cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ජොහෑන් වොල්ෆ්ගෑන් වොන් ගොතේ
ජොහෑන් වුල්ෆ්ගෑන්ග් වොන් ගොතේ (1749 අගෝස්තු 28 – 1832 මාර්තු 22) ජර්මානු ජාතික ලේඛකයෙක් විය. ජෝර්ජ් එලියට් විසින් ඔහු හඳුන්වනු ලැබුවේ ජර්මනියේ ‍ශ්‍රේෂ්ටතම ලේඛකයා ... හා පෘථිවිය මත ඇවිදින ලද අවසාන සත්‍ය මහා ප්‍රාඥයා ලෙසය. ගොතේ ගේ නිර්මාණ පද්‍ය, නාට්‍ය, සාහිත්‍ය, දේව ධර්මය, මනුෂ්‍යවාදය හා විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවල පැතිරී තිබේ. ගොතේ ගේ ‍ලෝක ඉතිහාසයේ එක් ශ්‍රේෂ්ඨතම නිර්මාණයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ නිර්මාණය වන්නේ කොටස් දෙකකින් යුත් නාට්‍යයක් වූ Faust ය. ගොතේ ගේ අනිකුත් ජනප්‍රිය සාහිත්‍යමය නිර්මාණ අතරට ඔහුගේ පද්‍ය වූ Bildungsroman Wilhelm Meister’s Apprenticeship හා සංදේශ නවකතාවක් වූ The Sorrows of Young Werther ඇතුළත් වේ.
ගොතේ ජර්මානු සාහිත්‍ය හා 18 වන සියවසේ පසුභාගයේ හා 19 වන සියවසේ මුල්භාගයේ වූ වෙයිමර් සම්භාව්‍ය වාද ව්‍යාපාරයේ දී ප්‍රධාන චරිතවලින් එකක් විය. මෙම ව්‍යාපාරය පුනරැද (Enlightenment), සංවේගාතිශයභාවය, ස්ට්‍රම් අන්ඩ් ඩ්‍රැන්ග් හා රෝමාන්තිකවාදය සමඟ සමපාත වේ. වර්ණ සිද්ධාන්තය යන විද්‍යාත්මක ග්‍රන්ථයෙහි කතුවරයා වූ මොහු ශාක රූප කෘත විද්‍යාව ඔහුගේ නිරන්තර අවධානය සමඟ ඩාවින්ට බලපෑම් එල්ල කරන ලදී. තවද ඔහු වෙයිමර් ආදිපාද ප්‍රදේශයේ රහස් මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස ද සේවය කරන ලදී.
ගොතේ Weltliteratur (ලෝක සාහිත්‍ය) සංකල්පයේ නිර්මාතෘවරයා විය. තවද ඔහු විසින් එංගලන්තයේ, ප්‍රංශයේ, ඉතාලියේ, පුරාතන ග්‍රීසියේ, පර්සියාවේ , අරාබියේ සාහිත්‍යයන් අනෙක් අය අතරට ගෙන යන ‍ලදී. ජර්මානු දර්ශනය මත ඔහුගේ බලපෑම ‍මිනිය නොහැකි තරම් වේ. ඔහු විසින් හේගල් හා ෂෙලින් පරම්පරා මත විශාල බලපෑමක් එල්ල කරන ලදී. එසේ නමුත් ගොතේ සිතාමතාම විරලීකෘත හැඟීමකින් දර්ශන විද්‍යාව ප්‍රගුණ කිරීමෙන් වැළකී සි‍ටියේය.
ගොතේ ගේ බලපෑම් යුරෝපය පුරා පැතිරුණු අතර ඊළඟ ශත වර්ෂය පුරාවට ඔහුගේ කාර්යයන් සංගීතය, නාට්‍ය, පද්‍ය හා දර්ශන ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රධාන ආවේශ ප්‍රභවය විය. බොහොමයක් දෙනා විසින් ගොතේ ජර්මානු භාෂාවේ වඩාත් වැදගත් ලේඛකයා ලෙස හා බටහිර සංස්කෘතියේ වැදගත් චින්තකයන් අතරින් එක් අයෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ. කෙසේ නමුත් ඔහුගේ වෘත්තිය ජීවිතයේ මුල් කාලයේ දී චිත්‍ර ශිල්පිය ඔහුගේ සත්‍ය වෘත්තිය නොවනු ඇති බවට ඔහු කල්පනා කරන ලදී. ඔහුගේ ජීවිතයේ පසු කාලයේ දී ඔහු ප්‍රකාශ කර සිටියේ දෘශ්‍ය විද්‍යාවට ඔහු සිදු කරන ලද සේවය අනෙක් සියල්ලටම ඔහුව මත‍කයේ රඳවනු ඇති බව ඔහු බලාපොරොත්තු වන බවයි.
යුද්ධ නීතිය
යුක්තිය පාලනය කිරීම හමුදාව අතට පත්වූකල කි‍්‍රයාත්මක කරවනු ලබන රීති පද්ධතිය යුද්ධ නීතිය ලෙසින් හැඳින්වේ.
සිතුවම් දළ විශ්ලේෂණය
“ දෙවන තලයේ පවතින දේවල සීමා මායිම පළවැනි තලයේ සීමාමායිම තරම් පැහැදිලි නොවනු ඇති. එබැවින් සිත්තරා පළවැන්න හා දෙවැන්න අතර සීමා මායිම් නිර්මාණය නොකරයි. ඊට හේතුව එක් වස්තුවක සීමා මායිම ගණිතමය රේඛාවක් මිස සැබෑ රේඛාවක් නොවන හෙයිනි. එක් වර්ණයක සීමාව වෙනත් වර්ණයකින් ආරම්භ වන අතර සැබෑ සීමා මායිම සමඟ සමපාත නොවේ. එනම් එක් වර්ණයකට එදිරිව තබනු ලැබූ අනෙක් වර්ණය අතර සීමාවට කිසිවක් මැදිහත් නොවන බැවිනි. එබැවින් සිත්තරා දුර ප‍්‍රමාණය ප‍්‍රකාශකරමින් සීමා මායිම් දක්විම සිදුනොකරයි.” සිතුවමට සුවිශේෂීත්වය ලබාදෙන්නේ තීව‍්‍රතාවය පිලිබඳ සංජානනය සහ නිරූපනයයි. විශ්වයේ සෑම ලක්‍ෂයකටම තීව‍්‍රතාවයක් පවතී. එය කලූ සුදු සහ ඒ අතර වන අළු පැහැති වර්ණ පරාසය මගින් නිරූපනය කළ හැක. ප‍්‍රායෝගිකත්වය තුල සිත්තරා හුදෙක් වර්ණ (එකම තීව‍්‍රතාවයක් සහිත) පමණක් භාවිතා කරමින් විවිධ තීව‍්‍රතාවයන් සහිත මතුපිටවල් සන්නිධානගත කිරීම මඟින් හැඩතල සුසම්බන්ධ කරමින් සංකේතීය හැඩතල ඉදිරිපත් කරයි. මේ අනුව සිතුවම් කිරීමේ මූලික ක‍්‍රමවේදය ජ්‍යාමිතික රූප, විවිධාකාර දෘෂ්ඨිකෝණ සහ සංවිධානයන් (පර්යාවලෝකය) සහ සංකේත වැනි ද්‍රෘෂ්ඨිවාදී ක‍්‍රමවේදයෙන් වෙනස්වූවකි. උදාහරණයක් ලෙස අසල ඇති වස්තූන්ගේ සෙවණැලි හා පරාවර්තනයන් හේතුකොටගෙන සුදු පාට බිත්තියක එක් එක් ස්ථානයේ විවිධ තීව‍්‍රතාවයන් සහිත යැයි සිත්තරෙකුට හැඟී යා හැක. නමුත් පරම වශයෙන් සුදු බිත්තිය සුදු බිත්තියක්මය. තාක්‍ෂණික ඇඳීමේදී රේඛාවක ඝනකම පරමයකි. වස්තුවක පරම පිට දාරය සීමාකිරීමේදී සිත්තරුන් යොදා ගන්නා සංජානන රාමුවෙන් මෙය වෙනස් වෙයි. සංගීතයේදී ස්වරමානය සහ රිද්මය මෙන් සිතුවම් කිරීමේදී වර්ණය සහ වර්ණ ස්වභාවය එහි හරය වෙයි. වර්ණය බෙහෙවින්ම විෂයබද්ධ වන නමුත් නිරීක්‍ෂණය කළහැකි මානසික බලපෑම් සහිත වෙයි. කෙසේවෙතත් මෙය එක් සංස්කෘතියකින් තවත් සංස්කෘතියකට වෙනස් වියහැක. බටහිර ශෝකවීම සමග කලූ වර්ණය බැඳී තිබුණද පෙරදිගදී එම වර්ණය වන්නේ සුදුය. ගොයතේ, කැන්ඩින්ස්කි, නිව්ටන් වැනි සමහර සිත්තරුන්, න්‍යායවේදීන්, ලේඛකයින් සහ විද්‍යාඥයින්ට තමන්ටම වූ වර්ණ පිලිබඳ න්‍යායයක් විය. උදාහරණයක් ලෙස ‘රතු’ යන වචනය ගතහොත් වර්ණාවලියේ රතු පැහැය ලෙස හැඳින්විය හැකි විශාල වර්ණ පරාසයක් ඉන් ආවරනය වෙයි. සංගීතයේ විවිධ ස්වර පිලිබඳ පවතින එකඟතාවය මෙන් වර්ණ පිලිබඳ සම්මතයක් නොමැත. සිත්තරකුට වර්ණ මූලික හා ද්විතීයික ලෙස සරළව බෙදුනු ඒවා නොවේ. සිත්තරුන් ප‍්‍රායෝගිකව ගණුදෙනු කරන්නේ වර්ණක සමඟ වන අතර ඔහුගේ ‘නිල්’යන්නට ඕනෑම නිල් පැහැයක් (සයන්, පැරිස් නිල්, ඉන්ඩිගෝ, කොබෝල්ට්, අල්ට‍්‍රාමෙරීන් ආදී වශයෙන්) අන්තර්ගත වියහැක.
සරසවිය ජනප්‍රියතම නළුවා සම්මානය
සරසවිය සම්මාන උළලෙහි 1964 සිට ජනප්‍රිය නළුවා සම්මාන ලාභීන් පහත දැක්වේ.
ප්‍රවර්ගය:සිංහල සිනමාව ප්‍රවර්ගය:සරසවිය සම්මාන
සෝවාන්
බුදු දහමේ සෝතාපන්න හෙවත් සෝවාන් ඵලය ලැබීම යනු නිර්වාණය සඳහා ගමන් කරන මාර්ගයේ පළමුවැනි පියවරයි. සෝවාන් පුද්ගලයා යනු සක්ඛායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා සහ සීලබ්බත පරාමාස සංයෝජන ප්‍රහීන කළ පුද්ගලයා වේ.
බුද්ධ දේශනාවට අනුව සෝවාන් ඵලයට පැමිණීමෙන් පසු අනිවාර්යෙන්ම මේ භවයේදී හෝ තවත් භව 7 ක් ඇතුළත දී නිර්වාණය අවබෝධ කර ගනී. රත්න සුත්‍රයේ එන න තේ භවං අට්ඨමං ආදියන්ති යනුවෙන් සඳහන් වන්නේ මේ අදහසයි. එසේම සෝවාන් ඵලයට පැමිණි පුද්ගලයා ඉදිරි ආත්ම 7 තුළදී පහත් හෝ දුක් සහිත (සත්ව, ප්‍රේත, නිරය) භවයක උපත නොලබයි. ඔවුන් බුද්ධ දේශනාව පිළිබඳ නොබිඳෙන ග්‍රහණයක් ලබාගෙන ඇත. එසේම තෙරුවන් (බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ) කෙරෙහි අචල විශ්වාසයකින් යුක්තව ශීලය සපුරා සෝවාන් ඵලයට පැමිණි පුද්ගලයාගේ ධර්ම ඇස විවෘතව පවතින නිසා හොඳින් ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමට සමත්ය. සෝවාන් ඵලයට පැමිණිමේදි ප්‍රහීණ වන සංයෝජන නම්,
සෝතාපත්ති මාර්ගය
===සෝතාපත්තියට පත්වීමේදී ප්‍රහීන වන දුරු වන සංයෝජන සෝතාපන්න මාර්ගයේ ගමන් කරන්නා සංයෝජන 3 ක් බිඳ දමයි. මේ සංයෝජන 3 සම්පූර්ණයෙන් දුරු කළ කල්හි සෝවාන් මගට පැමිණිය හැකි වේ.
