cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
පරිශීලන අත්දැකීම
පරිශීලන අත්දැකීම යනු, යම් නිෂ්පාදනයක්, පද්ධතිය හෝ සේවා භාවිතා කරන ආකාරය පිළිබඳව පුද්ගලයෙකුගේ හැඟීම් හා ආකල්පයි.
පරිශීලක අත්දැකීම්, 19 වැනි හා 20 වැනි සියවස් දක්වා විහිදෙන බවට භාවිත කල තාක්ෂණයෙන් හඳුනාගතහැක.
රාජ්‍ය ආරක්ෂක සහ නාගරික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය (ශ්‍රී ලංකාව)
ආරක්ෂක සහ නාගරික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය යනු, ශ්‍රී ලාංකා ආණ්ඩුවේ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තිය සහ නාගරික සංවර්ධන ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට වග කිව යුතු අමාත්‍යාංශය වෙයි.
කුර්-ආනය ආගමික ලේඛනයක් ලෙස
මුස්ලිම්වරුන්ගේ විශ්වාසය අනුව කුර්-ආනය යනු මානව වර්ගයා සඳහා දිව්‍යමය මඟ පෙන්වීම සහ උපදේශනය ලබා දෙන පුස්තකයකි. පුරා අවුරුදු විසිතුනක කාලයක් තුළ ජිබ්රීල් දේව දූතයා විසින් මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාට හෙළිදරව් කරනලද ‍දේව වාක්‍යයන් හැටියට මුස්ලිම්වරු සලකන්නේ කුර්-ආනයේ ප්‍රකෘති අරාබි  පදගතාර්ථයයි. ඔවුන්ගේ අදහස අනුව කුර්-ආනය යනු මනුෂ්‍ය ප්‍රජාව සඳහා දෙවියන් වහන්සේ විසින් සිදුකළ අවසාන හෙළිදරව් කිරීමයි. හෙළිදරව් කිරීම පිළිබදව වූ ක්‍රිස්තියානි සංකල්පය වන්නේ, දෙවියන් වහන්සේ මිනිස් කනට ඇසෙන සේත්, මිනිස් ඇසට නොපෙනෙන සේත් ජීවමාන ආත්මභාවයක් ලබා පෙනීසිටී යන්නයි.මෙම සංකල්පය ඉස්ලාම් ධර්මයට ආගන්තුක වූ සංකල්පයකි. ඉස්ලාමීය සහ කුර්-ආනීය සංකල්පයක් වන වාහියි මඟින් අදහස් වන්නේ දෙවියන් වහන්සේ යම් පුද්ගලයෙකු අමතා ඔහු තුළින් තවත් විශාල පිරිසකට දේව පණිවිඩය දැනගැනීමට සලස්වන බවයි. ‍දේව පණිවිඩය අදාළ පණිවුඩකරුවා කරා පැමිණීමේ ක්‍රියාවලිය තන්සීල් (පහළට එවීම) හෝ නූසැල් (පහළට ඒම) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. කුර්-ආනය දක්වන අන්දමට, සත්‍යයත් සමඟම අප (දෙවියන් වහන්සේ) විසින් එය එවා ඇත. සත්‍යයත් සමඟ එය පැමිණ ඇත. එය දේව දූතයා විසින් අනාගත වක්තෘ වරයාට සැළ කර සිටි  වැනි ධනාත්මක ධර්මයක් ලෙස නම් කරයි. මෙමඟින් අදහස් වන්නේ  දේව වාක්‍යය වඩා ඉහළ භවයක සිට ලබා ගැනීමට සිදු වී ඇති බවයි.
හදීසයන්ට අනුව කුර්-ආනයේ පැදි පහළට එවා ඇත්තේ සුවිශේෂ තත්ත්වයන් ඇති අවස්ථාවලදීය. මෙවැනි තත්ත්වයන් අබාබ් අල් - නුසල් ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේ වෙතත් මෙම දැක්ම තුළින් පිළිබිඹු වන්නේ දෙවියන්  වහන්සේ, උන්වහන්සේ විසින්ම  දේව වාක්‍ය නොගෙනෙන බවයි.
රොජර් ෆ්‍රයි
රොජර් එලියට් ෆ්‍රයි, (1866 දෙසැම්බර් 14 – 1934 සැප්තැම්බර් 9) ඉංග්‍රීසි ජාතික පශ්චාත්-ධාරණාවාදී සිත්තරෙකි, කලා විචාරකයෙකි. බ්ලූම්ස්බරි කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි.
කුර්-ආනය ආගමික ලේඛනයක් ලෙස
කුර්-ආනය සර්වකාලීන ද, එසේත් නැතිනම් එය නිර්මාණය කරන ලද්දක් ද යන මතභේදය ආදිකාලීන මුස්ලිම් දේවධර්මයන්ට තීරණාත්මක එකක් විය. මුතාසිලිවරු විශ්වාස කරන ආකාරයට කුර්-ආනය නිර්මිත වස්තුවක් වන අතර, වෙනත් බොහෝ මුස්ලිම් දේවධර්මධරයන්ගේ විශ්වාසය අනුව කුර්-ආනය නිර්මාණය නොවූ සර්වකාලීන වස්තුවකි. සුෆි දර්ශනවාදීන් මෙම මතභේදය දකින්නේ කෘතිමව මවා ගත් දෙයක් හැටියටය.
කුර්-ආනයේ වර්තමාන විග්‍රහය දක්වන පරිදි, මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාට හෙළි කල ‍දේව වාක්‍යයන්ට අනුරූපී බවටද මුස්ලිම්වරුන් විසින් මතයක් දරනු ලබයි. එය දෙවියන් වහන්සේ විසින් ජිබිරීල් දේව දූතයා හරහා මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාට  එවනු ලැබූ  ‍දේව  වාක්‍යයි. කුර්-ආනය මාර්ගෝපදේශනයක් බවත්, මුහම්මද් නබි (සල්) තුමා‍ගේ අනාගත වක්තෘභාවය පිළිබඳ නිමිත්තක් බවත්, ධර්මයේ සත්‍යය වන බවටත් මුස්ලිම්වරු සලකනු ලබයි. ඔවුන් තර්ක කරන්නේ, කුර්-ආනය සඳහන් කරන අන්දමට මනුෂ්‍යයෙකුට කුර්-ආනය වැනි පුස්තකයක් නිර්මාණය කළ නොහැකි බවයි. මෙම හේතූන් නිසා ඉස්ලාමීය දර්ශනවාදීයෙකු විසින් දේව වාක්‍ය මනුෂ්‍ය උච්චාරණයක් දක්වා යන ආකාරය විස්තර කර දීම සඳහා ශාස්තෘවාදයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙයින් මුහම්මද් නබි (සල්) තුමා සහ එතුමාගේ කාලය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය කෙරේ අවධානය යොමු කර නොමැත.එමගින් එතුමා සහ දේව වාක්‍යයන් උපදින බාහිර ප්‍රභවය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ ප්‍රකාරතාවයට මැදිහත් වෙමින්, මුහම්මද් නබි (සල්) තුමා‍ගේ තත්ත්වය වටහා ගැනීම කරා යන ගුප්ත අර්ථ විවරණ ශාස්ත්‍රයකට මඟ පාදයි. බටහිර විද්වතුන්ගේ ඵෙතිහාසික විවරණයක් වන, මුහම්මද් නබි (සල්) තුමා ඔහු විසූ තත්ත්වයන්, ඔහුගේ අධ්‍යාපන මට්ටම සහ බුද්ධිය ආශ්‍රයෙන් වටහා ගැනීම සමඟ ප්‍රතිවීරෝධී  අදහසක් ඉහත සඳහන් කළ ශාස්තෘවාදයේ ගැබ් වී ඇත.
හිරොෂීමා ප්‍රාන්තය
හිරොෂීමා ප්‍රාන්තය (広島県) ජපානයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි.
කලාව
කලාව යනු සංවේදනා හෝ මනෝභාව ආමන්ත්‍රණය කෙරෙන පරිදි මූලිකාංග දැනුවත් ව පිළිවෙලකට සකස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය යි, නැතහොත් එම ක්‍රියාවලියේ ඵලය යි. සාහිත්‍යය හා සංගීතය ද ඇතුළු ව පුළුල් පරාසයක පැතිර ගිය මානව ක්‍රියාකාරකම්, නිර්මාණ හා ප්‍රකාශන මාධ්‍ය ගණනාවක් මෙයට ඇතුළත් වේ. සෞන්දර්යවේදය නමින් හැඳින්වෙන දර්ශනවාදයේ ශාඛාව තුළ කලාවේ අර්ථය ගවේෂණය කරනු ලැබේ.
දොන් සප්ත පෙරුමාල් ධර්මසේන
පානදුරේ තොටුමුණ පළාතේ වාද්දුවස්කඩුදෙබද්දේ පොතුපිටියේ විසුවා වූ රදළ පෙළපතක් වූ ධර්මසේන පෙළපතේ පෙරිය ධර්මසේන මුදියන්සේගේ (යකුන්දූවේ ධර්මසේන හිටිරාළලාගේ දොන් ගිමාර පෙරේරාගේ ) එක්පුත්‍රයෙකු ලෙස සඳහන් වන්නේ මොහු පිළිබඳවයි. අනෙක් පුතුන් පිළිබඳ තොරතුරු නැත්තේය. ලන්දේසි හමුදාවේ සේවය කළ අතරම මොහුට අතපත්තුවේ ආරච්චිල තානාන්තරයක් ද ලැබී ඇත්තේය. වර්ෂඛණ්ඩරාෂ්ඨ්‍ර ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වන්නේ "රණාභි රණශූර" දොන් පෙරිය සප්ත පෙරුමාල් වශයෙනි. රෝමානු කතෝලික දහම අතහැර රෙපරමාදු දහම වැළඳගෙන තිබෙන ඔහු පොතුපිටියේ රෙපරමාදු දේවස්ථානය නිර්මාණය කරවන ලදී.(මෙම දේවස්ථානය 1860 දි පමණ බෞද්ධ පුනර්ජීවන සමයේ දී කඩා විනාශ කරවන විටත් වසර එකසිය පණහක් පමණ ආයුශ වින්දනය කර තිබිණ. එහි පැවතියා වූ රෙපරමාදු පාසැල වෙනුවට පසුව එම භූමියේ ගම්වාසීන් එක්ව පොතුපිටියේ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාඨශාලාව සාදා තිබේ.එය වර්ථනාමයේ පොතුපිටියේ මහා විද්‍යාලයයි.) වර්ථනාමයේ බොදු විහාරයක් වන වස්කඩුවේ ධර්මරාජ විහාරය පවතින ස්ථානයේ පිහිටියා වූ රෙපරමාදු දේවස්ථානය ඉදිකරවූයේද මෙතුමා විසින. දේවස්ථානය මෑතක් වන තුරුම විහාරයේ ධර්මශාලාව ලෙසින් පැවති අතර වර්ථමානයේ අභාවයට පත්ව තිබේ.ක්‍රිස්තු වර්ශ 1725වසරේ ඉපිද 1770වසරේ දී ස්වර්ගස්ථවිය.නාරි සංදේශය ආදී බොහෝ කෘති වල වර්ණනාවට බඳුන් වන දොන් රිචඩ් ධර්මසේන මුදලි තුමාගේ පියාණන්‍ ය.වස්කඩු පොතුපිටිය දුම්‍රිය නැවතුම්පොළ ගැටුම ඇතිවූ සමයේදී වස්කඩු පාර්ශවය විසින් ධර්මසේන මැම්බර් මහතා පොතුපිටිය පාර්ශවයට පක්ෂව කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ උරණ වී මෙතුමාගේ ඇතුලු වසර සියගනනක් ඉපැරණි ධර්මසේන පවුලේ සුසාන භූමිය කඩා විනාශ කර දමා තිබේ.
