cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය
සම්භාව්‍ය ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය
' සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යය' වචනයේ මූලාරම්භය වූයේ 1720 සහ 1730 විසූ ලේඛකයින් සහ එංගලන්තයේ I ජෝරජ් එම වචනයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි.ජෝර්ජ්ගේ එම ප්‍රකාශනයෙන් අදහස් කළේ තම බලය පෙන්වීමය. නමුත් ඔවුන් දුටුවේ ආදීකාලීන රෝමයේ දැඩි සහ අප්‍රමාදී සාහිත්‍යය ඉතා විශිෂ්ඨ ලෙස දේශපාලනික සාහිත්‍යයකට සංක්‍රමණය වීමක් ලෙසය. 1689 – 1750 කාල පරිච්ඡේදයන්හි සාහිත්‍ය නිර්මාණ තුළ අන්තර්ගතව පැවති උපමා වාක්‍යය වල යෝග්‍යතා නිසා සම්භාව්‍ය යුගය යන නාමයෙන් වොල්ටයෙර් සහ ඔලිවර් ගොලිස්මිත් ඇතුළු විචාරකයන් විසින් එම යුගයේ සාහිත්‍යයේ හඳුන්වන ලදී. ඇලෙක්සැන්ඩර් පාප්තුමා මෙම කාලයේ බොහෝ කැපී පෙනෙන කාව්‍ය කරුවෙක් විය. පාප්තුමාගේ කාව්‍යකරණයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හමුවේ කාව්‍යකරුවන් පන්නරයක් ලැබූහ. මේනිසාම ඔහුට පෙනෙන ලෙස ඇම්බිරෝස් ෆිලිජස් වැනි කාව්‍යකරුවන් නව‍ ප්‍රවේශයක් ගනු ලැබීය. මේනිසාම ඉහළ ස්ථාවරය හමුවේ ප්‍රබල කාව්‍යයන්ට තරඟයක් ඇති විය. ජේම්ස් තොම්සන් විසින් ඛේදජනකය, 'ද සීසන් සහ එඩ්වන් යන්ග් නයි‍ට්' කරනු ලැබුයේ මෙම කාළ පරිච්ඡේදයේ දීය. තවද ගම්බඳ කාව්‍යකරණය සම්බන්ධයෙන් බරපතල තරඟයක් දක්නට ලැබුණේද මෙම අවධියේය. මෙම විමර්ෂණයේදී කාව්‍යකරුවන් මාතෘකාවන්ට සරිලන ලෙස හැඟීම් දැනවීමට ගත් බලවත් පරිශ්‍රමය කැපී පෙනේ. මෙම අවධියේදී ව්‍යාජ වික්‍රමාන්විතයන් එහි කූටප්‍රාප්තිය ලෙස සැළකුවේය.
ආරම්භක අවධියේදී ඉංග්‍රීසි රචනාවන් ගද්‍යයන්ගේ උසස් භාවය අත් කරගෙන තිබිණි. මේ සමයේ ජෝසෆ් ඇඩිසන් සහ රිචඩ් ස්ටිල්ගේ ද ස්පෙක්ටර් මින් බ්‍රිතාන්‍ය‍ය කාලීන රචනාකරුවන් විය. මිනිස් ජීවිතය තුළ විශේෂ වෙනස් කිරීමක් නොකර භාවනා කල හැකි මධ්‍යස්ථ පරික්ෂනයක් ඔවුන් හඳුන්වා දෙන ලදී. ප්‍රබල කලාවක් බවට පත් වූ ඉංග්‍රීසි නවකතාව පළමුව ප්‍රතිසංස්කරණය තුළින් මතු වීමට ආරම්භ වූයේ මෙම කාලයේදීය. ඩැනියල් ඩොටෝ ලේඛන කලාවේ සිට ‍රොක්සානා සහ මොල් ෆලැන්ඩර්ස් යන කල්පිත අපරාධකරුවන්ගේ ජීවිත අලලා කළ රචනයන් සමඟ දුෂ්ඨ චරිත ලේඛකයෙක් ලෙසට පරිවර්තන විය. රොබින්සන් කෲසෝ හා ඇලෙක්සැන්ඩර් සෙල්කර්ක් චාරාකා සම්බන්ධ කල්පිතයන් ද මොහු රචනා කළේය. ශෝකාන්ත නවකතාවේ සිට නව කථා රචනා ලිවීමට මධ්‍යන ශතවර්ෂයේ බොහෝ ලේඛකයින් ආරම්භ කිරීම මේ අවධියේදී දක්නට ලැබුණි.
ඩොනතන් සිවිෆ්ට් නවීන ලෝකය ගැඹුරින් අධ්‍යයනය කළ නමුත් සාංකාව හා සැක සහිත භාවය පිළිබඳවද සමාන ආකාරයෙන් අධ්‍යයනය කළේය. ඔහු ඉතිහාසය බොරුවේ සහ නිශ්ඵල භාවයේ වාර්තාවක් ලෙස දුටුවේය. එසේම වර්තමානය බොරුවේ සහ නිශ්ඵල භාවයේ වියරුවන් බව දුටුවේය. මධ්‍යය ක්‍රිස්තියානි වටිනාකම් අවශ්‍ය වූ නමුත් වහා රැවටෙන සහ විශ්වාසයේ මිනිසුන්ගේ ක්‍රීඩාවන් නිරන්තරයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම් මඟින් සංවර්ධනය සහ ඉතා ශක්තිමත් සහ ඝර්විත වටිනාකම් වලින් සමන්විත විය. ස්විෆ්ට් ගේ අ ටේල් ඔෆ් ටබ් මඟින් ඔහුගේ නවීන ලෝකය ‍පිළිබඳ විශ්ලේෂණයක් සහ පැට්රිජ් නැමැත් ජ්‍යොතිෂ්‍යවේදීයා සමඟ ඔහුගේ සටන වැනි අවසන්භාගයේදී ඔහුගේ කාර්යයන් සහ පුද්ගලයන් අතර නිත්‍ය බියක් සහ නිහතමාන සුරක්ෂිතතාවය පමණක් ඉතිරි කල බොහෝ අපරිමිත ආඩම්බරයෙන් ගලිවර්ගේ චරිකාව වැනි දේ නිවේදනය කලේය. එක්සිල් සිට අයර්ලන්තයට යෑමෙන් පසු අයිරිශ් ජනතාව යටත් විජිතවාදීන්ගේ කොල්ලකෑම් වලින් ආරක්ෂා කිරීමට, අකමැත්තෙන් ආරම්භ කළේය. ඔහුගේ අ මෙඩස්ට් ප්‍රෙපාපොසල් සහ ඩ්‍රැපියර්ගේ ලියමන අත් අත් අඩංගුවට ගැනීම සහ කොල්ල කෑම් වලට පෙළඹ වූ නමුත් ස්විෆ්ට් ඔහු වටා දක්නට ලැබුණු ආදරයක් නොමැති අයරිශ් රොමානු කතෝලිකයන් හට අපවාදයෙන් සහ අසභ්‍යත්වයෙන් මැරකම් කරන ලදී.
ආරම්භක අවධියේ නාට්‍යයන්ගේ මාතෘකාව වූයේ හාස්‍ය උත්පාදනයයි. එසේ කරනා ලද නිර්මාණ වුයේ ජෝන් වැන් බ්‍රග් සහ විලියම් කන්වර්ජ් ගේ අවසාන නාට්‍යයන්ය. කෙසේ වූවද ස්වකීය රාජ්‍ය පිළිබඳ නාට්‍යයන් සුලබ විය.ජොර්ජ් ලිලෝ හා රිචඩ් ස්ටීල් යන දෙදෙනා ඉතා සදාචාරාත්මක හා ඛේදජනක නිර්මාණයන් වල නිරතවිය. ඒවායේ චරිත ලක්ෂණයන් මධ්‍යම පන්තිය හෝ කම්කරු පන්ති‍ය නියෝජනය කළහ. මින් නරඹන්නන්ට නාට්‍යයන් කෙරෙහි සැළකිය යුතු වෙනසක් පෙන්වූ අතර තව දුරටත් රඟමඩල කෙරෙහි රාජකීය අනුග්‍රහය නොලැබුණි. තවද කොලෙසි සිබර් සහ ජෝන් රිච් නිර්මාණ ඉතා විශාල වශයෙන් වේදිකා ගත වීමට දැඩි තරඟයක් දැක්වීය. හාලෙක්වින් ආකාරය හඳුන්වාදුන් අතර අභිරූපන රංගනය වේදීකා ගත විය. ලොව හාස්‍යය ප්‍රසිද්ධ වූ අතර නාට්‍යයන් තෘතීක ආකාරයෙන් වේදීකා ‍ගත වීම ආරම්භ විය. ඔපෙරාව ද ලන්ඩනය පුරා ප්‍රසිද්ධ වීමට ආරම්භ වූ අතර ඉතාලි ආක්‍රමණයන්ට සාහිත්‍යය තුළින් ප්‍රතිරෝධකයක් ඇති විය. මෙම නැඹුරුව කඩාකප්පල් කරන ලද්දේ නව ආකාරයේ සාහිත්‍යන් මගිනි. පාප්තුමා සහ ජෝන් ටගේ ද බෙගර්ස් ඔපෙරා මඟකින් නැවත නාට්‍ය ශාලාවට පැමිණියේය ගේ ගේ ඔපෙරාව ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් නිර්මාණය වූ අතර ජැක් ස්ටෙෆිඩ් සහ ඩොන් වයිල්ඩ් කතාවන් නැවත ආවර්ජනය කරන ලදී. රොබර්ට් වැල් පෝල් සහ සංස්කාරක වන සවූත් සි කාර්යාලයේ උපමා කථාව ලෙස පෙණුන බැවින් ගේ ගේ ඔපෙරාව රංගනය කිරීමෙන් තොරව තහනම් කළේය. 1737 දී හදිසියේම මෙම කාලයේ නාට්‍යයන්ට බලපත්‍ර පනත මඟින් වාරණයක් පැන වූ අතර රඟ මඩල නැවතත් රාජකීය අණසකට යටත් විය.
බලපත්‍ර පනතේ ප්‍රතිවිපාකයක් වූයේ එරට නාටක රචනාවන්ට වඩා නවකථා රචනයට මාරු විමය. හෙන්රි ෆිල්ඩින්ගේ නාට්‍යයන් පරීක්ෂණයෙන් සමත් නොවූ බැවින් හාස්‍ය කාව්‍යයන් ලිවීම ආරම්භ කලේය. හෙන්රි ‍ඔපෙක් ද නවකථාවට මාරු විය. මෙම කාලය අතරතුර පැමෙල හෝ වර්චු රිවෝඩඩ් නවකථාවේ හානිකර ප්‍රතිවිපාක වලට විරුද්ධ වීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සැමුවෙල් රිචඩ්සන් නවකතාවන් නිර්මාණය කළේය. ජෝසප් ඇන්ඩෲ සහ ශමෙලා යන නිර්රචක නවකථා මඟින් හෙන්රි ෆිලිඩින් ප්‍රහාරයක් එල්ල කළේය. බෘක් ද මැන් ඔෆ් ෆලින්ස් රචනා කිරීමෙන් වක්‍රාකාරයෙන් භාවනාත්මක නවකථා ආරම්භ කළේය. ලොරන්ස් ශැන්ඩි අසමසම දෘෂ්ටි කෝණයකින් ජීවිත කලාව ලිවීට උත්සාහ දැරුවේ ට්‍රිස්ට්‍රම් ශැන්ඩි දැනුම ඇතිවය. ටොබියස් ස්මොලට් අගුණ කියන්‍නාසේ උත්සාහවන්ත අන් අය හමුවේ අසරණ විය. සෑම නවකථාකරුවෙක්ම කථාවන් සහ තරඟයක් අනෙක් අය කෙරෙහි විය. ඉතා දිගු කලක් පැවති පරීක්ෂණයක් වූයේ රිචඩ්සන්ගේ මායා යථාර්තවාදය කථාවන් අවූල් කරන කටහඬ ඇති ෆිල්ඩින් සහ බෲක් ගේ භාවානුගතිය යි.
වික්ටෝරියානු සාහිත්‍යය
කොටස් වශයෙන් පළ කෙරුණු ප්‍රකාශන සඳහා නැඹුරුව ස්ථිර කරමින් 1830 දශකයේ සාහිත්‍ය කළාවට චාර්ල්ස් ඩිකන්ස් සම්ප්‍රාප්ත වෙයි. ඩිකන්ස් ලන්ඩන් වාසීන්ගේ ජීවිතය සහ දුප්පත් ජනයාගේ ජීවන අරගලය ගැන ප්‍රාණවත් ලෙස ලිව්වේය. එහෙත් ඒවා ලියන ලද්දේ ඉතා ප්‍රසන්නව සියලුම පන්ති වල ජනතාව රුචි කරන ආකාරයෙනි. ඔහුගේ මුල් කාලීන කෘතියක් වූ පීක් වීක් පේපර්ස් වැනි කෘතින් හාස්‍යජනක කථා වල අග්‍ර ඵලයන් විය.
