cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
හෝර්ටන් තැන්න (මහ එලිය)
හෝර්ටන් තැන්නේ ජෛව විවිධත්වය
කීන (calophyllum walkeri) වල්කුරුඳු (wild cinnamon - cinnamomum ovalifolium) හා පොල්කටු ගහ (elephant ear tree - actinodaphne speciosa) ලෙස හැඳින්වෙන ගස්වර්ග මහ එළියේ වලාකුළු වනාන්තරවල බහුලව දකින්නට ලැබෙනවා. ලංකාවේ කුඩාම උණ ශාඛය වන කුරු උණ (dwarf bamboo - sinarundinaria densifolia) මහ එළියට ආවේණික තවත් ශාකයක්. මීට අමතරව බ්‍රිතාන්‍යයන් හඳුන්වාදුන්, දැන් ආක්‍රමණික ශාක බවට පත්වතිබෙන යුරෝපියන් ගෝස් (european gorse - ulex europaeus) නම් කුඩා කහමල් පිපෙන කටුපඳුරු, වැරැල්ල නම් ජලජ ශාකය හා කිකුරිය (pennisetum clandestinum) නම් අප්‍රිකානු තෘණ වර්ගයද බහුලව දැකිය හැකියි. ජනප්‍රවාදයේ විධියට යූලෙක්ස් ලංකාවට ගේන්නේ තෝමස් ෆා. අද හෝර්ටන් තැන්නේ සංචාරක තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය බවට පත්වෙලා තියෙන ඔහුගේ "Thomas Farr Inn " බංගලාවේ මල් වැටට හිටවන්න ගෙනාපු යූලෙක්ස්දැන් තැන්න පුරාම පැතිරිලා.
ගෝනුන්ට අමතරව රතු උණහපුළුවා, ලංකා දිවියා, දිය බල්ලා හා දඬුලේනා දැකගන්නට පුළුවන්. ඊට අමතරව කළු වඳුරා, රිලවා හා වළසුන්ද ඉඳහිට දකින්නට පුලුවන්. අතීතයේදී මහ එළියේ අතිවිශාල අලි ඇතුන් ගහණයක්ද වාසය කොට ඇතත් මීට වසර 70කට පමණ පෙර සිට මහ එළිය ප්‍රදේශයේ ඇතුන් දකින්නට ලැබී නෑ.
බටහිර හා දකුණු යුරෝපය නිජබිම කරගත් යූලෙක්ස් - Common Gorse (Ulex europaeus)  යුරෝපීයයන් පදිංචියට ගිය ලංකාව, ඔස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව වගේ රටවල පැතිරුනා. යූලෙක්ස් වැඩිවශයෙන්ම දකුණු යුරෝපීය කාළගුණයට සමාන කාළගුණයක් තියෙන නුවර එලිය දිස්ත්‍රික්කයේ හෝර්ටන් තැන්න ප්‍රදේශයේ වැවෙන අතර දැන් ආක්‍රමණික ශාකයක් ලෙස හඳුනාගෙන තියෙනවා. කහ පාට මලක් පිපෙන මේ ආක්‍රමණිකයා ශීඝ්‍රයෙන් පැතිරෙමින් ආවේණික ශාකවලට ඇති ඉඩකඩ අහුරනවා.
හෝර්ටන් තැන්නේ විසූ බලංගොඩ මානවයා
බලංගොඩ මානවයා හෝර්ටන් තැන්නේ දඩයමේ යෙදුනු බවටද පුරාවිද්‍යාඥයින් සාක්ශි සොයාගෙන තිබෙනවා. හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානයෙන් බලංගොඩ මිනිසා භාවිතා කලා යයි සැක කෙරෙන කුඩා ගල් ආයුධ (microlith stone tools) හමුවී තිබෙනවා. මේ පිලිබඳව හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ ලෝකාන්ත මංපෙතෙහි (worlds end trail) පිවිසුමේ පිහිටා ඇති සංචාරක තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය හෝර්ටන් තැන්නේ බලංගොඩ මානවයාගේ ක්‍රියාකාරකම් පිලිබඳව මූලික තොරතුරු සපනයවා.
බලංගොඩ මානවයා වසර 31,000කට පෙර සිටම ශිලා ආයුධ නිර්මාණයක කරගැනීමේ තාක්ශණය බිහිකොට ගෙන තිබූ බව ආචාර්ය ප්‍රේමතිලක තවත් පර්යේෂකයින් ගණනාවකගේ පර්යේෂණ නිබන්ධන උපුටා දක්වමින් පෙන්වා දෙයි. බලංගොඩ මානවයාගේ ගල් ආයුධ හෝර්ටන් තැන්නෙන් හමුවී අතර බලංගොඩ මානවයා ගල් ආයුධ නිර්මාණය කරගත්තේ යුරෝපයේ ගල් යුගයේ මිනිසා ආයුධ නිර්මාණය කරගැනීමට සෑහෙන කාලයකට පෙර බවද එහි සඳහන් වේ.
එමෙන්ම ආචාර්ය ශීරාන් දැරණියගල මහතාගේ පර්යේෂණයක් උපුටාදක්වන ප්‍රේමතිලක, ඒ කාලය වනවිට බලංගොඩ මානවයා බල්ලන් හීලෑ කරගෙන සිටි බවට සාක්ශද ලැබී ඇතැයි සඳහන් කරයි. හෝර්ටන් තැන්නේ තමන් සිදුකල පර්යේෂණයේ ප්‍රථිපල සාරාංශගත කරන ආචාර්ය ප්‍රේමතිලක, හෝර්ටන් තැන්නේ පස් සාම්පල වලින් ලැබුණු පාෂාණිභූත පරාග (මල් රේණු ) රේඩියෝ-කාබන් ක්‍රමයට කාළනිර්ණය කිරීමෙන්  එම පරාග ක්‍රි.පූ 5000 (මීට වසර 7000කට පෙර) කාළයට අයත් බව සනාතවී ඇති අතර ඒ අනුව හෝර්ටන් තැන්නේ බලංගොඩ මානවයා ගිණිතබා පස සකස්කොට සිදුකරන හේන් ගොවිතැන් ක්‍රමයට (slash & burn cultivation) බෝග වගාකොට ඇති බවත් මෙම බෝගවල පරාග අතර පැරණි කැලෑ සහල්වලට (wild rice) අයත් පරාගද විශාල ලෙස හමුවූ බැවින් බලංගොඩ මානවයා මීට වසර 7000කට පෙර හෝර්ටන් තැන්නේ හේන් ගොවිතැන් ක්‍රමයට වීවගාවේ යෙදෙන්නටද ඇතැයි අනුමාන කලහැකි බව පවසයි. මීට පෙර වී වගාව, යකඩ නිශ්පාදනය හා අශ්වයින් හා වෙනත් ගෘහාශ්‍රිත සතුන් ඇතිකිරීම පිලිබඳව සාක්ශි හමුවී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ 900 නම් මීට වසර 2900කට පමණ පෙර අනුරාධපුරයෙනි.
ආචාර්ය ආර්. ප්‍රේමතිළක හෝර්ටන් තැන්නේ සිදුකල පර්යේෂණයේ විස්තර
සාම්පල ලබාගත් ස්ථානය: ඉතා සැලකිල්ලෙන් තොරාගත් මඩ ගොහොරුවකිනි (mire).
සාම්පල ප්‍රමාණය හා යොදාගත් උපක්‍රමය: සාම්පල 36ක් ලබාගත් අතර මේවා සෙන්ටිමීටර් 5ක විශ්කම්භයකින් යුතු රුසියාවේ නිශ්පාදිත පස් සාම්පල ලබාගැනීමේ උපකරණයක් භාවිතා කරණ ලදී (Russian peat corer).
සාම්පල විශ්ලේෂණය : ලබාගත් සාම්පල; පරාග, බීජාණු, ඓන්ද්‍රිය කාබන් (organic carbon), ස්ථාවර කාබන් (ඓන්ද්‍රීය නොවන කාබන්) හා ඛණිජමය ගුණයන් සොයා බැලීමේ විශ්ලේෂ්ණයන් හට බඳුන්කොට ඇත. එමෙන්ම ඒවායින් ලැබුණු කාබණික ද්‍රව්‍ය රේඩියෝ-කාබන් කාළ නිර්ණයන්ට භාජනය කරන ලදී.
රේඩියෝ කාබන් කාළ නිර්ණය: ලබාගත් පස් සාම්පල වලින් කොටස් 14ක් කාබන් කාළ නිර්ණය සඳහා ස්වීඩනයේ උප්සලා විශ්වවිද්‍යාලයේ ඇන්ග්ස්ට්‍රෝම් පර්යේෂණාගාරයට (Ångström Laboratory, Uppsala University, Sweden) යවන ලදී.
පර්යේෂණ ප්‍රථිපල වලින් එළඹිය හැකි නිගමන:
[1] ලැබී ඇති පාශාණිභූත පරාග හා වෙනත් ඓන්ද්‍රීය ශාක කොටස් වලින් ලැබෙන සාක්ශි අනුව ක්‍රි.පූ 15,000-14,000 (අදින් වසර 16,000-17,000ට පෙර කාළයේ) හෝර්ටන් තැන්නේ බලංගොඩ මානවයින් බාර්ලි හා ඕට්ස් යන ධානය වගාකිරීම ආරම්භ කල බවට සාක්ශි තිබේ.
[2] එම කාළයේදී හෝ ඊට පසු කාළවකවානු වලදී සතුන් ගාල්කොට තබාගෙන ඇති කොට ඇති බවට සාක්ශි හමුවී ඇත.
[3] ධාන්‍ය වගා සඳහා කැළෑව ගිණිතබා හෙළිපෙහෙලි කල බවට කාබනික සාක්ශි සටහන්වී ඇත.
[4] ක්‍රි.පූ. 11,000 වනවිට හෝර්ටන් තැන්නේ ආදි මානවයින් වඩාත් විස්තීරණ ලෙස ගොවිතැන් කිරීමට පටන්ගත් බව ලැබී ඇති කාබණික, පරාග හා නයිට්‍රජන් සංයුතිය අනුව නිගමනය කරගෙන ඇත.
[5] ක්‍රි.පූ.8000-7000 කාළය වන විට බාර්ලි හා ඕට්ස් වගාව අදාල පරාග ගහණය අඩුවෙමින් ඇති අතර වී වගාවේදී දැකිය හැකි පරාග ගහණය මේ කාලයේදී වේගයෙන් ඉහල යන්නට පටන් ගෙන ඇත. ඒ අනුව කාළගුණික වෙනස් වීම අනුව හෝර්ටන් තැන්නේ බළංගොඩ මී මුත්තා බාර්ලි හා ඕට්ස් වෙනුවට කැළෑ වී වර්ග වගා කරන්නට පටන්ගෙන ඇති බව නිගමනය කල හැකිය. Oryza eichingeri, Oryza nivara, Oryza rhizomatis යන කැලෑ වී වර්ගවල පරාග හමුවී ඇත.
සාන්තුවරයන්ගේ සමෝස ධර්මලාභය
සාන්තුවරයන්ගේ සමෝස ධර්මලාභය (communio sanctorum) යනු, පුද්ගලයන් අරභයා බාවිතා කරන විට, ක්‍රිස්තියානි සභාවේ ජීවත්ව සිටින සහ මළ, නමුත් විනාශයට පත් නොවූ සාමාජිකයින්ගේ අධ්‍යාත්මික එකමුතුවයි. ඔවුන් සියල්ලෝම තනි "ගුප්ත ශරීරයක" කොටසක් වන අතර, ක්‍රිස්තුස් වහන්සේ ප්‍රධානියා වන අතර, එක් එක් සාමාජිකයා සියල්ලන්ගේම යහපතට දායක වන අතර සියලු දෙනාගේ සුභසාධනය සඳහා හවුල් වේ.
ජීවතුන් අතර සිටින සහ මළවුන් යන දෙඅංශයෙන්ම තහවුරු වූ බලාපොරොත්තුවකින් සහ ආදරයකින් එක්සත් කරන අද්භූත බැඳීමක් පිළිබඳ විශ්වාසය හැඳින්වීමට මෙම යෙදුමේ පැරණිතම භාවිතය වන්නේ රෙමේසියානාහි ශාන්ත නිසෙටාස් විසිනි (c. 335-414); එතැන් සිට මෙම යෙදුම ක්‍රිස්තියානි ඇදහිල්ලේ සූත්‍රගත කිරීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. සාන්තුවරයන්ගේ හවුල පිළිබඳ විශ්වාසය විශ්වාස ලක්ෂණය තුළ තහවුරු කර ඇත.
