cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
එෆ්සී බාර්සිලෝනා
ගුආර්ඩියෝලා යුගය (2008-2012)
එම මස අවසානයේදී ලයනල් මෙසී සහ ෆැබ්රිගාස් ලබාගත් ගෝල දෙකකින් පොරටෝ කණ්ඩායම 2-0 ලෙස UEFA සුපිරි කුසලානයද ජය ගන්නා ලදී. මෙය කණ්ඩායමේ සමස්ථ ශුරතා සංඛ්‍යාව 74ක් දක්වාද, ගුආර්ඩියෝලා විසින් තමා කළමණාකරු ලෙස මුහුණදුන් තරග 15න් 12ක් ජය ගෙන කණ්ඩායම් පුහුණුකරුවෙකු ලෙස ලබාගත් වැඩිම ජයග්‍රහණ සංඛ්‍යාවට අදාළ සමාජ වාර්තාව පිහිටුවීමක්ද විය.
එම වසරේ දෙසැම්බර් මාසයෙදි බාර්සිලෝනා ඔවුන්ගේ අග්‍රගන්‍ය ජයග්‍රහණ කුසලතා පෙන්වුයේ FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය දෙවන වතාවටත් ලබාගැනීමෙනි. එහිදී ඔවුන් බ්‍රසීලියානු සන්ටෝස් කණ්ඩායම 4-0ක් ලෙස පරාජය කලේ මෙසී ගෝල 2කුත්, ෂවි සහ ෆැබ්රිගාස් එක් ගෝලයක් බැගිනුත් ලබා ගනිමිනි. මේ අනුව ඔවුන් වසර 4ක් තුල තරගාවලි 24කින් 13ක්ම ජය ගැනීමට සමත් විය.
2011-12 තරග සමයේ බාර්සිලෝනා UEFA සුපිරි කුසලානය චෙල්සී කණ්ඩායමට පරාජය වීමත් සමගම ගුආර්ඩියෝලා තමා ඉවත්වන ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එහෙත් ඔහු සිය කටයුතු සිය සහයක ටිටෝ විලානොවාට(Tito Vilanova) ජුනි 30වෙනි දින බාර දීමට පෙර කෝපා ඩෙල් රේ 3-0 ක් ලෙස ජය ගනිමින් බාර්සිලෝනා තුල ඔහුගේ කුසලාන එකතුව 14ක් දක්වා වර්ධනය කරගන්නා ලදී.
ගුආර්ඩියෝලාගේ සහ කටලියානු දැවැන්ත්යින්ගේ මෙම සමත්කම හා සබැදුනු වාර්තාමය චිත්‍රපටයක් 2014 ලෝක කුසලානයට පෙර පෝල් ග්‍රීන්ගාස්(Paul Greengrass) විසින් එලි දැක්වීමට නියමිතය.
ටිටෝ විලානොවා (2012 - අද )
ගුආර්ඩියෝලාට පසු ඔහුගේ සහය කලමාණාකරු ටිටෝ විලානොවාTito Vilanova 2012 වසන්ත ඍතුවේ සිට කළමණාකරු ලෙස කටයුතු කරයි. ඔහුගේ කළමනාකාරිත්වය තුල බාර්සිලෝනා සති 26ක් පුරාවට ලීග ලකුණු සටහනේ පෙරමුණේ පසු වන්නේ තරග 23කින් තවම එක් තරගයක් පමණක් පරාජය වී ඇත. මෙසී මෙම තුල පමණක් ගෝල 34ක් ලබා සිටි. පෙබරවාරි මැද සතිය වන විට බාර්සිලෝනා දෙවන ස්ථානයේ පසුවන ඇත්ලෙටිකෝ මැඩ්රිඩ් වලට වඩා ලකුණු 12ක් ඉදිරියෙන් සිටී.
රසිකයන් සහ සාමාජිකයන්
ස්පාඤ්ඤයේ මුළු ජනගහණය අතරින් 25% කම බාර්සිලෝනා අධාරකරුවන් වන අතර එය දෙවැනි වන්නේ රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායමේ 32%කැ ප්‍රතිශතයටයි. එම ආධාරකරුවන් හදුන්වන්නේ කියූලර් (culer) යන සුරතල් නාමයෙනි. මෙය සෑදී ඇත්තේ කැටලානු කල්(cul) එනම් පශ්චාත් ප්‍රදේශය අනුසාරයෙනි. මෙයට හේතුව වන්නේ ඔවුන්ගේ ප්‍රථම ක්‍රීඩාගාරය තුල නරඹන්නන්ට වාඩි වීමට පුටු නොමැති වීම නිසාය. මුළු යුරෝපය පුරාම සැලකූ කල්හී බාර්සිලෝනා කණ්ඩායම ප්‍රේක්ෂක ආකර්ෂණය අතින් දෙවන ස්ථානයට සිටී. 2003-04 වසර වන විට තිබු සමාජ සාමජිකත්ව සංඛ්‍යාව 100,000 සිට 2009 වන විට සැලකිය හැකි පරිදි 170,000 දක්වා වර්ධනය විය. මෙයට මුලිකම හේතු ලෙස වාර්තා වන්නේ රොනල්ඩීනො ගේ බලපෑමත්, ජොආන් ලපොර්ටාගේ මාධ්‍ය භාවිතයේ දක්ෂ උපාය මාර්ගත් නිසාය.
සාමාජිකත්ව සංඛ්‍යාවට අමතර 2010 වන විට ලොව පුරා නිල රසික සංගම් (පෙන්යෙස් - penyes) සංඛ්‍යාව 1,335 ක් විය. මෙම රසික සංගම් බාර්සිලෝනා සිය දේශීය සමාජය තුල ප්‍රචලිත කල අතර බාර්සිලෝනා එම ප්‍රදේශ වල සංචාරය කරන විට විවිධ වරප්‍රසාද දිනා ගනී. ජෝන් පාවුල් 2John Paul II පාප්වහන්සේ හා ස්පාඤ්ඤ හිටපු අගමැති ජොසේ ලුයිස්José Luis ඇතුළු සම්භාවනීය පිරිස්ද බාර්සිලෝනා රසිකයන් සහ සාමාජිකයන් අතරට එක් වේ. යුරෝපානු පාපන්දු සමාජ අතරින් දෙවැනියට වැඩිම පැමිණීමේ සාමාන්‍ය ඇත්තේ බාරසිලෝනා පාපන්දු සමාජයටය. එය දෙවැනි වන්නේ බොරුසියා ඩොර්ට්මුන්ඩ්
එල් ක්ලැසිකෝ
ලා ලීගා ලීග් කුසලානයට මුහුණ දෙන ප්‍රබලම කණ්ඩායම් දෙකක් වන බාර්සිලෝනා හා රියාල් මැඩ්රිඩ් අතර තරගය අතීතයේ සිටම එල් ක්ලැසිකෝ (El Clásico) ලෙස හදුන්වයි. ජාතික තරගාවලි ආරම්භක සමයේ සිටම මෙම කණ්ඩායම් දෙක නියෝජනය වුයේ ස්පාඤ්ඤයේ එකිනෙකාට ප්‍රතිවාදී ප්‍රදේශ දෙකක් වූ [[කැටලෝනියාව සහ කැස්ටයිල් නගර දෙකය. මෙම ප්‍රතිවාදීත්වය තුල කැටලානු සහ කැස්ටීලියානු දේශපාලන හා සංස්කෘතිමය ඝට්ටනයන් පිළිඹිබු වන්නේ ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධයේ නැවත විදර්ශනයක් ලෙසය.
ප්‍රිමෝ ඩි රිචෙරා(Primo de Rivera) හා ෆ්රැන්සිස්කෝ ෆ්රැන්කෝ(Francisco Franco) පාලන සමයන් හීදී සියලුම ප්‍රාදේශීය සංස්කෘතීන් පීඩනයට ලක් විය. සපා ස්පාඤ්ඤ එසේත් නොමැතිනම් කැසටිලාන් භාෂාව හැර අනෙක් සියලුම භාෂාවන් වාරණයට පත් විය. මෙම සාමය තුල ෆ්රැන්කෝ විරොධී කණ්ඩායමකට එකතු වීමට වඩා එකල කැටලානු අනන්‍යතාවය රැගත් බාර්සිලොනාවට එක් වීම වඩා හිතකර බව මැනුවල් වස්කෝ මොන්ටාබාන් (Manuel Vázquez Montalbán) විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.
එලෙසම අනිත් අතින් ගත් විට රියල් මැඩ්රිඩ් යනු මධ්‍යනුවාදය(Centralism) සහ ෆැසිස්ට් වාදය මුල්බැසගත් කණ්ඩායමකි. කෙසේ නමුත් සිවිල් යුධ සමයේදී කණ්ඩායම් දෙකෙන්ම ජෝසෙප් සුන්යෝල් සහ රෆායෙල් සන්චෙස් ගුඑරා ෆ්රැන්කෝ ගේ අධාරකරුවන් විසින් අඩම්තේට්ටම් වලට ලක් විය.
1950 කාලයේදී මෙම ප්‍රතිවාදීත්වය ඇල්ෆ්රෙඩො ඩි ස්ටෙෆානෝ හුවමාරුවත් සමග වඩාත් තීවෘ විය. මෙයට හේතුව වූයේ ඔහු කරණකොටගෙන රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම සාර්ථකත්වය ලබා ගැනීමැයි. මෙම් එදිරිවාදීකම යුරෝපානු මට්ටම කරා පැතිර ගියේ 1960 යුරෝපානු කුසලානයේදී කණ්ඩායම් දෙක පිලිමල්ලවුන් පිටි දැකීමේ වටයේදී දෙවතාවක් මුන ගැසීමයි.
එල් ඩර්බි බාර්සිලෝනි
බාර්සිලෝනා හී ප්‍රාදේශීය එදිරිවාදීන් වුයේ එස්පන්යෝල් ක්‍රීඩා සමාජයයි. රාජකීය අනුමැතිය සහ ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ලෝලීන් විසින් ඇරඹි මෙහි බාර්සිලෝනා මෙන් විවිධ රටවල සංයුතියක් නොවූහ. මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක පණිවිඩය අනුව එය සහසුද්දෙන්ම බාර්සිලෝනා විරෝදී එකක් බවට සහතික කරයි. එලෙසම ඔවුන් බාර්සිලෝනා එකහෙලාම විදේශිකයන්ගේ කණ්ඩායමක් ලෙස හදුන්වයි. මෙය තවත් වර්ධනය වූයේ කැටලොනියානුවන් මොවුන්ව මැඩ්රිඩ් හා සම්බන්ද නියෝජිතයන් ලෙස දුටු විටයි. එස්පන්යෝල් හි ආරම්භක පිටිය වූයේ සාරියා ප්‍රදේශයයි.
ෆ්රැන්කෝ සමයේදීද එස්පන්යෝල් කඳවුර මද්‍යම රජයට සම්බන්ද කණ්ඩායමක් ලෙස බාර්සිලෝනුවන්ට හැගිණි. එලෙසම ස්පාඤ්ඤසිවිල් යුධ සමයේ එස්පන්යෝල් ආධාරකරුවන් ෆැසිස්ට් වරුන් සමග සටන් කිරීමද මෙයට හේතුවක් විය. මෑත භාගයේදී එස්පන්යෝල් සිය තේමා ගීතය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ සිට කැටලාන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමත් සමගම මෙම එදිරිවාදිකම දේශපාලනයම වශයෙන් අඩු විය.
හිමිකාරිත්වය සහ මුල්‍යමය පසුබිම
රියල් මැඩ්රිඩ්, ඇත්ලෙටික් බිල්බාඕ, සහ ඔසසුනා කණ්ඩායම් සමගම බාර්සිලෝනා ලියාපදිංචි සංගමයක් ලෙස සංවිධානය වී තිබේ. සීමාසහිත සමාගමක් ලෙස කොටස් නිකුත් කිරීම කල නොහැකි වුවද සොසිෂ් (socis) ලෙස හදුන්වන සාමාජික ක්‍රමය තුල මෙහි උසස්ම පාලන කොටස වන්නේ නියෝජිතයන් මගින් සමන්විත පාලන කමිටුවකි. 2010 වන විට සමාජය සතුව සොසිෂ් වරුන් 170,000 ක් පමණ විය.
