cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ලෝටස් 1-2-3
ආරම්භය
VisiCalc නම් පැතුරුම්පතෙහි නිර්මාතෘවරයාගේ මිතුරකු වන Mitchell Kapor, Lotus Development Corporation ආයතනයේ ආරාම්භකයා විය. Lotus 1-2-3 මුලින්ම නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඊට පෙර තවත් පැතුරුම්පත් දෙකක් නිර්මාණය කළ Jonathan Sachs විසිනි. මෙය මුලින්ම නිකුත් කරන ලද්දේ 1983 ජනවාරි 26 වන දාය
VisiCalc වල ජනප්‍රියත්වය Lotus 1-2-3 වලට මාරු වූ අතර Multiplan වල R1C1 ආකාරයේ කොටු හැඳින්වීම වෙනුවට VisiCalc වල A1 ආකාරයේ කොටු හැඳින්වීමකට යාම ත් "/" යතුරෙන් මෙනුව ක්‍රියාත්මක කිරීමත් මෙහි විශේෂත්වයන් විය. මෙහි ජනප්‍රියත්වය වසර ගණනාවක් ම පැවතීමට එක් හේතුවක් විය හැක්කේ එහි මෘදුකාංග දෝෂ විරහිත වීම යි.
5 ¼ ඩිස්ක් ඩ්‍රයිව් පමණක් තිබූ පරිගණක සඳහා 5 ¼ ඩිස්ක් 5 කින් Lotus 1-2-3 පැමිණි අතර ඒවා Install, 123, PrintGraph, Translate හා View වශයෙන් නම් විය. මෙහි PrintGraph නම් ඩිස්ක් එක ප්‍රස්ථාර මුද්‍රණය කිරීම සඳහා භාවිතා කළ අතර Translate නම් ඩිස්ක් එක Lotus 1-2-3 වල දත්ත dBase වැනි වෙනත් මෘදුකාංගයකට මාරු කිරීමත් එම මෘදුකාංග වල ඇති දත්ත Lotus 1-2-3 වලට මාරු කිරීමටත් භාවිතා විය.
ලක්ෂණ
x86 assembly language මත සම්පූර්ණයෙන්ම නිර්මාණය වූ නිසා Lotus 1-2-3 ඉතාමත්ම වේගවත් විය.
Lotus 1-2-3 යන නම භාවිතා කරන ලද්දේ එයට විශේෂ ක්ෂේත්‍ර 3ක ලක්ෂණ තිබි බැවිනි. ඒවා නම් පැතුරුම්පත් (Spreadsheet), දත්ත ගොනු (Database) හා ප්‍රස්ථාර (Graph) යි.
සමීකරණ = ලකුණෙන් ඇරඹුණු අතර වලට ආවේණික ශ්‍රිත (Functions) @ ලකුණෙන් ආරම්භ විය. අගය න් +,- හෝ. ලකුණුවලින් ඇරඹුණු අතර පෙළ ක් (Text) නම් ', " හෝ ^ ලකුණුවලින් ඇරඹිණි. මෙම ලකුණුවලින් පෙළ කොටුව තුළ කෙසේ පිහිටිය යුතු ද යන්න තීරණය විය.
දත්ත අනු-පිළිවෙලට සැකසීම කළ හැකි වූ අතර ගණිතමය මෙන්ම ව්‍යාපාර අරිපාලනයේ ත් සංඛ්‍යානයේත් ගණනය කිරීම් ගණනාවකට ම සම්බන්ධ ශ්‍රිත බොහෝ ගණනක් ම තිබිණ. විශේෂයෙන් Matrix Algebra නම් වීජ ගණිතයේ එන න්‍යායන් මඟින් සමගාමී සමීකරණ විසඳීම පවා කළ හැකි වූ අතර දත්ත විශාල ප්‍රමාණයක් සාරාංශ කළ හැකි Data Table නම් වූ විශේෂ පහසුකමක් ද Lotus 1-2-3 වල තිබූ ලක්ෂණවලින් කිහිපයකි.
Versions
Version 1.0 හි Macro නමින් පහසුකමක් තිබූ අතර එ මඟින් හි යතුරු ක්‍රියා කරවීමේ අනු පිළිවෙලක් වැඩ සටහනකට කැවීම මඟින් බොහෝ දේ කළ හැකි විය. යම්කිසි Macro එකක් මඟින් අතුරු මෙනුවක් නිර්මාණය කිරීම ද එහි එක් එක් අයිතමයක් සඳහා අවශ්‍ය දෑ එකක් හෝ වැඩි ගණනක් ඇතුළු කිරීම ද කළ හැකි විය. Version 2.0 හි බාහිර පහසුකම් Add-ins මඟින් එක් කළ හැකි විය.
MicroSoft ආයතනය විසින් නිර්මාණය කරන ලද MicroSoft Excel නම් පැතුරුම්පත සමඟ තරඟ කිරීම ට DOS මත වැඩ කළ Lotus 1-2-3 වලට නොහැකි වුව ද පසුව Windows මත වැඩ කරන Lotus Smartsuite නම් මෘදුකාංග කට්ටලයේ Lotus 1-2-3 නම් ඒ හා කරට කර සිටීමට හැකි විය.
ප්‍රවර්ගය:පැතුරුම්පත්
අත්භූත මාදිලිය (විශේෂ අාකාරය)
'''පරිගණක භාවිතයේ දී සමහර වෙබ් බ්‍රවුසර අත්භුත මාදිලිය හෙවත් විශේෂ අාකාරය නම් තාක්ෂණික විධිය, Internet explorer 5 සහ ඊට පෙර සංස්කරණ සඳහා ලියැවුණු වෙබ් පිටු සඳහා ගැළපෙන අාකාරයට වෙබ් පිටු ක්‍රියාත්මක කිරීමට භාවිතා කෙරේ.මෙය සිදු කරනුයේ W3C සහ IETF යන ද්විත්ව සම්මතයන්ට අනුකූලව ය. '''
සාරාංශය
වෙබ් පිටුවක අාකෘතිය විස්තර කරනුයේ සම්මත භාෂෘ ද්විත්වයක එකතුවකිනි. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ පැරණි වෙබ් බ්‍රවුසර මෙම භාෂා සඳහා  සම්පූර්ණ සහාය නොදැක්වී ය.( උදාහරණයක් ලෙස Microsoft Internet Explorer අනුවාදය 5.0 හා මැකින්ටොෂ් සඳහා 2000 දී නිකුත් කළ බ්‍රවුසරය,  CSS මට්ටම 1 සඳහා පූර්ණ සහාය දැක්වීය).
සම්මත කරගත් HTML හා CSS අාකෘති සඳහා වඩා හොඳින් සහාය දැක්වීම සඳහා ප්‍රධාන පෙළේ වෙබ් බ්‍රවුසර ඒවා හි හැකියාවන් සීරුවට වර්ධනය කරන ලද අතර පෙර ‍තිබූ සම්මත අාකාරයට නොවන වෙබ් පිටු සඳහා වූ සහාය ද ඉවත් නොකෙරිණි.
වර්තමානයේ බොහෝ වෙබ් බ්‍රවුසර විශාල ප්‍රමාණයක් වූ විවිධ වෙබ් පිටු සඳහා සහාය දක්වනු වස් ඔවුන් බහු ඉදිරිපත් කිරීම් භාවිතා කරයි.'සම්මත අාකාරය' භාවිතා කිරීමේ දී වෙබ් පිටු ඉදිරිපත් කරනුයේ HTML හා CSS සම්මතයන්ට අනුකූලවය.අත්භූත මාදිලියේ දී පැරණි වෙබ් බ්‍රවුසරයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක  වීමට උත්සහ දරයි. සමහර වෙබ් බ්‍රවුසර ( Mozilla හි  Gecko නිරූපණ එන්ජිම, හෝ Internet Explorer 8 හි දැඩි අාකාරය-mode) ඉහත කී දෙවර්ගයෙන් ම හැකිතාක් සංයුක්ත අාකාරයට සම්මත ලෙස ක්‍රියා කිරීමට උත්සහ ගන්නා බවක් පෙනේ.
අාකාරයන් හි වෙනස්කම් හා නිදසුන්
සම්මත ක්‍රමයේ හා අත්‍භූත ක්‍රමයේ දැකිය හැකි ප්‍රධාන වෙනස්කම වනුයේ CSS කේත හැසිරවීමේ අාකාරයයි. Internet Explorer box model bug. 6.0 වන සංස්කරණයට පෙර, Internet Explorer බ්‍රවුසරය විශේෂ අැල්ගොරිතමයක් භාවිතා කරමින් විවිධ අවයවයන් හි ‍පළල ගණනය කළ අතර එමඟින් සම්මතයෙන් ඔබ්බට යමින් වෙබ් පිටු සැකසීම සිදු කළ අතර එනිසාම එම බ්‍රවුසරයේ ජනප්‍රියතාවය ඉහළ යාමට හේතු විය.6.0 වන සංස්කරණයේ සිට Internet Explorer බ්‍රවුසරය සම්මත ක්‍රමයට ගැළපෙන අැල්ගොරිතමයක් සකස් කළ අතර ඊට පෙර දී භාවිතා කළ සම්මත නොවන අැල්ගොරිතමය අත්භුත විධිය සඳහා යොදා ගැනුණි.
මීළඟ හඳුනාගත හැකි වෙනස වනුයේ එක පෙළට පිහිටුවීම් වල සිරස් පිහිටුවීම් දක්වන අාකාරයයි.බොහෝ පැරණි බ්‍රවුසරයන් රූප පිහිටුවනු ලබන්නේ පින්තූරය අඩංගු කොටුවේ යට දාරයට මායිම් වන සේය.එහෙත් CSS මඟින් රූප පිහිටුවනුයේ පාඨයන් හි පාදම් මායිම අද්දරය. සම්මත අාකාරයේදී CSS ක්‍රමයට රූප පිහිටුවනු ලබන අතර අත්භූත ක්‍රමයේ දී යට දාරයේ මායිමෙයි පිහිටු වනු ලබයි
මීට අමතරව, බොහෝ පැරණි බ්‍රවුසර එයට උරුම වූ අකුරු මෝස්තර වගු තුළ දී ක්‍රියාත්මක කළේ නැත; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, අකුරු මෝස්තර එක් වරක් සමස්තයක් ලෙස ලියවිල්ලට ද, නැවත වගු සඳහා ද වෙනම හඳුන්වා දීමට සිදු වුණි. CSS පිරිවිතර ඒ සඳහා අවශ්‍යය අකුරු විශාලනය වගු සඳහා ලබා දුණි. උදාහරණයක් ලෙස, පිටුවක් ප්‍රකාශයට පත් මූලික අකුරු ප්‍රමාණය 80% ක් සහ වගුවක අකුරු ප්‍රමාණය 80% ක් (තහවුරු කිරීම සඳහා, ප්‍රමාණය 80% වන අකුරු බ්‍රවුසරයට උරුම ව නැත) වනු ඇත,ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල බ්‍රවුසර, දර්ශනය කරන්නේ වගු තුළ 64% ක අකුරු ප්‍රමාණයකි  (80% ක් 80% ක්). එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, වෙබ් බ්‍රවුසර සාමාන්‍යයෙන් අත්භූත මාදිලියේ දී උරුම අකුරු ප්‍රමාණ වගු තුළ නොපෙන්වයි.
ප්‍රමිති මාදිලි
තෙවන ගැලපුම් මාදිලිය ලෙස හඳුන්වන "එක්කෝ පාහේ ප්රමිතීන් මාදිලිය" හෝ "දැඩි මාදිලිය වන" යයි "සාම්ප්රදායික" සිරස් sizing වගුව සෛල අනුව CSS2 පිරිවිතර, ක්රියාත්මක කර ඇති මෙම බ්රවුසර: සෆාරි, ඔපෙරා 7.5 (පසුව), සියලු ගෙකෝපදනම් කරගත් වෙබ් බ්රව්සර සිට 1.0.1 (එවැනි ෆයර්ෆොක්ස්) හා ඉන්ටර්නෙට් එක්ස්ප්ලෝරර් 8.
"පාහේ ප්රමිතීන්" මාදිලිය දර්ශණ "තරග ප්රමිතීන්" මාදිලිය සියලු විස්තර හැර එකක්. පිරිසැලසුම රූප ඇතුළත වගුව සෛල හසුරුවන ආකාරයෙන් ම "quirks" මාදිලිය ක්රියාත්මක වන, ඒ වෙනුවට, වන තරමක් ස්ථාවර සමග උරුමය බ්රව්සර එවැනි Internet Explorer 7 (හා ඉන් පෙර). මෙය කැපූ-රූප--වගු සැකසුම් අඩු වැටීමට ඉඩ වෙන් බ්රව්සර විට එක්කෝ "quirks" හෝ "පාහේ ප්රමිතීන්" මාදිලිය, වඩා "ප්රමිතීන්" මාදිලිය වේ.
