cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
පකිස්තානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම
ඉතිහාසය
On the strength of his tournament-leading 13 wickets taken, Hasan Ali was named as player of the tournament. Post match Sarfaraz Ahmed, Pakistan captain stated (after the opening match against India) "I said to the boys, the tournament doesn't finish here. Good cricket, positive cricket and we will win". After Pakistan's victory, they moved up from 8th to 6th in the ICC ODI rankings. The ICC Team of the Tournament had Sarfraz Ahmed as captain, Fakhar Zaman, Junaid Khan and Hasan Ali from Pakistan.
Duties Of players
Duties Of players
Duties Of players
Captain
Leader of the team.He must control all team members and also their supporters.He strictly adhered Elle rules and regulation which was published by Association of Sri Lanka Elle.
Other
Go to Main page Sri Lanka Elle
කරලියැද්දේ බණ්ඩාර රජ
දහසයවන ශත වර්ෂයේ කරලියද්ද බණ්ඩාර රජු මහනුවර රජු වූ අතර ඔහු 1551 සිට 1581 දක්වා පාලනය කළේය. ඔහුගේ පියා ජයවීර අස්ථාන ලෙස මහනුවර රජ වූ අතර ඔහුගේ දියණිය වූ දෝන කැතරිනා විසින් කුසුමාසන දේවිය ලෙසද හඳුන්වනු ලැබීය
ක්‍රිස්තියානි සංගීතය
ක්‍රිස්තියානි සංගීතය යනු පුද්ගලයෙකු හෝ යම් පිරිසක් සතු ක්‍රිස්තියානි ධර්මයට අනුකූල ජීවන ක්‍රමය පිළිබඳ අදහස් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සඳහා ලියන ලද සංගීත කොටස් වේ. (මෙය ඇතැම්විට ප්‍රසංශනාත්මක නැතහොත් වන්දනීය සංගීතය ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඇතැම් විට දිව්‍යමය සංගීතය ලෙසද හැඳින්වේ. ) මෙය පොදු අනාගමික සංගීතයට විකල්පයක් ලෙස ද භාවිතා වේ.
ක්‍රිස්තියානි සංගීතය - ප්‍රභේද සහ උප ‍ප්‍රභේද
ක්‍රිස්තියානි සංගීතය ප්‍රභේද සහ උප ප්‍රභේද කිහිපයකට වෙන් කල හැක. නමුත් බොහෝ විට ඒවා අතර බෙදීම සහ සම්බන්ධතාවයන් සියුම් ආකාරයක් ගනී. ඇතැම් විට මෙය පුද්ගලික අර්ථ දැක්වීම් අනුව වෙනස් වන අතර ඇතැම් විට විවාදයට ‍ද හේතු වේ. අනෙකුත් සංගීත ආකාර මෙන්ම මෙම ප්‍රභේදයන් ද ක්‍රමවේදය, විලාසිතාව, අන්තර්ගතය, මාතෘකාව සහ භූ‍ගෝලීය මූලාරම්භය අනුව වෙන්කර හඳුනාගත හැක. අතීතයේ පටන් පවතින කාණ්ඩ සහ ප්‍රභේද අතරට භක්ති ගීත, පල්ලියේ ගීතිකා, ස්තෝත්ර ගීතිකා, කාණ්ඩ යුගලක් භාවිතයෙන් ගායනා කරන ගීත, නූතන ක්‍රිස්තියානි සංගීතය, දක්ෂිණ ශුභාරංචිය සහ නූතන නාගරික ශුභාරංචිය අයත් වේ. ක්‍රිස්තියානි සංගීතයේ නිශ්චිත උප ප්‍රභේද අතරට Progressive Southern Gospel, ක්‍රිස්තියානි ගැමි සංගීතය, ක්‍රිස්තියානි පොප් සංගීතය, ක්‍රිස්තියානි රොක් සංගීතය, ක්‍රිස්තියානි Metal සංගීතය (Christian Metalcore සංගීතය ද ඇතුලුව), ක්‍රිස්තියානි පන්ක් සංගීතය, ක්‍රිස්තියානි Alternative රොක් සංගීතය, ක්‍රිස්තියානි හිප්හොප් සංගීතය (ක්‍රිස්තියානි රැප් සංගීතය ද ඇතුළුව), Jubilee Quartet සහ පුජා ගීතිකා සංගීතය අයත් වේ.
නගර
නගරයක් යනු වාණිජ, කාර්මික, මූල්‍ය, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය ,පරිපාලන, නේවාසික යනාදී විවිධ වූ කාර්යයන් සංකේන්ද්‍රණය වූ ජනාවාසයකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:නගර
සහස්සමල්ල රජ
කළිඟු දේශයේ උපන් මොහු ලීලාවතී රැජින ගේ කීර්ති සෙනෙවියාගේ සතුරන් වූ අදිකාරම් වරුන් දෙදෙනෙකු විසින් මෙහි ගෙනෙනු ලැබ කීර්ති සෙනෙවියා මරා රජ කමට පත් කරන ලදී. ක්‍රි.ව. 1200 අගෝස්තු 23 දා සිදු වූ මොහුගේ අභිශේකය, නිශ්චිත දිනයක් සඳහන් වන ප්‍රථම අවස්තාවයි. සාහසමල්ල තමා මෙහි ගෙනා අදිකාරමක වූ ආබෝ නැමත්තා විසින් මරන ලදී.ඉන් පසු ආබෝ විසින් නිශ්ශංකමල්ල රජු ගේ දෙවන මහේශිකාව වූ කල්‍යාණවතීව රාජ්‍යත්වයට පත් කරන ලදී. මෙම කාලය ලංකාවේ පාලන බලය වැඩි වශයෙන් මැති ඇමති වරුන්ට පත් වී ඇතැයි සිතිය හැකිය.
වෙන් අයි කිස්ඩ් ද ටීචර්
"වෙන් අයි කිස්ඩ් ද ටීචර්" යනු අබා පොප් සංගීත කණ්ඩායමේ ගීතයකි. මෙය ඔවුන්ගේ 1976 අරයිවල් ඇල්බමයේ ආරම්භක ගීතය ද වේ.
යුගල සංගීතය (Duet)
thumb|හෙන්ඩ්‍රික් ට බෘගන් විසින් නිර්මාණය කළ යුගල සංගීත කොටසක්.
ඉදිරිපත් කරන්නන් යුගලක් වෙනුවෙන් සකස් කළ සංගීතය යුගල සංගීතය නම් වේ. සම්භාව්‍ය සංගීතයේ දී බොහෝ විට මෙම යෙදුම ගායකයන් හෝ පියානෝ වාදකයන් යුගලක් සඳහා රචනා කළ සංගීතය හැඳින්වීමට භාවිතා වේ. මේ හැරුණු විට වෙනත් සංගීත භාණ්ඩ යුගලක් භාවිතයෙන් ඉදිරිපත් කරනු ලබන සංගීතය හැඳින්වීම සඳහා ඉංග්‍රීසි බසින් Duo නම් පදය බහුලව භාවිතා වේ. එකම පියානෝවක් භාවිතයෙන් එක්ව ඉදිරිපත් කිරීම් කරනු ලබන පියානෝ වාදකයින් දෙදෙනෙකුගේ ඉදිරිපත් කිරීමක් ඉංග්‍රීසි බසින් Piano Duet (පියානෝ යුගල සංගීතය) හෝ Piano four hands ලෙස හැඳින්වේ. පියානෝ යුගලක් භාවිතයෙන් එකවිට පියානෝ වාදකයන් යුගලක් එක්ව කරන ඉදිරිපත් කිරීම Piano Duo ලෙස හැඳින්වේ.
Duet නම් ඉංග්‍රීසි පදය ඇතැම් විට යුගලක් වශයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම යන අර්ථය ඇතිව ද ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ දී යෙදේ. එවිට එය ක්‍රියාපදයක ස්වභාවය ගනී. තවද වාචික භාවිතයේ දී Duet යන පදය යුගල ඉදිරිපත් කිරීමක් සිදු කරන ශිල්පීන් හැඳින්වීමට ද භාවිතා වේ. මේ හැරුණු විට මෙම පදය ඇතැම් විට පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු විසින් සිදු කරන සංගීතමය නොවන ක්‍රියාවන් හැඳින්වීමට ද භාවිතා වේ.
පුනරුද යුගයේ සංගීතයේ දී ඉගැන්වීම් ක්‍රමයක් ලෙස විශේෂයෙන් භාවිත වූ ගුරුවරයා සහ ගෝලයා එක්ව ඉදිරිපත් කරන යුගල සංගීත නිර්මාණය Bicinium ලෙස හැඳින් වුණි.
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ සිම්බාබ්වේ තරග සංචාරය 1999
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව
ලෝකිස්සර
මොහුව ලෝකේෂ්වර ලෙසින්ද හඳුන්වයි.
නිශ්ශංමල්ල හා සහස්සමල්ල රජුගේ ඥාතියෙකු යැයි සිතිය හැකිය. මොහු මාස 9 ක් රජකම් කළ ඉක්බිති පරාක්‍රම නම් සෙනෙවියෙකු විසින් සිහසුනෙන් පහකොට ලීලාවතී දේවිය යළිත් රජ කමට පත් කරනු ලැබුවා ය.
දෙණියාය
දෙණියාය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාත තුල මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන නගරයකි.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
වමතින් ඕර්තඩොක්ස් දඟ පන්දු යැවීම
thumb|left|වමතින් ඕර්තඩොක්ස් දඟ පන්දුවක් යවන අයුරු
thumb|400px|left|[[ගැරී කීඩි සහ ස්ටීවන් පැරී යන ලැන්කෂයර් ක්‍රීඩකයෝ 2012 ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් ලයිෆ් වි20 තරගාවලියෙහිදී වමතින් ඕර්තඩොක්ස් දඟ පන්දු යවන අයුරු]]
වමතින් පන්දු යවන්නෙකු විසින්, ඇඟිලි භාවිතයෙන්, වමතින් ඕර්තඩොක්ස් දඟ පන්දු යැවීම සිදුකරනුයේ ක්‍රිකට් තණනිල්ලෙහි (පන්දුයවන්නාගේ දාෂ්ටි කෝණය පරිදී) දකුණෙහි සිට වමට පන්දුව දඟ කැවීම සඳහාය.
වමතින් ඕර්තඩොක්ස් පන්දු යවන්නන් සාමාන්‍යයෙන් උත්සාහ දරනුයේ, දකුණතින් පන්දුවට පහරදෙන පිතිකරුවෙකු දෙසට ගුවනෙහිදී පන්දුව පා කර යවා, ඉන්පසුව තණනිල්ල මත පතිතවීමෙන් පසුව පිතිකරුවා වෙතින් ඉවතට (පිට ඉන්න වෙතට) දඟ කැවීමට සැලැස්වීමටය. ගුවනෙහිදී පා වී යෑමට සැලසීම සහ දඟ කැවීම වනාහී ප්‍රහාරක ශිල්පක්‍රම වෙති. පිට බිඳුම් පන්දු යැවීම හෝ පිට දඟ පන්දු යැවීම මෙන්ම, වමතින් ඕර්තඩොක්ස් දඟ පන්දු යැවීමද පන්දුයැවීමේ ක්‍රම විධියකි.
වමතින් දඟ පන්දු යවන්නෙකුගේ ප්‍රධාන ප්‍රභේදනයන් වන්නේ උඩු දඟ පන්දු යැවීම (අඩුවෙන් දඟ කවමින් තණනිල්ලෙන් ඉපිලීම වැඩිමනත්ව කරනු ලැබේ), බාහු පන්දුව (කිසිම ලෙසකින් දඟ නොකැවෙන අතර, දකුණතින් පිත්ත හසුරුවන පිකිකරුවෙකු වෙත නම්, පන්දු යවන්නාගේ බාහුවෙහි චලන දිශාවට,  පාවීමට සලසනු ලබයි; පාවෙනු ලබන යන අර්ථය දෙන 'ෆ්ලෝටර්' ලෙසින්ද හැඳින්වෙයි) සහ  දුස්රාවක (මෙය අනෙක් පසට දඟ කැවෙයි) වමතින් දඟ පන්දු යවන්නෙකුගේ අනුවාදය යන්නන් වෙති. පිට බිඳුම් පන්දු යැවීම හෝ පිට දඟ පන්දු යැවීම මෙන්ම, වමතින් ඕර්තඩොක්ස් නොවන දඟ පන්දු යැවීමද පන්දුයැවීමේ ක්‍රම විධියකි.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් නාමකරණය ප්‍රවර්ගය:පන්දු යැවීම (ක්‍රිකට්) ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ඇමුණුම් සහිත ලිපි
සිත˛වම්කරණෙය් ඉතිහාසය
ලොව දැනට සොයා ගෙන ඇති පැරණිම චිත්රා දැකගත හැකි වන්නේ ප්රං ශයේ ග්රොිටේ ෂුවේට් ප්ර දේශයේ දී වන අතර ඇතැම් ඉතිහාසඥයන්ට අනුව ඒවා වසර 32000ක් තරම් පැරණි වේ. මෙම සිත˛වම් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ රතු හිරිගල් සහ කළු පැහැ වර්ණක භාවිතාකොට ගෙනයි. එම සිත˛වම් තුළ අශ්වයන්, රයිනෝසිරස් සතුන්, සිංහයන්, මී හරක්, මැමත් සතුන් හෝ දඩයමේ යෙදෙන මිනිසුන් දැකගත හැක. ගුහා තුළ අඳින ලද චිත්රස සඳහා උදාහරණ ලෝකය පුරාම හමුවේ. මෙසේ ගුහා තුළ අඳින ලද සිත˛වම් දැකගත හැකි රටවල් අතරට පහත ඒවා ද අයත් වේ. ප්රංමශය, ස්පාඤ්ඤය, පෘතුගාලය, චීනය, ඔස්ට්රේ්ලියාව සහ ඉන්දියාවයි.
