cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فدا الاحمداݨی
فدا الاحمداݨی سرائیکی عالم، مترجم قرآن ہے۔
جم پل
7 اپریل 1943 کوں سردار غلام رسول خان احمداݨی دے گھر پیدا تھائین ابتدائی تعلیم اپڑیں شہر توں حاصل کیتی گورنمنٹ ہائی سکول جامپور توں میٹرک کیتی جامعتہ المنتظر لاہور توں شہادت العالمیہ دی ڈگری گھدی 1964 وچ پنڈی بھٹیاں توں بطور عربی ٹیچر سرکاری ملازمت شرع کیتی بعد اچ ذکریا یونیورسٹی توں بی اے کیتا 1968 اچ گورنمنٹ ہائی سکول نمبر 2 اچ تبادلہ تھیا تے اتھاؤں ای 1995 اچ ریٹائرمنٹ گھدی شاعری دا شوق ورثے اچ ملیا ہا کیوں جو آپ ہوریں دے والد صاحب غلام رسول فیض وی منیے منائے شاعر ھن۔
پیشہ
اوٹی ٹیچر تے طور تے کم کیتے۔
فاضل پور
فاضل پور ضلع راجن پور دا ہک اہم مشہور کاروباری تے سیاسی شہر ہے ایندے پچادھی پاسوں تقریبن تریِہہ کلومیٹر دے فاصلے تے کوہ ماڑی دے ٹھڈے پہاڑ ہِن پوادھی پاسوں دریائے سندھ دے خوبصورت بیٹ واقع ہِن فاضل پور دے واسئیں دا مطالبہ ہے جو فاضل پور کوں تحصیل دا درجہ ڈتا ونجے
ابو بکر بیہقیؒ
thumb|البيهقي امام بیہقیؒ (پیدائش: ستمبر 994ء— وفات: 9 اپریل 1066ء) مشہور ائمۃ الحدیث تے صاحب تصنیف ہن۔ آپؒ دا اسم گرامی ابو بکر احمد بن حسین بن علی بن عبد اللہ بن موسیٰ خسروجردی، بیہقی، خراسانی ہے۔ انہاں کوں امام بیہقیؒ وی لکھا ویندا ہے. آپؒ شعبان 384ھ 994ء وچ خسرو جرد نامی وستی وچ پیدا تھئے جیہڑی بیہق (نیشاپور) دے نواح وچ واقع ہے ۔
حالات زندگی
اساتذہ کرام وچ انتہائی شہرت دے حامل ایہ حضرات ہن :
ابو الوفاء البوزجانی
thumb|ابوالوفا ابو الوفاء البوزجانی (پیدائش: 10 جون 940ء — وفات: 15 جولائی 998ء) دا شمار اسلامی دور دے عظیم ریاضی داناں وچ تھیندا ہے۔ انہاں نے الجبراء تے جیومیٹری وچ ایسے نویں مسائل تے قائدے کڈھے جیہڑے اس توں بیشتر موجود نہ ہن۔ انھاں کوں مثلثات یعنی ٹرگنومیٹری دے اولین موجداں وچ شمار کیتا ویندا ہے۔عرب دے عظیم ترین ریاضی دان ہن، ریاضی دی ترقی وچ انہاں دا بہت بڑا کردار ہے۔
جہنم
مرݨ دے بعد چنگے اعمال دے بدلے مسلماناں کوں جنت ملدی ہے ۔ جہنم اوہ جگہ ہے جتھاں نافرمان تے بداعمال لوگاں کوں مرݨ دے بعد سزا بھڳتݨی ہوسی۔ جہنم دا جیہڑا نقشہ قرآن پاک اچ پیش کیتا ڳیا ہے۔ اوندے کولوں ظاہر تھیندے کہ ایہ بھاہ دی بھٹی ہوسی جیندا ایندھن انسان ہوسن۔ اہل دوزخ کوں پیوݨ کیتے  پیپ تے گرم پانی ملسی۔ انہاں دی غذا زقوم ’’تھوہر‘‘ ہوسی۔ جیہڑے گرم دھوئیں اچ رہسن لیکن انہاں کوں موت نہ آسی۔
بخت
بھاگ
مشتری
مشتری (علامت: ) ہوشیار،،
سرائیکی وسیب دے موسم
سرائیکی علاقے دے موسم/ رُتاں
آر اے نکلسن
آر اے نکلسن (18 اگست، 1868ء توں 27 اگست، 1945ء تک) ہک ممتاز انگریز مستشرق ہئی۔ جیہڑا اسلامی ادب تے اسلامی تصوف ݙوہاں دا عالم ہئی، اینکوں انگریزی زبان وچ وسیع پیمانے تے عظیم ترین رومی سکالرز تے مترجمین وچوں شمار کیتا ویندا ہے۔
مشتری
لکھت. ارشد لاشاری
سرائیکی وسیب دے موسم
وݨ پھپھوڑ
چیتر وساکھ
آر اے نکلسن
نکلسن دا شاہکار، مثنوی مولانا روم تے انہاں دا کم اے۔ ایہ کتاب 1925ء توں 1940ء تک اٹھ جلداں وچ شائع تھئی۔ انہاں نے مثنوی دے پہلے اہم فارسی ایڈیشن کوں لبھا، انگریزی وچ جتنا وی کم رومی تے تھیا ہئی، اوندے وچوں، سب توں پہلے مکمل ترجمہ تے تشریح نکلسن نے کیتی۔ لہٰذا ایں دا کم دنیا وچ رومی دی تعلیمات دے میدان وچ سب توں زیادہ مؤثر ریہا۔
سرائیکی وسیب دے موسم
ہنالا
جیٹھ ،ہاڑ
مشتری
مشتری ہوشیار،، اے جملہ لوکیں کو اشاک کرݨ سانگے استمعال کیتا ویندے، پر تہاکو پتہ ھے کہ سیارا مشتری دے حقائق سچ وچ لوکیں دے ہوش اݙا ݙیندے،?
سرائیکی وسیب دے موسم
برسات
ساوݨ۔ بدرو
ٹھڈی مٹھی
اسوں ، کتیں
سیالا
مگھر، پوہ،
پت جھڑ
مانہہ، پھڳݨ
ابو الہول
thumb|ابوالہول دی مورتی
ابوالہول (Greek: Σφίγξ /sphinx/, Bœotian: Φίξ /Phix, Arabic: أبو الهول،) قصے کہانیاں دی ایسی افسانوی مخلوق دا ناں ہے جیندا جسم تاں شیر دا ہے مگر سر انسان دا۔ مصر دے آثار قدیمہ وچ ابوالہول (Sphinx) دا مجسمہ بہت مشہور ہے۔ ایہ گزہ دے علاقے وچ ہے۔ ایندی لمبائی 189 فٹ تے اونچائی 65 فٹ دے قریب ہے۔ دور توں ݙیکھو تاں پہاڑ جیہا نظر آندا ہے۔ ایہ مجسمہ تقریباً ترے ہزار سال قبل مسیح ہک وݙی چٹان کوں تراش کے بݨایا گیا ہئی۔ ایندے پنجے تے دھڑ شیر دا تے سر انسان دا اے۔
بخت
دریا سندھ اچ پھول سٹو  گند نا سٹو
ابو الہول
سورج دیوتا دی حیثیت نال ایندی پوجا وی کیتی ویندی ہئی۔ امتداد زمانہ نال ایندی صورت بگڑ گئی ہے۔ ڈاڑھی تے نک ٹٹ چکی ہے تے ایندا اوہ پروقار تبسم جیندا ذکر قدیم سیاحاں نے کیتا ہے ناپید تھی چکا ہے۔ ہݨ ایہ ہک ہیبت ناک منظر پیش کریندا ہے۔ ہیں وجہ نال عرباں نے ایندا ناں ابوالہول یعنی (خوف دا باپ) رکھ ݙتا ہے۔
بخت
سندھو سئیں نال محبت دا ݙینھ 23 مارچ
ابو الہول
ابوالہول (افسانوی جانور) نال متعلق ہک ٻجھارت وی مشہور اے کہ اوہ کیہڑا جانور ہے جیہڑا سویر کوں چار ٹنگاں تے، ݙوپہر کوں ݙو ٹنگاں تے، تے شام کوں ترے لتاں تے چلدا ہے۔ ایندا جواب 'انسان' ہے۔
رنجیت سنگھ
مشرقی و مغربی پنجاب، کشمیر، صوبہ سرحد تے خطہ سرائیکستان تے بزور طاقت قبضہ کر کے اپݨی سلطنت قائم کرݨ والا سکھ حکمران، مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناں نال مشہور ہے. گوجرانوالا دے علاقے اکال گڑھ وچ جمیا۔ پنجابیاں دے نزدیک ہک ہیرو تے بہترین خوبیاں آلا بادشاہ ہائی۔ ٢ جون ١٨١٨ء کوں مظفرخاں کوں شہید کرت ملتان دا حاکم بݨیا۔ تے سرائیکی علاقے تے قبضہ کر گھدس۔
سرائیک قومیتی تحریک
اسلام علیکم ! سرائیک قومتی تحریک ءِچ جدت آوڑ والی ھے ۔ اے میڈا تجربہ ھے ۔ ایندی بنیادی وجہ اے ھِے سرائیک قومتی تحریک نال وابستہ او اشرفیہ دا جو پیپلز پارٹی نال وابستہ ھائی تے بیک وقت سرائیکی قومتی تحریک نال وی وبستہ رہے ھِن اوں پیڑہی دی عمر 60 / 70 سال تھی گئی ھے ایں عمر ءِچ انسان بجائے متحرک تھیوڑ دے خود کوں محدود کر بہندے پیپلز پارٹی دی سرائیکی وسیب ءِچ ناکامی دی اصل وجہ وی ایھے بُڈھے ھَن جو الیکشن ءِچ متحرک نہیں تھی سڳے پہلے اے الیکشن متحرک تھی تے پیپلز پارٹی کوں جتویندے رہے گئے ھن ۔ ایوین ھی سرائیکی قومتی تحریک کوں انھیں پیپلز پارٹی نال تقریباً 50 سال جوڑ تے رکھے انھیں نامرادں دی وجہ کِنوں سرائیکیں قومتی سطع وڈا نقصان چاتے ۔ ھڑ نوجوانیں دی اپڑی سیاسی سوچ ھِے جو انھیں بڈھیں دی سیاسی سوچ نال مطابقت نہیں رکھیندی ۔ ایں سانگے میں سمجھدا انھیں بڈھے دے سیاسی طور غیر متحرک تھیوڑ نال سرائیکی قومتی تحریک تے مثبت اثرات مرتب تھیسِن اَتے سرائیکی قومتی تحریک ءِچ جدت پیدا تھیسے جو مثبت اثرات دے حامل ھوسِن ۔ کیونجو نوجوان طبقہ پیپلز پارٹی ، تحریک انصاف ڈوھیں پارٹیں کِنوں اُمیداں وابستہ نہیں رکھی بیٹھا نوجوان سرائیکی طبقہ پہلے پیپلز پارٹی کو مجرم سمجدے اَتے تحریک انصاف ءِچ اوں حد تک وابستگی اختیار نہیں کیتی جیویں ماضی دے سرائیکی بُڈھے پیپلز پارٹی نال سیاسی وابستگیاں کیتی رکھے رہے گئے ھن ۔ نوجوانیں دا جہان سرائیکی قومتی حقوق پہلی فہرست ءِچ شامل ھوسِن ۔ ایں سانڳے سرائیک قومتی حقوق آوڑ والے دور ءِچ سیاست دا رخ بدلڑ دی پوری صلاحیت دے حامل ھوسِن ۔ (ڄام بھورل)
ابو الوفاء البوزجانی
ریاضیاتی خدمات
انہاں دا ناں “ابو الوفاء محمد بن یحیی بن اسماعیل بن العباس البوزجانی” ہے، عددیات تے حسابیات دی تعلیم اپݨے ماموں ابی عبد اللہ محمد بن عنبسہ تے چاچا ابی عمرو المغازلی توں حاصل کیتی، وی سال دے تھئے تاں بغداد چلے گئے جتھاں اپݨی تصانیف، مقالہ جات تے اقلیدس، دیوفنطس تے خوارزمی دی کتب تے تشریحات دے وجہ خوب شہرت حاصل کیتی۔
مثلثات - ٹرگنومیٹری
مثلثات دے حوالے نال انہاں دی گراں قدر خدمات ہن۔ جنہاں وچ چند ہک مندرجہ ذیل ہن۔
فنِ تصویر سازی وچ وی انہاں دا بڑا کردار ہے۔ ایں حوالے نال انہاں دی کتاب “کتاب فی عمل المسطرہ والبرکار والکونیا” بڑی اہمیت دی حامل ہے۔ ایں کتاب وچ تصویر سازی تے ایندے کیتے آلات دے استعمال دے خاص طریقے درج ہن.