කලාව
කලාව නිර්වචනය කිරීම හා විනිශ්චය කිරීම 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ පටන් විශේෂයෙන් ප්‍රශ්නකාරී දෙයක් බවට පත් ව තිබේ. රිචර්ඩ් වොල්හයිම් මේ හා සම්බන්ධ ප්‍රවේශයන් තුනක් හඳුනා ගනියි : සෞන්දර්යාත්මක ගුණය මානව දෘෂ්ටියෙන් ස්වාධීන වූ පරම අගයක් හැටියට සලකන යථාර්ථවාදී ප්‍රවිෂ්ටය; සෞන්දර්යාත්මක ගුණය පරම අගයකින් යුක්ත වන නමුත් සාමාන්‍ය මානව අනුභූතිය මත රඳා පවත්නා බව පිළිගැනෙන වෛෂයිකවාදී ප්‍රවිෂ්ටය; සෞන්දර්ය ගුණය පරම අගයක් හැටියට නොගන්නා, ඒ වෙනුවට එය විවිධ මනුෂ්‍යයන්ගේ මානව අනුභූතීන් මත රඳා පවතින අතර ඒවා සමග විපර්යාසයට ද ලක්වෙතියි පවසන සාපේක්ෂතාවාදී ආස්ථානය. කිසියම් වස්තුවක් එහි දෘශ්‍යමාන කාර්යය කුමක් හෝ වේවා එහි අරමුණ හෝ එවැන්නක් නොමැතිකම, එහි නිර්මාපකයා ආදී පදනම් මත ගුණාංගීකරණය කිරීමට පුළුවන. පෙනෙන පරිදි කිසියම් ද්‍රවයක් දරා සිටින උපකරණයක් හැටියට භාවිත කළ හැකි වුවත් කෝප්පයක් හුදෙක් සැරසිල්ලක් ලෙසින් භාවිතයට ගන්නේ නම් එය කලා කෘතියක් වශයෙන් ද සැලකීමට හැකියාවක් තිබේ. ඒ අතර ම චිත්‍රයක් මහාපරිමාණ ප්‍රතිනිෂ්පාදනයට ලක් වන්නේ නම් එය හුදෙක් ශිල්පයක් වශයෙන් හැඳින්වීමට ද ඉඩ තිබේ.
සාම්ප්‍රදායික ව, කලාව නමැති පදය ඕනෑ ම ශක්‍යතාවක් හෝ සමත්කමක් විස්තර කරනු පිණිස භාවිත විය. කලාව, "ආගම හා විද්‍යාව සමග එක්ව වර්ගීකරණය කළ හැකි මිනිස් මනසේ විශේෂ අධ්‍යයනේන්ද්‍රියක්" හැටියට සැලකීමට පටන් ගත් රොමෑන්තික යුගයේ දී මේ සංකල්පනය වෙනසකට භාජනය විණි. සාමාන්‍ය වශයෙන්, කලාව සිතිවිලි හා භාව උද්දීපනය කිරීමේ අරමුණ පෙරදැරි කරගෙන නිර්මාණය කරනු ලැබේ.
කලාවේ ස්වභාවය "මානව සංස්කෘතිය පිළිබඳ සාම්ප්‍රදායික ගැටලු අතරින් වඩාත් ම දුරවබෝධාත්මක වූවක්" වශයෙන් රිචර්ඩ් වොල්හයිම් විස්තර කරයි. මනෝභාව හා අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම හෝ සන්නිවේදනය සඳහා වූ වාහකයක්, ආකෘතික අංශ ඒවායේ ම අවශ්‍යතා උදෙසා ගවේෂණ කිරීමේ හා ඇගැයීමේ මාර්ගයක්, සහ අනුකරණයක් හෝ නිරූපණයක් වශයෙන් එය නිර්වචනය කරනු ලැබ තිබේ. එක් පුද්ගලයකු තවෙකෙකු අතර වක්‍ර සන්නිවේදනයක් සිදු වන මාර්ගයක් වශයෙන් ලියෝ තොල්ස්තෝයි කලාව හඳුනාගත්තේ ය. බෙනදෙත්තෝ ක්‍රෝස් සහ ආර්. ජී. කොලිංවුඩ් කලාව මනෝභාව ප්‍රකාශයට පත් කරන බවත් එහෙයින් කලා කෘතියක් සාරභූත වශයෙන් එහි නිර්මාපකයාගේ මනස තුළ පවත්නා බවත් කියැවෙන විඥානවාදී දෘෂ්ටිය ඉදිරිපත් කළෝ ය. කලාව ආකෘතිය වශයෙන් ගන්නා කලා න්‍යායෙහි මුල් ඇත්තේ ඉමැනුවෙල් කාන්ට්ගේ දර්ශනය තුළ ය. මෙය විසි වන සියවසේ මුල් භාගයෙහි දී රොජර් ෆ්‍රයි සහ සිල්වි බෙල් විසින් වැඩිදුර වර්ධනය කරනු ලැබී ය. කලාව වනාහි අනුකරණය හා නිරූපණය හැටියට ගන්නා නිර්වචනය ඇරිස්ටෝට්ල්ගේ දර්ශනය තුළ ගැඹුරින් මුල් බැස ඇත.
පදය පිළිබඳ නිර්වචන
’කලාව’යන වචනයේ ඉතාමත්ම සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරය ප්‍රසිද්ධියට පත්වූයේ ක්‍රි.ව. 1750 න් පසුවය. එහිදී සෞන්දර්යාත්මක ඵලයක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා යොදාගනු ලබන කුසලතාවය හැඟවීම පිණිස ‘කලාව’ යන වචනය යොදාගනු ලැබිණි. බ්‍රිටැනිකා විශ්වකෝෂය ‘කලාව’ යන්න අර්ථ නිරූපනය කරන්නේ ‘අන්‍යයන් සමග බෙදාහදාගත හැකි සෞන්දර්යාත්මක වස්තූන්, පරිසරයන් හෝ අත්දැකීම් නිර්මාණය කිරීමේදී හැකියාව සහ පරිකල්පනය යොදාගැනීම’ යනුවෙනි. ‘කලාව’ යන වචනය පිළිබඳව වන කුමන අර්ථ නිරූපනයක් අනුව බැලූවද පූර්ව ඵෙතිහාසික චිත්‍රවල සිට වර්තමාන චිත්‍ර දක්වා වූ සෞන්දර්යාත්මක නිර්මාණයන්ට මිනිස් වර්ගයා තරම්ම දිගු ඉතිහාසයක් ඇති බව පෙනීයයි. ‘කලාව’ නැමැති සංකල්පය පිළිබඳව බොහෝ දේ ලියැවී ඇත. 1970 දී ඇඩර්නෝ කියා සිටියේ ‘දැන් පිළිගතයුතු කරුණ වන්නේ කලාව සම්බන්ධ කිසිවක් තවදුරටත් එසේ යැයි පිළිගත යුතු නොවන බවයි’ යනුවෙනි. කලාව පිළිබඳ මුල්ම සහ වඩාත් පුළුල් අර්ථය වන්නේ දළ වශයෙන් ‘හැකියාව’ නොඑසේනම් ‘කෞෂල්‍යය’ ලෙසින් පරිවර්තනය කරනු ලැබිය හැකි පැරණි ලතින් වචනය වේ. එමෙන්ම මෙම අර්ථයට සමාන අර්ථයක් ‘සැකසුම’ හෝ ‘පිළියෙල කිරීම’ යන අර්ථය ගැබ්වූ ඉන්දු යුරෝපීය මූල වචනයෙහිද ගැබ්ව ඇත. මේ අනුව බැලූකල කිසියම් කර්තෘවරයකු විසින් වුවමනාවෙන්ම සිදුකරන ලද්දාවූ සකස් කිරීමේ ක්‍රියාවලියකට බඳුන් වූ ඕනෑම දෙයක් කලාව යනුවෙන් හැඳින්විය හැකිය. මෙම තේරුම් ගැනීම් ඉතා පුළුල් එකක් බව ඔප්පු කිරීම සඳහා උදාහරණ ලෙස ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ කලාව සඳහා යෙදෙන 'රඑ’ යන වචනය ඇසුරුකොටගෙන බිහිවී ඇති artifact (මානවකෘතිය), artificial (නිර්මාපිත), artifice (ප්‍රයෝගය), artillery (කාලතුවක්කු), medial arts (මාධ්‍යයීය කලාවන්) සහ military arts (යුධකලාවන්) යනාදී යෙදුම් දැක්විය හැකිය. කෙසේ වෙතත් මෙම යෙදුම වෙනත් බස්වහරවල යොදාගනු ලබන වෙනත් යෙදීම් රැසක්ද පවති. ඒවායින් සමහරක් නිරුක්ති ශාස්ත්‍රය හා සම්බන්ධිත ඒවා වෙයි.
ලලිත කලාවේ ලලිත යන යෙදුමේ නිරුක්තිය ආරම්භ වන්නේ යමක් පැහැදිලි කිරීමට හේතූන් හතරක් යෝජනා කරසිටි ඇරිස්ටෝටල්ගේ දර්ශනයෙනි. ඊට අනුව ඕනෑම යමක් පිළිබඳව වන අවසාන හේතුව වන්නේ එහි පැවැත්මේ අරමුණයි. ලලිත කලාව යන යෙදුම නිරුක්තිය ලබන්නේ මෙම සංකල්පයෙනි. කලා කෘතියක අවසාන අරමුණ එම කලා කෘතියම නම්, වෙනත් කිසිදු අරමුණක් වෙනුවෙන් නොවේනම් එනම් ‘කලාව කලාව උදෙසාම’ නම්, එකී කලාකෘතිය වඩාත් නිවැරදි ලෙස ලලිත කලාවක් ලෙසින් හැඳින්විය හැකිය. මීට සමීප සම්බන්ධයක් ඇති සුන්දරත්වය පිළිබඳ සංකල්පය ශාස්ත්‍රීයව ‘එය කවර කල්හි දුටුවද සන්තෘෂ්ඨිය ඇතිකරන්නක්’ ලෙසින් අර්ථ නිරූපනය කරනු ලබයි. සුන්දරත්වයේ අවසාන නිෂ්ටාව සන්තෘෂ්ඨිය ඇතිකිරීම වන අතර ඒ අනුව එහි වෙනත් කිසිදු අරමුණක් නොමැති අතර එහි අරමුණ වන්නේ එයමය.
නිර්මාණාත්මක හැකියාව පිළිබඳව අධ්‍යයනය, නිර්මාණාත්මක හැකියාව යොදාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය හෝ නිර්මාණාත්මක හැකියාව පිළිබඳ රසවිඳින්නාගේ අත්දැකීම ආදී වශයෙන් කලාවට බොහොමයක් දේ විස්තර කළහැකිය. නිර්මාණාත්මක කලාවන් (කලාව දැනුම් පද්ධතියක් ලෙස) වූ කලි පුද්ගලික හඹායාමක් (කලාව ක්‍රියාකාරකමක් ලෙස) විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ සහ නරඹන්නාට අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා (කලාව අත්දැකීමක් ලෙස) පණිවුඩයක මනෝභාවයක හෝ සංකේතවාදයක පිළිබිඹුවක් හෝ අනුනාදයක් වන්නාවූ කලාකෘතීන් (කලාව විෂය වස්තුවක් ලෙස) නිෂ්පාදනය කරන (කලාත්මක) දැනුම් පද්ධතීන්හි එකතුවකි. යම් අදහසක් තවත් අයකුට සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා වන සීමාරහිත සංකල්පයන් හෝ අදහස්වල අරමුණු සහගත නිර්මාණාත්මක අර්ථ නිරූපණයන් ලෙසින් කලාකෘති හැඳින්විය හැකිය. එමෙන්ම එය අදහසක් පිළිබඳව ප්‍රකාශනයක් වන අතර එය විවිධාකාරයන් ගතහැකි වනවා මෙන්ම එය විවිධ අරමුණු වෙනුවෙන් එය සේවය කරනු ලැබිය හැකිය. නව විද්‍යාත්මක න්‍යායක් බිහිකිරීම සඳහා විද්‍යාත්මක න්‍යායන් යොදාගැනීම සඳහා හැකියාව මෙන්ම අලූතින් යමක් ‘නිර්මාණය කිරීම’ කළයුතු වන අතර එය නියෝජනය කරන්නේ විද්‍යාව පමණක් වන අතර එය කලාව ලෙස සලකනු නොලැබේ.