බටහිර සංස්කෘතීන් තුළ වඩාත් ප්රංචලිත සිත˛වම් නිර්මාණ තෙල් සායම් හෝ දිය සායම් භාවිතයෙන් අඳින ලද ‍ඒවා වේ. ඒවායේ විවිධ සම්ප්ර්දායන් ෙෙශලීන් සහ විෂය වස්තූන් නිරූපණ දැකගත හැක. පෙරදිග රටවල් තුළ විවිධ වර්ණවත් තීන්ත වර්ග ප්රදචලිතව භාවිතා වූ අතර ඒවා ඇසුරෙන් ද සංකීර්ණ සම්ප්රිදායන්ට අයත් ඉතා දියුණු කළාත්මක නිර්මාණ බිහි විය.
http://en.wikipedia.org/wiki/Painting#History_of_painting
ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය
කුල ක්‍රමය යනු යම් ජාතියක සමාජය  කොටස් වලට බෙදී තිබූ ස්ථරයන්ය. මෙය යම් තරමකට උතුරු ඉන්දියාවේ “වර්ණ” නමින් හැදින්වෙන ක්‍රමයට වෙනස්ය. එහෙත් දකුණු ඉන්දියාවේ “ජාති” නමින් භාවිතා වන ක්‍රමයට සමාන කමක් දක්වයි. ශ්‍රි ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය යුගයට පෙර කාලයේ ඉතිහාසයේ සහ සාහිත්‍යයෙහි කුල වර්ග 4 ක් විස්තර කෙරේ. රජ, බමුණු, වෙළද සහ ගොවි වශයෙන් පුජා වලිය, සද්ධර්ම රත්නාවලිය, සහ යෝග රත්නාකරය වැනි පුරාණ ග්‍රන්ථ සහ සෙල්ලිපි වලින් ‍හෙළිවන කරුනු වලින් පෙන්වා දෙන්නේ ඉහත කුල අනු පිළිවෙල වැඩ වසම් යුගය මුලුල්ලේම පැවත ගෙන එන බවයි. බ්‍රිතාන්‍ය හා කන්ද උඩ රට පාලන යුගය පැවති 18 වන සියවස වැනි මෑත කාලය දක්වා මෙම කුල ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ රාජාණ්ඩුවේ අවසානය දක්වා දිගටම පැවතුන බව කඩඉම් පොත් වලින්ද පෙන්වා දෙයි. එය ලෝකයේ පවතින කුල ක්‍රමයෙන් එකකි. වෙනස ඕනෑම තැනක මෙය ශ්‍රී ලංකාවේද කුල භේදය, ආගමික ජනවාර්ගික, ගෝත්‍රික අනුව මුල සිටම සම්මිශ්‍රණය වී ඇත. කුලය යනු යම් යම් සමාජ ක්‍රියාවන් හා ඒවායේ ප්‍රතිඵල ලෙසින් ගොඩ නැගී පවතින සංස්ථාදියේ සමස්ථ සංකලනයක් වන සමාජයේ පුද්ගලයකුගේ උස් පහත් බව නැතිනම් පුද්ගලයා සමාජ ස්ථරයේ අයත් මට්ටම තීරණය කරනු ලබන එක් ස්ථරයක් වේ. මෙම ක්‍රියාවන් හා සබඳතා වල එක්තරා විදියක පෙළ ගැසීමක් දැකිය හැකි වේ. එක පිට එක වැටුණු තට්ටු පරිද්දෙන්, උස් පහත් ස්වරූපයෙන් දැකිය හැකි වූ මෙම ස්ථර ගත බව සමාජය තුළ බොහෝ කාලයක සිට දක්නට තිබූ බවට සාධක ඇත.
ඉතිහාසය
අද අපි ලංකාවේ කුල ක්‍රමය ලෙස දන්නා කරුණ ශ්‍රී ලංකාවට හදුන්වා දෙන්නට ඇත්තේ උතුරු ඉන්දියාවෙන් පැමිණි පදුකෘත භාෂාව කථා කරන්නන් ගැනදැයි අදහසක් ඇත. ඊට ප්‍රථම ‘ජාති’ ගැ‍ටළුවෙන් වූ සමාජය බෙදීමේ ක්‍රමයක් තිබුණා දැයි දැන ගැනීමට නැත. පුරාණ පුරාවෘත වල මුල්ම අනුරාධපුර යුගයේ ප්‍රධාන වෛදික කාලයක් තිබුණු බවට සාක්ෂි තිබේ. එසේ වුවත් එය ශාස්ත්‍රී කටයුතු සදහා කළ වර්ග කිරීමක් විය හැක. එය බ්‍රයස් රයන් සහ අනෙකුත් අය ඉදිරිපත් කර ඇති පරිදි ලංකාවේ පවතින කුල ක්‍රමය ඉන්දීය පුර්ව වෛදික ක්‍රමය පරිරක්ෂණය වූවක් අතර සාම්ප්‍රදායි වර්ණ ආකෘතියට සුළු සම්බන්ධතාවයක් දක්වයි.
තුන් වැනි සියවසේ ලංකාවට‍ බුදුදහම හදුන්වා දීමෙන් පසු මෙම කුල ක්‍රමය යම්තාක් දුරට මොට වී ගියේය. කෙසේ වෙතත් දුටුගැමුණු රජු ගැන සදහන් ඔහුගේ පුත් සාලිය, අශෝක මාලා නැමති පහත් සැඩෝල් කුලයේ ක්‍රි.පු. 2 වැනි සියවසේදී වු සිද්ධියෙන් ඒ වන විට කුලය සම්බන්ද තහනම් කිරීම් තිබුණු බව පෙන්විය.
පසු කලක කුල ක්‍රමය විවිධ ජන කොටස් වල සංක්‍රමණය සමග විකාශනය දක්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු, දාස වැව, පේෂ කර්ම, අත්කම්, ආගමික කටයුතු වලදීද බෙරවැයීම් වලදීද බෙරවැයීම් ආදි කටයුතු සදහා ද දකුණු ඉන්දීය මිනිස් බලය කෙරේ විශ්වාසය තබන ලදී.
වැඩිදුර නිර්වචනය
දකුණු ආසියාතික සමාජ වලට ආවේණික වූ සුවිශේෂීත්වයන් අතර කුලයට හිමි වන්නේ ප්‍රධාන ස්ථානයකි. බටහිර සමාජ වල දැකිය නොහැකි ප්‍රපංචයක් වන කුලය අනුව සමාජය ද ස්තරගතව දකුණු ආසියාතික සමාජ වල තදින් මුල් බැස ගෙන ඇත. දකුණු ආසියාතික සමාජ වල පුද්ගලයාගේ සමාජ තත්වය, සමාජ වටිනාකම තීරණය කරනු ලබන්නක් වන කුලය මෙම සමාජ වල සමස්ථ සමාජ සබඳතාවයන්ම හැඩ ගැස්වීමේ ලා මහත් බලපෑමක් කර ඇත. එ නිසා දකුණු ආසියාතික සමාජ ස්වරූපය බටහිර සමාජ හෝ නැතහොත් අනෙක් ආසියානු කලාප වල සමාජ රටාවට වඩා ඛෙහෙවින් වෙනස්ය. එනිසා පුද්ගල සබඳතා, පුද්ගල වටිනාකම් මෙම සමාජ වලට ආවේණික වූ සුවිශේෂීත්වයන්ගෙන් යුක්ත වෙයි.
* කුලය වනාහි අන්තර් ජන්‍ය දෙයකි. * විවිධ කුලයන්ට අයත් සාමාජිකයන් අතර යම් යම් සීමාවන් පවතී. * කුලය ධූරාවලියක් දනවන තත්ව සමූහයකි. * විවිධ සන්දර්භයන්හි විශේෂයෙන්ම ආහාර, ලිංගික කටයුතු, චාරිත්‍ර යනාදිය ඇසුරින් උසස් කුලයක තැනැත්තෙකු පහත් කුලයක සාමාජිකයෙකු ස්පර්ශ කිරීමෙන් ‘දූෂණය’ වීමක් සිදුවෙතැයි පිළිගැනේ * කුලය සාම්ප්‍රදායික වූ රැකියාවන් ආශ්‍රිත වූ දෙයකි. * මිනිසෙකුගේ කුල තත්ත්වය අවසාන වශයෙන් නිර්ණය කරනු ලබන්නේ ඔහුගේ ජන්මය මගිනි. නොඑසේ නම් ඔහු තම කුලය විසින් යම් චාරිත්‍ර උල්ලංඝනයක් නිසා පලවා හරිනු ලැබූ අයෙකු විය යුතුය. * කුල පද්ධතිය සමස්තයක් වශයෙන් ගත් විය අභිමානය කේන්ද්‍රීය කරගත් පද්ධතියකි.(අමරසේකර, 1988:11.)
''ඊ. ආර්. ලීච් (E.R. Leach) නම් මානව විද්‍යාඥයා විසින් ලියන ලද "What should we mean by cast"'' නම් පර්යේෂණාත්මක ලිපියෙහි කුලය  හඳුනාගත හැකි ලක‍ෂණ තුනක් දක්වයි.
සිංහල කුල ක්‍රමයේ ඓතිහාසික පසුබිම හා විකාශනය
මුල් යුගයේ ඉතිහාසඥයින්ගේ මතය වූයේ ඓතිහාසික වශයෙන් සිංහල කුල ක්‍රමය හින්දු කුල ක්‍රමයෙන් බිඳී ආ ආයතනයක් බවයි. බෞද්ධ වංශ කතා වල රජ බමුණු දෙපාර්ශවය ගැන ද, වෛශ්‍ය කුලිකයන් ගැන ද, ඇතැම් අවස්ථාවල චණ්ඩාලයන් ගැන ද සඳහන් වී තිබීම මේ මතයට හේතු විය. කුල ක්‍රමයේ මතවාදී නිර්මාතෘවරයන් ලෙස සැළකිය හැකි බ්‍රාහ්මණයන් විටින් විට ලංකාවේ සිටි බවට නොයෙක් උදාහරණ ඇත. කලබලකාරී දේශපාලන පසුතලය යටතේ සංක්‍රමණික ගෝත්‍ර වල ක්‍රියාකාරීත්වය හා දකුණු ඉන්දීය බලපෑම් නිසා කුල වාදය ක්‍රමයෙන් ලාංකීය සමාජයේ මුල් බැස ඇත. නමුත් සම්භාව්‍ය හින්දු වර්ණ ක්‍රම මූලික වශයෙන් බෞද්ධ සමාජයක් වූ සිංහල සමාජයේ ආයතනගතව පැවැති බවට ඇති සාක‍ෂි විරලය. පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර හා සෙල්ලිපි වැනි ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර විමසීමෙන් පසු වත්මන් ඉතිහාසඥයන් වැඩි දෙනා ඉදිරිපත් කර ඇති නිගමනය නම් සිංහල කුල ක්‍රමය ඇතැම් උතුරු හා දකුණු ඉන්දීය බලපෑම් සහිතව, එනමුත් ලංකාවේ සමාජ දේශපාලන පසුතලයට අනුරූප ලෙස ස්වාධීනව වර්ධනය වී ඇති බවයි.
