බණකතා_සාහිත්‍ය
බණකතා
ගමකතා හා බණකතා නමින් හැ`දින්වෙන කතා විශේෂ දෙකක් පෙර සිංහලයෙහි විය. නම් දෙකකින් ඒ කතා හ`දුන්වන ලද්දේ ගමකතාවෙහි නැති අපූරු අවයවයක් බණකතාවෙහි ද, බණකතාවෙහි නැති අපූරු අවයවයක් ගම කතාවෙහිද වූ නිසා නොවේ. කතා විෂය, අර්ථය හා භාෂාව ද විසින් ඒ කතා දෙවර්ගය වෙනස් වූ හෙයිනි. ඒ දෙවර්ගයේ ම කතාවලට වස්තු විෂය වූයේ මනුෂ්යෙ ජීවිතයයි. ඒ කතා කියන ලද්දේ ද එකම සිංහල බසිනි. ඒ කතා කියූවන්ගේ අත්දැකීම්, අදහස් පරමාර්ථ, උගත්කම් විසින් වෙනස් වූ හෙයින් ඔවුන් කියූ කතා ද වෙනස් ය. එසේ වුව ද බණකතාව ඇතැම් විට ගමකතාව විය. ගැමියන්ගේ කටවහරට යාමෙන් ඔවුන්ගේ අදහස් හා බස ද අනුව වෙනස් වීමෙන් බණකතාව ගමකතාව විය. බණ හා සකු කවිය උගත් භික්ෂූන් අතින් ලියවුණු ජන කතාව අමුතු සාහිත්යේයික වේශයක් ගත් නිසා එයද බණකතාව නමින් හ`දුන්වනු ලැබීය. අනුරාධපුර යුගය නමින් හැ`දින්වෙන කාලපරිච්ඡේදය අවුරුදු 1300 යද ඉක්ම යතත් සන්න, අටුවා, ගැටපද සිඛවළද විනිස නම් ශික්ෂාපද සංග්රුහය මිස එවකට අයත් ගද්ය සාහිත්යක කෘතියක් අපට ලැබී නැත. පොළොන්නරු යුගයේ පටන් සම්පාදනය වූ සිංහල ගද්ය් සාහිත්ය මුළුමනින් ම බෞද්ධ බණකතා සාහිත්ය්ක් ලෙස හැ`දින්විය හැකිය. සාහිත්ය් කෘති සම්පාදනය වන්නේ, ඒ ඒ යුගයේ අවශ්ය තා සහ රුචිකත්වය අනුවය. අනුරාධපුර යුගය පුරා සම්පාදනය වූ හෙළටුවා, සන්න, පිටපොත්, ගැටපද ආදී ව්යාගක්යානන ග්රටන්ථ සහ වෙනත් නාමශේෂ කෘති සම්පාදනය කිරීමේ දී බුද්ධ ධර්මය ස්වභාෂාවෙන් පැහැදිලි කිරීම මූලික අරමුණ වූ බව සිතිය හැකිවන අතර පොළොන්නරු යුගයේ ලේඛකයන් වෙත ඊට වඩා වෙනස් අරමුණු ඉදිරිපත් වූයේ ය. මෙරට දිගු කලක් හින්දු භක්තික සොළී රජුන්ගේ පාලනයට යටත් වී තිබීමේ ප්රලතිඵල වශයෙන් බෞද්ධ සිංහලයන් ඒ භක්තිය කෙරෙහි යොමු වූ අයුරු ඉතිහාසය හෙළි කරයි. සංස්කෘත භාෂාව මෙහි උගතුන් අතර වඩ වඩාත් සම්භානාවට පාත්රය වීම භාෂා සාහිත්ය කෙරෙහි අනෙක් බලවේගය යි. යළි සිංහලාධිපත්යා තහවුරු වීමත් සමග බුදු සමයේ පුනරුදයක් ඇතිකරලීම අවශ්යට වූයේ ය. හින්දු සමය ප්රීචලිත වීමත් සම`ග දේව ඇදහිලි සහිත මාර්ගය කෙරේ මෙරට ජනයා යොමු වී සිටි බැවින් ඒ දේව භක්ති මාර්ගයෙන් මුදවාලීමේ හො`දම ක්රාමය නම් බුදු රජාණන් වහන්සේ සියලු හින්දු දෙවිවරුන් පරයන බලයෙන් හා ශක්තියෙන් යුක්ත බව පෙන්වමින් බුද්ධ භක්ති මාර්ගයෙන් හ`දුන්වාදීම බව අපේ ලේඛකයෝ තේරුම් ගත්හ. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ නව අරහාදී බුදු ගුණ හුවා දැක්වෙන සේ අමාවතුර, පූජාවලිය ආදී බණ පොත් ද බුත්සරණ ආදී සරණ ග්ර න්ථ ද සම්පාදනය වූයේ මේ පසුබිම තුළ ය. අමාවතුරෙන් ඇරඹුණු සිංහල බණකතා සාහිත්ය සම්බන්ධයෙන් තවත් එක් නිරීක්ෂණයක් කළ හැකිය. එනම් සමකාලීන ගද්යා සාහිත්ය ලේඛකයන් පද්යන රචකයන් තරමට එදා මෙහි ප්රමචලිත වී තිබුණ අලංකාර සම්ප්ර‍දායට නැඹුරු නොවීම ය. සැබවින් ම ගුරුළුගෝමීන්, ධර්මසේන හිමි, සිංහල ජාතක කතා කර්තෘන් වැනි ලේඛකයන් සිතාමතාම ඒ සම්ප්රෝදාය ප්රධතික්ෂේප කළ බව පෙනේ. සියබස්ලකර “පෙදෙන් බුදු සිරිත“ ආදී නිර්දේශයෙන් දක්වා ඇති බව දැන දැනම අමාවතුර නම් ගද්ය“ කෘතිය බුද්ධ චරිතයක් බව ගුරුළුගෝමීන් පවසන්නේ එම නිර්දේශය ප්රගතික්ෂේප කල නිසා විය යුතුය. ගුරුළුගෝමීහු ධර්මප්ර දීකාව සහ අමාවතුර කෘති දෙක හ`දුන්වමින් ‘හේ බුද්ධ ධර්ම යැ’ ‘මේ බුද්ධ චරිත යැයි’ යනුවෙන් අමාවතුරෙන් බුද්ධ චරිතය ප්රෙකාශ වන බව පවසති. බුත්සරණ අවසන් කර ඇත්තේ ද “අමෘතාවහ නම් බුද්ධ චරිතය නිමි’’ යන වාක්ය්යෙනි. විදග්ධ ජනයා ස`දහා පද්ය. කාව්යධ රචනයේ දී සංස්කෘත අලංකාර මාර්ගය අනුමත කෙරුණත් බුදුසමය පොදුජන ආගමක් ලෙස පොදුජනයාට විෂය වන පරිදි සංග්රුහ කිරීමේදී එය නොගැලපෙන සේ සලකනු ලැබූ බව මෙයින් ගම්යරමාන වේ. එහෙත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ශක්රි, බ්රාහ්ම, යක්ෂ, දේව ආදී සියලුම දෙනාටම වඩා උතුම් බවත් හැමගෙන් පුජා ලබන බවත් හුවා දැක්වීම ස`දහා ලේඛකයෝ හැම විටම උත්සහ ගත් හ. අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේ පටන් ම ඉස්මතු වී තිබූ බෝධිසත්ව සංකල්පය කෙරෙහි පොළොන්නරු, දඹදෙණි, කුරුණෑගල යුග වලදී වැඩි අවධානයක් දැක්වීම ද බුදුසමය පොදුජන රුචියට සමීප කිරීමට රුකුලක් විය. පූජාවලිය මීට ශාක්ෂි දරයි. ජාතක කතා සහ වෙනත් ආගමික කතාන්දර ම`ගින් බුදුදහමත් බුදුසමයේ සාරධර්මත් පතුරවාලීමේ මාර්ගය ද පොදු ජනයාට විෂය වන්නකි. ඒ කතා ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාවක් සරල මෙන් ම රසවත් ද වූයේ ය. අමාවතුර, බුත්සරණ, සද්ධර්මරත්නාවලිය යන කෘතීන්හි කතා වස්තු සහ රචනා විලාසය විභාග කිරීමෙන් පියවරෙන් පියවර ක්රීමයෙන් බුදු සමය පොදුජනයා බුදු සමය පොදුජනයා වෙත සමීප කරනු ලැබූ ආකාරය පසක් කරගත හැකි වෙයි. හැම කෘතියක් ම සම්පාදනය කර ඇත්තේ යම් නිශ්චිත අරමුණක් පෙරදැරි කරගෙන ය. “අප බුදුන්..... තුන් ලෙව්හි සැරි සැරූ විෂම පුද්ගලයන් දමා අමා මහ නිවන් පැමිණ වූ සේ නො වියත් හුදී ජනන් ස`දහා... ’’ - අමාවතුර “ශ්රැද්ධා සම්පන්න ජනයන් ස`දහා... ’’ - ධර්මප්රසදීපිකාව “සත්පුරුෂයන්ට සන්තෝෂය ස`දහා, ඇසුවනට ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත්තිය ස`දහා... ’’ - දහම්සරණ “කිසියම් ධර්ම ව්යාහඛ්යාන කතාවකින් රජහට බෝධිසත්ව පාරමිතාවෙහි විභාග හ`ගවනු පිණිස හා සිංහල දන්නා සත්පුරුෂ ජනයන්ගේ බොහෝ කල් ශ්රවද්ධා බුද්ධි ජනනය කරවා ත්රි විධ වූ සම්පත් සාදා දෙන පිණිස හා..... ’’ - පූජාවලිය “යම් කෙනෙක් නුවණ මදවත් කුශලච්ඡන්දය ඇතිව ධර්මාභිශේකයට උපදෙස් ලදින් බණ දැන පින්කම හැසිර නිවන් සාධා ගනිත් නම් එසේ වූ සත්පුරුෂයන් ට වැඩ සදහා...... ’’ -	සද්ධර්මරත්නාවලිය “දෙන සග සැප 	නැ		තත් සිහි කළ වුන්ට	මොහො	තක් මොක්පුර		මහව		තක් කියම් මුනි රජුගෙ පෙර සිරි	තක්’’ - ගුත්තිල කාව්‍ය හෙළු බසිනි පද 		බැද කියනුව බණක්		සොද -	කාව්යේශේකරය පරවැඩ පිණිස පද		බැද මෙකවි වස්වා දනන් මන	දොළ -	සදකිදුරු දා කව, 433