වෙනස් අංගයක් ලෙස ළමා සාහිත්‍යය වර්ධනය විය. ලුවිස් කැරොල් සහ එඩ්වර්ඩ් ලියර් වැන්නන්ගේ ළමා කෘති ලෝක ප්‍රසිද්ධ විය. මේ දෙදෙනාම විකාර රූපී කාව්‍යමය ස්වරූපයක් තමන්ගේ කෘති වලට යොදා ගත්හ. ඇන්තනි හෝප් සහ රොබට් ලුවි ස්ටීවන්සන් වැනි අය වික්‍රමයන් ගැන ලියු වැඩිහිටි නවකථා දැන් වර්ග කර තිබෙන්නේ ළමා කථා පරිද්දෙනි.
සටහන්
{|
ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය‍
ප්‍රථමක සංඛ්‍යා
2,3,5,7,11,13,17,19,23,29,31,37,41,43,47,53,59,61,67,71,73,79,83,89,97,101,103,107,109,113, (OEIS හි A 000040 අනුක්‍රමය)
මීට වඩා දිගු ලයිස්තුවක් සදහා “ප්‍රථමක සංඛ්‍යා ලයිස්තුව” බලන්න. අර්ථ දැක්වීම් අනුව 1 ප්‍රථමක සංඛ්‍යාවක් නොවේ. 1 හි ප්‍රථමක බව පිළිබඳ පහතින් දක්වා ඇති සාකච්ඡාමය කරුණු දැක්වීම බලන්න.
එනමුත් දැන් වර්තමානයේ ප්‍රථමක සංඛ්‍යා හැදින්වෙන්නේ මෙයාකාරයටය.සාදක දෙකක් පමණක් ඇති සංඛ්‍යා ප්‍රථමක සංඛ්‍යා වේ.
ප්‍රථමක වීමේ ගුණය ප්‍රථමක බව හෙවත් ප්‍රථමකත්වය ලෙස හැදින්වේ. ඉංග්‍රීසි භාෂාවේදී ප්‍රථමක හදුන්වන “Prime” යන පදය විශේෂ පදයක් ලෙසද යොදා ගැනේ. අංක 2 එකම ඉරට්ටේ සංඛ්‍යාව බැගින් 2ට වැඩි සියළු ප්‍රථමක ඔත්තේ ප්‍රථමක වේ.
ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ අධ්‍යයන ප්‍රකෘති සංඛ්‍යා අධ්‍යයනය සඳහා වු ගණිත ක්ෂේත්‍රය වන සංඛ්‍යාවාදයට අයත් වේ. තීව්‍ර පරීක්ෂණයන්ට භාජනය වි ඇතත් රීමන් කල්පිතය සහ ගෝඩ්බාක් ඌනනය වැනි ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ මූලික ගැටළු කිහිපයක් සදහා ශත වර්ෂයකට අධික කාලයක් පුරා විසදුම්වලින් තොරව පවතී. ප්‍රථමක සංඛ්‍යා ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව ආදර්ශයක් ගොඩනැගීම සංඛ්‍යාවාදීන් අතර වඩාත් අවධානයට ලක්වු විෂය පථයකි. තනි තනි සංඛ්‍යා සැලකූ විට ප්‍රථමක සංඛ්‍යා අහඹු විසුරුමක් පෙන්වන සේ හැගෙන නමුදු සමස්ථයක් ලෙස ගත් කල ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පැහැදිලිව අර්ථ දක්වා ඇති නියම කිහිපයක් මත පදනම් ව ව්‍යාප්ත වී තිබේ.
ප්‍රථමක සංඛ්‍යා පිළිබඳ සංකල්පය ගණිතයේ විවිධ ක්ෂේත්‍රයන් තුල සාධාරණීකරණයට ලක්ව තිබේ. අමුර්ත වීජ ගණිතයට අයත් ශාඛාවක් වන වලය වාදයේදී ප්‍රථමක අංගයක් යන පදයට නිශ්චිත අර්ථයක් ඇත. මෙහිදී නිශ්-ශුන්‍ය, ඒකීය නොවන a නම් වලය අංගය බලය අංගයක් වන b හා c සදහා bc බෙදයි නම් සහ අවම වශයෙන් b හෝ c වලින් එකක් හෝ a මගින් බෙදිය හැකි නම් එවිට a ප්‍රථමකයක් ලෙස අර්ථ දක්වනු ලැබේ. මෙම අර්ථයට අනුව ඕනෑම ප්‍රථමකයක ආකල ප්‍රතිලෝමයද ප්‍රථමක වේ. වෙනත් අයුරකින් කිවහොත් නිඛිල කලනය වලයක් ලෙස සලකන විට -7 ප්‍රථමක වේ. නමුත් වැඩි දුර පැහැදිලි කිරිමක් / අර්ථ දැක්වීමක් නොමැතිව ප්‍රථමක සංඛ්‍යාවක් යැයි පවසන විට එමගින් නිරන්තරයෙන්ම ධන නිඛිල ප්‍රථමකයක් නිරූපණය වේ. මෙම කරුණු යටතේ සංකිර්ණ වීජීය ප්‍රථමක අතරින් අයින්ස්ටයින් ප්‍රථමක හා ගෝසියානු ප්‍රථමක ඇතැම්විට ආකර්ෂණීය ස්වභාවයක් දරයි.
නොට් වාදයේදී ප්‍රාථමික කොටසක් යනු ඊට අඩු වටිනාකමකින් යුත් සරු කොට යුගලක නොට් එකතුව ලෙස ලිවිය නොහැකි කොටසක් වේ.
රජ කරන රැජින
ලොව බලවත්ම රැජින වන්නේ II එලිසබත් රැජිනයි
රජ කරන රැජිනක ස්වෛරී බලයන්ට හිමිකම් කියන්නී ය. වල්ලභ රැජිනක සිය සැමියාගේ පදවි නාමවලට හිමිකම් කියන නමුත්, සිය සැමියාගේ ස්වෛරීභාවය භුක්ති විඳින්නේ නැත. සාමාන්‍යයෙන් රජ කරන රැජිනකගේ සැමියා සිය භාර්යාවගේ පදවිය, තත්ත්වය හෝ ස්වෛරීභාවයට හිමිකම් නොකියයි. කෙසේනමුත් වල්ලභ රජ සංකල්පය අධ්‍යතන හෝ සම්භාව්‍ය යුගවල දී නොඇසූවකි.
වැන්දඹු රැජින යනු රජකුගේ වැන්දඹුවයි. මව් රැජින යනු රජකරන රාජ්‍යේශයාගේ මෑණියන් වන වැන්දඹු රැජිනකි.
ඉතිහාසය
පුරාතන ඊජිප්තුව, පුරාතන පර්සියාව, ආසියානු සහ පැසිෆික් සංස්කෘතීන්වල ද, ඇතැම් යුරෝපීය රටවල පවා රාජ්‍ය පාලිකාවනට රජ හෝ පාරාවෝ වැනි එයට අනුරූප පදවි භාවිතා විය. මෙහි දී ඇතැම්විට ලිංගය වැදගත් නොවන පදවි නාම භාවිතා කෙරුණු අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල ලිංගය සැලකීමේ දී වදනේ පුරුෂ ලිංග ස්වරූපය ද භාවිතා කොට ඇත. බයිසැන්ටයින් අයිරින් අධිරාජිනිය ඇතැම් අවස්ථාවල දී ඇයව බැසිලිසා (βασίλισσα), 'අධිරාජිනිය' වෙනුවට බැසිලියස් (βασιλεύς), 'අධිරාජයා' ලෙස හඳුන්වාගෙන ඇත. පෝලන්තයේ ජැඩ්විගා අභිෂේක කෙරුණේ රෙක්ස් පොලෝනියේ, පෝලන්තයේ රජ ලෙසයි.
ජාතියේ අනුප්‍රාප්ති අනුපිළිවෙල අවසර දේ නම් රාජ්‍යෙශයකුට අනුප්‍රාප්තියට පත් විය හැක. රාජධානි, රැජිනිධානි, ගෝත්‍රික නායක පදවි සඳහා අනුප්‍රාප්ති ක්‍රමවේද ඇති අතර, රජ කරන රජු හෝ රාජ්‍ය මණ්ඩලය උරුමකරුවකු නම් කරන විට, වැඩිමලාගෙන් බාලයාට උපත පරිදි ප්‍රථමජන්මාධිකාරිය ඇතිවිට රජ හෝ ප්‍රධානියාගේ රාජ්‍යාධිකාරී වීම සහ එයට ප්‍රතිවිරුද්ධ අයුරින් බාලයාගෙන් වැඩිමලාට පරිදි රාජ්‍යාධිකාරීත්වය හිමි වන අන්තජත්වය වැනි පිළිවෙත් ද්කනට ලැබිණි. අනුප්‍රාප්ති අවකාශය මව් පෙළපතින්, පිය පෙළපතින් හෝ දෙදෙනාගෙන්ම ලැබිය හැකි අතර, කලාතුරකින් ඡන්දයක් පවත්වා තෝරාගැනීම ද සිදු වේ. අනුප්‍රාප්ති අයිතිය ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශ්වයටම හෝ පුරුෂයන්ට පමණක් හෝ ස්ත්‍රීන්ට පමණක් සීමා විය හැක.
පසුකාලීන මධ්‍යතන යුගයේ සිට විසිවන සියවස දක්වා යුරෝපීය රාජාණ්ඩුවල බොහෝ දර්ශීය අනුප්‍රාප්ති පුරුෂ-රුචි ප්‍රථමජන්මාධිකාරයක් විය. එනම් අනුප්‍රාප්තිය චක්‍රීකරණය වූයේ පුත්‍රයන් හරහා උපත අනුව ය. ඔවුන්ගෙන් පසුව දියණියන් හෝ මුණුපරන් ද අනුප්‍රාප්තිය ලබා ඇත. ඓතිහාසිකව බොහෝ රාජ්‍යවල ස්ත්‍රීනට අනුප්‍රාප්තිය තහනම් කළ අතර, ස්ත්‍රී පෙළපත් සඳහා ද අවසර ලබා නොදුන්නේ සැලික නීතිය අනුව ය. මෙය වර්තමානයේ ඇතැම් රාජ්‍යවල තවමත් දක්නට ලැබේ. නිදසුනක් ලෙස ප්‍රංශයේ කිසිදු රජ කරන රැජිනියක සිට නැත. මාරියා තෙරේසා නම් එකම රැජිනක පමණක් ඔස්ට්‍රියාව පාලනය කොට තිබේ. පහත ලැයිස්තුවෙහි දක්වා ඇති පරිදි, පුළුල්ව හඳුනන රජ කරන රැජිනියන් බොහෝ දෙනා යුරෝපීය රාජාණ්ඩු පාලනය කළ තැනැත්තියක් වේ.
20වන සියවසේ අග කාලයේ සහ 21වන සියවසේ මුල් කාලයේ ස්වීඩනය, නෝර්වේ, බෙල්ජියම්, නෙදර්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ලක්සම්බර්ග් සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් සිය පණත් පරම ජන්මාධිකාරිත්වය මත පදනම්ව සංශෝධනය කොට ඇත. ඇතැම් අවස්ථාවල දී නීතිය පැනවෙන සමයේ පෙළපතෙහි වූ ජනයාගේ ජීවිත කාලය තුළ මෙම වෙනස්කම් ක්‍රියාවට නොනැංවේ.
2011දී, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජධානි 16ක් එක්ව පුරුෂ-අභිරුචි ප්‍රථමජන්මාධිකාරීත්ව පාලනය ඉවත් කිරීමට එකඟ වී ඇත. සුදුසු ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයක් පැමිණි විට, මෙමගින් අර්ථ ගැන්වෙන්නේ විලියම් කුමරුන්ට පළමුව දියණියක වුවහොත්, ඔහුගේ බාල පුත්‍රයා ඔහුගේ උරුමකරු නොවන බවයි.