ලංකාවේ කුල ක්‍රමය ස්ථාපිත කරනු සඳහා රාජ්‍ය මැදිහත්වීම සිදු වූ බව ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර දෙස බැලීමේදී පෙනී යන කාරණයකි. යම් යම් කුල වලට දඩුවම් වශයෙන් ඔවුන් කුල තත්වයෙන් පහල දැමීම ද රජවරුන්ගේ වරප්‍රසාදයක් විය. විජයගේ අවෑමෙන් මෙරට මුල් බැසගත් කුල පදනම මහින්දාගමනයත් සමග මෙරටට පැමිණියා වූ විවිධ කර්මාන්ත පදනම් කරගත් ශ්‍රේණි වලට අයත් ජනයා විසින් ද වඩාත් විස්තීරණව ව්‍යාප්ත කළ බව පෙනේ. ලංකාවට ඒමට ප්‍රථම යම් කිසි ශිල්පීය කර්මාන්තයකට හුරුව සිටි ගෝත්‍රික පිරිස් ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසුව මෙරට සමාජ සංවිධානයට අනුකූලව ගෝත්‍රික ජිවිතය හැර දමා තමන්ට ආවේණිකව වෘත්තීයමය අංශ කේන්ද්‍ර කරගෙන වෙන වෙනම සංවිධානය වීමට පටන් ගත්හ. මේ ආකාරයට කුල පදනම ලාංකීය සමාජය තුළ ගොඩනැගුණද, වඩාත් විධිමත් අයුරින් කුලය පදනම් වූ වැඩවසම් සමාජ ක්‍රමයක් බිහි වූයේ මහනුවර අවධියේදී බව පෙනේ.රජ මාළිගාවේ හා රාජ්‍යයේ විවිධ අවශ්‍යතාවයන් සඳහා සේවාවන් ලබා ගැනීම පිණිස කුල යොදා ගනු ලැබීම මහනුවර යුගයේදී වඩාත් දක්නට ලැබේ.
සේවා ලබා ගැනීම සඳහා ඒ ඒ කුල "කුල බද්ද" නම් සංවිධානයකට අනුයුක්ත කර තිබුණි. උදාහරණයක් ලෙස කොට්ටල් බද්ද, බඩහැල බද්ද දැක්විය හැකිය. මහනුවර යුගයේදී කුල ක්‍රමය හා ඉඩම් භුක්තිය අතර කිට්ටු සම්බන්ධතාවයක් පැවතුණි. වී කුඹුරු වල භුක්තිය රාජකාරී ක්‍රමය යටතේ විය. කුලහීනයන් තම කුල කාර්යය ඉෂ්ඨ කළේ එම කාර්යය ඉඩම් භුක්තිය වෙනුවට කළ යුත්තක් ම වශයෙන් සලකාගෙනය. නිල වශයෙන් අනු දක්නා ලද විවිධ වාර්ෂික චාරිත්‍ර විධි වලදී අනුගමනය කළ යුතු වූ ප්‍රමුඛතා පටිපාටිය තුළින් එක් එක් කුලයේ සාපේක්‍ෂ සමාජ තත්වය පැහැදිලිව දැක්විණි. සම්පූර්ණ ප්‍රජාවකගේ තත්වය රජතුමා විසින් පහතට හෙළිය හැකිව තිබුණු බව නූර් යාල්මන් දක්වයි. නොක්ස් පවසන අන්දමට කුලීනයෝ හා කුලහීනයෝ වශයෙන් ප්‍රධාන කොටස් දෙකක් මහනුවර රාජධානිය පැවති සමයේ තිබිණ.කුලය මෙම අවධියේ පුද්ගලයින්ගේ ඇදුම් ආයින්නම් තීරණය කිරීමට බලපෑවේය.වංශවත් නොවූ සාමාන්‍ය මිනිසුන් දණින් මදක් පහත් වනසේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙනසේ වස්ත්‍ර හැද ඇත.ස්ත්‍රීහු බොලට දක්වා වස්ත්‍ර හැද එයම කරකවා ළපැත්ත වැසෙනසේ පටක්සේ කරේ ලා ගනිති.අඩු කුලයේ ස්ත්‍රීහු දණහිස දක්වා රෙදි කඩක් හැද උඩුකය නග්නව තබාගතයුතු විය.අසනීපයක් හෝ ශිතයක් ඇතිවුහොත් පමනක් රෙදි කඩක් පොරවා ගැනීමට තහනමක් නැත.එසේ නමුදු කුලවක් අයෙකු මුන ගැසුනහොත් වහාම රෙද්ද ඉවත්කොට ශිතල නිසයි හාමුදුරුවනේ කියා සමාව ගත යුතුය.රැල්ෆ් පීරිස්ට අනුව ඉගටියෙන් පහළට රෙදි හැදීම රොඩී අයට තහන්ම් වූ අතර දණ හිසින් පහළට හැදීම කුඹළුනට තහනම් විය.
සිංහල කුල වර්ග
සිංහල කුල ක්‍රමය සලකා බලන විට දළ වශයෙන් කුළ වර්ග 15 ක් පමණ දැකිය හැකිය. ඊට අමතරව කුඩා සහ අප්‍රසිද්ධ කුල විවිධ ප්‍රදේශ වල තිබිය හැකිය.පහත දක්වා ඇත්තෙ පහතරට කුල අනුපිළිවෙලයි.නමුදු උඩරට කුල ක්‍රමයේ අනුපිළිවෙල වෙනස් වන අතර එකම සිංහල බ්‍රාහ්මණ වංශිකයෝ වන නවන්දන්නා කුලයේ ප්‍රමුඛ කුලය වන රන්කරුවන් සම තැනට පත් වේ. උඩරට රාජධානි සමයේ ගම්වර හා නින්දගම් ද රාජසභාවේ ඉහල තනතුරු දැරීම හේතුවෙන් නවන්දන්නා කුලයට රදල කුලය මෙන් පිලිගැනීමක් විය.
ගොවිගම කුල
මෙය සිංහල කුල ධූරාවලියේ ප්‍රධාන ස්ථානය ගන්නා අතර ප්‍රධාන වශයෙන් ස්ථර හතරකට බෙදී පවතී.රාජ්‍ය සේවය,ඉඩම් හිමි කෘෂිකාර්මය හා ගව පාලනය කුලයෙහි ප්‍රධාන වෘත්තීන් වේ.සාහිත්‍යය තුල මෙය ගහපති කුලය ලෙස හදුන්වා ඇති අතර විජය රජු හැර ඔහු හා පැමිණි ආර්යයන්ගෙන් උපන් ජනයා ලෙස ඉතිහාසයේ සදහන් වී ඇත.
නවන්දන්නා කුලය
රිදී, තඹ තල්පත්, තුඩපත් සන්නස් මගින් නින්දගම් කෝරළවල දිසාපති නිලතල, රාජ සභාවේ විවිධ තනතුරු මෙම නොයෙක් ගරු නම්බු, රත්‍රං අභරණ ආදිය කැමති සේ ඇඳ පැලඳීමට මෙන්ම හත් පොටකින් අලංකාර කරන ලද සිරිගෝ මාලය මෙම පරපුරේ ස්ත්‍රීන්ට පමණක් පැලඳීමේ අවසරය ආදිය ලබා දෙමින් සංග්‍රහ කිරීම ඒ ඒ ක්ෂේත්‍රවල අයගේත් කලාවේත් අභිවෘද්ධියට හේතු විය. ගංගාරාම විහාරස්ථානයේ වැඩ නිම කළ ශිල්පියාට වෙනත් තෑගි බෝගවලට අමතර සම්පූර්ණ රජ ඇඳුමක් පවා පරිත්‍යාග කර ඇත. ඒ බව ආනන්ද කුමාරස්වාමි මහතාගේ “මධ්‍යකාලීන සිංහල කලා’ ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. ඒ නැතත් රජ ඇඳුම් ඇඳීමට මොවුන්ට අවසර තිබිණි.
සිංහල සමාජයේ පහතරට කුල
ගොනුව:Data table.JPG මූලාශ්‍රය : කේ. ටී. සිල්වා, 2005:26
මේ යටතට පහතරට ප්‍රදේශ වල ගොවිගම කුලයට අමතරව ප්‍රධාන ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇති කරාව සහ සලාගම, දුරාව සහ හුණු කුල ඇතුළත් වේ. ඓතිහාසික ද්රවිඩ සම්භවය යටත් විජිත සමයේ අත්දැකීම් සහ කුල වෘත්තීන්හි ස්වභාවයන් අනුව මේ කුල වල යම් පොදු ලක‍්ෂණ දක්නට ලැබේ. පහත රට කුල සිංහල කුල ක්‍රමයේ මධ්‍ය ස්ථරය වේ.එනමුත් සම්ප්‍රදායික සිංහල කුල ක්‍රමය(උඩරට කුල ක්‍රමය) තුල නොසලකා හැර ඇත.
කාරාව කුලය
කාරාව කුලය යනු රෝහන රාජධානියේ ශත්‍රීය නෑ පරපුර වන අතර, ඔවන් කෝරව යන නාග වංශික රාජකීයන් වෙයි. එම නාගවංෂික බව නිසාම යකුන් ඔවුනට දැඩිසේ නිදාරමින් පහත් කිරීමට උත්සාහ ගනියි.
ඩාන්සිං ක්වීන්
"ඩාන්සිං ක්වීන්" ස්වීඩිෂ් සංගීත කණ්ඩායමක් වන අබා හි යුරෝපොප් ගීතයකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය
සේවා කුල
මේ ගනයට අයත් කුල රජු සදහා සේවා කිරීමට බැඳී සිටියි.ගොවි,නවන්දන්න, හේන/රදා, වහුම්පුර, කුඹල්, දුර, නැකති, බත්ගම කුල මේ යටතට අයත්ය. සිංහල කුල ක්‍රමයේ වැඩවසම් ලක‍්ෂණ වඩාත් ඉස්මතු වන්නේ මේ සේවා කුල වලිනි. රාජකාරී ක්‍රමය මගින් සහ ඉඩම් භුක්ති ක්‍රමය මගින් සේවා කුල ඉහල කුල මත රඳා පැවැත්ම තහවුරු කර තිබුණි. කුල ක්‍රමය මගින් තමන්ට උරුම වී ඇති ශිල්පීය ඥානය හා කුසලතා රැක ගැනීම සහ ප්‍රගුණ කිරීම සේවා කුලයන්ගේ මෙහෙවර ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී.
කරාව වංශිකයන් නාවිකයන් වේ. තවද ඉතිහාසයේ කෞරව රජ වංශ විසින් ලංකාව පාලනය වූ යුගයක් විය. කෞරව වංශය දේව කුලයට අයත්ය.
සමාජයේ කොන්වීමට ලක් වූ කුල
මේ යටතට කින්නර, ගහල, රොඩී කුල ඇතුලත් කළ හැක. සිංහල සමාජයේ පහත්ම ස්ථරය නියෝජනය වන්නේ මේ කුල වලිනි. සෙසු කුල වල අය සමඟ සමීප ඇසුරුකම් පැවැත්වීමට ඔවුන්ට අවසර නොතිබුණි.
නවන්දන්නා කුලය
නවන්දන්නා වංශිකයෝ ලංකාවට ඉන්දියාවෙන් විවිධ කාලවලදී පැමින මෙහි ජනාවස වී ඇත ,මහාවංශයට අනුව  විජය රජ සමග පැමිණි සුලු පිරිසක් ද පසුව ව්ජය රජු හා එම පිරිස සදහා පාන්ඩ්‍ය දේශයෙන් ගෙන්වූ කුමරිකාව හා අනෙකුත් කාන්තාවන්  සමග පිරිසක් ද අශෝක අධිරාජ්‍යයා ලංකාවට එවූ ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඩමෙව් සංඝමිත්තා තෙරණින් වහන්සේ සමග ද ස්වර්ණකාර් පවුල් අටක්  හා ලෝහකාර් පවුල් අටක් ඒ සමග අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමයේ ලංකාවට එවා ඇත.මොවුන් බ්‍රාහ්මණ වංශිකයන් බැවින් මොවුන් හට බ්‍රාහ්මණ නාමයන් ඔවුනගේ පෙළපත් නාම වල දැක ගත හැක විශේෂයෙන්ම ඔවුනගේ වාසගම් නාම වල බරනාමයන් දැක ගත හැක.
දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ කාලයේ පැමිනි මෙම නවන්දන්නා කුල බ්‍රාහ්මණයෝ මහනුවර ජනාවාස විය.නීලවල ප්‍රදේශයේ  නීලනාරායන ද මැදවල පරම නාරායන ද අල්දෙණියේ  දේව නාරායන ද  උඩිස්පත්තුවේ තින්න නාරයන ද පදිංචි විය.මොවුන් මුහන්දිරම් වරුන් විය.මීට පෙර විජය රජුගේ මාමන්ඩිය විසින් පවුල් දහසක් පාන්ඩ්‍ය දේශයෙන් ලංකාවට එවා ඇත.පසුව 13 සියවසේ මහා පරාක්‍රමභාහු රජ දවස රජු විසින් තවත් පිරිසක් කපිලවස්තු පුරෙන් (කිබුල්වත්පුර නුවර)ගෙන්වා ඇත.කොට්ටේ යුගයේද බුවනෙකාභාහු රජ සමයේ තවත් පිරිසක් ගෙන්වා ඇත.නායක්කාර් රජ පෙලපත ආරම්භ වීමත් සමග තවත් පිරිස් ඉන්දියාවේන් පැමින තිබේ.සංස්කෘත ස්ලෝක වලද මෙම කුලය ගැන විශාල තොරතුරු රැසක් ලියවී ඇත. ආචාරි යන නමින් මෙම කුලය හදුන්වන්නට හේතුව ද බ්‍රාහ්මණ බලපෑමයි. ආචාරි ලෙස හදුන්වන්නට යෙදුනේ ද සිංහල සමාජය තුල ගෞරවය දැක්වීමටයි.ආචාරිහි  අර්ථය ලෙස පාලි සංස්කෘත භාශාවේද දැක්වෙන්නෙ ස්වාමියා  හා ගුරුවරු තවද සිංහල භාෂාවෙන් වුවද මෙම යෙදුමට ගුරු ,ගුරුන්නාන්සෙ  ‘ස්වාමියා’හෝ 'විශේෂඥ'. යන අරුත තිබූ බව පෙනේ.