විවිධ දර්ශණ මාතයන් පත්කරමින්
බොහෝ විට, වෙබ් බ්රව්සර තීරණය වන දර්ශණ මාදිලිය භාවිතය මත පදනම් ඉදිරියේ Document වර්ගය ප්රකාශ පිටුවේ; නම් සම්පූර්ණ DOCTYPE වර්තමාන බ්රව්සරය භාවිතා කරනු ඇත ප්රමිතීන් මාදිලිය නම්, එය නොසිටි බ්රව්සරය භාවිතා කරනු ඇත quirks මාදිලිය. උදාහරණයක් ලෙස, වෙබ් පිටුව ආරම්භ වූ පහත සඳහන් DOCTYPE වනු ඇත, කොකා ප්රමිතීන් මාදිලිය: පහත සඳහන් DOCTYPE වේ syntactically සාවද්ය අඩංගු, රාජ්ය හඳුනාගැනීමේ ඉඟි පද "මහජන" නමුත් කිසිදු මහජන හඳුනාගැනීමේ (පෙන්නුම් නම අනුවාදය HTML භාවිතා), කිසිදු පද්ධතිය හඳුනාගැනීමේ URL එක ක HTML Document වර්ගය අර්ථ දැක්වීම. මේ බව කොකා අත්භූත මාදිලිය: මීට අමතරව, වෙබ් පිටුව වන, ඇතුලත් නැත DOCTYPE සියල්ල විනිශ්චය කරනු ලැබේ අත්භූත මාතයෙන්.
එක් සැලකිය යුතු හැර මේ වන Microsoft's Internet Explorer 6 බ්රවුසරය වනු ඇත, විනිශ්චය පිටුව අත්භූත මාදිලිය නම් DOCTYPE ය විසින් පෙර XML prolog, යන්න නොතකා සම්පූර්ණ DOCTYPE දක්වා ඇත. මේ අනුව ක XHTML පිටුව සමග ආරම්භ වන අතර, පහත දැක්වෙන කේතය වනු ඇත ඉටු අත්භූත මාතයෙන් විසින් එනම් 6: ඉහත අාකාරය බොහෝ දුරට IE 6.0 හි අත්භුත මාදිලිය පමණක් ප්‍රයෝජනවත් වේ.
අත්භූත මාදිලිය ඕනෑම අනුවාදය එනම් වනු ඇත අවුලුවන නම් කිසිම දෙයක් පෙර, DOCTYPE. උදාහරණයක් ලෙස, නම් hypertext ලේඛනය අඩංගු අදහස්, අවකාශය හෝ ටැගය පෙර, DOCTYPE ප්රකාශයට පත්, එනම් භාවිතා කරනු ඇත අත්භූත මාදිලිය: ප්රශ්නය සමග XML ප්රකාශ කරන ලදී ස්ථාවර අනුවාදය 7 Internet Explorer, වන XML prolog හුදෙක් නොසලකා හරිනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, සඳහා උපරිම ගැළපුම සමග, දැනට පවතින හා පැරණි වෙබ් බ්රව්සර, ලෝක ව්යාප්ත වෙබ් සාමුහිකය, කුමන පවත්වාගෙන XHTML පිරිවිතර, බව හඟවන කතුවරුන් XHTML ලේඛන සලකා බැලිය හැකිය සැර බාල XML ප්රකාශනය.
ගොනු මාදිලි සංසන්දනය
හෙන්රි Sivonen ලැයිස්තුවක් සකස් විවිධ ලියවිල්ල වර්ග සහ ඒවා ප්රතිකාර වඩාත් පොදු බ්රව්සර, පෙන්නුම් වේවා පිටු ඉටු තුළ ප්රශ්නයuirks, එස්tandards, හෝ ඒlmost ප්රමිතීන් මාදිලිය. මෙම මිනුම් දණ්ඩ භාවිතා කිරීම "සඳහා පාහේ ප්රමිතීන් මාදිලිය" සම්මත නොවන වගුව සෛල උස දර්ශණ. මෙම වගුව අදාළ අන්තර්ගතය සමග සේවය අන්තර්ගත-වර්ගය පෙළ/html. අන්තර්ගතය සමග සේවය අන්තර්ගතය-වර්ගය අයදුම්පත්/xhtml+xml ඉටු ප්රමිතීන් මාදිලිය Chrome, Firefox, Internet Explorer 9, සෆාරි, ඔපෙරා. Internet Explorer 6, 7, සහ 8 සපයන්නේ නැත, අන්තර්ගතය-වර්ගය අයදුම්පත්/xhtml+xml.
මාදිලිය තහවුරු කිරීම
බොහෝ වෙබ් බ්‍රවුසර, ලේඛන වස්තූන් වර්ගය දීර්ඝ <tt style="background-color: transparent;">document.compatmode ගැළපුම්</tt> පෙන්නුම් දර්ශණ මාදිලිය සඳහා වත්මන් පිටුව. ප්රමිතීන් මාදිලිය හා පාහේ-ප්රමිතීන් මාදිලිය, <tt>ලේඛනය.compatmode ගැළපුම්</tt> අඩංගු වටිනාකම "CSS1Compat" අතර, අත්භූත මාදිලිය, එය සමාන වේ "BackCompat".
නටරාජ
මෙහි සම්භාව්‍ය නිරූපණය 6වන සියවස අවට එල්ලෝරා ලෙන් සහ බදාමි ලෙන් කැටයම්වල දක්නට ලැබේ. 10වන සියවස අවට, තමිල් නාඩුව තුළ එහි වඩාත් පරිණතම සහ ප්‍රකටම නිදසුන් චෝළ ලෝකඩ ප්‍රතිමාවලින් දැකගත හැක. විවිධ උසින් යුත් මෙම ප්‍රතිමා සාමාන්‍යයෙන් අඩි හතරට වඩා උසින් අඩු අතර වැඩි අවස්ථා ද හමුවේ. ඓතිහාසික කලා නිර්මාණ අතර නටරාජා කැටම් දකුණු ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, අග්නිදිග ආසියාවේ බාලි හා කාම්බෝජය වැනි ප්‍රදේශවලින් සහ මධ්‍ය ආසියාවෙන් හමුවේ.
නර්තන සහ නාට්‍යමය කලාවන්ට අධිපති ලෙස ශිව දෙවියන් නිරූපණය කළ මෙම ප්‍රතිමා කලාව පිළිබඳ හින්දු ග්‍රන්ථවල සඳහන් ශෛලීන් සහ මිනුම් උපයෝගී කොටගෙන නිර්මාණය කරන ලදී. එමගින් දර්ශීයව ශිව එක් නාට්‍ය ශාස්ත්‍ර ඉරියව්වකින් යුතුව, සිය පසුපස වම් හස්තයේ අග්නිය දරාසිටින අතර, එහි ඉදිරි හස්තයෙන් ගජහස්ත හෙවත් දණ්ඩහස්ත මුද්‍රාවත්, නාගයකු එතී සිටින ඉදිරිපස දකුණු හස්තයේ අභය (බිය නොවීම) මුද්‍රාවත් නිරූපණය වේ. එය සූත්‍ර පාඨයක් කෙරෙහි යොමු කොට ඇත. පසුපස දකුණු හස්තයෙහි බොහෝවිට දමරු නම් උඩැක්කියක් වැනි සංගීත භාණ්ඩයක් දරාසිටිනු නිරූපිත ය. ඔහුගේ සිරුර, ඇඟිලි, වළලුකර, ගෙල, මුහුණ, හිස, කන් පෙති සහ වස්ත්‍රය විවිධ මෝස්තරවලින් අලංකාර කොට ඇති අතර, ඒවා ඓතිහාසික යුගය සහ ප්‍රදේශය අනුව වෙනස් විය හැක. ඔහු වටා ගිනි සිළු වළල්ලක් ඇති අතර, පද්ම පීඨයක් මත සිය වම් පාදය ඔසවාගෙන (කලාතුරකින් දකුණු පාදය ඔසවා සිටින අවස්ථා ද හමුවේ) සිටියි. සිය දකුණු පාදයෙන් වාමනයකු පාගාගෙන සමබරව සිටියි. මෙම වාමන රුව (අපස්මාර හෝ මූයලක) මගින් අවිද්‍යාව සංකේතවත් කෙරේ. මෙම උද්වේගී නර්තනයේ ඇති ගතික ස්වභාවය කැරකැවී ගිය කේශ කලාපයෙන් පෙනී යන අතර, එහි සිහින් කෙස් වැටි හිසට පිටුපසින් විජිනියක් මෙන් සැකසී ඇත. 12වන සියවසේ සිටම ඉන්දියානු විද්වතුන් විසින් නටරාජ රුවේ ලක්ෂණ විවිධ අයුරින් අර්ථ දක්වා ඇති අතර, එහි සංකේතාත්මක සහ දාර්ශනික අර්ථය එහි දී ඉදිරිපත් කොට ඇත.
ඉන්දියාවේ වඩාත් ප්‍රචලිත ප්‍රතිමා සංකේතයක් වන නටරාජ රුව ඇතැම් අවස්ථාවල දී ඉන්දීය සංස්කෘතියේ සංකේතයක් ලෙස ද භාවිතා වේ. එපමණක් නොව එය හින්දු කලාවේ අග්‍රගන්‍ය නිර්මාණයක් ලෙස ද සැලකේ.
වාලම්පුරි
ප්‍රදර්ශනය
ආරම්භක සිනමා ශාලා - ලිබර්ටි - කොල්ලුපිටිය, රිට්ස් - බොරැල්ල, අශෝකා / රොක්සි
ප්‍රාන්ස් මෙස්මර්
thumb|ප්‍රාන්ස් මෙස්මර් ප්‍රාන්ස් ප්‍රෙඩිරිච් ඇන්ටන් මෙස්මර් (1734 මැයි  23 දින උපත ලැබීය. ඔහු ජර්මන් ජාතික වෛද්‍යවරයෙකි. මෙත්මා තාරකා විද්‍යාවට හා ජෝතිෂ්‍ය ශ්‍රාස්ත්‍රයට ද වැඩි ඇල්මක් දැක්වීය. ඇනිමල් මැග්නිටිස්ම් හෙවත් සත්ව චුම්භකත්වය යන සංකල්පයේ හා ස්වාප්නවේදය හෙවත් මෝහන ප්‍රතිකාර ක්‍රමයේ පියා ලෙස සැලකේ(සත්ව චුම්භකත්වය පිළිබද මෙස්මර්ගේ න්‍යාය පසු කාලයකදී ස්වාප්නය හෙවත් මෝහනය දක්වා දියුණු කැරිණි).. ඔහු විසින් වෛද්‍ය විද්‍යාවට පටහැනි අමුතුම ආකාරයේ ප්‍රතිකාර න්‍රමයක්ලෙස හදුන්වාදුන් චුම්භක බලයෙන් රෝග සුවකිරීමේ කලාවේ කිසිදු විද්‍යාත්මක පදනමක් නැතිබවත් එය මිත්‍යාවක් පමණක් බවත් සදහන් කරමින් මෙම ප්‍රතිකාරය ඔහුට සමකාලීන වෛද්‍යවරුන්ගේ දැඩි විවේචනයන්ට ලක්වූ අතර මෙම නිසාම ඔහුට තම කීර්තිනාමය අහිමිවිය.කෙසේ වෙතත් මෙම ප්‍රතිකාර ක්‍රමයෙන් එවක යුරෝපා සමාජයේ වසංගතයක් සේ පැතිරීතිබූ හිස්ටීරියාව හෙවත් මායා රෝගය සුවකිරීමට හැකිවිය.මෙම ප්‍රතිකර ක්‍රමයේ විද්‍යාත්මක බව සනාථ කිරීමට ඔහු ඉදිරිපත්කල තර්ක සියල්ල විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හමුවේ ප්‍රතික්ෂේපවිය.මෙම ප්‍රතිකාර ක්‍රමය සොයාගැනීම නිසා ඔහුට ලැබුනේ කීර්තිය නොව අපකීර්තිය පමනි.ඔහුගේ මරණයෙන් වසර කිහිපයකට පසු මේ පිළිබදව පර්යේෂණ සිදුකල ප්‍රංශ ජාතික ස්නායු රෝග විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙකුවූ ජින් මාටින් චාකොට් විසින් පෙන්වා දුන්නේˑ මෙස්මර්ගේ මෙම ප්‍රතිකාර ක්‍රමය මනසික ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක් බවත්  එමගින් රෝගින් සුවවන්නේ චුම්භක බලයක් නිසා නොව මනසට සිදුකරන ස්වංයෝජනා නිසා බවත්ය.ජින් මාටින් චාකොට් විසින් මෙස්මර් ගේ ප්‍රතිකාර ක්‍රමය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කලේයˑචාකොට් මෙය ස්වාප්නය හෙවත් මෝහන ප්‍රතිකාරය යන නමින් හැදින්වීය.