"Communio Santorum" යන වාක්‍ය ඛණ්ඩයේ "santorum" යන වචනය "ශුද්ධ පුද්ගලයන්" නොව "ශුද්ධ දේවල්" ලෙස ද තේරුම් ගත හැකිය, එනම් ශුද්ධ පුද්ගලයින් එකිනෙකා සමඟ බෙදා ගන්නා ආශීර්වාද, ඔවුන්ගේ ඇදහිල්ල, සක්‍රමේන්තු සහ කිතුනුවන් ලෙස ඔවුන්ට ඇති අනෙකුත් ආත්මික වරප්රසාද සහ දීමනා වේ.
958
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ පාකිස්තානු තරග සංචාරය 1991-92
ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 1991 දෙසැම්බර් සිට 1992 ජනවාරි දක්වා පාකිස්තානයේ සංචාරය කළ අතර පාකිස්තාන ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට එරෙහිව තරග තුනක ටෙස්ට් තරගමාලාවක් ක්‍රීඩා කළේය. පාකිස්තානය ටෙස්ට් තරගමාලාව 1-0 ලෙස ජය ගත්තේය. ශ්‍රී ලංකාව නායකත්වය දැරුවේ අරවින්ද ද සිල්වා සහ පාකිස්තානය ඉම්රාන් ඛාන් විසිනි. ඊට අමතරව තරග පහකින් යුත් සීමිත ඕවර තරගමාලාවක් ක්‍රීඩා කළ අතර එය පාකිස්තානය 4-1ක් ලෙස ජය ගත්තේය.
එදිජා තරගමාලාව
පාකිස්තානය තරගාමාලාව 4-1 ලෙස ජය ගත්තේය.
වීදියගොඩ රජ මහා විහාරය
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර ප්‍රවර්ගය:කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ප්‍රවර්ගය:කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් සභා
1987 ජුලි මස 29 වන දින ජේ.ආර්.ජයවර්ධන හා රැජිව් ගාන්ධි මහතා අතර ඇති වූ ඉන්දු - ලංකා ගිවිසුම පළාත් සභා පිහිටුවීමෙහිලා මූලික විය. මේ නිසා ලංකාවේ පළාත් සභා ඉන්දියානු මොඩලයට නිර්මාණය කරන ලද්දක් බව විචාරකයන්ගේ මතයයි. මේ අනුව ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට 13 වන සංශෝධනය හදුන්වාදුන් අතර එමගින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට 154(අ) සිට 154(ඩ) දක්වා අලුතින් පරිච්ඡේදයක් ඇතුළත් විය. එපමණක් නොව 1987 අංක 42 දරණ පළාත් සභා පනත ද හදුන්වා දෙන ලදී. thumb|312x312පික්|ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්
සැකැස්ම
නිදහසින් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ පාලන බලතල ප්‍රභූ පන්තියට පමණක් සීමා වී තිබුණි. එකි ක්‍රමය වෙනස් කරමින් තරුණ නායකයන්ට අවස්තාව ලබාදිමට පළාත් සභා පිහිටුවිම මගින් අපේක්‍ෂා කළේය. මේ අනුව පළාත් සභා 09 සඳහා මන්ත්‍රීවරුන් 455ක් සමානුපාතික ක්‍රමය යටතේ තෝරාපත් කර ගනු ලබන අතර ඒ හරහා පාලන බලතල ජනතාවට සමිප කෙරේ.
පාලන බලතල පළාතේ මනිත්‍රීවරුන්ට ලබා දීම තුළ තම පළාත සංවර්ධනය කළ යුතු යයි ඔවුන් අතර හැගීමක් ඇතිවේ. එහිදි ඔවුන් ඔවුන්ගේ මානව සම්පත් හා භෞතික සම්පත් නිසි පරිදි කළමනාකරණය කරමින් පළාතේ සංවර්ධනය යථාර්තයක් බවට පත් කිරීමට කටයුතු කරයි. එසේම දූෂණය, වංචාව, ප්‍රමාදය අවම වී කංඩිනම් සංවර්ධනයක් පළාත තුළ ඇති වේ. එමගින් රටේ සංවර්ධනය කඩිනම් වේ. එපමණක් නොව ඉතා සීමිත වූ ජන කොටසක් තමන්ගේ අවශ්‍යතා තමන් අතරින්ම ඉටු කර ගැනීම තුළ විශාල ජන කණ්ඩායමක් වශයෙන් ඇතිවන නොගැලපීම් දුරස්ව යයි. එය ජන වාර්ගික ගැටුමට සාධනීය පියවරක් වේ.
වර්තමාන තත්වය
පළාත් සභාවේ මූලිකාංග දෙසට අවදානය යොමු කිරීමේදි සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ මැතිවරණයකින් තෝරා පත්කර ගනු ලබන පාර්ලිමේන්තුවක් පළාත් සභා සතු වේ. ඔවුන් ආණ්ඩුකාරවරයා ඉදිරියේ දිවුරුම් දී වැඩ බාර ගත යුතු අතර ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පළතේ විධායකය රජයයි. 154(ආ) ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරව ජනාධිපතිවරයා විසින් ආණ්ඩුකාරවරයාව පත් කරනු ලබයි. පළාත් සභා සතුව මහ ඇමතිවරයෙක් වන අතර ඔහු පත්කිරීම ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් සිදු කරනු ලබයි. පළාත් සභා කැබිනට් මණ්ඩලය පත් කිරීම මහා ඇමතිවරයාගේ උපදෙස් මත ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් සිදු කරනු ලබන අතර එය ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයාද ඇතුළුව සාමාජිකයන් 04කට නොවැඩි විය යුතුයි. එසේම මහජන ආරක්‍ෂාවට පොලිස් කොමිසමක් වන අතර යුක්තිය පසිදලීම සඳහා පළාත්බඳ මහාධිකරණයක් ද වන්නේය.
13 වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයේ 09 වන උප ලේඛණය යටතේ පළාත් සභා, සංවෘත හා සමගාමි වශයෙන් ලැයිස්තු 03ක් යටතේ බලතල බෙදා හැරීමක් කර තිබේ. මේ අනුව පළාත්සභා ලැයිස්තුවේ කාරණා සම්බන්දයෙන් ස්වාධීන බලයක් පළාත්සභා සතු වන අතර සමගාමී ලැයිස්තුවේ කාරණා සම්බන්දයෙන් අභිමතයක්ද වේ.
මේ ආකාරයට ප්‍රතිපාදන තිබුණද පළාත් සභා අසාර්ථක යයි චෝදනා එල්ල වේ. එසේ වීමට හේතු වී ඇත්තේ ඉන් අපේක්‍ෂා කළ අරමුණු ඉටු නොවීමයි. විශේෂයෙන්ම ජනවාර්ගික ප්‍රශ්නයට විසදුමක් නොලැබීම ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. පළාත් සභා හදුන්වා දීමේ මූලික අරමුණ වූයේ උතුරු නැගෙනහිර ජනවාර්ගික ප්‍රශ්නයට විසදුමක් ලබා දීමයි. නමුත් එතී පළාත් සභාව(උතුරු-නැගෙනහිර) වසරක් වැනි ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ බිඳ වැටුණි.
මේ ආකාරයට පළාත්සභා අසාර්ථක වීමේ ප්‍රබල හේතුකාරකය වූයේ නිසි බලතල පළාත්සභාවන්ට ලබා නොදීමයි. එම නිසා තරුණ නායකයන්ට රිසිසේ ක්‍රියා කරන්නට අවස්තාවක් නොලැබුණි. ඔවුන්ට තවදුරටත් මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලයට නතුව දාසයන් සේ කටයුතු කිරීමට සිදු විය. මේ නිසා සමහර නායකයන් අරගල කරන්නටද විය. නිදසුනක් ලෙස 1988දී උතුරු-නැගෙනහිර මහ ඇමතිවරයා වූ වර්ධරාජා පෙරුමාල් ඉඩම් බලතල ලබා ගැනීමට උත්සහ දැරූ අතර 1993දී චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග බස්නාහිර පළාතේ පොලිස් බලතල ලබා ගැනීමට වෙහෙසුණි. මේ අනුව බලතල බෙදීමේ දෝෂය නිසා ජනතාව තුළ කළකිරීමක් ඇති විය. නැගෙනහිර පළාත් සභා ඡන්දයෙන් පසු ඉඩම්, පොලිස් හා අධිකරණ බලතල ලබා දෙන බව පැවසුවද ඒවා ලබා දෙන තුරු විශ්වාසය තැබීමේ නොහැකියාවක් ජනතාව තුළ ඇති වී තිබෙන්නේ නිරායාසයෙනි.
පළාත් සභා අසාර්ථක වීමේ හේතු අතර පළාත් සභා ස්වාධීන නොවීම එහිලා ප්‍රධාන වේ. ඒකීය රාජ්‍ය සංකල්පය තුළ බලය බෙදා හැරීමේදී පාර්ලිමේන්තුව උත්තරීතර වීම සාධාරණය. නමුත් උත්තරීතරභාවය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් පළාත් සභා අනිසි ආකාරයෙන් මර්දනය කරන්නේ නම් පළාත් සභා පිහිටුවීමේ අරමුණ ඉටුවන්නේද?
පළාත් සභාවේ විධායකය රජයන්නා වූ ආණ්ඩුකාරවරයා පක්‍ෂග්‍රාහී වීම පළාත් සභා අසාර්ථකවීමෙහිලා ප්‍රබල ලෙස බලපා තිබේ. ආණ්ඩුකාරවරයා පත් කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසිනි. මෙහිදී ජනාධිපතිවරයා ස්වාධීන අයෙකු පත් කරනු ලැබුවත් එකී පත් කරන්නා තමාට පක්‍ෂග්‍රාහී කෙනෙකු බව කවුරුත් දන්නා රහසකි. ඒ අනුව පත් කරනු ලබන ආණ්ඩුකාරවරයා නිතැතින්ම ක්‍රියා කරන්නේ ජනාධිපතිවරයාගේ අරමුණු සාක්‍ෂාත් කර ගැනීමට මිස පළාත සංවර්ධනය කිරීමට හෝ පළාතේ ජනතාවගේ අරමුණු ඉටු කිරීමට යැයි අපේක්‍ෂා කළ නොහැක.
154(ඊ) ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රතිපාදනයන්ට යටත්ව පළාත් සභාවේ බහුතර මන්ත්‍රීන්ගේ සහය ලබා ගැනීමට හැකි යයි ආණ්ඩුකාරවරයා අපේක්‍ෂා කරන මන්ත්‍රීවරයා ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වශයෙන් පත් කිරීම සිදු කරයි. යම්, යම් අවස්තාවල ආණ්ඩුකාරවරයා ඔහුගේ අභිමතය (discretion) අනිසි ආකාරයෙන් භාවිතා කිරීමක්ද දක්නට ලැබේ. තමන් රුචි නියෝජිතයන්ව පළාත් සභාවන්ට තෝරා පත් කිරීම ජනතාව සිදු කරයි. එහිදී යම් පක්‍ෂයක් බහුතරය දිනා ගනීද එකී පුද්ගලයන්ගේ ක්‍රියාකලාපයන් බහුතර ජනතාවක් අපේක්‍ෂා කරයි. නමුත් ආණ්ඩුකාරවරයා මැදිහත් වී එය මර්දනය කරන්නේ නම් ජනතාව උදාසීන වන්නේ නිරායාසයෙනි.
ආණ්ඩුකාරවරයාට දී ඇති බලතල යටතේ පළාත් සභා විසිරුවා හැරීමද වේ. යම් ආකාරයකට ජනාධිපතිවරයාගේ උපදෙස් මත යම් පළාත් සභාවක් විසුරුවා හැරීමට කටයුතු කරයි නම් ජනතාවගේ ඉච්ඡා භංගත්වයක් ඇතිවන අතර පළාත් සභාවන්හි නාස්තියද වැඩි වේ.
