cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
න්‍යෂ්ටික රසායනය
විකිරණශීලී රසායනය
විකිරණශිලී රසායනය යනු පදාර්ථයමත විකිරණවල රසායනික බලපෑම අධ්‍යයනයයි. මෙය විකිරණ - රසායනයට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. මන්ද යත් විකිරණය මගින් රසායනිකව වෙනසවන ද්‍රව්‍යය කිසිම විකිරණශීලීතාවයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස ජලය හයිඩ්‍රජන් වායුව හා හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් බවට හැරවීම.
විකිරණශීලී න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා පිළිබද අධ්‍යයනය
විලයනය හා විඛණ්ඩනය වැනි න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා අධ්‍යයනයට විකිරණ - රසායනය හා විකිරණශීලී රසායනය යන අංශ දෙකේම සම්මිශ්‍රණයක් යොදා ගනී. න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයට මුල් කාලීන සාක්ෂියක් වූයේ යුරේනියම්වලින් නියුට්‍රෝනයක් ප්‍රවිකිරණය කිරීමෙන් අඩු ආයු කාලයක් සහිත බේරියම් හි විකිරණශීලි සමස්ථානිකයක් උත්පාදනය කිරීමයි. (මිනිත්තු 83 ක අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත 139Ba හා දින 12.8ක අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත 140Ba  යුරේනියම් හි ප්‍රධාන විඛණ්ඩන ඵල වේ) ඒ කාලයේදී සිතුවේ මෙය රේඩියම් හි සමස්ථානිකයක් කියාය.‍එම නිසා රේඩියම් නිෂ්පාදනයේ සම්මත විකිරණ රසායනික ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙස බේරියම් සල්ෆේට් නිදර්ශකයක් භාවිත කරන ලදී. වර්තමානයේදී විකිරණ - රසායනික ක්‍රම හා න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව එකතුව නව ‘සුපිරි බර’ (super heavy) මූලද්‍රව්‍ය නිපදවීමට  යත්න දරයි. සාපේක්ෂ ස්ථායීතාව රදා පවතින්නේ වසර ගණනක් දිග අර්ධ ආයු කාල ඇති න්‍යෂ්ටි ඇති විට යයි විශ්වාස කරන ලදී. ඒ අනුව මිනිය හැකි ප්‍රමාණ අනුව නව මූලද්‍රව්‍ය වෙන් කර ගැනීමට හැකි විය. න්‍යෂ්ටික විශ්ලේෂණයේ සොයා ගැනීමේ වැඩිදුර විස්තර සදහා ඔටෝහාන් (Otto Hahn) ගේ ක්‍රියාකාරකම් බලන්න.
න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රය හා බැඳුණු රසායනය
න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන චක්‍රයේ කිසියම් හෝ කොටසක් සම්බන්ධ රසායනයයි. ඉන්ධන චක්‍රයට ඉන්ධන නිෂ්පාදනයේදී යොදෙන සියළු ක්‍රියාදාම අන්තර්ගත වේ.ඒ අනුව කැනීමේ සිට ලෝපස් ක්‍රියාවලිය හා වැඩි දියුණු කිරීම හා ඉන්ධන නිෂ්පාදනය දක්වායි. (චක්‍රයේ ඉදිරිපස අවසානය) තවද මෙයට චක්‍රයේ පසු පස අවසානයට පෙර (in-pile)  හැසිරීමට ද ඇතුලත් වේ. චක්‍රයේ පසුපස අවසාන කොටසේ අන්තර්ගත වන්නේ පාවිච්චි කරන ලද න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන භූගත අපද්‍රව්‍ය ගබඩා වෙත හෝ නැවත නිෂ්පාදනය සදහා යැවීමට පෙර ශීතවන පොකුණු තුළදී හෝ වියළි ගබඩා තුළදී කළමණාකරණය කරන ආකාරයයි.
නීතිය
එක්සත් ජනපදයේදී න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන අපද්‍රව්‍ය ගබඩාවේ තැන්පත් කිරීමට ‍පෙර එක් වරක් පමණක් ජීව ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ භාවිතයට ගනී. නූතනයේ ඉදිරිපත් කර ඇති දීර්ඝ කාලීන සැලැස්ම වන්නේ භාවිතා කළ ඉන්ධන ගැඹුරු ගබඩා තුළ ඇසිරීමයි. මෙම පුණර්ජනාත්මක නොවන ක්‍රියා පටිපාටිය 1977 මාර්තු මස ආරම්භ කරන ලද්දේ න්‍යෂ්ටික අවි ප්‍රගුණ වීම පිළිබදව සලකමිනි. ජනාධිපති ජිමී කා‍ටර් (Jimmy Carter)  එක්සත් ජනපදය තුළ ප්ලූටෝනියම් වාණිජමය ලෙස නැවත භාවිතය හා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය දින නියමයක් නොමැතිව තහනම් කරන ලදී. මෙම නියමය එක්සත් ජනපදය විසින් අනෙකුත් රටවල් සදහා උදාහරණයක් ලබා දීමට දැරූ ප්‍රයත්නයක් වුවත් බොහෝ රටවල් භාවිතා කළ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන නැවත භාවිතය සිදු කරන ලදී. ජනාධිපති පුටින් (Putin) යටතේ වූ රුසියානු රජය භාවිතා කළ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන ආනයනය තහනම් කර තිබූ නීතියක් ඉවත් කරන ලදී. එමගින් රුසියානුවන්ට රුසියාවෙන් පිට ගණුදෙණුකරුවන් සදහා නැවත භාවිතා සේවාවක් ලබා දීමට හැකිවිය. (BNFL ඉදිරිපත් කළ දෙයට සමාන)
පියුරෙක්ස් (PUREX) රසායනය
නූතන ක්‍රමය වන්නේ නයිට්‍රික් අම්ලයෙන් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණයට ට්‍රයිබියුටයිල් පොස්ෆේට් / හයිඩ්‍රොකාබන් යොදා ගැනීමයි.පියුරෙක්ස් ද්‍රව - ද්‍රව නිස්සාරකයක් යොදා ගැනීමයි. උදාහරණයක් ලෙස නයිට්‍රේට මාධ්‍යයකදී නිස්සාරක කාරකයක් (S)  යොදා ගෙන ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණය පහත ප්‍රතික්‍රියාවේ පරිදි සිදුවේ.
ලෝහ කැටායනය, නයිට්‍රේට හා ට්‍රයිබියුටයිල් පොස්පේට් අතර සංකීර්ණයක් ඇතිවේ. නයිට්‍රේට 2ක් හා ට්‍රයිඑතිල් පොස්පේට 2ක් ඇති ඩයිඔක්සොයුරේනියම් (dioxouranium(VI)) සංකීර්ණයේ ආදර්ශ සංයෝගයක් X  - කිරණ ස්ඵටික විද්‍යාව මගින් විදහා දක්වා ඇත.
නයිට්‍රික් අම්ල සාන්ද්‍රණය වැඩි විට කාබනික කලාපය තුළට නිස්සාරණය වැඩිවන අතර නයිට්‍රික් අම්ල සාන්ද්‍රණය අඩු වන විට නිස්සාරණය ප්‍රත්‍යාවර්ත වේ. නයිට්‍රික් අම්ලයේ භාවිත ඉන්ධන දියකර අද්‍රාව්‍ය ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ඉතා ක්‍රියාකාරී ද්‍රවයෙන් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනීයම් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. ඉන්පසු නිස්සාරිත කාබනික කලාපයෙන් වැඩිමනත් යුරේනියම් හා ප්ලූටෝනියම් හා විඛණ්ඩන ඵල ස්වල්පයක් පමණක් අඩංගු මාධ්‍යට ක්‍රියාකාරී ද්‍රවයක් තනා ගනු ලැබේ. ඉන්පසු මෙම ජලීය ද්‍රාවණය නැවත ට්‍රයිබිවුටයිල් පොස්පේට් / හයිඩ්‍රොකාබන මගින් නව කාබනික කලාපයක් සාදමින් නැවත නිස්සාරණය කරනු ලැබේ. ඉන්පසු ලෝහ දරා සිටින කාබනික කලාපයෙන් කෙමෙන් කෙමෙන් ලෝහය ඉවත් කරමින් යුරේනියම් හා ප්ලූවොරීන් පමණක් අඩංගු ජලීය ද්‍රාවණයක් සාදනු ලැබේ. නිස්සාරණයේ අදියර 2 ක් යොදා ගන්නේ ඇක්ටිනයිඩ ඵලවල සංශුද්ධතාව වැඩි දියුණු කිරීම සදහාය. පළමු නිස්සාරණයට යොදාගන්නා කාබනික කලාපය විශාල විකිරණ ප්‍රමාණයකට නිරාවරණය වේ. විකිරණ මගින් ට්‍රයිබිවුටයිල් පොස්ෆේට්, ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්ෆේට් බවට පත් විය හැක. ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්පේට් නිසා පද්ධතිය වඩාත් සංකීර්ණ ආකාරයට ක්‍රියාත්මක විය හැක. මන්ද යත් එමගින් ලෝහ නිස්සාරණය කරන්නේ අයන හුවමාරු යාන්ත්‍රණයක් හරහාය. (අඩු අම්ල සාන්ද්‍රණ නිස්සාරණ ප්‍රමාණය වැඩිවේ) ඩයිබියුටයිල් හයිඩ්‍රජන් පොස්පේට්හි බලපෑම අඩු කිරීමට සාමාන්‍යයෙන් කරන්නේ භාවිතා කරන ලද කාබනික ස්ථරය සෝඩියම් කා‍බනේට්වලින් සේදීමයි.
අනාගත භාවිතයට උචිත නව ක්‍රමවේද
පියුරෙක්ස් ක්‍රියා පටිපාටිය යූරෙක්ස් (UREX = URanium Extraction) ක්‍රියා පටිපාටියක් දක්වා නවීකරණය කළ හැකිය. එමගින් යූකා මවුන්ටන් (Yucca Mountain) වැනි මහා පරිමාණ න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය බැහැරලන ස්ථානවල ඉඩ පහසුකම් ඉතිරි කර ගත හැකිය. මෙමගින් අපද්‍රව්‍යවල ස්කන්ධයෙන් හා පරිමාවෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් අයත් කර ගන්නා යුරේනියම් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කර නැවත භාවිතයට යොදා ගනී.
යුරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටිය ද පියුරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටියක් වන අතර එය ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණය වැළැක්වීම සදහා නවීකරණය කළ හැකිය. පළමු නිස්සාරණයට පෙර ප්ලූටෝනියම් ඔක්සිහාරකයක් එකතු කිරීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය. යූරෙක්ස් ක්‍රියාපටිපාටියේ දී 99.9% යුරේනියම් හා > 95% ටෙක්නීටියම් (Technetium)  අනෙකුත්  විඛණ්ඩණ ඵලවලින් හා ඇක්ටිනයිඩවලින් වෙන් කෙරෙන අතර එකිනෙකින් ද වෙන් වේ. මෙහි ප්‍රධාන දෙය නිස්සාරිතයට ඇසිටොහයිඩ්‍රොක්සැමික් අම්ලය (acetohydronamic : AHA)  එකතු කිරීමේ අංශය හා ක්‍රියාවලියේ පිරිපහදු අංශයයි. AHA එකතු කිරීම ප්ලූටෝනයිම් හා නෙප්චූනියම්වල නිස්සාරන හැකියාව ඉතා විශාල ලෙස අඩු කරයි.. එමගින් PUREX ක්‍රියා පටිපාටියේ ප්ලූටෝනියම් නිස්සාරණ වඩා වැඩි බාධාවක් දක්වයි. ට්‍රයි බියුටයිල් පොස්පේට් TBP සමග නිස්සාරක කාරකයක්, ocryl(phenyl) – N,N – dibutyl carbamoylmethyl phosphine oxide (CMPO)  යොදා ගැනීමෙන් පියුරෙක්ස් ක්‍රියාවලිය ට්රූඑක්ස් (TRUEX ; TRansUranic Extraction)  ක්‍රියාවලිය බවට පත් කළ හැකිය. මෙම ක්‍රමය හදුන්වා දෙන ලද්දේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ආර්ගෝන් (Argonne) ජාතික පර්යේෂණාගාරය විසිනි. එය නිර්මාණය කර ඇත්තේ පාර යුරේනිතලෝහ (Am / Cm) අපද්‍රව්‍ය වලින් ඉවත් කිරීමටය. මෙහිදී අපද්‍රව්‍යවල ඇල්ෆා ක්‍රියාකාරීත්වය අඩු කරන අතර එමගින් ඉතා පහසුවෙන් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කළ හැකිය. මෙම ක්‍රියාවලිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ද්‍රව්‍යතා යාන්ත්‍රණයක් හරහාය.
