cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
හැල් 9000
කතා මාලාව සන්දර්භයෙහි සලකන කල, නිෂ්පාදිත අංක 3 ලෙසින් 1999 ජනවාරි 12 දිනදී හැල් ක්‍රියාත්මක වී ඇත්තේ ඉලිනෝයි ජනපදයෙහි උර්බානා නගරයෙහි පිහිටි හැල් පරීක්ෂණාගාර තුලදීය; 2001 චිත්‍රපටයයෙහිදී, සක්‍රීයන වසර වී ඇත්තේ 1992 සහ මුල් තිර ප්‍රදර්ශනයන්හී 1991 වෙයි. බ්‍රහස්පති වෙත (හෝ, චිත්‍රපටය තිරගත වී සුළු කලකින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු මුල් නවකතාව පරිදී සෙනසුරු වෙත) අන්තර් ග්‍රහලෝක අභ්‍යාවකාශ ගමන අතරතුර ඩිස්කවරි වන් යානය තුල  අභ්‍යාවකාශ යානා පද්ධති නඩත්තු කිරීමට අමතරව, කථාකිරීම, කථන හැඳුනුම,  වක්ත්‍ර හැඳුනුම, ස්වභාවික භාෂා  සැකසුම, තොල් පාඨනය, කලාකෘති ආස්වාදනය,  චිත්තවේගී චර්යාවන් අර්ථකථනය කිරීම, ස්වයාක්‍රියාකෘත තර්කනය සහ, චෙස් ක්‍රීඩාව යන්නෙහි හැකියාවක් හැල් වෙත තිබුණි.
''2001: අ ස්පේස් ඔඩිසි
හැල් ක්‍රියාත්මක වීම ඇරඹුනේ ඉලනෝයි ප්‍රාන්තයෙහි අබානා නගරයෙහි පිහිටි හැල් යන්ත්‍රාගාරයෙහිය ( ඉලියැක් පරිගණක තැනුනු ඉලනෝයි විශ්වවිද්‍යාලයෙහි  සමායෝජිත විද්‍යා පරීක්ෂණාගාරයෙහිය). චිත්‍රපටය පවසන පරිදී මෙය සිදුවූයේ 1992 වසරෙහිදී වන අතර පොත විසින් පවසන්නේ හැල්ගේ උපන් වසර 1997 වසර බවයි.
ඇන්ටන් චෙකෝව්
රුසියානු ජාතික කතුවරයෙක් වන ඇන්ටන් පැවිලොවික් චෙකොව් සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ, විශිෂ්ට කෙටි කතාකරුවකු ලෙස ප්‍රකටව පවතී. ග්‍රන්ථ රචනයට අමතරව ඔහු වෛද්‍යවරයෙක්, නාට්‍ය රචනා සමීක්ෂකයෙක් ලෙසද සේවයේ නියැලිනි. ඔහු නාට්‍ය රචකයෙකු ලෙස සම්භාවනීය නිර්මාණ හතරක නිෂ්පාදනයට දායක වු අතර ඔහුගේ විශිෂ්ට කෙටි කථා නිර්මාණ වෙනත් කතුවරුන්ගේ මෙන්ම ග්‍රන්ථ විවේචකයන්ගේද සම්මානයට පාත්‍රව පවති.චෙකොව් වෛද්‍ය වෘත්තිය සහ සාහිත්‍ය වෘත්තිය සමබරව කල අයෙකු විය. එනිසා ම ඔහු විසින් වරෙක "වෛද්‍ය විද්‍යාව මාගේ නීත්‍යානුකූල බිරිඳයි, සාහිත්‍ය යනු මාගේ අනියම් බිරිඳයි" " ලෙස ප්‍රකාශ කෙරිණි.
1896 දී චෙකෝව් තම The Seagull නම් නාට්‍යට නිසි පිලිගැනීමක් නොමැති වීම නිස නාට්‍ය ලිවීම සහ නිශ්පාදනයෙන් බැහැර වීමට තිරණය කළද, 1898 දී මෙම නිශ්පාදනය, කොන්ස්තන්තින් ස්ටැනිස්ලැවිස්කිගේ මොස්කව් රඟහල මඟින් පෙන්වීමත් සමඟ නැවත පිළිගැනීමට ලක් විණි. මින්පසුව මෙම රඟහල, චෙකොව්ගේ "Uncle Vonya" නම් නාට්‍ය නිශ්පාදනයට ද, ඔහුගේ අවසාන නාට්‍ය නිර්මාණ දෙක වන "Three sisters" සහ "The cherry Orchard" හි මංගල දර්ශනයන් පැවැත්වීමට ද දායක වුණි. මෙම නිර්මාණ හතර රංගන ශිල්පීන්ට මෙන්ම ප්‍රේක්ෂකයන්ටද අභියෝගයක් එල්ල කිරිමට සමත් වුණි. මන්ද යත් සම්ප්‍රදායානුකූල පැවැත්මට ඔබ්බෙන් ගිය චෙකොව් යොමුවූයේ රංගන මනෝභාවයන් මඟින් ජීවිතයේ තාත්වික අවස්ථා නිරූපණයට ය.
චෙකෝව් පළමුව ලේඛන කලාවේ යෙදුණේ මුදල් ඉපැයීමේ මාර්ගයක් ලෙස පමණි. නමුත් පසුව ඔහුගේ කලාවට ඇති ලැදියාව වර්ධනය වීමත් සමඟ ඔහු තම රචනා ශෛලියට විධිමත් නව්‍යතා එක් කළ අතර එය නූතන කෙටි කථා සාහිත්‍යය පරිණාමයෙහි ලා බලපෑමක් විය. ඔහුගේ ප්‍රතිභාව වූයේ සිදුවීම් පෙළක් ගලා යන අයුරින් තම නිර්මාණය ගෙනහැර පෑමයි. පසුව මෙම ක්‍රමෝපාය ජේම්ස් ජොයිස් සහ අනිකුත් නව නිර්මාණ වේදීන් ද යොදාගත්තේය. මෙම ක්‍රමෝපාය සම්ප්‍රදායානුකූල කථා රචන ව්‍යුහයට පටහැනි විය. මෙම නව ප්‍රවණතාවය පාඨකයන්ට යම් අපහසුතා ඇති කළ ද ඔහු කිසිදිනක ඊට සමාව නොගත් අතර ඔහුගේ මතය වූයේ නිර්මාණකරුවෙකුගේ භූමිකාව විය යුත්තේ ප්‍රශ්න මතු කිරීම මිස ඒවාට විසඳුම් නොදීම බවයි.
ළමා කාලය
thumbnail|left|[[චෙකොව් උපන් නිවස|alt=ඇන්ටන් පැවිලොවික් චෙකොව් උපන් නිවස]]
ඇන්ටන් චෙකෝව් උපත ලැබුවේ අති උතුම් ශාන්ත අන්තෝනි මුනිවරයාණන්ගේ සැමරුම් උත්සව දිනකයි. ඔහු 1860 ජනවාරි මස 29 වන දින, හයදෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක තුන්වැන්නා ලෙස දකුණු රුසියාවේ ඇසෝව් මුහුදේ තොටුපළක් වන ටැග්නරොග් හිදි උපත ලැබීය.ඔහුගේ පියා වූ පවෙල් යෙගොරොව්ක් චෙකෝව් කොබෙලිකි අසළ විල්කෝවට්කා ගම් වැසියකු වූ අතර ඔහුට අයත් සිල්ලර බඩු කඩයක් විය. දේවස්ථාන ගීතිකා කණ්ඩායම් මෙහෙයවන්නකු, ඉතා භක්තිමත් කිතුණුවකු වු පවෙල් තම පවුලට ශාරිරික වධ හිංසා පමුණුවා ඇත. චෙකොව්ගේ බොහෝ කෲර චරිත සඳහා අනුරුව ඔහුගේ පියා වූ බව සමහර ඉතිහාසඥයන්ගේ මතයයි. චෙකොව්ගේ මව අතිදක්ෂ කතන්දර පවසන්නියක වූ අතර, ඇය රෙදි පිළි මිල දී ගන්නකු වූ තම පියා සමඟ රුසියාව පුරා කළ සංචාරය පිළිබඳව කතන්දර කියමින් තම දරුවන් විනෝදයට පත් කළාය. චෙකෝව් වරක් "අපගේ කුසලතා අපට ලැබුණේ පියාගෙනි, නමුත් අපගේ ආත්මය අපට ලැබුණේ මවගෙනි" යි පවසා ඇත. " චෙකෝව් වැඩිහිටි අවදියේ දී, තම සොහොයුරු ඇලෙක්සැන්ඩර් ඔහුගේ බිරිඳට සහ දරුවන්ට සලකන ආකාරය පිළිබඳ විවේචනය කළේ තම පියාගෙන් වූ පීඩනය සිහිගන්වමිනි.
"මම ඔබෙන් ඉල්ලා සිටිනවා මතක් කරගන්නා ලෙස අපේ මවගේ තාරුණ්‍ය විනාශ වූයේ ඒකාධිපත්‍ය සහ බොරුව නිසාවෙන් බව. ඒකාධිපත්‍ය සහ බොරුව නිසා අමිහිරි වූ අපේ ළමා කාළය ගැන සිතීම පවා සිතේ ඇති කරන්නේ භයක් හා පිළිකුලක්. මතකද අපට ඇතිවුණ භය සහ පිළිකුල අපේ පියා රෑ කෑම වේල අතරතුර ලුණු වැඩි යැයි කෝපයෙන් මවට බැණ වැදුණ විට, ඇයට මෝඩයෙකුයි දොස් කියන විට"
"මම සහ මගේ සොහොයුරන් දේවස්ථානය මධ්‍යයේ නැඟී සිට "May my prayer be exalted",හෝ "The Archangel's Voice"  වැනි ගීතිකා ගායනය කරද්දී එහි සිටි හැමදෙනම අප දෙස ආදරයෙන් බලා අපේ දෙමව්පියන්ට ඊර්ෂ්යා කළා අපේ දස්කම් ගැන. නමුත් ඒ මොහොතේ අපට දැනුනේ අප කුඩා හිරකරුවන් ලෙසින්"
ආගමික පසුබිමක් සහ අධ්‍යාපනයක් තිබුණ ද පසු කලෙක චෙකෝව් අදේව දෘෂ්ටිකයෙකු විය.
චෙකෝව් ගේ පියා නව නිවසක් තැනීමට අනවශ්‍ය ලෙස තම ධනය වියදම් කිරීම නිසා 1876 වසරේදී බංකලොත් භාවයට පත් විය. ණය ගෙවීමට නොහැකි ව සිරගත වීමෙන් වැළකීම සඳහා ඔහු සිය පවුල සමඟ මොස්කව් නුවරට පලා ගියේය. ඒ කාලයේ ඔහුගේ වැඩිමහල් පුතුන් දෙදෙනාද විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් මොස්කව් නුවර සිටියෝය. මෙකල පවුලේ පැවති අඟහිඟ කම් හා දරිද්‍රතාවය නිසා චෙකෝව් ගේ මව මානසිකව මෙන්ම ශාරිරිකව ද දුර්වල වූවාය. මේ කාලයේ චෙකෝව් පවුලේ දේපල විකිණීමටත් ඉගෙනුම අවසන් කිරීමටත් ටැගන්රොග්හි ම රැඳී සිටියේය.
චෙකෝව් වසර තුනක කාලයක් ටැගන්රොග්හි වාසය කළේය.ඔහු මෙකල නවාතැන් ගෙන සිටි නිවසේ හිමිකරු සෙලිවනොව්, චෙකෝව් පවුල ඔහුට තිබූ ණය ඔවුන්ගේ නිවසේ වටිනාකම වෙනුවෙන් නිදහස් කළේය. පසු කළෙක චෙකෝව් ඔහුගේ "The cherry Orchard " හි ලොපවික් චරිතයට සෙලිවනොව්ගේ චරිතය ආභාස කොට ගෙන තිබුණි. චෙකෝව් තම අධ්‍යාපන වියදම් සඳහා පෞද්ගලික උපකාරක පන්ති පැවැත්වීමෙන්, ගෝල්ඩ් ෆින්චස් කුරුල්ලන් අල්ලා විකිණීමෙන් සහ පුවත්පත් සඳහා ලුහුඬු විස්තර සැපයීමෙන් මුදල් සපයා ගත්තේය. ඉතිරිකර ගත හැකි හැම රූබලයක්ම මොස්කව් නුවර සිටි තම පවුලට යැවූ ඔහු ඒ සමඟ ඔවුන් සතුටට පත් කිරීම සඳහා විනෝදකාමි ලිපි යැවිමටද අමතක නොකළේය. මේ කාළය තුල ඔහු කියවීම පුළුල්ව හා විශ්ලේෂණයෙන් යුතුව කලේය. ඔහු සෙර්වන්ටෙස්, ටර්ජනෙව්, ගොන්කරොව් සහ ශොෆින්හෝර්  යන ලේඛකය්න්ගේ කෘති පරිශීලනය කළේය. ඔහු "Fatherless" නමින් රචනා කළ හාස්‍යජනක නාට්‍යය ඔහුගේ සොහොයුරු ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් බැහැර කරන ලද්දේ "සමාව දිය නොහැකි එහෙත් අහිංසක ප්‍රබන්ධයක්" යැයි කියමිනි. චෙකෝව් හට ආදර සබඳතා ගණනාවක්ම තිබූ අතර ඔහුට වරෙක ගුරුවරයෙකුගේ බිරිඳක සමඟ ද සබඳතාවයක් තිබුණි.
