ඇ.එ.ජ._වහල්ලුන්ගේ_සිවිල්_අයිතිවාසිකම්_ලබාගැනීමේ_සටන_(1896–1954)
හැඳින්වීම
“ඇමෙරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යපාරය” යනු බොහෝ සංවිධාන එකතු වීමෙන් සැදුනු ව්‍යාපාරයකි. මෙම යෙදුම බොහෝ විට 1945 සහ 1970 අතර කාලය තුල අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ට වර්ගවාදීව සහ නීතිමය වශයෙන් (විශේෂයෙන් දකුනු ප්‍රදේශ වල) කෙරුනු වර්ගවාදී වෙනස්කම් කිරීම නතර කිරීම අරභයා ක්‍රියාත්මක වූ දේශපාලන හා ප්‍රතිසංවිධාන ව්‍යපාරයන් හැඳින්වීම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා විය. මෙම ලිපිය විශේෂයෙන් අරගලයේ මුල් කාලය පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. වර්ගය අනුව වෙනස් කොට සැළකීම ව්‍යවස්ථාපිත වශයෙන් තහවුරු කළ ප්ලෙසි එදිරිව ෆර්ගියුසන් සහ ප්ලෙසි තීන්දුව වෙනස් කළ බ්‍රවුන් එදිරිව අධ්‍යාපන මණ්ඩල නඩුවද යනාදි නඩු සඳහා ඇමෙරිකානු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් දෙන ලද තීරණ ප්‍රධාන මං සළකුණු ලෙස දැක්වේ. මෙම කාල පර්ච්ඡේදය නැවතීමේ සහ ආරම්භයන්ගෙන් යුක්ත වූ සමයක් විය. මෙම කාලය තුල මර්කුස් ගාවේස්ගේ යුනිවර්සල් නිග්‍රෝ ඉම්පෘමන්ට් ඇසෝසියේෂන් (Marcus Garvey’s Universal Negro Improvement Association) වැනි සංවිධාන බොහෝ සාර්ථකව ප්‍රතිඑල අත්පත් කර ගත් නමුත් පැවතුනේ සුලු කාලයකි. එහෙත් මේ අතර N.A.A.C.P. සංවිධානය රජයෙන් අනුග්‍රහය ලැබූ වර්ගවාදයට එරෙහිව මහත් පරිශ්‍රමයෙන් කටයුතු කර පළමු අවුරුදු කිහිපය තුල සාර්ථක ප්‍රථිපල අත්පත් කර ගන්නා ලදි. ඒ සමගම ඡන්ද දායකයින්ගේ අයිතීන් සම්බන්ධයෙන් කළ කටයුතු වල ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිඑල ලබා ගනිමින් බ්‍රවුන් එදිරිව අධ්‍යාපන මණ්ඩල නඩුවෙන් ද ජය ලබා ගත්තේය. සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු එක්සත් ජනපදය අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ගේ නීතිමය අයිතීන් පුලුල් කළේය. 1865 දී එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට කරන ලද 13 වැනි සංශෝධනය කොංග්‍රස් මණ්ඩලය විසින් අනුමත කරන ලදි. ජනපද සෑහෙන ප්‍රමාණයක එම තීරණයට එකඟතාවය පළ කල අතර එයින් වහල් සේවය අවසාන කරන ලදි. මෙම සංශෝධනයෙන් කළේ වහල් සේවය නීති විරෝධි කිරීම පමණි. එයින් සමාන අයිතීන් හෝ පුරවැසි භාවය පිළිගැනුනේ නැත. 1868 දී ව්‍යවස්ථාවට කරන ලද 14 වැනි සංශෝධනය මගින් අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ට පුරවැසි භාවය ප්‍රදානය කිරීම ජනපද විසින් අනුමත කරන ලදි. එක්සත් ජනපදයේ උපන් කලු මිනිසුන්ට සමාන ආරක්ෂාව ලබා දීමට ව්‍යවස්ථා නීතිය යටතේ ඉඩ කඩ සලසා දෙන ලදි. 1870 දී 15 වෙනි සංශෝධනය අනුමත කරන ලදි. එයින් හැකියාව තිබෙන කිසියම් පුද්ගලයෙකුගේ ඡන්ද බලය අහිමි කිරීමට ඔහුගේ වර්ගය, වර්ණය යොදා නොගත යුතු බව විස්තර කරන ලදි. 1865 – 1877 කාලයේ පැවති ප්‍රතිසංස්කරණ නොහොත් නැවත ගොඩනැංවීමේ යුගයේදි උතුරේ හමුදාවන් විසින් දකුණ අත්පත් කර ගන්නා ලදි. ෆ්‍රිඩ්මන්ගේ බියුරෝව හා සමග ඔව්හු නව සංශෝධිත ව්‍යවස්ථාවන් ක්‍රියාත්මක කරවීමට උත්සාහ කළහ. බොහෝ කලු ජාතිකයින් ප්‍රාදේශීය සහ රජයේ කාර්යාල වලටද අනෙකුත් අය ප්‍රජා සංවිධාන කණ්ඩායම් වලටද තෝරා ගනු ලැබූහ. 1877 දී උතුරේ හා දකුණේ ප්‍රභූන් අතර ඇති වූ සම්මුතියකින් පසුව නැවත ගොඩනැගීමේ කටයුතු අවසාන විය. In exchange for deciding the contentious Presidential election in favor of Rutherford B. Hayes, supported by Northern states, over his opponent, Samuel J. Tilden, the compromise called for the withdrawal of Northern troops from the South. මෙය ඉන් පසුව 1876 දී දකුණේ පැවැත් වූ මැතිවරණ වලදි ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලට හා දූෂණ වලට හේතු විය. මෙහි ප්‍රථිපලය වූයේ කලු ජාතික ඡන්ද ප්‍රමාණය අඩු වීම සහ දකුණේ ජනපදවල නීති සම්පාදක මණ්ඩලතුල සුදු ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන්ට නැවත බලයට පැමිනීමට හැකිවීමයි. සම්මුතියෙන් සහ හමුදා ආපසු කැඳවීමෙන් අදහස් වූයේ සුදු ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදින්ට (Democrats) කලු ජාතිකයින් සම්බන්ධයෙන් වර්ගවාදී වෙනස්කම් කිරීමේ ක්‍රියා වලිය පවත්වාගෙන යාමට නිදහස ලැබීමයි. බොහෝ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුන් ෆෙඩරල් හමුදා ආපසු කැඳවීමට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ “1879 කැන්සාස් අතහැර යාම” නමින් හැඳින්වෙන දකුණු ප්‍රදේශය අතහැර යාමෙනි. නැවත ගොඩනැංවීමේ කාර්යයේදි පෙරමුණ ගත් රැඩිකල්වාදි රිපබ්ලිකන්වරු රජයේ සහ පෞද්ගලික අංශයෙන් කලු ජාතිකයින්ට කෙරුනු වෙනස් අන්දමින් සැළකීම ඉවත් කිරීමට උත්සාහ ගෙන තිබුණි. මෙම උත්සාහයන් සිවිල් අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් දුන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තිරණයකින් බොහෝ දුරට නතර විය. එම තීරණ වලින් කියවුනේ පෞද්ගලික අය හෝ ව්‍යපාරයන් විසින් වර්ගවාදිව කරන වෙනස්කම් තහනම් කිරීමට 14 වෙනි ව්‍යවස්ථාවෙන් කොංග්‍රස් බලයක් දී නොමැති බවයි.