cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
උඩරට යුද්ධ අතරමැදි කාලය (1805-1815)
පළමු උඩරට යුද්ධය අවසානයේ හා දෙවැන්න අතර වූ අවුරුදු 10 ක කාලය තුළ සිදු වීම් කෙසේද කියතොත් දෙවැනි යුද්ධයේ ස්වරූපය පළමුවැන්නට වඩා සෑහෙන වෙනසක් ගත්තේය. 1805 දී බ්‍රිතාන්‍යයට උඩරට සතුරු රදළවරු රාශියක් සමග මත ගැටුම් ඇති කර ගැනීමට සිදු වූ නමුදු 1815 එම රදළවරුම උඩරටට පැමිණෙන ලෙස බ්‍රිතාන්‍යයින්ට ඇරයුම් කොට ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු බලයෙන් පහ කිරීමට උදව් ද කළහ.
හදිසි අනතුරු
පොදු අනතුරු ඇතිවන අවස්ථා ලෙස ස්වයං ගිනි, හදිසි අනතුරු හැදින්විය හැක. එවැනි අනතුරු පිළිබද අධ්‍යනයකින් අනාගතයේ ඇතිවන අනතුරු වලක්වාගත හැකිය. මෙය අනතුරක මුල්සිද්ධි අධ්‍යනයම ලෙසද හැදින්වේ. නමුත් අසාමාන්‍ය හා සම්පුර්ණ අහඹු අනතුරුවල මුල්සිද්ධියක් හදුනාගත නොහැකිය.
භෞතික අනතුරු සදහා උදාහරණ ලෙස අපේක්ෂා නොකල ගැටීම් (ඝට්ටන) හා වැටීම් හැදින්විය හැක. තවද වැරදි ලෙස තියුනු, රත්වු, විදුලි හෝ වස සහිත දෙයකට අත තැබීමෙන්ද අනතුරුවේ. භෞතික නොවන උිහරන, රහසක් අපේක්ෂා නොකල ලෙස හෙලිවීම, යමක් වැරදි ලෙස කියවීම හෝ යමක් අමතක වීම දැක්විය හැක.
උඩරට යුද්ධ අතරමැදි කාලය (1805-1815)
එවකට ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා වූ මේට්ලන්ඩ් විසින් මහා පරිමාණ නීතිමය හා සාමාජයීය ප්‍රතිසංස්කරණ රැසක් හඳුන්වා දෙන ලදී. එහි අරමුණ වුයේ බ්‍රිතාන්‍ය බලය ආරක්ෂා කිරීම හා ව්‍යාප්ත කිරීමයි. දූෂණ තුරන් කිරීම සඳහා සිවිල් සේවය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමද, කුල නීතිය පදනම් කර ගත් ලාංකික මහාධිකරණයක් ආරම්භ කිරීම ද ඊට ඇතුළත් විය. ඒ සමඟ ලන්දේසි පල්ලිවලට තිබුණු වරප්‍රසාද නැති වූ අතර කතෝලික ප්‍රජාවට ඡන්ද බලය හිමි විය. මේට්ලන්ඩ් බෞද්ධ අධිකාරී බලයට රහසින් පීඩා කළ අතර යුරෝපීයයන්ට අක්කර 4000 ක බිම් කොටස් දෙන බව පැවසීමෙන් ඔවුන් දිවයිනට ගෙන්වා ගැනීමද අපේක්ෂා කළේය. ඔහුගෙන් පසු පැමිණි රොබට් බ්‍රවුන්රිග් ද මෙම ප්‍රතිපත්ති ඉදිරියට ගෙන ගියේය.
1807 දී සාදා නිම කරන ලද නුවර වැවෙහි අලංකාරය හැරෙන්නට එම ව්‍යාපෘතිය ජනතා ප්‍රසාදයට ලක් නොවීය. ඊට හේතු වූයේ එයින් ප්‍රායෝගික වශයෙන් සේවයක් සිදු නොවීමයි. සාම්ප්‍රදායික වශයෙන් එවැනි විශාල වාරි කර්මාන්ත තැනවීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ කුඹුරුවලට ජලය සැපයීම වුවත් මැද සෙංකඩගල කුඹුරු තිබුණේ නැත. 1810 දී රජු විසින් පිළිමතලාවේ අදිකාරම්ව ඔහු දරමින් සිටි ප්‍රධාන ඇමති ධූරයෙන් ඉවත් කරන ලදී. ඊළඟ වසරේ පිළිමතලාවේ අදිකාරම් කැරළි ගැසුවේය. රජතුමා විසින් නුවර ප්‍රධානීන්ද බියට පත්කරමින් ඔහු මරණයට පත් කරනු ලැබුවේය. රජු තවදුරටත් බලවත් බෞද්ධ සංස්ථා සතු ධනය හා ඉඩම් බලහත්කාරයෙන් ලබා ගෙන අන් සතු කළේය. මේ කාලය මුළුල්ලේ බ්‍රිතාන්‍ය සිවිල් සේවකයෙකු වූ ජෝන් ඩොයිලි සිංහල රදළවරු කීප දෙනෙකු සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ගෙන ගියේය. ඔව්හු නායක රජ පෙළපතකට වඩා බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය වඩා හොඳ යයි සිතූහ.
කොට්ටා පොරයේදි සිදුවන අාබාද
කොට්ටා පොරය....
"ඉතින් ගිය අවුරුද්දෙත් දිනුවේ ඔයානේ... මේ අවුරුද්දේ කොහොමටවත් බැරිවෙන එකක් නෑ. "
"අනේ පුංචි.. ඒත් මේ අවුරුද්දේ නම් මං කොට්ට පොරයට යන්නේ නෑ..."
"ඒ මොකද ඒ ?? යාලුවෝ කියයි ඔයාට පණ නෑ කියලා කොල්ලෙක් උනහම පොඩ්ඩක් fight කරලා ඉන්න එපාය, චිහ් මට නම් ලැජ්ජයි"
කොල්ලා බෑම කියනවා.. "කමක් නෑ අද අනිත් අය ගහගන්නවා බලමුකෝ අපි..."
අවුරුදු උත්සවයක තියන ක්‍රීඩා අතරින් මම නම් අකමැතිම ක්‍රීඩාව කොට්ටා පොරය... පොඩි කාලේ ඉඳලම එක්කෙනෙකුට ගහනවා දකින්න අමාරු වීමේ මානුෂීය භාවයන් මෙම ක්‍රීඩාව ප්‍රතික්ෂේප කරවන්නට මා පොළඹවන්නට ඇතැයි සිතනවා. නමුත් පසුකාලීනව වෛද්‍ය ශිෂ්‍යාවක ලෙස, හිස හා බෙල්ල පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන කාලයේ සිටම මෙහි ඇති සෞඛ්‍ය තර්ජන පිළිබඳව නිසි අවබෝධයෙන් යුක්තව මෙම ක්‍රීඩාවෙන් අන් අයද ඉවත් කර ගැනීමට මම බොහෝ උත්සාහ ගතිමි.
ශරීරයේ ඉතා වැදගත් ම අවයවය වන මොළය ලොව නිපදවා ඇති ඉතා සූක්ෂම පරිගණකයටත් වඩා අවස්ථානුකුල ගුණාත්මක ක්‍රියාන්විතයක නිරතවෙයි. ඉතා ආරක්ෂිතව හිස් කබල තුල තැන්පත් වී ඇති මෙතරම් වටිනා අවයවය, තමා වටේ රැස් වී අත්පොලසන් නගන ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් පිනවීමේ පොරයක් නිසා අවදානමකට ලක් කර ගන්නේ ඇයි??
මොළය වටා ආරක්ෂා කරන මෙනින්ජි පටල තිබේ. මොළයට රුධිරය සැපයීම පිණිස මොළය තුලින් හා මොළය වටයට විහිදෙන රුධිර කේශ නාලිකා මෙන්ම ධමනි පද්ධතියක් ද තිබේ. මේවා ඉතා සියුම් ලෙස සකස් වී තිබෙන අතර කුඩා දරුවන්ගේ නම් තවමත් වර්ධනය වෙමින් පවතින වාහිනී ඉතා ඉක්මණින් බිඳී යා හැක.
හිස තදින් ආපස්සට හා ඉදිරියට ගැස්සීම නිසා කශේරුකාවට, සුෂුම්නාවට හා මොළයට විවිධ හානි සිදු විය හැක.
රුධිර වාහිනී කැඩී බිදී යාම නිසා භයානක තත්ත්වයන් ඇතිවිය හැක. මෙහිදී කැඩී බිඳී යන රුධිර නාල වල රුධිරය පිටතට වෑහී මොළය තුළ ලේ ගැලීමක් සිදුවේ. මේ නිසා මොළයේ ඒ අදාල කොටස තෙරපීමකට ලක් වෙයි. එමෙන්ම මෙලෙස පිටතට පැමිණි රුධිරය කැටි ගැසීමක් ද සිදුවිය හැක. පසුව එම කොටසේ සෛල ටිකෙන් ටික මියයෑම සිදුවේ.
එමෙන්ම හිස්කබල තුළ ලිහිල් අවකාශයක මොළය පිහිටා ඇති හෙයින් එක පැත්තකින් ගැස්සුණහොත් අනිත් පැත්තට මොළය තල්ලු වීම නිසා මොළයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්තේ තැලුමක් (Concussion) ඇතිවිය හැක. මෙය නම් බොහෝ විට තාවකාලික වේ.
නමුත් ඕනෑම අයකුගේ හිස පැද්දීමකට හෝ ගැස්සීමකට ලක් වුවහොත් යම් යම් රෝග ලක්ෂණ පිළිබඳව ඉදිරි පැය 24 හා දින කිහිපය තුළ අවධානය යොමු කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.
කලන්තය, කැරකිල්ල මෙන්ම වමනයද මේ නිසා ඇතිවිය හැක. හිසරදය විටින් විට මතු විය හැක. නාසයෙන් ලේ ගැලීමද සිදු විය හැක. සමහරුන්ට සිහිමද ගතිය මෙන්ම ඇස් නිලංකාර වීම ද සිදු වෙයි. මෙම තත්ත්වයන් නොසලකා හැරියහොත් සිහි නැතිවී වැටීමට හෝ කෝමා තත්වයට පත් විය හැක.