සක්ඛාය දිට්ඨි
ශරිරය තුළ හැඟීම, දැනීම සහිත ස්ථිර ආත්මයක් හෝ භූතයෙක් වෙසේ යන මිත්‍යා විස්වාසය. ලෞකික වස්තූන් පිළිබඳ ඇති කරගන්න ඇල්ම. රුපය මමය මාගේය යනුවෙන්ද වේදනාව, සංඥාව, සංකාර, විඥාන යන මේ පංචස්කන්දය ම මමය මාගේය යනුවෙන් ගැනීමද සක්ඛාය දිට්ඨිහි ල්ක්ෂණය වේ. හේතු ඵල දහමට අනුව සක්ඛාය දිට්ඨිය දැඩිව ගැනීම නිසා ම අප මෙතෙක් සංසාරයේ දුක් විඳිමින් යන ගමන අවසන් කරගත නොහැකිව සිටින බව ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයාට අවබෝධ කරගත හැක.
විචිකිච්චා
තෙරුවන් කෙරෙහි ඇති කරගන්න සැකය සහ අනාගත භව හා කර්මය පිළිබඳ සැකය. අකුසලයෙහි බැඳීමට ඇති කැමැත්ත.
ශීලබ්බත පරාමාස
උග්‍රතපසෙන් තොර විමුක්තිය ලබා ගත නොහැකි බවට පවතින මිත්‍යා විස්වාසය. ගව වෘත සුනක වෘත ආදී ශිල වෘත සමාදානය. ශීල සමාදානය බුදුන් වහන්සේ ලෝකයට පහලවන්නටත් පෙර සිටම පැවතුනි. නිවනට මග වන්නේ ශීල සමාදානය නොව ඉන්ද්‍රිය සංවරයයි
සෝතාපත්ති අංග
එසේම ඔවුන් නිර්වාණයේ එළිපත්තට පැමිණ සිටී. ඔවුන්ට අපායේ දොරටු සඳහටම විවර නොවේ. නිර්වාණය මෙම ආත්මයේදී හෝ තව ආත්ම 3 කින් හෝ 7 කින් අනිවාර්යෙන්ම අවබෝධකරගත හැක. මනුෂ්‍ය දේව ලෝක හෝ බ්‍රහ්ම ලෝක වල වසති. සෝවාන් වු තැනැත්තා කිසිම අකුසල ක්‍රියාවක නොයෙදෙයි. බුදුසමයේදී ගිහි පුරුෂයන් හා ස්ත්‍රීන් දස දහස් ගණනක් සෝවාන් ඵලයට පැමිණියහ. බුද්ධශාසනයේ අවසානය තෙක්ම යහපත් පුද්ගලයෝ සංයෝජන 3 විනාශ කර ‍සෝවාන් ඵලයට පැමිණීමට උත්සාහ කරති. එසේ උත්සාහ කරන්නන්ට මෙම භාවයේදී සෝවාන් වීමට නොහැකි වුවද ඔවුන් ඊළඟ භවයේදි වඩා යහපත් උපනිස්සය කර්මයක් සහිතව උපත ලබා වඩා ප්‍රඥාවන්ත වේ. මෙම මාර්ගයේ ගමන් කිරීමට පංචශීලය, සතර බ්‍රහ්ම චර්යාව අනුගමනය කළ යුතුය. සෝවාන් ඵලය යනු අවබෝදයක් වනබැවින් ඒ සඳහා බොහෝ ශිල සමාදානයන් අවශ්‍ය වන්නේ නැත. ඉහත සඳහන් සංයෝජන 3 දුරුකල ඕනෑම අයෙකුට සෝවාන් ඵලයට පැමිණිය හැක. සොවන්මගට පැමිණි ශ්රුතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා අනවරතයෙන්ම පංච දුෂ්චරිතයෙන් වෙන්ව වාසය කරයි.
සොතපත්ති මාර්ග සිතට අනතුරුව 2 ක් හො 3 ක් ව ලැබෙන්නා වු මේ ඵල චිත්තයෝ ද ඒකාන්තයෙන් ම නිවන අරමුණු කොට ඇත්තා වූ ලෝකොත්තර 'සිත් වූයේ වී නමුත් කුසල් නොවෙති.ආනන්තරික සමාධිය අකාලික විපාකය යයි කියනු ලබන මේ විපාක අව්‍යාකෘත ධර්මයෝ වෙති .මේ ඵල ච්ත්තයෝ කුණු කසල දවා අලු කොට ..උණුසුම නිවීමට පැන් කල දෙකක් හෝ තුනක් වත් කිරීමක් මෙනි .මාර්ගයෙන් නසන ලද කෙලෙස් ඇති එම සන්තානයෙහි සන්සිදිම් වශයෙන් උපදනා බැවින් පටිප්පස්සද්ධි ප්‍රහාණිය යයි කියන ලද සන්සිදිම කරමින් ඉපිද නිරුද්ධ වීමෙන් පසු චිත්ත සන්තතිය නැවත භවාංග වේ. මේ සෝවාන් ඵලස්ත ආයර්‍ය පුද්ගල තෙමෙ ධ්‍යානලාභී නම් මරණින් මතු කාම භූමියෙහි නෝ ඉපිද ලබන ලද ධ්‍යනයට අනුව රූපා රූප භූමීන්හි පටිසන්ධිය ලබා එහිදී ම ඉතිරි මාර්ග ඵල ලැබිමෙන් පිරිනිවන් පාන්නේ ය. .ලෞකික ධ්‍යාන නො ලැබු විදර්ශනා වඩා මාර්ගයට පැමිණි ශුෂ්ක විදර්ශක සෝවාන් පුද්ගලයෝ තිදෙනෙකි 1. ඒක බීජ සෝතා පත්ති පුද්ගලයා --එක් වරක් පමණක් කාම් භවයෙහි ඉපිද අර්හත්වය ලබා නිවන් දකී. 2. කොලංකොල සෝතාපත්ති පුද්ගලයා --ද්වර සිට සයවර දක්වා කාම භවයන්හී ඉපිද අර්හත්වයට පැමිණ නිවන් දකී. 3.සත්තක්ඛත්තු පරම සොතාපත්ති පුද්ගලයා --සත් වරක් කාම භවයන්හි ඉපිද අර්හත්වයට පැමිණ නිවන් දකී .. මේ ශුෂ්ක වදර්සශකයා විසින් ලබන්නාවු මාරගය ඒකාන්තයෙන් ම ප්‍රතම ධ්‍යානයට සමාන වූ ව්තක්ක විචාර පීති සුඛ එකග්ගතා යන ධ්‍යානාංග පසකින් යුත්ත වන්නෙ ය. එහෙයින් ශුෂ්ක විදරශ කයාට හෝ සමථ යානිකයාට හෝ නෝ මිදෙන්නේ මැයි ..
සෝවාන් මාර්ගය සහ ඵලය
සටහන්
සෝවාන් ඵලය ලබා ගන්නට පුළුවන් ස්වාමීන් වහන්සේලාට පමණක් නෙමෙයි. තවමත් ඉගෙන ගන්න අපිට වුනත්, රැකියාවක් කරන කාර්යබහුල ජීවිතයක් ගත කරන අයට වුනත්, විවාහ වී දරුවන් ලබා සිටින ඔබට වුනත් සෝවාන් ඵලය ලබා ගන්නට පුළුවන්. සෝවාන් වීමට අපගේ එදිනෙද කටයුතු අතහැර දමා මහන වීමට වත්, කැලෑ වැදී භාවනා කිරීමට වත් අවශ්‍ය නැහැ. නමුත් අද සමාජයේ කිසිම මිනිසෙකුට මේ පිළිබඳව අවබෝධයක් නැහැ. බුද්ධ කාලයේ සිටි විශාඛාව ඔබට මතකද? ඇය හත් වන වියේදී සෝවාන් බව ලබා සිටියා. එමෙන්ම ඇය අවුරුදු 120 ක් ජීවත් වූ බවත් ඔබට මතක ඇති. ඇය විවාහ වන විටත් සෝවාන් ඵලය ලබා සිටියා. ඇයට දරුවන් ලැබෙන විටත් ඇය සෝවාන් වී සිටියා. එහෙනම් දැන් ඔබට තේරෙනවද සාමාන්‍ය ජීවිතයක් ගත කරගෙන වුනත් සෝවාන් බව ලබා ගැනීමට පුළුවන් බව. ඉතින් ඇයි අපි තවත් පරක්කු වෙන්නේ? මේ ලිපිය කියවන ඔබත් පරිගණකයට හා අන්තර්ජාලයට ගොඩක් සමීපයි කියල මම දන්නවා. මොකද මමත් අන්තර්ජාලයට ගොඩක් කැමතියි. එත් ලස්සන ජීවිතයක් ගත කරන්න අපිත් කැමතියි නේද? ඔය හිතන්නේ මේ ජීවිතේ සුන්දරද? ඇත්තෙන්ම නැහැ. නමුත් සෝවාන් ඵලය කොච්චර සුන්දරද කියලා ඔයා දන්නවද? ඔයා සෝවාන් වෙන්න කැමතිද? සෝවාන් උනා කියල ඔයා ඔයාගේ ජීවිතේ සම්පුර්ණයෙන්ම වෙනස් කරන්න ඕනි නැහැ. සෝවාන් වෙලා ඔයාට රස්සාවක් කරන්න උනත්, විවාහ වෙන්න උනත්, දරුවන් හදන්න උනත් විතරක් නෙමෙයි ඔයා මේ රටේ ජනාධිපති උනත් ඔයාට සෝවාන් වෙන්න පුළුවන්. ඒවගේම ඔයා හොරෙක්, මංකොල්ල කාරයෙක් , මිනි මරුවෙක් උනත් ඔයාට සෝවාන් වෙන්න පුළුවන්. ඔබට මතකද අංගුලිමාල නම් පුද්ගලයා. ඔහු මිනිසුන් 1000 ක් පමණ ගාතනය කල කෙනෙක්. නමුත් ඔහුත් රහත් බවය ලබා ගත්තා. ඉතින් ඇයි අපිට බැරි. ඒවගේම සෝවාන් බව ලබා ගත අය අප අතරම ඉන්නම පුළුවන්. ඔබගේ හොඳම යහළුවා හෝ ඔබගේ ලංගම අසල්වැසියා වුවද සෝවාන් බව ලබා ඇති අයෙක් වීමට පුළුවන්. සෝවාන් වූ පුද්ගලයා කිසිම වෙලාවක කියන්නේ නැහැ තම සෝවාන් වූ කෙනෙක් බව. සෝවාන් වීම සඳහා අප විසින් අනුගමනය කල යුත්තේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. පංච උපාදානස්කන්ධය තුල පවතින ත්‍රිලක්ෂණය ඉගැනීම වැදගත්ය. ත්‍රිලක්ෂණය යනු 1.අනිත්‍ය 2.දුක්ඛ 3.අනාත්ම යන කරුණු 3යි.
1.අනිත්‍ය අනිත්‍ය යනු මෙලොව පවතින කිසිම දෙයක් ස්ථිර නැති බව සිතීමයි. එනම් මෙලොව හැම දෙයක්ම, හැම කෙනෙක්ම වෙනස් වන බව මෙනෙහි කිරීමයි. ඔබ ගැන සිතන්න. ඔබ කුඩා කල සිට අද දක්වාම වෙනස් වුණා. කුඩා කාලයේ ඔබට ලැබුණු කරුණාව, දයාව , ආදරය දැන් ටිකක් හෝ අඩු වී නැද්ද? ඔබේ පියා ගැන සිතන්න. ඔබේ මව ගැන සිතන්න. ඔවුන් දැන් පත්ව ඇති තත්වය ගැන සිතන්න. ඔවුන් තරමක් හෝ සම්පුර්ණයෙන්ම හෝ වෙනස් වෙලා නේද? ඉතින් මේ ලෝකේ වෙනස් වෙන්නේ නැති කිසිම කෙනෙක් ඉන්නවද? නැහැ. දෙවි වරුත් වෙනස් වෙනවා, බ්‍රහ්ම යොත් වෙනස් වෙනවා. තුන් ලෝකෙටම අධිපති යැයි කියන ශක්‍ර දෙවියත් වෙනස් වෙනවා,මිය යනවා. ඒවගේම මේලෝකේ තියෙන කිසිම දෙයක් ස්ථිර නැහැ. ඔබේ පරිගණකය ගැන සිතන්න. එය කොපමණ වාරයක් කැඩෙනවද? ඔබේ ජංගම දුරකථනය කෙතරම් කැඩෙනවද? ඉතින් මේලෝකේ මොනවද සදාකල්ම පවතින්නේ? ඔබේ වාහනය, නිවස , ඔබේ ඉඩම , පමණක් නොව තවත් වසර 5000 කින් පමණ අපේ ලෝකයත් කෙමෙන් විනාශ වන බව ඔබ නොදන්නේද? එහෙනම් අනිත්‍යය කියන මේ සුවිශේෂී ලක්ෂණය තේරුම් ගන්න. මෙය සෝවාන් මගට යාමට පළමු පියවරයි.
