cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
කළමනාකරණය
සැලසුම්කරණ ක්‍රියාවලියේ දී ප්‍රතිපත්ති සහ උපාය මාර්ග ගැළපෙන ආකාරය
කළමනාකරණ මට්ටම් සහ ධූරාවලිය
විශාල ආයතනවල කළමනාකරණ මට්ටම් (සැලකිය යුතු) 3ක් දැකිය හැක
සංවිධානකරණය
සංවිධානයක අරමුණු ඉටුකර ගැනීම සඳහා කාර්යය කරගත හැකි වන පරිදි උපාංග වලට විභජනය කිරීම සංවිධානකරණයයි. නිවැරදිව සංවිධානය වූ ඒකකය සංවිධානයක් (Organization) ලෙස හැඳින්වේ.
සංවිධානයක කටයුතු බෙදීම, සංවිධානය සහ සම්බන්ධීකරණය කරනු ලබන ආකාරය සංවිධාන ව්‍යුහය (Organization Structure) නම් වේ. thumb|right|ආයතනයක සංවිධාන ව්‍යුහයක්
සංවිධාන ව්‍යුහයක් මගින් අදාල සංවිධානය පිලිබඳ නිර්නායකයන් කිහිපයක් දැක්වේ.
1. ශ්‍රම විභජනය ( Division of Labour ) 2. අධිකාරීත්ව ධුරාවලිය ( Hierarchy of Authority) 3. පාලන අවකාශය ( Span of Control ) 4. රේඛීය සහ මාණ්ඩලික තනතුරු (Line and Staff Positions)
මෙහෙයවීම
අරමුණු මුදුන්පත් කරගැනීම සඳහා ආයතනයකට හෝ සංවිධානයකට අදාල පුද්ගලයින් මෙහෙයීම මෙහිදී අදහස් කරයි. සවිස්තරව වැඩ සහ කාලරාමුවක් පිළියෙළ කිරීම, තීරණ ගැනීම, දිරිගැන්වීම (අභිප්‍රේරණය)පෙළඹවීම, ආරම්භක ශක්තිය, නායකත්වය , සමායෝජනය හා අධීක්ෂණය ආදිය මෙම ක්‍රියාවලියට අයත් වේ.
පාලනය
සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක වීමේ වර්ධනය ඇගයීම, වැරදි නිවැරදි කර ගැනීම, ප්‍රගතිය තක්සේරු කිරීම ආදිය මගින් අපේක්ෂිත මට්ටමින් කටයුතු සිදුවේද යන්න පිළිබඳව වග බලා ගැනීම පාලනයයි. මේ අනුව ආයතනයක් විසින් සකස් කරන ලද සැලසුම් පාලනය වන බව පැහැදිලි වේ. පාලන ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් 4 කි.
නායකත්වය
thumb|සත්ව සමුහයේ නායකයා
නායකත්වය යනු යම් අවස්ථාවක පරමාර්ථයක් ළඟා කර ගැනීම සඳහා පුද්ගලයන් හෝ කණ්ඩායම් කටයුතු වලට බලපෑම් කිරීමේ ක්‍රියාවලියයි. වෙනත් ආකාරයකින් පැවසුවහොත් යම් පරමාර්ථයක් ඉටුකර ගැනීම සඳහා අනුගාමිකයින් වෙත බලපෑම් කිරීම ට ඇති හැකියාවයි. මෙම නිර්වචනයේ දී නායකත්වය සමග අදාල වන ප්‍රධාන වචන 4 ක් සඳහන් වේ. ඒවා නම්, අනුගාමිකයන් (Followers), පරමාර්ථය (Goal), සුදානම (Willingness) සහ අවස්ථාව (Situation) යි. එමනිසා නායකත්වය යනු; අනුගාමිකයින්. පරමාර්ථ, සුදානම සහ අවස්ථාව හි ශ්‍රිතයක් ලෙස දැක්විය හැක. මේ අනුව සාර්ථක නායකයෙකු සතුව ඉහත ගුණාංග සියල්ල තිබිය යුතුය.
නායකත්ව වර්ග (Types of Leadership)
2. අවිධිමත් නායකත්වය (Informal Leadership) - පුද්ගලයෙකුට ලැබෙන අධිකාරිමය බලයට අමතරව අන්තර් පුද්ගල සම්බන්ධතා මගින් බලපෑම් කළහැකිවීම අවිධිමත් නායකත්වයයි. මෙම නායකත්වය සඳහා යම් පුද්ගලයෙකු සතු අවංක කම, සමාජශීලී බව, ඉවසීම, බුද්ධිය, හැකියාවන් වැනි පුද්ගල ගුණාංග හේතු විය හැකිය.
නායකත්ව න්‍යායයන් (Theories of Leadership) සංවිධාන අනයකත්වය පිලිබඳ පර්යේෂණ වල ප්‍රතිඑල වලට අනුව නායකත්වය පිලිබඳ න්‍යායයන් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
වැඩි විස්තර සඳහා නායකත්වය වෙත යන්න
අභිප්‍රේරණය
සේවක අභිප්‍රේරණය (Employee Motivation) යනු සංවිධාන පරමාර්ථ ඉටුකරගැනීම සඳහා සේවකයින් ස්වෙච්ජාවෙන් ම පෙළඹවීමේ කළමනාකරණ ක්‍රියාවලියයි. අභිප්‍රේරණය යන්න පුද්ගලයින් තුල උද්ගතවන මානසික ක්‍රියාවලියකි. මෙය විවිධ අවස්ථාවන් හිදී චක්‍රයක් ලෙස අවශ්‍යතාව (Needs), ප්‍රේරණය (Drive), ක්‍රියාමාර්ගය (Action) සහ තෘප්තිය (Satisfaction) යනාදී කරුණු පිලිවෙලින් සිදුවෙමින් පවතියි.
අභිප්‍රේරණ ප්‍රතිඵල
වැඩි විස්තර සඳහා අභිප්‍රේරණය වෙත යන්න
සන්නිවේදනය
thumb|සන්නිවේදන ක්‍රියාවලිය කිසියම් පුද්ගලයෙක් හෝ කණ්ඩායමක් විසින් තවත් පුද්ගලයෙකුට හෝ කණ්ඩායමකට යම්කිසි තොරතුරක් සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සන්නිවේදනය නම් වේ. මෙහිදී සැමවිට ම සම්බන්ධතා ගොඩනැගීමක් සිදුවේ. සාර්ථක කළමණාකරුවෙකු හට තම ආයතනය තුල මනා සන්නිවේදනයක් පවත්වාගැනීම මගින් තම ආයතනයේ ඉලක්ක වෙත පහසුවෙන් ගමන් කල හැක. සන්නිවේදනය මගින් ආයතනයක් තුල අදාල සංස්කෘතියන් (Organizational Culture) ද නිර්මාණය වේ. යහපත් සම්බන්ධතා මගින් සන්නිවේදන කටයුතු කිරීම මගින් කාර්යයෙහි කාර්යක්ෂමතාවය සහ පලදායීතාවය ඉහල යයි. වර්තමානයේ බොහෝ ශ්‍රමිකයින් දැනුමින් ඉහල බැවින් කාර්යයන් කිරීම කළමනාකරුවන් සහ සේවකයන්ගේ මානුෂීය සම්බන්ධතා (Human Relations) තුලින් සිදුකරගත යුතුව ඇත. එමනිසා වර්තමානයේ කළමනාකරුවන් මනා සන්නිවේදනයක් පවත්වා ගත යුතුව ඇත
සන්නිවේදන ක්‍රියාවලිය
සන්නිවේදන ක්‍රියාවලිය
සන්නිවේදන වර්ග
විධිමත් සන්නිවේදනය (Formal Communication) සහ අවිධිමත් සන්නිවේදනය (Informal Communication) යනුවෙන් සන්නිවේදනය වර්ගකල හැක. දක්ෂ කළමණාකරුවෙකු ගේ ප්‍රධානතම ගුණාංගයක් වනුයේ ආයතනය තුල ඇතිවන අවිධිමත් සන්නිවේදනය අවම කරගැනීම හෝ නැතිකරගැනීමයි.
විධිමත් සන්නිවේදනය
සංවිධානයක අධිකාරීත්ව ධුරාවලියට අනුව ගොඩනැගෙන සනිවේදනය විධිමත් සන්නිවේදනයට අයත් වේ. මෙහිදී ආයතනයේ ඉහල සිට පහලට සහ පහල සිට ඉහලට තොරතුරු ගලා යාම සිරස් සන්නිවේදනය ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. සංවිධානයෙහි දෘෂ්ඨිය, මෙහෙවර, අරමුණු , ප්‍රතිපත්ති, නීති රීති ආදී දේවල් ඉහල සිට පහළටත්; සේවක පැමිණිලි, අදහස්, යෝජනාවන්, පාරිභෝගක පැමිණිලි ආදිය පහල සිට ඉහළටත් ගලා යයි. තිරස් සන්නිවේදනය යනු ආයතනයේ දෙපාර්තමේන්තු සහ අංශ අතර අදහස් හා තොරතුරු හුවමාරු වීමයි.
අවිධිමත් සන්නිවේදනය
සංවිධාන ගැටුම්
සංවිධාන ගැටුම් නිර්මාණය වන්නාවූ මට්ටම් වලට අනුව සංවිධාන ගැටුම් වර්ග කල හැකිය. වර්තමාන කළමනාකරණ න්‍යායන් ට අනුව සංවිධාන ගැටුම් දෙස කළමණාකරුවෙකු නම අවධානයක් යෙදිය යුතුය. එයට හේතුව යම්විටෙක ගැටුමක් සංවිධානයට හිතකාමී විය හැකි බැවිනි.
වැඩි විස්තර සඳහා සංවිධාන ගැටුම් වෙත යන්න.
කළමනාකරණ ප්‍රවණතා
ජාත්‍යත්නර කළමනාකරණය (International Management)
කුඩා ව්‍යාපාර කළමනාකරණය (Small Business Management)
සේවකයන් 100 කට අඩුව සිටින ලාභ ලබන ව්‍යාපාරයක් කුඩා ව්‍යාපාරයක් ලෙස හැඳින්වෙයි. මෙම ආයතන බොහෝවිට නව සොයාගැනීම ඔස්සේ සංවර්ධනය වන අතර ව්‍යවසායකයන් සිටින සහ නව තාක්ෂණය හඳුනාගනිමින් ගමන්කරන ස්වභාවයක් පෙන්වයි. මෙවන් ආයතනයක් කළමනාකරණය වෙනස්ම අභියෝගයකි.
රාජ්‍ය අංශ කළමනාකරණය (Managing the Public Sector)
ජනතාවට සේවය කරන ස්ථානවලදී කළමනාකරණ කටුතු කිරීම අභියෝගයක් වන්නේ කළමනාකරුවා රජයේ චක්‍රලේඛ සහ නීති රීති අනුගමනය කරමින් බොහෝ විට මහජනතාව අතර සක්‍රියව ක්‍රියාකරන රජය නොයෝජනය කරන පුද්ගලයෙක් වීම නිසයි. මොහුගේ යම්කිසි ප්‍රකාශයක් රජයේ ප්‍රකාශයක් ලෙස මහජනතාව සලකනු ඇත.
දත්ත සහ තොරතුරු යන්න ඕනෑම ආයතනයකට ඉතාම විශේෂ වන අතර මෙම ක්ෂේත්‍රය තුල බොහෝවිට බුද්ධිමත් පිරිසක් සේවය කරයි. පුද්ගල සම්බන්ධතා මගින් ඇතිකරගත් කළමනාකරණ කුසලතා ප්‍රගුණ කර ගත යුතුය.
සංවිධානයක සැම ක්ෂේත්‍රයක් සහ කටයුතක් සම්බන්ධයෙන්ම අඛණ්ඩව වර්ධනය ලඟාකරගැනීම සඳහා කැපවූ සංවිධාන සංස්කෘතියක් (Organizational Culture) නිර්මාණය කරගැනීමයි.
ජපන් කළමනාකරණය  (Japanese Management)
පුර්ණ තත්ත්ව කළමනාකරණය පිලිබඳ විස්තරාත්මක අධ්‍යනයක් මෙහිදී සිදු කර තිබේ. Just In Time (JIT), KANBAN, 5S යනාදී සංකල්ප මෙහිදී බිහිවූ ඒවාය.