කලාවේ ඉතිහාසය තුල මතභේද වර්ගීකරණය
කිසියම් නිර්මාණයක් හෝ විධික‍්‍රමයක් කලාව ලෙස සැලකියහැකිද යන්න පිලිබඳව ජනතාව අතර මතභේද පැවතීම කලාවේ ඉතිහාසය තුල සාමාන්‍ය සිදුවීමකි. ඇත්තෙන්ම කියන්නේ නම් පසුගිය සියවසේ වැඩි කාලයක් කලාව යනු කුමක්ද යන්න පිලිබඳ මදභේද විය. කලාවේ දාර්ශනිකයෝ මෙම මතභේදයන් ‘කලාව වර්ගීකරණය කිරීමේ මතභේදයන්’ ලෙස නාමකරණය කරති. උදාහරණයක් ලෙස පැරණි ගී‍්‍රක දාර්ශනිකයෝ ‘යහපත් ජීවිතයක් ගතකිරීමේ’ කලාව ලෙස ආචාර ධර්ම සැලකිය යුතුද යන ප‍්‍රශ්ණය සංවාදයට ලක්කළහ. 20 වන සියවසේ වර්ගීකරණ මතභේදයන් අතර ඝනිකවාදී සහ ප‍්‍රකාශනවාදී චිත‍්‍ර, ඩුෂෙම්ප්ගේ ෆවුන්ටන්, චිත‍්‍රපට, මුදල් නෝට්ටුවල විශිෂ්ඨ අනුකරණයන්, සම්ප‍්‍රචාරණය පමණක් නොව මුත‍්‍රාවල ගිල්වන ලද සුරුවම පවා විය. සංකල්පීය කලාව බොහෝවිට දැනුවත්වම කලාව ලෙස සැලකෙන්නේ කුමක්ද යන්නෙහි සීමා මායිම් පුළුල් කරයි. කලාකරුවන් විසින් ක‍්‍රමක‍්‍රමයෙන් වීඩියෝ කී‍්‍රඩා වැනි නව මාධ්‍ය තෝරාගැනීම සහ/ හෝ කලාවේ ප‍්‍රවර්ගයන් ලෙස පිලිගැනීමට ලක්වෙමින් පවතී. මෙම නව වර්ගීකරණ විතැන්වීම් විශ්වීය ලෙස පිලිගැනීමට ලක්වී නොමැති බැවින් මතභේදය පිලිබඳ විෂය තවදුරටත් නොනැසී පවතී.
කලාවේ ස්වභාවය පිලිබඳව වන මතභේදයන් සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ දික්ගැසුනු ඒවා වෙයි. එකී මතභේදයන්හි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස සමහර ප‍්‍රවර්ගයන් තහනම් කිරීමද සිදුව ඇත.
දාර්ශනිකයකු වූ ඬේවිඞ් නෝවිස් පවසන ආකාරයට කලාවේ අර්ථ නිරූපනය පිලිබඳ එකඟතාවයක් නොවීම ප‍්‍රශ්ණයේ කේන්ද්‍රය වන්නේ කලාතුරකිනි. ඔහුට අනුව ‘කලාවේ වර්ගීකරණ මතභේදයන්හි වැදගත්ම කොටස’ වන්නේ ‘මිනිසාගේ සමාජ ජීවිතය තුල අන්තර්ගතව පවත්නා ලලාසාත්මක සිතිවිලි සහ අභිරුචීන්’ ය (නෝවිස් 1996). නෝවිස්ට අනුව වර්ගීකරණ මතභේදයන් බොහෝවිට නිවැරදි න්‍යායට අනුව ගමන් කිරීම වෙනුවට සමාජය සමඟ ගමන් කිරීමට උත්සාහ දැරීමේදී උත්ගත වන්නාවූ අපගේ වටිනාකම් පිලිබඳ මතභේදයන්ය. හර්ස්ට් හා එමින්ගේ කෘතින් පිලිබඳව චෝදනා කරමින් ඬේලි මේල් පුවත්පත ‘වසර 1000 ක් තිස්සේ කලාව ශ්‍රේෂ්ඨ ශිෂ්ඨකරණ බලවේගයක් ලෙස කටයුතුකොට ඇති අතර වර්තමානයේ මේ තක්කඞීන් අප සියලූ දෙනාම ම්ලේච්ඡයන් බවට පත්කිරීමට උත්සාහ ගනිති’ යනුවෙන් ලියන විට අදහස් කරන්නේ මෙයයි. කලාව පිලිබඳ අර්ථනිරූපනය හෝ න්‍යාය ඉදිරියට ගෙන යනවා වෙනුවට ඔවුන් කරන්නේ හර්ස්ට් හා එමින්ගේ කෘතීන්හි වටිනාකම් ප‍්‍රශ්ණ කිරීමයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:කලාවන්
එන්නත්
එන්නතක් යනු එක්තරා රෝගයක් සදහා ප්‍රතිශක්තිකරණය වැඩි දියුණු කර ගැනීම පිණිස  ඇති නිෂ්පාදනයකි. මෙම වැක්සීන් යන වදන නිර්මාණය වුයේ එඩ්වඩ් ජෙනර් විසින් ගව වසූරිය රෝගය සදහා එන්නත් කරන ලද ද්‍රව්‍ය මගිනි. (ලතින් භාෂාවෙන් “වැකා” යනු ගවයින් වේ.) මෙලෙස නිෂ්පාදනය කරන ලද එන්නත මගින් මිනිසුන්හට වසූරිය රෝගයට එරෙහිව ප්‍රතිශක්තිකරණයක් ලබාදෙන ලදී. ජෙනර් විසින් සිදු කරන ලද කර්තව්‍ය ලුවී පාස්චර් සහ අන්‍යයන් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී. මෙම එන්නත් පිළිබද වූ සංකල්පය මුලින්ම ඇතිවන ලද්දේ චීනයේදී සැරබාල කරන ලද වසූරිය රෝගකාරක වෛරසය මගින් සුළු වශයෙන් පුද්ගලයන් සිතාමතාම ආසාදනයට ලක්කිරීම මගිනි. ජෙනර් විසින් අවබෝධ කරගන්නා ලද්දක් වූයේ ගව වසූරිය රෝගය ඇති වූ කිරිදොවන්නන් හට වසූරිය රෝගය ඇති නොවන බවයි. මෙලෙස එන්නත් ලබාදීම සහ ව්‍යාප්ත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය එන්නත්කරණය නම් වේ. එන්නත්කරණ ක්‍රමය වඩාත් ආරක්ෂාකාරී වීම හේතුවෙන් 1948 දී එන්ගලන්තයේ දී රෝග කාරක වසූරිය වෛරසය සිරුර තුළට ඇතුළු කිරීම තහනම් කරන ලදී.
එන්නත් වර්ග අනාගතයේදී රෝග ඇති වීම වැළැක්වීම සහ ඒවායේ ඇතිවන හානිකර විපාකයන් වළක්වා ගැනීම සදහා භාවිතා කළ හැකි අතර ඇතැම් රෝග සුව කර ගැනීම සදහා ද එන්නත් වර්ග භාවිතා වේ. (උදා - පිළිකා රෝග සදහා ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක් ලෙසට එන්නත් වර්ග භාවිතා කිරීම පිළිබදව පර්යේෂණ පවතී)
එන්නත් වර්ග
thumb| එන්නත් යනු මරණයට පත් වූ හෝ අක්‍රීය කරන ලද ජීවීන් වන අතර ඒවායින් නිෂ්පාදනය කරන ලද පවිත්‍ර ද්‍රව්‍යයන් වේ.
නව්‍යකරණය වූ එන්නත් වර්ගද බිහිවී ඇති අතර ඒවා භාවිතයට ගැනේ.
බොහෝමයක් එන්නත් වර්ග නිෂ්පාදනය කර ඇත්තේ අක්‍රීය කරන ලද හෝ සැර බාලකරන ලද ක්ෂුද්‍ර ජීවි විශේෂ වලින් වන අතර කෘතිම එන්නත් වර්ග සදහා කෘතිම පෙප්ටයිඩ, කාබෝහයිඩ්‍රේට හෝ ප්‍රතිදේහ ජනක වර්ග භාවිතා‍ කරයි.
එන්නත්කරණ වැඩසටහන
කුඩා ළමුන්ගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය එන්නත් කිරීමකින් පසුව ඒ සදහා ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාවලීන් ඇති කිරීමට සමත් අන්දමට වර්ධනය වූ පසුව එන්නත් ලබාදීම මගින් රෝග සඳහා ආරක්ෂාව ලබාදිය හැකිය. අමතර එන්නත් වර්ග ලබාදීම මගින් පුර්ණ ප්‍රතිශක්තීකරණය ලබාදීමට පුළුවන. මෙමගින් සංකීර්ණ එන්නත් වැඩසටහනක් නිර්මාණය වුණි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙහි ප්‍රතිශක්තීකරණ ක්‍රියාවලිය හා සම්බන්ධ උපදේශාත්මක කමිටුව විසින් රෝග නිවාරණ මධ්‍යස්ථානය මගින් අනුමත කරන ලද එන්නත්වලට අමතරව හෙපටයිටිස් ඒ, හෙපටයිටිස් බී, පෝලියෝ, කම්මුල්ගාය, සරම්ප, රුබෙල්ලා, ගලපටලය, කක්කල් කැස්ස, පිටගැස්ම, හිමොෆිලියාව, ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව, පැපොල, රෝටා වෛරස ආසාදන, මෙනින්ගෝකොකල් සහ නියුමෝනියාව යන රෝගවලට එරෙහිව එන්නත් ලබාදීම අනුමත කර ඇත. විශාල ප්‍රමාණයක් වූ එන්නත් සහ වර්ධක එන්නත් ලබාදීම මගින් එම එන්නත් සදහා සම්පුර්ණ අනුකූලතාවයක් රෝගීන්ගෙන් ලැබේ ද යන්න පිළිබඳව සැකසහිතය. (වයස අවුරුදු 2 වන විට කුඩා ළමයෙකුට එන්නත් 24 ක් ලබාදේ.) එන්නත් සඳහා අනුකූලතාවයන් අඩුවීමත් සමගම එයට එරෙහිව ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමක් වශයෙන් ඒ පිළිබදව නිවේදනය කිරීම සහ එන්නත් වර්ග කිහිපයක් එක විට ලබාදීමක් සිදුකෙරේ. එමගින් එක් වර රෝග කිහිපයක් සදහා ප්‍රතිශක්තීකරණයක් ඇති කෙරෙයි.ළදරුවන් හට එන්නත් සහ වර්ධක එන්නත් ලබාදීමට අමතරව අනෙකුත් වයස් කාණ්ඩවල සහ ජීවිත කාලය මුළුල්ලේම වරින් වර එන්නත් ලබාදීම සිදුකෙරේ. සරම්ප, පිටගැස්ම, ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව සහ නියුමෝනියාව සදහා මෙලෙස එන්නත් ලබාදීම සිදුකෙරේ. ගර්භණී මවුවරුන් වරින්වර රුබෙල්ලා හෙවත් ජර්මන් සරම්ප රෝගය කෙරෙහි ප්‍රතිරෝධීතාවයක් දක්වන්නේ ද යන්න පිළිබදව සොයා බැලේ.මානව පැතිලෝමා වෛරස එන්නත ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ එක්සත් රාජධානියෙහි වයස අවුරුදු 9 සිට 25 අතර පුද්ගලයන් හට නිර්දේශ කරයි. වයස් ගත පුද්ගලයන් හට එන්නත් ලබාදීමේදී එම වයස් කාණ්ඩ සදහා මාරාන්තික රෝගයන්වන නියුමෝනියාව සහ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා යන රෝග කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ. වසර 2006 දී පැපොල වෛරසය මගින් ඇති කරන Shingles නම් රෝගය සදහා එන්නතක් හදුන්වා දෙන ලදී. මෙම රෝගයට බහුලව වශයෙන් ගොදුරු වනුයේ වැඩිහිටියන්ය. ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි ෆෙඩරල් රජය එන්නත්කරණය මගින් ලබාගන්නා ලද ඇතැම් වාසි සහගත තත්ත්වයන් නිසා එරටෙහි එන්නත්කරණය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබුණි. මෙහිදී කුඩා ළමුන් එන්නත් කිරීමකින් තොරව පාසලට ඇතුළු කිරීමට අවසර නොලැබේ. එසේ කිරීමට අවශ්‍ය නම් ඔවුන්ගේ දෙමාපියන් විසින් තම දරුවන් එන්නත් කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ව්‍යවස්ථානුකූල ප්‍රකාශනයක් වෛද්‍යවරයෙකු හෝ වෙනත් නිලධාරියෙකු සමග සාකච්ඡා කිරීමෙන් පසුව බාරදිය යුතුය.මේ හා සමානව පාසල්වලට ඇතුළු වීමට ප්‍රථම එන්නත් කිරීම හා සම්බන්ධ නීති රීති කැනඩාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල වසර කිහිපයක් පැවත තිබුණි. කුඩා ළමුන් එන්නත් කිරීම, එසේ නොකිරීමට වඩාත් පහසු සහ ලාභදායි ක්‍රමයක් බවට මේ සමගම පත්වුණි. විවිධ පීඩාකාරී තත්වයන්ට මුහුණ පෑමත් සමගම එන්නත්කරණයට විරුද්ධ පුද්ගලයින් ඒ පිළිබදව තම මතයන් අත්හරින ලදී.
