cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සංස්කෘතිය
සංස්කෘතික කම්පනය
සංස්කෘතික කම්පනය යනු එක් සංස්කෘතියක සමාජානුයෝජනය ලැබූ පුද්ගලයෙකු ඊට වඩා වෙනස් සංස්කෘතික ව්‍යුහයක් සහිත සමාජයකට ගියවිට එම පුද්ගලයාට තමාට නුහුරු සංස්කෘතිය තුල අද්දකින සිදුවීම් ඇසුරින් මානසිකව කම්පනයකට අපහසුතාවයකට පත්වීමයි.උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලාංකික සිංහල සංස්කෘතිය තුල හැදුනු වැඩුනු පුද්ගලයෙකු චීනයට ගියහොත් චීන ජාතිකයන් ආහාරයට ගන්නා බටර් යොදා බැදූ කෘබි සතුන් ආහාරයට ලැබිය හැක.මැලේසියාව වැනි රටකදී සර්පයන් ගෙන් සැදූ සුප් ලැබිය හැත අරාබියේදී නම් ඔටුමස් බැටළු මස් වැනි සිංහල සංස්කෘතිය තුල කොහෙත්ම ආහාරයට නොගන්නා දේ ලැබීමට පුළුවන.එසේම ලාංකික ගැමි සමාජයක හැදුනු වැඩුනු කාන්තාවකට බටහිර රටකට ගියවිට අඩ නිරුවතින් මුහුදු වෙරළක හෝ පිහිනුම් තටාකයක නෑමට සිදුවිය හැක.පුරුෂයෙකුටද එසේ අඩ නිරුවත් කාන්තාවන්ද ගැවසෙන මුහුදු වෙරළ වැනි ස්ථානවල අඩ නිරුවත්ව නෑමට සිදුවනු ඇත.මෙයාකාරයට තමා කොහෙත්ම මීට පෙර සමායොජනයවූ සංස්කෘතික ව්‍යුහයට බොහෝ වෙනස් ගුණාංග සහිත සමාජයකදී පුද්ගලයන් දැඩි කම්පනයකට පත්වේ.මාහා සංස්කෘතීන් සම්බන්දව පමනක් නොව උප සංස්කෘතීන් සමබන්දවද මෙසේය.
සංස්කෘතික සරිය
මෙම සංකල්පය ක්ලාර්ක් වයිලස්(1870-1947) සමාජ මානව විද්‍යාඥයා විසින් හදුන්වා දෙනලදී.මෙමගින් ඔහු සංස්කෘතික විසරණය සිදුවන ආකාරය පෙන්වා දෙයි.එනම් එක්තරා භූගෝලීය ප්‍රදේශයක පවතින සමානතා මත ඒ ආශ්‍රිත සංස්කෘතීන්වල පොදු සංස්කෘතිකාංග විසරණයවී ඇතිබවයි.මේ සංස්කෘතිකාංග අතර ජීවිකා වෘත්තිය ආහාර වැනි අංගවල සමානකම් දක්නට ලැබේ.මෙය සංස්කෘතික සරිය නමින් හදුන්වයි.උදාහරණ ලෙස උතුරු පැසිෆික් වෙරළ ආසන්න ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනයා ගේ ප්‍රධාන ජීවිකා වෘත්තිය සැමන් මසුන් මැරීමයි.අැමසන් හා කැරිබියන් දූපත් වාසීන්ගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය මංඤොක්කා වගාවයි.දකුණු ආසියා රටවල ප්‍රධාන ආහාරය බත්ය.මෙයාකාරයෙන් එක්තරා භූගෝලිය සීමාවක් තුල ජීවත්වන විවිධ සංස්කෘතීන්වලට අයත් සමාජ අතර සංස්කෘතිකාංගයන්ගේ සමානතාවයක් දක්නට ලැබේ.
සංස්කෘතිය හා සමාජය
සමාජයක් යනු යම් නිශ්චිත ප්‍රදේශයක ජීවත්වන ජන වර්ගයක් හෝ කිහිපයක් පොදු සංස්කෘතියක් හා දේශපාලන ස්වාධීනත්වයක් සහිතව වාසය කිරීම හා අන්තර්ප්‍රජනන ක්‍රියාවලියක් පැවතීම යනුවෙන් සරලව අර්තකතනය කලහැකිය.මානව හා සමාජ විද්‍යාඥයන් මෙවන් සමාජ 03 දක්වයි.එනම් මෙම සෑම සමාජයකටම පාහේ ඔවුන්ට අනන්‍ය සංස්කෘතියක් පවතී.
සංස්කෘතිය හා ශිෂ්ටාචාරය
මානව විද්‍යාඥයන් මුල් යුගයේදී සංස්කෘතිය හා ශිෂ්ටාචාරය සමාන කොට සැලකූබව පෙනේ කොස් වෙතත් පසුව මාවන හා සමාජ විද්‍යාඥයන් සංස්කෘතිය හා ශිෂ්ටාචාරය යනු එකක් නොව වෙනස් සංකල්ප දෙකක් බව තේරුම් ගත්හ.ඒ අනුව සෑම ශිෂ්ටාචාරයකටම සංස්තෘතියක් ඇති අතර ශිෂ්ටාචාරගත නොවූ සමාජයකටද සංස්කෘතියක් ඇත.ශිෂ්ටාචාරය පිළිබද බටහිර නිර්වචනය අතීතයේ දී මානවකේන්ද්‍රණවාදීවිය.ඔවුන් බටහිර නොවන සියලු සංස්කෘතීන් ශිෂ්ටාචාරගත නොවූ සංස්කෘති ලෙස අර්තකතනය කළහ.
සංස්කෘතිය හා පෞරුෂය
පෞරුෂය පිළිබද විවිධ නිර්වචන පවතී.පෞරුෂය යනු පුද්ගලයෙකු තමන් අවට පරිසරයට අනුකූලව හැඩගැසීම තීරනය කරන්නාවූ මනෝ කායිත පද්ධතීන්ගේ ගතික සංවිධානයයිˈයනුවෙන් ජී.ඩබ්ලිව් ඔල්පෝට්(1879-1967) පවසයි.තවත් සරලව ගතහොත් පුද්ගලයෙකු ගේ හැසිරීම අන් අයට පෙනෙන ආකාරය පෞරුෂය ලෙස අර්ත ගන්වයි.යම් පුද්ගලයෙකුගේ චර්‍යා පද්ධතිය තීරණය වීමට ඔහු සමාජානුයෝජනය ලබන සංස්කෘතිය ඍජුවම බලපායි.ඇතැම් පුද්ගලයින් අසවලාට පෞරුෂයක් ඇත.අසවලාට පෞරුෂයක් නැත ආදී වශයෙන් පුද්ගල බද්ධ සාධකමත පෞරුෂය වැරදි අයුරින් තේරුම්ගෙන ඇති අයුරු දක්නට ලැබේ.එහෙත් මානෝවිද්‍යාඥයන්ට අනුව සෑම පුද්ගලයෙකුටම පෞරුෂයක් ඇත.පෞරුෂය යනු සංකල්පීය නිර්මිතයකි.
පුද්ගලයාගේ පෞරුෂය සමාජයෙන් සමාජයට වෙනස් වෙයි.පුද්ගලයා සමාජානුයෝජනය ලබන සංස්කෘතිය අනුව ඔහුගේ පෞරුෂය ගොඩනැගෙයි.ප්‍රකට මානව විද්‍යාඥවරියක්වන මාග්‍රට් මීඩ් විසින් නිව්ගිනියාවේ මුණ්ඩුගුමාර් හා ඇරපේශ් ගෝත්‍රිනයන් ඇසුරින් සිදුකරන ලද පරීක්ෂණය මේයට හොද උදාහරණයකි.එකම වනාන්තරයක් තුල සමාන ගූගෝලීය පිහිටීමක් ඇති පරිසරයක සිටිමින් එහෙත් සංස්කෘතිකමය වශයෙන් වෙනස් සංස්කෘතීන්හි සමාජානුයෝජනය වීම මත එකිනෙකට වෙනස් පෞරුෂ ලක්ෂණ පෙන්වීම මෙහිදී දක්නට ලැබේ.මුණ්ඩුගුමාර් ගෝත්‍රිකයන් ඉතා කලහකාරී ආක්‍රමණශ්‍රීලී අකාරුණික පුද්ගලයන්වූ අතර ඇරපේශ් ගෝත්‍රිකයන් ඉතා සාමකාමී කරුණාබර පිරිසක්විය.මුණ්ඩුගුමාන් ගෝත්‍රික මවුවරු තම දරුවන්ට කිරිදුන්නේ තමාට කැමති මොහොතක මිද දරුවාට අවශ්‍ය අවස්තාවල නොවීය.මුණ්ඩුගුමාර් ළදරුවන් කුසගින්නේ දැඩිවේලාවක් සිටීහ.ඔවුන්ට තම මවගෙන් හෝ වෙනත් වැඩිහිටියන්ගේ ආදරය නිසි අයුරින් නොලැබීය.කුඩා අවදියේ සිටම තම දෙමාපියන්ගේ කෘෘර දණ්ඩනයන්ට භාජනයවීමට සිදුවිය.ඔවුන්ට සැමවිටම තම වැඩිහිටියන්ගේ කලකෝලාහල අද්දකින්නට ලැබේ.එහෙත් මීට සපුරා වෙනස් ලක්ෂණ ඇරපේශ් ගෝත්‍රික වැඩිහිටියන් අනුගමනය කළහ.ඔවුන් තම දරුවන්ට ආදරයෙන් සැළකීය.
සංස්කෘතික ගැටුම්
එකම සමාජයක සංස්කෘතීන් කිහිපයක් නියොජනය කරන ජනවර්ගයන් ඇතිවිට සංස්කෘතික නොගැලපීම් මුල්කරගෙන ගැටුම් ඇතිවේ.උදාහරණ ලෙස ඉන්දීය සමාජයේ හින්දු භක්තිකයන් ගේ පූජනීය සත්වයෙකුවූ ගවයා එම සමාජයේම සිටින මුස්ළිම් බැතිමතුන් තම ආහාරය සදහා මරාදමයි.මෙහදී මෙම කරුණ මුල්කරගෙන හින්දු භක්තිකයන් තුල මුස්ළිම්වරුන් කෙරේ ද්වේශයක් හටගනී.එසේම නේපාලයේ හා ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවල හින්දු හා බෞද්ධයන් අතර ගැටුම් ඇතියන්නේ බිලිපූජා මුල්කරගෙනය.හින්දූන් මස් පිණිස සතුන් මරා නොදැම්මද බිලිපූජා සදහා මහා පරිමානයෙන් ගවයන් එළුවන් ආදී සතුන් මරාදමයි.අවිහිංසාවාදී ඉගෙනුමක් අදහන බෞද්ධයන් මෙය දැඩිලෙස විවේචනය කරති.බටහිර රටවල ප්‍රොතෙස්තන්ද ආචාර දර්ම හදුන්වාදීමත් විද්‍යාෙව් දියුණුවත් නිසා සාම්ප්‍රධායිත ආගමික සංකල්පයන් අතහැර දමමින් ජීවත්වන කතොලික හා ක්‍රිස්තියානි ජනයාත් තවමත් දැඩිලෙස ආගමික මතයන්හි එල්බගෙන සිටින මුස්ළිම්වරුන් අතරද සංස්කෘතිකමය ගැටුම් ඇතිවේ.කතොලික ක්‍රිස්තියානි බැතිමතුන් තම අභිමතය පරිදි ඇඳුම් භාවිත කරද්දී මුස්ළිම්වරු තවමත් තම සාම්ප්‍රධායික ඇඳුම්ම භාවිත කරයි.
වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය
thumb|වික්ටොරියානු සංස්කෘතික යුගයේ බටහිර යුරෝපා සමාජවල කාන්තාවන්ගේ ඇඳුම් වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය යනු බටහිර යුරෝපා රටවල 20 සියවසයට පෙර පැවති සංස්කෘතියයි.මෙකල යුරෝපා සමාජයේ පාලන බලය හිමිකරගෙන තිබුනේ රදළයන් හා පූජකවරුන් විසිනි.විශේෂයෙන් මෙකල ආගමික සංස්තාව ඉතා ප්‍රබල තත්වයක් ඉසිලීය.මෙහිදී පාලකයා තොරාගනු ලබන්නේ දෙවියන් වහන්සේ විසින් බවත්.රජු දෙවියන්ගේ නියොජිතයා දෙවියන් වහන්සේ ගේ කැමැත්ත අනුව පුරවැසියා රජුට යටතිවිය යුතු බවත් වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය තුල ඉගැන්වීය.මීට අමතරම මහජනයාගේ සෑම ක්‍රියාවකටම පාගේ අසීමිතව ආගමික සංස්තාවේ බලපෑම් පැවතිණ.මිනිසාගේ ජීව විද්‍යාත්මක ආශයන් දැඩිව අසීමිත ලෙස ශික්ෂණය කිරීමට ආගමික සංස්තාව මැදිනත්විය.විශේෂයෙන් ලිංගික ආශයන් සදහා දැඩි තහංචි වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය තුල දක්නට ලැබිණ.එක විවාහ පමණක් සිදුකිරීම.සෑම විවාහයක්ම දෙවියන් ඉදිරියේ එනම් පල්ලියතුල සිදුකිරීම.දෙවියන් විසින් එක්කල දෙදෙනකු දේව කැමැත්ත අනුව දෙවියන් විසින් වෙන්කරන තුරු එනම් මරණය දක්වාම එකට සිටීම.කාන්තාවන්ගේ ඇඳුම් හොදින් ශරීරය වැසෙක පරිදි අඳීම ආදිය විය.එකල බටහිර යුරෝගීය කාන්තාවන්ගේ ප්‍රධාන අඳුම වූයේ ගවුමයි.එය බිම ගෑවෙන තරම් දිගකින් හා මහත කොළරයකින් සමන්විත විය.බොහෝවිට කාන්තාවන් හිස් පළදනාවත් පැළදීය.පුරුෂයන්ගේ අඳුම දිග කලිසමක් හා අත් දිග හෝ කොට කමිසයක්විය.වර්තමානයේ මෙන් නොව ශරීරය හොදින් ආවරණය වන සේ මෙම ඇඳුම් ඇදීමට වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය තුල ඉගැන්වීය.කෙසේ වෙතත් මෙම සංස්කෘතිකාංග බටහිර ජාතීන් විසින් පෙරදිගට හඳුන්වා දුන්නේ ඔවුන් ශිෂ්ට සමපන්න බවත් අනෙකුත් බටහිර නොවන ජාතීන් අශිෂ්ට බවත් පවසමින් මානවකේන්ද්‍රණවාදී දෘෂ්ටිකෝණයක පිහිටාය.පෙරදිග ජාතීන් ද වික්ටොරියානු සංස්කෘතියට අවනත කරගැනීමට විවිධ උපක්‍රම යෙදීය.කෙසේ වෙතත් මෙම වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය 20 වන සියවසයෙන් පසු බටහිර සමාජයෙන් අභාවයට ගිය අතර පෙරදිග රටවල එය මුල්බැස ගත්හ.
දුගීභාවයේ සංස්කෘතිය
දුගී භවයනු සමාජයක ජීවත්වන පුද්ගලයන්ද තම දෛනික ජීවිතයේ මූලික අවශ්‍යතා පවා හරිහැටි සපුරා ගැනමට නොහැකිවීම යැයි සරලව දැක්විය හැකිය.මෙම දුගීබව පාදක කරගිමින් එයට අනුගතව නිර්මානය වන සංස්කෘතිය දුගීභවේ සංස්කෘතිය ලෙස හදුන්වයි.ඔස්කා ලුවිස් නම්වූ සමාජ මානව විද්‍යාඥයා විසින් ලතින් ඇමරිකානු රටවල දුගී භාවයෙන් පෙළෙන සංස්කෘතීන් අධ්‍යනයට ලක් කරමින් මෙම සංකල්පය ඉදිරිපත් කරන ලදී.මෙලෙස දුගී භාවයෙන් පෙළෙන සමාජවල ජීවත්වන පුද්ගලයන් කාලයක් තිස්සේ මෙයට අනුගතවීම හේතු කොටගෙන එය ඔවුන්ට ආවේණික සංස්කෘතියක් සේ සළකමින් එය තුලම ඇලී ගැලී සිටිමින් එයින් මිදීමට උස්සාහ නොගනිමින් ජීවත්වෙයි.වැඩිහිටි සාමාජිකයන් තම බාල පරම්පරාවද එම සංස්කෘතියටම අනුගත කරනවා විනා එම තත්වයෙන් ගොඩ ඒමට උවුන් දිරිමත් නොකරයි.ඇතැම් රාජ්‍යයන් විසින් මෙසේ දුගීබවෙන් පෙළන පුද්ගලයන් එයින් මුදා ගැනීමට නොයෙක් උස්සාහ කළද එවන් උස්සාහයන් බොහෝමයක් මෙම දුගී බවේ සංස්කෘතියට අනුගතවීම හේතුවෙන් නිෂ්පල කාරනා බවට පත්විය.උදාහරණ ලෙස මොවුන්ට නිවාස ලබාදුන්විට ඔවුන් ඒවා තවත් අයට විකුණා ඒවා නැවත තමා සිටින මුඩුක්කු වෙතයයි.ආහාර සළාක දුන්විට ඒවාද විකුණා අනවශ්‍ය කටයුතුවල යොදවයි.ස්වයං රැකියා කිරීමට ණය ලබාදුන් විට එය එදිනෙදා කටයුතු සදහා වියදම් කර ණය ගෙවාගැනීමට නොහැකිත තවත් කරදරයේ වැටෙයි.මේ ආකාරයට මෙවන් දුගී බවේ සංස්කෘතියට ඇදවැටුනු සමාජයක් නිසි සමාජ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණයකින් තොරව සිදු කරන බොහෝ සංවර්ධන ක්‍රියාදාමයන් අසාර්තක වෙයි.
සංස්කෘතිය හා භාෂාව
මානවයාගේ සන්නිවේදන විධි ක්‍රම අතරින් වඩාත් ප්‍රභලතම සන්නිවේදන විධි ක්‍රමය වන්නේ භාෂාවයි. මේ හේතුවෙන් අනිවාර්යයෙන්ම භාෂාව සහ සංස්කෘතිය අතර සබදතාවයක් පවතී.
කිසියම් සංස්කෘතියක් තුල අංග රැසක් පවතී. එනම් කලාව, සාහිත්‍ය, ආකල්ප, ඇදහිලි හා විශ්වාස, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර, නීතිය, සිතුම් පැතුම්, ආචාර ධර්ම මෙන්ම භාෂාව ද සංස්කෘතියට අයත් අංගයක් වේ.
භාෂාව යනු යම් සංස්කෘතියක් තුල පවතින අංගයක් නොව සංස්කෘතියේ ප්‍රධානතම අංගයකි. එයට හේතුව අනෙකුත් සෑම සංස්කෘතිකාංගයක්ම භාෂාව මත රදා පැවතීමයි. මෙම සම්බන්දතාවය විද්වත් අදහස් තුලින්ද පෙන්වා දිය හැකිය.
" භාෂාව යනු සංස්කෘතියෙහි මූලිකම අංගයයි. සංස්කෘතියක ගති ස්වභා හදුනා හැනීමට ඇති හොදම මාර්ගය ද ඒ සංස්කෘතිය සතු භාෂාවේ ගති ස්වභා හදුනා ගැනීමයි. භාෂාව යනු සංස්කෘතිය පිළිබිඹු කරන කැටපතක් වැනිය. සංස්කෘතියක් සතු භාෂාව දකින්නා ඒ සංස්කෘතිය ද හොදින් දකී. " -වාග් විද්‍ය මාහාචාර්‍ය ජේ.බී.දිසානායක-
සංස්කෘතිය හා සංවර්ධනය
රටක් සංවර්ධනය කිරීමේදී ඇති ප්‍රබල බාධකයක් වන්නේ සංස්කෘතියයි.සංස්කෘතිය බොහෝවිට සංවර්ධනයට එරෙහිව නැගී සිටීයි.එමනිසා සාම්ප්‍රධායික සංස්කෘතීන් අනුගමනය කරන රජ්‍යයන් දියුණු වෙමින් පවතින රාජ්‍යයන් ලෙසත් ආගම හා සංස්කෘතික බැමි ලිහා විද්‍යාව තුලින් ලෝකය දුටු රජ්‍යයන් දියුණු රටවල් බවටත් පරිවර්තනය වී පවතී.ව්‍යවාහාරික සමාජ විද්‍යාඥයන් විසින් සංවර්ධනයට එරෙහිව නැගී සිටින සංස්කෘතික බාධක කිහිපයන් පෙන්වාදෙයි.
සංස්කෘතිය හා කාන්තාව
thumb|වැන්දඹු ස්ත්‍රියක් ඇගේ සැමියා දැවෙන දරසෑයට දමා මරාදැමීම දැක්වෙන සිතුවමක්ග බොහෝ සාම්ප්‍රධායික සංස්කෘතීන් තුල කාන්තාවට හිමිවන්නේ ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි.බොහෝ සංස්කෘතීන් මගින් ස්ත්‍රීන්ගේ මානව අයිතිවාසිකම් අමු අමුවේ උල්ලංගනය වන ආකාරය දක්නට ලැබේ.ඇතැම් සංස්කෘතීන්වල ගැහැණු දරුවකුගේ උපත අවාසනාවන්ත සිදුවීමක් ලෙස සලකා ළදරු අවධියේදීම මරා දමයි.උදාහරණ ලෙස යනොමාමෝ වැනි ප්‍රාථමික සමාජවල මෙන්ම ඉන්දියාව අරාබි රටවල් දැක්විය හැත.විශේෂයෙන් හින්දු හා ඉස්ලාම් ආගම් අදහන සංස්කෘතීන්වල කාන්තාවන්ගේ සමාජ තත්වය ඉතා ඛෙදජනකය.ඔවුන්ට ආගමික සමාජීය නිදහස අහිමිවී ඇත.ස්වාධීන තීරණ ගැනීමට අවසර නැත.
ලිංග ඡෙදනයˌකන්‍යාභාවයˌසතිපූජාවˌළමා විවාහˌදෑවැද්ද ගැහැණු දරුවන් ළදරුවියේදී මරා දැමීම වැනි සංස්කෘතිකාංග මගින් දැඩි පීඩනයකට කාන්තාවන් පත්වෙයි.ලිංග ඡේදනයේදී කාන්තාවන්ගේ ලිංගික අවයවයන්හි සංවේදී කොටස් එනම් යෝනි තොල් හා භගමනිය කපාදැමීම සිදුවේ එයින් කාන්තාවන්ට දැඩි කායික හා මානසික පීඩාවන් ඇතිවේ.මෙම සංස්කෘතිකාංගය ඇතැම් රටවල නීතිය මගින් තහනම් කර ඇත.කෙසේ වෙතත් සාම්ප්‍රධායික සමාජවල මෙය තවමත් ක්‍රියාත්මකවේ‍ෙ.කන්‍යාභාවය නම් සංස්කෘතිකාංගය මගින් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම කාන්තාවන්ට පමණක් තහංචි කෙරේ.ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගයේදී රුධිරය පිටවීම මගින් කන්‍යාභාවය නිගමනය කරයි.මෙහි විද්‍යාත්මක පදනමක් නැතිබව කායික විද්‍යාඥයන් පවසයි.ඇතැම් කාන්තාවන්ට උපතින්ම කන්‍යාපටලය පිහිටා නොමැති බවත් ඇතම් හදිසි අනතුරු හා ශල්‍යකර්ම නිසාද කන්‍යාපටලය බිදීයාහැකිබවත්.ස්වං වින්දනයේදී යෝනිමාර්ගයට ඇතැම් ද්‍රව්‍ය අතුළුකිරීමේදීද කන්‍යාපටලය බිදීයාහැකිබවත් වෛද්‍යවරුන් පවසයි.කෙසේ වෙතත් ඇතුම් සංස්කෘතීන්තුල කන්‍යාභාවයට ඉහළ වටිනාකමක් ලබාදී ඇත.බොහෝ රටවල පවතින නීතීන් අනුව විවාහයට පෙර ස්ත්‍රියක් කන්‍යාවියකවී සිටීම අනිවාර්‍ය නැත.එය දික්කසාදයට හේතුවක් ලෙස දැක්විය නොහැකිය.සතිපූජාව යනු විශේෂයෙන් ඉන්දියානු කලාපයේ දක්නට ලැබෙන සංස්කෘතිකාංගයකි.මෙහිදී විවාහක ස්ත්‍රියක් තම සැමියා මියගියපසු ඔහු දැවෙන දරසෑයට පැන සියදිවිනසාගත යුතුය.ස්ත්‍රිය එයට කැමතිවීම හෝ අකමැතිවීම අදාල නොවේ.ඇය ගිලිමැලයට පැනීම ප්‍රතික්ෂේප කලහොත් අවට සිටින පුද්ගලයන් ඇයව බලහත්කාරයෙන් ගිනිමැලයටදමා පුළුස්සා මරාදමයි.මෙම සත්පූජාව සිදුකිරීම ඇතැම් අවස්ථාවලදී අනිවාර්‍ය නැත.උදාහරණ ලෙස යුධ සෙබළෙකු යුධ භූමියේදී ජීවිතය පූජාකලහොත් ඔහුගේ භාර්‍යයාවට සතිපූජාව සිදුකිරීම අනිවාර්‍ය නොවේ.තවද ළදරු වයසේදී මහළු පුරුෂයෙකු හා විවාහවන දැරියකටද තම පුරුෂයා මියගියවිට සතිපූජාව සිදුකිරීම අනිවාර්‍ය නොවේ.ඔවුන්ට නැවත විවාහයක් සිදුකරගැනීම තහනම අතර මුළු ජීවිත කාලයම දේව දාසියක් ලෙස වෘත සමාදන්වීමට සිදුවේ.සතිපූජාව වෛෂ්‍යා ස්ත්‍රීන්ට අදාල නොවේ.ළමා විවාහ මුස්ළිම් හා හින්දු අන්තවාදී සංස්කෘතීන්වල බහුලව ක්‍රියාත්මකවෙයි.මෙහිදී කුඩා දැරියකට මහළු පුරුෂයෙකු විවාහ කරදීම හා කුඩා දරුවන් දෙදෙනකු විවාහකරදීම සිදුවේ.මේ සදහා ආගමික සංකල්ප දුප්පත්කම කන්‍යාභාවය දෑවැද්ද වැනි ඍජුවම බලපානබව මානව විද්‍යාඥයන් පෙන්වාදෙයි.දෑවැද්ද සංකල්පය දකුණු ආසියානු හා යුරෝපීය සමාජවල පවතින සංකල්පයකි.සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල මෙය ප්‍රබල සංස්කෘතික බාධකයක් ලෙස පවතී.දෑවැද්ද සදහා වත්කම් නැති කාන්තාවන් අවිවාහකව සිටීමට හා විවාහයෙන් පසු දෑවැද්ද පිළිබද ප්‍රශ්න නිසා කාන්තාවන්ට හිංසා කිරීම හා මරාදැමීමටද ඇතැම් සංස්කෘතීන්වල සිදුවේ.ගැහැණු දරුවන් ළදරුවියේ දී මරා දැමීම ඇතැම් ප්‍රාථමික සමාජවල හා ඇතැමු දියුණුවෙමින් පවතින රටවල සිදුවේ.ඇතැම් අවස්ථාවල ළදැරියක් ඉපදුනවිට ඇයට කිරීදීම ප්‍රතික්ෂෙපකිරීම මගින් එසේත් නැතිනම් අමානුෂික ලෙස මරණයට පත්කිරීම සිදුවේ.තවත් ඇතැම් රටවල ගැහැණු ළදරුවන් කලල අවස්තාවේදීම ගබ්සාව මගින් නූපන් බිළිදියන් මරාදමයි.