تصنیفات
انہاں دی قیمتی تے نفیس تصانیف ایہ ہن :
بوزجانی عرب تے مسلماناں دے سب توں مایہ ناز سائنس دان ہن جنہاں دے تجربات تے تصانیف دا سائنس دی ترقی وچ بڑا اہم کردار ہے، خاص طور تے فلک، مثلثات تے اصولِ تصویر سازی وچ، انہاں نے بڑے ہندسی تے جبری کلیے وضع کر کے تحلیلی ہندسہ دی دریافت دی راہ ہموار کیتی۔
جہانگیر سوز
جہانگیر سوز سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ڄم پل
پہلی جنوری١٩٨٧ء کوں ڄمے۔ تونسے نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
چندر. چؤڈھی دا ھا اپڑیں جوبن اتیں
رات ڈینھ وانگوں روشن ھئ ھک رات دی
ھک مجبور انسان لٹھ دے اتیں
اینجھا دھت ھا تخیل دے نشے دیوچ
کوئی خبر کائینا ھئ اوکوں کائینات دی
اپڑیں الله کنوں اپڑیں مجبوب دی
بھیک منگدا بیٹھا ھا ملاقات دی
ابو بکر جصاصؒ
امام ابوبكر احمد بن علی رازیؒ، حنفی فقہ دے اکابرین وچ شمار تھیندن۔ پورا ناں احمد بن على الرازىؒ تے لقب الجصاصؒ اے. ابوبكر احمد بن على الرازى الجصاصؒ توں مشہور ہن ۔ امام جصاصؒ دی ولادت رے شہر وچ تھی. ہیں نسبت نال رازى سݙیندن. آپؒ دی ولادت دا سال 305ھ بمطابق 917ء اے. وی سال دی عمر وچ بغداد منتقل تھی گئے۔ ابوبکر جصاصؒ نے بہت سارے علمی سفر کیتے تے اکابر علما توں علم حاصل کیتا. بالخصوص علمائے احناف توں بہت استفادہ کیتا. اہواز، نیشاپور دے سفر کیتے تے ایں علمی سفر دی انتہا بغداد وچ تھئی. امام کرخیؒ دے کول نیشا پور وچ ہن کہ انہاں دا انتقال تھیا۔ انہاں دی وفات 370ھ بمطابق 980ء وچ بغداد وچ تھئی
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
یاد گزریا ھویا وقت آیا جوھس
مصطفٰی کمال
مصطفٰی کمال، جدید ترکی دا بانی اے جیہنے خلافتِ عثمانیہ دا خاتمہ کرکے نواں آئین مرتب کیتا تے ملک وچ یورپی طرز دی جمہوریت قائم کیتی.
اخبار سائنٹیفک سوسائٹی
اخبار سائنٹیفک سوسائٹی یا علی گڑھ گزٹ (انگریزی: Aligarh Institute Gazette) جیں دا پراݨا ناں سرسید گزٹ ہئی، سر سید احمد خان نے علی گڑھ توں 3 مارچ 1866ء کوں جاری کیتا۔ پہلے ہفت روزہ ہئی ول سہ روزہ کر ݙتا گیا۔ عام طور تے صفحے وچ ݙو کالم ہوندے ہن۔ ہک کالم وچ انگریزی تے ݙوجھے وچ اردو عبارت ہوندی ہئی۔ بعض مضامین اردو یا انگریزی وچ الگ ݙتے ویندے ہن۔ مقصد حکومت کوں عوام دے خیالات و احساسات تون آگاہ کرنا ہئی۔ 32 سال تک برابر تاریخ معینہ تے نکلدا ہئی۔
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
تھی کے مجبور ھنجوں ڈھواونڑ لگے
رناں ایں ھے جو کنیں الا نس گیا
جی کوں جی بھر کے رج رج رواونڑ لگے
گھلی سیکر سوالیں دی عقل اتیں
سوچ منفی اچ جوابیں دی ھلنڑ لگی
دل دے ارمان دل اچ مچنڑ پۓ گۓ
بھاه دردیں دی سینے اچ بلنڑ لگی
سبھے تلخیاں حیاتی دیاں سھونڑ لگا
مشرقی پنجاب
بھارت وچ موجود ریاست پنجاب کوں مشرقی پنجاب آکھیا ویندا اے. ایندا دارالحکومت چندی ڳڑھ اے۔
ابو الکلام آزاد
ابوالکلام محی الدین احمد آزاد (پیدائش 11 نومبر، 1888ء - وفات 22 فروری،1958ء) (بنگالی: আবুল কালাম মুহিয়ুদ্দিন আহমেদ আজাদ) آزاد ہند دے پہلے وزیرِ تعلیم تے قومی رہنما ہن۔ مولانا ابوالکلام آزاد دا اصل ناں محی الدین احمد ہئی۔ انہاں دے والد بزرگوار محمد خیر الدین انھاں کوں فیروزبخت (تاریخی ناں) آکھ کے پکاردے ہن۔ مولانا 1888ء وچ مکہ معظمہ وچ پیدا تھئے۔ والدہ دا تعلق مدینہ نال ہئی سلسلہ نسب شیخ جمال الدین نال ملدا ہے جیہڑے اکبر اعظم دے عہد وچ ہندوستان آئے تے اتھائیں مستقل سکونت اختیار کر گھدی۔ آپ نے 69 سال دی عمر وچ 22 فروری، 1958ء کوں وفات پاتی۔
حالات
1857ء دی جنگ آزادی وچ آزاد دے والد کوں ہندوستان توں ہجرت کرنی پئی. کئی سال عرب وچ رہے۔ مولانا دا بچپن مکہ معظمہ تے مدینہ وچ گزرا۔ ابتدائی تعلیم والد توں حاصل کیتی۔ ول جامعہ ازہر(مصر) چلے گئے۔ چوݙہ سال دی عمر وچ علوم مشرقی دا تمام نصاب مکمل کر گھدا ہئی۔ مولانا دی ذہنی صلاحتیاں دا اندازہ اس توں تھیندا ہے کہ انہاں نے پندرہ سال دی عمر وچ ماہوار جریدہ لسان الصدق جاری کیتا۔ جس دی مولانا الطاف حسین حالی نے وی بڑی تعریف کیتی۔ 1914ء وچ الہلال نکالا۔ ایہ اپنی طرز دا پہلا پرچہ ہئی۔ ترقی پسند سیاسی تخیلات تے عقل تے پوری اترݨ والی مذہبی ہدایت دا گہوارہ تے بلند پایہ سنجیدہ ادب دا نمونہ ہئی۔
یومِ تعلیم، بھارت
مولانا ابوالکلام آزاد، آزاد ہندوستان دے پہلے وزیر تعلیم ہن۔ انہاں دے یوم پیدائش 11 نومبر، 1888ء کوں ہندوستان وچ قومی یومِ تعلیم منایا ویندا ہے۔
منسوب کیتے گئے ادارے
مولانا ابوالکلام آزاد دے ناں نال ہندوستان وچ حسبِ ذیل تعلیمی تے سرکاری ادارے منسوب کیتے گئے ہن۔
احمد پور شرقیہ
احمد پور شرقیہ ضلع بہاول پور دی تحصیل ہے۔ تحصیل احمد پور شرقیہ سرائیکی وسیب دے ضلع بہاولپور، دی پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ اس تحصیل دا صدر مقام احمد پور شرقیہ ہے۔ اس وچ 31 یونین کونسلاں ہن۔ اس شہر دے ریلوے اسٹیشن دا ناں ڈیرہ نواب صاحب ہے جیہڑا مرکزی ریلوے لائن تے واقع ہے۔
آر جی بی کلر ماڈل
آر جی بی رنگ ماڈل (RGB color model) ہک ماڈل ہے جیندے وچ جمعی رنگ ریڈ، آر توں لال، گرین وسطے جی سبز تے بلیو یعنی بی، نیلے رنگ دی روشنیاں دے امتزاج نال مختلف رنگ بݨائے ویندے ہن۔
احمد پور شرقیہ
سانحہ احمد پور ٢٠١٧ء
٢٥ جون ٢٠١٧ء کوں، مرکزی ہائی وے تے پنجاہ ہزار لٹر دا پٹرول دا بھریا ٹرالر لیک تھی گیا تے لوگاں کوں قریبی مسجد دے لاؤڈ سپیکر توں لیک تھیندے پٹرول دی نوید سݨائی گئی تے پٹرول لٹݨ تے اکسایا گیا۔ بچیاں، عورتاں تے مرداں تے مشتمل ہک بڑا مجمعہ بوتلاں، بالٹیاں تے گھر دے ݙوجھے برتن گھن کے وہندا ہویا پٹرول کٹھا کرݨ پہنچ گیا۔ تے ول جیہڑلے کہیں نے ہتھوڑے دے وار نال آئل ٹینکر دے سوراخ کوں وݙا کرݨ دی کوشش کیتی تاں پٹرول نے بھاہ پکڑ گھدی۔ ٹینکر دھماکے نال پھٹ گیا تے بھاہ نے اتھاں موجود مجمعے کوں گھیر گھدا۔ 155 توٻ زائد لوگ عین اس جگہ دے قریب سڑ کے راکھ تھی گئے جتھاں غلام عباس کوں پنج سال پہلے ساڑ ݙتا گیا ہئی۔
ابو ایوب انصاری
ابو ایوب انصاری انصار دے سرکردہ صحابی رسول تے میزبان رسول سݙویندے ہن. خَالِد بن زيد ناں ،ابوایوب کنیت، مدینہ منورہ دے قبیلۂ خزرج دے خاندان نجار توں ہن، سلسلۂ نسب ایہ ہے،خالدبن زید بن کلیب بن ثعلبہ بن عبد عوف خزرجی. خاندان نجار کوں قبائل مدینہ وچ خود وی ممتاز مقام حاصل ہئی، تاہم رسول اللہ ﷺ دی اتھاں نانکی قرابت ہئی جس وجہ ایں قبیلے کوں مدینہ دے باقی قبائل توں امتیاز حاصل ہئی. ابوایوب اس خاندان دے رئیس ہن۔
سرائیکی وسیب دے پَکھی
ابابیل
ابابیل دا تعلق عصفوری النسل پرندیاں دے گروہ خُطافخن نال ہے۔ اس پرندے دی امتیازی خصوصیت ایہ ہے کہ ایہ آݙدے ہوئے وی کھا سڳدا ہے۔ thumb|ابابیل
مصطفٰی کمال (اتا ترک)
حالاتِ زندگی
اوں وقت خلیفہ وحید الدین سریر آرائے سلطنت ہن، ملک وچ طوائف الملوکی پھیلی ہوئی ہئی۔ خلیفہ وحید الدین کوں انہاں دے عزائم دا علم نہ ہئی۔ انہاں نے اتاترک کوں نویں فوج دا انسپکٹر جنرل مقرر کر ݙتا۔ جس دا کم باقی ماندہ فوج توں ہتھیار واپس گھنݨا ہئی۔ لیکن انھاں نے اس دے برعکس تحریک مقاومت دی تنظیم شروع کر ݙتی۔ انھاں نے ایں تحریک دے ݙوجھے رہنماواں نال رابطہ قائم کیتا تے مادر وطن دے تحفظ کیتے سرگرم عمل تھی گئے۔ ہیں دوران انہاں دی قیادت وچ متوازی عارضی حکومت قائم تھی گئی۔
سرائیکی وسیب دے پَکھی
ترکلا
اے ساوے رنگ دا چیڑی نما انتہائی خوبصورت پکھی اے جیہڑا خاص طور سرائیکستان وچ پایا ویندا اے. ایندا اݙاری مریندے ہوئے فضا وچ ہک جگہ کھڑ ونجݨ دا انداز وکھرا تے نرالا ہوندے.