2.දුක්ඛ දුක්ඛ කියන්නේ දුක. දුක කියන්නේ මොකද්ද කියලා කියා දෙන්න ඕනිත් නැහැ. මොකද අපි හැමෝම දුක් විඳලා තියෙනවා. නමුත් මෙහිදී දුක කියන්නේ අනිත්‍ය බව (එනම් මෙලොව පවතින සියලු දෙයකම හා සියලු සත්වයෙක්ම වෙනස් වන බව ) තේරුම් නොගැනීම නිසා ඇතිවන දුකයි. විශේෂ වශයෙන්ම පංචඋපාදානස් කන්ධය දුකක් බවත්, හේතුන් නිසා හට ගත්තාවූ වූ පංච උපාදානස්කන්ධයකට බැදී ගියහොත් ඒ  හේතුන් වෙනස් වන විට පංච උපාදානස්කන්ධය වෙනස් වීම නිසා  සිතෙහි  දුක ඇතිවන බවත් තේරුම් ගත යුතුයි. මෙම දුක හොඳින් අවබෝධ කරගැනීමෙන් සෝවාන් මාර්ගය සඳහා තවත් පියවරක් ඉදිරියට යයි.
3.අනාත්ම අනාත්ම කියන්නේ ආත්මයක් නැති බව අවබෝධ කරගැනීමයි. එනම් මේ ලෝකයේ මම මගේ කියා කිසිම දෙයක් නැති බව අවබෝධ කරගැනීමයි. ඇත්තටම මම කියල පුද්ගලයෙක් ඉන්නවද? අපි මම කියල හඳුන්වන අපේ මේ ශරීරය අපි මැරුණට පස්සේ අපේද? නැහැ නේද? ඉතින් ඇයි අපිට අවබෝධ කරගන්න බැරි ආත්මයක් කියල දෙයක් නැහැ කියලා. ඉතින් ඔයා අනාත්ම කියන ලක්ෂණය අවබෝධ කරගත්ත කියන්නේ ඔයා සෝවාන් මගට ගොඩක්ම කිට්ටු වෙලා කියන එකයි.
1.අනිච්ච ලක්ෂණය මේ ලෝකයේ සිදුවන කිසිම දෙයක් සිදුවන්නේ තමන්ගේ කැමැත්තට නොවන බව තේරුම් ගැනීම අනිච්ච වේ. සිතන්න.... ඔබත් මම වගේම ශිෂ්‍යයෙක් නම්, ඔබට බලාපොරොත්තු ඇති. ඔබට අවශ්‍යයි පන්තියේ පළමු වෙනියා වීමට. ඔබ කෙතරම් මහන්සි වී වැඩ කලත් ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඔබට ලැබෙන්නේ පන්තියේ පහල මට්ටමක්. ඉතින් ඔබට තේරෙනවද? මේ ලෝකේ කිසිම දෙයක් තමන්ගේ කැමැත්තට අනුව සිදු නොවන බව ඔබට වැටහෙනවද? ඔබ රැකියාවක් කරන කෙනෙක් නම්..... ඔබට අවශ්‍ය තනතුරට යාමට ඔබට හැකිද? තවත් වෙලා වකට ඔය මෙහෙමත් හිතනවා ඇති..... මිනිස්සු ලෙඩ වෙන්නේ නැත්තම්, අපිට ඉගෙන ගන්න ඕනි නැත්තම් , මිනිස්සු මැරෙන්නේ නැත්තම් , අපිට හැම දාමත් මේ වගේ පොහොසත් වෙලා ඉන්න ඇත්නම් කොච්චර හොඳද? නමුත් එය නිකම්ම නිකම් සිහිනයක් විතරයි නේද? ඉතින් මේලෝකේ කිසිම දෙයක් තමන්ගේ කැමැත්තට සිදු වෙන්නේ නැත්තම් ඇයි අපි මේ ජීවත් වෙන්නේ? මෙම ලක්ෂණය අවබෝධ කරගැනීමෙන් ඔයා තවත් සෝවාන් ඵලයට ලඟා වෙනවා.
2.අනන්ත/අනර්ථ ලක්ෂණය අනන්ත කියන්නේ මේ ලෝකයේ ඇති සෑම දෙයකම තේරුමක් නැති කමයි. කොටින්ම, අනිච්ච හෙවත් කිසිම දෙයක් අපට කැමති විදියට සිදුනොවන නිසාම මේ ලෝකයේ ඇති කිසිම දෙයක අර්ථයක් නැති බව අවබෝධ වෙනවා නේද? අපේ ජීවන චක්‍රය ගැන හිතන්න. අපි මෙලොවට බිහිවෙනවා, ළදරු අවදියේ පසුවෙනවා, ඉගෙන ගැනීම ආරම්භ කරනවා, විභාග සමත් වෙලා හොඳ රස්සාවකට සම්බන්ද වෙනවා, පුළුවන් තරම් සල්ලි හම්බ කරනවා, අවසානයේ හිඟන්නෙක් වගේ මැරිලා යනවා. මේකද අපේ ජීවිතේ? මේ ජීවිතේ තේරුම මොකක්ද? සිතන්න..... අප උපන් දා සිටම කනවා,බොනවා,නානවා,නිදා ගන්නවා. ඇයි අපි කන්නේ? මරණයෙන් ගැලවෙන්න නේද? ඒත් අපි කවත් නැතත් අපිට අනිවාර්යෙන්ම මැරෙන්නට සිදු වෙනවා නේද? මරනයෙන් පසුවත් අපි නැවතත් ඉපදිලා මේ විදියට දුක් විඳිනවා නේද? ඉතින් මෙලෙස බලන විට අපේ ජීවිතය අර්ථයක් නැති දෙයක් බව තේරෙනවා නේද? ඉති මෙම අවසාන ලක්ෂණය තේරුම් ගැනීමත් සමඟ ඔබ සෝවාන් මාර්ගයට තවත් ලං වෙනවා.
ප්‍රවර්ගය:මාර්ග ඵල
බීටු දෝෂ අනුපාතිකය
සංඛ්‍යාංක සම්ප්‍රේෂණයේදී, බීටු දෝෂ සංඛ්‍යාව යනු සන්නිවේදන නාලිකාවක් ඔස්සේ දත්ත ප්‍රවාහයක් යැවුනු පසුව ප්‍රතිග්‍රාහණය වන  බීටු අතුරින්,  ඝෝෂාව, නිරෝධනය, කුරූපණය හෝ  බීටු සමමුහූර්තකරණ දෝෂ නිසාවෙන් විවිර්තනය වන්නාවූ බීටු සංඛ්‍යාව වෙයි.
බීටු දෝෂ අනුපාතිකය (BER) යනු අධ්‍යයනයට ලක් වූ කාල පරාසයකදී ඇතිවූ බීටු දෝෂ සංඛ්‍යාව, සමර්පිත මුළු   බිට් ගණනින් බෙදූ විට ලැබෙන සංඛ්‍යාවයි. BER යනු ඒකක විරහිත කාර්යසාධන මිම්මක් වන අතර බොහෝවිට ප්‍රතිශතයක් ලෙසින් දැක්වේ.
බීටු දෝෂ සම්භාව්‍යතාවය pe යනු BER හී ඇවෙක්සුම් අගය වෙයි. BER අගය, බීටු දෝෂ සම්භාව්‍යතාවයෙහි ආසන්න නිමානයක් (ඇස්තමේන්තුවක්) ලෙසින් සැලකිය හැක. දිගු කාල පරාසයක් තුලදී හා ඉහල බීටු දෝෂ සංඛ්‍යාවක් සඳහා මෙම නිමානය නිරවද්‍ය අගයක් ලබා දෙයි.
නිදසුන
නිදසුනක් ලෙසින්, පහත බීටු අනුක්‍රමය සම්ප්‍රේෂණය කෙරුණේ යැයි උපකල්පනය කරන්න:
0 1 1 0 0 0 1 0 1 1,
පහත බීටු අනුක්‍රමය ප්‍රතිග්‍රහණය වූයේ යැයි උපකල්පනය කරන්න:
0 0 1 0 1 0 1 0 0 1,
මෙම අවස්ථාවෙහිදී බීටු දෝෂ සංඛ්‍යාව (යටින් ඉරි ඇඳි බීටු ගණන) 3 කි. BER වන්නේ සාවද්‍ය බීටු 3 සමර්පිත බීටු ගණන වන 10 න් බෙදූ විට ලැබෙන සංඛ්‍යාව වන අතර, මෙනයින් BER වන්න් 0.3 හෝ 30% කි.
පැකට්ටු දෝෂ අනුපාතිකය
පැකට්ටු දෝෂ අනුපාතිකය (PER) (නැතහොත් සංකේත හෝ කට්ටි දෝෂ අනුපාතිකය) යනු සාවද්‍ය ලෙසින් සමර්පිත දත්ත පැකට්ටු (ආදි ලෙසින්.) ගණන සමර්පිත පැකට් ගණනෙන් බෙදූ විට ලැබෙන සංඛ්‍යාවය. එහි එක් බීට්ටුවක් හෝ සාවද්‍ය නම්, පැකට්ටුවක් සාවද්‍ය ලෙසින් සැලකෙයි. PERහි ඇවෙක්සුම් අගය දැක්වෙන්නේ පැකට් දෝෂ සම්භාව්‍යතාවය pp ලෙසින් වන අතර, N බීටු ගණනක දත්ත පැකට් දිගක් සඳහා එය පහත පරිදී දැක්විය හැක:
,
මෙහිදී බීටු දෝෂ එකිනෙකින් ස්වායත්ත බවට උපකල්පනය කෙරෙයි. කුඩා බීටු දෝෂ සම්භාව්‍යතාවන් සඳහා මෙය දළ වශයෙන් පහත පරිදී වෙයි:
BER කෙරෙහි බලපාන සාධක
සන්නිවේදන පද්ධතියකප්‍රතිග්‍රාහකය දිසාවෙහි BER වෙත බලපැම් ඇති කරන්නේ, සම්ප්‍රේෂණ නාලිකාවේ ඝෝෂාව, නිරෝධනය, කුරූපණය,  බීටු සමමුහූර්තකරණ ගැටළු, භායනය, නොරැහැන් බහුපථ මැලයීම, ආදිය විය හැකිය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:අනුපාතිකයන් ප්‍රවර්ගය:දත්ත සම්ප්‍රේෂණය ප්‍රවර්ගය:දෝෂ මැනුම්
සිතුවම් කිරීම
බටහිර ලෝකයේ වඩාත්ම පිලගැනීමට ලක්වූ සිතුවම් අතරින් එකකි මොනාලිසා කඩදාසි, කැන්වස්, ලී, වීදුරු, ලැකර් හෝ කොන්කී‍්‍රට් වැනි මතුපිටක් (ආධාරකයක්) මත වර්ණ තැවරීම සිතුවම් කිරීම ලෙසින් හඳුන්වනු ලබයි. කෙසේවෙතත් සෞන්දර්යාත්මක අර්ථයෙන් ගතකළ ‘සිතුවම් කිරීම’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අදාල කාර්යය සිදුකරන තැනැත්තාගේ ප‍්‍රකාශනය සහ සංකල්පීය අරමුණ විද්‍යමාන වන ආකාරයෙන් ඇඳීම, රූප ගැලපීම ඇතුළු අනෙකුත් සෞන්දර්යාත්මක කාරණාවන් සංයෝජනය කිරීමේ කි‍්‍රයාකාරකමයි. මෙම කි‍්‍රයාකාරකමෙහි නියැලී සිටින්නන් සංඛ්‍යාව තරම්ම විවිධ හා අතිමහත්වූ අභිප‍්‍රායන් සහ විෂයන් නියෝජනය කිරීමේ, ලේඛනගතකිරීමේ සහ ප‍්‍රකාශ කිරීමේ විධික‍්‍රමයක් ලෙසින් සිතුවම් කිරීම භාවිතා වේ. සිතුවම් ස්වභාවිකවාදී, නිරූපනාත්මක (ස්වභාවික ජීවිතය හෝ භූදර්ශන), ඡායාරූපී, භාවාත්මක වියහැකි අතර සංකේතවාදී හැඟීම් හෝ දේශපාලනික අඛ්‍යානයන්ගෙන් පුරාවාලිය හැක. සිතුවම් කිරීමේ ඉතිහාසයෙන් වැඩි කොටසක් පිරී ඇත්තේ ආධ්‍යාත්මික අරමුණු හෝ අදහස් වලිනි. මෙවැනි සිතුවම් මැටි බඳුන්වල සිතුවම් කළ පුරාණෝක්තිමය චරිත නිරූපනය වන කලාකෘතීන්හි සිට මිනිස් ශරීරය ආධ්‍යාත්මිකභාවයේ විෂය වස්තුවක් ලෙසින් නිරූපිත සිස්ටීන් දේවස්ථානයේ අභ්‍යන්තර බිත්ති සහ සීලිමේ ඇති සිතුවම් දක්වා පරාසයක විහිද යයි. thumb|
සිතුවම් කිරිමේ විවිධ ආකාර
සම්පුර්ණයෙන්ම වාගේ සියලූ සැපයුම් ශිල්පින් අත් සහ ඇගිලි මාධ්‍ය භාවිතා කිරිමට යොදා ගන්නා අතර සමහර අංගවිකල පුද්ගලයන් ඔවුන්ගේ කට සහ කකුල් යොදා ගනි.
