cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
එල්ලංගාව
අරමුණු
ඊට විසඳුමක් ලෙස ජනතාව ගම් වැව් කිහිපයක් සමෝඡ්ච රේඛා හරහා ජලය බසින සේ ඇළ මාර්ග තනා එකට සම්බන්ධ කළේ ය. මෙවැනි වැව් පද්ධතියක් වැව් ප්‍රපතනයක් ලෙස හඳුන්වයි. වියලි පලාත්වල වැසියන් මෙය එල්ලංගාව ලෙසද හඳුන්වයි.
අනෙක් අරමුණ වන්නේ ඇළ මාර්ගවල නිතරම ජලය රැඳී ඇති විට ඒ දෙපස පොළොවේ තෙතමනය ඉහළ ගොස් වගාවන් සරුසාර වීමට ඉඩ සැලසීමයි.
වැව් පද්ධති පාලනයට සම්බන්ධ වූ පරුමක ශුමන නම් අයෙකු ගැන ද මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.
Reference
2. https://divaina.lk/%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B6%9A-                   %E0%B6%8B%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%B8-%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%82%E0%B6%9C%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B6%AB%E0%B6%9C/
3. http://ranjithari.blogspot.com/2018/07/blog-post_15.html?m=1
Sources
https://drive.google.com/file/d/1nucWtxoHbE9G24anI9hhAxZMrN4lSeGc/view?usp=sharing
කරුණාතිලක
ඔබට අවැසි ලිපිය තෝරාගන්න
ප්‍රවර්ගය:වක්‍රෝත්තිහරණ පිටු
බදුල්ල
ඌව පලාතේ අගනගරය වන බදුල්ල ශ්‍රි ලංකා‍වේ පිහිටා ඇත. මහනුවරට ගිණිකොණ දෙසින් පිහිටා ඇති බදුල්ල සිසාරා බදුලු ඔය විහිදී පවතී. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 680ක උසින් පිහිටි මෙය තේවතු වලින්ද වටවී පවතියි. මෙම නගරය නමුනුකුල කඳු වැටියෙන් වටවී පැවතීම විශේෂ ලක්ෂණයකි. නමුණුකුල කඳු වැටියේ මුදුන මුහුදු මට්ටමේ සිට මිටර 2016ක උසින් පවතියි. බ්‍රිතාන්‍යය අධිරාජ්‍යයවාදීන්ට යටත් වීමට පෙර මෙම නගරය පාලනය කරන ලද්දේ සිංහල රජවරැන් විසින්ය.‍ පසුව ‍මෙම නගරය බ්‍රිතාන්‍යය අධිරාජ්‍යයවාදීන්ගේ පාලන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය. බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් නිපදවන ලද උඩරට දුම්රිය මාර්ගය අවසන් වන්නේ මෙම නගරයෙනි. මෙහි අරමුණ වනුයේ කොළඹ ප්‍රදේශයට වැවිලි නිශ්පාදන ප්‍රවාහනය කිරීමයි.
බදුල්ල සිට කොලඹ දෙසට මධ්‍යම කඳුකර බැවුමේ සිට කිලෝමිටර් 230ක දුර ප්‍රමාණයක් පවතියි. බදුල්ලේ සිට නුවර, කොළඹ, ගාල්ල දෙසට මාර්ග කිහිපයක් පවතියි. කොළඹ සිට බදුල්ලට රත්නපුර, බලන්ගොඩ, හපුතලේ, බණ්ඩාරවෙල සහ හාලිඇල හරහා ගමන්කල හැක. මෙම ගමන සදහා පැය 5-6 පමණ ගතවෙයි. නුවර සිට බදුල්ල දෙසට දිවෙන මාර්ග දෙකක් පවතියි. එම මාර්ග දෙක වන්නේ රජමාවත හරහා හෝ නුවරඑළිය හරහායි. ගාල්ල සිට බදුල්ලට ගමන් කිරීම සදහා වඩාත් සුදුසුම මාර්ගය වන්නේ මාතර, හම්බන්තොට, වැල්ලවාය, දෙමෝදර සහ හාලිඇල හරහායි. බදුල්ල දෙසට දිවෙන සැම මාර්ගයක්ම දර්ශනීය වන අතර මනා භුගෝලීය වෙනසක්ද දැක ගත හැක. බදුල්ල සහ එහි අවට පිහිටි දෑ විදේශිකයන් සදහා මනා තෝතැන්නක් වෙයි. හෝටන්තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකලස් කඳු වැටිය බදුල්ලේ සිට සැතපුම් කිහිපයක් දුරින් පිහිටා ඇත.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන ප්‍රවර්ගය:බදුල්ල
කක්ෂීය ආනතිය
thumb|300px|රූපය. 1: ආනතිය i (කොළ) සහ අනෙකුත් [[කක්ෂීය පරාමිතික පෙන්වන එක් දසුනක්]]
සරල ශල්කමය අපිච්ඡදය
තුනී ශල්කමය අපිච්ඡද සෛලීය ස්ථරයකි. දරණු පටලයක් මත පිහිටා ඇත.
කුඩා අණු සඳහා පාරගම්‍ය වේ. රුධිර කේශනාලිකා, ගර්ත හා ගුච්ඡිකාවේ දක්නට ඇත.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අපිච්ඡද
බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම
බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ලෙසින් හෝ ග්‍රාම්‍ය ලෙසින් වින්ඩීස් ලෙසින්ද හැඳින්වෙන,  බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම යනු,  ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි -කතාකරන කැරිබියානු රටවල්, බ්‍රිතාන්‍ය පරායත්ත සහ බ්‍රිතාන්‍ය-නොවන පරායත්ත 15 ක ක්‍රීඩා සන්ධීයනයක් නිරූපණය කරන, බහු-ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායමකි.
