cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اللہ بخش یادؔ
تعارف:۔
نثر ہووے تے بھانویں نظم‘تحقیق ہووے تے بھانویں تنقید‘ آپ ادب دے ہر میدان اچ اپݨے آپ کوں منوا چکے ہن۔پیشے دے لحاظ نال آپ معلم رہ ڳئے ہن۔تعلیمی معیار ایم اے بی ایڈ‘ایم او ایل ہے۔آپ نے طب یونانی دا کورس وی مکمل کیتا ہوئے۔حکیم انقلاب سئیں دوست محمد ملتانی دے نظریہ مفرد اعضاء دے فاضل ہن۔
یاد سئیں دیاں ریڈیو تے خدمات:۔
ریڈیو پاکستان ملتان دا قیام وجود اچ آیا تاں آپ شروع توں سرائیکی زبان و ادب دے حوالے نال اتھاں اپݨیاں خدمات سر انجام ݙیوݨ شروع کر ݙتیاں ہن۔خاص طور تے آپ دا لکھیا ہویا فیچر پروگرام ”عاقل میاں“ ٻہوں مشہور تھیا تے کئی سال مسلسل چلدا ریہا آپ نے بے شمار مزاحیہ‘طنزیہ‘تے ادبی مضامین لکھئے‘مذاکریاں وچ حصہ گھدا‘فیچر تے ڈرامے لکھئے۔ریڈیو پاکستان ملتان دا ہک ثقافتی پروگرام ”ٻیٹھک“ تے ول ایہو پروگرام ”ڈیرہ“ دے ناں نال کئی سال نشر تھیندا رہ ڳیا جیندے وچ سئیں اللہ بخش یاد ہوراں قصے کہانیاں پڑھدے رہ ڳئے جیڑھے جو زبان وبیان دے حوالے نال ٻہوں مقبول تھئے۔اینویں سرائیکی ادبی پروگرام دی کمپیئرنگ وی ہک طویل عرصے تائیں آپ کریندے رہ ڳئے۔آپ دی کمپیئرنگ دا من موہݨاں لہجہ تے دلچسپ انداز سامعین تے خاص طور تے شاعراں ادیباں دے دلاں وچ اڄ تائیں گھر کیتا ہویا اے۔1998ء وچ ریڈیو پاکستان ملتان دی گولڈن جوبلی دے موقعے تے آپکوں بہترین سرائیکی لکھاری دے اعتراف اچ ڈائریکٹر جنرل دی طرفوں حسن کار کردگی دی شیلڈ پیش کیتی ڳئی۔
شہباز سرائیکی سنگ دے جنرل سیکریٹری:۔
ہک زمانہ ہا حضرت مشکور قطب پوری (مرحوم)شعر و ادب دی ترویج و ترقی واسطے ملتان اچ ”شہباز سرائیکی سنگت“ دے ناں نال ہک ادبی تنظیم قائم کیتی ہوئی ہئی‘جیندے صدر آپ حضرت مشکور قطب پوری تے جنرل سیکر ٹری سئیں اللہ بخش یاد ہوندے ہن‘ایں تنظیم دے زیر اہتمام ملتان اچ بھر پور ماہانہ مشاعرے تھیندے رہ ڳئے تے ایں دوران ای سئیں اللہ بخش یاد ہوراں حضرت مشکور قطب پوری ہوراں کنوں شعر و سخن دی رہنمائی حاصل کیتی۔
یاد صاحب ہک عروضدان:۔
سرائیکی شاعری وچ آپ ہک منفرد مقام رکھدے ہن۔علم عروض توں وی بخوبی واقف ہن۔یاد سئیں وچ ہک خاص خوبی ایہ وی ہے جو جتھاں اوہ عروض دے قواعد و ضوابط مطابق شاعری کریندن اتھاں اوہ لفظیں کوں وی شعراں وچ ہک خاص ترتیب تے خوبصورتی نال ٻدھݨ دا فن ڄاݨدے ہن۔مجال ہے جو کتھائیں کوئی لفظ بے صوت تھیوے یا کہیں لفظ اچ ربڑ آوے۔سئیں اللہ بخش یاد ہوراں اڄ کنوں کئی سال پہلے ملتان اچ لفظیں کوں بے صوت نہ کرݨ دی اصلاحی تحریک چلائی ہئی جیڑھی جو سرائیکی شاعری کوں سنگھارݨ تے سنوارݨ واسطے کسوٹی دا کم کریندی رہ ڳئی۔ملتان اچ تاں ایہ تحریک وݙے زور شوور نال چلدی رہ ڳئی تے ملتان توں ٻاہر وی ترقی پسند شعراء ایندا اثر قبول کیتا۔یاد سئیں ریڈیو پاکستان ملتان دی سکروٹنی کمیٹی دے چیئرمین رہ ڳئے ہن‘ ایں حوالے نال ریڈیو دی پالیسی تے معیار دے مطابق ݙوجھے رجسٹر شدہ شعراء دا کلام درست کرݨ آپ دے فرائض اچ شامل ہا۔ایں واسطے سرائیکی ادبی پروگرام اچ حصہ گھنݨ واسطے ملتان توں ٻاہروں آوݨ آلے کجھ شعراء حضرات یاد سئیں کوں اپݨا کلام چیک کراوݨ ویلے گھبرا ویندے ہن۔وجہ صرف ایہ ہئی جو یاد سئیں دی کوشش ہوندی ہئی جو کہیں وی شاعر دے کلام اچ لفظ بے صوت نہ تھیون تے نہ ای ربڑاں ہوون۔
یاد صاحب دیاں غزلاں:۔
جتھوں تک آپ دی نثر نگاری دا تعلق ہے تاں افسانہ‘ انشائیہ‘ڈرامہ‘ مضمون‘ تنقید وغیرہ آپدے پسنددیدہ موضوعات ہن۔ایویں شاعری اچ وی آپ کوں ہرصنفِ سخن تے عبور حاصل ہے خاص طور تے غزل‘ گیت‘ نظم‘ ملی نغمیں آپدیاں من پسند صنفاں ہن۔نمونے دے طور تے آپدیاں کجھ غزلاں دے اشعار ملاحظہ تھیون!
؎  ہن   عالو   عال  تے  شہکار  اکھیں    مگر کہیں دیاں  نی  اوندی  کار اکھیں
نہ  بھالن  بھال  تاں شوہ ٻوڑ ݙیدین      جے بھالن  چا تاں  ݙیندین تار اکھیں
؎  دل دی گھنڈی اوئیں  ہے  پئی      اتلے ہاؤں  الویندے   ٻیٹھو
لوکاں سامݨے کھل ہس  میکوں       اکھیں   و چ  دڑکیندے ٻیٹھو
تساں  تے  ول  توڑ  نبھیسو؟       ہیں سئیں کیا  فرمیندے ٻیٹھو؟
ہوسن  ساریاں سچیاں ہوسن        آپ جو  سئیں فرمیندے ٻیٹھو
یاد  اساݙی ہک نؤ سݨد  ے        اپݨیاں لکھ  منویندے   ٻیٹھو
تے ہُݨ آپ دے ملی ترانے اچوں ہک بند ملاحظہ فرماؤ!
؎  ا ساں راکھے وطن دے ہیں‘ بیدار ہیں        جان وارݨ  کوں  ہر  وقت  تیار ہیں
سوہݨی  دھرتی  دے  سارے  وفادار  ہیں
اللہ بخش یاد دی افسانہ نگاری دا رنگ:۔
نثری ادب اچ افسانہ آپ دا خاص موضوع ہے تے افسانہ لکھݨ اچ آپ دی فنی مہارت عروج تے نظر آندی ہے۔یاد سئیں دا ہک مختصر ترین افسانہ بلکہ افسانچہ پیش کرینداں پڑھ کے انصاف خود کریسو!افسانے دا عنوان ہے”مہمان“اڄ رات وی ݙتو جیڑھے ویلھے سارے پیسے ہار کے گھر ولیا تاں ہک مہمان کوں نال لائی آیا‘مہمان کوں ٻیٹھک اچ ٻلھا کے آپ اندر دھی کول میسا بݨ کے آن ٻیٹھا تے سڳریٹ بھریندیں ہوئیں آکھݨ لڳا پتر جلدی تھی ٻیٹھک اچ مہما ن....... ”مختیار“پیؤ دی ڳال  ٹکیندیں ہوئیں ݙکھاری تھی کے آکھیا ”بابا او ڄاݨے بھاء لانونس توں فجر کوں میݙی ”چھاپ“ جیڑھی کلھ سو روپے وچ رکھ آیا ہانویں ویچ چھوڑیں۔ہُݨ نہ میݙے کولوں ایہ بھوڳ بھوڳیندن تے نہ میݙیاں ہݙیاں سہ سڳدین۔
یاد صاحب طبعََا نازک مزاج:۔
سئیں اللہ بخش یاد ملوک تے نازک طبع ایجھیں ہن جو پھل دا بار وی نہیں سہ سڳدے۔میݙے کول (تھل) آوݨ دے کئی وار وعدے کر کے وی نئیں آئے پچھدے ہن لالا!تیݙے کول آوݨ دا چوکھا سفر ہے؟ کتنے گھنٹے لڳسن؟ میں آہدا ہم سئیں نہ گھبراؤ صرف ݙو اڈھائی گھنٹے دا سفر ہے۔یاد سئیں جݙاں سفر دا تصور کریندے ہن تاں شیت دل نہ ٻدھیندا ہانے تے کوئی نہ کوئی بہانہ بݨاکے میکوں ٹال چھوڑیندے ہن۔ملازمت دے دوران ہک ݙیہاڑے میکوں آکھݨ لڳے لالہ!میکوں ترقی مل ڳئی ہے تے میں ہُݨ بحیثیت لیکچرار گورنمنٹ کالج وہاڑی پڑھانوݨ ویندا کھڑاں تے ول ہفتہ کھن گزریا ہوسی جو فرماوݨ لڳے لالہ!بھاء لانونس ایجھی ترقی تے عہدے کوں میں اپݨی پراݨی سیٹ تے ول آیا ہاں۔میں پچھیا کیوں سئیں کیا وجہ ہے؟آکھݨ لڳے لالہ!میݙے کولوں اے روز دا پندھ نہ تھیندا ہا۔
یاد سئیں دیاں ادبی خدمات:۔
سئیں اللہ بخش یاد ہوراں دیاں سرائیکی ادب اچ ڈھیر خدمات ہن۔مختلف موضوعات تے انہاندیاں کئی نثری کتاباں دے مسودے تیار لاتھے ہن۔جنہاں اچوں سوچاں تݨاویں (مضامین)گول (انشائیے) بھوئیں واس (افسانے) تے ورتیوے وغیرہ۔پتہ نئیں کیڑھی مجبوری توں یاد سئیں ہوراں ایہ کتاباں نہیں چھپوا سڳئے۔میں سرائیکی ادبی اداریاں کوں درخواست گزار ہاں جو اوہ سئیں اللہ بخش یاد ہوراں دیاں ایہ کتاباں چھاپ کے محفوظ کرن تاں جو تاریخ دا دامن انہاں کتاباں توں خالی نہ رہ ونڄے۔
