cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර වල සුරක්ෂිත බව - ආහාර තුළින් වැලදෙන රෝග කාරකයන් වළක්වා ගැනීම.
කැමරූන්
නිදහස
2016 නොවැම්බර් මාසයේ සිට, ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි කතා කරන වයඹ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල විරෝධතාකරුවන් පාසල්වල සහ උසාවිවල ඉංග්‍රීසි භාෂාව අඛණ්ඩව භාවිතා කිරීම සඳහා උද්ඝෝෂනය කරමින් සිටිති. මෙම විරෝධතා හේතුවෙන් මිනිසුන් මරා දමා සිරගත කරන ලදී. 2017 දී, පෝල් බියා ගේ රජය මාස තුනක් සඳහා කලාපවල අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය අවහිර කළේය. සැප්තැම්බර් මාසයේදී, බෙදුම්වාදීන් ඇන්ග්ලෝෆෝන් කලාපයේ ස්වාධීනත්වය සඳහා අම්බසෝනියා ෆෙඩරල් ජනරජය ලෙස ගරිල්ලා යුද්ධයක් ආරම්භ කළහ. 2019 වන විට, බෙදුම්වාදී ගරිල්ලන් සහ රජය අතර සටන් හමුදා අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වේ. 2020 කාලය තුළ, නොයෙකුත් ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර-ඒවායින් බොහොමයක් සිදු කරන ලද අතර සහ රජයේ පළිගැනීම් රට පුරා ලේ වැගිරීම්වලට තුඩු දී ඇත. 2016 සිට, 450,000 කට වැඩි පිරිසක් තම නිවෙස්වලින් පලා ගොස් ඇත. ගැටුම වක්‍රව බොකෝ හරාම්හි නැගිටීමක් ඇති කළේය. ඇම්බසෝනියානු බෙදුම්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම සඳහා කැමරූනියානු හමුදාව බොහෝ දුරට උතුරෙන් ඉවත් වූ බැවින් ප්‍රහාර එල්ල විය.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර වල ඇති ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් පිළිබද අධ්‍යයනය - ආහාර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අතර ධන හා රින (සුභ හා අසුභ) ක්‍රීයාවලීන්
කැමරූන්
නිදහස
2021 දෙසැම්බරයේ දී මස්ගම් ධීවරයන් සහ වාර්ගික අරාබි චෝවා එඬේරුන් අතර ජලය සඳහා ප්‍රවේශ වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ වාර්ගික ගැටුම්වලින් පසු උතුරු කැමරූන් හි 30,000 කට වැඩි පිරිසක් චැඩ් වෙත පලා ගියහ.
දේශපාලනය සහ රජය
කැමරූන් ජනාධිපතිවරයා තේරී පත්වී ප්‍රතිපත්ති නිර්මාණය කරයි, රාජ්‍ය ආයතන පරිපාලනය කරයි, සන්නද්ධ හමුදාවන්ට අණදෙයි, සාකච්ඡා සහ ගිවිසුම් අනුමත කරයි, සහ හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශ කරයි. ජනාධිපතිවරයා විසින් අගමැතිගේ සිට රජයේ නිල ප්‍රධානියා, පළාත් ආණ්ඩුකාරවරුන්ට සහ ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් ඇතුළු සියලුම මට්ටම්වලට රාජ්‍ය නිලධාරීන් පත් කරයි. ජනාධිපතිවරයා තෝරාගනු ලබන්නේ වසර හතකට වරක් මහජන ඡන්දයෙන්ය. කැමරූන් නිදහස ලැබීමෙන් පසු ජනාධිපතිවරු 2 දෙනෙක් සිටිති.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර කල්තබාගැනීම - ආහාර වල ගුණය අඩුනොවන ලෙස
කැමරූන්
දේශපාලනය සහ රජය
ජාතික සභාව විසින් නීති සම්පාදනය කරයි, වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන සාමාජිකයින් 180 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර වසරකට තුන් වතාවක් රැස්වේ. බහුතර ඡන්දයෙන් නීති සම්මත වේ. 1996 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව දෙවන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් ස්ථාපිත කරයි. එවැනි තීන්දු ජාතික නීතියට පටහැනි නොවන තාක් දුරට ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් පාලනය කිරීමට සහ ආරවුල් විසඳීමට සම්ප්‍රදායික ප්‍රධානීන්, හිතවතුන් සහ ලැමිබේ බලය රජය පිළිගනී.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර නිෂ්පාදනය - ආහාර නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය
කැමරූන්
දේශපාලනය සහ රජය
කැමරූන් නීති පද්ධතිය සිවිල් නීතිය, සාමාන්‍ය නීතිය සහ චාරිත්‍රානුකූල නීතිය මිශ්‍ර වූවකි. නාමික වශයෙන් ස්වාධීන වුවද, අධිකරණය විධායකයේ අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ අධිකාරිය යටතට වැටේ. ජනාධිපතිවරයා සෑම තරාතිරමකම විනිසුරුවන් පත් කරයි. අධිකරණය නිල වශයෙන් විනිශ්චය මණ්ඩල, අභියාචනාධිකරණය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලෙස බෙදී ඇත.එසේ නැතිනම් ජාතික ආරක්ෂාවට හානි කරයි.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	නිෂ්පාදනාගාර - අළුත් ආහාර නිෂ්පාදනයට
කැමරූන්
දේශපාලන සංස්කෘතිය
කැමරූන් රාජ්‍යයේ සෑම තරාතිරමකම දූෂණයෙන් පිරී පවතින රටක් ලෙස සැලකේ. 1997 දී කැමරූන් අමාත්‍යාංශ 29 ක දූෂණ විරෝධී කාර්යාංශයක් පිහිටුවූ නමුත් ක්‍රියාත්මක වූයේ 25% ක් පමණි, 2012 දී ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් කැමරූන් ලැයිස්තුවේ 144 වැනි ස්ථානයට පත් කළේය. රටවල් 176 කින් අවම වශයෙන් දූෂිත රටවල් දක්වා ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 2006 ජනවාරි 18 වන දින, ජාතික දූෂණ විරෝධී නිරීක්ෂණාගාරයේ මඟ පෙන්වීම යටතේ බියා දූෂණ විරෝධී ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. නිදසුන, රේගු, මහජන සෞඛ්‍ය අංශය සහ මහජන ප්‍රසම්පාදනය. කෙසේ වෙතත්, ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් 2018 දී රටවල් 180 ක ලැයිස්තුවේ කැමරූන් 152 ශ්‍රේණිගත කිරීම නිසා, පවතින දූෂණ විරෝධී කාර්යාංශය කුමක් වුවත්, දූෂණය වඩාත් නරක අතට හැරී ඇත.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	වෙළද පොළ අධ්‍යයනය - පාරිභෝගිකයාගේ රුචිකත්වය විමසීමට
කැමරූන්
දේශපාලන සංස්කෘතිය
ජනාධිපති බීයාගේ කැමරූන් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යාපාරය (CPDM) 1990 දෙසැම්බර් වන තෙක් එකම නීත්‍යානුකූල දේශපාලන පක්ෂය විය. එතැන් සිට ප්‍රාදේශීය දේශපාලන කණ්ඩායම් ගණනාවක් පිහිටුවා ඇත. මූලික විපක්ෂය වන්නේ බොහෝ දුරට රටේ ඇන්ග්ලෝෆෝන් කලාපය පදනම් කරගත් ජෝන් ෆ්රූ එන්ඩි විසින් පිහිටුවූ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (SDF) ය.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර රසායන විද්‍යාව - ආහාර වල අඩංගු විවිධ අංශු හා ඒවායේ ක්‍රියාකාරීත්වය අධ්‍යයනය
කැමරූන්
දේශපාලන සංස්කෘතිය
බීයා සහ ඔහුගේ පක්ෂය ජාතික මැතිවරණවලදී ජනාධිපති ධුරය සහ ජාතික සභාව පාලනය කර ගෙන ඇති අතර, ප්‍රතිවාදීන් අසාධාරණ යැයි තර්ක කරයි. පෙළපාලි වැළැක්වීම, රැස්වීම් කඩාකප්පල් කිරීම සහ විපක්ෂය අත්අඩංගුවට ගැනීම මගින් රජය විරුද්ධ කණ්ඩායම්වල නිදහස යටපත් කරන බවට මානව හිමිකම් සංවිධාන චෝදනා කරයි. නායකයින් සහ මාධ්‍යවේදීන්, විශේෂයෙන්ම, ඉංග්‍රීසි කතා කරන ජනතාව වෙනස් කොට සැලකීමට ලක්ව ඇත. විරෝධතා බොහෝ විට ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් සහ ඝාතන දක්වා වර්ධනය වේ. 2017 දී, ජනාධිපති බීයා ඉංග්‍රීසි කතා කරන කලාපයේ අන්තර්ජාලය දින 94 කට වසා දැමීය. ඒ මිලියන පහක ජනතාවකට බාධා කිරීමේ අරමුණින්ය.
ෆ්‍රීඩම් හවුස් දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ සිවිල් නිදහස සම්බන්ධයෙන් කැමරූන් "නිදහස් නොවේ" ලෙස ශ්‍රේණිගත කරයි. අවසන් පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය 2020 පෙබරවාරි 9 දින පැවැත්විණි.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාරයේ අඩංගු දෑ - ආහාර පරිභෝජනයට සුදුසු තත්ත්වයට ගෙන ඒමේ ක්‍රියාවලියෙන් පසු කල්තබා ගැනීම පිළිබද අධ්‍යයනය
කැමරූන්
විදේශ සබඳතා
කැමරූන් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සහ ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි යන දෙකෙහිම සාමාජිකයෙකි.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	හොද ආහාරයක තිබිය යුතු ගුණාත්මක බව හා පිසීම පිළිබද විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය
කැමරූන්
විදේශ සබඳතා
එහි විදේශ ප්‍රතිපත්තිය එහි ප්‍රධාන මිත්‍ර රාජ්‍යයක් වන ප්‍රංශය (එහි හිටපු යටත් විජිත පාලකයන්ගෙන් එකක්) සමීපව අනුගමනය කරයි. කැමරූන් එහි ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රංශය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී, රජය හි අනෙකුත් අංශ හා සසඳන විට මිලිටරි වියදම් ඉහළ මට්ටමක පවතී.
තෙල්වලින් පොහොසත් බකාසි අර්ධද්වීපය සන්තකයේ තබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපති බියා නයිජීරියාවේ රජය සමඟ දශක ගණනාවක් තිස්සේ ගැටුමක නිරත වී ඇත. කැමරූන් සහ නයිජීරියාව සැතපුම් 1,000 (කිලෝමීටර් 1,600) දේශ සීමාවක් බෙදා ගන්නා අතර බකාසි අර්ධද්වීපයේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ මතභේදයට ලක්ව ඇත. 1994 දී කැමරූන් ආරවුල විසඳීම සඳහා ජාත්‍යන්තර අධිකරණයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළේය. 1996 දී දෙරට සටන් විරාමයක් ඇති කිරීමට උත්සාහ කළහ. කෙසේ වෙතත්, වසර ගණනාවක් සටන් දිගටම පැවතුනි. 2002 දී, ICJ විසින් 1913 ඇන්ග්ලෝ-ජර්මානු ගිවිසුම කැමරූන් වෙත ස්වෛරීභාවය ලබා දුන් බව තීන්දු කළේය. මෙම තීන්දුව මගින් දෙරට විසින්ම ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර නයිජීරියාවේ දිගුකාලීන වාඩිලෑම හේතුවෙන් වන්දි ඉල්ලා කැමරූන් විසින් කරන ලද ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. 2004 වන විට නයිජීරියාව අර්ධද්වීපය භාර දීමට නියමිත කාල සීමාව සපුරාලීමට අපොහොසත් විය. 2006 ජූනි මාසයේ පැවති එක්සත් ජාතීන්ගේ මැදිහත් වීමක් සහිත සමුළුවක් නයිජීරියාවට කලාපයෙන් ඉවත් වීමට ගිවිසුමකට පහසුකම් සලසන අතර නායකයින් දෙදෙනා ග්‍රීන්ට්‍රී ගිවිසුමට අත්සන් තැබූහ. ඉවත් කර ගැනීම සහ පාලනය භාරදීම 2006 අගෝස්තු වන විට අවසන් විය.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර තාක්ෂණය - ආහාර නිෂ්පාදනයේ තාක්ෂණික අංශය
කැමරූන්
විදේශ සබඳතා
2019 ජූලි මාසයේදී, කැමරූන් ඇතුළු රටවල් 37 ක එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපතිවරු, ෂින්ජියැන්ග් කලාපයේ උයිගුර්වරුන්ට චීනය සැලකීම ආරක්ෂා කරමින් UNHRC වෙත ඒකාබද්ධ ලිපියක් අත්සන් කළහ.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
·	ආහාර භෞතිකමය ස්වභාවය - ආහාරයන්ගේ භෞතික ස්වභාවය පිළිබද අධ්‍යයනය
කැමරූන්
යුධ
කැමරූන් සන්නද්ධ හමුදා, රටේ හමුදාව (Armée de Terre), රටේ නාවික හමුදාව (Marine Nationale de la République (MNR), නාවික පාබල හමුදාව ඇතුළත්), කැමරූනියානු ගුවන් හමුදාව (Armée de) සමන්විත වේ.