නැගෙනහිර ආසියාව
චීනයේ චීන රජ කරන අධිරාජිනිය බවට පත් වූ සේටියෑන් චෞ රාජවංශය පිහිටුවූයේ ඇගේ පුත්‍රයින් ධුරයෙන් පහකිරීමෙනි. කෙසේනමුත්, වැදගත් කරුණක් වන්නේ වූ අධිරාජිනිය හුවාංඩි (皇帝, "අධිරාජයා") යන්න භාවිතා කොට තිබීමයි. බොහෝ යුරෝපීය ප්‍රභවවල මෙය රජ කරන අධිරාජිනියක ලෙස නොව ස්ත්‍රී අධිරාජයා ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. මීට සමානව මෙම යුගයට දශක කිහිපයකට පෙර කොරියාවේ සිල්ලාහි සොන්දොක් රැජින සහ සිල්ලාහි ජින්දොක් රැජින විසින් තමන්ව හැඳින්වීමට යෝවං (여왕, "ස්ත්‍රී රජ") යන වදන භාවිතා කොට ඇත. ඔවුන් රජුගේ හෝ අධිරාජයාගේ භාර්යාව සඳහා යෙදෙන "වල්ලභ රැජින" ලෙස සාමාන්‍යයෙන් පරිවර්තනය කෙරෙන වංබි (왕비) යන යෙදුම භාවිතා කොට නැත.
වර්තමානයේ ජපානයේ කපුරු සිහසුන කාන්තාවන්ට අකැප වුව ද, ජපන් ඉතිහාසය පුරා රජ කරන අධිරාජිනියන් අට දෙනකු සිට ඇත. මේ නිසා සිංහලෙන් "රජ කරන අධිරාජිනිය" යැයි භාවිතා කළ හැකි ජොසෙයි තෙන්නෝ (女性天皇, "කාන්තා අධිරාජකීය පාලකයා") යන ජපන් භාෂා වදන මේ සඳහා භාවිතා වේ. කෝගෝ (皇后) යන්න වල්ලභ අධිරාජිනියන් සඳහා යෙදේ.
උද්ධමනය
උද්ධමනය යනු අඛණ්ඩ සහ නිරන්තර සාමාන්‍ය මිල මට්ටමේ ඉහල යෑමක් ලෙස නිර්වචනය කල හැක. යම් කිසිකාල පරිචිඡේදයක් තුල ආර්ථිකයේ භාණ්ඩ හා සේවාවල සාමාන්‍යය මිල මටිටමේ අඛණ්ඩ වර්ධනය උද්ධමනය ලෙස හැදින් වේ. තාවකාලික ලෙස භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ යාම උද්ධමනය ලෙස සලකනු ලබන්නේ තැත. උද්ධමනය රටින් රටට වේනස් වේ, දියුනු රටවල උද්ධමනය 2%- 3%ක මට්ටමක පවති, ඵය සාමාන්‍යය තත්වයකි නමුත් ඵය 8%- 9% පවති නම් ඵය උද්ධමනයේ සැලකිව යුතු තත්වයකි.
මන්දගාමි උද්ධමනය
මිළ ගනන් සෙමෙන් වැඩිවන මෙය ආකාරයේ උද්ධමනයක් ඇති වේ. උදාහරණයක් ලෙස ලංකාවේ 1970 ගනන්වල මෙවැනි තත්වයක් පැවතින
ජවන උද්ධමනය
සියයට 20,100,200,අගය කින් උද්ධමන වේගය වැඩි නම් ජවන උද්ධමනය ඇති වේ. උදාහරණයක් ලෙස ආර්ජන්ටිනාව,බ්‍රසිලය වැනි රටවල 1980 ගනන්වල මෙවැනි තත්වයක් පැවතින.
උද්ධමනය මනින ලබන ප්‍රධාන ක්‍රම
මිල දර්ශක භාවිතා කර
උදා-පාරි‍භෝගික මිළ දර්ශකය, නිෂ්පාදන මිළ දර්ශකය
''G.D.P අවධමනකය භාවිතා කර ''
උද්ධමනයේ ප්‍ර‍භේද
උද්ධමනය යන්න ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකි ය.
ඉල්ලුමෙන් ඇදුනු උද්ධමනය
කේන්සියානු න්‍යායට අනුව සමස්ත ඉල්ලුම ඉහළ යනවිට ඉල්ලුම් වක්‍රය දකුනට විතැන් විම නිසා ඉල්ලුමෙන් ඇදෙන උද්ධමනය ඇති වේ.එනම් සමස්ත ඉල්ලුම ඉහළ යන නිසා සේවා නියුක්තිය ඉහළ යයි .සේවා නියුක්තිය ඉහළ යන විට සමස්ත ඉල්ලුම ඉහළ යයි මෙහි දි මිලට ඇති වන බලපැම තිරනය කරනුයේ සමස්ත සැපයුම් වක්‍රයේ හැඩ යයි.
ඉල්ලුමෙන් ඇදුනු උද්ධමනය ඇති විමට බලපාන හේතු
මෙම හේතු සාදක මත සැපයුම වක්‍රය ස්ථාවරව තිබිය දි ඉල්ලුම වැඩි වි ඉල්ලුම් වක්‍රය දකුනට විතැන්වේ.එනම් ඉල්ලුම වැඩි නිසා,භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ ගොස්  උද්ධමනය ඇති වේ.
ඉල්ලුමෙන් ඇදුනු උද්ධමනය දෙයාකාරයේන් වෙනස් වේ
එනම්,
මුර්ත සාදක ආශ්‍රයේන්
AD=C+I+G+NX             NX=(X-M)
AD-සමස්ත ඉල්ලුම C-පරි‍භෝජනය I-අයෝජනය G-රාජ්‍යය වියදම් NX-ශුද්ධ නිර්යාත
මෙහි එක් විචල්‍යයක් වෙනස් විමෙන් සමස්ත ඉල්ලුමට බලපානු ලැබේ.එය උද්ධමනය සදහා හේතු සාධක වෙනු ලැබේ
මුල්‍යය සාධක ආශ්‍රයෙන්
සමස්ත ඉල්ලුම ඉහළ යන්නෙ මුදල් සැපයුම ප්‍රසාරනය විමේදිය.මෙහි දි  මුදල් සැපයුම ඉහළ ගොස් මුදල් ඉල්ලුම නොවෙනස්ව පැවතිය හොත් පොලිය පහළ යයි.මෙහි දි අයෝජනය මෙන්ම පරිභෝජනය ද ඉහළ ගොස් සමස්ත ඉල්ලුම ඉහළ යාම තුලින් උද්ධමනය හට ගනි.
පිරිවැයෙන් තල්ලු වු උද්ධමනය
පිරිවැයේන් තල්ලු වු උද්ධමන තත්වයක දි නිශ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යයි එවිට භාණ්ඩ හා සේවා සැපයුම පහළ ගොස් සාධක ඉල්ලුම ද පහළ යයි.මේ නිසා සමස්ත සැපයුම් වක්‍රය වමට විතැන් වේ.
පිරිවැයේන් තල්ලු වු උද්ධමනය ආකාර 04කි.
වැටුපෙන් තල්ලු වු උද්ධමනය
මෙහි දි උපකල්පනය කරන්නේ වැටුප් ඉහළ ගියත් ඵලදායිතාවය නොවෙනස්ව පවති යන්නය. ඉහළ වැටුප් සමඟ ඵළදායිතාවය ඉහළ ගියහොත් භාණ්ඩ ප්‍රමානයන් ඉහළයාම හේතුවෙන් මිළ ඉහළ නොයයි.
ලාභ තල්ලු වු උද්ධමනය
ඒකාධිකාරි වෙළඳපොල ස්වරුපයක් හෝ ද්වි අධිකාරි තත්වයක් හෝ සමාගම් කිපයක් පවතින අවස්ථාවක මෙවනි තත්වයක් ඇති වේ.ද්වි අධිකාරි හා කතිපයාධිකාරි සමාගම් අතර තරගයක් නම් ලාභ ලැබිය නොහැක එහිදි රහස් ගිවිසුම් වලට එළඹිමෙන් මිළ ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ලාභ තල්ලු වු උද්ධමනය ඇති කල හැක.
ඉල්ලුමෙන් ඇදුනු උද්ධමනය
උද්ධමනය ගැන සලකා බැලීමේදී එහි ප්‍රධාන අංශයක් ලෙස ඉලුමෙන් ඇදුනු උද්ධමනය ‍පෙන්වා දිය හැක.එය පහත ප්‍රස්ථාරයෙන් පෙන්විය හැක.
එය සාමාන්‍ය සමාහාර අධි ඉල්ලුමක් නිසා ඇති වන්නකි.සරලව කිවහොත් භාණ්ඩ සුළු ප්‍රමාණයක් පසු පස විශාල මුදල් සම්භාරයක් හඹා යෑම මීට හේතුවයි.මෙම විස්තරය කිරීමට අනුව භාණ්ඩ හා සේවා සදහා ඇති ඉල්ලුම,ඒවායේ සැපයුමට වඩා ඉහල යෑම නිසා මිල මට්ටමේ ඉහල යෑම ඉල්ලුමෙන් ඇදුනු උද්ධමනය ඇති වීමට බලපායි.මෙම උද්ධමන තත්වය විස්තර කිරීම සදහා න්‍යායන් දෙකක් ඉදිරිපත් වී ඇත. -ප්‍රමාණාත්මක න්‍යාය -කෙන්සියානු න්‍යාය
-ප්‍රමාණාත්මක න්‍යාය
මෙය මිල මට්ටම්වල හා සමාහාර ඉල්ලුමේ සම්බන්ධ න්‍යායක් ලෙස හැදින්විය හැක.මුදලේ සංසරණ ප්‍රවේගය ස්ථාවර අනුපාතයක පවතින විට,මුදල් සැපයුම වැඩිවීමත් මුළු වියදම් කිරීම් වැඩිවීමට හේතු වේ.ආර්ථිකය පුර්ණ සේවා නියුක්ති මට්ටමක පවතින විට භාණ්ඩ හා සේවා මත වියදම් වැඩිවීම,මිල මට්ටම වැඩි වීමට හේතු වේ.මෙම මිල මට්‍ටම වැඩි විම අඛණ්ඩව හා නිරන්තර සිදුවන විට,ඉහත දැක්වු නිර්වචනයට අනුව ආර්ථිකය තුල උද්ධමනයක් පවතී.ඒනිසා මුදල් සැපයුම ඉහල යන ප්‍රමාණයක් පාසා උද්ධමනය ඉහල යයි.මුදල් සැපයුසමේ ප්‍රමාණය නැවතුන විට උද්ධමනය ඉහල යෑම නවතී.
-කෙන්සියානු න්‍යාය
කෙන්සියානු න්‍යායට අනුව ආයෝඡනයේ ආන්තික කාර්යක්ෂමතාව හා ආන්තික පරිභෝඡන නැමියාව ආදායම් ප්‍රමාණය තීරණය කරයි.නව ප්‍රමාණවාදීන් විසින් කියන්නේ මෙම සාධකයලට බලපාන ප්‍රධාන සිද්ධාන්තය නම්,සත්‍ය හා අපේක්ෂිත මුදල් සැපයුම වෙනස්වීම බවයි.
පිරිවැයෙන් තල්ලු වු උද්ධමනය
නිෂ්පාදන පිරිවැය වැඩි වීම නිසා ඇතිවුණු සැපයුමේ අඩුවීම මගින් මිල මට්ටම ඉහල යන බව මෙම න්‍යාය මගින් පෙන්වා දෙයි.එය පහත ප්‍රස්ථාරයෙන් පෙන්විය හැක.
සමාහාර සැපයුම් ශ්‍රිතයට බලපෑම් කරන ප්‍රධාන අංශ දෙකකි.මේ අංශ දෙකටම ඉතා විශාල වෙළදපල ශක්තියක් හා බලපෑමක් ඇත.ඔවුන්ගේ ක්‍රියා කලාපයේ හේතුවෙන් උද්ධමනකාරී තත්වයක් ඇතිවේ.
මෙම අංශ දෙකම සැපයුම් අංශයට බලපෑම් කරයි.ඒවා වැටුපෙන් තල්ලුවු සහ ලාභයෙන් තල්ලු වු සාධක ලෙස හදුන්වයි.
-වැටුපෙන් තල්ලුවු උද්ධමනය
ඵලදායීතාවය ඉහල යන වේගයට වඩා වැඩි වේගයකින් වැටුප් ඉහල යන වි‍ට සැපයුම් ශ්‍රිතයට උද්ධමනකාරී බලපෑම් ඇතිවේ.වැටුප් රේටයන් වැඩිවීමට එක් හේතුවක් ලෙස ශ්‍රමයට ඇති අධි ඉල්ලුම දැක්විය හැක.පූර්ණ සේවා නියුක්ති මට්ටමේ ආර්ථිකය පවතින වි‍ට,මුදල් ආදායමේ වැඩිවීමක් උද්ධමනය වැඩි වීමට හේතු සාධක වේ.
