cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
දෙමටමල් විහාරය
ආශ්‍රිත පොත්
ප්‍රවර්ගය: විහාර ප්‍රවර්ගය:මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎ ප්‍රවර්ගය:මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
ප්‍රවේණික විකෘති
ප්‍රජනනයේදී ප්‍රවේණිගත විය හැකි පරිදි හෝ සෛල විභාජනයේදී දුහිතෘ සෛල වලට ගමන් කල හැකි වන පරිදි හෝ ප්‍රවේණි ද්‍රව්‍යයේ සිදු වන ස්ථාවර වෙනස් වීම් විකෘති ලෙස හැඳින්වේ.
විකෘති වර්ග
thumb|විකෘති විකෘති ප්‍රධාන වර්ග දෙකකි. ඒවා නම්,
=ජාන විකෘති= වර්ණදේහ වල ජාන වල ව්‍යුහය හෙවත් DNA වල නියුක්ලියොටයිඩ අනුපිළිවෙල වෙනස් වීම නිසා ජාන විකෘති ඇති වේ. මෙම විකෘති ජාන නිලීන ජාන වෙයි. නිලීන සමයෝගී අවස්තාවේදී ඒවා ඉස්මතු වීමෙන් අදාළ ලක්ෂණය ඇති වේ. කලාතුරකින් ඇතිවන සමහර විකෘති, ප්‍රමුඛ විකෘති වේ. උදා: හන්ටින්ඩන් රෝගය
=වර්ණදේහ විකෘති=
වර්ණදේහ වල ව්‍යුහයේ වෙනසක් නිසා ඇති වන විකෘති
සෛල වල ඌනන විභාජනය සිදු වන අවස්ථාවේදී සමජාතීය වර්ණ දේහ දෝෂ සහිතව යුගල් විය හැක. එවැනි අවස්තාවක අවතරණයක් ඇති වුවහොත් දෝෂ සහිතව කොටස් හුවමාරු වූ වර්ණදේහ ඇති වේ. සෛලයක ක්‍රියාකාරීත්වය සඳහා එක් එක් ජානයක් වෙන වෙනම වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරනවා මෙන්ම වෙනස් ජානයන්හි ක්‍රියාකාරීත්වයන්ද මනාව සමායෝජනය කල යුතු වේ. ජාන වල ක්‍රියාකාරීත්වයන් නිශ්චිත අනුපිළිවෙලකට සමතුලිතව සිදු විය යුතු වේ. ජාන වර්ණදේහයේ පිහිටන ස්ථානය වෙනස් වූ විට හෝ ජාන සංක්‍යාව වෙනස් වූ විට විකෘති ලක්ෂණ ඇති විය හැකිය.
බහුගුණකතාවය
=විකෘතිකාරක= ස්වයංසිද්ධව සිදු වන විකෘති වලට අමතරව බාහිර සාධක වල බලපෑම නිසාද ජීවීන් තුල විකෘති ඇති වේ. මෙලෙස විකෘති ඇති කල හැකි බාහිර සාධක විකෘතිකාරක ලෙස හැඳින්වේ. විකෘතිකාරක රසායනික හෝ භෞතික විය හැක.
භෞතික විකෘතිකාරක
=විකෘති සහ පරිණාමය= කලාතුරකින් ඇති වන විකෘති ජීවියාට වඩා වාසි දායක ලක්ෂණ ඇති කරන ඒවා විය හැකිය. එසේ සිදු වන්නේ ජානයක විකෘතියක් නිසා ඇති වන ප්‍රෝටීනය වඩාත් කාර්යක්ෂම වන විටය. එසේ වූ විට එය ජීවියාගේ පැවැත්මට හෝ නව පරිසරයට වඩාත් හොඳින් අනුවර්තනයට හේතු විය හැක. එකම විශේෂයේ ජීවීන්ගේ ගෙනොම වල විකෘතීන් එකතු වීම නිසා විශේෂය තුල ජීවීන් අතර ප්‍රවේණික විවිධත්වයක් ඇති වේ. ස්වභාවික වරණයට භාජනය වන්නේ මෙම ප්‍රවේණික විවිධත්වයයි. ගහණ වල ජීවීන් අතර ඇති තරඟකාරීත්වය නිසා වඩා යෝග්‍ය ලක්ෂණ සහිත ජීවීන්ට වැඩි වාසි ලැබේ. මේ නිසා දිගු කාලයක් තිස්සේ සිදු වන ප්‍රජනනයේදී වඩා වාසිදායක ලක්ෂණ සහිත ජීවීන්ට ජනිතයින් බිහිකිරීම සඳහා ලැබෙන අවස්ථාවන් වැඩි වේ. මේ අන්දමින් ගහණයේ වාසිදායක ලක්ෂණ සහිත ජීවීන් ක්‍රමයෙන් වැඩි වන අතර අවාසිදායක ලක්ෂණ සහිත ජීවීන් ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. මෙලෙස, ජීව විශේෂ වල '''ස්වභාවික වරණය සහ පරිණාමය කෙරෙහි මූලික වන්නේ විකෘති බව පැහැදිලිය.
රාජ්‍ය නිර්බාධවාදය
18 වන ශතවර්ෂයේ ආරම්භයේදී ඇඩම් ස්මිත් නම් ආර්ථික විද්‍යාඥයා හරහා ප්‍රථම වරට ලෝකයට රාජ්‍ය නිර්බාධීකරණ‍ය වඩාත් පෘථුල හා සංවිධානාත්මක අදහසක් ලෙස ඉදිරිපත් විය. මෙහිදී රාජ්‍ය නිර්බාධවාද‍‍ය ලෙස ඔහු හදුන්වාදුන්නේ ආර්ථිකයක ක්‍රියාකාරීත්වයට රජයේ අවම මැදිහත් වීමක් විය යුතු බවයි. සමාජයක මිනිසුන්ගේ ආර්ථික කටයුතු රජයක් මගින් පාලනය වනවාට වඩා ඔවුන් එකිනෙකා තම ස්වාධිපත්‍ය ලඟා කර ගැනීමට පෞද්ගලිකව උත්සාහ දැරීමට කැමති අතරම ඒ හරහා ආර්ථිකයක් සංවර්ධනය කරා ගෙන යා හැකි බව අදහස් විය. මෙය නිදහස් වෙළඳ පොළ, ආර්ථික නිදහස්කරණය යන නම් වලින්ද හදුන්වන අතරම මෙම සංකල්පය වඩාත් පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වීම තුළින් වර්තමානයේ මෙය ගෝලීයකරනය හෙවත් ජගත්කරණය යන ප්‍රචලිත සංකල්ප හරහා ඉදිරියට ඇදී යයි.
වඩාත් පුළුල් ලෙස සැළකීමේදී මෙය පෞද්ගලික අයිතීන් හා සමාන අවස්ථාවන් ලබා දීම, සියළු දෙනාටම සිතීමේ හා කතා කිරීමේ නිදහස ලබාදීම, රජය සතු බලයන් සීමා කිරීම, දැඩි නීතිම‍ය පාලනයන් ලිහිල් කිරීම, නිදහස් අදහස් හුවමාරුව, රජයේ විනිවිධභාවය, නිදහස් ආර්ථික තීරණ ගැනීම ආදී සමාජ ආර්ථික තීරණ ගැනීම ආදී සමාජ, ආර්ථික, දේශපාලන හා නීතිමය වැනි අංශයන් රාශියක් හරහා ව්‍යාප්ත වී යයි. ආර්ථිකයක් සම්බන්ධයෙන් ගෙන බැලූ විට රාජ්‍ය නිර්බිධකරණය ලෙස අදහස් වන්නේ ආර්ථිකයක කටයුතු වලට රජයේ ඇඟිලි ගැසීම් හැකිතාක් දුරට අවම කිරීම සහ එම කටයුතු වෙළඳ පොළ ක්‍රියාකාරකම් හරහා හෙවත් ඇඩම් ස්මිත් හදුන්වා දුන් පරිදි "අදෘශ්‍යමාන හස්තය" හරහා ඉටු වීමට ඉඩ හැරිය යුතු බවයි. එහිදී රජය බදු අය කිරීම, විනිමය පාලනය, ආර්ථිකයනකට නීති රීති පැනවීම, පෞද්ගලික දේපල අයිතිය සීමා කිරීම ආදී විවිධ අංශයන්ගෙන් සිදුවන රාජ්‍ය මැදිහත් වීම් අවම කළයුතු බවට අදහස් වේ.
රාජ්‍ය නිර්බාධවාදය වඩාත්පුළුල් ලෙස පිළිගන්නා මතයක් වන්නේ මනුෂ්‍ය සමාජය යම්කිසි වෙනස් කළ නොහැකි හා බලපෑම් කළ නොහැකි අයිතීන් සමූහයකින්සංවිධානය විය යුතු බවයි. රාජ්‍ය නිර්බාධවාදය තුල ගොඩනැගෙන ප්‍රධාන මතවාදයන් දෙකකි. ඉන් පළමු වැන්න ලෙස සම්භාව්‍ය නිර්බාධවාදය හැඳින්විය හැක. මෙය අවධාරණය කරන්නේ පෞද්ගලික ව්‍යාපාර, පෞද්ගලික දේපල අයිතිය, නිදහස් ආර්ථික ප්‍රතිපත්තීන්, සුභසාධන ආර්ථික විරෝධී අදහස් යනාදියයි. එසේම නීතිය ඉදිරියේ සමානත්වය, තරඟකාරී නිදහස් වෙළඳ පොළ කටයුතු නිසා ඇති වන ආර්ථික අසමානතාවය අවධාරණය කරන අතර රජයේ ධනය ප්‍රතිව්‍යාප්ත කිරීම සාධාරනීකරනය නොකරයි. අනෙක් කොටස ලෙස සමාජවාදී නිර්බාධවාදය හැඳින්විය හැක. මෙහිදී පුද්ගල අයිතිවාසිකම් ආරක්‍ෂාවට, විශ්වීය අධ්‍යාපන පහසුකම් සළසාදීම, සුභසාධනය ආදිය සඳහා රජයේ මැදිහත්වීම අපේක්‍ෂා කරයි. මෙහිදී සුභසාධනය යන්නට සේවා වියුක්තිකයන්ට සහන ලබා දීම, සෞඛ්‍ය පහසුකම් දළසා දීම හා ඒ සඳහා යහපත් බදු ක්‍රමයක් අනුගමනය කිරීම ආදිය අයත් වේ.
මේ ආකාරයේ වූ ආර්ථිකයක් තුළට රජයේ මැදිහත් වීම අවම වන ක්‍රමයක් මෙම සංකල්පයෙන් කතා කෙරෙන අතර මෙවැනි ක්‍රමයක් අනුගමනය කිරීම තුළින් ඉතා දියුණු තත්වයට පත් වූ රටවල් ලෙස උතුරු ඇමරිකාව, ජපානය සහ සමහර නැගෙනහිර ආසියානු රටවල් හඳුන්වා දිය හැක.
වොලස්ගේ යෝධ මී මැස්සා
Megachile pluto එසේත් නැත්නම් වොලස්ගේ යෝධ මී මැස්සා යනු විශාල මී මැසි විශේෂයකි.
කායවර්ධන පරිපූරක
වේ-ප්‍රෝටීන, ක්‍රියටීන, අත්‍යාවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල සහ මේද දහනක ඉන් කිහිපයකි.
