cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ක්ලියෝපැට්රා
ක්‍රි.පූ. 44දී සීසර්ගේ ඝාතන‍යෙන් පසු ඇය, සීසර්ගේ නීත්‍යානුකූල අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ගයස් ජූලියස් සීසර් ඔක්ටේවියානස්ට (පසුව ඔගස්ටස් ලෙස ප්‍රකට විය) එරෙහිව මාක් ඇන්ටනිට සහාය දැක්වූවා ය. ඇන්ටනිට දාව ඇය IIවන ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් හීලියෝස් නම් නිවුන් දරුවන් දෙදෙනකු ද, ටොලමි ෆිලඩෙල්ෆස් නම් පුත්‍රයකු (ඇයට සිය සොයුරන් සමග විවාහයෙන් දරුවන් නොලැබිණි) ද වැදුවා ය. ඇක්ටියම් සටනේ දී ඔක්ටේවියන්ගේ හමුදාවන්ට පරාජය වීමෙන් පසු ඇන්ටනි සියදිවි නසාගත් අතර ක්ලියෝපැට්රා ද එය අනුගමනය කළා ය. සම්ප්‍රදාය අනුව, ක්‍රි.පූ. 30 අගෝස්තු 12වන දින ඇය සර්පයකු මගින් දෂ්ට කරවාගෙන සිය දිවිහානි කරගත් බව සඳහන් වේ. ඇගෙන් පසු සිසේරියන් රාජ්‍යත්වයට පත් වූ අතර, ඔහුගේ ආධාරකරුවන් ඔහු පාරාවෝවරයා ලෙස නම්කරන ලදී. නමුත් මඳ කලකින්ම ඔක්ටේවියන්ගේ නියෝගයක් අනුව ඔහුව ඝාතනය කෙරිණි. අනතුරුව ඊජිප්තුව රෝම පළාතක් වූ ඒජිප්ටස් බවට පත් විය.
මුත්තූර් මැතිවරණ බලප්‍රදේශය
1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුණු පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965 දිනදී පැවැත්වුණු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ක්ලියෝපැට්රා
අදවන විට ක්ලියෝපැට්රා බටහිර සංස්කෘතියේ ඉමහත් ජනප්‍රිය තේමාවක් බවට පත්ව ඇත. ඇයගේ පුරාවෘත්තය බොහෝ කලානිර්මාණ සහ සාහිත්‍යයේ සඳහන් ඇගේ ජීවිතය අලලා නිර්මාණය වූ නාට්‍ය මෙන්ම වෙනත් මාධ්‍ය සඳහා ද මාතෘකාව වී ඇත. ඒ අතර, විලියම් ෂේක්ස්පියර්ගේ ශෝකාන්ත නාට්‍යයක් වන ඇන්ටනි සහ ක්ලියෝපැට්රා, ජෝජ් බර්නාඩ් ෂෝගේ නාට්‍යයක් වන සීසර් සහ ක්ලියෝපැට්රා, ජූල්ස් මැසනට්ගේ ක්ලියෝපැට්‍රේ ඔපෙරාව, සහ ක්ලියෝපැට්රා (1934) සහ ක්ලියෝපැට්රා (1963) වැනි චිත්‍රපට ද වේ.
මුත්තූර් මැතිවරණ බලප්‍රදේශය
1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ බලප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ක්ලියෝපැට්රා
නාමයේ නිරුක්තිය
ක්ලියෝපැට්රා යන නාමය පැනනැගුණේ ග්‍රීක නාමයක් වූ "කීර්තිමත් පියකුගෙන් පැවත එන්නිය" හෝ "පියාගේ කීර්තිය" යන අරුතැති Κλεοπάτρα (Kleopatra) යන වදනෙනි. එය κλέος (kleos) "කීර්තිය" සහ πατήρ (pater) "පියා" යන වචනවල සංයුක්තයෙහි ස්ත්‍රී ලිංග ස්වරූපය වේ. (මෙහි පුරුෂ ලිංගික ස්වරූපය ලියනු ලබන්නේ Kleopatros (Κλεόπατρος), හෝ Patroklos (Πάτροκλος) ලෙස ය)
මුත්තූර් මැතිවරණ බලප්‍රදේශය
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ බලප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය
ක්ලියෝපැට්රා
සිහසුනට පත්වීම
ක්ලියෝපැට්රාගේ මවගේ අනන්‍යතාවය නොදනී. සාමාන්‍යයෙන් ඇයගේ මව XIIවන ටොලමි ඕලීට්ස්ගේ සොයුරිය හෝ නෑණන්ඩිය මෙන්ම බිරිඳ ද වූ ඊජිප්තුවේ පස්වන ක්ලියෝපැට්රා ට්‍රයිෆේනා ලෙස විශ්වාස කෙරේ. Vවන ක්ලියෝපැට්රා, Xවන ටොලමි සහ IIIවන බෙරනිස්ගේ දියණිය නොවේ නම්, ක්ලියෝපැට්රාගේ (ලිපියට මාතෘකාව වූ) මව Xවන ටොලමි සහ IIIවන ‍ක්ලියෝපැට්රා බෙරනිස් ෆිලොපේටර්ගේ දියණියක වූ වෙනත් ටොලමියානු සාමාජිකාවක ලෙස සැලකිය හැක. ක්ලියෝපැට්රාගේ පියා වූ ඕලීට්ස් මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ සෙන්පතියකු වූ ද, මැසිඩෝනියාවේ ආර්සිනෝයි සහ ලේගස්ගේ පුත්‍රයා වූ ද Iවන ටොලමි සෝටර්ගෙන් ඍජුවම පැවත එන්නෙකි.
බලය මධ්‍යගත කිරීම සහ දූෂණය නිසා සයිප්‍රසය සහ සයිරෙනයිකා පෙදෙස්වල පිබිදීම් ඇති වීම හේතුවෙන් එම ප්‍රදේශ අහිමි වීම නිසා XIIවන ටොලමි රජුගේ සමය රාජවංශයේ ව්‍යසනකාරී සමයක් ලෙස සැලකෙයි. ටොලමි, ක්ලියෝපැට්රා සමග රෝමයට ගියේ ය; VIවන ක්ලියෝපැට්රා ට්‍රිෆේනා සිහසුන අත්කරගත් නමුත්, සැකකටයුතු සිද්ධීන් නිසා ඇය මඳ කලකින්ම මරණයට පත් විය. අද වන විට විශ්වාස කෙරෙන්නේ (ඓතිහාසික වාර්තා මගින් සනාථ වී නොමැත) සම්පූර්ණ පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා IVවන බෙරෙනිස් ඇයට වස දුන් බවයි. මේ හේතුව නොසැලකූ විට, ඇය (බෙරෙනිස්) ක්‍රි.පූ. 55දී ටොලමි ඕලීට්ස් රෝම සහාය ඇතිව නැවත පැමිණෙන තෙක් රාජ්‍ය පාලනය කොට ඇත. රෝම සෙන්පති ඕලස් ගැබිනියස්ගේ සහාය ඇතිව ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව අල්ලා ගැනීමට ඔහු සමත් විය. බෙරෙනිස්ව අත්අඩංගුවට ගැනුණු අතර, ඇගේ හිස ඇගේ පියා වූ රජුගේ නියමය අනුව රාජමාලිගය වෙත යවන ලදී. අනතුරුව ක්ලියෝපැට්රා සිය 14වන වියේ දී, සිය පියා සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය අතර, ඇගේ බලය බෙහෙවින් සීමාකෙරුණ ද, ඇය සිය පියාගේ නියෝජ්‍ය තනතුරට පත්වූවා ය.
ක්‍රි.පූ. 51 මාර්තු මස XIIවන ටොලමි මියගියේ ය. ඔහුගේ අවසන් කැමැත්ත අනුව 18 වියැති ක්ලියෝපැට්රා සහ 10 වියැති ඇගේ සොයුරා වූ XIIIවන ටොලමි හවුල් රාජ්‍ය පාලකයින් ලෙස නම්කළේ ය. ඔවුන් දෙදෙනාගේ පළමු වර්ෂ ත්‍රිත්වය තරමක් අපහසු වූයේ, ආර්ථික දුර්වලතා, සාගත, නයිල් ගංගාව නිසා නිරන්තර ජලගැලීම් ඇතිවීම සහ දේශපාලන අරගල හේතුවෙනි. ක්ලියෝපැට්රාව ඇගේ බාල සොයුරාට විවාහ කර දෙන ලදී. නමුත් ඇයට ඔහු සමග බලය බෙදා ගැනීමට අදහසක් නොපැවති බව පැහැදිළි විය.
පෙලුසියම් අවට කැරැල්ලක් මෙහෙයවීමට ක්ලියෝපැට්රා උත්සාහ ගත් නමුත්, ඇයට ඇගේ ඉතිරිව සිටි එකම සොයුරිය වූ ආර්සිනෝයි සමග පලායාමට සිදු විය.
පොම්පේ ඝාතනය
ක්ලියෝපැට්රා පිටුවහල්ව සිටි සමයේ පොම්පේ රෝම සිවිල් යුද්ධයට පැටලුණේ ය. ක්‍රි.පූ. 48 අගකාලයේ ෆාර්සලුස් සටනින් පරාජය වූ පොම්පේ සීසර්ගේ හමුදාවලින් බේරීමට ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව වෙත පලාගියේ ය. එම කාලයේ ටොලමි දහ තුන්වැනි වියේ පසු විය. ඔහු තමන් වෙනුවෙන් සිහසුනක් වරායේ ඉදිකළේ ය. එහි සිට ඔහු ක්‍රි.පූ. 48 සැප්තැම්බර් 28දින පොම්පේව ඔහුගේ පැරණි නිලධාරියකු වූ දැන් ටොලමියානු සේවයේ යෙදී සිටින තැනැත්තකු විසින් මරා දමන අයුරු දුටුවේ ය. නැවේ සිටි ඔහුගේ බිරිඳ සහ දරුවන් ඉදිරියේ ඔහුගේ හිස ගසා දමන ලදී. මෙම මරණය සිය නියෝගයක් මත සිදු වූවකැයි සීසර්ට පවසා රෝමය සමග මිතුරුවීමට ටොලමි අදහස්කළේ ය. මෙකල ඊජිප්තුව පිළිබඳ බොහෝ වාදවිවාද පැවතිණි. මෙම ක්‍රියාව ටොලමිගත් අනුවණ තීරණයක් බව පෙන්නුම් කළේ ය. ඉන් දින දෙකකට පසු සීසර් ඊජිප්තුවට පැමිණියේ ය. ටොලමි ඔහුට පොම්පේගේ වෙන්කළ හිස ලබාදුන්නේ ය. ඉන් සීසර් කෝපයට පත් විය. පොම්පේ සීසර්ගේ දේශපාලන සතුරකු වුවත්, ඔහු රෝම කොන්සල්වරයකු සහ සීසර්ගේ එකම නීත්‍යානුකූල දියණිය වූ දරු උපතකදී මියගිය ජූලියාගේ වැන්දඹු සැමියා විය. සීසර් ඊජිප්තු අගනුවර අල්ලාගත් අතර, ඔහු සතුරු ටොලමි සහ ක්ලියෝපැට්රාගේ හිමිකම් අතරමැද විනිශ්චයකරු ලෙස කටයුතු කළේ ය.
ජූලියස් සීසර් සමග සම්බන්ධය
මේ අවස්ථාවේ ක්ලියෝපැට්රා තමන්ට සිහසුන ලබාදෙන මෙන් සිදුකළ බලවත් ඉල්ලීම නිසා සීසර් ඊජිප්තුව ඈඳා ගැනීමට තිබූ සිය සැලැස්ම අත්හළේ ය. මිත්රිඩේට්ස් විසින් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව වටලන ලද අතර, නයිල්හි සටනේ දී සීසර් ටොලමිගේ හමුදා පරාජය කළේ ය. XIIIවන ටොලමි නයිල්හි දී මරණයට පත් වූ අතර, සීසර්, ක්ලියෝපැට්රා සහ ඇගේ බාලම සොයුරු XIVවන ටොලමි හවුල් පාලකයින් ලෙස සිහසුනට පත්කළේ ය. සීසර් ඊජිප්තුව හැර යන විට, ඔහු රුෆියෝගේ නායකත්වය යටතේ ලීජන් තුනකින් යුත් රෝම හමුදාවක් ස්ථාපිත ක‍ර තිබිණි.
