cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ධවල මන්දිරය
ගොඩනැංවීම
වර්ෂ 1792 ඔක්තෝබර් මස 13 වන දින මුල් ගල තැබීමත් සමග ධවල මන්දිරයේ ගොඩනැංවීම විධිමත් උත්සවයකින් තොරව ආරම්භ විය. ප්‍රධාන මන්ධිරයේ සහ එහි අත්තිවාරමේ වැඩ වහලුන් සහ නිදහස් අප්‍රිකානු-ඇමෙරිකානු කම්කරුවන් සහ යුරෝපීය සේවකයන් විසින් සිදු කරන ලදී. අනෙකුත් වැඩ බොහොමයක් එ වන විට ඇමෙරිකානු පුරුවසිභාවයවත් ලබා නොසිටි සංක්‍රමණිකයන් විසින් සිදු කරන ලදී.හොබාන් විසින් බඳවා ගන්නා ලද ස්කොට්ලන්ත සංක්‍රමණිකයන් විසින් වැලිගල් බිත්ති ඉදිකරන ලදී.ධවල මන්ධිරයේ ප්‍රථම අදියරේ ඉදිකිරීම් සඳහා අවුරුදු 8කට වඩා වැඩි කාලයක් ගතවූ අතර ඒ සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් 232,371.83 (වර්තමාන වටිනාකම ඇමෙරිකානු ඩොලර් $3,229,057) ගතවී ඇත.ඒ වන විට වැඩ අවසන් නොවූවත් ධවල මන්ධිරය වර්ෂ 1800 නොවැම්බර් මස පළමු දින පදිංචිය සඳහා විවෘත විය.
ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය සහ කම්කරුවන්ගේ හිඟකම හේතුවෙන් ප්‍රංශ ඉංජිනේරු පියරේ චාල්ස් එල්'එන්ෆන්ට් විසින් නිර්මාණය කරනු ලැබූ ධවල මන්දිරයේ සැලසුම වෙනස් කරනු ලැබූ අතර එය අවසානයේදී ඉදිකරනු ලැබූ මන්දිරයට වඩා පස් ගුණයකින් විශාල වේ.සැලසුම් කරනු ලැබූ මන්දිරය මහල් 3කින් යුක්ත වුවත් නිමකරන ලද මන්දිරය මහල් 2කින් පමණක් සමන්විත වූ අතර ගොඩනැගිල්ලේ ශෛලමය මුහුණත සඳහාද අඩු වියදම් සහිත ගඩොල් යොදා ගන්නා ලදී.
ධවල මන්ධිරය ඇමෙරිකානු එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රකට ගොඩනැගිල්ලක් වූ බැවින් එහි ප්‍රතිමූර්තින් කිහිපයක්ද ඉදිකරන ලදී.
වාස්තු විද්‍යාත්මක විස්තරය
ධවල මන්දිරයේ ප්‍රධාන පස වන උතුරු පස මුහුණත තට්ටු 3කින් සහ පිවිසුම් 11කින් සමන්විත වේ.බිම් මහල සැඟවීම සඳහා ඉදිකරන ලද හැඩපෝරුව සහ ප්‍රාරකාරය හේතුවෙන් උතුරු පස මුහුණතේ මහල් 2ක් පමණක් දර්ශනය විය.ප්‍රධාන පිවිසුම් තුන පොර්ටිකෝවට පසුපසින් ඇත.(මෙය 1830 දී පමණ නිවසට අමතරව එකතු කරන ලද්දකි.පළමු බිම් මට්ටමෙහි පොටිකෝව දෙසට ඇති පිවිසුම් හතරේ ජනේල වලට විවිධ උල් වූ හා කොටස්මය කුරෙන්ති යොදා ඇති අතර දෙවෙනි බිම් මහලෙහි කුරෙන්ති සමතලා වේ.දොරටුවෙහි ඉහල කැටයම් කල මල් වැලකි.
මන්ධිරයේ දකුණු මුහුණත පැලේඩියානු සහ නව සම්ප්‍රදායික මෝස්‌තරයන්හි එකතුවක් වශයෙන් හැඳින්විය හැක.එය තට්ටු තුනකින් සමන්විත අතර සියල්ලම දැකිය හැකිය බිම් මහල පැලේඩියන් සම්ප්‍රදායට අනුව පිටිසර ස්වරූපයක් ගනී.මුහුණතෙහි මැද පිවිසුම් තුනේ නෙරා ආ නව සම්ප්‍රදායික චාපයකි. චාපය පිවිසුම් පහකින් අන්ශගත වී, උතුරු මුහුණතෙහි ලෙස පලවෙනි බිම් මට්ටමේ විවිධ කොටස්මය හා උල් වූ කුරෙන්ති ඇත. චාපයට බිම් මහලේ ද්විත්ව පඩිපෙලකි බොහෝ ලෙස නවීනවූ තෙවෙනි මහල ගරාදි වැටක් සහිත ප්‍රාකාරයකින් සැඟවී ඇති අතර මුහුණතෙහි අන්තර්ගතයෙහි කොටසකට අදාල නැත.
නම්කිරීමේ සම්ප්‍රදායන්
මෙම ගොඩනැගිල්ල පළමුව ජනාධිපති මාලිගාව,ජනාධිපති මන්ධිරය,ජනාධිපති නිවාසය යනාදී විවිධ නම් වලින් හඳුන්වන ලදී.ප්‍රථම වර මෙයට ධවල මන්ධිරය වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ වර්ෂ 1811 දිය. වොෂින්ග්ටන් පිලිස්සුමෙන් පසුව ව්‍යූහය නැවත ගොඩනගන කාලයේදී මිත්‍යාවක් ඇති වූ නිසා ගොඩනැගිල්ලට නමට ගැලපෙන පැහැයක් දෙමින් පිලිස්සීමෙන් වුන විනාශය සුදු තීන්ත අලේප කරමින් ආවරණය කරනු ලැබුණි.
1901 දී, ජනපති තියඩොර් රූස්වෙල්ට් විසින් වොෂින්ග්ටන්හි ධවල මන්දිරය ලෙස නම් කරන තෙක් නිල වශයෙන් විධායක මැදුර යන නම භාවිත කරන ලදී.ජෝර්ජ් වොෂින්ටන්ගේ ධුර කාලයට පසුව වසර කිහිපයක් යනතෙක් සම්පූර්ණ නොකෙරුණද එය එක්සත් ජනපද ජනපතිගේ සම්ප්‍රදායක වාසස්ථානය වන ලදී.
පෙර භාවිතය,වර්ෂ 1814 ගින්න සහ නැවත ගොඩනැංවීම
1800 වර්ෂයේ නොවැම්බර් මස 1 වැනි සෙනසුරාදා ජනාධිපති ජෝන් ඇඩම්ස්,මෙම ගොඩනැගිල්ලේ  පළමුවන ජනාධිපති ලෙස පදිංචියට පැමිණියේය.ඔහු මෙහි පදිංචි වීමෙන් දෙවන දින ඔහුගේ භාර්යාව වන ඇබිගේල් වෙත ලියන ලද ලිපියෙහි පහත සදහන් යාඤාව ලියා යවන ලදී.
මා දෙවියන්ගෙන් ඉල්ලා සිටිනුයේ මෙම නිවසට සුභ ආශිර්වාද ලබා දෙන ලෙසට සහ මින් ඉදිරියට මෙහි වාසය කරන සැමට එම ආශිර්වාදය ලබා දෙන ලෙසටත්ය.මෙහි සිටින අවංක සහ ඥානවන්ත පුද්ගලයින් මින් ඉදිරියට මෙම වහල යට සිට සදාකාලිකවම පාලනය කරනු ඇත.
ඇඩම්ස් ජනාධිපතිවරයාගේ මෙම ආශිර්වාදය තියඩෝර් රොස්වෙල්ට් විසින් රාජ්‍ය භෝජන ශාලාවේ දුම් කවුළුවේ නෙලා ඇත.1801 තෝමස් ජෙෆර්සන් මෙම රමණීය නිවහනට පැමිණීමට පෙර ඇඩම්ස් ජනාධිපතිවරයා ඉතා කෙටි කාලයක් මෙහි වාසය කර ඇත.මෙම නිවස ඉතා විශාල බැව් ඇඩම්ස් කල චෝදනා නොසලකා (ආදිපාදවරුන් දෙදෙනෙකුටද ,පාප් වහන්සේට සහ ප්‍රධාන ලාමාවරයාටද)ජෙෆර්සන් මෙම නිවාස විශාල කිරීම පිළිබඳව සලකා බැලීය.මෙම ගොඩනැගිල්ලේ නැගෙනහිර සහ බටහිර දිශාවන්හි කුඩා ප්‍රමාණයේ ගොඩනැගිලි ඉදිකර එහි නිවසේ අභ්‍යන්තර මෙහෙයුම් සඳහා ඇපුල්ලුම් පොලක්,ඉස්තාලයක් සහ ගබඩාවක් නිර්මාණය කිරීමට බෙන්ජමින් හෙන්රි ලැට්රෝබ්ගේ සහායද ලබාගන්නා ලදී.ජෙෆර්සන්ගේ කුළුණු පෙළ අද වන විට මෙම ගොඩනැගිල්ලේ නැගෙනහිර සහ බටහිර යා කිරීමට යොදාගෙන ඇත.
අතිවාසය සහ බටහිර කොටසේ ඉදිකිරීම්
ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධය පැවති සමයේ ධවල මන්ධිරය ජනාකීර්ණ ස්ථානයක් බවට පත් විය.මෙම කාරණා සම්බන්ධයෙන් විසදුම් ඉදිරිපත් කිරීමේ කාර්ය සේනාධිපති ජෙනරාල් නැතනියල් මිච්ලර් හට පැවරිණ.ජනාධිපති ඇතුළු ඔහුගේ පවුලේ වාසස්ථානය වූ ධවල මන්ධිරය වෙනුවට වොෂින්ටන් ඩී.සී. හී පිහිටි මෙරිඩියන් උද්‍යානයේ පිහිටි අලුතින් සැලසුම් කරන ලද මන්ධිරයක් වෙත ගෙනයාම ඔහුගේ යෝජනාව වුවද එය කොංග්‍රස් මණ්ඩලය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.
වර්ෂ 1873 සංත්‍රාසය හේතුවෙන් ඇතිවූ ආර්ථික අවපාතය එම දශකය මුළුල්ලේම පැවතින.ස්වාධීනත්වයේ පිළිරුව ව්‍යාපෘතිය මෙන්ම වොෂින්ටන් ස්මාරකය වශයෙන් පසුව හඳුන්වනු ලැබූ ඔබලිස්ක් හී ඉදිකිරීම්ද මුල්‍යමය අපහසුතා හේතුවෙන් වර්ෂ ගණනාවකට නතර විය.
චෙස්ටර් ඕතර් ජනාධිපති ධුරයට පත්වූ පසු ධවල මන්ධිරයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කනවැන්දුම් ලුක්රේෂියා ගාර්ෆිල්ඩ් මහත්මිය මන්ධිරයෙන් පිටත්ව ගිය වහාම ආරම්භ කරන ලෙසට නියෝග කරන ලදී.ජනාධිපති ඕතර් විසින් සෑම රාත්‍රී කාලයකම පාහේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු නිරීක්ෂණය කරමින් යෝජනා ඉදිරිපත් කරන ලදී. නිර්මාණකරුවන් කිහිප දෙනෙකු සහය සඳහා එවන ලෙසට එවකට සිටි චිත්‍රශිල්පියෙකු සහ නිර්මාණකරුවෙකු වූ ලුවිස් කොම්ෆ්ර්ට් ටිෆනිගෙන් ඉල්ලා සිටින ලදී.ධවල මන්ධිරයෙන් ඉවත් කරනු ලැබූ ගෘහභාන්ඩ සහ ගේදොර අයිතම කරත්ත 20කට අධික ප්‍රමාණයක පටවා ගෙනගොස් මහජනයා ඉදිරියේ වෙන්දේසි කරන ලදී.ධවල මන්ධිරයේ දකුණු පස නවීන නිවසක් සෑදීමේ යෝජනාවක් තිබුනත් නිසි සහයෝගය නොමැති වීම හේතුවෙන් එය අසාර්ථක විය.
1882 වසරේදී රන්පැහැ පත්‍ර සහිත කොටුද එක්කරමින් ලා පැහැ ඔලිව් වර්ණයෙන් බිත්ති පැහැ ගැන්වූ අතර රන් සහ රිදී පැහැගත් සිවිලිම ,වර්ණවත් වූ USA ලාංජනවලින් සරසන ලදී. රතු කාමරයට අදුරු පොමරානියන් වර්ණය ආලේප කල අතර ,එහි සිවිලිම රන් ,රිදී සහ තඹ පැහැ තරු වලින්ද ,රතු සුදු සහ නිල් ඉරි වලින්ද සරසන ලදීවීදුරු දොරවල් වෙනුවට කෘතීම කිරි ගරුඬ සිරස් ස්ථම්භ වලින් යුතු වූ අඩි 50 ක් උසැති ,මැණික් සහිත ටිෆනි වීදුරු කඩතිරය මගින් උතුරු ආලින්දය ,ප්‍රධාන කොරිඩෝවෙන් වෙන් කරන ලදී.