1879 දී තම පාසල් අධ්‍යාපනය නිම කළ චෙකෝව් සිය පවුල සමඟ විසීමට මොස්කව් නුවර බලා ගියේ A.I Sechneov First Moscow State වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ වෛද්‍ය උපාධිය හැදැරීමට සුදුසුකම් සහිතවය.
ග්‍රන්ථ රචනයේ මුල් අවධිය
මේ අවධියෙහි චෙකෝව් සිය පවුලෙහි වගකීම කරට ගෙන ක්‍රියා කළේය. පවුලට උපකාර කිරීමටත් තම අධ‍යාපන වියදම් සඳහාත් ඔහු එකල රුසියානු ජීවිතය පිළිබඳව කෙටි හාස්‍යජනක සටහන්, විසිතුරු කෙටි රචනා විවිධ ආරූඪ නම් යටතේ රචනා කළේය. "Antosha Chekhonte" (Антоша Чехонте) හා "Man without a Spleen" (Человек без селезенки) මෙවැනි ආරූඪ නම් දෙකකි. මෙම නිර්මාණ හේතුවෙන් රුසියානු වීථී ජීවිතය පිළිබඳව උපහාසාත්මකව සිදුවීම් වාර්ථා කරන්නකු ලෙස ඔහුට ප්‍රසිද්ධියක් ලැබුණි. 1882 වන විට ඔහු එවකට ප්‍රමුඛ පෙළේ ප්‍රකාශකවරයෙකු වූ නිකොලායි ලෙයිකින් සතු වූ "Oskolki (Fragments)" නම් සඟරාවට ලිපි ලියුවේය. චෙකෝව්ගේ මෙකල නිර්මාණයන්හි භාෂාව හැසිරවීම ඔහුගේ පසුකාලීන පරිණත ප්‍රබන්ධ වල බස හැසිරවීමට වඩා රළු විය.
1884 දී චෙකෝව් වෛද්‍යවරයෙකු ලෙස සුදුසුකම් ලැබීය. ඉන් ඔහු සෙවූ මුදල් ප්‍රමාණය සුළු වුවත් දුප්පතුන්ට නොමිලේ ප්‍රතිකාර කළ චෙකෝව් තම ප්‍රධාන වෘත්තිය ලෙස සැලකුවේ වෛද්‍ය වෘත්තියයි. 1884 හා 1885 කාලයේදී චෙකෝව් හට කැස්ස සමඟ ලේ යාමේ තත්වයක් හට ගත් අතර 1886 වන විට එම තත්වය උත්සන්න විය. නමුත් ඔහු තම පවුලට ඔහුගේ රෝගී තත්වය එනම් ක්‍ෂය රෝගය වැළඳී ඇති බව සැඟවූයේය. පළමුවෙන්ම ඔහු මේ බව දැන්වූයේ ලෙයිකින්ටය. එම අවස්ථාවේ "මට මගේ හිතවතුන් සමඟ කථා බහ කිරීමට භයක් දැනෙනවා" යැයි ඔහු පවසා ඇත. නමුත් ඔහු නොකඩවා සතිපතා සඟරා වලට ලිපි ලියුවේය. එමඟින් හොඳ ආදයමක් ඉපැයීමෙන් තම පවුල වඩා හොඳ තත්ත්වයකට ගෙන ඒමට ඔහුට හැකි විය. 1886 වසරේ මුල් භාගයේදී චෙකෝව් හට ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් හි ඉතා ප්‍රචලිත Novoye Vremya (New Times) පුවත්පතෙහි ලිපි ලිවීමට ආරාධනාවක් ලැබුණි. මෙම පුවත්පතෙහි අයිතිය සහ සංස්කරණ කටයුතු කෙරුණේ ධන කුවේරයකු වූ ඇලෙක්සි සුවොරින් විසිනි. ඔහු චෙකෝව් හට එක් පේළියක් සඳහා ලෙ‍යිකින් ගෙවූ මුදලට වඩා දෙගුණයක් ගෙවූ අතර ලෙ‍යිකින්ගේ පුවත්පතේ හිමි වූ ඉඩට වඩා තුන් ගුණයක් ඉඩ වෙන් කළේය. පසුකලෙක චෙකෝව්ගේ සමීපතම සහ දිගුකාලීන මිතුරා වූයේ මොහුයි.
වැඩිකල් යාමට පෙර චෙකෝව් සාහිත්‍ය හා සම්බන්ධව ආකර්ෂණයක් මෙන්ම පොදු අවධානයක් ද දිනා ගත්තේය. එකල හැට දෙහැවිරිදි වියේ වූ සුප්‍රසිද්ධ රුසියානු ලේඛකයෙකු වූ ද්මිත්‍රි ග්‍රිගොරොවික් චෙකෝව්ගේ කෙටි කථාවක් වූ "The Huntsman" කියවීමෙන් අනතුරුව ලිපියකින් ඔහුට මෙසේ දැන්වීය. "ඔබට ඇත්තේ අව්‍යාජ දක්ෂතාවයකි. එම දක්ෂතාවය හේතුවෙන් ඔබ නව පරපුරේ රචකයන් අතුරින් ප්‍රමුඛතම ස්ථානයක් ලබාගෙන ඇත" තවද ඔහු චෙකෝව්ට අවවාදයක් ලෙස පවසා සිටියේ නිර්මාණ කාලය ගෙන සිදු කරන ලෙසත් සාහිත්‍යමය වටිනාකමක් නිර්මාණ වලට එක් කිරීමට අවධානය යොමු කරන ලෙසත්ය.
මෙයට පිළිතුරු සපයමින් චෙකෝව් පවසා සිටියේ මෙම ලිපිය ඔහුගේ සිතට අකුණු සැරයක් මෙන් තදින් කා වැදුණු බවයි. තවද ඔහු පාපොච්චාරණ්යක අයුරින් කියා සිටියේ "මම මගේ කෙටි කථා රචනා කළේ වාර්ථා කරුවෙකු ගින්නක් පිළිබඳව සටහන් තබන්නාක් මෙන්, අඩ සිහියෙන්, පුරුද්දකට මෙන්, මා පිළිබඳව හෝ කියවන්නා පිළිබඳව මා සැලකුවේ නැත "යි යනුවෙනි. මෙම පිළිගැනීමෙන් චෙකෝව්ට යම් අනර්ථයක් සිදු වුනි. මන්ද මින්පෙර අත් පිටපත් මඟින් හෙළි වී තිබුණේ ඔහු දැඩි අවධානයෙන් රචනයෙහි යෙදෙන බවත් එනිසා ඔහු නිතර ම ප්‍රකාශයට පෙර තම නිර්මාණ වෙනස් කරන බවත්ය. කෙසේ වෙතත් ග්‍රිගොරොවික්ගේ උපදෙස නිසා වඩාත් කල්පනාකාරි කලාත්මක අභිප්‍රායකට විසිහය හැවිරිදි වියේදි චෙකෝව් යොමු වූයේය. 1887 දී ග්‍රිගොරොවික්ගේ සුළු බලපෑමක්ද සහිතව චෙකෝව්ගේ "At Dusk (V Sumerkakh)" නම් කෙටි කථා සංග්‍රහය "ඉහළ කලාත්මක රසයක් ඇති විශිෂ්ටතම සාහිත්‍ය නිර්මාණය" සඳහා වන පුෂ්කින් ත්‍යාගය දිනාගන්නා ලදී.
හැරවුම් ලක්ෂ
එක් වසරක අධික වැඩ කිරීමෙන්ද අසනීප තත්ත්වයෙන්ද අතිශයින් වෙහෙසට පත් වූ චෙකෝව්, චාරිකාවක් සඳහා යුක්රේනය බල පිටත් වුණේය. මේ ගමනේදී ස්ටෙප් තණ බිම් වල අලංකාරය කෙරෙහි ඔහුගේ අවධානය යොමු විය. නැවත එන ගමනේදී ඔහු කෙටි කථා වෘතාන්තයක් ලෙස [The Steppe], "එක් අතකට විෂම එක් අතකට ප්‍රකෘති, යමක්" රචනය ඇරඹුවේය. පසුව මෙය Severny Vestnik (The Northern Herald). සඟරාවේ ප්‍රකාශයට පත් විය. සිදුවීම් පෙළක් ගලා යන ලෙස දක්වමින් චෙකෝව්, ස්ටෙප් තණ බිම් හරහා කුඩා අශ්ව කරත්තයකින් පූජකයෙකු හා වෙළෙන්දකු සමඟින් යන ගමන පිළිබඳව නිවසින් ඈත්ව විසීමට යවන ලද කුඩා ළමයෙකුගේ ඇසින් ගෙන හෑර පෑම මේ කෘතියේ විශේෂත්වයයි. The Steppe කෘතිය චෙකෝව්ගේ කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ ශබ්ද කෝෂය ලෙස හැඳින්වේ. මෙම කෘතිය ඔහුගේ පරිකල්පිත ශක්තියෙහි පරිණත බව විදහා පෑවේ සාහිත්‍ය සංග්‍රහයක් ලෙස පාඨකයන්ගේ සිත් ගනිමිනි.
1887 සරත් කාලයේ දී රඟහල් කළමනාකරුවකු වූ කෝර්ෂ් ගේ ඉල්ලීමකට අනුව චෙකෝව් විසින් සති දෙකක කාලයක් ඇතුළත රචිත Ivanov නම් නාට්‍ය නොවැම්බර් මසදී නිෂ්පාදනය විය. මෙම නාට්‍යය නිෂ්පාදනයේදී වූ අවුල් සහගත භාවය පිළිබඳ සඳහන් කරමින් චෙකෝව් තම සොහොයුරු ඇලෙක්සැන්ඩර් හට ලිපියක් යවා තිබුණද පසුව මෙම නිර්මාණය ජනාදරයට මෙන්ම පැසසුමට ද ලක් වූ අපූර්ව නිර්මාණයක් වුණි. මිකායිල් චෙකෝව් Ivanov සැලකූයේ තම සොහොයුරාගේ සාහිත්‍ය දිවියේ ප්‍රඥ වර්ධනය සලකුණු කරන්නක් ලෙසයි. මෙම කාල සීමාවේදී ඉලියා ගර්ලිය්න්ඩ්, චෙකෝව් සමඟ කළ සාකච්ඡාවකින් පසුව සඳහන් කළ පරිදි, චෙකෝව් කළ ප්‍රකාශයක් පසුව "Chekhov's gun" ලෙස ප්‍රචලිත විය. "පළමු රංගන අංකයේදි ඔබ බිත්තිය දෙසට පිස්තෝලයක් එල්ල කරගෙන සිටී, එය අවසාන අංගයේදි පත්තු විය යුතුයි."
ඔහුගේ සොයුරු නිකොලායි ක්ෂය රෝගයෙන් 1889 දී මිය යාමත් සමඟ චෙකෝව් A Dreary Story රචනා කළේය. මෙහි සඳහන් වනුයේ තමා මෙතෙක් ජීවිතයේ නිසි අරමුණක් නැතිව ජීවත් වූ බව තේරුම් ගනිමින් ජීවිතයේ අවසාන කාලයට මුහුණ දෙන පුද්ගලයෙකු පිළිබඳවයි. මිකයිල් චෙකෝව්, නිකොලායිගේ මරණය නිසා තම සොයුරා මුහුණ දී ඇති අවපීඩනය හා අසහනය හැඳිනගත්තේය. මිකයිල් මේ කාලය තුළ තම නීති අධ්‍යන කටයුතු සඳහා හිරගෙවල් පිළිබඳ ගවේෂණයක යෙදී සිටියේය. මේ කාලයේ යෙදීමට යම් කාර්යයක් සොයමින් සිටි චෙකෝව්ද ගවේෂණයට උපකාර කිරීමට පැමිණි අතර පසුව ඔහු හිරගෙවල් ප්‍රතිසංස්කරණය පිළිබඳව ඇති ගැටළු පිළිබඳව සෙවීමේ දැඩිව නිරත විය.
