cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඩොමීනියන් රාජ්‍යය දිනය
ඩොමීනියන් රාජ්‍යය දිනය යනු, නවසීලන්තයෙහි ජාතික තත්ත්වය ප්‍රදානය කිරීම සමරන දිනයක් වන අතර, 1949 වසර වන තුරු නිව්ෆවුන්ඩ්ලන්තයෙහි සහ  1982 වසර වන තුරු  කැනඩාවෙහි එම සිද්ධිය අරභයා එය සමරන ලදි.
කැනඩාව
thumb|right| [[පාර්ලිමන්ට් හිල් වෙත රැස්වූ ජනතාව, 1927 වසරෙහිදී ඩොමීනියන් රාජ්‍යය දිනය, එනම් සහසන්ධියනයෙහි 60 වන ජයන්ති උත්සවය සමරන අයුරු]] ඩොමීනියන් රාජ්‍යය දිනය යනු, 1867 ජූලි 1 වන දිනදී ඩොමීනියන් රාජ්‍යයක් වශයෙන් කැනඩාව සංස්ථාපනය කිරීම සිහිකිරීම වෙනුවෙන් පැවැති නිවාඩුදිනයට භාවිතා කල නම වෙයි. 1982 ඔක්තොම්බර් 27 වන දින නීතිගතවූ පාර්ලිමේන්තු පණත තුලින්, මෙම නිවාඩුදිනය කැනඩා දිනය බවට වෙනස් කෙරිණි.
නිව්ෆවුන්ඩ්ලන්තය
ඩොමීනියන් රාජ්‍යය දිනය යනු,  1907 සැප්තැම්බර් 26 දිනදී ( නවසීලන්තය සඳහාවූ දිනයෙහිදීම) ඩොමීනියන් රාජ්‍යයක් වශයෙන්   නිව්ෆවුන්ඩ්ලන්තය ස්ථාපනය කිරීම සැමරීම සඳහා පැවති නිවාඩු දිනයක් වන අතර, 1949 වසරෙහිදී කැනඩාව හා සහසන්ධීයනයක් ලෙසින් එය එක් වීම වන තුරු සමරන ලදි.
නවසීලන්තය
ඩොමිනියන් රාජ්‍යය දිනය යනු,  බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය තුල, ඩොමීනියන් රාජ්‍ය තත්ත්වය, 1907දී නවසීලන්තය වෙත පිරිනැමීමෙහි සංවත්සරය වන, සැප්තැම්බර් 26 සඳහා දී ඇති නමයි. එය තවදුරටත් ව්‍යවස්ථාපිත (බැංකු) නිවාඩු දිනයක් නොවන අතර, මෙම දිනය තුල වර්තමානයේ සිදුකෙරෙන එකම නිල සැමරුම වන්නේ, දකුණු කැන්ටබරියේ  පළාත්මය සංවත්සර දිනයක් වන අතර,  එය සැප්තැම්බරයේ සතරවන සඳුදා දිනයේ පැවැත්වෙයි. නවසීලන්තයේ වර්තමාන ජාතික දිනය වන වයිටන්ගි දිනය යළි-නම්කිරීම වෙනුවට, විකල්ප නවසීලන්ත දිනයක් ලෙසින්,මෙම දිනය පැවැත්වීම පිළිබඳව සහයෝගයක්, කිසියම් කොටස් වෙතින් පිරිනැමෙයි.
මල්වගාව
right|thumb|250x250px|සමහර විවිධත්වයන් පෙන්නුම් කරන මල් පැළ අලෙවි කරන හරිතාගාරයක් ගෙවතු සඳහා සහ මල් ව්‍යාපාර සඳහා මල් පැළ සහ විසිතුරු පැළ වගා කිරීම සලකන විට මල් වගාව,හෝ මල් පැළ සිටුවීම යනු උද්‍යාන විද්‍යාවෙහි එන එක් පුහුණු කිරිමකි. අපේක්ෂිත ලක්ෂණ සහිත ශාක බිහිකිරීම හරහා අලුත් වර්ගයේ පැළෑටි වර්ධනය කිරීම මල් වගා කරුවන්ගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපයකි.
ඩොමීනියන් රාජ්‍යය දිනය
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:කැනඩාවේ රජයේ නිවාඩු දිනයන් ප්‍රවර්ගය:නවසීලන්තයේ රජයේ නිවාඩු දිනයන් ප්‍රවර්ගය:ජූලි මාසයේ පැවැත්වෙන සැමරුම් ප්‍රවර්ගය:සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවැත්වෙන සැමරුම්
මල්වගාව
පැළ තවාන්වල,ගෘහ පැළෑටිවල,මල් වතු සහ පෝච්චි පැළ ඇතුළු මල් වගාවන්හි අලුතින් වැවුණු අතු සහ මල් කප්පාදු කරනු ලැබේ.තවාන් ලෙස වගා කරන විට සාමාන්‍යයෙන් මල්  පැළ වගා කරනු ලැබේ. තවාන් සහ ගෙවතු වගාව සඳහා කුඩා මල් පැළ(වාර්ෂික සහ බහු වාර්ෂික ) සහ එලවළු පැල භාවිතා කරනු ලැබේ. ඒවා ඇහුරුම් කුටිවල(තලා හෝ තට්ටු තුල ),පෝච්චි තුල,හෝ එල්ලෙන කූඩ වල පාලිත පාරසරික තත්වයන් යටතේ වගා කරන අතර ගෙවතු වලට සහ භූදර්ශන සඳහා විශාල වශයෙන් අලෙවි කරනු ලැබේ. Pelargonium ("මල් ගස් වර්ගයක්"), Impatiens ("කාර්යබහුල lizzies"), සහ Petunia විශාල වශයෙන් අලෙවි වන තවාන් පැළ වේ. Chrysanthemum වල බොහෝ cultivars එක්සත් ජනපදයෙහි ප්‍රධාන බහුවාර්ෂික වතු වගා බෝගය වේ.
මල් පැළ විශාල වශයෙන් පෝච්චි තුල ගෘහස්ත භාවිතය සඳහා අලෙවි කරනු ලැබේ.පොයින්සෙටියා,ඕකිඩ්,කපුරු සහ ප්‍රධාන මල් පැළ වේ.පත්‍ර පැළෑටිද පෝච්චි තුල සහ finished florist azaleas එල්ලෙන කූඩ වල ආපනශාලා තුල අතුළු ගෘහස්ත සහ කාර්යාලවල,භෝජනාගාර තුල විශාල දර්ශන අතුළු එලිමහන් භවිතය සඳහා අලෙවි කරනු ලැබේ.
කැපූ මල් සාමාන්‍යයෙන් මිටි හෝ කොළ සමග පොකුරු ලෙස අලෙවි කරයි.විශේෂයෙන් කැපූ මල් නිෂ්පාදන කැපූ මල් කර්මාන්ත ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.ප්‍රශස්ත මල් අස්වැන්නක් සඳහා පැළ අතර පරතරය,පුහුණුව සහ ශාක බද්ධය වැනි මල් වගාවේ භාවිත වන විශේෂ ලක්ෂණ මල් සහ අතු වැවිම සඳහා යොදා ගන්නා අතර පසු අස්වනු සඳහා රසායනික ප්‍රතිකාර,පැළ ගබඩා කිරීම සහ අසුරුම් කිරිම යන පසු අස්වනු ප්‍රතිකාර යොදා ගැනේ.
ඩෙන්මාර්කයේ බෙනඩික්ට් කුමරිය, සැයින්-විට්ජන්ස්ටෙයින්-බර්ලෙබර්ග්හි වැන්දඹු කුමරිය
බෙනඩික්ට් කුමරිය යනු ඩෙන්මාර්කයේ නවවන ෆ්‍රෙඩ්රික් රජතුමාගේ සහ ඉන්ග්‍රිඩ් රැජිනගේ දෙවන දරුවා වේ. ඩෙන්මාර්කයේ දෙවන මාග්‍රෙත් රැජිනගේ සහ ග්‍රීසියේ ඈන් මරී රැජිනගේ සොහොයුරියද වේ.
Did you know
1. තාරා හොට ප්ලැටිපස් (The duck billed platypus) සහ
ස්පයිනි ඇන්ට් ඉටර් ( spiny anteater) යනු ක්ෂීරපායින් වන අතර ජීවමාන දරුවන් බිහි කරනවාට වඩා බිත්තර දමති. පලමු රූපයෙන් තාරා හොට ප්ලැටිපස්
2. 1979 මුල්ම ප්ලැටිපස් දැකගන්න ලැබුනට පස්සේ මේ කතාව මිනිස්සු පිළිගත්තේ නෑ
ප්ලැටිපස් මළ සිරුරක් නැවක ගමන් කල චීන ජාතිකයන් පිරිසක් විසින් ගොඩට ගෙන ආවහම මිනිස්සු කියල
තියෙන්නේ තාරවෙකුගේ හොටයි දිය බල්ලෙකුගේ සිරුරයි
බීවරයෙකුගේ වලිගෙයි එකට තියල මහපු සිරුරක් කියල.
3. නිල් තල්මසෙකුගේ දිව පමණක්
අලියෙකු තරම් බරයි.
නිල් තල්මසෙකුගේ හදවත මිනි කූපර් ප්‍රමාණයකි
බර රාත්තල් 2,000 කට (කිලෝග්‍රෑම් 907). එහි හෘද ස්පන්දනය විය හැකිය
එහි ප්‍රධාන ධමනි හරහා.
නිල් තල්මසුන්ට ජෙට් එන්ජිමකට වඩා හයියෙන් ශබ්ද නිපදවිය හැකිය
සැතපුම් 1,000 ක් ඒහාවෙන් වෙනත් තල්මසුන් සමඟ සන්නිවේදනය කළ හැකිය
වැඩිදුර තොරතුරැ පහත ලින්ක් එකෙන්.
https://myblogdineth.blogspot.com/2020/07/blog-post_49.html
හිනිඳුම කල්වාරි පුදබිම
හේකොක් කඳුරුප්පේ ජේසුස් දිස්වූ
෴ කල්වාරි පුදබිම ෴
මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 2167ක් උස බෙන්තර ගඟේ ජීවනාලිය හිනිඳුම කන්ද දකුණු පළාතේ උසම ස්ථානයයි. වසර 70වක පමණ ඉතිහාසයක් හිමි මනරම් ඉසව්වක පිහිටි හිනිඳුම පල්ලියට අයත් භූමියේ 1948 මහ සිකුරාදා දවසට සතියකට පෙර සවසක විශාල ගින්නක් ඇතිවී තිබෙන අතර ගිනි නිවී යන උදෑසන මීසම් පාලක සිරිල් එදිරිසිංහ පියතුමා ඇතුළු පිරිස දැක ඇත්තේ කොළ පැහැයෙන් යුතුව තිබී එක්වර ගිනිගත් කඳු පෙදෙස අළු දුඹුරු පැහැයට හැරී ඇති බවත් උස් ස්ථානයක ඉතිරි වූ එකම ගසත් ජේසුස් වහන්සේ කුරුසයේ ඇණ ගසා ඇති අයුරින් දිස් වූ බවත් ය. දෙවියන් මවා පෑ මේ කල්වාරි අනුරුව නිර්මාණ කාර්යක්කොට බැතිමතුන්ගේ පුදපූජා සඳහා වෙන් කිරීමට වෙහෙසෙන සිරිල් පියතුමාට දක්ෂ බුද්ධ ප්‍රතිමා නිර්මාණ ශිල්පියෙකු ද දස දෙසින් ආධාර ද ලැබුණි.
එසේ නිර්මාණය වූ මේ ක්‍රිස්තු චරිතයේ අවස්ථා දකින කිතුනු බැතිමතුන්ගේ පමණක් නොව සියලු වන්දනාකරුවන්ගේ හද කම්පා කිරීමට සමත් ය. ජේසුස් ක්‍රිස්තු තුමන් උදෙසා උපදින ඒ ලතෙත් ආදර ස්නේහයෙන් කරන යාඥා දෙවියන් අසා වදාරණ බැව් නම් නොවනුමානය.
1958 දී මෙය ඩියෝසිසන් පුදබිම ලෙස නම් කර තිබෙන අතර ගිං ගඟෙන් එතර වී සොබාව සෞන්දර්ය හා ඒකාත්මිකව සැනසිල්ල ඇත්විඳින්න මෙන්ම අළු බදාදායින් ඇරඹෙන ආගමික වතාවත් සදහා ද ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ හේකොක් කඳු පාමුල හිනිඳුම කල්වාරි පුදබිම විවෘතය.