ඩිලොයිට් මගින් කරන ලද විඝනයකට අනුව 2010 ජුලි මාසය වන විට සමස්ථ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 442ක් එය ෆොර්බ්ස් ගණනයට අනුව 58%ක ප්‍රමාණයකි. නව කළමනාකාරිත්වය මෙයට හේතුව ලෙස සැකැස්මේ ගැටළු පෙන්වා දෙන ලදී. සමාජය ලා ලීගා කිරුල රක ගැනීමට අමතරව යුරෝ මිලියන 79ක් අහිමි කරගෙන ඇති බවට පුවත් පල විය.
2011 වසර සදහා බාර්සිලෝනා හී ශුද්ධ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 483කට ආසන්න වූ අතර සමස්ථ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 364කි. බාර්සිලෝනා යනු සියළුම වෘතීය ක්‍රීඩා සමාජ අතරින් එක් ක්‍රීඩකයෙකුට වැඩිම සාමාන්‍යයක් සහිතව ගෙවීම් කරන සමාජයකි. එය රියල් මැඩ්රිඩ් පවා අභිබවා ඇත.
වාර්තා සටහන්
වර්තමානය වන විට කණ්ඩායම වෙනුවෙන් වැඩිම තරග සංඛ්‍යාවක් එනම් තරග 665ක් ක්‍රීඩා කර ඇත්තේ ෂවි වන අතර එයින් 437ක් ලා ලීගා තරග වේ. මෙය මීට ප්‍රථම මිගායෙල් ගේ 391ක වාර්තාව පසු කිරීමකි.
සියලුම තරග අතුරින් (සුහද තරගද ඇතුළුව) වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 369 වර්තාකර ඇත්තේ පවුලිනෝ අල්කන්ටාරා විසිනි. එහෙත් සියළුම නිල තරග තුලදී වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 308 වාර්තා කර ඇත්තේ ලයනල් මෙසී විසිනි. එලෙසම බාර්සිලෝනා වෙනුවෙන් යුරෝපානු හා අන්තර්ජාතික තරග වලදී වැඩිම ගෝල වාර්තාවද මෙසී ගේ නමට සටහන් වෙයි. මීට අමතරව ලා ලීගා තරග වල වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 211ද මොහු සතුය. ලයනල් මෙසී (211), සීසර් රොඩ්රිගස් (192), ලදිස්ලෝ කුබාලා (131), සැමුවෙල් එටෝ (108) යන ක්‍රීඩකයන් සිව් දෙනා ලීග් තරග වලදී ගෝල 100 අභිබවා සිටී.
ලයනල් මෙසී විසින් රේසින් සන්ටන්ඩර් සමග 2009 පෙබරවාරි 2 පැවති තරගයේ වාර්තා කල ගෝලයක් මගින් බාර්සිලෝනා සිය 5,000 වැනි ගෝලය ලබාගත් තර එම තරගය 2-1 ක් ලෙස ජය වාර්තා කළහ. එම වසරේම දෙසැම්බර් 18 දින එස්ටුඩිආන්ටෙස් 2-1 ලෙස පරාජය කරමින් වසරේ සය වන ජය ලබා වසරක් තුල ජයග්‍රහණ හයක් වාර්තා කල එකම කණ්ඩායම බවට කිරුළු පැලදීය.
1986 මාර්තු මස ජුවෙන්ටස් කණඩායමට එරෙහිව පැවති තරගය බර්සිලෝනාහට වැඩිම නේවාසික නරබන්නගේ පැමිණීම වන 120,000 වාර්තා විය. කැම්ප් නෞ 1990 දී නවීකරණය කරන විට ආසන පහසුකම 99,354ක් දක්වා අඩු කල නිසා මෙම වාර්තාව මෑතකදී බිදේ යයි විශ්වාස කල නොහැක.
කමිසය සහ ලාංඡනය
සමාජය ආරම්භයේ සිටම ලාංඡනයක් භාවිතා කල අතර ප්‍රථම ලාංඡනය දියමන්තියක කාලක් වැනි හැඩයක් වූ අතර එයට ඉහලින් ඇරගොන් ඔටුන්නCrown of Aragon, ජේම්ස් රජුගේ වවුලා ගේ රූපය සහ එය වටකරගත් ජයපත්‍ර සහ පාල්ම් අතු කැබලි දෙකක් විය. 1910 වසරෙදී පැවති තරගයකින් සමාජය සිය සාමාජිකයන්ට ලාංඡනයක් නිර්මාණය කරන ලෙස පවසන ලදී. එහිදී එකල සමාජයේ ක්‍රීඩකයෙක් වූ කාර්ල්ස් කොමමාලාCarles Comamla ජයගත්හ. ඔහුගේ එම අදහසට සුළු වෙනස්කම් සහිතව වර්තමාන ලාංඡනය නිමවා ඇත. එම ලාංඡනය සාන්ත ජෝජ් කුරුසිය වම් ඉහල කෙලවරේද, එයට පසෙකින් කෑටලානු ධජයද, කණ්ඩායම් වර්ණ පහලින්මද පිහිටන පරිදි සකස් කර ඇත.
1900 වසරෙදී ප්‍රථම වරට නිල් සහ රතු වර්ණ හිස්පැනියාවට එරෙහිව කමිසයට එක් කරන ලදී. මෙම වර්ණ සංයෝජනයට එකිනෙකට වෙනස් මත ප්‍රකාශ වෙයි. ප්‍රථම ජනාධිපති පුත් ආර්තර් විටිගේArthur Witty අදහස අනුව එය සිය පියාගේ මර්චන්ට් ටේලර් පාසල් කණ්ඩායමට යෙදූ වර්ණ බවයි. ටෝනි ස්ට්‍ර්බෙල් පවසන පරිදි එම වර්ණ රෝබෙස්පියරේගේ ප්‍රථම සමුහාණ්ඩුවේ වර්ණ බවයි. නමුත් කැටලෝනියානු සමාන්‍ය මතය වන්නේ එම වර්ණ ජොආන් ගැම්පර් විසින් සිය මව් කණ්ඩායම වූ බැසෙල් හී වර්ණ අනුව තෝරාගත් බවයි.
2011-12 තරග සමයට පෙර වාණිජමය අනුග්‍රාහක සලකුණු සිය කම්සයේ යෙදීම ඔවුන් විසින් මග හරින ලදී. 2006 ජූලි මස 14 වෙනිදා සමාජය UNICEF සංවිධානය සමග සිය පස් වසරක කොන්ත්‍රාත්තුව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී, මෙහි එකගතාවක් ලෙස සමාජය විසින් UNICEF වෙතට වසරකට යුරෝ මිලියන් 1.5 ක් ආධාර ලෙස දී UNICEF ලාංඡනය කමිසයේ පලදී. මෙම මුදල සමාජයේ සාමාන්‍ය අධායමෙන් 0.7% කි. මෙය බාර්සිලෝනා සමාජ පදනම මගින් ක්‍රියාත්මක කරයි. 1994දී මෙම පදනම පිහිටවීමේ මූලික අභිප්‍රාය වන්නේ අදායම් රහිත ක්‍රීඩා සමාගම් නාගා සිටු වීමයි. 2004 වසර වනවිට ඕනෑම සමාගම් 25කට ගෞරවනීය සාමාජිකත්වයට පැමිණීමට පවුම් 40,000 - 60,000 දක්වා පරිත්‍යාග කිරීමෙන් හැකි විය. එලෙසම වසරකට පවුම් 14,000ක් පරිත්‍යාග කොට සහසමජිකත්වයට පත් සමාගම් 48ක්ද, වසරකට පවුම් 4,000ක් ගෙවා අනුග්‍රාහකත්වය ලබාගත් විශාල සංඛ්‍යාවක්ද විය.
ඔවුන්ගේ වාණිජමය අනුග්‍රාහකත්ව නොසලකා හැරීම 2011-12 තරග සමයට අත් හල මොවුන් කටාර් ක්‍රීඩා ආයෝජකයන් සමග යුරෝ මිලියන 150ක පස් අවුරුදු ගිවිසුමකට එලබුනි. 11/12 සහ 12/13 තරග සමයන් වලදී කටාර් පදනම්(Qatar foundation) ලාංඡනයද, 13/14 වාර සදහා කටාර් ගුවන් යානා සමාගම් (Qatar Airways) ලාංඡනයද පිහිටවීය. මෙම ගනුදෙනුව අනුව වාණිජමය අනුග්‍රාහකත්ව ලාංඡන මගින් සමාජ කාර්යභාර ලාංඡන වසර දෙකේ සිට හය දක්වා වූ කාලයකට අත්හිටුවන ලදී.
ක්‍රීඩා පිටි
ආරම්භයේදී බාසිලෝනා තරඟ වැදුනේ කෑම්ප් ඩි ලා ඉන්ඩස්ට්‍රීයා (Camp de la Indústria)ක්‍රීඩාංගනයේදීය. එහි ධාරිතාවය 6000ක් වීම සහ වැඩිවන සාමාජිකත්වයට ප්‍රමාණවත් නොවූ පහසුකම් පිළිබඳ සමාජය සලකා බැලුහ.
192දී අනුග්‍රහකයන්ගේ සංඛ්‍යාව 20,000 ඉක්මවා තිබීම සහ සමාජයට ණය ලැබෙමින් පැවතීම මත  ප්‍රේක්ෂක ධාරිතාවය 20,000කින් යුත් විශාල කෑම්ප් ඩි ලෙස් කොර්ට් ( Camp de Les Corts)ක්‍රීඩාංගනය ගොඩ නැගීමට බාර්සිලෝනාට හැකි විය. ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධයට පසුව සමාජය තවත් සාමාජිකයන් සහ තරඟ සඳහා ප්‍රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම ආරම්භ කළහ. මෙය විවිධ පුළුල් කිරීමේ ව්‍යාපෘති යටතේ මෙහෙයවිය: 1994දී ප්‍රධාන ආසන පෙළ ද, 1946දී දක්ෂිණ ආධාරකය ද, සහ අවසාන ලෙස 1950 දී උත්තර ආධාරකය ලෙසය. අවසාන පුළුල් කිරීමෙන් අනතුරුව ලෙස් කොර්ට්හි ප්‍රේක්ෂකයන් 60,000ක්‌ රඳවාගැනීමට හැකි විය. ඉදි කිරීම් සම්පුර්ණ කිරීමෙන් පසුව ලෙස් කොර්ට්හි තව දුරටත් පුළුල් කල හැකි ඉඩපහසුකම නොවීය. එක දිගට 1948 සහ 1949 ලබා ගත් ලා ලීගා ජයග්‍රහණ හා 1950 ලාස්ලෝ කුබාලා බදවා ගැනීමත් සමගම ඔහු තරග 256කදී ගෝල 196ක් වාර්තා කිරීමත් විශාල වශයෙන් නරබන්නන් තරග වෙත ඇදී එන්නට හේතු විය. The club began to make plans for a new stadium. සමාජය විසින් අලුත් ක්‍රීඩාංගනය සඳහා සැළසුම් සකස් කිරීම ආරම්භ කළහ. බාසිලෝනා ලෝලීන් 60000 ක් තෙරපීමට පෙර කෑම්ප් නෞ(Camp Nou) ඉදි කිරීමේ පළමු පියවර 1957 මාර්තු 28 දින තැබීය. අනාගත ක්‍රීඩාංගනයේ මුල් ගල තැබීම ෆිලිප් අචෙදෝ චොලුංග(Felipe Acedo Colunga)ආණ්ඩුකාරවරයාගේ අනුග්‍රහය සහ බාසිලෝනා අග්‍ර රාජගුරු ග්‍රෙගරිඔ මොද්රිගෝතුමාගේ  (Gregorio Modrego)ආශිර්වාදය යටතේ සිදු විය.ඉදි කිරීම් සඳහා වසර 3ක් ගත වූ අතර අයවැයගත පිරිවැය මෙන් 336% ප්‍රමාණයක්  පිරිවැය අභිබවමින් pesetas මිලියන 288ක අවසාන පිරිවැයකින් යුක්තව, 1957 සැප්තැම්බර් 24 වන දින ඉදි කිරීම් කටයුතු අවසන් විය.