ٻاہرلے جوڑ
سَیہڑا
مصطفٰی کمال (اتا ترک)
حالاتِ زندگی
3 مارچ 1924 کوں خلافت کوں سرکاری طور تے ختم کر ݙتا گیا ہئی تے ترکی دے اندر اس دی طاقتاں جی این اے کوں منتقل کر ݙتے گئے ہن. دیگر مسلم ممالک نے خلافت دی ترکیب دے یکطرفہ خاتمے دی توثیق دے بارے وچ بحث کیتی، کیونکہ انہاں نے فیصلہ کیتا کہ ترک کارروائی دی تصدیق کیتی ونجے یا نواں خليفہ مقرر کرے. ہک "خلافت کانفرنس" مئی 1926 وچ وچ منعقد کیتی گئی تے خلافت کوں "اسلام وچ ہک ضرورت" قرار ݙتا گیا ہئی، لیکن ایں فیصلے کوں نافذ نہ کیتا ونج سڳیا.
مشرقی سلاوی زباناں
مشرقی سلاوی زباناں (East Slavic languages) سلاوی زباناں دے ترئے علاقائی ذیلی گروہاں وچوں ہک ہے جیہڑا مشرقی یورپ اچ ٻولا ویندے۔ ایندے متکلمین دی تعداد مغربی تے جنوبی سلاوی گروہاں توں زیادہ ہے۔ موجودہ مشرقی سلاوی زباناں اچ بیلاروسی، روسی تے یوکرینی شامل ہن۔ thumb|Slavic europe
احیاء العلوم
احیاء علوم الدین مشہور بہ احیاء العلوم امام غزالیؒ دی شہرہ آفاق کتاب ہے. ایں دی تعریف وچ علما اسلام نے آکھا ہے کہ اگر دنیا توں تمام علوم مٹ ونجن تاں صرف ایہ کتاب ہی کافی ہے۔ درحقیقت ایہ سب توں پہلے امام غزالیؒ نے کیمیائے سعادت لکھی ہئی ول بعد وچ ہیں کوں پھیلا کے احیاء العلوم دا ناں ݙتا گیا۔ thumb|احیاء العلوم
فاروق محرم
ساڈے وسیب دے ہک ورسٹائل فنکار اچھے شاعر، فن،لے، سر رکھنڑ آلے گلو کار اتے با کمال خطاط تے محبتیں ونڈنڑ آلے انسان سئیں فاروق محرم (اف تونسہ شریف) دی تصویر اکھیں دے آگو گزری تاں روح مونجھا تھی گئے۔
آرام شاہ
قطب الدین ایبک دا بیٹا جیہڑا اوں دے مرݨ دے بعد 1210ء وچ تخت سلطنت تے ٻیٹھا۔ نااہل تے آرام طلب ہئی۔ اس واسطے سلطنت داانتظام نہ سنبھال سڳا۔ لاہور دے علاوہ ݙوجھے ترک سرداراں نے وی اینکوں بادشاہ تسلیم کرݨ توں انکار کر ݙتا۔ دہلی دے ترکاں نے شمس الدین التمش کوں بادشاہ بݨا ݙتا۔ ایں نے ہک سال دے اندر اندر آرام شاہ دا خاتمہ کر ݙتا۔
فاروق محرم
گلہ انہیں دوستیں کیں نئیں جیرھے شاعری یا موسیقی دی ترویج کوں گناہ سمجھیندن۔ شاید شرعی طور تے قرآن و سنت دے حوالے نال اساں انہیں دی ترویج دے حق اچ کوئی وڈیاں ٹھوس دلیلاں وی نہ ڈے سگوں۔۔
انہیں ہیریں جیویں اپنے صلاحیتیں نال انصاف نہیں ورتیا اونویں انہیں کوں اساں وی اتنی پذیرائی نہیں ڈتی جتنا انہیں دے اندر دے فنکار داحق ہا۔ محرم سئیں دے گائے ہوئے کلام؛
،،،ساکوں نہ میت بنڑا،،،
،،،کون تھی سگدے سانویں تیڈے چندر چمدے پچھانویں تیڈے،،،،
جیوے میݙا عمران خان
کجھ ڈینھ توں یار لوگ کافی شور شرابا کریندے پئین کہ خان صاحب جیرھاں گالھیں کیتاں ہن انھیں دے الٹ چلدا پئے بنی گالہ توں وزیر اعظم ہاؤس ہیلی کاپٹر استعمال کریندن یا سیکورٹی گارڈ ءچ بارہ تیرہ گڈیاں چلدیاں پئین سوھنڑے بھراوو تبدیلی ایکوں نہیں آھدے جیرھی تبدیلی دے ساکوں خواب ڈیکھائے گئے ہن یا وعدے کیتے گئے ہن یا سیدھے لوظیں ءچ آکھاں کہ ساکوں بھولوں بنڑایا گیا ھا ،اُو تبدیلی بہوں پریں لاتھی ھے ،اوندے واسطے ساکوں برگر ،ملک پیک ،تے ممی پاپا ،آلے طبقے کنیں جان چھڑوا کے کہیں عام انسان دا انتخاب کرنڑاں پوسی ، خیر خانصاحب وزیر اعظم ہاؤس ءچ نہ رھنڑ دا فیصلہ کیتے عوام ڈاڈھی گچی سُجا سُجا تعریف کیتی ھے کہ ملک دے خزانے کوں بہوں نفع ملسی ،مرشد اے تاں ڈساؤ ایں عمارت تے جیرھا خرچ تھئے اُو پیسہ کون ولا ڈیسی میڈے مُلک دے خزانے کوں اگر پیسہ نیں ملدا ول اوں عمارت ءچ نہ راھنڑ دی منطق میڈی سمجھ توں باہر ھے ،کہیں بی عمارت تے مزید خرچ کرنڑ توں بہتر ھے اتھائیں تشریف رکھو،
فاروق محرم
ہا جو سارا قصور نیناں دا کیوں نہ ترٹدا غرور نیناں دا
بخت
سندھو تیکوں پتا ھے میکوں تیں نال ڈھگ محبت ھے محبت راسی تیکوں اے وی پتا ھے تیڈی منڑ  دے واسی دیرے والاں نال وی میکوں ڈھگ  محبت ھے  محبت راسی
فاروق محرم
بلکہ پورے البم کوں جتیں واری سنڑو سک نہیں لاہندی روح نئیں رجدا۔۔
مصر
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ آبادی دے حساب نال مصر دنیا دا پندھرواں اتے افریقہ دا ݙوجھا وݙا  ملک ہے۔ مصر دے 7 کروڑ 88 لاکھ لوکاں دی اکثریت دریائے نیل دے قریب رہندی ہے۔ ہیں علاقے وچ مصر دی قابل کاشت زمین وی ہے۔
بخت
سندھو معافی ڈے سندھو معافی ڈے
اج تیں نال محبت دے ڈینھ میں نا آسگا
تیں تے پھول نا ورتا سگا تیکوں یاد ھوسی
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار
(شاکا سانگھڑی)
بخت
پچھلے سال میں آیا ھم ولا پچھلے سال وی آیا ھم
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار
اڄ سرائیکی سنگت اتیں تحریک وچ ہک جھیڑا جھڑیندا پئے۔ اے جھیڑا سوشل میڈیا اُتے جھڑیندا پئے، سرائیکی کٹھ جھیڑے بݨ چُکن۔ پُراݨے یار کھینڈو کھانڈ تھیندے پئین اتیں نویل سنگتی پُچھدن: " بھل اے جھیڑا ہے کیڑھی ڳالھ دا ؟"
بخت
اے ڈینھ میں نا بھولا میں نا بھول سگدا
مصر
جغرافیہ
دریائے نیل دی وادی ہے۔
بخت
سندھو تیکوں بخت لگے میڈے وسبے دا بخت تیتوں ھ
سرائیکی اڳواݨاں واسطے ہدایات
سرائیکی جماعتیں دے سربراہ اگر مناسب سمجھن تیں اپڑیں ورکریں سانگے سٹڈی سرکل کھولن کیوں جو ورکریں دی تعلیم و تربیت بہوں ضروری اے نئیں تیں اے ورکر پیپلز پارٹی تحریک اے انصاف ن لیگ حتی کہ ہر پارٹی دے ایم این اے ایم پی اے یا ہر پارٹی دے گودے گوداڑیں دے پچھو بھج درک ام گام گھتی رہ ویسن جیلھے انہیں دی تربیت ای کئیناں ھوسی منڈھو او قوم پرستی دے فلسفے کوں ای نہ سمجھدے ھوسن ول او فیصلہ کیویں کریسن جو اساں سرائیکی ھئیں ساکوں کہیں سرائیکی دشمن پارٹی اچ نئیں ونجڑاں چاہیدا کیوں جو ساڈے کاذ دا بہوں وڈا نقصان تھیندے اے اوں ویلھے ممکن اے جیلھے ساڈا سرائیکی ورکر سڈی سرکل اچ حصہ گھنسی صلاح جہیں گال اے ڈیکھ گھنو جے اگر تھی سگے تاں اگر میڈی گال کہیں کوں چنگی لگے تیں پچہیں کجھ نہ کجھ کمنٹس ضرور کر چھوڑاھے میڈی تسلی تھی ویسی۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
احمد پٹیل
احمد پٹیل دی پیدائش 21 اگست 1949ء کوں بھروچ، ریاست بمبئی، بھارتاب گجرات(بھارت)، بھارت وچ تھئی۔ آپ ہک پارلیمنٹ دے رکن تے انڈین نیشنل کانگریس دے سینئر رہنما ہن ۔2001ء توں آپ کانگریس دی صدر سونیا گاندھی دے سیاسی سیکرٹری وی ہے۔ پٹیل نے بھارت دی پارلیمنٹ وچ ست واری وچ ترئے واری ایوان زیریں لوک سبھا ( 1977-1989) تے ایوان بالا راجیہ سبھا (1993 توں ) چار مرتبہ نمائندگی کیتی ہے۔ اج تک اوہ گجرات دے واحد مسلم رکن پارلیمنٹ ہن۔ 9 اگست، 2017 کوں احمد پٹیل دوبارہ بی جے پی دے بلونت سنگھ کوں شکست ݙے کے راجیہ سبھا کیتے منتخب تھئے۔
بخت
سندھو توں آباد راویں میڈے وسبے دی آبادی تیتوں ھ
مشتاق گاݙی دی اماں سیݨ دا پرسہ