හිස්කබල අපගේ කොඳු ඇට පේළිය තුළ සෘජුව සිටිමින් කැරකෙමින් චලනය වනුයේ ඇට්ලස් (Atlas) නම්වූ බෙල්ලේ පළමු කොඳු ඇටය මතය. මෙම ඇටය පැතලි වලල්ලක් සේ වන අතර මෙහි මැදින් ශුෂුම්නාව ගමන් කොට මොළය හා සම්බන්ධ වේ. බෙල්ලේ පවතින දෙවන කොඳු ඇටයේ (Axis) ඇඟිල්ලක් වන්වූ ප්‍රසරයක් (Odontoid) මගින් ඇක්සල් එකක් මෙන් ඉතිරි කොඳුඇට හිස්කබළ හා යාකරයි. (ඔබට රූපය බැලිය හැක ) එම නෙරා ආ ප්‍රසරය ශුෂුම්නාවට ස්පර්ශ වෙමින් පවතින අතර ලිගමෙන්ටුවක් ( Transverse ligament ) මගින් පමණක් වෙන්වී ඇත. මෙවන් හිසට සිදුවන හදිසි ගැස්සීමකදී මෙම ප්‍රසරය ශුෂුම්නාව තෙරපමින් ඉදිරියට තල්ලුවී ස්නා‍යු රජ්ජුව තැලී හෝ කැඩී යා හැක. එවිට ශරීරයේ පහළ කොටස අඩපණ වන අතර ක්ෂණික මරණය පවා සිදුවිය හැක. හදිසි අනතුරකදී වාහන පටි(සීට් බෙල්ට්) පැළැඳ නොසිටියානම් බෙල්ලේ ගැස්සීමෙන් මරණය ලඟා විය හැක්කේද මේ අයුරින්මය. මෙය කසයක් ගහන්නා සේ හිස කොඳුනාරටිය මත ක්ෂණික ගැස්සීමකට ලක් වීමකට උපමා කරයි ( Whiplash injury) කොට්ටා පොරය ඉතා දරුණු අවස්ථාවක දී මෙවන් ප්‍රතිඵළ වුවද ගෙන ආ හැක.
මීට අමතරව තවත් අවදානම් බොහොමයක් කොට්ටා පොර ක්‍රීඩාව හා බැඳී පවතී. මුහුණේ අස්ථීන් බිඳී ගිය අවස්ථාද එමටය. ඉදිරිපස දත් ගැලවී යාමද සිදුවිය හැක. මුහුණේ ස්නායු ( Facial ,TRG )තැලීම හා තෙරපීම නිසා සංවේදන අඩූවීම, හිරිවැටීම හා පේශීන් පණ නැති වීම් සිදුවේ. කනට නොයෙකුත් අනතුරු මෙන්ම ඇස් වලටද අනතුරු සිදුවී පසු කාලීනව අන්ධ භාවය පවා ඇතිවිය හැක. කනේ පිහිටා ඇති ශරීරයේ සමබරතාවය පාලනය කරනා අවයවයට (Balancing Organ) හානි සිදුවී හරි හැටි ඇවිදීම පවා සිදු කර ගත නොහැකි වීමටද හැක.කෙසේ වුවත් නීතිමය වශයෙන් සිතුවද මුහුණට සිදුවන පහරදීමකදී අබාධිත වීම මගේ දැණුම පරිදි අපරාධ දණ්ඩන ( Criminal offense) යටතට වැටෙනු ඇත.
ඉතා ඉක්මණින් රෝහල් ගත කිරීම නොකළ හොත් මරණය පවා කැඳවන මෙම භයානක තත්වයන් පිළිබඳව තවමත් ජනතාවගේ අවධානය යොමු වී නැති හැඩකි.
සැ.‍යු: සමහරුන්ගේ උපතින්ම ඇතිවන මොළයේ රුධිර නාළවල බිත්ති වල ඇති අක්‍රමිකතා නිසා විශාල වී ඇති දුර්වල ස්ථාන පවතී. මෙවන් බැලූනයක් මෙන් නෙරාගිය ස්ථානයක් (Aneurysm) මොළයේ රුධිර නාළයක පිහිටා තිබිණි නම් ඉතා සුළු හිස ගැස්සීමකදී පවා එය බිඳී යා හැක. ක්ෂණික මරණයට පවා ලක් විය හැක.මෙය කලාතුරකින් ඇතිවන භයානක තත්වයකි. බොහෝවිට අවුරුදු 16 -21 අතර තරුණයන් මෙවන් තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙනු අපි දැක ඇත්තෙමු. කොට්ට පොර ක්‍රීඩාවේ යෙදීම වැනි අවස්ථාවකට පසුව වුවද, උපතේ සිට තිබූ මෙවන් අසාමාන්‍යතාවයක් නිසා හදිසියේ මිය යාම සිදු විය හැක.
ඉතින් අපි හරිම සතුටින් කොට්ටා පොර ක්‍රීඩාවට එන අවුරුදු උත්සවේදී විතරක් නෙවෙයි ගෙදරදීත් සමු දෙමු නේද?
විශේෂඥ වෛද්‍ය උත්පලා අමරසිංහ
සතර සෘධිපාද
සතර ඉර්ධිපාද සහ සතර මාර්ග ඵල යනු දෙකකි. සතර ඉර්ධිපාද යනු, ඡන්ද, චිත්ත, වීරිය, වීමංසා යන හතරයි. ඡන්ද ඉර්ධිපාද යනු යම් කිසිවකට ඇති කැමැත්තයි. චිත්ත ඉර්ධිපාද ‍යනු, අරමුණ කෙරෙහි බොහෝ කොට නැමුණා වූ හිතයි. වීරිය ඉර්ධිපාද යනු අරමුණ සඳහා වූ වීර්‍යයයි. වීමංසා ඉර්ධිපාද යනු, විමර්ශන නුවණ නොහොත් සතර මාර්ගපඅපාය දුක්ඛයාගේ භයානකත්වය, විශාලත්වය දක්නා වූද, සංසාර දුක්ඛයාගේ විශාලත්වය දක්නා වූද, ඉර්ධියෙහි අනුසස් දක්නා වූද, ස්කන්ධාදී ගම්භීර ධර්මයන්හි හැසිරීමට සමර්ථ  වන්නා වූද ඥාණයයි. (පූජ්‍ය රේරුකානේ චන්දවිමල හිමියන් විසින් රචිත "සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්ම " පොත ඇසුරිනි)
සම්බෝධියට පැමිණීමේ අදිය‍ර හතර
පුද්ගලයෙකු අරහත් බවට පැමිණෙන මාර්ගයේ අදියර හතරක් මෙසේ නම් කොට ඇත. බෞද්ධ සහ ථේරවාද ධර්මය ඉගැන්වෙන පාසල්වල ඉහත සඳහන් අදියර බෞද්ධාගම පහුණු කිරීමේදී ප්‍රධාන වස්තු මාත්‍රයක් කර ඇත.
සාමාන්‍ය පුද්ගලයා
සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙක් සංසාරයේ ඇති වන නිමක් නැති වෙනස් කම් වලට මූහුණ දිය යුතු වේ. ඔවුන් කරන හොඳ හෝ නරක ඔන්ගේ කර්මයට බලපානු ඇත. එසේ හෙයින් ඔවුන්ගේ කර්ම ශක්තියට අනුකූලව සුගතියක් හෝ දුගතියක ඔවුන් උත්පත්තිය ලබන්නෝය. සාමාන්‍ය පුත්ගලයෙකුට තමන්ගේ සිත පාලනය කිරීමට නොදන්නා හොයින් ඔවුන් අතින් විශාල පාප කර්මයන් දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව හෝ කෙරෙනු ඇත. ධර්මය නියම ආකාරයෙන් වටහා ගන්නට නොහැකි නිසා ඔවුන් බොහෝ දුක්ඛයන්ට මූහුණ පාන්නෝය.
ප්‍රශස්ත පුද්ගලයා
මෙම පුද්ගලයින් අව්‍යාජ බෞද්ධයෝ වෙති. ඔවුන් ආර්‍ය පුද්ගල යනුවෙන්ද හඳුන් වනු ලැබේ. තවද ඔවුන් ආත්ම හතක් ඇතුළත අරහත් භාවයට පත් වන බව සඳහන් වේ. “ඕනෑම ප්‍රජාවක ‚ තථාගතයන් වහන්සේගේ අනුගාමික සංඝයා වහන්සේලාට හිමිවන්නේ උත්තරීතර ස්ථානයකි. එසේ හෙයින් සංඝයා වහන්සේලාට අනුගමනය කරන පුද්ගලයින් අනුත්තර ධර්මයෙහි ශ්‍රද්ධාව ක් ඇත්තේය.” ආර්‍ය සංඝයා වහන්සේලා ශ්‍රාවක කණ්ඩායම් හතරකට බෙදා ඇත. ඒ පහත සඳහන් අයුරින්ය.
තෙල් කරවැලා
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කරවැල් ගණය
යාපනය (වක්‍රෝත්තිහරණය)
මෙය ඉතා වැදගත්ය
පාස්කුව
පාස්කුව, පාස්-ච ලෙසද හැඳින්වේ, එය ක්‍රිස්තියානි උත්සවයක් සහ සංස්කෘතික නිවාඩු දිනයක් වන අතර එය ජේසුස් වහන්සේ මළවුන්ගෙන් උත්ථාන වීම සිහිපත් කරයි. නව ගිවිසුම අනුව රෝමවරුන් විසින් ඔහුව කුරුසියේ ඇණ ගසා, ඔහුගේ භූමදානයේ පසු තුන්වන දින උත්ථානය සිදුවුනි. c. ක්‍රි.ව. 30. එය දින 40ක නිරාහාරව, යාඥාවෙන් සහ පසුතැවිල්ලෙන් යුත් චතාරිකය(හෝ මහා චතාරිකය) ට පෙර පැවති ජේසුස් වහන්සේගේ දුක්විඳීමේ උච්චතම අවස්ථාවයි.
පාස්කුව නිරීක්ෂණය කරන කිතුනුවන් සාමාන්‍යයෙන් පාස්කු ඉරිදාට පෙර සතිය ශුද්ධවූ සතිය ලෙස හඳුන්වයි, බටහිර ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ ගොබ් ඉරිදා (ජේසුස් වහන්සේගේ ජෙරුසලම් ගමන සනිටුහන් කරමින්) ආරම්භ වන අතර, ඔත්තු බදාදා ද (ජේසුස් වහන්සේ පාවා දීම ගැන ශෝකය දක්වන) ඇතුළු මහ බ්‍රහස්පතින්දා අවසාන රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහය සිහිපත් කිරීම මෙන්ම මහා සිකුරාදා ජේසුස් වහන්සේගේ කුරුසියේ ඇණ ගැසීම සහ මරණය සිහිපත් කිරීම සිදුකරයි. නැඟෙනහිර ක්‍රිස්තියානි ධර්මය තුළ, එම දිනයන් සහ සිදුවීම් සැමරීම සිදු කරනු ලබන්නේ "ශුද්ධ" හෝ "ශුද්ධ වූ සහ ශ්‍රේෂ්ඨ" යන්නෙන් ආරම්භ වන දිනවල නම් වලින්ය.
