cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සෞඛ්‍ය බලපෑම
කුළුණු 02 විනාශ වීමෙන් දුහුවිලි සුන්බුන් ටොන් දහස් ගණනක් විසිර ගිය අතර පිළිකා කාරක ආදී දුෂක 2500 පමණ ප්‍රමාණයක් විය. විෂ ද්‍රව්‍ය වලට සෘජුව නිරාවරණය වීමෙන් බේරා ගැනීමේ මෙහෙයුම් වලට සහභාගී වුවන් හට ශරිරය දුර්වල කරන රෝග පැතිර යාමේ ප්‍රවණතාවයක් විය. උදාහරණයක් ලෙස NYPD නිළධාරියෙක් වන මාක් මක්රි පෙනහළු පිළිකාවකින් 2007 සැප්තැමිබර් 03වන දා මිය ගියේය. ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් ප්‍රකාශ කරන අන්දමට මරණයට හේතුව වී ඇත්තේ දීර්ඝ වේලාවක් අනතුර සිදුවු ස්තානයේ ගත කිරිම වන අතර ඔවුන් විසින් සේවයේ යෙදී සිටියදී මරණයට පත් වු බවට ලිඛිතව පිළි ගන්නා ලදී.
සෞඛ්‍ය බලපෑම පහළ මැන්හැටන් හීදී පදිංචිකරැවන්ටත් ,ශිෂ්‍යනටත් සහ කාර්‍යාල සේවකයන්ට මෙන්ම ඊට ආසන්න චයිනටවුන් හි වැසියන්ටත් ව්‍යාප්ත වී ඇත. විෂ සහිත දුම හේතුවෙන් මියගිය කිහිපදෙනෙක් ලෝක වෙළද මධ්‍යස්ථාන ප්‍රහාරයෙන් මිය ගිය පිරිසට ඇතුලත් කර ලෝක වෙළද මධ්‍යස්තාන අනුස්මරණ ඵලකයේ ඇතුලත්කර ඇත. විෂ සහිත වාතාශ්‍රයට නිරාවරණය වීමෙන් සෘණාත්මක බලපෑමක් මරණීය වශයෙන් ඇතිවන බවට විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරති. මෙම ව්‍යසනය හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධ ළමයින්ගේ පරිසරාත්මක සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්තානයක් විසින් ප්‍රහාරයෙන් ලෝක වෙළද මධ්‍යදස්තානය විනාශ වනවිට ගර්භණී ව සිටි සහ ප්‍රහාරය වන විට ලෝක වෙළද මධ්‍යස්ථාන කුළුණු ආශ්‍රිතව සිටි හෝ රැකියාව කරමින් සිටි කාන්තාවන්ගේ දරැවන් පිළිබදව පරියේෂණයක් කරමින් සිටී.
ප්‍රහාරය හේතුවෙන් රෝගාබාධ සදහා දරන්නට සිදුවු මුදල පිළිබදව වන නිතිමය මතබේදයක් තවමත් උසාවියේ විභාග වෙමින් පවතී. 2006 ඔක්තෝම්බර් 17 වන දා ෆෙඩරල් විනිසුරැ ඇල්වින්හෙලර්ස්ටින් විසින් නිව්යෝර්ක් විසින් නිෂ්ප්‍රභා කරන ලද ආපදා සේවකයන්ට ගෙවිය යුතු සෞඛ්‍ය සදහා වන වටිනාකම ගෙවන ලෙස නියෝග කරන ලදී. එමෙන්ම පහළ මැන්හැටන් වෙත ජනතාව නැවත යැවීමට තැත් කිරිම මත රජයේ නිලධාරින් වරදකරැවන් කර ලැබ සිටි. EAP හි පරිපාලකයෙකු වන ක්‍රිස්ටීන් මොඩ් වයිට්මන් විසින් මෙම ප්‍රදේශය ආරක්ෂාකාරි ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රහාරයෙන් පසුව හැදින්වීම දැඩි විවේචනයට ලක් කරන ලදී.
http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Health_effects
අයනගෝලය
අයනගෝලය යනු,  සූර්ය විකිරණයෙන් එය අයනිකෘත වී ඇති නිසා විශේෂක වන්නාවූද, මධ්‍යගෝලය, තාප ගෝලය සහ බහිර්ගෝලය යන්නන්ගේ කොටස් වලින් සමන්විත හා,  සිට  උන්නතාංශයක පිහිටන්නාවූද, ඉහළ වායුගෝලයේ කොටසකි. එය විසින්, වායුගෝලීය විද්‍යුතයේ වැදගත් කොටසක් ඉටු කෙරෙන අතර,  චුම්බකගෝලයෙහි ඇතුළු සීමා දාරයද තනයි. එයසතුව ප්‍රායෝගික වැදගත් බවක් ඇත්තේ, එහි අනෙකුත් කෘත්‍යයන් අතර, එය විසින් පෘථිවියෙහි ඈත පිහිටි ස්ථාන වෙත ගුවන්විදුලි ප්‍රචාරණය වෙත බලපෑම් ඇති කරන නිසාය.
lang=si|thumb|400px|වායුගෝලය හා අයනගෝලය අතර සම්බන්ධතාවය
භූ-භෞතික විද්‍යාව
අයනගෝලය යනු, පෘථිවිය වට කොට,  පමණ උසකින් ඇරඹී එහි සිට   ට වඩා වැඩි දක්වා උසක් දක්වා පැතිරෙන,  ඉලෙක්ට්‍රෝන සහ විද්‍යුත්මය ලෙසින් ආරෝපිත පරමාණු සහ අණු වලින් සැදි කබොල්ලකි. එහි පැවැත්ම සඳහා ප්‍රාථමික හේතු වන්නේ සූර්යයා වෙතින් නිකුත් වන පාරජම්බුල විකිරණයන් වෙති.
එලෙක්ට්‍රෝනික් ආර්ට් ආයතනය මගින් කල අත්කර ගැනීම්
ඉලෙක්ට්‍රොනික් ආර්ට්ස් ආයතනය 1982 දී ආරම්භ කරන ලද පරිගණක සහ වීඩියෝ ක්‍රීඩා පිලිබඳ ඇමරිකානු දියුණුකරන්නෙක්, වෙළෙන්දන්දෙක් ,ප්‍රකාශකයෙක් වෙයි.ආයතනයේ නිපැයුම් ලෙස EA Sports franchises, Sims,  සහ වෙනත් මාතෘකා යටතේ වූ  ඇතැති සහ ගෘහස්ත  ක්‍රීඩා පාලන පුවරු  ඇතුලත් වේ.
උදාහරණයක් වශයෙන් ඉලෙක්ට්‍රොනික් ආර්ට්ස්  සභාපති  සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධරී Larry Probst පවසා ඇත්තේ JAMDAT Mobile ආයතනය අත්පත් කරගැනීමෙන් පසුව අප ජංගම දුරකථන සඳහා ක්‍රීඩා සැපයීම වෙනුවෙන් ගෝලීය ව්‍යාපාරික ස්ථානයකට නැඹුරුව ඇති බවයි. EA followed through with this later, making the company into EA Mobile, and allowing people to purchase and download content produced by them directly onto their phones. After the acquisition of Origin Systems, some staff in that company claimed that Electronic Arts initially gave them more resources, but allowed little latitude if employees made a mistake, and in some cases no longer trusted them, and even worked against them. EA has shut down entire companies or the studios thereof after acquiring them, including the studio DICE Canada, Origin Systems, EA Chicago (NuFX), and Pandemic Studios. Gaming blogger Brian Crecente has said that fears that EA doesn't care about the quality of their products after they are acquired are debatable.
As of July 2011, Electronic Arts' largest acquisition is the purchase of VG Holding Corp., the then-owner of video game developers Bioware and Pandemic Studios, for $775 million. Of the 37 companies acquired by EA, 19 are based in the U.S., five in the United Kingdom, five in Continental Europe, and eight elsewhere. Some of these companies or their respective studios, however, are now defunct. Of the six companies which EA purchased a stake in, two remaining companies are based in the U.S., while three other U.S. companies are defunct. After acquiring a 19.9% stake in France-based Ubisoft in 2004, EA sold a remaining 14.8% stake in it in 2010.
Each acquisition listed is for the entire company, unless otherwise noted. The acquisition date listed is the date of the agreement between Electronic Arts (EA) and the subject of the acquisition. Unless otherwise noted, the value of each acquisition is listed in U.S. dollars, because EA is headquartered in the U.S. If the value of the acquisition is not listed, then it is undisclosed. If the EA service that is derived from the acquired company is known, then it is also listed.
විමල් වීරවංශ
වීරසංගිලිගේ විමල් වීරවංශ, (விமல் வீரவன்ச, Wimal Weerawansa; උපත 7 මාර්තු 1970) යනු ශ්‍රී ලංකික දේශපාලඥයෙක් වන අතර ජාතික නිදහස් පෙරමුණේ වත්මන් නායක වේ. වීරවංශ කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය සඳහා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය නියෝජනය කරමින් ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරයෙක්. ඔහු මීට පෙර ශ්‍රී ලංකා රජයන්හි කර්මාන්ත අමාත්‍ය, කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යවසාය සංවර්ධන, කර්මාන්ත සහ සැපයුම් දාම කළමනාකරණ, නිවාස හා සමාජ සුබසාධන අමාත්‍ය, ඉදිකිරීම් සහ නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කර කරමිණි.
මුල් ජීවිතය සහ පවුල
වීරවංශ උපන්නේ 1970 මාර්තු 7 වැනිදාය. ඔහු නර්තන ගුරුවරයෙකු සහ වෘත්තීය සංගීතවේදියෙකු වූ වීරසංගිලිගේ පොඩිනේරිස් සහ වඩච්චාරිගේ සාලිගේ පුත්‍රයාය. වීරවංශට එක් සහෝදරයෙක් (සරත් වීරවංශ) සහ සහෝදරියන් තිදෙනෙක් (වීරසංගිලිගේ සුමනාවතී, චාන්දනී වීරවංශ සහ නිලානි වීරවංශ) සිටී.වීරවංශ කළුතර නුවරේ තිස්ස මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීය සහ පාසල් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට එක් වුණා. වීරවංශ අ.පො.ස. සා.පෙළ අටක් සමත් වී අ.පො.ස. උසස් පෙළ ඉගෙනීමට පටන් ගත් නමුත් පන්ති නොපැමිණීම නිසා නෙරපා හරින ලදී.
වීරවංශ විවාහ වී සිටින්නේ රණසිංහ මුදියන්සේලාගේ ශිර්ෂා උදයන්ති (සෂී) සමඟයි. ඔවුන්ට පුතෙක් (විභූති විශ්වජිත් වීරවංශ) සහ දියණියක් (විමාෂා විශ්වදාරි) සිටිනවා.