අධ්‍යාපනය රැකියාව හා විවාහය
මෙස්මර් 1734 දී ඔස්ට්‍රියාවේ ඉසැන්ග් ග්‍රාමයේ දී උපත ලැබීය.ඔහුගේ පියා මාස්ටර ෆොරෙස්ටර් ඇන්ටන් මෙස්මර් නම්විය.(1701— 1747) මව මාරියා 1701—1770). නම්වූවාය.ඔහු බැවේරියාවේ ඩිලෙන්ගන්හි ජේසු නිකායික පාසලෙන් සිය මූලික අධ්‍යාපනය හැදෑරීමෙන් පසු වියානා විශ්ව විද්‍යාලයෙන් වෛද්‍ය විද්‍යාව හැදෑරීය..1759. ත් 1766 අතර ඔහු  ලතික් භාෂාවෙන් රචනා කල  De planetarum influxu in corpus humanum (On the Influence of the Planets on the Human Body මිනිසාගේ සෞඛ්‍ය කෙරෙහි ග්‍රහ වස්තූන්ගේ බලපෑම)  නම් ග්‍රන්තය ප්‍රකාශයටගත් කළේය.මෙමගින් ග්‍රහලෝකවල බලපෑම මිනිසාට බලපාන ආකාරය පිළිබද විස්තරවෙයි.ව්ශේෂයෙන් රෝග පීඩා ඇතිවීම කෙරේ ග්‍රහ බලපෑම විස්තර කරයිˑමෙය සර් අයිසෙක් නියුටන් ගේ තාරකා විද්‍යාවට නොගැලනේනක් විය.මෙය ජොතිෂ්‍යයට අදාල ක්‍රමයක්ලෙස දැක්විය හැක.. මෙම සාදක සොරකම් කරගත් කරුණුවලින් සමන්විතයැයි සැළකේ
1768 ජනවාරි මාසයේ දී මෙස්මර් ඇනා මාරියා නම් කාන්තාව හා විවාහවිය.ඇන්ටන් මෙස්මර් තම වෛද්‍ය වෘත්තිය ඉතා හොදින් ලාභ අපේක්ෂාවකින් තොරව සිදුකලබව දැක්වේ.ඔහු එකල වැඩි අවදානයක් යොමු කලේ එකල යුරෝපා සමාජයේ වසංගතයක් සේ පැතිරී තිබූ හිස්ටීරියාව හෙවත් මායා රෝගයට ප්‍රතිකාර සොයාගැනීමටය.හිස්ටීරියාව යනු කිසිදු ඖෂධ ප්‍රතිකාරයකින් සුකිරීමට නොහැකිවූ රෝග තත්වයකි.ඔහු විසින් සොයාගත් මෝහන ක්‍රමය මගින් පමණක් එකල මෙම රෝගය සාර්තකව මැඩපවත්වා ගැනීමට හැකිවිය.කෙසේ වෙතත් හිස්ටීරියාව යනු මානසික රෝගයක් බවත් එය ඇතිවන්නේ අවිඥ්ඥානය තුල යටපත්වී ඇති තෘප්තිමත් නොකල ලිංගික ආශයන් මගින් විඥ්ඥානය වෙත ඍණාත්මක ස්වංයෝජනා ඇතිකිරීම නිසා බවත් පසුව මනෝවිශ්ලේෂණවාදීන් විසින් සොයාගත්හ. thumb|De planetarum influxu in corpus humanum
මෙස්මර්වාදය
1774 දී මෙස්මර් ෆ්‍රැන්සිස්කා ඔස්ටලින් නම් වූ හිස්ටීරියා රෝගී කාන්තාවකට ප්‍රතිකාර කරන අතරතුර නව හොයා ගැනීමක් සිදු කිරීමට සමත්විය.මෙහි දී මෙස්මර් හිස්ටීරියා රෝගී කාන්තාවගේ සිරුරේ ස්පර්ශ වන පරිදි කාන්දම් අමිණූ යකඩ දඩු කිහිපයක් තබා පරීක්ෂණයක් සිදු කළේය.මෙහි දී ඇයට තම සිරුර හරහා යම් බලයක් ගමන් කළ බවත් පසුව ක්‍රමයෙන් තම රෝගී තත්වය සුව අතට හැරුන බවත් පැවසීය.මෙස්මර් මෙමගින් නිගමනය කළේ ඇයට ස්පර්ශ වීමට තැබූ කාන්දම් මගින් නොව සිරුර තුල නිපදවන චුම්භක බලයක් මගින් ඇය සුවවූ බවයි.එය සත්ව ශරීරතුලින් නිපදවන චුම්භක බලයක් ලෙස සැළකූ ඔහු සතුන්ගේ සිරුරින් වුම්භක බලයක් නිපදවන බව විශ්වාස කලේය.සත්ව සිරුරින් නිපදවන චුම්භක බලය සත්ව චුම්භකත්වය ලෙස ඔහු හදුනාගනීː
1775 දී මෙස්මර් තම අදහස ජොනනහ් ජෝෂප් ගැන්සර් ක්‍රියාත්මක කල මුනිච් විද්‍යා පීඨයට යොමු කළේය.ජොෂප් ගැස්නර ප්‍රතිකාර කරන්නකු හා පූජකවරයෙකු විය.මෙස්මර් සදහන් කළේ මෙම වෛද්‍ය පූජකවරයා ප්‍රතිකාර කිරීමේ දී සත්ව වුම්භකත්වය යොදා ගන්නා බවයි..
මෙස්මර් වරක් තමා සොයාගත් අපූරු වුම්භක සුව කිරීම මගින් 18 හැවිරිදි මාරියා නම් වූ ගායිකාවකට වැළදී තිබූ හිස්ටීරියා රෝගයකට ප්‍රතිකාර කරද්දී එය අසාර්තන විය.මෙම ප්‍රකට ගායිකාව ඔහුගේ ප්‍රතිකාර ක්‍රමයෙන් සුව නොවූ බව දැනගැනීමත් සමග ඔහුට දැඩි අපකීර්තියක් ඇතිවිය.එමනිසා ඔහු වියානාවේ සිට පැරීසියට සංක්‍රමණය විය.මෙහිදී ඔහු තවදුරටත් තම ප්‍රතිකාර ක්‍රමය පිළිබද පර්යේෂණ සිදු කළේය.
ඔහු ප්‍රංශයට පැමිණියද එවකට තිබූ කිසිදු වෛද්‍ය සභාවක් ඔහුව හෝ ඔහුගේ වෛද්‍ය ක්‍රමය පිළිනොගත්හ.එබැවින් ඔහුට හුදෙකලාව තම සේවාන් සිදු කිරීමට සිදුවිය.මෙහ දී ඔහුට චාල්ස් එස්ලන් නම් වූ වෛද්‍ය වරයා හමුවිය.ඔහු මෙස්මර්ට සහය දැක්වීමට ඉදිරිපත්විය.මෙම මිතුරගේ සහය ඇතුව මෙස්මර් මෙස්මර්වාදය පිළිබද පොතක් ප්‍රකාශයට පත්කළේය..
ක්‍රියාමාර්ගය
මෙස්මර් ප්‍රතිකාර කිරීමෙදී කණ්ඩායම් වශයෙන් හෝ එක් රෝගියකු වෙනවෙනම ගෙන ද ප්‍රතිකාර කළේය.ඔහු ප්‍රතිකාර කල අයුරු මෙසේය.ඔහු රෝගියා ඉදිරියෙන් රෝගියාගේ දණහිස් හා මෙස්මර් ගේ දණහිස් ස්පර්ශ වනසේ රෝගියා ඉදිරි පිටින් වාඩිවෙයි.මේ අතර රෝගියාගේ මහපට ඇගිල්ල තම අඅතින් තදකරමින් එක එල්ලේ රෝගියාගේ දෑස දෙස බලයි.ක්‍රමයෙන් තම අත රෝගියාගේ උරහිස දක්වා ගෙනයයි.යලින් සෙමෙන් අත පහළට ගෙන එන ඔහු රෝගියාගේ ඇගිළි ස්පර්ශ කරයි.ඇතැම් විට ඔහු මෙසේ පැය කිහිපයක්ම ප්‍රතිකාර කරයි.මෙම අවස්ථා වේ දී රෝගීන්ට අමුතු දැනීමත් සමග සුවයක් ලබන බව දැක්වේ..
1780 වනවිට ප්‍රතිකර තවදුරටත් හොදින් කරගෙන ගියේය.මෙහි දී තවත් ඉංග්‍රීසි ජාතික වෛද්‍යවරයෙකු ඔහුට එක්විය. ඔවුන් තවදුරටත් ප්‍රතිකාර නවමගකට යොමු කළහ.ඒ මෙසේය. තරමක් අදුරු වූ කාබරය මැද අඩි එකහමාරක් පමණ උස ඇති බදුනක් තැබීන.මෙය වටා රෝගීන් 20 දෙනකුට පමණ වාඩිවී සිටීමට හැකිවියමෙය පියනකින් වසාතිබුණි.මෙම බදුනේ සිදුර සකසා තිබූ අතර මෙම සිදුරු තුලින් යකඩ බටයක් දමා තිබිණ මෙවා විවිධ දිගින් යුක්ත වූහ.මෙම යකඩ කූරක එක කෙළවරක් රෝගීන්ගේ සිරුර ස්පර්ශ වනලෙස තබා තිබූණි.මෙම බදුන වටා සිටි රෝගීන් සැමටම මෙම යකඩ දඩු ස්පර්ශ වන ලෙසද රෝගීන් ද එකිනෙකා ස්පර්ශයෙන් සමභන්ධ වනලෙස හිදුවා තිබිණ.මෙම අවස්තාවේ දී මෙස්මර් රෝගියා ස්පර්ශ කිරීමෙන් තොරව රෝගියා දෙස එක එල්ලේ බැලීම වැනි ක්‍රම මගින් අවධානය තමාවෙතට යොමු කරගනිමින් ප්‍රතිකාරයේ නිරතවෙයි.මේ ආකාරයට විවිධ අත්හදා බැලීම් නව්‍යකරණය කිරීම් මගින් තම ප්‍රතිකාර ක්‍රමය වැඩිදියුණු කිරීමට මෙස්මර්ට හැකිවිය.
විමර්ශනය
thumb|Mesmer's grave in the cemetery in Meersburg, Germany. 1784 දී මෙස්මර්ගේ ඉල්ලීමකින් තොරව දාසයවන ලුවී රජතුමා විසින් මෙස්මර්ගේ චුම්භක ප්‍රතිකාර ක්‍රමය පිළිබද පරික්ෂා කිරීමට හතර දෙනකුගෙන් යුත් වෛද්‍ය කමිටුවක් පත්කළේය.මෙම කමිටුවේ ඉල්ලීම පරිදි තවත් අයකු පත් කළේය.ඒ අනුව පංච පුද්ගල කමිටුක් ඉදිරියට මෙස්මර් යොමුකරනලදී.මෙම කමිටුවට රාජකීය විද්‍යා ඇකඩමිය නියොජනය කරමින් රසායන විද්‍යාඥ ඇන්ටකී ලැවොයිස්ටර්ද(Antoine Lavoisier),වෛද්‍ය ජෝසප් ගිල්ටන්(Joseph-Ignace Guillotin),තාරකා වි්‍ද්‍යඥ ජීන් සිල්වේන් බෙලි(Jean Sylvain Bailly) සහ ඇරිකන් තානාපති වරයෙකුවූ බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් යන අය සාමාජිකත්වය දැරීය.
මෙම කමිටුව මගින් මෙස්මර්ගේ චුම්භක ප්‍රතිකාර ක්‍රමය පිළිබද විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයක නිරතවිය.මෙම පරීක්ෂණ මගින් මෙස්මර් සදහන් කළ සත්ව චුම්භකත්වය පිළිබද න්‍යාය සාවද්‍ය බව ඔප්පුවිය.ඔහු භාවිතකල රසායනික දියර වලට හෝ චුම්භකයන්ට රෝග සුව කිරීමේ කිසිදු බලයක් නැතිබව අවධාරණය විය ඔහුගේ ප්‍රතිකාර ක්‍රමය හුදු මවාපෑමක් පමණක්බව මෙම පරීක්ෂකයන් මතය විය.කෙසේ වෙතත් එක් පරීක්ෂකයෙකු පමණක් තවදුරටත් මේගැන සොයා බැලිය යුතුයැයි පවසන ලදී.මෙයින් ලැබුන අපකීර්තිය නිසා මෙස්මර් දැඩි පීඩනයකව පත්විය.
1784 අගෝස්තු මාසයේ මෙස්මරික් සමාජය(Mesmeric society) වෙ පැමිනෙන ඔහු 1785 දී ප්‍රංශයේ පැරින් නගරයට පිටත්වී යයි.1790 දී යලිත් වියානා නුවරට පැමිනෙන ඔහු තම නිවස විකුණා දමා නැවත ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවර වෙත පිටත්වී යයි.ඒ වනවිට ඔහුගේ බිරිද මියගොස් තිබිණ.
