cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ගුරු පුස්තකාලයාධිපති
දේශන හා සාකච්ඡා පැවැත්වීම
මෙමගින් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට එකම අවස්ථාවකදී පාඨකයින් විශාල සංඛ්යා්වක‍ට අධ්‍යාපනය ලබා දීමට හැකි වේ. දේශනා සාකච්ඡාවල මාතෘකා විය යුත්තේ පුස්තකාලය හා එහි සේවා ගැන පමණක් නොවේ. විඥාපන සාක්ෂරතාවය, විවිධ විෂයන්ට අදාලව එසේත් නොමැතිනම් කාලීන ගැටළු, පෞරුෂ වර්ධනය, තොරතුරු තාක්ෂණය ආදී වූ විවිධ මාතෘකා පාදක කොට ගනිමින් සිසු සාධනය වර්ධනය කිරීමෙහිලා ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට විවිධ දේශන, සම්මන්ත්‍රණ සංවිධානය කල හැක. විෂය දැනුමට අමතරව එවැනි වූ බාහිර අංශ පිළිබදව ද අවධානය ඒ තුළින් යොමු වේ.
වැඩමුළු හා සම්මන්ත්‍රණ පැවැත්වීම
තොරතුරු කුසලතා වර්ධනය සදහා උපයෝගී කොටගත හැකි ඉතා සාර්ථක ක්‍රමයකි. විමර්ශන ග්‍රන්ථ පරිශීලනය හා ඒවායින් තොරතුරු සොයා ගන්නා ආකාරය සිසුන්ට හුරු කරවීමට වැඩමුළු ඉතා ප්‍රයෝජනවත්ය. නිදසුනක් ලෙස විශ්ව කෝෂයකින් වචනයක් තේරුම සොයා ගන්නා ආකාරය දැක්විය හැක. දුරකතන නාමාවලිය, තොරතුරු සංග්‍රහ, අත්පොත් බදු මූලික විමර්ශන ග්‍රන්ථ පරිහරණය මෙන්ම පියවර පාඩම්, සංහිත තැටි, පරිගණක භාවිතය පිළිබදවද පාඨකයින්ගේ කුසලතා වර්ධනයට වැඩමුළු ප්‍රයෝජනවත් වේ. විෂය සමගාමී ක්‍රියාකාරකම් සංවිධානය කිරීම තුළින් අධ්යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරීම ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ වගකීමකි. එමෙන්ම සැගවුණු විෂයමාලාව කෙරෙහිද ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ භූමිකාව ඉතාමත් වැදගත් වේ. සැගවුණු විෂයමාලාව යනු යහපත් පුරවැසියෙකු ලෙස ජීවත්වීම සදහා අවශ්‍ය විනය, සාරධර්ම වැනි උතුම් ගුණාංග ශිෂ්‍යයයාට ලබාදීම සදහා පාසල තුල සංවිධානය කරනු ලබන සියලු ක්‍රියාකාරකම් සමුදායයි. “පොත් කියවීම තුළින් සදාචාරවත් පුරවැසියෙකු බිහිකරගත හැක”. සාරධර්ම වර්ධනයට රුකුල්දෙන පොත් කියවීමට අවස්ථාව සැලසීම, පිළිගත නොහැකි හැසිරීම්වල නිරතවන ළමුන්ට අවවාද දී ඔවුන් තුළ විනය ඇති කිරීම, සදාචාරාත්මක ගුණධර්ම පිළිබදව ළමුන් දැනුවත් කිරීම හා ඒ පිළිබද ළමුන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම ආදිය තුළින් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට සැගවුණු විෂයමාලාව කෙරෙහි දායකත්වය ලබාදිය හැක.
ඉගෙනුම් උපාය මාර්ග පිළිබඳ දැනුම
ඉගෙනුම ඉගැන්වීම් ක්‍රියාවලිය වඩාත් ඵලදායී හා කාර්යක්ෂම බවට පත් කර ගැනීමට නම් ගුරුවරයා විසින් හැකි සෑම විටම සිසුනට ප්‍රාථමික මට්ටමේ ඉගෙනුම අත්දැකීම් ලබා දීමට කටයුතු කළ යුතු වේ. අධ්‍යාපනයෙහි ඵලදායීතාවය වර්ධනය කර ගැනීමට ක්‍රම රාශියක් තිබේ. මේ විවිධත්වයම ඉගෙනීමට උත්තේජනයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. එමෙන්ම ඒවා එකිනෙකාට අභිමත ඉගෙනීම් රටාවන්ට වඩාත් සමීපස්ථ ලෙස ගැලපෙන හෙයින් ඒ සිසුන්ට වඩාත් ගැලපෙන ඉගෙනුම් ක්‍රමය තෝරා ගත යුතුය. කණ්ඩායම් වැඩ, පැවරුම්, පරිගණක භාවිතය, බුද්ධි කලම්භනය, පුස්තකාල විමසුම් ආදී වූ වශයෙන් ක්‍රම රාශියක් ඇත. ඒ අතරින් ශිෂ්‍යයා, වයස, බුද්ධි මට්ටම, ලබාදිය යුතු විෂය කරුණු ආදිය සලකා බලා සුදුසු ක්‍රමය තෝරා ගත යුතුය. ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට මෙම ඉගෙනුම් උපාය මාර්ග පිළිබඳ දැනුම තුළින් ගුරුවරුන්ගේ කාර්යක්ෂමතාවය දියුණු කිරීමට හා එමගින් බොහෝ දුරට නොගැලපෙන ඉගැන්වීම් ක්‍රම නිසා සිදුවන ශිෂ්‍යය හැකියාවන් අපතේ යාම වළක්වාගත හැක. එමෙන්ම මෙහිදී පාඨ ග්‍රන්ථ ඇසුරින් හෝ දේශන මගින් පමණක් ලබා දෙන දැනුම ප්‍රමාණවත් නොවේ. විශේෂයෙන් බාල ළමුන්ගේ සිත් ඇද ගැනීම සදහා පාඩම විචිත්‍ර එකක් වීම අවශ්ය  වේ. මේ නිසා ගුරු භවතුන් විසින් සිය ඉගැන්වීම් කාර්යයයේ ඵලදායීතාවය නංවාලීම පිණිස යොදාගත හැකි වැදගත් ක්‍රමෝපායක් නම් ඉගැන්වීම් ආධාරක උපයෝගී කර ගැනීමයි. මෙම ආධාරක පෙරළුම් සටහන්, වගු, ‍චිත්‍ර, ආදර්ශන හා ආකෘති බදු සරල ඒවායේ සිට රූපවාහිනී වැඩසටහන්, පටිගත කළ වැඩස‍ටහන් බදු සංකීර්ණ ඒවා විය හැකිය. විශේෂයෙන් රූපවාහිනීය හා පරිගණකය විසින් ගුරුවරයාට අරපිරිමැසුම් දායක ලෙස විවිධ ඉගැන්වීම් ආධාරක තනා ගැනීමට ශක්තිමත් පදනමක් සපයා තිබේ. මේ සදහා ගුරු   පුස්තකාලයාධිපති සහයෝගය දැක්වීම තුළින් අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කර ගත හැක. යොදාගනු ලබන ඉගෙනුම් ක්‍රමවේදය අනූව පාඩම් සැලසුම් සකස් කිරීමට ද ගුරුවරයාට උදව් කළ යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස පුස්තකාල විමසුම නම් ක්‍රමවේදය භාවිතා කරන්නේ නම් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට ඍජුවම ඒ කෙරෙහි සම්බන්ධවීමට සිදු වේ. එබැවින් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරීම උදෙසා ඉගෙනුම් උපාය මාර්ග පිළිබඳ දැනුම ඉතා වැදගත් වේ.
ඉගෙනුම් ශෛලිය පිළිබඳ දැනුම
ඉගෙනීම මිනිසාගේ අභ්‍යන්තර සංස්ථාපිත සහජ ක්‍රියාවකි. හේ උප්පත්තිය ලබන මොහොතේ නැතහොත් ඊටත් පෙර සිට තමන්ම බාහිර පුද්ගලයෙකුගේ මැදිහත්වීමකින් තොරව යම් යම් දේ ඉගෙන ගනියි. කෙසේ වූවද තනිව / ස්වායත්තව මිනිසාට ඉගෙන ගත හැකි දේවල් සීමාවක් තිබේ. ඔහුට පරිසරයෙහි පවතින සෑම සංසිද්ධියක්ම හුදෙකලාව ඉගෙනගත නොහැකිය. තමන්ට ඉගෙනීමට නොහැකි ප්‍රපංචයන් ඉගෙනීම‍ට සහය වීම ඉගැන්වීමේ පොදු කාර්යයකි. එක් එක් පුද්ගලයාගේ ඉගෙනුම් ශෛලිය වෙනස් වේ. බොහෝ ළමුන් තනිව ඉගෙනීමට කැමතිය. “තමා විසින් ලබාගන්නා දැනුම මිනිසාගේ අධ්‍යාපනයේ හොදම කොටසයි.” (එච්.ඒ.අයි.ගුණතිලක) එමෙන්ම පරිකල්පන බුද්ධියක් සහිත ළමුන්, විශ්ලේෂණයෙන් ඉගෙන ගන්නා අය, සාමාන්‍ය ඉගෙනුම්කරු, අත්දැකීම් අශ්‍රිත ඉගෙන ගන්නා අය ආදී වූ වශයෙන් එකිනෙකාගේ ඉගෙනුම් ශෛලීන් විවිධ වේ. එබැවින් මෙම සියළු ළමුන්ට පරිශීලනය කල හැකි වන ආකාරයට, සියළු ළමුන්ගේ ඉගෙනුම් අපේකෂාවන් ඉටුවන අකාරයට පුස්තකාලය සකස් කිරීම ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ භූමිකාවේ වැදගත් කාර්යභාරයකි. එබැවින් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරීම උදෙසා ළමුන්ගේ විවිධ වූ ඉගෙනුම් ශෛලිය පිළිබඳ දැනුම ඉතා වැදගත් වේ. ඉගෙනුම් ඉගැන්වීම් ක්‍රියාවලියේදී පළපුරුදු ගුරුවරයෙක් වශයෙන් මෙන්ම තොරතුරු කළමනාකරුවෙකු වශයෙන් ද ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ කාර්යභාරය ඉතාමත් වැදගත් වේ. ඒ අනූව,
තොරතුරු සම්පත් පිළිබඳ දැනුම
තොරතුරු සම්පත් නමින් සාමාන්‍යයෙන් හදුන්වනු ලබන්නේ කිසියම් කාර්යයක් කිරීම සදහා අවශ්‍ය භෞතික, මානව ද්‍රව්‍ය හා මූල්‍යයයි. පෞද්ගලිකව තම අභිමතය පරිදී පරිහරණය කල හැකි පෙළපොත්, මොඩියුල, අත්පත්‍රිකා ගොනු, අධ්‍යාපනික වීඩියෝ පටි, ශ්‍රවය තැටි, කදා පටල, විනිවිදක, සංගෘහිත තැ‍ටි ආදී වූ මෙවලම් තොරතුරු සම්පත් වේ. ඒ අනූව ගත් කල තොරතුරු සම්පත් අංශ පහක් යටතේ වර්ග කල හැක. එනම්, •	මුද්‍රිත සම්පත් - Printed resources (ප්‍රබන්ධ හා ප්‍රබන්ධ නොවන) •	රූපමය ද්‍රව්‍ය - Graphic resources •	ශ්‍රව්‍ය සම්පත් - Audio – Video resources •	විද්යුදත් සම්පත් - Electronic resources •	මාර්ගගත ඉගෙනීම - On-line මේ ආදී වූ තොරතුරු සම්පත් පිළිබදව මනා වූ අවබෝධයක් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. පාසල් පන්තිකාමර කාර්යයන්, විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම්, පැවරුම් ඇතුළු කාර්යයන් සදහා අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයට පාඨ ග්‍රන්ථ හැරුණු වි‍ට සම්පත් මූලාශ්‍ර රාශියක් අවශ්යය වේ. මෙම මූලාශ්‍රය සැලයීමේ වගකීම පැවරී ඇත්තේ ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිවරයාටය. ඉගැන්වීම් කාර්යයට අවශ්‍ය තොරතුරු මූලාශ්‍ර, ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය මූලාශ්‍ර , ඉගැන්වීම් ආධාරක, අන්තර්ජාල සේවා,  ආදී කවර මාධ්‍යයන් ගුරුවරයාට අවශ්‍ය වන්නේදැයි ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට අවබෝධයක් තිබිය යුතුය. මෙවන් වූ තොරතුරු සම්පත් භාවිතා කිරීමෙන්, විෂය ක්‍ෂේත්‍රයන් ඉක්මවා ගිය තොරතුරු ප්‍රමාණයක් සිසුවාට ලබා දිය හැක. විද්‍යානුකූලව හා බුද්ධිමත්ව මෙම තොරතුරු සම්පත් භාවිතා කිරීමෙන් ඒ ඒ විෂයන්ට අදාල තොරතුරු සම්භාරයක් ඉදිරිපත් කල හැක. එබැවින් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිවරයාට මෙම තොරතුරු සම්පත් තෝරා ගන්නා විට පාසලේ විෂය නිර්දේශයනට, ඉගැන්වීම් ක්‍රමවලට, ඒ ඒ පංතිවල ශිෂ්‍යයන්ගේ අධ්‍යාපන ම‍ට්ටධමට, කොතෙක් දුරට ප්‍රයෝජනවත් ද යන්න පිළිබදව විමසා ඒ සදහා වඩාත් උචිත, ගැලපෙන සම්පත් තෝරා ගැනීමට හැකිවිය යුතුය. එමෙන්ම මෙම තොරතුරු සම්පත් මෙන්ම ගුරුවරුන්, සිසුන් යොදා ගනිමින් ඉගෙනීමේ හැකියාවන් වර්ධනය කල හැක. තවද පුස්තකාලය තුල මෙම තොරතුරු සම්පත් ක්‍රමානුකූලව සංවිධානය කිරීමේ සහ තොරතුරු ප්‍රචාරණය කිරීමේ හැකියාවද ගුරු පුස්තකාලයාධිපති සතු විය යුතුය. මේ ආකාරයට ක‍ටයුතු කිරීමෙන් අධයාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කල හැක.