සැඛලින් (Sakhalin)
1890 දී චෙකෝව් සංගණනයක් සඳහා, රුසියාවේ නැඟෙනහිර කෙළවර, කැටෙරෝගා හා දඬුවමට යටත් වූවන් වෙසෙන උතුරු දිග ජපානයේ සැඛලින් දූපතට තුන් මසක කාලයක් සංචාරයේ යෙදුණි. දුම්රියෙන්, අශ්ව කරත්තයෙන්, දුම් බෝට්ටු මඟින් ගමන් කළ මෙම සංචාරය දුෂ්කර එකක් විය. මෙහි දී ඔහු දහස් ගණන් අළුතින් පදිංචි කරුවන් සහ වැරදි කරුවන් සමඟ සාකච්ඡා කළේය. මාස දෙකහමාරක් තුළ ඔහු සැඛලින් හි කළ සංචාරය පිළිබඳ ලියන ලද ලිපි ඔහුගේ රචනයන් අතුරින් විශිෂ්ට ගණයේ ලා සැලකේ. මේ අතරින් ඔහු තම සොයුරියට ටොම්ස්ක් පිළිබඳ ලියූ ප්‍රකාශ ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.
"ටොම්ස්ක් සිත් නොගන්නා නගරයකි. මා හඳුනා ගත් බේබද්දන්ද, මට ගෞරව දැක්වීමට හෝටලයට පැමිණි බුද්ධිමත් පුද්ගලයන් පමණක් නොව එහි පදිංචි කරුවන්ද සිත් නොගන්නා සුළුය."
පසුව මෙයට පිළිතුරු දීමක් ලෙස ටොම්ස්ක් වැසියන් චෙකෝව් ගේ විසුළු ආකාරයේ පිළිරුවක් නගරයේ ඉදි කළේය.
සැඛලින් හිදී චෙකොව් දුටු යම් සිද්ධීන් ඔහු කෝපයට පත් කළේය. තාඩන-පීඩන, සැපයුම්කරුවන්ගේ වංචා කිරීම්, බලෙන් කාන්තාවන් ගණිකා වෘත්තියට යොමු කිරීම් මෙවැනි සිද්ධීන්ය. "ඇතැම් විට මිනිසුන්ගේ ආත්මගෞරවය කෙලසීමේ අන්තයට ගිය අවස්ථා මම දුටුමි "යි ඔහු ලීවේය.
චෙකෝව් පසුව ප්‍රකාශ කළ පරිදි පරිත්‍යාග සහ දීමනා මෙහි පැවති ගැටළු වලට විසඳුම් නොවීය. නමුත් මෙහි සිටි අයට මුදල් සැපයීමේ වැඩපිළිවෙලක අවශ්‍යතාවය රජයට තිබුණි. චෙකෝව්ගේ සොයා ගැනීම් 1893 හා 1894 දී Ostrov Sakhalin (සැඛලින් දූපත ) නමින් ප්‍රකාශයට පත් විය. මෙය සාහිත්‍යමය නිර්මාණයකට වඩා සමාජ විද්‍යාව පිළිබඳ ලියැවුණු තොරතුරුමය වැදගත්කමක් සහිත නිර්මාණයක් විය. චෙකෝව් තම දිගු කෙටි කථාවක් වූ The Murder හි Hell of Sakhalin යන්න සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශනයක් ලෙස භාවිත කළේය. මෙම කෘතියෙහි අවසාන පරිච්ඡේදයේ සැඛලින් දූපතේ සිටියදී නිවසට යාමේ දැඩි ආසාවෙන් යුතුව, යකොව් නම් මිනීමරුවා රාත්‍රී කාලයේ අඟුරු පටවමින් පසුවන අවස්ථාවක් විස්තර කෙරේ. චෙකෝව් සැඛලින් පිළිබඳව රචනා කිරීමේදී ජපන් ජාතික හරුකි මුරකාමිගේ 1Q84 නවකතාව ආභාසයට ගෙන තිබුණි.
මෙලිඛොවො (Melikhovo)
බෙහෙත් සඳහා චෙකෝව් දැරූ වියදම් සැලකිය යුතු තරම් විය. නමුත් වඩාත්ම පාඩුව වූයේ දුර බැහැර රෝගීන් දැකීමට ගතවන කාලය නිසා ඔහුගේ නිර්මාණ සඳහා වන කාලය අඩු වීමයි. කෙසේ නමුත් වෛද්‍යවරයෙකු ලෙස චෙකෝව් ලද අත්දැකීම් ඔහුව රුසියානු සමාජයේ විවිධ පැතිකඩ වලට සමීප කිරීමට සමත් වූ බව කියැවේ. උදාහරණයක් ලෙස එකගොඩේ වාසය කිරීමට ගැමියන් තුළ තිබූ පුරුද්ද හා ඔවුන්ගේ හානිකර සෞඛ්‍ය පුරුදු අවධානයට ලක් කරගත් චෙකෝව්, ඔහුගේ කෙටි කතාවක් වූ Peasants හි මෙම ලක්ෂණ පෙන්නුම් කර තිබුණි. මෙම කාලය තුල චෙකෝව් ඉහළ පන්තියේ ප්‍රභූන් දැකීමටද ගියේය. එපිළිබඳ ඔහු තම සටහන් පොතේ මෙසේ සටහන් කර තිබුණි. "රදළයන්? ඔවුන් සිදාදියේ ගැහැණුන් මෙන් කැත ඇඟවල් සහිත අපිරිසිදු වූ, දත් හැලී ගිය මහළු කාලයක් හා පිළිකුල් සහගත මරණයක් හිමි පිරිසක්ය"
චෙකෝව් The Seagull නාට්‍යය රචනය ඇරඹියේ 1894 දී, මෙලිඛොවො හි පළතුරු වත්තක ඉදි කළ උද්‍යාන ගෘහයක සිටයි. වතුයායේ වාසයට පැමිණි දෙවසර තුළ චෙකෝව්, එහි නිවස ප්‍රතිසංස්කරණයටද, ගෙවතු වගාව හා කෘෂිකර්මය නඟා සිටුවීමටද, පළතුරු වත්ත හා තටාකය නඩත්තුවටද, අළුතින් පැළ සිටුවීමටද කාලය මිඩංගු කළේය. ඔහු සොයුරු මිහයිල්ට අනුව චෙකෝව් වතු යාය රැක බලාගත්තේ තම දරුවන් රැකබලාගන්නාක් මෙනි. එය ඔහුගේ Three Sisters කෘතියේ කර්නල් වර්ශිනින්, සොයුරියන් රැක බලාගනිමින් ඔවුන් තව තුන්සිය/හාරසිය වසරකින් පසු කෙසේ වේවි දැයි සිහින මැවූ ආකාරයට සමානය.
The Seagull නාට්‍යයේ පළමු ප්‍රේක්ෂක දැක්ම 1896 ඔක්තෝම්බර් මස හත් වන දින ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් හි ඇලෙක්සැන්ඩර් රඟහලේදී පැවැත්විණි. නමුත් ප්‍රේක්ෂක අප්‍රසාදය හේතුවෙන් එය අසාර්ථක විය. මේ අවස්ථාවේ චෙකෝව් කම්පනයට ලක්වූයේ රඟහල කමිටුව මඟින් නාට්‍යය පෙන්වීම අත්හැර දැමීමට තීරණය කිරීම නිසයි. නමුත් රඟහල් අධ්‍යක්ෂකවරයකු වූ ව්ලැඩ්මිර් නෙම්රොවික් ඩැන්චෙන්කො ගේ සිතට මෙම නිර්මාණය තදින් කා වැදුණු අතර 1898 දී ඔහු තම මිතුරු කොන්ස්ටන්ට්ය්න් ස්ටැන්ස්ලැව්ස්කිගෙන් මොස්කව් නව කලා රඟහල වෙනුවෙන් මෙම නාට්‍යය අධ්‍යක්ෂණය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. මනෝභාවයන් තාත්ත්විකව නිරූපණය, රංගන කණ්ඩායම් ප්‍රවේසමෙන් හැසිරවීම, දෙබස් මඟින් යමක් සඟවා කීම වැනි උපක්‍රම කෙරෙහි ස්ටැන්ස්ලැව්ස්කිගේ තිබූ උද්‍යෝගය, නාට්‍ය පිටපත් රචනයට චෙකෝව් තුළ තිබූ ආසාව නැවත ස්ථාපිත කිරීමට බල පෑ හේතුවක් විය. කලා රඟහල චෙකෝව්ගේ තවත් නිර්මාණ සඳහා මුදල් ලබා දුන් අතර ඊළඟ වසරේදී චෙකෝව් 1896 දී ලියා නිම කළ Uncle Vanya නම් නාට්‍යය වේදිකාගත විය.
යල්ටා (Yalta)
1897 මාර්තු මසදී මොස්කව් නුවරට බලා යමින් සිටියදී පෙනහලු වලට ලේ ගලායාම නිසා චෙකෝව් දැඩි ලෙස රෝගාබාධ විය. නිවැසියන්ගේ දැඩි පෙළඹවීමෙන් යුතුව ඔහු සායනයකට ඇතුළත් වූ අතර එහි දී ඔහු පරීක්ෂා කළ වෛද්‍යවරුන්, ඔහුගේ පෙනහැලි වල ඉහළ කොටසේ ක්ෂය රෝගය පැතිරී ඇති බවත් ජීවන රටාවේ වෙනසක් ඇති කරගන්නා ලෙසත් පවසා සිටියේය.
1898 දී තම පියාගේ මරණය සිදු වූ පසු යල්ටා අවට ප්‍රදේශයෙන් ඉඩමක් මිලදී ගත් චෙකෝව් එහි විසල් නිවසක් තනා මව සහ සොයුරිය සමඟ පදිංචියට ගියේය. චෙකෝව් යල්ටා හිදී මල් හා පැළ වවමින්, බල්ලන් සුරතලයට ඇති කරමින් ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයි, මැක්සිම් ගෝර්කි වැනි මිතුරන් හමුවෙමින් සුවපත් දිවිපෙවෙතක් ගත කළද ඉන් පිටව මොස්කව් නුවර හෝ විදේශයන්හි සංචාරය ඔහුගේ කැමැත්ත විය. යල්ටා හි විසුවද ජල සැපයුම ස්ථාපිත කළ කාලයක ටැගන් රොග් වෙත නැවත යාමට ඔහු පොරොන්දු වී සිටියේය. මේ කාලය තුළ ඔහු කලා රඟහල සඳහා තවත් නාට්‍යය දෙකක් රචනා කළේය. Three Sisters සහ The Cherry Orchard නම් මෙම නාට්‍යය දෙක රචනයට ඔහුට වසරක් බැඟින් ගත විය.
1901 මැයි මස විසිපස් වන දින චෙකෝව් ඔල්ගා ක්නිපර් සමඟ රහසේ විවාහ වුයේය. එතෙක් චෙකෝව් රුසියාවේ සිටින සාහිත්‍යය ක්ෂේත්‍රයේ වඩාත් අවධානයට ලක් වූ අවිවාහකයා ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියේය. විවාහය ගැන වරෙක ඔහු සුවොරින්ට මෙසේ ලියුවේය.
මෙම ලිපිය ඔල්ගා සම්ඟ චෙකෝව්ගේ විවාහය පිළිබඳව ඉඟි පැවසුවේය. චෙකෝව් වැඩි කලක් යල්ටාහි විසූ අතර ඔල්ගා තම රංගන දිවියේ යෙදෙමින් මොස්කව් නුවර විසීය. 1902 දී ඔල්ගා ගබ්සා වීමකින් පීඩා වින්දේය. පසු කලෙක ඩොනල්ඩ් රේෆිල්ඩ් විසින් විවාහක දෙපළ හුවමාරු කරගත් ලිපි කියවා දරුගැබ පිළසිඳ ගැනීම ඔවුන් දෙදෙන වෙන්ව සිටියදී සිදු වූවක් විය හැකි බව ප්‍රකාශ කළද පසුව රුසියානු ශාස්ත්‍රඥයන් විසින් මෙය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මෙම දුරස්ථ සම්බන්ධය නිසා ඔවුන් දෙදෙනා හුවමාරු කරගත් ලිපි සාහිත්‍යමය වටිනාකමක් දැරීය. මෙම ලිපි වල කොන්ස්ටන්ටීන් ස්ටැනිස්ලැව්ස්කිගේ අධ්‍යක්ෂණ ක්‍රම පිළිබඳ පැමිණිලිත්, චෙකෝව් ඔල්ගා හට ඔහුගේ නිර්මාණ වල රඟ දැක්වීම පිළිබඳව ලබා දුන් උපදෙස්ද සඳහන් ව ඇත.