ප්‍රවර්ගය:එන්නත්
කොරියානු අධිරාජ්‍යය
කොරියානු අධිරාජ්‍යය (කොරියානු: 대한제국; හන්ජා: 大韓帝國; දේහන් ජේගුක්; ; සාහිත්‍යමය "මහා කොරියානු අධිරාජ්‍යය") ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද්දේ 1897 ඔක්තෝබර් මස, 1894 සිට 1895 තෙක් පැවති දොංහක් ගොවි විප්ලවය සහ රට ආගාධයකට ඇද දැමූ 1894-1896 කාලයේ පැවති ගැබෝ ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙනි. 1910 අගෝස්තු මස ජපානය විසින් කොරියාව ඈඳාගන්නා තෙක්ම කොරියානු අධිරාජ්‍යය පැවතිණි.
ගෝජොං අධිරාජයාගේ සමයේ යුධ, ආර්ථික, ඉඩම් ක්‍රමය, අධ්‍යාපන ක්‍රමය සහ නොයෙකුත් කර්මාන්ත අර්ධ වශයෙන් බටහිරකරණයට ලක් විය. ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණ ඔස්සේ කොරියාවේ සිදුවූ බටහිරකරණය සහ කාර්මීකරණය පිළිබඳ ජපානය දැඩිව විමසිලිමත් විය. ජපානයේ නේවාසික-ජනරාල්වරයා වූ ඉටෝ හිරොබුමිගේ ඝාතනයෙන් පසු, කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳා ගැනීමට ජපානය තීරණය කළේ ය.
පසුබිම
මේ කාලයේ, විදේශ බලවේගවලට විරෝධය පෑම‍ට තරම් ජපානය බලවත් නොවූ හෙයින්, ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය වෙත අයිතිවාසිකම් පෑම අත්හැර දැමීමට එයට සිදු විය. රටවල් තුනක (රුසියාව, ප්‍රංශය, ජර්මනිය) මැදිහත්වීම හේතුවෙන් රුසියාව නැගෙනහිර ආසියාවේ තවත් බලවතකු ලෙස නැගී සිටින්නට වූයේ ක්විං චීනය විස්ථාපනය කරමිනි. කොරියානු දේශපාලනය කෙරෙහි ජපන් මැදිහත් වීම් වළක්වනු වස් ජොසොන් රාජ මාලිගයේ බොහෝ නිලධාරීන් ද රුසියාව සමග සමීප සම්බන්ධතා ඇති කරගෙන තිබේ. ගෝජොං රජුගේ භාර්යාව වූ මින් අගබිසව (මරණාපරව මියොංසොං අධිරාජිනිය යන පදවි නාමය පිරිනමන ලදී) ද මෙම වෙනස වටහාගත් අතර, ඇය ජපන් බලපෑම් මර්දනය කිරීමට රුසියාව සමග සමීප රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කරගත්තා ය.
ජපන් බලපෑමට එරෙහිව නැගී සිටි ප්‍රබල චරිතයක ලෙස මින් අගබිසව සැලකේ. අගබිසවගේ කටයුතු තමන් හට තර්ජනයක් බව වටහාගත් ජපානය, සිය කොරියාවේ තානාපතිවරයා වන සිටුවර ඉනෝඕ ඉවත් කොට එම ධුරයට, ලුතිනන් ජනරාල් මියුරා පත්කළේ ය. මියුරා ජපන් රාජකීය හමුදා පසුබිම්ක ඇත්තෙකි. 1895 ඔක්තෝබර් 8 දින, මින් අගබිසවගේ ඝාතනය මෙහෙයවූයේ මියුරා විසින් බව පොදුවේ පිළිගැනේ. ඇයව මරාදැමුණේ ග්යොංබොක් මාලිගයේ රජුගේ නිල සයනාගාර‍ය වූ ගොන්චොං මාලිගය තුළදී ය.
අධිරාජ්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කිරීම
සිය භාර්යාව වූ මින් අගබිසවගේ ඝාතනයෙන් පසුව, ගෝජොං රජු සහ කිරුළහිමි කුමරු (පසුව සුන්ජොං අධිරාජයා බවට පත්) 1896දී රුසියානු තානාපති කාර්යාලය වෙත පලාගියේ ය. මින් අගබිසවගේ ඝාතනය සිදුවූ සමයේ සිට රුසියානු ආරක්ෂාවේ සිට රජු යළි පැමිණීම තෙක් කාලසීමාව තුළ කොරියාව තුළ අභ්‍යන්තරව මෙන්ම බාහිරව ද වෙනස් වීම් රැසක්ම සිදු විය. 1894 වන විට, රාජකීය අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ වූ ප්‍රගතිශීලීන් සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් විසින් නව නීති සම්පාදනය කළ අතර, කොරියාවේ යල් පැනගිය සමාජය අලුත්වැඩියා කිරීම එමගින් අරමුණු කෙරිණි. මෙම නීති ගැබෝ ප්‍රතිසංස්කරණය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඒවා ආරම්භ වූ වර්ෂය (1894) පාදක කරගනිමිනි.
මේ අතර, නූතනකරණය වන කොරියානු සමාජයක් බිහි කිරීම අරමුණු කරගත් නව ප්‍රතිසංස්කරණ අභ්‍යන්තරව නොයෙකුත් මතභේදයන්ට ලක් විය. ජපානයේ කොරියා ආක්‍රමණ (1592–98) සමයේ සිට සාමාන්‍ය ජනයාගේ සහ වංශවතුන්ගේ මනස තුළ මුල්බැස තිබූ ජපන්-විරෝධී ආකල්පය 1876 ගංග්හ්වා ගිවිසුමත් සමග රාජසභාවේ සහ සමාජයේ ඉහළ පෙළේ යුධ නිලධාරීන්ගේ ද සිත් තුළ ව්‍යාප්ත විය. කොරියානු රාජමාලිග දේශපාලනය කෙරෙහි මැදිහත් වීම් සහ මින් අගබිසව ඝාතනයට ජපානය සිදුකළ දායකත්වය හේතුවෙන් මෙම හැඟීම බහුතරයක් ජනයා අතර ව්‍යාප්ත විය. කෙසේනමුත්, නව සහ නූතන ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමට ජපන්-හිතවාදී ප්‍රගතිශීලී දේශපාලනඥයින් දායක වූ අතර, මෙහි දී වඩාත්ම මතභේදයට හේතු වුයේ පුරුෂ කෙස්වැටි (කොරියාවේ සම්ප්‍රදායයක්ව පැවති) කපා දැමීමට බල කිරීමයි. මෙය ඉමහත් විරෝධයකට සහ අසහනයකට හේතු විය. මෙය මින් අගබිසවගේ ඝාතනයේ වරදකරුවන්ට දඬුවම් කිරීමේ අරමුණින් පසු වූ ඉයුල්මි තාවකාලික හමුදාවේ පිබිදීමට පසුබිම් විය.
1897දී, විදේශයන්ගේ බලපෑම මෙන්ම නිදහස් සංවිධාන විසින් ගොඩනැගූ මහජන මතය හේතුවෙන් ගෝජොං රජු ග්යොංගංගුං (වර්තමාන දොක්සුගුං) වෙත යළි පැමිණියේ ය. එහි දී ඔහු "මහා කොරියානු අධිරාජ්‍යය" (හංගුල්: 대한제국) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම නිවේදනය කළ අතර, ජාතික නාමය නිල වශයෙන් ඉහත පරිදි වෙනස් කළේ ය. එසේම, ග්වංමු (හංගුල්: 광무, හන්ජා: 光武) (අරුත ආලෝකයේ යුධභටයා) නැමැති නව යුග නාමයක් ද ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙලෙසින් 1636 මැංචු ආක්‍රමණයට පෙර යුගයේ මෙන්, කොරියාව ක්විං චීනයේ ගැති රාජ්‍යයක් ලෙස පැවති ඓතිහාසික බැමි බිඳහෙළිණි. ග්වංමු අධිරාජයා බවට පත් ගෝජොං කොරියාවේ පළමු අධිරාජකීය රාජ්‍ය නායකයා සහ පාරම්පරික රාජ්‍යෙශයා වේ. මෙලෙසින් පැරණි ලෝකයේ අවසානය සනිටුහන් කළ අතර, ඈත පෙරදිග සම්ප්‍රදායික සුහද පරායත්ත ක්‍රමය අහෝසි විය. අධිරාජ්‍යයක් ලෙස කොරියාවේ නව තත්ත්වය මගින් අර්ථ ගැන්වුණේ "ක්විංහි සියලු බලපෑම්වලින් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන" බවයි. එනම් කොරියාව 1895 ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම අනුව කොරියාවට බාහිරව ක්විං බලපෑම් එල්ල නොවිය යුතු අතර, ගිවිසුම අනුව "පූර්ණ සහ පරම" නිදහස හිමි විය.
"මහා හන් අධිරාජ්‍යය" යන සාහිත්‍යමය අරුතැති මෙහි නාමය තෝරාගැනුණේ කොරියාවේ ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි යුගයේ සම්හන් රාජ්‍ය සන්ධානය යළි පුනර්ජීවය ලද බව සංකේතවත් කිරීමටයි. මෙය ඓතිහාසික රාජ්‍යවල නම් ඇසුරෙන් නව රාජ්‍ය නම් කිරීමේ සම්ප්‍රදාය (ගුබොන් සින්චම්, හන්ජා: 舊本新參, හංගුල්: 구본신참) අනුව යෙදූවකි. අධිරාජ්‍යයක් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමේ වැදගත්කම නම්, සෙස්සන්ගෙන් කොරියාවේ ස්වාධීනත්වය ප්‍රදර්ශනය කිරීමටයි. ඓතිහාසිකව අධිරාජයා යන පදවි නාමය භාවිතයට ගැනීමට අවසර තිබුණේ දෙව්ලොව පුත්‍රයා ලෙස සැලකුණු චීන අධිරාජයාටයි. කොරියානු රාජවංශ විසින් තමන් චීනයේ යටත් රාජ්‍ය ලෙස හඳුන්වාගෙන තිබූ අතර, තමන් හා චීනය සම තත්ත්වයේ පවතින බව ප්‍රකාශ කිරීමට එඩිතර වී නැත. ජපානය විසින් මෙයිජි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමග ජපානයේ අධිරාජයා ජපන් රජයේ රාජ්‍යෙශයා ලෙස සැලකිණි. එකල ජපානයේ මෙයිජි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය පිළිබඳ පුවත ඇසූ කොරියානු රජය එම වෙනස පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. ඔවුන් කොරියාවේ අධීශ්වරයා ලෙස චීන අධිරාජයාගේ අධිකාරීත්වය අභියෝගයට ලක් කිරීමට උත්සාහ දරා නොතිබිණි. නමුත් ජපානයේ ක්‍රමවේදය අනුව කොරියාව ද චීනයේ යටත් රාජ්‍යයකට වඩා සමානයකු ලෙස සැලකිණි. මේ හේතුවෙන් කොරියාවේ තත්ත්වය අධිරාජ්‍යයක් ලෙස උසස් කිරීමට හැකියාව හිමිවූයේ චීන-ජපන් යුද්ධයෙන් පසුවයි.
පසුබිම
සෙසු බටහිරකරණය වූ රාජ්‍ය වෙත සංචාරය කිරීමෙන් පසුව, සිය දේශය පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණයකට ලක් කිරී‍මේ අවශ්‍යතාව කොරියානු නිලධාරීහු සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයන් කණඩායමක් අවබෝධ කරගන්නට වූහ. බොහෝ විද්වතුන් බටහිර ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ දැනුවත් වූ අතර, යුරෝපයේ සහ ඇමරිකාවේ නූතනකරණය වූ බලවත් ජාතීන් පිළිබඳ දැනුවත් කෙරිණි. පසුව, මෙම කණ්ඩායම තුළ වූ ප්‍රගතිශීලීන් විසින් 1894දී ගැබෝ ප්‍රතිසංස්කරණය ආරම්භ කළ අතර, මහා‍ කොරියානු අධිරාජ්‍යය සමයේ මධ්‍යස්ථ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් විසින් ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය ක්‍රියාවට නංවන ලදී.