-ලාභයෙන් තල්ලු වු උද්ධමනය
සැපයුම් අංශයේ තවත් එක් උද්ධමනකාරී සාධකයකි.මෙය ශ්‍රමිකයන් වැටුප් රේටයන් වැඩි කරගැනීමට ක්‍රියාකරන සේම සමහර ඒකාධිකාරී හා කතිපයාධිකාරී ආයතන පිරිවැය වැඩිවනවාට වඩා වැඩි වේගයකින්,මිල වැඩි කරගැනීමට උත්සාහ කරයි.පොදු වැටුප් උද්ධමනයක් සදහා සංවිධිත වෘත්තීය සමිති පැවතිය යුතු සේම ලාභයෙන් තල්ලුවු උද්ධමනයක් ඇති වීම සදහා අසම්පුර්ණ වෙළදපලවල් පැවතීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.ගැනුම්කරැවන්ගේ හා විකුණුම්කරැවන්වගේ තරගයක් තුලින් මිල තීරණය වීමකදී,විකුණුම්කරුට මිල ඉහල දැමීමේ අවස්ථාවක් උදා නොවේ.නමුත් බොහෝ භාණ්ඩවලට මෙවැනි පුර්ණ තරඟයක් ඇති නොවේ.එහිදී මිල තීරණය කරීම සිදු කරනුයේ විකුණුම්කරු විසිනි.මෙවැනි ‍වෙළ‍දපල තත්වයක් පවතින රටක,විකුණුම්කරැවන් විසින් පිරිවැය ඉහල යන වේගයට වඩා වැඩියෙන් මිල ඉහල දමා,අධික ලාභයක් ඉපයීමට උත්සුක වේ.එහිදී ලාභයෙන් තල්ලුවු උද්ධමනයක් ඇති වේ.
උද්ධමනයේ ප්‍රතිවිපාක
උද්ධමනය නිසා ආර්ථික දුර්විපාක එයට එක්වන සමාඡ දුර්විපාක වලින් තවත් තීව්‍ර වේ.අ‍දායම් රටාවන්වල ඇතිවන වෙනස්කම් ,සේවා වියුක්තිය ඉහල යෑම ආදිය නිසා සමාඡ දුර්විපාක උද්ධමනය නිසා ඡනිත වේ.තවද සීඝ්‍ර ලෙස පහත වැටෙන ඡනතා ඡීවන තත්වය නිසා දේශපාලන කරලිය තුලද මහා ඝට්ඨනයක් හා කැලඹීම් ඇති වේ.මේ නිසා ආර්ථික විද්වතුන්ගේ ඒකමතික අදහසනම්,තිරසාර ආර්ථික සංවර්ධනයක් ලගාකර ගැනීම සදහා අත්‍යාවශ්‍ය මුලික සාධක‍යක් ලෙස මිල ම‍ට්ටම්වල ස්ථායීතාවය පෙන්වාදිය හැකි බවයි.උද්ධමනයේ ආර්ථික ප්‍රතිවිපාක විවිධ වේ.ඒවා එකක‍ට එකක් වශයෙන් සම්බන්ධව පවතී.එක් උද්ධමන විචල්‍යයක ඇතිවන වෙනසක් තවත් විචල්‍යයක වෙනසකට හේතු වේ.උද්ධම‍න ප්‍රතිවිපාක කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
මුල්‍ය වත්කම් වල ආයෝඡනය හා ඉතිරිකිරීම් කිරීම සදහා කිසිම දිරිගැන්වීමක් උද්ධමන කාලයකදී ඇති නොවේ.ආයෝඡනය හා ඉතුරැම් අධෛර්යමත් වේ.සමහර අවස්ථාවලදී ඉතුරැම් සදහා ලැබෙන සත්‍ය ඵලදායී පොලිය සෘණ(-) අගයක් ගනී.එ‍සේ වන්නේ පොලී අනුපාත වල ඇති දැඩි බව නිසයි.පොලී අනු‍පාත උද්ධමන අනුපාතයට වඩා අඩු වන විට ණය සදහා විශාල අධි ඉල්ලුමක් ඇති වේ.එනිසා විශාල මුල්‍ය ප්‍රසාරණයක් ඇති වන බැවින් අධිකාරි විසින් ණය පාලනය කිරීමට උත්සුක වේ.
උද්ධමනකාරී තත්වයකදී සෑම මිලක්ම එක ලෙස ඉහල නොයයි.රඡයක් විසින් වැදගත් පාරිභෝගික භාණ්ඩ මෙම උද්ධමනකාරී ප්‍රවනතාවෙන් මුදවා ගැනීමට,මිල පාලනයන් ක්‍රියාත්මක කරයි.එනිසා සාපේක්ෂ මිල ගණන් හා සම්පත් වෙන් කිරීම ව්‍යාකූල වේ.පොදු මිල මට්ටම් සමග වැඩි වීමට ඉඩ නොදෙන භාණ්ඩ සදහා,ආයෝඡනය කිරීමට ආයෝඡකයන් අධෛර්මත් වේ.
අති උද්ධමන ආර්ථිකයක්
අති උද්ධමන සමයේදි රත්‍රන් ඉතා වටිනා තැන්පතුවකි
krugerrond කාසියක් හා Sovereign කාසි 3 ක් මෙහි ඇත උද්දධමනය සමයන්හි රන්මිල, නෝට්ටුවල වටිනාකමට වඩා ශිග්‍රයෙන් ඉහළ යයි. අති උද්ධමයකට මුහුණ දෙන රටවල බැංකු විසින් විශාල වටිනාකම් ඇති නෝට්ටු හඳුන්වාදිම සිදුකරයි. කුඩා අගයක් ඇති නෝට්ටුවල වටිනාකම ඉතා අඩුවීයාම ඊට හේතුවයි. මෙහිදි ඉතා විශේෂ නෝට්ටු නිපදවේ. 1 000 000 000 (බිලියන 1) හා ඊට වැඩි නෝට්ටු මීට ඇතුළත්ය.
1923 අගභාගයේ වෙයිමාර් සමුහාන්ඩුව විසින් මිලියන පනහක අගයක් ඇති නෝට්ටුවක් හා මුද්දර නිකුත් කරන ලදී. වැඩිම අගයක් ඇති නෝට්ටුව මාර්ක් ට්‍රිලියන 100 නෝට්ටුවයි. මෙම නෝට්ටු මුද්‍රණය කරන රිච් බැංකුවට (Reichboke) 32,776,899,763,734,490,417.05 ක (මිලියනයේ අගයන් මිලියන 33 ක් පටන් ගෙන හෝ Qwrtrillion ක්වින්ට්‍රිලියනය 33 ක් ) මෙතෙක් නිකුත් කළ ඉහළ අගය ඇති නෝට්ටුව 1964 භංගේරියානු ජාතික බැංකුව විසින් නිපදවු ක්වින්ට්‍රියන 100 ක නෝට්ටුවයි (මීට වඩා 10 ගුණයක් වටිනා නෝට්ටුවක් මුද්‍රණය කර තිබුණත් එය නිකුත් කළේ නැත. පෙන්ගෝ 1021 වටිනා නෝට්ටුවකි) කෙසේ වෙතත් මෙම අගය නෝට්ටුව සදහන් නොවිය. පෙන්ගො (penigo) බිලියන 500 වුගෝ ස්‍ලේම් ඩිනාර් (rugoselev diner) 1 ක් ලෙස මුද්‍රණය විය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ මාසික උද්ධමනයේ ඉහළ අගයේ වාර්තාව භංගේරියාව තැබීය. මාසික උද්ධමනය 41 900 000 00 000 000% (4.9 ×10 16) - සියයට ක්වින් ට්‍රිලියන 42 ක් පමණ අගයක් 1946 ජුලි මස වාර්තා වු අතර සැම පැය පහළවකටම වතාවක් මිල දෙගුණ විය.
ඉහළ අගයක් මුද්‍රණය වැළැක්විමට ඇති ක්‍රමය නම් නව මුදල් ඒකක හදුන්වාදිමයි. ඩොලර් බිලියන 10 නෝට්ටුවක් මුද්‍රණය වෙනුවට නව ඩොලර් 12 නොට්ටුවක් මුද්‍රණය කළ හැකිය. උදා ලෙස 2005 ජනවාරි 1 සිදුවු ටර්කිහි ලීරා  මුදල් ප්‍රතිප්‍රමාණයේදී පැරණි ලීරා මිලියනයක් නව ලිරා 1 ක් ලෙස නම් කළේය. මෙහිදී සත්‍ය මිල අගය පහත නොවැටෙන අතර මෙය නාවික මිල කිරීම ලෙස හදුන්වයි. ඕනෑම සම්මත උද්ධමනයක් ඇති රටක් කාලයක් සමග මෙවන් නැවත මිල කිරිම් කරන නමුත් අති උද්ධමනයක් ඇති රටක එලෙස කිරීමට පෙර සිග්‍රයෙන් මිල ඉහළ නගී.
සමහර බැංකු නෝට්ටු සම අගය වෙනස්වීම පෙන්විමට ලකුණක් විය. ඊට හේතුව නව නෝට්ටු මුද්‍රණය කිරිම ප්‍රමාද විම නිසා, ඒවා මුද්‍රණය කරන විට එහි අගය භාවිතා කිරිමට නොහැකි තරම් පහළ ගොස් තිබිම නිසාය. ලෝහ කාසි අති උද්ධමනයේ ආවපාතිකයක් විය. ලෝහයේ අගය කාසියේ වටිනාකම වැඩි විමට හෙතුවයි. බොහෝ කාසි උණුකර විදේශ ව්‍යවහාර මුදල් ලෙස අපනයනය කරන ලදි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදේ "පෙනි" කාසියට මෙසේ වර්තමානයේ සිදුවේ.
රජයකට සත්‍ය උද්ධමනය හැංගිමට ක්‍රම ඇත. සංඛ්‍යාන වාර්තා විකෘති කිරීම (සැපයුම, උද්ධමනය හෝ සංචිතය) මෙම සංඛ්‍යාත පළ කිරීම මර්දනය මිල හා වැටුප් පාලනය ඉතිරි කිරිමේ ක්‍රම වලට බල කිරිම් මුදල් සංසරණය අවම කර ඉල්ලුම හා සැපයුම පාලනය මෙහි අරමුණයි. පාරිභෝගික මිල දර්ශකයේ ඇති මිල ශීග්‍රයෙන් වැඩිවන භාණ්ඩ එම ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් කිරීම
ඉහත කුමන දේ කළත් උද්ධමනයේ හේතුව නැතිවෙන්නේ නැත. එමෙන්ම මෙවැනි සැගවිම් හසු වුවහොත් ජනතාව තුළ මුදල පිළිබද විශ්වාසය පළුදු වී තව දුරටත් උද්ධමනය ඉහළ යාමට හේතු විය හැකිය. මිල පාලනය හේතුවෙන් භාණ්ඩ සැඟවීම මගින් පාලන කල භාණ්ඩ වලට අධික ඉල්ලුමක් ඇතිවිය හැකි අතර එබැවින් සැපයුම අඩාල වි භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය නැතිවි හැකිය. මිල පාලනය නිසා පාඩු ලැබීම නිෂ්පාදනය අඩාල විමට හේතුවයි.
උද්ධමනය පිළිබද මුල්‍යය වාදින්ගෙ අදහස
මෙහි දි අදහස් දෙකකි.එනම් මුල්‍යය ප්‍රමාණවාදි අනුවාදය මුදල් ප්‍රමාණවාදයේ නුතන අනුවාදය
මුල්‍යය ප්‍රමාණවාදි අනුවාදය
M-මුදල් සැපයුම V-මුදලේ සංසරන ප්‍රවේගය P-මිළ මට්ටම T-ගනුදෙනුවල පරිමාව
මෙය උපකල්පන දෙකක් මත විග්‍රහ කරයි
ගනුදෙනු වල පරිමාව පුර්ණ සේවා නියුක්ති මට්ටමෙ පවති මුදලේ සංසරන ප්‍රවේගය දිගු කාලයේ ස්ථාවර අගයක් ගනි
මෙහි දි මුදල් සැපයුම ඉහළ යන්නේ නම් එම අනුපාතයේන් මිළ ඉහළ යයි.VහාT සඅථාවර යයි උපකල්පනය නොකලේ නම් මුදල් සැපයුම ඉහළ යන විට VහාTඉහළ යා හැක V පහළ යා හැක.මුදල් සැපයුම ඉහළ යාම හා මිළ මට්ටම ඉහළ යාම තුල ඍජු සම්බන්දතාවක් පවති.එහෙත් නිමවුම හෝ සේවා නියුක්ති මට්ටම වෙනස් නොවේ.