ව්‍යපෘති ක්‍රියාවලිය ප්‍රතිඉංජිනේරුකරණය (Business Process Re-Engineering)
සංවිධානයක මුලික සහ විප්ලවීය වෙනස්කම් ඉටු කිරීම මෙයින් අදහස් කෙරේ. මේ තුලින් පිරිවැය, ගුණාත්මක බව, සේවාව සහ කාර්යක්ෂමතාව යන මිනුම් දඬු ඔස්සේ සංවිධානයක කාර්යඑලය වර්ධනය කරගත හැකිය.
කළමනාකරණය - 20 වෙනි සියවස
කළමණාකරුවන් මුළුමනින්ම විද්‍යාත්මක පදනමක් මත පිහිටා ඔවුන්ගේ සිද්ධාන්තයන් ඉදිරිපත් කිරීමට 1900 වසර වන විට උත්සාහ දරමින් සිටී බව කෙනෙකුට පෙනී යනු ඇත. (මෙම විශ්වාසයෙහි සංජානන - සීමාවන් පිළිබඳ විද්‍යාත්මකභාවය බලන්න) 1890 දී හෙන්රි ආර්. ටවුන්ගේ කළමනාකරණ විද්‍යාව, ෆෙඩ්රික් වින්ස් ලෝ ටේලර්ගේ විද්‍යාත්මක කළමනාකරණය (1911), ෆැන්ක් සහ ලිලියන් ගිල්බට්ගේ ව්‍යවහාරික චලන අධ්‍යයනය (1917) සහ හෙන්රි එල් ග්‍රාන්ට්ගේ සටහන් (1910) ජේ. ඩන්කට් විසින් 1911 දී කළමනාකරණය පිළිබඳ පළමු විද්‍යාපීඨ පෘඨ ග්‍රන්ථය ලියන ලදි. 1917 දී යෝච් යුඊනෝ විසින් ටේලර්වාදය ජපානයට හඳුන්වා දෙන ලද අතර ජපන් කළමනාකරණ ශෛලියේ පලමු කළමණාකර උපදේශකවරයා ඔහු විය. ඔහුගේ පුත් ජෙහිරො යුඊනෝ ජපන් තත්ව සහතික නිකුත් කිරීමේ පුරෝගාමි මෙහෙවර ඉටු කළේය.
1920 වකවානුවේ දී පමණ කළමනාකරණය පිළිබඳ පළමු සවිස්තරාත්මක සිද්ධාන්ත එළිදැක්විණි. 1921 දී හාවඩ් බිස්නස් ස්කූල් ආයතනය විසින් “මාස්ටර් ඔෆ් බිස්නස් ඇඩිමිනිස්ට්‍රේෂන්'' (ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති) උපාධිය (එම්.බී.ඒ) හඳුන්වා දෙන ලදි. හෙන්රි පවල් (1841 - 1925) සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් චර්ච් වැනි අය විසින් කළමනාකරණයේ විවිධ අංශ සහ ඒවායේ අන්තර් සම්බන්ධතා විස්තර කරන ලදි. 20 වැනි සියවස මුල්කාලයේ දී බීඩ්වේ ටීඩී (1891 - 1973) වෝල්වර් ස්කොට් සහ ජේ වුනි වැනි අය විසින් ‍මනෝ විද්‍යා මුලධර්ම කළමනාකරණ භාවිතයට යොදාගත්හ. එල්ටන් මොයෝ (1880 - 1949) වේරිපාකර් පොලේ (1868 - 1933) වෙසර් බාර්නාඩ් (1886 0 1961) මැක්ස් වේබර් (1864 - 1920) රෙන්සිස් ලික (1903 - 1981) සහ ක්‍රිස් ඇග්‍රිරිස් (19 23) යන ලේඛක ලේඛිකාවන් විසින් සමාජ විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටි කෝණයක් මඟින් කළමනාකරණයට ප්‍රවේශ වී ඇත.
පීටර් ඩෲකර් (1909 - 2005) විසින් ව්‍යවහාරික කළමනාකරණය පිළිබඳ මුල්ම ග්‍රන්ථය රචනා කරන ලදි. 1956 දක්වා ජෙනරල් මෝටර්ස් සමාග‍මේ සභාපති වූ ඇෆප්‍රඩ් ස්ලෝන් විසින් සංවිධානය පිළිබඳ අධ්‍යාපනයක් කිරිමට පැවරීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1946 දී කොන්සෙප්ට් ඔෆ් ද කෝපරේෂන් කෘතිය රචනා කරන ලදි. පීටර් ඩෲකර් විසින් රචනා කරන ලද ග්‍රන්ථ 39 න් බොහොමයක් සමාන ස්වරූපයේ ඒවා විය.
එච්. ඩොජ්. රොනල්ඩ් ෆපිෂර් (1890 - 1962) සහ තොම්ටන් සී ප්‍රයි යන අය විසින් කළමනාකරණ අධ්‍යයනය සඳහා සංඛ්‍යා ලේඛනාත්මක විධික්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදි. 1940 ගණන් වලදී පැට්ටුක් බ්ලැකට් විසින් මෙම සංඛ්‍යා ලේඛනාත්මක සිද්ධාන්ත ක්ශුද්‍ර ආර්ථික සිද්ධාන්ත සමඟ ඒකාබද්ධ කර මෙහෙයුම් පර්යේෂණ පරිපථ බිහි කරන ලදි. මෙහෙයුම් පර්යේෂණ සමහර අවස්ථාවන්හි 'කළමනාකරණ විද්‍යාව" වශයෙන් හඳුන්වනු ලබයි. (එහෙත් මෙය ටේලර්ගේ විද්‍යාත්මක කළමනාකරණයට වඩා වෙනස් වේ) නමුත් කළමනාකරණ ගැටලු වලදී විශේෂයෙන්ම සහාය සේවාවන්හි මෙහෙයුම් ගැටලු විසදීම සඳහා විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශය උපයෝගී කරගැනීමට උත්සාහ දරයි.
මෑත කාලයේ දී සිදු වූ වර්ධනයන්ට සංරෝධක න්‍යාය එනම් අරමුණු යලි සකස් කිරීම සහ සිග්මා හය හෝ විවිධ තොරතුරු තාක්ෂණ මඟින් සංවර්ධනය පාලනය වන විධික්‍රම වන සෙසු මෘදුකාංග සංවර්ධනය මෙන්ම කොග්ගේ ඉණිමග වැනි කණ්ඩායම් කළමනාකරණ න්‍යායන් ඇතුලත් වේ. 20 වැනි ශතවර්ෂයේ දී පන්තියක් වශයෙන් කළමණාකරුවන් පොදුවේ පිළිගැනිම සම්මත විය. ඒ නිසා කළමනාකරණ කලාව හෝ විද්‍යාව සංජානනීය වශයෙන් භාවිතා කරන්නන්ට කිසියම් ප්‍රමාණයක ගෞරවයක් ලැබීම නිසා එවැනි අදහස් පිළිබඳ ජනප්‍රිය ක්‍රමයන්ට සිය පාර පවත්වා ගෙන යාමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව සෑදුණි. මෙවැනි බොහෝ කළමනාකරණ අදහස් විද්‍යාත්මක න්‍යායන්ට වඩා ජනප්‍රිය මනෝවිද්‍යාව හා සම්බන්ධ වූ ඒවා විය.
කළමනාකරණය 21 වෙනි සියවසට
20 වැනි ශතවර්ෂයේ අවසාන භාගය වන විට වෙන් වශයෙන් වූ ශාඛා හයකින් ව්‍යාපාර කළමනාකරණය සමන්විත විය. ඒවා මෙසේය.
21වැනි සියවසේ දී මානව කළමනාකරණය එහි ක්‍රියාකාරි කොටස්වලට වර්ග කිරීම, එහි නිරීක්ෂණයේ නියැළෙන්නන්ට පවා ඉතා අපහසු කාර්යයක් බවට පත්ව ඇත. සමහර වර්ග කිරීම්වලදී තව තවත් ක්‍රියාවලීන් එකවර සම්බන්ධ වේ. එවිට එම විවිධ ක්‍රියාවලියන් කාර්යයන් සහ අරමුණු කළමනාකරණයේ විෂය ලෙස සිතීමට ඇතැමෙක් පෙළඹේ.
ලාභ ‍නොලබන රාජ්‍ය ආයතන සම්බන්ධයෙන් ද කළමණාකරන මුලධර්ම අංශ පවතී. රාජ්‍ය පරිපාලනය, රාජ්‍ය කළමනාකරණය සහ අධ්‍යාපන කළමනාකරණය යන ඒවා ඊට අයත් වේ.තවදුරටත් ලාභ නොලබන කළමනාකරණ සහ සාමාජීය ව්‍යාපාර වශයෙන් ප්‍රජා සමාජ සංවිධාන දැක්විය හැකිය.
කළමනාකරණය ඊට අදාල උපකල්පන හා රීතීන් වශයෙන් බැලූ විට ව්‍යාපාර චර්යාවන්, මතයන්, තීරණාත්මක කළමනාකරණ අධ්‍යයන‍යන් සහ සාමුහික අරමුණු ක්‍රියාත්මක කරගැනීමට විරුද්ධ තත්වයන් වශයෙන් හඳුනාගත හැකිය.
එහි එක් ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රැකියා ස්ථානයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සාමාන්‍ය හා පක්ෂපාති තත්ත්වයකට පත්ව ඇත. සමහර ආයතන වල කළමනාකරණ කාර්යයන් පිළිබඳව වූ වගකීමෙන් කොටසක් සේවකයන් සෑම දෙනා අතර බෙදා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි ක්‍රම අධ්‍යයනය තුළින් පවතින දේශපාලන ගැටලු හා ඉහළ සිට පහළට විධාන දීමේ ක්‍රමයට විසඳුම් ලබාගත හැකිවේ. සියලුම කළමණාකරුවන් යම් කිසි දුරකට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යොදා ගැනීමෙන් කාලයක් ගතවන විට ආයතනය තුළ සේවය කරන ‍සේවකයන්ගේ සහාය කළමණාකාරිත්වයට ලබා ගැනීමට හැකිවේ. එසේ නොමැති වුවහොත් ඔවුන් වෙනත් රැකියාවකට යාමට හෝ වැඩ වර්ජන වලට පෙළඹෙයි. එමනිසා යුධ හමුදාවේ ආකාරයේ විධි විධානවලින් යුත් පාලනයක් සහිත කළමණාකාරිත්ව ක්‍රම ක්‍රමයෙන් බැහැර කිරීම සිදුවෙමින් පවතී.එමෙන්ම සාමුහික ක්‍රියා මඟින් සහයෝගය ලබාදිම, මානව අන්තර් කළමනාකරණය තුළින් මානව අන්තර් සම්බන්ධයේ සංකීර්ණ තත්ත්වයන් පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම වැනි කරුණු ගැන මේ වන විට අවධානය ‍යොමුවී ඇත.
කළමණාකරණ මාතෘකා
මුලික කළමනාකරණ කාර්යයන්,
කළමනාකරණය පහත පරිදි බෙදා දැක්විය හැක. සැලසුම්කරණය, සංවිධානය, නායකත්වය, අභිප්‍රේරණය සහ පාලනය කිරීම.
· සැලසුම්කරණ‍ය : අනාගතයේ සිදුවිය යුත්තේ කුමක්දැයි තීරණය කිරීම. (අද, ඊළඟ සතියේ, ඊළඟ මාසයේ, ඊළඟ අවුරුද්දේ, ඊළඟ අවුරුදු 5 තුළ යනාදි වශයෙනි.)
·සංවිධානය : සැලසුම් උපරිම සාර්ථකත්වයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ප්‍රශස්ත අයුරින් සම්පත් යොදා ගැනීම.
· නායකත්වය / අභිප්‍රේරණය: සැලසුම්වල සාර්ථකත්වය ළඟා කර ගැනීමට අනෙක් පුද්ගලයන් සාර්ථක අයුරින් යොදා ගැනීමේ හැකියාව
· පාලනය : ක්‍රියාත්මක කරන ලද සැලසුම් වල දැනට පවතින දියුණුව සොයා බැලිම සහ ප්‍රතිපෝෂණය අනුව කළ යුතු වෙනස්කම් දැන ගැනීම.