The WICB has been a full member of the International Cricket Council (ICC) since 1926. It operates the West Indies cricket team and West Indies A cricket team, organising Test tours and one-day internationals with other teams. It also organises domestic cricket in West Indies, including the Regional Four Day Competition and the WICB Cup domestic one-day (List A) competition. The WICB has also collaborated with Sir Allen Stanford in the organisation of the domestic Stanford 20/20 competition for the Twenty20 format of cricket. Later they created their own Twenty20 league called Caribbean Twenty20 after disbanding Stanford 20/20. In 2013 they Created Caribbean Premier League, a Professional Twenty20 league.
The WICB's membership includes the six territorial cricket associations of the various countries and territories which contest the West Indies first-class and limited-overs competition in the Caribbean. Each provides two directors, in addition to a number of non-member directors. Two of these associations are themselves multi-national boards representing a number of countries and dependencies.
The President of WICB is Whycliffe "Dave" Cameron (since 27 March 2013, formerly Vice-President to and replacing Dr. Julian Hunte) and Michael Muirhead is the chief executive officer.
Since 2005, as per an ICC mandate, the West Indies Women's Cricket Federation (WIWCF) has been integrated with the WICB. The President of the WIWCF is Carol Whilby-Maxwell and the Secretary is Michael Seepersaud.
The WICB is charged with aiding regional development of cricket in the Americas region, under the ICC's development program.
ඉතිහාසය
From the 1880s onwards there had been no central body to co-ordinate the Inter-Colonial Tournaments and matches, select composite West Indian XIs for tours and against touring sides and to organise the West Indian tours of England, Canada and the United States. Such organisation as there was, was done by an informal coalition of the major clubs in the region. West Indian cricketers however had felt the need for the establishment of such an organisation although geography and culture were to make such a task difficult. However, with the help of one influential Marylebone Cricket Club member, R. H. Mallet (the manager of the 1906 and 1923 West Indian tours and future manager of the 1930–31 West Indian tour to Australia), representatives of the various territories finally got together and ultimately formed the West Indies Cricket Board of Control. The preliminary meeting was in Bridgetown, Barbados, from which the informal West Indies Cricket Conference was founded in 1926. The West Indies Cricket Conference held its first official meeting on 22 January 1927 at the Bridgetown Club in Barbados attended by Mallett and representatives from the Windward Islands, Trinidad & Tobago, Barbados and Demerara (British Guiana). Delegates from Jamaica and the Leeward Islands were invited by unfortunately were unable to attend. At this January meeting the delegates present decided to form the West Indies Cricket Board of Control (WICBC) which would be composed of a president, a secretary and two delegates each from Barbados, Demerara, Jamaica and Trinidad & Tobago and one delegate each from the Leeward Islands and Windward Islands. The WICBC's first meeting was held on 17 and 18 June 1927 in Port-of-Spain, Trinidad with Harold Austin (the former captain of the 1906 and 1923 West Indian tours of England) serving as the first president. The Board as constituted was enlarged in 1982 when the Leeward and Windward Islands were given the same representation as the other full Members. The President was appointed by the Board at an Ordinary General Meeting and had to be a person resident in the West Indies who had shown a keen and active interest in West Indies cricket. His term of office was for two years (and eligible for re-election) or until his successor was appointed. Board members were also thenceforce to be appointed by their Cricket Associations although in British Guiana the Georgetown Cricket Club held this responsibility until 1943, and in Trinidad the Queens Park Oval Club until 1981 when their respective Cricket Associations were given recognition. There was a provision for Associate Members who would be entitled to attend Meetings but not to move resolutions or vote. Bermuda and Belize had been the only members in this category prior to their cessation as Associate Members. According to Ram Hiralal, former President of the Suriname Cricket Association, up until 2002 when Suriname applied for and gained affiliate membership of the ICC, it was also an associate member of the West Indies Cricket Board.
ජලජීවී වගාව
වැදගත්කම
දිනකට පුද්ගල ප්‍රෝටීන අවශ්‍යතාව ග්‍රෑම් 60ක් පමණ වේ. නමුත් මිලියන 20ක් පමණවූ ලාංකික ජනගහනයට මෙය ප්‍රමාණවත් නොවේ. අත්‍යවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල පළමුපෙළ ආහාරවල නියමිත අනුපාතයේ ඇත. එම ප්‍රමාණය ලබාගැනීමට මත්ස්‍ය ආහාර අත්‍යාවශ්‍ය වේ. මත්ස්‍ය බරින් 15% - 20% පමණ ප්‍රෝටීන ඇත. වැඩිවන ජනගහනයට සාපේක්‍ෂව මත්ස්‍ය නිපැයුම උපරිම කරලීමට රට අභ්‍යන්තර ජලාශවලට ජලජීවී වගාව හඳුන්වා දී ඇත.
නිශ්පාදනය
වාර්ශික මත්ස්‍ය නිපැයුම මෙට්‍රික් ටොන් 200ක් පමණ වේ. ඉන් 80% සාගරවලිනි. 10% - 20% පුරාණ වැව්, මිරිදිය ජලාශ වලින් වන අතර 0.5% කලපුවලිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්සන් වගාවෙන් වාර්ශිකව රු. කෝටි 100ක් පමණ ඉපැයේ.
දුෂ්කරතා
වෙරළාසන්න මුහුදු, කළපු ආදියේ මත්ස්‍ය භාවිතය අයථාව සිඬවන නිසා උපරිම චිරස්ථායි මට්ටමින් මසුන් ඇල්ලීම නිසා මෙම පරිසරවල තවදුරටත් අල්ලාගතහැකි මත්ස්‍ය ප්‍රමාණයේ විභවතාවයක් නැත. ධීවර ආම්පන්න මිල අධික වන අතර ගැඹුරු මුහුදේ මසුන් ඇල්ලීමට වැඩි වියදමක් දැරීමට සිඬ වේ. මෙම නිසා පාරිභෝගිකයා දැරිය යුතු මිල ද ඉහළ යයි.
විසඳුම්
ජලජ ජීවී කර්මාන්තය පිලිබද ප්‍රාදේශීය මට්ටමින්,ග්‍රාමීය මට්ටමින් ප්‍රචලිත නොවීම
මේ සදහා ව්‍යාප්ති සේවය පුලුල් කිරීම (මෙය විසදුමකි)
පොලි අඩු ණය වාරික හදුන්වා දීම
වගා පඬති
මිනිස් ප්‍රෝටීන අවශ්‍යතාව සපුරාලීමට මෙම අභ්‍යන්තර ජලාශවල ආහාරයට ගන්නා මසුන් වගා කරන ක්‍රම ත්‍රිත්‍වයෙකි. thumb|ඊශ්‍රාලයේ සූක්‍ෂම වගා පඬතියක් සූක්‍ෂම ක්‍රමයේදී නිශ්පාදන වියදම වැඩි අතර ඉලක්ක අස්වැන්න නොලැබි විට ආර්ථික පාඩු ද සිදු වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ සූක්‍ෂ ක්‍රමයට ඉස්සන් වගා කෙරෙන අතර එය විදේශ විනිමය ලබාදෙන ලාභදායී ක්‍රමයකි.
ගැටළු
ශ්‍රී ලංකාවේ සූක්‍ෂම ක්‍රමයට ඉස්සන් වගාවේදී පාර්ශවික ගැටළු රැසක් ඇති වේ.
මෙය කඩොලානාශ්‍රිතව කිරීමට සිදුවන හෙයින් එම පොකුණු සෑදීමට කඩොලාන ඉවත් කිරීමට සිදුවේ. එවිට ඒ ආශ්‍රිත කුඩා මසුන් විනාශ වේ. ඉන් ආහාරදාම කෙරෙහි බලපෑම් ඇති වේ. ජෛව විවිධත්වය අඩු වේ. ශාක භක්‍ෂණ සතුන්ට ද ආහාර නැති වේ. ඉස්සන් කොටුවලින් බැහැර කෙරෙන අපද්‍රව්‍ය අවට ජල ස්කන්‍ධවලට දැමීමෙන් ඒවායේ ගුණාත්මක භාවය පිරිහේ. අපද්‍රව්‍ය ඇහිරීම නිසා ගංවතුර තර්ජන ඇති වේ.
වාසි
එමෙන්ම විවිධ ආගමික මතවාද   හේතුවෙන්    මස්    ආහාරයට  නොගන්නා ජන  කොටසක්  පව්තී. එම නිසා මස් පිණිස  ආදේශකයක්  ලෙස භාවිතා කල හැක.
භාවිතයට නොගන්නනා (හැල් කුඹුරු ) මේ සදහා භාවිතා කල  හැකි වීම
තරුණ ශ්‍රමය මේ සදහා යොදා ගත හැකි වීම. තවද අලංකරණය සදහා භාවිතා කල හැකි වීම.
මත්ස්‍ය රෝපණ ආකාර
ශ්‍රී ලංකාවේ මත්ස්‍ය රෝපණය දෙආකාරයකට සිදුවේ.
තනි රෝපණය
thumb|තනි රෝපණය යම්කිසි එක ම විශේෂයකට අයත් මසුන් ජලාශයක වගාකිරීම යි. මාංශ භක්ෂක ජීවීන් වගා කරයි. ඉහළ තාක්ෂණයක් භාවිතා කරයි. කෘතිම ආහාර ලබාදීම සිදු කරයි
බහු රෝපණය
ජලාශයක ඇති ස‍්වාභාවික ආහාර වලින් උපරිමව ප්‍රයෝජන ගතහැකි පරිදි විශේෂ කීපයකට අයත් මසුන් පොදු ජලාශයක එකට වගාකිරීම යි. මොවුන්ගේ ආහාර නිකේතන වෙනස් විය යුතු වේ. ආර්ථික වාසි ගෙන දේ.
උදා: තණකොළ කාපයන්, හිස ලොකු කාපයන්, මඩ කාපයන්
ප්‍රවර්ගය:ව්‍යවහාරික ජීව විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:ජලජීවී වගාව
ආක්ෂක ආනතිය
thumb|right|300px|ග්‍රහලෝක තුනෙහි ආක්ෂක ආනතිය: [[පෘථිවිය, යුරේනස්, සහ සිකුරු. මෙහිදී, සිරස් රේඛාවක් (කළු) අඳින්නේ, එක් එතක් ග්‍රහලෝකයේ කක්ෂයෙහි තලයට ලම්බක ලෙසිනි. මෙම රේඛාව සහ, ග්‍රහලෝකයේ උතුරු ධ්‍රැවය (රතු) අතර කෝණය ආනතිය වෙයි. වටකොට දක්වා ඇති ඊතල (කොළ) පෙන්වන්නේ  ග්‍රහලෝකයේ භ්‍රමණයෙහි දිශාව වෙයි.]]
තාරකා විද්‍යාඥයින් අතර ඇලය ලෙසින් හැඳින්වෙන, තාරකා විද්‍යාවෙහි ආක්ෂක ආනතිය යනු, වස්තුවක  භ්‍රමණ අක්ෂය සහ එහි කක්ෂීය අක්ෂය අතර කෝණය හෝ, සමතුල්‍ය ලෙසින්, එහි  නිරක්ෂීය තලය සහ  කක්ෂීය තලය අතර කෝණය වෙයි. කක්ෂීය ආනතිය වෙතින් එය වෙනස් වෙයි.