යොමුව
ප්‍රවර්ගය:සමාජ විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:මානව විද්‍යාව
මකාගේ යලක්
Mal mama
වික්ටෝරියා ජලාශය
මහවැලි ව්‍යාපාරයට අයත් ජලාශයකි.
විදුලි බලාගාරය
ජලාශයේ ජලය, මීටර 5646ක දිගින් යුතු උමඟක් හරහා බලාගාරය වෙත ගෙනයනු ලැබෙන අතර, එහි මිටර 6.2ක බැගින් විශ්කම්භය සහිත කො‍ටු දොරවල් (penstocks) 3ක් පවතී. මෙම කො‍ටු දොරවල් මීටර 190ක ශුද්ධ ජල පීඩනයක් නිර්මාණය කර ටර්බයින 3 කට (මෙගාවොට් 70ක හා කිලෝවොට් 12.5ක) ජලය නිකුත් කරනු ලැබේ. මෙයට වාර්ෂිකව ගිගාවොට් පැය 780ක් දක්වා විදුලිය නිපදවීමේ හැකියාව පවතී.
ගැලරිය
ප්‍රවර්ගය:වික්ටෝරියා ජලාශය ප්‍රවර්ගය:ජලාශ - ශ්‍රී ලංකා
රක්ෂණ වර්ග
ව්‍යාපාර වලට එල්ල වන ඕනෑම ආකාරයේ අවධානමක් ආවරණය කිරීම ව්‍යාපාර රක්ෂණය ලෙස හැඳින්වේ. මූලික ව්‍යාපාර රක්ෂණ වර්ග වන්නේ
A විවිධ වර්ග වලට අයත් වෘත්තිමය වගකීම් රක්ෂණය (වෘත්තිමය වන්දි පූර්ණ රක්ෂණය) B ව්‍යාපාර හිමිකරැවන්ගේ ඔප්පුව (Bop ) ,ව්‍යාපාර හිමිකරුවෙකුට අවශ්‍ය වන සියළුම ආකාරයේ ආවරණ මෙහි ඇතුළත් වේ.
සෞඛ්‍ය රක්ෂණය හා දන්ත රක්ෂණය
බොහෝ සංවර්ධිත රටවල රජය විසින් සෞඛ්‍ය සඳහා රක්ෂණ වර්ග හඳුන්වා දී ඇත.
සෞඛ්‍ය රක්ෂණ ඔප්පු නිතරම පෞද්ගලික වෛද්‍ය ගාස්තු ගෙවනු ලබයි.එසේ ගෙවනු ලබන්නේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය හෝ මහජන මුදලින් ක්‍රියාත්මක වන වෙනත් ආයතනයක් ඔවුන්ට මුදල් නොගෙවන්නේ නම් පමණි.දන්ත රක්ෂණය ‍ෙසෟඛ්‍ය රක්ෂණයට බෙහෙවින් සමාන වන අතර එමගින් පුද්ගලයින්ට ඔවුන්ගේ දන්ත වෛද්‍ය ගාස්තු ආවරණය කර දෙනු ලබයි.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දන්ත රක්ෂණය සේවකයින්ට ඔවුන්ගේ ආයතනය විසින් ලබා දෙන පහසුකම් වලින් එකකි. මෙය සෞඛ්‍ය රක්ෂණය සමඟ ලබා දෙයි.යබාහෝ රටවල් මහජන මුදලින් මහජන සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණය කළ හැකි බව විශ්වාස කරයි.
Reference: http://en.wikipedia.org/wiki/Insurance#Types_of_insurance
තබ්ලාව
වර්ගීකරණය
1 මෙය නිර්මානය කර තිබෙන්නේ පර්සියනු ජතික අමීර් ඛුශ්රු පඩිතුමා විසිනි............
2.ඉන්දියානු සමාසාත වාද්‍ය භාණ්ඩකි. 2.මතුපිට බැටළු සමකින් යුක්තය
වාදන පරාසය
3යතුරු ඇණය හෝ වරපට මිටියකින් හෝ ලී ඇණයකින් සුසර කරයි.
4 ආශ්‍රීත වාද්‍ය භාණ්ඩ පක්හවාජි, මිරින්දගම්, කොල්
තබ්ලාව ජනප්‍රිය ඉන්දියානු වාද්‍ය භාණ්ඩයක් වන අතර ශාස්ත්‍රීය, ජනප්‍රිය ආගමික යන මේ සියළු සංගීත ශෛලින් සදහා මුළු ඉන්දිය උපමහද්වීප්‍රයට පුරාම භාවිතා වන අතර හින්දුස්ථානී රාජගධිර සංගීතයේ දී ද වැදගත් සංගීත භාණ්ඩයකි. අතින් තට්ටු කිරිනේ වයනු ලබන බෙර කොටස් දෙකකින් යුක් වන තබ්ලාවේ එම කොටස් දෙක එකිනෙකට වෙනස් වු ප්‍රමාණයන්ගෙන් නිපදවා ඇත. තබ්ලාව යන පදය ආරාබි වචනයකින් බිදි ආ එකකි.
මෙහි දයන් හා බයන් නමින් කොටස් දෙකක් තිබේ බායාව වමතින් හා දායාව දකුණතින් වයයි.
හිමාෂ මනුප්‍රිය දිසානායක
හිමාෂ මනුප්‍රිය දිසානායක යනු  දෙරණ ලිටල් ස්ටාර් 2009 ජයග්‍රාහකයායි.
තබ්ලාව
තබ්ලාවේ කොටස්,
1.සයාහි- මෙය තබ්ලාවේ මැද ඇති කලු පැහැති කොටසයි මෙම කොටස සෑදීමට සියුම් යබොර කුඩු හා බත් අඩංගු මිශ්‍රණයක් යොදා ගනී.
හිමාෂ මනුප්‍රිය දිසානායක
හිමාෂ මනුප්‍රිය දිසානායක කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ සිසුවෙකි.
තබ්ලාව
2.චාන්ටි- මෙය තබ්ලා ගැටියේ අගල් 3/4 පමණට ඇති සම් පටියයි.
3.ලව- මෙය සයාහි හා චාන්ටිය අතර ඇති සම් කොටසයි මෙය බායාවෙහි එක් පසක් අඩු පළලකින් හා වැඩි පළලකින් ඇත් ඒ වැඩි පළල සහිත කොටස මෙදාන් ලෙස හදුන්වයි.
හිමාෂ මනුප්‍රිය දිසානායක
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ
තබ්ලාව
4.ගජරා-එනම් තබ්ලාවෙහි මුහුණත(පූඩිය) තබ්ලාවට සවිකර තබා ගන්න කොටසයි.
5.බද්ධි- මෙය තබ්ලාවෙ මුහුණත(පූඩිය) තබ්ලාවට සවි කර බැද ගන්න වරපටි වේ.
6.ගට්ටා- මෙය බද්ධි හා තබ්ලාවේ කද අතරින් ඇති සිලින්ඩාකාර ලී කොට වේ.
සටහන්
hdhxhsnbcjhxj
{|පකයා පොන්නයා
වෛරස් හැඳින්වීම
වෛරස යනු සජීවී ධාරක සෛල තුල ප්‍රති නිෂ්පාදනය කරන ජෛව කාරක වේ. වෛරස් ආසාදනයක් සිදුවූ විට ධාරක සෛල අනියම් බලපෑමකට යටත්වී ආසාධිත මුල් වෛරසයට සර්ව සම නව වෛරස් පිටපත් සෑදීම අරඹයි. බොහෝ සජිවින්ට මෙන් නොව වෛරස් වලට විභාජනය වන සෛල නොමැති අතර නව වෛරස සංගත වන්නේ ආසාධිත ධාරක සෛල තුලයි. නමුත් සරල ආසාදන කාරක මෙන් නොව වෛරස් වලට වෙනස් වීමේ හා පරිනාමය වීමේ හැකියාව ලබාදෙන ජාන පවතී.
කිත්සිරි ඇතුලත්මුදලි
කිත්සිරි ඇතුලත්මුදලි (ඉංග්‍රීසි: Kithsiri Athulathmudali සහ Keith Athulathmudali) මහතා කටාරය ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවරයායි. ඔහු ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාර පිළිබඳ උපදේශක හා ව්‍යාපාරික
ඹහු ලලිත් ඇතුලත්මුදලි ඥාති සොහොයුරා වෙයි. ඔහු විදුලි සහ යානිත්‍රික ඉංඡිනේරුවෙකි. තවද ඔහු ඇමරිකාවේ ගුවන් යානා නියමූවෙකු වන අතර සැහැල්ලු ගුවන් යානයක හිමිකරුවෙකුද වෙයි.ඔහු ඇමරිකාවේ ඩලස්හි සිල්ව රිඩ්ජ් රෝහල හිමිකරුද වෙයි.
කිත්සිරි ඇතුලත්මුදලි මහතා කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
එල්. ජේ. සෙනෙවිරත්න
ලියෝපෝල්ඩ් ජේම්ස් ද සිල්වා සෙනෙවිරත්න, CCS (1899 ඔක්තෝබර් 25 - 19??) ශ්‍රී ලාංකික සිවිල් සේවකයෙකි. භාණ්ඩාගාර ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කළේය.
ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් LLB උපාධිය ලබා ලින්කන්ගේ තානායමේ නීතිඥවරයෙකු ලෙස සුදුසුකම් ලැබූ ඔහු, නීතිවේදියෙකු බවට පත් වූ අතර, ඔහු ලංකාවට පැමිණි පසු ඔහුගේ නීති පුහුණුව ආරම්භ කළේය. 1923 දී ජනපද රාජ්‍ය ලේකම්වරයා විසින් ලංකා සිවිල් සේවයේ කැඩෙට් නිලධාරියෙකු ලෙස පත් කරන ලද ඔහු මාතර, යාපනය සහ කෑගල්ල ප්‍රදේශවල කච්චේරිවල සේවය කළේය. නිලධාරියෙකු ලෙස උසස්වීම් ලැබූ ඔහු පුත්තලම, පේදුරුතුඩුව ප්‍රදේශයේ පොලිස් මහේස්ත්‍රාත්වරයා ලෙසත් සහකාර බේරුම්කරණ නිලධාරියෙකු ලෙසත් සේවය කළේය. ඉන්පසු ඔහු නියෝජ්‍ය තේ පාලක, ඉන්දියාවට ගිය ලංකා නියෝජිත පිරිසේ ලේකම්, මහනුවර සහකාර දිසාපති, නියෝජ්‍ය සිවිල් ආරක්ෂක කොමසාරිස් සහ අතිරේක ඉඩම් කොමසාරිස් ලෙස කටයුතු කළේය. 1947 සිට 1953 දක්වා ඔහු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ ස්ථිර ලේකම්වරයා වූ අතර 1953 සිට 1954 දක්වා භාණ්ඩාගාරයේ නියෝජ්‍ය ලේකම්වරයා විය. ඔහු ශ්‍රීමත් ආතර් රණසිංහගෙන් පසුව 1954 දී භාණ්ඩාගාරයේ ලේකම් ලෙස පත් විය.