පාස්කු සමය, පාස්කු ඉරිදා ආරම්භ වී සති හතක් පවතින අතර, 50 වැනි දින පෙන්තකොස්ත ඉරිදා පැමිණීමෙන් අවසන් වේ. පාස්කු සහ ඒ ආශ්‍රිත නිවාඩු දින චංචල මංගල්‍යයන් වන අතර ඒවා නියමිත දිනයකට නොවැටේ. පාස්කු දිනය හෙබ්‍රෙව් දින දර්ශනයට සමාන චන්ද්‍ර සූර්ය දින දර්ශනයක් (සූර්‍ය වර්ෂය සහ චන්ද්‍ර අවධිය) මත පදනම් වේ. Nicaea හි පළමු කවුන්සිලය (325) ස්ථාපිත කළේ නීති දෙකක් පමණි, එනම් හෙබ්‍රෙව් දින දර්ශනයෙන් ස්වාධීන වීම සහ ලෝක ව්‍යාප්ත ඒකාකාරිත්වය. ගණනය කිරීම සඳහා විස්තර සඳහන් කර නැත; මේවා ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කරන ලද අතර එය සියවස් ගණනාවක් ගත වූ අතර මතභේද ගණනාවක් ඇති කළේය. එය මාර්තු 21 වෙනිදා හෝ ඊට පසු ඉක්මනින්ම සිදු වන පල්ලියේ පූර්ණ චන්ද්‍රයෙන් පසු පළමු ඉරිදා පැමිණ තිබේ. වඩාත් නිවැරදි ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය මත පදනම්ව ගණනය කළද, එම පූර්ණ චන්ද්‍රයාගේ දිනය සමහර විට මාර්තු විෂුවයට පසු තාරකා විද්‍යාත්මක පළමු පූර්ණ චන්ද්‍රයාට වඩා වෙනස් වේ.
දශරථ මෞර්ය
(Daśaratha) දශරථ යනු ක්‍රි.පූ. 232 සිට 224 දක්වා වූ 4 වැනි මෞර්ය අධිරාජ්‍යයා ය. ඔහු මහා අශෝකගේ මුනුබුරෙකු වූ අතර ඔහුගෙන් පසු ඉන්දියාවේ අධිරාජ්‍ය පාලකයා ලෙස සාමාන්‍යයෙන් සැලකේ. දශරථ පරිහානියට පත් වූ අධිරාජ්‍යයක් පාලනය කළ අතර ඔහුගේ පාලන සමයේදී අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රදේශ කිහිපයක් මධ්‍යම පාලනයෙන් බිඳී ගියේය. ඔහු අශෝකගේ ආගමික හා සමාජ ප්‍රතිපත්ති දිගටම කරගෙන ගියේය. දශරථ යනු අධිරාජ්‍ය සෙල්ලිපි නිකුත් කළ මෞර්ය රාජවංශයේ අවසාන පාලකයා වන අතර අභිලේඛන මූලාශ්‍රවලින් දැනගත හැකි අවසාන මෞර්ය අධිරාජ්‍යයා වේ.
දශරථ ක්‍රිස්තු පූර්ව 224 දී මිය ගිය අතර ඔහුගේ ඥාති සොහොයුරිය වූ සම්ප්‍රති රජ විය.
පසුබිම'''
දශරථ යනු මෞර්ය පාලක අශෝකගේ මුනුබුරෙකි. වායු පුරාණය ඇතුළු සමහර මූලාශ්‍රවල අශෝකගෙන් පසු මෞර්ය අධිරාජ්‍යයන්ගේ විවිධ නම් සහ අංක ලබා දී ඇතත්, ඔහු තම සීයාගෙන් පසු ඉන්දියාවේ අධිරාජ්‍ය පාලකයා ලෙස පත් වූ බව සාමාන්‍යයෙන් සැලකේ. අශෝකගේ මුණුබුරන් අතරින් බහුලවම සඳහන් වන්නේ සම්ප්‍රති සහ දශරතය. දෙවැන්න විෂ්ණු පුරාණයේ විස්තර කර ඇත්තේ සුයාෂස්ගේ (අශෝකගේ පුත්‍රයෙකු) පුත්‍රයා සහ අධිරාජ්‍ය අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙසය. සුයාෂ් යනු අශෝකගේ පුත්‍රයා සහ අනුමාන උරුමක්කාරයෙකු වූ කුනාලාගේ විකල්ප නමක් බව යෝජනා වී ඇත.
පරිපාලනය
ඉතිහාසඥයින් වන වින්සන්ට් ස්මිත් සහ රොමිලා තාපර් විසින් අශෝකගේ මරණයෙන් පසු මෞර්ය අධිරාජ්‍යය කුණාල සහ දශරථ අතර බෙදීමක් පිළිබඳ ජනප්‍රිය න්‍යාය ඉදිරිපත් කළහ. සමහර මූලාශ්‍රවල බෙදීම සම්ප්‍රති සහ දශරථ අතර පැවති බවට වාර්තා වී ඇති අතර, දෙවැන්නා විසින් නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ අගනුවර වන පාඨලීපුත්‍ර සහ පෙර බටහිර අධිරාජ්‍යය උජ්ජයින් හි අගනුවර ද අල්ලාගෙන සිටි බව වාර්තා වේ.[4] කෙසේ වෙතත්, ස්මිත් ලියා ඇත්තේ "උපකල්පනය සඳහා පැහැදිලි සාක්ෂි නොමැත."[5]
වායු සහ බ්‍රහ්මණ්ඩ පුරාණවල මෞර්ය පාලකයින් තිදෙනෙකු සඳහන් කරයි - බන්ධුපාලිත, ඉන්ද්‍රපාලිත සහ දසෝන - හඳුනාගැනීම තරමක් අපහසුය. ඔවුන් දශරථ විසින් පරිපාලන පහසුව සඳහා ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩුකාරවරුන් ලෙස පත් කරන ලද මෞර්ය රාජවංශයේ ශාඛා පෙළක සාමාජිකයන් විය හැකි බවට යෝජනා වී ඇත.[2]
මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ දේශපාලන එකමුතුව අශෝකගේ මරණයෙන් වැඩි කලක් නොනැසී පැවතුනි. දශරථගේ මාමා කෙනෙක් වන ජලෞක කාශ්මීරයේ ස්වාධීන රාජධානියක් පිහිටෙව්වා. තවත් මෞර්ය කුමාරයෙකු වන තාරානාථට අනුව විරසේන ගන්ධාරයෙහි තමන් රජු ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත.[2] විදර්භය ද වෙන් විය. ග්‍රීක මූලාශ්‍රවලින් ලැබෙන සාක්ෂි මගින් එවකට මෞර්ය පාලකයා වූ සොෆගසේනස් (සුභගසේන, සමහරවිට විරසේනගේ අනුප්‍රාප්තිකයා) විසින් පාලනය කරන ලද වයඹ පළාත් අහිමි වූ බව සනාථ වේ. දශරථ සහ තවත් මෞර්ය පාලකයෙකු සම්බන්ධ වූ අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර-බටහිර බෙදීමක් ගැන බොහෝ නූතන සමපේක්ෂන පවතී. අභිලේඛනමය සාක්ෂි වලින් පෙනී යන්නේ දශරථ මගධයේ අධිරාජ්‍ය බලය රඳවාගෙන සිටි බවයි.[6]
ජෛන ග්‍රන්ථයකට අනුව, අශෝකගේ මරණයෙන් ටික කලකට පසු, සුරාෂ්ට්‍ර, මහාරාෂ්ට්‍ර, අන්ද්‍රා සහ මයිසූර් ප්‍රදේශය අධිරාජ්‍යයෙන් බිඳී ගිය නමුත්, දශරථගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ සම්ප්‍රති (ජෛන භික්ෂූන් ලෙස වෙස්වලාගත් සොල්දාදුවන් යෙදවූ බව කියනු ලැබේ) විසින් නැවත යටත් කර ගන්නා ලදී.
තොරතුරු ඇතුලත් කිරීම : කේ කේ එන් එස් කුමාර
සිනෙමා ෆෝඩී (මෘදුකාංගය)
එයට ඊට ආවේණික වූ පරිගණක භාෂාවක් ඇත. C.O.F.F.E.E	වන මෙය 	Jscript හා වඩාත් භාවිතා   C++API සමාන වේ. මිල රහිත C++SDK (plugins) සඳහා යොදා ගන්නා අතර එය එයට ම යොදා ගන්නා මෘදුකාංගයකින් ද සමන්විත වේ. තවද මෙය (plug in cafe) වලින් ලබාගත හැක.
මැක්සන් (MAXON) ආයතනය විසින් වැඩසටහන් හතරක් හදුන්වා දී ඇත. එනම්, (The care cinema 4D application) ද කෙයාර් සිනොමා ෆෝඩ් ඇප්ලිකේෂන්, (the excel bundle) ද එක්සෙල් බන්ඩින් (Net render (3 license) PyroCluster, Advanced Render, MOCCA and Thinking particles)ඇතුලත්ව,  (the studio bundle) ද ස්ටුඩියෝ බන්ඩිල් , මෙය සෑම මොඩුයුල වලින් හා  Cinema 4 D  වලින්  ද සේවා සහතිකයක් ද තවත් නවීන අංග වලින්  ද සමන්විත වේ. මෙම මාදිලිය ලබාගත හැක්කේ විශේෂ ඉල්ලීමක් මත පමණි.
සෑම මැක්සන් (MAXON)  භාවිතාකරන්නෙකුටම ත්‍රිමාණ මෘදුකාංග සඳහා ලගා වීමට ඔවුන්ගේ මෘදුකාංග හරහා ඉඩ ලබා දී ඇත. පුහුණු ඩීවීඩී තැටි හා ජි. බී වලට වැඩි ප්‍රමාණයක උපදේශක (ජර්මානු බසින් හා ඉංග්රීසි බසින් ) මෙයට උපකාර වී ඇත. තවද මැක්සන් (MAXON) ඉගෙන ගන්නා පිරිසට  සම්බන්ධ වීමට සිනවෙන්ස්ඩි ඩොට් කොම් (cinevencdy.com)  නමැති සමාජයක් ද පිහිටුවා ඇත. තවද මීට අමතරව ෆෝඩ් කැෆේ (4D  café), (Spanish forum) හා සි ජි ටෝක් (CG talk)  වැනි සජීවි සන්නිවේදන පහසුකම් ද සලසා දී තිබේ. මැක්සන් (MAXON) HQMC ලියවිලි හා උපදේශන එකට එකතු කර මෘදුකාංග සමඟ ලබා දීමක් සිදු කරයි.
සිනෙමා ෆෝඩී (cinema 4D) අඩොබි ආෆ්ටර් ඉෆෙක්ට්ස් (Adobe after effects) මඟින් දක්වා ඇති පරිදි.
ප්‍රවර්ගය:පරිගණක මෘදුකාංග
බ්ලූටූත්
බ්ලූටූත් යනු ස්ථාවර සහ ජංගම උපාංග මගින් කෙටි පරතරයක් අතර දත්ත මාරු   කිරීම (කෙටි තරංග ආයාම රේඩියෝ සම්ප්‍රේෂණ භාවිතයෙන්) සදහා ඉහල   අදියරකින් යුත් ආරක්ෂාවක් සමග ස්‍වකීය ප්‍රදේශ ජාල (PANs) නිර්මාණය කිරීම සදහා වූ හිමිකාර විවෘත නිස්තර තාක්ෂණික ප්‍රමිතියකි.
භාවිතය
Bluetooth is a standard wire-replacement communications protocol primarily designed for low power consumption, with a short range (power-class-dependent, but effective ranges vary in practice; see table below) based on low-cost transceiver microchips in each device. Because the devices use a radio (broadcast) communications system, they do not have to be in visual line of sight of each other, however a quasi optical wireless path must be viable.