වර්ෂ 1891දී ජනාධිපති ආර්යා කැරොලින් හැරිසන් ,ධවල මන්දිරයේ නැගෙනහිරින් ඓතිහාසික චිත්‍ර ප්‍රදර්ශන ශාලාව සඳහා ජාතික ගොඩනැගිල්ලකුත් බටහිරින් කාර්යාලීය උත්සව සඳහා ගොඩනැගිල්ලකුත් වශයෙන් විශාල වෙනස් කිරීමක් යෝජනා කලාය .මෙහි සැලසුම නිර්මාණය කිරීමේදී කර්නල් තියඩෝරා ඒ.බින්ග්හම් ,හරිසන්ගේ යෝජනාව සලකා බැලුවද අවසානයේදී එය ප්‍රතික්ෂේප විය.
කෙසේ වෙතත් 1902දී තියඩොර් රූස්වෙල්ට් විසින් ටිෆනි කඩතිරය සහ වික්ටෝරියානු සංකලනය ඉවත්කර,නව සාම්ප්‍රදායික විලාසයකින් ගොඩනැගිල්ලේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට ගැලපෙන පරිදි මෙහි පුළුල් කිරීම් සහ අලුත්වැඩියා කටයුතු සඳහා මැක්කිම් ,මෙඩ් සහ වයිට් කුලියට බඳවා ගන්නා ලදී .එහි බටහිර ශාලාවේ ඇති පියගැට පෙළක් ඉවත්කර 2වැනි මහලේ පිහිටි විධායක කාර්යාල සේවකයින්ගේ වාසස්ථානය නව බටහිර ගොඩනැගිල්ල වෙත ගෙනගොස්,ජනාධිපතිතුමාගේ විශාල පවුල සඳහා වැඩි ඉඩකඩක් ලබාදෙන ලදී.
ට්‍රුමන්ගේ නැවත ඉදිකිරීම්
දශක ගණනක දුර්වල නඩත්තු කිරීම් හේතුවෙන් කූලීඩ්ගේ පරිපාලන කාලය තුල ඉදිකරන ලද හතරවැනි මහලේ අට්ටාලය සහ හෙන්රි එස්. ට්‍රුමන් සඳහා දකුණු පෝටිකෝවට ඉහලින් ඉදිකරන ලද දෙවන මහලේ සඳැල්ල විනාශයට පත් වෙමින් තිබුණි.වර්ෂ 1948දී ධවල මන්ධිරය කඩා වැටීමට ඉතා ආසන්න බවට ජනාධිපති ට්‍රුමන්ට කල ප්‍රකාශය මෙහි අලුත්වැඩියා කටයුතු ආරම්භ කිරීමටත් වසර 2ක කාලයක් සඳහා(1949 සිට 1951 දක්වා)බ්ලෙය්ර් නිවාස වෙත මාරු වීමටත් හේතු විය.මෙහි නවීකරණ කටයුතු ෆිලඩෙල්ෆියානු සමාගමක කොන්ත්‍රාත්කරුවෙකු වන ජෝන් මැක්ෂේන් විසින් කරනු ලැබූ අතර ඇතුලත spaces සම්පුර්ණයෙන් ගලවා ඉවත් කිරීම,බර දැරීම සඳහා ඇතුලතින් නවතම වානේ සැකිලි ඉදිකිරිම සහ කාමර අලුත් ආකෘතියකට අනුව ඉදිකිරිම ඒ අතර වේ.මෙම නවීකරණ කටයුතු සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 5.7ක්(වර්තමානයේ ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 52ක් පමණ)වැය විය.
බිම්තල සැලස්මෙහි සිදු කල වෙනස්කම් කිහිපය අතර ප්‍රධාන පියගැටපෙළ පිහිටි ස්ථානය හරස් ශාලාව වෙනුවට පිවිසුම් ශාලාව වෙත විවෘත කිරීම ප්‍රමුඛ වේ.මධ්‍යගත වායුසමීකරණ පද්ධතියක් සහ වැඩකුටි,ගබඩාවන් සහ බෝම්බ වලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා අතිරේක උප යටමාල 2ක්ද එක් කරන ලදී.වර්ෂ 1952 මාර්තු මස 27 වන දින ජනාධිපති ට්‍රුමන් නැවත ධවල මන්ධිරයේ පදිංචිය සඳහා පැමිණෙන ලදී.ට්‍රුමන්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ තුලදී මන්ධිරයේ සැකිල්ලේ කිසිදු වෙනසක් සිදු නොකළ අතර බොහාමයක් නව අභ්‍යන්තර ඉදිකිරීම් සමාන්‍ය සහ සුළු ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුක්ත විය.බොහොමයක් මුල් කපරාරු නිර්මාණයන් 1814-1816 කාලයේ නැවත ඉදිකිරීම් වන අතර ඒවා මෙන්ම නැගෙනහිර කාමරයේ ඇති ශක්තිමත් බිඔක්ස් පනේලද නැවත සවි කල නොහැකි තරම් පළුදුවී තිබිණ.ජනාධිපති ට්‍රුමන් විසින් ප්‍රධාන නිවාසයෙහි බිම් මහලෙහි පිහිටි වමේල් කාමරයේ,පුස්තකාලයේ,චීන කාමරයේ සහ සිතියම් කාමරයේ බිත්ති දැවමය පනේල යොදා සකස් කරන ලදී.
කෙනඩිගේ ප්‍රතිසංස්කරණ
ජනාධිපති ජෝන් එෆ්. කෙනඩි(1961-63)ගේ බිරිඳ වන ජැකලින් කෙනඩි විසින් මන්ධිරයේ ඉතා විශාල සහ ඓතිහාසික නැවත සැරසිලි කිරීම් කිහිපයක්ම සිදුකරන ලදී.මන්ධිරයේ මානව කෘති එකතු කිරීම සඳහා ඇය වින්ටතර් කෞතුකාගාරයේ හෙන්රි ෆ්‍රැන්සිස් ඩු පොන්ට් ගේ සහාය ලබා ගන්නා ලදී.ක්‍රවුන්ශිල්ඩ් පවුල,ජේන් එන්ගල්හාර්ඩ්,ජේන් රයිට්ස්මන් සහ ඕපෙන්හෙමර් පවුල ඇතුළුව ධනවත් මහජන හිතෛෂීන් විසින් ධවල මන්දිරයට වෙනත් පුරාවස්තු,සිහින් චිත්‍ර කෙනඩිගේ කාලය තුලදී පිරිනමන ලදී. සැරසිලි සඳහා සහය වීමට කෙනඩි මහත්මිය විසින් ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියට පත්ව තිබු ප්‍රංශ අභ්‍යන්තර මෝස්‌තර ආයතනයක් වූ ජැන්සෙන් නිවසේ ස්ටෙෆාන් බවුඩින් සේවයට බඳවා ගනු ලැබීය.
ඒ ඒ කාමර සඳහා තේමාව ලෙස ලෝක ඉතිහාසයේ සහ පෙර සමුහාණ්ඩු වල විවිධ කාලච්ඡේද යොදාගන්නා ලදී.කොල පැහැති කාමරයට ෆෙඩරල් ශෛලිය,නිල් පැහැති කාමරයට ප්‍රංශ අදිරාජ්‍ය,රතු කාමරයට ඇමරිකානු අදිරාජ්‍ය,කහ පැහැති ඕවල් හැඩයේ කාමරයට 16 වන ලුවිස් සහ ට්‍රීටි කාමරය ලෙස නම්කළ ජනාධිපති ගේ අධ්‍යන කාමරය සදහා වික්ටෝරියන් එම තේමාවන් වේ.පෞරාණික ගෘහ භාණ්ඩ අත්පත් කරගත් අතර සැරසිලි සහිත රෙදිපිළි හා වෙනස් කිරීම් සහිත කාලඡේද ලේඛන නිපදවා පිහිටුවන ලදී.ජනාධිපති කෙනඩි විසින් සිදු කරනු ලැබූ මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ ධවල මන්ධිරයට මනා පෞරුෂයක් එක්කරනු ලැබූ අතර එය මැඩිසන් සහ මොන්රෝගේ ප්‍රංශ රුචිකත්වය සිහිකරවයි.1834දී සුබර් සහ සයි විසින් නිර්මාණය කල පෞරාණික වූ ඩේ ඇමරික් නෝර්ඩ් නම් බිත්ති පත්‍රය කෙනඩි මහත්මිය විසින් තානාපති පිළිගැනීමේ කාර්යාලයේ සවිකරන ලදී.මෙම බිත්ති පත්‍රය තවත් මන්ධිරයක බිත්තියක 1961 දී එම නිවස සිල්ලර බදු කඩයක් සඳහා කඩා දමන තෙක් එල්ලා තිබී ඇත.කඩා දැමීමට පෙර,මෙම බිත්ති පත්‍රය බේරාගෙන ධවල මන්දිරයට විකුණන ලදී.
ප්‍රථම ධවල මන්දිර මාර්ග සිතියම් පොත කෙනඩි මහත්මියගේ අධික්ෂණය යටතේ කුරටර් ලොරින් වැක්ස්මන් ගේ උපදේශනය යටතේ නිමවන ලදී.මෙම මාර්ග සිතියම් පොත විකිණීමෙන් ලද ආදායම ධවල මන්ධිරයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා යොදවන ලදී.
කෙනඩිගේ ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසු ධවල මන්ධිරය
ජනාධිපති ට්‍රුමන් විසින් සිදු කල අලුත්වැඩියාවෙන් පසු ධවල මන්දිරයේ ඓතිහාසික ස්වරුපයට ඇති ගෞරවය නිසා මන්ධිරයේ විශාල වාස්තුවිද්‍යාත්මක වෙනසක් සිදු කර නැත.කෙනඩි ප්‍රතිසංස්කරණයේ සිට හැම ජනපති පවුලක්ම ධවල මන්දිරයේ පෞද්ගලික කොටස් වලට කුමන හෝ වෙනසක් සිදු කර ඇති නමුත් ප්‍රධාන කාමර වලට වෙනසක් කිරීමට ප්‍රථම ධවල මන්දිර සංරක්ෂණ කමිටුව එය අනුමත කල යුතු වේ.ධවල මන්දිරයේ ඓතිහාසික බව පවත්වා ගැනීම සඳහා මහ සභාවේ බලයලත් කමිටුවක් ජනාධිපති පවුල සමඟ ක්‍රියා කරන අතර බොහෝ විට මෙම කමිටුව ජනාධිපති ආර්යාව,ධවල මන්ධිරයේ පාලක සහ ප්‍රධාන උපදේශකගෙන් සමන්විත වේ.
ජනාධිපති නික්සන්ගේ පරිපාලන කාලය(1969-74) තුල ජනාධිපති ආර්යා පැට් නික්සන් ජනපති රිචර්ඩ් නික්සන් විසින් පත්කරන ලද ක්ලේමෙන්ට් කොන්ගර් සමග එක්ව කොළ,නිල් සහ රතු පැහැති කාමර නැවත සකස් කරන ලදී.නික්සන් මහත්මියගේ උත්සාහයන් මන්ධිරය අත්පත් කර ගන්නා ලද මානව කෘති 600කට අධික ප්‍රමාණය ඕනෑම පරිපාලනයක් විසින් කරගත් විශාලම අත්පත් කරගැනීම වේ.ඇයගේ සැමියා විසින් නවීන පුවත්පත් සාකච්ඡා කාමරයක් ෆ්‍රැන්ක්ලීන් රූස්වෙල්ට් ගේ පරණ පිහිණුම් තටාකය මත නිර්මාණය කළේය.එමෙන්ම ජනාධිපති නික්සන් විසින් ධවල මන්ධිරයේ යටමාලයේ පන්දු යැවීමේ තනි පටුමගක්ද ඉදි කළේය.
ජනාධිපති කාටර් පරිපාලන සාමය තුල පරිගණක සහ ප්‍රථම ලේසර් මුද්‍රණ යන්ත්‍රය ධවල මන්ධිරයට එකතු කල අතර ජනාධිපති රීගන් පරිපාලනයේදී පරිගණක තාක්ෂණ භාවිතය පුළුල් කරන ලදී.ජනාධිපති කාටර්ගේ යුගයේදී ධවල මන්දිරයේ වහලය මත ඉදි කරන ලද සූර්ය ජාලතාප තැටි එකතුව ජනාධිපති රීගන් විසින් ඉවත් කරනු ලැබීය.ජනාධිපති රීගන් කාලය තුලදී පෞද්ගලික පවුල් වාසස්ථානයට අලුතින් සැරසිලි එක් කල අතර පොදු ප්‍රදේශද නඩත්තු කරන ලදී.මන්ධිරය වර්ෂ 1988දි කෞතුකාගාරයක් ලෙස නම් කරනු ලැබිය.
