cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
අනුධරාපුර යුගයේ ආර්ථික රටාව
කෘෂිකර්මය
වී වගාවට මුල තැන ලැබුණේ අද මෙන්ම එදාත් සිංහලයාගේ ප්‍රධාන ආහාරය බත වූ බැවිනි.අනුරාධපුර යුගයේ ජනතාවගේ ප්‍රධාන ආහාරය වු බව මහාවංසයේ සඳහන්වේ.ඒ අනූව විජය කුමරු හා පිරිස මෙහි පැමිණි මුල් දිනයේ දී අනුභව කළේ කුවේණිය විසින් සපයන ලද සහලින් පිස ගත් බත්ය.ඉහතින් සදහන් කළ ගිරිකණ්ඩ සිව කුමරැ‍ගේ දියණියක වූ පාලි  කුමරිය සියක් කිරියක ගොයම් කප්පවමින් සිටි තම පියාට හා සෙසු අයට ආහාර පිණිස රැගෙන ගියේ බත්ය.ඵකළ විශාල වශයෙන් ගොයම් කරවූ බව සඳහන් වීමෙන් පෙනී යන්නේ බත එකලද සිංහලයාගේ ප්‍රධාන ආහාරය වූ බවය. බතට සහල් ලබා ගැනීම සඳහා එකල ගොවියන් වසරකට කන්න දෙකක් හෝ තුනක් වී වගා කළ බව පෙනේ.අවුරැද්දකට කන්න දෙකක් වී වගා කිරීම සාමාන්‍ය සිරිත වූ අතර ඇතැම් අවුරුදු වල කන්න තුනක්ම වී වගා කළ බවට සාක්ෂි ලැබේ.මේඝවර්ණ රජුගේ (303-331) කාලයට අයත් තෝනිගල පර්වත ලිපියෙහි එකල වගා කළ පිට දඩ හස මෘද හස හා අකල හස නම් වූ ශිෂ්‍ය වාර තුනක් ගැන සඳහන් වේ දැනට මහ කන්නය හා යල් කන්නය නමින් හදුන්වන ප්‍රධාන කන්න දෙක පිළිවෙළින් පිට දඩ හස අකල හස යනුවෙන් ඒ දෙන්නය අතරතුර වපුරන ලද තුන්වන කන්නය මදේ හස හෙවත් මදහස යනුවෙන් මෙම සෙල් ලිපියෙහි හදුන්වා ඇති බව ආචාර්ය පරණවිතාන මහතා අදහස් කරයි. එහෙත් අවුරුද්දකට කන්න තුනක් ගොවිතැන් කිරීම ශ්‍රි ලංකාවේ සෑම ප්‍රදේශයකම සාමාන්‍ය සිරිත වූ බවක් නොපෙනේ. මුළු අවුරුද්ද පුරාම වැව් වලින් ජලය ලබා ගත හැකිව තිබූ මඩ ඉඩම් ඇතැම් විට අවුරුද්දකට කන්න තුනක් වගා කරනු ලැබ ඇතත් වැසි දියෙන් වගා කළ කුඹුරු එසේ වගා කොට ඇති බව පෙනෙන්නේ කන්න දෙකකදී පමණි. කන්න තුනක්ම වගා කරණු ලැබූ අවුරැදු වලදී ඒ හැම කන්නයකම මහ වී හෝ හැල් වී වැනි ප්‍රධාන ධාන්‍ය වර්ගයක් ඒවායේ වගා කරනු ලැබූ බවක් නොපෙනේ.
200px
දුටුගැමුණු රජතුමාගේ ක්‍රි පූ 161-137 පූත්‍රයා වූ සාලිය රාජ කුමාරයා පිළිඹඳව  සීහලවත්ථූපකරණයෙහිහා මහාවංස ටීකාවෙහි සඳහන් වී ඇති ොරතුරු වලට අනුව පෙනී යනනේ අනුරාධපුර යුගයේ මුල් භාගයේදී දිවයිනේ සෑම  ප්‍රදේශයකම පාහේ ඇල් වී හෙවත් හැල් වී වගාකොට තිබූ  බවයි .සාලිය කුමරු උපන් දින සිට දොළොස් වසක් ඉක්ම යන  තුරු ශ්‍රි ලංකාවේ සෑම ප්‍රදේශයකම පාහේ සි වසින්නාක් මෙන්  ඇල් වී ලැබුණු හෙයින් ඔහුට සාලිය යන නම ලැබුණු බව  සීහලවත්ථූපකරණයෙහි සඳහන් වේ.සාලිය කුමරුගේ පින් බලයෙන් රටේ සියලුමධාන්‍ය කෝෂ්ඨාගාර එකල හැල් වී වලින් පිරී තිබූ බව මහාවංසටීකාවෙහි සඳහන් වේ. හැල් වී වගා කොට තිබූ බිම් එකල කෙත් හෙවත් හැල් සේණ (හැල් හේන්)යනුවෙනි.ගොඩ ඉඩම් වල හැල් වී වලට අමතරව උදු, මුං,උළු හාල් ආදී වූ වෙනත් බෝග වර්ගද  ලබු ,කැකිරි,බටු, ආදී වූ වෙනත් බෝග වර්ගද වගා කොට ඇත.අනුරාධපුර යුගයේ මුල් භාගයේදී හේන් වගා කොට හැල් වී සහ උදු,මුං,මෑ,ආදී වූ ධාන්‍ය දහසකටත් අධික ප්‍රමාණයක් ලබාගත් බව කියන ගොවියන් කීපදෙනෙකු පිළිඹඳව සීහලවත්ථූපකරණයෙහි සහ සහස්ස වත්ථූපකරණයෙහි සඳහන් වී ඇත.කාවන්තිස්ස රජු දවස රුහුණේ ගිරිජනපදයේ නිටොල්පිටියනම් ගමද විසූ එක් පවුලක සොහොයුරියන් පස් දෙනෙකු එකතුව මහ වනයක් හෙළි කර, කණු මුල් උදුරා උදු වැපිරීම සඳහා  හේනක් සකස් කොට ගත් බව  මහහාවංසයෙහි සඳහන් වේ.මේ කථා වස්තුවලින් හෙළි වන්නේ අනුරාධපුර යුගයේ ප්‍රථම භාගයේදී හේන් ගොවිතැන් ක්‍රමය දිවයින පුරාම සාර්ථකව පවත්වාගෙන  ගොස් ඇති බවය.අනුරාධපුර යුගයේ දෙවන භාගයේදී මේ වගා ක්‍රමය මෙරට  පැවති බව දහවන සියවසට අයත් සෙල් ලිපියක සඳහන් වේ.එම බෝග වගාව "සේණ"යනුවෙන් හදුන්වා ඇත.එකල බහුල වශයෙන් වගා  කෙරුණු මඩ වී හා හැල් වී වලට අමතරව තවත් ප්‍රධාන ධාන්‍ය වර්ග පහක් වගා කොට ඇති බව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පතපොතින් හෙළි වේ .සුමංගල විලාසිනියෙහි මේ ධාන්‍ය පස් වර්ගය හදුන්වා දී ඇත්තේ ගොධුම ,යව,කංගු,වරක හා කුද්‍රැසක යනුවෙනි .සිඛවලඳ විනිසෙහි දැක්වෙන පරිදී එම ධාන්‍ය පස් වර්ගය වූයේ ගොධූම(තිරිගු)යව (බාර්ලි) තණ හාල්, වරා හා හමුය.
අනුරාධපුර යුගයේදී කෘෂිකර්මය සඳහා යොඳා ගනු ලැබූ මඩ ඉඩම් හා ගොවි ඉඩම් මුලදී හදුන්වනු ලැබුවේ කෙත් වතු යනුවෙනි.ධාන්‍ය වපුරනු ලැබ කුඹුරු හා හේන් ආදිය" කෙත්"යනුවෙන් ද කොස් ,පොල්, අඹ,ආදී වූ ගස් වවන ලද ඉඩම් " වතු"යනුවෙන්ද හදුන්වන ලද්දේ විය.එහෙත් පසුව "කෙත් හා වත්"යන වචන දෙක සන්දි වීමෙන් නිපන් කෙත්වත් හෙවත් කෙත්වතු යන වචනය ,වැපුරූ කුඹුරු හෝ ඉඩම් සඳහා භාවත කරනු ලැබ ඇති අතර කොස්, පොල් ආදී ඉඩම්  සඳහා භාවිතා කරනු ලැබ ඇත්තේ අරුබි,අරම්,උයන් වන බිම් හෝ වතු යන වචනයයි.මාහානි කොට ඇත්තේ "කෙත්ත" යනු  හැල් කෙතය.වී කෙතය ,මුං කෙතය,වත්ථු කෙතය,තිරිගු කෙතය,තල කෙතය,වත්ථු නම් ගෙවතුය,කොටු වතුය,අරම්වතු හා වෙහෙර වතුය යනුවෙනි.
ඉඩම් වගාව
මුලදී රජය සතුව පැවති ඉඩම් විශාල ප්‍රමාණයෙන් අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන කාලය වන විට විහාරාරාම,ආරෝග්‍ය ශාලා ආදී පුණ්‍යයතනවලට හා රජයේ නිලධාරින් ආදී වූ ප්‍රභූ පන්තියට අයත්ව තිබූ බව සෙල් ලිපි වලින් හා වංසකතා වලින් හෙළි වේ.රජයට, විහාරාවලට හා ප්‍රභූ පංතියට අයත්ව තිබ කෙත්වතු හා වතු පිටි සියල්ල වගා කිරීමට එකල අනුගමනය කොට ඇති පිළිවෙත් හ යොදා ගනු ලැබ ඇති පිළිවෙත් හා ොදාගනු ලැබ ඇති විධිවිධාන පිළිඹඳ සොයා බැලීම වැදගත්ය.අනුරාධපුර යුගයේ මුල් භාගයේදී රජය ඉඩම් වගා කරනු ලැබුයේ කෙසේදැයි නිශ්චිත වශයෙන් දැන ගැනීමට ලැබී ඇති සාක්ෂ්‍ය ප්‍රමාණවත් නොවේ. එහෙත් මේ කාලයේදී සිංහලයන් විසින් ඔවුන් ඉන්දියාවේ සිට මෙරටට පැමිණි කාලයේ එහි මෙරටට පැමිණි කාලයේ එහි පැවති ඉඩම් වගා පිළිවෙත් වලට සමාන ක්‍රමයෙක්  මෙහිදීද අනුගමනයකළ හැකිය.ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරැන්විසින්ද අනුගමනය කරන ලදැයි අනුගමනය කරන ලදැයි අනුමාන කළ හැකිය.
