cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاکر حسین راقب
غزل
جے کوئی کہیں مسئلے دا ہل نہ ملدا*
میݙے رلے جے سجݨ او رہ ویندا
سینے اندر ہجردا اے بل نہ ملدا
خوشی یا مونجه دا کوئی ناں نہ ہووے ہا
میکوں میݙا جانی جے ہک پل نہ ملدا*
پیار دیاں ڳالہهیں کہیں دے پلے نہ پوندیاں
اوندے سفریں دا جیکر تهل نہ ملدا*
صبر دا ناں وی نہ کوئی چاوے ہا
صبر دا جیکر کوئی پهل نہ ملدا*
یعقوب کوں اکهہ دی روشنی نہ مل دی
راقب کوں اوندا یوسف ول نہ ملدا
پیرو کاریاں مکدیاں ویندین
استاد عاشق علی خان
استاد عاشق علی خان، سرائیکی کافی دی گائیکی اچ مہارت رکھݨ والے ہک مشہور ڳوئیے ہن۔
شاکر حسین راقب
غزل
عرض گزاریاں مکدیاں ویندین
ہر کوئی میں دی آکڑ وچ هے
توبہ زاریاں مکدیاں ویندین
جیڈو ڈیکهو ڈکه ہی ڈکه ہن
خوشاں ساریاں مکدیاں ویندین
ہر کوئی و دے کلہا کلہا
یار کچاریاں مکدیاں ویندین
پہلے وانگوں یار نئی رہ گئے
سچاں یاریاں مکدیاں ویندین
کوئی نئی کہیں دی بهال کریندا
ٻیٹ دیاں چهاہیں مکدیاں ویندین
ساویاں جالیں پیلیاں پیلوں
سوہݨا سائیں مکدیاں ویندین
پوہ دے راتیں یار ہنبهاہ تے
بالنڑ بهاہیں مکدیاں ویندین
شیش محل دا دور هے اجکل
کچیاں جهاہیں مکدیاں ویندین
چڑیاں دے چلکار نئی رہ ڳئے
دنیا تهی لا غرض ڳئی راقب
پیار وفائیں مکدیاں ویندین
ودن چیتے چکر اج تئیں ڈٹهی سوہنڑی شکل ہاسے
اوندوں ڈہدیں اہیوں یاد ء وسائی اکهیاں تو چهل ہاسے
اوندی مٹهڑی ہئی کهل بولی لکهی سوہنڑی غزل ہاسے
او میڈا ہا میں اوندا ہم تے ہک بے دے پنل ہاسے
ایویں ڈہنہ رات ہوندے ہن اوندیاں ساریاں منیندیاں ہن
ہا چاندنڑں یا اندهارے ہن نہ وسدے ہک ڈو پل ہاسے
اجاں جنتے بهلیندا ہا اوندا چہرہ نظردہ هے
اج اوکوں و سر گئے ہیں جیندے زلفیں دا ول ہاسے
جیکوں راقب جگر آکهیے جیکوں جندڑی تو ودهه سمجهے
شاکر حسین راقب ونکی:سرائیکی شاعر
سورج
سورج (علامت: ) ہک ستارہ ہے جہرا روشن تھیندے اے ہائیڈروجن تے ہیلیم گیس دا مجموعہ ہے ایندی باہروں آلی سطح دا درجہ حرارت اندازے نال 6000 درجہ سینٹی گریڈ ہے ایہہ نظام شمسی اچ سارے سیارے دی روشنی تے حرارت دا سر چشمہ ہے
گلاب سومرو
گلاب سومرو (انگریزی:Gulab Soomro) سندھ پاکستان وچ پیدا تھیوڻ والے سندھی زبان تے سرائیکی زبان دے مشہور شاعر تے نٹر نگار ہن۔ انہاں دا استاد بخاری دی سرائیکی شاعری دا سرائیکستان دے لب لہجے وچ ترجمہ تے قرآن شریف دا ترجمہ ٻہوں اعلی ادبی کم ہن۔
محمد ثقلین قیس
محمد ثقلین قیس سرائیکی شاعر ہے۔
گلاب سومرو
زندگی داحوال
گلاب سومرو دا اصل نالا گل محمد سومرو ہے۔ آپ دے والد دا ناں احمد خان سومرو  ہے. آپ دے  قلمی  نالا  گلاب سومرو تے شادان سومرو ہئے. گلاب سومرو ١ آکتوبر  ١٩۴٩ء  کوں سندھ دے ضلع دادو  دے رادھن شہر دے کولوں وستی سيتا وچ پيدا تھئے.
محمد ثقلین قیس
نمونہ کلام
تُساں فرشتاں کوں آکھ ڈیوو لحاظ کرِن
گلاب سومرو
ادبی علمی خدمتاں
آپ سندھی زبان تے سرائیکی زبان دے  شاعر تے نثر نويس ہن۔  انہاں دی شاعری تے کالم سندھی زبان دے رسالے تے اخباراں وچ شايع تھئے جنہاں وچ حلال احمر اخبار، روزانہ ہلال پاکستان، روزانہ عبرت اخبار ذکر لائق ہن۔ انہاں قرآن شريف دا سندھی زبان تے  سرائیکی زبان وچ ترجمہ کیتا ہے۔  اہو سندھ دی تاريخ وچ  قرآن پاک دا سرائیکی زبان وچ پہلا ترجمہ شمار تھی سگھدا ہے۔  انہاں زندگی دا وڈا حصہ قرآن شریف دی درس تدریس وچ گذاریا۔ آپ دادو شہر دی معزز شخصیتاں وچ شمار تھیندے ہن۔  اپنے محلے یا پاڑے دے مسئلے تے جھگڑے بھی مکیندے ہن۔ انہاں دی زندگی دا مکمل حوال پروفيسر عبدالله مڳسی دی کتاب سندھ جی تاريخ جو جديد مطالعو  وچ شامل ہے۔
وفات
گلاب سومرو ٦ اگست ٢٠١٧ء کوں لوک پدھار گئے۔  اے مرکھپور پاڑے دادو دے تاریخی قبرستان وچ دفن ہن۔
محمد ثقلین قیس
کافی
سانجھے سانجھے کِکر کریاں سانجھیاں ہِنی چھائیں
رَلے ساڈے ٹُر وے جوگی سانجھیاں منزل راہیں
جیڑھی جھاء تے بھوئیں مُکدی ہے اُتنے تانڑی ویسوں
سِجھ تے ساڈی یاری ہے پئی جُل بِلانڑی ویسوں
چن دے ہاں تے چڑھ کے کڈھسوں نال ثُریا ساہیں
پینگھ فلک تھوں تروڑ گھِناسوں رنگلی واگ بنڑیسوں
سوہنڑی نیلی گھوڑی چڑ تے پریاں کوں شرمیسوں
او تائیں حُسنہ حسنہ راہسی ڈیدھوں جتنے تائیں
بُکھدے مارے روندے ویلے سارے ڈر جھک لاہسِن
ساڈی جیلھے نتھ کھُل گئی تاں ساریاں نک لاہسِن
شیخاں کولوں نچساں جیلھے توں بس دول وگائیں
پکھڑو پکھڑو وستی وستی روندی روندی ڈر گئ
بھوئیں چوں جیں ڈینھ بندہ بنڑاں اسے ڈینھ مرگئی
سنڑ وے میڈی گال فرشتہ رب کوں حال سُنڑائیں
ثقلین
سوہنڑاں اللہ تیڈےگھر میں مسیت آئی ہاں....
سائیں کھولیں کوئی در میں مسیت آئی ہاں....
پیروں رانہڑی ودی آں سِروں ننگی ودی آں....
ایہو گل میڈے چولا او وی منگی ودی ہاں....
خیراں منگدے مہر میں مسیت آئی ہاں......
نہ چھلے منگساں نہ کائی چھاپ منگساں.........
میڈے بت وچ اپنڑاں میں آپ منگساں .....
جان بئی شئے اندر میں مسیت آئی ہاں....
میں چن توڑی گَیّاں میں مریخ توڑی گَیّاں.....
سِجھ بھوئیں دے وِچالے ٹَنّگی چیخ توڑی گَیّاں
ڈسے ہر پاسوں شر میں مسیت آئی ہاں........
جڈاں پیر تُرٹ گۓ کہیں دے ہتھ جوڑُییُم......
پہلیں ڈاند ویچُم پچھیں رتھ جوڑئیُم......
وڈے اوکھے نی سفر میں مسیت آئی ہاں....
میڈی گال سُنڑ سائیں توں زمین توڑیں آء....
تیڈو جھکی ودی ہے ایں جبین توڑیں آء....
ہائ میڈا ایہو پھَر میں مسیت آئی ہاں.....
سوہنڑاں اللہ تیڈےگھر میں مسیت آئی ہاں........
محمد ثقلین قیس
نظم
تھل دی سیر کرانواں تیکوں؟
اُچیاں منڑاں مَتھے اُتے
رَت پھُلیاں دے سِہرے پاۓ ہِن
پریاں ول ول پھیرے پاۓ ہِن
چاندی رنگی ریت دے منہ تے
شبنم ایویں لگدی پئی ہے
جیویں پندھراں سال دی نینگر
اپنڑی جنج تے سجدی پئی ہے
مور دے وانگوں لگدی پئی ہے
بادشزادی ہامی بھر تاں!