මුදල් ප්‍රමාණවාදයේ නුතන අනුවාදය
මෙහි දි සලකා බලනුයේ මුදල් වෙළද පොළ සමතුලිත නම්,
මුදල් ශේෂය=මුර්ත ශේෂය
මුර්ත ශේෂය සදහා ඉල්ලුම යනු මුදල් ඉල්ලුමයි,මේ සදහා බලපාන ලබන සාදක දෙකකි,
මුර්ත ආදායම පොලිය
මෙහිදි මුර්ත ශේෂය යනු ද්‍රවශිල ආකාරයේන් මුදල් අත තබා ගැනිමය.මුර්ත ආදායම වැඩිවන විට ද්‍රව ශිලතාවයත් වැඩි වේ.මුදල් ඉල්ලුම හා මුර්ත ආදායම අතර අනුලෝම සබදතාවයක් ඇත.පොලිය වැඩිවන විට ද්‍රවශිලතාවය අඩු වේ.එවිට වැඩි පොලි ආදායමක් ඉපයිමට හැකියාව ඇත.මුදල් ඉල්ලුම හා පොලිය අතර ප්‍රතිලෝම සම්බන්දතාවයක් පවති. නාමික මුදල් සැපයුම ඉහළ දමන විට මුල් අවස්ථාවේ මිළ වෙනස් නොවේ.මුර්ත මුදල් සැපයුම වැඩිවේ.මෙහි දි මුදල් ඉල්ලුම නොවෙනස්ව හා වෙළඳ පොළ අසම තුලිත තාවයක් පවති.මෙහි දි පොළිය වෙනස් වේ.මුදලේ මිල/පොලිය පහළ යයි,ආයෝජනය,පරිභෝජනය ඉහළ යන විට සමස්ත ඉහළ යයි.එවිට මිළත් ඉහළ යයි.ශ්‍රම ඉල්ලුම වැටුප් ඉහළ යයි  එවිට නිශ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යන විට මිළත් ඉහළ යයි.
උද්ධමනයේ පිරිවැය
මෙය පහත ආකාරය විස්තර කළ හැක.
අපේක්ෂිත උද්ධමනය
උද්ධමනය පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් තුළින් උද්ධමන හටගත හැක.අනාගතයේ ඉහළ උද්ධමනයක් අපේක්ෂා කළහොත්,
ශ්‍රමිකයන් ඉහළ වැටුප් ඉල්ලා සිටිම පාරිභෝගික මිළදිගැනිම් ඉදිරියට ගෙන එයි මෙම ක්‍රියාවලිය තුලින් උද්ධමන උත්තේජනය විය හැක
උද්ධමනය පිළිබඳ නිවරදි අපේක්ෂාවන් ඇති කරවිම සදහා දැනුම පැවතිය යුතුය හා ආර්ථකය ස්ථායි විය යුතුය.නිවරදි උද්ධමන අපේක්ෂණයන් ඇති ඇති කරගත හැකි නම් එවිට පවතිනුයේ අපේක්ෂිත උද්ධමනයයි.
අනපේක්ෂිත උද්ධමනය
මෙය ආකාර දෙකකින් ඇති විය හැක.
දැඩි උචිචාවචනයන්ට ආර්ථකය ලක් විමන් හා පුද්ගලයන් උද්ධමන අපේක්ෂණයන්ඇති කරලිමේ දොෂ නිසා.
උද්ධමනය සාර්ව ආර්ථක විචල්‍යයන්ට බලපාන ආකාරය
පරිභෝජනය
වර්තමාන උද්ධමනහන්ට වඩා අනාගත උද්ධමනය පහළ වේ යැයි සිතුවහොත් පරි‍භෝජනය පහළ දමයි. වර්තමාන උද්ධමනයට වඩා අනාගත උද්ධමනය ඉහළ වේ යයි සිතුවහොත් පරි‍භෝජනය ඉදිරියට ගෙනයයි එ තුලින් සමස්ත ඉල්ලුම ඉහළයාමෙන් උද්ධමනය ඇති වේ.
ඉතිරිකිරිම්
උද්ධමනය හේතු වෙන් ඉතිරි කිරිම්වල ක්‍රය ශක්තිය පහළ යයි
ආයෝජනය
උද්ධමනය නිසා නිශ්පාදන පිරිවැය ඉහළයන බැවින් ආයෝජනය පහළ යා හැක.එසේම උද්ධමනය හෙතුවෙන් අවිනිශ්තාව ඉහළයාම ආයෝජනය අඩුකිරිමට පෙළභෙ.
සේවා නියුක්තිය
මෙය ආකාර දෙකකින් බලපැම් ඇති වේ
රාජ්‍ය අංශය
උද්ධමනය නිසා රාජ්‍යය වියදම් ඉහළ යයි මුර්ත රාජ්‍යය අයභාරය පහළ වැටේයි අන්තර් ජාතික වෙළඳ පොළ‍‍
උද්ධමනය නිසා හේතු වෙන් ආයාත ලාභ වේ, නිර්යාත පිරිවැය වැඩි වේ එම නිසා ගෙවුම් ශේෂයට අහිතකර වේ.
උද්ධමනය ආර්ථික වර්ධනයට බලපාන ආකාරය
උද්ධමනය හේතු වෙන් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යන විට ලාභය පහළ යන අතර සමාගම් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරිම හා ආයොජන කිරිමට මැලිවන නිසා අඩු අර්ථක වර්ධනයක් සිදුවේ.
උද්ධමනය හේතු වෙන් කුටුම්භවල ක්‍රය ශක්තිය පහළ යාම.එවිට සමස්ත ඉල්ලුම පහළ යන අතර නිමවුම හා සේවා සැපයුම පහළ යාම ආර්ථක වර්ධනයට අහිතකර වේ.
උද්ධමනය ආයාත හා නිර්යාත වලට බලපානු ලැබේ
උද්ධමන පාලන
සමස්ත ඉල්ලුම් පහළ දැම්ම තුලින් උද්ධමන පාලනය කල හැක,මේ සදහා රාජ්‍යය වියදම් පහළ දැම්ම,බදු ඉහළ දැම්ම,සහනාධාර පහළ දැම්ම කළ යුතුය.
අඩවියෙන් බැහර පිටු
‎ ප්‍රවර්ගය:ආර්ථික විද්‍යාව
සාහිත්‍යය
භාෂාව උපයෝග කර ගනිමින් රසය ජනනය කරන කලාව, සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වෙයි. එය හුදෙක් භාෂා වික්‍රමයක් පමණක් නොව මානව ජීවිතයේ විවිධ පැතිකඩ නිරූපණය කරන මාධ්‍යයකි. සාහිත්‍යය නිර්මාණය, රස වින්දනය හා විචාරය යන ක්ෂේත්‍ර තුනකින් සමන්විත බව ඇතැම් විචාරකයෝ පවසති. රස වින්දනය සාහිත්‍යය පරිශීලනයෙන් ලැබිය හැකි ප්‍රතිලාභයකි. සාහිත්‍යය යන්නට නොයෙකුත් විවරණ ඇත. එම විවරණ සාහිත්‍යය භාවිතා කරන්නන් මත හා එහි අන්තර්ගතය මත රඳා පවතී. එය පුළුල් ලෙස සලකා බලන විට ඕනෑම රූ සටහනක සිට අක්ෂර දක්වා ඕනෑම සංකේතයක් අඩංගු වන වාර්තාවක් ලෙස දැක්විය හැක. පටු දැක්මකින් යුතුව බලන කළ එය අක්ෂර පමණක් හෝ අක්ෂර සංකේත වශයෙන් ඇති ඕනෑම ලිඛිත භාෂාවකින් යුත් වාර්තාවක් ලෙස පෙනිය හැකිය. (උදාහරණ ලෙස ඊජිප්තු) එසේම පටු දෘෂ්ඨියකින් සලකා බලන කළ සාහිත්‍යමය කෘතියක් යන්න භෞතිකමය ස්වභාවයක් සහිත වන්නක් බව සැලකේ. මුස්ලිම් දාර්ශනික ඉමාම් ජෆා අල් සදික්ගේ (ක්‍රි. ව. 702 - 756) අර්ථ දැක්විම් වලට අනුව සාහිත්‍යය යන්න පහත පරිදි වේ. සාහිත්‍යය යනු යමෙකු විසින් අඳිනු ලබන වස්ත්‍රයක් වැනිය. යමකු පවසන හෝ ලියා දක්වන දෙයින් එය තවත් සිත්ගන්නා සුළු වේ. ෆැගිලියෝ මුයිගි පවසන පරිදි සාහිත්‍යය යනු යම් මඟ පෙන්වීමක් සහ අර්ථයක් කැටි කළ ජීවිතයේ එක් පැතිකඩකි. එය අර්ථ දක්වන්නන්ගේ දැකීමට අනුව ලෝකය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීමකි. එහෙත් සාහිත්‍යයට අඩංගු වන්නා වූ ලියවිලි නිරතුරුවම මෙම සීමා පසු කරයි.
රුසියානූ රෝමන් ජැකොබ්සන් අර්ථ දක්වන පරිදි සාහිත්‍ය යනු සාමාන්‍ය කතා මත ක්‍රියාකරන්නාවූ සංවිධානාත්මක ප්‍රචණ්ඩත්වයකි. එය සාහිත්‍ය එදිනෙදා දිවියෙන් හා සාකච්ඡා වලින් වෙනස් වන අයුරු විදහා දක්වයි.
විදහා දක්වන ලද කතන්තර, ගුහා වල ඇඳි සිතුවම් හා සිහිවටන ආදිය සාහිත්‍යයේ සීමාවන් පුළුල් කර ඇත.
ඉතිහාසය
වෙනත් ඓතිහාසික සමයන්හිදි සාහිත්‍යයේ විවිධ මුහුණුවරයන් අවධාරණය කරනු ලබති. ආරම්භක කෘතින් හි බොහෝ විට විවෘත හෝ සැගවුණු උපදේශාත්මක අරමුණක් විය. සදාචාරයන් මත හෝ විධානාත්මක සාහිත්‍යයන් මතුවි ඇත්තේ එවැනි මුලාශ්‍රයන් ගෙනි. මාධ්‍යතන යුගයේ සිට ප්‍රේම වෘතාන්තයන්හි අපුරුව ස්වභාවය ඉහලින් වැජඹුණු අතර නර්ථනය පිළිබද යුගය තුලදී ජාතිකත්වය පිලිබද වීර කාව්‍ය හා දර්ශණාත්මක ප්‍රබන්ධයන් නිර්මාණය විය.රෝමැන්තික වාදය ජනප්‍රිය ජනසාහිත්‍යය සහ චිත්තවේගී සම්බන්ධතා අවධාරණය කල අතර 10 වෙනි ශත වර්ෂයේ දි බටහිර තාත්වික වාදය ස්වභාවිකබව සහ නාට්‍යය ස්වභාවය පිළිබද ගවේෂණයන්ට ද යොමු විය. 20 වන සියවසේ දි නිරූපනය හා සංර්ධනයේ දී සංස්කේත වාදයේ හා මනෝවිද්‍යාත්මක දෘශ්ටින් සදහා ඉල්ලුමක් ඇති විය.
දේශීය සාහිත්‍යයන්
ජාතීන් හට සාහිත්‍යයන් ඇත්තේ සංවිධාන දාර්ශනික අධ්‍යාපන ආයතන හා ඓතිහාසික කාල වකවානු ඇත්තාක් සේය. සාමාන්‍ය පිළිගත් අදහස වනුයේ ජාතියක සාහිත්‍යය එනම් සාහිත්‍යමය කෘතිවල එකතුවෙන් එම ජාතිය සම්පුර්ණ පරිපුර්ණත්වයක් ලබන බවය.
මාතෘකාමය සාහිත්‍යයන්
සාමාන්‍යයෙන් සාහිත්‍යය මාතෘකාවක් වටා ගෙතුණු කතා කාව්‍ය හා කෘතියකට සමනා කළ හැක. මේ අනුව මෙම සාහිත්‍ය අංගයන්ට දේශීයත්වයේ අංග අඩංගු නොවේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
• Library
• Linguistics
• List of literary movements
• List of poetry groups and movements
• Literary agent
• Literary magazine
• Reading
• Rhetorical modes
•
• Vernacular literature
සටහන්
සාහිත්‍ය ගද්‍ය හා පද්‍ය යනුවෙන් කොටස් දෙකකට වර්ග කළ හැකිය
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:කැබලි ලිපි
පරංගි යාපනය රාජධානිය යටත් කර ගැනීම
1591 දී යාපනයේ සිටි එතිරිමාන්න චින්කම් රජු පෘතුගීසින් විසින් පදවි ප්‍රාප්ත කරන ලදී. ඔහු නාමමාත්‍ර වශයෙන් සිටි අනුගාමිකයෙකු වුවත් ඔහු ධර්මදූත කටයුතු සදහා බාධා ඇතිකල අතර ඒ සමගම රට අභ්‍යන්තරයේ පිහිටි උඩරට රාජධානියට දකුණු ඉන්දියාවෙන් යුධමය ආධාර ලබාගැනීමට සහය දැක්වූවේය.අවසානයේදී ,2 වන සන්කිලි නම් ආක්‍රමණිකයා  පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යයන්ට බලපෑම් කරනු ලැබූ අතර 1619 දී පිලිප් ද ඔලිවිරා විසින් ඔහුව බලයෙන් පහකර එල්ලා මරනු ලැබුවේය. පෘතුගීසි පාලනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජනයා රෝමාණු කතෝලික බවට හැරුණු අතර අධික බදු අය කිරීම නිසා ජනතාව පෙර පැවති රාජධානියේ මධ්‍ය පෙදෙස් වලට පලා යාම හේතුවෙන් ජනගහනය අඩුවීමක් සිදුවිය.