කොරියානු රාජ මාලිගය සමග සමීප සම්බන්ධතා පැවැත්වූ ඇමරිකානු මිෂානරිවරුන් ද බටහිර සංස්කෘතිය ව්‍යාප්ත කිරීමට උපකාරී විය. රාජකීය මූල්‍ය අනුග්‍රහය සහ ආධාර යටතේ ඇමරිකානු මිෂනාරි වෛද්‍යවරයකු වූ හොරේස් එන්. ඇලන් විසින් ග්වංහ්යේවොන් ස්ථාපනය කරමින් බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාව හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙය පසුව සෙවරන්ස් රෝහල බවට පත්වූ අතර, එය කොරියාවේ පැරණිතම බටහිර-ආරේ රෝහල වේ. මීට අමතරව, මිෂනාරිවරුන් විසින් කොරියානු දැරියන්හට බටහිර අධ්‍යාපනය ලබාදෙන ලදී. මීට‍ පෙර කාන්තාවනට අධ්‍යාපන ක්‍රමය තුළ අධයාපනය අවසර ලබා දී නොතිබිණි.
ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය
කර්මාන්ත විප්ලවයේ පසුකාලීන ආරම්භකයකු ලෙස කොරියාව නූතනකරණය සහ බටහිරකරණය කිරීමේ අරමුණින් ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය ක්‍රියාත්මක විය. ග්වංමු යුගයේ දී, බටහිර ආරේ නිල ඇඳුම් කොරියාව වෙත හඳුන්වා දෙන ලදී. ආරම්භයේ දී, කොරියානුවන් බටහිර වස්ත්‍රවලට විරෝධය පාන්නට වූ අතර, මෙයිජි ප්‍රතිෂ්ඨාපනයෙන් පසුව බටහිර වස්ත්‍ර අනුගමනය කළ ජපානය ඔවුන්ගේ සමච්චලයට ලක් විය. මුලින්ම, කොරියානු අධිරාජයා විසින් ප්‍රෂියානු-ආරේ රාජකීය වස්ත්‍ර භාවිතා රකන ලද අතර, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන් ද බටහිර වස්ත්‍ර පළඳින ලදී. 1900දී, බටහිර ඇඳුම් කොරියානු සිවිල් නිලධාරීන්ගේ ද නිල ඇඳුම බවට පත් විය. වසර කිහිපයකට පසුව, සියලුම කොරියානු සෙබලුන් සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට ද බටහිර නිල ඇඳුම් ඇඳීමට නිර්දේශ කෙරිණි.
යුධ විෂයය සැලකූ විට, 1890 දශකයේ මුල් භාගයේ කොරියානු හමුදාවට සෙබලුන් 5,000ක් වැනි සුළු පිරිසක් ඇතුළත් විය. රුසියානු-ජපන් යුද්ධයට මඳ කාලයකට පෙර එය 28,000 තෙක් වැඩි විය. 1896 සිට රුසියානු නිලධාරීන්ගේ පුහුණුව ලත් බර්ඩන් රයිෆල්ධාරී ශක්තිමත් රාජකීය ආරක්ෂකයන් 1,000කින් සම්නවිත හමුදාවක් වැඩිදියුණු කළ හමුදාවේ හරය ලෙස ක්‍රියා කළේ ය. මෙම හර ඒකකයේ සිට සෙබලුන් ඇතැම් අවස්ථාවල වෙනත් ඒකක වෙත මාරුකොට යැවිණි. එම ඒකක සෑම එකක්ම මිනිසුන් 900 බැගින් සමන්විත වූ, රෙජිමේන්තු පහකින් යුක්ත විය.
1897දී, ඉඩම් හිමිකාරීත්වය නූතනකරණය කිරීමේ අරමුණින් ග්වංමු රජය විසින් මහාමාන සමීක්ෂණ ව්‍යාපෘතියක් දියත් කරන ලදී. බටහිර සමීක්ෂණ ක්‍රම අනුගමනය කිරීමට අමතරව, ඇමරිකානු සමීක්ෂකයින් කුලියට ගන්නා ලදී. සමීක්ෂණයෙන් පසුව, භූමියේ නිශ්චිත මිනුම පෙන්වන "ජිග්යේ" නැමැති දේපළ නාමයක් අධිකාරීන් විසින් නිකුත් කළ යුතු බවට යෝජනා විය. මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය ඉඩම් බදු ක්‍රමය ප්‍රතිසංස්කරණයට ද සමීපව දායක විය. මෙය මෙහෙයවන ලද්දේ කොරියාවේ මූල්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකළ යි යොං-ඉක්ගේ නායකත්වය යටතේ ය. 1904–1905 රුසියානු-ජපන් යුද්ධය හේතුවෙන් මෙම ව්‍යාපෘතිය ඇනහිටිණි. නමුත් ඒ වනවිට සම්පූර්ණ ඉඩම් ප්‍රමාණයෙන් තුනෙන් දෙකක සමීක්ෂණ කටයුතු අවස්නව පැවතිණි.
මෙකල ග්වංමු රජය විසින් නූතන නාගරික යටිතල ව්‍යූහ ද ඉදිකරන ලදී. 1898දී, අධිරාජයා විසින් ඇමරිකානු ව්‍යාපාරිකයන් සමග හවුල් ව්‍යාපාර සිදු කිරීමට අනුමැතිය ලබාදෙන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මහජන විදුලිබල ආලෝකකරණ ජාල ක්‍රියාත්මක කළ හන්සොං විදුලිබල සමාගම සහ විදුලි වීදිකාර් ක්‍රමය බිහි විය. සෝල් නැවුම් උල්පත් ජල සමාගමට ද ඇමරිකානු සම්බන්ධතා පැවතිණි. 1902දී, එනම් කොරියාවට දුරකථනය හඳුන්වා දී වසර දෙකකට පසු පළමු දිගු-දුර පොදු දුරකථනය ස්ථාපනය කෙරිණි.
ග්වංමු යුගයේ දී, කර්මාන්ත ප්‍රවර්ධන ප්‍රතිපත්තිය ද කොරියානු රජය විසින් මෙහෙයවන ලදී. එහි දී තාක්ෂණ සහ කර්මාන්ත පාඨශාලා ආරම්භ කිරීමට සහාය ලබාදෙන ලදී. මේ කාලයේම, දේශීය වෙළඳපොල විලාසිතා ඉල්ලුම සපිරීමට බිහිවූ නූතනකරණය වූ රෙදි විවීමේ කර්මාන්තශාලා සමග කොරියාව තුළ රෙදි විවීමේ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රගමනයන් රැසක් සිදු විය. උදාහරණයක් වශයෙන් සේද නිර්මාණය කිරීම සඳහා නූල් කැටීමේ සහ රෙදි විවීමේ යන්ත්‍ර නිර්මාණය විය. මෙය විදේශයෙන් ගෙන්වූ මිලාධික යන්ත්‍ර සඳහා ආදේශකයක් ලෙස භාවිතා විය.
කෙසේනමුත්, විදේශයන් මත රඳාපැවැත්ම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය මැඬලීම සහ මන්දගාමීභාවය හේතුවෙන් ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය විප්ලවවාදී එකක් ලෙස නොසැලකේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ජපානය සහ රුසියාව අතර අරගලයට කොරියාව මැදි විය.
පසුකාලීන ප්‍රගමනයන්
1904 අගෝස්තු 22 ජපානය සහ කොරියාව අතර පළමු ගිවිසුම වූ පළමු ජපන්–කොරියා සම්මුතිය අත්සන් තැබිණි. 1905 ජූලි 17 දින, ‍ටැෆ්ට්-කට්සුරා සම්මුතිය (ටැෆ්ට්–කට්සුරා සිහිපන ලෙස ද හඳුන්වයි) අත්සන් තැබිණි. මෙය සැබැවින්ම එක්සත් ජනපදය සහ ජපානය අතර රහස් එකඟතාවක් නොව, එක්සත් ජනපද සහ ජපන් රජයේ සාමාජිකයන් අතර එ.ජ.-ජපන් සබඳතා පිළිබඳ පැවැත්වුණු සාකච්ඡා විස්තර කෙරෙන සටහන් මාලාවකි. ජපන් අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූ ටරෝ කට්සුරා විසින් යුධ ලේකම් විලියම් හොවාර්ඩ් ‍ටැෆ්ට් ටෝකියෝවේ නතර වී සිටි අවස්ථාව ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් කොරියා ප්‍රශ්නය පිළිබඳ ටැෆ්ට්ගේ අදහස් ප්‍රකාශයක් (රූස්ට්වෙල්ට් පරිපාලනයේ නියෝජිතයකු ලෙස) ලබා ගත්තේ ය. ටැෆ්ට් සිය සිහිපතෙහි විස්තර කළේ ජපානය සමග අධීශ්වර සම්බන්ධයක් ඔස්සේ කොරියාව "ඈත පෙරදිග ස්ථිර සාමයක්" කරා පියනැගිය යුතු ආකාරයයි.
1905 සැප්තැම්බර් මස, රුසියානු-ජපන් යුද්ධය නිමාවට ප්ත කරමින් රුසියාව සහ ජපානය විසින් පෝට්ස්මවුත් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. මෙලෙසින් ස්ථිරව කොරියාව වෙත වූ ජපන් බලපෑම ශක්තිමත් කෙරිණි. 1905 ශීත ඍතුවේ දී ග්වංමු අධිරාජයා විසින් කොරියාවෙන් පිටත රාජ්‍ය වෙත රහස් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දූත ගමන් පිටත් කරන ලද්දේ සිය ස්වාධිපත්‍යය රැක ගැනීමට ජපන් විමර්ශනය යටතේ සාමාන්‍ය දූත මෙහෙයුම් සිදුකළ නොහැකි හෙයිනි.
1905 නොවැම්බර් 17 දින, කොරියාවේ දී යුල්සා ගිවිසුම ("1905 එකඟතාව", "පංච පනත් ගිවිසුම" හෝ "දෙවන ජපන්-කොරියා සම්මුතිය" යන නම්වලින් ද හඳුන්වයි) අත්සන් කෙරුණේ ආචාර්ය හෝමර් හල්බර්ට් ඉදිරියේ ය. වාර්තා අනුව, කොරියානු විදේශ අමාත්‍යාංශයේ මුද්‍රාව බලෙන් පැහැර ගෙන ජපනුන් විසින් සම්පාදිත ලේඛනයට එහි මුද්‍රාව තැබූ බව පැවසේ.මෙම බලකළ "ගිවිසුමෙන්" සතියකට පසු, රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් එහි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය ඉවත් කරග්නනා ලද්දේ, කොරියාව සිය නව "රැකවරණ රාජ්‍ය" තත්ත්වය එක්ස්ත ජනපදයට දැනුම්දීමටත් පෙරයි.
අන්තර්ජාතික අවබෝධය සහ නීතිය අනුව ආරම්භ වූ අධිරාජ්‍යය අවසානයේ, යුධමය අතින් දුර්වල රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. ක්‍රමයෙන් ග්වංමු අධිරාජයා හට සිහසුන අත්හැරීමට බලකෙරුණු අතර, 1907දී ඔහු සිය පුත්‍රයා වූ සුන්ජොං අධිරාජයාහට සිහසුන පැවරූයේ සුන්ජොං කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ දෙවන සහ අවසන් අධිරාජයා බවට පත් කරමිනි. මෙලෙසින් ගෝජොංහට සිහසුන අත්හැරීමට සිදුවූයේ යුල්සා ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩකරමින් හේග් සාම සමුළුව ([‍[1907 හේග් සම්මුතිය]]) වෙත නියෝජිතයන් පිටත් කර හැරීම හේතුවෙනි. හේග් දූත මෙහෙයුම සඳහා මූලිකත්වය ගත් යි සං-සොල් සහ ඔහුගේ නියෝජ්‍ය නිලධාරීන් වූ යි ජුන්, යි වි-ජොං යන අය කොරියාවේ ස්වාධිපත්‍යය යළි ප්‍රකාශ කිරීමට රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න දැරූහ. හේග් නුවර දී කොරියාව විසින් යටත්විජිත බලවත් රාජ්‍යවලින් ආයාචනා කළ ද, කොරියාව වෙත වර්ධනය වෙමින් පැවති ජපන් බලපෑම යටතේ කොරියාව ලද රැකවරණ රාජ්‍ය තත්ත්වය ස්වභාවික සහ වාසිදායක බව අධිරාජ්‍යවාදී යුගයේ බටහිර ජාතීන්ට පෙනීගියේ ය.