ශ්‍රි ලංකාවේ රජවරුන් විසින්දපරිහරණය කොට ඇති කෞටිල්‍ය අර්තශාස්ත්‍රයයෙහිදැක්වෙන පරිදි රජය සතුව පැවති ඉඩම් සමහරක්එකල වගා කොටඇත්තේ දාසයන් කම්කරුවන් හා සිරකරුවන්ලවාය.තවත්ඉඩම්ප්‍රමාණයක්"අසීතිකා"ක්‍රමයට හෙවත් අස්වැන්නෙන් දෙකෙන් කොටසක් බදු වශයෙන් ගෙවිමට කොන් දේසියක් පිට අද ගොවින් ලවා කොට ඇත.තවත් සමහර ඉඩම් අස්වැන්නෙන් හතරෙන් පන්ගුවක් හෝ පහෙන් පංගුවක් රජයට ගෙවීම් කොනදේසි පිට " ස්වය්‍යපජිත ක්‍රමයට හෙවත් ස්වෝත්සාහයෙන් වගා කිරීම සඳහා බදු ගොවීන්ට පවරා  දෙනු ලැබ ඇත.මෙම ක්‍රමය මුලදි මෙරටට අනුගමනය කොට  ඇති බව පෙනේ.එකල කුඹුරු හා විශාල ඉඩම් හිමියන්ද තමන්ගේ කුඹුරු හා වතු පිටි වගා කළ බව පෙනෙන්නේ දාසයන් හා කම්කරුවන් ලවාය.සද්ධාතිස්ස රජු එක් අවස්ථාවක ධනවත් ඉඩම් හිමියෙකුගේ කුඹුරක සද්ධාතිස්ස රජු එක් අවස්ථාවක ගොයම් කපා  කුලිය වශයෙන් උපනයා ගත් ධාන්‍ය ප්‍රමාණයකින් භික්ෂුන් වහන්සේලාට දුන් දානයක් පිළිබඳව සිහළවත්ථුප්‍රකරණයේ  සඳහන් වේ. එමෙන්ම මහා පුලිමගතිස්ස රජු ( ක්‍රි:පූ77-63) හැල් හේනක කුලියට ගොයම් කැපීමට ගිය බව කියන පුවතක් මහ වංශය සඳහන් වේ. මේ රජවරුන් දෙදෙනාම වෙස්වලාගෙන ගොස් කම්කරුවන් වශයෙන් වැඩ කළ බව සඳහන් වී තිබීමේන් පැහැදිලි වන්නේ විශාල කුඹුරු හා වතුපිටි ආදිය වගා කිරීම කුලියට සේවය කල කම්කරුවන් ලවා සිදු කොට ඇති බවයි.එහෙත් කුඩා කුඹුරක් හෝ ඉඩමක් පමණක් අයත්ව සිටි ගොවීන් ඒවා තමන්ටම වගා කල බව සීහළවත්ථුප්‍රකරණයෙහි  එන කම්බුද්ධ උපාසක වත්ථුවෙන් හෙළි වේ. මහා වංසයේ සඳහන් වී ඇති පරිදි ගෝඨයිම්බර යෝධයා හා ඔහුගේ සහෝදරයන් එක් වී වගා කළේ ඔවුන් සතුව තිබූ ඉඩමක් බව පෙනේ.
200px
ඉඩම් විශාල වශයෙන් අයිති කොට ගෙන සිටි පුද්ගලික ඉඩම් හිමියන් අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේදී ඉඩම් වගා කිරීම සම්බන්දයෙන් වෙනත් පිළිවෙතක් අනුගමනය කොට ඇති බව දස වන සියවසට අයත් කොණ්ඩසැටවන ටැම් ලිපියෙන් හෙළි වේ. එම ලිපියෙන් හෙළි වන්නේ එකල ඉඩම් හිමියන් තමන්ගේ ඉඩම් වෙන් වෙන් වශයෙන් බදු ගොවියන්ට පවරා දී සෑම අස්වැන්නකින්ම සම්මත ධාන්‍ය ප්‍රමාණයක් ඔවුන්ගෙන් අය කර ගැනීම හෝ මළුු කුඹුරු යායම හෝ ඉඩමම අතරමැදියෙකුට පවරා දී ඔහුගෙන් එක වර යම් කිසි මුදලක් ලබා ගැනීම සිරිත වූ බවය.
මූලාශ්‍ර
"ශ්‍රි ලංකාවේ ඉතිහාසය 1 "."අනුරාධපුර යුගය. අධ්‍යාපන දෙපාර්තුමේන්තුව.සිසාර ප්‍රින්ට්වේ"
මේවාත් බලන්න
අනුරාධපුර යුගයේ සිතුවම්
ප්‍රවර්ගය:ආර්ථික විද්‍යාව
948
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
රට
රට යනු ස්වාධිපත්‍ය රාජ්‍යයකට අයත් භූමියයයි සැලකෙන භූගෝලීය ප්‍රදේශයයි. සාමාන්‍යයෙන් රට සහ ස්වාධිපත්‍ය රාජ්‍යය සමරූපීවේ. රට යන්න රාජ්‍යය, ජාතිය සහ ආණ්ඩුව යන සංකල්ප සමග බැඳී පවතී. රටක් සහ රාජ්‍යයක් යනු පැහැදිලිවම සංකල්ප දෙකකි.
ජෝර්ජ් සිමර්මන්ට එරෙහිව ෆ්ලොරිඩා ජනපදය
ජෝර්ජ් සිමර්මන්ට එරෙහිව ෆ්ලොරිඩා ජනපදය යනු, ට්‍රේවාන් මාටින් හට වෙඩි තැබීම වෙතින් පැන නැගුනු,  ජෝර්ජ් සිමර්මන්ට එරෙහි දෙවන මාත්‍රයෙහි ඝාතන චෝදනා වලට අදාළ අධිකරණ නඩුවකි.
949
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
වස්තු සමූහ (පුරා විද්‍යාව)
වස්තු සමූහ (පුරා විද්‍යාව)
පන්සියපනස් ජාතක පොත
හැදින්වීම.
ජාතක කතා තරම් ජනප්‍රියත්වයට පත් තවත් සාහිත්‍යංගයක් පෙරදිග සාහිත්‍යයෙහි නැති තරමිය. බුදු සමය ලංකාවට පැමිණීමත් සමගම ත්‍රිපිටක පිලියෙහි "ජාතක පාලි" නමි කෘතිය ඔස්සේ ලංකාවට ජාතක කතා පැමිණියේය. ජාතක පාලිය ජාතක කතා සාරය හකුළුවා දැක්වුණු ගාථා වන්ට සීමා වූ කෘතියක් විය. එම ගාථා වන්ට මිහිදු හිමියන් දවස සිංහලෙන් අටුවාවක් ලියවිණි. දැනට පවත්නා ජාතක කතා වන්හි ආරමිභය මෙය ලෙස සලකනු ලැබේ.
මෙම සිංහලෙන් ලියන ලද ජාතක අටුවාව අද අප අතර නැතත් මහානාම රජු දවස ලංකාවට පැමිණි බුද්ධඝෝෂ මායිමියන්ගේ අටුවා පාලියට නැගීමේව්‍යාපෘතිය බස්සේ එය පාලියට නැගී අදත් අප අතර "පාලි ජාතකටිඨ කතාව" නමින් පවති. "පන්සිය පනස් ජාතක පොත් වයන්සේ "නමින් සිංහල පාඨක ජනයාගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වු සිංහල ජාතක පොත එම පාලි ජාතකටිඨ කතාවේ පරිවර්තනයක් ලෙස අප අතරට පත්ව ඇත. සිංහල ජාතක පොත ලියවෙන්නට පෙර සිටම ජාතක කතා උගෙනීමට සිංහලයන් දැක්වු උනන්දුව පැහැදිලි වන සාධක රැසක්ම හමුවේ.දොගොද්වක සියවසේදී ජාතක අටුවා ගැට පදයක් ලියවුනේත් ජාතක ගාතා සන්නය, වෙසතුරැ දා සන්නය, දස ජාතක සන්නය, අටදා සන්නය ආදිය ලියවුනේත් ධර්ම ප්‍රදීපිකාවේසිට සියලු සිංහල සාහිත්‍ය කෘතීන්හි ජාතක කතා ඇතුලත් වුයේත් මුවදෙවිදාවත, කුසජාතකය,කවි සිළුමිණ, ජාතක කතා වස්තු කොට පද්‍ය කෘති බිහි වුයේ එහි ප්‍රතිපල වශයෙනි.
පන්සිය පනස් ජාතක පොත බිහිවිම පිළිබද පුවත.
"සොළී රටින් පැමිණි භාෂා විශාරද වු එක් මහ තෙරුන් වහන්සේ කෙනෙකු රාජ ගුරු තන්හි තබා  පරාක්‍රමබාහු රජ තෙමේ (1236-1270) උන්වහන්සේගෙන් සියළු ජාතක කතා උගෙන එහි අර්ථ ධාරණය කොට ගෙන පන්සිය පනසන් පමණ වු සියළු ජාතක කතාවන් පාලි භාෂා  සිංහල භාෂාවට පෙරලා ත්‍රිපිටකධාරී මහ තෙරවරැන් මැද කියවා පිරිසිදු කොට ලියවා ලක්දිව හැමතැන්හි තැබිබවිය.යලිත් ඒ ජාතක කතාවන්  ස්වකීය ශිෂ්‍ය පරමිපරාවෙන් පාලනය කොට පවත්වනු පිනිස ප්‍රඥා වු මේධංකර නමි තෙර කෙනෙකුන් වහන්සේට   පැවරීය."
පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ කතුවරයා කුරුණෑගල රාජධානි කොට ගත් පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු මහ රජුය. එසේ වුවද ජාතක පොතෙහිම එන සදහනෙහි රජතුමන්ගේ නම සදහන්ව නැත. මහා වංශයෙහි සදහන් වන පරිදි පරාක්‍රම ඇමති වරයාගේ ආරාධනයෙන් වීරසිංහ ප්‍රතිරාජගේ උත්සාහයෙන් අටුවා සාමීන් විසින් සිංහල ජාතක පොත ලියනු ලැබිය. මහා වංශයෙහි සදහනට අනුව ස්විතීය පණ්ඩිත පරාක්‍රම බාහු රජතුමා ජාතක කතා සිංහලයට පරිවර්තනය කොට ඒවා ප්‍රචාරය කරවන්නට ඇත.වර්තමාන ජාතක පොතේ සදහන් වන අන්දමට පසුව ජාතක කතා හා පාලි දැන උගත් කතෘ මණ්ඩලයක් විසින් සමිපාදනය කරන්නට ඇත.ලංකාව ථේරවාදය මුලික කරගත් රටක් වුවද කෙමෙන් මහායාන අදහස් කෙරේ සැලකිලිමත් වු අයුරැ මහායාන අදහසින්ම නොවුවත් ජාතක පොත බෝසත් සිරිත මතු කරන්නක් විය.එනමි බෝධිචර්යාවතාරය ආදී කෘතීන්හි එන බෝධිසත්ව චර්යාව මේ ජාතක කතා තුලින් නිරූපනය වන ජාතක කතා සමිපාදනය වී ඇත්තේ, උපදේශ කතා ස්වරූපයෙනි.බෝධසත්ව චරිත ආශ්‍රයෙන් හික්මුණු මිනිස් සමාජයක් බිහිකිරිම එහි අරමුණ විය. මේ කතා සුදන දුදන චරිත ලක්ෂණ පිළිබිබු වන සේ රචනා වී ඇත.
ජාතක පොතෙහි ජාතක කතා පන්සිය හතළිස් හතක් ඇත.(547).
ජාතක පොතෙහි එන සෑම කතාවක්ම වර්තමාන කතාව, අතීත කතාව, පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම යනුවෙන්ව අවස්තා තුනක් ඇත. වර්තමාන කතාව ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයට අයත්ය. අතීත කතාව ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ අතීතාවලෝකනයෙනි. වර්තමාන අතීත දෙකෙහි සමිබන්ධය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම දක්වනු ලබයි.ජාතක කතා කරුවාට ආවේනික වූ අපුර්ව ආකෘතිය ජාතක කතා නිර්මානකරුගේ  අපුර්ව ප්‍රතිභාව කියා පාන්නක් වේ.ජාතක කතාවන්හි බොහෝ විට උත්සාහ ගෙන ඇත්තේ චරිත වල ආධ්‍යාත්මය දෙසට එබී බැලීමටයි. ජාතක පොතෙහි බස් වහර ගත් විට ජාතක කතා කරුවා තම කෘතිය ව්‍යවහාර භාෂාවට සමීප කරන්නට උත්සාහ ගෙන ඇත. එයට හේතුව කතා කීමේ කලාව පොදු ජනතාවට වඩාත් සමීප වෙමින් කලයුතු යැයි විශ්වාස කිරීම විය යුතුය. මෙම උත්සාහ යන්ගේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ජාතක පොත වැඩි වශයෙන් සිංහලයන් අතර භාවිතයට පැමිණි කෘතිය බවට පත්විය.