රෝම සිවිල් යුද්ධය තුළ ක්ලියෝපැට්රා
ක්ලියෝපැට්රා රෝම සිවිල් යුද්ධයේ දී සිසේරියානු පාර්ශ්වයට සහාය දැක්වූවා ය. මෙම යුද්ධය ඇති වූයේ මාක් ඇන්ටනි සහ ඔක්ටේවියන් විසින් මෙහෙයවූ සිසේරියානු පාර්ශ්වය සහ මාකස් ජූනියස් බෲටස් සහ ගයස් කැෂියස් ලොංගිනස් ඇතුළු සීසර්ගේ ඝාතනය මෙහෙයවූවන් අතර ය. බෲටස් සහ කැෂියස් ඉතාලිය අත්හැර නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍යය දෙසට යාත්‍රා කොට එහි විශාල ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කර යුධ පදනම් පිහිටුවූහ. ක්‍රි.පූ. 43 ආරම්භයේ, ක්ලියෝපැට්රා, සිසේරියන් ඇගේ සම-රාජ්‍යාධිකාරී ලෙස පිළිගත් නැගෙනහිර සිසේරියානු පාර්ශ්වයේ නායකයා වූ පබ්ලියස් කොර්නේලියස් ඩොලබෙලා සමග සන්ධානයකට එළැඹුණා ය. නමුත් නොබෝකලකින්ම ලාඕඩිසියාවේ දී ‍ඩොලබෙලාව වටලන ලදුව, ඔහු සියදිවි හානිකර ගත්තේ ය. (ක්‍රි.පූ. 43)
ක්ලියෝපැට්රා සහ මාක් ඇන්ටනි
මාක් ඇන්ටනි යනු සීසර්ගේ මරණින් පසු පැවති, බල රික්ත සමයේ සිටි රෝමය පාලනය කළ තිදෙනාගෙන් අයෙකි. ක්‍රි.පූ. 41දී ඔහු සිය හොඳම මිතුරා වූ ක්වින්ටස් ඩෙලියස් ඊජිප්තුව වෙත පිටත් කර හැරියේ ඇන්ටනිව හමුවී, ඇගේ පක්ෂපාතීභාවය පිරික්සීම සඳහා ඔහුගේ ප්‍රශ්වලට පිළිතුරු දීමට ක්ලියෝපැට්රාව ටාර්සස්ට මුණගැස්වීමේ අරමුණිනි. රෝම සිවිල් යුද්ධයේ දී, ඇයට කැෂියස්ට බොහෝ මුදල් ගෙවීමට සිදුව තිබිණි. ඇත්ත වශයෙන්ම ඇන්ටනිට අවශ්‍යව තිබුණේ පාතියන්වරුනට එරෙහිව යුද්ධයක් ඇරඹීමට ක්ලියෝපැට්රාගේ සහාය ලබාගැනීම සඳහායි. ක්ලියෝපැට්රා නැවත මහා රාජ්‍යය වෙත පැමිණි අතර, ඇන්ටනි ඇය කෙරෙහි ආකර්ෂණය වීම නිසා ඔහු ක්‍රි.පූ. 41 අගකාලයේ සිට ක්‍රි.පූ. 40 මුල්කාලය දක්වා ඇය සමග ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ගත කිරීමට තීරණය කළේ ය.
ඇයව සහ සිසේරියන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ඇන්ටනි විසින්, ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව වටලෑමේ දී මූලිකත්වය ගැනීම හේතුවෙන්, රෝම පාලනය යටතේ පැවති එෆීසස්හි ආටෙමිස්ගේ දෙවොල වෙත පිටුවහල් කොට තිබූ ඇගේ සොයුරිය වූ ආර්සිනෝයිව මරා දැමීමට ක්ලියෝපැට්රාට බල‍කළේ ය. ඇගේ මරණ දඬුවම ක්‍රි.පූ. 41දී දෙවොලේ පියගැටපෙළ මත දී ලබා දෙන ලදී. දෙවොලේ සිදු වූ මෙම භීෂණය රෝමයේ කැළඹීමට හේතු විය. මීට අමතරව ක්ලියෝපැට්රා, සිය අපේක්ෂාවන්ට විරුද්ධව කැෂියස්ට සහාය දුන් සිය සයිප්‍රසයේ යුධ පාලකයා වූ සෙරපියන් පිළිබඳව ද ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා ලදී.
ක්‍රි.පූ. 40 දෙසැම්බර් 25දින ක්ලියෝපැට්රා ඇන්ටනිට දාව නිවුන් දරුවන් දෙදෙනකුට උපත ලබා දුන්නා ය. ඔවුන් ඇලෙක්සැන්ඩර් හීලියෝස් සහ ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් II ලෙස නම්කරන ලදී. වසර හතරකට පසු, පාතියන්වරුන් සමග යුධ වැදීමට යන අතරමග ඇන්ටනි නැවත ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව වෙත පැමිණියේ ය. ඔහු ක්ලියෝපැට්රා සමග සිය සබඳතාව අලුත් කරගත් අතර, එම අවස්ථාවේ සිට ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව ඔහුගේ ද නිවස විය. ඊජිප්තු සම්ප්‍රදායයට අනුව ඔහු ක්ලියෝපැට්රා සමග විවාහ විය. (සුවෙටෝනියස්ගේ ලිපියක් මේ බව සඳහන් කරයි) නමුත් ඔහු ඒ වනවිටත්, ඔක්ටේවියන්ගේ සොයුරිය වූ ඔක්ටේවියා මයිනර් සමග විවාහ වී සිටියේ ය. ඔහුට සහ ක්ලියෝපැට්රාට තවත් දරුවකු විය. ඔහු ටොලමි ෆිලඩෙල්ෆස් නම් විය. ක්‍රි.පූ. 34 අගකාලයේ දී ඇන්ටනිගේ ආමේනියානු ආක්‍රමණයෙන් පසු, ක්ලියෝපැට්රා සහ සිසේරියන් ඊජිප්තුවේ සහ සයිප්‍රසයේ සම-රාජ්‍යාධිකාරීන් ලෙස කිරුළු පළඳින ලදී. ඇලෙක්සැන්ඩර් හීලියෝස් ආමේනියාවේ, මීඩියාවේ, සහ පාතියාවේ කිරුළු පැළඳි අතර, IIවන ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් සිරෙනයිකා සහ ලිබියාවේ කිරුළුපලන් පාලකයන් බවට පත් විය. ටොලමි ෆිලඩෙල්ෆස් ෆීනීෂියාව, සිරියාවේ, සහ සිසිලියාවේ පාලකයා බවට පත් විය. ඇන්ටෝනියස් විසින් ක්ලියෝපැට්රාට "රජුන්ගේ රැජින" යන නාමය ලබා දෙන ලදී. රෝමයේ සිටි ඇගේ සතුරන් බියට පත් වූයේ ක්ලියෝපැට්රා "පලිගැනීමේ යුද්ධයක් සැලසුම් කරමන් රෝමයට එරෙහිව සියලු නැගෙනහිර පෙදෙස් පෙළගස්වන බවත්, ඇයව ලෝකයේ අධිරාජිනිය ලෙස රෝමයේ කිරුළ පැළඳීමට අදහස් කරන බවත් ය. එසේම කැපිටෝලියම්වලින් යුක්තිය ඉවත ලා නව විශ්වීය රාජධානියක් ඇරඹීමට මුලපුරන බවත් ය." සිසේරියන්ව ක්ලියෝපැට්රා සමග සම-රාජ්‍යාධිකාරී තනතුරට ඔසවා තබා ඔහුට දෙවි, දෙවියන්ගේ පුත්‍රයා, රජුන්ගේත් රජු වැනි විවිධ නාමයන් ලබා දී, හොරස් දෙවිඳුන් ලෙස නිරූපණය කරන ලදී. ක්ලියෝපැට්රා යනු අයිසිස් දෙවඟනගේ පුනරුත්පත්තියක් ලෙස ඊජිප්තුවරුන් සැලකූ අතර, ඇය තමන්වම නියා අයිසිස්යන නමින් හඳුන්වාගත්තා ය.
ක්ලියෝපැට්රා පිළිබඳ සත්‍යදැයි සනාථ කොට නොමැති කථා ගණනාවක්ම ඇත. එන් ප්‍රකට කථාවක් නම් ඇය ඇන්ටනි සමග ඔට්ටුවක් ඇල්ලූ බවයි. එහි දී, ඔවුන් පෙනී සිටි එක්තරා වියදම් අධික රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක දී, ඇයට භෝජන සංග්‍රහය සඳහා සෙසටර්ටියස් මිලියන දහයක් වියදම් කළ හැකි බවත්, ඔහු එම ඔට්ටුව පිළිගත් බවත් සඳහන් ය. ඊළඟ රාත්‍රියේ, ඇය පිළිගැන්වූයේ එතරම් සුවිශේෂී නොවන ආහාරයකි. ඔහු මෙයට සරදම් කළේ ය. ඇය දෙවන ආහාරය වූ — සැර විනාකිරි කෝප්පය ගෙනඒමට නියෝගකළා ය. අනතුරුව ඇය ඇගේ මිලකළ නොහැකි මුතු කරාඹුවක් ගලවා විනාකිරි බඳුනට එක් කර එය දියවීමට ඉඩහැරියා ය. අනතුරුව එය පානය කළා ය. මේ පිළිබඳ පැරණිම වාර්තාව ලැබෙන්නේ වැඩිමහල් ප්ලීනිගෙන් වන අතර, එය එම භෝජන සංග්‍රහය පැවතී වසර 100කට පමණ පසුව ලියැවුණකි. මුතුවල ඇති කැල්සියම් කාබනේට් ඛනිජය අම්ලයක් වන විනාකිරිවල සෙමෙන් දියවන නමුත්, ඒ සඳහා මුතු ඇටය මුලින් කුඩුකළ යුතු ය.
මරණය
ඓතිහාසික වාර්තාවල, විශේෂයෙන්ම රෝම වාර්තාවල, ප්‍රධාන පිළිගැනීම වනුයේ ක්ලියෝපැට්රා ඊජිප්තු නාගයකු ලවා දෂ්ට කරවාගෙන සිය දිවි හානිකරගත් බවයි. පැරණිතම මූලාශ්‍රය වන ස්ට්‍රාබෝ මෙම සිදුවීම සිදු වූ කාලයේ ජීවත් වී ඇති අතර, ඔහු සමහරවිට ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ජීවත් වන්නට ඇත. ඔහු පවසන්නේ මේ පිළිබඳ කථා දෙකක් ඇති බවයි. — ඉන් එකක් නම් ඇය විෂ ආලේපනයක් ගල්වාගත් බව හෝ ඇස්ප් (මිසර නාගයකු) සර්පයකු ඇගේ ළයට දෂ්ට කරවාගැනීමෙන් ඇය මිය ගිය වයි — නමුත් ඔහු සිය වාර්තාවේ පවසා ඇත්තේ, ක්ලියෝපැට්රා තමන්ටම වස දී ගත් බව හෝ ඇයව කිසියම් තැනැත්තකු විසින් ඝාතනය කළේ ද යන්න පැහැදිළි නැති බවයි. මෙම අවුරුදු දහය තුළ ඇතැම් රෝම කාව්‍යයන්හි මෙම අවස්ථාව පිළිබඳ සඳහන් වන්නේ සර්පයින් දෙදෙනකු දෂ්ට කළ බවට ය. මෙය වසර 150කට පසු විසූ ඉතිහාසඥයකු වූ ෆ්ලෝරස් ද සඳහන් කොට ඇත. මෙම සිදුවීමෙන් වසර හැටකට පසු, වෙලේයස් ද, ඇස්ප් සර්පයා පිළිබඳ සඳහන් කරයි. සෙසු කතුවරුන් මෙම ඓතිහාසික වාර්තා පිළිබඳ ප්‍රශ්නාර්ථ නගන්නේ, ඇතැම්විට ඔගස්ටස් විසින් ඇයව මරා දැමුවා විය හැකි නිසායි. 2010දී, ජර්මානු ඉතිහාසඥ ක්‍රිස්ටොෆ් ෂේෆර් සෙසු සියලු තර්කයන්ට අභියෝග කළේ, රැජිනට සැබවින්ම වස දී ඇති බවත්, ඇය මරණයට පත්ව ඇත්තේ විෂ මිශ්‍රණයක් පානය කිරීමෙන් බවයි. ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර අධයයනය කිරීමෙන් පසු, විෂවේදීන් සමග කරුණු විමසා බලා, ඉතිහාසඥයා පවසා ඇත්තේ බොහෝ මූලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි ඉක්මන් වේදනා රහිත මරණයක් ඇස්ප් සර්ප දෂ්ටනයෙන් නොලැබෙන බවයි. එසේම ඇස්ප් (ඊජිප්තු නාගයා) විෂ මරණය ඇති කිරීමට පෙර ඇස්වලින් පටන්ගෙන සිරුරේ අවයව අක්‍රීය වීම ද සිදු වේ. එකල ක්ලියෝපැට්රා ද ඇස්ප් සර්ප දෂ්ටන නිසා ඇති වන වේදනාකාරී ප්‍රතිඵල දැනසිටින්නට ද ඇත. එම නිසා එය ඇගේ මරණයට හේතුව විය නොහැකි බව පැවසේ. එසේම ඇස්ප් දෂ්ටනය, සෑමවිටම මාරාන්තික නොවේ. ෂේෆර් සහ ඔහුගේ විෂවේදී ඩියෙට්‍රිච් මෙබ්ස් අනුමාන වශයෙන් ඉදිරිපත් කොට ඇත්තේ ක්ලියෝපැට්රා විසින් හෙම්ලොක්, අතිඋඩයන් විශේෂයක්, සහ අබිං මිශ්‍රණයක් පානය කරන්නට ඇති බවයි. මෙම සිදුවීමෙන් වසර 130කට පසු ප්ලූටාක් විසින් සඳහන් කොට ඇත්තේ, ඇන්ටනිගේ මරණින් පසු ඔක්ටේවියන් ඇගේ සොහොන්ගැබ තුළ දී, ක්ලියෝපැට්රාව අල්ලා ගැනීමට සමත් වූ බවයි. ඔහු සිය වහල් බවින් මිදුණු සේවකයා වූ එපැෆ්‍රොඩිටස්ට ඇය සිය දිවි නසාගැනීම වැළැක්වීමට ඇයව මුරකරන මෙන් පැවසූයේ, ඔහුගේ රෝම විජයග්‍රහණයේ කොටසක් ලෙස ඇයව ප්‍රදර්ශනය කිරීමට සිතූ නිසායි. නමුත් එපැෆොඩිටස්ව මුළා කළ ක්ලියෝපැට්රා එයට පෙර සියදිවි හානිකරගත්තා ය. ප්ලූටාක් පවසන්නේ ඇය මියගොස් සිටි බවත්, ඇගේ සේවිකාව වූ ඉරාස් ඇගේ දෙපා මුළ මියයමින් සිටි බවත්, චාමියන් සේවිකාව සිය ඇදවැටීමට ප්‍රථම රැජිනගේ කිරුළ සකසමින් සිටි බවත් ය. ඒ අනුව ඔහු සඳහන් කොට ඇත්තේ ඇයට පිටිසර වැසියකු විසින් ගෙනඑන ලද අත්තික්කා බඳුනක් තුළ ඇස්ප් සර්පයකු සැඟව සිට ඇති බවත්, අත්තික්කා කිහිපයක් අනුභවයෙන් පසු සර්පයාව සොයාගත් ඇය දෂ්ට කිරීම පිණිස සිය අත යොමු කළ බවයි. වෙනත් කථාවල සඳහන් වන්නේ සර්පයා බඳුනක් තුළ සැඟව සිටි බවත්, සිය අතට දෂ්ට කරවා ගැනීම පිණිස ක්ලියෝපැට්රා ඉද්දකින් ඇන ඌව කෝපගැන්වූ බවයි. අවසානයේ ඔහු සඳහන් කරන්නේ, රෝමය වෙත ඔක්ටේවියන්ගේ ජයග්‍රාහී ගමනේ දී, එම පෙළපාලියේ සර්පයකු එල්ලෙමින් සිටි ක්ලියෝපැට්රාගේ පිළිරුවක් ගෙන ගිය බවයි.