پورھیت:۔
واجدؔ تھلوی(03467084245)
سرائیکی کمپوزنگ سنٹر(تھل)نورشاہ کوٹ ادو
بقراط دے قول
"'بقراط دے چند حکیمانہ اقوال ملاحظہ تھیون '''
الْحَقُّ
جیندی ذات تے وجود اصل حق اے۔
بقراط دا علمی مقام
بقراط 460 قبل مسیح اچ یونان دے شہر کوس وچ پیدا تھیا۔ بقراط دے والد دا ناں رافیس ہئی۔ بقراط دا استاد اسقلینوس ثانی ہئی۔ بقراط نے علم حاصل کرݨ وچ 16 سال صرف کیتے تے باقی عمر تحریر و تصنیف وچ گزاری۔ بقراط دا شمار وی یونان دے مشہور و معروف وچ حکماء وچ تھیندے۔ طب دی باقاعدہ ترویح دا سہرا بقراط دے سر ہے۔ اڄ وی ہزاراں سال گذرݨ دے باوجود بقراط دا ناں بطور محاورہ استعمال تھیندے۔ بقراط کوں ذہانت تے عقل و دانش وچ سبھے حکماء افضل منیندن۔ بقراط نے طبابت وچ بہت کم کیتا تے ناں پیدا کیتا۔ بیماری وچ تعویذ گنڈے دے علاج دی بجائے سائنسی علاج دی بنیاد سٹی تے اینہی وجہ توں بقراط کوں بابائے طب دا درجہ وی ݙتا ویندے، بقراط دی ابتدا کردہ اساساں تے بعد وچ جالینوس تے ابن سینا جیہے عالماں دے کاوشاں نال طب یونانی دی بنیاد قائم تھئی۔ 70 سال دی عمر وچ یونان دے شہر لاریزا وچ وفات پتی۔ بقراط دی بہت ساری کتب دا ترجمہ تھی چکا ہے۔
تاجکستان وِچ زنانیاں
thumb|ݙو [[تاجک چھوہِرِیں]] تاجکستان وِچ زنانیاں (اردو: تاجکستان میں خواتین) (انگریزی: Women in Tajikistan) دی عام حیاتی وِچ حِصّے داری دا اَغاز وݙّی حد توڑِیں اِیں ویلے دی مرہونِ منّت ہِے جِہڑیلے اُوہ سوویت ڳَٹھ دا حِصّہ رِیہا ہئی۔ ١٩٣٠ء دے ݙہاکے وِچ سوویت اربابِ مجاز نے اِیں علاقے وِچ زنانیاں دی برابر حِصّے داری دی مہم دا اَغاز یکِیتا، جیویں جو اِیہ مہماں ٻئے وسط ایشیاء دے مُلخاں وِچ چھیڑیاں ڳئیاں ہَن۔ اَغاز وِچ اِنّھاں اقدامات دی کڑی مخالفت کِیتی ڳئی ہئی۔ جیویں: اَغاز اَغاز وِچ برسرِ عام بے نقاب آوݨ آلی زنانیاں دا سماجی مقاطعہ کِیتا ڳیا یا وَل کُجھ جائیں اُتے ہِک کَم کِیتے زنانیاں دا ناموسی قتل کِیتا ڳیا ہئی۔ جاں جو اِیہ صورتِ حال بدلدی ڳئی اَتے ہولے ہولے حیاتی دے ہر عام شعبے وِچ زنانیاں دی حِصّہ داری قبولیّت دا درجہ پاوݨ لڳی۔
جدید سرکاری اڳواݨی خطوط
تاجکستان دی حکومت نے ہِک کتاب چھاپی ہِے جین٘دے وِچ زنانیاں کوں اِیہ ݙسایا ڳیا ہِے جو اِنّھاں کوں کیا پاوݨاں چاہِیدا ہِے اَتے کیا نئیں۔ اِیں کتاب وِچ انجو انج پُکھ ہِن جِنّھاں وِچ زنانیاں کوں کَم اُتے ون٘ڄݨ ویلے، قومی اَتے سرکاری ناغیاں دے موقع اُتے، شادیاں اَتے ہفتہ وار ناغیاں تئیں دے موقعیاں اُتے پاوݨ کِیتے کپڑیاں دے بارے وِچ ݙسایا ڳیا ہِے۔
حجاب اُتے پابندی
٢٠١٦ء وِچ تاجکستان وِچ اسلامی حجاب اُتے پابندی لاء ݙِتّی ڳئی۔ تاجکستان دے وزیرِ ثقافت شمس الدین نے نقاب اُتے پابندی دی توجیہہ پیش کرین٘دے ہوئے آکھیا جو ہر کوئی نقابی زنانیاں کوں تشویش آلی اَکھ نال ݙیہدا ہِے اَتے اِیہ سُچین٘دا ہِے جو اُنّھاں نے کوئی شے ناں لُکائی ہووے۔
اِتّھوں دی حکومت نے ݙاڑھی رکّھݨ، حج کرݨ اَتے زنانیاں دے حجاب پاوݨ اُتے پابندی لاء رکّھی ہِے۔ نجی چینل دے مطابق حکومت دی طرفُوں نوجواناں کوں ݙاڑھی رکّھݨ، زنانیاں کوں حجاب کرݨ، حج اُتے ون٘ڄݨ اَتے ٻالاں دے عربی ناں رکّھݨ اُتے وی پابندی ہِے جاں جو تاجک حکومت دی طرفُوں ݙاڑھی رکّھݨ آلے جؤاناں کوں اِیں جُرم دی پاداش وِچ ݙُکھ ݙے تے قتل وِی کِیتا ڳیا ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:تاجکستان وِچ زنانیاں ونکی:تاجک زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
وکھری شاعری
ڈٌو (2) ڈوہڑے
چن یاد کھڑن اڄاں نئیں وسریے جݙاں خان توں نین روائے ہَن... سارے شہر دے لوکاں تکیا ہئی ٻہوں دیر تئیں روندے راے ہَن... ہاوی بے تکیائی دی حد کیتی ٻہوں اوکھے وقت لنگھائے ہَن....
میݙے ہاں تیں راوتؔ نقش کھڑن جیڑھے تئیں الفاظ الائے ہَن.....
ہر گاہل تیݙی ریہا سݨدا ہم میں منہ کوں جندرے لائے ہَن...
آپیں رب ڄاݨے تے توں ڄاݨے ہتھ اُٹھ اسمان دو ڳئے ہَن...
بھر بھر ݙسکیاں اکھیں بند کرکے ٹھڈے ساہ نکلدے راے ہَن...
میݙے راوتؔ خان دو خیر ہووے بے ساختہ لب چُل پئے ہَن..... راوتؔ قیصراݨی
🍃🌿🌺🌷🌹 د_وار نال اینویں تھۓ د_وار بیٹھے ہیں تیڈی طلب وی اساں جینویں ہار بیٹھے ہیں
ولھیٹ گۓ کوئ عجب شور تہہ بزاری دا جے گھر وی ھوووں تاں لگدے بزار بیٹھے ہیں
کوئ خیال سدا نال نال رہ ویندے اساں کلھیپ دیاں قیداں گذار بیٹھے ہیں
عجیب اندھی انا ہے ملنڑ توں رہ گۓ ہیں اے کینجھی ریت دی کندھ اے اسار بیٹھے ہیں
عجیب رنگ دے اروار پیش گۓ ہن اساں جو پار دا ھک یار دھار بیٹھے ہیں
طلب تاں خیال دی لک چھپ توں باز نئیں آندی ھزار وار اساں در وی مار بیٹھے ہیں
نہ سک 'ستی نہ میڈی جان جاگ بھل گئ اے بس اتنا تھۓ تیڈی عادت وسار بیٹھے ہیں
کڈی تاں لہندی ھوئ شام ول ڈکھا ساکوں اساں وی زلف تیڈی دے زوار بیٹھے ہیں " درشن "
میں تیڈا منتظر ھاں مدامیں کنوں اے تلا نئیں رسیندا غلامیں کنوں
سجھ سلامت کھڑے بلب بلدے کھڑن کتنے بے خوف ھن شہر شامیں کنوں
خیر تھیوے سخی وقت ڈیوݨ لگے زھر دے ذائقے خوش کلامیں کنوں
کے تلے تئیں نویں نسل حاصل کرے ھر برا مشورہ نیک نامیں کنوں
مفلسی ھنڑ حویلی تے پہرے نا ڈے تھک چکے ھیں اساں احترامیں کنوں
سچ الاونڑ دے عوض ملے جے قدر دار بہتر ھے سارے مقامیں کنوں
ھتھ قلم تھئے تاں خادم خدا جی چھڑائے جی حضوری کنوں ست سلامیں کنوں
مصطفے خادم
غزل
اچݨ چیتی جو  ہم  پوتھی  پھلوری  سال  پہلے  دی بݨی تیڋی   محبت   ہئی   میموری   سال   پہلے   دی
مدت دے بعد دل کوں دھڑکدا واپس  ڋٹھے  جاہ  تے ولے واپس جیویں تھی ڳئی کئی چوری سال پہلے دی
نویں کوئل  دی  کو کو ھے نہ نغمہ خوانی  بلبل  دی ایویں ہئی چندر دی سک اچ چکوری سال  پہلے  دی
پڑھݨ  تے  پتہ  لڳے  پیا  جو  تھئی  کتنا  پراݨی   اے لکھی ہوئی  ہک  غزل  نویں  نکوری  سال پہلے دی
تیڋی ایں اہل ترسی وچ تیڋا  کئی  رولا  شامل ھے اے نینگر ہئی نتاں چھوری  ندوری  سال پہلے  دی
کتی تلخیں دی تلچھٹ ھے میکوں برداش کرݨی پئی تیں بس آصف ھے بس ہک ڳالھ ٹوری سال پہلے دی
جاویدآصف مظہر حسین دی اتم شاعری۔۔
ساہ نکلے تاں میڈیاں اکھیں کہیں اندھے کوں چا ڈیواہے اے وی آکھ چھوڑاہے رنگاں بھری دنیا ڈیکھیں ڈکھاں والے نقش نہ ڈیکھیں ایں کراہے۔۔۔۔۔۔! کجھ لنگاں دی کیری سندھو دے وچ لوڑھ چھوڑاہے کجھ کوں وادی اندر بھوئیں کوں سانبھ ڈیواہے کجھ کوں گجھاں کھاون اسماناں تیں اڈدیں چس وی ڈاڈھی آسی۔۔ Mazhar Hussain غریبی او ناگ اے جیندا منتر سونے دی سِل تے لکھا ویندے غریب دی اکھ اچ خوابیں دا جنگل تھیندے تے کوئی ٻوٹا پَھل نی چیندا غریبی او دریا اے جیندے تل اچ ریت وہندی اے غریبی او بیل اے جیندے اتے بُکھ دے گُچھے لڳدن غریبی او تنور اے جتھاں ھݙیاں دا ٻالنڑ ٻلدے تے روٹی ول وی نی پکدی غریبی او کھیت اے جیندی فصل پکݨ توں پہلے ہالی دےبدن دی کھاد منگدی اے