ප්‍රවේණිකව විකරණය කල ජීවීන්
කර්මාන්ත වලදී උපයෝගිතාවන්
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
වස්තු සමූහ (පුරා විද්‍යාව)
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Assemblage_%28archaeology%29
මානව කෘති (පුරා විද්‍යාව)
පුරා විද්‍යාවේ දී මානව කෘතියක් යනු මනුෂ්‍ය සංස්කෘතියක් මඟින් නිර්මාණය වූ හෝ නවීකරණය වූ වස්තුවක් වන අතර බොහොමයක් විට පසු කාලීනව යම් පුරා විද්‍යාත්මක උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සොයා ගන්නා ලද එකක් වේ. මෙයට උදාහරණ ලෙස ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය, පිඟන් බඩු වැනි ගල් මෙවලම්, බොත්තම් හෝ තුවක්කු වැනි ලෝහමය වස්තු හා ආභරණ හා ඇඳුම් පැලඳුම් වැනි පුද්ගලික අලංකරණ ආයිත්තම් දැක්විය හැක. අනෙකුත් උදාහරණවලට මනුෂ්‍ය නවීකරණයේ සලකුණු පෙන්වන අස්ථි, උඳුනෙන් ගන්නා ලද ගිනි ගල් හෝ ආහාර සඳහා යොදා ගන්නා පැළ කිරීමේ ද්‍රව්‍ය ඇතුළත් වේ.
මානව කෘති, පහත දැක්වෙන ආකාරයේ පුරා විද්‍යාත්මක සන්දර්භ හෝ ප්‍රබව ඕනෑම එකකින් පැමිණිය හැක.
·	මෘත දේහයක් සමඟ මිහිදන් කර ඇති (සුසාන භූමි භාණ්ඩ) ·	කසල ගොඩවල් හෝ අනෙකුත් ගෘහස්ථ සැකසුම් වැනි ඕනෑම අංගයකින් ·	නිධාන ·	භාර ඔප්පු කිරීමේ පූජා
මානව කෘති, භූ ස්ථරික අංග වැනි පුරා විද්‍යාත්මක වාර්තාවල ප්‍රධාන අංගවලින් වෙනස් වන අතර ඒවා ජෛව කෘති හෝ පරිසර කෘතිවලින් එන උඳුන්, මාර්ග හෝ තැන්පත් හෝ අවශේෂ වැනි මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල සුචල නොවන අ‍වශේෂ වන අතර බීජ හෝ මනුෂ්‍ය අස්ථි වැනි අනෙකුත් ජීවී පටක මඟින් නිර්මාණය කරන ලද පුරා විද්‍යාත්මක අවශ්‍යතාවලට වස්තු විෂයන් වේ.
මිනිසා මඟින් චලනය කර ඇති නමුත් වෙනස් කර නොමැති වස්තු මැනුපෝට් (Manuports) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. උදාහරණවලට භුමිය තුළට ගෙන එන මුහුදු බෙල්ලන් හෝ ජලයෙන් එපිට තබන ලද රවුම් පබළු ඇතුළත් වේ.
මෙම වෙනස් වීම් සාමාන්‍යයෙන් පැහැදලි නොවේ. උදාහරණ ලෙස සත්ව සැකිල්ලකින් ඉවත් කර ගන්නා ලද අස්ථියක් ජෛව කෘතියක් වන නමුත් ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් කාවද්දා ඇති අස්ථියක් මානව කෘතියක් වේ. ඒ හා සමානවම ශෛලමය වස්තු පිළිබඳව යම් විවාද පවතී. එනම් එම ශෛලමය වස්තු මානව කෘති එසේත් නැතිනම් මිනිසා විසින් භාවිතා කළ ස්වාභාවික සංසිද්ධිවල ප්‍රතිඵල ලෙසින් බිහි වූ දෙයක් ද යන්නයි.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Artifact_%28archaeology%29
දර්ශනවාදය
දර්ශනය හැදින්වීමක‍්‍
ප්‍රවර්ගය:දර්ශනය ප්‍රවර්ගය:දර්ශනවාදය
කොරියාවේ ගෝජොං
‍ගෝජොං හෙවත් ග්වංමු අධිරාජයා (8 සැප්තැම්බර් 1852 – 21 ජනවාරි 1919) යනු කොරියානු ජොසොන් රාජවංශයේ විසිහයවන රජු වන අතර, ඔහු එහි අවසාන අධිරාජයාට පෙර අධිරාජයා වේ.
ජොසොන් රාජවංශයේ රජ
1863දී ගෝජොං ජොසොන්හි සිහසුනට පත්වන විට ඔහු ළමා වියේ පසු විය. එබැවින් ඔහුගේ පියා වූ හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් (වඩාත් ප්‍රකටව දේවොන්ගුන්) ගෝජොං නිසි වියට එළඹෙන තෙක් වැඩබලන රජ ලෙස ක්‍රියාකළේ ය. 1860 දශකයේ මැද භාගයේ, හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය සහ දේශීය විදේශීය කතෝලිකයන්ට හිංසා කිරීම සඳහා මූලිකත්වය ගත්තේ හයුංසොන් දේවොන්ගුන් විසිනි. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රංශ ආක්‍රමණය සහ 1871 කොරියාව වෙත එක්සත් ජනපද ගවේෂණය සඳහා ඍජුවම හේතු විය. සේවොන්ගුන්ගේ පාලන සමයේ මුල් කාලයේ රාජ්‍යත්වයේ සංකේතය වූ ග්යොංබොක්ගුං මාලිගය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සිදු විය. දේවොන්ගුන්ගේ සමයේ ජොසොන් පක්ෂ දේශපාලනය විශේෂයෙන්ම, සෝවොන් (පක්ෂ දේශපාලනයේ මූලිකයන් ලෙස ක්‍රියාකළ උගත් විද්වතුන්) සහ බලය අතැතිව තිබූ අන්දොං කිම් වංශය කොරියානු දේශපාලනයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම අතුගා දැමිණි.
1873දී, ගෝජොං සිය ඍජු රාජ්‍ය පාලනය ස්ථාපිත කරන බව නිවේදනය කළේ ය. ‍හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ගේ විශ්‍රාම ගැනීමත් සමග, ගෝජොංගේ අගබිසව වූ මින් අගබිසව (මරණාපරව මියොංසොං අධිරාජිනිය ගෙස හැඳන්විණි) රාජසභාවේ සම්පූර්ණ පාලනය සියතට ගත්තේ ඇගේ පවුලේ සාමාජිකයන් මාලිගයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ තනතුරුවලට පත් කරමිනි.
බාහිර පීඩනයන් සහ අසමාන ගිවිසුම්
19වන සියවසේ ක්විං චීනය සහ ජපානය අතර පැවති මතභේදය හේතුවෙන් 1894-1895 අතර කාලයේ පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය ඇති විය. මෙම යුද්ධයේ බොහෝ අවස්ථා සිදු වූයේ කොරියානු අර්ධද්වීපය තුළ ය. මේ වන විට මෙයිජි ප්‍රතිෂ්ඨාපනයෙන් පසු බටහිර යුධ තාක්ෂණය අත් කරගත් ජපානය, 1876දී ගංග්හ්වා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට ජොසොන් රාජ්‍යයට බලකළේ ය. ඒ අනුව, මසුන්, යපස්, සහ අනෙකුත් ස්වාභාවික සම්පත් සොයන මුවාවෙන් ජපනුන් කොරියාව තුළට ඇතුළු වන්නට විය. එමගින් අර්ධද්වීපය තුළ දැවැන්ත ආර්ථිකයක් ගොඩනැගුණු අතර, මෙය ජපන් අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර ආසියානු ව්‍යාප්තියේ ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි.
කොරියාව, විදේශ රටක් සමග අත්සන් කළ පළමු අසමාන ගිවිසුම ලෙස ගංග්හ්වා ගිවිසුම සැලකෙයි. එමගින් කොරියාවේ සිටි ජපන් පුරවැසියන්ට බිහිදෙස් අයිතීන් හිමි වූ අතර, කොරියානු රජයට ජපානය සහ විදේශ රටවල් සමග වෙළඳමට බුසන්, ඉන්චොන් සහ වොන්සන් වරායයන් විවෘත කිරීමට සිදු විය. මෙම පළමු අසමාන ගිවිසුමත් සමග, කොරියාව අධිරාජ්‍යවාදී බලවේගවල පහසු ගොදුරක් බවට පත් විය. පසුව මෙම ගිවිසුම හේතුවෙන් ජපානය විසින් කොරියාව ඈඳගන්නා ලදී.
ඉමෝ කැරැල්ල සහ ගස්පින් කුමන්ත්‍රණය
1884 දෙසැම්බර් 4 දින, විප්ලවවාදීන් පස්දෙනකු විසින් ගප්සින් කුමන්ත්‍රණය ආරම්භ කළ අතර, පැරණි අමාත්‍ය විරෝධී කුඩා හමුදාවකින් යුතු වූ මොවුන්ගේ අරමුණ වූයේ ගෝජොං රජු සහ මින් රැජින අල්ලා ගැනීමටයි. දින 3කට පසු මෙම කුමන්ත්‍රණය අසාර්ථක විය. කිම් ඔක්ග්‍යුන් ඇතුළු මෙහි නායකයින් කිහිපදෙනෙක් ජපානය වෙත පලාගිය අතර, සෙස්සන්ට දඬවම් පමුණුවන ලදී.
ගොවි අරගල
පුළුල්ව පැතිරුණු දරිද්‍රභාවය 19වන සියවසේ ‍ජොසොන් රාජවංශය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑම් එල්ල කළේ ය. මෙම දිළිඳුභාවය හේතුවෙන් පහත් පාන්තිකයන්ගේ තත්ත්වය බෙහෙවින් පහත් විය. ඔවුනට ලැබුණේ ආහාර ස්වල්පයක් වන අතර ජීවත් වූයේ මඩ සහ දූවිල්ලෙන් පිරි වීදි අවට මුඩුක්කුවල ය. සාගත, දරිද්‍රභාවය, ඉහළ බදු සහ පාලන පන්තියේ දූෂණ ආදි හේතූන් ගණනාවක් හේතුවෙන් 19වන සියවසේ ගොවි අරගල ගණනාවක්ම ඇති විය. ගෝජොංට පෙර සිටි රජවරුන් විසින් 1811–1812 අතර කාලයේ හොං ක්යොං-නේගේ මූලිකත්වයෙන් ප්යොංගන් පළාතේ පැවති අරගල මර්දනය කොට තිබිණි.
1894දී, දොංහක් ගොවි විප්ලවය නැමැති තවත් මහා කැරැල්ලක් ඇති වූ අතර මෙය රාජ්‍ය-විරෝධී, යැංබැන්-විරෝධී සහ විදේශ-විරෝධී මුහුණුවරක් ගත්තේ ය. මෙම කැරැල්ල මර්දනය කිරීම සඳහා, ජොසොන් රජය ජපානයේ හමුදා ආධාර පැතී ය. මෙලෙසින් කොරියාව ක්‍රමයෙන් ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් වන්නට විය. අවසානයේ විප්ලවය අසාර්ථක වුවද, බොහෝ ගොවීන්ගේ අපහසුතාවන්ට විසඳුම් ලෙස ගැබෝ ප්‍රතිසංස්කරණය ඉදිරිපත් විය.
මින් අගබිසවගේ ඝාතනය
1895දී, ජපන් නියෝජිතයන් විසින් මින් අගබිසව ඝාතනය කරන ලදී. කොරියාව වෙනුවෙන් පත්කළ ජපන් අමාත්‍යවරයා වූ මියුරා ගොරෝ විසින් මෙය ඇයට එරෙහිව සැලසුම් කරන ලද්දකි. ජපන් හිතවාදී කොරියානු සෙබලුන් යටතේ පැවති සෝල්හි ග්යොංබොක්ගුං වෙත් ඇතුළු වූ ජපන් නියෝජිතයන් පිරිසක් මාලිගය තුළට කඩා වැදී අගබිසව ඝාතනය කළහ. මෙයට හේතුව අගබිසව විසින්, කොරියාව තුළ ජපන් බලපෑම්වලට එරෙහිව රුසියාවේ හෝ චීනයේ ආධාර ලබා ගැනීමට උත්සාහ දැරීමයි.
කොරියාවේ ජපන්-ප්‍රතිරෝධී මතය
1895දී ජපානය විසින් චීන-ජපන් යුද්ධය ජය ගැනීමත් සමග, කොරියානු රජය කෙරෙහි ජපන් බලපෑම තවත් තීව්‍ර විය. ගැබෝ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ මින් රැජිනගේ ඝාතයත් සමග කොරියාව තුළ ජපන්-විරෝධී මතවාද ඉස්මතු වන්නට විය.