ප්ලූටාක්ගේ සමයේ එලෙසම ලියා ඇති සුවෙටෝනියස්ද පවසන්නේ ක්ලියෝපැට්රා මියගියේ ඇස්ප් දෂ්ටනයකින් බවයි.
සම්භාව්‍ය මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ ක්ලියෝපැට්රාගේ බාහුවට සර්පයා දෂ්ට කළ බවයි. නමුත් බොහෝ මධ්‍යකාලීන සහ පුනරුද යුගයේ නිර්මාණ තුළ ඇය ඇස්ප් ලවා සිය ළයට දෂ්ට කරගත් බව පැවසේ. එය ෂේක්ස්පියර් විසින් ද අනුගමනය කරන ලදී.
ඇන්ටනිගේ මරණය පිළිබඳ ප්ලූටාක් සඳහන් කරයි. ඔහුගේ හමුදා ඔහුව අත්හැර ඔක්ටේවියන් සමග එක් වූ විට, ක්ලියෝපැට්රා තමන්ට ද්‍රෝහී වූ බව පවසමින් ඔහු වැළපුණේ ය. ඔහුගේ කෝපයට බිය වී ඇය සිය සේවිකාවන් දෙදෙනකු සමග සිය සොහොන්ගැබ තුළට වී අගුළුලා ගත්තා ය. අනතුරුව ඇය ඇය මියගිය බවට ඇන්ටනිට පණිවිඩ යැවුවා ය. ඔවුන්ව විශ්වාස කළ ඇන්ටනි සිය කඩුවෙන් සිය උදරයට ඇනගෙන මියයාම පිණිස වැතිර සිටියේ ය. ලේ ගැලීම නතරවූවද, ඔහු සියලු දෙනාට සිය ජීවිතය අවසන් කරන මෙන් අයැද සිටියේ ය. ක්ලියෝපැට්රාගෙන් ‍තවත් පණිවිඩකරුවකු පැමිණියේ ඔහුව ඇය වෙත රැගෙන යාමටයි. ඇය තවමත් ජීවත්ව සිටින බව අසා ඔහු ප්‍රීතියට පත් විය. ඇය දොර විවර නොකළ ද, කවුළුවෙන් පිටතට කඹ ඇතුළුකොට තිබිණි. ඇන්ටනිව ආරක්ෂිතව කඹවලින් වෙලීමෙන් පසු ඇය සහ ඇගේ සේවිකවෝ ඔහුව සොහොන ඇතුළට අදින ලදහ. මෙමගින් ඔහුට බෙහෙවින් හානි සිදු විය. ඔහුව කවුළුවෙන් ඇතුළට ඇදීමෙන් පසුව ඔවුහු ඔහුව යහනක සැතපූහ. ක්ලියෝපැට්රා සිය ඇඳුම් ඉරා ඔහුව ඉන් ආවරණය කළා ය. වැළපුණු ඇය සිය ළැමට ගසා ගනිමින් හඬන්නට වූවා ය. ඇයට සන්සුන් වන සේ ඇන්ටනි පැවසූ අතර, වයින් වීදුරුවක් ඉල්ලා සිටි ඔහු එය පානයෙන් අනතුරුව මියගියේ ය.
ඔවුන්ගේ සොහොන්ගැබ පිහිටි ස්ථානය තවමත් හඳුනාගෙන නැත. නමුත් ඊජිප්තු පුරාවස්තු සේවාව විශ්වාස කෙරෙන්නේ එය ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවට නිරිතදිගින් පිහිටි ටැපොසිරිස් මැග්නාහි දේවස්ථානය තුළ හෝ එය ආසන්නයේ පිහිටා ඇති බවයි.
ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව ඔක්ටේවියන්ට යටත් වූ පසු, ඊජිප්තුවරු සීසර්ට දාව ක්ලියෝපැට්රාට උපන් පුත්‍රයා වූ සිසේරියන්ව පාරාවෝවරයා ලෙස ප්‍රකාශ කළහ. පසුව සිසේරියන්ව අල්ලා ගන්නා ලදුව මරණයට පත්කෙරිණි. ඔක්ටේවියන්ගේ උපදේශකයින් පවසා ඇත්තේ, හෝමර්: "සීසර්වරුන් රාශියක් සිටීම නුසුදුසුයි" යනුවෙනි. මෙලෙසින් ඊජිප්තු පාරාවෝවරුන්ගේ හෙලනිස්තික පෙළපත අවසන් වූවා පමණක් නොව සියලු ඊජිප්තු ‍පාරාවෝ පෙළපත්වල අවසානය සනිටුහන් කෙරිණි. ඇන්ටනි සහ ක්ලියෝපැට්රාගේ, දරුවන් තිදෙනා වෙන්කෙරුණු අතර, ඔවුන්ව නැවත රෝමය වෙතගෙන යන ලදී. එහිදී ඇන්ටනිගේ බිරිඳ වූ ඔක්ටේවියා මයිනර් විසින් ඔවුනව රැකබලාගන්නා ලදී. ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් දියණිය ඔක්ටේවියන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් මෝරිටේනියාවේ IIවන ජුබාහට විවාහ කර දෙන ලදී.
චරිතය සහ සංස්කෘතිය තුළ නිරූපණ
පුරාතන ලෝකය තුළ ක්ලියෝපැට්රා ඇගේ අතිශය රූමත් බව හේතුවෙන් ප්‍රකට වූවා ය. සිය ලයිෆ් ඔෆ් ඇන්ටනි තුළ, ප්ලූටාක් සඳහන් කරන්නේ "සිය රූමත්බව ‍හේතුවෙන් කේයස් සීසර්, සහ පොම්පේගේ පුත්‍රයා වූ ග්නේයස් කෙරෙහි ඇති වූ බලපෑම සැලකිල්ලට ගනිමින්, ඇය සිතූයේ ඇන්ටනි පහසුවෙන්ම ඇගේ දෙපා මුලට රැගෙන ආ හැකි බවයි. සීසර් සහ පොම්පේ නම් ඇයව හමුවූයේ ඇය දැරියකව, සබඳතා පිළිබඳ අත්දැකීම් නොතිබූ සමයකයි. නමුත් ඇය ඇන්ටනිව මුණගැසීමට ගියේ, කාන්තාවක් සතුව ඇයගේ රූමත් බව උච්චස්ථානයේ පවතින වියකදී යි." පසුව එම කෘතියේ ප්ලූටාක් පවසන්නේ "ඇගේ රූපසෝභාව, අප අසා ඇති පරිදි, අසමසම සැසඳිය නොහැකි, ඇයව දකින ඕනෑම අයකු තිගස්වන ආකාරයේ" එකක් බවයි. ඇත්තෙන්ම ක්ලියෝපැට්රාව ආකර්ෂණීය තැනැත්තියක් බවට පත් කළේ ඇගේ බුද්ධිය, ලාලිත්‍යය සහ "ඇගේ හ‍‍‍ඬෙහි සුමධුර ස්වරයයි."
මෙම වාර්තා පසුකාලීන සංස්කෘතික නිරූපණයන්හි ක්ලියෝපැට්රාව නිරූපණයට මුල් විය. ඒවායේ ඇයව බටහිර ලෝකයේ බලවත්ම මිනිසුන් තමන් වෙත වසඟ කරගැනීමේ හැකියාවකින් යුත් තැනැත්තියක් ලෙස නිරූපණය කොට ඇත
ක්ලියෝපැට්රා ඇගේ ධාරණ ශක්තිය හේතුවෙන් ප්‍රකට වූවා ය. ප්ලූටාක් සඳහන් කරන්නේ ඇයට අවම වශයෙන් භාෂා නවයක්වත් කථාකිරීමේ හැකියාව තිබූ බවත්, ඇයට භාෂා පරිවර්තකයකු අවශ්‍ය වූයේ ඉතා කලාතුරකින් බවත් ය.
පෙළපත
ටොලමිවරුන් අතර පැවති ඉහළ සහාභිජනන පිළිවෙත නිසා ක්ලියෝපැට්රාගේ පෙළපත ඉක්මන් එකක් විය. එහි ප්‍රතිනිර්මාණයක් පහත දැක් වේ. ඇගේ පවුල් ගස මාමා-ලේලි විවාහ තුනකිනුත්, සහෝදර-සහෝදරි විවාහ තුනකිනුත් සංයුක්ත ය. ඇගේ පවුල් ගස පරම්පරා හතරක්, පහක් හෝ හයක් ආපස්සට තනි යුවලක් දක්වා ක්ෂීණ වී ඇත. (වෙනස් පෙළ සලකා ගණනය කොට ඇත).
"ටොලමියානු පෙළපත තුළ ඊජිප්තු රුධිරය බිඳකුදු නොවූ බව" පැවසේ. එසේම ක්ලියෝපැට්රා-විරෝධී ප්‍රචාරයක නිරත වූ රෝමවරු ඇගේ අවජාතකත්වය පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් කොට නොමැත.
නිල්ලග්ගම බෞද්ධ ස්මාරක
400px|thumbnail|දකුණ|නිල්ලග්ගම බෝධි ඝරය නිල්ලග්ගම නටඹුන් ශ්‍රි ලංකාවේ ගල්ගමුවට ආසන්න නිල්ලග්ගම පිහිටා ඇති ක්‍රි. ව. 8 - 9 සියවස් සමයට අයත් පෞරාණික බෞද්ධ විහාරයක නටබුන් වේ.
බෝධිඝරය
නිල්ලග්ගම බෝධිඝරය (නිල්ලක්ගම බෝධිඝරය) ලක්දිව බෝධිඝර අතුරින් වඩාත්ම කලාත්මක නිර්මාණයක් ලෙස සැළකේ. කළු ගලින් නිර්මාණය කොට ඇති බෝධිඝරය හා එහි ප්‍රාකාරය නිල්ලග්ගම වෑ කන්ද පාමුල පිහිටා ඇත. වර්ෂ 1895දී මෙම බෝධිඝරයෙහි නටඹුන් එච්.සී.පී. බෙල් මහතා විසින් සොයාගන්නා ලදී. එහි තහවුරු කිරීමේ කටයුතු 1954 වර්ෂයේදී සෙනරත් පරණවිතාන මහතාගේ අධීක්ෂණය යටතේ ආරම්භ විය.