ඇමරිකානු භාණ්ඩ වර්ජනය කරන ලෙස ඉල්ලීම
එක්සත් ජනපදය විසින් ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව එක්සත් ජාතිකයන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය වෙත යෝජනාවක් ගෙන ඒම හේතුවෙන් 2012 මාර්තු මස විමල් වීරවංශ විසින් ඇමතූ රැලියකදී ඔහු, ඇමරිකානු නිෂ්පාදන ශ්‍රී ලාංකිකයන් විසින් වර්ජනය කල යුතු බවට ප්‍රකාශයක් සිදු කරන ලදී. ඒ සම්බන්ධව තවදුරටත් අදහස් දක්වමින් ඔහු කියා සිටියේ "තමා සිය ගූගල් ගිණුම භාවිතය අත්හැර දමන බවයි. එසේම පෙප්සි, කොකාකෝලා, ගූගල් හා මැක්ඩොනල් ආදීන්ගෙන් වැළකෙමු" යනුවෙන්ද ඔහු සිය කථාවේදී ඉල්ලා සිටින ලදී.
සටහන්
<references group="lower-alpha"/>
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:1965 උපත්
විලියම් බ්‍රිල්
විලියම් ලොයිඩ් බ්රි්ල් (William Lloyd Brill) DSO, DFC & Bar (1916 මැයි 17-1984 ඔක්තොම්බර් 12) යනු ඕස්ට්රේ ලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදා(ඕ.ර.ගු.හ) ජෙ‍ය්ෂ්ට නිලදාරියෙක් හ බෝම්බ හෙලන ගුවන් නියමුවෙකි. උපත නිව් සව්ත් වේල්ස් හි පිහිටි රිවෙරිනා(Riverina) ප්ර න්තයේය. ඔහු 1940 ගුවන් ශිෂ‍ය්භටයෙකු ලෙස ඕස්ට්රේ්ලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවට සම්බන්ධවීමට පෙර ගොවියෙක් හා ඕස්ට්රේරලියනු හමුදවේ සාමජිකයෙකි. ඔහු ඕස්ට්රේ්ලියවේ හා කැනඩාවේ පුහුණුව ලැබීය. ඔහු 1941 දී යුරෝපය පුරා පැවති ගුවන් යුද්ධයට සහභාගිවීම සදහා බ්රිරතාන්ය යට අනුයුක්ත කලේය. බිල් පලමු වරට සටන දුටුවේ ඕස්ට්රේයලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ අංක 460 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ සමජිකයෙකුව සිටියදීය. විකර්ස් වෙල්ලින්ග්ට(Vickers Wellington) යානවෙන් මධ‍ය්ම ප්රඩමණයේ බෝම්බ හෙලමිනි. ඔහු කීර්තිමත් හරහා පියාසර කිරීමේ(DFC) සම්මානයෙන් 1942 දී පිදුම් ලබුවේ, 1942 මැයි මස ගුවන් යානය දරුණු ලෙස ගින්නෙන් හනිවී තිබියදීද ඉලක්කයට පහරදීම නිසාය. රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ උපදේශකයෙකු ලෙස පවරන කටයුතු අනුගමනය කරමින්, 1944 ජනවාරි මස අංක 460 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ ගුවන් හමුදා අණදෙණ නිලදාරියා ලෙස, එව්රෝ ලන්කාස්ටර් (Avro Lancaster) යානය බෝම්බ දැමීම සදහා මෙහෙයවමින් බෝම්බ වි‍යපාරය සදහා ආපසු ආවේය.
බිල්ගේ නායකත්වය හා අරමුණ ගුවන් යානයට හානිවී තිබියදීද මෙහෙයුම සම්පුර්න කිරීමයි. එක් අවස්තාවකදී තවත් ලන්කාස්ටර් ( Lancaster) යානයක ඉහල කොටස බෝම්බයකින් හානිවී තිබියදී ඔහු අරමුණ සම්පුර්ණ කිරීම නිසා ඔහු කීර්තිමත් සේවා මෙහෙයුම් සම්මානය(DSO) ලබාගත්තේය.1944 මැයි මස ඔහු ගුවන් හමුදා අණදෙණ නිලධරියා ලෙස උසස්වීමක් ලැබීය.අංක 467 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ ගුවන් හමුදා අණදෙණ නිලදාරියා හා කණ්ඩායම් නායකයා වන ජෝන් බැල්මර්(John Balmer) සටනේදී මරනයට පත්වීමෙන් පසු බිල් එම තනතුරට පත්විය. ජර්මානු රාත්‍රි සටන්වදින ගුවන් යානා තුනක් විනශ කිරීමෙන් දැක්වු දක්ශතාවය නිසා බිල් කීර්තිමත් හරහා පියාසර කිරීමේ (DFC) සම්මානයෙන් මගින් පිදුම් ලැබීය. ඔහු යුද්ධයෙන් පසුවත් අංක 10 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ ගුවන් හමුදා අණදෙණ නිලදාරියා ලෙස 1949-50 දක්වා රැදී සිටිමින් ඕස්ට්රේනලියවට ආපසු ආවේය. ඔහු 1950 දී හා 60 දී  රත්මයිනස්(Rathmines), කැන්බෙරා( Canberra ) හා ටවුන්ස්විලේ( Townsville) ගුවන් හමුදා කදවුරු පාලනයට ගියේය. මෙම කාලයේදී ඔහුට කණ්ඩායම් නායකයා ලෙස උසස්වීමක් ලබුණි. ඔහුගේ අවසාන පත්වීම කන්බෙරා(Canberra) හි පිහිටි ගුවන් හමුදා දෙපාර්තුමේන්තුවේය. ඔහු එහිදී 1964 ඔක්තොම්බර් මස හෘදයාබදයකින් මිය ගියේය.
පෙර ජීවිතය
1940 නොවැම්බර් 11 රටවැසි ගුවන් හමුදාව(CAF) ලෙස නම් කල ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ ක්‍රියාකරී සන්චිතයට මාරු කලේය. ඔහු අධිරාජ්‍ය ගුවන් පුහුණු උපක්‍රම යටතේ මූලික උපදෙස් පිලිපදිමින් ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ සඩ්නේ(Sydney)හි පිහිටි බ්‍රැඩ්ෆීල්ඩ් පාර්ක් (Bradfield Park )හි ඉදිරියය්ටම ගියේය. ගුවන් නියමුවෙකු ලෙස තේරී මූලික ගුවන්පුහුනුව ලබුවේ නරන්දෙර(Narrandera) පිහිටි ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ ද හැවිලන්ඩ් ටයිගර් මොත්ස් (De Havilland Tiger Moths) යානයෙනි. 1941 මාර්තු මස ඔහු කැල්ගරි(Calgary) හි අංක 3 සේවා පුහුණු පාසලේ ඇව්‍රො ඇන්සොන්ස්(Avro Ansons) යානයෙහි උසස් උපදේශකයෙකු ලෙස කනඩාවට පත්වීමක් ලැබුවේය. 1941 මාර්තු ඔහු ගුවන් හමුදා නිලධාරී තනතුර ලබා ඊලග මස බ්‍රිතාන්‍යට යාත්‍රා කලේය. ඔක්තොම්බර් ඔහු විකර්ස් වෙලින්ටන්(Vickers Wellington) යානයෙන් මධ්‍යම ප්‍රමාණ්යේ බෝම්බ හෙලීමට පටන්ගත්තේය. අංක 27 මෙහෙයුම් පුහුණු ඒකකයේ ලිච් ෆීල්ඩ්(Lichfield)හි ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ අංක 460 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ රැෆ් මොල්ස්වර්ත්(RAF Molesworth) ගුවන් යානයට පත්කලේය.
ප්‍රථම මෙහෙයුම් සංචාරය
අංක 440 ගුවන් හමුදා ඒකකය X වන ගිවිසුමේ කොන්දේසි යටතේ ඇතිකල අතර නමෙන් ඕස්ට්‍රේලියානු නිරමානයක් වන අතර ජර්මනියට විරුද්ධ ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ ගුවන් යුධ මෙහෙයුමේ නියුතු බෝම්බ පාලන ගුවන් යුධ උපක්‍රම ව්‍යාපරයට අයත්ය. 1942 ජනවාරි මස මෙමෙ ඒකකය මොලෙස්වර්ත්(Molesworth) සිට යොර්ක්ෂයර් (Yorkshire) ප්‍රදේශයට චලනය විය. බිල් මාර්තු මස ජර්මානු එම්ඩන්(Emden) ගුවන් තොටුපොලට විරුද්ධව අංක 460 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ සම නියමුවා ලෙස යත්‍රා කලේය. උතුරු ප්‍රදේශයේ අරමුනු අක්‍රමනය කරමින් ඔහු ඉක්මනින්ම කණ්ඩයේ අණ්දෙන්නා බවට පත්විය. 1942 අප්‍රේල් 5 වන දින ඔහුගේ පලමු වැටලීම හොදින් ආරක්ෂාව සහිත නගරයක්වූ දරුණු සතුරු ත්‍රස්තවාදය සහිත කොලොන්ග්(colong) නගරයට විරිද්ධව සිදුකලේය. ඔහු ආක්ක්‍රමනයට පෙර තිබූ බය මෙසේ සදහන් කලේය.
දෙවන මෙහෙයුම් සංචාරය
ස්වකැමැත්තෙන් දෙවන සංචාරයට එක්වෙමින් 1943 අවසාන මාසය අගදී Handley Page හා Halifax Avro Lancaster යානාවලින් බර බෝම්බ හෙලීම දක්වා වරිවර්තනය විය. අලුත් අවුරුද්දේදී ඔහු ගුවන් හමුදා කමිෂන් ලෙස අංක 467 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩයේ එව්රෝ ලන්කාස්ටර් (Avro Lancaster) යානය මෙහෙයවුයේය. හමුදා මූලස්ථානයේ සම්පත් අඩු ජීවිතයටද ඔහු ක්‍රියාකාරීව සහභාගී විය. ඔහුගේ බාල සහෝදරයා වූ වික්(vic) 1941 දී ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවට සම්බන්ධවිය. 1944 ජනවාරි බිල් බර්ලින්(berlin) සමග සටනේ මැදභාගයේ ආපසු ආවේය. 1944 ජනවාරි 20 පලමු වැටලීම "විශාල නගරය" විය. සංඛ්‍යාත්මකව කදවුරෙන් බැහැර පහර දීමේ සම්භාවිතාව සංචාරයේ මෙහෙයුම් 30ක් අතුරින් 50% කට වඩා වැඩිනොවේ. කෙසේ නමුත් බර්ලින් වල යුද්ධ සමයේ නැතිවූ ජීවිත ප්‍රමණය ඉහලය.
බිල් ජනවාරි 27 ඔහුගේ දෙවන මෙහෙයුම බර්ලින් වලට විරුද්ධව දියත් කලේය. යලිත් කදවුරෙන් බැහැර පියාසර කල ගුවන් යානයේ වියරු වැටුනු එන්ජිම ගුවනේදී බල රහිතවූ. නමුත් හොදින් භූගතවිය. පහර දීමේදී ඔක්ෂිජන් හිගවීමෙන් ඔහුගේ තුවක්කු කරුවෙකු මියගියේය. ඔහුගේ එක එන්ජිමක් බර්ලින් වලට ලගාවීමට පෙර අඩපන් වූ අතර එය සාමාන්‍ය තත්වයට වඩා වේගයෙන් යාමට බලකලේය.