ඇතැම් කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් මෙන්ම ගොවීන් පවා එකතු වී කොරියානු නිදහස දිනා ගැනීම සඳහා 60කට අධික සාර්ථක ධර්මිෂ්ට හමුදා සංවිධානය කළහ. මෙම හමුදාවන් දොංහක් ව්‍යාපාරයෙන් පසුව ගොඩනැගුණු ඒවා වන අතර, එමගින් නොයෙකුත් කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාර බිහි විය.
රුසියානු තානාපති කාර්යාලයේ කොරියානු රාජකීය පිළිසරණ
1896 පෙබරවාරි 11දින, ගෝජොං රජු සහ කිරුළහිමි කුමරු ආරක්ෂාව පතා ග්යොංබොක්ගුං සිට සෝල්හි රුසියානු තානාපති කාර්යාලය වෙත පලාගියහ. එහි සිට ඔවුහු වසරක පමණ කාලයක් රාජ්‍ය පාලනය කළ අතර, මෙම සිදුවීම රුසියානු තානාපති කාර්යාලයේ කොරියානු රාජකීය පිළිසරණ ලෙස හඳුන්වයි.
අධිරාජ්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කිරීම
1897දී, විදේශ බලපෑම් මෙන්ම නිදහස් සංවිධාන මගින් මෙහෙයවූ මහජන මතය හේතුවෙන් ගෝජොං රජු නැවත ග්යොංබොක්ගුං (වර්තමාන දොක්සුගුං) වෙත පැමිණියේ ය. එහිදී ඔහු විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය පිහිටුවූ බව නිවේදනය කළ අතර, ග්වංමු (හංගුල්: 광무, හන්ජා: 光武) (අරුත, "දිදුලන සහ රණකාමී") නැමැති නව යුග නාමයක් හඳන්වා දුන්නේ ය. මෙලෙසින් මිං රාජවංශය බිඳවැටුණු සමයේ සිට කොරියාව ක්විං චීන අධිරාජ්‍යයට දැක් වූ ඓතිහාසික පරාධීනභාවය අවසන් විය. ග්වංමු අධිරාජයා යන නාමය ආරූඪ කරගත් ගෝජොං රජු, රාජ්‍යයේ පළමු අධිරාජයා මෙන්ම කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රවේණි උරුමකරු බවට පත් විය.
මෙය ඈත පෙරදිග පැවති සම්ප්‍රදායික චීන පඬුරු කප්පම් ක්‍රමය අහෝසි කළේ ය. අධිරාජ යන නාමය ආරූඪ කරගැනීමෙන් කොරියාව ක්විං ඡීනය හා සම තත්ත්වයේ පසු වූ බව අදහස් කෙරිණි. එය නාමිකව 1895දී පැවසූ පරිදි "සම්පූර්ණ" නිදහසක් කොරියාවට හිමි කරදුන්නේ ය.
කොරියාවේ අධිරාජයා
1897දී ගෝජොං විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමග, චීනය සමග පැවති රටේ සම්ප්‍රදායික පඬරු කප්පම් ක්‍රමය අවසන් විය. ඔහු අසාර්ථක ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ දැරී ය.
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
දේශීය දියර කිරි.
මෙම වමාරා කන සතුන්ට අද්භූතජනක කෑම දිරවීමේ පද්ධතියක් ඇත. එමගින් උන් කෑමට ගන්නා රළු සත්ව ආහාර නිරායාසයෙන් කිරි බවට පත්කරන බැවින් අඩු සම්පත් ප්‍රමාණයක් ඇතිව කටයුතු කරන ගම්බද ගොවියාට පවා කිරි නිෂ්පාදනයට පහසුවෙන් හවුල් වියහැක. පසුගිය දශක කිහිපය තුළ කිරි හා මස් පරිබෝජනයත් ඒ සඳහා ඉල්ලූමත් සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී ඇත. මෙම තත්වය දියුණු වෙමින් පවතින රටවලටම විශේෂිත වන අතර එය පශු සම්පත් විප්ලවය ලෙස හඳුන්වන මට්ටමට වර්ධනය වී ඇත.
කොරියාවේ ගෝජොං
කොරියාවේ අධිරාජයා
1904-5 අතර කාලයේ, රුසියානු ජපන් යුද්ධයේ දී ජපානය තීරණාත්මක ජයග්‍රහණයක් හිමිකරගත්තේ ය. 1905දී කොරියාව සහ ජපානය අතර ඇති කරගත් ආරක්ෂක ගිවිසුම මගින්, කොරියාවට තිබූ ස්වාධීනත්වය අහිමි විය. මේ හේතුවෙන් ගෝජොං විසින් 1907 හේග් සාම සම්මේලනය වෙත් නියෝජිතයන් පිටත් කර හැරියේ, නැවත කොරියාවට ස්වාධීනත්වය ලබාගැනීම සඳහායි. ජපන් නියෝජිතයන් විසින් කොරියානු නියෝජිතයන්ට අවහිර සිදු කළ ද, අධෛර්යයට පත් නොවූ ඔවුහු පසුව පුවත්පත් සාකච්ඡා පැවැත්වූහ.
එක් නියෝජිතයෙක් ජපානයේ ආසියානු අපේක්ෂා පිළිබඳ මෙසේ අනතුරු හඟවයි: "එක්සත් ජනපදය ඈත පෙරදිග ජපානයේ ප්‍රතිපත්තියත්, ඉන් ඇමරිකානු ජනතාවට ඇතිවන බලපෑමත් වටහාගෙන නැත. ජපානය අනුගමනය ප්‍රතිපත්තිය නිසා අවසානයේ දී මුළු ඈත පෙරදිගම වානිජ සහ කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රවල පාලනය ඇගේ අණසකට නතු කරගත හැකි වනු ඇති. ජපානය, එක්සත් ජනපදය සහ මහා බ්‍රිතාන්‍යයට එරෙහිව කටයුතු කරයි. එක්සත් රාජධානිය ජපානය පිළිබඳ ඕනෑකමින් යුතුව පරීක්ෂාවෙන් නොසිටියහොත් ජපානය විසින් ඇමරිකානුවන් සහ ඉංග්‍රීසි ජාතිකයින් ඈත පෙරදිගින් පිටමං කිරීමට උත්සාහ දරනු ඇති."
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
ලෝකයේ කිරි නිෂ්පාදනයේ ස්වභාවය.
රටවල කාණ්ඩය              	  වෙඩරු	                      කේජු	   	         යොදය රහිත කරිපිටි         	පූර්ණ යොදය සහිත කිරිපිටි
කොරියාවේ ගෝජොං
කොරියාවේ අධිරාජයා
මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ජපනුන් ගෝජොංට සිහසුන අත්හැරීමට බලකළ අතර, ගෝජොංගේ පුත් සුන්ජොං සිහසුනට පත් විය.
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
ලෝකයේ කිරි නිෂ්පාදනයේ ස්වභාවය.
සංවර්ධිත රටවල	                    707.77(62.20)     99.08 (8.28)          43016(37.80)                         1097.12(91.72) සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල	                    869.79(59.62)     57.49 (3’63)         589.18 (40.38)                    124.76(96.37)
කොරියාවේ ගෝජොං
සිහසුන අත්හළ පසු
සිහසුන අත්හළ පසු, ජපනුන් විසින් ගෝජොං අධිරාජයාව දොක්සු මාලිගයේ නිවාස අඩස්සියේ තබන ලදී. 1910 අගෝස්තු 22 දින, ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම මගින් ජපානය, කොරියාව සිය අධිරාජ්‍යයට ඈඳාගත්තේ ය.
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
ලෝකයේ කිරි නිෂ්පාදනයේ ස්වභාවය.
(සම්පූර්ණ ගෝලීය ආනයනයට අදාළ ප්‍රතිශත අගයන් වරහන් තුළ දක්වා ඇත.) මූලාශ්‍රය-ආ.ස.සහ සං.සදහා සංවිධානය	(ශ්‍රේණි, 2008)
කොරියාවේ ගෝජොං
සිහසුන අත්හළ පසු
1919 ජනවාරි 21වන දින දොක්සුගුං මාලිගය තුළ දී ගෝජොං හදිසියේම මරණයට පත් විය. මියයන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 67කි. ජපන් නිලධාරීන්ගේ මෙහෙයවීමෙන් ඔහුට වස දී මරණයට පත්වන්නට ඇති බවට කටකතා මේ කාලයේ පැතිරගියේ ය. ඔහුගේ මරණය සහ අනුයාත අවමංගල්‍යය, ජපන් පාලනයෙන් කොරියානු නිදහස දිනාගැනීම උදෙසා වූ මාර්තු එක ව්‍යාපාරය සඳහා උත්ප්‍රේරකයක් විය. ඔහුගේ දේහය ඔහුගේ බිරිඳ භූමදාන කළ නම්යංජු නගරයේ හොංන්‍යුං (홍릉, 洪陵) රාජකීය සොහොනෙහි භුමදානය කරන ලදී.
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
ලෝකයේ කිරි නිෂ්පාදනයේ ස්වභාවය.
කිරි නිෂ්පාදිතයන් සඳහා ඉහළ යන ඉල්ලූම සපුරාලීමේදී ශ්රීා ලංකාව වඩ වඩාත් ලෝක කිරි වෙළඳපොළ මත යැපෙමින් සිටින තත්වයකට පත්ව ඇත. ආහාර හා කෘෂිකර්මාන්ත සංවිධානයට අනුව ආනයනයන් මත පදනම් වූ ඒක ශීර්ෂ දෛනික කිරි හා කිරි නිෂ්පාදිත සැපයුම් 1990 වර්ෂයේ ග්රෑෂම් 32.67 සිට 2005 වර්ෂයේ දී ග්රෑාම් 81 දක්වා වැඩි වී ඇත. මේ අනුව මෙම කාලය තුළ ආනයන මත රඳා පැවැත්ම 45% සිට 77% දක්වා වැඩි වී ඇත’.මෙහි ප්රකතිඵලයක් ලෙස ලෝක කිරි වෙළඳපොළේ උච්ඡාවචනයන් ශ්රීා ලංකාවට දැඩිව බලපා ඇත. වර්තමානයේ ලෝක කිරි වෙළඳ පොළේ පෙර නොවු විරූ විපර්යාසයන් නිරීක්ෂවණයට ලක් වී ඇත. විශේෂයෙන් ලෝක කිරි නිෂ්පාදිත මිල ගණන් 2002 සිට 2007 දක්වා හතර ගුණයකින් වැඩි වී ඇති අතර බොහෝ විද්වතුන් අපේක්ෂාි කරන පරිදි කිරි නිෂ්පාදිත මිල ගණන් අඛණ්ඩව ඉහළ යනු ඇත.
