cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඩෙල්ටා
ඩෙල්ටාවක් යනු ගඟක මුවදොර, සාගරයක්, මුහුද, කාන්තාරය, ගං මෝය, විල හෝ තවත් ගංගාවකට ගලා බසින ස්ථානයකි. ජලය සමඟ ගලා එන විවිධ ද්‍රව්‍ය (ඩෙල්ටාමය තැන්පත්වීම්) ජල පහරේ වේගය අඩුවීමත් සමඟ එම ස්ථානයේ තැන්පත් වෙයි. කාලයත් සමඟ එම රොන්මඩ හේතුවෙන් ප්‍රධාන ජල මාර්ගයේ තරමක් විශාල ගොඩබිම් ඇති වී එමඟින් ජල මාර්ග විභේදන නමින් හඳුන්වන කුඩා ජල පහරවල් ගණනාවකට බෙදේ. මෙම බෙදිම් වලින් ඇති වු කුඩා ජල පහරවල් නැවත එකතු වී සක්‍රිය හා අක්‍රිය කුඩා ඇල මාර්ග රාශියක් ඇතිවේ. භූ විද්‍යාත්මකව මෙම ඇලමාර්ග දියළු අවාන නමින් හැඳින්වේ. ගං මුවදොරේ ඇතිවන මෙම තැන්පත් විම් සාමාන්‍යයෙන් දළ වශයෙන් ගත් කළ ත්‍රිකෝණාකාර හැඩයක් පෙන්නුම් කරයි. මෙහි ත්‍රිකෝණාකාර හැඩය හා පදනමේ විශාලත්වය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමට හේතු වන්නේ මෙමඟින් ගංමෝය අවහිරවීම නිසා දිගින් දිගටම මුල් නිර්මාණයන්ට අවනතව විභේදන ඇතිවිමයි. මෙම විභේදන ආරම්භයේදී වේගයෙන් ගලන අතර කල්යාමේදි රොන්මඩ තැන්පත් වීම වැඩි වීමත් සමඟම මෙහි ගමන් වේගය බාල වී ජලය වෙනත් දිශාවකට ගමන් කිරීමට පටන් ගනී. ජලය ගලා යාමේ වේගය ජලයේ පාවෙන හා ඉවුරේ තැන්පත් අංශුවල ප්‍රමාණය සඳහා බලපෑමක් ඇතිකරන අතර ජලයේ වේගය අඩුවීමත් සමඟ පාවෙන අංශුවල ප්‍රමාණය කුඩා වන අතර ජලයේ වේගය වැඩිවීමෙන් විශාල අංශු තැන්පත් වේ. මෙම තැන්පත් වීම නොකඩවා චක්‍රීය ආකාරයට සිදුවේ.අප රටෙ ද ගංමෝය න් සහ ඩෙල්ටාවන් පවතී.උදා:- මාදු ගග මෝය
බෙන්තොට ඩෙල්ටා ව
මෙම තැන්පත්වීම් ඝන රොන් මඩ තට්ටු ආකාරයට හා සියුම් තට්ටු ආකාරයට වෙනස් ස්වරූපයන් උසුලයි. නයිල් ගංගාවේ මුවදොරේ රෝන්මඩ තැන්පත් වීම නිසා හටගත් ස්වභාවය ග්‍රීක හෝඩියේ ඩෙල්ටා අකුරේ හැඩයට සමාන නිසා ග්‍රීක ඉතිහාසඥයෙකු වන හෙරොටොඩස් මෙයට ඩෙල්ටා යන නාමය යෙදීය. ‍ඩෙල්ටාවක් ඇතිවීම හා එහි හැඩය ගංඟාව මත රඳා පවතින අතර ඒවාට උදම් රැළි වලින් බලපෑමක් ඇති නොවේ. ඩෙල්ටාවක හැඩය සමහර විට කුරුලු පාදයක ආකාරයට බහු බෙදීම් සහිතව ඇතිවිය හැක. ඩෙල්ටාවක නිර්මාණය මතුපිට කොටස්, පළමු කොටස හා යට කොටස යන කොටස් 3 න් යුක්තය. පහළ කොටසේ ඉවුරු ඇති වන්නේ ගංගාව තවත් ජල ප්‍රවාහයකට ගලා යාම නිසා වතුරේ පාවෙන රොන්මඩවල ශක්තිය හීන වීමෙන් ගං ඉවුරු මත තැන්පත් වීමෙනි. මෙම ඉවුරු කුඩා රොන්මඩ අංශු තිරස් ස්ථර ලෙස තැන්පත් වීමෙන් සෑදී ඇත. පළමු කොටස් ඉවුරු වශයෙන් සෑදේ. ඉන්පසුව පහත් කොටස් ඉවුරු මත ගොඩ නැගෙයි. ගංඟාව ඉවුරු හරහා ගලායාමේදි ප්‍රධාන ගංගාව සමඟ ගලා යනවාට වඩා විශාල රොන්මඩ අංශු වලින් පළමු කොටස් වලින් ඉවුරු සෑදි ඇත. මෙය කෙළවරට ළඟාවු විට ගංගාවේ තැන්පත් වු රොන්මඩ ‍පහත් කොටස් ඉවුරු මත බෑවුමක් සහිත ස්ථර වශයෙන් තැන්පත් වේ. ඉන්පසු මතුපිට ස්ථරය මෙයට ඉහළින් තැන්පත්වේ. මෙම ස්ථරය තැනී ඇත්තේ ගංගා‍වේ ගමන් මග වෙනස්වීම නිසා තැන්පත් වන කුඩා රොන්මඩ අංශු වලිනි. විශාල අංශු තවදුරටත් තැන්පත් නොවේ. ගංගාව ඩෙල්ටා මතින් ගමන් කිරීමේදි එහි පාවෙන ද්‍රව්‍ය ඩෙල්ටාව මත තිරස් ස්ථර ලෙස තැන්පත් වේ. මිසිසිපි ඩෙල්ටාව මෙම වර්ගයට‍උදාහරණයකි.
ඉතා ප්‍රසිද්ධ ඩෙල්ටාවක් වන්නේ නයිල් ගඟේ පිහිටි ඩෙල්ටාවයි. මෙහි ත්‍රිකෝණාකාර හැඩය ග්‍රීක හෝඩියේ  අකුර‍ට සමාන නිසා මෙම භූ විෂමතාවයට ඩෙල්ටාව යන නම ලැබුනේද නයිල් ගංගා ඩෙල්ටාවෙනි. ගංගානම් හා බ්‍රහ්මපුත්‍ර ගංගා එකතුවෙන් සෑදුනු ඩෙල්ටාව ලොකයේ විශාලතම ඩෙල්ටාවයි. මෙය බටහිර බෙංගාලය හා බංග්ලාදේශයේ වැඩි කොටසක පැතිර තිබෙන අතර එය ගලා බසින්නේ බෙංගාල බොක්කටය. තවත් වැදගත් ගංගා ඩෙල්ටාවන් කිහිපයක් වන්නේ සැක්රෙමෙන්ටෝ - සෙත් ‍ජෝතින්(Jocqcen), මිසිසිපි, රයින්, රොන්, ඩැනියුබ්, එබ්රෝ, වොල්ගා, ලෙනා, යුප්‍රටීස්-ටයිග්‍රීස්, සින්දු, ක්‍රිෂ්ණා, ගෝධාවරි, Truekee කාර්සෝ, කාවේරි, අයියර්වාඩි හා Mekong ය.
විශේෂයෙන් සැලකිය යුතු තරම් උදම් රැළි සහිත වෙරළාශ්‍රිතව පිහිටන අනෙක් ගංඟාවල ඩෙල්ටාවන් ඇති නොවන අතර මුහුදට ගංමෝයක් ආකාරයට ගලා බසී. මෙවැනි ගංමෝය වලට උදාහරණ ලෙස සාන්ත ලෝරන්ස් ගංගාව හා මාගුස් මෝය දැක්විය හැක.
ඉතා දුර්ලභ ආකාරයේ විශාල තැනිතලාවක් තුළ ඇතිවු ඩෙල්ටාවන්ද දක්නට ලැබේ. මේවා යටිකුරු ඩෙල්ටා නමින් හැඳින්වේ. සමහර අවස්ථාවල ගංඟාවක් ‍රට තුළදී අතුගංඟා කිහිපයකට බෙදී මුහුදට ගලා යාමට පෙර එක්වන ප්‍රදේශයක් අභ්‍යන්තර ඩෙල්ටාවක් නම් වේ. මෙවැනි ඩෙල්ටා බො‍හෝ විට ඇති වන්නේ අතීතයේ විල් පැවිති ප්‍රදේශවලය. නයිජර් අභ්‍යත්තර ඩෙල්ටාව මේ සඳහා හොඳ නිදසුනකි. ඇමේසන් වනයේ marjo දුපතට ඉදිරියෙන්අභ්‍යත්තර ‍ ඩෙල්ටාවක් හමුවේ.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:පරිසරවේදය
ප්‍රවර්ගය:ජලය
මුවම්මර් ගඩාෆි
thumb|කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි (උපත​:1942 ජූනි; විපත:2011 ඔක්. 20) ලිබියානු දේශපාලන හා හමුදා නායකයෙකි. 1969 දී, හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් මඟින් ලිබියාවේ ඉඩ්රිස් (Idris) රජු බලයෙන් පහ කොට එරට නායකත්වයට පත් විය. ​2011 වර්ෂයේදී ලිබියාවේ සිවිල් යුද්ධයක් හට ගැණුන අතර ලිබියාවේ අගනුවර වන ටිර්පෝලි නුවර ඇතිවු ගැටුමි වලින් ගඩාෆිගේ හමුදා පරාජයට පත්විය.පසුව ගඩාෆි ඇතුලු හමුදාවේ බලය ගඩාෆිගේ උපන් නගරය වන සර්ටි නුවරට පමණක් සීමාවිය.සර්ටි නුවර ඇතිවු සටන් වලදී මුවම්මර් ගඩාෆි අත් අඩංගුවට ගැණුන අතර ඔහුගේ මරණය 2011 ඔක්තෝබර් මස 20වන දින සිදුවිය. මුවම්මර් ගඩාෆිගේ මෘත දේහය මිහිදන් කිරීම 2011 ඔක්තෝබර් මස 25වන දින සිදුවිය.1969 පටන් 2011 දක්වා පුරා වසර 42ක් ලිබියාවේ නායකත්වය ඉසිලී ය.
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:හමුදා කුමන්ත්‍රණ​ ප්‍රවර්ගය:2011 මරණ ප්‍රවර්ගය:1942 උපත්
හිමායනාගෝලය ගෝලයේ හිම
හිමායනාගෝලය ගෝලයේ හිම
හිමායනගෝලයේ දෙවැනියට වැඩිම ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන්නේ හිම වැස්මයි. එය සාමාන්‍යනේ උපරිම මිලියන 47 km2 ක් පමණ ප්‍රදේශයක පැති පවතී. පෘථිවියේ හිමෙන් වැඩී පවතින ප්‍රාදේශවලින් වැඩි කොටසක් උතුර අර්ධගෝලයේ පවතින අතර සෘතු වක්‍රයට අනුව එහි ප්‍රමාණය තාවකාලික වේ. උතුර අර්ධගෝලයෙ හිමබ වැස්ම ජනවාරි මාසයේදී මිලියන 46.5 km2 ක ප්‍රමාණයක සිට අගෝස්තු වලදී. මිලියන 3.8 km2 (රොබින්සන් සහ පිරිස 1993) ප්‍රමාණයක් දක්වා වෙනස් වේ. උතුරැ ඇමරිකාවේ ශීත සෘතුවෙන් හිමෙන් වැසුනු ප්‍රදේශය ප්‍රමාණය දමෙම ශතවර්ෂයේදී ක්‍රමයෙන් වර්ධයනයත් පෙන්නුම් කරන අතර (බ්‍රවුන් සහ ගූඩිසන් 1996,Hughe හා පිරිස, 1996) මෙය වර්ෂාපතනයේ ඉහළ යාමට අනුකූලව සිදුවේ. (Groisman සහ Easterling 1994) නමුත් චන්ද්‍රිකා මගින් ලබාගත් දත්ත වට අනුව 1972-1996 කාල පරිච්ඡේදය තුළ ධ්‍රැව ප්‍ර‍දේශවල වාර්ෂික ශීත සෘතුවේ හිම වැස්සුම් ප්‍රමාණයේ සැලකියි යුතු වෙනස්විමක් දක්නට නොලැබේ. උත්ත ධ්‍රැව ප්‍රදේශ වලජ නවාරි මාසය සදහා විචලතා සංග්‍රණකය (= සම්මත අපගමනය/ මධ්‍යයනය) 00.04 ට වඩා අඩු අගයක් ගනී. Groisman ඇතුළු විද්‍යාඥයින්ට අනුව (19449) මෙම ශතවර්ෂයේ උතුරැ අර්ධ ගෝලයේ වසන්ත සමයේ උෂ්ණත්වය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යාමට අනුරෑපව එම සමයේදී හිම වැස්මේ ප්‍රමාණය අඩුවේ යැයි බලාපො‍ෙරාත්තු විය යුතුයි. නමුත් ඉතිහාසය දත්ත වලින් ලබාගත් ඇස්තමේන්තු වලට මෙම තත්ත්වය වාර්තා ව්නනේ යුරේඩියාවෙන් පමණි. උතුරැ ඇමරිකාවේ වසන්ත හිම වැස්ම මෙම ශතවර්ෂ පුරාවට වර්ත්මානයේ පෙන්වන අගයන්ට සමාන අගවයකින් පැවතුණි. (බ්‍රවුන් 1997) චන්ද්‍රකි චත්ත ලබාගත් කාලය තුළ (IPCC1990) උතුරැ අර්ධගෝලයේ වායු උෂ්ණත්වය හා හිම වැස්මේ ප්‍රමාණය අතර දක්නටලැබුනු සමීප සම්බන්ධතාවය තිත දේශගුණික විපර්යාස හදුනාගැනීම හා නිරීක්ෂණය සදහා උතුරැ අර්ධෂ ගෝලීය හිම වැස්මේ ප්‍රමාණය නිරීක්ෂණය කෙරෙහි සැලකිය යුතු අවදානමක් යොමු වී ඇත.