ට්රූඑක්ස් ක්‍රියාවලියට විකල්පයක් ලෙස මැලොන්ඩයමයිඩ් (malondiamide) යොදා ගන්නා නිස්සාරණ ක්‍රමයක් හදුන්වා දී ඇත. ඩයමෙක්ස් (DIAMEX ; DIAMide Extraction) ක්‍රියාවලියේ වාසියක් වන්නේ කාබන්, හයිඩ්‍රජන්, නයිට්‍රජන් හා ඔක්සිජන් හැර වෙනත් මූල ද්‍රව්‍ය අඩංගු  කාබනික අපද්‍රව්‍ය උත්පාදනය නොවීමයි. මෙම අපද්‍රව්‍ය අම්ල වැසිවලට උරදෙන ආම්ලික වායු නොසෑදෙන සේ දහනය කළ හැකිය. ඩයමෙක්ස් ක්‍රමය ප්‍රංශ CEA මගින් යුරෝපයේ භාවිතයට ගනී. ක්‍රියාවලිය ගැන දැනට පවතින දැනුමෙන් කාර්මික කම්හල් ඉදි කිරීමට තරම් මෙම ක්‍රියාවලිය පරිණත වී ඇත. මෙම ක්‍රියාවලියේදී ද භාවිතා කරන්නේ ද්‍රව්‍යතා යාන්ත්‍රණයක්ය.
තෝරාගත් ඇක්ටිනයිඩ නිස්සාරණය (Selective ActiNide Extraction) කුඩා ඇක්ටිනයිඩ කළමණාකරණයේ අංශයක් ලෙස මෙමගින් යෝජනා කර  ඇත. ඒවා ලැන්තනයිඩ හා ත්‍රී සංයුජ කුඩා ඇක්ටිනයිඩ ඩයමෙක්ස් හෝ ට්රූඑක්ස් වැනි ක්‍රියාවලි මගින් ඉවත් කරගත යුතුය. ඇමරිසියම් (americium)  වැනි මූල ද්‍රව්‍ය කාර්මිකව නැවත භාවිත කිරීමට හෝ ඉන්ධන ලෙස භාවිතා කිරීමට නම් ලැන්තනයිඩ ඉවත් කළ යුතුය. ලැන්තනයිඩවල විශාල නියුට්‍රෝන හරස් කඩක් ඇති අතර එමගින් නියුට්‍රෝන මගින් දිවෙන න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා විෂ කෙරේ.
ඩයිතයෝපොස්ෆිනික් අම්ල වැනි පද්ධති ද සමහරුන් විසින් භාවිතා කරනු ලබයි.
රුසියාවේදී හා චෙක් ජනරජය මගින් දියුණු කරන ලද සර්වත්‍ර නිස්සාරණ (Universal Extraction)  ක්‍රියාවලිය මගින් භාවිතා කරන ලද න්‍යෂ්ටික ඉන්ධනවලින් ප්ලූටෝනියම් හා යුරේනියම්  නිස්සාරණයෙන් පසු ඉතිරි වන රුෆිනේට (raffinate)  වලින් බොහෝමයක් කරදරකාරී (Sr, Cs හා කුඩා ඇක්ටිනයිඩ) විකිරණශීලී සමස්ථානික ඉවත් කෙරේ. මෙහි රසායනය පදනම් වී ඇත්තේ සීසියම් හා ස්ට්‍රොන්ටියම් සමග පොලි එතිලීන් ඔක්සයිඩ (පොලි එතිලින් ග්ලයිකෝල්) හා කොබෝල්ට් කාබොඇනායන (ක්ලෝනී කෘත කොබෝල්ට් ඩයිකා(ර්)බොලයිඩ්) අතර අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයි. ඇක්මිනයිඩ නිස්සාරණය කරනු ලබන්නේ CMPO  මගින් වන අතර තනුක කාරකය නයිට්‍රොබෙන්සීන් වැනි ධ්‍රැවීය ඇරෝමැටිකයකි. Meta – nitrobenzotrifluoride හා phenyl trifluoromethyl sulfone වැනි තනුක කාරක ද යෝජනා වී ඇත.
විවිධ මතුපිටවලට විඛණ්ඩන ඵල අවශෝෂණය
න්‍යෂ්ටික රසායනයේ තවත් වැදගත් අංශයක් වන්නේ විවිධ මතුපිටවල් සමග විඛණ්ඩන ඵල ප්‍රතික්‍රියා කරන ආකාරයයි. මෙහි අරමුණ සාමාන්‍ය තත්ත්ව යටතේ දී අපද්‍රව්‍ය බහාලුම් වල හා අනතුරු තත්ත්ව යටතේ දී ජව ප්‍රතික්‍රියාකාරක තුළ විඛණ්ඩන ඵල නිකුත් වීමේ හා සංරචණවීමේ සීග්‍රතා පාලනය කිරීමයි. ක්‍රෝමේට, මොලිබ්ඩේට , 99TcO4 ඇනායනවලට ලෝහ මතුපිට සමග ප්‍රතික්‍රියාකර විඛාදනයට ලක්වී ප්‍රතිරෝධී පටලයක් සෑදිය හැකිය. මෙලෙස මෙම මෙටලොක්සෝ (metaloxo) ඇනායන ඇනෝඩීය විඛාදන නිශේධන ලෙස ක්‍රියා කරයි. ලෝහ මතුපිටවල 99TcO2 ඇතිවීම න්‍යෂ්ටික උපකරණ හා න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය බහාලුම් තුළින් 99 Tc නිකුත් වීම මන්දනය කරයි. මෙම 99TcO2  ස්ථරය ඇනෝඩීය විඛාදන ප්‍රතික්‍රියා නිශේධනය කරයි. ටෙක්නීටියම්වල විකිරණශීලී පසුබිම මෙම විඛාදන ආරක්ෂණය ප්‍රායෝගික නොවන තත්වයට පත් කරයි. තවද 99TcO4 ඇනායන සක්‍රීය කාබන් (ගල් අගුරු) හෝ ඇලුමිනියම් මතුපිට ද ස්ථර සාදයි.
න්‍යෂ්ටික අපද්‍රව්‍ය තුළ 99Tc, 99TcO4  ඇනායන ලෙස හැර වෙනත් ආකාරවලින් ද තිබිය හැක. ඒවාට වෙනස් රසායනික ගුණ තිබිය හැක.
උත්තරේස්වර ශිව දේවාලය
උත්තරේස්වර ශිව දේවාලය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සාහි භුබනේස්වර්හි පිහිටි 12වන සියවසට අයත් ශිව දෙවියන්ට කැපකළ හින්දු දේවාලයකි.
පිහිටීම
උත්තරේස්වර ශිව දේවාලය පිහිටියේ භුබනේස්වර්හි, පැරණි නගරවේ කේදාරා-ගෞරි චෞක්හි නාලමුහාන සාහි අසල බින්දුසාගර් ජලාශයේ උතුරු ඉවුරු පරිශ්‍රයේ ය. මෙහි වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රධාන දෙවියා වන්නේ ගර්භගෘහය මධ්‍යයේ වෘත්තාකාර යෝනිපීඨයක් මත පිහිටි උත්තරේස්වර ශිව (හිරන්‍යගර්ව වර්ගය) දෙවියන් ය. එයට අමතරව ගර්භගෘහයට පිවිසෙන පැති බිත්තියේ භෛරබ සහ භෛරබීගේ ප්‍රතිමා ද දැකගත හැක.
මෙම දේවාලයේ තවත් ආකර්ෂණයක් වන නරසිංහ දේව ප්‍රතිමාවයි. එය ප්‍රධාන දේවාලය තුළ උත්තරේස්වර ප්‍රතිමාවට මුහුණලා ප්‍රධාන දේවාලයේ පිවිසුමේ දකුණුපස පිහිටා ඇත. මුල් දේවාලය ඇදවැටී ඇති අතර, මේ බවට පභාගයට ඉහළින් සිදුකොට ඇති නවීකරණය කටයුතු සහ පාඨග්‍රන්ථ අනුගමනය නොකරමින් පැරණි ප්‍රතිමා දේවාල බිත්තියේ විවිධ ස්ථානවල තැන්පත් කොට තිබීමෙන් සාක්ෂි ලැබේ. මෙම පරිශ්‍රයේ ප්‍රධාන දේවාලය සමග කුඩා දෙවොල් නවයක් ද ඇත.
තවත් දේවාල කිහිපයක් සහ ගොදාවරී පොකුණ ද මෙම සීමාව තුළම පිහිටා ඇත.මෙහි දෙවන විශාලතම දේවාලය වන්නේ භීමේස්වර් දේවාලයයි. එහි ගර්භගෘහය මධ්‍යයේ වෘත්තාකාර යෝනි පීඨය මත ශිව ලිංගයක් තැන්පත් කොට ඇත.
මෙම දේවාලයේ වැදගත්කමක් හිමිවන තවත් දේවතාවකු වන්නේ මා උත්තරායණී දෙවඟනයි. උත්තරේස්වර දේවාලයේ පාර්ශ්ව දේවතාව වන ඇයගේ රුව පිටත බිත්තියේ දකුණු දිශාව මුහුණලා සිටියි. ඇය ලිංගරාජ දෙවියන්ගේ අෂ්ට චණ්ඩිවරියන් අතුරින් අයෙක් ලෙස ද සැලකේ. චෛත්‍රා මාසයේ දී උත්තරායණි දෙවඟනට පූජා පැවැත්වීම සම්බන්ධයෙන් මෙම දේවාලයට ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත.
සම්ප්‍රදාය සහ පුරාවෘත්ත
ප්‍රදේශවාසීන්ට අනුව, මෙම දේවාලය මෙසේ නම්කොට ඇත්තේ මෙය බින්දුසාගර් ජලාශයේ උතුරු ඉවුරේ ලිංගරාජ් දේවාලයට උතුරින් පිහිටි නිසායි. මෙම දේවාලය පීඨ සතරෙන් එකක් ද වේ. අනෙක් පීඨ තුන වන්නේ ඛාරාඛියා බෛද්‍යනාත් දේවාලයේ යෝග පීඨය, ලිංගරාජ්හි භෝග පීඨය සහ කේදාර-ගෞරි දේවාලයේ සිද්ධ පීඨයයි. මීට සමාන අයුරින් උත්තරේස්වර දේවාලය තන්ත්‍ර පීඨ ලෙස හැඳින්විණි.
වැදගත්කම
නරසිංහ ජන්ම (උපන්දින), දුර්ගාෂ්ටමි, කාර්තික පූර්ණිම, ශිවරාත්‍රී, "චෛත්‍රා මංගල්බාර්" වැනි උත්සව මෙහි දී සරමනු ලැබේ.
භීමේස්වර ශිව දේවාලය
භීමේස්වර ශිව දේවාලය පිහිටියේ උත්තරේස්වර ශිව දේවාල පරිශ්‍රයේ ය. මෙය බින්දුසාගර් ජලාශයේ උතු‍රු ඉවුරේ පිහිටියේ ය. මෙහි වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව වන්නේ ගර්භගෘහයේ ඇති වෘත්තාකාර යෝනි පීඨය මත ඇති ශිව ලිංගයයි. නැගෙනිහරට මුහුණලා පිහිටි මෙය ජීවමාන දේවාලයකි. මෙම දේවාලයේ සතරැස් විමානයක් ඇති අතර, විමානය ඉදිරිපස පිහිටි නූතන කොන්ක්‍රීට් ශාලාව ජගමෝහනය ලෙස භාවිතා වේ. උත්තරේස්වර ශිව දේවාලය සේම මෙම දේවාලය ද පභාග කොටසේ සිටම නවීකරණය කොට ඇත. උච්චත්වය අතින් විමානය රේඛා සම්ප්‍රදායයෙන් යුක්ත ය. පාර්ශ්වදේවතා නිකේතන ජංඝා පෙදෙසේ පැති තුනක දක්නට ඇත. බටහිර රාහ නිකේතනයේ පද්ම පීඨයක හිඳගත් අත් සතරක් සහිත අලංකාර කාර්තිකේය ප්‍රතිමාවක් වේ. ඔහුගේ පහළ වම් අත කුකුළකු මත තබාගෙන සිටින අතර, පහළ දකුණත සිය වාහනය වන මොනරාගේ හොටය මත තබාගෙන සිටියි. සිය ඉහළ වමතේ දඹරුවක් දරා සිටින ඔහු ඉහළ දකුණතේ තිශූලයක් තබාගෙන සිටියි. උතුරු රාහ නිකේතනයේ පද්ම පීඨයක් මත හිඳගත් අත් සතරක් ඇති පාර්වතී දෙවඟනගේ රුවක් දැකගත හැක. ඇය සිය පහළ වමතේ නෙළුවමක් ද, පහළ දකුණතේ අක්ෂමාලාවක් ද, ඉහළ වමතින් යෂ්ටියක් සහ ඉහළ දකුණතින් නාගපාසාවක් ද දරාසිටියි. දකුණු නිකේතනයෙහි ද පද්ම පීඨිකාවක් මත සිටින අත් සතරැති ගනේෂ රුවක් වේ. මෙම නිකේතනවල ඇති සියලු පාර්ශ්ව දේවතා (අතිරේක දේවතා) රූ මෑතකාලීන තැන්පත් කිරීම් වේ. උළුවහු කණුවල සරල සිරස් තීරු තුනක් ඇත. එහි ලලාටබිම්බ කොටසේ පද්ම පීඨිකාවක අසුන්ගත් ගජල්කෂ්මී දෙවඟනගේ රුවක් වේ. වමතින් නෙළුමක් දරා සිටින ඇය දකුණතින් වරද මුද්‍රාව දරාසිටියි.