ලෝක කිරි වෙළඳපොළ ඇතැම් සුවිෂේශී ලක්ෂිණයන්ගෙන් සමන්විත වේ. ලෝකයේ ප්රෝධාන කිරි නිෂ්පාදන රටවල් පහ එනම් යුරෝපා සංගමය, එක්සත් රාජධානිය, ඕස්ට්රේදලියාව, නවසීලන්තය සහ ආජන්ට්නාව ලෝක කිරි නිෂ්පාදනයෙන් 40%කට පමණක් හිමිකම් කියන නමුදු ලෝක අපනයනයන්ගෙන් 80% කට වැඩි ප්රධමාණයකට දායක වෙයි. එම නිසා ජාත්යංන්තර කිරි වෙළඳාමේ ප්රාධාන අපනයනකරුවන් එනම් නවසිලන්තය, ඕස්ට්රේනලියාව හා යුරෝපා සංගමය අවශ්යකයෙන්ම විශාලතම නිෂ්පාදකයන් නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස නවසීලන්තය සාපේක්ෂුව කුඩා පරිමාණයේ නිෂ්පාදකයෙකු වන නමුදු ප්රයධාන අපනයනකරුවෙක' .2004-2006 කාලය තුළ සංවර්ධිත හා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල කිරි නිෂ්පාදනයේ වාර්ෂික වර්ධන වේගය පිළිවෙළින් 0.3% ්හා 4.0% විය.2003 වර්ෂයේදී සංවර්ධිත රටවල හා සංවර්ධනය වෙමින් පැවති රටවල ඒක පුද්ගල කිරි නිෂ්පාදන පරිභෝජනය පිළිවෙලින් 204.42 හා 49.29 විය. සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා බොහෝ රටවල පසුගිය දශකයේ ඇතිවු වේගවත් ආර්ථික සංවර්ධනය මගින් කිරි නිෂ්පාදිතයන් වැනි ඉහළ අගයක් ගන්නා ආහාර සම්බන්ධයෙන් විශාල ඉල්ලූමක් ජනිත කරනු ලැබ ඇත. 1990-2005 අතර කාලය තුළ ඉන්දියාව, බ්රරසීලය, නයිජීරියාව හා චීනය යන රටවල කිරි හා කිරි නිෂ්පාදිත ඒක පුද්ගල පරිභෝජනය පිළිවෙළින් 20% හා 300% ප්රදමාණයන්ගෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. ජාත්යාන්තර වෙළඳාම හා සම්බන්ධ ප්රරධාන කිරි නිෂ්පාදිතයන්ට බටර්, චීස් යොදය රහිත කිරිපිටි හා සම්පූර්ණ යොදය සහිත කිරිපිටි ඇතුළත් වේ. කිරි වෙළඳපොළෙහි සැපයුමෙන් සුළු ප්රොමාණයක් වන යොදය රහිත කිරිපිටි හා සම්පූර්ණ යොදය සහිත කිරිපිටි ප්රසධාන වශයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා රටවලට අලෙවි කෙරේ. ප්රමධාන කිරි නිෂ්පාදිත අපනයනකරුවන් වනුයේ යුරෝපා සංගමය, නවසිලන්තය හා ඕස්ට්රේිලියාවයි. 2007 වසරේ ලෝක කිරි අලෙවියේ ප්රකමුඛයා වූයේ යුරෝපා සංගමයයි.ආසියානු වෙළඳපොළට කේජු සහ වියළි නිෂ්පාදිත සපයන ප්රලධාන සැපයුම්කරුවන් වනුයේ ඕස්ට්රේ ලියාවේ හා නවසීලන්තයේ අඩු පිරිවැයක් යටතේ කිරි නිපදවන්නන්ය.
ශ්‍රී ලංකාවේ කිරි නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්රිදායක පසුබිම.
අතීත කාලයේ සිට මුදවන ලද කිරි සහ වෙනත් කිරි නිපැයුම් සඳහා කිරි නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් රුහුණ කීර්තියක් උසුලනු ලැබීය. කෙසේ වෙතත් දශක දෙක තුනක කාල පරාසය තුළ දකුණේ එළ හා මී ගව ගොවීන් කෙරේ මහත් අහිතකර බලපෑම් ඇති කරමින් දකුණු ශ්රීඑලංකාවේ කිරි නිෂ්පාදනය නොයෙකුත් හේතූන් නිසා පරිහානියට පත්වෙමින් පවතී. රටේ ගොවි ආර්ථිකයට ඉමහත් ලෙස දායක වන මිලියන හතරක් පමණ වන සුළු පරිමාණයේ ගොවීන් මත දකුණේ කිරි නිෂ්පාදනය රඳා පවතී. හම්බන්තොට දිස්ත්රි ක්කයේ සිදුකරන ලද සමීක්ෂවණයකින් හෙලිවූයේ සතුන් ඇති කිරීමේ යෙදී සිටින පවුල් අතරින් 76% ක් සතුව එළ ගවයන් ද 33% සතුව මී ගවයන්ද ඇත. එළ ගව පට්ටි අතරින් 90% ක පමණ එක් පට්ටියක සතුන් දහයකට අඩු ප්රීමාණයක් ඇති අතර 46% ක පමණ එක් පට්ටියක සතුන් පස්දෙනෙකුට වඩා අඩුවෙන් සිටී. දකුණු පළාතේ එළ හා මී ගවයන් ඉතා අඩු පහසුකම් යටතේ ඇති කරනු ලැබේ. දේශීය සතුන්ගෙන් ලැඛෙන කිරි ප්රවමාණය ඉතා අඩු වීම හේතුවෙන් පියස්සක්ලකි්රි මඩුවක් සහ සෙසු අත්යෙවශ්ය් පහසුකම් සහිත ගව මඩු දැක ගැනීම ඉතා දුෂ්කරය. අඩු පහසුකම් ඇති නිදැල්ලේ තණ කැවීමේ ක්ර මයට දේශීය සතුන් හැඩගැසී ඇති බැවින් අසල පිහිටි ලඳු කැලෑ, වනපෙත් සහ පුරන් බිම් තුළ සතුන් තණ කවමින් නිතරම පිරිවැය හා දුක්ගැහැට අවම කරගැනීමට ගොවීහු වෙර දරති. සාම්ප්ර්දායක කිරි කර්මාන්තයට අදාලව තණ කැවීමේ ක්රීම කිහිපයක් ඇත.
විශාල එළ හා මී ගව පට්ටි හිමි ගොවීහු ජනාවාසයන්ගෙන් දූරස්ථව පිහිටි රක්ෂිදත වන භූමි තුළ සතුන් ඇති කරති. ස්වභාවික තෘණ භූමි තුළ සතුන් තණ කවන අතර උදෑසන කරි දෙනුන්ගෙන් දොවාගන්නා කිරි ගවගාල් වෙත පැමිණෙන කිරි එකතු කරන්නන්ට ගොවීන් විසින් අලෙවි කරනු ලබයි. ස්වභාවික වන රක්ෂිුතයන් පිහිටා ඇති හම්බන්තොට දිස්ත්රිික්කයේ උඩවලව, සූරිය වැව සහ කිරි ඉබ්බන් ආර වැනි ප්රපදේශයන්හි මෙම ක්රහමය පොදුවේ භාවිතා වේ. උඩවලව හා බුන්දල වන රක්ෂි තයන්හි විශාල එළ හා මී ගව පට්ටි තණ බුදිනු දැක ගත හැකිය.
මුණසිංහ
ඔබට අවැසි ලිපිය තෝරාගන්න
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
ගම පදනම්ව තණ කැවීම
කුඩා හා මධ්ය ම පරිමාණයේ එළ හා මී ගව පට්ටි ඇති ගොවීහු තම සතුන් තණ කැවීම පිණිස වන රක්ෂිැතයන් වෙත ගෙන නොයති. ගම තුළ පිහිටි මාර්ග දෙපස සහ ලඳූ කැලෑ හා පුරන් බිම් තුළ දිවා කාලයේ තණ කැවීමෙන් අනතුරුව රාත්රී කාලයේ සතුන් ගාල්කර තැබීමට තම නිවෙස් ආසන්නයේ ඉදිකළ ගව ගාල් මොවුන් සතුය.
මුණසිංහ
ප්‍රවර්ගය:වක්‍රෝත්තිහරණ පිටු
කිරි ආශ්‍රිත නිශ්පාදන
වනපෙත් හා ගම පදනම්ව තණ කැවීම
මධ්යතම හා විශාල ප්රණමාණයේ ගව පට්ටි හිමි ගොවීහු මෙම ක්ර මය භාවිතා කරති. කුඹුරු පුරන්ව ඇති කාලයට වී අවිශිෂ්ටයන් සහිත කුඹුරුවල සතුන් මුදාහරින අතර වගා කන්නය තුළ තණ කෑම සඳහා සතුන් අසල පිහිටි වන රක්ෂිතතයන් කරා ගෙන යති. හම්බන්තොට දිස්ත්රිඳක්කයේ සූරියවැව සහ කිරි ඉබ්බන්ආරප්ර්දේශයේ විවිධ පෝෂණ ක්රබමයන්හි ව්යාරප්තිය.
පෝෂණ ක්‍රමය       	          එළ ගව පට්ටි ප්‍රතිශතය	          මී ගව පට්ටි ප්‍රතිශතය වනය පදනම් කරගත්. 0.0%                                        21.2% ගම පදනම් කරගත්. 82.8%	                                 21.2% වනය හා ගම පදනම් කරගත්. 17.2%	                                 51.6%
මූලාශ්‍රය-රුහුණු විශ්වවිද්යාිලයේ ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණ එළ ගව පට්ටි ගම මත පදනම්ව තිබිම සමග සසදා බැලීමේදී වනය පදනම් කරගෙන තණ කැවිමේ ක්රමමය මූලික වශයෙන් මී ගව පට්ටි සම්බන්ධයෙන් භාවිතාවන බව.
පශ්චාත් යටත් විජිත අවධිය තුළ ශ්රී ලංකාවේ කිරි හා කිරි ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන පරිභෝජනය.
ර්‍ශ්‍රි ලංකාව තුළ ඇති කිරි නිෂ්පාදනය මෙරට ඉල්ලුම සැපයීමට ප්රණමාණවත් නො‍වේ. 2007 වර්ෂයේ ශ්‍රී ලංකාවේ කිරි පරිභෝජනය මෙට්රිවක් ටොන් 612000ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. එය එක් පුද්ගලයෙකුට කිලෝ ග්රෑල.32 කි. 2007 වර්ෂයේ ශ්‍රී ලංකාව පරිභෝජනය කරන ලද කිරි වලින් නිපදවන ලද්දේ මෙට්රිණක් ටොන් 202000ක් පමණි. ඉතිරි මෙට්රික් ටොන් 410000ක් ආනයනය කීරීමට සිදූවිය. ශ්‍රී ලංකාවේ නිපදවනූ ලබන කිරි වලින් 56% ක්ම සැකසූම් කරුවන් විසින් එකතු කර ආනයනය කරන ලද කිරි සමඟ වෙළඳපොළට ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. ඉතිරි 44% ක්වූ මෙට්රික් ටොන් 88000ක් කිරි නිපදවන්නන් ස්වකීය පරිභෝජනය සඳහාත් අසල්වැසියන්ට අලෙවිකිරීම සඳහාත් යොදාගෙන ඇත.
ශ්‍රී ලංකා‍වේ පරිභෝජනය කරන කිරි වලින් 67% ක් හා වෙළඳපොළට ඉදිරිපත් කරන කිරි හා කිරි නිෂ්පාදන වලින් ආසන්න වශයෙන් 80% ක්ම සමන්විත වන්නේ ආනයනය කරන ලද කිරි වලිනි.දැනට මෙරට නිෂ්පාදනය කරන්නේ කිරි අවශ්‍යතාවෙන් 20% ක් පමණි. 2015 වන විට මෙය 50% ක් දක්වා වැඩි කර ගැනිමට අරමුණු කරගෙන ඇති නමුත් එය ළගා කර ගත නොහැකි බව පොදූ මතයයි. ශ්‍රී ලංකාෙවි කිරි නිෂ්පාදනය සමිපූර්ණයෙන්ම සිදූවන්නේ මිශ්ර කුඩා ගොවිපොළ වලය. මෙයින් සමහරක් ගෙවතු වශයෙන් සැලකිය හැක.1981 ජන හා සංඛ්යාළලේඛන දෙපාර්තෙමින්තුව විසින් කරනලද සංගණනයට අනුව රටතුළ ඇති 1791500 ක් වූ කුඩා ගොවිබිම් වලින් 22% ක්ම එළගවයින් හෝ මී ගවයින් හෝ එම දෙවර්ගයම හෝ ඇතිකර ඇත. ගොවිබිම් වලින් වැඩිප්රටමාණයක් මිශ්රි ගොවිබිම් ය. කිරි ගවයින් පමණක් ඇති කළ ගොවිබිම් තිබුණේ ස්වල්පයකි.
