کائیں دے نانویں سَڈ ماریں اَدھ رات کُوں وَلدا مَیں ڈیساں
اسلم رسول پوری تخلیق کار ذہن آلا محقق
اسلم رسول پوری تخلیق ذہن رکھݨ والے محقق، تنقید نگار، اتے مورخ ہن۔ اُنہاں سرائیکی کلاسیکی ادب دی تعبیر نو اتے جدید سرائیکی ادب دی تشکیل وچ، واضح تے فیصلہ کن کردار ادا کیتے۔
ڈھاکہ
ڈھاکہ بنگلہ دیش دا دار الحکومت ہے۔ ونکی:بنگلہ دیش
اسلم رسول پوری تخلیق کار ذہن آلا محقق
اسلم رسول پوری ہوراں اپݨی کتاب "سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ" دے دیباچے وچ جو نقطہ نظر لکھئے اُو ادبی تاریخ دے اُصولاں دی وی ترجمانی ہے تے بحیثیت محقق، تنقید نگار تے مورخ اُنہاں دے ادبی پندھ دی کتھا ہے ۔ جیندے وچوں چند نکات نتر تے سامݨے آندن:
اسلم رسول پوری دی کتاب "سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ" ݙو حصیاں تے مشتمل ہے ۔
شعری ادب دے حصے وچ 38مضامین ہن جاں جو نثری ادب دے حصے وچ 31مضامین شامل ہن۔ شعری ادب دے حصے وچ شامل مضامین وچوں :
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ
مالیکیول
سالمہ (molecule) دراصل ݙو یا زائد جوہراں دا مجموعہ ہوندے جیہڑے آپس وچ کیمیائی بند (chemical bond) دے ذریعے جڑے ہوندن۔
کیمیائی مرکب
کیمیائی مرکب، اینجھے مادے کوں آکھا ویندے جیہڑا ݙو یا ݙو توں زائد کیمیائی عناصر نال مل کے بݨا ہووے۔
ڄٹکا وسیب
بار ریجن دا علاقہ جتھاں سرائیکی دی ہک وݙی شاخ ڄٹکی زبان ٻولی ویندی ہے۔ ڄٹکے وسیب دا لسانی، ثقافتی تے سیاسی مرکز جھنگ اے۔
غلام سرور ٻٻر دی مکاݨ
ساری سنگت دا روح منگدا سنگتی غلام سرور خاں ببر عرف سلا سوتر ایں کوڑے جگ جہان کوں چھوڑ سچے جہان دو ٹرگئے اساں تاں اپڑیں چھوٹے بھرا اسلم خاں نال ارمان کریندوں جو سلا سوتر اوندا ڈاڈھا یار ھا ایہو مویا غلام سرور ببر ڈو ہفتے پہلے سرائیکستان ھاوس اچ غلام اکبر خاں ٹھمبھر تیں شیرمحمد خاں ٹھمبھر دے رلے میڈے کولھو رات گزاری نیں وڈے خوش ھن ڈاڈھیاں بٹاں ماریئے نیں کیا پتہ ڈو ہفتیں دے بعد ول ایندی ساری زندگی شکل وی نہ ڈیکھ سگسوں ڈوجھی مکانڑ میں ڈیساں ظفر عباس خاں ظفر جتوئی صفدر عباس خاں جتوئی حاجی ناظر خاں جتوئی تیں میثم تیمار خاں عرف چاند خاں جتوئی کوں جنہیں دا ہسدا وسدا رسدا ہنبھاہ اجڑیا گئیے مونجھا کرگئے خانپور جتوئی ال دی ساری سنگت کوں ڈھیر عرصے تک ایں پوری کیبنٹ دا سنجوک اریں نہ اوسی ڈیکھائے ایں فقیر کوں پورا وسبہ کیویں رورو پرسہ ڈیندے پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ایں نینگر دے روگ سوگ دی مکمل بھائیوال اے او مرحوم پاکستان عوامی سرائیکی دا ہک گمنام جیہاں ورکر ھا اوپارٹی دے ہر سبھا دا سنگتیں سمیت حصہ ھوندا ھا ویسے غلام سرور خاں ببر اپڑیں وسیب نال جڑیا ھویا وضعدار دیرے دا انسان ھا اوندی موت دا خانپور تیں جتوئی الے دی ساری سنگت نال ارمان کریندوں اللہ سئیں محمد وال اے محمد دے صدقے اوندے صغیرہ کبیرہ گناہ معاف فرماوے اللہ تعالی اوندے لواحقین کوں صبراے جمیل عطا فرماوے امین ۔۔۔۔۔۔۔نوٹ جنازے دا جوں ہی اعلان تھیسی ڈس ڈیسوں سگواران۔۔ اوندا خاندان تیں اوندے سارے یار دوست. (اکبر ملکاݨی، ٣ مارچ ٢٠١٩ء)
ڄٹکا وسیب
ڄٹکے وسیب دے علاقے
ڄٹکی زبان دا خطہ ہک وسیع رقبے تے کھنڈیا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے۔
اہم ڄٹکے شہر تے قصبے
ڄٹکا وسیب وسیع علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
ݙوہڑہ
سرائیکی شاعری دی تریجھی وݙی صنف ݙوہڑہ ہے۔ ایہ صنف سخن سرائیکی وسیب وچ ٻہوں مقبول ہے۔ ݙوہڑہ پہلے بیت دی صورت وچ ݙوں مصرعیاں تائیں محدود ہائی۔ وت ایہ چار مصرعیاں دا تھیا۔ ہولے ہولے ایندے وچ مصرعیاں دا وادھا گھاٹا تھیوݨ لڳ پیا۔ چھی مصرعے، اٹھ مصرعے تے پنج مصرعے دے ݙوہڑے وی ملدے ہن۔
ݙوہڑے دے مضامین
ݙوہڑے وچ زیادہ تر عشقیہ، عارفانہ تے نعتیہ مضامین پیش کیتے ویندن۔ ایں توں علاوہ سرائیکی مرثیے وی ݙوہڑے دے انداز وچ پیش کیتے ڳئے ہن۔ سرائیکی زنان دے اکثر منظوم ڈرامے وی ݙوہڑیاں وچ ملدن۔ ڈرامیاں دے کردار جاہ جاہ تے سوالی جوابی ݙوہڑے آکھ تے ڳالھ کوں اڳوں تے ٹریندن۔
تاریخ
ایہ ہک لوک صنف دے طور تے تاں مُندھ قدیم توں سرائیکی ادب وچ موجود ہے۔ لیکن ایندی باقاعدہ ایندی تحریری شہادت شیخ بہاء الدین زکریا ملتانی ( ٥٦٦ھ ــ ٦٥٨ھ) دے ݙوہڑے دی ملدی ہے۔ جہڑا انہاں مخدوم حمید الدین حاکم ؒ کوں آپݨے مکتوب وچ لکھیا ہائی تے اوندے جواب وچ مخدوم حمید الدین حاکم ؒ وی ہک ݙوہڑہ تحریر فرمایا۔ حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دے ݙوں مصرعے دے بیت، اکبر اعظم دے عہد دے شاعر دمودراس دمودر دی ݙوہڑیاں دی طرز تے لکھی ہوئی، ہیر تے غلام سکندر دے حسینی ݙوہڑے توں ایندے ابتدائی عہد دی نشاندہی تھیندی ہے۔  ایندے بعد حضرت سلطان باہوؒ، علی حیدر ملتانی، مولوی لطف علی، حضرت سچل سرمستؒ ݙوہڑے دی روایت کوں اڳوں تے ٹوریا۔ حضرت سچل سرمست دے بعد ایہ صنف سخن ٻہوں ودھی پھلی۔ ݙوہڑہ ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ اکثر شاعراں طبع آزمائی کیتی ہے۔ محمد بخش نوروز ݙوہڑے دی صنف وچ جدت پیدا کیتی تے ݙوہڑے کوں روایتی مضموناں دی قید وچوں کڈھ تے نویں انداز نال تے حسن وعشق دے خارجی حوالیاں نال بیان کیتا۔
اوبرائن اہدن ملتانی شاعری وچ ݙوہڑہ ساریاں شعری صنفاں وچوں سب توں زیادہ مقبول ہے۔ او اہدن جو ݙوہڑہ ݙوں شعراں وچ ہوندے تے کہیں کٹھ یا دیرے تے، یا کہیں خوشی دے موقع تے ہک شخص ݙوہڑہ اکھندے تے مجلس دا کوئی ݙوجھا بندہ اوندے وچ مناسب تے ودھایا ݙوہڑہ سݨیندے ایں طرح ہک چرچا جیہا بݨ ویندے تے مزہ آندے۔
ڳاوݨ دا انداز
پورے سرائیکی وسیب وچ ہزاراں ݙوہڑے ڳائے ویندے ہن۔ ݙوہڑہ ڳاوݨ دی آپݨی ہک مخصوص طرز ہے۔ اُچے سُراں وچ اَلاپ گھن تے اینکوں ڳایا ویندا ہے۔
ݙوہڑہ عام طور تے چار مصرعیاں دا ہوندے۔
ڈائری دا پنا 7
ڈائری دا ہک پنا : 7, डाईरी दा पन्ना ७
میکوں یاد ہے 1984 وچ اپنی پہلی کتاب "پڑچھیاں اُتے پھل "دیاں 20 جلداں کاروان بک سنٹر ملتان کینٹ تیں رکھیاں ہَم ' روز ڈیدھا ہم کوئی کتاب وکی ' ہک ڈینہ گِیم تاں ہک کتاب وی موجود نہ ہا ' سمجھیم مالک دکان (عمر علی خان ) کتاباں دکان توں چوا گھدن جو نی وکدیاں ' اوں توں پچھیم میڈیاں کتاباں ! ' آکھیس ہک بندہ پوریاں ویہ کتاباں چا گئے ' بعد وچ پتہ لگیا اوہ بندہ ارشاد امین ہا جیں کراچی دی سنگت وچ ایہ کتاباں ونج ونڈائیاں۔ رفعت عباس, रिफ़ात अब्बास
غلام شبیر شاد