මුල් හමුවීම
1505 දී පෘතුගීසි වළෙන්දන් ශ්‍රී ලංකා දීපයට සම්ප්‍රාප්ත විය. ඔවුන්ගේ පළමු ආක්‍රමණය නිරිත දිග වෙරළ ආශ්‍රිතව පිහිටි කෝට්ටේ රාජධානියට එරෙහිව සිදුවිය. මූල්‍යමය වාසි ඇති කුළුබඩු වෙළදාමේ ඒකාධිකාරය කෝට්ටේ රාජධානියට හිමිවීම පෘතුගීසීන්ගේ අවධානයට ඔවුන් ලක්වීමට හේතුවිය.බෝහෝ හේතු මත යාපනය රාජධානිය කොළඹ සිටි පෘතුගීසි පාලකයන්ගේ අවධානයට ලක්විය. ඒවා නම් ඔවුන්ගෙන් රෝමාණු කතෝලික ධර්මදූත ක්‍රියාකාරකම් වලට ඇතිවූ බාධා (පෘතුගීසි ශුභසිද්ධියට උපකාර කරයි යැයි සිතා සිටි), මූල්‍යමය වාසි සහිත වෙළද පොළ සහ යාපනයේ වාර්ගික නායකයන්ගේ උපායශීලී ප්‍රතිලාභ ,එමෙන්ම සීතාවක සිටි වාර්ගික නායකයන් මෙන් කොට්ටේ රාජධානියේ පෘතුගීසි විරෝධී පිරිසට ඔවුන්ගේ ඇති සහයෝගය. 16 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ සිටි නුවර සහ කොට්ටේ රාජධානිවල පෘතුගීසින්ගේ බලපෑම් ශක්තිමත් විය.එසේම ඔවුන් යාපනයේ ඇතැම් වාර්ගික නායකයින්ද මැඩ පවත්වා ගනු ලබුවෝය. කිසිදු නැව් තොටුපලකට ප්‍රවේශ නොවෙමින් මධ්‍යම කදුකරයේ පිහිටා තිබූ උඩරට රාජධානියේ ප්‍රවර්ධන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස යාපනය රාජධානිය ක්‍රියාත්මක විය.ත්‍රිකුණාමලය සහ නැගෙනහිර පිහිටි මඩකලපු නැව් තොටුපලවල් වලටද ඔවුන් ප්‍රවේශ වුවත් දකුණූ ඉන්දියාවෙන් පැමිණි යුධ ආධාර ලබාගැනීම සදහා ඉතාම සුදුසු පිවිසුම් මාර්ගය යාපනය අර්ධද්වීපය බව ඔවුන් අත්දැකීමෙන් අවබෝධ කරගනු ලැබුවෝය. තවදුරටත් ලංදේසීන්ගේ ගොඩබසීමට යාපනය අර්ධද්වීපය නාවික මධ්‍යස්ථානයක් වේ යැයි පෘතුගීසීන් බිය විය. පෘතුගීසීන් සමග පැවති සබදතා වලට 1 වන සන්කිලි රජු බාධා කල අතර මන්නාරම දූපතේ සිටි පරව කතෝලිකයන් හයසීයත් හත්සීයත් අතර ප්‍රමාණයක් සමූල ඝාතනය කරන ලදී.මෙම කතෝලිකයන් ඉන්දියාවේ සිට රැගෙන එනු ලැබුවේ යාපනය  රාජධානියේ සිට පුත්තලම දක්වා මූල්‍යමය වාසි ඇති මුතු කිමිදෙන්නන් ව්‍යාප්ත කරවීම සදහායි.
රාජධානියේ අවසානය
1617 දී පරරාජසේකරගේ අභාවයෙන් පසුව එතිරිමාන්න චින්කම් විසින් පත්කරනු ලැබූ උප රජා මරා දමා ආක්‍රමණිකයෙකු වූ 2 වන සන්කිලි සිංහාසනාරූඩ විය.පෘතුගීසීන් ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය පිළිනොගැනීමෙන් පසුව 2 වන සන්කිලි  තන්පූර් නායකස් ගෙන් යුධ ආධාර ඉල්ලා සිටි අතර මැල්බාවෙන් පැමිණි මුහුදු කොල්ලකරුවන්ටද නෙදුනතිව් මූලස්ඵානය භාවිතා කිරීමට ඉඩ සලසනු ලැබුවේය.එතෙන් සිට පෝක් සමුද්‍ර සංධිය හරහා පෘතුගීසී නැව් මාර්ග වලට අවහිරතා ඇතිවිය.1619 ජූනි සිට පෘතුගීසී ආක්‍රමණ දකක් ඇති වුණි.ඒවා නම් මල්බාර් මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් පලවාහරිනු ලබූ නාවික ආක්‍රමණ සහ සන්කිලි පලවා හැරීමට සමත්වූ පිලිප් ද ඔල්විරා සහ 5000 ක් පමණ ඔහුගේ පාබල හමුදාව මගින් සිදුකල ආක්‍රමණයයි .මෙහිදී සන්කිලි ඇතුලු රාජකීය පෙලපතේ ඉතිරිව සිටි සාමාජිකයන් ග්‍රහණය කර ගෝවට ගෙන යනු ලබූ අතර එහිදී ඔහුව එල්ලා මරණු ලැබීය.ඉතිරි සිරිකරුවන්ට අතිශයෙන්ම ගැත්තන් ලෙස ශුද්ධ ආඥාව යටතේ භික්ෂු භික්ෂුනියන් වීමට සිදුවූ අතර ඔවුන්ගේ බ්‍ර‍හ්මචාරී බව යාපනය සිහසුනට තවදුරටත් උරුම කරුවෙක් අතිවීම වැලැක්වනු ලැබීය. පෘතුගීසීන් රාජකීය පෙලපත බ්‍රහ්මචාරී බවන් වැනසීමට උත්සහ කලත් රාජකීය  පෙලපතේ මුල් උරුමය ඇති ශී ලංකානු දෙමල පවුල් කිහිපයක්ම අද ද පවතී.
පෘතුගීසීන් සහ උඩරට රාජධානිය
17 වන සියවසේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කල ලංදේසි පූජක පිලිප්ස් බලදේව්ස් ගේ සිංහලදීපයේ (ඇමස්ටර්ඩැව් 1672) සදහන් ලෙස යාපනය අර්ධද්වීපයක්, යාපනයට දුරින් පිහිටි දූපත් වලින් සහ මන්නාරම් දූවෙන් යාපාපටුන සමන්විත විය.නමුත් රාජධානියේ අඩුපාඩු සලකා බලන විට පෘතුගීසි මූලාරම්භයේ ඉතිහාසඥයෙකු වූ ක්විරස් කියා සිටියේ,
" “මෙම නිරහන්කාර රාජධානිය යාපාපටුනට පමණක් සීමා වූයේ නැත. මන්ද යත් අසල්වාසී ප්‍රදේශ සහ ඔවුන්ගේ ආධිපතය ලෙස සලකන වන්නිය ඔවුන් අල්ලාගෙන සිටියා අපි ඔවුන් යටත් කර ගැනීමට ප්‍රථම. තවදුරටත් ඔවුන් මුහුදෙන් වටවූ වෙනම අධිරාජ්‍යයක් ලෙස පැවති අතර එක් අග්‍ර කෙලවරකින් පමණක් සම්බන්ද විය.......“ "
එහි අන්තර්ගත වු ලෙස ඔවුන්ට නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පලාතේ සහ නැගෙනහිර පලාතේ උතුරු අර්ධයේ අධිකරණ බලය හිමිව තිබුනද ඔවුන් කොන්දේසි රහිතව පෘතුගීසීන්ට යටත් වීමට ඉක්මන් වී ඇත. පෘතුගීසින් කියා සිටි ලෙස මෙය සිදුවූයේ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිවිපාක මතය.
ප්‍රතිවිපාක
ඉදිරි වර්ෂ 40 ඇතුලත 1619 සිට ලංදේසි 1658 දී යාපනය බලකොටුව අත් කරගැනීම දක්වා ,පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව කැරලි තුනක් ඇති වුණි.ඉන් දෙකක් මෙහෙයවනු ලැබුවේ මිගපුල්ලේ ආරච්චි විසිනි. ඒ කාල සීමාවතුල පෘතුගීසීන් සෑම හින්දු කෝවිලක්ම සහ රාජධානියේ සාහිත්‍යමය නිමැවුම් වල රාජකීය සුරක්ශිතාගාර වන “සරස්වතී මහල් පුස්තකාලය“ විනාශ කරන ලදී.අධික බදු අයකිරීම් හේතුවෙන් ජනතාව ඉන්දියාවේ තිබෙන රාමනාකපුරම් වලට සහ වන්නි දිස්ත්‍රීක්ක වල තවදුරටත් දකුණු දෙසට සංක්‍රමණය වීම හේතුවෙන් යාපනය ප්‍රදේශයේ ජනග්‍රහනයේ අඩුවීමක් අතිවිය. බාහිර වෙළදාම මේ කාලය තුල අශුභ වාදී ලෙස බලපෑමට ලක්වුවද යාපනයේ ප්‍රධාන අපනයනය වන අලි ඉන්දියාවේ විවිධ රාජධානි සමග වෙඩිබෙහෙත් සදහා වෙලදාම් කෙරුණු අතර ලිස්බන් වලටද යවනලදී. මෙලෙස වෙළදාමෙන් අතිවූ පරිහානිය අත්‍යාවශ්‍ය ආනයන සදහා ගෙවීම් කිරීමේදී ආපහසුතා ඇති කිරීමට සමත් විය.එම නිසා ඒ භාණ්ඩ ආනයනය ඇන හිටින ලදී.පෘතුගීසීන්ගේ ප්‍රධාන වාර්තා කරු වන ෆනාඔ ද ක්සිරස් ප්‍රකශ කරනු ලැබුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ යටත් වාසීන් සූරාකනු ලැබූ බවයි.පෘතුගීසි යටත් විජිත සමයේ යාපනයේ ජනතාව "ඉතාමත් දුක්ඛිත" තත්වයකට මුහුණ දෙන ලදී.
ඩෘපල්
"ඩෘපල්" යනු නිදහස් සහ විවෘත මූලාශ්‍ර අන්තර්ගත කලමනාකරන පද්ධතියකි.ඒ වගේම අන්තර්ගතයන් කලමනාකරන රමුවක්ඩ වේ."ඩෘපල්" ලිවීම සදහා පී.එච්.පී. පරිගණක භාශාව භවිතා කර ඇති අතර බෙදහැරීම කර තිබෙන්නේ පොදු මහජන බලපත්‍රය යටතේය.
Higher education in Sri Lanka
ද්විතීයික අධ්යාපනයෙන් පසු විධිමත් අධ්යාපනයේ අවසාන අදියර වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ උසස් අධ්යාපනයයි. උසස් අධ්යාපනය, තෘතියික අධ්යාපනයක් ලෙස හැඳින්වේ, බොහෝ විට විශ්ව විද්යාල හෝ උපාධි පිරිනැමීමේ ආයතන විසින් බොහෝ විට සිදු වේ. මේවා විශ්ව විද්යාල, රාජ්ය හා පෞද්ගලික උපාධි පිරිනැමීමේ ආයතන විදේශ විශ්ව විද්යාල වලින් උපාධි හෝ උපාධි පිරිනැමීමට හැකිය. ඉල්ලූම් කිරීම් සහ පෞද්ගලික විශ්ව විද්යාලවලට විරුද්ධ අංශයන්ගෙන් ඇතැම් අංශවලින් විරුද්ධ වීම සඳහා රාජ්ය විශ්ව විද්යාල වල සීමිත ධාරිතාවන්ද ඇතුළත් වේ
පාරිසරික ඉංජිනේරු විද්‍යාව
පාරිසරික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, ජල හා වායු දූෂණය පාලනය ‍කිරීම, ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සහ ම‍තභේදයට වාදයට, විනිශ්චයට පාදක වන පොදු සෞඛ්‍ය ගැටළු මෙන්ම පාරිසරික ඉංජිනේරු නීතිය පිළිබඳ දැනුමක් යනාදිය සම්බන්ධ කරගෙන ඇත. එහි තවදුරටත්, යෝජිත නිර්මාණ ව්‍යාපෘතිවල පාරිසරික බලපෑම පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් ද අන්තර්ගත වේ.