ප්‍රංශයට පැමිණි මෙස්මර් තවදුරටත් තම ප්‍රතිකාර ක්‍රමය දියුණු කරමින් හිස්ටීරියා රෝගීන් රැසක් සුවපත් කිරීමට දායකවිය.බොහෝ වෛද්‍යවරු මෙස්මර්ගේ වුම්භක ප්‍රතිකාර ක්‍රමය විද්‍යාත්මක නොවනබව පැවසුවද රහසින් මෙම ක්‍රමය අනුගමනය කළේය.මෙමගින් බොහෝ හිස්ටීරියා රෝගීන් සුවය ලැබුවද එහි විද්‍යාත්මක සංන්සිද්දිය කිසිවකුට වටහාගත නොහැකිවිය.මෙස්මර් ජීවත්ව සිටි කාලයේ දී මෙම ප්‍රතිකාර ක්‍රමයේ විද්‍යාත්මක සත්‍ය වටහා නොගත් නිසා මනෝ විද්‍යාෙව් සුවිශේෂි ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක්වූ ස්වාප්නය හෙවත් මෝහන ප්‍රතිකාර ක්‍රමය සොයාගත් මෙස්මර්ට එම සොයා ගැනීම නිසා ලබිය යුතුව තිබූ ගෞරවය නොලැබුනු අතර නින්දා අපහාස පමණක් ලැබුණිමෙහි විද්‍යාත්මක බව සොයා ගන්නේ සුප්‍රකට ස්නායු විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙකු වූ ප්‍රංශ ජාතික ජීන් මාටින් චාකොට් විසිනි.චාකොට් මෙම ප්‍රතිකාරය ස්වාප්නය හෙවත් මෝහනය ලෙස නම් කළේය.
බාහිර සබැදුම්
ප්‍රවර්ගය:මනෝ විද්‍යාඥයන් ප්‍රවර්ගය:මනෝ විද්‍යාව
නාඌරූ
නාඌරූ  පැසිෆික් සාගරය මයික්රොනිසියා හි පිහිටි දුපත් රටක් වන අතර පෙරකළ ප්ලෙසන්ට් දුපත (ප්‍රීතිමත් දුපත) ලෙස හැදින් වුනි. අද එය නිල වශයෙන් නාඌරූ ජනරජය ලෙස හඳුන්වයි. එහි සමීපතම රාජ්‍යය වන්නේ කි .මී.300 ක් නැගෙනහිරින් පිහිටි කිරිබාති රජයේ බනබා දිවයිනයි. නාඌරූ යනු ලෝකයේ කුඩාම ජනරජය වන අතර එය වර්ග කි.මී.21ක් තුල 9378 ක ජනගහණයකින් යුක්ත වේ. නාඌරූ රාජ්‍යය දෙවැනි වන්නේ ලෝකයේ ජනගහන අඩුම රාජ්‍යය වන වතිකානු නගරය ට පමණි.
19 වන සියවසේ අග භාගයේ දී ජර්මන් අධිරාජ්‍යයා විසින් යටත් විජිතයක් ලෙස ප්‍රකාශ කල මෙහි පොලිනිසියානු හා මයික්රොනිසියානු ජනවර්ග වාසය කරති. පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව එය ඕස්ටේ‍්‍රලියාව, නවසීලන්තය හා එක්සත් රාජධානිය එක්ව පාලනය කරනු ලබන ජාතීන්ගේ සංගමයෙහි (ලීගය) අධීක්ෂණ මණ්ඩලයකට යටත් විය. දෙවැනි ලෝක යුද්ධය සමයේදී ජපන් සේනාංක විසින් පැසිෆික් හරහා අතුරු මාර්ගයක් ලෙස යොදා ගත් අතර අවසන් වීමෙන් පසු 1968 දී නිදහස් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.
නාඌරූ පොස්ෆේට් කඳු සහිත දුපතක් වන අතර, මතුපිට පරිසරය තුල පොහොසත් පොස්ෆේට් සංචිත වලින් යුක්ත වූ අතර ඒවා එළිමහන් පතල් කර්මාන්තයට බෙහෙවින් උපකාරී වුනි. 2011 පමණ වන විටත් රට සතුව පොස්ෆේට් නිධි පැවතියත් ඒවා වාණිජ වශයෙන් නිස්සාරය තත්වයේ නොමැත. 1960 අග භාගයේ හා 1970 මුල් භාගය අතර තුර වැඩිම ඒක පුද්ගල ආදායම ලබන ස්වෛරී රාජ්‍යය බවට නාඌරූ රාජ්‍යය පුරසාරම් දෙඩුවද පොස්ෆේට් සම්පත හීන වීමත්, පතල් කැණීම හේතුවෙන් පරිසරය විනාශ වීමත් නිසා එහි වටිනාකම අඩු වන්නට විය. මේ හේතුවෙන් නාඌරූ රාජ්‍යය තුල අදායම වැඩි කර ගැනීමට රට බදු පාරාදීසයක් කිරීම හා  නීති විරෝධී මුදල්  ශෝධනය  කිරීමත් සිදු කරන ලදී. 2001 සිට 2008 දක්වා කාලය තුල නාඌරූ රැදවුම් කදවුර පවත්වා ගෙන යාමට ඉඩ දීම නිසා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජයෙන් ආධාර මුදල් ලබා ගෙන ඇත.
නාඌරූ ජනරජයේ ජනාධිපති ස්ප්රෙන්ට් ඩබ්විදෝ දහ අටදෙනුකුගෙන් සමන්විත ඒක මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් පාලනය කරයි. නාඌරූ දේශය  එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයෙහි,  පොදු රාජ්‍යය මණ්ඩලයෙහි,  ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ සහ පැසිෆික් දුපත් සංගමයෙහි සාමාජිකත්වය දරයි. ඊට අමතරව ඔලිම්පික් තරඟ වලට සහ පොදු රාජ්‍යය මණ්ඩල තරඟ වලට ද නාඌරූ  දේශය සහභාගී ඇත. මෑතකදී ජාතිය්‍යන්තර ශක්ති ප්‍රතිසංස්කරණ අධිකාරියෙහි (IRENA) සාමාජිකත්වය ද ලබා ගත්තේය.
නාඌරූ ජනරජයේ ඉතිහාසය
නාඌරූ වල මුල් පදිංචි කරුවන් වන පොලිනිසියානු හා මයික්රොනිසියානු ජනයා පැවතගෙන එන්නේ මිට අවුරුදු 3000 කට පෙර සිටයි. නාඌරූ හි සාම්ප්‍රදායික ව ජන ගෝත්‍රික වර්ග 12ක් සිටි අතර ඒ බව සංකේත වත් කිරීමට නාඌරූ  වල ජාතික කොඩියේ තරු 12ක් පිළිබිඹු කොට ඇත. සාම්ප්‍රදායික ව, නාඌරූයානු වරු තමන්ගේ මාතෘවංශය අනුගමනය කරයි. එරට වැසියන් ගේ ජිවනෝපාය ලෙස ධිවර කර්මාන්තය සිදු කරන අතර, ඔවුන් කුඩා ඉබිජා මසුන් අල්ලා ගෙන මිරිදිය පරිසරයේ හුරුකරමින් බවුඩා කලපුවේ ඇති කර ආහාර ට ගනී. ඔවුන්ගේ වෙනත් ආහාර ලෙස පොල් හා පන්දානුස් ගෙඩි යොදාගනී. නාඌරූ යන වචනය ඔවුන්ගේ නාඌරූයානු භාෂාවේ එන Anáoero, ("මම මුහුදට යනවා") වචනයෙන් බිඳී ආ එකක් විය හැක.
1798 තල්මසුන් දඩයමේ යෙදුනු බ්‍රිතාන්‍ය නාවික කපිතාන්වරයෙකු වන ජෝන් ෆියන් නාඌරූ දේශයට ගිය ප්‍රථම බටහිර ජාතිකයා වන අතර ඔහු එම රට ප්‍රීතිමත් දේශය ලෙස නම් කළේය. 1830 දී පමණ තල්මසුන් දඩයමේ යෙදෙන යුරෝපිය ජාතිකයන් හා වෙළදුන් ඔවුන්ගේ විවිධ අවශ්‍යතා සඳහා විශේෂයෙන් පිරිසුදු ජලය සඳහා නාඌරූ ජනයා සමග සම්බන්ද වුහ. ඒ අතර කාලය තුල යුරෝපිය නැව් වලින් පැමිණෙන අතරමං වූ පුද්ගලයන් දුපත තුල වාසය කිරීමට පටන් ගත්හ.දුපත් වාසී ජනයා ආහාර වෙනුවට මධ්‍යසාරිය අඩංගු පොල් වයින් හා ගිනිඅවි හුවමාරු කිරීම මගින් වෙළදාම් කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. 1878 දී ආරම්භ වූ දස වසරක නාඌරූ ගෝත්‍රික යුද්ධය සඳහා මෙම ගිනිඅවි යොදා ගෙන ඇත.
1888 දී නාඌරූ ජර්මන් ඒකබද්ධ පාලනයට යටත් විය, එහිදී ජර්මන්යේ  මාෂල් දුපත් රැකවරණයට යටත් විය. එම නිසා යුද්ධය අවසන් වූ අතර දුපතේ පාලනයට රජවරු පත් කරන ලදී. ඔවුන්ගෙන් වඩා ප්‍රසිද්ධ වූයේ ඖවෙයිඩා රජතුමායි.1888 දී ගිල්බට් දුපතේ සිට ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරින් මෙරටට පැමිණ ඇත. ජර්මන්වරු රට හදුන්වා ඇත්තේ නවදෝ නොහොත් දනාවරෝ යන නම් වලිනි. නාඌරූ දේශය අවුරුදු 30ක් ජර්මන්වරු විසින් පාලනය කර ඇති අතර නාඌරූ  ගෝත්‍රික කාන්තාවක් හා විවාහ වූ රොබට් රස්ච් නම් ව්‍යාපාරිකයා 1890 දී එහි පළමු පාලකයා බවට පත් විය.
නාඌරූ වල පොස්ෆේට් ඇති බව සොයා ගෙන ඇත්තේ 1990 දී ඇල්බට් ෆුලර් එලිස් විසිනි. පැසිෆික් පොස්ෆේට් සමාගම විසින් 1906 දී ජර්මනිය සමග කළ ගිවිසුමක් මගින් පළමු පොස්ෆේට් නැව්ගත කිරීම සිදු කර ඇත. 1914 දී පළමුවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වීමත් සමගම ඕස්ටේ‍්‍රලියානු සේනාංක විසින් අල්ලා ගත් අතර ඕස්ටේ‍්‍රලියාව, නවසීලන්තය හා එක්සත් රාජධානිය එක්ව 1919 දී නාඌරූ දුපත් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. ඉන්පසු එහි නිධි වල අයිතිය පැවරුනේ බ්‍රිතාන්‍ය පොස්ෆේට් සමාගමටයි (BPC).
නාඌරූ ජනගහනයෙන් 18% ක්  1920 දී ඇතිවූ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා උණ වසංගතය නිසා මරණයට පත් විය. 1923 දී ජාතීන්ගේ සංගමයෙහි (ලීගය) විසින් එහි භාරකත්වය ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට පවරන ලදී. මෙහිදී නවසීලන්තය හා එක්සත් රාජධානිය යන රටවල් ද සහය පාලනය සඳහා එක් කෙරෙනි. එහෙත් 1940 දෙසැම්බර් 6 හා 7 දින වල උපකාරක යුධ ප්‍රහාරක නැව් වන කොමෙට් හා ඔරිඔන් විසින් නාඌරූ දුපත තුල නවත්වා තිබු සැපයුම් නැව් පහක් මුහුදුබත් කරන ලදී. එමෙන්ම එම කොමෙට් නැව නාඌරූ වල පොස්ෆේට් කැණීම් කරන ස්ථාන,  තෙල් ගබඩා හා නැව් භාණ්ඩ නැව් ගත කරන කැන්ටිලීවරය  ද ෂෙල් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී.
[[File:Nauru Island under attack by Liberator bombers of the Seventh Air Force..jpg|left|thumb|එක්සත් ජනපද
ගුවන් හමුදාව නාඌරූ වල ජපන් ගුවන්ධාවන පථයකට බෝම්බ දමන අවස්ථාවක් 1943 ]] 1942 අගෝස්‌තු 25 ජපන් සේනාංක නාඌරූ දිවයින තුල කදවුරැ ලා ගත් අතර ජපනුන් විසින් දුපත තුල ගුවන්ධාවන පථයක් සාදන ලදී. එයට පසුව පළමු වතාවට 1943 මාර්තු 25 දින බෝම්බ ප්‍රහාරක් ද මිත්‍ර පාර්ශික රටවල් විසින් එල්ල කල අතර එමගින් දුපතට පැමිණෙන සැපයුම් සිමා කරන ලදී. ජපනුන් විසින් නාඌරූ වැසියන් 1200 ක් කම්කරුවන් ලෙස චුක් දුපත් වලට යවන ලදී. නාඌරූ, ඇමරිකානු සේනාංක විසින් අතුරු මාර්ගයක් ලෙස යොදා ගත් අතර අවසානයේ 1945 සැප්තැම්බර් 13 දින ඇමරිකානු සේනාංක විසින් මුදා ගත් අතර එහිදී එවකට දුපත් භාර කොමදෝරු හයසාකි සෝයිදා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු හමුදා හා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රාජකීය නාවික හමුදාවට භාර වුනි. ''එච්.එම්.ඒ.එස්. ඩයමන්ටිනා (කේ377)'' යුධ නැවේ ප්‍රථම අණදෙන නිලධාරී වන ලුතිනන් ජෙනරාල් වෙර්දොන් ස්ටුරෙඩී නියෝජනය කරමින් බ්‍රිගේඩියර් ජේ.ආර්. ස්ටේවන්සන් එම යටත් වීම පිළිගන්නා ලදී. 1946 ජනවාරි මාසයේ BPC සතු ට්‍රියෙන්සා නම් නැවෙන් ජපන් හමුදා විසින් චුක් දුපත්වල සේවයට යොදා ගත් නාඌරූ  වැසියන් ගෙන් බේරී සිටි නාඌරූ  වැසියන් 737 ක් නැවත දුපතට රැගෙන එන ලදී. 1947 දී නැවත නාඌරූ වල භාරකාරත්වය ඕස්ටේ‍්‍රලියාව, නවසීලන්තය හා එක්සත් රාජධානිය යන රටවල් වලට භාර කරන ලදී.