1980දී UEFA ප්‍රමිතීන්ට අනුකුල වීම සඳහා ක්‍රීඩාංගනය නැවත නිර්මාණය කිරීමට අවශ්‍ය විය, මේ සඳහා මුදල් ලබාගත්තේ අනුග්‍රාහකයන්ට අඩු මුදලකට තම නම ගඩොල් වල කැටයම් කිරීමට අවස්ථාව ලබා දීමෙනි. මෙම අදහස අනුග්‍රාහකයන් අතර ජනප්‍රිය වීම සහ දහස් ගණනක් මේ සඳහා මුදල් ගෙවීය. පසුව බොහෝ කලක් සිටි සැබෑ මැඩ්රිඩ් සභාපති සහ ෆ්රන්කෝගේ( Franco)අනුග්‍රාහක සැන්ටිඅගෝ බර්නෙබූ (Santiago Bernabéu) නම් එක් ගලක සඳහන් වීම මැඩ්රිඩ්හි මාධ්‍යන්වල ප්‍රධාන මතභේදයට තුඩු දුන් කරුණක් විය. In preparation for the 1992 Summer Games two tiers of seating were installed above the previous roofline. 1992දී ගිම්හානයේ ක්‍රීඩා වලට සූදානම් වෙද්දී තට්ටු 2ක ආසන පෙළක් පෙර පියස්සේ ඇතුලත් කළහ.වර්තමානයේදී මෙහි ධාරිතාවය 99,354 කරමින් යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩාංගනය වූ බවට පත් කර ඇත. මෙහි තවත් පහසුකම් අන්තර්ගත වී ඇත.
සම්මානයන්
බාර්සිලෝනා සිය සන්ටෝස් පිලට එරෙහිව  FIFA Club World Cup 2011 ජය සමරමින් ]]
2012 මැයි 25 වන විට 21 වරක් ලා ලිගා ( La Liga), 26 වරක් කෝපා ඩේල් රේ (Copa del Rey),10 වරක් සුපර්කෝපා ඩි එස්පනා ( Supercopa de España), 3 වරක් කෝපා ඊවා ඩුඅර්ටේ (Copa Eva Duarte) සහ 2 වරක් කෝපා ද ලා ලිගා ( Copa de la Liga) කුසලානයන් බාර්සිලොනා දිනා ගත් අතර එසේම මෑත තරඟ වලදී  වාර්තාගත කුසලාන  4ක්  ලබා ඇත.ඒ වගේම ඔවුන් 4 වරක්  UEFA ශුරතා ලීග් ( UEFA Champions League), UEFA කප් විනර්ස් කුසලානය (UEFA Cup Winners' Cup) වාර්තාගත කුසලාන  4ක්, 4 වරක් UEFA සුපර් කප් (UEFA Super Cup)සහ FIFA ක්ලබ් වර්ල්ඩ් කප් (FIFA Club World Cup) කුසලාන  2ක් දිනා ඇත. වාර්තාගත අන්තර් නගර ෆෙයාර් කුසලාන 3 කුත්, එලෙසම UEFA යුරෝපා කුසලාන ලීගයට පුරෝගාමියෙකු ලෙසද සලකයි.1955 සිට සෑම වාරයකදීම මහද්වීපික වශයෙන් තරඟ කරන එකම යුරෝපීය සමාජය සහ කිසි දිනක ලා ලිගා වලින් ඉවත් නොවූ සමාජ 3 වූ ඇත්ලටික් බිල්බාඕ (Athletic Bilbao) සහ රියල් මැඩ්රිඩ් (Real Madrid) සහ   බාසිලෝනා ඉන් එක් සමාජයක්  වීමද විශේෂය. 2009 දී,බාසිලෝනා ලා ලිගා,කෝපා ඩේල් රේ සහ ශුරතා ලීග් යන තරඟ 3ම ජයග්‍රහණය කල ස්පාඤ්ඤයේ පළමු සමාජය විය.එම වසරේදීම, එක වසරක් තුලදී තරඟ 6කින් එම 6ම ජයග්‍රහණය කල පළමු පාපන්දු සමාජය එය විය, තරගාවලි 6ක් එකදිගට සහ සැලකිය යුතු ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය, UEFA සුපිරි කුසලානය සහ FIFA අන්තර්සමාජ ලෝක කුසලානය යන තරගාවලි ත්‍රිත්වයම ජයගනිමිනි.
වර්තමාන කණ්ඩායම
ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම් යුරෝපීය පුරවැසියන් හැර ක්‍රීඩකයන් 3 කට සීමා කර ඇත. ක්‍රීඩක ලැයිස්තුවේ අඩංගු වනුයේ එක් එක් ක්‍රීඩකයාගේ ප්‍රධාන ජාතිය පමණි, විවිද යුරෝපීය නොවන ක්‍රීඩකයන්ට යුරෝපීය රටක පුරවැසිභාවයන් 2ක් ඇත.ඒ වගේම ACP රටවල් ක්‍රීඩකයන්-කොටෝනස් ගිවිසුමට (Cotonou Agreement) අත්සන් කරන ලද රටවල් අප්‍රිකාව,කැරිබියාව, සහ පැසිපික් -කොල්පක් නීතියට (Kolpak ruling) අනුව යුරෝපීය නොවන්නන් ලෙසට ගණන් නොගැනේ.
2013 පෙබරවාරි 23විට ස්ථිර කණ්ඩායම
මානව ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාව
මිනිස් දේහය තුළ තිබෙන හිතකර ලක්ෂණ පාලනය කරගැනීම මානව ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාවයි.නූතන ජෛව තාක්ෂණයට අනුව ජීවින්ගේ හෝමෝන වෙනස් කිරීමේ හැකියාව තිබේ. මිනිසුන්ගේ ජාන කිටුවේ කිසියම් ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමක්(මිනිස් කළලවල ) එනම් පිළිසැකසුමක් සිදුකර එම ජානවලට අදාළ හිතකර ලක්ෂණ ඉපදීමෙන් පසු දරවන් තුළ ඇතිකිරීමට සිදුකරනු ලබන ජානමය පාලනය යනුවෙන්ද මානව ජාන ඉංජිනේර විද්‍යාව හැදින්වීමට පුලුවන.බැක්ටීරියා හා වෙනත් රෝග කාරකයින්ට පහසුවෙන් ගොදුරු වන දරුවන්  මෙම විශේෂ ජාන පිළිසැකසුම් පර්යේෂණවලට ලක්කර ඇත. පළමු වරට මෙම ජාන ප්‍රතිකාර අත්හදා බැලීම් වර්ෂ 1990දී ආරම්භ කළ අතර, එම අත්හදා බැලීම් 2006 වර්ෂය දක්වාම පර්යේෂණ මට්ටමේ පැවතිණ. මානව ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාවට අදාළ අනෙකුත් සියලු ක්ෂේත තවමත් පවතින්නේ සිද්ධාන්ත මට්ටමේය.නැතහොත් ප්‍රබන්ධ වලට පමණක් සීමා වී ඇත. ප්‍රතිසංයෝජිත DNA තාක්ෂණය යටතේ සිදුකෙරෙන්නේ ඒ ඒ ජාන වලට අදාළ ආවේණික ලක්ෂණ පිළිබදව හා විවිධ මානව රෝගී තත්ත්වයන් පිළිබදව අධ්‍යයනය කිරීමයි. ජාන පිළිසැකසුම් පර්යේෂණ වලදී ප්‍රදර්ශක ලෙස බහුලව යොදාගනුයේ මීයන් හා ‍අනෙකුත් සතුන් ය. කෙසේ නමුත් පර්යේෂණ සඳහා මිනිසුන් යොදා ගැනීමඉතාමත් විරල සිදුවීමකි. සමහර අවස්ථාවලදී කිසියම් ජීවි විශේෂයකට අයත් ජාන ඉවත්කර කිසියම් වෙනස්වීම් වලට භාජනය කර වෙනත් ජිවියෙකුට ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාව ලෙසද සැලකේ.
ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාව දෙයාකාර වේ,
දෛහික (Soymatic) ප්‍රතිසංවිධානය
මෙහිදී දෛහික සෛලවලට වෙනත් ජාන එකතු කෙරෙන අතර ඩිම්බ හා ශුක්‍රාණු මාතෘ සෛල වලට(ජන්මාණු සෛලවලට) ජාන එකතු නොකරයි. උදාහරණයක් ලෙස පුද්ගලයෙකුට කිසියම් ජාන විකෘතියක් නිසා හටගත් රෝගී තත්ත්වයක් ඇත්නම් එම ආසාධිත සෛල වලට නිරෝගී ජානවල ප්‍රතිබද්ධයක් සිදුකර  එම රෝගි තත්ත්වය මගහරවා ගැනේ. මෙම ක්‍රමයේ විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ ජාන ප්‍රතිබද්ධ කර ලබාදෙන ලක්ෂණ ප්‍රවේණිගත නොවීමයි. උදාහරණ ලෙස අළුත් ජාන නව පරම්පරාවට දායක නොවේ.
ජන්මානු රේඛීය ප්‍රතිසංවිධාන ඉංජිනේරු විද්‍යාව
මෙම ක්‍රමයේ දී ජාන පිළිසැකසුම ඩිම්බ සෛල වල හෝ ශුක්‍රාණු මාතෘ සෛලවල හෝ කළලයේ මුලික අවධියේ දී සිදු කරයි. මෙම ජාන ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රමය මගින් ජීවින් තුළ ඇතිකෙරෙන ලක්ෂණ ප්‍රවේණිගතවේ. එනම් ජානවල වෙනසක් සිදුකළ ළමයින්ගේ මෙන්ම ඉදිරි පරම්පරාවල ප්‍රතිජනිතයන්ගේ ද මෙම අලුත් ලක්ෂණ දැකිය හැකිය. මෙම ලක්ෂණ ආවේණියට දායක වන නිසා එය ප්‍රත්‍යවර්ත නොවන මානව වෙනස්වීමක් වන පරිණාමයට හේතු පාදක වේ.
ප්‍රාග් ඓතිහාස්ක යුගය
ප්‍රාග් ඉතිහාසය, ප්‍රාග් සාහිත්‍ය ඉතිහාසය ලෙසද හැඳින්වේ, යනු හොමිනින්වරුන් විසින් පළමු ගල් ආයුධ භාවිතය අතර මානව ඉතිහාසයේ කාල පරිච්ඡේදයයි. වසර මිලියන 3.3 කට පෙර සහ ලේඛන පද්ධති සොයා ගැනීම. සංකේත, ලකුණු සහ රූප භාවිතය මිනිසුන් අතර ඉතා ඉක්මනින් දිස්වන නමුත් පැරණිතම ලේඛන පද්ධති දර්ශනය වූයේ වසර 5000 කට පෙර සහ ලේඛන පද්ධති පුළුල් ලෙස සම්මත වීමට වසර දහස් ගණනක් ගත විය. සමහර මානව සංස්කෘතීන් තුළ, XIX සියවස දක්වා ලේඛන පද්ධති භාවිතා නොකළ අතර, ස්වල්පයක, වර්තමානය දක්වා පවා භාවිතා නොවේ. එබැවින් ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ අවසානය විවිධ ස්ථානවල විවිධ දින වලදී සිදු වූ අතර, ප්‍රාග් ඉතිහාසය සාපේක්ෂව මෑතදී අවසන් වූ සමාජ සාකච්ඡා කිරීමේදී මෙම යෙදුම අඩුවෙන් භාවිතා වේ.
මෙසපොතේමියාවේ සුමර්, ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය සහ පුරාණ ඊජිප්තුව ඔවුන්ගේම අක්ෂර වින්‍යාසය සහ ඓතිහාසික වාර්තා තබා ගත් පළමු ශිෂ්ටාචාරය විය; මෙය දැනටමත් මුල් ලෝකඩ යුගයේදී සිදු විය. අසල්වැසි ශිෂ්ටාචාරයන් මුලින්ම අනුගමනය කරන ලදී. අනෙකුත් බොහෝ ශිෂ්ටාචාරයන් යකඩ යුගයේදී ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ අවසානය කරා ළඟා විය. ප්‍රාග් ඉතිහාසය ගල් යුගයට බෙදීමේ තුන් යුගයේ ක්‍රමය, ලෝකඩ යුගය සහ යකඩ යුගය, යුරේසියාවේ සහ උතුරු අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල භාවිතයේ පවතී, නමුත් සාමාන්‍යයෙන් වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කරන ලෝකයේ ප්‍රදේශවල එය භාවිතා නොවේ. ඕෂනියා, ඔස්ට්‍රේලසියාව, උප සහරා අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ සහ ඇමරිකාවේ සමහර ප්‍රදේශ වැනි යුරේසියානු සංස්කෘතීන් සමඟ සම්බන්ධ වීමෙන් ලෝහ හදිසියේම පැමිණියේය. ඇමරිකාවේ ප්‍රාග්-කොලොම්බියානු ශිෂ්ටාචාරවල සමහර ව්‍යතිරේක සහිතව, යුරේසියානුවන් පැමිණීමට පෙර මෙම ප්‍රදේශ සංකීර්ණ ලේඛන ක්‍රම දියුණු නොකළ බැවින් ඔවුන්ගේ ප්‍රාග් ඉතිහාසය සාපේක්ෂ වශයෙන් මෑත කාල සීමාවන් කරා ළඟා වේ; උදාහරණයක් ලෙස, 1788 සාමාන්‍යයෙන් ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ අවසානය ලෙස සැලකේ.