تھل دی سیر کراواں تیکوں
پر ایں سیر تھوں پہلے پہلے
اپنڑیں پیرے دھوکے آنویں
ثقلین قیس
کافی
سِکدے کھڑے ہِک طور تے ہِک ناں پڑھم کلماں پڑھم
تتڑی دے ساہ کوں پھوک ڈے سینے دی بھاہ کوں پھوک ڈے
اسماں تے کھڑ گئی چیک کوں دھرتی دی آہ کوں پھوک ڈے
مُرلی دے وانگوں ثُور تے ہک ناں پڑھم کلماں پڑھم
مچھی وی ساڈی مرگئی بیڑی وی ساڈی بُڈ گئی
کانے تے کانہیں سُگ گیاں ہنساں دی جوڑی اُڈ گئی
دریا تھوں کھڑ کے دور تے ہِک ناں پڑھم کلماں پڑھم
صحرا کوں ونج تے آکھیَم سُنڑ وے مریں ہِک گال سُنڑ
جالھیں دے سوہنڑیں بُور تے ہِک ناں پڑھم کلماں پڑھم
چن تے پِچھاواں پئے گیا بھوئیں وی انھاری گھُپ تھئی
بے سیتے بُت دے ڈھُور تے ہِک ناں پڑھم کلماں پڑھم
ہِک پھُل دی میں بھئوال تھئی خُشبو دی رانڑیں تھی گئی
سونہی تھئی ہم قیس دی کملی سیانڑیں تھی گئی
شبنم دے بکھدے نُور تے ہِک ناں پڑھم کلماں پڑھم
غزل
جیوے ڈاچی, جیوے محمل, محمل والی خیراں ہونی
رانجھڑ والی وسیں شالا, پنل والی خیراں ہونی
سینگی دے پرنیوے تے ایں سج کے آنڑ کھڑی ہیں جیویں
دھرتی تے ہک رات ہا کالی شکرے لتھے پردا کالا
ایویں چمکیں چار چدھاروں, سوجھل والی خیراں ہونی
کاوڑ کولوں بول کھڑی ہیں ہَکل والی خیراں ہونی
شہر کوں چھوڑ کے آیا بیٹھاں تیڈے در تے یاد رکھیں بس
مجنوں وانگوں صحرا پھِرساں جنگل والی خیراں ہونی
شیشہ شودھا تُرٹ مویا ہے ڈیکھ کے اکھیاں والے تیر
ڈوں دھاری تلوار بنڑائی وی کاجل والی خیراں ہونی
روٹی جئ شۓ چھوڑ ڈتی ہے قیس میں تیڈے کانڑ تو جیویں
کَر چا کوئی تاں توں وی بھیڑا عقل والی خیراں ہوونی
محمد ثقلین قیس
چولستان دی زراعت
ایں دھرتی دے وفادار لوکاں دی محبت کوں سراہیا نی ڳیا۔ نواب صادق محمد خان دیاں خدمات پاکستان دے لوکاں کوں فراموش نی کرݨیاں چاہیدیاں۔جام صاحب ہوریں ڈُٖکھارے لہجے وچ آکھیا میکوں پاکستان دے ہیروزتے مہرباناں دے ناں اتے فوٹو لاہور سمیت باقی پاکستان دے شہراں وچ ݙیکھݨ کوں مِلدن پر افسوس ایں گاٖلھ دا ھے جو اُنھاں وچ پاکستان دے عظیم مُحسن نواب صادق محمد خان عباسی دا ناں تک وی نئیں ہوندا۔اساݙے نال ایجھیاں وانجاں ہمیشاں توں تھیندیاں آندین۔اساݙے حقوق ڄاݨ بُٖجھ تے غصب کیتے ویندن۔ ایں سانگے اساݙی دھرتی تے وسݨ والے لوکاں دا مطالبہ علیحدہ صوبہ ہے۔ میݙے خیال اچ صوبہ ایں وقت دی اہم آواز ہے جیرھا جو خواجہ فریدؒ دی ایں سوہݨی دھرتی تے وسݨ والے ہر انسان دا حق ہے۔
لولی
ٻالاں کوں سُماوݨ کیتے تے کھیݙاوݨ کیتے جہڑے لوک گیت مان٘واں گاندیاں ہن۔ لولی اہدن۔
لولی ݙیندی ہاں میں رتی دے راوے
لولی ݙیندی میں ون٘ڄاں گھولی
لولی ݙیندی ہاں میں رتی دے راوے
نیندر خوشی دی تیݙی اکھیاں کوں آوے
اکھیں تے رکھ دی تیݙی جند پیاری
لولی ݙیندی میں مکھناں دے پیڑے
رنگ منجھیس تیݙے مامے دے ویڑھے
لولی ݙیندی میں ون٘ڄاں گھولی …
تیݙا ڄمدا جیوے لال
وسیب وچ جتھ ماواں آپݨے لاݙلیاں کوں مِٹھی مِٹھی لوری سݨا تے سمیندیاں ہن یا ولیندیاں ہن. اُتھ ہک ٻئی رسم وی ہے جو بھنڈ (میراثی) وی ٻالاں کوں لولی ݙیوݨ کیتے آندے ہن. جیندے وچ ہک ایہ لوری وسیب وچ ݙاڈھی ہی مشہور ہے ۔
جدُو والی جال سُہائی سرور والا تَھلا
کُچِھڑ والا جِیندا رہی بیاوی ݙیوی اللہ
ست بسم اللہ
میݙے سائیں تے سیݨ میں تہاکوں سلام آکھدا شالا وسدے تے ہنسدے جیوو پئے نال خشاں دے میکوں خشی تھی کہ تساں میݙی جھوک تے آیو دل خش. تہاݙے آوݨ نال سنیڄی جھوک وس پئیء. سائیں ہوݨیں جیکر پھیرا پاوݨ دو چار ڄیاݙے دےتائیں میݙی سرکار کوں وکھو وکھ چیزاں پڑھݨ تے ݙیکھݨ کو ملسن. اتے جھوک کوں بناوݨ مقصد وی ایہوں ہر وکھو وکھ چیزاں مٹھڑے تے منٹھار نال وندلیسوں اللہ کریسی سوہݨے سانول کوں وی سوہݨیاں لگسن. کاہیں ہک شے اساݙا دہان نہ ہوسی بلکہ نویاں نویاں حال ݙیسوں تے نواں نکور چیزاں دے بارے وی اپݨے پنل کوں ݙسیسوں. ساݙے نال جڑسو اتے دنیا نال ٹرسو. میݙا آکھݨ دا مقصد اے ہے جو نت نواں چیزاں دے بارے سبھے کجھ آپ دی خدمت وچ ساریاں توں پہلیاں اگوں رکھݨ دی کوشش کریسوں تہاݙا دل کریسے تاں اپݨے سوہݨے ہتھ ساݙے سر پھیر کراہیں شباش وی ݙیسو اتے ساݙے مونݙھے تے ہی ہتھ ماریسوں چا. اچھا خیر سڳالی دا سنہیا اتھائیں ختم کریندوں اتے نوی لکھت وچ وت نویاں ڳالیں ہوسن. ہک ٻئی کم دی ڳال بھل ڳیا او اےٗء اتھاں کر ٻٹا نہ ہوسن بلکہ آسوں پاسوں دی خبر سدھ تے نال نال نویاں بݨاں مشیناں تے موبیل تے اناں تے کم کرن دا طریقہ وی ݙسیسں سائیں کوں بھاکل پا کراہیں تے سیݨیں دے سر تے ہتھ پھیر تے موکل گھناں ولدی لکھت ویلھے ملسوں اللہ کوں پارت اے.
لولی
تیݙا ڄمدا جیوے لال
سِرتے ݙیواں ٹوپیاں ، ہَتھ وِچ ݙیواں کانی
ست بسم اللہ
حوالے
ونکی:ست بسم اللہ
لولی
تیݙا ڄمدا جیوے لال
لا ل تیݙ ا لاݙلا کھِݙاوَن والی نانی
تیݙا ڄمدا جیوے لال ، لو لی لال کُوں ݙیواں
بال تیݙا لاݙلا کھِݙاون والی بھیݨ
گھوڑا نیلا سنجھ سنہری ، ٹپ کے رکھیں ہتاں
پنیگھڑے کو ں لولیاں،میں پانی لاون ونجاں
تیݙا جمدا جیوے لال ، لو لی لال کُوں ݙیواں
اُتلی لوری جہڑی نومولود دے ڄمݨ تے میراثی آپݨے مخصوص انداز وچ ٻالاں کوں ہتھاں وچ چا تے گول گول تیز تیز قدماں نال پھردا ہویا سُریلی آواز وچ لوری ڳاندا ہے۔ ایں لولی وچ ڄال دے درخت تے تھلا (تھڑا) دا ذکرِ خاص وسیبیاں دی پیراں فقیراں دے نال عقیدت مندی دی طرف اشارہ ہے ، نال ہی  وسیب دی روایتی پسماندگی، ضروریات زندگی دی عدم دستیاب تے اقتصادی زبوں حالی دا تذکرہ وی موجود ہے جہڑی ماواں کوں وی کسبِ معاش وچ رجھا رکھدی ہے اور اُنہاں کوں فرصت کائنی ݙیندی جو او آپݨے لاݙلیاں دے پنگھوڑے جھُٹا سڳن ۔
ہک ٻئی لولی پڑھو:
لولی ݙیندی مَیں ونجاں گھولی
لولی ݙیندہاں مَیں رتی دے راوے
نِندر خوشی دی تیݙی اکھیاں کوں آوے
استاد غلام فرید گشکوری
استاد غلام فرید گشکوری سرائیکی زبان مشہور ڳوئیے ہن۔ انہاں دا تعلق ڈیرہ غازی خان نال اے۔
