cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
යාපනයේ සේවය
මේ අයුරින් දින ගතවන්නට විය. ජුසේවාස් පියතුමා ශ්‍රී ලංකාවේ ගතකරන පළමු නත්තල උදාවිය. ඒ වර්ෂ 1689දිය. යාපන කතෝලිකයන්ගේ ධෛර්‍ය කොපමණද කියතොත් යාපනය පුරා ස්ථාන 8ක දෙව මෙහෙයන් සංවිධානය වන්නට විය. දිව්‍ය පූජාව ආරම්භ කිරීමට පෙර ජනතාව හමු වී ඔවුන් සමඟ සුහදව කතා කිරීමටත් දහම් කරුණු සාකච්ඡා කරන්නටත් එතුමා කාලය වැය කළේය. ඔවුන් හට පාපෝච්ඡාරනය අතුලු ප්‍රසාද නිධාන දානය කිරීමටත් එතුමා අමතක කළේ නැත.පසුව නත්තල් දිව්‍ය යාගය ආරම්භවිය. වසර ගනනාවකට පසුව දිව්‍ය පූජාවකට සහභාගිවන මෙම ජනතාව තුල තිබුනේ දැඩි භක්තියකි. වැඩිහිටියන් පියතුමකු දකින්නේ වසර තිහකටත් අධික කාලයකට පසුවය. කුඩා දරුවන්ට මෙය ආගන්තුක, නුපුරුදු අත්දැකීමක් විය. වසර ගණනකට පසුව තමන් ලැබූ මෙම ප්‍රීතිමත් නත්තල පිළිබඳව සියල්ලෝම දෙවියන්ට ප්‍රසංසා කළහ. කෙසේ නමුත් සුදුවූයේ නොසිතු සිදුවීමකි. ද්‍රෝහියකුගේ පාවාදීමකට අනුව හදිසියේම ලන්දේසීන් එම ස්ථානය වටලන්නට විය. ඔවුන්ගේ අරමුණ වී තිබුනේ රහසින්ම් යාපනයේ සැරිසරන පූජකතුමන් අල්ලා ගැනීමය. කිසිවකුටත් එතනින් පැනයාමට නොහැකි විය. ජනතාවගේ විලාප හඬ මැද ඔවුන් පූජාසනයත් එම ස්ථානයේ තිබුනු සියලු දෙත් විනාශ කරන්නට විය. කාන්තාවන්ගේ ඇදුම් ඉරාදමා ඔවුන් නිරුවත් කරන ලදි. මෙසේ අල්ලගත් 300කට අධික පිරිස යාපනය කොටුව වෙත රැගෙන යන ලදි. නමුත් ඔවුන් සෙවූ පුද්ගලයා ඔවුන් හමු වුනේ නැත. ජුසේවාස් පියතුමා එම ස්ථානයෙන් ගැලවීගෝස් තිබුණි.
පරිණාමය
පරිණාමයේ විශේෂප්‍රාප්තිය
තුන්වන ක්‍රියාවලිය පැරපැට්‍රික් විශේෂප්‍රාප්තිය වේ. මෙහි දී පෙරිපැට්‍රික් විශේෂප්‍රාප්තියේ මෙන්ම කුඩා ශිෂ්ඨාචාර ගවේෂණ කරයි. නමුත් මෙහිදි කුඩා වශිෂ්ඨාචාර සහ මහා ශිෂ්ටාචාර දෙක පිළිබදවම ගෙව්ෂණය කිරිම පෙරිප්‍රැටික් විශේෂප්‍රාප්තියට වඩා වෙනස් වේ.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
යාපනයේ සේවය
අල්ලාගන්නා ලද කතෝලිකයන් යදම්වලින් බැද මුගුරුවලින් පහරදී යාපනය බලකොටුව වෙත රැගෙන යන ලදි. ජුසේවාස් පියතුමන්ට රහසින් නවාතැන් දුන් පේද්‍රොට නැවතත් කැල්වින් ආගමට හැරෙන ලෙස ලන්දේසීන් ඉල්ලූහ. ඔහුට කේක් හා වයින් ලබාදී තව තවත් ඔහුට පෙරැත්ත කළද එකම කතෝලික ශුද්ධවු සභාව කෙරෙහි තම විශ්වාසය පේද්‍රො නොබියව ප්‍රකාශ කළේය. කෝපයට පත් ලන්දේසීන් ඔහුට මැරෙන්තුරු පහරදෙන්නට විය. ඔවුන්ගේ පහර දරාගතනොහැකි පේද්‍රෝ මිය ගියේය. තවත් 4දෙනෙකු යදම්වලින් බැද යාපනය බලකොටුව ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ බරපතල වැඩවලට යොදවන ලදි. අවසානයේ ඔවුන්ද මිය ගියෝය. ලන්දේසීන් පියතුමන් සොයා ගම් නියම්ගම් පීරන්නට විය. මේ අයුරින් තත්වය කෙමින් කෙමින් දරුණු වත්ම යාපනයේ කතෝලිකයෝ ජුසේවාස් පියතුමාවත් ජෝන්වත් පුත්තලමට පිටත් කර හරින ලදි. ඒ වන විට පුත්තලම කන්ද උඩරට රජ්‍යට අයිතිව පැවතුනි. එබැවින් පුත්තල්මේ වාසය කිරීම වාස් පියතුමාගේ ආරක්ෂාවට හේතු විය.
පරිණාමය
පරිණාමයේ විශේෂප්‍රාප්තිය
ජීවින් භූගෝලීය තිවිමෙන් තාරව හා තම ව්වාසස්ථාන වෙනස් විමකින් තොරව බේදනය වු ආකාරය පිළිබද සිම්ප්‍රැටික් විශේෂප්‍රාප්තිය තුළින් ගවේෂළුය කරනු ලබයි. මෙම ක්‍රමය තුලින් සත්ත්වයන්ගේ විශේඹප්‍රාප්තිය අවම වශයෙන් සිදු වී ඇත. එකම ශිෂ්ටාචාරය තුළ සිදුවන ජාන ගලන තුළින් නව ජීවින් ප්‍රභේද අවම විම මිට හේතු සාධක ලෙසින් දැක්විය හැකිය.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
සිල්ලාලෙයි
ජුසේ වාස් පියතුමා වසර 2ක කාලයක් තම ධර්මදුතික මෙහෙවර ආරම්භ කරන ලද්දේ මෙහිදීය. එම නිසා ලක්දිව සභා නවෝදයේ මුල් ග්‍රාමය වන්නේ ද මේ ග්‍රාමයයි. තවද මෙරටට කොඩිගස හදුන්වා දුන් අතර සහ එතුමාණන්ගේ දෑතට දිව්‍ය බිලිදාණන් වැඩම කරන  ලද්දේ ද මෙහිදීය.එතුමාණන් සැගවී සිටි නිවස පිහිටා තිබු ස්ථානයේ අද ස්මාරකයක් පිහිටා තිබේ.
සරෝජිනී යෝගේස්වරන්
සරෝජිනී යෝගේස්වරන් යනු ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු දෙශපාලඥවරියකි. ඇය දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණහී සාමාජිකාවක්ද වූවාය. 1997 වර්ෂයේ, යාපනය නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ ඇය, වසර 14 කට පසු යාපනය තුල ඡන්දයකින් තේරී පත්වූ ප්‍රථම නගරාධිපතිනියද වූවාය.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
සිල්ලාලෙයි
පුත්තලම
සරෝජිනී යෝගේස්වරන්
1998 මැයි 17 වන දින යාපනය පිහිටි සිය නිවස තුලදී ත්‍රස්ථවාදීන් විසින් එල්ල කරනු ලැබූ වෙඩි ප්‍රහාර පහකට හසුවීමෙන්, සරෝජිනී ඝාතනයට ලක් වූවාය. ප්‍රහාරයේ වගකීම Sankiliyan හමුදාව විසින් භාර ගත් අතර, එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ සංවිධානය විසින් මෙය සිදුකල බවට විශ්වාස කෙරේ. 1987 වර්ෂයේදී ඔවුහූ, සරෝජිනී ගේ සැමියා වූ, වී යෝගේස්වරන් මහතාවද ඝාතනය කර තිබුණි.
පරිණාමය
පරිණාමය සදහා වු අනුවර්තනය
ජීවින් හට වඩා හොඳ පැවැත්මක් සහ ප්‍රජනනයක් ඇති කිරිමේ අරමුණින් යම් නිශ්චිත ක්‍රියාකාරිත්වයක සංස්ථිතිය හෝ පැවැත්ම වැඩි දියුණු කිරිම අනුවර්තනය තුළින් සිදු කරනු ලැබේ. මෙලෙස අනුවර්තනය සිදු කිරිම එක් එක් සත්ත්ව ප්‍රභේදයන් සදහා විශේෂ වු ගති ලක්ෂණ ස්වල්ප වශයෙන් වෙනස් කිරිම කුළින් හෝ ස්වාභාවික පරිසරයට වඩාත්ම සුදුසු ලෙස විචල්‍ය ඇති කිරිමෙන් සිදු කරනු ලබයි. මෙම ක්‍රියාවලිය තුළින් ශරිරි අංග එක් වතාවක් සේම සමහර අවස්ථාවන්හිදි ශරිර අනුවර්තන අංග නැතිවිමද සිදු විය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස බැක්ටීරියා අනුවර්තනය සැළකිල්ලට ගැනිමේදි මෙම අවස්ථාවන් දෙකම දැක ගැනිමට ලැබේ. එහි බැක්ටිරියාවක් ප්‍රතිජිවකය ප්‍රතිචාර දැක්විමෙහි සමහර අවස්ථාවන්හිදි බැක්ටිරියාව ඉවත් කිරිම තුළින් ප්‍රතිජිවක ඖෂධ සෛලය තුළය යෑම අවහිර කරනු ඇත. මෙලෙස ගති ලක්ෂණ වෙනස් කර ගැනිම ඉතා සරළ අනුවර්තනය ලෙස දැක්වවුද සමහර අවස්ථාවන්හිදි මෙලෙස එක් අවස්ථාවක් මුල් කරගෙන ඇති කර ගන්නා අනුවර්තන අහඹු ලෙස වෙනත් ක්‍රියාවක් සදහා ද ප්‍රයෝජනයවත් වන අවස්ථා ඇත. උදාහරණයක් වශයෙන් අප්‍රිකානු කටුස්සා හොල්පිසිස් ගැසැන්කරි කවුළු තුළ සැග වි සිටිම සදහා පැතලි හිසක් වර්ධනය කර ගන්නා ලදි. නමුත් පසු කරළක මෙම පැතලි හිස මෙම සක්තක්ව ප්‍රභේසට ගසින් ගස යෑම සදහා හොද අනුවර්තනයක් විය.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
සිල්ලාලෙයි
වර්ෂ 1640 කතෝලිකයින්ගේ කේන්ද්‍රස්ථානය වන මීගමුව ලන්දේසි අතට පත්වීමෙන් පසු පනස් වසරක් පුරාවට කතෝලික පූජකයකු නොමැතිකමින් පුත්තලමේ කතෝලික වැසියො පීඩා විදින්නට විය. ජේසු නිකායික පියතුමන්ලා පුත්තලමේ කතෝලිකයන්ගේ සහයට පැමිණියත් එලෙස පැමිණි පියවරුන්වත් ලන්දේසීන් විසින් මරාදමා තිබුණි. එසේ නැතහොත් පිටුවහල් කර තිබුණි. බොහෝ කතෝලිකයන් ප්‍රසාද ස්නාපනය (බව්තීස්මය) ලබා තිබුනද දිව්‍ය පූජවකට සහභාගි වූ කාලයක් මතක නැති තරම් විය. එවැනි සමයක් තුළ ඔවුන් අතරට පැමිණි ජුසේවස් පියතුමන්ව ඉතාමත් ආදරයෙන් ඔවුන් අතරට පිළිගන්නා ලදි.