මෙම කුලය සම්ප්‍රදායිකව සිංහල සමාජයේ ඉහල පිලිගැනීමක් ලැබූ කුලයකි.එයට ප්‍රභල ලෙස ඉන්දීය බ්‍රාහ්මණ වංශිකයන්ගෙන් පැවත එන කුලයක් වීමත් හා රජකීයන් සමග සමීප සබදතා පැවැත්වූ නිසාත් ය. නවන්දන්නා කුලයේ රන්කරුවන්,රිදී කරුවන් හා ලෝහ කරුවන්  ගොවි කුලයට සමතැන ගනී.මොවුන් එකම සිංහල බ්‍රාහ්මණ කුලය යි.මේ යුගයේ රන්කරුවෝ ඉතා ධනවත් ය.දියුණු ය.අනෙක් කුල වල ස්ත්‍රීන්ට වඩා සම පැහැපත් රන්වන් ස්වභායක් ඇත්තා හ.පුරුශයෝද එසේ ය.රත්‍රං අභරණ ආදිය කැමති සේ ඇඳ පැලඳීමට මෙන්ම හත් පොටකින් අලංකාර කරන ලද සිරිගෝ මාලය මෙම පරපුරේ ස්ත්‍රීන්ට පමණක් පැලඳීමේ අවසරය රජු විසින්  ලබා දී තිබුනේ මෙම කුලයේ ස්ත්‍රීන්ට පමනි.එකල පිරිමි පාර්ශවය ඔවුනේ කන් දෙකටම කරාබු පැලදී අතර 70 දශකයේ අගභාගයේදී ද එය දක්නට ලැබුණි. මහනුවර රජුගේ රන්කම් පට්ටලයෙහි රන්කරුවන් ඉතා දියුණු ය ධනවත් ය. මේ රන් කරුවන් හට ගම් රාශියක රන්කම් ලැබෙන්නේ ය.මොවුන් රජුගේ නියෝජිතයන් වූ හෙයින් ඔවුන් හට අනෙකුත් පහත් නොවන කුල වලින් ඔවුන්ගේ අස්වැන්න වන වී,තල කුරක්කන් භාගයක් දිය යුතුය.මෙය ඔවුන්ගේ වරදාන ලෙස පිලිගැනේ.එමෙන්ම පුරාතම සිරිතයි.මෙම කුලයේ ඉහලම කුලය ලෙස සැලකෙන රන්කරුවන් හට පැවරූ රාජකාරිය වූයේ රජුගේ නින්දගම් කෝරළවල දිසාපති නිලතල, රාජ සභාවේ විවිධ තනතුරු හා රජතුමාගේ ඔටුන්න ඇතුලු රාජආභරණ නිපදවීම හා නඩත්තුවත් රන්භාණ්ඩාගාරයේ වගකීමත් සැපරීමයි.මොවුන් රජුගේ විශ්වාසනීයම පිරිසක් ලෙස සලකයි.මොවුන්ගෙ අභිමානවත් සේවය වෙනුවෙන් රජු විසින් අගය කර මහීෂ,කම්කරුවන් ආදීන් ද ඇත්, කුඩ, කොඩි, දෝලි ද පිරිනමා ඉහල රාජ ගෞරවය ලබා දී ඇත.එසේම රජු විසින් ගෞරවය පිණිස මෙම ශිල්පීන් හට ආචාරි, ආචාරීන්, පණ්ඩිත,ආචාරිගේ මූලාචාරි, මුලාචාරීන්, මුලාචාරිගේ ස්ථපති(වර්තමානයේ ආචාර්ය),මුහන්දිරම් හා මුදලි යන ගෞරවාර්ථ නාම පටබැඳ තිබේ.
ගොවිගම කුල
සිංහල සමාජයේ විශාලතම කුලය ලෙස සැළකෙන ගොවිගම (ගස්තර කුලයන්) කුලවලට මුළු සිංහල ජනගහනයෙන් 50% ක් හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයක් අයත්ව ඇතැයි සැළකේ.
ගොවි කුලය යනු විජය රජ සමග පැමිණි ආර්යයන්ගෙන් බිහි වූ වංශය යයි හදුනා ගනු ලැබ ඇත.
"අවුරුදු 2363 දී පමණ ඔවුන්ගේ දූපත නැගෙනහිර දෙසින් ජනපදකරණය විය මෙම පළමු පදිංචිකරුවන්, ඔවුන්ගේ රජුන් හැර අන් අය ගොවිවංශ."-ජෝන් ඩෙවි ,ඩෙවි දුටු ලක් දිව, 1831
" ඒ විජය රජ තෙමේ තමන් සමග ලක්දිව් එළබි වීරයන් සත්සිය දෙනා අතුරින් නිපුණතාව, ශක්තිය හා වීරිය ඇති අය වගාවන් බිහි කිරීම සඳහා පත් කරන ලදී.-ජනවංශය,15 වන සියවස
"ඒ සිංහබාහු නරෙන්වරය සිංහ ගත්හ ,එහෙයින් ඔහු හා ඇති සම්බන්ධයෙන් විජය කුමරුත් පරිවාර මනුෂ්‍යන්ද ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන්ද සිංහල නම්වෙති"-මහාවංශ,විජයාභිෂෙක
ගොවිකුල මිනිසුන් බෙංගාලයෙහි නිජබිම ඇති පිරිසක් යන කරුන භෞතික මානව විද්‍යාව මගින්ද තහවුරවන බව හියු නෙවිල් විසින් තවදුරටත් පෙන්වා දෙන ලදී.මෙරටට පැමිණි පසු ස්වදේශීය වැදි ජනයාගෙන් යම් දායකත්වයක් මෙම ජාතිය සදහා සිදු වුවද ඔවුන්ගේ බාහිර පෙනුම බොහෝ දුරට වෙනස් නොවී ආරක්ෂා වී ඇත.ඔවුන් භෞතික ලක්ෂණ වලින් පුළුල් හිස් සහ අන් අයට සාපේක්ෂව කැපී පෙනෙන සේ පැහැපත් වීමද දක්වා අැත.මෙම උරුමය ඉන්දු යුරෝපීය බස් වහරන පිරිසක කණ්ඩායමක් මධ්‍යම ආසියාවේ සිට  ඉන්දියාවේ ඊසාන දෙසින් ඇති  බෙංගාලය  (වංගය) දෙසට සංක්‍රමණය වී ව්‍රතයත්සෝම व्रात्यस्तोम  චාරිත්‍ර වලට භාජනය වීමෙන් පසුව ආර්යයන් ලෙස අවශෝෂණය කර ගන්නා ලද පිරිසකින් ලද්දක් යයිද ඔහු දක්වයි.
හියු නෙවිල් අපේ‍්‍රල් මාසයේ ටැප්රොබේනියානු භාෂාවට ලංකාවේ කළ දායකත්වය (The Contribution of Veddas to the language of Taprobane ) යන කෘතියෙදී 1888 දී ගොවිකුල සිංහලයන්ගේ ස්වාභාවික සමේ පැහැය පැහැපත්  බව නිරීක්ෂණය කරයි. “ගෝයි(ගොවි) ජාතියේ සිංහලයෙක් තරුණ වියේ සිට ඇඳුම් අඳින විට ඔහුගේ ශරීරය පැහැපත්ය, ඔහුගේ මුහුණට, බෙල්ලට හෝ අත් වලට වඩා ඉතා පැහැපත්ය පාටය. මේ අනුව ඔවුන්ගේ සැබෑ වර්ණය ඉතා පැහැපත්  එකක් බව ඔප්පු කරයි”
නීති විඝණ්ඩු ග්‍රන්ථයට අනුව භාරතයේ සිට මෙරටට විටින් විට සංක්‍රමණය වූ කැත් (ක්‍ෂස්ත්‍රීය), බමුණු (බ්‍රාහ්මණ) සහ වෙස් (වෛශ්‍ය) කුල වල පිරිස් විසින් සාදා ගන්නා ලද පොදු කුලකය ලෙස මෙය හදුන්වා දී ඇත. සමාජ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණයන් සහ ඓතිහාසික ජන මුලාශ්‍ර අශ්‍රයෙන් කරනු ලබන නිරීක්ෂණන්හිදි ගොවිගම යනු එක් තනි කුලයකට වඩා කුල කිහිපයක ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාවලියේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හදුනා ගත හැක. ගොවිගම කුලය සම්බවය වීම සදහා අතීත වෛදික වර්ණ ක්‍රමයේ පැවති ද්විජ උත්පත්ති සංකල්පය මත ආර්ය සම්බවයක් ඇතැයි සැළකූ ප්‍රමුක වර්ණ ත්‍රිත්වය තුල අනාර්ය (ද්රවිඩ හෝ ගෝත්‍රික) සම්බවයක් සහිත ශුද්‍ර වර්ණයෙන් වෙනස්වූ පොදු ලක්ෂණයන් පැවතීමත්,බුදු දහමෙහි ආභාශය මත ප්‍රමුක වර්ණ ත්‍රිත්වය අතර පැවති දුරස්ථ ස්වභාවය ක්‍රමිකව තුනී වීම සහ  වෛදික බ්‍රාහ්මණ සම්ප්‍රදාය තවදුරටත් පවත්වාගෙන යාමේ අනවශ්‍යතාව හේතු වූ බව තර්කානුකූලව නීර්ණය කල හැක.මෙම දීර්ඝ ක්‍රියාවලියේදී අතීත සමාජයෙහි පැවති බ්‍රාහ්මණ කුලය සහ ක්‍ෂස්ත්‍රීය කුලය ගොවිගම කුලයේ ඉහල ස්ථරය වන රදල ස්ථරය ලෙසත් අතීතයේදී ගොවි ලෙස හදුනාගත් ඉන්දු ආර්ය කෟෂිකාර්මික ප්‍රජාව (වෛශ්‍ය වර්ණයට අයත්) ගොවිගම කුලයෙ දෙවන ස්ථරයට අවශෝෂනය වී ඇත.
පූජාවලියට අනුව මෙම ගොවිගම කුලයේ දෙවන ස්ථරය ලෙස හදුනා ගනු ලබන ගොවි කුලය භද්‍රකච්චායනා දේවිය සහ ඇයගේ සොහොයුරන් සමග මෙරටට පැමිණි ශාක්‍ය වංශිකයන්ගෙන් පැවත එන්නන් ලෙස හදුන්වා දෙනු ලැබේ.ඉහත දැක්වූ පිරිස් වලට අමතරව සංඝමිත්තා මෙහෙණිය සමග පසුකාලීනව ගෝපාල(සත්ව පාලනය කල)කුල අටක් පැමිණි බව මහා වංශයෙහි සදහන් වෙයි,මොවුන්ද පසුව ගොවිගම කුලයෙහි උපකුලයක් ලෙස අන්තර්ග්‍රහනය වී ඇත.
පසුකාලීනව මෙරටට සංක්‍රමණය වූ ⁣වෛශ්‍ය වර්ණයට අයත් චෙට්ටි වරුන්ගෙන් පිරිසක්ද,දකුණු ඉන්දීය වෛශ්‍රවන බ්‍රාහ්මණ පිරිස්ද ගොවිගම කුලයට අවශෝෂණය වී ඇත. අන් සෑම කුලයකටම වඩා ගොවිගම කුලය තුළ උපකුලයන් ගණනාවකට අයත් විශාල සාමාජිකයන් පිරිසක් විසිරී සිටීය,එයට හේතුව නම් විජය රජු සමග ආ පිරිසත් ඉන් පසුව දිවයිනට සංක්‍රමණය වූ ඉන්දු ආර්ය ප්‍රජාවට අමතරව පසුව දකුණු ඉන්දියාවෙන් විටින් විට පැමිණි පිරිස් ගෙන් මෙම කුලය පෝෂණය වීමයි.එභෙත් වර්තමානය වන විට එම උප කුල බොහෝ දුරට අභාවයට පත්ව ඇත. ගොවිගම කු⁣ලයේ කුල ආධිපත්‍යය අදටත් ලංකාවේ දේශපාලනික සහ ආගමික යන ක්ෂෙත්‍රයන් තුල දෘශ්‍යමානව පවතිනු දැකිය හැකිය.උදාහරණයක් වශයෙන්ජ නපති ප්‍රේමදාස හැර පලමු අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයාගේ සිට වත්මන් ජනාධිපති දක්වා ලංකාවේ සියළුම නායකයින් ගොවිගම කුලයට අයත් පුද්ගලයින් වීම දැක්විය හැක.