غلام شبیر شاد سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔ بزم شاد دے بانی ہن۔
ڄم پل
اللہ آباد جام پور نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
میں اے نئیں آہدہ سئیں آنون پر کول سڈا تاں سگدن ~
دیدار دی خیر فقیریں دے لیکھ اچ پا تاں سگدن ~
ہک مسک دے نال مزاج کنوں ساڈی مونجھ لہا تاں سگدن ~
نہ آنون شاد تاں بی گالے جے چاہن آ تاں سگدن ~
“سنہیا“
زرا وکی پیڈیا کھول کے ݙیکھ
تیکوں ہررنگ دی ہرڳال ملے۔
ہر لوظ دا مطلب مل پوے
ہر جواب تے ہر سوال ملے۔
زبر زیراں تےشداں مداں
سارے ڈھنگ شاعری دے نال ملے۔
کیی پیئڈ سرائیکی لکھ بیٹھا
کر فارورڈ میسج جند جیویں
بݨ خدمت گار سرائیکی دا
ایہو عرض شاد فقیر داہیے
کوئی لکھ اشعار سرائیکی دا۔
ازطرف:“عاشق مابولی سئیں پروفیسر پرویز  قادر  ملتان شریف
ڈائری دا پنا 56
ڈائری دا پنا : 56
ایہ تارا چند دی گاڈی ہئی ' امر کوٹ دے ہک تَل جائے دا گڑگاڈا ' اکیں دا گڑگاڈا ' ایہ گاڈی خلیل کنبھار ہک پاندھی کوں حیدر آباد پچاونڑ کیتے سِتری ہئی ' حیدر آباد ہک دوست اسحق سمیجو ڈوپہراں دی مانی تے اوندا تانگھی ہا ' ایں پاندھی حیدرآباد توں ریل گاڈی وچ بیہ تیں اپنڑے قدیمی اوں شہر لگا ونجنڑا ہا جِتھاں نیلیاں سِلہاں تے نیلے کبوتر ہَن ' جتھاں سرائیکی شاعری وچ اکیں دا گڑگاڈا ہک اساطیری سواری ہا ' ایں گڑگاڈے تیں انسان پکھی پہارو جن پریاں ساری جیوت رَل تے پندھ کریندی ہئی ' ہک سرائیکی شاعر آکھیا ہا جے اساں کڈاہیں رب کوں مِلنڑ گئے تاں اکیں دے گڑگاڈے تے کٹھے تھی کے ویسوں ' ایں پاندھی دے شہر دی حکایت وچ کسبیاں ہیجڑیاں مسخریاں کارٹوناں دا آدر ہا ' ایں پاندھی دی وسوں وچ داس راخس تے دیہہ پرانڑی نموشی وچوں نکل کے اجداد دی علامت پئے بنڑدے ہَن ' ایں ویلے اوہ پاندھی تارا چند دے کٹھے امر کوٹ توں حیدر آباد کیتے نکھتا ہا ' اوں تارا چند کوں ارداس کیتی جو پہلے اونکوں امر کوٹ دا شہر بزار ڈکھاوے.....ترے ڈینہ پہلے جڈاں امر کوٹ پجیم تاں رات تھی گئی ہئی ' سویلے امر کوٹ دے قلعے تے گئے ' میوزیم ڈٹھا ' قلعے اگوں شہر دے بوہے تے ناشتہ کیتا تے اگوں وت ننگر پارکر دا پندھ ہا ' ایں پاروں امر کوٹ شہر دا بزار دا گلیاں کوچیاں دا درشن رہ گیا ہا ' میں امر کوٹ دے بوہے تے بوہیاں دا رنگ ڈیکھنڑا چاہندا ہم ' نکے نکے روز ڈہاڑے دے کمیں وچ رُجھے امر کوٹ دے لوکیں دا سلام بھرنڑا چاہندا ہم ' تارا چند میکوں امرکوٹ شہر اندر گِھن گیا ' عین امر کوٹ دے بزار اندر جتھاں لوکیں دی درشنی ہئی  تارا چند میکوں اِتھاہیں لہا ڈے ' میں تیکوں اگلے چوک وچ مِلساں  تارا چند میکوں اپنڑا موبائل نمبر لکھوایا تے گاڈی وچوں لہا کے اگلے چوک ٹر گیا ' میں لوکیں دے درشن وچ رَل گیا ہم ' شہر دے ڈوہیں پاسے گلیاں نکلدیاں ہَن ایہے گلیاں وت لوکیں کوں گِھن کے شہر وچ آ ویندیاں ہَن ' بزار وچوں رہائشی محلیاں دی راہ نکلدی ہئی تے رہائشی محلے بزار وچ آ ویندے ہَن ' امر کوٹ بزار وچ تھر دے لوک دوروں دوروں رَل آئے ہَن ' سِجھ پوری طرحاں امر کوٹ دے اسمان تے نہ چڑھیا ہا تے حیاتی دے نِکے نِکے پرچھانویں اگوں پِچھوں پئے ٹردے ہَن ' ہر شے نشابر تے چمکدار تھیونڑ پئے گئی ہئی ' ہر شے ہجوم وچ انجو انج ڈکھالی ڈیونڑ پئے گئی ہئی ' شئیں دی نشابری دا ایہو اوکھا ویلا ہوندے ایہو درشن نی جَھلیا ویندا تے انسانی حواس ہجوم کوں جنم ڈیندن ' ایہ میڈے کیتے " کُل " توں باہر ڈیکھنڑ دا ویلا ہا جِتھاں " جزو " پیا چمکدا ہا ' اگلا چوک دور نہ ہا ' اُتھاں میں میڈیکل ہال توں اپنڑی دوا گھدی ' اگوں ہک جنرل سٹور توں اپنڑے کیتے پانڑی دی ہک بوتل تے تارا چند کیتے بسکٹ دا ہک پیکٹ تے جوس گھدا ' ایہ سارا 20 منٹ دا ویلا ہا جیں وچوں میں ازل ابد دی جاہ وچوں تھی آیا ہَم۔ رفعت عباس
برقیہ
برقیہ منفی طور تے باردار ذرہ ہک زیرجوہری ذرہ ہوندے جیہڑا بنیادی نظریے دے مطابق جوہرے دے نویہ دے اطراف متحرک ہوندے یا آسان الفاظ وچ ایویں آکھ گھنو کہ گردش کریندا رہندے۔ انگریزی وچ اینکوں electron آکھا ویندے۔
زہرہ لیلیٰ جویری
زہرہ لیلیٰ جویری (اردو: زہرہ لیلی جاویری) (انگریزی: Zehra Laila Javeri) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٥ اکتوبر ١٩٧١ء) اُوہ ہِک پاکستانی فنکارہ ہِن۔ اِیں ویلے اُوہ پاکستان دے شہر کراچی وِچ رہن٘دی ہِن۔ "ماتمی پہناوا" دے ناں نال لیلیٰ جویری دی پہلی کَلّھی نمائش جنوری ٢٠١٤ء وِچ کینوس گیلری، کراچی وِچ تھئی۔ جویری کُوں اپݨی ماسی، فنکارہ "لیلیٰ شہزادہ" نے ٻہوں متاثر کِیتا۔ جویری دا ݙوجھا نون سولو شو، جین٘دا مُکھ "پاکستان آرٹ ٹو ڈے" ہِے، دا انعقاد ہندوستان دے دہلی دے للت ہوٹل وِچ تِھیا۔
ابتدائی حیاتی
زہرہ جویری صراف حسن علی محمد اَتے عائشہ جویری دی دِھی ہِن۔ اِنّھاں دے چار بھیݨ بِھرا ہِن، جِنّھاں وِچ مہان٘درے فوٹو گرافر ٹیپو جویری اَتے سینئر سرکاری ملازم ربیعہ جویری آغا شامل ہِن۔ اُوہ ابتدائی تعلیم کِیتے کنوینٹ آف جیسس اینڈ مریم ڳئی اَتے وَل ماؤنٹ ہولیوک کالج، میسا چوسٹس وِچ، بشریات دے مطالعہ کِیتے تعلیم حاصل کرݨ لڳّی۔ اِین٘دے بعد اُوہ لندن سکول آف اکنامکس وِچ ماسٹرز کِیتے انگلینڈ ٹُر ڳئی اَتے وَل تعلیم مکمل کر تے پاکستان وَل آئی جویری ٹَٻَّر دی ڄَڑاں جام نگر گجرات، بھارت نال مِلدیاں ہِن۔ جِتّھاں اُنّھاں دے وݙ وݙیرے نواباں کِیتے ڳہݨے بݨین٘دے ہَن۔
کَم کار آلی حیاتی
جویری اپݨے ابتدائی ورھیاں تُوں ای پینٹنگ اَتے آرٹ تخلیق کرین٘دی رہی ہِن۔ اُنّھاں نے کراچی وِچ کینوس گیلری وِچ پہلا شو کِیتا، جین٘دا مُکھ "ماتمی لباس" ہئی۔ اِیہ شو کئی ورھیاں تئیں بحث اِچ رِیہا۔ ہِک پاکستانی نقاد مارجوری حسین نے آکھیا:"'اُنّھاں نے سربیا جنگ تُوں متعلق ہِک تصویر کَن اشارہ کرین٘دے ہوئے آکھیا: اُنّھاں نے ٻہوں سارے عالمی موضوعات خاص طور تے صنف دے حوالے نال اپݨے کَم وِچ شامل کِیتن'۔"اِنّھاں دا ݙوجھا نون سولو شو، "پاکستان آرٹ ٹو ڈے"، دِلّی دے للت ہوٹ وِچ تِھیا۔ اِین٘دے وِچ ١١ پاکستانی فنکاراں دا کَم پیش کِیتا ڳیا ہئی اَتے "اسلام آباد" وِچ بݨی ہوئی گیلری "مائی آرٹ ورلڈ" نے اِیکُوں تیّار کِیتا ہئی اَتے دہلی تئیں وݙے وݙے پاکستان ٹریڈ شو دا حِصّہ ہَن۔ جویری دے نال ٻہوں سارے ٻئے پاکستانی فنکار مثلاً ایس سی مجسمہ کار امین گل جی، فوٹو گرافر ٹیپو جویری، ماہر اُمور ساحر سید اَتے پاپ آرٹسٹ سو مایاہ جیلانی وی موجود ہَن۔ نمائش دی خاص ڳالھ آرٹ آئیکن ستیش گجرال دی سنڳت ہئی جِنّھاں نے شو کُوں کھولݨ کِیتے ݙِیوا ٻالیا اَتے رواں فن پارے دا اَغاز وی کِیتا۔ "اصل وِچ، جویری اَتے کُجھ ٻئے پاکستانی فنکاراں نے گجرال دے نال ہِک فن پارہ تیّار کِیتا، اتے اُون٘دے اُتّے تبصرہ کِیتا جو "اِیہ افسانوی اَتے ٻہوں مہربان ہندوستانی فنکار ستیش گجرال دے نال رنگ بھرݨ دا ہِک قابلِ ذکر موقع ہئی۔" جویری کُوں آس ہِے جو اُوہ ہِک پیشہ ور دی حیثیّت نال اپݨے کَم کار کُوں جاری رکھیسِن۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں ونکی:پاکستانی فنکار ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:فنکار زنانیاں