لولی
تیݙا ڄمدا جیوے لال
لولی ݙیندی مَیں ݙے نہ واری
اکھیں تے رکھدی تیݙی جند پیاری
لولی ݙیندی مَیں مکھناں دے پیڑے
رِنگ منجھیں تیݙے مامے دے ویڑھے
آݙئیم پینگھا ، پٹ دیا ں لانہاں
جُھوٹا دیندیں تھکِم نہ بانہاں
لولی ݙیندی مَیں ون٘ڄاں گھولی
وُٹھے مینہہ دَر میݙے تے چِکاں
آسِن وِیر تے لہسِن سِکاں
سَم کے اُٹھی تے ویلے کو ں جاگ
تیݙے جاگیں میݙے ویڑھے کو ں بھاڳ
لولی لولی لولی
لولی لولی لولی
امڑی جھلے جھولی
لولی لال کوں ݙیواں
نِکّے ٻال کوں ݙیواں
(راوی راجکمار دلی)
مِٹھو ٻولی ٻول
مٹھو ٻولی ٻول
امڑی جھلے جھولی
حوراں ݙیون لولی
سر تے ٹوپی تے پیریں کڑیاں
میں لولی ݙیندی کھڑی آں
پینگھے دی ران٘د رَسّی
آیا نُور خدائی وَسّی
مِٹھو ٻولی ٻول
اݙے تاں میں پینگھا
اݙے تاں میں پینگھا
جیندیاں پٹ دیاں لان٘ہاں
ݙیواں تاں میں جھُوٹا
میݙیاں تھکن نہ ٻان٘ہاں
امڑی دی حویلی
امڑی دی حویلی وچوں ݙے رکھاں ٻُہاری
امڑی کن٘ڈا نہ پُݙی، ہے رات اندھاری
تیݙے کھُوہ گریندے
تیݙے کھُوہ گریندے
میݙی نتھ جھُجھاوے
پکھا میں جھلیساں
نندر اِنہیں کوں آوے
سوہݨاں پُتر میݙا توں
سوہݨاں پُتر میݙا توں
تیݙے پَٹ دے چولے ݙوں
تھورا بھِران٘ویں کوں
لتھا ݙے شریکیں کوں
اللہ تُوں
اللہ تُوں
والی تُوں
ݙِتّا ہئی تے
پالیں تُوں
اللہ ہُو
اللہ ہُو
کھُوہ تے ٻَیہ تے نماز پڑھوں
اللہ سائیں کوں یاد کروں
اللہ اللہ تُوں
اللہ اللہ تُوں
کڈھݨ آلیاں بھابھیاں
کڈھاوݨ آلا توں
اللہ اللہ
اللہ اللہ
میں کراں
ٻوݙے مکھݨ
میں ملاں
اللہ اللہ قادرا
پیسے مݨ کݨک، دھیلے مݨ باجرہ
نانکڑے گھر خوشیاں ہویاں
نانکڑے گھر خوشیاں ہوئیاں
ݙاݙکڑے گھر میل
لولی لال کوں ݙیواں
ڄݨدے ٻال کوں ݙیواں
جھنڈ جھنڈورا لاڈلا
آیا ڳلیاں گھُمے
روٹی ݙیواں چوپڑی
شہزادہ متھا چُمے
ڄمدے ٻال کوں ݙیواں
کھُوہ پیا ڳڑدا
کھُوہ پیا ڳڑدا
کاکا آیا رِڑھدا
میݙا جی کھڑدا
کاکے دی آئی ماسی
کاکے دی آئی ماسی
ماسی ݙتا گھیئُو
جیوے کاکے دا پیئو
پیئو آندی جُتی
جیوے کاکے دی کُتی
کُتّی دے ڳل ڳانی
جیوے کاکے دی نانی
نانی ݙتا جوڑا
گھوڑا کھاوے داݨاں
جیوے کاکے دا نانا
ونکی:ٻال ادب ونکی:لوک ادب
قیس مسیح
قیس جاوید ناں ہے۔موہن مسیڄ دے گھر پہلی ستمبر ١٩٧٩ء کو ڄمے۔ دیرہ اسماعیل خان نال تعلق ہے۔
تعلیم
ڈپلومہ آف پیتھالوجی
وفات
٧ دسمبر ٢٠٢٠ء
اعجاز راہی
اعجاز راہی میانوالی نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی ڳوئیے ہن۔ انہاں دے گیت اپݨی مثال آپ ہوندن۔
ستارہ نور
حوالے
ونکی:[[سرائیکی گلوکار]]
تاریخ پاکستان
ایں باب وچ تاریخ پاکستان، تحریک پاکستان تے ایندے پس منظر دا تفصیلی جائزہ گھدا ڳیا اے.
تحریک پاکستان تے ایندا پسِ منظر
تحریک پاکستان اس تحریک کوں آہدے ہن جیہڑی برطانوی ہند وچ مسلماناں نے ہک آزاد وطن کیتے چلائی جس دے نتیجے وچ پاکستان قائم تھیا تحریک پاکستان توں پہلے بر صغیر وچ مختلف نظریات تے تاریخی پس منظر کوں وی سمجھݨا ضروری ہے ۔
اسلام توں پہلے ہندوستان دے حالات
اسلام توں پہلے سرائیکی وسیب سمیت پورے ہندوستان وچ راج ونشی نظام قائم ہئی جیندے بنیاد تے ہندوستان دا سیاسی تے سماجی ڈھانچہ تشکیل تھیا. اے نظام اڄ وی ہندوستان دے کئی ریاستاں وچ کہیں حد تک رائج اے جیندے وچ راجستھان دا ناں اہم اے.
ابنِ قاسم دا سندھ تے حملہ
محمد بن قاسم نے ٧١٢ء وچ اپݨے چاچے تے کوفہ دے گورنر حجاج بن یوسف دے حکم تے سندھ تے حملہ کیتا تے نال ای صوبہ ملتان وی فتح گھدس تے اپݨا گورنر مقرر کر ݙتا. ایں اقدام کوں مرکزی خلیفہ دی تائید حاصل ہئی.
خلافت اسلامی دے زیرِ انتظام ہندوستانی علاقے
انہاں علاقیاں وچ سندھ، صوبہ ملتان تے موجودہ بلوچستان سمیت خیبر پختونخواہ دے وی کجھ علاقے شامل ہن.
سندھ بطور صوبہ
سندھ کوں ابن قاسم دے قبضے دے بعد خلافت دا ہک مشرقی صوبہ قرار ݙتا ڳیا.
مکران بطور صوبہ
مکران تے سیوستان دا علاقہ کافی پہلے فتح تھی چکا ہئی تے اے خلافت دا ہک صوبہ ہئی.
دور غزنوی
993ء وچ آنند پال نے ہندستان دے راجاواں دا ہک وفاق سلطان محمود نال مقابلہ کرݨ کیتے تیار کیتا۔ اس وچ ملتان دے حاکم داؤد نے وی شرکت کیتی۔ اس متحدہ لشکر کوں محمود نے شکست ݙتی۔ محمود غزنوی کوں داؤد دی ایں حرکت تے بڑا طیش آیا۔ چنانچہ سلطان نحمود غزنوی نے 1004ء وچ پوری تیاریاں دے نال اچانک ملتان تے سخت حملہ کیتا تے ملتان کوں فتح کرکے داؤد کوں غور دے قلعہ وچ نظر بند کر ݙتا۔ اس طرح ملتان دی اسمٰعیلی مذہب دی حکومت دا خاتمہ تھی گیا۔ مولاناسید سلیمان ندوی نے دروزیاں کی مقدس کتاب وچ فاطمی خلیفہ حاکم بامراللہ دا ہک خط پیش کیتا ہے۔ جیہڑا ملتان تے ہندوستان دے ملحداں تے سومرہ راجا دے ناں لکھا گیا ہئی۔
سلاطینِ دلی
ہندوستان وچ مغل سلطنت دے قیام توں پہلے کئی خانداناں دی حکومت قائم تھیندی رہی تے ختم تھیندی رہی جنہاں کوں سلاطین دہلی وچ شامل کیتا ویندے.
لودھی سلاطین
سلطان ابراہیم لودھی ایں سلطنت دا آخری حکمران ہئی. اے دور مغل سلطنت توں پہلے دا اے.
واسکوڈے گاما دی ہندوستان آمد تے تجارتی مراعات دا حصول
اے تجارت دے بہانے بحری رستے توں جہانگیر دے دور وچ ہندوستان آیا تے مراعات حاصل کیتس جتھوں ہندوستان وچ یورپی اقوام دی آمد شروع تھئی.
ایسٹ انڈیا کمپنی دا قیام
اورنگزیب عالمگیر دے بعد مغل سلطنت دا زوال شروع تھیا تاں برطانوی تجارتی کمپنیاں نے سیاسی معاملات وچ مداخلت شروع کر ݙتی تے آخر کار ایسٹ انڈیا کمپنی دا قیام عمل وچ آیا.
مرہٹیاں تے افغانیاں دے ہند تے حملے
مراٹھا سلطنت یا مرہٹہ سلطنت برصغیر وچ ہک سلطنت تے طاقت ہئی جیہڑی 1674ء توں 1818ء تک موجود رہی۔ اپݨے دور عروج وچ اے سلطنت ہندوستان دے وݙے حصہ تے حکمران ہئی۔ مراٹھا سلطنت دے عروج کوں ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت دے زوال دی ہک وجہ سمجھا ویندا ہے۔ایں سلطنت دا زور احمد شاہ ابدالی تے انگریزاں دے حملیاں نال ختم تھیا.