ලැටරයිට් දේවාලය
මෙම දේවාලය ද පිහිටියේ උත්තරේස්වර දේවාල පරිශ්‍රයේ ය. පරිහානියට පත් ස්වභාවයෙන් යුත් මෙය බාදා අංගය තෙක් පොළොවේ වැළලී ඇත. බාදාවේ දර්ශනය වන කොටසකින් මෙම දේවාලයට සතරැස් පංචරථ විමානයක් ඇති බව නිගමනය කළ හැක.
ගෝදාවරී පොකුණ
ගොදාවරී පොකුණ පිහිටියේ මෙම දේවාල පරිශ්‍රය තුළම ය. මෙය ඉන්දියාවේ ඔරිස්සාවේ භුබනේස්වර්හි බින්දුසාගර් ජලාශයේ උතුරු ඉවුරේ පිහිටා ඇත. මෙම පොකුණ ලැටරයිට් ගල් කුට්ටිවලින් තැනූ බැම්මකින් අවාරණය කොට ඇත. ස්වාභාවික උල්පතක් වන මෙහි බින්දුසාගර් ජලාශය වෙත අතිරික්ත ජලය නිකුත් කෙරෙන බිහිදොරක් ඇත. ජනප්‍රවාදවලට අනුව, කීර්ති සහ බාස යන අසුරයන් මරාදැමිමෙන් පසු පාර්වතී දෙවඟනට පිපාසයක් ඇති විය. ඇගේ පිපාසය සංසිඳවීමට ශිව දෙවිය්න ත්‍රිශූලය ‍පොළොවේ අනින ලද අතර, එතැනින් උල්පතක් මතු විය. ජලය පාරිශුද්ධ කිරීමට ශිව දෙවියන් සියලු ගංගා දේවතාවියන්ට ආරාධනා කළේ ය. සිය මාස් ශුද්ධිය නිසා ගෝදාවරී දෙවඟනට පැමිණිය නොහැකි විය. ඇගේ නොපැමිණීම නිසා ශිව ඇයට ශාපකළේ කුම්භමේලා දිනයේ හැර අනෙක් දිනවල ඇගේ ජලය අපවිත්‍ර වනු ඇති බවයි.
Bathtub curve
ලෝචන, නදීකා , රන්සනී , දෙවින් සහ සකුනිකා තම ඔය වැඩ කරන්නේ.
දෙවන කොටස නිරපේක්ෂ අසාර්ථකත්වයේ අනුපාතය, අහඹු ලෙස අසාර්ථක වීමක් ලෙස හැඳින්වේ.
තෙවන කොටස වැඩිවන අසාර්ථකත්වයේ අනුපාතයක් වන අතර, අපහසුවීම් ලෙස හැඳින්වේ.
මෙම නමෙන් වැසිකිළියක හරස්කඩ අංශයෙන් ව්යුත්පන්න වී ඇත.
ප්රථම වරට හඳුන්වාදුන් විට "ළදරු මාරාන්තික අසමතුලිතතාව" සිතියම මගින් රූපවාහිනිය මගින් නිපදවා ඇති අතර, එහි "ප්රයෝජනවත් ආයු කාලය" නිරතුරුවම අසමත් වීමේ සංඛ්යා අනුපාතයේ අහඹු සිදුවීම් අනුපාතය, අවසානයේ නිෂ්පාදිතය ඉක්මවා ඇති පරිදි "අක්රිය" එහි සැලසුම් කාලය.
අඩු තාක්ෂණික පදනමක් යටතේ, භාණ්ඩයේ වෑටියෙහි රැඳී ඇති භාණ්ඩයේ මුල් අවධියේදී අසාර්ථකත්වය ඉහළය. නමුත්, අඩුපාඩු සහිත නිෂ්පාදන හඳුනාගෙන ඒවා බැහැර කිරීමත් සමඟම සීඝ්රයෙන් අඩු වන අතර, මෙහෙයුම් සහ ස්ථාපන දෝශයන් වැනි විභව්ය අසමත්කම පිළිබඳ මුල් මූලාශ්රයන් ඉක්මවා ඇත. සාමාන්යයෙන් පාරිභෝගික භාණ්ඩ සඳහා මධ්ය කාලීන ජීවිතයේ මැද-අසාර්ථකත්වය අඩු සහ නිරන්තරය. නිෂ්පාදනයේ අග භාගයේ දී, වයසට හා ඇඳුම්යට භාණ්ඩයේ බර වැඩි වීම නිසා අසමත් වීමේ ප්රවණතාව වැඩි වේ. බොහෝ පාරිභෝගික නිෂ්පාදන ජීවන චක්රයන් බැටළු රවුම දැඩි ලෙස ප්රදර්ශනය කරයි. [1]
වැසිකිළි කැටය ප්රයෝජනවත් වුවද සෑම භාණ්ඩයක් හෝ පද්ධතියක්ම නාන ටැංකි උපක්රමය ක්රියාකාරීත්වයට අනුකූලව නොපවතින අතර, උදාහරණයක් ලෙස ඒකක විශ්රාමික හෝ විශ්රාමික කාලසීමාව ආරම්භයේ දී හෝ ඊට පෙර භාවිතා කිරීම අඩු වුවහොත් ඒකක දිනක කාලය සඳහා අඩු අසාර්ථකත්වයන් පෙන්වයි. (ඒකක කාලය භාවිතා නොවන කාලය) ටැංකි වක්රයට වඩා.
"හමුදා පිරිවිතර" යන යෙදුම බොහෝ විට භාවිතා කරන්නේ බඳුනේ වට්ටුවේ ළදරු මරණ අනුපාතය පුළුස්සා හෝ ඉවත් කර ඇති පද්ධති විස්තර කිරීමටය. මෙය ප්රධාන වශයෙන් ජීවිතයේ විවේචනාත්මක හෝ පද්ධති-විවේචනාත්මක යෙදවුම් සඳහා ප්රධාන වශයෙන් සිදු කරනු ලබයි. එය පද්ධතියේ කාලපරිච්ඡේදය තුළදී පද්ධතිය බිඳවැටීමේ හැකියාව අඩු කරයි. පරිසර හිතකාමි ආතති දර්ශනයන්ට සමාන නිෂ්පාදකයන් සාමාන්යයෙන් යම් මුදලකට මෙය සිදු කරනු ඇත.
විශ්වසනීය ඉංජිනේරු විද්යාවෙහි, වෑටු වක්රයට අනුරූප සමුච්චිත බෙදා හැරීමේ කාර්යය වේබ්බුල් සටහනෙන් විශ්ලේෂණය කළ හැකිය. [1]
වැසිවනාන්තර වල සිදුවන වන විනාශය
නිවර්තන සහ උෂ්ණාධික වැසි වනාන්තර පසුගිය 20 වන ශත වර්ෂය මුළුල්ලේම දැව සදහා සහ කෘෂි කර්මාන්තය සදහා‍ බොහෝ දුරට විනාශයට පත් කෙරුණි. එබැවින් ලොව පුරා වැසි වනාන්තර මගින් ආවරණය වී පවත්නා ප්‍රදේශ ප්‍රමාණය අඩුවෙමින් පවතී. ජෛව විදයාඥයින් විසින් තක්සේරු කරන ලද අන්දමට විශාල ජීවි විශේෂ සංඛ්‍යාවක් මෙලෙසෙ ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන අහිමි වීම හේතුවෙන් වදවී යාමට ලක්ව ඇත. (ආසන්න වශයෙන් වසරකට 50000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක්) වැසි වනාන්තර ආරක්ෂා කර ගැනීම සහ ඒවා නැවන ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම පරිසර විදයාත්මක සංවිධාන සහ අනෙකුත් පුන්‍යාධාර ආයතන වල අරමුණ වී ඇත.
වැසි වනාන්තර ප්‍රමාණය ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු වී යාම සදහා හේතු වී ඇති තවත් කාරණයක් නම් නාගරික ප්‍රදේශ වල ව්‍යාප්තිය ඉහළ යෑමයි. නැගෙනහිර ඔස්ට්‍රේලියාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශයෙහි ආසන්නයෙහි වන වෙරළ බඩ වැසි වනාන්තර ගහනයෙහි වර්ධනය අඩාල විමට හේතු වනුයේ සමුද්‍රාශ්‍රිත ජීවන රටාව නිසා එම වනාන්තර විනාශයට පත්වීමයි.
මුල් අවධියේ දී 1.56 – 1.66 හෙක්ටයාර වූ පරිණත නිවර්තන වැසි වනාන්තර වැස්ම මේ වන විට 750m – 800m හෙක්ටයාර දක්වා අර්ධයකින් පමණ අඩු වී ඇත. මෙම විනාශය නිරිත දිග ආසියාවෙහි වඩාත් සීඝ්‍රයෙන් දක්න‍ට ඇත. එම ප්‍රදේශය ලො‍්කයේ දෙවන විශාලතම ජෛව විවිධත්වයක් පවතින ප්‍රදේශයයි. ඇමසන් නිම්නයෙහි ඇමසන් වැසි වනාන්තර පවතින ප්‍රදේශය මගින් හෙක්ටාර මිලියන 600 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරනු ලබයි. එම ‍ප්‍රදේශය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ භූමිප්‍රමාණයෙන් 2/3 ක් පමණ වේ. මෙලෙස සිදු වන වන විනාශය පෙර නොවු විරූ ආකාරයට ඉතා සීඝ්‍රයෙන් සිදු වෙමින් පවති. ලොව පුරා ව්‍යාප්තව පවත්නා ආකාරයට මෙකි විනාශය වළක්වා දැමීමට කැපීපෙනෙන ක්‍රියාකාරකම් අනුගමනය නොකළ හොත් වසර 2030 වන විට වැසි වනාන්තර වලින් 10% ක් ප්‍රමාණයක් පමණක් ඉතිරි වන අතර තවත් 10% ක් විනාශ වු මට්ටමේ පවතිනු ඇත. 80% ක ප්‍රමාණයක් ලොවට අහිමි වී යන අතර එයත් සමගම ඒවාට ආවේනික වු ස්වාභාවික විවිධත්වය වද වී යාමට ලක්වන‍ු ඇත.