මහියංගන දඹාන
දඹාන අදිවාසින්ගේ විස්තර
පටිච්චසමුප්පාදය
පටිච්ච සමුප්පාද ධර්මයේ තිපරිවට්ටය
පටිච්චසමුප්පාද ධර්මයේම සඳහන් තිපරිවට්ටයම පිළිබඳව විභංගප්ප‍්‍රකරණය නැමැති ත‍්‍රිපිටක ග‍්‍රන්ථයේ දේශණා කර ඇත.
අද කුසලය හා පින පටලවා භාවිතා කරනු පෙනේ. අවිද්‍යාමූල පටිච්චසමුප්පාද දේශණාවෙන් බුදුපියාණන් දේශණා කර ලෝකයාට පැහැදිළි කර වදාළේ අවිද්‍යාවෙන් නොදන්නා කමෙන් ලෝකයා තණ්හාවෙන් තම කැමැත්තට බැදී පටි ඉච්ච වී තමන්ගේම හිතට වහල් වී සංසාරයට බැඳී දිගින් දිගටම අතරමං වී සංසාර ගමනක යෙදෙන ආකාරය පෙන්වා දීමයි. එසේ නැතිව අවිද්‍යාමූල පටිච්චසමුප්පාද ධර්ම විග‍්‍රහයේ නිවන් මඟක් පෙන්වා දී නැත. එහිදී පැහැදිළි කර ඇත්තේ නිවන වැසී ලෝකයා තමන්ගේ සංසාර ගමන නොනවත්වාම යමින් දුක් විදීමට මුල් වූ හේතු කාරණා සමූහයක් පෙන්වා දීම පමණි.
පටිච්ච සමුප්පාදය පටිච්ච සමුප්පාදය යන්න බුදු දහමේ ගැඹුරු එමෙන්ම ප්‍රඥාවන්තයින්ට පමණක් වැටහෙන ධර්මයකි. මේ ධර්මය අවබෝධ කරගත නුහුණු බැවින් සත්ත්වයෝ දුකින් දුකට පත්ව දුර්ගතිය ඉක්මවිය නොහැකිව සසර ඉක්මවිය නොහැකිව සිටිති. එය මනා සිහි නුවණින් විමසා දැනගත යුතුවේ.පටිච්ච සමුප්පාදය යනු අවිද්‍යා සහගත වීම නිසා, හේතු-ඵල පැවැත්මෙන් සත්වයන් නැවත නැවත උපදිමින් සංසාරයෙන් මිදීමට නොහැකිව අනවරත භවගමනට පැමිණෙන ආකාරය යි.
අවිද්‍යාව අවිද්‍යාව යනු චතුරාර්ය සත්‍යය පිළිබඳ අවබොධතා ඥානයක් නොමැති කමයි. අවිජ්ජාව නිසා පටිච්ව සමුප්පාදය තුළ සකස්වන හේතු ඵල සම්බන්දතාව පටිච්ව සමුප්පන්න ධර්මයන් ය. ඒවා නම්,
"තත්‍ථ කතමෙ අවිජ‍්ජාපච‍්චයා සඞ‍්ඛාරා: පුඤ‍්ඤාභිසඞ‍්ඛාරො අපුඤ‍්ඤාභිසඞ‍්ඛාරො ආනෙඤ‍්ජාභිසඞ‍්ඛාරො කායසඞ‍්ඛාරො වචීසඞ‍්ඛාරො චිත‍්තසඞ‍්ඛාරො." ,
බුදු දහමේ එන ස්පර්ශය (ඵස්ස) සිංහල බසෙහි පහස යන අර්ථයෙන් නොයෙදේ
දුක සකස් වීම
'''බුදු රජාණන් වහන්සේ නොයෙක් ආකාරයෙන් විස්තර කර වදාළේ පටිච්ච සමුප්පන්නව ම දුක සකස් වන බව යි. නැතහොත් හේතු ඵල ධර්මතාවය මත මෙය සිදුවන බවයි. අපවිසින් කරනු ලබන කුසල කර්ම ,අකුසල කර්ම (පුන්ඤ්ඤාබි සංකාර, අපුන්ඤ්ඤාබි සංකාර ) වලට අනුරූපව ඊළඟ භවය සකස්වීම සිදුවේ.'''
කතමො ච, භික්‌ඛවෙ, දුක්‌ඛස්‌ස සමුදයො? චක්‌ඛුඤ්‌ච පටිච්‌ච රූපෙ ච උප්‌පජ්‌ජති චක්‌ඛුවිඤ්‌ඤාණං. තිණ්‌ණං සඞ්‌ගති ඵස්‌සො. ඵස්‌සපච්‌චයා වෙදනා; වෙදනාපච්‌චයා තණ්‌හා. අයං දුක්‌ඛස්‌ස සමුදයො... සෝතඤ්ච පටිච්ච... ඝානඤ්ච පටිච්ච... ජිව්‌හඤ්‌ච පටිච්‌ච... කායඤ්ච පටිචච... මනඤ්‌ච පටිච්‌ච ධම්‌මෙ ච උප්‌පජ්‌ජති මනොවිඤ්‌ඤාණං. තිණ්‌ණං සඞ්‌ගති ඵස්‌සො. ඵස්‌සපච්‌චයා වෙදනා; වෙදනාපච්‌චයා තණ්‌හා. අයං ඛො, භික්‌ඛවෙ, දුක්‌ඛස්‌ස සමුදයො පින්වත් මහණෙනි, දුකෙහි හට ගැනීම යනු කුමක් ද? ඇසත් රූපයත් ඇසේ විඤ්ඤාණය යන මේ තිදෙනාගේ එකතුවෙන් උපදින්නේ එස්ස නම්වේ. ඵස්ස හේතුවෙන් විඳීම ඇති වෙනවා; විඳීම හේතුවෙන් තණ්හාව ඇති වෙනවා; මෙය තමයි දුකේ හට ගැනීම. කණත් නිසා... නාසයත් නිසා... දිවත් නිසා... කයත් නිසා... මනසත් මනසට අරමුණු වන දේත් නිසයි මනසේ විඤ්ඤාණය උපදින්නේ. ඔය තුනේ එකතු වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් විඳීම ඇති වෙනවා; විඳීම හේතුවෙන් තණ්හාව ඇති වෙනවා; පින්වත් මහණෙනි, මෙය තමයි දුකේ හට ගැනීම. '''කතමො ච, භික්‌ඛවෙ, දුක්‌ඛස්‌ස අත්‌ථඞ්‌ගමො? චක්‌ඛුඤ්‌ච පටිච්‌ච රූපෙ ච උප්‌පජ්‌ජති චක්‌ඛුවිඤ්‌ඤාණං. තිණ්‌ණං සඞ්‌ගති ඵස්‌සො. ඵස්‌සපච්‌චයා වෙදනා; වෙදනාපච්‌චයා තණ්‌හා. තස්‌සායෙව තණ්‌හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්‌ඛදොමනස්‌සුපායාසා නිරුජ්‌ඣන්‌ති. එවමෙතස්‌ස කෙවලස්‌ස දුක්‌ඛක්‌ඛන්‌ධස්‌ස නිරොධො හොති. අයං දුක්‌ඛස්‌ස අත්‌ථඞ්‌ගමො... සෝතඤ්ච පටිච්ව... ඝානඤ්ච පටිච්ච... ජිව්‌හඤ්‌ච පටිච්‌ච... කායඤ්ච පටිච්ච... මනඤ්‌ච පටිච්‌ච ධම්‌මෙ ච උප්‌පජ්‌ජති මනොවිඤ්‌ඤාණං. තිණ්‌ණං සඞ්‌ගති ඵස්‌සො. ඵස්‌සපච්‌චයා වෙදනා; වෙදනාපච්‌චයා තණ්‌හා. තස්‌සායෙව තණ්‌හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො ; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්‌ඛදොමනස්‌සුපායාසා නිරුජ්‌ඣන්‌ති. එවමෙතස්‌ස කෙවලස්‌ස දුක්‌ඛක්‌ඛන්‌ධස්‌ස නිරොධො හොති. අයං ඛො, භික්‌ඛවෙ, දුක්‌ඛස්‌ස අත්‌ථඞ්‌ගමො''' පින්වත් මහණෙනි, දුකේ නැති වීම යනු කුමක් ද? ඇසත් රූපත් නිසයි ඇසේ විඤ්ඤාණය උපදින්නේ. ඔය තුනේ එකතු වීම ස්පර්ශය යි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් විඳීම ඇති වෙනවා. විඳීම හේතුවෙන් තණ්හාව ඇති වෙනවා. ඒ තණ්හාව ම ඉතිරි නැතිව නො ඇල්මෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්‍ධ වෙනවා. උපාදාන නිරුද්‍ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙනවා.භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ඉපදීම නිරුද්ධ වෙනවා. ඉපදීම නිරුද්‍ධ වීමෙන් ජරාමරණ, සෝක, වැළපීම්, දුක්දොම්නස් සුසුම් හෙළීම් නිරුද්ධ වෙනවා. ඔය ආකාරයට යි මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධය ම නිරුද්ධ වන්නේ. මෙය තමයි දුකේ නැති වීම. කණත් නිසා... නාසයත් නිසා... දිවත් නිසා... කයත් නිසා... මනසත් මනසට අරමුණු වන දේත් නිසයි මනසේ විඤ්ඤාණය උපදින්නේ. ඔය තුනේ එකතු වීම ස්පර්ශය යි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් විඳීම ඇති වෙනවා. විඳීම හේතුවෙන් තණ්හාව ඇති වෙනවා. ඒ තණ්හාව ම ඉතිරි නැතිව නො ඇල්මෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්‍ධ වෙනවා. උපාදාන නිරුද්‍ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙනවා.භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ඉපදීම නිරුද්ධ වෙනවා. ඉපදීම නිරුද්‍ධ වීමෙන් ජරාමරණ, සෝක, වැළපීම්, දුක්දොම්නස් සුසුම් හෙළීම් නිරුද්ධ වෙනවා. ඔය ආකාරයට යි මුළුමහත් දුක්ඛස්කන්ධය ම නිරුද්ධ වන්නේ. පින්වත් මහණෙනි, මෙය තමයි දුකේ නැති වීම.
පංචඋපාදානස්කන්ධය සැකසීම වශයෙන්
ඇවැත්නි, ඉදින් යම් හෙයකින් ආධ්‍යාත්මික වූ සිත ‍නොබිඳුනේ වේ නම් බාහිර ධර්මයෝත් ආපාථට එත් නම් එයින් උපදනා වූ හෝ ඊට අනුරූප වූ මෙනෙහි කිරීමක් වේ නම් මෙසේ ඊට අනුරූප වූ විඥානභාගයාගේ පහළ වීම් වේ. එබඳු වූවහුගේ යම් රූපයක් වේද එය රූපෝපදානසකන්‍ධෙයහි සඞ්ග්‍රහයට යේ. එබඳු වූවහුගේ යම් සංඥාවක් වේද එය සංඥොපාදානාස්කන්ධයෙහි සංග්‍රහයට යේ. එබඳු වූවහුගේ යම් සංස්කාරයෝ වේත්ද ඔහු සංස්කාරොපදානස්කන්ධයෙහි සංග්‍රහයට යෙත්. එබඳු වූවහුගේ යම් විඥානයෙක් වේද එය විඥානොපාදානස්කන්ධයෙහි සංග්‍රහයට යේ. හෙතෙම මෙසේ දනියි. මෙසේ වනාහී මේ පසද් වැදෑරුම් වූ උපාදානස්කන්ධයන්ගේ සංග්‍රහය සන්නිපාතය එක්රැස් වීම වෙයි. භාග්‍යවතුන්වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. යමෙක් පටිච්ච සමුප්පාදය දකියිද හෙතෙම ධර්මය දකියි. යමෙක් ධර්මය දකියිද හෙතෙම පටිච්ච සමුප්පාදය දකියි. කියාය. මේ උපාදානාස්කන්ධ පස්දෙන ප්‍රත්‍යයෙන් උපන්නාහුය. මේ පඤ්‍චොපාදානස්කන්ධයෙහි යම් කැමැත්තක් ආලයක් ස්නේහයක් ගැලී සිටීමක් වේද එය දුක්ඛසමුදය යයි මේ උපාදානස්කන්ධ පසෙහි යම් ඡන්දරාගය නැති වීමෙක් ඡන්දරාගය දුරු කිරීමෙක් වේද එය දුක්ඛ නිරෝධය යි කියායි. ඇවැත්නි මහණහු විසින් මේ පමණෙකින් බුද්ධශාසනය බොහෝකොට කරන ලද්දේ වේ යයි.