නිල්ලග්ගම බෝධිඝරය මාලක දෙකකින් යුක්ත වන පරිදි නිමවා ඇත. සමස්ථ බිත්තිය ගල් පුවරු භාවිතයෙන් සම්පූර්ණ කොට තිබේ. ඇතුළුවීම සඳහා නැ‍ගෙනහිර හා බටහිර යන දිශා ඔස්සේ දොරටු නිර්මාණය කොට ඇත. ඇතුළත වූ මළුව සමචතුරශ්‍රාකාර ස්වරූපයක් ගනියි. මීට අමතරව ගල් කණු කීපයක නටබුන් මෙම භූමියේ දැකගත හැකිවන අතර, වහලයක් රැඳවීම සඳහා ඒවා භාවිත කරන්නට ඇතැයි ව්ශ්වාස කෙරේ.
ගල් කැටයම්
250px|thumbnail|වම|නිල්ලග්ගම බෝධිගරයේ ගල් කැටයම් අතුරින් කීපයක්. නිල්ලග්ගම බෝධිඝරයෙහි නෙලා ඇති ගල් කැටයම්, කලාත්මකභාවය අතින් බොහෝ සුවිශේෂි වන බව සැළකේ. එම කැටයම් අතර ඇත්, හංස, අශ්ව සහ සිංහ රූප, ගිනිසිළු රටා, ලියවැල්, පියුම් හා කලස් ආදිය දැකගත හැකි වේ.
දාගැබ
පෞරාණික කුඩා දාගැබකි. තවමත් සංරක්‍ෂණය කරනැත.
ලඟාවීම
ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ගල්ගමුව - නිකවැව (B126) බස් මාර්ගයෙන් ගොස් පහත ස්ථාන 2න එකකින් හැරී යා යුතුය.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:බෝධි ඝර ප්‍රවර්ගය:නිල්ලග්ගම ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎ ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
නවසීලන්ත ධජය පිළිබඳ ජනමතවිචාරණ, 2015-16
2015 නොවැම්බර්/දෙසැම්බර් සහ 2016 මාර්තු මාසයන් තුලදී, නවසීලන්ත රජය මගින් නවසීලන්ත ධජය පිළිබඳ ජනමතවිචාරණ දෙකක්  පැවැත්විණි. පළමු ජනමතවිචාරණය වෙතින් අභිරුචිකර විකල්ප ධජය තෝරාගන්නා ලද අතර, දෙවන ජනමතවිචාරණය වෙතින් එය නවසීලන්තය විසින් අපත්‍යිකරණය කල යුතු දැයි නිශ්චය කෙරිණි. පළමු ඡන්දය පැවැතියේ 2015 නොවැම්බර් 20 සහ දෙසැම්බර් 11 අතරතුර වන අතර, "නවසීලන්ත ධජය වෙනස් වන්නේ නම්, ඔබට අභිරුචි වන්නේ මෙහි කුමන ධජයද?" යන පැනය විමසන ලදි. ප්‍රතිඵල පරිදී, කයිල් ලොක්වුඩ් විසින් නිර්මිත  කළු, සුදු සහ නිල් රජත මීවන ධජය දෙවන ජනමතවිචාරණයට සුදුසුකම් ලැබූ අතර, 2016 මාර්තු 3 දින සිට 24 වන දින දක්වා පැවැති එහිදී ඡන්දදායකයන් වෙතින් ඉල්ලා සිටියේ, දැනට පවතින නවසීලන්ත ධජය සහ පළමු ජනමතවිචාරණයෙහිදී තොරාගනු ලැබුණු අභිරුචිකර විකල්ප සැලසුම අතර තම තේරීම ප්‍රකාශ කරන ලෙසයි. මහජනයා විසින් මෙම ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ විවේචනාත්මක ආකල්පයක් දැරූ අතර විශාල උද්‍යෝගයක් නොදැක්වූහ.
ප්‍රතිශෝධිත රෝමානුකෘත කොරියන් භාෂාව
‍ප්‍රතිශෝධිත රෝමානුකෘත කොරියන් භාෂාව (කොරියානු:국어의 로마자 표기법 ගුගොඋයි රොමජා ප්යොගිබොප්; සාහිත්‍යමය "ජාතික භාෂාවේ රෝමානු අක්ෂර අංකනය") යනු දකුණු කොරියාවේ නිල කොරියානු භාෂා රෝමානුකරණ පද්ධතිය වේ. මෙය සංස්කෘතික, ක්‍රීඩා සහ සංචාරක අමාත්‍යාංශය මගින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද්දේ පැරණි මැකූන්-රයිෂවර් පද්ධතිය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා ය. මෙම නව පද්ධතිය තුළ අක්ෂරයක විවිධ ශබ්ද හැඳින්වීමට යොදන ලකුණු ඉවත් කොට ඇති අතර, තනි ශබ්ද හඟවන අක්ෂර ද්විත්වයන් භාවිත කොට ති‍බේ. එය කොරියානු ශබ්දවිද්‍යාව සමීපව අනුගමනය කරමින්, ස්වදේශික-නොවන පරිශිලකයිනට භාෂාව හැසිරවීම පහසුකොට ඇත.
ලක්ෂණ
ප්‍රතිශෝධිත රෝමානුකරණ පද්ධතියේ පහත වැදගත් ලක්ෂණ ඇත:
මීට අමතරව, පරිවර්තනයේ දී ක්‍රමානුකූල ශබ්දවිද්‍යාත්මක නීති සඳහා විශේෂ නියමයන් ඇත (බලන්න කොරියානු ශබ්දවිද්‍යාව).
වෙනත් නීති සහ නිර්දේශයන් පහත පරිදි වේ:
කොරියාව තුළ
2002 පෙබරවාරි 28 සිට සියලු කොරියානු පාඨ ග්‍රන්ථ නව පද්ධතිය සමග සම්පූර්ණ කිරීමට අවශ්‍ය විය. දකුණු කොරියාවේ ඉංග්‍රීසි-භාෂා පුවත්පත් මුලින් එහි දෝෂ හුවා දක්වමින් ඊට දැඩිව විරෝධය දැක්වුවද, පසුව රජයේ බලපෑම නිසා ඔවුනට එය අනුගමනය කිරීමට සිදු විය. කොරියා ටයිම්ස් යනු එසේ සිදුකිරීමට සිදු වූ අවසාන ප්‍රධාන ඉංග්‍රීසි-භාෂා පුවත්පත වූ අතර, 2006 මැයි මාසයේ පමණක් එය මාරුකරන ලදී.
උතුරු කොරියාව තවමත් භාවිත කරන්නේ මැකූන්-රයිෂවර් පද්ධතියේ ප්‍රභේදයක් වන අතර, එය 1984 සිට 2000 දක්වා ‍දකුණු කොරියාවේ භාවිත වූ නිල පද්ධතියට වඩා තරමක් වෙනස් ප්‍රභේදයකි.
කොරියාවෙන් පිටත
කොරියානු භාෂා අධ්‍යයන සිසුනට සකස් කළ පාඨග්‍රන්ථ සහ ශබ්දකෝෂ මෙම රෝමානුකරණය ඇතුළු කිරීමට උත්සාහ ගත්හ. කෙසේනමුත් සමහර ප්‍රකාශකයින්, එමගින් ‍මෙම රෝමානුකරණ ආරේ සම්මුතීන් නොදන්නා ස්වදේශික-නොවන කොරියානු භාවිත කරන්නන්ට ඉන් ඇති විය හැකි දුෂ්කරතාවන් හෝ පැටලිලි සහගත තත්ත්වයන් සඳහන් කොට ඇත.
ව්‍යඤ්ජනාක්ෂර
ㄱ, ㄷ, ㅂ, සහ ㄹ යන්න සාමාන්‍යයෙන් ස්වරයකට පෙර යෙදුණු විට පිටපත් කෙරෙන්නේ g, d, b, සහ r ලෙස වන අතර, ව්‍යඤ්ජනාක්ෂරකට පෙර හෝ වචනයක අවසානයේ යෙදෙන විට k, t, p, සහ l ලෙස ය.
විශේෂ නියමයන්
ප්‍රතිශෝධිත රෝමානුකරණය අනුව අවසාන ව්‍යඤ්ජනාක්ෂරයේ අක්ෂරය සමග සංයුක්ත වීමෙන් සහ Hanguk → Hangugeo වැනි ඊළඟ ආරම්භක ව්‍යඤ්ජනාක්ෂරය සමග සංයුක්ත වීමෙන් සිදුවන ශබ්දවිද්‍යාත්මක වෙනස්කම් විස්තර වේ. මෙවැනි වැදගත් වෙනස් වීම් පහත පරිදි වේ:
දෙන ලද නාමයන්හි මාත්‍රාවන්හි ශබ්දවිද්‍යාත්මක වෙනස්කම් පරියර්තනය නොකෙරේ: 정석민 → Jeong Seokmin හෝ Jeong Seok-min, 최빛나 → Choe Bitna හෝ Choe Bit-na.
ශබ්දවිද්‍යාත්මක වෙනස්කම් ㄱ, ㄷ, ㅂ, සහ ㅈයන්න, ㅎට යාබද ව යෙදේ: 좋고 → joko, 놓다 → nota, 잡혀 → japhyeo, 낳지 → nachi. කෙසේනමුත්, ㅎට පෙර ㄱ, ㄷ, සහ ㅂ යෙදෙන වචනවල මහාප්‍රාණ ශබ්ද නොසැලකේ: 묵호 → Mukho, 집현전 → Jiphyeonjeon.
ජගත් බාලපටබැඳි
ශ්‍රී ලංකාවේ අල්ලස්‌ හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිසමේ සභාපති.
විශ්‍රාමලත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු.
පරිපාලන කොට්ඨාසය
ජය අංකය සහිත වැසි ඇති විය හැකිය.
නිකලස් ආටිගල
ශ්‍රීමත් නිකලස් ආටිගල මහතා, ලංකා සෙනෙට් සභාවේ සභාපතිවරයෙකි.
රොකට් යනා
අභ්‍යවකාශය වෙත යාමට භාවිතා කරන යානවකි
එක්සත් ජනපදයෙහි ජනාධිපතිවරයා
එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරයා (POTUS) යනු, එක්සත් ජනපදයේ රාජ්‍ය නායක සහ රජයේ ප්‍රධානියා වෙයි. ජනාධිපතිවරයා, ෆෙඩරල් රජයේ විධායක ශාඛාවෙහි අධිපතිත්වය දරන අතර එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදාවන්හී ආඥාපතිවරයාද වෙයි.
මහනුවර (බහුරුත්හරණය)
''මහනුවර රාජධානිය යනු ලංකාවේ ප්‍රධාන නගරයකි. දළදා මාළිගාව පිහිටා ඇත්තේ මහනුවර පළාතේය .''
ජවාරි දේවාලය, ඛජුරාහෝ
ඉන්දියාවේ ඛජුරාහෝවේ ජවාරි දේවාලය යනු හින්දු දේවාලයක් වන අතර, එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහයේ කොටසකි. ක්‍රි.ව. 975 සහ 1100 පමණ කාලය අතරතුර මෙය නිර්මාණය වන්නට ඇත.
පිහිටීම
මෙම දේවාලය ඛජුරාහෝවේ නැගෙනහිර පෙදෙසේ පිහිටා ඇත. වාමන දේවාලයේ සිට මීටර 200ක් පමණ දකුණින් පිහිටි මෙය එම දේවාලයේ සිට මැනවින් දර්ශනය වේ.
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මෙය මනා-සමානුපාතික ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණවලින් යුතු ය. මෙහි ගර්භගෘහයක්, අන්තරාලයක්, මණ්ඩපයක් සහ ද්වාරමණ්ඩපයක් දක්නට ලැබෙන මුත්, ප්‍රදක්ෂිණාපථයක් දක්නට නැත. මෙහි අලංකාර මකර තොරණක් සහ ශිඛරයක් (මුදුනේ) පිහිටා ඇත. පිටත බිත්තිය කැටයම් තීරු තුනකින් සමන්විත ය. මෙම දේවාලය ඛජුරාහෝවේ චතුර්භූජ් දේවාලයට සමානත්වයක් පෙන්වයි.
ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව
දේවාලයේ ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාවේ (විෂ්ණුගේ ) හිස දක්නට නොමැති ඇති අතර, එයට හානි වී ඇත.
මකර තොරණ
දේවාලයේ ප්‍රවේශ ද්වාරමණ්ඩපයේ අලංකාර මකර තොරණක් දැකගත හැක. (රූපය බලන්න)
ප්‍රතිමා
දේවාලයේ පිටත බිත්තියේ ප්‍රතිමා තීරු දෙකක් දක්නට ලැබේ. (පින්තූරය බලන්න)
ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය
ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය  යනු ලොව වටා ජනතාවගේ සබන් යොදා දෑත් සේදීමේ පුරුද්ද වැඩි දියුණු කරවීම, පෙළඹවීම හා බලමුළු ගැන්වීම උදෙසා ගෝලීයව සිදුකරනු ලබන ව්‍යාපාරයකි. එය සෑම වර්ෂයකම ඔක්තෝම්බර් 15 වන දින සමරනු ලබයි. සබන් යොදා දෑත් පිරිසිදු කිරීම, රෝග වැළැක්වීමෙහි මූලික ප්‍රවේශයක් ලෙස ප්‍රජාව දැනුම්වත් කිරීම මෙම ව්‍යාපාරයේ මූලික අරමුණ වී තිබේ.