ایٹمی مرکزہ
جوہری نویہ یا نویۂ جوہر (atomic nucleus)، جینکوں عام زبان وچ ایٹمی مرکزہ آکھا ویندے، ایہ جوہرہ یا ایٹم دا مرکزی تے اہم حصّہ ہے جیہڑا نوینات (تعدیلہ تے اولیہ) تے مشتمل ہوندے۔
حوالے
ونکی:کیمسٹری ونکی:سائنس
فہمیدہ ریاض
thumb|فہمیدہ ریاض فہمیدہ ریاض (اردو: فہمیدہ ریاض) (انگریزی: Fahmida Riaz) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٨ جولائی ١٩٤٦ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢١ نومبر ٢٠١٨ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، ترقی پسند ادیبہ، شاعرہ، سماجی کارکن برائے حقوقِ انسانی تے زنانیاں دے حقوق ہَن۔
ذاتی حیاتی
فہمیدہ ریاض ٢٨ جولائی ١٩٤٦ء کُوں میرٹھ دے ہِک تعلیمی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوں ویلے میرٹھ برطانوی ہند دا حصّہ ہئی۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں ریاض الدین احمد ہِک تعلیم پسند بندے ہَن۔ اُوہ صوبہ سندھ وِچ تعلیمی نظام کُوں بہتر بݨاوݨ وِچ مصروف ہَن۔ اِنّھاں دے اَبّا دا تبادلہ تِھی ڳیا اَتے اُوہ لوک حیدر آباد وِچ آ ڳئے۔ ہالی اِنّھاں دی عمر چار ورھیاں دی ہئی جو اَبّا سئیں فوت تِھی ڳئے اَتے اَمّاں نے اِنّھاں دی پرورش کِیتی۔ اِنّھاں نےت نِکّے لاء وِچ اردو اَتے سندھی ٻولی سِکھ گِھدّی۔ اِین٘دے بعد فارسی تُوں وی سُن٘ڄاݨ تِھی ڳئی ۔ تعلیم مکمل کرݨ دے بعد اُوہ ریڈیو پاکستان نال ڄُڑ ڳئی۔ کالج تُوں تعلیم مکمل کرݨ دے بعد فہمیدہ ریاض کُوں اِنّھاں دے ٹَٻَّر نے اِنّھاں کُوں شادی کِیتے تیار کِیتا۔ اِنّھاں نے اپݨے پہلے پئے دے نال کُجھ ورھے برطانیہ وِچ لنگھائے اِنّھاں نے بی بی سی اردو ریڈیو وِچ کَم کِیتا اَتے فلم کاری وِچ ڈگری حاصل کِیتی۔ اِیں شادی توں اِنّھاں دی ہِک دِھی ہِے۔
ݙوجھی شادی توں اِنّھاں دے ݙو ٻال ہِن، اِنّھاں دے ݙوجھے پئے دا ناں ظفر علی اجان ہِے۔ اُوہ ہِک سیاست دان ہِن۔
عملی حیاتی اتے پاکستان وِچ تحریکی سرگرمی
کراچی وِچ اِنّھاں نے ہِک اشتہاری ایجنسی وِچ کَم کار دا اَغاز کِیتا جاں جو جَلتی ای اپݨا ہِک مجلّہ جاری کِیتا۔ اِیں مجلے دا انداز کُجھ سیاسی اَتے لبرل ہئی جیڑھا جنرل ضیاء الحق کُوں ناں بھایا اَتے اِنّھاں اُتّے اَتے اِنّھاں دے پئے اُتے اَݨ ڳِݨت الزامات لائے ڳئے اَتے اِیہ تئیں جو اِنّھاں دے پئے ظفر کُوں جیل وی ون٘ڄݨاں پِیا۔ بعد وِچ مجلّہ وی بند تِھی ڳیا۔
بھارت وِچ دیس نکالی دی حیاتی
اِنّھاں دے ٻالاں کُوں بھارت وِچ سکول وِچ داخلہ مِل ڳیا۔ بھارت وِچ اِنّھاں دے کئی ساک دار رہن٘دے ہَن۔ بعد وِچ اِنّھاں دا پئے جیل تُوں رِہا تِھیوݨ دے بعد بھارت آ ڳیا اَتے اِنّھاں دے نال رہوݨ لڳیا۔ وَل جنرل محمد ضیاء الحق دے فوت تِھیوݨ دے بعد بینظیر بھٹو دے ولیمے دی شام کُوں اُوہ بھارت توں پاکستان وَل آئے۔ اِیں وِچالے وِچ اِنّھاں دا ٹِکاݨاں بحیثیت شاعرہ جامعہ ملیہ اسلامیہ دہلی وِچ رِیہا۔ اپݨی جِلا وطنی دے وِچالے وِچ اِنّھاں نے ہندی وی سِکھ گِھدّی۔
وفات
٧٢ ورھیاں دی عمر وِچ ٢١ نومبر ٢٠١٨ء کُوں اُوہ دُنیا تُوں ٹُر ڳئی۔
چوݨویں ادبی کتاباں
اِنّھاں دی پہلی شاعری احمد ندیم قاسمی دے "فنون" وِچ چَھپّی ہئی۔ اِیں ویلے اِنّھاں دی عمر صرف ١٥ ورھیاں دی ہئی۔ ٢٢ ورھیاں دی عمر وِچ اِنّھاں دا پہلا شعری مجموعہ سامھݨے آیا۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی شاعرہ ونکی:شاعرہ ونکی:اردو ٻولی دے شاعر ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ارجنٹائن وِچ زنانیاں
thumb|[[ارجنٹائن دی پِچھوکڑ صدر۔ (ہِک زنانی ہئی اَتے ݙو واری اپݨی مُد پوری کِیتی ہاسی)۔ ]]
ارجنٹائن وِچ زنانیاں (اردو: ارجنٹائن میں خواتین) (انگریزی: Women in Argentina)۔
احوال
١٩٨٣ء جمہوریت دی واپسی دے بعد ارجنٹائن وِچ زنانیاں دی حیثیت وِچ واضح بَدلاؤ آیا ہِے۔ ٢٠٠٩ء وِچ ورلڈ اکنامک فورم دی طرفُوں تیّار کِیتی ڳئی گلوبل گرینڈ گیپ رپورٹ دے مطابق، برابری دی نسبتاً اُچویں سطح تئیں پُڄدے ہوئے ارجنٹائن دی زنانیاں مرداں دے مقابلے وسائل اَتے موقعیاں تئیں رسائی دے لحاظ نال سروے کِیتے ڳئے ١٣٤ مُلخاں وِچ باضابطہ طور تے ٢٤ ویں لمبر تے ہِن۔ برابر تعلیم رائج ہِے اَتے چنڳے سکولاں وِچ داخلے دی شرح اِنّھاں دے مرد ہم منصباں تُوں ٻہوں حد توڑِیں برابر ہِن۔
ثقافتی تے فکری حیاتی
ارجنٹائن دی زنانیاں مُلخ دی ثقافتی اَتے فکری حیاتی وِچ چنڳی طرحاں رچ وَس ڳئیاں ہِن۔ بھان٘ویں جو مُلخی معیشت وِچ اِنّھاں دا کردار گھٹ ہِے، جاں جو مرداں دے حوالے نال اِنّھاں دا معاشی اثر تے رسوخ لاطینی امریکہ دے وَدھ مُلخاں دے مقابلے وَدھ تِھی ڳیا ہِے، اِین٘دے باوجود ارجنٹائن دی دُنیا دی کئی کمپنیاں وِچ ارجنٹائن دیاں زنانیاں چنڳے عُہدیاں اُتے فائز ہِن۔
اِیں ویلے دے مسائل
ارجنٹائن دیاں زنانیاں کُوں ہُݨ وی ٻہوں سارے نظامی چیلنجاں دا سامھݨاں ہِے جیڑھے ٻئے معاملیاں وِچ اِنّھاں مُلخاں کِیتے ساجھے ہِن۔ ارجنٹائن وِچ گھروڳی مار کُٹ ہِک وݙا مسئلہ ہِے، جیویں جو زبر زنا دی ویلے تے قنُونی چارہ جوئی وِچ اڑان٘داں، جنسی ہراسانی دا پھیلاء، صنفی اجرت دا مستقل فرق وغیرہ۔
زبر زنا اَتے جنسی ہراسگی
پبلک سیکٹر/ عوامی جائیں اُتے جنسی طور تے ہراساں کرݨ ممنوع ہِے، اَتے اِیہ تادیبی یا اصلاحی اقدامات توں مشروط ہِے۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:ارجنٹائن وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
غلام عباس غمگین
(لکھت: پروفیسر محمد صدیق ملک....اسلام آباد)
سئیں غلام عباس غمگین ؔ ضلع بہاول پور دے مشہور قصبہ نور پور نورنگا دے نینگر بخت اتے فخر ہِن، طبعیتاً فقیر ہِن ۔ انہاں دی کتاب ’’ہنجھ دا ماتم‘‘ ڈُٖکھ ، درد، کشالے، ٻاݨ تراݨ دا مجموعہ ھے۔ اینکوں پڑھ تے معلوم تھیندے جو غلام عباس غمگینؔ عزم ہمت ، جوش جذبہ تے محبت دے اسیر ہِن۔ آپ وسیب دیاں سچیاں جذبیاں دے ترجمان ہِن ،و سیب دا حُسن تے سنگار ہِن۔ وسیبی رنگاں ، رواجاں ، خوشیاں ، غمیاں ، رسماں ،ریتاں دا اظہار ہِن۔ ٻالاں ،نینگراں ،بُٖڈھڑیاں دی زبان ہِن۔ جھڑ ، مینہہ ، کھِمن،گاج اتے دھرتی دی شان ہِن۔ غمگین سئیں سرائیکی زبان دیاں رڳاں اچ گردش کریندا سچا خون ہِن۔ اِنھاں دے کلام وچ اللہ تے اوندے رسول دا شان وی ھے، سچے تے لافانی دین دا بیان وی ھے۔اسلامی طور طریقے احیاء اتے ضابطیاں دی تڑپ وی ھے ۔