මධ්‍ය කාලීන සංගීතය
මුල් කාලය මධ්‍ය කාලීන				(1500-1400) පුනර්ජීවය යුගය			(1400-1600)
පොදු ව්‍යවහාරය බැරොක්					(1600-1760) ශාස්ත්‍රීය- (සම්භාවනීය)		(1730-1820) රොමැන්ටික්				(1815-1910)
නවීන හා සමකාලීන 20 වෙනි ශතවර්ෂයේ සම්භාවනීය	(1900 -  2000) සමකාලීන සම්භාවනීය			(1975-වර්තමානය)
මධ්‍යකාලීන සංගීතය යන්නට මධ්‍යකාලීන යුගයේ රචිත යුරෝපීය සංගීතය ඇතුලත් වේ. මෙම යුගය රෝමානු අධිරාජ්‍යයේ ඇද වැටීමත් සමග ආරම්භ වන අතර පහලොස් වෙනි ශත වර්ෂයේ මැද භාගයේදි පමණ අවසාන වෙයි. මධ්යගත යුගයේ අවසානය සහ පුනර්ජීවන යුගයේ ආරම්භය නියම කිරීම ඇත්තෙන්ම හිතුවක්කාර ක්රියාවකි. මෙහිදි 1400 වර්ෂයේ යොදා ඇත.
මහාබලිපුරම් ස්මාරක සමූහය
මහාබලිපුරම් ස්මාරක සමූහය යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ බෙංගාල බොක්කේ කොරමැන්ඩල් වෙරළ තීරයේ පිහිටි ස්මාරක සංකීර්ණයකි. මෙය ඉන්දියාවේ තමිල් නාඩු ප්‍රාන්තයේ කාංචීපුරම් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. මෙය පිහිටියේ චෙන්නායි අසල ය. සිද්ධස්ථාන 40කින් පමණ සමන්විත මෙයට ලොව විශාලතම එළිමහන් ශෛලමය උන්නත කැටයම ද අයත් යත 1984දී මහාබලිපුරම් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම්කෙරිණි. මෙම පල්ලව යුගයේ අඩවි අතරට පංච රථ ලෙස සැලකෙන ධර්මරාජ රථ, අර්ජුන රථ, භීම රථ, ද්‍රෞපදි රථ, නකුල සහදේව රථ, සමගින් ගනේෂ රථයත්; වරාහ ලෙන් දේවාලය, ක්‍රිෂ්ණා ලෙන් දේවාලය, මහීෂාසුරමර්දිනී මණ්ඩප, පංචපාණ්ඩව ලෙන් දේවාලය ඇතුළු මහාබලිපුරම්හි ලෙන් දේවාල කිහිපයකුත්; වෙරළාන්ත දේවාලය සහ ඕලක්කනේස්වර දේවාලය ඇතුළු ව්‍යූහමය දේවාලත්; සහ ලොව විශාලතම හළිමහන් අල්ප-උන්නතවලින් එකක් ලෙස සැලකෙන ආකාශ ගංගාවරෝහණය කැටයමත් අයත් වේ. මහාබලිපුරම් එහි ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අරුමය හේතුවෙන් ප්‍රකට වී ඇත.
නිරුක්තිය
මහාබලිපුරම් ප්‍රදේශය විවිධ නම්වලින් හැඳින්වේ. ඒ අතරට මල්ලපුරම්, මාමල්ලපුරම්, මාවලිපුරම් සහ මහාබලිපුරම් වැනි නම් ඇතුළත් ය. මින් අවසානයට සඳහන් කළ නම වඩාත් මෑතකාලීන සහ සංඛ්‍යාලේඛන තුළ භාවිතා වී ඇති නිල නාමයයි. මෙම ස්ථානය යුරෝපීය නාවිකයන් විසින් "සප්ත පැගෝඩා දේශය" ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ වෙරළ ගොඩබට විට ඔවුනට හින්දු දේවාලවල කොත් සතක් (ස්තූපවල මෙන්) දිස්වූ නිසායි.
ඉතිහාසය
වාර්තා අනුව මෙම භූමියය පෙරිප්ලස් (ක්‍රි.ව. 1වන සියවස) සහ ටොලමි (ක්‍රි.ව. 140) යුගයේ ‍වරායයක්ව පැවති බවට සාක්ෂි හමුවේ. මෙය නගරයක් ලෙස ස්ථාපනය කරන ලද්දේ 7වන සියවසේ දී මදුරාසියේ (වර්තමාන චෙන්නායි) දකුණු පෙදෙස පාලනය කළ පල්ලව රජවරුන් විසිනි. මෙය අග්නිදිග ආසියාවේ රාජධානි වූ කාම්බූජ (වර්තමානය කාම්බෝජය) සහ ශ්‍රීවිජය (වර්තමාන මැලේසියාව, සුමාත්‍රා සහ ජාවා දූපත්) මෙන්ම චම්පා අධිරාජ්‍යය (අන්නම් ලෙස හැඳින්වේ) වැනි රාජධානි සමග වෙළඳ කටයුතුවල නිරත වූ සුප්‍රකට වරායයක් විය. අනුයාත සියවස් තුළ මෙය වඩාත් ප්‍රකට වූයේ ක්‍රි.ව. 630 සහ 728 අතර කාලයේ නිර්මාණය වූ එහි ඇති ගලෙන්-නෙළූ දේවාල, ලෙන් සහ ව්‍යූහමය දේවාල හේතුවෙනි..