තවද බලන්න
පුර්ණ තත්ත්ව කළමනාකරණය
ව්‍යාපෘති කළමනාකරණය
උපායක්‍රමික කළමනාකරණය
මූලාශ්‍ර
Prof. J S Chandan (2004), Management Theory and Practice, Vikas Publishing House Pvt Ltd, ISBN 0-7069-9030-7
Gibson, Ivancevich, Donnelly (2000), Organizations (Behavior, Structure, Process), McGraw-Hill, ISBN 0-07-116950-4
S C Sharma (1999), Management of Systems, Khanna Publishers, ISBN 81-7409-093-2
ප්‍රවර්ගය:කළමනාකරණය
හර්මීස් සහ ළදරු ඩයනයිසස්
හර්මීස් සහ ළදරු ඩයනයිසස්, හෙවත් ප්‍රැක්සිටිලීස්ගේ හර්මීස් නැතහොත් ඔලිම්පියාවේ හර්මීස් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 1877 ග්‍රීසියේ ඔලිම්පියාවේ හේරා දෙවොලේ නටබුන් අතුරින් හමුවූ හර්මීස් සහ ළදරු ඩයනයිසස් නිරූපිත පුරාතන ග්‍රීක ප්‍රතිමාවකි. මෙය ඔලිම්පියා පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය තුළ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.
පල්ලවී සුභාෂ්
පල්ලවී සුභාෂ් (මරාඨි: पल्लवी सुभाष) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු චිත්‍රපට සහ සෝප් ඔපෙරා නිළියකි. මහාරාෂ්ට්‍ර නිරූපිකාවක සහ නිළියක වන සුභාෂ් මරාඨි චිත්‍රපට දොළහකට ආසන්න සංඛ්‍යාවක, රූපවාහිනී කතාමාලාවල, වෙළඳ දැන්වීම්වල සහ නාට්‍යවල රංගනයේ නියැළී ඇත. ඇය ජනයා අතර වඩාත් ජනාදරයට පාත්‍ර වූයේ චක්‍රවර්තින් අශෝක සම්රාට් කතාමාලාවේ රාණි ධර්මාගේ චරිතය, කරම් අප්නා අප්නාහි ගෞරි සහ මහාභාරත් මිත්‍යාමය කතාමාලාවේ රුක්මිණීගේ චරිත නිරූපණය හේතුවෙනි. මේ අතුරිනුත් චක්‍රවර්තින් අශෝක සම්රාට් කතාමාලාවේ ධර්මා හෙවත් ශුභද්‍රාංගි චරිතය වඩාත් ප්‍රචලිත විය.
රූපවාහිනිය
සිය B.Com. උපාධිය සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසුව, සුභාෂ්හට නීතිය හැදෑරීමට අවශ්‍ය වුවත්, ඇයට නාට්‍යයක රංගනයට ආරාධනයක් හිමි විය. ඇය රංගන ක්ෂේත්‍රය වෙත පිවිසයේ තුම්හාරි දිශා කතාමාලාව තුළිනි. එම කතාමාලාවේ ඇගේ දස්කම් දුටු ඒක්තා කපූර් ඇයව සිය ඊළඟ කතාමාලාව වූ කරම් අප්නා අප්නා සඳහා සමබන්ධ කරගත්තා ය. මෙහි ඇය විසින් ගෞරි නැමැති ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. මීට අමතරව ඇය බසේරා කතාමාලාවේ කේතකී සංඝවී නැමැති චරිතයක් ද නිරූපණය කොට ඇත. සුභාෂ් මුල්කාලීනව මරාඨි රූපවාහිනී කතාමාලාවල ද පෙනීසිටියා ය. ඊටීවී මරාඨි නාළිකාවේ චාර් දිවාස් සසුචේ සහ සී මරාඨි නාළිකාවේ ආධුරි ඒක් කහානි කතාමාලා මෙයට උදාහරණ වේ.
පසුකාලීනව ඇය ගෝධ් භරායි කතාමාලාවේ රංගනයෙහි යෙදුණු නමුත් අය අසාර්ථක වූ අතර විකාශය අත්හිටිවිණි.
සුභාෂ් මහාභාරත් මිත්‍යාමය කතාමාලාවේ රුක්මිණීගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. මුලින් ඇයව යෝජනා වී තිබුණේ මෙම කතාමාලාවේ අම්බා කුමරියගේ චරිතයයි. නමුත් ඇගේ වෙනත් නිර්මාණ කටයුතු කතාමාලාව රූගත කිරීමට බාධාවක් වූ හෙයින් එම චරිතය ලබා නොදිණි. මෙහි දී ඇය විසින් ශ්‍රී ක්‍රිෂ්ණාගේ අගබිසව වූ රුක්මිණී ලෙස සිදුකළ රංගනය විචාරක පැසසුමට ලක්වූ අතර, එය ඇගේ අංන්‍රපියත්වය ඉහළ යාමට ද හේතුවක් විය.
මෑතක දී ඇය විසින් චක්‍රවර්තින් අශෝක සම්රාට් ඓතිහාසික කතාමාලාවේ ධර්මා/සුභද්‍රාංගි චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. මෙය අශෝක අධිරාජයාගේ මෑණියන් මෙන්ම බින්දුසාර රජුගේ දෙවන බිසවගේ චරිතයයි.
අමෘතා සුභාෂ් සහ පල්ලවී සුභාෂ්ගේ නම් අතර කිසියම් වරදවා වැටහීමක් ඇතිවන්නට පුළුවන. ඔවුන් දෙදෙනා අතර කිසිදු පවුල් සම්බන්ධතාවක් නැත‍.
චිත්‍රපට
ඇය චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍ර‍යට පිවිසියේ 2005 මරාඨි චිත්‍රපටයක් වූ කුන්කු සාලේ වයිරි තුළිනි. මෙම චිත්‍රපටයේ රංගන ප්‍රතිභාව වෙනුවෙන් ඇය හොඳම නිළිය සී ගෞරව සම්මානයට ද නිර්දේශ විය. ඉන්පසු වර්ෂයේ ඇය අයිලා රේ!! නම් තවත් චිත්‍රපටයක චරිත නිරූපණය කළා ය. වසර හතකට පසුව, ඇය තවත් මරාඨි චිත්‍රපට තුනක් සමග සම්බන්ධ වූවා ය. මෙම චිත්‍රපට වූයේ, අතුල් කාලේගේ ආසා මී තාෂි තූ, තේජස් දියොස්කාර්ගේ ප්‍රේමසූත්‍ර සහ ගෂ්මීර් මහාජාන්ගේ ධාවා ධාවා ඛුන් ඛුන් ය. ආසා මී තාෂි තූ සහ ප්‍රේමසූත්‍ර ප්‍රේමවෘත්තාන්ත චිත්‍රපට විය. මින් පළමුවැන්නෙහි ඇය නාගරික රැකියාවක නිරතව සිටින පන්ජාබි යුවතියකගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. මේ සඳහා ඇයට පන්ජාබි ආරෙන් යුතුව මරාඨි කථා කරන්නට සිදු විය. දෙවැන්නෙහි ඇය සානියා නැමැති ගෝවේ කතෝලික තරුණියකගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. සචිත් පටිල් නම් නළුවා සමග ඇය චිත්‍රපට දෙකක් රූගත කළ නමුත්, ඒවා මුදාහැරුණේ නැත. කන්නඩ චිත්‍රපටයක් වන ඕම්හි ඇය අර්ජුන් සර්ජා සමග රැඟුවා ය. ගෞතම් මෙනන් ඊළඟ දෙමළ චිත්‍රපටය වූ අච්චම් යෙන්බදු මඩමයියදා චිත්‍රපටයේ සිලම්බරසන් සමග ප්‍රධාන නිළිය ලෙස රංගනයෙහි යෙදීමට ඇය ගිවිසුමක් ඇත්සන කළ නමුත්, දින පිළිබඳ ගැටලුවක් ඇති වූ නිසා, ඇය වෙනුවට මංජිමා මෝහන් යොදාගැනිණි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු රූපවාහිනී නිළියෝ ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා නිළියෝ
ව්‍යවසායකත්ව ක්‍රියාවන්
1.ව්‍යවසායකත්ව අවස්ථා හඳුනාගැනීම 2.නව්‍යතා සම්පාදනය 3.ව්‍යාපාර ආරම්භකිරීම 4.ක්‍රියාවට නැංවීම 5.කළමණාකරණය 6.වර්ධනය
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය වගකීම
ස්පාඥ්ඥ අධිකරණයට අනුව මොරොක්කෝ, සිරියා, සහ ඇල්ජිරියානු අල්කයිඩා සංවිධානය අනුගමනය කරන කණ්ඩායම්, ගාඩියා සිවිල් හි 02 හා ස්පාඥ්ඥ පොලිස් තොරතුරැ සපයන්නන් 02කු මෙම ප්‍රහාරය සිදු කර ඇති බව විශ්වාස කරයි. 2006 අප්‍රේල් 11 වනා හි විනිසුරැ ජුවාන් ඩෙල් ඔල්මෝ විසින් දුම්රිය බෝම්බ ප්‍රහාරයකට සැක පිට සැකකරැවන් 29 දෙනෙකු චෝදනාවට ලක් කර ඇත. අල්කයිඩා සංවිධානයේ සබදතාවක් පැවැති බවට සාක්ෂි හමු නොවුනත් අල් කයිඩා සංවිධානයේ අබු හෆ්ස් අල් - මස්රි බ්‍රිගේඩ් නම් ත්‍රස්තවාදියා විසින් ප්‍රහාරය දිනයේ දී ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර ඇති බව අණාවරනය වී ඇත. කෙසේ වෙතත් ඇ.එ. ජ නිළධාරින්  ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙම කණ්ඩායම " නාහෙට අහන්නේ නැති " ( කිසි විටෙක විශ්වාස කළ නොහැකි )  කණ්ඩායමක් බවයි. 2007 අගෝස්තුවේ හීදී අල්කයිඩා ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ මෙම ප්‍රහාරය පිළිබද තමන් ආඩම්බර වන බවයි.
" ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්" නම් පුවත්පත වාර්තා කරන අන්දමට
" ප්‍රහාරය සදහා යොදා ගත් නවීන ගමන් මළු බෝම්බය පිළිබදව ඒවා නිෂ්පාදනය කළ අය පැවසුවේ එවන් උපකරණ මොරොක්කෝ රැඩිකල් ඉස්ලාමීය සටන්කාමීකණ්ඩායම් උපදෙස් මත ඇෆ්ගනිස්තානයේ ජලලාබාද් පුහුණු කදවුරේදි තමන් අවබෝධයක් ලබා ගත් බවයි. "
ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම් ජාතික අනුස්මරණ ආයතනයට (MIPT) අනුව මෙම ප්‍රහාරයට වගකිව යුත්තන් මොරොක්කෝ ඉස්ලාමීය සටන්කාමී කණ්ඩායම හා සබදතා පවත්වා ඇත. මොහොමෙඩියාහි හසන් විශ්ව විද්‍යාලයේ දේශපාලන විදයාව පිළිබද මහාචාර්‍යයවරයෙකු වු මොහොමඩ් ඩරිෆ්ට එරෙහිව මොරොක්කෝ සටන්කාමී කණ්ඩායම් ඉතිහාසය ඇෆ්ගන්ස්තාන අල්කයිඩා සංවිධානයේ නැගී සිටිමත් සමග බැදී සිටී. ඩරිෆ්ට අනුව,
"1990 අගභාගයේ සිට එනම් එහි ආරම්භයේ හා 2001 වන තෙක් මෙම සංවිධානයේ කටයුතු සීමා වුයේ මොරොක්කොවේ අල්කයිඩා සංවිධානයට උපකරණ / ආයුධ වලින් සහයෝගය ලබා දීම තම සාමාජිකයන්ට වාසය කිරිමට සුදුසු ස්තාන ලබා දීම ව්‍යාජ ලියකියවිලි සකසා දීම, මොරොක්කෝ ජාතිකයන් සමග විවාහා වීමට අවස්ථාවක් ලබා දීම සහ යුරෝපය පුරා ගමන් කිරිමට හැකි අයුරින් ව්‍යාජ හැදුනුම්පත් සකසා දීම ඒ අතරින් පුධාන වේ. සැප්තැම්බර් 11 නක දා තෙක්, කෙසේ වෙතත්, එතෙක් මෙම සංවිධානයට විරැද්ධව ක්‍රියා නොකල මොරොක්කෝව ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ව්‍යාපාරයට දායක වීමත් සමග තම උපක්‍රම වලට විරාමය තැබු මොවුන් මොරොක්කෝව තුළ ත්‍රස්තක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරිම ආරම්භ කරන ලදී.