1980 දී වසරකට පුද්ගලයෙකු සදහා 1.59% ක් වූ ඒකපුද්ගල කිරි පරිභෝජනය 2006 දී 3.63% ක් දක්වා වැඩිවුණි. එම වැඩි වූ නිෂ්පාදනය සැපයීමට දේශීය කිරි ගොවියාට නොහැකි විය. මෙම කිරි අවශ්ය තාවයෙන් 25%ක් රටතුළ නිපදවන අතර ඉතිරි 75% පරිභෝජන අවශ්යඅතාව සපුරාලීම සදහා කිරිපිටි ආනයනය කරයි’ඒ සදහා රුපියල් මිලියන 11ක් වැය වේ. 2005-2006 වසරේ රෙටි මුළු කිරි නිෂ්පාදනය ලීටර් මිලියන 193 ක් හා 196.5 ක් විය. මෙම ප්රේමාණය එළකිරි වලින් මිලියන 162 සහ හා 164.9 ක් හා මීගව කිරි වලින් ලීටර් මිලියන 31 සහ 31.65ක් වේ.කිරි පානය කිරිම හා මුදවා ගැනීමට අමතරව සැකසිය හැකි කිරි නිෂ්පාදන රැසකි. ඊට බටර්ල චීස්ල ක්රීිම්ල යෝගටිල කිරමල වෙඩරුල ගිතෙල්ල පැණිරස කළ සම්පූර්ණ යොදය සහිත උකුකිරි වාෂ්පීකෘත කළ කිරිල සකසන ලද චීස්ල චීස් තැවරුම හා අයිස්ක්රීඋම් වේ.
පරිභෝජනයට ගන්නා ප්‍රධාන කිරි ආහාරය කිරි පිටි වීම නිසා කිරි වල වැදගත්කම වර්තමානයේ අඩුවෙන්මින් පවතී. කිරි පිටිමිල වැඩිවීම නිසා එයට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙන් නැවුම් කිරි වෙත යොමුවී ඇත්තේ නාගරික පරිසරයේ පාරිභෝගිකයන්ගෙන් කුඩා ප්‍රතිශතයකි.
අගනා ශක්ති ප්‍රෝටීන හා මේද කාබෝහයිට්රේඩ් විටමින් හා ඛනිජ ප්‍රභවයන් සහිත කිරි පෝෂ්‍යදායී ආහාරයකි.වඩාත් පුළුල් ලෙස පරිභෝජනය වන්නේ එළකිරිය. නොයෙකුත් සමාජ ආර්ථික ප්රිජාවිද්යාුත්මක සංස්කෘතික හා ආගමික සාධක හේතුකොටගෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ඒකපුද්ගල කිරි පරිභෝජනය වෙනස් වෙයි. කිරි හා කිරි නිෂ්පාදනයන්හි ස්වාභාවික තත්වය කෙරෙහි නිසි සැලකිල්ලක් ඇතිව නව තාක්ෂණික ශිල්ප ක්රනමයන්ඇතිකරමින් දේශීය කිරි නිෂ්පාදනයන්හි තිරසාර සංවර්ධනයක් ඇතිකරගැනීම වැදගත් ය. ආනයනයට වාර්ෂිකව රුපියල් බිලියන 18 ක් වැය වේ.දේශීය වශයෙන් නිෂ්පාදිත කිරි පරිභෝජනය කිරිම. පිටිවල සිට නැවුමිකිරි පරිභෝජනය කිරිම.කිරිිපිටි වල සිට නැවුමි දියරකිරි දක්වා හා වෙනත් වටිනාකමි එක්කළ නිෂ්පාදිත ලෙස කිරි නිෂ්පාදනය විවිධාංගීකරණය කිරිම යනාදී විවිධ මානයන් ඔස්සේ කිරි පරිභෝජනය කිරිම සදහා යොමුවිමට අපේ ආකල්පයන් වෙනස්කර ගනිම්න් දේශීය කිරි කර්මාන්තය සංවර්ධනය කළ යුතුය. මේ නිසා කිරි පරිභෝජනයට අප ආකල්ප වෙනස් කරමින් දේශීය කිරි කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරිම අවශ්‍යය වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ කිරි නිෂ්පාදනය පිළිබඳ ආර්ථික විශ්ලේෂණයක්
ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් විශාල සංඛ්යාාවක රටතුළ ඇති කිරි නිෂ්පාදනය එම රටවල ඉල්ලුම සැපයීමට ප්රේමාණවත් නොවේ. එම නිසා එම රටවලට කිරි හා කිරි ආශ්රිදත නිෂ්පාදන ආනයනය කිරීමට සිදූව ඇත. සංවර්ධිත රටවල වාර්ෂික ඒකපුද්ගල කිරි පරිභෝජනය අතිශයින් අධිකය. නමුත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ඒකපුද්ගල කිරි පරිභෝජනය දළ වශයෙන් කිලෝ ග්රෑම.40 කි. යුරෝපය තුළ හා යුරෝපීයයන් සංක්‍රමණය වූ උතුරු ඇමෙරිකාව ඔස්ට්රේ.ලියාව හා දකුණූ ආසියාව වැනි රටවලත් කිරි ඉතා ජනප්රි ය ආහාරයකි. මස් පරිභෝජනය අධිකව කරන නැගෙනහිර ආසියානු රටවල කිරි පරිභෝජනය අඩු නමුත් දැනට එම රටවල කිරි සඳහා ඇති ඉල්ලුම වැඩිවෙමින් පවතී.
2007 වර්ෂයේ ශ්රී ලංකාවේ කිරි පරිභෝජනය මෙට්රිාක් ටොන් 612000ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.එය ඒක පුද්ගලයෙකුට කිලෝ ගෑ.32 කි. ඉන්දියෙවි ඒකපුද්ගල කිරි පරිභෝජනය දළ වශයෙන් කිලෝ ග්රෑට.72කි. නේපාලයේ කිලෝ.ග්රෑි.40කි. පකිස්ථානයේ කිලෝග්රෑය.180කි. ඇමෙරිකාඑක්සත් ජනපදයේ කිලෝ ග්රෑු.234කි.
මේ අනුව ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ අඩුවෙන්ම කිරි පරිභෝජනය කරන රටක් බව පෙන්නුම් කරයි. එය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ඒකපුද්ගල කිරි පරිභෝජනය වන කිලෝ ගෑ.40ටත් වඩා අඩුයි. 2007 වර්ෂයේ ශ්රීන ලංකාව පරිභෝජනය කරන ලද කිරි වලින් නිපදවන ලද්දේ මෙට්රි ක් ටොන් 202000ක් පමණි. ඉතිරි මෙට්රිනක් ටොන් 410000ක් ආනයනය කීරීමට සිදූවිය. ශ්රීො ලංකවේ නිපදවනූ ලබන කිරි වලින් 56% ක්ම සැකසූම් කරුවන් විසින් එකතු කර ආනයනය කරන ලද කිරි සමඟ වෙළඳපොළට ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. ඉතිරි 44%ක්වූ මෙටි්රතක් ටොන් 88000ක් කිරි නිපදවන්නන් ස්වකීය පරිභෝජනය සඳහාත් අසල්වැසියන්ට අලෙවිකිරීම සඳහාත් යොදාගෙන ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ පරිභෝජනය කරන කිරි වලින් 67% ක් හා වෙළඳපොළට ඉදිරිපත් කරන කිරි හා කිරි නිෂ්පාදන වලින් ආසන්න වශයෙන් 80%ක්ම සමන්විත වන්නේ ආනයනය කරන ලද කිරි වලිනි .	වගුව 01
සමිපූර්ණ යොදය සහිත කිරිපිටි වල ජාත්යයන්තර මිල ගණන් ටොන්: ඇ.ඩො: 2000 -2007 දක්වා. වර්ෂය	        ජනවාරි	          ජුනි -ජූලි
2000	            1625	           1900 2001	             2075	           1637 2002	             1637	           1238 2003	             1637	           1772 2004	             1825	            2100 2005	             2225	            2250 2006	             2175             2100 2007	             2850	           4650
මූලාශ්‍රය -කෟෂිකාර්ම්ක අලෙවි සේවය එක්සත් ජනපදයේ කෟෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව
2007 වර්ෂයේ ආනයනය කරන ලද කිරි වල වටිනාකම රුපියල් බිලියන 19 කි.මේ අනුව පැහැදිළි වන්නේ අප විසින් කරනු ලබන අවම කිරි පරිභෝජනය සඳහාත් අපට කිරි ආනයනය කිරීමට සිදූවි ඇති බවයි. පසුගිය දශකය තුළ කිරි හා කිරි නිෂ්පාදන සඳහා රටතුළ 5%ක පමණ ප්රබමාණයකින් වාර්ෂිකව ඉල්ලුම වැඩිවී ඇති නමුත් නිෂ්පාදනය වැඩිවීමේ ෙවිගය 1.5% ක් විය විදේශීය උපදේශක ආයතනයක් වන භ්රෑපධ ආයතනය විසින් 2007 වර්ෂයේ නිකුත් කරඇති වාර්තාවකින් පෙන්නුම් කරන පරිදි මෙම තත්වය වෙනස් කිරීමට අප අපොහොසත් වූවොත් 2015 වනවිට මෙරටට කිරි හා කිරි නිෂ්පාදන ආනයනය කිරීමට රුපියල් බිලියන 30 ක් පමණ වියදමක් දැරීමට සිදූවිය හැක
ශ්රීම ලංකාවේ කිරි එකතු කිරීම හා කිරි සැකසුම් කිරිම සම්බන්ධව රාජ්ය් ප්රීතිපත්තියක් විධිමත්ව ක්රිියාත්මක කිරීම දැකිය නොහැක. කිරි ගොවියෝ සිය නිෂ්පාදනයන් සෘජුවම නිවාස වලට විකුණති. එමෙන්ම අසල්වැසි කඩවලටත් යෝගටි මුදවපු කිරි හා රසකැවිලි නිෂ්පාදනය කරන සුළු ව්යාාපාරිකයන්ටත් මෙම කිරි සෘජුවම සපයනු ලබන්නේ කිරි ගොවියන් විසිනි. මෙම අසංවිධානාත්මක කිරි වෙළදාම මුළු දේශීය කිරි නිෂ්පාදනයෙන් 45% කි. දෛනිකව ඉතිරි වන ලීටර් 300000 ක් පමණ ප්රීමාණය මධ්ය පරිමාණයේ හා මහා පරිමාණයේ සැකසුම් කරුවන් විසින් රටපුරා ඇති එකතු කිරීමේ මධ්යමස්ථාන හා ශීතකරණ මධ්ය ස්ථාන මගින් එකතු කරනු ලැබේ.
කිරි ආහාර ආනයනය කරන්නන් විසින් මූලික වශයෙන් සම්පූර්ණ යොදය සහිත කිරි හා කිරි නිෂ්පාදන ආනයනය කර විකුණනු ලබයි. වැඩි දෙනකු කිරි පිටි ආනයනය කරනු ලබන්නේ තොග වශයෙනි. පසුව ශ්රීය ලංකාවේ දී එම තොග නැවත ඇසුරුම් කොට විකුණනු ලැබේ. මෙරට කිරි පරිභෝගිකයන්ට කිරි නිෂ්පාදන ලබාගතහැකි ක්ර ම කීපයකි. එනම් අසල්වැසි කිරි ගොවියන් හා කිරි නිෂ්පාදන සමාගම්ය.මෙම සමාගම් කිරි පිටි හා බටර් වැනි ද්රසව්යන නිපදවීමට දේශිය කිරි මෙන්ම ආනයනික කිරි ද උපයෝගී කරගනී.
දැනට ශ්රී ලංකාවේ නිපදවනුයේ කිරි අවශ්ය තාවයෙන් 20% කි.2015 වන විට මෙය 50% දක්වා වැඩිකර ගැනීමට අරමුණු කරගෙන ඇති නමුත් එය ළගා කරගත නොහැකි බව පොදූ මතයයි. නමුත් කිරි නිෂ්පාදනය වැඩිකර ගැනීමට නව ඉලක්ක ගොඩනගාගෙන ඇත. මෙමගින් දෛනිකව එකතු කරන කිරි ප්රිමාණය ලීටර් 300000 සිට 650000 දක්වා වැඩි කර ගැනීමට අපේක්ෂා කරයි.එමගින් ඒක පුද්ගල කිරි පරිභෝජනය වැඩි කර ගැනීමට වඩා ආනයන කිරි ප්රීමාණ අඩු කර ගැනීමට කටයුතු කරයි.