මහාබලිපුරම් නම්කෙරුණේ පල්ලව රාජවංශයේ උච්චතම සමයේ රාජ්‍ය පාලනය කළ මාමල්ල (අර්ථය මහා මල්ලවයා) යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හැඳින්වුණු Iවන නරසිංහවර්මන් (ක්‍රි.ව. 630 – 670 පමණ) රජුගේ නම ඇසුරෙනි. කෙසේනමුත් මාමල්ලගේ පියා වූ Iවන මහේන්ද්‍රවර්මන් (ක්‍රි.ව. 600-30) රජු විසින් ද සිය රාජ්‍ය සමයේ මෙහි ඇති ඇතැම් ගොඩනැගිලි ඉදිකළේ යැයි සැලකේ. 7වන සියවසේ දී, මෙලෙස දේවාල-ගොඩනැගිලි ක්‍රියාකාරකම් දකුණු ඉන්දියාවේ ද්‍රවිඩියානු ආරේ ගෘහනිර්මාණ ස්මාරක ඉදිවීමේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේ ය. මෙම යුගයේ ඉදිවූ ස්මාරක කිහිපයක් ලෙස ගලෙන් නෙළූ පංච රථ, ආකාශ ගංගාවරෝහණය නැමැති විවෘත අල්ප-උන්නත කැටයම, ගෝවර්ධනධාරී, මහීෂාසුරමර්දිනී වැනි අලංකෘත ලෙන් සහ ජාල-සයන පෙරුමාල් දේවාලය සැලකේ. මේ සියල්ල මාමල්ල යුගයේ ඉදිවූ ඒවායි.
8වන සියවසේ දී, ගලෙන්-නෙළූ ඒකශෛලීය දේවාල කෙරෙහි අඩු වැදගත්කමක් හිමිවූ අතර, තවත් පල්ලව රජකු වූ රාජසිංහ (ක්‍රි.ව‍. 700-28) රජ සමයේ ව්‍යූහමය දේවාල ඉදි වන්නට විය. ව්‍යූහමය ගෘහනිර්මාණ ඉදිවීමට ඔහුගේ දායකත්වය අනුස්මරණීය වී ඇත්තේ ඔහු විසින් ඉදිකළ විශාල දේවාලයක් වූ වෙරළාන්ත දේවාලය හේතුවෙනි. මෙම දේවාල සංකීර්ණය දේවාල තුනකින් සමන්විත ය: ඉන් කුඩා ත්‍රිතාල විමාන සහිත බටහිරට මුහුණලා පිහිටි දේවාල රාජසිංහේශ්වර දේවාලය නම් වේ; විශාලතම විමාන සහිත නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටි දෙවොල ක්ෂත්‍රීයසිංහේශ්වර දේවාලය නම් වේ; අනෙක් දේවාලය වන නරපතිසිංහ පල්ලව විෂ්ණුගෘහය ද නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටි දිගටි හැඩයෙන් යුත් මණ්ඩපයකි. මෙහි වැතිරගත් විෂ්ණු රුවක් දක්නට ලැබේ. දේවාල වටා පිහිටි ප්‍රාකාර බිත්ති යුගල පසුකාලීන යුගයකට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කෙරේ. ක්‍රි.ව. 897දී චෝළ රාජවංශය විසින් පරාජයට පත්කරන තෙක්ම, 4වන සිට 9වන සියවස් දක්වා පල්ලව පාලනය පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව මහාබලිපුරම්හි ඓතිහාසික වැදගත්කම ක්‍රමයෙන් පිරිහී ගියේ ය. ඇතැම් කාලවල දී එය වරායයක් ලෙස හඳුනාගැනුණු නමුත්, ක්‍රමයෙන් එය අභාවයට ගියේ ය.
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මහාබලිපුරම්හි අනන්‍ය ස්මාරක තුළින් හින්දු දේව සභාවට අයත් ආගමික, සංස්කෘතික සහ ජනප්‍රවාද යන අංගවල සම්මිශ්‍රණයක් පෙන්නුම් කරයි. බෙංගාල බොක්කේ වෙරළ තීරයේ පිහිටි මෙම ස්මාරක සියල්ල තමිල් නාඩුවේ කලාව සහ සංස්කෘතිය පෝෂණය කළ ද්‍රවිඩියානු ගෘහනිර්මාණ ශෛලියෙන් සමන්විත ය. මෙම ස්මාරක පහත පරිදි වේ: මණ්ඩප හෙවත් ලෙන් දේවාල; රථ; ශිව දෙවියන්ගෙන් පශුපත ආයුධය ලබාගැනීමට අර්ජුනගේ තපස දැක්වෙන එළිමහන් අල්ප-උන්නතය; සහ ව්‍යූහමය දේවාල ලෙස වර්ග කළ හැක. ගලෙන්-නෙළූ දේවාල, විශේෂයෙන්ම රථ පසුකාලීන යුගවල දකුණු ඉන්දියානු දේවාල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සඳහා මූලාකෘති ලෙස භාවිතා විය. ගෘහනිර්මාණ අංග, විශේෂයෙන්ම ප්‍රතිමා දකුණු ඉන්දියාව තුළ පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ අතර, කාම්බෝජය, අන්නම් සහ ජාවා වෙත ද එහි ආභාසය ව්‍යාප්ත විය. මෙම පූජාස්ථාන නිමැවූ ප්‍රතිමාකරුවන්ගෙන් පැවතෙන්නන් ක්‍රියාකාරී අතර, මහාබලිපුරම් අද්‍යතන නගර සංස්කෘතිය ගොඩනැගීමට ඔවුහු දායක වෙති.