ඔහු විවාහ වී සිටියේ ලංකාවේ සෙනෙට් සභික සීතා සෙනෙවිරත්න සමඟය. ඇය ශ්‍රීමත් ෆ්‍රැන්සිස් මොලමුරේ සහ ඇඩ්ලින් මොලමුරේ ආර්යාවගේ දියණියයි. මැක්වුඩ්ස් වතුයායේ සභාපති සහ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ මෙන්ම තේ මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා වූ සේපාල ඉලංගකෝන් සමඟ විවාහ වූ ජනාධිපති නීතිඥ ලක්ෂ්මන් චන්ද්‍ර සෙනෙවිරත්න (LC සෙනෙවිරත්න) සහ සුනේත්‍රා සෙනෙවිරත්න ඔවුන්ගේ දරුවන් විය.
පියාසර ලුතිනන් මොනාත් පෙරේරා
පියාසර ලුතිනන් මොනාත් පෙරේරා ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ ප්‍රහාරක ජෙට් බලගණයේ ගුවන් නියමුවෙකි. ඊලාම් යුද්ධයේ තීරණාත්මක මානුෂිය මෙහෙයුම තුලදී වැදගත් සතුරු ඉලක්ක රැසක විනාශ කිරීමට හෙතෙම දායකත්වය දැක්වීය. ගුවන් හමුදාවේ 60 වන සංවත්සරය වෙනුවෙන් පැවැත්වුන ගුවන් සංදර්ශණ පෙරහුරුවකදී ඔහු පැදවූ කෆීර් යානය තවත් කෆීර් යානයක ගැටීමෙන් හෙතෙම මරණයට පත්විය.
කොතලහිඹුටු
කොතලහිඹුටු යනු ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපීය වනාන්තරවල හමුවන Salacia කුලයට අයත් දේශීය සපුෂ්ප ශාකයකි. මෙම ශාකය ආයුර්වේද ඖෂධයක් ලෙස භාවිතවන අතර විද්‍යාත්මක නාමය Salacia reticulata වේ.
කේම්බ්‍රිජ්හී ආදිපාදවරිය (වක්‍රෝත්තිහරණය)
වර්තමාන කේම්බ්‍රිජ්හී ආදිපාදවරිය වන්නේ කැත්රයින්, කේම්බ්‍රිජ්හී ආදිපාදවරියයි.
ලෝහිත පරීක්ෂණය
ආදරණීයයි හැගුම්බරයි
ඨානාලේ ලෙන්
ඨානාලේ ලෙන් හෙවත් නාඩ්සූර් ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බටහිර මහාරාෂ්ට්‍රයේ මුම්බායි සිට 72 km පමණ ගිනිකොණදිගට වන්නට පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 23කින් යුත් සමූහයකි. මෙය රායිගාඩ් හි සූධාගාඩ් තාලුකාවේ ඨානාලේ ගම්මානයේ පිහිටියේ ය.
මෙම ලෙන් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ දී ය. එහි චෛත්‍ය ගෘහ ද්විත්වයක්, ස්තූප ද්විත්වයක් සහ විහාර ශාලා දක්නට ලැබේ. ඉන්දියාවේ පිහිටි පැරණිතම කනින ලද ලෙන්වලින් එකක් විය හැකි මෙය, පුරාතන චෞල් වෙළඳ මාර්ගයෙහි පිහිටියේ ය. මෙහි වූ මුල්ම ලෙන් ක්‍රි.පූ. 70 සහ 50 අතර කාලයේ නිර්මාණය වන්නට ඇති බව, මෙහි වූ සෙල්ලිපි අනුව පෙනී යයි.
මෙම ලෙන් භාරතීය පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණායතනය විසින් ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නම්කොට ඇත.
ආශ්‍රේයය්න්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
චින්තා ලක්‍ෂමී සිංහ ආරච්චි
වංග ග්‍රන්ථ ( බෙංගාලි ) සිංහලයට පරිවරථනය කල ලේඛිකාවකි.
ආශ්‍රිත ලිපි
`
DVD-Audio
DVD-Audio (සාමාන්‍යයෙන් DVD-A ලෙස කෙටියෙන් හඳුන්වනු ලැබේ) යනු DVD තැටියක ඉහළ විශ්වසනීය ශ්‍රව්‍ය අන්තර්ගතයක් ලබා දීම සඳහා වන ඩිජිටල් ආකෘතියකි. DVD-Audio උසස් තත්ත්වයේ ශ්‍රව්‍ය සඳහා තැටියේ ඇති ගබඩාවෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් භාවිතා කරන අතර වීඩියෝ බෙදා හැරීමේ ආකෘතියක් වීමට අදහස් නො කෙරේ.
පළමු තැටි 2000 දී වෙළඳපොළට ඇතුළු විය. DVD-Audio Super Audio CD (SACD) සමඟ ආකෘතිමය යුද්ධයක යෙදී සිටි අතර, බාගත කළ හැකි සංගීතය වෙත පාරිභෝගිකයන්ගේ රුචි අ රුචි කම් සමඟින්, මෙම සාධකවලින් අදහස් කළේ උසස් තත්ත්වයේ තැටියක් හෝ සැලකිය යුතු වෙළඳ පල විනිවිද යාමක් ලබා නො ගත් බවයි; DVD-Audio 2007 විට "වඳ වී ගිය" ලෙස විස්තර කර ඇත. 2019 ජූනි මස වන විට, Amazon ලැයිස්තු ගත කර ඇත්තේ "Audio DVD" හි ඇති ඇල්බම 155ක් පමණි. DVD-Audio නිශ්චල වෙළඳපොළක් ලෙස පවතින නමුත් සමහර ස්වාධීන සබැඳි ලේබල් මාතෘකා සඳහා පුළුල් තේරීමක් ඉදිරිපත් කරයි.
ශ්රව්ය පිරිවිතර
DVD-Audio මඟින් විවිධ නියැදි සංඛ්‍යාත සහ නියැදි මිල ගණන් යටතේ තනි නාලිකා මොනෝ සිට 5.1 නාලිකා සවුන්ඩ් දක්වා ශ්‍රව්‍ය නාලිකාවල හැකි වින්‍යාස කිරීම් රාශියක් ඉදිරිපත් කරයි. (".1" බාස් සහ/හෝ විශේෂ ශ්‍රව්‍ය ප්‍රයෝග සඳහා අඩු සංඛ්‍යාත බලපෑම් නාලිකාවක් (LFE) දක්වයි. )
සංයුක්ත තැටිය හා සසඳන විට, වඩා වැඩි ධාරිතාවකින් යුත් DVD ආකෘතියෙන් එකක් ඇතුළත් කිරීමට හැකි වේ:
DVD-ශ්‍රව්‍ය තැටියක ශ්‍රව්‍ය විවිධ බිට් ගැඹුර/නියැදි අනුපාතය/නාලිකා සංයෝජන වලින් ගබඩා කළ හැක: තනි තැටියක විවිධ බිට් ගැඹුර/නියැදි අනුපාතය/නාලිකා සංයෝජන භාවිතා කළ හැක. උදාහරණයක් ලෙස, DVD-Audio තැටියක 96 අඩංගු විය හැක kHz/24-bit 5.1-channel ශ්‍රව්‍ය පථය මෙන් ම 192 kHz/24-bit ස්ටීරියෝ ශ්‍රව්‍ය පථය. එසේම, ධාවන පථයක නාලිකා විවිධ විභේදනවලින් ගබඩා කර ඇති කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදිය හැකි ය. උදාහරණයක් ලෙස, ඉදිරිපස කථිකයන් 96/24 විය හැකි අතර අවට 48/20 වේ.
ශ්‍රව්‍ය තැටියේ ගබඩා කර ඇත්තේ රේඛීය PCM ආකෘතියෙන් වන අතර එය සම්පීඩනය නො කළ හෝ MLP (Meridian Lossless Packing) සමඟ පාඩු රහිත ව සම්පීඩිත වේ. උපරිම අවසර ලත් සම්පූර්ණ බිටු අනුපාතය තත්පරයට මෙගාබිට් 9.6 කි. මෙය ඉක්මවන නාලිකා/විභේදන සංයෝජන සම්පීඩනය කළ යුතු ය. සම්පීඩනය නො කළ මාදිලියේ දී, 5.1 හි 96/16 හෝ 48/24 දක්වා සහ ස්ටීරියෝ හි 192/24 දක්වා ලබා ගත හැකි ය. පීලි 5.1 ගබඩා කිරීම සඳහා 88.2/20, 88.2/24, 96/20 හෝ 96/24 MLP කේතනය කිරීම අනිවාර්ය වේ.
තැටියේ ස්වදේශීය ස්ටීරියෝ ශ්‍රව්‍ය නොමැති නම්, සවන් දෙන්නා ට සරවුන්ඩ් සවුන්ඩ් සෙටප් එකක් නොමැති නම් (සංගුණක සකසන ලද්දේ නම්) 5.1 නාලිකා ශ්‍රව්‍ යය නාලිකා දෙකේ ස්ටීරියෝ ශ්‍රව්‍යයට මිශ්‍ර කිරීමට DVD-Audio Player හට හැකි විය හැක. කතුකරණයේ දී ප්‍රවාහය). Downmixing කළ හැක්කේ 4.0 quad වැනි අනෙකුත් වින්‍යාසය න් සඳහා නොව, ද්වි-නාලිකා ස්ටීරියෝ වෙත පමණි. DVD-Audio හි මෙනු, පෙළ උප සිරැසි, නිශ්චල රූප සහ වීඩියෝ ද ඇතුළත් විය හැකි අතර, ඉහළ මට්ටමේ කර්තෘ පද්ධතිවල වීඩියෝ පට මෙන්ම PCM ස්ටීරියෝ සහ අනෙකුත් "ප්‍රසාද" විශේෂාංග අඩංගු විය හැකි Video_TS නාමාවලියකට සෘජුව ම සම්බන්ධ කිරීමට ද හැකි ය..
ක්‍රීඩකයාගේ අනුකූලතාව
DVDAdecoder නම් විවෘත මූලාශ්‍ර ප්ලග්-ඉන් දිගුවක් භාවිතයෙන් Windows සඳහා freeware audio player foobar2000 හරහා පරිගණකයක DVD-Audio නිල නොවන නැවත ධාවනය කළ හැක. VLC මාධ්‍ය ධාවකය සතු ව DVD-Audio සහාය ඇත Cyberlink හි PowerDVD අනුවාදය 8 DVD-Audio තැටි වාදනය කිරීමේ නිල ක්‍රමයක් සපයයි. මෙම විශේෂාංගය 9 අනුවාදයේ සිට ඉවත් කරන ලදී. Creative එහි SoundBlaster Audigy සහ X-Fi කාඩ් පත් සමඟ කැප වූ DVD-Audio Player එකක් ද සපයයි.
Preamplifier/surround-processor අතුරුමුහුණත
DVD-Audio වාදනය කිරීම සඳහා, ප්‍රති සම යෙදවුම් හයක් සහිත පෙර ඇම්ප්ලිෆයර් හෝ සරවුන්ඩ් පාලකයක් මුලින් අවශ්‍ය විය. Dolby Digital සහ DTS වැනි DVD-Video ශ්‍රව්‍ය ආකෘති ප්‍රති සම ආකෘතියට පරිවර්තනය කිරීම සහ ස්පීකර් වෙත බෙදා හැරීම සඳහා ක්‍රීඩකයාගේ ඩිජිටල් ප්‍රතිදානය හරහා ග්‍රාහකයකට යැවිය හැකි අතර, DVD-Audio නියැදි මිල ගණන් යටතේ සංකේතනය නො කළ ඩිජිටල් ශ්‍රව්‍ය සබැඳිය හරහා බෙදා හැරීමට ඉඩ නොදේ. 48 ට වඩා වැඩි kHz (එනම්, සාමාන්‍ය DVD-වීඩියෝ ගුණාත්මක භාවය) ඩිජිටල් පිටපත් කිරීම පිළිබඳ ගැටළු හේතුවෙන්.