ආගමික ආධිපත්‍යය සැළකූ කල දළදා වහන්සේගේ සහ දළදා මාලිගයෙහි භාරකාරීත්වය ගොවිගම කුලයෙහි ආගමික සංස්ථාව වන මල්වතු අස්ගිරි මහාවිහාරය සහ ශ්‍යාමෝපාලි මහා නිකාය යටතේ පමණක් පැවතීමත් උදාහරණයක් වේ. උප කුල ගනනාවකින් සමන්විත වන අතර ගොවිගම කුලයේ විශාල ලෙස ඉඩම් හිමි ප්‍රභූ ස්තරය ‘රදල’ යන නමින් හැඳින්වේ.මෙම ස්ථරය උඩරට සමාජයේ කැපී පෙනෙන කණ්ඩායමකි.අනර්ඝ ගෘහ නිර්මාණ ලක‍්ෂණ සහිත පාරම්පරික සුවිශේෂ කුල උරුමය තහවුරු කරන ‘වලව්ව’ ගොවිගම රදල පේරුවේ විශේෂ සංඛේතයක් විය.උඩරටට අමතරව මෙම වලව් දකුණු පලාත සහ බස්නාහිර පලාත් වලද ව්‍යාප්තව පවතී. "
රොබට් නොක්ස්ගේ වාර්ථා
ඔවුන්ගේ පාරම්පරික ඉඩකඩම්, ගරුත්වය වැඩෙන පරිදි සමාජයේ සියල්ල නිර්මාණය කර ගෙන ඇත. විවාහය මගින් රදල ගොවිගම පවුල් එකිනෙකා සමග සමීපව බැඳී සිටින අතර මෙමගින් බලය හා ඉඩම් හිමිකම පිළිබඳව තම ඒකාධිකාරීත්වය රැක ගැනීමටත්, අලූතින් පොහොසත් වූ පිරිස් සමග මිත්‍ර වීමෙන් වැලකීමටත් විශේෂයෙන් උනන්දු වූහ. මොවුන් සාම්ප්‍රදායික සමාජයේ ප්‍රභූ පංතිය වූ අතර ස්වභාවයෙන් බුද්ධිමත් වූද, ස්ථීර සාර ගතිගුණෙන් යුක්ත වූද,මනා පෞර්ෂය ඇත්තාවූද රාජ්‍ය සේවය සඳහා ඉතා සුදුස්සන් වේ. ගොවි කුලයේ දෙවන මට්ටම ‘ගොවි’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. සිංහල ජනගහනයෙන් අති බහුතරය මේ ගනයට අයත්ය. ඇතැම් උඩරට ප්‍රදේශ වල මේ මට්ටම හැඳින්වීම සඳහා ‘රටේ ඇත්තෝ’, ‘රට කෝරළේ’ වැනි පද යොදා ගැනේ. ගොවි කුලයේ සෙසු පහත උප කුල ලෙස හඳුනාගෙන ඇති පොරවකාර, කටුපුල්ලේ, පට්ටි, ගත්තර සහ වහල්” යන කොටස් වර්තමානය වන විට බොහෝ දුරට අභාවයට පත්ව ඇත.
මොවුන් කේරළයේ සිට පැමිණි පිරිස් වලින් ගොවිගම කුලයට අන්තර්ග්‍රහනය වූ පිරිසක් ලෙස සැලකේ.එම නිසාම ප්‍රධාන ගොවිගම කුලයට වඩා පහත්යැයි සැළකේ.
ඉහල කොටස:
පහල කොටස:
ගත්තර කුලය
ගත්තර හෝ ගස්තර ලෙස හඳුන්වන ජන කොට්ටාශය ගොවිගම කුලයේ පහළ උප කොටසක් ලෙස හැඳින්විය හැක. මෙම කුලයට අයත් පිරිස වර්තමානය වන විට අල්ප වී තිබේ. අද වන විට මොවුන් මතුගම සහ ඇල්පිටිය යන ප්‍රදේශ වලට සීමාවීමක් දැකගත හැකිය.
කරාව කුලය
ධීවර කර්මාන්තය ප්‍රධාන ජීවනෝපාය කරගත් ලංකාවේ මුහුදුබඩ තීරුව පුරා විහිදී සිටින කුලයකි. අනුරාධපුර රාජධානියෙ අබයගිරි විහාර ශාලාව කරාව කුලය ලංකාවේ පලමුවෙන්ම සදහන්වෙ. මයිකල් රොබට්ස්ගේ මතය අනුව තංගල්ලේ සිට මීගමුව දක්වා වන මුහුදු තීරයේ ජීවත් වන සිංහල කතා කරන කරාව ප්‍රජාවද, මීගමුවේ සිට පුත්තලම දක්වා වන මුහුදු තීරයේ ජීවත් වන සිංහල හා දෙමළ යන භාෂා දෙකම කතා කරන ‘කරාව’ හා ‘පරවර’ ප්‍රජාවද, නැගෙනහිර මුහුදු තීරයේ ජීවත් වන දෙමළ කතා කරන ‘කරයාර්’ ප්‍රජාවද යන සියලූ සමාජ කණ්ඩායම් එකම සමාජ කණ්ඩායමකට අයත් වේ.මොවුන්ගෙන් බහුතරය මෙරට රජුගේ යුධ සේවයට චේරයේ(කේරළයෙන්) සිට ගෙන ආ ද්රවිඩයන් වේ.
විසිවන සියවසේදි බ්‍රිතාන්‍යන් මගින් ගොවිගම කුලය සතුවූ දේශපාලන බලය දුර්වල කිරීමේ අරමුණින් යම් යම් බලතල අනෙක් කුල වලටද ලබා දීමට කටයුතු කල අතර ඉන් එක් කුලයක් වූ කරාව මිනිසුන්ද ක්‍රිස්තියානි දහම වැලදගනිමින් රජයේ තනතුරු වලට ඇතුළු වෙමින් යම් සමාජ මට්ටමක් ගොඩනගා ගන්නා ලදී.මේ සදහා සිංහල මහා සංඝයා අතර පැවති කුලබේදයද හේතුවු බව සැළකේ.එකල ගොවිගම කුලයට පමණක් උපසම්පදාව දැරීමට අයිතිය ඇතිබවට කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු විසින් නිකුත් කර තිබූ රාජ අණ සහ බෞද්ධ භික්ෂූන් සහ බෞද්ධ සමාජය මගින් කරාව මිනිසුන්ගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය වූ මසුන් මැරීම පහත් ක්‍රියාවක් ලෙස සැළකීම කාරාව මිනිසුන් බුදු දහමින් ඈත්ව ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වැලදගැනීමට හේතුවූ බව සදහන්ය. පෙර සඳහන් කල මතයට හාත්පසිම වෙනස් සාක්ෂි සහිතව පෙන්වා දිය හැකි විස්තරයක්ද අැත. එනම් කරාව ලෙසින් හඳුන්වන්නේ කෞරව වංශයයි. මධ්‍යම භාරතයේ ගංඟා යමුනා ගංගා දෙක අතර පිහිටි කුරු රට දැනටද හඳුන්වන්නේ කුරුක්ෂේත්‍ර දිස්ත්‍රික්කය ලෙසටය. මෙයට වසර 3000 කට පමණ පෙර එරට රජකල කෞරව රාජ වංශයේ කෟෙරව_- පාන්ඩව දෙමස්සිනාලා දෙපසට බෙදී කල මහා යුද්ධය " මහා භාරත යුද්ධය " ලෙස හැඳින්වේ. මෙම යුදයෙන් පැරදුනු කෞරව වංශිකයන්ගෙන් සමහරුන් අවට රට වලට විසිර ගියහ. ඔවුන් දකුණු ඉන්දියාවට මෙන්ම හෙළදිවටද සංක්‍රමණය වූහ. බුදුන්ගේ කාලයටත් පෙර මෙරටට පැමිණි කෞරවයෝ මෙරටෙහි රජුන් බවට පත්වූහ.
බුදුන් වහන්සේ කුරුරට වැසියන් බුද්ධිමතුන් ලෙස හඳුන්වාදී මහා සතිඵට්ඨාන සූත්‍රය එරට වැසියන්ට දේශනා කලහ.කරාව ලෙස හදුන්වනු ලැබූ කුලයක් රොබට් නොක්ස් ගේ එදා හෙළදිව හි "කුලමල ගරු නම්බු" පරිච්ඡේදයේ සදහන් නොවේ. මහනුවර යුගයෙදී ගොවි කුලය හැර අන් සෑම සෑම කුලයකටම අපහාසාත්මක වෙනත් නම් පටබැද ඇත.
දේව වංශය හකුරු කුලයක් ලෙස අපහාස කලත් එය බ්‍රාහ්මණ වංශයකි. විදේශීය ආක්‍රමණ නිසා කඳුකරයට පලා ආ දේව වංශිකයන් උඩරට සරුවට වැවී තිබුණු කිතුල් ගස් වලින් තෙලිජ්ජ, රා, පැණි සහ හකුරු සෑදූහ. ඔවුන්ට කන්දයෝ සහ හකුරෝ යන අපහාසාත්මක නම් පටබැඳුනේ මේ නිසාය. දෙවියෙකු ලෙස සලකන ප්‍රාදේශීය නායකයකු වන සුමණ සමන් සිට අනගාරික ධර්මපාල. පේද්‍රිස් සොයිසා වැනි ශ්‍රේෂ්ඨයන් බ්‍රාහ්මණ වංශයේ දේව වංශිකයෝ වෙති. හාලි ලෙසින් අපහාසාත්මක ලෙස හඳුන්වන්නේද ශාලිග්‍රාම බ්‍රාහ්මණ වංශයටය. බ්‍රාහ්මණ වංශයේම උප වංශයක් වන බෝධි වංශයට අපහාස කරන්නේ පද්දෝ කියමිනි.
ක්ෂත්‍රිය වංශය ලෙසින් හඳුන්වන්නේ රාජ වංශයයි. බුදුන් වහන්සේද ක්ෂත්‍රිය වංශිකයෙකි. උන් වහන්සේ බුද්ධිමතුන්ගේ දේශය ලෙස සඳහන් කල කුරුරටට වැඩමකොට කෞරව රාජවංශිකයන්ට ගැඹුරු දහමක් වන සතිපට්ඨාන සූත්‍රය දේශනා කලේ ය. කුරුරට මධ්‍යම ඉන්දියාවේ ගංගා යමුණ ගංඟා අතර පිහිටා අැති අතර දැන් එය  කුකෘක්ෂේස්ත්‍ර දිස්ත්‍රික්කය  ලෙසින්  හඳුන්වන නවදිල්ලිය  පිහිටි පලාතයි. තවමත් ඉන්දියාවේ මෙන්ම ලංකාවේද කෞරව රාජවංශිකයෝ සිටිති. කෞරව රාජ වංශිකයන්ට පමණක් ඔවුන්ගේ මංගල සහ අවමංගල උත්සව වලදී මුතුකුඩ සේසත් තෝමර පන්දම් උඩුවියන් පාවාඩ වල්විදුනා පාවිච්චි කරන්නට උරුමයක් අයිතියක් ඇත.
තංගල්ල සිට හලාවත දක්වා මුහුදු බඩ පටු තීරයක ජීවත් වන ජනගහනයෙන් බහුතරය කරාව කුලයට අයත්ය. මොවුන් අතරින් මොරටුවේ සිට හලාවත දක්වා වන තීරයේ ජීවත් වන කරාව ප්‍රජාවගෙන් අති විශාල බහුතරය කතෝලිකයන් වන අතර පානදුරේ සිට තංගල්ල දක්වා විහිදී යන තීරයේ ජීවත් වන ප්‍රජාවෙන් බහුතරය බෞද්ධයන්ය. කරාව කුලයට අයත් කතෝලික මිශ්‍ර පරම්පරාවක් වන නාකුලුගමුව පරම්පරාව තන්ගල්ල, බෙලිඅත්ත ප්‍රදේශය වල ඉතා ප්‍රසිද්ධය. වර්තමානයේ එම පරම්පරාවේ උදවිය කොළඹ, වත්තල, රත්නපුර, පරකඩුව වැනි ප්‍රදේශ වල විසිර ඇත.