රථ දේවාල
රථ දේවාල යනු රථවල හැඩයෙන් යුතුව ගොඩනැගූ දේවාලයන් ය. මෙම ඒකශෛලීය ස්මාරක පහ වැලි සහිත වෙරළෙහි ඉහළට මතුව තිබූ ඩයෝරයිට් හෝ ග්‍රැනයිට් පාෂාණවලින් ඉදිකොට ඇත. මේවා පෙරහැරක ඇති රථ මෙන් දිස්වේ. මෙම පංච රථ, පාණ්ඩව රථ (පාණ්ඩවයන් යනු මහාභාරත වීරකාව්‍යයෙහි එන සොයුරන් පස්දෙනා සහ ඔවුන්ගේ පොදු භාර්යාව වන ද්‍රෞපදී) ලෙස හඳුන්වන මේවා 7වන සියවසේ පාල්ලව රාජවංශ සමයට අයත් ය. මෙම පංච රථ පහත පරිදි වේ: ධර්මරාජ රථ, භීම රථ, අර්ජුන රථ, නකුල සහදේව රථ සහ ද්‍රෞපදි රථ එම රථයන් ය. මේවා තනි පාෂාණයකින් වෙනස් සැලැස්මකින් යුතුව කැටයම් කොට ඇත. මේවා අසම්පූර්ණ බැවින් මෙම දේවාලවලින් කිසිවක් වන්දනා කටයුතු සඳහා භාවිතා වූයේ නැත. පංච රථවලට අමතරව 7වන සියවසේ පසුකාලීනව ඉදිවූ ගනේෂ රථ නම් තවත් රථයක් ද වේ. මෙම රථයේ කාලනිර්ණය සඳහා පාදක කොටගෙන ඇත්තේ මාමල්ලගේ මුණුපුරු Iවන පරමේශ්වරවර්මන් පිළිබඳ සඳහන් සෙල් ලිපියකිනි.
ශෛලමය උන්නතය
පර්වත හෝ නිදහස් ගල් කුළු මත ග්ල කැටයම් නිර්මාණය කිරීම ද සිදු විය. මහාබලිපුරම්හි දක්නට ලැබෙන වඩාත්ම ප්‍රචලිත අල්ප-උන්නත කැටයම ආකාශ ගංගාවරෝහණය (අර්ජුනගේ තපස හෝ භගීරථගේ තපස යනුවෙන් ද හැඳින්වේ) නැමැති විශාල එළිමහන් පර්වත කැටයමකි. මෙය ලොව පිහිටි විශාලතම අල්ප-උන්නත නිර්මාණය ලෙස වාර්තා වේ. මෙම කැටයම නිර්මාණය කොට ඇත්තේ දැවැන්ත 27 m දිගැති සහ 9 m උසැති දැවැන්ත ගල් කුළු දෙකක් මත ය. එහි හින්දු ආගමික විශ්වාසවල එන කථාපුවත් රැගත් කැටයම් ගණනාවක් දැකගත හැක. ග්‍රනයිට් පාෂාණයෙන් නිර්මාණය කරන ලද මේවා මැදි 7වන සියවසට අයත් අතර, ද හින්දු පුවත්පත පවසන පරිදි එය "ඉන්දියාවේ ප්‍රතිමා කලාවේ විස්මිත නිමැවුමක් වේ."
ව්‍යූහමය දේවාල
ව්‍යූහමය දේවාල ද ඉදිකරන ල්දදේ පල්ලව රජවරුන් විසින් 8වන සියවසේ මුල්කාලයේ ය. මෙය පල්ලව රජකු වූ රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 700-28) සමයේ සිදු විය. මෙය පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියානු සාගරයේ වෙරළ තීරයේ වෙරළ අයිනේ ය. මෙය මුහුදු රළ සහ සුනාමිවලින් ද නොනැසී පැවතිණි. මෙම ආකාරයේ දේවාලවලින් වඩාත්ම සුප්‍රකට සහ ප්‍රමුඛ දේවාලය නම් වෙරළාන්ත දේවාල සංකීර්ණයයි. මෙහි කුඩා දෙවොල් දෙකක් සහ විශාල දේවාලයක් දක්නට ලැ‍බේ. මෙය ශිව‍ගේ වාහනය වන නන්දි ගව රුව රැගත් ද්විත්ව ස්තර ප්‍රාකාරයකින් වටවී ඇත. ප්‍රධාන දේවාලය උසින් වැඩි අතර (50 ft සමචතුරස්‍රාකාර පාදමක් මත 60 ft උසට විහිදේ) එය පේසාමය පිරමිඩීය කුළුණක් ලෙස යුක්ත ය. මෙහි මහල් පහක් දක්නට ලැබේ. මෙහි නැටයම් ගණනාවක් ඇති අතර, එය ශිව දෙවියන්ට පුදකොට ඇති. මෙම දේවාලයේ මුල් අංගණයේ තවත් කුඩා දේවාලයක් ඇත. මෙම සංකීර්ණයේම පිහිටි අනෙක් දේවාල ද්විත්වය මෙම විශාල දේවාලයට පසුපසින් එකිනෙකට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත. මේවා රාජසිංහේශ්වර හෙවත් නරපතිසිංහ පල්ලව විෂ්ණුගෘහ සහ ක්ෂත්‍රීයසිංහේශ්වර යන නම් වලින් හැඳින්වේ. මින් අවසානයට සඳහන් කළ දෙවොල ශිව දෙවියන්ට පුදකළ එකක් වන අතර, මුලින් සඳහන් කළ දේවාලය තුළ වැතිරගත් අනන්තශයන විෂ්ණු නිරූපිත ුපරාතන ප්‍රතිමාවක් ඇත. පසුපස දේවාල බිත්තිවල ශිව, පාර්වතී සහ ඔවුන්ගේ පුත් ස්කන්ධ නිරූපිත කැටයම් දැකගත හැක. රාජසිංහේශ්වර දේවාලය ඉදිරිපිට මණ්ඩපය එහි යටමාලය තෙක් දැකගත හැක. සම්පූර්ණ දේවාල සංකීර්ණයම නන්දි ගව රූවලින් විසිතුරු කළ ප්‍රාකාරයකින් වටවී ඇත. වෙරළාන්ත දේවාලය මුහුදට යාබදව පිහිටි නිසා, එය රළු මුහුදු රළ සහ ලවණ මිශ්‍ර සුළංවලට නිරාවරණය වේ. ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් රළ කඩන සවිකිරීම, බිත්තිවල පල්පයක් ගැල්වීම සහ වෙරළ තීරයේ Casuarina ශාක වගාකිරීම වැනි සංරක්ෂණ ක්‍රම දියත් කොට ඇත.