පරිණාමය
පරිණාමය සදහා වු අනුවර්තනය
දැනට පවත්නා සංස්ථිතිය කුළින් අනුවර්තන නිර්මාණයව වන නමුත් එක හා සමන සංස්ථිතිය සහිත සත්ත්ත විශේෂයන්හි එම සංස්ථිතික අවයව කුළින් ගන්නා ප්‍රයෝජන සම්පුර්ණයෙන් වෙනස්විය හැකි. උදාහරණයක් වශයෙන් වවුලාගේ අත්තටු වල පිහිටා ඇති අස්ථි සැලැවිම මනුෂ්‍ය දැතෙහි සහ සිල් මත්සයාගේ අත්වල පිහිටා ඇති අස්ථි සැලැස්ම හා සමාන වේ. සිල් මත්ස්‍යා වවුලා සහ මනුශ්‍යයා එකම ප්‍රභේදයකට අයක් මුතුන් මිත්තෙක් මගින් පැවත එන බව විශ්වාස කරන අතරඑම මුතුන්මිත්තා සතුව ඉදිරි ගාත්‍රා වල අංගුලිකා පහක් පිහිටා තිබි ඇත. මෙම අනුවර්තනය වි මනුෂ්‍යයන් එම ප්‍රභේදයකට අයත් මුතුමිත්තා සතුව ඉදිරි ගාත්‍රා වල අංගුලිකා පහක් පිහිටා තිබි ඇත. මෙම අනුවර්තනය වි මනුෂ්‍යන් හට ඇගලි ලෙසද වවුලන්ගේ සහ සීල් මත්සයන්ගේ අත්තටු සහ අත්වල ස්ථිර ලෙස ද පිහිටා ඇත.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
සිල්ලාලෙයි
1690 දී පුත්තලමේ පදිංචියට ගිය ජුසේ වාස් පියතුමාට වසරක් තුළදී පුත්තලමේ කතෝලික ජනතාව නගා සිටුවීමෙහිලා විශාල වැඩ කොටසක් ඉටු කිරීමට හැකිවිය. පුත්තලම ප්‍රදේශයේ ජේසු නිකායික පියවරුන් ගොඩනැගූ දේවස්ථාන මෙතුමාගේ සේවාව සඳහා මනා පිටුවහලක් විය. තවද කතෝලික පියතුමකු නොමැති අවස්ථාවලදී අධ්‍යාත්මික කටයුතු කරගෙන යෑම සඳහා අන්නාවිවරුන් පත්කරන ලදි. විශේෂයෙන්ම කල්පිටිය, හලාවත, මුන්නේෂ්වරම්, කම්මල, මාදම්පේ, මාරවිල, කටුනේරිය, ඇටියාවල, මාකඳුර හා මැටියන්ගහ යන ප්‍රදේශවලට එතුමන්ගේ සේවය වඩාත් ඵලදායි විය. ජුසේවාස් පියතුමන් 1690 අගෝස්තු 15 වැනි දින ඔරතෝරියානු නිකායේ ප්‍රධාන පියතුමා වෙත ලිපියක් යවමින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතිවී තිබෙන ඛේදනීය තත්වය පිළිබඳව දැනුවත් කරන ලදි.
පරිණාමය
පරිණාමය සදහා වු අනුවර්තනය
අනුවර්තන ක්‍රියාවලියේදි සමහර අවස්ථාවන්හි දී අයවය වල මුලික කර්තව්‍ය ගිලිහි ගොස් අවශිෂ්ඨ සැලැසක් බවට එය වික්වනු ඇත එවැනි අයවය වර්තමාන ජීවියා හට කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් ගෙන නොදුන්නද අතීත ජීවියා හට බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනයත් වන්නට ඇත. උදාහරණයක් වශයෙනි වර්තමානයේදි පියාසාර කිරිමට නොහැකි පක්ෂින් හට පිහිටා ඇති අත්තටු සහ කලිමසුන් සහ සර්පයන්ට පිහිටා ඇති උකුල් අස්ථිය දැක්විය හැකිය.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
සිල්ලාලෙයි
එතුමන් පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ ඇති කල්පිටිය අර්ධද්වීපයේ ග්‍රාමීය පෙදෙස්වලටද තම සේවය ලබා දෙන්නට අමතක නොකලේය. විශේෂයෙන්ම මුක්කුවාර්වරු ජීවත්වූ මාන්තිව්, නාවක්කුඩා, හා මාන්පුරි ප්‍රදේශවලටද එතුමන්ගේ සේවය හිමිවිය.වන්නි ප්‍රදේශයේ ගල්ගමුව ග්‍රාමයේ ජීවත්වන මිනිසුන් වනඅලින්ගෙන් හා සර්පයන්ගෙන් සිදුවන කරදර හේතුවෙන් බොහෝ දුක්ගැහැට විඳින්නට සිදුවිය. ජුසේවාස් පියතුමා එම ස්ථානයේ ලි කුරුසියක් සිටවූ අතර අදටත් එම ග්‍රාමය වන සතුන්ගෙන් ආරක්ෂාවී තිබෙන බව ගම්මුන් විශ්වාස කරයි. එදා ජුසේ වාස් මුනිතුමා මෙලෙස පලු ගස යට කළුවර කුරුසිය සිටවන විට තවත් ප්‍රාර්ථනයක් කළේය. එනම් අනාගතයේදීවත් කිසිම කතෝලික පූජක තුමකු සර්ප දෂ්ටනයකින් මිය නොයේවා කියාය. සර්ප දෂ්ටනයකින් මියගිය කතෝලික පියතුමකු ගැන අද වනතුරුත් වාර්තා වී නැත. සියවස් ගණනාවක් ජනතාව එම කුරුසිය අසල ඉටිපන්දම් දැල්වීම නිසා එය අර්ධ වශයෙන් පිළිස්සි කළු පැහැවී තිබුණි. එවකට කුරුණෑගල රදගුරුතුමන් මෙම කුරුසිය සංරක්ෂණයට පියවර ගෙන ඇති අතර ජුසේවාස් පියතුමන්ගේ ප්‍රතිමාවක් එම ස්ථානයේ ස්ථාපිත කර ඇත. එම පෙදෙස දැන් හඳුන්වන්නේ “ජුසේ වාස් පුරය” යනුවෙනි. මේවන විට එම කුරුසිය විශේෂ කුටියක පිහිටුවා ඇත. කුරුණෑගල රදගුරු පදවියේ ජනතාව අද දවස දක්වා මෙම දේවස්ථානයේ ජුසේවාස් පියතුමාගේ වාර්ෂික මංගල්‍යය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් සමරනු ලබයි. පුත්තලමේ සිට කම්මල දක්වා විහිදී ඇති සත්කෝරළය එවකට ලන්දේසි පාලනයට අයිතිව තිබූ ප්‍රදේශයකි. සත්කෝරළය පුත්තලමට වඩා බහුලව කතෝලිකයන් ජීවත්වූ ප්‍රදේශයකි. ජුසේවාස් පියතුමා මහනුවර බලා යෑමට පෙර මෙම ප්‍රදේශවලටද පැමිණ ඇත. ඒ වසර 40කට පසු මෙහි පැමිණි ප්‍රථම පියතුමා ලෙසය. මීට පෙර පුත්තලමට සේවය සඳහා පැමිණි කතෝලික පියවරුන් මෙම ප්‍රදේශවලට පමිණියත් ලන්දේසින් විසින් ඔවුන්ව වධබන්ධනවලට පමුණුවා රටින් පිටුවහල් කොට තිබුණි. කොළඹ කොමාන්ඩරිය යටතේ පාලනය වූ මෙම ප්‍රදේශවල පවතින අවදානම තේරුම්ගත් ජුසේවාස් පියතුමා සහ ජෝන් කන්ද උඩරට බලා යාමට සූදානන්ම් විය.
පරිණාමය
පරිණාමය ප්‍රේණිය
DNA ව්යුරහය : මධ්ය්යේ ඇති භෂ්ම පොස්පොලිපිඩ සීනි දාමවලින් වට වී ද්විත්ව හෙලික්සයක් ලෙසට සැකසී ඇත. ජීවියෙකුගේ සමහර ගති ලක්ෂණ වැනි වෙන වෙනම ප්රලභින්න ලක්ෂණ තුළින් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට උරුම වේ. උදා:- ඇස්ව වර්ණය ප්‍රවේණිගත ලක්ෂණයක් වන අතර එය එක් මාතෘ ජීවියෙක් ගෙන් දුහිතෘ පියාට උරුම වේ. මෙම උරුමගත වන ලක්ෂණ ජානවලින් පාලනය කරන අතර එවැනි පාලනය කර සම්පූර්ණ ජාන කණ්ඩායමකම එම ජීවියාගේ ගෙෙනා්මය ලෙස හඳුන්වන අතර එය එම ජීවියාගේ ජාන කේතය හා ප්‍රවේණි දර්ශක එකය. ජීවියකුගේ රූපාණුදර්ශය සෑම විටම ප්‍රවේණික ලක්ෂණයක් නොවේ. තලෙළු සම උරුම වන්නේ පුද්ගලයෙක්ගේ ‍ප්‍රවේණි දර්ශය හිරු එළිය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීම නිසාය. එම නිසා තලෙළු සම ප්රයවේණික ලක්ෂණයක් නොවේ. කෙසේ නමුත් පුද්ගලයා අනුව හිරු එළියටත් සමඟ ක්‍රියා කරන ආකාරය වෙනස් වේ. කෙසේ නමුත් පුද්ගලයා අනුව හිරු එළියටත් සමඟ ක්රිසයා කරන ආකාරය වෙනස් වේ. එය ඔවුන්ගේ ප්‍රිනෝමයේ ඇති වෙනස්කම් මත සිදුවේ. ඉතා හොඳ උදා වන්නේ ප්‍රවේණික ලක්ෂණයක් වන ඇල්බින්සම් ඇල බවයි. මෙහි දී පුද්ගලයා හිරු එළියට කෙතරම් හසු නොවුවද තලෙළු නොවන අතර හිරු එළියට ඉතාමත් සංවේදී වේ.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
කන්ද උඩරට සේවය
17වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ අගනගරය වූයේ කන්ද උඩරට ප්‍රදේශයයි. ලන්දේසි පාලන ප්‍රදේශවල තිබුණු අවදානම හැරුනුකොට කන්ද උඩරට යෑම සඳහා බලපැ අනෙකුත් හේතුව වන්නේ ඇන්ටෝනියෝ සූසා නම් පෘතුගීසි ජාතිකයකුගෙන් එතූමාට ආරාධනාවක් ලැබීමයි. ඇන්ටෝනියෝ සූසා නුවර ප්‍රදේශයේ ජීවත්වූ පුද්ගලයෙක් විය.ඔහු නිතරම වෙළදාම් කටයුතු සඳහා පුත්තලමට ආ ගිය කෙනෙකි. ඔහු ජුසේවාස් පියතුමා මුණගැසී කන්ද උඩරට විශාල කතෝලික බැතිමතුන් පිරිසක් සිටින බවත් ජනතාවගේ ආගමික කටයුතු ඉටුකර දීමට උඩරට සැපත්වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. එමෙන්ම ඔහු උඩරට රාජකීය අධිකරණයේ නිලධාරියෙකු හඳුනන බවත් ඔහු හරහා උඩරට පමිණීමට රජුගේ අවසරය ලබාගත හැකි බවත් පවසන ලදි.
පරිණාමය
පරිණාමය ප්‍රේණිය
ප්‍රවේණික ලක්ෂණ පරම්පාර‍ාවන් අතර DNA (ජානමය තොරතුරු ගබඩා කර තබා ගන්නා අණුවකි) අණු හරහා ප්‍රචලිත වේ. භෂ්ම අණු වර්ග 4කින් යුත් මහා අණුවකි. DNA.DNA අණුවෙහි භෂ්ම අනුපිළිවෙල හා ජාන තොරතුරු අඩංගු වේ. එය යම් වගන්තියක තේරුමක් දීමට එහි ඇති අකුරු එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙන අයුරින් නැතහොත් පරිගණක වැඩසටහනක එහි bits අනුපිළිවෙලට දක්වන සම්බන්ධයට සමාන වේ. DNA අණු කොටසක තනි ක්‍රියාකාරී ඒකකයක් ජානයක් ලෙස හැඳින්වේ. වෙන වෙනත් ජානවල වෙන වෙනත් භෂ්ම අඩංගුය. සෛලවල මෙම දිගු දාම DNA අනු ප්‍රෝටින හා එක්ව ප්‍රවේණි දේහ නම් සංක්ෂිප්ත ව්‍යුහ සාදයි. මෙම ප්‍රවේණි දේහයක එක් නියමිත ස්ථානයක් ලෙස හඳුන්වයි. පුද්ගලයන් අතර මෙම ස්ථානය/ පථය තිබෙන DNA අනුපිළිවෙල වෙනස්කම් මෙම එකිනෙකට වෙනස් අනුපිළිවෙලවල් ඇලීල ලෙස හඳුන්වයි. නව ඇලීල සාදමින් විකෘති මඟින් මෙම DNA අනුපිළිවෙලවල් වෙනස් වේ. ජානයක මෙලෙස විකෘතියක් සිදු වූ විට ඇති වන නව ඇලීලය ජානය කලින් පාලනය කළ රූපාකාරය (phenotype එක) සිදුවූ විට ඇතිවන වෙනස්කම් සිදුවේ. සමහර අවස්ථාවල දී ඇලිලයක් හා ප්‍රවේණික ලක්ෂණ අතර සරල අනුරූපතාවයක් තිබුණ ද බොහෝ ලක්ෂණ නූගත් සංකීර්ණ වන අතර බහු අන්තර් ක්‍රියා කරන ජාන මඟින් පාලනය වේ.