The effective range varies due to propagation conditions, material coverage, production sample variations, antenna configurations and battery conditions. In most cases the effective range of class 2 devices is extended if they connect to a class 1 transceiver, compared to a pure class 2 network. This is accomplished by the higher sensitivity and transmission power of Class 1 devices.
While the Bluetooth Core Specification does mandate minimums for range, the range of the technology is application specific and is not limited. Manufacturers may tune their implementations to the range needed to support individual use cases.
ගුණපාල මලලසේකර
මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර ( ගුණපාල පියසේන මලලසේකර ) ( 1899 නොවැම්බර් 8 - 1973 අප්‍රේල් 23 ) යනු ශ්‍රී ලංකාවෙන් බිහිවු විශිෂ්ට ගණයේ උගතෙක් හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙක්ය. එතුමා රුසියාවේ ප්‍රථම ශ්‍රී ලංකා තානාපතිද කැනඩාවේ හා මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රථම ශ්‍රී ලංකා මහා කොමසාරිස්ද එමෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රථම ශ්‍රී ලංකා නිත්‍ය නියෝජිතද විය. එතුමා විවිධ ගෞරව පදවිවලින් පිදුම් ලැබිය. මලලසේකර ඉංග්‍රිසි - සිංහල ශබ්දකෝෂය මෙතුමාගේ සම්පාදනයකි.
මුල්කාලීන ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය
ජෝර්ජ් පීරිස් මලලසේකර ලෙස 1899 නොවැම්බර් 8 වන දින පානදුර මාලමුල්ලහිදි උපත ලැබීය. මෙතුමාගේ පියා එවකට ප්‍රසිද්ධ ආයුර්වේද වෛද්‍යවරයෙකු වු වෛද්‍ය M.S.පීරිස් මලලසේකරය.1907 සිට 1917 දක්වා පානදුර ශාන්ත ජෝන් විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබු එතුමා පසුව වෛද්‍යවරයෙක් විම සදහා කොළඹ ලංකා වෛද්‍යවිද්‍යාලයට ඇතුලත් විය එහෙත් පියාගේ වියෝවය නිසා එතුමාගේ වෛද්‍ය අධ්‍යාපනය අඩාලවීය. කෙසෙනමුත් පසුව ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් පළමු පන්තියේ ශාස්ත්‍රවේදි උපාධියක් ලබාගැනිමට එතුමාට හැකිවිය.
මූලාශ්‍ර හා බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:1899 උපත් ප්‍රවර්ගය:1973 මරණ ප්‍රවර්ගය:කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයීය, විදුහල්පතිවරු ප්‍රවර්ගය:කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයීය, පීඨය
C (ක්‍රමලේඛන බස)
C (ඉංග්‍රීසි C|C අකුර ලෙසින් ශබ්දනැගෙන) යනු 1969 හා1973 අතරතුරදී බෙල් ටෙලිෆෝන් ලැබෝරටරීස් ආයතනයෙහි  ඩෙනිස් රිචී විසින් යුනික්ස් මෙහෙයුම් පද්ධතිය හා සමගින් භාවිතය උදෙසා විකාසය කෙරුණු  පොදු-කාර්ය පරිගණක ක්‍රමලේඛන භාෂාවකි.
C සැලසුම් කෙරුණේ පද්ධති මෘදුකාංග ක්‍රියාවට නැංවීමට වුවද, අත් යෙදුම් මෘදුකාංග ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහාද මෙය පුළුල් ලෙසින් භාවිතා වෙයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:පරිගණක භාෂා ප්‍රවර්ගය:ක්‍රමලේඛණ භාෂා
බුර්කිනා ෆාසෝ
බුර්කිනා ෆාසෝ යනු බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් වලින් වටවූ වර්ග කිලෝ මීටර 274,200 ක (වර්ග සැතපුම් 105,900) රටකි. වයඹ දෙසින් මාලි, ඊසාන දෙසින් නයිජර්, ගිනිකොන දෙසින් බෙනින්, දකුණින් ටෝගෝ සහ ඝානාව සහ නිරිත දෙසින් අයිවරි කෝස්ට් මායිම් වේ. 2021 වන විට, රටේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 20,321,378 විය. මීට පෙර ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (1958-1984) ලෙස හැඳින්වූ එය ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් බුර්කිනා ෆාසෝ ලෙස නම් කරන ලදී. එහි පුරවැසියන් බර්කිනාබේස් (/bɜːrˈkiːnəbeɪ/ bur-KEE-nə-beh) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඔවාගඩෝගු වේ.
බුර්කිනා ෆාසෝ හි විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන්නේ 11 වන සහ 13 වන සියවස්වල ප්‍රදේශය පදිංචි කළ මොසි ජනතාවයි. ඔවුන්ඔවාගඩෝගු, ටෙන්කොඩෝගෝ සහ යටෙන්ගා වැනි බලවත් රාජධානි පිහිටුවන ලදී. 1896 දී එය ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස ප්‍රංශය විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදී. 1958 දී ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් බවට පත් විය. 1960 දී මොරිස් යමියෝගෝ ජනාධිපති ලෙස එය සම්පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. නිදහසින් පසු දශක ගණනාවක් පුරා රට අස්ථාවරත්වයට, නියඟයට, සාගතයට හා දූෂණයට ලක් විය. 1966, 1980, 1982, 1983, 1987, සහ 2022 දී දෙවතාවක්, (ජනවාරි සහ සැප්තැම්බර් මාසවලදී) මෙන්ම 1989 දී සහ 2015 දී තවත් උත්සාහයක් ලෙසද රට තුළ විවිධ කුමන්ත්‍රණ සිදුවී ඇත.
තෝමස් සංකාරා 1982 සිට 1987 බ්ලේස් කොම්පාරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය යන තෙක්ම රටේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස සේවය කළේය, ඔහු ජනාධිපති වී 2014 ඔක්තෝබර් 31 වන දින ඔහු ඉවත් කරන තෙක් රට පාලනය කළේය. සංකාර රට පුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක් ඇතුළත් අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් පවත්වා ඇත. ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය මාර්ග සහ මාර්ග ඉදිකිරීම, සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම සිදු කලේය.
2010 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට සහේල්හි ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදයේ නැගීම නිසා බුර්කිනා ෆාසෝ දැඩි ලෙස බලපා ඇත. ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය (අයිඑස්) හෝ අල්-කයිඩාව සමඟ අර්ධ වශයෙන් මිත්‍රශීලී සටන්කාමීන් කිහිපයක් බුර්කිනා ෆාසෝ සහ මාලි සහ නයිජර් දේශසීමා හරහා ක්‍රියාත්මක වේ. රටේ මිලියන 21 ක ජනගහනයෙන් මිලියනයකට වැඩි පිරිසක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූවන් ය. බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව 2022 ජනවාරි 23-24 දිනවල කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේ ජනාධිපති රොච් මාක් කබෝරේ බලයෙන් පහ කරමිනි. ජනවාරි 31 දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළ අතර, සැප්තැම්බර් 30 වැනි දින දෙවන කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුම බලයෙන් පහ කර, හමුදා කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද අතර, පෝල්-හෙන්රි සඳඕගෝ දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී.
බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ඩොලර් බිලියන 16.226 ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහිත අවම සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. එහි ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 63.8ක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන අතර සියයට 26.3ක් ක්‍රිස්තියානි ආගම අදහති. රටේ රාජ්‍ය භාෂාව සහ ව්‍යාපාරික භාෂාව ප්‍රංශ වේ. බුර්කිනාබේ රජය විසින් නිල වශයෙන් පිළිගත් දේශීය භාෂා 60 ක් ඇත, වඩාත් පොදු භාෂාව වන මුවර්, ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා කතා කරයි. විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ බලතල සහිත අර්ධ ජනාධිපති ජනරජයක් ලෙස රට පාලනය වේ. බුර්කිනා ෆාසෝ යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත.
නිරුක්තිය
කලින් ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය වූ අතර, 1984 අගෝස්තු 4 වන දින එවකට ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් රට "බුර්කිනා ෆාසෝ" ලෙස නම් කරන ලදී. "බුර්කිනා" සහ "ෆාසෝ" යන වචන රට තුළ කතා කරන විවිධ භාෂාවලින් පැන නගී: "බුර්කිනා" යනු මොසී වෙතින් වන අතර එහි තේරුම "කෙළින්" යන්නයි, මිනිසුන් ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩතාව ගැන ආඩම්බර වන ආකාරය පෙන්වන අතර "ෆාසෝ" පැමිණෙන්නේ ඩියුලා භාෂාවෙන් ( N'Ko හි ලියා ඇති පරිදි: "බුර්කිනාබේ" යන යක්ෂ නාමය සෑදීමට "-බී" උපසර්ගය "බුර්කිනා" වෙත එකතු කරන ලද්දේ ෆුලා භාෂාවෙන් වන අතර එහි තේරුම "කාන්තාවන් හෝ පිරිමින්" යන්නයි. සීඅයිඒ නිරුක්තිය සාරාංශ කරන්නේ "අවංක (නොදිරන) මිනිසුන්ගේ දේශය" ලෙසයි.
ඉහළ වෝල්ටා හි ප්‍රංශ යටත් විජිතය වෝල්ටා ගංගාවේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලදී.
මුල් ඉතිහාසය
වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයඹ දිග ප්‍රදේශය ක්‍රි.පූ. 1973 දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් සීරීම්, උදලු සහ ඊතල ඇතුළු ඔවුන්ගේ මෙවලම් සොයා ගන්නා ලදී. ක්‍රි.පූ. 3600 සහ 2600 අතර කෘෂිකාර්මික ජනාවාස පිහිටුවන ලදී. බුරා සංස්කෘතිය යනු නූතන නයිජර් හි නිරිතදිග කොටසේ සහ සමකාලීන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ගිනිකොන දෙසින් කේන්ද්‍රගත වූ යකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයකි. යකඩ කර්මාන්තය, උණු කිරීම සහ මෙවලම් සහ ආයුධ සඳහා ව්‍යාජ ලෙස සකස් කිරීම, ක්‍රි.පූ. 1200 වන විට උප සහරා අප්‍රිකාවේ දියුණු වී ඇත. අද වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝහි යකඩ උණු කිරීම පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂිය ක්‍රි.පූ. 800 සිට 700 දක්වා දිවෙන අතර එය පුරාණ ෆෙරස් ලෝහ විද්‍යාව ලෝක උරුම අඩවියේ කොටසකි. ක්‍රි.ව. 3 සිට 13 වැනි සියවස දක්වා, වර්තමාන ගිනිකොනදිග බුර්කිනා ෆාසෝ සහ නිරිතදිග නයිජර් ප්‍රදේශයේ යකඩ යුගයේ බුරා සංස්කෘතිය පැවතුනි. වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝහි විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්, එනම් මොසි, ෆුලා සහ ඩියෝලා වැනි, 8 වන සහ 15 වන සියවස් අතර අනුප්‍රාප්තික රැල්ලට පැමිණියහ. 11 වන ශතවර්ෂයේ සිට මොසි ජනයා වෙනම රාජධානි කිහිපයක් පිහිටුවා ගත්හ.