තොරතුරු සාක්ෂරතාවය
හෙන්රි එලින්ටන් ‍ට අනූව “සිසුන්ට තමන් කැමති දෙයක් කැමති අවස්ථාවකදී කැමති ක්‍රමයකින් හා කැමති වේගයකින් ඉගෙනීම සදහා අවකාශ සලසා දෙන මානවීය හා භෞතික දේ ඉගෙනුම් සම්පත් වේ”. ඔහුට අනූව පුස්තකාලය සිසුනට තම ඉගෙනුම් ගැ‍ටළු තමන්ට පහසු ආකාරය‍ට විසදා ගත හැකි, ගුරුවරුන්ට තමන්ට රිසි මොහොතක තමන්ටෞ අවැසි කරුණක් පිළිබදව අත්හදාබැලීම් කල හැකි ‍ස්ථානයක් විය යුතුය.
එමගින්,
ඒ අනූව ගුරු පුස්තකාලයාධිපති ඒ ඒ විෂයන්ට අදාල පොත් වර්ගීකරණය කර අදාල රාක්කයන්හි තැන්පත් කල යුතුය. එහිදී විවිධ මොඩියුල භාවිතා කල හැක. ඒ තුළින් පාඨකයන්ට ඉහත අවශ්‍යතා ඉටුකර ගත හැක. අතිරේක කියවීම් සදහා නිර්දේශිත ග්‍රන්ථ, ග්‍රන්ථ නාමාවලි කියවීම් ලැයිස්තු සම්පාදනය මගින් ගුරුවරයාගේ කාර්යය වඩාත් පහසු කිරීමටත් පුළුල් කිරීමටත් ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට පියවර ගත හැකි වේ. එමගින් අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය වේ.
බාහිර ආයතන සමග සම්බන්ධතා
ගුරු පුස්තකාලයාධිපති විසින් විවිධ ආයතන, පුද්ගලයන් සමග අන්තර් පුද්ගල සබදතා පැවැත්වීමට සිදු වේ. කිසිදු පුස්තකාලයකට හුදෙකලාව සාර්ථක සේවාවක් ඉටු කළ නොහැකි තරමට අද විඥාපන ක්ෂේත්රුය පුළුල් හා ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙබදු තත්වයක් මත තම සම්පත් පෝෂණය කර ගැනීම සදහා මෙන්ම අඩුලුහුඩුකම් සපුරා ගැනීම සදහාද බාහිර ආයතනවල සහය ලබා ගැනීම අද අත්‍යාවශ්‍යය. එහෙයින් බාහිර ආයතන හා සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම හා සම්බන්ධීකරණය පුස්තකාලයාධිපතිවරයාගේ වගකීමකි. ගුරු පුස්තකාලයාධිපති විසින් විවිධ ආයතන, පුද්ගලයන් සමග පවත්වනු ලබන අන්තර් පුද්ගල සබදතා පහත රූපසටහනින් දැක්වේ.
ගොනුව:Waguwa2.JPG ගුරු පුස්තකාලයාධිපති මේ ආකාරයට අන්තර් පුද්ගල සන්නිවේදනය කිරීම තුළින් අවශ්‍යය තොරතුරු, සම්පත්, පහසුකම් ලබා ගැනීම ආදී වූ පහසුකම් රාශියක් පුස්තකාලයට ලබාගත හැක. මේ ආකාරයට පාසල් පුස්තකාලය‍ට පෝෂණය ලබාගත හැකි බාහිර ආයතන දෙකකි. ඉන් පළමුවැන්න නම් වෙනත් පුස්තකාල හා පුස්තකාල සේවා ආයතනයි. අන්තර් පුස්තකාල පරිත්‍යාග ‍හෝ හුවමාරු වශයෙන් සම්පත් එකතුව පෝෂණය කර ගැනීමට මහජන පුස්තකාල අනගි මූලාශ්‍රයකි. ජාතික පුස්තකාල එහි සංවර්ධන වැඩසටහන් යටතේ පාසල් පුස්තකාලවලට ත්‍යාග වශයෙන් පොත්පත් පමණක් නොව පුස්තකාල උපකරණ පවා සපයයි. පුස්තකාල නිළධාරීන්ට අවශ්‍ය පුහුණුව ලබාදීම මෙමගින් සිදු වේ. විවිධ සංස්කෘතික, අධ්‍යාපනික හා සමාජීය සංවිධාන, රාජ්‍ය හා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන දෙවන ගණය‍ට අයත් වේ. මේ ආයතන අතර රජයේ දෙපාර්තමේන්තු, සංස්ථා හා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වෙයි. සෞඛ්‍යය අධ්‍යාපන කාර්යාංශය විසින් සෞඛ්‍යය අදාල මාතෘකාවන් අලලා ප්‍රචාරක පත්‍රිකා හා ප්‍රකාශන රාශියක් පළ කරයි. මෙම ප්‍රකාශන අතරින් පාසල් පුස්තකාලයට අදාල වන ඒවා බොහෝය. ඒවා නොමිළයේ සපයන බැවින් මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන අවශ්යක නොවේ. මත්ද්‍රව්ය කාර්යාංශය, සංචාරක මණ්ඩලය, මානව හිමිකම් කොමිසම ආදිය මෙන්ම යුනෙස්කෝව, ආසියා පදනම ආදී ප්‍රකාශනවලින් ද පුස්තකාල සම්පත් තොගය පෝෂණය කර ගත හැක. මේ තුළින් අධ්‍යාපනයෙහි ගුණාත්මක බව වර්ධනය කර ගත හැක.
ශිෂ්‍ය උපදේශනය
වැඩිහිටි පාඨකයින්ට මෙන් නොව ශිෂ්‍යයින්ට තම කියවීම් හැකියා, පුස්තකාල කුසලතා ආදිය වර්ධනය කර ගැනීමට මෙන්ම අධ්‍යයන කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ද නිතර උපදෙස් හා මග පෙන්වීම අවශය වේ. එහෙයින් ශිෂ්‍යයින්ට අවශ්‍ය උපදෙස් සැපයීමට පාසලේ ගුරු මණ්ඩලයට අවශ්‍ය  සම්පත් සහය සැපයීම ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ වගකීමකි. ශිෂ්‍යයින්ට කෙලින්ම උපදෙස් දීම හා මග පෙන්වීමටද ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට බොහෝවි‍ට අවස්ථාව ලැබේ. විශේෂයෙන්ම ඔහුගේ ස්වාධ්‍යයනයට අවස්ථා හා පහසුකම් සැපයීම, තමන්ට අවශ්‍ය තොරතුරු තමන් විසින්ම සොයා ගැනීමට මග පෙන්වීම, ඉගෙනුම් දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය සම්පත් සැපයීම හා මග පෙන්වීම, පරිගණකයෙන් හෝ පරිගණක දත්ත ගොනුවලින් ප්‍රයෝජන ගන්නා හැටි පෙන්වා දීම, අන්තර්ජාලය පරිහරණය කරන ආකාරය පිළිබදව මග පෙන්වීම, තොරතුරු සපයා ගැනීමේ වෙනත් ක්‍රමවේද ආදිය සම්බන්ධයෙන් ශිෂ්‍යයන්ට උපදෙස් දීම හා මෙහෙයවීම ආදිය ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ වගකීමකි.
උපදේශන කාර්යය පුස්තකාලයට පමණක් සීමාවූවක් නොවේ. විශේෂයෙන් වැඩිහිටි සිසුනට වෘත්තීය මාර්ගෝපදේශන සේවා පැවැත්වීම, උසස් අධ්‍යාපනය සදහා ඇති පහසුකම් පිළිබදව සිසුන් හා දෙමාපියන් දැනුවත් කිරීම, මේ සදහා අවශ්‍යය සම්පත් අයත් කර ගැනීම සහ ගුරුමණ්ඩලයේ ප්‍රයෝජනය සදහා යෙදවීම මගින් පුස්තකාලයාධිපතිට දායක විය හැක. සාර්ථක ‍ඉගෙනුම් ක්‍රමවේද, ජීව දත්ත සටහනක් සාර්ඨකව සකස් කරන ආකාර‍ය, සම්මුඛ සාකච්ඡාවකට සාර්ථකව මුහුණ දෙන ආකාරය බදු වෘත්තීයමය හා චර්යාත්මක හැසිරීම් පිළිබදව සිසුනට මග පෙන්වීම සදහා පියවර රැසක්ම පුස්තකාලයාධිපතිට ගත හැකි වේ.
වෙනත් කාර්යයන්
ගුරු පුස්තකාලයාධිපති විසින් අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරීම උදෙසා මාහැගි වූ යුතුකම් රාශියක් ඉ‍ ටු කරයි. ඕනෑම සමාජයක ක්‍රියාශීලී සාමාජිකයෙකු ලෙස සංවර්ධන ක්‍රියාදාමයට උරදීම සදහා කියවීම, ලිවීම හා අංකන භාවිතාවේ හැකියාව පුද්ගලයන් සදහා පූර්ව අවශ්‍යතාවයන් ය. එසේම කියවීම හා ලිවීම නව තාක්ෂණික සන්නිවේදන ක්‍රම භාවිතයට ද අවශ්‍ය ශිල්ප ක්‍රමයි. එබැවින් පාසල් සිසුන්ට නවීන තාක්ෂණයේ උසස් ප්‍රතිඵල භුක්ති විදීමට හැකි ක්‍රියාකාරකම් සැලසුම් කිරීම ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිගේ කාර්යභාරයයි. ඒ තුළින් අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය වේ. ඒ සදහා ගුරු පුස්තකාලයාධිපතිට පහත සදහන් ආකාරයෙන් දායකත්වය සැපයිය හැක. ගුරු පුස්තකාලයාධිපති භූමිකාවේ කාර්යභාර්ය ගුණාත්මක අධ්‍යාපන ක්‍රියාවලියට දායක වන ආකාරය මේ අකාරයට ගෙනහැර දැක්විය හැක. ඒ අනූව පාසලේ ඉගෙනුම් ඉගැන්වීම් ක්‍රියාවලියේ සාර්ථක අසාර්ථක බව තීරණය වනුයේ ගුරු පුස්තකාලයාධිපති භූමිකාවේ සාර්ථක අසාර්ථක බව අනූවය. ශිෂ්‍යයා සංවේදී වගකීමෙන් යුත් කාර්යක්ෂම යහපත් පුරවැසියෙකු බවට පත් කිරීමහිලා ගුරු පුස්තකාලයාධිපති භූමිකාවේ කාර්යභාරය ඉතා වැදගත් වේ.