1966 දී නාඌරූ රජය ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත් වූ අතර ඉන්පසු අවුරුදු දෙකක විව්‍යස්ථාව සංශෝධනය කින් පසුව 1968 දී ජනාධිපති හැමර් දිරෝබෙර්ට් යටතේ නිදහස් රටක් බවට පත් වුණි. 1967 දී නාඌරූ ජනතාව විසින් බ්‍රිතාන්‍ය පොස්ෆේට් සමාගමට අයිති නිධි මිලදී ගත් අතර 1970 දී එම නිධි වල අයිතිය නාඌරූ  පොස්ෆේට් සමාගමට පැවරිණි. එම අදායම නිසා නාඌරූ වැසියන්ට පැසිෆික් කලාපය තුල අනිත් රටවල් වලට සාපේක්ෂව ඉහල ජිවන මට්ටමක් ලබා දීමට සමත් විය. 1989 දී නාඌරූ රජය විසින් නාඌරූ  වල ඕස්ටේ‍්‍රලියානු පරිපාලනය මගින් පොස්ෆේට් පතල් කර්මාන්තය හරහා සිදු වූ පරිසර හානියට පිළියම් නොකිරීමට, ජාත්‍යන්තර අධිකරණය ඉදිරියේ ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට  එරෙහිව නඩු පවරණ ලදී. මේ හේතුව නිසා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජය උසාවි ක්‍රියාමාර්යෙන් පිටින් ප්‍රශ්නය නිරාකරණ කර ගැනීමට සමහර පොස්ෆේට් සහිත ස්ථාන හා පතල් කර්මාන්තයෙන් පසු ඉතිරි වූ ස්ථාන පුනුරුථාපනය කිරීමට එකඟ විය.
දේශපාලනය
නාඌරූ යනු  පාර්ලිමේන්තුවකින් පාලනය වන රජයක් සහිත ජනරජයකි.. ජනාධිපති රටේ ප්‍රධාන පුද්ගලයා මෙන්ම රජයේ ප්‍රධාන පුද්ගලයාද වේ. දහ අටදෙනුකුගෙන් සමන්විත ඒක මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුව සැම අවුරුදු තුනකට වතාවක් මැතිවරණයක් මගින් තෝරා ගනු ලැබේ. පාර්ලිමේන්තුව විසින් ජනාධිපති වරයා තෝරා ගැනීම සිදු කරනු ලබන්නේ ඔවුන්නේ අතරිනි. තෝරා ගත් ජනාධිපති තමන්ට අභිමත පරිදි සාමාජිකයන් පහක් හෝ හයක් සහිත කැබිනට් මණ්ඩලයක් පත් කර ගනී. නාඌරූ දේශපාලන පක්ෂ සඳහා විධිමත් ක්‍රියාපටිපාටියක් නොමැත, තරඟකරුවන් ඉදිරිපත් වෙන්නේ ස්වාධින ලෙසය.වත්මන් පාර්ලිමේන්තුව තුලද දහ අටදෙනාගෙන් දහතුන් දෙනෙක්ම එසේ  ස්වාධින ලෙස ඉදිරිපත් වූ අයයි. නාඌරූ වල දැනට ක්‍රියාකාරී  දේශපාලනය කරන ප්‍රධාන පක්ෂ හතරකි ඒවා නම් නාඌරූ  පක්ෂය, නාඌරූ  ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදී පක්ෂය, නාඌරූ   පළමු පක්ෂය, මධ්‍යම පක්ෂය. රජය තුල ඇති සහයෝගය සන්ධාන ගත වීම් වලට පවුල් අතර තිබෙන සම්බන්ද තාවය පදනම් කරගෙන වීම විශේෂ කරුණකි.
1992 සිට 1999 දක්වා නාඌරූ තුල පැවතියේ දේශීය පාලන ක්‍රමයක් වන නාඌරූ  දුපත් සභාවයි(NIC).නම  දෙනෙකුගෙන් සමන්විත මෙම සභාව නිර්මාණය කරේ නගර සේවා සැපයීමේ අරමුණිනි.1999 දී මෙම සභාව විසිරුවා හරිනු ලැබූ අතර එය සතුව තිබු සියලු වත්කම් බැරකම් රටේ රජයට පවරා ගන්නා ලදී. නාඌරූ තුල ඉඩම් භුක්ති ක්‍රමය වෙනස්ය. සියලුම නාඌරූ ජනතාව සතුව රටේ ඕනෑම ඉඩමකට යම්කිසි අයිතියක් කිමට පුලුවන් වේ, ඒසේ  වන්නේ එම ඉඩම තම පවුලේ අය හෝ තමාගේ හෝ පවුලේ කණ්ඩායමේ නම් පමණි. රජය හෝ රජයට අදාල සංස්ථා වලට කිසිදු ඉඩමක් අයිති නැත. එසේ ආයතනයක් ඉඩම පරිභෝජන කරේ නම් ඔවුන් ඉඩම් අයිතිකරුට බදු මුදල් ගෙවිය යුතුය. නාඌරූයානු නොවන කිසිදු පුද්ගලයෙකුට දුපතේ ඉඩම් වලට අයිතිවාසිකම් කිව නොහැක.
1989 සිට 2003 දක්වා කාලය තුල නාඌරූ පාලක මණ්ඩලය 17 වතාවක් වෙනස් විය. 2003 මාර්තු මාසයේදී තම නිල කාමරය තුලදී බර්නාර්ඩ් ඩොවීයෝගෝ මරණයට පත් වූ අතර ඉන්පසු ලුඩ්විග් ස්කෝටි ජනාධිපති ලෙස පත් විය. 2004 දී පසුව නැවතත් සම්පුර්ණ ධුර කාලය සඳහා ජනපති ධුරයට පත් විය. 2007 දෙසැම්බර් මාසයේදී විශ්වාසභංගයකින් පැරදී ස්කෝටි ජනපති ධුරයෙන් ඉවත් විය. ඒ සඳහා පත්වුයේ මාර්කස් ස්ටෙෆාන්ය. ඔහුත් 2011 නොවැම්බර් මාසයේදී ඉල්ලා අස් විය. ඉන්පසුව ෆ්‍රේරෙඩි පිට්චර් ජනපති ධුරයට පත් විය. ෆ්‍රේරෙඩි පිට්චර් ද ස්ප්රෙන්ට් ඩබ්විදෝ විසින් ගෙනආ විශ්වාසභංගයකින් පැරදී ජනපති ධුරයෙන් ඉවත් විය. ඉන්පසුව ස්ප්රෙන්ට් ඩබ්විදෝ ජනපති ධුරයට පත් විය.
නාඌරූ සතුව සංකීර්ණ නීති පද්ධතිය ඇත. අග්‍ර විනිශ්චකරු විසින් පාලනය කරනු ලබන ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රධාන කොට පවත්වා ගෙන යයි. අනිත් නීතිමය ප්‍රශ්න විනිශ්චකරුවන් දෙදෙනෙකු විසින් මෙහෙයවන අභියාචනාධිකරණය ඉදිරිපත් කල හැක. පාර්ලිමේන්තුවට අධිකරණයේ විනිශ්චයන් වෙනස් කිරීමට අයිතියක් නැත. නමුත් අභියාචනාධිකරණය මගින් දෙනු ලබන තීරණ සම්බන්දයෙන් ඇපෑලක් ඕස්ටේ‍්‍රලියානු මහාධිකරණයට ඉදිරිපත් කල හැක. නමුත් මෙවැනි සිද්ධීන් සිදුවන්නේ කලාතුරකිනි. පහල උසාවි වශයෙන් දිස්ත්‍රික් අධිකරණ හා පවුල් අධිකරණ පවතින අතර ඒවාහි පාලනය ඒ ඒ පළාත් භාර මහේස්ත්‍රාත් විසින් කරන අතර ඔහු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලේකම් වරයා ද වේ.මිට අමතරව අර්ධ-අධිකරණ වශයෙන් පොදු සේවා ඇපෑල මණ්ඩල, පොලිස් ඇපෑල මණ්ඩල ඇත. මේවා හිදී මුලාසනය ගන්නේද අග්‍ර විනිශ්චකරුයි.
පරිපාලන ඒකක
නාඌරූ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක දහ හතරකට බෙදා වෙන්කර ඇත. ඒවා ජන්ද කොට්ඨාශ අටකට වෙන්කර ඇත.
විදේශ සබඳතා
නාඌරූ දේශය සතුව ආරක්ෂක හමුදාවක් නොමැත. නමුත් සිවිල් ආරක්ෂාව උදෙසා කුඩා පොලිස් බලකායක් ඇත. නාඌරූ රජය හා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජය අතර ඇතිකරගත් අවිධිමත් ගිවිසුමකින් නාඌරූ  දේශයෙහි ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් වගකීම ඕස්ටේ‍්‍රලියාව සතු වේ. 2005 දී නාඌරූ  රජය හා ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජය අතර ඇති කරගත් අවබෝධතා ගිවිසුමක් මගින් ප්‍රාග්ධන ආධාර හා තාක්ෂණික ආධාර ලබා ගත් අතර එම ආධාර අතර වාණිජ කටයුතු ලේකම් කාර්යාලයට අය-වැය වාර්තාව සකස් කිරීම උපදෙස් ලබා දීම, සෞඛ්‍යය හා අධ්‍යාපන සේවා සඳහා උපදෙස් ලබා දීමක් ද සිදු වුනි. මෙම ආධාර සපයන ලද්දේ නාඌරූ රජය විසින් ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජයේ දේශපාලන රැකවරණය පතා එන විදේශිකයන් ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට ඇතුල් කර ගැනීමට පෙර රදවා ගැනීම නිසා රජයට ලබා දුන් උදව් වලට ප්‍රතිඋපකාර වශයෙනි. නාඌරූ නිල රාජ්‍යය මුදල් ලෙස ඕස්ටේ‍්‍රලියානු ඩොලර් භාවිතා කරයි.
නාඌරූ තම එක්සත් ජාතීන්ගේ මණ්ඩලයේ සාමාජිකත්වය වාණිජ අරමුණු සඳහා යොදා ගත් අතර එයට උදාහරණ ලෙස චීනය (මහජන  චීන සමුහාණ්ඩුව) හා තායිවානය අතර ප්‍රශ්නයේදී නාඌරූ  පාර්ශ්ව දෙකෙන්ම උදව් ලබා ගත් අතර තනි චීනයක් යන පදනමට සහය දුන්නේ නාඌරූ  දේශය ඊට පෙර ඔවුන් ඒසදහා ගෙන තිබූ තිරණය වෙනස් කරමිනි. 2002 ජූලි 21 දින නාඌරූ රජය චීනය (මහජන  චීන සමුහාණ්ඩුව) සමග රාජ්‍යයත්‍රාත්ත්‍රික සබදතා ආරම්භ කල අතර ඒ සදහා ඔවුන් ඇ.ඩොලර් මිලියන 130 ලබා ගත් අතර ඊට දින දෙකකට පසු තායිවානයද නාඌරූ  රජය සමග රාජ්‍යයත්‍රාත්ත්‍රික සබදතා ආරම්භ කලේය. 2005 වසරේ මැයි 14 වන දින නැවතත් තායිවානයද නාඌරූ රජය සමග රාජ්‍යයත්‍රාත්ත්‍රික සබදතා අලුත් කරනලදී. ඒ සමගම එම මාසයේම 31 වන දින  නැවතත් චීනය ද නාඌරූ  රජය සමග රාජ්‍යයත්‍රාත්ත්‍රික සබදතා අලුත් කරනලදී. නමුත් අද දක්වා මහජන චීන සමුහාණ්ඩුවේ නියෝජිත කාර්යාලයක් නාඌරූ  වල පිහිටා ඇත.