لالہ بلال بزدار دی اطلاع تے اکھ ءچوں ہنجواں دی تندیر چُھٹ گئی ہے ۔ بے انتہا پیار کرنْ آلی ، ہر دم ہر ویہلے آئے گئےساریاں دا خیال رکھنْ آلی ہک مہان تریمت ۔ ایں وسیب دا المیہ ہے جو مرد دے ایں ڈاڈھے سماج ءچ تریمت دی سُنجانْ اوندے پیو، بھرا، پُتر اتے اوندے گھر آلے نال تھیندے ءِ پر میں پورے یقین نال آکھ سگداں جو وڈے مہان انسان سئیں فدا حسین گاڈی ، منظر گاڈی، الطاف گاڈی، مشتاق گاڈی تے انھاں دی دھیریں نیانْیاں دے پچھوں ایہو عظیم تریمت ہن جنہاں دی گہری سیانْیاں اکھیں ءچ محبت، سادگی تے حالات نال بِھڑ ونجنْ دی اینجھی طاقت ہائی جئیں ایں گھر کوں علم دی درسگاہ، طبقاتی، قومی تے جمہوری جدوجہد دا مرکز بنْا ڈتا۔ استاد فدا سئیں جیکر بے فکری نال سرائیکی وسیب ءچ ہفتیاں مہینیاں کم کریندے ہن تے پچھوں گھر دی فکر، بالاں دی فکر توں بے فکری دا سارا بار اپنْی گھر آلی دے مونڈھیاں تے چھوڑ تے آندے ہن جو میڈی سانجھ رلاونْ آلی بختاور ذال پچھوں سنبھال گھنسی۔۔۔۔۔۔ انہاں دا میڈے نال پیار، شفقت تے رنجکی کوں میں مردے دم تئیں نئیں بھُل سگدا۔ نہ انھاں دے ہتھ دی پکی روٹیاں بھاجیاں بھُلدن نہ گلے شکوے دی لمبی پارتاں۔۔۔۔۔ چھوٹے لا توں "اماں" دا ویہڑا تے چُلہانْے دے آسوں پاسوں پڑچھیاں دریاں اُتے بہہ تے کُنی پکنْ دی تانگھ ۔۔۔۔۔۔ اتوں سِنی لکڑیں دا دھواں ۔۔۔۔۔۔ تے کاوڑ ساری الطاف تے۔۔۔۔۔۔۔ نئیں بھُلدا امّاں ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ منظر گاڈی، الطاف گاڈی، مشتاق گاڈی، برگیڈئر سئیں لالہ مشتاق گاڈی تے ساریاں گھر آلیاں کو اماں دے ٹُر ونجنْ دا افسوس اے۔ تہاڈے نال ایں ڈُکھ ءچ شامل ہاں۔ تہاڈا شہزاد عرفان
مشتری
سیارا مشتری (جوپیٹر )ملکی وے گیلکسی وچ اساݙے سجھ دے وہیڑے (سولر سسٹم)دا پنجواں نمبر سیارا (گولہ)ھے، جیکر سولر سسٹم (نظام شمسی)وچوں سجھ کو کڈھ گھدا ونڄیں تاں پورے سولر سسٹم دے تمام سیاریاں(مرکری، وینس، ارتھ، مارس، سیٹرن، یورنس، تے نیپچون) دے کل حجم تو وی وݙا,, مشتری،، ھے،
احمدعبدالحق ابدالؒ
شیخ احمدعبدالحق ردولویؒ المعروف قطب الابدال جنہاں دے توسط نال سلسلۂ صابریہ چشتیہ کوں نویں زندگی ملی. ایں وجہ توں آپؒ کوں مجدد سلسلۂ صابریہ چشتیہ آکھا ویندا ہے. آپؒ شیخ العالم دے ناں نال وی معروف ہن۔
بخت
سندھو معافی ݙے سندھو معافی ݙے
سندھو جیوے سندھو والے جیویں
پُھل سٹݨ  ݙے  یار اساکوں
سندھو نال ھے پیار اساکوں
فاطمہ نسومر
فاطمہ نسومر اوہ مجاہدہ ہئی جیندی داستان الجزائر دی تاریخ وچ سنہری حروف نال لکھی ڳئی ہے۔ ہک اینجھی جنگجو جینکوں خولة الجزائر دے ناں نال وی یاد کیتا ویندے، اوہ بہادر خاتون جیں نے فرانسیسی استعماری فوج دا جوانمردی نال مقابلہ کیتا تے فرانسیسی جرنیلاں دے مقابلے کیتے 25000 دا لشکر تیار کیتا. thumb|
مشتری
ایندا رقبہ (حجم)وچ 1300 دھرتی جیے سیارے آسکدن ایندا ڈائی میٹر ھک لکھ چالھی ہزار کلو میٹر ھے. تے اے زیادہ تر گیسی سیارا ھے ایندی ٹھوس سطح ٻہوں گھٹ یا ولا ناں ھووݨ دے برابر ھے، ایندا زمین(دھرتی) کنے پندھ تقریباً 60 تو 70 کروڑ کلومیٹر ھے، اے سیارا اتنا وݙا ھے جو ایندا ھک طوفان رتا دانگ (سرخ نشان )اتھاں کئی صدیاں تو جاری ھے اور ایں طوفان دے رقبے وچ ہی تقریباً ترے دھرتی جے سیارے آ ویسن جیندی فوٹو ناسا ویب سائٹ تو ڈانلوڈ کر تے لا ݙتی ھے تے نال ہی اپݨے موبائل نال چھکی فوٹو کو تساݙی آسانی سانگے کجھ ایڈیٹ کیتم، (باقی فوٹو موبائل کیمرے نال سویلے چار تو پنج دے دمیان چھکے ڳن )، اے سیارا اجکل رات ترے وڄے تو بعد عین پچھم آلے پاسے سجھ دی ابھرݨ والی جھا تے نظردے، اور تقریباً چھے وڄے تک موجود ھوندے ایندا نظارا کرݨ سانگے. فجر دی نماز والا بہترین وقت ھے
ایندے علاوہ مشتری (جوپیٹر) کجھ سال پہلے تئیں نظام شمسی وچ سب تو زیادہ چندر رکھݨ والا سیارا وی ھا، اے سیارا 70دے قریب چندر رکھیندے،
سیارا مشتری نظام شمسی دے ݙوجھے سیاریاں سانگے ویکیوم کلینر دا کم وی کریندے یعنی اینکوں سولر سسسٹم دا جمعدار وی آکھ سکدے ھیں،
احمدعبدالحق ابدالؒ
حالات زندگی
شیخ العالم دی آمد دی بشارت آپؒ دے والدین کوں پہلے ہی مل چکی ہئی۔ آپؒ تے بچپن ہی توں ذوق عبادت تے شوق و حال دا غلبہ رہندا ہئی۔ آپؒ اہل حقیقت دے استاد تے ارباب حقیقت دے قبلہ ہن۔ عبد القدوس گنگوہی نے انوار العیون وچ آپؒ دے حالات دے بارے وچ لکھا ہے کہ احمد عبدالحقؒ جݙݨ ست سال دے ہن تاں ہمیشہ اپݨی والدہ دے ہمراہ نماز تہجد کیتے اٹھی ویندے ہن۔ آپؒ دی والدہ محترمہ نے کئی مرتبہ آپؒ کوں آکھا کہ حالی تیݙے تے نماز فرض نی. لیکن احمد عبدالحؒ کوں والدہ دی ایہ ڳال دل کوں نہ لگدی ہئی آہدے ہن کہ جیہڑے کم آپؒ اپݨے کیتے پسند کریندی ہیوے، اینکوں میݙے کیتے کیوں مضر خیال کریندی ہیوے ۔
وفات
احمدعبدالحؒق 15جمادی الثانی 837ھ کوں ایں دارفانی توں رخصت تھئے۔ آپؒ دی آخری آرام گاہ رودلی بارہ بنکی ضلع، انڈیا وچ اج وی منبع فیوض و برکات ہے۔
مشتری
نوٹ!
فاطمہ نسومر
فاطمہ نسومر دی جدوجہد
ایں مجاہدہ دا اصل ناں "فاطمہ سید احمد" ہے جیہڑی 1830ء وچ الجزائر دے مشرق وچ واقع "عین الحمام" نامی گاؤں اچ پیدا تھئی, فاطمہ ہک خالص دینی گھراݨے اچ پیدا تھئی تے کم عمری وچ ہی قرآن حفظ کیتا تے اسلامی تعلیمات توں مستفید تھئی.
سرائیکی وسیب نال وفا
میراثیں دی کُتی ھئ جیرھی دول دی آواز تیں بھونکدی ھئ میراثی جیرلھے دول کوں لاڑا مارن او بھونکنڑ شروع کر ڈیندی ھئ ، میراثی بھوں تنگ ھن انھیں اوندے نال جیرھا کم کیتے ۔کتی بھونکنڑ نیں چھوڑیا ۔ آخر میراثیں صلاح کیتی ۔ کہ اتناں دول وجاٶ اے بھونک بھونک کے تھک ونجے ۔انھیں آن دول وجاۓ آن دول وجاۓ، فجر وی تھی آئ تیں کُتی دا آلا وی بند تھی آیا ۔ پچھیں او بھونک تاں نھی سگدی مونھ چُلیندی پئ ھئ ، ایھو حال ھنڑ سرائیکی دے خلاف لکھنڑ آلے لوکیں دا تھیاء ودے ۔ انھیں سمجھے شاید ساڈی واہ واہ تھیسی یا کوئ وڈی ھڈی کھاونڑ کوں ملسی ۔ پر سارا کم تھیاء اوندے اُلٹ ھے ۔ سرائیکی لوکیں کنیں انھیں کوں پھٹکار ملی ۔ لعنتاں ملیاں ۔ ھنڑ بھونک تاں نیں سگدے بس مونھ چُلیندے ودن ۔۔ اچھا مزے دی گال اے ھے میڈے اتیں وڈا فتوی لیندن جو توں ان پڑھ ھئیں تیڈے گالھیں اچ کوئ ترتیب نیں ھوندی بس بڑدول ماری رکھدیں ، میں آھداں کہ آپڑیں وسیب دے ڈکھ سمجھنڑ آپڑیں ماء بولی نال پیار کرنڑ واسطے پڑھے لکھیے دی شرط کائینی ۔ بس ،،،،، بندے کوں بندے دا پتر ھوونڑ ضروری ھے،،،،، اینجھے لوک وی تاں ہن جنھیں سرائیکی شاعر سڈویج کے دانشور سڈیج کے ہک مخصوص سیاسی پارٹی دی چمچہ گیری کرکے وسیب کوں غلامی دا درس ڈتے ۔ انھیں دے مرید اے دلیل ڈیندن اجاں تساں پیدا کائیناں تھئے ھاوے جڈاں دا اے جتامہ صاحب سرائیکی سرائیکی لئ ودے میڈا سوال اے ھے ایں جتامے دے سرائیکی سرائیکی کرنڑ نال وسیب کوں کتناں فائدہ ملیے اور ایندی ذات کوں کتناں فائدہ ملیے تساں ڈیکھسو جتامے دی قد کاٹھ تاں اچی تھئ وسیب کوں کجھ نہ ملیا اے منافق تاں تھی سگدے وسیب دا خیر خواہ ہرگز ہرگز نیں.