වයස අවුරුදු 18 සිට අවුරුදු 23 දක්වා සහ උසස් පාසලෙන් උපාධිය ලබා ඇති පිරිමි සහ ගැහැණු හමුදා සේවය සඳහා සුදුසුකම් ලබයි. සම්බන්ධ වන අය වසර 4 ක සේවා කාලයක් සම්පූර්ණ කිරීමට බැඳී සිටී. කැමරූන් හි බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීමක් නොමැත, නමුත් රජය ස්වේච්ඡා සේවකයන් සඳහා වරින් වර ඇමතුම් ලබා දෙයි.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
එක්සත් රාජධානියේ ඇති ප්‍රධාන සංවිධානය The Institute of food Technologist (IFT) ආහාර තාක්ෂණයන්ගේ ආයතන ලෙස හැදින්වේ. මෙහි මුලස්ථානයේ චිකාගෝ වල ඉල්ලිනොයිස් හි ඇති අතර එය අන්තර් ජාතික ආහාර විද්‍යාව හා තාක්ෂණික ආයතනයේ සාමාජිකයෙකි. යුරෝපානු ජාතික විද්‍යාව හා තාක්ෂණික ආයත‍නයේ සාමාජිකයෙකි. යුරෝපානු ජාතික සංවිධානය European Federation of food science and Technology ආහාර විද්‍යාව හා තාක්ෂණය පිලිබද යුරෝපානු සංවිධානය ලෙසද හැදින්වේ. මෙහි මූලික ස්ථානය නෙදර්ලන්තයේ Wageningen විශ්ව විද්‍යාලයේ පිහිටා ඇත.
කැමරූන්
මානව හිමිකම්
අපරාධ සැකකරුවන්ට, වාර්ගික සුළු ජාතීන්ට, සමලිංගිකයන්ට සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන්ට අයුතු ලෙස සැලකීම සහ වධහිංසා පමුණුවන බවට මානව හිමිකම් සංවිධාන පොලිසියට සහ හමුදාවලට චෝදනා කරයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දෙන්නේ මිනිසුන් 21,000 කට වැඩි පිරිසක් අසල්වැසි රටවලට පලා ගොස් ඇති අතර 160,000 ක් ප්‍රචණ්ඩත්වය හේතුවෙන් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වී ඇති අතර බොහෝ දෙනෙක් වනාන්තරවල සැඟවී සිටින බව වාර්තා වේ. ප්‍රමාණවත් ආහාර සහ වෛද්‍ය පහසුකම් සඳහා ප්‍රමාණවත් ප්‍රවේශයක් නොමැතිව බන්ධනාගාර පිරී ඉතිරී යයි, සහ උතුරේ සම්ප්‍රදායික පාලකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බන්ධනාගාර රජයේ නියෝග මත දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් රඳවා තබා ගැනීමේ චෝදනාවට ලක් වේ. කෙසේ වෙතත්, 21 වැනි සියවසේ මුල් දශකයේ සිට, අනිසි හැසිරීම් සම්බන්ධයෙන් වැඩි වැඩියෙන් පොලිස් සහ ලිංගභේදයන්ට එරෙහිව නඩු පවරනු ලැබ ඇත. 2018 ජූලි 25 වන දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් සෙයිඩ් රාද් අල් හුසේන්, කැමරූන්හි ඉංග්‍රීසි කතා කරන වයඹ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල උල්ලංඝනය කිරීම් සහ අපයෝජනයන් පිළිබඳ වාර්තා පිළිබඳව දැඩි කනස්සල්ල පළ කළේය.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
හැරල්ඩ් මැක්ගී හා‍හෝවාර්ඩ් හිල්මන් ආහාර විද්‍යාව හා මුළු තැන්ගෙහි තාක්ෂණික ක්‍රම පිළිබද ප්‍රචලිත වොක් ලියන ලදී.
කැමරූන්
මානව හිමිකම්
සමලිංගික ලිංගික ක්‍රියා දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ 347-1 වගන්තිය මගින් තහනම් කර ඇති අතර මාස 6 සිට වසර 5 දක්වා සිරදඬුවමක් ඇත.
2020 දෙසැම්බරයේ සිට, හියුමන් රයිට්ස් වොච් ප්‍රකාශ කළේ ඉස්ලාමීය සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් වන බොකෝ හරාම් ප්‍රහාර වේගවත් කර ඇති අතර කැමරූන්හි ඈත උතුරු ප්‍රදේශයේ නගරවල සහ ගම්වල අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් 80 දෙනෙකු ඝාතනය කර ඇති බවයි.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
2006 ඔක්තෝබර් මස ආහාර තාක්ෂණය පිළිබද ගැටළුවකදී ආහාර තාක්ෂණයන්ගේ ආයතනයේ සභාපති ඩෙනිස් අතර හෙලින්ටන් සිය ආහාර විදයා පිළිබද අළුත්ම නිර්වචනය ප්‍රකාශ කළේය. ඒ අනුව ආහාර විද්‍යාව යන්ත්‍ර ආහාරයන්හි ස්වභාවය අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවායේ ගුණාත්මක බව පිරිහීම පිළිබද භාවිතයට ගැනෙන ජීව විද්‍යාත්මක, භෞතික විද්‍යාත්මක හා යන්ත්‍ර ශීල්පීයමය ක්‍රියාවලියයි.
කැමරූන්
පරිපාලන අංශ
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් කැමරූන් අර්ධ ස්වයං පාලන කලාප 10 කට බෙදා ඇත, ඒ සෑම එකක්ම තේරී පත් වූ ප්‍රාදේශීය සභාවක පරිපාලනය යටතේ ය. සෑම කලාපයකම ප්‍රධානත්වය දරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Food_science
කැමරූන්
පරිපාලන අංශ
මෙම නායකයින්ට ජනාධිපතිවරයාගේ කැමැත්ත ක්‍රියාත්මක කිරීම, කලාපවල සාමාන්‍ය මනෝභාවය සහ තත්වයන් වාර්තා කිරීම, සිවිල් සේවය පරිපාලනය, සාමය පවත්වා ගැනීම සහ කුඩා පරිපාලන ඒකකවල ප්‍රධානීන් අධීක්ෂණය කිරීම යන චෝදනා ඇත. ආණ්ඩුකාරවරුන්ට පුළුල් බලතල ඇත: ඔවුන්ට තම ප්‍රදේශයේ ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා නියෝග කළ හැකි අතර හමුදාව සහ පොලිසිය කැඳවිය හැක. සියලුම පළාත් පාලන නිලධාරීන් මධ්‍යම රජයේ භෞමික පරිපාලන අමාත්‍යාංශයේ සේවකයින් වන අතර, පළාත් පාලන ආයතන ද ඔවුන්ගේ අයවැයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබා ගනී.
කලාප 58 කට බෙදා ඇත. (ප්‍රංශ දෙපාර්තමේන්තු) මේවායේ ප්‍රධානියා වන්නේ ජනාධිපති විසින් පත් කරන ලද ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් (ප්‍රෙෆෙට්) විසිනි. සහකාර ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් (sous-prefets) විසින් ප්‍රධානත්වය දරන කොට්ඨාශ තවදුරටත් උප කොට්ඨාශවලට (ආරෝන්ඩිස්මන්ට්) බෙදා ඇත. දිස්ත්‍රික් ප්‍රධානීන් (චෙෆ් ඩි ඩිස්ට්‍රික්) විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන දිස්ත්‍රික්ක කුඩාම පරිපාලන ඒකක වේ.
ආහාර විද්‍යාව (ආහාර තාක්ෂණය)
References
ප්‍රවර්ගය:ආහාර විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදය ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
කැමරූන්
පරිපාලන අංශ
උතුරු දිග ප්‍රදේශ තුන වන්නේ ඈත උතුර (Extrême Nord), උතුරු (Nord) සහ ආඩමාව (Adamaoua) ය. ඒවාට සෘජුවම දකුණින් මධ්‍යම (Centre) සහ නැගෙනහිර (Est) වේ. දකුණු පළාත (Sud) ගිනියා බොක්කෙහි සහ දකුණු මායිමේ පිහිටා ඇත. කැමරූන් හි බටහිර කලාපය කුඩා කලාප හතරකට බෙදී ඇත: ලිටෝරල්(Littoral) සහ නිරිතදිග (Sud-Ouest) කලාප වෙරළ තීරයේ වන අතර වයඹ (Nord-Ouest) සහ බටහිර (Ouest) කලාප බටහිරින් තණ බිම් පිහිටා ඇත.
භූගෝලය
වර්ග කිලෝමීටර් 475,442 (වර්ග සැතපුම් 183,569), කැමරූන් යනු ලොව 53 වැනි විශාලතම රට වේ. රට පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍යම සහ බටහිර අප්‍රිකාවේ, අප්‍රිකාවේ සංධිස්ථානය ලෙසින්, ගිනියා බොක්කෙහි සහ අත්ලාන්තික් සාගරයේ කොටසක් වන බයිට් ඔෆ් බොනී මත ය. කැමරූන් පිහිටා ඇත්තේ 1° සහ 13°N අක්ෂාංශ අතර සහ දේශාංශ 8° සහ 17°E අතර ය. කැමරූන් අත්ලාන්තික් සාගරයේ නාවික සැතපුම් 12 ක් පාලනය කරයි.
සංචාරක සාහිත්‍යය කැමරූන් විස්තර කරන්නේ "කුඩා අප්‍රිකාව" ලෙස එය මහාද්වීපයේ සියලුම ප්‍රධාන දේශගුණයන් සහ වෘක්ෂලතා ප්‍රදර්ශනය කරන බැවිනි: වෙරළ, කාන්තාරය, කඳු, වැසි වනාන්තර සහ සැවානා. රටේ අසල්වැසියන් වන්නේ නයිජීරියාව සහ බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරය; ඊසාන දෙසින් චැඩ්; නැගෙනහිරින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය; සහ දකුණු දෙසින් සමක ගිනියාව, ගැබොන් සහ කොංගෝ ජනරජය.
කැමරූන් ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප පහකට බෙදී ඇති අතර ප්‍රමුඛ භෞතික, දේශගුණික සහ ශාකමය ලක්ෂණ වලින් වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. වෙරළබඩ තැනිතලාව ගිනියා බොක්කෙන් රට අභ්‍යන්තරයට කිලෝමීටර් 15 සිට 150 (සැතපුම් 9 සිට 93 දක්වා) දක්වා විහිදෙන අතර සාමාන්‍ය උස මීටර් 90 (අඩි 295) වේ. කෙටි වියළි සමයක් සමඟ අධික උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත මෙම තීරය ඝන වනාන්තරයක් වන අතර පෘථිවියේ ඇති තෙත්ම ස්ථාන කිහිපයක්, හරස්-සනාගා-බියෝකෝ වෙරළබඩ වනාන්තරවල කොටසක් ඇතුළත් වේ.
දකුණු කැමරූන් සානුව වෙරළබඩ තැනිතලාවේ සිට සාමාන්‍ය උස මීටර් 650 (අඩි 2,133) දක්වා ඉහළ යයි. සමක වැසි වනාන්තරය මෙම කලාපයේ ආධිපත්‍යය දරයි, නමුත් තෙත් සහ වියලි කාල අතර ප්‍රත්‍යාවර්තනය වෙරළට වඩා අඩු ආර්ද්‍රතාවයක් ඇති කරයි. මෙම ප්‍රදේශය අත්ලාන්තික් සමක වෙරළබඩ වනාන්තර පරිසර කලාපයේ කොටසකි.