“යතො ච ඛො ආවුසො අජ්ඣත්තිකො වෙ මනො අපරිහින්නො හොති, බාහිරා ච ධම්මා ආපාථං ආගච්ඡන්ති, තජ්ජො ච සමන්නාහාරො හොති, එවං තජ්ජස්ස විඤ්ඤාණභාගස්ස පාතුහාවො හොති. යං තථාභූතස්ස රූපං, තං රූපූපාදානක්ඛන්ධෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති.යා තථාභූතස්ස වෙදනා, සා වෙදනූපාදානක්ඛන්ධෙ සඞ්ගහං ගච්චති. යෙ තථාභූතස්ස සඞ්ඛාරා, තෙ සඞ්ඛාරුපදානක්ඛන්ධෙ සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. යං තථාභූතස්ස විඤ්ඤාණං, තං විඤ්ඤූපාදානක්ඛන්ධ සඞ්ගහං ගච්ඡති. සො එවං පජානාති: එවං ‍කිරමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සඞ්ගහො සන්නිපාතො සමවායො හොති. වුත්තං ඛො පනෙතං භගවතා: සො පටිච්චසමු්පාදං පස්සති සො ධම්මං පස්සති. යො ධම්මං පස්සති සො පටිච්චසමුප්පාදං පස්සතී'ති. පටිච්චසමුප්පන්නා ඛො පනිමෙ යදිදං පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධො. යො ඉමෙසු පඤ්චසුපාදානක්ඛන්ධෙසු ඡන්දො ආලයො අනුනයො අ‍ජ්ඣොසානං සො දුක්ඛසමුදයො, යො ඉමෙසු පඤ්චසු පාදානක්ඛන්ධෙසු ඡන්දරාග විනයො ඡන්දරාප්පහානං සො දුක්ඛනිරොධො'ති. එත්තාවතාපි ඛො ආවුසො භික්ඛුනො බහුකතං හොතීති.“
frameless|දකුණ හේතු-ඵල වශයෙන් පටිච්ච සමුප්පාද පැවතීම මෙසේ වටහාගත හැක.
අවිද්‍යාව යනු චතුරාර්ය සත්‍ය පිලිබඳ නොදැනීමයි. සසර දුක බව තත්වාකාරයෙන් අවබෝධ කරගන්නතාක් කල් සත්වයා සැප විඳීම අපේක්ෂාවෙන් භවයට ඇලී ගැලී භවයම සකස්කර ගනී.නමුත් මේ සංසාරයේ කිසිම සත්වයෙක් ස්ථිරවූ හෝ සදාකාලික වූ සැප විඳීමක් ලබන්නේ නැත. සැප ලෙස පිළිගන්නා සියලු දේම මොහොත ඇවෑමෙන් නිසරු බවට පත්ව අවසන දුකම උරුම කරදෙන බව පිළිගන්නට හෙතම ප්‍රඥාව අවදිකරගත යුතු වන්නේය. එසේ යමෙක් මේ දුක තත්වාකාරයෙන් අවබෝදකරගත් කල්හි ඔහුගේ අවිද්‍යාව පහවී විදයාව  පහල වේ.
පටිච්ව සමුප්පාදය ආර්ය නියාය සමඟ ගලපා අවබෝධ කර ගැනීම ම දුකින් නිදහස් වීමේ මඟයි. අන් අයුරකින් කිවහොත් ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය වැඩෙන්නේ පටිච්ච සමුප්පාදය නුවණින් විමසන විටයි.
යො පටිච්‌චසමුප්‌පාදං පස්‌සති සො ධම්‌මං පස්‌සති; යො ධම්‌මං පස්‌සති සො පටිච්‌චසමුප්‌පාදං පස්‌සතී යමෙක් පටිච්ච සමුප්පාදය නුවණින් දකියි ද, හෙතෙම ශ්‍රී සද්ධර්මය නුවණින් දකියි. යමෙක් ශ්‍රී සද්ධර්මය නුවණින් දකියි ද, හෙතෙම පටිච්ච සමුප්පාදය නුවණින් දකියි '''යො පටිච්‌චසමුප්‌පාදං පස්‌සති සො ධම්‌මං පස්‌සති - යො ධම්‌මං පස්‌සති සො මං පස්සති යැයි බුදුපියාණන් වහන්සේ දේශනා කලේ, යමෙක් පටිච්‌චසමුප්‌පාදය දකියිද හේ ධර්මය දකී. යමෙක් ධර්මය දකීද හේ මං (බුදුන්)දකී. යනුවෙන් දැක්වෙන්නේ යමෙක් පටිච්‌චසමුප්‌පාදය දැකීම තුලින් ධර්මය දැකීමට සමත්වේ නම් හෙතෙම බුදුන් දැක නිවන් දකිනු ඇත යන අදහසයි. '''
යොමුව
<br style="clear:both" />
ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම
චන්දන වැලිකල
එයාර් වය්ස් මාර්ෂල් චන්දන වැලිකල (ඉංග්‍රීසි: Chandana Welikala) USP යනු ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදා නිලධාරියෙක් වන අතර ඔහු අධ්‍යක්ෂ පරිපාලන ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව තනතුර හොබයි.
චන්දන වැලිකල කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ
බෙංගාලි බස
බෙංගාලි, එහි අන්තර් නාමය බංග්ලා මගින් ද හැඳින්වේ (বাংলা ), ක ඉන්දු-ආර්ය භාෂාව]] සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ බෙංගාල කලාපයේ භාෂා භාෂාව. It is the most widely spoken language of Bangladesh and the second most widely spoken of the 22 scheduled languages of India, after Hindi. With approximately 228 million native speakers and another 37 million as second language speakers, Bengali is the fifth most-spoken native language and the seventh most spoken language by total number of speakers in the world.
මිල්‍ටන් ෆීඩ්මන්
ජුලි 31, 1912 දින නිව්යෝක් නගරයේ බෲක්ලීන්හි උපත ලැබූ මිල්‍ටන් ෆීඩ්මන් ආර්ථික විද්‍යා විෂය ක්‍ෂේත්‍රයට මහඟු මෙහෙයක් කළ ආර්ථික විද්‍යාඥයෙකි.කේනීසියානු ගුරුකුලයේ "ඉල්ලුම් කළමනාකරණය" ප්‍රතික්‍ෂ්ප කරමින් මූල්‍යවාදී මත‍ය ගෙන ආවේ මොහුය.මුදල් සැපයුම පාලනය කිරීම හරහා ආර්ථිකයේ පොළී අනුපාතයට හා මිලට බලපෑම් කළ හැකි බවට ඔහු තර්ක කළේය. ඔහුගේ දායකත්‍වය සූක්‍ෂම ආර්ථික විද්‍යාවට,සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාවට ආර්ථික ඉතිහාසයට මෙන්ම සංඛ්‍යානය කෙරෙහිද යොමු විය. ඔහු විසින් රචිත ඇමරිකාවේ මූල්‍යවාදයේ ඉතිහාසය (1963) ග්‍රන්ථය වෙනුවෙන් ආර්ථික විද්‍යාවේ නොබෙල් ත්‍යාගය (1976) ලැබුනි. එසේම ඔහු ලබා ගත් සම්මාන අතර 1988 නිදහස පිළිබඳ රාජ්‍ය සම්මානය ද එම වසරේදිම විද්‍යාවේ ජාතික සම්මානයද දිනා ගෙන ඇත.
1946 කොලොම්බියා සරසවියෙන් ආර්ථික විද්‍යා පශ්චාත් උපාධිය ලබා ගත්තේය.මොහු ඉහළ බදු පැනවීම අතින් කේනීසියානුවාදීන්ට සහයෝගය දක්වන්නකු ලෙස පෙනේ. 1970 පෙර නිදහස් වෙළඳාම නම් සංකල්පය ආර්ථික විද්‍යාඥයන් අතර ඉතා අවම වශයෙන් පැවති සංකල්පයකි. රාජ්‍ය නිර්බාදකරණය ලෙසින් ඔහු විසින්ම හඳුන්වා ගනු ලබන ඔහුගේ දේශපාලන මතය තුළින් අවධාරණය කරන්නේ නිදහස් වෙළඳපොළේ වාසි හා රජය මැදිහත් වීමේ අවාසි පිළිබඳවය. ඔහු 'රාජ‍්‍ය නිර්බාදකරළණය' මුළු ‍ක්‍ෂේත්‍රය පුරාම ව්‍යාප්ත වීම දැක ගනු පිණිස ජීවත් විය. 1980 දශකයේදී ඔහුගේ අදහස පිළිගනු ලැබිනි. මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ, බදුකරණය පිළිබඳ , පෞද්ගලීකරණය හා ප්‍රතිපත්ති ලිහිල්කරණය පිළිබඳ ඔහුගේ මත තුළින් විශ්වය පුරා රජයේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රතිසංස්කරණය අදහස් කරයි. විශේෂයෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ රොනල්ඩ් රේගන් හා බ්‍රිතාන්‍යයේ මාග්‍රට් ටැචර්ට උපදේශන සේවා සැපයීම විශේෂය.
ෆීඩ්මන්ගේ දේශපාලන පිළිබඳ ස්ථාවරය ආර්ථික ඉතිහාසය හා ආර්ථික මාතෘකා ආවරණය කළ ඔහුගේ ලිපි රාශියක් මඟින් අනාවරණය වේ.
ඔහුගේ අධ්‍යාපනය හා කුඩා කාලය
සාරා ඊස්ටන් හා ‍ජෙනෝ සෝල් ෆීඩ්මන්ගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා මිල්‍ටන් ෆීඩ්මන්ය.මොහු ත්‍යාගලාබී ශිෂ්‍යයකු වශයෙන් උපාධිය ලැබුවේ 1928 රේවේ උසස් පාසලෙනි. ඒ ඔහුගේ 16 වන උපන්දිනට පෙරදීය. කලා උපාධිධාරියකු ලෙසින් 1932 නිව් ජර්සිහි පිහිටි රට්ගර්ස් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් උපාධිය ලැබීය. මොහුට මෙම විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපන‍ය ලැබුනේ තරඟකාරී ශිෂ්‍යත්වයක ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. මෙහි අරතර් එ‍ෆ්.බර්ග්ස් හා හෝමර් ජෝන්ස් යටතේ අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. එසේම ඔහු සතුව ගණිතය පිළිබඳ අසහාය දැනුමක් විය. රට්ගර්හි උපාධිය ලැබීමෙන් පසුව සංඛ්‍යාන ගණිතය පිළිබඳ හැදෑරීම‍ට බ්‍රව්නි සරසවියට ගොස් ඇත. එසේම 1933 දී ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය චිකාගෝ සරසවියෙන් ලබා ඇත. ජනවාරි 29 2007 දින මිල්ටන් ෆීඩ්මන් දිනය වේ.