بدرو ملتانی
شہزاد عرفان
حفیظ جالندھری
ابو الاثر حفیظ جالندھری پاکستان نال تعلق رکھݨ والے اردو دے نامور مقبول رومانوی شاعر تے افسانہ نگار ہن جنہاں نے پاکستان دے قومی ترانے دے خالق دی حیثیت نال شہرتِ دوام پاتی۔ ملکہ پکھراج نے انہاں دی نظم "ابھی تو میں جوان ہوں" کوں ڳا کے شہرت ݙتی۔
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
بے آرامی طبیعت دو ولنڑ لگی
بدرو ملتانی
حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
سرائیکی وسیب نال وفا
باقی جیرھے لوک سرائیکی دے خلاف کجھ لکھدن میں تاں خوش تھینداں چلو ساڈے وسیب کوں اے تاں پتہ لگدا پۓ ، کہ حلالی کون ھے تیں ،،،،،،،،،،،،،،،، کون ھے ۔ باقی جے تک میڈی زندگی وفا کیتی میں انھائیں بھنیں تُرٹیں لوظیں نال تھاڈی طبیعت صاف کیتی رکھساں ، تیں سرائیکی وسیب دا ڈیوا بالی رکھساں ۔ ھنڑ تاں ھر جاہ تیں ھر سرائیکی ڈیوا بالی پۓ کیوں جو ماء بولی نال پیار وسیب نال پیار حلالی ھوونڑ دی نشانی ھے ۔۔۔۔۔جمیل حیدری
ابو بکر جصاصؒ
شيوخ
انہاں دے مشائخ وچ اے علما شامل ہن:
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
بانگ ڈتی مؤذن فجر دی جڈاں
حفیظ جالندھری
حالاتِ زندگی
حفیظ جالندھری ہندوستان دے شہر جالندھر وچ 14 جنوری 1900ء کوں پیدا تھئے۔ ۔ آزادی دے وقت 1947ء وچ لاہور آ گئے۔ آپ نے تعلیمی اسناد حاصل نی کیتے، مگر اس کمی کوں انہاں نے خود پڑھ کے پورا کیتا۔ انھاں کوں نامور فارسی شاعر مولانا غلام قادر بلگرامی دی اصلاح حاصل رہی۔ آپ نے محنت تے ریاضت نال نامور شعرا دی فہرست وچ جگہ بݨا گھدی۔ ۔ حفیظ جالندھری پاک فوج وچ ڈائریکٹر جنرل مورال، صدر پاکستان دے چیف ایڈوائزر تے رائٹرز گلڈ دے ڈائریکٹر دے منصب تے وی فائز رہے۔
تصانیف
حفیظ جالندھری دے شعری مجموعیاں وچ نغمہ بار، تلخابہ شیریں تےسوزو ساز، افسانیاں دا مجموعہ ہفت پیکر، گیتاں دے مجموعے ہندوستان ہمارا، پھول مالی تے بچوں کی نظمیں تے اپݨے موضوع تے ہک منفرد کتاب چیونٹی نامہ خصوصاً قابل ذکر ہن۔
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
سوز او شخص میکوں ولا نیں لبھا
حفیظ جالندھری
وفات
پاکستان دے قومی ترانہ تے شاہنامہ اسلام دے خالق حفیظ جالندھری 21 دسمبر 1982ء کوں لاہور پاکستان وچ 82 سال دی عمر وچ وفات پا گئے۔ اوہ مینار پاکستان دے سائے تلے آسودہ خاک ہن۔
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
جیکوں لبھدا وداں ھک زمانه تھیاء
سئیں جہانگیر سوز
سرائیکی وسیب دے غیر سرائیکی
ایں دھرتی تے آباد پنجابی یا اُردو ٻولݨ والے بھِرا کوں وی سرائیکی وانگوں محکوم تے مظلوم سمجھدوں۔ ایں سانگے اُنھاں کوں ایہ اپیل ھے جو او بے خوف تھی کراہیں اپݨے حقوق دی جنگ اساݙے نال ٻانہہ ٻیل تھی کراہیں لڑن۔ اخیر تے ادب تے گفتگو کریندیں ہوئیں جام صاحب ہوریں آکھیااوں ادب دا کوئی فائدہ کوئینی جیرھا انسانی حیاتی کوں اُمید دی کِرن نہ ݙے سڳے تبدیلی دا راہ نہ ݙکھا سڳے۔
ابو ایوب انصاری
قبولِ اسلام
ابوایوب انصاری انہاں منتخب بزرگان مدینہ وچوں ہن جنہاں نے عقبہ دی گھاٹی وچ ونج کے آنحضرتﷺ دے دستِ مبارک تے اسلام دی بیعت کیتی ہئی۔ جݙݨ مکہ توں دولتِ ایمان گھن کے پلٹے تاں انہاں دی فیاض طبعی نے گوارا نہ کیتا کہ اس نعمت کوں صرف اپݨی ذات تک محدود رکھن، چنانچہ اپݨے اہل و عیال ،اعزہ واقربا تے دوست و احباب کوں ایمان دی تلقین کیتی تے اپݨی بیوی کوں حلقہ اسلام وچ داخل کیتا۔
اخبار سیرام پور
اخبار سیرام پور، بھارتی ریاست مغربی بنگال دے سیرام پور (ہگلی دے قریب) دے مسیحی مشنریاں دا فارسی اخبار ہے جیہڑا 1826ء وچ جاری تھیا۔ حکومت ہک روپیہ فی کاپی دے حساب نال ایندی 120 کاپیاں خریددی ہئی۔ ایہ کاپیاں اعلٰی حکام تے دہلی، آگرہ، بنارس تے کلکتہ دے کالجاں تے مدرسیاں کوں بھیجے ویندے ہن۔ ݙو سال بعد سرکاری امداد بند تھیوݨ تے ایہ اخبار بند تھی گیا۔ ایں توں قبل 1818ء وچ سیرام پور دے مشنری ڈگ ورسانہ تے سماچار درپن ݙو بنگالی اخبار شائع کر چکے ہن۔ 28 مارچ 1822ء کوں سماچار درپن دا فارسی ایڈیشن جام جہاں نما دے ناں نال جاری کیتا گیا۔
فاروق محرم
انہیں دے اپڑاں نمونہ کلام پیش خدمت ہے۔۔۔
سرائیکی وسیب دے غیر سرائیکی
میکوں اُردو ادب وچ اقبال دی شاعری بے حد پسند ہے کیوں جو اقبال نے اوں وقت دے حالات دے مطابق قوم کوں نویں فِکر ݙتی، نواں جذبہ ݙتا ، اوندی شاعری وچ جیرھی انقلاب دی خوشبو ہے او احٖ وی مُردہ ضمیر انسان کوں زندہ کر ݙیندی ہے۔ اینویں فیض احمد فیض جیہاں شاعر اُردو ادب وچ وَل نہ آسی حبیب جالب دی شاعری پڑھ تے میݙا دِل باغ باغ تھی ویندے۔ اڄوکے سرائیکی ادب دی وی مثال نی مِلدی ۔ سرائیکی شاعری اچ جمالیاتی جبر دی کاتی تلے کُٹھا شاعر وی کتھاہیں کتھاہیں مظلوم تے محکوم طبقے دی نمائندگی سوہݨی کر ویندے، پراڄوکے جدید مزاحمتی ادب تخلیق کرݨ والے شعراء ایں وقت دے منصور ہِن قصہ مختصرانقلاب دی نوید ݙیوݨ والے تمام شعراء میکوں بے حد پسند ہِن۔ اخیر تے جام صاحب ہوریں محکوم تے مظلوم طبقے سانگے پیغام ایہ ݙتا جو اپݨے حقوق دی جدوجہد سانگے ہک جاہ تے متحد تھیوو۔(غیور بخاری)
ابو ایوب انصاری
میزبانِ رسول
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مدینہ منورہ وچ داخل تھئے تاں ہر شخص میزبانی دا شرف حاصل کرݨ دا خواہش مند ہئی۔ لیکن حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ جس جگہ ݙاچی ٻہسی ۔ اتھائیں آپؐ مقیم تھیسن ۔ ݙاچی، ابو ایوب انصاری دے دروازے تے بیٹھی۔ انہاں دا مکان ݙو منزلہ ہئی۔ نبی اکرمؐ نے تلے قیام فرمایا تے ست مہینے تک اتھاں رہے۔
مواخات
ہجرت دے بعد آنحضرتﷺنے مہاجرین وانصار کوں باہم بھائی بھائی بݨایا. ابو ایوب انصاری کوں جس مہاجر دا بھائی قرار ݙتا اوہ یثرب دے اولین داعی اسلام مصعب بن عمیر قریشی ہن۔
وفات
آپ دی وفات 42ھ 662ء وچ تھئی. سفر جہاد وچ عام وبا پھیلی تے مجاہدین دی بڑی تعداد اس دی نذر تھی گئی، ابوایوب وی اس وبا وچ بیمار تھئے، یزید عیادت کیتے گئے تے پچھا کہ کوئی وصیت کرݨی ہووے تاں فرماؤ تعمیل کیتی ویسی ، آپ نے فرمایا تساں دشمن دی سرزمین وچ جتھاں تک ونج سڳو میݙا جنازہ چا کے دفن کرنا، چنانچہ وفات دے بعد اس دی تعمیل کیتی گئی، تمام فوج نے ہتھیار سجا کے رات کوں میت قسطنطنیہ دی دیواراں دے تلے دفن کیتی ،نماز وچ جس قدر مسلمان فوجی شامل ہن دفن کرݨ دے بعد یزید نے مزار دے نال کفار دی بے ادبی دے خوف توں اس کوں زمین دے برابر کرا ݙتا، صبح کوں رومیاں نے مسلماناں توں پچھا کہ رات تساں لوگ کجھ مصروف نظر آندے ہاوے، ڳال کیا ہئی،مسلماناں نے آکھا کہ ساݙے پیغمبرؐ دے ہک بڑے جلیل القدر دوست نے وفات پاتی اے ،انہاں دے دفن وچ مشغول ہاسے. لیکن جتھاں اساں دفن کیتا ہے تہاکوں معلوم ہے، اگر مزار اقدس دے نال کوئی گستاخی تہاݙی طرفوں روا رکھی گئی تاں یاد رکھو اسلام دی وسیع الحدود حکومت وچ کوئی ناقوس نہ بچ سڳسی۔
ابوایوب دا مزار دیوار قسطنطنیہ دے قریب ہے تے ہݨ تک زیارت گاہ خلائق ہے، رومی قحط دے زمانہ وچ مزار اقدس تے جمع تھیندے ہن، اس دے وسیلہ نال بارانِ رحمت منگدے ہن تے خدا دے لطف وکرم دا تماشا ݙیکھدے ہن۔
مشتری
اے تحریر مختلف سائنس فورم تو معلومات دے زریعے لکھی ڳئی ھے تے لکھاری دا مقصد صرف ماء ٻولی سرائیکی وچ موضوعات دا ودھارا کرݨ ھے، اختلافی یا سوالیہ کمنٹ تے اپݨی معلومات مطابق جواب ݙتا ویسی جو غیر حتمی ھوسی
اخباراں دا جنگ گروپ
اخباراں دا جنگ گروپ، میر خلیل الرحمان نے روزنامہ جنگ توں شروع کیتا۔ ایہ شرکہ ہݨ کئی اخبارات، جرائد کڈھدا ہے تے بعید نما جیو نیوز وی چلیندا ہے۔ شرکہ دا سربراہ خلیل الرحمن دا بیٹا میر شکیل الرحمن ہے جیہڑا زیادہ تر بیرون ملک قیام کریندا ہے۔
جہانگیر سوز
غزل
میں تیڈی وستی دا اللّہ راسی سنجانڑ سگدیں سنجانڑ میکوں
میں خود کوں کیتا ھے تیڈے نانویں توں جانڑ بھاویں نہ جانڑ میکوں
خداگواہ ھے میں تیڈے کیتے خدا توں اکثر دعائیں منگداں