نواب سراج الدولہ نال جنگاں تے بنگال تے قبضہ
مرزا محمد سراج الدولہ المعروف نواب سراج الدولہ (1733ء تا 2 جولائی 1757ء) بنگال، بہار تے اڑیسہ دے آخری صحیح المعنی آزاد حکمران ہن۔ 1757ء وچ انہاں دی شکست نال بنگال وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے اقتدار دا سورج طلوع تھیا۔
صوبہ ملتان تے رنجیت سنگھ دا حملہ تے نواب مظفر خان سدوزئی دی شہادت
ݙو جون ، سقوط ِملتان
دریا مچھیاں ہٹیاں وس ڳئین
مٹیاں لسیاں ڄٹیاں ݙس ڳئین
اتھوں مظفر خان ٹریا ہئی
رات بھڄوکڑ ݙینھ تھیوݨ ݙے
موت ایں وسوں کوں جیوݨ ݙے
اتھوں مظفر خان کڑیا ہئی
ھک ݙینھ رل موے وس وی ویندن
جیوݨ دے گُر ݙس وی ویندن
بھوئیں وچ جوڑ جڑس وی ویندن
جیویں مظفر خان جڑیا ہئی
پھل وی کھڑسن ݙس ہاں ساکوں
اتھوں مظفر خان مڑیا ہئی
(مژدم خان)
آہدن نواب مظفرخان نے کوٹ شجاع آباد دے نال خان گڑھ دا قلعہ ݙیونڑ دے مطالبہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی پیشکش قبول کرگھدی ہائی ۔ تےاپنڑی طرفوں جمیعت رائے، سیدمحسن شاہ، گوربخش رائے تےامین خان کوں بطوروکیل کھڑک سنگھ کنے پاس بھجوا ݙتا ہا۔ پر شہزادہ کھڑک سنگھ نے دیوان بھوانی داس، پنجاب سنگھ، قطب الدین(سابق نواب آف قصور)اورچوہدری قادربخش کوں معاہدے دی شرائط طئے کرݨ کیتے نواب کنے بھیڄیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ کنے لاہور اچ اے خبر پڄی تاں بہوں خوش تھیا، ایں موقع تےمہاراجہ کوں توپاں دی سلامی وی ݙتی گئی تےرات کوں شہراچ جاہ جاہ تے ݙہوے (چراغ) ٻالیے گئے۔
جیں ویہلے اے خبر مہاراجہ رنجیت سنگھ کنے بڄی ، کہ قلعہ حوالے نی کریندے ، تاں او بھا بھا (آگ بگولہ) تھی گیا، تے فوراًاپنڑے جرنیلاں کوں پیغام بھجوایا، کہ نواب مظفر نے قلعہ حوالے نہ کر تے میݙے غضب کوں دعوت ݙتی ھ ، لہٰذا جتنی کمک تے گولہ بارود دی لوڑ (درکار)ھ، بھجوانڑ کوں تیار ہاں، مگر قلعہ ہرحال اچ فتح تھیونڑا چاہیدااے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پیغام نے سکھ فوج کیتے ٻلدی بھا تے تیل داکم کیتا، تےانہاں نے فوراًقلعے کومحاصرے اچ گھن تےدوبارہ گولہ باری شروع کرݙتی۔ سکھ فوج نے ترائے پاسوں پیش قدمی کیتی ، تے گولیاں دی برسات اچ خندق دے نال پوڄنڑ اچ کامیاب تھی ڳئے، تے اتھاں پوزیشناں بنڑا تے بہہ ڳئے۔ روایات دے مطابق قلعے دے نال پجدیں ، پڄدیں سکھاں دابہوں زیادہ جانی نقصان وی تھیا، پر او ݙ ینہہ رات دی کوشش دے بعد قلعے دے خضری دروازے دے نال ݙوہڑی دراڑاں پاونڑ اچ کامیاب تھی ڳئے ۔پرنواب دی فوج نے فوری ایکشن کرتے ریت دیاں ٻوریاں نال فصیل دی دراڑاں کوں پُر کر ݙتا ۔ ایں دوران بھنگیا ںوالی توپ نے گولے اگلنڑ شروع کرݙتے، ریت دی ٻوریاں وزنی گولاں دی تاب نہ چائیندیں ہوئیں ڈھیرتھی ڳئیں ، جیندے نتیجے اچ فصیل دے اندرہک چھوٹا جیا گَلا (شگاف) تھی ڳیا۔ایں موقعے ت اکالیاں دے ہک گروپ نے سردارسوڈھا سنگھ دی قیادت اچ جلدی نال پیش قدمی کیتی ، تے ݙیہد ین ہی ݙ یہد یں سینکڑاں سکھ جوان قلعے دے اندرداخل تھیونڑ اچ کامیاب تھ ڳئے، تے گھمسان دی جنگ تھیئی۔ ایں موقع تے نواب مظفرخان تے انھاں دے پتراں نے اپنڑے سنگتیاں دے نال قلعے دا دفاع کرنڑ کیتے اینجھا بہادری دا مظاہرہ کیتا، کہ دشمن وی داد ݙیونڑ دے بغیر نہ ریہا ۔ آخر کار سکھ فوج نواب مظفرخان سدوزئی تے انھاں دے پتراں کوں شہید کرنڑ اچ کامیاب تھی ڳئے، تےقلعے دا کنٹرول سنبھال گھدا۔ ہک ٻی روایت دے مطابق نواب مظفرخان سدوزئی کوں جیندا گرفتارکرتے، پابہ جولاں کھڑک سنگھ دے حضور پیش کیتاڳیا، تے کھڑک سنگھ نے روایتی انداز اچ نواب کنوں قلعے دیاں چاٻیاں منگینس تے، مظفرخان نے رٹیا رٹایا جملہ آکھیس ”چاٻیاں میݙے پیٹ اچ ہن“ جتھوں کھڑک سنگھ نے غصے اچ آ تے تلواردے وارنال نواب مظفرخان سدوزئی داپیٹ پھاڑ ݙ تا۔ (ماضی اچ کھڑک سنگھ جݙاں وی ملتان تے حملہ کریندا ہا، تےنواب مظفرخان سدوزئی کوں پیغام بھڄویندا ہا، کہ قلعے دی چابٻاں میݙے حوالے کرݙے، تے نواب واپسی پیغام بھڄویندا ہا، کہ ”چاٻیاں میݙے پیٹ اچ ہن“.
سقوط صوبہ ملتان
قلعہ ملتان فتح ہونڑ دی خبرلاہورپُڄی تاں، مہاراجہ رنجیت سنگھ نے یادگارجشن منایا،فتح دی خبرݙیونڑ آلے قاصد سردارفتح سنگھ اہلووالیہ کوں سونے دی ݙوچوڑیاں، پنچ سوروپے نقد تے ہک کنیز انعام اچ ݙتی، تے صاحب سنگھ ( ݙاک انچارج) کوں چِھ سو روپے نقد انعام ݙتا، فتح دی خوشی اچ مہاراجہ رنجیت سنگھ ہاتھی دے اُتے ٻہھ تےلاہورشہردا دورہ کیتا، تے مختلف جہیں تےلوکاں دے کٹھ (ہجوم) تےسونے دے سکے سٹیے.
بہاولپور ریاست نال معاہدہ
ریاست بہاولپور دی بنیاد 1690ء وچ بہادر خان دوم نے رکھی۔ نواب محمد بہاول خان سوم نے برطانوی حکومت نال پہلا معاہدہ کیتا جس دی وجہ نال ریاست بہاولپور کوں خود مختار حیثیت حاصل تھئی۔
نظام حیدرآباد نال معاہدہ
ریاست حیدرآباد یا بلدہ حیدردابا ( دكن ) غیر منقسم ہندوستان دی ہک نوابی ریاست ہئی جیہڑی ہندوستان دے جنوب وسطی علاقہ وچ قائم ہئی۔ اس ریاست دے حکمران موروثی طور تے نظام حیدرآباد دے ناں نال ڄاݨے ویندے ہن جنھاں نے 1724ء توں 1948ء تک حکومت کیتی۔ ریاست دا دار الحکومت شہر حیدرآباد ہئی۔ریاست دے انگریز سرکار نال دوستانہ معاہدے ہن جنہاں دے کارن اے ریاست قائم رہی.
آخری شہنشاہ بہادرشاہ ظفر دی قیادت وچ جنگِ آزادی دی تیاری تے اوندی لال قلعے وچ تاجپوشی
جنگ آزادی ١٨٥٧ء توں پہلے لال قلعہ دہلی وچ بہادر شاہ ظفر دی بطور شہنشاہ دوبارہ تاجپوشی کیتی ڳئی تے جنگ دا آغاز کیتا ڳیا.
جنگِ آزادی ١٨٥٧ء
1857ء دی پہلی جنگ آزادی دے وقت بہادر شاہ ظفر 82 سال دے ہن جݙݨ انہاں دے سبھے ٻالاں دے سر قلم کر کے انہاں دے سامݨے انگریز تھال وچ سجا کے انہاں دے سامݨے تحفے دی شکل وچ گھن آئے۔ میجر ہڈسن نے انہاں دے چارہے پتراں مرزا غلام، مرزا خضر سلطان، مرزا ابوبکر تے مرزا عبد اللہ کوں وی قید کر گھدا، میجر ہڈسن نے سبھے چاراں صاحبزادیاں دا سر کٹا تے انہاں دا گرم خون چلو نال پی کے ہندوستان کون آزاد کرݨ دء چاہ رکھݨ والیاں نال انگریزاں دی جنگ اور بغاوت کوں جاری رکھݨ دے خطرناک وحشیانہ عہد کوں جاری رکھا۔ بہادر شاہ ظفر نے اپمے پتراں دے کٹے ہوئے سراں کوں اپݨے ہتھاں وچ گھن کے درد بھرے الفاظ وچ انہاں دے کیتے دعا کریندے ہوئے آکھا کہ تیمور دی اولاد ایویں ہی سرخرو تھی کے پیو دے سامݨے اپݨا فرض ادا کریندی اے۔
سرسید احمد خان دے انقلابی اقدامات تے مسلمانان ہند دی بیداری
سرسید احمد خان نے حکومت برطانیہ دی مخالفت دی بجائے صلح دا رستہ اختیار کیتا تے مسلماناں کوں تعلیم ول راغب کیتا تے تاج برطانیہ کولوں مسلماناں واسطے مراعات گھنݨ وچ کامیاب تھئے. تحریک پاکستان دے حوالے نال انہاں کوں ݙو قومی نظریہ دا بانی قرار ݙتا ویندے. سرسید نے مسلماناں واسطے تعلیمی میدان وچ ٻہوں کارنامے سرانجام ݙتے.
ندوی تحریک
علمائے اسلام دے باہمی اختلافات کوں ختم کرنا تے مسلماناں دے کیتے موزوں نصاب تعلیم فراہم کرنا ایں تحریک دے بنیادی مقاصد ہن.جتھاں تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق ہئی اے مسلماناں دے بہترین مفاد وچ ہئی اس واسطے پوری قوم وچ اس دی پزیرائی تھئی۔ اتھاں تک کہ سرسید احمد خان تے محسن الملک نے وی انہاں کوں پسندیدگی دی نگاہ نال ݙٹھا۔ حقیقت وچ شبلی نعمانی ندوۃ العلماء دے روح رواں ہن۔ جݙݨ اس ادارے کوں برے ݙینہہ ݙیکھݨے پئے تاں شبلی نعمانی 1904ء وچ اپݨی ملازمت کوں خیرباد آکھ کے لکھنؤ آئے تے ندوۃ العلماء وچ نئی روح پھونک ݙتی۔ اے آپ ہی دی انتھک کوششاں دا نتیجہ ہئی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر اداریاں وچ تھیوݨ لگا۔
بریلوی تحریک
جنوبی ایشیا خصوصاً برصغیر پاک و ہند وچ مسلک اہلسنت و الجماعت یا اہلِ سُنت والجماعت دی ہک شاخ کوں امام احمد رضا خان دی مناسبت نال بریلوی مسلک دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہے۔ عالمی مذاہب دی اجمالی آکسفورڈ ڈکشنری (مطبوعہ سن 2000ء) دے مطابق اس مکتب فکر دے منݨ والے بھارتی تے پاکستانی مسلماناں دی تعداد 200 ملین توں زیادہ ہے۔ دار العلوم جامعہ رضویہ منظر اسلام بریلی قادری صوفی بزرگ، امام احمد رضا (متوفیٰ 1921ء) نے 1904ء وچ قائم کیتا.