දකුණු සානුව උතුරු දෙසින් තණකොළ සහිත රළු ආඩමාව සානුව දක්වා ඉහළ යයි. මෙම ලක්ෂණය බටහිර කඳුකර ප්‍රදේශයේ සිට විහිදෙන අතර රටේ උතුර සහ දකුණ අතර බාධකයක් සාදයි. එහි සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 1,100 (අඩි 3,609), වන අතර එහි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 22 °C (71.6 °F) සිට 25 °C (77 °F) දක්වා පරාසයක පවතින අතර අප්‍රේල් සහ ඔක්තෝබර් අතර ඉහළ වර්ෂාපතනයක් ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවල ඉහළ යයි. උතුරු පහත්බිම් ප්‍රදේශය ආඩමාව අද්දර සිට චැඩ් විල දක්වා සාමාන්‍ය උස මීටර් 300 සිට 350 දක්වා (අඩි 984 සිට 1,148 දක්වා) දක්වා විහිදේ. එහි ලාක්ෂණික වෘක්ෂලතාදිය සැවානා පඳුරු සහ තණකොළ වේ. මෙය විරල වර්ෂාපතනයක් සහ ඉහළ මධ්‍ය උෂ්ණත්වයක් සහිත ශුෂ්ක කලාපයකි.
කැමරූන් ජලාපවහන රටා හතරක් ඇත. දකුණේ ප්‍රධාන ගංගා වන්නේ එන්ටෙම්, නියොන්ග්, සනගා සහ වූරි ය. මේවා නිරිත දෙසට හෝ බටහිර දෙසට සෘජුවම ගිනියා බොක්ක වෙත ගලා යයි. ඩීජා සහ කඩයි ගිනිකොන දෙසින් කොංගෝ ගඟට ගලා යයි. උතුරු කැමරූන් හි, බෙනූස් ගඟ උතුරින් සහ බටහිරින් ගලා ගොස් නයිජර් වෙත ගලා යයි. කැමරූන් අසල්වැසි රටවල් තුනක් සමඟ බෙදා ගන්නා චැඩ් විල වෙත ලොගෝන් උතුරට ගලා යයි.
ආර්ථිකය සහ යටිතල පහසුකම්
කැමරූන් හි ඒක පුද්ගල GDP (මිලදී ගැනීමේ බලය සමානාත්මතාවය) 2017 දී ඇ.ඩො. 3,700 ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. ප්‍රධාන අපනයන වෙලඳපොලවල් නෙදර්ලන්තය, ප්‍රංශය, චීනය, බෙල්ජියම, ඉතාලිය, ඇල්ජීරියාව සහ මැලේසියාව ඇතුළත් වේ.[1]
කැමරූන් දශකයක් ශක්තිමත් ආර්ථික කාර්ය සාධනයක් ඇති අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වසරකට සාමාන්‍යයෙන් 4%ක වර්ධනය වේ. 2004-2008 කාලපරිච්ඡේදය තුළ රාජ්‍ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 60% සිට 10% දක්වා අඩු කරන ලද අතර නිල සංචිත ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3කට වඩා හතර ගුණයකින් වැඩි විය. කැමරූන් යනු මධ්‍යම අප්‍රිකානු රාජ්‍ය බැංකුවේ හවුල්කරුවකි (එය ප්‍රමුඛ ආර්ථිකයයි), මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ රේගු සහ ආර්ථික සංගමය (UDEAC) සහ අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානය (OHADA). එහි මුදල් වර්ගය CFA ෆ්‍රෑන්ක්වේ.
විරැකියාව 2019 දී 3.38% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත, සහ ජනගහනයෙන් 23.8% ක් 2014 දී දිනකට ඇමරිකානු ඩොලර් 1.90 ක ජාත්‍යන්තර දරිද්‍රතා සීමාවට වඩා පහළින් ජීවත් වෙති. 1980 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, කැමරූන් දරිද්‍රතාවය අවම කිරීම, කර්මාන්ත පුද්ගලීකරණය කිරීම සහ ආර්ථික වර්ධනය ඉහළ නැංවීම සඳහා ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් යෝජනා කරන ලද වැඩසටහන් අනුගමනය කරයි. රට තුළ සංචාරක ව්‍යාපාරය දිරිගැන්වීමට රජය පියවර ගෙන ඇත. ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනයෙන් 70% ක් ගොවිපළවල් වන අතර කෘෂිකර්මාන්තය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 16.7% ක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත. බොහෝ කෘෂිකර්මාන්තය සරල මෙවලම් භාවිතයෙන් දේශීය ගොවීන් විසින් යැපුම් පරිමාණයෙන් සිදු කරයි. ඔවුන් තම අතිරික්ත නිෂ්පාදන අලෙවි කරන අතර සමහරු වාණිජමය භාවිතය සඳහා වෙනම ක්ෂේත්‍ර පවත්වාගෙන යයි. නාගරික මධ්‍යස්ථාන විශේෂයෙන්ම ඔවුන්ගේ ආහාර ද්‍රව්‍ය සඳහා ගොවි කෘෂිකර්මය මත රඳා පවතී. වෙරළ තීරයේ පාංශු සහ දේශගුණය කෙසෙල්, කොකෝවා, තෙල් පාම්, රබර් සහ තේ පුළුල් වාණිජ වගාව දිරිමත් කරයි. දකුණු කැමරූන් සානුවේ අභ්‍යන්තරයේ, මුදල් බෝගවලට කෝපි, සීනි සහ දුම්කොළ ඇතුළත් වේ. කෝපි යනු බටහිර කඳුකරයේ ප්‍රධාන මුදල් බෝගයක් වන අතර උතුරේ ස්වභාවික තත්වයන් කපු, රටකජු සහ සහල් වැනි භෝග වලට හිතකරය. ෆෙයාට්‍රේඩ් කපු නිෂ්පාදනය 2004 දී කැමරූන් හි ආරම්භ කරන ලදී.
රට පුරා පශු සම්පත් ඇති කරයි. මසුන් ඇල්ලීම පුද්ගලයින් 5,000 ක් සේවය කරන අතර සෑම වසරකම මුහුදු ආහාර ටොන් 100,000 කට වඩා සපයයි. ග්‍රාමීය කැමරූන් වැසියන්ගේ දිගුකාලීන ප්‍රධාන ආහාරයක් වන බුෂ්මීට් අද රටේ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ප්‍රණීත ආහාරයකි. වාණිජ බුෂ්මීට් වෙළඳාම දැන් කැමරූන් හි වන සතුන්ට ඇති ප්‍රධාන තර්ජනය ලෙස වන විනාශය ඉක්මවා ඇත.
කර්මාන්තශාලා පාදක කර්මාන්තය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 26.5%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. කැමරූන් හි කාර්මික ශක්තියෙන් 75% කට වඩා පිහිටා ඇත්තේ ඩුවාලා සහ බොනබේරි හි ය. කැමරූන් සතුව සැලකිය යුතු ඛනිජ සම්පත් ඇත, නමුත් මේවා විශාල වශයෙන් කැණීම් නොකෙරේ (කැමරූන්හි පතල් කැණීම බලන්න). 1986 සිට ඛනිජ තෙල් ලබා ගැනීම පහත වැටී ඇත, නමුත් මෙය තවමත් සැලකිය යුතු අංශයක් වන අතර මිල පහත වැටීම ආර්ථිකයට ප්‍රබල බලපෑමක් ඇති කරයි. වේගවත් හා දිය ඇලි දකුණු ගංගාවලට බාධා කරයි, නමුත් මෙම ස්ථාන ජල විදුලි සංවර්ධනය සඳහා අවස්ථා ලබා දෙන අතර කැමරූන්හි බලශක්තියෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සපයයි. එඩියා හි පිහිටි විශාලතම ජල විදුලි බලාගාරය සනාග ගඟ බලගන්වයි. කැමරූන්හි ඉතිරි ශක්තිය ලැබෙන්නේ තෙල් බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන තාප එන්ජින් මගිනි. රටේ බොහෝ ප්‍රදේශ විශ්වාසදායක බල සැපයුම් නොමැතිව පවතී. කැමරූන් හි ගමනාගමනය බොහෝ විට දුෂ්කර ය. තාර දමා ඇත්තේ මාර්ගවලින් 6.6%ක් පමණි. මාර්ග බාධක බොහෝ විට පොලිසියට සහ ලිංගභේදයට සංචාරකයින්ගෙන් අල්ලස් ලබා ගැනීමට ඉඩ දීම හැර වෙනත් සුළු අරමුණු සඳහා සේවය කරයි. මාර්ග මංකොල්ලකෑම නැගෙනහිර සහ බටහිර දේශසීමා ඔස්සේ ගමනාගමනයට දිගු කලක් බාධා කර ඇති අතර, 2005 සිට, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය තවදුරටත් අස්ථාවර වී ඇති හෙයින්, මෙම ගැටලුව නැඟෙනහිර ප්‍රදේශයේ උග්‍ර විය.
බහු පෞද්ගලික සමාගම් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන නගරාන්තර බස් සේවා සියලුම ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරයි. ඒවා වඩාත් ජනප්‍රිය ප්‍රවාහන මාධ්‍යයන් වන අතර පසුව දුම්රිය සේවාව කැම්රේල් වේ. දුම්රිය සේවාව බටහිරින් කුම්බා සිට නැඟෙනහිරෙන් බෙලාබෝ දක්වා සහ උතුරින් න්ගවුන්ඩේරේ දක්වා දිව යයි. ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ඩුවාලා සහ යවුන්ඩේ හි පිහිටා ඇති අතර, තුන්වැන්න මරුවා හි ඉදිවෙමින් පවතී. ඩුවාලා යනු රටේ ප්‍රධාන වරායයි. උතුරේ, බෙනෝ ගඟ ගරුවා සිට නයිජීරියාව දක්වා සෘතුමය වශයෙන් යාත්‍රා කළ හැකිය.
ජනවිකාසය
කැමරූන්හි පිරිමින්ට (49.5%) වඩා කාන්තාවන් (50.5%) මදක් වැඩිය. ජනගහනයෙන් 60% කට වඩා වයස අවුරුදු 25 ට අඩු අය වෙති. වයස අවුරුදු 65 ට වැඩි පුද්ගලයින් මුළු ජනගහනයෙන් 3.11% ක් පමණි.
කැමරූන් හි ජනගහනය නාගරික සහ ග්‍රාමීය වැසියන් අතර සමානව බෙදී ඇත. විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථානවල, බටහිර කඳුකරයේ සහ ඊසානදිග තැනිතලාවේ ජන ඝනත්වය ඉහළම අගයක් ගනී. ඩුවාලා, යාවුන්ඩේ සහ ගරුවා විශාලතම නගර වේ. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ආඩමාව සානුව, ගිනිකොන දිග බෙනෝ අවපාතය සහ දකුණු කැමරූන් සානුව බොහෝමයක් ජනාකීර්ණ වන්නේ විරල ලෙසය.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව, 2013 වසරේ ජනගහන වර්ධන වේගය 2.56%ක් වූ සාඵල්‍යතා අනුපාතය 4.8ක් විය.
ජනාකීර්ණ බටහිර කඳුකරයේ සහ ඌන සංවර්ධිත උතුරේ ජනතාව රැකියා සඳහා වෙරළබඩ වතුකර කලාපයට සහ නාගරික මධ්‍යස්ථාන වෙත සංක්‍රමණය වෙමින් සිටිති. කම්කරුවන් දකුණු හා නැගෙනහිර ලී මෝල් සහ වතුවල රැකියා සොයා කුඩා චලනයන් සිදුවෙමින් පවතී. ජාතික ස්ත්‍රී පුරුෂ අනුපාතය සාපේක්ෂ වශයෙන් සමාන වුවත්, මෙම සංක්‍රමණිකයන් ප්‍රධාන වශයෙන් පිරිමින් වන අතර, එය සමහර කලාපවල අසමතුලිත අනුපාතවලට තුඩු දෙයි. ඒකාකාරී සහ බහු විවාහ යන දෙකම සිදු කරනු ලබන අතර සාමාන්‍ය කැමරූනියානු පවුල විශාල සහ ව්‍යාප්ත වේ. උතුරේ, කාන්තාවන් ගෙදරට නැඹුරු වන අතර පිරිමින් ගව පට්ටි හෝ ගොවීන් ලෙස වැඩ කරති. දකුණේ කාන්තාවන් පවුලේ ආහාර වගා කරන අතර පිරිමින් මස් සපයා මුදල් බෝග වගා කරයි. කැමරූනියානු සමාජය පුරුෂ ආධිපත්‍යයක් වන අතර කාන්තාවන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ වෙනස්කම් කිරීම සාමාන්‍ය දෙයකි.