කෙසේ වෙතත්, සංකේතාත්මක ඩිජිටල් ආකෘති දැන් DVD සංසදය විසින් අනුමත කර ඇති අතර, ඉන් පළමුවැන්න Meridian Audio හි MHR (Meridian High Resolution) වේ. අධි විභේදන බහුමාධ්‍ය අතුරුමුහුණත ( HDMI 1.1) සංකේතාත්මක ඩිජිටල් ශ්‍රව්‍ය DVD-ශ්‍රව්‍ය පිරිවිතර (6 × 24-bit/96) දක්වා ගෙන යාමට ඉඩ සලසයි. kHz නාලිකා හෝ 2 × 24-bit/192 kHz නාලිකා). ශ්‍රව්‍ය තොරතුරු නාලිකා හයක් මෙලෙස විවිධ ක්‍රම කිහිපය කින් ඇම්ප්ලිෆයර් වෙත යැවිය හැක:
ශබ්ද ගුණාත්මක භාවය
2004 දී පර්යේෂකයන් විසින් DVD-A සහ SACD අතර ශ්‍රව්‍ය ගුණාත්මක භාවයේ හඳුනා ගත හැකි වෙනසක් සොයා ගැනීමට නො හැකි විය (සහ පසුකාලීන පර්යේෂණ SACD සහ CD අතර ශ්‍රව්‍ය ගුණාත්මක භාවයේ හඳුනා ගත හැකි වෙනසක් සොයා ගත්තේ නැත).
ආකෘති ප්‍රභේද
ප්‍රධාන සංගීත ලේබල් හතරක්, Universal Music, EMI, Warner Bros. Records, Naxos Records සහ කුඩා ඕඩියෝෆයිල් ලේබල් කිහිපයක් ( AIX Records, Claudio Records, DTS Entertainment, Silverline Records, OgreOgress productions, Tacet සහ Teldec වැනි) DVD-Audio මත ඇල්බම නිකුත් කර ඇත, නමුත් සම්මත CD තැටිවලට සාපේක්ෂව සංඛ්‍යාව අවම වේ. නව අධි-විභේදන මාතෘකා සම්මත DVD-වීඩියෝ ආකෘතියෙන් නිකුත් කර ඇත (48 සිට නාලිකා දෙකක රේඛීය PCM ශ්‍රව්‍ය දත්ත අඩංගු විය හැක. kHz/16-bit සිට 96 දක්වා kHz/24-bit), "HDAD", එහි එක් පැත්තක DVD-වීඩියෝ ආකෘති පටි ගත කිරීමක් සහ අනෙක් පැත්තෙන් DVD-Audio, CD/DVD පැකේජ, CD සහ DVD-Audio යන දෙකෙහි ම ඇල්බමය ඇතුළත් කළ හැක., හෝ DualDisc, DVD පැත්තේ DVD-Audio අන්තර්ගතය අඩංගු විය හැක. මීට අමතරව, ස්වාධීන DVD-Audio තැටියක් ලෙස මුලින් නිකුත් කරන ලද සමහර මාතෘකා CD/DVD පැකේජයක් ලෙස හෝ DualDisc ලෙස නැවත නිකුත් කරන ලදී.
පිටපත් ආරක්ෂාව
DVD-ශ්‍රව්‍ය තැටි විකල්ප වශයෙන් පූර්ව පටිගත කළ මාධ්‍ය සඳහා අන්තර්ගත ආරක්ෂණ (CPPM) නම් පිටපත් ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණයක් භාවිතා කළ හැක. CPPM, 4C ආයතනය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, පරිශීලකයන් පරිගණක සහ අතේ ගෙන යා හැකි මාධ්‍ය ධාවක වෙත ශ්‍රව්‍ය උකහා ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇත.
DVD-Audio හි පිටපත් ආරක්ෂණය 2005 දී ජය ගන්නා ලද්දේ දත්ත විකේතනය කිරීමට හෝ 6 නාලිකා බවට පරිවර්තනය කිරීමට ඉඩ සලසන මෙවලම් මගිනි. WAV ගොනු පාඩු සහිත ඩිජිටල්-ඇනලොග් පරිවර්තනයක් හරහා යන්නේ නැත. මින් පෙර එම පරිවර්තනයට ස්ටීරියෝ වලට මිශ්‍ර කිරීමට වඩා ශ්‍රව්‍ය නාලිකා හයම රඳවා ගැනීමට මිල අධික උපකරණ අවශ්‍ය විය. ඩිජිටල් ක්‍රමයේ දී, අනාරක්ෂිත ශ්‍රව්‍ය වෙත ප්‍රවේශය ලබා දීම සඳහා පැච් කර ඇති වාණිජ මෘදුකාංග වාදකය ක් මඟින් විකේතන ය සිදු කෙරේ.
2007 දී සංකේතාංකන යෝජනා ක්‍රමය dvdcpxm නම් මෙවලමක් සමඟින් ජය ගන්නා ලදී. 2008 පෙබරවාරි 12 වන දින DVD-Audio Explorer නමින් වැඩසටහනක් නිකුත් කරන ලද අතර, ඉහත සඳහන් කළ libdvdcpxm සහ විවෘත කේත MLP විකේතකයක් අඩංගු වේ.
DVD-Video decryption මෙන්, එවැනි මෙවලම් Digital Millennium Copyright Act යටතේ එක්සත් ජනපදයේ භාවිතා කිරීම නීති විරෝධී විය හැකි ය. මෙම මෙවලම් වෙබ් අඩවිවලින් බැහැරව තබා ගැනීමට ඇමරිකාවේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමය සාර්ථක වී ඇති අතර, ඒවා තවමත් P2P ගොනු හුවමාරු ජාල සහ ප්‍රවෘත්ති කණ්ඩායම් මත බෙදා හරිනු ලැබේ. මීට අමතරව, 2007 දී බහුලව භාවිතා වන වාණිජ මෘදුකාංග DVDFab Platinum DVD-Audio decryption එක් කළ අතර, පරිශීලකයින්ට සම්පූර්ණ DVD-A රූපයක් ISO රූප ගොනුවකට උපස්ථ කිරීමට ඉඩ සලසයි.
අප්‍රිකාව
අප්‍රිකාව ලොව දෙවැනියට විශාලත ම (විශාලත්වය අනූව ආසියාවට පමණක් දෙවන වේ.) සහ දෙවැනියට ජනාකීර්ණම මහාද්වීපය යි. තදාසන්න දූපත් ද සමග අප්‍රිකාවේ මුළු වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිමී මිලියන 30.2ක් පමණ වන අතර මෙය පෘථිවියේ මුළු වර්ග ප්‍රමාණයෙන් 6%ක් ද මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 20.4%ක් ද වෙයි. රටවල් 61කින් සමන්විත අප්‍රිකාවේ ජනගහණය බිලියනයක් පමණ වේ.
උතුරින් මධ්‍යධරණී මුහුදින් ද, ඊසානදිගින් සූවස් ඇළෙන් සහ සිනායි අර්ධද්වීපය හරහා රතු මුහුදින් ද, ගිනිකොණින් ඉන්දියන් සාගරයෙන් ද, බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් ද මෙම මහාද්වීපය වට වී ඇත. එයට අයිති ස්වතන්ත්‍ර රාජ්‍ය සංඛ්‍යාව 54කි.
අප්‍රිකාව, විශේෂයෙන්ම නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ මැද කොටස, මිනිසාගේ නිජබිම වන්නට ඇතැයි යන්න විද්‍යාත්මක ප්‍රජාවේ පිළිගැනීමයි. දැනට සොයා ගෙන ඇති ආදිතම හෝමෝ සේපියන්ස් (වත්මන් මිනිසා) හමුවී ඇත්තේ ඉතියෝපියාවෙනි.
මූලාශ්‍ර
thumb|240px|අප්‍රිකාවේ සිතියම
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව ප්‍රවර්ගය:මහාද්වීප
ජන්ග්කුක්
ජියොන් ජුං-කුක් (උපත සැප්තැම්බර් 1, 1997), ඔහුව ජුංකුක් ('ජුං කුක්' ලෙස ශෛලීගත ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබේ.), දකුණු කොරියානු ගායකයෙකි. ඔහු දකුණු කොරියානු පිරිමි සංගීත කණ්ඩායමක් වන BTS හි ලාබාලතම සාමාජිකයා සහ ගායන ශිල්පියා වේ.
Jungkook has released three solo tracks as part of BTS discography: "Begin" in 2016, "Euphoria" in 2018, and "My Time" in 2020, all of which have charted on South Korea's Gaon Digital Chart. He also sang the soundtrack for the BTS-based webtoon 7Fates: Chakho, titled "Stay Alive". In 2022, he was featured on the single "Left and Right" by American singer-songwriter Charlie Puth, which peaked at number 22 on the U.S. Billboard Hot 100. Later that year, he became the first South Korean singer to release a song for the FIFA World Cup soundtrack, with "Dreamers", which he subsequently performed at the 2022 FIFA World Cup Opening Ceremony. Jungkook's tracks as a soloist have also seen success on Spotify charts, with "Dreamers", "Stay Alive", and "Left and Right" all breaking records as the highest-debuting songs by a Korean soloist on the Spotify Global chart.
ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාතන්ත්‍ර සංගමය
{{Infobox film
ලිබියාව
ලිබියාව
ලිබියා නිල නාමය අරාබි බසට අනුව දැක්වෙනුයේ 'ලිබියානු මහජන සමාජවාදී අරාබි ජමහිරියාව' නමිනි.එය 'සමාජවාදි මහජන ලිබියානු මහා ජමහිරියාව' නමන් හෝ ඉංග්‍රීසි බසින් Socialist People's Libyan Arab Great Jamahiriya යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම රාජ්‍යය පිහිටා ඇත්තේ උතුරු අප්‍රිකාවේ ය. උතුරින් මධ්‍යධරණි මුහුදු තීරයේ පිහිටා ඇති ලිබියාවට නැගෙනහිරින් ඊජිප්තුවට, ගිණිකොනින් සූඩානයට, දකුණට චැඩ් සහ නයිජර්ද බටහිරට ඇල්ජිරියාව සහ ටියුනිසියාවද මායිම් වෙයි.
ප්‍රධාන වශයෙන් සහරානු කාන්තාර හා අර්ධ කාන්තාර ලක්‍ෂණ ඇති පහත් භූමියකි. රටේ දකුණට වන්නට 2000 m / අඩි 6500 කට වඩා උසකට විහිදෙන ටිබෙස්ටි(Tibesti) කුළු කඳුකරය දැක ගත හැකි ය​. එම කඳුකරයේ පිහිටා ඇති පික් බෙට්(Pic Bette) රටේ උස ම (2286 m / අඩි 7500) ස්ථානය වේ. වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශවල මධ්‍යධරණි දේශගුණයක් දැක ගත හැකි ය​.
වර්ග කිලෝ මීටර් 1,800,000 (වර්ග සැතපුම් 694,984) ක පමණ ප්‍රදේශයක් පුරා පැතුරුණු ලිබියාව, අප්‍රිකාවේ පිහිටි භූ‍ගෝලීය වශයෙන් සිව්වන ස්ථානය ගන්නා රටයි. විශාලත්වයෙන් ලෝකයේ රටවල් අතර 17 වන ස්ථානය හිමිවන්නේ ද ලිබියාවටයි. රටේ සමස්ථ ජනගහනය වූ මිලියන 5.7 න් මිලියන 1.7 ක් ම වාසය කරන්නේ එරටෙහි අගනගරය වන ට්‍රිපොලි නුවරයි. සාම්ප්‍රදායික කොටස් ත්‍රිත්වය වනුයේ 'ට්‍රිපොලිටානියා', (Tripolitania),ෆෙසාන් (Fezzan) හා 'සයිරෙනයිකා' (Cyrenaica) ය. ඉහළම මානව සංවර්ධනය දර්ශකය ද, ඒක පුද්ගල ආදායම් වාර්තාවෙන් සිව්වන ස්ථානය ද, අප්‍රිකාවේ වසර 2009 වන විට සීචෙල්ස් සමග ගිනියා සහ ගැබොන් යන රාජ්‍යයන් ට පසුගාමීව, ලිබියාවට හිමිව තිබිණ.මෙම තත්ත්වයන් ට බෙහෙවින් හේතුකාරක වූයේ එ‍රටෙහි තිබෙන අධික ඛණිජ තෙල් සංචිත හා අඩු ජන සංඛ්‍යාවයි.
ලිබියානු ජාතික ධජය වර්ණවත් වනුයේ සංකේත කිසිවකින් තොර, කොළ පැහැති පසුබිමකින් පමණි. එකම පැහැයකින් පමණක් වර්ණවත් වූ මෝස්තර සටහන්, ලාංඡන, හෝ වෙනත් සළකුණු කිසිත් නොමැති ලොව දක්නා ලැබෙන එකම ජාතික ධජය මෙය වේ.