154(උ) ව්‍යවස්ථාව යටතේ පළාත් සභාවන්ට ප්‍රඥප්ති සෑදීමට බලය ලබාදී තිබුණත් එය කොතෙක් දුරට ප්‍රායෝගික ද යන්න විමසා බැලිය යුතුය. පළාත් සභාවන්ට ප්‍රඥප්ති සෑදීමට බලය දීම යනු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යස්ථාවේ 76 ව්‍යවස්ථාව උල්ලංගණය කිරීමකි. නමුත් IN RE THE THIRTEENTH AMENDMENT හිදී බහුතර විනිසුරු මඩුල්ල කියා සිටියේ එය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 76 ව්‍යවස්ථාව උල්ලංගණය කිරීමක් නොවන බවයි. එනම් පළාත් සභාවන්ට දී ඇති බලතල අභිබවා සිටීමට පාර්ලිමේනුතුවට හැකියාවක් ඇති බවයි.
සමගාමී ලැයිස්තුවේ කාරණාවක් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රඥප්තියක් සකස් කරන්නේ නම් ඒ පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවෙන් විමසීමක් කළ යුතුය. එසේම පාර්ලිමේන්තුව සමගාමි ලැයිස්තුවේ කරුණක් සම්බන්ධයෙන් නීතියක් සකස් කරන්නේ නම් සියලු පළාත් සභාවලින් විමසීමක් කළ යුතුය. එහෙත් ප්‍රායෝගිකව බලන කල පාර්ලිමේන්තුව සමගාමී ලැයිස්තුවේ බලතල භුක්ති විද ඇත්තේ තනි හා අනන්‍ය ස්වරූපයකිනි. කැමැත්තෙන් හෝ අකමැත්තෙන් පිලිගැනීමට පළාත් සභාවන්ට සිදු වේ.
එසේම පළාත් සභාවන්ට දී තිබෙන බලතලද යම් යම් අවස්ථාවන් වලදී උදුරා ගැනීමක් මධ්‍යම ආණ්ඩුව විසින් සිදු කරනු ලබයි. පළාත් සභා සම්බන්ධයෙන් අමානුෂික ලෙස සැලකීමක් වන්නේ 154(උ)(11) ව්‍යවස්ථාවයි. ඒ අනුව පළාත් සභා ලැයිස්තුවේ දක්වා ඇති කරුණක් සම්බන්ධයෙන් වෙනත් යම් රටක් හෝ රටවල් සමග ඇති කර ගන්නා යම් ගිවිසුමක්, එකගවීමක් හෝ සම්මුතියක් කාර්ය පටිපාටිය නොවන වෙනත් ආකාරයකින් නීති සෑදිය හැකි වීමයි. මේ ආකාරයට බලය දකුණු අතින් දී වමතින් ආපසු ගැනීම තුළ පළාත් සභා දැඩි අපහසුතාවකට පත්ව තිබේ.
155(3)(අ) ව්‍යවස්ථාව යටතේ මහජන ආරක්‍ෂාව සම්බන්ධයෙන් නීති සැකසීමේ හැකියාවක් ජනාධිපතිවරයා සතු වේ. මෙහිදී සෑම නීතියක්ම යටපත් වේ. ඒ අනුව හදිසි නීතිය යටතේ දිගින් දිගටම නීති සම්පාදනය කිරීමට වුවහොත් පළාත් සභාවන්හි ප්‍රඥප්ති සෑදීමේ හැකියාව කිසිදා සැබෑ නොවන සිහිනයක් වේ. එනම් පළාත් සභාවන්හි ප්‍රයෝජනයක් නැති තත්වයට පත්වේ.
මධ්‍යම රජයේ බලය පළාත් සභාවන්ට විමධ්‍යගත කිරීමේ වැදගත් අවස්ථාවක් ලෙස රාජ්‍ය සේවය පිළිබඳ බලතල ලබාදීම දැක්විය හැකිය. රාජ්‍ය සේවය පිළිබඳව කටයුතු කිරීම විධායකය යටතේ රාජ්‍ය සේවා කොමිසන් සභාව හරහා සිදුවේ. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රතිපාදනයන්ට යටත්ව රාජ්‍ය සේවා කොමිසන් සභාව හා රාජ්‍ය සේවා කාරක සභාව ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක විය. මේ යටතේ මූලික වශයෙන් රාජ්‍ය නිලධාරීන් පත් කිරීම, මාරු කිරීම, විනය පාලනය, සේවයෙන් ඉවත් කිරිම ආදිය සිදු කරනු ලබයි.
1987 පළාත් සභා පිහිටුවීමත් සමග රාජ්‍ය සේවය පළාත් සභා මට්ටමින් ඇති කරන ලදි. පළාත් සභා පනතේ 32 වගන්තිය මගින් පළාත් රාජ්‍ය සේවය ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිළිබධව පැහැදිලිව දක්වයි. ඒ අනුව ආණ්ඩුකාරවරයා හරහා පළාත් රාජ්‍ය සේවා කොමිසන් සභාව සඳහා නිලධාරීන් පත් කරනු ලබයි. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරු, පළාත් සභා මන්ත්‍රීවරු, රාජ්‍ය නිලධාරීන් අධිකරණ නිලධාරීන් නොවන ඕනෑම තැනැත්තන් 3කට නොඅඩු සංඛ්‍යාවක් ඒ සඳහා පත් කරනු ලබයි. එසේම පළාත් රාජ්‍ය සේවා කොමිසන් සභාව විසින් කරනු ලැබූ රාජ්‍ය නිලධාරීන් පත් කිරීම, මාරු කිරීම, විනය පාලනය, සේවයෙන් ඉවත් කිරීම පිළිබඳ වන තීරණයක් වෙනස් කිරීමේ හැකියාව ආණ්ඩුකාරවරයා සතු වේ. මෙහිදීද ආණ්ඩුකාරවරයා පක්‍ෂග්‍රාහි නොවේ යයි කිව නොහැක. නිදසුනක් ලෙස වයඹ පළාත් සභාව තුළ ඇති වූ ගැටුම දැක්විය හැක. මේ ආකාරයට පළාත් සභාව තුළ දිගින් දිගටම ගැටුම් ඇති වන්නේ නම් එම පළාත් සභා සාර්ථක වේ යයි කිව නොහැක.
පළාත් සභා අසාර්ථක වීමේ මූලිකම හේතුව වන්නේ මූල්‍ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් පවතින ගැටලුකාරීත්වය බව පෙනී යයි. පළාත් සභාවේ මූල්‍ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් මූලික ප්‍රතිපාදන 13 වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයේ 154(ක) ව්‍යවස්ථාවේ දක්වා තිබේ. මේ අනුව මුදල් කොමිසන් සභාව පළාත් සභා මුදල් කටයුතු පාලනයේදී අතිශයින් වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි. එම කොමිසන් සභාව මධ්‍යම ආණ්ඩුව සතු වූවකි. පළාත් සභා පනත දක්වන ආකාරයට පළාත් සභාවලට සිව් ආකාරයකින් මුදල් ලැබේ. නමුත් පළාත් සභා පනතේ 19 වගන්තියේ මේ සම්බන්ධ සියලු ප්‍රතිපාදන දක්වමින් අවසානයේදී ඒ සඳහා රීති සෑදීමේ හැකියාවක් ආණ්ඩුකාරවරයාට ලබ දී තිබේ. එමගින්ද යම් ආකාරයකට මූල්‍ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් බලපෑම් කිරීමේ හැකියාවක් මධ්‍යම රජයට ලැබී තිබේ.
මුදල් කොමිසන් සභාවේ අනුමැතිය මත වාර්ෂිකව පළාත් සභා සඳහා මුදල් බැර කෙරේ. එකී වෙන් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිපත්ති සකස් කිරීමේ කාර්යයද මුදල් කොමිසන් සභාව සිදු කරනු ලබයි. එමගින් විද්‍යමාන වන්නේ මූල්‍යමය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් පළාත් සභා වෙත ස්වාධීනත්වයක් නොමැති බවයි. එනම් මුල්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබාදීමේදී මධ්‍යම ආණ්ඩුව ඒ ඒ පළාත් සභාවන් සඳහා ඍජුව බලපෑම් කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබී තිබේ.
පළාත් සභා වෙත ලැබෙන බදු මුදල් දෙසට අවදානය යොමු කිරීමේදී ආදායම් බදු හා සුරා බදු එකතු කිරීමට පළාත් සභාවන්ට අවස්ථාව දී නොමැත. එම බදු දේශීය ආදායම් බදු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් එකතු කරනු ලැබේ. එනිසා පළාත් සභාවලට බදු මුදල් වලින් ලැබෙන ආදායම් අල්පය.
පළාත් සභා අසාර්ථක වීමෙහිලා බලපෑ සාධක සාරාංශයක් වශයෙන් ගත් කල මූලික වශයෙන් පළාත් සභාවලට නිසි බලතල ලබා නොදීම, විධායකය හා ව්‍යවස්ථාදායකය නිරන්තරයෙන් පළාත් සභා කටයුතුවලට ඇගිලි ගැසීම සිදු කිරීම, පළාත් සභාවල ආණ්ඩුකාරවරයා නිරන්තරයෙන් මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ ඉත්තෙකු බවට පත්වීම, පළාත් සභාවන් මහජනතාව සමග බද්ද නොවීම, පළාත් සභාවන්ගේ ආදායම් ඌණතාවය, පළාත් සභාවන්හි සම්පත් අසම ව්‍යාප්තිය යනාදි හේතූන් දැක්විය හැකිය. එකී කාරණා නිසා පළාත් සභා ක්‍රමය කෙරෙහි ජනතාව තුළ උදාසීනත්වයක් ඇතිවී තිබේ.
යෝජනා
පළාත් සභා පවත්නා තත්වයෙන් ගොඩ ගැනීමට නම් එක් එක් පළාත් සභාවන්ට නිසි බලතල නිසි බලතල ලබා දී පළාත් සභාවන්ට ස්වාධීනව කටයුතු කිරීමට හැකිවන සේ පත් කිරීම් සිදු කිරීම හා ප්‍රමාණවත් ආදායම් ලබා ගැනීමට හැකිවන සේ මධ්‍යම ආණ්ඩුව විසින් කටයුතු සම්පාදනය කිරීම යුගයේ අවශ්‍යතාවයකි. මෙය තමන්ගේ වාසියට යොදා නොගෙන සමස්ත ජනතාවගේම සහ රටේම අභිවෘද්ධිය උදෙසා ක්‍රියාවට නැංවීම කළ යුතුය.
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:පළාත් සභාව
මුත්තූර් ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
මුත්තූර් ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, නැගෙනහිර පළාතේ,   ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය
959
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ඌනෝ
ඌනෝ යනු කාඩ් ක්‍රීඩාවක් වන අතර ඌනෝ කාඩ් කුට්ටමක කාඩ් 108 අඩංගු වේ. මෙම ක්‍රීඩාව 1971දී නිර්මාණය කරඇත. 1992 පටන් මෙම කාඩ් කුට්ටම් නිපදවීම මාටෙල් නම් ඇ.එ.ජ. සමාගම මගින් සිදුකරයි. ක්‍රීඩාව සඳහා ක්‍රීඩකයින් දෙදෙනෙක් අවම වශයෙන් අවැසි අතර 10දෙනෙකුට පමණ එකවර ක්‍රීඩා කල හැකි වෙයි. තවද මෙම ක්‍රීඩාව වයස අවුරුදු 7න් ඉහල අය සඳහා නිර්දේශ කර ඇත.
කාඩ් කුට්ටම
ඌනෝ කාඩ් කුට්ටමක කාඩ් 108 අඩංගු වේ. එය පහත පරිදි වේ.