කැමරූන් හි විවිධ ජනවාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් සංඛ්‍යාව 230 සහ 282 අතර යැයි ගණන් බලා ඇත. ආඩමාව සානුව මේවා උතුරු හා දකුණු කොට්ඨාශවලට පුළුල් ලෙස බෙදී යයි. උතුරු ජනයා යනු මධ්‍යම කඳුකරයේ සහ උතුරු පහත් බිම්වල ජීවත් වන සුඩානියානු කණ්ඩායම් සහ උතුරු කැමරූන් පුරා පැතිරී සිටින ෆුලානි ය. ෂුවා අරාබිවරුන් කුඩා සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වන්නේ චැඩ් විල අසල ය. දකුණු කැමරූන් හි බන්ටු සහ අර්ධ බන්ටු භාෂා කතා කරන්නන් වාසය කරයි. බන්ටු කතා කරන කණ්ඩායම් වෙරළබඩ සහ සමක කලාපවල වාසය කරන අතර අර්ධ-බන්ටු භාෂා කතා කරන්නන් බටහිර තණබිම් වල ජීවත් වෙති. ගයිල් සහ බකා පිග්මි ගෝත්‍රිකයන් 5,000ක් පමණ ගිනිකොනදිග සහ වෙරළබඩ වැසි වනාන්තරවල සැරිසරයි හෝ කුඩා, පාර අයිනේ ජනාවාසවල ජීවත් වෙති. නයිජීරියානුවන් විශාලතම විදේශීය ජාතිකයන් සමූහය සෑදී ඇත.
සරණාගතයින්
2007 දී කැමරූන් සරණාගතයින් සහ සරණාගතයින් 97,400 කට පමණ සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය. මෙයින් 49,300 මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයෙන් (බොහෝ දෙනෙක් බටහිරට යුද්ධයෙන් තල්ලු වී ඇත), 41,600 චැඩ් වෙතින් සහ 2,900 නයිජීරියාවෙන් විය. මධ්‍යම අප්‍රිකානු කොල්ලකරුවන් විසින් කැමරූනියානු පුරවැසියන් පැහැර ගැනීම් 2005 සිට වැඩි වී ඇත.
2014 මුල් මාසවලදී, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් පලා යන සරණාගතයින් දහස් ගණනක් කැමරූන් වෙත පැමිණියහ.
2014 ජූනි 4 දින, "ඇලර්ට් නෙට්" වාර්තා කළේ:
භාෂා
ඉංග්‍රීසි සහ ප්‍රංශ යන දෙකම නිල භාෂා වේ, නමුත් ප්‍රංශ භාෂාව බොහෝ දුරට තේරුම් ගත හැකි භාෂාව වේ. (80% කට වඩා වැඩි). මුල් ජනපදිකයන්ගේ භාෂාව වූ ජර්මානු භාෂාව බොහෝ කලකට පෙර ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විස්ථාපනය වී ඇත. කැමරූනියානු පිඩ්ජින් ඉංග්‍රීසි යනු කලින් බ්‍රිතාන්‍ය-පරිපාලනය කරන ලද ප්‍රදේශ වල භාෂා භාෂාවයි. කැම්ෆ්රැන්ග්ලයිස් නම් ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ සහ පිජින් මිශ්‍රණයක් 1970 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී.
යටත් විජිත භාෂාවලට අමතරව, කැමරූනියානුවන් මිලියන 20කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කතා කරන තවත් භාෂා 250ක් පමණ ඇත. කැමරූන් ලෝකයේ භාෂාමය වශයෙන් විවිධත්වයෙන් යුත් රටවල් අතරින් එකක් ලෙස සැලකෙන්නේ මේ නිසා ය.
2017 දී ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් කථිකයන්ගේ පීඩනයට එරෙහිව ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විරෝධතා ඇති විය. විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව හමුදාව යොදවන ලද අතර මිනිසුන් මිය ගිය අතර, සිය ගණනක් සිරගත කරන ලද අතර දහස් ගණනක් රට හැර ගියහ. මෙය ඇම්බසෝනියා ස්වාධීන ජනරජයක් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමෙන් අවසන් විය, එය ඇන්ග්ලෝෆෝන් අර්බුදය දක්වා වර්ධනය විය. මෙම අර්බුදයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2020 ජුනි මාසය වන විට පුද්ගලයින් 740,000ක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.
ආගම්
කැමරූන් හි ආගමික නිදහස සහ විවිධත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතී. ප්‍රමුඛ ඇදහිල්ල ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වන අතර එය ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ ක්‍රියාත්මක වන අතර ඉස්ලාම් සැලකිය යුතු සුළුතර ඇදහිල්ලක් වන අතර එය හතරෙන් එකක් පමණ පිළිපදින්නේය. ඊට අමතරව සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි බොහෝ අය විසින් අනුගමනය කරනු ලැබේ. මුස්ලිම්වරුන් වැඩිපුරම සංකේන්ද්‍රණය වී සිටින්නේ උතුරේ වන අතර ක්‍රිස්තියානුවන් මූලික වශයෙන් දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත, නමුත් ආගම් දෙකෙහිම නියැලෙන්නන් රට පුරා සොයාගත හැකිය. විශාල නගරවල කණ්ඩායම් දෙකෙහිම සැලකිය යුතු ජනගහනයක් ඇත. කැමරූන් හි මුස්ලිම්වරුන් සුෆි, සලාෆි, ෂියා සහ නිකායට අයත් නොවන මුස්ලිම් ලෙස බෙදී ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වල කොටසක්ව සිටි වයඹ සහ නිරිතදිග පළාත්වල ජනතාව, රෙපරමාදු භක්තිකයන්ගේ වැඩිම ප්‍රතිශතයක් ඇත. දකුණු සහ බටහිර ප්‍රදේශ වල ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන ප්‍රදේශ බොහෝ දුරට කතෝලික වේ. දකුණු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි හෝ සාම්ප්‍රදායික අප්‍රිකානු සජීවී විශ්වාසයන් හෝ මේ දෙකේ සමමුහුර්ත සංකලනයක් අනුගමනය කරයි. මිනිසුන් මන්තර ගුරුකම් ගැන පුලුල්ව විශ්වාස කරන අතර රජය එවැනි ක්‍රියාවන් තහනම් කරයි. සැක සහිත මායාකාරියන් බොහෝ විට මැර ප්‍රචණ්ඩත්වයට ලක් වේ. අන්සාර් අල්-ඉස්ලාම් නම් ඉස්ලාමීය ජිහාඩ් කණ්ඩායම උතුරු කැමරූන් හි ක්‍රියාත්මක වන බවට වාර්තා වී ඇත.
උතුරු ප්‍රදේශ වල, ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ආධිපත්‍යය දරන ෆුලානි ජනවාර්ගික කණ්ඩායම බොහෝ දුරට මුස්ලිම් වේ, නමුත් සමස්ත ජනගහනය මුස්ලිම්වරුන්, ක්‍රිස්තියානීන් සහ ස්වදේශික ආගමික විශ්වාසයන් (ෆුලානි විසින් කිර්ඩි ("මිථ්‍යාදෘෂ්ටික") ලෙස හඳුන්වනු ලබන) අනුගාමිකයින් අතර තරමක් සමානව බෙදී ඇත. බටහිර කලාපයේ බමුම් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම බොහෝ දුරට මුස්ලිම් වේ. ස්වදේශික සම්ප්‍රදායික ආගම් රට පුරා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ක්‍රියාත්මක වන නමුත් නගරවල ප්‍රසිද්ධියේ ක්‍රියාත්මක වන්නේ කලාතුරකිනි, එයට අර්ධ වශයෙන් බොහෝ ආදිවාසී ආගමික කණ්ඩායම් සහජයෙන්ම දේශීය ස්වභාවයක් ගනී.
අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍යය
2013 දී, කැමරූන් හි සමස්ත වැඩිහිටි සාක්ෂරතා අනුපාතය 71.3% ලෙස ගණන් බලා ඇත. වයස අවුරුදු 15-24 අතර තරුණයින් අතර සාක්ෂරතා අනුපාතය පිරිමින් සඳහා 85.4% ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 76.4% ක් විය. බොහෝ දරුවන්ට පෞද්ගලික සහ ආගමික පහසුකම්වලට වඩා ලාභදායී රජයේ පාසල් වෙත ප්‍රවේශය ඇත. අධ්‍යාපන ක්‍රමය බ්‍රිතාන්‍ය සහ ප්‍රංශ පූර්වාදර්ශ මිශ්‍රණයකි බොහෝ උපදෙස් ඉංග්‍රීසි හෝ ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ඇත.
කැමරූන් අප්‍රිකාවේ ඉහළම පාසල් පැමිණීමේ අනුපාතයක් ඇත. සංස්කෘතික ආකල්ප, ගෘහස්ත රාජකාරි, අඩු වයසින් විවාහ වීම, ගැබ් ගැනීම් සහ ලිංගික හිරිහැර නිසා ගැහැනු ළමයින් පිරිමි ළමයින්ට වඩා අඩුවෙන් පාසල් යනවා. දකුණේ පැමිණීමේ අනුපාත වැඩි වුවද, අසමානුපාතික ලෙස ගුරුවරුන් සංඛ්‍යාවක් එහි ස්ථානගත කර ඇති අතර, උතුරු පාසල් නිදන්ගතව අඩු සේවක සංඛ්‍යාවක් ඇත. 2013 දී ප්‍රාථමික පාසල්වලට ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 93.5%කි.
සෞඛ්‍ය සේවාවේ ගුණාත්මක භාවය සාමාන්‍යයෙන් අඩුය. 2012 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 56ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර නිරෝගී ආයු වසර 48ක් අපේක්ෂා කෙරේ. කැමරූන් හි සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර එක් කාන්තාවක් සඳහා සාමාන්‍ය උපත් 4.8 ක් සහ පළමු උපතේදී සාමාන්‍ය මවකගේ වයස අවුරුදු 19.7 කි. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව කැමරූන්හි සෑම පුද්ගලයන් 5000 කටම සිටින්නේ එක් වෛද්‍යවරයෙක් පමණි. 2014 දී, සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වෙන් කර ඇත්තේ මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වියදමෙන් 4.1%ක් පමණි. සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියේ මූල්‍ය කප්පාදුව හේතුවෙන් වෘත්තිකයන් සිටින්නේ ස්වල්පයකි. කැමරූන් හි පුහුණුව ලැබූ වෛද්‍යවරුන් සහ හෙදියන් විදේශගත වන්නේ කැමරූන්හි වැඩ ප්‍රමාණය වැඩි වන අතර ගෙවීම දුර්වල බැවිනි. ඔවුන්ගේ උපකාර අවශ්‍ය වුවද හෙදියන් රැකියා විරහිත ය. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් ස්වේච්ඡාවෙන් උදව් කරන නිසා ඔවුන්ගේ කුසලතා නැති නොවේ. ප්‍රධාන නගරවලින් පිටත, පහසුකම් බොහෝ විට අපිරිසිදු සහ දුර්වල ලෙස සන්නද්ධ වේ. 2012 දී, ප්‍රධානතම මාරාන්තික රෝග තුන වූයේ HIV/AIDS, පහළ ශ්වසන පත්‍රිකාවේ ආසාදන සහ පාචන රෝගයි. ආවේණික රෝග අතර ඩෙංගු උණ, ෆයිලේරියාසිස්, ලීෂ්මේනියාසිස්, මැලේරියාව, මෙනින්ජයිටිස්, ෂිස්ටෝසෝමියාසිස් සහ නිදාගැනීමේ අසනීප ඇතුළත් වේ. 2016 වසරේ HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය අනුපාතය වයස අවුරුදු 15-49 සඳහා 3.8%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත, නමුත් රෝගයට එරෙහිව ඇති දැඩි අපකීර්තිය නිසා වාර්තා වූ රෝගීන් සංඛ්‍යාව කෘත්‍රිමව අඩු මට්ටමක පවතී. 2016 දී වයස අවුරුදු 14ට අඩු ළමුන් 46,000ක් HIV සමඟ ජීවත් වන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත. කැමරූන් හි HIV සමඟ ජීවත් වන අයගෙන් 58%ක් ඔවුන්ගේ තත්ත්වය දන්නා අතර ARV ප්‍රතිකාර ලබා ගන්නේ 37%ක් පමණි. 2016 දී, ඒඩ්ස් හේතුවෙන් 29,000 මරණ වැඩිහිටියන් හා ළමුන් තුළ සිදු විය.