යල්ටා හිදී චෙකෝව් තමාගේ සුප්‍රසිද්ධ නිර්මාණයක් වන "The Lady with the Dog" (බල්ලා කැටුව යන කාන්තාව) රචනා කළේය. මෙහි නිරූපණය කරන්නේ විවාහක කතක් හා විවාහක පුරුෂයකු අතර වූ අනියම් සබඳතාවයක් පිළිබඳවයි. ඔවුන්ගේ හමුවේ ඉදිරි පැවත්මක් අපේක්ෂා නොකළද, තම පවුල් වල ආරක්ෂාව අනතුරේ හෙළමින් ඔවුන් තම සබඳතාවය ගෙනයන ආකාරය මෙම කෘතියෙහි ගෙනහැර දැක්වේ.
මරණය
1904 වන විට චෙකෝව් ක්‍ෂය රෝගයෙන් දරුණු ලෙස රෝගාතුර වී සිටියේය. මේ පිළිබඳව මිකයිල් චෙකෝව් පැවසූ පරිදි "ඔහු දුටු පමණින් අපේ සිත් තුළ ඇති වුණේ ඔහුගේ නික්මීම ඈතක නොවේ යන සිතිවිල්ල. නමුත් ඔහු අවසානය කරා ළංවත්ම ඔහු එය විශ්වාස කිරීමෙන් තව තවත් වැළකුනා". ජුනි මස 03 වැනිදා චෙකෝව් ඔල්ගා සමඟ Black Forest හි  Badenweiler නම් ජර්මානු නිවාඩු නිකේතනය කරා ගියේය. එහි සිටියදි තම සොයුරිය මාෂා ට එහි ආහාර හා වටපිටාව අගනා බවත් තමන් සුව වෙමින් පවතින බව මවට දන්වන ලෙසත් සඳහන් කරමින් ලිපි ලියුවේය. ඔහු එසේ ලියූ අවසන් ලිපියේ සඳහන්ව තිබුනේ ජර්මන් කාන්තාවන් අඳිනා අකාරය පිළිබඳව දෝෂාරෝපණයකි.
ඔල්ගා තම සැමියාගේ අවසන් මොහොත පිළිබඳව මෙසේ පැවසුවේය.
""ඇන්ටන් අසාමාන්‍ය ලෙස සෘජුව වාඩි වී පැහැදිලි හා උස් ස්වරයෙන් (ඔහු ජර්මානු බස දැන නොසිටියත්) "Ich sterbe" ("මම මිය යනවා") යනුවෙන් පැවසුවා. වෛද්‍යවරයා ඔහුව සනසා ඔහුට camphor එන්නතක් ලබා දී ෂැම්පේන් ඇණවුම් කළා. ඇන්ටන් ඉන් වීදුරුවක් පානය කර මා දෙසට හැරී "මම ෂැම්පේන් පානය කළේ දිගු කලකට පසුව" යැයි පැවසුවා. ඔහු තවත් ෂැම්පේන් පානය කළා. ඉන්පසුව නිශ්ශබ්දව වම් ඇලයෙන් ඇඳෙහි හාන්සි වී සිටියා. පසුව මම ඔහු වෙත ගොස් ඇඳට හේත්තු වී ඔහුට කතා කිරීමට උත්සාහ කළ විට ඔහුගෙන් ප්‍රතිචාරයක් තිබුනේ නැහැ. ඔහු කුඩා දරුවකු මෙන් ඉතා සාමකාමීව නිදා සිටියා. ඔහුගේ හුස්ම ගැනිම නැවතී තීබුණා""
චෙකෝව් ගේ මෘත ශරීරය මොස්කව් නුවරට ගෙනැවිත් තිබුණේ නැවුම් බෙල්ලන් ප්‍රවාහනයට යොදාගන්නා ශීත කළ දුම්රියකිනි. මෙම ක්‍රියාව පිළිබඳව මැක්සිම් ගෝර්කි අමනාප වීද තිබුණි. චෙකෝව්ගේ අවමංගල්‍යයට පැමිණි දහසක් දෙනා වැරදීමකින් එදිනම පැවති ජෙනරල් කෙලර් නමැත්තකුගේ අවමංගල්‍යය පෙරහැරට සහභාගී වී තිබුණි. නොවොඩෙවිකි සොහොන් බිමෙහි වූ චෙකෝව්ගේ පියාගේ සොහොන අසළින්ම චෙකෝව්ගේ සිරුර භූමිදානය කරන ලදී.
උරුමය
මිය යාමට මාස කිහිපයකට පෙර චෙකෝව් කතුවරයෙකු වූ අයිවන් බුනින් හට පැවසුවේ තමාගේ නිර්මාණ තවත් වසර හතක් යනතුරු මිනිසුන් අතර රැඳේවි යැයි තමා සිතන බවය. හැමවිටම නිහතමානි වූ චෙකෝව්, මරණින් පසු ඔහුට මෙවන් විශාල ප්‍රසිද්ධියක් ලැබේ යයි කිසිදිනක නොසිතන්නට ඇත.
ඔහු මරණයට පත් වූ වසරේදී The Cherry Orchard නාට්‍යය වේදිකා ගත වූ විට ඒ සඳහා ප්‍රෙක්ෂකයන් නැඟූ ප්‍රීතිඝෝෂාව, ඔහුට රුසියානු වැසියන් දැක් වූ ආදරය විදහාපෑමක් විය. එවකට ඔහු ප්‍රසිද්ධ සාහිත්‍යධරයන් අතරින් දෙවැනිව සිටියේ ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයිට, පමණි. නමුත් ටෝල්ස්ටෝයිගේ මරණයත් සමඟ චෙකෝව් හට තිබූ ප්‍රසිද්ධිය තවත් ඉහළ ගියේය. කොන්ස්ටන්ටන්ස් ගාර්නට් ගේ පරිවර්තන මඟින් චෙකෝව්, ඉංග්‍රීසි පාඨකයන් අතරටද ගිය අතර ජේම්ස් ජොයිස්, වර්ජිනියා වුල්ෆ් සහ කැතරින් මැන්ස්ෆීල්ඩ් වැනි කතුවර කතුවරියන්ගේ ඇගයීමටද පාත්‍ර විය.
ඇමරිකාවේදී චෙකෝව් හට පිළිගැනීමක් ඇති වූයේ මඳ කලක් ගත වූ පසුවය. ස්ටැනිස්ලැව්ස්කිගේ නාට්‍ය රඟ දැක්වීමේ ක්‍රමෝපායන් හඳුන්වා දිමද මෙයට බලපෑ කරුණක් විය. ස්ටැනිස්ලැව්ස්කි පැවසූ පරිදි චෙකෝව් තම නාට්‍ය නිර්මාණ වල භාවයන් ප්‍රකාශ කිරීමට වඩා යොදාගත්තේ දෙබස් නොවේ. දෙබස් අතර විරාම යෙදීමෙන්, තනි වචන මඟින් පිළිතුරු සැපයීම වැනි උපක්‍රම ඔහු භාවිත කළේය. මෙම උපක්‍රමය ඇමරිකාවේ ප්‍රචලිත වීමත් සමඟ ඇමරිකානු නාට්‍ය රචකයින්, තිර පිටපත් රචකයින් සහ රංගන ශිල්පීන් ඒ යටතේ අධ්‍යනය ඇරඹුවෝය. ඇන්ටන් චෙකෝව්ගේ ඥාති පුත්‍රයකු වූ මයිකල් චෙකෝව්, නූතන තමන්ටම ආවේණික වූ ර්ංග ක්‍රම මඟින් කළ දායකත්වය රංග කලාවෙහි උන්නතියට හේතු විය.
නාට්‍ය රචනයෙහි චෙකෝව් විශිෂ්ටත්වයට අමතරව, ඔහුගේ කෙටි කතා රචනයද ඔහු සතු වූ විශාල ජයග්‍රහණයක් බැව් සමහර කතුවරයන්ගෙ අදහසයි. චෙකෝව්ගේ මරණය අළලා "Errand" නම් කෙටි කතාවක් රචනය කළ රේමන්ඩ් කාවර් විශ්වාස කළේ චෙකෝව් සියළු කෙටිකතා කරුවන් අතරින් විශිෂ්ටතමයා ලෙසයි.
"චෙකෝව්ගේ කෙටිකතා අදටත් චමත්කාරජනක නිර්මාණ වේ. ඔහු නිර්මාණ ඉතා විශාල සංඛ්‍යාවක් කළද ඔහුගේ නිර්මාණ ගණන ඉහළ යත්ම ඔහු තව තවත් අග්‍රගණ්‍ය කෘති රචනා කළේය. එය දුලබ ලක්ෂණයකි. මෙම නිර්මාණ කියවීමෙදි අප සිත් සසල කිරීමට, සතුටු කිරීමට සමත් විය. ඔහු කෙතරම් කලා කුසලතාවයෙන් හෙබි වූයේද යන්න පෙනී යන්නේ අප සිත් තුළ හැඟීම් අවදි කරවීමට ඔහුගේ නිර්මාණ සතු වූ හැකියාවෙනි."
වර්ජිනියා වුල්ෆ් චෙකෝව්ගේ නිර්මාණවල පවත්නා අනන්‍ය ලක්ෂණ ඇයගේ The Common Reader (1925) නම් කෘති රචනයේදී උපයෝගී කරගත්තේය.
ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
ප්‍රධාන ලිපිය : ඇන්ටන් චෙකෝව්ගේ ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ( Anton Chekhov bibliography )
භාහිර සබැඳීන්
චරිතාපදානමය විවිධ මෙහෙය
ප්‍රවර්ගය:රුසියානු සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ගය:රුසියානුවන් ප්‍රවර්ගය:ලෝක සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ගය:ලේඛකයන් ප්‍රවර්ගය:නවකතාකරුවෝ
මයිනා
thumb|මයිනා මයිනා (acridotheres tristis) sturnidae පවුලට අයත් කුරුල්ලෙක් ය. සර්ව භක්ෂකයෙකු වන මොවුන් ආසියාවට ආවේණික සත්ත්ව විශේෂයකි. මයිනන් නාගරික පරසරයට හොඳින් අනුවර්තනය වී ඇත.
මෙම විශේෂය 1816 දී ප්‍රංශ පක්ෂි විද්‍යාඥයෙකු වූ Louis Jean Pierre Vieillot විසින් හඳුන්වා දුන් ඇක්‍රිඩෝතෙරස් කුලයට අයත් වේ.
මයිනන්ගේ උප විශේෂ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත.
1.ඉන්දියානු මයිනා
2.ශ්‍රී ලංකා මයිනා
ශ්‍රී ලාංකික උප විශේෂයක් වන මෙලනොස්ටර්නස් ඉන්දියානු උප විශේෂවලට වඩා අඳුරු පැහැ වන අතර අර්ධ කළු සහ අර්ධ සුදු ප්‍රාථමික ආවරණ සහ කම්මුලේ කහ පැහැ ලපයක් ඇත.
මොවුන් සාමාන්‍යයෙන් යුගල වශයෙන් ජීවත් වේ.මයිනන් කොට්ටෝරුවන් විසින් හාරන ගස්බෙන අයිති කරගෙන ඒවායෙහි ජීවත් වේ.මොවුන් ඉතාමත් සමාජශීලි වන අතර මිනිසුන් සමඟ ඉක්මනින් මිතුරු වෙයි.
මයිනන් විලෝපිකයන් පැමිණිවිට අනිත් කුරුල්ලන්ට අනතුරු හඟවයි.
මයිනන්ගේ සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි සතෙක් ග්‍රෑම් 109.8ක් පමණ බරවන අතර ගැහැණු සතෙක් ග්‍රෑම් 120-138 අතර බරකින් යුක්ත වේ.
එල්විස් ප්‍රෙස්ලි
එල්විස් ආරොන් ප්‍රෙස්ලි (1935 ජනවාරි 8 - 1977 අගෝස්තු 16) ඇමෙරිකානු සංගීතඥයෙකු සහ නළුවෙකු වේ. "රොක් ඇන්ඩ් රෝල් රජු" හෝ සරලව "the King" ලෙස නිතර හඳුන්වනු ලබන ඔහුව 20 වන සියවසේ ඉතා වැදගත් සංස්කෘතික සලකුණක් ලෙස සළකනු ලබයි.