(سید اختر عباس) غزل
مل دے دھوں جیرھی آلودگی رادھی  ھے ساول چھٹ تے اساں  زندگی  رادھی  ھے
تیݙے ساہ دی مہک ضرورت  پئی  اے تاں میں اگواڑ   تے   انت   چنبیلی  رادھی  ھے
بے گھر  تھیندے  پکھی  آنھݨے جوڑ   سڳن میں ایں سوچ تے گھر اچ ٹالھی رادھی ھے
ہار اپݨی   کوں   اتنا   وی  نہ  ہاں  کوں  لا گودا تیݙی   ہار   تاں   تیݙی   رادھی   ھے
تل دئیں چڑیاں کوں وی چوڳا لوڑھ ہوسی نال کپاہ دے میں کجھ ٻاجھری رادھی ھے
جاویدآصف نویں مجموعہ کلام وچوں ہک غزل
نال محبتیں میں بھرجائی کوں بھیݨ کریساں اوپری دھی کوں گھر اپݨے دی سئیݨ کریساں
میں تیڋی مستانی  آکھ  تے  غزلاں  لکھساں میں وسبے دی غربت تے  وی  ویݨ  کریساں
میں نہ کہیں وزبر کوں حق آکھݨ توں چکساں میں ہر پتھر دل کوں ہک ڋینہہ میݨ کریساں
پڑھ بسم اللہ پیار تیڋے دا کھیر ڄویساں اپݨا ساہ ساہ  اوندی  یار  سبیݨ  کریساں
کہیں مجبوری جے  کر  کئی  نشہ  کروایا دل کوں تیڋی آصف ڈھول نشیݨ کریساں
جاوید آصف غزل پتے کیندا  کر  تے  حیا  رُکی  کھڑی  اے فجریں کراؤ ُ  دی  ہوا   رُکی  کھڑی   اے
لگدے جو شاہ دی سواری پئی اے لنگھدی ہر پاسوں   خلق   خُدا   رُکی   کھڑی  اے
دم پیا  ڈیندا  اے  مریض  ایمبولینس  اچ جتھ جیرھی  شے  ھے اوہا  رُکی کھڑی اے
کہیں تاں خطا میڈی روکیا اوندا  راہ   اے عرشاں توں  اُر  تے  دعا  رُکی  کھڑی   اے
کہیں ڈتے آنھے اتے  کہیں وُنڑیا  جال   اے کر جیں   تے   فوج   وِسا  رُکی کھڑی  اے جاویدآصف اونکوں آپ توں کیویں رخصت کراں ہا
دل توں اوندا کیں احساس نکھیڑاں  ہا
چنڳا تھیا او میکوں ڋس تے کائنی  ڳیا
میں ناخن توں کیویں ماس نکھیڑاں ہا
جاویدآصف                    غزل
تانگیں  دے   در ڈریندن
دنیاں دا خؤف بھا  لا
اپڑیں اندر  ڈریندن
وصلء وصال تئیں اے
نت دے  ھجر  ڈریندن
الفت عجیب گھونڑء
ایندے   اثر   ڈریندن
خاب ءن تاں چینڑاں چینڑاں
نندریں کوں ڈر ڈریندن
ھنجء تاں ھے مسافر
ھنج دے سفر ڈریندن
ھنج کوں وداع کریندیں
پپلیں دے پر ڈریندن
وقتء تاں پل صراطء
ڈھلدے پھر ڈریندن
احسن ناں ڈینھ ڈھلے ھا
شامیں دے شر ڈریندن
عزیز اکبر احسن
محبت دا قدر کرڑیں مسلسل میڈی قامت سفر کرڑیں مسلسل
تیڈی دوزخ دا ڈر نیندے حیاتی غریبی وی حشر کرڑیں مسلسل
میڈا آسنڑھےکہیں بادل دےوات اچ نناوییں تے  گزر  کرڑیں  مسلسل
تو نیئں ملدا تاں ڈکھ ملدے ہمیشہ تیڈے مونجھیں قہر کرڑیں مسلسل
پہاڑیں نال  جو یاریاں  بنڑئے نیں تئیں وی خودکوں پتھرکرڑیں مسلسل
میں وی دانش  سروں  اعتبار کرڑیں تئیں وی یارا چکر  کرڑیں  مسلسل
اسحاق دانش =پورھیت: رمضان ارائیں= اوکھا راہ  ھے  اوکھے  تھیسوں ۔۔۔
اوپری جھا ھے اوکھے تھیسوں ۔۔۔
عشق دی گلی ظالم  لوک  ھن ۔۔۔
بلدی بھا  ھے  اوکھے  تھیسوں ۔۔۔
کوڑے وعدے  کوڑے  لاھرے  ۔۔۔
ڈھیر گناہ  ھے  اوکھے تھیسوں ۔۔۔
سندھ کوں ڈاھا ھے  اوکھے تھیسوں ۔۔۔
ایں وستی کوں چھوڑ  ڈے  ساغر ۔۔۔
لوک خدا  ھے اوکھے  تھیسوں  ۔۔۔
شاعر ملک امتیاز ساغر اے وقت بلکل  وٹیج    گیا ہے درخت بڈھڑا  پٹیج   گیا    ہے
قلم کلھیپے  دی  ہمسفر    ہئی جو لحظہ لحظہ لکھیج گیا ہے
ہا رنگیں بھریا جو ساہ دا جوڑا بس ان سوایا  ہنڈیج   گیا    ہے
امیر لوکیں دی بھیڑ دے  وچ غریب عارض دھپھیج گیا  ہے سجاد عارض
ہیݨے اپݨی کاوڑ  کہیں تے  مارݨی  تاں  ھے ہیݨا اپݨے   منہ  تے  چاٹاں   ماری  رکھدے
سیلاب 2022ء
جون 2022ء توں پاکستان وچ مون سون دے بارشاں تے گلیشیئر پگھلݨ دی وجہ توں آوݨ والے سیلاب نال کم از کم 380 ٻال تے 1191 افراد ہلاک تے 1,700 توں زائد زخمی تھئے۔ ایہ 2017ء دے بعد دنیا دا سب توں مہلک سیلاب ہئی۔ 29 اگست تک پاکستان دے وزیر برائے موسمیاتی تبدیلی نے آکھا کہ ملک دا "ہک ترہائی" پاݨی دے اندر ہئی جیندے نال 33 ملین لوگ متاثر تھئے۔ حکومت پاکستان نے ملک بھر وچ سیلاب نال ہݨ تک 10 بلین امریکی ڈالر دے نقصان دا تخمینہ لایا ہے تے ایہ نقصان 2010ء توں کئی گنا زیادہ ہے۔
وکھری شاعری
او لوکیں دا حق کھاندیں وی دیر نی لیندا او رمضان دے روزے وی ہر واری  رکھدے
سیلاب 2022ء
اثرات
مجموعی طور تے 1,191 افراد دی موت دی تصدیق کیتی ڳئی ہے، جنہاں وچ 380 ٻال وی شامل ہن تے مزید 3,554 زخمی تھئے ہن۔ سیلاب دی وجہ توں اگست 2022ء تک 300,000 توں زیادہ لوگ عارضی کیمپاں وچ رہݨ تے مجبور تھئے۔ اے پاکستان وچ 2010ء دے بعد سب توں مہلک سیلاب ہے، جݙݨ سیلاب وچ تقریباً 2000 افراد ہلاک تھئے ہن۔ اوں وقت پاکستان دے وزیر خزانہ مفتاح اسماعیل نے آکھا کہ سیلاب نے پاکستان کوں کم از کم 10 بلین امریکی ڈالر (یا 2,206 ٹریلین ڈالر) دا نقصان پہنچایا ہے۔
وکھری شاعری
پکھیں سانگ بندوق رکھیندے اپݨے مونڈھے وݨیں سانگ  ہمیشہ   ہتھیں  آری   رکھدے
سیلاب 2022ء
اثرات
وزیر برائے موسمیاتی تبدیلی شیری رحمان نے 29 اگست کوں آکھا کہ ملک دا ہک ترہائی حصہ پاݨی دے اندر ہے تے پاݨی کوں ٻاہر کڈھݨ کیتے کوئی خشک زمین نی رہی، انہاں نے مزید آکھا کہ اے 'ناقابل تصور تناسب دا بحران' ہے۔ پاݨی نال زرعی کھیتاں کوں وی نقصان پہنچا۔ تصغیر|ضلع وار تباہ شدہ مکانات مون سون دے شدید بارشاں تے سیلاب نے پاکستان وچ جون دے وسط توں 33 ملین افراد کوں متاثر کیتے، تقریباً 218,000 مکانات تباہ تھئے ہن تے تقریباً 452,000 کوں نقصان پہنچا ہے۔ انسانی تے بنیادی ڈھانچے دے اثرات دے لحاظ نال سندھ تے بلوچستان سب توں زیادہ متاثرہ صوبے ہن۔ انہاں دے بعد سرائیکی وسیب وی شدید متاثر تھیا۔ 700,000 توں زیادہ مویشی ہلاک تھی چکے ہن، جنہاں وچوں تقریباً سبھے صوبہ بلوچستان وچ ہن جب کہ تقریباً 3600 کلومیٹر سڑکاں تے 145 پلاں دی تباہی نے سیلاب توں متاثرہ علاقیاں تک رسائی وچ رکاوٹ پیدا کربݙتی ہے۔ 17,560 اسکولاں کوں وی نقصان پہنچا یا تباہ تھی ڳئے۔
وکھری شاعری
جاویدآصف ہِیر دے جــــے کر پِیار تے ماتم نئی بَنڑدا اپنڑے دِل دِی ! ہار تـــــے ماتم نئی بَنڑدا
سیلاب 2022ء
بلوچستان
بلوچستان وچ سیلاب نال کم از کم 273 افراد ہلاک تھئے۔ کئی علاقیاں وچ بارش دا پاݨی کئی گھراں وچ وڑ کے انہاں کوں رہائش دے قابل نہیں رکھا۔ 300 توں زائد خاندان بے گھر تھئے۔  426,897 مکانات کو یا تو نقصان پہنچا یا مکمل طور پر تباہ اور 304,000 ایکڑ فصلیں تباہ ہوئیں۔
وکھری شاعری
ہِنڑاں ہر شئے ہار تــے چُپ ہے جے کر تاں ڈاڈھے دے اَخـــتِیار تـــے ماتم نئی بَنڑدا
سیلاب 2022ء
بلوچستان
ریلیف کمشنر پراونشل ڈیزاسٹر مینجمنٹ دے مطابق بلوچستان دے دارالحکومت کوئٹہ کوں بارشاں دے باعث آفت زدہ علاقہ قرار ݙے ݙتا ڳیا تے صوبے وچ ایمرجنسی نافذ کر ݙتی ڳئی۔
وکھری شاعری