توں میڈے خوابیں دا خان جیویں ھے ذات تیڈی تے مانڑ میکوں
کون اپڑاں تے اوپرا ھے اے وقت آونڑ تے علم تھیندا
جے وقت پووے تاں آپڑیں کوں وی وقت ڈیندا ھے چھانڑ میکوں
متاں حیاتی دے رنگ وٹیجن متاں نصیحت کئ ھاں تے پووے
عمر رسیدہ بزرگ لوکیں دے بہہ سنڑا اج اکھانڑ میکوں
نکھیڑے تیڈے دے بعد ٹک ٹک گھڑی دی لگدی ھے سخت میکوں
گزردے ویلھے دے نال رل کے اے وقت ڈیندے مکانڑ میکوں
جہانگیرسوز ونکی:سرائیکی شاعر
بختاور کریم
ڄم پل
داجل وچ ڄمی۔ پیؤ دا ناں کریم بخش ہائی۔
تعلیم
پیؤ کریم بخش سرکاری ملازم ہائی ۔ بختاور کریم وی نال رہ ڳئی تے دلی، فیصل آباد، امرتسر، ملتان تے علی ڳڑھ وچوں تعلیم حاصل کیتی۔
پیشہ
ریاضی انہاں دا مضمون ہائی۔ شعبہ تدریس نال وابستہ ہن۔  وت گورنمنٹ سکول وچ ہیڈمسٹریس بݨی۔ مظفرگڑھ، راجݨ پور تے وت یارھاں سال دیرہ غازی خاں وچ ملازمت کیتی۔ گھر آلے ݙوجھی شادی کیتی تاں آپݨے پتر طفیل احمد عرشی دی تعلیم کیتے آپݨاں تبادلہ لہور کروا گھدا۔ ݙیڈھ سال لہور ملازمت کیتی تے ١٩٧٦ء وچ ریٹائرمنٹ گھن تے لہور ٹک پئی۔
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعرہ ونکی:سرائیکی شاعر
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار
جھیڑے دی ایں بیکاری بارے ہزاراں ورھیں پیلھوں سندھ ھند دی وَسوں وچ ارجن ہک اینجھا ای سوال مہاراج کرشن کنیں پُچھیا۔ کورو پانڈو وچالے مہا یُدھ دا پڑ لڳیا پیا ہئی۔ ارجن جیڑھا پانڈویں دا ہک مہان یُدھی ہئی اتیں جیندے رَتھ دی واڳ کرشن دے ہتھیں ہئی، او یُدھ کرݨ دی بجائے نروار وچ پئے ڳیا۔ اوں کرشن کوں آکھیا: " مہاراج، اے اپݨے سکے سوتریں اتیں پراݨی سنگت نال بھڑ اتیں اُنہیں کوں مار کنیں جیڑھا راج پاٹ میکوں ملسی، او میکوں نئیں چاہیدا۔ میݙا مَن نئیں مننیدا جو میں یُدھ کراں؟" وت کرشن اتے ارجن دی ہک لمبی ڳالھ مہاڑ تھیندی ہے۔ کرشن اونکوں سمجھیندے جو مرݨ جیوݨ اننت دے لشکارے ہن۔ اتیں اے یُدھ  نہ راج پاٹ کیتے ہے نہ لوبھ لالچ کیتے۔  بھگت اتیں یوگی دا انہیں شئیں نال کیا سانگا؟ نہ ای کاوڑ تیں کرودھ اُنہیں دا کرم ہوندن۔ اُنہیں دا کرم چھڑا سَت (سچ) کیتے ہوندے۔ توں ما پیو، سکے سوہریں، سنگت یار، سبھیں کوں پریں رکھ اتیں سَت کیتے بھڑ۔
بھگتی ہووے یا یوڳی، منصوری ہووے یا سرمدی، عیسی ہووے یا حسین۔۔۔۔ انہیں سبھیں دی حضوری حَق / ست اڳوں ہوندی ہے۔
کوئی پُچھ سڳدے جو بھئی ایں اڄ دے سرائیکی سنگت دے جھیڑے دا انہیں مہان ہستیں اتیں کرداریں نال کیا سانگا بݨدے؟ جی بݨدے جے پورے من نال نروار کرو تاں۔
"بی بی (شہید) تُہاݙی کیا لڳدی ہے؟" ساݙے کل دے ہک پردھان سنگتی اتیں اڄوکے جھیڑے دے وݙے کردار 1990 وچ اے سوال پُچھدن۔۔۔۔ "جی ساݙی کُجھ لڳدی ہے، تہاݙی لڳے نہ لڳے"۔۔۔ اے ولدا ہئی۔۔۔۔ اے جھیڑا ہے قدیم وادی سندھ دے شہیدیں دے آدر دا۔ اے جھیڑا ہے اوں بی بی شہید دے آدر دا جیندے مہان پیو دا عدالتی قتل کیتا ڳیا، جیندے جوان بھراویں کوں سازش کر بے دردی نال مارا ڳیا، جیندی ما ݙکھ دے ہمالیہ سر اُتے رکھ اپݨے ہوش حواس مُتوں ایں دنیا کنیں ٹُرڳئی، جیندے ٻالیں کوں اپݨے ٻلپݨ وچ پیو دی چھاں تے مہر کنیں وانجا کیتا ڳیا، جئیں آپ راول راٹھ دی پنڈی وچ بندوخ دی سدھی گولی پُھل چاتے۔ اے آدر ہے اُنہیں ہزاراں شہیدیں دا جیڑھے ایں راہ وچ بے نام و نشان مارے ڳئے۔
اے آدر ہے مُلتان دے اوں گیل جوان دا جینکوں پیر فرید دی یاری لاوݨ تے توڑ نبھاوݨ دی ریت پالݨ دی سزا ملی۔ اے آدر ہے اوں پیو دا جیندا جوان بچڑا ݙینہہ ݙیہاڑے غائب کیتا ڳیا۔ اے آدر ہے سرائیکی صوبے دی آئینی ترمیم کوں پارلیمنٹ وچ پیش کرݨ دا، نہ کہ اونکوں اسرائیل آکھݨ دا۔ جے نروار کرو تاں اے جھیڑا نہ کاوڑ ہے نہ کرودھ ۔۔۔ نہ وݙیرے ہووݨ دی ڳالھ ہے نہ پڳ ٻدھݨ دی چاہ ہے۔ جیویں سرائیکی لوک سانجھ دے اعلانِ بنگلہ کورائی وچ لکھیا ہوئے جو " اے تاں پیروں ننگی، سروں ننگی سسی دا تھل دا پندھ ہے۔"
جے نروار کرو تاں اے جھیڑا ہے اڄ سرائیکی لوک سانجھ دی اوں ریت دے ودھارے دا جیڑھی اپݨے آدی واسی ہووݨ دے ماݨ اُتیں اُساری ڳئی ہئی۔ جیڑھی جمہوریت اتیں پورھیت نال جڑت رکھدی ہئی، جیڑھی شہیدیں دا آدر کریندی ہئی۔
جے نروار کرو تاں اے سرائیکی سُنڄاݨ دے پندھ کوں سرائیکی صوبہ دی منزل تائیں پڄاوݨ دا ناں ہے۔ جے ایں نہ تھیسی تاں تھل مارو دا سارا پینڈا کݙاہیں ہک ٻلانگ وی نہ تھیسی۔
ایں پیریں دے پندھ وچ نہ کئی کاوڑ ہے نہ کرودھ ۔ جیڑھا سَت دے ایں سفر وچ سچی سانجھ کریندے، او سنگتی ہے، باقی ہر ہک اوپرا۔۔۔۔
مصر
سیاست
صدر محمد مرسی
مشہور شہر
قاہرہ · اسکندریہ · لکسر · اسماعیلیہ · غیزہ · اسیوت · اسوان · منیا · پورٹ سعید · دسوق
صوبے
اسکندریہ · اسوان · اسیوت · بحیرہ · قاہرہ · داقاہلیہ · بنی سیوف · دمیاط · فیوم · غربیا · غزا · اسماعیلیہ · کفرالشیخ · مطروح · منیا · منوفیہ · نویں وادی · اتلا سینا · پورٹ سعید · قلوبیہ · قنا · لال سمندر · شرقیہ · سوہاج · سویز · لکسر ·
امب
thumb|امبMangoes pic
انب یا امب سرائیکی وسیب دی خاص پیداوار اے۔انب کوں پھلاں دا بادشاہ آکھیا ویندے۔اے سراءیکی وسیب وچ ٻہوں تھیندے ۔انب/امب دیاں کئی قسماں ہن۔انور رٹول۔چونسہ ۔سندھڑی وغیرہ. انور رٹول چھوٹا ہوندے مگر ٻہوں مٹھا ہوندے ۔
مصادر
او لفظ جیندے کنوں کہیں کم دا ہووݨ۔ کرݨ۔ یا تھیوݨ دا پتہ لڳے، فعل سݙیندے۔ اتے ایہ فعل جہڑے لفظ کنوں بݨدے اوکوں "مصدر" آہدن، مصدر او اسم ہے جیندے وچ کہیں کم دا کرݨ، ہووݨ، تھیوݨ، یا سہݨ، کہیں ویلے وخت دی پابندی کنوں بغیر ظاہر تھیوے۔
امب
thumb|امب دا ٻورMango flower
مصادر
مصدر اسم ہوندے جیندے کنوں ٻئے لفظ تاں بݨ سڳدے ہن۔  پر او آپ کہیں ٻئے لفظ کنوں نھِیں بݨیا ہوندا۔ سرائیکی مصدر دی نشانی ایہ جو ایندا آخری حرف "ݨ" ہوندے۔  اتے ایں "ݨ" کنوں پہلے حرف اُتے "زبر" آن٘دی ہے۔ جیویں: کھاوَݨ، آوَݨ، ٻوللَݨ، آکھݨ، کھلَݨ، وغیرہ
سرائیکی وچ مصدر دیاں چار صورتاں ہوندیاں ہن۔ سرائیکی مصدر گنتری وچ ترائے ہزار کنوں ودھ ہن۔ انھاں مصدراں دی وݙی خوبی ایہ ہے جو ایہ چھوٹے کنوں چھوٹے عمل کوں الگ الگ تے انج انج لفظ نال ظاہر کریندن۔ مثال دے طور تے ایہ ترائے مصدرد ݙیکھو:
تلکھݨ: روٹی کوں معمولی جیہا چوپڑݨ
حفیظ آکاش نتھوانی
حفیظ آکاش نتھوانی سرائیکی شاعر ہے۔ دیرہ غازی خاں وچ راہندے
مصادر
مَکھݨ: روٹی کوں کجھ زیادی چوپڑݨ
فاروق محرم
تیڈے ہوندیں ہوئیں تیڈی محفل وچ ساکوں ویندے یار کلہپ ماری،
مصادر
چوپڑݨ: روٹی کوں چکنائی نال ترو تر کرݨ
ایں مصدر وچ چوپڑݨ دی ہر ہر کیفیت کوں انجو انج مصدر نال ظاہر کیتا ڳئے۔ ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
حفیظ آکاش نتھوانی
ݙوہڑہ
اساں چھج بدھڑیں جو لوک ہسے ساکوں آکھے کوئی چھج بدھ ڈیندوں
اساں تیلی تیلی بدھ ڈیندوں بھن تروڑ دا بھج بھج بدھ ڈیندوں
جیندے سر تے کوئی کج ہے کینا بے کج سر تے کج بدھ ڈیندوں
آکاش جے کہیں کوں شک ہووے ساکوں آکھے اج اج بدھ ڈیندوں
فاروق محرم
بند لب جو ہن چپ کیتی پیوں جئیں جے جھئں رنگ وچ گپ ماری،
حفیظ آکاش نتھوانی
ݙوہڑہ
حفیظ آکاش نتھوانی
فاروق محرم
متاں محرم رنگ وچ بھنگ پووے ایں ڈر توں پئے ہیں مپ ماری،
حفیظ آکاش نتھوانی
ڈوہڑہ
پچھ حال نہ ساڈی زندگی دے اساں اپنڑے حال اچ ٹھیک ہسے
فاروق محرم
تیڈے ناں دی ویل وصول کیتی کہیں جھنڑک ڈتی کہیں تھپ ماری۔۔
فاطمہ نسومر
فاطمہ نسومر دی جدوجہد
1850ء وچ فاطمہ نسومر نے فرانسیسی استعمار دے خلاف جنگ دا اعلان اوں وقت کیتا جݙݨ اوہ فقط "ویہہ سال" دی ہئی تے الجزائر اچ جاری شریف بوبغلة دی مزاحمتی تحریک اچ شامل تھئی تے ناث إيراثن گاؤں تے تھیوݨ والے فرانسیسی حملے کوں پسپا کرݨ والے جتھے دی قیادت کیتی جس نال بے شمار نوجواناں کوں مزاحمتی تحریک وچ شامل تھیوݨ دی ترغیب ملی. اپݨی غیر معمولی قائدانہ صلاحیت دی وجہ توں فاطمہ نسومر" نے سن 1852ء وچ اوں خطے وچ جاری مزاحمتی تحریک دی قیادت کیتی, جیندی وجہ توں فرانسیسی فوج کوں اپݨی تعداد اچ اِضافہ کرنا پیا.