قومی بے حِسی بے راہ روی دا ارمان وی ھے۔اِنھاں دے کلام وچ امیرویں ٹھاٹھ تے موج وی ھے۔ غریب دی عزت دے لیر کتیراں بوچھݨ دا عکس وی ھے۔ اتے پیروراݨے سردی وچ ݙکدے کنبدے اتے گرمی وچ گنجی ککری تلے اوکھے ساہ گھِندے ٻال دی فریاد وی ھے۔ انہاں دے کلام وچ صاحبِ اقتدار لوکاں دے گُنگے ٻوڑے ، پیروں منڈے اتے ہتھوں ٹُنڈے ہووݨ دا احساس وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ دھاں وی ھے فریاد وی ھے اکھیں دے اندھیاں اڳوں رووݨ وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ وسیب دے بے حِس بے تڑپ اتے مُردہ عقل لوکاں اَتے اُنھاں دی سوچ کوں جڳاوݨ اتے راہ تے لاوݨ دا احساس وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ سوجھلا وی ھے صاف سُتھرا رستہ وی ھے ۔ پاندھی دا دِل ٻدھواوݨ دی جُرأت تے ہمت وی ھے۔ انھاں دے کلام وچ ہر او حیلہ اتے ترلہ ھے جیڑھا جو انسان کوں انسانیت دی معراج تے پُچاوݨ دا سبب ھے۔ میں دُعا کرینداں جو اللہ تعالیٰ اساݙی قوم کوں مذہبی ، روحانی تے جسمانی سکون بخشے اتے غلام عباس غمگین ؔ دے کلام وچ زور تے ہمت عطا کرے۔آمین
تشبیہ
کہیں ہک شخص یا شئے کوں مشترکہ خصوصیات دی بݨیاد ہے کہیں بئی چنگی تے ودھائی شئے وانگوں آکھݨ کوں تشبیہ ݙیوݨ آہدے ہن۔
تیݙے مُکھ تے کالا تل ہے
رخسار میڈے چن دے کلیاں دے وانگوں نازک
ریشم دے وانگ زلفاں اکھ تیر پئی مریندی.
تشبیہ دے ارکان
تشبیہ دے پنج رکن ہن۔
پہلے ݙو رکناں مشبہ تے مشبہ بہ کوں طرفین تشبیہ آہدے ہن۔
مشبہ
جہڑی شئے کوں تشبیہ ݙتی ون٘ڄے۔ اُتلی مثالاں وچ رخسار تے زلف، مکھ دا کالا تل
مشبہ بہ
جہڑی شئے نال تشبیہ ݙتی ون٘ڄے
وجہ تشبیہ
او مشترکہ صفت یا خصوصیت یا خصوصیات جیندی وجہ توں تشبیہ ݙتی ون٘ڄے
حروف تشبیہ
او حروف یا الفاظ جہڑے تشبیہ ݙیوݨ کیتے ورتے ون٘ڄن مثال دے طور تے وانگ، وانگوں ، جیویں
غرض تشبیہ
او مقصد یا غرض جہڑا تشبیہ ݙیوݨ دا سبب ہووے مثال دے طور تے معشوق دا سُہݨپ ودھاوݨ، رخسار دی تعریف، زلفاں دی شان دا بیان
تشبیہ دیاں قسماں
تشبیہ مرسل ، تشبیہ مفصل تشبیہ مؤکد ، تشبیہ جمع، تشبیہ ملفوف ،تشبیہ قریب ، تشبیہ بعید ،تشبیہ مشروط، تشبیہ مقبول تے تشبیہ مردود
ٻیا ݙیکھو
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ڈائری دا پنا : 18
ڈائری دا پنا : 18, डाली दा पन्ना १८
رات اساں ننگر پارکر دے اسمان تلے ہاسے ' ممتاز سموں دے گھر دا کُھلا ویڑھا ' وساکھ دا پہلا سَتواڑا تے جَو دے پانڑی وچ پنج فی صد الکحل دا جہان تے چار چفیروں دنیا دا عجائب ہک شہر جیڑھا ہمیشہ کیتے ہک شاعر دے خابیں دا حصہ پیا بنڑدا ہا ' اج ڈینہیں ننگر پارکر آندیاں روپلو کوہلی موٹل دے ہال وچوں پہلے خلیل کنبھار تیں وت شوکت ہنگورجو فون تے کہیں دوست نال گالھ کیتی وت مینیجر نال گالھ کرائی تے آکھیا اساں ڈو ڈینہوار اتھاہیں پئے ٹِکدے ہیں اتھاہیں رات گزریسوں ' ننگر پارکر دے مانڑ تے سندھڑی دے سورما روپلو کوہلی دے ناں تے ایہ شاندار موٹل ہک حیرت دی گھڑت ہئی ' ڈوہیئں دوستیں میکوں فیصلے دا مانڑ ڈتا "اساں رات ننگر پارکر شہر وچ سمسوں, ننگر پارکر دیاں گلیاں وچ جاگسوں "..... ' ایں ویلے اساں کارونجھر دی یاترا پِچھوں ممتاز سموں دے گھر ہاسے ' گھر دا بوہا ننگر پارکر دی گلی وچ پیا کُھلدا ہا ' ایہ گلی سِدھی کارونجھر پئی ویندی ہئی۔ رفعت عباس (रफ़ात अब्बास)
کِنایہ
اِیہو جئیں لفظ جیڑھے اشارے وِچ آکھی ڳئی ڳالھ دا اظہار کرِن۔ کُھلّا اظہار نہ کریندے ہوئیں آپݨے مطلب کوں مختصر طور تے ہک یا ݙو لفظاں وِچ بیان کرݨ کنایہ سݙِین٘دے۔
مثالاں:
سرائیکی کنائے
ونکی:علم بیان
ڈائری دا پنا 57
ڈائری دا پنا : 57
امر کوٹ میر پور خاص روڈ تے اڈہ صوفی فقیر ہا ' اتھاں تارا چند صوفی صادق فقیر دے روضے اگوں گاڈی آپے روک ڈتی '' یہ صوفی فقیر کا مزار ہے دیکھو " تارا چند کوں پتہ ہا ملتانوں میں آیاں تے ملتان مزاریں دا شہر ہے ' اوندے نال رستے وچ تل جایاں والی تند رُل گئی ہئی ' اونکوں یقینا پتہ ہا جو میڈے نال ہک جلوس وی پندھ پیا کریندا ہے پر اوں حجت نہ کیتی : ہکے بھاڑے وچ مہانڑا کینویں پار پُچاوے...... دل ساڈے وچ ایڈی وڈی جَنج اللہ دی سائیاں صوفی صادق فقیر صاحب دیوان شاعر ہا ' اوندا سلسلہ صوفی شاہ عنایت شہید نال ونج رلدا ہا ' اساں اِتھاں سَبھے, کارونجھر دی ساری چِتر , کاسبو دے مور , راما پیر , فرسا رام , بُگھار دی جنگل جلیبی , کانٹیو دی بیر , گاڈی وچوں لتھے تے فقیر دے بوہے تے پُج گئے ' تارا چند وی رَل آیا ' رب اِتھاہیں پہلے توں موجود ہا ' مزار دے بوہے اگوں سنگری دے ونڑ تلے ترے تریمتیں تے ڈو جوان بیٹھے ہَن ' ایں جاہ تے ویلے وچ اوہ لوک وی شامل ہَن جنہاں دی " میں " اوں " اساں " وچ رَلا ڈتی گئی ہئی جیڑھی اُنہاں دی " اساں" نہ ہئی ' ایہا گالھ ہئی ' لوکیں دا " جزو" اوں " کُل" نال گنڈھ ڈتا گیا ہا جیڑھا اُنہاں دا " کُل" نہ ہا ' خلق دی " کثرت " اوں " وحدت " وچ سلہاڑی گئی ہئی جیڑھی اُنہاں دی "وحدت" نہ ہئی ' اج ایں اکیں دے گڑگاڈے تے خلق ہک نویں معاہدے کیتے نکھتی ہئی ' اج لوک اوں " اساں " , " کُل " تے " وحدت " کیتے ٹُریے ہَن جیڑھی اُنہاں دی اپنڑی ہئی ' سبھے رَل بیٹھے تے 20 اپریل 2018 کوں ڈوپہراں دے 12:40 تے آپس وچ ایہ گالہیں سِتریاں : 1) " میں " دی اجوکی پارت وچوں انسان جانور جنگل جیوت سبھ دا آدر 2)ایں " میں " وچ تریمت مرد دی برابری 3)ایں " میں " وچ پکھی واسیں خانہ بدوشیں رُل گئیں دی واپسی 4) ایں " میں " دی رضامندی وچوں " اساں " دے نویں معنی دی نشابری 5)ایں " اساں " وچ تخلیقی سماجی تہزیبی سیاسی سطح تے ساریاں دی کُھلی ڈِکھالی 6) ایں " اساں " وچ انسان تے کُل جیوت بارے لکانواں کم کرن والیاں دی مناہی جیویں جو اکثر صورتاں وچ ملاں باہمنڑ حاکم قاضی سوداگر جاسوس / مخبر / ادارے...... 7) ایں " اساں " دے پنے / سمجھوتے تے دارالحکومت / راجدھانی توں باہر گوٹھ بزاریں وچ خلق دے دستخط/ نشان 8) ایں " اساں " دی سانجھ وچوں سماج سیاست مذہب عسکریت تجارت بارے تل وطنی موقف 9) ہر طرح دے ودھپ تے ڈڈھپ دی ہٹک 10) ایں " میں "تے "اساں " دے پندھ وچوں ڈِٹھے ان ڈِٹھے مرکزاں اگوں تَڈ 11) وحدت الوجود دے قلعے توں باہروں تَل جایاں دی رَلت 12) تل وطنیاں دی خوشی تے خوش حالی دا سانجھا ہک اَہر۔ رفعت عباس