1949 අප්‍රේල් ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ අංක 467 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩය ප්‍රංශයේ හා බෙල්ජියමේ ඉලක්ක සලකා බැලීමට පටන් ගත්තේය. උපක්‍රම ශීලී බෝම්බ හෙලීමේ සිට ගුවන්පත විනාශ කිරීම සහ සන්නිවේදන ජාලා අවුල් කිරීම දක්වා ආක්‍රමාණ ක්‍රම වෙනස් විය. මැයි 8 ඔහු බෝම්බ දැමිම මෙහෙය වූයේ ප්‍රංශයේ ගුවන් පත විනාශ කිරීමටයි. ඉදිරියට එක්සත් බලකාය ලගාවීමට, ඉලක්ක හොදින් පරීක්ෂා කිරීමට හා සමගාමීන්ට නිවරැදිව බෝම්බ හෙලීමට අනතුරු ඇගවීමට පාලනය අවශ්‍ය විය.
ජුලි 4/5 රාත්‍රි ඕස්ට්‍රේලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ අංක 463 හා 467 දරණ ගුවන් හමුදා කණ්ඩ සැපයුම් මූලස්ථානය පුපුරුවා හැරියේය. බිල්ගේ ගුවන් යානයට ජර්මානු රත්‍රි සටන්වදින ගුවන් යානා පහර දුන්නේය. නමුත් ඔහු කුඩ උණ්ඩ ප්‍රමාණයක් යොදා ගනිමින් සතුරන් මගහරීමට හා පහරදීමට සමත් විය.ඔහුගේ ක්‍රියාකාරී සමයේ "යහපත් නායකත්වය හා ධෛ‍ය්‍ය" නිස බා සම්මනයෙන් පිදුම් ලැබීය. 1945 ජනවාරි 16 මෙම සම්මානය ලන්ඩනයේ ගැසට් පත්‍රය ප්‍රසිද්ධ කලේය. 1945 ජනවාරි 29 ගැන්මේන්(Ganmain) මෙතෝදිස්ත පල්ලියේදී ගුරුනරියකු වූ ඉල්මා කිටෝ(Ilma Kitto) විවාහ කරගත්තේය. යුද්ධයට පෙර ඔවුන් විවාහ ගිවිසගත්හ. ඔවුන්ට පුතුන් දෙදෙනෙක් හා දියණියක් ලැබුනේය.
යුද්ධයෙන් පසු ජීවිකව
යුද්දය අවසන් වන අවස්ථාව වන විටත් බිල් ගුවන් හමුදාවේ රැඳී සිටියේය. ඔහු 1946 පෙබරවාරි සිට 1949 අගෝස්තු දක්වා, අලුතෙන් පිහිටුවන ලද හා නැවත ඉක්මනින්ම විසුරුවා හරින ලද වික්ටෝරියා(Victoria)හි බරබෝම්බ හෙලන කණ්ඩායමේ ප්‍රථම අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සේවය කරන ලදී. තවද ග්රීoෂ්ම මාසවල එව්රොඩ ලින්කොල්න්(Avro Lincoln )බෝම්බ කරුවන් ලැව් ගිනි වාර්තා වන ප්රදදේශ වල මුර සංචාරයේ යෙදී සිටියහ. 1947 වසරේ පමණක් ලැව් ගිනි 44 වාර්තා වී තිබුණි. 1948 බිල් CAF වල සිට ස්ථිර ගුවන් හමුදා සේවයට මාරු කර යවා තිබුණා. 1949 මාර්තු මස නැවත ප්රනතිස්ථාපනය කරන ලද (1945 දෙවන ලෝක යුද්ද කාලයෙන් පසු විසුරුවා හරින ලද) අංක 10 දරණ (General Reconaissance ) භට කණ්ඩායමේ ප්රකථම අණ දෙන නිලදාරිය වශයෙන් පත් වෙන ලදී. බිල් ගේ ප්රනධාන කාර්යභාරය වුයේ උතුරු රැජින ලන්තයේ (Queensland) වල අතිරික්ත යුධ පහසුකම් නතර කර දැමීම හා ඒවා තමන් යටතට ගැනීමට සංවිදානය වීම, සෙවීම් හා දිවි බේරා ගැනීම් මෙහෙයුම් සඳහා යුද භටයන් සුදානම් කරවීමයි. ගුවන් හමුදාවේ උසස් තනතුරකට පත් කල බිල්, 1952 ගුවන් හමුදා මාණ්ඩලික නිලදාරියකු වශයෙන් පත්වීම ලැබෙන තුරු පොයින්ට් කුක් (point cook), වික්ටෝරියා(Victoria ) පිහිටි ඕස්ට්රේෙලියනු රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ සේවක පාසලේහි අධ්යදක්ෂක වශයෙන් සේවය කරන ලදී. 1953 දෙසම්බෙර් මස RAAF හි Officer Training School හි පාලකයා වශයෙන් පත් කරන ලදී. ඒ සමගම ඔහු එහි අණ දෙන නිලදාරිය වශයෙන්ද කටයුතු කරන ලදී. ඔහුගේ තනතුර 1960 දී.
කැන්බෙරා(Canberra) හි සහකාර බාල දක්ශ කොමසාරිස්ලෙස වෙනස් වූ අතර OTS එක අලුතෙන් පිහිටුවා RAAF school of Ground යටතට ගන්න ලදී. බිල් ජුලි මස දක්වා පාලනය කරන ලදී. ඔහුගේ විශිෂ්ට සේවය හේතුවෙන් ඔහු සේවක මණ්ඩල සේවා පිලිබඳ අධ්ය.ක්ෂක තනතුරට පත් කරන ලදී. අසරණ සරණ කටයුතු වල හා තරුණ සංගම් වල ක්රි යාකාරීව නිරත වීම හේතුවෙන් 1960 මුල් කාලයේ Canberra -Monaro බාලදක්ෂ සහකාර කොමසාරිස් තනතුරට පත් කරන ලදී. 1964 ගුවන් දෙපාර්තමේන්තුවට බඳවා ගන්න ලදී. ඔක්තොම්බෙර්  2 දින හදිසියේ ඇති වූ හෙර්ද්යාත බාධයකින් Campbell හි පිහිටි ඔහුගේ නිවසේදී බ්රිසල්,  ජිවිතක්ෂයට පත් විය. පවුලේ හිතවතුන් විසින් Canberra හි මිහිදන් කරන ලදී. Gowrie හි පිහිටි බිල් place හිදී ඔහු අනුස්මරණය කරනු ලබයි.
ඉලෙක්ට්‍රොනික යුද්ධ කටයුතු
ඉලෙක්ට්රො නික යුධ කටයුතු යනු විද්යුරත් චුම්භක වර්ණාවලිය කාර්යක්ෂමව භාවිත කරමින් ප්රකතිපාක්ෂිකයන් විසින් එම මාධ්යය භාවිත කිරීම අවහිර කරන අතර සුහද බලකායන් විසින් එහි භාවිතය වැඩි දියුණු කිරීමේ ක්රිනයාදාමයයි.මෙහි අංශ තුනක් ඇති අතර ඒවා නම්, ඉලෙක්ට්රොතනික සහයෝගීතාවය , ඉලෙක්ට්රොඑනික ප්ර හාරය හා ඉලෙක්ට්රො නික ආරක්ෂාවයි.
ඉලෙක්ට්රොයනික සහයෝගීතාව
ඉලෙක්ට්රොයනික සහයෝගීතාවය යනු ප්රරතිපාර්ෂවයන්ගේ විභව බාධක හෝ ඉලක්ක හඳුනා ගැනීම හෝ අවහිර කිරීම සඳහා යුධ භූමියේදී විද්යුරත් චුම්භක වර්ණාවලියේ අක්‍රීය භාවිතයයි. මෙම බුද්ධිමය ක්රිරයාවලිය ENINT ලෙස හැඳින්වෙන අතර ප්ර්හාර එල්ල කිරීම පාලක පද්ධති මගින් ඍජුව හෝ බර අවි හා ගුවන් ප්රNහාර සඳහා මෙන්ම යුධ භූමියේ විශේෂ ස්ථානයකට හෝ අරමුණකට මිත්ර  සේනා මෙහෙයවීම සඳහා භාවිතා කෙරේ.ඊට අමතරව ඉලෙක්ට්රොථනික ප්රතහාර හෝ ඉලෙක්ට්රොඅනික ආරක්ෂා ක්රි යාවන්හි පදනම ලෙසද භාවිතා වේ.
ES අක්රී්යව භාවිතාවන නිසා ඉලෙක්ට්රොරනික ක්රිදයාදාමයන් නිරීක්ෂණය මගින් ඉලක්කය රහිතවද කටයුතු කළ හැක. ESE උපක්රිමික අංශය වන SIGINT අඛණ්ඩව ලෝකයේ රටවල්වලින් ප්රහතිපාර්ශවයේ ඉලෙක්ට්රොපනික උපකරණ හෝ යුධ උපක්රNම පිළිබඳ බුද්ධි තොරතුරු ලබා ගැනීමට භාවිතා වේ.
ES සඳහා භාවිතා වූ පැරණි පදයක් වන්නේ විද්යූකත් සහයෝගීතා මිනුම් යන්නයි.
ඉලෙක්ට්රොඳනික ප්ර හාරය
විද්යූ්ත් චුම්භක වර්ණාවලියේ සක්රීයය හෝ අක්රී‍ය භාවිතය මගින් ප්රනතිපාර්ෂවයක් මගින් එය භාවිතා කිරීම වළක්වාලීමේ ක්රිවයාවයි.
•	සක්රීරය EA වලට අවහිර කිරීම, මුලා කිරීම, සක්රීයය ප්රබතිබාධනය හා EMP භාවිතය අඩංගුය. •	අක්රීරය EA බැලූන ,රේඩාර් පරාවර්තක ,ෆැරඩේ කුටීර ,පියාසර මායාවන් හා රහස් කටයුතු ආදී ක්රිළයාකාර කම් අඩංගු වේ.
EA මෙහෙයුම් ඒවායේ සක්රීඅය සම්ප්රේාෂණය නිසා ප්රයතිපාර්ෂවයක් විසින් හඳුනා ගැනීමට ලක් විය හැක. නූතන EA තාක්ෂණය ඉහළ ලෙස වර්ගීකරණය වී ඇත. ඉලෙක්ට්රොවනික් ප්රමති මිනුම් යන්නද මේ සඳහා භාවිතාවන පැරණි පදයකි.
ඉලෙක්ට්රොසනික ආරක්ෂාව යටතට සුහද පාර්ෂවයේ පුද්ගලයන් පහසුකම් උපාංග හෝ අරමුණු ආරක්ෂා කිරීම මගින් ප්රආතිපාර්ෂවයේ ඉලෙක්ට්රොෙනික ක්රිහයාකාරකම් අඩාල කිරීම අයත් වේ. EP සුහද පාර්ෂවයන් එම පාර්ෂවයේම EA වලින් ආරක්ෂාවීම සඳහා ද ක්රියයාකර විය හැකිය.