සංස්කෘතියක් අන් අය විසින් ලියන ලද නමුත් එහිම ලේඛන පද්ධතියක් වර්ධනය කර නොමැති කාල පරිච්ඡේදය බොහෝ විට සංස්කෘතියේ මූල ඉතිහාසය ලෙස හැඳින්වේ. නිර්වචනය අනුව, මානව ප්‍රාග් ඉතිහාසයෙන් ලිඛිත වාර්තා නොමැත, එබැවින් ප්‍රාග් ඓතිහාසික ද්‍රව්‍යවල කාල නිර්ණය තීරණාත්මක වේ. ආලය සඳහා පැහැදිලි තාක්ෂණික ක්‍රම දහනවවන ශතවර්ෂය වන තුරුම හොඳින් දියුණු වී නොතිබුණි.
මෙම ලිපිය මානව ප්‍රාග් ඉතිහාසය, චර්යාත්මකව සහ ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මානවයන් ප්‍රථමයෙන් පෙනී සිට වාර්තාගත ඉතිහාසයේ ආරම්භය දක්වා කාලය ගැන සැලකිලිමත් වේ. පූර්ව කාල පරිච්ඡේද "ප්රාග් ඓතිහාසික" ලෙසද හැඳින්වේ; පෘථිවියේ සමස්ත ඉතිහාසය සහ මිනිසුන්ට පෙර ජීවයේ ඉතිහාසය සඳහා වෙනම ලිපි තිබේ.
තලෙයිබාන් විසින් සිදුකෙරෙන යුද්ධ අපරාධ
1990 ගණන් වලදී තලෙයිබාන් සංවිධානයෙහි සම්ප්‍රාප්තිය හා අනතුරුව තලෙයිබාන් විසින් සිදුකෙරෙන යුද්ධ අපරාධ අතර, එය විසින් ඇෆ්ගනිස්තාන ඉස්ලාමීය එමීර් රාජ්‍යය පවත්වාගෙන යන ලද කාලසීමාවෙහිදී සිවිල් වැසියන්ගේ බාහිරාධිකරණ මරාදැමීම, 2010 ගණන් වලදී සිවිල් වැසියන් ක්‍රමානුකූල ලෙසින් මරාදැමීම සහ  යුද්ධකාල ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය,  සහ 2021 තලෙයිබාන් ආක්‍රමණය අතරතුර සිවිල් වැසියන් ඝාතනයට ලක්කිරීම වෙයි.
හේතූන්
සිවිල් වැසියන් මරාදැමීම, යම් සිරුරු කොටස් කපාදැමීම (නිද., නහය සහ කණ), හෝ සැලකිය යුතු හමුදාමය වටිනාකමක් රහිත එල්ලයන් වෙත මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාර එල්ලකිරීම වැන්න ඔවුන්ගේ සාමාජිකයන්ට තහනම් කෙරෙන ප්‍රතිපත්ති තලෙයිබාන් සංවිධානය තුල නිල වශයෙන් පවතියි. එය විසින් නාමික ලෙසින් ස්වාධීන කොමිසම් සභා පත් කරමින් සහ ඔවුන්ගේ සාමාජිකයන් විසින් සිවිල් වැසියන්ට ප්‍රහාර සිදු කෙරෙන සිදුවීම් නිර්නාමික ලෙසින් වාර්තා කිරීමට දුරකතන අංක බෙදා හරිමින්, නීති උල්ලංඝනය කෙරූ බොහෝ සාමාජිකයන් නෙරපා හැරීම හෝ දැඩි දඬුවම් පැමිණවීම වැනි දේ සිදු කලහ. මෙම ප්‍රයත්නයන් තිබුණද, 2001 වසරෙහි සිට ඇෆ්ගන් සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනක් තලෙයිබාන් ප්‍රහාර තුලින් මරා දැමුණු අතර, 2013 වසර තුලදී ඇෆ්ගන් සිවිල් අපතිකයන් අතරින් 74% ප්‍රමාණයක වගකීම් ඇෆ්ගනිස්තානය තුල එක්සත් ජාතීන්ගේ සහය මෙහෙය (UNAMA)  විසින් තලෙයිබාන් සංවිධානය වෙත පවරන ලදි. මැක්ස් ඒබ්‍රහම්ස් පවසන්නේ, සංවිධානයෙහි කිපෙනසුළු ස්වභාවය නිසා අණදී පාලනය කිරීම පිළිබඳ විශාල නොහැකියාවකට තලෙයිබාන් නායකත්වය විසින් මුහුණ දෙන බව සහ එ.ජ. හමුදාවන් විසින් ඉහළ නිලයෙහි තලෙයිබාන් නිලධාරින්  ඉලක්කගත මරාදැමීම් වලට ලක් කිරීම නිසා  ලාබාල ආඥාපතීන් විසින් සිවිල් ජනගහණයට විරුද්ධව පහර එල්ල  කිරීමෙහි වඩාත් නැඹුරුතාවයක් දක්වන බවයි. ඒබ්‍රහම් දුටුවේ සිවිල් වැසියන්ට උපද්‍රව පැමිණි විට තලෙයිබාන් බොහෝ විට ප්‍රහාරයෙහි වගකීම භාර නොගන්නා බවත්, සමහරවිට මරණ සංඛ්‍යාව ඉහළ නගින විට පෙරදී වගකීම භාර ගැනීමෙන් ඉවත් වන බවත්ය.
ඇෆ්ගනිස්තාන ඉස්ලාමීය එමීර් රාජ්‍යය (1996–2001)
1988 අගෝස්තු 8 දිනදී, එය විසින් හමුදාමය ලෙසින් මසාර්-ඉ-ෂරීෆ් යටත් කරගැනීමෙහිදී,  තලෙයිබාන් විසින් 10:30 පමණ සිට මධ්‍යහ්නය දක්වා සිවිල් වැසියන් වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම දිව කපා දැමීම ආදිය සිදු කල අතර, ඔවුන් බොහෝ ලෙසින් හසාරාවරු, සහ සමහරක් ටජීක්වරු සහ උස්බෙක්වරු වූහ. මෙම මරාදැමීම් අගෝස්තු 13 හෝ14 දක්වා දිගටම පැවතිණි. තලෙයිබාන් විසින් 2000 මැයි සහ 2001 ජනවාරි තුල ජනසංහාර දියත් කෙරුණු අතර, ප්‍රාථමික වශයෙන් ඒවාට ගොදුරු වූයේ හසාරාවරුන්ය. 2000 මැයි මාසයෙහිදී රෙබාතා මංකඩ ජන සංහාරයෙහිදී, තලෙයිබාන් හමුදා විසින් ජනයා 31 දෙනෙක් මරා දැමුණු අතර, ඔවුන් අතරින් 26 දෙනෙක් "විශ්වාසවන්ත ලෙසින් සිවිල් වැසියන් බව " හියුමන් රයිට්ස් වොච් (HRW) විසින් හඳුනාගෙන ඇත. 2001 ජනවාරි 8 දින සිට ඇරඹි දින සතරක් තුලදී, තලෙයිබාන් හමුදා විසින් යකව්ලාං හී සිවිල් වැසියන් 170 දෙනෙක් වෙඩි කණ්ඩායම් මගින් වෙඩි තබා මරා දැමූහ.
අවිගත් විපක්ෂය (2001–2021)
2015 වසරෙහිදී කුන්දූස් හිදී, තලෙයිබාන් විසින් මැරිය යුතු සිවිල් වැසියන් දැක්වෙන මරණ ලැයිස්තුවක්– "ක්‍රියාකරුවන්, මාධයවේදීන් සහ සිවිල් සේවකයන්" භාවිතා කල අතර, ගෙයින්-ගෙට ගොස් සෝදිසි කිරීම් වලින් පසුව ඔවුන් මරා දැමූහ. තලෙයිබාන් හමුදා විසින් තුවාල ලැබූ කාන්තාවකගේ නිවසට ඇතුළුවී ඇයගේ හිසට මාරාන්තික වෙඩි පහර එල්ල කලහ.
2021 තලෙයිබාන් ආක්‍රමණය
2021 වසරෙහි පළමු අර්ධයෙහිදී, ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සහය මෙහෙය (UNAMA) පරිදී සිවිල් වැසියන් 699 දෙනෙක් මරා දැමීම සඳහා තලෙයිබාන් හමුදා වගකිය යුතු වූ අතර ඇෆ්ගන් ස්වාධීන මානව අයිතිවාසිකම් කොමිසම (AIHRC) පරිදී එම සංඛ්‍යාව 917ක් විය යුතුය. UNAMA පරිදී, මැයි හා ජූනි මාස තුලදී, පුද්ගලික නිවෙස් සහ සිවිල් ගොඩනැගිලි විනාශ කිරීම සහ කොල්ලකෑමෙහි සිද්ධි අතරින් "අතිමහත් බහුතරයක්" සඳහා තලෙයිබාන් වගකියයුතු විය. එජ සහ අනෙකුත් රටවල් ඉතිරි සේනාංකයන් රටෙන් ඉවත් කරගැනුම 2021 වසරෙහි මුලදී ආරම්භ කලහ.
2021 මැයි 12 දිනදී, ඇෆ්ගනිස්තානයෙහිදී එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදාවන් සඳහා පරිවර්තකයෙක් ලෙසින් මාස 16 ක් සේවය කල සොහෙයිල් පාර්දිස්, තලෙයිබාන් විසින් ඔහුගේ මෝටර් රථයෙන් පිටතට ගෙන හිස ගසා මරා දැමිණි.
ජූනි 16 දිනදී, දල්වාද් අබාද් හිදී, ඇෆ්ගන් විශේෂ හමුදා කොමාන්ඩෝවරු 22 ක් තලෙයිබාන් වෙත යටත්වීමට තැත් කිරීමෙහිදී මරාදැමුණහ. මෙම සිද්ධියෙහි වීඩියෝවක් පුළුල් ලෙසින් ප්‍රචාරය වුනු අතර සීඑන්එන් විසින් විකාශය කෙරිණි. ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානයෙහි සමීරා හමිඩ් විසින් මෙම සිද්ධිය විස්තර කෙරුනේ "යටත්වන සොල්දාදුවන් අසංවේදී ලෙසින් ඝාතනය කිරීමක් – යුද්ධ අපරාධයක්" ලෙසිණි. ඇෆ්ගනිස්තානය සඳහා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණ පරික්ෂණය හී කොටසක් වශයෙන් මෙම සිද්ධිය විමර්ශනයට ලක් විය යුතු බවට ඇයගේ ඉල්ලීම විය.
2021 ජූලි මසෙහිදී කැන්දහාර් හිදී, පළාත් මට්ටමෙහි රජයයන්හී සාමාජිකයන් සහ ඔවුන්ගේ ඥාතීන් බවට විචාරකයන් සහ ජනතාව විසින් විශ්වාස කරන පිරිසක් තලෙයිබාන් හමුදා විසින් බාහිරාධිකරණ ලෙසින් මරාදැමුණහ. HRW හී පැට්‍රීෂියා ගොස්මන් පවසා සිටියේ "මෙවන් දාමරිකකම් පිළිබඳ අනවධානයෙන් පසුවන තලෙයිබාන් ආඥාපතීන්ද යුද්ධ අපරාධයන්ට වග කිය යුතුය" යනුවෙනි. ඇය විසින් මෙම මරාදැමීම් විස්තර කෙරුණේ " ඉතා සුළු විවේචනයක් හෝ ප්‍රතිරෝධයක් හෝ ප්‍රචණ්ඩකාරී ලෙසින් මැඩීමට තලෙයිබාන් ආඥාපතීන් තුල ඇති ලැදියාව හුවා දැක්වීමක්" ලෙසිනි. තලෙයිබාන් විසින් ජූලි මැදදී ස්පින් බොල්ඩක් යටත් කර ගැනුමෙහිදී අභිමත පරිදී සිර කර තැබූ සිවිල් වැසියන් ඇස්තමේන්තු ගත සංඛ්‍යාව 380 සිට 900 දක්වා වන අතර, අභිමත පරිදී මරාදැමුණු සංඛ්‍යාව 40 සිට 100 දක්වා වෙයි.