පිළිරුව පිළිබද වැඩ කිරිමට පළමුව කලා ශිල්පියාට විවිධ මාධ්‍ය ක්‍රියාකරන ආකාරය පිළිබද අවබෝධයක් ලබා ගත යුතුව ඇත. අගයන් සහ සුවිශේෂ රටාව නිර්ණය කිරිම සදහා වු විවිධ ඇදිම් තම ප්‍රායෝගිකත්ව කොළ වල ඇදිය යුතු අතර එමගින් විවිධ බලපෑම ක්‍රියාත්මක යොදනෙ ආකාරය සලකා බැලිය හැක.
සිතුවම් ඇදිමේදී ක‍්‍රියාත්මක වන පැන්සල් පහර සිතුවමේ පෙනීම පාලනය කිරිමට යොදා ගත හැක. තින්ත සිතුවම් සදහා ආවේණිව කවුළුවක් යොදා ගන්නා අතර එය සමාන්තර රේඛා කණ්ඩායම් වලින් සමන්විතය. හරස් කවුළුව භාවිතයෙන් දිශාවන් දෙකක් හෝ දෙකකට වැඩි විවිධ දිශාවන් ඔස්සේ වු කවුළු මගින් තද විලාසයක් ඇති කරනු ලබයි. කැඩුනු කවුළුවක් හෝ සවිරාම (අතරින් අතර සිදුවන) කැඩුව මෘදු විලාසයක ඇතිකිරිමට භාවිතා වේ. තවද කැඩිම් වල ඝන්තවය මගින් විලාසයේ වැඩි විටක් ලබාගත හැක. සිතුවම් කිරිමේදී තිත් භාවිතා කර වර්ණ සයෝජනයකරය. සුවිශේෂ රටාව හෝ ආවරණය ලබා ගත පැන්සයල් යන සිතුවම් පැන් මගින් වර්ණ සංයෝගකාරක ලබා ගතත්ත් කටු සිතුවම් කිරිමේදී මෙයට සමාන ක්‍රමවේදයක් යොදා ගනියි. හොද ප්‍රතිඵල සදහා කටු සිතුවමේ රේඛා මතුපිට සැකිලි වක්‍ර ඇදිමේ ගැඹුරු ආචරණය නිර්මානය වේ. කොන්ඩය ඇදිමේදී කටු සිතුවිමේ රේඛා හිසකෙස් වැඩෙන දිශාවට යොමු කරනු ලැබේ.
අපේක්ෂිත සිතුවම කලාකරුවාගේ කැමති අත මත පදනම් වේ. දකුණත භාවිතා කරන කලාතුරකින් සිතුවමේ තැවරිම මග හැරිම සදහා වමේ සිට දකුණට අදිනු ලැබේ. සමහර විට පින්තුරයේ ඉතිරි කොටස සම්පුර්ණ කිරිමේදී කලාකරුවාට සිතුවමේ කොසක් හිස්ව තැබිමට සිදුවේ. මෙම කටයුත්ත සදහා දාංගලය :රෙසිනැඑ* යොදා ගත හැක. මෙහිදි ආරක්ෂා කල යුතු ප්‍රදේශයේ හැඩය දුංගලයක් ඉවත් කරන අතර ඉතිරිවන හැඩය සිතුවම් කරන මතුපිටට යොදා ගනු ලැබේ. එමගින් සිතුවම පිරවිමට පෙර මතුපිට අනවශ්‍ය සලකණු ලැබිමෙන් ආරක්ෂා කරනු ලැබේ.
සිතුවමේ කොටසක් ආරක්ෂා කර ගැනිමේ තවත් ක්‍රමයක් නම් මතුපිටට සවිවෙන සේ තින්ත විසිරිමයි. මෙමගින් ගැලවුණු ද්‍රාවන වඩා තදින් තහඩුවට අල්ලා ගන්නා අතර, කැන්විමෙන් වලක්වනු ලබයි. කෙසේ නමුත් මතුපිටට සවිවෙන තින්ත සහ රසායන ද්‍රව්‍ය භාවිතා වන අතර එය ශ්වසන පද්ධතිය කෙරෙහි බල නොපායි. එම නිසා ඒවා හොදින් වාත්‍රාශය ලැබෙන එලිමහන් ප්‍රදේශවල ප්‍රදර්ශනය කළ හැක.
අලෝකරණය-එළිය අඳුර දැක්විම
විස්තරය The calling of Matthew Carvagio එක් අලෝකය මුලාශ්‍රය මගින් සැදෙන ප්‍රතිබිම්බ ගණන කරන අතර මතුපිට පෙනුම වෙනස්විම ගැන අවධානය යොමු කරයි.
කලා කෘතියක් ඇති කිරිමේදී මුලික උපාංග ඇදිම හෝ පාටකිරිම වේ. අලෝක සහ සෙවනැල්ල එකිනෙක වන ක්‍රියා කිරීම කලාකරුවාගේ මෙවලම් පෙට්ටියේ වැදගත් ක්‍රමයක් අලෝක ප්‍රභවය නියම ස්ථානයේ තැබිම ඉදිරිපත් කරන පනිවිඩයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇතිකිරිමට හේතුවේ. ඔහු එම අපෝන ප්‍රභවය මගින් පුද්ගලයෙකු මුහුණේ ඇති රැලි ඉවත් කල හැක. අසාමානතාවයක් සැලකිමේදි තනි අපෝන ප්‍රභවයක් ලෙස දැඩි දිවා අ‍ලෝකය මගින් ඕනෑම මතුපිටක පෙනුම හෝ වැදගත් ලක්ෂණ උද්දීපනය කිරිමේ හැකියාව ඇත.
අලෝකකරණ පවත්වාගෙන යාම පරිගණක දැක්ම සහ පරිගණක චිත්‍ර වල වැදගත් සංකල්පයක් වේ.
නුතන සිත්තම්කරණය
අලූත් කලාව :්නබමඩදල ්බටකසජසිැා :1්ථඑ බමථ ඩැමරැු* ප‍්‍රංශ භාෂාවෙන් අලූත් කලාව* වමටැබාිඑසක (ජර්මන් භාෂාවෙන් කරුණු ශෛලිය* ලෙස ද හදුන්වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාරයක් සහ කලාව, ගෘහ නිර්මාණ හිල්පය සහ භාවිත කලාවේ ශෛලියක් වේ. විශේෂයෙන් 290 වන සියවස් දී (1890-1905* ජනප‍්‍රියතාවයේ උපරිමයට පත් වු අලංකාර කලාවක් විය. 19 වන සියවසේ අධයයන කලාවේ ප‍්‍රතිචාරය, මගින් ඓන්ඃය ද්‍රව්‍ය විස්තර කළ අතර විශේසයෙන් ගත හොත් සහ අනිකුත් හැලැවි ප‍්‍රබෝධවත් මෝස්තර මෙන්ම වඩාත් ෙහෙළියකින් යුත් එල්ලා වැටෙන වක‍්‍ර රේඛා ඇති ආකාර සලකන ලදි.
යුරෝපය පුරා- ග්ලාසිකෝ සිට මොස්කව් සිට ස්පාඤ්ඤය දක්වා මෙම වසර 15 ක් පමන එල්ලා වැටිමේ අලූත් කලාව තදින්ම බලපවත්වන්නට විය. නමුත් එහි බලපෑම ලෝකය පුරා පැතිරිනි. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ විලාශයන් සමඟ බහුලව ප‍්‍රාදේශිය ප‍්‍රවනකතාවයන් ඇති විය. ප‍්‍රංශයේ ්‍යැජඑදර ඨමසප්සා.ි පැඑරද පිවිසුම පැරිසියේ යන ෑපසකැ ී්කකැ භ්බජහ පාසලේ මැද හි දර්ශනය නිරූපණය කරන ලදි. ඩසජඑදර-්‍යදරඒ වලට බෙල්ජියම් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ තිරණාත්මක බලපෑමක් තිබිනි. න්‍මටැබා වැනි සගරා මගින් මෙම ශෛලිය ජර්මනිය පුරා පැතිරවිමට සහය වු අතර එය විශේෂයෙන්ම ප‍්‍ර/ස්තාර චිත‍්‍ර ආකාර විය. තවද වියානා ඉවත්වන්නන් කලාව යන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පිය ඕස්ටි‍්‍රයා හන්රේහි පුරා පැතිරවිමට බලපෑම් කරන ලද අලූත් කලාව විවිධ වු පුද්ගලයන්ගේ ව්‍යාපාරයක් වු අතර එහි ඨමිඒඩල ණසබසඑල ක්‍ය්රකැර ඍැබබසැල ඵ්ජනසබඑදියල ්කදෙරි ඵමජය්ල ඍැබැ ඛ්කසුමැල ්බඑදබහ ඨ්මාක  සහ ඛදමසි ක්‍දපරෙර ඔසෙේබහ යන පුද්ගලයන් වුහ. ඔවුන් එක් එක් දෙනා ඔවුන්ට ආවේනික ආකාරයෙන් මෙම කලාව තේරුම් කරන ලදි. 20 වන සියවසේ නවීනතම ශෛලින් පැමිණිමත් සමග අලූත් කලාව කල්ගිය විලාසිතාවක් ලෙස යටපත් විය. අද දකින ලබන ලද නවිනතම ශෛලින් නව සම්ප‍්‍රදායක ඓතිහාසිකවාදයේ සහ නුතනවාදයේ වැදගත් පාලයක් ලෙස දැකිය හැක. තවදුරටත් අලූත් කලාව සිහිවටන යුනෙස්කෝව විසින් ඔවුන්ගේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ සංස්කෘතික උරුමයන් සදහා වන වැදගත් දායකයක් ලෙස හදුනාගෙන ඇත. ඍසට් ඛ්එසඩස් හි ඇති ඓතිහාසික මධයස්ථාන යුරෝපයේ අලූත් කලාවේ ගොඩනැගිලි වල කදිම එකතුවක් ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙය 1997 දී ලැයිස්තුවක් ලෙස සදහන් කර ඇති අතර ලෙරුසෙල්ස් හි ගෙවල් හතරක් 2000 දී එකතු කරන ලදි. මේවා අලූත් කලා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සම්බන්ධ වු බාහිර උදාහරණ වේ.
මියොංසොං අධිරාජිනිය
මියොංසොං අධිරාජිනිය (19 ඔක්තෝබර් 1851 – 8 ඔක්තෝබර් 1895) හෙවත් සරලව මින් අගබිසව වශයෙන් හඳුන්වන්නේ ජොසොන්හි විසි හයවන රජු සහ කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ පළමු අධිරාජයා වූ කොරියාවේ ගෝජොංගේ පළමුවන නීත්‍යානුකූල බිරිඳයි.
මෙයිජි ජපන් රජය විසින් මින් අගබිසව සිය රාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තියට තර්ජනයක් ලෙස සලකා ඇත. ඇයව දේශපාලනයෙන් ඉවත් කිරීම සඳහා ගෝජොං රජුගේ පියා වූ හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් (ජපනුන් සමග කටයුතු කළ බලවත් රාජ්‍යාධිකාරියෙකි) අසාර්ථක කැරැලි කිහිපයක්ම ඇතිකළේ ය. මේ හේතුවෙන් ඇය ජපන් බලපෑම් පිළිබඳ දැඩි විරෝධී ස්ථාවරයක පසුවූවා ය.
පළමු චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී ජපානය ජයගැනීමත් සමග, මින් අගබිසව කොරියාව සහ රුසියාව අතර ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවක් ඇති කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ, දේවොන්ගුන් විසින් නියෝජනය කළ කොරියාවේ ජපන් බලපෑම අවහිර කිරීමටයි. මෙකල කොරියාව වෙනුවෙන් පත්කළ ජපන් අමාත්‍යවරයා වූ මියුරා ගොරෝ සහ විශ්‍රාමගත් ලුතිනන් ජනරාල්වරයකු විසින් ජපානය කෙරෙහි වඩාත් මිත්‍රශීලී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ දේවොන්ගුන්ගේ පක්ෂයට ආධාර ක‍ළහ.
1895 ඔක්තෝබර් 8 දින හිමිදිරියේ, දේවොන්ගුන්ට පක්ෂපාතී හුල්ල්‍යොන්දේ භට කණ්ඩායම රාජකීය ආරක්ෂකයන් මැඬ ග්යොංබොක්ගුං මාලිගයට පහරදුන්නේ ය. දේවොන්ගුන්ගේ ප්‍රබල ආධාරකරුවකු වූ වූ බොම්සොන් සෙන්පතියාගේ නායකත්වය යටතේ හුල්ල්‍යොන්දේ නිලධාරීන් පිරිස විසින් ජපන් සෙබලුන් කණ්ඩායමකට ඇතුළුවීමට අවසර ලබා දිණි. මෙම ජපන් සෙබලුන් මාලිගය තුළට පහරදීම සඳහා මියුරාගේ මෙහෙයවීම මත බඳවා ගැනුණු පිරිසකි. අගබිසවගේ මාලිගය (ඔඛොරු මණ්ඩපය) වෙත ඇතුළුවීමෙන් පසු මෙම ඝාතකයින් විසින් "අගබිසව විය හැකි යැයි සැකකෙරුණු මාලිග ස්ත්‍රීන් තිදෙනකු මරාදමන ලදී. ඉන් එක් අයකු මින් අගබිසව බව තහවුරු කරගත් පසු, ඔවුහු එම සිරුරු ඔඛොරු මණ්ඩපය ඉදිරිපස පයින් වනාන්තරයේ දී දවා, අළු විසුරුවා හැරියහ." මියයන විට ඇගේ වයස අවුරුදු 43කි.