ඉන්දුනිසීයාව, තායිලන්තය, මැලේසියාව, බංගලාදේශය, ශ්‍රී ලංකාව, චීනය, ලාඕසය, නයිජිරියාව, ලයිබිරියාව, ගිනියාව, ඝානාර් සහ Ivery coast යන බොහෝ නිවර්තන රටවල මේ වන විටත් ඔවුන්ගේ වැසි වනාන්තර වලින් විශාල ප්‍රමාණයක් අහිමි වී ඇත. පිලිපීනයේ වැසි වනාන්තර වලින් 80% ක්ම මේ වන විට කපා ඉවත් කොට ඇත. 1960 දී මධ්‍යම ඇමෙරිකාව සතුව එහි මුල් වනාන්තරවලින් 4/5 ක් පැවති අතර මේ වන විට ඔවුන් සතුව පවතින්නේ ඉන් 2/5 කි. බ්‍රසිලයේ රෝනඩෝනියා ප්‍රාන්තයෙහි හෙක්ටාර් මිලියන 24.3 ක් වු වැසි වනාන්තර ප්‍රමාණයක් මෑත කාලීනව විනාශයට පත් කොට ඇත. පිලිපීනය, තායිලන්තය ඉන්දියාව වැනි ඇතැම් රටවල් ඔවුන්ගේ වනාන්තර විනාශ කිරීම ජාතික ආපදාවක් ලෙසට ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Rainforest#Deforestation
දස මහා යෝධයෝ
නන්දිමිත්‍ර
දස මහා යෝධයන්ගෙන් ප්‍රධාන සෙන්පතියෙකි නන්දිමිත්‍ර. ඔහු එළාර රජුගේ සේනාවෙහි සෙන්පතියෙකු වූ මිත්ත ගේ බෑණනුවන් ය. මොහු රාක්ෂස අංගම් රණශූරයෙකි. සැම තැන දණගා බඩගා යෑම වලක්වනු වස් කුඩා කළ මොහුව කුරහන්ගලකට බැඳ දමා තිබුනද, ඔහුගේ මහත් ශක්තියෙහි බල මහිමයෙන් මහ බරැති කුරහන් ගලද ඇදගෙන තැන තැන යෑමට සමත් වීම ඔහු හට නන්දිමිත්‍ර යන නම පටබැඳීමට හේතු කාරක වීය. thumb|center|alt=A
සුරනිමල
මහාවංශයට අනුව සුරනිමල, කොට්ටිවාල ප්‍රදේශයෙහි කණ්ඩකවිත්තික ග්‍රාමයෙහි සම්හ නමැති ගම් ප්‍රධානියෙකුගේ සත්වැනි පුත්‍රයා විය. තුරුණු වියෙහි වූ නිමල, කාවන්තිස්ස රජුගේ සුළු රැජිනකගේ පුත්‍රයෙකු වූ දීඝාභය කුමරුගේ සේවය සඳහා යවනු ලැබීය. කච්චකතිත්ථ නමැති තොටු‍පළ ප්‍රදේශය පාලනය කල දීඝාභය, ද්වාරමණ්ඩල ග්‍රාමයේ චේතිය කන්ද අසල විසූ කුණ්ඩලි නම් බ්‍රාහ්මණයෙකු වෙත දූත මෙහෙවරක් සඳහා නිමල යැව්වේය. කච්චකතිත්ථ සිට ද්වාරමණ්ඩල දක්වා වූ යොදුන් දහඅටකට වැඩි මෙම විශාල දුර තරණය කොට, ඉන් පසු තිසා වැවේ ස්නානය කරනු වස් අනුරාධපුරයටද ගොස් බ්‍රාහ්මණයා විසින් ත්‍යාග කල බොහෝ වටිනා පුණ්ණවද්දන වස්ත්‍රද අතැතිව නැවත කච්චකතිත්ථ හි තම ස්වාමී වූ කුමරු වෙත පැමිණීමට නිමල හට ගතවූයේ එක් දිනක් පමණි. නිමල මින් ඉක්බිතිව, සුර-නිමල යන නම් ලැබීය.
කාශ්‍යප බුදුන් සමයේ සතුන් මරමින් පවුකාර ජීවිතයක් ගත කළ මොහු රහත් නමකට දනක් දී උන්වහන්සේගේ බණ අසා යහපත් ජීවිතයක් ගතකොට නොයෙකුත් කුසල් කොට දෙව්ලොව බොහෝ සැප විඳ කාවන්තිස්ස රජුගේ පුතෙකු වන දීඝාභය රාජ කුමාරයාගේ ජනපදයක උපත ලැබීය.
ඇතුන් දස දෙනෙකුට බල ඇතත් කිසි වැඩක් නොකරණ කම්මැලියෙක් නිසා රාජ කුමාරයා ළඟ සේවයට පිටත් කරන ළදී. අධික වේගයෙන් ඇවිද ගිය ඔහු ඉතා කෙටි කාලයකදී එතැනට ළඟා විය. දීඝාභය කුමරු නොයෙකුත් ක්‍රම වලින් ඔහුගේ ශක්තිය පරීක්ෂා කර කාවන්තිස්ස රජු වෙත පිටත් කළේය. දොළොස් හැවිරිදි තරුණයා දුටු රජතුමා මෙතරම් ලාබාල කෙනෙකුට යෝධයෙක් විය හැකිදැයි සිතා කඩුවක් මුවහත් කිරීමට බාර දුන්නේය. ඉතා සුළු කාලයකින් මේ කටයුත්ත නිම කරණ ලදී. පසුව ගැමුණු රජු කාලයේ කඩු ශිල්පයේ කෙළ පැමිණි රණශූරයෙකු ලෙස ප්‍රකට වූ ඔහු එළාර රජුගේ ප්‍රබලම කඩු ශිල්පියා වූ දීඝජන්තු නම් පාතාක යෝධයා පරදවා මරා දැමීය.
අහසේ කරනම් හැසීමේ හපනෙකු වූ දීඝජන්තු සාධාරණ සටනකින් මරා දැමීම කළ නොහැකි බව දුටු බුද්ධිමත් විහාර මහ දේවිය උපක්‍රමයකින් ඔහු පැරදවීමට සිතා කුඩා කඳවුරු තිස් දෙකක් ඉදිකර ඒවායේ දුටුගැමුණු රජුගේ ස්වරූපයට සමාන ලෙස සකසන ළද පිළිරූ තැබීය. සත්‍ය වශයෙන් රජු සිටියේ 33වන බලකොටුවේය. එළාර රජුගේ අවසාන ආරක්ෂක වලල්ලේ සිටි දීඝජන්තු, ගැමුණු රජු මැරීමට සිතා එක හුස්මට අහසේ කරණම් ගසමින් ඉහත දෙතිස් බලකොටු වල දෙතිස් පිළිරූ වල හිස් කපමින් අවසාන බලකොටුවට ළඟා වෙත්ම සුරනිමල ඔහුට අපහාසාත්මක ලෙස අභියෝග කළේය. දැඩි වෙහෙසට හා කෝපයට පත්ව සිටියද දීඝජන්තු අභියෝගයෙන් පලා නොගොස් සුරනිමල වෙත අහසින් පාත් විය. සුරනිමල කළේ තමන්ගේ පළිහ ඔසවා ශරීරය ආවරණය කර ගැනීමයි. පළිහ සමඟම සුරනිමල දෙපළු කිරීමට තරම් පහරක් දීඝජන්තු එල්ල කළත් අවසාන මොහොතේ පළිහ අතහැර සසෙකට පැනීමට සුරනිමල සමත් විය. දීඝජන්තු පළිහ සමඟම බිම පතිත විය. නැවත නැගිටීමට පෙර සුරනිමල විසින් ඔහු මරා දමන ලදී.
තවත් ජනප්‍රවාදයක් කියන්නේ කාන්තාවන්ට ලොල් වූ දීඝජන්තුගේ අවධානය බිඳීමට විහාර මහා දේවිය ඇමක් වශයෙන් යොදා ගත් බවයි. කෙසේ වෙතත් දීඝජන්තු මිය ගිය පසු යුද්ධය පිළිබඳ බලාපොරොත්තු අත්හැරි දෙමළ සේනාව පසුබැස ගිය බව කියවේ. මෙසේ සුරනිමල අධික වේගය හා කඩු ශිල්පය පිළබඳ නමක් දිනා සිටීය. තවත් එක් කාරණයක් සඳහා ඔහු ප්‍රකටය. එනම් රා බීමයි. විජිතපුර සටනට පෙර පැවති යෝධබල පරීක්ෂණයේදී විශාල රා මඩමක් තනිවම බී අවසාන කිරීමට නියෝග කරන ලදී. අන්‍ය යෝධයෝ මේ කටයුත්ත තමන්ට නුසුදුසු බව පවසා සිටියහ. සුරනිමල මේ කාර්යය ඉටු කළේය. පසු කාලයේ සුරනිමල බොහෝ පින්කම් කළ බව කියවේ.
මහාසෝණ
මොහුව රිටිගල ජයසේන යන නමින්ද හදුන්වයි. රිටිගල දැනට උගන්වන රිටිගල විශුද්ධි අංගම් ශාස්ත්‍රය නැත්නම් අපි අහලා පුරුදු සුදලිය අංගම් පොර පරම්පරාවේ ද උරුමක්කාරයා වන්නේ මොහුය. එය රිටිගල පරපුරට ලබා දී ඇත්තේ මේ මහාසෝණ හෙවත් රිටිගල ජයසේන සේනාධිපතියායි. එය අදටත් එම ප්‍රදේශයේ උගන්වනු ලබයි.
මහාවංශයට අනුව මහාසෝන යෝධයා, කුළුම්බරී ප්‍රදේශයේ හුන්දරිවාපි ග්‍රාමයේ තිස්ස නමැත්තාට දාව අටවැනි පුතු ලෙස උපත ලබා ඇත. මහාසෝණ යෝධයා පිළිබඳව මූලාශ්‍ර වල දැක්වෙන තොරතුරු ද ඉතාම අල්පය. ලක්දිව රෝහණ ජනපදයෙහි කුටුම්බරිකන්නිකාවෙහි උපන් බව සහස්සවත්තුප්පකරණයේ වාර්තා කරයි. රසවාහිනිය දක්වන්නේ රෝහණයේ කදලුම්කන්නිකාවෙහි හුන්දරිවාපිගම උපන් බවයි.
මොහු සත් හැවිරිදි කල විසල් තල්ගස් මුලින් උදුරා දැමීමට තරම් ශක්තිමත් වූ බවත්, දස හැවිරිදි කල මහත් බල ඇති බවත්, පසුව ඇතුන් දස දෙනෙකුගේ ශක්තිය දැරූ බවද කියැවේ. දුටුගැමුණු රජුට යුද්ධය සඳහා සහය දුන් යක්ක සේනාවේ නායකයා මොහුයි. දුටුගැමුණු - එළාර යුද්ධයේදී, විජිතපුර බලකොටුව අල්ලා ගැනිම සඳහා සිදු වූ යුද්ධයේදී, මහාසෝණ යෝධයා පවුර කඩා වෙනම විවරයක් සදා ඉන් ඇතුළුව තල් රුකක් ගෙන සටන් කළ බව සඳහන් වේ.
ගෝඨයිම්බර
දස මහා යෝධයන් අතරින් මේ ආත්මයේම නිවන් දුටු අය දෙදෙනෙකි. ගෝඨයිම්බර යෝධයා ඉන් එක් අයෙකි. කාශ්‍යප බුදුන් සමයේ සඟරුවනට දන්දුන් කුසලයෙන් දෙව්ලොව සම්පත් විඳ පසුව ලක්දිව බොහෝ සම්පත් ඇති පවුලක ඉපදිනි. ඇතුන් දස දෙනෙකුගේ බල ඇතිවද කම්මැලියෙකි. ශරීරයෙන් කොට නිසා නම සෑදිණි. කාවන්තිස්ස රජු මොහුගේ බල අසා ගෙන්වා ගත්තේය. පසුව මහාජත්‍ර නම් දෙමළ නායකයා මරණ ලද්දේ මොහු විසිනි. රා බීමට මෙන්ම උත්සව ශ්‍රීයෙන් ගත කිරීමට කැමති අයෙකි.
මෙවන් උත්සවයකදී මහාසෝණ හෙවත් රිටිගල ජයසේන මත් වී සිටි අවස්ථාවකදී ගෝඨයිම්බර යෝධයාගේ බිරිඳව වැළඳගෙන තිබේ. එයින් කිපුණු ගෝඨයිම්බර, මහාසෝණට බැණවැදී ඇති අතර එයින් තමාට ඇතිවූ ලැජ්ජාව ඉවසාගත නොහැකි වූ මහාසෝණ තමා හා ද්වන්ධ සටනකට එන ලෙස ගෝඨයිම්බරට අභියෝග කර ඇත. පසු දා තම්මැන්නා සොහොනේදී පැවැත්වෙන සටනේදී ගෝඨයිම්බර යෝධයා එල්ල කරන පා පහරින් මහාසෝණගේ හිස ගැළවී ගොස් කරඹ ගහක මුදුනේ රැදුනු බව සඳහන් වේ.
මෙම ජයග්‍රණයෙන් උදම් වූ යෝධයා සුරාවෙන් මත්ව රාජ මාලිගාවට ඇතුල් වීමට තැත් කළ අතර ගැමුණු රජුගේ නියෝගයෙන් එය වැලකිණි. මෙයින් ලජ්ජාවට හා කළකිරීමට පත් යෝධයා එදිනම ලංකාද්වීපය හැරදමා භාරත දේශය බලා පිටත්ව ගියේය.