කොළ දිවියා
කොළ දිවියා හෝ බළල් දිවියා (ඉංග්‍රීසි: rusty-spotted cat) (Prionailurus rubiginosus) යනු බළල් පවුලේ කුඩාතම සාමාජිකයෙකු වන අතර ඉතිහාසගත ව වාර්තා වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව යන රටවලින් පමණි. 2012 මෙම දිවියා නේපාලයෙන් ද හමුවිය. 2016 පටන් භූගෝලීය වන ගහණය IUCN රතු ලැයිස්තුවේ ආසන්න ලෙස තර්ජනයට ලක් වූ ලෙස සටහන් ව ඇත. මීට ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස මොවුන්ගේ වාසභූමි වන පත්‍ර පතනය වන වනලැහැප් විනාශ වී යාම දැක්විය හැක
වර්තනය විය හැකි සතෙකු ලෙස (Habitat Generalist) හදුන්වයි. ප්‍රමාණයෙන් ගෘහාශ්‍රිත කුඩා බළලෙකුට සමාන ය. කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන සතෙකි. නිශාචර දඩයක් කරුවෙකි. කෘමීන්,කුඩා කුරුල්ලන්,මීයන්,ගෙම්බන්,කුඩා උරගයින්,ගෘහ ආශ්‍රිතව ඇති කරන කුකුළන් ආහාරයට ගනී.
ප්‍රජනනය අවුරැද්දට එක් පාරක් සිදු වේ.1-3 දක්වා පැටවුන් ප්‍රමාණයක් දින 65ක ගර්භනි කාලයකින් පසු ප්‍රසූත කරයි. වැඩුණු සතුන්ගේ ඇති ලප කුඩා පැවෙුන්ගේ නැත. කලු ඉංගිරියාව ලා නිල් පාට ය. වර්ධනය ගෘහාශ්‍රිත බළලෙතුට සමාන ය. නිශාචර සතෙකි. ගස් මතත් පදුරු සහිත වන ලැහැප් වලත් දැක ගත හැකි ය. පැටවුන්ගේ ලොම් ලා පැහැති ය. මොවුන්ගේ හමේ මලකඩ රතු පාට පැල්ලම් ඇත. එමනිසා මොවුන්ට Rusty spotted යන නම සෑදී ඇත. එම රතු පැහැති ලප හිස මත හා කොන්දේ දාර සේ පිහිටයි. උදරය යට සුදු පාට ය. සාමාන්‍ය දිග අඟල් 18 ක් පමණ ය. වලිගය මොවුන්ගේ ශරිරයේ දිගින් භාගයක් පමණක් වේ.
පැතිරීම හා වාසස්ථාන
thumb|ද.ඉන්දියාවේ අානෛමලෛ පෙදෙසේ දී සේයාරුවට හසු වූ බළල් දිවියෙක් මේ සත්ත්වයා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර,සිංහරාජය වැනි වැසි වනාන්තර,හොර්ටන් තැන්න,නුවර ඵළිය වැනි ප්‍රදේශ වල පිහිටි කදුකර තෙත් වනාන්තර වල මෙන්ම වියළි හා අතරමැදි කලාපයේ කැළෑ හා ශුෂ්ක ප්‍රදේශ වල කටු පඳුරු සහිත ලඳු කැලෑ ආශ්‍රිතවද දැකිය හැකිය.රට පුරා පැතිරී ඇත.කදුකර පළාත් වල ඉඳලා වෙරළබඩ දක්වාත් තෙත් හා වියළි කලාප වලත් වනාන්තර වලත් දක්නට ඇත. ඝන වනවැස්මක් සහිත හෝ ගල් සහිත ස්ථානවලට ප්‍රිය කරයි.
රඳවාගෙන සිටීම
thumb|බර්ලින් සත්වෝද්‍යානයේ කොළ දිවියා, 2008.
මාම්පුරි සුළං විදුලි බල උද්‍යානය
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ සුළං විදුලි බල උද්‍යාන
තනපට
thumb|සුදු රේන්ද තනපටකින් සැරසී සිටින කාන්තාවක්.‍
බිල් බ්‍රවුන්
යුද්ධයට පෙර
බ්‍රව්න් තම මංගල පළමු පන්තියේ තරගයට නිව් සවුත් වේල්සය නියෝජනය කරමින් ෂෙෆීල්ඩ් ෂිල්ඩ් තරගාවලියට සහභාගී වුයේ 1932 නොවැම්බර් මාසයේදීය. එහිදී ඔහු ජැක් ෆින්ගල්ටන් සමග ආරම්භක පිතිකරුවකු ලෙස පැමිණියද කිසිදු පන්දුවකට ක්‍රීඩා කිරීමට ප්‍රථම දුවද්දී දවියාමට ලක්විය. කෙසේ වුවත් බ්‍රව්න්ගේ කණ්ඩායම ඉනිමකින් හා ලකුණු 274කින් ජයගැනීමට හැකියාව ලැබිණි.බ්‍රව්න්ගේ ක්‍රිකට් දිවියේ පළමු සමයේ විශේෂිත සිදුවීම් ලෙස දකුණු ඔස්ට්‍රේලියාවට එරෙහිව වාර්තා කල ලකුණු 79 සහ එංගලන්තයේ ඩග්ලස් ජර්ඩින්ස් කණ්ඩායමට එරෙහිව වාර්තාකළ 69 ත් සදහන් කල හැකිය. බ්‍රව්න් තම ක්‍රිකට් දිවියේ  පළමු සමයේදී දොන් බ්‍රැඩ්මන්ගේ දෝෂාරෝපණයට ලක්වීමට සිදු විය, ඒ බ්‍රව්න්ගේ දුර්වල සන්නිවේදනය හේතුවෙන් සිදු වූ දුවද්දී දවියාම් නිසාවෙනි.කෙසේ වෙතත් ඔහු තම පළමු කාර්තුවේ ලකුණු 269ක් රැස් කළේ ඉනිමක සාමාන්‍ය ලකුණු 29.88 ක් පවත්වා ගනිමිනි.
1933 නොවැම්බර් මාසයේදී බ්‍රව්න් තම දෙවන තරගාවලියේ පළමු තරගයේදී ක්වින්ලන්ඩ්ස් කණ්ඩායමට එරෙහිව බ්‍රිසබ්න් හිදී ලකුණු 154 රැස්කිරීමට සමත් වුයේ බ්‍රැඩ්මන් හා එක්ව ලකුණු 294 සබඳතාවක් පැය තුනකදී ලකුණු පුවරුවට එක්කරමිනි.එම සුසංයෝගය හේතුවෙන් ඔවුන් තම ඉනිම අත්හිටුවන විටදී ලකුණු පුවරුවේ ලකුණු 494/4 ක් ලෙස සටහන්ව තිබු අතර එම තරගය ඉනිමකින් ද ජයගැනීමට ඔවුන් සමත්විය.මීළග තරගයදී බ්‍රව්න් තම ඉනිමට 205ක් එක් කලේ කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ලකුණු 340 ක ආරම්භක  සබඳතාවක් වික්ටෝරියා කණ්ඩායමට එරෙහිව වාර්තා කරමිණි.බ්‍රව්න් එම සමයේදී තවත් අර්ධ ශතක දෙකක්ද සමඟින් මුළු ලකුණු 878ක් එක් කලේ ඉනිමක සාමාන්‍ය  ලකුණු  67.53ක් රදවා ගනිමිනි,මුලික තරග වලිදී මෙම සාමාන්‍ය දෙවෙනි වුයේ බ්‍රැඩ්මන්ට පමණි.මීළගට නියමිතව තිබූ එංගලන්ත සංචාරය සඳහා ක්‍රීඩකයන් තෝරාගැනීම මහත් ගැටළුවක් වුයේ බ්‍රව්න් හා ෆින්ගල්ටන් සම දක්ෂතා පෙන්නුම් කිරීම නිසාය,නමුත් මෙහිදී වික්ටෝරියා ප්‍රාන්තයේ ආරම්භක පිතිකරු යුගළය බිල් පොන්ස්වර්ඩ් සහ නායක බිල් වූඩ්ෆුල් හට ස්ථීර ස්ථාන හිමිව තිබු අතර තව එක් ක්‍රීඩකයකුට අතිරේක ආරම්භක පිතිකරුවකු  කණ්ඩායමට එක්වීමට අවස්ථාව තිබිණි.මෙහිදී ඔස්ට්‍රේලියානු ප්‍රධාන පිතිකරුවකු වූ බ්‍රැඩ්මන්ගේ උපදෙස් පැතීමට සන්විධායක මණ්ඩලයට යොමු විය,එහිදී බ්‍රැඩ්මන්ගේ නිර්දේශය වුයේ බ්‍රව්න්ගේ පිතිකරණ රටාව එංගලන්ත තණතිලි සදහා වඩාත් යෝග්‍ය තත්වයක පවතින බවයි.මේ පිළිබඳව කනස්සල්ලට පත් ෆින්ගල්ටන් කණ්ඩායම් නායක වූඩ්ෆුල් හට ලිපියක් යවමින් කියා සිටියේ “ඔබ තෝරා ගත් පුද්ගලයා වේග පන්දු යවන්නන්ට අකමැති අයෙකි ”යන්නයි.නමුත් බ්‍රව්න් තරගාවලිය සඳහා නික්ම යාමට පෙර තස්මේනියාවට එරෙහිව තරඟ දෙකකදී ලකුණු 100 ට ආසන්න අර්ධ ශතක දෙකක් වාර්තා කරමින් තමන් කණ්ඩායමේ එකොලොස්දෙනා අතර සිටිය යුතු බව මනාව සනිටුහන් කළේය.
ආරම්භක තරඟ සංචාරයේ වෝකෙස්ටර්ෂයර් ට එරෙහිව පළමු තරඟය බ්‍රව්න් හට අහිමි වූ අතර දෙවන තරඟය වූ ලෙයිකෙස්ටර්ෂයර්ට ට එරෙහි තරඟය ඔහුගේ මංගල තරඟය බවට පත්විය.ඔහුගේ දෙවන සංචාරයදී කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලට එරෙහිවමැදපෙළ ක්‍රීඩා කරමින් ලකුණු 105ක් රැස්කිරීමට සමත්විය.අවසාන තරඟ සංචාරයේදී ලන්කෙස්ටර්ෂයර් ට එරෙහිව අංක තුන ස්ථානයේ ක්‍රීඩා කරමින් අනර්ඝ ලකුණු 119ක් ලබාගැනීමට බ්‍රව්න්ට හැකියාව ලැබිණි.මෙම තරඟ සංචාර දෙස බැලීමේදී පෙනීගිය කරුණ නම් ඔහු ඉනිමක සාමාන්‍ය ලකුණු 43.88ක් පවත්වාගනිමින් මුළු ලකණු 351 රැස්කිරීමට සමත්ව ඇතිබවයි,මෙය බ්‍රව්න් ටෙස්ට් සංචිතය සඳහා තෙරිපත්විමටද මහඟු සාධකයක් විය.බ්‍රව්න් ටෙස්ට් තරඟ පහකින් යුත් තරඟාවලියේ ඔහුගේ මංගල ටෙස්ට් තරඟය නොටින්හැම් හි  ට්‍රෙන්ට් බ්‍රිජ් දී මුහුණදුන් අතර එහිදී පළමු ඉනිමේදී ලකුණු 22ක් රැස්කිරීමට හැකිවිය.ඔස්ට්‍රේලියානු දෙවැනි ඉනිමේ  පළමු කඩුලු තුන ඉතා ඉක්මනින් බිඳවැටුණු මොහොතක බ්‍රව්න් තම කණ්ඩායමට ලකුණු 73ක් එක්කරමින් ජයග්‍රාහී ඉදිරිගමන සනිටුහන් කිරීමට සමත්විය.ඉන්පසු බ්‍රව්න් ආරම්භක පිතිකරුවකු ලෙස ක්‍රීඩා කරමින් නෝර්ත්ඇම්ප්ටන් ට එරෙහිව ශතකයක්ද දෙවෙනි ඉනිමේ නොදැවී ලකුණු 62ක්ද ලබාගනිමින් සුදු මහත්වරුන්ට එරෙහිව කඩුලු අටක ජයග්‍රහණයකට මගපෙන්වීමට හැකිවිය.ලෝර්ඩ්ස් හිදී පවතී දෙවැනි ටෙස්ට් තරඟය සඳහා පොන්ස්වර්ඩ් හට අසනීප තත්වයක් හේතුවෙන් සහභාගී වීමට නොහැකි වුයෙන් බ්‍රව්න් හට ආරම්භක පිතිකරුවෙකු ලෙස වූඩ්ෆුල් සමග ක්‍රීඩා කිරීමට වරම් උදාවිය.