නරේන්ද්‍ර මෝදි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ අග්‍රාමාත්‍යවරු‎ ප්‍රවර්ගය:1950 උපත්
ජෝර්ජ් ඩබ්. බුෂ්
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:1946 උපත්
නැන්සි රේගන්
හොලිවුඩ් නිලියකි. සැමියා වූ රොනල්ඩ් රේගන් අ.එ.ජ. ජනාධිපත් ධුරයට පත්වූ විට එරට ජනාධිපති ආර්යාව බවට පත්විය.
විවාහය
250px|thumbnail|වම|වියලා සංරක්‍ෂණය කරඇති විවාහ මල් කළඹ
ප්‍රවර්ගය:නිලියෝ
එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් මණ්ඩලයේ ඒකාබද්ධ සැසිය
එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් මණ්ඩලයේ ඒකාබද්ධ සැසිය යනු, එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් මණ්ඩලයේ  මන්ත්‍රී මණ්ඩල දෙකම  (නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සහ සෙනෙට් මණ්ඩලය) එක්ව පවත්වන රැස්වීමකි.
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාව
කීර්ති ශ්‍රී වීරසිංහ
ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු අග්‍රාමාත්‍ය සම්බන්ධීකරන ලේකම්.
වෛද්‍යවරයෙකි
අම්පාර ශ්‍රී ලංකා නිදහස්‌ පක්‍ෂ සංවිධායක
2001
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි
ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි (උපත 1983 මාර්තු 23), යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙකි.
පෞද්ගලික ජීවිතය
ඔහු 1983 මාර්තු 23 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ මාතරදී පවුලේ බාල දරුවා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු මාතර රාහුල විද්‍යාලය තුලින් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයෙක් සිටී.
රංගනයට පිවිසීමට පෙර ඔහු ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ සේවය කළේය. ඔහු 2003 සිට 2007 දක්වා යුධ හමුදාවේ දෙවන ලුතිනන්වරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. ඔහුගේ පළමු සේවා ස්ථානය ඊළාම් යුද්ධයේදී යාපනයේ අරියාලේයි. ඉන්පසු ඔහු නාගදීප, කිලාලි, සරසාලේ, එළුතුමද්දුවල් සහ මුහමාලේ හමුදා කඳවුරුවල සේවය කළේය. හමුදාවෙන් ඉවත් වූ පසු ඔහු ඖෂධ අලෙවි කර්මාන්තයේ කළමනාකරුවෙකු ලෙස සේවය කළේය. 2013 දී ඔහු නාට්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් නාට්‍ය හා රංග කලාව පිළිබඳ උපාධිය සම්පූර්ණ කළේය.
ඔහු 2018 වසරේ සිට සෙසු නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන තරින්දි ප්‍රනාන්දු සමඟ පෙම් සබඳතාවක් පවත්වා ඇත. ඔවුන් විවාහ ගිවිස ගත්තේ 2020 වසරේදීය.
වෘත්තීය ජීවිතය
මේ අතරතුර ජනප්‍රිය හඬ කැවීම් ශිල්පියෙකු ලෙස "බෝයිස් ඕවර් ෆ්ලවර්ස්", "පෘතුවි මහාරජ", "අධිරජ ධර්මාශෝක", "අනන්තයෙන් ආ තරු කුමරා", ඇතුළු බොහෝ රූපවාහිනි කතාමාලා සඳහා දායක විය.
ඔහුගේ මංගල සිනමා රංගනය 2017 වසරේ "රන් සයුර" චිත්‍රපටය හරහා දුෂ්ට චරිතයක් සමඟින් ආරම්භ විය. ඔහුගේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන චිත්‍රපට අතරට නිදහසේ පියා ඩීඑස්, හුස්මා සහ ප්‍රෙසිඩන්ට් සුපර් ස්ටාර් ඇතුළත් වේ. හුස්ම චිත්‍රපටයෙහි "රුවන්" ලෙස ඔහුගේ භූමිකාව විචාරකයින්ගේ ඉහළ පැසසුමට ලක් විය. 2020 දී සඳ හැංගිලා රූපවාහිනි කතා මාලාවේ ඔහුගේ "නාරද" චරිතය ඉතා ජනප්‍රිය වූයේ ඔහුගේ දකුණු සිංහල උච්චාරණය නිසාය.
ඔහු සියත ටීවී මගින් විකාශය වූ සෙවන් නෝට්ස් සහ සියත වොයිස් ඔෆ් ඒෂියා රූපවාහිනී සංගීත වැඩසටහන මෙහෙයවීය. 2020 දී ඔහු "හොඳ වඩේ" රූපවාහිනී කතා මාලාවේ ද්විත්ව චරිත සඳහා පෙනී සිටියේය. එමෙන්ම ඔහු විසින් නිරූපණය කළ රාවණ (ටෙලිකතා මාලාව) මාලාවේ කුවේරගේ චරිතය ප්‍රේක්ෂයා තුළ සඳා ජීවමාන විය.
External links
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා
එල්ලේ ක්‍රීඩකයින්
එල්ලේ ක්‍රීඩකයින්
ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ක්‍රීඩාවක් වශයෙන් හදුන්වනු ලබන එල්ලේක්‍රීඩාවේ ක්‍රීඩකයින් ක්‍රීඩිකාවන් වශයෙන් තරගමාලාවන් පවත්වනු ලබයි..
ක්‍රීඩකයින්
thumb|Caption text
කෝපියාවත්ත ජය ශ්‍රී එල්ලේ කණ්ඩායම
thumb|Caption text thumb|Caption text
වේවැල්දූව ශ්‍රී ලංකා එක්සත් එල්ලේ කණ්ඩායම
thumb|Caption text
මුලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:එල්ලේ ක්‍රීඩකයින්] [[ප්‍රවර්ගය:එල්ලේ ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා
නොබෙල් ත්‍යාගය
නොබෙල් ත්‍යාගය ස්කැන්ඩිනේවියානු කමිටු විසින් විද්‍යාත්මක දියුණුවන් ඇගයීම උදෙසා වාර්ෂිකව පිරිනමනු ලබන ජාත්‍යන්තර සම්මානයකි. ඩයිනමයිට් සොයාගනු ලැබූ ස්වීඩන් ජාතික රසායනඥ ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල්(Alfred Nobel) ගේ අවසන් කැමැත්ත මත 1885දී නොබෙල් ත්‍යාගය පිහිටුවන ලදී. භෞතික විද්‍යාව, රසායනික විද්‍යාව, කායික විද්‍යාව සහ වෛද්‍ය විද්‍යාව, සාහිත්‍යය සහ සාමය උදෙසා වූ ත්‍යාග ප්‍රථමයෙන් පිරිනමන ලද්දේ 1901 වසරේදීය.
නොබෙල් සාම ත්‍යාගය නොර්වේහි ඔස්ලෝ නුවරදීත් අනිකුත් ත්‍යාගයන් ස්වීඩනයේ ස්ටොක් හෝල්ම් නුවරදීත් ප්‍රදානය කරනු ලබයි.සෑම නොබෙල් ත්‍යාගයක්ම සලකනු ලබන්නේ අදාල ක්ෂේත්‍රයේ ගෞරවාන්විතම සම්මානය ලෙසිනි.
ස්වෙරිජස් රිස්ක්බෑන්ක්(Sveriges Riksbank ) මහ බැංකුව විසින් ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා වූ ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල් අනුස්මරණ ස්වෙරිජස් රිස්ක්බෑන්ක් ත්‍යාගය 1968දී  නොබෙල් ත්‍යාගයන්ට සමගාමීව පිහිටුවිනි.මෙහි පලමු ත්‍යාගය පිරිනැමුනේ 1969. එය නිල වශයෙන් නොබෙල් ත්‍යාගයක් සේ පිලි නොගැනුනද ඒ පිලිබඳව නිවේදනයන් සහ ත්‍යාග පිරිනැමීම සිදුකරනු ලබනේ අනිකුත් නොබෙල් ත්‍යාගයන්ට සමගාමීවය.
භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව හා ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා වූ නොබෙල් ත්‍යාගය කැරොලින්ස්කා ආයතනයෙහි(Karolinska Institutet) නොබෙල් සම්මේලනය මගින් පිරිනමනු ලැබේ.නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ප්‍රදානය කරනු ලබන්නේ නොර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව මගිනි. සෑම සම්මානලභියෙකුම රන් පදක්කමක්, අධිකාර පත්‍රයක් හා නොබෙල් පදනමේ වාර්ෂික ආදායම මත පදනම් වන යම් මුදල් ප්‍රමාණයක්ද හිමිකර ගනී. 2011 වසරේදී එක ත්‍යාගයක වටිනාකම ස්වීඩ්න් ක්‍රෝනා මිලියන 10ක් විය. නොබෙල් ත්‍යාගය සඳහා මිග ගිය අයෙකු සුදුසුකම් නොලැබුවද යම් අයෙක් සම්මානය හිමි කරගෙන තිබියදී එය ප්‍රදානය කිරීමට පෙර මිය ගියහොත් එම ත්‍යාගය ඒ පුද්ගලයා වෙතම ප්‍රදානය කෙරේ. ත්‍යාගය පුද්ගලයින් තිදෙනෙකුට වඩා වැඩි ප්‍රමානයක් අතරේ බෙදාහරිනු නොලබයි. විසිවන සියවසවන විට එක් සම්මානයක් උදෙසා සම්මානලාභීන්ගේ සාමාන්‍ය අගය සැලකිය යුතු පරිදි ඉහල ගොස් ඇත.
ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල් 1833 ඔක්තෝබර් 21 දින ස්වීඩනයේ ස්ටොක් හෝල්ම නුවරදී ඉංජිනේරු පවුලක උපත ලබන ලදී.ඔහු රසායනඥයෙක්ද, ඉංජිනේරුවෙක්ද, නිමැවුම්කරුවෙක්ද විය. 1884දී බොෆෝර්ස් යකඩ සහ වානේ කම්හලක් මිලදීගත් නොබෙල් ප්‍රධාන යුද්ධෝපකරණ නිෂ්පාදකයෙකු බවට පත්විය.බැලිස්ටයිට්(ballistite,)සොයාගැනීමේ පුරෝගාමියා වන්නේ නොබෙල්ය. ඔහු කෝඩයිට් පේටන්ට් අයිතිය උල්ලංගනය කිරීම පිලිබඳ නඩුවක් සඳහාද සම්බන්ද විය. නොබෙල් සිය ජීවිත කාලය පුරාම මහත් ධනයක් එක් රැස් කලේය. ඔහුගේ ධනයෙන් විශාල ප්‍රමාණයක් උපයනු ලැබුවේ ඩයිනමයිට් ප්‍රධාන වූ ඔහුගේ නව නිර්මාණ 355නි.
1888දී ඇල්ෆ්‍රඩ් "මරණයේ වෙලෙන්දා මිය යයි" යන හිසින් ප්‍රංශ පුවත්පතක පළවූ ඔහුගේම මරණ දැන්වීම දැක පුදුමයට පත්විය. මියගොස් තිබුනේ ඔහුගේ සහෝදරයා වූ ලුඩ්විග්(Ludvig) වූ හෙයින් එය වසර 8කට පෙර සිදුකෙරුනු පූර්ව මරණ දැන්වීමක් විය. එම ලිපිය නොබෙල්ව කලබලයට පත්කල අතර මරණයෙන් පසුව ඔහුව මිනිසුන්ගේ සිත්හි රැඳෙන ආකාරය පිලිබඳව බියට පත්විය.මෙය ඔහුගේ අන්තිම කැමති පත්‍රය වෙනස් කිරීමට ඔහුව පෙලඹවීය. ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල් 1896 වසරේ දෙසැම්බර් 10වනදා ඉතාලියේ සැන් රෙමෝ හි ඔහුගේ නිවසේදී මස්තිෂ්ක රක්තපාතයෙන් මරණයට පත්විය. එවිට ඔහුගේ වයස අවු:63 කි.