ජනපති ෆ්‍රැන්ක්ලින් ඩි. රූස්වෙල්ට් අංශබාග තත්වයෙන් පෙලීම හේතුවෙන් රෝද පුටුවක් භාවිතා කල නිසා ධවල මන්ධිරය තුල වෙනස්කම් කිහිපයක් සිදු කල නිසා වොෂින්ග්ටන් හි රෝද පුටුවකින් ලඟා විය හැකි ප්‍රථම රජයේ ගොඩනැගිල්ල බවට ධවල මන්ධිරය පත් විය.වර්ෂ 1990 දී අමුත්තන්ගේ කාර්යාල අධ්‍යක්ෂක මෙලින්ඩා එන්.බේට්ස් විසින් කරනු ලැබූ නැගෙනහිර කොටසේ කොරිඩෝවේ හැඩපෝරුව අමතරව එකතු කිරීම යෝජනාව හිලරි රොඩ්හැම් ක්ලින්ටන් විසින් අනුමත කරනු ලැබිය.එය නැගෙනහිර අංශයේ ආරක්ෂක පිවිසුම් දොරටුව හරහා මහජන චාරිකා සහ විශේෂ අංග සඳහා ගොඩනැගිල්ලට ඇතුළු වන රෝද පුටු වලට පහසුවක් විය.
2013දි ජනාධිපතිවරයෙකු විසින් සිය නිල වාසස්ථානයකට සූර්ය ශක්තිය යොදාගත් ප්‍රථම වතාව සටහන් කරමින් ජනාධිපති බැරක් ඔබාමා විසින් ධවල මන්ධිරයේ වහලය මත සූර්ය පැනල එකතුවක් සවිකරණ ලදී.
ජනාධිපතිවරයෙකු සාමාන්‍යයෙන් ධවල මන්දිර භූමියට හෝ එහි සිට පිටතට නිල හෙලිකොප්ටරයකින් හෝ මෝටර් රථ පෙලකින් ගමන් කරයි.1950දි, ජනපති ඩ්වයිට් ඩි. එඉසෙන්හවර් ධවල මන්ධිර භූමියේ සිට හා ඉන් පිටතට හෙලිකොප්ටරයකින් ගමන් ගත් පළමු ජනපති වේ.
පිරිසැලැස්ම සහ සැපපහසුකම්
වර්තමානයේ ඇමෙරිකානු එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරයා වාසය කරන ගොඩනැගිලි සමුහය ධවල මන්දිර සංකිර්ණය වශයෙන් හඳුන්වනු ලබයි.එය ප්‍රධාන විධායක නිවාසයෙන් හා එයට දෙපසින් පිහිටා ඇති නැගෙනහිර හා බටහිර කොටස් වලින් සමන්විත වේ.මෙහි ප්‍රධාන ප්‍රවේශකයා විසින් දවසේ සියලු ගේදොර කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කරනු ලබයි.ධවල මන්ධිරය තට්ටු 6කින් සහ වර්ග අඩි 55,000ක වපසරියකින්,කාමර 132ක්,නානකාමර 35ක්,දොරවල් 412ක්,ජනේල 147ක්,උදුන් 28ක්,තරප්පු පෙළවල් 8ක්,විදුලි සෝපාන 3ක්,පූර්ණකාලීන අරක්කමියන් 5ක්,ටෙනිස් අංගනයක්,පන්දු යැවීමේ පථයක්,චිත්‍රපට රඟහලක්,දිවීමේ පථයක් සහ පිහිනුම් තටාකයකින් සමන්විත වේ.සෑම සතියකම අමුත්තන් 30,000ක් පමණ මෙහි පැමිණෙයි.
විධායක නිවාසය
ප්‍රධාන වාසස්ථානය මෙහි මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත.ජෙෆසන් විසින් නිර්මාණය කරනු ලැබූ බටහිර සහ නැගෙනහිර කුළුණු දෙපෙළ වර්තමානයේ බටහිර සහ නැගෙනහිර කොටස් 2කට සම්බන්ද කර ඇත.මෙම විධායක නිවාසය ජනාධිපතිගේ වාසය සඳහාත් උත්සව සහ රාජකාරි විනෝදාංග සඳහාත් ඉඩ පහසුකම් සලසනු ලබයි.ධවල මන්ධිරයේ ප්‍රධාන මහල නැගෙනහිර කාමරයෙන්,රතු කොළ සහ නිල් කාමර වලින්,ප්‍රධාන භෝජන ශාලාවකින්,පවුලේ කෑම කාමරයකින්,හරස් ශාලාවෙන්,පිවිසුම් ශාලාවෙන් සහ ප්‍රධාන පියගැට පෙලකින් සමන්විත වේ.රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයන් පිළිගැනීමේ උත්සව ශාලාව,සිතියම් කාමරය,චීන කාමරය,වර්මේල් කාමරය,පුස්තකාලය,ප්‍රධාන මුළුතැන්ගෙය සහ අනෙකුත් කාර්යාල ධවල මන්ධිරයේ බිම් මහලෙහි පිහිටා ඇත.දෙවන මහලේ ඇති පවුලේ නිවහනේ කහ ඕවලාකාර කාමරය, නැගෙනහිර සහ බටහිර විසිත්ත ශාලාවන්,ධවල මන්ධිරයේ ප්‍රධාන නිදන කාමරය,ජනාධිපතිගේ කෑම කාමරය,ගිවිසුම් කාමරය,ලින්කන්ගේ නිදන කාමරය,රැජිණගේ නිදන කාමරය සහ අමතර නිදන කාමර 2ක්,කුඩා මුළුතැන් ගෙයක් සහ පෞද්ගලික හැඩගැන්වීමේ කාමරයකින් යුක්ත වේ.ධවල මන්ධිරයේ සෞරාලය,ක්‍රීඩාගාරය,ලිනන් කාමරය,මුළුතැන්ගෙය සහ තවත් විසිත්ත කාමරයක්(ජනාධිපති ජෝජ් ඩබ්ලිව් බුෂ්ගේ ව්‍යායාම් කාමරය)ධවල මන්ධිරයේ තෙවන මහලේ පිහිටා ඇත.
නැගෙනහිර කොටස
නැගෙනහිර කොටසේ ඇති අතිරේක කාර්යාල අවකාශය 1942 වසරේදී ධවල මන්ධිරයට එක් කෙරිණි.එහි ප්‍රයෝජන අතර නැගෙනහිර කොටස ජනාධිපති ආර්යාවගේ සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ කාර්යාල සහ ධවල මන්ධිරයේ සාමජීය කාර්යාලය පිහිට තිබීම ප්‍රධාන වේ.වර්ෂ 1977දී රොසලින් කාටර් විසින් පළමු වරට ඇගේ පෞද්ගලික කාර්යාල නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටුවා එය ජනාධිපති ආර්යාවගේ කාර්යාලය වශයෙන් නම් කරන ලදී.නැගෙනහිර කොටස දෙවන ලෝක යුද්ධය සමයේ හදිසි අවස්ථාවන් සඳහා ඉදිකරන ලද භූගත බංකරය සැඟවීමේ අරමුණෙන් ඉදිකරන ලදී.එම බංකරය ජනාධිපති හදිසි මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානය වශයෙන් හඳුන්වන ලදී.
පිට්ටනි
ධවල මන්ධිරය සහ එහි භූමි ප්‍රමාණය අක්කර 18 ඉක්‌මවයි(හෙක්ටයාර 7.3ක් පමණ).ධවල මන්ධිරයේ උතුරු පෝටිකෝව ඉදිකිරීමට පෙර බොහොමයක් පොදු අංගයන් පවත්වනු ලැබුවේ තෝමස් ජෙෆර්සන් විසින් graded සහ සිටුවනු ලැබූ දකුණු පිට්ටනියෙහිය.ජෙෆර්සන් විසින් උතුරු පිට්ටනිය සඳහා නිර්මාණය කරනු ලැබූ රෝපණ සැලැස්මේ තිබු විශාල ගස් හේතුවෙන් ධවල මන්දිරය පෙන්සිල්වේනියා විදිය පසින් අඳුරු වීමට ඉඩ තිබුණි.19වන සියවස මධ්‍යයේ සිට අග භාගය ඇතුලත හරිතාගාර රාශියක්ම ඉදිකරනු ලැබුවේ වර්තමානයේ ධවල මන්දිරයේ බටහිර කොටස පිහිට ඇති ප්‍රදේශයේය.මෙම කාලය තුලදී උතුරු පිට්ටනියේ අලංකාර බුමුතුරුණු මෝස්තරයේ මල් පාත්ති ස්ථාපිත කරන ලදී.ධවල මන්ධිරයේ පිට්ටනි සඳහා ඉතිහාසය පුරා උයන් පාලකයන් විශාල ප්‍රමාණයක් සිටියද ජනාධිපති ෆ්‍රැන්ක්ලින් ඩි.රූස්වෙල්ට්ගේ නියමයෙන් වර්ෂ 1935දී ඔල්ම්ස්ටෙඩ් සහෝදරයන් ව්‍යාපාරයේ ෆෙඩ්රික් ලෝ ඔල්ම්ස්ටෙඩ් විසින් කරනු ලැබූ නිර්මාණය අදටත් ප්‍රධාන සැලැස්ම වශයෙන් භාවිතා කරනු ලබයි.ජනාධිපති කෙනඩිගේ පරිපාලන සමය තුල ධවල මන්ධිරයේ රෝස උද්‍යානය රැචෙල් ලැම්බට් මෙලන් විසින් නැවත නිර්මාණය කරන ලදී.ජනාධිපති ආර්යා මිචෙල් ඔබාමා විසින් ධවල මන්ධිරයේ ප්‍රථම කාබනික උද්‍යානය නිර්මාණය කරනු ලැබූ අතර මන්ධිරයේ දකුණු පිට්ටනියේ මී වද ද ස්ථාපනය කරන ලදී.එයින් ලබා ගන්නා මීපැණි පවුලේ සහ උත්සව අවස්ථාවන්හි රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයන් සඳහා යොදා ගනු ලබයි.
මහජන ප්‍රවේශය සහ ආරක්ෂාව
ආදර්ශ ගත කල බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත නිවාස ලෙසම 20 වන සියවසේ මුල් භාගය වනතෙක් මුල සිටම ධවල මන්දිරයද මහජනතාවට විවෘතව පැවතුණි. ජනපති තෝමස් ජෙෆර්සන් 1805 දී ඔහුගේ  දෙවන සමාරම්භය සඳහා විවෘත නිවසක් තබා ගත් අතර ඔහුගේ දිව්රුම් උත්සවය සඳහා අගනුවරට රැස්වූ ජනතාව ඔහු පසුපසින් නිවසටම ගිය අතර නිල් කාමරයේදී ඔවුන්ට ආචාර කරන ලදී. 1829 සමහර අවස්ථාවන්හිදී විවෘත නිවාසවල මැර ක්‍රියා සිදුවූ අතර ධවල මන්දිරය තුල 20000ක් පමණ වන ජනතාව ඔහුගේ සමාරම්භක උළෙල සමරද්දී ජනපති ඇන්ඩ්රු ජැක්සන් හට හෝටලයකට යාමට සිදු විය.අවසානයේදී ඔහුගේ සහායකයන්ට පිරිසව දොඩම් යුෂ හා විස්කි වලින් පිරී තිබු අපුල්ලන බාල්දි සමග එලියට ඇද දමන්නට සිදු වුණි.අලුතින් පත් වුණු ග්රෝවර් ක්ලේවලන්ඩ් සාම්ප්‍රදායක විවෘත නිවාස ඉදිරිපිට වෙනුවට ධවල මන්දිරයේ ඉදිරි පෙළ ආසනවල සිට යුධ භටයන්ව ජනපද සම්මලොචනයකට සකසන විටද මෙම පුරුද්ද දිගටම තිබුණි.ජෙෆර්සන් ඒ වන තෙක්ම අඛණ්ඩව යුධ සමයේ හැර  පවත්වා ගෙන ගිය අලුත් අවුරුදු  දිනයට සහ ජූලි දාහතර වන දින වාර්ෂික පිළිගැනීම් සඳහා ඔහුගේ නිවසට මහජන චාරිකා වලට අවසර ලබා දුන්නේය.එම පිළිගැනීම් ජනපති බිල් ක්ලින්ටන් ප්‍රාණවත් කිරීමට උත්සහ කලද 1930 පෙර භාගයේදී අවසන් විය.