මින් අගබිසවගේ ඝාතනයෙන් පසු, විදේශ බලවේගවලවලට සිය සිතැඟි අනුව කටයුතු කිරීමට මගපෑදිණි. මේ පිළිබඳ එල්ල වූ අන්තර්ජාතික විවේචන සංසිඳුවීම පිණිස ජපන් රජය "මියුරාව නැවත කැඳවා, හිරෝෂිමා දිස්ත්‍රික් අධිකරණය යටතේ ඔහුට නඩුපවරන ලදී. එයට දායක වූ යුධ නිලධාරීන්ව යුධ අධිකරණයට යොමුකෙරිණි. ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති වීම හේතුවෙන් ඔවුන් සියල්ල වරදකරුවන් නොවන බව ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි."
කෙසේනමුත්, මෙම ඝාතනය "කෙටි හිසකෙස් පණත් නියෝගය" (단발령, 斷髮令) සමග ඇති වූ කොරියාවේ ජපන්-විරෝධී ආකල්පය පොළඹවාලී ය. ඇතැම් කොරියානුවන් විසින් ඉයුල්මි ධර්මිෂ්ට හමුදා නම් වූ හමුදා සංවිධානය කරමින් දීපව්‍යාප්තව විරෝධතා සංවිධානය කරන ලදී. අගබිසවගේ ඝාතනයෙන් පසු, ගෝජොං රජු සහ කිරුළහිමි කුමරු (පසුව කොරියාවේ සුන්ජොං අධිරාජයා) 1896දී, රුසියානු තානාපති වෙත පලාගියහ. මෙය ජපන් පාලනය යටතේ සිදු වූ ගැබෝ ප්‍රතිසංස්කරණය අවලංගු කිරීමට හේතු විය. 1897 ඔක්තෝබර් මස, ගෝජොං රජු ග්යොංගුංගුං (නූතන දොක්සුගුං) වෙත යළි පැමිණියේ ය. එහි දී ඔහු කොරියානු අධිරාජ්‍යය ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය.
යුගයක අවසානය
1864දී ජොසොන්හි චොල්ජොං රජු මියයමින් සිටි අතර සිහසුනට පිරිමි උරුමකරුවකු ද නොවී ය. මෙය රාජකීය පවුලේ ප්‍රතිවාදීන් වූ අන්දොං කිම් වංශිකයන්ගේ උපක්‍රම නිසා සිදු වූවකි. රාජකීය යි නිවස සමග අන්තර්විවාහ සම්බන්ධතා පැවැත්වීම මගින් අන්දොං කිම් වංශය සිය බලය තර කොටගෙන තිබිණි. චොල්ජොංගේ බිසව වූ අන්දොං කිම් වංශික චොරින් අගබිසව ඊළඟ රජු තේරීමට තමන්ට අයිතියක් ඇති බව ප්‍රකාශ කළා ය. නමුත් සම්ප්‍රදායිකව නව රජ කෙනකු තේරීමට අයිතිය හිමි වූයේ වැඩිමහල්ම වැන්දඹු රජබිසවහටයි. මෙකල වැඩිමහල්ම වැන්දඹු බිසව වූයේ චෝල්ජොංගේ නෑණන්ඩිය වූ පුංග්යෑං ජෝ වංශයේ මහා රාජකීය සින්ජොං වැන්දඹු අගබිසවයි. ඇය ජොසොන්හි හොන්ජොං රජුගේ පියාගේ (මරණාපරව ඉක්ජොං නම් විය) වැන්දඹුව වූ අතර, යි පවුල සමග විවාහයෙන් ඇගේ වංශය ද මාලිගයේ බලයට පත්ව තිබිණි.
සින්ජොං අගබිසව මෙය තම පුංග්යෑං ජෝ වංශිකයන්ගේ වාසියට හරවා ගැනීමට සිතුවා ය. මෙකල කොරියානු දේශපාලනය තුළ අන්දොං කිම්වරුන්ගේ එකම සැබෑ සතුරා වූයේ පුංග්යෑං ජෝ වංශිකයන් ය. චොල්ජොංගේ රෝගී තත්ත්වය උත්සන්න වන විට, මහා රාජකීය වැන්දඹු බිසව කිරුළහිමි සදෝ කුමරුගේ පාර්ශ්වයෙන් ජොසොන්හි යොංජෝ රජුගේ අප්‍රකට ඥාතියකු වූ යි හා-ඉයුං වෙත සමීප වූවා ය.
යි හා-ඉයුංගේ පවුල් ශාඛාව, යි වංශයේ අප්‍රකට ශාඛාවකි. ඔවුන් ජොසොන් රාජසභාව පුරා පැතිරි නිරන්තර දේශපාලන අරගලවලින් සිය දිවි ආරක්ෂා කරගත්තේ කිසිදු දේශපාලන පක්ෂයක් සමග සම්බන්ධතා නොපැවැත්වීමෙනි. යි හා-ඉයුං සිහසුනට අයෝග්‍ය වූයේ එකල නීතියට අනුව සෑම අනුප්‍රාප්තිකයකුම පෙර සිටි රජුට පසු පරම්පරාවක අයකු විය බවට නීතියක් පැවතීම නිසායි. නමුත් ඔහුගේ දෙවන පුත් යි මියොංබොක් ඒ සඳහා සුදුස්සකු විය.
යි මියොංබොක් ඒ වන විටත් 12වන වියේ පසු වූ නිසා ඔහු වෙනුවෙන්, ඔහුගේ පියා වූ යි හා-ඉයුංව වැඩබලන රජ ලෙස පත්කොට ඔහුව පහසුවෙන් මෙහෙයවීමට පුංග්යැං ජෝ වංශය සිතී ය. චෝල්ජොංගේ මරණය පිළිබඳ පුවත මාලිගයේ සිටි තම ඔත්තුකරුවන්ගෙන් යි හා-ඉයුං දැනගත් පසු, ඔහු සහ පුංග්යැං ජෝ වංශිකයින් ක්ෂණිකව ප්‍රවේණික රාජකීය මුද්‍රාව (රාජ්‍යත්වය නීත්‍යානුකූල කිරීම සහ වංශවතුන්ගේ පිළිගැනීම ලබාගැනීමට අත්‍යාවශ්‍ය වූවකි) තමන් සතුකොට ගෙන සින්ජොං අගබිසවට සිහසුනට උරුමකරු තේරීමට පූර්ණ අයිතිය හිමිකර දුන්හ. චෝල්ජොං රජුගේ මරණය පිළිබඳ දැනගන්නා විට, අන්දොං කිම් වංශිකයන් බල රහිත වූයේ නීති ප්‍රකාරව මහා රාජකීය වැන්දඹු සින්ජොං අගබිසව විසින් රාජකීය මුද්‍රාව අත්පත් කොටගෙන සිටීම නිසායි.
1864 සරත් ඍතුවේ දී, යි මියොංබොක් කුමරු ‍ජොසොන්හි ගෝජොං රජු ලෙස කිරුළු පැළඳි අතර ඔහුගේ පියාට හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් (හන්ජා:大院君; හංගුල්:대원군; "මහා අභ්‍යන්තර කුමරු") යන පදවි නාමය හිමි විය.
දැඩි කොන්ෆියුසියානුවාදී හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් ගෝජොංගේ සමයේ මුල්කාලයේ දී තමන් දක්ෂ සහ සූක්ෂ්ම නායකයකු බව ඒත්තු ගැන් වී ය. ඔහු විවිධ වංශිකයන්ගේ පාලනය යටතේ දූෂිත තත්ත්වයට පත්ව තිබූ පැරණි රජයේ ආයතන අවලංගු කළේ ය. ඔහු නීති පද්ධතිය මෙන්ම, රාජමාලි‍ගයේ අභ්‍යන්තර නීති හා සම්ප්‍රදායයන් ද ප්‍රතිශෝධනය කළේ ය. එසේම රාජකීය හමුදාවන්හි යුධ තාක්ෂණික ක්‍රමවේද ද දැඩි ප්‍රතිසංස්කරණයකට ලක්කළේ ය. වසර කිහිපයකින්ම ඔහුට මාලිගයේ සම්පූර්ණ පාලනය සුරක්ෂිත කිරීමට හැකි විය. ක්‍රමයෙන් පුංග්යැං ජෝවරුන්ගේ පක්ෂපාතීත්වය දිනාගත් ඔහු, රාජ්‍යය දූෂිත කොට ආගාධයකට ඇද දැමූ අවසාන අන්දොං කිම්වරයා ද ධුරයෙන් පහකළේ ය.
නව අගබිසව
අනාගත මින් අගබිසව උපත ලැබූයේ 1851 ඔක්තෝබර් 19දින යෝහ්‍යුං මින වංශික රදළ පවුලක ය. මෙය ග්යොංගි පළාතේ යෝජු ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. යෝහ්‍යුං මින් වංශයේ සම්භවය සිදු වූයේ ද මෙහි දී ය.
යෝහ්‍යුං මින්වරුන් ඔවුන්ගේ කීර්තිමත් ඉතිහාසය තුළ කලක් ඉහළ නිලතල හොබවා ඇති වංශවතුන් විය. ඔවුන්ගේ වංශයෙන් අගබිසෝවරුන් දෙදෙනකු දායාද කොට තිබිණි. ඔවුන් නම් ජොසොන්හි තේජොං රජුගේ අගබිසව වූ වොන්ග්යොං අගබිසව සහ සුක්ජොං රජුගේ අගබිසව වූ ඉන්හ්යොන් අගබිසවයි.
ඇගේ විවාහයට පෙර, අධිරාජිනිය හැඳින්වූයේ මින් චිරොක් (හංගුල්: 민치록;හන්ජා: 閔致祿) යන නාමයෙනි. නමුත් ඇතැම් ප්‍රබන්ධ වාර්තාවල ඇයව මින් ජායොං ලෙස හඳුන්වා ඇතත්, එය ඓතිහාසිකව සනාථ නොවූවකි. අටවන වියේ දී, ඇයට පියා අහිමි විය. අනතුරුව ඇගේ මව වූ යි වංශයේ හන්චං ආර්යාව (හංගුල්:한산이씨) ඇය සමග ගම්ගෝදං (감고당) නිවස වෙත පදිංචියට ගියා ය. මාලිගයට ඇතුළත් වී අගබිසව බවට පත්වන තෙක්ම ඇය ජීවත් වූයේ එහි ය.
ගෝජොං 15වන වියට එළඹෙන විට, ඔහුගේ පියා ඔහුට විවාහයක් සිදු කරදීමට තීරණය කළේ ය. සිය අරමුණු අනුව කටයුතු කළ හැකි අගබිසවක සෙවීමට දේවොන්ගුන් උත්සුක විය. ඒ අනුව, අගබිසව වන තැනැත්තිය සතුව දේශපාලන අපේක්ෂා සහිත ඥාතීන් නොමැති විය යුතු වූ අතර, මාලිගයේ සහ ජනතාවගේ ප්‍රසාදය හිමි වංශවත් පෙළපතක ස්ත්‍රියක් විය යුතු විය. විවාහාපේක්ෂිකාවන් එකින් එක ප්‍රතික්ෂේප කෙරුණු අතර, දේවොන්ගුන්ගේ බිරිඳ වූ යෝහ්‍යුං (මහා මාලිගයේ කුමරුගේ බිසෝ කුමරිය; යෝහ්‍යුං බිදේබුයින්; 여흥부대부인, 驪興府大夫人) සහ ඔහුගේ මව යන දෙදෙනා එක්ව සිය වංශය වූ යෝහ්‍යූං මින් වංශයෙන් මනාලියක් යෝජනා කළහ. මේ කාන්තාවන් දෙපළ එම දැරිය පිළිබඳ මෙසේ විස්තර ඉදිරිපත් කළහ: ඇය අනාථ දැරියක නමුත්, අලංකාර අංග ලක්ෂණවලින් යුතු ය. ඇ‍ය නිරෝගී සිරුරක් හිමි අතර සාමාන්‍ය මට්ටමින් අධ්‍යාපනය ලබා තිබිණි.