1910 අගෝස්තු 22 දින, ජපන්–කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම ඔස්සේ කොරියානු අධිරාජ්‍යය ජපානය වෙත ඈඳාගැනිණි. මෙලෙසින් කොරියාවේ ස්වාධිපත්‍යය පැහැරගැනුණු 35 වසරක ජපන් යටත්විජිත පාලන සමය ඇරඹිණි.
කොරියානු අධිරාජ්‍යයට ප්‍රථම ගෝජොසොන්, බුයෝ, ගොගුර්යෝ, සිල්ලා, බෙක්ජේ, බල්හේ සහ ගොර්යෝ යන රාජවංශවල ඇතැම් පාලකයින් විසින් අධිරාජ තත්ත්වය තමන්ට හිමි බව ප්‍රකාශ කරමින් එක්තරා කාලසීමාවන් තුළ අධිරාජකීය පදවි නාම භාවිතා කොට ඇත.
තේන්මාරච්චි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
තේන්මාරච්චි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, උතුරු පළාතේ,   යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍රික්කය
සිංහල (බහුරුත්හරණය)
සිංහල යන්නෙන් අදහස් කෙරෙනුයේ, විය හැක.
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
සරත් ෆොන්සේකා
ෆීල්ඩ් මාෂල් ගාර්දිහේවා සරත්  චන්ද්‍රලාල්  ෆොන්සේකා (උපත 17 දෙසැම්බර 1950)  (සරත් ෆොන්සේකා ලෙසින් හැඳින්වෙන) RWP, RSP, VSV, USP, rcds, psc, SLSR යනු, හිටපු ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා නිලධාරියෙක් වන අතර 1970.02.05 වැනිදා කෙඩෙට්‌ නිලධාරියකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවට බැඳී 1971.06.01 වැනිදා දෙවන ලුතිනන්වරයකු ලෙස අධිකාරියට පත්වී සිංහ රෙජිමේන්තුවේ නිලධාරියකු ලෙස එක්‌වූ ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා සිංහ රෙජිමේන්තුවෙන් බිහිවූ ප්‍රථම යුද හමුදාපතිවරයා ලෙස වාර්තාවක්‌ ද තබමින් 2005.12.06 වැනිදා ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ 18 වැනි හමුදාපතිවරයා වශයෙන් පත්විය.
ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා යුද හමුදාපති තනතුරට පත්වීම එල්.ටී.ටී.ඊ. යෙහි අවසානයේ ආරම්භක පියවර බව දැන සිටි ප්‍රභාකරන් එතැන් සිට යුද හමුදාපතිවරයා ඝාතනය කිරීමට සැලසුම් කළේය.
දිවි ගලවා ගැනීමට සමත්වූ හෙතෙම ප්‍රභාකරන් ප්‍රමුඛ කොටි ත්‍රස්‌තවාදය පරාජය කිරීමේ මාරාන්තික සටන අරඹා එහි අවසන් ජයග්‍රහණය කරා ඊට එඩිතර හා නිවැරදි යුද නායකත්වය දෙමින් ලොව දරුණුතම ත්‍රස්‌තවාදී සංවිධානය විනාශ කරමින් ලොව දක්‍ෂතම යුද හමුදාපති වශයෙන් ලෝකයේ පිළිගැනීමට පාත්‍ර විය.
ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා 2009.07.16 වැනිදා යුද හමුදාපති තනතුරින් සමුගෙන ආරක්ෂක මාණ්ඩලික ප්‍රධානි තනතුරට පත්විය., ශ්‍රී ලංකාවෙහි යුද්ධ හමුදාපති ලෙසින්, ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය 2009 දී කෙලවර කිරීමට සාධනීය භූමිකාවක් ඉටු කලේය.
ඵ්කාබද්ධ මෙහෙයුම් ආඥපති තනතුර කාලයක්‌ අක්‍රියව තිබියදී 2000 වසරේදී ඊට සමානව ආරක්‍ෂක මාඩණ්‌ලික ප්‍රධානි යනුවෙන් තනතුරක්‌ ආරම්භ කළ අතර, නව පනතක්‌ යටතේ එහි බලතල සහ වගකීම් වැඩි කර ජනරාල් සරත් ෆොන්සේකා පූර්ණ බලැති ආරක්‍ෂක මාණ්‌ඩලික ප්‍රධානියා වශයෙන් පත් කළේය.
අවසානයේදී මාස 04 ක්‌ වැනි කෙටි කාලයකදී එම බලතල සහ වරප්‍රසාද සියල්ල අතහැර ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා, 2009 නොවැම්බර් 16 වැනි දින 39 වසරක හමුදා සේවයෙන් සමුගෙන ගියේය.
ජෙනරාල් ෆොන්සේකා විරුද්ධ පක්‍ෂයේ පොදු අපේක්‍ෂකයා ලෙස හංසයා ලකුණින් ලබන 2010 ජනවාරි 26 වැනිදා පැවැත්වෙන රටේ අනාගතය ගොඩනැගීමට නිදහස්‌ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය තහවුරු කිරීම වෙනුවෙන් ජනාධිපතිවරණයට තරග වැදුනි. මෙම මැතිවරණයේදී 47% ක මනාප ප්‍රතිශතයක් ලබාගනිමින් ඔහු දෙවන ස්ථානයට පත් විය.
මෙම මැතිවරණයේදී ඔහුට එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ හා වෙනත් සුළු පක්ෂ ගණනාවක සහයෝගය ලැබිණි. මෙම මැතිවරණයේදී 47% ක මනාප ප්‍රතිශතයක් ලබාගනිමින් ඔහු දෙවන ස්ථානයට පත් විය. මෙම මැතිවරණයේදී ඔහු එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධාන​ අපේක්ෂකයා වන මහින්ද රාජපක්ෂ හට පරාජය විය. ෆොන්සේකා මහතා මෙම ප්‍රතිපල ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.
මැතිවරණ පරාජයෙන් පසු හමුදා සේවයේ සිටියදී කරන ලද මිලදී ගැනීම් හා හමුදා හැර ගිය සෙබළුන් ආරක්ෂා කිරීමේ චෝදනා මත 2010 පෙබරවාරි මස 8 වන දින ඔහු හමුදා අත්අඩංගුවට ගන්න ලදී. හමුදා භාරයේ සිටියදීම ඔහු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූ අතර එම මැතිවරණයේදී මනාප 98000 ක් ලබා ගනිමින් කොළඹ දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයකු ලෙස තේරී පත්විය. සරත් ෆොන්සේකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එක්සත් සන්ධානයේ නායකයා වශයෙන් මැතිවරණයට ඉදිරිපත් විය.
ඔහුව හමුදා අධිකරණයක් වෙත පමුණුවන ලද අතර ඔහුට විරුද්ධව නඩු විභාග දෙකක් පවත්වන ලදී. පළමු හමුදා අධිකරණ තීන්දුව යටතේ ඔහුව සියලු හමුදා නිලතලවලින් පහ කරන ලද අතර, දෙවැනි හමුදා අධිකරණය මගින් මුදල් වංචාවක් සම්බන්ධයෙන් ඔහු වැරදිකරු කරමින් ඔහුට වසර 3 ක සිර දඩුවමක් පනවන ලදී. මෙම තීන්දුව ජනාධිපතිවරයා අනුමත කිරීමත් සමග හමුදා භාරයේ සිටි සරත් ෆොන්සේකා වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට මාරු කර යවන ලදී. මෙම තීන්දුවලට විරුද්ධව රිට් ආඥාවක් නිකුත් කරන ලෙස ඔහු විසින් අභියාචනාධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද පෙත්සම් දැනට විභාග වෙමින් පවතී.
2008 දී වේලුපිල්ලේ ප්‍රභාකරන්ට මින් මතුවට මහාවීර කතා පැවැත්වීමට ඉඩ නොතබන බව ප්‍රකාශ කළ අතර තමා හමුදාපති ලෙස පත් වූ පසු කොටි ත්‍රස්‌තවාදී ප්‍රශ්නය තවත් හමුදාපතිවරයකුට ඉතිරි නොකරන බව පැවැසූ මොහු ඇතුලු ත්‍රිවිධ හමුද ප්‍රධානීන් හා සියලුම රනවිරුවන්ගේ කැපවීමෙන් මිලේච්ඡ කොටි ත්‍රස්‌තවාදය සම්පූර්ණයෙන් විනාශ කළේය.
2009 මැයි මස 19 දින දිනමිණ පුවත්පත
තම්බපන්නියම ඔබහට ණය ගැතිය
-රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ
ඔබෙ වීරියෙනි සතුරන් දණ ගසන්නේ
"සිය පණ දෙවැනි කොට ගොඩබිම රකින්නේ මිනිසත්කමයි හදවත තුළ පිරෙන්නේ හැම නිවෙසකම අද සිහ දද නැගෙන්නේ ඔබෙ වීරියෙනි සතුරන් දණ ගසන්නේ"
'-අමර පී. වීරසිංහ'
යුද හමුදාපති ලුතිනන් ජනරාල් සරත් ෆොන්සේකා
තවත් හමුදාපති කෙනකුට ත‍්‍රස්තවාදීන් සමඟ යුද්ධ කරන්න ඉඩ තබන්නේ නැතැයි 2008 වසරේ මාධ්‍යවේදීන් වෙනුවෙන් පැවැත් වූ සුහද හමුව අවස්ථාවේ ස්ථිර ප‍්‍රකාශයක් කළ යුද හමුදාපති ලුතිනන් ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන් ම ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ එය ඉෂ්ඨ කර පෙන්වීමට තරම් දක්ෂ, නිර්භීත, අධිෂ්ඨානශීලි නායකයකු බව අද මේ වන විට සමස්ත ලෝක ජනතාව ඉදිරියේ ඔප්පු වී හමාරය.
වසර 40කට ආසන්න කාලයක් උතුරු නැගෙනහිර කි‍්‍රයාන්විත සේවයේ යෙදී සිටි ඉතාමත් නිහඬ සේවයක් රට වෙනුවෙන් සිදුකළ මේ අභීත සෙන්පතියා දශක තුනකට ආසන්න කාලයක් මේ රට තුළ පැවැති කුරිරු ත‍්‍රස්තවාදය සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කිරීමට කටයුතු කළ එහි නියමුවා ලෙස යුද හමුදාපති ලුතිනන් ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා නාමය ඉතිහාසයේ රන් අකුරින් ලියැවී ඇත.
ත‍්‍රස්තවාදීන්ට මෙම සෙන්පතියා හිසරදයක් බවට පත්වූයේ එතුමා යාපනය ආඥාපතිවරයා වශයෙන් පත්වීමටත් පෙර සිට ය. එකම බිම් අඟලක් හෝ ත‍්‍රස්තවාදීන්ට අත්පත් කර ගැනීමට ඉඩ නොදෙන්නේ ය යන ස්ථිර අධිෂ්ඨානය කිසිදු බලවේගයකට වෙනස් කළ නොහැකි වන පරිදි සිත තුළ දරාගෙන කි‍්‍රයා කළ සෙන්පති සරත් ෆොන්සේකා අවස්ථාවක් ලැබුණොත් ත‍්‍රස්තවාදය සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කර දමන්නේ ය යන අදහස සිත තුළ දරාගෙන කටයුතු කළේය.
1950 දෙසැම්බර් 17 වැනිදා මෙලොව එළියදුටු සරත් ෆොන්සේකා මහතා අම්බලන්ගොඩ ධර්මාශෝක විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලැබූ සරත් ෆොන්සේකා මහතා පසුව උසස් අධ්‍යාපනය ලැබුවේ කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයෙනි. ආනන්ද විද්‍යාලයේ ශිෂ්‍ය නායකයකු මෙන් ම ශිෂ්‍යභට කණ්ඩායමේ නායකයා ද විය.
1970 පෙබරවාරි මස 2 වැනිදා බඳවා ගැනීම් අංක 03 යටතේ කෙඩෙට් නිලධාරියකු වශයෙන් යුද හමුදාවට බැඳුණු ලුතිනන් ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා 1971 ජුනි 01 දින දෙවැනි ලුතිනන්වරයකු වශයෙන් අධිකාරියට පත්විය.