පරිණාමීය වෙනස්වීම
යමෙකුගේ ජාන ආකාරය, පරිසරය හා අන්තර් ක්‍රියා කිරීම නිසා ඔහුගේ රූපාකාරය රඳා පවතී. එම නිසා වෙනස් රූපාකාර යම්කිසි ගහණයක ඇති ජාන ආකාරයෙහි වෙනස්කම් නිරූපණය කරයි. කාලයක් තිස්සේ ජාන විවිධත්වයෙහි සිදුවන වෙනස පරිණාමය ලෙස නව පරිණාමික වාදයෙහි ඇතුළත්ය. යම්කිසි ඇලීලයක සංඛ්‍යාතය කාලයත් සමග උස් පහත් වන අතර එය අනෙක් ජානවල‍ට සාපේක්ෂව බලද්දී ඇලීල සංඛ්‍යාතයේ ඉදිරි ගමන පරිණාමික බලයන් මත තීරණය වේ. ඇලීලයක් නියතයකට ආ විට පරිණාමික වෙනස්කම් නැති වී යන අතර එසේ වන්නේ ඇලීලය ගහණයෙන් ඉවත් වූ විට හෝ එය ඓන්ද්‍ර ඇලීලයේ ස්ථානය සම්පූර්ණයෙන්ම ගත් විටය. වෙනස්කම් ප්‍රවේණි දේහයේ විකෘතිතා ඇති වූ විට ජාන ගලනය, ලිංගික ප්‍රජනනයේදී ජාන ප්‍රතිසංවිධානය වූ විටය. තවද, වෙන වෙනස් විශේෂ අතර හුවමාරු වූ විටදී ද මෙය සිදු වේ. උදාහරණ ලෙස බැක්ටීරියාවන්ගේ තිරස් ජාන මාරුව, ශාකවල මුහුම්කරණය ඉහත සඳහන් කළ අයුරින් කෙතරම් වෙනස්කම් පැමිණියද යම් විශේෂයක පිනෝමය එම විශේෂයට පමණක් විශේෂිතයි. කෙසේ වුවද ජානයේ ඉතා කුඩා වෙනසක් වුව රූපාකාරයේ ඉතා වැදගත් වෙනසක් ඇති කල හැක. චිම්පන්සියා මානවයාගෙන් වෙසනස් වන්නේ පිනෝම අතර ඇති 5% ක වෙනස නිසාය.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
ඉඩෝරයේදී වැසි ලබාදෙයි
1696දි මහනුවර ප්‍රදේශය පුරාම දැඩි නියං තත්වයක් ඇතිවන්නට විය. ගොවි ජනතාව බොහෝ දුක් මහන්සියෙන් කළ වගාවන් පාළුවන්නට පටන්ගත්තේය. සතුන්ට බීමට ජලය නොමැතිව මිය යන්නට විය. ඉඩෝර කාලය එන්න එන්නම දරුනු වන්නට විය. එය කෙතරම් දරුණුවුවාද කියතොත් මහනුවර රජතුමාටද මෙය මහත් ගැටලුවක් විය. රජතුමාද මේ නියඟයෙන් රට බේරාගැනීමට හැකි හැමදේම සිදුකරන ලෙස තම නිලධාරීනට උපදෙස් දෙන්නට විය. සිදුකල කිසිදු කටයුත්තක් සාර්ථක නොවීය. එන්න එන්නම ඉඩෝරය දරුනු වන්නට විය. රජුට තම හිර භාරයේ සිටින ජුසේවාස් පියතුමා ගැන කණ වැකුණි. ‍රජතුමා ඔහු කැඳවා තමන් අදහන දෙවියන්ට යාච්ඤාකර වර්ෂාව ලබාදෙන ලෙස වාස් පියතුමාගෙන් රජතුමා ඉල්ලා සිටියේය. රජුටත් ජනතාවටත් දෙවියන් වහන්සේ කෙරෙහි විශ්වාසය තබන ලෙස උපදෙස් දුන් වාස් පියතුමා අධික මර්ධන ක්‍රියාවලින් පසු රජමාලිගාව ඉදිරිපිට කුරුසියක් තැබු පීඨයක් තබා දනින් වැටී සියල්ල කළ හැකි දෙවියන් වහන්සේට යාච්ඤා කරන්නට පටන් ගත්තේය. මද වෙලාවකට පසු එම ස්ථානයට මහා වර්ෂාවක් ඇද හලෙන්නට විය. නමුත් එතුමාට හෝ පූජාසනයට හෝ එකදු වැහි බින්දුවක් පතිත නොවැටුනේය. මෙම සිද්ධිය 1745දී ලිස්බන් නඟරයේ පලකරන ලද වාර්ථාවකද සඳහන් විය. මෙම සිදුවීමෙන් පසු රජතුමාත් ජනතාවත් වාස් පියතුමා කෙරෙහි දැඩි ගෞරවයක් හා කරුණාවක් දක්වන්නට විය. එපමනකදු නොව ජුසේවාස් පියතුමා නිදහස් කොට මහනුවර ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු නිදහස්ව කරගෙන යෑමට එතුමාට පූර්ණ අනුග්‍රහය හිමිවිය. රජුගේ අවසරය ඇතිව ගෝවෙන් තව පියතුමන්ලා කන්ද උඩරටට ගෙන්වා ගැනීමටත් වාස් පියතුමාට හැකිවිය.
පරිණාමය
පරිණාමික විකෘති තැනීම
ප්‍රවේණි දේහයක කොටසක පිටපත් තැනීම ජීවියකුගේ ප්‍රවේනි ද්‍රව්‍යවල සිදුවන අහඹු විකෘති නිසා ජාන විවිධත්වයන් ඇති වේ. විකිරණ, වෛරස, ට්‍රාන්පොසෝන, විකෘති ජනක රසායන ද්‍රව්‍ය, DNA බෙදීමේ දී හෝ සෛල විභාජනය (ලිංගික) ඌනනයේ දී සිදුවන වැරදි නිසා සෛලවල ප්‍රවේණි ද්‍රව්‍යවල DNA අනුපිළිවෙලෙන් ඇතිවන‍වෙනස්කම් විකෘති නම් වේ. මෙම විකෘති DNA අනුපිළිවෙලේ විකෘති වර්ග කිහිපයක් තනයි. බලපෑමක් ඇති නොකරන, ජානයේ ඵලයට බලපෑමක් ඇති කරන, ජානය ක්‍රියාකාරී වීම වළකන ආදී විකෘතිය. ඩ්‍රොසපිලා මෙලනොගාස්ටර් නම් පළතුරු මැස්සාගෙන් කළ අධ්‍යයනවලට අනුව, විකෘතියක් නිසා ජානයකින් නිෂ්පාදනය කරන ප්‍රෝටීනයක වෙනසක් වුවහොත්, එය බොහෝ ‍දුරට හානිදායක වන අතර, මෙම විකෘතිවලින් 70%ක් හානිදායක ප්‍රතිඵල ඇති කරන අතර ඉතිරි කොටස ඉතා ස්වල්ප ප්‍රමාණයෙන් වාසිදායක වේ හෝ කිසිම වෙනසක් ඇති නොකරයි. විකෘති මඟින් සෛලවලට ඇතිවන හානිය මඟ ඇරවා ගැනීමට විකෘති ඉවත් කිරීමට DNA අලුත්වැඩියා සිදු කරන ක්‍රියාලි සිදුවේ. එමනිසා විශේෂයකට වඩා හොඳ/ ශුද්ධ විකාති සංඛ්‍යානය විනාශකාරී විකෘති වැනි ඉහල විකෘති වේගයක වැයත් DNA අලුත්වැඩියා පද්ධති වැනි සෛලයක විකෘති අඩු කිරීමට සෛලයක ඇති පරිවෘත්තීය වැය අතර ගණු දෙණුව මත පවතී. රෙට් රෝ වෛයිරස වැනි සමහර විශේෂ ඉතා ඉහල විකෘති වේග දක්වන අතර ඔවුනගේ දුහිතෘ ජිවීන් බොහෝමයක් විකෘති ජාන අඩංගු වේ. මෙම වේගවත් විකෘති සෑදීම වර්ණගත වී ඇත්තේය. එම නිසා වෛරසවට නිරන්තර වේගවත්ව විකසනය විය හැකි අතර මානව ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ ක්‍රියාවලීන් බේරී සිටිය හැක. DNA විශාල කොටස්වල පිටපත් සාදමින් සිදුවන විකෘති, නව ජාන තැනීමේ විශාල ප්‍රමාණයේ අමුද්‍රව්‍ය සඳහා ප්‍රභවයන් වේ. සෑම අවුරුදු මිලියන ගණනකම සත්ත්ව ප්‍රවේනි ද්‍රව්‍යවල දහයේ සිට සිය ගණනක් ජාන මෙලෙස පිටපත් වේ. බොහෝ ජාන ආදි ජීවීන්ගේ විශාල ජාන පවුල්වලට අයත් වේ. නව ජාන විකෘති මඟින් හෝ ආදීන්ගේ ජාන විකෘති වීමෙන් හෝ තැනේ. නැතහොත් ජානවල කොටස් ප්‍රති සංවිධානය වී නව ක්‍රියාකාරීත්ව ඇති නව සංයෝජන තැනීමෙන් සිදුවේ. ආලෝකයට සංවේදනය වන ව්‍යුහ සෑදීමට ඇස ජාන 4ක් යොදා ගනී. 3ක් වර්ණ දෘශ්ඨිකත්වයට හා 1ක් අදුරේදී පෙනීම සඳහා සෑම 4කම එකම ආදී ජානයකින් පැමිණ ඇත. ජානයක් පිටපත් විමෙන් ඇති වාසිය නම් සමපාත වන හෝ අතිරික්ත ක්‍රියා (ජාන කිහිපයක) නිසා විනාශකාරී විය හැකි ඇලීල බැද තබා ගනී. එම නිසා ජාන විවිධත්වය වැඩි වනවා ඇත.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
මරණයෙන් පසු
ජුසේ වාස් පියතුමන්ගේ ශුද්ධවන්තභාවය ගැන ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාවේ ගෝව පමණක් නොව පෘතුගාලය ආදි යුරෝපා රටවල ද අවධානය යොමුවිය.
පරිණාමය
පරිණාමික ගහණ ප්‍රවේණිය
පරිණාමික ගහණ ප්‍රවේණිය සුදු පැහැති තිත් සළඹයා ඔවුන්ගේ පරිණාමයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බිහි වූ කළු පැහැති සළඹයා
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
ඒ පිළිබඳ සලකා බැලූ ශුද්ධාසනය ද 14 වන ඛෙනඩික් ශුද්ධෝත්තම පියතුමා ද ක්‍රි.ව. 1742 සැප්තැම්බර් මස 27 වන දින දී "දේව සේවක" ජුසේවාස් පියතුමා සාන්තුවර භූමිකාවට සුදුසු යැයි තීරණය කොට ශු. සභාවේ දී "වන්දනීය" තත්ත්වයට එතුමාණන් එසැවීය. ඒත් සමගම ක්‍රි.ව. 1747 දී වන්දනීය ජුසේ වාස් පියතුමාගේ් ඥාති පුත්‍ර ගරු සෙබස්තියන් ද රේගෝ් පියතුමා විසින් Vida do Veneravel Jose Vaz නමින් පෘතුගීසි බසින් ප්‍රථම වරට ජුසේ වාස් මුනි චරිතාපදානය ග්‍රන්ථාරූඨ කළේය. ක්‍රි.ව. 1835 දී "පද්‍රෝ - ආඩෝ" ගිවිසුම තුළ පෘතුගාල රජය විසින් තම යටත් විජිත රටවල ධර්මදූතික කටයුතු අත්හිටුවාලූ නිසා එතැන් සිට නැවතත් භාග්‍යවර ක්‍රියාදාමය ක්‍රියාත්මක නොවීය.
පරිණාමය
පරිණාමික ගහණ ප්‍රවේණිය
ජානමය පැත්තෙන් බැලූ කළ පරිණාමය නම් පොදු ජාන කිටුවක් බෙදා හදා ගන්නා ගහණයක ජීවීන්ගේ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සිදු වන ඇලීල සංඛ්‍යාතයේ වෙනසකි. ගහණයක් යනු එකම විශේෂයක ජීවීන් යම් කිසි නියමිත ඉඩ ප්‍රමාණයක, කාලයක සිටින ජිවීන් කාණ්ඩයකි. උදා:- ලෙස හුදකලා වනාන්තරවල වෙසෙන එකම විශේෂයකට අයත් සියලු සළඹයන් ගත හැක. ජිවීන්ගේ රූපාකාර වල වෙනස්කම් සිදු කරන එකම ජානයක් මෙම ගහණ තුළ විකල්ප ආකාර කිහිපයක් තිබිය හැක. උදා - ලෙස සළඹයාගේ වර්ණය තීරණය කරනු ලබන ජාන සඳහා ඇලීල සියල්ලේම එකතුව වන අතර එක එක ඇලීල ජාන කිටුව තුළ නියමිත / යම්කිසි ගණනක් තිබේ. යම් කිසි ඇලීලයක, ජාන කිටුව තුළ පවතින භාගය ඇලීල සංඛ්‍යාතය නම් වේ. එකිනෙක සමඟ අභිජනයෙන් සිදු කරන ජීවී ගහණයක මෙම ඇලීල සංඛ්‍යාතයෙහි වෙනසක් වු විට පරිණාමය සිදු වේ. උදා :- සළඹ ගහණයක කළු වර්ණ ඇති වුත් බොහෝ සුළභ උන් බවට පත්වීම. ගහණයක පරිණාමය සිදු කළ ක්‍රියාවලීන් මොනවාද යන්න තේරුම් ගැනීමට නම් යම් කිසි ගහණයක පරිණාමය සිදු නොවීමට තිබිය යුතු තත්ව මොනවදා යන්න සොයා ‍බැලීම ප්‍රයෝජනවත්ය. හාඩ් වෙන්බර්ග්ගේ මූලධර්මයන්ට අනුව සෑහෙන පමණ වූ විශාලත්වයක් ඇති ගහණයක ඇලිල සංඛ්‍යාතය, එම ගහණය මත වෙන එකම බලපෑම ශුක්‍රාණු හා ඩිම්බ සෑදීමේ දී සිදු වන ඇලීලවල සිදුවන අහඹු සැකසීම හා සංසේචිත ලිංගික සෛලවල සිදු වන අහඹු සංයෝජන පමණක්නම් නියතයක්ව පවතී. එවැනි ගහණයක් හාජි වෙන්බර්ග් සමතුලිතයේ පවතී යයි කියනු ලබන අතර පරිණාමයට ලක් නොවේ.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
ඒ නිසා ම දී "ගෝවා පුරයේ" ජුසේ වාස් මුනිතුමා විසින් ස්ථාපනය කරන ලද ඔරතෝරියාන සංඝය ද, විනාශ විය. ඒ වසර 150 ක දිගු කාලයක් පුරාවට ඕලන්ද පීඩන නොතකා අභීතව මෙරට ධර්මදූතික මෙහෙවරෙහි යෙදුනායි පසුවය.