හිම වැස්ම ජල සමතුලිතතාව සදහා ජලය ගබඩාකිරීමේදි අතිශය වැදගත් කාර්යයන් ඉටු කරයි. ලෝකයේ කදුකර ප්‍රදේශවල සෘතුම හිමවැස්ම මේ අතිරින් විශේෂ වේ. ප්‍රමාණයෙන් සිමා සහිත වුවද කදුකර හිම වැස්ම ඇළ මාර්ග වලට හා මධ්‍ය දේශාංශය ප්‍රදේශ රාශියක භූගත උල්පත් වලට ජලය සැපයිමේ ප්‍රධානතම ම්‍රලාශ්‍රයයි. මෙයට නිදසුනක් ලෙස කොලරා‍ෙඉා් ගංගාව දැක්විය හැක. එහි වර්ෂිකව ගලායන ජල ප්‍රමාණයෙන් 85% පමණ හිම දියවීමෙන් ලැබුණු ජලය වේ. කදුකරයෙන් ගලාඑන දියුණු එහිම ගංගාවන් ට එකතුවී එමගින් ඔලියනකටත් වැඩි ජනතාවන් තම ජල අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට භාවිතා වන ජලධර 40% ක්ම කදුකරයේ පවතින අතර මේවා ජෛව පද්ධතියේ වටිනාකම හා මිනුස්නට විනෝදාස්වාදය සපයන ප්‍රදේශ ලෙස වැදගත් ප්‍රදේශ වේ. උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා හිම පතනයේ හා වර්ෂාපතනයේ, හිමදිවමී ගතවන කාලයේද බරපතල වෙන්කම් ඇතිවේ යැයිබලපොරොත්ත වන නිසා ජලය පරිහමරණය හා කලමණාකරණය පිළිබද සැලකිලිමත් විය යුතු වේ. මෙමගින් කාලතුරැව් හා අවකාශය අනුව පසේ තෙතමනය හා සාගරවලට එකතුවන ජල ප්‍රාණයේ සිදුවන වෙනස්විම් හරහා දශක ගණනාවයක් හෝ ඊටත් වැඩි කාලයකින් දෙශගුණ පද්ධතිය බලපෑ හැක (වොල්ස් 1995) හිම වැස්මේ සිට සාගරයට එකතුවනප ජල ප්‍රමාණය වැගත් ව්නනේ ලවණනික කදුනා කුඩා කැබලි වශයෙන් සාගරයේ  පවතින අයිස් ප්‍රදේශවල ජල ප්‍රමාණයට මෙය සාමන විය හැකි බැවිනි (Prinseberg 1998)
සිංහලයේ මහසම්මත භූමිපුත්‍ර පක්ෂය
ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ ලැයිස්තුව
පාංශු ඛාදනය හා දේශගුණික විපර්යාසය
තවද 50 mm ට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන දින ප්‍රතිශතයද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ.
පංශු ඛාදනය පිළිබඳ සිදු කෙරුණු අධ්‍යයන වලින් හෙළිවී ඇත්තේ වර්ෂාපත‍නයේ ප්‍රමාණය හා සීඝ්‍රතාව ඉහළ යාම නිසා පාංශු ඛාදනය සීඝ්‍රතාවයද වැඩි වී ඇති බවය. එම නිසා ලෝකයේ වර්ෂාපත‍නය ඉහළ යා හැකි යැයි සැලකෙන ප්‍රදේශවල පාංශු ඛාදන සීඝ්‍රතාවයද ඉහළ යනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙය නැවත්වීමට වඩා දියුණු ක්‍රම අනුගමනය කල යුතුය. පාංශු ‍ඛාදන වේගය දේශගුණ විපර්යාස සමඟ වෙනස් වීමට බලපාන විවිධ හේතු තිබේ.
ඒ අතරින් වඩාත් සෘජුව බලපෑ හැකි හේතුව වන්නේ වර්ෂාපතනය සමඟ ඛාදනය වැඩිවීමයි. වෙනත් හේතුන් වන්නේ,
2.	උෂ්ණත්වය මත රඳාපවතින ශාක අවශේෂ දිරාපත් වීමේ වේගය හා පස මත රඳා පවතින පාංශු ක්ෂුද්‍ර ජීව ක්‍රියාකාරිත්වය මෙන්ම ශාක ජෛවස්කන්ධ නිෂ්පාදන වේගය යන කරුණු වෙනස්වීම නිසා පොළව මත අපද්‍රව්‍ය වැස්ම වෙනස්වීම.
3.	පසේ තෙතමනය වර්ෂා රටාවේ හා උත්‍ස්වේදන සීඝ්‍රතාවය වෙනස් වීම නිසා ඇතිවන බලපෑමෙන් කාන්දුවීම හා අතිරික්තයේ ප්‍රමාණයද වෙනස්වීම.
4.	පසේ ඓන්ද්‍රීය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය අඩුවීම නිසා පාංශු ඛාදන වේගයද වෙනස්වේ. මෙමගින් පාංශු ඛාදනය කෙරෙහි වැඩි නැඹුරුවක් දක්වන පාංශු ආකෘතියක් සකස්වන අතර පාංශු පෘෂ්ඨයේ පිරිවැස්ම හා සිවිය වෙනස් වීම නිසා අතිරික්තය ඉහළ යාම.
5.	ශීත සෘතුවේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම හේතුවෙන් පාංශු ඛාදනයට හේතු නොවන හිම ලැබීම වෙනුවට පාංශුඛාදනයට හේතුවන වර්ෂාපතනය ලැබීම.
6.	නිත්‍ය තුහින දියවීම හේතුවෙන් ඛාදනයට ලක් නොවන පාංශු තත්තවයක සිට ඛාදනයට ලක්විය හැකි ආකාරයට පස සකස් වීම
7.	භූමියේ භාවිතය වෙනස් වීම සමඟ නව දේශගුණික තත්ව වලට හැඩගැන්වීමේ අවශ්‍යතාව prusksi හා nearing (2002) අනුව බිම පාවිච්චිය නොසලකා හැර ඉතිරි සාධක පමණක් සැලකු විට අපට දේශගුණික විපර්යාසය නිසා වර්ෂාපතනයේ සිදුවන 1% ක වෙනස් වීමට‍සාපේපේක්ෂව පාංශු ඛාදනය වේගයද 1.7% කින් වෙනස් වීමත් අපේක්ෂා කළ හැක.
පාංශු ඛාදනය යනු පස සෝදා යෑමයි
ආලෝකවාහක ඊතරය
thumb|upright=1.25| ආලෝකවාහක ඊතරය: ආලෝකය ධාරණය කරන "ඊතර" මාධ්‍යයක් තුලින් පෘථිවිය ගමන් ගන්නා බව උපකල්පනය කෙරිණි
එහි ඉතිහාසය පුරාවටම ඊතර් කල්පිතය සැලකිය යුතු විවාද විතර්කයන්ට තුඩු දුන් මාතෘකාවක් වූයේ, භෞතික වස්තූන් හා සමගින් අන්තර්ක්‍රියාවක් නොමැති අදෘශ්‍ය සහ අනන්ත ද්‍රව්‍යයක් එය විසින් අවශ්‍යවූ නිසාය. විශේෂයෙන් 19වන සියවසෙහිදී ආලෝකයෙහි ස්වභාවය පිළිබඳව ගවේෂණය කෙරෙද්දී, ඊතරයක් සඳහා අවශ්‍යවූ භෞතික ගුණාංග අධික වශයෙන් පරස්පර විය. 1800ගණන්වල අගභාගය වන විට, ඊතර වෙනුවට භාවිතා කල හැකි භෞතික සිද්ධාන්තයක් නොමැති වුවද, එහි පැවැත්ම දැඩි ලෙසින් ප්‍රශ්න කෙරුණි.
මයිකල්සන්–මෝර්ලි පරික්ෂණය (1887) තුලින් ලැබුණු සෘණ ප්‍රතිඵලය විසින් ඊතර නොපවතින බවට ඉඟි කෙරුණු අතර, 1920ගණන් වල සිදු කෙරුණු තදනන්තර පරීක්ෂණ තුලින් මෙම නිගමනය ස්ඵුට කෙරිණි. මෙය හේතුවෙන්, ඊතර නොමැතිව ආලෝකය ප්‍රචාරණය වන්නේ කෙසේදැයි පැහැදිලි කිරීමට සැලකිය යුතු තරම් සෛද්ධාන්තික කර්තව්‍යයන් සිදු කෙරිණි. ප්‍රධාන පාරවේධනයක් වූයේ සාපේක්ෂතා වාදය වූ අතර, ඊතර ඇති බවට දැකීමට පරීක්ෂණය අපොහොසත්වූයේ කෙසේද යන්න එයින් පැහැදිලි කෙරුණු අතර, වැඩිමනත් වශයෙන් එය අනවශ්‍ය බව අර්ථනිරූපණය කිරීමට එයට හැකි විය.
Meegasthenna maha vidyalaya
https://youtu.be/i8lcSMsRZT0?t=3   /    https://youtu.be/WYD-fMicX6I?t=2  /    https://youtu.be/u2SMzj2s2a8?t=1                                                                                    dumindudhananjaya49@gmail.com  /  dumindudhananjaya49@outlook.com
සුර්ය විචලනය
ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම සදහා සූර්යයාගේ බලපෑම පිළිබඳව ඇත්තේ අඩු තක්සේරුවක් බව ඇතැම් විද්‍යාඥයෝ පවසති. ඔවුන් විශ්වවිද්‍යාල‍ පරීෂකයන් දෙදෙනෙක් වන බෲස් වෙස්ට් හා නිකොලේ ස්කාෆෙල්ෆා තක්සේරු කර ඇති අන්දමට 19000-2000 කාලය තුළ ගෝලීය පෘෂ්ඨයේ උණුසම ඉහළයාම සඳහා සූර්යාගේ දායකත්වය 45-50% පමණ වේ. 1980-2000 දක්වා කාලයේදී එම ප්‍රමාණය 25-35% පමණ වේ. Peter scotte ඇතුළු පර්යේෂකයන් පිරිසක් පෙන්වා දුන් පරිදි දේශගුණික ආකෘති මගින් සූර්ය බලයට සාපේකෂව හරිතාගාර වායුන්ගේ බලපෑම අධි තක්සේරුවකට ලක් කර තිබේ. එසේම ගිනිකඳු,දූවිලි හා ගෙන්දගම් ‍වායුන්ගෙන් ඇතිවන සිසිලනය එමඟින් අඩු තක්සේරුවකට ලක් කර ඇත. එම පර්යේෂකයන්ගේ නිගමනයන්ට  අනුව මෙම ආකෘතිය වැඩි දියුණු කළ පසු 20 වන ශතවර්ෂය මැද සිට උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම කෙරෙහි  වැඩි බලපෑමක්  ඇති කර ඇත්තේ හරිතාගාර වායු බව පෙනිණි.