විශේෂ කාඩ් වල අර්ථයන්
'''
ක්‍රීඩාව කරන ආකාරය
පළමුව එක අයෙකුට කාඩ් 7 බැගින් ක්‍රීඩකයින් ක්‍රීඩකයින් සියළු දෙනාටම කාඩ් බෙදනු ලැබේ. ඉතිරි කාඩ් අන් අයට ගත හැකිවන අයුරින් කාඩ්වල අගය නොපෙනෙන පරිදි සංවෘතව මැදින් තබයි. උඩින්ම ඇති කාඩ්පත ගෙන එය අන් අයට පෙනෙන අනාවෘත කරමින් පරිදි පසෙකින් තබයි. මෙය ආරම්භක කාඩ් පත වන අතර එය විවෘත ගොඩ නමින් හැඳින්වේ. පළමුව කාඩ්පත ලැබුණු ක්‍රීඩකයා විසින් ක්‍රීඩාව ඇරඹිය යුතු වෙයි. ඔහුගේ අතේ ඇති කාඩ් වල වර්ණය හෝ අංකය ආරම්භක කාඩ්පත එනම් සංවෘත ගොඩේ උඩින්ම ඇති කාඩ් පත හා සසැඳිය යුතුයි. එම කාඩ් පතේ වර්ණය හෝ අංකය ගැලපෙන කාඩ් පතක් තමා සතු නම් එම කාඩ්පත පළමු කාඩ් පත උඩින් තබයි. එනම් විවෘත ගොඩේ උඩින්ම ඇති කාඩ් පත වෙනස් වෙයි. දැන් ඔහුගේ අතේ ඉතිරිව ඇත්තේ කාඩ් 6ක් පමණි. යම් හෙයකින් ඔහුට ගැලපෙන කාඩ්පතක් නොමැති වූයේ නම් සංවෘත ගොඩේ කාඩ්වලින් එකක් ගත යුතු වෙයි. එවිට ඔහුගේ අතේ කාඩ් 8ක් ඉතිරිව ඇත. පලමු කාඩ් පත විශේෂ වර්ගයේ එකක් වී නම් ඊට අදාල ක්‍රියාවට පළමු ක්‍රීඩකයා අනුගත යුතු වෙයි. එනම් පළමු කාඩ් පත දෙකක් ගන්න එකක් වී නම් ඔහුට විවෘත කාඩ් ගොඩෙන් උඩින්ම ඇති කාඩ් 2 ලබා ගත් යුතු වන අතර තමා අතේ ඇති කාඩ් සසඳමින් ක්‍රීඩා ක්‍රිරීමේ අවස්ථාව මග හැරී යයි. එවිට ඔහු සතුව කාඩ් 9 (7+2) ක් වෙයි. මෙසේ පළමු ක්‍රීඩකයා ක්‍රීඩා කිරීමෙන් අනතුරුව දෙවැනි ක්‍රීකඩයාගේ අවස්ථාව ලැබේ. ඔහුද අතේ ඇති කාඩ් විවෘත ගොඩේ උඩින්ම ඇති කාඩ් පත හා සසඳා බලයි. ගැලපෙන එකක් වෙතොත් එය තබයි. නැත්නම් සංවෘත ගොඩෙන් කාඩ් පතක් ලබා ගනියි. මෙලෙස තුන්වැනි ක්‍රීඩකයාද ක්‍රීඩා කරයි. මේ ආකාරයෙන් අවසන් ක්‍රීඩකයාගෙන් පසුව නැවතත් පළමු ක්‍රීඩකයා ක්‍රීඩා කරයි. මෙසේ සංවෘත ගොඩේ කාඩ් අවසන් වූ විට විවෘත ගොඩ මුනින් නවා සංවෘත බවට පත් කරයි. ක්‍රීඩාව අවසන් වන්නේ එක් ක්‍රීඩකයෙක් හෝ තමා අතේ ඇති කාඩ් සියල්ලම අවසන් වූ විටදීය. අවසන් කාඩ් 2ක් ඇති අවස්තාවේ එක් කාඩ් පතක් පමණක් ඉතිරිවන පරිදි ක්‍රීඩා කරන්නේ නම් ඔහු විසින් ඌනෝ යනුවෙන් පැවසිය යුතු වෙයි. නැතහොත් අන් සියළු දෙනාගෙන්ම එක කාඩ් පත් බැගින් ඔහුට දඬුවමක් ලෙසින් ලැබේ.
ඌනෝ ලෝක ශූරතාව
වාර්ෂිකව පවත්වන ඌනෝ ලෝක ශූරතාව රුසියාවේ මොස්කව් නගරයේ පැවැත්වේ. මෙම තරඟය සඳහා රටවල් 70 වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සහභාගී වේ.
තේමාවන්
ඌනෝ කාඩ් කුට්ටම් නොයෙකුත් තේමා යටතේ නිපදවා තිබේ. සමහර කුඩ් කුට්ටම්වල විශේෂ කාඩ්පත් එක කර තිබේ.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:කාඩ් ක්‍රීඩා
පාණ්ඩ්යය යුද්ධය 1167-1183
පාණ්ඩ්ය් යුද්ධය 1167-1183
පරාක්රයමබාහු සහ පරාක්ර1ම පාණ්ඩ්ය අතර ඇතිවූ සන්ධානය, 1120 වන විට චෝල අධිරාජ්යාය ක්රකම ක්රයමයෙන් කුඩා වන්නට බොහෝ සෙයින් බලපෑවේය.
1167 දී පරාක්රයම නම් පාණ්ඩ්යු රජු, ඔහුට සතුරු කුලසේකර පාණ්ඩ්ය1 සහ චෝලයින් අතර තිබුණු සන්ධානයට එරෙහිව, ලංකාවේ පරාක්ර මබාහු රජුගෙන් උදව් ඉල්ලා සිටියේය. එවැනි ඉල්ලීමක් අසාමාන්යස නොවන්නේ පාණ්ඩ්යයයන් සහ සිංහලයන් අතර කාලයක් තිස්සේ පැවති එකමුතුවක් තිබුණූ හෙයිනි. ඒ චෝලයන්ට එරෙහිවයි. එමෙන්ම ඔවුන්ගේ (පාණ්ඩ්යි) ප්රතභූවරු රටින් පිටුවහල් වී සිටි අවස්ථාවලදී සිව් වැනි මහින්ද (956-972) රජුගේ මාළිගයේ නැවතී සිටියහ. ඒ දෙවැනි පරන්තක චෝලගේ ආක්රීමණයෙන් පසුවයි.
කෙසේ වෙතත් මෙම අවස්ථාවේදී ශ්රීප ලංකාවෙන් උදව් ලැබෙන විට ප්රිමාද විය. පරාක්ර2මබාහු රජුගේ හමුදාපති වූ ලංකාපුර, පාණ්ඩ්ය්නාඩු වෙත පැමිණෙන විට කුලසේකර විසින් මදුරෙයි අගනගරය අල්ලා ගෙන පරාක්රකමගේ බිරිඳ සහ දරුවන් මරා තිබුනේය. ඔහුගේ පුතා වීරපණ්ඩු කුමරු කෙසේ හෝ පලා යාමට සමත් විය. මදුරෙයි බලා යනවාට වඩා ලංකාපුර සෙනෙවියා රාමනාදන්පුරම් පෙනෙන තෙක් මානයේ ස්ථානයකට ගොඩ බැස රාමේෂ්වරම් අල්ලා ගත්තේය. එය ඉන් පසු ගතවූ අවුරුදු 30 කට හෝ ඊටත් වැඩි කාලයක් තිස්සේ සිංහලයන්ගේ පාලනය යටතේ තිබුණි. එහි ඔහු පරාක්රුම නම් බල කොටුවක් තැනුවේය. මේ යුද්ධයේ මුල් අවස්ථාවේ ඔව්හු කුලසේකර සමග කිහිප අවස්ථාවකදී සටන් වැදුනහ. අනතුරුව ඔහු මදුරෙයි නගරය වටලා නගරය අල්ලා ගත්තේය. වීරපණ්ඩු නැවතත් බලයේ පිහිටවූ නමුත් එය නාමමාත්රියක වශයෙන් පමණි. මන්ද ලංකාපුර සෙනෙවියා දකුණු ඉන්දියාවපුරා චෝලවරු සමග නිරන්තර සටන් කරමින් මදුරෙයි නගරයෙහි තවදුරටත් සිටීම හේතුවෙනි.
ලංකාපුර සෙනෙවියා සහ කුලසේකර අතර ඉන්පසු ඇති වූ සටන් පිළිබඳ විස්තර කිරීම සඳහා චූලවංශය LXXVII පරිච්ඡේදයේ (77) වැඩි කොටසක් කැප කර ඇත්තේය. කුලසේකර සමහර විට සටන් කරන්නට ඇත්තේ චෝර (චෝල) යන්ගේ උදව් ලබා ගෙන විය හැකිය. ලංකාවේ උත්සාහය සාර්ථක වුනේ පරාක්රඉමබාහු පාණ්ඩ්යලනාඩුවෙහි බලය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ ස්ථාපිත කළ බව පෙනී ගිය හෙයිනි. (මෙම පරිච්ඡේෙදය නම්කර තිබෙන්නේ පාණ්ඩ්යස රාජ්යසය ජයග්රෙහණය කිරීම යනුවෙනි.) එපමණක් නොව එම ජයග්ර්හණය සැමරීම සඳහා නගරයක් නිර්මාණය කොට එය 'පණ්ඩුවිජය' නමින් නම් කිරීමද සිදු විය. කෙසේ වෙතත් එම විස්තරය හදිසියේ නතර වන්නේය. ලංකාපුර ශ්රි් ලංකාවට ආපසු ඒමක් ගැන හෝ තුන්වැනි වීරපණ්ඩු බලයට ඒමේ බලාපොරොත්තුව සඵල වීම ගැන විස්තර සඳහන් නොවේ.
විස්තරවල ඉතිරි කොටස දකුණු ඉන්දීය ලේඛනවලින් අහුලා ගත හැකිය. කෙසේ වෙතත් පල්ලවරායන්පෙට්ටෙයි ලේඛනයෙහි සඳහන් වන්නේ (1163-1178) රාජාධිරාජ චෝල රජු විසින් ලංකාපුර පරාජය කොට ඔහුගේ හිස මදුරෙයි නගරයේ වාහල්කඩක එල්ලා තැබූ බවකි. එසේ වුවද 1176 දී දෙවැනි රාජාධිරාජ සමග සටන් කොට ජයග්‍රහණ කිහිපයක් අත්පත් කර ගනිමින් පරාක්‍රමබාහුගේ හමුදාව පාණ්ඩ්‍යනාඩුවෙහි තව දුරටත් රැඳී සිටි බව පෙනෙන්නට තිබේ. ශ්‍රී ලංකාව හමුදාව පාණ්ඩ්‍යනාඩුවෙන් ආපසු කැඳවීම තුන්වැනි වීරපණ්ඩු 1181 දී පරාජය වන තෙක් සිදු නොවීය. එසේ වුවත් රාමේෂ්වරම් ප්‍රදේශයේ තව දුරටත් ඔවුහු රැඳී සිටියහ.
තබ්බෝව වැව
තබ්බෝව වැව, කාවන්තිස්ස රජතුමා විසින් කරවන ලද මහ වැවකි. පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත.ලංකාවේ ජුරාසික් යුගයේ පොසිල හමුවූ එකම ස්ථානයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:මහ වැවු
Population-based health management
ජනගහනය මත පදනම්ව සෞඛ්‍ය කළමණාකරණය
වසංගතවේදය පිළිබදව වූ ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරකම් සහ ඒ පිළිබදව සිදු කළ අධීක්ෂණයන්හි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ජනගහනය මත පදනම්ව සිදු කරන සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය ඇති වීමට කැපීපෙනෙන දායකත්වයක් ලබාදුණි.
නූතන ජනගහනය මත පදනම්ව සිදුකරන සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය ඉතා සංකිර්ණ වූවකි. ඒ සදහා වසංගතවේදය පිළිබදව ප්‍රායෝගික දැනුම සහ අධීක්ෂණය කිරීමේ හැකියාව ඉතා වැදගත් වේ. (වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක, දේශපාලනික, කාර්මික සහ ගණිතය පිළිබදව ඇති දැනුම ඉතාවැදගත්ය) එමගින් ඵලදායී සහ කාර්යක්ෂම සෞඛ්‍ය සේවාවක් ජනගහනය වෙත සැපයීමට හැකිය. මෙම කර්තව්‍ය සදහා නූතන අවධානම් කළමණාකාරිත්වය පිළිබදව දුරදක්නා දෘෂ්ටියක් සහ මරණ අනුපාතය පිළිබද සංඛ්‍යාන දත්තවල සිදුවීම සහ ව්‍යාප්තිය පිළිබදව දැනීමක් නූතන ජනගහනය මත පදනම් වූ සෞඛ්‍ය අවශ්‍යතාවයන් කලමණාකාරිත්වය සදහා අත්‍යවශ්‍ය වේ. තවද මෙමගින් අනාගතයේදී ජනගහනය තුළ ඇති වූයේයැයි අනුමාන කළ හැකි සෞඛ්‍ය ගැටළු පිළිබදව යහපත් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට සහ නිසි පරිදි කළමණාකරණය කිරීමට හැකියාව ලැබේ.