සංගීතය සහ නැටුම්
සංගීතය සහ නැටුම් කැමරූනියානු උත්සව, උත්සව, සමාජ රැස්වීම් සහ කතන්දර කීමේ අනිවාර්ය අංග වේ. සාම්ප්‍රදායික නැටුම් ඉතා ඉහළ නැටුම් නිර්මාණය කර ඇති අතර පිරිමින් සහ කාන්තාවන් වෙන් කර හෝ එක් ලිංගයකට සහභාගී වීම සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරයි. නර්තනයේ අරමුණු පිරිසිදු විනෝදාස්වාදයේ සිට ආගමික භක්තිය දක්වා විහිදේ. සම්ප්‍රදායිකව සංගීතය වාචිකව සම්ප්‍රේෂණය වේ. සාමාන්‍ය ප්‍රසංගයක දී ගායක ගායිකාවන්ගේ ගායනයක් ඒකල වාදකයෙකු ප්‍රතිරාවය කරයි.
සංගීත සහය අත්පුඩි ගැසීම සහ පාද මුද්දර දැමීම තරම් සරල විය හැක, නමුත් සාම්ප්‍රදායික වාද්‍ය භාණ්ඩවලට නර්තන ශිල්පීන් විසින් පැළඳ සිටින සීනු, අත්පුඩි ගසන, බෙර සහ කතා බෙර, නළා, අං, රැට්ල්ස්, සීරීම්, තන්තු භාණ්ඩ, විසිල් සහ සයිලෝෆෝන් ඇතුළත් වේ. මේවායේ සංයෝජන වාර්ගික කණ්ඩායම සහ කලාපය අනුව වෙනස් වේ. සමහර ප්‍රසංගකයන් වීණා වාද්‍ය භාණ්ඩයක් සමඟින් සම්පූර්ණ ගීත තනිවම ගායනා කරයි.
ජනප්‍රිය සංගීත ශෛලීන් අතර වෙරළ තීරයේ ඇම්බසි බේ, බස්සා හි ඇසිකෝ, බංගංටේ හි මන්ගම්බු සහ බැමිලෙකේ හි ත්සමස්සි ඇතුළත් වේ. නයිජීරියානු සංගීතය ඇංග්ලෝෆෝන් කැමරූනියානු වාදකයන්ට බලපෑම් කර ඇති අතර, ප්‍රින්ස් නිකෝ ම්බර්ගාගේ "ස්වීට් මදර්" හි ඉහළම ගීතය ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ අප්‍රිකානු වාර්තාව වේ.
වඩාත්ම ජනප්‍රිය සංගීත ශෛලීන් දෙක වන්නේ මකොසා සහ බිකුට්සි ය. මකොසා ඩවුලා හි වර්ධනය වූ අතර ජන සංගීතය, උසස් ජීවිතය, ආත්මය සහ කොංගෝ සංගීතය මිශ්‍ර කරයි. මනු දිබංගෝ, ෆ්‍රැන්සිස් බෙබේ, මෝනි බිලේ සහ පෙටිට්-පේයිස් වැනි රංගන ශිල්පීන් 1970 සහ 1980 ගණන් වලදී මෙම ශෛලිය ලොව පුරා ප්‍රචලිත කළහ. බිකුට්සි එවොන්ඩෝ අතර යුද සංගීතය ලෙස ආරම්භ විය. ඈන්-මාරි නසී වැනි කලාකරුවන් එය 1940 ගණන්වල පටන් ජනප්‍රිය නැටුම් සංගීතයක් බවට වර්ධනය කරන ලද අතර, මමා ඔහන්ජා සහ ලෙස් ටෙට්ස් බෲලීස් වැනි ප්‍රසංගකරුවන් එය 1960, 1970 සහ 1980 ගණන් වලදී ජාත්‍යන්තරව ප්‍රචලිත කළහ.
නිවාඩු දින
කැමරූන් හි දේශප්‍රේමය හා සම්බන්ධ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන නිවාඩු දිනය ජාතික දිනය වන අතර එය එක්සත් දිනය ලෙසද හැඳින්වේ. වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ආගමික නිවාඩු දින අතර උපකල්පන දිනය සහ නැගීමේ දිනය වේ, එය සාමාන්‍යයෙන් පාස්කු ඉරිදාට දින 39 කට පසුව වේ. වයඹ සහ නිරිතදිග පළාත්වල, සාමූහිකව අම්බසෝනියා ලෙස හැඳින්වේ, ඔක්තෝබර් 1 ජාතික නිවාඩු දිනයක් ලෙස සැලකේ, අම්බසෝනියානුවන් කැමරූන් වෙතින් නිදහස ලැබූ දිනය ලෙස සලකනු ලැබේ.
ආහාර පිසීම
ප්‍රදේශය අනුව ආහාර පිසීම වෙනස් වේ, නමුත් විශාල, එක් ආහාර වේලක්, රාත්‍රී ආහාර වේලක් රට පුරා බහුලව දක්නට ලැබේ. සාමාන්‍ය ආහාරයක් පදනම් වන්නේ කොකෝයම්, බඩ ඉරිඟු, මඤ්ඤොක්කා, මෙනේරි, කෙසෙල්, අර්තාපල්, සහල් හෝ අල, බොහෝ විට පිටි ගුලිය වැනි ෆුෆු වලට තලා දමනු ලැබේ. මෙය හරිතයන්, රටකජු, පාම් ඔයිල් හෝ වෙනත් අමුද්‍රව්‍ය වලින් සාදන ලද සෝස්, සුප් හෝ ඉස්ටුවක් සමඟ පිරිනමනු ලැබේ. මස් සහ මාළු ජනප්‍රිය නමුත් මිල අධික එකතු කිරීම් වන අතර කුකුළු මස් විශේෂ අවස්ථා සඳහා වෙන් කර ඇත. කෑම වර්ග බොහෝ විට තරමක් සැරයි; කුළුබඩුවලට ලුණු, රතු ගම්මිරිස් සෝස් සහ මැගී ඇතුළත් වේ.
හැඳි ගෑරුප්පු සාමාන්‍ය දෙයක්, නමුත් ආහාර සම්ප්‍රදායිකව දකුණු අතෙන් හසුරුවනු ලැබේ. උදෑසන ආහාරය කෝපි හෝ තේ සමග පාන් සහ පළතුරු ඉතිරි වේ. සාමාන්‍යයෙන් උදේ ආහාරය තිරිඟු පිටිවලින් සාදනු ලබන්නේ පෆ්-පෆ් (ඩෝනට්ස්), කෙසෙල් සහ පිටිවලින් සාදන ලද අක්‍රා කෙසෙල්, බෝංචි කේක් සහ තවත් බොහෝ ආහාර වලිනි. විශේෂයෙන් වීදි වෙළෙන්දන්ගෙන් ඒවා මිල දී ගත හැකි විශාල නගරවල කෙටි කෑම ජනප්‍රිය වේ.
විලාසිතා
කැමරූන් හි සාපේක්ෂ වශයෙන් විශාල සහ විවිධ වූ ජනගහනය එහි විලාසිතාවලින් ද විවිධ වේ. දේශගුණය, ආගමික, වාර්ගික සහ සංස්කෘතික විශ්වාසයන් සහ යටත්විජිතවාදයේ, අධිරාජ්‍යවාදයේ සහ ගෝලීයකරණයේ බලපෑම් සමකාලීන කැමරූනියානු ඇඳුමේ සාධක වේ.
කැපී පෙනෙන ඇඳුම් ආයිත්තම් අතරට ඇතුළත් වන්නේ: කැමරූන් කාන්තාවන් විසින් පැළඳ සිටින පැග්නස්, සරම්; චෙචියා, සාම්ප්රදායික තොප්පියක්; ක්වා, පිරිමි අත්බෑගයක්; සහ ගඳුර, පිරිමි චාරිත්‍රානුකූල ඇඳුම්. දවටන සහ ලෝගු කාන්තාවන් සහ පිරිමින් විසින් බහුලව භාවිතා කරන නමුත් ඒවායේ භාවිතය ප්‍රදේශය අනුව වෙනස් වේ, උතුරේ ෆුලානි විලාසිතාවන්ගේ බලපෑම සහ දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල බොහෝ විට ඉග්බෝ සහ යොරුබා විලාසිතාවන් දක්නට ලැබේ.
ඉමානේ අයිසි කැමරූන් හි ඉහළම විලාසිතා නිර්මාණකරුවන්ගෙන් කෙනෙකි සහ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ඇත.
දේශීය කලා හා අත්කම්
සාම්ප්‍රදායික කලා සහ අත්කම් වාණිජ, සැරසිලි සහ ආගමික අරමුණු සඳහා රට පුරා ක්‍රියාත්මක වේ. ලී කැටයම් සහ මූර්ති විශේෂයෙන් සුලභ වේ. බටහිර උස්බිම්වල ඇති උසස් තත්ත්වයේ මැටි පිඟන් භාණ්ඩ සහ පිඟන් භාණ්ඩ සඳහා භාවිතා වේ. අනෙකුත් ශිල්ප අතර කූඩ විවීම, පබළු වැඩ කිරීම, පිත්තල සහ ලෝකඩ වැඩ කිරීම, කැටයම් කැටයම් සහ පින්තාරු කිරීම, එම්බ්‍රොයිඩර් සහ සම් වැඩ කිරීම ඇතුළත් වේ. සාම්ප්‍රදායික නිවාස ශෛලීන් දේශීය ද්‍රව්‍ය භාවිතා කරන අතර සංචාරක ම්බොරෝරෝ හි තාවකාලික ලී සහ පත්‍ර කූඩාරම් වල සිට දකුණේ ජනයාගේ සෘජුකෝණාස්‍රාකාර මඩ සහිත නිවාස දක්වා වෙනස් වේ. සිමෙන්ති සහ ටින් වැනි ද්‍රව්‍යවල වාසස්ථාන වැඩි වැඩියෙන් පොදු වේ. සමකාලීන කලාව ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන්නේ ස්වාධීන සංස්කෘතික සංවිධාන (Doual'art, Africréa) සහ කලාකරුවන් විසින් පවත්වාගෙන යන මුලපිරීම් (ආර්ට් වොෂ්, ඇට්ලියර් වයිකින්, ආර්ට් බේකරි) විසිනි.
සාහිත්‍ය
කැමරූනියානු සාහිත්‍යය යුරෝපීය හා අප්‍රිකානු තේමා දෙකටම අවධානය යොමු කර ඇත. යටත් විජිත යුගයේ ලේඛකයන් වන ලුවී-මාරි පුකා සහ සැන්කී මයිමෝ යුරෝපීය මිෂනාරි සමාජ මගින් අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර කැමරූන් නූතන ලෝකයට ගෙන ඒම සඳහා යුරෝපීය සංස්කෘතියට අනුගත විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, මොන්ගෝ බෙටි සහ ෆර්ඩිනන්ඩ් ඔයෝනෝ වැනි ලේඛකයින් යටත් විජිතවාදය විශ්ලේෂණය කර විවේචනය කළ අතර උකහා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.
ක්‍රීඩා
ජාතික ප්‍රතිපත්තිය සෑම ආකාරයකම ක්‍රීඩාව දැඩි ලෙස අනුමත කරයි. සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩා වලට ඔරු පැදීම සහ මල්ලවපොර ඇතුළත් වන අතර, සෑම වසරකම කිලෝමීටර් 40 (සැතපුම් 25) මවුන්ට් කැමරූන් රේස් ඔෆ් හෝප් සඳහා ධාවකයන් සිය ගණනක් සහභාගී වේ. කැමරූන් යනු ශීත ඍතු ඔලිම්පික් තරඟාවලියට සහභාගී වූ නිවර්තන කලාපීය රටවල් කිහිපයෙන් එකකි.
කැමරූන් හි ක්රීඩාව පාපන්දු විසින් ආධිපත්යය දරයි. ආධුනික පාපන්දු සමාජ බහුල, වාර්ගික රේඛා ඔස්සේ හෝ ආයතනික අනුග්‍රාහකයන් යටතේ සංවිධානය වී ඇත. ජාතික කණ්ඩායම 1982 සහ 1990 FIFA ලෝක කුසලානවල ප්‍රබල ලෙස පෙන්නුම් කිරීමෙන් පසු අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක එකක් විය. කැමරූන් අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලාන ශූරතා පහක් සහ 2000 ඔලිම්පික් උළෙලේ රන් පදක්කම දිනා ගෙන ඇත.