ලංජතිස්ස රජ
සද්ධාතිස්ස රජතුමාගෙන් පසුව ලංකාද්වීපයෙහි රජකම් ලැබිය යුතුව තිබුණේ ඔහුගේ වැඩිමහලු පුත් ලජ්ජිතිස්ස කුමරුටය.එහෙත් සංඝයා වහන්සේලාගේ මැදිහත් වීමෙන් දෙවෙනි පුත් ථුල්ලත්ථන සිහසුන මත හිඳුවාලීය. මසක් ගත වීමටත් පෙර සොයුරා මරාදමා ලජ්ජිතිස්ස රජවිය. පසුව හෙතෙම සංඝයා වහන්සේලා සමඟ සමගිව ඉතා වැදගත් ශාසනික වැඩ කටයුතු කලේය.රුවන්වැලි සෑයේ ශිලාමය මල් ආසන ත්‍රිත්වයක් තැනවීම, ථූපාරාමයට නැගෙනහිරින් ශිලා ස්ථූපයක් කරවීම, ගිරිකුම්භිලා විහාරය ද කරවූයේය.
මාධ්‍ය නිදහස
මාධ්‍ය නිදහස යනු සිය පුරවැසයන්ට සහ ඔවුන්ගෙ සමාගම් වලට මෙන්ම ප්‍රවෘත්ති වාර්තා කරුවන්ට සහ ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශනවලට නිදහසේ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට රජයදී ඇති ඇපය ය. ප්‍රවෘත්ති එකතු කිරීම සහ ජනතාව අතර බෙදා හැරීමට සහ තොරතුරු ලබාගැනිමට ද මෙය අදාල වේ. බොහෝ රටවල මෙය ආරක්ෂාව සදහා ව්‍යවස්ථානුකූල හෝ නිතීමය ප්‍රතිප්‍රධාන පවති.
රාජ්‍ය තොරතුරු ලබාගැනිමේ දී තොරතුරු වර්ගිකරනයක් පැවැති සංවේදී ,වර්ගිකෘත්‍ය,රහසිගත හෝ ජාතික අභිලාශය සදහා අවශ්‍යය වශයෙන් තොරතුරු වර්ග කෙරේ. මේවායෙන් කුමක් අනාවරනය කර යුතුද යන්න රජය තිර නාදය කරයි. බෝහෝ රටවල ජාතික අභලාශයේ සිමාවන් නිර්වචනනය සදහා මාධ්‍ය නිදහස පිළිබද නීති යොදා ගැනේ.
මූලික ප්‍රතිපත්ති
රජයේ නිදහස් මහජන මාධ්‍යයක් මගින් එහි පුද්ගලයින් සහ ඔවුනගේ සංගම්, ප්‍රවෘත්ති එක්සත් කිරිමේ සංවිධාන (ජනමාධ්‍යකරුවන්) සහ ඔවුන් නිකුත් කරන වාර්තාවලට ස බෙදාහැරීම සඳහා තොරතරු ලබාගැනිමේ ක්‍රියාවලිය දක්වා පැතිර යන්නනකි. බොහෝ රටවල මාධ්‍ය නිදහස පවත්වා ගැනීම සඳහා ව්‍යවස්ථානුකූල හෝ ව්‍යවස්ථාපිත ආරක්ෂණ යොදා ගනී.
රජයේ තොරතුරු වලට අනුබද්ධව, තොරතුරු වර්ගීකරණයට අනුව සංවේදි, වර්ගකල හෝ රහස් සහ මහජන කර්මාන්ත අනුව ආරක්ෂා කළ යුතු දේ රජය ‍වෙන්කර හඳුනාගෙන මහජනයාට ලබාදිමට හෝ ආරක්ෂා කර ගැනීමට වග බලා ගත යුතුයි.
ලොවපුරා මාධ්‍ය නිදහස
සෑම වසරකම,රටවල මාධ්‍ය නිදහස අනුව,Reporter without boders සංවිධානය රටවල් අනුපිළිවෙලකට සකස් කරයි. මේ අනුව මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව දර්ශකය සැකසෙන්නේ මාධ්‍ය සංවිධානවල සාමාජිකයන් සහ පර්යේෂකයන් මානව හිමිකම් ක්‍රීයාකාරීන් වැනි විශේෂඥයන් යොදා ගෙන සිදුකළ සමීක්ෂණ ප්‍රතිඵල මතය. මෙම සමීක්ෂණයේ දී මාධ්‍ය නිදහසට ඇති තර්ජන,මාධ්‍යවේදීන්ට රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වලින් එල්ලවන පීඩා ආදිය පීළිබදව ප්‍රශ්න කෙරේ. මෙම දර්ශකය මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව පමණක් වන අතර මාධ්‍යයේ ගුණාත්මකබව සම්බන්ධ දර්ශකයක් නොවේ.
2003 දී වැඩිම මාධ්‍ය නිදහස සහිත රටවල් වූයේ ෆින්ලන්තය, අයිස්ලන්තය, නෙදර්ලන්තය සහ නෝවේය. 2004 දී මෙම රටවලට අමතරව ඩෙන්මාර්කය, අයර්ලන්තය, ස්ලොවැකියාව, ස්විට්සර්ලන්තය, නවසීලන්තය සහ ලැට්වියාව ඉහළ තැන්වල රැදුණි.
මාධ්‍ය නිදහස අවම රටවල් ලෙස උතුරු කොරියාව, බුරුමය, ටර්ක්ටෙයිස්තානය, මහජන චින සමූහාණ්ඩුව, වියට්නාමය, නේපාලනය , සවුදි අරාබිය සහ ඉරාකය හඳුනාගෙන ඇත.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන රාජ්‍යයන්
Reporter without boders සංවිධානයට අනුව ලොව ජනගහනයෙන් 1/3 ක් වැඩි පිරිසක් ජීවත් වන්නේ මාධ්‍ය නිදහස නොමැති රටවල්වලය. එසේම මෙම බොහෝ රටවල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාවලීන්ද දක්නට නොලැබේ.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන රාජ්‍යයන්ගේ පැවැත්ම, පාලනය සහ ආරක්ෂාව සදහා තොරතුරු පාලනය අත්‍යවශ්‍යය බැවින් මෙවැනි රටවල මාධ්‍ය නිදහස ගැටලු සහගත තත්වයකට පත්ව ඇත. මේ නිසා මෙවන් රටවල වත්මන් දේශපාලන බලය රදවා ගැනීමට සහ එයට අභියෝග කිරීම වැළැක්වීමට රාජ්‍ය මාධ්‍ය යොදාගැනේ. මෙවනි රටක වෙනස් අදහසක් පළකරන මාධ්‍යවේදීන්ට තර්ජන, මරණ තර්ජන පැහැරගැනීම වදහින්සා මෙන්ම ඝාතනයට ද ලක්වීමට ද සිදුවී ඇත.
Repoters without boders සංවිධානයට අනුව 2003 දී සිය වෘත්තියේ නිරතවීමේ දී පත්‍රකලාවේදීන් 42 ක් ඝාතනනයට ලක්වූ අතර 130 ක් පමණ සිර ගත කෙරිනි.
2005 දී පත්‍රකලාවේදීන් 63ක් සහ මාධ්‍ය සහයකයින් 5 ක් ඝාතනය විය.
විදේශ වාර්තාකරුවන්ට තහනම් ප්‍රදේශ
සංවර්ධිත රටවල මාධ්‍ය නිදහස යන්නෙන් අදහස් කෙරෙනුයේ ලිවීමෙන් හෝ වෙනත් මාර්ගයකින් සිය පුද්ගලික අදහස් හෝ නිර්මානශීලිත්වය එල දැක්වීම සදහා සියළු පුද්ගලයන්ට තිබෙන අයිතියයි. මානව හිමිකම් පිළිබදව විශ්ව ප්‍රකාශනයට අනුව සියලු දෙනාටම අදහස් පළ කිරීමට අයිතිය ඇත. බාධාවකින් තොරව අදහස් දැරීමේ නිදහස හා බාධාවකින් තොරව තොරතුරු සහ අදහස් සම්ප්‍රේෂණය කිරීමේ නිදහස ද මෙයට ඇතුලත්ය. මෙම දර්ශනය ස්ථාවර කිරීම සදහා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රකාශනය මාධ්‍ය සහ මුදාණ ආදිය පිළිබඳව නීති සම්පාදනය කර ඇත. ඇතැම්විට එම නීතිය රටක ව්‍යවස්ථාවටද ඇතුලත්වේ. භාෂණයේ නිදහස සහ මාධ්‍ය නිදහස මඟින් නීති පැනවීම හරහා මාධ්‍යට සහ පුද්ගලයන්ට සමානව සැලකිම දක්වා ඇත.
නෛතික නිර්වචනවලට අමතරව ලොව පුරාම මාධ්‍ය නිදහස මැනීම සඳහා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන විසින් වෙනත් මිමිද යොදාගැනේ
පූජ්‍ය ගංගොඩවිල සෝම හිමිපාණන්
(බුදු දහම රැකගැනීමේ අටියෙන් අති විහාල මෙහෙයක් ඉටුකල අති පූජ්‍ය ගංගොඩවිල සෝම හිමිපාණන් වහන්සේ දැයෙන් සමුගෙන පසුගිය දෙසැම්බර් 12 වැනිදාට වසර 4 ක් පිරුණි. රටට, ජාතියට උන්වහන්සේ ඉටු කල මෙහෙය වචන කීපයකින් සටහන් කල හැක්කක් නොවුවද මේ සටහන් තැබෙනුයේ උන්වහන්සේගේ එකී මෙහෙවරට කරන උපහාරයක් වශයෙනි. ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එඩ්මන්ඩ් රණසිංහ මහතා විසින් රචිත “සෝම හාමුදුරුවන්ගේ බෞද්ධ දේශපාලන දර්ශනය” නමැති ග්‍රන්ථයෙන් උපුටා ගත් ලිපියකි මේ.)
2003 දෙසැම්බර මස මැද භාගයේදී අප දුටුවේ බෞද්ධ විප්ලවයික. කහ විප්ලවයකි. බෞද්ධ බලවේගයකි. නියමය නම් ජීවත්ව සිටියදී විප්ලවයකට, බලවේගයකට නායකත්වය දීමය. නමුත් සෝම හාමුදුරුවන් විප්ලවයක් ඇති කළේ උන්වහන්සේ මෙලොව අතහැර ගිය පසුවය. එම කහ විප්ලවය බෞද්ධ සිත් තුළ මෝරමින් තිබුණු බව නිසැකය. නැතිනම් එදා අප දුටු ඒ බෞද්ධ පිබිදීම දකින්නට නොලැබෙනු ඇත.
නිහඩව මෝරමින් පවතින ගිනි කඳු පුපුරා යන්නේ බලාපොරොත්තු නොවූ ලෙසය. ඒ ස්වභාව ධර්මයාගේ නිර්මාණයකි. සෝම හාමුදුරුවෝ බුද්ධ දේශනය මත පිහටා කෙලින්ම බෞද්ධයින්ගේ බුද්ධියට සහ සිත්වලට ආමන්ත්‍රණය කළහ. ඒ නිසා අවදි වූ බෞද්ධ සිත් ගිනි කන්දක් ලෙස නොව මහා සිසිල් ධාර්වක් ලෙස උතුරා ගලා යන්නට විය. බෞද්ධ සිසිල් ධාරාවක් ලෙස ගැලුවේය. බෞද්ධ මහා බලවේගයක් ලෙසය.
එම බලවේගයේ රහස පොදු බෞද්ධ ජනතාව වටහා ගත්තේ ය. නමුත් රටක වැසියන් එකාවන්ව සිය බලය විදහාපාන විට දේශපාලඥයෝ කලබල වෙති. දේශපාලඥයින්ගෙන් තොරව ඇතිවන බලයට මේ පිරිස බිය වෙයි. එදා බෞද්ධයින් පෙන්වා සිටියේ අහිංසක බලවේගයකි. ඒ බලවේගය බලය උදෙසා ඇතිවූවක් නොව, ධනය උදෙසා ඇතවූවක් නොව, පාර්ලිමේන්තු ආසන සඳහා වූ බලවේගයක්ද නොවීය. ඒ බලය බෞද්ධයිනගේ බුද්ධියට, සිත් තුළට සමීප වූ බුද්ධ පුත්‍රයෙක් වෙනුවෙන් ගලන ලද්දකි.