عائشہ خالد
عائشہ خالد (اردو: عائشہ خالد) (انگریزی: Aisha Khalid) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٦ نومبر ١٩٧٢ء)۔ اُوہ ہِک پاکستانی بصری فنکارہ ہِن۔ جیڑھی فنِ تعمیراتی مقاماں وِچ منی ایچر، ٹیکسٹائل اَتے بصری مواد بݨاوݨ اَتے اُون٘دے سُݨھَپ تے کَم کرین٘دی ہِن۔ عائشہ خالد پاکستانی فنکاراں دے اُوں جتّھے نال تعلق رکھین٘دی ہِن جِنّھاں نے مصوری دی روائت کُوں عصری آرٹ دی بین الاقوامی سطح اُتے منائے ون٘ڄݨ آلی شکل وِچ بَدَل چھوڑیا ہِے۔ حالیہ ورھیاں وِچ عائشہ خالد دی مشق وِچ وݙّے پیمانے تے فن پارے، کَن٘دھا اَتے تنصیباں وِچ ودھارا تِھیا ہِے۔ اُوہ اِیں سکول دی ممبر ہِن جیکُوں پاکستانی "نو مینی ایچر" سکول آکھیا وین٘دا ہِے۔ عائشہ خالد کُوں پاکستان دی کلاسیکی مصوری دی تن٘دِیر وِچ شامل کِیتا ڳیا ہئی۔ اُوہ اِیں ویلے دی اہم فنکارہ ہِن۔
تعلیم
عائشہ نے ١٩٩٣ء وِچ نیشنل کالج آف آرٹس، لاہور تُوں گریجوایشن کِیتی اَتے ٢٠٠٣ء وِچ ایمسٹرڈیم دے رجسکا ڈیمی تُوں فائن آرٹس وِچ پوسٹ گریجوایشن دی ݙڳری مکمل کِیتی۔
موضوعات
عائشہ خالد دے کَم دا وݙا حِصّہ صنفی موضوعاں تُوں متعلق ہِے۔ اِنّھاں دے کَم کُوں "زنانی حساسیت" دے طور تے ݙسایا ڳیا ہِے جیڑھا جزوی طور تے روائتی زنانی دستکاری جیویں ٹیکسٹائل اَتے سوئی دھاڳے دے کَم توں متعلق ہِے۔ عائشہ خالد کپڑیاں دی مصنوعاں وِچ پُھلّاں دے نقش تے نگار دے نال روائتی اسلامی نمونیاں (ہلال، تارہ) کُوں وی ورتیا ہِے، ہندی نمونیاں اُتے وی عائشہ دی بھال ہِے۔ صنف دے مرکزی وِچار کُوں سامھݨے رکھین٘دے ہوئے اُنّھاں نے بُرقے آلی یا بے پردہ زنانیاں شخصیّتاں دے موضوع کُوں وی وَل وَل ورتیا ہِے۔ ٩ ستمبر ٢٠١١ء دے بعد اُنّھاں دے کَم وِچ ہِک نویں سیاسی جہت وی رَل ڳئی ہئی۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں ونکی:پاکستانی فنکار ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:فنکار زنانیاں
ڈائری دا پنا 9
ڈائری دا پنا : 9, डाईरी दा पन्ना ९
میکوں میڈا شعر سبھ توں پہلے دیرہ غازی خان وچ محمد ذاکر سنڑوایا ہا ' انویہ سو اسی وچ ریلویے دی ملازمت دا زمانہ ہا تے ریلوے ریسٹ ہاؤس وچ رہندا ہَم ' کیف انصاری تے سلیم فراز سویں مہاندرے شاعریں نال یاری تھی گئی ' سلیم فراز دی ٹین بازار وچ دکان ہئی ' سلیم فراز تے اوندے ڈو بھرا صابر شہزاد تے ذاکر اوندے نال کم کریندے ہَن ' ایہ سارے بھرا کمال دے شاعر تے سخن فہم ہَن ' دکان اگوں لکڑ دیاں چوکیاں وِچھیاں ہویاں, چا دے ادھے چلدے ہوئے, غالب دے ہک ہک شعر اتے گالھ مہاڑ جاری ' سلیم فراز غالب دا کوئی شعر پڑھدا, ہتھوڑی دی ٹین اُتے ضرب رُک ویندی, کہیں ازل ابد دے درمیانی وقفے وچ غالب دی تفہیم دا در کُھلدا ' صابر شہزاد گالھ دیاں ست پرتاں کھول کے رکھ ڈیندا 'اوہ صابر شہزاد جیں آکھے : مجھ سے بدن میں آگ لگائی نہ جا سکی میں جگنوؤں کے ساتھ گزارا نہ کر سکا... صابر شہزاد صرف ہک گھنٹہ بھرا دے نال رل تے کم کرے ہا ' اپنڑی سگرٹ دی ڈبی تے چاہ دے پیسے سلیم فراز توں گھنے ہا, میکوں اشارہ کرے ہا " آؤو بھئی چائے پیتے " ول غالب دی شاعری دا جہان کھُل ونجے ہا ' غالب دی محبت میں انہاں بھراویں توں پاتی ' اتھاہوں غالب دی شاعری کوں سمجھنڑ دی اٹکل لدھی ' میں ملتان دا روایتی پردیسی ہم' میڈی ساری ڈیکھ بھال انہاں بھراواں اپنڑے ذمے گھن گھدی ' سلیم فراز دکان بند کریندا تے رات دا کھانڑا اساں گھر رل کھاندے ' ہنڑ انہاں شاعراں دا چھوٹا تے بنکار بھرا شوکت ندیم وی رل آندا تے ول شاعری دی دنیا آباد تھی ویندی ' سلیم فراز نال چاہ دیرے دے لاری اڈے تے جیڑھا اوں ویلے جی ٹی ایس اسٹینڈ سڈویندا ہا پیندے ' اپنی غزل: کینویں ساکوں یاد نہ رہسی اوندے گھر دا رستہ سلیم فراز دے گھر باہروں بیٹھیاں میں شروع کیتی تے پہلا شعر اونکوں سنڑوایا ' اج یاد آئے میکوں میڈا شعر سبھ توں پہلے ذاکر سنڑوایا ہا ' دکان تے چا دا ادھا پیندیاں میں ہک غزل سنڑوائی جیندا مقطع ہا : رفعت جیکر ایہا ٹور ...... جنگل دے وچ پوسی رات میں گھر ملتان لگا آیا ڈو ترے ڈینہ پِچھوں دیرے گیم تےمحمد ذاکر میکوں ایہ شعر سنڑوایا ' ایہ میڈا پہلا شعر ہا جیڑھا میں کہیں بئے دے مونہوں سنڑیا۔
رفعت عباس، रिफ़ात अब्बास
بنگلہ دیش
thumb|Flag of Bangladesh thumb|سرکاری مہر بنگلہ دیش(سابق مشرقی پاکستان) ((بنگالی: বাংলাদেশ)‏) جنوبی ایشیا دا ہک ملک ہے۔ میانمار دے نال مختصر جیہی سرحد کلدے علاوہ ایہ ترئے اطراف توں بھارت نال ملا ہویا ہے۔ 14 اگست 1947ء توں گھن کے 16 دسمبر 1971ء تک ایہ اسلامی جمہوریہ پاکستان دا حصہ رہیا ہے۔ ہݨ جنوب وچ ایندے سرحداں خلیج بنگال نال ملدن۔ بھارت دی ریاست مغربی بنگال کوں ملا کے بنگالی اینکوں اپݨا نسلی وطن آہدن۔
بنگلہ دیش دے موجودہ سرحداں 1947ء وچ تقسیم ہند دے موقعے تے وجود اچ آئے جݙݨ ایہ پاکستان دے مشرقی حصے دے طور تے برطانیہ توں آزاد تھیا۔ پاکستان دے ݙوہیں مشرقی و مغربی حصیاں دے درمیان 1600 کلومیٹر (ہک ہزار میل) دا فاصلہ حائل ہئی۔ مشترکہ مذہب ہووݨ دے باوجود پاکستان دے ݙوہاں بازؤاں وچ نسلی و لسانی خلیج ودھدی ڳئی، جینکوں مغربی پاکستان دی عاقبت نا اندیش حکومت نے مزید وسیع کر ݙتا جیہڑی بالآخر 1971ء وچ ہک خونی جنگ دے بعد شیخ مجیب الرحمٰن دی قیادت وچ بنگلہ دیش دے قیام دا سبب بݨی۔ اوں جنگ وچ بنگلہ دیش کوں بھارت دی مکمل مدد حاصل رہی تے بھارت دی سازش دے ذریعے بنگلہ دیش وجود وچ آیا۔ شیخ مجیب الرحمن کوں بھارت نے ہک مہرے دے طور تے استعمال کیتا۔ بنگلہ دیش دے لوگاں دے دلاں وچ اڄ وی پاکستان کیتے محبت موجود ہے۔ بنگلہ دیش اپݨے قیام توں مستقل سیاسی افراتفری کا شکار ہے تے ہݨ تک 13 مختلف حکومتاں برسر اقتدار آ چکیاں ہن تے کم از کم چار فوجی تاخت (مارشل لا) تھی چکے ہن۔
اعداد و شمار
بنگلہ دیش آبادی دے لحاظ نال دنیا دا ستواں وݙا ملک ہے تے تقریباً 144،000 مربع کلومیٹر دے نال ایہ رقبے دے لحاظ نال دنیا دا 94واں ملک ہے۔ دنیا دا گنجان آباد ترین آبادی دے حامل ممالک وچوں ہک ہے بلکہ اگر چھوٹے موٹے جزائر یا شہری حکومتاں کوں فہرست توں کڈھ ݙتا ونڄے تاں ایہ دنیا دا سب توں زیادہ گنجان آباد ملک بݨ ویندے جیندے ہر مربع کلومیٹر تے 998.6 (یا ہر مربع میل پر 2،639 افراد) وسدن۔ ایہ تریجھا سب توں وݙا مسلم اکثریتی ملک ہے لیکن ایندی آبادی ہندوستان وچ مقیم اقلیتی مسلماناں توں کجھ کم ہے۔ جغرافیائی اعتبار نال ایہ دریائے گنگا و برہم پتر دے زرخیز دہانیاں (ڈیلٹا) تے واقع ہے۔ مون سون دی سالانہ بارشاں دے باعث اتھاں سیلاب تے طوفان معمول ہن۔ بانگلادیش جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون دی تنظیم (سارک) تے BIMSTEC دا بانی رکن تے اسلامی کانفرنس دی تنظیم (او آئی سی) تے ترقی پزیر 8 (ڈی -8) دا رکن ہے۔