2016 නොවැම්බර්-දෙසැම්බර්, 2020 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ ශූරතාව සහ 2021 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලාන කාන්තා අප්‍රිකානු කුසලානයේ සත්කාරක රට කැමරූන් විය. කාන්තා පාපන්දු කණ්ඩායම හැඳින්වෙන්නේ "අනභිභවනීය සිංහයන්" ලෙස වන අතර, ඔවුන්ගේ පිරිමි සගයන් මෙන්, කිසිදු ප්‍රධාන කුසලානයක් දිනා නොතිබුණද, ජාත්‍යන්තර තලයේදී ද සාර්ථක වේ.
කැමරූන් ජාතික පැසිපන්දු සංගමයේ ක්‍රීඩකයින් කිහිප දෙනෙකු නිෂ්පාදනය කර ඇත, එනම් පැස්කල් සියාම්, ජොයෙල් එම්බීඩ්, D. J. ස්ට්රෝබෙරි, රූබන් බූම්ට්ජේ-බූම්ට්ජේ, ක්‍රිස්ටියන් කොලෝකෝ සහ ලූක් එම්බාහ් අ මවුට්.
හිටපු UFC හෙවිවේට් ශූර ෆ්‍රැන්සිස් නගන්නෝ කැමරූන් වලින් පැමිණේ.
හේමාල් රණසිංහ
හේමාල් සචින්ද්‍ර රණසිංහ (උපත 1984 අගෝස්තු 25), යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ, සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙක් මෙන්ම නිරූපණ ශිල්පියෙකු සහ රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු වෙයි. ඔහු 2016 සහ 2018 යන වසර දෙකේදීම දෙරණ චිත්‍රපට සම්මාන හිදී 'හොඳම නළුවා' සහ 'වඩාත් ජනප්‍රිය නළුවා' සඳහා විචාරක සම්මානය ලබා ගත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන සිනමාවේ ජනප්‍රියම නළුවෙකු බවට පත්වීමේ නිමිති පහල කරමිනි. රණසිංහ නිරූපණ ශිල්පියෙක් ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේ වෙළෙඳ දැන්වීම් කිහිපයකම පෙනී සිටිමිනි. ඔහු 2012 දී සිය සිනමාවට පිවිසියේ සුපර් සික්ස් හි පෙනී සිටිමිනි. 2016 දී ඔහු හිරු රන් සිනමා සම්මානය හිදී ජනප්‍රියම නළුවා සහ හොඳම බලාපොරොත්තු සහිත නළුවා දිනා ගත්තේය.
මුල් අවදිය
රණසිංහ 1984 අගෝස්තු 25 දින මාතලේ හි උපත ලැබීය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු සහ එක් බාල සහෝදරයෙකු සිටී. ඔහුගේ මව විශාකා චිත්‍රාංගනී මැදිවක මෙන්ම ඔහුගේ පියා, සීයාද ආයුර්වේද විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන් වේ. 2010 සැප්තැම්බර් 23 වැනිදා හේමාල් චිත්‍රපටයක රූගත කිරීම් කරමින් සිටියදී ඔහුගේ පියා සේනාරත්න රණසිංහ මිය ගියේය. ඔහු මාතලේ ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයයෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලැබීය.
කලාව තමා තෝරාගත් වෘත්තිය කර ගැනීමට ගත් තීරණයට තම මව සහ පියා යන දෙදෙනාම සහයෝගය දැක්වූ බව ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබෙනවා. රණසිංහ සටන් කලාව පිළිබඳ ප්‍රවීණයෙකු වන අතර එය ඔහු තම රංගන දිවියේ මේ වන විටත් භාවිතා කරන බව ඔහු පවසයි. පෞද්ගලික ආයතනයක රැකියාවේ නිරතව සිට ඇති අතර ඒ සමඟම නිරූපණ ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීනි. පසුව සිය වෘත්තීය ලෙස මෙරට කලා ක්ෂේත්‍රය තෝරා ගන්නා ලදී.
වෘත්තීය දිවිය
ඔහුගේ පළමු රංගනය සුපර් සික්ස් චිත්‍රපටය සමග සනිටුහන් විය. ඔහුගේ ඊලග චිත්‍රපටය වූ ප්‍රවේගය හි ඔහුගේ භූමිකාව වෙනුවෙන් හිරු ගෝල්ඩන් ෆිල්ම් සම්මානය 2015 වසරේ ජනප්‍රියම නළුවා, 2015 සරසවිය සම්මාන හි විශේෂ ජූරි සම්මානය, සහ සිව්වන දෙරණ සිනමා සම්මාන උළෙලේදී "2015 වසරේ ජනප්‍රියම නළුවා" සම්මානය දිනා ගත්තේය. හේමාල් රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු ලෙස මුලින්ම ඉදිරිපත් කළේ හිරු ටීවී ඔස්සේ විකාශය වූ ‘‘ආයෙමත් ආදරයෙන්’’ රූපවාහිනී වැඩසටහනයි. ඔහු 2014 සිට 2015 දක්වා ස්වාධීන රූපවාහිනි ජාලයේ විකාශය වූ "ඊළඟට මොකද වෙන්නේ" ටෙලි නාට්‍යයේ රඟපෑවේය. 2021 දී ඔහු අසම ලියනගේ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද කොළඹ ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයේ රඟපෑවේ සොරෙකුගේ ප්‍රධාන චරිතයයි.
රංගනයෙන් ඔබ්බට
2009 දී ඔහු ස්පාඤ්ඤයේ "ද මොඩ්ල් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ් (The Model of the World)" සඳහා සහභාගී වූ අතර, තරඟය අතරතුර 'මේල් මොඩ්ල් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ් (Male Model of the World) 2009' යන මාතෘකාව මෙන්ම 'බෙස්ට් ග්ලැමර් (Best Glamour)' සහ 'බෙස්ට් කැට්වෝක් (Best Catwalk)' යන සම්මානයද දිනා ගත්තේය.
2010 දී රණසිංහ මහතා මිස්ටර් ශ්‍රී ලංකා කිරුළ දිනූ අතර කොරියාවේ පැවති මිස්ටර් වර්ල්ඩ් 2010 හිදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය. මෙරට පැවැත්වෙන කොළඹ විලාසිතා සතිය සහ ශ්‍රී ලංකා මෝස්තර උළෙල (Sri Lanka Design Festival) සඳහාද ඔහු වාර්ෂිකව සහභාගී වෙයි. 2018 දී, ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ පීපල්ස් ලීසිං සහ ෆිනෑන්ස් සහ OXY හි සන්නාම තානාපති ලෙස පත් කරන ලදී.
සම්මාන
ඔහු දේශීය සිනමා උළෙලවලදී සම්මාන බොහොමයක් දිනා ඇත.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:1984 උපත් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා
අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය
1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී:
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර නිසා මිගාරමාතුපාසාද නම් වූ පූර්වාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එ සමයෙහි වාශිෂ්ඨ භාරද්වාජ යන හෙරණ දෙ නම භික්ෂුභාවය (උපසපුව) පතන්නාහු භික්ෂූන් කෙරෙහි පිරිවෙසෙත්, එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් වේලෙහි පලසමවතින් නැගී සිටිසේක්. පහයෙන් බැස, පහය ඉදිරියෙහි සෙවණෙහි එළිමහනෙහි සක්මන් කරන සේක. වාශිෂ්ඨ හෙරණ තෙම, සවස් වේලෙහි පලසමවතින් නැගී සිට පහයෙන් බැස, පහය ඉදිරියෙහි සෙවණැ එළීමහනෙහි සක්මන් කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දිටී. දැක භාරද්වාජ හෙරණහු බණවා, ‘ඇවැත්නි, භාරද්වාජයෙනි, මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් වේලේ පලසමවතින් නැගී සිට පහයෙන් බැස, පහය ඉදිරියෙහි සෙවණැ එළිමහනෙහි සක්මන් කරන සේක. ඇවැත්නි, භාරද්වාජයෙනි, එමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා එළැඹෙන්නමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙතින් ධර්‍ම කථාවක් අසන්නට ලබන්නමෝ නම් ඉතා යෙහෙකැ’ යි කී ය. ‘එසේ ය, ඇවැත්නි’ යි කියා ම භාරද්වාජ තෙම වාශිෂ්ඨයාට පිළිවදන් දුන. ඉක්බිති වාශිෂ්ඨ භාරද්වාජ දෙ නම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා ගියහ. ගොස් ඔබ වැඳ, සක්මන් කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුව සක්මන් කළහ.
2. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වාශිෂ්ඨයා බණවා, ‘වාශිෂ්ඨයෙනි, තෙපි වූ කලි බ්‍රාහ්මණජාතික වූ බ්‍රාහ්මණයන් අතුරෙහි කුලසම්පන්න වූ බ්‍රාහ්මණ කුලය හැර ගිහිගෙන් නික්ම සසුන් වන්නෝ වහු. කිමෙක් ද වාශිෂ්ඨයෙනි, තොපට බ්‍රාහ්මණයෝ ආක්‍රොශ නො කෙරෙත් ද? පරිභව නො කෙරෙත් දැ?’ යි අසා වදාළ සේක.
‘වහන්ස, එකාන්තයෙන් ම බ්‍රාහ්මණයෝ අපරිපූර්‍ණ නො වූ (අතරැ නොනැවැති) පරිපුර්‍ණවූ (නිරතුරු වූ) තමනට හුරු වූ පරිභව වචනයෙන් අපට ආක්‍රොශ කෙරෙත්, පරිභව කෙරෙත්’ යැ යි හේ කී ය.
‘වාශිෂ්ඨයෙනි, අපරිපූර්‍ණ නොවූ පරිපූර්‍ණ ම වූ තමනට හුරු වූ පරිභව වචනයෙන් කෙසේ නම් තොපට බ්‍රාහ්මණයෝ ආක්‍රොශ පරිභව කෙරෙත් දැ?’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පුළුවුත් සේක.
“වහන්ස, ‘බ්‍රාහ්මණ වර්‍ණය ම ශ්‍රේෂ්ඨ ය, අන්‍ය වර්‍ණයෝ පහත් හ. බ්‍රාහ්මණවංශය ම ශුක්ලවර්‍ණ ය, ඉතිරි තුන් වංශයෝ ම කෘෂ්ණවර්‍ණ හ. බ්‍රාහ්මණයෝ ම ශුද්ධ වෙත්. බ්‍රාහ්මණ නොවූවෝ ශුද්ධ නොවෙත්. බ්‍රාහ්මණයෝ ම බඹහුගේ මුවින් බිහි වූ, බඹහුගෙන් උපන්, බඹහු විසින් මවන ලද, (වේදවේදාඞ්ගාදි) බඹහුගේ දෑවැද්දට උරුම කරු වූ, බඹහුගේ ඔෳරස පුත්‍රයෝ ය. ඒ තෙපි ශ්‍රෂ්ඨ වර්‍ණය හැරැදමා, ගැහැවි වූ කලු වූ මාරපාක්ෂික වූ, බඹහුගේ පයින් උපන් මුඩු මහණුන් වූ හීන වර්‍ණයකට බටුවෝ වහු. ශ්‍රේෂ්ඨ වර්‍ණය හැරැලා ගැහැවි වූ කලු වූ මාරපාක්ෂික වූ බඹහුගේ පයින් උපන් මුඩුමහණුන් වූ හීන වර්‍ණයකට පැමිණියහු ය යන යමෙක් ඇද්ද, එය නො මැනව, එය නො සුදුස යැ’ යි, වහන්ස, මෙසේ අපරිපූර්‍ණ නො වූ, පරිපූර්‍ණ ම වූ, තමනට හුරුවූ ගැරහුම් බසින් අපට ආක්‍රොශ කෙරෙත්, පරිභව කෙරෙත්” යැ යි වාශිෂ්ඨ තෙම කී ය.