හතළිස් වසරකට ආසන්න කාලයක් යුද හමුදාවේ සේවය කළ එතුමා උසස් තනතුරු රැසක් ඉසිලී ය. දශක තුනක පමණ වූ ඊලාම් යුද්ධයේ දී කනිෂ්ඨ නිලධාරියකු ව සිටි අවධියේ සටන් බිමේ පෙරමුණට ම ගොස් සටන් මෙහෙයවා ජයග‍්‍රහණ රැසක් ලබාදුන් දක්ෂ පාබල සටන් අණ දෙන්නකු වශයෙන් ප‍්‍රකට අභීත හමුදා නිලධාරියෙකි. සටන් බිමේ පෙරමුණට ම ගොස් සතුරා සමඟ නිර්භයව මුහුණට මුහුණලා කළ සටන්වල දී එතුමාට කීප අවස්ථාවකම තුවාල ද සිදුවී තිබුණා.
මින්නේරිය පාබල පුහුණු මධ්‍යස්ථාන ප‍්‍රධාන උපදේශක දෙවන සේනාංකයේ මාණ්ඩලික නිලධාරී (මෙහෙයුම්) පළමු වැනි සිංහ රෙජිමේන්තුවේ අණදෙන නිලධාරී 4 වැනි පාබල හමුදා රෙජිමේන්තුවේ අණදෙන නිලධාරී බලවේග මෙහෙයුම් බල සේනාධිපති, මන්නාරම 05 වැනි බල සේනාධිපති, කිලිනොච්චිය 27 වැනි බලසේනාධිපති සිංහ රෙජිමේන්තු මධ්‍යස්ථාන සේනාවිධායක යුද හමුදා මෙහෙයුම් අධ්‍යක්ෂ, මඩකලපුව සම්බන්ධීකරණ නිලධාරී හා 03 වැනි බලසේනාධිපති, කිලිනොච්චිය 27 වැනි බළසේනාධිපති, කයිට්ස් හා මණ්ඩතිව් සම්බන්ධීකරණ නිලධාරී යාපනය 54 වැනි නියෝජ්‍ය සේනාංකාධිපති, වැලිකන්ද 23 වැනි බලසේනාධිපති, වවුනියාව 02 වැනි කාර්යසාධක නියෝජ්‍ය සේනාංකාධිපති, මරුසුවිල් 55 වැනි සේනාංකයේ කාර්ය නියුක්ත සේනාංකාධිපති, ති‍්‍රකුණාමලය 22 සේනාංකාධිපති, මාණ්ඩලික අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල් උපකරණ පාලක, ජෙනරාල් පාබල පරීක්ෂක, යුද හමුදා අණ සහ මාණ්ඩලික විද්‍යාලයේ සේනාවිධායක, වන්නි ආරක්ෂක සේනාආඥාපති යාපනය ආරක්ෂක සේනාආඥාපති (දෙවරක්) සිංහ රෙජිමේන්තු අධිපති, ස්වෙච්ඡා බල සේනාවේ සේනාවිධායක, පාබල අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල්, නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප‍්‍රධානි සහ යුද හමුදාවේ වගකිවයුතු ප‍්‍රධාන උසස් තනතුරු ලුතිනන් ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා විසින් දරනු ලැබ ඇත.
කමාන්ඩෝ නිලධාරි පාඨමාලාව (ඉන්දියාව) ප‍්‍රතිත‍්‍රස්ත මර්දන යුද පාඨමාලාව (ඉන්දියාව), බලඇණි ආධාරක අවි පාඨමාලාව, (ඉන්දියාව) මාණ්ඩලික පාඨමාලාව (බංග්ලාදේශය) පාබල නිලධාරි උසස් පාඨමාලාව (ඇමරිකාව) ආරක්ෂක අධ්‍යයන පිළිබඳ රාජකීය විද්‍යාලයීය පාඨමාලාව (ආර්. සී. සී. එස්. එංගලන්තය යන විදෙස් පාඨමාලා සහ දේශීය
පාඨමාලා රැසක් ලුතිනන් ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා හදාරනු ලැබ ඇත. බලවේගය, ති‍්‍රවිධ බලය, රිවිරැස, යාල්දේවී, ජයසිකුරු, ජයශක්ති, වඩමාරච්චි, යාපනය කොටුව නිදහස් කර ගැනීමේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස ද කටයුතු කළේය. එපමණක් නොව දශක තිහකට ආසන්න කාලයක් උතුරු නැගෙනහිර සිදු වූ මෙහෙයුම් විශාල ප‍්‍රමාණයක් කැපී පෙනෙන රණවිරුවකු වූ සරත් ෆොන්සේකා මහතා යුද්ධයේ දී දැක් වූ දක්ෂතා වෙනුවෙන් රණවික‍්‍රම, රණශූර, විශිෂ්ට සේවා විභූෂණ, උත්තම සේවා ඇතුළු පදක්කම් ගණනාවකින් පිදුම් ලබා ඇත.
කුඩා කළ පාසල් යන කාලයේ පටන් නිශ්ශබ්ද එහෙත් දැඩි චරිතයක් ලෙස දක්නට ලැබුණ සරත් ෆොන්සේකා මැතිතුමා කිසිකලෙක අයුක්තිය අසාධාරණය, වංචාව, බොරුව ඉවසුවේ නැත. පාසල් යන කාලයේ පටන් එවැනි දේවල්වලට විරුද්ධව කටයුතු කළ නිසා පාසලින් මවුපියන් වෙත පැමිණිලි ඉදිරිපත් වූ අවස්ථා ද විය. අසාධාරණයට බොරුවට එරෙහි ව කටයුතු කළ නිසා ඇතැම් හිතවත් පාසල් සිසුන් සරත් ෆොන්සේකාගෙන් ගුටි කෑ අවස්ථා බොහෝ ය. මවුපියන්ට පාසලින් මේ සිසුවා පිළිබඳ ලැබුණේ එවැනි පැමිණිලි ය.
තරුණ වියට එළැඹ තම මිතුරකුගේ සොයුරියක වූ අනෝමා ෆොන්සේකා මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ පසු බිහි වූ දියණියන් දෙදෙනා වූ අප්සරා ෆොන්සේකා සහ අපර්ණා ෆොන්සේකාට සරත් ෆොන්සේකා මහතා දැක්වූයේ අපිරිමිත සෙනෙහසකි. කුඩා කාලයේ පටන් කිසිම අවස්ථාවක කිසිම දෙයක් වෙනුවෙන් කඳුලක් නොහෙලූ මේ අභීත සෙන්පතියාගේ දෑසින් කඳුලක් පිට වූයේ තම වැඩිමහල් දියණිය විවාහ වී පිය උණුසුමෙන් පිටව ගිය දිනයේදීයි.
මිනිසුන්ගේ තරාතිරම නොබලා අවංක නිහතමානි, ගතිගුණවලට ගරු කරන පුද්ගලයකු වූ සරත් ෆොන්සේකා මහතා තමා කනිෂ්ඨ නිලධාරියකු ලෙස යුද හමුදා රාජකාරියේ සිටිය දී ඇසුරු කළ හිතවතුන්, මාධ්‍යවේදීන් ආදි පිරිස හමුදාපති ධූරයට පත්වූවත් අමතක නොකළ විශිෂ්ට දුර්ලභ ගතිගුණවලින් පිරි අභීත සෙන්පතියෙකි. බුද්ධාගමට ලැදිව කටයුතු කරන ඒ මහතා නිවසින් පිටවන අවස්ථාව දක්වාත් නිවසට පැමිණෙන විටත් පිරිත් විකාශනය වීම එම නිවසේ දිනපතා අනිවාර්යයෙන් ම සිදුවන විශේෂ සිරිතකි. තම නිවස කිසිවිටෙකත් හමුදා කඳවුරක් කර නොගත් මේ විශිෂ්ට හමුදා නිලධාරියා තම ආදරණීය බිරිඳ දරුවන් සමඟ සාමාන්‍ය ජීවිතයක් ගත කිරීමට හැමවිට ම උත්සාහ කෙළේය.
උතුරු නැගෙනහිර කි‍්‍රයාන්විත රාජකාරියේ යෙදී සිටි කාලයේ පටන් ම මෙම අභීත නිලධාරියාගේ සිත තුළ පැවතියේ ස්ථිරවම ත‍්‍රස්තවාදය මෙරටින් විනාශ කර අවසන් කළ යුතු බවය. එසේ කටයුතු කරන සමයේ ඇතැම් නිලධාරීන් අතින් සිදුවන වැරදි බොළඳ කි‍්‍රයා මොහු ඉවසා දරා සිටියේ ඉහළ නිලධාරින්ට ඒවා පෙන්වා දීමට තරම් අවස්ථාවක් නොමැති වූ නිසාය.
යුද හමුදාපතිවරයා වශයෙන් එතුමා පත් වූ දිනයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවේ දී තමා එල්. ටී. ටී. ඊ. යට අභියෝගයක් වන පුද්ගලයකු බව කියා සිටියේ ය. එතුමා එදා එසේ පැවසීමට හේතුව පැහැදිලි කරමින් පැවසුවේ කොටි සංවිධානය තමා හොඳින් දන්නවා. ඔවුන් එතුමා හොඳින් විනිශ්චය කර තිබෙන්නේ දුර්වල අයකු ලෙස නොවෙයි. එනිසා එතුමාටත් අවශ්‍යව තිබුණේ කොටි සංවිධානයට සහ ත‍්‍රස්තවාදයට අභියෝගයක් විය යුතු බව මිස සාමාන්‍ය දෙමළ ජනතාවට අභියෝගයක් වන හමුදා නිලධාරියකු වීමට නොවන බව ද එතුමාට ද අවශ්‍ය දෙමළ ජනතාව ත‍්‍රස්තවාදයෙන් මුදාගැනීමට යැයි ද හමුදාපතිවරයා වශයෙන් එදා පැවසී ය.
එතුමා එදා ඒ පැවසූ වචනය ඒ ආකාරයෙන් ම ඉෂ්ඨ කළේ ය. ත‍්‍රස්තවාදීන් මේ අභීත සෙන්පතියාගේ කි‍්‍රයාපටිපාටිය කොටි බුද්ධි අංශ යොදා අවබෝධකරගෙන සිටින්නට ඇති බව පෙනී ගියේ ඉතා සූක්ෂම ලෙස හමුදා මූලස්ථානය තුළට මරාගෙන මැරෙන කාන්තාවක යවා එතුමා ඝාතනය කිරීමට උත්සාහ කළ අවස්ථාවේය.
එහෙත් එදා ජාතියේ වාසනාවට කොටි ඉලක්කය වැරදී එතුමා නිරුපද්‍රිතව යළි හමුදාපති ධූරයට පත් විය. රෝහල් ඇඳේ සිට ද එතුමා ප‍්‍රකාශ කළේ කොටි ප‍්‍රහාර තුනකින් මා බේරුණා. ත‍්‍රස්තවාදය මෙරටින් තුරන්කරන තුරු කොටින්ට මා විනාශ කිරීමට කවදාවත් ඉඩ ලැබෙන්නේ නැති බවයි.
කෙසේ වෙතත් යුද බිමේ අතිවිශිෂ්ටයකු වූ සරත් ෆොන්සේකා මහතා ඝාතනය කිරීමට ත‍්‍රස්තවාදීන් මාන බැලුවේ එතුමා යුද හමුදාපතිවරයාවීමටත් වසර ගණනාවකට පෙර සිට ය.
කොටි මැඬලන්න අපට පුළුවන් ‘මගේ කාලය තුළ යුද්ධය අනිවාර්යයෙන් ම ජයග‍්‍රහණය කරනවා නිතරම එතුමා ප‍්‍රකාශ කළේ වසර 30ක් තරම් ඈතට දිවෙන යුද්ධයට ඉක්මන් විසඳුමක් සොයමින් හමුදාව මෙහෙයවීමේ නියමුවකු ලෙස සුවිශේෂි කාර්යභාරයක නියැලෙමිණි.
එතුමා ත‍්‍රස්තවාදය සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කර දමන බව තමා ස්ථිරවම විශ්වාස කරන බව මේ අභීත සෙන්පතියාගේ ආදරණීය බිරිඳ අනෝමා ෆොන්සේකා මහත්මිය දැඩි විශ්වාසයකින් යුතුව ප‍්‍රකාශ කළ අවස්ථා බොහෝ ය. දයාබර බිරිඳක් වශයෙන් ඇය පවුලේ වගකීම් තනිව ම උසුලමින් එතුමාට රට වෙනුවෙන් නිදහස්ව කටයුතු කිරීමට අවශ්‍ය නිහඬ පරිසරයක් ඇති කළාය.