බොහෝදෙනෙකුගේ මවිතයට හේතුවන පරිදි නොබෙල්ගේ අවසන් කැමති පත්‍රය කියා පෑවේ භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව,සාමය, කායික විද්‍යාව හෝ වෛද්‍ය සාහිත්‍ය අංශවලින් මානව වර්ගයාගේ ශුභ සිද්දිය උදෙසා කැපවූවන් වෙත ත්‍යාග මාලාවක් පිරිනැමීම සඳහා ඔහුගේ ධනය පරිත්‍යාග කරන බවය. නොබෙල් සිය ජීවිත කාලය තුලදී බොහෝ අවසන් කැමති පත්‍ර ලියන ලදී. ඔහු සිය අවසාන අවසන් කැමති පත්‍රය ලියන ලද්දේ ඔහු මිය යාමට වසරකට පෙර 1895 නොවැම්බර් 27 දින පැරීසියේ ස්වීඩන්-නෝර්වේජියානු සමාජ ශාලාවේදීය. නොබෙල් ත්‍යාග 5ක් පිහිටුවීම සඳහා ඔහු සිය සම්පූර්ණ වත්කමෙන් 94%ක්- ස්වීඩන් ක්‍රෝනා මිලියන 36ක් පරිත්‍යාග කරන ලදී. අවසාන කැමති පත්‍රය පිලිබඳව ඇතිවූ සැකය නිසා නෝර්වේ පාර්ලිමේන්තුව මගින් 1897 අප්‍රේල් 26 වනදා තක්වා එය අනුමත නොවිනි. නොබෙල්ගේ අවසාන කැමති පත්‍රයේ භාරකරුවන් වන රැග්නර් සොහ්ල්මන්(Ragnar Sohlman ) සහ රුඩොල්ෆ් ලිලිපෙකිස්ට්(Rudolf Lilljequist) විසින් නොබෙල්ගේ ධනය රැක බලාගැනීම සඳහාත් සම්මාන ප්‍රදානයන් සංවිධානය කිරීම සඳහාත් නොබෙල් පදනම පිහිටුවන ලදී.
නොබෙල් පදනම
නොබෙල් පදනම 1990 ජුනි 29 වනදා මූල්‍යමය සහ පරිපාලනය හැසිරවීම සඳහා පෞද්ගලික සංවිධානයක් ලෙස ස්තාපනය කෙරිනි. නොබෙල්ගේ අවසන් කැමති පත්‍රයට අනුව පළමු කාර්යය වූයේ නොබෙල් ඉතිරි කර ගිය ධනය පාලනය කිරීමයි. රොබර්ට් සහ ලුඩ්විග් නොබෙල් ඇසර්බය්ජන්හි තෙල් වෙලඳාමට සම්බන්ද විය. නොබෙල් පදනමේ තවත් වැදගත් කාර්යයක් වූයේ සම්මාන පිලිබඳව ජාත්‍යනතර අවදානය ඇති කිරීමත් ත්‍යාග පරිපාලනය විදිමත් කිරීමත්ය. සම්මානලාභීන් තෝරාගැනීම සම්බන්දයෙන් පදනම මැදිහත් වූයේ නැත. බොහෝ ආකාරයන්ගෙන් නොබෙල් පදනම ආයෝජන සමාගමකට සමාන වේ. ඒ අනුව ඔවුන් නොබෙල්ගේ මුදල් ශක්තිමත් මූල්‍ය පදනමක් ඇති කිරීම සඳහාත් ත්‍යාග සහ පරිපාලන කටයුතු සඳහාත් ආයෝජනය කෙරිණි. නොබෙල් පදනම ස්වීඩ්නයේ බදුවලින්ද(1946 සිටා එක්සත් රාජධානියේ බදුවලින්(1953 සිට )ද නිදහස් විය.1980 සිට පදනමේ ආයෝජනයන් වඩාත් ලාභදායී වී ඇති අතර 2007 දෙසැම්බර් 31 සිට නොබෙල් පදනම පාලනය කරනු ලබන මුදල් ප්‍රමාණය ස්වීඩන් ක්‍රෝනාර් බිලියන 3.628 කි.
නොබෙල්ගේ නීති රීතිවලට අනුව පදනම ස්වීඩන සහ නෝර්වීජියානු ජාතික පුද්ගලයින් 5දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ. පදනමේ සභාපති ඇතුලු භාරකරුවන් විසින් තෝරා ගැනෙන සාමාජිකයින් 5 දෙනෙකු පත් කරනු ලැබුනේ ස්වීඩ්න් රජු සහිත කවුන්සිලය මගිනි. අධ්‍යක්ෂකවරයා තෝරා ගැනෙන්නේ කමිටු සාමාජිකයින් අතුරෙනි. සහය අධ්‍යක්ෂකවරයා රජු ඇතුලු කවුන්සිලය මගින්ද නියෝජිත්යඉන් දෙදෙනෙකු භාරකරුවන් මගින්ද පත් කෙරේ. කෙසේ වෙතත් 1995 සිට සියලු සාමාජිකයින් භාරකරුවන් විසින් තෝරා ගැනෙන අතර අධ්‍යක්ෂකවරයා සහ  සහය අධ්‍යක්ෂකවරයා කමිටුව විසින්ම තෝරා පත්කර ගැනෙයි.
ප්‍රථම ත්‍යාගයන්
නොබෙල් පදනම සහ එහි කාර්යයන් තීරනය කිරීමෙන් අනතුරුව නොබෙල් කමිටුව විසින් සමාරම්භක ත්‍යාග උදෙසා නාම යෝජනා භාරගැනීම ආරම්භ කෙරිනි. දෙවනුව ඔවුන් ප්‍රාරම්බ අපේක්ෂකයින්ගේ ලැයිස්තුවක් සම්මාන ප්‍රදානය කරනු ලබන ආයතනයන් වෙත යවන ලදී. ආරම්භයේදී ජෝර්ගන් ලෝව්ලන්ඩ්(Jørgen Løvland), බිජෝන්ස්ටිජර්න් බිජෝන්සන්( Bjørnstjerne Bjørnson) සහ ජොහැන්නස් ස්ටීන්( Bjørnstjerne Bjørnson) යන ප්‍රකට පුද්ගලයින් නොබෙල් සාම ත්‍යාගය සඳහා නම් කරන ලදී. සාමය සඳහා පියනගන 19වන සියවසේ අග භාගයේදී සාම ත්‍යාගය පිරිනැමුනේ පරසිඳු චරිත දෙකක් වූ අන්තර් පාර්ලිමේන්තුව පිහිටුවීමේ සම ප්‍රාරම්භකයෙකු වූ ෆෙඩ්‍රික් පැසීටත් (Frédéric Passy) ජාත්‍යන්තර රතු කුරුස සංවිධානයේ පුරෝගාමියා වූ හෙන්රි ඩූනට්ටත්(Henry Dunant) ය.
නොබෙල් කමිටුවේ භෞතික විද්‍යාව ත්‍යාගය සඳහා යෝජිත ලැයිස්තුවේ එක්ස්-රේ කිරණ සොයාගැනීම නිසා විල්හෙල්ම් කොන්රඩ් රෝන්ට්ජන්ගේත්( Wilhelm Conrad Röntgen) කැතෝඩ කිරණ සොයාගැනීම නිසා පිලිප් ලෙනාර්ඩ්ගේ(Philipp Lenard) නමත් ඇතුලත් විය. විද්‍යාව පිලිබඳ රාජකීය ඇකඩමිය එම ත්‍යාගය සඳහා රෝන්ට්ජන්( Röntgen) තෝරා ගන්නා ලදී. 19වන සියවස අග භාගයේදී බොහෝ රසායනඥයින් අගය කලයුතු දායකත්වයක් එම ක්ෂේත්‍රය වෙනුවෙන් ලබාදෙන ලදී. එනිසා රසායන විද්‍යාව ත්‍යාගය පිරිනැමිය යුත්තේ කාටදැයි යන ගැටලුවට මුහුණ දීමට ඇකඩමියට සිදුවිය. ඇකඩමියට නාම යෝජනා 20ක් ලැබුන අතර ඉන් 11ක්ම ජේකොබ්ස් වැන් හොල්ෆ් (Jacobus van't Hoff.) උදෙසා වෙන්විය. ඔහු රසායන තාප ප්‍රගති විද්‍යාව උදෙසා දැක්වූ දායකත්වයට පලමු රසායන විද්‍යා නොබෙල් ත්‍යාගය හිමි කර ගත්තේය.
ස්වීඩ්න් ඇකඩමිය පලමු නොබෙල් සාහිත්‍ය සම්මානය උදෙසා සලී පෘඩොම්මේ(Sully Prudhomme ) කවියා තෝරා ගැනින. ස්වීඩන් ලේඛකයින්, කලාකරුවන් සහ සාහිත්‍ය විචාරකයින් 42දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ කණ්ඩායමක් මෙම තීරනය උදෙසා විරෝදය පල කරන්නට වූයේ ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයිට(Leo Tolstoy ) ජයග්‍රහණය ලබා දෙතැයි යන අපේක්ෂාවෙනි. බර්ට්න් ෆෙඩ්ල්මෑන්(Burton Feldman) ඇතුලු පිරිසක් මෙම සම්මානය විවේචනය කලේ පෘඩොම්මේ අශිෂ්ට කවියෙකු ලෙස සලකමිනි. ෆෙඩ්ල්මෑන් ගේ විග්‍රහය වූයේ කමිටු සාමාජිකයින් බහුතරය වික්ටෝරියානු සාහිත්‍යා ප්‍රියකල බැවින් වික්ටෝරියානු කවියෙකුට සම්මානය හිමිවූ බවයි. ප්‍රතම කායික විද්‍යා/ වෛද්‍ය විද්‍යා ත්‍යාගය ජර්මානු කායික වෛද්‍ය හා ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යා වෛද්‍ය එමිල් වොන් බෙහ්රින්ග්ටයි(Emil von Behring.).1890 සමයේදී ඔහු දහස් ගනනකට මරු කැඳවූ ඩිප්තීරියා රෝගය සඳහා ප්‍රතිජීවකයක් නිපදවන ලදී.
දෙවන ලෝක යුද්ධය
1938 දී සහ 1939 දී ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ සම්මාන ලාභීන් තිදෙනෙකුට (රිචර්ඩ් කූන්(Richard Kuhn), ඇඩොල්ෆ් ෆ්‍රෙඩ්‍රිච් ජොහාන් බියුට්නන්ඩ්ට්( Adolf Friedrich Johann Butenandt) සහ ගර්හර්ඩ් ඩොමැග්ක්(Gerhard Domagk) )සම්මානය පිලිගැනීම තහනම් කෙරිනි.ඔවුන් පසුව අධිකාර පත්‍රය සහ පදක්කම ලබා ගැන්මට සමත්විය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ ස්වීඩනය ඊට මැදිහත් නොවූවද සම්මාන ප්‍රදානය සිදුවූයේ අක්‍රමවත් ලෙසිනි. 1939දී සාම ත්‍යාගය පිරි නොනැමිනි. ජර්මනිය නෝර්වේ යටත් කර ගැනීම නිසා 1940 සිට 1942 දක්වා කාලය තුල කිසිදු සම්මානයක් ප්‍රදානය නොවුනි. ඉන් පසු වසරේ සාම ත්‍යාගය සහ සාහිත්‍ය ත්‍යාගය හැරුනු කල අනිකුත් ත්‍යාග ප්‍රදානය කෙරුනි.
නෝර්වේ යටත් කරගත් කාලයේදී කමිටුවේ සාමාජිකයින් තිදෙනෙකු රටෙන් නෙරපා දමන ලදී. ඉතිරි සාමාජිකයින් නාසීන්ගෙන් වද හිංසා ලැබීමෙන් වැලකුනේ නොබෙල් පදනම මගින් ඔස්ලෝ නුවර කමිටු ගොඩනැගිල්ල ස්වීඩ්න් දේපොලක් බව ප්‍රකාශ කිරීමෙනි. ස්වීඩනය සමග යුද්ධයක් නොතිබූ බැවින් එය ජර්මානු හමුදාවන්ගෙන් ආරක්ශා විනි. මෙම සාමාජිකයින් කමිටුවේ කමිටුවේ වැඩ පිලිවෙල ක්‍රියාත්මක කලමුත් කිසිදු ත්‍යාගයක් ප්‍රදානය නොවුනි. 1944 දී පිටුවහල් කල සාමාජිකයින් තෙදෙනාත් ඇතුලුව සාම ත්‍යාගය පිරිනැමීමට නාම යෝජනා කැඳවන ලදී.
ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා වන නොබෙල් ත්‍යාගය
1968 දී ස්වෙරිප්ස් රිස්ක් බැංකුව විසින් 300 වන සංවත්සරය සැමරුවේ ප්‍රණාමයක් ලෙස විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් නොබෙල් පදනමට ලබා දීමෙනි. මින් පසු වසරේ ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගයක් ප්‍රථම වරට පිරිනමන ලදි. විද්‍යාව පිළිබද රෝයල් ස්ටිවන් ඇකඩමිය විසින් සම්මාන ලාභීන් තෝරන ලදි. මෙලස ජෑන් ටින්බර්ගන් හා රැක්නර් හ්‍රිරිස්චි විසින් ආර්ථික විද්‍යාවේ ක්‍රියාවලිය විශ්ලේශනය කිරීමට ගතික ආදර්ශ සොයා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් පිදුම් ලදහ. එය නොබෙල් ත්‍යාගයක් නොවූවද එය ප්‍රදානය කරනු ලබන්නේ අනෙක් සම්මාන සමඟිනි. නාම නිවේදනයද අනෙකුත් සම්මාන ලාභීන්ගේ නම් සමඟම සිදු කරන අතර පිරිනැමීමද ස්වීඩන් ප්‍රදානෝත්සවයේදීම සිදු කරනු ලැබේ. මින් සමඟම නොබෙල් කමිටුව තවත් නව ත්‍යාග පිරිනැමීම සිදු නොකීරීමට තීරණය කරන ලදි.