•	සක්රීෂය EP යටතට රේඩියෝ උපාංගවල තාක්ෂණික නවීකරණය වැනි ක්‍රියාකාරකම් අයත්ය. ( සංඛ්යාෂත තීව්රරව පැවතුණු වර්ණාවලිය වැනි ) •	අක්රී ය EP යටතට ක්රියයාකරුවන්ගේ අධ්යාැපනය වැනි ක්රිවයාකාරකම් හා (දැඩි විනය ක්රිඅයාකාරකම් ) හා නවීකරණය වූ යුධ භූමි උපක්රයම හා මෙහෙයුම් අයත් වේ. •	EP සඳහා භාවිතා වූ පැරණි පද අතරට EPM හා ඉලෙක්ට්රොයනික ප්ර්තිමිනුම් (ECCM) අයත් වේ.
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර එල්ල වූ දිනය සඳහා කාලරේඛාව
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර යනු 2001 වසරේ සැප්තැම්බර් 11 වන අඟහරුවාදා උදෑසන අල්-කයිඩා ත්‍රස්තවාදීන් විසින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට එල්ල කරන ලද ත්‍රස්ත ප්‍රහාර මාලාවයි. එදින උදෑසන අල්-කයිඩා ත්‍රස්තවාදීන් 19 දෙනෙකු විසින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පිහිටි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ 3කින් පිටත් වූ වාණිජ ගුවන්සේවා දෙකකට අයත් මගීන් සහිත වාණිජ ගුවන්යානා හතරක් අතරමගදී පැහැරගන්නා ලදී. ඉන්පසු මේවයින් දෙකක් නිව්යෝර්ක් නුවර ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ උතුරු සහ දකුණු නිවුන් කුලුනු වල ගැටීමට සලස්වන ලදී. තවත් එක් ගුවන්යානයක් වොෂින්ටන් නුවර පෙන්ටගනයට කඩාවැදීමට සලස්වන ලදී. ඉතිරි අනෙක් ගුවන්යානයද තවත් මෙවැනිම ප්‍රහාරයක් සඳහා වොෂින්ටන් දෙසට පැමිණෙමින් තිබියදී, මගීන්ගේ කලහකාරී හැසිරීම නිසා පාලනය කරගත නොහැකිව, අතරමගදී පෙන්සිල්වේනියා ජනපදයේ ගොවිපලකට කඩා වැටිණි. මෙම සමස්ථ ප්‍රහාර මාලාවෙන්ම 3000කට ආසන්න පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්විය. මෙය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට එල්ල වූ දරුණුම ත්‍රස්ත ප්‍රහාරය වේ. මෙම ත්‍රස්ත ප්‍රහාරය හා සබැඳි, එදින සිදුවූ සියලු වැදගත් සිදුවීම්, ඒවා සිදුවූ අනුපිලිවෙලින්ම මෙම ලිපියෙහි දක්වා ඇත. (සවිස්තරාත්මක ලිපිය සඳහා සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර බලන්න)
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර සාරාංශය
මෙම සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර, ගෝලීය චන්ද්‍රිකා සබඳතා, විසිහතර පැය පුරා ක්‍රියාත්මක පුවත් සංවිධාන සහ ක්ෂණික ගෝලීය ප්‍රතික්‍රියා හා අන්තර්ජාල විවාද යන ඒවා ඇතිවීමෙන් පසු, එතෙක් සිදුවී නොතිබූ මට්ටමේ මාධ්‍ය අවස්ථාවක් ඇති කරලීමට සමත් විය. මේ හේතුවෙන් පහත දැක්වෙන බොහෝ සිදුවීම් ඒවා සිදුවූ අවස්ථාවේදීම ලෝක ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසකට දැනගැනීමට හැකි විය.
වැදගත් අවස්ථා
පහත දැක්වෙන සියලුම වේලාවන් එදින නැගෙනහිර දිවා සුරැකුම් වේලාවෙන් (EDT) (නිව්යෝර්ක් සහ වොෂින්ටන් නගරවල එදින වේලාවෙන්) දක්වා ඇත.
පෙ.ව. 6:00
'''පෙ.ව. 6:00''': මොහොමඩ් අත්තා, අබ්දුල්ලාසිස් අල්-ඔමාරි සමග කොල්ගන් එයාර් පියාසැරි 5930 මගින් මේන් ජනපදයේ පෝට්ලන්ඩ්හි පෝට්ලන්ඩ් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ සිට  මැසචුසෙට්ස් ජනපදයේ බොස්ටන්හි ලෝගන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ දක්වා ගමන් කරයි.
'''පෙ.ව. 6:45''': අත්තා සහ අල්-ඔමාරි ලෝගන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ වෙත පැමිණෙයි.
'''පෙ.ව. 6:52''': ප්‍රහාර සැලසුම් තහවුරු කරගැනීම සඳහා මාවන් අල්-ශෙහි, ලෝගන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලේම තවත් පර්යන්තයක සිට අත්තා වෙත ඇමතුමක් ලබාගනී.
පෙ.ව. 7:00
'''පෙ.ව. 7:35''': අත්තා සහ අල්-ඔමාරි ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය වෙත ගොඩවෙයි.
'''පෙ.ව. 7:40''': අනෙක් ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ත්‍රස්තවාදීන් ද එම ගුවන් යානයට ගොඩවෙයි.
'''පෙ.ව. 7:59''': බෝයිං 767 වර්ගයේ යානයක් වූ ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය, ත්‍රස්තවාදීන් පස්දෙනා ද ඇතුළුව මගීන් 81ක් හා කාර්ය මණ්ඩලය 11 දෙනෙකු සමග විනාඩි 14ක ප්‍රමාදයකට පසුව ලෝගන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලෙන් පිටත් වෙයි. එහි ගමනාන්තය වන්නේ කැලිෆෝනියාවේ, ලොස් ඇන්ජලිස් නුවර, ලොස් ඇන්ජලිස් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ (LAX) වේ.
පෙ.ව. 8:00
'''පෙ.ව. 8:13''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය අවසන් වරට ෆෙඩරල් ගුවන්සේවා අධිකාරියට අයත් බොස්ටන් පාලක මධ්‍යස්ථානය සමග පණිවුඩ හුවමාරු කරගනී.
'''පෙ.ව. 8:14''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය, අඩි 35,000 මට්ටමට එසවීමට පාලක මධ්‍යස්ථානයෙන් දෙන උපදෙස පිළිනොපදී.
'''පෙ.ව. 8:14''': සම්පූර්ණයෙන් ඉන්ධන පිරවූ තවත් බෝයිං 767 වර්ගයේ ගුවන් යානයක් වූ යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් 175 පියාසැරිය යානය ත්‍රස්තවාදීන් පස්දෙනෙකුද ඇතුලත්ව මගීන් 56ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලය 9 දෙනෙකු සමග ලෝගන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලෙන්ම පිටත් වේ. එම යානයේ ගමනාන්තය ද ලොස් ඇන්ජලීස් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලම වේ. මෙහි සිටි එක් ත්‍රස්තවාදියෙක් ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය පිටත් වීමට මොහොතකට පෙර මොහොමඩ් අත්තා සමග සන්නිවේදනය කරගනී.
'''පෙ.ව. 8:19''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානයේ සිටි ගුවන් සේවිකාවක වන බෙටී ඔන්ග් (Betty Ong) එයාර්ෆෝන් උපකරණයකින් ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් සමාගම අමතා තත්වය දැනුම් දෙයි.
“The cockpit is not answering, somebody’s stabbed in business class—and I think there’s Mace—that we can’t breathe—I don’t know, I think we’re getting hijacked.”
("නියමු කුටියෙන් පිළිතුරක් නැහැ. බිස්නස් ක්ලාස් එකේ (ගුවන් යානයේ ව්‍යාපාරික පන්තියේ මගී ආසන පිහිටි කොටස) කාටදෝ පිහියෙන් ඇනලා—මම හිතන්නේ එතන මේස් (ස්ප්‍රේ වර්ගයක්) ඉහලා. අපට හුස්ම ගන්න අමාරුයි—මම දන්නේ නැහැ, මම හිතන්නේ අපිව පැහැරගනිමින් ඉන්නේ.")
ඉන්පසු ඇය ගුවන් සේවිකාවන් දෙදෙනෙකුටද පිහිඇනුම් සිදුකර ඇති බව වාර්තා කරයි.
'''පෙ.ව. 8:20''': ෆෙඩරල් ගුවන්සේවා අධිකාරියට (FAA) අයත් බොස්ටන් පාලක මධ්‍යස්ථානය ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානය බොහෝදුරට පැහැරගැනීමකට ලක්ව ඇති බවට තීරණය කරයි.
'''පෙ.ව. 8:20''': බෝයිං 757 වර්ගයේ ගුවන්යානයක් වූ ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 77 පියාසැරිය ත්‍රස්තවාදීන් පස්දෙනෙකුද ඇතුලත්ව මගීන් 58ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලය 6ක් සමග වර්ජීනියා ජනපදයේ ෆෙයාර්ෆැක්ස් හා ලෝඩන් හි පිහිටි වොෂින්ටන් ඩලස් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේන් පිටත් වේ. එම යානයේ ගමනාන්තයද ලොස් ඇන්ජලීස් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළම වේ.
'''පෙ.ව. 8:21''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානයේ ට්‍රාන්ස්පොන්ඩර් සංඥා ක්‍රියා විරහිත වේ. එහෙත් යානයේ ගමන් මග තවමත් බොස්ටන් ගුවන් පාලක මධ්‍යස්ථානයේ ප්‍රාථමික රේඩාර් වලට හසුවෙයි. (9/11 කොමිසම සිය වාර්තාව ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර, මාධ්‍ය මගින් මෙම වේලාව පෙ.ව. 8:13 හෝ ඊට පසු ආසන්නම වේලාවක් ලෙස වාර්තා කරන ලදී.)
දේශපාලනික භූ විද්‍යාව
දේශපාලනික ක්‍රියාදාමයන් අවකාශීය ව්‍යුහයන් කෙරෙහි බලපාන අන්දම හා දේශපාලනික ක්‍රියාදාමයන්හි විෂම වු අවකාශීය ප්‍රතිඵලයන් පිළිබඳව සැලකිල්ලට ගැනෙන මානවීය භූ විද්‍ය ක්ෂේත්‍රය දේශපාලනික භූ  විද්‍යවයි. සම්ප්‍රදායිකව දේශපාලනික භූ විද්‍ය ව ක්ෂේත්‍ර තුනක් තුළ අනුවර්තනය වී ඇත. එය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී ජනපදය මධ්‍යයයේත්, එයට ඉහළින් වු අන්තර්ජාතික සම්බන්ධතා හෙවත් ගෝලීය දේශපාලනයත් ,එයට පහළින් ප්‍රාදේශීයයන් පිළිබඳව අධ්‍යයනයන් පවතී.ප්‍රාථමික වශයෙන් ගත් කළ මිනිසුන්, ජනපදය හා භූමිය අතර පවත්න අන්තර් සම්බන්ධතාවයන්හි සංක්ෂිප්තකරණයේ උප විනයක් වශයෙන් එය සැලකිය හැකිය.