මෙම බලවේගයේ රහස සොයන්නට වූවන් අතර මේ රටේ සුපිරි දේශපාලඥයකු ද විය. “ඇයි මෙතරම් ජන ගංගාවක්?” යන ප්‍රශ්නය මේ දේශපාලනඥයාද ඇසුවේය. මේ ප්‍රශ්නයට ලැබුණු පිළිතුර වූයේ “නායකත්වයක් නොතිබූ තැන සෝම හාමුදුරුවෝ නායකත්වයක් ලබාදුන්නා. මේ ඓතිහාසික සිද්ධියේ හේතුව එයයි.” මේ පිළිතුර අසා මෙම දේශපාලඥයා ඊට දුන් පිළිතුර වූයේ එය ඇත්ත විය හැකි බවයි. දේශපාලනඥයින්ට නොලැබෙන කිසිවකුගේ පෙළඹීමක් නොමැතිව සෝම හාමුදුරුවන්ට ලැබුණ ඒ මහා ගෞරවය මෙම දේශපාලනඥයින්ට තෝරා ගන්නට බැරි බව කිව යුතු නොවේ.
“නැණ පහන අවදි කළ සෝම හාමුදුරුවෝ”, “නිර්මල බුද්ධ ධර්මය දේශනා කළ සෝම හාමුදුරුවෝ”, “රටත්, ජාතියත් අවදි කළ සෝම හාමුදුරුවෝ යන මේ පාඨ බැනර්වල ලියා තිබෙනු දුටුවේ ගමක් පසු කරමින් යන විටය. මෙම පාඨ “කහ විප්ලවයේ” ආරම්භයද? එමෙන්ම පෙර සඳහන් දේශපාලනඥයා නැගූ “මේ තරම් සෙනෙහෙබර ජන සන්නිපාතයක්” යන ප්‍රශ්නයට ලැබිය යුතු පිළිතුරද යට කී පාඨවල ඇත.
සෝම හාමුදුරුවන් ආරම්භ කළ ඒ “කහ විප්ලවය” සියලු භේද යටපත් කොටගෙන විකාශනය විය. බෞද්ධ බලවේගයක් මේ රටේ තිබෙන බව අපි දුටුවෙමු. අවශ්‍ය වන්නේ බෞද්ධයන් ගරු කරන නායකත්වයකි.
සෝම හාමුදුරුවන් මේ රටේ බෞද්ධ ජනතාව‍ කෙරෙහි බලපෑවේ කුමන අයුරකින්ද? ඊට සරල පිළිතුරක් මෙන්ම සංකීර්ණ පිළිතුරක්ද වේ. භික්ෂුවක් හැටියට නිර්මල බුදු දහමේ පිහිටා බෞද්ධයා අද මුහුණ පා ඇති ප්‍රශ්න කෙරෙහි බුද්ධිගෝචරව, සෘජු ලෙස සලකා බැලීමේ බලයක් හා ශක්තියක් උන්වහන්සේට හිමිව තිබුණි. සෑම ප්‍රශ්නයක්ම බුද්ධියට හසු කොට ඒ අනුව පිළිතුරු සෙවූහ. හැම දේකම මිණුම් දණ්ඩ ලෙස උන්වහන්සේ සැලකුවේ බුද්ධ දේශනයයි.
සෝම හාමුදුරුවෝ බුද්ධ ධර්මය හැම දෙනෙකුටම පහසුවෙන් තේරුම් ගැනීමට හැකිවන පරිදි පැහැදිලි ලෙස විස්තර කර දුන්නාහ. එලෙසම ලෞකික සහ ලෝකෝත්තර වශයෙන් බුද්ධ ධර්මය කාටත් සෙත සලසන අයුරු විස්තර කර දුන්නාහ. මෙය පෙර සඳහන් සරල පිළිතුර ලෙස සඳහන් කිරීමට පුළුවන
සෝම හාමුදුරුවන්ගේ බුද්ධ දර්ශනය ගත් විට අපට පෙනී යන්නේ බුද්ධ ධර්මය ඉතා ගැඹුරින් හදාරා මිනිසා සහ සාමජය අතර පවතින සම්බන්ධතාවයන් බුද්ධිමත් ලෙස විග්‍රහ කළ බවත් ඒ අනුව එම සම්බන්ධකම් පිළිබඳ පුළුල් අර්ථ කථනයක් කළ බවත්ය. විචාරශීලී පදනමේ සිට කළ මේ අධ්‍යයනවලදී අප රට මුහුණ පා සිටින සියලුම විෂමතාවන් අප බුදු මග හැර ගොස් ඇති නිසා ඇතිවූ ඒවා බව උන්වහන්සේ නිගමනය කළහ. මේ ගැන උන්වහන්සේ කුමක් කීවේද?
“හින්දු බලපෑම මත බුදු දහම යටපත් වී මිථ්‍යාව ඉස්මතු වන සැටිත් බුදු සසුනේ මුර දේවතාවන් වන භික්ෂූන් වහන්සේ පවා ගතානුගතික සම්ප්‍රදායනට හා චාරිත්‍ර විධිවලට ගැතිවී වමතින් ගත් බණ පොත ජනතාවට පෙන්වමින් දකුණතින් ගත් මිසදිටු දරුණු කෙටේරියෙන් බුදු සසුනේ මුල සිඳුලන ආකාරය දහමට හා විනයට අනුව සසඳද්දී ප්‍රකටවම දිස්වන්නට විය. මේ හේතුවෙන් සිදුවෙමින් පවතින ජාතික සහ ශාසනික විනාශයද පැහැදිලිව ප්‍රකට වෙද්දී මුනිවත රැකීම කුහක භිකෂු ප්‍රතිපදාවක් නොවන්නේ දැයි මගේ සිත මටම දොස් නගන්නට විය.”
අද සිදුවෙමින් පවතින ශාසනික සහ ජාතික විනාශය සෝම හාමුදුරුවන් දුටුවේ එලෙසය.
ඉන්පසු උන්වහන්සේ උන්වහන්සේට හිමිවූ කාර්යභාරය පිළිබඳ තීරණය කළේ මෙසේය.
“භික්ෂුවක වශයෙන් මිථ්‍යා දෘෂ්ටි ග්‍රහණයෙන් බුදු සසුන බේරා ගැනීම පළමු වගකීම විය යුතු බව මගේ තීරණය විය. සසුනෙන් තොර වූ සිංහල ජාතියක් ගැන සිතීම වැදගත් නොවන බව මම පසක් කලෙමි.
සෝම හාමුදුරුවන් ගත් මේ තීරණය අනුව උන්වහන්සේ ක්‍රියා කළ අයුරු දුටු මේ රටේ බෞද්ධයෝ පැහැදුණහ. එදා ලක්ෂ ගණනින් උන්වහන්සේ අපවත්වීම ගැන දුක් වූයේ ඒ පැහැදීම නිසා බව පිළිගත යුතු වේ.
අද බුද්ධාගම ලබා ඇති කණගාටුදායක තත්ත්වය ගැන උන්වහන්සේ මෙසේ කීහ.
“යමෙක් පංචශීලය සමාදන්ව ඒ අනුව හික්මෙන්නේද, හේ සියලු භෝග ලබන්නේය. කිතු ගොස් ලබන්නේ, විශාරදව වැජඹෙන්නේ යැයි බුදුරදුන් දෙසූ නොවෙනස් බුදු වදන් නොදන්නේ හෝ නොවටහා ගන්නේ හෝ බුදුරදුන් දෙසූ පංචශීලය අමතක කොට ඒ පංචශීලය සායි බබා හට ආරෝපණය කළෝ සිංහලයෝය. සිංහල බෞද්ධයෝය. බුදුරදුන්ගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන් හා අනු ව්‍යඤ්ජනයන් සායි බාබාට සසඳා ගීත ගැයුවෝද ඔවුහුමය.”
මිථ්‍යා දෘෂ්ටීන් බුද්ධාගමට ඇතුළත් වු අයුරු දුටුවේ සෝම හාමුදුරුවන් පමණක්ම නොවේ. මේ රටේ බොහෝ බෞද්ධයන් මේ වර්ධනය නොදැක්කා නොවේ. සෝම හාමුදුරුවන් සෘජුව ඒ බව මුළු රටටම ප්‍රකාශ කළේ පෙර සඳහන් උන්වහන්සේගේ තීරණය අනුවය. නායකත්වය කියනු ලබන්නේ මෙවැනි ක්‍රියාවලීන් සෑදුණ ක්‍රියාපිළිවෙතකටය.
තමන් වහන්සේගේ ඒ තීරණය පිළිබඳ උන්වහන්සේ වැඩිදුරටත් මෙසේ පවසා ඇත
“රටේ අස්සක්, මුල්ලක් නෑර කුඩා දරුවාගේ පටන් මහල්ලා හෝ මැහැලිය දක්වා, ස්ත්‍රී-පුරුෂ, ගිහි-පැවිදි භේදයකින් තොරවම පැතිරී යන දුරාචාර වසංගතය නිසා සිංහල ජාතිය හා සම්බුදු සසුනත් තව අඩසිය වසක් ඇතුළත් ලක් දෙරණින් අතුරුදන් වීමට නියමව ඇත. එසේ වුවුද තෙරුවන් කෙරෙහි මනාව පිහිටා සැදැහැ ඇති අපට ඒ විනාශය ඉදිරිය් අන්ධයකු, ගොළුවකු, බිහිරෙකු සේ සිටීම කළ නොහැකිය.”
පෙර සඳහන් සෝම හාමුදුරුවන්ගේ වදන් ලබා ගනු ලැබුවේ “දේශය සුරකින රන් අසිපත” යන උන්වහන්සේගේ ග්‍රන්ථයෙන්ය. මින් පසුවත් එම ග්‍රන්ථයෙන් කරුණු උපුටා දැක්වීමට බලාපොරොත්තු වෙමු.
බුදු දහම පිළිබඳ සෝම හාමුදුරුවන් පෙන්නුම් කළ දැනුම, අවබෝධය මෙතරම් යයි කායා පෑමට නුපුළුවන. උන්වහන්සේ ලැබූ ඒ අවබෝධය ගිහියාට නව ආගමික අත්දැකීමක් විය. ඊට හේතු වූයේ ඉතා සරල අන්දමින් බුදු දහම පිළිබඳ උන්වහන්සෙගේ දැනුම සහ අවබෝධය සාමාන්‍ය දැනුමක් ඇත්තන්ට කියා දීමය.
සෝම හාමුදුරුවන්ගේ දර්ශනය වත්මන් ලාංකීය සාමාජය සහ බෞද්ධයා මුහුණ දී ඇති තත්ත්වයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ගොඩ නැගුණ එකක් ලෙස සැලකුවත් වරදක් නැත. මේ බව උන්වහන්සේගේ වචනවලින්ද පැහැදිලි වේ. “භික්ෂුවක වශයෙන් මිථ්‍යා දෘෂ්ටි ග්‍රහණයෙන් බුදු සසුන බේරා ගැනීම පළමු වගකීම බව මගේ තීරණය විය.”
අද අප පසුවන්නේ රට අරාජික තත්ත්වයක පවතින අවස්ථාවකය. ආගමික වශයෙන් ගත් කළ බුදු සසුන සහ බෞද්ධයින් නොයෙකුත් ප්‍රශ්නවලට මුහුණ පා ඇති අවස්ථාවකය. එවැනි තත්ත්වයක් පිළිබද අධ්‍යයනය කිරීම සහ ඒ අනුව ලබාගත් අව‍බෝධය දර්ශනයක් ලෙස විකාශනය වෙයි. දර්ශනයක් ඇති අයෙක් සෝම හාමුදුරුවෝ පවසා ඇති පරිදි අන්ධයකු, ගොළුවකු හෝ බිහිරකු සේ සිටින්නේ නැත. ඉතිහාසය මේ බව පෙන්වා දී ඇත. සෝම හාමුදුරුවන්ට දාර්ශනිකත්වය ලැබෙන්නේ ඒ නියමය පරිදිය. උන්වහන්සේ දේශනා කොට නැවතුනේ නැත. ක්‍රියාවෙන්ද ඒ බව ඔප්පු කළහ.
පෙර අපරදිග ඉතිහාසය සතුව ඇත්තේ අප දැනුවත් කළ හැකි තොරතුරු සම්භාරයකි. අප ඉන් ප්‍රයෝජනය ගත යුතුය. ආගමික සමාජයීය දේශපාලනමය වශයෙන් ගත් කළ මේ හැම ක්ෂේත්‍රයක් තුළම පැවැති, පවතින හානිකර ගති පැවතුම් පිළිවෙත් ආදියට විරුද්ධව දැඩි ලෙස නැගී සිටි අවස්ථාවලින් ඉතිහාසය ගහණය. යුක්තිය, සාධාරණය, විමුක්තිය, සමානාත්මතාවය, සදාචාරය යන මේවා දාර්ශනිකයින්ගේ, පූජකවරුන්ගේ, විමසිල්ලට භාජනය වූ සමහර කරුණුය. ඈත අතීතයේ සිට සෑම ආකාරයේම දූෂණවලට විරුද්ධව හඩක් නැගුණ බව ඉතිහාසය පෙන්වා දෙයි.