2008 දී නාඌරූ රාජ්‍යය  කොසොවෝ රාජ්‍යය නිදහස් රටක් ලෙස පිළිගත් අතර, 2009 දී නාඌරූ රාජ්‍යය ජෝර්ජියාවෙන් වුනු ඇබ්කාසියාව  ද නිදහස් රටක් ලෙස පිළිගත්තේය. රුසියාව, නිකරගුවාව හා වෙනිසුලාව යන රටවල් වලින් පසු එසේ පිළිගත් හතරවෙනි රාජ්‍යය වන්නේ නාඌරූයි. මෙම පිළිගැනීමට උදව්වක් ලෙස රුසියාව විසින් ඇ.ඩොලර් මිලියන 50 ක මානුෂිය ආධාර ලබා දුන් බවට වාර්තා වෙයි. 2008 ජූලි 15 දින නාඌරූ රාජය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ ඔවුන් වරාය ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩසටහන රුසියානු ආධාර මත ආරම්භ කරන බවයි. නමුත් රජය කියා සිටියේ ආධාර ලැබීමට හේතුව ඇබ්කාසියාව හා දකුණු ඔසීටෙෂීයා වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම නොවන බවයි.
නාඌරූ ජනරජයට ලැබෙන ආදායමෙන් සැළකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ලැබෙන්නේ ඕස්ටේ‍්‍රලියානු ආධාර වශයෙනි. 2001 දී නොර්වීජියානු නැවක් වන එම්.වී ටැම්පා විසින් බේරා ගනු ලැබූ මීටර් 20 ක බෝට්ටුවක සිරවී සිටි ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට නීති විරෝධී ලෙස සංක්‍රමණය වීමට තැත් කල 438 සරණාගතයන් පිරිසක් නාඌරූ දුපතේ රදවනු ලැබිණි. එසේ රදවනු ලැබිණේ නාඌරූ ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජයේ පැසිෆික් විසදුම සමග එක් වී තිබීම නිසාය. ඕස්ටේ‍්‍රලියානු ආධාර වලට ප්‍රතිඋපකාර ලෙස නාඌරූ රජය සරණාගතයන් තම දුපත තුල රදවා ගැනීම සිදු කරයි. 2005 නොවැම්බර් වන විට 2001 දී පැමිණි සරණාගතයන් ගෙන් දෙදෙනෙකු පමණක් නාඌරූ දුපත රැදී සිටි අතර ඔවුන් මොහොමඩ් සාගර් සහ මොහොමඩ් ෆයිසාල් ය. පසුව 2007 දී මොහොමඩ් සාගර් ව පුනුරුත්ථාපනය කරන ලදී. 2006 අග භාගයේදී හා 2007 මුල් කාලයේදී ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජය විසින් ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජයේ දේශපාලන රැකවරණය පතා ආ තවත් සරණාගතයන් කණ්ඩායම් කිහිපයක් නාඌරූ දුපත රැදවනු ලැබුණි. 2008 දී සරණාගත කඳවුර වසා දමන ලදී. නමුත් 2012 දී ඕස්ටේ‍්‍රලියානු රජය පැසිෆික් විසදුම නැවතත් යොදා ගැනීම නිසා සරණාගත කඳවුර නැවත විවෘත කරන ලදී.
භූ විෂමතා
නාඌරූ යනු සමකයට කිලෝමිටර් 42(සැතපුම් 26) ක් දකුණෙන් සාගරයේ නිරිත දිගට වන්නට පිහිටා තිබෙන වර්ග කිලෝමිටර් 21 (වර්ග සැතපුම් 8) ක වපසරියකින් යුත් ඉලිප්සාකාර හැඩයකින් යුක්ත දුපතකි. දුපත වටවී ඇත්තේ කොරල් පර වලිනි, ඒවා බාදිය අවස්ථාව වලදී හා තැනින් තැන පිහිටි කොරල් පර මුදුන් වලින් පිටටත දක්නට ලැබේ. පරයේ පිහිටි ම  දුපත තුල නැව් තොටුපලක් ඉදි කිරීම වලක්වන අතර, පරයේ සමහර ඉවුරු දිගේ කුඩා බෝට්ටු වලට දුපත තුලට පැමිණිය හැක. දුපත් භුමියේ සිට මුහුද දක්වා මිටර් 150 සිට 300 (අඩි 490 සිට 980) දක්වා දිවෙන සාරවත් වෙරළ ආශ්‍රිත පටු තීරයක් පිහිටයි.
නාඌරූ වල මධ්‍යම සානුව වටා කොරල් පර පිහිටා ඇත. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 71 ක් (අඩි 221) උස කොමාන්ඩ් රීඩ්ජ් සානුවේ උසම ස්ථානය වේ. නාඌරූ වල සාරවත්ම ප්‍රදේශ වන්නේ පොල් ගස් හොඳට වැවෙන පටු වෙරළ තිරයට අදාල ප්‍රදේශයි. බවුඩා කලපුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ කෙසෙල්, අන්නාසි, එළවලු, පන්දානුස් ගස් හා තද ලී ඇති ස්වදේශික ශාකයක් වන ටමානෝ ගස් වැවේ.
නාඌරූ යනු පැසිෆික් සාගරයේ ඇති හොඳම පොස්ෆේට් කඳු සහිත රටවල් තුනෙන් එකකි.( අනෙක් දුපත් වන්නේ කිරිබාති රටට අයත් බනබා දුපත හා ප්‍රංශ පොලිනේසියාවට අයත් මකටියා දුපතයි ). මේ වන විට පොස්ෆේට් සංචිත බොහොමයක් අවසන් වී ඇත. මධ්‍යම සානුව තුල සිදු කල පොස්ෆේට් කැණීම් නිසා තැනින් තැන කඩතොළු වූ මීටර් 15 (අඩි 49) ක් පමණ උසට හුණුගල් ශිකර වලින් සැදුනු නිසරු භුමි ප්‍රදේශ ඇති විය. නාඌරූ දුපතේ 80% පමණ ගොඩබිම් භුමි ප්‍රදේශයක් මෙම පොස්ෆේට් කැණීම් නිසා විනාශයට ලක් විය, එමෙන්ම අවට ඇති මුහුදු විශේෂ ආර්ථික කලාපය|විශේෂ ආර්ථික කලාපයට එහි බලපෑම් එල්ල විය. 40% පමණ වූ මුහුදු ජීවින් මිය යාමට හේතු වුයේ අපතේ ගලා ගිය පොස්ෆේට් සහ රොන්මඩ හේතුවෙනි.
නාඌරූ වල ඇත්තේ සීමිත ස්වභාවික ජල සම්පත් ප්‍රමාණයකි. වහලේ සවි කල ජල ටැංකි තුල වැසි ජලය එකතු වුවද බොහෝ වැසියන් ප්‍රයෝජනයට ගන්නේ නාඌරූ වල පහසුකම් සපයන ආයතනය මගින් පවත්වා ගෙන යනු ලබන මුහුදු ජලයෙහි ලවණ ඉවත් කරන ජල පවිත්‍රාගාර තුනෙන් ලබා දෙන ජලයයි.සමකයට හා සාගරයට ලංව පිහිටීම නිසා නාඌරූ වල දේශගුණය උණුසුම් හා තෙතමනය අවුරුද්ද පුරා ඒකාකාරිව පවතී. නොවැම්බර් හා පෙබරවාරි මාස වල මෝසම් වැසි ලැබෙන අතර සුළි-සුළං ඇති නොවේ. වාර්ෂික වර්ෂා පතනය ඒකාකාරි නොවන අතර එයට හේතුව ලා නිනා ආචරණයයි. මේ නිසා සමහර කාල වල නියං තත්වයන් වාර්තා වේ. නාඌරූ වල දවල් කාලයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 26 (ෆැරන්හයිට් අංශක 79)  සිට සෙල්සියස් අංශක 35(ෆැරන්හයිට් අංශක 95) ද, රාත්‍රී කාලයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 22  (ෆැරන්හයිට් අංශක 72)  සිට සෙල්සියස් අංශක 34 (ෆැරන්හයිට් අංශක 93) ද වේ.
නාඌරූ දුපතක් නිසා දේශගුණය හා මුහුදු මට්ටම විටින් විට වෙනස් වේ. ගෝලීය උෂ්ණත්වය නිසා ඇතිවෙන මුහුදුබත් වීමේ බලපෑමට ලක් වෙන රටවල් අතරින් නාඌරූ හත් වෙනි ස්ථානයෙහි ඇත. දුපතේ 80% ක පමණ භුමි ප්‍රදේශයක් උසස්ව පිහිටියද පොස්ෆේට් නිධි කැනීම් නිසා විනාශ වී ගිය ඉඩම් පුනුරුත්ථාපනය කරන තෙක් ඒවා ජනශුන්‍ය ව පවතිනු ඇත.
ආර්ථිකය
මුහුදු කුරුල්ලන්ගේ මළ පැහැරීම් (වසුරු) නිසා ඇතිවූ පොස්ෆේට් නිධි තැන්පතු මත මුළුමනින්ම යැපුණු නාඌරූ ජනයාගේ ආර්ථිකය ඉහළම මට්ටමේ පැවතියේ 1980 මුල් භාගයේදී ය. අවශ්‍යතා බොහොමයක් ආනනයන කරන අතර සමහර සම්පත් දුපතේ ඇත. නාඌරූ පොස්ෆේට් සමාගම මගින් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබූ රොන්පොස් තවමත් සුළු පරිමාණ කැනීම් මගින් නිෂ්පාදනය කෙරේ.රජය විසින් එමගින් ලැබෙන අදායමෙන් කොටසක් නාඌරූ පොස්ෆේට් රාජකීය භාරය සදහා තැම්පත් කරනු ලැබේ. එම භාරය මගින් පොස්ෆේට් කර්මාන්තයේ නියැලුණු සේවකයන්ගේ දිගුකාලින ආයෝජන සඳහා ආධාර මුදල් ලබා දීම සිදු කරයි. එහෙත් කළමණාකරන දුර්වලතා හේතුවෙන් මෙම භාරයේ ස්ථිර වත්කම් අඩුවෙමින් පවතියි. මෙයට උදාහරණ ලෙස 1993 දී Leonardo the Musical ආයතනය මූල්‍ය කඩා වැටීම. සිඩ්නි නගරයේ තිබු මර්කිව් හෝටලය සහ මෙල්බෝර්න් වල නාඌරූ නිවස යන ආයතන 2004 වසරේදී විකුණනු ලැබුවේ ණය පියවා ගැනීමට සහ නාඌරූ ගුවන් සේවය සතු එකම බෝයින් 737 ගුවන් යානයෙහි අයිතිය 2005 දෙසැම්බර් වලදී නැවත ලබා ගැනීමටයි. නාඌරූ ගුවන් සේවයෙහි වැඩ කටයුතු සාමාන්‍ය තත්වයට පත්වුයේ 2006 දී ඒ වෙනුවට බෝයින් 737 -300 ගුවන් යානයක් නැවත යෙද වීමෙනි. 2005 දී සමාගම විසින් මෙල්බෝර්න් හි Savoy Tavern වැඩබිම ඇ.ඩොලර් මිලියන 7.5 කට විකුණා දැමුණි.
මෙම භාරයේ වටිනාකම 1991 දී ඕස්ටේ‍්‍රලියානු.ඩොලර් බිලියන 1.3 සිට 2002 දී ඕස්ටේ‍්‍රලියානු ඩොලර් මිලියන 138 බවට අඩුවිය. දැනට රජයේ වියදම පවා පියවා ගැනීමට පවා මුදල් හිග කමක් ඇත. උදාහරණක් ලෙස නාඌරූ ජාතික බැංකුව දැන් බංකොලොත් වී ඇත. CIA World Factbook තක්සේරුවට අනුව 2005 දී ඒක පුද්ගල අදායම ඇ.ඩොලර් 5000 ක් වූ අතර 2007 දී ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ තක්සේරුවට අනුව එය ඇ.ඩොලර් 2400 - 2715 අතර විය.
පෞද්ගලික බදු අයකිරීමක් නාඌරූ වල නොමැත. රුකියා විරහිත ප්‍රතිශතය 90% පමණ වේ. රැකියා කරන එනම් රැකියාවක් සහිත පුද්ගලයන් ගෙන් 95% රජයේ රැකියා කරන්නන් වේ. ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවට අනුව රජය විසින් ආර්ථික සංවර්ධනය සදහා කටයුතු කලත් නිධි කැණීම් වෙනුවට විකල්පක් නොමැති කමින් විදේශ ආධාර මත යැපීමට සිදු වී ඇත. සංචාරක ව්‍යාපාරය රටේ ප්‍රධාන අදායම් මාර්ගයක් නොවේ.