වලා බීජායන හරහා ගැලටික් කොස්මික් කිරණ මගින් සූර්ය තාපය ඉහළ නැංවීම මෑත භාගයේදී උෂ්ණත්වය වැඩි වීමට හේතු වී බවටද අදහසකි. ඒ අනුව සූර්යායගේ චුම්භක ශක්තිය කොස්ටයික කිරණ නැමීමට බලවත් ලෙස බලපාන අතර එමගින් වලාකුළු වල ඝනීකරන න්‍යෂ්ටි වලට බලපෑම් ඇතිවිමටත්,දේශගුණික බලෑපම සූර්යයාගේ බලපෑම වැඩිවිමෙන් සිදුවෙතැයි අපේක්ෂා කරන්නක් වන්නේ අපවර්තී ගෝල‍යේ බොහෝ ප්‍රමාණයක උෂ්ණත්වය වැඩිවීමය. නමුත් හරිතාගාරයේ වායු වාදයෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ එහි සිසිල් වීමකි අපවර්තීගෝලයේ ඕසෝන් ප්‍රමාණය අඩුවීමද සිසිල් වීම සඳහා බලපාන නමුත් සැලකිය යුතු ලෙස ඕසොන් ප්‍රමාණය අඩුවීම ආරම්භ වුයේ 1970 දශකයේ අග භාගයේ සිටය. සූර්ය විචලනය සහ ගිනිකදු ක්‍රියාකාරිත්වයේ වෙනස සම්බන්ධ වීමෙන් කාර්මික යුගයට පෙර සිට 1950 දක්වා කාලය තුළ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට බලපෑ අතර,ඉන්පසු සිසිල් වීමක් සිදුවී ඇත. Peter foukd ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ජර්මනිය හා ස්විට්සර්ලන්තය වන රටවල පරීක්ෂකයන් විසින් හෙලි කරනු ලැබුවේ පසුගිය වර්ෂ දහය තුළ සූර්යයාගේ දීප්තියේ වර්ධනයක් දක්නට නොලැබෙන බවයි. සූර්යා චක්‍ර මගින් සූර්ය දීප්තිය පසුගිය වර්ෂ 30 කාලයේදී 0.07% ක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයකින් වර්ධනය වී ඇති නමුත් මෙය ගෝලීය උණුසුම ඉහළ නැංවීමට තරම් සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති නොකරයි. Mike Lockwood හා Clous froinlch ‍ගේ පරික්ෂණ මගින් 1985 සිට කාලය තුළ ගෝලීය උණුසුම හා සූර්ය විචලනය හෝ කොස්මික් කිරණ විචලනය අතර සම්බන්ධතාවයක් නැති බව හෙළිකෙරිනි. නමුත් henrick Svensumark හා Eigil Frils - Chmnsteensen මෙම තර්කය බැහැර කරන ලදී. 2007 දී සිදු කල පරික්ෂණයකින් පෘථිවියට පැමිණෙන කොස්ටික් කිරණ හා උෂ්ණත්වය අතර සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් නැති බවට අනාවරණය විය.
සටහන්
{|
Daya Motors kanthale
daya motors  යනු  කෘෂිකාර්මික උපකරණ සහ කෘෂිකාර්මික යන්ත්‍ර නිෂ්පාදනය සහ අලුත්වැඩියා කිරීම.
බැටරි ආරෝපණය කිරීම් සහ බැටරි පරික්ෂා කිරීම.
ඉන්ජෙක්ටර් පොම්ප අලුත් අලුත්වැඩියා කිරීම්.
hydraulic හයිඩ්‍රොලික් හෝස් අලුත්වැඩියා කිරීමó
දුරකථන අංක :- 0772346845 (Iresh prasanna dayananda)
ප්‍රාග් ඓතිහාසික සංගීත යුග
ප්‍රාග් ඓතිහාසික පෞරාණික 		(ක්‍රි.ව. 500 ට පෙර) පුරාණයේ 		(1500-1760) පුරාණය සහ නුතන අතර (1600-1900) නුතන සහ සමකාලීන 	(1900- වර්තමානයතෙක්
පැරණි බටනලා
1995 දී ස්ලෝනියානු ගුහාවකදි හමුවුනු "නියැන්ඩතාල් බටනලාව" ලෝකයේ පැරණිතම බටනලාව ලෙස සැලකේ. මෙය සොයා ගනු ලැබුවේ " අයිවන් ටර් " විසිනි. මෙම බටනලාව වර්ශ 43000 ක් පමණ පැරණියැයි ඇස්ත‍මේන්තු ගත කෙරෙනි. එනමුත් එය සත්‍යය වශයෙන් සංගීත භාණ්ඩයක් ද නැතහොත් සතුන් විසින් අනුභව කොට ඉතිරි කරන ලද අස්ථි කැබැල්ලක්ද යන වග තවමත් හරිහැටි අවබෝධ කොට ගෙන නැත. මෙම භාණ්ඩ නිර්මාණය කරන ලද්දේයැයි සැලකෙන කාලයේ මානවයා භාවිතා කරන ලද තාක්ෂණය හා සමග මෙම නිර්මාණ කරන ලද තාක්ෂණය නොගැලීම මෙයට හේතු විය හැකිය.
මීට අමතරව ජර්මිනියේ දී වර්ශ 36000 ක් පැරණි සංගීතමය පයිප්පයක් සොයාගෙන ඇති අතර වර්ෂ 2004 දී අයර්ලන්තයේ තවත් එවැනි පැරණි දැවමය බටනලාවක් සොයා ගන්නා ලදි. මෙම දැවමය සංගීත භාණ්ඩ බටනලා හයකින් යුක්ත වු අතර ඇගිලි හැසිරවීම සදහා සිදුරු නිර්මාණය කොට නොතිබුනි. "යූ" නම් ශාඛ දැවයෙන් නිපදවු මෙම භාණ්ඩය සෙන්ටිමීටර් 30 -50 ත් දිගකින් යුක්ත වුයේය.
සටහන්
{|
ප්‍රවර්ගය:සංගීතය
වැල්ලවාය
වැල්ලවාය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ, ඌව පළාත තුල මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන නගරයකි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඌව පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
ඉන්දු-පාර්තියානු රාජධානිය
The Indo-Parthian Kingdom, also known as the Suren Kingdom, was a Parthian kingdom founded by the Gondopharid branch of the House of Suren, ruling from 19 to c. 226. At their zenith, they ruled an area covering parts of eastern Iran, various parts of Afghanistan and the northwest regions of the Indian subcontinent (most of modern Pakistan and parts of northwestern India).
The kingdom was founded in 19 when the Surenid governor of Drangiana (Sakastan) Gondophares declared independence from the Parthian Empire. He would later make expeditions into the west, conquering territory from the Indo-Scythians and Indo-Greeks, thus transforming his kingdom into an empire. The domains of the Indo-Parthians were greatly reduced following the invasions of the Kushans in the second half of the 1st. century. They managed to retain control of Sakastan, until its conquest by the Sasanian Empire in c. 224/5.
The Indo-Parthians are noted for the construction of the Buddhist monastery Takht-i-Bahi (UNESCO World Heritage Site).
ග්‍රේෂන් සිල්වා
මේජර් ජෙනරාල් හික්කඩුවගේ ග්‍රේෂන් සිල්වා, වීඑස්වී, එෆ්බීඅයිඑම් (1933 ජනවාරි 27 - 2015 නොවැම්බර් 8) ශ්‍රී ලංකා හමුදා නායකයෙකි, ඔහු හමුදා ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කළේය.
මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය
ග්‍රේෂන් සිල්වා උපන්නේ ගාල්ලේ ගිංතොට ප්‍රදේශයේය. ඔහු තම අධ්‍යාපනය ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන් සහ කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයෙන් ලබා ඇති අතර එහිදී ඔහු විද්‍යාලීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කරමින් අධ්‍යාපනික හා ක්‍රීඩාවන්හි දස්කම් දැක්වීය.
හමුදා වෘත්තිය
පාසල් අධ්‍යාපනය අවසන් කිරීමෙන් පසු ඔහු 1953 පෙබරවාරි 27 වන දින කැඩෙට් නිලධාරියෙකු ලෙස ලංකා හමුදාවට බැඳුණි. ඔහු 1955 පෙබරවාරි 3 වන දින සැන්ඩ්හර්ස්ට් රාජකීය හමුදා ඇකඩමියේ පුහුණුවෙන් පසු ලංකා කාලතුවක්කු හමුදාවේ 1 වන ගුවන් යානා නාශක රෙජිමේන්තුවේ දෙවන ලුතිනන්වරයෙකු ලෙස පත් කරන ලද අතර ත්‍රිකුණාමලයේ ස්ථානගතව සිටි අතර එහිදී ඔහු භටයෙකු සහ battery commander ලෙස සේවය කර තරුණ නිලධාරීන්ගේ පාඨමාලාවට සහභාගී විය. රාජකීය කාලතුවක්කු පාසලේදී. 1962 කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1 වන ගුවන් යානා නාශක රෙජිමේන්තුව සහ 3 වන ක්ෂේත්‍ර රෙජිමේන්තුව ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පසුව ඔහු 1962 දී 4 වන ක්ෂේත්‍ර රෙජිමේන්තුවට මාරු කරන ලදී. කැම්බර්ලි හි මාණ්ඩලික විද්‍යාලයට මේජර්වරයකු ලෙස ඇතුළත් වී බ්‍රිතාන්‍ය කළමනාකරණ ආයතනයෙන් කළමනාකරණය පිළිබඳ ඩිප්ලෝමාවක් ලබා ඇති සිල්වා, GSO 11 (පුහුණුව), GSO 11 (මිලිටරි බුද්ධිය) සහ GSO 1 ( හමුදා බුද්ධිය) ඇතුළත් හමුදා මූලස්ථානයේ මාණ්ඩලික තනතුරු කිහිපයකම සේවය කළේය. මෙහෙයුම්). 1971 ජවිපෙ කැරැල්ල 1971 අප්‍රේල් 5 වැනි දින අලුයම වැල්ලවාය පොලිස් ස්ථානයට එල්ල කරන ලද අකල් ප්‍රහාරයකින් ආරම්භ වන විට ඔහු යුද හමුදා මූලස්ථානයේ සාමාන්‍ය මාණ්ඩලික නිලධාරි I (මෙහෙයුම්) ලෙස සේවය කරමින් සිටියේය. එදින උදෑසන මේජර් සිල්වා නියෝජ්‍ය පොලිස්පති රුද්‍ර රාජසිංහම් ද කැටුව හෙලිකොප්ටරයකින් වැල්ලවාය බලා ගියේ ගොඩබිම් තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීමටය. ලුතිනන් කර්නල් නිලයට උසස් කරන ලද ඔහු යුධ හමුදා පුහුණු මධ්‍යස්ථානයේ සේනාවිධායක ලෙස සේවය කළ අතර පසුව 1975 මාර්තු මාසයේදී 4 වන ක්ෂේත්‍ර රෙජිමේන්තුවේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස පත් කර 1978 නොවැම්බර් දක්වා සේවය කළේය කර්නල් තනතුරට උසස්වීම් ලැබූ ඔහු නීතිවිරෝධී සංක්‍රමණ විරෝධී කාර්ය සාධක බලකායේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සේවය කළේය. ආඥාපති, උතුරු අණ; සම්බන්ධීකරණ අධිකාරිය - රත්නපුර; ආඥාපති, බටහිර විධානය; කර්නල් ජෙනරාල් කාර්ය මණ්ඩලය, හමුදා මූලස්ථානය; ආඥාපති, මධ්‍යම විධානය; අධ්යක්ෂ, අයවැය සහ මූල්ය කළමනාකරණය; අධ්යක්ෂ, පිරිස් පරිපාලනය සහ හමුදා ලේකම්. විශිෂ්ඨ සේවා විභූෂණ, පූර්ණ භූමි පදක්කම, ශ්‍රී ලංකා ජනරජ සන්නද්ධ සේවා පදක්කම, ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ 25 වැනි සංවත්සර පදක්කම, ලංකා සන්නද්ධ සේවා දිගු සේවා පදක්කම, ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ සේවා දිගු සේවා පදක්කම සහ ජනාධිපති සමාරම්භක පදක්කම ඔහුගේ සම්මාන අතර වේ.
පවුලක්
ඔහුගේ සොහොයුරා ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ 11 වන නාවික හමුදාපතිවරයා වූ වයිස් අද්මිරාල් හික්කඩුවගේ ආනන්ද සිල්වාය. ඔහුගේ පුතා විවාහ වූයේ බ්‍රිගේඩියර් එස්.බී. මියනදෙණියගේ දියණිය සමඟයි.
විකිපීඩියාවේ ඉතිහාසය
පසුබිම
ලොව සියළු දැනුම එක් තැනක ගබඩා කෙරුමෙහි සංකල්පය පුරාතන ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ පුස්තකාලය සහ පර්ගමෝන් දක්වා දිවෙතත්, පොදු කාර්ය, පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත, හා මුද්‍රිත   විශ්වකෝෂය  අපට හමුවන්නේ ඩෙනිස් ඩිඩරොට් සහ 18වන  සියවසෙහි විශ්වකෝෂකරුවන් සමගිනි.