ආර්ථික විද්‍යාවට දායකත්වය
මොහු මූල්‍යවාදී ගුරුකුලයේ පියා ලෙස සැලකේ. ඔහුට අනුව මුදල් සැපයුම හා උද්ධමනය අතර සමීප හා ස්ථායි සබඳතාවක් ති‍‍‍බේ. එනම් ජාතික ආර්ථිකයේ මුදල් සැපයුම පාලනය කිරීම තුළින් උද්ධමනයට බලපෑම් කළ හැක. ඔහු කේනීසියානුවාදී 'ඉල්ලුම් කළමනාකරණ' ‍මත‍ය ප්‍රතික්‍ෂේප කරයි. ඔහු රජයේ දායකත්වය සීමා කළ යුතු බව පවසන නමුත් උපදෙස් සපයන්නෙකු ලෙස පැවතීමක් අපේක්‍ෂා කරයි. එසේම ඔහු ස්ථිර ආදායම් කල්පිතය (1957) මත පදනම් වූ පරිභෝජන ශ්‍රි‍තයක් ගැන සාකච්ඡා කර ඇත.එසේම ෆිලිප්ස් වක්‍රය හා ස්වභාවික සේවා වියුක්ති ‍අනුපාතය පිළිබඳසොයා බැලීම් වලට දායක වී ඇත.
එසේම ආර්ථික විද්‍යාව,අරමුණු ඉටු කර ගැනීමේදී විද්‍යාවක් ලෙසින් වටිනාකම් විනිශ්චයන්ට නිදහස්ව තිබිය යුතු බව දැක්වීය.එසේම සාධාරණත්වය ඉෂ්ට කිරීම සඳහා ඔහු විසින් හඳුන්වා දුන් වව්චර් ක්‍රමයද වැදගත් වේ.  ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ
ඇල්ෆ්‍රඩ් රසල් වොලස්
ඇල්ෆ්‍රඩ් රසල් වොලස් යනු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පාරිසරික විද්‍යාඥයෙකු සහ ගවේෂකයෙකු වේ. පරිණාමවාදය සහ ස්වභාවික වරණයට අදාළ නියමයන් ඉදිරිපත් කළ ශ්‍රේෂ්ට ජෛව විද්‍යාඥයෙක් වන නිසා මෙන් ම චාල්ස් ඩාවින් විද්‍යාඥයා ඉදිරිපත් කළ පරිණාමවාදය "ඩාවින්-වොලස් ස්වභාවික වරණවාදය" ලෙස අද හඳුන්වයි.
ඒ.ටී. ආරියරත්න
ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය ආචාර්ය '''ඒ.ටී. ආරියරත්න (තවද: අහංගමගේ ටියුඩර් ආරියරත්න) (ඉංග්‍රීසි: A. T. Ariyaratne''') යනු  සර්වෝදය නිර්මාතෘය.
ජීවන සටහන්
ආචාර්ය ඒ.ටී. ආරියරත්නයන් කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ හිටපු ගුරුවරයෙකි. සර්වෝදය විධායක අධ්‍යක්ෂක වෛද්‍ය වින්‍ය ආරියරත්න මොහුගේ පුත්‍රයෙකි.
මෙතුමා 1958 වර්ශයේදි කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ශිෂ්‍යයින් හතලිහක් සහ ගුරුවරුන් දොලසක් සමග ගාල්ල කතලුව ගම්මානයේ කල ශ්‍රමදාන ව්‍යාපාරයකින් සර්වෝදය ආරම්භ විය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:1931 උපත් ප්‍රවර්ගය:කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයීය, පීඨය
කාව්‍යාදර්ශ්‍ය
‌සාහිත්‍ය ක්ෘතියකි
සාජා කුසලානය
සාජා කුසලානය යනු එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සාජා හි සාජා ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගණයේදී කිහිප විටකම පැවති ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරඟාවලියකි. අවසන් තරගාවලිය 2003 දී විය.
මෙම ක්‍රීඩාංගණයේ සාමාන්‍යයෙන් තරග වාර දෙකක් පැවැත්වේ. එනම්, ඔක්තෝබර්/නොවැම්බර් මාසවලදී "ශූරයන්ගේ කුසලානය" සහ මාර්තු/අප්‍රේල් මාස වලදී "කුසලානය" ලෙසය. පකිස්ථානය තරගාවලි 32 න් කුසලාන 15 ක් සමඟ සාජා කුසලාන වැඩිම ප්‍රමාණයක් ජයග්‍රහණය කර ඇත.
කාලිය
ක්රිෂ්ණා දෙවියන්ව කාලියා නගයා යමුනාවට ඇදලා ගත්තා ක්රිෂ්ණා කාලියාගේ වල්ගෙන් අල්ලා හිස වටා කරකවා පොලෙවා ගසා කාලියාගේ පෙන ගොබේ පාගා මරා දැමීමට හදනවා කාලියාගේ භාර්යාවන් විසින් ක්රිෂ්ණාගෙන් ඇයද සිටිනවා තම ස්වාමියාට සමාව ලබා දෙන ලෙසට ක්රිෂ්ණා කාලියාට සමාව දී යාමුනාවෙන් යන ලෙසට නිවේදනය කරයි කාලියා පවසනවා මා මෙම යමුනාවෙන් පිටතට ගියොත් රාජාලියා තමා අවසන් කරාවි කියා ක්රීෂ්ණා කාලියාගේ ඉසමත නැගී නර්තනය කර ක්රිෂ්ණාගේ පා සළකුණු කරා
ගල් ගැඩෝට්
ගල් ගැඩෝට් වර්සානෝ උපත 1985 අප්‍රේල් 30) ඊශ්‍රායල නිළියක සහ නිරූපිකාවක වේ.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ජීවත්වන්නෝ ප්‍රවර්ගය:රංගන ශිල්පීන් ප්‍රවර්ගය:1985 උපත්
සෝමලතා සුභසිංහ
සෝමලතා සුභසිංහ (ඉංග්‍රීසි: Somalatha Subasinghe) යනු සුප්‍රසිද්ධ නාට්‍ය කලාවේදිනියක්, සිනමා ශිල්පිනියක් සහ නාට්‍ය කලාව හා රංගන ගුරුතුමියකි.
ජීවන සටහන්
ඇය වරෙක කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ නාට්‍ය හා රංගකලා ගුරුවරිය වු අතර චිත්‍රපට හා ටෙලි නාට්‍ය නළු ගාමිණී හෙට්ටිආරච්චි ඇයගේ ශිෂ්‍යයෙකු විය ඇය නාට්‍ය කලා කාරිනිියකි.
බී.ආර්. අම්බේඩ්කර්
ජනප්‍රිය ලෙසින් බාබාසහේබ් ලෙසින් හැඳින්වුණු, භිම්රාඕ රාම්ජී අම්බේඩ්කර් (14 අප්‍රේල් 1891 – 6 දෙසැම්බර් 1956), යනු ඉන්දියානු නීතිවේදියෙක්, දේශපාලන නායකයෙක්, දර්ශනවේදියෙක්, මානව විද්‍යාඥයෙක්, ඉතිහාසඥයෙක්, කථිකයෙක්, ආර්ථික විද්‍යාඥයෙක්, ගුරුවරයෙක්, සංස්කාරකයෙක්, මහජන ලේඛකයෙක්, විප්ලවවාදියෙක් සහ ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම සඳහා පුනර්ජීවනවාදියෙක් වූ තැනැත්තෙකි. ඔහු ඉන්දියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි ප්‍රධාන නිර්මාතෘද විය. 2012දී හිස්ට්‍රි ටීවී සහ සීඑන්එන්-අයිබීඑන් විසින් දේශව්‍යාප්තව පැවැති මත විමසුවකදී, මහාත්ම ගාන්ධි තුමන්ට පසුව, උසස්තම ඉන්දියානුවා ලෙසින් ඔහු තෝරා ගන්නා ලදි.
දුගී මාහර් (කුලහීන කුලයේ යැයි සැලකුණු) පවුලකට උපන් අම්බේඩ්කර්, චතුර්වර්ණ ක්‍රමය නම් සමාජ විවසනයට – වර්ණ සතරකට හින්දු සමාජය වර්ගීකරණය කිරීම – සහ  හින්දු කුල ක්‍රමයට විරුද්ධව ව්‍යාපාරයක් ගෙන ගියේය. බුද්ධාගම වැළඳගත් ඔහු වෙත, දලිත් වරුන් හෝ  කුලහීන අයවළුන්  හෝ දහස් ගණනක් ථේරවාද බුද්ධාගම වැළඳගැනුම සඳහා කරළිය සකස්කිරීම පිළිබඳව ගෞරවයද හිමි වෙයි. 1990දී මරණෝත්තර ලෙසින්, ඉන්දියාවේ උසස්තම සිවිල් ගෞරවය වන භාරත් රත්න සම්මානය, අම්බේඩ්කර් වෙත ප්‍රදානය කෙරිණි.
බොහෝ සමාජ සහ ආර්ථික බාධක අභිබවමින්, ඉන්දියාවෙහි ශාස්ත්‍රාල අධ්‍යාපනය ලැබූ පළමු දලිත්වරුන් (කුලහීනයන්) අතුරින් එක් අයෙකු වීමට අම්බේඩ්කර් සමත් විය.
බාබා සහෙබ් අම්බෙඞ්කාර් ගැන ලාංකීය ජනතාව දන්නේ ඉතාමත් මඳ වශයෙනි. භාරතයේ සමහර කුලවතුන් යැයි කියාගන්නා අය එතුමා ගැන නොසැලකිලිමත් වුවත් මුළු භාරතයම එතුමා ගැන ඉතා හොඳින් දනිති. භාරතයේ ඇති අනුස්මරණ ප්‍රතිමා වලින් 80%ක් පමණම ඇත්තේ අම්බෙඞ්කාර්තුමාගේ ප්‍රතිමාවෝයි. අද ජාත්‍යන්තරව ආදර්ශයට ගත හැකි හොඳම රාජ්‍ය ව්‍යවස්ථාව නිර්මාණය කිරීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ මෙතුමාටය. නීතිය පිළිබඳ නිදහසෙන් පසු ඉන්දීය රජයේ නීතිය පිළිබඳ ප්‍රථම ඇමැතිතුමා වූ මෙතුමා රාජ්‍ය ව්‍යවස්ථාව නිර්මාණය කිරීමේ මණ්ඩලයේ සභාපති විය.
1956 දී ඔහු ආධාරකරුවන් 600,000 ක් සමඟ බුද්ධාගමට හැරීම සඳහා දලිතයන් විශාල වශයෙන් පරිවර්තනය කිරීම ආරම්භ කළේය. ඔහු ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම පුනර්ජීවනය කළේය. අම්බෙඩ්කර් බෝධිසත්වයකු ලෙසත්, නවයාන බෞද්ධයන් අතර මෛත්‍රිය ලෙසත් සැලකේ.
1990 දී ඉන්දියාවේ ඉහළම සිවිල් සම්මානය වන භාරත් රත්න අම්බෙඩ්කර්ට මරණින් පසු ප්‍රදානය කරන ලදී. අම්බෙඩ්කර්ගේ උරුමයට ජනප්‍රිය සංස්කෘතියේ බොහෝ ස්මාරක සහ නිරූපණයන් ඇතුළත් වේ. සමාජ-දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු ලෙස අම්බෙඩ්කර්ගේ උරුමය නූතන ඉන්දියාව කෙරෙහි ගැඹුරු බලපෑමක් ඇති කළේය.