2001 සිට 2007 දක්වා එරටේ ප්‍රධාන අදායම් මාර්ගය නාඌරූ රැදවුම් කදවුර බවට පත් වුනි. 2008 දී එය වසා දැමීමෙන් නාඌරූ බලධාරීන්ට බලවත් ප්‍රශ්න වලට මුහුණ දුන් අතර, 2008 පෙබරවාරි මාසයේ එවකට විදෙස් කටයුතු ඇමති දෙස්තර. කයිරෙන් කෙකේ මහතා පැවසු පරිදි මෙම රැදවුම් කදවුර වසා දැමීමෙන් නාඌරූ වැසියන් 100 කට රැකියා අහිමි වූ අතර එය සෘජුව හෝ වක්‍රව නාඌරූ රටේ ජනගහනයෙන් 10% කට බලපෑ බවයි. මෙලෙස එකවර පවුල් විශාල සංඛ්‍යවකට අදායම් මාර්ග නොමැති වීමත් ඔවුන්ට සුභ සාධක පහසුකම් සැපයීමේ නොහැකියාවත් නිසා විරැකියාව විශාල ප්‍රශ්නයක් බවට පත් වී ඇත. "
ජන විකාශනය
2011 ජූලි වන විට එහි ජනගහනය 9378 කි. මිට පෙර මෙහි ජනගහනය මෙයට වඩා වැඩි වූ අතර නමුත් කිරිබාති හා ටුවාලු රට වලින් පැමිණි විදේශිකයන් පෙරලා එම රටවල් කරා යැවීම නිසා ජනගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු විය. පොස්ෆේට් පතල් කර්මාන්තයේ සේවකයන්ට සිදු කල ගෙවීම් විශාල වශයෙන් කප්පාදු කිරීම  නිසා විදේශිකයන් පෙරලා එම රටවල් කරා යැවීම දිරිමත් වුණි. ඔවුන්ටම විශේෂ වූ පැසිෆික් දුපත් භාෂාවක් වන නාඌරූයන් රාජ්‍යය භාෂාව වේ. එම භාෂාව 96% ක නාඌරූයානු ජන වර්ග ගෘහ ආශ්‍රිතව කතා කරනු ලබයි. ඉංග්‍රීසි බහුලව කතා කරන අතර රාජ්‍යය කටයුතු හා වෙළද කටයුතු එය වඩාත් යොදා ගනී. නාඌරූයන් භාෂාව රටෙන් පිට බහුල භාවිතයක් නොමැත.
රටේ ප්‍රධාන ජනවර්ග සමූහ 58% නාඌරූවන් ද, 26% අනෙකුත් පැසිෆික් දුපත් වැසියන් ද, 8% යුරෝපීය ජාතීන්ද, 8% චීන ජාතිකයන් ද වේ. ප්‍රධාන ආගම ක්‍රිස්තියානි වන අතර එහි දී 2/3 ප්‍රොතෙස්තන්ත නිකාය 1/3 රෝමානු කතෝලික ද වේ. මිට අමතරව සැලකිය හැකි තරමේ බහායි ආගම අදහන 10% ජනගහනයක් ( ලෝකය තුල බහායි ආගම අදහන ලොකුම ප්‍රතිශතයක් සහිත රට) ද, බෞද්ධයන් 9% ක් ද , මුස්ලිම් 2.2% ක් ද සිටි. ආගම ඇදහීමේ නිදහස ව්‍යවස්ථාව මගින් ලබා දී ඇති අතර, නමුත් සාන්තුවරුන්ගේ අවසන් දවසේ ක්‍රිස්තුස්ගේ පල්ලිය හා යෙහෝවාදෙවිගේ සාක්ෂිකරුවන් යන ආගම් වල ඇදහිලි සිමා කොට ඇත. බොහෝ විට මේ ආගම් අදහන්නේ රජය විසින් දුපතේ පවත්වා ගෙන යනු ලබන නාඌරූ පොස්ෆේට් සංස්ථාවේ විදෙස් සේවකයන් වේ.
නාඌරූ වල සාක්ෂරතාවය 97% වේ. අවුරුදු හයේ සිට පහළොව දක්වා ළමයින් සඳහා අධ්‍යාපනය අනිවාර්යය වේ, තවත් අනිවාර්යය නොවන අවුරුදු දෙකක අධ්‍යාපනයක් අ පවතී ( 11 හා 12 ශ්‍රේණි ). දකුණු පැසිෆික් විශ්වවිද්‍යාලය නමින් විශ්වවිද්‍යාලයක් ද නාඌරූ වල ඇත. ඊට පෙර එනම් විශ්වවිද්‍යාලය 1987 ආරම්භයට පෙර වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා සිසුන්ට පිටරට රටවල් කර යෑමට සිදු වුනි.
නාඌරූ වැසියන් ලෝකයේ වඩාත් තරබාරු නැතහොත් ස්ථුල භාවයෙන් පෙලෙන පුද්ගලයන් වේ: දුපතේ පිරිමින්ගෙන් 97% ගැහැණුන්ගෙන් 93% පමණ ඉක්මවා බරින් යුක්තය නැත්නම් ස්ථුල තාවයෙන් පෙලේ. මෙම හේතුව නිසා දියවැඩියා ආකාර 2 තත්වයෙන් පෙළෙන ලෝකයේ විශාලතම රටක් ලෙස නම් කර ඇත. දුපත් ජනගහනයෙන් 40% මෙම තත්වය ට ගොදුරු වී ඇත. වෙනත් ආහාර ගැනීම් පිලිබඳ ප්‍රශ්න අතර වකුගඩු රෝග හෲද රෝග සැලකිය හැක. නාඌරූ වල 2009 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 60.6 ක් හා ගැහැනුන් සඳහා අවුරුදු 68.0 වුණි.
සංස්කෘතිය
නාඌරූ වැසියන් පැවතගෙන එන්නේ පොලිනිසියානු හා මයික්රොනිසියානු නාවික ජනතාවගෙනි. ජනප්‍රවාද යට අනුව ඔවුන් පැවතගෙන එන්නේ බීඋටනි නමින් හැදින්වෙන අද්‍යත්මික දුපත තුල වාසය කරනු ලැබූ නාඌරූ එජිබෝන්ග් නම් දේවතාවිය ගෙනි.එම ගෝත්‍රික ජන වර්ග දොළහෙන් වර්ග දෙකක්ම විසිවෙනි ශත වර්ෂය වනවිට වද වී ඇත. දෙවැනි ලෝක යුද්ධ යෙන් හා 1920 දී ඇති වූ ඉන්ෆුලුවෙන්සා වසංගතය පසු නාඌරූ දේශයේ නැගිටීම සනිහිටුවන් කරමින් සෑම ඔක්තෝම්බර් විසි හය දිනකම අංගම් දවස පවත්වනු ලබයි. යටත් විජිත භාවය හා වර්තමාන බටහිර බලපෑම් නිසා ස්වදේශික සංස්කෘතිය වෙනස් කිරීමට බොහෝ සෙයින් බලපා ඇත. සමහර පරණ චාරිත්ව වාරිත්ව තවමත් සුරක්ෂිතව පවතින අතර, තවත් සමහර පාරම්පරික සංගීත, කලා කටයුතු, කැටයම් සහ මාළු ඇල්ලීම් ක්‍රම තවමත් අනුගමනය කෙරේ.
දිනපතා නිකුත් වෙන පුවත්පත් නොමැති අතර ඒ වෙනුවට දෙසතියකට වරක් නිකුත් කෙරෙන පුවත් ප්‍රකාශනයක් පමණක් ඇත - මියැවේන් ක්ඕ Mwinen Ko. රාජ්‍යය රුපවාහිනී විකාශයක් වන නාඌරූ රුපවාහිනිය(NTV) මගින් ඕස්ටේ‍්‍රලියාවේ හා නවසීලන්තයේ වැඩසටහන් දුපත තුල විකාශය කරනු ලබයි. මීට අමතරව රජය මගින් පවත්වාගෙන යන ගුවන්විදුලියක් වන නාඌරූ ගුවන්විදුලිය විසින් ඕස්ටේ‍්‍රලියානු ගුවන්විදුලියේ හා බීබීසී ගුවන්විදුලියේ වැඩසටහන් විසිරුවා හරියි.
වනසත්ව සහ වෘකෂලතා
වෘකෂලතා ආදිය අඩු කමින් සහ පොස්ෆේට් පතල් කර්මාන්තයෙහි ප්‍රතිවිපාක නිසා දුපත තුල සතුන් විරල වේ. බොහෝ ස්වදේශික පක්ෂීන් ඔවුන්ගේ සුපුරුදු වාසස්ථාන අහිමිවීම නිසා දුපත තුල දක්නට නොමැති අතර සමහර විට ඔවුන් දුර්ලභ විශේෂ බවට පත් වී ඇත. වෘකෂලතා වල හිඟතාවය දුපත තුල වනසත්ව ගහනය අඩු වීමට ප්‍රධාන හේතුව වේ. දේශීයව සනාල ශාක වර්ග හැටක් පමණ වාර්තා වී ඇති අතර ඒවා කිසිවක් ඒකදේශික නොවේ. පොල් ගස් වැවීම, පතල් කර්මාන්තය, අලුත් විශේෂ  පරිසරයට හදුන්වා දීම වැනි කරුණු දේශීය වෘකෂලතා වල  පැවැත්ම සදහා බරපතල තර්ජනයක් වී ඇත. දුපත තුල ස්වදේශික භුමි වාසී ක්ෂරපායි විශේෂ නැති වුවත්, ස්වදේශික කෘමි විශේෂ, ගොඩ කකුළුවන් (භුමි වාසී) සහ පක්ෂීන් ජිවත් වේ. ස්වදේශික විශේෂ අතරට නාඌරූ දුපතට අවේනික වූ නාඌරූ සින්දු කියන බට කුරුල්ලා ද අයත් වේ. පොලිනිසියානු මියන්, පුසන්, බල්ලන්, ඌරන් සහ කුකුලන්  වැනි සතුන් නැව් වලින් දුපතට හදුන්වා දුන් සත්ව විශේෂ වේ. සමුද්‍රික කොරල් පරයේ ජීවී විවිධත්වය නිසා මාළු බෑම දුපතට පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ  ජනප්‍රිය අංගයකි, එමෙන් ම SCUBA කිමිදීම සහ මුහුද පතුලේ කිමිදීම ද ජනප්‍රිය අංගයකි.
මැණික් ගඟ
මැණික් ගඟ ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ගංගාවකි. මෙය නමුණුකුළ කන්දෙන් ආරම්භ වී 114 km දුර ගෙවා යාලෙන් ඉන්දියානු සාගරයට ගලා බසියි.
ද සිටි නීති ශාස්ත්‍රාලය
ද සිටි නීති ශාස්ත්‍රාලය යනු, ලන්ඩන් නගරයෙහි පිහිටි සිටි විශ්වවිද්‍යාලයෙහි ශාස්ත්‍රාල හතෙන් එකකි. 2001 වසරෙහිදී, ගෞරවාන්විත ඉන්ස් ඔෆ් කෝට් නීති ශාස්ත්‍රාලය, සිටි විශ්වවිද්‍යාලය ලන්ඩනය හී කොටසක් වූ අතර, එය දැන් හැඳින්වෙන්නේ ද සිටි නීති ශාස්ත්‍රාලය යනුවෙනි.
ජෝර්ජ් බ්ලේක්
ජෝර්ජ් බ්ලේක් (උපත ජෝර්ජ් බෙහාර් 11 නොවැම්බර් 1922) යනු, දෙපැති චරපුරුෂයෙක් ලෙසින් සෝවියට් සංගම සේවයෙහි යෙදී සිටීම නිසා ප්‍රචලිතවූ,  හිටපු  බ්‍රිතාන්‍ය චරපුරුෂයෙකි. මේ බව 1961 වසරෙහිදී එළිදරව් වීමත් සමගම වසර 42 ක සිර දඞුවකට ලක්වූ ඔහු, 1966 වසරෙහිදී වර්ම්වුඩ් ස්ක්‍රබ්ස් සිරගෙයින් මිදී එසෝසස වෙතට  පැනගියේය. ඔහු කේම්බ්‍රිජ් චරපුරුෂයන් අතරින් එකෙකු නොවුනද, බොහෝවිට ඔවුන් සමග කාණ්ඩගත කොට හැඳින්විණි.