ධවල මන්දිරයට තවත් ලගා විය හැකි ක්‍රම පැවතුණි.දේශපාලන පත්වීම් හා අනෙකුත් අනුග්‍රහයන් පිළිබඳව ඇසීමට බලාගෙන සිටින රැකියා අපේක්ෂකයන්ගෙන් ඔහු ඉතාමත් හිරිහැරයට ලක් වූ බව ජනපති ඒබ්‍රහම් ලින්කන් පැමිණිලි කළේය.
වර්ෂ 1974දි සොරකම් කරන ලද යුධ හමුදා හෙලිකොප්ටරයක් ධවල මන්ධිර භූමියට අනවසරයෙන් ගොඩ බාන ලදී.1994දි, අවුරුදු විස්සකට පසුව සැහැල්ලු යානයක් ධවල මන්දිර භූමිය මත විනාශ වූ අතර ගුවන් නියමුවා ඒ විගසම මිය ගියේය.අගනුවර ගුවන් ගමනාගමනය පිළිබඳව ආරක්ෂාව වැඩි කිරීමේ ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් 2005දි අනවසර ගුවන් යානයක ලඟා වීමට පෙර ධවල මන්ධිරය හිස් කරන ලදී.
වර්ෂ 1995 අප්‍රේල් 19 වන දින ඔක්ලහෝමා නුවර පිපිරීමට මූලික ප්‍රතිචාරයක් ලෙස 1995 මැයි 20 දින එක්සත් ජනපද රහස් සේවාව විසින් ධවල මන්දිරය ඉදිරිපිට වාහන තදබදය නැති කිරීම සඳහා නැගෙනහිර පැත්තේ පෙන්සිල්වේනියා විදියේ ලෆයිට් උද්‍යානයේ සිට 17 වන විදිය වනතෙක් වසා දමන ලදී.පසුව, නැගෙනහිර සිට  15 වන මාවත දක්වා අමතර කට්ටය වසා තැබීම තව දිගු කරන ලදී. පාර මහජනතාවට මුළුමනින්ම දවස් දෙකක කාලයක් තුල වස දමන ලදී.බොස්ටන් බෝම්බ ප්‍රහාරය හේතුවෙන් දින 2ක් සඳහා මෙම මාර්ගය සම්පුර්ණයෙන් වසා තැබිණ.
වොෂින්ග්ටන් ඩි.සි හි සංවිධායක ප්‍රජා කණ්ඩායම් විසින් පෙන්සිල්වේනියා විදිය වසා දැමීමට විරුද්ධ වන ලදී. වාහන තදබදය වලක්වා ලීම අනවශ්‍ය බවත් නගරයට හොදින් සංකල්පිත ඓතිහාසික සැලසුමේ නොගැලපීම ගැන ඔවුන් වාද කළහ.ආරක්ෂක අභ්යර්ථ සඳහා, ධවල මන්දිරය අනිකුත් සංක්දා ප්‍රකාශක ෆෙඩරල් ගොඩනැගිලි විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇති වීදියෙන් පසුපසට වඩාත් ඔබ්බට වන්නට ඇති බව සැලකිල්ලට ලක් කළහ.
වර්තමානයේ භාණ්ඩාගාර ගොඩනැගිල්ල නැගෙනහිරට සහ බටහිරට පරණ විධායක කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල ඇතුලත් වන වැටක් සහිත අංගණය අන්තර්ගත කිරීමට පෙර, මෙම අඩි පාර ධවල මන්දිරයේ දිනපතා මහජන චාරිකා සඳහා පෙළ වැටුම් ප්‍රදේශයක් ලෙස සලකනු ලැබීය.සැප්තැම්බර් 11 පහර දීමෙන් පසුව මෙම චාරිකා තහනමට ලක් විය.2003 සැප්තැම්බර් වලදී වොෂින්ග්ටන්හි ඔවුන්ගේ විදේශ ජාතික සහ පසුබිම් අවේක්ෂණ වලට යටත් වන සංගමය පිලිබඳ නියෝජිතයන් හෝ තානාපති හරහා කණ්ඩායම් වලට පෙර ගිවිසුම් සැකසීම සඳහා ඔවුන් සීමිත පදනමක් මත නැවත ආරම්භ කළහ. නමුත්, ධවල මන්දිරය මහජනතාවට ලංව පැවතුණි. කෙසේ වුවද, 2013 මාර්තු 09 දින ධවල මන්දිර චාරිකා දේපල තහනමට පසු අයවැය සංරෝධක හේතුවෙන් තහනම් කරනු ලැබිණි.
ධවල මන්දිර භූමි සංකීර්ණය එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක සේවය හා එක්සත් ජනපද උයන් පොලීසිය විසින් ආරක්ෂා කරනු ලබයි.
2005 ජනපති සමාරම්භය තුල, වොෂින්ග්ටන් ඩි.සි හරහා ගගන තලය මුර කිරීමට NASAMS පද්ධතිය භාවිත කරනු ලැබිණි. සමාන NASAMS පද්ධතියක් ජනපති හා ධවල මන්දිරය වටා සෑම ගගන තලයක්ම ආරක්ෂා කිරීමට යොදා ගනු ලැබුණි.
ජී. එස්. බී. රාණි
කලා සූරි ග්නායි සීනාර් බංසාජය, (උපත 1934 ඔක්තෝම්බර් 18, විපත 2004 සැප්තැම්බර් 7 ජී. ඇස්. බී. රාණි ලෙස මිය ගියේය), GSB රාණි ලෙසින් ප්‍රචලිත, ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ, රංග ශාලාවේ මෙන්ම සිනමාවේ ද ශ්‍රී ලාංකික නිළියකි. ගායිකාවක්, දේශපාලඥයෙක් සහ මාධ්‍යවේදිනියක්. දශක පහකට වැඩි කාලයක් පුරා දිවෙන වෘත්තීය ජීවිතයක් සමඟ ඇය මුල් ශ්‍රී ලාංකේය සිනමා කර්මාන්තයේ ජනප්‍රියම පසුබිම් ගායිකාවක් විය.
පෞද්ගලික ජීවිතය
සීනාර් 1930 අගෝස්තු 20 වන දින බදුල්ල ගුරුවත්ත ගම්මානයේ මැලේ පවුලක එකම දියණිය ලෙස උපත ලැබීය. ඇයගේ පියා නුසම්මින් බංසාජය පොලිස් සැරයන්වරයෙකු වූ අතර පසුව උප පොලිස් පරීක්ෂකවරයා බවට පත් විය. ඇගේ මව චින්තා නෝනාය. ඇය කොළඹ ක්ලිෆ්ටන් බාලිකා විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළාය.
ඇය රණවක ආරච්චිගේ ඇන්ටන් පෙරේරා සමඟ විවාහ වූ අතර 1953 පෙබරවාරි 17 වන දින විවාහ උත්සවය පැවැත්විණි. ඇන්ටන් ශ්‍රී ලංකා වානේ සංස්ථාවේ සේවකයෙකි. මෙම යුවළට දරුවන් තිදෙනෙක් සිටියහ - රංජිත්, චන්දන සහ උදේනි. ඇය මැලේ ජාතිකයෙකු වූවත් සැමියා සිංහල කතෝලිකයෙකු වූවත් පවුලම බුදුදහම වැළඳ ගත්තා.
2004 සැප්තැම්බර් 7 වන දින සවස 3.30 ට පමණ කෙටි අසනීපයකින් පසුව ඇය මිය ගියාය.
දේශපාලනය
ඇගේ මස්සිනා වූ ආර්.එස්.පෙරේරා දේශපාලනඥයෙකි. ඇය ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ (ශ්‍රීලනිප) ආධාරකාරියක වූ අතර පක්ෂයේ කාන්තා අංශයේ සමස්ත ලංකා සංවිධායකවරියක වූවාය. ඇය 1967 මහ නගර සභා මැතිවරණයට මිලාගිරියෙන් තරග කර ඡන්ද 448 කින් පරාජයට පත් වූවාය. කෙසේ වෙතත්, ඇය වසර 45ක් දේශපාලනයේ නිරත වූ අතර එහිදී ඇයට රේඩියෝ සිලෝන් වෘත්තීය ජීවිතයද අහිමි විය. මහ මැතිවරණයේදී ඇය ශ්‍රීලනිපයේ ජාතික ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වූ අතර එම අවස්ථාව යාන්තමින් මඟ හැරුණාය.
2004 සැප්තැම්බර් 4 වැනිදා ගාල්ල සමනල පාලමේ පැවැති ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ 53 වැනි සංවත්සරයට ඇය සහභාගි වූවාය. මෙය ඇයගේ මරණයට පෙර මාධ්‍යයට පෙනී සිටි අවසන් අවස්ථාවයි.
ඩිස්කෝග්‍රැෆි
1944 දී, රාණි වයස අවුරුදු 14 දී පොරෝලිස් ප්‍රනාන්දු සමාගමේ විගණනයක් සඳහා ඇගේ ඥාති සොහොයුරා වන අහමඩ් සමඟ කොලොම්බියා රෙකෝඩ්ස් චිත්‍රාගාරයට ගියාය. යූ ඩී පෙරේරා සහ මොහොමඩ් ගවුස් මුණගැසුණු ඇය කොලොම්බියා ලේබලය යටතේ ගීත පටිගත කිරීමට අවස්ථාව ලබා ගත්තාය: සමගි බාලේ පාමේ සහ මොහිදීන් බේග් සමඟ යුගලයක් වූ සිරි සර භවනේ. කෙසේ වෙතත්, ඇගේ පියා සංගීත ක්ෂේත්‍රයට ඇගේම නම භාවිතා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර එතැන් සිට ඇය ඇගේ නම GSB රාණි ලෙස කෙටි කළාය. ඇය ඊළඟ වසරවලදී සෑම සිංහල චිත්‍රපටයක් සඳහාම පාහේ ගායනා කළ අතර මොහිදීන් බේග්, ධර්මදාස වල්පොල, එච්.ආර්. ජෝතිපාල, සිසිර සේනාරත්න, එන්. කරුණාරත්න සහ ඩබ්ලිව්. ප්‍රේමතිලක සමඟ යුගල ගීත ගායනා කළාය. පරමා රමණි අපේ ආලේ සහ සැංගී සැංගී ඈත සූරයා දිලෙන්න ඇගේ වඩාත් ජනප්‍රිය ජනප්‍රිය සමහරක් වේ. සිංහල ගීතවලට අමතරව හින්දි සහ උර්දු ගීතවලටද ඇය දක්ෂ වූවාය.
1946 දී අශෝකමාලා චිත්‍රපටිය සඳහා පසුබිම් ගායනය පටිගත කිරීමට ඇයට ආරාධනා කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එම කාලය තුළ ඇයගේ පියා සහ මව අහිමි විය. ඒ නිසා ඇයට පටිගත කිරීම සඳහා ඉන්දියාව ගෙන යාමට නොහැකි වූ අතර ඉන්දීය පසුබිම් ගායිකා භාග්‍යරතී ගීත ගායනා කළාය. මවගේ අභාවයෙන් පසු රාණිව පීඑල්ඒ සෝමපාල යටතේ විභාගයක් සඳහා රේඩියෝ සිලෝන් වෙත ගෙන්වා ගන්නා ලදී.
මේ අතර, ඇය ඉන්දියානු නිර්මාපකයෙකු වන ශ්‍රීක්‍රිෂ්ණ නාරායන් රතන්ජන්කර් යටතේ රේඩියෝ සිලෝන්හි 'ඒ ශ්‍රේණියේ' කලාකාරිනියක වූවාය. ඇය 1970 සිට 1977 දක්වා රේඩියෝ සිලෝන් හි සංගීත වැඩසටහන් නිෂ්පාදකවරියක් ලෙස සේවය කළ අතර "ජන ප්‍රසංගනී", "ගීතා තරංගනී" සහ "ප්‍රබුද්ධ ගී" වැනි ජනප්‍රිය සංගීත වැඩසටහන් මෙහෙයවීය. ඇයගේ සත් වසරක කාලය තුළ නන්දා මාලිනී, එච් ආර් ජෝතිපාල, එඩ්වඩ් ජයකොඩි, වික්ටර් රත්නායක, ටී එම් ජයරත්න, ප්‍රියා සූරියසේන, මාලනී බුලත්සිංහල සහ අබේවර්ධන බාලසූරිය ඇතුළු ජනප්‍රිය ගායක ගායිකාවන් රැසක් සිංහල සංගීත ක්ෂේත්‍රයට හඳුන්වා දුන් ඇය නව සිංහල මුල් ගීත 7000කට අධික ප්‍රමාණයක් සාර්ථකව පටිගත කළාය. රේඩියෝ සිලෝන් හි පැවති ධර්ම චින්තයක් වැඩසටහනක් සඳහා තරුණ බෞද්ධ පූජකවරයකු සහභාගී වීමට ද ඇය සමත් වූවාය. එම වැඩසටහන ගුවන් විදුලියේ ප්‍රථම බෞද්ධ දේශනාව බවට පත් විය. මෙම තරුණ පැවිද්දා පසුව උපසම්පදාවෙහි පැවිදි වූ අතර පසුව පානදුරේ අරිය ධම්ම හිමි නමින් හඳුන්වනු ලැබීය.