රහතන්වහන්සේලා සොයමින් ගමන් කළ ඔහුට හිමාලයට යන ලෙස උපදෙස් ලැබිණි. හිමාලය පාමුල ගමකින් දැනගන්නට ලැබුනේ රහතන් වහන්සේලා පර්වත මුදුනේ වාසය කරන බවත් පිඬු සිඟා ගැනීමට පමණක් ගමට එන බවත්ය. මෙසේ මඟ විමසමින් ගමන් කරන විට ඔහු දුටුවේ ඍද්ධි බලයෙන් පමණක් යා හැකි උසකින් තිබූ විහාරයකි. මෙතෙක් වෙහෙස වීමෙන්ද රහතන්වහන්සේලා නොදුටු නිසා ශෝකයට පත් ඔහු පර්වත පාමුල තිබූ මහා හෙළකට පැන්නේය. ඔහුගේ පින් බලයෙන් මෙය දුටු රහත් නමක් ඍද්ධි බලයෙන් ඔහු අල්වා ඔහුගේ කථාවට සවන් දී මහණ කළ සේක. එතුමා සුළු කලකින් රහත් බවට පත් විය
අභය (පසුව ථෙරපුත්තාභය)
කොට කන්ද අසබඩ කිට්ටි ග්‍රාමයේ රම්පති වූ රෝහණ නමැති ගෘහපතියාට දාව උපන් ගෝඨාභය, දස වස් හෝ දොළොස් වස් වන විට, පැසුණු මිනිසුන් සතර හෝ පස් දෙනෙකුට එසවිය නොහැකි මහා පාෂාණ ඔසවා වීසි කිරීමට සමත් වී ඇත. අභයගේ පියාණන් වූ රෝහණ, මහාසුම්ම නමැති තෙරණුවන්ගේ අනුග්‍රාහකයාව සිට තෙරණුවන්ගේ දහම් දෙසුමකට සවන් දී සෝවාන් නම් පළමු ඵලයට පත්වීලු. රෝහණ පසු කලෙක භික්ෂුවක ලෙස පැවදි බව ලැබ පසුව අරහත් ඵලයට පත් වීම නිසා, අභය ඉන්ඉක්බිතිව තෙරණුවන්ගේ පුතු ලෙස අරුත් දෙන ථෙර-පුත්-අභය ලෙස හැඳින්වීණි..
මහාභරණ
මහාවංශයට අනුව භරණ උපත ලැබ ඇත්තේ කෝපකන්දර ග්‍රාමයේ කුමාර නමැත්තෙකුට දාවය. අවුරුදු දහයක හෝ දොළසක කොළුවෙකුව සිටියදී, වනයේ සාවුන් එලවාගෙන ගොස් උන් අල්වා පයින් මැඬීමට සමත් වූ බවද, පසුව දහසය විය වූ විට දිව ගොස් කුරුමුවන්, ගෝනුන් හා වල්-හූරන් දඩයම් කිරීමට සමත් වූ බැවින්, මහත් යෝධයෙකු බවට පිළිගැනුමට ලක් වූ බව කියැවේ.
වේළුසුමන
කාශ්‍යප බුදුන් සමයේ මොහු රහතන් වහන්සේ කෙනෙකුට දන් දීමේ විපාකයෙන් දෙව් සැපත් විඳ කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේ මෙරට උපන්නේය. ඔහුගේ පියාගේ මිත්‍රයන් දෙදෙනෙකුගේ නම් එකතු කොට වේළුසුමන යනුවෙන් නම් තබන ලදී. මෙම වේළු නම් මිත්‍රයාගේ එක් මෙල්ල කළ නොහැකි යයි සැලකුණු අශ්ව පැටියෙක් මෙල්ල කිරීමෙන් ඔහුගේ බලය ප්‍රකට විය. වේළු නැමැත්තා 'මොහු රාජ්‍ය සේවයට සුදුසුය' සිතා රජු සමීපයට පිටත් කරන ලදී.
ගැමුණු කුමරා උපදින්නට සිටින් විට මවට දොළදුක් හතරක් පමණ උපන් බව දක්වා තිබේ. රියන් සියයක් දිග මී වදයක් සංඝයාට දී තමාද කෑම ඉන් එකකි. මෙය කුමරාගේ පින් බලයෙන්ම ඉටු විය. ඉතිරි දොළදුක් (තිසා වැවෙන් පැන් නෑමට හා බීමට, එළාර රජුගේ නායක යෝධයාගේ හිස කැපූ කඩුව සෝදා ජලය බීම, එළාර රජුගේ මහනෙල් මල් පැළදීම ) සංසිඳුවීමට වේළුසුමන ක්‍රියා කළේය. මේ සඳහා ඔහු තමා එළාර රජුට පක්ෂපාතී අයෙකු ළෙස හඟවා එළාර රජුගේ අස්ගාල රැක බලා ගැනීමේ කාර්යය බාර ගත්තේය. ඉන්පසු එහි සිටින ශක්තිමත්ම අසෙකු වන රණමද්දව නම් අසෙකු හොඳින් හික්මවා තබා ගත් ඔහු එක් දිනක තිසා වැවෙන් පැන් කළයක්, මහනෙල් මල් ආදිය සකස් කොට අශ්වයා සොරාගෙන තමා වේළුසුමන බව පවසා පළා ගියේය. ඔහු මරා දැමීමට සොලී රජු විසින් එවන ලද යෝධයන් දෙදෙනා ඔහු විසින් මරන ලදී. පසුව ඔහුගේ ගමන නැවැත්වීමට තැත් කළ මහවැලි ගඟේ වඩමන්න නම් තොට රැකවල් සිටි දහසක් පමණ දෙමළ සෙබළුන්ද ගඟේ අනක් පස රැකවල් සිටි ව්ඩ්ඨමාන නම් දෙමළ යෝධයා ඇතුළු දහසක් දෙනාද තනිවම සටන් කොට මරා දැමීමට ඔහු සමත් විය (මේ ස්ථාන දෙකට පිළිවෙලින් දහස්තොට හා දහස්මඬලාතොට යනුවෙන් ව්‍යවහාර විය). ගැමුණු කුමරු රජවන විට මොහු මැදිවියේ සිටින්නට ඇතැයි සිතිය හැක. මොහු සටන් කළේ බොහෝ විට අසු පිටය. ලක්දිව එක් සේසත් කිරීමෙන් පසු කුසල් කොට දෙව්ලොව උපන් බව දක්වා තිබේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:දස මහ යෝධයෝ
කොටවෙහෙරගල පුරාණ ගල්ලෙන් විහාරය
ශ්‍රී ලංකාවේ ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ වැල්ලවාය නගරයට ආසන්නව පිහිටා තිබෙන කොටවෙහෙරගල පුරාණ ගල්ලෙන් විහාරය වැදගත් බෞද්ධ පුදබිමක් වෙයි. එය වැල්ලවාය - බුත්තල මාර්ගයේ, වැල්ලවාය සිට කිලෝමීටර් 3 ක් පමණ ඈතින් වරුණගම ග්‍රාමයේ පිහිටා තිබේ.
ඉතිහාසය
කොටවෙහෙරගල පුරාණ ගල්ලෙන් විහාරයේ ඉතිහාසය වළගම්බා රජ සමය දක්වා දිව යන බැව් විශ්වාස කෙරේ. විහාරස්ථානයෙහි වළගම්බා රජ සමයට අයත් කිරිගරුඩ බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් දැක ගත හැකිවේ.
විහාරය
විහාරස්ථානයේ චෙෙත්‍යය, එහි වූ පර්වත මස්තකයේ පිහිටා තිබෙන අතර එහි ගල් ලෙන් හා ජල පොකුණු රැසක්ද දැකගත හැකිවේ.
බුද්ධංගල ආනන්ද හිමි
පූජ්‍ය බුද්ධංගල ආනන්ද හිමි (ඉංග්‍රීසි: Buddangala Ananda Thera) අම්පාර බුද්ධංගල ආරණ්‍ය සේනාසනයේ වැඩ වාසය කරයි. උන්වහන්සේගේ ගිහි නම ආනන්ද වීරසේකර වන අතර ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා මේජර් ජෙනරල්වරයෙකු ලෙස සේවය කොට තිබේ. මීට අමතරව ගුවන් තොටුපල හා ගුවන් ගමන් සේවා සභාපති තනතුරද හොබවා ඇත. අම්පාර දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී සරත් වීරසේකර බුද්ධංගල ආනන්ද තෙරණුවෝගේ සහෝදරයාය. මේජර් ජෙනරල් ආනන්ද වීරසේකර (English: Ananda Weerasekera) කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ඉංග්‍රීසි
1.
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ
ඇමරිකානු කාව්‍යය
ඇමරිකානු කාව්‍යය
19 වන ශතවර්ෂයේ ඇමරිකානු විශ්ෂ්ඨ කලාකරැවන් දෙදෙනාගේ චින්ත ස්වභාවය සහ ‍ශෛලය බොහෝ සේ වෙනස් විය. වොල්ට් පිට්මන් (1819- 1892) ක්‍රියාකාරී සංචාරකයෙක් මෙන්ම ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේදී තමන් විසින්ම පත් කර ගන්නා ලද හෙදියෙක් විය, සාහිත්‍යාත්මක නවෝදපාදකයෙක් විය. ඔහුගේ මධ්‍යසාර බෝතලය රචනා වුයේ 'ලී වස් ඔෆ් ග්‍රාස්' වු අතර ඔහු නිදහසේ ගලා යමින් හා දිග අපිලිවෙල වු රේඛා වචනයෙන් විස්තර දැක්වීමට ඇමරිකානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට ඇතුලත් කිරීමට යොදා ගත්තේය. තවදුරටත් ප්‍රධාන පියවරක් ගනිමින්, කාව්‍යකරැවන් ඇමරිකානුවන්ගේ විශාල වශයෙන් පැතිරැණ පළපුරැද්ද සමකරනු ලැබුයේ ගර්වයෙන් නොපිරැණු ලෙසය. උදාහරණ ලෙස 'සොන්ග් ඔෆ් මයිසෙල්ෆ්' හි ඇතුලත දිගු මධයම කාව්‍යයන්, 'ඉන් ලිවුස් ඔෆ් ග්‍රාස්' 'වයිට්මන්' ලියු මේවා සත්‍ය වශයෙන්ම සෑම සයසකම මිනිසුන්ගේ අදහස් ‍වන අතර, මේවා මගේ නොවේ''
කාව්‍ය සංවිධානයේ වු වයිට්මන් විසින රචිත ද බොඩි ඉලෙක්ට්‍රික් ඔහු පැවසු ආකාරයට, සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යයේ ඉගැන්වීම අනුව ඉංග්‍රිසි නවකතාකරැ ඩී.එච්. ලොරන්ස්, වයිට්මන් පිළිබදව ලියා ඇත්තේ මිනිසාගේ ආත්මය මාංශයට වඩා උත්තරීතරය යන පැරණි සංකල්පිත සදාචාරය පළමුව විනාශ කරන ලද්දේ මොහුය.
අනෙක් පසින් 'එමලි ඩික්සන්' (1830-1886) ඇම්හර්ට් මැසවුසෝස්' නම් කුඩා ගම්මානයේ ආචාරයශිලි අවිවාහක ‍තාන්තාවකගේ ජීවිතයක් ගත කලේය. ඇයගේ අකෘතික සැලැස්ම තුල විචකෂණශිලි කවට, විශ්ෂ්ඨ නිර්මාණ සහ මානසික තික්ෂණය අන්තර්ගත විය. ඒ කාලය තුල ඇයගේ ක්‍රියාවන් අසම්මත වු අතර ඉතා සිමිත ප්‍රමාණයක් ප්‍රකාශිත විය.
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාව
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ නවසීලන්ත තරග සංචාරය 2023
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 2023 මාර්තු සහ අප්‍රේල් මාසවල නවසීලන්තයේ සංචාරය කරමින් ටෙස්ට්, එක්දින ජාත්‍යන්තර (එදිජා) සහ විස්සයි20 ජාත්‍යන්තර (වි20ජා) තරග තුනකට ක්‍රීඩා කිරීමට නියමිතය. ටෙස්ට් තරඟ 2021-2023 ICC ලෝක ටෙස්ට් ශූරතාවලියේ කොටසක් වන අතර එදිජා තරඟමාලාව සමාරම්භක 2020-2023 ICC ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන සුපර් ලීගයේ කොටසක් වනු ඇත.