اسلام بنگلہ دیش دا ریاستی مذہب ہے۔ بنگلہ دیشی آئین مذہب دی آزادی دی ضمانت ݙیندے تے قطع نظر مذہب دے تمام بنگلہ دیشی شہریاں کوں مساوی بنیادی حقوق ݙیندے۔ 2011ء دی مردم شماری دے مطابق مسلمان کل آبادی کا 90%، جب کہ ہندو 8.5% تے 1% دیگر مذاہب دے لوگ ہیں۔ 2003ء دے ہک جائزے توں تصدیق کیتی ڳئی کہ شہری خود دی شناخت مذہب نال کریندن۔ بنگلہ دیش وچ اسلام، ہندومت، مسیحیت، ٻدھ مت تے قادیانیت دے مذاہب موجود ہن۔
بنگلہ یا بنگالی بنگلہ دیش وچ ٻولی ونڄݨ والی اہم زبان ہے تے اینکوں سرکاری زبان دی حیثیت حاصل ہے۔ 1971ء تک بنگلہ دیش پاکستان دا حصہ ہئی تے اوندی پہچاݨ مشرقی پاکستان دے طور تے ہئی۔ اردو کوں اتھوں دی مقامی بنگالی زبان دی طرح سرکاری حمایت حاصل ہئی۔ تاہم 1971ء دے بعد دے واقعات جنہاں دے بعد جݙݨ ایہ ملک وجود وچ آیا، اردو زبان کوں اتھوں دی پہچاݨ نال متصادم سمجھا ڳیا تے اتھوں دی بہاری آبادی جیہڑی اردو گو ہے، غیر شہری سمجھا ڳیا۔ موجودہ دور وچ اردو سپیکنگ آبادی دی تعداد چار لکھ ݙسی ڳئی ہے۔
فاطمہ ثریا بجیا
حیاتی دا احوال
فاطمہ ثریا بجیا نے رسمی سکول دی تعلیم کائے ناں گِھدّی ہئی جاں جو اُون٘دے باوجود اُنّھاں نے ادب اَتے تحریر دی دُنیا وِچ وݙّا ناں پیدا کِیتا۔ اُوہ ریڈیو، ٹی وی، سٹیج، سماجی خدمتاں دے حوالے نال ڄاݨی پِچھاݨی شخصیّت ہَن۔ لاہور اَتے اسلام آباد پی ٹی وی مرکز کِیتے اُنّھاں نے اَغاز تُوں ای لِکّھݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہئی۔ اپݨاں پہلا لَمّا ڈراما مہمان لِکّھیا۔ اُنّھاں نے کئی ادبی پروگراماں وِچ وی سنڳت کِیتی جِنّھاں وِچ آرائش خام  کا کل نمایاں ہِے۔ فاطمہ ثریا بجیا نے ٻالاں کِیتے وی ٻہوں سارے پروگرام کِیتے اَتے زنانیاں دے حقوق دی علمبردار وی ہَن۔
ابتدائی حیاتی
اُوہ یکم ستمبر ١٩٣٠ء کُوں بھارتی ریاست حیدر آباد دے ضلع رائچور (موجودہ کرناٹک ریاست) وِچ ڄَمّی ہَن۔ ون٘ڈ دے فوراً بعد اپݨے ٹَٻَّر دے نال پاکستان آ ڳئی۔
ٹَٻَّر
اِنّھاں دے ٹَٻَّر وِچ ٻئے وی مہان٘درے شخصیّتاں ادبی دُنیا وِچ مصروفِ عمل ہِن جیویں جو بِھران٘واں وِچ احمد مقصود اَتے انور مقصود، بھیݨیں وِچ سارہ نقوی، زہرہ نگاہ اَتے زبیدہ طارق وی ٻہوں مہان٘دریاں ہِن۔
نمایاں کَم
بجیا دی مہان٘در دی وجہ اُوہ ڈرامے ہِن جیڑھے پی ٹی وی نے جاری کِیتے۔
تخلیق
فاطمہ ثریا بجیا نے ٻالاں کِیتے وی ٻہوں سارے پروگرام کِیتے
ایوارڈ اتے اعزازات
١٩٩٦ء وِچ اِنّھاں کُوں حکومتِ پاکستان دی طرفُوں تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ڳیا۔ اِین٘دے تُوں انج اُنّھاں کوں کئی قومی اَتے بین الاقوامی اعزازت وی مِلّے جِنّھاں وِچ جاپان دا اعلیٰ سول ایوارڈ وی شامل ہِے۔ ٢٠١٢ء وِچ اِنّھاں کُوں صدرِ پاکستان دی طرفُوں ہلالِ امتیاز وی ݙِتّا ڳیا۔
وفات
فاطمہ ثریا بجیا ١٠ فروری ٢٠١٦ء کُوں کراچی وِچ لَمّا عرصہ بِمار رہَݨ دے بعد ٨٥ ورھیاں دی عمر وِچ فوت تِھی ڳئی۔
ڈائری دا پنا : 20
ڈائری دا پنا : 20، डाली दा पन्ना २०
غلام حسین خان مشوری شہید
میڈی دھرتی دا ہیرو ۔۔۔۔۔غلام حسین خان مشوری شہید
قوم مشوری وچ ہک روایت آندی پائی ھ کہ کوئی ظلم دے خلاف یا طاقتور دے خلاف اعلان بغاوت کرے تے وڈے وڈکے اوندی جوانی دے ڈر کنوں اونکوں آھدن "توں وڈا غلام حسین مشوری ایں؟ جانڑداں تیکوں جیہڑا توں میہن مشوری ایں سب جانڑداں".
اپریل 1986 وچ میں اٹھویں کلاس دا سٹوڈنٹ ہم. اوں ویلہے جڈاں عاشق بزدار سئیں دی جگ مشہور کتاب "قیدی تخت لاہور دے" مارکیٹ وچ آئی تے ہر جاہ تے اوں کتاب دی قصے مشہور تھیونڑ لگ گے۔ مسلمانیں تے حب الوطن پاکستانییں کوں پاکستان خطرے وچ نظر آیا تے بھارت دے ایجنٹ دی گال سنڑن کوں ملی۔ اشتیاق ودھیا کہ او کتاب پڑھوں تاں سہی جیندے نال ملک کوں خطرہ پئے گئے۔ اوندے وچ لکھیاں نظماں تاں میڈے دماغ دے اُتوں ٹپ گیاں مگر اپنڑے چاچا اسلم رسول پوری دا آرٹیکل ولا ولا پڑھیم. اوندی وجہ صرف غلام حسین مشوری دا تذکرہ ہا۔ اسلم رسولپوری سئیں نے اپنڑے مضمون وچ لکھیا
"عاشق بزدار جتھاں سیاسی جبر دے خلاف آواز چاتی اے اتھاں او سرائیکی قومی جدوجہد دے سوجھلے وچ داؤد خان، مظفر خان، مول راج تے غلام حسین مشوری دی جدوجہد کوں آپنڑاں موضوع بنڑاوے ہا ( جنہیں حملہ آور لٹیریں تے زابر حکمرانیں دے خلاف سر وارین ) تاں اوندی شاعری دے مزاج نال زیادہ مناسبت بنڑے ہا"
جڈاں سوجھل دھرتی واس بنڑاون سانگھے بابا تاج گوپانگ میکوں قائل کریندا ہا تاں میکوں ہمیشہ آھدا ہا کہ توں غلام حسین دا وارث ہائیں آ آپنڑیں دھرتی نال جُڑ۔۔ میڈے دل کوں اے گال چنگی لگدی ہائی تے اندروں اندروں خوشی تھیندی ہائی کہ میں غلام حسین مشوری دے وارثیں وچوں ہاں۔ میں اپنڑے وڈکیں کنوں غلام حسین دے بارے وچ پُچھیا کہ تساں ہُنیں دے بارے کیا جانڑدو تاں او سنڑیاں ہوئیاں روایتاں ڈسیندے ہَن جیندی وجہ توں میڈی تشفی نہ تھیندی ہئی۔ عاشق خان، تاج خان کولوں سوال پچھیا تاں انہیں وی او روایتاں ڈسائیاں جیہریاں سنڑیاں سنڑائیاں تے علاقائی ہن انہیں دی تصدیق کیتی۔ اپنڑ ے چاچا اسلم رسول پوری سئیں دے در تے کافی دفعہ حاضری ڈتی مگر شومئی قسمت خواہش دے باوجود انہیں دی بیماری تے لاہور رہونڑ دی وجہ توں ملاقات نہ تھی سگی ۔ تحقیق دی تڑپ انساں کوں کتھاں باہنڑ ڈیندی اے. آخر کار تلاش کریندے کریندے کجھ اہم کتاباں ہتھ لگ گیاں. جیندے وچ پہلی کتاب The forward policy and its results by (Bruce, Richard Isaac) پڑھنڑ کوں لبھی جئیں کافی حد تک تاریخ نال روشناس کرایا. اوندے بعد رائے بہادر ہتورام دی کتاب تاریخ بلوچاں کھولی تاں ہوندے وچ وی میڈے تریہہ دی تسکین کیتے ڈھیر سارا مواد مل گیا۔ اے سارے لکھاری حکومت برطانیہ دے وفادار ملازم ہن انہیں دی تاریخ واقعات کوں واضح کرنڑ سانگھے تاں بہتر محسوس تھئی لیکن بہرحال اے درباری تاریخ ہئی جیکوں کڈاہیں وی حتمی تے غیر جانبدار نہیں سمجھیا ونج سگیندا. ایں درمیان عثمان کریم بھٹہ سئیں دا آرٹیکل "اجنبی تاریخ" آیا جئیں میڈے موقف کوں مزید مضبوط کر ڈتا.