අම්බෙඩ්කර් ජයන්ති (අම්බෙඩ්කර්ගේ උපන්දිනය) අප්‍රේල් 14 වන දින සමරනු ලබන අතර එය ඉන්දියාවේ පමණක් නොව ලොව පුරා සමරනු ලැබේ. අම්බෙඩ්කර් ජයන්ති ඉන්දියාව පුරා නිල රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස සමරනු ලැබේ. එක්සත් ජාතීන් 2016, 2017 සහ 2018 දී අම්බෙඩ්කර් ජයන්ති සැමරීය.
ළමා අවධිය
1891 අප්‍රියෙල් 14 වැනිදා උපන් මෙතුමා මහර් හමුදාවේ සේවය කළ රාම් ජී තුමාගේ 14 වැනි දරුවාය. මේ දරුවා කිසිදිනක භාරත රත්න සම්මානයෙන් පිදුම් ලබාවි යැයි එදා කිසිවෙක් නොසිතූහ. මෙතුමා ඉපදුන සමාජයේ හින්දු ආගම විසින් පනවා තිබුණ අන්තගාමී කුලභේදය නිසා පහත් කුලයේ යැයි සම්මත බොහෝ දෙනා මහත් හිරිහැර වදබන්ධන වලට මුහුණ පෑ අතර බොහෝ මිනිස් අයිතිවාසිකම් ඔවුන්ගෙන් උදුරාගෙන තිබුණි. හින්දු ආගමට අනුව සමාජයේ ප‍්‍රධාන කොටස් හතරකින් යුක්තය. ඒ බ‍්‍රාහ්මණ, ක්ෂත්‍රීය, වෛශ්‍යය හා ශුද්‍ර යනු ඒ සම්මතයයි. සාමාන්‍ය සමාජයක් කුමන හෝ දේශයක ක්‍රයාත්මකවීමට උගතුන් හා අධ්‍යාත්මික නායකයින්, රාජ්‍ය පාලකයින් වෙළඳ ලෝකය හා කම්කරුවන් අවශ්‍යයය. ඈත අතීතයේ සිට අද දක්වාම මේ ක්‍රමය සමාජයේ දක්නට ඇත. භාරතයේ බ්‍රහ්මණ බලය වැඩිවත්ම මනුස්මෘතිය වැනි ග්‍රන්ථ ලිවීමෙන් මේ සාමාන්‍ය ක්‍රමය නිශ්චිත කුල ක්‍රමයක් බවට බමුණන් විසින් පත්කළහ. මේ ක්‍රමයට අයත් ශුද්‍රයන් මේ බෙදීමට අයත් නොව සමාජයේ අන්ත දුගී මෙන්ම සමාජ තිරයෙන් පිටුපස සිට සේවය කළ අප්‍රධාන කුල වූ, නේසාද, පුක්කුස, අයෝගව හා චණ්ඩාල යන නමින් අති විශාල පිරිසක් කිසිදු සමාජ හිමිකමක් නැති පෑගුන පිරිසකි. භාරතයේ සෑම ප‍්‍රාන්තයකම ඇති කසළ ඉවත් කිරීම, වැසිකිළි සුද්ධ කිරීම, මළමිනී ඉවත් කිරීම සිදු කළේ මොවුන් විසිනි. මොවුන්ට නියම වී තිබුණ නීතිය වූයේ සමාජයේ එළිමහනේ ගමන් කරන්නේ නම් කෙළ ගැසීමට භාජනයක් බෙල්ලේ එල්ලාගත යුතු අතර ඔවුන්ගේ පතුල් සලකුණ මැකී යාමට ඉදලක් වැනි උපකරණයක් පසුපසින් ඇදගන යා යුතුව තිබුණි. පසුකලක ඉංග්‍රීසි රජය විසින් මේ සමහර අන්තික ප්‍රතිපත්ති ඉවත් කරන ලදී. ඉංග්‍රීසි රජය යටතේ මොවුන්ගෙන් සමහර අයට හමුදාවට බැඳීමේ අවස්ථාව ලැබුණි.
විශේෂයෙන් ඔවුන්ගේ හැඩිදැඩිභාවය හා විනීත බව ඒ සඳහා හේතුවිය. ඉංග්‍රීසි රජය විසින් මොවුන්ගේ දක්ෂතා අනුවට සැලකීමට උත්සාහ ගත්තත් බ්‍රහ්මණ පරපුර ඒවාට දැඩි ලෙස විරුද්ධ විය. රාම ජී සක්පාල් මහතා පහත් යැයි සම්මත මහර් ජාතියට අයත් වූ අතර ඉංග්‍රීසි රජය විසින් එතුමාට මහර් හමුදාවේ ඉතා සුළු තනතුරක් ලබාදුන්නා. ඒද අධ්‍යාපනය නිසා නොව ශරීර ශක්තිය හා නිර්භීතභාවය නිසයි. හමුදා සොල්දාදුවකු වුවත් එදා සාමාන්‍ය සම්ප‍්‍රදායට අනුව දරුවන් 14 දෙනකුගේ පියා වූ අතර ඔහුගේ බොහෝ දරුවන් ඉතා කුඩා කාලයේදීම මියගියා. අවසාන දරුවා වූ අම්බෙඞ්කාර් කුඩා කාලයේ සිටම යම් යම් දක්ෂතා දැක්වූ නිසා පාසල් යැවීමට අදහස් කොට මුලින්ම ගම් ප්‍රදේශයේ කුඩා පාසලකට යැවීය. එදා අත නොගැසිය යුතු කුලයකට අයිති වූ මේ දරුවාට අධ්‍යාපනය ලැබීමේදී මහත් හිරිහැරවලට මුහුණදීමට සිදුවිය. පාසලේදී පංතියට ඇතුළුවීමට තහනම් වූ අතර අනෙක් ළමයින් පාවහන් ගලවන තැන බිම ඉඳගැනීමට සිදුවිය. අනෙක් දරුවන් වතුර බොන කරාමය ඔහුට පාවිච්චි කිරීමට තහනම් විය. නිතරම අනෙක් ළමයින් ක්‍රීඩාකරන විට ඔහු හුදකලාව බලාසිටියා. එහෙත් පාසලේ කෙතරම් ගැහැට ලැබුණත් අධ්‍යාපන කටයුතුවලදී ඉතාමත් ඉදිරියෙන් සිටීමට මේ දරුවාට අවස්ථාව ලැබුණි.
පාසලෙන් පිටත දී ද නිතරම අතරවරවලට ලක්වූයේ මේ කුලහීන දරුවාගේ දක්ෂතාව ගමේ කුලවතුන් අතරද ක්‍රමයෙන් ප්‍රසිද්ධ වීම නිසායි. වැසිදිනක ගෙයක අගුවක නොතෙමී සිටි අතර එය දුටු ගෙහිමි ස්වාමිදුව ඔහු එතැනින් එලවා ගත්හ. දිනක් තම සහෝදරයාත් සමග කුලී කරත්තයකින් දුම්රිය පලේ සිට ගමන් කරමින් සිටි අවස්ථාවේ මේ රාම ජී සක්පාල්ගේ දරුවන් බව දැන කරත්ත හිමියා ඔවුන් කරත්තයෙන් පෙරලා දැමීය. මනුස්මෘතිය නම් ග්‍රන්ථයේ දැක්වෙන ආකාරයට පහත් කුලයක අයෙක් වේදය හදාරයි නම් දිව ඇද කැපිය යුතුයි. වේදය අසයි නම් කනට ලාකඩ උණුකර වක්කළ යුතුයි. කුඩා කාලයේ ලැබුණ දහසකුත් ඊර්ෂ්‍යාව පදනම් වූ ගැහැට නිසා පසුබට නොවීමට දිරිගැන්වූයේ තම පියාත් එක් කරුණාබරිත එම පාසලේම ගුරුවරයෙකි.
අම්බෙඞ්කාර් නම් එම ගුරුවරයා එතුමාගේ නම පාවිච්චි කිරීමට මේ කුඩා දරුවාට අවසරදීමෙන් මේ භීමරාව් අම්බෙඞ්කාර් විය. මෙතුමා පියාට අවවාද කළේ මේ දරුවා අනාගතයේ ඉතා දක්ෂයකු වන බවත් මොහුට කෙසේ හෝ ඉගැන්විය යුතු බවත්ය.
මේ වනවිට මව මියගොස් සිටි නිසා පියා දරුවාට ඉගැන්වීමේ අභිලාෂයෙන්ම මුල් ගම් ප්‍රදේශය අත්හැර බොම්බායේ පදිංචියට ගොස් දරුවා බොම්බායේ එල්ෆින්ස්ටන් විද්‍යාලයට ඇතුළත් කළා. තමාට කුලයෙන්ම ඉගෙනීමට තහනම් වූ වේදය ඉගෙනීමට කැමැත්ත දැක්වුවත් බමුණු ගුරුවරු මොහුට සංස්කෘත භාෂාව ඉගැන්වීමට ඉඩ නොදුන්නේය. පසුකලෙක ජර්මනියේදී සංස්කෘත ඉගෙන ගෙන බමුණන් ඉදිරියේ සංස්කෘත භාෂාවෙන් කතා කළේය. මහත්මා ගාන්ධි අවසාන 2 එකේ ඉස්සරහ එක 1920 ජනවාරි 31 “මුකනායක”පුවත්පතට අම්බෙඩ්කාර් කළ ප්‍රකාශය.... “මේ රට අසමානතාවයේ නිවාසස්ථානයයි.බලය හෝ ඥානය නොමැතිව බ්‍රාහ්මණ නොවන පීඩිත පංතිවලට කිසි ලෙසකත් ප්‍රගතියක් ලැබිය නොහැක”.1918 පැවති පීඩිත දළිත පංති සම්මේලනය,ඊනියා ස්පර්ශ නොකළ යුතු ජනයා නගා සිටු වීම සඳහා ගන්නා ලද ප්‍රථම පියවර විය.අධ්‍යාපනය හුදෙක් බ්‍රාහ්මණයින්ට පමණක් දිය යුතුද? යන්න අම්බෙඩ්කාර් ප්‍රශ්න කළේය.පහළ පාන්තික ජනතාවගේ ආරක්ෂා්ව සඳහා ආරක්ෂමක ක්රබමයක් ලෙස ඔවුන්ට අධ්යාසපනය ලබා දිය යුතු බව ප්රාකාශ කළේය.කාන්තා විමුක්තිය සඳහා සමාජ රීතීන් වර්ධනය කිරීමට සමාජ අසාධාරණය ඉවත් කළ යුතු බව පෙන්වා දෙන ලදී.සිවිල් සේවය හා ත්‍රිවිධ හමුදා සේවය සැමට විවෘත විය යුතු අතර ඡන්ද ක්‍රමය තුළ එක් එක් ජනවර්ග උදෙසා සම්පූර්ණ පළාත් ස්වයංපාලන අයිතිය තිබිය යුතු බව අම්බෙඩ්කාර් යෝජනා ක‍ළේය.