නවසීලන්තය ටෙස්ට් තරගාවලිය 2-0ක් ලෙස ජය ගත්තේය. දෙවැනි තරගය වර්ෂාව හේතුවෙන් අතහැර දැමීමත් සමඟ නවසීලන්තය එක්දින තරගාවලිය 2-0ක් ලෙස ජය ගත්තේය.
පළමු වි20ජා තරගය ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වූ අතර, ශ්‍රී ලංකාව සුපිරි ඕවරයේදී තරගය ජය ගැනීමට සමත් විය. නවසීලන්තය දෙවන වි20ජා තරඟය කඩුලු 9කින් ජයගත් අතර, තරඟාවලිය 1-1ක් ලෙස සමකර ගත්තේය. නවසීලන්තය තෙවැනි විස්සයි20 තරගය කඩුලු 4කින් ජයගත් අතර, තරගාවලිය 2-1ක් ලෙස ජය ගත්තේය.
සංචිත
ෆින් ඇලන්, ලොකී ෆර්ගියුසන් සහ ග්ලෙන් ෆිලිප්ස් නවසීලන්ත එක්දින සංචිතයට තෝරාගනු ලැබුවේ පළමු එක්දින තරගය සඳහා පමණි, මාර්ක් චැප්මන්, බෙන්ජමින් ලිස්ටර් සහ හෙන්රි නිකොල්ස් අවසන් එක්දින තරග දෙක සඳහා පමණි. 2023 මාර්තු 18 වන දින, 2023 ඉන්දීය ප්‍රිමියර් ලීගය සඳහා රෝයල් චැලෙන්ජර්ස් බැංගලෝර් සමඟ එක් වීමට නවසීලන්ත එක්දින සංචිතයෙන් නිදහස් කරන ලද මයිකල් බ්‍රේස්වෙල් වෙනුවට රචින් රවීන්ද්‍ර පත් කරන ලදී. 2023 මාර්තු 23 වන දින, නවසීලන්තයේ ලොකී ෆර්ගසන් පළමු එක්දින තරගයෙන් ඉවත් කරන ලද අතර, ඔහු වෙනුවට බෙන්ජමින් ලිස්ටර් නම් කරන ලදී.
බාහිර සබැඳි
ESPNcricinfo හි තරගමාලා පිටුව
මාස් තාජුන් අක්බර්
විනිසුරු මාස් තාජූන් අක්බාර්, (King's Counsel) (1880 ජූනි 15 - 1944 අප්‍රේල් 22) ලංකා (ශ්‍රී ලාංකික), විනිසුරුවරයෙක් සහ නීතීඥයෙක් විය. ඔහු ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විනිසුරුවරයෙකු සහ ලංකාවේ සොලිසිටර් ජනරාල්වරයා විය.
ධනවත් පොල් වතුකරුවෙකු වූ එම්එස්ජේ අක්බර්ට දාව උපන් අක්බර් අධ්‍යාපනය ලැබුවේ කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේය. ලන්ඩන් මෙට්‍රිකියුලේෂන් හි පළමු පන්තියේ අංශයේ සාමාර්ථයක් ලබා ගැනීමෙන් පසු, ඔහු කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ශිෂ්‍යත්වය දිනා ගත්තේය: ඔහු 1897 දී කේම්බ්‍රිජ් හි එමානුවෙල් විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූ අතර එහිදී ඔහු ඉංජිනේරුවෙකු ලෙස සුදුසුකම් ලැබීමට යාන්ත්‍රික විද්‍යා ට්‍රිපෝස් කළේය. කෙසේ වෙතත්, පසුව ඔහු නීතියට මාරු වූ අතර, නීතිඥයෙකු ලෙස නීතීඥ මණ්ඩලයට කැඳවනු ලැබීය.
ඔහු 1905 දී නැවත ලංකාවට පැමිණි අතර, නීතිඥයෙකු ලෙස නීතිඥයෙකු ලෙස කටයුතු කරන අතරතුර, ඔහු ලංකා නීති විද්‍යාලයේ කථිකාචාර්යවරයෙකු සහ පරීක්ෂකවරයෙකු ලෙසද සේවය කළේය. 1907 දී ඔහු නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ ඔටුන්න හිමි නීතීඥවරයෙකු බවට පත් වූ අතර, එවකට නීතිපතිවරයා වූ සී.එච්.එල්ෆින්ස්ටන් මහතා නිවාඩුවක් ගත කර සිටියදී ලංකාවේ සොලිසිටර් ජනරාල් සහ වැඩබලන නීතිපතිවරයා බවට පත් විය. සොලිසිටර් ජනරාල්වරයා ලෙස ඔහු ලංකා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයෙකු වූ අතර අවස්ථා වලදී දිසා විනිසුරුවරයෙකු ලෙසද කටයුතු කර ඇත.
ඔහු විශ්වවිද්‍යාල කොමිෂන් සභාවේ සභාපති වූ අතර ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මඩුල්ල සැරසූ පළමු මුස්ලිම් ජාතිකයා බවට පත්විය. ඔහු රජුගේ නීතීඥයෙකු ලෙස පත් කරන විට, එම ගෞරවය ලැබූ පළමු ලංකා මුස්ලිම් ජාතිකයා ඔහු විය. විශ්‍රාම යන විට ඔහු ජ්‍යෙෂ්ඨතම පුයිස්නේ විනිසුරුවරයා විය.
අක්බාර් විශ්වවිද්‍යාල කොමිෂන් සභාවේ සභාපතිවරයා වූ අතර ඔහුගේ නිර්දේශය මත ව්‍යවස්ථාදායක සභාව 1928 දී විශ්වවිද්‍යාලය ඒකීය හා නේවාසික ආකාරයේ විය යුතු බවත් එය මහනුවරට නුදුරින් දුම්බර මිටියාවතේ පිහිටිය යුතු බවත් තීරණය කළේය.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1944 මරණ
රතන සූත්‍රය
තස්මාහි භූතා නිසාමේථ සබ්බේ මෙත්තං කරොථ මානුසියා පජාය දිවා ච රත්තෝච හරන්ති යෙ බලිං තස්මා හි නෙ රක්ඛථ අප්පමත්තා
තේරුම (අමනුෂ්‍යයිනි, (යම් කරුණක් සඳහා තෙපි රැස්ව සිටින්නාහුද? එහෙයින් සියල්ලෝම මාගේ ධර්මය අසවු. මනුෂ්‍ය ප්‍රජාව කෙරෙහි මෛත්‍රිය කරවු. යම් මනුෂ්‍ය කෙනෙක් රෑ දාවල්හි තොපට පූජා ගෙනෙත් ද? එහෙයින් ඔවුන් රකිවු.)
යං කිඤ්චි විත්තං ඉධ වා හුරං වා සග්ගෙසු වා යං රතනං පණීතං න නො සමං අත්ථි තථාගතෙන ඉදම්පි බුද්ධෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම ( මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි හෝ අවශේෂ ලෝකයෙහි හෝ යම් ධනයක් වේ ද, දෙව ලෝකයන්හි හෝ යම් රත්නයක් වේ ද? ඒ කිසි තැනෙක තථාගතයන් හා සමාන වූ ධනයක් හෝ රත්නයක් හෝ නැත්ම ය. බුදුරදුන් කෙරෙහි මෙය ද ශ්‍රේෂ්ඨ වූ රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සත්වයනට සෙත්වේවා.)
ඛයං විරාගං අමතං පණීතං යදජ්ක්‍ධගා සක්‍ය මුනී සමාහිතො න තෙන ධම්මේන සමත්ථි කිඤ්චි ඉදම්පි ධම්මෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම (ආය¸මාර්ග සමාධියෙන් සුපිහිටි සිත් ඇති ශාක්‍ය කුලයෙහි උපන් මුනි තෙම රාගාදීන් ක්‍ෂයවන්නා වූ රාගාදියෙන් වෙන් වූ ප්‍රණීත යම් නිවනක් නුවණින් අවබෝධ කළේ ද, ඒ නිර්වාණ ධර්මය හා සමාන වූ කිසි රත්නයෙක් නැත. මෙය ද ධර්මයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වූ රත්න භාවයෙකි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් සෙත් වේවා.)
යං ඛුද්ධ සෙට්ඨො පරිවණ්ණයී සුචිං සමාධිමානන්තරිකඤ්ඤ මාහු සමාධිනාතෙන සමොන විජ්ජති ඉදම්පි ධම්මෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු
තේරුම ( බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨ තෙමේ ඉතා පිරිසිදු යමක් ප්‍රශංසා කොට ප්‍රකාශ කෙළේ ද? එය ආනන්තරික සමාධියයි කියති. ඒ සමාන වූ අන්කිසි සමාධියක් නැත. මෙය ද ධර්මයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සෙත්වේවා.)
යෙ පුද්ගලා අට්ඨ සතම්පසත්ථා චත්තාරි එතානි යුගානි හොන්ති තෙ දක්ඛිණෙය්‍යා සුගතස්ස සාවකා එතෙසු දින්නානි මහප්ඵලානි ඉදම්පි සඞඝෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම (බුද්ධාදී සත් පුරුෂයන් විසින් පසස්නා ලද යම් අෂ්ටාර්ය්‍ය පුද්ගල කෙනෙක් වෙත්ද, පසස්නා ලද යම් එක් සිය අටක් ආර්ය්‍ය පුද්ගල කෙනෙක් වෙත් ද ඔවුහු යුග සතරක් වෙති. බුදුන් ගේ ශ්‍රාවක වූ ඒ ආය¸ පුද්ගලයෝ දක්ෂිණාවට සුදුසු වෙති. ඔවුන් කෙරෙහි දුන් දානයෝ මහත්ඵල ඇත්තාහු වෙති. මෙය ද සංඝයා කෙරෙහි ප්‍රණීත වූ රත්නභාවයකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සෙත් වේවා.)
යථින්ද ඛීලො පඨවිංසිතො සියා චතුබ්භිවාතෙහි අසම්පකම්පියො තථූපමං සප්පුරිසං වදාමි යො අරියසච්චානි අවෙච්ච පස්සති ඉදම්පි සඞඝෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම (ඉන්ද්‍රඛීල නම් වූ කණුව යම්සේ පොළොව ඇතුළට පිවිස සිටියේ සිවු දිගින් හමන සුලඟින් සොලවාලිය නොහැකි වන්නේ ද? යමෙක් ආය¸ සත්‍යයෙන් නුවණින් බැස දකී නම් ඒ සත් පුරුෂයා එබඳු ඉන්ද්‍රඛීලය හා සමාන කොට කියමි. මෙය සංඝයා කෙරෙහි ප්‍රණීත රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සත්වයනට සෙත් වේවා.)
යෙ අරිය සච්චානි විභාවයන්ති ගම්භීර පඤ්ඤෙන සුදෙසිතානි කිඤ්චාපි තෙ හොන්ති භුසප්පමත්තා න තෙ භවං අට්ඨමං ආදියන්ති ඉදම්පි සඞඝෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම ( යමෙක් ගැඹුරු නුවණ ඇති සර්වඥයන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශිත ආය¸ සත්‍යයන් තමනට ප්‍රකට කෙරෙත්ද? ඔවුහු කිසිසේත් බොහෝ සේ පමාවූවෝ වෙත්ද,ඔවුහු අටවන භවයක් නම් නො ගනිති. මෙය ද සඞඝයා කෙරෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ රත්න භාවයකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සෙත් වේවා.)
සහාවස්ස දස්සන සම්පදාය තයස්සුධම්මා ජහිතා භවන්ති සක්කාය දිට්ඨි විචිකිච්ඡිතඤ්ච සීලබ්බතං වාපි යදත්ථි කිඤ්චි චතූහපායෙහිච විප්පමුත්තො චඡාභිඨානානි අභබ්බොකාතුං ඉදම්පි සඞඝෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම ( දර්ශන සමාපත්තිය සමග ම සක්කාය දිට්ඨිය ද, විචිකිච්ඡාවද යම්කිසි සීලබ්බත පරාමාසයෙක් ඇත්නම් එය ද යන සංයෝජන ධර්ම තුන ඔහු විසින් හරන ලද්දාහු වෙති. හේ සතර අපායෙන් මිදුනේ ද වේ. පඤ්චානන්තරිය කර්ම හා අන්‍ය ශාස්තාවරයකු ඇදහීම ද කරන්නට සුදුසු නො වේ.මෙය සංඝයා කෙරෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සත්වයනට සෙත් වේවා).