1955 දී සිරිසේන විමලවීර අධ්‍යක්ෂණය කළ අශෝකා චිත්‍රපටයේ පසුබිම් ගායනයෙන් සිංහල සිනමාවට පිවිසීමේ අවස්ථාව ඇයට හිමි විය. චිත්‍රපටයේ රාණි, මොහිදීන් බේග් සමඟින් පෙම් පහන් නිවි පම් මල පරවී ගීතය ගායනා කළ අතර එය ඉතා ජනප්‍රිය විය. ඉන්පසුව ඇය සුරංගනී චිත්‍රපටයට ධර්මදාස වල්පොල සමඟ ගීත ගායනා කළාය.
1977 දී එක්සත් ජාතික පක්ෂය (එජාප) සමඟ ඇති වූ දේශපාලන ගැටුම් හේතුවෙන් ඇය වසර 15 කට ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව විසින් ගායිකාවක් ලෙස කොන් කරන ලදී. 1994 දී චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග ජනාධිපතිනිය විසින් රාණි ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයේ අධ්‍යක්ෂවරිය ලෙස පත් කරන ලදී. ඇය 2001 දක්වා එම තනතුරේ සේවය කළාය. 2004 පෙබරවාරි මාසයේදී BMICH හි පැවති පරම රමණී ප්‍රසංගය සමඟින් රාණි ගායන දිවියේ 60 වසර සැමරුවාය. එම වසරේම මාර්තු මාසයේදී හෙළ සරණ පුණ්‍යායතනය විසින් සංවිධානය කරන ලද "ස්වර්ණ ගී ප්‍රසංගයට" සහභාගී වීමට ඇය ලන්ඩනයට ගියාය.
ඇයගේ ලන්ඩන් සංචාරය අතරතුර, ඇය දිවංගත මොහිදීන් බේග්ගේ පුත් ඉෂාක් බේග් සමඟ යුගලයක් ගායනා කළාය. එම ගීතයත් සමඟම පියා සහ පුතා පරම්පරා දෙකක ගායක ගායිකාවන් සමඟ ගායනා කළ එකම ශ්‍රී ලාංකේය ගායිකාව බවටද රාණි පත් වූවාය.
රංගන වෘත්තිය
ඇය ජේ.ඩී.ඒ පෙරේරාගේ වෙස්සන්තර, උපාලි වනසිංහගේ දස්කොන් ඇතුළු ජනප්‍රිය වේදිකා නාට්‍ය කිහිපයකින් රංගනය ආරම්භ කළාය. ඇය වෙස්සන්තර හි "මන්ද්‍රි දේවි" වූ අතර දස්කොන්හි "ප්‍රේමිලා රැජින" වූවාය.
ඇය මුල් සිංහල සිනමාවේ චිත්‍රපට කිහිපයක රඟපා ඇත. ඇයගේ මංගල සිනමා රංගනය 1955 සුරංගනී චිත්‍රපටිය හරහා "නැන්දා" ලෙසින් සිදු විය. ඉන්පසු ඇය දුප්පතාගේ දුක චිත්‍රපටයේ ගාමන්ට් එකක සුපවයිසර්වරියක් ලෙස රඟපෑවාය.
ඇය ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවට සහ සංගීත ක්ෂේත්‍රයට කළ සේවය වෙනුවෙන් 1995 සරසවිය චිත්‍රපට උළෙලේ දී රණ තිසර සම්මානය දිනා ගත්තාය. ඇය විශ්ව ප්‍රසාදිනී, කලාසූරි සම්මානයෙන් ද පිදුම් ලැබුවාය.
යොමු කිරීම්
<references group="" responsive="0"> ප්‍රවර්ගය:2004 මරණ ප්‍රවර්ගය:1930 උපත් ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations
නිවිතිගල මැතිවරණ කොට්ඨාශය
නිවිතිගල මැතිවරණ කොට්ඨාශය අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාශ අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය නම් ලද්දේ සබරගමුව පළාතේ  රත්නපුරය  දිස්ත්‍රික්කයේ,  නිවිතිගල නගරය අනුව යමිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්  පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි. එවිට පැවැති බොහෝ දුරට ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශ වූ කොට්ඨාශ 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශ 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී  නිවිතිගල මැතිවරණ කොට්ඨාශය වෙනුවට  රත්නපුරය බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුල ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස නිවිතිගල දිගටම පවතියි.
1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු  පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි 1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු  දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1956 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
5 අප්‍රේල් 1956 සහ 10 අප්‍රේල් 1956දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු  තෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුණු  සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුණු  පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965 දිනදී පැවැත්වුණු   හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1970 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
27 මැයි 1970 දිනදී පැවැත්වුණු  සත්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු  අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ කොට්ඨාශ ප්‍රවර්ගය: රත්නපුරය දිස්ත්‍රික්කය
සිතියම්
Map යනු නිශ්චිත පරිමාණයක් සහිත පැතලි තලයක දර්ශනය වන පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ පින්තූරයකි. සාම්ප්‍රදායික මුද්‍රිත සිතියම්වල සිට පරිගණක තිරයක දිස්වන ඩිජිටල් සිතියම් දක්වා විවිධ ආකාරවලින් සිතියම් ඉදිරිපත් කළ හැක. සිතියම යන පදය පැමිණෙන්නේ ග්‍රීක වචනයක් වන mappa වලින් වන අතර එහි තේරුම මේස රෙදි හෝ රෙදි යන්නයි. කෙසේ වෙතත්, සාමාන්‍යයෙන් සිතියමක අර්ථය වන්නේ යම් පරිමාණයකින් අඩු කරන ලද පැතලි තලයක පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ සම්පූර්ණ හෝ කොටසක පත්‍රයකි. සිතියමක් යනු ත්‍රිමාන අවකාශයක ද්විමාන නිරූපණයකි. සිතියම් සෑදීමේ විද්‍යාව සිතියම් විද්‍යාව ලෙස හැඳින්වේ. බොහෝ සිතියම් වල පරිමාණයක් ඇත, එය සිතියමේ ඇති විශාල වස්තූන් කෙතරම් විශාලද යන්න තීරණය කරයි. සිතියම් කිහිපයක එකතුවක් ඇට්ලස් ලෙස හැඳින්වේ.
හොට් චොකලට් (පානය)
උණුසුම් චොකලට් (උණුසුම් කොකෝවා හෝ කොකෝවා චොකලට් කිරි හෝ ප්‍රංශ බසින් කැෆියු චොකලා ලෙසත් හදුන්වයි) යනු නියමානුකූලව ගාන ලද චොකලට්, උනු කරන ලද චොකලට් හෝ කොකෝවා කුඩු, රත්කල කිරි හෝ ජලය සහ සීනි අඩංගු වන උණුසුම් කළ පානයකි. පානීය චොකලට් උණුසුම් චොකලට්වලට සමාන වුවත් එය සාදනු ලබන්නේ උණු කළ, ගාන ලද චොකලට් හෝ චොකලට් මිශ්‍රණයකින්ය. එසේම සාමාන්‍යයෙන් එය ජලයේ දියවන කුඩුකළ මිශ්‍රණය තරම් රසවත් නැත. thumb|විප්ඩ් ක්‍රීම්,කොකෝවා කුඩු, සහ මාශ්මෙලෝස් සහිත උණුසුම් චොකලට් කෝප්පයක් පලමු චොකලට් පානය මායාවරුන් විසින් වසර දෙදහසකට පමණ පෙර නිර්මාණය කළ බවත්, කොකෝවා පානයක් 1400 දී පමණ Aztec සංස්කෘතිය තුල අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වූ බවත් විශ්වාස කෙරෙනවා. නව ලොව, මෙක්සිකෝවෙන් හදුන්වා දීමෙන් පසුව පානය යුරෝපය තුල ජනප්‍රිය වූ අතර එතැන් පටන් වෙනස්කම් සමූහයක් සිදු විය. 19 වන සියවස දක්වා උණුසුම් චොකලට් උදර රෝග සදහා ‍ඖෂධයක් ලෙස පවා භාවිත කරන ලදී. අද වන විට උණුසුම් චොකලට් ලොව පුරා භාවිත කෙරෙන අතර, ඉතාලියේ භාවිත වන ඉතා ඝන cioccolata densa ඇමරිකාවේ සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වන තරමක් මෘදු වූ උණුසුම් කොකෝවා ඇතුලුව විවි‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ධ වෙනස්කම්වලින් පැමිනේ.
ඉතිහාසය
ග්වාතමාලාහි, රියෝ අසුල් කැනීම් බිමේ ඇති ක්‍රි.ව. 460-480 යන වකවානුවට අයත් ඉපැරණි මායා සොහොන් බිමක තිබී කොකෝවා යන වචනයට අදාල මායා අක්ෂර සදහන් කල චොක්ලට් පානයක අවශේෂ කෝප්ප හමුවිය. සිසිල්ව පිළිගන්වන ලද චොකලට් පානය සැකසීම සදහා මායාවරුන් කොකෝවා ඇට තලපයක් ලෙස කුඩු කර ජලය, ඉරිගු පිටි, චිලී පෙපර් සහ අනෙකුත් අමුද්‍රව්‍ය සමග මිශ්‍ර කරන ලදි.ඉන් පසු ඔවුන් පානය ඝන පෙණ දමන තුරු කෝප්පයකින් සැලියකට නැවත නැවතත් වත්කරන ලදි. thumb|රිදී චොකලට් පෝච්චියක්, ප්‍රංශය,1779,වික්ටෝරියා සහ ඇල්බර්ට් කෞතුකාගාරය, ලන්ඩන්
ධනවතුන් විසිතුරු ලෙස සරසන ලද කෝප්ප වල චොකලට් පනය කලද, මායා වරුන්ගේ සෑම සමාජ පන්තියකටම චොකලට් ලබාගත හැකි විය. පසුව ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් චොකලට් ප්‍රධාන ද්‍රව්‍ය වූ වැනිලා සහ අනෙකුත් කුලු බඩු වලින් රසකල සිසිල්ව සැකසූ පානයක් ලෙස chocolatl නම්කරන ලදි. ජනප්‍රවාද වලට අනුව මොන්ටෙසුමාගේ රාජ සභාව xocolatl කෝප්ප 2000ක් දිනකට පානය කල අතර ඉන් 50ක්ම මොන්ටෙසුමා විසින් පානය කරන ලදි. ඇමරිකානු රටවල ඒ වනවිටත් සීනි නොතිබූ බැවින් xocolatl අමුතු රසවිදනයක් ලෙස සලකන ලදි. නූතන නියම පැනිරසැති උණුසුම් චොකලට් පානය මෙන් නොව, එම පානය සැර හා තිත්ත රසයෙන් යුක්ත විය. xocolatl පලමුවම උණුසුම්ව සැකසීම සම්බන්ධ මූලාශ්‍ර කවදා, කා විසින්ද යන්න පිලිබන්ඩව සපයන තොරතුරු අවුල් සහගතය.
කෙසේ වුවත් 16 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදීල පලමුව පේරු රටේද පසුව මෙක්සිකෝවේද ජීවත් වූ ස්පාඤ්ඤ ජේසුට් ධර්ම දූතයකු වූ ජෝස් ද අකොස්තා විසින් xocolatl පහත පරිදි හදුන්වන ලදි. අප්‍රසන්න රසයක් සහිත යොදයක් හෝ පෙන සහිත එහි නුපුරුදු පිලිකුල් සහගත බවක් ඇත. තම රට හරහා යන වංශවත් මිනිසුන් පිනවීමට එම පානය යොදාගන්නා ඉන්දියානුවන් අතර තවමත් එය උතුම් පානයකි. රටටම හුරු වූ ස්පාඤ්ඤ ජාතික පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙපාර්ශවයම මෙම චොකලට් වලට මහත් ගිජු කමක් දක්වයි. සමහරක් උණු, සමහරක් සිසිල්, සමහරක් මධ්‍යස්ථ සහ ඒ අනුව මිරිස් යොදා විවිධ වර්ග සාදන බව ඔවුන් පවසයි, එලෙසින් ඔවුන් උදරයට සහ පීනස් රෝගයට ගුණ මිශ්‍රනය සාදනු ලබනව.