تحریک پاکستان
تحریک پاکستان اس تحریک کوں آہدے ہن جیہڑی برطانوی ہند وچ مسلماناں نے ہک آزاد وطن کیتے چلائی جس دے نتیجے وچ پاکستان قائم تھیا.
ݙو قومی نظریہ
جنگ آزادی 1857ء دے ١٠ سال بعد علی گڑھ مکتب فکر دے بانی سرسید احمد خان نے ہندی اردو جھگڑے دت باعث 1867ء وچ جو نظریہ پیش کیتا، اینکوں اساں ݙو قومی نظریے دے ناں نال ڄاݨدت ہیں۔ اس نظریے دی آسان تشریح ایویں تھی سگدی ہے کہ اس دے مطابق نہ صرف ہندوستان دے متحدہ قومیت دے نظرئیے کوں مسترد کیتا گیا بلکہ ہندوستان ہی دے ہندواں تے مسلماناں کوں ٢ الگ اور کامل قوماں قرار ݙتا گیا۔ انڈین نیشنل ازم تے یقین رکھݨ والیاں کیتے ݙو قومی نظریہ صور اسرافیل بݨ کے گونجا۔ ساݙی شاہراہ آزادی تے ٢ قومی نظریہ او پہلا سنگ میل ہے جینکوں مشعل راہ بݨا کے مسلمانان ہند بالآخر 1947ء وچ اپݨی منزل مقصد کوں پاوݨ وچ سرخرو تھئے۔
جنگ آزادی 1857ء دے زخم حالی تازہ ہی ہن کہ ہندواں نے ہک تے مسئلے کوں کھڑا کیتا۔ اے جھگڑا ہندی اردو جھگڑے 1867ء دے ناں نال موسوم ہے۔ 1867ء وچ بنارس کے ہندواں نے لسانی تحریک شروع کر ݙتی جس دا مقصد اردو دی جگہ ہندی کوں سرکاری تے عدالتی زبان دے طور تے رائج کرنا ہئی۔ تے عربی رسم الخط دی جگہ دیوناگری رسم الخط کوں اپناوݨ ہئی۔ اس جنونی تے لسانی تحریک دا صدر دفتر آلہ آباد وچ قائم کیتا گیا جبکہ پورے ملک وچ ہندؤاں نے کئی ہک ورکنگ کمیٹیاں تشکیل ݙتیاں، تاکہ پورے ہندوستان دے تمام ہندوؤاں کوں اس تحریک وچ شامل کیتا ونجے تے اس دے مقاصد دت حصول کوں ممکن بݨایا ونجے۔
آل انڈیا مسم لیگ دا قیام
آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام 1906ء وچ ڈھاكہ دے مقام تے عمل وچ آیا۔ محمڈن ایجوكیشنل كانفرنس دے سالانہ اجلاس دے ختم تھیوݨ تے برصغیر دے مختلف صوبیاں توں آئے ہوئے مسلم عمائدین نے ڈھاكہ دے نواب سلیم اللہ خاں دی دعوت تے ہک خصوصی اجلاس وچ شركت كیتی۔ اجلاس وچ فیصلہ كیتا گیا كہ مسلماناں دی سیاسی راہنمائی کیتے ہک سیاسی جماعت تشكیل ݙتی ونجے۔
تحریک خلافت
تحریک خلافت دے وݙے وݙے مقاصد اے ہن:
ترکی دی خلافت برقرار رکھی ونجے۔ مقامات مقدسہ(مکہ مکرمہ ،مدینہ منورہ ) ترکی دی تحویل وچ رہون۔ ترکی سلطنت کوں تقسیم نہ کیتا ونجے۔ خلافت کمیٹی دا پہلا اجلاس نومبر 1919ء وچ دہلی وچ تھیا جس وچ فیصلہ کیتا گیا کہ مسلمان انگریز دے جشن فتح وچ شریک نہ تھیسن اور اگر انہاں دے مطالبات منظور نہ تھئے تاں او حکومت نال عدم تعاون کریسن۔ اس اجلاس وچ ہندؤاں کولوں تعاون دی اپیل کیتی گئی۔
گول میز کانفرنساں تے نتائج
جون 1929ء وچ برطانیہ دے عام انتخابات دے نتیجے وچ ریمزے میڈونلڈRamazy Mac Donald اتھوں دے وزیر اعظم مقرر تھئے۔ ہندوستان دے بارے وچ نویں وزیر اعظم نے اپݨے مشیراں دے نال صلاح مشورے دے بعد سر جان سائمن دی سفارش منظور کریندے ہوئے فیصلہ کیتا کہ برطانوی ہند وچ آئینی تعطل کوں دور کرݨ کیتے ضروری ہے کہ اتھوں دے لیڈراں کوں لندن مدعو کیتا ونجے تاکہ اگر ہو سکے تاں آئین دے بارے وچ انہاں دی باہمی رضامندی کوں حاصل کیتا ونجے۔ یاد رہے کہ قائد اعظم محمد علی جناح نے وی نویں وزیر اعظم کوں کچھ کرݨ دا مشورہ ݙتا ہئی کہ ہندوستان دے آئینی مسلئے کوں حل کرݨ کیتے متعلقہ فریقین دے درمیان بات چیت کوں ازسرنو شروع کیتا ونجݨاں چاہیدا اے۔
سانحۂ جلیانوالہ باغ
امرتسر مشرقی پنجاب، بھارت وچ سکھاں دے عہد دا ہک باغ جتھاں 13 اپریل، 1919ء کوں انگریز فوج نے سینکڑاں حریت پسنداں کوں گولی مار کے ہلاک کر ݙتا۔ اس قتل عام دا باعث رسوائے زمانہ رولٹ ایکٹ مجریہ 21 مارچ، 1919ء ہئی، جس دے ذریعے ہندوستانیاں دی رہی سہی آزادی وی سلب کر گھدی گئی۔ تمام ملک وچ مظاہریاں تے ہڑتالاں دے ذریعے اس ایکٹ دے خلاف احتجاج کیتا ویندا پیا ہئی اور امرتسر وچ وی بغاوت دی حالت ہئی۔
قائداعظم دے چوݙہ نکات
ہندو مسلم مسئلے دے حل کیتے محمد علی جناح جنہاں کوں موجودہ پاکستان وچ قائد اعظم دے لقب نال ڄاݨا ویندا ہے، نے مارچ 1929ء کوں دہلی وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے اجلاس وچ نہرو رپورٹ دے جواب وچ چوݙہ نکات پیش کیتے جیہڑے تحریک پاکستان وچ سنگ میل دی حیثیت رکھدن.
قرارداد پاکستان
23 مارچ، 1940ء کوں لاہور دے منٹو پارک وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے ترے روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام تے او تاریخی قرارداد منظور کیتی گئی ہئی جس دی بنیاد تے مسلم لیگ نے برصغیر وچ مسلماناں کیتے الگ وطن دے حصول کیتے تحریک شروع کیتی اور ست برس دے بعد اپݨا مطالبہ منظور کراوݨ وچ کامیاب رہی۔
پاکستان دا قیام
4 جولائی 1947ء کوں ہک مسودہ قانون برطانوی پارلیمنٹ وچ پیش کیتا گیا۔ 15جولائی کوں دارالعوام نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، 16 جولائی 1947ء کوں دار الامرا نے وی اس کوں منظور کیتا۔ 18 جولائی 1947ء کوں شاہ برطانیہ نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، ول اس قانون دے تحت تقسیم ہند عمل وچ آئی اور ݙو نویں عملداریاں مملکت پاکستان تے مملکت بھارت وجود وچ آئے۔ قانون کوں شاہی اجازت 18 جولائی 1947ء کوں حاصل تھئی۔ تے ݙو نویں ممالک پاکستان تے بھارت 15 اگست کوں وجود وچ آئے۔
سرائیکی ریاست دی طرفوں پاکستان دی مالی سرپرستی
سرائیکی ریاست بہاولپور نے پاکستان دی مالی امداد دے ضمن وچ تے اینکوں قائم رکھݨ دے کارݨ، ابتدائی کئی مہینیاں دی تمام محکمیاں دی تنخواہ اپݨے خزانے توں جاری کیتی. ایندے علاوہ بین الاقوامی بینک وچ پاکستانی کرنسی دی منظوری واسطے کئی مݨ سونا زر ضمانت واسطے فراہم کیتا. قائداعظم واسطے رہائش تے سواری واسطے ریاست بہاولپور دے نواب نے اپݨی خدمات پیش کیتیاں.
محسنِ پاکستان، نواب صادق پنجم عباسی دا پاکستان دے استحکام وچ کردار
سرائیکی قوم دے نواب سر صادق محمد خان پنجم عباسی ؒ نے ہک موقع تے قائداعظم کوں آکھا ہئی کہ اگر پاکستان نہ بݨیا تاں اساں ریاست بہاولپور دا ناں پاکستان رکھ ݙیسوں.
سرائیکی خطے دے نویں ملک پاکستان تے احسانات
سرائیکی وسیب دے دیگر احسانات دی طرح مسلم مہاجرین دی آباد کاری وچ وی وسیب دے عوام و خواص دا ٻہوں وݙا کردار اے.