රොජෙලියෝ අලොන්සේ නම් විද්වතාට අනුව අනුව , " පරික්ෂණ කටයුතු තුලින් අල්කයිඩා සහ මැඩ්රිඩ් සැකකරැවන් අතර පැවති සබදතා හෙළි දරවු වී ඇති බව " ප්‍රකාශ කරන ලදී.
ස්කොට් ඇට්රන් නම් විද්වතාට අනුව " අල්කයිඩා සංවිධානය සමග සබදතා ඇති බවට කිසිම සාධකයක් නැත. අප මේ ඉරයට සෙසෙන් බොහෝ දෙනෙකුගෙන් ප්‍රශ්ණ කලත් ඒ ආකාරයේ සබදතාවයක් අපට දැකගන්නට හැකි වුයේ නැත."
යුරෝපීය උපක්‍රමික යුද්ධමය හා ආරක්ෂන මධ්‍යස්තානයට අනුව ඉස්ලාමීය නොවන සංවිධානයක් සමග ඉස්ලාමීය සංවිධානයක් එකතු වීම ඉස්ලාමීය ත්‍රස්ත ඉතිහාසය තුළ සිදුවු පළමුවැනි අවස්ථාව වේ.
ක්‍රිපූ 457
ක්‍රිපූ 457 යනු, පූර්ව-ජූලියානු රෝමානු දින දසුනෙහි වසරකි. එකල එය හැඳින්වුනේ, පුල්වීලුස්ගේ සහ අගූරිනුස්ගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වසර (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්, අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා 297 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා ක්‍රිපූ 457 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු ප්‍රවර්ගය:පූර්ව-ජූලියානු රෝමානු දින දසුනෙහි අවුරුදු
ද්වි උරුම වාදය
දිවී උරුමවාද යනු මිනිසා ජානමය සහ සංස්කෘතිකමය යන අංශ දෙකෙන්ම පරිණාමයට ලක්වූ බවට ඉදිරිපත් කරන ලද මතවාදයකි.මෙම ද්වි උරුම වාදය පිළිබඳ මතය ගෙන එන ලද්දේ 1970 දශකයේ අග භාගයත් 80 දශකයේ මුල් භාගයත් අතර කාලවකවානුව තුළදීයි. මෙය, ජානමය දියුණුව මත මිනිසාගේ දියුණුව සිදුවූබවට හා සමාජයීය දියුණුව නිසා මානව දියුණුව ඇතිවූ බවට ඉදිරිපත් කෙරෙන මතවාදයන්ට අතරමැදි මතයකි. ද්වි උරුම වාදයේදී සංස්කෘතිය සැලකෙන්නේ කලක් තිස්සේ සමාජය විසින් මිනිස් මොළයට කාවද්දන ලද තොරතුරු සමුදායක් ලෙසය. සංස්කෘතික දියුණුව කෙරෙහි ජානමය දියුණුව කොතෙක් බලපා ඇතිද යන්න කෙරෙහි මෙහිදී මූලික වශයෙන් අවධානය යොමුවේ. ඩාවින් වාදය විසින් ජානමය දියුණුව බොහෝ ලෙස විස්තර කර ඇති නිසා සංස්කෘතිකමය අංග කොයි ලෙසකින් මේ කෙරෙහි සම්බන්ධ වේ දැයි මෙහිදී සොයා බැලේ.
මේරි පාකර් ෆොලේට්
මේරි පාකර් ෆොලේට් (1868-1933) යනු ඇමරිකානු ජාතික කළමනාකරණ උපදේශකවරියක් මෙන්ම සමාජ සේවිකාවකි. එමෙන්ම සංවිධානික චර්යාව (Organizational Behavior) සහ සංවිධානික සිද්ධාන්ත (Organizational Theory) පිලිබඳ පුරෝගාමී දේශකවරියකි.
ද්වි උරුම වාදය
දිවී උරුමවාද සිද්ධාන්තය
ද්වි උරුම වාදය විසින් පෙන්වා දෙන පරිදි මානවයාගේ ජානවල සහ සංස්කෘතිකමය වශයෙන් ඇතිවූ දියුණුව "හෝමෝසේපියන්” නම් නූතන මානවයාගේ දියුණුවට හේතු වී ඇත. ජානමය වෙනස්වීම් නිසා මානවයාගේ හැසිරීම් රටා වෙනස්වීමෙන් සංස්කෘතියද වෙනස්වූ බව පෙනී යයි. මේ අනුව පෙනී යන කරුණු 3 කි. එනම්, සංස්කෘතිකමය වෙනස්වීම් නිසා සමාජයීය සහ භෞතික වෙනස්කම් ඇතිවේ. උදාහරණයක් ලෙස, කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවට මිනිසා හැඩගැසුණු පසුව, ජානමය වෙනස්වීම් මගින් මිනිස් සිරුරට පිෂ්ඨය සහ ලැක්ටොස් අවශෝෂණය කිරීමේ හැකියාව ලැබිණි.
මේරි පාකර් ෆොලේට්
ප්‍රවර්ගය:1933 මරණ
ද්වි උරුම වාදය
දිවී උරුමවාද සිද්ධාන්තය
සමහර අවස්ථාවලදී, සංස්කෘතිකමය වෙනස්වීම් නිසා ජානමය වශයෙන් මිනිසාට අවාසිදායක දේ ද සිදුවේ. උදාහරණයක් ලෙස, කාර්මිකව දියුණු සමහර පෙදෙස්වල ජනගහණ වර්ධනය හීන වීම දැක්විය හැකිය.
සටහන්
{|
ශාස්ත්‍ර පීඨය, පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලය
ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් අධ්‍යාපනය උදෙසා විශිෂ්ට දායකත්වයක් දැක් වූ පීඨ අතරින් පේරාදෙණි විශ්වවිද්‍යාලයේ ශාස්ත්‍ර පීඨයට හිමිවන්නේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයකි. ලංකා විශ්ව විද්‍යාලය යටතේ පීඨ දෙකක් වශයෙන් තිබුණු ශාස්ත්‍රපීඨයේ අධ්‍යාපනය වර්ෂ 1972දී එක් පීඨයක් වශයෙන් ස්ථාපිත කරන ලද්දේ කොළඹ සිට ලංකා විශ්ව විද්‍යාලය පේරාදෙණියෙහි පිහිටුවීම සමගය.
ETA සබදතා පිළිබද චෝදනා
මාධ්‍ය මගින් ප්‍රහාරයත් සමග ඉදිරිපත්කල මතය වුයේ එම ප්‍රහාරය සමග ETA සංවිධානය බැදි ඇති බවත්ය. එම ප්‍රකාශය ආණුඩුවේ නිළධාරින් විසින් සනාථ කරන ලදී. එමෙන් ම ස්පාඥ්ඥ මැතිවරණයට දින 03කට පෙර එල්ල වු ප්‍රහාරය දේශපාලණික දෘෂ්ටි කෝණයන්ගෙන් විග්‍රහා කිරිමත් සිදුවිය. මෙම සමුල ඝාතනය සිදුවුයේ ඇමරිකාවට එල්ල වු 9/11 ප්‍රහාරය වසර 2/1/2 කට පසුව යි.
ETA සංවිධානය සතුව බෝම්බ ප්‍රහාර පිළිබදව ඉතිහාසයක් ඇති නමුත් මාර්තු 11 වන දා ප්‍රහාරය ඊට ප්‍රථම කිසිම යුරෝපීය ත්‍රස්ත සංවිධානයකින් කළ ප්‍රහාරයකට වඩා ඉදිරියෙන් සිටි. මේ නිසා බොහෝ පිරිස් උපකල්පනය කරන ලද්දේ ප්‍රහාරය ඉස්ලාමීය මිලිටරි අන්තවාදී කණ්ඩායමක් විසින් අල්කයිඩා ත්‍රස්තවාදීන්ගේ සහය මත දියත්කරන ලද්දක් ලෙසයි. නිරික්ෂකයන් දක්වන්නේ ETA වැනි ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් අල් කයිඩා සංවිධානය අනුගමනය කරමින් දියත් කරන ලද්දක් ලෙසයි. නිරික්ෂකයන් දක්වන්නේ ETA විසින්න බෝම්බ ප්‍රහාරයට පෙර කිසිම අනතුරැ ඇගවීමක් සිදු නොවු බවත්ය. " ඉයුරෝපෝල්" අධ්‍යක්ෂක ජර්ගන් ස්ටෝර්බෙක් අදහස් දක්වන්නේ" මෙම බෝම්බ පිපිරිම ETA සංවිධානය විසින් සිදු කර ඇති බවත් ................. නමුත් මේ දක්වා ඔවුන් විසින් ක්‍රියාත්මක කර ඇති වැඩ පිළිවෙල ‍මෙහි දී දක්නට නොලැබෙන" බවත් ය.
විද්‍යුත් වානිජ්‍යය
'විද්‍යුත් වාණිජ්‍ය අන්තර්ජාලය මගින් ප්‍රචාරණ කටයුතු සිදු කළ හැකි ය. විද්‍යුත් තැපෑල මගින් පාරිභෝගිකයන් හා ඍජුවම සම්බන්ධ විය හැකි ය. විද්‍යුත් වාණිජ්‍ය මගින් විද්‍යුත් භාණ්ඩ (මෘදුකාංග, ගීත, චිත්‍රපට, පරිගණක කී්‍රඩා වැනි) හුවමාරු කර ගත හැකි ය. එසේම වෙබ් එක මගින් කෙඩිට් කාඩ් භාවිතා කර මුදල් ගෙවිය හැක. මේ අකාරයට අන්තර්ජාලය හරහා ගනුදෙනු සිදු කළ හැකි ය. මෙය විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය ලෙස හැඳින් වේ.
අන්තර්ජාලය හරහා සිදු කරන හුදු ප්‍රචාරණය විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය ලෙස සැලකිය නොහැක. එය විද්‍යුත් වාණිජ්‍යයේ එක් කොටසක් පමණි. උදාහරණයක් ලෙස බොහෝ ව්‍යාපාර සංවිධාන සඳහා වෙබ් අඩවි තිබේ. ඒවා මගින් ඔවුන් තම භාණ්ඩ හා සේවා පිළිබඳ එ මගින් පාරිභෝගිකයන්ට විස්තර ලබා දේ. එම ආයතන විද්‍යුත් වාණිජ කටයුතුවල නිරත වේ යැයි පැවසීමට එය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. නමුත් යම් වෙබ් අඩවියක් හරහා භාණ්ඩ විකිණීම වැනි කාර්යයක නිරතවන්නේ නම් එය විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය ලෙස හැඳින් වේ.
විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය සාමාන්‍යයෙන් e-commerce හෝ ecommerce ලෙස හැඳින්වේ. විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය යනු අන්තර්ජාලය වැනි පරිගණක හා සබැදි සන්නිවේදන ජාල හරහා භාණ්ඩ හා සේවා මිල දී ගැනීම හා විකිණීමයි. විද්‍යුත් මාධ්‍යයෙන් කෙරෙන ගනුදෙනු අන්තර්ජාල භාවිතයේ ශිඝ්‍ර වර්ධනය නිසා විශාල ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇත. නවීන විද්‍යුත් වාණිජ්‍ය ගනුදෙනුවලදී එක් විටෙක හෝ බොහෝ විට අන්තර්ජාලය භාවිතා කරන අතර විද්‍යුත් තැපෑල ද බහුලව භාවිතා කෙරේ. විද්‍යුත් අරමුදල් පැවරිම, සැපයුම් කළමණාකරණය, අන්තර්ජාල වෙළඳාම, අන්තර්ජාල ගනුදෙනු කි්‍රයාවලිය, විද්‍යුත් දත්ත හුවමාරුව :ෑෘෂ-, නිෂ්පාදන කළමණාකරණ පද්ධති සහ ස්වයංකී්‍රය දත්ත එකතු කිරිමේ පද්ධතිය යනාදී උපකාරක පද්ධති මත නුතන විද්‍යුත් වාණිජ්‍යයේ වර්ධනය රඳා පවතී. විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය ගනුදෙනු ක්‍රියාවලියේ සමහර කොටස් වලදි ඉතා අඩුවෙන් ලෝක ව්‍යාප්ත ජාලය භාවිතා වේ. නමුත් එයට හැකි තාක්ෂණික ව්‍යාප්තිය සමඟ ව්‍යාප්ත දිගු ගමනක නියැළී සිටී. එහි අනාගතය මෙසේ යැයි පුරෝකතනය පවා අපහසුය. අන්තර්ජාලය විශ්වය දක්වා දියත්වීම ඇරඹී ඇත. විද්‍යුත් වාණිජ්‍යය ද ඒ සමඟ මුළු විශ්වය පුරාම විහිදෙනු ඇත.
විද්‍යුත් වාණිජ්‍යයේ නියුතු විශාල පිරිසක් අන්තර්ජාලය භාවිතා කරන්නේ වෙබ් අඩවිවලට පිවිස තමන්ට අවශ්‍ය භාණ්ඩ හා සේවා සොයා ගැනීමය. ඒ ඔස්සේ භාණAඩ හා සේවා තෝරා ගන්නා අතර ඉන් පසු හුවමාරු කි්‍රයාවලියට ගමන් කරයි. අන්තර්ජාලය හුදු සන්නිවේදන ජාලයක් වනමුත් එමගින් හුවමාරු කර ගත හැක්කේ සේවා පමණි. නමුත් සමහර වෙළෙන්ඳෝ භෞතික මාර්ග ප්‍රවාහනය සම්බන්ධ කර භාණ්ඩ හුවමාරුව සඳහා පියවර ගෙන ඇත. අන්තර්ජාලය තුළ සිල්ලර වෙළෙනඳන් සමහර විට ඉ-වෙළෙන්ඳන් ලෙසත් අන්තර්ජාල සිල්ලර ගනුදෙනු ඉ-සිල්ලර වෙළඳාම ලෙසත් හැඳින්වේ. ලෝක ව්‍යාප්ත ජාලය තුළට විද්‍යුත් වාණිජ්‍ය පැමිණිම සමඟ විශාල සිල්ලර ගනුදෙනු සඳහා මගක් උදා විය.
ව්‍යාපාර අතර ව්‍යාපාර සිදුවන විද්‍යුත් වාණිජ ගනුදෙනු හැදින්වෙන්නේ ව්‍යාපාර-ව්‍යාපාර හෝ ඊ2ඊ ගනුදෙනු වශයෙනි. ඊ2ඊ ගනුදෙනු පොදු ඕනෑම පාර්ශවයකට හෝ සමහර අවස්ථාවලදී සීමාසහිත පාර්ශව ගණනකට සීමා විය හැක. (උදාඃ- වෙළඳ භාණ්ඩ හුවමාරුව හෝ සීමා සහිත විශේෂිකරණය, ප්‍රමිතිකරණය, පුත්ගලික විද්‍යුත් වෙළඳපොල) ව්‍යාපාර හා පාරිභෝගිකයන් සිදුවන විද්‍යුත් වාණිජ ගනුදෙනු හඳුන්වන්නේ ව්‍යාපාර-පාරිභෝගික :Business-to-consumer හෝ ඊ2ක‍ ලෙසනි. පාරිභෝගික විද්‍යුත් වාණිජ කටයුතු සඳහා Amason.com, ebay.com වැනි වෙබ් අඩවි පිහිටුවා ඇත.
විද්‍යුත් වාණිජ්‍යයට සාමාන්‍යයෙන් සලකන්නේ ව්‍යාපාරවල විකුණුම් අංශය ලෙස ය. ඊට අමතරව ව්‍යාපාර ගනුුදෙනුවලදි සිදුවන දත්ත හුවමාරු කටයුතු සඳහා දි භාවිතා වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ දූපත්
මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ දූපත්
ශ්‍රී ලංකාවට අයත් තවත් දූපත් සමූහයක් ආදම්ගේ පාලම නැමති වැලිමය දූපත් දම්වැලක් සාදයි. මෙහි ශ්‍රී ලංකාව පැත්තේ කෙළවර පිහිටි දූපත අනෙක් දූපත්වලට සාපේක්ෂව විශාල වන අතර එය මන්නාරම් දූපත නම් වේ. ඉන්දීය හා අරාබියානු වෙළෙන්ඳන් සඳහා එය ඓතිහාසික වශයෙන් වැදගත් පිවිසුම් දොරටුවක් විය. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සිට ඉන්දියාවට යන සරණාගතයින් සඳහා එය නාවුක තොටුපොළක් විය.එමෙන්ම ආරක්ෂක නාවුක ආරක්ෂක සහ සංචාරක අරමුණු සඳහා යොදා ගන්නා කුඩා ජනාවාස නොවූ දීපිකා රාශියක් ශ්‍රී ලංකාව වටා පවතී.
මේවාද බලන්න
ප්‍රවර්ගය:දූපත් - ශ්‍රී ලංකා
ක්‍රිපූ 456
ක්‍රිපූ 456 යනු, පූර්ව-ජූලියානු රෝමානු දින දසුනෙහි වසරකි. එකල එය හැඳින්වුනේ, ලැක්ටූකාගේ සහ කැයිලියුමුන්ටනුස්ගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වසර (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්, අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා 298 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා ක්‍රිපූ 456 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු ප්‍රවර්ගය:පූර්ව-ජූලියානු රෝමානු දින දසුනෙහි අවුරුදු
සරත් එන්. සිල්වා
ජනාධිපති නීතිඥ සරත් නන්ද සිල්වා මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ 41 වැනි අගවිනිසුරුවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.
ඔහු මහනුවර ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙන් ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික පාසල් අධ්‍යාපනය ලබා ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලයට ගියේය. සිවිල් සේවයට පෙර, ඔහුගේ ජයග්‍රහණ අතර බ්‍රසල්ස් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් නීති ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ලබා ගැනීම ඇතුළත් විය. 1967 ජූනි මස ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අධිනීතිඥවරයෙකු ලෙස ඇතුළත් වූ ඔහු 1968 දී නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ ඔටුන්න හිමි නීතීඥවරයෙකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු 1975 දී ජ්‍යෙෂ්ඨ රජයේ අධිනීතිඥවරයා ලෙසත් 1979 දී නියෝජ්‍ය සොලිසිටර් ජනරාල් ලෙසත් උසස් කරන ලදී. 1987 දී ශ්‍රී ලංකා අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරයෙකු ලෙස පත් වූ ඔහු පසුව 1994 දී උසාවියේ සභාපති විය.
මතභේදාත්මක පත්වීම් සහ දෝෂාභියෝගය
2001 ජූනි මාසයේ දී ඔහුගේ තනතුර සඳහා වූ දෝෂාභියෝගය ඔහුගේ අධිකරණය විසින්ම වළක්වන ලද විට, උනන්දුව පිළිබඳ ගැටුමක් සිල්වා ඉදිරියට පැමිණියේය.
2001 අගෝස්තු මාසයේදී ජාත්‍යන්තර නීතිඥ සංගමය (IBA) නිගමනය කළේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ "ස්වාධීන විශ්වසනීය අධිකරණ පද්ධතියක අතිමහත් අවශ්‍යතාවයක්" පවතින බවයි. වගවීම නොමැතිකම, ස්වභාවික යුක්තිය කඩවීම සහ අනවශ්‍ය ඇඟිලි ගැසීම්වලට ලක්විය හැකි අවස්ථා සවිස්තරාත්මකව දක්වා ඇති අතර ජනාධිපතිවරයා, රජය සහ අගවිනිසුරුවරයා ඇතුළු නීතියේ ආධිපත්‍යය ආරක්ෂා කළ යුතු ආයතන එය කඩාකප්පල් කිරීමට ක්‍රියා කරන බව පෙන්වා දුන්නේය. අගවිනිසුරු සිල්වා විසින් විමර්ශනයකින් තොරව අනෙකුත් අධිකරණ සාමාජිකයින් ඉවත් කර ඇති බව IBA වැඩිදුරටත් අදහස් දැක්වීය. මෙම ගැටළු තිබියදීත්, ඔහු 2009 ජුනි 5 දක්වා විශ්‍රාම යන තෙක් අගවිනිසුරුවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:1946 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
විද්‍යුත් සම්බාධනය
200px|thumb|right| [[සංකීර්ණ තලය|සංකීර්ණ සම්බාධන තලයෙහි ග්‍රාපිකරූපි නිරූපණයක්]] විද්‍යුත් සම්බාධනය යනු, පරිපථයක් වෙත වෝලටීයතාවක් යෙදූ කල එය තුලින් ධාරාව ගලායෑමට ප්‍රතිවිරුද්ධ වීමෙහි  ලක්ෂණයෙහි මිනුම වෙයි. ප්‍රමාණාත්මක අයුරින් සැලකූ කල, ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරා (ප්‍රධා) පරිපථයක, වෝලයීයතාව සහ ධාරාව අතර සංකීර්ණ අනුපාතය ලෙසින් එය සැලකිය හැකිය. ප්‍රතිරෝධ සංකල්පය ප්‍රධා පරිපථ වෙත විස්තීර්ණය කිරීම සම්බාධනය විසින් සිදුකෙරෙන අතර, විශාලත්වයක් පමණක් සහිත ප්‍රතිරෝධය මෙන් නොව, එය සතුව විශාලත්වයක් සහ කලාවක් යන දෙකම පවතියි. පරිපථයක් වෙත සරල ධාරා (සධා) ප්‍රභවයක් යෙදූ කල, සම්බාධනය සහ ප්‍රතිරෝධය අතර වෙනසක් නොපවතියි; ශුන්‍ය කලා කෝණයක් සහිත සම්බාධනය ලෙසින් ප්‍රතිරෝධය සැලකිය හැකියි.
ප්‍රධා පරිපථ වලදී සම්බාධන සංකල්පය හඳුන්වා දීම අවශ්‍ය වන්නේ, සධා පරිපථ වල සාමාන්‍ය ප්‍රතිරෝධයට පරිබාහිර ධාරාව ගැලීමට බාධා පමුණවන වෙනත් යාන්ත්‍රණ ප්‍රධා පරිපථවලදී ක්‍රියාත්මක වන බැවිනි. ප්‍රධා පරිපථ වලදී සැලකිල්ලට ගත යුතු අමතර බාධක යාන්ත්‍රණ දෙකක් පවතියි: ධාරාවන්හී චුම්බක ක්ෂේත්‍ර නිසා සන්නායක වල ස්වයං-ප්‍රේරණය වන වෝල්ටීයතා ප්‍රේරණය (ප්‍රේරණතාව) සහ, සන්නායක අතර වෝලටීයතාව නිසා ප්‍රේරණය වන ස්ථිතිවිද්‍යුත් ආරෝපණ ගබඩා වීම (ධාරණාව). මෙම ආචරණ දෙක නිසා සිදුවන සම්බාධනය සාමුහික වශයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රතිබාධකය ලෙසින් වන අතර, එය සංකීර්ණ සම්බාධනයෙහි අතාත්වික කොටස තනමින් ප්‍රතිරෝධයට  තාත්වික කොටස තැනීමට ඉඩ හරියි.
සම්බාධනය සඳහා සංකේතය සාමාන්‍යයෙන් වන අතර, එහි විශාලත්වය සහ කලාව  යන ආකාරයට ලිවීමෙන් එය නිරූපණය කල හැක. කෙසේවෙතත්, පරිපථ විශ්ලේෂණ කාර්යාවලිය සඳහා, සංකීර්ණ සංඛ්‍යා නිරූපණය බොහෝවිට බලවත් වෙයි. සම්බාධනය යන පදය මුලින්ම භාවිතයට ගැනුනේ ඔලිවර් හෙවිසයිඩ් විසින්  1886 ජූලි මසහිදීය. සම්බාධනය 1893දී සංකීර්ණ සංඛ්‍යාවන් තුලින් නිරූපණය කල පළමුවැන්නා වූයේ  ආතර් කෙනලි  වෙයි.