පැවතුණු තත්ත්වයන්ට විරුද්ධව පැන නැගුණ විරෝධතා සියල්ල ගැනම ලිවීම මෙම ලිපියේ අරමුණට අදාල නොවන නිසා එක විරෝධතාවක් ගැන පමනක් කරුණු ස්වල්පයක් සටහන් කරන්නට කැමැත්තෙමු. 16 වැනි ශත වර්ෂයේදී කතෝලික ආගම් පූජකවරුන්ගේ, විශේෂයෙන්ම පාප් වහන්සේලාගේ පැවැත්මට විරුද්ධව මහා විරෝධයක් පැන නැගුණේය. ඒ වන විට කතෝලික පල්ලියේ පූජකවරුන්ගේ පැවැත්ම ගැන දැඩි කලකිරීමක් ඇති වී තිබුණි. නොයෙකුත් චින්තකයෝ ඊට විරුද්ධව ලීවා පමණක් නොව ක්‍රියාකාරී ලෙසද ඔවුනගේ කලකිරීම ප්‍රකාශ කළහ.
මේ සමයේදී ආගමික කටයුතු ඉබේ මෙන් පුරුද්ද අනුව සිදු කෙරිණි. පූජකවරුන් බුද්ධිමය වශයෙන් වැදගත් බලවේගයක් නොවීය. බුද්ධිමය වශයෙන් ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයින්ගේ මනස කෙරෙහි කිසි බලපෑමක් කරන්නට නුපුළුවන් වූවා මෙන්ම ඔවුනගේ ආගම ධර්මයේ විකාශනය උදෙසා කිසිම අලුත් දෙයක් ඔවුන්ට ඉදිරිපත් කරන්නට බැරි විය. එම පූජකවරුන්ට තමන්ගේ බුද්ධිමය ශක්තිය කෙරෙහි කිසිවකුගේ ගරුත්වය ආකර්ශනය කර ගැනීමට බැරි විය. පූජකවරුන්ගේ අනුගාමිකයින් දුටුවේ මොවුන් නිර්ර්ථක දේශනා කරමින් බාහිර සැප සම්පත් ඇතුව ජීවත් වූ බවයි.
The Praise of Folly නමැති ග්‍රන්ථයකින් ඉරාස්මස් නමැති පූජකවරයාද ඒ සමයේදී පූජකවරුන්ගේ බාහිර චාරිත්‍රාදීන්ට දැක්වූ සැලකිල්ල සහ ඔවුන්ගේ තණ්හාව සහ මෝඩකම් දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක් කළේය. රෝමයේ සිට ආණ්ඩු කරන පාප් වහන්සේගේ පාලනය ඒ සමයේදී පැවති ආකාරයට ක්‍රිස්තියානි ලෝකයට විනාශකාරී එකක් වූ බව ඉරාස්මස් එක් අවස්ථාවකදී සිය මිතුරෙකුට යැවූ ලිපියක සඳහන් කලේය. මෙවැනි තත්ත්වයක් යටතේ පූජකවරුන්ට සිය අනුගාමිකයින් කීකරු බවක් දැක්වූ නමුත් ඔවුන් කෙරෙහි නිසි ගෞරවයක් දැක්වූයේ නැති බව ඉතිහාසඥයින් පෙන්වා දී තිබේ.
මේ තත්ත්වය පුළුල් ලෙස අධ්‍යයනය කළ මාර්ටින් ලූතර් නමැති පූජකවරයෙක් සහ විශ්ව විද්‍යාල අචාර්යවරයෙක් සිය ප්‍රතිචාරය මෙසේ දැක්වීය. “‍මම නිදහස්ව ජීවත් වෙන්නට කැමැත්තෙමි. කිසිම බල අධිකාරයක, මණ්ඩලයක වේවා, වෙන අන් කිසි බලයක් වේවා, විශ්ව විද්‍යාලයේ වේවා, පප්තුමාගේ වේවා, මෙවැනි කිසිම බල අධිකාරියක වහලෙක් වීමට මම නොකැමැත්තෙමි. සත්‍ය යයි මම විශ්වාස කරන දේ නොබියව විශ්වාසයක් ඇතුව ප්‍රකාශ කර සිටින්නෙමි.”
මොහුගේ මේ විරෝධය පැන නැගුණේ පෙර සඳහන් කළ පරිදි පල්ලියේ පැවැති සුඛෝපභෝගී පැවැත්ම සහ පල්ලියේ අනුගාමිකයින්ගේ අවශ්‍යතාවයන්ට කන් නොදීම සහ ඒවා පිළිබඳ ක්‍රියා නොකිරීම නිසාය. පූජකවරුන්ගේ සහ කාර්දිනල්වරුන්ගේ දුරාචාර ජීවිත පිළිබඳ ඔහු කම්පනයට පත්විය. මේ පූජකවරුන් තමන් ඉටු කරන්නාවූ නොයෙකුත් ආගමික වතාවත් කෙරෙහි නින්දාශීලී සහ සමච්චල්කාරී ආකල්පයක් දැක්වීම ඔහුගේ කෝපයට හේතු විය.
මුදල් ගෙවා පවු සමා කර ගැනීමේ ක්‍රමයක් මුදල් ඉපයීමේ මාර්ගයක් කරගැනීම සාමාන්‍ය ජනයාගේ දැඩි විරෝධයට ලක් විය.
සාමාන්‍ය වශයෙන් ගත් කළ ඒ අවදියේ පාප්වරු බවට පත්වූ අය ඒ තනතුරුවලට සුදුස්සෝ නොවූහ. 1492 සිට 1503 දක්වා පාප් තනතුරේ කටයුතු කළ ඇලෙක්සැන්ඩර් බෝගිය පාප්තුමා ඒ පදවියට පත්වූයේ විශාල වශයෙන් අල්ලස් දීමෙන් බව ඉතිහාස පොත්වල සඳහන් වේ.
පූජකවරුන්ගේ දුරාචාර හෙළා දැක ඊට විරුද්ධව නැගී සිටි ලූතර්ට සාමාන්‍ය ලබ්ධිකයින්ගේ සහයෝගය ලැබුණි. දෙවියන් වහන්සේ සහ බයිබලය කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීම ප්‍රමාණවත් වේ යයි ලූතර් ලබ්ධිකයින් සහ දෙවියන්වහන්සේ අතර අතරමැදියන් අවශ්‍ය නොවන බවද ප්‍රකාශ කළේය.
ලූතර්ගේ විරෝදය පුළුල් ව්‍යාපාරයක් බවට පත්ව 16 වැනි හත වර්ෂයේදී ඇතිවූ ක්‍රිස්තියානි ආගම පිළබඳ මහා ප්‍රතිසංස්කරණයට මග පෑදුවේය.
පවතින ක්‍රම හා පැවතුම් සාමාන්‍ය ජනයාගේ අනුමැතියට හේතු නොවන පරිදි සිදුවේ නම් ඊට විරුද්ධව නැගී සිටීම වැළැක්විය නොහැක. එවැනි අවස්ථාවලදී ජනතාව මෙහෙයවීමට සමත් නායකයින් පෙරට ඒම අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවන්නකි. ආගමික පමණක් නොව දේශපාලන වශයෙන් ගත් කළද සිදුවන්නේ මෙපමණය. රට කුමක් වුවත් ක්‍රියාත්මක වන්නේ එකම න්‍යාය බවද පැහැදිලිය.
යමිකිසි සංස්ථාවක්, සංවිධානයක් දූෂිත වූ කළ එහි පැවැත්ම කෙටි වන්නට පුළුවන. එසේම එවැනි සංස්ථා අරමුණුවලින් පලා යන විට හෝ ඒවායේ අනුගාමිකයින්ගේ අදහස් උදහස්වලට කන් නොදී සිටින විට හෝ ඔවුනගේන් ඈත් වන විට හෝ ඒවා නිවැරදි කරගන්නා බලාපොරොත්තුවෙන් ඇතිවෙන ප්‍රතිචාර ව්‍යාපාර වැළැක්වීමට නුපුළුවන.
දැන් අප අපේ රට ගැන සලකා බැලිය යුතුය. අපේ ර‍ට දැඩි වියවුල් තත්ත්වයක පවතින බවට තර්කයක් නැත. ආගමික, දේශපාලන, ආර්ථික, සාමාජයීය වශයෙන් ගත් කළ මේ රටේ කිසිවකුට සතුටු විය හැකි තත්ත්වයක් නැත.
සෝම හාමුදුරුවන් ඉටු කළ, ඉටු කරන්නට බලාපොරෝත්තු වූ කාර්යභාරය මැනිය හැක්කේ මේ පසුබිම් තුළය. සෝම හාමුදුරුවන්‍ අපවත්වූ දින සිට ආදාහනය සිදුකළ අවස්ථාව වෙන තෙක් මෙරට අත්දුටු දේ පෙර සඳහන් තත්ත්වයට විරුද්ධව නැගීසිටි පුළුල් නිහඩ විප්ලවයකි. අප රටවාසීන් කිසිදාක නොදුටු විප්ලවයක් ලෙස හඳුන්වා දීමටද පුළුවන. “ඇයි මෙතරම් මහා ජනකායක්?” කියා මේ රටේ දේශපාලන නායකයන් ඇසුවේ ඒ නිසාය. “ඒ වෙන නායකත්වයක් නොතිබූ නිසාය” යන පිළිතුර අද රට මුහුණ පා තිබෙන ලොකුම ප්‍රශ්නය කුමක්දැයි පෙන්නුම් කරයි. “සිදුවෙමින් පවතින ජාතික හා ශාසනික විනාශයද පැහැදිලිව ප්‍රකට වෙද්දී මුනිවත රැකීම කුහක භික්ෂු ප්‍රතිපදාව නොවන්නේ දැයි මගේ සිත මටම දොස් නගන්නට විය.” සෝම හාමුදුරුවන්ගේ මේ වදනෙන් උන්වහන්සේ කරන්නට බලාපොරොත්තු වූයේ කුමක්දැයි මනාවට විස්තර වේ.
සෝම හාමුදුරුවන්ගේ මේ මෙහෙය ඉටු කිරීමට උන්වහන්සේ අවිය කර ගත්තේ බුදු දහමයි. උන්වහන්සේගේ ආගමික, සාමජයීය, දේශපාලන සහ ආර්ථික දර්ශනය බිහි වුයේ බුදු දහමෙන්ය. එය ඉතා බලසම්පන්න දර්ශනයක් විය. උන්වහන්සේගේ දේශනාවල කිසිම පටහැනි බවක් හෝ ප්‍රතිවි‍රෝධී බවක් නොදුටුයේ මේ නිසාය. සෝම හාමුදුරුවෝ මෙන් සෑම ක්ෂේත්‍රයක් සඳහාම බුදු දහම අර්ථවත් යයි පෙන්වා දෙන ඒකාබද්ධ දර්ශනයක් වෙන කිසිවකුගෙන් මෑත ඉතිහාසයේ දකින්නට නොලැබුණු බව උන්වහන්සේගේ අපවත් වීම හේතුකොට ගෙන අප අත්දුටු සිද්ධීන්ගෙන් පැහැදිල වේ.
අද ලංකාවට අවශ්‍යව ඇත්තේ දැඩි විනය, දැඩි නීතිගරුක බව, දැඩි ප්‍රතිපත්ති ගරුක බව සහ හැම දෙයක්ම මැනීම සඳහා මිණුම් දණ්ඩක් සහ බලවත් දර්ශනයකි. මේ සියල්ලම බුදු දහම විසින් මිනිසාට ලබා දෙනු ලැබ ඇත. අප අද මුහුණ පා සිටින සියළුම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුර සෝම හාමුදුරුවෝ බුදු දහමින් ලබා දුන්හ.