اُوں تاں کُـــمبہ قرض ڈِتا ہــــے رَب کوں جَــــــنت دے سَردار تـــے ماتم نئی بنڑدا
تیکوں جــے کر عِشق نئی تِھیا اَجاں تئیں رانجھے دِی دَربار تــــــــے ماتم نئی بَنڑدا
سیلاب 2022ء
خیبر پختونخوا
خیبرپختونخواہ وچ ایں سیلاب اچ 258 افراد ہلاک تے 338 زخمی تھئے۔ انہاں وچ ضلع دیر بالا دے پنج ٻال وی شامل ہن جیہڑے اسکول توں گھر واپس آندے پئے ہن۔ سیلاب تے لینڈ سلائیڈنگ دی وجہ نال 326,897 مکانات کوں نقصان پہنچا تے 7,742 مویشی شیڈ ڈھہݨ نال مر ڳئے۔ ضلع سوات وچ ہک نواں بݨایا ہویا ہوٹل سیلاب دی وجہ نال ڈھے پیا ہئی۔ صوبے دا جنوب مغربی حصہ ایندے توں قبل پڑوسی ملک افغانستان زلزلہ 2022ء توں متاثر تھیا ہئی۔ ضلع لوئر کوہستان وچ پہاڑی ندی وچ پھنسے 5 افراد لڑھ ڳئے۔ انہاں وچوں 4 مارے ڳئے، جبکہ ہک کوں بچا گھدا ڳیا۔ بالاکوٹ وچ دریائے کنہار دی ہک معاون ندی وچ طغیانی دے باعث 8 خانہ بدوش ہلاک تھی ڳئے۔ ڈیرہ اسماعیل خان دے مختلف علاقیاں وچ سیلابی ریلے نال 12 افراد جاں بحق تھئے۔
گلگت بلتستان
ایں علاقے وچ کم از کم 22 افراد ہلاک تھئے تے سیلاب نے شاہراہ قراقرم کوں بری طرح متاثر کیتا تے لینڈ سلائیڈنگ دی وجہ نال کئی مقامات تے سڑکاں ٹریفک کیتے بند کر ݙتے ڳئے۔ غذر، نگر، دیامیر، گھانچے تے استور دے اضلاع سب توں زیادہ متاثر تھئے۔ سیلاب تے لینڈ سلائیڈنگ دی وجہ نال 420 گھر تباہ تے 740 کوں نقصان پہنچا۔
وکھری شاعری
ماتم کر تُوں ہِیر سِـــــــیال دِی قِسمت دا قیّدو دے کِردار تـــــــــــے ماتم نئی بَنڑدا
سیلاب 2022ء
سندھ
سندھ وچ سیلاب نال کم از کم 402 افراد ہلاک تے 1055 زخمی تھئے۔ کندھ کوٹ وچ مکان دی چھت ڈھہݨ نال جاں بحق تھیوݨ والیاں وچ ترئے کمسن ٻال وی شامل ہن۔ سندھ وچ 10 ملین لوگ بے گھر تھئے تے 57,496 مکانات کوں شدید نقصان پہنچا یا مکمل طور پلتے تباہ تھئے زیادہ تر حیدر آباد ڈویژن وچ، مزید 830 مویشی مارے ڳئے۔ 6,200 مربع کلومیٹر (1,540,000 ایکڑ) زرعی زمین سیلاب نال متاثر تھئی۔ لاڑکانہ تے سکھر ڈویژن وی سیلاب نال شدید متاثر تھئے۔ ٹھری میرواہ پانی میں ڈوب گیا ہے۔ سیلاب نے دریائے سندھ کوں 100 کلومیٹر (62 میل) چوڑی جھیل وچ تبدیل کر ݙتا۔
وکھری شاعری
سَچ ہے راسبؔ کَرنڑی دی اِتھ بَھرنڑی ہئی چا ہُنڑ اپنڑی بار تــــــــــــے ماتم نئی بَنڑدا
سیلاب 2022ء
سرائیکی وسیب
سرائیکی وسیب وچ ایں سیلاب دے دوران مجموعی طور تے 203 افراد اپݨی جاناں توں ہتھ دھو ٻیٹھے تے 233 زخمی تھئے۔ 178,000 ایکڑ زرعی زمین شدید متاثر تھئی۔ سرائیکی وسیب دے متاثرہ اضلاع وچ تونسہ، ڈیرہ غازی خان، راجن پور تے میانوالی شامل ہن۔
وکھری شاعری
Shahid Rasib کوئی رُت وی ھووے ایں پنڑیال پووے ، تیڈی مونجھ دا 'پھل کمانڑاں نہ تھیوے طلب تاں میڈی جان ! بے انت تھل اے ، طلب دا کتھئیں وی ٹکانڑاں نہ تھیوے
میکوں تانگھ تاوے میکوںسک ستاوے میکوں 'ہس ھنڈاوے میکوں چپ نہ آوے میڈے مونھ توں شالا نہ کوئ حرف جاوے جے تیڈے لباں لمس ہانڑاں نہ تھیوے
میں جاگاں تاں جیندیں تیڈے نین پانواں ، سماں تاں نہ او تئیں سروں چین پانواں جڈاں تئیں تیڈی مونجھ لولیاں نہ ڈیوے تے جے تئیں تیڈی بانہہ سرہانڑاں نہ تھیوے
توں ہر نال ریتاں 'کریتاں نبھانویں میکوں صرف اپنڑیں رضا تیں ھنڈانویں جڈاں جھات پانویں نویں رنگ لانویں تیڈا رنگ کوئ وی پرانڑاں نہ تھیوے
میڈا دل د_وانہ اے کملا اے گالھا کتھئیں تاں میڈا ڈکھ وی سمجھے ہا شالا مگر تیکوں 'بھل کے اے جیونڑ دی سوچے اے دل اے تلا وی سیانڑاں نہ تھیوے
بھلا کون شاھد او شاعر او پاگل او روگی او جوگی دعائیں کریندا اے تھی وی نئیں سگدا ، تیڈے نانویں لگدا فقیریں دے وانگوں نمانڑاں نہ تھیوے
" عزیز شاھد "@@@@@ڈوہڑا میں خواب ڈٹھا ہا پنجرے وچ تعبیر فضا وچ رہ گئ ہے
میڈے ہاں دئیں گرم ہواڑیں دی تاثیر ہوا وچ رہ گئ ہے
کئ آہ دی لیر اسمان تے گئ کئ لیر خلا وچ رہ گئ ہے
ناشاد سوآ وی ساڑ گھتئے کوئی چنڑگ سوآ وچ رہ گئ ہے جمشیدناشاد غزل آبشاریں دی موج اچ دلربا ٹکریا ہے گنج مخفی وچ خود کوں چھپا ٹکریا ہے نور دے جامے وچ لا دے وانگوں ہا عشق اے یار  وچ خدا  ٹکریا ہے اوکوں شیشے دے وانگ ڈیٹھا ہے جیرا کل تائیں چہرہ لکا. ٹکریا ہے جیندے عشق اچ عالم فنا تھی گئے اوہو بلہھے شاہ  دی بقا ٹکریا ہے اساں تسبح دے نال دل پھیر چھوڑیا ہے تہوں ترٹے قلب اچ زین مرشد آ ٹکریا ہے بندہ کبریا زین عشرت لغاری
الْوَکِیْلُ
کارساز حقیقی۔ اللہ دی ہک صفت اے۔
الْقَوِیُّ
صاحب قوت۔
الْوَلِیُّ
سرپرست تے مددگار۔
الْحَمِیْدُ
مستحق حمد و ستائش۔
الْمُحْصِی
سب مخلوقات دے بارے وچ پوری معلومات رکھݨ والا۔
شکیل انجم لاشاری
شکیل انجم لاشاری سرائیکی شاعر تے صحافی ہے۔ کراچی وچ رہندے۔
ڄم پل
١٦ مئی کوں بہاول پر وچ ڄمے۔ جناح گورنمنٹ کالج ناظم آباد توں تعلیم گھدی۔
پیشہ
روزنامہ جرات کراچی تے ماہنامہ روہی وچ کم کریندے رہ ڳن۔ روزنامہ جنگ وچ کرائم رپورٹر ہے۔
غزل
او تاں چپ ہا پر اوندیاں اکھیں بولیندیاں رہ گیاں
اوندی چپ دے راز سبھ اکھیں کُھلیندیاں رہ گیاں
اوندی چاہت دا بھرم اکھیں رکھیندیاں رہ گیاں
جیڑھی خاطر ہوٹھ سیتے،گالھ نئیں کیتی سجنڑ
او سبھے گالھیں اوندیاں اکھیں ڈسیندیاں رہ گیاں
تیڈا لہجہ ڈھیر ہا تیڈے کنوں دوری کیتے
تئیں ڈو پر میکوں تیڈیاں اکھیں چِھکیندیاں رہ گیاں
میڈیاں اکھیں کل جیکوں ہک اکھ وی بھاندیاں نہ ہن
اج اوندیاں اکھیں اوہے اکھیں چُمیندیاں رہ گیاں
تئیں توں نکھڑن بعد انجم یاد آندے ہن سبھے
جیڑھے منظر قید اے اکھیں کریندیاں رہ گیاں
(شکیل انجم لاشاری)
کافی
رب سوہنڑے دا یار فقیرا
روہ تے ساری ساول مُک گئی
اجڑئیے ٹوبھے ، دھرتی سُک گئی
ساوا کر منٹھار فقیرا
بکھ تے تس توں مال پیا باکے
چھیڑو روندے مرلی چاکے
جھوک وسا دلدار فقیرا
ٹبڑیں ترامنڑ تپدی پئی ھے
خلقت تسی کھپدی پئی ھے
چنڑ پیرا تئیں توں آس اے
ساڈی ایہا بس ارداس اے
مینہ گھن ڈے سرکار فقیرا
سسی روندی تے کُرلاندی
درد نہ سہندی،دلڑی ماندی
پل ڈو پل کوں نندر جو آئی
وت نہ لدھی کَو اُٹھاں دی
ڈکھ دے تھل وچ جندڑی رُل گئی
نینہ لگا کر تھی بے مُل گئی
مونجھ پُنل دی ماس پئی کھاندی
یار گیو سب پیار وساری
پئے ہن سارے خاب سِراندی
راتیں رو رو جاگ گزارے
تھل وچ بھجدی ہلکلاں مارے
اج تئیں موئی کوں نندر نی آندی
پردیس کوں سٹ ، آ گھر سانول
تئیں ٻاجھ میں تھئی بے پھر سانول
جݙاں کونج کوئی کُرلاندی ہے
میکوں یار جدائی کھاندی ہے
من لڳدے تسا تھر سانول
جݙاں ڳیرے دی میں گھوک سُݨاں
اینویں لڳدے من دی کوک سُݨاں
تیݙی سِک وچ ڳئی میں جھر سانول
جݙاں کوئل آن ٻُلیندی ہے
میکوں مونجھ تیݙی تڑپیندی ہے
اکھیں ٹوبھے ویندن بھر سانول
دل درد فراق ناں سہندا ہے
آ پاؤں ویڑھے وچ دھر سانول
(شکیل انجم لاشاری)
الْمُبْدِیُٔ