8 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා
බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ වාර්ගික කණ්ඩායම් එම ප්‍රදේශයට පැමිණි නිශ්චිත දිනයන් පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. ප්රෝටෝ-මොසි අද බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඈත පෙරදිග කොටසට පැමිණියේ 8 වන සහ 11 වන සියවස් අතර කාලය තුළය, සැමෝ 15 වන සියවසේදී පමණ පැමිණියේය, ඩොගොන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි උතුරු සහ වයඹ දිග ප්‍රදේශවල ජීවත් විය. 15 වැනි හෝ 16 වැනි සියවස් වලදී සහ රටේ ජනගහනයෙන් සැදුම් ලත් අනෙකුත් බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් මෙම කාලය තුළ කලාපයට පැමිණියහ.
ඌව පලාත
බදුල්ල හා මොනරාගල ඌව පලාතේ දිසත්‍රික්කයි. අතීතයේ ඌව වෙල්ලස්ස නමින් හදුන්වන ලද්දේ මෙම පලාතයි.
බුර්කිනා ෆාසෝ
8 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා
මධ්‍යතන යුගයේදී, මොසී විසින් ටෙන්කොඩෝගෝ, යාටෙන්ගා, සැන්ඩෝමා සහ ඔවාගඩෝගු ඇතුළු වෙනම රාජධානි කිහිපයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1328 සහ 1338 අතර කාලය තුළ මොස්සි රණශූරයන් ටිම්බක්ටු වෙත කඩා වැදුණු නමුත් 1483 දී මාලි හි කෝබි සටනේදී සොන්හායි හි සෝනි අලි විසින් මෝසි පරාජය කරන ලදී.
16 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී සොන්හායි අද බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශයට වහල් වැටලීම් රාශියක් සිදු කළේය. 18 වන ශතවර්ෂයේදී ග්විරිකෝ අධිරාජ්‍යය බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි ස්ථාපිත කරන ලද අතර ඩියන්, ලෝබි සහ බිරිෆෝර් වැනි ජනවර්ග කළු වෝල්ටාව ඔස්සේ පදිංචි විය.
යටත් විජිතයේ සිට නිදහස දක්වා (1890-1958)
1890 ගණන්වල මුල් භාගයේ අප්‍රිකාව සඳහා යුරෝපීය පොරබැදීමේදී යුරෝපීය හමුදා නිලධාරීන් මාලාවක් අද බුර්කිනා ෆාසෝහි කොටස් වලට හිමිකම් කීමට උත්සාහ කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී මෙම යටත්විජිතවාදීන් සහ ඔවුන්ගේ හමුදාවන් දේශීය ජනතාව සමඟ සටන් කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී ඔවුන් සමඟ සන්ධානගත වී ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. යටත්විජිතවාදී නිලධාරීන් සහ ඔවුන්ගේ ගෘහ ආන්ඩු ද ඔවුන් අතර ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය ප්‍රංශය විසින් ආක්‍රමණය කරන ලද අතර 1896 දී ප්‍රංශ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය.
ප්‍රබල පාලක සමෝරි ටූරේගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව ගැටුමක් ඇති වූ නැගෙනහිර සහ බටහිර ප්‍රදේශ 1897 දී ප්‍රංශ ආක්‍රමණයට යටත් විය. 1898 වන විට බුර්කිනා ෆාසෝට අනුරූප වූ භූමි ප්‍රදේශයෙන් බහුතරය නාමිකව යටත් කර ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ කොටස්වල ප්‍රංශ පාලනය අවිනිශ්චිතව පැවතුනි.
1898 ජුනි 14 ප්‍රංශ-බ්‍රිතාන්‍ය සම්මුතිය රටේ නූතන දේශසීමා නිර්මාණය කළේය. ප්‍රංශ භූමිය තුළ, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට සහ දේශපාලන බලවතුන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කිරීමේ යුද්ධය වසර පහක් පමණ අඛණ්ඩව පැවතුනි. 1904 දී, ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකානු යටත් විජිත අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රතිසංවිධානයේ කොටසක් ලෙස වෝල්ටා ද්‍රෝණියේ බොහෝ දුරට සාමකාමී වූ ප්‍රදේශ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් ජනපදයට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. යටත් විජිතයේ අගනුවර වූයේ බමාකෝ හි ය.
ආදිවාසී ජනගහනය බෙහෙවින් වෙනස් කොට සැලකීමට ලක් විය. නිදසුනක් වශයෙන්, අප්‍රිකානු ළමයින්ට බයිසිකල් පැදීමට හෝ ගස් වලින් පලතුරු නෙලීමට ඉඩ නොදී, යටත් විජිතවාදීන්ගේ දරුවන් සඳහා වෙන් කර ඇති "වරප්‍රසාද". මෙම රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීම දෙමාපියන් සිරගත කළ හැකිය.
පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ යුරෝපීය පෙරමුණු සඳහා සෙනගාලියානු රයිෆල් බලඇණිවල භූමියේ කෙටුම්පත්කරුවන් සහභාගී විය. 1915 සහ 1916 අතර, වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි බටහිර කොටසේ දිස්ත්‍රික්ක සහ මාලි මාලියේ නැගෙනහිර මායිම යටත් විජිත ආන්ඩුවට වඩාත්ම වැදගත් සන්නද්ධ විරුද්ධත්වයේ වේදිකාව බවට පත්විය: වෝල්ටා-බානි යුද්ධය.
ප්‍රංශ රජය අවසානයේ ව්‍යාපාරය මර්දනය කළ නමුත් පරාජයන් විඳීමෙන් පසුවය. කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීම සඳහා රට තුළට යැවීම සඳහා එහි යටත් විජිත ඉතිහාසයේ විශාලතම ගවේෂණ බලකාය සංවිධානය කිරීමට ද එයට සිදු විය. ඩෝරි කලාපයේ ටුවාරෙග් සහ මිත්‍ර කණ්ඩායම් ආන්ඩුව සමඟ සටන් විරාමය අවසන් කළ විට සන්නද්ධ විපක්ෂය සහේලියන් උතුර විනාශ කළේය.
ප්‍රංශ ඉහළ වෝල්ටා 1919 මාර්තු 1 දින පිහිටුවන ලදී. ප්‍රංශ සන්නද්ධ නැගිටීමක් නැවත ඇති වේ යැයි බිය වූ අතර ඊට අදාළ ආර්ථික සලකා බැලීම් ද විය. එහි පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, යටත් විජිත ආන්ඩුව ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් වලින් වත්මන් බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය වෙන් කළේය.
නව ජනපදය හොට් වෝල්ටා ලෙස නම් කරන ලද අතර, වෝල්ටා ගඟේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලද අතර, ප්‍රංශුවායි චාල්ස් ඇලෙක්සිස් එඩ්වඩ් හෙස්ලිං එහි පළමු ආණ්ඩුකාරයා බවට පත් විය. හෙස්ලිං යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී මාර්ග සෑදීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර අපනයනය සඳහා කපු වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කළේය. බලහත්කාරය මත පදනම් වූ කපු ප්‍රතිපත්තිය අසාර්ථක වූ අතර, යටත් විජිතය විසින් ජනනය කරන ලද ආදායම එකතැන පල් විය. අයිවරි කෝස්ට්, ප්‍රංශ සුඩානය සහ නයිජර් යන ප්‍රංශ යටත් විජිත අතර බෙදී ගිය මෙම ජනපදය 1932 සැප්තැම්බර් 5 වන දින විසුරුවා හරින ලදී. අයිවරි කෝස්ට් විශාලතම කොටස ලබා ගත් අතර, එහි ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් මෙන්ම ඔවාගඩෝගු සහ බොබෝ-ඩියුලස්සෝ නගරද අඩංගු විය.
දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ අවසානයෙන් පසුව ඇති වූ දැඩි යටත් විජිත විරෝධී උද්ඝෝෂණ සමයේදී ප්‍රංශය මෙම වෙනස ආපසු හැරවිය. 1947 සැප්තැම්බර් 4 වන දින, එය ප්‍රංශ සංගමයේ කොටසක් ලෙස එහි පෙර මායිම් සමඟ ඉහළ වෝල්ටා ජනපදය නැවත පණ ගැන්වීය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් සිය ජනපද යුරෝපීය මහාද්වීපයේ ප්‍රංශයේ අගනගරයේ දෙපාර්තමේන්තු ලෙස නම් කරන ලදී.
1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින යටත් විජිතය ඉහළ වෝල්ටා ජනරජයක් ලෙස ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත්තේය. එය ප්‍රංශ-අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සම්බන්ධ විය. 1956 ජූලි 23 වැනි දින මූලික නීතිය (ලෝයි කේඩරය) සම්මත වීමත් සමඟ ප්‍රංශ එතෙර ප්‍රදේශ සංවිධානය කිරීමේ සංශෝධනයක් ආරම්භ විය. මෙම පනතෙන් පසු විශාල ස්වයං-සාධකයක් සහතික කිරීම සඳහා 1957 මුල් භාගයේ ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කරන ලද ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී. තනි ප්‍රදේශ සඳහා රජය. 1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් විය. ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස 1960 දී ලැබුණි.
ඉහළ වෝල්ටා (1958-1984)
ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (ප්‍රංශ: République de Haute-Volta) ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් ලෙස 1958 දෙසැම්බර් 11 දින පිහිටුවන ලදී. ඉහළ වෝල්ටා යන නම වෝල්ටා ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශය දිගේ ජාතියේ පිහිටීම හා සම්බන්ධ වේ. ගඟේ අතු ගංගා තුන කළු, සුදු සහ රතු වෝල්ටා ලෙස හැඳින්වේ. මේවා කලින් ජාතික කොඩියේ වර්ණ තුනෙන් ප්‍රකාශ විය.
ස්වාධීනත්වය ලබා ගැනීමට පෙර, එය ප්රංශ ඉහළ වෝල්ටා සහ ප්රංශ සංගමයේ කොටසක් විය. 1960 අගෝස්තු 5 වන දින එය ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ වෝල්ටයික් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමයේ (යූඩීවී) නායකයා විය. 1960 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් ජනාධිපතිවරයෙකුගේ සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් සහ වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා ජාතික සභාවකින් තේරී පත් විය. බලයට පත් වූ විගසම Yaméogo UDV හැර අනෙකුත් සියලුම දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කළේය. ආන්ඩුව 1966 දක්වා පැවතුනි. ශිෂ්‍යයන්, කම්කරු සංගම් සහ සිවිල් සේවකයන්ගේ මහජන පෙලපාලි සහ වැඩ වර්ජන ඇතුලු බොහෝ නොසන්සුන්තාවයෙන් පසුව, මිලිටරිය මැදිහත් විය.