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
බ්‍රිතාන්‍ය පුවත්පත්වල ඉතිහාසය
17 වන සියවසේ ප්‍රවෘත්ති මෙන්ම ඕපාදූප ද පළ කරන ප්‍රකාශන රාශියක් විය. මේවා අතර පත්‍රිකා, පෝස්ටර් සහ කවි කතා ද විය. පසුකාලීන පුවත්පත් බිහිවුව ද මෙම මාධ්‍ය අතුරුදහන් වූයේ නැත. පුවත් වාර සගරා වල වෙනස නම් කාලානුරූපව පළ වීමය. 14 වන සියවසේ ග්‍රන්ථ සහ පුවත්පත් හැදින්වූයේ අවම වශයෙන් සතියකට වරක් ප්‍රකාශනය වන්නක් ලෙසනි. 1605 දී ප්‍රකාශයට පළ කරන ලද ස්ට්‍රිස්බර්ග් ජෝහාන් කැරොලස්ගේ "relation aller furnermmen und genenckwurdingen historian" ප්‍රථම පුවත් වාර සගරාව ලෙස සැළකේ.
17 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී මුද්‍රණ කාර්යය එංගලන්තය තුළ දැඩිව මර්දනය විය. ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි භාෂා පුවත්පත 1620 දී සොරිස් වෙල්සර් විසින් ඇමිස්ටර්ඩැම්හි මුද්‍රණය කිරීමට මෙය ද හේතුවක් විය. මීට පෙර වෙස්ලර් විසින් මුද්‍රණය කළ "courante uyt italien,duytsland & C" ලංදේසි පුවත්පත් ආකෘතිය මෙම පුවත්පත් අනුගමනය කළේය. එහෙත් ලන්ඩනයේ ඉංග්‍රීසි පුවත්පත් මුද්‍රණය ඇරඹූ විට එය පත්‍රිකා ස්වරූපයක් ගනු ලැබීය. මෙම ස්වරූපය 1665 “ඔක්ස්ෆර්ඩ් ගැසට්” ප්‍රකාශනය වන තෙක් ම පැවැතුණි.
මුද්‍රණය පිළිබදව තහංචි 1641 දී නිදහස් කෙරුණි. සිවිල් යුද්ධය නිසා ප්‍රවෘත්ති ඉල්ලුම ඉහළ ගියේය. මේ නිසා බොහෝ ප්‍රකාශන බිහි විය. උදා - ප්‍රථම නිල වාර්තා සංග්‍රහය සහ රාජකීය පුවත්පත වන “ලන්ඩන් ගැසට්”. 1662 බලපත්‍ර පණත යටතේ ප්‍රකාශනය පාලනය කෙරුණ ද 1679 - 1685 සහ 1659 සිට පණත ක්‍රියාත්මක නො වීම නිසා බොහෝ නව ප්‍රකාශන බිහි විය.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:පත්‍රකලාවේදය
ප්‍රකාශන නිදහස පිළිබදව ජාත්‍යන්තර හුවමාරුව
ප්‍රකාශන නිදහස පිළිබදව ජාත්‍යන්තර හුවමාරුව යනු 1992 පිහිටවු ප්‍රකාශන නිදහස ආරක්ෂා කිරීමට අරමුණු කරගත් රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන 81 ක් එකමුතුවකි.
මේ යටතේ අන්තර්ජාලය හරහා තොරතුරු හුවමාරු කරයි. එමෙන්ම මාධ්‍ය නිදහස ,අන්තර්ජාල වාරණය, තොරතුරු පිළිබදව නීතීන්වලින් නිදහස් වීම, නිග්‍රහ සම්බන්ධිත නීති, මාධ්‍ය සංකේන්ද්‍රනය සහ පත්‍රකලාවේදීන් , ලේඛකයන් මනාව හික්මවීම අන්තර්ජාල ග්‍රාහකයින් සිදුකරන පහරදීම් පිළිබදව මෙම ආයතනය ක්‍රියාත්මක වේ.
මෙහි කටයුතු කැනාඩාවේදී සම්බන්ධීකරණය කරන්නේ ‘ කැනේඩියන් ජර්නලිස්ට්ස් ෆෝ ෆ්‍රී එක්ස්ප්‍රෙශන් ‘ ආයතන හරහාය.
පත්‍රකලාවේදීන් ජනමාධ්‍යවේදීන්, වියුතුන්, ඡායාරූප ශිල්පීන්, කැමරා ශිල්පීන්,ලේඛකයන්, ප්‍රකාශකයන්, කාටුන් ශිල්පීන්, ප්‍රජා ගුවන්විදුලි ආයතන, පුස්තකාල ආදී සංස්කරණය සඳහා වෙහෙසෙන සංවිධාන රාශියක් මෙහි සාමාජිකත්වය දරයි.
උදාහරණ - හවුමන් රයස්ට් වෝච්, රිපෝටරිස් විතවුට් බෝඩර්ස් පුස්තකාල සමාගම් සහ ආයතන වල ජාත්‍යන්තර එකමුතුව, ප්‍රජා ගුවන් විදුලි විකාශනයන්ගේ ලෝක සංගමය සහ ඉන්ටනැශෙනල් පෙන්.
යුනෙස්කෝ, මානව හා පුද්ගලික අයතින් පිළිබද අප්‍රිකානු කොමිසම, යුරෝපා කවුන්සිලය සහ මාධ්‍ය නිදහස පිළිබදව නියෝජනය ආදී ප්‍රකාශන නිදහස නිරීක්ෂණය කරන අන්තර්ජාලය සංවිධාන රැසකට මෙ මගින් තොරතුරු සැපයේ.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:පත්‍රකලාවේදය ප්‍රවර්ගය:කැබලි ලිපි
Bootstrap (ඉදිරි-අන්තයක් රාමුව)
Bootstrap යනු වෙබ් අඩවි සහ වෙබ් යෙදුම් නිර්මාණය සඳහා වු නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්ර ඉදිරිපස අවසානය වෙබ් රාමුවකි. එහි HTML- හා අකුරුකරණය සඳහා CSS මත පදනම් නිර්මාණය සැකිලි,ආකෘති පත්ර, බොත්තම්, නාවික සහ අනෙකුත් අතුරු මුහුණත සංරචක අඩංගු වනවා ,එවගේම විකල්ප JavaScript සක්රීය දිගු අඩංගු වනවා. Unlike many web frameworks, බොහෝ වෙබ් රාමුව මෙන් නොව,එය ඉදිරි-අන්තයක් සංවර්ධනයට පමණක් සම්බන්ධයි.
Bootstrap යනු GitHub හි තරු 107.000 කට වඩා වැඩි සහ ගෑරුප්පු .48,000 සමග දෙවේනියට වඩාත්ම තරු රඟපෑ ව්යාපෘතියකි
සම්භවය
මුලින් Bootstrap ,Twitter Blueprint නම් විය. එය Mark Otto සහ Jacob Thornton විසින් Twitter හි අභ්යන්තර මෙවලම් හරහා අනුකූලතාවක් දිරිමත් කිරීම සඳහා රාමුවක් ලෙස නිර්මාණය කරන ලදී. Bootstrap නිර්මාණයට පෙර, අතුරු මුහුණත සංවර්ධනය සඳහා විවිධ නොගැලපීම් සහිත libraries භාවිතා කරන ලදී. Twitter සංවර්ධක Mark Otto ට  අනුව:"A super small group of developers and I got together to design and build a new internal tool and saw an opportunity to do something more. Through that process, we saw ourselves build something much more substantial than another internal tool. Months later, we ended up with an early version of Bootstrap as a way to document and share common design patterns and assets within the company."කුඩා කණ්ඩායමක් විසින් සංවර්ධනය මාස කිහිපයකට පසු,Twitter හි බොහෝ සංවර්ධකයින් වැටෙයි සතිය කොටසක් ,මෙම ට්විටර් සංවර්ධන කණ්ඩායමක් සඳහා hackathon පන්නයේ සතියේ ලෙස ව්යාපෘතිය සඳහා දායක විය. එයTwitter Blueprint සිට Bootstrap ලෙස නම වෙනස් කල අතර,සහ 2011, අගෝස්තු 19 දිනදී, විවෘත මූලාශ්ර ව්යාපෘතියක් ලෙස නිකුත් කරන ලදී. Mark Otto, Jacob Thornton, හරය සංවර්ධකයින් ගේ කුඩා කණ්ඩායමක්, එවගේම දායකයන් විශාල ප්රජා විසින් දිගටම පැවත තිබේ.
ජනවාරි 31, 2012 වෙනිදා දොළොස්-තීරුව ප්රතිචාර විදුලිබල පද්ධතියට සැකැස්ම පද්ධතිය, Glyphicons සඳහා සවිකල සහයෝගය, නව සංරචක කිහිපයක් මෙන්ම, දැනට පවතින බොහෝ අංග වෙනස්කම් එකතු කරන, Bootstrap 2 නිකුත් විය
අගෝස්තු 19, 2013, පැතලි නිර්මාණය, සහ පළමු ජංගම ප්රවේශය භාවිතා කිරීමට සංරචක ප්රතිනිර්මාණය කරන, Bootstrap 3 නිකුත් කරන ලදී.
ඔක්තෝබර් 29, 2014,Mark Otto විසින් Bootstrap 4 සංවර්ධනය බව ප්රකාශ කලේය. Bootstrap 4 හි පළමු ඇල්ෆා සංස්කරණය අගෝස්තු 19, 2015 දින නිකුත් කරන ලදී.
විශේෂාංග
Bootstrap 3 Google Chrome නවතම අනුවාදයන්, Firefox, Internet Explorer, Opera සහ Safari (Windows මත හැර)  සඳහා සහය දක්වයි. එය මීට අමතරව නවතම ෆයර්ෆොක්ස් පුලුල් සහාය මුදා (ESR) වෙත සහය දක්වයි.
2.0 සිට, Bootstrap ප්රතිචාර වෙබ් නිර්මාණය සඳහා සහය දක්වයි. මේ මගින් වෙබ් පිටු පිරිසැලසුම භාවිතා උපාංගය ලක්ෂණ සැලකිල්ලට ගනිමින්, ගතිකව හුරු බවයි (ඩෙස්ක්ටොප්, ටැබ්ලට්, ජංගම දුරකථනය).
3.0 වෙළුම සමඟ Bootstrap සම්මත ජංගම-ප්රථම නිර්මාණය දර්ශනය,පෙර සැකසුම මඟින් අවධාරණය ප්රතිචාර නිර්මාණය ආරම්භ කලේය.
වෙළුම 4.0 ඇල්ෆා නිදහස් කිරීමත් සමග Sass සහ flexbox සහයෝගය එකතු විය.
Structure and function
alt=Example of a webpage using Bootstrap framework|thumb|445x445පික්|Bootstrap රාමුව භාවිතා කරමින් නිදර්ශන වෙබ් පිටුවක් මොසිල්ලා ෆයර්ෆොක්ස් පිරිනැමිය Bootstrap යානු මොඩියුලක් සහ සමන්විත වුණා  අඩු විලාස පත්  වලින් සමන්විත වුණ   විවිධ මෙවලම් කට්ටලයේ උපාංග ක්රියාත්මක කිරීම මගින්. මෙම stylesheets සාමාන්යයෙන් මිටියක් සමගම සම්පාදනය කර ඇති අතර, වෙබ් පිටු තුළ ඇතුළත් වේ.නමුත් තනි තනි කොටස් ඇතුළත් හෝ ඉවත් කළ හැකිය. Bootstrap විවිධ සංරචක වර්ණ හා පුරවන වැනි වින්යාස විචල්යයන් ගණනාවක් සපයයි.
Bootstrap 2 සිට, Bootstrap ලේඛගතකිරීමහි ඉල්ලා සංරචක සහ විවිධ සැකසුම් මත පදනම් bootstrap වල සැකසුණු අනුවාදය උත්පාදනය වන පාරිභෝගිකයාගේ තැනීමේ මායා අඳුන ඇතුළත් කර ඇත.
Bootstrap 4 වන විට stylesheets සඳහා ඒ වෙනුවට අඩු Sass භාවිතා වේ.
එක් එක් Bootstrap   HTML ව්යුහය, CSS වේ ප්රකාශ, සහ සමහර අවස්ථාවල දී JavaScript කේතය කැටුව යන  සංරචකයේ සමන්විත  වේ.
Re-usable components
නිත්ය HTML අංග වලට අමතරව,Bootstrap පොදුවේ භාවිතා අනෙකුත් අතුරු මුහුණත මූලද්රව්ය අඩංගු වේ.සංඝටකයන්  HTML පිටුවක නිශ්චිත අංග වලට ඇතුලත් කරන CSS වේ පන්ති ලෙසින් ක්රියාත්මක වේ.