මේ අතර මේ කාලයේ දී ලංකාවේ ධර්මදූතික මෙහෙවර උදෙසා ඉතාලි, ප්‍රංශ,  නිකායික ධර්මදුතවරු පැමිණි අතර ඔවුහු ඉන්දීය ඔරතෝරියාන නිකායික පියවරුන් අතර සුහදත්වයක් මෙන් ම සහයෝගිතාවයක් නොදැක්වීය. තවද මේ දෙපිරිස අතර වූ භේදය ද " පද්‍රෝ - ආඩෝ භේදය" ලෙස සැලකේ. ගෝවේ අගරදගුරුතුමා භාරයේ ලංකාව තුළ රදගුරු වසම් පිහිටුවීමෙන් පසුවද මීසම් හා දේවස්ථාන පැවතිණි. ඒ නිසා ම මෙකල ලංකාවේ විසූ සභා ශ්‍රේෂ්ඨයෝ එකල සිටි ඔරතෝරියාන ධර්මදූතවරුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් ජුසේ වාස් මුනිතුමාවද බලන්නට විය. මේ නිසාම එකල සිටි බටහිර මිෂනාරිවරුන්ගේ දැක්මට අනුව ආසියාවේ උපන් මේ අග්‍රගන්‍ය අපෝස්තුළුවරයාණන් භාග්‍යවරයට එසැවීමට ඔවුහු එතරම් උනන්දුවක් නොදැක්වූහ. මෙලෙස යටගියා වූ මෙම කාර්යය නැවත ඉස්මතු වූයේ ක්‍රි.ව. 1887 සිට 1911 දක්වා නැගෙනහිර ඉන්දියානු ප්‍රදේශවල අපෝස්තලික තානාපතිව වැඩහුන් අති උතුම් ලැඩිස්ලාස් මයිකල් සෙලෙස්කි හිමිපාණන්ගෙන් සුවිශේෂී දායකත්වය නිසාවෙනි. ක්‍රි.ව. 1896 දී එතුමා ප්‍රථම වරට Apostle of Ceylon හෙවත් "ලංකා අපෝස්තුළුවරයාණෝ" නමින්  ජුසේ වාස් මුනි චරිතය ඉංගී්‍රසි බසට පරිවර්ථනය කොට මුද්‍රණය කරන ලදී. මෙ මගින් සිරිලක තුළ දී වැළලී තිබූ ජුසේවාස් පිය බැතිය යළිදු නංවාලන්නට එතුමාට හැකිවිය. තවද එකල ලක්දිව රදගුරු වසම් තුනක් පැවති අතර ඒ රදගුරු සමුඵ වලට සෙලස්කි හිමිපාණෝ පෞද්ගලිකව ප්‍රකාශ කළේ ජුසේ වාස් මුනි බැතිය නංවාලීමටත් එතුමාණන් මිහිදන්කර ඇති ස්ථානය සෙවීමටත් ය. සිය කෘතියට ලියූ පෙරවදනේ සෙලෙස්කි හිමිපාණෝ මෙසේ සඳහන් කර ඇත.
පරිණාමය
පරිණාමික ගහණ ප්‍රවේණිය
thumb|සුදු පුල්ලි සහිත සළඹයා කලු පැහැ සළඹයකු බවට පරිණාමනය වි ඇති අයුරු.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
"සසුන්පති අටවන උර්බානු සුදතුම් පියතුමාගේ නියෝගයන් වලට අනුකූලව, මම කිව යුත්තේ, ජුසේවාස් පියතුමාගේ ශුද්ධවන්තභාවය පිළිබඳව මා තුළ අංශුමාත්‍රයකවත් සැකයක් නොමැති බවයි. ජුසේවාස් පියතුමා ගැන මා ඉදිරිපත් කළ කරුණු මෙහිලා මතක සටහනට ඇතුළත් කර ඇති විශ්මයජනක සත්‍ය කරුණු ද එහිලා මා ගත් තීරණ ද, සභා මාතාවගේ විනිශ්චයට යටත් කරමි...."
පරිණාමය
පරිණාමය සඳහා මූලික ක්‍රමවේද
පරිණාමය සඳහා මූලික ක්‍රමවේද 3 කි. ස්වභාවිකවරණය ජාන ගලනය ස්වභාවික වරණය මගින් නොනැසී පැවතිය හැකි වර්ගයා බෝකළ  හැකියාව වැඩිකරන ජාන වැඩිකරන අතර ජාන ගලනය ( genetic drift) මගින් වර්ගයා බෝ කිරීමේදී සිදුවන විභාජන‍යේදී යම්කිසි පරම්පරාවක ජාන අහඹු ලෙස සාම්පල් ගත වීම තුළින් එම ඇලිලවල සංඛ්යා තය අහඹුව වැඩි කර ගනී. ජාන ගලනය යනු ගහණය තුළ හා අතර ජාන හුවමාරුවයි. ගහණයක ස්වභාවික වරණයද, (genetic drift) ගලනය ද වඩා වැදගත් යන්න තීරණය වන්නේ වරණයේ ශක්තිමත් භාවය හා සාර්ථක ගහණයේ විශාලත්වය ( වර්ගයා බෝකළ හැකි ජීවීන්ගේ සංඛ්යාකව) මතයි. විශාල ගහණයක් තුළ ස්වභාවික වරණය වැදගත් තැනක් ගන්නා අතර කුඩා ගහණයක් තුළ ගලනය ප්‍රධාන තැනක් ගැනීම තුළින් අහිතකර විකෘතීන්ට ගහණයක් තුළ පැවැත්මක් ඇතිකළ හැක. එම නිසා ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වෙනස්වන ගහණ විශාලත්වය මගින් පරිණාමයේ මාවතට විස්මයානුකූල වෙනසක් ඇති කළ හැක. ඒකාකාර ගහණයක් තුළ ගහණයේ විශාලත්වයට තාවකාලිකව හැකිලීමක් සිදු වී ජාන විවිධත්වය නැතිවී යාමක් එනම් ගහණ අවහිරය සිදු වේ. ගහණයන් අතර ජාන ගලනය ( ආගමන විගමනය අඩුවීම තුළින් ) අඩුවීම නිසා නව වාසස්ථානවලට පුළුල්වීම් නිසා හෝ ගහණ උප බෙදීම් තුළින් ද එම අවහිරවීම් සිදු වේ.
පරිණාමීය ප්‍රතිඵල
ජීවියකුගේ ආකාරය හා හැසිරීමෙහි සෑම පැත්තක්ම මත පරිණාමය බලපායි. වඩාත්ම ප්‍රකට වී ඇති ලෙසට ස්භාවික වර්ණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසට සිදු වූ විශේෂිත හැසිරීම් හා කායික අනුරූපකාය. ආහාර සොයා ගැනීම්, ගොදුරක් වීමෙන් වැළකීමට, සහකරු සොයා ගැනීමට මෙම අනුරූපතා සතත්වයන්ට උපකාරී වේ. වර්ණය සඳහා ජීවීන් එකිනෙකා සමඟ සහයෝගීව ක්‍රියා කර, අනෙකාට උදව් කරගනිමින් හෝ පරස්පර ලෙස ක්‍රියා කරන්නන් සමඟ හෝ සහජීවනයෙන් කටයුතු කරයි. දිගු කාලීන ලෙස පරිණාමය විසින් ආදී මී මුතු ගහණවල ජීවීන්ගෙන් අන්තර් ලිංගිකව වර්ගයා බෝ නොකරන නව විශේෂ තනයි. පරිණාමික ප්‍රථිපල මහා පරිණාමය (පරිණාමය විශේෂය මට්ටමින් හෝ ඊට ඉහල මට්ටමින් සිදු වන විට (නව විශේෂ තැනීම වැනි) ක්ෂුද්‍ර පරිණාමය (ගහණයක/ විශේෂයක අනුරූපතා ගොඩ නැඟීම වැනි කුඩා පරිනාමික සිද්ධි) ලෙස දෙකකට බෙදිය හැක. සාමාන්‍යයෙන් ගත් කළ ක්ෂුද්‍ර පරිනාමික සිද්ධි දිගු කාලයක් තිස්සේ සිදු වූ විට මහා පරිනාමික සිද්ධි සිදුවේ. කාලයේ ඇති වෙනස මිස ක්ෂුද්‍ර හා මහා පරිණාම‍ය අතර මූලික වෙනසක් නැත. නමුදු මහා පරිනාමයේ දී සියලුම විශේෂවල ලක්ෂණ වැදගත් වේ. පුද්ගලයන්/ සත්ත්වයන් අතර ඇති විශාල ප්‍රමාණයේ වෙනස්කම් යම් විශේෂයකට නව වාසස්ථානවලට හැඩ ගැසීම වේගවත් කරයි. වඳ වීමේ සම්භාවිතාවය අඩු කරයි. ගහණයක කොටසක් තනි වීම නිසා විශාල / පුළුල් භූ විද්‍යාත්මක පරාසයන් විසින් නව විශේෂ තැනීමේ අවස්ථා වැඩි කරයි. මෙවැනි අවස්ථාවල ක්ෂුද්‍ර හා මහා පරිනාමය වෙනස් කොට සමහර විට සැලකිය හැක. පොදු වැරදි චින්තනයක් වන්නේ පරිනාමය දිගින් දිගටම සිදුවේ යන්නයි. නමුත් ස්භාවික වරණය සඳහා දිගු කාලීන අභිමතාර්ථයන් නොමැති අතර විශාල සංකීර්ණතා අත්‍යවශ්‍යයෙන් ඇති නොකරයි. සංකීර්ණ විශේෂ බිහිවී ඇති නමුත්, සියලු ජිවීන්ගේ සංඛ්‍යාව ඉහල යෑමත් සරල ජීවී ආකාර බහුල වීමත් නිසා ඇති වුණු අතුරු ඵලයක් ලෙස සිදු වූවකි. උදා:- ලෙස සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ බහුතරයක් ජීව විශේෂ අන්වීක්ෂාකාර ප්‍රොකැැරියෝටාවන් වන අතර, ඔවුන්ගේ කුඩා ශරීර ප්‍රමාණය නොතකා පෘථිවියේ ජෛව ස්කන්ධයෙන් අඩක් පමණ අයත් කරගන්නා, පෘථිවියේ පුළුල් බොහෝ ජෛව විවිධත්වයක් පවතින ජීවී කොටසක් වේ. එම නිසා අතීතය පුරාම සරල ජීවී ආකාර පොළව මත ප්‍රමුඛ ජීවීන් ආකාර වී ඇති අතර, අද දක්වා ඔවුන් ප්‍රධාන ජීවී ආකාර බවට පත්වීම නොකඩවා සිදු විය. එමෙන්ම සංකීර්ණ ජීවී ආකාර පෙනුමින් පුළුල් ජෛව විවිධත්වයක් ඇති ලෙස පෙනුන ද එසේ වන්නේ ඔවුන් පියවි ඇසට හොඳින් පෙනෙන බැවින්ය.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
එවකට ශුද්ධාසනයේ ශුද්ධවතුන් භාර සංසදය ද භාග්‍යවත් ජුසේවාස් මුනිදුන් පිළිබඳවත්, එතුමන්ගේ සුදුවර භූමිකාව පිළිබඳවත් පර්යේෂණාත්මක වාර්තාවක් පළ කරන ලෙස ඉල්ලීය. මෙම පර්යේෂණාත්මක කෘතිය වසර 10 ක කාලයක් පුරාවට ම රෝමයේ සිට එහි ලේඛන එකිනෙක පිරික්සාලමින් ඉමහත් කැපවීමෙන් හා නිවැරදිව සම්පාදනය කළේ හලාවත පදවියේ ගරු ජෝ. කුවින්ටස් පියතුමාණෝය. Postio Historica de Padre Iose Vaz නම් මෙම කෘතිය පිටු 1024 කින් සමන්විතය. මෙතුමා වනාහි භාෂා 16 කින්, සමන්විත උගතෙකි.