සම්බාධනය අර්ථදැක්වෙන්නේ සංඛ්‍යාත වසමෙහිදී වෝල්ටීයතාව සහ ධාරාව අතර අනුපාතය ලෙසිනි. වෙනත් වචනවලින් පැවසුවොත්, එය ω නම් විශේෂිත සංඛ්‍යාතයකදී, තනි සංකීර්ණ ඝාතයක් සඳහා, වෝල්ටීයතා-ධාරාව අනුපාතය වෙයි. වෙනත් වචනවලින් පැවසුවොත්, එය ω නම් විශේෂිත සංඛ්‍යාතයකදී, තනි සංකීර්ණ ඝාතයක් සඳහා, වෝල්ටීයතා-ධාරාව අනුපාතය වෙයි. පොදු වශයෙන් ගත් තල, සම්බාධනය සංකීර්ණ සංඛ්‍යාවක් වන අතර, ප්‍රතිරෝධයට සමාන ඒකක සහිත වෙමින්, එය සඳහා SI ඒකකය ලෙසින් ඕම් (Ω) භාවිතා කරයි.
විවේක ගන්නා සැටර්
විවේක ගන්නා සැටර් හෙවත් හේත්තු වී සිටින සැටර්, නැතහොත් Satyr anapauomenos (පුරාතන ග්‍රීක ἀναπαυόμενος, විවේක ගන්නා අරුතැති ἀναπαύω / anapaúô, වදනෙන්) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ග්‍රීක ප්‍රතිමා ශිල්පී ප්‍රැක්සිටිලීස් විසින් නිර්මාණය කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන ප්‍රතිමා ප්‍රභේදයකි. මෙහි නිදර්ශන වශයෙන් දැනට හඳුනාගත් ප්‍රතිමා 115ක් ඇති අතර, ඉන් වඩාත්ම ප්‍රකට ප්‍රතිමාව කැපිටෝලයින් කෞතුකාගාරය තුළ දක්නට ලැබේ.
වග
වග ප්‍රදේශය කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ අවිස්සාවේල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ පිහිටා ඇත. සීතාවක ප්‍රාදේශීය සභාව මගින් මෙම ප්‍රදේශය පාලනය කෙරෙයි. සඳහා කොළඹ - රත්නපුර මාර්ගයේ මීපේ හන්දිය අසලින් හෝ කළුඅග්ගල හන්දිය අසලින් මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණීමට හැක. එමෙන්ම කැලණිවැලි දුම්රිය මාර්ගයේ වග දුම්රිය ස්ථානය හමුවේ. ලබුගම හා කලටුවාව ජලාශ හා රක්ෂිත ද  මෙම ප්‍රදේශයට ආසන්නයේ පිහිටා ඇත.‍ඉතාමත් සුන්ද ර ප්‍ර‍දේශයක් වන වග ප්‍රදේශයේ ප්‍රධා‍න මහා මාර්ගය වන්නේ ලබුගම - කළුඅග්ගල 148 බස් මාර්ගයයි.
ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය
ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය යනු, සොබාදහම සහ මිනිසාගේ සමාජයීය සබඳතා පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යයනයකි. මෙහිදී, යම් ජන වර්ගයක් විසින් තම සමාජීය, ආර්ථීක සහ දේශපාලනමය අවශ්‍යතා අනුව තම වටපිටාව වෙනස්කර ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව සොයා බැලේ. (සල්ස්මන් සහ අට්වුඩ් 1996: 169) ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය මඟින් මිනිස් සංස්කෘතිය සහ සොබාදහම අතර සබඳතාවය ගැනද ක්‍රමානුකූලව සොයා බැලේ. (එලක් 1982: හාර්ඩස්ට් 1997: මැක්ගී 1996) පුද්ගලයා සහ වටපිටාව අතර පවතින අන්තර් සබඳතාව වටහා ගැනීම ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනයේ අරමුණයි. (ඉන්ගෝල්ඩ් 1992:40) (හාර්වි 1996)
ස්වභාවික මානව විද්‍යා අධ්‍යයනය මුලින්ම යොදා ගැනුනේ ජුලියන් ස්ටුවර්ඩ් විසින් කරන ලද ස්වභාව සංස්කෘතික අධ්‍යයනයකදීය. මෙහිදී ස්ටුවර්ඩ් විසින් පළ කරන ලද මතය වන්නේ සොබාදහමත් මිනිසාත් අතර වන ශක්ති සංසරණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සංස්කෘතිකමය වෙනස්කම් ඇතිවන බවයි. සංස්කෘතිය යනු මිනිසා සොබාදහමේ විවිධ වෙනස්වීම්වලට දක්වන ප්‍රතිචාරයන් ය.
මුල සිටම විද්වතුන් මෙම මතය විවේචනය කළහ. ඔවුන්ගේ තර්කය වූයේ ඉහත කී මතය සොබා දහම වෙනස්වීමේ ධර්මතාවයට බැහැර වන බවයි. වර්තමානයේදී සංස්කෘතිය වෙනස්වන්නේ සොබාදහම මත පමණක් නොවේ. මෙයට ජනමාධ්‍ය, රාජ්‍ය පාලනයන්, විවිධ සංවිධාන හා ව්‍යාපාරද දායක වේ.
රෝයි රැපපෝට් යනු මේ පිළිබඳව හැදෑරීම් රැසක් සිදුකළ කෙනෙකි. ඔහු සංස්කෘතිය හා සොබාදහම අතර සබඳතාව හොඳින් විචාළ කෙනෙකි. ඔහුගේ අධ්‍යයනයන් බොහොමයකට පැපුවා නිව් ගිනියාවේ "මැරින්ග්” නමැති ගෝත්‍රික ජනතාවගේ චර්යා රටා උපයෝගී කරගෙන ඇත.
සටහන්
{|
ස්කොට් ජනයා
ස්කොට් ජාතිකයන් යනු මහා බ්‍රිතාන්‍යයට අයත් උප රාජ්යක් වන ස්කොට්ලන්තයෙ වාසය කරන ජන කොට්ටශයකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:මහා බ්‍රිතාන්‍යය ප්‍රවර්ගය:ස්කොට්ලන්තය
2004 මැඩ්රිඩි දුම්රිය බෝම්බ නඩු සිද්ධියේ තීන්දුව
2007 ඔක්තොම්බර් 31 වනදා "     " මගින් තීන්දුව ලබා දෙන ලදී. සැකකරැවන් 28 දෙනාගෙන් 21 දෙනෙකු ව්‍යාජ ලේඛණ සෑදීමේ සිට මිනිමැරුම් යන වැරදි වලට වැරදි කරුවන් විය. 2නෙකුට අවුරැදු 40,000ක හිර දඩුවමක් නියම වුවත් එය ස්පාඥ්ඥ නිතියට අනුව වසර 40 දක්වා සීමා කරන ලදී.
http://en.wikipedia.org/wiki/11_March_2004_Madrid_train_bombings#The_Madrid_trial
ක්‍රිපූ 455
ක්‍රිපූ 455 යනු, පූර්ව-ජූලියානු රෝමානු දින දසුනෙහි වසරකි. එකල එය හැඳින්වුනේ, වතිකනුස්ගේ සහ චිකුරිනුස්ගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වසර (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්, අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා 299 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා ක්‍රිපූ 455 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු ප්‍රවර්ගය:පූර්ව-ජූලියානු රෝමානු දින දසුනෙහි අවුරුදු
ජුලී බිෂොප්
බිෂොප් මහත්මිය ඕස්ට්‍රේලියානු ලිබරල් පක්ෂයේ නියෝජ්‍ය නායකවරිය වන අතර, එම පක්ෂය තුල නියෝජ්‍ය නායක ධූරය ලැබූ පලමු කාන්තාවද වෙයි. ඕස්ට්‍රේලියානු ඉතිහාසය තුල විපක්ෂයේ එවැනි තනතුරක් දැරූ තුන්වන කාන්තාව ලෙසටද ඇය ඉතිහාසගත වෙයි.
1998 වසරේ සිට බිෂොප් මහත්මිය, ඕස්ට්‍රේලියානු මන්ත්‍රී මණ්ඩල සභික සාමාජිකාවක් ලෙස කටයුතු කරන අතර, 2007 නොවැම්බර් 24 දින පැවති මැතිවරණයෙන් ලිබරල්/ජාතික සන්ධානය (Liberal/National Coalition) පරාජය වන තෙක් හෝවඩ් රජයේ (Howard government) අමාත්‍යවරියක ලෙසද ඇය කටයුතු කලාය. බිෂොප් මහත්මිය රිපබ්ලිකන් මතධාරිනියකි.
මුල් අවධිය
1956 ජුලි 17 දින දකුණු දිග ඕස්ට්‍රේලියාවේ Lobethal හී උපත ලත් බිෂොප් මහත්මිය, ශාන්ත පීතර ජේ්‍යෂ්ඨ බාලිකා පාසලෙන් (St Peter's Collegiate Girls' School) මූලික අධ්‍යාපනය හදාරා පසුව ඇඩිලේඩ් විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුලත් වූවාය. 1978 දී එම විශ්ව විද්‍යාලයෙන් නීතිය පිළිබඳ උපාධියක් හිමිකරගත් ඇය, පසුව නීති ව්‍යාපාර ආයතනයක අධිනීතීඥවරියක සහ සොලිසිටාර්වරියක ලෙස පුහුණු වූවාය.
1983 දී Neil Gillion සමග විවාපත් වූ බිෂොප් මහත්මිය, ඔහු සමග පර්ත් හී පදිංචියට පැමිණියාය. නමුත් 1988 වසරේදී ඔවුහූ දික්කසාද වූ අතර, දරුවන් නොමැති වූ බිෂොප් මහත්මිය නැවත් විවාහයක් සිදු කර නොගත්තාය.
1994 වසර තුලදී Clayton Utz ආයතනයේ පර්ත් කාර්යාලයෙහි පාලන බලය සහිත කොටස්කරුවෙකු වූ බිෂොප් මහත්මිය, 1996 දී බොස්ටන් හී හාවඩ් ව්‍යාපාර පාසලට (Harvard Business School) ඇතුලත්ව ජේ‍යෂ්ඨ කළමනාකරුවන් වෙනුවෙන් වූ සති අටක උසස් කළමණාකරණ පාඨමාලාවක් (Advanced Management Program) හැදෑරුවාය. සිය නීතිඥ දිවියෙන් ඉවත්ව සාමූහික දේශපාලනය (Federal politics) වෙත පිවිසීමට ඇගේ එම පාඨමාලාව හේතුව වූ බව පැවසෙයි.
පාර්ලිමේන්තු සාමාජිකාවක ලෙස
1998 දී මූලික තෝරා ගැනීම් වලදී Curtin කොට්ඨාෂය සඳහා ලිබරල් පක්ෂයෙන් අසුනක් හිමි කර ගත් බිෂොප් මහත්මිය, ඊලඟ වසරේ පැවැති ෆෙඩරල් ඡන්දයෙන්ද, බලයේ සිටි පිරිස පරදවා තමන් හට අසුනක් වෙන් කර ගැනීමට සමත් වූවාය.
2001 පෙබරවාරි මැතිවරණයෙන් ලිබරල් පක්ෂය පරාජය වීමත් සමග, පක්ෂයේ නායක ධූරය එනම් පාලන රජයේ විපක්ෂනායක තනතුර සඳහා බිෂොප් මහත්මිය පත්විමේ ලකුණු පහල වූ අතර, එවකට පක්ෂ නායකයාව සිටි Richard Court එම තනතුරේ දිගටම රැඳෙමින්, කටයුතු සිදුකරන ලදී. නමුත් අවසානයේදී ඔහුගේ ක්‍රියාවන් නිසා, Court හට දේශපාලනයෙන් ඉවත්වන ලෙස බලපෑම් එල්ල වූ අතර, ඔහු විසින් දැරූ එම ධුරය සඳහා පසුව Colin Barnett තේරී පත්විය.