යුරෝපානු අනුවර්තනය
thumb|right| 18වන සියවසේ [[Chantilly Pocelain චොකලට් කෝප්පයක් ]] මොන්ටෙසුමාගේ රණශූරයන් පැරදවීම සහ ... වංශවතුන් බාරදුන් වස්තුව ලබාගැනීමෙන් පසු 1528 දී කොකෝවා ඇට සහ චොකලට් සාදන උපකරණ රැගෙන ... නැවත ස්පාඤ්ඤයට පැමිණියේය. මෙම අවස්ථාව වන විට, තවමත් මායාවරුන් සොයාගත් තිත්ත රසැති පානය ලෙස පමණක් චොකලට් පැවතින. ඒ වනවිටත් පැණි රසැති උණුසුම් චොකලට් සහ චොකලට් බාර් සොයාගැනීමට ආසන්නව පැවතින. යුරෝපයට හදුන්වා දීමෙන් පසුව එම පානය ක්‍රමයෙන් එහි ප්‍රසිද්ධිය අත්පත් කර ගන්නා ලදි. පස්වන චාර්ල්ස් රජුගේ රාජ සභාව විසින් පානය සම්මත කර එතැන් පටන් චොකලට් ලෙස නම් කරන ලද අතර පානය ස්පාඤ්ඤ ඉහල පන්ති තුල ප්‍රසිද්ධ විලාසිතාගත පානයක් බවට පත් විය. ඊට අමතරව ස්පාඤ්ඤ රජ පවුලේ සාමාජිකයන් වෙනත් යුරෝපා වංශවතුන් සමග විවාහ වන විට කොකෝවා දෑවැද්දක් ලෙස පිරිනමන ලදි. දකුණු ඇමරිකාව තුල පමණක් කොකෝවා ඇට වැඩුන බැවින් ඒ වන විට යුරෝපය තුල චොකලට් ඉතා මිළ අධික විය. 17 වන ශත වර්ෂයේ සිට චොකලට් යුරෝපානු වංශවත් බවේ සුඛෝපබෝගී අංගයක් බවට පත් කරමින් පැණි රසැති උණුසුම් චොකලට් සාදන ලදි.1657 දී, පළමු චොකලට් නිවස විවෘත කලත්, ඒ වන විටත් චොකලට් පැන්ස 50 සිට 75 (ආසන්න වශයෙන් සිලිං 10-15 අතර ) ඉතා මිල අධික විය.
1828 දී පළමු කොකෝවා කුඩු උත්පාදනය කිරීමේ යන්ත්රකය කොන්රාඩ් ජොහැන්ස් වෑන් හෝටන් විසින් නෙදර්ලන්තයේදී වැඩිදියුණු කරන ලදී. පීඩනය යෙදීමෙන් කොකෝවා ඇට මගින් කොකෝවා බටර් වෙන්කර ගන්නා අතර ඉතා පිරිසිදු සාරවත් කොකෝවා කුඩු ඉතිරි වේ.මෙම කුඩු බොහෝ සෙයින් අද භාවිතාවන ක්ෂණික කොකෝවා කුඩුවලට සමානවන අතර පහයුවෙන් කිරි හා වතුරේ දිය කළ හැක.එමෙන් ම ඉතා වැදගත් සොයා ගැනීමක් වන ඝන චොකලට් සදහා ද මග පෙන්වීය.ඉන්පසු කොකෝවා කුඩු හා කොකෝවා බටර් සුඵ
පාරිභාෂික ශබ්ද මාලාව
ඇමරිකාණුවන් උණුසුම් චොකලට් සහ උණුසුම් කොකෝවා යන වචන මාරුවෙන් මාරුවට භාවිත කරති. අනෙකුත් තැන් වල, අඹරන ලද කොකෝවා ඇට වලින් කොකෝවා බටර් ඉවත් කර ලබාගන්නා කුඩු වලින් සාදන උණුසුම් කොකෝවා සහ කෙලින් ම කොකෝවා, සීනි සහ කොකෝවා බටර් අඩංගු චොකලට් බාර් වලින් සාදන උණුසුම් චොකලට් අතර වෙනස් කම් ඇති බව සලකයි. එලෙසින් දෙක අතර ප්‍රධාන වෙනස වන්නේ චොකලට් තුල හමුවන ඔක්සිහාරක එලෙසින් ම රැක ගන්නා අතරම උණුසුම් කොකෝවා බටර් නොමැති වීමෙන් උණුසුම් චොකලට් වලට වඩා මේදය පැහැදිලිවම අඩු වීමයි. උණුසුම් චොකලට්, කළු චොකලට් හෝ අර්ධ පැණිරස චොකලට් හෝ තිත්ත/ පැණිරස මිශ්‍ර චොකලට් කෑලි වලට කපා, සීනි මිශ්‍ර කිරි වල කැලතීමෙන් සදාගත හැකිය. කිරි පිටි සහ අනෙකුත් කිරි ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන වල ඇමරිකාන කෘත්‍රිම උණුසුම් කොකෝවා කුඩු අන්තර් ගත වන බැවින් එය කිරි භාවිතයට නොගෙන ම සාදාගත හැකිය. බ්‍රිතාන්‍යයේ උණුසුම් චොකලට් යනු උණුසුම් කිරි හෝ ජලය, චොකලට් මිශ්‍ර කුඩු, සීනි සහ කිරි පිටි යොදා සාදන පැණි රසැති පානයකි. සාමාන්‍යයෙන් කොකෝවා යන්නෙන් ඇඟවෙන්නේ උණු කිරි සහ කොකෝවා කුඩු වලින් සදා පසු සීනි යොදා රසකරන පානයකට සමාන දෙයකි.
භාවිතය
අද දිනවල පානීය චොකලට් හෝ කොකෝවා ආකාරයෙන් පවතින උණුසුම් චොකලට් පහසු ආහාරයන් ලෙස සලකන අතර ලොව බොහෝ කොටස් වල බහුලව භාවිත වේ.
උතුරු ඇමරිකාව
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තුල මෙම පානය ප්‍රධාන වශයෙන් කොකෝවා කුඩු, සීනි සහ වියලි කිරිපිටි සහිත පැකට්ටුවක් උණු ජලයට හෝ කිරිවලට යොදා සාදන කෘත්‍රිමක ක්‍රමයට ප්‍රකටය. මෙය ප්‍රධාන වෙනස්කම් දෙක අතරින් තුනී/උකුබවින් අඩු ආකාරයයි. මෙය ඉතා රසවත් වන අතර උඩින් මාශ්මෙලෝස්, විප්ඩ් ක්‍රීම් හෝ චොකලට් පෙති කැබැල්ලක් යොදා ඇත. උණුසුම් චොකලට් ප්‍රථමයෙන් උතුරු ඇමරිකාවට ලන්දේසීන් විසින් 17 වන සියවසේ මෑත, ඈත, මධ්‍ය භාගයේදී ගෙන එනු ලැබූවද, මුල් වරට අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් උණුසුම් චොකලට් ප්‍රථම වරට විකිණීම ආරම්භ කරනු ලැබුවේ 1755 කාල වකවානුවේදීය. සාම්ප්‍රදායිකව ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තුල උණුසුම් චොකලට් සිසිල් කාලගුණය, ශීත ඍතුව සහ අතුරුපස සමඟ සම්බන්ධ වුවත් දැන් එය ආහාර වේල් සමඟ පානය කරන්නේ කලාතුරකිනි. මෙක්සිකෝව තුල, උණුසුම් චොකලට් ප්‍රසිද්ධ ජාතික පානයක් ලෙස සලකයි. ඒ හැරුනු විට කෘතිම කුඩු ආකාරයෙන් පවතින මෙක්සිකානු උණුසුම් චොකොලට් අර්ධ පැණි රසැති චොකලට්, කුරුඳු, සීනි සහ වැනිලා වලින් සමන්විතය.
යුරෝපය
ඝන කිරීමේ සාධකයක් ලෙස තිරිඟු පිටි වැනි දේ භාවිතා කිරීම හේතුවෙන් යුරෝපා මහා භූමි ප්රය‍‍දේශය තුල (ප්‍රීමධාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤයේ සහ යුරෝපයේ) උණුසුම් චොකලට් සමහර අවස්ථා වලදී පිළිගන්වනු ලබන්නේ ඉතා ඝන ලෙසය. යුරෝපයේ පිළිගන්වනු ලබන විවිධාකාර ඝන උණුසුම් චොකලට් අතර ඉතාලියානු සියෝකෝලාටා චෙන්සා ද වේ.ජර්මානු ප්රිබේද ඉතා ඝන සහ බර ලෙස සලකනු ලැබේ. ස්පාඤ්ඤයේ සාම්ප්රදායික වැඩකරන මිනිසුන්ගේ උදෑසන ආහාරය වන්නේ උණුසුම් චොකලට් සහ churros ය.මේ ආකාරයේ උණුසුම් චොකලට් අතිශයින්ම ඝන විය හැකි අතර ඒවා බොහෝ විට සාන්ද්‍රණය වැඩි උණුසුම් චොකලට් පුඩින් තුල තිබේ. චොකලේඩ්මෙල්ක් ලෙස හදුන්වන උණුසුම් චොකලට් නෙදර්ලන්තයේ නිවෙස්වල හා තේපැන්හල්වල පිළිගන්වනු ලබන ජනප්රිය පානයකි.ප්රංශයේ උණුසුම් චොකලට් උදෑසන ආහාරය වේලාවේදී පිළිගන්වනු ලබන අතර සමහර අවස්ථා වලදී බටර්,ජෑම්,මී පැණි හෝ Nutella අතුරන ලද පෙති කැපූ ප්රංශ පාන් හෝ පියන්රෝල් උණුසුම් චොකලට් තුල පොගවනු ලැබේ.එමෙන්ම විශේෂයෙන් සකස් කරන ලද බනානියා වැනි උණුසුම් චොකලට් වර්ග ඇත. තවදුරටත් විවිධ ප්‍රභේද ඇත.බෙල්ජියමේ හා යුරෝපයේ අනෙකුත් ප්ර්දේශවල ඇතැම් තේපැන්හල්වල "වෝම් චොකලේට්" හෝ " චොකලට් චවුට්" ඇනවුම් කරන පුද්ගලයෙකුට දුම් දමන සුදු කිරි කෝප්පයක් හා කිරි බදුන තුල දියකර හැරීමට මිශ්රාස්වාදය ඇති චොකලට් කැබලි ලැබේ.බොහෝ විට අනර්ඝ උණුසුම් චොකලට් demitasse කෝප්ප වල පිළිගන්වනු ලැබේ.
සෞඛ්‍යය
සාමාන්‍යයෙන් උනුසුම් චොකලට් සතුට සදහා භාවිත කළද උණුසුම් චොකලට් පානය හා බැදුනු සෞඛ්‍යය ප්‍රතිලාභ කිහිපයක් පවතී.2003 දී කෝර්නෙල් විශ්ව විද්‍යාලය මගින් කරනලද අධ්‍යයනයකින් කොකෝවා තුල පිලිකා වැලැක්විය හැකි ඔක්සිහාරක විශාල ප්‍රමාණයක් අඩංගු වන බව සොයා ගන්නා ලදි.එලෙසම කොකෝවා ඇට ආහාර ජීරනයට උපකාර වනබව සාක්ෂි සහිතව පෙන්වා ඇත.16 සිට 19 දක්වා ශතවර්ශ වලදී උණුසුම් චොකලට් පානයක් ලෙස මෙන්ම ඖෂධයක් ලෙසද වටිනා කමකින් යුක්ත විය. ගවේශක ෆ්‍රැන්සිස්කෝ හර්නන්ඩස්, චොකලට් ආහාර උණට සහ අක්මාවේ රෝන් සුවකිරීමට උපකාර වන බව ලියා ඇත. තවද ගවේශකයකු වන සැන්ටියාගෝ වැල්වර්ඩෙ ටුරිසස්, විශාල ප්‍රමාණ වලින් උණුසුම් චොකලට් භාවිත කිරීම පපුවේ ආබාධ සුව කිරීමට උපකාර වන නමුත් සුලු ප්‍රමාණයකින් භාවිත කිරීම උදරාබාධ සුවකිරීමට උපකාර වන බව විශ්වාස කරන ලදි.17 වන ශතවර්ශයේදී චොකලට් ප්‍රංශයට හදුන්වා දුන් විට, එය දැඩි කෝපය හා අප්‍රසන්න මනෝභවයන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට වාර්තාගත ලෙස භාවිත කරන ලද අතර, එය චොකලට්වලට phenylethylamine අන්තර්ගතය නිසා උරුම වූ දෙයක් වියහැක. වර්තමානයේ උණුසුම් චොකලට් අවුශධයක් ලෙසට වඩා සතුට සදහා භාවිත කලද නව සමීක්ෂණ සදහන් කරනුයේ එය හා බැදුනු ප්‍රතිලාභ තිබියහැකි බව‍ය. අනෙක් අතට බලන විට උණුසුම් චොකලට් පානයේ අහිතකර බලපෑම් කිහිපයක්ද පැවතිය හැකිය. උණුසුම් චොකලට් වල සීනි ඉහළ ප්‍රමාණයක් පවතී.