فاروق محرم
ہک بیا بند۔۔۔
تیڈے باجھ مٹھل کیا جیونڑ ہے اےجیونڑ تاں ہک ڈوہ لگدے،
ترکلا
اے ساوے رنگ دا چیڑی نما انتہائی خوبصورت پکھی اے جیہڑا خاص طور سرائیکستان وچ پایا ویندا اے. ایندا اݙاری مریندے ہوئے فضا وچ ہک جگہ کھڑ ونجݨ دا انداز وکھرا تے نرالا ہوندے.
فاروق محرم
تیڈی مہر دے موسم منہ کر گئے کوئی موسم ہے ساکوں پوہ لگدے،
فاطمہ نسومر
فاطمہ نسومر دی جدوجہد
چنانچہ فرانسیسی فوج نے جنرل رونڈون یچیکارٹ دی سربراہی وچ "فاطمہ نسومر" دی مزاحمتی تحریک کوں کچلݨ دا آغاز کیتا تے ݙوہاں گروپاں وچ ہک زبردست جھڑپ تھئی۔ چونکہ فرانسیسی استعماری فوج کوں جدید اسلحہ تے تربیت یافتہ فوج دی مدد حاصل ہئی ایں واسطے اوں جھڑپ وچ فاطمہ نسومر دے لشکر دے ۸۰۰ سو مجاہد شہید تھی ڳئے. جیندی وجہ توں فاطمہ نسومر کوں حکمت عملی دے نال "تاخليجت ناث عيسو" دے علاقے تک پچھوں ہٹݨا پیا. فرانسیسی استعمار نے "فاطمہ نسومر" دا پیچھا کریندے ہوئے اُوندی پسپائی دا فائدہ چاتا تے ہمیشہ دی طرح ہک گھناؤنے جرم دا ارتکاب کیتا. لہٰذا اُنہاں نے بے شمار مکانات کوں تباہ کر ݙتا تے متعدد دیہاتاں دے باشندیاں دی نسل کشی کیتی تے اتھاں تک کہ انہاں دے معصوم ٻالاں کوں وی نہ بخشا ڳیا.
فاروق محرم
ہے محرم سفر کلہیپے دا ہر قدم کئی سو کوہ لگدے، کوئی جھک آوے تاں کھوہ لگدے کوئی اچ آوے تاں روہ لگدے۔(شبیر لغاری)
فاطمہ نسومر
فاطمہ نسومر دی جدوجہد
اوں مدت دے دوران "فاطمہ نسومر" مزاحمتی جنگجوؤاں دے گروہ تشکیل ݙیندی رہی جیہڑے مختلف معرکیاں اچ فرانسیسی فوج کوں تقصان پہنچیندے رہے. "فاطمہ نسومر" تے فرانسیسی فوج دے مابین آخری معرکہ الجزائر دے شہر قسطنطنیہ اچ تھیا. فرانسیسی جنرل نے خود فوج دی قیادت کیتی تے " فاطمہ نسومر " دی فوج دے نال ہک زبردست جنگ تھئی لیکن ݙوہاں لشکراں دے مابین وݙے فرق دی وجہ توں فرانسیسی فوج نے ایہ جنگ جیت گھدی.
وفات
فرانسیسی فوج نے "فاطمہ نسومر" کوں گرفتار کر گھدا تے فوجی عدالت دے زریعے فرانسیسی فوج تے حملے کرݨ تے نقصان پہنچاوݨ دے جُرم اچ "" ست سال "" دی قید سُݨائی تے 33 سال دی عمر اچ قید دے دوران ہی ایں مجاہدہ دی وفات تھئی. ایں مجاہدہ دی مزاحمتی تحریک دا عرصہ تقریباً ݙو توں ڈھائی سال دا ہے, اوں قلیل مدت اچ وی اوں مجاہدہ نے فرانسیسی فوج کوں ناقابلِ تلافی نقصان پہنچایا.
حفیظ آکاش نتھوانی
ڈوہڑہ
کیوں آکھوں مونجھے رہندے ہیں ودے مونجھ ملال اچ ٹھیک ہسے
آکاش او مال نکھیڑے ناں ودے اوندے مال اچ ٹھیک ہسے
حفیظ آکاش نتھوانی
میڈا مالک ایہا منت لا ساڈے حال بے حال ہن مافی ڈے
کئی لال موئے ہن ماواں دے کئ مر گئے بال ہن مافی ڈے
کئی لوک بیمار ان گھر دے وچ کئی تھئے نڈھال ہن مافی ڈے
آکاش کوئی رحمت بھیج ساڈو تیڈے کرم کمال ہن مافی ڈے
امب
thumb|امب دا درخت
حفیظ آکاش نتھوانی
ڈوہڑہ
ہے کہر کرونا ہووے پئ کیا اہدے کہر میں ویندی ہاں
امب
قِسماں
ایندے کجھ قِسماں حسب ذیل ہن: -
حفیظ آکاش نتھوانی
ڈوہڑہ
گھر بیٹھئیں بیٹھئیں تھک پئ آں اوندا کرنڑ دیدار میں ویندی ہاں
میں تاک تےکھڑ کھڑ ول آئ آں نئیں آیا یار میں ویندی ہاں
آکاش او آپ تاں نئیں آیا گھرو نکل کے باہر میں ویندی ہاں
اساں بادھے لوک مشہور ہسے ہر چیز کوں وونڑ وونڑ بدھ ڈیندوں
ہر چیز دا اپنڑا گنڑ ہوندے ہر چیز دا گنڑ گنڑ بدھ ڈیندوں
اساں کوڑے نگ تاں نئیں بدھدے نگ چونڑویں چنڑ چنڑ بدھ ڈیندوں
آکاش جڈاں تئیں کیا تھیسی توں کھڑ تھی ہنڑ ہنڑ بدھ ڈیندوں
غزل
سجنڑ ول آ توں ہنڑ ساڈو پیاں آندیاں بہاراں ہن
تیڈے بھالے نہیں مکدے ساڈیاں پل پل پکاراں ہن
کلھیپے کوں کروں کیڈے تیڈا دیدار نئیں ملدا
اساں قیدی کلھپ دے ہیں کلھیپے دیاں دیواراں ہن
ہزاراں خاب ڈہدے ہیں ہزاراں سوچاں آندیاں ہن
اتھاں مونجھیں دیاں کونجاں ہن تے کونجیں دیاں قطاراں ہن
رسنڑ تیڈے دا سی ہوندے کنڈیراں ہن جرینڑاں ہن
بدن ساڈے تے ہنڑ تونڑیں امیدیں دیاں لکاراں ہن
توں اج اوسیں یا کل اوسیں اے دل کوں لارے لیندے ہیں
تیڈے بھالے بھلے لگدن پیا نبھدیاں ڈیہنواراں ہن
اساں آکاش تیڈے ہیں تیڈے رہسوں حشر تونڑیں
ایہے وعدے ہمیشہ ہن ایہے ساڈیاں گزاراں ہن
میڈے چندر کوں قاصد وینج آکھیں ہر گال منیدا کیوں رسدے
او جو کجھ منگدے میں کولوں اوکوں سب کجھ ڈیندا کیوں رسدے
جیری گال دی اوکوں سمجھ نئیں آئ اوہا میں سمجھیندا کیوں رسدے
آکاش جے میڈی غلطی ہے اوندے پیر نپیندا کیوں رسدے
(((((حفیظ آکاش نتھوانی)))))
سرائیکی ٹرمینالوجی
thumb|[[سرائیکی Saraiki]]
اخبارِ جہاں
اخبار جہاں پاکستان وچ اردو دا سب توں مقبول تے سب توں زیادہ چھپݨ والا ہفتہ وار رسالہ ہے۔ ایہ جنگ اخبار دی ملکیت تے کراچی توں چھپدا ہے۔ ایندے وچ عام لوگاں دے ذوق دے مطابق سب کجھ شامل ہے۔ سیاست، تاریخ، کہانیاں، فیشن، کھیݙ تے مذہب سب ایندے وچ شامل ہن۔
جیکب آباد
صوبہ سندھ دا ہک ضلع ہے۔ ضلع جیکب آباد تے تحصیل جیکب آباد دا صدر مقام وی ہے۔جیکب آباد پاکستان دے گرم ترین علاقے وچ واقع ہے جتھاں موسم گرما وچ درجہ حرارت 52 درجہ سینٹی گریڈ توں وی تجاوز کر ویندا ہے۔ اس ضلع دا ناں برطانوی راج دے دور دے علاقائی انگریز حاکم جنرل جان جیکب دے ناں نال موسوم ہے۔ اس توں قبل اے علاقہ خان گڑھ سݙویندا ہئی لیکن علاقے دے واسطے انگریز جرنیل دی خدمات دے عوض اس علاقے کوں جیکب آباد دا ناں ݙتا گیا.