මයිකල්සන්–මෝර්ලි පරික්ෂණය
thumb|300px|රූපය1. [[රසදිය (මූලද්‍රව්‍යය)|රසදිය පිරි වලයාකාර ද්‍රෝණිකාවක් මත ඉපිලෙන ශිලා පෝරුවක් මත සවිකර තිබූ මයිකල්සන් සහ මොර්ලිගේ නිරෝධනමානීය පිහිටුම]]
මයිකල්සන්–මෝර්ලි පරික්ෂණය යනු, ආලෝක තරංග සඳහා වාහකය වන්නාවූ මාධ්‍ය පාරගාමී අවකාශයක් යැයි සිතූ  කාලයක ආලෝකවාහක ඊතරය තිබේදැයි සොයාගැනීම සඳහා කෙරුණු ප්‍රයත්නයකි. මෙම පරික්ෂණය 1887 අප්‍රේල් සහ ජූලි අතරදී ඇල්බට් ඒ. මයිකල්සන් සහ එඩ්වඩ් ඩබ්. මෝලි යන ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥයින් විසින්, වර්තමානයෙහිදී ක්ලීව්ලන්ඩ්, ඔහයියෝ හී පිහිටි,   කේස් වෙස්ටර්න් රිසර්ව් විශ්වවිද්‍යාලයෙහිදී සිදු කෙරුණු අතර එම වසරෙහිම නොවැම්බර් මාසයෙහිදී ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.
පරික්ෂණය තුලදී ලම්බක දිශාවන්හිදී ආලෝකයෙහි වේගය සංසන්දනය කරන ලද අතර එසේ කෙරුණේ ස්ථාවර ආලෝකවාහක ඊතරය ("ඊතර සුළඟ") හරහා පදාර්ථයෙහි සාපේක්ෂ චලිතය අනාවරණය කර ගැනුමෙහි ප්‍රයත්නයක් ලෙසිනි. ප්‍රතිඵලය සෘණ වූ අතර, එය මගින් මයිකල්සන් සහ මෝලි සොයාගත්තේ, තිබේයැයි අනුමාන කෙරුණු ඊතරය හරහා චලනයෙහි දිශා අනුව ආලෝකයෙහි වේගයෙහි සැලකිය යුතු තරම් වෙනසක් නොමැති බවත් ලම්බක දිශාවන්හී වේගයෙහි වෙනසක් නොමැති බවත්ය.
බ්‍රිතාන්‍ය සාහිත්‍යය
බ්‍රිතාන්‍ය සාහිත්‍යය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ, එක්සත් රාජධානිය, අයිල් ඔෆ් මෑන්, චැනල් දූපත්, මෙන්ම එක්සත් රාජධානිය නිර්මාණය වීමට පෙර එංගලන්තය, අයර්ලන්තය, ස්කොට්ලන්තය සහ වේල්සය ද, ආශ්‍රිත  සාහිත්‍යය වේ. බ්‍රිතාන්‍ය සාහිත්‍ය යනු එක්සත් රාජධා‍නිය, Isle of Man හා චැනල් දූපත් වලින් හටගත් සාහිත්‍ය එම සාහිත්‍යයේ විශාලතම කොටසක් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ලියා ඇති නමුත් ලතින්, වේල්ස, ස්කොටිස්ගාලික්, ස්කෝට්, කෝනිෂ්, මැන්ක්ස්, ජේරිඅයිස්, ගුවනේසිස් හා අනෙකුත් භාෂාවලින් ලියන ලද වෙනස් සාහිත්‍යයන් ද ඇතුළත් වෙයි.
කෙල්ටික භාෂාවෙන් ලියන ලද සාහිත්‍යයන් යුරෝපයේ ඉතිරිව ඇති පැරණි තම ස්වභාෂා සාහිත්‍ය වේ. වේල්ස සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය 6 වන ශත වර්ෂයේ සිට 21 වන ශත වර්ෂය දක්වා දිවෙයි. පැරණි තම වේල්ස සාහිත්‍ය වර්ථමානයේදී අප වේල්සය ලෙස දන්නා‍ ප්‍රදේශයට අයත් නොවන නමුත් එය අයත් වන්නේ උතුරු එංගලන්තයට හා දකුණු ස්කෝට්ලන්තයට වෙයි. එය 6, 7 හා 8 වන සියවස දක්වා දින ගත කර ඇති නමුත් ඒවා දක්නට ඇත්තේ 13 හා 14 වන සියවස් වල අත් පිටපත් වල පමණි. අයර්ලන්ත පද්‍ය 6 වන සියවසේ සිට වර්තමානය දක්වා අඛණ්ඩ සම්ප්‍රදායක් නිරූපණය කරයි.
පැරණි ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය
ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යයේ ආදිතම ස්වරූපය වර්ධනය වුයේ සෙක්සන්වරු හා වෙනත් ජර්මානු අධිරාජ්‍යයන් රෝමන් වරුන් හමුවේ පරාජය වීමෙන් පසුව එංගලන්තයෙන් ලැඟුම් ගැනීමත් සමගය. එබැවින් එය පැරණි ඉංග්‍රීසි හෙවත් ඇන්ග්ලෝ සැක්සන් යන නමද දරයි. පැරණි ඉංග්‍රීසි වල වඩාත් ප්‍රසිද්ධතම රචනය වන්නේ යුධමය කාව්‍යයක් වු බියෝ වුල්ෆ්ය. අද ඉතිරිව පවතින එකම අත්පිටපත කපු අත්පිටපතයි. අත්පිටපතේ නිෂ්චිත දිනය විවාදාත්මකයි. නමුත් බොහෝ දෙනා ගණන් බලා ඇති පරිදි එය වසර 10 ක් පමණ පැරණිය. (පැරණිතම ඉතිරිවී ඇති ඉංග්‍රීසි ලේඛනය කේඩ්මන්ගේ Hymn ය.
යුගයෙහි ජනප්‍රියම කාව්‍යය වුයේ රත්නිල් කුරිසිය මත පදනම් වු කුරුසි සුරුවමේ සිහිනය යන කාව්‍යයි.
තවත් කාව්‍යයක් වුයේ ලැතින් බයිබල්ගේ මෙසපොටෙනියානු වංශයේ ගහලයා වන ජුඩිත් යන ග්‍රන්ථයෙන් උපුටාගත් ජුඩිත් කාව්‍යයි.
වංශකතා ඓතිහාසික හා සාහිත්‍යමය පරාසයක් තුළ අන්තර්ගත වෙයි. එක් උදාහරණයක් නම් ඇන්ලෝ සැක්ෂන් වංශ කතාවයි.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
වෙනත් රටවල් වලට සාපේක්ෂව කුඩා රටක් වන අයර්ලන්තය, ලෝක සාහිත්‍යයට සෑම අතකින්ම විශාල දායකත්වයක් දැක්වූ රටකි. අයර්ලන්තය සාහිත්‍යය එරටින් බාහිරව ප්‍රචලිත වන්නේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් වුවද, එය (පුරාණ හා නූතන) යුරො‍්පානු භාෂා සාහිත්‍යයේ වැදගත්ම අංගයක් වේ.
මධ්‍යකාලින වෙල්ෂ් සාහිත්‍යයේ 1100 ට පෙර අවදිය Yr Cynfeirdd (මුල්ම කවියන්) හෝ Yr. Hengerdd (පුරාණ කාව්‍ය) ලෙස හැඳින්වේ. මෙම යුගය දළ වශයෙන් වෙල්ෂ් භාෂාවේ ආරම්භයේ සිට 11 වෙනි සියවසේ අගභාගයේ නෝර්මානුවන් වේල්ස් රටට පැමිණීම තෙක් වන කාල වකවානුව වෙයි.
ලෝලන්ඩ් ස්කොට්ස් (Lowland scots) සාහිත්‍යයේ ප්‍රථම නිර්මාණයක් ලෙස බාර්බෝර්ගේ (Brut) හැඳින්විය හැක. (14 වෙනි සියවසේ)
වින්ටඩුන්ගේ ක්‍රොනිකිල් (Whynoun's Kronykil) හා අන්ධ හැරීගේ 'වෙල්ස්'  (Blind Harry's wallace) 15 වෙනි සියවසේ පිට වූ කෘතින් වේ.
13 වෙනි සියවසේ සිට හෙන්රිසවුත්, ඩන්බාර්, ඩග්ලස් හා ලින්ඩ්සේ වැනි ලේඛකයින් එඩින්බර්ග්හි රාජ්‍ය සභාව හා ශුද්ධ වූ අන්ධෲම සරවිය වටා සාහිත්‍ය කෘති ගණනාවක් නිර්මාණය කර ඇත. කොර්න්ෂ් සාහිත්‍යයේ පැරණිතම කාව්‍යය ලෙස 'Passhyon agan Arledh' (අපගේ දෙවිඳුන්ගේ දයාව) හැඳින්විය හැක. (1375) මධ්‍යකාලින කෝර්නිෂ් යුගයේ ලියැවුණු ප්‍රධානතම සාහිත්‍යමය කෘතිය ලෙස 'An Ordinale Kernewek' හැඳින්විය හැක. එය 1400 දී පමණ ලියැවුණු පේලි 9000 කින් සමන්විත ආගමික කෘතියකි. එලෙසම කෝර්නිෂ් සාහිත්‍යයේ ලියැවුණු දිගුම කෘතිය, 1504 දී ලියැවුණු 'Bywnans Mweriasek' (මේරියසක්ගේ ජීවිතය) ලෙස සැලකිය හැක.
පසු මධ්‍යතන යුගයේ සාහිත්‍ය
දැනුමෙන් යුත් පන්ති අතර ලතින් සාහිත්‍ය නිරන්තරයෙන් සැරි සරන ලදී.
නොමර්න්ඩ් ආක්‍රමණයෙන් පසු ඇන්ග්ලෝ නෝර්මන්ඩ් රාජධානිය තුළ ඇන්ග්ලෝ නොමර්න්ඩ් සාහිත්‍යයේ දියුණු වීම යුරෝපානු මහාද්වීපයේ Chanson De Geste වැනි සාහිත්‍ය ප්‍රවණතා ඇති වීමට හේතුවිය.
පසු මධ්‍යතන යුගයේදී වර්තමානයේදී මධ්‍ය ඉංග්‍රීසි ලෙස හදුන්වන නව ආකාරයේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවක් භාවිතයට පැමිණියේය. මෙය නූතන පාඨකයන්ට හා අසන්නන්ට තේරුම් ගත හැකි මුල්ම ආකාරය වන නමුත් එය එතරම් පහසු නොවෙයි.
වඩාත් ප්‍රචලිත මධ්‍යතන ඉංග්‍රීසි කතුවරයා වුයේ ජේෆ්රි චවුසර් නම් පද්‍ය රචකයාය. ඔහු තම නිර්මාණ එලි දැක්වුයේ 14 වන සියවසේදීය. ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධ නිර්මාණ අතරට The Canterbury Tales හා Troilus and Criseyde ඇතුළත් වෙයි.
14 වන සියවසේ සාහිත්‍ය සදහා බහු භාෂා ප්‍රේක්ෂකයන් නිරූපණය කිරීමට හොදම උදාහරණය ජෝන් ගෝවර්ය. ඔහු ලතින් මධ්‍ය ඉංග්‍රීසි හා ඇන්ග්ලෝ නෝමන්ඩ් භාෂා වලින් ලිවීම සිදු කරන ලදී.
සාන්තුවරුන්ගේ චරිතා ප්‍රදාන වැනි ආගමික සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයන් ද ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.
මාරි ඩි ප්‍රාන්ස් හා නෝරීක් හි ජුලියන් වැනි කාන්තා ලේඛිකාවන් ද ක්‍රියාකාරී විය.
Sir Gawain and the Green Knight (Pearl Poet සමාන වු) Le Morte D’ Arthur (සර් තෝමස් මැලෝරි)
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය
ගාමිණී හෙට්ටිආරච්චි
ගාමිණී චන්ද්‍රකීර්ති හෙට්ටිආරච්චි (1950 ජූලි 24 - 2019 මැයි 27), යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ, වේදිකාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙකි.
පෞද්ගලික ජීවිතය
1950 ජූලි 24 වැනිදා ස්ටැන්ලි ඇලස් හෙට්ටිආරච්චිට සහ සෝමා හෙට්ටිආරච්චිට සහෝදර සහෝදරියන් දස දෙනෙකු සමඟ පවුලේ හයවැන්නා ලෙස හෙට්ටිආරච්චි උපත ලැබීය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයන් තිදෙනෙක්, වැඩිමහල් සහෝදරියන් දෙදෙනෙක්, බාල සහෝදරියන් දෙදෙනෙක් සහ බාල සහෝදරයන් දෙදෙනෙක් සිටිති. ඔහු කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලය හි අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර විද්‍යා විෂය ධාරාවෙන් අ.පො.ස. ඔහු දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුවේ විශ්‍රාමික කාර්මික නිලධාරියෙකි.