පරිණාමය
ජීවයේ පරිණාමීය ඉතිහාසය
ජීවයේ සම්භවය - ජීවයේ සම්භවය පරිණාමය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය මුල් පුරුකක් වන්නට ඇත. නමුදු ජීවින් ඇන්ජිමත් සමග පරිණාමය ඇතිවූවා යන්න තේරුම් ගිය පසු හා පරිණාමය සඳහා පරීක්ෂණ කළ තොරතුරු ලබාගත් පසු ජීවයේ සම්භවය පරිණාමයට සරල ඇති වීම මත නොයැපුනි. දැනට පවතින විද්‍යාඥයින්ගේ ඒකමතික තීරණයට අනුව ජීවය, රසායන ක්‍රියාවල සිට සංකිර්ණ ජීව රසායනික ක්‍රියාවලීන් නිසා ඇති වූවක් බව එය ඒසේ වූයේ කෙසේ ද යන්න පැහැදිලි නැති නමුත් පිළිගැනේ‍. ජීවයේ වර්ධනය මුල් ජීවීන්ගේ ව්‍යුහය, විශ්වයේ ඇදීම, මීමුතු ජීවියාගේ හැඳින්වීම හා ස්වභාවය, ආදී ජාන එකතුව / පොකුණ පිළිබඳ ස්ථිරත්වයක් නොමැත‍. තනිව බෙදන RNA අණු, සරල සෛලවල එකතුව ආදී ලෙසට ඇත‍‍‍. යෝජනා මිස ජීවයේ සම්භවය පිළිබඳ විද්‍යඥයින්ගේ ඒකමතිකත්වයක් නොමැත.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
මේ අනුව එම පර්යේෂණ වාර්තාව 1987 සාන්තුවරයින් භාර වතිකාන සංසදයට භාර දුන් අතර නැවත වරක් සභා නිල මට්ටමින් 1989 මැයි 19 වන දින එතුමන්ට "වන්දනීය" නාමය නිල වශයෙන් පිරිනැමුණි. තවද "වන්දනීය වූ පුජනීය වූ " නම් ජුසේ වාස් මුනි සමරු ගීතිකාව ජේ. කේ එස්. පෙරේරා ශුරින් විසින් රචනා කරන ලදී.
තුන්වන පරාක්‍රමබාහු රජ
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1284දී පළමු බුවනෙකබාහු රජතුමාගේ මරණයත් සමඟම සාගතයක් ඇති විය. මෙතැන් සිට වසර 6ක් පමණ ලංකාවේ පිළිගත හැකි රජෙක් නොසිටි නිසා එම කාලය අරාජික කාලයක් සේ සැලකේ.
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
එහෙත් භාග්‍යවරයෙක් යැයි ප්‍රකාශ කිරීමට ඉහළ මට්ටමේ සභාව පිළිගත් ප්‍රාතිහාර්යයක් අවැසි විය. එය වනාහි ක්‍රි.ව. 1938 නොවැම්බර් 27 වන දින සිදුවූ ගරු කොස්මේ කොස්තා පියතුමාගේ උපත වේ. ගෝවේ කැරෝනා ඇල්ඩෝනා නම් ගමේ විසූ ක්‍යුටෙරියා නෙරෝ ද කොස්තා මහත්මියට තිබූ ගර්භිත, දෝෂ සහිත වීමකි. එනම් 1930 දී සිදුවූ ඇගේ දියණියගේ උපතින් පසු ඇයගේ ගැබ් ගැනීම් සියල්ලක් ම ගබ්සා විය. මෙහිදී වෛද්‍ය උපදෙස් වූ මින් ඉදිරියට දරුවන් ඇයට නොලැඛෙන බවයි.
තුන්වන පරාක්‍රමබාහු රජ
තුන්වන පරාක්‍රමබාහු ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1287 දී පාණ්ඩ්‍ය දේශයට ගොස් දන්ත ධාතුව හා පාත්‍රා ධාතුව ලබා ගෙන පොළොන්නරුව අග නගරය කරගෙන රාජ්‍යත්වයට පත් විය. පොළොන්නරුවේ සිට රජ කළත් මෙම රජ සමය ත් යාපහුව යුගයට අයත් සේ සැලකේ. මෙතුමා ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1292 වනතෙක් වසර 6ක් රජ කළේය. මෙයින් පසු තුන්වන පරාක්‍රමබාහු රජු පරාජය කර ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1292 දී රාජ්‍යත්වයට පත් වූයේ දෙවන බුවනෙකබාහු රජතුමා ය.
සබැඳි පිටු
ප්‍රවර්ගය : ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:සිරි සඟ බෝ රාජ වංශය ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු
ශාන්ත ජුසේ වාස් තුමා
භාග්‍යවරයට එසවීම ක්‍රියාදාමය
මෙහිදී ඇය හා ඇයගේ සොහොයුරිය සැන්කෝආලේ ග්‍රාමයට පැමිණ භාග්‍යවත් ජුසේ වාස් මුනිදුන් කෙරෙහි බැතියෙන් දරුඵල අපේක්ෂාවෙන් යදින්නට වූහ. ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම සර්වප්‍රකාරයෙන් සාර්ථක විය. ඒ ගරු කොස්මේ කොස්තා පියතුමා තුළිනි. තවද සිය බිළිදු උපත ලබද්දී ඒ උපත ද පුදුමාකාර විය. මවගේ ගර්භාෂය තුළ අභ්‍යන්තර ලේ ගැලීමක් ද, සිදුවිය.ළදරුවා මෙලොව එළිය දුටුවේ ද නොමේරූ දරුවකු ලෙසට ය. උපදින විට බර රාත්තල් 2 1/2 ක් පමණ වූ මෙතුමා පිළිබඳව බොහෝ වෛද්‍යවරුන්ගේ මතය පිළිගැනීම වූයේ දරුවා ජීවත් නොවන බවයි. එනමුදු වෛද්‍ය විද්‍යාව අභිබවා යමින් 1938 නොවැම්බර් 27 වන දින උපත ලද කොස්මේ ජෝසප් වාස් කොස්තා පියතුමාගේ උපත පළමු පෙළේ ප්‍රාතිහාර්යයක් බව ශුද්ධාසනය විසින් පිළිගන්නා ලදී. ඒ අනුව "භාග්‍යවරයෙක්" ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමට වූ අවැසිව තිබූ ප්‍රාතිහාර්යයද සම්පූර්ණ විය.
භාග්‍යවරයට එසවීමේ මහෝත්සවය
".......ශ්‍රී ලංකාවේ කිතුනුවනි, ජුසේ වාස් පියතුමාගේ පණිවුඩය කුමක්ද? ඔබගේ පවුල් තුළ සහ ඔබගේ කුඩා ජන කොට්ඨාශ තුළ සුභාරංචියේ අප්‍රතිහත සාක‍ෂිකරුවන් වීමට භාග්‍යවන්ත ජුසේ වාස් මුනිතුමා ඔබ දිරිමත් කරයි. ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ උත්පත්තියෙන් තුන්වන දහස් වසර සැමරීමට ආසන්නයේ සිටින අපි ක්‍රිස්තුන් වහන්සේ ගෙන් ලැබූ ධර්මදානයේ වරම යළි පණ ගැන්වීමට කැඳවනු ලැබ සිටිමු. නව ධර්මදානයේ අභියෝගවලට මුහුණ දීමටද අපි කැඳවනු ලැබ සිටිමු. මේ මහද්වීපය තුළ වෙසෙන ජනතාව අතර සුභාරංචියේ සත්‍යතාවයන් සහ පුරුෂාර්ථයන් ක්‍රියාශීලිව ඉගැන්වීමේ වඩාත් හොඳම ක්‍රමය වන්නේ ජීවිත පාරීශුද්ධත්වයයි. ආසියාවේ ගෞරවණීය සම්ප්‍රදායන් වන නිහැඬියාව නිසල බව ධ්‍යානය භාවනාව යාච්ඤාව තමා ත්‍යාජ කිරීම වැනි දේවලට පූර්ණ අර්ථයක් ලැඛෙන්නේ ජේසුස් ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ ආත්මානූභාවය සමග මුහුණට මුහුණ මුණගැසුණු ජීවිතයක් ගත කිරීම තුළයි. සමිදාණෝ එකම දෙවිඳුන් බව ඔබගේ සාක‍ෂිය තුළින් ලෝකයේ සියළු ජාතීන් දැනගනු ඇත. ....." දිව්‍ය යාගයෙන් පසුව දිවා භෝජනය සදහා අගරදගුරු නිවසට පැමිණි සසුනිසුරාණෝ ඉන් පසුව ප.ව. 4.00 ට කටුනායක අන්තර් ජාතික ගුවන්තොටුපලෙන්  Air Lanka ගුවන් යානයෙන් රෝමය බලා ගමන් ගත්තේය. වන්දනාකරුවකු ලෙස තම බැහැදැකීම සංකේතවත් කරමින් සසුනිසුරාණෝ සිය බැහැපත්කම සහ නිහතමානිත්වය විදහා පාමින් ලාංකේය කිතුනු සභා ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය දිනයක් ලෙස සනිටුහන් කිරීම සුවිශේෂී වේ.
ඒ අනුව 1995 ජනවාරි 21 වන දින වශයෙන් කොළඹ ගාලු මුවදොර දී දෙවන ජුවාම් පාවුලු ශුද්ධෝත්තම පියතුමා විසින් ජුසේවාස් පියතුමාව නිල වශයෙන් "භාග්‍යවරයට" ඔසවන ලදී. භාග්‍යවරයට එසැවීමෙන් පසු එතුමන් පිළිබඳ බැතිය ප්‍රචලිත වනුයේ ලංකාවේ හා ඉන්දියාවේ පමණි.
= ශුද්ධවරයට එසවීම = ක්‍රි.ව. 2000 ජනවාරි 16 වන දින ගෝව සහ ඩමාන් යන අගරදගුරු වසමේ නාම සාන්තුවරයා ලෙස ජුසේ වාස් මුනිදුන් නම් කල අතර 2011 වසරේදී එතුමන්ගේ සග සැපත් තෙවන මහෝත්සවය උත්සවශ්‍රීයෙන් තේවත්ත ජාතික බැසිලිකා සිද්ධස්ථානයේ සැමරීමද සුවිශේෂී විය. ශුද්ධවරයට එසවීමෙහිලා අවැසි මූලික තත්ත්වයේ ප්‍රාතිහාර්ය කීපයක් දැනට ලැබී ඇති අතර ඉන් පළමුවැන්න ලෙස ඇමරිකාවේ පදිංචි ලාංකේය වෛද්‍ය යුවළගේ අත්දැකීම නම් කළ හැකිය. මේ ප්‍රාතිහාර්යයට අමතරව තව බොහෝ ප්‍රතිහාර්යයන් ද වාර්තාගත වී ඇති අතර, ඒවා පිළිබඳව ද ශුද්ධාසනය වෙත යොමු කෙරුණි. එතුමන් ශුද්ධවරයට එසවීම සදහා ලාංකේය රදගුරු මණ්ඩලය විටින් විට ශුද්ධාසනයට ආයාචනා කල අතර, 2014 වසරේ එතුමන්ලාගේ අද්ලිමිනා සංචාරය මෙහිදී සුවිශේෂී වන්නේය. ඒ අවස්ථාවේදී සියලුම රදගුරුතුමන්ලා විසින් සසුනිසුරාණන්ගේ ලංකාගමනය හේතු කොට මේ වරම ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදී. මේ සදහා සුවිශේෂී මෙහෙවරක් සිදුකරන ලද්දේ අති උතුම් වියානි ප්‍රනාන්දු හිමිපාණන් සහ අති ගරු. ඇලෙක්ස් දසනායක පියතුමා විසිනි. ගරු. දසනායක පියතුමා සිය රෝගිබව වුවද පසෙකලා අවැසි ලේඛන සකස් කල අතර  ඒ සදහා ගෝවේ එරමිටෝ රෙඛෙල්ලෝ පියතුමාද දැක්වුයේ ප්‍රබල සහයෝගයකි. ඒ සදහා වූ ප්‍රධාන ලේඛනය වන්නේ Postio Super Canonica Cione නම් කෘතියයි. ප්‍රධාන ආයාචනකාර තැම්පත් අති ගරු. තෝමස් ක්ලෝස්ටර් ක්ලෑම්ප් ( නි.ම.නි.) පියතුමා, ගරු. රෝමෝල්ඩෝ රොබින් රොඩි්‍රගස් පියතුමා, ගරු. ඇන්තනි ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ පියතුමා සහ ජුසේ වාස් ලේකම් කාර්යාංශය මෙම කාර්යයේ නිරත වුණු ප්‍රබල පිරිසක් ලෙස නම් කළ හැකිය. තවද අවස්ථා කීපයකදී ශ්‍රී ලාංකේය රදගුරු සමුළුව ශුද්ධෝත්තම පියතුමන් වෙත සිහිකැදවීම් සිදුකරන ලදී.ඒ අතර 2014 වසරේ ශ්‍රී ලාංකේය රදගුරු සමුළුවේ අද්ලිමිනා සංචාරය සුවිශේෂී වේ. 2014 සැප්තැම්බර් 17 දින වතිකානුව විසින් භාග්‍යවන්ත ජුසේ වාස් පියතුමන්ව ශුද්ධවරයට ඔසවනු ලබන බව නිළ වශයෙන් නිවේදනය කළේය. එම සුවිශේෂී කාර්ය සිදුවුයේ 2015 ජනවාරි 13 සිට 15 දක්වා යෙදී තිබු අති උතුම් ෆ්‍රැන්සිස් ශුද්ධෝත්තම පියතුමාගේ ශ්‍රී ලංකා සංචාරය අතරතුරේදිය. 2015 ජනවාරි 15වන දින කොළඹ ගාලු මුවෝදර පිටියේ පැවත්වු විශේෂ දිව්‍ය පුජා යාගයේදී ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනාතාවගේ යාච්ඤා හඬ මැද ජුසේ වාස් පියතුමන්ව ශුද්ධවරයට ඔසවන ලදී.