ප්‍රතිලාභ
උණුසුම් චොකලට් භාවිතය යමකුගේ සෞඛ්‍යයට හිතකර වීමට ඉඩ ඇතිබව සමීක්‍ෂණ මගින් පෙන්වා ඇත. උණුසුම් චොකලට් තුල වයින් හා තේ වලට වඩා ඔක්සිහාරක අඩන්ගු වන බැවින් එය හදවත් රෝග ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කරන බව කෝනල් විශ්ව විද්‍යාලය මගින් සිදුකරන ලද පරීක්ෂණයකින් පෙන්වා දී ඇත. රතු වයින් තුළ ඇති GAE මිලිග්‍රෑම් 340 සහ ECE මිලිග්‍රෑම් 163 ද ග්‍රීන් ටී තුල ඇති GAE මිලිග්‍රෑම් 165 සහ ECE මිලිග්‍රෑම් 47 සමග සසදන විට එක් කොකෝවා පරිභෝජනයක GAE වලට සමාන ගැලික් අම්ලය මිලිග්‍රෑම් 614 සහ ECE වලට සමාන ඇපිකැටචින් මිලිග්‍රෑම් 564 ක් අඩංගු වන බව පර්යේෂකයන් විසින් සොයාගන්නා ලදි. පානය රත්කර ඇති විට ඔක්සිහාරක විශාල ප්‍රමාණයක් නිකුත් කරන බව කෝනල් හි පරියේෂක, මහාචාර්ය චෑන් යොන් ලී අනාවරනය කරන ලදි. උණුසුම් චොකලට් සෑදීමට ගන්න කොකෝවා තුල හමුවන ෆ්ලේවනොයිඩ ධමනි සම්බන්ධ සෞඛ්‍යයට යහපත් බලපෑම්ද ඇතිකරයි. ෆ්ලේවනෝල බහුල චොකලට් පානයක් ගැනීමෙන් පසුව රුධිර සන්සරණයේ ඉහල වර්ධනයක් ඇතිවන බව සෞඛ්‍ය ආධාර ජාතික ආයතනය සහ මාර්ස් සිදුකරන ලද අඬ්‍යයනයකින් පෙන්වා ඇත.එම අඬ්‍යනයේදී පර්යේෂණයට ලක්වූවන් (වයස 18 සිට 72 දක්වා වූ පුද්ගලයින් 27 දෙනෙක්) ෆ්ලේවනෝල මිලිග්‍රෑම් 900 ක් අඩංගු කොකෝවා පානය සෑම දිනකම පානය කළ අතර එය ඔවුන්ගේ රුධිර සංසරණය හා රුධිර නාල අභ්‍යන්තර සෛල ක්‍රියාකාරීත්වය වැඩි දියුණු කිරීමට හේතු විය. ෆ්ලෙවනෝල රුධිර නාල පළල් වීමට හා පට්ටිකා රුධිර නාල බිත්ති වල කැටිගෙසීම වැලැක්වීමට උපකාර විය හැකි බව, බ්‍රිඟ්හැම් සහ කාන්තා රෝහලේ සහ හාවර්ඩ් වෛද්‍ය පාසලේ වෛද්‍ය විද්‍යා මහාචාර්ය, වෛද්‍ය නෝර්මන් කේ. හොලන්බර්ග් විසින් සොයාගන්නා ලදි. උණුසුම් චොකලට් වල හමුවන ෆ්ලෙවනෝල ප්‍රධාන වශයෙන්ම රුධිර නාලිකා බිත්ති ආරක්ෂා කරන බැවින් ඒවා සෞඛ්‍යයට හිතකරය. ෆ්ලෙවනෝල කන්තුක වාහිනී සෞඛ්‍යයට උපකාර වන ලෙස රුධිර පට්ටිකා ස්ථාපනය වැලැක්වීමට සහ ඊකොසොනොයිඩ නැමති සන්යෝග මට්ටම පාලනයට උපකාර වන බව විශ්වාස කෙරේ.
අවදානම
උණුසුම් චොකලට් පානයට අහිතකර බලපෑම් කිහිපයක්ද බැදී තිබිය හැක. අවදානමේ ස්වභාවය හා දරුණුබව විවිධ උණුසුම් චොකලට් වර්ග අතර වෙනස් වේ. කිරිවලින් සාදන උණුසුම් චොකලට් තුළත් ස්වභාවයෙන් හමුවන සීනි වර්ග පවතී. සකසන ලද කොකෝවා කුඩු තුල අමතර සීනි වර්ග පවතී. සමහරක් වර්ග වලත් හයිඩ්‍රජනීකෘත තෙල් හා මේද අඩංගු වන අතර බොහෝමයක් පොල් සෑදූ ඒවාය. වර්ගය අනුව අවුන්ස 8 ක කෝපි කෝප්පයක කැෆේන් මිලිග්‍රෑම් 133ක් අඩංගු වන අතර අවුන්ස 8ක උණුසුම් චොකලට් කෝප්පයක කැෆේන් මිලිග්‍රෑම් 9 ක් අඩංඟු වන බැවින් කොකෝවා වල කැෆේන් ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් හමුවීම  සැලකිල්ලට ගැනීමට හැකිය. එසේ බලන විට කැෆේන් උණුසුම් චොකලට් හා බැදුනු එතරම් ප්‍රධාන ගැටලුවක් නොවේ.
මාලි
මාලි රටෙහි නිල නාමය වන්නේ 'මාලි ජනරජය' යන්නයි. මෙය බටහිර අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. උතුරට, ඇල්ජීරියාව, නැගෙනහිරට නයිජිරියාව, දකුණට බුර්කිතා, ෆපසෝ සහ අයිවරි කෝස්ට්ද, නිරිත දිගට ගිනියාවත්,බටහිරට සෙනෙගල් හා මොරි‍ටානියා යන රටවල්ද මෙහි දේශි සීමාවන්ය. මෙහි භූමි ප්‍රමාණය වර්‍ග කි.මී. 1,240,000 වන අතර ජනගහනය මිලියන 14 කට වැඩි වේ. මාලි හි අගනගරය වනුයේ බමාකෝ (Bamako) ය.
මාලි රාජ්‍යය පළාත් අටකින් සමන්විත වන අතර එහි උතුරට ඇති දේශසීමාව සහරාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශයට ළංවෙයි. එසේම බහුතරයක් ජනතාව වාසය කරන මාලි හි දකුණු පළාතේ නයිජර් සහ සෙනෙගල් නම්වූ ගංඟා දෙක දක්නට ලැබේ. රටෙහි ආර්ථික ව්‍යුහය කෘෂිකර්මාන්තය, සහ ධීවර කර්මාන්තය යන ක්ෂේත්‍ර .මූලික කොට පනතියි.මාලී සතු ස්වාභාවික සම්පත් අතර රන්, යුරේනියම් සහ ලවණ වර්ගද වෙයි.එහෙත් මාලි රාජ්‍යය යනු ලොව පවත්නා අන්තලෙස දිළිදුභාවයට පත්ව සිටින රටකි.
වත්මන් මාලි රාජ්‍යය වරෙක සහරාව පුරා විහිදුනු වෙළද ජාලය හසුරුවන ලද බටහිර අප්‍රිකානු අධිරාජ්‍ය ත්‍රිත්වයේ කොටස් කරුවකුව සිටියේ ය. එම අධිරාජ්‍යයන් ත්‍රිත්වය වන්නේ ඝානා අධිරාජ්‍යය, මාලී යන නාමම ඇතිවීමට මුලාශ්‍ර වූ මාලි අධිරාජ්‍යය, හා ‍සොන්ඝයි (Songhai) අධිරාජ්‍යයන් වේ. 18 වැනි ශත වර්ෂයේ පසුභාගයේ දී, මාලි රාජ්‍යය ප්‍රංශයේ පාලනයට නතු වූණි.එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රංශ සූඩාන්හි කොටසක් බවටද පත් වීමට මාලි රාජ්‍යයට සිදු විය. මාලි, සෙනගල් රාජ්‍යය සමඟ එකවිට නිදහස ලබමින් 'මාලි ෆෙඩරල් රාජ්‍ය සමූහය' බවට පත් වූයේය. වසරක් ඇවෑමෙන් වර්ෂ 1991 දී දියත් වූ කුමන්ත්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සම්පාදනය කිරීමටත් ප්‍රජාතන්ත්‍රික, බහු පක්ෂ රාජ්‍යයක් ලෙස මාලී රාජ්‍යය ස්ථාපිත වීමත් සිදුවිය. ජනගහනයෙන් හරි අඩකටත් වැඩි පිරිසකගේ දෛනික ආදායම ඇමෙරිකන් ඩොලර් 1.25 ටත් වඩා අඩු අගයක් ගනී.මෙය ලෝකයේ අනෙක් රටවල දෛනික ආදායම හා සැසදීමේදී ඉතාමත් පහළ අගයකි.
සිකුරු ග්‍රහයා
තාරකාශාස්ත්‍රවල ග්‍රහයෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රහයෝ
ඒක පක්ෂ ක්‍රමය
ඒක පක්ෂ ක්‍රමය, දී බලය හැදෑරීමට ‍නෛතිකව අවසර ඇත්තේ එක් පක්ෂයකට පමණි. කුඩා පක්ෂ වලට සමහර අවස්ථාවන්වලදී ඉඩ ලැබුණද නීතියට අනුව ඔවුන් බලවත් පක්ෂයේ නායකත්වය පිළිගත යුතුය. මෙම පක්ෂය සෑමවිටම ආණ්ඩුවට සමාන නොවුණත් සමහර විට ආණ්ඩුවේ තනතුරු වලට වඩා පක්ෂයේ තනතුරු බලවත් විය හැක. චීනය වැනි කොමියුනස්ට් රාඡ්‍යයන්, ජර්මනිය වැනි ෆැසිස්ට් රාඡ්‍යයන් උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය. මේ අනුව ඒක පක්ෂ ක්‍රමය සාමාන්‍යයෙන් ඒකාධිපතිවාදයට සහ ප්‍රජා පීඩනයට සමාන කොට සැලකේ.
ඡ්‍යෝතිෂයෙහි ග්‍රහ ලෝක
ග්‍රහ ලෝකයක් යනු කුමක්ද යන්න විග්‍රහ කරන විටදී, නූතන තාරකා විද්‍යාත්මක අවබෝධයට වඩා වෙනස් අර්ථයක් ඡ්‍යෝතිෂයෙහි ග්‍රහ ලෝක යන්නෙන් ලබා දෙයි. දුරදක්න යුගයට පෙර, ඉතාමත් සමාන වස්තූන් වර්ග දෙකකින් රාත්‍රී අහස සමන්විත වූවේ යැයි සිතන ලදි: එකිනෙකට සාපේක්ෂව නිශ්චලව පැවති අචල තරු සහ, වසරක කාලසීමාව පුරා අචල තරුවලට සාපේක්ෂව චලනය වූ "සැරිසරන තරු" ( ඇස්ටරෙස් ප්ලානෙටි) ලෙසිනි.
ග්‍රීකවරුන්ට සහ අනෙකුත් ආදි තාරකා විද්‍යාඥයින්ට අනුව, මෙම කාණ්ඩයට අයත් වූයේ පියවි ඇසට දිස්වන ග්‍රහ ලෝක පහ වන අතර, පෘථිවිය මෙම කාණ්ඩයට අයත් නොවීය. "ග්‍රහ ලෝකය" යන පදය දැඩි ලෙසින් යෙදූ කල මෙම වස්තූන් පහට පමණක් යෙදුනු නමුදු, පසුකාලීනව මෙම පදය පුළුල් කරන ලදුව, විශේෂයෙන් මධ්‍යතන යුගයන්හිදී සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා (සමහර විට "ආලෝක" ලෙසින් හැඳින්විණි ) ද එකතු කොට, සම්පූර්ණ ග්‍රහ ලෝක සංඛ්‍යාව සතක් බවට පත් කෙරිණි. වත්මන් ඡ්‍යෝතිෂ්‍ඥයින් පවා මෙම අර්ථ දැක්වීම භාවිතා කරති.