سرائیکی خطے دے زمیناں تے جعلی کلیماں نال قبضے، غیر منصفانہ آبادکاری تے پاݨی دے وسائل تے قبضہ
چولستان تے تھل سمیت پورے وسیب وچ مہاجرین دی آبادکاری دے ناں تے پنجابیاں دی ناجائز تے جعلی کلیماں دے نال آبادکاری کیتی ڳئی. ایہو حال ساݙے پاݨی دے وسائل نال کیتا ڳیا.میانوالی اتے سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع (بکھر، خوشاب وغیرہ) کوں اپݨے ہتھیکے کر کنیں پنجابی اسٹیبلشمنٹ اصل وچ سرائیکی وسیب دی شاہ رڳ اُتے اپݨی انگل رکھ ݙیسی۔ ایں حوالے نال گریٹر فلڈ کینال دا پنجاہ ارب کنیں ودھ دا منصوبہ پنجاب حکومت ہنگامی بنیادیں اُتے مکمل کریندی پئی تاں جو دریائے سندھ دے پاݨی کوں کنٹرول کرݨ دے نال نال سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع دی لکھاں ہیکٹر اراضی کوں لینڈ کالونائزیشن دے تحت اپݨے قبضے اچ کیتا ونڄے۔
سیارے
سورج دے گرد آپݨے مدار اچ چکر لاوݨ آلے سیارے سورج توں روشنی تے حرارت گھندے ہن ساݙی زمین وی ہک سیارہ ہے جہڑی سورج دے گرد 365 ݙینہہ تے 6گھنٹے اچ مکمل کریندی ہے
نظام شمسی
ہک سوال (حنیف جعفری)
سرائیکی تحریک دے بھراویں کنوں اج میں ھک کارکن دی حیثیت نال سوال کرنڑ دا حق رکھداں جو خواجہ فرید سائیں سب دا سانجھا ھے ول سرائیکی کانفرنس تے کجھ سرائیکی پارٹیں کوں میزبانیں شرکت دی دعوت کیوں نی ڈیتی، جتھاں اناں پارٹیاں دے لیڈریں کوں اگلی صف اچ بلایا گئے جناں کنوں اج تک مرکزی باڈی نی بنڑ سگی، تے کجھ لوگ تاں او وی ھن جہڑے سرائیکی توں زیادہ کہیں بئی سیاسی پارٹیں دے کم پئے کریندن تے کجھ او ھن جہڑے اپڑیں پروگرام بنیں دے خرچیں نال کرویندن ورنہ پارٹی چلا نی سگدے، او وی موری بیٹھے ھن پر افسوس اے تھئے جو عملی طور سب توں زیادہ کم کرنڑ والے لیڈر نہ ھن بلکہ اناں کوں سڈیا تک نی گیا ، ھر پارٹی دا کم خود پیا ڈسیندے جو کون کتنا کم پیاء کریندے ، میکوں تاں سے نظردے جو کجھ لوک اناں دے کم توں حسرت پئے کریندن تے خوف کھمدن ، ڈوجھا اے جو اگر او آ گئے تاں سارا میلہ لوٹ نہ ونجن ، قوم اناں توں پوچھنڑ دا حق رکھدی اے جو کجھ پارٹیں کوں کیوں نی سڈیا گیا تے میڈا وی ایہو سوال اے کوئ ھ جو جواب ڈیوے ۔حنیف جعفری(١٧ دسمبر ٢٠١٨ء)
اسلم جھنڈیر
اسلم جھنڈیر ضلع لودھراں نال تعلق رکھݨ آلی ہک سیاسی شخصیت ہن۔
عمومی مائیکروفکشن منصورشانی،
[28/11, 8:05 pm] M RAMZAN A: جھ سرائیکو
خوش بختی تاں تیڈے گھر دی ڈھیر پرانڑیں باندی ساڈا پانڑیں پھٹدا ویندے تیڈا کھیر نی پھٹا اونویں مٹھا چٹا اکھ اپنڑیں کوں رکھ پردے وچ ہے بلیار جہاں دی کئ بلیار ہشیار جہاں دے اے گنگدام بنڑاوے گونگیں نال الاوے
منصور شانی [28/11, 8:05 pm] M RAMZAN A: عمومی مائیکروفکشن
تیز مینہ اچ پتے کون دروازہ کھڑکائ پۓ؟ نکے بالیں دی پالے نال کمبدی آواز وی آندی پئ ہے شید کہیں مسافر کوں راہ اچ مینہہ ولہیٹ گۓ اندرو آنونڑ چاہندن. پر میں کیویں دروازے تئیں ونجاں میڈیاں نفلیں کھنیندین. نیت کریناں ڈو رکعت نفل اللہ اکبر.
اکھیں ڈٹھے قصے
لکھت منصور شانی [28/11, 8:06 pm] M RAMZAN A: عمومی مائیکروفکشن
"محافظ"
لکھت: منصور شانی
اندھاری گھپ رات تے کلہیں سفر کریندیں ہوئیں دور تو آندی کتیں دی بھونک اوکوں کجھ تکڑا کر ڈیندی ہئ جو آبادی نیڑے ہے. نال نال او دل اچ دعاء کریندا ودا ہا یا اللہ پولیس نہ آ ونجے، میڈے نکے نکے بال 5 سال بعد ولدے پیوء دا راہ تکی بیٹھن. میکوں جیندیں جاگدیں گھر پچا.
یتیمی دا ڈکھ
ایں جتنا رزق کھانونڑاں پیونڑاں ہا ، کھا پی گھدے، ہنڑ میڈے کولو ایندے واسطے ہک قطرہ پانی دا یا ہک گھرائیں وی کائنی. رزق تقسیم کرنڑ آلے فرشتے اپنڑی ڈائری بند کر ڈتی. ایں جتنا پندھ ایں دنیا تے کرنڑاں ہا کر گھدے سے ہن ہک قدم وی زمین تے نئ ٹر سگدا. بۓ فرشتے وی بتھی پرانی ڈائری دے صفحے تے موت دا ٹیگ لا تے ڈائری بند کر ڈتی. ایندی زندگی دے بس ایہو جتنے ساہ باقی ہن جو تساں او تک پج سگو. ملک الموت ڈائری اچ نشانی رکھ تے ڈائری اپنے سامنے رکھی چا.
ایکوں پرسوں ہک پتر جمۓ اگر اے مر گیا تاں او یتیم تھی ویسی. ہک فرشتے نویں نکور ڈائری وڈے فرشتے کوں ڈکھائ جیہڑا اچی کرسی تے چڑھیا ساریں دیاں گاہلیں سنڑدا بیٹھا ہا.
اے ساڈا مسئلہ نئ. میں ایندی روچ قبض کرنڑ ویندا پیاں. یتیمی دا ڈکھ نہ سمجھنڑ آلا فرشتہ اے گال کر تے زمین دو اڈر پیا.
وچو
محمد حنیف جڳمشہور گانمن خان (سلیم نیازی)
محمد حنیف جگمشھور گانمن خان ساڈے وسیب اچ جیندا ناں غلام محمد ھووے اوکوں گانمن سڈیا ویندے ؛ حنیف خان دے وڈیاں نے ایں ریت روایت کوں لتاڑ تے رکھ ڈتے انھاں حنیف خان کوں گانمن خان سڈ تے نوی ریت روایت دا منڈھ بدھ ڈتے گانمن خان محلہ مدنی اچ راھندے اج کل او حال اے جو چنگے بھلے تکڑے لوگ وی سجنڑاں بھراواں دی خدمت داری کنوں بھجدن بس گالھیں گالھیں نال رھابازی کر تے گانڈھیاں دی جڑت کیتی رکھدن تے ایجھے تکڑے لوگاں دی رھابازی کوں ڈیھدے ھویاں وی گانمن خان جئیں ایڈے وڈے دل جگرے آلے وی ھن جو ھتھوں سجنڑاں بھراواں کوں زورے مسائیں سڈ تے انھاں کیتے اپنڑاں دل تے اکھیں وچھا ڈیندن تے انھاں دی خدمت داری کر تے خش تھیندن گانمن خان دے سڈے تے میں اج اوندی ھٹی تے گیاں گانمن خان نے کولیاں تے چاہ بنڑا تے ساکوں پلوائی اے ؛ اللہ جانڑدے ھاں ٹھر گے چاہ پی تے ؛ حق اے جو ایجھی چاہ پیھلے نی پیتی گانمن خان دل دا نواب اے بھراواں دے آنونڑ تے ٹھردے انھاں دیاں خیراں منگدے حق حلال دی روزی کماندے ؛ خش راھندے اللہ پاک دی امان ھووس شالا عابد بھٹی ؛ منصور بھٹہ تے ملک سعید احمد آرائیں وی نال ھن 8 نومبر 2018
جنوبی پنجاب الے
جنوبی پنجاب الے جینجھے ھونون جتھاں ھونون جیرھی شکل اچ ھونون چاھے او مہریوالے دے میلے اچ ھونون چاھے او کوٹ مٹھن انٹر نیشنل کانفرنس ھووے تیں بھانویں شہرے وفا فاضل پوردی سوجھل دھرتی واس کانفرنس ھووے جتھاں کہیں وفاقی پارٹی دا کوئی ایم این اے یا کوئی ایم پی اے شامل ھویا یا سٹیج تیں ھویا اساں اونکوں سرائیکی کانفرنس میلا فنگشن نہ منیسوں شدید احتجاج وی کریسوں ساڈی سرائیکی کانفرنس اچ او کیوں خطاب کرن اساں انہیں دا خطاب کیوں سنڑوں ول نال تاڑیاں کیوں ماروں کوئی ڈس سگدے فاضل پور کانفرنس اچ تحریک اے انصاف دے ایم پی اے سردار صاحب دے خطاب دے دوران تاڑیاں نئیں ماریاں گیاں کیا تاڑیاں مارنڑ الے لوک سرائیکی نہ ھن اجرک پوانڑنڑ الے لوک سرائیکی نہھن کون اہدے اے سرائیکی کانفرنس ھئی صرف یاریاں پیاں پلدیاں ھن اے کوئی سرائیکی کانفرنس نہ ھئی اے گودیں دی کانفرنس ھئی اینٹی سرائیکی کانفرنس ھئی۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی
ہک خواہش
ھک خواہش
ایندے وچ کوئ شک نہیں کہ اج توں چالیہہ سال پہلے تاج لنگاہ سئیں فدا حسین گاڈی سئیں ریاض ہاشمی سئیں عاشق بزدار سئیں صوفی تاج گوپانگ سئیں جیہیں ایجوکیٹڈ سنگت نے سرائیکی قومی شناخت حقوق تے علیحدہ صوبہ واسطے اٹھی ہائی اوندا اج نتیجہ اے کہ اج ہر بال ہر جوان ہر بزرگ تک اے شعور پج گے کہ علیحدہ صوبہ ہووے انییں دی سیاسی محنت دا فائدہ پیپلزپارٹی، جنوبی پنچاب صوبہ محاذ تے پی ٹی آئی وارے وارے تے چائندے کھڑن اور اساں سب جانڑدے ہوئیں وی مختلف وفاقی پارٹیں وچ تقسیم تھی وییندوں۔
جییرے ویلہے صوبہ محاذ بنڑیا ہا تے اوں ویلہے اتھوں دے تل وطنی ہوونڑ دی وجہ توں لوکیں انہیں کوں اتنا پیار ڈتا لوک دھڑا دھڑ حمایت دا اعلان کرنڑ لگ گے مگر کیوں جو او سیٹیں دے بکھے ہن اباہل وچ صوبہ محاذ تروڑ تے جلدی جلدی آپنڑی جاہ بنڑاونڑ دے چکر وچ ہک بے دے مخالف تھی گے. ایویں جمشید دستی جس ویلہے علیحدہ پارٹی دی بنیاد رکھی تے وسیب نے انہیں کوں بہوں عزت ڈتی مگر او ایم این اے بنڑڑ دی سیاست تا سمجھدے ہن لیکن پارٹی سیاست دا فنڈہ انہیں دی سیاسی سوجھ بوجھ کنو اتے دی گال ہائی۔
اج اساں اے گال آھدوں کہ سرائیکی تحریک اگلے فیز وچ داخل تھی چکی اے مگر اوندے نویں شکل بنڑاونڑ واسطے تیار کائنسے اوندی مین وجہ سرائیکی پارٹیاں دے ڈھیر وجود وچ آونڑ تے ہک بے دے وجود کوں تسلیم نہ کرنڑ اے ۔ فوٹو وچ تے سٹیج تے اپنڑی نشابر جاہ گھننڑ سانگھے نویاں پارٹیاں بنڑ گن ۔ کلہا کلہا بندہ جینکوں ہمسایہ نہء جانڑدا اپنڑی پارٹی بنڑا تے کھڑے تھیا ۔ ارمان دی گال تے اے ہے کہ او باقاعدہ ڈوجھی باقی سیاسی پارٹیاں تے فتوی وی لیندا کھڑے ۔ جڈاں وسیب وچ زیادہ پارٹیاں بنڑڑ تے تنقید تھیونڑ شروع تھائی اے تے انہیں وت فورم بناونڑ شروع کر ڈتن ۔ جنہیں کوں آپ سیاسی لیکچر گھننڑ دی ضرورت ہائ او خود لیکچر ڈیونڑ شروع تھی گن۔ جنییں دے اپنڑے سیاسی کنسپٹ کلیر کائنی او وی سیاسی پارٹی بنڑا بیٹھن ۔ ادبی ثقافتی تنظیماں سیاست پیا کریندن تے سیاسی پارٹیاں ثقافتی کم۔ اگوں دا سوچنڑ دی بجائے سوشل میڈیا تے ہک بے دے خلاف جنگ وچ وقت ضائع تھیندا پے ۔
میڈی رائے وچ اگر تاں سنجیدہ سرائیکی قوم پرستی دی سیاست کرنی اے تاں وت اے این پی طرز دی سیاست کوں اپنڑے واسطے مشعل راہ بنڑاونڑا پوسے۔ ورکرز تے حامی دی کوئ کمی کائنی۔ کمی اے تے متفقہ لیڈر شپ دی جنہیں دے نظریات تے منزل واضح ہووے ۔ او وقت گزر گے جو اساں سندھ یا پختون خواہ دے مفادات دے محافظ بنڑیے ودے رہوں۔ میڈی نظر وچ سب توں پہلے ملتان شجاع آباد تے مظفر گڑھ کوں فوکس کرتے سیاسی مرکز بنڑایا ونجے ۔ انہاں علاقیں وچ نسبتاً سردای تے برادری سسٹم کمزور اے۔ اگر انہیں علاقے دے وچ اپنڑے مضبوط یونٹ تے ورکر دی زیادہ توں زیادہ کھیپ تیار کیتی ونجے تاں آپنڑی وفاقی سیاست وچ جاہ بنڑا سگدوں. اج وقت اے کہ انہیں علاقے وچ زیادہ توں زیادہ وزٹ کیتے ونجن ۔ ھک نویں سیاسی پارٹی بنڑاونڑ واسطے جذبے دی ضرورت ہوسے نہ کہ فوٹو مافیہا دی. اوندے واسطے اُنہیں لوکیں کوں اگوں تے گھن آیا ونجے جنہیں دی وسیب وچ مؤثر شناخت اے یا مالی طور تے مضبوط ان۔ نال نال ورکرز دا وی کوٹہ رکھیا ونجے
میں سجھداں ک اگر اے لوک ہک مٹھ تھی پوون اور پارٹی بنڑاونڑ دا اعلان کرن تاں وسیب تے انہیں دا احسان ہوسے ۔ رانا محبوب اختر ظہور احمد دھریجہ رانا فراز نون عاشق بزدار حیدر جاوید سید اللہ نواز وینس اسلم خان گورمانی آصف خان محمود مہے مودی
اگر اے لوگ ہک مٹھ تھی تے اللہ دا ناں گھن تے اج ہکو پارٹی دا اعلان کر ڈیون. ہکو متفقہ انتخابی نشان تے الیکشن لڑن دا اعلان کر ڈیون تاں میکوں امید اے نہ صرف ساریاں چھوٹیاں پارٹیاں انہیں دا حصہ ہوسن بلکہ وسیب دے موثر لوکیں کوں اے آپنڑے نال ملاونڑ دی صلاحیت رکھیندن۔ ہالی الیکشن کوں وقت وی ہے پیا. اے اینجھے ناں ہن کہ ورکر وی پورا اعتماد کرتے نال جُڑ ویسی. اگر اج نویں فیز دا مقابلہ کرنڑ دا نا سوچیا گیا تے وت کل بائ کہیں پارٹی کوں ووٹ ڈے تے روسوں ودے۔ نویں جذبے دی ضرورت اے
اے ہک خواہش اے ۔ ضروری تاں نہیں جو ساریاں خواہشاں پوریاں تھیون۔
انجینئر شاہنواز خان مشوری صدر سوجھل دھرتی واس
ضمیر متصل
اینکوں ڳن٘ڈھیل ضمیر وی آہدے ہن۔
ضمیر شخصی یا ضمیر خالص کوں ضمیر منفصل (تروٹویں ضمیر) آکھیا ویندے ایویں ای سرائیکی زبان ئِ چ کجھ ضمیراں ایجھاں وی ورتیاں ویندئیں ۔ جہڑیاں جو چھوٹے چھوٹے حروف دی صورت ئِ چ فعلیں دے اڳوں ڳنڈھیڄ کے استعمال تھیندئیں۔ اے ضمیراں مفرد حرفیں دی صورت ء ِچ وی ہوندئین  تے مرکب حرفیں دی صورت ئِ چ وی۔ فعلیں دے اڳوں ڳنڈھیڄ کے آوݨ آلیاں اے ضمیراں متصل ضمیراں یا ڳانڈھویاں ضمیراں سݙیندئین جݙاں جو اے ضمیراں ہک کن زیادہ (ݙو ݙو حرفیں دی صورت ئِ چ )حرفیں تے مشتمل ہوندئین تاں وت انھیں کُوں دوہریاں (یا ݙوڑیاں ) ضمیراں سݙیا ویندے۔ جملئیں ئِ چ لمباݨ کن بچݨ سانگے متصل ضمیراں افعال دے اڳوں ڳنڈھ ݙتیاں ویندئین۔ اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو مفرد یا مرکب حروف دی صورت ئِ چ ورتئیں ون٘ڄݨ آلئیں انھیں ضمیریں دا افعال کن ان٘ڄ کئی مطلب نھیں تھیندا۔ اے جملے ݙیکھو جہڑے جو ہک یا ݙو لوظیں تے مشتمل ہن تے اے اپݨاں پورا پورا مطلب واضح کریندن۔
۱۔سݙئمِس (میں اوکوںسݙئے)
۲۔ سݙیسِم (اونہہ میکوں سݙئے)
۳۔ کھاندا ہانونس (توں اوکوں کھاندا ہانویں)
۴۔ کھاندا ہانوم
(توں میکوں کھاندا ہانویں)
۵۔ کھاندے ہاوِس
(تساں اوکوں کھاندے ہاوے)
۶۔ کھاندا ہائم
(او میکوں کھاندا ہا )
۷۔ کھاندا ہاسے
(او ساکوں کھاندا ہا)
۸۔ کھاندے ہانیں
(او انھیں کوں کھاندے ہَن)
۹۔ کھاندے ہاسِس
(اساں اوکوں کھاندے ہاسے)
۱۰۔ کھاندا ہامنے(میں تہاکوں کھاندا ہم)
اُتے ݙتئیں ڳئیں جملئیں کنوں جے کر ضمیری حرفیں کوں حذف کر ݙتا ون٘ڄے تاں وت باقی بچے ہوئے لوظیں دا کوئی مطلب واضح نہ تھیسی۔ جݙاں جو ان٘ڄ کیتیں ڳئیں ضمیری حرفیں دا وی افعال کن ان٘ڄ تھی کے کئی مطلب نھیں رہ ویندا۔ سرائیکی زبان دا اے حُسن ہے جو او ہک یا ݙو لوظیں دی صورت ئِ چ وݙے کِن وݙے جملے دی ادائیگی کوں ممکن بݨا ݙیندی ئِ۔ مثال دے طور تے اُتے ݙتے ہوئے جملے ݙیکھو جنھیں کن اے واضح تھیندے جو سرائیکی زبان مختصرنویسی ء ِچ آپݨاں ثانی نھیں رکھدی۔ متصل ضمیریں دا استعمال سرائیکی زبان دی مختصر نویسی کوں ہک نویکلا انداز بخشیندے۔ لمباݨ کوں سامݨے رکھدئیں ہوئیں اتھاں متصل ضمیریں کوں مفصل طور تے بیاں نھیں کیتا ون٘ڄ سڳدا۔ انشاء اللہ افعال دے باب ء ِچ متصل ضمیریں دا مفصل بیان آسی۔ ونکی:اسم ضمیر