සියලු සාන්තුවර ප්‍රාර්ථනාව උච්චාරණයෙන් පසු සසුනිසුරාණන් විසින් ජුසේ වාස් මුනි සාන්තුවර ප්‍රකාශනය සිදු කරන ලදී. ඒ සමඟින් සැදැහැවතුන් අත්පොළසන්දෙමින් අතර සැදැහැවත් සියල්ලෝ "ආමෙන්" යයි හඩනගා ඔල්වර සන් දෙමින් දෙවිදුන්ට තුති පිදු අතර කොළඹ අගරදගුරු වසමේ ආසන දෙව්මැදුර වූ කොටහේන සා. ලුසියා ආසන දෙව්මැදුරේ සහ ගෝවේ ශා. කැතරිනා ආසන ආසන දෙව්මැදුරේ  සුවිශේෂී සීනු මංගල අවස්ථාව සනිටුහන් කරමින් නද දෙන්නට පටන් ගත්තේය. ශා. ජුසේ වාස් මුනිදුන්ගේ ගීතිකාව ගායනා කළ අතර මහනුවර රදගුරු සහ  ජුසේ වාස් මුනි ලේකම්  කාර්යාංශයේ සභාපති අති උතුම් ජෝශප්  වියානි ප්‍රනාන්දු හිමිපාණන් සහ ගෝවේ අගරදගුරු අති උතුම්  පේත්‍රාක් පිලිප්නේරි ෆේරෝ හිමිපාණන්   සසුන් පියාට තුති පිදීම  ද මෙහිදී  සිදුකෙරිණි.
ජුසේ වාස් මුනිදුන්ගේ සාන්තුවර ක්‍රියාදාමයේ නියමුවෝ
රදගුරු හිමිවරුන් කොචින් රදගුරු අති උතුම් ඩොම් පේඩ්‍රෝ පචෙකෝ හිමිපාණන් කොචින් රදගුරු ෙජ්සු නිකායික අති උතුම් ඩොම් ෆ්‍රැන්සිස් ද වස්කොන්සෙල්ලොස් හිමිපාණෝ අති උතුම් වින්සන්ට් රොසයිරෝ ( ඔරතෝරියාන ) හිමිපාණෝ අති උතුම් කයිතානෝ අන්තෝනියෝ ( ඔරතෝරියාන ) හිමිපාණෝ අති උතුම් ලැඩිස්ලාස් මයිකල් සෙලෙස්කි හිමිපාණන් ගෝවේ අගරදගුරු පේත්‍රාක් ඩී. තියෝටෝනියෝ එම්. ආර්. වියේරා ද කොස්තා හිමිපාණෝ කොළඹ අගරදගුරු අති උතුම් තෝමස් කාදිනල් කුරේ හිමිපාණෝ හලාවත රදගුරු අති උතුම් එඩ්මන්ඩ් පීරිස් ( නි.ම.නි.) රදගුරුතුමා අති උතුම් ජේකබ් බැස්ටියම්පිල්ලේ දියෝගුපිල්ලේ හිමිපාණෝ මහනුවර රදගුරු අති උතුම් පෝල් පෙරේරා හිමිපාණන් මහනුවර රදගුරු අති උතුම් ජෝශප් වියානි ප්‍රනාන්දු හිමිපාණන් හලාවත රදගුරු අති උතුම් ප්‍රැන්ක් මාකස් ප්‍රනාන්දු හිමිපාණන් කුරුණෑගල රදගුරු අති උතුම් රේමන්ඩ් පීරිස් හිමිපාණන් ගෝවේ අගරදගුරු පේත්‍රාක් රාහුල් ගොන්සාල්වෙස් හිමිපාණන් ගෝවේ අගරදගුරු පේත්‍රාක් පිලිප්නේරි ෆේරෝ හිමිපාණන්
පියවරුන් ගරු සෙබස්තියන් ද රේගෝ් පියතුමා ගරු. එස්. ජී. පෙරේරා ( ෙජ්.නි.) පියතුමා ගරු. දොන් පීටර් පියතුමා ගරු. ක්ලෝඩ් ලෝරන්ස් ( නි.ම.නි.) පියතුමා ගරු. විටෝ පර්නියෝලා ( ෙජ්.නි.) පියතුමා ගරු. පිලිප් කැස්පර් ( සා.ඛෙ.නි.) පියතුමා ගරු ජෝ. කුවින්ටස් පියතුමා ගරු. පිටර් සුවාරිස් පියතුමා ගරු. තියඩෝර් පීරිස් පියතුමා ගරු. අර්නස්ට් පෝරුතොට පියතුමා ගරු. ජෝශප් ඇලෝසියස් දසනායක ( නි.ම.නි.) පියතුමා ගරු. ඇලෝසියස් පීරිස් ( ෙජ්.නි.) පියතුමා ගරු. මැනුවෙල් ගෝමිස් පියතුමා ගරු. මයිකල් මස්කරෙන්හස් ( දො.සැ.නි.) පියතුමා ගරු. ජෝන් පෙරෙයිරා පියතුමා ගරු. එස්. තෝමානුපිල්ලෙයි ( නි.ම.නි.) පියතුමා ගරු. ඩෙනිස් ෙජ්. පෙරෙයිරා පියතුමා ගරු. පියෝ චියම්පා ( ෙජ්.නි.) පියතුමා ගරු. ලුවී මාරි නවරත්න ( සා.ඛෙ.නි.) පියතුමා ගරු. ජුසේප්පේ ද ලිඛෙරෝ පියතුමා ගරු. කාර්ලෝ ගස්බරි පියතුමා ගරු. ෙජ්ම්ස් ෆිල්ප් පැටි්‍රක් ( නි.ම.නි.) පියතුමා ගරු. මාර්ටින්ස් ද වේගා ( නි.ම.නි.) පියතුමා ගරු. උර්බිනියෝ මොන්ටෙරියෝ පියතුමා ගරු. ඇලෙක්ස් දසනායක පියතුමා ගරු. ඇන්තනි ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ පියතුමා, ගරු. පීටර් සුවාරිස්
ගිහි සැදැහැවතුන් - දොන්. එස්. බර්නාදු මහත්මා,ජේ.කේ. එස්. පෙරේරා මහත්මා, ඩි. එල්. සී. ප්‍රනාන්දු මහත්මා, රිචඩ් පිරිස් මහත්මා, එමිල් එලායස් මහත්මා,සිරිල් ජයසේකර මහත්මා,සවරිමුත්තු ඒබ්‍රහැම් මහත්මා,රෝගී කුරේරා ,ෂෙල්ටන් ප්‍රනාන්දු, අසේල දසනායක, ආලෝකා ජයතිලක, රේමන්ඩ් ප්‍රනාන්දු , ආර්. ක්‍රිස්ටෝෆර්, තියෝබෝල්ඩ් සමරතුංග, විවියට් මියර්වෝල්ඩ්
පරිණාමය
ජීවයේ පරිණාමීය ඉතිහාසය
ආදී විශේෂ ඔවුන්ගේ පරිණාමික ඉතිහාසයේ සමහර වාර්තා තබා ගොස් ඇත. පොසිල, අද ජීවත්වන ජීවීන්ගේ ශරීර ස්ථානය සමග ගත් කළ රූපානුආකාර හෝ ශරීර ස්ථාන වාර්තා අඩංගු වේ. අද ජීවත්වන ජීවීන් හා නෂ්ඨ විශේෂවල ශරීර ස්ථානය, කායිච්චේද විද්‍යාව සංසන්දනය කළවිට පාශාන විද්‍යාඥ - පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව හට එම විශේෂ කාගෙන් විකරණය වූවේද යන්න පිළිබඳ කිව හැක. නමුත් මෙම ආකාරයෙන් සාර්ථක විග්‍රහයක් කළ හැක්කේ කවච, කටු, දත්, අස්ථි වැනි තද කොටස් අඩංගු ජීවීන්ටය.
ජීවයේ පරිණාමය
එකම ආදිතමයෙක්ගෙන් (මැද සිටින) අද පවතින විශේෂ පැවත එන බව පරිණාමික ගස පෙන්වා දෙයි. රාජධානි 3 ක් වර්ණවලින් දක්වා ඇත. බැක්ටීරියාවන් නිල් පාටින්ද ආරකීඩාවන් කොළපාටින්ද ඉයුකැරියෝටාවන් රතු වර්ණයෙන් ද යනුවෙනි.
ජීවයේ සම්භවය කෙසේ වූයේද යන්න අවිනිශ්චිත වුවද ප්‍රෝකැරියෝටාවන් පෘථිවියේ ප්‍රථම ජීවීන් බව පැහැදිලිය. මෙය වසර බිලියන 3, 4 කට පෙරය. සෛලික සංවිධානයේ හෝ බාහිර රූපාකාරයේ පෙනිය හැකි වෙනසක් මෙම ජීවීන්ගේ මී ළඟ වසර බිලියන කිහිපය තුළ සිදු වී නැත.
පරිණාමයේ මී ළඟ නවතමයා ඉයුකැරියෝටාවන් විය. ආදි ඉයුකැරියෝටාවන් විසින් ආදි බැක්ටීරියාවන් භක්ෂණය කර අන්තර් සහජීවනය පවත්වා ගැනීම නිසා මෙය ඇති විය. මෙම භක්ෂණය වූ බැක්ටීරියාවත් ධාරක සෛලයත් යන දෙකම පරිණාමය විය. එනම්, එම බැක්ටීරියාව මයිට්‍රොකොණ්ඩ්‍රියමක් හෝ හයිඩ්‍රොජනෝසෝමයක් බවට පරිවර්තනය වීමෙන්ය. ආදි ශාක හා ඇල්ගීවල දෙවැනි භක්ෂණයක් සිදු විය. එනම්, සයනොබැක්ටීරියාවක් වැනි ජීවියෙක් භක්ෂණය කිරීම තුළින් හරිතලව ඇති වීමය.
කේම්බ්‍රියන් පුපුරායෑම ලෙස හඳුන්වනු ලබන සිද්ධිය නිසා ආසන්න ලෙස වසර මිලියන 10 ක් තුළදී මුල්ම බහුසෛලික ජීවියාගේ උපතත් සමගම ජීව විවිධත්වයේ විශිෂ්ඨ ප්‍රමාණයක් සිදු විය. අද පවතින බොහෝ ජීවින්, පොසිල වාර්තාවල ද ඇතුළත්වන අතර කෙමෙන් නෂ්ඨ වී ගිය එක් පෙළපතක සිට පැවත එන්නක් විය. ප්‍රභාසංස්ලේෂණය නිසා වායුගෝලයේ O2 තැන්පත්වීම වැනි නොයෙකුත් ජීවයට මූලික වූ කරුණු කේම්බ්‍රියන් පිපිරීමෙන් යෝජනා විය. වසර මිලියන 500 කට ප්‍රථම ශාක හා දිලීර පොළව ආක්‍රමණය කර කොළණි සෑදූ අතර එය ඉක්මණින්ම ආත්‍රපෝඩාවන් හා අනෙකුත් සත්වයන් ද කළේය. උභය ජීවීන් වසර මිලියන 300 කට ප්‍රථම ඇති විය.ඉන්පසු ආදි ඇමිනියෝටාවන් ද වසර මිලියන 200 කට පෙර ක්ෂීරපායීන්ද මිලියන 100 කට පෙර පක්ෂීන්ද (දෙදෙනාම උරග වැනි සම්භවයකින් පැවතේ) පැමිණියහ. මහා ජීවීන් මෙන්ම කුඩා ජීවීන්ද ( පරිණාමික ක්‍රියාවලියේ ආදි කාලයේ විකසනය වූ අයට සමාන ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ) පරිණාමයේ ඉතා සාර්ථක ලෙස යෙදී පෘථිවියේ වැදගත් තැනක් ගෙන ඇත. එනම්, බොහෝ ජීව ස්කන්ධ හා විශේෂ යන දෙකම ප්‍රොකැරයෝටාවන් වීමයි.
පරිනාමික නෂ්ඨ වීම
thumb|ටාබොසොරස් ඇට සැකිල්ලක් ක්‍රිටේපියස් යුගයේ අගභාගයේ දී සිදු වූ ක්‍රිටේපියස් තෘතීක නෂ්ටවීම නිසා වඳ වී ගිය පක්ෂි නොවූ ඩයිනෝසෝරසයෙකි.
යම් විශේෂක සිදුවන, එම විශේෂය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදහන් වීම/වඳ වීම නෂ්ඨ වීම ලෙස හැඳින්වේ. මෙය අසාමාන්‍ය සංසිද්ධි‍යක් නොවන අතර නව විශේෂ තැනෙනවා සේම තිබෙන විශේෂ වඳ විම සාමාන්‍ය සිද්ධියකි. මෙම නෂ්ඨ වීම් අතීතය පුරා සිද්ධ වූ අතර එම වේගය ඉහල නඟින්නේ කලාතුරකින් සිදුවන මහා නෂ්ඨ සිද්ධීන් නිසාය. ක්‍රිටේපියස් - තෘතීක නෂ්ඨවීම් උදාහරණයකි. මෙය බොහෝ දෙනා දන්නා ලෙස ඩයිනෝසෝරයන් වඳ වී ගිය සංසිද්ධියකි. නමුත් ඊටත් කලින් සිදු වූ පර්මියන් - ට්‍රයසික් නෂ්ඨ වී ගියේය. හොලොසීන නෂ්ඨ වීමේ සංසිද්ධිය තවමත් සිදුවෙමින් පවතින, අතීතයේ අවුරුදු දහස් ගණනක සිට මිනිසා පෘථිවි ‍ගෝලයෙහි ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ සිදු වන මහා නෂ්ඨ සිද්ධියකි. අද නෂ්ඨ වීමේ වේගය පසුබිමේ එම වේගයට වඩා 100-1000 ගුණයකින් වැඩි අතර 21 සියවස මැද භාගය වන විට විශේෂ 30% පමණ වඳ වී යනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වයන් මෙම නෂ්ඨවීම්වලට පෙරමුණ ගන්නා අතර ගෝලීය උණුසුම අනාගතයේ දී මෙහි වේගය ‍තවත් වැඩි කරනු ඇත.