ප්‍රෙස්ලි ටුපෙලෝ, මිසිසිපි හි දී උපත ලැබීය. ඔහුට වයස අවුරුදු 13ක් ව තිබියදී ඔහුගේ පවුල ටෙනිස් හි මෙම්ෆිස් වෙත පදිංචියට ගියහ. ඔහුගේ සංගීත වෘත්තීය ආරම්භ වූයේ එහි දී ය. ඒ 1954 දී ඔහු Sun Records හි නිෂ්පාදක සෑම් ෆිලිප්ස් සමඟ ගීතයක් පටිගත කිරීමෙනි. ප්‍රෙස්ලි ගේ පළමු RCA ගීතය වූ "Heartbreak Hotel" 1956 ජනවාරි මාසයේ දී නිකුත් වූ අතර එය එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ජනප්‍රිය ගීතයක් බවට පත් විය. රූපවාහිනී වැඩසටහන් ගණනාවක පෙනී සිටීම් සහ ගීත දර්ශක වල පළමු ස්ථාන වාර්තා නිසා රොක් ඇන්ඩ් රෝල් කලාවේ ප්‍රමුඛ පුද්ගලයා වශයෙන් ඔහු සැලකුම් ලැබීය. සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරයේ පිබිදීමත් සමඟම ඇති වූ සුවිශේෂී ප්‍රබල බලපෑම් සමඟ එකතුව, ඔහුගේ ජවයෙන් පිරි ගීත ඉදිරිපත් කිරීම් සහ ලිංගික පෙලඹවීමක් ඇති කරන සුළු ඉදිරිපත් කිරීමේ කලාව, ඔහුව අති මහත් ජනප්‍රියත්වයකට පත් කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:අපරදිග ගායකයෝ ප්‍රවර්ගය:ගායකයෝ
Random House
Random House යනු ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන සමාගමකි.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන සමාගම්
5
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු  ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක්   (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත)  විය. එකල එය හැඳින්වුනේ, මෙස්සල්ලාගේ සහ කින්නාගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික  ධූර වර්ෂය  (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්,  අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා 758   වසර  ) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා  යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය: ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
සෙට් ෆයර් ටු ද රේන්
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි ගීත
බෝගම්බර බන්ධනාගාරය
බෝගම්බර බන්ධනාගාරය, ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි දෙවන විශාලතම සිරගෙය වේ.
ජෝන් ඩොගට්
එෆ්බීඅයි විශේෂ නියෝජිත ජෝන් ජේ ඩොගට් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ෆොක්ස් නාළිකාවේ විද්‍යා ප්‍රබන්ධ-අධිස්වාභාවික රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වන ද එක්ස්-ෆයිල්ස්හි එන ප්‍රබන්ධ චරිතයකි. සිය එෆ්බීඅයි හවුල්කරුවන් වන ඩේනා ස්කලී (කථාවාරය 8) සහ මොනිකා රයස් (කථාවාරය 9) සමග ඔවුහු එෆ්බීඅයි වෙතින් අසාමාන්‍ය හෝ අධිස්වාභාවික ලෙස සැලකෙන එක්ස්-ගොනු පිළිබඳ කටයුතු කරති. ජෝන් ඩොගට්ගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ රොබට් පැට්‍රික් විසිනි. අටවන සිට නවවන කථාවාරයන්හි (2000–2002) ඩේවිඩ් ඩචොව්නිගේ ෆොක්ස් මෝල්ඩර් චරිතය විස්ථාපනය කරමින් ඩොගට් ප්‍රධාන චරිතයක් ලෙස පෙනී සිටියේ ය. අටවන කථාවාරය ආරම්භයේ සිට 9 කථාවාරය අවසානය තෙක් සෑම කථාංගයකම ආරම්භක නාමාවලියේ ඩොගට් පිළිබඳ සඳහන් වේ.
ඩයනා, වේල්සයෙහි කුමරිය
වේල්ස් කුමරිය වන ඩයනා (උපත ඩයනා ෆ්‍රැන්සිස් ස්පෙන්සර්; 1961 ජූලි 1 සිට 1997 අගෝස්තු 31 දක්වා) බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයෙකි. ඇය බ්‍රිතාන්‍ය සිංහාසනයේ උරුමක්කාරයා වන වේල්ස් කුමරුගේ චාල්ස්ගේ පළමු බිරිඳ වූ අතර විලියම් කුමරුගේ සහ හැරී කුමරුගේ මව විය. ඩයනාගේ ක්‍රියාකාරිත්වය හා උත්කර්ෂවත් බව නිසා ඇය ජාත්‍යන්තර නිරූපිකාවක් බවට පත් වූ අතර ඇයගේ නොනවතින ජනප්‍රියත්වය මෙන්ම පෙර නොවූ විරූ මහජන විමර්ෂණයක් ද ලබා ගත් අතර එය ඇගේ කැළඹිලි සහිත පෞද්ගලික ජීවිතය උග්‍ර කළේය.
ඩයනා බ්‍රිතාන්‍ය වංශාධිපතියෙකු ලෙස උපත ලැබූ අතර ඔවුන්ගේ සැන්ඩ්‍රින්හැම් වතුයායේ රාජකීය පවුලට සමීපව හැදී වැඩුණි. ජෝන් ස්පෙන්සර්, 8 වන අර්ල් ස්පෙන්සර් සහ ෆ්‍රැන්සිස් ෂැන්ඩ් කිඩ්ගේ බාල දියණිය වන ඇය 1967 දී දික්කසාද වීමෙන් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් වූවාය. 1978 දී ඇය ලන්ඩනයට සංක්‍රමණය වූ අතර එහිදී ඇය පැතලි මිතුරන් සමඟ ජීවත් වූ අතර විවිධ අඩු වැටුප් සහිත රැකියාවන්හි නිරත වූවාය.
දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ වැඩිමහල් පුත් චාල්ස් කුමරු සමඟ කෙටි විවාහයකින් පසු 1981 දී ඩයනා ප්‍රසිද්ධියට පත්විය. ඔවුන්ගේ විවාහය 1981 දී ශාන්ත පාවුළු ආසන දෙව්මැදුරේදී සිදු වූ අතර ඇයව වේල්ස් කුමරිය බවට පත් කළාය. මෙම යුවළට පුතුන් දෙදෙනෙක් සිටියහ. විලියම් කුමරු සහ හැරී කුමරු ය. ඔවුන් බ්‍රිතාන්‍ය සිංහාසනයට අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස දෙවන හා තෙවන විය. කෙසේවෙතත්, ඩයනා චාල්ස් සමඟ විවාහ වූයේ ඔවුන්ගේ නොගැලපීම හා අවිවාහක කටයුතු නිසාය. ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය බිඳවැටීම මහජන දැනුම බවට පත්වූ විගස 1992 දී ඔවුන් වෙන් විය. ඔවුන්ගේ විවාහ දුෂ්කරතා පිළිබඳ තොරතුරු වැඩි වැඩියෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර 1996 දී දික්කසාදයෙන් විවාහය අවසන් විය.
වේල්ස් කුමරිය ලෙස ඩයනා රැජින වෙනුවෙන් රාජකීය රාජකාරි භාරගත් අතර පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්ෂේත්‍රයන්හි උත්සව සඳහා ඇය නියෝජනය කළාය. පුණ්‍ය කටයුතු සඳහා සාම්ප්‍රදායික නොවන ප්‍රවේශය නිසා ඇය මාධ්‍ය තුළ සමරනු ලැබීය. ඇයගේ අනුග්‍රහය මුලින් ළමයින් හා තරුණයින් කේන්ද්‍රගත වූ නමුත් පසුව ඇය ඒඩ්ස් රෝගීන් සමඟ සම්බන්ධ වීම සහ බිම් බෝම්බ ඉවත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයට ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. ඇය දැනුවත් කිරීම සහ පිළිකා සහ මානසික රෝගවලින් පීඩා විඳි පුද්ගලයින්ට උපකාර කළ හැකි ක්‍රම පිළිබඳව උපදෙස් ලබා දුන්නාය. කුමරිය ලෙස, ඩයනා මුලින් ඇගේ ලැජ්ජාව නිසා ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ නමුත් ඇගේ චමත්කාරය සහ මිත්‍රත්වය ඇයව මහජනයා අතරට ගෙන ගිය අතර ඇගේ කීර්තිනාමය ඇගේ විවාහයේ දරුණු බිඳවැටීමෙන් බේරීමට උපකාරී විය. ඉතා ඡායාරූපජනක යැයි සැලකෙන ඇය 1980 සහ 1990 දශකවල විලාසිතා නායිකාවකි. 1997 දී පැරිස් උමගක සිදුවූ රිය අනතුරකින් සහ පසුව රූපවාහිනියෙන් විකාශනය වූ අවමංගල්‍යයකදී ඇයගේ මරණයෙන් පසු මාධ්‍ය අවධානය සහ මහජන ශෝකය පුළුල් විය. ඇගේ උරුමය රාජකීය පවුලට හා බ්‍රිතාන්‍ය සමාජයට ගැඹුරු බලපෑමක් ඇති කර තිබේ.
ප්‍රවර්ගය:1961 උපත් ප්‍රවර්ගය:1997 මරණ ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීයයන්
HarperCollins
HarperCollins Publishers LLC යනු ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන සමාගමකි.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන සමාගම්
නිදහස් ආලය
නිදහස් ආලය යනු මානව ප්‍රේමයේ සෑම මුහුණුවරකට ම එකඟත්වය පළ කළ සමාජ ව්‍යාපාරයකි. විවාහය, උපත් පාලනය, සහ අනාචාරය වැනි ලිංගිකමය කරුණු රාජ්‍යයේ බලපෑමෙන් මුදා ගැනීම නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ මුල් අභිප්‍රාය විය. එවැනි කාරණාවන් සම්බන්ධ ව පූර්ණ වගකීම එකී පුද්ගලයා සතු විය යුතු බවත් ඒ සම්බන්ධ ව වෙනත් කිසිදු පාර්ශ්වයක මැදිහත්වීමක් සිදු නොවිය යුතු බවත් ඔවුහු කියා සිටියහ.
නිප්පොන්සන් ම්යෝහෝජි නිකාය
400px|thumbnail|දකුණ|නිප්පොන්සන් ම්යෝහෝජි සාම පා ගමනක්
නිදහස් ආලය
මූළධර්ම
නිදහස් ආලයට අයත් බොහෝ සම්ප්‍රදායයෝ පුද්ගල සබඳතාවන් රාජ්‍ය නියාමනයන්ගෙන් සහ පල්ලියේ සම්බාධකයන්ගෙන් නිදහස් කිරීම අරමුණු කරගත් ලිබරල්වාදී දර්ශනයක් ප්‍රකට කළහ. මෙම දැක්මට අනුව වැඩිහිටි පුද්ගලයන් අතර ඇතිවන නිදහස් බැඳීම් චිත්තවේගික වුවත් ලිංගික සබඳතාවන් වුවත් පිළිගත් බැඳීම් ලෙස බාහිර සමාජයේ ගරුත්වයට පාත්‍ර විය යුතු ය. මිනිසුන් සහ ගැහැනුන් යන දෙපිරිසට ම සමාජීය සහ නෛතික අවහිරකිරීම් වලින් තොර ව ලිංගික ආස්වාදය ලැබීමට අයිතියක් ඇති බවට ද නිදහස් ආලය ප්‍රවණතාවට අයත් ඇතැම් රචනාවන් විසින් අදහස් දක්වා තිබේ. වික්ටෝරියානු සමය තුළ දී මෙය රැඩිකල් අදහසක් විය. පසුකාලීන ව රැඩිකල් සමාජීය වෙනසක් දක්වා එය ව්‍යාප්ත වූ අතර නව අධිපතිවිරෝධී, ප්‍රති අවරෝධානාත්මක සංවේදීතාවයක ශුභාරංචිකරුවකු ලෙස එය පෙනීගියේ ය.
නිප්පොන්සන් ම්යෝහෝජි නිකාය
ක්‍රි.ව.1971දී ජපන් එකි මහායාන බෞද්ධ නිකායක් වන Nichiren Buddhism සම්ප්‍රදායෙන් උත්පන්න වුනු නව ආගමික ව්‍යාපාරයකි. ලොව පුරා මෙම ආගමික නිකායට අයත් පිරිස 1500ක් පමණවේ.
ප්‍රවර්ගය:නව ආගමික ව්‍යාපාර
නිදහස් ආලය
මූළධර්ම
අද දවසේ පිළිගැනීමට අනුව, මුල්කාලීන මධ්‍යම පාංතික ඇමරිකානුවන්ට අවිනිශ්චිත ලෝකය තුළ ස්ථායීතාවෙන් යුතු ස්ථානයක් බවට නිවස පත්කර ගැනීමට ඇවැසි විය.නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය විසින් සිදුකෙරුණේ මෙම මානසිකත්වය උදෙසා බිහිවුණු දැඩි සීමාවන් තුළ අර්ථකථනය කෙරුණු ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකාවන් සුරක්ෂිත කිරීමයි.