ෆීනීසියානුවන්, කාර්තේජිනියානුවන්, ග්‍රීකයන්, වැන්ඩලයන් හා බයිසැන්ටයිනුවන් විසින් විවිධ කාලවල දී ලිබියාව පාලනය කෙරිණි. 7 වන සියවසේ දී පමණ අරාබීන් විසින් ලිබියාව ආක්‍රමණය කරන ලදි. 16 වන සියවසේ පටන් 1911 දක්වා තුර්කීන් ගේ පාලනය යටතේ පැවතුණි. 1911 දී ඉතාලිය විසින් පාලන බලය අල්ලා ගන්නා ලදි. ඉතාලි පාලනය යටතේ 1934 දී, ලිබියාව යන නම තබන ලදි. දෙවන ලෝක යුද සමයේ දරුණු සටන් ඇවිළී ගිය ප්‍රදේශයකි. එම සටන්වල ප්‍රථිඵලයක් වශයෙන් පාලනය බිරිතාන්‍යයන් හා ප්‍රාංශුවන් අතට පත් විය​. 1951 දී ලිබියානු රාජධානිය යන නමින් ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත් විය​. 1969 දී මුවම්මර් ගඩාෆි හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කිරීම මඟින් ජනරජයක් පිහිටු වීය​. එවක් පටන් අද දක්වා ලිබියාව පවතින්නේ ගඩාෆි ගේ රාජ්‍ය නායකත්වය යටතේ ය​. 1977 දී ඊජිප්තුව, ඊශ්‍රායලය සමඟ සාම ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීම නිසා ඊජිප්තුවට කාල තුවක්කු ප්‍රහාරයක් එල්ල කළේ ය​. 1986 දී, ජර්මනියේ බර්ලින් නුවර සිදු වූ බෝම්බ ප්‍රහාරයක වගකීම ලිබියාවට එල්ල කරමින් එක්සත් ජනපදය ලිබියාවට දරුණු ගුවන් ප්‍රහාරයක් එල්ල කළේ ය​.
thumb|ලිබියාවේ භූගෝලීය පිහිටීම​
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සොයා ගොස් මූලධර්මවාදය තුල අතරමං වූ ලිබියාව
Chamara Siriwardene
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකානු රටවල්
මෘදුකාංග ක්‍රමලේඛණ අතුරුමුහුනත
මෘදුකාංග ක්‍රමලේඛන අතුරුමුහුනත(application programming interface-API) යනු පරිගණක ක්‍රමලේඛන වලට එකිනෙකා සමග තොරතුරු හුවමාරුවේදී භාවිතා කල හැකි රීති සමුදායකි.එය විවිධ ක්‍රමලේඛන එකිනෙකා සමග තොරතුරු හුවමාරුවේදීඅතුරු මුහුනතක් ලෙස ක්‍රියාකරයි. මෙය පරිගණක සමග වැඩකිරීමේදී, පරිශීලකයන්ට පරිගණකය හා තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීමට මෙහෙයුම් පද්ධතියේ පරිශීලක අතුරුමුහුන්තේ ක්‍රියාකාරීත්වය සමග සැසදිය හැක.
අම්බිලි මාමා
හඳ මාමා හෙවත් අම්බිලි මාමා යනු සිංහල ළමයින් අතර ඇති සඳ හා සැබැඳි මනඃකල්පිත චරිතයකි.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:හඳ මාමා
සුනිල් ද සිල්වා
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්
දාගැබ්
දාගැබ හෙවත් ස්ථූප ගොඩනැගුණේ බුදුන් වහන්සේ සිහිකිරීම සඳහාය. බෞද්ධ ස්ථූපයේ ආරම්භය ඈත අතීතයට විහිදී යයි. ‍බෞද්ධයන් ස්ථූපයක් ගොඩනැංවූයේ බුදුන් වහන්සේගේ පූජනීය නෂ්ටාවශේෂ හෝ උන්වහන්සේගේ පවිත්‍ර සලකුණු තැබූ ස්ථාන මුල්කරගෙනය. මෙසේ ගොඩනැංවූ බෞද්ධ ස්ථූපවලට මහත් භක්තියකින් සැලකීමට බෞද්ධයෝ අමතක නොකළහ. ‍මේ තත්වය මැනවින් විද්‍යමානවූයේ ඉන්දියාවේය. ස්ථූප ගොඩනැගීම ආරම්භවූයේ බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීමය. ඒ බව ලංකාවෙන් ලැබෙන තොරතුරුවලින්ද තහවුරු වේ. උන්වහන්සේද චෛත්‍යය අගය කරඇත. " රමණීයං වෝ ආනන්ද චාපාල චේතියං,රමණීයං එරන්දද චේතියං ........." යන බුද්ධ වචනයෙන් පැහැදිලි වන්නේ උන්වහන්සේ චාපාල,සාරන්දද ආදී චෛත්‍යය ස්ථාන රමණීයත්වයෙන් අගය කළබවය. බුදුන් ජීවමාන කාලයේදී බෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැංවුණු බවට ලංකාවෙන් ලැබෙන සාධක නම්,තපස්සු භල්ලුක වෙළෙඳ දෙබෑයන් බුදුන් වහන්සේට විළඳ හා මීපැණි පිළිගැන්වීමෙන් පසුව ලැබුණු කේශධාතු තැන්පත්කර ගිරිහඬුසෑය ඉදිකළබව සඳහන්වීමය. මෙය බුරුම මූලාශ්‍රවලද සඳහන් වේ. එනම් බුරුම ජාතිකයන් විශ්වාස කරන්නේ ඔවුන්ට ලැබුණු කේශධාතු තැන්පත්කර බුරුමයේ ස්වේදගොන් චෛත්‍යය ගොඩනැංවූ බවය. ඒ මගින් පැහැදිලි වන්නේ බුදුන් ජීවමාන කාලයේ බුරුමයේද බෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැංවීම ආරම්භ වූ බවය.මීට අමතරව බුදුන්ගේ ලංකාගමනයේදී මහියංගණයට වැඩමකළ අවස්ථාව සිහිගැන්වීමට සුමන සමන් දෙවියන් විසින් මහියංගණ චෛත්‍යය ඉදිකිරීමද,කැළණියට වැඩමකළ අවස්ථාවේ හිඳගත් මැණික් පුටුව තැන්පත් කිරීමෙන් මණිඅක්ඛිත රජු විසින් ඉදිකරවන ලද කැළණි චෛත්‍යයද බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලය හා සම්බන්ධවන චෛත්‍යය වේ.
එමෙන්ම ආනන්ද හිමියන් බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු දේහය පිළිබඳව කෙසේ කටයුතු කළ යුතුද යන්න ඇසූවිට උන්වහන්සේ පවසා සිටියේ තමන් වහන්සේගේ දේහය ආදාහනය කිරීමෙන් පසුව හතරමං හංදියක ස්ථූපයක් තනා පුදපූජාදිය පැවැත්විය යුතු බවයි.එයින් උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ තමන් වහන්සේ ජීවමානව නොමැතිවිට ශාසනයේ පැවැත්ම සඳහා තමන් උදෙසා චෛත්‍යයට පුදසත්කාර කිරීම යෝග්‍ය බවයි.උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් එසේ කළ අතර එම චෛත්‍යය වන්දනය අද දක්වාත් ක්‍රියාත්මක වේ.
ඉන්දියාවේ බෞද්ධ චෛත්‍යය වඩාත් ප්‍රචලිත තත්වයට පත්වූයේ අ‍ශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේදීය. රජතුමා අසූහාරදහසක් වෙහෙර විහාර තැනවූ බව ජනප්‍රවාදයෙහි මෙන්ම වංශකථාවලද සඳහන් වේ. ඒ අනුව ලෝකයේ වැඩිම වෙහෙර විහාර සංඛ්‍යාවක් ගොඩකැංවූ පලකයා ලෙස සැලකෙන්නේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාය.
බෞද්ධ ස්ථූපයේ ප්‍රභවය
right|300px බෞද්ධ ස්ථූපය ද මහා පුරුෂ ඇදහීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ සංකේතයකි. මහා පුරුෂ ගණයට සම්මා සම්බුද්ධ, පසේ බුද්ධ, අර්හත් ශ්‍රාවක, චක්‍රවර්තී රාජ යන සිව්දෙනා අයත් වේ. චක්‍රවර්තී රජුගේ ද ශරීරය දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විත ය. පරිනිර්වාණයෙන් පසු බුදුහු ධර්මකාය ස්වරූපයෙන් සදාකාලික වෙති. බෞද්ධ ස්ථූපය තුළ ඒ බුදුහු ජීවමාන ව වැඩ සිටිති. ස්ථූපය සියලු බුදුවරුන් වැඩ සිටින මණ්ඩලයක් ලෙස තාන්ත්‍රික බෞද්ධයෝ ද සලකති. බුද්ධ වංශයේ බුදුරදුන් ථූපයට සමාන ලෙස සලකා තිබීමෙන් මෙය තවදුරටත් තහවුරු වේ.
මහායාන සම්ප්‍රදායට අනුව සම්භෝගය දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසීතානුව්‍යඤ්ජනවලින් සමන්විත ය. ධර්මකායේ සම්භෝග අවස්ථාව ඉන් දැක්වේ. මේ අනුව ධර්මකාය හෙවත් බුදුරදුන් හෝ එය මානවරූප ව සංකේතවත් කෙරෙන සම්භෝගකාය හෝ ධ්‍යානී බුදුවරු තැන්පත් කොට ස්ථූප තැනීම ‍ඓතිහාසික බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතු තැන්පත් කර ස්ථූප තැනීම ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් සලකන ලදී.
ථෙරවාදීහු ‍ඓතිහාසික සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඇතුළු පශ්චිම භවික මානුෂී බෝධිසත්වයන්ට ද මහා පුරුෂත්වය ආරෝපණය කළහ. මෙසේ දෙපක්ෂය ම මහා පුරුෂ සංකල්පය පිළිගෙන ඇති බවත් මහා පුරුෂයන් සිටින ස්මාරකයන් ලෙස හෝ මහා පුරුෂ සංකේතයක් වශයෙන් ස්ථූපය දෙපක්ෂය ම පිළිගෙන ඇති බව අනාවරණය ‍වෙයි. ‍මේ තත්ත්වය අනුව බෞද්ධ ස්ථූප වෛදික මහා පුරුෂ සංකල්පය බැඳි හිරණ්‍ය ස්ථූප ප්‍රභව කොට ඇති බව අග්‍රාවාලගේ මතය නිවැරදි සේ පෙනේ.
බෞද්ධ ස්ථූපයේ ඉතිහාසය
බෞද්ධ ස්ථූප ගොඩනැඟීම ආරම්භ වූයේ බුදුන් ජීවමාන ව සිටියදී ම ය. බුදුන් ජීවමාන ව සිටියදී ම පිරිනිවන් පෑ ශාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන අගසව් දෙනමගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ස්ථූප තනන ලදී. ඒ සඳහා උපදෙස් දෙන ලද්දේ බුදු රජාණන් වහන්සේ ය. බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමට ප්‍රථම ආනන්ද හිමියන් විමසන ලදුව තමන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු ව මෘත දේහය සක්විති රජෙකුගේ මෘතදේහයට මෙන් සලකා ආදාහනය කොට සිව් මංසන්ධියක ස්ථූපයක් තනවා ප්‍රදක්ෂිණා කිරී‍මෙන් මල්දම් පැළඳවීමෙන් සුවඳසුණු ගැල්වීමෙන් එය පූජා කරන ලෙස පැවසූ බව මහා වග්ගයෙහි සඳහන් වේ. මෙය ප්‍රාග් බෞද්ධ චක්‍රවර්තී වන්දනාව අනුගමනය කිරීමකි. මේ දෙකෙන් ම මහා පුරුෂ වන්දනාව අදහස් කෙරේ.
සර්වාස්තිවාදි වි‍නයෙහි දැක්වෙන පරිදි අනාථ පිණ්ඩික ද බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් කෙස් හා නිය ලබා ගෙන ඒවා තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තැනීමට බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ලබා ගෙන ඇත. එම ස්ථූපය බිත්ති රතු, කළු, සුදු වර්ණ ආලේප කිරීමට ද මෛතුන රූප හැර වෙනත් ඕනෑ ම රූපයක් ඇඳීමට ද දොරටුවලට දොරවල් සවි කිරීමට ද දොරටු ඉදිරිපිට ‍වටේට ගරාදි වැට තැනීමට ද විමානවල කුඩා ස්ථූප තැනීමට ද කුළුණු යෙදීමට හා ඒවා පාට කිරීමට ද ඔහු බුදුන්ගෙන් අවසර ලබා ගෙන ඇත.
මහා සාංඝික විනයෙහි එන පරිදි බුදුරදුන් විසින් ම කාශ්‍යප බුදුරදුන් උදෙසා ස්ථූපයක් තනවන ලදී. ගඩොලින් තනන ලද එම ස්ථූපය රන් හා රිදී තහඩුවලින් වසන ලදී. එම ස්තූපය යොදුනක් උස ය. එහි අර්ධ විෂ්කම්භය යොදුන් භාගයකි. ලෝකඩවලින් ගරාදි වැට තනන ලදී. මේ ස්ථූපය තැනීම සඳහා අවුරුදු 7 දින 7 ක් ගත වී ඇත. ස්ථූපයේ හතර පැත්තේ විමාන සිංහ හා ඇත් රෑප ද විය.