කුමන වර්ගය ද යන්න අනුව මෙම නෂ්ඨ වීම් බොහෝමයකට හේතු වන අතර එයට හේතුව නොපැහැදිලි නමුත් විශේෂ අතර සම්පත්වලට ඇති තරඟය බලපාන්නේ නම් මෙය ස්භාවික වර්ණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසට එක් විශේෂයක් තෝරා පත්වීමේ ක්‍රියාවලියක් විය හැක. අතරතුර සිදුවන මහා නෂ්ඨ වීම සංසිද්ධින් ද වැදගත් වන අතර වරණ ක්‍රියාකාරීත්වයක් ලෙස ක්‍රියා කරනවාට වඩා ජෛව විවිධත්වය ප්‍රබල ලෙස අඩු කරන අතර එය නොනැසී පවතින්න්ගේ විශේෂ තැනීම් හා පරිණාමයේ වේගවත් පුපුරවා හැරීම් ලෙස නොවිසෙස් ආකාරයෙන් සිදුවේ. ඩයි⁣නෝසරයන්
පරිණාමික ප්‍රවේණිය
DNA ව්යුහය : මධ්යයේ ඇති භෂ්ම පොස්පොලිපිඩ සීනි දාමවලින් වට වී ද්විත්ව හෙලික්සයක් ලෙසට සැකසී ඇත.
ජීවියෙකුගේ සමහර ගති ලක්ෂණ වැනි වෙන වෙනම ප්රභින්න ලක්ෂණ තුළින් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට උරුම වේ. උදා:- ඇස්ව වර්ණය ප්‍රවේණිගත ලක්ෂණයක් වන අතර එය එක් මාතෘ ජීවියෙක් ගෙන් දුහිතෘ ජීවියාට උරුම වේ. මෙම උරුමගත වන ලක්ෂණ ජානවලින් පාලනය කරන අතර එවැනි පාලනය කර සම්පූර්ණ ජාන කණ්ඩායමකම එම ජීවියාගේ ගෙනෝමය ලෙස හඳුන්වන අතර එය එම ජීවියාගේ ජාන කේතය හා ප්‍රවේණි දර්ශක එකය.
ජීවියකුගේ රූපාණුදර්ශය සෑම විටම ප්‍රවේණික ලක්ෂණයක් නොවේ. තලෙළු සම උරුම වන්නේ පුද්ගලයෙක්ගේ ප්‍රවේණි දර්ශය හිරු එළිය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීම නිසාය. එම නිසා තලෙළු සම ප්‍රවේණික ලක්ෂණයක් නොවේ. කෙසේ නමුත් පුද්ගලයා අනුව හිරු එළියටත් සමඟ ක්‍රියා කරන ආකාරය වෙනස් වේ. කෙසේ නමුත් පුද්ගලයා අනුව හිරු එළියටත් සමඟ ක්රියා කරන ආකාරය වෙනස් වේ. එය ඔවුන්ගේ ප්‍රිනෝමයේ ඇති වෙනස්කම් මත සිදුවේ. ඉතා හොඳ උදා වන්නේ ප්‍රවේණික ලක්ෂණයක් වන ඇල්බින්සම් ඇල බවයි. මෙහි දී පුද්ගලයා හිරු එළියට කෙතරම් හසු නොවුවද තලෙළු නොවන අතර හිරු එළියට ඉතාමත් සංවේදී වේ.
ප්‍රවේණික ලක්ෂණ පරම්පරාවන් අතර DNA (ජානමය තොරතුරු ගබඩා කර තබා ගන්නා අණුවකි) අණු හරහා ප්‍රචලිත වේ. භෂ්ම අණු වර්ග 4කින් යුත් මහා අණුවකි. DNA.DNA අණුවෙහි භෂ්ම අනුපිළිවෙල හා ජාන තොරතුරු අඩංගු වේ. එය යම් වගන්තියක තේරුමක් දීමට එහි ඇති අකුරු එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙන අයුරින් නැතහොත් පරිගණක වැඩසටහනක එහි bits අනුපිළිවෙලට දක්වන සම්බන්ධයට සමාන වේ. DNA අණු කොටසක තනි ක්‍රියාකාරී ඒකකයක් ජානයක් ලෙස හැඳින්වේ. වෙන වෙනත් ජානවල වෙන වෙනත් භෂ්ම අඩංගුය. සෛලවල මෙම දිගු දාම DNA අනු ප්‍රෝටින හා එක්ව ප්‍රවේණි දේහ නම් සංක්ෂිප්ත ව්යුහ සාදයි. මෙම ප්‍රවේණි දේහයක එක් නියමිත ස්ථානයක් ලෙස හඳුන්වයි. පුද්ගලයන් අතර මෙම ස්ථානය/ පථය තිබෙන DNA අනුපිළිවෙල වෙනස්කම් මෙම එකිනෙකට වෙනස් අනුපිළිවෙලවල් ඇලීල ලෙස හඳුන්වයි. නව ඇලීල සාදමින් විකෘති මඟින් මෙම DNA අනුපිළිවෙලවල් වෙනස් වේ. ජානයක මෙලෙස විකෘතියක් සිදු වූ විට ඇති වන නව ඇලීලය ජානය කලින් පාලනය කළ රූපාකාරය (phenotype එක) සිදුවූ විට ඇතිවන වෙනස්කම් සිදුවේ. සමහර අවස්ථාවල දී ඇලිලයක් හා ප්‍රවේණික ලක්ෂණ අතර සරල අනුරූපතාවයක් තිබුණ ද බොහෝ ලක්ෂණ නූගත් සංකීර්ණ වන අතර බහු අන්තර් ක්‍රියා කරන ජාන මඟින් පාලනය වේ.
පරිණාමය සහ පොදු පරිණාමය
උදාහරණ ලෙස රළු සමක් ඇති Nowt සත්ව ආකාරය tetrodotoxin නම් විශේෂ රසායනිකයක් නිෂ්පාදනය කරන අතර ඔවුන්ගේ විලෝපිකයන් වන (commongarer snake) නම් සර්පයින්ගේ Tetradoxin ප්‍රතිරෝධය ඇති කිරීමට සමත්වීම නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැකිය. මෙම විලෝපික, විලෝපිත යුවලගේ පරිණාමික ක්‍රියාවලිය බලවත් විම නිසා ඉතා විශාල ලෙස Nowt සතුන් tetrodotoxin නිපදවන අතර විලෝපිත සර්පයින්ගේ tetrodotoxin ප්‍රතිරෝධය අධික වීම සිදුව ඇත.
පරිණාම යෙදීම
කෘත්‍රිම වරණය, තාක්ෂණික පරිණාම යෙදීම් අතරින් මුල් තැනක් ගන්නේය. සත්වයන් හීලෑකිරීමේදී සහ නොයෙකුත් පැලෑටි පරිහරණය කරන විට අතීතයේ පටන් කෘත්‍රිම වරණය යොදා ගෙන ඇත. තවද මෙම යෙදීම් ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී ඉතාමත් වැදගත් වන්නේය.
වඩා යහපත් ක්‍රියාවලීන් සපයා දෙන හේතුව මත පරිඝණක විද්‍යාව තුල පරිණාමය වැදගත් ස්ථානයක් ගන්නේය. මෙහිදී පරිණාමයේ ආභාශයන් එක් කොට 1960 වර්ශයන් හීදි නොයෙකුත් ලියකියවිලි මුද්‍රනය වී ඇත.
තවද පරිණාමවාදී ඇල්ගොරිදම මේ වන විට බොහෝ සේ උපයෝගී කරගන්නේය.
පරිණාම සම්බන්ධතාවය
නොයෙකුත් සත්ව වර්ගයන් අතර ඇති වන සියලුම අන්තර් ක්‍රියාවන් ඝට්ටනයක් පෙන්නුම් නොකරන්නේය. බොහෝ පැලෑටීන් වල කඳන්මත හට ගන්නා දිලීර මෙයට හොඳම උදාහරණයකි. මෙම දිලීරත් පැලෑටිත් එකිනෙකාගේ ඇති පෝෂනයන් හුවමාරු කරගන්නේය. එකම වර්ගයා තුලත් සංයෝගයක් පෙන්නුම් කරන්නේය. මෙය වඩාත් පෙන්නුම් කරන ජීවීන් වන්නේ මීමැස්සන් කුහුඹුවන් සහ වේයන්ය.
පරිණාම ලිංගිකත්ව ප්‍රතිසංයෝජනය
ලිංගහීන ජීවීන් ගේ ජාන එකිනෙකට සම්බන්ධ වී ඇත. කෙසේ නමුත් අනෙකුත් ජීවීන් ඔවුනොවුන්ගේ මව්පිය වර්ණ දේහයන් උපයෝග වන්නේය. ඉන් අනතුරුව තව තවත් ජාන සුසංයෝගයකින් අනතුරුව අනෙකුත් ප්‍රජාවයන් බිහි වන්නේය. මෑත යුගයේදී හඳුනාගෙන ඇත්තේ ජීවියක ලිංගිකත්වය ජාන ප්‍රභේදයන්ට ඉඩ සලස්වන බවය.
මානව පරිණාමය
මානව පරිණාමය, හෝමෝසේපියන්, අනෙකුත් මානයන් මහා වානයින් සහ ක්ෂිරපායින්ගෙන් වෙනස් වු විශේෂ ප්‍රභේදයක් ලෙස මතුවීම සම්බන්ධ ජීව විද්‍යාත්මක විකාශනයෙහි කොටසකි. එය මෙම වෙනස සිදුවු ආකාරය තේරුම් ගැනීමට හා විස්තර කිරීමට උත්සාහ ගන්නා පෘථුල විද්‍යාත්මක විමසුමක විෂය පථය වෙයි. මානව පරිණාමය පිලිබද අධ්‍යනයෙහි බොහෝ විද්‍යාත්මක ශික්ෂණයන්, වඩාත් සැළකිය යුතු ලෙස, භෞතික මානව විද්‍යාව, වාග් විද්‍යාව හා ජාන විද්‍යාව අඩංගුවේ.
මානව පරිණාමයට අදාලව "මානවයා " යන පදයෙන් ‍හැදින් වනුයේ හෝමෝ නැමැති ජානයයි. නමුත් මානව පරිණාමය පිලිබද අධ්‍යයනයන් හි ඇස්ටුලෝපිකිසිනුන් වැනි අනෙකුත් හෝමෝන වර්ගයන්ද සමාන්‍යයෙන් ඇතුලත් වේ. හෝමෝ ජානය අවුරැදු මිලියන 2 කට පමණ පෙර අප්‍රිකාවේදී ඔස්ට්‍රලෝපිකිසීනුන්ගෙන් ප්‍රභේද විය. ආසියාවට ව්‍යාප්ත වු හෝමෝ ඉරෙක්ටස් සහ යුරෝපය ව්‍යාප්ත වු හෝමෝ ඇන්ඩලෙන්සිස් ඇතුළු හොමොවන්ගේ ප්‍රභේද කිහිපයක් විකාශනය විය. හොමෝසේපියන්ස් වර්ගයා විකාශනය වුයේ. අවුරැදු 400,000 සහ 250,000 කට පෙර කාල සිමාව තුලයි. බොහෝ විද්‍යාඥයින් නුතන මානවයා එච්ඉරෙක්ටස් සහ නිඇන්ඩර්තාල් වර්ගයන් අප්‍රිකාවේ විකාශනය වි ලෝකය සිසාරා ව්‍යාප්ත වුන අදහස පිලිගනි. අනෙකුත් අය නුතන මානවයා එකීය පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වු ජනගහනයක් ලෙස විකාශනය විය යන මතය දරති. පරිණාමය හා සබැඳි වැරදි මත
හැබිලිස්ගෙන් ඇරඹි මානවයන් වැඩි සංකිර්ණතාවයකින් යුත් ගල් මෙවලම් පාවිච්චි කළහ. අවුරැදු 50,000 කට පමණ පෙර සිට ආරම්භ වි මානව තාක්ෂණය සහ සංස්කෘතිය වඩා වේගයෙන් වෙනස් විමක් ආරම්භ විය.
සටහන්
{|
ප්‍රවර්ගය:පරිණාමය ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
වූහාන්
වූහාන් යනු චීනයේ හුබෙයි පළාතේ නගරයකි.