කුමාර තිරිමාදුර
කුමාර තිරිමාදුර (උපත 1969 අප්‍රේල් 17), යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ, වේදිකාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙකි. ඔහු වෘත්තියෙන් නළුවෙක්, ගායකයෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් සහ මාධ්‍යවේදියෙක්ද වේ. විචාරකයින් විසින් ශ්‍රී ලාංකේය වේදිකාවේ ආධිපත්‍යය දැරූ නළුවන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස ඔහු සැලකේ.
පෞද්ගලික ජීවිතය
ඔහු 1969 අප්‍රේල් 17 වැනි දින මොරටුව රාවතාවත්ත ප්‍රදේශයේ සහෝදර සහෝදරියන් හත් දෙනකු සිටින පවුලේ හයවැනි දරුවා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා තිරිමාදුර රන්ටින් ද සිල්වා ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරියේ සේවය කළේය. ඔහුගේ මව ජෝතිමුණි මාලිනී මියුරීන් පෙරේරා අවන්හලක අයකැමිවරියක් ලෙස සේවය කළාය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරියන් හතර දෙනෙක් - සන්ධ්‍යා, උදය, රම්‍යා, සෞම්‍යා සහ එක් වැඩිමහල් සහෝදරයෙක්, කෝසල, එක් බාල සහෝදරියක් වන භාග්‍යා සහ එක් බාල සොහොයුරා වන චමිල, සිටී. තිරිමාදුර මොරටුව වේල්ස් කුමර විද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෙකි.
ඔහු බොහෝ නාට්‍ය කෘති හරහා පාසල් මට්ටමින් සම්මාන රාශියක් දිනා ගත් අතර එය ඔහුගේ වෘත්තීය ජීවිතයට තල්ලුවක් විය. නමුත් රංගන ජීවිතයට පිවිසීමට පෙර ඔහු දිවයින පුවත්පතේ මාධ්‍යවේදියෙකු ලෙස වසර 14ක් සේවය කළේය. රංගනයට පැමිණීමෙන් පසුවත් ඔහුගේ මාධ්‍යවේදී ජීවිතය පැවති නමුත් ඔහු තම වෘත්තිය ලෙස පූර්ණ කාලීනව රංගනය සඳහා වෙන් කළේය. තිස්ස ගුණවර්ධන නාට්‍ය හා රංග කලාව පිළිබඳ ඔහුගේ පළමු ගුරුවරයා විය. තිරිමාදුර මුලින්ම පෙනී සිටියේ ගාමිණී හත්තොටුවේගම විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද වීදි රඟහල තුළ වන අතර ඔහුගේ ප්‍රථම වේදිකා නාට්‍යය ධම්ම ජාගොඩ විසින් "සකලජන" නිර්මාණය කරන ලදී.
වෘත්තීය ජීවිතය
තිරිමාදුර වේදිකා නාට්‍ය 90කට, චිත්‍රපට 58කට සහ ටෙලිනාට්‍ය කිහිපයකටම රංගනයෙන් දායක වී ඇත. වර්තමානයේ ඔහු සුබ සහ යස, බල්ලොත් එක්ක බෑ, බල්ලොත් එක්ක බෑ 2, චරිතේ හොරු අරන්, කෝ කුක්කෝ, නරි බුරති', අං ආවෝ, සහ දෙයියොත් දන්නේ නෑ'', වැනි ජනප්‍රිය වේදිකා නාට්‍යවල දක්‍නට ලැබෙනවා. ගිහාන් ප්‍රනාන්දු සමඟින් තිරිමාදුර ගිහා සහ කුමා වේදිකා නාට්‍යයක නිරත විය.
නාට්‍ය හා පුවත්පත් කලාවේ වැඩ කරමින් සිටියදී ඔහුගේ සහකරු ජයන්ත චන්ද්‍රසිරි තිරිමාදුරගේ පළමු රූපවාහිනී තිරය වන ඔහුගේ "අකාල සන්ධ්‍යා" ටෙලිනාට්‍යයට සහභාගී වන ලෙස ආරාධනා කළේය. එතැන් පටන් ඔහු පබා, කටු ඉඹුල, ආටක නාටක, ඉසුරු සංග්‍රාමය සහ හැන්දෑව යන මාලා වල කැපී පෙනෙන චරිත කිහිපයක් ඇතුළුව ටෙලි නාට්‍ය 60 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් රඟපා ඇත. රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු ලෙස තිරිමාදුර ටීවී දෙරණ හි විකාශය වූ මාරයි හිරයි වැඩසටහන සහ සියත ටීවී ඔස්සේ විකාශය වූ රසෝඝය වැඩසටහන මිහිර සිරිතිලක සමඟ ඉදිරිපත් කළේය. එමෙන්ම ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයෙහි තිරිමාදුර ඔබ අමතයි නම් වැඩසටහන ඉදිරිපත් කළේය.
තිරිමාදුර සිය සිනමා ජීවිතය ආරම්භ කළේ 1998 දී ජැක්සන් ඇන්තනි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ජුලියට්ගේ භූමිකාව චිත්‍රපටියෙනි. ඒ හරහා ඔහු 2018 දක්වා චිත්‍රපට 40 කට වැඩි ප්‍රමාණයක නාට්‍යමය හා හාස්‍යජනක චරිත රාශියක් ඉටු කළේය. රංගනයට අමතරව ඔහු 2003 වසරේ තිරගත වූ සොඳුරු දඩබිම චිත්‍රපටයේ නිෂ්පාදන කළමනාකරු සහ තණ්හා රතී රඟා චිත්‍රපටයේ තිරනාටක රචකයා ද විය. මෙම චිත්‍රපටයේ ඔහුගේ රංග භූමිකාව විචාරකයින්ගේ ඉහළ පැසසුමට ලක් වූ අතර වාණිජමය වශයෙන් ද සාර්ථක විය. ඔහු සරත් කොතලාවල සමග 2014 වසරේ දෙරණ ලක්ස් චිත්‍රපට සම්මාන උලෙළේ හොඳම තිර රචනය සඳහා වන සම්මානය තණ්හා රතී රඟා චිත්‍රපටිය සඳහා දිනා ගත්තේය. ඔහුගේ පළමු සිනමා අධ්‍යක්ෂණය කොතලාවල සමඟ සම අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ද නිවුස්පේපර් හරහා 2020 ජුනි 29 දින නිකුත් විය.
2021 මාර්තු මාසයේදී තිරිමාදුර රඟපාන චිත්‍රපට පහක් ඇතුළත් චිත්‍රපට උළෙලක් දින පහක් කොල්ලුපිටිය ලිබර්ටි ශාලාවේදී පැවැත්විනි. මෙම උත්සවය "ඔටුනු නොපලන් කුමාරයාගේ හැඟුම්බර සිනමා පෙරහැර" ලෙසින් නම් කළේය.
ගායන දිවිය
තිරිමාදුර ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ A ශ්‍රේණියේ ගායකයෙකි. මෑතක් වන තුරුම ඔහු සිය ඒකපුද්ගල ගීත එළිදක්වා නොතිබුණද, නාට්‍ය සහ චිත්‍රපට සඳහා තමාගේ මුල් ජීවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම කැප කිරීමට සිදු වූ බව ඔහු පවසා තිබේ. ඔහු වික්ටර් රත්නායකගේ දැඩි රසිකයෙකි.
තිරිමාදුර ඔහුගේ පළමු ඒකපුද්ගල දෘශ්‍ය ගීතය "ඈ මට ආදරෙයි" 2016 ජුනි මාසයේදී නිකුත් කළේය. තීක්ෂණ අනුරාධගේ “බෝඩිම” ගීතයේ මියුසික් වීඩියෝවටත් ඔහු පෙනී සිටියේය.
2017 මාර්තු 31 දින සවස 7 ට මහරගම තරුණ සමිති ශාලාවේදී තිරිමාදුර සංගීත සංදර්ශනයක් පවත්වන ලදී. ඔහු සිය සංදර්ශනය නම් කළේ ‘‘කුමාරය මං - දෙවෙනි ගමන’’ යනුවෙනි. ප්‍රසංගයේදී ඔහු ඔහුගේ ගීත 14කින් යුත් සංගීත ඇල්බමය "ඒ මට ආදරෙයි" ද එළිදැක්වීය.
කර්තෘ කාර්යය
ඔහු 2019 දී "මගේ ජීවිතේ" නම් ස්වයං චරිතාපදාන පොත ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර එය ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අධ්‍යාපනික ග්‍රන්ථයක් ලෙස ද ප්‍රදානය කරන ලදී. පත්තරයේ තීරු සටහනක් ලෙස ආරම්භ කළ ‘‘කරළියේ රස කතා’’ කෘතියද ඔහු විසින් පසුව පොතක් ලෙස රචනා කරන ලදී.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ
1950 අභ්‍යන්තර ආරක්‍ෂා පනත
ප්‍රවර්ගය:සමසමාජ විරෝධය - අ.එ.ජ.
කොට්ටිඹුල්වල ලෙන් විහාරය
ගමන් මග හා විස්තරය
සබරගමු පලාතේ රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ බලංගොඩ මැතිවරණ කොට්ඨාශය තුළ බලංගොඩ නගරයේ සිට සැතපුම් 2 ක් පමණ කල්තොට මාර්ගයෙහි ගමන් කර එම ස්ථානයේ සිට සැතපුම් 6 ක් පමණ ගෙවා ගිය විට වැලිගෙපොළ මංසන්දිය හමුවේ. එතැන් සිට සැතපුම් 4 ක් පමණ හටන්ගල මාර්ගයෙහි ගිය තැන කොට්ටඉඹුල්වල රජ මහා විහාරය දැක ගත හැක.
මෙම ලෙන් විහාරය තුල බුදුන් වහන්සේගේ සැතපෙන බුදු පිලිම වහන්සේ නමක් වැඩ සිටී. විහාර ලෙනේ සිතුවම් හා සිරි පතුලක් මෙහිදී දැක ගත හැක.
එසේ වුවද රාජකීයයන් මෙම ප්‍රදේශයේ පාලන කටයුතු හෝ වෙනත් කාර්යයන් සඳහා මැදිහත් වීම පිළිබඳව ඓතිහාසික හෝ පුරා විද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
රුහුණු ප්‍රදේශයෙන් බෙල්ලන් බැදි පදලැස්ස හරහා කොට්ටඉඹුල්වල දක්වා ජන සංක්‍රමණයක් ඇති වන්නට ඇත. ඉන් අනතුරුව මේ ප්‍රදේශය ජනාවාස වන්නට ඇත. කොට්ටඉඹුල්වල මුලින්ම ආරණ්‍ය සේනාසනයක්ව පැවත තිබේ. මෙම ප්‍රදේශයේ මුලින්ම ආරණ්‍ය සේනාසනයක් බවට පත් කරනු ලැබුවේ වට්ඨගාමිණී අභය රජුගේ මාමා කෙනෙකු ලෙස සලකන අභය රාජ විසින් බව පැවසේ. මොහුගේ මුල් නාමය අභය රාජ නොවේ.මෙම ගුහාව අසල පිහිටි ගල්පාය නගරයට පිඬු පිණිස හැසිරෙන විදර්ශන භික්ෂූන්ගේ විවේකස්ථානයක් ලෙස පැවති බව ‘සබරගමුවේ පැරණි ලියකියවිලි‘ නැමති ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. ඒ අනුව අපට කිව හැකි වන්නේ අනුරාධපුර යුගයේ දී මෙම ස්ථානය ආරණ්‍ය භික්ෂුවගේ වාසස්ථානයක් සේම සංචාරක භික්ෂුන්ගේ විවේකස්ථානයක් පැවති බවයි.
වලගම්භා හෙවත් වට්ඨගාමිණී අභය රජු ( ක්‍රි.පු. 103 ) රාජ්‍යයට පත් විය. මොහු ඛල්ලාඨනාග රජුගේ සොහොයුරාය. සිය සොහොයුරු මරා රජ කම ලබා ගැනීම සඳහා උත්සහ කළ මහා රත්ථක මරණයට පත් කොට වලගම්භා රජ කමට පත් වූයේ කරදර සහිත යුතයකය. රාජාභිෂේකයෙන් මාස පහක් ගිය පසු තිස්ස නැමැති බමුණෙක් කැරැල්ලක් ආරම්භ කළහ. මේ සමගම ද්‍රවිඩ සෙනෙවියන් සත් දෙනෙක් හමුදා රැගෙන රට ආක්‍රමණය කළහ. මෙම සටනින් පරාජයට පත් වලගම්බා රජු පලා ගොස් සැගවී කැළයේ තැනින් තැන ඇවිදිමින් හමුදාව රැස් කරන්නට විය.