නිදහස් ආලය යන යෙදුම (වෙසෙසින් ම 1960 සහ 1970 වකවානුවල ප්‍රතිසංස්කෘතික ව්‍යාපාර හේතුවෙන්)  පොදුජන විඥාණය තුළ අවිචාරය සමග අත්වැල් බැඳගත් යෙදුමක් බවට පත් වී තිබෙන නමුත්, ඓතිහාසික ව නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය ලිංගික සහකරුවන් කිහිපදෙනෙකු සමග සබඳතා පවත්වා ගැනීම වෙනුවෙන්  හෝ කෙටිකාලීන ලිංගික සබඳතාවන් වෙනුවෙන් හෝ පෙනී නොසිටියේ ය. වඩාත් ප්‍රමුඛ ලෙස ම ඔවුන් පෙනී සිටියේ ලිංගිකමය බැඳීම් නෛතික සීමාකිරීම්වලින් තොර ව නිදහසේ වින්දනය කළ හැකි තත්ත්වයට ගෙන ඒමටයි.
Sex Radical යන යෙදුම ද Free Lover යන යෙදුම සමග අතුරුමාරු ලෙස භාවිත ව ඇති අතර Free Love යන යෙදුම විසින් ගෙනෙන අහිතකර සමාජ අර්ථයන් හේතුවෙන් Sex Radical යන යෙදුම අධිවාචකයන්ගේ සිත්ගත් යෙදුම බවට ද පත් ව තිබේ. කවරාකාරයෙන් හඳුන්වාගත්තද සෑම අධිවාචකයකු ම දැඩි ව පෙනී සිටි විශ්වාසයන් දෙකක් විය. යුගලන බන්ධනයක් තුළ බලහත්කාරයෙන් ලිංගික ක්‍රියාවකට සහභාගී කරවා ගැනීම යුක්තිසහගත බවට වූ අදහසට විරෝධය දැක්වීමත්, ගැහැනියකට සිය සිරුර රිසි පරිදි හැසිරවීමට විමුක්තිය ලබාදීමත් ය. සෑම අධිවාචකයෙකු ම එක ම මතයක නොසිටියත්, අවිවාහක පෙම්වතුන් ව එක් ව වාසය කිරීමෙන් වළක්වන නීති, අනාචාරය සහ දික්කසාදය නියාමනය කළ නීති මෙන් ම ලිංගික ව හැසිරිය හැකි අවම නෛතික වයස් සීමාව, උපත් පාලනය, සමලිංගිකත්වය, ගබ්සාව සහ ඇතැම්විට ගණිකා වෘත්තිය සම්බන්ධ ව පැවතුණු නෛතික බාධකයන් ද නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයන්හි විශේෂ අවධානයට ලක් වූ නීති අතර විය. විවාහය තුළ පුද්ගල අයිතිවාසිකම් අහෝසි වී යාම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු විය. නිදසුනක් ලෙස ඇතැම් අධිකරණයන් විසින් කලත්‍රයකු අතින් දූෂණය වීම කලත්‍රයකු නොවන අයකු විසින් දූෂණය වීම තරම් තදබල ලෙස නොසැලකීම හෝ එය අපරාධයක් ලෙස නොසැලකීම දැකගත හැකි විය. නිදහස් ආලය ව්‍යාපාර 19වන සියවසේ පටන් ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ව පොදු සමාජය ඉදිරිපිට කතාකිරීමට ඇති අයිතිය සම්බන්ධයෙන් ද පෙනී සිටි අතර අශ්ලීලත්වය පිළිබඳ නීති සමග සටන් කළේ ය.
20වන සියවසට පා තැබීමත් සමග ඇතැම් නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ යෝජකයෝ විවාහය යනු ස්වාමිභක්තිය සහ මානසික වහල්භාවය දිරිමත් කරන සමාජ සංස්ථාවක් බවට කරුණු දක්වමින් විවාහය පිළිබඳ විවේචනය තවදුරටත් පුළුල් කළහ.
ස්ත්‍රී වාදය සමග ඇති සබඳතාවය
නිදහස් ආලයේ ඉතිහාසය ස්ත්‍රී වාදයේ ඉතිහාසය සමග වෙළී පවතී. 18වන සියවසේ අගභාගයේ පටන් මේරි වොල්ස්ටන්ක්රාෆ්ට් වැනි ප්‍රමුඛ ස්ත්‍රීවාදිනියන් විවාහය නැමති සංස්ථාව අභියෝගයට ලක් කර තිබූ අතර එහි අහෝසිකරණය පිණිස අධිවාචනය කළෝ ද බොහෝ වූහ.
ස්ත්‍රීවාදී විග්‍රහයට අනුව විවාහක ස්ත්‍රියක් යනු බිරිඳක් සහ මවක් වීම හේතුවෙන් වෙනත් කාර්යභාරයක යෙදීමට ඇයට ඇති අවස්ථාවන් අහිමි කරගන්නියකි. විවාහක ස්ත්‍රීන්ට සහ මවුවරුන්ට ගුරුවෘත්තියේ නියැලීමට තහනම් කර තිබීම විසින් මේ තත්ත්වය ඇතැම්විට නෛතික ව පවා පිළිගෙන තිබුණි. 1855 දී නිදහස් ආලය ප්‍රවණතාවේ අධිවාචිකාවක වූ මේරි ගෝව් නිකල්ස් නෛතික තලයේ දී මෙන් ම ජනමතය තුළ දීද ගැහැනිය ව පුරුෂයන්ගේ දේපලක් ලෙස ගැනීම තුළ දරදඬු පුරුෂයන්ට සිය භාර්යාවන්ගේ නිදහස මුළුමනින් ම උදුරා ගැනීමට ඉඩ සැලසෙන බව පවසමින් විවාහය යනු ගැහැනිය ව අගතියට පිරිහෙලන්නක් (annihilation of women) බව පෙන්වා දුන්නා ය. නිදසුනක් ලෙස ඇතැම්විට සිය භාර්යාව කායික ව හික්මවීමට නීතිමය ඉඩකඩ විය. සෙනෙහසේත් අ‍න්‍යෝන්‍ය කැමැත්තේත් ප්‍රතිඵලයක් විය යුතු ව තිබුණත් බොහෝ දරුවන් ප්‍රේමයෙන් තොර විවාහයන් තුළ මවුපියන්ගේ කැමැත්තෙන් තොර ව උපත ලබා ඇති බවත් නමුත් විවාහයෙන් බැහැර ප්‍රේමයෙන් උපත ලබන දරුවන් විවාහය තුළ උපත ලබන දරුවන් හා සමාන අයිතිවාසිකම් නොලබන බවටත් නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ අධිවාචකයෝ චෝදනා නැගූහ.
නිදහස් ආලය පිළිබඳ කතිකාවේ දී කිසිදු කාන්තාවක් සිය මතවාදයන් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සුක වී නැතැ යි 1857 දී  Minerva Putnam චෝදනා කළා ය. නිදහස් ආලය පිළිබඳ සංකල්පය විදාරණය කරමින් කෘති 6ක් මෙම සමය තුළ රචනා වී තිබුණ මුත් සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු ඇරඹුණු ප්‍රධාන නිදහස් ආලය සඟරාවන් හතරෙන් ම කර්තෘවරියන් සිටියේ සඟරාවන් දෙකක පමණි. මේරි ගෝව් නිකල්ස් අධිවාචකයන් අතර ප්‍රමුඛ කාන්තාව වූ අතර නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය ගැන සඳහන් කරන විට බොහෝ දෙනෙකුගේ සිහියට නැගුණු කාන්තාව ද ඇය විය. ඇය විසින් ලියූ සිය ස්වයංචරිතාපදානය ස්ත්‍රීවාදී දෘෂ්ටියකින් විවාහයට එදිරි ව එල්ල වූ ප්‍රථම ප්‍රහාරය විය.
නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ යෝජකයෝ ලිංගික හැසිරීම් යනු ප්‍රජනනය උදෙසා පමණක් වූවක් ලෙස නොදුටුවෝ ය. උපත් පාලනයට ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව ස්ත්‍රීන්ගේ ස්වෛරීත්වයට ආධාර කරන්නක් ලෙස දුටු අතර උපත් පාලනය ප්‍රචලිත කිරීමට ක්‍රියා කළ බොහෝදෙනෙක් ම නිදහස් ආලය ද වැළඳ ගත්හ.
ලිංගික නිදහස්කාමීහු උපත්පාලනය, වෛවාහික ලිංගික අපයෝජන (කායික මෙන්ම මානසික) සහ ලිංගික අධ්‍යාපනය වැනි මාතෘකාවන් ප්‍රචලිත කිරීම තුළින් ශාරීරික හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් කාන්තාවන්ට ඇති අයිතිවාසිකම් වඩාත් ඉහළ තලයකට ගෙනයාමට කටයුතු කළහ. ස්ත්‍රී ලිංගිකත්වයට අදාළ කාරණාවන් සංවාදයට ලක්කිරීමෙන් කාන්තාවන් බලගැන්වීමට හැකි බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වූ අතර ග්‍රන්ථ, අත්පත්‍රිකා, සහ වාරික වැනි මුද්‍රිත මූලාශ්‍රයන් ඒ පිණිස ඔවුහු සහාය කරගත්හ. මෙමගින් සිය ව්‍යාපාරය 50 වසරකට අධික කාලයක් නොනැසී පවත්වා ගැනීමටත්, සිය මතවාදයන් සමස්ත එක්සත් ජනපදය පුරා පැතිරවීමට රුකුලක් ලැබීමටත් ඔවුහු සමත් වූහ.
විවාහවීම තුළ ඔබේ අයිතිවාසිකම් අඩ වශයෙන් අහිමි වේ ( you became a semi-nonperson when you got married ) යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ ස්ත්‍රීවාදිනියක් වු ග්ලෝරියා ස්ටෙයිනම් වරක් ප්‍රකාශ කළා ය. ගැහැනියකට පිරිමියකු අවශ්‍යය යැයි කීම මත්ස්යකකුට පාපැදියක් අවශ්‍ය යැයි කීමක් බඳු ය යන ප්‍රසිද්ධ කියමන ද සූත්‍රගත කෙරුණේ ඇය විසිනි. එය ලබා ඇත්තේ එතරම් හොඳ නාමයක් නොවන බැව් පවසමින් 1987 දී විවාහය ප්‍රතික්ශේප කළ ඇය 2000 දී විවාහ දිවියට ඇතුළත් වූයේ අතීතයේ දී ස්ත්‍රීවාදීන් විසින් පහරදුන් සංස්ථාවන් අද දවසේ දී සිය අභිමතය මත තෝරාගැනෙන බව, එනම් සමාජය වෙනස් වී ඇති බව පවසමිනි.
ආදිතමයන්
ඉතිහාසය පුරා පැවති උතෝපියානු සමාජ ව්‍යාපාර රැසක් ම නිදහස් ආලය පිළිබඳ දැක්මක් සහිත වූවෝ වුහ. ක්‍රි. පූ. 1වන සියවසත් ක්‍රි. ව. 1වන සියවසත් අතර කාලයේ මැද පෙරදිග විසූ පිරිමින්ගෙන් පමණක් සමන්විත වූ එසන්ස්වරු පෙනීයන පරිදි මෛථූන්‍යය, විවාහය සහ වහල්හිමීත්වයෙන් වැළකී සිටියහ. මිල මුදල් පරිහරණයද ප්‍රතික්ශේප කළ ඔවුහු සාමූහික දිවිපෙවෙතක් ගෙනගිය අතර අවිහිංසාවාදීයෝද නිර්මාංශාහාරිකයෝද වූහ. ආදම්වරු නමින් දෙවන, තෙවන සහ සිව්වන සියවස්වල උතුරු අප්‍රිකාවේ සිටි මුල්කාලීන ක්‍රිස්තියානි නිකායක් ද විවාහය ප්‍රතික්ශේප කළහ. නග්නත්වය ප්‍රගුණ කළ කළ ඔවුහු තමන් මුල් පාපයෙන් නිදහස් බව ද විශ්වාස කළහ.
6වැනි සියවසේ පූර්ව මුසල්මාන පර්සියාවේ විසූ මස්දකීයවාදී බැතිමතුන් ද විවාහ සම්බන්ධයෙන් එක්තරා අරුතකින් නොබැඳි ප්‍රේමයට නෑකම් කියන පිළිවෙතක් අනුගමනය කළ අතර නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයන් බොහොමයක් පරිද්දෙන් ම නිර්මාශාහාරය, අවිහිංසාව සහ සාමූහික පැවැත්ම ප්‍රිය කළහ. පෞද්ගලික දේපල ප්‍රතික්ශේප කිරීම සහ විවාහය ප්‍රතික්ශේප කිරීම හිමිකාරීත්වයෙන් බැහැර වීම උදෙසා ගත්  ප්‍රතිපත්තීන් බව පෙන්වාදීමට ඇතැම් ලේඛකයන් විවාහය සහ දේපළ අතර ඇති දේශපාලනික සබඳතාවය ගවේෂණය තුළින් උත්සාහ දරා ඇත. එක්දහස් එක් රැය හි එන කිඳුරෙකු වූ අබ්දුල්ලා නම් ධීවරයාගේ කතා පුවත ද මුහුද යට පිහිටි නිදහස් ආලය (සහ නිරුවත් බව) දැකගත හැකි වූ ජනාවාසයක් පිළිබඳ ව සඳහන් වන මෙ සමයට ම අයත් ජනකතාවක් වෙයි.