මෙලෙස ජනගහනය මත පදනම්ව සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්වය සිදුකරන සහ එහි කර්තව්‍යයන් මගින් වසංගතවේදය පිළිබදව ප්‍රායෝගික ප්‍රතිඵල ලබාගන්නා සංවිධාන වනුයේ Canadian Strategy for Cancer Control, Health Canada Tobacco Control Programs , Rick Hansen Foundation සහ Control Research Initiative ය.
මෙම සංවිධාන මගින් අවධානමට ලක් වූ ජීවිත පිළිබදව ජනගහනය මත පදනම් වූ සෞඛ්‍ය කළමණාකාරිත්ව වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී ජන ගහන විද්‍යාව, සෞඛ්‍ය ඒජන්සි මෙහෙයුම් පර්යේෂණ සහ ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබද දැනුම ප්‍රමාණාත්මක ලෙස දත්ත අධීක්ෂණය කිරීමේදී යොදා ගනී.
මිර්යුක්සා
මිර්යුක්සා යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ පුරාතන බෙක්ජේ රාජධානියේ පිහිටා තිබූ විශාලතම බෞද්ධ විහාරයයි. මෙම විහාරය ස්ථාපනය කරන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 602දී මු රජු විසින් වන අතර එහි පිහිටීම 36.012083 N, 127.031028 E ලෙස දැක්විය හැක. මෙය පිහිටියේ දකුණු කොරියාවේ, උතුරු ජොල්ලා ප්‍රදේශයේ නූතන ඉක්සන්හි ය. 1980දී මෙම භූමියේ කැනීම් කටයුතු සිදු කෙරුණු අතර, එමගින් බෙක්ජේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය පිළිබඳ නොදත් කරුණු රාශියක් අනාවරණය විය. මිර්යුක්සාහි පිහිටි ශෛලමය ස්තූපය දැනට ශේෂව ඇති බෙක්ජේ ස්තූප දෙකෙන් එකකි. මෙය පැරණිතම කොරියානු ස්තූප අතුරින්, විශාලතම ස්තූපය ද වේ.
සැලැස්ම
මෙම සංකීර්ණයේ මධ්‍යයේ දැව ස්තූපයක් සහ පරිවාර ශෛලමය ස්තූප ද්විත්වයක් විය. ප්‍රාකාර සංකීර්ණයේ පිටත පිවිසුම වෙත මාර්ගයක් ද වූ බැව් පෙනේ. මිර්යුක්සා විහාරයේ ස්තූප එයටම අනන්‍ය ආකාරයකට ඉදිකොට ඇති අතර, නැගෙනහිර සිට බටහිර වෙත දිවෙන ඍජු රේඛාවක් මත එය නිර්මාණය කොට ඇත. මේ සෑම එකකම උතුරු දෙසින් ශාලාවක් ඇත. සෑම ස්තූපයක්ම සහ ශාලාවක්ම ආවරණය කළ බරාඳයකින් සමන්විත වූ බැව් පෙනේ. එම නිසා මෙයට වෙන් වූ විහාර තුනක ස්වරූපයක් හිමිවී ඇත. මෙම ගෘහිනර්මාණ ශෛලිය "තනි ශාලා-තනි ස්තූප" ශෛලිය නම් වේ.
මධ්‍යයේ පිහිටා තිබූ ස්තූපය දැ‍‍වයන් තනා තිබෙන්නට ඇතැයි සොයාගෙන ඇත. සෙසු ස්තූප දෙක ගල්වලින් නිර්මාණය කොට ඇත. දැව ස්තූපයේ උතුරු සහ දකුණු දෙසින් විශාල ප්‍රධාන ශාලාවක සහ මධ්‍ය ද්වාරයක නටබුන් සොයාගන්නා ලදී.
ජාතික වස්තුව අං. 11
1962 දෙසැම්බර් 20 දින මිර්යුක්සාහි ශෛලමය ස්තූපය (මිර්යුක්සා ජිසොක්තප්) කොරියාවේ ජාතික උරුමයක් ලෙස නම්කෙරිණි. මෙය වර්තමානය තෙක් ශේෂව ඇති පැරණිතම සහ විශාලතම ශෛලමය ස්තූපය වේ. මෙ ස්තූපය බටහිර ස්තූපයයි. එය ක්‍රි.ව. 600 සිට 640 දක්වා බෙක්ජේ රාජ්‍යය පාලනය කළ මු රජු විසින් ඉදි කරන ලද්දකැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙම ස්තූපය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය අතින් වැදගත් ස්ථානයක් උසුලන්නේ එමගින් බෙක්ජේවාසීන් දැව කැටයම් පිළිබඳ සිය දැනුම ශෛලමය නිර්මාණ සඳහා යෙදවූ ආකාරය පිළිබඳ නිරූපණය කරන හෙයිනි. මෙම ශෛලමය ස්තූපය නිර්මාණයේ දී භාවිතා වූ දැව ස්තූප තාක්ෂණික ක්‍රමයක් ලෙස ස්තූපයේ පාදම පහත්ව, තනි මහලකින් යුක්තව නිර්මාණය කර තිබීම දැක්විය හැක. එය දැව ස්තූපයක අයුරින් නිමවා තිබේ. මෙම ස්තූපයෙන්, විද්වතුන් හට දැව කැටයම් තාක්ෂණය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැක්කේ, බොහෝ කොරියානු දැවමය ස්තූපය කාලයාගේ ඇවෑමෙන් සහ යුද්ධ නිසා විනාශයට පත්වී ඇති හෙයිනි. වර්තමානයේ, මෙම ස්තූපය මහල් හයකින් සමන්විත ය. නමුත් මෙම ස්තූපය සතුව මුලින් මහල් කිහිපයක් පැවතියේ ද යන්න තවමත් අවිනිශ්චිත ය. පළමු මහලේ සෑම පැත්තක්ම, කොටස් තුනකට බැගින් බෙදා ඇත. එහි මැද කොටම විහාරය තුළට දිවෙන ද්වාරයකින් සමන්විත ය. ස්තූපයේ මධ්‍ය දෙසට ඇවිද ගිය විට, යමකු හට දැවැන්ත මධ්‍ය කුළුණක් දැකගත හැක. මීට අමතරව කොන්වල ද කුළුණු දැකගත හැකි අතර, දැවමය ආධාරක කුළුණුවල ආකාරයෙන් එය නිමවා තිබේ. ස්තූපයේ පියස්සේ කෙළවර මඳක් ඉහළට එසවී ඇති අතර, ක්‍රමයෙන් ඉහළට යත්ම සෑම මහලක්ම එයට පහතින් ඇති මහලට වඩා කුඩා වන ස්වරූපයෙන් ඉදිකොට ඇත.
2009 ජනවාරි මාසයේ සිදුක කැනීම්වලින්, බටහිර ස්තූපයේ තිබී රත්රන් තහඩුවක් සොයාගන්නා ලදී. මෙම තහඩුවේ දෙපසම සම්භාව්‍ය චීන අක්ෂරවලින් ලියන ලද අභිලේඛනයක් විය. මෙමගින් මිර්යුක්සා විහාරය ඉදිකළ දිනය සහ හේතුව විස්තර කොට තිබේ. රන් තහඩුව තුළට නිරේධනය කොට කැටයම් කළ අක්ෂර, රතු තීන්ත හෙවත් ජුචිල් (හන්ජා: 朱漆) ආධාරයෙන් වර්ණගන්වා ඇත. මෙය වැදගත් කලා නිර්මාණ සඳහා භාවිතා වූ ශිල්ප ක්‍රමයකි.
චීන බසින් යුතු මුල් අභිලේඛනය පහත පරිදි වේ:
දළ වශයෙන් සිංහල බසට පරිවර්තනය කළ විට පහත පරිදි වේ,
වස්තුව අං.‍ 236
මිර්යුක්සා විහාරයේ පවතින තවත් වැදගත් කෞතුක වස්තූන් ලෙස විහාර භූමියේ ඇති කොඩි ගස් ආධාරක (මිර්යුක්සා ජිදං ගන්ජිජු) හැඳින්විය හැක. මෙම දැවැන්ත පාෂාණ ද්විත්වය සෙන්ටිමීටර 90ක් ඈතින් සවිකොට ඇත. විශේෂ සැමරුම් උත්සවවල දී, කොඩි ගසක් සවිකොට තිබුණු අතර, එයට ආධාරක ලෙස මෙම ශිලා ස්තම්භ ද්විත්වය භාවිතා විය. එක් කණුවක කොඩි සඳහා සිදුරු තුන බැගින් වේ. පළමු සිදුරු යුගල සමචතුරස්‍ර හැඩැති වූ අතර, සෙසු යුගල දෙක වෘත්තාකාර හැඩැති විය. කොඩි ගස්වල පාදම අද දක්නට නැත. කොඩි ගස්වල ඇති විසිතුරු නොවන ස්වභාවය සහ කොඩි ගස් ද්විත්වයෙහි පිටත කැටයම් කොට ඇති තිරස් ඉරි හේතුවෙන් ඒවා පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
සංරක්ෂණය සහ ප්‍රතිසංස්කරණය
1910දී බටහිර ස්තූපයේ (දකුණු කොරියානු ජාතික වස්තුව අං. 11) කොටසක් පමණක් ස්ථාවරව පැවතිණි. 1914දී ජපන් රජය විසින් එයට කොන්ක්‍රීට් ආධාරයකයක් සවිකරන ලදී. 20වන සියවසේ අගභාගයේ කොරියානු පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් පුළුල් කැනීම් කටයුතු දියත් කළ අතර, එය එහි අර්ධ සංරක්ෂණයක් සඳහා පදම යෙදීම සහ අරුත් ගැන්වීම් මධ්‍යස්ථානය බිහි වීමට හේතු විය. 1999දී බටහිර ශෛලමය ස්තූපයේ ‍කොන්ක්‍රීට් ආධාරකය ඉවත් කෙරිණි. අනතුරුව සම්පූර්ණ ස්තූපයම කොටස් ගලවා ඉවත් කිරීම සිදු විය. එය ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතුවලට භාජනය වෙමින් පවතින අතර, 2009දී එය අවසන් කිරීමට අදහස් කෙරිණි.
පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම
විහාර සංකීර්ණයෙන් සොයාගැනුණු බොහෝ පුරාවස්තු අතර ශිලා පහන් ටැම් සහ විහාර ‍ගොඩනැගිල්ල පිහිටුවීමට යොදාගත් කුළුණු හා පේසා මළුවල අත්තිවාරම් ගල් දැකගත හැක. පෞද්ගලික නිවහන් දැව පත්ලක් සහිත සරල ව්‍යූහයන් විය. එක් වාර්තාවකින් කියැවෙන්නේ මෙම නිවෙස් වෙත ළඟා වූයේ ඉණිමගකින් බවයි. මිර්යුක්සා සහ ඉම්ගංසා විහාර බිම්වල කැනීම් කටයුතු සිදුකරන පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් දැවමය බිම්තලයන් පිහිටුවා තිබෙන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි උසැති අත්තිවාරම් ගල් සොයාගෙන ඇත. මෙම ක්‍රමවේදය පෞද්ගලික නිවෙස්වලින් උකහා ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. උස් වූ පියස්ස සහ බිම් උණුසුම් කිරීමේ ක්‍රමය පසුකලෙක කොරියානු නිවෙස්වල වැදගත් අංග බවට පත් විය.
ගෝජොසොන්
ගෝජොසොන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ‍පුරාතන කොරියානු රාජධානියකි. මෙයට "පුරාතන" යන අරුතැති ගෝ (고, ) යන පදය එකතු කොට ඇත්තේ, ජොසොන් යනුවෙන් හඳුන්වන වෙනත් රාජධානිවලින් වෙන් කර හඳුනාගැනීමටයි.