සංරක්ෂණය
වසර 40කට පමණ පසු, 2003දී මහාබලිපුරම් අලංකාර කිරීමේ ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භ කරන ලදී. සංචාරක සහ සංස්කෘතික ඒකාබද්ධ අමාත්‍යාංශය විසින් කෝටි ගණනක මුදලක් වැයකොට "මාමල්ලපුරම් සමෝධානිත සංවර්ධනය" නම් ව්‍යාපෘතියක් දියත් කොට ඇත. ස්මාරක අවට පෙදෙස් පිරිසිදු කිරීම, වැටවල් යෙදීම, තෘණ වගා සහ මාවත් සැකසීම, උද්‍යාන ගොඩනැගීම අවසර ඉදිකිරීම් ඉවත් කිරීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග මෙහි දී අනුගමනය කෙරේ. Son et lumiere (ආලෝක සහ ශබ්ද වැඩසටහන) වැඩසටහනේ දී ස්මාරක රාත්‍රියේ ආලෝකවත් කිරීම සිදුවේ. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් තෘණ වගා සහ මාවත් සකසා තිබුණ ද, නිවාස සහ නාගරික සංවර්ධන සංස්ථාව (HUDCO) විසින් වෙරළාන්ත දේවාලය සහ පංච රථ වෙත දිවෙන මාර්ගවල දෙපස උද්‍යාන සැලසුම් කොට ඇත.
කලා ඉතිහාසය
thumb|200px|Venus de Milo
බටහිර මධ්‍යතන යුගයේ බයිසැන්ටියානු සහ ගොතික් කලාව භෞතික සත්‍යයන් වෙත නොව බයිබලය සම්බන්ධ සත්‍යයන් වෙත යොමුවූවක් විය. දිව්‍යමය ලෝකයේ නොදුටු විශිෂ්ඨත්වය නිරූපනය කිරීම එහි ප‍්‍රධාන අභිලාෂයක් විය. මෙහිදී චිත‍්‍ර සඳහා රත්රන් යොදාගැනීම වර්ණවත් වීදුරු යොදාගැනීම මෙන්ම පරමාදර්ශීකෘත පැතලි රූපයොදාගැනීම සිදුවිය.
අරාබි අක්‍ෂර වලින් ලියන ලද ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ II වන මොහොමඞ් සුල්තාන්ගේ විචිත‍්‍රවත් අත්සන, ‘සදාකාලික ජයග‍්‍රාහකයා වූ අබ්දුල් හමීඞ්ගේ පුත‍්‍රයා වන මහමුද් ඛාන්’ යනුවෙන් එහි දැක්වේ.
පෙරදිග ඉස්ලාමීය කලාව තුල ප‍්‍රතිමා නෙලීම ප‍්‍රක්ෂේප කිරීම හේතුකොටගෙන ඉස්ලාමීය ලේඛන විද්‍යාවේ මෙන්ම ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය තුලද ජ්‍යාමිතික රටාවන්ට ප‍්‍රමුඛස්ථානයක් හිමිවිය. තවද පෙරදිගදී කලාත්මක ශෛලීන් සහ ප‍්‍රවර්ගයන් කෙරෙහි ආගමේ බලපෑම මනාව දැකගත හැකිය. ඉන්දියාව සහ ටිබෙටය වර්ණ ආලේප කරන ලද ප‍්‍රතිමා නිර්මාණය කෙරෙහි වැඩි නැඹුරුවක් දැක්වූ අතර එහිදී දීප්තිමත් එකිනෙකට වෙනස් වර්ණ යොදාගැනීම සහ මායිම් රේඛාවන් වැදගත්කොට සැලකූහ. චීනයේ කලාවන් රැසක් පැනනැගුනි. ගල්කැටයම්, ලෝකඩ වැඩ, මැටිබඳුන් (පිළිස්සූ මැට්ටෙන් නිමවූ ක්‍යුඉන් අධිරාජ්‍යයාගේ හමුදා ප‍්‍රතිමා සමූහයද මීට අයත්ය), කාව්‍ය, ලේඛණ විද්‍යාව, සංගීතය, චිත‍්‍ර කලාව, නාට්‍යය, ප‍්‍රබන්ධ ආදිය මේ අතර වෙයි. චීන සම්ප‍්‍රදායන් යුගයෙන් යුගයට වෙනස් වන අතර සාම්ප‍්‍රදායිකව එම යුගයන් එම යුගයේ අධිරාජ්‍යය පාලනය කළ අධිරාජ්‍යයන්ගේ වංශයේ නමින් හඳුන්වනු ලබයි. උදාහරණයක් ලෙස ටැංග් වංශික චිත‍්‍ර ඒකවර්ණ එකිනෙකට ඈතින් පිහිටි රූප වලින් සමන්විත මනරම් භූ දර්ශනයන්ගෙන් යුතු වන අතර මිංග් වංශික චිත‍්‍ර කලබලකාරී විචිත‍්‍රවත් රූප ස්ථානගත කිරීම මඟින් කථාවක් කියන ස්වරූපයක් ගනී. ජපානයද සිය සම්ප‍්‍රදායන් එම කාලයේ පාලනය ගෙනගිය රජ වංශයේ නමින් හඳුන්වනු ලබයි. 17 වන සියවසින් පසු ජපානයේ ලී අච්චු යොදාගෙන සිදුකළ මුද්‍රණය වැදගත් තැනක් හිමිකර ගන්නා ලදී.