සම්මාන ප්‍රදාන ක්‍රියාපටිපාටිය
සම්මාන ප්‍රදාන ක්‍රියාපටිපාටිය සියළුම නොබෙල් ත්‍යාග සඳහා සමාන වේ. ප්‍රධාන වෙනස වන්නේ එක් එක් යෝජනා සඳහා නාමයෝජනා ඉදිරිපත් කිරීමට ආඑති අයිතියේ ඇති වෙනසයි.
නාම යෝජනා
නොබෙල් කමිටුව විසින් සැප්තැම්බර් මස 3000 ක් පමණ පුද්ගලයින් වෙත නාමයෝජනා පත් යවනු ලබයි. මෙම පුද්ගලයින් බොහෝ විට අදාල ක්ෂේත්‍රයේ ශාස්ත්‍රීයව ක්‍රියාකාරී පුද්ගලයින් වේ. සාම ත්‍යාගය උදෙසා, රාජ්‍යන්ට, ජ්‍යාත්යන්තර අධිකරණ සාමාජිකයන්ට, මහාචාර්යවරුන්ට, ප්‍රධාන දේවගැතිවරුන්ට, පූර්ව සාම ත්‍යාග ලාභීන්ට සහ නෝර්වේ නොබෙල් කමිටුවේ වත්මන් හා පැරණි සාමාජිකයන්ට නාමයෝජනා යවනු ලබයි. නාම යෝජනා පත් භාර දීමේ අවසන් දිනය වන්නේ සම්මාන ප්‍රදානය කරන වසරේ ජනවාරි 31 වේ. නොබෙල් කමිටුව සලකා බැලිය හැකි නාම 300ක් පමණ ඒ අතරින් තෝරා ගනු ලබයි. නාම යෝජනා වූවන්ගේ නම් ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශයට ප්‍රකාශයට පත් කිරීම හෝ ඔව්න් යෝජිත බව ඔවුට දැනුම් දීම මින් සිදු නෙකෙරේ. නාමයෝජනා ත්‍යාග ප්‍රධානයෙන් පසු වසර 50 දක්වා සීල් තබනු ලැබේ.
තෝරාගැන්ම
නොබෙල් කමිටුව විසින් අදාල ක්ෂේට්ත්‍රයන්ගේ ප්‍රවීණයන්ගේ උපදෙස් මත වාර්තාවක් පිළියෙල කරනු ලබයි. මෙය අපේක්ෂයන්ගේ නම් ලයිස්තුව සමඟ ත්‍යාග ප්‍රධානය කරන ආයතන වෙත යවනු ලබයි. එම ආයතනයන් සම්මාන ලාභීයා හෝ සම්මාන ලාභීන් බහුතර ඡන්දයෙන් තෝරා ගැනීම සඳහා එක් රැස් වෙයි. නැවත සලකා බැලිය නොහැකි ඔවුන්ගේ තීරණය ඡන්දය අවසන් වූ විගසම නිවේදනය කරනු ලබයි. එක් සම්මානයක් සඳහා උපරිම ලෙස සම්මාන ලාභීන් තිදෙනෙකු තෝරා ගනු ලබයි. යම් ආයතනයකය පිරිනැමිය හැකි ත්‍යාග හැරුනු විට අනෙකුත් සම්මාන ලබා දිය හැක්කේ පුද්ගලයින්ට පමණි. යම් හෙයකින් සාම ත්‍යාගය නොදෙන්නේනම් අදාල මුදල අනෙකුත් සම්මාන අතරේ බෙදී යයි. මෙය 19 වරක් සිදුවී ඇත.
මරණයෙන් පසුව සිදු කරන නාමයෝජනා
මරණයෙන් පසුව සිදු කෙරෙන නාමයෝජනා සඳහා ඉඩ නොලැබුණද නාමයෝජනා වූ කාලය තුළ මියයන අය සම්මානය සඳහා සුදුසුකම් ලබයි. මෙය දෙවරක් සිදු වී ඇත. 1931 දී සාහිත්‍ය ත්‍යාගය එරික් ඇක්සල් කාර්ල්ෆෙල්ඩ්ටත් 1961 දී සාම ත්‍යාගය එක්සත් ජාතීනේ සංවිධානයේ ලේඛම් ජනරාර් ඩෑග් හැමර්ස්ක්ජෝල්ඩ් හටත් මරණයෙන් පසුව සම්මාන පුදකිරීම සිදු විය. 1974 සිට ඔක්තෝම්බර් මාසයේ ප්‍රකාශය සිදි කරන විට සම්මාන ලාභීන් ජීවතුන් අතර සිටිය යුතු බව තීරණය වී ඇත. විලියම් විකරි සම්මානය ප්‍රකාශය පත් කිරීමෙන් පසුව සම්මානය ලබා ගැනීමට පෙට මරණයට පත් වූ අයෙකි. 2011 ඔක්තෝම්බර් 03 දින කායික හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ ත්‍යාගය රැල්ෆ්. එම්. ස්ටීන්මෑන් හට ලබා දීම පිළිබඳ ප්‍රකාශය එළි දැක්වින. නමුත් ඔහු එයට වසට තුනකට පෙර මියගොස් සිටි බව ඔවුන් දැන නොසිටියහ. පසුව ඔවුන් සාකච්චා කර මරණයෙන් පසු නාමයෝජනා ඉදිරිපත් නොකලඳ ඔහුගේ ත්‍යාගය වෙනස් නොකිරීමට තීරණය කරන ලදි.
හදූනා ගැනීමට ගතවන කාල පමාව
නොබෙල්ගේ අවසන් කැමති පත්‍රයට අනුවපෙර සම්මානය පිරිනැමුනේ නව සොයාගැනීම් උදෙසාය. කෙසේ උවත් පසුව මෙම පූර්ව සොයාගැනීම් පසුව අපකීර්තියට පත් විය. ජොහැන්නස් නයිබිගර් 1926 දී සාවද්‍ය පිළිකා කාරකයක් සොයා ගැනීම පෙනුවෙන් කායික විද්‍යා හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව සදහා වන නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් පිදුම් ලද්දේය. මෙවන් දුශ්කර අවස්තා මඟ හැරිමට සම්මානය සදහා නිර්දේශ වන්නෙ පරීක්ෂක කාලය සමත් වූ සොයාගැනීම් පම්ණි. කායික විද්‍යා කා වෛද්‍ය විද්‍යා නොබෙල් කමිටුවේ හිටපු සභාපති රැල්ෆ් පීටර්සන්ට අනුව මිණුම් දණ්ඩ - පූර්ව වර්ශය - නොබෙල් කමිටුව විසින් පරිවර්තනය කරනු ලැබුවේ - නව සොයාගැනීමේ පැහැදිලි/ප්‍රත්‍යක්ෂ බලපෑම ලැබෙන වර්ෂය ලෙසිනි.
සාහිත්‍ය ත්‍යාගය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ජීවිත කාලයක් පුරා සිදුකෙරුනු නිර්මාණයන් අගය කිරීමක් වශයෙනි. සාම ත්‍යාගයද පිරිනමනු ලබන්නේ ජීවිත කාලයක් පුරාවට සුදුකළ කාර්යයන් අගය කිරීමක් ලෙසිනි. 2008 මාර්ටි අහ්මිසාරි ජ්‍යාත්යන්තර අර්බූධ විසදීමට ගත් උත්සාහය උදෙසා සම්මානයට පාත්‍ර වීම මෙයට උදාහරණයකි. නමුත් මෑත කාලීන සිදුවීම් උදෙසාද සම්මානයට පාත්‍ර විය හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස කොෆි අනන් 2001 වසරේදී නොබෙල් සාම ත්‍යාගයෙන් පිදුම් ලද්දේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ලේඛම් ජනරාල් ධූරය ලැබීමන් වසර 4කට පසුව වේ. එයට සමානව යසර් අර්ෆත්, යීස්තක් රාබින් හා ශිමොන් පියර්ස් 1999 දී සාම ත්‍යාගය ලැබුවේ ඔස්ලෝ සම්මුතිය සාර්තකව අවසන් කර වසරකට පසුව වේ.
නොබෙල්ගේ අවසන් කැමති පත්‍රයේ, සම්මාන ප්‍රදානය විය යුත්තේ ඉන් පෙර වර්ෂයේ සිදුවූවක් සඳහා විය යුතු බව සදහන් වූවත් භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව හා වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා සම්මානයන් පිරිනමනු ලබන්නේ අඳාල සොයාගැනීම පුළුල්ව පිළිගැනීමකට ලක්වූ පසුව වේ. මෙයට ඇතැම් විට දශකයක් ගත විය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස සුබ්‍රමණියම් 1983 සම්මාන ලැබුවේ 1930 දී තාරකා ව්‍යූහ පරිණාමට පිළිබඳ පර්යේශනයන් සඳහා වේ. සියළුම විද්වතුන් ඔවුන්ගේ සොයාගැනීම් පිළිගැනීමට ලක් වන තෙක් ජීවත් නොවෙති. ඇතැම් සොයාගැනීම් සම්මාන සඳහා සලකා බැලීමට ලක් කළ නොහැකේ ඒවා සොයාගත් පුද්ගලයින් මිය ගොස් සිටින බැවිනි.
සම්මාන ප්‍රදානෝත්සවයන්
සාම ත්‍යාගය හැරුණු කොට සෙසු නොබෙල් ත්‍යාග පිරිනැමීම සිදු කරනු ලබන්නේ ස්වීඩනයේ ස්ටොක්හෝල්ම් නුවරදී නොබෙල්ගේ මරණයේ සංවත්සර දිනය වන දෙසැම්බර් 10 වන දිනයි. සම්මානලාභීන්ගේ දේශන පැවැත්වීම සම්මාන ප්‍රදානෝත්සවයට පෙර දින පැවැත්වේ. සාම ත්‍යාගය සහ එය ලබන්නන්ගේ දේශනය නෝර්වේහී ඔස්ලෝ නුවර දෙසැම්බර් 10 වන දින වාර්ශික ප්‍රදානෝත්සවයේදී පැවැත්වේ. සම්මාන උළෙල හා ඊට සමගාමී භෝජන සංග්‍රහයක් ඉතා වැදගත් ජ්‍යාත්යන්තර සිදුවීම් ලෙස සලකනු ලැබේ. ස්වීඩන් උත්සවයේ සම්මාන පිරිනැමීම ස්ටොක්හෝල්හී උත්සව ශාලාවේත් භෝජන සංග්‍රහය ස්ටොක්හෝල් නුවර් ශාලාවේ පැවැත්වේ. නොබෙල් සාම ත්‍යාග උළෙල නෝර්වීජියානු නොබෙල් ආයතනයේ (1905-1946), ඔස්ලෝ විශ්ව විද්‍යාලයීය ශ්‍රවණාගාරයේ (1947-1989) සහ ඔස්ලෝ නගර ශාලාවේදී (1990 -) පැවැත්වේ.
ස්ටොක්හෝම් නුවර නොබෙල් උත්සවයේ උච්චතම අවස්ථාව වන්නේ ස්වීඩනයේ රජු අතින් නොබෙල් සම්මානලාභීන් සිය සම්මාන ලබා ගැනීමට ඉදිරියට පැමිණෙන අවස්ථාවයි. ඔස්ලෝහීදී නෝර්වේ රජු ඉදිරිපිට නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුවේ සභාපති වරයා විසින් සම්මානය පුද කරනු ලබයි. 1902 සිට ස්ටොක්හෝම්හීදී රජු විසින් සාම ත්‍යාගය හැරුනු විට අනෙක් ත්‍යාග පිරිනමනු ලබයි. ප්‍රථමයෙන්ම දෙවන ඔස්කාර් රජු විදේශිකයන්ට සම්මාන පිරිනැමීම අනුමත නොකළද නමුත් ඒ සමඟ ඉන් ස්වීඩනයට ලැබෙන ප්‍රසිද්ධිය වටහා ගැනීමෙන් ඔහුගේ මතය වෙනස් විය.
නොබෙල් භෝජන සංග්‍රහය
ස්වීඩනයේ සම්මාන ප්‍රධානෝත්සවයෙන් පසුව ස්ටොක්හෝල්ම් නුවර් ශාලාවේදී ස්වීඩන් රජ පවුල හා 1300 පමණ වන අමුත්තන් සහභාගී වන භෝජන සංග්‍රහයක් පැවැත්වේ. මෙය රාත්‍රී ආහාරය, විනෝදාත්මක අංග හා නර්ථනයකින් සමන්විත වන අතර දේශීය හා විදේශීය මාධ්‍ය රාශියකින් ආවරණය කරනු ලබයි. 1930ට පෙර මෙය පැවැත්වූයේ ස්ටොක්හෝම් ග්‍රෑන්ස් හෝටලයේ උත්සව ශාලාවේ වේ.