පාරිසරික ඉංජිනේරුවෝ, එවැනි උපද්‍රවවල වැදගත්කම අගය කිරීම සඳහා අන්තරාය කර අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණ අධ්‍යයනයන් මෙහෙයවති. පිළියම් සහ විරුද්ධ මතයක පැතිරීම වළක්වාලීමේ පිළිවෙත පිළිබඳ උපදෙස් දෙති. එමෙන්ම ප්‍රමාද දෝෂ වැළැක්වීමට නීති රීති වැඩි දියුණු කරති. පාරිසරික ඉංජිනේරුවන් නාගරික ජල සැපයුම් සහ කාර්මික අප ජලය පිරියම් කිරීමේ පද්ධති සැලසුම් කිරීමත් සිදු කරයි. එමෙන්ම අම්ල වැසිවල බලපෑම, ඕසෝන් වියන ක්ෂය වීම, මෝටර් රථවලින් පිටවන දුමාරයෙන් සහ කාර්මික ප්‍රභවවලින් සිදුවන ජල දූෂණය හා වායු දූෂණය වැනි දේශීය හා ලෝකයටම බලපාන පාරිසරික ගැටළු පිළිබඳව සැලකිල්ලෙන් ද පසු වෙති.
Охрана окружающей среды
ප්‍රෝටියසෝම්
thumb|right|ප්‍රෝටියසෝමයක කාටූන් නිරූපණයක්. නලය (නිල්) කුල එහි සක්‍රීය අඩවි සංවරණය වී ඇත. ප්‍රෝටීන හායනය කෙරෙන, නාශක කුටීරය වෙත ඇතුළුවීම වැසුම් (රතු; මෙම අවස්ථාවෙහිදී, 11S යාමක අංශු) විසින් නියාමනය කෙරෙයි. thumb|right|ඉහත ප්‍රෝටියසෝමයේ උඩු දසුන.
ප්‍රෝටියසෝම යනු සමස්ත සුන්‍යෂ්ටිකයන් සහ  ආකියාවන් තුල, සහ සමහරක් බැක්ටීරියාවන් තුලද ඇති ප්‍රෝටීන සංකීර්ණයෝ වෙති. සුන්‍යෂ්ටිකයන් තුල, ඒවා පිහිටන්නේ න්‍යෂ්ටිය සහ සෛලප්ලාස්මය තුලය. පෙප්ටයිඩ බන්ධන බිඳීමේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් වන ප්‍රෝටීන් ජීරණය මගින්, අනවශ්‍ය හෝ පලුදුවූ හෝ ප්‍රෝටීන හායනය කිරීම, ප්‍රෝටියසෝමයන්ගේ ප්‍රධාන කාර්යය වෙයි.
ත්‍රීමූර්ති
බාහිර සබැඳි
හින්දු දෙවිවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
1733
1733 වසර.
ප්‍රවර්ගය:1733
අගෝස්තු 26
ප්‍රවර්ගය:අගෝස්තු ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය, ගම්පහ
බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය ආරම්භ වූයේ වර්ෂ 1918 දීය. එය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටා ඇති දිවයිනේ ප්‍රධාන බෞද්ධ හා ජනප්‍රිය යැයි සම්මත පිරිමි පාසැලකි. එය රජය විසින් පාලනය කරන ද්වීතියික අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ජාතික පාසැලකි.
ප්‍රධාන කරුණු
ශිෂ්‍යයෙකුට සිංහල හා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපන කටයුතු වල නිරත වීමට අවස්ථාව පවතී.
ඉතිහාසය
1918 දී ශ්‍රී ලංකාවේ තුළ නව අධ්‍යපනය ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් සිසුන්ගේ අධ්‍යාපනය සඳහා වේයන්ගොඩ ශාන්ත මරියා සහ හෙනරත්ගොඩ උඩුගම්පල විද්‍යාල ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ ආරම්භ විය. ශිෂ්‍යයින් 100 දෙනෙකුගේ සහභාගීත්වයෙන් හෙනරත්ගම උඩුගම්පොල විද්‍යාලය ජ්‍යෙෂ්ඨ ඉංග්‍රීසී පාසලක් ලෙස 1918 දී ආරම්භ විය. ආරම්භයේදී එහි 6, 7, 8 ශ්‍රේණී පැවැත්විණි. එහි ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ චාල්ස් සමරසූරිය වේ.
1921 දී රජය විසින් හෙනරත්ගොඩ උඩුගම්පල විද්‍යාලය ගම්පහ රජයේ විද්‍යාලය ලෙස දැනට යසෝදරා දේවි බාලිකා මහා විද්‍යාලය පවතින පළමුව ස්ථානයේ ස්ථාපිත කරන ලදි. 1949දී එය ගම්පහ බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය ලෙස වර්තමානයේ පවතින ස්ථානයට ගෙන එන ලදි (කසගහවත්ත).
අතීත විදුහල්පතිවරුන්
E.W සමරනායක යුගය
විද්‍යාල ඉතිහාසයේ, තමාගේ විශිෂ්ඨ සේවය නොමැකෙන ලෙස ලිවීමට හැකිවූ මුල් ගුරුවරයෙකි. ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩයක් හා පුහුණුවීම් සඳහා ක්‍රීඩාංගනයක් සැකසීම මෙතුමාගෙන් සිදුවූ සේවාවන් අතර කැපී පෙනේ. මෙම ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩය අදටත් විශිෂ්ඨ දස්කම් දක්වයි. 1939.03.31 වන දින මෙතුමාගේ උදාර සේවා කාලය අවසන් විය.
G. මුණසිංහ මහතාගේ යුගය
1954 දී මුනසිංහ මහතා හෙනරත්ගොඩ ජ්‍යෙෂ්ඨ ඉංග්‍රිසි පාසලේ මුල් පුටුව භාරගත්තේය. විද්‍යාලය නඟා සිටුවීමට අපිරිමිත සේවයක් ඉටු කල විදුහල්පතිවරයෙකි, මෙතුමා. පළමුව ඔහු මෙම පාසැල කසගහවත්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රතිස්ථාපනය කලේ "ග්‍රීන්" නම් වූ යුරෝපීය ජාතිකයා විසින් 1957 දී පරිත්‍යාග කල ඉඩමේය. මේ සඳහා නැසීගිය S.D. බණ්ඩාරනායක මහතා ද අතිශයෙන් උපකාර කලේය. ඒ වනවිට ගුරු මණ්ඩලයේ ගුරුවරුන් 22 පමණ සිට අති අතර උසස් පෙල දක්වා පන්ති පැවැත්විණි. 1956 දී පාසැලේ ඉගැන්විමේ මාධ්‍යය ඉංග්‍රිසි වල සිට සිංහල පරිවර්තනය වුයේ එවක දේශීය අනන්‍යතාවයට මුල් තැනක් දීම අවශ්‍ය වූ නිසාය. විද්‍යාලයේ ගීතය එවක සංගීත ගුරුවරයාව සිටි තිරිමාන්න මහතා විසින් රචනා කල අතර පාසැල් ලාංඡනය, සංගීත කණ්ඩායම බිහිවීමද ක්‍රීඩා උපකරණ ලැබීමද මෙතුමාගේ කාලයේදී සිදුවිය. නැසීගිය S.W.R.D. බණ්ඩාරනායක මහතා සිහිවීම පිණිස විද්‍යාලයේ නම "බණ්ඩාරනායක මහා විද්‍යාලය" ලෙස වෙනස් කෙරිණි. මුණසිංහ මහතා ඔහුගේ විශිෂ්ඨ සේවය 1968.05.06 දින අවසන් කලේය.
S.A. සුබසිංහ යුගය (1968 - 1971)
මෙතුමා විද්‍යාලයේ ආදිශිෂ්‍යයෙකි. විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය හා වෙනත් කැපීපෙනෙන අංශ තවදුරටත් ඉහලා එසැවීමට අපිරිමිත සේවාවක් ඉටු කල මුල් ගුරුතුමෙකි. 1971.12.22 මෙතුමාගේ සේවා කාලය අවසන් විය.
D.N. රාජපක්ෂ යුගය (1972 - 1979)
1972.03.01 දින රාජපක්ශ මහතා විදුහල්පතිධූරයේ වැඩ භාරගත්තේය. මෙතුමාගේ පරිපාලන කාලය පාසැල් ඉතිහාසයේ රන් යුගය ලෙස සදහන් කල හැක. මෙම කාලයේ විද්‍යාලයේ පහත වෙනස්කම් සිදුවිය.
පාසැල මට්ටම ඉහලට එසැවීමට අධ්‍යාපන බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමුකරවා ගත්තේය. 1979.19.18 දින අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂධූරයක් ලබා විදුහල්පතිධූරයෙන් ඉවත්විය.
ප්‍රේමසේන උඩුගම්පොල මහතා ඔහුගේ විශිෂ්ඨ සේවා කාලය පාසැල් ඉතිහාසයේ සනිටුහන් කලේ 1983.10.15 දින විදුහල්පති බවට පත්වීමෙන් පසුවය. ඔහුගේ කාලය තුල පාසැලේ ප්‍රයෝජනවත් වෙනස්කම් රැසක් සිදුවිය. ඔහු බණ්ඩාරනායක මිශ්‍ර පාසැල පිරිමි පාසැලක් බවට පත්කලේය. තට්ටු 3කින් සමන්විත විද්‍යා අංශයක් ගොඩනැගූ අතර ක්‍රීඩාවන් සදහා තවදුරටත් පහසුකම් සැලසීය. සිසුන් අතර මනා ශික්ෂණයක් ඇති කිරීමට මහත් වෙහෙසක් දැරීය. 1988.06.20 දින අධ්‍යාපන අමත්‍යංශයේ තනතුරක් ලැබීමෙන් පසු මෙතුමා පාසැලෙන් ඉවත්විය.
1988 දී මෙතුමා විදුහල්පති බවට පත්වූ අතර සිසුන්ගේ දක්ෂතා ඉහල මට්ටමකට ගෙන යාමට 1989.10.18 සිට 1989.10.11 දක්වා අධ්‍යාපනික ප්‍රදර්ශනයක් පැවැත්වීමට කටයුතු කලේය. 1989 වසරේදී සේවා කාලය අවසන් විය.
R.M. සුමනපාල යුගය
සුමනපාල මහතා 1992.11.17 වන දින අප විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිධූරය භාරගත්තේය. ඔහු පාසැලට ප්‍රෞඩත්වයක් හා ප්‍රසිද්ධියක් ලබාදීමට අගනා මෙහෙවරක් ඉටු කල විදුහල්පතිවරයෙකි.
හෙතෙම පාසැල් ලමුන්ගේ අධ්‍යාත්මිකබව වැඩිදියුණු කිරීමට භාවනා වැඩසටහන් ආරම්භ කලේය.
පාසැල් භූමිය අක්කර 12 කින් සමන්විත වූ අතර සිසුන් 2500 ක් හා 75 ක් පමණ වූ ගුරු මණ්ඩලයක් මේ වනවිට සිටියහ. ඇත්ත වශයෙන්ම විදුහල්පතිවරයෙකු ලෙස සුමනපාල මහතා උසස්, ආදර්ශමත් චරිතයක් විය. ඔහු ඔහුගේ වටිනා අත්දැකීම් ශිෂ්ට, යෝග්‍ය තරුණ පරපුරක් බිහිකිරීමට යොදා ගත්තේ පලපුරුදු ගුරු මණ්ඩලයේ සහයෝගය ඇතිවය. ඔහුගේ සුවිශේෂි විදුහල්පති චරිතයේ රහස අවංකභාවය හා සත්‍යවාදීභවයි. යහපත් සමාජයක් නිර්මාණය කිරීමට උපකාරි වූ ඔහුගේ දර්ශනයට පදනම් වුයේ ඔහු ලද ආගමික පසුබිමයි. ඔහු තම සේවය සිසුන් වෙනුවෙන් සිදුකලේ බොහෝ කැපකිරීම් කිරීමෙන් හා නැණවත් ලෙස බවට කිසිදු සැකයක් නැත.