"میرے اُستاد نے مجھے میری تاریخ نہیں پڑھائی، اجنبی تاریخ پڑھائی، کیونکہ اس کے استاد نے اسے وہی تاریخ پڑھائی تھی.
1857 دی ناکام جنگ آزادی (جینکوں انگریز نے غدر دا ناں ڈتا) دے بعد انگریز سرکار نے پاک و ہند دے کونے کونے وچ آپنڑاں اثرورسوخ ودھاونڑ دا فیصلہ کیتا 1867 وچ سنڈیمن دے ماتحت کم کرنڑ والے انگریز اسسٹنٹ کمشنر رچرڈ آئزک ، بروس اپنڑی کتاب ’فارورڈ پالیسی اینڈ اٹِس ریزلٹس' دے وچ لکھیندے
"وسط ایشیائی ریاستیں تک بھرپور تجارتی رسائی کیتے بولان تے کچھی توں گزنڑ والے رستے محفوظ کرنڑ ضروری ہن ایں پاروں ڈیرہ غازی خان دے ڈپٹی کمشنر کیپٹن رابرٹ سنڈیمن نے ھک پالیسی دا اعلان کیتا جینکوں ’فارورڈ پالیسی‘ دا ناں ڈتا گیا۔ اوں پالیسی دا مقصد بلوچ تے پشتون قبائل کوں کہیں ضابطے وچ گھن آونڑ ھا".
یاد رہوے کہ اے فارورڈ پالیسی پورے برصغیر وچ لاگو کیتی گائی ہائی. سنڈیمین کوں بعد وچ سر دا خطاب وی ڈتا گیا ہا اتے ہوندے ناں تے بلوچستان وچ ہک قلعہ وی موجود اے جیکوں فورٹ سنڈیمن دے ناں نال یاد کیتا ویندے.
کوہ سلیمان دے پوادھی پاوسوں ضلع ڈیرہ غازی خان دے مزاری، لغاری، کھوسہ، دریشک، بزدار، لنڈ اتے گورچانی قبائل آباد ان جنہیں کوں تُمن آکھیا ویندے، پچادھی پاسوں کھتران، مری تے بگٹی قبائل آباد ان ۔ فاروڈ پالیسی دے اعلان دے بعد انگریز سرکار نے بلوچستان دے سرداریں کنوں حلف گھنڑ شروع کیتا. پوادھی سب سرداریں نے حلف چا گھدا تے پچادھی سرداریں وچوں بکٹی سردار غلام مرتضی خان (ڈاڈا نواب اکبر بکٹی) حلف تابعدرای تے لبیک آکھیا. مگر وڈیرہ غلام حسین مشوری نے آپنڑی ماء دھرتی نال کھڑن دا فیصلہ کیتا۔ ایویں کھیتران قبیلہ تے مری سردار گزن نے وی انہیں دی تابعداری توں انکار کر ڈتا۔
روایتاں وچ وی تے درباری مصنفین نے وی اے تحریر کیتے کہ انہیں باغی لوکیں نال سردار امام بخش مزاری (ڈاڈا میر بلخ شیر مزاری) تے غلام مرتضی خان راہیجہ بکٹی دے ذریعے امن و امن دے ناں تے تابعداری دا حلف چواونڑ کیتے سنڈیمن نے ملیشا ملازمین دی معرفت دوبارہ ملاقات کیتی۔ اے لوگ آ تے گے مگر انہیں سنڈیمین دے نال کہیں قسم دے تعاون توں انکار کر ڈتا اور اینکوں اپنڑی آزادی تے ضرب سمجھیا۔ سنڈیمن نے نراض تھیونڑ دی بجائے اپنڑے ملیشیا سوار سڈیے تے جرگہ توں واپس انہیں کو باعزت پچانونڑ دا انتظام کیتا۔ بقول بروس وییندے ہوئے سنڈیمین غلام حسین مشوری کوں سپشل آکھیس کہ ایں سرکشی دی سزا تیڈا سر ہوسے۔
اوندے بعد سنڈیمین نے سب وفادار سرداریں کوں انگریز سرکار دے باغی قبائل دے خلاف متحد کیتا اور انہیں کوں ہر قسم دی امداد دا اعلان کیتا۔ غلام حسین مشوری نے مشوری، مری اور کھیتران قبائل دے افراد تے مشتمل ہک آزاد ملیشیا بنڑائی۔ انہیں دے نال کجھ ڈوجھے قبیلے دے افراد دا ناں وی اندے جیندے وچ اوندا نائب مزار خان لنڈ ہا۔ انہیں قبائل دی آبادی 1867ء وچ اندازاً چالیہہ ہزار دےلگ بھگ ہوسے۔ انیں قبائل دے بچے، عورتیں تے بڈھے مردیں دے علاوہ ہتھیار بند مردیں دا تقریباً ڈانہواں حصہ میدان جنگ وچ کھڑا کر ڈتا. وفادار سرداریں دی ذریعے مشہور کیتا گیا کہ او ہک ڈاکو اے۔ اوندے خلاف انگریز سرکار دے کم وچ مداخلت اپنڑی ملیشا فوج بنڑاونڑ تے ڈاکہ زنی دے مقدمات درج کرائے گئے۔
جھومر
سرائیکستان دا قدیم تے مقامی رقص جھمر دے ناں نال ڄاݨیا ویندا اے. جھمر دے وقت جسم دے تمام اعضاء حرکت وچ ہوندن ، پیر تے ٹنگاں ہک ترتیب نال حرکت کریندن ، سر تے گردن جسم دے نال گردش وچ ہوندے ہن تے نال ہی ساہ دی آمد و رفت معمول توں ودھ ویندی ہے۔ بڑے دلکش انداز وچ جھومری رقص کریندے ہوئے لوگاں دے دلاں کوں بہلیندن جس نال طبعیت کوں قرار آ ویندا ہے۔ طاق تے ماہر جھومری جݙݨ شوق تے محبت وچ ڈب کے جھمر مریندن تاں انہاں دی جھمر ݙیکھݨ نال تعلق رکھدی ہے تے بے ساختہ جھومریاں دے ہتھ چمݨ کوں دل کریندا ہے.
غلام حسین خان مشوری شہید
اتھاں اے سوال پیدا تھیندے کہ کیا ہک ڈاکو اتنا وڈی فورس تیار کر سگدے؟ کیا کہیں جذبے دے بغیر اتنا لوکیں دا کٹھ تھی سگدے؟ تاریخ گواہ اے کہ کوئی نظریہ کوئی وڈا مقصد ہی اتنا تعداد وچ لوکیں کوں آپس وچ جوڑ سگدے
27 جنوری 1867 دے ڈینہہ قلع ہڑند جیہرا جو تحصیل جامپور ضلع راجن پور وچ واقع ھ اتھاں برطانوی فوجی (ملیشیا) چھاؤنی تے حملہ آور تھیونڑ دا پروگرام بنڑیا لیکن سردار مرتضیٰ بگٹی نے حکومت کوں پہلے کنو مخبری کرڈتی. بقول ہتو رائے لشکر دی تعداد 1500 سوار تے مشتمل ہائی۔ گورچانی تے لُنڈ قبائل اپنڑے سرداراں غلام حیدر خان اور ہزار خان دی قیادت وچ کٹھے تھئے امام بخش مزاری ست سو سوار ڈتے تے قلعہ ہرنڈ دی ملیشیا جیہری جو پہلے توں تیار بیٹھی ہائی سب نے رل تے جنگ وچ حصہ گھدا. سارے رستے تے حکومتی تمندار اتے ملیشیا دا رسالہ پہرہ ڈییندا رہ گیا غلام حسین مشوری درہ کھوسڑہ (ٹبی لنڈان دے شمالی پاسوں) میدانی علاقے وچ داخل تھیا تے پہلا سامنڑاں ٹھل علی محمد دے مقام تے تھیا مگر اتھاں کوئی خاص لڑائی نہ تھائی بس چھوٹیاں چھوٹیاں جھڑپاں تھیندیاں رہ گیاں۔ گورچانی قبیلہ دی طرفوں انگریز دی حمایت کوں ڈیکھ تے وڈیرہ غلام حسین مشوری گورچانی قبیلہ کوں سزا ڈیونڑ سانگھے انہیں دے مال مویشی کھس تے نال گھن گیا جیہڑا جو قبائلی جنگ دا پرانا طریقہ اے۔ رستے وچ بعض مورخ درہ کھمبی تے بعض درہ چھاچھڑ (مشہور درگھڑی قلعہ دی اتلی سائیڈ تے مقابلہ تھیا) لکھیندن۔ اے ڈوہیں درے ہک بے دے بہوں نزدیک ان ۔ درہ بنیادی طور تے پہاڑی نالہ ہوندے جیکوں نائیں وی آکھیا وییندے. اے دراصل پانڑی دا رستہ اے جیرا جو پہاڑ توں میدان تک آندے۔ پانڑی دے اے رستے پرانڑے دور وچ آبادی دی آمدورفت تے نقل وحمل دے رستے ہوندے ہن۔ قبیلہ گورچانی، قبیلہ لنڈ تے رسالہ مقیم ہڑند نال مقابلہ تھیا۔ تلوار بازی دا مقابلہ برابری دے نال جاری رہا مگر رسالہ دی فائرنگ نال غلام حسین مشوری اپنڑے 120 ساتھییں سمیت شہید تھی گیا۔ تقریباً 2 سو قیدی بنڑا ڈتے گئے جنہیں کوں سنڈیمن نے جیل وچ قید کرا ڈتا۔ بعض جگہ تے شہدا دی تعداد زیادہ ڈسی ویندی اے تقریباً 90 مشوری، 70 مری اور 95 کھتران شہید تھین.