දැඩි වරණයක් යටතේ මනාලිය තෝරාගත් අතර, අවසානයේ මාර්තු 6වන දේවොන්ගුන් සමග පැවැත්වූ රැස්වීමෙන් පසු 1866 මාර්තු 20 දින විවාහ මංගල්‍යය පැවැත්විණි. යන්තම් 16 වැනි විය සපිරුණු මින්, 15 වියැති රජු සමග විවාහ වූ අතර ඇය ජොසොන්හි අගබිසව ලෙස සරසවා උත්සවයක් (책비, චේක්බි) පැවැත්විණි. විවාහ මංගල්‍යය සහ ධුරයට පත්කිරීම චංදොක් මාලිගයේ ඉන්ජොං ශාලාවේ (인정전) සහ උන්හ්යොන් මාලිගයේ නොරක් ශාලාවේ දී (노락당) පැවැත්විණි. රාජකීය විවාහ මංගල්‍යයන්හි දී මනාලිය පළඳින බොරු කොණ්ඩය මේ යන්තම් 16 වියැති මනාලිය හට බර වැඩි වූ හෙයින්, උසැති පාලිකාවක් පසුපස සිට ඇයට සහාය වූවා ය. විවාහයට පසුව මුතුන්මිත්තන් නැමදීමේ මංගල්‍යය දින තුනක් පුරා පැවැත්විණි.
පෙර සිටි අගබිසෝවරුන් මෙන් නොව මෙම නව අගබිසව අපේක්ෂා සහගත, බලපෑම්කාරී තැනැත්තියක් බව වටහා ගැනීමට ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ට වැඩි කලක් ගතවූයේ නැත. ඇය අධික වියදම්කාරී සාද සඳහා සහභාගී නොවූ අතර, අධික ලෙස විසිතුරු කළ විලාසිතා සඳහා රාජකීය ශිල්පාගාරය වෙත අවසර දුන්නේ කලාතුරකිනි. එසේම රාජකීය පවුලේ විවිධ කුමරියන් සහ බලවත් වංශාධිපති ස්ත්‍රීන් අතර සැඳෑ තේ පැන් සංග්‍රහ සඳහා ඇය කිසිදින අනුග්‍රහ දැක්වූයේ නැත. ඇය කොරියාවේ උසස් සමාජය සඳහා ප්‍රතිමූර්තියක් ලෙස හැසිරෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ ද, අගබිසව මෙම භූමිකාව ප්‍රතික්ෂේප කළා ය. ඒ වෙනුවට ඇය කාලය ගතකළේ පිරිමින් වෙනුවෙන් රචිත ග්‍රන්ථ (උදාහරණ ලෙස වසන්ත සහ සරත් වාර්ෂික වාර්තා සහ එයට අනුරූප ෂුවෝ ෂුවාන්, ) කියවමිනි. එමගින් ඇය ඉතිහාසය, විද්‍යාව, දේශපාලනය, දර්ශනය සහ ආගම පිළිබඳ සිය දැනුම පුළුල් කොට ගත්තා ය.
මාලිගයේ ප්‍රමුඛත්වයට පත් වීම
විසිවන විය වන විට, අගබිසව චංග්යොංගුං මාලිගයේ සිය කුටියෙන් පිටත සැරිසරන්නට වූවා ය. ඇය රාජ්‍ය පාලනයට ඇඟිලි ගසන බවට දේවොන්ගුන් සහ ඉහළ නිලධාරීන් චෝදනා කළ ද, ඇය ක්‍රියාකාරී දේශපාලනයෙහි නියැලුණා ය. අගබිසවගේ පුත්‍රයා ඉපදී දින සතරකින් මියයාමත් සමග, අගබිසව සහ හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් අතර පැවති දේශපාලන අරගලය මාලිගය පුරා ප්‍රකට විය. නිරෝගී පුත්‍රයකු බිහි කිරීමට අපොහොසත් වූ බව පවසමින් හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් ඇයට ප්‍රසිද්ධියේ චෝදනා කළේ ය. නමුත් අගබිසව සැකකළේ සිය මාමණ්ඩිය විසින් ඇයට ලබාදුන් ජින්සෙං විරේකකාරකය නිසා මෙය සිදුවන්නට ඇති බවයි. දේවොන්ගුන්, ගෝජොං ලවා යොංබෝ ශාලාවේ දී (영보당귀인 이씨) ලී ග්වයි-ඉන් නැමැති උපබිසවට පිළිසිඳ ගැනීමට සැලැස්වූ අතර, 1868 අප්‍රේල් 16 දින ඇය වන්හ්වා කුමරුට (완화군) උපත ලබා දුන්නා ය. දේවොන්ගුන් විසින් එම දරුවා කිරුළහිමි කුමරු‍ ලෙස නම්කරන ලදී.
කෙසේනමුත්, වැඩිහිටි වියට පා තැබූ අගබිසව රහසේම හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ට එරෙහිව බලවත් පක්ෂයක් ගොඩනැගුවා ය. අනතුරුව පක්ෂපාතී ඉහළ නිලධාරීන්, විද්වතුන් සහ ඇගේ වංශයේ සාමාජිකයන්ගේ සහාය ඇතිව හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් බලයෙන් ඉවත් කිරීම ඇගේ අරමුණ විය. අගබිසවගේ ඥාතියකු වූ මින් ස්‍යුං-හෝ සහ මාලිගයේ විද්වතකු වූ චෝයි ඉක්-හ්යොන් විසින්, ගෝජොං දැන් 22වන වියේ පසුවන බැවින් ඔහුට රාජ්‍ය පාලනය භාර දිය යුතු බව පවසමින්, හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ට එරෙහි දෝෂාභියෝගයක් රාජකීය පරිපාලන සභාවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. 1872දී, ගෝජොංගේ සහ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ අනුමැතිය හිමි වීමත් සමග, හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ට විශ්‍රාම ගෙන යැංජුහි ඔහුගේ උන්හ්යොංගුං ග්‍රාමය වෙත යාමට සිදු විය. අනතුරුව අගබිසව විසින් රාජකීය උපබිසව සහ උපබිසව‍ගේ දරුවාව අගනුවරින් පිටත ග්‍රාමයක් වෙත පිටුවහල් කරන ලදී. ඔවුන්ගේ රාජකීය තනතුරු ඉවත් කෙරුණු අතර, ඉන් මඳ කලකට පසු එම දරුවා මරණයට පත් විය.
මේ නෙරපීම් සමග, මාලිගය තුළ සම්පූර්ණ බලය අගබිසව විසින් හිමිකරගත් අතර, ඇය ඇගේ පවුලේ සාමාජිකයන් මාලිගයේ ඉහළ තනතුරුවලට පත්කළා ය. අවසානයේ ඇය සිය සැමියා සමග එක් වී රාජ්‍ය පාලනය කළා ය. ඇය දේශපාලනය අතින් ගෝජොංට වඩා බෙහෙවින් ක්‍රියාශීලී විය.
"හුදකලා රාජධානිය" ඉස්මතු වීම
මෙයිජි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය නිවේදනය කරමින් පැමිණි ජපන් දූතයන් පිළිගැනීම කොරියාව විසින් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් සමග, ඇතැම් ජපන් වංශවතුන් හදිසි කොරියානු ආක්‍රමණයක් සඳහා අදහස් කළහ. නමුත් නව ජපන් රජය ඒ වන විට දේශපාලනිකව හා ආර්ථිකව ස්ථාවර තත්ත්වයක නොපැවති බැවින්, ඉවකුරා සභාව යුද්ධයක් සිදුකිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් දේශපාලනයෙන් නෙරපීමත් සමග, ජපානය කොරියාව සමග සබඳතා අළුත් කරගැනීමට උත්සාහ දැරී ය. නමුත් 1873දී දොංනේ වෙත පැමිණි ජපන් රාජකීය දූතයින් නැවත හරවා එවන ලදී.
යුරෝපයේ අධිරාජ්‍ය අභිබවා යාමට සිතූ ජපන් රජය, “අසමාන ගිවිසුම්” යනුවෙන් පොදුවේ හඳුන්වන ගිවිසුම් ක්‍රමය අනුගමනය කරමින්, මීට ප්‍රතිචාර ලෙස උන්යෝ නැමැති ජපන් යුධනැව බුසන් වෙත යවන ලදී. එසේම තවත් යුධ නැවක් යොංහ්‍යුං බොක්ක වෙත යැවීමෙන් ඔවුහු කොරියාව සිය දොරටු විවර කරන ලෙස බලපෑම් කළහ. උන්යෝ නෞකාව ගංග්හ්වා දිවයිනේ සීමාන්තික මුහුදු තීරයේ සැරිසරන්නට වූයේ කොරියානු වෙරළබඩ කාලතුවක්කු ප්‍රහාර අපේක්ෂාවෙනි. උන්යෝ නෞකාව පලාගිය අතර, ජපන් රජය, කොරියානු රජය සමග ව්‍යාජ ගිවිසුමක් අත්සන් කරගැනීමට මෙය අවස්ථාවක් කරගත්තේ ය. 1876දී ගංග්හ්වා දිවයින වෙත නාවික යාත්‍රා හයක් සමග ජපන් අධිරාජ්‍යයේ දූතයින් පිටත් වූයේ මෙම අරමුණ ක්‍රියාත්මක කර ගැනීමටයි.
කොරියානු රාජසභාවේ බහුතරය මෙම පරම හුදකලා ප්‍රතිපත්තියට එකඟ වූහ. නමුත් ජපන් රජය සිය යුධ බලය යෙදවීමට ප්‍රියතාවක් දක්වන බව පෙනෙන්නට තිබිණි. රැස්වීම් ගණනාවකට පසු, ගංග්හ්වා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට නිලධාරීන් පිටත්කොට යවන ලදී. මෙය ජපානය කෙරෙහි එක්සත් ජනපදය අත්සන් තැබූ ගිවිසුම් ආකෘති කරගනිමින් නිමවූවකි. 1876 පෙබරවාරි 15 දින එය අත්සන් තැබුණු අතර, එමගින් කොරියාව ජපානයට විවෘත විය.
ජපන් වෙළඳාම සඳහා වරායයන් ගණනාවක්ම විවෘත කෙරිණි. එසේම නම්කළ ප්‍රදේශවල ඉඩම් මිලදී ගැනීමට ජපනුන්ට අවසර හිමි විය. මෙම ගිවිසුම මගින් ඉන්චොන් සහ වොන්සන් වරායයන් ජපන් වෙළඳුන්ට විවෘත කෙරිණි. පළමු වර්ෂය කිහිපය තුළ ජපානය වෙළඳාමේ ඒකාධිකාරය ඉසිලූ හෙයින් කොරියානු වෙළඳුන්ට මහත් පාඩු සිදු විය.
සමාජ විප්ලවය
1877දී, ගෝජොං රජු සහ මින් අගබිසව විසින් ජපානයේ බටහිරකරණය සහ කොරියාව කෙරෙහි එහි බලපෑම අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා කිම් ගි-සුගේ නායකත්වයෙන් යුත් සභාවක් පිහිටුවන ලදී
1881දී, කිම් හොංජිප්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් දූත පිරිසක් ජපානය වෙත පිටත් කෙරිණි. ජපන් නගර කෙතරම් විශාල දියුණුවකට පත්ව ඇත්දැයි දැකීමෙන් කිම් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම විස්මයට පත් වූහ. වසර 50කට පෙර ජපානයේ සංවර්ධනය නොවූ නගර පරදවමින්, කොරියාවේ සෝල් සහ බුසන් නගර නැගෙනහිර ආසියාවේ පුරවර මධ්‍යස්ථාන ලෙස පැවති ආකාරය ඔහුට සිහිපත් විය. නමුත් 1877 වන විට බටහිරකරණය වූ ටෝකියෝ සහ ඔසාකා නගර හා සසඳන විට, සෝල් සහ බුසන් පුරාතන ඉතිහාසයක ශේෂයන් මෙන් දිස් විය.
මේ වන විට චීනයට නැගෙනහිර ආසියාවේ අධිපති ධුරය අහිමිව තිබූ අතර, කොරියාවේ යුධ බලය ජපානයට වඩා උසස් නොවී ය. මීට අමතරව රුසියානු අධිරාජ්‍යය ආසියාව වෙතට ව්‍යාප්ත වන්නට විය. හුවාං උපදෙස් දුන්නේ කොරියාව විසින් චීනය සමග මිත්‍රශීලී ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වා ගන්නා අතරම, ජපානය සමග ද යම් කාලයකට සමීප සම්බන්ධතා ඇතිකරගත යුතු බවයි. එසේම රුසියාවෙන් ආරක්ෂා වීමට එක්සත් ජනපදය සමග සන්ධානයක් ඇති කර ගැනීම සුදුසු බව ඔහු පැවසී ය. එසේම බටහිර ජාතීන් සමග වෙළඳ සබඳතා ඇති කරගන්නා අතරම, බටහිර තාක්ෂණය ද අත් කරගත යුතු බව ඔහුගේ අදහස විය. ඔහු තවදුරටත් විස්තර කළේ චීනය භූමි ප්‍රමාණයෙන් විශාල බැවින් මෙම ක්‍රියාපිළිවෙත අනුගමනය කිරීම අපහසු වූ බවයි. නමුත් කොරියාව ජපානයට වඩා කුඩා බැවින් මෙය සාර්ථකව අනුගමනය කළ හැකි බව ඔහුගේ අදහස විය. එසේම ජපානයේ ආසියානු මහා භූමිය වෙත ව්‍යාප්ත වීමට කොරියාව බාධකයක් බව ඔහු අදහස් දැක් වී ය. එසේම කොරියානු තරුණයින් චීනයට සහ ජපානයට අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පිටත් කළ යුතු බවත්, විද්‍යා සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ බටහිර ගුරුවරුන් කොරියාවට ගෙන්වාගත යුතු බවට ඔහු යෝජනා කළේ ය.