1983 දී සුභාෂිනී සමඟ විවාහ වූ ඔහුට එක් දියණියක් සහ එක් පුතෙක් සිටියේය. ලයනල් වෙන්ඩ්ට් හි පැවති ශිල්ප ශාලිකාව වැඩසටහනේදී ඔහුට සුභාෂිණී හමුවිය. ඔහුගේ දියණිය ප්‍රතිභා ද කීර්තිමත් සම්මානනීය නිළියකි. ඔහුගේ පුත් ශක්ති වීඩියෝ සංස්කාරකවරයෙකි.
වකුගඩු බද්ධ කිරීමේ සැත්කමකින් පසු ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියදී ඔහු 2019 මැයි 27 දින මිය ගියේය.
වෘත්තීය ජීවිතය
විද්‍යාලයේ සිටියදී ඔහු එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රගේ ‘‘රත්තරණ’’ වේදිකා නාට්‍යයේ රඟපෑවේය. එසේම නාලන්දාවේ ශිෂ්‍යයෙකුව සිටියදී ඔහු ධම්ම ජාගොඩගේ "වෙස්මුහුණු" නාට්‍යයේ රඟපෑවේය. 1974 දී ගාමිණී හත්තොටුවේගම ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ වීදි නාට්‍යවල නියැළුණු ඔහු ‘‘මිණිහෙකූට එල්ලිලා මැරෙන්න බැරිද?’’ සහ ‘‘බෝසත් දසුන’’ නාට්‍යවල රඟ පෑවේය. ඔහු වේදිකා නාට්‍යවල ප්‍රථම ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කළේ 1976 “සෙක්කුව” නාට්‍යය හරහාය. ඔහු ජාතික නාට්‍ය උළෙලේදී එම චරිතය වෙනුවෙන් කුසලතා සම්මානයක් දිනා ගත්තේය. ඔහුගේ තවත් ජනප්‍රිය වේදිකා නාට්‍ය අතරට වැඩකාරයෝ, සුබ සන්දෙවක්, මී පුර වැසියෝ, උත්තම, ඇසළ සඳ අවන්හල, චරිත හතක්, හොරා පොලිස්, දුම්මල වරම හැදින්විය හැක.
ඔහු 1980 දී "පලමුවනියා සහ අවසානය" කෙටි චිත්‍රපටයෙන් සිනමා ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර පසුව හේමසිරි සෙල්ලප්පෙරුම ගේ 1992 "බජාර් එකේ චණ්ඩියා" චිත්‍රපටයෙන් වාණිජ සිනමාවට අවතීර්ණ විය. ඔහුගේ ජනප්‍රියම සිනමා රංගනය 2014 වසරේ "කොස්තපල් පුණ්‍යසෝම", "විදූ" සහ "සිංහාවලෝකනය" චිත්‍රපට හරහා පැමිණියේය.
රංගනයෙන් ඔබ්බට
පාසලේදී ඔහු වයස අවුරුදු 14න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ සහ කරාටේ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි. පාසලේ උසස් පෙළ කරන කාලයේදී ඔහු විශේෂයෙන්ම දේශපාලනය ගැන රුසියානු පොත් කියවන්නට පටන් ගත්තේය. ඉන්පසු ඔහු කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ සාමාජිකත්වය ලබා ගත්තේය.
External links
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ
ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා
දක්ෂිණ අර්ධගෝලය
දක්ෂිණ අර්ධගෝලය යනු සමකයෙන් දකුණු දෙසට පිහිටි ලෝක ගෝලයේ අර්ධයයි. තවත් අයුරකින් හැඳින්වුවහොත් ඛගෝල සමකයට දකුණින් පිහිටන අර්ධ ඛගෝලිය කොටසයි. දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේ මහද්වීප 4 ක් (ඇන්ටාටිකාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, දකුණු ඇමරිකාවේ වැඩිකොටසක් හා අප්‍රිකාවේ සමහර කොටස්) පිහිටා ඇති අතර දකුණු අත්ලාන්තික්, ඉන්දියානු, දකුණු පැසිෆික් හා දක්ෂිණ යන සාගර 4 ද පිහිටා ඇත. ආසියා මහද්විපයෙන් දුරස්ව පිහිටි දූපත් කිහිපයක්ම දකුණු අර්ධගෝලය සේ පවතී. පෘථිවිය භ්‍රම‍ණයේදි එහි ඉලිප්සීය අක්ෂ තලයට ඇති ආතතිය හේතුකොට ගෙන වසන්ත සෘතුව දෙසැම්බර් 21 - මාර්තු 21 කාලයේ ද, ශීත සෘතුව ජුනි 21- සැප්තැම්බර් 21 කාලය තුළද ඇති වේ.
දකුණු අර්ධගෝලයේ දේශගුණය සමස්තයක් වශයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයට වඩා මදක් සෞම්‍ය වන නමුත් ඇන්ටාටිකාවේ දේශගුණය ආක්ටික් ප්‍රදේශයට වඩා වැඩි සීතලකින් යුක්තය.මීට‍හේතුව දකුණු අර්ධගෝලයේ ගොඩබිම් ප්‍රමාණයට වඩා සැළකිය යුතු ලෙස වැඩි සාගර ප්‍රමාණයක් පැවතීමයි. ජන ඝනත්වය 10% සිට 12% වැනි අඩු අගයකින් යුක්ත නිසා මෙම ප්‍රදේශයේ පරිසර දුෂණයද අවම වේ. තවද කාර්මීකරණය අඩු මට්ටමක පැවතීම, අඩු ගොඩබිම් ප්‍රමාණය (වායු තරංග බොහෝ විට ගමන් කරන්නේ බටහිර සිට නැගෙනහිර දෙසට බැවින් දූෂිත වායු පහසුවෙන් උතුරට හෝ දකුණට පැතිරී නොයයි.) යන කරුණුද මෙයට හේතු වේ.
දකුණු අර්ධ‍ගෝලයේ සූර්යයාගේ ගමන් මාර්ගය උතුරු දිශාව හරහා නැගෙනහිර සිට බටහිරට විහිදී ඇති නමුත් මකර නිවර්තනයට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශවල සූර්යයා මධ්‍යාහ්නයේදී අහස මුදුනේ හෝ දකුණට බරව පිහිටයි. සූර්යයා උතුරු දිශාව හරහා ප්‍රමණයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයේදී දක්නට ලැබෙන සූර්යයාගේ වටේ සිට දකුණට චලිතය වෙනුවට පැහැඳිලි ලෙස දකුණු - වම චලනයන් දක්වයි. දවස පුරා ඇතිවන සූර්ය සෙවනැලි වාමාවර්ත චලනයන් පෙන්නුම් කරයි. (සූර්ය තැටි Sun dial වල වේලාව දැක්වීමට පැය ගණන ලකුණු කර ඇත්තේ විරුද්ධ අතටය) කොරියෝලිස් ආචලනය හේතුවෙන් චණ්ඩමාරුත හා නිවර්තන කුණාටු දකුණු අර්ධගෝලයේදී දක්ෂිණාවර්තව භ්‍රමණය වේ. (උතරු අර්ධගෝලයේදී මෙම භ්‍රමණය සිදුවන්නේ වාමාවර්තවය)
සඳ නැග්ම දකුණු අර්ධගෝලයට දිස් වන්නේ උතුරු අර්ධගෝලයට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවටය.දකුණු අර්ධ ගෝලයේ කොටසක් වන දකුණු සෞම්‍ය කලාපය සමන්විත වන්නේ වැඩි භ්‍රමණයන් සාගර වලිනි. උරුගුවේ, ලෙසතෝ හා නවසීලන්තය සම්පූර්ණයෙන්ම මෙම කලාපයේ පිහිටා ඇත. චිලී හා ආර්ජන්ටිනාවේ විශාල කොටසක්, පැරගුවේ බ්‍රසීලය, නැම්බියාව, බොස්වානා, දකුණු අප්‍රිකාවේ වැඩි ප්‍රදේශයක්, මොසැම්බික්, මැඩගස්කර හා ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල කොටසත් පමණක් මෙම කලාපයේ පිහිටයි. දක්ෂිණ ධ්‍රැවය ගැලැටික් කේන්ද්‍රය ( glanic center ) වෙතට නැඹුරු ව පිහිටීමත්, පැහැඳිලි අහසක් දක්නට ලැබීමත් හේතුවෙන් දක්ෂිණ අර්ධගෝලය තාරකා නිරීක්ෂණයට ඉතා සුදුසු වන අතර දීප්තියෙන් වැඩි තාරකා විශාල සංඛ්‍යාවක් එකී අහසේ පිහිටා ඇත.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:පෘථිවියේ අර්ධගෝල
සංස්කෘතිය
සංස්කෘතිය හා
සංස්කෘතිය යන පදය නිර්මාණය වී ඇත්තේ ඉංග්‍රීසියේ යෙදෙන [Culture] නමැති වදනට අනුරුපීවය. මානව චර්යාව එනම් වාචික හා වාචික ‍නොවන නිෂ්පාදන ඇතුළත් ‍‍භෞතික නොවන දේ අදාළ කරගත් සියල්ල පොදු‍වේ සංස්කෘතිය ලෙස සැලකේ. එහෙත් සංස්කෘතිය යන පදය විවිධ අවස්ථාවල නොයෙකුත් අර්ථ නිරූපණය කරයි. එසේම සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ ගත්කළ සංස්කෘතිය යන අර්ථයේ උසස් පහත් බවක් යනුවෙන් ශිෂ්ට සහ අශිෂ්ට යනුවෙන් බෙදීමක් දක්නට ඇත. උදා: ශිෂ්ට සංස්කෘතිය යැයි කී විට එයින් අදහස් වන්නේ ඉහළ පන්ති නි‍යෝජනය කරන සමාජය සම්බන්ධ කර ගත් චර්යාවයි.අශිෂ්ට යයි කී විට ම්ලේච්ඡ සමාජවල සංස්කෘතිය ගැන කියවේ. ඒ කෙසේ සංස්කෘතිය සමාජ සංවර්ධනයේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරන සංකල්පයක් ලෙසද හදුන්වා දීමට පුළුවන. මානව විද්‍යාත්මක අර්ථයෙන් බලන කළ සංස්කෘතිය පිළිබද සංකල්පය සවිස්තරාත්මක ලෙස විග්‍රහ වෙයි. එසේම එමගින් විද්‍යාත්මක පදනමක්ද දැක ගත හැකිය.මානව පැවැත්මේ සෑම ක්‍රියාකාරකමක්ම සංස්කෘතියට සම්බන්ධවේ. එදිනෙදා භාවිතයට ගනු ලබන උපකරණ, අවි අවි ආයුධ,ඇඳුම් පැළඳුම්,සිරිත් විරිත්,විශ්වාස, සංස්ථා,පුදපූජා යනාදී සියල්ලම සංස්කෘතියට අයත්වේ. මෙහිදී ජීවන රටාව මෙහෙයවන ආර්ථික චර්යාව, සමාජ චර්යාව, දේශපාලන හා ආගමික චර්යාව, විනෝද කටයුතු ආදී මේ සියල්ලම සංස්කෘතිය තුළින් විද්‍යමාන වේ. ඇත්තවශයෙන්ම සංස්කෘතිය මිනිසාගේ සමාජ අවශ්‍යතා තෘප්තිමත් කරන ක්‍රියාවලියක් පමණක් නොව පරිසරයේ උචිත ආකාරයෙන් ජීවත් වීමට උගන්වන ක්රිරයාදාමයක් ලෙසද හැදින්විය හැකිය. මනසේ හා ශරීරයේ නිර්මාණයක් ලෙස සංස්කෘතිය මිනිසාටම ආවේණික සංසිද්ධියක් ලෙසද අපට හදුන්වා දීමට පුළුවන.සංස්කෘතිය ගතිකය.එය ගතික ක්‍රියවලියක ප්‍රතිඵලයකි.සංස්කෘතිය නොකඩවා වෙනස්වෙමින් පවති.සංස්කෘතිය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගමන් කරන පරම්පරාගත නිපදවීමකි.සංස්කෘතිය සමාජයට බද්ධය.සමජයෙන් වෙන් කොට අධ්‍යයනය කළ හැකි පද්ධතියක් නොවේ.පුද්ගලයකු සංස්කෘතිය ඉගෙන ගන්නේ සමාජයෙනි.සංස්කෘතිය සමාජ උරුමයකි.සංස්කෘතිය සැම ක්ෂේත්‍රයක් පුරාම ව්හිදුණු පද්ධතියකි. "සමාජයේ සාමාජිකයෙකු වශයෙන් මිනිසා විසින් අයත් කර ගන්නා වූ, ලබාගන්නා වූ, දැනුම විශ්වාස කලා සදාචාර දහම් හා වෙනත් හැකියාවන්ගෙ සමස්තය සංස්කෘතිය වේ". ඊ.බී.ටයිලර්-(ප්‍රාථමික                  සංස්කෘතිය) "සංස්කෘතිය යනු කිසියම් ස්ථානයක වෙසෙන ජනකායගේ සාමූහික ජීවන ක්‍රමයයි.ඔවුන්ගේ සිරිත් විරිත්, ගති පැවතුම්, ආචාර විචාර, සමාජ සංස්ථා, කලාව හා ආගම තුළින් සංස්කෘතිය ප්‍රකට වෙයි". මහාචාර්ය විමල් දිසානායක (විවාදාත්මක ලිපි)
අනන්‍යතාවය යනු
පසුකාලීන සමාජ හා මානව විද්‍යාඥයන් විසින් මෙම නිර්වචනයට තවතවත් අංග එකතුකොට ඇත්තේය. සංස්කෘතිය යන සංකල්පය සමාජ සංවිධානය හා සම්බන්ධ කරගනිමින් මලිනොවුස්කි හා ප්‍රාන්ස් ‍බෝආස් නම් මානව විද්‍යාඥයන් පැහැදිලි කර ඇත. මලිනොවුස්කි ප්‍රකාශ කළ පරිදි සංස්කෘතිය ශිල්පීය ක්‍රම, භාණ්ඩ තාක්ෂණික ක්‍රියාවලීන්, අදහස්, පුරුදු සහ ඇගයීම්වලින් සංයුක්ත වී ඇති බව කියවේ. ඔහු වැඩිදුරටත් පවසනුයේ මෙම සියළුම අංග ලක්ෂණ අන්තර් සම්බන්ධ වී ඇති අතර සමස්ත ජීවන රටාවේ ස්වරූපයක් එමගින් ගොඩ නංවන බවයි. එසේම මලිනොවුස්කි අවධාරණය කරන පරිදි පුද්ගලයාගේ ජීව මනෝ ප්‍රේරණයන් සංතෘප්තිමත් කිරීමේදී මෙම සංස්කෘතික අවශ්‍යතා ඉතා වැදගත් වේ. “ප්‍රාන්ස් බෝආස්” සංස්කෘතිය ගැන අවධාරණය කරමින් එය කෘත්‍යාමත්මක හා සංවිධානාත්මක සමස්තයක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. මලිනොවුස්කිට පසුව බොහෝ මානව විද්‍යාඥයන් සංස්කෘතියේ කෘත්‍යාත්මක අන්තර් සම්බන්ධතාවයේ වැදගත්කම අවබෝධ කර ගෙන ඇත.