මුල් දිවිය
1922 වසරෙහිදී නෙදර්ලන්තයේ රොටර්ඩෑම්හිදී බ්ලේක් උපන්නේ, ප්‍රොතෙස්තන්ත පසුබිමක් සහිත ලන්දේසි මවකට සහ රටවැසියනය ලත් බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියෙක්වූ  ඊජිප්තියානු යුදෙව් පියෙකුට දාවය. ජෝර්ජ් ලෙසින් ඔහු නම් ලැබුවේ, පස්වන ජෝර්ජ් රජ අනුව යමිනි. ඔහුගේ කොන්ස්තන්තිනෝපල (වර්තමානයේ ඉස්තාන්බුල්) සම්භවය මධ්‍යයෙහි වුව, පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙහිදී ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව සටන් කල ඔහුගේ පියා, ඇල්බට් බෙහාර්, නිර්භීතකම වෙනුවෙන් ප්‍රංශ සහ බ්‍රිතාන්‍යයන් වෙතින් සම්මාන ලැබීය. 1936 වසරෙහිදී ඇල්බට් මිය යන තුරු, බෙහාර් පවුල නෙදර්ලන්තයෙහි සැපපහසු ජීවිතයක් ගත කලහ.ඊජිප්තුවෙහි ඔහුගේ නෑදෑයින් හා සමගින් දිවි ගෙවීමට, දහතුන්වන වියෙහි වූ ජෝර්ජ් යැවුනු අතර, කයිරෝහී ඉංග්‍රීසි පාසැලකට ඇතුළුවී අධ්‍යාපනය සිදු කරගෙන ගියේය. කයිරෝහී සිටියදී, ඔහුගේ ඥාති සොහොයුරු සහ පසුව ඊජිප්තු කොමියුනිස්ට් පක්ෂයෙහි කැපීපෙනෙන සාමාජිකයෙක් වූ හෙන්රි කියුරියල් සමග ඔහු කිට්ටුවෙන් ආශ්‍රය කලේය. 1991 වසරෙහිදී බ්ලේක් පැවසුවේ, දශකයක් පමණ ඔහුට වඩා වැඩිමහල්වූ සහ එවිටද කොමියුනිස්ට්වරයෙක්වූ  කියුරියල් හා සමගින් ඔහුගේ සමාසදය,  පසුකාලීන දිවියේ ඔහුගේ අදහස් හැඩගැස්වූ බවයි.
බ්ලේක් ගැටවරයෙක්ව සිටියදී, නාසි-විරෝධි ලන්දේසි විරෝධනයෙහි පණිවිඩකරුවෙකු වූයේ මැක්ස් ඩි ව්‍රයිස් යන රණ නාමය යටතෙහිය. ඔහු සමාරෝධනය කෙරුණු මුත් ගැටවර විය නිසා තාවතාලිකව මුදා හරින ලදි. අතරතුර කාලයෙහිදී, පූජකවරයෙකු ලෙසින් වෙස්වලාගෙන, ලන්ඩනයට පැන ගියේ නොමැති නම්, ඔහුගේ 18වන උපන්දිනයේදී යළි-සමාරෝධනය කෙරුමට ලක්වීමට තිබිණි. එංගලන්තයේදී ඔහුගේ නම බ්ලේක් බවට වෙනස් කල ඔහු, රහස් බුද්ධිතොරතුරු සේවාව (එම්අයි6) සඳහා සේවය කලේය. අයිරිස් පීක් නම් එම්අයි6 ලේකම්වරියක හා විවාහ වීමට ඔහු අදහස් කලද, ඇයගේ පවුල විසින් විවාහය සිදුනීම වැලැක්වූයේ බ්ලේක්ගේ යුදෙව් පසුබිම නිසා වන අතර, සම්බන්ධතාවය එතැනින් කෙළවර විය.
බ්ලේක් විසින් පසුව පැවසූවේ, කොරියානු යුද්ධය අතරතුර සහ එයින් ඇතිවූ මහත් බලපෑම මත, ඔහු විසින් පැති මාරු කල බවයි. සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු වෙතින් වරෙක විමසුනේ, "ඔබ විසින් සඵල ලෙසින් පැති මාරු කිරීමට ගත් ඔබගේ තීරණය පූරනය කල එක් සිද්ධියක් හෝ තිබේද?" යනුවෙන් වන අතර, එයට බ්ලේක්ගේ ප්‍රතිචාරය වූයේ, "එයට හේතුව වූයේ දැවැන්ත ඇමරිකානු පියාසැරි බලකොටුව විසින් කුඩා කොරියානු ගම්මාන වෙත නිර්දය ලෙසින් බෝම්බ හෙලූ අයුරු දැකීමයි. තරුණයන් යුද්ධ හුමුදාව සමග වූ නිසා මෙයට මුහුණ දුන්නේ ගැහැණුන් දරුවන් සහ මහළු ජනයාය. අප වුවද මෙයට ගොදුරු වීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම මැඩලිය නොහැකි, තාක්ෂණික වශයෙන් උත්තරීතර රටවල් විසින් මා හට පෙනුනු පරිදී අසරණ ජනයාට එරෙහිව කරන සටනෙහි කොටස්කරුවෙකු වීම ගැන මම ලජ්ජාවට පත් වීමි. මම වැරදි පාර්ශ්වයෙහි සිටි බවට හැඟීමක් මට විය ... කොමියුනිස්ට් ක්‍රමය ව්‍යාප්ත වූයේ නම් මනුෂ්‍යත්වයට වඩාත් සුවදායක බවත් යුද්ධය කෙළවර කල හැකි බවත් මම සිතීමි."
චරපුරුෂ සේවා කටයුතු
දෙවන ලෝක යුද්ධය පැවති කාලසීමාව තුලදී, බ්ලේක්ගේ කාර්යය වූයේ බ්‍රිතාන්‍ය ඔත්තුකරුවන් විසින් අත්පත්කරගන්නා ජර්මානු ලියැවිලි පරිවර්තනය කිරීම සහ ඩී-දිනය ගොඩබැසීම් වලින් අනතුරුව ප්‍රංශයේදී අත්අඩංගුවට ගැනුනු ජර්මානුවන් වෙතින් ප්‍රශ්නකිරීමත්ය. යුද්ධය කෙළවරවීමත් හා සමගම, හැම්බර්ග් වෙත ඔහු අනුයුක්ත කරනු ලැබූ අතර ජර්මානු යූ-බෝට්ටු කපිතාන්වරුන් වෙතින් ප්‍රශ්න කිරීම භාර කරනු ලැබිණි. 1948 වසරෙහිදී කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙහිදී පැවැත්වුණු රුසියානු භාෂාව පිළිබඳ කෙටිකාලීන පාඨමාලාවකින් අනතුරුව, කොරියානු ජනරජයේ අගනුවරවූ සෝල් නගරයෙහි බ්‍රිතාන්‍ය තානාපති කාර්යාලය වෙත ඔහු පත් කර යැවිණි. කොරියාව තුල චරපුරුෂ ජාලයක් ස්ථාපනය කිරීමට ප්‍රයත්න දැරීමේ කාර්යය බ්ලේක් වෙත පැවරිණි.
සෝල් නගරය වෙත ඔහු පැමිණ මාස කිහිපයක් ගතවෙත්ම, 1950 ජූනි 24 දිනදී, ආක්‍රමණකාරී උතුරු කොරියානු හමුදාව විසින් නගරය අත්පත් කර ගත් අතර, බ්‍රිතාන්‍ය තානාපති නිලධාරි වයිවියන් හෝල්ට් යටතේ සේවය කරමින් සිටියදී, කොමියුනිස්ට් හමුදා විසින් බ්ලේක් සිරභාරයට ගැනිනි. උතුරු කොරියානුවන් විසින් අත් අඩංගුවට ගැනීමෙන් පසුව, සිර අඩස්සියේ ඔහු ගත කල තුන්-අවුරුදු කාලසීමාව තුලදී, කාල් මාක්ස්ගේ කෘති කියවීමෙන් පසුව, ඔහු මාක්ස්වාදියෙකු විය. 1953 වසරෙහිදී ඔහුගේ නිදහස්කිරීම හා සමගින් බ්ලේක් බ්‍රිතාන්‍යයට පැමිණියේ වීරයෙකු ලෙසිනි. 1955 වසරෙහිදී MI6 විසින්, මාණ්ඩලික නිලධාරියෙකු ලෙසින් සේවය කිරීම සඳහා බර්ලින් නුවරට ඔහු යැවුනු අතර, සෝවියට් නිලධාරීන් දෙපැති චරපුරුෂයන් ලෙසින් බඳවාගැනුම ඔහුට පැවරුණු කාර්යය විය. කේජීබී සංවිධානය හා සමගින් ඔහු සම්බන්ධතා ඇති කරගත්තේ මෙහිදී වන අතර බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානු මෙහෙයුම් පිළිබඳ විස්තර ඔවුනට සැපයීය. වසර නවයක් තුලදී, MI6 චරපුරුෂන් 40 දෙනෙකුට ද්‍රෝහීව ඔවුන් පාවාදෙමින් ඔවුන් පිළිබඳ විස්තර සෝවියට්වරුන්ට එළිදරව් කල හෙතෙම, නැගෙනහිර යුරෝපය තුල MI6 හී මෙහෙයුම් බොහෝමයක් විනාශ මුඛයට හෙළීය. මෙය පිළිබඳව බ්ලේක් පසුව කියා සිටියේ, "මම දන්නේ නැහැ මම කොපමණ පාවා දුන්නාදැයි කියා මොකද එතරම් විශාල ප්‍රමාණයක් එතන අදාළ වුනා". 1959 වසරෙහිදී, GRU තුල සිටි මධ්‍යම ඔත්තුසේවා කාර්යාංශයෙහි ඉත්තකු පිළිබඳව බ්ලේක් දැනගත් අතර, ඒ අනුව 1960 දි මරණයට පත් කෙරුණු පී. එස්. පොපෝෆ් අනාවෘත කිරීමෙහි හේතුභූත විය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:1922 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවත්වන්නෝ ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය වෙත ප්‍රහරණය සිදු කල බ්‍රිතාන්‍ය බුද්ධිතොරතුරු පුද්ගලයෝ ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය වෙත චරපුරුෂ සේවය සිදු කිරීම නිසා වැරදිකරුවූ බ්‍රිතාන්‍ය ජනයා ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමය වෙනුවෙන් සේවය කල බ්‍රිතාන්‍ය චරපුරුෂයෝ ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය මාක්ස්වාදීහූ ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය කොමියුනිස්ට්වාදීහූ ප්‍රවර්ගය:දෙපැති ඔත්තුකරුවෝ ප්‍රවර්ගය:ලන්දේසි සම්භවයක් සහිත බ්‍රිතාන්‍ය ජනයා ප්‍රවර්ගය:තුර්කි සම්භවයක් සහිත ඉංග්‍රීසි ජනයා ප්‍රවර්ගය:ලන්දේසි විරෝධන සාමාජිකයෝ ප්‍රවර්ගය:රහස් බුද්ධිතොරතුරු සේවා පුද්ගලයෝ ප්‍රවර්ගය:රොටර්ඩෑම්හී ජනයා ප්‍රවර්ගය:එංගලන්ත සහ වේල්ස් හිරබාරයෙන් පැනගියවුන් ප්‍රවර්ගය:ඕඩර් ඔෆ් ප්‍රෙන්ඩ්ෂිප් සම්මානය ලද වුන් ප්‍රවර්ගය:හමුදා ඉතිහාසයෙහි 1961 වසර ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනයෙහි 1961 වසර
පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය
පුද්ගලික පරිගණක වල ඉදිරිපස බසය වනාහි මව් පුවරුවේ northbridge හා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හරහා තොරතුරු රැගෙන යාමට ඉවහල් වන දත්ත හුවමාරු කිරීමේ බසයයි.
සමහරක් පරිගණක සතුව පසුපස බසයක් ඇති අතර ඒවා මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU) හා මතක හැඹිලිය අතර සම්බන්ධය ඇති කිරීමට ක්‍රියා කරයි. මෙම බසය හා එයට සබැඳි හැඹිලි මතකය, ඉදිරිපස බසය හරහා RAM පද්ධතියට ප්‍රවේශ වීමට වඩා වේගවත්ව ක්‍රියා කරයි.
එක් කාල වක්‍රයක් තුල දී සිදුවන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව රඳා පවතින්නේ භාවිතා කරනු ලබන තාක්ෂණය අනුවය. GTL+ තාක්ෂණය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 1 ක් (1transfer/tick) ද, EV6 ක්‍රමවේදය මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 2 ක්  (2 transfers/tick) ද, AGTL+  මඟින් එක් කාල වක්‍රයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ( 4 tranfers/tick) ක් ද සිදු කිරීමේ ක්‍රමය සඳහා  Intel ආයතනය විසින් භාවිතා කරන්නේ සිවුබිඩි කැවීම (Quad Pumping) යන නාමය වේ.
බොහෝමයක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ ‘වේගය’ පත් කරන්නේ තත්පරයකදී සිදුවන ‘මෙගා හුවමාරු’ සංඛ්‍යාව (MT/s) මත විනා ඉදිරිපස බසයේ ස්පන්දක වේගය (මෙගා හර්ට්ස් (MHz) ) මත නොවන බව සඳහන් කිරීම වටී. MT/s අනුපාතය රඳා පවතින්නේ එක් කාල වක්‍රයකදී සිදු කරන දත්ත හුවමාරු සංඛ්‍යාව මත පමණි. උදාහරණයක් ලෙස ස්පන්දක වේගය 266 Mhz වන ඉදිරිපස බසයක් සහිත මව් පුවරුවක තත්පරයකදී දත්ත හුවමාරු 4 ක් සිදු කරයි නම්, එම බසය  1066 MT/s වන එකක් ලෙස ප්‍රමත කරනු ලැබේ. මෙය වනාහි සමහරක් නිෂ්පාදකයන් ඉදිරිපස බසයේ වේගය ලෙස ප්‍රකාශ කරන අගය වේ.