කිඤ්ඤාපි සො කම්මං කරෝති පාපකං කායෙන වාචා උද චෙතසා වා අභබ්බො සො තස්ස පටිච්ඡාදාය අභබ්බතා දිට්ඨ පදස්ස වුත්තා ඉදම්පි සඞඝෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම (ඒ සෝවාන් පුද්ගල තෙමේ තිදොරින් යම් පවක් කෙරේද? හෙතෙම එය සඟවාලීමට නො හැකි වෙයි. නිවන් දුටුවහු ගේ පව් සැඟවීමේ නො හැකි බව සංඝයා කෙරෙහි ප්‍රණීත වූ රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සත්වයනට සෙත් වේවා.)
වනප්පගුම්බෙ යථා ඵුස්සි තග්ගෙ ගිම්හාන මාසේ පඨමස්මිං ගිම්හේ තථූපමං ධම්මවරං අදෙසයි නිබ්බාණගාමිං පරමං හිතාය ඉදම්පි බුද්ධෙ රතනං පණීතං ඒතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම ( ගී‍්‍රෂ්ම ඍතුවෙ පළමු වන බක් මසෙහි රුක් ලැහැබ් යම්සේ පිපුණු අග ඇත්තේ වේ ද? බුදුරජ තෙම එබඳු උපමා ඇති නිවනට පමුණුවන උතුම් ධර්මයක් පරම හිත පිණිස දෙසී ය.මෙය බුදුරදුන් කෙරෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වූ රත්න භාවයකි. මෙම සත්‍ය බලයෙන් සත්වයනට සෙත් වේවා.)
වරො වරඤ්ඤු වරදො වරාහරො අනුත්තරො ධම්මවරං අදෙසයි ඉදම්පි බුද්ධෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම (උතුම් වූ නිවන දන්නා වූ නිවන දෙන්නා වූ ශ්‍රේෂ්ඨ වු බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් ධර්මයක් දෙසූ සේක. මෙය ද බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වූ රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සත්වයනට සෙත් වේවා)
ඛීණං පුරාණං නවං නත්ථි සම්භවං විරත්ත චිත්තා ආයතිකෙ භවස්මිං තෙ ඛීණා බීජා අවිරූළ්හිච්ඡන්දා නිබ්බන්ති ධීරා යථා යං පදීපෝ ඉදම්පි සඞඝෙ රතනං පණීතං එතෙන සච්චේන සුවත්ථි හොතු
තේරුම (යම් කෙනෙකුගේ පුරාණ කර්ම ගෙවී ගියේ ද, පහළ වන අළුත් කර්මයකුත් නැත් ද, මතු භවයෙහි නො ඇලුණූ සිත් ඇති ක්‍ෂය කළ ප්‍රතිසන්ධී විඥාන බීජ ඇති වැඩෙන ඡන්දයක් නැති ඒ ධෘතිමත් රහත්හු මේ නිවුණු පහන් මෙන් පිරිනිවෙති. මෙය ද සංඝයා කෙරෙහි උතුම් රත්න භාවයෙකි. මේ සත්‍ය බලයෙන් සෙත්වේවා.)
යානීධ භූතානි සමාගතානී භුම්මානි වා යානිව අන්තලික්ඛෙ තථාගතං දෙව මනුස්ස පූජිතං බුද්ධං නමස්සාම සුවත්ථි හොතු
තේරුම ( පොළොවෙහි උපන් හෝ අහසෙහි උපන් හෝ අමනුෂ්‍ය කෙනෙක් මෙතැන්හි රැස්ව සිටිත්ද, ඒ අපි දෙව් මිනිසුන් විසින් පුදනලද බුදුරදුන් වඳිමු. මේ සත්‍ය බලයෙන් සෙත්වේවා.)
යානීධ භූතානි සමාගතානී භුම්මානි වා යානිව අන්තලික්ඛෙ තථාගතං දෙව මනුස්ස පූජිතං ධම්මං නමස්සාම සුවත්ථි හොතු
තේරුම (පොළොවෙහි උපන් හෝ අහසෙහි උපන් හෝ යම් අමනුෂ්‍ය කෙනෙක් මෙතැන්හි රැස්ව සිටිත් ද? ඒ අපි දෙව්මිනිසුන් විසින් පුදන ලද තථාගත දේශිත ධර්මය වඳිමු.)
යානීධ භූතානි සමාගතානී භුම්මානි වා යානිව අන්තලික්ඛෙ ථාගතං දෙව මනුස්ස පූජිතං සඞඝං නමස්සාම සුවත්ථි හොතු
තේරුම (පොළොවෙහි උපන් හෝ අහසෙහි උපන් හෝ යම් අමනුෂ්‍ය කෙනෙක් ;ම තැන්හි රැස්ව සිටිත් ද, ඒ අපි දෙවි මිනිසුන් විසින් පුදන ලද ශ්‍රාවක සඞඝයා වහන්සේ වඳිමු.)
අවසන් ගාථා තුන ශක්‍රදේවේන්ද්‍රයා විසින් කියන ලද ගාථා තුනකි. විශාලා මහනුවර තුන් බිය දුරු කිරීම පිණිස රතන සූත්‍රය දෙසන ලදී.උදේ සවස උවදුරු දුරු කර ගැනීම සඳහා භාවිතා කළයුතු උතුම් සෙත් පිරිතකි.
ප්‍රවර්ගය:බුදුදහම
රන් දම්වැල්
ගීතයන්
සංගීත අධ්‍යක්ෂණය - සරත් දසනායක ගීත ප්‍රබන්ධය – උපාලි ධනවලවිතාන, හේමසිරි හල්පිට, දයාසේන ගුණසිංහ
1866
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු ප්‍රවර්ගය:1866
දේවානම්පිය තිස්ස රජ
මුලින් තිස්ස රජ නමින් රජවූ මෙතුමා පසුව දේවානම්පිය තිස්ස නමින් දෙවනවරට රාජාභිෂේකය ලැබීය. (307 BCE - 267 BCE). "දෙවියන්නට ප්‍රිය වු "යන්න මෙම නාමයෙහි අර්ථය යි. රජු අනුරාධපුරය මුලස්ථානය කරගෙන රජ කළ පැරණි රජවරුන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහුගේ රාජ්‍ය කාලය වැදගත් වන‍්නේ මෞර්ය වංශික අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ අනුග්‍රහය ඇතිව එම පාලන සමය තුළ ලංකාවට බුද්ධාගම පැමිණීම හේතුවෙනි. ඔහුගේ රාජ්‍ය කාලය ගැන මුල්ම තොරතුරු ලැබෙන්නේ මහාවංශයෙනි. එය ඊට වඩා පැරණි  දීපවංශය මුලාශ්‍රය කොට ගත්තකි.
පාලන සමය
ක්‍රිස්තු පූර්ව 247-207 ත් අතර වසර 40 ක රාජ්‍ය සමය. මෙරජුගේ රාජ්‍ය කාලය ලක්දිව ඉතිහාසයට බෙහෙවින්ම වැදගත් කාල වකවානුවකි.මෙම පාලන සමය දේශපාලන මෙන්ම ආගමික අතින්ද වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි. අනුරාධපුරයේ රාජ්‍ය කල මුටසිව රජුගේ දෙවැනි පුත්‍රයා තිස්ස කුමරුය. මහාවංසයේ විස්තර වන ලෙස ඔහු අනෙකුත් සහෝදරයන් අතරින් බුද්ධිමත් හා යහපත් හැසිරීම් අතින් ශ්‍රේෂ්ටතම පුද්ගලයා ද වේ.
තවද මෙරජුගේ පාලන සමයේ විදේශයන් සමඟ පැවැති සම්බන්ධතා මගින් ලංකාවට සුවිශේෂී දායාද රැසක් ලැබී ඇත. මෙතුමාගේ අසල්වැසි ඉන්දියාවේ මහා අධිරාජ්‍ය අශෝක අදිරාජ්‍යයා සමඟ පැවැති නොදුටු මිත්‍ර සම්බන්ධතාව මගින් ලංකාවට,
1)විදිමත් අභිෂේක ක්‍රමයක් ලැබීම, පංච කකුධ භාණ්ඩ ලැබීම. 2)`දෙවනපිය´ වැනි විරුධ නාමයන් ලැබීම, 3)ලංකාවේ යුද හමුදාව සිවුරඟ සෙනගින් යුක්ත වීම, 4)පාටලී පුත්‍ර නගරය ආදර්ශයට ගනිමින් මෙරට බලකොටු ඉදිවීම ආදී බලපෑම් රාශියක් ලංකාවට ලැබුණි.
දේවානම්පිය තිස්ස රජුගේ හා අශෝකයන් අතර පැවැති මිත්‍රත්වයෙන් මෙරටට ලැබුණු බුදු දහම මගින් ලංකාව තුල ආගමික නවෝදයක් අති විය.
දෙවන පෑතිස් රජු පිළිබඳ තොරතුරු අද්‍යයනයේ දී වැදගත් වන මූලාශ්‍රය කිහිපයකි. එනම්,
දේවානම්පිය තිස්ස රජ ලෙස පාලන සමය සහ බුද්ධාගම වැලඳගැනීම
මෞර්ය වංශික අශෝක අධිරාජ්‍යයා සමග පෙර සිට තිබුණු මිත්‍රත්වය මහාවංශය විස්තර කරයි. එහි 19 වන පරිච්ඡේදයේ මෙසේ කියයි. ‘දේවානම්පියතිස්ස හා ධම්මාශෝක එකිනෙකා නොදැක සිටියේ වුවද රාජ්‍යයන් දෙක අතර බොහෝ කලක සිට මිත්‍රත්වයක් පැවතියේය’. ධම්මාශෝක නම අශෝක හැදින්වීමට විකල්ප වශයෙන් භාවිතා කරන ලදී. තිස්ස අශෝක අධිරාජ්‍යයා වෙත තෑගි බෝග යැවීම මහාවංශය තවදුරටත් විස්තර කරයි. ඒවාට අශෝක අධිරාජ්‍යයා පෙරළා තෑගි බෝග එව්වා පමණක් නොව ඔහු බුද්ධාගම වැළද ගත් බවත් එසේ කරන ලෙස තිස්සට ආයාචනා කරන බවත් පිළිතුරු වශයෙන් දන්වා එවීය. තිස්ස රජු මෞර්ය සම්ප්‍රදායට අනුගතව දෙවියන්ට ප්‍රිය යන අර්ධයෙන් යුත් ‘දේවානම්පිය’ නැමැති කොටස තම නමට එක්කර දේවානම්පිය තිස්ස රජ අලංකාර මෞලි සංගල්‍යයක් පවත්වා තමන්   පුජනීය රජ කෙනෙකු ලෙස ප්‍රකාශ කළේය.
තමන්ට විෂය වූ ලෝකය පුරා බුද්ධ ධර්මය පැතිරවීම අශෝක අධිරාජයාගේ පරම අභිලාෂය විය. එහෙයින් තම පුතණුවන් වූ මහින්ද ශ්‍රී ලංකාවට ගොස් ශ්‍රී ලංකා වාසීන් බුද්ධාගමට හරවා ගත යුතුය යන්න අශෝක අධිරාජයාගේ තීරණය විය. මහින්දාගමනය කේන්ද්‍ර කර ගෙන ඇති වූ සිද්ධීන් සහ මිහිඳු හිමි සහ දේවානම් පියතිස්ස රජතුමා මුණ ගැසීමද සිංහල ඉතිහාස කථාවල ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.
මහා වංශයට අනුව 40000 ක් වූ සෙබල මුලක්  සමග දේවානම්පියතිස්ස රජු මිස්සක නම් පර්වතය අසබඩ දඩ කෙළියෙහි යෙදුනේය. පාරම්පරිකව පැවතෙන තොරතුරු අනුව මෙම දිනය පොසොන් පුර පසළොස්වක දිනයකි.
මිස්සක පව්ව පා මුලට පැමිණි දේවානම් පියතිස්ස මුවෙකු දැක ඌ ලුහු බඳිමින් වන රොද තුළට වැදුනේය. මෙහිදී ඔහුට මිහිඳු හිමි මුණ ගැසුනේය. මහා වංශය මෙම සිද්ධියට හාස්‍යය මුසු කරමින් විස්තර කර ඇත්තේ රජුට යක්ෂයෙකු හමු වූ බවත් ඔහු ඉන් බියට පත් වූ බවත් සඳහන් කරමිනි. මිහිඳු හිමි රජු අමතා "මහ රජ අපි ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයන් වෙමු. ඔබ කෙරේ උපන් අනුකම්පාවෙන් දඹදිව සිට පැමිණියෙමු" යයි පවසා සිටියහ. දේවානම් පියතිස්ස රජුට තම මිතුරු අශෝක පිළිබඳ තොරතුරු සිහියට නැගුණි. පැමිණි පිරිස ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා ඉන්දියාවේ සිට පැමිණ ඇති බව රජුට අවබෝධ විය. මිහිඳු හිමියන් රජුට ධර්ම දේශනා කළ අතර ඉන් පසු රජතුමා බුදු දහම වැළඳ ගත්තේය.