پہلا وجود بخشݨ والا۔
الْمُعِیْدُ
دوبارہ زندگی ݙیوݨ والا ۔
سچ تے کُوڑ (افسانہ)
جو کجھ ساݙے چودھاروں تھیندا پئے،میکاولی دے مطابق تاں ایہو کجھ اِی تھیوݨا ہا۔ اے ساری ڳالھ کُوڑی نہیں پراے تمام سچ وی نہیں تاں وَل اے سوال جو تمام سچ کیا ہے؟ کیا کوئی تمام سچ ہے وی سہی یا کوئنی۔ میݙا خیال ہے جو تمام سچ تے تمام کُوڑ دا کوئی نروار تھی سڳدا تاں ہُݨ تئیں تھی چُکا ہوندا۔ سچ دی کوئی حتمی شکل ہوندی تاں ساری کھیݙ اِی مُک ویندی،وَل اساں پہلی ڳالھ تے آندے ہئیں جو ساݙے چودھاروں جو کجھ تھیندا پئے ایہو سچ ہے،جے ایہو سچ ہے تاں وَت ساریں کیتے کیوں قابلِ قبول کائنی۔ کیا اساں اِتھاں محض اُوں ڳالھ کوں سچ سمجھدے ہیں جو ساݙی سمجھ وچ آندے یا اونکوں جو ساݙے فائدے وچ ہوندے؟ جے اے ݙوہائیں ڳالھیں سچ ہِن تاں وَل کُوڑ کیا ہے؟ انسان اَزل کنوں انہیں ݙو ڳالھیں اِچ پھسیا ہووے تاں ابد تک پَھسیا رہسی،اَزل دے ابد دی تصور دی ساکوں ایندا میچا کرݨ دا وی کوئی اَوزار کائنی جو اَزل کتھوں تے کیویں شروع تھئے تے ابد کتھاں مُکسی تے آخر شروع اِی کیوں تھئے،اساں ایندا کوئی وی جواب ݙیوݨ دے اندھارے اِچ ٹٹارے مارݨ والی ڳالھ ہوسی۔ اساں تمام مذہبی صحیفیں کوں سوچ من گھنوں تاں وی سوال اپݨی جاہ تے رہسی۔ کیوں جو بندہ جے کر مطمئن ہوندا تاں اوندی بے چینی ختم تھی ویندی اوندا ݙُکھ ختم تھی ویندا،پر اساں ݙیہدے ہیں جو ہر جواب دے بعد بندے دا ݙُکھ مُکا نہیں،اوندی بےچینی ختم نہیں تھئی ہتھوں ودھی ہے،ہو نویں جواب اونکوں زیادہ بے چین کر ݙتے۔ ادب،آرٹ،شاعری،مصوری،موسیقی،صحیفیں دیاں تفسیراں ایں ڳالھ دی دلیل ہِن جو بندہ پہلی ڳالھ توں مطمئن نہیں۔ ادب تے آرٹ دے بارے اے ڳالھ آکھی ونڄ سڳدی ہے جو اے کجھ لوکیں دے ذاتی ناآسودگی دا اظہار ہے جے ایہا ڳالھ ہے تاں وَل وی اے سوال اپݨی جاہ تے قائم ہے جو اے ناآسودہ کیوں ہِن؟ آسودگی بذاتہ کیا ہے؟
کوئی آسودگی دی وی حمتی شکل ہے تاں او کیا ہے؟
جے نالفرض سارے بندیں کوں مطمئن کر ݙتا ونڄے تاں اوندے بعد جیڑھی شکل بݨسی اوندا وی کہیں کوں اندازہ ہے؟۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
الْمُمِیْتُ
موت ݙیوݨ والا ۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
پاکستان دی قومی تے رابطہ زبان سرائیکی
بلاشبہ سرائیکی پاکستان دی رابطہ تے قومی زبان بݨن دا حق رکھدی اے کیوں جو زبان دا تعلّق زمین نال ہون٘دے، سرائیکی دا خطّۂ زمین پاکستان دے چارے صوبیں وِچ موجود اے۔ اے ہِک تسلیم شدہ حقیقت ہِے جو سرائیکی زبان پاکستان دے کئی حصّیاں وِچ پھیلی ہوئی ہِے۔ تے ہِک وسیع ادبی زبان دی حیثیّت رکھدی ہِے۔ اے ہِک مشاہدہ ہِے جو سندھ دے دیہاتی جݙاں کݙان٘ہِیں اُردو دان دے نال ڳالھ مہاڑ کریندِن تاں سرائیکی زبان کُوں اُردو سمجھ تے اینکوں اپنے اظہارِ خیال دا ذریعہ بݨین٘دِن۔ ایندے نال اپردو دان حضرات کوں اُردو دی وسعت تے ایندی عام فہمی دے متعلق خوش فہمی پیدا تھئی ہِے۔ سندھ دی سرائیکی زبان تے ضلع ڈیرہ غازی خان دی زبان دا کافی اثر ہِے۔ سندھ دے مشہور تاریخی تے سرحدی شہر کشمور وِچ وی اکثر دیرہ غازی خان تے کوٹ مٹھن شریف دی سرائیکی زبان الائی وین٘دی ہِے۔ روجھان مزاری تُوں گِھن تے ضلع جیکب آباد دے اُتلے علاقے تحصیل نصیر آباد، روجھان جمالی، اوستہ محمد، جھل مگسی، کچھی، بھاگ ناڑی تے سبی وِچ دیرہ غازی خان دی سرائیکی رائج ہِے۔ سندھ بہاولپور تے خیر پور دی سرائیکی دے درمیان کہیں قسم دے فرق دا سوال ای پیدا نی تھیندا۔ کیوں جو اے سارے علاقے ہِک لسانی خطّے وِچ شامل ہِن۔ اتے سرائیکی ریاست خیر پور دی قومی زبان رہ ڳئی اے کیوں جو ریاست خیر پور دے تالپور نواب سرائیکی ہن۔ اُردو زبان دا خطّۂ زمین پاکستان وِچ کینھی، ایں واسطے ہزار کوشش دے باوجود اُردو اجاں تک نہ رابطے، نہ نصاب اتے نہ وت دفتری زبان دا درجہ حاصل کر سڳی اے اگر سرائیکی کوں اے مقام ڈتّا وین٘دا تاں اڄ نتیجے مختلف ہوون ہا اَتے قومی دھارے تے این٘دے مثبت اثرات مرتّب تِھیون ہا۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٨:٣٢, ٦ فروری ٢٠٢٢ (PKT) ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
جالینوس
یونان دا طبیب تے فلسفی، پرگیمم "ایشیائے کوچک" وچ پیدا تھیا۔ پیؤ ریاضی دان تے معمار ہئی۔ سولہ سال دی عمر وچ طب دا مطالعہ شروع کیتا تے سمرنا، کورنتھ تے سکندریہ ڳیا۔ 158ء وچ واپس آکے پرگیمم دے بادشاہ دا شاہی طبیب مقرر تھیا۔ 163ء وچ روم ڳیا تے شہنشاہ مارکس آری لیس دا شاہی طبیب تھی ڳیا۔ لیکن چار سال بعد واپس پرگیمم آ ڳیا۔ تقریباً ݙیڈھ سو تصانیف طب منطق، صرف تے نحو، اخلاقیات، فلسفہ تے ادب دے متنوع مضامین نال تعلق رکھدن۔ ارسطو تے افلاطون دے بعض کتاباں دی شرح وی لکھی۔
الْقَیُّوْمُ
خود قائم رہݨ والا، سب مخلوق کوں اپݨی مشیئت دے مطابق قائم رکھݨ والا۔ تمام مخلوقاں کوں قائم رہݨ کیتے وسائل فراہم کرݨ والا۔
الْحَیُّ
زندہ تے جاوید۔ زندگی جیندی ذاتی صفت اے۔ زندہ رکھݨ کیتے وسائل فراہم کرݨ والا۔
بقراط
بقراط مشہور یونانی سائنس دان ہئی۔ طبابت وچ بہت کم کیتا تے نام پیدا کیتا۔ بیماری وچ تعویذ گنڈے دے علاج دی بجائے سائنسی علاج دی بنیاد سٹی تے اونہی وجہ توں بقراط کوں بابائے طب دا درجہ وی ݙتا ویندے۔ بقراط دی ابتدا کردہ اساساں تے بعد وچ جالینوس تے ابن سینا جیہے عالماں دے کاوشاں نال طب یونانی دی بنیاد پئی۔
علمی مقام
بقراط 460 قبل مسیح اچ یونان دے شہر کوس وچ پیدا تھیا۔ بقراط دے والد دا ناں رافیس ہئی۔ بقراط دا استاد اسقلینوس ثانی ہئی۔ بقراط نے علم حاصل کرݨ وچ 16 سال صرف کیتے تے باقی عمر تحریر و تصنیف وچ گزاری۔ بقراط دا شمار وی یونان دے مشہور و معروف وچ حکماء وچ تھیندے۔ طب دی باقاعدہ ترویح دا سہرا بقراط دے سر ہے۔ اڄ وی ہزاراں سال گذرݨ دے باوجود بقراط دا ناں بطور محاورہ استعمال تھیندے۔ بقراط کوں ذہانت تے عقل و دانش وچ سبھے حکماء افضل منیندن۔ بقراط نے طبابت وچ بہت کم کیتا تے ناں پیدا کیتا۔ بیماری وچ تعویذ گنڈے دے علاج دی بجائے سائنسی علاج دی بنیاد سٹی تے اینہی وجہ توں بقراط کوں بابائے طب دا درجہ وی ݙتا ویندے، بقراط دی ابتدا کردہ اساساں تے بعد وچ جالینوس تے ابن سینا جیہے عالماں دے کاوشاں نال طب یونانی دی بنیاد قائم تھئی۔ 70 سال دی عمر وچ یونان دے شہر لاریزا وچ وفات پتی۔ بقراط دی بہت ساری کتب دا ترجمہ تھی چکا ہے۔
اقوال
"'بقراط دے چند حکیمانہ اقوال ملاحظہ تھیون '''
پردیس وچ عید ( عید دا ڈیہنہ وار )
اسلام ہک واحد مذہب ہے جو ہک سال وچ ݙو عیداں منیندے تے ݙوہاں عیداں مݨاوݨ دا الڳ الڳ انداز ہے ـ
تے ݙوجھی عید آلے ݙینہ آپݨی حسب توفیق جیں کوں اللہ نے سرمایا ݙتا ہوندے اوہ جانور دی قربانی کریندے تے اے قربانی اساکوں حضرت ابراہیم علیہ السلام دی قربانی یاد ݙیویندی ہے ـ جینکوں اساں سنت ابراہیم وی آکھدوں ـ
پردیس وچ پردیسی دی عید
اڄ عید دے ݙینہ دی سویر تھئی ـ اٹھی تے غسل کر تے مسیت ڳیاں ونڄ تے نماز       پڑھی ـ مسیت وچ کوئی آپݨا سنگتی سجݨ رشتے دار کینا ہا جینکوں بھاکل پا تے ملا ہا ہر کوئی ہک ٻئے کوں بھاکل پا تے ملدا پیا ہاں ہک میں ہم جو سب دے منہ ݙو ݙہدا کھڑا ہم ـ دل ٻہوں اداس تھیاـ ٹھڈڑہ ساہ نکھتے ـ
آپݨے وطن کوں یاد کریندا ہویا گھر آ ڳیاں ـ
ݙ
ڄاہ وجے صاحب دےڳگھر گیاں اتھاں ݙاند قصائی نے بݨایا گوشت گھن تے آیاں ـ اتنے توڑیٻئ ہک بے پردیسی سنگتی دا واٹس ایپ تے میسج آیا جو یار گھڑی تے چھ دا وقتڳئتھی گے ݙگر وڈی دے ںہوندی ہوئیں وی حالی توڑیں گوشت دا منݙٹی ڈیٹھا ـ میں اونکوں ݙسرا ڈتے صبر کر گوشت پئےدا پے کھٹھے کمسوں
ݙوہڑے
پردیس دے حالات کوں ڈہدیں ہوئیں میڈا ڈاہدا دل ڈکھیے تے ول میں قلم چا تے اے ڈوہڑے لکھیم
ہک پل نی چین نصیب تھیندا پے جگارے یار کٹیندن نیر وہندن
وطن آلیں دیاں سݨ ڳالھیں تے ہاں تے جگر سڑ ویندن نیر وہندن
فرھاد جڈاں پردیس دے وچ کلہیں عید منیندن نیر وہندن
وطن وسیب دے او لوک جہناں نے کڈاہیں پردیس دا منہ نی کیتا او سمجھدن جو اے لوک پردیس ونج تے بہوں خوش ہوندن انھاں کوں کوئی ڈکھ نی ہوندا تے درختاں کوں پیسے لگے کھڑے ہوندن تے اے پٹ تے اساڈے کول پٹیندن
او دور چلے ڳن جڈاں صاحب امدا کریندے ہن ـ ہن تاں اے لوک اساں غریب لوکاں دی مجبوری کنوں فیدہ چیندن
ڈوہڑے ڈیکھو
پردیس تے روزی سوکھی نی کوئی ونج آکھے میڈے گھر اے
سر اچا کر تے ٹردا ہم اڄ نیوا میڈا سر اے
جہڑا. ؤ دا لوظ نہ سہندا ہا مجبور کیتا چا زر اے
فرھاد جھݨرک جے ڈیوے کوئی سڑ ویندا ہاں تے جگر اے
اپݨے وطن تے روزی ڄل کروں اتھاں روزی ہے احساس کینی
بھانویں جتنے وی پر درد ہوؤں کئی ملدا درد شناس کینی
نت روز جگارے کٹ کٹ تے ریہا جسم دے اتے ماس کینی
فرھاد پردیس کوں چھوڑ ڈیووں کئی زندگی دا وسوس کینی
لکھت فرھاد فریدی قلندر آباد گلستان جوہر کراچی
عید دا پہلا وار
10/07/2022
ٹائم 6/20pm
ٻالاں دی نشوونما
ماء پیؤ کہیں وی ٻال دی حیاتی وچ ٻہوں وݙا کردار ادا کریندن۔ اتے اوں کوں وسیب نال جوڑیندن تے اوندی ذاتی نشوونما وچ مدد کریندن۔
ایں عمل دے دوران ٻال آپݨے والدین / سرپرستاں تے انحصاری کنوں آزادی آلے پاسے ویندے۔
ٻالاں دی نشوونما وراثتی ہوندی ہے تے ماحول نال وی متاثر تھیندی ہے۔ ایندے نال نال ٻالاں دی سکھݨ دی صلاحیت نال نشوونما تھیندی ہے۔
آسو بیل آہدا ہے جو ایہ اینجہا علم ہے جیندا تعلق کمرہ جماعت وچ تعلیم دی حقیقت، تعلیم تے اثر کرݨ آلے عوامل تے ایں کنوں حاصل تھیوݨ آلے نتیجے دے جائزے نال ہے۔
الْوَاجِدُ
سب کجھ اپݨے کول رکھݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے۔
شہاب الدین سہروردیؒ
شیخ شہاب الدين عمر ابو حفص سہروردی بغدادیؒ(پیدائش: 539ھ/ 1145ء— وفات: یکم محرم الحرام 632ھ/ 25 ستمبر 1234ء) سلسلہ سہروردیہ دے بانی تے مشہور بزرگ ہن۔ شیخ شہاب الدین عمر ابو حفص شعبان 539ھ بمطابق 1145ء وچ زنجان (آذربائیجان دا دارالحکومت) دے مضافاتی قصبہ سہرورد وچ پیدا تھئے۔ اسمِ گرامی:شہاب الدین عمر۔ کنیت:ابوحفص۔ لقب:شیخ الاسلام،شیخ الشیوخ.
سلسلہ سہروردیہ دی ترویج
صوفیا دا ہک سلسلہ جیہڑا بغداد وچ قائم ہئی۔ اس سلسلہ دے سب توں زیادہ مشہور بزرگ شیخ شہاب الدین سہروردی ہن۔ آپؒ نے تعلیم مراغہ وچ حاصل کیتی تے ول اصفہان چلے گئے جتھوں اوہ حلب پہنچے تے اتھاں مستقل سکونت اختیار کیتی۔ شروع وچ حاکم حلب نے آپؒ دے صوفیانہ عقائد دی سرپرستی کیتی لیکن جیہڑلے ݙوجھے علما نے انہاں دے عقائد تے نکتہ چینی کیتی کیونکہ انہاں دے بقول سہروردی دے ہاں مشائخ تصورات دے نال اوہ سارا متصوفانہ فلسفہ موجود ہے جیہڑا یونانی نظریہ تطبیق معتقدات تے انحصار کریندا ہے، تاں والی حلب نے انھاں کوں قید کر کے قتل کرا ݙتا۔ اس وقت سہروردیؒ دی عمر تقریباْ 38 سال ہئی لیکن انھاں نے اس سلسلہ دی ترویج و اشاعت وچ نہایت اہم کم انجام ݙتا۔
وفات
انہاں دی وفات:یکم محرم الحرام 632ھ بمطابق ستمبر/1234ء کوں تھئی۔ آپؒ دا مزار پرانوار بغداد وچ مرجعِ خاص وعام ہے۔
گلگت بلتستان
گلگت بلتستان (انگریزی: Gilgit Baltistan بلتی زبان: རྒྱལ་སྐྱིད་ སྦལྟི་ཡུལ།) پاکستان دے زیر انتظام علاقہ ہے جیہڑا متنازعہ ریاست جموں و کشمیر دا او حصہ اے جیہڑا تھوڑا عرصہ اوندے ماتحت رہیا۔ 1840ء توں پہلے ایہ علاقہ مختلف ریاستوں وچ تقسیم ہئی۔ جنہاں وچ بلتستان تے گلگت شامل ہن۔ ایندے علاؤہ ہنزہ، نگر وی خود مختار علاقے ہن۔ انہاں علاقیاں وچ گلگت تے بلتستان کوں جنرل زور آور سنگھ نے فتح کر گھدا تے ریاست جموں و کشمیر وچ شامل کر ݙتا۔ گلگت بلتستان دی آبادی 81 لکھ نفوس تے مشتمل ہے جبکہ ایندا کل رقبہ 72،971 مربع کلومیٹر ہے۔ بلتی، شینا ،بروشسکی، کھوار تے واخی اتھوں دے مشہور زباناں ہن۔ گلگت بلتستان دے ترئے ڈویژن ہن، بلتستان ، دیا میر تے گلگت۔ بلتستان ڈویژن سکردو، شگر، کھرمنگ تے گانچھے دے اضلاع تے مشتمل ہے۔ گلگت ڈویژن گلگت، غذر، ہنزہ تے نگر دے اضلاع تے مشتمل ہے۔ جب کہ دیا میر ڈویژن داریل، تانگیر، استور تے دیامر دے اضلاع تے مشتمل ہے۔ گلگت بلتستان دے شمال مغرب وچ افغانستان دی واخان دی پٹی ہے جیہڑی گلگت بلتستان کوں تاجکستان توں الگ کریندی ہے جب کہ شمال مشرق وچ چین دے مسلم اکثریتی صوبے سنکیانگ دا علاقہ ہے۔ جنوب مشرق وچ ہندوستان دے زیر انتظام مقبوضہ کشمیر، جنوب وچ پاکستان کے زیر انتظام آزاد کشمیر جبکہ مغرب وچ پاکستان کا صوبہ خیبر پختونخوا واقع ہن۔ ایں خطے وچ ست ہزار میٹر توں بلند 50 چوٹیاں واقع ہن۔ دنیا دے ترئے بلند ترین تے دشوار گزار پہاڑی سلسلے قراقرم، ہمالیہ تے ہندوکش اتھاں آکے ملدن۔ دنیا دی ݙوجھی بلند ترین چوٹی کے ٹو وی اینہی خطے وچ واقع ہے۔ جب کہ دنیا دے ترئے سب توں وݙے گلیشئیر وی اینہی خطے وچ واقع ہن۔
الْمَاجِدُ
بزرگی تے عظمت والا۔
نذیر فیض مڳی
نذیر فیض مڳی سرائیکی وسیب دے ہک انقلابی شاعر ہن۔ انہاں دا تعلق ضلع راجن پور نال ہئی۔
ناصرالدین قباچہ
ناصرالدین قباچہ قدیم صوبہ ملتان دا گورنر ہئی جیہڑا ہک سخت گیر حاکم ہئی۔
نوابزادہ نصراللہ خان
بابائے جمہوریت نوابزادہ نصراللہ خان دا تعلق ضلع کوٹ ادو نال ہئی۔ اے ہر دور اچ آمریت نال ٹکراندے رہیے۔ انہاں دا انتقال مشرف دور اچ تھیا۔
الْوَاحِدُ
اپݨی ذات اچ کلہا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
الاحد
اپݨی صفات وچ یکتا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
تعلیمی پالیسی ٢٠٢١ء اَتیں مادری زباناں
تعلیمی پالیسی 2021 اَتیں مادری زباناں
امجد نزیر
جِتھاں علم وتعلیم دی ڳالھ چلدی اے بھاشا دا سوال ہروبھروُ اُبھردے، کیوں جو بھاشا واسطہ ہے تفہیم و ترسیل دا اتیں نالہی نال ہر بھاشا آپ مکمل فِکروفہم وی ہے، کلچر وی ہے اتیں اِتہاس وی، مِشل فُوکو تاں اے تک وی آہدے جو 'ہر فرد ، ہر سماج ہک زباں اچ جیوݨ جوڳ نِبھیندے، اُوندی سوچ سنڄاݨ تے پَرکھ پرچول کوں سمجھݨ واسطے اوں زباں اِچو ٻاہر نِکل کے ݙیکھݨ ضروری ہے، جہڑا شئیت مُمکن کویئنی' مگرلسانیاتی فلسفیانہ پیچیدگی دے علاوہ اے سوال اَساݙے جَہیں مُلکاں دا، جِنہاں اچ ہک کنوں زیادہ ٻولیاں، بولیاں اتے سمجھیاں ویندن، اُچیچا سوال ہیہ جو ٻالاں کوں رسمی تعلیم کیہڑی سطح تک، کیہڑی ٻولی اِچ اتے کیویں ݙتی ونڄے؟ قومی اتیں عالمی زباناں کیویں نال چل سڳدِن، اگر عِلمی زاویے نال نال سیاسی پہلُو وی مدِ نظر رکھیا ونڄے تاں ایہ سمسیّا مزید گُنجلک پوتھی بݨ ویندی ایہ ، کیونکہ بصد افسوس اساݙے پاسے بعض اوقات شِکشا کنوں نیتی دا پرشن زیادہ سِر کڈھ کھڑدے ـ ایں سبب وی اساں مِن حیث القوم و قومیّتاں تعلیم، بشمُول سائینس، سماجی علُوم، حِرفت، ٹیکنالوجی. ہر شعبے اچ دنیا تے کیا جنوبی ایشیاء اچ وی پچھو رہ ڳئے ہَیں ـ
مختصرا" دسمبر 2020 اچ وزارتِ تعلیم آپݨی نّویں تعلیمی پالیسی ٹھہاوݨ دا عِلان کیتے ـ خیال راہوے جو ہݨ تک پاکستانی سرکاراں کوئی درجن بھر پالیسیاں سِتر چکی ایہ ، آخری پالیسی 2009 اچ سِتری ڳئی ہئی، اوندے بعد ٢٠١٧ اچ وی ہک ادھوری پدھُوری پالیسی بݨائی ڳئی ہئی جیکوں لانچ کیتے بغیر تَرک کر ݙِتا ڳیا ھائی ـ 2009 آلی پالیسی اُتے عمل درامد حالی پورا نہی تھیا جو نوّیں پالیسی دا مژدہ عوام کُوں سݨن کُوں مِلدا پئے ـ نالہی اے ذکر وی ضروری ایے جو موجودہ سرکار ایکوں مارچ 2021 اچ آپݨے طور مزاکرات ، مباحثے اتے مشاورتاں مکمل کرکے لاگو کرݨ دا ارادہ ٻدھی کھڑی اے ـ
اکثر لوکاں کوں ایہ وی خبر ہوسی جو مزکورہ حکومت یکساں قومی نصاب پہلے ہی لانچ کر چکی اے، جیندے کلاس اول تا پنجم دا نصاب اور درسی کتب شائع تھی ڳئے ـ ششم تا ہشتم دا نصاب و درسی کتب ٢٠٢٢ اچ اتیں نہم کنوں انٹر میڈئیٹ دا نصاب و درسی کتب مارث 2023 متوقع ہیہ ـ اِتھاں ݙو ڳالہیں ݙساوݨ ضروری ہن: ١ـ جو یکساں قومی نصاب ، یا یکساں نظام تعلیم
کہیں حوالے نال یکساں کوئنی بلکہ اے فقط سیاسی بَرے بازی ہے حقیقتا اے ہیہ جو محض ترائے چار مُشترک مضامین یعنی، اردو، انگریزی، اسلامیات اتے مطالعہ ء پاکستان پڑھاوݨ دے علاوہ باقی سارا نظام اِنصرام اوئین چلدا رہ ویسی کیونکہ سابقہ حکومتاں وانگُر ایں حکومت دا وی تعلیمی شرح، کوالٹی اور بجٹ ودھاوݨ دا کوئی ارادہ کوئنیں ٻس شوار شرابہ بلکہ جُھوٹ فریب ودھیک اے ـ
البتہ آپݨے بَیک گَراونڈ پیپر اِچ نوّیں تعلیمی پالیسی پنج کنوں سولہ سال تک بہوں وݙی تعداد اچ ٻالاں، بالخصوص ٻالڑیاں دی، سکُولاں توں محرومی کُوں تسلیم کریندی اے، اے وی مَنیدی اے جو اَساݙا تعلیی نظام بوسیدہ، فرسودہ، غیر معیاری اَتیں موری بند اے ـ جیکوں کم ازکم جدید دور دے کثیر شْعبہ جاتی رُحجان مطابق سائینس، آرٹس اَتیں کامرس دی گُھٹن زدہ تِرشولی حدود قیود کنوں آزاد کرݨ دی اشد ضرورت ہیہ ـ طالب عِلماں کیتے علم و فن، سائینس و ٹیکنالوجی اتیں کاروباریّت دے نویں در کھولݨے چاہیدے ہِن، وغیرہ وغیرہ ، ایں پس منظر اچ کْجھ ڳالہیں درست، کْجھ قابل بحث اتیں کُجھ تے نظر ثانی دی ضرورت تھی سڳدی اے مگر میں ڄاݨ ٻُجھ کے ایں پہلوُ کوں مختصر تے ضرورت کنوں ذیادہ سَوکھا کر ݙسائے تاکہ میں آپݨے اصل موضوع تے آسڳاں جیکوں مجوزہ پالیسی تقریبا" کمزور تے پُھسپھسا چھوڑ ݙتے ـ او اے ہے جو تعلیم و تدریس واسطے اردو اتیں انگریزی دی ترقی یافتہ موجودگی اِچ مادری بھاشاواں دی کیا اہمیت ہے ـ مجوّزہ یکساں نطام تعلیم آلیکار مجوّزہ تعلیمی پالیسی ذریعیہ تعلیم بارے کوئی واضح موقف اختیار کرݨ دی بجائے تھوڑا ٻہوں 2006 دی پالیسی وانگُر سماجی سائینس دے موضوعات کوں اردو اتے سائنسی مضامین کُوں انگریز اچ یا انگریزی اصطلاحواں نال پڑھاݨ دا مشورہ ݙیندی اے ـ مادری زباناں دی پالیسی بارے صوبیاں کوں اختیار ݙیندے جو او اردو یا مادری کوئی وی زبان ابتدائی سطح تے اختیار کر سڳدن، ششم کنوں اردو اتیں نہم دہم دہم کنوں سارے سائنسی مضامین انگریزی اِچ پڑھاوݨے چاہیدے ہِن، ضروری نئیں جو سارا لیکچر وی انگریزی زبان اچ ݙتا ونڄے ، البتہ اصطلاحات تصورات ضرور انگریزی اچ پڑھاوݨے چاہیدے ہِن تاکہ اعلٰی سطح تے انگریزی اچ ٹرانزیشن اسان رہ ونڄے  ـ جنم جنم دی ایہ سوال حالی زیر بحث ھائی کہ سینیٹ ہردرجے تک عربی زبان دا بِل منظور کرکے عڄیب و غریب مخمصہ کھڑا کر ݙتا ڳئے ـ بحر حال ہݨ زیرنظر پالیسی اُتے علمی و تعلیمی حلقیاں اِچ مجوزہ پالیسی دے سارے پہلواں، بشمول زبان و ذریعیہء تعلیم دے، بحث مباحثہ جاری ہے ـ ایندے کولوں پہلے کہ پاکستان اچ ذریعیہء تعلیم اتے مادری زباناں دی علمی و تعلیمی اِستعداد یا امکانات بارے کوئی رائے قائم کیتی ونڄے، زباناں اتے تعلیم دے نظریاتی رشتے بارے ہِک ݙو غالب نظریات دی مختصر شرح ضروری ہیہ
آپݨے گُنجلپ مُوجب زبان دے ڈھیر سارے نظریات ہن مگر موضوع مطابق فِلحال ݙودا تزکرہ ضرورے اے ، ھک "انسٹرومینٹل" یانی 'عملی نظریہ' اتے ݙوجھا "کلچرل" یا 'درڳیا پدھریا ویا نقطہء نظر' ـ پہلے دے مطابق زبان آلہء کار یا ٹُول کنوں ودھ اہمیت نہی رکھدی، ہیں واسطے تساں ٻال نال جہڑی زبان الاؤ ٻولو اوہ اوھا زبان سکھ ویندے اتیں ہک کنوں زیادہ ٻولیاں ٻولو تے او ایہ بغیر کہیں رکاوٹ دے پولی گلاٹل بݨ ویندے، ایندے بحترین مثال کوئٹہ تے سب شاہر ہن جنہاں اچ تقریبا" ہر شہری چار پنج زباناں ارام نال الاء گِھندے ـ اتے مہاجرت کرݨ آلے ہک کنوں ݙوجھی نسل اچ آپݨی ٻولی مکمل بُھل سڳدن اگر پیوء ماء اولاد اچ آپݨی مادری ٻولی مُنتقل نہ کرݨ ـ
اگر اَساں ہسپانیہ دی جنوبی امریکیائی نوآبادیت دا حوالہ ݙیووں تا اڄ ݙیہاڑے او آپݨیان درجناں مادری پدری تل وطنی زُباناں ترک کرے ہسپانوی زباں کوݨ آپݨا تݨ مݨ دھݨ تے طرہِ امتیاز تصور کریندن تیں ایندے وچ پہوں وݙا ادبی، سماجی اتیں سائینسی کم وی تھی چکئے ـ اُنہاں وِچو کِنہاں کوں اے پتہ وی ناں ہوسی جو اُنہاں دے پیُو ݙاݙے دی وسیبی ٻولی کہڑی ھائی اتی کِتھاں مر کھپ ڳئی اے ـ پُرتگالی، عربی، تُرکی، فارسی اتے انگریزی زباناں جنہاں دے ٻولیکار کئی مُنطقے سامراجیت ھاپ کریندے رہ ڳئین اُتھاں دی اکثراء مادری زباناں کوں یا تیں کھا ڳئین یا ول اُنہاں کوں ثانوی درجے دیاں گھٹ عزت آلیاں غیر علمی و غیر تعلیمی زباناں بݨا کے رکھ ݙتے ـ درج بالا نظریہ کاراستدلال کریندن جو مَادری بھاشا تے خوامخوہ زور ݙیوݨ دی بجائے اوں بھاشا کُوں علم و تعلیم دا ذریعیہ بݨاوݨا عقلمندی ایہ جِہڑی زبان اِچ علم و تعلیم دی "ریپازیٹری" یا خزانہ ذیادہ ہووے ـ مادری زباناں نال نال ٹُرسڳن تے ضرور ٹرݨ یا ٹراؤ ورنہ شعرو اَدب دے ورت ورتارے یا روائتی فکری داستانوی ادب دے علاوہ کُوئی سائنسی، تکنیکی یا اُتم تخلیقی کم نئیں کیتا ونڄ سڳدا ـ انسٹرو مینٹل نظریے دے ما تحت اے وضاحت ضرورے اے جو او کہیں وی ٻولی بھاشا دے سائنسی و تخلیقی پوٹنشل کنوں انکاری کوئنی بلکہ اُنہاں دا خیال اے جو ہݨ اڄ دی سائنسی سرمایہ دارانہ سیاست وچ غالب زباناں (قومی یا عالمی) کنوں ہٹ کے اے زباناں آپݨے علمی، تخلیقی اتیں سیاسی سفر اچ بہوں پچھو رہ ڳئین ـ ناں تے کوئی حکومت اُنیں تے پیسا خرچ کرݨ کیتے تیار ہیہ ناں ہݨ وقت باقی اے جو نسلاں دی پڑھت لکھت ضائع کر کے صِرف پچھو رہ ونڄݨ آلیاں مادری زباناں دی ترقی تے کم کیتا ونڄے ـ اگر آدُروقار کُوں نال سلاڑو تے نینگر نسل ماء ٻولی کیتے آپݨے سماجی وقار یا مفاد دا سودا کرݨ تے تیار کوئنی ـ
لہٰزا علمی و تعلیمی دائرہءکار وچ زیادہ کنوں ذیادہ ایہ کرݨا چاہیداء ہے جو مادری تے قومی زبان کُوں بطور سبجیکٹ پڑھایا ونڄے تے انگریزی یا ترقی یافتہ غالب ٻولی کُوں ثانوی اتیں اعلٰی درجے تک مکمل ذریعہء علم و تعلیم بݨاوݨ دی لوڑھ ہیہ ۔ اگر قومی زبان ہی ہسپانوی، فرانسیسی، یا چینی زبان آلیکار ترقی یافتہ ہووے تاں مادری زباناں اُتے قومی زبان کوں ترجیح ݙتی ونڄے تاکہ علم و عقل کوں تکھئین ودھارا ݙتا ونڄے ـ ہیں دلیل دے تحت کجھ لوگ ہندوستان یا پاکستان اچ ہندی یا اُردو کُوں ذریعہ تعلیم بݨاوݨ دا مشورہ ݙیندَن جبکہ اُنہاں دا مخالف دھڑا انگریزی کوں لِکھت پڑھت دی بھاشا بݨاوݨ دے اݨ ڳݨت سائنسی ،علمی و عالمی استفادے ڳݨویندے تے مثالاں ݙیندے ـ مستزاد اِیہ جو انگریزی نہ صرف علمی و سائنسی بلکہ رابطے دی عالمی زبان وی ہیہ ـ عالمی زبان نہ ہووݨ دے با وجود ہسپانوی یا فرانسیسی کالونئیل اثر اچ را ہوݨ آلے مُلکاں اچ وی ایہو جَہیں مِلدی جُلدی بحث جاری ساری ہیہ ـ
ݙوجھا یانی کلچرل نقطہء نظر اِسرار کریندے جو زبان محض کمیونیکشن دا ٹُول نہی بلکہ اِیہ انسانی نفسیات، مزاج، تاریخ، جغرافیہ، ثقافت، ماحول بلکہ کہیں وی سماج دے مکمل فکرونظر، شعورلا شعوراتے نفس وذہنیت دی عکاس ہوندی ایہ ـ زبان آپݨے پلُو اِچ مکمل تاریخی ہوش ہواس گِھن کے آوندی ہیہ ، شبد ، اظہار، اَکھاݨ، مُحاورے آپݨے سماج دا علمی عقلی نقشہ پیش کریندِن ، ایں خیال دا اڳواݨ سوجھواݨ فراینسیسی ماہرسماجیات و لِسانیات مِشل فوکُو تے کُجھ ٻئے ماہرین ہِن ـ اُنہاں دے خیال اِچ ذباناں نہ صرف صدیاں دے علم و افکاردا استعارا ہوندن بلکہ " لوکی زبان اِچ راہندن، حال ویہار کریندن، ایہ اُنہاں دا ورلڈ ویٓوُیا جہانی خاکہ تشکیل ݙیندی اے ـ فرد اتے ذبان دا ڳانڈھا انسٹرومنٹل یا مکینکل نہی ہوندا بلکہ طبعی یا فطری ہوندے، ثقافت ذبان اِچ چُورمستُور ہوندی اے، ذبان دا مادی مفاد کیتے اَچںڑچیتی مکینکل خاتمہ عوام کوں پاڳل پُوںڑے دی حد تک لایانی، بے معنی اتے تاریخ ثقافت کنوں خالی کر سڳدی اے ـ جنوبی ملکاں دی عدم ترقی دا سبب اُنہاں آپݨی مادری زباناں کوں ترک کر ݙیوݨ اے ـ اِنہاں دے نزدیک علم و تعلیم دا بہترین ذریعیہ مادری زبان ہی تھی سڳدی اے نہ کہ کوئی قومی یا عالمی زبان ! کتھاں جو کہ کوئی ٻاہرلے خطے دی اݨ ڄاݨی زبان دا ایجنڈا چاء آوے ـ
قومی، مادری یا عالمی زبان دے ذریعیہ تعلیم تے مزید بحث کنوں پہلے، پہلے سٹروک اچ ہی عربی زناں کوں خارج از بحث قرار ݙے ݙیوݨا چاہیدا ہیہ جو ایندا ساݙے ملک معاشرت نال کوئی رشتہ ڳانݙھا کوئینی ، جتھان تک اسلام دا تعلق ہے تاں دنیا اچ ݙوارب کنوں زیادہ لوک عبرانی ڄاݨیے بغیر اگر مسیحی تھی سڳدن، ھک ارب دے قریب اگرگوتم دی پالی ٻولی ڄاݨیے ٻغیر بدھ تھی سڳدن تاں جہڑے مسلمان ہن اوہ عربی ڄاݨیے ٻغیر وی مسلماں رہ ویسن ۔ عربی زبان دی غیر متعلقہ اتے بے بنیاد بحث کوں چھوڑ کے اگر زبان دے ݙوجھے نقظہء نظر کُوں تسلیم کروں تاں وی اے بھاری بھرکم علمی تعلیمی سوال باقی رہ ویندے جو تعلیم دا پہترین ذریعیہ کیہڑی زبان کوں بنڑایا ونجے، اڄوکی دنیا اچ کوئی وی سماج انڄ پنڄ کاروباری یا علمی جزیرے اچ حیاتی نہی کریندا پیا نہ کر سڳدے ، ٹیکنالوجی زمان و مکان کوں مزید سنگوڑ کے رکھ ݙتے ـ ایں دوڑ اچ تھوڑا ٻہوُں قومی زباناں تاں نال ٹر سڳدن مادری زباناں دا احاطہ محض شعرو شاعری یا کہاݨی افسانیاں دے گِردا گِرد گھٹ کے رہ ڳئے ـ  اگر انہاں اچ مکمل تعلیم ݙتی ونڄے تیں ریاضی، آئی ٹی کیمیاء، حیاتیات، طبعیات دے کئ نویں پیدا تھیوݨ آضے علماں بارے کیا تھیسی ـ
جنہاں مُلکاں مثلاْ چینی، کورئین، جاپانی، ترکی یا فارسی یا تے ٻہوں ترقی کر ڳئین، یا اُنہان دیا سراکاراں بے پناہ وسائل خرچ کر کے ہر نویِں سماجی، ادبی، اتیں سائینسی تخلیق دا فورا" معیاری ترجمہ کروا گھندن ایں طراں اُنہاں کافی حد تک آپݨی علمی تے قومی بھاشا دا مسئلہ حل کر گِھدے مگر چھوٹیاں مقامی زباناں اُتھاں وی کم مائگی تے بے توقیریت دا شکار تھی مردیاں پئین ـ اساݙیاں حکومتاں خالی خولی سطحی نعرے مارݨ دے علاوہ سنجیدگی نال علم تعلیم تے درکار سرمایہ خرچ کرݨ کوں تیا کوئینی بلکہ کلاس ایجوکیشن یا پرائویٹ ایجوکیشن کوں زیادی کنیوں ذیادہ ودھارا ݙیندیاں پئین تاکہ تعلیم آنہاں دی ذمہ داری ہی نہ رہ ونڄے ۔ تہاکوں اے سݨ کے حیرت نہی تیھوݨی چاہیندی جو این وخت ملک اچ 44٪ تعلیم دی ذمہ داری پرائویٹ سکول چائی کھڑن ـ
قصہ کو تاہ اساݙے سوال دا ھک عملی حل ، جیندا میں آپ وی کافی تک قائل ہاں ـ ایہ ہیہ جو ترائے ٻولیاں نال نال ٹوریاں ونڄن ـ مادری بھاشا، اردُو اتے انگریزی ـ ریاضی اتیں سائینس کوں انگریزی اچ بھانویں نہ ہی پڑھایا ونڄے تاں وی مرکزی تصورات ضرور انگریزی اچ بیان کیتے ونڄن، انگریزی پڑھاوݨ سمجھاوݨ اتے انگریزی زبان وچ پڑھاوݨ اچ وݙا فرق اے، مادری زبان تے اردو اچ انٹر تک (ہشتم دے بعد ملٹیپل آپشنز سمیت) سماجی علوم و ادب پڑھایا ونڄے ـ اساتذہ دی ریکروٹمنت اتی متعلقہ زبان تے اُنہاں دی گرفت بہتر کیتی ونڄے (مگر ایے موضوع علیحدہ وضاحت طلب اے) ـ اگر کوئی مادری یا قومی زبان کوں آپݨی اعلٰی تعلیم یا تخصیص واسطے اڳاں ٹورݨ چاہندے تاں اوندے واسطے مکمل پروفیشنل مواقع ہووݨے چاہیدے ہن ـ آخر اچ میں اے وی عرض کر چھوڑاں جو اے کوئی حتمی، آخری یا مستند طریقہ کار یا تجویز نئیں ـ ذریعہ تعلیم بارے دنیاء اچ اَتے اساݙے مُلک اچ کئی آراء اختلاف موجود ہن ـ اتے اوہ سارے دے سارے غلط نؑیں ، اینہہ واسطے ھر پڑھیے لکھئے شخص کُوں کھلی دعوت اے جو اوہ آپݨی رائے ݙیوے تاکہ اے ڳتھی آپݨی آوݨ ألی نسل کیتے سلجھائی ونڄ سڳے ـ بہ مصداق مرزا غالب :
صلائے عام ہے یاران نکتہ داں کیلئے ونکی:تعلیم ونکی:نصاب