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර එල්ල වූ දිනය සඳහා කාලරේඛාව
පෙ.ව. 8:00
'''පෙ.ව. 8:24': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානයෙන් ගුවන්විදුලි පණිවිඩයක් ලැබේ:  "Eh..... We have some planes. Just stay quiet, and you'll be okay. We are returning to the airport." ( "අහ්හ්... අපිට ප්ලේන් කිහිපයක් තියෙනවා. දිගටම සන්සුන්ව ඉන්න. එතකොට ඔයාලට ප්‍රශ්නයක් වෙන්නේ නෑ. අපි ආපහු ගුවන්තොටුපලට යනවා.") ''
දේශපාලනික භූ විද්‍යාව
ඉතිහාසය
දේශපාලනික භූ විද්‍යාවේ ඉතිහාසය මානවීය භූ විද්‍යාවේ ඉතිහාසයත් සමග සැලකිය හැකිය. භෞතික භූ විද්‍යාව, ජනපද භූමිය හා ජනපද බලයේ සම්බන්ධතාවයන්වල දේශපාලනික හා හමුදාමය ප්‍රතිඵලයන් ආදී භාවිතකරුවන් විසින් සැලකිල්ලට ගන්නා ලදී. මෙහි ප්‍රාදේශීය භූ විද්‍යාව සමග සුවිශේෂී සුසංයෝගයක් පවතී. ඒ ‍මෙය එම ප්‍රදේශවල අනන්‍ය ගති ලක්ෂණ හා පාරිසරික නියති වාදයත් මානවීය ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි භෞතික පරිසරයේ බලපෑමත් අවධාරණය කෙරෙන බැවිනි. මෙම සුසංයෝගය ෆෙඩ්රිච් රැස්චල් නැමති භූ විද්‍යාඥයාගේ වැඩ කටයුතුවලදී හඳුනා ගන්නා ලදී. 1897 දී පොලිටීශයේ ජෝග්රැයෆියේ යන පියස්ස පිළිබඳ සංකල්පය එනම් ජීවත්වීමට අවකාශයක් යන සංකල්පය වර්ධනය කළ ග්‍රන්ථය තුළදීත් එය අඩංගුය. එහිදී භූගෝලීය විකාශනය සමග ජාතියක සංස්කෘතික වර්ධනය පැහැදැලිව අමුණා තිබුණි. පසුකාලීනව 1930 ගණන්වලදී එය තුන්වැනි ජර්මන් අධිරාජ්‍යයේ වර්ධනය ඇකඩමිකව සුජාතකරණය සඳහා භාවිතා කරන ලදී.
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර එල්ල වූ දිනය සඳහා කාලරේඛාව
පෙ.ව. 8:00
මෙම පණිවිඩය මොහොමඩ් අත්තා විසින් වැරදීමකින් යානයේ සිටි මගීන් අමතනවා වෙනුවට රේඩියෝව ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් (වැරදි බොත්තමක් එබීමෙන්) සිදුවී ඇති බවට පිළිගැනේ. තත්පර කිහිපයකට පසුව අත්තාගේ තවත් පණිවිඩයක් පාලක මධ්‍යස්ථානයට ශ්‍රවණය වේ: '' "Nobody move. Everything will be okay. If you try to make any moves, you'll endanger yourself and the airplane. Just stay quiet." ("කවුරුත් හෙලවෙන්න හදන්න එපා, ඉන්න තැනම ඉන්න. හැමදේම හරියාවි. ඔබ දඟලන්න හැදුවොත්, ඒක ඔබ විසින්ම යානයත් ඔබත් අනතුරේ හෙලාගැනීමක්. ඒ නිසා දිගටම සන්සුන්ව ඉන්න.") ''
දේශපාලනික භූ විද්‍යාව
ඉතිහාසය
හැල්ෆෝඩ් මැකින්ඩර් නම් බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික භූ විද්‍යාඥයා පාරිසරික නියතිවාදයේ දැඩි බලපෑමට ලක්වූ අතර ඉතිහාසයේ ගෝලීය දේශපාලනික කූටප්‍රාප්තිය හෙවත් හදබිම යන සංකල්පය පළමු වරට 1904 දී සිට ඔහු වර්ධනය කරන ලදී. ඔහු මුහුදු බඩ ප්‍රදේශය අවසන් වන බවත් භූමිය මත පදනම් වුණු බලය උච්චත්වයට පත් වන බවත් තර්ක කළේය. යූරෝ ආසියා හද බිම පාලනය කරන්නා ලෝකය විශේෂයෙන් පාලනය කරන බව ඔහු තවදුරටත් තර්ක කළේය. මෙම න්‍යාය තුළ අඩංගු වුණු සංකල්පයන් ඇල්ෆඩ් තයර්මහාන් ලෝක අර්බුදයේ මුහුදු බලයේ වැදගත්කම පිළිබඳව දක්වන අදහස්වලට සත්‍ය වශයෙන්ම විරුද්ධ විය. මෙම හදබිම න්‍යාය සමුද්‍රිකව හෝ මුහුදු හරහා සිදුවන ප්‍රවාහනයන් රහිත හමුදා හා කර්මාන්ත සංකීර්ණවලින් යුත් සුවිසල් අධිරාජ්‍යයක් පැවතීමේ හැකියාව උපකල්පනය කරන ලදී. එමෙන්ම ලෝකයේ වෙනත් කිසිම තරගකරුවෙකුට‍ මෙය පරාජය ‍කළ නොහැකිබව අවධාරණය කෙරුණි. මෙම දෘෂ්ටි කෝණය ශීත යුධ සමය පුරාවටම බලපෑම් ඇති කරන ලද අතර නැගෙනහිර හා බටහිර අතර සීමා ජනපද නැගෙනහිර යුරෝපයේ ඇති කිරීමේ හමුදාමය සිතුවිල්ලට ද රුකුල් දෙන ලදී.
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර එල්ල වූ දිනය සඳහා කාලරේඛාව
පෙ.ව. 8:00
'''පෙ.ව. 8:25''': බොස්ටන් පාලක මධ්‍යස්ථානය විසින් ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානය පිලිබඳ අනෙකුත් ගුවන් පාලක මධ්‍යස්ථානවලට අනතුරු ඇඟවීම් සිදුකරයි. කෙසේවෙතත් උතුරු ඇමරිකානු ගුවන් ආරක්ෂක බලඇණියට (NORAD) මේ වන විටත් එම යානය පිලිබඳ දන්වා නොමැත.
දේශපාලනික භූ විද්‍යාව
ඉතිහාසය
හදබිම න්‍යාය විස්තාරණය කළ ආකාරයට ලෝකය කොටස්වලට බෙදා වෙන්‍ කොට තිබුණි. එහිදී හදබිමක් එනම් නැගෙනහිර යුරෝපය හා බටහිර රුසියාව හා ලෝක දූපතක් එනම් යුරේෂියාව හා අප්‍රිකාව එමෙන්ම පර්යන්ත දූපත් එනම් ,බ්‍රිතන්‍ය දූපත් ජපානය ඉන්දුනීසියාව හා ඔස්ට්‍රේලියාව ඇමෙරිකාව යන කොටස්වලට බෙදා තිබුණි. මැකින්ඩර් දැක්වූ අන්දමට හදබිම පාලනය කරන්නා ලෝකය පාලනය කරනු ඇත. ඔහු මෙම අනතුරු ඇඟවීම දේශපාලනිකව බලපෑම් කිරීමට යොදා ගන්නා ලදී. එහිදී රුසියාව හා ජර්මනිය අතර සීමා ජනපද ඇති කෙරිණි. එහි අරමුණ වූයේ ඒවායින් එකක් හෝ හදබිම පාලනය කිරීම වැළැක්වීමයි. මේ අතරතුර රැක්සෙල් ජනපද පදනම් වූ න්‍යායක් පියස්ස පිළිබඳ සංකල්පය මත පදනම්ව ගොඩ නගමින් සිටියේය. එය තවදුරටත් සාමාජීය ඩාවින්වාදය මත පදනම්ව තිබුණි. ඔහු තර්ක කළ අන්දමට ජනපද යනු ජීවත් වීමට නිසි නිදහසක් අවශ්‍ය ජීවීන් වෙති. මෙම රචකයන් දෙදෙනාම දේශාපාලනික හා භූ විද්‍යාත්මක අදහස් නිර්මාණය කරන ලදී. එහිදී ලෝකය පිළිබඳ දිවියාමය දැක්මක් සහිත විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයට පෙර ඇති වූ දේශපාලනික භූ විද්‍යාව විශාල වශයෙන් ලෝක බල අර්බුද අවස්ථාවන්වලදී එමෙන්ම ජනපද ප්‍රතිපත්තීන්වලදී ද සැලකිල්ලට ගත් අතර ඒවාට බලපෑම් ද සිදු විය. ජර්මනියේ ගෝලීය දේශපාලඥයන් ඉහත න්‍යායන් පුළුල් වශයෙන් උකහා ගන්නා ලදී. උදාහරණ ලෙස අනපේක්ෂීව දැඩිලෙස නාසි දේශපාලනික න්‍යායන්වලට බලපෑම් සිදුකළ කාල් හෝසුෆර් ගත හැකිය. දේශපාලනික සීමා මායිම් ඉක්මවා යෑම සහ පාරසරික නියතිවාදයේ සමීප සුසංයෝගය ශීත යුධ සමයේදී දේශපාලනික භූ විද්‍යාවේ බලපෑමක් සැලකිය යුතු ලෙස ඇතිකිරීමට හේතු විය. එය 1968 දී බ්රනයන් බෙරිය විසින් දිරාපත් වූ පසු බැල්මක් වශයෙන් හඳුන්වා දෙන ලදී. ප්‍රමාණාත්මක අවකාශ විද්‍යාව චර්යයා අධ්‍යනයන් හා ව්‍යුහීය මාක්ස්වාදය වැනි තවත් නැගී එන සමීක්ෂණයන් රාශියක් මානවීය භූ විද්‍යාවේ සිදු වුවද දේශපාලනික භූ විද්‍යාඥයින් විසින් ඒවා විශාල වශයෙන් සැලකිල්ලට නොගත් අවස්ථා දක්නට ලැබුණි. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන පරිශීලනය ප්‍රදේශීය එළඹීමක් සහිතව ඉදිරියට ගමන් කෙරුණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ප්‍රදේශීය භූ විද්‍යාවේ එකල තත්ත්වය එකතු කරන ලද දත්ත තුළින් සාධාරණීකරණයන් කිරීමට සිදු කිරීමට ගත් උත්සාහයන් තුළින් පැහැදිලි විය. රිචඩ් වියෝ දේශපාලනික භූ විද්‍යාව මැරීගිය තාරාවකු නොව අළුමතින් නැගී සිටින ෆීලික්ස් කුරුල්ලෙකු බවට තර්ක කළේය. 1976 දක්වා පමණක් එය සිදුවිය.