මාග්‍රට් මීඩ්, ඒ.ඇල්.ක්‍රෝබර්, රූත් බෙනඩික්ට් සංස්කෘතිය සමාජයීය විද්‍යාවන්වල මධ්‍යගත සංකල්පය ලෙස හඳුන්වා දී ඇත. 1940 දී රැල්ෆ් ලින්ටන් සංස්කෘතිය හඳුන්වා දුන්නේ සමාජයේ සාමාජිකයන් විසින් පවරනු ලබන බෙදා හදා ගනුලබන ඉගෙනගත් හැසිරීම් රටාව ලෙසයි.ක්‍රෝබර්(Krober) සහ ක්ලක්හෝන් (Kluckhorn) සංස්කෘතිය නිර්වචනය කරන්නේ මිනිස් චර්යාවේ ප්‍රකට හා අප්‍රකට රටාවන් සංකේත මගින් ව්‍යාප්ත කරන මානව සමූහවල සුවිශේෂ සාධනයක් ලෙස ගොඩ නැගුණ ක්‍රියාවලියක් ලෙසයි. 1963 දී ක්‍රෝබර් සහ ක්ලක්හෝන් සංස්කෘතිය පිළිබඳ නිර්වචන සියගණනක් සොයා ගන්නා ලදි. ඔවුන්ට අනුව සංස්කෘතිය චර්යාවන්ගේ ගවේෂණයක් හෝ චර්යාවක් නොව එහි සමස්ත සංයුක්තියයි. සංස්කෘතියේ කොටසක් ලෙස චර්යාවේ ප්‍රමිතීන් හා ධර්මතා අඩංගු වේ. අනෙක් කොටස චර්යාවේ තෝරාගත් මාර්ග හා සංකල්පවේදයක් ලෙස ඔවුහු පෙන්වා දෙති. ක්‍රෝබර් සහ ක්ලක්හෝන් සංස්කෘතිය ප්‍රවර්ග හතරක් ඔස්සේ පැහැදිලි කරයි.
සංස්කෘතිය පිළිබඳ ව්‍යවහාරය 19 වන සියවසේ මානව විද්‍යඥයන් උපයෝගී කරගත්තත් එය සමාජ ශාස්ත්‍රවල ප්‍රබල බලපෑමක් බවට පත්වූයේ 20 වන සියවසේදීය. ගුඩ් ඉනෆ් (Good Enough) නම් මානව විද්‍යාඥයා සංස්කෘතියේ වෙනත් අර්ථ දෙකක් හඳුනා ගත්තේය. පළමු අර්ථයෙන් හඳුන්වන්නේ ප්‍රජාවක් තුළ ජීවන රටාවයි. එයින් අර්ථවත් කරන්නේ භෞතික හා සමාජයීය ක්‍රියා පිළිවෙලත් සමඟ ගොඩ නැගෙන ක්‍රමානුකූල බවයි. දෙවන අර්ථයෙන් අදහස් කරන්නේ දැනුම විශ්වාස මගින් ජනතාව එකිනෙක ආකාරයට අත්දැකීම් හා සංජානනයන් මගින් ඒ ඒ තත්වයන් මත සංස්කෘතික රටාව ගොඩ නැගෙන බවයි.
සංස්කෘතිය පිළිබඳ ඇති පොදු එකඟතාවයක් නම් එය ඉගෙනගත් හැසිරීමක් බවයි. ස්වාභාවික හා සමාජ තත්වය තුළ මිනිසා අනුවර්තනය කිරීමේ හැකියාව සංස්කෘතිය තුළින් ගොඩනැගී ඇත. භෞතික ලක්‍ෂණ, චර්යා රටා හා සංස්ථා එයට අනුබද්ධිත වී ඇත. සංස්කෘතියේ වාහකයක් ලෙස කටයුතු කරනුයේ භාෂාවයි. පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගෙන යනු ලබන අදහස් ව්‍යාප්ත කරන්නේ භාෂාව මගිනි. එය ජනකානු ගති ලක්‍ෂණ මෙන් උරුමයෙන් එන දෙයක් නොවේ. චර්යාරටාව හා සමස්ත දැනුම පුද්ගලයාගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට ගෙනයන්නේද භාෂාව මධ්‍යගත කොට ගෙනයි. එසේම සංස්කෘතිය ඒ අනුව වෙනස්වීමකට මෙන්ම වර්ධනයකටද මුල පුරයි.
සංස්කෘතියේ මුලිකාංග
සංස්කෘතිය යනු ක්‍රියවලියකි.එනම් සංස්කෘතිය තුළ මුලිකාංග කිහිපයක් ඒකාබද්ධ වී පවතී.ඕනෑම සංස්කෘතියක් මුලිකාංග වලින් සමන්විතය.එවැනි මුලිකාංග කිහිපයකි
භෞතික සංස්කෘතිය
සංස්කෘතිය අධයනයේදී මූලික වශයෙන් කොටස් 02 කට බෙදෙයි ඒ භෞතික සංස්කෘතිය හා අභෞතික සංස්කෘතියයි භෞතික සංස්කෘතියට මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද සියළ හෞතික වස්තූන් අදාල වෙයි සංස්කෘතියට අයත් භෞතිකව ග්‍රහනය කරහැකි සියල්ලම මීට අයත්ය අදුම් පැළදුම් යාන වාහන ගේ දොර ගෘහ උපකරණ නොයෙත් වෘත්තීන් සදහා භාවිත කරණ උපකරණ ඇතුලු සියළ භෞතික වස්තු භෞතික සංස්කෘතියට අයත්ය
අභෞතික සංස්කෘතිය
..... සංස්කෘතිය තුල පවතින සියළ භෞතික නොවන සියල්ල අභෞතික සංස්කෘතියට අයත්ය මෙයට භාෂාව අදහස් ආකල්ප චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ඇදහිලි විශ්වාස ආදී සංස්කෘතිය තුල පවතින භෞතිකව ග්‍රහණය කරගත නොහැකි සියල්ල අභෞතික සංස්කෘතියට අයත්ය අභෞතික සංස්කෘතිය තේරුම් ගැනීමට අදහස් ප්‍රතිමාන සාරධර්ම යන කාරණා පිළිබද අවබෝධය වැදගත්ය. මෙම භෞතික සංස්කෘතිය හා අභෞතික සංසකෘතියෙහි වෙනස් වීම "සංස්කෘතික ලැගීම" ලෙස ඩබ්.එෆ්.ඔග්බර්න විසින් ප්‍රකාශ කර ඇත.
අදහස්
අදහස් යනු අප සිතන දේය සමාජවල ස්වභාවය අනුව අදහස් විවිධ වෙයි උදාහරණ ලෙස ප්‍රථමික සමාජවල ජන කතා ජන ගායනා ජන කවි ප්‍රස්ථා පිරුළ ජනප්‍රවාද ආදී මුඛ පරම්පරාගත අදහස් බහුලය නූතන සංකීර්ණ සමාජවල තාක්ෂණ දියුණුව අධායපනික දියුණුව සමග මිනිසාගේ අදහස් සංකීර්ණ ස්වභාවයක් ගනී එසේම නූතන සමාජයේ අදහස් පතුරුවා හැරීම ඉතා වේගයෙන් සිදුකල හැක සරල ප්‍රාථවික සමාජ වලට වඩා නූතන සංකීර්ණ සමාජයන්හි අදහස් අතර විෂමතාවය ඉතා ඉහලය ඇතමෙකුට චාරිත්‍රයක් වන දෙයත් තවකෙකු මිතයාවක් ලෙස දකී
ප්‍රතිමාන
ප්‍රතිමාන ප්‍රධාන කොටස් තුනකට බෙදේ ඒවා නම් ජන චර්යා ගණාචාර හා නීතිය
ජන චර්යා
ජන චර්යායනු සුදුසු යැයි සම්මත එහෙත් බලනොකරන ලෝක සම්මත චාරිත්‍රයන්ය ජන චර්යා කඩකිරීම නිසා දඩුවමකට යටත් නොවේ උදාහරණයක් ලෙස සිංහල අළත් අවුරුද්දේ නොනගත වෙලාවේ ආහාර අනුභවය ආහාර පිසීම මෙන්ම සියළ වැඩ අතහැර ආගමික වතාවත් කිරීම ගත හැක එහෙත් එය කඩ කළැයි කියා දඩුවමක් හෝ අපවාදයක් ඇති නොවේ ආහාර ගැනීමට පෙර අත් සේදීම වැසිකිළි භාවිතයෙන් පසු අත සේදීම උදෑසන නැගිට කට සේදීම ආදියද ජන චර්යාවනට උදාහරණ වෙයි සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට ජන චර්යා වෙනස් වෙයි බටහිර ජාතීන් කෑමට පෙර අත නොසෝදන අතර හැදි ගෑරුප්පු භාවිතයෙන් ආහාර ගනී ඈත පෙරදිග වාසීන්ද එසේ කුඩා කූරු විශේෂයකින් ආහාර ගනී
ගණාචාර
ජනචර්යා වලට වඩා බලවත් ෙලස ගණාචාර දක්වයි ගණාචාර බිදීමෙන් දඩුවමක් නොලැබුනද අවවාද දීම් බැනවැදීම් රවා බැලීම් ඔපාදූප කටකතා පැතිරීම් ආදිය සිදුවේ ඇතැම් විට ගණචර්යා හා ගණාචාර නිශ්චිතව හදුනාගත නොහැක ගණාචාරයකට උදාහරණයක් ලෙස සභාවක් මැද අවිනීතව හැසිරීම එහිදී සමාජයෙන් ඔහුට අනුම බැනුම් අවලාද අසන්නට සිදුවේ
නීතිය
නීති කැඩීම නිසා ඍජුවම දඩුවම් වලට භාජනය වීම සිදුවේ ගණාචාර ජනාචාර හා නීති සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට වෙනස් වෙයි කෙසේ වෙතත් නීති නම් බොහෝ සංස්කෘතීන්වල වෙනසක් පැහැදිලිව නොපෙනේ උදාහරණ ලෙස මිනීමැරුම් සොරකම් ස්ත්‍රී දූශන සෑම සමාජයකම පාහේ නීති ලෙස ක්‍රීයාත්මක වෙයි
සෞඛ්‍යය
මහා සංස්කෘතිය
මහා සංස්කෘතිය යනුවෙන් හදුන්වනු ලබන්නේ යම් භුගෝල සීමාවක් තුල සිටින සිටින විවිධ ජනකණ්ඩායම් ගෙන් සමන්විත පුලුල් සමාජයකි උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලංකීය සංස්කෘතිය දැක්විය හැකිය මහා සංස්කෘතිය තුල විවිධ භාෂා කතා කරන විවිධ ආගම් අදහන විවිධ කුලයන්ට අයත් විවිධ ජන කණ්ඩායම් එකම පොදු සංස්කෘතියක් අනුගමනය කරමින් එකට ජිවත් වෙයි මහා සංස්කෘතිය ජාතික සංස්කෘතිය යනුවෙන්ද හදුන්වයි.