කාල් කවුට්ස්කි 1895දී ලියන සිය රචනාවක දීද විවාහය ප්‍රතික්ශේප කළ මධ්‍යකාලීන යුගයේ පැවති කොමියුනිස්ට්වාදී සමාජ විශාල සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගනී. මෙවැනි එක් ව්‍යාපාරයක් වූ 10වැනි සහ 14වැනි සියවස්වල බටහිර යුරෝපයේ විසූ කැතර්වරු සිය අනුගාමිකයන් ව සියලු ම සදාචාරමය වාරණයන්ගෙන් සහ ආගමික බැඳීම්වලින් නිදහස් කළහ. නමුත් තිරිසන් හෝ මනුෂ්‍ය ජීවිතයකට අනුගත නොවෙමින් අල්පේච්ඡ ව සහ බ්‍රහ්මචාරී ව වාසය කළ පුද්ගලයන් කෙරෙහි ගෞරව කළහ. ඉතා කලාතුරකින් දැකගත හැකි වූ සමානත්වයකට සහ ස්වාධීනත්වයකට ගැහැනුන් හිමිකම් කී අතර ආගමික නායකයන් ලෙස පවා පිළිගැනීමට ලක් වූ අය සිටියහ. කැතර්වරු සහ අනෙකුත් එවැනි කණ්ඩායම් (වෝල්ඩන්ස්වරු, අපෝස්තුලු සහෝදරවරු, බෙහාර්ඩ්වරු සහ බෙගුයින්වරු, ලොලාඩ්වරු සහ හුසයිට්වරු) රෝමානු කතෝලික පල්ලිය විසින් මිත්යාතදෘෂ්ටිකයන් වශයෙන් නම් කළ අතර මර්දනයටද කටයුතු කළහ. ශුද්ධාත්මයේ සොහොයුරෝ, ටැබොරයිට්වරු සහ පිකාඩ්වරු වැනි අනෙකුත් ව්‍යාපාරයන් ද විවාහය පිළිබඳ ව ඔවුන්ගේ වූ විවේචනය සමග එක් වූ නමුත් බ්‍රහ්මචාරය වෙනුවට නිදහස් ලිංගික සබඳතාවන්ට අනුග්‍රහ දැක්වූහ.
බුද්ධි ප්‍රබෝධක අවධිය
ප්‍රබුද්ධ සමය විසින් ගතානුගතික සදාචාරයට සහ ආගමට අභියෝග එල්ල වුණු අතර ප්‍රංශ විප්ලවයේ විමුක්ති දේශපාලනය විසින් නිදහස් ආලය වැනි මාතෘකාවන්ට සුපෝෂණීය විය හැකි වාතාවරණයක් ඇති කරන ලදී.
ඉංග්‍රීසි ජැකොබියන්වරුන් ලෙස හැදින්වුණු ප්‍රංශ විප්ලවයට සහය දැක්වූ එංගලන්තයේ සිටි රැඩිකල් බුද්ධිමතුන් කණ්ඩායමක් විසින් ස්ත්‍රීවාදයේ සහ නිදහස් ආලයේ මුල් අදහස් ඉදිරිපත් කරන ලදී.
ඒ අතර කැපී පෙනෙන චරිතයක් වූයේ රොමැන්ටික් කවියෙකු වූ විලියම් බ්ලේක් ය. ඔහු සිය Visions of the Daughters of Albion (1793) වැනි කෘතිවල විවාහය තුළ ඇති ලිංගික පීඩනය සමාන කරනු ලැබුවේ වහල්භාවයකට ය. ඔහු එකල පැවති විවාහ නීති කෙරෙහි විවේචනාත්මක වූ අතර පතිවත සුචරිතයක් ලෙස දුටු සාම්ප්‍රදායික ක්‍රිස්තියානි ආකල්පයන් නිර්දය ලෙස විවේචනය කළේ ය. සිය බිරිද වූ කැතරින්ට දරුවන් නොලැබීම ද හේතුවක් වූ බව පෙනෙන ඔහුගේ විවාහයේ දෙදරා යාම තුළ ඔහු දෙවන බිරියක් පාවාගැනීම වෙනුවෙන් ප්‍රසිද්ධියේ පෙනී සිටියේ ය. විවාහයක තිබිය යුතු අන්‍යෝන්‍ය බැදීම රැකගැනීමට බාහිර බලපෑම් එල්ලවීම තුළ ආදරය අවංක බැදීමක සිට තමන් පිට පැවරුණු රාජකාරියක් දක්වා පිරිහෙන බවටත් මිනිසුන්ගේ ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව සහ ආත්මාර්ථකාමීත්වය යොදාගනිමින් විවාහ නීතිය රැකගැනීම පමණක් ඉන් සිදුවන බවටත් ඔහු දැරූ මතයට ඔහුගේ ඇතැම් පද්‍යයන් දෙස් දෙයි. "Why should I be bound to thee, O my lovely Myrtle-tree?" සහ "Earth's Answer" යන පද්‍ය ලිංගික සහකරුවන් කීපදෙනෙකු සමග සබදතා පැවැත්වීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින බව සිතිය හැකි ය.
සිය ලන්ඩන් නම් පද්‍යයේ ඔහු යොවුන් සිරියෙන් යුතු වෙසගනගේ සාපයෙන් බැට කන විවාහයේ අවමංගල රිය (the Marriage-Hearse) ගැන පවසමින් ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ බොරු චරිතවත් බවකින් රගපෑමත් වේසකමත් බව පෙන්වාදෙයි. එකිනෙකා කෙරෙහි කිසිදු හැගීමක් නැති බ්‍රෝමියන් සහ ඕතෝන් අතර නීතිය නිසා ඇතිවන බැදීම ගැන කියවෙන Visions of the Daughters of Albion නිදහස් ආලය වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කළ සටන්කාමී ප්‍රකාශනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. නීතිය සහ ප්‍රේමය එකිනෙකට සතුරු ලෙස දුටු බ්ලේක් "ගල්ගැසුණු විවාහක යහන (frozen marriage-bed)" පතුරු ගැසුවේ ය. Till she who burns with youth, and knows no fixed lot, is bound In spells of law to one she loathes? and must she drag the chain Of life in weary lust? (5.21-3, E49) මිනිසුන් පිරිහුණු තත්ත්වයක සිටින බවත් නිදහස් ආලයෙන් යුතු සමාජයකට ප්‍රධාන ම බාධකය දූෂ්‍ය වූ මනුෂ්‍ය ස්වභාවය බවත් ඔහු විශ්වාස කළේ ය. එයට හේතුව හුදෙක් සමාජයේ නිදහස්කාමී චර්යා නොඉවසීම හෝ පිරිමින්ගේ ඊර්ෂ්‍යාව නොව මානව සන්නිවේදනයේ ව්‍යාජ, කුහක ස්වභාවය බව ඔහු විශ්වාස කළේ ය. විවාහය සතුටට සහ ආදරයට අනුග්‍රහ දැක්විය යුතු නමුත් යථාර්ථයේ දී එය එසේ නොවන බවත් තමන් ගැටගැසී සිටින බවට යුවළකගේ වන දැනුම විසින් ම බොහෝවිට ඔවුන්ගේ සතුට විනාශ කරන බවත් ඔහු සිතූ බව පෙනෙන්නට තිබේ.
බ්ලේක්ගේ කවයේ සිටි තවත් අයෙක් වූයේ පුරෝගාමී ස්ත්‍රීවාදිනියක වූ මේරි වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට් සහ මුල්කාලීන අරාජකවාදියකු වූ විලියම් ගොඩ්වින් ය. ගොඩ්වින් පසුකලෙක ඇගේ සැමියා බවට පත් විය. නිදහස් ආලයේ පරමාදර්ශ මුල් ම යුගයේ ස්ත්‍රීවාදිනියක වෙතින් උත්කෘෂ්ටත්වයට පත්කෙරිණ. විවාහය නැමති සංස්ථාවට අභියෝග කළ වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට් එය අහෝසි කිරීම පිණිස පෙනී සිටියා ය. ඇගේ නවකතා විවාහය පිළිබද සමාජ නිර්මිතය සහ කාන්තාවන් කෙරෙහි ඉන් වන බලපෑම විවේචනයට ලක්කරන ඒවා විය. 1788 දී ලියූ Mary: A Fiction නම් ඇගේ මුල් ම නවකතාවේ වීරවරිය ආර්ථික හේතූන් මත ප්‍රේමයෙන් තොර විවාහයකට තල්ලු කරනු ලැබේ. ඇය වෙනත් මිනිසකු හා ගැහැනියක සමග සිය සබදතා තුළ සිය ආදරය සොයාගනී. ලියා අවසන් නොකළ නමුත් 1798 දී පළකෙරුණු Maria: or, The Wrongs of Womanනවකතාව සිය සැමියා විසින් උම්මත්තකාගාරයක සිරගත කෙරුණු කාන්තාවක් වටා ගෙතුණු කතාවකි. මරියා සිය උම්මත්තකාගාර සගයෙකු වෙතින් විවාහයෙන් බැහැර ව සිය ජීවිතයේ සැනසීම සොයාගනී. “කාන්තාවන්ට ප්‍රබල ලිංගික ආශාවන් තිබෙන බවත් එය එසේ නොවන බවට හැගවීම පහත් සහ සදාචාර විරෝධී දෙයක් බවත්” වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට් පැහැදිලි ව පෙන්වා සිටියා ය.
කාන්තාවන් සිය නිදහස සහ ලිංගිකත්වය පිළිබද පාලනය අත්නොහැරිය යුතු බව වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට්ගේ මතය වූ අතර ඒ අනුව යමින් ඇය සිය සහකරුවා වූ ගිල්බර්ට් ඉම්ලේ වෙතින් ඇයට දරුවන් දෙදෙනෙකු පිළිසිදගෙන සිටිය දී සහ ප්‍රංශ විප්ලවයේ භීෂණය මධ්‍යයේ දරුවකුට උපත දීමට සිදුවීමත් නොතකමින් ඔහු හා විවාහ වීමෙන් වැළකුණි. එම සබදතාවය ඉම්ලේගේ විකල්ප සබදතාවයක් සොයාගැනීම නිසා අමිහිරි ලෙස අවසන් වුවත් නිදහස් ආලයක් පිළිබද ඇගේ විශ්වාසය සුරැකී පැවතුණි. පසුකලෙක ඇය නිදහස් ආලය පිළිබද සිය අදහස් බෙදාහදාගත් සහ ඔහුගේ ජීවිත කාලය පුරා ම විෂය පිළිබද පළකිරීම් කළ විලියම් ගොඩ්වින් සමග සබදතාවයක් ඇතිකර ගත්තා ය. නමුත් අවසානයේ දී ඔවුන් දෙදෙනා විවාහ වීමට තීරණය කළහ. ඒ ප්‍රසූතියේ දී සිදු වූ සංකූලතා හේතුවෙන් ඇගේ මරණය සිදුවීමට දින කිහිපයකට පෙර ය.
නිදහස් ආලයට සහය දැක්වීමක් ලෙස හදුනාගත හැකි ආදර්ශයක් සපයමින් මේරිගේ හා ගොඩ්වින්ගේ දරුවා වූ මේරි බාල වියේ දී, එවකටත් විවාහ වී සිටි ඉංග්‍රීසි කවි පර්සි බෙසී ෂෙලී විසින් සිය රැකවරණයට ගන්නා ලදී. ෂෙලී ද නිදහස් ආලය (සහ නිර්මාංශාහාරිකත්වය) වෙනුවෙන් සිය රචනා තුළ පෙනී සිටියේ ය. Queen Mab (1813) හි ගැදි සටහන් තුළ ද, ඔහුගේ On Love (c. 1815) නම් රචනාව තුළ ද, Epipsychidion (1821) පැදිය තුළ ද ඒ දැකිය හැකි ය. Epipsychidion හි ඔහු මෙසේ ලියයි: I never was attached to that great sect, Whose doctrine is, that each one should select Out of the crowd a mistress or a friend, And all the rest, though fair and wise, commend To cold oblivion...
True love has this, different from gold and clay, That to divide is not to take away.