آگلے ڈنیہوار سنڈیمن نے جیہرے ویلہے میدان جنگ دا دورہ کیتا غلام حسین مشوری شہید دی لاش بغیر سر دے نظر آئی۔ بروس اپنڑی کتاب وچ لکھیندے کہ ’جناب سنڈیمن جینجھے ویلہے قلعہ ہڑند توں واپس وییندے پے ہن تے ہک گورچانی نے انہیں کوں غلام حسین مشوری دا سر تحفتاً پیش کیتا اور آکھیوس تہاکوں یقین ڈیوانڑ واسطے کہ اج غلام حسین شہید تھی گے تہاڈے واسطے رکھیا ہویا ہا جیندے اتے سنڈیمین نے غصے دا اظہار کیتا اور سر واپس کرنڑ دا حکم ڈتا جیہرا بعد وچ غلام حسین شہید دا خاندان واپس گھن گیا اور باقی جسم نال دفنا ڈتا گیا۔ مگر حقیقی روایت اے ہے کہ سنڈیمین غلام حسین مشوری دا سر خورجین وچ پا تے جام پور فخریہ طور تے گھن آیا اور بحکم تحصیلدار انیہں دا سر مبارک جام پور وچ دفن کیتا گیا۔ ول کافی عرصہ بعد انہیں دے خاندان کوں سر واپس کیتا گیا جیہرا انہیں دے جسد خاکی نال دفن کیتا گیا۔ غلام حسین دی شہادت دے بعد کھتران قبیلہ نے ڈو ہزار جرمانہ ڈے تے انگریز حکومت نال صلح کر گھدی۔
ایویں اے تحریک اتھوں دے میر جعر تے میر صادق دے ہتھیں ہک ڈو سال دے اندر ختم تھی گئی۔ غلام حسین خان اگرچہ ان پڑھ ہا مگر نڈر، دلیر تے بلند حوصلہ بندا ہا۔ اوندے وچ خداداد صلاحیتاں ہن او آزاد پکھی تے آزاد دھرتی تے رہونڑ چاہندا ھا. او انگریز دی ودھدی حکمرانی کوں ڈیکھدا پیا ہا اور اپنڑے تئیں انہیں دا رستہ روکنڑا چاہندا جیندے کیتے اوں انگریز حکومت نال مقابلہ کیتا مگر اونکوں انگریز دے نال نال مقامی خوشامدی تنگ نظر مفاد پرست تمن داریں نال وی مقابلہ کرنڑا پیا۔ او ماء دھرتی دا حلالی پتر ہا جئیں موت تاں قبول کیتی اے لیکن انگریز نال رل کے ما دھرتی دا سودا نسی کیتا.
اج وی او سردار او وڈیرے مفاد دے نال کھڑن۔ اج وی اوہے تخت لاہور دے ایجنٹ ان۔ اج وی اوہے ہر غلام حسین مشوری دیاں مخبریاں کرییندن۔ اج وی مفاد واسطے سارے سردار رل وییندن تے رل تے غلام حسین کوں شہید کرڈیندن.
مگر قصہ ختم نہی تھیا قصہ تاں ٹردا پئے۔ غلام حسین اج وی جیندا ہے پیا۔ اج وی سرداریں وچ کجھ میر گزن ہن پے لیکن مختلف قومیں دے مزار خان لنڈ اج وی وڈیرہ غلام حسین دا ساتھ ڈیندے پن. اج وت ہک دفعہ دل آھدے جو مہرے والے دے میلے وچ ولا عاشق بزدار سٹیج تھیٹر کراوے.. سنڈیمین غلام حسین خاں دے سِر تے اپنڑی سٹک مار کے آکھے غلام حسین مشوری تیڈا قصہ ختم تھی گئے.. میں پنڈال دے ادھ وچوں اٹھاں تے اُچا اُچا آکھاں قصہ ختم نہی تھیا قصہ تاں ہنڑ شروع تھے۔ غلام حسین مشوری تاں اے کھڑے۔ میں ہاں.. میں ہاں غلام حسین مشوری۔ میں ہاں اوندا حقیقی وارث. میڈا شعور ھ اوندا حقیقی وارث. غلام حسین زندہ اے.. میڈی دھرتی، میڈی سرائیکی دھرتی آپنڑیں ہیرو کوں مرن نہ ڈیسی، ہمیشہ زندہ رکھیسی.
جیوے غلام حسین مشوری جیوے سوجھل دھرتی واس
علم بدیع
کلام دی لفظی اَتے معنوی خوبیاں پَرکھݨ دے علم کوں علم بدیع آہدے ہن. صنائع صنعت دی جمع ہے۔ تے صنعت دا مطلب ہنر، کاریگری تے مہارت ہے۔
صنائع دیاں ݙو قسماں ہن.
جھوک
جھوک سرائیکی زبان دا لفظ ہے۔ جس دا ممعنی(لوگاں دے رہݨ دی جگہ ہے)ایں ناں نال سرائیکی زبان دا اخبار"جھوک"بیک وقت ملتان تے خان پور(پنجاب) توں شائع تھیندا ہے جیہڑا سرائیکی زبان دا سب توں زیادہ پڑھا ونجݨ والا اخبار ہے۔ اس دے چیف ایڈیٹر نامور سرائیکی صحافی جناب ظہور احمد دھریجہ صاحب ہن.
اجرا
11جون1990 خانپور چیف ایڈیٹر ظہو احمد دھریجہ
علم بیان
فصاحت تے بلاغت دیاں ݙو قسماں ہن۔ علم بدیع تے علم بیان۔ بیان دا لفظی مطلب "ظاہر کرݨ" ، "کھول تے ڳالھ کرݨ" تے کہیں معاملے دی تشریح کرݨ جیندے نال سُݨݨ آلے کوں پوری پوری سمجھ آ ون٘ڄے۔ ایں علم نال معنوی خوبیاں پیدا تھیندیاں ہن تے نال نال کلام دل نشین وی تھی ویندے۔
علم بیان دے چار ارکان ہن۔
ٻیا ݙیکھو
ونکی:علم بیان
ݙو ہزار ݙہ دا سرائیکی ادب
) 2010ء دے مُکن دے نال اکویہویں صدی دا پہلا ݙہاکا وی مُکلا گئے۔ ایں ݙہاکے وچ سرائیکی ادب دی ٹور خاصی اہم رہ گئی ہے۔ کئی نویں لکھاری سامنے آئن تے کئی ون پونے رنگ ادبی دنیا وچ ݙیکھن کوں مِلین۔ ایں ݙہاکے دے چھیکڑی سال 2010ء وچ چھپن والے ادبی سرمائے دو دید بھنواؤں تاں کئی موضوع نشابر تھیندن۔
دینی ادب
دینی ادب دے سلسلے وچ مخدوم عارض بخاری دی کتاب ’’مدحتِ مصطفی ﷺ‘‘ نعت رنگ دی سوہنی مثال ہے۔ حافظ محمد بشیر احمد مغفور سعیدی پچھلے کجھ سالیں وچ کئی کتاباں چونویں نعتیں نال سامنے آندین۔ ایں سال وی حافظ مغفور سعیدی دی مرتب کیتی گئی نعتیہ شاعری ’’نوری جشن‘‘ دے عنوان نال چھاپی گئی ہے۔ مرثیہ دے سلسلے وچ شاہ پور لیہ دے مرثیہ نگار سید امام علی شاہ شفیق مرحوم دا ناں ادبی دنیا وچ سنجاپوں ریہے۔ اُنھاں دے پوترے پروفیسر سید کرامت علی شاہ اُنھاں دے کلام کوں کٹھا کر کے ’’کلیاتِ شفیق‘‘ دے عنوان نال مرتب کیتے۔ ایں کلام وچ سید امام علی شاہ شفیق دے بھراویں سید غلام سرور شاہ نے غلام حیدر بیکس دے علاوہ شاگرداں سید امداد حسین طُوسی تے سید عاشق حسین عاشق دے کلام دے نمونے وی شامل ہِن۔ ݙیرہ غازی خان توں فضل عباس ظفر دی کتاب ’’خدا کا بادل‘‘ دے عنوان نال چھپی ہے حسینیت دے حوالے نال ایں مجموعے وچ اردو تے سرائیکی کلام موجود ہے۔