JavaScript components
Bootstrap jQuery ප්ලගින ස්වරූපයෙන් JavaScript සංරචක කිහිපයක් සමඟ පැමිණේ. ඔවුන් සංවාද කොටු, tooltips, සහ carousels වැනි  අමතර පරිශීලක අතුරු මුහුණත මූලද්රව්ය සපයයි. ඔවුන් සමහර පවතින අතුරු මුහුණත මූලද්රව්ය ක්රියාකාරීත්වය දීර්ඝ කළේය, උදාහරණයක් ලෙස ආදාන ක්ෂේත්ර සඳහා ස්වයංක්රීය සම්පූර්ණ ශ්රිතය.අනුවාදය 2.0, පහත සඳහන් JavaScript ප්ලගින සහය දක්වයි: බහුවිධ, ඩ්රොප් ඩවුන්, Scrollspy, Tab, Tooltip,Popover, ඇලර්ට්, බොත්තම, Collapse,Carousel and Typeahead.
Bootstrap 4
ඔක්තෝබර් 29, 2014, මාක් ඔටෝ Bootstrap 4 සංවර්ධනය කල බව ප්රකාශ කලේය. සැප්තැම්බර් 6, 2016 දින Bootstrap 4 මත වැඩ කිරීමට කාලය නිදහස් කිරීම සඳහා මාර්ක් Bootstrap 3 වැඩ තහනම් කළේය 4000 කට අධික commits මේ වන විට Bootstrap 4 codebase කටයුතු කර  ඇත.
bootstrap 3 සිට 4 bootstrap දක්වා සම්පූර්ණ නැවත ලිවියවේ. සැලකිය යුතු වෙනස්කම් ඇතුළත්:
ඉනුවිල්
ඉනුවිල් යනු උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි කුඩා ගමකි. එය පිහිටා ඇත්තේ යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ, කන්කසන්තුරය ප්‍රධාන මාර්ගයෙහිය. ප්‍රදේශය ජනාවාසී වී ඇත්තේ ප්‍රධාන වශයෙන් යම් ආකාරයක දෙමළ (පෘතුගීසි ලංකාව බලන්න) බස කථා කරන ජනතාවගෙනි.
ජනතාව
නගරය හා ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය ගොවියන්ගෙන් ජනාවාසී වී ඇත. ජනතාවගේ බහුතරය ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ වෙති. රත්න සභාබති විසින් පළමු විප්ලවකාරී කණ්ඩායම වන ඊරොස් සංවිධානය බිහිවූයේ ඉනුවිල් හිදීය.
අධ්‍යාපනය
ඉනුවිල් මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, ඉනුවිල් හින්දු විද්‍යාලය, සහ රාමනාදන් විද්‍යාලය මෙම ප්‍රදේශයේ ඇති පාසැල් අතුරින් කිහිපයකි. "සාම්ප්‍රදායික කලාවන් පිළිබඳ රාමනාදන් විද්‍යාලය" පිහිටියේ මරුදනමඩම් අසබඩ ඉනුවිල් හිය. හින්දු සාම්ප්‍රදායික කලාවන් එහි ඉගැන්වෙයි. මෙහි පරිගණක අධ්‍යාපන ආයතන කිහිපයක්ද ඇත.
සංස්කෘතිය
මොවුන්ගෙන් බොහෝ දෙන හින්දු භක්තිකයෝ වෙති. 98%-99% පමණ දෙමළ සංස්කෘතිය අනුගමනය කරති. ප්‍රසිද්ධ තඩෂන්මූර්ති ඇතුළු වෘත්තිය මට්ටමෙහි බොහෝ භේරි වාදකයෝ මෙම ගමෙන් බිහි වූහ. බොහෝ හින්දු පූජකවරුන් පුහුණුව ලබන "ගුරුකුලයක්" ද මෙහි වෙයි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ ජනාවාසී ස්ථාන
කලම්පය
කලම්පය යනු යම් කිසි උපකරණයක් චලනය වීම වැලැක්වීම සඳහා පීඩනයක් යෙදීමට භාවිතා කරන උපකරණයකි. ඔස්ට්‍රේලියාව වැනි රටවලදී නම් කලම්පය විවිධ ක්ෂේත‍්‍රවලදී ඒ ක්ෂේත‍්‍රයට ගැලපෙන ලෙස නිපදවා ඇත.
ඒ අනුව විවිධ කාර්යයන් සඳහා භාවිතාවන විවිධ වර්ගයේ කලම්ප ඇත. මෙහිදී සමහර කලම්පයන් කෙටිකාලීනව භාවිතා කරන ඒවා වන අතර තවත් සමහර ඒවා දිගු කාලිනව භාවිත වේ. සත්ව පාලනයේදී විවිධ කලම්පයන් භාවිතා කරන අවස්ථා ඇත. සත්වයන්ගේ චලනය සීමා කිරීම සඳහා ද, ශල්‍යකර්ම ආදී කටයුතු වලදී විවිධ අවයව වල චලනය සීමා කිරිම සඳහා ද, කලම්පයන් භාවිතා වේ.
විවිධ අවස්ථා වලදී භාවිතා වන විවිධ කලම්පයන් මෙසේ දැක්විය හැකිය. බැන්ඞ් කලම්ප, බාර් කලම්ප, බෙන්ච් කලම්ප, කාඩෙලිනි කලම්ප, සී කලම්ප, ෆ්ලෝරින්ග් කලම්ප, ග‍්‍රයිප්, හැන්ඞ්ස්කෘ, චුම්භකමය කලම්ප, මීටර් කලම්ප, පයිප් කලම්ප, සෑෂ් කලම්ප, සෙට් ස්කෘ, ස්පීඞ් කලම්ප, ටොග්ල් කලම්ප, සහ ටුල්මේකර්ස් කලම්ප වේ.ඒවායින් සමහරක් තාවකාලිව විවිධ උපාංග ස්ථානගත කර එකට සවිකර තබා ගැනීමට භාවිතා කරන අතර අනෙක්වා ස්ථිරව සවිකර තැබේ.
සත්ත්වයින් යොදාගෙන කරන කෘෂිකාර්මික කටයුතු වල දී ද සත්ත්වයෙකු නිශ්චල වස්තුවකට ගැටගසා තැබීමට ද කලම්ප භාවිතා කෙරේ. කලම්පයක කාර්යය ඉටුකරන සෑම වස්තුවක් ම පාහේ කලම්පයක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර මේ නිසා විවිධ කේෂ්ත්‍රයන්හි භාවිතා වෙනු කලම්ප වර්ග විශාල ප්‍රමාණයක් ඇත. පහත එවැනි බහුලව භාවිතා වන කලම්ප දැක්වේ.
ඉහළ - පයිප්ප කලම්පය ඉහළ සිට දෙවන පේළිය - ෆ කලම්පය/ දඩු කලම්පය, තනි අත් දඩු කලම්පය, තුන්වන පේළිය - දුනු කලම්පය, G කලම්පය (C - කලම්පය), දැවමය භුමි කලම්පය
පහත දැක්වෙන කලම්ප තාවකාලිකව උපකරණ ස්ථානගත කිරිමට යොදා ගනී. •	පටි කලම්පය (Band clamp) •	F - කලම්පය (පින්තූරයේ වම්පස ඉහළ කෙළවරේ) •	බංකු කලම්පය (‍Bench clamp) බංකුවක් මත උපකරණ සවිකිරිමට භාවිතා වේ. බංකුව මෙහි දී එක් බාහුවක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. •	කාඩ්ලිනි කලම්පය (cardellini clamp) මෙය රවුම්, සමචතුරස්‍රාකාර, සෘජුකෝණාස්‍රාකාර බට වලට හෝ පැතලි වස්ත+න් මතට සවිකෙරේ. (උදා( ලී දඩු, ප්ලයිවුඩ් ෂීට්)
•	C - කලම්පය (Gකලම්පය& පින්තූරයේ පහළ මැද දැක්වේ •	ෆ්ලෝරින් ක්රෑම්ප් (Flooring cramp) වඩුවන් විසින් බිම ලෑලි සවිකිරීමේ දී තද කොට තැබීමට භාවිතා කරයි. •	ග්‍රයිප් (Gripe) ක්ලින්කර් (clinker) බෝට්ටු නිර්මාණයේ දී දෙණ නියමාකාරයෙන් තබා ගැනීමට කුඤ්ඤයකින් සවිකොට භාවිතා කරන විශේෂිකලම්පයකි. •	අත් දඩු කඳ (පින්තූරයේ ඉහළ දකුණු කෙළවරේ) •	චුම්බක කලම්පය (magnetic clamp)
ගවේෂණාත්මක පත්‍රකලාවේදනය
ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය
ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය යනු අපරාධ දේශපාලනය දූෂන හෝ වෙනත් ගැටලුවක් සම්බන්ධනයෙන් දැඩි ගවේශන සිදු කර වාර්තා කරන ක්‍රමයකි.
ඩිබර්ක් ( 2006 ) පවසන ආකාරයට ගවේශනාත්මක පත්‍රකලාවේදියෙකු යනු සත්‍ය සොයා සැබෑ ලෝකයේ එය ක්‍රියාත්මක නොවන අවස්ථා වාර්තා කරන පුද්ගලයෙකි. එම ක්‍රියාව ගෙවශනාත්මක පත්‍රකලාවේදනය ලෙස හැදින්වෙන අතර පොලිසිය, නිතිඥයන්, විගණන නිලධාරීන් හෝ නිත ක්‍රියාත්මක කරන වෙනත් ආයතන මගින් සිදු කෙරෙන ගවේශණයන් ගෙන් මෙය වෙනස්වේ. මෙහ අරමුණ සිමිත නොවන අතර නියතක පදනමක් නැත. ප්‍රචාරණය බෙහෙවින් සම්බන්ධය.
සාමාන්‍ය ෙෙදයනික හෝ සති අන්ත පුවත් පත් වාර්තා කරුවන් ක්ෂණිකව පුවත් රචනා කළද ගවේෂනාත්මක කලාවේදීන් සිය ගැටළුව විමර්ශනනයට හා වාර්තා සකස් කිරීමට සෑහෙන කාලයක් අැත්නම් විට මාස හෝ වසර ගණනක් ගත කරයි. සාමාන්‍යෙන් ද ගවේෂනාත්මක කටයුතු සිදු කරන්නේ පුවත් පතක් හෝ නිදහස් මාධ්‍ය වේදීන්‍්‍ය. අවසාන වාර්තාව හෙළිදරව්වන ස්වරෑපයක් ගනි.
ආපදා‍ කළමනාකරණය
ආපදා‍ කළමනාකරණය යනු ආපදා‍ හා සම්බන්ධ අවිනිශ්චිතතාව සැලසුම් සහගත ලෙස ප්‍රවේශය වන ක්‍රමයකි. මෙහිදී අනුපිළිවෙලට සැකසුනු මානව ක්‍රියාකාරකම් යොදාගනී. එම ක්‍රියාකාරකම් සදහා ආපදා‍ කළමනාකරණයට යෙදා ගන්නා ආපදා‍ නිර්ණය කිරිමේ ක්‍රමය කළමනාකරණ සම්පත් භාවිතයෙන් අවම කිරීම අඩංගු වේ. මෙහි උපායන් වශයෙන් ආපදා‍ වෙනත් පාර්ශවයකට පැවරීම, මගහැරීම එහි අහිතකර බලපෑම් අවම කිරීම හා සමහරක් ව්‍යසනයන්ට් මුහුණ දී එහි බලපෑම් සියල්ල හෝ කිහිපයක් බාරගැනීම කළ හැකිය. සාම්ප්‍රදායික ආපදා‍ කළමනාකරණයේදි භෞතික හා නෛතික බලපෑම් පමණක් සලකයි. ආර්ථික ආපදා‍ කළමනාකරණයේදි මුල්‍ය මෙවලම් භාවිතයේ හැසිරවිය හැකි ආපදා‍ සලකයි. ආපදා‍ කළමණාකරණයේ අරමුණ කල්තියා සැලසුම් කරගත් අවදානම් සාමජයේ සම්මත මට්ටම දක්වා ගෙන ඒමයි. මෙම අවදානම් වලට පාරිසරික, තාක්ෂණික, මානව සංවිධානවල හා දේශපාලනික බලපෑම් ඇතුළත් වේ.