امجد فاروق کھوسہ
امجد فاروق کھوسہ ضلع ڈیرہ غازی خان دی ہک مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
ہک قصہ
میں ہک قصہ اکثر سنڑدا راہندا ہم.مگر کڈاہیں وی میکوںَ اُندی سمجھ نہ آئ  ہئ قصہ اے ہوندے کہ   ہک پُل دے اَتوں لوک گزردے پئے ہوندن تے اُنہہ دور دا بادشاہ اُں پل تے ٹیکس لا ڈیندے کہ جیرا ایتھوں گزرسی چار آنے ڈیسی بادشاہ دا حکم ہئ جیندی تعمیل فل فور شروع تھی گئ کہیں وی نہ آکھا اے چار آنے کیوں گھندے پئے ہو پہلے وی تاں اساں گزردے رہے سے بادشاہ سوچا جنہاں چار آناں تے کاوڑ نی کیتی او آٹھ آنے کیا کوڑیسن بادشاہ کجھ مدت بعد ٹیکس ودھا کے اٹھ آنے کر ڈتا وقت گزردا گیا ٹیکس ودھدا گیا لیکن کہیں آواز بُلند نہ کیتی آخر بادشاہ دا ٹیکس ہک روپے تک پہنچ گئے ول وی چُپ انت بادشاہ حکم ڈتا کہ ہک روپیہ تے ہک کھلا ،، جوتا ،، وی نال مارا ونجے. بادشاہ دے فوجی ہک روپیہ وی گھن گھندے ہن ہک کھلا وی مریندے ہن ول ہک ڈیوار او لوک کٹھے تھین تے بادشاہ دو گین بادشاہ حیران وی تھیا تے تھوڑا ڈرا وی کہ شاید ظُلم دے خلاف احتجاج کرنڑ آئے کھڑن دربار وچ سارے حاضر ہن بادشاہ پچھیا جی (اُناں آکھا بادشاہ سلامت رش بہوں ہوندے کھلے ،، جوتے،، مارنڑ آلے بندے ودھاو ہا) اج جیرے ویلے تنخواہ وچوں چار آنے کٹیجنڑ لگ گئے ہن تے ہولیں ہولے ٹیکس وی ودھدے ویندن تاں میکوں پتہ لگے او قصے آلی قوم ساڈی ہئ. (مخمور قلندری) م.ق
سرائیکی افسانیاں دے تراجم
سرائیکی لوک ادب وچ تخلیقی افسانیاں دے نال نال تراجم دا سلسلہ خوش آئند ہے۔ سرائیکی زبان توں اردو وچ تراجم شائع تھی چکیٔن تے اردو، انگریزی توں سرائیکی وچ تراجم دا سلسلہ جاری ہے۔
اردو توں سرائیکی وِچ ترجمے
اردو توں سرائیکی وچ ترجمے دیاں کتاباں دے حوالے نال محترمہ فرحت نواز نے اردو دے معروف افساناں نگار کرشن چندر توں رشید امجد تک افسانیاں کوں سرائیکی زبان وچ ترجمہ ’’منزلاں تے پندھیڑے‘‘ دے عنوان نال شائع تھی چکیٔن۔ معروف شاعر اصغر عابد نے نامور افسانہ نگار حمید شاہد دے چوݨویں افسانے ’’پارو‘‘ دے ناں نال ترجمہ کیتن۔ ڈاکٹر اسلم عزیز درانی نے ’’عالمی افسانیاں‘‘ دے عنوان نال عالمی سطح اتے نامور افسانہ نگاراں دے چوݨویں افسانیاں دا سرائیکی وچ ترجمہ کیتے۔
چینی توں سرائیکی وِچ ترجمہ
’’ڳالھے دی پوتھی‘‘دے عنوان نال ملک عبداللہ عرفان نے چینی زبان وچ لکھیل چوݨویاں کہاݨیاں کوں سرائیکی زبان وچ منتقل کیتے۔
سرائیکی افسانیاں دے ٻِنّھاں زباناں وِچ ترجمے
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز دے افسانے ’’سوجھلا اندھاری رات دا‘‘ دے مختلف زباناں وچ تراجم انگریزی، اردو، پشتو، سندھی، بلوچی تے پنجابی زباناں وچ منتقل تھی چکیٔن۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی نے ’’سرائیکی دے چوݨویں افسانے‘‘ سرائیکی افسانیاں دا انتخاب ہے۔ جیندے وچ سرائیکی دے ممتاز افسانہ نگاراں دے افسانے شامل ہن۔
سرائیکی توں اردو وِچ ترجمے
اکادمی ادبیات پاکستان دی طرفوں، سہ ماہی پاکستانی ادبیات ۱۹۹۵ء شمارہ ۲ وچ ڈاکٹر انوار احمد، دی ادارت وچ رسول بخش بلیجو، ملک عبداللہ عرفان، احسن واگھا، حفیظ خان، قاصر فریدی دے افسانے شامل ہن۔ امراؤ طارق دی مرتبہ کتاب ’’سرائیکی کے شاہکار افسانے‘‘ وچ ۲۲، افسانے اردو زبان وچ ترجمہ کیتے ڳئین۔
اِیہ ہِک نا مکمل مضمون ہِے وکیپیڈیا دے شعبہ سرائیکی وِچ اپݨاں حِصّہ پین٘دے ہوئے اِیں مضمون کُوں پورا کرو۔ تھورائیت ہوسوں۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ۔ ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
جنرل ہوش محمد شیدی
(لالہ صحرائی دی اردو لکھت توں ترجمہ، سرائیکی تلخیص و ترجمہ از اسماعیل بھٹہ)
دنیا دی ہر صبح ہکو جیہی طمانیت دے نال طلوع تھیندی ہے، جتھاں طمانیت نہ ہووے اتھاں کم از کم ہک اچھی امید ضرور ہوندی ہے مگر ہر شام کہیں نہ کہیں کیتے ہک کرب نال غروب تھیندی ہے، ݙینہ بھر وچ لکھاں انساناں دی کوششاں رائیگاں ویندن، ہزاراں دل ٹٹدن تے سینکڑاں امیداں دم توڑ ویندن، مگر حوصلہ مند لوگ ول توں ہک نئی صبح دی امید وچ اپݨی اداس شام کوں ڳل لا کے سمھ ویندن، ایہ انفرادی ݙکھ سکھ عارضی ہوندن لیکن کہیں سویر ہک ریاست کوں آزاد ݙیکھݨ والا سورج اگر شام کوں اینکوں غلامی دی زنجیراں وچ جکڑا ہویا ݙیکھ کے غروب تھی ونڄے تاں دوبارہ آزاد ݙیکھݨ کیتے اونکوں صدیاں تے محیط انتظار کرݨا پوندے۔
ابتدا
سندھ دی دھرتی تے 24 مارچ 1843ء دی سویر وی ہک امید نال طلوع تھئی ہئی، شیرِ سندھ دا لقب رکھݨ والے میرپور اسٹیٹ دے والی میر شیر محمد تالپور نے اوں صبح ، سندھ دی دھرتی کوں انگریزاں دے چنگل توں آزادا کراوݨ کیتے اپݨی تلوار بے نیام کیتی ہئی تے دوبے دے میدان وچ صف آراء جنرل چارلس جیمز نیپئیر دی فوج کوں للکارا ہئی، میاݨی دی جنگ وچ حیدرآباد تے انگریزی قبضے دے بعد تالپوراں دی ایہ پہلی تے آخری جنگ آزادی ہئی جس وچ شیرِ سندھ دے سپہ سالار جنرل ہوش محمد شیدی نے اپݨی سپاہ کوں سرائیکی وچ صرف چند لفظی خطاب کیتا ہئی:
مر ویسوں مر ویسوں سندھ نہ ڈیسوں
یا
آصف زرداری
سابق صدر پاکستان تے پاکستان پیپلز پارٹی دے شریک چئیرمین دا تعلق سندھ دے سرائیکی بلوچاں نال اے۔ انہاں دا تعلق ضلع نوابشاہ نال اے۔
جنرل ہوش محمد شیدی
ابتدا
جنرل ہوش محمد شیدی کوں ہوشو شیدی وی آہدے ہ۔، جنرل ہوشو دے ایں مختصر مگر جامع خطاب نے تالپور فوج وچ اوہ جذبہ حریت بھر ݙتا کہ دشمن تے پلٹدے جھپٹدے انہاں سب دی زباناں تے وی ایہو ہک جملہ رواں ہئی:
“مر ویسوں مر ویسوں سندھ نہ ڈیسوں”۔
مغل حاکم اورنگزیب عالمگیر دے وزیر مرزا بیگ نے سندھ دی ݙیکھ بھال کلہوڑا خاندان دے سپرد کر رکھی ہئی لیکن اورنگزیب دی وفات توں چند سال قبل انہاں نے اپݨی خودمختاری دا اعلان کر ݙتا جیہڑی مکمل تاں نہ مگر نیم خودمختار حیثیت وچ تسلیم کر گھدی ڳئی۔ جݙݨ کابل توں نادر شاہ اٹھا تاں اوں نے انہاں کوں کافی نقصان ݙتا مگر بعد وچ اوں نے وی انہاں کوں باجگزاری دی بنیاد تے حاکم تسلیم کر گھدا ، 1701ء توں 1783ء تک سندھ تے کلہوڑا حکمراناں نے بہت اچھی حکومت کیتی لیکن میاں عبدالنبی کلہوڑو دے دور میں سماجی حالات کافی مخدوش تھی ڳئے ہن، اتھاں تک کہ محلاتی سازشاں وچ کئی بیگناہ تالپور سرداراں دی وی جان چلی ڳئی ہئی۔
محمد جاوید سرائیکی شاعر
محمد جاوید سرائیکی شاعر
جنرل ہوش محمد شیدی
تالپوراں دا تعارف
میاں عبدالنبی کلہوڑو نے کابل دے حکمران تیمور شاہ دے دربار وچ اپیل دائر کیتی، اوں دے جواب وچ تالپوراں دے وفد نے اتھاں میر فتح علیخان دا پیغام سݨایا کہ