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාර එල්ල වූ දිනය සඳහා කාලරේඛාව
පෙ.ව. 8:00
'''පෙ.ව. 8:26:30''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානය අංශක 100 කින් ගමන් මග වෙනස් කර නිව්යෝර්ක් නගරය දෙසට ගමන් කිරීම ආරම්භ කරයි.
'''පෙ.ව. 8:34': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානයෙන් තුන්වන වරටත් ගුවන්විදුලි පණිවුඩයක් ලැබේ: "Nobody move please. We are going back to the airport. Don't try to make any stupid moves." ("කරුණාකර කවුරුත් හෙලවෙන්න එපා. අපි අපහු ගුවන්තොටුපලට යනවා. මෝඩ වැඩ කරන්න හදන්න එපා.") ''
'''පෙ.ව. 8:34''': බොස්ටන් ගුවන් පාලක මධ්‍යස්ථානයේ ඩැන් බියුනෝ (Dan Beuno) විසින් කේප් කොඩ්හි ඕටිස් ජාතික ගුවන් ආරක්ෂක කඳවුරට ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානයේ පැහැරගැනීම පිලිබඳව දන්වයි. එම කඳවුර මගින් ඩැන් බියුනෝව උතුරු ඇමරිකානු ගුවන් ආරක්ෂක බලඇණියේ (NORAD) ඊසානදිග අංශය වන ඊසානදිග ගුවන් ආරක්ෂක අංශය (NEADS) වෙතට සම්බන්ධ කරයි. ඊට අමතරව NEADS වෙතින් ඇමතුමක් ලැබීමට ඉඩ ඇති බවට ඕටිස් මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානයට ද දැනුම් දෙයි. ඒ අනුව F-15 ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනෙකු සුදානම් වීම අරඹයි.
'''පෙ.ව. 8:37''': යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් 175 පියාසැරිය ගුවන්යානය විසින්, පැහැරගන්නා ලද ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානය තමාට සැතපුම් 10ක් (16 km) දකුණෙන් දුටු බවට තහවුරු කරයි.
'''පෙ.ව. 8:41''': ෆෙඩරල් ගුවන්සේවා අධිකාරියට (FAA) අයත් නිව්යෝර්ක් ගුවන් පාලක මධ්‍යස්ථානය විසින් ගුවන්විදුලි පණිවුඩයක් මගින්, යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් 175 පියාසැරිය යානය අමතා,  ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානය පිලිබඳ තොරතුරු ඉල්ලා සිටී. ඒ අනුව 175 යානය ප්‍රතිචාර දක්වයි: "[...]ah we heard a suspicious transmission on our departure out of Boston ah with someone ah, ah sound like someone sound like someone keyed the mike and said ah 'everyone ah stay in your seats'". ("අහ්හ්... අපි බොස්ටන් වලින් පිටත් වෙනවාත් සමගම අපිට සැකකටයුතු පණිවුඩයක් ශ්‍රවණය වුණා... කවුරුහරි මයික් එක 'ඕන්' කරලා කීවා හැමෝම තමන්ගේ ආසන වලම ඉන්න කියලා..") ඒ පිළිබඳව 175 යානයට ස්තූතිවන්ත වන නිව්යෝර්ක් පාලක මධ්‍යස්ථානය, ඒ ගැන ඔවුන් කටයුතු කරන බවට දැනුම්දෙයි.
'''පෙ.ව. 8:42''': බෝයිං 757 වර්ගයේ යානයක් වන යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් 93 පියාසැරිය යානය, ත්‍රස්තවාදීන් 4 දෙනෙකු ඇතුළුව මගීන් 37ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලය හත් දෙනෙකු සමග නෙවාක් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින් (දැන් නෙවාක් ලිබර්ටි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ) සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ බලා ගුවන්ගත වේ. කෙසේවෙතත් මෙම යානය මෙලෙස පිටත්වනුයේ මිනිත්තු 40ක ප්‍රමාදයකට ලක්වීමෙන් අනතුරුවය. ඊට හේතු වූයේ ගුවන්තොටුපල ධාවනපථ වල තදබදයයි. ගුවන්ගමන ආරම්භයේදී මෙම යානය ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයට මිනිත්තු 3කින් යා හැකි දුරකට ආසන්න වන අතර, පසුව බටහිර දෙසට හරවයි.
'''පෙ.ව. 8:42—පෙ.ව. 8:46''' (දළ වශයෙන්): යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් 175 පියාසැරිය යානය පැහැරගැනීමට ලක්වෙයි.
'''පෙ.ව. 8:44': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානයේ සිටින ගුවන් සේවිකාවක වන මැඩලින් ඇමී ස්වීනි (Madeline Amy Sweeny) විසින් ඩලස්හි ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් ගුවන්සේවා කාර්යාලයේ රැඳී සිටි මයිකල් වුඩ්වඩ් දුරකථනයෙන් අමතයි: "Something is wrong. We are in a rapid descent... we are all over the place." ("මොකක් හරි වැරදීමක්... අපේ යානය ඉක්මනින් පහලට ගමන් කරමින් තිබෙනවා...")'' මිනිත්තුවකට පසු, ජනේලයෙන් පිටත දර්ශනය විස්තර කරන මෙන් මයිකල් වුඩ්වඩ් විසින් ස්වීනිගෙන් ඉල්ලා සිටී. ඒ අනුව ඇය මෙසේ පවසයි: ''"I see the water. I see the buildings. I see buildings..." ("මට වතුර පේනවා. මට ගොඩනැගිලි පේනවා. ඔව්... ගොඩනැගිලි පේනවා...") මඳ විරාමයකට පසු, "We are flying low. We are flying very, very low. We are flying way too low." ("අපි හුඟක් පහලින් ගමන් කරන්නේ.. ඔව්... අපි හුඟක්ම පහලින් ගමන් කරන්නේ...")'' තත්පර කිහිපයකට පසු ඇය මෙසේ පවසයි: ''"Oh my God, we are way too low." ("අහෝ දෙවියනේ! අපි හුඟක්ම පහලින් යන්නේ...")'' ඒ සමගම විශාල පිපුරුම් හඬක් සමඟින් ඇමතුම විසන්ධි වෙයි. පසුව දිගටම නිහඬතාවක් පවතී.
'''පෙ.ව. 8:46''': මැසචුසෙට්ස්හි පිහිටි ඕටිස් ජාතික ගුවන් ආරක්ෂක කඳවුරෙන් F-15 ඊගල් වර්ගයේ ප්‍රහාරක ගුවන්යානා දෙකක්, ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානය අල්ලාගැනීමේ අදහසින් පිටත් කරවීමට අණ ලැබේ. ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානයේ ට්‍රාන්ස්පොන්ඩර් උපකරණය මේ වන විට ක්‍රියා විරහිත කර ඇති බැවින් F-15 නියමුවන් දෙදෙනා ඔවුන්ගේ ඉලක්කයේ පිහිටීම නොදනී. NEADS ආයතනය මීළඟ මිනිත්තු කිහිපයේදී ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානය සමග රේඩාර් සබඳතාවක් ගොඩනගා ගැනීමට කටයුතු කරමින් සිටී.
'''පෙ.ව. 8:46:30 : ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානය දළ වශයෙන් පැයට සැතපුම් 466 (පැයට කිලෝමීටර 790 හෝ තත්පරයට මීටර 219 හෝ නොට් 425)ක වේගයෙන් උතුරු කුලුනේ (1 WTC) උතුරු මුහුණතේ 93වන හා 99වන මහල් අතර පෙදෙසේ ගැටේ.''' (මුලදී මෙම වේලාව පෙ.ව. 8:45 ත් පෙ.ව. 8:50 ත් අතර බවට වාර්තා පලවිය.) ඒ සමඟම ගැටුණු ස්ථානය සුනුවිසුණු කරමින් යානය කුලුන මධ්‍යයට ඇතුල් වේ. එම නිසා කුලුනේ ජිප්සම් බිත්ති මගින් ආවරණය වූ තරප්පු පෙළවල් තුනම එම ස්ථානයෙන් බිඳ වැටී විසන්ධි වන අතර, ඒවා ගිනිගන්නාසුළු ද්‍රව්‍ය වලින් පිරෙයි. ඝට්ටනය නිසා ක්ෂණිකව ඇතිවන කම්පන තරංගයක් (shock-wave) වහා කුලුන දිගේ පහලට ප්‍රගමනය වී එසැණින් ආපසු ඉහලට ප්‍රගමනය වේ. ගොඩනැගිල්ලේ ගිනිගන්නාසුළු ද්‍රව්‍ය සහ යානයේ සුන්බුන්, දහනය වෙමින් පවතින ගුවන්යානා ඉන්ධන මගින් ගිනිගන්වයි. ගොඩනැගිල්ල ශක්තිමත් කර ඇත්තේ සාම්ප්‍රදායික බාහිර රාමුවකින් (full cage frame) නොව සිහින් අභ්‍යන්තර හරයකින් (core) බැවින්, මෙම ගින්න ගොඩනැගිල්ලේ ශක්තිමත්භාවයට දැඩි බලපෑම් ඇති කරයි. මේ සමඟ කුලුනේ "ඝට්ටන කලාපයෙන්" (කුලුනේ යානය ගැටුණු මහල් කිහිපය) පහල සිටි පිරිස ගොඩනැගිල්ලෙන් ඉවත් වීම අරඹන නමුත් තරප්පු පෙළවල් විසන්ධි වීම නිසා ඊට ඉහලින් සිටි පිරිසට ඉවත් වීමට නොහැකි වෙයි.
ප්‍රංශ ජාතික චිත්‍රපට නිර්මාණකරුවන් දෙදෙනෙකු වන ජූල්ස් සහ ගේඩියන් නෝඩට් (Jules Naudet and Gadeon Naudet) සහෝදරයෝ සහ චෙක් ජාතික සංක්‍රමණිකයෙකු වන පවෙල් හ්ලාවා යන අය විසින් එකිනෙකට වෙනස් ස්ථාන දෙකක සිට මෙම ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානය උතුරු කුලුනේ ගැටීමේ අවස්ථාව ඔවුන්ගේ වීඩියෝ කැමරා වලින් රූගත කරයි. WNYW-TV නාලිකාවේ (ෆොක්ස් රුපවාහිනී ජාලයේ නිව්යෝර්ක් නගර නාලිකාව) කැමරාවක ද මෙම අනතුරේ ශබ්දය පටිගතවන නමුත්, දර්ශනය කැමරාවට හසු කර ගැනීමට අසමත් වෙයි.