කාකි රජු විසින් කරවන ලද ස්ථූපයක් ගැන මහා සාංඝික විනයෙහි සඳහන් වේ. බුදුරදුන් උපන්, බුදු වූ, දම්සක් පැවැත් වූ, පිරිනිවන් පෑ තැන්වල ද චෛත්‍ය තනවනු ලැබී ය.
සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ බුද්ධත්ව‍ය ලබා සති හතක් ගිය තැන උන්වහන්සේට පළමු ආහාරය පිදූ තපස්සු හා භල්ලුක යන වෙළඳ සහෝදරයන් දෙදෙනා උන්වහන්සේගෙන් ලබා ගත් කෙස් ශ්‍රී ලංකාවට ගෙනැවිත් නැගෙනහිර වෙරළේ තිරියාය නමින් ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයේ ස්ථූපයක් කරවා එහි තැන්පත් කළ බවට සෙල්ලිපියක සඳහන් වේ.
තවද බුදුහු මුලින් ම ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ සමන්තකූටය වාස භවනය කරගත් මහා සුමන දෙවියෝ බුදුන්ගෙන් ලබාගත් කේශ ධාතු තැන්පත් කර මහියංගන චෛත්‍ය කර වූ බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ.
‍‍ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේට ජ්‍යෙෂ්ඨ සමකාලිකයෙක් වූ මහාවීර තුමන්ගේ නායකත්වයෙන් පහළ වූ ජෛන ආගමේ ද ස්ථූප වන්දනාව පිළිගෙන තිබේ. එම ස්ථූප බෞද්ධ ස්ථූපවලට සමාන බව සී.එස්.ෂා පවසයි. එම නිසා බෞද්ධයන් බුදුරදුන්ගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ස්ථූප තැනීමට පෙර ජෛනයන් මහාවීර තුමාගේ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කර ස්ථූප තනන ලද බව සිතිය හැකි ය.
බුදු රජාණන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු උන්වහන්සේගේ භෂ්මාවශේෂ කොටස් අටකට බෙදා රටවල් අටකට භාර දෙන ලදී. ඒ භෂ්මාවශේෂ ලබාගත් රජගහනුවර අජාසත්ත, වේසාලියෙහි ලිච්ඡවීහු, කපිලවස්තුවේ ශාක්‍යයෝ, අල්ලකප්පයෙහි බුලයෝ, පාචෙය්‍යයෙහි මල්ලවයෝ, කුසිනාරාවේ මල්ලවයෝ ශාරීරික ධාතු කොටස් තැන්පත් කොට ස්ථූප තනා පිදූහ. ධාතු බෙදූ බඳුන (කුම්භය) තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තනා පිදුවේ ය. පිප්ඵලී වනයේ මෞරවයෝ බුදුරදුන්ගේ මෘතදේහය දැවූ සෑයේ අඟුරු ලබා ගෙන ඒවා තැන්පත් කොට ස්ථූපයක් තනා පිදූහ. මේ අනුව බුද්ධ පරිනිර්වාණයට අනතුරුව බෞද්ධ ස්ථූප දහයක් තනා පුදනු ලැබු බව අනාවරණය වෙයි.
රාමගාමයෙහි ස්ථූපයේ තැන්පත් කර තිබූ ධාතු පසු ව මාඤ්ජේරික නාග භවනයෙහි ඝරයක් සහිත ස්ථූපයක තැන්පත් කර තිබී ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය කළ දුට්ඨගාමිණී රජු විසින් ලබා ගෙන මහා ථූපයේ (රුවන්වැලි සෑයෙහි) තැන්පත් කරන ලද බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ.
ස්ථූප ඉන්දියාවෙන් ප්‍රභවය ලැබූවක් නොවිය හැකි ය. සුමේරියානු වාස්තු විද්‍යාවේ මෙම ස්මාරක විශේෂයට සමාන සිග්ගුරත් නමින් ගොඩනැඟිලි විශේෂයක් වෙයි. චන්චායු යන දෙවියන් වැඳීමට හා මළවුන් ඇදහීමට එය සම්බන්ධ වේ. පිරමිඩ්ස් ද ස්ථූප විශේෂයකි. ක්‍රි.පූ. යුගයට අයත් ස්ථූප රෝමයේ ඉටුය්කන්හි තිබේ. ඒවා බෞද්ධයන්ගේ වෘත්තාකාර ස්ථූපවලට බෙහෙවින් සමාන ය. මේ අනුව සලකන කල්හි ස්ථූපය නමැති ගොඩනැඟිලි වර්ගය අවුරුදු දහස් ගණනක් අතීතයට විහිදී ගිය පෙර අපර දෙදිග ම රටවලට උරුම වූවක් වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ස්ථූපය
ඉන්දියාවේ අ‍ශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ කාලයේදී ලංකාවේ පාලනය කළ දේවානම්පියතිස්ස රජ දවස එනම් ක්‍රි.පූ 3 වන සියවසේදී මෙරටට බුද්ධාගම ලැබුණේ මහින්දාගමනයත් සමගය. බුදු දහම ලැබීමෙන් පසු ලංකාවේ ගොඩනනංවන ලද ප්‍රථම චෛත්‍යය ලෙස සඳහන් වන්නේ ථූපාරාම ත්‍යයයි.ඒ සඳහා මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ උපදෙස් ලැබුණු බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.මේ අනුව ථූපාරාමය ගොඩනැංවීමේදී භාරතීය ‍බෞද්ධ ආභාසය ඒ සඳහා ලැබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. එහෙත් පසුකාලීනව ගොඩනංවන ලද බෞද්ධ ස්ථූප නිර්මාණයේදී ලංකාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියා දේශියත්වයට ගැලපෙන පරිදි චෛත්‍යය නිර්මාණයට පෙළඹී ඇති බව විද්වතුන්ගේ මතය වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ විශිෂ්ට හැකියාවන් මෙන්ම සාමය, සහෝදරත්වය,සහයෝගය වැනි උතුම් ගුණාංගයන් මෙම චෛත්‍යය නිර්මාණයන් තුළින් පිළිබිඹු වන බව ඒ දෙස බලන ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට සිතේ.ඉනිදියාවේ සාංචි ස්ථූපය වැනි ස්ථූප දෙස බලන විට ලංකා ස්ථූපයේ වර්ධනය දේශීය ගෘහනිර්මාණශිල්පය අනුව යමින් අලංකාරත්වයෙන් හා දර්ශනීයත්වයෙන් ඉදිරියට ගෙනගිය බව පැහැදිලි කාරණයකි.රුවන්වැලි මහාසෑය,අභයගිරිය, ‍ජේතවනය වැනි චෛත්‍යය ලෝකයා මවිතයට පත්කරවන්නේ ඉහත ලක්‍ෂණයන්ගේ බලපෑමෙන් බව කිවහැකිය.
මුල් යුගය
මුල් කාලයේ චෛත්‍යයක තිබුණු අංග ක්‍රමයෙන් විකාශනය වී ඇතිබව පෙනේ.භාරතයේ සාංචි ස්ථූපය ගොඩනංවන ලද්දේ ගල්වැටකින් වටවුණු භූමි භාගයකය.චෛත්‍යයට ඇතුළුවීමට දොරටු සතරක් සතර දිශාවෙන් විය.
එම දොරටුවල අලංකාර කැටයම් දක්නට ලැබේත ස්ථූපය ඉදිකරන ලද්දේ එම මළුවෙහි මැද පිහිටි වේදිකාවකය.මෙම වේදිකාවට නැඟීමට පියගැටපෙළක් විය.මෙම වේදිකාව මත ඉදිකරන ලද අර්ධ ගෝලාකාර දාගැබ ස්ථූපය විය.එම ගර්භය මුදුනෙහි තවත් මේදියක්ද ඒ මත හතරැස් කොටුවක්ද ඉදිවිය.ඒ හතරැස් කොටුව මත හරිමැද යෂ්ටියක් විය. එම යෂ්ටිය මත ඡත්‍රයක් විය.චෛත්‍යයට වැදගත්කම ගෙනදුන් ධාතු නිධානය කරන ලද්දේ අර්ධ ගෝලාකාර හැඩැති ධාතු ගර්භයෙහිය.
පසුකාලීන යුගය
පසුකාලයේදී මෙම චෛත්‍යයේ අංග වැඩිවිය. ඒ අනුව වැලිමළුවක් ,සලපතල මළුවක් හා පේසා වළලු එකතුවිය. ධාතුගර්භය ඉදිකළේ මෙම පේසා වළලු මතය.අද එය ස්ථූපයේ අලංකාරය සඳහා නිර්මාණය වූවක් බවට පත්ව තිබේ.එමෙන්ම ධාතුගර්භය මත ස්ථූප ආරම්භයේදී පැවති කුඩා මේදිය සතරැස් කොටුවක් බවට පත්විය.ඒ මත කලින් තිබූ ඡත්‍රය හා සම්බන්ධ යෂ්ටිය දේවතා කොටුව වශයෙන් හැඳින්වීය. දේවතා කොටුවේ පහළ සිට ඉහලට සිහින් හැඩයටකළ නිර්මාණය කොත්කැරැල්ල විය.කොත්කැරැල්ල මුදුනේ ස්ථූපය අලංකාර කරමින් කොතක් පැළඳූ අතර කොත මුදුනෙහි පළිඟුවක් විය.
කාලයාගේ ඇවෑමත් සමඟම ස්ථූපයට තවත් අංග ඒකරාශි විය. දොරටු සතරෙහි තොරණ සතර හා සම්බන්ධ ම්‍ළුවට නැග එන ගල්පඩිපෙලද ඒ ආශ්‍රිතව කොරවක්ගල්,මුරගල් හා සඳකඩපහණක්ද එකතුවිය. මීට අමතරව චෛත්‍යය හා සම්බන්ධ කර ස්ථූපයේ හතර පැත්තෙහි සමාන්තර වාහල්කඩ සතරක්ද පසුකාලයේදී ඉදිවිය. එම වාහල්කඩ ඉදිකළේ චෛත්‍යයේ ශක්තිය වර්ධනය කිරීමටත් අලංකාරය ඇතිකිරීමට හා වන්දනාකරුවන්ට මල්පහන් ආදී තම පූජා භාණ්ඩද තැන්පත් කිරීමටය.ඒ සඳහා වාහල්කඩ ආශ්‍රිතව ශෛලමය මල් ආසනයක්ද විය.
හැඩය අනුව දාගැබ් වර්ග
බෞද්ධ ස්ථූප ගත්විට ඒවා විවිධාකාර හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ. ස්ථූප ප්‍රධාන වර්ග කිහිපයකි.
ඝණ්ඨාකාර
ඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ඝණ්ඨාවක ස්වරූපය ගනී.මෙම චෛත්‍යය වර්ගය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන අතර බුදුදහම ලැබීමෙන් පසු ලංකාවේ ඉදිකළ ප්‍රථම දාගැබ ඝණ්ඨාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වේ.එය ථූපාරාම දාගැබය.
ඝඨාකාර
ඝඨාකාර චෛත්‍යය යනු කළයක හැඩයට නිර්මාණය කර ඇති චෛත්‍යය වේ.පොළොන්නරු දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සෝමාවතී චෛත්‍යයයත් මඟුල් මහාවිහාර ස්ථූපයත් ඝඨාකාර හැඩයෙන් යුක්තය.
බුබ්බුලාකාර
දියබුබුලක හැඩයගත් චෛත්‍යය මේ නමින් හැදින්වේ.ලෝකයා මවිතයට පත්කරන රුවන්වැලි මහාසෑය බුබ්බුලාකාර හැඩයගනී.එමෙන්ම තිස්සමහාරාම ස්ථූපය,පොළොන්නරුවේ කිරිවෙහෙර හා රන්කොත් වෙහෙර බුබ්බුලාකාර හැඩයෙන් යුක්තය.ඝණ්ඨාකාර චෛත්‍යය ලෙස ථූපාරාමය හැදින්වේ
ධාන්‍යාකාර
ධාන්‍යාකාර චෛත්‍යය ධාන්‍ය ගොඩක හැඩයගනී.ශ්‍රී ලංකාවේ ධාන්‍යාකාර චෛත්‍යයකට කදිම උදාහරණය නම් කැළණි චෛත්‍යයයි. වී ගොඩක හැඩය අනුව සැලසුම් කර ඇති ස්ථූප ධාන්‍යාකාර නමින් හැඳින් වේ. ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ථූපාරාමය කරවන ලද්දේ මෙම ආකෘතියට අනුව ය. පසු ව කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණවල දී වෙනස් වී වර්තමානය වන විට ඝණ්ඨාකර හැඩය ගෙන තිබේ. කැළණිය, කැබැල්ලෑ ලෙන, පණික්කින්කුලම යන ස්ථානවල පිහිටි ස්ථූප මේ වර්ගයට අයත් වේ.