නුවර යුගයේ දී කොට්ටඉඹුල්වල විහාර සඟ පරපුරට අයත් කොට්ටඉඹුල්වල අනොමදස්සී තෙරුන් වහන්සේ මෙහි පැරණි දාගැබ ප්‍රතිසංස්කරණය කොට ප්‍රකාරයක් බැන්දවීමත් රිදී 1285 ක් බර පැණින් ගනේගම අරමන්පල විහාරයේ දහතුන් රියන් දාගැබක් තැනවීමත්, එම විහාරයෙහිම ප්‍රතිමා වහන්සේලා තුන් නමගේ වැඩ නිමවා නේත්‍ර ප්‍රතිෂ්ඨාපනයත් කොට එහි පිං මහනුවර මහ වාසලට අනුමෝදන් කරවුහ. මේ අසා ප්‍රසන්න වූ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ තෙමේ ස්වකීය රාජ්‍යෝදයෙන් දස වැනි වර්ෂයේ ( ශ්‍රී.බු.ව. 1341 – ක්‍රි.ව. 1808 ) උදුවප් මස ශතවත් ලත් බදාදා මෙම විහාර ශාසනන්තර්ධානය දක්වා පවත්නා ශටියට ගොඩ මඩ අක්කර පහළොස් දහසක් පමණ හිමි වන සේ රජුගේ ශ්‍රී නාමය රනින් කෙටූ තඹ සන්නසක් පරිත්‍යාග කළහ. අට කොනේ මායිම් යොදා දී තිබෙන මේ සන්නසෙහිපුරාතන පටන් කොට්ටඉඹුල්වල අනෝමදස්සී උන්නාන්සේගේ වර්ග පරම්පරාවේ සාමනේර උපසම්පදා උන්වහන්සේලා විසින් මෙම විහාරයට පුද ඕලක්කන් (පූජා) පවත්වන ලද බවත් මෙම ස්ථවීරයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානුශිෂ්‍යය පරම්පරාවෙන් පැවත එන සංඝයාද මෙම විහාර දෙකේ වත් පිළිවෙත් කර එයින් ලැබෙන ප්‍රත්‍යයන් සිව්පසය සඳහා ප්‍රයෝජනයට ගත යුතු බැව් කොට්ටඉඹුල්වල තඹ සන්නසේ දක්වා ඇත.
ආරක්ෂාව සහිතව මෙහි තිබෙන වලගම්බා රජු කළ පටන් මේ දක්වා මේ විහාර සග පරපුර ගැන තොරතුරු සඳහන් පුස්කොළ සීට්ටුව ඉතා වැදගත් ලියවිල්ලකි. මෙහි සංඝ නාමාවලියෙහි සඳහන් පරිදි එහි සිටි විහාරාධිපතීන් වහන්සේලාගේ නම් මෙසේ දැක්වේ. මුලින්ම අභයරාජ, උභයකුල, පාරිශුද්ධ, දේවමිත්‍ර, ශීලවන්ත, මාන්නගුරු,සමනල, මතීසාගල, ශීලරක්ෂිත, බුද්ධදාස, ශීල, මහා ධර්ම ගුරු,අනුරද්ධ, ධමේශ්වර, සිද්ධාර්ත, පුංචි බණ්ඩාර, රත්නපාල, වේ. මෙහි ඇතැම් නාමයන් ගැන සලකන විට මෙම ලිපිය ලක්දිව අතීතයේ ‍‍ථෙරවාදී මහායාන නිකායන් බලපෑ අයුරු හා සීතාවක රාජසිංහයන්ගෙන් පසු කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජෝපාදයෙන් සවැන්න දක්වා භික්ෂු ශාසනය සිල්වත් තැනලාට පැවරී තිබූ අවධියෙහි තත්වයන් මැනවින් වටහා ගත හාකි කැඩපතක් බඳුය.
ඉහත කාලයෙන් පසු වර්ථමානය දක්වා කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයෙහි කටයුතු කළ විහාරාධිපතීන් වහන්සේලා කීප දෙනෙක් වෙයි. ඔවුන් මෙසේය. තඹලගමුවේ රනපාල, තඹගමුවේ බුද්ධ රක්ඛිත, වර්ථමානයේ විහාරාධිපති ලෙස වැඩ සිටින්නේ තඹගමුවේ රෝහණ රතනපාල ස්වාමීන් වහන්සේය. එයට අමතරව නැදුම්ගමුව සුමනසාර හිමි වැඩ වාසය කරති. මෙයින් අපට පෙනී යන්නේ සංඝ පරපුර යම් කිසි සම්ප්‍රදායානුකූල ක්‍රමයක් ඔස්සේ පවත්වාගෙන එන බවකි.
හයවන පැරකුම්බා කළ පැපිලියානේ සුනේත්‍රා දේවී පිරිවෙනට සබඳතාවයක් තිබූ බව සඳහන් වේ. එහි සිටි මංගල තෙරුන්ට රජතුමා පැවරූ සබරගමු ලක්ෂමණ මහ (සමන්) දේවාලයේ පිරිත් මුරයට මෙම විහාරයේ සංඝයාද සහභාගි කර ගැනීමෙන් පෙනේ. මෙම රජ වරුන්ට අමතරව ශ්‍රී විජයරාජසිංහ හා ශ්‍රි වික්‍රමරාජසිංහ යන නරපතී හු මෙහි දියුණුව සඳහා ආධාර උපකාර කරන ලද බව සැලකේ.
කොට්ටඹුල්වල විහාරය යටතේ පාලනය වන විහාර සංඛ්‍යාවක් තිබේ. ඒවා කීහිපයක් මෙසේ සඳහන් කළ හැකිය. පැල්මඩුල්ලේ ගනේගම විහාරය, ගලපාත විහාරය, ලෙන්දොර, ඉහල ගලගම විහාරය, අලුත්නුවර දේවාලයේ පිරිත් නිලය, රත්නපුර සමන් දේවාලයේ පිරිත් නිලය, බොල්තුඹේ රජමහා විහාරයේ පිරිත් නිලය, අම්මඩුව දේවාලය මේ දේවාල වලින් කිහිපයකි. මේ ආකාරයෙන් බලන කළ කොට්ටඉඹුල්වල රජමහා විහාරය මූලස්ථානයක් වශයෙන් පැවති බව පෙනේ. මේ අනුව ඉතා ඉහල අන්දමින් හොඳ පාලනයක් පැවති ඉතා දියුණු විහාරයක් ලෙස තිබූ බව අපට වටහා ගත හැකි වේ.
මෙයට අමතරව කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයෙහි ආගමික සාමාජික හා සංස්කෘතික කටයුතු රාශියක් සිදු කරන ලද බව පෙනේ. මහනුවර දළඳා මාලිගයේ දියවඩන නිලමේ තෝරා පත් කර ගන්නා ඡන්දයේ දී මෙම විහාරයට එක් ඡන්දයක් හිමි වේ. එසේම සබරගමුවේ සෑම විහාරයකම ඡන්දයක් මගින් කිසියම් නිලයක් තෝරා පත් කර ගැනීමේ දී ඡන්දයක් කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයට හිමි වේ. ශ්‍රී පාද සමය ආරම්භ කිරීමට ප්‍රථමව පිරිත් කියනු ලැබේ. එම අවස්ථාවට කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයෙන් සංඝයා වහන්සේ නමක් යා යුතුය. එම කටයුත්ත වෙනුවෙන් ශ්‍රී පාදාස්ථානයට අයත් ඉඩම් වලින් කොටසක් මෙම විහාරයට හිමි වේ.
පුරාණ කාලයේ ඇසල පෙරහැර පැවත තිබේ. එම පෙරහැර ඉතා උත්කර්ශවත් අන්දමින් පැවතුණ බව කිව හැකිය. මේ සඳහා අලි ඇතුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් සහභාගී කරවා තිබේ. උඩරට හා පහතරට නැටුම් කණ්ඩායම් කිහිපයක් සහභාගී කරවා ගෙන ඇති අතර මේ පෙරහැර විහාරය වටා සංචාරය කර තිබේ. දින කිහිපයක් ඉතා අලංකාර ලෙස කඩ සල්පිල් වලින් හා විශාල ජන සහාභාගීත්වයකින් පැවත ඇත. එහෙත් මෙම පෙරහැර අවසන් වරට පවත්වා ඇත්තේ මෙයට ශත වර්ෂයකට පමණ පෙර බව පැවසේ.
මෙම විහාරයට ඉඩම් අක්කර 24 දාහකට පමණ ආදායම් තිබේ. මේවායින් ඉඩම් ප්‍රමාණයක් බද්දට දී ඇත. එමගින් විහාරයට අදායම් හිමිවේ. තවත් ඉඩම් ප්‍රමාණයක් රාජකාරී ක්‍රමයට පවරා දී තිබේ. මෙම ඉඩම් භුක්ති විදින ජනතාව විහාරයේ රාජකාරි කටයුතු කළ යුතු වුහ. පෙනුම යනුවෙන් දිනයක් වේ. එදාට මෙම පිරිස පැමිණ විහාරයේ කටයුතු කළ යුතුය. ඒවා නම් විහාරය පිරිසිදු කිරීම, අලුත්වැඩියා කිරීම, හුණු ගෑම, වහල සකස් කිරීම, අදී රාජකාරී වේ. මෙයට අමතරව හේවිසි ගැසීම, තම්මැට්ටම් කටයුතු, වලං සෑදීම, මුර කිරීම, ආදී කටයුතු වේ. සෑම පෝය දිනකම හේවිසි ගැසීම සිදු කෙරේ.
වෙසක්, පොසොන්, ඇසල පෝය දිනවල මිනිසුන් විශාල ප්‍රමාණයක් මේ විහාරය කරා පැමිණේ. මෙම විහාරයේ සෑම අවුරුද්දකම කඨින පිංකම ඉතා උසස් අන්දමින් සිදු කෙරේ. එහි දී ගම වටා කඨින චීවරය වඩම්මනු ලැබේ. (පොගුරුගම සතර පේරුවේ)
මෙම විහාරස්ථානය පුරා විද්‍යා දෙපාර්තුමේන්තුව යටතට ගෙන ඇති අතර දැනට විහාරය පුජා භූමියක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත්කොට ඇත. මේ හැරුනු විට මෙහි දහම් පාසලක්, ග්‍රාම සංවර්ධන සමිතියක් පවත්වා ගෙන යයි. එසේම සමිති සමාගම් කිහිපයක් විහාරය තුල පැවැත්වේ. මේ ආදී ලෙස සමාජ සංවර්ධන කටයුතු රාශියක් විහාරය මගින් කර ගෙන යාම විහාරයේ දියුණුවටත් සංවර්ධනයටත් ඉතා වැදගත් බව කිව හැක.
විහාර ගෙය
ඉතා මනරම් කුඩා කදු ගැටයක් කොට්ටඉඹුල්වල පිහිටා තිබේ. මෙම කදු ගැටය වටා කුඹුරු යායෙන් හා වන ලැහැබෙන් වට වී පවතී. මෙම කදු ගැටය මුදුනට වන්නට ගල් ගුහාවක් පිහිටා ඇති අතර එය කොට්ටඉඹුල්වල විහාරය ලෙස හැඳින්වේ. අටකලන් කෝරලේ කඳවෙල් පත්තුවේ කඳු මත පිහිටා තිබෙන මේ පැරණි ගල් විහාරය වලගම්බා සමයට පෙර ආරම්භ කරන ලද්දක් බව පුරා විද්‍යා සාධක වලින් පැහැදිලි කළ හැකිය. මේ අනුව අපට පැහැදිලි වන්නේ ගල් විහාරය වලගම්බා රජුට පෙර සිට භාවිතයට ගැණුනු බවකි. මෙම ගල් විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිර පවතී. ඒ නිසා ගල් ගුහාවද මදක් විශාල බවක් ගනී. අනුරපුර පොලොන්නරු යුගයේ බිහි වූ සෑම ගල් ගුහාවකම කටාරමක් යොදනු ලැබේ. එය යෙදීමට හේතුව නම් වර්ෂා කාලයේ දී ගුහාව තුලට ජලය ඒම වැලැක්වීමයි. කටාරම නිසා උඩින් වැටෙන ජලය කටාරම දිගේ පැත්තකට ගලා යයි. මෙය එක්තරා බුද්ධි වර්ධනයක් ලෙස පෙන්වා දිය හැකිය. එයට හේතුව නම් මේ ගැන සිතා බලා අවශ්‍ය පියවර ගෙන තිබීමයි.
කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයේ ද කටාරමක් කපා ඇත. එම නිසා මෙහි පැරණි බවක් ඇතැයි සිතිය හැකිය. වලගම්බා රජතුමා විසින් කරවන ලද විහාරය ලෙසට දැනට අනුමාන කරනු ලබන කුඩා විහාරයත් ප්‍රධාන විහාර ගෙයි ඔත් පිළිමයේ සිරසට ආසන්නයේ පිහිටා ඇත. මෙය මහල් දෙකකින් යුක්ත වන අතර පහත මාලයට වඩා ඉහල මාලය කුඩාවට නිර්මාණය කර තිබේ. මෙම කුටියේ දිග පළල අඩි 14 x 7.5 වේ. මෙහි ඉදිරිපස හෙවත් උතුරු පසට වන්නට බිත්තියේ මැද ආරුක්කු හැඩයේ දොරක් යොදා ඇති අතර එය උසින් අඩි 6 ක් ද පළල අඩි 2 අඟල් 4 පමණ වන අතර බිත්තියේ ඝණකම අඟල් 18 ක් වේ. මෙම පළමු මහල අඩි 8 ක් උස වන අතර බිත්ති තනිකරම මැටි බදාමයෙන් සාදා ඇති බව කිව හැකිය.
මෙහි දෙවන මහලේහි දිග පළල අඩි 13 x 6.5 වන අතර අඩි 5ක් උස වේ. මෙම කුටියේත් උතුරු පසට වන්නට ආරුක්කු හැඩයේ කවුළුවක් ඇති අතර කාමර දෙකකින් එකක වත් උළුඅහු යොදා නැත.
මෙලෙස කුඩාවට ඉදි කළ විහාර ගෙය පසු කාලය වන විට ඉතා දියුණු තත්වයට පත් වී තිබේ. එය රජවරුන් කිහිප දෙනෙක් යටතේ සංවර්ධනයට පත් වූ ආකාරය පළමු පරිච්ජේදයේ දී පෙන්වා දී ඇති අතර එය වර්ථමානයේ දක්නට ඇති තත්වය මින් ඉදිරියට සාකච්ඡා කරමි. විහාර ගෙය ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් පහකට බෙදිය හැකිය.
* ඇතුල් ගෘහය
* අන්තරාලය
* මණ්ඩපය
* ඇතුල් ගෘහයට දකුණු පසින් ඇති කුටිය
* ඇතුල් ගෘහයට වම් පසින් ඇති කුටිය
ඇතුළු ගෘහය
ඇතුළු ගෘහය ඉතා විශාලව නිර්මාණය කර ඇති අතර බිත්ති ඉතා ඝනකමින් යුක්ත වේ. බිත්තියක ඝනකම අගල් 30 පමණ වේ. ගල් කුහරයක් තුල බිත්ති තුනකින් නිර්මාණය කර ඇත. මෙහි දිග අඩි 89 අඟල් 3 ක් වන අතර පළල අඩි 17 අඟල් 6ක් වේ. පිළිම ගෙයින් උතුරුපස බිත්තියෙන් ඇතුළු වීම සඳහා දොර තුනක් නිර්මාණය කර තිබේ. මෙයට යොදා ඇති උළුඅහු අඩි 1×1 ඝනකමින් යුක්තව නිර්මාණය කර තිබෙන අතර මුදුනත ආරුක්කු තුනකින් යුක්තව ඉතා අලංකාර ආකාරයෙන් සාදා තිබෙණු දක්නට ලැබේ. බිත්ති නිර්මාණයේ දී කුඩා ගල් කැට යොදා ගෙන මැටි බදාමයෙන් බිත්ති සකස් කර ගත් ආකාරය පෙනේ. කපරාලුව සඳහා වැලි මැටි යොදා ඒ මත හුණු මැද තිබෙණු දක්නට ලැබෙන අතර පොළවට මෑතදී පිඟන් ගඩොල් යොදා තිබේ.
අන්තරාලය
අන්තරාලය වූ කලී ඇතුළු ගර්භයෙන් උතුරු දිශාවට වන්නට සාදා ඇති අතර එය සෘජුකෝණාශ්‍ර හැඩයෙන් යුක්ත වේ. එහි දිග හා පළල අඩි 89 3” x 7′ 6” වේ. මෙම කොටස ඉතාමත් අලංකාර ආකාරයෙන් සාදා තිබේ. අන්තරාලයේ උතුරු නැගෙනහිර හා බටහිර යන බිත්ති වෙනුවට අඩි 3ක් පළල හා අඟල් 21 ඝනකම ඇති කුළුණු 12 ක් උස අඩි 5 වන අකාරයට සාදා එම උස සට්ටමේ සිට ආරුක්කු ආකාරයට එම සියළුම ස්ථාන වලින් ඇතුළු විය හැකි ආකාරයට නිමවා තිබේ. මෙම කුළුණු අලංකාර ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබෙණු දක්නට ලැබේ. අන්තරායෙහි අඩි 10ක් පමණ උසින් ලී බාල්ක යොදා ඒ මත ලෑලි වලින් සිවිලිම සකස් කර තිබේ. අන්තරාලයෙහි දකුණු බිත්තියේ උළුඅස්සට උඩින් ක්‍රි. ව. 1808 වර්ෂය යොදා ඇති අතර එය ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු විසින් මෙම විහාරය අවසන් වරට ප්‍රතිසංස්කරණය කළ වර්ෂය වේ. පොළව සඳහා සිමෙන්ති බදාම යොදා සිමෙන්ති මැද ඇති ආකාරය දැක ගත හැක.
මණ්ඩපය
මණ්ඩපය ඉතා විශාලව නිර්මාණය කර තිබෙණු දක්නට ලැබේ. මණ්ඩපය සඳහා අන්තරාලයෙන් උතුරු පස නැගෙනහිර හා බටහිර යන පැති තුනම අයත් වේ. අන්තරාලයේ උතුරු පස කොටසේ දිග පළල අඩි 89.3” x 8′ වන අතර නැගෙනහිර පස කොටස දිග පළල අඩි 16′.6” x 12′ වේ. බටහිර පස කොටස දිග පළල අඩි 16′.6” x 34′.9” ලෙස ගණන් ගත හැකි වේ. මේ කොටස නැගෙනහිර හා බටහිර බිත්ති වලින් නිර්මිත වන අතර උතුරු පස එක ළඟ නිමවන ලග රවුම් කුළුණු දෙකකින් යුක්තව කණු ජෝඩු දහයකින් සකස් කර ඒ මත යට ලීය තබා තිබේ. විහාරය තුළට ඇතුළු වීම සඳහා ඉදිරි පසින් අඩි 10 අඟල් 6ක් පමන වන දොරටු දෙකක් ඇති අතර අනිත් හිඩැස් ලැටිස් යොදා අලංකාර කර තිබෙණු දක්නට ලැබේ. දොරටු තුනට ළඟා වීම සඳහා පඩි පෙල් පේලි දෙකක් නිර්මාණය කර ඇති අතර අන්තරාලය හා මණ්ඩපය යන කොටස් දෙක සඳහා උළු යොදා දැවයෙන් නිර්මාණය කර තනි පලයේ වහලක් නිර්මාණය කර ඇත.
ඇතුල් ගෘහයට දකුණු පසින් කුටිය
මෙම කුටිය දිග අඩි 12 ක් වන අතර බටහිර පස බිත්තියේ පළල අඩි 17 අඟල් 6ක් වන අතරම නැගෙනහිර පස පළල අඩි 12 ක් පමණ වේ. මෙයට හේතුව වන්නේ ගල නැගෙනහිරට නැමී ඇති නිසා වේ.
මෙම කුටියට ඇතුළු වීම සඳහා දොරවල් දෙකක් වෙයි. එක් දොරක් උතුරු බිත්තියෙන් වන අතර බටහිර බිත්තියේ ගර්භ ගෘහයෙන් ඇතුළු විය හැකිය.
ඇතුල් ගෘහයට වම් පසින් ඇති කුටිය
මෙම කුටියේ විශේෂ වැදගත් කමක් දැක ගත හැකිය. එයට හේතුව ඉතා අලංකාර උළුඅස්සක් ඇති නිසාය. කුටිය තුළට ඇතුළු වීම සඳහා උතුරු දෙසින් දොරටු රැසක් වේ. දකුණු පස ඇති ‍දොරටුව ඝණකම ඇති ලෑලි උළුඅස්සක් වන අතර වම් පස ඇති උළුඅස්ස ගල් වලින් නිමවා තිබේ. මෙය අඩි 8ක් පමණ උස් වන අතර උළුඅස්සේ ඝණකම අඟල් 18 ක් පමණ වේ. උළුඅස්ස යටටම වන්නට වාමණ රූප දෙකක් ඇති අතර මුදුනේ හරි මැදින් මකර හිසක් පමණක් නෙලා ඇත. මේ හැරුණු කොට බොරදම් යොදා පලාපෙති මොස්තරයෙන් අලංකාර කර තිබේ. මෙම කුටියේ දිග පළල අඩි 34.9” x 15′ වේ.
බටහිර බෝධිය
බෝධිය විහාරයෙන් බටහිර දිසාවේ විහාරයට ඉතාම ආසන්නයේ පිහිටා ඇති අතර එය වටා බැම්මක් බැඳ තිබේ. මෙහි දිග පළල අඩි 21′ .8” x 21′.6” වන අතර බැම්මේ උස අඟල් 44 ක් වේ. බැම්ම ගඩොල් වලින් බැඳ සිමෙන්ති වලින් කපරාලු කර තිබෙන අතර එය මුදුනේ මුළු හතරින් ඉහලට නැගුනු අඟල් 35 ක් පමණ උස වන කණු හතරක් නිර්මිතය. එක් කණුවක පහළ කොටස අඟල් 6 x 6 ක් වන අතර ඉහළ කොටස අඟල් 5 x 5 පමණ වේ. මේ අනුව කණුවක් ඉහළට යන විට කුඩා වන ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබේ. උතුරු පස බැම්මේ ඉහළින් මල් ආසනයක් අඩි 5ක් දිග උස අඩි 3ක් යුක්තව සාදා තිබේ. එම බැම්මේ පොළව මට්ටමේ දී හරි මැදින් අඩ කවයක් ආකාරයකට සිමෙන්තියෙන් නිර්මාණය කර ඇත. මෙහි උතුරු හා බටහිර පසට වන්නට පොළොව මට්ටමේ දී අඟල් 15 ක් ඝනකමින් යුත් බැම්මක් නිර්මාණය කර ඇති අතරම එම බැම්ම මත කණු පහක් සාදා තිබේ. මෙම කණු අලංකාරය සඳහාත් මිනිස්සුන්ගේ අරක්ෂාව සඳහාත් නිර්මාණය කර තිබෙන බව කිව හැකිය. පැරණි බෝධිය මෙය වන අතර මෙහි කාලය නිර්ණය කිරීමට නිශ්චිත ශාක්ෂි නොමැත.
නැගෙනහිර බෝධිය
විහාරයෙන් නැගෙනහිරට වන්නට ඇති බෝධිය විහාර ලෙන් ගල් කුට්ටිය අවසන් වන ස්ථානයේ ඇති අතර උතුරු, බටහිර සහ දකුණු පස පමණක් බැම්ම නිර්මාණය කර තිබේ.නැගෙනහිර පස ගල් කුට්ටියෙන් වැසී පවතී.
උතුරු පස බැම්ම අඩි 5′ x 6” උස වන අතර දිග අඩි 30 කි. බටහිර බැම්ම අඩි 30 ක් දික් වන අතර එය පඩිපෙල් ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබෙණු දැක ගත හැක. දකුණු බැම්ම අඩි 15 ක් යුක්ත වන අතරම බෝධිය කරා විහාර මිදුලේ සිට පැමිණීමට පියගැටපෙලක් උතුරු පස බැම්ම දිගේ නිර්මාණය කර තිබේ. මෙම පඩිපෙළ හරහා කණු දෙකක් නිර්මාණය කර ගන්ඨාරය සවි කර ඇත. මෙය සවි කරන්නට ඇත්තේ බෝධිය වන්දනා කිරීමේ දී ඝන්ඨා නාදය පවත්වමින් බෝධි පුජා පැවැත් වීම සඳහා විය හැකිය.