උප සංස්කෘතිය
උප සංස්කෘතිය යනු මහා සමාජයට අයත් එත් ඔවුනට ආවේණික සංස්කෘතියක් ගොඩනගාගත් ජන සමූහයකටයි මෙ කුලකයක් තුල පවතින උපකුලකයට සමානය උප සංස්කෘතිය යනු මහා සංස්කෘතිය් කුඩා අංගයක් බව ඩන්කන් මිචෙල් දක්වයි උප සංස්කෘතියක් තුල මහා සංස්කෘතියට අයත් උපාංග වලට අමතරව ඔවුනට ආවේණික උපාංග පවතී උප සංස්කෘතීන් එහි සැලැස්ම මත කොටස් කිහිපයකට බෙදා දැක්විය හැක thumb|උප සංස්කෘතියක් යනු මහා සංස්කෘතිය නම්වූ කුලතය තුල අන්තර්ගත උප කුලකයක් ලෙස දැක්විය හැක. ප්‍රාදේශිය උප සංස්කෘතියකට උදාහරණ ලෙස නාගරික මුඩුක්කු උපසංස්කෘතිය ගත හැක මෙයට සමාන උපසංස්කෘතීන් බොහෝ ඌන සංවර්ධිත රටවල අගනගරය කේන්ද්‍රතරගනිමින් බිහිවී ඇති ආකාරය දක්නට ලෑබේ මොවුන්ට ආවෙණික භාෂාවක් දක්නට ලැබේ මහාසමාජයේ භාවිතකරන භාෂාවම තරමක් වෙනස් ස්වරෑපයකින් භාවිත කරනු දක්නට ලැබේ එසේම වෙනත් භාෂාවකට අයත් වචන ඔවුන්ට ආවේණින ස්වරූපයකින් භාවිත නරයි උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික මුඩුක්කු උපසංස්කෘතිය ගත හොත් මහා සමාජයේ භාවිත භාෂාවේ වදන්ම ඔවුන්ට ආවේණික අරුත් දීහට යොදාගනී කචල් වලිය සුද්ද කරනව රිම් එකෙන් යනව ආදිය ගතහැක මීට අමතරව විදේශ භාෂාවලින් ගත් වචන ලෙස බොසා ජිල්මාට් එරියාඑක මෑන්ස් ආදි වචන ගතහැක
වෘත්තීමය උපසංස්කෘතිකන්ට උදාහරණලෙස ගොවියන් පතල් කරුවන් කම්කරුවන් ත්‍රිරොදරථ රියදුරන් ආදී ඔනෑම වෘත්තියක්වටා උපසංස්කෘතියක් ගොඩනැගී ඇති අයුරු දැකගත හැක ගොවියන් කමතේදී ගොවි උපකරණවලට මහාසමාජයේ භාවිත භාෂාවට අනුකූලනොවන විවිධ නම් භාවිත කරයි බැත යතුර අම්බරුවා ඇදී විශේෂිත වචන යොදා ගනී
ආගමික උපසංස්කෘතීන්ට උදාහරණ ලෙස ලංකාවේ ආගමික උපභාෂාවක් දැකිය හැක වළදනව සැතපෙනව දොහොනකරනව වඩිනව ආදී අවෙණික භාෂා භාවිතයක් පවතී උප සංස්කෘතියකට ආවේණික භාෂාවක් මෙන්ම ඹවුන්ට ආවේණික අදහස් ප්‍රතිමාන සාරධර්ම හා ආවේණික අභෞතික සංස්කෘතියක් දක්නට ලැබේ.
සංස්කෘතික ලැග්ම
සංස්කෘතික ලැග්ම යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ භෞතික සංස්කෘතිය හා අභෞතික සංස්කෘතිය වෙනස් වීමේ වේගය අසමබරවීමයි එනම් භෞතික සංස්කෘතිය වෙනස් වන වේගයට සාපේක්ෂව අභෞතික සංස්කෘතිය වෙනස් නොවීමයි උදාහරණ ලෙස ලෝකය කොතරම් දියුණු වුවද තවමත් ඇතැම් ආකල්ප ගතානුගතික වීමයි බටහිර වෛද්‍ය කුමය කොතරම් දියුණු වුවද තවමත් ඇමුන් ප්‍රතිකාර සදහා නූල් බැදීම දෙහි කැපීම වැනි ශාන්තිකර්ම අනුගමනය කරයි දෙවියන්ට භාරවෙයි තොවිල් පවිල් සිදුකරයි වරදක් වූවිට නීතිය හමුවට යාම මෙන්ම මිරිස් ඇඹරීම පොල්ගැසීම ආදිය සිදුකරයි විශේෂෙයන් පෙරදිග රටවල පැහැදිළිව සංස්කෘතික ලැග්ම දක්නට ලැබේ අපරදිග වාසීන්පවා ඇතැම්විට මෙම සාම්ප්‍රධායි අදහස් තවම ගරුකරයි මෙසේ සාම්ප්‍රධායෙන් බැහැරවීම ඉතා හෙමෙන් සිදුවීම සංස්කෘතික ලැග්ම ලෙස සළකයි.
සංස්කෘතික විසරණය
thumb|සංස්කෘතික විසරණය යනු එක් සංස්කෘතියක අඩංගු සංස්කෘතිකාංගයක් තවත් සංස්කෘතියකට ව්‍යාප්තවීමයි සංස්කෘතික විසරණය යනු එක් සංස්කෘතියක දක්නට ලැබුන ලක්ෂණයක් තවත් සංස්කෘතියක් වෙත ගලා යාමයි උදාහරණ ලෙස ආසියාතික රටවලට ගවුම් සාය කලිසම් කෝට් ටයි බැනියම් ආදි ඇදුම් රොම ල්න්දේසි නීතිය නෛතික විවාහ ක්‍රමය ඉංග්‍රිසි ඇතුලු බටහිර ශාෂාවන්හි චවන පෙරදිග භාෂාවන්ට එකතුවීම මත්පැන් හා දම්පානය අතට අතදීම වැනි ආචාර ක්‍රම වික්ටොරියානු සදාචාරය බටහිරින් පෙරදිගට ලැබිනි(විසරණයවිය)බටහිර ශාෂාවලද පෙරදිග භාෂාවලින් විසරණයවූ තත්බව හා තත්සම වචන දක්නට ලැබේ විවිධ ආගස් පෙහෛාමයක් සංස්කෘතියකින් තවත් සංස්කෘතියකට විසරණය විය  බටහිර අධිරජ්‍යවාදයත් සමග සියලුම යටත් විජිතවලට බටහිර සංස්කෘතික ලක්ෂණ විසරණයවූ අයුරු පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ මේ ආකාරයට සෑම සංස්කෘතියකම දක්නට ලැපෙන ලක්ෂණ බොහෝමයක් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය තුලම සම්භවය වූ ලක්ෂණ නොව විසරණය වූ ලක්ෂණබව පෙනීයයි වෙඩි බෙහෙත් සොයාගත්තේ චීන ජාතිකයන් විසිනි ඹවුන්ගෙන් ග්‍රීක ජාතිකයන්ටත් පසුව බටහිර ජාතීන්ටත් ඔවුන්ගේ පෙරදිග ජාතීන්ටත් ලැබුනි අප පානය කරන කෝපිවල ජන්ම භුමිය ඉතියොපියාවයි ඹවුන්ගෙන් අරාබි ජාතිකයන්ටත් අරාබි වෙළදුන්ගෙන් බටහිරට ජාතීන්ටත් බටහිර ජාතීන්ගෙන් අදුණු ආසියාතිකයන්ටත් ලැබිණ තේ පානය මුලින්ම සොයාගත්තේ චීන ජාතිකයන් විසිනි අර්තාපල් තක්කාලි බොන්චිවල නිජබිම ඇමරිකාවයි රබර්වල නිජබිම බ්‍රසීලයයි ලොව ඔනෑම සංස්කෘතියක් සංස්කෘතික විසරණයේ බපෑමට යටත්වේ එසේ විසරණයට ලක් නොවූ කිසිම සංස්කෘතියක් මිහිමත නැත.
මානව කේන්ද්‍රණවාදය
තමන්ගේ සංස්කෘතිය උසස් බවත් ඊට සාපේක්ෂව අනෙකුත් සංස්කෘතින් පහත් බවටත් මානවයා තුල ඇතිවන ආකල්පය මානව කේන්ද්‍රණ වාදය යනුවෙන් හදුන්වයි.බොහෝ පුද්ගලයන් තමා නියොජනය කරන සංස්කෘතිය උසස්බවත් ඊට සාපෙක්ෂව අනෙකුත් සංස්කෘතීන් පහත් බවත් සළකයි.තමා නියෝජනය කරන සංස්කෘතිය තුල හෙලා දකින යමක් තවත් සංස්කෘතියක සාමන්‍ය දෙයක් විය හැක.උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලාජකීය සිංහල සංස්කෘතිය තුල සර්පයින් ආහාර ලෙස නොගනී එහෙත් බොහෝ ඈත පෙරදිග රටවල සර්පයන් ආහාරයට ගනී.හින්දු ජනයා ගවමස් පිළිකුල් කරන අතර බටහිර හා අරාබි රටවල ජනයා ගවමස් ආහාරයට ගනී.මෙසේ විවිධ සංස්කෘතීන්වල ඔවුන්ට ආවේණික ආහාර භාවිත කඑයි.එසේම ආහාර ගන්නා පිළිවෙළද වෙනස්ය.දකුණු ආසියාතික ජනයා ආහාර ගැනීමට තම දෑත යොදා ගනිද්දී බටහිර ජාතීන් හැදි ගෑරුප්පු යොදා ගනී.ඔවුන් දෑතින් ආහාර ගැනීම පිළිකුල් කරති.ඇදුම් පැළදුම් ගැනද එසේය විවිධ සංස්කෘතීන්ට අනුව ඔවුන්ට ආවේණික ඇදුම් පවතී.මේ ආකාරයෙන් සෑම සංස්කෘතික අංගයක්ස සංස්කෘතියෙන් ස‘ස්කෘතියට වෙනස්ය ඒ අනුව මානව හා සමාජ විද්‍යාව තුල මානව කේන්ද්‍රණවාදී අදහස් ප්‍රතික්ෂේප කරයි.විශේෂයෙන් මේ පිළිබද මත ප්‍රකාශකල වියතුන් අතර ප්‍රකට මානව විද්‍යාඥයෙකුවූ බී.මැලිනොවුස්කි ප්‍රධානය.
ප්‍රතිසංස්කෘතිය
ප්‍රතිසංස්කෘතිය එක්තරා අතකින් උපසංස්කෘතියක්ද වෙයි මෙය විරෝධී සංස්කෘතිය යනුවෙන්ද හදුන්වයි මෙහිදී මහාසංස්කෘතියේ අඩංගු අංග ප්‍රතික්ෂේප කරමින් අලුත් හරයක් ඇතිකර ගැනීමට උස්සාහ දරයි ප්‍රතිසංස්කෘතිය හැමවිටම මහාසංස්කෘතියට විරුද්ධව ගොඩනැගේ.මහා සංස්කෘතිය තුල දක්නට ලැබෙන සංස්කෘතික අංග ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හෝ එම අංග ඔවුන්ට අවශ්‍ය පරිධි සංෂෝධනය කරගෙන ඔවුන්ට ආවේණික උප සංස්කෘතියක් ගොඩනගා ගැනීම ප්‍රතිසංස්කෘතිය හෙවත් විරෝධී සංස්කෘතිය තුල සිදුවේග
මෙවන් ප්‍රතිසංස්කෘතීන්ට උදාහරණ ලෙස බාලාපචාරී ළමුන් කණ්ඩායම්ˌපාතාල කල්ලි දැක්විය හැක.ඇතැම් උප සංස්කෘතීන් විරෝධී සංස්කෘතීන් ලෙස ගොඩනැගෙන අවස්ථා ඇත.මෙවන් විරෝධී සංස්කෘතීන්ට අතීත උදාහරණ ලෙස ලංකාවේ උඩරට පහතරට වශයෙන් අධිරාජ්‍ය යුගයේ පැවති බෙදීම දැක්විය හැක.එකළ උඩරට ජනයා සිතුවේ පහතරට ජනයා වේගයෙන් බටහිර සිරිත් විරිත් බටහිර ඇඳුම් බටහිර ආහාරපාන රටා හුරුවීම ප්‍රතිසංස්කෘතියක් ලෙසය.පහතරට ජනයා බුදු දහම වෙනුවට කතොලික හා ක්‍රිස්තියානි ආගම් ඇදහීමටත්.ගවුම් යාය හැට්ට කලිසම් ආදී බටහිර ඇඳුම් ආයිතම් වලට හුරුවීමත් ගවමස් ආදී මස් මාංශ ආහාරයට හුරුවීමත් මධ්‍යසාර දුම්වැටි භාවිතයට හුරුවීමත් එකළ ලංකික මහා සමාජය ප්‍රතික්ෂේපකළ අංගයන්විය.ඇමරිකාවේ හිපි සංස්කෘතිය තවත් උදාහරණයකි.ඇමරිකානු මහා සමාජයේ සංස්කෘති අංග බැහැර කරමින් තරුණ පරපුර තු ගොඩනැගුන මෙම ප්‍රති සංස්කෘතිය ඔවුන්ට අවේණික සංස්කෘතියක් ගොඩනගා ගත්හ.මේ අනුව හිපි තරුණයක් නිල් ඩෙනිම් කලිසම් භාවිත කිරීමටˌවෙස් ගැන්වීම් ක්‍රම අධිකව භාවිතයˌකථන තහංචි නොසලකා හැරීමˌනිදහස් ආලය එනම් විවාහයකින් තොරව ස්ත්‍රී පුරුෂ සංවාසය නිදහස්ව පැවැත්වීමˌසැහැල්ලු ජීවිත ගතකිරීමˌනිර්ආගමික බවˌසම්ප්‍රධායට නොව තාර්කික බවට පමණක් මුල්තැනදීම ආදී දැකිවිය හැක.