2021 ජූලි මුලදී මාලෙස්ටන් දිස්ත්‍රික්කයෙහිදී, තලෙයිබාන් බලකායන් විසින් සිවිල් වැසියන් මරාදමමින්, පුද්ගලික දේපළ කොල්ලකමින්, ඒවා ගිනිබත් කරමින්, කඩසාප්පු විනාශ කරමින් කොල්ල කෑහ. 2021 ජූලි 4–6  අතරතුර මාලෙස්ටන් දිස්ත්‍රික්කයෙහි මැන්ඩේයාක්ට් හී, තලෙයිබාන් විසින් බාහිරාධිකරණ ලෙසින් හසාරාවරුන් නවදෙනෙකු මරා දැමිණි. හසාරාවරුන් පෙරදීද තලෙයිබාන් වෙතින් වධහිංසාවට ලක් වූහ. තලෙයිබාන් ආරක්ෂක හමුදාවන් විසින් තිදෙනෙක් මරා දැමීමට පෙර මහත් වධයට ලක් කරනු ලැබූහ: වහීඩ් කාරාමාන්ගේ පාද සහ අත් කඩාදමා, ඔහුගේ හිසකෙස් උගුලුවා මුහුණට පහරදී තිබුණි; ජෆාර් රහීමි වෙත තදින් පහරදී ඔහුගේම උතුරුසළුවෙන් ගෙල හිර කර මරා දමා තිබුණි; සයිඩ් අබ්දුල් හකීම් හට පහරදී, ඔහුගේ අත් බැඳ දමා ඔහුගේ ලය පෙදෙසට වෙඩි තැබීමට පෙර ඔහුගේ පාද වල වෙඩි තබා තිබුණි. මේ තිදෙන මෙසේ මරා දමා තිබුණේ තලෙයිබාන් සෝදිසි මුරපොළකදී වන අතර අනෙකුන් මැන්ඩේයාක්ට් හිදී මරා දමා තිබුණි.
2021 ජූලි 22 දිනදී, ජනප්‍රිය ප්‍රහස්‍ය නළුවෙකු වූ, "කාෂා ස්වාන්" ලෙසින් හැඳින්වුනු, නසාර් මොහමඩ්, තලෙයිබාන් විසින් කැන්දහාර් පළාතෙහිදී මරාදැමිණි.
ජූලි අග භාගයෙහිදී, ෂකර්ඩරා දිස්ත්‍රික්කයෙහි ආරක්ෂක බලකායෙහි සාමාජිකයන් සතරදෙනෙක් සහ රෝහල් සේවකයෙක්, තලෙයිබාන් හමුදා විසින් වධහිංසා පමුණුවා  මරා දැමිණි. එක් වින්දිතයෙකුගේ ඥාති සෙහොයුරෙක්, අබ්දුල් රහමන්, පැවසුවේ, වෙඩි තැබීමට ප්‍රථමයෙන් තලෙයිබාන් විසින් තම ඥාති සොහොයුරාගේ ඇස් සහ දිව ඉවත් කොට මෝටර් රථයක් ඔහු මතින් ධාවනය කල බවයි. ඇෆ්ගන් හමුදාවන්හී ආඥාපතියෙක්වූ අබ්දුල් හමිඩ්, හැරාත් අසබඩදී තලෙයිබාන් විසින් ඝාතනය කරනු ලැබුවේ සිරභාරයට ගැනීමෙන් පසුවය.
කාබුල්හී රජයෙහි මාධ්‍ය සහ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයෙහි ප්‍රධානී, දාවා ඛාන් මෙනාපාල්, අගෝස්තු 5 දිනදී ඝාතනය කිරීමෙහි වගකීම,   2021 අගෝස්තු 6 දිනදී  තලෙයිබාන් හමුදා විසින් භාර ගන්නා ලදි. මානව අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකරු ලාල් ගුල් ලාල් පැවසුවේ, එම දිනයෙහිදීම, සාරාන්ජ් පාලනය තලෙයිබාන් විසින් නතු කර ගත් විට, තලෙයිබාන් විසින් සොල්දාදුවන් 30 දෙනෙකු මරාදැමීම යුද්ධ අපරාධයක් බවයි. ටොලෝනිවුස් පරිදී, තලෙයිබාන් විසින් ඔවුන් මරාදැමීමට පෙර සමහරක් සොල්දාදුවන් හට වධහිංසා පමුණුවා ඔවුන්ගේ ඇස් උගුලුවා ඉවත් කරන ලදි. තලෙයිබාන් පැවසුවේ මෙම සොල්දාදුවන් මිය ගියේ සටනෙහිදී බවයි.
2021 අගෝස්තු 21 දිනදී, වීඩියෝවක දැක්වුනේ, බාග්දීස් පළාතෙහි හිටපු පොලිස් ප්‍රධානී හජි මුල්ලා අචකාසෙයි වෙත තලෙයිබාන් සටන්කරුවන් විසින් කෙටි දුරක සිට වෙඩි තැබීමට පෙර ඇස් හා අතපය බැඳ තිබූ අයුරුයි.
ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය
2015 වසරෙහිදී කුන්දූස් හිදී, තලෙයිබාන් හමුදාවන් විසින් සමූහ දූෂණයද සිදු කරමින් ස්ත්‍රීන් දූෂණය කලහ. කාන්තාවන්ට ප‍්‍රජනන සෞඛ්‍යය සේවා ලබා දීමෙහි වරදට, එක් කාන්තාවන් තලෙයිබාන් විසින් සමූහ දූෂණයට ලක් කොට මරා දැමිණි.
ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය
2017 සහ 2018 තුලදී වින්දිතයින් වෙතින් තොරතුරු රැස්කිරීම, විමර්ශනයක් ආරම්භ කිරීමට 2019 දී ඉල්ලා සිටීම, ඉල්ලා සිටීම නිෂ්ප්‍රභා කිරීම, සහ එම ඉල්ලීම නිෂ්ප්‍රභා කිරීම ඉවත දැමීම යන්නෙන් පසුව, ඇෆ්ගනිස්තානය තුල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය (ICC) විසින් විමර්ශනයක් සිදු කිරීමට 2020 වසරෙහිදී බලය පැවරිණි. විමර්ශනයෙහි සැලකිල්ල යොමුවූයේ තලෙයිබාන් සහ අනුබද්ධිත අවිගත් කණ්ඩායම් විසින් ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි යුද්ධයෙහිදී සිදුකල යුද්ධ අපරාධ, ඇෆ්ගන් ජාතික ආරක්ෂක හමුදාව විසින් සිදුකල යුද්ධ අපරාධ, සහ එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදා සහ එක්සත් ජනපද මධ්‍යම ඹත්තු සේවය (CIA) විසින් ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි, පෝලන්තයෙහි, රුමේනියාවෙහි සහ ලිතුවේනියාවෙහි සිදුකල යුද්ධ අපරාධ යන දේ සන්දර්භයෙන්, 2003 මැයි 1 දින සිට සිදුවූ යුද්ධ අපරාධ සහ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ පිළිබඳවයි.
ඇෆ්ගන් ස්වාධීන මානව අයිතිවාසිකම් කොමිසම
2021 ජූලි 14 දිනදී තලෙයිබාන් විසින් ස්පින් බොල්ඩක් අල්ලාගැනුම විමර්ශනය කිරීමෙන් පසුව "විශ්වසනීය දේශීය මූලාශ්‍ර", සහ සාක්ෂිකරුවන් සහ වින්දිතයන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන් හා පැවැති සම්මුඛ සාකච්ඡා අනුසාරයෙන් ඇෆ්ගන් ස්වාධීන මානව අයිතිවාසිකම් කොමිසම (AIHRC) විසින් කෙටි වාර්තාවක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. AIHRC විසින් සොයාගත්තේ තලෙයිබාන් හමුදා විසින් ජාත්‍යන්තර මානවවාදී නීතියට පටහැනිව යමින් සිවිල් වැසියන් 40 දෙනෙකු මරා දමා පෞද්ගලික දේපොළ කොල්ල කෑ බවයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි යුද්ධ අපරාධ ප්‍රවර්ගය:තලෙයිබාන්
ඊළාම්
ඊළාම් යනු දකුණු ආසියානු රාජ්‍යයක් වූ ලංකා දිවයින හැඳින්වීමෙහිලා අතීතයේ භාවිතා වූවේ යැයි පැවසෙන දෙමළ නාමය වේ.ඊලාම් (දමිළ: තාලාම්) යනු දකුණු ආසියානු දිවයිනේ දෙමළ නාමයයි. එය දැන් ශ්‍රී ලංකාව ලෙස හැඳින්වේ.
හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය
ඹබට අවැසි ලිපිය තෝරාගන්න
ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමය
ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමය (The International Astronomical Union (IAU; ප්‍රංශ භාෂාව: Union astronomique internationale, UAI)) යනු තාරකා විද්‍යාව, වෘත්තීය පර්යේෂණ හා අධ්‍යාපනයේ ක්‍රියාකාරී ආචාර්ය උපාධි මට්ටමින් සහ ඉන් ඔබ්බට වෘත්තීය තාරකා විද්‍යාඥයින්ගේ ජාත්‍යන්තර සංගමයකි. වෙනත් ක්‍රියාකාරකම් අතර, එය ආකාශ වස්තූන් (තරු, ග්‍රහලෝක, ග්‍රහක යනාදිය) සහ ඒවා මත ඇති ඕනෑම මතුපිට ලක්ෂණ සඳහා තනතුරු සහ නම් ලබා දීම සඳහා පිළිගත් අධිකාරිය ලෙස ක්‍රියා කරයි. ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමය, ජාත්‍යන්තර විද්‍යා කවුන්සිලයේ (the International Science Council) (ISC) සාමාජිකයෙකි. එහි ප්‍රධාන පරමාර්ථය වන්නේ ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාවයෙන් තාරකා විද්‍යාවේ සියලු අංශයන්හි විද්‍යාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම හා ආරක්‍ෂා කිරීමයි. ආධුනික තාරකා විද්‍යාඥයින් ඔවුන්ගේ සාමාජිකත්‍වයට ඇතුළත් කරන සංවිධාන සමඟ IAU මිත්‍ර සබඳතා පවත්‍වාගෙන යයි. IAU හි ප්‍රධාන කාර්යාලය පැරිසියේ 14 වන අරොන්ඩිස්මන්ට් හි ඉන්ස්ටිටියුට් ඩි ඇස්ට්‍රොෆිසික් ඩි පැරිස් හි දෙවන මහලේ ඇත. (Institut d'Astrophysique de Paris in the 14th arrondissement of Paris. ) මෙම සංවිධානයට බොහෝ ක්‍රියාකාරී කණ්ඩායම් ඇත. නිදසුනක් ලෙස, තාරකා විද්‍යාත්මක නම් කිරීමේ සම්මුතීන් සහ ග්‍රහ වස්තූන් සඳහා ග්‍රහලෝක නාමකරණය පවත්‍වා ගෙන යන ග්‍රහලෝක පද්ධති නාමකරණය සඳහා වන ක්‍රියාකාරී කණ්ඩායම සහ තාරකා සඳහා නිසි නම් ලැයිස්තුගත කර ප්‍රමිතිකරණය කරන තරු නම් පිළිබඳ ක්‍රියාකාරී කණ්ඩායම (WGSN). (the Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN), which maintains the astronomical naming conventions and planetary nomenclature for planetary bodies, and the Working Group on Star Names (WGSN) තාරකා විද්‍යාත්මක විදුලි පණිවුඩ පිළිබඳ මධ්‍යම කාර්යාංශය (the Central Bureau for Astronomical Telegrams) විසින් ඒ වෙනුවෙන් නිෂ්පාදනය කර බෙදා හරින තාරකා විද්‍යාත්මක විදුලි පණිවුඩ පද්ධතියට ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමය වගකිව යුතුය. කුඩා ග්‍රහලෝක මධ්‍යස්ථානයන් ද IAU යටතේ ක්‍රියාත්මක වන අතර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති සියලුම ග්‍රහලෝක නොවන හෝ චන්‍ද්‍රයන් නොවන වස්තූන් සඳහා “නිශ්කාෂණ නිවාසයක්” වේ.