පද්මාකාර
පද්මාකාර චෛත්‍යය නෙළුමක ස්වරූපය ගනී.පොළොන්නරුවේ දෙමළ මහාසෑයත් බුත්තල යුදගනා වෙහෙරත් පද්මාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන්නේය.
චේතියඝරය
ස්ථූපයක ආරක්‍ෂාව සඳහා කරවන ලද ගෙය චේතියඝරය වේ.එය ථූපඝරය ලෙසද හැදින්වේ.ථූපඝරය ඉදිකරන ලද්දේ ථූපය වටා ඇති කවාකාර බිමෙහි ස්ථූපය වටා කළුගල් කණු පේළි දෙකක් සිටුවා ඒ මත කවාකාර වහලක් ඉදිකිරීමෙනි.චේතියඝරයක් ඉදිකිරීමේ මූලික පරමාර්ථය වූයේ අව්වෙන් වැස්සෙන් චෛත්‍යය ආරක්‍ෂාකර ගැනීමය.එසේම චෛත්‍යය වන්දනාකරුවන්ට සෙවණ සැලසීමද චේතියඝර ඉදිකිරීමෙහි තවත් පරමාර්ථයක් විය.
දාගැබ් ඇති රටවල්
right|thumb|සාංචි ස්තූපය,ඉන්දියාව right|thumb|සාංචි ස්තූපය-2,ඉන්දියාව right|thumb|100px|Wan song monk චීන ස්තූපය right|thumb|100px|සෙන්සෝජී ස්තූපය තෝකියෝ,ජපානය right|100px|බුරුමයේ ස්වේදගොන් ස්තූපය
මේ අනුව බෞද්ධ ස්ථූපය සිංහල බෞද්ධයාගේ මෙන්ම සෙසු බෞද්ධ රටවල්වල බෞද්ධ ජනතාවගේ සංස්කෘතියේ ප්‍රධාන ලක්‍ෂණයක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගතයුතු වේ.
අපරිවර්තී ගෝලය
අපරිවර්තී ගෝලය පෙන්වන වායුගෝල රූපසටහන. ස්තරයන් පරිමාණයට අනුව ඇඳ ඇත: පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙහි සිට අපර්වර්තී ගෝලයෙහි මුදුනට ඇති දුර (කිමී 50) පෘථිවි අරයෙන් 1% කට අඩු ප්‍රමාණයකි. (විශාල කර බැලීමට ක්ලික් කරන්න)]] පරිවර්තී ගෝලයට ඉහළින් හා මධ්‍ය ගෝලයට පහතින් පිහිටා ඇති අපවර්තී ගෝලය පෘථිවි වායුගෝලයේ දෙවන ප්‍රධාන ස්ථරයයි. එහි ඉහළ ස්ථර වලදි උෂ්ණත්වය වැඩිවන සේත් පහළ ස්ථර වෙත ‍ගමන් කරද්දි උෂ්ණත්වය අඩුවන සේත් සකස් වි ඇත. ඉහළ ස්ථර වලට යද්දී සිසිල් වන පහළ ස්ථර වලට ගමන් කරන විට උණුසුම් වනසේ සැකසුනු පෘථිවිය ආසන්නයේ පිහිටි පරිවර්තී ගෝලය මෙහි විරුද්ධ ආකාරයයි. වායුගෝල තාපගති විද්‍යාව අනුව මෙම උෂ්ණත්වය විපර්යාසය සමතුලිතතාවයට පත්වන මට්ටම අපවර්තී හා පරිවර්තී ගෝල වෙන්කරන සීමාව ලකුණු කර ඇත. සාමාන්‍ය දේශාංශ ප්‍රදේශ වලදි අපවර්තී ගෝලය මුහුදු ම‍ට්ටමෙන් 10 km (මයිල 6) - 50 km (31 මයිල) ඉහළින් පිහිටන අතර ධ්‍රැවාසන්න ප්‍රදේශ වලදි එය 8 km (5 මයිල ) ඉහළින් ආරම්භ වේ. අපවර්තී ගෝලය උෂ්ණත්වයට අනුව ස්ථර වශයෙන් බෙදී ඇත්තේ සුර්යයාගෙන් නිකුත් වන අධෝරක්ත විකිරණ අවශෝෂණයෙන් එය ඉහළින් රත්වන නිසාය. මුහුදු මට්ටම ඉහළ නැග්ම සමඟම මෙම ස්ථරය තුළ උෂ්ණත්වය ඉහළ නගී. අපවර්තී ගෝලයේ ඉහළම කොටස 270 කෙල්වින් (-30 C හෝ 26 6 0F) පමණ උෂ්ණත්වයකින් යුක්ත වන අතර, එය ජලයේ ඝනීභවන උෂ්ණත්වයට වඩා මදක් අඩු අගයකි. මෙම ඉහළ කොටස අපවර්තී මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වෙන අතර එයට ඉහළ කොටස්වල උෂ්ණත්වය නැවතත් උසත් සමඟ පහළ බැසීම ආරම්භ වේ. උෂ්ණත්වය වැඩි ස්ථර ඉහළත්, උෂ්ණත්වය අඩු ස්ථර පහළත් ලෙස සිරස් අතට ස්ථරවලට වෙන් වීම නිසා අපවර්තී ගෝලය ගතික සමතුලිතාවයේ පවතී. නිරන්තර සංවහනය හෝ ඒ ආශ්‍රීත වායුගෝලයේ කැළඹිලි මෙම ‍කොටසේ දක්නට නොලැබේ. මෙසේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට හේතු වන්නේ සුර්යයාගේ පාරජම්බුල විකිරණ උරාගන්නා ඕසෝන් ස්ථරය විසින් අපවර්තී ගෝලයේ ඉහළ කොටස් රත් කිරීමයි. ඉහළින් ඇතිවන තාප සංක්‍රමණය හා පහළින් ඇතිවන තාප සංවහනය (පරිවර්තී ගෝලය හරහා) සමතුලිත වන ස්ථානය අපවර්තී ගෝලයේ පදනමයි. එම හේතුවෙන් ධ්‍රැවාසන්නයේ පොළොවේ ඇති අඩු උෂ්ණත්වය නිසා අපවර්තී ගෝලය අඩු මුහුදු මට්ටමකින් ආරම්භ වේ. වාණිජ ගුවන්සේවා සෞම්‍ය දේශගුණයක් ඇතිදේශාංශ වල සාමාන්‍යයෙන් පියාසර කරන්නේ මුහුදු මට්ටමෙන් 10 km පමණ උසකින් ඇති අපවර්තී ගෝලයේ පහළ සීමාවේය. මෙයට හේතුව පරිවර්තී ගෝලයේ සංවහනය මඟින් ඇතිවන දරුණු කාලගුණික තත්වය මගහැරීමය. අහස්යානා වල පියාසර කාලයේදි ඇතිවන බාධා වලට හේතුව වන්නේ පරිවර්තී ගෝලය මඟින් එල්ල වන සංවහන ධාරාය. බොහෝ කුඩා අහස්යාත්‍රා පොළොවේ අධික තාපයට ලක්ව ඇති ප්‍රදේශ වලට ඉහළින් පරිවර්තී ගෝලය හරහා ඇතිවන තාප නෙරුම් මත පියාසර කරන අතර මෙම නෙරුම අවසාන වන්නේ අපවර්තී ගෝලයේ පහළ සීමාවේ බැවින් මෙම යාත්‍රා වලට ගමන් කලහැකි උපරිම උස සීමාව මෙයවේ. (සමහර කුඩා යාත්‍රා කඳුවැටිවල තනාගත් එසවුම් උපකරණ අධාරයෙන් අපවර්තී ගෝලයට එසවිමට බලය ලබා ගෙන වැඩි උසකින් යාත්‍රා කරයි) අපවර්තී ගෝලය යනු අධික ලෙස අන්න්‍යෝන්‍ය ක්‍රියාකාරී විකිරණ, ගතික හා රසායනික ක්‍රියාවලි සහිත ප්‍රදේශයකි. මෙහිදී වායුමය සංඝටක තිරස් ආකාරයෙන් මිශ්‍රවන වේගය සිරස් ආකාරයෙන් මිශ්‍රවිමට වඩා වැඩිය. අපවර්තී ගෝලයේ සිත් ගන්නා සුළු ලක්ෂණයක් වන්නේ නිවර්තන දේශාංශ වල දක්නට ලැබෙන ක්වාසි - බීන්නියල්(Quasi - Biennial) ‍‍දෝලනයයි. මෙය ඇති වන්නේ පරිවර්තී ගෝලයේ ඇති වන ගුරුත්වජ තරංග හේතුවෙනි. මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් අපවර්තී ගෝලය ගෝලීයව ප්‍රවාහනය කරන ඕසෝන්, ජලවාෂ්ප වැනි ද්‍රව්‍ය සඳහා දෙවන සංසරණයක් ඇති කරයි. ශීත සෘතුවේදී උතුරු අර්ධගෝලයේ අපවර්තී ගෝලය හදිසි උණුසුම් වීම් දැක ගත හැකි අතර මෙයට හේතුව අපවර්තී ගෝලය මඟින් රොස්බි තරංග අවශෝෂණය කර ගැනීමයි.
බලන්න
තාප ගෝලය
හතරැස් සංඛ්‍යා
ගණිතයෙහි, හතරැස් සංඛ්‍යා හෝ පරිපූර්ණ වර්ග සංඛ්‍යා යනු  පූර්ණ සංඛ්‍යාවක  වර්ගය වන පූර්ණ සංඛ්‍යා වේ; අනෙකුත් වචන වලින් පැවසුවොත්, එය, යම් පූර්ණ සංඛ්‍යාවක් එය විසින්ම ගුණිතයෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය වෙයි. නිදසුනක් ලෙසින්, 9 යනු සතරැස් සංඛ්‍යාවක් වන්නේ, එය
3 × 3
ලෙසින් ලිවිය හැකි බැවිනි.
n × n
නොවන අතර, සාමාන්‍යයෙන් "n වර්ගය" ලෙසින් උච්චාරණය වන සමතුල්‍ය ඝාතියකරණය
n2
වෙයි. සතරැස් සංඛ්‍යාව යන නම පැමිණෙන්නේ හැඩයෙහි නම අනුවය; පහත බලන්න.
සතරැස් සංඛ්‍යා සෘණ-නොවන සංඛ්‍යා වෙති. (සෘණ-නොවන) සංඛ්‍යාවක් සතරැස් සංඛ්‍යාවක් බව කියා පෑමට තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ, එහි වර්ග මූලයන් පවා පූර්ණ සංඛ්‍යා බව කීමයි. නිදසුනක් ලෙසින්, √9 = ±3, එබැවින් 9 යනු සතරැස් සංඛ්‍යාවකි.
1 හැර වෙනත් පරිපූර්ණ සතරැස් භාජකයන් නොමැති ධන පූර්ණ සංඛ්‍යාවක් සතරැස්-මුක්ත යැයි හැඳින්වෙයි.
හිගශියමා සත්වෝද්‍යානය සහ උද්භිත උද්‍යානය
හිගශියමා සත්වෝද්‍යානය සහ උද්භිත උද්‍යානය (東山動植物園) යනු ජපානයේ නගොයාහි Chikusa-ku වල පිහිටා ඇති ඒකාබද්ධ සත්ව සහ උද්භිත උද්‍යානයක් වේ. සාමාන්‍ය ඇතුල්වීමේ ගාස්තුවක් අයකරන එය සඳුදා හැර සෑම දිනක ම විවෘතව පවතී.
විවාහ නීතිය - ශ්‍රී ලංකා
බහුවිධ නීති පද්ධතියකට උරුමකම් කියන ශ්‍රී ලාංකීය සමාජයේ විවාහය යන‍ ‍තේමාව මෙකී නීති පද්ධති වලින් විවිධ ආකාර‍යෙන් පෝෂණය වී ඇත. ඒ අනුව,
ආදී තත්වයන් යටතේ විවාහය බලාත්මක වන ආකාරය මෙමගින් විස්තර ‍කෙරේ.
විවාහය යනු කුමක්ද?
විවාහය වූ කලී මනුෂ්‍ය වර්ගයා අතර ඇතිවන අනෝන්‍ය සම්බන්ධතාවය මත ඇතිවන වැදගත් ආයතනකි. ස්ත්‍රියක් හා පුරුෂයෙක් පවුලක් වශයෙන් ජීවිත කාලය පුරාම එකට ජීවත් වීමේ පරමාර්ථය ඇතිව ස්ව කැමැත්තෙන් මෙම විවාහය නම් වූ ආයතනය ගොඩනගා ගනී. හුදෙක් ස්ත්‍රියක් හා පුරුෂයෙක් එකට ජීවත් වීම තුලින්ම විවාහයක් බිහි නොවන්නේ පුද්ගල ජීවිතය පුරා බලපාන නෛතික අයිතිවාසිකම් රැසක් එයින් බිහිවන නිසාත් නීතිය පිළිගන්නා පරිදි එය සිදුවිය යුතු නිසාත්ය.