'''පෙ.ව. 8:46:43''': නිව්යෝර්ක් ගිනිනිවීම් සේවා දෙපාර්තමේන්තුවට (FDNY) අයත් පළමු බලඇණියේ ප්‍රධානි, ජෝසප් ෆෙයිෆර් (Joseph Pfeifer) විසින් මෙම අනතුර පිළිබඳ ගුවන්විදුලි පණිවුඩයක් මගින් මෑන්හැටන් ගිනිනිවීමේ කාර්යාලය දැනුවත් කරයි. මෙම අනතුර සිදුවන විට ෆෙයිෆර් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම නෝඩට් සහෝදරයෝද සමග ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයට මඳ දුරක් උතුරින්, චර්ච් ස්ට්‍රීට් වීදිය සහ ලිස්පනාඩ් වීදිය හමුවන මංසන්ධියේ ගෑස් කාන්දුවක් පිරික්සමින් සිටියෝය. නෝඩට් සහෝදරයෝ වාර්තා චිත්‍රපටයක් සඳහා ගිනිනිවන බටයන්ගේ ක්‍රියාව රුගත කරමින් සිටි අතර, මේ සියලු දෙනා අනතුර සියැසින් දැකගැනීමට සමත් විය.
Battalion 1 Chief: "Battalion 1 to Manhattan."
Manhattan Dispatch: "Battalion 1, k."
Battalion 1 Chief: "We just had a plane crash into the upper floor of the World Trade Center. Transmit a 2nd Alarm and start re-located companies into the area."
("අපිට මේ දැන් දැකගන්න ලැබුනා ගුවන්යානයක් ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ඉහල මහලක ගැටෙනවා. දෙවන සංඥාවක් නිකුත්කර කණ්ඩායම් මේ ස්ථානයට එවීම ආරම්භ කරන්න.")
Manhattan Dispatch: "10-4(Message Received), Battalion 1." ("පණිවුඩය ලැබුණා.")
'''පෙ.ව. 8:48—10:28''': ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ උතුරු කුලුනේ ඉහල මහල් වල ගින්න හා දුම නිසා සිරවූ අවම වශයෙන් 100කට අධික පිරිසක් (සමහර වාර්තා වල මෙම සංඛ්‍යාව 250 පමණ වේ යයි සඳහන් වේ.) බේරීමට සිතා කුලුනෙන් බිමට පැනීමෙන් මියයයි. බිම් මට්ටමේ රැඳී සිටි ගිනිනිවන බටයෙකු වූ ඩැනියෙල් සර්හර් (Daniel Suhr), මෙලෙස කුලුනෙන් පනින පුද්ගලයෙකුගේ ගැටීමෙන් මියයයි. ගිනිගැනීම් වලින් ඇති වූ දුමාරය ඝනකමින් අධික නිසා කිසිම යානයකට ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ එකදු කුලුනක හෝ වහලය මතට ගොඩබස්වා, ගුවනින් ගොස් මුදවාගැනීමේ මෙහෙයුමක් සිදු කිරීමට හැකි නොවේ. එමෙන්ම හෙලිකොප්ටර් යානා කුලුනුවල ජනේල වලට ආසන්න කර තිරස් මුදවාගැනීමේ මෙහෙයුමක්ද දියත් කල නොහැකි වේ. ඊට හේතුව ඒ සඳහා අවශ්‍ය වර්ගයේ හෙලිකොප්ටර් යානා නිව්යෝර්ක් නගරය සතුව නොතිබීමයි.
'''පෙ.ව. 8:48:29''': මෙම සිදුවීම සම්බන්ධ පළමු ගුවන්විදුලි වාර්තාව WCBS-AM නාලිකාවේ මාර්ග තදබද වාර්තාකරු වන ටොම් කමින්ස්කි (Tom Kaminski) විසින් ඉදිරිපත් කරයි. WCBS-AM නාලිකාවේ මාර්ග තදබදය පිලිබඳ වාර්තාව සෑම මිනිත්තු 10කට වරක් 8 වැනි මිනිත්තුවේදී ඉදිරිපත් කරන නිසා ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානය උතුරු කුලුනේ ගැටීමෙන් මිනිත්තු දෙකක් ඇතුලත එම සිදුවීම වාර්තා කිරීමට ටොම් කමින්ස්කිට හැකිවිය. (පෙ.ව. 8:48 ට මාර්ග තදබද වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතව තිබු නිසා) මේ වාර්තාව ඔහු ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ සුපුරුදු පරිදිම WCBS-AM නාලිකාවේ "චොපර් 880" නම් හෙලිකොප්ටරයේ සිටයි. ඔහු දිනපතා උදැසන සහ සවස මාර්ග තදබද වැඩි පැයවලදී (rush hours) මාර්ග තදබද වාර්තා ඉදිරිපත් කරයි. පහත දක්වා ඇත්තේ ටොම් කමින්ස්කි විසින් මෙම සිදුවීම වාර්තා කල ආකාරයත්, ඒ සඳහා ඊට පෙරාතුව WCBS-AM මැදිරියේ සිට මාධ්‍යවේදී පැට් කැරොල් (Pat Carrol) විසින් අවස්ථාව සලසා දුන් ආකාරයත් වේ.
Pat Carroll: WCBS news time, 8:48, it's traffic and weather together sponsored by Henry Miller's Theatre. Tom Kaminski, Chopper 880. Tom Kaminski: Alright uh, Pat, we are just currently getting a look...at the World Trade Center, We have something that has happened here at the World Trade Center. We noticed flame and an awful lot of smoke from one of the towers of the World Trade Center. We are just coming up on this scene, this is easily three-quarters of the way up...we are...this is...whatever has occurred has just occurred, uh, within minutes and, uh, we are trying to determine exactly what that is. But currently we have a lot of smoke at the top of the towers of the World Trade Center, we will keep you posted. පැට් කැරොල්: මේ WCBS ප්‍රවෘත්ති වෙලාවයි, දැන් උදෑසන 8:48යි. හෙන්රි මිලර්ස් තියටර් රඟහලේ අනුග්‍රහයෙන් මාර්ග තදබද තොරතුරු සමග කාලගුණ වාර්තාවයි මේ. දැන් අවස්ථාව ලබාදෙනවා චොපර් 880 හි සිටින ටොම් කමින්ස්කි වෙත. ටොම් කමින්ස්කි: හොඳයි අහ්හ්.., පැට්, අපිට මේ වෙලාවේ පෙනෙනවා... ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය, අපිට පෙනෙන්නේ මෙතන කුමක් හෝ දෙයක් සිදුවී ඇති බවයි. ගිනිදැල් සහ විශාල දුමාරයක් ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ එක් කුලුනකින් ඉහලට නැගෙන ආකාරය අපට පෙනෙනවා. මේ සිදුවීම ගැනයි අපි තොරතුරු සොයමින් සිටින්නේ... අපි... මේ... කුමක් වුවත් මෙය සිදුවී තිබෙන්නේ මේ දැන්... අහ්හ්, මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළතයි, අහ්හ්, අපි උත්සහ කරමින් සිටිනවා හරියටම මේ මොකක්ද කියල දැනගන්න. නමුත් මේ වෙලාවේ ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ කුලුනු වලට ඉහලින් ඝන දුමාරයක් පවතිනවා, අපි ඔබව දිගින් දිගටම මේ පිලිබඳ දැනුවත් කිරීමට සුදානම්.
'''පෙ.ව. 8:48:50''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය ගුවන්යානය උතුරු කුලුනේ ගැටීමෙන් මිනිත්තු තුනක් ඇතුලත මේ පිලිබඳ පළමු රුපවාහිනී වාර්තාව විකාශය වේ. නිව්යෝර්ක් නගරය සහ තදාසන්න ප්‍රදේශ වලට පමණක් ගුවනින් විකාශය වන WNYW නාලිකාව මෙය විකාශය කරයි. බිම් මට්ටමේ සිටින කැමරාකරුවෙකු මගින් ලැබෙන දුමාරය පිටවන උතුරු කුලුනේ සජීවී දර්ශන පෙලක් සමග ඔවුන් මෙය විකාශය කරන්නේ, පැරමවුන්ට් පික්චර්ස් ආයතනයේ චිත්‍රපටයක් වන "සූලෑන්ඩර්" (Zoolander) හි ප්‍රචාරක දැන්වීමක් අතරමග නතර කරවමිනි. මෙම නාලිකාවේ කැමරා කණ්ඩායමක් ඒ වන විටත් නිව්යෝර්ක් නගරාධිපති ඡන්ද විමසීම ආවරණය කිරීමට නගරයට ගොස් සිටියෝය. මෙම සිදුවීමේ ප්‍රථම සජීවී රුපවාහිනී දර්ශන මෙලෙස WNYW නාලිකාව විකාශය කරනවාත් සමග, එහි මාධ්‍යවේදියෙකු වූ ඩික් ඔලිවර් (Dick Oliver) එම ස්ථානයේ සිට පසුබිමින් වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරයි.
"Jim, just a few moments ago, something believed to be a plane crashed into the South Tower of the World Trade Center. I just saw flames inside, you can see the smoke coming out of the tower; we have no idea what it was. It was a tremendous boom just a few moments ago.  You can hear around me emergency vehicles heading towards the scene.  Now this could have been an aircraft or it could have been something internal.  It appears to be something coming from the outside, due to the nature of the opening on about the 100th floor of the South Tower of the World Trade Center." "ජිම් (ඒ වන විට මැදිරියේ නොසිටි WNYW මාධ්‍යවේදී ජිම් රයන් (Jim Ryan) අමතමින්) දැනට සුළු මොහොතකට පෙර, ගුවන්යානයක් යැයි සැලකිය හැකි යමක් ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ දකුණු කුලුන තුලට කඩාවැදුනා. මම මේ දැන් දැක්කා ඇතුලත ගිනිදැල් නැගෙනවා, ඔබට පෙනෙනවා ඇති කුලුනෙන් දුමාරය පිටවන ආකාරය; අපිට හරියටම අදහසක් නැහැ කුලුනේ ගැටුනේ කුමක්ද කියා. මොහොතකට පෙර බිය උපදවන දෝංකාර හඬක් ඇසුනා. ඔබට දැන් පසුබිමින් ඇසෙනවා ඇති මා අසලින් ආපදා රථ සිද්ධිය සිදුවුණු දෙසට ගමන් කරන ආකාරය. දැන් පෙනෙන විදිහට එය ගුවන්යානයක් නිසා හෝ ඇතුලත යමක් නිසා සිදුවූවක් යැයි කියන්න පුළුවන්. පිටතින් යමක් ඇවිත් ගැටුණු ලෙස පෙනෙන්න හේතුව ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ, දකුණු කුලුනේ 100 වැනි තට්ටුව තරම් ඉහලක දී ඇතිවන අවට පරිසර තත්ත්ව නිසා වෙන්න පුළුවන්. මිනිත්තු තුනකට පසු ජිම් රයන් විසින් ඩික් ඔලිවර් ගේ වාර්තාව නිවැරදි කරමින් පවසන්නේ ගුවන්යානයක් ගැටී ඇත්තේ දකුණු කුලුනේ නොව, උතුරු කුලුනේ බවයි.