පසුගිය උතුරු නැගෙනහිර මානුෂීය මෙහෙයුම වෙනුවෙන් එතුමා දවසේ පැය 24 පුරා කළ කැපවීම ඇතුළු තොරතුරු දන්නේ ඇතැම් විට ටිකදෙනකු පමණක් විය හැකියි.
අද ත‍්‍රස්තවාදය සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ වී ඇත. යළි මෙරට ත‍්‍රස්තවාදයක් නැත. එතුමා වචනයෙන් කියූ දේ කි‍්‍රයාවෙන් ඔප්පු කළ ලොවේ දක්ෂතම යුද හමුදාපතිවරයා ලෙස ලෝකයම පිළිගෙන ඇත.
මෙරට ජනතාව වසර තිහක් තිස්සේ විඳි දුක්ගිනි නිමාකර දීමට ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් කැප වූ අභීත සෙන්පතියාණෙනි, මෙරට ජනතාවගේ දෑසට පෙනෙන යම් දෙවි කෙනකු වේ නම් ඒ ඔබතුමා ය. රට ආරක්ෂා කළ මුරදේවතාවන් ය. ඔබතුමා ඇතුළු සමස්ත වීරෝධාර හමුදාවිරුවන් වෙනුවෙන් අපේ භක්තිය සැමදා පුද කරන්නේ අප‍්‍රමාණ වූ ගෞරවයෙනි.
එලෙස දිනමිණ පුවත්පත එදා වාර්තා කළත් පසුව ඔවුන්ගේ ස්ථාවරය වෙනස් විය.
2010 ජනවාරි මස 19 දින දිනමිණ පුවත්පත
භූමියක් සහිත ඊලමක් දීමට ෆොන්සේකා උත්සාහ කරනවා
ලෝක ව්‍යාප්ත කොටි සංවිධානයේ ප්‍රබල නායකයකු වන රුද්‍රකුමාර් මහතා සමඟ එක්ව භූමියක් නැති ඊලාම් රාජ්‍ය වෙනුවට භූමියක් සහිත ඊලාම් රාජ්‍යයක් ලබාදීමට සරත් ෆොන්සේකා මහතා කටයුතු කරන බව එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ භාණ්ඩාගාරික, ප්‍රවාහන ඇමැති ඩලස් අලහප්පෙරුම මහතා ප්‍රකාශ කළේය.
උතුරු, නැඟෙනහිර පළාත් ඒකාබද්ධ කරමින් එම භූමියක් සහිත ද්‍රවිඩ ඊලාම් රාජ්‍යය ලබාදීමට ෆොන්සේකා මහතා කටයුතු කරන්නේ යැයි ද ඇමැතිවරයා පැවැසුවේය.
ආයුධ රහිත කොටි සංවිධානයේ ගොදුරක් බවට පත්වෙමින් සරත් ෆොන්සේකා මහතා සිදුකරන මෙම ගනුදෙනුව දේශද්‍රෝහී බව ද ඇමැතිවරයා අවධාරණය කළේය.
ෆොන්සේකා මහතා බලය පමණක් අරමුණු කරගනිමින් ලෝක ව්‍යාප්ත කොටි සංවිධානය සමඟ එක්ව ඔවුන්ට ගැතිව කටයුතු කිරීම කනගාටුවට කරුණක් බව ද ඇමතිවරයා පැවැසීය. මහවැලි කේන්ද්‍රයේ පැවැති එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ මාධ්‍ය හමුවකට සහභාගි වෙමින් ඇමැතිවරයා ඊයේ (18 දා) මේ බව ප්‍රකාශ කළේය.
මවුබිමට ආදරය කරන ජනතාව ලබන 26 වැනිදාට අතට ගත යුත්තේ නිල් කොඩියවත්, කොළ කොඩියවත්, රතු කොඩියවත් නොව ජාතික කොඩිය පමණක් බව ද ඇමැතිවරයා මෙහිදී කීය.
විපක්ෂයේ සන්ධානයේ අධිරාජ්‍ය ගැති බලවේග පරාජය කර මවුබිම ජයග්‍රහණය කරවීමට ජනතාවට කළ හැකි උතුම්ම පින්කම වන්නේද ලබන 26 වැනිදාට ජාතික කොඩිය අතට ගෙන සිය ඡන්දය පාවිච්චි කිරීම යැයි ද හෙතෙම පැවැසීය.
චන්දිමා එදිරිමාන්න හා සන්ධ්‍යා කරුණාරත්න
2011 නොවැම්බර් මස 19 දින දිනමිණ පුවත්පත
සුදු කොඩි නඩුවට ෆොන්සේකා වරදකරු වෙයි
වසර තුනක් හිරගෙට
සරත් ෆොන්සේකා මහතා සුදු කොඩි නඩුවෙන් වැරැදිකරු වේ. කොළඹ මහාධිකරණය ඔහුට වසර 03ක සිර දඬුවමක් ඊයේ (18) උදේ නියම කළේ ය.සුදු කොඩි රැගෙන යටත් වීමට පැමිණෙන එල්.ටී.ටී.ඊ. නායකයන් මරා දමන ලෙස ආරක්ෂක ලේකම්වරයා බ්‍රිගේඩියර් ශවේන්ද්‍ර සිල්වාට පවසා තිබුණා යැයි කියන ව්‍යාජ ප්‍රකාශයක් ෆොන්සේකා මහතා මාධ්‍ය මගින් හෙළිකොට තිබිණැයි චෝදනා එල්ල වී තිබුණි.
විනිසුරු ඩබ්ලිව්.ටී.එම්.පී.බී.වරාවැව මහතා විත්තිකරු චෝදනාවලින් නිදොස් බවට තීරණය කළේ ය. සිරදඬුවමට අමතරව රුපියල් පන්දහසක දඩ මුදලක් ගෙවීමටද විත්තිකරුට නියම කෙරුණි.
-ශිරෝමි අබයසිංහ
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ඌ තාන්
ඌ තාන් ( ;; ජනවාරි 22, 1909 – නොවැම්බර් 25, 1974) යනු බුරුම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙක්  සහ1961 සිට 1971 දක්වා  එක්සත් ජාතීන්ගේ තෙවන මහා ලේකම් විය. මෙම තනතුරට ඔහුව තෝරා ගන්නා ලද්දේ, ඔහුගේ පූර්වප්‍රාප්තික, ඩග් හැමර්හල්ඩ්, 1961 සැප්තැම්බරයේදී මිය ගිය විටදීය.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම්වරු ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ නිලධාරින් ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:1909 උපත් ප්‍රවර්ගය:1974 මරණ
පොමරේනියානු
පොමරේනියාවට අයත් යන අදහස දෙන නාම විශේෂණ පදයයි.
යුරෝපයේ ජාතික රාජ්‍ය
ජාතික රාජ්‍ය යනු, නිශ්චිත දේශසීමාවක් තුළ විසූ, එක ම බසක් තෙපළූ, එක ම සංස්කෘතියකට අයත් ගෝත්‍ර කිහිපයක් ඇතැම් රජවරුන්ගේ පුරෝගාමීත්‍වයෙන් එක්සත් කිරීම තුළින් බිහිකරගත් රාජ්‍යයන් වේ.
වැඩවසම් යුගයේ එක් එක් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් යටතේ බලය විකේන්‍ද්‍රව පැවැතිණි. එනිසා තමා ජීවත්වන ප්‍රදේශයේ හෝ නගරයේ වැසියන් ලෙස සිතූ මිස එකමුතු ජාතියක් ලෙස හැඟීමක් නොවිණි. එනමුදු දොළොස්වන සියවසේ පමණ සිට විවිධ ක්‍ෂේත්‍රවල ඇතිවූ වෙනස්කම්වලට අනුරූපව දේශපාලන ක්‍ෂේත්‍රයේ වූ පෙරළිය ජාතික රාජ්‍ය හෙවත් නව රාජාණ්ඩු ක්‍රමය යි. ඒ අනුව, පෙර තිබූ විවාහ සම්බන්ධතා, යුඬ, උරුමය ආදී නොයෙකුත් උපක්‍රම අනුගමනය කරමින් එක් පාලකයෙකු යටතේ එක්සත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් දක්නට ලැබිණි.
දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ
දීපංකර බුදුන් වහන්සේ මෙම මහා භද්‍ර කල්පයට සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සාරමණ්ඩ නමවූ කල්පයෙහි දී ලොවට පහළවූ සම්මා සම්බුදුවරයෙකි. පියා සුදේව නම් නරපතියෙකි. මව සුමේධා බිසව විය. මෙම කල්පයේදී මිනිසාගේ පරම ආයුෂ වසර ලක්ෂයක් විය. දීපංකර බෝසතානන් වහන්සේ වසර දස දහසක් ගිහිගෙයි වාසය කළහ. මෙම කාලය තුල පදුමා නම් වූ බිසවක් සරණ පාවා ගෙන යුවරාජ පදවිය දැරීය. වෘෂභ ස්කන්ධ නම් කුමරු ලද දිනයේ මංගල හස්ථියා පිට නැග අසූහාර දහසක් රජදරුවන් සමග මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය කළහ. දස මාසයක් දුෂ්කර ක්‍රියාකර පුර අංගනාවක් විසින් පිළිගන්වන ලද කිරිපිඬු වළදා පුලීල නම්වූ බෝධීන් වහන්සේට පිටදී වෙසක් පොහෝදින අළුයම් කාලයේ දී ලොවුතුරා බුදු බවට පත්විය. අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් වූයේ සුමංගල හා තිස්ස යන අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනා වහන්සේ ය. අග්‍ර උපස්ථායක ස්වාමීන් වහන්සේ වූයේ සාගත නම් මහ තෙරුන් වහන්සේ ය. අග්‍ර ශ්‍රාවිකාවන් දෙදෙන වූයේ නන්දා හා සුනන්දා යන තෙරණීන් වහන්සේලා ය. මෙම සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේගේ කාලයේ ගෞතම බොධිසත්වයන් වහන්සේ සුමේධ තාපස ව ඉපදී නියත විවරණ ලදහ.
බාහිර සබැදුම්
ප්‍රවර්ගය:බුදුවරු
ඔරෙගන්
ඔරෙගන් යනු ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රාන්තයකි.
ආහාර මගින් වැලඳෙන රෝග
ආහාර මගින් වැලඳෙන රෝග යනු ආහාර පරිභෝජනය නිසා හටගන්නා රෝගී තත්ත්වයන්ය. මෙය බහුලවම ආහාර විෂවීම ලෙස හැදින්වුව ද බහුතරයක් හටගනු‍යේ ව්‍යාධිජනක බැක්ටීරියා, වෛරස, රෝග කාරක ප්‍රෝටීන් අංශු හෙවත් Prions සහ පරපෝෂිතයන් විසින් ආහාර ද්‍රව්‍ය අපවිත්‍ර කිරීම තුළින් විනා ස්වාභාවිකව පවතින විෂකාරක ද්‍රව්‍ය හෝ රසායනික ද්‍රව්‍ය මගින් නොවේ.
නූතන ලෝකයේ බලපෑම
නූතන අවධිවල සිදු වූ ආහාර නිෂ්පාදනයේ හා කාර්මීකරණයේ ශීඝ්‍ර ගෝලීයකරණය නිසා ආහාර ද්‍රව්‍ය අපවිත්‍ර වීමේ සම්භාවිතාව ඉහළ ‍ගොස් තිබේ. ආහාර විෂ වීම නිසා ඇතිවන වසංගත රෝග තත්ත්වයන් මීට පෙර කුඩා ජන කොට්ඨාශයක් අතර දක්නට ලැබුණ ද මේ වන විට එය ‍ගෝලීය අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත. ආහාර ආරක්ෂණ අධිකාරිය මගින් ලොව පුරා දේශීය වශයෙන් සහ ජාත්‍යන්තරව ආහාර ද්‍රව්‍යවල ආරක්ෂාව පිළිබද තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීම සදහා උපකාරී වන අතර හදිසි අවස්ථාවන්හි දී ක්ෂණිකව තොරතුරු ලබා ගැනීමට හැකි වී ඇත.