බටහිර පුනරුද සමයේ 18 වන සියවස තුල භෞතික සහ තාර්කික නිශ්චිතතාවයන් කලාකෘතීන් තුල නිරූපනය වන්නට විය. පශ්චාත් රාජාණ්ඩු යුගය තුල දේශපාලනික හා විප්ලවීය දර්ශනයන් කරලියට පැමිණ තිබූ අතර දිව්‍යමය ගණිතඥයා ලෙස නිව්ටන් දැක්වෙන බ්ලේක් ගේ ආලේඛනය සහ ඬේවිඞ්ගේ ප‍්‍රචාරණවාදී චිත‍්‍ර මෙහි ප‍්‍රකාශනයන්ය. ගොයතේගේ නවකථාන්හි නිරූපිත චිත්වේගාත්මක කලාපය අනාවරනය කරන රෝමාන්තික කලාව ප‍්‍රතික්ෂේප කෙරින. 19 වන සියවස අවසන් භාගයේදී නව කලා ව්‍යාපාරයන් රැසක් ලානනැගුනි. ශ‍්‍රාස්ත‍්‍රාලීය කලාව, සංකේතවාදය, ප‍්‍රකාශනවාදය සහ වනමෘගවාදය මේ අතරින් කිහිපයකි.
20 වන සියවස වනවිට මෙම චිත‍්‍ර ඇදවැටෙමින් කැඞී බිඳී යමින් පැවතුනි. අයින්ස්ටයින්ගේ සහ ෆ්‍රොයිඞ්ගේ සොයාගැනීම් පමණක් නොව පෙරනොදුටුවිරූ තාක්‍ෂණික දියුණුව විසින් වේගවත් කළ ශිෂ්ඨාචාරය මුහුණදුන් ලෝක යුද්ධ දෙකද මෙයට හේතු විය. 20 වන සියවසේ කලා ඉතිහාසය අනවරතව නව ප‍්‍රමිතීන් සොයායාම පිලිබඳ ආඛ්‍යානයකි. ඒ සෑම එකක්ම ඊට පසුව එන නව සම්ප‍්‍රදායන් විසින් ආදේශ කරනු ලබයි. මේ අනුව උපස්ථිතිවාදයේ, ප‍්‍රකාශනවාදයේ, වනමෘගවාදයේ, ඩාඩාවාදයේ, අධිතාත්විකවාදයේ පරාමිතීන් ඒවා සොයාගත් කාලයෙන් ඔබ්බෙහි පවත්වාගැනීම අසීරු වෙයි. මේ කාලය තුල ලෝකය කුඩාවීමත් සමඟ වෙනස් වෙනස් සම්ප‍්‍රදායන් එකිනෙක වෙත වඩාත් බලපෑම් සහගතව ඇත. පැබ්ලෝ පිකාසෝගේ බටහිර චිත‍්‍ර කලාවට අපි‍්‍රකානු ප‍්‍රතිමා කලාව බලපෑම මෙයට උදාහරණයකි. ජපාන ලී අච්චු මුද්‍රණ කලාව උපස්ථිතිවාදය කෙරෙහි අතිමහත් බලපෑමක් සිදුකොට ඇත. මීට සමාන්තරව බටහිර කලාව 19 හා 20 වන සියවස්වල පෙරදිග කලාව කෙරෙහිද විශාල බලපෑමක් කොට ඇත. කොමියුනිස්ට්වාදය සහ පශ්චාත් නූතනවාදය වැනි බටහිර සංකල්පයන් මෙහිදී සිදුකොට ඇති බලපෑම සුවිශාලය.
නූතනවාදය සත්‍යය වෙත වූ පරමාදර්ශී සොයායම 20 වන සියවසේ අවසන්භාගයේදී එය අත්කරගත නොහැකක් බව වටහා ගන්නා ලදී. මෙම මඟහැර යා නොහැකි සත්‍යය සමකාලීන කලාව සහ පශ්චාත් නූතන විචාරයට මගපාදන ලද අතර ලෝකයේ සංස්කෘතීන් සහ ඉතිහාසයන් වෙනස්වනසුලූ ප‍්‍රවර්ගයන් ලෙස දකින ලදී. තවද සංස්කෘතීන් අතර වෙනස්කම් නොපැහැදිලිව ගිය අතර සමහරුන් තර්ක කර සිටින්නේ දැන් කලාපීය සංස්කෘතීන් ගැන කථාකිරීමට වඩා ගෝලීය සංස්කෘතියක් පිලිබඳව සිතීමට කාලය එළඹ ඇති බවයි.
ප්‍රවර්ගය:දෘෂ්‍ය කලා ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය
සංගීතයේ ඉතිහාසය
සංගීත‍ය සියළුම සංස්කෘතීන්වල අතීතයේ හා වර්තමානයේ කාල හා ස්ථාන අතර පුළුල්ව පැතිරෙමින් පැවතී ඇත. වර්තමානයේ විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරන්නේ නූතන මිනිසුන් මතු වූයේ වසර 160,000කට පෙර අප්‍රිකාවෙන් බවයි. වසර 50000කට පමණ පෙර මෙම මිනිසුන් වාසයට සුදුසු සියළු මහාද්වීප සොයමින් අප්‍රිකාවෙන් පිටවීමට පටන් ගන්නා ලදී. ඉතාමත් තනි වූ ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් ද ඇතුළුව ලෝකයෙහි වූ සියළුම ජනයන් හට සංගීත ආකාරයක් ඇති නිසා විද්‍යාඥයන් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ සංගීතය, මිනිසුන් ලොව පුරා විසිරීයාමට පