cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تبوک وچ لشکر روم خوف
حضورِ اقدس ﷺ نے تبوک وچ پہنچ کے لشکر کوں پڑاؤ دا حکم تھیا۔ مگر دور دور تک رومی لشکراں دا کوئی پتہ نہ چلا۔ واقعہ اے تھیا کہ جݙݨ رومیاں دے جاسوساں نے قیصر کوں خبر ݙتی کہ رسول ﷲ ﷺ تریہہ ہزار دا لشکر گھن کے تبوک آندے پئے ہن تاں رومیاں دے دلاں تے اس قدر ہیبت چھا ڳئی کہ او جنگ توں ہمت ہار ڳئے تے اپݨے گھراں توں ٻاہر نہ نکل سڳے۔ رسول ﷲ ﷺ نے ویہہ ݙینہہ تبوک وچ قیام فرمایا تے اطراف و جوانب وچ افواج الٰہی دا جلال ݙکھا کے تے کفار دے دلاں تے اسلام دا رعب ٻلھا کے مدینہ واپس تشریف گھن آئے تے ایں طرح تبوک وچ کوئی جنگ نہ تھئی۔
شفقت بزدار
نمونہ کلام
میں اے سمجھینداں جنت تیں
حق ایندا نرا ُنچا ہے
ایں چپ چا کیتی مڑس ایندا
توڑے چندرا، چچرا، چچا ہے
ایں اپنے دل دے برتن کوں
ہنج پی کے مانجھا کچا اے
ناں ایندا پوپا کچا ہے
شمیم عارف قریشی، حکایت
حکایت
شفقت بزدار
نمونہ کلام
نہ ایندا لچھا لچا ہے
شمیم عارف قریشی، حکایت
شمیم عارف قریشی
اساں شمیم عارف قریشی دے آدر وچ کٹھے تھئے'ایں دھرتی دے مہان ایں بندے کوں اساں پُھل وی پورے پیش نہ کیتے'اوندے کم تے کلام کوں تاریخ ذمے لاونڑ دی آلس کیتی'اونکوں وسارنڑ دا سانجھا اساں زور لایا پر نیت ساڈی توڑ نہ چڑھی'اساں ہک ڈینہ اوندے کیتے ولدے کٹھے تھئے'اوندی کافی تے گالھ ٹری تے چار گالھیں طے تھیاں
1)اساں جڈن وی اسمان تئیں ویسوں گڑگاڈے تے کٹھے ویسوں 2)اساں ککراں دے پُھل تے سندھ دی بلھنڑ دی قسم چیسوں 3)اساں رب کوں ایں وسوں دے سُنڑھپ موجب ڈیکھسوں 4) شمیم عارف قریشی دے ناں دا باغ لیسوں
شمیم عارف قریشی اُتھاہیں آ گیا ' اوں آکھیا " تہاڈا میں تھوریت ہاں جو تساں میکوں یاد کیتے ' ملتان دی ہک سیل بئی میں نال تہاڈے کرنڑاں چاہنداں "
رفعت عباس
جنوبی ہندکو
ضلع چکوال، ڄنڈ تے کوہاٹ دے علاقیاں وچ وی سرائیکی نال رلدی ملدی زبان الائی ویندی ہے۔ ایں لہجے کوں اعواݨکاری یا اعواݨی  یا  لُوݨی (کوہستان نمک) یا کوہاٹی وی اہدے ہن۔
ایں دے چار لہجے ہن۔
١ـ اعواݨکاری،، تلہ گنگ، جنڈ
٢ـ کوہستان نمک،،. ونہاری،. کہونی،. وادی سون،. چکڑالہ
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ہے شاباش جٹی کوں شفقت
جٹی دی ذات سیاݨی ہے
جنوبی ہندکو
٤ـ کوہاٹی
ماہرین جنوبی ہندکو وچ گھیبی تے پشاوری کوں وی شامل کریندے ہن.
اعواݨکاری
تلہ گنک، لاوہ، جنڈ دی زبان اعواݨکاری ہے۔ وادئِ سُوݨ ضلع خوشاب دی زبان اعواݨکاری دا مرکز ہے۔ میانوالی وچ: بَن حافظ جی، تھمے والی، ڈھوک میاݨی، ڈھرنکہ، چکڑالہ تے وادئِ نمل دی زبان اعواݨکاری ہے۔ علی محمد مسکین وی ایں لہجے دا شاعر ہے۔ایہ شمالی سرائیکی ہے۔
اعواݨکاری دے چار لہجے ہن:
اعواݨ کاری وچ پیش دی ورُت نویکلی ہے۔ مثلاً چکُر، چیکُݨ۔
اَدھی وادئِ سُوݨ وچ "دا" اہدے ہن تے اَدھی وادئِ سُوݨ وچ "نا" حرف اضافت ہے۔
لُوݨی
ونہاری تے کہونی کوں لوݨی یا کوہستان نمک دی ٻولی آہدے ہن۔ کہونی دے دھنی زبان وچ فرق ہے۔ کہونی دا شمار وادی سون دی زبان نال تاں تھی سڳدا ہے۔ پر دھنی نال کائناں۔
دھنی
شاہ مراد چکوالی لہجے دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔ ۔ پیلو چکوال دا شاعر ہے۔ کجھ لوک دھنی کوں سرائیکی شمار کائنی کریندے۔
چکوال تحصیل دے لہجے ایہ ہن:
چکوال دے لوک گلوکار:
رجب علی، اخمت حیدری، تنویر علی پیارا، فخر عباس فخری، ارشد علی سوال، استاد گلشن، حسن لیاقت،, بھابو لوہار ، استاد ادریس، لوک گلوکار احمد خاں ملنگی چوآسیدن شاہ ضلع چکوال فون  نمبر 03325108249
شاعر :
قاضی باقر وسیم
کوہاٹی
ایہ وی اعواݨکاری دا ہک لہجہ ہے۔ جہڑا چھی لہجیاں دا مجموعہ ہے۔
کوہاٹی دے چھی ذیلی لہجے ہن۔ خوشحال ڳڑھ دا لہجہ، توگھ دا لہجہ، ٻلی تنگ دا لہجہ، کوہاٹ شہر دا لہجہ، وادی بوراکا دا لہجہ، شکر درہ دا کوہاٹی لہجہ، 1981 دی مردم شماری وچ ضلع کوہاٹ وچ چالیہ فیصد کوہاٹی ہائی،
ݙاکٹر یونس ندیم، محمد جان عاطف، ریاض، انجم یوسف زئی تے سعد اللہ خاں کوہاٹی زبان دے ادیب تے کارکن ہن۔ کوہاٹی، چکوالی تے اعواݨکاری لہجے آپس وچ ٩٠٪ سرائیکی نال٨٠٪ ہندکو نال٦٠٪ تے پنجابی نال٤٠٪ نال رلدے ملدے ہن۔ ایں سانگے ایہ سرائیکی شمار تھیندے ہن۔
میڈیکل یونیورسٹیاں
سرائیکی وسیب دے سوا پاکستان دے تمام علاقیاں وچ میڈیکل یونیورسٹیاں قائم کیتیاں ڳیاں ہن جنہاں دی تفصیل علاقے دے حساب نال اے ہے: (کوئی نی بݨائی ڳئی)
(کوئی نی)
گلگت بلتستان: - (کوئی نی)
الرحمٰن
وݙی رحمت والا۔ اللہ دی ہک صفت اے۔
شفیق سرمد بھٹی
شفیق سرمد بھٹی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
قطعہ
چا گھن تسبی کامل تھی ونڄ
علم عمل دا عامل تھی ونڄ
پچھیں سرمد بخشش ملسی
پہلی صف وچ شامل تھی ونڄ
ݙوہڑہ
تُساں بےشک  اپڑیں  کَم  ڈیکھو  میکوں  اپڑیں  کَم  کُجھ کَرݨ ݙیوو دَم بَھرݨ ݙیوو
ہُݨیں دیغریں مال کوں چھیڑیے مییں کُجھ لحظہ مال کو چَرݨ ݙیوو دََم بَھرݨ ݙیوو
میں مَر گئی سوکھیں نئیں مَردی  مُوئی  میں کوں مَر مَر  مَرݨ ݙیوو دَم بَھرݨ ݙیوو
دَم  دَم    دما   دَم    دَم    آؤسی  دَم   سَرمَد   سَنگھڑی  گَھرݨ ݙیوو دَم بَھرݨ ݙیوو
ہک ہک دے بــدلـــــے ڈاہ ڈیـــنــدا سَبھ ہک دے بــدلـــــے ڈاہ گھندے تے ساہ گھندے
ہک راہ ٻــــے راہ کوں راہ ڈیـــنــدا ہک راہ توں ســــــارے راہ گھندے تے ساہ گھندے
ہک قرب ہے قرب دے قرب کیتے سَبھ کرب دے کرب دی بھاہ گھندے تے ساہ گھندے
کجھ لـوگ نکـمــیـں وسـتـی دے اِنہیں لـوگـیـں کوں کُــئـی کم کینی ہئے کم کینی
کہیں خوشی تــے کُئی خوشی کینی کہیں غم دا کہیں کوں غم کینی ہئے غم کینی
ڄــم ڄـــمــدیں ڄـــمــدے ڄــم تھیندے ڄــم گیں دا ڄمدا ڄم کینی ہئے ڄم کینی
ایـــویـں لگدے جیویں موئے پــے ہن دم ســـرمــد ســـرمــد دم کینی ہئے دم کینی
اُٹھی سِــــدھ کـــــر ٹُـر ڄُل ٹُـردا ڄُل ہــــے حال ڳنڈھوکڑی چَئی ڄُل
بھانویں سِـر تـــے رکھ یا مــونڈھے تــے رکھ پال ڳنڈھوکڑی چَئی ڄُل
تیکوں سبھ کجھ نال سمبھال ڈینداں صیح گال ڳنڈھوکڑی چَئی ڄُل
تــوں ســــــــرمــــد مــیــڈا میں تـــیــڈا بھیوال ڳنڈھوکڑی چَئی ڄُل
لکھاری! شفیق سرمد بھٹی
نظم
ہا اپڑیاں غَزلاں گیت
اپڑیاں نَظماں اپڑیاں قافیاں اپڑیں سُر سَنگیت
ہا اپڑیں سُر سَنگیت
میکسیکو شہر
میکسیکو شہر (ہسپانوی: Ciudad de México, México D.F،(سیوداد دے میخیکو) انگریزی: Mexico City) میکسیکو(میخیکو) دا دارالحکومت ہے۔ ایہ دنیا دے عظیم ترین شہراں وچوں ہک ہے جیہڑا میکسیکو(میخیکو) دے وسط اچ بلند سطح مرتفع تے وادی میکسیکو وچ واقع ہے۔ شہر سطح سمندر توں 2240 میٹر (7349 فٹ) دی بلندی تے ہے، جیندے ارد گرد سطح سمندر توں 4 ہزار توں 5500 میٹر بلند تک آتش فشاں پہاڑ ہن۔ میکسیکو دی زبان سپینی ہے.
شفیق سرمد بھٹی
نظم
اپڑیں مِصرعے  اپڑیاں  بَحراں  اپڑیں   مِٹھڑی میت
ہا اپڑیں مِٹھڑی پیت
اپڑیں لِکھڑیں اپڑیں سُݨڑیں اپڑیں گاوݨیں چا
اپڑیں جوگیں  اساں  لوگیں  اپڑیاں نیتاں نیت
ہا اپڑیاں نیتاں نیت
چیڑاں چُݨدے پُݨیاں  پُݨدے جھوݨاں جُھݨدے گے
تاݨیاں وُݨدے  لیکھیں سُݨدے سُݨدے ہاریں جیت
ہا سُݨدے ہاریں جیت
اپڑیں ہوندے  ہوندے سوندے   ڈَھندے پوندے آئے
پیریں پوندے روندے روندے  سِدھے سیدھے سیت
عبدالرزاق گرناہ
عبدالرازق گرناہ (پیدائش 20 دسمبر 1948ء) ہک زنزیباری نژاد ناول نگار ہن جیہڑے برطانیہ وچ مقیم ہن۔ اوہ سلطنت زنجبار وچ پیدا تھئے تے 1960ء دے ݙہاکے وچ زنجبار انقلاب دے دوران پناہ گزین دی حیثیت نال برطانیہ آئے۔ انہاں دے ناولاں وچ پیراڈائز (1994ء) شامل ہے، جینکوں مین بکر پرائز تے وہٹ بریڈ پرائز ݙوہاں کیتے شارٹ لسٹ کیا ڳیا۔ ویران (2005ء) تے بائی دی سی (2001ء)، جیہڑے بکر کیتے لانگ لسٹ کیتے ڳئے ہن تے لاس اینجلس ٹائمز بک پرائز کیتے شارٹ لسٹ کیتے ڳئے ہن۔ گرناہ کوں 2021ء وچ ادب وچ نوبل ݙتا ڳیا جیہڑا انہاں دی نو آبادیاتی نظام دے تہذیباں تے اثرات تے پناہ گزیناں دے نال مختلف براعظماں وچ پیش آوݨ والے مصائب کوں انتہائی آسان الفاظ وچ بیان کرݨ دی وجہ نال ݙتا ڳیا ہے۔
شفیق سرمد بھٹی
نظم
اپڑییں پیتیں پیت پریتیں  گیتیں گیتیں جَؤ
جُڑدے جوڑیں مُڑدے موڑیں اپڑیں ٹوری رییت
ہا اپڑیں ٹوری رییت
دیر دبیریں  پیر تے پیریں  پِھردیں  پھیریں دو
جَھݨدیں بیریں چوگ چَنگیریں اپڑیں پاتی پیت
ہا اپڑیں پاتی پیت
اپڑیاں جاہیں پیار پناہیں سَرمَد سائیں وے
سَرمَد سائیں اللہ سائیں  اللہ ہَست مسیت
ہا اللہ ہَست مسیت
مزاحیہ نظم
کَئی گال ہے کَئی کَئی بَٹ اے
آوے دا آوا چَٹ اے
کَئی کہیں کوں کیا کیا کیوں وے کیوں
کَئی کِیہیں رَٹی رَٹ اے
کَئی کہیں کوں ہولے بہوں ہولے
کَئی کہیں کوں فَٹا فَٹ اے
کَئی کہیں کوں گھُٹ تے گھُٹ ادھ گھُٹ
کَئی کہیں کوں مَٹ دے مَٹ اے
کَئی کہیں کوں کُجھ ناں کُجھ وی ناں
کَئی کہیں کوں ہاں دی سَٹ اے
کَئی کہیں دی سانبھ سمبھال دے وچ
کَئی جھَٹ جھُپَٹ لُٹ پَٹ اے
کَئی کہیں دے سامھڑیں تھی پوندے
کَئی سامھڑوں ویندے ہَٹ اے
کَئی سَبھ کُجھ اپڑاں گال کَیِی
کَئی سرمد ویندے وَٹ اے
لکھاری ! شفیق سرمد بھٹی
رمضان میراݨی
رمضان میراݨی ہک سوشل میڈیا پرسن ہے جیندا تعلق ضلع تونسہ نال اے۔ اے اپݨے مذاحیہ انداز پاروں مشہور اے۔ ایندے ویڈیوز زیادہ تر سرائیکی زبان اچ ہوندن۔
آثار نبوی صلی ﷲ علیہ وسلم دی حفاظت
ایں کائنات اچ گھٹ ودھ ہک لکھ تے چوی ہزار انبیاء کرام علیھم السلام تشریف گھن آئے ہن ـ انھاں دے وچوں کئیں نبی علیہ السلام دی زندگی محفوظ کونھی ـ انھاں دے منݨ آلاں کوں پتا کونھی ڄو انھاں دے نبی کیویں زندگی گزاری ہےـ دنیاں دے وچ تقریبًا ساݙھے ترائے ارب عیسائی ہن انھاں کوں اے علم کونھی ڄو عیسٰی علیہ السلام کیویں زندگی گزاری ـ انھاں کول ڄیری کتاب ہے او وی محرف تے تبدیل شدہ ہےـ رب دا اصل کلام انھاں کول محفوظ کونھی ـ دنیاں تے یہود سیاسی، عسکری تے معاشی لحاظ نال قابض ہن بھلا انھاں کول موسٰی علیہ السلام دی حیات تے وحی الٰہی یعنی تورات اصل حالت اچ موجود کونھی ـ زبور وی تبدیل تھی چکی ہےـ صرف ہک کتاب آپݨی اصل حالت اچ موجود ہے قرآن مجیدـ ڄیری الفاظ حضرت ابو بکر و عمر رضی ﷲ عنھم سݨے اوہے اساں گناہگاراں اویں ہی بغیر کئیں زیر زبر دی تبدیلی دے سݨےـ چوݙاں صدیاں دے طویل سفر دے بعد وی ﷲ پاک دے کلام اچ کئی فرق نیں آیاـ اے سارا ﷲ پاک دا فضل ہے ڄئیں اس پاک کلام  حفاظت دی ذمہ داری خود آپݨے ذمے گھدی ہئی ـ
ترجمہ
"اے ذکر (قرآن) اساں آپ اتارا ہے تے ایندی حفاظت دی ذمہ داری وی ساݙے ذمے ہے"ـ ایندا ݙوجھا پہلو اے ہے ڄو قرآن پاک تاں محفوظ ہووے تے صاحب قرآن دی زندگی محفوظ نا ہووے تاں اساں ناں صرف ہکے پہلو کول محروم ہوسوں بلکہ قرآن تے عمل کرݨ وی ممکن نا راہسی ـ کیونکہ قرآن آدھا ہےـ
" تہاݙے واسطے رسولﷲ صلی ﷲ علیہ وسلم دی زندگی بہترین نمونہ ہے" ـ ساݙے کول او زندگی ہووے وی نئیں تاں ﷲ پاک دا ایں حکم ڄو ﷲ تے اوندے رسول صلی ﷲ علیہ وسلم دی اتباع کرو تے عمل ممکن نا راہسی ـ اس کیتے علماء کرام دے نزدیک جتھاں قرآن دی حفاظت دی ذمہ داری ﷲ پاک کول ہے اونویں آر نبی کریم صلی ﷲ علیہ وسلم دی زندگی دی حفاظت وی ﷲ پاک قیامت تئیں فرمیندا راہسی ـ حضور صلی ﷲ علیہ وسلم قرآن دے انھاں لوظاں دے معنی تے مفہوم آپݨے عمل نال سمجھائے ـ نماز دا حکم اترا تاں سوہݨے اے نئیں فرمایا ڄو اینویں کھڑو تے قیام تے رکوع کرو تے سجدے کرو بلکہ فرمایاـ
"میکوں ݙیکھو ڄیویں میں کراں تساں اونویں کرائے ویندے نماز ٻݨدی ویسی"ـ اینویں آر مناسک حج ڳݨ کے نیں ݙسے ڄو اے فرض ہن تے اے واجب ہن بلکہ فرمایا
"میݙے عمل کوں ݙیکھو"ـ لہزا اساں سوہݨے دے عمل کوں ݙیکھسوں تاں قرآن تے عمل کر سڳسوں ـ الحمدﷲ اساں او خوش بخت لوک ہیں ڄیندے کول مٹھے مدنی دی تشریف آوری کول ایں دنیاں توں پڑدہ وٹینداں تئیں ساری حیات مبارکہ دا ہک ہک لاظہ محفوظ ہے تے محفوظ کرݨ آلاں دی محنت ݙیکھو ڄو سیرت تاں سیرت اطراف سیرت دی وی ہر ہک شئے اینویں ساݙے تئیں پہنچی ڄیویں اساں اڄ وی آپݨی اکھیں نال سوہݨے کوں ٹردا پھردا، اٹھدا ٻاہندا ݙیدھے ودے ہوؤں ـ سوہݨے دی زندگی کوں اینویں ݙیکھ سڳدے ہیں ڄیویں سوہݨے دے نال راہوݨ آلے مشاہدہ کریندے ہن ـ قرآن دیاں تفسیراں، سیرت دیاں کتاباں، حدیث دیاں کتاباں، صحابہ دے اقوال، اولیاء کرام دے ملفوظات سارے حضور صلی ﷲ علیہ وسلم دی زندگی کوں ساݙے تئیں پچیندے پئین ـ سوہݨے دی ساری زندگی غلاماں دی محبت دی صورت اچ ساݙے تئیں پڄدی پئی ہےـ اے محفوظ کرݨ آلے کئی جذباتی مقرر، واعظ، شعراء یا نعت خوان نن بلکہ اس کائنات دے چُݨے ہوئے ڄݨے ہن ـ انھاں غلاماں فرائض و واجبات تاں احسن انداز اچ ساݙے تئیں پچائے ہی پچائے سوہݨے دی ذات نال جُڑی ہر شئے اینویں پچائی ڄو دنیاں ݙنداں دے وچ انگلیاں پا ݙیدھی رہ ڳئی ـ
منبرِ رسول صلی ﷲ علیہ وسلم
حضور صلی ﷲ علیہ وسلم ڄیرے منبر تے تشریف فرما ہوندے رہے اس منبر تے ویح کول زیادہ کتاباں لکھیاں ڳئیاں ہن ـ انھاں کتاباں دے وچ منبر دی تیاری، لکڑ دی قسم، لکڑ کتھوں آئی، کوݨ، کݙاں تے کتھوں کپ گھنایا، کیری ڈیہوار تیار تھیا، سوہݨے کتنے تے کیرے کیرے خطبے اوندے اتے ارشاد فرمائے، منبر کݙانھ مسیت کول باہر وی ڳیا یا اتھائیں پیا ریہا ہئی، سوہݨا کیویں منبر تے تشریف فرما ہوندے ہن، کیری پوڑی تے ٻاہندے ہن غلاماں سوہݨے دی محبت اچ ساریاں تفصیلاں ساݙے تئیں ناں صرف پُچائیاں بلکہ ساکوں ہر شئے جیندی جاگدی اکھیں نال ݙکھئی ـ جاری ہے
نصاب دی تبدیلی وچ رکاوٹاں
نصاب دی تبدیلی وچ کجھ رکاوٹاں ایہ ہن۔
١۔ پیشہ ور ماہرین دی کمی
٣۔ جمود
٤۔ توقعات
٥۔ رویے ونکی:نصاب
شناخت
،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،  شناخت  ،،،،،،،،، بندہ سیانڑا ھا ڈیکھ تے حیران ھا کہ ہک باز کُکڑیں دے کٹھے دانڑے کھاندا کھڑے  حالانکہ باز تاں اُچی اڈار کرنڑ ءچ مشہور ھے جنھیں دا شکار کرنڑاں ہس انھیں نال دانڑاں کھاونڑ سمجھ توں باہر ھے، آخر بندے فیصلہ کیتا کہ جیرھا ڈاڈا بڈھڑا ایکوں دانڑے گھتیندا بیٹھے ایں کنیں پچھاں اے کیا ماجرا ھے، ڈاڈے آکھیا ،بابو گال ایویں ھے اے باز نکڑا بچہ ھا جڈاں میں ایکوں زخمی حالت ءچ گھر گھن آیاں اے پہاڑ دے نال پیاء ھا ،میں ایندا دوا داروں کیتا تے ککڑیں دے بچیں نال ایکوں کھڑا ڈتا ہُنڑ تک اے ککڑیں دے نال ھے.
بندے آکھیا ڈاڈا اے باز میکوں ڈے بھانویں مُل نال ڈیویں یا اینویں،، ڈے ضرور میں کجھ تجربہ کرنڑ چاھنداں ،بڈھڑے مہمان سمجھ کے باز جوان کوں ڈے ڈتا.
جوان گھر آ کے باز دے سامنڑے بیھ گیا تے آکھس وائے توں باز ھئیں آپکوں سُنجانڑ تیڈی پرواز آسمان تئیں ھے توں کیوں کُکڑ بنڑیا ودیں ،وت تھوڑی دیر بعد باز کوں چاء کے حویلی دی کندھ تیں چڑھ گیا ،باز کوں تلے سٹیے سی متاں اُڈ پووے، باز کُکڑ آلی کار مونھ پریں ءچ ڈے کے زمین تیں ٹھاہ تھیاء.
خیر جوان محنت نہ چھوڑی کجھ مہینیں دی محنت دے بعد باز کوں چاء کے اُچی پہاڑی تیں چڑھ گیاء اُتھائیں ونج کے باز کوں تلے اُچھلس باز پہلے تاں گچی کھنبیں ءچ ڈتی رکھی جو ھونڑیں زمین تے ڈاھنداں ،جیرلھے اکھ کھول کے ڈیٹھس تاں زمین حالی بہوں  پریں ھئ پچھیں سوچس ھُنڑ زندگی موت دا رُولا ھے پچھیں پَر کھول کے اُڈنڑ دی کوشش کیتس تاں آسمان نال گالھیں ہن  اوں بندے دے سر دے اُتوں ٹپ کے آکھیس میکوں میڈی سنجانڑ کراونڑ دا شکریہ* اے ساری کہانی میڈی سرائیکی قوم تے فٹ بہندی ھے جیرھی اج تئیں شناخت کنیں محروم ھے ،انھیں کوں حالی تک آپڑیں قدر دا پتہ نیں لگا ،کیوں جو گودیں دا غلامی آلا دانڑا انھیں دے ڈیڈھ ءچ ھے اُنھیں وڈی چالاکی نال بازیں کوں کُکڑیں بنڑا کھڑائے اُو وی کُرک* یاد رکھائے میڈی گال کوں جیویں پچھلیں 71 سالیں کنیں بغیر شناخت دے ودے ھاؤ اگر ایویں ودے ریھ تاں اگلیں ویھ سال تک تھاڈا نام و نشان نہ مٹ گیاء تاں میکوں گُولی مار ڈیوائے صرف ماء بولی بچائ ودے ھاؤ جیرھی ھولیں ھؤلیں مُکدی ویندی ھے کیوں جو اساں تعلیم یافتہ تھیندے ویندے ہیں * صوبہ جنوبی پنجاب تھاڈی گردن تے آخری چُھری ھے اگر چل گئ تساں اساں ایں گال تے سمجھوتہ کر گھدا کہ صوبہ بنڑ ونجے ناں وٹیج پُوسی ،،کائیناں تھاکوں غلط فہمی ھے تھاکوں شناخت دے نال نال ماء بولی کوں وی خدا حافظ آکھنڑاں پُوسی ،کیوں جو تھاڈے وسیب ءچ کجھ نَہر پہلے ہن ،کجھ ہُنڑ آ کے بہندے ودن ،،،،جمیل بلوچ.
سرائیکی اصناف سخن ݙوجھا حصہ
ست وارے
اے ست بند تے مشتمل ہک نظم ہوندی ہے ڄیندے وچ ہفتے دے ہک ہک ݙینھ دا احوال بیان کیتا ویندا ہےـ
دفعہ
ہک لمبی نظم ڄیندے وچ ترتیب وار بہوں سارے ݙوھڑے موجود ہوندے ہن ـ ہک نظم اچ سو سو ݙوھڑے وء ہوندے ہن ـ اے صنف مرثیہ گو شعراء نے زیادہ ورتی ہےـ
چھلا
چھلا محبت تے پیار دی علامت دے طور تے چھوہر تے چھیریاں ہتھ اچ پیندے ہن ـ اس صنف اچ دلاں دے ݙکھ سکھ پھولے ویندے ہن ـ ===نمونہ کلام=== چھلا یار نشاݨی ݙتا ول ول ݙیہدیاں چھکے نوں چھلا ݙے کر یارا ساݙا ــــــ کھس دلڑی ونڄ ہویا دراݙا تئیں بن ہور نیں کوئی ساݙا ـــــ ولوں روندیاں اے نور
پوڑی
اے ڄئیں نظم ڄیندے وچ کئیں جنگ دے واقعات بیان کیتے ونڄن ـ اے صنف اڄ کل متروک تھی ڳئی ہےـ
گانمݨ
گانمݨ اچ بیت آنگوں ݙوں مصرعے ہوندے ہن ـ ہک مصرعے دے وچ وسیبی ریت دا یا موسم دے حال دا ذکر ہوندےـ اے مصرعہ مہمل وی تھی سڳدا ہےـ ݙوجھا مصرعہ عشقیہ یا فراقیہ جزبات دا اظہار ہوندا ہےـ ===نمونہ کلام=== یار تاں میݙا پتلا پتنگ ہے ـــــ مور دی گچی گانمݨ یار ـــــ کئی سونے دا رنگ ہےـ
نمونہ کلام
ٻولیں طوطا نال ادب دے ـــــ اڳوں میݙے شاہ عرب دے صلی ﷲ علیہ خوانی
تورا
بنیادی لوک شاعری دی ہک صنف ہےـ
بیت
اے ݙوں مصرعاں تے مشتمل ہوندا ہےـ ایکوں ڈوں بتیاں وی آکھا ویندا ہےـ
نمونہ کلام
فریدا کالے میݙے کپڑے کالا میݙا ویس گناہاں بھریا میں پھراں لوک آکھن درویش
جنگ نامہ
وار تے پوڑی آنگوں اس طویل نظم اچ جنگ دے واقعات خصوصًا واقعہ کربلا دے واقعات بیان کیتے ویندے ہن ـ
بحر
اے ݙوھڑے دے انداز دی بہوں طویل نظم ہوندی ہےـ عشقیہ داستاناں بیان کیتیاں ویندیاں ہن ـ چار مصرعاں کول زیادہ وی ہم قافیہ تھی سڳدے ہن ـ
مثلث
ہر بند اچ ترائے مصرعاں آلی نظم ہوندی ہےـ
مخمس
اس نظم دے ہر بند اچ پنڄ مصرعے ہوندے ہن ـ
مسدس
ہر بند اچ چھیں مصرعے ہوندے ہن ـ
غزل
عربی زبان کول اردو دے وچ آئی تے ول سرائیکی شعراء ایکوں عروج تے پچایا ـ غزل دے بہوں سارے معنے ہن ڄیندے وچوں سوہݨیاں ذالیاں نال گالھیں کرݨاں مشہور تعریف ہےـ ایندے کول علاوہ غزل دا لوظ غزال کول نکھتا ہے غزال ہرݨی دی او ݙکھ بھری چیک ہوندی ہے ڄیری او شکاری دا تیر لڳݨ یا کئیں ݙکھ دے ویلے چیک بھریندی ہےـ
عشقیہ داستاناں یا قصے
ہیر رانجھا، سسی پنوں، سیف الملوک، یوسف زلیخا، لیلٰی مجنوں، مرزا صاحباں، مصری بائی وغیرہ دیاں داستاناں منظوم بیان کیتیاں ویندیاں ہن ـ غفار تعبیر حوالہ جات سرائیکی شاعری دا ارتقاء ٢٠٠٧
رنگ فریدؒ
رنگ فریدؒ خواجہ غلام فریدؒ دے کلام دا موضوعاتی انتخاب انتخاب، ترتیب و ترجمہ ڈاکٹر عصمت ﷲ شاہ صاحب اے کتاب 2022 دے وچ خواجہ غلام فریدؒ چئیر دے زیر اہتمام شائع تھئی ہےـ کتاب دا مقصد ایں عظیم صوفی بزرگ دے کلام کوں آسان کر کے انھاں لوکاں تئیں پچاوݨاں ڄیرے سرائیکی زبان کوں گھٹ سمجھیندے ہن یا ول بلکل نیں سمجھیندےـ اے کتاب ١٢ عنواناں تے مشتمل ہےـ
پہلا عنوان
اس عنوان اچ انھاں اشعار دا انتخاب کیتا ڳیا ہے ڄیندے وچ خواجہ غلام فریدؒ آپݨے مالک و محبوبِ حقیقی دے سہرے ڳاندے ہن ـ
ݙوجھا عنوان
اس عنوان دے وچ عشقِ رسول صلی ﷲ علیہ وسلم دے کول بھرپور اشعار منتخب کیتے ڳئے ہن ـ
تریجھا عنوان
او اشعار اکٹھے کیتے ڳئے ہن ڄیندے وچ خواجہ صاحب آپݨے مرشد کریم نال عقیدت دا اظہار کریندے ہن ـ
چوتھا عنوان
رعنائی عشق دے ناں نال عنوان ٻدھا ڳیا ہےـ درد، فراق، تڑپ تے ݙکھاں دی گالھ کیتی ڳئی ہےـ
پنڄواں عنوان
خواجہ صاحب دا او کلام ڄیندے وچ دنیاں کوں ہر دم اس ذات نال تعلق استوار کرݨاں ہے ڄیندے جلوے کائنات دی ہر شئے چوں ݙسدے ہن ـ
چھینواں عنوان
ایں کلام اچ انسان دی عظمت تے انسان کوں آپݨے آپ دی پہچاݨ دا درس ݙتا ڳیا ہے کہ انسان کوں ﷲ پاک ٻہوں سوہݨاں بݨایا ہےـ
ستواں عنوان
او کلام ڄیندے وچ امید، وسیب نال محبت، محرومیاں تے قابو پاوݨ تے وسیب دے رنگاں دی گالھ کیتی ڳئی ہےـ
اٹھواں عنوان
ایں عنوان دے تحت او اشعار جمع کیتے ڳئے ہن ڄیندے وچ وعظ و نصیحت تے لوکاں دی اصلاح دی گالھ کیتی ڳئی ہےـ
نانواں عنوان
او کلام ڄیرے دے وچ محبوب دے وچھوڑے، ہجر تے فراق دا اظہار کیتا ڳیا ہےـ آپݨے محبوب کوں ارداساں پیش کیتیاں ڳئیاں ہن ـ
ݙاہواں عنوان
ایں عنوان اچ اوں محبوب حقیقی کوں ہر دم دل اچ وساوݨ دی گالھ کیتی ڳئی ہےـ
یارہواں عنوان
ایں عنوان اچ روہی، روہی دے وݨ، ٹوبھے، ٹبے، تھل، ٻیٹ، جنگل، ٻیلے، ساول، پیلوں، تے وسیب نال محبت دے اشعار دا انتخاب کیتا ڳیا ہےـ
اکرم غریب آبادی
اکرم غریب آبادی سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔ 1992ء اچ کبیروالہ اچ ڄمے۔
طارقا نیازی
طارقا نیازی میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور ٹک ٹوک سٹار تے سوشل میڈیا فنکار ہن۔ انہاں دے مزاحیہ ویڈیو سرائیکی زبان اچ ہوندن۔
شفیق شجراء کمسنؔ
سرائیکی ادب اچ ہک سوہنْا ودھارا سئیں شفیق شجرا کمسنؔ دی پہلی کتاب ’’پُوکھوں‘‘
اجٖوکے دَور دے وچ سرائیکی ادب جیویں ترقی کریندا پئے اینویں اساکوں بٖئی کُئی مثال نی مِلدی ۔ عین ممکن ھے دُنیا دیوچ ایجھا سوبھ شاید کہیں بٖئی زبان کوں وی حاصل ہووے ۔اساں جیرھے ویلھے وچ ساہ گھِندے پیوں ایندے وچ سرائیکی ادب دے اسمان تے ایجھے ایجھے ستارے چمکدے نظر آندے پِن جنھاں توں ایہ اُمید کیتی ونجٖ سگٖدی ھے جو ایہ آونْ والے وقت اچ سرائیکی ادب دے اسمان تے اپنْے پورے چمکار نال نشابر کھڑے ہوسن۔ اجٖوکے سرائیکی ادب وچ ہک نوجوان شاعر سئیں شفیق شجراء کمسن اپنْی پہلی کتاب ’’پوکھوں ‘‘ایں اُمید نال پیش کیتی ہِس جو آونْ والے وقت دا مورخ اونکوں سوہنْے لفظاں نال یاد کریسی۔ ایں کتاب دا ٹائٹل ، صفحات ، سُنْہپ تے شاعری ڈٖیکھ کراہیں دِل باغ باغ تھی ویندے۔ ایندے وچ موجود کُجھ جگٖ مشہور شعراء دے تاثرات شامل ہِن آؤ ڈٖیکھدے ہئیں جو او ’’پوکھوں‘‘ اتے پوکھوں دے خالق دے بارے کیا اَہدن:
سیفل بلوچ:
سئیں شفیق شجراء کمسنؔ ہے جیڑھا آپنْی عمراں کولہوں وڈٖیاں گاٖلہیں کریندے۔ جیندی شاعری اُستاد شاعراں وانگ ہے تے اگر ایں وی آکھاں چا جو اُنھاں دی پرواز مریخ نال ٹکر کھاندی اے تاں کوڑ کائینی تے ایہ آکھنْ وی حق گوئی ہے جو مستقبل دے بٖال جڈٖاں سرائیکی اچ بی اے ، ایم اے یا پی ایچ ڈی کریسن تاں ایہو جہیں شاعر دے کلام دی ضرورت پوسی۔
مصطفی خادمؔ :
رابطے تے آگاہی دے ایں دور وچ ہک بندہ میکوں بغیر ڈٖٹھے پیارا لگٖنْ پئے گٖیا ہا ، میل ملاقات دے بعد تاں اوندا پیار خلوص ، محبت ، ملنساری، عجز و انکساری، کھِل مُسکار تے احترام اوندے قرب دیاں خوبصورت پوڑیاں لگٖیاں ۔ جنھاں دے ذریعے اوں شخص سرائیکی ادب دے ست ماڑ کوں جھاتی پا کے آکھیے جو ایہ محلہ میڈٖا آپنْائے۔ اوندے ست ماڑ دے نقش نگار ڈٖیکھ تے پتہ لگٖے جو واقعی ہک خوبصورت تے خوش گفتار بندے دا ست ماڑ ایہو جیہاں تھی سگٖدے۔ست ماڑ دی رنگین سلہاں تے لکھیے ہوئے شعر پڑھ تے فقیر دے من دی مُرلی وجٖنْ لگٖ پئی تاں سُریلی آواز سئیں شفیق شجراء کمسن دے ناں دیاں مُرکیاں دان کیتین ۔ کمسن سئیں دیاں بالغ غزلاں اُنھاں دی کتاب اچ شامل اِن پڑھ کے پتہ لگٖدے جو سئیں شفیق شجراء کمسن آپنْے ناں ، تخلص تے قوم دی معنویت سمیت شاعری کریندے۔ اللہ مزید ترقی ڈٖیوے ۔ آمین۔ بٖاہر دے انسان وانگوں اندر وَسدا ہم زاد ہک بٖئے دے جیونْ دے مختلف رویے ہنڈیندے ۔ مونجھا تھیندے ، خوش وی تھیندے ، رووے تاں رحٖ کے روندے کھِلے تاں وَل سارے جہان کوں کھِلا ڈٖیندے۔ شاعر محبت دا سفینہ سمجھا ویندے۔ لیکن ایہ ہک حیرت بھری حقیقت ہے جو شاعر آپنْا محبوب آپ ہوندے۔ شاعر دے مَن وچ وَسدی محبت دے پرتو اونکوں جاہ جاہ نظر آندن۔ ولا محبت دا ایہ جہان تخلیق تھیندے۔ شاعر دا ایہ محبوب جیڑھا در حقیقت او آپ ہوندے ایویں سمجھو ہک لڈٖکڑے بٖال آلی کار شفیق شجراء اوں لڈٖکڑے بٖال کوں جٖانْدے تے اوندا ناں کمسن رکھیے سی۔ شفیق شجراء دے اندر دا ایہ کمسن محبوب الاونْ سِکھ پئے تے ہُنْ اوندیاں گاٖلہیں اوندے ناز ختم تھیونْ دا ناں نئیں پئے چیندے۔
شفیق شجراء کمسن ؔ ساڈٖی دھرتی دا سجٖاک شاعر ہے جیندے لفظ جیندا پیار عقیدت، محبت واقعی بے لوث ہے او نہ صرف ناں دا شفیق ھے بلکہ اخلاق دا وی مہربا ن ہے۔ جیندی شاعری دا ہک ہک لفظ سوچ دیاں تندیراں توں نکل کے ہاں دیاں ہواڑاں کوں ٹھڈا کریندا ہویا محبتاں دا مقروض کر ڈٖیندے۔ میڈٖی دعا ھے جو ایہ کتاب ’’پوکھوں ‘‘ شفیق شجراء کمسن کیتے ترقی دا سبب بنْے تے سرائیکستان دی منزل اچ سوہنْا پوکھوں ثابت تھیوے۔
الرحیم
ایندا مطلب اے نہایت مہربان۔ اے اللہ دی ہک صفت اے۔
شمیم خانزادہ
شمیم خانزادہ دا تعلق ترنڈہ محمد پناہ دے گورگیج خاندان نال ہئی۔ سرائیکی تحریک کیتے انہاں دے خدمات لازوال ہن۔ کافی عرصے تک ریڈیو براڈکاسٹر دے طور کم کریندے رہیے تے اپݨا ہک مقام بݨایا۔ یکم اگست 2021ء کوں انہاں دا انتقال تھیا۔
شوکت علی ناشاد
شوکت علی ناشاد سرائیکی زبان دا شاعر ہے،
جم پل
وہاڑی نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
میکوں پیار تیݙے مجبور کیتاۓ آۓ یاد ظلم میں
روپئی ہاں
جینکوں اج تائیں اپݨاں سمجهیا ہا ݙتے ڈهیر
القدوس
نہایت مقدس تے پاک
شوکت علی ناشاد
نمونہ کلام
ستم میں روپئی ہاں
اونکوں ݙیکھ کے غیر دی محفل وچ ایہے کها
گئے غم میں روپئ ہاں
وݙی مدت توں بعد ناشاد دے گهر گیا آ صنم میں
رو پئی ہاں
تیڈی چاهت میڈے دل وچ هے بیان کراں بدنام هوسیں
ونج غیر دی سیج سجائی ہئی ارمان کراں بدنام
هوسیں
سارا جگ ناشاد سن گهنسی اعلان کراں بدنام
یاراں نال بہاراں=وچوں
مسئلہ وجود تے عدم
ہک دور اچ ایہ سوال فلسفے وچ نہایت اہمیت دا حامل رہیا ہے کہ کیا خلا یعنی مکمل عدم دا وجود ہے یا نی؟ ایں سوال دا ماخذ دراصل ایں سوال وچ ہے کہ کیا موجودات یعنی کائنات عدم توں وجود وچ آئے ہن یا نی؟ تے اگر عدم توں وجود وچ آئے ہن تاں خود عدم دے وجود دی نوعیت کیا ہے تے کیا ایندا وجود ہک حقیقت دے طور تے تسلیم کیتے ونڄݨ دے قابل وی ہے یا نی؟ ابتدائی مادی فلسفہ جیندے شارحین وچ طالیس، اناکسیمنڈر دے ناں شامل ہن، نے بظاہر ایں سوال دا جواب نفی وچ ݙتے کیونکہ اوہ ایں ڳال دے قائل ہن کہ عناصرِ اربعہ یعنی پاݨی، ہوا، بھاہ تے مٹی دا وجود ہمیشہ توں ہے، سو اوہ عدم توں وجود وچ نی آئے۔ لیکن مسئلہ عدم جیں پہلے فلسفی دے ہاں واضح طور تے سامݨے آندے اوہ ہیراقلاطیس ہے۔ ہیراقلاطیس دے خیال وچ حرکت حقیقت دا سب توں بنیادی اصول ہے تے کہیں شے کوں وی ثبات نی۔ اوندا ہک مشہور قول ہے کہ تساں کہیں دریا وچ ݙو واری قدم نی سٹ سڳدے کیونکہ ݙوجھی واری اوہ پاݨی گذر چکا ہوسی گا تے ہک مطلق نواں دریا وہندا پیا ہوسی۔ ہݨ حرکت کیا ہے؟ کہیں شے دا اوں حالت وچ بدل ونڄݨا جیندے وچ اوہ پہلے نہ ہئی حرکت اکھویندے۔ یعنی حرکت دراصل کیفیت یا حالت دی تبدیلی ہے۔ لیکن حرکت دے نتیجے وچ شے جیں نویں حالت وچ بدل ڳئی ہے اوہ حالت پہلے وجود نہ رکھدی ہئی تے اوندے کیتے عدم وچ ہئی۔ پس اگر کہیں شے یا وجود وچ عدم دا اضافہ کیتا ونڄے (اتھاں عدم توں مراد شے دی اوہ حالت ہے جیندے وچ اوہ شے پہلے موجود نہ ہئی) تاں اوہ شے تکون دے مرحلے توں گزردی ہوئی ہک بالکل نویں شے بݨ ویندی ہے۔ پس حرکت دا تصور ایندے سوا کچھ وی نی کہ وجود اوہ کجھ بن چکا ہے جیہڑا اوہ پہلے نہ ہئی یعنی وجود وچ عدم دا اضافہ تھی چکے۔ ہیراقلاطیس دے ایہ نظریات ہیگل دے توسط توں اقبال دے ذریعے اساں تک شعری صورت وچ پہنچن تے اقبال دا تصور حرکت و تبدیلی ہیراقلاطیس توں مستفید تھیا ہے۔
شوکت علی ناشاد
نمونہ کلام
ݙوہڑہ
اسی بے شک ڈهول آواره سہی تہاڈی تے هر تهاں تے لوڑ اے
پچهاں وطن تے نظراں بهال پنل راهیں عہد وفا دے نہ تڑور اے
بہوں صدمے هین وڈی تلخیاں وی نالے سہے جئی من تے سوڑ اے
ناشاد دا پیار بهلا کے تے نہ غیراں مگر توں دوڑ اے
تهکیڑے وچوں
شوکت علی ناشاد
الملک
حقیقی بادشاہ۔ اللہ دی ہک صفت اے۔
شوکت مغل
معروف سرائیکی محقق ، دانشور پروفیسر شوکت مغل انتقال کر گئے انہاں دی عمر ٧٣ سال ھائی تے او کجھ ݙینھ توں بہوں بیمار ھن، بلاشبہ سرائیکی لغت تے لسانیت دے حوالے نال ایں خطے ءچ سبھ توں زیادہ کم پروفیسر شوکت مغل نے ھی کیتے ۔
ڄم پل
شوکت مغل ٤ جون ١٩٤٧ کوں ملتان دے علاقے پاک گیٹ ءچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے پیو دا ناں حسین بخش ھا ، شوکت مغل نے میٹرک ملت ھائی سکول کچہری روڈ توں ١٩٦٣ ءچ کیتی ، ١٩٦٥ ءچ گورنمنٹ ایمرسن کالج توں ایف اے تے ١٩٦٧ ءچ ایں کالج توں گریجویشن کیتی ۔ علوم اسلامیہ ءچ ایم اے دا امتحان ١٩٦٩ ء ءچ پنجاب یونیورسٹی توں پاس کیتا، ١٩٧١ء ءچ ای اے اردو کیتا۔ ایں توں پہل ١٩٦٨ء ءچ ھی او بی ایڈ کرݨ دے بعد شعبہ تدریس نال منسلک تھئی چکے ھن ، ١٩٧٥ تک انہاں سکول ءچ تعلیم ݙیتی جیندے بعد او لیکچرار دے طور تے انہاں دی کالج ءچ تقرری تھئی گئی ۔
پیشہ
١٩٧٥ توں ٢٠٠٧ء تک او کالج ءچ اردو پڑھیندے رہے تے نال نال تحقیقی کم وی جاری رکھا۔ شعر و ادب دے نال وابستگی کالج دے زمانوں توں ھی ھائی ،
شہزادہ آصف علی
ملتان نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی گلوکار ہن۔
شوکت مغل
کتاباں
پروفیسر شوکت مغل دی مختلف موضوعات تے اردو تے سرائیکی ءچ ٥٦ کتاباں چھپیاں، سرائیکی لغت ، سرائیکی لسانیات ، سرائیکی محاوریاں تے ضرب المثل تے انہاں دی کتاباں خاص طور تے قابل ذکر ھن ۔ انہاں دی کتاباں ءچ ملتان دا سرسید ، مرزا مسرت بیگ ، قدیم اردو لغت تے سرائیکی زبان ، سرائیکی قعدہ ، اردو ءچ سرائیکی زبان دے انمٹ نقوش ، سرائیکی آکھان (تریھ جلداں) سرائیکی محاوے (ݙو جلداں) ، سرائیکی مصادر (ھک جلد)، سرائیکی زبان ءچ کنایہ تے قرینہ ، قدیم سرائیکی اردو لغت ، شوکت اللغات تے اصلاحات پیشہ وارانہ قابل ذکر ھن، انہاں آکھیا کہ لغت دے حوالے نال مختلف کتاباں دے ترجمے وی کیتے ۔
سرائیکی سفر نامیاں ءچ دلی ڈھائی کوہ ، ملتان توںپٹیالے تئیں تے دیگر کتب ءچ الف بے بٹوہ ، کنائی ، افادات تے پچھیرا شامل ھن ۔ شوکت مغل کوں انہاں دی متعدد کتب تے مختلف اعزازات نال نوازا گئیا۔
وفات
پروفیسر شوکت مغل بیماری دی جنگ لڑدے لڑدے اج اپنڑیں خالق حقیقی نال ونج ملے اور عرصہ دراز توں بیمار ھن تے ݙینھ توں کافی طبعیت خراب تھیوݨ نال جھوک کوں خیرباد آکھ گئے۔ انہاں دیاں وسیب نال محبتاں تے خدمات کوں صدیاں تک یاد رکھا ویسی۔
73 سال دی عمر وچ 3 جون 2020 کوں فوت تھئے،
السلام
جیندی ذاتی صفت سلامتی اے۔
آرتی مکھرجی
آرتی مکھرجی (اردو: آرتی مکھرجی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 18 جولائی 1945ء) ہِک بھارتی پس پردہ ڳائیہ ہِن جنھاں نے ہندی فلم جیویں گیت گاتا چل (1975ء)، تپسیا (1976ء)، منوکا منااور معصوم (1983ء) میں گایا ہے۔
شبیر طاہر ہمائتی
سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔
آرتی مکھرجی
آرتی مکھرجی بھارتیہ جنتا پارٹی دی ممبر ہِن۔
ابتدائی حیاتی
آرتی مکھرجی بھارت دے مغربی بنگال وِچ ڄَمّی ہئی۔انہاں نے اپݨی امّاں توں موسیقی دی تعلیم حاصل کیتی۔ آرتی مکھرجی نے سوشیل بنرجی، استاد محمد صغیر الدین خان، پنڈت چنوموئے لہڑی، پنڈت لکشمن پرساد جے پور آلے اَتے پنڈت رمیش نڈ کارنی توں وی موسیقی دی تعلیم گِھدّی۔
کَم کار آلی حیاتی
آرتی مکھرجی نے بنگلہ ٹی وی شو داداگیری میں توں ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا ہئی۔ آرتی مکھرجی نے ݙسایا جو انہاں نے 1955ء وِچ 14 یا 15 ورھیاں دی عمر وِچ آل انڈیا میوزک ٹیلنٹ پروگرام وِچ ڳایا ہئی۔ این٘دے بعد آرتی مکھرجی نے بطور پس پردہ گلوکارہ فلماں وِچ ڳاوݨاں شروع کیتا۔  آرتی مکھرجی 1958ء وِچ ہندی فلم سہارا توں اَغاز کِیتا، جاں جو ایں فلم دی موسیقی محدود ہئی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:فلمی ڳائیکاں ونکی:بنگالی ڳائیکاں ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں
شاداب خان بھٹہ
سوشل میڈیا تے بھٹہ قبیلے دی فلاح و بہبود تے اتحاد کیتے کم کریندے پئے ہن۔
شیخ حسن عسکری
شیخ حسن عسکری ضلع بہاولپور دی ہک سیاسی شخصیت ہن۔
شمس تبریز چدھڑ
شمس تبریز چدھڑ شاعر ہے۔
ڄم پل
بیڑ پنڈی جھرانا ، ڈاکخانہ خاص تحصیل و ضلع منڈی بہاؤالدین دے رہوݨ آلے ہن۔ پہلی جنوری ١٩٨٧ء کوں ڄمے۔ انہاں دے والد محترم دا ناں سوئن خان چدھڑ ہے۔
نمونہ کلام
لتھیاں کنڑیاں روغن لہ گیا کاراں دا
ڈھول بے قدرا مل نہوں پایا پیاراں دا
کسے دیاں من کے توں ساڈی عرضی رد کیتی
لتھیاں کنڑیاں روغن لہ گئے کاراں دے
اوکھے بچدن ڈنگے ہوئے اپنیاں یاراں دے
لگھی بازارو مہنگے ڈھیر پیاز ہوگئے
اپنی غلطی آپے سجن ناراض ہوگئے
سن سٹ گھتیاای ویکھ کے دولت غیراں دی
ہنڈا سکوٹر وا پئ بھردی آں ٹائراں وچ
ادھ راہ سٹ کے بھرم ونجائے نیں غیراں وچ
لگھی بازارو سرما لینا اکھ جوگا
لکھاں دے ہاسے اج نہو چھڈیا ککھ جوگا
ماھی دا ڈیرا ٹھڈیاں چھاواں بوہڑ دیاں
ادھ راہ سٹ گئے چا کے قسماں توڑ دیاں
منڈی دے رکشے ماھی چک جانو لے ویسن
گل نہے سنڑدا کدی تئن لوڑاں پئے ویسن
روسی ٹریکٹر بنیاں نال کراہ کیتے
آہ پئے وسدن جنہاں میرے اوکھے ساہ کیتے
روسی ٹریکٹر بنیاں نال کراہ ہووے
اوہو مراندن جنہاں اوتے ڈھیر وساہ ہووے
گڈی سواری لگھ گئ گھنٹہ گھر کولو
اج مئن چھڈ کے کل میرا پچھسو ہر کولو
صبح دا ویلا ماھی پیا لاہندا لاری تو
ناں میں مردا ناں تیرا سجن وساہ کردا
اڈا مانڑو چکے دا ماھی ہٹیاں توں لے کاہسے
کملا کیتا آگے اسیں کملے کوئ ناہسے
منڈیو چل کے بس پئ ویندی ماجھی اے
اک گھر روندائے پیڑ دوہاں دی ساجھی اے
منڈیو چل کے بس پئ ویندی اے واڑے نوں
اج دے بیلی وگدن شمس اجاڑے نوں
منڈیو چل کے بس کتووال دا رخ کیتا
نکھڑ گیوسے کس بد نظرے دکھ کیتا
منڈیو چل کے بس پئ کرتووال آوے
ہنج نئیں رکدی جداں تیرا سجن خیال آوے
منڈیو چل کے بھاگووال نوں بس جاندی
کدی مل ویندا اجڑ کے کملی وس ویندی
پنڈی الہانی آہلہ اصل سٹاپ آوے
تاں میں منساں ڈھول مناون آپ آوے
بندے وپاری اوٹھ منڈیاں تے لے ویسن
ترٹ گئ یاری جگاں تے رولے پئے ویسن
لگھی بازارو پھمنڑ لوایا کھیسی دا
اللہ پیا ویہدائے آپ انصاف کریسی دا
لگھی بازارو جوڑی لینی بکتاں دی
لج نہے پالی نال نبھائے ہوئے وقتاں دی
پکیاں سڑکاں اتے سڑکاں دے مینہ وسدے
بندے فراڈی اصل ٹھکانہ نئیں دس دے
شاعر شمس چدھڑ مظلوم
ݙوہڑہ
نِت اٙپنےگل اِچ باہیں پا کے ,,,,,,,,,,,,,,ہاں کردا سوگ تُہاڈا
دل رونداے پیار دے پِنجرے وچ---چیتے کر سنجوگ تُہاڈا
پئی شمس دی جان بھوگیندی اے وِنڑ جُرموں بھوگ تُہاڈا
مینوں کائی نئیں مٙرض زمانے دا""بس کھا گیا روگ تُہاڈا
نایاب مِثالی پُھلاں چوں جِیویں شان گُلاب دی وٙکھری
دٙھرتی دے پٙنج دٙریاواں چُوں جِیویں ٹٙوہر چٙناب دی وٙکھری
جِیویں پاکِستان دے صُوبیاں چُوں گٙل بات پٙنجاب دی وٙکھری
اِنجے شمس کائِنات دے سوہنڑیاں چُوں ہے شٙکل جناب دی وکھری
شکیل حیدر
شکیل حیدر سوشل میڈیا تے پاکستان پیپلز پارٹی دے کارکن ہن تے سرائیکی تحریک دے حامیاں اچ انہاں دا شمار تھیندا اے ۔ انہاں دا تعلق ضلع میانوالی نال اے۔
میدانِ احد وچ مسلماناں دے نقصان دے اسباب
جنگ دا آغاز مشرکین دی طرفوں تھیا جݙݨ ابوعامر نے تیر اندازی کیتی۔ اوں مرحلہ تے نؤں افراد مشرکین ولوں آئے جیہڑے سب قتل تھئے۔ ݙوجھے مرحلے وچ مشرکینِ مکہ نے کٹھا بھرپور حملہ کر ݙتا۔ اوں دوران انہاں دے کجھ عورتاں انہاں کوں اشعار نال اشتعال ݙیویندے ہن تاکہ او غزوہ بدر دی عبرتناک شکست دا داغ دھو سڳن۔ ابتدا دی زبردست جنگ وچ مسلماناں نے مشرکین دے کئی لوگاں کوں قتل کیتا جیندے تے مشرکین فرار تھیوݨ لڳے۔ مسلمان اے سمجھے کہ او جنگ جیت ڳن چنانچہ درہ عینین تے تعینات اصحاب نے حضور ﷺ دی اے ہدائت فراموش کر ݙتی کہ درہ کہیں قیمت تے نی چھوڑنا، درہ چھوڑ کے میدان وچ مالِ غنیمت کٹھا کرنا شروع کر ݙتا۔ صرف ݙاہ افراد درے تے رہ ڳئے۔ خالد بن ولید (جیہڑے اوں وقت مسلمان نہ تھئے ہن) نے موقع غنیمت ڄاݨدے ہوئے کوہِ احد دا چکر لا کے درے تے قبضہ کر گھدا تے مسلماناں تے یکدم پچھوں وار کر ݙتا۔ اونہی اثناء وچ اے افواہ پھیلی کہ حضرت محمد ﷺ معاذاللہ شہید کر ݙتے ڳئے ہن۔ اے سݨ کے کجھ اصحاب نے ہمت ہار ݙتی تے راہِ فرار اختیار کیتی۔ ۔ کجھ ارد گرد دے پہاڑیاں تے چڑھ ڳئے۔ کجھ لوگاں نے اے سوچا کہ حضور ﷺ دے بعد زندگی کہیں کم دی نی تے کجھ لوگ حضور ﷺ دے نال رہ ڳئے تے انہاں دی بھر پور حفاظت کیتی۔ اوں موقعے تے حضور ﷺ نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ کوں ہک تلوار وی عنایت فرمائی جیہڑی "ذو الفقار" دے ناں نال مشہور ہے۔ اوں دوران حضور ﷺ دے کجھ ݙند مبارک وی شہید تھئے۔ حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ وی شہید تھی ڳئے۔ ۔ ایں بارے اللہ نے قران وچ فرمایا۔
جݙݨ تساں (افراتفری دی حالت وچ) بھڄدے ویندے ہاوے تے کہیں کوں مڑ کے نہ ݙیکھدے ہاوے تے رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اوں جماعت وچ (موجود ہن) جیہڑی تہاݙے قیادت اچ (ثابت قدم) رہی ہئی تہاکوں پکاردے پئے ہن، ول اوں نے تہاکوں غم تے غم ݙتا (اے نصیحت و تربیت ہئی) تاکہ تساں اوندے تے جیہڑا تہاݙے ہتھوں ویندا رہیا تے اوں مصیبت تے جیہڑی تہاݙے تے آݨ پئی، رنج نہ کرو تے اللہ تہاݙے کماں توں خبردار ہے۔ سورۃ آل عمران آیت 153
کجھ وقفے بعد اصحاب میدان وچ واپس آوݨا شروع تھی ڳئے۔ چونکہ مشرکین اپݨے بھاری سامانِ جنگ مثلاً زرہ بکتر دی وجہ توں احد دے پہاڑ تے چڑھ نہ سڳے ایں واسطے کئی مسلماناں دی جان بچ ڳئی۔ ابوسفیان دی بیوی ہندہ تے اوندے نال کجھ لوگاں نے مسلمان شہداء دے نک تے کن کٹے تے ہندہ نے سید الشہداء حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ دا کلیجا کڈھ کے چتھیا جیندا حضور ﷺ کوں بے حد رنج رہیا۔ کجھ مسلماناں دے واپس آوݨ تے اے معلوم تھیوݨ دے بعد کہ حضور ﷺ شہید نی تھئے، مشرکین نے جنگ کولوں مکہ دی طرف واپسی اختیار کیتی۔
عاقب جاوید
عاقب جاوید سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی تحریک دے ہک کارکن ہن۔
عطاء محمد نیازی
عطا محمد نیازی دا تعلق داؤد خیل ضلع میانوالی نال اے۔ سرائیکی زبان دے مایہ ناز گلوکار ہن۔ انہاں دے کئی گیت مشہور ہن جنہاں وچ "آکھے واہ بلوچا" تے ہک سرائیکی ملی نغمہ "آئی لو یو پاکستان" شامل ہن۔
عامر وارݨ
سردار ملک عامر یار وارݨ دا تعلق دھوڑ کوٹ، تحصیل احمدپور شرقیہ نال اے۔ کئی واری ایم این اے رہ چکن۔ سرائیکی خطے دی ہک اہم سیاسی شخصیت ہن۔
بارامانیاس دا مابعدالطبعیات دا نظریہ
اساں موجودات دے درمیان بہت سارے فرق پیندے ہیں۔ میز، میز ہے تے کرسی نی۔ درخت، درخت ہے تے پاݨی نی۔ زید، زید ہے تے بکر نی۔ سو ایہ ڳالھ واضح تھیندی ہے کہ موجودات دے درمیان فرق عدم دی بنیاد تے ہے۔ ہک شے ݙوجھی شے نی۔ لیکن اگر ایہ عدم درمیان توں ہٹا ݙتا ونڄے تاں کیا تھیوے؟ ول ظاہر ہے کہ اشیا دا فرق ہی ختم تھی ونڄے تے پارمینڈیس ایہو ݙکھاوݨا چاہندے۔ موجودات وچ کوئی فرق نی کیونکہ عدم دا کوئی وجود نی۔ تمام موجودات دراصل ہک کلی وجود ہن تے انہاں دا ظاہری تفاوت محض دھوکا ہے جیہڑا عدم کوں درمیان وچ گھناوݨ نال پیدا تھیندے۔
لیکن ہیراقلاطیس ثابت کر چکا ہئی کہ حرکت عدم دے بغیر ممکن نی تے ہݨ اساں ایہ ݙیکھدے پئے ہیں کہ عدم دا تاں وجود ہی نی تاں ول حرکت دا انجام کیا تھیوے؟ ایں سوال دا واضح جواب ہے کہ حرکت دا کوئی وجود نی تے ایہ محض حواس دا دھوکا ہے تے چونکہ حرکت ہمیشہ کہیں خالی جگہ وچ ہووݨی ہی ممکن ہے تے کائنات وچ کوئی جگہ وی خالی نی سو حرکت ممکن نی۔ ردِ حرکت دا ایہ نظریہ پارمینڈیس دے شاگرد زینو نے اپݨے مشہور عالم پیراڈوکس دے ذریعے مزید واضح کیتے۔
ہݨ ایہ کائنات کیا ہے جیندے وچ نہ تاں موجودات دے درمیان کوئی فرق ہے تے نہ ہی کتھائیں حرکت ہے۔ ساݙا فلسفی ایں سوال دا جواب کجھ ایویں ݙیندے کہ کائنات دے ݙو رخ ہن۔ ہک رخ حقیقی ہے جیندے وچ محض ہک کامل تے کلی وجود ہے جیہڑا مکمل سکون دی حالت وچ ہے۔ جتھاں کوئی حرکت نی تے محض ہک ابدی سکون تے تھئے ونڄن دی حالت ہے۔ کائنات دا ݙوجھا رخ ظاہری ہے جیندے وچ اساں موجودات دے درمیان فرق وی پیندے ہیں تے حرکت دا مشاہدہ وی کریندے ہیں۔
شعیب اویسی
شعیب اویسی دا تعلق خانقاہ شریف، بہاولپور نال اے۔ علاقے دی اہم سیاسی شخصیت ہن۔ موجودہ رکن قومی اسمبلی ہن۔
عبیداللہ خان شادی خیل
الحاج عبیداللہ خان شادی خیل دا تعلق ضلع میانوالی نال اے۔ ضلعے اچ مسلم لیگ نون دے اہم رہنما ہن۔ مشرف دور اچ ضلع ناظم رہے ہن تے کئی واری رکن اسمبلی وی رہے ہن۔
بارامانیاس دا تصور وجود
پارمینڈیس دے نزدیک اساں ہر شے دا علم یا تاں حواس توں حاصل کریندے ہیں یا عقل توں۔ ساݙے حواس خام ہن تے اینہی وجہ توں ساکوں حرکت تے تفاوت محسوس تھیندے مگر عقل کامل ہے تے ساکوں حقیقت دا علم ݙیندی ہے اینجھی حقیقت جیندے اچ محض وجود ہے تے کوئی عدم یا حرکت و تفاوت نی۔ پس ساݙے فلسفی دے نزدیک حقیقت تے ظاہر دا فرق عقل تے حواس دے فرق دی وجہ توں ہے۔ ہݨ پارمینڈیس دے سارے نظریے تے مجموعی طور تے نظر سٹیجے تاں کجھ ایہ صورت بݨدی ہے کہ حقیقت تے ظاہر دی دوئی ہے تے عقل تے حواس دی دوئی ہے۔ وجود کلی تے سکون حقیقی ہے تے عقل دے ذریعے اوندے تک پہنچا ونڄ سڳیندے۔ انفرادی موجودات تے حرکت ظاہری دھوکا ہے تے حواس دی وجہ نال پیدا تھیندے۔
پارمینڈیس دا تصورِ وجود ہک مجرد تصور ہے جیندی کوئی صورت یا شکل نی، اوہ ٻس ہے۔ ہک دفعہ مثال ݙیوݨ دی خاطر پارمینڈیس نے آکھا کہ وجود حقیقی گلوب دی طرح ہے مگر ایہ مثال محض مثال ہے تے ایندی وجہ توں پارمینڈیس دے مجموعی نظام تے سوال نی چایا ونڄ سڳدا۔
عمران گمانی
اوچ شریف ضلع بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی شاعر ہن۔
شازیہ طالب
شازیہ طالب. بہاولپور نال تعلق رکھݨ والی سرائیکی دی ہک مشہور گلوکارہ ہن۔
علامہ اقبال وسیم
علامہ اقبال وسیم دا تعلق بہاولپور نال اے تے پاکستان سرائیکی پارٹی دے ہک اڳوان ہن۔
عاشق دیوانہ
عاشق دیوانہ ہک سرائیکی گلوکار ہن جیہڑے مشہور سرائیکی شاعر اشو لال دا کلام ڳاندن۔
عصمت نیازی
عصمت نیازی میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی گلوکار ہن۔
میکوں یاد اے، پورھیا رمضان آرائیں
میکوں یاد ہے ساڈیاں سالھیں دے پِچھاڑے کِنوں ہک باغ ہا۔ وَٹ وٹ نال گھاٹیاں کھجیاں کجھیاڻ دے تھڈے۔ توتاں دے وَنڑ امباں دے بُوٹے۔ڈینہہ لہا آلے پاسے ڈاتے آلا کھوہ۔ ساڈے اَبے سئیں دے سوتراں مساتاں دے چنیں نال چنیں۔ اپووانڑے اَگواڑ۔ اگواڑاں اتے ٹانویں تے ڈھاریاں ۔ سالھیں تے ڈھاریاں نال بدھیاں تنڑائیں۔ آپووانڑا مال ڈھانڈھا آپووانڑیاں واڑیاں تے بھانڑے۔ واڑیاں دے دَر اِچ کُتے کتیاں دیاں گُھوراں، کھوہ نال مَسیت، مسیت نال پُرانڑاں بوکھر بوہڑ دا وَنڑ۔ کل وی ہا اج وی ہے، کھوہ کل وی ہا اج وی ہے، پر ہن وَنڑاں اتے کَنڈیریاں تے گنگریاں جا گن ، کھڑا پانی بو کر گئے واہندڑ کھوہ دا پانی تاں صاف تے مٹھا ہا پر ہنڑ سُنج جو تھی گئی! چَکلی رہ گئی ہے نہ چَکل ارے رہ گِن نہ تیر ٹھاکن رہ گن نہ لٹھ بھرونی رہ گئی ہے نہ مکڑا بُھرجل رہ گئے نہ سوتر لڑ کُبے رہ گن نہ ونگ اَریڑیاں رہ گن نہ پاڑچھا کھانج رہ گئی ہے نہ بیڑ ہِکاڑی رہ گئی ہے نہ ڈواڑی نہ کانجنڑ مالھ رہ گئی ہے نہ مال نال بدھیاں لوٹیاں نسار رہ گئی ہے نہ نسار وچ جمی ہوئی چھبیل کھاڈا رہ گئے نہ اڈ نہ اڈ اتے جمی ہوئی سنجڑیں دوساگ رہ گئے نہ بَھتل تے بَٹوں آندری رہ گن نہ باہری سیلھی رہ گئی ہے نہ نتھ کلی رہ گن نہ بندراں آنھر رہ گن نہ خصی گابے رہ گن نہ کٹیاں کھوہ دے مُنے رہ گن نہ مُنے نال دُکھداں دُھوں گوھے رہ گن نہ گوھے دُکھاونڑ آلا ڈاڈا رحیمن بہشتی چڑیاں چلکن ہا چیں چیں چیں طوطے بولن ہا ٹیں ٹیں ٹیں گیرے گھوکن ہا گھوگھو گھو گھوگھو گھو لالیاں چلکن ہا چِل چل چل نہال خاں دے لاوے دے بٹیرے بولن ہا پِٹ پٹ پٹاک پٹ پٹ پٹاک مامے مرادو دا تتر ترھاکے ہا ترہا کو کو ترہا کو کو منجھیں رنگن ہا ڈاند تراڈن ہا کُرے بھونکن ہا گِدڑاں دیاں روڑاں مُکن ہا تے کُتے چپ کرن ہا تِڈیاں دا چُکاٹ مُکدا کُکڑ بانگاں ڈیندے تے ساڈی اکھ کھل ویندی۔ کھوہ دا رنگاٹ کناں وچ رس گھولے ہا۔ سیانڑے آہدن جو راگ آسروی سویر دا راگ، کھوہ دے رِنگاٹ اچوں نِکھتے۔ڈاڈی بہشتن لسی ولوڑے ہا تاں گھپ گھپ کریندی مٹی دا کُھبکار چس ڈیوے ہا۔ بُوا ظہوراں تے ماسی کندن چکی پِیہن ہا۔ پڑوپی دانڑیاں دی نال رکھ بِہن ہا۔ ڈوں چکیاں ہن ساڈے گھر اچ ہک تاں ڈاڈا بہشتی داجل اچوں گھن آیا ہا تے بئی ساڈے ہمسائے شالو رام مارواڑ اچوں آندی ہئی۔ چکیاں دیاں وڈی وڈی ماتراں ہن پُڑاں دے ادھ وچ ناوڑیاں تے سنوڑیاں ادھ اچ ٹھوکیاں ہویا کِل ۔ ماتراں اچ پرولے پئے ہوندن ہن اٹا کٹھا کرڻ کیتے۔ سالھ ساڈی دا ترکہ ڈو کلہوٹیاں ہل ایبے ونگ تلے بئی اوبے وانگ تلے۔ ہک لوہے دی ٹرنگی جیڑھی بھاجڑ ویلے ماتا رام ڈاڈے بہشتی کوں نشانی ڈتی گیا ہا۔ سفیل اتے پئے کچے تھاں مٹورے، مٹوریاں، پاتریاں، پتروٹے، دابڑیاں، مٹیاں تے مٹورے۔ کوئی اللہ نامی خیرات جو کڈھائیں تھیوے ہا تھاں تھپے تے پتروٹے ساڈے گھر دے ہوندے ہن جالیاں وچ کٹ دے تھاں، تھال تھالیاں، منگر، لغن لغنیاں، تنبالوں، رکیبیاں، سفیل دی چنڈ اچ تریانکل تے لاتھا تونگ۔ تونگ اچ دُسے لکاراں، چولے، گھگرے تے نویاں ٹکڑیل گندیاں۔ عام کھٹاں تاں کجھی دی پٹی نال بنڑیاں ہوندیاں ہن تے ائے گئے کیتے باکرے اون ونڑیاں کھٹاں۔ کھٹاں اتے موتی ستر نال بنڑیاں شطرنجیاں۔ ایہہ ہا ساڈا ترکہ۔
عبدالرحمٰن کانجو
عبدالرحمان کانجو دا تعلق ضلع لودھراں نال اے تے اے سرائیکی وسیب دے اہم سیاستدان ہن۔
میں سرائیکی آں پر قوم پرست نمہی
میں سرائیکی آں پر قوم پرست نمہی
(شاکا سانگھڑی)
میں سرائیکی آں۔ میں ڄماندرو سرائیکی آں۔ میں سندھو دی مݨ تے کھیݙاں۔ کوہ سلیمان دے پاݨیاں دی ریٻڑ اََڄ وی میݙی اکھیں وچ پُݙ دی اے۔  ٻلپݨ وچ چیکݨی مٹی دے ݙاند، گھوڑے تے اُٹھ بݨائن ۔ راتیں کوں محلے وچ "کوکڑے چھپک جمعرات آئی ہے" کھیݙاں۔   دین پناہ دے کونجیں کوں پھیرے پیندا ݙ ٹھم۔ دمانی جھوک دی چُپ گڑپ وچ ݙوپہراں گُذرن۔ جواردے ڳنے چوپن،  ٻاجھری دے آبھوں کھادن۔ ݙیلھے تے پیلھوں چُݨن۔ جُھریں ٻیریں کوں ہلائے تے پلو بھر بھر ٻیر کھادن۔ چیتر وساخ دے میلے ݙ ٹھم۔ چوݨے کھول تریمتیں کوں جاتر کھیݙدی ݙ ٹھی اے۔ اُٹھیں دے کچاویں وچ ٻہہ پندھ کیتن۔ لݙوں ؒلݙ ینداں ݙٹھم۔ چوݙہویں راتیں اچ وستی دے ٻاہروں دودے کھیݙن۔ ڳاہ ڳہیندے ݙٹھم۔ سیالے دے راتیں مائی ٻڈھڑی، کاں تے پُھلے دی کہاݨی سُݨی اے۔
میں ٻنہیں لکھاں تل وطنی.تے آدی واسی سرائیکیں وانگ ہک سرائیکی آں۔ پر میں قوم پرست نمہی۔
میں چھوٹا جیہاں ہم تاں میݙے گھر سرائیکی سرائیکی تھیندی ہئی۔ میݙا پیو فدا حسین گاݙی سرائیکی لوک سانجھ دا بانی صدر ہئی۔ اپݨے گھر پیو دی لائبریری میں کارل مارکس تے سگمنڈ فرائیڈ پڑھیا۔ تاریخ دیاں کتاباں پڑھم۔ خواجہ غلام فرید دیاں کافیاں سُݨیاں۔ سرائیکی لکھت پڑھت سکھی۔ سرائیکی کتاباں تے میگزین پڑھے۔ سرائیکی وچ خط پتر لکھے۔ بنگلہ کورائی تے مہرے آلے کن گھن رحیم یار خان تے دیرہ اسماعیل خان وچ تھیوݨ آلے سرائیکیں کٹھیں وچ شریک تھیم۔ ٻنہیں شاگردیں نال مل سرائیکی شاگرد سانجھ بݨائی۔ سرائیکی شاگردیں دے رسالے چھاپے۔ ہر سرائیکی مہاندرے، شاعر تے لکھاری نال ملیم۔ سرائیکی میلے ٹھیلے وچ ونڄ جُھمر ماری۔ ضیاالحق دے مارشل لا تے اسلامی بݨیاد پرستی دے خلاف جو کُجھ تھی سڳدا ہئی او کیتم۔ اپݨے پیو نال کئی واری ڳڑھی خدا بخش ونڄ شہید بھٹو دے مزار حاضریاں ݙ تم۔
میں سرائیکی آں پر میں قوم پرست نمی۔
میں ٻنہیں لکھاں سرائیکیں وانگ پڑھائی تے وت روزی روزگار کیتے بے وطن تھی اسلام آباد آیا۔ اتھاں سرائیکی کیتے جو میں کر سڳدا ہم کیتم۔ سُنڄاݨ جرنل چھاپے ۔ سرائیکی ٻولی دا آن لائن بلاگ بݨایا۔ سرائیکی سنگت نال رل کٹھ کیتے۔ سرائیکی شاگردیں نال ہر ویلھے دا سانگا رکھیا۔ جݙاں اٹھارہویں ترمیم پاس تھئی تاں پارلیمنٹ دے سامہݨے اساں جمہوریت دی حمایت کیتی تے سرائیکی سُنڄاݨ دا مطالبہ وی کیتا۔ سرائیکی صوبے دا سوال آیا تاں اسلام آباد تے وسیب دی سنگت نال مل کانفرنساں کیتاں، پریس کلب دے اڳوں مظاہرے کیتے۔ دول وڄائے، جُھمر ماری۔ جݙاں یوسف رضا گیلانی کوں چوہدری دی عدالت نااہل کیتا تاں اوندے خلاف سنگت نال رل احتجاج کیتا۔
جݙاں ست تے چار قومی زبانیں دا بل سینیٹ وچ پیش تھیا تاں سرائیکی سنگت نال رل سینیٹرز نال لابی کیتی۔ ست زبانیں دے بل پیش کرݨ آلے سینیٹر کریم احمد خواجہ دی حوصلہ افزائی کیتی۔ سینیٹ دی قائمہ کمیٹی دے میٹنگز وچ شریک تھیم۔ سینیٹ دی قائمہ کمیٹی جݙاں عوامی سماعت کیتی تاں اوندے وچ سنگت نال رل چار زبانیں دے بل دی مخالفت کیتی۔ سرائیکی ٻولی دا کیس پیش کیتا۔
میں سرائیکی آں پر قوم پرست نمہی۔
میں قوم پرست نمہی۔ میں اُویں قوم پرست نمہی جیویں رابندرا ناتھ ٹیگورقوم پرست نہی۔ میں اُویں قوم پرست نمہی جیویں ٹالسٹائی قوم پرست نہی۔ میں اُویں قوم پرست نمہی جیویں مارٹن لوتھر کنگ قوم پرست نہی۔ میں اویں قوم پرست نمہی جیویں گاندھی قوم پرست نہی تے ہندو قوم پرستیں دے ہتھوں ماریا ڳیا۔ میں اویں قوم پرست نمہی جیویں نیلسن منڈیلا قوم پرست نہی۔ میں اُویں قوم پرست نمہی جیویں خواجہ غلام فرید قوم پرست نہی۔
میں سرائیکی آں۔ میں سُچیندا تے خواب ایں ٻولی وچ ݙیہدا۔ میݙے شریر تے اُوندی لوں لوں وچ ایں دھرتی دی مٹی، پاݨی، ہوا رچی وسی ہوئی اے۔ سرائیکی میݙا پریم ہے تے ہر پریم وانگوں ایندے وچ کوئی کرودھ نئیں۔ میݙا جے تائیں دم وچ دم ہے، سرائیکی دی سُنڄاݨ تے حق کیتے کم کریساں۔ پر میں قوم پرست نمہی۔
میں سرائیکی آں۔ میں لکھ لُڑھیندے سندھ ساگر دا ہک قطرہ آں۔ ۔ میں اننت روہی تے تھل دی ریت دا ہک ذرہ آں۔ میں دمان دی سلیمانی مٹی آں۔ میں اماں ٻولی دا اکھرشبد آں۔ میں نہم وی تاں ہم۔ میں نہ ہوساں تاں وی ہوساں۔
میں سرائیکی آں پر قوم پرست نمہی
بلغاریہ وِچ زنانیاں
thumb|250x250px| صوبہ صوفیہ دے گابرا نال تعلق رکّھݨ آلیاں بلغاریائی چھوہِرِیں روائتی پہناوے وِچ۔ بلغاریہ وِچ زنانیاں (اردو: بلغاریہ میں خواتین) (انگریزی: Women in Bulgaria)، توں مراد اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں بلغاریہ وِچ رہن٘دیاں ہِن اَتے اِین٘دے نال تعلق رکھین٘دیاں ہِن۔ بلغاریہ دے معاشرے وِچ زنانیاں / تِریمتیں دا مقام اَݨ ڳِݨت ثقافتاں اَتے نظریات نال متأثر تِھیا ہِے، جین٘دے وِچ بازنطینی اَتے عثمانی ثقافتاں، مزرقی آرتھوڈوکس مسیحیت، کمیونسٹ نظریہ، اَتے عصری عالمگیر مغربی اقدار شامل ہِن۔
اَزادی
بلغاریہ دیاں زنانیاں ہِک اِیہو جئیں معاشرے وِچ رہن٘دیاں ہِن جیڑھیاں روائتی طور تے پِدرانہ ہِے۔ جاں جو بلغاریہ کوں اکثر پدرانہ معاشرے دے طور تے بیان کِیتا وین٘دا ہِے، زنانیاں کوں گھروڳے بجٹ یا زرعی فیصلہ سازی وِچ ٻہوں اختیار حاصل تِھی سڳدا ہِے۔ ٢٠١٤ء تئیں، زنانیاں دی پارلیمنٹ وِچ ٢٠.٤ فیصد نمائندگی ہئی۔
چوݨ دا حق اَتے حکومت
زنانیاں کوں محدود چوݨ دا حق پہلی واری ١٩٣٧ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی، اَتے زنانیاں کوں ١٩٤٤ء وِچ چوݨ دے حق دے مکمل حقوق حاصل تھئے
تعلیم
مرداں دے مقابلے زنانیاں کِیتے خواندگی دی شرح قدرے گھٹ ہِے: خونادگی دی شرح زنانیاں کِیتے ٩٨.١ فیصد ہِے، جاں جو مرداں کِیتے اِیہ ٩٨.٧ فیصد ہِے۔ (١٥ ورھیاں یا اِین٘دے توں گھٹ عمر دے، ٢٠١٥ء دے ڳِنتریاں) ۔ ناخواندگی خاص طور تے روما زنانیاں دے نال نال رومی مرداں وِچ وَدھ ہِے۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:بلغاریہ وِچ زنانیاں ونکی:بلغاری زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
شمیم عارف قریشی
شمیم عارف قریشی 22 فروری 1957ء کوں ملتان وچ ڄمے تے 11 اگست 2018ء کوں انہاں دا انتقال تھی ڳیا.
شمیم عارف قریشی دا کافی رنگ
ہر شے دیسی اےایں دیسی بھوئیں دے کجھ حملہ آور ڈاٹھے بدھ شکلاں وٹا کے مظلومیں اتے ایویں ظلم پے کریندئن جیویں حسینی قافلے دے یزیدی چڑھ لتھے ہن ۔ پر انصاف ایہو آندا پے جو اے حکومت جہڑی ساڈے وس اچ نی رہئی شمیم عارف قریشی دی کافی فلسفہ ڈسیندے جو اے حکومت باہرلے ہتھیں لٹ مار دے تجربیاں کنوں گزردی پئ اے ہک جہاڑے اے ساکوں واپس ملسی کیوں جو پہلے وی انگریز حکومتاں ایں وسوں دے بھوگ نی بھوگ سگیاں تے ہنڑ ایں ساڈی مقامیت اتے وسوں اتے کہیں بئے مزاج تے رعب آلی ثقافت قابض تے غاصب نی رہ سگدی اے شمیم عارف تل وسیب دا گوڑھی انسیت رکھنڑ آلا بندہ اے.
خراجِ تحسین
ایں وسوں دی
گالہہ کرنڑ آلے بندے
انج نی رہ سگدے ،،
اے کماد ہن ،،جوار،ہن ،
سرہیوں دے کئ ُ پھل ہن ،،،
بانساں دے کئی بوٹے ہن اے ،،
اے وسوں دے کئ ٹوبھے ہن ،
اے ماتم کیتے جڑی ہوئ
سراں دی کئ فصل ہن ،،
اے طوطے ،لٹھے لالیاں ہن ،،
اے سو سالہ عمراں دے
ہر ہک موسم دے جانڑو ہن ،
اے کٹھے ہنڈھنڑ کاری اچ ہن
اے کاں کاں لیندے کاواں دے
کئ ولہر ہن ،،،
صوفیا دے ملتان دے
انہاں بندیاں وچ