8:49:34: "සීඑන්එන්" (CNN) රුපවාහිනී නාලිකාව ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ සිද්ධිය වාර්තා කල පළමු කේබල් රුපවාහිනී හෝ ගුවන්විදුලි නාලිකාව බවට පත්වෙමින් සජීවී දර්ශන ද සමග විශේෂ ප්‍රවෘත්තියක් ලෙස එය ඉදිරිපත් කරයි. "ඩයිටෙක්" ආයතනයේ වෙළඳ දැන්වීමක් අතරමග නවතා දමමින් තේමා වාදනයකින් ද තොරව මෙම ප්‍රවෘත්තිය විකාශය කිරීමට "සීඑන්එන්" නාලිකාව කටයුතු කරයි. ප්‍රවෘත්තිය ආරම්භයේ සිටම තිරයේ පහලින් "WORLD TRADE CENTER DISASTER" ("ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ආපදාව") ලෙස උපසිරැසි ගන්වා ඇත. පළමු වරට මේ පිළිබඳ වාර්තා කල කේබල් රූපවාහිනී මාධ්‍යවේදිනිය වූ "සීඑන්එන්" හි කැරොල් ලින් (Carol Lin), ප්‍රවෘත්ති මැදිරියේ සිට පසුබිමින් මෙසේ පවසයි:
ඉන් මිනිත්තුවකට පසු, නිව්යෝර්ක් නුවර සීඑන්එන් කාර්යාලයේ සිට සජීවීව දුරකථනය ඔස්සේ සම්බන්ධ වූ සීඑන්එන් හි මූල්‍යමය කටයුතු පිළිබඳ උපසභාපති ෂෝන් මර්ටග් (Sean Murtagh), ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ වාණිජ ගුවන්යානයක් ගැටුණු බව තහවුරු කරන ලදී. මෙම සිදුවීම සජීවීව වාර්තා කල පළමු සීඑන්එන් සේවකයා ඔහුය. ඔහු පැවසුවේ විශාල ද්විත්ව එන්ජින් ගුවන්යානයක් (බොහෝවිට බෝයිං 373 යානයක්) ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගැටෙනු තමා දුටු බවයි. සීඑන්එන් හා MSNBC නාලිකා මගින් මේ සමගම "ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගින්නක්" යනුවෙන් ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවි වල ලියාපදිංචි ප්‍රේක්ෂකයන් වෙතට ඊමේල් පණිවුඩ යවයි. ඒ සමගම එම වෙබ් අඩවි වෙත පැමිණෙන පිරිස වැඩිවීමෙන් සර්වර් පරිගණකවල ක්‍රියාකාරීත්වය බිඳවැටේ. බීබීසී නිව්ස් වෙබ් අඩවිය ක්‍රියාකාරීව පවතින අතර, එහි ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ උතුරු කුලුන ගිනිගනිමින් පවතින ඡායාරුපයක් දිස්වෙයි. මිනිත්තු කිහිපයකට පසු, මුලින් යවනු ලැබූ ඊමේල් වාර්තා නිවැරදි කරමින්, ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගුවන්යානයක් ගැටුණු බව සඳහන් නව ඊමේල් පණිවුඩ යැවීමට සීඑන්එන් හා MSNBC ආයතන කටයුතු කරයි.
'''පෙ.ව. 8:50''': ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගුවන්යානයක් ගැටී ඇති බව NEADS ආයතනයට දැනගැනීමට ලැබේ.
'''පෙ.ව. 8:50''': මේ අවස්ථාවේ "ගුඩ් මෝනින් ඇමරිකා" වැඩසටහන විකාශය කරමින් සිටින ABC නිව්ස් නාලිකාව, විරාමයකට පසු යලි වැඩසටහන ආරම්භ කරන අතර, නිවේදකයින් වන චාල්ස් ගිබ්සන් (Charles Gibson) සහ ඩියෑන් සෝයර් (Diane Sawyer) විසින් ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගුවන්යානයක් ගැටුණු බව වාර්තා කරයි.
'''පෙ.ව. 8:51''': NBC නිව්ස් නාලිකාවේ "ටුඩේ" වැඩසටහන ඉදිරිපත් කරන මැට් ලෝවර් (Matt Lauer) වැඩසටහන අතරතුර හදිසියේ මෙලෙස පවසයි: "We wanna go live right now, and show you a picture of the World Trade Center...there is a breaking story..." ("අපි දැන් ඔබට ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ සජීවී රූපරාමු පෙළක් පෙන්වීමටයි සුදානම් වෙන්නේ... අපට විශේෂ ප්‍රවෘතියක් ලැබෙමින් පවතිනවා...") NBC නාලිකාව ඉන්පසු වෙළඳ දැන්වීම් 3ක් විකාශය කරන අතර, ඉන්පසු විශේෂ ප්‍රවෘත්ති විකාශයක් අරඹයි. MSNBC නලිකවද ඔවුන්ගේ සුපුරුදු වැඩසටහන් අත්හිටුවයි.
'''පෙ.ව. 8:50—පෙ.ව. 8:54''' (දළ වශයෙන්): ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 77 පියාසැරිය යානය පැහැරගැනීමට ලක්වෙයි.
'''පෙ.ව. 8:51''': ෆෙඩරල් ගුවන්සේවා අධිකාරියේ නිව්යෝර්ක් මධ්‍යස්ථානයේ සේවකයකු විසින්, 175 පියාසැරිය යානයේ ට්‍රාන්ස්පොන්ඩර් කේතය මීට මිනිත්තු 4කට පෙර දෙවතාවක්ම වෙනස් කර ඇති බවට සොයාගනී. ඔහු 175 පියාසැරිය යානය සම්බන්ධ කරගැනීමට දිගටම උත්සහ කරයි.
'''පෙ.ව. 8:51:34''': WINS (AM) ගුවන්විදුලියේ නිවේදක ජේම්ස් ෆැහර්ටි (James Faherty) විසින් වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරමින් මෙලෙස පවසයි: "A plane has crashed into the World Trade Center..." ("ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගුවන්යානයක් ගැටී ඇත")
'''පෙ.ව. 8:52''': යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් 175 පියාසැරිය යානයේ මගියෙකු වන පීටර් හැන්සන් (Peter Hanson) සිය පියා වන ලී හැන්සන්ට (Lee Hanson) දුරකථන ඇමතුමක් ලබා දෙමින් සිදුවී ඇති දෙය පවසයි: "I think they've taken over the cockpit-An attendant has been stabbed- and someone else up front may have been killed. The plane is making strange moves. Call United Airlines-Tell them it's Flight 175, Boston to LA." ("මම හිතන්නේ එයාලා නියමු කුටිය අල්ලගෙන. ගුවන් සේවිකාවකටත් පිහියෙන් ඇනල. ඉස්සරහ කෙනෙක්වත් මරලා වගේ. ප්ලේන් එක යන්නේ බොහොම අසාමාන්‍ය විදිහට. යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් එකට කෝල් කරලා කියන්න මේක බොස්ටන් ඉදන් ලොස් ඇන්ජලීස් යන ෆ්ලයිට් 175 කියල") මේ අතර 175 යානයේ ගුවන් සේවිකාවක විසින් චිකාගෝ හි පිහිටි යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස් කාර්යාලය අමතා, ගුවන්යානය පැහැරගත් බවත්, නියමුවන් දෙදෙනාම ඝාතනය කර ඇති බවත්, ගුවන් සේවිකාවකට පිහියෙන් ඇන ඇති බවත් ප්‍රකාශ කරයි. එමෙන්ම ගුවන්යානය දැන් පදවන්නේ පැහැරගත් පිරිස විසින් විය හැකි බවද පවසයි.
'''පෙ.ව. 8:52''': ඕටිස් ජාතික ගුවන් ආරක්ෂක කඳවුර F-15 යානා දෙක පිටත් කර යවයි. ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 11 පියාසැරිය යානය ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගැටුණු බව තවමත් නොදත් ඔවුන්, එය හසු කර ගැනීමට තොරතුරු ලැබෙන තෙක් ලෝන්ග් අයිලන්ඩ් දූපතට ඉහල ගුවනේ, ආරක්ෂක අංශ මගින් පාලනය කරන කොටසේ "සුදානම්" ආකාරයෙන් පෙ.ව. 9:09 සිට පෙ.ව. 9:13 දක්වා රැඳී සිටින ලෙස F-15 යානා වලට දැනුම් දෙයි.
'''පෙ.ව. 8:52''': CBS නාලිකාව ඔවුන්ගේ දි අර්ලි ෂෝ (The Early Show) වැඩසටහන අතරමගදී අත්හිටුවා විශේෂ ප්‍රවෘත්තියක් ඉදිරිපත් කරයි. බ්‍රයන්ට් ගම්බල් (Bryant Gumbel) එම පුවත වාර්තා කරමින් ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ ගුවන් යානයක් ගැටී ඇති බව පවසයි.
'''පෙ.ව. 8:52''': CNBC නාලිකාව මාක් හෙයින්ස් (Mark Haines) විසින් ඉදිරිපත් කරන Squawk Box වැඩසටහනේ එක් කොටසක් අතරමග නතර කරමින් මෙම සිදුවීම පිලිබඳ වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරයි.
'''පෙ.ව. 8:54''': ඇමරිකන් එයාර්ලයින්ස් 77 පියාසැරිය යානය ඔහියෝ ජනපදයට ඉහල අහසේදී දකුණු දෙසට හරවමින් සිය ගමන්මග වෙනස් කරයි.
'''පෙ.ව. 8:55''': ෆොක්ස් නිව්ස් නාලිකාව විරාමයකට පසු මෙම සිදුවීම වාර්තා කරයි. නිවේදක ඊ. ඩී. හිල් (E. D. Hill)විසින් ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ උතුරු කුලුනේ ගුවන්යානයක් ගැටුණු බව වාර්තා කරයි.
'''පෙ.ව. 8:55''' (දළ වශයෙන්): ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ දකුණු කුලුනේ මහජන ඇමතුම් පද්ධතිය ඔස්සේ නිවේදනයක් නිකුත් කරන එහි නිලධාරීන්, ගොඩනැගිල්ල (දකුණු කුලුන) ආරක්ෂාකාරී බවත්, එමනිසා නැවත තමතමන්ගේ කාර්යාලවලට ගමන් කරන ලෙසත් දැනුම් දෙයි. (දකුණු කුලුනේ තවමත් 175 පියාසැරිය ගුවන්යානය ගැටී නොමැත.) මෙම පණිවුඩය පිරිසකට ශ්‍රවණය නොවන අතර, තවත් පිරිසකට එය ශ්‍රවණය වුවද, එය නොසලකා ගොඩනැගිල්ලෙන් ඉවත් වේ. අනෙක් අය 78 වන මහලේ ඇති ස්කයි ලොබී වැනි ගොඩනැගිල්ලේ පොදු ස්ථාන වලට එක්රැස් වේ.