ලමිසානාගේ පාලනය සහ බහු කුමන්ත්‍රණ
1966 හමුදා කුමන්ත්‍රණය මගින් යමියෝගෝ බලයෙන් පහ කර, ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා, ජාතික සභාව විසුරුවා හැර, ලුතිනන් කර්නල් සංගුලේ ලමිසානා ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා නිලධාරීන්ගේ ආණ්ඩුවක ප්‍රධානියා ලෙස පත් කළේය. හමුදාව වසර හතරක් බලයේ සිටියේය. 1976 ජූනි 14 දින, වෝල්ටන්වරු නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලද අතර එය සම්පූර්ණ සිවිල් පාලනයක් කරා වසර හතරක සංක්‍රාන්ති කාලයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1970 ගනන් පුරා ලැමිසානා මිලිටරි හෝ මිශ්ර සිවිල්-මිලිටරි ආන්ඩුවල සභාපති ලෙස බලයේ සිටියේය. ඉහළ වෝල්ටා සහ අසල්වැසි රටවලට විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කළ සහෙල් නියඟයේ සහ සාගතයේ ආරම්භය සමඟ ලමිසානාගේ පාලනය සමපාත විය. 1976 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ගැටුමෙන් පසුව, 1977 දී නව ව්‍යවස්ථාවක් ලියා අනුමත කරන ලදී. 1978 දී විවෘත මැතිවරණයකින් ලමිසානා නැවත තේරී පත් විය.
ලමිසානා ගේ රජය රටේ සම්ප්‍රදායිකව බලවත් වෘත්තීය සමිති සමඟ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, 1980 නොවැම්බර් 25 වන දින කර්නල් සයේ සර්බෝ විසින් ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයකින් ජනාධිපති ලමිසානා බලයෙන් පහ කළේය. කර්නල් සර්බෝ විසින් 1977 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මුලිනුපුටා දමමින් උත්තරීතර රාජ්‍ය අධිකාරිය ලෙස ජාතික ප්‍රගතිය සඳහා ප්‍රතිසාධන හමුදා කමිටුව පිහිටුවන ලදී.
1983 කුමන්ත්‍රණය
CSP හි දකුණු සහ වම් කන්ඩායම් අතර ගැටුම් වර්ධනය විය. වාමාංශික නායක කපිතාන් තෝමස් සංකාරා 1983 ජනවාරි මාසයේදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලද නමුත් පසුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කපිතාන් බ්ලේස් කොම්පෝරේ විසින් මෙහෙයවන ලද ඔහුව නිදහස් කර ගැනීමට දරන උත්සාහය 1983 අගෝස්තු 4 වන දින හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් ඇති කළේය.
කුමන්ත්‍රණය සංකාරා බලයට ගෙන ආ අතර ඔහුගේ රජය විශාල එන්නත්, යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම්, කාන්තා අයිතීන් පුළුල් කිරීම, ගෘහස්ථ කෘෂිකාර්මික පරිභෝජනය දිරිගැන්වීම සහ කාන්තාරකරණ විරෝධී ව්‍යාපෘති ඇතුළත් විප්ලවීය වැඩසටහන් මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්තේය.
බුර්කිනා ෆාසෝ (1984 සිට)
1984 අගෝස්තු 2 වන දින, ජනාධිපති සංකාරාගේ මූලිකත්වයෙන්, රටේ නම "ඉහළ වෝල්ටා" සිට "බුර්කිනා ෆාසෝ" හෝ අවංක මිනිසුන්ගේ දේශය ලෙස වෙනස් විය. (වචන පරිවර්තනය අවංක මිනිසුන්ගේ දේශයයි.)   ජනාධිපති නියෝගය අගෝස්තු 4 වන දින ජාතික සභාව විසින් තහවුරු කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝහි මිනිසුන් සඳහා වන යක්ෂ නාමය, "බුර්කිනාබේ", විදේශිකයන් හෝ බුර්කිනාබේ සම්භවයක් ඇති මිනිසුන්ගෙන් පැවත එන්නන් ඇතුළත් වේ.
සංකාරාගේ රජය විප්ලවය සඳහා වූ ජාතික කවුන්සිලයෙන් (CNR – ප්‍රංශ: Conseil national revolutionnaire) සමන්විත වූ අතර, එහි සභාපති ලෙස සංකාරා, සහ විප්ලවයේ ආරක්ෂාව සඳහා ජනප්‍රිය කමිටු (CDRs) පිහිටුවන ලදී. විප්ලවයේ පුරෝගාමීන් තරුණ වැඩසටහන ද පිහිටුවන ලදී.
සංකාරා වෙනස් කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් දියත් කරන ලද අතර එය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ මෙතෙක් සිදු කර ඇති විශාලතම වැඩසටහනකි. ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති අධිරාජ්‍ය විරෝධී මත කේන්ද්‍රගත වූ අතර, ඔහුගේ ආන්ඩුව සියලු විදේශ ආධාර ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, පිළිකුල් සහගත ණය අඩු කිරීම් සඳහා තල්ලු කිරීම, සියලු ඉඩම් සහ ඛනිජ සම්පත් ජනසතු කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) සහ ලෝක බැංකුවේ බලය සහ බලපෑම වැලැක්වීම සමඟ ය. ඔහුගේ දේශීය ප්‍රතිපත්තිවලට රටපුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක්, ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය සහ මාර්ග ඉදිකිරීම සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම ඇතුළත් විය.
සංකාර කෘෂිකාර්මික ස්වයංපෝෂිතභාවය සඳහා තල්ලු කළ අතර මෙනින්ජයිටිස්, කහ උණ සහ සරම්ප වලට එරෙහිව ළමුන් 2,500,000 එන්නත් කිරීමෙන් මහජන සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළේය. ඔහුගේ ජාතික න්‍යාය පත්‍රයට සහේල් කාන්තාරකරණය නැවැත්වීම සඳහා ගස් 10,000,000කට වඩා සිටුවීම ද ඇතුළත් විය. සංකාර සෑම ගමකටම වෛද්‍ය බෙහෙත් ශාලාවක් ඉදිකරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර ප්‍රජාවන් 350කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඔවුන්ගේම ශ්‍රමයෙන් පාසල් ඉදිකරන ලදී.
1980 ගණන් වලදී, පාරිසරික දැනුවත්භාවය තවමත් ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින විට, පරිසර සංරක්ෂණය ප්‍රමුඛතාවයක් ලෙස සැලකූ අප්‍රිකානු නායකයින් කිහිප දෙනාගෙන් තෝමස් සංකාර ද කෙනෙකි. ඔහු ප්‍රධාන සටන් තුනක නිරත විය: බුෂ් ලැව් ගිනිවලට එරෙහිව "අපරාධ ලෙස සලකනු ලබන අතර දඬුවම් ලැබෙනු ඇත"; "නොසැලකිලිමත් සතුන් ස්වභාවධර්මය විනාශ කරන නිසා මිනිසුන්ගේ අයිතීන් උල්ලංඝනය කරන" ගවයන් සැරිසැරීමට එරෙහිව; සහ අරාජික දර කැපීමට එරෙහිව "කාගේ වෘත්තිය සංවිධානය කර නියාමනය කිරීමට සිදුවනු ඇත". ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් සම්බන්ධ සංවර්ධන වැඩසටහනක කොටසක් ලෙස, විප්ලවය අතරතුර බුර්කිනා ෆාසෝහි මාස පහළොවක් තුළ ගස් මිලියන දහයක් රෝපණය කරන ලදී. ඉදිරියට යන කාන්තාරයට සහ නැවත ඇති වන නියඟයට මුහුණ දීම සඳහා, තෝමස් සංකාර ද නැගෙනහිර සිට බටහිරට රට හරහා කිලෝමීටර් පනහක පමණ වනාන්තර තීරු සිටුවීමට යෝජනා කළේය. පසුව ඔහු මෙම වෘක්ෂලතා තීරය වෙනත් රටවලට ව්‍යාප්ත කිරීමට කල්පනා කළේය. 1983 ට පෙර ටොන් බිලියන 1.1 කට ආසන්න වූ ධාන්‍ය නිෂ්පාදනය 1987 දී ටොන් බිලියන 1.6 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. ආහාර සඳහා ඇති අයිතිය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ හිටපු විශේෂ වාර්තාකරු ජීන් සීග්ලර් පැවසුවේ රට "ආහාර ස්වයංපෝෂිත වී ඇති" බවයි.
1987 කුමන්ත්‍රණය
1987 ඔක්තෝම්බර් 15 දින, සංකාරා සහ තවත් නිලධාරීන් දොළොස් දෙනෙකු සමග, සංකාරාගේ හිටපු සගයෙකු වූ බ්ලේස් කොම්පාරේ විසින් සංවිධානය කරන ලද කුමන්ත්‍රණයකදී ඝාතනය කරන ලදී, ඔහු 1987 ඔක්තෝම්බර් සිට 2014 ඔක්තෝබර් දක්වා බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කරනු ඇත. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව සහ සංකාර මිය ගොස් ඇති බව දැන සිටියද, සමහර CDRs දින කිහිපයක් හමුදාවට සන්නද්ධ ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල කළහ. බුර්කිනාබේ පුරවැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ප්‍රංශයේ විදේශ අමාත්‍යාංශය, ක්වායි ඩි ඕර්සේ, කුමන්ත්‍රණය සංවිධානය කිරීමේදී කොම්පාරේ පිටුපසින් කුමන්ත්‍රණයට ප්‍රංශයේ සහාය දැක්වීමට යම් සාක්ෂි තිබේ.
අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා පිරිහීම කුමන්ත්‍රණයට එක් හේතුවක් ලෙස කොම්පාරේ ඉදිරිපත් කළේය. කොම්පාරේ තර්ක කළේ සංකාරා හිටපු යටත් විජිත බලය (ප්‍රංශය) සහ අසල්වැසි අයිවරි කෝස්ට් සමඟ විදේශ සබඳතා අනතුරේ හෙළා ඇති බවයි. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු කොම්පාරේ වහාම ජනසතු කිරීම් ආපසු හැරවීය, සංකාරාගේ ප්‍රතිපත්ති සියල්ලම පාහේ පෙරලා දමා, රට නැවත IMF ගොඩට ගෙන, අවසානයේ සංකාරාගේ බොහෝ උරුමයන් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 1989 දී සිදු වූ කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් පසුව, කොම්පාරේ විසින් 1990 දී සීමිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දෙන ලදී. නව (1991) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ, 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී කොම්පාරේ විපක්ෂයකින් තොරව නැවත තේරී පත් විය. 2004 දී, ජනාධිපති කොම්පාරේ ට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණයක් සැලසුම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයන් 13 දෙනෙකුට නඩු පවරා ඇති අතර කුමන්ත්‍රණයේ ප්‍රධාන මොළකරුට ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් නියම විය. 2014 වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝ ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් ලෙස පැවතුනි.
2010-11 අයිවෝරියානු අර්බුදය, අන්තර්-ටෝගෝලීය සංවාදය (2007) සහ 2012 මාලියන් අර්බුදය ඇතුළු බටහිර අප්‍රිකානු ආරවුල් කිහිපයකදී කොම්පාරේ ගේ රජය සාකච්ඡා කරන්නාගේ භූමිකාව ඉටු කළේය.
2011 පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලයේ පාසල් සිසුවෙකුගේ මරණය හමුදා කැරැල්ලක් හා මහේස්ත්‍රාත් වැඩ වර්ජනයක් සමඟින් රට පුරා විරෝධතා ඇවිලවිය.