ආපදා‍ කළමනාකරණයේදී අවදානම් එක්තරා අනුපිළිවලකට විසඳයි. වැඩි අලාභයක් ඇතිවිමේ සම්භාවිතාව හා වැඩි අවදානම් පළමුවත් සුළු අලාභයක් ඇති විමට සම්භාවිතාව හා අඩු අවදානම් ඉන්පසුවත් තොරා ගනී. කෙසේ වෙතත් ප්‍රයෝගිකවශයෙන් මෙය පහසු නොවේ. එමෙන්ම විශාල පාඩුවක් නමුත් අඩු සම්භාවිතාවයක් ඇති අවදානම් හා සුළු පාඩුවක් නමුත් වැඩි සම්භාවිතාවක් ඇති අවදානම් සමබරව පාලනය අවශ්‍ය වේ. නමුත් මෙම දෙවර්ගයම වැරදියට හැසිරවීම බොහෝ විට සිදු වේ.
අස්පෘෂ්‍ය (Intangible) ආපදා‍ කළමනාකරණය නව වර්ගයේ අවදානම් හදුනාගනි. සම්භාවිතාව 122% වු ආපදා‍ ආයතනයේ ඇති අවදානම හදුනාගැනිමේ දුර්වලතාවන් නිසා මගහැරේ. අඩු දැනුමක් ඇතත් යොදාගත් විට බාහිරව දැකිය හැකි ආපදා‍වන් පමණක් ඔවුන් සලකයි. මෙම ක්‍රමයෙන් හදුනාගන්නා අවදානම් ලෙස පහත උදාහරණ දැක්විය හැකිය.
මෙම ආපදා‍වන්ට සේවකයන්ගේ ඵලදායිතාව අඩු කිරිමටත් පිරිවැය, ඵලදායිතාව, ලාභදායිතාව, රාජකාරිය, ගුණවත් භාවය, කීර්තිය ආදිය අඩුකරයි. අස්පෘෂ්‍ය ව්‍යසනය කළමනාකරණය මගින් අවදානම ක්ෂණිකව හදුනාගෙන පිළියම් යෙදීම සිදු කරයි. ආපදා‍ව කළමනාකරණයේදී සම්පත් වෙන්කර ගැනීමේ අපහසුතාවය ඇතිවේ. එනම් එම සම්පත්වල භාවිතයෙන් කළ හැකි වෙනත් කර්තව්‍යයන් හා එමගින් ලැබෙන ලාභ ගණනය කිරීමේ ආදිය ආපදා‍ව කළමනාකරණයේදී ඒ සඳහා වැයවන වියදම අවම කර, අවදානම අඩු කිරීමට හේතු වේ.
ආපදා‍වන් වැලැක්වීම
මෙහිදි අලාභයක් සිදුවිම එය පිලිගෙන විදදරාගැනීම සිදුවිය යුතුය. එය ස්වයං රක්ෂණයන් වැනිය. මෙය කුඩා පාඩුන් සදහා කල හැක. එනම් එම ආපදාවන්ට රක්ෂණය කිරිමට වැයවන මුදල පාඩුවට වඩා විශාල වන අවස්ථාවන්දීය. සෑම ආපදා‍වක්ම ඉහත ලෙස වැලැක්වීම හෝ වෙන පාර්ශවයකට පැවරීම සිදු නොවිම පාඩුව විදිමට සිදුවේ. මෙහිදි යුද්ධය වැනි රක්ෂණය කිරිම අධික මුදලක් වැයවන ව්‍යසනය අයත් වේ. යුද්ධයක් නොමැති ප්‍රදේශයක යුද්ධයක් ඇතිවුවහොත් කියා රක්ෂනයක් සියල්ල සිදු නොකරයි.
මෙලෙස සමහරක් විට ආපදා‍ රක්ෂණය කිරිමට වැයවන මුදල ආයතනයේ අරමුණු කරා යාමට බාධාවක් විය හැක. ආපදා‍ පැවරීම යනු ගිවිසුම් හෝ හේජින් ( hedging ) මගින් වෙනත් පාර්ශවයකට ආපදා‍ පැවරීමයි. (උදා- රක්ෂණය) ගිවිසුමේදි රක්ෂණ වාරිකයකින් තොරව පැවරිම කල හැක. කොන්ත්‍රාත්කරැවන්, කොන්ත්‍රාත්තුවේ වගකිම අනෙක් කොන්ත්‍රාත්කරැවන්ට ඉහත පරිදි රක්ෂණය කරයි. ආපදා‍වක් විචල්‍ය වන විට හෙන්ජි මගින් පැවරීමට දැකිය හැක. ආපදා‍ කලමාණාකරණය විවිධ අංශ වලට විසරේ. ආපදා‍ වැලැක්විමේදි එම පාඩුව ආයතනය හෝ එහි සාමාජිකයන් අතර බෙදේ. සාම්ප්‍රදායික රක්ෂණ ක්‍රමයේ ආයතනයේ සාමාජිකයින් අතර වාරික බෙදිය නොහැක. නමුත් පාඩුව සියල්ල දරාගනී.
ආපදා‍ ප්‍රතිකර්ම (Betenile)
ආපදා‍ හදුනාගත් විට එය කළමණාකරණයට ගන්නා පියවර පහත 4 ක් එකකට අයත් වේ මෙම ක්‍රම පරිපුර්ණයට ක්‍රියාත්මක කිරීම කල නොහැක. ආපදා‍ කළමණාකරණයේදි ආයතනය විසින් අනුමත නොකරන හුවමාරු ක්‍රම ඉහත ක්‍රම වල අඩංගු විය හැක.
ආපදා‍ වැලැක්විම
ආපදා‍වක් වියහැකි ක්‍රියා නොකර සිටිමයි. උදාහරණයක් ලෙස ගුවන් යානය පැහැරගනී යන බිය නිසා ගුවන් යානයක ගමන් නොකිරීම දැක්විය හැක. මෙම අවදානම් සහගත ක්‍රියා නොකර සිටිම ව්‍යසන සියල්ලන් වැලැක්විය හැකි ක්‍රමයකි. නමුත් අවදානමක් ගැනීම තුලින් ලබගත හැකි ලාභය නැතිවේ. (උදා- ව්‍යපාර කඩාවැටේ යන බියෙන් ව්‍යාපාර ආරම්භ නොකලහොත් ලාභ ලැබිමේ හැකියාව නැතිවේ.)
අවදානම් අවම කිරීම
අවාදානම අඩු කිරිමේ ක්‍රම හෝ එමගින් සිදුවන පාඩුව අවම කිරිමේ ක්‍රමයයි. උදා - දිය ඉසිමේ උපකරණ ( Sprinklor ) සවිකර ගින්නකින් ඇතිවය හැකි හානිය අවම කිරිම මෙම ජලය නිසා වෙන හානිය ඊට වඩා වැඩිවිය හැකි නිසා සුදුසු ක්‍රමයක් නොව melon ගිනි නිවන උපකරණ භාවිතා කල හැකි වුවත් ඒවා මිල අධික නිසා අනුමත කිරිමට අපහසුය.
නව මෘදුකාගං නිපදවීම පියවරයන් වශයෙන් සිදුවේ. එවිට වෙනස්කම් සිදුකිරිම පහසුය. අතීතයේ මෘදුකාංගය සම්පුර්ණ කර පාරිභෝගිකයාට දුන් විට අවශ්‍ය වෙනස්කම් මුල සිට කිරීම ඉතා මිල අධික විය. වෙනත් පාර්ශවයකට වැඩ බාරදීම තවත් ක්‍රමයකි. ආයතනයෙන් එම වැඩ බාරගන්නා පාර්ශවයට මෙම අවදානම් කලමනාකරණයට පලපුරැද්ද තිබිය හැක. උදාහරණයක් ලෙස මෘදුකාංග නිෂ්පාදනය, භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය, පාරිභෝගිකයන්ට සහය දීම වැනි දැ පිටත පාර්ශවයකට දිම මෙමගින් ආයතනයට තම ව්‍යාපාරය කළමණාකරනයට වැඩි වේලාවක් ලැබේ.
ව්‍යවසායක ආපදා‍ කළමනාකරණය
ව්‍යවසායක ආපදා‍ කළමණාකරණයේදී, ආයතනයට අහිතකර බලපෑමක් ඇතිකරන ඕනෑම තත්වයක් ව්‍යසනයක් ලෙස හඳුන්වා ඇත. මෙම බලපෑම් වලට ආයතනයේම බලපෑම, ආයතනයේ සම්පත් (මානව හා ප්‍රාග්ධන) බලපෑම්, භාණ්ඩ හා සේවාවන් හි බලපෑම්, පාරිභෝගික බලපෑම් හා බාහිර සමාජීය හා වෙළඳ පරිස‍රයේ බලපෑම් අයත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස මූල්‍ය ආයතනයකට අදාල ආපදා ලෙස බොල් ණය, පොලී අනුපාතයන්ගේ විචලනය, වෙළඳපොළ, ආයතනය මෙහෙයවීමේ ගැටළු හැඳින්විය හැක. සාමාන්‍යයෙන් සෑම ආපදා‍වක් සඳහාම එහි ප්‍රතිඵලයන්ට මුහුණ දීමට සැලසුමක් සැකසිය හැක. සේවකයකුගේ සාමාන්‍ය මිල (Avg cost per employee) ණය අනුපාතයන් හා ඉහත දත්ත උපයෝගී කර ව්‍යපෘති කළමණාකරුට (Project manager) පහත දෑ නිගමනය කළ හැකිය. සාමාන්‍ය ක්‍රියා වල විචලනය හා සුවිශේෂ හේතුන්ගේ විචලනය මත ව්‍යසන තීරණය විය හැකි අතර, විවිධ ව්‍යාපෘතිය කිරීමට අදාළ ආපදා‍ සඳහා සුදුසු ක්‍රියාපටිපාටියන් අනුගමනය කළ යුතුය. මෙහිදී බාහිර හේතුන් විශේෂයෙන් බලපෑම් ගැන වැඩි අවධානයක් දිය යුතුය.
ආපදා‍ කළමනාකරණ සැලසුම
ආපදා‍ ගණනය කිරීම මනා පාලනයකින් හා නිවැරදිව කළ යුතුයි. පසුව අදාළ අගයන්, ඒ අංශයන්ට අයත් කළමනාකරණ අංශයන්ට ලබා දිය යුතුයි. උදාහරණයක් ලෙස ආයතනයේ ප්‍රතිරූපය සම්බන්ධ ගැටලුවකදී ඉහළ කළමනාකරණයටද, පරිගණක ගැටලුවකදී තොරතුරු තාක්ෂණ කළමනාකරුටද (IT manager) එම ගැටලුව ඉදිරිපත් කළ යුතුයි. ආපදා‍ව කළමනාකරණ සැලසුම ප්‍රායෝගිකව කළ හැකිවීමත් හා ඵලදායි සැලසුමක් වීමත් වැදගත්ය. උදා ලෙස පරිඝණක Virus ගැටලුවකදී විසඳුම නම්, විශ්වාසදායී Antivirus මෘදුකාංගයක් භාවිතයයි. හොඳ සැලසුමක අදාළ පටිපාටිය හා වගකීම් භාරගන්නා පුද්ගලයින් පැහැදිලිව තිබිය යුතුයි. ISO/IEC 27001තත්ත්ව සහතිකයට අනුව ආපදාව හඳුනාගැනීමෙන් පසු, එය වැළැක්වීමට සැලසුමක් සාදා ගත යුතුය. මෙය ලිඛිතව සෑදිය යුතුය. (Statement of Applicebility) මෙම ලේඛණයේ අදාළ අවස්ථාවන් වල ආපදාව අවම කරගැනීමේ ක්‍රියා පටිපාටීන් හා ආරක්ෂක විධානයන් පැහැදිලිව තිබිය යුතුයි. එවැනි ක්‍රියාපටිපාටීන් ගැනීමට හේතුන්ද සඳහන් විය යුතුයි.
අවදානම් ගණනය කිරීම හා සැලසුම් නිරන්තරයෙන් නවීකරණය කළ යුතුයි. කාලය සමග විවිධ ගැටලුන්ගේ ස්වභාවය වෙනස් වන බැවින් එක් පැරණි සැලසුමකට ක්‍රියා කිරීම ඵල රහිතය. මේ නිසා නිරන්තරයෙන්
ආශ්‍රිත
• Civil defense
• Computer emergency response team
• Business continuity planning
• Disaster medicine
• Disaster response
• Disaster risk reduction
• Emergency communication system
• Emergency management information system
• Emergency sanitation
• Fire fighting
• Human capital flight
• Local Emergency Planning Committee
• Mass fatality incident
• Protective Action Criteria
• Public health emergency (United States)
• Search and rescue