‘වාශිෂ්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයෝ එකාන්තයෙන් ම පුරාණ කථාව (ලෝකෝත්පත්තිචර්යාවංශය) සිහි නො කරන්නාහු. ‘බ්‍රාහ්මණයෝ ම ශ්‍රේෂඨ වර්‍ණය ය, අන් වර්‍ණයෝ හීනයහ, බ්‍රාහ්මණයෝ ම ශුක්ල වර්‍ණය ය, අන්‍ය වර්‍ණයෝ කෘෂ්ණයහ, අබ්‍රාහ්මණයෝ නො ව බ්‍රාහ්මණයෝ ම ශුද්ධ වෙත්, බ්‍රාහ්මණයෝ ම බ්‍රාහ්මයාගේ මුඛයෙන් බිහි වූ, බ්‍රහ්මයාගෙන් උපන් බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද, බ්‍රහ්මයාගේ දායාද වූ, බ්‍රහ්මයාගේ ඔෳරස පුත්‍රයෝ’ යි කියත්. වාශිෂ්ඨයෙනි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ඔසප් වූ ද, ගැබිනි වූ ද, වදන්නාවූ ද, (දරුවනට) කිරි පොවන්නාවූ ද බැමිණියෝ දක්නා ලැබෙත්. ඒ බමුණෝ යෝනියෙන් උපන්නෝ වන්නාහු බ්‍රාහ්මණවර්‍ණය ම ශ්‍රේෂ්ඨය … බ්‍රහ්මයෝ ම බ්‍රහ්මයාගේ දායාද වූ බ්‍රහ්මයාගේ ඔෳරසපුත්‍රයෝ යැ යි මෙසේ කියත්. එසේ කියන්නාහු බ්‍රහ්මයාට ම නින්දා කෙරෙත්, මුසවා තෙපලත්, බොහෝ අකුසල් ද රැස් කෙරෙත්.
3. වාශිෂ්ඨයෙනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යැ යි මේ වර්‍ණ සතරෙකි. වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙහි එක්තරා ක්ෂත්‍රියයෙක් ද පණිවා කරන සුලු වෙයි. නොදුන් දෑ ගන්නා සුලු වෙයි. කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන සුලු වෙයි. මසුවා බණන සුලු වෙයි. පෙහෙසුන් තෙප්ලන සුලු වෙයි. පරොස් බස් කියන සුලු වෙයි. සම්ඵප්‍රලාප දොඩන සුලු වෙයි. අභිධ්‍යා බහුල වෙයි. ව්‍යාපාදයට පැමිණි සිතැත්තේ වෙයි. මිසදිටි ගත්තෙක් වෙයි. වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙසේ අකුසල් යැයි කියන ලද, අකුසල් ම වූ, වරද සහිත යැයි කියන ලද, වරද සහිත ම වූ, නොසෙවියැ යුතු යැ යි කියන ලද, නොසෙවියැයුතු ම වූ, ආර්යභාවයට නොපොහොසත් යැ යි කියන ලද, ආර්යභාවය සිදු කිරීමෙහි නො පොහොසත් ම වූ. කෘෂ්ණවිපාක ඇති, කෘෂ්ණම වූ, නුවණැත්තන් විසින් ගරහන ලද, යම් පාප ධර්‍ම කෙනක් වෙත් ද, ඒ ඇතැම් ලාමක ධර්‍මයෝ මෙහි ක්ෂත්‍රියයා කෙරෙහි ද දක්නා ලැබෙත්, … බ්‍රාහ්මණයා කෙරෙහි ද දක්නා ලැබෙත්. වෛශ්‍යයා කෙරෙහි ද දක්නා ලැබෙත් … ශුද්‍රයා කෙරෙහි ද දක්නා ලැබෙත්.
වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙහි ඇතැම් ක්ෂත්‍රියයෙක් ද පණිවායෙන් වැළැක්කේ වෙයි, අයිනාදනින් වැළැක්කේ වෙයි, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළැක්කේ වෙයි, මුසවායෙන් වැළැක්කේ වෙයි, පෙහෙසුන් තෙප්ලෙන් වැළැක්කේ වෙයි, පරොස් බසින් වැළැක්කේ වෙයි, සම්ඵප්‍රලාපයෙන් වැළැක්කේ වෙයි, අභිධ්‍යා නැත්තේ වෙයි, ව්‍යාපාදසහිත සිත් නැත්තේ වෙයි, සම්දිටු ගත්තේ වෙයි. වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙසේ කුශල යැ යි කියන ලද කුසල් ම වූ, වරද රහිත යැ යි කියන ලද, වරද රහිත ම වූ, සෙවියැ යුතු යැ යි කියන ලද, සෙවියැ යුතු ම වූ, ආර්යභහාවය සිදු කිරීමෙහි පොහොසත් යැ යි කියන ලද, ආර්යභාවය සිදු කිරීමෙහි පොහොසත් ම වූ ශුක්ලවිපාක ඇති, ශුක්ල ම වූ, නුවණැත්තන් විසින් පසස්නා ලද යම් ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් ද, ඒ ඇතැම් දහම්හු මෙහි ක්ෂත්‍රියයා කෙරෙහි ද දක්නා ලැබෙත්.
වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙහි බ්‍රාහ්මණයා ද … වෛශ්‍යයා ද … ශුද්‍රයා ද පණිවායෙන් වැළැක්කේ වෙයි, අයිනාදනින් වැළැක්කේ වෙයි, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළැක්කේ වෙයි, මුසවායෙන් වැළැක්කේ වෙයි, පෙහෙසුන් තෙප්ලෙන් වැළැක්කේ වෙයි, පරොස් බසින් වැළැක්කේ වෙයි, සම්ඵප්‍රලාපයෙන් වැළැක්කේ වෙයි, අභිධ්‍යා නැත්තේ වෙයි, ව්‍යාපාද සහිත සිත් නැත්තේ වෙයි, සම්දිටු ගත්තේ වෙයි. වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙසේ කුසල් යැ යි කියන ලද, කුසල් ම වූ, වරද රහිත යැ යි කියන ලද වරද රහිත ම වූ, සෙවියැ යුතු යැ යි කියන ලද සෙවියැ යුතු ම වූ, ආර්යභාවය සිදු කිරීමෙහි පොහොසත් යැ යි කියන ලද, ආර්යභාවය සිදු කිරීමෙහි පොහොසත් ම වූ, ශුක්ලවිපාක ඇති, ශුක්ල ම වූ, නුවණැත්තන් විසින් පසස්නා ලද යම් ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් ද, ඒ ඇතැම් දහම්හු මෙහි බ්‍රාහ්මණයා කෙරෙහි ද, … වෛශ්‍යයා කෙරෙහි ද ශුද්‍රයා කෙරෙහි ද දක්නා ලැබෙත්.
වාශිෂ්ඨයෙනි, මේ සතර වර්‍ණයන් මෙසේ නුවණැත්තන් විසින් ගරහන ලද දහම්හි ද නුවණැත්තන් විසින් පසස්නා ලද දහම්හි ද, කෘෂ්ණ ධර්‍මයන්හි ද ශුක්ලධර්‍මයන් හි දැ යි මෙසේ කුශලාකුශල යන විවිධ ධර්‍මයන්ගෙන් ම මිශ්‍ර ව පවත්නා කල්හි, බ්‍රාහ්මණවර්‍ණය ම ශ්‍රේෂ්ඨ යැ යි ඉතර වර්‍ණයෝ හීනහ යි, බ්‍රාහ්මණවර්‍ණය ම සුදු යැ යි, සෙසු වර්‍ණයෝ කලු හ යි, බ්‍රාහ්මණයෝ ම ශුද්ධ වෙත් යැ යි, බ්‍රාහ්මණ නොවුවෝ ශුද්ධ නො වෙත් යැ යි, බ්‍රාහ්මණයෝ ම බ්‍රහ්මයාගෙන් උපන්, බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද, බ්‍රහ්මදායදා වූ, බ්‍රහ්මයාගේ මුවින් උපන් ඔෳරස පුත්‍රයෝ හ යි යම් වචනයක් කියත් ද, ඔවුන්ගේ ඒ වචනය නුවණැත්තෝ නො අනුදනිත්. ඒ කවර හෙයින? යත්: වාශිෂ්ඨයෙනි, මේ සතර වර්‍ණ අතුරෙන් කවරකට අයත් වුව ද යම් මහණෙක් රහත් ද, ක්ෂීණාස්‍රව ද, වුසු මඟ බඹසර ඇත්තේ ද, කොට නිමි කටයුතු ඇත්තේ ද, පැමිණි ස්වාර්ථය (රහත් බව) ඇත්තේ ද, හැම ලෙසින් නැසූ භවබන්ධන ඇත්තේ ද, මොනොව ට දැන මිදුණේ ද, හෙ තෙමේ ඒ හැම දෙනා අතුරෙහි අග්‍ර යැ යි කියනු ලැබේ. ඒ ද අධර්‍මයෙන් නොව ධර්‍මයෙන් ම ය. වාශිෂ්ඨයෙනි, ධර්‍මය ම සත්මුළුයෙහි මෙ ලොව්හි ද පරලොව්හි ද ශ්‍රේෂ්ඨ ය. එහෙයිනි.
5. වාශිෂ්ඨයෙනි, දික් කලක් ඇවෑමෙන් කිසි යම් සමයෙක මෙ ලොව වැනැසෙන්නේ ද, එසේ වූ කැලයෙක් වෙයි. එසේ ලොව නැසෙන කල්හි සත්වයෝ බෙහෙවින් ආභස්සර බඹලොවැ උපන්නාහු වෙති. ඔහු එහි ධ්‍යානචිත්ත බලයෙන් උපන්නෝ වෙති, ප්‍රීතිය ම ආහාර කොටැත්තාහු වෙයි, තුමූ ම (සිය සිරුරු පෙබෙන් බබලන්නාහු වෙති.) අහසින් යන්නාහු වෙති. සිත්කලු වස්ත්‍රාභරණ හැඳ පැලැඳ සිටින්නාහු වෙති. එහි ඔහු ඉතා බොහෝ කලක් සිටිත්. වාශිෂ්ඨයෙනි, දික් කලක් ඇවෑමෙන් කිසි සමයෙක මෙ ලොව හටගන්නේ ද, එසේ වූ කාලයෙක් වෙයි. ඒ ලොව හට ගන්නා සමයෙහි බෙහෙවින් සත්හු ආභස්සර බ්‍රහ්මනිකායයෙන් සැව මෙ මිනිසත් බවට පැමිණෙත්. ඔහු මෙහි ධ්‍යාන සිතින් උපන්නාහු, ප්‍රීතිය ම ආහාර කොටැත්තාහු, සිය සිරුරු පෙබෙන් බබළන්නාහු, අහසින් යන්නාහු, සිත්කලු වස්ත්‍රාභරණ ඇති වැ සිටින්නාහු ඉතා බොහෝ කලක් එසේ සිටිත්.
6. වාශිෂ්ඨයෙනි, එ සමයෙහි සියලු සක්වළ එක් මැ දිය කඳෙක් වැ සිටියි. අඳුරෙක් මහ ගනඳුරෙක් ම වෙයි. සඳු හිරුහු නො පැනෙත්, නකත්හු තරුහු නො පැනෙත්. රෑ දාවල්හු නො පැනෙත්, මාස පක්ෂයෝ නො පැනෙත්. ඍතු සංවත්සරයෝ නො පැනෙත්, ස්ත්‍රී පුරුෂයෝ නො පැනෙත්. සත්වයෝ සත්වයෝ යැ යි ම ව්‍යවහාරයට පැමිණෙත්. වාශිෂ්ඨයෙනි, ඉක්බිති යම්සේ නිවෙන්නාවූ හුණු කිරි මත්තෙහි යොදයෙක් වේ ද, එසේ ම රස පොළොව ඒ දිය මතුයෙහි සිසාරා පැතිරගෙන පහළ විය. එය වර්‍ණ සම්පන්න ද ගන්ධ සම්පන්න ද රස සම්පන්න ද විය. මනාකොට නිපැයුණු ගිතෙලෙක් හෝ වෙඬුරෙක් යම්බඳු වේ ද, ඒ රස පොළොව එබඳු පැහැ ඇත්තේ ද විය. නිදොස් වූ (පිළවුන් නැති) දඬුවැල්බෑ මීවදයෙක් යම් බඳු වේ ද, ඒ රස පොළොවේ රසය ද එබඳු විය.
වාශිෂ්ඨයෙනි, එක්තරා ලෝල ස්වභාවය ඇති සත්වයෙක් භවත්නි, මේ කුමක් විය යුතු දැ?’ යි රස පොළොව මඳක් ඇඟිල්ලෙන් ගෙන දිවැ ගෑයේ ය. රස පොළොව ඇඟිල්ලෙන් මඳක් ගෙන දිවැ ගෑ ඔහුට එය ප්‍රිය විය. එහි තෘෂ්ණාව ද ඔහු සිතට බැස ගත.