ගෝජොසොන් පිහිටුවීම පිළිබඳ පුරාවෘත්තය ඇතුළත් සම්ගුක් යුසා (1281) සහ වෙනත් මධ්‍යකාලීන කොරියානු ග්‍රන්ථ පවසන්නේ මෙම දේශය ස්ථාපනය කරන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට දංගුන් නැමැත්තකු බවයි. මෙම ජනප්‍රවාදය බිහිවීම සඳහා කුමන කරුණු හේතුවූයේ දැයි කිසිදු සාක්ෂියක් හමුවී නොමැතිමුත්, මෙම වාර්තාව කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව නිර්මාණය කිරීමේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කොට තිබේ.
ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී, චීනයේ ෂෑං රාජවංශයේ කුමරකු වූ ගිජා විසින් ගිජා ජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවූ බැව් පැවසේ. කෙසේනමුත්, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මඳ හෙයින්, 20වන සියවසේ සිටම එහි පැවැත්ම අභියෝගයට ලක්ව ඇත. වර්තමානයේ මෙම යුගය පිළිබඳ මුඛ්‍යධාරා අදහසක් ගොඩනගා නැත‍‍.
ඓතිහාසික ‍ගෝජොසොන් රාජධානිය පිළිබඳ පළමු වරට චීන වාර්තාවල සඳහන් වන්නේ මුල්කාලීන ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ ය. මුල්කාලීන අවධියේ, ගෝජොසොන්හි අගනුවර පිහිටා තිබුණේ ලියාඕනිංහි ය. ක්‍රි.පූ. 400 අවට, එය ප්යොංග්යෑං වෙත ගෙනයන ලදී. ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස වන විට අර්ධද්වීපයේ දකුණු පෙදෙසේ ජින් රාජ්‍යය ඉස්මතු විය.
ක්‍රි.පූ. 108දී, චීනයේ හන් රාජවංශය විසින් විමන් ජොසොන් රාජ්‍යය ආක්‍රමණය කොට යටත් කරගන්නා ලදී. හන් රාජවංශය විසින් ගෝජොසොන් භූමිය පාලනය කිරීම සඳහා ආඥා භූමි හතරක් පිහිටුවන ලදී. පසුව ක්‍රි.පූ. 313දී ගොගුර්යෝව විසින් මෙම රාජ්‍යය ආක්‍රමණය කරන ලදී.
ඔවුන්ගේ භාෂාව බොහෝවිට ප්‍රාග්-ඓතිහාසික බුයෝ භාෂාවල පූර්වජ භාෂාවක් වන්නට ඇත. ඇතැම්විට එය ප්‍රාක්-කොරියානු භාෂාවේ ස්වරූපයක් විය හැක.
දංගුන් පුරාණෝක්තිය
දංගුන් යන කොරියාවේ ජනප්‍රවාදගත ආදිකර්තෘවරයා වේ. මේ පිළිබඳ විවධ ග්‍රන්ථ සහ මුඛ්‍ය සම්ප්‍රදායයන්ගේ අන්තර්ගත කරුණු විවිධත්වයක් ගත්ත ද, ඉන් වඩාත් ජනප්‍රියම වාර්තාව වන්නේ 13වන සියවසේ ඉල්-යොන් (1206- 1289) නැමැති කතුවරයකු විසින් රචනා කරන ලද, සම්ගුංන්‍යුසා නම් පුරාවෘත්ත සහ කථාපුවත් ඇතුළත් ග්‍රන්ථය සඳහන් පදනම් මිත්‍යාව නැමැති ලිඛිත වාර්තාවයි. මෙයට සමාන වාර්තාවක් ජේවං උන්ගි තුළින් ද හමුවේ. ජනප්‍රවාදයට අනුව, දෙව්ලොව අධිපතියා වූ හ්වානින් හට හ්වානුං නැමැති පුත්‍රයකු විය. දෙව්ලොවෙන් බට හ්වානුං බෙක්දු කන්ද වෙත පැමිණ ෂින්සි නගරය පිහිටුවී ය. අනතුරුව හ්වානුං වෙත පැමිණි වලසකු සහ ව්‍යාඝ්‍රයකු තමන්ට මිනිස් බව ලබාගැනීමට අවශ්‍ය බව පවසන්නට විය. හ්වානුං ඔවුනට පැවසූයේ ගුහාවක් තුළට වී දින 100ක් මග්වර්ට් පැළෑටිය සහ සුදුළූණු පමණක් අනුභව කළහොත් ඔවුන් මිනිසුන් බවට පත්වනු ඇති බවයි. දින 100 අර්ධයක් යාමටත් පෙර, ව්‍යාඝ්‍රයා සිය උත්සාහය අත්හැර පලාගියේ ය. අනෙක් අතින්, වැලහින්න ඇගේ ව්‍යායාමයෙහි සාර්ථකව නිරත වී උංන්‍යෝ (웅녀, 熊女) නැමැති රූමත් මිනිස් ස්ත්‍රියක බවට පත්වූවා ය. පසුව හ්වානුං උංන්යෝ සමග විවාහ වූ අතර, ඔවුනට උපන් පුත්‍රයා දංගුන් න්ම විය.
දංගුන් කථාපුවත මිත්‍යාවක් ලෙස සැලකුණ ද, එය ගෝජොසොන් පිහිටුවීම හා සම්බන්ධ ඓතිහාසික කරුණු අනුසාරයෙන් ගොඩනැගූ මිත්‍යාමය ප්‍රබන්ධයක් විය හැක. මෙම මිත්‍යාවේ ප්‍රභවය පිළිබඳ නොයෙකුත් මතයන් ඉදිරිපත් වී ඇත. සියෝ සහ කං (2002) විශ්වාස කරන්නේ දංගුන් මිත්‍යාව ලෝකඩ යුගයේ අහස වන්දනාමාන කළ ආක්‍රමණික ගෝත්‍රයක සහ වලසුන් වන්දනාමාන කළ ස්වදේශික නියෝලිතික ගෝත්‍රයක ඒකාබද්ධ වීමෙන් ඇතිවූ බවයි. එමගින් ගෝජොසොන් බිහිවූයේ යැයි ඔවුහු පවසති. ලී කේ. බී. (1984) විශ්වාස කරන්නේ 'දංගුන්-වංගොම්' යනු පසුකාලීන ගෝජොසොන් අනුප්‍රාප්තික නායකයින් විසින් නිර්මාණය කළ පදවියක් බවයි.
සම්ගුංන්‍යුසා, ජේවං උන්ගි, දොංගුක් තොංගම් සහ ජොසොන් රාජවංශයේ වාර්ෂික වාර්තා යනාදියෙහි අන්තර්ගත විස්තරවල දංගුන් විසින් ගෝජොසොන් පිහිටුවූයේ ක්‍රි.පූ. 2333 වර්ෂයේ බව පවසයි. මෙම දිනය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල ද විවිධ අයුරින් දක්වා ඇත. එසේවුව ද, එම මූලාශ්‍ර සියල්ලෙහිම මෙම දිනය මිත්‍යාමය යාඕ අධිරාජයාගේ රාජ්‍ය සමයයට (සම්ප්‍රදායික දින: ක්‍රි.පූ. 2357 ? – ක්‍රි.පූ. 2256 ?) අයත් යැයි දක්වා ඇත. සම්ගුංන්‍යුසා පවසන්නේ දංගුන් සිහසුනට පත්වූයේ ජනප්‍රවාදගත යාශ් රාජ්‍ය සමයේ 50වන වර්ෂයේ බවයි. නමුත් සේජොං රජුගේ වාර්ෂික වාර්තාවල එය පළමු වර්ෂය ලෙසත් සහ දොංගුක් තොංගම් මූලාශ්‍රයේ එය 25වන වර්ෂය ලෙසත් දක්වා ඇත.
ගිජා මිත්‍යාව
චීනයේ ෂෑං රාජවංශය බිඳවැටී චෞ රාජවංශය බිහිවූ යුගයේ ෂෑං චීනයේ පුද්ගලයකු වූ ගිජා ක්‍රි.පූ. 1122දී කොරියානු අර්ධද්වීපය වෙත පලාගොස් ගිජා ජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවූ බැව් පැවසේ. දකුණු කොරියාවේ, එක්ස්ත රාජධානියේ සහ එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ ගිජා සහ ගෝජොසොන් අතර සම්බන්ධය චීනය විසින් ගොතන ලද කථාවක් බවයි. එසේම ගිජා සහ ගෝජොසොන් අතර සම්බන්ධයක් නොමැති බව ඔවුහු කියති. අතීතයේ දී, පැරණිතම ශේෂව ඇති කොරියානු වාර්තාව වන තුන් රාජධානිවල වාර්තා නම් මූලාශ්‍රයට ද ගිජා ජොසොන් පිළිබඳ ඇතුළත් කොට තිබේ. 1778දී රචිත දොංසා ගංමොක් මූලාශ්‍රයේ ගෝජොසොන් තුළ ගිජාගේ කාර්යභාරයන් දක්වා ඇත. ගිජාහි වාර්තා අෂ්ට නීතී ලෙස හන්හි ග්‍රන්ථය තුළ දක්වා ඇති අතර, මෙය ධුරාවලික සමාජයක් සහ පෞද්ගලික දේපළ සඳහා නීත්‍යානුකූල ආරක්ෂණයක් පැවති බවට සාක්ෂියකි.
පූර්ව-නූතන කොරියාවේ, ගිජා මගින් චීන ශිෂ්ටාචාරයේ පැවැත්ම නිරූපණය කරන ලදී. 12වන සියවස‍ තෙක්ස, කොරියානුවන් පොදුවේ විශ්වාස කළේ දංගුන් කොරියානු ජනයාට මූලික සංස්කෘතිය දායාද කරදුන් බවත්, ගිජා විසින් කොරියාවට එහි උසස් සංස්කෘතිය හිමි කරදුන් බවත් ය. මෙය නීත්‍යානුකූල ශිෂ්ටාචාරයක් ලෙස නැගී සිටීමට උපකාරී විය.
කෙසේනමුත්, නූතන යුගය වන විට, ගිජා හිමිව ඇති පිළිගැනීම බෙහෙවින් අඩුවෙමින් පවතින අතර, එය අහෝසි වී යාමට ආසන්න ය. ප්‍රතිවාචිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඇතුළු විවිධ සාධක ‍හේතුවෙන් බොහෝ කොරියානු විද්වතුන් ගිජාහි පැවැත්ම පිළිගන්නේ නැත. ඔවුන් තවදුරටත් පවසන්නේ ගිජා පිළිබඳ පළමු සඳහන හමුවන උණබට වාර්ෂික වාර්තා සහ කොන්ෆියුසියස්ගේ සුභාෂිත වාක්‍ය වැනි කෘතිවල ඔහු ගෝජොසොන් වෙත සංක්‍රමණය වූ බැව් සඳහන් නොවන බවයි.
ගිජාගේ මතභේදය නොසැලකූ විට, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගින් ජනපදවාසීන්ගේ සංස්කෘතිය චීන සම්භවයට සම්බන්ධ බව පෙනී ගොස් ඇත. කොරියාවේ ලෝකඩ යුගයට (ක්‍රි.පූ. 800–400) අයත් අඩසඳ හැඩැති ශිලා පිහි සහ සූරන ලද පාෂාණ වී වගාවට සාක්ෂි සපයන අතර, එය ‍චීනයේ සිට කොරියාව වෙත සම්ප්‍රේෂණය වන්නට ඇත. නමුත් ලෝකඩ කිනිසි වැනි වෙනත් පුරාවස්තු කොරියාවේ විශේෂිත සංස්කෘතික ලක්ෂණ කියා පායි. කොරියාවේ යකඩ යුගයට අයත් ප්‍රදේශවලින් සොයාගැනුණු චීන කාසි, සිතියෝ-සයිබීරියානු ආරේ සත්ත්ව-හැඩැති බඳපටි ගාංචු වැනි පුරාවස්තු තුළින් චීනයේ යකඩ සංස්කෘතිය සහ සිතියො-සයිබීරියානු ප්‍රදේශවල ලෝකඩ සංස්කෘතිය ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසේ කොරියාව වෙත සම්ප්‍රේෂණය වූ බවට සාක්ෂි සපයයි.