උප කුලයන්;
සලාගම කුලය
සලාගම කුලය මුහුදු බඩ ප්‍රදේශ වලට සීමා වූ කුලයකි. සලාගම කුලයේ ජනයා බහුතරයක් බෞද්ධයන් සුලුතරයක් කතෝලිකවෙ. මහා විජයබාහු රජ (1055-1010) එතුමාෙග් ඔටුණු පැළැදවීෙම් උත්සවය සඳහා උතුරු ඉන්දියාෙව් සාෙලයියා ගම (ශාලිගාම) වාසී උසස්බාහ්මණ පිරිසක්ය පැමිණ කර ඇති අතර මෙම කුලය ඔවුන්ගෙන්තා පැවැත්ව එන බව විශ්වාස කෙරේ. පශ්චාත් කාලීනව ඔවුන් කුරුඳු වැවිලිකරුවන් වි මේ විදේශ විනිමය උපයන්න ගත් අතර පහත රට යහමින් මුදල් තිබු කුලයකි. ගොවිගම කුලයට සපෙක්ෂව පහත් කුලයක් වන නමුදු අනෙක් කුලවලට වඩා උසස් යයි සැලකේ සලාගම කුලය ලංදේසි යුගය වන විට බෙදී පැවතියේ මහාබ්‍රාහ්මණ සලාගම සහ ශින්න බ්‍රාහ්මණ සලාගම ලෙසිනි.ඒ අතරින් මහා බ්‍රාහ්මණ සලාගම සමූහය තුළද පණිවිඩකාර හෝ ඉලන්දාරි සලාගම, හේවාපන්න සලාගම, කුරුදුකාර සලාගම, ඌලියන්කාර සලාගම ලෙස උප වර්ග 4 කි. ශින්න බ්‍රාහ්මණ සමාජය තුලද සුත්ත,පට්ටි,රදා,බෙරවා ගැහුත්තර ලෙසින් උප වර්ග 5කි. හින්න බ්‍රාහ්මණ සමාජයේ එක් කොටසක් සලාගම සේවක පක්ෂයක් ලෙසින් බෙදී සිටී. එම සේවක පක්ෂ ආරම්බභය හින්න උප කුලය ට එහි ඉතිහාසය සමඟ ගලපන කළ ඉතා පසුකාලයේ සිදුවූවකි. කුරුඳුකාර පොහොසත් බමුණන් අනෙක් බමුණු වර්ග තලා පෙලා දැමීම හේතු කොටගෙන මෙම හින්න කුලයේ රදා ගැහුත්තර සහ බෙරවා කොටස් ඇරඹුන බව සඳහන් වේ. තතු හරිහැටි නොදත් පර්‍යේක්ෂකයන් හින්න උප කුලය කුලයක් ලෙසින් වර්ග කරයි.
නැතහොත් රදා කුලයට ඇතුලත් කරයි. එනමුදු හින්න යන්න උප කුලයක් බව තරයේ වටහා ගත යුත්තේය. ගොවිගම කුලය සමඟ සලාගම කුලය සසඳන විට පහත් වුවත් සලාගම කුලය අනෙක් කුලයන්ට වඩා උසස් යැයි පිළිගැනීම හේතු කරගෙන හින්න ප්‍රජාව මහ බ්‍රාහ්මණ සලාගම කුලය සමඟ සසඳන විට පහත් වුවත් අනෙක් කුල වලට වඩා ඉහළ බව පිළිගැනේ. දකුණු වෙරළබඩ ගමක් ඇර ගමක් සලාගම කරාව කුල මාරුවෙන් මාරුවට වෙසෙන්නා සේ සලාගම ග්‍රාම තුලද මහ සලාගම සහ හින්න සලාගම වෙන වෙනම ප්‍රදේශ සාදාගෙන ජීවත් වෙයි. අතීත ලංකාවේ මතයන්ට අනුව වලව්වක් සාදාගැනීමට බමුණු පරපුරට අයත් විය යුත්තේය. ලංකාවේ මහ බ්‍රාහ්මණ සලාගම කුලයට අයත් ඉපැරණිම වලව්ව වන්නේ බලපිටියේ බ්‍රාහ්මණ වත්ත වලව්ව වන අතර හින්න බ්‍රාහ්මණ සලාගම වංශයට අයත් ඉපැරණිම වලව්ව වන්නේ පොතුපිටියේ හින්න බ්‍රාහ්මණ මහ ගෙදර හෙවත් කංකානම් මහ වලව්වයි. ලංකාව පුරා ප්‍රකට මහා ධානපතියන් බිහිවූවේ බලපිටියේ මහ කප්පින ආදී වලව්, ලංකාවේ ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස විසුවා වූ අහුංගල්ල ආරච්චි වලව් ආදිය සලාගම එක් පවුලක් ලෙසින් උපවර්ග නොසලකා රැකගතයුතු වන්නේය.
මහ බ්‍රාහ්මණ සහ ශින්න බ්‍රාහ්මණ සමාජ විසින් බුදුසසුනට රටට දැයට සිදුකළ මෙහෙය පිළිබඳ බොහෝ සාදක පානදුරේ සිට ගාල්ල දක්වා සලාගම බහුතරයක් වෙසෙන ප්‍රදේශ වල සංචාරය කරන අයෙකුට මනාව පසක් කරගත හැක්කේය.ව‍ර්ථමානය දක්වාම ජනගහනයෙන් 80%කට වැඩි සලාගම පිරිස් වෙසෙන ග්‍රාම ලෙසින් පිංවත්ත තල්පිටිය පොහද්දරමුල්ල පොතුපිටිය වස්කඩුව  කලමුල්ල කුඩාපය්යාගල බේරුවල මොරගල්ල කළුවම්මෝදර මහඉදුරුව කොස්ගොඩ අහුන්ගල්ල බලපිටිය බ්‍රාහ්මණාවත්ත ආඳාදොළ මාදම්පාගම වේනාමුල්ල අකුරළ රත්ගම බූස්ස දඩැල්ල ආදී ග්‍රාම සඳහන් කළ හැක.
දේව
විජයාගමනයට පෙර ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවත් වූ යක්ෂ, නාග, දේව වංශය, රාක්ෂ යන ගෝත්‍ර හතර අතරෙන් කුලයක් ලෙස නොව ගෝත්‍රයක් ලෙස සැලකිය හැකි ජන කොටස වන්නේ දේව ගෝත්‍රික ජනතාවයි. හින්දු ආගමික මූලයන්ගෙන් පැවත නොඑන ඇදහීමවලට අනුව දේශීය දෙවියෙක් සේ වර්තමානයේ අදහන මහ සමන් දෙවියන් යනු අතීත දේව වංශිකයන්ගේ රජු වූ අතර බුදු හිමියන්ගෙන් ධර්ම ශ්‍රවණය කොට මාර්ග ඵල ලබා ගත් අපරටේ රාජ්‍ය නායකයාද වේ. නමුත් කාලිංග මාඝ යුගයේ සිට විපරිත ගොවිගම කුලය මූලික කොටගත් බ්‍රාහ්මණ වෙල්ලාල කුල ක්‍රමයේ ආරම්භයත් සමග ඔවුන් උස් කදු මුදුන්වල ජීවත් වීම ආරම්භ කලේ තම "වංශපුර්නත්වය" රැක ගනිමිනි. එනිසා ඔවුන් වංශපූර්ණ නොහොත් වහුම්පුර ලෙස හදුන්වාගත් බව බව පෙනේ.
ගොවිගම කුලයට පසුව සිංහල ජනගහනයෙන් දෙවන විශාලතම ජනතාව වන දේව ගෝත්‍රිකයන් කන්ද උඩරට ප්‍රදේශ වලත් රටේ හැමතැනමත් විසිරී සිටිති. පන්ඩුකාභය රජ සමයේ යක්ෂ, නාග, දේව, රාක්ෂ ගෝත්‍ර හා විජය ඇතුලු පිරිස එක්ව සිංහල ජාතිය ලෙස එක්සත් වීමෙන් පසු දුටුගැමුණු රජරජතුමාගේ සෙන්පතිවරු සේ බොහෝ දේව ගෝත්‍රික නායකයන් කටයුතු කලහ. අනුරාධපුර යුගයේ මෙරට පාලනය කල ලම්බ්භකර්ණ වංශිකයන්ද දේව ගෝත්‍රිකයන් බව ඉතිහාසයේ සදහන් වේ. සිංහල රජවරු මෙම දේව කුලයට අයත් වේ. වීරසුන්දර බණ්ඩාර නම් ගොවිගම පියෙක් හා කොස්බොක්කේ විමලු නම් බත්ගම මවකගෙන් උපන් යටිනුවර පේරාදෙණිය ඒදෙඩුවාවේ කොනප්පු බණ්ඩාර විමලධර්මසූරිය 1 නමින් උඩරට රජවීමෙන් හා ඔඔහුගේ පසු පරම්පරාව ඊනියා සූර්ය වංශ විවාහ සොයා කේරළ ද්‍රවිඩයන් සමග විවාහ බැදී පසු කාලිංග මාඝ යුගයේ ආරම්භ වූ ගොවිගම වෙල්ලාල මූලික හින්දු කුල ක්‍රමය මනාව මෙරට ස්ථාපනය විය. මෙනිසා කන්ද උඩරට මූලිකව කදු පලාත් වාසභුමි කරගත් ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය කිතුල්ගස් මැද පැණි හකුරු නිපදවීම වූ අතර උඩරට රජුන්ට දැකුම් සතුටු පඩුරු ලෙස ඉඩම් ලබා ඉඩම් හිමියන් වූ රදල පවුල් වල ඉවුම් පිහුම් කටයුතු වල යෙදීමත්, එවැනි අයගේ ගෘහසේවා කටයුතු හා ආගමික උත්සව වලදී හොරණෑ පිඹීමත්, එම පවුල්වල උත්සව වලදී කැවිලි පෙට්ටි ඔසවාගෙන යාමත් මහනුවර යුගයේ ඔවුන්ට අයත් කාර්යයන් විය. (මෙම කුලය සකුරු, ශක ආරණ්‍ය, වංශ පූර්ණ, වසුම්පුර, සුදු කරා, සගරම්බු සහ කන්දේ ඇත්තෝ ලෙස ප්‍රධාන උප කුල හතකට ඛෙදී පවතී.
බත්ගම කුලය
ලංකාවේ අනුරාධපුර යුගයටත් එහා ගිය ඉතිහාසයක් සහිත කුලයති.ශ්‍රී රාවනා රජුගෙන් පැවත එන යක්ක ගෝත්‍රික ජනයාගෙන් පැවත එන්නන් සේ සැලකේ.අතීතයේ එනම් අනුරාධපුර යුගයේදී මොවුන් බලත්ත කුලිකයන් වශයෙන් හදුන්වා ඇති අතර එය එකල පැවති උසස්ම කුලයක් වන බවත් සමාජ මතයකි.අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධියේ සතර දොරටු බාරව කටයුතු කර ඇත්තේද මෙම බලත්ත කුලිකයන් විසිණි. අතීතයේ සිදුවූ මහා නිර්ම‍ානයන් සියල්ලක්ම පාහේ මොවුන් අතින් සිදුවී ඇති බව සැලකේ.එමෙන්ම පුලස්ති රිසිවරයාගෙන් පැවත එන හෙළ වෙදකම තවමත් එලෙසම මොවුන් අත පවතී.මහනුවර යුගයේදී සිදුවූ මහා කුල පෙරළියත් සමග මෙය පහත් කුලයක් බවට පත් වුවද අතීතයේදී මෙරට පාලකයන් මොවුන්ය.මහනුවර  යුගයේදී පැවරුණු රාජකාරී අතර ප්‍රභූන් ගමන්ගත් දෝලා හා පැලැක්කි ඔසවාගෙන යාම, පෙරහැරවල කොඩි රැගෙන යාම, යුද සේවා වලට සහභාගී වීම, යපස් ගැරීම ආදිය ඇතුලත්ය. මෙම කුලය වර්තමානයේ ඉඩම් හිඟය, විරැකියාව සහ ප්‍රචණ්ඩකාරී ප්‍රවණතා වලට වඩාත්ම ලක් වූ කුලයක් බවට පත්ව ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ කුල ක්‍රමය
වර්තමාන ශ්‍රි ලාංකික දෙමළ ජනතාව අතර තිබෙන සිංහල කුල ක්‍රමයට සමාන කුල වර්ග.
මිහින්තලය
ඉතිහාසය
thumb|252x252පික්|මිහින්තලය කඳු පර්වතය වංශ කථාවන්හි දැක්හවෙන පරිදි ක්‍රිස්තු පූර්ව 247 දී ඵළඹෙන ඡෙමිට මුල මාසය හෙවත් පොසොන් පුර පසළොස්වක පොහොදා මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ ඉට්ටිය, උත්තිය, සම්බල, බද්දසාල රහතන් වහන්සේ නිර්මල දහම් පණිව්ඩය රැගෙන දඹදිව සිට ම්ස්සක පර්වතයට වැඩිසේක. එවකට ලක්දිව රජතුමා වු දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ම්හින්තලයේදි මෙම දුත පිරිසට හමුවුහ. මෙම ‍‍‍‍‍එෙෙතිහාසික හමුවීම සිදුවූ ස්ථානය ශ්‍රි ලාංකික බෞද්ධයෝ ගෞරව බුහුමානයෙන් වැඳුම් පිඳුම් කරති.
ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය
ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ කුල ක්‍රමය
වෙල්ලාල	-	සිංහල ගොවිගමට සමානවේ. කරෛයියර්	-	කරාව		" පරෛයියර්	-	බෙරව		" නලවර්		-	දුරාව		" පල්ලර්		-	බත්ගම		" තුරුම්බර්	-	හීන		"
මිහින්තලය
ඉතිහාසය
මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ ධර්මදුත පිරිස දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා සහ මෙම දුත පිරිස හමුවූයේ පොසොන් මස පසලොස්වක දිනයකදිය. මිහිදු හිමියන්ගේ ලංකා ගමනය පිළිබද සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර ඇසුරින් වගේම පුරාවිද්‍යාත්මක මුලාශ්‍ර තුලින් ද කරුණු රුස්කර ගත හැක. මේ අනුව වංශ කථා පවසන පරිදි ම් බුදුන් පිරිනිවි වසර දෙසිය තිස්හයක් එළඹුණදා මිහිඳු මහරහතන්වහන්සේ ප්‍රමුඛ පිරිස ලංකාවේ මිහින්තලයට වැඩිසේක. එහිදි මිහිඳු තෙරුණ්ට දේවානම් පියතිස්ස රඡු හමුවි දෙදෙනා අතර ප්‍රශ්නෝත්තර මාලාවක ස්වරුපයේන් සංවාදයක් ඇති විය. ඉන්පසු මිහිඳු හිමි රජු ගේ බුද්ධිය අවබෝධ කර ගැනිමෙන් පසු රඡතුමා ඇතුළු පිරිසට මිහින්තලා කඳු මුදුනේදි පළමු ධර්ම දේශනාව වන චුල්ලහත්තපදෝපම සුත්‍රය දේශනා කරන ලදී.
ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය
ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ කුල ක්‍රමය
දකුණු ඉන්දීය සංස්කෘතික කලාපයේ තිබුණු මේ හා සමාන කුල ක්‍රමය සමග ඒ පෙදෙස්වලින් කෙරුණු සංක්‍රමණයන්ද හේතුවෙන් ඉහත සඳහන් කළ සමානකම් සිදු වන්නට ඇත.
මිහින්තලය
ආශ්‍රිත උත්සව
එදාමිහිඳුමහරහතන්වහන්සේ පොසොන් පොහොදා මිහින්තලයට වැඩම කොට සිංහල ජනයාගේ ජිවිතයට නව උදාවක් ලබා දුන්නේය. සිංහල සංස්කෘතියේ නව නැම්මක් ඇතිවුයේය. මෙම උත්තම සිද්ධිය සිහිපත් කරමින් සෑම වර්ෂයකම පොසොන් පොහොදා සිංහල ‍බෞද්ධ ජනයා මිහින්තලය වැද පුදා ගැනිමට එක්රොක් වේ. මේ අයුරින් මිහින්තලය යනු සිංහල බෞද්ධයන් අපට ඉතා පාරිශූද්ධ වු සුවි‍ශේෂ ස්ථානයකි. ඒ නිසාම පොසොන් මාසයේ මිහින්තලයට වන්දනා ගමන් යාමට පුරුදුව සිටිති.
ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය
ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ කුල ක්‍රමය
කොවියාර් නම් තවත් කුලයක් තිබෙන අතර එම කුලයේ සමහරුන් තමන් සිංහල ගොවි කුලයේ යයි කියා ගනිති. මොවුහු යාපනය රාජ්යේය උතුර අල්ලා ගැනීමේදී දෙමළ ප්‍රදේශවල හුදෙකලා වූ අයයි. සිංහලයන් අතරේ මෙන්ම උතුරේ කුල ව්යු හය නැගෙනහිර දෙමළ කුල ක්‍රමය සමග සැසඳීමේදී කිසියම් වෙනසක් පෙන්නුම් කරයි. වෙරළ බඩ පෙදෙස් හැරුණු විට අනිකුත් ප්‍රදේශවල වෙල්ලාල කුලයේ අය දෙමළ කුල ක්‍රමයේ ඉහළින්ම සිටින අය වෙති. වෙරළ බඩ කලාපයේ අනිකුත් අයට වඩා සංස්කෘතිකමය හා ගති සිරිත් අනුව ආධිපත්‍යය පවත්වාගෙන යන්නේ කරෛයර් කුලයේ අයයි. නැගෙනහිර මුහුදු බඩ පෙදෙස්වල ධීවර කුලවල අය සංඛ්‍යාත්මකව වැඩි අතර ඔවුන් උතුරේ සිට අලුතෙන් පැමිණි වෙල්ලාල කුලයේ අය හැරුණු විට කුල ක්‍රමය තුළ ඉහළින් ආධිපත්‍යය දරා සිටිති. පරස්පර ලෙස පෙනුණද උතුරේ කුල ක්‍රමය තුළ පහළින්ම සිටින මුක්කුවා කුලයේ අය නැගෙනහිර දී ඉහළින් සිටිති.
මිහින්තලය
පුරාණ ඉදිකිරීම්
පුරාණයේ සිටම මිහින්තලය නැඟීමට පියගැට විශාල සංඛ්‍යාවක් නිර්මාණය කර ඇත. එම ඉදි කිරීම් දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් ආරම්භ කර ඇති අතර විහාර ගෙයක් ද, භික්ෂුන් වහන්සේලාට වැඩ විසීම සඳහා ගුහා 68 ක් ද කරවා ඇත. ඉන් අනතුරුව මිහින්තලය ආශිතව විහාරාරාම කීපයක් ඉදි වී ඇති අතර එවා එම යුගයට ආවේණික ලක්‍ෂණ දරණු දැකිය හැකිය. සෙල්ලිපි, මැඩපත්, ලෙන්ලිපි, කටාරම් ලිපි ආදි පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක තුලින්ද මිහින්තලා ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු හමුවේ. මිහිඳු හිමියන්ගේ පැමිණිම පිළිබඳ කරුණු ඇතුළත් සෙල්ලිපියක් හමු වී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිය කැඩිබිඳි අබලන්ව ගිය එකකි. එහි එන "මහිද තෙරභව, භද්‍රසාල තෙරභ, ඉට්ටක තෙරභව, පති තෙරභව" යන පාඨය අනුව මෙම ධර්මදුත ව්‍යාපාරයට සහභාගිවුවන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මිහිඳු හිමියානෝ ලක්දිව පැමිණ 27වන දිනයෙහි වස් විසිම පිණිස මිහින්තලයට වැඩියහ. මිහින්තලයේ වස් විසිම භික්ෂුන් 60 නමක් සිටි අතර එහි වස් විසිමට ආවාස නොවුහෙයින් කණ්ඨක චේතිය අසල ලෙන් ශූද්ධ කරවා ආවාස හැටියට සකස් කරවීය. මෙම ලෙන්වල ලිපිවලින් මිහින්තලා ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු හමුවේ.
ගෘහ නිරමාණ කේෂත්‍රය අතින් මිහින්තලය සුවිශේෂ ස්ථානයක් ගනී. මිහින්තලයේ පිහිටි ගෘහ නිර්මාණ වාස්තු විද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ. ගෘහ නිර්මාණ අතර ආරාම, වෙදහල දාන ශාලාව, සන්නිපාත ශාලාව, පෝය ගෙවල්, භාවනා ශාලා, ආරෝග්‍ය ශාලාව, සිමා මාලක සහ සක්මළු ආදී බොහෝ නිර්මාණ තනවා තිබුණේය.
මහා සෑය
මිහින්තලය කඳු මුදුනේ පිහිටා ඇති විශාල චෛත්‍යය මහා සෑයයි. එය මහදාතිත මහානාග රජතුමා විසින් කරවා ඇති අතර අඩි 136 ක විශ්කම්භයකින් යුක්තය.
කණඨක චේතිය
මෙය සුරතිස්ස රජතුමා විසින් කරවන්නට ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. එහි පේසාවළලු සහ ඉදිරි කොටස සෑහෙන තරම් තවමත් ඉතිරිව පවතී. එය බහිරව රූප හා ඇත් රූප වලින් අලංකාරව ඇත. ස්ථූපය අඩි 425.5 යුක්තය. එහි අඩි 40 ක් පමණ උස් වූ ස්ථූපයක නටඹුන් දැකිය හැක. භික්ෂුන් වහන්සේලා මෙම ස්ථූපයට ආසන්නයේ ඇති ගල් ගුහා වල වෙසෙන්නට ඇත. මෙම ස්ථූපය කරවා ඇත්තේ “ලජ්ජිතිස්ස” රජතුමා විසින් බැවින් එය අයත් වන්නේ පලමු බුද්ධ ශතවර්ශයටය බව සැකයක් නැත.
අම්බස්තල දාගැබ
මෙය කඳු මුදුනට ආසන්න වූ තැනිතලාවක පිහිටා ඇති අතර මාතලන්තිස්ස රජතුමා විසින් කරවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ හා දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා අතර අති වූ ‍‍එෙෙතිහාසික හමුවේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා සිටින්නට ඇතැයි සැලකෙන ස්ථානය සිහි ගැන්වීමට මෙම දාගැබ ඉදිකර ඇත.
මිහිඳු සෑය
මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ භෂ්මාවශේෂ වලින් කොටසක් නිදන් කොට දේවානම්පියතිස්ස රජතුමාගේ බාල සොයුරු උපතිස්ස රජ විසින් (ක්‍රි. පූ. 210-200) විසින් මිහින්තලා කඳු මුදුනත ඉදිකරන ලද බවට මහාවංශයේ සඳහන් සෑය මෙය වේ. මෙහි නටඹුන් අතර තිබූ ගඩොල් වල ඇති බ්‍රාහ්මී අක්ෂර ක්‍රි.පූ. සියවස් වලට අයත් වේ. මේ අනූව මෙම සෑය මෙරට ඇති පැරණිතම සෑ අතුරින් එකක් වේ. 1951 වර්ෂයේදී මෙහි කැණීම් කටයතු ආරම්භ කෙරුණි. මිහිඳු සෑය 1941 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
රෝහල
මිහින්තලය කඳු පාමුල පැරණි රෝහලක නටඹුන්ද, බෙහෙත් ඔරුවක්ද, එම යුගයට අයත් යැයි සැලකෙන ගොඩනැගිලි වල කොටස් ද දැකිය හැකිය. රෝහල සහ කඳුමුදුනට දිවෙන පඬිපෙල අතර විශාල අසපුවක නටඹුන් දැකිය හැකිය. පැත්තක් අඩි 125 වූ හතරැස් ගොඩනැගිල්ලට පහලින් අලංකාර ගල් කැටයම්ද, ගලින් කරන ලද බරාඳි වැට වල්ද මුරගල් ද පිහිටා ඇත. මේ අංශය අධික ප්‍රපාත වූ බැවින් පඩි පිහිටා ඇත්තේ නැගෙනහිර බෑවුමට වන්නටය. එහි පඩි 1840 කඳු මුඳුන දක්වා දිවේ. පලමු පඩි කොටස අවසානයේ කුඩා කඳු මුඳුනක් හමුවේ එහි “ කණ්ඨක චේතිය” පිහිටා ඇත. මෙය දෙවන සේන රජුගේ සේවාවකි.
භෝජන ශාලාව
මළුව පිහිටා ඇත්තේ තුන්වන පඩිපෙල අවසානයේය. මළුවෙහි වම් පැත්තට වන්නට භෝජන ශාලා පිහිටා ඇත. එය සෘජුකෝණාස්‍රාකාර වන අතර දිගින් අඩි 62ක් ද, පලලින් අඩි 25 ක් ද වේ. එය වටා ගබඩා කාමර පිහිටා ඇත. ජලවහන පද්ධතියක කොටස් ඒ අසලින් සොයා ගෙන ඇති බැවින් ඉතා ක්‍රමාණූකූල ජල සම්පාදන ක්‍රමයක් තිබෙන්නට ඇතිබව විශ්වාස කෙරේ. භෝජනාගාරය අසල ආහාර ගබඩා කර තබන්නට ඇතැයි විස්වාස කෙරෙන ගල් භාජන 2ක් දක්නට ඇත. ගොඩනැගිල්ලට ඇතුළුවන පැති දෙකකින් විශාල ශිලා ලේඛන දෙකක් පිහිටා ඇත. ආරාමයේ පරිපාලන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය නීති රෙගුලාසි මෙහි සටහන් කර ඇත. මෙය මිහිඳු රජතුමා විසින් කරවා ඇති අතර සේවය කරන්නන්ට ගෙවන ගෙවීම් ද සඳහන් කර ඇත. ඊට නොදුරින් තවත් තැනිතලාවක භික්ෂුන් වහන්සේලා හමුවී ධර්ම හා විනය සාකච්ඡා කරන්නට ඇතැයි සැලකේ. එය විවෘත ගොඩනැගිල්ලක් වන අතර පැත්තක් අඩි 62කි. ගල් කණු 48 ක් මත පිහිටා ඇත. ගොඩනැගිල්ල මධ්‍යයේ දොරටු 4කින් යුතු වේදිකාවක් ද පිහිටා තිබේ.
මිහිඳු ගුහාව
අම්බස්තල දාගැබේ සිට කඳු බෑවුම් දෙසට දිවෙන කුඩා අඩිපාර මිහිඳු ගුහාව තෙක් විහිදේ. මිහිඳු ගුහාව මිහිඳු මහානාහිමියන් සැතපී විවේක ගත් ස්ථානයයි. සියළුම ගුහා වලින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ හා බෞද්ධයින්ට වඩාත් පූජනීයවන්නේ මිහිඳු ගුහාවයි.