කිම් නැවත සෝල් වෙත පැමිණි පසු, මින් අගබිසව හුවාංගේ ග්‍රන්ථය පිළිබඳ විශේෂ සැලකිල්ලක් දැක්වූ අතර, ඇය එහි පිටපත් සියලු අමාත්‍යවරුනට ලබාදුන්නා ය. බටහිර ජාතීන්ට කොරියාවට ඇතුළු වීමට ඉඩ දී, වෙළඳාම විවෘත කිරීමට සහ ජපානය කෙරෙහි විමසිල්ලෙන් පසුවීමට ඇය යැංබැන්වරුන්ගේ සහාය බලාපොරොත්තු වූවා ය. ඇයට මුලින්ම බටහිරකරණ ක්‍රියාවලියට ජපන් ආධාර ගැනීමට අවශ්‍ය වූ අතර, පසුව ඉදිරි ව්‍යාපෘති සම්පූර්ණ කරගැනීමට බටහිර සහාය ලබා ගැනීම ඇගේ අරමුණ විය.
සමාජමය වශයෙන් ගතානුගතික වූ යැංබැන්වරුනට, මින් අගබිසවගේ සැලසුම සමාජ ක්‍රමය බිඳදැහීහක් ලෙස පෙනීගියේ ය. "කොරියානු උපායඥානය" නැමැති කෘතිය බෙදාහැරීමට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස රාජධානියේ සෑම පළාතකින්ම විද්වතුන්ගෙන් කිරුළ වෙත සිහිකැඳවුම් එවීම සිදු විය. ඔවුන් පැවසූයේ එම ග්‍රන්ථයේ සඳහන් අදහස් අභව්‍ය බවත්, ප්‍රායෝගික නොවන බවත් ය. එසේම බටහිර තාක්ෂණය අත්කර ගැනීම, රාජ්‍යය සවිබල ගැන්වීමට ඇති එකම ක්‍රමය නොවන බව ඔවුහු තවදුරටත් පැවසූහ. ඔවුන් යෝජනා කළේ හුවමාරු වන දූතයින්, වෙළඳාමේ යෙදෙන නැව් සංඛ්‍යාව සහ වෙළඳ අංග දැඩිව සීමා කළ යුතු බවයි. එසේම කොරියාව තුළ ඇති සියලු විදේශීය ග්‍රන්ථ විනාශ කළ යුතු බවත් ය.
මෙවන් විරෝධතා පැවතිය ද, 1881දී විශාල තොරතුරු සෙවීමේ මඬුල්ලක් ජපානය වෙත පිටත් කොට යැවුණු අතර, ඔවුහු දින හැත්තෑවක් තුළ ජපන් රජයේ කාර්යාල, කර්මාන්තශාලා, යුධ සහ පොලිස් සංවිධානයන්, සහ ව්‍යාපාර කටයුතු නිරීක්ෂණය කළහ. එසේම ඔවුහු විශේෂයෙන්ම ජපානයේ යෝජිත ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ඇතුළු ජපන් රජය බටහිරින් උකහා ගත් නිමැවුම් පිළිබඳ තොරතුරු ද රැස්කළහ.
මෙම වාර්තා මත පදනම්ව අගබිසව රජය ප්‍රතිසංවිධානය කළා ය. බටහිර, චීනය සහ ජපානය පිළිබඳ විදේශ කටයුතු මෙහෙයවීම සඳහා නව කාර්යාංශ 12ක් ස්ථාපනය කෙරිණි. එසේම වාණිජ කටයුතු හා අදාළ තවත් කාර්යාංශ කිහිපයක් පිහිටුවන ලදී. ආයුධ සහ යු‍ධෝපක්‍රම නවීකරණය සඳහා යුධ කාර්යාංශයක් ද ස්ථාපනය කෙරිණි. බටහිර තාක්ෂණය ආනයනය සඳහා සිවිල් දෙපාර්තමේන්තු කිහිපයක්ම පිහිටුවන ලදී.
එම වර්ෂයේම අගබිසව විසින් ඉහළම හමුදා ශිෂ්‍යයින්, ක්විං චීනය වෙත යැවීමට අවසර දුන්නා ය. නමුත් ජපානය විසින් ස්වකැමැත්තෙන්ම හමුදා ශිෂ්‍යයින්හට රයිෆල් සපයා, කොරියානු භටයින්ට එය භාවිතා කරන අයුරු පිළිබඳ පුහුණුව ලබා දීමට ඉදිරිපත් විය. ඇය ඊට එකඟ වූ අතර, බටහිර යුධ තාක්ෂණය පිළිබඳ ඉගෙනීමට හමුදා ශිෂ්‍යයින් චීනය වෙත යවන බව ද ඇය ජපනුන්ට සිහිපත් කළා ය. මෙම යුධ හමුදාව නූතනකරණය කෙරෙහි විරෝධතා ඇති විය. මෙම නව පුහුණු ඒකකය වෙත දැක් වූ විශේෂ සැලකිල්ල හේතුවෙන් වෙනත් හමුදා අතර අමනාපකම් ඇති විය. 1881 සැප්තැම්බර් මස, අගබිසවගේ පක්ෂය බලයෙන් පහකොට, රජුව ධුරයෙන් නෙරපා, හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ගේ නීත්‍යානුකූල නොවන (තෙවන) පුත්‍රයා වූ යි ජේ-සොන් සිහසුනට පත් කිරීමට වූ කුමන්ත්‍රණයක් අනාවරණය විය. අගබිසව විසින් මෙම සැලසුව ව්‍යර්ථ කළා ය. නමුත් හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ට දඬුවම් හිමි නොවූයේ ඔහු රජුගේ පියා වීම නිසායි.
1882 කෝලාහලය
1882දී, පැරණි හමුදාවේ සෙබලු, නව හමුදා ඒකකය කෙරෙහි දැක්වූ විශේෂ සැලකිල්ල පිළිබඳ උරණ වූහ. ඔවුහු පුහුණු ඒකකයේ පරිපාලන ප්‍රධානියා වූ අගබිසවගේ ඥාති මින් ග්යොම්-හෝගේ නිවසට පහර දී එය විනාශ කළහ. අනතුරුව මෙම සෙබලු හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් වෙත පලාගියහ. දේවොන්ගුන් ප්‍රසිද්ධියේ මෙය විවේචනය කළ ද, පෞද්ගලිකව ඊට අනුබල දුන්නේ ය. හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් මෙම පැරණි හමුදා ඛණ්ඩවල පාලනය සියතට ගත්තේ ය.
ඔහු ග්යොංබොක්ගුංහි පිහිටා තිබූ සෝල් පරිපාලන දිස්ත්‍රික් කාර්යාලය වෙත පහර දීමට සෙබලුන්ට අණකළේ ය. යුධ මධ්‍යස්ථාන සහ විද්‍යා ආයතන පිහිටියේ ද මෙහි ය. මෙම සෙබලු, අගබිසවගේ ඥාතීන්ගේ පෞද්ගලික වතු සහ නිවෙස් කොල්ලකෑම හේතුවෙන් සිරගත කොට තිබූ සිය මිතුරන් බේරාගැනීමට පොලිස් ස්ථාන වෙත පහර දුන්හ. අනතුරුව මෙම සෙබලු රයිෆල් සොරකම් කොට, ජපන් පුහුණු නිලධාරීන් මරාදමන්නට වූහ. නමුත් ඔවුනට සෝල්හි ජපන් තානාපතිවරයාව මරාදැමීමට නොහැකි වූ හෙයින්, තානාපතිවරයා ඉන්චොන් වෙත පලාගියේ ය. මෙම යුධ විප්ලවකරුවන් අනතුරුව මාලිගය වෙත ගමන් කළ ද, ඒ වන විට අගබිසව සහ රජු වෙස්වලාගෙන පලාගොස් චොංජුහි ඇගේ ඥාතියකුගේ නිවහනක සැඟව සිට ඇත.
ග්යොංබොක්ගුංහි පාලනය සියතට ගත් විගස, දේවොන්ගුන් විසින් අගබිසවගේ ආධාරකරුවන් බොහෝමයක් මරාදමන ලදී. ඔහු වහාම අගබිසවගේ ප්‍රතිසංස්කරණ අවලංගු කළ අතර, නව හමුදා ඒකක සේවයෙහි යෙදවී ය. විදේශ ප්‍රතිපත්තිය නොබෝ කලකින්ම හුදකලා එකක් වූ අතර, චීන සහ ජපන් දූතයින්හට අගනුවරින් පිටවීමට බල කෙරිණි.
බීජිංහි කොරියානු දූතයින්ගේ ඉල්ලීම අනුව ලි හුං-චෑං විසින් යහපාලනය ස්ථාපිත කිරීම සහ චීන ව්‍යාපාර සුරක්ෂිත කරනු පිණිස චීන සෙබලුන් 4,500ක් එවන ලදී. මෙම සෙබලු හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්ව අත්අඩංගුවට ගෙන, රාජද්‍රෝහී චෝදනා එල්ල කොට චීනය වෙත රැගෙන ගියහ. රාජකීය යුවල නැවත පැමිණි අතර, ඔවුහු දේවොන්ගුන්ගේ සියලු ක්‍රියාමාර්ග නිෂ්ප්‍රභ කළහ.
ඇමරිකාව වෙත දූත මෙහෙයුම
1883 සැප්තැම්බර් මස, අගබිසව විසින් ඇමරිකානු උපදේශකයන් සමග ඉංග්‍රීසි භාෂා පාසැල් ස්ථාපනය කරන ලදී. 1883 ජූලි මස ඇය ඇමරිකාව වෙත විශේෂ දූත පිරිසක් පිටත් කළ අතර, එහි නායකත්වය ඇගේ ඥාතියකු වූ මින් යොං-ඉක් විසින් දරන ලදී. මෙම දූතපිරිස නව කොරියානු ජාතික ධජය රැගෙන සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ වෙත ළඟා වූ අතර, ඔවුහු බොහෝ ඇමරිකානු ඓතිහාසික ස්ථාන නැරඹූ අතර, ඇමරිකානු ඉතිහාසය පිළිබඳ දේශනවගට සවන් දුන්හ. සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝවේ නගරාධිපති සහ වෙනත් එක්සත් ජනපද නිලධාරීන් විසින් ඔවුන් වෙනුවෙන් උත්සවයක් සංවිධානය කර තිබිණි. දූතපිරිස චෙස්ටර් ඒ. ආතර් ජනාධිපතිවරයා සමග රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයකට පෙනී සිටි අතර, එහිදී ජපන් තර්ජන සහ කොරියාවේ ඇමරිකානු ආයෝජන පිළිබඳ සාකච්ඡා කෙරිණි. සැප්තැම්බර් මස අවසානයේ දී, මින් යොං-ඉක් සෝල් වෙත පැමිණ, අගබිසවට මෙසේ වාර්තා කළේ ය;
"මා උපත ලැබූයේ අඳුරේයි. මම ආලෝකය දෙසට තමන් කළෙමි. නමුත් උත්තමාවියනි, මා නැවත අඳුරට පැමිණි බව ඔබතුමියට පවසන්නේ දැඩි කනස්සල්ලෙනි. මම බටහිර සංවිධානයෙන් යුත් උස් ගොඩනැගිලිවලින් යුත් සෝල් නුවරක් පිළිබඳ කල්පනා කරමි. එමගින් ඇයට ජපන් ම්ලේච්ඡයන්ට එරෙහිව නැගී සිටිය හැකි වේවි. මේ රාජධානියට ඉදිරියෙන් බොහෝ විශාල දේ ඇත, බොහෝ විශාල දේ. උත්තමාවියනි, අප සැකයකින් තොරව මෙම නිසල පුරාතන රාජධානිය වඩාත් නවීකරණය කළ යුතු වේ."
ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ට එරෙහිව මධ්‍යස්ථ මතධාරීන්
1870 දශකයේ අග වන විට ‍ජොසොන් රාජ්‍යය බටහිරකරණයට සම්පූර්ණ සහයෝගය දැක් වූ ප්‍රගතිශීලී යැංබැන් පිරිසක් ද වූහ. කෙසේනමුත්, ඔවුනට අවශ්‍ය වූයේ ක්විං චීනය සමග බැඳීම් ඉවත හෙලා ක්ෂණික බටහිරකරණයක් කරා යාමටයි. මෙම චීන-ප්‍රතිරෝධී මතය පිළිබඳ නොදත් අගබිසව, ඔවුනට ප්‍රගතිශීලීභාවය සහ ජාතිකවාදය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට රැස්වීම් වාර ගණනාවක් ලබාදුන්නා ය. ඔවුහු ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානත්වය, කාන්තාවන් සම්පූර්ණ අයිතිවාසිකම් ලබා දීම වැනි බටහිරකරණය වූ අසල්වැසි ජපානය විසින් අනුගමනය කොට නොතිබූ අධ්‍යාපන සහ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පක්ෂ වූහ. අගබිසව ආරම්භයේදී ම ලත් ප්‍රගතිය පිළිබඳ සතුටට පත්වූවා ය. නමුත් ඔවුන් දැඩි චීන-විරෝධීන් බව දැනගත් පසු ඇය ඔවුනට විරුද්ධ වූවා ය. චීනය සමග සම්බන්ධතා ක්ෂණිකව අත්හැරීම ඇයගේ බටහිරකරණ සැලැස්මේ අංගයක් නොවිණි. ඇය චීනය සහ ජපානය දුරස් කර බටහිර ජාතීන් ළං කරගැනීමෙන් ජොසොන් රාජ්‍යයට ඇති විය හැකි අර්බුද පිළිබඳ වටහා ගත්තා ය. එසේම ඇයගේ පාක්ෂිකත්වය හිමි වූ සදේ පක්ෂය චීන-හිතවාදී සහ ක්‍රමික බටහිරකරණ-හිතවාදී ආකල්ප දැරූවකි.
නමුත් සදේවරුන් අප්‍රිය කළ ප්‍රගතිශීලීහු චීනය කෙරෙහි බලපෑම් කරනු සඳහා ජපන් තානාපති නිලධාරීන්ගේ ආධාර පැතූහ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1884 දෙසැම්බර් 4දින මාලිගය තුළ කුමන්ත්‍රණයක් දියත් වූ අතර මෙය රුධිර වැගිරීම්වලින් ගහන විය. ප්‍රගතිශීලීන් විසින් උසස් සදේ නිලධාරීන් ගණනාවක්ම මරා දැමූ අතර, අගනුවරින් පලාගිය හෝ මරාදැමුණු සදේවරුන්ගෙන් හිස් වූ තනතුරු ඔවුන් විසින් අත්පත් කරගන්නා ලදී.
මෙම නව පරිපාලනය රජු සහ අගබිසවගේ නමින් නොයෙකුත් ආඥා නිකුත් කළේ ය. ඔවුහු දේශපාලන, ආර්ථික, සමාජ, සහ සංස්කෘතික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට උත්සුක වූහ. කෙසේනමුත්, ප්‍රගතිශීලීන්ගේ ප්‍රචණ්ඩකාරී බව දැක, අගබිසව ඔවුන්ගේ ක්‍රියාමාර්ගවලට සහාය දීම ප්‍රතික්ෂේප කළා ය. එසේම ඇයගේ නමින් අත්සන් කෙරුණු ඕනෑම ලේඛනයක් බල රහිත වන බවත් ඇය නිවේදනය කළා ය. කෙසේනමුත්, මෙම නව පරිපාලනය ඉස්මතු වී දින දෙකකට පසු, යුවාන් ෂි-කායිගේ විධාන අනුව චීන සෙබලු ඔවුන්ව මැඬ පැවැත්වූහ. මෙහිදී ප්‍රගතිශීලීන් කිහිප දෙනකු මියගියේ ය. නැවත වරක් ජොසොන් රජයෙන් මුදල් ලබාගැනීමට මෙය අවස්ථාවක් කරගත් ජපන් රජය මින් අගබිසවගේ දැනුවත්භාවයකින් තොරව ගෝජොං රජුට ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලෙස නියෝග කළේ ය. හන්සොං ගිවිසුම මගින් මෙම අරගලයේ දී හානි වූ ජපන් ජීවිත සහ දේපළ සඳහා විශාල වන්දියක් ඉල්ලා සිටියේ ය.
1885 අප්‍රේල් 18 දින චීනයේ ටියෑන්ජින් නගරයේ දී ජපානය සහ චීනය අතර ලි-ඉටෝ එකඟතාව ඇති කරගන්නා ලදී. එම එකඟත්වය අනුව ඔවුන් ජොසොන් දේශයෙන් සිය හමුදා ඉවත් කරගත යුතු විය. ඔවුනට සිය හමුදා එවීමට හැකි වූයේ තම දේපළවලට හානි වේ නම් පමණි. එසේම හමුදාව එවීමට ප්‍රථම අනෙක් පාර්ශ්වය කලින් දැනුවත් කළ යුතු විය. එසේම මෙම ජාතීන් දෙදෙනාම සිය යුධ උපදේශකවරුන් ලෙස අලුතෙන් පැමිණි ඇමරිකානුවන් පත්කර ගැනීමට එකඟ වූහ. ජපනුන් කොරියාවෙන් සිය සෙබලුන් ඉවත් කරගත් අතර තානාපති ආරක්ෂකයන් ලෙස ඉතා සුළු සෙබලුන් සංඛ්‍යාවක් රැඳ වී ය. නමුත් අගබිසව ජපනුන් කෙරෙහි විරුද්ධවාදී ආකල්පයක් දැරූ නිසා ඇය චීන දූතයන් රැස් කර ආයාචනා කොට චීන සෙබලුන් 2,000 දෙනකු ලබා දෙන ලෙස අයැද සිටියා ය. එම සෙබලුන් ජොසොන් පොලිස් නිලධාරීන් හෝ වෙළඳුන් ලෙස වෙස්වලාගෙන රඳවන ලද්දේ සැක කටයුතු ජපන් ක්‍රියාකාරකම්වලින් දේශ සීමා ආරක්ෂා කරගැනීම සහ කොරියානු සෙබලුන් පුහුණු කිරීම සඳහායි.
අධ්‍යාපනය
අවසානයේ "උදෑසන සන්සුන් බවේ භූමිය" වෙත සාමකාමී කාලයක් උදා විය. බහුතරයක් ජපන් සෙබලුන් ජොසොන් රාජ්‍යයෙන් ඉවත් කර ගැනීමත්, චීනය ආරක්ෂාව සැලසීමට සූදානම්ව පැවතීමත් නිසා, ශීඝ්‍ර බටහිරකරණ සැලසුම් වේගයෙන් ක්‍රියාත්මක විය. 1880 සිටම ප්‍රභූ දරුවන් සඳහා මාලිග පාසලක් පිහිටුවීමට සැලසුම් කර තිබුණත්, එය ක්‍රියාත්මක වූයේ 1885 මැයි මස අගබිසවගේ අනුමැතිය හිමිවීමත් සමගයි. ඇමරිකානු මිෂනාරිවරුන්ගේ සහයෝගයෙන් "යුග්යොං කුං-‍වොන්" (육영공원, 育英公院, රාජකීය ඉංග්‍රීසි පාසල) නැමැති මාලිග පාසලක් පිහිටුවූ අතර එහි විෂයමාලා සංවර්ධනය මෙහෙයවූයේ හෝමර් බී. හල්බර්ට් සහ වෙනත් මිෂනාරිවරුන් තිදෙනකු විසිනි. මෙම පාසල ලිහිල් අධ්‍යාපනය සහ යුධ අධයාලනය ලෙස අංශ දෙකකින් සමන්විත විය. මෙහි පාඨමාලා උගන්වන ලද්දේ ඉංග්‍රීසි බසින් ඉංග්‍රීසි පෙළපොත් ඇසුරෙනි. කෙසේනමුත්, අවම ශිෂ්‍ය පැමිණීම හේතුවෙන් 1893දී අවසාන ඉංග්‍රීසි ගුරුවරයා වූ බන්කර් ඉල්ලා අස්වීමත් සමග පාසල වසාදැමිණි.
අගබිසව පළමු බාලිකා අධ්‍යාපන ආයතනය වූ එව්හා ඇකඩමියට සිය අනුග්‍රහය ලබාදුන්නා ය. මෙය 1886දී ඇමරිකන් මිෂනාරිවරියක් වූ මේරි එෆ්. ස්ක්‍රැන්ටන් විසින් සෝල් නුවර පිහිටුවන ලද්දකි. (පසුව එව්හා විශ්වවිද්‍යාලය බවට පත් විය) 1887දී අගබිසව විසින් පෞද්ගලිකව මෙයට "එව්හා" (අරුත "පෙයාර්ස් කැකුළ"; ජොන්ජු යි වංශයේ සංකේතයයි) යන නාමය ලබා දුන් අතර, ස්ක්‍රැන්ටන් මෙනවියගේ උත්සාහය අගය කරනු පිණිස ඵලකයක් ප්‍රදානය කරන ලදී. අගබිසවට ගෞරවයක් වශයෙන් එම නාමය යෙදීමට ස්ක්‍රැන්ටන් මෙනවිය කැමති වූවා ය. කොරියානු ඉතිහාසයේ සාමාන්‍ය හෝ වංශවත් දැරියකට අධ්‍යාපනයට අයිතිය හිමි වූ ප්‍රථම අවස්ථාව මෙයයි. සැබැවින්ම, එව්හා ඇකඩමියේ ආරම්භක ගුරුවරියක වූ ලුයිසා රොත්වෙයිලර් දුටුවේ මුල්කාලීනව මෙය අධ්‍යාපන ආයතනයකට වඩා දිළිඳු දැරියනට ආහාර සහ ඇඳුම් සපයන ස්ථානයක් ලෙසයි. මෙය සුවිශේෂී සමාජ විපර්යාසයකි.
ජොසොන් කොරියාවේ බටහිර අධ්‍යාපනය නඟා සිටුවීමට ප්‍රොතෙස්තන්ත මිෂනාරිවරුන් බෙහෙවින් දායක විය. සිය මාමණ්ඩිය මෙන් ක්‍රිස්තු භක්තිකයන්ට හිංසා නොකළ ඇය, ‍‍විවිධ මිෂනාරිවරුනට ජොසොන් රාජ්‍යයට පැමිණීමට ආරාධනා කළා ය. ඔවුන් සතු බටහිර ඉතිහාසය, විද්‍යාව, සහ ගණිතය පිළිබඳ දැන සිටි ඇය එය අගය කළා ය. එසේම එම දැනුම අත් කරගැනීමෙන් සිය ජාතියට අත්වන වාසි ද ඇය දැනසිටියා ය. හුදකලාවාදීන් මෙන්, ක්‍රිස්තියානි ධර්මයෙන් කොරියානු කොන්ෆියුසියානු සදාචාරයට හානියක් වේ යැයි ඇය දුටුවේ නැත. ආගමික සහජීවනය තවත් ඇගේ අරමුණක් විය.
මුද්‍රණ ක්ෂේත්‍රය
ජොසොන් රාජ්‍යයේ මුද්‍රණය වූ පළමු පුවත්පත වන්නේ "හන්සොං සුන්බෝ" නැමැති හන්ජා බසින් වූ පුවත්පතයි. එය මුද්‍රණය කරන ලද්දේ විදේශ අමාත්‍යාංශයේ නියෝජිතායතනයක් වූ බක්මුන්-ගුක් (ප්‍රකාශක නිවස) විසින් රජයේ නිල ත්‍රෛමාසික ගැසට් පත්‍රය ලෙස ය. සමකාලීන පුවත්, බටහිරකරණය පිළිබඳ ලිපි සහ රචනා මෙන්ම ජොසොන්හි වැඩිදුර බටහිරකරණය පිළිබඳ ප්‍රවෘත්ති ද ඇතුළත් විය.
1886 ජනවාරි මස බක්මුන්-ගුක් ආයතනය විසින් හන්සොං ජුබෝ (සතිපතා සෝල්) නැමැති නව පුවත්පතක් මුද්‍රණය කරන ලදී. 1888දී චීන රජයේ පීඩනය හේතුවෙන් මෙම කොරියානු-භාෂා පුවත්පත් මුද්‍රණය අහෝසි කරන තෙක්ම, එය සන්නිවේදන මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.
1894 තෙක්ම කොරියානු හන්ජා බස වෙනුවට මුළුමණින්ම හංගුල් බසින් වූ පුවත්පතක් මුද්‍රණය වූයේ නැත. ගෝජොං රජුගේ සහ අගබිසවගේ අනුග්‍රහය මත ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු ගන්ජෝ සින්බෝ (සෝල් පුවත්) නැමැති පුවත්පත අඩක් කොරියානු බසින් සහ අඩක් ජපන් බසින් ලියැවුණකි.
වෛද්‍යවිද්‍යාව, ආගම සහ සංගීතය
1884 සැප්තැම්බර් මස අගබිසවගේ ආරාධනය පරිදි හොරේස් නිව්ටන් ඇලන්ගේ පැමිණීමත් සමග නිල වශයෙන් ජොසොන් රාජ්‍යය තුළ කිතුදහම ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත විය. අගබිසවගේ අවසරය ඇතිව ඔහු සෙසු මිෂනාරිවරුන් රජයේ සේවකයන් ලෙස පත්කර ගැනීමට මඟපාදා ගත්තේ ය. 1885 පෙබරවාරි මස ග්වංහ්යේවොන්හි පළමු බටහිර රාජකීය වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර මධ්‍යස්ථානය පිහිටුවන ලදී. මෙය නූතන වෛද්‍ය ක්‍රමය හඳුන්වා දීමට ගත් සමාරම්භක පියවරකි.