ප්‍රවර්ගය:චීනය ප්‍රවර්ගය:වූහාන්
සිංහයා
සිංහයා (පැන්තේරා ලියෝ) යනු ෆෙලිඩේ කුලයෙහි විසල් බිළාලයන් අතරින් එකෙක් වන අතර පැන්තේරා ගණයෙහි සාමාජිකයෙකි. 1996 වසරෙහි සිට, ඌ අන්තරයාට ලක්වූ ලෙසින් IUCN රතු ලැයිස්තුවෙහි ලැයිස්තුගත කර ඇත්තේ, අප්‍රිකානු කලාපයෙහි රටවල උගේ ගහණය, 1990 ගණන් වල මුල් අවදියෙහි සිට 43% පමණ ප්‍රමාණයකින් පහත බැස තිබුණු නිසාවෙනි. නිර්දේශිත සංරක්ෂණ ප්‍රදේශ වලින් පිටතදී සිංහයන්ගේ ගහණ ප්‍රමාණය තහවුරු කල නොහැකි බවක් දක්වයි. ගහණය අඩුවීමට හේතුව පූර්ණ වශයෙන් තේරුම්ගැනීම කල හැකි නොවුනද, වාසස්ථාන අහිමිවීම සහ මිනිසුන් සමග ඇතිවූ ගැටුම් යන දේවල් අතිශයින් අදාළ කරුණු බව සැලකිය මනාය. බටහිර අප්‍රිකානු සිංහයන්ගේ ගහණය, 2016 වසරෙහි සිට අතිශයින් අන්තරායට ලක්වූ ලෙසින් ලැයිස්තුගත කර ඇත. ආසියාවෙහි එකම සිංහ ගහණය, ඉන්දියාවෙහි ගිර් වන ජාතික උද්‍යානය තුල සහ එය අවට නොනැසී පවතින අතර, 1986 වසරෙහි සිට අන්තරායට ලක්වූ ලෙසින් ලැයිස්තු ගත කර ඇත..
අප්‍රිකානු සිංහයා ලෙසින් පොදුවෙහි යෙදෙන පදය වෙතින් අප්‍රිකාවෙහි සිංහ ගහණයන් සමස්තයක් ලෙසින් විදහා දැක්වෙයි. ලයිගර් වැනි දෙමුහුම් නොසැලකූ කල, ව්‍යාඝ්‍රයාට පමණක් දෙවන වන, දැනට ජීවත්වන විශාලතම බිලාලයා වන මුගේ සමහරක් පිරිමි සතුන් බරින් 250 කිග්‍රෑ (550 රාත්) ඉක්මවයි. පුරාතන කාල සීමාවන්හීදී, නූතන සිංහයාගේ වාසස්ථාන පරාසය වෙත, උතුරු අප්‍රිකාව ඇතුළු අප්‍රිකාවෙහි බොහෝ කොටස්, ග්‍රීසිය සහ අග්නිදිග යුරෝපය සිට ඉන්දියාව දක්වා යුරේසියාව  අයත් විය. අපර ප්ලයොස්ටොසීන යුගයෙහිදී, මිනිසුන් හැරුණු විට ලොව වඩාත් පැතිරුණු විශාලතම භූමි ක්ෂීරපායියා සිංහයා විය; උතුරු සහ බටහිර යුරෝපයෙහි පැන්තේරා ලියෝ ස්පිලියා  ජීවත්වූ අතර  ඇමරිකාවන්හී යූකෝන් ගංගාවෙහි සිට  පේරු දක්වා පැන්තේරා ලියෝ අත්‍රෝක්ස් ජීවත් විය.
වනගහනයෙහිදී, පිරිමි සතුන් වසර 10 සිට 14 දක්වා පමණට වඩා ජීවත් වීම ඉතා විරල වන්නේ, ප්‍රතිවාදී පිරිමි සතුන් සමග අඛණ්ඩ සටන් නිසා ඇතිවන තුවාල හේතුවෙන් උන්ගේ ජීවිත කාල සීමාව විසල් ලෙසින් අඩු කෙරෙන බැවිනි. බන්ධනගතව සිටියදී උන් වසර 20 කට වඩා ජීවත් වෙති. උන් සාමාන්‍යයෙන් සැවනා සහ තණ බිම් තුල ජීවත් වන මුත්, ලඳු කැලෑ සහ වනාන්තර තුලද ඔවුන් සිටිති. අනෙකුත් බිලාලයන් හා සමගින් සංසන්දනය කරන විට, සිංහයන් විශ්වාස කල නොහැකි තරමට සමාජශීලී වෙති. සිංහයන්ගේ ගහණ සමූහයක් සමන්විත වන්නේ ආශ්‍රිත ගැහැණු සතුන් සහ පැටවුන් සමග වැඩිහිටි පිරිමි සතුන් කුඩා සංඛ්‍යාවක් වෙතිනි. සිංහ ගැහැණු සතුන් බොහෝ විට එක්ව දඩයමෙහි යෙදෙන අතර, බොහෝවිට විශාල සඛුරයන් ගොදුරු කර ගනිති. අවස්ථාවක් ලද විටෙකදී උන්ගේ ආහාර අවශ්‍යතාවයෙන් සියයට 50 ක් පමණ මලකුණු වැලඳීමෙන් පිරිමසා ගන්නා උන් අතිදක්ෂ මලකුණු පරිභොජකයන්ද වුවද, සිංහයන් අග්‍ර සහ මුදුන් විලෝපියන් වෙති. සිංහයන් සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන් දඩයම් නොකලද එසේ කල වුන් සිට ඇත. ප්‍රධාන වශයෙන් දිවා කාලය පුරා නිදා ගන්නා සිංහයන්, ප්‍රාථමික ලෙසින් රාත්‍රි කාලයේදී සක්‍රීය වන අතර (නිශාචරමය), සමහරවිට හිමිදිරියෙහිදී (අවරමය) සක්‍රීය වෙති.
කේශර සහිත වීම නිසාවෙන්ම, පිරිමි සිංහයන් අතිශයින්ම වෙන්කර හඳුනාගත හැකි වන අතර, මානව සංස්කෘතියෙහි අතිශයින් පුළුල් ලෙසින් භාවිතව ඇති සත්ත්ව සංකේතය ලෙසින් පිරිමි සිංහ මුහුණ සැලකිය හැක. උච්ච පුරාශිලා සමයයෙහි, වසර 17,000 පෙර කාලසීමාවකට නිර්ණය කර ඇති ප්‍රංශයෙහි ලැස්කෝ සහ  ෂෝවේ ලෙණ් කැටයම් සහ සිතුවම් සිට, උන් සිටි සියළු පුරාතන සහ මධ්‍යතන සංස්කෘතීන් සමස්තය තුල පාහේ උන්ගේ නිරූපණයන් දක්නට ඇත. මූර්තීන් තුල, සිතුවම් තුල, ජාතික කොඩි තුල සහ සමකාලීන චිත්‍රපට සහ සාහිත්‍යය කෘතීන් තුල අති විසල් වශයෙන් එය නිරූපණය කර ඇත. රෝමානු අධිරාජ්‍යය සමයයෙහි සිට සත්ත්ව සංචිත තුල සිංහයන් සිර කර තැබුණු අතර, දහඅටවන සියවසෙහි අග භාගයෙහි සිට ලොව පුරා සත්වෝද්‍යානයන්හී ප්‍රදර්ශන සත්ත්ව විශේෂයක් ලෙසින් වඩාත්ම ඉල්ලුමක් ඇති සත්ත්ව විශේෂයක් බවට සිංහයන් පත්ව ඇත. අන්තරයාට ලක්ව ඇති ආසියාතික සිංහයන් සඳහා අභිජනන වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීමට සත්වෝද්‍යානයන් සහයෝගයෙන් කටයුතු කරති.
වර්ගීකරණය සහ පරිණාමය
thumbnail|left| [[පැන්තේරා සඳහා යෝජිත වංශ ප්‍රවේණි රුක් සටහන් දෙකක්. ඉහළ වංශ ප්‍රවේණි රුක් සටහන පදනම්ව ඇත්තේ  2006 සහ 2009 අධ්‍යයන මත වන අතර, අනෙක පදනම්ව ඇත්තේ  2010 සහ 2011 අධ්‍යයන පදනම්වය.]]
සිංහයාගේ සමීපතම නෑදෑයන් වන්නේ පැන්තේරා ගණයෙහි අනෙකුත් ජීවී විශේෂයන්ය: ව්‍යාඝ්‍රයා, හිම කොටියා, ජගුවරයා, සහ කොටියා. 2006 සහ 2009 වසරයන්හිදී කල අධ්‍යයන වලින් නිගමනය කෙරුණේ ජගුවරයා යනු සිංහයාගේ භගිනි විශේෂයක් බවත් කොටියා යනු ජගුවරයා/සිංහයා ශාඛාවේ ගේ භගිනි වර්ගයක් බවත් වන අතර 2010 සහ 2011 වසර වලදී කෙරුණු අධ්‍යයන වලින් කොටියා සහ ජගුවරයාගේ ස්ථාන හුවමාරු කෙරිණි. මිලියන 1 සහ වසර 800,000 දක්වා කාලසීමාවක් තුල, අප්‍රිකාවේ පරිණාමයට පත්වූ ''පැ. ලියෝ'' ඉන්පසුව හොලාක්ටික් ප්‍රදේශය පුරා පැතිර ගියේය.
හැසිරීම
සිංහයන් වැඩි කාලයක් විවේකීව ගතකරයි. දවසේ විසි හතර පැයෙන් පැය විස්සක්ම මෙසේ අක්‍රීයව ගතකරති. එහෙත් ඔවුහු ඕනෑම අවස්ථාවන සක්‍රිය වියහැක. දවසේ පැය දෙකක් පමණ ඇවිදිමින් ගත කරති. ආහාර ගැනීම සදහා ගත කරන්නෙ මිනිත්තු පණහක් පමණය.
සාමූහික හැසිරීම්
බළල් පවුලේ අනෙකුත් සත්වයින් මෙන් සිංහයාද සමාජශීලී සත්වයෙකි. බොහෝ සත්ව විශේෂවල මෙන් වඩාත් සමාජශීලී වන්නේ ගැහැණු සතුන්ය. පිරිමි සතුන් පරිණත අවධියේදී රැලෙන් පිටමං වන නමුදු ගැහැණු සතුන් දිගටම තම රැල අතහැර නොයයි. සිංහ රැලක සිංහයන් 15 පමණ සිටී එයින් වැඩිම කොටස ගැහැණු සතුන්ය. ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයටම අයත් පැටවුන් කිහිප දෙනෙක් එක් රැලකට අයත්වේ. බොහෝ විට සිංහ රැළක ඇත්තේ එක් වැඩුණු පිරිමි සිංහයෙකු පමණය.
ඇතැම් විට හුදෙකලාව වාසය කරන හෝ දෙදෙනකු එක්ව වාසය කරනු දක්නට ලැබේ. පිරිමි සිංහ පැටවුන් වැඩිවියට පත්වූවිට තම කණ්ඩායමෙන් ඉවත්ව යන අතර එසේ ඉවත්ව යන පිරිමි සිංහයන් මෙසේ හුදෙකලාවෙ හෝ දෙදෙනකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් ලෙස සැරිසරයි. සමලිංගික හැසිරීම් දක්වන ප්‍රධානතම සත්වයෙක් වන්නේද සිංහයන්ය. ප්‍රධාන සිංහ රැළක සිටින නායක සිංහයා තරුණ සිංහයන් තම කණ්ඩායමෙන් පිටුවහල් කරන අතර තවත් වෙනත් සිංහයෙකු තම රැළට එක්වීමද වළකයි. ඇතැම් වූ විට ශක්තිමත් තරුණ සිංහයන් විසින් සිංහ රැළක නායක සිංහයා සමග සටන්කර ඔහු පරාජයකර රැලේ නායකත්වය ලබා ගනී. මෙම සටන් වලදී හැමවිටම ශක්තිවන්තයා ජයග්‍රහනය කරන අතර පරාජිතයාට බොහෝවිට අත්වන්නේ මරණයයි. පිරිමි සිංහයෙකු තමාට අයත් රාජධානියක් සොයා වසරක් පමණ ඇවිදියි. අවසානයේ ඔහු තමාට අයත් රාජධානියක් තෝරා ගන්නා අතර එය තම මුත්‍රා මගින් සීමාවන් සළකුණු කරගනී. මෙසේ තම සීමාවන් සළකුණු කිරීම සදහා පිටකළ මුත්‍රා ටික කලකින් ඉවත්ව යන බැවින් නැවත නැවත මුත්‍රා පිටකර සීමාවන් සළකුණු කිරීම සිදුකරයි. මෙම මුත්‍රා තුල විශේෂ රසායනික අඩංගු වන අතර එමගින් සිංහයින්ට රසායනික වශයෙන් පණිවිඩ ලබාගත හැක. ඔවුන්ගේ ආඝ්‍රහන ශක්තියද ඉතා ඉහල බැවින් ඉතා හොදින් රසායනික සන්නිවේදනය සිදුකල හැක.
සංස්කෘතිය
විවිධ ජන සමාජවල සිංහයා හා බැඳුන විශ්වාස ඇදහිලි අභිවාර ජනප්‍රවාද පවතී. සිංහයා නිර්භීත බව අභිමානය සංකේතවත් කිරීමට යොදාගනී. බොහෝ ජනකතා වලට අනුව සිංහයා කැළේ රජා ලෙස හඳුන්වාදී ඇත. අතීත ඉන්දියාවේ ශාක්‍ය වංශිකයන් සිංහයා තම ලාංජනය ලෙස යොදාගෙන ඇතිබව ත්‍රිපිටකයේ දැක්වේ. ධර්මාශෝක අධිරාජ්‍යයාද තම ලාංජනයට සිංහරුව යොදාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාද්වීපයේ වාසය කරන සිංහල ජනතාව ගේ ආරම්භය ගැන කියන මහාවංශය නම් ඓතිහාසික ග්‍රන්ථයේ දැක්වෙන ජනප්‍රවාදයකට අනුව සිංහලයන් සිංහයකුගෙන් පැවතෙන ජන කොටසකි.