ධර්ම ශාලාව
බණ ශාලාව පිහිටා තිබෙන්නේ විහාරයට උතුරු පසින් අඩි 30 ක් පමණ පහත මාලයකය. බණ ශාලාව වටා නැගෙනහිර හැරෙන්නට අඩි 2ක් පමණ ඝණකමැති විශාල ගල් බැම්මක් සාදා තිබේ. මෙය බණ ශාලාවේ ආරක්ෂාව සඳහා යෙදූ බව කිව හැකිය. මෙම මළුවේ නැගෙනහිර පසට වන්නට ශාලාව නිර්මාණය කර තිබේ. බණ ශාලාව 1900 දී පමණ සාදා ඇති කිව හැක. මෙහි පවතින නිර්මාණ ලක්ෂණ ගැන කථා කිරීමේ දී පෙනී යන්නේ පොළව මට්ටමේ සිට අඩි 1ක් පමණ උසට අත්තිවාරම සකස් කර ඇති බවයි. මෙය නිර්මාණය කර තිබෙණුයේ බිත්ති 8 කින් යුක්ත වන ආකාරයට. බිත්ති අඩි 3 අඟල් 6ක් පමණ උස වන සේ ගලින් නිර්මාණය කර ඉන් ඉහල කොටස සම්පූර්ණයෙන්ම ලැටිස් ගසා අලංකාර කර තිබෙණු දක්නට ලැබේ. දකුණු බිත්තිය අඩි 47ක් දිග වන අතර එහි හරි මැදින් අඩි 5ක් දොරක් යොදා තිබේ. බටහිර පස එක් බිත්තියක් අඩි 37 ක් දිග වන අතර එහි හරි මැදින් දොර යොදා නිමවා ඇති අතර බටහිර දෙ‍වෙනි බිත්තිය අඩි 12 අඟල් 6 ක් දිග වේ.උතුරු පස පළමු බිත්තිය හා තුන්වෙනි බිත්තිය පළල එක සමාන වන අතර එක් බිත්තියක් අඩි 17.6 න් සමන්විතය. උතුරු පස දෙවනි බිත්තිය අඩි 12.6 ක් දිග වන අතරම එහි හරි මැද අඩි 6ක් වන ප්‍රධාන දොරටුව පිහිටා තිබේ. නැගෙනහිර පස දොරටු නැති අතර එම බිත්ති දෙක බටහිර බිත්ති හා සමාන වේ. ශාලාව මධ්‍ය‍යේ අඩි 15 x 15 වන අට්ටාශ්‍රාකාර අඩි 1.6 පමණ උස වන මණ්ඩපයක් නිර්මාණය කර ඇති අතර මෙය බණ හා පිරිත් සජ්ජායනා කිරීමේ දී ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සඳහා නිර්මාණය කර තිබෙණු දැකිය හැක. වහලය රඳා පැවතීම සඳහා මණ්ඩපයේ නැගෙනහිර හා බටහිර පස කණු හතර බැගින් අටක් නිර්මාණය කර ඇති අතර මේවා ඔප මට්ටම් කරන ලද හතරැස් ගල් කුට්ටි යොදා නිමවා ඇත. කණු අඩි 15ක් පමණ යන තෙක් අඟල් 18 x 18 ඝනකමින් යුක්තවද ඉන් ඉහළ කොටස අඟල් 14 x14 ප්‍රමාණයෙන්ද සකස් කර තිබෙණු දැකිය හැකිය. වහලය පළ 7 කින් යුක්ත වන අතර උළු සෙවිලි කර තිබේ. වඩිම්බු ඉතා සිත් ගන්නා ආකාරයෙන් යොදා ඇති නිසා මෙය දකින අයෙකුට මණරම් නිර්මාණයක් සේ හැඟේ.
පැරණි ආවාස ගෘහය
පැරණි පන්සල් ගොඩනැගිල්ල පිළිබඳව ඓතිහාසික සාධක නොමැති අතර මෙය කුමන කාලයේ නිර්මාණය කළ ගොඩනැගිල්ලක්ද යන්න ස්ථීරව කිව නොහැක. කෙසේ වෙතත් ජනප්‍රවාදයට අනුව මෙම ගොඩනැගිල්ල රජ කාලයේ සිට පැවත එන බව පිළිගැනේ. දැනට මෙම ගොඩනැගිල්ලේ ඉතිරිව පවතින්නේ අඩක් පමණි.එයට හේතුව නව පන්සල් ගොඩනැගිල්ල සෑදීම සඳහා කඩා ඉවත් කර තිබීමයි. දැනට ශේෂව පවතින කොටස කාමර තුනකින් හා ගර්භයකින් සමන්විත වේ. ගොඩනැගිල්ල පිහිටා තිබෙන්නේ විහාරයට උතුරු පසින් අඩි 60ක් පමණ පහතින් වේ. සක්ක බැම්මෙන් බැඳ ඇති බිත්තියක් අඩි 2ක් පමණ ඝනකමින් යුක්ත වන අතර වහල සඳහා සිංහල උළු භාවිතා කර තිබේ. ගර්භ ගෘහයේ සිට වම් පැත්තට වන්නට පිහිටි කාමරය අඩි 15.6 දිග වන අතර පළල අඩි 12 ක් වේ. මේ සඳහා දකුණු පසින් දොර තබා ඇති අතර උතුරු පසින් ජනේලයකින් සමන්විතය. ජනේල් උළුඅස්ස ඉතා ඝණකම ඇති දැවයෙන් සාදා ඇති අතර උස අඟල් 34 ක් හා පළල අඟල් 28 ක් වේ. ගර්භයෙන් දකුණු පස කාමර දෙකක් ඇති අතර එක් කාමරයක් අඩි 10 – 12 වන අතරම කාමර දෙකම එක සමාන වේ. දොර ජනේල් වම් පස කාමරයේ වාසය කල කුටි ලෙස සැලකිය හැකිය.
ගර්භ ගෘහයට ඇතුළු වීම සඳහා උතුරු පසින් ප්‍රධාන දොරටුව ඇති අතර එය අඩි 5ක් පළල වන අතර උස අඩි 7 ක් පමණ වේ. මෙහි මුදුන ආරුක්කු හතරකින් සමන්විත වන ආකාරයට සකස් කර ඇති අතර ගර්භය මධ්‍යයේ ඉතා සූක්ෂම කැටයම් යෙදූ ලී කුළුනක් වහලයේ බර තබා ගැනීම සඳහා යොදා ගෙන තිබේ. එහි නෙළුම් මල් මොස්තරය හා පලා පෙති මෝස්තර වලින් අලංකාර කර තිබේ. මෙයට අමතරව තවත් ඔප මට්ටමින් කරන ලද කුළුණු තුනක් ගර්භයේ දකුණු පසට වන්නට සිටුවා ඇති අතර ඒවාද වහලයේ බර දරා ගැනීම සඳහා උපකාර වේ. මින් කොටස් කඩා දැමීමේ දී වහලය රඳා තැබීම සඳහා බොරු කණු තුනක්ද ඉහතින් සඳහන් කළ කුළුණු තුනට සමානව දකුණු පස කුටි ඉදිරිපිට සවි කර තිබෙණු දැකිය හැකිය. අඩි 3ක් පමණ පොළව මට්ටමින් ඉහළට එසෙවෙන ආකාරයට අත්තිවාරම් සකස් කර ඇත.
සම්පූර්ණයෙන්ම පැරණි ගොඩනැගිල්ල තිබුණු ආකාරය අසා දැන ගත් පරිදි මැද මිදුලක් සහිතව දැනට ඉතිරිව පවතින ගොඩනැගිල්ලට අමතරව මුළුතැන් ගේ ගබඩාව කාමරය සහිතව කාමර හයක් තිබු බවට තොරතුරු ලැබිණි. මේ අනුව අපට පැවසිය හැක්කේ එදා අද මෙන් ඉතා අංග සම්පූර්ණ ශාලා වලින් යුක්තව මනා දැනුමකින් යුක්තව ගොඩනැගිල්ල නිර්මාණය කර තිබුණු බවයි.
නව ආවාස ගෘහය
මෙම ගොඩනැගිල්ලේ ඉතිහාසය ඉතා මෑත කාලයට අයත් වේ. මෙය නිර්මාණය කිරීමේ දී උපයෝගී කර ගෙන ඇත්තේ ගල් සහ ගඩොල් වේ. අත්තිවාරම කළු ගලින් හා සිමෙන්ති බදාමයෙන් නිමවා ඇති අතර බිත්ති ගඩොල් හා වැලි මැටි උපයෝගී කර ගෙන කපරාලුව සදහා සිමෙන්ති බදාම උපයෝගී කර ගෙන තිබේ. උළුඅහු සඳහා 4 x 3 උළුඅහු ලී භාවිතා කර ඇති අතර වහලය සඳහා ඉරා ගනු ලැබූ යට ලී පරාල හා රීප්ප භාවිතා කර පළ හයක් වන සේ උළු සෙවිලි කර වහලය සකස් කර තිබෙණු දැන ගත හැකිය.
මෙම ගොඩනැගිල්ල පැරණි පන්සල් ගොඩනැගිල්ලට දකුණු පසින් ඉතා ආසන්නයේ ම සකස් කර ඇති අතරම මෙහි ගර්භය මුළුතැන් ගෙය, ගබඩා කාමර දෙක, දාන ශාලාව හා කුටි හයකින් සමන්විත වේ. ගර්භයේ සිට දාන ශාලාව දක්වා අඩි 4ක් පමණ පළල අඩි 20.2 x 18.3 වන අතර උතුරු පසට වන්නට ප්‍රධාන උළුඅස්ස පිහිටුවා ජනේල් උළුඅස්සක් තබා තිබේ. මේ හැරුණු විට නැගෙනහිර පසට උළුඅස්සක් ඇති අතර බටහිර පසින් ජනේල් උළුඅහු දෙකක් තබා තිබේ. ගර්භයට දකුණු පසින් කුටියක් වන අතර එහි දිග පළල අඩි 15 x 15 වන අතර නැගෙනහිර පස කොරිඩෝවට දොර තබා තිබෙන අතර ජනේල් උළුඅස්ස බටහිර දෙසට යොමු කර තිබේ. ඉහත කුටියට දකුණු පසට වන්නට ගබඩා කාමරයක් වේ. එය දිග පළල අඩි 20 x 10 වේ. එහි දොර උළුඅස්ස උතුරු පසට කොරිඩෝවට යොමු කර ඇති අතර ජනේලය බටහිර පසට යොමු කර තිබේ. මෙම ගබඩා කාමරයට නැගෙනහිරට වන්නට දිග පළල අඩි 10×5 කුඩා ගබඩා කාමරයක් ඇති අතර මෙහි දොර උතුරු පසට කොරිඩෝවට යොමු කර ඇත. මේ ගබඩා කාමර දෙකේ දීර්ග කාලීනව තැම්පත් කරණු ලබන බඩු භාණ්ඩ තැම්පත් කිරීම සඳහා උපයෝගී කර ගනු ලබන ගබඩා කාමර ලෙස හැඳින්විය හැකිය. ඉහත ගබඩා කාමරයට නැගෙනහිරින් කුටි තුනක් වන අතර එක් කාමරයක් අඩි 13 x 10 වේ. මෙහි දොර උළුඅහු දෙකම උතුරු පසට වන්නට කුටි දෙකක් තිබෙන අතර එක් කාමරයක් දිග පළල අඩි 10 x10 වන්නා සේම අනෙක් කුටිය අඩි15×10 ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත වන්නා සේම දොර උළුඅහු දකුණු දෙසට කොරිඩෝවට යොමු කර ඇති අතර ජනෙල් දෙක උතුරු පසට හරවා ඇත.
මුළුතැන් ගෙය දිග පළල අඩි 21.6 x13 ප්‍රමාණයෙන් වන අතර දකුණු පස දකුණට වන්නට විමිණිය අඩි 5.6 දිග හා පළල අඩි 3.6 නිර්මාණය කර තිබේ. මේ සඳහා දොර උළුඅහු දෙකක් ඇති අතර එක් දොරක් නැගෙනහිර පසට වන්නටත් අනෙක උතුරු පසින් දාන ශාලාවට වන්නටත් තබා තිබේ. ජනෙල් උළුඅහු දෙක නැගෙනහිර හා දකුණු පසට වන්නටත් තබා තිබේ.