රාජ්‍යය නිර්මාණය
ගෝජොසොන් පිළිබඳ පළමු සමකාලීන ඓතිහාසික වාර්තා හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ වන අතර, එය බොහායි බොක්ක අවට පිහිටා, චීනයේ ක්වි (齊) ප්‍රදේශය සමග වෙළඳාම් කළ බව දැක්වේ. චෑන් ගුවෝ සේ, කඳු සහ මුහුදු පිළිබඳ සම්භාව්‍ය කෘතිය, සහ මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා වැනි මූලාශ්‍ර තුළ ජොසොන් සඳහන් වන්නේ ප්‍රදේශයක් ලෙස වන අතර, ක්‍රි.පූ. 185 සිට මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා තුල එය රටක් ලෙස හැඳින්වීමට පටන්ගෙන ඇත.
ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, මුල්කාලීන ලෝකඩ යුගයට අයත් "පවුරු බැඳි නගර-රාජ්‍ය" ප්‍රදේශවල දියුණුවූ දේශපාලන ව්‍යූහයක් සහිත රාජ්‍ය වර්ධනය විය. මේ අතරින් අර්ධද්වීපයේ වූ දියුණුම රාජ්‍යය ගෝජොසොන් විය. යාබද නගර-රාජ්‍ය සමග සන්ධාන හෝ යුධ ආක්‍රමණ මගින් මෙම නගර-රාජ්‍ය සිය භූමි ව්‍යාප්තිය පුළුල් කරගන්නට විය. මෙලෙසින් තේදොං සහ ලියාඕ ගංගා අතර දේශපාලන බල ප්‍රදේශ විශාල රාජ්‍ය සංගමයක් ලෙස සංවිධානය විය. ගෝජොසොන් පරිණාමය වීමේ දී, චෞ රාජවංශ සම්ප්‍රදාය අනුකරණය කරමින් එහි නායකයා "රජ" (හාන්) යන පදවිය ආරූඪ කරගත්තේ ය. මෙකලම යැන් (燕) නායකයා ද මෙම ක්‍රමය අනුගමනය කොට තිබිණි. මෙම කාලයට අයත් වාර්තාවල, උතුරු චීනයේ වැඩවසම් රාජ්‍යය සහ ගෝජොසොන් "සංයුක්ත" රාජධානිය අතර එදිරිවාදිකම් පැවති බව සඳහන් ය. ලියාඕ ගංගාවට එපිට දී යැන්වරුන්ට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සැලසුමක් ද විය. මෙම ඝට්ටනය ක්‍රමයෙන් ගෝජොසොන්හි පරිහානියට සහ බිඳ වැටීම හේතු විය. යැන් වාර්තාවල ගෝජොසොන් විස්තර කොට ඇත්තේ "උඩඟු" සහ "කෲර" රාජ්‍යයක් ලෙසයි. නමුත් එහි පුරාතන රාජධානිය සංකීර්ණ සමාජ ව්‍යූහයක් පැවති, සමෘද්ධිමත්, ලෝකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයක් වූ බැව් පෙනේ. ‍එහි අශ්වාරෝහක සෙබල කණ්ඩායම් ද පැවති අතර, ඔවුහු උතුරුදිගින් ලියාඕදොං ද්‍රෝණියේ වැඩි ප්‍රමාණයක් දක්වා ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පුළුල් කිරීමට දායක වන්නට ඇත.
ක්‍රි.පූ. 300 අවට, යැන් රාජ්‍යය සමග යුද්ධයෙන් පසුව ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට එහි වටිනා බටහිර ප්‍රදේශය අහිමි විය. නමුත් මෙමගින් පෙනෙන්නේ ගෝජොසොන් රාජ්‍යය යැන් සමග යුධ වැදීමට තරම් විශාල ප්‍රබල රාජ්‍යයක් වන්නට ඇති බවයි. මෙම කාලය අවට ගෝජොසොන් එහි අගනුවර ප්යොංග්යෑං ප්‍රදේශය වෙත යළි ගෙනයන්නට ඇති බැව්‍ පෙනේ.
විමන් ජොසොන් සහ බිඳවැටීම
ක්‍රි.පූ. 195දී, ගෝජොසොන්හි ජුන් විසින් යැන්හි සරණාගතයකු වූ විමන්ට රැකවරණය සැලසී ය. නමුත් පසුව, ක්‍රි.පූ. 194දී විමන් කැරලි ගසන්නට වූ අතර, ජුන් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු පෙදෙස වෙත පලාගියේ ය.
ක්‍රි.පූ. 109දී, හන්හි වූ අධිරාජයා ලියාඕ ගංගාව අවට ප්‍රදේශය යටත් කරගත්තේ ය. ක්‍රි.පූ. 109දී අරගලයක් පැනනගින්නට වූයේ, විමන්ගේ මුණුපුරා වූ උගෝ රජු (우거왕, ) විසින් ජින්හි තානාපතීන්ට සිය භූමිය ඔස්සේ චීනය වෙත ළඟා වීමට අවසර දීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් සමගයි.උගෝ රජු සමග මෙම ගමනෙහි අයිතිය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට වෙයි අධිරාජයා ෂේ හේ (涉何) නැමැති තානාපතිවරයා වංගොම්-සොං වෙත පිටත් කරහැරිය ද, එය ප්‍රතික්ෂේප කළ උගෝ රජු සිය සෙන්පතියකු ලවා ෂේව නැවත හන් අධිරාජ්‍යය වෙත පිටත් කළේ ය. නමුත් ඔවුන් හන් ‍දේශසීමාව වෙත ළඟාවත්ම ‍සෙන්පතියාව ඝාතන කළ ෂේ වූ අධිරාජයාට පැවසූයේ තමන් සටනකින් ජොසොන් රාජ්‍යය පරාජය කළ බවයි. ඔහුගේ රැවටිල්ල ගැන නොදත් වූ අධිරාජයා ඔහුව ලියාඕදොං ආඥාභූමියේ සෙන්පතියා ලෙස පත්කළේ ය. මින් කෝපයට පත් උගෝ රජු ලියාඕදොංහි ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ෂේ හේව මරාදැමී ය.
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස වන විට ගෝජොසොන් කැබලි වන්නට පටන්ගත් අතර, එහි පැරණි වැඩවසම් ප්‍රදේශවල පාලනය තවදුරටත් පවත්වා ගැනීමට එය අසමත් විය. ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට එහි රාජ්‍ය සංගමයේ පාලනය අහිමි වීමත් සමග, එහි භූමියෙහි නොයෙකුත් අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය බිහි විය. මෙම රාජ්‍ය අතර බුයෝ, ඔක්ජෝ, දොංග්යේ. ගොගුර්යෝ සහ බුයෝවලින් සම්භවය වූ බෙක්ජේ වැනි රාජධානි ප්‍රධාන වේ.
මුමුන් මැටිබඳුන්
මුමුන් කුඹල් යුගය (ක්‍රි.පූ. 1500–300 පමණ), වන විට පෙර පැවති පනා-හැඩැති මැටි බඳුන් වෙනුවට, මෝස්තර රහිත රළු මැටි බඳුන් භාවිතයට ගැනුණේ මැංචූරියාවේ සහ සයිබීරියාවේ සිට කොරියා‍ව වෙත සංක්‍රමණය වූ නව ජනගහනය හේතුවෙන් විය හැක. මෙම මැටි බඳුන්වලට සාමාන්‍යයෙන් ඝනකම් බිත්තියක් ඇති අතර, විවිධ හැඩ දක්නට ලැබේ. මෙමගින් උඳුන් තාක්ෂණයේ දියුණුභාවයන් පෙන්වයි. මෙම යුගය ඇතැම්විට "කොරියානු ලෝකඩ යුගය" ලෙස හැඳින්වුණ ද, ලෝකඩ පුරාවස්තු දුලබ අතර, ක්‍රි.පූ. 7වන සියවස තෙක්ම ඒවා එතරම් සුලබව දක්නට නොලැබේ.
වී වගාව
ක්‍රි.පූ. 1200 සිට 900 දක්වා වූ කාලසීමාව තුළ, කිසියම් කාලයක චීනයේ සහ මැංචූරියාවේ සිට කොරියාව වෙත වී වගාව සම්ප්‍රේෂණය වී තිබේ. එසේම මෙම ජනයා විසින් මිලට් සහ බාර්ලි වැනි දේශිය ධාන්‍ය ද වගාකොට ඇති අතර, පශු සම්පත ගෘහස්ථකරණය කොට තිබේ.
ලෝකඩ මෙවලම්
අර්ධද්වීපයේ ලෝකඩ යුගයේ ආරම්භය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් සැලකෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 1000 පමණ ය. නමුත් එය ක්‍රි.පූ. 13 සිට 18 දක්වා වූ සියවස් තෙක් පැතිර පවතින්නට ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කෙරේ. කොරියානු ලෝකඩ යුගයේ සංස්කෘතිය ලියාඕනිං සහ මැංචූරියාවෙන් සම්භවය වුව ද, එහි–විශේෂයෙන්ම චාරිත්‍ර මෙවලම් තුළ–ඊටම අනන්‍ය දර්ශවාදයක් සහ ශෛලියක් දක්නට ලැබේ.
ක්‍රි.පූ. 7වන සියවස පමණ වන විට, මැංචූරියාවේ, නැගෙනහිර මොංගෝලියාවේ මෙන්ම සයිබීරියානු සහ සිතියානු ලෝකඩ ශෛලීන්ගේ ආභාසය සහිත ලෝකඩ යුගයේ මෙවලම් සංස්කෘතිය කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දියුණු විය. අසල්වැසි ලෝකඩ සංස්කෘතීන්ට සාපේක්ෂව කොරියානු ලෝකඩවල ඉහළ සින්ක් ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත ය. ලෝකඩ පුරාවස්තු භූමදාන අඩවි තුළින් බහුලව හමුවන අතර, මේ අතරට ප්‍රධාන වශයෙන් ජ්‍යාමිතික රටා සහිත අසිපත්, සිරි, කුඩා සීනු සහ දර්පණ වේ.
ගෝජොසොන් රාජ්‍යය දියුණු වූයේ ලෝකඩ තාක්ෂණය උපයෝගී කර ගැනීමෙන් බව පෙනේ. එහි දියුණුභාවය ලෝකඩ අසිපත් හෝ "මැන්ඩලීන්-හැඩැති සිරි" (비파형동검, 琵琶形銅劍) වල විශිෂ්ට භාවයෙන් පෙනේ. මැන්ඩලීන්-හැඩැති සිරි ලියාඕනිං, හෙබෙයි, සහ කොරියානු අර්ධද්වීපය දක්වා පහළට ‍මැංචූරියාවෙනුත් හමුවේ. මෙමගින් යෝජනා වී ඇත්තේ ගෝජොසොන් විජිතයක්ව පැවතී ඇති බවයි. නමුත් විශේෂයෙන්ම ගෝජොසොන්හි "මැන්ඩලීන්" සිරිවල හැඩය චීනයෙන් හමුවන පුරාවස්තුවලින් සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් ය.
ශිලා සොහොන්ගැබ්
ක්‍රි.පූ. 2000 සිට 400 දක්වා වූ කාලය අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන් සහ මැංචූරියාවෙන් මෙගලිතික ශෛලමය සුසාන භූමි දක්නට ලැබේ. ක්‍රි.පූ. 900 අවට, භූමදාන පිළිවෙත් තවත් විචිත්‍ර ස්වභාවයක් ගත් අතර, එමගින් සමාජ ස්තරණය නිරූපණය කෙරේ. කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ ශෛලමය සොහොන්ගැබ්වන ගොයින්දොල් සොහොන් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ තිරස් පුවරුවකට ආධාරවන පරිදි කෙළින් අතට තැබූ පාෂාණවලිනි. මේවා නැගෙනහිර ආසියාවේ වෙනත් ප්‍රදේශවලට වඩා කොරියාව තුළ බහුලව දැකගත හැක. සෙසු නව භූමදාන ක්‍රම අතර, පාෂාණමය කුටි (පාෂාණවලින් මායිම් කළ භූගත භුමදාන කුටීර) සහ මැටි බුජම් මිනී පෙට්ටි හඳුනාගත හැක. පාෂාණමය සොහොන් තුළින් හමුවූ ලෝකඩ භාණ්ඩ, මැටි බඳුන් සහ ජේඩ් ආභරණ අනුව පෙනීයන්නේ එවැනි සුසානයන් වංශවතුන් සඳහා භාවිත වූ ඒවා බවයි.