2014 ඔක්තෝබර් විරෝධතා
2014 ඔක්තෝම්බර් 31 දින, වැඩිවන පීඩනයට මුහුණ දුන් ජනාධිපති කොම්පාරේ, වසර 27ක ධුර කාලයෙන් පසු ඉල්ලා අස්විය. ලුතිනන් කර්නල් අයිසැක් සිඩා පැවසුවේ සැලසුම් කර ඇති 2015 ජනාධිපතිවරණයට පෙර රටෙහි සංක්‍රාන්ති කාලපරිච්ඡේදය තුළ ඔහු නායකත්වය දෙනු ඇති බවයි, නමුත් හිටපු ජනාධිපතිවරයා සමඟ ඔහුගේ සමීප සබඳතා පිළිබඳව කනස්සල්ලක් ඇති විය. 2014 නොවැම්බරයේදී විරුද්ධ පක්ෂ, සිවිල් සමාජ කණ්ඩායම් සහ ආගමික නායකයින් බුර්කිනා ෆාසෝ මැතිවරණයට මඟ පෙන්වීම සඳහා සංක්‍රාන්ති අධිකාරියක් සඳහා සැලැස්මක් සම්මත කර ගත්හ. සැලැස්ම යටතේ මයිකල් කෆන්ඩෝ බුර්කිනා ෆාසෝ හි සංක්‍රාන්ති ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර ලුතිනන් කර්නල් සිඩා වැඩ බලන අගමැති සහ ආරක්ෂක ඇමති බවට පත්විය.
2015 කුමන්ත්‍රණය
2015 සැප්තැම්බර් 16 දින, ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) රටේ ජනාධිපතිවරයා සහ අගමැති අල්ලා ගත් අතර පසුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ ජාතික සභාව නව ජාතික රජය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, 2015 සැප්තැම්බර් 22 දින, කුමන්ත්‍රණ නායක ගිල්බට් ඩයින්ඩරේ සමාව අයැද සිවිල් රජය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන බවට පොරොන්දු විය. 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා බලයට පත් කරන ලදී.
2015 නොවැම්බර් මැතිවරණය
2015 නොවැම්බර් 29 වැනි දින බුර්කිනා ෆාසෝ හි මහ මැතිවරණය පැවැත්විණි. රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ පළමු වටයේදී 53.5% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් 29.7% ලබා ගත් ව්‍යාපාරික සෙෆිරින් ඩයබ්රේ පරාජය කරමින් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. කබෝරේ 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.
2020 නොවැම්බර් මැතිවරණය
2020 මහ මැතිවරණයේදී, ජනාධිපති රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ නැවත තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ පක්ෂය Mouvement du People MPP, නිරපේක්ෂ පාර්ලිමේන්තු බහුතරයක් ලබා ගැනීමට අසමත් විය. එය මුළු ආසන 127 න් 56 ක් ලබා ගත්තේය. හිටපු ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ ගේ පක්ෂය වන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ප්‍රගතිය සඳහා වූ කොංග්‍රසය (CDP) ආසන 20 ක් ලබා ගනිමින් දෙවැනි විය.
ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර
2016 පෙබරවාරි මාසයේදී ඔවාගඩෝගු මධ්‍යයේ පිහිටි ස්ප්ලෙන්ඩිඩ් හොටෙල් සහ කැපුචිනෝ කැෆේ-බාර් හි ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් සිදු විය: පුද්ගලයින් 30 දෙනෙකු මිය ගියේය. එතෙක් බොහෝ දුරට අසල්වැසි මාලි හි ක්‍රියාත්මක වූ අල්-කයිඩා ඉන් ද ඉස්ලාමීය මාග්‍රෙබ් (AQIM) සහ අල්-මුරබිටවුන් යන කණ්ඩායම් දෙකක් ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගත්හ. එතැන් සිට, සමාන කණ්ඩායම් රටේ උතුරු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල ප්‍රහාර ගණනාවක් සිදු කර ඇත. එක් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් 2019 ඔක්තෝම්බර් 11 සිකුරාදා සවස මාලි දේශ සීමාවට ආසන්න සල්මොසි ගම්මානයේ මුස්ලිම් පල්ලියකට සිදු වූ අතර, 16 දෙනෙකු මිය ගිය අතර දෙදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.
2020 ජුලි 8 වෙනිදා, හියුමන් රයිට්ස් වොච් වාර්තාවකින් අවම වශයෙන් සිරුරු 180ක් සහිත සමූහ මිනීවළවල් හෙළිදරව් වීමෙන් පසුව, උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝහි සොල්දාදුවන් ජිහාඩ්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කරමින් සිටියදී සොයා ගන්නා ලදී.
2021 ජුනි 4 වන දින, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝ රජයට අනුව, නයිජර් දේශසීමාව අසල උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝ හි සොල්හාන් ගම්මානයේ තුවක්කුකරුවන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 100 දෙනෙකුවත් මරා දැමූ බවයි. ප්‍රාදේශීය වෙළෙඳපොළක් සහ නිවාස කිහිපයක් ද ගිනිබත් වී ඇත. රජයේ ප්‍රකාශකයෙක් ජිහාඩ්වාදීන්ට චෝදනා කළේය. වසර පහකට පමණ පෙර බටහිර අප්‍රිකානු රට අල්-කයිඩා සහ ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට සම්බන්ධ ජිහාඩ්වාදීන් විසින් යටපත් කිරීමෙන් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වාර්තා වූ මාරාන්තික ප්‍රහාරය මෙය බව සන්නද්ධ ගැටුම් ස්ථානය සහ සිදුවීම් දත්ත ව්‍යාපෘතියේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂක හේනි නසයිබියා පැවසීය.
බුර්කිනා ෆාසෝ හි කිතුනුවන් අවස්ථා ගණනාවකදීම විශේෂයෙන් ඉලක්ක කර ඇත. කතෝලික පූජක ජොයෙල් යූග්බාරේ 2019 දී පැහැරගෙන ගොස් ඇති අතර 2022 නොවැම්බර් වන විට නැවත අසන්නට නොලැබුණු අතර ඇමරිකානු සහෝදරිය සුලීන් ටෙනිසන් 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී පැහැරගෙන ගොස් අගෝස්තු මාසයේදී නිදහස් කරන ලදී. ක්‍රිස්තියානි ඉලක්ක වෙත එල්ල වූ වෙනත් ප්‍රහාර මාලාවකින් පසුව, බර්කිනාබේ පූජකයෙක් Aid to the Church in Need වෙත පැවසුවේ කිතුනුවන්ට සෘජු හිංසා පීඩා රට තුළ වැඩි වෙමින් පවතින බවයි.
2022 කුමන්ත්‍රණය
2022 ජනවාරි 24 දින සාර්ථක කුමන්ත්‍රණයකින් කැරලිකාර සොල්දාදුවන් වෙඩි තැබීමෙන් පසු ජනාධිපති රොච් මාර්ක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ අත්අඩංගුවට ගෙන බලයෙන් පහ කරන ලදී. ලුතිනන් කර්නල් පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා විසින් නායකත්වය දෙන ලද, හමුදාව විසින් සහාය දක්වන ලද ආරක්‍ෂාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා වූ දේශප්‍රේමී ව්‍යාපාරය (MPSR) බලයේ සිටින බව ප්‍රකාශ කරන ලදී. ජනවාරි 31 වන දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කර දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමය බුර්කිනා ෆාසෝගේ සාමාජිකත්වය අත්හිටුවන ලදී. පෙබරවාරි 10 දින, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් දමිබා බුර්කිනා ෆාසෝ හි සභාපති ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඔහු පෙබරවාරි 16 වැනි දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය. 2022 මාර්තු 1 වන දින, ජුන්ටාව වසර 3ක මිලිටරි නායකත්වයෙන් යුත් සංක්‍රාන්තියකට ඉඩ සලසන ප්‍රඥප්තිය අනුමත කරන ලදී. මැතිවරණ පැවැත්වීම මගින් අනුගමනය කළ යුතු සංක්‍රාන්ති ක්‍රියාවලිය සඳහා ප්‍රඥප්තිය සපයයි. හමුදා ජුන්ටාව බලයට පත් වූ දා සිට රඳවාගෙන සිටි ජනාධිපති කබෝරේ 2022 අප්‍රේල් 6 වන දින නිදහස් කරන ලදී.
සැප්තැම්බර් 30 දින, කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් දමිබා බලයෙන් පහ කරන ලදී. මෙය සිදු වූයේ දමිබා බලය අල්ලා මාස අටකට පසුවය. කුමන්ත්‍රණය සඳහා ට්‍රෝරේ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද තර්කය වූයේ ඉස්ලාමීය කැරැල්ලක් සමඟ කටයුතු කිරීමට පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා හට ඇති නොහැකියාවයි. දමිබා ඉල්ලා අස්වී රට හැර ගියේය. 2022 ඔක්තෝබර් 6 වන දින කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස නිල වශයෙන් පත් කරන ලදී. ඇපලිනෙයාර් ජෝකිම් කයිලෙම් ද ටැඹේලා 2022 ඔක්තෝබර් 21 දින අන්තර්වාර අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.
ආණ්ඩුව
ප්‍රංශ සහාය ඇතිව, බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේය. ඔහු කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය ගිය ඔහුගේ දිගුකාලීන මිතුරා සහ සගයා වූ තෝමස් සංකාරා බලයෙන් පහ කළේය.
1991 ජූනි 2 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අර්ධ-ජනාධිපති රජයක් ස්ථාපිත කළේය: එහි පාර්ලිමේන්තුව වසර හතක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වීමට නියමිත ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් විසුරුවා හැරිය හැකිය. 2000 දී ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කර ජනාධිපති ධූර කාලය වසර පහක් දක්වා අඩු කිරීමටත් ධුර කාලය දෙකට සීමා කිරීමටත්, එක දිගට නැවත තේරී පත්වීම වළක්වන ලදී. 2005 මැතිවරණ සමයේදී මෙම සංශෝධනය බලාත්මක විය. කලින් සම්මත වූයේ නම්, එය කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත්වීම වළක්වනු ඇත.
අනෙකුත් ජනාධිපති අපේක්ෂකයෝ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලට අභියෝග කළහ. නමුත් 2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් තීන්දු කළේ, 2000 දී කොම්පෝරේ වාඩිවී සිටින ජනාධිපතිවරයා වූ නිසා, ඔහුගේ දෙවන ධූර කාලය අවසන් වන තුරු එම සංශෝධනය ඔහුට අදාළ නොවන බවයි. මෙය 2005 මැතිවරණයේදී ඔහුගේ අපේක්ෂකත්වයට මග පෑදීය. 2005 නොවැම්බර් 13 දින, බෙදී ගිය දේශපාලන විරුද්ධත්වයක් නිසා, කොම්පාරේ නායයාමකින් නැවත තේරී පත් විය.
2010 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජනාධිපති කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත් විය. 10 ගුණයක විශාලත්වයකින් යුත් මුළු ජනගහනයෙන් බුර්කිනාබේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ මිලියන 1.6 ක් පමණි.