මුළුතැන් ගෙයට උතුරු දෙසට වන්නට දාන ශාලාව පිහිටා තිබෙන අතර එය දිග අඩි 36.6 හා පළල අඩි 19 වේ. මේ සඳහා දොර උළුඅහු තුනක් තබා තිබෙන අතර එකක් උතුරු පසට නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට යොමු කර තිබෙන අතර එම පැති තුනටම ජනෙල් උළුඅහු තුනක් ද තබා තිබේ. දාන ශාලාවේ ගිණිකොන දෙසට වන්නට අඩි 10 x 10 ප්‍රමාණයෙන් වෙනම ගබඩා කාමරයක් නිර්මාණය කර තිබේ. මේ සඳහා බටහිර දෙසට උළුඅස්සක් තබා ඇති අතර මෙම ගබඩා කාමරය එදිනෙදා මුළුතැන් ගෙට අවශ්‍ය වන බඩු භා භාණ්ඩ ගබඩා කර තබන කාමරය ලෙස හඳුන්වා දිය හැකිය.
ස්ථූපය
අනුරාධපුර පොලොන්නරු යුග නියෝජනය කළ රජවරුන් විසින් විශාල දාගැබ් නිර්මාණය කරන ලදහ. එහෙත් මහනුවර යුගයේදී විශාල දාගැබ් නිර්මාණය නොකෙරෙණු අතර විහාරය අභ්‍යන්තරයෙහි කුඩා දාගැබ් සාදන ලදී. මෙයට හේතුව වන්නට ඇත්තේ වාණිජ සමාජයක් ඇති වී තිබූ නිසාත් දේශපාලන ඒකීයත්වයක් නොපැවතුන නිසාත් විය හැකිය.
බිතු සිතුවම් සාධක
කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයෙහි හරි අඩක් පමණ බිතුසිතුවම් වලින් ග්‍රහණ වේ. මෙම සිතුවම් වලින් බොහෝමයක් දැනට මැකී යාමේ තර්ජනයකට ලක් වී පවතී. විහාරයේ කටාරමට යටින් ඇද තිබෙන ක්‍රමයෙන් මැකී යන චිත්‍ර ඇති බව සපරගමු දර්ශනයෙහි සඳහන් වේ.
මේ සිතුවම් මාතෘකා කිහිපයක් ඔස්සේ ඇඳ ඇති බැව් පෙනී යයි. මෙම මාතෘකා පොදුවේ ගෙන බැලීමේ දී මෙලෙස දැකිවිය හැකිය.
* ජාතක කතා
* සොලොස්මස්ථාන
* බුද්ධ චරිතය හා සම්බන්ධ තොරතුරු
* ශාසනික ප්‍රවෘත්ති
* අපාය දර්ශන
* දිව්‍යලෝක
* දේවරූප හා ඓතිහාසික පුද්ගල රූප
* සැරසිලි මෝස්තර
ඉහත මාතෘකාවන් ගැබ් කර ගත් විශාල සිතුවම් ප්‍රමාණයක් විහාරයේ ඇඳ තිබෙණු දක්නට ලැබේ. මේවා සියුම්ව අධ්‍යයනය කිරීමෙන් එකල පැවති සමාජ හා ආර්ථික තත්වය වටහා ගත හැකිය.
සිතුවම් අධ්‍යයන පහසුව සඳහා විහාරය කොටස් බෙදා ගත් ආකාරය පහතින් සඳහන් වේ.
* ඇතුළු ගෘහය
* ඇතුළු ගෘහයේ පැරණි විහාරය
* අන්තරාලය හෙවත් බරාදය
* මණ්ඩපය
* ඇතුළු ගෘහයට නැගෙනහිරින් පිහිටි දේවාලය
* ඇතුළු ගෘහයට බටහිරින් පිහිටි සූවිසි බුදුන් සහිත උප කුටිය
* පිටතට පෙනෙන කටාරමට යටින් වූ බිත්තිය.
මේ බෙදීමට අනුව 1,2,3,5,6, යන කුටි තුළ සිතුවම් ඇති අතර අංක 4 තුළ කිසිම සිතුවමක් නොමැත. බරාඳයේ ඉතා පැහැදිලි සිතුවම් ඇති අතර ඒවා විහාරයට ඇතුළු වන්නට මූණ ගැසෙන සේ නිර්මාණය කර තිබේ.මෙම කුටි අතරත් බිත්ති බොහෝමයක සිතුවම් ඇඳ නැති අතර එම බිත්ති සුදු හුණු පිරියම් කර තිබෙණු දක්නට ලැබේ. 7 වෙනි සිතුවම් කඩ විහාරය ඇතුලට නොපෙනෙන අතර විහාරයේ පිටත සිට නැරඹීම සඳහා කටාරමට යටින් බිත්තියේ නිර්මාණය කර ඇත. මෙය ඇතුළු ගෘහයේ උතුරු බිත්තියේ අන්තරාලයේ පියස්සෙන් ඉහළ කොටස වේ.
ඇතුළු ගෘහය
ප්‍රධාන විහාර ගෙයි සිතුවම් හැඳින්වීමේ දී ඔත් පිළිමයට ඉදිරියෙන් දැව පුදසුන් හතරක් වේ. එහි නැගෙනහිර පස පුදසුන් තුනෙහි සොළොස්මස්ථාන නිර්මාණය කර ඇත. දැව පුදසුන් වල චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීමත් කොට්ටඉඹුල්වල විහාරයට පොදු වූ ලක්ෂණයක් ලෙස පෙන්වා දිය හැකිය.
නාගදීපය ( වත්මන් යාපනයේ) එම පූජනීය ස්ථාන අතරින් දෙවැන්නයි. මෙම පුජනීය ස්ථාන නිරූපනය කිරීම සඳහා පෙන ගොබ විදහා ගත් නාගයින් විශාල සංඛ්‍යාවක් ස්ථූපය වන්දනා කිරීමට යත්න දරණ ආකාරය එම ස්ථානයේ විශේෂත්වයයි. මෙලෙස නාගයින් විශාල ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කිරීමෙන් අදහස් කරන්නට ඇත්තේ නාග දීපය හඳුනා ගැනීම සඳහා යයි කිව හැකිය. එයට හේතුව සිතුවමට යටින් නාගදීපය ලෙස නම් කර තිබීමයි. මෙම අවස්ථාව නිරූපනයේ දී රේඛා හැසිර වීම මෙන්ම කහ හා සැදිලිං ගම් රතුපාට අතර ප්‍රතිරෝධීතාව සටහන් කරණු පිණිස දුඹුරු වර්ණය මදක් සංකලනය කිරීම යන කරුණු වලින් පෙනී යන්නේ මෙය කෘතහස්ත සිත්තරුවකුගේ නිර්මාණයක් බවයි.
ශ්‍රී පාදය සොලොස්මස්ථාන අතුරින් එකක් ලෙස සඳහන් වේ. වන්දනා කරුවන් දෙදෙනෙකු මෙහි ශ්‍රී පාදයට නැගීම චිත්‍රයට නගා තිබේ. සමනල මුදුනේ ඇති කුටියක් තුළ ශ්‍රී පතුල ඇද දක්වා තිබේ. කඳු මුදුනේ සිට එල්ලෙන දං වැලෙන් පෙන්නුම් කෙරෙනුයේ වන්දනා කරුවන් විසින් නැගිය යුතු දුෂ්කර මාර්ගයයි. වන්දනා කරුවාගේ අතේ වතුර සෙම්බුවක් දක්නට ලැබේ. රෙදි පොදිය හා ගමනට උවමනා බඩු භාණ්ඩ උරහිස මත තබාගෙන යයි. ඔහුගේ බිරිඳ ලෙස සිතිය හැකි කාන්තාවක් නව ගුන වැලක් ගනිමින් භාවනානුයෝගීව ඔහු පසු පස ගමන් කරයි. සැදැහැවතුන් දෙදෙනා විශාලව දැක්වීමට උත්සහ කරනු ලබන අතර මුළු නිර්මාණය කෙරේම අවධානය යොමු නොකරයි.
සොළොස්මස්ථානයට අයත් අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධිය අලංකාර ලෙස නිර්මාණය කර ඇත. වන්දනා කරුවන් මහාබෝධියට පුද පූජා කරන ආකාරය නිර්මිතය. පසඟ පිහිටුවා වදින රූපයට පසු පසින් වාඩි වී සිටින්නා එක් අතකින් දිග මිටක් සහිත කොඩියක් ද අනෙක් අතින් පුවක් මලක්ද ගෙන සිටී. මොහු සිය හාම් පුතා හා බිරිඳ සඳහා පූජා වස්තු ගෙන යන සේවකයෙකු විය යුතුය. පසඟ පිහිටුවා වදින පුද්ගලයන් හා සේවකයන් ඇඳ සිටින ඇදුම් තත්කාලීන සමාජයේ විවිධ තරාතිරම් වල පුද්ගලයින්ගේ හැසිරීම් රටා වල වෙනස දැක්වේ. ගස්වල අතුපතර දැකිවීමේ රටාමය ක්‍රමය 18 වැනි සියවසේ දෙගල් දොරුව හා දඹුලු චිත්‍ර වල භාවිත ක්‍රමය වෙයි. එසේ වුවත් ගස්වල කඳන් හා ගඩොලින් කළ මළුව නිරූපණයේ දී යතාර්ථවාදී බවත් පෙන්නුම් කරයි. මානව රූප වල මුදුනේ රේඛා හා උතුරු සළුවල පොටවල් දැක්වීමේ දී සුළු අඳුරු කිරීමක සේයාවක් දැකිය හැකිය.
කතරගම හා සේල චෛත්‍ය වන්දනා කිරීමේ සිතුවමේ දී විවිධ වෘතීන් වලට අයත් සේ සැලකිය හැක. වන්දනා කරුවන් කතරගම කිරි වෙහෙර වෙත ළඟා වන අයුරු නිරූපිතයි. මෙහි වන්දනා කරුවන් තිදෙනා ජාතීන් තුනකට අයත් බැව් පෙනේ. වම් කෙළවර සිටින හිස වසා ගත් කාන්තාව ද්‍රවිඩ කාන්තාවක් විය හැකිය. කහ වතක් හැඳ අතින් දිය කෙන්ඩියක් ගෙන සිටින තරබාරු පුද්ගලයා බ්‍රාග්මණයෙකු ලෙස සැලකිය හැකිය. එම රූපයේ කුණ්ඩලාභරණ හා දැලි රවුලු නිර්මාණය කර තිබේ. ඉරි වැටුනු රෙද්දක් අමුඩ ගසා ගෙන තලප්පාවක් බැඳ සිටින පුද්ගලයා පොරොවක් අතින් ගෙන අනිත් අතින් පැන් කෙන්ඩිය දරා සිටී. ඔහුගේ පැහැය කුණ්ඩලාභරණ සහ ඔහු ගෙන යන දේ වලින් පෙනී යන්නේ ඔහු ද්‍රවිඩ වතු කම්කරුවෙකු හා වැද්දෙකුගේ ගොවියෙකු ලෙස පෙනී යයි. දකුණු කෙළවරේ සිටින සිව්වැනි පුද්ගලයා තලෙළු පැහැය හා ඇදුම් හා කොණ්ඩයෙන් පෙනී යන්නේ සේල චෛත්‍ය දෙසට වන්දනා කරන සිංහල බෞද්ධ කාන්තාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එක් එක් පුද්ගලයාගේ වාර්ගික ලක්ෂණ චිත්‍රණය කිරීමට කලා කරුවා සමත් වී ඇත. සිතුවම් ඉතා පැහැදිලිව මනහරව චිත්‍රයට නගා තිබීම ඉතාම දැකුම්කළුය.
තිස්ස මහා විහාර වන්දනයේ දී සැදැහැවත් බෞද්ධයින් දෙපලක් විසින් මල් අතින් ගෙන වන්දනා කිරීම නිරූපනය කර තිබේ.
ජේතවන වන්දනයේ දී මල් කිනිත්තක් ගත් සැදැහැවතියක් ස්ථූපය වෙත යන අයුරු නිරූපිතයි. 20 වන සියවසේ කලා රීති අනුව නිරූපිත වුවද මහනුවර සිත්තර සම්ප්‍රදාය සිහි ගන්වන ලක්ෂණ ඇති බැව් පාර්ශ්ව චිත්‍රයේ නෙත ඉදිරියට හැරෙන සේ ඇඳ තිබීමෙන්ද පසු කාලය සඳහා රක්ත වර්ණ යෙදීමෙන්ද ප්‍රකටව පෙනේ.
දොස්තර හොඳ හිත
දොස්තර හොඳ හිත, ටයිටස් තොටවත්ත මහතා විසින් නිෂ්පාදනය කළ කාටුන් වැඩසටහනකි.