දේවානම්පිය තිස්සගෙන් පසු පාරම්පරික පිළිවෙල අනුව ඔහුගේ බාල සොහොයුරන් දෙදෙනා වන උත්තිය හා මහා ශිවට රජකම උරුම විය.
සංගණ්‍ය ස්ථානයන්
දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ රාජ්‍ය කාලය පෙන්වීමේදී ප්‍රායෝගික තත්වයට වඩා ඈත කාලයක් දක්වා ති‍බේ. පවතින දේශපාලන අස්ථාවරත්වය මුල් කර ගෙන පුරා විද්‍යාත්මකව විපරම් කිරීමේ අපහසුවද, දේවානම්පියතිස්ස රාජ සමය ගැන ඇති මූලාශ්‍රයන්හි හිඟයද නිසා මෙම වෙනස් වීමට අදාළ ගැටීම ප්‍රායෝගිකව නිශ්චය කිරීම අසීරුය. උදාරහරණයක් වශයෙන් රජු විසින් කරන ලද තිස්සමහා විහාරය සහ තවත් විහාර කීපයක් ගැන සඳහන් වෙතත් ඒවා එකක්වත් තිබෙන ස්ථානයක් හඳුනා ගත නොහැක.
කෙසේ වෙතත් තරමක් දුරට හෝ පැහැදිලි කාරණයක් නම් රජු මහින්ද තෙරුන් හමු වූ ස්ථානයයි. මිහින්තලය නම් වූ එම ස්ථානය ශ්‍රී ලංකාවේ අති පූජනීය ස්ථානයකි. අම්බස්තලය පිහිටා තිබෙන පූජනීය බිම, මහින්ද තෙරුන් දේවානම්පියතිස්ස රජුගෙන් ඔහුගේ බුද්ධිය පරීක්ෂා කර බැලීම සඳහා ප්‍රශ්න විචාරන ලද ස්ථානයයි. එහි ඇති ගල් ලෙන මහින්ද තෙරුන් අවුරුදු හතළිහක් වැඩ විසූ ස්ථානයයි. මහාසෑය සර්වඥ ධාතු තැන්පත් කර ඇති ස්ථූපයයි.
සෞඛ්‍ය සේවා දෙපාර්තමේන්තුව
හැඳින්වීම
ලංකාවේ තිබූ පැරණිතම සහ විශිෂ්ඨතම දෙපාර්තමේන්තුවකි.
දැනට එයට වෙලා තියනදේ දෙයියා තමයි දන්නෙ
දේවානම්පිය තිස්ස රජ
සංගණ්‍ය ස්ථානයන්
දේවානම්පියතිස්ස රාජ සමයට අයත් අනෙක් වැදගත් ප්‍රධාන ස්ථානයක් නම් ශ්‍රී මහා බෝධිය පිහිටි ස්ථානයයි. මෙයද අශෝක අධිරාජයා‍ගෙන් ලැබුණු තෑග්ගකි. එය අනුරාධපුර පූජා භූමියේ රෝපණය කර ඇති අතර, ලෝකයේ පැරණිම වෘක්ෂයන්ගෙන් එකක් ලෙස සැළකෙයි.
සෞඛ්‍ය සේවා දෙපාර්තමේන්තුව
සඹදතා
දුරකතන 	 +94 2694033
ලිපිනය බද්දේගම විමලවංශ මාවත කොළඹ ශ්‍රී ලංකාව
දේවානම්පිය තිස්ස රජ
වැදගත්භාවය
පුරාණ ලක්දිව ඉතාමත් වැදගත් රජ කෙනෙකු ලෙස දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ නම පවතී. ඔහු බුද්ධාගම වැළඳ ගැනීම, පසු කාලීන රාජ්‍යයන් සංස්කෘතික සහ අගාමික වශයෙන් උතුරේ පිහිටි උප මහාද්වීපයට වඩා වෙනස් මගක් ගැනීමට මග හෙළි කළේය. පසු කාලීන රජවරු දේවානම්පියතිස්ස රජු බුද්ධාගම වැළඳ ගැනීම අනුරාධපුර රාජධානි සමය තුළ සිදු වූ වැදගත් සිද්ධියක් ලෙස සැළකූහ. අනුරාධපුර නගරය පූර්ව මධ්‍යතන යුගය දක්වා බලවත් රාජ්‍යයක අගනුවර ලෙස පැවතියේය. පසුව එය චෝල ආක්‍රමණයන්ට ගොදුරු විය. පොළොන්නරු යුගයේ ආරම්භයත් සමග චෝල පාලනය කෙළවර විය.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:මෞර්ය අධිරාජ්‍යය ප්‍රවර්ගය:4th-century BC births
උණසන්නිපාතය රෝග වාහකයා
ක්ශුඩ්‍ර ජීවියෙකි.්
බුත්තල
බුත්තල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන කුඩා නගරයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම සීනි කර්මාන්ත ශාලාව වන පැලවත්ත සීනි කර්මාන්තායතනය බුත්තල පිහිටා තිබේ.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
රුවන්වැල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කය
කරීම් ජනත්
කරීම් ජනත් (උපත 1998 අගෝස්තු 11) යනු ඇෆ්ගන් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු 2016 දෙසැම්බර් 7 වන දින එංගලන්ත ලයන්ස් කණ්ඩායමට එරෙහිව සිය පළමු පෙළ මංගල තරගයට පිවිසියේය. ඔහුගේ පළමු පන්තියේ මංගල තරගයට පෙර, ඔහු 2016 අවුරුදු 19 න් පහළ ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය සඳහා ඇෆ්ගනිස්තාන සංචිතයේ ක්‍රීඩකයෙක් විය.
ඇසමෙස් සාහිත්‍යය
'චැරෙපාස්' බො‍හෝ විට හඳුන්වා දෙනු ලබන්නේ ඇසමස් සාහිත්‍යයේ පළමු උදාහරණය ලෙසය. 'චැරෙපඩාස්' යනු 8 වැනි 12 වැනි ශතවර්ෂ වල නිර්මාණය කරන ලද බෞද්ධ ගීත වේ. මෙම ලියැවිලි 'ඔරියා'' සහ බෙංගාලි භාෂාවන්ට සමානත්වයක් දරයි. මෙම සංගීතයේ සුවිශේෂි ගති ලක්ෂණ, ශබ්ද විද්‍යා හා රූප විද්‍යා 'ඇසමෙස්' ගීත වලින් ඉතා ප්‍රබල ආකාරයෙන් විද්‍යාමාන වේ.
'චර්යාපඩාර්' පසු කාල සීමාවේදී ඇතැම් විට, (1) පෙර වෙයිශ්නවිට, (2) නවයිෂ්කෙට් හි අනුකොටස් බෙදිය හැක. මුලදී ඇසම්ස් හි ලේඛයා ලෙස ප්‍රකාශ වුයේ 'හේමා ද චැරිටා' සරස්වති රජු කාලයේ දී කුඩා කාව්‍ය වන ප්‍රාර ඉන්ද්‍රනාරයන (1350- 1365) යන කාව්‍ය රචනා කළ 'හරිහාර විප්රා' හ කවිරත්න සරස්වති යන දෙදෙනො පිළිවෙලින් “ඇස්වමේධ පර්වා” සහ “ජයදර්ථ වේද” රචනා කළේය. තවත් කාව්‍යකරුවෙකු වු 'රුබේරා කන්දලි', ‍ඩිරෝනා පර්ව ඇසෙටස් තුලට පරිවර්තනය කලේය. නමුත් වෙයිෂ්නාවේට් අනුකාලයේදී ප්‍රසිද්ධ වු 'මදෙව් කන්ඩල්' කාව්‍යකරුවා, 'වාල්මිකීගේ රාමායන' පද්‍ය ජයම්පුර කච්චර රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් ඉදිරිපත් කළේය.
ඇසමෙස් සාහිත්‍යයේ ප්‍රසිද්ධ ලේඛකයින් වන්නේ, “ඉන්දිරා ගොස්වති”, “බිරෙ‍න්ද්‍රා කුමාර බාට්ටචර්ය”, “හොමෙන් බාර්ගොහෙයින්”, “මාහිම් බොරා”, “අරුන් ශර්මා”, “අනුරාධ ශර්මා පුජාරි” යන අයයි.
සටහන්
{|
Storia di befana
La Befana, corruzione lessicale di Epifania (dal greco ἐπιφάνεια, epifáneia) attraverso bifanìa e befanìa, è una figura folcloristica legata alle festività natalizie, tipica di alcune regioni italiane e diffusasi poi in tutta la penisola italiana, meno conosciuta nel resto del mondo. Secondo la tradizione, si tratta di una donna molto anziana che vola su una logora scopa, per fare visita ai bambini nella notte tra il 5 e il 6 gennaio (la notte dell'Epifania) e riempire le calze lasciate da essi, appositamente appese sul camino o vicino a una finestra; generalmente, i bambini che durante l'anno si sono comportati bene riceveranno dolciumi, caramelle, frutta secca o piccoli giocattoli. Al contrario, coloro che si sono comportati male troveranno le calze riempite con del carbone o dell'aglio.
පළාත් සෞඛ්‍ය සේවා දෙපාර්තමේන්තුව - වයඹ
හැඳින්වීම
ශ්‍රී ලංකාවේ විශිෂ්ඨතම පළාත් දෙපාර්තමේන්තුවකි.
තනතුරු
පළාත් සෞඛ්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂක - වෛද්‍ය එස්. ද අල්විස්
ප්‍රාදේශය සෞඛ්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂක - කුරුණෑගල
ප්‍රාදේශය සෞඛ්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂක - පුත්තලම
නිරූපණ ඒජන්සි
නිරූපණ ඒජන්සි යනු විලාසිතා කර්මාන්තයේ වැඩ කිරීම සදහා විලාසිතා නිරූපිකාවන් ලබාදෙන සමාගමකි. මෙම ඒජන්සි ඔවුන්ගේ ආදායම උපයන්නේ කොමිස් මුදල් හරහාය. (සාමාන්‍යයෙන් නිරූපිකාවන් සමග කරන ගනුදෙනු වලින්) සුපිරි ගණයේ ඒජන්සි විශාල ආදායම් ප්‍රචාරක ඒජන්සි හා විලාසිතා නිර්මාණ කරුවන් සමග කටයුතු කරයි. ඔවුන් ඔවුන්ගේ දක්ෂතා ඉහළ නැංවීම සදහා මුදල් වියදම් කරන අතර එමනිසා ඔවුන්ට කර්මාත්නය තුළදී ඔවුන්ගේ තත්ත්වය ඉහළ දමා ගත හැක. මෙම සුපිරි ගණයේ ඒජන්සි මගින් නිරූපිකාවන් පුහුණු කිරීමට, පරීක්ෂා කිරීමේ දර්ශණ ලබාගැනීමට, සැකසුම් පත්‍ර නිපදවීමට හා කොම්ප්කාඩ් (සංයුති ඡායාරූප පත්‍ර) හා නිරූපිකාවන්ට අවශ්‍ය අනෙකුත් මුද්‍රණය කරන ලද ද්‍රව්‍යය සැපයීමට උදවුවේ.
ඔවුන් කාර්යයන් සොයා ගනු ලබන්නේ සැළසුම් කරුවන්ට ඡායාරූප කරුවන්ට හා ප්‍රචාරක ඒජන්සි වලට ඔවුගේ නිරූපිකාවන් ඉදිරි පත් කිරීමෙන් අදාල කර්තව්‍යය වෙන්කිරීමෙන් ඒ සදහා මුදල් ගෙවීමෙන් හා නිරූපිකාවන්ට ඔවුන්ගේ කාලය සදහා මුදල් ගෙවීමෙනි. තොරතුරු හැසිරවීම මගින් ඒජන්සියක් නිරූපිකාවන්ට ව්‍යාපාර අන්තය මත නොව නිරූපණය ගැන තම අවධානය යොමු කිරීමට ඉඩ ලබාදෙයි.