ඔලිම්පික්
ඔලිම්පික් යනු දහස් ගණන් ක්‍රීඩකයන් විවිධ ක්‍රීඩාවන් සඳහා සහභාගී වන ප්‍රමුඛ අන්තර්ජාතික උත්සවයකි. රටවල් 200කට අධික ප්‍රමාණයක ක්‍රීඩකයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වෙන මෙය, ලොව ප්‍රමුඛතම ක්‍රීඩා උළෙල බව අවිවාදයෙන්ම පිළිගැනේ. වර්තමානයේ එක් ඍතුවකට අයත් ඔලිම්පික් උළෙලක් වසර හතර‍කට වරක් පැවැත්වෙන පරිදි ග්‍රීෂ්ම සහ ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා දෙවසරකට වරක් ප්‍රත්‍යාවර්ථනය වෙමින් පැවැත්වේ. ක්‍රිස්තු පූර්ව 8 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවස දක්වා වූ ආරම්භක කාලයේ දී පුරාතන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ග්‍රීසියේ ඔලිම්පියාහි දී පැවැත්විණ. ක්‍රීඩාවට මහත් ඇල්මක් දැක්වූ පියරේ ද කුබ(ර්)ටීන් නම් වංශාධිපතියා විසින් 1894 වර්ෂයේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව (IOC) පිහිටවනු ලැබීය. ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියෙන් පනවා ඇති ව්‍යුහයට සහ ක්‍රියා පටිපාටියට අනුව කටයුතු කරන අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව එතැන් පටන් අද දක්වා ම ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල පවත්වාගෙන ඒමට කටයුතු කරයි.
20 වන සහ 21 වන සියවස තුළ ඔලිම්පික් පදනමෙහි සිදු වූ විකාශනයන් ඔලිම්පික් උළෙල සඳයා ද නොයෙක් ආකාරයෙන් බලපෑවේ ය. හිම ක්‍රීඩා සහ ශීත කාලයට ඔබින ක්‍රීඩාවන් වෙනුවෙන් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල ඇරඹීම, ශාරීරික ආබාධයන්ගෙන් පෙලෙන්නවුන් සඳහා පැරාලිම්පික් තරගාවලිය හඳුන්වාදීම සහ නව යොවුන් ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් සඳහා යෞවන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා හඳුන්වාදීම එලෙස සිදු වූ වෙනස්කම් අතර වේ. කාලයත් සමග සිදුවන ආර්ථික, දේශපාලනික සහ තාක්ෂනික යථාර්ථයන්ට අනුගත ව අනුවර්තනය වීමට 20වන සියවසේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට සිදු විය. කුබර්ටීන්ගේ සංකල්පයකට අනුව හුදෙක් විනෝදාස්වාදයට පමණක් හෝ විවේකය ගත කිරීම සඳහා ක්‍රීඩා කරන්නවුන් වෙනුවෙන් අරඹන ලද ඔලිම්පික් උළෙල, පසුකාලයේ දී වෘත්තීමය ක්‍රීඩකයන්ට පමණක් සහභාගී විය හැකි පරිදි සැකසුනේ ඒ අනුව ය. ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන්නට වූ ජන සන්නිවේදන මාධ්‍යයන්ගේ අවශ්‍යතාව, ක්‍රීඩාවට ඒකාබද්ධ ප්‍රතිඥාතෘත්වයක් අවශ්‍ය වීමට සහ ක්‍රීඩාව වාණීජ්‍යකරණයට ලක්වීමට හේතු විය .1916, 1940, සහ 1944 වසර වලට නියමිත ව තිබූ ඔලිම්පික් උළෙලවල් ලෝක යුද්ධයන් නිසා අවලංගු විය. 1980 සහ 1984 වසරවල සීතල යුද්ධය පැවති හෙයින් ඇතැම් රටවල් ක්‍රීඩා උළෙල වර්ජනය කළ අතර ඒ නිසාවෙන් ම තරගකරුවන්ගේ සහභාගීත්වය ද අඩු විය.
අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලන (IF), ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු (NOC), සහ එක් එක් වසරවල ඔලිම්පික් උළෙලවල සංවිධායක කමිටුවලින් ඔලිම්පික් ව්‍යාපාරය සමන්විත වේ. එක් එක් ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වීම සඳහා සත්කාරක නගර තෝරා ගැනීම, තීරණ ගැනීමේ බලතල සහිත අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ වගකීමකි. ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියට අනුකූල වන පරිදි ඔලිම්පික් උළෙල සංවිධානය කිරීමේත් ප්‍රතිපාදන යෙදවීමේත් වගකීම එක් එක් උළෙලේ සත්කාරක නගරය විසින් දැරිය යුතු ය. උළෙල පුරා තරගවැදීමට නියමිත ක්‍රීඩා පෙළගැස්ම ද ඇතුලත් වන වැඩසටහන සම්පාදනය කිරීම, අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් සිදු කරනු ලබයි. ඔලිම්පික් ධජය සහ ඔලිම්පික් පහන මෙන් ම සමාරම්භක සහ සමාප්ති උත්සව ද මෙම ක්‍රීඩා උළෙල සම්බන්ධ සංකේත වේ. විවිධ ක්‍රීඩා 33 ක ක්‍රීඩා අංග 400කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් සඳහා ග්‍රීෂ්ම සහ ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලවලදී තරගකරුවෝ 13000කට වැඩි පිරිසක් තරගවදිති. එක් එක් තරග අංගයේ පළමු, දෙවන සහ තෙවන ස්ථාන හිමි කර ගන්නා තරගකරුවන් වෙත පිළිවෙලින් රන්, රිදී, ලෝකඩ වශයෙන් පදක්කම් පිරිනැමේ.
ලොව සෑම රටක්ම පාහේ මෙම උළෙලට සහභාගී වන තැන දක්වා වර්තමානය වන විට ඔලිම්පික් උළෙල දියුණු වී ඇත. එම වර්ධනය නිසාවෙන් ම ඔලිම්පික් වර්ජන, තහනම් උත්තේජක භාවිතයන්, නිළධාරීන්ගේ අල්ලස් ගැනීමේ සිද්ධි සහ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා වැනි අභියෝගයන්ට ද මෙම උළෙල නිරතුරු ව මුහුණදෙයි. සෑම දෙවසරකට ම වරක්, අප්‍රකට ක්‍රීඩකයන් වෙත ජාතික මට්ටමෙන් මෙන්ම ඇතැම් විට අන්තර්ජාතික මට්ටමෙන් ද කීර්තියක් අත් කර දීමට ඔලිම්පික් උළෙල ත් ඒ හා බැඳුණු ජනමාධ්‍ය ආවරණය ත් සමත් වෙයි. එමෙන් ම සත්කාරක රටට සහ නගරයට තමන්ගේ සුවිශේෂතා ලෝකය හමුවේ පෙන්වීමට ද ඔලිම්පික් උළෙල අවස්ථාවක් සලසා දෙයි.
පුරාතන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා
පුරාණ ග්‍රීසියේ රාජධානි සහ නගර නියෝජනය කරමින් එක් වූ ක්‍රීඩකයන් අතර පැවැත්වූ පුරාතන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල, මූලික වශයෙන් මළල ක්‍රීඩාවලට ද සටන් සහ රථ ධාවන ක්‍රීඩාවලට ද අවස්ථාවක් ලබා දී තිබුණු තරග මාලාවකි. ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වෙන කාලය අතරතුර, තරග සඳහා සහභාගී වන රාජ්‍යයන් අතර ඇති අරගල, තරග නිම වන තුරු කල් තබන ලදී. ඔලිම්පික් උළෙලේ සම්භවය පිළිබඳ තොරතුරු අබිරහස් සහ පුරාවෘත්ත අතර සැඟව ගොස් ඇත. ඉතාම පුකට පුරාවෘත්තයකට අනුව ක්‍රීඩාවේ මුතුන්මිත්තන් වනුයේ හර්කියුලිස් සහ ඔහුගේ පියා වන සියුස් ය. පුරාවෘත්තයට අනුව මෙම තරගමාලාව “ඔලිම්පික්” නමින් නම් කරනු ලැබ ඇත්තේත් එය වසර හතරකට වරක් පැවැත්වීමේ සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙනු ලැබ ඇත්තේත් හර්කියුලිස් විසිනි. තව ද, පුරාවෘත්තයේ කියවෙන්නේ, හර්කියුලිස් තම වික්‍රම දොළොස සම්පූර්ණ කළ පසු සියුස්ට කරන ගෞරවයක් වශයෙන් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනය තැනූ බවයි. තවද, ඉන් අනතුරු ව ඔහු පියවර 200ක් සරළ රේඛීය ව ගමන් කර, ඒ සලකුණු කළ දුර “ස්ටේඩියනය“ක් ලෙස නම් කළ බව ද සඳහන් වෙයි. (στάδιον, ලතින්: stadium, stage ඉංග්‍රීසි භාෂාව : Stadion). එය පසුකලෙක ග්‍රීසියේ දිග මැනීමේ ඒකකයක් ලෙස ද යොදා ගැනුණි. පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙලේ ආරම්භය ලෙස බොහෝ දෙනා පිළිගන්නේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 776 වසරයි. ක්‍රි.පූ. 776 වන වසරෙන් ඇරඹී, වසර හතරකට වරක් පැවති ඇවිදීමේ තරගයක ජයග්‍රාහකයන්ගේ නම් ඇතුලත් ශිලා ලේඛනයක්, ඔලිම්පියා හිදී හමුවීමෙන් මේ බව තහවුරු කර ගෙන ඇත. පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල, දිවීමේ තරග, පංචප්‍රයාම (පැනීම, කවපෙත්ත විසි කිරීම, හෙල්ල විසි කිරීම, ඇවිදීම සහ මල්ලව පොර ඉසව් ඇතුලත් තරගයක්), බොක්සිං, මල්ලව පොර, සටන් තරග සහ තුරඟ තරගවලින් සමන්විත විය. එලිස් නම් නගරයේ කුරෝබස් නම් කෝකියා, පළමු ඔලිම්පික් ජයග්‍රාහකයා බව ජනප්‍රවාදයක කියවෙයි.
ඔලිම්පික්, ක්‍රීඩා උළෙලක් වුව ද තවත් පසෙකින් එය සියුස් දෙවියන්ට (ෆීඩියාස් විසින් කරන ලද සියුස් දේව ප්‍රතිමාවක් ඔලිම්පියාහි සියුස් දේවාලයේ ඇත.) සහ දිව්‍යමය වීර චරිතයක් වන පෙලොප්ස් (පුරාවෘත්තවලට අනුව ඔහු ඔලිම්පියා හි රජකෙනෙකි.) වෙනුවෙන් කෙරෙන ශාන්තිකර්ම පූජාවක් ද වන බැවින් ආගමික වැදගත්කමක් ද ඇත. පිසා හි ඕනමස් රජු හා යෙදුණු රථ ධාවන තරගය නිසා පෙලොප්ස් ප්‍රසිද්ධ ය. එවැනි ඉසව්වල ජයග්‍රාහකයින් අගය කරනු වස් ලියවෙන කවි සහ තැනෙන ප්‍රතිමා නිසා ඔවුහු අමරණීයත්වයට පත් වෙති. පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල ද වසර හතරකට වරක් පැවැත්වුණු අතර එය පැවැත්වෙන කාල පරාසය ඔලිම්පියාඩ් ලෙස හැඳින්වුණි. ග්‍රීකයන් විසින් කාලය මිනුමට ගත් ඒකකයක් ලෙස “ඔලිම්පියාඩ්“ හැ‍ඳින්විය හැක. මෙම ක්‍රීඩා, Panhellenic ක්‍රීඩා යනුවෙන් හැඳින්වුණු චක්‍රයක කොටසක් වූ අතර එම චක්‍රයට Pythian ක්‍රීඩා, Nemean ක්‍රීඩා සහ Isthmian ක්‍රීඩා යන ඒවා අයත් විය.
පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල, එහි පරමෝත්කර්ශවත් අවධියට පැමිණියේ කිස්තු පූර්ව හයවන සහ පස්වන සියවස් වලදී ය. නමුත් ඉන් අනතුරු ව සිදුවූ රෝම අධිරාජ්‍යයේ නැගී සිටීම ත් සමග ක්‍රමයෙන් එයට තිබූ ආකර්ශනය අඩු විය. පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල, කවදා කෙසේ නිළ වශයෙන් නිමා වූයේදැයි සාක්ෂියක් නොමැති වුවද බහුල ව පිළිගන්නා මතය වන්නේ එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 393 දී තියඩෝසියස් අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේ දී සිදු වී ඇති බවයි. තියඩෝසියස් අධිරාජ්‍යයා විසින් සියලු ආගමික ඇදහීම් සහ වතාවත් කිරීම තහනම් කරමින් නීතියක් පැනවීම එසේ පිළිගැනීමට ප්‍රධානතම හේතුවයි. තවත් පිළිගන්නා මතයක් වන්නේ තියඩෝසියස් රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ දෙවන තියඩෝසියස් රජුගේ සමග වූ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 426 දී ඔලිම්පික් නතර වූ බවයි. එයට හේතුව එම අධිරාජ්‍යයා විසින් සියලු ග්‍රීක ආගමික ස්ථාන විනාශ කිරීමට අණ කරනු ලැබීම යි. මේ අනුව, පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල නතර වූවායින් අනතුරු ව, 19 වන සියවසේ අග භාගය වනතුරු කිසිඳු අවස්ථාවක ලොවම එක් ස්ථානයකට එක් කරන ඔලිම්පික් උළෙලක් පැවැත්වී නැත.
පෙරගමන්කරුවෝ
පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙලට නව පණක් දෙමින් යළි ඇරඹීමට පළමු පියවර තැබුයේ ක්‍රි.ව. 1796 සිට 1798 දක්වා විප්ලවකාරී ප්‍රංශයේ වාර්ෂික ව පැවති L'Olympiade de la République නම් වූ ජාතික ඔලිම්පික් උළෙල යි. එම තරගාවලියේ ද පැවති සමහර නීති රීති පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල අනුසාරයෙන් සැකසී තිබිණ. 1796 වසරේ දී පැවති තරගාවලියට පළමු වරට මෙට්‍රික් ඒකක ක්‍රමය හ‍ඳුන්වා දීම ද විශේෂ සිදුවීමක් විය.
වර්ෂ 1850 දී වෛද්‍ය විලියම් පෙනී බ්‍රෘක්ස්, එංගලන්තයේ ශ්‍රොප්ෂයර් හි මච් වෙන්ලොක් නගරයේ ඔලිම්පික් උළෙලක් පැවැත්වීය. වර්ෂ 1859 දී එතෙක් වාර්ෂික ව පැවති තරගාවලිය “වෙන්ලොක් ඔලිම්පීය ක්‍රීඩා“ යනුවෙන් වෛද්‍ය බ්‍රෘක්ස් විසින් නම් කරන ලදී. 1850 වසරේ නොවැම්බර් 15 දින වෛද්‍ය බ්‍රෘක්ස් වෙන්ලොක් ඔලිම්පීය සමාජය පිහිටුවීය.
පුනර්ජන්මය
1821 දී ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයාගෙන් නිදහස ලැබීම සඳහා පැවති ග්‍රීක යුද්ධයෙන් පසුව ඔලිම්පික් උළෙලට යළි පණ දීම සඳහා ග්‍රීකයන්ගේ උනන්දුව වැඩි විණ. කවියකු හා පුවත්පත් සංස්කාරකවරයකු වූ Panagiotis Soutsos 1833 වසරේදී පළ කරන ලද "Dialogue of the Dead" කවිය තුළින් එය පළමු වරට යෝජනා කර තිබිණ. Evangelis Zappas නම් ධනවත් ග්‍රීක - රෝමානු ජනහිතකාමියා 1856 දී ග්‍රීසියේ ඔටෝ රජු වෙත ලියා යවනු ලැබුවේ ඔලිම්පික් උළලේ පුබර්ජීවනය සදහා අරමුදලක් පිහිටුවීමට තමා කැමති බවයි. ඒ අනුව 1959 වසරේ දී ඇතැන්ස් නුවර චතුරස්‍රයේ දී පළමු වරට පැවති Zappas Olympics නමින් හඳුන්වා ඇති ඔලිම්පික් උළෙලට Evangelis Zappas විසින් අනුග්‍රාහකත්වය දක්වන ලදී. ග්‍රීසියේ සහ ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ ක්‍රීඩකයෝ ඒ සඳහා සහභාගී වූහ. පැරණී ඇතැන්ස් නගරයේ වූ Panathenaic stadium නම් ක්‍රීඩාගාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට ද Zappas මූල්‍යමය දායකත්වය දැක්වූවේය. ඒමනිසා, එය පසු කාලයේ දී සියළු ඔලිම්පික් තරග පැවැත්වෙන ක්‍රීඩාගාරය ලෙස භාවිත කළ හැකි විය.
1870 සහ 1875 ඔලිම්පික් උළෙලවල් Panathinaiko Stadium හි දී පැවැත්විණ. 1870 ඔලිම්පික් උළෙල නැරඹීම සඳහා තිස් දහසක ප්‍රේක්ෂක ප්‍රමාණයක් පැමිණ ඇති බව සඳහන් වූව ත්, 1875 උළෙලේ ප්‍රේක්ෂක සහභාගීත්වය පිළිබඳ ව නිළ වාර්තා කිසිවක් නොමැත. වෙන්ලොක් ඔලිම්පීය සමගමය විසින් 1890 දී පවත්වනු ලැබූ ඔලිම්පීය ක්‍රීඩා සඳහා සහභාගී වීමෙන් අනතුරුව, පියරේ ද කුබර්ටීන් වංශාධිපතිවරයා අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව (IOC) පිහිටුවීමට උද්යෝගීමත් ව ක්‍රියා කළේ ය. කුබර්ටීන්ගේ නවමු අදහස්වලින් සහ Brookes සහ Zappas යන අයගේ දායකත්වයෙන් වසර හතරකට වරක් ලොව පුරා ගමන් කරන ඔලිම්පික් තරගාවලියක් නිර්මාණය විය. අළුතින් පිහිටුවන ලද අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ පළමු සැසිවාරයේ දී තම ඔලිම්පික් අදහස් කුබර්ටීන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. 1894 වසරේ ජුනි 16 සිට 23 දක්වා කාලයේ දී, ප්‍රංශය පැරිස් නුවර සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලයේ දී එම සමුළුව පැවැත්විණ. සමුළුවේ අවසන් දිනයේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් 1896 වසරේ ඇතැන්ස් නුවර දී පළමු ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වීමට තීරණය විය. අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ පළමු සභාපතිවරයා ලෙස ග්‍රීක ලේඛක දිමිත්‍රියස් වික්ලාස් (Demetrius Vikelas) තේරී පත් වූවේ ය.
1896 පළමු ඔලිම්පික් උළෙල
1896 වර්ෂයේ ග්‍රීසියේ ඇතන්ස් නුවර Panathenaic stadium හි දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ අනුග්‍රහයෙන් පළමු ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්විණ. ඒ සඳහා රටවල් 14 ක ක්‍රීඩකයෝ 241 දෙනෙක් තරග අවස්ථා 43 ක් සඳහා ඉදිරිපත් වූහ. අනාගත ඔලිම්පික් උළෙලවල් සඳහා ද තම මූල්‍යමය දායකත්වය ලබා දීමට හැකි වන පරිද්දෙන්, ග්‍රීක රජය තුළ තමන් කෙරෙහි විශ්වාසයක් ඇති කරවීමට Zappas සහ ඔහුගේ ඥාති සොහොයුරෙකු වූ Konstantinos Zappas සමත්වූහ. 1896 උළෙලේ මූල්‍යමය තත්ත්වය කෙරෙහි ඒම විශ්වාසය බලපෑවේ ය. උළෙල පැවැත්වීමට පෙර සිදු කළ ක්‍රීඩාගාරයේ නවීකරණ කටයුතු සඳහා George Averoff නොමසුරු ව දායකත්වය දැක්වූයේ ය. ඔලිම්පික් උළෙලේ ප්‍රවේශපත් වලින් සහ පළමු ඔලිම්පික් උළෙල සැමරුම සඳහා නිකුත් කළ මුද්දර පෙළ විකිණීමෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් පියවා ගන්නා අටියෙන් ග්‍රීක රජය ද අරමුදල් ලබා දුන්නේ ය.
තම රටෙහි ඔලිම්පික් උළෙල පවත්වන්නට යෙදීම සම්බන්ධයෙන් ග්‍රීක රජය සහ ජනතාව බෙහෙවින් ම උද්යෝගයට පත්වූහ. සෑම ඔලිම්පික් උළෙලක් ම ඇතැන්ස් නුවර ම පැවැත්විය යුතු යැයි ඇතැම් ක්‍රීඩකයෝ ද යෝජනා කරන්නට වූහ. නමුත්, ඒ සඳහා අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව එකහෙලාම විරුද්ධ වූ අතර නූතන ඔලිම්පික් උළෙල ලොව වටා ගමන් කළ යුතු ය යන්න ඔවුන්ගේ මතය විය. ඒ අනුව 1900 දී දෙවන ඔලිම්පික් උළෙල ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවර දී පැවැත්වීමට තීරණය විය.
වෙනස්වීම් සහ එකතුවීම්
1896 තරගාවලිය සාර්ථක වුව ද ඉන් අනතුරුව, ඔලිම්පික් උළෙල මුහුණදුන්නේ එක තැන පල් වන තත්ත්වයකට ය. ඔලිම්පික් උළෙලෙහි පැවැත්මට ද එම තත්ත්වය බලපාන සුළු විය. 1900 වසරේදී පැරිසියේ පැවති වෙළඳ ප්‍රදර්ශනය අතර පැවැත්වුණු ඔලිම්පික් උළෙල ත්, 1904 වසරේ දී ශාන්ත ලුවිස් හි පැවති ජගත් සල්පිල අතරතුර පැවති ඔලිම්පික් උළෙලත් සුළු අංගයන් පමණක් ම විය. පැරිසියේ පැවති උළෙලට ක්‍රීඩාගාරයක් ද භාවිතා නොකළ අතර කෙසේ වුව ද පළමු වරට ඔලිම්පික් සඳහා කාන්තාවන් සහභාගී වී ඇත්තේ මෙම ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ය. ශාන්ත ලුවිස් ඔලිම්පික් උළෙල සඳහා සහභාගී වූ ක්‍රීඩකයන් 650 දෙනාගෙන් 580 දෙනෙක් ම ඇමරිකානුවෝ වූහ. සෑම උත්සවයක ම තිබී ඇති ඒකාකාරීභාවය පිළිබඳ ඔලිම්පික් පදනම සැලකිල්ලක් දක්වා නැත. 1906 දී ඇතැන්ස් හි පැවති අතරමැදි ඔලිම්පික් උළෙලේදී නැවත එය පරිවර්තනයකට ලක් ව පැවැත්වූවේ ය. තෙවැනි ඔලිම්පියාඩ් කාල පරාසය තුළ පැවති දෙවැනි ඔලිම්පික් උළෙල වන නිසා අතරමැදි තරගාවලිය ලෙස හඳුන්වන එය, අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් නිළ උළෙලක් වශයෙන් පිළිනොගන්නා අතර එවැනි අතරමැදි උළෙලක් එතැන් සිට මේ දක්වා පවත්වා නැත. ඇතැන්ස් හි Panathinaiko ක්‍රීඩාගාරයේ පැවැත්වුණු ඔලිම්පික් උළෙල ජාත්‍යන්තර තලයේ ඉහළ සහභාගීත්වයක් මෙන්ම විශාල ජනතා ආකර්ශනයක් ද දිනා ගැනීමට සමත් විය. එය, ඔලිම්පික් උළෙලේ ජනප්‍රියත්වය සහ විශාලත්වය වර්ධනය වීමේ ආරම්භය සනිටුහන් කරයි.