ක්‍රි.පූ. 5වන සියවස අවට, ශෛලමය සුසානභූමි තුළින් මෙන්ම ගෘහස්ථ පාත්‍ර සහ සරාවල ඔප දැමූ රතු ස්වභාවයක් දැකගත හැක. මේවා යකඩවලින් පොහොසත් මැටි වර්ගයකින් තනා ඇති අතර, ඒවායේ සිනිඳු ඔපවත් ස්වභාවයක් දැකගත හැක.
යකඩ සංස්කෘතිය
මෙම කාලය අවට, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණුදිග පෙදෙසේ ජින් රාජ්‍යය බිහි විය. මෙම රාජ්‍යය සම්හන් සංයුක්ත රාජ්‍ය‍යන්ගේ පූර්වප්‍රාප්තිකයා වූ බව හැරෙන්නට, ජින් පිළිබඳ දන්නේ තොරතුරු ස්වල්පයකි.
ක්‍රි.පූ. 300 අවට, යැන් රාජ්‍යය විසින් කොරියාවට යකඩ තාක්ෂණය හඳුන්වා දෙන ලදී. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස වන විට, අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසෙහි ප්‍රාදේශීය වශයෙන් යකඩ නිෂ්පාදනය කෙරිණි. චීන වාර්තා අනුව, නිරිතදිග ප්‍රදේශයේ පිහිටි පහළ නක්දොං ගංගාවෙන් හමුවූ යකඩවලට අර්ධද්වීපය සහ ජපානය තුළ ඉහළ වටිනාකමක් හිමි විය.
ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි
ගෝජොසොන්හි ශේෂ වූ ප්‍රදේශවලින් නොයෙකුත් කුඩා රාජ්‍ය බිහි විය. මේ අතර ගොගුර්යෝ, බුයෝ රාජධානිය, ජොන්-ජොසොන්, ඔක්ජෝ, සහ දොංග්යේ වැනි රාජ්‍ය ද විය. දශක කිහිපයක් ඇතුළත, ‍ස්වදේහික ජනයාගේ ප්‍රතිරෝධය හමුවේ චීන ආඥාභූමිවලින් තුනක් බිඳවැටිණි. නමුත් අවස්න ආඥාභූමිය වූ නක්රං ක්‍රි.ව. 313දී ගොගුර්යෝව විසින් විනාශ කරන තෙක්ම වැදගත් ආර්ථික සහ සංස්කෘතික කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි.
ගෝජොසොන්හි ජුන් දකුණුදිග ‍කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ජින් රාජ්‍යය වෙත පලාගිය බව සඳහන් වේ. ජින් රාජ්‍යය සම්හන් රාජ්‍ය සංගම් බවට පරිණාමය වූ අතර, බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජධානිවල ආරම්භයට හේතු වූ මෙහි දී, උතුරු දෙසින් ජනයා සංක්‍රමණය වන්නට විය. සම්හන් සංයුක්ත රාජ්‍යයන් වූයේ මහන්, ජින්හන් සහ බ්යොන්හන් යන සංයුක්තයන් ය. ජුන් රජු මහන් රාජ්‍යය පාලනය කළ අතර, අවසානයේ දී බෙක්ජේ රාජධානිය විසින් එය ඈඳාගන්නා ලදී. ගොගුර්යෝ, ‍බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය ක්‍ර‍මයෙන් කොරියාවේ තුන් රාජධානි බවට වර්ධනය විය. ක්‍රි.ව. 4වන සියවස අවට කාලයේ මෙම රාජධානි තුන සම්පූර්ණ අර්ධද්වීපයේම ප්‍රමුඛත්වයට පත් විය.
960
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ගයාන් වත්තේගම
සම්පූර්ණ නම: මුතුකුඩේ වලව්වේ සුලෝචන ගයාන් බණ්ඩාර වත්තේගම (උපත: 1994 නොවැම්බර් 12, මාතලේ (ශ්‍රී ලංකාව) දීය.) ව‍ර්ථමාන පදිංචිය: වලල, පාතදුම්බර, මහනුවර
වසංගතවේදය
වසංගත අධ්‍යයනය
වසංගතවේදය වූ කලී වසංගත අධ්‍යයනය මගින් ජන ගහනයක සෞඛ්‍ය සහ ලෙඩ රෝග සදහා හේතු වන කරුණු පිළිබදව අධ්‍යයනය කිරීම වන අතර එමගින් මහජන සෞඛ්‍ය වැඩිදියුණු කිරීම සහ රෝග වළක්වා ගැනීම සදහා ‍ෙනායෙකුත් මැදිහත් වීම් සිදුකරනු ලබයි. මෙය මහජන සෞඛ්‍ය පර්යේෂණ පිළිබදව ඇති මූලික ක්‍රමෝපායක් ලෙස සැලකෙන අතර එය සාක්ෂි මත පදනම් වූ වෛද්‍ය විද්‍යාව මගින් රෝග සදහා ඇති අවධානම් සාධක හදුනාගැනීමක් සිදුකරන අතර වඩාත් ප්‍රශස්ත ප්‍රතිකාර ක්‍රමෝපායන් සපයා දෙනු ලබයි.
බෝවන සහ බෝ නොවන රෝග පිළිබදව වූ වසංගත වේදියෙකුගේ කෘත්‍ය වසංගත රෝග අවස්ථාවන් පර්යේෂණයට ලක්කිරීම, දත්ත රැස්කිරීම සහ විශ්ලේෂණය, සංඛ්‍යාත්මක දත්ත සටහන් කිරීම සහ ඒවායෙහි ප්‍රතිඵල පිළිබදව නොයෙකුත් සගරාවලට ලිපි පලකිරීම දක්වාත් විවිධ වේ. වසංගත වේදියෙකුට රෝග පිළිබදව අවබෝධයක් ලබාගැනීම සදහා ජීව විද්‍යාව පිළිබදව ද රෝග සදහා ඇති අවධානම් සාධක පිළිබදව අවබෝධයක් ලබාගැනීම සදහා සමාජ විද්‍යාව සහ දර්ශනවේදය පිළිබදව ද අවබෝධයක් තිබිය යුතුය.
ඉතිහාසය
ග්‍රීක ජාතික වෛද්‍ය වරයෙකු වූ හිපොක්‍රටීස් ඇතැම් අවස්ථාවලදී වසංගත වේදයෙහි පියා ලෙස හැදින්වේ. රෝගවල ඇති වීම සහ ඒ සදහා අවට පරිසරයෙහි ඇති බලපෑම පිළිබදව ඇති සම්බන්ධතාව මුල් වරට නිරීක්ෂණය කළ පුද්ගලයා වූයේ ඔහුය. ඔහු විසින් යම්කිසි ප්‍රදේශයකට පමණක් ආවේනික වූ ඒක දේශික රෝග තත්වයන් සහ වසංගත රෝග යන සොයා ගැනීම් සිදුකරන ලදී.
රෝගවල මුලාරම්භය පිළිබදව මුල් යුග වලදී පැවති සිද්ධාන්තයක් වනුයේ එය මිනිසුන්ගේ අති සුඛෝපභෝගි ජීවිතවල ඇති වරදක් නිසා මූලික වශයෙන් ඇති වූවක් බවයි. මෙය ප්ලේටෝ සහ රෝසියෝ වැනි දාර්ශනිකයන් සහ ජොනතන් ස්විෆ්ට් වැනි සමාජ විචාරකයන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මධ්‍යයතන ඉස්ලාමික ලොවෙහි විසූ ඉස්ලාම් ජාතික වෛද්‍යවරුන් ආසාදිත රෝගවල බෝවන සුළු ස්වභාවය සොයාගන්නා ලදී. පර්සියානු ජාතික වෛද්‍යවරයෙකු වූ ඇවිසෙනා නූතන වෛද්‍ය විද්‍යාවෙහි පියා ලෙස වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සිද්ධාන්ත පද්ධතියෙහි හැදින්වේ. ඔහු විසින් ක්ෂය රෝගය සහ ලිංගාශ්‍රිත රෝගවල බෝවන සුළු ස්වභාවය සොයාගන්නා ලද අතර ජලය, පස් හා සිරුරෙන් ස්‍රාවයවන අපවිත්‍ර වූ ද්‍රව්‍යය මගින් රෝග බෝකිරීමට හැකියාව ඇති බව සොයා ගන්නා ලදී. ඔහු රෝග බෝවීම වැළැක්වීම සදහා නිරෝධායන ක්‍රම, ඒ සදහා ඇති අවධානම් සාධක අධ්‍යයනය කිරීම සහ යම්කිසි රෝගයක් හදුනා ගැනීම පිළිබදව ක්‍රම ඉදිරිපත් කරන ලදී.
14 වන ශත වර්ෂයේදී මහාමාරිය මගින් අල් අන්ඩාලුස් ප්‍රදේශයෙහි කළු මරණ සංඛ්‍යාව ඉහළ යත්ම ඉබන් කාටිමා විසින් කරන ලද උපකල්පනයක් වූයේ ආසාදිත රෝග ඇති වනුයේ මිනිස් සිරුර තුළට ඇතුළු වන ඉතා කුඩා අංශු විශේෂයක් නිසා වන බවයි. තවත් 14 වන ශතවර්ෂයේ විසූ අරාබි ජාතික වෛද්‍යවරයෙකු වූ ඉබන් අල් කාටිබ් විසින් (1313 – 1374) රචිත මහාමාරිය පිළිබදව වූ නිබන්ධයෙහි සටහන් වනුයේ ඇදුම් පැලදුම්, පරිහරණය කරන ද්‍රව්‍ය හා ආභරණ මගින් එක් රෝගියෙකු‍ෙගන් තවත් කෙනෙ‍කුට ස්පර්ශය මගින් රෝග බෝ කිරීමට හැකියාව ඇති බවයි.
16 වන ශතවර්ෂයෙහි මැද භාගයේදී විසූ ෆ්ලෝරන්ස් ප්‍රදේශයෙන් පැමිණි ප්‍රසිද්ධ ඉතාලි ජාතික වෛද්‍යවරයෙකු වූ ගිරෝලේනෝ ෆ්රුකැස්ටොරෝ විසින් යෝජනා‍ කරන ලද සිද්ධාන්තයක් වූයේ ඉතා කුඩා ඇසට නොපෙනෙන ජීවී අංශු මගින් රෝග ඇති කරන බවයි. ඒවා වාතය මගින් ව්‍යාප්ත වීමට හැකි අතර ස්වයං ගුණනය වීමට හැකියාව ලබමින් ගින්දර මගින් විනාශ කළ හැකි බවට ඔවුන් විශ්වාස කළහ. මෙම ආකාරයටම ඔහු ගැලන් විසින් ඉදිරිපත් කළ සිද්ධාන්තයක් වූ රෝගී පුද්ගලයාගෙන් නික්මෙන විෂ වායු පිළිබදව සිද්ධාන්තය නිෂ්ප්‍රභා කරන ලදී. 1543 දී ඔහු De contagione et contagiosis morbis නම් ග්‍රන්ථය රචනා කරන ලදී. එකල ඔහුගේ සිද්ධාන්ත මත පදනම් ව පෞද්ගලික සහ පාරිසරික සෞඛ්‍ය වැඩි දියුණු කිරීමට මුල්ම පුරෝගාමියා වූයේ ඔහුය. මෙම සිද්ධාන්ත 1675 දී ඇන්ටන් වෑන් ලීවන් හුක් විසින් මුල්ම අන්වීක්ෂය සොයා ගන්නා තෙක් ඔප්පුකල නොහැකි විය.
thumb
ආධුනික විද්‍යාඥයකු වූ ජෝන් ග්‍රාන්ට් 1662 දී Natural and Political Observations … upon the Bills of Mortality නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එමගින් ඔහු මහාමාරිය රෝගය ඇති වීමට ප්‍රථම ලන්ඩනයේ මරණ අනුපාතය අධීක්ෂණය කරන ලද අතර නූතන සහ පැරණි බොහොමයක් රෝගවල කාලයට අනුව ඇතිවන ප්‍රවණතාවය ජීවී දත්ත වගු ආශ්‍රීතව වාර්තා කරන ලදී. ඔහු රෝග පිළිබදව වූ විවිධ සිද්ධාන්තයන් සදහා සංඛ්‍යාත්මක සාක්ෂි ඉදිරිපත් කළ අතර ඇතැම් ඒවා පිළිබදව පුළුල්ව ව්‍යාප්තව පැවති මති මතාන්තර නිෂ්ප්‍රභා කරන ලදී.