ග්‍රහ ලෝක සඳහා සංකේතනය
මෙම වගුව විසින් ඡ්‍යෝතිෂ්ශාස්ත්‍රමය ග්‍රහ ලෝකයන් (තාරකා විද්‍යාත්මක ග්‍රහ ලෝකයන්ට වෙනස් ලෙසින්) සහ ඒවා සමග අනුසාරිත ග්‍රීක හා රෝමානු දේවතාවන් දැක්වෙයි. බොහෝ අවස්ථාවලදී, රෝමානු දේවතාවාගේ හෝ දේවතාවියගේ හෝ නම අනුව ග්‍රහ ලෝකයේ නම ව්‍යුත්පන්නව ඇත. කුතුහලය දක්වන තවත් කරුණක් වන්කේ රෝමානු දේවතාවෙක් ඒ හා සමසම ග්‍රීක දේවතාවෙක් හා සමග ඒකාබද්ධ කිරීමය. සමහර අවස්ථා වලදී, එකම දේවතාවා වෙනස් නම් දෙකකින් හැඳින්වෙති.
කොබෝල්ට්
කොබෝල්ට් යනු Co යන රසායනික සංකේතයෙන් යුත් පරමාණුක ක්‍රමාංකය 27 වන රසායනික මූලද්‍රව්‍යයකි. පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ අැති කොබෝල්ට්, රසායනික සංයෝග තත්ත්වයෙන් පමණක් හමු වේ. ඔක්සිහාරක ලෝහ උණු කිරීමෙන් නිපදවන මෙම මූලද්‍රව්‍යය ඝන,ප්‍රභාවත් ,රිදී-අළු පැහැති ලෝහයකි. වර්තමානයේ කොබෝල්ට් එක්තරා ප්‍රමාණයක් නොයෙක් ලෝහක ලෝපස් මගින් නිපදවයි. උදාහරණයක් ලෙස කොබෝල්ටයිට්(CoAsS) යොදා ගෙන කොබෝල්ට් නිපදවීම සදහන් කළ හැකිය. නමුත් කොබෝල්ට් ප්‍රධාන වශයෙන් නිපදවෙන්නේ තඹ හා නිකල් කැණීමේ අතුරුඵලයක් ලෙසයි. කොංගෝ ජනරජයේ හා සැම්බියාවේ හමුවන තඹ තීරයෙන්ලෝකයේ වැඩිම කොබෝල්ට් සැපයුම සිදු කරයි.මෙය මූලිකව චුම්භක සෑදීමේ දී හා ප්‍රබල මිශ්‍ර ලෝහ තැනීමේ දී යොදා ගන්නා අතර එහි සංයෝග වන කොබෝල්ට් සිලිකේට් හා කොබෝල්ට්(II) අැලුමිනේට්(CoAl2O4) විීදුරු,ස්මෝල්ට්, මැටි බදුන්, තීන්ත හා වාර්නිෂ් සදහා සුවිශේෂී තද නිල් පැහැය ලබා දෙයි.ස්වභාවික ව කොබෝල්හි එක් ස්ථායි සමස්ථානිකයක් පමණක් පවතින අතර එය කොබෝල්ට්-59 ලෙස හදුන්වයි.කොබෝල්ට්හි කොබෝල්ට්-60 යන සමස්ථානිකය වාණිජ වශයෙන් වැදගත් වන විකිරණශීලී සමස්ථානිකයක් වන අතර අධිවේගී ගැමා කිරණ නිපදවීමට යොදා ගනියි. කොබැලමින් යන නාමයෙන් හදුන්වන එන්සයිමයන්ගේ ක්‍රියාකාරී කේන්ද්‍රය කොබෝල්ට් වන අතර ඒ සදහා හොදම උදාහරණය ලෙස විටමින් බී12 හැදින්විය හැක.එසේම කොබෝල්ට්හි අනෛන්ද්‍රිය ආකාරය බැක්‍ටීරියා, අැල්ගි හා දිලීර සදහා ක්‍රියාකාරී පෝෂකයක් ද වෙයි.
ලක්ෂණ
කොබෝල්ට් නිශ්චිත ගුරුත්වය 8.9ක් හා කියුරි උෂ්ණත්වය 1115 °C වන යකඩ මෙන් 2/3ක පාරගම්‍යතාවයක් අැති පෙරෝචුම්භකත්ව ලෝහයකි. ලෝහ කොබෝල්ට් සතුව hcp හා fcc යන ස්ඵටික ස්වරූප 2ක් පවතින අතර hcp හා fcc අතර සංක්‍රමණ උෂ්ණත්වය 450 °C වේ. නමුත් මෙම ස්වරූප 2 අතර ශක්ති වෙනස ඉතා කුඩා බැවින් ස්වරූප 2 අතර අහඹු සංක්‍රමණ සාමාන්‍යයෙන් සිදු වේ. නිශ්ක්‍රිය ඔක්සයිඩ පටලයකින් ආරක්ෂා කරන මෙම දුර්වල ඔක්සිහාරක ලෝහය හැලජන හා සල්ෆර් සමග බොහෝ විට ප්‍රතික්‍රියා කරයි. ඔක්සිජන් තුල රත් කිරීම මගින් නිපදවන Co3O4, 900 °C දී ඔක්සිජන් ඉවත් වීමෙන් CoO යන මොනොක්සයිඩය ලබා දෙන්නේය. ලෝහ කොබෝල්ට් ෆ්ලෝරීන් වායුව සමග 520K දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් CoF3 ලබා දෙන අතර ක්ලෝරින්,බ්‍රෝමීන් හා අයඩීන් සමග අදාල හේලයිඩය ලබා දෙයි. හයිඩ්‍රජන් හා නයිට්‍රජන් වායු සමග දහනය කලද ප්‍රතික්‍රියා නොකරන නමුත් බෝරෝන්, කාබන්,පොස්පරස්,ආසනික් හා සල්ෆර් සමග ප්‍රතික්‍රියා කරන මෙම මූලද්‍රව්‍යය සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයේදී අකාබනික අම්ල සමග ද සෙමින් ප්‍රතික්‍රියා කරයි.
සංයෝග
කොබෝල්ට්හි සාමාන්‍ය ඔක්සිකරණ අංක +2 හා +3 වුණත් එහි සංයෝගයන්ගේ ඔක්සිකරණ අංක -3 සිට +4 දක්වා පරාසයක විහිදෙයි.සරල සංයෝග +2 ඔක්සිකරණ අංකය (කොබෝල්ට්(II)) දක්වයි. මෙම ලවණ ජලයේ දී රෝස පැහැති සජල ලෝහ සංකීර්ණ[Co(H2O)6]2+ සාදන අතර ක්ලෝරයිඩ් එක් කිරීමෙන් නිල් පැහැති [CoCl 4]2− අයන සාදයි.
ඔක්සිජන් හා කැල්කොජන සංයෝග
කොබෝල්ට්හි ඔක්සයිඩ කිහිපයක් අැත. කොළ පැහැති කොබෝල්ට්(II) ඔක්සයිඩ්හි(CoO) ඝන ස්ඵටික ව්‍යුහයක් අැති අතර ජලය හා ඔක්සිජන් සමග පහසුවෙන් ඔක්සිකරණය කිරීමෙන් දුඔුරු පැහැති කොබෝල්ට්(II) හයිඩ්‍රොක්සයිඩ්(Co(OH)3) සාදයි. CoO, 600–700 °C උෂ්ණත්වයේදී ඔක්සිකරණය කිරීමෙන් නිල් පැහැ කොබෝල්ට්(II,III) ඔක්සයිඩ් (Co3O4) සාදයි. එමෙන්ම කලු පැහැ කොබෝල්ට්(III) ඔක්සයිඩ් (Co2O3) ද කොබෝල්ට් හි තවත් ඔක්සයිඩයක් වේ. කොබෝල්ට් හි ඔක්සයිඩ පහල උෂ්ණත්වයේ දී ප්‍රතිෆෙරෝචුම්භක වෙයි. CoO හා Co3O4 ද මැග්නටයිට්(Fe3O4)වලට සමානකම් දක්වන +2 හා +3 ඔක්සිකරණ අංක අැති කොබෝල්ට්හි ඔක්සයිඩ වේ. කොබෝල්ට් හි ප්‍රධාන කැල්කොජනයිඩ වන්නේ කලු පැහැ කොබෝල්ට්(II) සල්ෆයිඩ්(CoS2),කොබෝල්ට්(III) සල්ෆයිඩ්(Co2S3) හා පෙනට්ලැන්ඩයිට්(Co9S8) යි.
සමායෝජන සංයෝග
අනෙකුත් සෑම ලෝහයක් ආකාරයෙන් ම කොබෝල්ට් හි අණුක සංයෝග හා බහුපරමාණුක අයන සමායෝජන සංකීර්ණ ලෙස වර්ග කර තිබේ. එනම් කොබෝල්ට් සහිත අණු හෝ අයන විවිධ ලිගන්ඩවලට(සමායෝජන සංයෝග සෑදීමට කේන්ද්‍රීය ලෝහයකට බැදී අැති අණු හෝ අයන)බැදී අැත. කොබෝල්ට් හි සාමාන්‍ය ඔක්සිණ තත්ත්වය ලිගන්ඩ ශ්‍රේණිවල විද්‍යුත් ඍණතා මූලධර්මය හා පියර්සන්ගේ අම්ල පාදක මූලධර්මය යොදා ගෙන පහදා දිය හැක.උදාහරණයක් ලෙස Co+3 සංකීර්ණ අැමීන් ලිගන්ඩ ලබා ගැනීමට නැඹුරුවක් දැක්වීම දැක්විය හැක. එමෙන්ම පොස්පරස් නයිට්‍රජන්ට වඩා මෘදු බැවින් පොස්පරස් ලිගන්ඩ වඩා මෘදු Co+2 හා Co+ සමග සම්බන්ධ වීමේ නැඹුරුවක් දක්වයි. ඒ සදහා උදාහරණයක් ලෙස ට්‍රයිපෙනිල්පොස්පයින් කොබෝල්ට්(I) ක්ලෝරයිඩ් ((P(C6H5)3)3CoCl) හැදින්විය හැක.වඩා විද්‍යුත් ඍණ ඔක්සයිඩ හා ෆ්ලෝරයිඩල Co+4 හා Co+5 සමග ස්ථාපනය වෙයි. උදා: සීසියම් හෙක්සාෆ්ලෝරො කොබෝල්ටේට් (Cs2CoF6),පොටෑසියම් පර්කොබෝල්ටේට් (K3CoO4) සමායෝජන රසායනය පිළිබද නොබෙල් ත්‍යාගලාභී අැල්ෆ්‍රඩ් වර්නර්, ආනුභවික සූත්‍රය CoCl3(NH3)6 වන සංයෝග සමග පරීක්ෂණ සිදු කලේය.එමගින් එහි එක් සමාවයවිකයක් ලෙස කොබෝල්ට්(III) හෙක්සාඅැමීන් ක්ලෝරයිඩ් හදුනා ගැනිණ.සාමාන්‍ය වර්නර් සංකීර්ණයක් වන මෙය මධ්‍යයේ කොබෝල්ට් පරමාණුවකින්, ප්‍රලම්භ ව සම්බන්ධ වූ අැමීන ලිගන්ඩ 6කින් හා ඍණ ආරෝපිත ක්ලෝරයිඩ් අයන 3කින් සමන්විතය.අැමෝනියා වෙනුවට එතිලෙනඩයමින් ලිගන්ඩ භාවිතා කිරීමෙන් ට්‍රිස් එතිලෙනඩයමින් කොබෝල්‍ට්(III) ක්ලෝරයිඩ් සෑදෙයි. එය ප්‍රකාශ සමාවයවික ලෙස හදුනාගත් මුල් සමායෝජන අතුරින් එකකි.
සමස්ථානික
පෘථිවිය තුල ස්වභාවයෙන් පවතින කොබෝල්ට් හි එකම ස්ථාවර සමස්ථානිකය 59Co වේ.කොබෝල්ට් සමස්ථානිකයන්ගේ පරමාණුක භාරය 50 u (50Co) සිට 73 u (73Co) දක්වා පරාසයක විහිදෙයි. විකිරණශීලී සමස්ථානිකයන් අතර අර්ධ ආයු කාලය අවු.5.2714ක් වන 60Co වඩා ස්ථායි වන අතර අනෙකුත් කොබෝල්ට් හි 57Co සදහා දින 271.8ක ද, 56Co සදහා දින 77.27 ක ද, 58Co සදහා දින 70.86 ක ද අර්ධ ආයු කාලයන් පවතී. ඊට අමතර අනෙකුත් සියලු විකිරණශීලී සමස්ථානික සදහා පැය 18ට නොවැඩි ආයු කාලයක් හිමි ය.එසේම කොබෝල්ට් සතුව මෙටා අවස්ථා 4ක් අැති අතර ඒවායේ අර්ධ ආයු කාලය මිනිත්තු 15කටත් අඩු ය.