1970 ගණන්වල මැද භාගයේදී ශ්රී‍ ලංකාවට විවෘත ආර්ථික ප්රරතිපත්තිය හදූන්වා දිමට පෙර කිරි ආහාර ආනයනය කරන ලද්දේ ඉතා මඳ වශවෙනි. නමුත් 1970 ගණන්වල ආර්ථිකය විවෘත කිරීමත් සමඟ මෙම තත්වය වෙනස් විය. සම්පූර්ණ යොදය සහිත හා රහිත කිරිපිටි ප්රමධාන කොට වූ කිරි වර්ග ආනයනය කිරීමට බහුජාතික සමාගම් ඇතුළුව නව ව්යාිපාරිකයන් කිහිප දෙනෙකුම ඉදිරිපත් විය. මෙම නිර්භාධිත කිරි ආනයනය නිසා දේශිය කිරි වෙළදපොළ සංයුතිය ඉක්මනින් වෙනස්විය.
63%ක් වූ දේශිය කිරි නිෂ්පාදනය24% ක් දක්වා අඩු වූ අතර ආනයන කිරි වෙළඳපොළ කිරි අවශ්යදතාව සැපයීමේ ප්ර්බල සාධකය බවට පත්ව ඇත.මේ අන්දමින් කිරි පිටි අලෙවිය අතිශයින් ලාභදායී ව්යා‍පාරයක් බවට පත්විය.කිරි පිටි ඇසුරුමි කරුවන් විසින් තමතමන්ගේ කිරිපිටි ප්රදචාරණය කිරීමට පටන්ගන්නා ලදී. දරුවන් සදහා කිරි වීදූරුවක් දීමත් වැඩිහිටියන් කිරි තේ පානයට යොමුවීමත් සාමාන්යද පවුලක දෛනික පුරුද්දක් බවට පත් විය. මේ නිසා ශ්රීය ලාංකිකයන්ට කිරි වැදගත් පරිභෝජන භාණ්ඩයක් බවට පත්විය.
වගුව 02 1970 - 2007 දක්වා ශ්‍රී ලාංකාවේ කිරි නිෂ්පාදනය සහ ආනයනය. වර්ෂය	නිෂ්පාදනය	කිරිපිටි ආනයනය (ටොන්) 1970	    -	                    12576 1979	     -	                    23433 1990	     -	                    29116 1998	177.09	            53610 1999	179.88	            54051 2000	181.4                 56814 2001	183.02	            52125 2002	183.20	            61929 2003	186.80	            62929 2004	190.29	           54018 2005	192.74	           52789 2006	196.62	           68101 2007	202.00	           61663
මූලාශ්ර්ය- 1996-2007 ජනගහන සහ සංඛ්යාක ලේඛන දෙපාර්තමේන්තුෙවි කෟෂිකාර්ම සංඛ්යා  ලේඛන සහ රේගු දෙපාර්තමේන්තුවේ 1970-2007 වෙළද සංඛ්යාර ලේඛනය.
ඉහත වගුවට අනුව වෙළදාම විනිමය පාලනය නිර්බාධ කිරිමත් සමග කිරිපිටි ආනයනය වාර්ෂිකව 5% කින් වැඩිවී ඇත. එහෙත් ජාතික කිරි නිෂ්පාදනය පසුගිය කාලය තුළ 1% කින් වැඩිවී ඇත. මෙම පසුගිය දත්තයන් පදනම් කරගෙන කරඇති ඉල්ලුම් පුරෝකථන අනුව කිරි නිෂ්පාදනය සඳහා ඇති ඉල්ලුම් හා දේශිය වශයෙන් නිපදවන දියර කිරි ප්රිමාණයත් අතර දැඩි පරතරයක් ඇත. මෙය අඩුකර ගත නොහැකි වුවහොත් ඉදිරි වර්ෂ 3-5 අතර කාලය තුළ කිරි ආනයනයට විශාල විදේශ විනිමය ප්රතමාණයක් අවශ්ය වේ.
1982 සංගණනයට අනුව රටතුළ සිටි එළගවයින් ලක්ෂ 1350000 සහ මී ගවයින් ලක්ෂ 555000 ක ප්රිමාණය 2002 සංගණනය වනවිට පිළිවෙළින් ලක්ෂ 12 හා ලක්ෂ 3 දක්වා අඩුවෙමින් පවතී. ගවයින්ගේ සංඛ්යාරව අඩුවීම බරපතල ගැටළුවක් නොවේ. ගැටළුව වන්නේ වැඩිදියුණු කළ ගවයින් හිඟවීම හා ඵලදායීතාවය අඩුවීමයි.
1978 ආර්ථිකය නිදහස් කරන විට ශ්රීඩ ලංකාව රුපියල් මිලියන 319ක කිරිපිටි ආනයනය කරමින් තිබුණි.ආර්ථිකය වර්ධනයත් සමඟ කිරිපිටි ආනයනය ඉහළ ගොස් ඇත. 2007 වන විට ආනයන වියදමින් 14% ක් කිරිපිටි ආනයනය සඳහායි. 2007 ඔක්තෝම්බර් වන විට කිරිපිටි ටොන් එකක මිල ඇ.ඩො.5300ක් ඉහළ මිලකට නැගි ඇත. නමුත් 2008 ජනවාරි වල එය ඇ.ඩො. 4800 සිට 4400 දක්වා පහත වැටුණි. කිරි පානය කිරිම හා මුදවා ගැනීමට අමතරව සැකසිය හැකි කිරි නිෂ්පාදන රැසකි.ඊට බටර්ල චීස් ලක්රී ම්ල යෝගටිල කිරමල වෙඩරුල ගිතෙල්ල පැණිරස කළ සම්පූර්ණ යොදය සහිත උකුකිරිල වාෂ්පීකෘත කළ කිරිල සකසන ලද චීස්ල චීස් තැවරුම හා අයිස්ක්රීඋම් වේ.
මෙරට සත්ව පාලන අංශය ද.දේ.නි. 1. 20%කට දායකවන අතර රටේ කිරි ඉල්ලුම විශාල වශයෙන් ආනයනය මත යැපේ. ශ්රී ලංකාව තුළ කිරි ගොවීන් මිලියන 400000 ක් ඇත.තවද මිලියන 2.45%කගේ ජීවන වෘත්තිය මෙය වේ.
ශ්රීත ලංකාව කිරි නිෂ්පාදනය ආශ්රී්තව විවිධ ගැටළු වලට මුහුණ දේ ඊට කිරි එකතු කිරිම හා කිරි සැකසුමි කිරීම පිළිබද ගැටළුව. කිරි ගොවියන් ප්ර මාණවත් නොවීම හා සතුන් ප්රකමාණවත් නොවීම අධික පිරිවැය ආහාර පිළිබද ගැටළුව.මහා පරිමාණ වශයෙන් ව්යා්ප්ත නොවීම කිරි නිෂ්පාදන කර්මාන්ත වර්ධනය නොවීම පශුවෛද්යණ ගැටළුව ආදිය දැක්විය හැක.මෙම ගැටළු විසදාගැනීමට ගෙන ඇති ක්රීීයාමාර්ගයන් අතර සැපයුම් වැඩිකර ගැනීෙමි ප්රනතිපත්ති ගත හැක.
එහිදි කිරි නිෂ්පාදනය වැඩිදියුණු කිරීම සදහා  කිරි නිෂ්පාදන ආයතන ශක්තිමත් කළ යුතුය.එහදී කෘතිම ජනන ක්රරම භාවිතය අභිජනන මධ්යතස්ථාන ඇතිකිරීම ගොවින්ගේ තාක්ෂණික දැනුම වර්ධනය කිරිම පශු වෛද්යව මධ්ය‍ස්ථාන ඇතිකිරිම වැනි ක්රීකයාමාර්ග ගත හැක’ මේ වනවිට පශු වෛද්යව මධ්යධස්ථාන 111 ක් දිවයින තුළ ස්ථාපිත වි ඇත. තවද කිරි නිෂ්පාදනය වැඩිදියුණු කිරීම සදහා රාජ්යි මූල්ය් ප්රසතිපත්තිය යටතේ ණය වැඩසටහන් ක්රීනයාවට නංවයි.මෙයට අමතරව අමුකිරි මිල ප්රපතිපත්තිය කිරි නිෂ්පාදන තරගකාරීව පවත්වාගෙන යාම නිෂ්පාදන අලෙවිය සඳහා නව ක්රමමෙවිද භාවිතය වැනි දෑ මගින් අනාගත නැවුම් කිරි පරිභෝජනය දේශිය වශයෙන් සපුරාගත හැක.
සාරාංශය හා නිගමනය.
රටේ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයේ හා ගැමි සංස්කෘතියේ පූර්ණ සංරචකයන් ලෙස කිරි ආශ්රීනත නිෂ්පාදනයන් සදහා ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා එළගව හා මී ගවයින් ඇතිකිරීම සිදු කෙරේ’ අතීතයේ උඩරට සමාජයේ සෑම නිවසකම එළගවයින් කිහිපදෙනෙකු ඇතිකිරීම දැකගත හැකි වුණි.
ආනයනය හා පරිභෝජනය කෙරේ අහිතකර බලපෑම් ඇති විය හැකි ආකාරයෙන් මෑත කාලීනව කිරි මිල ඉහළ යාම දේශීය පාරිභෝගිකයින් කිරි පිටි සදහා වැඩි කැමැත්තක් දැක්වීම රටපුරා අලෙවි දුෂ්කරතා හේතුවෙන් කුඩා පරිමාණ නිෂ්පාදකයින් නිපදවන කිරි පාරිභෝගිකයින් කරා ගෙනගොස් විකිණිමට නොහැකිනිසා දේශීය කිරි කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරිම අවශ්යමය වේ. එසේම වර්තමානය වන විට ලෝක කිරි නිෂ්පාදනය ඉහළ යමින් පවතී.එහෙයින් කිරි සදහා ඉහළ යන ඉල්ලුම සපුරාලීමේදී ශ්රීඉ ලංකාව වඩවඩාත් ලෝක වෙළදපොළ මත යැපෙමින් සිටී. මේ තත්වය නිසා ලෝක කිරි වෙළදපොළෙහි මෑත කාලීන වෙනස්කම් හේතුවෙන් මෙරට කිරි වෙළදපොළට යම් ආකාරයක බලපෑමක් ඇති වේ.
පසුගිය දශක කීපයක කාලය තුළ කිරි හා මස් සදහා විශේෂයෙන් දියුණු රටවල ඉල්ලුම ඉහළය. මෙම ඉල්ලුම සැපයීමට නිෂ්පාදනය වැඩි කළ යුතුය.මෙරට කිරි පරිභෝජනය දියුණු වෙමින් පවතින රටවල සාමාන්යටටත් වඩා අඩුය.පසුගිය දශක හතරක කාලය තුළ රජය විසින් කිරි නිෂ්පාදනය වැඩිකිරිම සදහා සඅලකිය යුතු ආයෝජනයක් කරඇති නමුත් කිරි නිෂ්පාදනය වැඩිකර ගත හැකිවූයේ ඉතා මද වශයෙනි. දැනට කිරි නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කුඩා ගොවිපොළ ක්ර මයෙන් හා ගෙවතු වගාවෙන් මෙරටට අවශ්ය කිරි නිපදවිය නොහැක. ඒ සදහා නව ක්රආම භාවිතා කළ යුතුය. රජය කිරි ගොවිපොළ සදහා ඉඩම් වෙන් කළ යුතුය. නිෂ්පාදන හා සේවා සැපයීම යන අංශ දෙක වෙනුවෙන් පෞද්ගලික අංශය සම්බන්ධ කරගත යතුය. ඉන්දියාව නේපාලය හා පකිස්ථානය කරන්නාක් මෙන් කිරි නිෂ්පාදනය සදහා මී ගවයින් යොදාගත යුතුය.