تاریخ
ایں ضلع دا ناں برطانوی راج دے دور دے علاقائی انگریز حاکم جنرل جان جیکب دے ناں نال موسوم ہے۔ ایں کنوں پہلے ایہ علاقہ خان گڑھ سݙیندا ہائی لیکن علاقے کیتے انگریز جرنیل دی خدمات دے عوض ایں علاقے کوں جیکب آباد دا ناں ݙتا ڳیا۔
جغرافیہ
ایشاء دا گرم ترین علاقہ ہے۔
برات
برات شادیاں دی رسم وچوں سبھ کنے اہم رسم تے رواج ہے۔
دھیتے گھر، گھوٹ پرناوݨ تے کنوار دے موکلاوے کیتے جنج گھن کے پتریتیاں تے سنگت دے ونجݨ کوں برات آکھدن. جیندے وچ جھمرتاڑی، آتشبازی تے کئی ڈوجھیاں سرگرمیاں شامل ہوندیاں ہن.
سرائیکی ٹی وی
سرائیکی ٹی وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندے پئے ہن
اخبارِ خیبر
روزنامہ اخبار خیبر، اے وی ٹی فلمز اینڈ پبلیکیشنز (پرائیویٹ) لمیٹڈ دا ہک روزنامہ اخبار ہے جیہڑا 2009ء توں باقائدگی نال شائع تھیندا پیا ہے۔ ایہ اخبار، اسلام آباد سمیت پشاور توں بیک وقت شائع تھیندا ہے۔ "نارتھ سٹار" دے ناں توں ایں اخبار دا ہک سنڈے میگزین وی شائع تھیندا ہے۔ ایں سنڈے میگزین دے خاص خاص سلسلیاں وچ مذہبی صفحات، سماجی مسائل تے مبنی اشاعتاں، شوبز تے کتاب نامہ شامل ہن۔
فراق گورکھپوری
فراق گورکھپوری (پیدائش: 28 اگست 1896ء– وفات: 3 مارچ 1982ء) مصنف، ادیب، نقاد تے شاعر ہن۔ اُنہاں دا شمار ویہویں صدی دے اردو زبان دے صفِ اول دے شعراء اچ تھیندا ہئی۔ انہاں دا اصل ناں رگھو پتی سہائے ہئی۔ thumb|فراق گورکھپوری thumb|دستخط جدید شاعری وچ فراق دا مقام بہت بلند ہے۔ اڄ دی شاعری تے فراق دے اثر کوں باآسانی محسوس کریج سڳدے۔ بہترین شخصیت دے مالک ہن۔ حاضر جوابی وچ انہاں دا مقابلہ کرݨ والا کوئی نہ ہئی۔ بین الاقوامی ادب نال وی شغف ریہا۔ تنقید وچ رومانی تنقید دی ابتدا فراق توں تھئی۔
زندگی دے حالات
فراق پی سی ایس اور آئی سی ایس (انڈین سول سروس) کیتے منتخب تھئے ہن۔ لیکن ڳاندھی جی دی تحریک عدم تعاون دی وجہ توں استعفا ݙے ݙتا۔ جیندی پاداش اچ انھاں کوں جیل ونڄݨا پیا۔ ایندے بعد اوہ الہٰ اآباد یونیورسٹی اچ انگریزی زبان دے لیکچرر دے طور تے تعینات تھئے تے اتھاں ای انہاں نے بہت زیادہ اردو شاعری کیتی۔ جس اچ آپ دی شہر آفاق کتاب گل نغمہ وی شامل ہے۔ جینکوں ہندوستان دا اعلٰی معیار ادب، گیان پیٹھ انعام وی ملا۔ اوہ آل انڈیا ریڈیو دے پروڈیوسر وی ریہے۔
بطور ممتاز شاعر انہاں نے اردو شاعری دی اہم اصناف مثلاً غزل، نظم، رباعی تے قطعے اچ ہک منفرد شاعر ہن جنہاں نے اردو نظم دی ہک درجن توں زائد تے اردو نثر دی نصف درجن توں زائد جلداں ترتیب ݙتے تے ہندی ادبی اصناف تے متعدد جلداں تحریر کیتے، نال ہی نال انگریزی ادبی و ثقافتی موضوعات تے چار کتاباں وی لکھیاں۔
وفات
فراق دا انتقال طویل علالت دے بعد 3 مارچ 1982ء کوں 85 سال دی عمر وچ نویں دہلی اچ تھیا۔ میت الہ آباد گھنائی ڳئی جتھاں دریائے گنگا تے دریائے جمنا دے سنگم تے انہاں دی چتا کوں نذر آتش کیتا ڳیا۔
آرائیں
میر پور خاص وچ ارائیں برادری دی اکثریت ہے ۔. جہڑے عرب اچوں اشاعت. اسلام کیتے آئے ۔ ارائیں ۔۔۔راعی ۔۔۔ بھیڈاں بکریاں چراونڑ والے چرواہے ۔۔۔ اے یہودی النسل لوک ہن جنہاں دا نسبی سلسلہ کنعان دے نبی حضرت یعقوب علیہ السلام  دے خاندان نال ونج رلدے ۔ مسلمان تھیونڑ بعد اے لوک عرب وچوں انڈیا سندھ  آئے تے سندھ اجوکے ملتان وچ وس گئے بلوچ برادری دے بعد ڈوجھی وڈی قوم ارائیں برادری ہے ۔۔۔۔۔  الراعی ۔۔۔ دے نام نال ہک رسالہ وی شائع تھیندے ۔تے اے لوک  دریاواں دے بنے زرعی علاقیاں وچ جالندھر تئیں وسدن۔
بدھ مت
بدھ مت ہندوستان توں شروع تھیا مگر اے مشرقی ایشیائی ممالک وچ رائج تھیا تے ایندے علاوہ افغانستان، پوٹھوہار تے سرائیکی وسیب وچ وی اسلام دے آوݨ توں پہلے موجود ہئی. ہݨ ایندے اکثریتی ممالک وچ برما، چین، تھائی لینڈ، ہانگ کانگ، جاپان، منگولیا وغیرہ سرِ فہرست ہن.
ابو بکر شاہ تغلق
دہلی سلطنت دے تغلق خاندان دا اے پنجواں حکمران اے جیں نے 1389ء توں 1390ء تک حکومت کیتی۔ ابو بکر خان ابن ظفر خان ابن فتح خان ابن فیروز شاہ تغلق، ہندوستان وچ تغلق خاندان دا پنجواں فرمانروا ہئی۔ اے فیروز شاہ تغلق دے بیٹے فتح خان دا پوترا ہئی۔ 791ھ بمطابق 1388ء کوں سلطان تغلق خان دے بعد تخت تے بیٹھا۔
بدھ مت
اگارتھا
تقریباً 500 سال قبل مسیح ءچ نیپال دے ہک علاقے 'کپل وسطو'دے اندر مہراج شدھودھن دے گھر کافی مَنتیں اور دعائیں نال ہک شہزادے دی پیدائش تھئ، جیندا ناں سدھارتھ 'سدھارتھا' رکھیا گیا انھیں کوں گھر ءچ گوتم ووی سڈیا ویندا ہا. مہاراجہ شدھودھن ہندو ہَن اور برہمن قبیلے نال تعلق رکھدے ہن. مہان رشی اور جوگی لوکیں اے پیشین گوئی کیتی ہئ کہ اے شہزادہ وڈا تھی کنو دنیا وچ محبت دے سوجھلے کوں ودھارا ڈیسی. مگر مہراج شدھودھن اے ناہ چاہنا اور اپنے پُتر کوں سلطنت دا بادشاہ بنڑاونڑ چاہندا ہا اتلو شدھودھن اپنے پتر دی شادی ووی کر ڈتی مگر اللہ کوں کجھ اور ہی منظور ہا گوتم دے گھر ہک پُتر ووی پیدا تھیا مگر ہک رات گوتم اپنی زال ماہامایا اور پُتر کو سُتا چھوڑ کرائیں سچ دی تلاش ءچ جنگلیں کوں نکل گئے جتھاں 12 سال دی ریاضت دے بعد انھیں کو‌ نروان حاصل تھیا.. اور پچھیں انھیں اپنے مذہب دی تبلیغ شروع کر ڈتی. اُنھیں دے مذہب دے چار بنیادی اصول ہن جنھیں ءچ پیار کرنڑن اور خواہشات کوں مارنڑ دا درس ڈتا گئے.. نروان حاصل کرن دے بعد انھیں کوں بُدھ سڈیا گئے یعنی سمجھدار.. کجھ مسلمان محققین انھیں کوں پیغمبر آھدن اور عربی ءچ اوندا ناں ذُلقفل ڈسیندن.. گوتم بدھ دے مذہب "بُدھ مت" کوں پوری دنیا ءچ پھیلاونڑ والا بادشاہ مہاراج اشوک ہا. چین، دریائے سندھ، اج دے ایران اور اج دے ہندوستان تک اشوک اینھ مذہب کوں پھیلایا ہا.. 1971 دی جنگ کنو پہلے سندھ وچ کُجھ بدھ گھرانے ہن مگر جنگ دے بعد او اِتھو کنو لڈیج گئے.
ابو بکر شاہ تغلق
حالات
ایندے عہد وچ باغیاں نے بغاوت کر ݙتی ہئی۔ باغیاں تے قابو پاوݨ دے بعد ملتان، لاہور تے ݙوجھے صوبیاں دے حاکماں کوں سلطانی عہدیداراں دے قتل دا حکم ݙتا۔ چنانچہ فسادات شروع تھی گئے۔ کساناں نے لگان ادا کرݨا بند کر ݙتا تے او محمد شاہ بن فیروز شاہ دی زیر قیادت کٹھے تھیوݨا شروع تھی گئے۔ محمد شاہ دہلی تے حملہ آور تھیا۔ اݙوں اوندا بیٹا شہزادہ ہمایوں خاں وی حملہ آور تھیا۔ ابوبکر تغلق ڈیڈھ سال حکومت کرݨ دے بعد فرار تھی گیا۔
آرا مچھلی
آرا مچھلی (आरा मछली) یا سافش (Sawfish) کوں درکھاݨ یا کارپینٹر مچھی وی آکھا ویندا ہے۔ ایہ مچھی سا شارک توں الگ قسم دی ہوندیاں ہن۔ thumb|آرا مچھلی، आरा मछली
قبائلی علاقے
قبائلی علاقہ 7 ایجنسیوں/اضلاع تے مشتمل ہے
آرائیں
سلیمی٢
بابر سلیمی نال آونڑ آلے ارائیں خود کوں سلیمی ارائیں اکھویندیئن ۔۔انہاں دی اکثریت ۔اندرون سندھ دے ضلعیاں تے سرائیکی وسیب دے علاقیاں ڈیرہ جات ۔ بہاول پور ۔ بہاول نگر ۔ ملتان ۔ساہیوال ۔خانیوال وہاڑی تے وہاڑی کنوں سرگودھا تئیں آباد ہے پئی۔