වාශිෂ්ඨයෙනි, අන් සත්හු ද ඒ සත්වයාගේ දෘෂ්ටානුගතියට පැමිණෙන්නාහු (ඒ සත්වයා කළ දෑ දැක එය අනුගමනය කරන්නාහු) රසපොළොව ඇඟිල්ලෙන් ගෙන ලෙවැ කෑහ. රස පොළොව ඇඟිල්ලෙන් ගෙන ලෙවැ කන ඔවුනට එය ප්‍රිය විය. එය කෙරෙහි තෘෂ්ණාව ද ඔවුන් සිතට බැස ගත. වාශිෂ්ඨයෙනි, එකල්හි ඒ සත්හු රස පොළොව පිඬු කොට කඩාගෙන වළඳන්නට පටන්ගත්හ. වාශිෂ්ඨයෙනි, එසේ කරන කල්හි ඒ සත්වයන්ගේ ස්වයම්ප්‍රභාව අතුරුදහන් විය. එය අතුරුදහන් වූ පසු සඳ හිරුහු ප්‍රකට වූහ. සඳු හිරුන් ප්‍රකට වූ පසු නකත් තරුහු ප්‍රකට වූහ. රෑ දාවල් පැනුණහ. රෑ දාවල් පැනෙන කල්හි මාස පක්ෂයෝ පැනුණහ. මාසපක්ෂයන් පැනෙන කල්හි ඍතු සංවත්සරයෝ පහළ වූහ. වාශිෂ්ඨයෙනි, මෙ තෙකින් මෙ ලොව යලි දු පහළ වූයේ වෙයි.
7. වාශිෂ්ඨයෙනි, එ කල්හි, ඒ සත්වයෝ රසපොළොව පරිභෝග කරන්නාහු, එය වළඳන්නාහු, එය ම ආහාර කොටැත්තාහු බොහෝ දික් කලක් සිටියාහ. වාශිෂ්ඨයෙනි, යම් යම් සේ ම ඒ සත්වයෝ රසපොළොව පරිභෝග කරන්නාහු, එය වළඳන්නාහු, එයි ම ආහාර කොට ඇත්තාහු ඉතා බොහෝ කලක් සිටියාහු ද, එසේ එසේ ම ඒ සතුන්ගේ සිරුරෙහි රළු බව ඇති විය, නො පැහැපත් බව පැනිණ. ඔවුන් අතුරෙහි ඇතැම් සත් කෙනෙක් පැහැපත් ද ඇතැම් සත් කෙනෙක් නො පැහැපත් ද වෙත්, ඔවුන් අතුරෙන් යම් කෙනෙක් පැහැපත් වූහු ද, ඔහු අපි මොවුනට වඩා පැහැපත්තම්හ මොහු අපට වඩා පැහැයෙන් අඩුහ’ යි නොපැහැපත්තන් ඉක්මැ සිතක් (පහත් කොට සලකත්). වර්‍ණාතිමාන හේතුයෙන් මානාතිමාන ස්වභාවය ඇති ඔවුන්ගේ ඒ රස පොළොව අතුරුදහන් විය. රස පොළොව අතුරදහන් වූ කල්හි, ඔහු එක් රැස්වූහ. එක්රැස් වැ ‘අහෝ පෘථිවි රස ය, අහෝ පෘථිවි රසයැ’යි පුනපුනා කීහ. අද ද මිනිස්සු මනාප රසයක් ලැබ, ‘අහෝ රස ය, අහෝ රස යැ’ යි මෙසේ කියත්. ඒ පැරැණි ලොකොත්පත්ති වංශකථාව අනුව යෙත්. එහෙත් එහි අරුත් නො දනිත්.
වාශිෂ්ඨයෙනි, එසමයෙහි ඒ සත්නට රස පොළොව අතුරුදහන් වූ කල්හි, භූමිපප්පටකය (බිම් පප්පඩම්) පහළ වී ය. යම්සේ නාහතු පහළ වන්නේ ද, එ මෙන්ම එය පහළ වීය. එය පැහැපැත් ද සුවඳවත් ද රසවත් ද විය. මොනොවට නිපැයුණු ගිතෙල් යම් සේ ද, මොනොවට නිපැයුණු වෙඬරු යම් සේ ද, එය එබඳු පැහැ ඇත්තේ විය, පිළවුන් නැති දඬුවැල බෑ මීය යම්සේ ද, එය එබඳු රස ඇත්තේ විය.
වාශිෂ්ඨයෙනි, එ කල්හි ඒ සත්හු භූමිපර්‍පටකය වළඳන්නට පටන් ගත්හ. ඔහු එය පරිභෝග කරන්නාහු එය වළඳන්නාහු එය අහර කොට ඇත්ත හු ඉතා දික් කලක් සිටියාහ. වාශිෂ්ඨයෙනි, යම් යම්සේ ඒ සත්හු භූමිපර්‍පටකය පරිභෝග කරන්නාහු, එය වළඳන්නාහු, එය අහර කොටැත්තාහු, ඉතා බොහෝ කලක් සිටියාහු ද, එසේ එසේ ම බොහෝසෙයින් ඒ සතුන්ගේ කයෙහි රළු බව ද බැස ගත, පැහැය අඩු බවද පැනිණ. ඇතැම් සත් කෙනෙක් පැහැපත් වෙත්, ඇතැම් කෙනෙක් නො පැහැපත් වෙත්. ඔවුන් අතුරෙන් යම් සත් කෙනෙක් පැහැපත් වෙත් ද, ඔහු ‘අපි මොවුනට වඩා පැහැපතතම්හ. මොහු අපට වඩා පැහැයෙන් අඩු හ’ යි නො පැහැපත් සතුන් ඉක්මැ සිතත් (අවමන් කෙරෙත්). මානාතිමානය ස්වභාවය කොටැති ඔවුන්ගේ ඒ පැහැය නිසා ඇති වූ අතිමාන කාරණයෙන් භූමිපර්‍පටකය අතුරුදහන් විය.
භූමිපර්‍පටකය අතුරුදහන් වූ කල්හි බදාලතාව පහළ විය. විල්පලා යම් සේ ද ඒ බදාලතාව ද එසේ ම පහළ විය. එය පැහැපත් ද සුවඳවත් ද රසවත් ද විය. මොනොවට නිපැයුණු ගිතෙල් හෝ මොනොවට නිපැයුණු වෙඬරු යම බඳු ද, එය එබඳු පැහැ ඇත්තේ විය. පිළවුන් නැති දඬුවල් බෑ මීයක් යම් බඳු ද එසේ ම එය මිහිර රසැත්තේ විය. වාශිෂ්ඨයිනි, එකල්හි ඒ සත්හු බදාලතාව වළඳන්නට පටන්ගත්හ. ඔහු එය පරිභෝග කරන්නාහු, එය වළඳන්නාහු, එය ආහාර කොටැත්තාහු, ඉතා බොහෝ කලක් සිටියාහ. වාශිෂ්ඨයිනි, යම් යම් සේ ම ඒ සත්වයෝ බදාලතාව පරිභෝග කරන්නාහු, එය වළඳන්නාහු, එය අහර කොටැත්තාහු, ඉතා බොහෝ කලක් සිටියාහු ද, එසේ එසේ ම බොහෝ සෙයින් ඒ සතුන්ගේ කයෙහි රළු බව ද ඇති විය. පැහැ අඩුබව ද පැනිණ. ඇතැම් සත් කෙනෙක් පැහැපත් වෙත්. ඇතැම් කෙනෙක් නොපැහැපත් වෙත්. ඔවුන් අතුරෙන් යම් සත් කෙනෙක් පැහැපත් වෙත් ද, ඔහු ‘අපි මොවුනට වඩා පැහැපත් වම්හ, මොහු අපටත් වඩා පැහැයෙන් අඩු හ’ යි නොපැහැපත් සතුන් ඉක්මැ සිතත්. මානාතිමානජාතික වූ ඔවුන්ගේ වර්‍ණාතිම නප්‍රත්‍යය හෙයින් බදාලතාව අතුරුදහන් විය. බදාලතාව අතුරුදහන් වූ කල්හි ඔහු එක්රැස් වූහ. එක් රැස් වැ (මිහිරි රසැති බදාලතාව) අපට ඇති විය. එය දැන් නැති වී යැ’යි පුනපුනා කීහ. දැනුදු මිනිස්සු කිසි දුකෙකි, පැහැසුණාහු ‘අපට ඇති විය, දැන නැති වී යැ’ යි මෙසේ කියත්. ඒ පැරැණි වංශකථාව අනුව යෙත්. වැලිදු එහි අර්‍ථය නො දනිත්.
8. වාශිෂ්ඨයෙනි, ඉක්බිත්තෙන් ඒ සත්නට බදාලතාව අතුරුදහන් වූ කල්හි නොසෑ පොළවෙහි හටගෙන පැසෙන, කුඩු නැති, දහවෙයියා නැති, සුවඳවත සහල් ම ඵල කොට ඇති හැල් වෙසෙසෙක් පහළ විය, යම් සහලක් සවස් වේලෙහි සවස් බොජුනට ගෙනෙත් ද, පසු දින උදාසනැ එය පැසුණේ යලි දු වැඩුණේ වෙයි. කපා නොගන්නා ලද තැනක් ව (නොඅඩු ව) පැනෙයි. වාශිෂ්ඨයෙනි, එකල්හි ඒ සත්වයෝ නො සාන ලද බිමෙහි හටගෙන පැසුණු හැල්සහල් පරිභෝග කරන්නාහු, එය ම වළඳන්නාහු, එය ම ආහාර කොටැත්තාහු, ඉතා බොහෝ කලක් සිටියාහ.
9. වාශිෂ්ඨයෙනි, යම්සේ යම්සේ ඒ සත්හු නො සෑ බිමැ හටගෙන පැසුණු හැල්සහල් පරිභෝග කරන්නාහු, එය ම වළඳන්නාහු, එය ම ආහාර කොටැත්තාහු, ඉතා බොහෝ කලක් සිටියාහු ද, එසේ එසේ ඒ සතුන්ගේ සිරුරෙහි බොහෝ සෙයින් රළුබව පහළ විය, නොපැහැපත් බවද පැනිණ. ස්ත්‍රියට ස්ත්‍රීලිංගය ද, පුරුෂයාට පුරුෂලිංගය ද පහළ විය. ස්ත්‍රී ද වූ කලී ඉතා බොහෝ වේලාවක් පුරුෂයා දෙස බලාඉඳී, පුරුෂයා ද ස්ත්‍රිය දෙස බොහෝ වේලා බලාඉඳී. මෙසේ ඉතා බොහෝ වේලා ඔවුනොවුන් දෙස බලා ඉන්නා ඔවුනට සරාගය පහළ විය. රාගපරිදාහය කයෙහි බැස ගත්තේ ය. ඔහු රාගපරිදාහ හේතුයෙන් මෙවුන්දම් සෙවූහ. වාශිෂ්ඨයෙනි, එ සමයෙහි යම් සත්ව කෙනෙක් මෙවුන්දම සෙවුනාවුන් දකිත් ද ඒ අන්‍යයෝ ‘වසලිය, නැසෙව, වසලිය, වැනැසෙව. කෙසේ නම් සතෙක් සතක්හට මෙබන්දක් කරන්නේ දැ’ යි කිය, පස් දමාගසත්, අන් කෙනෙක් අළු දමාගසත්, තව කෙනෙක් ගොම දමාගසත්. දැනුදු ඇතැම් දනවුහි මිනිස්සු එය කරත්. ස්ත්‍රියක ගෙනයනු ලබන කල්හි අන් කෙනෙක් පස් දමාගසත්, අන් කෙනෙක් අළු දමාගසත්, තව කෙනෙක් ගොම දමාගසත්. ඒ පැරැණි ලොකොත්පත්තිවංශ කථාව අනුව යෙත්. එහෙත් එහි අදහස නො ම දනිත්.
10. වාශිෂ්ඨයෙනි, එ සමයෙහි පස් දමාගැසුම් ආදි විසින් අධර්‍මයැ යි සම්මත වූ යමෙක් වී ද, එය දැන් ධර්‍ම යැ යි සම්මත වැ ඇත. වාශිෂ්ඨයෙනි, එ සමයෙහි යම් සත්ත්ව කෙනෙක් වනාහි මෙවුන්දම් සෙවිත් ද, ඔහු තුන් මසකුදු නැත හොත් දෙ මසකුදු ගමකට හෝ නියම්ගමකට හෝ පිවිසෙන්නට අවසර නො ලබත්. වාශිෂ්ඨයෙනි, එ සමයෙහි සත්වයෝ යම් හෙයෙකින් අසද්ධර්‍මයෙහි (මෙවුන්දම්හි) ඉතා බොහෝ වේලාවක් යෙදිය යුතු බවට පැමිණියාහු ද, එහෙයින් ම ඒ අසද්ධර්‍මය වසා ලනු පිණිස ගෙවල් කරන්නට පටන්ගත්හ.