'''පූජ්‍ය ලබුතලේ සුදස්සන හිමි (2006-2012)
පූජ්‍ය ලබුතලේ සුදස්සන හිමිපාණන් ක්‍රි.ව. 2006 ජනවාරි 16 දින වැඩ භාර ගත්සේක. පාසලේ ස්වර්ණමය යුගයක් වූ මෙම යුගය තුල පාසල දිවයින තුල විශිෂ්ට ස්ථානයක් හිමිකරගත්තේය. උන්වහන්සේගෙන් ඉතා වටිනා කාර්යභාරයන් රැසක් පාසල වෙනුවෙන් ඉටුවිය.
පූජ්‍ය ලබුතලේ සුදස්සන හිමිපාණන් වෙනුවෙන් උන්වහන්සේගේ නමින් 2012 ජනවාරි මසදී පාසල තුල ගොඩනැගිල්ලක් විවෘත වුණි. පාසලේ සිසුන්ට වටිනා මතකයන් රැසක් එක් කරමින් පාසල පුණ්‍ය භූමියක් බවට පත්කිරීමට උන්වහන්සේ ඇපකැප වී කටයුතු කල සේක. පාසලේ ගැටළු වලදී නොබියව ධෛර්යයසම්පන්නව එවාට මුහුණ දුන් උන්වහන්සේ පාසලේ නාමය සමස්ථ දිවයින පුරා ප්‍රචලිත කිරීමට මහත් කැපවීමක් දැරූ සේක. 2006-2012 අතර කාලයේ පාසලේ අධ්‍යාපනය ලැබූ දහසක් සිසුන්ගේ සිත් තුල සැමදා රැවු දෙන නාමයක් බවට ලබුතලේ සුදස්සන නාමය පත් වූ අතර උන්වහන්සේගේ නාමය සදා අමරණීය වේ.
වර්තමානයේ පාසල
වර්තමානයේ සිසුන් 5000 ක් පමණ සියලූ පහසුකම් වලින් සමන්විත පාසලකි. දේශන ශාලා, විද්‍යාගාර, ශ්‍රවණාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, පිහිනුම් තටාක, ගෘහස්ත ක්‍රීඩාංගන, මාධ්‍ය උපකරණ විද්‍යාලය සතුව පවතී. අ.පො.ස. සා/පෙ හා අ.පො.ස. උ/පෙ විභාග වලින් විශිෂ්ට ප්‍රතිඵල අත්කර ගන්නා සිසුන් මෙහි වේ. 2000 වර්ෂයේ සිට ඉංග්‍රීසී මාධ්‍යයෙන්ද අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට අවස්ථාව සලස්වා ඇත.එමෙන්ම අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයට අනුව සාමන්‍ය පෙළ විභාගයේ විශිෂ්ඨ ප්‍රතිපල ලබා ගන්නා පාසල් අතුරින් දිවයිනේ අංක එකේ පිරිමි පාසල වේ.එමෙන්ම විද්‍යාලයීය විද්‍යා අංශය සෑම වසරකම පාහේ ජාතික මට්ට්මේ කුසලතා බිහි කරයි.
නිවාස
ශිෂ්‍යයන් නිවාස 04 කට ඛෙදා ඇත.
04. පරාක්‍රම ( කහ )
අතීතයේ සිටි විශිෂ්ට රජවරුන්ගේ නම් වලින් නිවාස නම් කරන ලදි. අන්තර් නිවාස තරඟ මගින් සිසුන්ගේ ක්‍රීඩා කෞෂල්‍යය වර්ධනය කර ගැනීමට අවස්ථා සලසා ඇත.
පාසල් ගීතය
නමදිමු බණ්ඩාරනායක විදුහල් මාතා// බැතිනි - නිතිනි - පුදමු - මව්නි ඔබ වෙත ගී මල් මාලා ගයමු සැමදා - ඔබට ගුණ හද බැති පාලා ඔබ පද සෙවනේ අප හද සැනහේ ජය බිම අපගේ ඔබමය මවුනේ ඔබ සිරියෙන් සැමදා - දිනේවා යස - ගොස - රැස - විහිදා බැතිනි - නිතිනි - පුදමු මව්නි ඔබ වෙත ගී මල් මාලා ගයමු - සැමදා - ඔබ ගුණ හද බැති පාලා
ක්‍රීඩා
දැනට විදුහලේ පවතින ක්‍රීඩා ඉසව්වන්.
සමිති සහ සංගම්
සමිති කිහිපයක නම්
යුද හමුදා ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩය
ශ්‍රී ලාංකාවේ ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩ අතර ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගැනීමට බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලයට හැකි වී ඇත.වසර 96ක ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන යුධ හමුදා ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩය වර්ෂ 1994 දී හා 2012 දී අනගිභවනීය හර්මන්ලෝස් කුසලානය හිමිකර ගෙන ඇත.එමෙන්ම 7 වන බල ඇණියේ කේසර සිංහයින් ලෙස විරුදාවලි ලබා ඇති මොවුන් අඛණ්ඩ 14 වසරක් බල ඇණි ශූරතාව ලබාගෙන ඇත.වාර්තා පිට වාර්තා තබන බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලයීය යුධ හමුදා ශිෂ්‍ය භට ඛණ්ඩය අදටත් දිවයිනේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක රැදී සිටී.
මූලාශ්‍ර
www.bcg.lk
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:අධ්‍යාපන ආයතන - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:රජයේ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
අගෝස්තු 28
ප්‍රවර්ගය:අගෝස්තු ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
පරාක්‍රම කොඩිතුවක්කු
පරාක්‍රම කොඩිතුවක්කු විශිෂ්ට ගණයේ සිංහල කවියෙකි. 1950 සහ 1960 දශකවල සිංහල කාව්‍යයේ නව පිබිදීමත් පර්යේෂණවලින් අනතුරුව, 1970 දශකය තුළ පරාක්‍රම කොඩිතුවක්කු, මොනිකා රුවන්පතිරණ සහ රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ වැනි බොහෝ තරුණ කවියන් මතු විය. ඔහුගේ “පොඩි මල්ලියේ” කෘතිය (1972) විචාරක ප්‍රසාදයට ලක් වූ අතර “ඔටුන්න හිමි කුමාරයා” (1975) ගෙන් අනතුරුව ඔහු 1990 වන තෙක් පුවත් පත්වලට ලියූ කවි කිහිපයකට අමතරව අලුතින් කිසිවක් ප්‍රකාශයට පත් කළේ නැත.
කෘති
ප්‍රවර්ගය:1965 උපත්
විද්‍යා පත්‍රකලාවේදය
විද්‍යා පත්‍රකලාවේදය යනු විද්‍යාවන් පිළිබඳව තොරතුරු වාර්තාකර මහජන කතිකාවත් ගොඩ නැගිමට උත්සාහ දරන, පත්‍රකලාවේදයේ නව ප්‍රවණතාවකි. මේ සඳහා විද්‍යාලෝකය සහ ජනමාධ්‍ය අතර විශේෂ සබඳතාවක් අවශ්‍ය වන අතර එය දැන් දැන් ගොඩනැගෙමින් පවතී.
විද්‍යා පත්‍රකලාවේදියෙකුගේ ප්‍රථම කාර්යය නම් විශාල තොරතුරු ප්‍රමාණයක් සහිත විද්‍යාත්මක භාෂාවන් දක්වා ඇති ප්‍රවෘත්තියක් නිවැරදි ආකාරයට සරල බසට හැරවීමය. බොහෝ විට මොහු සිය ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳව පුහුණුවක් ලැබූවෙකු හෝ ඒ පිළිබදව හැකියාවක් ඇත්තකු වෙයි. මෑත කාලයේ විද්‍යාව සමාජය තුළ ප්‍රධාන චරිතයක් රඟපාන බැවින් විද්‍යා ප්‍රවෘත්ති වර්ධනය වී ඇති අතර විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව සහ ජනමාධ්‍ය අතර ප්‍රතික්‍රියා ඉහළ ගොස් ඇත. එහෙත් මෙම ක්‍රමවේද දෙක අතර පවතින මූලික වෙනස්කම් නිසා යම් යම් අපසුතා මතුව ඇත. පත්‍රකලාවේදීන් සත්‍ය සහ විචාරාත්මක තොරතුරු කෙරෙහි වැඩි ඇල්මක් දක්වද්දී විද්‍යාව වැඩි නැඹුරුවක් දක්වන්නේ සිද්ධාන්ත සහ ආනුභවික කරුණු කෙරෙහිය.
සටහන්
{|
උටා තේ බඳුන
300px|thumb|උටා තේ බඳුන
උටා තේ බඳුන හෝ නිවෙල් තේ බඳුන යනු පරිගණක ග්‍රැෆික් සමාජය තුළ සම්මත පරිශීලක වස්තුවක් බවට පත්ව ඇති 3D ආකෘතියකි. එය සරල හැඩයකින් යුත් සාමාන්‍ය තේ බඳුනක ගණිතමය ආකෘතියක් වන අතර ඝන සිලින්ඩරාකාර හා භාගිකව උත්තල ලෙස දිස්වේ.
මෙම තේ බඳුන ආකෘතිය මුලින්ම නිර්මාණය කරන ලද්දේ උටායි විශ්ව විද්‍යාලයේ ග්‍රැෆික් වැඩසටහන් දියුණු කිරීමේ සාමාජිකයකු වූ, මුල් කාලීන පරිගණක ග්‍රැෆික් පර්යේෂකයෙකු වූ මාර්ටින් නිවෙල් විසින් 1975දීය.
භාවිත
පරිගණක ආශ්‍රයෙන් නිර්මාණය කල පළමු කෙටි චිත්‍රපට වල සහ අනතුරුව නිර්මාණය වු සම්පුර්ණ වාර්තාමය චිත්‍රපට වල ආරම්භක අවදියේ පටන්ම කිසියම් දර්ශනයක උටා තේ බඳුන අන්තර්ගත කරවීම එක්තරා ආකාරයක හාස්‍ය ජනක සම්ප්‍රදායක් බවට පත්විය. උදාහරණයක් ලෙස Toy Story චිත්‍රපටයේ කෙටි තේපැන් සංග්‍රහ දර්ශනයේ උටා තේ බඳුන ඇතුළත් විය. එමෙන්ම ඇතැම්විට Microsoft ආයතනයේ Windows මෘදුකාංගය සමග නිකුත් කෙරෙන Pipes නම් Screensaver වැඩ‍සටහනෙන් ඇතැම් විට ඌටා තේ පෝච්චිය දැකගත හැක. ඒ හැරුණු විට Treehouse of Horror VI ලෙස නම් කල The Simpsons කතාංගයෙහි ද තේ පෝච්චිය අන්තර්ගත වේ.
(ජිම් ආවෝ සහ ඩේව් කර්ක් 1987 වසරේ ඉදිරිපත් කල “Fast Ray Tracing by Ray Classification” SigGraph ප්‍රකාශනයේ ඇතුළත්)එක් ප්‍රසිද්ධ කිරණ අනුරේඛිත රූප සටහනක කුළුණු හයක් නිරූපිත අතර ඉන් කුළුණු 5 ක් මත ප්ලේටෝනික ඝන වස්තු (චතුස්තලය, ඝනකය, අෂ්ට තලය, ‍මුහුණත් 12 කින් යුත් ඝන වස්තුව සහ වින්සති තලය යන ඒවා මෙයට අයත්වෙයි) නිරූපණය කර ඇති අතර ඉතිරි කුලුණ මත තේ පෝච්චියක් නිරූපිතය. මෙම රූප සටහන “The Six Platonic Solids” හෙවත් ප්ලේටෝනික ඝන වස්තු 6 ලෙස හැදින්වෙන අතර ඒ හේතුවෙන් ඇතැම් අය තේ පෝච්චිය “Teapotahedron” ලෙසද හදුන්වති. මෙම රූප සටහන පොත් සහ සඟරා කිහිපයකම කවරයේ රූප සටහන් ලෙස පලකෙරුණි. ජිම් බ්ලින් (ඔහුගේ “Project Mathematics!” නම් වීඩියෝ ක්ලිපයේ) ෆයිතගරස් ප්‍රමයේ වෙනස් ආකාරයක් ඔප්පුකර පෙන්වීමට සමත්වීම. අංශක 90 කෝණයක් දෙපසින් ද්විමාන තේ පෝච්චිය බැගින් නිර්මාණය කරන්න. එවිට කර්ණය මත පිහිටන තේ පෝච්චියේ ක්ෂේත්‍ර ඵලය අනෙක් දෙපසෙහි පිහිටි තේ පෝච්චි වල ක්ෂේත්‍ර ඵලයන්ගේ ඓක්‍යයට සමවේ.