ඉගනීමේ දැක්වූ දක්ෂතා
විවාහ වුවද අධ්‍යාපන කටයුතු කරගෙන යෑම ඔහුගේ එකම උනන්දුව වූ නිසා පියාටත් ඔහුටත් ඒ සඳහා ගෙවා ගැනීමට නොහැකි වූ මුදල ලබාදීමට ඉදිරිපත් වූයේ කේළුස්කාර්තුමාය. එතුමා විසින් බැරෝඩා මහාරාජාගේ සහායෙන් මසකට රුපියල් 25ක ශිෂ්‍යත්වයක් අම්බෙඞ්කාර්ට ලබාදුන් අතර 1921 වර්ෂයේ බී.ඒ. විභාගය ඉහළින් සමත් විය. වැඩිදුර අධ්‍යාපනයට ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයට යාමට ආසා කළ එතුමාට බැරෝඩාවට අවුරුදු 10ක් සේවය කිරීමේ පොරොන්දුව මත මහාරාජා විසින් ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට ශිෂ්‍යත්වයක් ලබාදුන්නා. 1913 වර්ෂයේ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයේ නිව්යෝර්ක් නුවර බලා ගිය අතර එහි ජනතාව විඳින නිදහසත් සමානාත්මතාවයත් දැක භාරතය ගැන තව තවත් කළකිරුණ මෙතුමා තම වර්ගයාගේ විමුක්තිදායකයකු වීමේ අදිටනින්ම පැය 18ක් අධික ලෙස වෙහෙස වී 1916 වර්ෂයේදී එම්.ඒ. උපාධියද 1919 වර්ෂයේ ආචාර්ය උපාධියද ලබාගත්තේය.
බැරෝඩා මහාරාජා ආපසු කැඳවූ අතර බැරෝඩාවේ සේවය සඳහා නැවතීමට තැනක් නොවුණි. ඔහුගේ උගත්කම නිසාම ඊර්ෂ්‍යා කළ බමුණෝ එතුමාව මහත් ගැහැටට පත් කළේය. සේවය කළ කාර්යාලයේ කුලවාදී සුළු සේවකයන්ගෙන් පවා සමච්චලයට ලක්වුණි. එකල එවැනි තනතුරක අඩුකුලයේ අයෙක් භාරතය තුළ නොවූ අතර කුලවාදී බමුණන්ගේ ඊර්ෂ්‍යාව එන්න එන්නම වැඩිවුණේය. පසුව බරෝදාවෙන් අස් වූ අම්බෙඞ්කාර්තුමා තමාගේම ආර්ථික උපදේශ කාර්යාලයක් ආරම්භ කළත් එයද අසාර්ථක වූයේ කුලවතුන් අඩුගානට වුවත් ඔහුගෙන් සේවය ලබාගැනීමට අකමැති වූ නිසයි. පසුව බොම්බායේ විද්‍යාලයක කථිකාචාර්ය තනතුරක් ලැබ ගියද විවිධ බාධක ආවත් ඉගැන්වීමේ හැකියාව හා දක්ෂතාව ඒවා මැඩපැවැත්විය. පසුව ලන්ඩනයේ ඉගෙනීම සඳහා ශිෂ්‍යත්වයක් ලැබුණ අතර එහිදී නීතිය ඉතා උසස් අයුරින් හදාරා බැරිස්ටර්වරයෙකු ලෙස සිය රට පැමිණ නීතියේත් ආර්ථික විද්‍යාවේත් උසස් විද්වතකු ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.
කුලවාදයට එරෙහි සටන
මේ වනවිට වේදය, උපනිශද්, බුදු දහම හා අනෙකුත් ආගම්ද හදාරා තුලනාත්මක දැනුමක් තිබුන අතර බුදු දහමේ සමාජ සංශෝධනයට අවශ්‍ය මූලධර්ම දැඩි විමසුමට ලක් කළේය.
ප්‍රථමයෙන් හින්දු කුලවාදයෙන් පීඩාවට පත්වූ තම ජනතාව නගාසිටුවීමට පාසල් පුස්තකාල හා නේවාසිකාගාර පිහිටුවීමට සංගමයක් ආරම්භ කළේය. රජයේ පොදු අරමුදල් වලින් පිහිටුවන ආයතනවලට තම ජනතාවට ඇතුළුවීමට ඉඩ ලබාගත හැකි පනතක් රජය මගින් සම්මත කර ගත්තේ එතුමාගේ දැඩි උද්යෝගය නිසයි.
1927 දී අහිංසක ජනතාවට ඇති සමාජ හිරිහැර ගැන ප්‍රසිද්ධ දේශනයක් පැවැත්වූ එතුමා නගර සභාව විසින් හරිජනයන්ට තහනම් කර තිබූ ජලාශයකින් ජලය බීමට එම රැස්වීමේ ජනතාවත් සමග පැමිණුනා. හින්දු කුලවාදීන් මෙයින් මහත් කලබලයට පත්වූ අතර එම ජලාශයේ ජලය පවිත්‍ර කිරීමට මහා යාගයක් ද පැවැත්වූවා. දෙවියන් සාමාන්‍ය ජනතාවටත් අයිති බව කියා කෝවිල්වලට ඇතුළුවීමට ගිය අතර සමහර අවස්ථාවල මහා අරගල ඇතිවුණා. සාමාන්‍යවූත්, හරිජනවූත්, අවර්ණවූත්, අජූත වූ මේ ජනතාව වෙනුවෙන් පාර්ලිමේන්තු ආසනයක් ලබාගැනීමට දැඩි වෙහෙසක් ගත් අතර ඉංග්‍රිසි ආණ්ඩුව කැමැත්තද ප‍්‍රකාශ කළා. මුස්ලිම්වරුන්ට පාකිස්තානය වෙන්කර දීමටත්, බංග්ලාදේශය දීමට කැමති වූ මහත්මා ගාන්ධි හරිජනයන් වෙනුවෙන් අම්බෙඞ්කාර්තුමා ගෙන ගිය සටනට සම්පූර්ණයෙන්ම විරුද්ධ විය. ඉංග්‍රිසින් රටින් පලවා හැරීම සඳහා සත්‍යග්‍රහ ආරම්භ කළ මහත්මා ගාන්ධිතුමා හරිජනයන්ට නිදහස ලැබෙන කිසිදු පනතකට කැමැත්ත නොදැක්වීය.
අම්බෙඞ්කාර්තුමා කළ සටනට අනුව හරිජන ගිවිසුම ඉංග්‍රිසි රජයෙන් ලබාදීමට තීරණ ගත් අවස්ථාවේ එම පනත අස්කරගන්නා තෙක් පූනා නගරයේ ගාන්ධිතුමා විසින් ආරම්භ කළ උපවාසය අත් නොහළේය.
දේශපාලන ජීවිතය
කම්කරුවන් වෙනුවෙන් මහා සටනක් ගෙන ගිය අම්බෙඞ්කාර්තුමාව 1946 දී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව කෙටුම්පත් කිරීමේ කමිටුවේ සභාපති පදවියට නේරුතුමාගේත් ඉංග්‍රිසීන්ගේත් කැමැත්ත ඇතිව පත්කරන ලදී. විශේෂයෙන් අද ඉන්දියාවේ හරිජනයන් කිසියම් ආකාරයක නිදහසක් භුක්ති විඳී නම් ඒ මේ ව්‍යවස්ථාවේ මිනිස් අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ අම්බෙඞ්කාර්තුමා ඇතුළත් කළ ව්‍යවස්ථාවන් නිසාය. අද මේ ව්‍යවස්ථාවට විරුද්ධව කුලවාදි හින්දූන් සටනක් ගෙන යන බව පෙනේ. මේ වනවිට පහත් කුලයේ යැයි සම්මත අය ඉතා ඉහළ තත්ත්වයන්ට පත්වී ඇත. පසුගිය කාලයේ ජනාධිපති ධුරයට පත්වූ කේ.ආර්. නාරායන්ද අඩු කුලයේ අයෙකි. ඉන්දීය රාජ්‍ය ලාංඡුනය සඳහා සාරානාථයේ සිංහ හිසත්, ජාතික ධජයට ධර්ම චක්‍රයත් යෙදීමට හැකියාව ලැබුණේද මෙතුමාගේ උත්සාහයෙනි. මේ සංකේත පැහැදිලිවම බෞද්ධ බව දැනගත් වජ්පායි රජය මේවා ඉවත් කිරීමේ උත්සාහයක යෙදුණි. 1956 ඔක්තෝබර් 14 වැනිදා එතුමා වටා සිටි ලක්ෂ ගණනාවක් ජනතාවත් සමග නාග්පූර් නගරයේදී බුදුදහම වැළඳ ගනිමින් මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය.
භාරතය ලොව තුළ ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් කළ ශ්‍රේෂ්ඨයාණන්ගේ ධර්මය නැවත භාරතයට ගෙන ඒමට අවස්ථාව ලැබීම භාග්‍යයක් වන අතර මා හින්දුවෙක් ලෙස ඉපදුනත් හින්දුවෙක් ලෙස මිය නොයමි
ඊනියා අජූතයින් අම්බෙඞ්කාර්තුමාට තමන්ගේ විමුක්තිදායකයා ලෙස සැලකූ අතර ඊශ්‍රායලයේ මෝසෙස් මෙන් මේ ජනතාව වහල්බවින් මුදවා ගැනීමට උත්සාහ ගත්තා.
වරක් මහත්මා ගාන්ධිතුමා එතුමා ගැන කීවේ මෙසේය.
වර්තමාන ඉන්දියාවේ නවීන ”මනු” ලෙස සැලකිය හැකි ආචාර්ය අම්බෙඞ්කාර් අපට අලූත් ව්‍යවස්ථාවක් නිර්මාණය කළේය. අම්බෙඞ්කාර්ගේ ජීවිතය අපට පාඩමක් වන්නේ අපේ සමාජයේ තිබුණ බොහෝ දුර්ගුණ දුරු කිරීමට ඔහු මහන්සි ගත් නිසයි.
බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙන් පසු වසරින් වසර සංඛ්‍යාත්මක වශයෙන් බෞද්ධ පිරිස වර්ධනය වූ අතර මේ වසරේ ඔක්තෝබර් 14 අති විශාල ප්‍රමාණයක් බුදුදහම වැළඳගත්හ. විශේෂයෙන් බුදුදහම එතරම් ප්‍රකට නැති පංජාබයේ අති විශාල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් විවෘත කිරීමට මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ අම්බෙඞ්කාර් අනුස්මරණ කමිටුව සූදානමින් සිටී.
සටහන් සහ ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු නායකයන් ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:1891 උපත් ප්‍රවර්ගය:1956 මරණ
මිල්ටන් මල්ලවආරච්චි
මිල්ටන් මල්ලවආරච්චි යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටි ප්‍රවීන ජනප්‍රිය ගායකයෙකි. ජනප්‍රිය ගායක රනිල් මල්ලවආරච්චි මිල්ටන්ගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයායි.
මිල්ටන් කෝට්ටේ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලබා ඇත.
ලා සිලනියන්ස් සංගීත කණ්ඩායමේ ගායකයෙකුවි සිටියෙදී ප්‍රවීන නිෂ්පාදක පැට්‍රික් කොරේරාගේ අවධානයට යොමුවූ මිල්ටන් 1969 දී ඔරුවක පාවෙන රූගන අඳුරේ ගීතයෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු කරුණාරත්න අබේසේකර, චිත්‍රානන්ද අබේසේකර, ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස්, කේ. ඩී. කේ. ධර්මවර්ධන, ධර්මසිරි ගමගේ, අජන්තා රණසිංහ, ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන වැනි ප්‍රවීන ගීතරචකයන් රචිත කල ගීත බොහෝ ගායනා කර ඇත.