කොට්ටිඹුල්වල ලෙන් විහාරය
ඇතුළු ගෘහය
මේ ආකාරයෙන් සොලොස්මස්ථාන නිරූපනය කර ඇති අතර බටහිර පස පුදසුනෙහි විවිධ මල් වලින් යුතු මල් පෝච්චි හතරක් විවිධ ආකාරයෙන් නිරූපනය කර ඇත. මෙය එක් එක් ප්‍රමාණයෙන් නිරූපිතය.
දොස්තර හොඳ හිත
ප්‍රවර්ගය:සිංහල හඬ කැවූ කාටූන්
කොට්ටිඹුල්වල ලෙන් විහාරය
ඇතුළු ගෘහය
ප්‍රධාන පිළිමගේ සිවිලිම කොටස් දෙකක් යටතේ සිතුවම් ඇඳ ඇත. ඔත් පිළිමයට ආසන්නයේ ඇති පළමු කොටසෙහි කහ හා සුදු පාටින් යුත් විශාල මල් සහිත ලියවැල් රාමුවකින් යුක්ත වේ. රේඛා යෝජනයේ ඇති අසංයත විපුලතාවත් අසීමිත ප්‍රාණවත් බවත් කේවල වර්ණමය වර්ණ යෝජනය පිළිවෙලත් සිහියට නගන්නේ හිමෙව් පියෙස නිරූපනයේ දී දක්නට ලැබෙන ජන කළ ශක්තිය හා එම ප්‍රකාශන විලාශය මැයි මෙම ලියවැල ඉතා ප්‍රාණවත් අන්දමින් ඉතා පැහැදිලිව ලයාන්විත ආකාරයට සියුම් තැන් ඉතා සූක්ෂම අන්දමින් නිර්මාණය කර තිබීමෙන් පෙනී යන්නේ කලා කරුවා තුළ තිබූ මා හැගි නිපුණතාවයයි. මෙහි වර්ණ සංයෝජනයද මැනවින් එකිනෙකට ගැලපෙන ආකාරයට වර්ණ ගන්වා ඇත. දැනට මෙයින් සුළු කොටසක් මැකී ගොස් ඇත.
සීලිමෙහි අනික් කොටසේ රෝස මල් රටා හා ලියවැලක් මධ්‍යයේ අනෝතත්ත විල හා ඉන් පිටවන සතර මහා ගංඟා කේන්ද්‍ර කොට ගත් හිමාලය වන පරිසරය ඇතුළත්ය. මෙම කොටසෙහි සත්වයින්ද විල්, දොළ, ගිරි, ශිඛර, වෘක්ෂ ලතා ආදිය නිර්මාණය කර තිබේ. හිමාලය පිහිටි අනෝතත්ත විලෙහි
* නැගෙනහිර – සිංහ මුඛය
* දකුණින් – හස්තියා මුඛය
* බටහිරින් – වෘෂභ මුඛය
* උතුරින් – අශ්ව මුඛය
මෙහි නිරූපනය කර ඇති පරිදි නෙළුම් සහිත විලේ දිශා සිව් කොනේ සතුන්ගේ ශිර්ෂ ඇඳ දක්වා තිබේ. මෙය චතුර් දිශාවට මුහුණ ලා සතුන් සතර දෙනෙකු ඇඳ ඇති සාම්ප්‍රදායික සිතුවම් වලට වඩා වෙනසක් ඇත.සත්ව මුව තුළින් නිකුත් වන ජලය ජල වටා කරකැවී මහා නදීන් ලෙස ගලා යයි. මෙම තේමාව නිරූපිත වෙනත් අවස්ථාවල ඇති පරිදි එක් ගංගාවක් උතුරු දෙසටත් අනෙක් ගංගා තුන බටහිර දෙසටත් ගලා ගොස් වෙනත් විල් වලට වැටී පැතිර යන අවස්ථාවට වඩා මෙහි වෙනස්ය. මෙහි කඳු වන පෙත් පොකුණු හා ඇත් පන්තියෙන් යුත් හිමව් පියස අනෝතත්ත විලෙහි සිට ගත් පසට පැතිර යයි.
මෙයට අමතරව මෙම කොටසෙහි වසු පැටියෙකුට කිරි පොවන අවස්ථාවක් නිරූපිතය. මෙම හිමාල වනයෙහි ගව දෙනක් තම පැටියාට වලිගය දිවෙන් පිරිසිදු කරමින් පැටියා සුරතල් කරන අයුරු ඉතා ස්වාභාවික හා සෙනෙ‍හෙස දනවන අයුරු නිරූපිතය. උන්ගේ සිරුරුවල ස්වභාවික ලෙසත් එම ස්ථානයට අවශ්‍ය පරිදි ගස් වැල් නිර්මාණය කර ඇත. සිතුවම් බෝඩරය ජ්‍යාමිතිය මෝස්තරයෙන් සරසා ඇත. මෙම සිතුවම ඉතාමත් ප්‍රිය ජනක සිතුවමක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
තවත් ස්ථානයක හිමව් පියෙස්සෙහි එක් ස්ථානයක් කොටස් තුනකට බෙදා ඉහළ කොටුවේ පදුරකි. මැද කොටුවේ වල් ඌරු රංචුවකි. අනිත් කොටුවේ කෙතක් දක්නට ලැබේ. මෙහි කෙසෙල් පදුරෙහි ඉතා බහුලව සෑදුනු කෙසෙල් කැන් රාශියක් හා මොරෙයියන් විශාල ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. කෙත ඉතා සරුසාර ඵලදාවයෙන් යුක්තව නිර්මාණය කර තිබේ. වල් ඌරන් පැටව් සමග විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. මෙයින් පෙන්නුම් කරන්නට අදහස් කරන්නට ඇත්තේ ස්වයංපෝෂිත සමාජයක් වන්නට ඇත. ඒ වගේම හිමාලය සෑම දෙයින්ම සරුසාරව ඇති බව පෙන්වීමටද අදහස් කරන්නට ඇත. තවත් අපට සිතිය හැකි මෙකල කොට්ටිඉඹුල්වල ගම මෙවැනි සරුසාරත්වයෙන් පවතින්නට ඇත කියා ය. මෙකල මෙම ගමේ දක්නට ලැබුණු සත්වයන් ගවයා, ඌරා වගේම කෙසෙල් ගස් කුඹුරු වතු පිටි මෙහි නිර්මාණය කරන්නට ඇති කියා සිතිය හැකිය. ඒවා ඒ ආකාරයෙන්ම නිර්මාණය කරන්නට ඇත්තේ නිතර දෙවේලේ දක්නට ලැබුණු නිසා විය හැකිය. සීගිරියේ කාන්තාවන් නිර්මාණයේ දී කාන්තාවන් අධ්‍යනය කර ඇති බව පැවසේ. මේ හැරුණ විට ප්‍රධාන පිළිමගේ උතුරු නැගෙනහිර හා බටහිර බිත්ති සම්පූර්ණයෙන්ම සුදු හුණු පිරියමින් යුක්ත වේ.
ඇතුළු ගෘහයේ පැරණි විහාරය
ප්‍රධාන පිළිම ගෙයි ඔත් පිළිමයට ඉතා ආසන්නයේ කුඩා උප කුටියක් ඇත. එම කුටිය සිතුවම් ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. මෙහි නැගෙනහිර බිත්තියේ නැගෙනහිර දෙසට හැරී වන්දනා කරන ස්වරූපයකින් ඇඳ ඇති ඉදිරි පසට මුහුණලා තිරස් අතට අඳිනා ලද රහතුන් වහන්සේලා දෙපලක් නිර්මාණය කර තිබේ. උතුරු බිත්තියේ මැදින් දොරටුවක් ඇති අතර ඒ දෙපස රාජ සහිත නිල ඇදුමින් සුරසුනු සක් පිඹින්නන් දෙදෙනෙකු සිතුවම් කර තිබේ. බටහිර බිත්තියේ තිරස් අතට රහතුන් වහන්සේලා දෙනමක් සිතුවම් කර ඇත. ඉහළින් නිර්මාණය කර ඇති රූප වලට සමාන ලක්ෂණ දරයි. යටින් ඇඳ ඇති රූප මුහුණේ එක් පසක් පමණක් දැක්වෙන සේ ඇඳ ඇති දෝතින් මලක් ගෙන සිටින සේ නිර්මිතය. කොටස් තුනකින් යුක්ත වන සේ සීලිම නිර්මාණය කර ඇත. මැද කොටස රතු පසුතලයක් මත කහ, කොළ, හා සුදු වර්ණ යොදා නිමවන ලද මල් හා ලියකමින් ඔපවත් කර ඇත. දෙපස ජනෙල් දෙකෙහි එබදු ලිය කම් ඇතත් එබදු පසුතලයක රතු, කොළ, හා කහ වර්ණවලින් ඒවා ඇඳ ඇත. රහතුන් වන්සේලා නිරූපනයේ දී බුදුන් වෙත ගමන් කරන පෙරහැරෙහි රහතුන් වහන්සේලා මල් ගෙන වඩිති. එම සිත්තම සාම්ප්‍රදායික ශෛලියේ පරිහානි අවස්ථාවක් පිළිබිඹු කරයි. තොල් යුගලයෙහි විශාලත්වය, නිකටෙහි විශාලත්වය රූප රේඛා පිළිබඳව සැලකිල්ලක් නොමැති කම සම්ප්‍රදායික මධ්‍ය කාලීන කලා ලක්ෂණ බොහෝ සෙයින් පරිහානි තත්වයක් මින් නිරූපනය වන බව පෙනේ. මෙම පිළිමගෙයි සීලිම අලංකාර කර ඇත්තේ සෑම ලියකමක්ම විකසිත වන විශාල අන්නාසි මලකින් යුත් අලංකාර ලියවැල් මොස්තරයකිනි. මෙහි දක්නට ලැබෙන ශෛලිය මෙන්ම වර්ණ සංයෝජනයද ප්‍රධාන ලෙනෙහි සීලිම් සැරසිල්ලට වඩා වෙනසක් දක්නට ලැබේ. මෙහි ඇඳ ඇති රේඛා සම්පූර්ණ කර තිබේ. වර්ණ යෝජනයේ ද පැහැදිලි වෙනසක් දැක ගත හැක. රූප ඉතා ප්‍රමාණවත් අන්දමින් නිර්මාණය කර තිබෙනු දක්නට ලැබේ.
අන්තරාලය හෙවත් බරාදය
විහාරයේ ප්‍රධාන කුටියේ උතුරු බිත්තියේ පිට පැත්ත හෙවත් බරාදයේ දකුණු පස බිත්තියේ සිතුවම් විශාල ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කර තිබේ. මෙම බිත්තියෙහි ප්‍රධාන දොරටු තුන සිත්තම් කරන ලද වරම් දෙව්රූවලින් යුක්ත වේ. ඒ දොරටු මත තොරණ වෙයි. තොරණ් දෙකක ප්‍රධාන මෝස්තරය හිරු මඩල හා සඳ මඩල රටා වන අතර ඒවා දෙපස කින්නරාංගනා රූප ඇඳ තිබේ. තෙවැන්නේ අණ්ඩාකාර රාමුවක් තුළ ඇඳ ඇති පියාසර රූ දෙකකි. මෙම දොරටු තුනෙහි ස්කෝනම් වල පලා පෙති මෝස්තරයෙන් අලංකාර වී පවති. මෙම බිත්තිය වමේ සිට දකුණට තිරස් තීරු දෙකක් අතරත රජ කළ බුදු දහමට විශේෂ අනුග්‍රහයක් දැක් වූ රජවරුන් හා බිසෝවරුන් ද රාජකීය කාන්තාවන් හා පුරුෂයින්ද ප්‍රධාන දායික දායිකාවන් ද නිරූපනය කර ඇති අතර පිළිවෙලකට නොමැති වුවත් කවලමේ සිතුවම් කර තිබෙනු දක්නට ලැබේ. ඉතා විශාලව නිර්මාණය කර ඇති මානව රූප වල නම් සඳහන් කර ඇති අතර එම නම් මෙසේ ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
* විශාඛා දේවී
* චන්ද්‍රා දේවී
* පදුම දේවී
* බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමා
* ජෝතිය සිටානෝ
* ජටිල සිටානෝ
* විමලධර්ම රජු
* සුනීත සිටානෝ
* ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමා
* ධර්මාශෝක රජතුමා
* පද්මාවතී දේවී
* මහාමායා දේවී
* නන්දා දේවී
* අනේපිඬු සිටානෝ
* දෙවන පෑතිස්ස රජු
* දුටුගැමුණු රජු