ආරාධනා ගල
thumb|ආරාධනා ගල ආරාධනා ගල මහාසෑයට මුහුණලා පිහිටා ඇත.අධික සුළං සහිත කාල වලදීත් ආරාධනා ගල නැගීමට බැතිමත්හූ අමතක නොකරති. මහාවංශයේ සඳහන් වන පරිදි අහසින් වැඩිය මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු පිරිස පළමුවෙන්ම ශ්‍රි ලංකා ද්වීපයෙහි පය තැබුවේ ආරාධනා ගල මුදුනටය.
අටසැට ලෙන්
දේවානම්පිය තිස්ස රජු, මිහිදු මහ රහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් උදෙසා ලෙන් 68 ක් සකස් කොට පූජා කල බව මහා වංශයේ දැක්වෙයි. මෙම සෑම ලෙනකම පාහේ කටාරමට පහලින් පූර්ව බ්‍රාහ්මී ලේඛන දැකගත හැකි බැවින් මේවා ක්‍රි.පූ. යුගයට අයත් බැව් පැහැදිලි වේ. ක්‍රි.ව. 31-34 සමයේ කණිරජාණුතිස්ස රජ, තමන් ඝාතනයට සැළසුම් කල දුශ්ශීල මහණුන් 60 නමක් කනිර නම් ප්‍රපාතයට හෙලා දැමූ බව මහා වංශයේ විස්තර වේ. එම ප්‍රපාතය මෙම ලෙන් පිහිටා ඇති බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශය බැව් විශ්වාස කෙරේ.
වමතින් ඕර්තඩොක්ස් නොවන දඟ පන්දු යැවීම
frame|left| වමතින් ඕර්තඩොක්ස් නොවන දඟ පන්දු යැවීමක පථය
මිහින්තලය
පොකුණු
මිහින්තලා පුඡා භුමියේ පිහිටා ඇති මෙම පොකුණු අතර සිංහ පොකුණ, නාග පොකුණ, කළු දිය පොකුණ ප්‍රධාන තැනක් ගන්නා අතර තවත් අවශේෂ පොකුණු කිහිපයක් ද හමු වී ඇත.
වමතින් ඕර්තඩොක්ස් නොවන දඟ පන්දු යැවීම
මඳ වේග වමතින් චයිනමන් පන්දු යැවීම ලෙසින්ද හැඳින්වෙන වමතින් ඕර්තඩොක්ස් නොවන දඟ පන්දු යැවීම යනු, ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙහිදී, වමතෙහි මැණික්කටුව භාවිතයෙන් පිට දඟ පන්දු යැවීමෙහි ආකාරයකි.
මිහින්තලය
සිංහ පොකුණ
විනාශ වී ගිය ආරාමවලින් ගහණ ප්‍රදේශයේ සිංහ පොකුණ දක්නට ලැබේ සිංහ පොකුණ යයි ව්‍යවහාර වුවද එය පොකුණක් නොව සිංහ මුඛයෙන් ජලය පිටවන දිය පිහිල්ලකි. කණ්ඨක චේතිය හා සන්නිපාත ශාලාව අසබඩ ජිවත් වු භික්ෂුන් වහන්සේලාගේ පැන් පහසුව පිණිස විශේෂයෙන් ස්නානය පිණිස යයි සිතිය හැකි මෙම දය පිහිල්ල සකස්කර ඇත්තේ පසු පාද දෙකින් සිට ගෙන සිටින ලෙස ගලින් නෙලන ලද ජිවමාන ප්‍රමාණයේ සිංහයකුගේ මුවින් ජලය පිටවන ආකාරයටය.
කළු දිය පොකුණ
thumb|කළු දිය පොකුණ මෙය මිහින්තලයේ පිහිටි ප්‍රසිද්ධ පොකුණු වලින් එකකි. පොකුණෙහි ඇති ජලය කළු පාටට පෙනෙන බැවින් එයට කළු දිය පොකුණ යන නම ලැබී ඇත.එක් පොහෝ දිනක කළු බුද්ධරක්ඛිත හිමියන් කළු දිය පොකුණු සමීපයෙහි ඇති තිඹිරිය ගසක් යටට වී කාල කර්ම සුත්‍රය දේශනා කල බවට විශ්වාස කෙරේ.
නාග පොකුණ
මහාවංශයේ මහින්දාගමන ප්‍රවෘත්තීන් අතර නාගචතුස්ක නම් වූ විලක් පිළිබඳව සඳහන් වේ. පසු කාලීනව පළමු අග්ගබෝධි රජු (ක්‍රි.ව. 575-608) විසින් නාග සොණ්ඩි පොකුණ කරවූ බවක්ද වංශ කතාව වාර්ථා කරයි. මින් පැවසෙන්නේ නාගචතුශ්ක නම් විල ස්වභාවික විල අග්ගබෝධි රජු විසින් වඩා විධිමත් පොකුණක් බවට වර්ධනය කල බවයි. වර්ෂා ජලයෙන් පෝෂණය වන බවට විශ්වාස කල හැකි මෙම පොකුණෙන් සිංහ පොකුණ, දාන ශාලාව ආදී ස්ථාන සඳහා අවැසි ජලය සැපයීමද, දෙෙනික භික්ෂු ජල වුවමනාව සැපිරීමද සිදුවී තිබේ. අම්බස්තලය දාගැබ පසුකර බටහිර දෙසට යනවිට මෙම නාග පොකුණ මුණ ගැසේ.
වසා
වසා වාහිනී තුල අන්තර්ගත, පටක තරලයෙන් සම්භවය වන අවර්ණ තරලයකි.
රුධිර කේශනාලිකා වලින් හානි වූ තරල සහ ප්‍රෝටීන, වසා පද්ධතිය මඟින් නැවත රුධිරයට එක් කරයි. එසේ රුධිර කේශනාලිකා වලින් හානි වූ තරලය වසා පද්ධතිය තුළදී වසා ලෙස හඳුන්වයි.
බහු බෝග ගොවිතැන
බහු බෝග ගොවිතැන හෙවත්  බහු බෝග වගාව යනු සම්ප්‍රදායික ගොවිතැනේ දක්නට ලැබෙන එකම ඉඩෙහි තනි වැවීම් කාලයක් තුලදී එක්වර බෝග දෙකක් හෝ කිහිපයක් වගා කිරීමේ ක්‍රමයයි. එය බහුවගා ආකාරයකි. එයට පළමු බෝගයෙහි ඵලදාව නෙලීමෙන් පසු දෙවන බෝගය වගා කිරීමේ ද්විත්ව වගා කිරීමේ ආකාරය හෝ පළමු බෝගයේ ඵලදාව නෙලීමට පෙර දෙවන බෝග‍ය ආරම්භ කිරීමේ පිලිවයන වගා කිරීමේ ආකාරය ගත හැක. මීට සම්බන්ධ ක්‍රියාවක් වන සහය වගා කිරීම සමහරක් විට උද්‍යාන කරණයේදී හා එළවළු හා පළතුරු කඩිනම් වගාකිරීම් වලදී යොදා ගැනේ. බහු වගාකිරීමට එක් උදාහරණයක් වන්නේ තත්කාලි + ලූණු + මැරිගෝල්ඩ්. මැරිගෝල්ඩ් මගින් තත්කාලි වල සමහරක් පලිබෝදකයන් පලවා හරිනු ලබයි.
බහු වගාකිරීම් බොහෝමයක් කෘෂිකාර්මික සම්ප්‍රදායන්වල දැක ගත හැකිය. ඉන්දියාවේ ග්‍රාවල් හිමාලයාහි බරණාජා ලෙස හදුන්වන ක්‍රියාවකට එකම පාත්තියක ශාකවර්ග 12 ක් හෝ ඊට වඩා වගා කිරීම අයත් වන අතර එම බෝග වලට විවිධ බෝංචි, මුං ඇට හා මෙනේරි අයත්වන අතර විවිධ අවස්ථා වලදී ඒවා වගා කරයි.
වී ගොවිතැනේදී බහු වගා කිරීම සදහා විශේෂයෙන් වියළ සෘතුවක් පවතින ප්‍රදේශ වලට කාර්යක්ෂම ජල යෝජනා ක්‍රමයක් අත්‍යවශ්‍යවෙයි. තෙත් කාලය තුළදී ඇද හැලෙන වර්ෂාව එම කාලය තුළදී සහල් වගා කිරීමට අවශ්‍ය තත්ත්වය ලබාදෙන නමුත් වසරෙහි අනෙක් භාගය අතරතුරදී වාරිමාර්ග පද්ධතියකින් තොරව කුඹුරු වෙත ජලය යැවීමට නොහැකි වෙයි. ආසියාවෙහි හරිත විප්ලවය අධි ඵලදාවකින් යුත් සහල් ප්‍රභේද නිෂ්පාදනයට මග පෑදු අතර ඒවාට දින 100 ක කුඩා වැවීම් කාලයක් පමණක් අවශ්‍ය විය. නමුත් සාම්ප්‍රදායික ප්‍රභේද සදහා 150 – 180 දින ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වේ. මේ හේතුව නිසා බහු වගා කිරීම ආසියානු රටවල වඩාත් ප්‍රචලිත විය.
බහු වගා කිරීමේ එක් ආකාරයක් වන්නේ අන්තර් වගා කිරීමයි. මෙහිදි ප්‍රධාන බෝගය අතර ඉතිරිවී ඇති අවකාශ වල අතිරේඛ බෝගයක් වගා කරනු ලැබේ.
ආශිත
ප්‍රවර්ගය:ගොවිතැන
එල්ලංගාව
ඈත අතීතයේ දී මෙරට වියළි කලාපයේ ජනාවාස පැතිර ගියේ කුඩා වැව් කේන්ද්‍ර කර ගෙනය.මේ වැව් පෝෂණය වූයේ වැසි දියෙනි.සාමාන්‍යයෙන් පවුල් විස්සකට අඩුවෙන් ජීවත් වූ කුඩා ගමක ජීවත් වන්න වුන් හට ඔවුන්ගේ එදිනෙදා ජීවන අවශ්‍යතා පිරිමසා ගැනීමට එවැනි වැව්වල තිබූ ජලය කෙටි කාලයකට හෝ ප්‍රමාණවත් විය. වියළි කාලයන්හි දී මෙම වැව් සිඳී ගිය විට එම වැව් ආශ්‍රිතව ජීවත් වූ ජනතාව මහත් අසීරුතාවලට මුහුණ දී ඇත.කුඩා වැව් වලට වර්ෂා කාලයේදී පුරවා ගන්නා ජලය ප්‍රමාණවත් නොවූයේ වියළි කාලගුණය නිසාම නොවේ.ගම්වල ජනගහනය ද ඉහළ යාම නිසා පරිභෝජනයට වැඩි ජල ප්‍රමාණය ක් සම්පාදනයක අවශ්‍යතාව විය.වැඩි වන ජනගහනයට අවශ්‍ය ආහාර නිෂ්පාදනයට වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක් වගා කළ යුතු හෙයින් ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් ජල ප්‍රමාණයක් රඳවා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය විය. මෙවැනි අභියෝගයන්ට මුහුණ දීම සඳහා පුරාණ ගම් වැසියන් සාර්ථක ක්‍රම අනුගමනය කළහ. ඒ තනිව පවතින වැවක් වෙනුවට සමීපව තිබෙන වැව් කිහිපයක් ඇළ මාර්ගවලින් සම්බන්ධ කොට වැව් පද්ධතිය ක් සෑදීම යි. මෙහි දී භූමියක ඉහළින් පිහිටි වැවක් වැසි දියෙන් පිරුණු කල ඉන් බැහැරට ගලා යන ජලය පහළින් ඇති වැවට හරවා ජලය ගබඩා කර සංරක්ෂණය කර ගැනීමයි. පුරාණ කාලයේ මෙලෙස සකස් කරන ලද වැව් පද්ධති වියළි කලාපයේ නටබුන්ව තිබේ. මෙවැනි වැව් පද්ධතියක් 'වැව් ප්‍රපතනය'යන නමින් හඳුන්වයි.වියළි කලාපයේ වැසියන් එය හඳුන්වන්නේ 'එල්ලංගාව'යන නමිනි.
හැඳින්වීම
එල්ලංගාව යනු ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ වැව් කිහිපයක් ඇළ මාර්‍ග මගින් එකට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කර ඇති වැව් පද්ධතියි.
අරමුණු
ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාවාස පැවතියේ ගම් වැවක් කේන්ද්‍ර කරගෙනය. වර්ෂා කාලයේ වැවට පිරෙන ජලය වියළි කාලයේ දී ජනතාව පරිභෝජනය කරයි. ඔවුන් වියළි කාලයේ ජලය හිඳී යෑමේ ගැටලුවට මුහුණ පෑහ. ජනගහනයේ වර්ධනයත් සමග ජල පරිභෝජනය ඉහළ යෑමත් ඊට හේතු විය.