නොබෙල් සාම ත්‍යාගය සඳහා භෝජන සංග්‍රහය ඔස්ලෝ ග්‍රෑන්ඩ් හෝටලයේ සම්මාන උළෙලින් පසුව පැවැත්වේ. ඊට සම්මානලාභීන්, නෝර්වේ අගමැති, නෝර්වේ රජු හා රැජින සහභාගී වේ. අමුත්තන් 250ක් සහභාගී වන මෙහිදී ආහාර පටිපාටීන් 5කින් අමුත්තන් සංග්‍රහ ලබයි. ප්‍රථම වතාවට 1979 ඔස්ලෝ නුවරදී පවත්වන්නට යෙදුන භෝජන සංග්‍රහය තෙරේසා ම්ව්තුමිය එයට වැය වන මුදල් දුප්පත් ජනයාට දීම වඩාත් සුදුසු යැයි පවසමින් එයට සහභාගී වීමෙන් වැළකුණු නිසා ප්‍රථම වතාවට 1979 දී භෝජන සංග්‍රහය අවලංගු කරන ලදි. ඇය ඒ සදහා වෙන් කෙරුනු ඩොලර් 7000ක මුදල නත්තල් දිනයේදී නිවාස නොමැති 2000ක පුද්ගලයින් උදෙසා රාත්‍රී ආහාරය ලබා දීමට වැය කළාය.
නොබෙල් දේශන
නොබෙල් පදනමේ නීතියට අනුව සෑම සම්මානලාභියෙක්ම තම සම්මානයට අදාල විශය පිළිබඳව දේශනයක් කළ යුතුය. මෙම දේශන නොබෙල් සතියේදී පැවැත්වේ. (නොබෙල් සම්මානලාභීන් ස්ටොක්හෝම් නුවරට පැමිණිමෙන් ඇරඹෙන මෙම සතිය භෝජන සංග්‍රහයෙන් අවසන් වේ) නමුත් මෙය අනිවාර්ය නොවේ සම්මානලාභීන් බැඳි සිටින්නෙ සම්මානය ලැබීමෙන් පසුව මසක් ඇතුලත දේශනය පැවැත්වීමටයි. ඇතැම් දේශන ලැබීමෙන් ඊට පසුවත් පැවැත්වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස 1906 දී සාම ත්‍යාගය දිනූ ඇමරිකානු ජනාධිපති තියඩෝර් රූස්ට්වෙල් සිය දේශනය පැවැත්වූයේ 1910 දී තම ධුර කාලය අවසන් වීමෙන් පසුව වේ. මෙම දේශන සංවිධානය කරනු ලබන්නේ සම්මානලාභීන් තෝරා ගන්නා ආයතන විසින්ම් වේ.
පදක්කම්
නොබෙල් ත්‍යාග පදක්කම් 1902 සිට නිර්මාණ කරන ලද්දේ ස්වීඩනයේ මින්වර්කට්t(Myntverket) හා නෝර්වේ මඟිනි. එතැන් පටන් එය නොබෙල් පදනමේ වෙළඳ ලකුණ ලෙස ලියාපදිංචි වී ඇත. සෑම පදක්කමක් මතම වම් කෙලවරේ නොබෙල්ගේ ඡායාරූපයක් ඇත. භෞතික විද්‍යාව, කායික විද්‍යා හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව හා සාහිත්‍ය උදෙසා වන සම්මාන සඳහා පිදෙන පදක්කම් වල ඔහුගේ ඡායා රූපයක් හා ඔහුගේ උපත හා විපත සිදුවූ වර්ෂයන් සඳහන් වූ සමාන මුහුණත් ඇත. නොබෙල්ගේ රූපයක් සාම ත්‍යාග පදක්කමේත්, ආර්ථික විද්‍යා පදක්කමේත් අනිකුත් ඒවායින් තරමක් වෙනස් නිර්මාණ සමඟ සමන්විත වේ.
1980ට පෙර පදක්කම් නිර්මාණය වූයේ කැරට් 23 රන් වලිනි. නමුත් ඉන් පසුව එය නිර්මාණය කරන ලද්දේ කැරට් 18 මිශ්‍ර රන් වලින් හා කැරට් 24 රන් ආලේප කිරීමෙනි. එක් එක් පදක්කමේ බර රන් ප්‍රමාණයන් සමඟ වෙනස් වන අතර සාමාන්‍ය බර ග්‍රෑම් 175ක් පමණ වේ. විශ්කම්භය මිලි මීටර් 66 ක් වන අතර මිලි මීටර් 2.4 ක් පමණ පළල් වේ. ඒවායේ රන් පරිමාව හේතුවෙන් මේවා සොරකම් කිරීම් වලට ලක් වීමේ සම්භාවිතාවට ඉහළ වේ. දෙවන ලෝක යුධ සමයේ ජර්මානු විද්වතුන් වන මැක්ස් වොන් ලුවී(Max von Laue ) හා ජේම්ස් ෆ්‍රෑන්ක්(James Franck) විසින් සිය පදක්කම් සැඟවීම පිණිස කොපෙන්හේගන් වලට යන ලදි. ජර්මනිය ඩෙන්මාර්කය ආක්‍රමණය කළ විට රසායන විද්‍යාඥ ජෝර්ජ් ද හෙවසි(George de Hevesy)නාසි ජර්මනිය ඒවා රාජ සංතක කිරීම වැලැක්වීමට එය රසායන මිශ්‍රණයක සඟවන ලදි.යුද්ධයට පසු ඒවා නැවත සකස් කරන ලදි.
අධිකාර පත්‍රය
නොබෙල් සම්මාන ලාභීන් ස්වීඩන් රජුගෙන් හෝ නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටු සභාපතිගෙන් අධිකාර පත්‍රයක් ලබා ගනයි. විශයට අදාල සම්මාන ප්‍රදාන ආයතන විසින් විශේෂයෙන්ම සම්මාන ලාභීන් උදෙසා නිර්මාණය කරනු ලබයි. එහි පින්තූරයක් හා එම සම්මාන ලාභියා එම සම්මානය ලැබීමට හේතු කාරකය සඳහන් වන වගන්තියක් ඇතුලත් වේ. එබදු උපුටා දැක්වීම්ක් කිසිදු සාම ත්‍යාග ලාභියෙකුගේම අධිකාර පත්‍රයේ ඇතුලත් නොවේ.
ත්‍යාග මුදල
සම්මාන ලාභීන් ඔවුන්ගේ සම්මාන ලබන විට ඔවුන්ට ප්‍රදානය කෙරෙන මුදල් ප්‍රමාණය ඇතුලත් ලේඛණයක් ප්‍රදානය කෙරේ. මෙහි ප්‍රමාණය එම වසරේ නොබෙල් පදනමට ප්‍රදානයල කළ හැකි මුදල් ප්‍රමාණය මත රඳා පවතී. මෙම මුදල් ප්‍රමාණය 1980 සිට වැඩි වී ඇත. 2009 දී මූල්‍යමය ත්‍යාගය ස්වීඩන් ක්‍රොන් මිලියන 10ක් විය. සම්මානයට දෙදෙනෙකු හිමිකම් කියයි නම් එම ත්‍යාග මුදල දෙදෙනා අතරේ සමව බෙදීයයි. තිදෙනෙකුනම් මුදල සමානව බෙදීමට හෝ එක් අයෙකුට අඩක් හා අනෙක් දෙදෙනාට අනෙක් අඩ සමව බෙදා දීමටත් සම්මාන ප්‍රදාන කමිටුවට බලය ඇත. ත්‍යාග ලාභීන් සිය මුදල් ත්‍යාග විද්‍යාවේ, සාහිත්‍යයේ හා මානවවදයේ සුබ සිද්ධිය උදෙසා පරිත්‍යාග කිරීම සුලබව සිදු වේ.
මතභේදයන්ට ලක්වන කාරණා
නොබෙල් තේරීම් කමිටුවට වැඩි වශයෙන් එල්ල වන චෝදනා වන්නේ දේශපාලන න්‍යාය පත්‍රයන්ට අනුව කියාත්මක වීම හා නෙබෙල් ත්‍යාගය සැබවින්ම හිමි විය යුතු පුද්ගලයන් නොතකා හැරීම යන කාරණා මත වේ. එමෙන්ම සාහිත්‍ය සදහා වන නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනැමීමේදී යුරෝපීය කේන්ද්‍රගත වීමක් ඔවුන් අනුගමනය කරයි යනුවෙන් තවත් චෝදනාවක් ඔවුන්ට එල්ල වේ.
සාමය සදහා වන නොබෙල් ත්‍යාගය
ඊශ්‍රායලය හා පලස්තීනය අතර සාමය ඇති කිරීමට දායක වීම යන කාරණය සහ මත යසර් අර්ෆත් (Yasser Arafat), ශිමොන් පෙරෙස්(Shimon Peres) සහ යිස්ට්සාක් රේබින්(Yitzhak Rabin) යන අයට 1994 වසරේදී නොබෙල් සාම ත්‍යාගය පිරිනැමුනි. නමුත් ඒ හා සම්බන්ඳව පැවති ගැටළු ගණනාවකට විසඳුම් ලැබුනේ නැත. ප්‍රධාන වශයෙන් ඔවුන් විසින් අවසාන විසධුමකට එළඹ නොසිටීම හා පලස්තීන සරණාගතයින්ගේ තත්වය පිළිඹඳව සලකා නොතිබීම මින් ප්‍රධාන වේ. නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනැමීම සඳහා නිවේදනය නිකුත් කළ විට නොබෙල් කොමිටුවේ සාමාජිකයන් පස් දෙනෙකු විසින් අර්ෆත් ත්‍රස්තවාදියෙකු ලෙස හා ඔහු යටත් විය යුතු බවට ප්‍රසිද්ධියේ චෝදනා කලහ. මීට අමතර්ව අර්ෆත් පිළිබඳව තවත් සැක සහිත කරුණු විවිධ පුවත් පත් හරහා ප්‍රස්ද්ධියට පත් විය.
තවත් මතභේදයට තුඩු දුන් නොබෙල් ත්‍යාගයක් වන්නේ 2009 වසරේදී බැරැක් ඔබාමාට ලබා දුන් නොබෙල් සාම ත්‍යාගයයි. මෙම ත්‍යාගය සඳහා බැරක් ඔබාමා නිර්දේශ වන විට ඔහු ජනාධිපති ලෙස පත් වී දින 11ක් පමණි. නමුත් සත්‍ය වශයෙන් නිර්ණය කිරීම සිදුවූයේ ඉන් පසු මාස 11ක කාලය තුළ වේ. ඔබාමා විසින් තමන් එම ත්‍යාගයට හිමි කම් කීමට සුඩුසු නැති බව හා ඔවුන් විසින් තමන්ව ඒ සදහා තෝරා නොගත යුතු බව ප්‍රකාශ කලේය. මින් පෙර සාම ත්‍යාගය ලබා ගත් පුද්ගලයන් කොටස් දෙකට බෙදුනු අතර කොටසක් ඔහු එයට සුදුසු නොවන බවත් අනෙක් පිරිස ඔබාමා විසින් ඔහුගේ ත්‍යාගය ටවමත් උපයාගෙන නොමැති බවත් ප්‍රකාශ කලහ. ඒ අතරින් ජිමී කාටර් (Jimmy Carter) හා අල් ගෝර් (Al Gore) වාමාංගික නැමියාව පිළිඹඳ චෝදනාවත් මතු කලහ.
සාහිත්‍ය සඳහා වන නොබෙල් ත්‍යාගය
2004 වසරේදී එල්ෆ්‍රෙඩෙ ජෙලිනෙක් (Elfriede Jelinek) සඳහා පිරිනමන ලද සාහිත්‍ය ත්‍යාගය නිසාවෙන් ස්වීඩන ඇකඩමියේ සාමාජිකයෙක් වන කාන්ට් අන්ලන්ඩ් (Knut Ahnlund) විරෝදය දැක්වීමක් ලෙස ඉල්ලා අස් වීමට හේතු විය. මෙලෙස ඉල්ලා අස් වෙමින් ඔහු දක්වා සිටියේ මෙලෙස ජෙලිනෙක්ට ත්‍යාගය පිරිනැමීම සියලු ප්‍රගතිශීලී බලවේගයන්ට නැවත පිළිසකර කළ නොහැකි හානියක් හා සාහිත්‍යට කලාවක් ලෙස ඇති පොදු දැක්ම ව්‍යාකූල කරන බවයි. ඔහු ජෙලිනෙක්ගේ නිර්මාණ "වගන්ති රාශියක් කිසිදු කලාත්මක ව්‍යුහයක් නොමැතිම ගොඩ ගැසීම්" ලෙස පෙන්වා දුන්නේය. 2009 වසරේදී හර්ටා මුලර් (Herta Müller) හට පිරිනැමුනු සාහිත්‍ය ත්‍යාගයත් විවේචන රාශියකට බඳුන් විය. වොශිංටන් පෝස්ට් පුවත්පතට අනුව ඇමරිකානු සාහිත්‍ය මහාචාර්ය වරු හා විචාරකයින් ඇය පිළිබඳව ඉන් පෙර දැනගෙන සිට නොමැත. මේ හේතුවෙන් විශාල පිරිසක් නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනැමීම යුරෝ කේන්ද්‍රීයව සිදුවන බව විශ්වාස කරන්නට විය.