හෝවඩ් රජයේ අමාත්‍යවරියක ලෙස
2003 වර්ෂයේදී හෝවඩ් රජයේ Minister for Ageing තනතුර බිෂොප් මහත්මියට හිමිවූ අතර, 2006 වසරේදී හෝවඩ් රජයේ අධ්‍යාපන, විද්‍යා සහ අභ්‍යාස අමාත්‍යධූරය (Minister for Education, Science and Training) සහ Minister Assisting the Prime Minister for Women's Issues යන තනතුරද ඇයට හිමිවිය. 2007 වර්ෂයේ මැතිවරණයෙන් සන්ධානය බිඳවැටෙනතෙක් එම තනතුරු හෙබවීමට බිෂොප් මහත්මියට හැකිවිය.
ලිබරල් පක්ෂයේ නියෝජ්‍යනායකවරිය ලෙස
2007 මැතිවරණයෙන් සන්ධානය පරාජය වීමත් සමග, එම වර්ෂයේ නොවැම්බර් 29 දින ලිබරල් පක්ෂයේ නියෝජ්‍ය නායක ධූරය බිෂොප් මහත්මියට හිමිවිය. එම තනතුර සඳහා පැවැති ඡන්ද විමසීමේදී, බිෂොප් මහත්මියට පක්ෂව ඡන්ද 44 ක් ලැබුණු අතර, එම තනතුරටම තරඟ කල අනෙක් අපේක්ෂකයින් දෙදෙනාටම ලබා ගත හැකි වූයේ සමස්ථ ඡන්ද 43 ක් පමණි.
2008 සැප්තැම්බර් 22 දින, එවක ලිබරල් පක්ෂයේ නායකයා එනම් රජයේ විපක්ෂ නායකයා වූ Brendan Nelson විසින්, බිෂොප් මහත්මියට පක්ෂයේ Shadow Treasurer තනතුර ලබා දුන්නද, එම තනතුරේදී ඇය අසාර්ථක වීම නිසා, 2009 පෙබරවාරි 16 වන දින බිෂොප් මහත්මිය එම තනතුරින් ඉල්ලා අස්වූවාය. බිෂොප් මහත්මියගේ ඉල්ලා අස්වීමත් සමග හිස් වූ එම තනතුර සඳහා, Joe Hockey මහතා පත්විය. 2009 දෙසැම්බර් 1 වන දින, ටෝනි ඇබට් මහතා පක්ෂයේ නායක ධූරයට පත්වූ අතර, බිෂොප් මහත්මිය නියෝජ්‍ය නායක ධූරයේම රැඳී සිටියාය.
2010 ෆෙඩරල් මැතිවරණයෙන්ද සන්ධානය සුළු පරාජයක් ලැබුවද, පක්ෂයේ සිය නියෝජ්‍යනායක ධූරය, විදේශ කටයුතු පිළිබඳ Shadow අමාත්‍යධූරය සහ වෙළඳ Shadow අමාත්‍යධූරය යන ධූරයන්, අභියෝගයකින් තොරව පවත්වාගෙන යාමට බිෂොප් මහත්මියට හැකිවිය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ජනවාර්ගික අර්බුදය
ශ්‍රී ලංකාවේ ජනවාර්ගික අර්බුදය විකාශනය වීම කෙරෙහි බලපෑ සාධක
කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය.
රාජ්‍ය භාෂා ප‍්‍රතිපත්තිය
නිදහසින් පසු යුගයේ ප‍්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙක අතර ගැටුම් ඇතිවීමට බලපෑ ප‍්‍රබල සාධකයක් ලෙස රාජ්‍ය භාෂා ප‍්‍රතිපත්තිය සැලකිය හැකිය. බි‍්‍රතාන්‍යය පාලන සමයේ ලංකාවේ රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස භාවිතා කරන ලද්දේ ඉංගී‍්‍රසි භාෂාවයි. (රටේ සමස්ත ජනගහනයෙන් 80%කට වැඩි ප‍්‍රමාණයකට ඉංගී‍්‍රසි භාෂාව කියවීමට හෝ ලිවීමට නොහැකි විය) එකල ඉංගී‍්‍රසි භාෂාව රජයේ රැකියාවලදී මෙන්ම උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා ද භාවිතා කරන ලදී. එහෙත් ජනගහනයෙන් බහුතරයකට ඉංගී‍්‍රසි භාෂාව හැසිරවිය නොහැකි විය. මෙම පසුබිම තුළ 1940 දශකය ආරම්භයේ දී සිංහල හා දෙමළ නායකයන් වෙතින් ඉංගී‍්‍රසි භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස පවත්වාගෙන යාමේ ප‍්‍රතිපත්තියට එරෙහිව ප‍්‍රබල විරෝධයක් මතුවිය. මෙලෙස නිදහස ලබන අවධිය වන විට ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ ඉංගී‍්‍රසි වෙනුවට සිංහල හා දෙමළ භාෂාවට සමතැන තිබිය යුතුයැ යි එකඟත්වයකට එළඹී තිබුණි. (Russell,1982:07) නමුත් 1955 වන විට මෙම පොදු ප‍්‍රතිපත්තියට එරෙහිව ව්‍යාපාරයක් මතුවිය 1956 මැතිවරණ ව්‍යාපාරයේ ප‍්‍රමුඛත්වයට පත් අංශය වුයේ රාජ්‍ය භාෂාව පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නය යි. මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූ මහජන එක්සත් පෙරමුණ සිංහල භාෂාව ලංකාවේ එකම රාජ්‍ය භාෂාව විය යුතු බව ප‍්‍රකාශ කරන ලදී. මේ අයුරින් පැවති භාෂා ප‍්‍රශ්නය පිළිබඳ විවාදය සිංහල හා දෙමළ ජනවර්ග අතර පැවති සම්බන්ධතාවය ගැටුමක් බවට පරිවර්තනය කරන ලදී. ශී‍්‍ර ලංකාව පිළිබඳ අධ්‍යයන ගණනාවක් සිදුකළ දේශපාලන විචාරකයෙකු වූ එම්. ආර්. සින්ගර් (M.R.Singer) අවධාරණය කළ ආකාරයට 1956 මැතිවරණ ව්‍යාපාරය සිංහල හා දෙමළ ගැටුම නිළ වශයෙන් ආරම්භ වූ අවස්ථාව විය.
1956 ජුනි මහජන එක්සත් පෙරමුණු රජය විසින් සිංහල භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස ප‍්‍රකාශයට පත් කිරීම භාෂා ප‍්‍රශ්නයේ උච්ච අවස්ථාව විය. එමගින් සිංහල දෙමළ ජනවාර්ගික සම්බන්ධතාවයන් හි නව අවධියක ආරම්භය විය. එමගින් සිංහල භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස ප‍්‍රකාශයට පත් කිරීමේ ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස රාජ්‍ය සේවය අධ්‍යාපනය ආදී ක්‍ෂේත‍්‍රයන් හි නොවැදගත් තැනකට පත් වූ බවට දෙමළ ජනයාගෙන් ‍දුක් ගැනවිල්ලක් ඉදිරිපත් විය. මේ අයුරින් ශී‍්‍ර ලංකාවේ වාසය කරන බහුතර ප‍්‍රජාවගේ භාෂාව වන සිංහල එකම රාජ්‍ය භාෂාව කිරීම වූ කලී නිදහසින් පසු ශී‍්‍ර ලංකාව තුළ එතෙක් කි‍්‍රයාත්මක වෙමින් තිබූ සිංහල දෙමළ ජනවාර්ගික සම්බන්ධතාවයන් විනාශ කර දැමීමේ ප‍්‍රථම කි‍්‍රයාකාරකම ලෙස හැඳින්විය හැක.
රාජ්‍ය අංශයේ සේවා නියුක්තිය පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නය
රාජ්‍ය භාෂා ප‍්‍රතිපත්තිය සමග බැඳුණු ගැටළුවක් ලෙස රාජ්‍ය අංශයේ සේවා නියුක්තිය පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නය සැලකිය හැකිය. නිදහස ලබන අවස්ථාව වන විට රාජ්‍ය අංශය ප‍්‍රධාන සැපයුම්කරුවා විය. බි‍්‍රතාන්‍යය පාලන සමයේදී යාපන අර්ධද්වීපයේ අධ්‍යාපන පහසුකම් දිවයිනේ අන් ප‍්‍රදේශවලට සාපේක්ෂව ඉහළ මට්ටමක පැවතීම නිසා රාජ්‍ය සේවාව තුළ නීති, පරිපාලන, වෛද්‍ය වෘත්තීන් තුළ ශී‍්‍ර ලංකාවේ දෙමළ ජන කොටස තම සංඛ්‍යාවට වඩා වැඩි බලපෑමක් හා නියෝජනයක් අත්කරගෙන සිටියේය.
මෙලෙස රජය විසින් ඉතා දැඩි ආකාරයෙන් රාජ්‍ය සේවාව තුළ දෙමළ නියෝජනය කප්පාදු කිරීමේ ප‍්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම හේතු කර ගෙන රාජ්‍ය සේවාව තුළ දෙමළ නියොජනය ක‍්‍රමයෙන් පහළ බසින්නට විය. නිදහස ලැබූ අවස්ථාව වන විට රාජ්‍ය සේවාවේ 30%ක් නියෝජනය කළ දෙමළ පිරිස් 1945 වන විට 6% දක්වා අඩුවීම මගින් එය තහවුරු වෙයි. (Samaranayake,1998:172)
ෆෙඩරල් පක්ෂයේ භූමිකාව
1948 සහ 1949 වර්ෂවල දී ඞී.එස්. සේනානායක ආණ්ඩුව විසින් හඳුන්වා දුන් පුරවැසි පනත්වලට විරුද්ධත්වය පළකරමින් එම ආණ්ඩුව සමග සහයෝගීතා ප‍්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරමින් සිටි දෙමළ සංගමයේ පිරිසක් ඉන් කැඞී ගොස් ෆෙඩරල් පක්ෂය පිහිටුවන ලදී. මෙම පිරිසට නායකත්වය දෙන ලද්දේ එස්.ජේ.ටී. චෙල්වනායගම් විසිනි. පුරවැසි පනත්වලට විරුද්ධව ජන්දය දුන් ද්‍රවිඩ සංගම් සාමාජිකයෝ ඉන් ඉවත් වී 1949 දෙසැම්බර් මාසයේ දී ඉලංකෙයි තමිල් අරසු කච්චි (Ilankai Tamil Arasukachchi) හෙවත් ෆෙඩරල් පක්ෂය පිහිට වූහ.
ෆෙඩරල් පක්ෂයේ භූමිකාව විශ්ලේෂණය කිරීමේ දී ”සිංහලකරණය” කි‍්‍රයාවලියට එරෙහිව ඔවුන් විසින් දියත් කළ විරෝධතා ව්‍යාපාරය ද වැදගත් වේ. සිංහල පමණක් ” පනත කි‍්‍රයාත්මක වීමෙන් අනතුරුව ෆෙඩරල් පක්ෂය විසින් දියත් කළ ප‍්‍රබල විරෝධතාවය නිසා ඔවුන් අස්වැසීමේ උත්සාහයන් කිහිපයක් දරන්නට සිංහල නායකයන්ට සිදුවිය. 1957 හඳුන්වා දෙන ලද බණ්ඩාරනායක-චෙල්වනායගම් ගිවිසුම එවැනි උත්සාහයන්ගේ පළමුවැන්නා විය. ”සිංහල පමණයි ” පනත හඳුන්වා දුන් නායකත්වයට රට සභා” යනුවෙන් හඳුන්වා දෙන ලද බලය විමධ්‍යගත කිරීමේ ඒකක ඔස්සේ වැදගත් සභා රැසක් දෙමළ නායකයින්ට ඉදිරිපත් කළේය. නමුත් අවසානයේ දී ගිවිසුම අත්සන් කොට මාස දෙකක් ගතවූ පසු ආණ්ඩුව ඒකපාර්ශවීය ලෙස ගිවිසුම ඉල්ලා අස්කර ගත්තේය.