කොම්පෝරේ පරිපාලනය එහි බලතල සමහරක් කලාප සහ නාගරික අධිකාරීන් වෙත බෙදා හැරීමෙන් බලය විමධ්‍යගත කිරීමට කටයුතු කර ඇත. එහෙත් දේශපාලඥයින් කෙරෙහි පුලුල්ව පැතිරුනු අවිශ්වාසය සහ බොහෝ නිවැසියන්ගේ දේශපාලන මැදිහත් වීමක් නොමැතිකම මෙම ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණ කළේය. මෙය දෙමුහුන් විමධ්‍යගත කිරීමක් ලෙස විචාරකයෝ විස්තර කළහ.
බුර්කිනා ෆාසෝ හි දේශපාලන නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කර ඇත. මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සමාජයේ අනෙකුත් දේශපාලනිකව ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයින්ට එරෙහිව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය දක්වන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා රාශියක් සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන කොම්පෝරේ පරිපාලනය විවේචනය කර තිබුණි.
පළමු වටයේ ඡන්ද විමසීමේදී කබෝරේ ජයග්‍රහණය කළ අතර, දෙවන ස්ථානයට පත් අපේක්ෂකයා වූ සෙෆිරින් ඩයබ්රේ සඳහා 29.7% ට එරෙහිව 53.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය. ඔහු 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය. බීබීසීය ජනාධිපතිවරයා විස්තර කළේ "ප්‍රංශ උගත් බැංකුකරුවෙකු ලෙස... [ඔහු] තමා සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදියෙකු ලෙස සලකන අතර තරුණ විරැකියාව අවම කිරීමට, අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා වැඩි දියුණු කිරීමට සහ හයට අඩු ළමුන් සඳහා නොමිලේ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබා දීමට ප්‍රතිඥා දී ඇත".
අගමැතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ජාතික සභාවේ අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කිරීම සඳහා කැබිනට් මණ්ඩලයක් නිර්දේශ කිරීමේ වගකීම ඔහු සතුය. පෝල් කබා තිබා 2016 මුලදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.
2018 අග භාගයේ ලෝක බැංකු වාර්තාවකට අනුව දේශපාලන වාතාවරණය ස්ථාවර විය; වැටුප් වැඩිකිරීම් සහ සමාජ ප්‍රතිලාභ ඉල්ලා ආර්ථික අංශ කිහිපයක වෘත්තීය සමිති විසින් සංවිධානය කරන ලද ප්‍රධාන වැඩ වර්ජන සහ විරෝධතා මගින් සලකුණු කරන ලද සමාජ අතෘප්තියට ආන්ඩුව මුහුන දී සිටියේය. 2020 බුර්කිනාබේ මහ මැතිවරණයේදී කබෝරේ සහ MPP 57.7% ඡන්ද ලබා ගනිමින් නැවත තේරී පත් විය.
ව්‍යවස්ථාව
සංශෝධිත වචනවල ඇතැම් අයිතිවාසිකම් ද අන්තර්ගත කර ඇත: පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය, යහපත් නිවාස සඳහා ප්‍රවේශය සහ සිවිල් අකීකරුකම සඳහා ඇති අයිතිය පිළිගැනීම. යෝජිත පාඨය අනුමත කිරීම පාර්ලිමේන්තුවේ විරුද්ධ පක්ෂ ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා ජනමත විචාරණය අවශ්‍ය විය.
විදේශ සබඳතා
බුර්කිනා ෆාසෝ G5 සහෙල්, සහෙල්-සහරාන් ජනපද ප්‍රජාව, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත.
හමුදාමය
හමුදාව ස්වේච්ඡා සේවයේ යෙදී සිටින මිනිසුන් 6,000කින් පමණ සමන්විත වන අතර, හමුදා සහ සිවිල් රාජකාරි යන දෙඅංශයෙන්ම පුහුණු වූ වයස අවුරුදු 25ත් 35ත් අතර සිවිල් වැසියන්ගෙන් සමන්විත අර්ධකාලීන ජාතික මහජන හමුදාවක් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී. Jane's Sentinel Country Risk Assessment අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව එහි බල ව්‍යුහය සහ දුර්වල ලෙස සන්නද්ධ වීම නිසා අඩුවෙන් සන්නද්ධව ඇත, නමුත් සැහැල්ලු සන්නාහ වාහන රෝද ධාවනය කර ඇත, ලයිබීරියාවේ සහ අප්‍රිකාවේ වෙනත් තැන්වල මැදිහත්වීම් හරහා ප්‍රයෝජනවත් සටන් විශේෂඥතාවක් වර්ධනය කර ගෙන ඇත.
පුහුණුව සහ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ජනාධිපති ආරක්‍ෂක රෙජිමේන්තුව (ප්‍රංශ: Regiment de la Sécurité Présidentielle – RSP) සම්බන්ධයෙන් නිත්‍ය හමුදාව නොසලකා හරිනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. වැටුප් සහ කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් මෑත වසරවල ආරවුල් වාර්තා වී ඇත. මෙහෙයුම් ගුවන් යානා 19 ක් පමණ ගුවන් හමුදාවක් ඇත, නමුත් රට ගොඩබිම් සහිත බැවින් නාවික හමුදාවක් නොමැත. හමුදා වියදම් ජාතියේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.2% ක් පමණ වේ.
2011 අප්‍රේල් මාසයේදී හමුදා කැරැල්ලක් ඇති විය. ජනාධිපතිවරයා විසින් නව කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානීන් නම් කරන ලද අතර, ඔවාගඩෝගු හි ඇඳිරි නීතිය පනවන ලදී.
නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම
බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ පොලිස් සහ ආරක්ෂක හමුදා සේවයේ යොදවයි, සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රංශ පොලිසිය විසින් භාවිතා කරන සංවිධාන අනුව හැඩගැසී ඇත. ප්‍රංශය පොලිස් හමුදාවන්ට සැලකිය යුතු සහයෝගයක් සහ පුහුණුවක් ලබා දෙයි. ජෙන්ඩර්මරි නැෂනල් සංවිධානය කර ඇත්තේ හමුදා මාර්ග ඔස්සේ වන අතර, බොහෝ පොලිස් සේවාවන් බළසේනා මට්ටමින් සපයනු ලැබේ. ජෙන්ඩර්මරි ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ අධිකාරිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන අතර, එහි සාමාජිකයින් ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සහ දේශසීමා ආශ්‍රිතව සේවයේ යොදවා ඇත.
භෞමික පරිපාලන අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන නාගරික පොලිස් බලකායක් ඇත; ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන ජාතික පොලිස් බලකායක්; සහ ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයාගේ ආරක්ෂාව සඳහා කැප වූ 'මාලිගා ආරක්ෂකයෙකු' (Régiment de la Sécurité Présidentielle, හෝ RSP) ස්වාධීන ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුවක්. ජෙන්ඩර්මරි සහ ජාතික පොලිසිය යන දෙකම පරිපාලන සහ අධිකරණ පොලිස් කාර්යයන් දෙකටම බෙදා ඇත; පළමුවැන්න මහජන සාමය ආරක්ෂා කිරීම සහ ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා සවිස්තරාත්මක වන අතර, දෙවැන්න අපරාධ පරීක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරනු ලැබේ.
සියලුම විදේශිකයන් සහ පුරවැසියන් ඡායාරූප හැඳුනුම්පත්, හෝ වෙනත් ආකාරයේ හඳුනාගැනීම් හෝ දඩයකට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය වන අතර, ඔටෝ, බුෂ්-ටැක්සි හෝ බස්රථවල ගමන් කරන පුද්ගලයන් සඳහා පොලිස් ස්ථාන හඳුනාගැනීමේ පරීක්‍ෂණ සාමාන්‍ය දෙයක් වේ.
පරිපාලන අංශ
රට පරිපාලන කලාප 13 කට බෙදා ඇත. මෙම කලාප පළාත් 45 ක් සහ දෙපාර්තමේන්තු 301 කින් සමන්විත වේ. සෑම කලාපයක්ම ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ.
භූගෝලීය
බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 9° සහ 15° N (කුඩා ප්‍රදේශයක් 15°ට උතුරින්) සහ දේශාංශ 6° W සහ 3° E අතර ය.
එය ගම්බද ප්‍රධාන වර්ග දෙකකින් සමන්විත වේ. රටේ විශාල ප්‍රදේශය අර්ධද්වීපයකින් ආවරණය වී ඇති අතර, සමහර ප්‍රදේශවල හුදකලා කඳු කිහිපයක්, ප්‍රාකේම්බ්‍රියානු ස්කන්ධයක අවසාන ශේෂයන් සහිත මෘදු රැළි සහිත භූ දර්ශනයක් සාදයි. අනෙක් අතට, රටේ නිරිත දෙසින් වැලිගල් ස්කන්ධයක් සාදයි, එහිදී උසම කඳු මුදුන වන ටෙනකූරෝ මීටර් 749 (අඩි 2,457) ක උන්නතාංශයක දක්නට ලැබේ. මෙම ස්කන්ධය මීටර් 150 (අඩි 492) දක්වා උසකින් යුත් පාෂාණවලින් මායිම් වී ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 400 (අඩි 1,312) වන අතර ඉහළම සහ පහළම භූමි අතර වෙනස මීටර් 600 (අඩි 1,969) ට වඩා වැඩි නොවේ. එබැවින් බුර්කිනා ෆාසෝ යනු සාපේක්ෂව පැතලි රටකි.
ඉහළ වෝල්ටා යන පැරණි නාමය රට හරස් කරන ගංගා තුනකට ණයගැතියි: කළු වෝල්ටා (හෝ මවුහූන්), සුදු වෝල්ටා (නාකම්බේ) සහ රතු වෝල්ටා (නාසිනොන්). කළු වෝල්ටා යනු වසර පුරා ගලා යන රටේ එකම ගංගා දෙකෙන් එකක් වන අතර අනෙක නිරිත දෙසින් ගලා යන කොමෝයි. නයිජර් ගංගා ද්‍රෝණිය ද රටේ මතුපිටින් 27%ක් ජලය බැස යයි.
නයිජර්හි අතු ගංගා - බෙලි, ගොරෝවුල්, ගුඩෙබෝ සහ ඩාර්ගෝල් - සෘතුමය දිය පහරවල් වන අතර ඒවා ගලා බසින්නේ වසරකට මාස හතරක් හෝ හයක් පමණි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් තවමත් ගංවතුර හා පිටාර ගැලීම කළ හැකිය. රටෙහි විල් රාශියක් ද ඇත - ප්‍රධාන ඒවා වන්නේ ටින්ග්‍රේලා, බාම් සහ ඩෙම් ය. රටෙහි විශාල පොකුණු ද, අපේ, බෙලි, යොම්බෝලි සහ මාර්කෝයි වැනි ද ඇත. විශේෂයෙන් රටේ උතුරේ ජල හිඟය බොහෝ විට ගැටලුවකි.
බුර්කිනා ෆාසෝ භෞමික පරිසර කලාප දෙකක් තුළ පිහිටා ඇත: සහේලියන් ඇකේසියා සැවානා සහ බටහිර සුඩාන සවානා.