විවෘත සංස්කෘතිය
යම් සංස්කෘතියක බාහිර වශයෙන් දැකියහැකි කොටස විවෘත සංස්කෘතියයි මේ නිසා විවෘත සංස්කෘතිය තේරුම් ගැනීමට හැකිය යන අංගයන් දෙස බැලීමෙන් විවෘත චර්යාවන් අවබෝධ කරගත හැක.
සංවෘත සංස්කෘතිය
සංව්ෘත සංස්කෘතිය යනු යම් සංස්කෘතියක බාහිරට නොපෙනෙන සැගවුන කොටසයි අදහස් විශ්වාස පුරුෂාර්ථ ආකල්ප ඇතැම් සංස්කෘතියක සැගවුන තත්වයකි ඒවා ඍජුව හදුනාගත නොහැක.සිංහල සංස්කෘතිය උදාහරණයට ගතහොත් කුල භේදය වර්තමානයේ ආවෘත සංකල්පයක් ලෙස පවතී.වර්තමාන සිංහල සමාජයතුල විවාහය වැනි අවස්තාවලදී මෙම කුල භේදය අනුව විවාහ තීරණය වීම තවමත් සිදුවේ.මෙයාකාරයෙන් යම් සංස්කෘතියක් දෙස විමසා බැලීමේදී පිට සංස්කෘතියකට අයත් පුද්ගලයන්ට එකවර වෙනත් සංස්කෘතියක් තුල මෙම සංස්කෘතිකාංගය ඇතැයි හදුනාගත නොහැකි යැයි හැගෙන සංස්කෘතික අංග ආවෘත සංස්කෘතිකාංග ලෙස දැක්විය හැක.
සංස්කෘතික සාපේක්ෂතාව
යම් සංස්කෘතියක් නිර්මානය වීම කෙරේ විවිධ සාධක බලපානු ලබයි එවා නම් මේ සියල්ල සැලකිල්ලට ගෙන මානවකෙන්ද්‍රනවාදී දෘෂ්ටියතින් තොරව යම් සංස්කෘතියක් තවත් සංස්කෘතියකට සාපේක්ෂව අධ්‍යනය කිරීම සංස්කෘතික සාපේක්ෂතාවය යනුවෙන් හදුන්වයි.
කාලගුණික හා දේශගුණික සාධක
thumb|ඔස්ට්‍රේලියානු ආදිවාසීන් (1770) thumb|[[නැම්බියාව|නැම්බියාෙව් හිම්බා ජාතික තරුණියත්]] කාලගුණික හා දේශගුණික සධක යන්ට සාපේක්ෂව සංස්කෘතිය හැඩ ගැසෙන ආකාරය ගැන අධ්‍යනය කිරීම ඉතා වැදගත්ය විවිධ සංස්කෘතීන්හි එකිනෙකට ෙවනස්කම් ඇතිවීම කෙරේ බලපාන ප්‍රධාන සාධකයකි කාලගුණ හා දේශගුණික සාධක මෙම සාධත මත සංස්කෘතියක අංග හැඩ ගැසෙයි මේ අතර අභෞතික සංස්කෘතියට අයත් ආහාර ඇදුම් නිවාස උපකරණ ආදිය විශේෂය උදාහරණ ලෙස ඔස්ට්‍රේලියාවේ කන්තාර ආශ්‍රිතව හා ඝණ වනාන්තර තුල දිවි ගෙවූ ස්දේශික ආදිවාසී ජනයා පූර්න වශයෙන්ම නග්නව විසීය සමකාසන්න උෂ්ණ දේශගුණයක් පවතින මධ්‍යම අප්‍රිකානු රටවල ජනය ඇදුම් භාවිත කරන්නේ අඩුවෙනි ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ෂවයට බොහෝවිට උඩුකය නග්නව තබාගනී. වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය දකුණු ආසියාවට පැමිනණෙන්නට පෙර දකුණු ආසියාතික රටවල පුරුෂයන් මෙන්ම ස්ත්‍රීන්ද උඩුකය නග්නව සිටිබව පැරණි මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. අධික ශිත දේශගුණයක් බවතින උත්තරාර්ධ ගොලයේ වෙසෙන එක්ස්කිබෝවරු සත්ව ලොමින් කළ වස්ත්‍රයකින් සිරුර වසෙන සේ ඇදුම් අදිති ඍතු භේදය පවතින යුරෝපීය රටවල මිනිසුන් ශිත කාලයට මුලු සිරුරම වැසෙන සේ අදින අතර ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අඩනිරුවත් ඇදුම් අදිති නිරන්තරයෙන් ඍතු විපර්යාසයන්ට ලක්වන ඈත පෙරදිග රටවල්ද මෙසේය නිරන්තරයෙන් වැලි කුණාටු ඇතිවන අරාබි රටවල ජනයා මුලු සිරුරම වැසෙන සේ ඇදුම් අදිති මෙම අදුම් භාවිතයට ප්‍රධාන හේතුව දේශගුණික හා කාලගුණික හේතූන්ය ආහාර සංස්කෘතියද දේෂගුණික හේතුමත තීරණය වනු දක්නට ලැබේ උත්තරාර්ධ ගෝලයේ හිමෙන් වැසුන පරිසරයේ ජීවත්වන එක්කිමෝවරුන්ගේ ප්‍රධාන ආහාරය මාළුය ගොවිතැන් හොදින් කළහැකි දේශගුනික තත්වයක් පවතින දකුණු ආසියාතික රටවල ප්‍රධාන ආහාරය බත්ය තිරිගු හොදින් වැවෙන ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන ආහාරය පාන්ය හිමෙන් වැසුන උත්තරාර්ධ ගොලයේ වෙසෙන එස්කිමෝ වරුන්ගේ නිවාස උෂ්ණත්වය රැදෙන සේ සැකසූ ඉග්ලූ නිවාසයි සමකාසන්න ප්‍රදේශවල ජනයා සිසිලස ආරක්ෂාවනසේ පිදුරු පොල්අතු අදීයෙන් සෙවිලිකළ නිිවාසය ඇදහිලි විශ්වාස අභිචාර ආදියද දේශගුණික හේතුමත සැකසේ එක්ස්කිමෝ ජනයා ගේ ඇදහිලි විශ්වාස තුල මසුන් මැරීම හා සතුන් දඩයම සාධාරණීකරනය කර ඇත ශරීඑය වැසෙන සේ වස්ත්‍ර භාවිතය සදාචාරාත්මක ලක්ෂණයක් ලෙස සලකයි එසේ නොවන අය සංස්කෘතික විරොධී චර්යාවන් ලෙස සලකා එසේ කරනවුන් අවමානයට පත් කරයි හින්දු කෝවිලකට ඇතුලුවන පුරුෂයෙකු උඩුකය නග්නව සිටියුතු බව කියතත් කතොලික හෝ මුස්ළිම් පල්ලියක එසේ නොවේ හින්දු ආගම දකුණු ආසියාවේ බිහිවූ අතර කතොලික හා මුස්ළිම් ආගම් යුරෝපය ඇසුරු කරගෙන බිහිවිය සමකාසන්න ප්‍රදේශයක උඩුකය නග්නව තබා ගැනීමට හැකිවුවද හිම මිදෙන යුරෝපයේ හෝ වැලිකුණාටු සහිත අරාබියේ එසේ සිටීම අපහසුය මේ ආකාරයට විවිධ සංස්කෘතීන් හි වෙනස්කම් ඇතිවීමට දේශගුණික සාධක බලපානුලබයි.
භූගෝලීය සාධක
යම් සංස්කෘතියක් හැඩගැසීමෙහිලා භුගෝලීය පිහිටීම් ඉතා වදගත්වෙයි වෙරළාසන්න ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනයා බොහෝවිට මුහුද ඇහුරුකරගත් සංස්කෘතියකව අයත්වෙයි බොහොවිට ආහාර සපයාගැනීම මුහුද ඇසුරෙන් සිදුකරයි මසුන් මැරීම වැනි වෘත්තීන් සාධාරණීකරනය කරන ඇදහිලි විශ්වාස පවතී උදාහරණ ලෙස ලංකාවේ වෙරළ තීරයේ වෙසෙන දීවර ප්‍රජාවගේ ආගම මසුන් මැරීම ප්‍රතික්ෂේපකරන බුදු දහම නොව එය සාධාරණීකරනය වන කතොලික දහමයි මාලදිවයින් ජනයාගේ ප්‍රධාන ආගම ඉස්ලාම් ධර්මයයි ප්‍රධාන ආර්ථිකය ධිවර කර්මාන්තය හා සංචාරක කර්මාන්තයයි වෙරළාසන්න ප්‍රෙද්ශවල ජනයා ගේ සංස්කෘතිය ඒ අනුව භුගොලීය පිහිටීම අනුව වෙනස්වේ එසේ සංස්කෘතික සාජප්ක්ෂතාව කෙරේ භුගෝලීය පිහිටීම ප්‍රධානවෙයි.
ඓතිහාසික සංසිද්ධි
යම් රටක ඉතිහාසය තුල අද්දැක ඇති විශේෂ සිදුවීම් සංස්කෘතියක් හැඩගැසීම කෙරෙහි බලපානු ලබයි.යුරෝපා ඉතිහාසය දෙස බැලීමේ දී කුරුස යුද්ධය ප්‍රංශ විප්ලවය ප්‍රොතෙස්තන්තකරණය කාර්මීකරණය ආදී කේන්ද්‍රිය සාධක මගින් යුරෝපා සමාජයේ සංස්කෘතිය වෙනස් වීමකට භාජනය විය.දැඩි ආගමික මතවාද හා වික්ටෝරියානු සදාචාරය වෙනුවට යථානුභත සමාජයකට පරිණාමය වීමට ඉහත කී ඓතිහාසික සාධක බලපෑවේය.පෙරදිග රාජ්‍යයන්හි පැවති වැඩවසම් රාජාණ්ඩු ක්‍රමය බිදවැටී ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමයත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයත් පෙරදිග සමාජයන්හි මුල්බැස ගැනීමට හා වික්ටෝරියානු සදාචාරය පෙරදිග මුල්බැස ගැනීමට බටහිර අධිරාජ්‍යකරණය හේතුවිය.සන්නිවේදන විප්ලවය නිසා සංස්කෘතික විසරණය වෙගවත්විය.කාර්මීකරණයේ ඇතිවූ දියුණුවත් සමග මැදපෙරදිග පැවති වෙළද ආර්ථිකය වෙනුවට ඛනිජ තෙල් නිසා ස්වංපෝෂිත ආර්ථිකයක් ඇතිවිය.
ස්වභාවික ව්‍යසන
සාමාන්‍යෙයන් රටක ඇතිවන ස්වභාවිත විපත් ද සංස්කෘතිය හැඩගැසීම කෙරේ බලපායි.නිරන්තර භුමිකම්පා වලට හසුවන ජපානයේ නිවාස තනන්නේ භුමි කම්පාවලට ඔරොත්තු දෙන අයුරිනි.නිරන්තර වැලි කුණාටු ඇතිවන අරාබියේ ශරීරය හොදින් ආවරණයවන ඇදුම් අදිති.නායයාම් ඇතිවල ප්‍රදේශවල වෙසෙන ජනයා නිවාස තනාගැනීමේ දී භූමියේ පිහිටීම අනුගමනය කරමින් නිවාස තනාගනී.