1960 දී අසාර්ථක වුවත් එක්සත් ජාතික පක්ෂ නායකත්වය යටතේ පිහිටුවන ලද සභාග ආණ්ඩුවේ ඇමති ධූරයක් බාර ගැනීමට ෆෙඩරල් පක්ෂය තීරණය කරන ලදී. මේ අවස්ථාවේ දී දෙපාර්ශවය ඩඩ්ලි ‍‍චෙල්වනායගම් ගිවිසුම යනුවෙන් ප‍්‍රසිද්ධ වූ එකඟතාවයකට එළඹ දිස්ති‍්‍රක් සභා පිහිටුවන්නට තීරණය කරන ලදී. එය 1957 ඉදිරිපත් කළ රට සභා සමඟ සන්සන්දනය කිරීමේ දී අඩු බලතල සහිත අධිකාරියකි. ඩඩ්ලි චෙල්වනායගම් ගිවිසුම අත්සන් කොට අවුරුදු දෙකක් ඉකුත් වූ පසු 1968දී සිංහල බෞද්ධ කණ්ඩායම්වල හා විරුද්ධ පාක්ෂික දේශපාලන කණ්ඩායම්වල විරෝධතාවන්ට ඉලක්ක විය. එවිට නැවත වරක් බලය විමධ්‍යගත කිරීම පිළිබඳව සංකල්පය අර්බුදකාරී ගැටලූවක් බවට පත් වූ අතර අවසානයේ දී ආණ්ඩුව එම කෙටුම්පත අතහැර දමන ලදී.
විශ්ව විද්‍යාල ප‍්‍රවේශය පිළිබඳ ගැටළුව
300px| |thumb|යාපනය පුස්තකාලය (ගිනි තැබීමට පෙර)
1970 දශකය ආරම්භයේ දී හඳුන්වා දුන් අධ්‍යාපන ප‍්‍රතිසංස්කරණ හේතු කොටගෙන දෙමළ භාෂාව කතා කරන ජනතාව විවිධ දුෂ්කරතාවයන්ට මුහුණ පෑමට සිදු විය. මීට පෙර කි‍්‍රයාත්මක කළ සිංහල භාෂා පනත මගින් ඇති කළ වෙනස්කම් උසස් අධ්‍යාපන ක්ෂේත‍්‍රය තුළ දෙමළ ජනතාවගේ තත්වය දුර්වල කිරීමට සෘජු ලෙස බලපෑම් කරනු ලැබුවේ නැත. එහෙත් රාජ්‍ය භාෂාව පිළිබඳ ගැටළුවට වඩා දැඩි ලෙස බලපෑම් ඇති කළ ගැටළුවක් ලෙස උසස් අධ්‍යාපනය තුළ විද්‍යා අධ්‍යාපනයට ඇතුළු වීමට දෙමළ සිසුන්ට තිබූ අවස්ථාව සැලකිය හැකිය. 1970 දී බලයට පත් වූ සමගි පෙරමුණු ආණ්ඩුව විශ්වවිද්‍යාල ප‍්‍රවේශය ඉලක්ක කර ගනිමින් පුළුල් අධ්‍යාපන ප‍්‍රතිසංස්කරණයක් හඳුන්වා දෙන ලදී. එමගින් ප‍්‍රමිතිකරණය සහ දිස්ති‍්‍රක් පදනම සැලකිල්ලට ගෙන විශ්වවිද්‍යාල ප‍්‍රවේශය තීරණය කළ යුතුය. මෙහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස විශ්වවිද්‍යාලවල විද්‍යා විෂයන් මුල් කරගත් පීඨවලට ඇතුළු වූ දෙමළ සිසුන්ගේ සංඛ්‍යාව සීඝ‍්‍ර ලෙස පහත වැටෙන්නට විය. 1960 ගණන්වල දී ලබා ගත් සංඛ්‍යා ලේඛණවලට අනුව විශ්වවිද්‍යාලවල විද්‍යාපීඨයන් හි දෙමළ ශිෂ්‍ය අනුපාතය පිළිවෙළින් ඉංජිනේරු පීඨයේ 37.2%, වෛද්‍ය පීඨයේ 40.%, කෘෂිකර්ම හා පශු වෛද්‍ය පීඨයේ 41.9% විය. (Silva,1979:15) නමුත් උසස් අධ්‍යාපන ප‍්‍රමිතිකරණය ආරම්භ කිරීම තුළ මෙම තත්වය සීඝ‍්‍රයෙන් වෙනස් විය.
1975 වන විට විශ්වවිද්‍යාල වලට ඇතුළත් වූ මුළු දෙමළ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව 19% දක්වා අඩු වූ අතර සිංහල ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව 78% දක්වා ඉහළ ගියේය. (Silva, 1999:105) මහාචාර්ය සී.ආර් ද සිල්වා අවධාරණය කරන ආකාරයට දෙමළ තරුණයන් අතර බෙදුම්වාදී මතවාදය වර්ධනය වීම කෙරෙහි සෘජුව බලපෑවේ ප‍්‍රමිතිකරණයි. ඔහුගේ අදහස වුයේ මෙම ප‍්‍රතිපත්තිය බලාපොරොත්තු නොවු දේශපාලන ප‍්‍රතිවිපාක අත්කර දුන් බවය.
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
මෙම අඩවිත් බලන්න
ප්‍රවර්ගය:ජනවාර්ගික අර්බුදය - ශ්‍රී ලංකා
සාගර ආග්‍රීකරණය
සාගර ආග්‍රීකරණය
thumb| මානවයා විසින් නිකුත් කරන ලද කාබන් ඩයොක් සයිඩ් මගින් මුහුද මතු පිට PH අගය 1700 හා 1990 වකවානුවලදී වෙනස් වේ.
සාගර ආම්ලීකරණය යනු පෘථිවි සාගරවල සිදුවන PH අගය අඩුවීමට දී ඇති නමයි. වායු ගෝලයේ කාබන් ඩයොක් සයිඩ් ප්රමාණය මිනිසා විසින් වැඩි කිරීම නිසා එය ඇති වී ඇත. 1751 සිට 1994 දක්වා සාගර මතු පිට PH අගය දල වශයෙන් 8.179 සිට 8.104 දක්වා එනම් -0.75 ක වෙනසක් ලෙසින් අඩුවී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.
කාබන් චක්රය
ස්වභාවික කාබන් චක්රයේදී වායු ගෝලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සාන්ද්රණය වායු ගෝලය, භෞමික ජෛව ගෝලය හා සාගර අතර ප්රවාහයන්ගේ සමබරතාවයයි. භූමි පරිහරණය කිරීමේ වෙනස්කම් පොසිල ඉන්ධන දහනය හා සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය වැනි මානව ක්රියාකාරකම් වායු ගෝලයට කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්රවාහයක් ගලා ඒමට හේතු වී ඇත. ඒවායින් ඇතැම් කොටසක් වායු ගෝලයේ ඉතුරු වී ඇත. (ඒ වායු ගෝලීය සාන්ද්රණ වැඩි වීමට වග කියයි.) ඇතැම් කොටස් භෞමික ශාක මගින් ලබාගන්නා බවත් ඇතැම් ඒවා සාගර මගින් අවශෝෂණය කර ගන්නා බවත් විශ්වාස කෙරේ.
CO2 දිය වූ විට එය ජලයත් සමග ප්රතික්රියා කොට අයනික හා අයනික නොවන රසායනික විශේෂ අතර තුලිත තාවයක් ඇති කරයි. ඒ ජලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (Co2 aq) කාබනික් අම්ලය (H2Co3) බයිකාබනේට් Hco3- හා කාබනේට් CO32- අතර වේ. මෙම විශේෂ අතර අනුපාතය රඳා පවතින්නේ මුහුදු ජලයේ උෂ්ණත්වය හා භාෂ්මිකතාවය යන සාධක මතයි. (සාගරයේ ද්රව්ය පොම්පය) ලිපිය වැඩි විස්තර සඳහා බලන්න.
CO2 මුහුදු ජලායේ දියවීම සාගරයේ H+ අයන සාන්ද්රණය වැඩි කරයි. මෙය සාන්ද්රණික PH අගය අඩු කරයි. මෙම ක්රියාවලිය විස්තර කිරීමට සාගරික ආම්ලිකරණය යන පදය 2003 දී කැල්ඩේරියා හා විකට් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී.
කාර්මික විප්ලවය ආරම්භ වීමත් සමග ඒකක දශම 1 කින් පමණ සාගරික Ph අගය පහත වැටුණු බව විශ්වාස කෙරේ. මිනිසා විසින් නිකුත් කරන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් අවශෝෂණය කල හොත් 2100 වන විට තවත් ඒකක දශම 3 සි්ට 5 දක්වා පහත වැටෙතැයි ගණනය කොට ඇත.
සාගරය ආම්ලීකරණය වුවද එහි Ph අගය ජලයේ උදාසීන 7 ට වඩා වැඩි බව හඳුනා ගන්න. එබැවින් සාගරය භාෂ්මික තාවයෙන් අඩුවන බවට විශ්වාස කළ හැක.
ඇපලෝ 11
ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම සඳ මත මිනිසුන් ගොඩ බැස්වූ ප්‍රථම මෙහෙයුම විය. එය ඇපලෝ මෙහෙයුමෙහි පස් වන මිනිසුන් සහිත අභ්‍යවකාශ ගමන වූ අතර තෙවන මිනිසුන් සහිත සඳ ගමන විය. 1969 ජුලි 16 නිකුත් කරන ලද මෙහි අණ දෙන නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන්, අණ දෙන මොඩියුලයේ නියමු මයිකල් කොලින්ස් හා චන්ද්‍ර මොඩියුලයේ නියමු එඩ්වින් ඕල්ඩ්‍රින් ඇතුළත් විය. ජූලි 20 වනදා ආම්ස්ට්‍රෝන් සහ ඕල්ඩ්‍රින් සඳ මත පා තැබූ ප්‍රථම මිනිසුන් බවට පත් වූ අතර කොලින්ස් ඉහලින් කක්ෂගත විය.
සාගර ආග්‍රීකරණය
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Ocean_acidification
ඇපලෝ 11
මෙම මෙහෙයුම ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝන් එෆ් කෙනඩිගේ 1960 දශකය ඉවර වීමට පෙර සඳ මත පය තැබීමේ අරමුණ ඉෂ්ට කරන ලදී. “මිනිසෙකු සඳ මත ගොඩ බා නැවත නිරුපද්‍රිතවව පෘථිවියට රැගෙන ඒමේ අරමුණ මෙම දශකයට පෙර ඉටු කිරීම සඳහා අප ජාතිය කැපවී වැඩ කළ යුතු බව මම සිතමි.” (1961 කතාව).
මෙහෙයුමේ විශේෂ අවස්ථා
විශාල වශයෙන් ජනතාව ගුවන් ගත කිර්‍ර්ම නැරඹීම සදහා අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය අවට මහාමර්ග වල සහ වෙරළවල් වල රැස්වී සිටි අතර මිලියන ගනන් ජනතාව රූපවාහිනිය හරහා සම්බන්ද වී සිටියහ. ඇමරිකානු ජනධිපති රිචඩ් නික්සන්, ධවල ම්න්දිරයේ ඕවල් ඔෆිස් හි සිට රූපවාහිනිය ඔස්සේ මෙහෙයුම නැරඹීය.
1969 ජුලි 16 දින පෙ: ව: 9:32:00 ට කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ, අංක 39 ගුවන්ගත කිර්‍රමෙ සංකීර්ණයේ,අංක 39 ඇ ගුවන්ගතකිරීමේ පීඨිකාවෙන් ඇපලෝ 11 අභ්‍යවකාශ කරන ලදී.මේ සදහා සැටර්න් V (S-IVB) නැමති රොකට්ටුවක් උපයොගී කර ගන්නා ලදී..විනාඩි 12 පසු යානය කක්ෂ ගත වෙයි .කක්ෂීය චලිත 1.5 පසු ,S-IVB හි තුන්වන අදියරේ එන්ජිම මගින් ඇපලෝ 11 යානය සද වෙත යන ගමන් පථයකට යොමුකරන ල්දී.විනඩි 30 පසු, අණදීමේ ඒකකය හා සේවා ඒකකය S-IVB ගෙන් වෙන්වී චන්ද්‍ර යානය සමග සද වෙත යන ගමන් පථයට පිවිසෙයි. S-IVB හි තුනවන අදියරේ විදිනය, සදත් පසුකරගෙන ගොස් හිරුවටා යන කක්ෂයට පිවිසෙයි.