ශීත ඍතු ඔලිම්පික්
ග්‍රීශ්ම ඔලිම්පික් උළෙලකදී පැවැත්වීමට අපහසු වන හිම සහ අයිස් මත කරන ක්‍රීඩාවන්ට අවස්ථාවක් ලබා දීම සඳහා ම ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල සංවිධානය විය. හිම මත ලිස්සා යාම (1908 සහ 1920 උළෙලවල දී) සහ අයිස් හොකී (1920 උළෙලේ දී) ග්‍රීෂ්ම උළෙලවලදී පැවැත්වීමට මුල් කාලයේ දී කටයුතු යොදා තිබිණ. අනතුරුව තව තවත් එබඳු ක්‍රීඩා ඔලිම්පික්වල දී පැවැත්වීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව තීරණය කළේය. 1921 දී ලුසෑන් හි පැවති ඔලිම්පික් සැසියේ දී, ඔලිම්පික් උළෙලට සමගාමී ව ශීත ඍතු ක්‍රීඩා පැවැත්වීම සඳහා වෙනම ක්‍රීඩා උළෙලක් පැවැත්වීමට යෝජනා විය. ඒ අනුව 1924 ප්‍රංශයේ පැරිස් ඔලිම්පික් උළෙලට සමගාමීව, ඉන් තෙමසකට පසු, එම වර්ෂයේ ම ප්‍රංශයේ Chamonix හි දී ශීත ඍතු ක්‍රීඩා සතියක් (දින 11 ක්) පැවැත්විණි. එය ශීත ඍතු ඔලිම්පික් වල සමාරම්භය සනිටුහන් කරයි. ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් සඳහා සත්කාරකත්වය දරන රටම ඊට සමගාමී ව පැවැත්වෙන ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලට සත්කාරකත්වය දැක්විය යුතු බව පළමු ව තීරණය කර තිබුණ නමුත් කෙටි කලකින් ම එම අදහස අත්හැරදැමීමට සිදු විය. ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල ද, සෑම සිව් වසරකට ම වරක් ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් පැවැත්වෙන වසරේ ම පැවැත්වීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව සම්මතයකට එළඹුණේ ය. ප්‍රංශයේ Albertville හි පැවැත්වුණු 1992 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල දක්වා ම එම සම්මතය පැවතුණ ද, 1994 උළෙලේ සිට ව මේ දක්වා ශීත ඍතු ඔලිම්පික් පැවැත්වෙන්නේ ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් පවත්වා දෙවසරකට පසු එළඹෙන ශීත ඍතුවේ දී ය.
පැරාලිම්පික්
දෙවන ලෝක යුද්ධය නිමා වීමෙන් අනතුරුව, 1948 වසරේ දී යුද්ධයට සහභාගී වූ සොල්දාදුවන් පුනරුත්තාපනය කිරීමේ වැඩසටහන පුචලිත කිරීමේ අරමුණෙන්, ශ්‍රීමත් ලුඩ්විග් ගට්මන් විසින් ක්‍රීඩා කිහිපයකින් යුත් ක්‍රීඩා උළෙලක් සංවිධානය කර රෝහල් කිහිපයක් අතර පවත්වන්නට කටයුතු කෙරිණි. එම උළෙල 1948 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලට සමගාමී ව පැවැත්විණ. ගට්මන් විසින් සංවිධානය කෙරුණු එම ක්‍රීඩා උළෙල පසුව ස්ටෝක් මැන්ඩවිල් ක්‍රීඩා උළෙල ලෙස වාර්ෂික ව පවත්වන්නට කටයුතු යෙදිණි. ඉන්පසු යෙදුණු දොළොස් වසරේ දී ම ගට්මන් සහ ඔහුගේ පිරිවර විසින්, යුධ සෙබළුන් සුව කිරීමේ මාර්ගයක් වශයෙන් ක්‍රීඩාව යොදා ගැනීමට කටයුතු කෙරිණි. රෝමයේ පැවැත්වුණු 1960 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල හා සමගාමීව ගට්මන්ගේ ක්‍රීඩා උළෙල පැවැත්වීම සඳහා ඔහු විසින් ක්‍රීඩකයෝ 400 දෙනෙක් රෝමයට ගෙන එන ලදී. එතැන් පටන් එම සමගාමී ක්‍රීඩා උළෙල "Parallel Olympics" යන අර්ථයෙන් පැරාලිම්පික් යනුවෙන් හඳුන්වන්නට විණි. එමෙන්ම පැරාලිම්පික් උළෙල ද සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකට ම සමගාමීව වර්ෂ 4 කට වරක් පවත්වන්නට කටයුතු කෙරිණි. 1988 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් සඳහා සත්කාරකත්වය දැක්වූ දකුණු කොරියාවේ සියෝල් නගරය ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට එම වසරේ පැරාලිම්පික් සඳහා ද සත්කාරකත්වය දැක්වීය. ඉන් අනතුරුව ඔලිම්පික් උළෙල සඳහා සත්කාරකත්වය දක්වන නගරයට ම පැරාලිම්පික් උළෙල සඳහා ද සත්කාරකත්වය දැක්වීමට හැකි වන පරිදි, 2001 වසරේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව (IOC) සහ අන්තර්ජාතික පැරාලිම්පික් කමිටුව (IPC) විසින් ගිවිසුමකට එළඹෙන ලදී. 2008 වසරේ චීනයේ බීජිං හි පැවති ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලින් සහ 2010 වසරේ දී වැන්කුවර් හි පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලින් එම ගිවිසුම් ක්‍රියාත්මක කිරීම ඇරඹිණි. ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේ සංවිධායක කමිටුවේ සභාපතිවරයා වූ සෙබස්තියන් කෝ 2012 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල සහ පැරාලිම්පික් උළෙල සම්බන්ධව මෙසේ ප්‍රකාශ කර සිටියේ ය. "ඔලිම්පික් සහ පැරාලිම්පික් යනු දෙකක් නොව එකක් බව ජනතාවට ඒත්තු ගැන්වීමට අපට අවශ්‍ය යි. ආබාධිතයන් සම්බන්ධ ව ජනතාවගේ ඇති ආකල්ප වෙනස් කළ යුතුයි. පැරාලිම්පික් ක්‍රීඩාවේ විශිෂ්ටත්වය ද ඔලිම්පික් මෙන්ම ඔවුන් විසින් සැමරිය යුතුයි."
යෞවන ඔලිම්පික්
2010 වසරේ දී ඔලිම්පික් උළෙලට එක් වූ යෞවන ඔලිම්පික් නම් විශේෂ ඔලිම්පික් උළෙල වසය අවුරුදු 14 සහ 18 අතර යෞවනයන් සඳහා වෙන්වූවකි. එබඳු තරගාවලියක් ඔලිම්පික් සඳහා එක් කිරීම 2001 වසරේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපති ධුරය දැරූ ජැකස් රොජ්ගේ සිතිවිල්ලක් වන අතර එය අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ 119 වන සැසි වාරයේ දී සම්මත කර ගන්නා ලදී. පළමු ග්‍රීෂ්ම යෞවන ඔලිම්පික් උළෙල 2010 වසරේ අගෝස්තු 14 සිට 26 දක්වා සිංගප්පූරුවේ පැවැත්වුණු අතර පළමු ශීත ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙල 2012 වසරේ දී ඔස්ට්‍රියාවේ ඉන්ස්බ්රුක් හි දී පැවැත්විණ. යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් උළෙලකට වඩා කෙටි වෙයි; ග්‍රීෂ්ම ඍතු ‍යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් දින 12 ක් ද ශීත ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් දින 9 ක් ද පැවැත්වෙයි. ග්‍රීෂ්ම ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් සඳහා ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් 3500 දෙනෙකු හා නිළධාරීන් 875 දෙනෙකු සහභාගී කරවීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව අවසර ලබා දී ඇත. එමෙන්ම ශීත ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් සඳහා ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් 970 දෙනෙකුට හා නිළධාරීන් 580 දෙනෙකුට සහභාගී විය හැක. මෙම උළෙලක දී පැවැත්වෙන ක්‍රීඩා බොහෝ දුරට සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් උළෙලකට සමාන වන නමුත් මිශ්‍ර යුගල සහ කණ්ඩායම් තරගවල දී සුළු සුළු වෙනස්කම් දක්නට හැක. සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් උළෙලක දැකිය හැකි සියළුම තරග සහ පුහුණුවීම් යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක දී දක්නට නොලැබේ.
මෑත ඉතිහාසය
1896 වසරේ පැවැත්වුණු පළමු ඔලිම්පික් තරගාවලියට රටවල් 14 ක් නියෝජනය කරමින් තරගකරුවන් 241 දෙනෙකු සහභාගී වූ අතර 2008 වන විට රටවල් 204 කින් තරගකරුවන් 10,500 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහභාගී වන තත්ත්වයට ඔලිම්පික් උළෙල දියුණු වූයේය. මෙම සංඛ්‍යාත්මක අගයන් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ගැන සලකා බැලීමේ දී මීට වඩා අඩු ය. උදාහරණයක් ලෙස 2006 වසරේ ටියුරින් හි දී පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ ක්‍රීඩා ඉසව් 84 ක් සඳහා රටවල් 80 ක් නියෝජනය කරමින් තරගකරුවෝ 2508 දෙනෙක් සහභාගී වූහ. තරගාවලිය පැවැත්වෙන මුළු කාලය පුරාවටම ක්‍රීඩකයෝ සහ නිළදාරීහු ඔලිම්පික් ගම්මානයේ නවාතැන් ගනිති. එම ගම්මානය සියළු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට නවාතැන් ගත හැක වන පරිදි සෑදූ අංග සම්පූර්ණ නිවාසවලින් මෙන් ම භෝජනාගාර, සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන සහ ආගමික කටයුතු කිරීමට සිද්ධස්ථාන වලින් ද සමන්විත වේ.
දේශපාලන ස්වෛරීත්වය තහවුරු කිරීම වෙනුවෙන් අනෙක් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවලින් ඉල්ලා සිටින සාධනීය තත්ත්වයන් පෙන්වා සිටීමට නොහැකි වන රටවල් නියෝජනය කිරීම ස‍ඳහා ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු පිහිටුවීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව අවසර දී ඇත. ඒ අනුව ජනපද සහ යටත් විජිත වලට ද ඔලිම්පික් තරගාවලියට සහභාගී වීමට හැකියාව ලැබී ඇත. උදාහරණ ලෙස පෝට රිකෝ, බර්මියුඩා සහ හොංකොං වැනි ජනපද වෙනම ජාතියක් වශයෙන් තරග වදින අතර ඒවා වෙනත් රටක කොටසක් ලෙස ඔලිම්පික් තරගාවලිය තුළ දී නොසැලකේ. ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසින් නිදහස් රාජ්‍යයක් වශයෙන් පිළිගැනෙන ඕනෑම රටක් නියෝජනය කිරීම සඳහා ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවක් පිහිටුවා ගැනීමට ඔලිම්පික් ප්‍රඥ්ඥප්තියේ නව අනුවාදය මගින් ඉඩ කඩ සලසා ඇත.
සත්කාරක නගර සහ රටවල් කෙරෙහි බලපාන ආර්ථික සහ සාමාජීය බලපෑම
ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීමෙන්, දිගු කාලීන ව නියත වශයෙන්ම ප්‍රතිලාභයන් කිහිපයක් ලැබුව ද, එවැනි දැවැන්ත උළෙලක සංවිධාන කටයුතු වලට යන අධික පිරිවැය හා සැලකීමේදී සැබැවින්ම සත්කාරක රටවල්වලට ආර්ථික වාසියක් අත්වන්නේදැයි ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ සැක පල කරති. ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීම හෝ ඒ සඳහා ඉල්ලුම් කිරීම වනාහි රටක ආර්ථික තත්ත්වය යහපත් බවට ලෝකයට කරන ඉඟි කිරීමක් වන බැවින් එවැනි අවස්ථාවක එම රටෙහි හෝ නගරයේ අපනයන ආර්ථිකය ඉහළ යෑම දැකිය හැකි වේ. කිසියම් නගරයක් ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීම හේතුවෙන් එම නගරයේ ඇති සංස්ථාවල උපකාර නිසා එම ප්‍රදේශයේ ආදායම් නොලබන ජනතාවට වාසි ලැබිය හැකි වන බව පර්යේෂණයකින් සොයා ගෙන ඇත. එම ධනාත්මක බලපෑම ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වෙන වසරේ දී බහුල ව දැකීමට හැකි වන අතර සදාකාලිකව නොපැවතුණත්, ඇතැම් විට ඊට පසුව ද දිගු කාලයක් පුරා දැකිය හැකි වේ. ආදායම් නොලබන ජනතාව සහ සාමාන්‍ය ජනතාව වෙත වාසි අත් කර දීමට හැකි වන පරිදි දේශීය සංස්ථාවලට අනුබල දිය හැකි වන වටපිටාවක් ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීම නිසා නගරයකට හිමි වන බව ඉහත කී පර්යේෂණය මගින් තවදුරටත් පැහැදිලි කර ඇත. එසේම, මෙ කී සත්කාරකත්වය දැරීම සැලකිය යුතු ඍණාත්මක බලපෑම් ද අදාල රට වෙත ඇති කරයි.