කිරිපටිටි පාලනයට අදාළව පවතින නොයෙක් ක්රනම (උදාහරණ ලෙස නිදැල්ලේ තණ කැවීමේ ක්රයමය වැනි) බාධාවන් හේතුවෙන් මෙරට කිරිපටිටි පාලනය අසාර්ථක වී ඇත.උසස් කළමණාකරණ පිළිවෙළවල් අනුගමනය කරන ලද්දේ වුවද ඌන සඵලතාවක් ඇති සතුන් ආර්ථිකමය ඵලදාවක් ලබා නොදේ.මේ අනුව කිරි කර්මාන්තයේ සංවර්ධනය සදහා එළගව හා මී ගවයන්ගේ ජාන විභව්ය තාවන් වර්ධනය කිරිම ර්ණේමායිමි බිම් හා භාවිතයට නොගෙන ඇති බිම් තෘණ වගාව සදහා යොදාගැනීම,කිරි නිමවුම හා අලෙවි යාන්ත්රනණ කළමණාකරණ දියුණූ කිරිම වැනි සූක්ෂම කළමණානරණ පුරුදූ වෙත ගොවීන් යොමුකිරිම සහ සෙෘඛ්යා රක්ෂිත හා ගුණාත්මක බවින් යුත් කිරි නිෂ්පාදනයන් සදහා ගොවින්ගේ දැනුම දැයුණු කිරිම අත්යතවශ්යත වේ.
වර්තමානය වන විට කිරිපිටි ඇතුළු සියලු ආහාර වල මිල ගණන් ජාත්යයන්තර වෙළදපොළෙහි අධික ලෙස ඉහළ යාමෙන් දේශිය කිරි සදහා තරගකාරී ඉල්ලුමක් ඇති විය.මෙය දේශිය කිරි නිෂ්පාදනය වැඩි කිරිමට අනගි අවස්ථාවකි. මේ නිසා කිරි ගොවියන් මෙන්ම පෞද්ගලික කිරි සකසන අංශය ද නව ආයෝජන ඇති කරමින් කිරි නිෂ්පාදනය වැඩි කළ යුතුය.
950
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ඉවාරිස්ටුස් පාප්වහන්සේ
Pope Evaristus 97-106 Bishop of Rome Bethlemen Syria Saint Evaristus Pope Martyr Saint Alexander I Saint Sixtus I Saint Telesphorus Saint Hyginus Saint Pius I Saint Anicetus Saint Soter
IIවන එලිzසබෙත් රැජින රාජ්‍ය නායක වන/වූ ස්වෛරීය රාජ්‍යයන්
Fiji is a unique case, having become a republic through a military coup in 1987, but its Great Council of Chiefs continues to recognise Elizabeth II as queen, or Paramount Chief, though this is only as a ceremonial title, with no role in government at all. Her reign over the United Kingdom includes the fourteen British overseas territories and the Crown Dependencies.
{{Legend|#addfad|වත්මන් රාජධානි}} {{Legend|#7BA05B|අතීත රාජධානි}} {{Legend|#d0f0c0|රජගේ පදවිනාමය පමණක් පිලිගන්නා ජනරජ (ෆීජි)}}
Models of stress management
ගනුදෙනු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගොඩ නැගුණු ආකෘතිය
ඵලදායි මානසික ආතති පාලන වැඩසටහනක් ඇති කිරීම සදහා මුලික වශයෙන් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මානසික ආතතිය පාලනය කිරීමට මුලිකවන සාධක හදුනාගැනීම සහ මෙම ඉලක්ක සාධකයන් සදහා ඵලදායි ලෙස ප්‍රතික්‍රියා දැක්විය හැකි ක්‍රමෝපායන් හදුනා ගැනීම අවශ්‍ය වේ. ලාසර්ස් සහ ෆෝක්මන්ගේ විග්‍රහ කිරීමට අනුව මානසික ආතතිය පුද්ගලයෙකු සහ ඔහුගේ බාහිර වටපිටාවේ ඇති වන ගනුදෙනුවක් ලෙසට විග්‍රහ කර ඇත. මෙම ආකෘතිය මගින් ඇති වූ සංකල්පයක් වනු‍ෙය් මානසික ආතතිය යනු ඒ සදහා හේතු වන සාධකයන් කෙතරම් දුරට තක්සේරු කරන්නේ ද යන වග සහ යම්කිසි පුද්ගලයෙකු ගැටළු සහගත අවස්ථාවක් සදහා මුහුණදීම සදහා ඔහු තුළ ඇති සම්පත් කෙතරම් දුරට භාවිතා කරන්නේ ද යන්න මත පදනම් වය. මෙම ආකෘතිය මගින් මානසික ආතතිය සහ ඒ සදහා හේතු වන සාධකය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය බිදදමා ඇති අතර එමගින් යෝජිතව ඇත්තේ ඇතිවන්න‍ා වූ ගැ‍ටළුව ධනාත්මකව සහ අභියෝගාත්මක එකක් ලෙස විනා තර්ජනයක් ලෙස බාර නොගෙන තමාට එම ගැටළුව සදහා මුහුණදීමට ප්‍රමාණාත්මක හැකියාවක් ඇති බවට ආත්ම විශ්වාසයක් ඇති නම් මානසික ආතතිය පාලනය කිරීම ගැටළුක් නොවන බවයි. මානසික ආතතියට ලක්වූ පුද්ගලයන් ගැටළු සදහා ප්‍රතික්‍රියා දක්වන ආකාර වෙනස් කිරීමෙන් සහ ඒ සදහා මුහුණදීමට ඔවුන් තුළ ඇති ආත්ම විශ්වාසය වැඩිදියුණු කර ගැනීමට හැකියාව ලබාදීම මගින් එවන් පුද්ගලයන් හට ඇතිවන මානසික ආතතිය අවම කර ගැනීමට උපකාර කළ හැකිය.
සෞඛ්‍ය සාක්ෂාත් කරණය / සහජ සෞඛ්‍ය ආදර්ශ
ඉහත කී සංකල්පයන් සොයාගෙන ඇත්තේ මානසික ආතතිය ඒ සදහා හේතු වන යම්කිසි දෙයක් නිසාම අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම ඇතිවන්නක් නොවන බව යන සිද්ධාන්තය  මත පදනම්වයි. යම්කිසි ගැටළුවක් සදහා පුදුගලයෙකු මුහුණ දෙන ආකාරය සහ එය විදදරා ගැනීමට ඔහු තුළ ඇති හැකියාව පිළිබදව අවධානය යොමු කිරීමට මෙමගින් එම අවස්ථාවේ දී අදාල පුද්ගලයාගේ ඇතිවන සිතුවිලි පිළිබදව අවධානයක් යොමු කෙරේ. මෙහිදී සදහන් වනුයේ පීඩාකාරී බාහිර වටපිටාවන් සදහා පුද්ගලයෙකු දක්වන ප්‍රතිචාර සදහා හේතු වනුයේ එම අවස්ථායව් දී ඔහු හෝ ඇය තුළ ඇති වන සිතුවිලි මාලාව අනුව බවයි. මෙම ආකෘතිය මගින් විග්‍රහ කරන අන්දමට මානසික ආතතිය ඇති වනුයේ පුද්ගලයෙකුට ඇති වන ගැටළු අනාරක්ෂිත බව සහ සෘණාත්මක සංකල්ප යන මානසික පෙරනය තුළින් ගමන් කිරීමෙන් පසුවය. තවද මානසික සුවතාවය ඇති වනුයේ අවට ලෝකය කෙරෙහි නිෂ්චල මනසකින් සහ අභ්‍යන්තර ප්‍රඥාවකින් යුතුව සාමාන්‍ය අවබෝධයක් ඇති අවස්ථාවන්හිදීය.
මෙම ආකෘතිය මගින් විග්‍රහ කරන අන්දමට ආතතියට ලක්වූ පුද්ගලයන් හට අනාරක්ෂිත අවස්ථාවන්හි දී තමාට ඇතිවන සිතුවිලි පිළිබද අවබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකියාව ලබාදීමෙන් සහ ධනාත්මක සංකල්පයන් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීමෙන් ඔවුන්ගේ ආතතිය අඩු කළ හැකිය.
තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය පිළිබඳ උපාධි පාඨමාලාව
කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයීය පරිගණක අධ්‍යයනායතනයේ තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය පිළිබඳ උපාධි පාඨමාලාව (BICT)
පාඨමලාව සදහා අයදුම් කිරීමෙන් පසු අයදුම්කරුවන් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයීය පරිගණක අධ්‍යයනායතනය මගින් පවත්වන තෝරගැනීමේ පරීක්ෂණයකට ඉදිරිපත්විය යුතුය. මෙයින් සමත්වන හා අවශ්‍ය කඩයිම් ලකුණු සපුරණ සිසුන් 80 දෙනෙකු වසරකට පාඨමාලාව සදහා තොරාගැනේ.
පාඨමාලාවේ සමාන්‍ය උපධිය වසර තුනකින් පිරිනමන අතර විශේෂ උපධිය සදහා වසර හතරක් සම්පුරණ කල යුතුය.
මුල් හරප්පානු අවධිය
මුල් හරප්පානු රවි අවධිය (අසල පිහිටි රවි ගංගාව අනුව නම් තබන ලද) කි පූ3300  සිට කි පූ 2800 දක්වා පැවතුණි. එය බටහිර පිහිටි ගංඟාර් - හක්රා ගංඟා නිම්නයේදි හදුනාගත් හක්රා අවධියට සම්බන්ධ අතර මොහොන්දෝ ජාරෝ අසල පකිස්ථාන්, උතුරු සින්ද් හි ප්‍රදේශයක් අනුව නම් තබා ඇති කොට් ඩිජි අවධියට පෙර අවධියක්ය. “ඉන්දු ලිපියේ” මුල්ම උදාහරණ කි පූ3000 පමණ සිට දක්න‍ට ඇත.
මුල් කාලීන ගම් සංස්කෘතියේ මේරූ අවධිය පකිස්ථානය රේමන් ඩෙරි හා අම්රි මගින් නිරූපණය කරයි. කොට් ඩිජි මේරූ හරප්පානු අවධිය දක්වා වු අවධිය නිරූපණය කරන අතර බලකොටු මගින් කේන්ද්‍රගත කරන බලය හා ක්‍රමක් ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන ජීවිතයේ නාගරික තත්ත්වය නිරූපණය කළ මෙම මට්ටමේ තවත් නගරයක් ඉන්දියාවේ හක්රා නදිය අසල කලිබන්ගන්හි සොයා ගෙන ඇත.
වෙළද ජාල විසින් මෙම සංස්කෘතිය අනෙක් සම්බන්ධ ප්‍රාදේශීය සංස්කෘතින් හා ලපිස් ලැසුලි හා කැටයම් නිර්මාණය සදහා වු අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය ඇතුළත් දුරස්ථ අමුද්‍රව්‍ය ප්‍රභව සමග සම්බන්ධ කළේය. මෙම කාලය වන විට ගම්මාන වැසියන්ට මුං, තල, රටඉදි හා කපු වැනි ගෘහස්ත වගාමෙන්ම මී හරකුන් ඇතුළත් විවිධ සතුන් ද අයත් විය.
පරිණත හරප්පානු අවධිය කි පූ 2600 වන විට මුල් හරප්පානු ජනාවාස විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන බවට පත්වී තිබුණි. එවැනි නාගරික මධ්‍යස්ථාන අතරට පකිස්ථානයේ හරප්පා හා මොහොන්දෝ ජාරෝ හා ඉන්දියාවේ ලොතාල් ඇතුළත් වෙයි. සම්පුර්ණයෙන්ම ඝාගර් හා ඉන්දු ගංඟා හා එය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වල නගර හා ජනාවාස 1052 ක් සොයා ගෙන තිබිණි.
කි පූ 2500 වන විට වාරි මාර්ග විසින් ප්‍රදේශය පරිවර්තනයකට ලක් කළේය.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Indus_Valley_Civilization#Early_Harappan
මිහින්තලය කණ්ඨක චෛත්‍යය
ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුර මිහින්තලා පුදබිමෙහි ඉදිකොට ඇති කණ්ඨක චෛත්‍යය මෙරට උසස් ගනයේ ආයක (වාහල්කඩ) කිහිපයක් දක්නට ලැබෙන චෛත්‍යයක් වේ.