මනෝරාජික සමාජවාදය
ආදිම සමාජ ව්‍යාපාරවල වූ නිදහස් ආලය ආශ්‍රිත සංකල්ප මෙන් ම ස්ත්‍රීවාදය, අහිංසාවාදය, සරළ සාමූහික ජීවිතය වැනි සංකල්ප 19 වැනි සියවසේ මුල ප්‍රංශයේ හා බ්‍රිතාන්‍යයේ ඇරඹුණු මනෝරාජික සමාජවාදී සමාජ වෙත ගමන් කිරීම ප්‍රංශයේ ඔන්රේ ඩි සෙන්ට් සිමොන් (Henry de Saint Simon), ෂෝල් ෆූරියේ (Charles Fourier) සහ එංගලන්තයේ රොබට් ඕවන් වැනි චින්තකයන් හරහා සිදුවිය. Feminism යන යෙදුම ද පබැදූ ෆූරියේ සැබෑ නිදහස ඇතිවන්නේ හිමිකරුවන්, ශ්‍රමයේ රීති, ආශාවන් යටපත් කිරීම යන මේ සියල්ල නැති වූ කල්හි පමණක් බැව් කියා සිටියේ ය. ආශාවන් යටපත් කරවීම පුද්ගලයාට පමණක් නොව සමස්තයක් ලෙස සමාජයට ද හානිකර බව ඔහු කියා සිටියේ ය. මිනිසුන් හිංසනයට පත් නොවන තාක් කල් ලිංගිකත්වයේ සෑම ප්‍රකාශමානවීමක් ම වින්දනයට නිදහස තිබිය යුතු බවත් “කෙනකුගේ වෙනස්බවට ඉඩ දීම” නිසැක ව ම සමාජ අන්තර්ග්‍රහණය ඉහළ නංවනු ඇති බව ද ඔහුගේ මතය විය.
රොබට් ඕවන් මනුෂ්‍ය වර්ගයා පීඩාවට පත් කරන භයංකර ත්‍රිත්වය (awful trinity) ලෙසට විවාහය, ආගම සහ පෞද්ගලික දේපල නම් කළේ ය. ඔහුගේ පුතු වූ රොබට් ඩේල් දික්කසාදයේ නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ප්‍රබල මතධාරියකු විය. සාන්ත සිමොන්වාදී ස්ත්‍රීවාදිනියක වූ පෝලින් රෝලන්ඩ් විවාහයට එදිරි ව නිදහස් ආලයට අනුගත ස්ථාවරයක් ගනිමින් 1830 වැනි සමයක දරුවන් සිව් දෙනෙකුට ම උපත ලබා දුන්නේ ඔවුන්ගේ පෙළපත් නාමය ඇගේ වාසගම බවට පත්වන ලෙසිනි.
ජර්මානු සංගීතවේදී රිචඩ් වැග්නර් සිය කෘති කීපයක ම නිදහස් ආලයේ ස්වභාවය ගත් සංකල්පයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අතර වාද්‍ය ශිල්පී හෑන්ස් වොන් බුලෝ සමග ඒ වනවිටත් විවාහ වී සිටි කොසිමා ලිස්ට් සමග පවුල් ජීවිතයක් ගතකිරීමට ද පෙළඹූණි. යුගයේ සමාජ සාරධර්මවල කෝණයෙන් බලන කල්හි අවකල් හැසිරීමක් ලෙස පෙනී ගිය ද, මෙවැනි සබදතා සමාජ සම්මුතියට වඩා සිය නිදහස් සිතුම් පැතුම්වලට තැන දුන් ප්‍රසිද්ධ සහ විශිෂ්ට කලාකරුවන්ගේ ස්වභාවය ලෙස හදුනාගත හැකි ය. එනයින් බලන කළ ඔවුන් එකල ලිංගිකත්වය සහ ප්‍රේමය විෂයෙහි නිදහස්කාමී අදහස් ප්‍රකට කළ ෆූරියේ වැනි දාර්ශනිකයන්ගේ කුලකයේ සිට ඇති බවත් ඔවුන්ගේ සවිඥාණක ව හෝ අවිඥාණක ව හෝ සිදු වූ විවෘත හැසිරීම විසිවැනි සියවසේ වඩාත් නිදහස්කාමී වූ සමාජ සම්මතයන්ට පදනම සැපයූ බවත් පැවසිය හැකි ය. ෆ්‍රෙඩ්රික් නිට්ෂේ ද නිදහස් ආලයේ ස්වභාවය ගත් අදහස් ඇතැම්විට දැක්වී ය. නමුත් ඔහු එහි සුප්‍රසිද්ධ පිළිවෙත් පුරන්නියක වූ ලුයි ඇන්ද්‍රියේ සැලෝමේ (Louis Andreas Salome) වෙත විවාහ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළ කල්හි ඇය නිදහස් සහ සුපිරිසදාචාර සුපිරිමිනිසා පිළිබද ඔහුගේ ම දර්ශනයට එරෙහි ව යාම ගැන ඔහු ව අවඥාවෙන් හෙලා දුටු අතර මේ විවේචනය ඔහු ගැඹුරු ලෙස සිතාබැලීමකට නැතිනම් කම්පනයකට පත්කළේ ය. සංගීතවේදී ෆ්‍රෙඩ්රික් ෂොපින් සහ ලේඛිකා ජෝර්ජ් සෑන්ඩ් අතර පැවති සබදතාවය ද නිදහස් ආලයේ ප්‍රකාශයක් ලෙස පැති කිහිපයකින් ම දැකිය හැකි ය. සුප්‍රසිද්ධ චරිතවල මේ ආකාරයේ හැසිරීම් ආදර සබදතා සහ විවාහය පිළිබද පැවති සාම්ප්‍රදායික මතය කෙරෙහි වූ විශ්වාසය හීන කිරීමට මහෝපකාරී විය. වෙසෙසින් ම මෙවැනි සාම්ප්‍රදායිකත්වයක් නිසැක ව එහි ප්‍රතිපත්ති පූරකයන්ගේ ජීවිතවල සෞඛ්‍යයට හානිකර වන විට ඒ එසේ සිදුවිය.
ව්‍යාපාරයේ මූලයන්
සම්භාවනීය සමාජ විද්‍යාඥයකු වූ හර්බට් ස්පෙන්සර් සිය Principles of Sociology හි නිදහස් දික්කසාද ක්‍රමයක් ඇති කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ ය. නීතියෙන් ඇතිවන බැදීම සහ ආදරයෙන් ඇති වන බැදීම යනුවෙන් සංරචක දෙකකින් විවාහය සමන්විත වන බව පැවසූ ඔහු ආදරයෙන් ඇති වන බැදීම නැති වීමත් සමග ම නීතියෙන් ඇති වන බැදීම ස්වයංක්‍රීය ව ම අහෝසි වන බවටත්, එබැවින් දික්කසාදය සදහා නීතිමය ක්‍රියාදාමයක අවශ්‍යතාවයක් නොමැති බවටත් තර්ක කරන ලදී. නිදහස් ආලය විශේෂයෙන් ම කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් ගැන අවධාරණය කරන ලදී. මක්නිසාද යත් ලිංගිකත්වය ආශ්‍රිත ව පැවති බොහෝ නීති (නිදසුන්: විවාහ නීති සහ උපත් පාලනය සම්බන්ධ සීමා) කාන්තාවන්ට එරෙහි ව වෙනස්කම් කරනසුලු වූ බැවිනි.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
නිදහස් ආලය තනි ව්‍යාපාරයක් බවට පත්වීම 19වන සියවසේ අගභාගයේ දී සිදුවිය. ක්‍රිස්තියානි සමාජවාදී ලේඛකයකු වූ ජෝන් හම්ප්‍රි නොයෙස් (John Humphrey Noyes) විසින් Free love යන යෙදුම පබදින ලදී. කෙසේනමුත් ඔහු වඩාත් ප්‍රිය කළ යෙදුම වූයේ සංකිර්ණ විවාහය (complex marriage) යන්නයි. නොයෙස් 1848 දී ඔනෙයිඩා සමාජය (Oneida community) පිහිටුවූ අතර, මනෝරාජික සමාජයක් වූ එය කාන්තාවන් කෙරෙහි හිමිකාරීත්වයක් තබාගැනීමට පිරිමින්ට ඉඩ දීම මගින් ක්‍රිස්තියානින් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු ම සංකල්ප දෙකක් වන නීතිගතභාවය (legalism) සහ ආත්මාර්ථකාමීත්වය ප්‍රවර්ධනය කරන බැවින් සම්ප්‍රදායික විවාහය ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. ඔහු එයට බයිබලීය පදනමක් ද සපයා ගත්තේ ය. "මක්නිසාද නැවත නැගිටීමේ දී ඔවුන් සරණපාවාගන්නේවත් සරණපාවා දෙන්නේවත් නැත. එහෙත් ස්වර්ගයෙහි දේවදූතයන් හා සමාන වෙති." (මැතිව් 22: 30) නොයෙස් සුජනකවාදයට (eugenics) ද සහය දැක්වූ අතර ඔනෙයිඩා සමාජයේ සාමාජිකයන්ගෙන් නොයෙස් සහ තවත් තෝරාගත් කිහිපදෙනෙක් පමණක් ප්‍රජනනයට සුදුසුකම් ලැබී ය. ඔනෙයිඩා සමාජයේ තවත් ශාඛාවක් බර්ලින් හෙයිට්ස්හි ඔහියෝ හි පිහිටුවනු ලැබී ය.
1852 දී මාර්ක්ස් එජ්වර්ත් ලසාරස් නම් ලේඛකයෙක් "Love vs. Marriage pt. 1," මැයෙන් පොත් පිංචක් පළ කළ අතර ඔහු එහි විවාහය "සමාජ සංහිදියාව සමග ගැටෙනසුලු සහ මානසික සහ කායික අබලත්වයන්ගේ මූල හේතුව ලෙස ද" පෙන්නුම් කරන ලදී. ලසාරස් සිය ලියවිලි සිය ක්‍රිස්තියානි ආගමික ඉගැන්වීම් සමග බද්ධ කළ අතර එය ක්‍රිස්තියානි සමාජයන් ඔහුගේ නිදහස් ආලය ආශ්‍රිත සංකල්පයන්ට ප්‍රතිරෝධී නොවීමට හේතු විය. නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ මූලිකාංග අහෝසිකරණ ව්‍යාපාර (abolitionist movements) සමග ද නෑකම් දක්වයි. ඒ වහල්භාවය සහ ලිංගික වහල්භාවය වන විවාහය අතර සමානකම් දැකීම තුළ සහ කළු විමුක්ති ක්‍රියාකාරිකයන් සමග අත්වැල් බැද ගැනීමත් නිසා ය.
1872 වසරේ දී ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වෙමින්, ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණයකට තරග කළ පළමු කාන්තාව බවට පත් වූ ඇමරිකානු ස්ත්‍රීවාදිනී වික්ටෝරියා වුඩ්හල් (1838-1927) ද නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන සාමාජිකාවක ලෙස සැලකේ. 1871 දී වුඩ්හල් මෙසේ රචනා කළා ය. “ඔව්, මම නිදහස් ආලවන්තියක්මි. මා හට, මා කැමති ඕනෑම අයකුට, මා කැමති තරම් දිගු හෝ කෙටි කාලයක් ආලය කිරීමට, මට ඇවැසි නම් දවසින් දවස වුවත් ඒ ආලය වෙනස් කිරීමට අන්සතු කළ නොහැකි, ව්‍යවස්ථානුකූල සහ ස්වාභාවික අයිතියක් ඇත. ඔබටවත් ඔබ සදන කිසියම් නීතියකටවත් මගේ එම අයිතියට අතපෙවීමට නොහැක.”
19වන සියවසේ දෙවන භාගය තුළ නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය විසින් පළ කළ ප්‍රකාශන අතර Nichols' Monthly, The Social Revolutionist, Woodhull & Claflin's Weekly (සංස්කරණය. වික්ටෝරියා වුඩ්හල් සහ ඇගේ සොයුරිය වූ ටෙනසි ක්ලැෆින්), The Word (සංස්. එස්රා හේවුඩ්), Lucifer, the Light-Bearer (සංස්. මෝසෙස් හාර්මන්) සහ ජර්මන් භාෂා Detroit පුවත්පතක් වූ Der Arme Teufel (සංස්. රොබර්ට් රෙයිට්සෙල්) විය. සංවිධාන අතර ඇමරිකානු ලිංගික නිදහස්කාමික සමාජවාදී බෙන්ජමින් ටකර් විසින් New England Labor Reform League (NELRL) හි ශාඛාවක් ලෙසින් පිහිටුවනු ලැබූ New England Free Love League වේ. නිදහස් චින්තකයන් සුළුතරයක් ද නිදහස් ආලයට සහාය දැක්වූහ.
වඩාත් ම රැඩිකල් නිදහස් ආලය සගරාව වූයේ 1856-1857 දක්වා පළ වූ ජෝන් පැටර්සන් විසින් පළ කරන ලද The Social Revolutionist ය. පළමු වෙළුම ලේඛකයන් විසිදෙනෙකු විසින් රචනා කෙරුණු අතර එයින් කාන්තාවන් සිටියේ එක් අයෙකු පමණි.