කරුණාරත්න අබේසේකර රචිත ඈත එපිට දුර ආකාසේ... ස්වර්ණ වර්න තරුවක් විලසේ ගීතය මිල්ටන් ඔහුගේ බිරිඳ ස්වර්ණා වෙනුවෙන් ගයන ලදී.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:1945 උපත් ප්‍රවර්ගය:1998 මරණ
මෙරේ අන්ග්නේ මේන්
මෙරේ අන්ග්නේ මේන්... යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරාවක් වන අතර එය ස්ටාර් ප්ලස් රූපවාහිනී නාළිකාව ඔස්සේ ලෝකය පුරා විකාශය කෙරිණි. 2015 ජූනි 15 දින මෙහි විකාශය ආරම්භ විය. සතියේ සෑම දිනකම ප.ව. 06:00ට මෙය විකාශය කෙරිණි. මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව රූගත කොට ඇත්තේ මුම්බායිහි වුවත්, කථාවට පසුබිම් වී ඇත්තේ මූඝල්සරායි නම් ප්‍රදේශයයි.
එක්සත් රාජධානිය තුළ ස්ටාර් ප්ලස් නාළිකාවේ ප්‍රේක්ෂකයන් වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ වැඩසටහන් අතුරින් එකක් වන මෙය, දිනකට ප්‍රේක්ෂකයින් 100,000ක සාමාන්‍ය ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් හිමි කරගැනීමට සමත් විය.
ස්ෆියර් ඔරිජින්ස් යන නිෂ්පාදන සමාගමේ නිර්මාණයක් වන මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ සන්ජෝයි වාධ්වා සහ කෝමල් සන්ජෝයි වාධ්වා විසිනි. මෙය පාර්තෝ මිත්‍රාගේ අධ්‍යක්ෂණයකි. මෙහි සංකල්පය සහ කථාව විනෝද් රංග්නාත්ගෙනි. එහි කථාංගික කථාව සහ තිර රචනය සිදු කරන ලද්දේ ශිල්පා චෞබේ, සුෂිල් චෞබේ සහ පංකජ් මාව්චි යන පුද්ගලයින් විසිනි. මෙහි දෙබස් විනෝද් තාරනි විසින් නිර්මාණය කරන ලද ඒවා වේ. ජනක් චෞහාන්, ෆිරෝස් ඛාන් සහ අනිල් වී. යන අය මෙහි සංස්කරණයෙන් දායක වූහ. මෙහි එක් කථාංගයක් මිනිත්තු 23ක ධාවන කාලයකින් සමන්විත ය.
කථා පුවත
මෙරේ අන්ග්නේ මේන් නැමැති ස්ටාර් ප්ලස් නාළිකාවෙන් විකාශය වන මෙම රූපවාහිනී සෝප් ඔපෙරාව මගින් ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ්හි මූඝල් සරායි නගරයේ වෙසෙන දර්ශීය ධනවත් පවුලක දිවිය නිරූපණය කරයි. මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව ශ්‍රීවාස්ථවවරුන් නැමැති ධනවත් පවුල වටා ගෙතී ඇත. ශ්‍රීවාස්ථවවරුන්ගේ පවුලේ මාතෘ මූලිකාවිය වන්නේ ශාන්ති නැමැත්තියයි. ශාන්ති විසින් සිය පවුලේ සම්බන්ධතා සහ කටයුතු ඇගේ ශෛලියක් අනුව මෙහෙයවනු ලබන අතර, පවුලේ සෙසු සාමාජිකයින් සහ නිවස තුළ ඔවුන්ගේ ක්‍රියා කලාපය සම්පූර්ණයෙන් රැඳී ඇත්තේ ඇගේ පාලනය යටතේ ය. ඇගේ මුණුපුරකුගේ භාර්යාවක වශයෙන් නව මනාලියක් පවුලට ඇතුළු වන විට, මෙම නව සාමාජිකාවට නිවසේ ස්ථාපිත සම්ප්‍රදායයන් සමග ගැටීමට සිදුවන අයුරු මෙමගින් නිරූපිත ය. මීට අමතරව, ශ්‍රීවාස්ථවවරුන්ගේ සංඛීර්ණ පවුල ඇගේ දියණිය වන සර්ලාගේ දුෂ්කර පවුල සමග ද සම්බන්ධ ය. මේ නිසා කථාව ගලායාමේ දී, මෙම පවුල් දෙක අතර ඇති වන ආරවුල් මෙන්ම කුඩා සිදුවීම් පවා විශාල අර්බුදයකට හේතුවන අයුරු මැනවින් වටහා ගත හැක. මෙම කතාමාලාවේ ඇති උත්ප්‍රාසය සහ ව්‍යාංගය නිසා එය තවත් අර්ථවත් වී ඇත. ශාන්ති විසින් කෞශල්‍යා සහ රියා අතර ඇති සම්බන්ධතාව මෙන්ම, ෂිවම් අතර ඇති සම්බන්ධතාව ද බිඳදැමීමට උත්සාහ දරන්නී ය. මීට අමතරව, ශාන්ති දේවි සමග කටයුතු කිරීමේ දී රියා හට ග්‍රාම්‍ය ස්වරූපයකින් හැසිරෙන්නට සිදු වේ.
සම්පත් කුමාරතුංග
සම්පත් කුමාරතුංග යනු  නිවේදකයෙකු සහ  ජනප්‍රිය ටෙලි නාට්‍යය නළුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ජොං දෝ-ජොන් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
ජොං දෝ-ජොන් යුනවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 2014දී විකාශය වූ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. මෙහි ප්‍රධාන චරිතය වන ජොං දෝ-ජොන්ගේ චරිතය නිරූපණය කරනු ලබන්නේ චෝ ජේ-හ්‍යුන් විසිනි. ජොං දෝ-ජොන් යනු සැබෑ ඓතිහාසික චරිතයක් (1342-1398) වන අතර, ඔහු ජොසොන් රාජවංශයේ ආදිකර්තෘ වන තේජෝ රජුගේ සමීප ආධාරකරුවකු මෙන්ම, එකල විසූ බලවත්ම විද්වතකු සහ දේශපාලනඥයකු ද විය. මෙම කාලාන්තර නාට්‍යය මගින් ජොසොන් රාජවංශය පිහිටුවීමේ දී ජොං ඉටුකළ තීරණාත්මක මෙහෙය සහ ඔහු මුහුණපෑ බාධාවන් නිරූපණය වේ. එසේම ජොසොන්හි දේශපාලනය සහ නීති කෙසේ හැඩගැස්විය යුතු ද යන්න පිළිබඳ ඔහු තුළ තිබූ අභිමතාර්ථ ද මින් ගෙනහැර දක්වයි. KBS1 නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය ඇරඹි මෙය 2014 ජනවාරි 4 සිට ජූනි 29 දක්වා සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනවල 21:40ට විකාශය වූයේ කථාංග 50කින් යුක්තව ය.
ජොං දෝ-ජොන් කතාමාලාව දැවැන්ත ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාර හිමිකරගත් අතර විචාරකයන් පැවසූයේ එය නව සහස්‍රකයේ කොරියානු ඓතිහාසික නාට්‍ය අතර වඩාත් "නිර්ව්‍යාජ සහ යතාර්ථවාදී" කතාමාලාවක් බවයි. 41වන කොරියා විකාශන සම්මාන උළෙලේ දී මෙම කතාමාලාව ප්‍රධාන ත්‍යාගය (දේසං), හොඳම අධ්‍යක්ෂක සහ හොඳම රචකයාට හිමි සම්මාන හිමිකරගත්තේ ය. එසේම ‍චෝ ජේ-හ්‍යුන් හට 50වන බෙක්සං කලා සම්මාන උළෙලේ හොඳම රූපවාහිනී නළුවාට හිමි සම්මානය ද ප්‍රදානය කෙරිණි.
කථාපුවත
නාට්‍යය ඇරඹෙන්නේ 1374 දී එනම් ගොර්යෝවේ ගොංමින් රජුගේ අවසන් රාජ්‍ය වර්ෂයයි. මෙකල රාජ්‍ය පාලනය දූෂණයෙන් සහ දේශපාලන අරගලවලින් ගහන වූ අතර, ‍බලය අවභාවිත කිරීම ද සිදු විය. මේ නිසා රාජ්‍ය නිලධාරීන් සහ විද්වතුන් නව රාජවංශයක් සහ නව යුගයක් පිළිබඳ සිහින මවන්නට විය.
ජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවා වර්ෂ හයකට පසුව ජොං මියගියේ ය. 1398දී ඔහුගේ ප්‍රධාන දේශපාලන එදිරිවාදියා වූ යි බං-වොන් (තේජෝගේ පස්වන පුත්‍රයා) විසින් ඔහුව ඝාතනය කරන ලදී. ජොං හා ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ට අමතරව යි බං-වොන් තමන්ගේම අර්ධ සොයුරන් දෙදෙනා (කිරුළහිමි කුමරු ද ඇතුළුව) ඝාතනය කළේ ය. මෙම කුමන්ත්‍රණය "කුමාරවරුන්ගේ ප්‍රථම අරගලය" ලෙස ප්‍රකට විය‍. යි බං-වොන් පසුව ජොසොන්හි තෙවන රජු වූ තේජොං රජු ලෙස සිහසුනට පත් විය.
නිෂ්පාදනය
ඓතිහාසික නාට්‍ය සත්‍ය කරුණුවලට වඩා ප්‍රබන්ධ කරුණු මත නිර්මාණය කොට ඇති බවට එල්ල වූ විවේචනවලට KBS නාළිකාව එල්ලකළ ප්‍රතිප්‍රහාරයක් ලෙස ජොං දෝ-ජොන් කතාමාලාව හැඳින්විය හැක. නව සහස්‍රකයේ ආරම්භයේ සිටම යතාර්ථවාදී කාලාන්තර නාට්‍ය විරළ වූ හෙයින් කොරියානු රූපවාහිනී විචාරකයින්ගේ බලාපොරොත්තු සඵල වීමත් ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම නාට්‍යය ඓතිහාසික අතින් සම්පූර්ණත්වය හිමි කරගත හැකි යැයි විශ්වාස කෙරුණු හෙයින් KBS විධායක නිලධාරියකු වූ ජං සොං-හ්වන් පුවත් සමුළුවක දී ප්‍රකාශ කළේ, "දිගු කලක සිට මෙම ව්‍යාපෘතිය නිෂ්පාදනය කිරීමට අප දැඩි අපේක්ෂාවෙන් සිටිනවා. මහජන විකාශකයකු ලෙස, ඉතිහාසය පිළිබඳ නිශ්චිත අවබෝධයක් ඇතිවන නාට්‍ය නිර්මාණය කිරීමඅපගේ යුතුකමකැයි අපට හැඟී ගියා."
මෙම කතාමාලාව සෙසු කතාමාලාවලින් වෙනස් වන්නේ මෙමගින් රජවරුන්ගේ දිවියට වඩා දේශපාලනඥයකුගේ දිවිය කේන්ද්‍රකොට ගෙන ඇති නිසායි. වසර දෙකක පූර්ව-නිෂ්පාදන සමයයක් පැවති මෙය, වොන් බිලියන 13.5 (ඇ. ඩො. මිලියන 12.5) ක අයවැයකින් යුතු විය. ජොං දෝ-ජොන් නිර්මාණය කිරීම සඳහා නිෂ්පාදක කණ්ඩායම විසින් කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ආචාර්ය හෝ ශාස්ත්‍රපති උපාධි සහිත ඉතිහාස විශේෂඥයින්ගෙන් යුත් උපදේශක මණ්ඩලයක් පත්කරන ලදී. මෙහි දී ජොං ජීවත්වූ කාලසීමාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කෙරිණි. මෙහි චරිත නිරූපණය කරන්නන්ට සුප්‍රකට ඉතිහාසඥ ලී දොක්-ඉල් විසින් ජොසොන් යුගයේ ආරම්භයත් සමග නිර්මාණය වූ කොන්ෆියුසියානුවාදී සහ රාජ්‍ය සම්ප්‍රදායයන් පිළිබඳ සිව් මාසික පාඨමාලාවක් පවත්වන ලදී. (ගොර්යෝවේ රාජ්‍ය ආගම බුදු දහම වුව ද, ජොසොන් රාජ්‍යය කොන්ෆියුසියානු අගයයන් මත දැඩිව පදනම් වූවකි) ජොං දෝ-ජොන්ගේ ප්‍රකාශයක් වන, "ඔබ ජනතාවගේ හදවත හසුකරගත්තොත්, ජනතාව ඔබට ගෞරව කරාවි. නමුත් ඔබ ඔවුන්ගේ හද දිනා ගැනීමට අපොහොසක් වුවහොත්, ඔවුන් නිසැකවම ඔබට පිටුපානු ඇත" යන ප්‍රකාශය නාට්‍යයේ වෙබ්අඩවියේ නිෂ්පාදන සටහන් අතර ද ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.
ප්‍රධාන රචක ජොං හ්යොන්-මින්, ගොර්යෝ යුගයට අයත් ග්‍රන්ථ රැසක් මෙන්ම නාට්‍යයේ ඇතුළත් පුද්ගලයන්ගේ චරිතාපදාන පිළිබඳව ද පරිශීලනය කළේ ය. ජොං මීට පෙර දශකයක් පමණ පාලක සේනුරි පක්ෂය සහ එහි ප්‍රධාන විපක්ෂය වූ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ කොරියානු නීති සම්පාදකයින් 10 දෙනකුට සහාය වී තිබේ. මේ නිසා දේශපාලනය පිළිබඳ ඔහුගේ දැක්ම නිෂ්පාදක කිම් හ්යොං-ඉල් විසින් ඔහුව රූපවාහිනී කතාමාලාව රචනයට තෝරා ගැනීමට හේතු වන්නට ඇත. ඇතැම් සංස්කෘතික නිරීක්ෂකයින් පවසා සිටියේ කොරියාවේ වර්තමාන දේශපානික තත්ත්වය - නිදහස් මතධාරීන් සහ මධ්‍යස්ථ මතධාරීන් අතර බල තරගය - මෙම ජොං දෝ-ජොන් කතාමාලාවට සමාන බවයි. අධ්‍යක්ෂක කං බ්‍යුං-තෙක් පැවසූයේ ‍ජොං "තාර්කික සහ ප්‍රායෝගිකයි. මේ ද්විත්වය වර්තමානයේ කොරියාවේ වැදගත් වටිනාකම් දෙකකි." යනුවෙනි.
පිළිගැනීම
ජොං දෝ-ජොන් කතාමාලාව සියයට 12ක දැවැන්ත ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිශතයක් (AGB නීල්සන් කොරියා පාඨාංක අනුව) හිමිකරගත්තේ ය. නාට්‍යයේ නිල වෙබ්අඩවියට පළමු සති ද්විත්වය තුළම 500කට අධික තැපැල් සංඛ්‍යාවක් හිමි විය.
මෙම කතාමාලාවේ සාර්ථකත්වයට හේතු වූ තවත් සාධකයක් ලෙස ඒ හා ආසන්න කාලයක ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු ජොංගේ දිවිය පිළිබඳ රචිත ග්‍රන්ථ දැක්විය හැක. ඉතිහාස ග්‍රන්ථ නිසා තවත් විකාශන සමාගමක් වූ MBC ආයතනය ද මෙම විද්වතාගේ චරිතය අලලා නාට්‍යයක් නිපදවීමට සැලසුම් කළත්, KBS නාළිකාවේ කතාමාලාව ලත් සාර්ථකත්වය නිසා MBC නාළිකාව එහි සැලසුම් දින නියමයක් නොමැතිව කල්දැමී ය.
මීට අමතරව, KBS නාළිකාව එහි ඉතිහාස කථා වැඩසටහන වූ The Day, History Journal විකාශය කළේ ඉරිදා දිනවල ප.ව. 10:30ට ය. එනම් හරියටම ජොං දෝ-ජොන් විකාශය අවස්න වීමෙන් පසුව ය. නාට්‍යයේ පළමු කථාංගය වන විට, ඉතිහාස කථා වැඩසටහන මගින් ජොං, ගොර්යෝවේ බිඳ වැටීම සහ ජොසොන්හි පිබිදීම අනුයාත කථාංග තුනක් ඔස්සේ විකාශය කෙරිණි. ඉතිහාස කථා වැඩසටහන එහි කමිටු සාමාජිකයින් ලෙස ඉතිහාසඥයන් පමණක් නොව, කවියන්, චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂවරුන් සහ ජනප්‍රිය සංස්කෘතියේ විචාරකයින්ට ද ආරාධනා කොට තිබිණි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලා
සංජයි ලීලා භන්සාලි
සංජයි ලීලා භන්සාලී (born 24 February 1963) is an Indian director, producer, screenwriter, and music director who is known for his work in Hindi cinema. Bhansali is the recipient of several awards, including five National Film Awards, eleven Filmfare Awards and a BAFTA nomination. In 2015, the Government of India honoured him with the Padma Shri, the fourth highest civilian award.
Bhansali made his directorial debut with Khamoshi: The Musical (1996), for which he received the Filmfare Critics Award for Best Film. He rose to prominence in Hindi-language cinema with the commercially successful romantic drama Hum Dil De Chuke Sanam (1999), the epic romantic drama Devdas (2002) — for which he received a nomination for the Best Film Not in the English Language at British Academy of Film & Television Awards (BAFTA) — and the drama Black (2005), for all of which he received multiple Best Director Awards and Best Film Awards along with additional Critics Award for Best Film for the latter at Filmfare Awards, and multiple National Film Awards for the latter two. He followed it by directing consecutive commercially unsuccessful films such as Saawariya (2007) and Guzaarish (2010), however, Guzaarish received positive reviews from critics and audiences.
This changed with his adaptation of Shakespeare's Romeo and Juliet — the tragic romance Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela (2013) — opened to positive reviews and strong box office collections, for which he received several awards and nominations. His home production biographical sports film Mary Kom (2014), had him receive his third National Film Award. His period dramas Bajirao Mastani (2015) and Padmaavat (2018) both rank among the highest-grossing Indian films of all time. For the former, he won the National Film Award for Best Direction, as well as Filmfare Awards for Best Director and Best Film; and for the latter, he won National Film Award for Best Music Direction and Filmfare Award for Best Music Director.
He is an alumnus of the Film and Television Institute of India. He is the founder of the production house Bhansali Productions.
Personal life
Sanjay Leela Bhansali was born in Bhuleshwar, South Mumbai to a Gujarati Baniya family. His mother, Leela used to sew clothes to make ends meet. He speaks Gujarati at home and loves Gujarati food, music, literature and architecture.
Career
Bhansali began his career as an assistant to Vidhu Vinod Chopra and was involved in the making of Parinda, 1942: A Love Story and Kareeb. However, they had a falling-out when Bhansali refused to direct Kareeb. In 1996, he made his directorial debut with Khamoshi: The Musical, the commercially unsuccessful but critically acclaimed narration of a daughter's struggle to communicate with her deaf-mute parents. The film earned the Critics Award for Best film at Filmfare. He rose to prominence in Indian cinema with a triangular love story, Hum Dil De Chuke Sanam, starring Aishwarya Rai, Salman Khan, and Ajay Devgan, which established his individualistic stamp for visual splendour and creating auras of celebration and festivity. The film was premiered in the Indian Panorama section at the 1999 International Film Festival of India. It was a great commercial and critical success, and won numerous awards including four National Awards and nine Filmfare Awards.
His next film, Devdas, starring Shah Rukh Khan, Aishwarya Rai and Madhuri Dixit, was Bhansali's ode to the novel of the same name, which became the highest-grossing film of 2002. The film also received unanimous acclaim from the critics and won all the major accolades at Filmfare, emerging as the most awarded film in Filmfare, (tied with the 1995 Dilwale Dulhania Le Jayenge). At the 50th National Film Awards, it won five awards including Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment. It received a nomination for the Best Foreign Film at the British Academy of Film & Television Awards (BAFTA). It was India's submission for the Academy Award for Best Foreign Language Film. The film was also screened at the 2002 Cannes Film Festival. It stood eighth in Time magazine's "The 10 Greatest Movies of the Millennium (Thus Far)". His next film, Black, starring Amitabh Bachchan and Rani Mukerji, broke his own all-time record of Devdas by garnering eleven awards, the highest number of awards ever given to a single film at Filmfare. It stood fifth in Time (Europe)'s "10 Best Movies of the Year 2005" among films from across the world. At 53rd National Film Awards, he received his second National award for Best Feature Film in Hindi. Hum Dil De Chuke Sanam, Devdas and Black earned him multiple Best Director and Best Film Awards at Filmfare, the latter also received additional Critics Award for Best Film. In 2006, Bhansali participated as a judge on reality TV show Jhalak Dikhhla Jaa alongside Farah Khan and Shilpa Shetty.
Bhansali's next film Saawariya (released in 2007) was met with sharp criticism and poor collections at the box office. In 2008, Bhansali staged the opera Padmavati, an adaption of the 1923 ballet written by Albert Roussel. The show premiered in Paris at the prestigious Théâtre du Châtelet and next at the Festival dei Due Mondi, where it received "fifteen minutes of standing ovation and seven curtain calls at the end of the first show." Bhansali received many positive comments from international critics for his work. In 2010, Bhansali released Guzaarish, starring Hrithik Roshan and Aishwarya Rai, in which he also made his debut in music direction. The film received positive to mixed reviews from critics, but could not perform well at the box office. Guzaarish earned him a Best Director nomination at Filmfare. In 2011, he became a judge on the Indian music talent show X Factor India Season 1. The same year, he also produced the musical comedy film My Friend Pinto, which also received mixed reviews and tanked at the box office. In 2012, Bhansali produced Rowdy Rathore, a remake of the Telugu film Vikramarkudu, starring Akshay Kumar and Sonakshi Sinha and directed by Prabhu Deva. The film received mixed reviews from critics and became a major commercial success, Box Office India labelled it as a blockbuster film. The following year, he produced Shirin Farhad Ki Toh Nikal Padi which also received mixed reviews, but could not perform well at the box office. In 2013, Bhansali directed Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela, an adaptation of Shakespeare's Romeo and Juliet, starring Ranveer Singh and Deepika Padukone. Some religious groups opposed the movie claiming that the former title Ramleela was misleading, because the movie had nothing to do with Ramlila, the traditional enactment of the life and story of Hindu deity, Lord Rama. The film's release had been stayed by Delhi High Court due to the controversy over its title, claiming that the movie hurt the religious sentiments of Hindus. Later the film's title was changed to Goliyon ki Rasleela Ram-Leela, and eventually released in India as scheduled. However, after a week of release, Lucknow bench of Allahabad High Court banned the movie's release in Uttar Pradesh. Despite the controversy and limited release, the film opened to critical acclaim and strong box office collections worldwide, ultimately earning ₹2.02 billion (US$31 million) and emerging as the fifth highest-grossing film of 2013. The film garnered several award nominations for Bhansali including Best Film and Best Director nominations at Filmfare. The same year, Bhansali debuted in television with the show Saraswatichandra, starring Gautam Rode and Jennifer Winget, which he later left after few episodes.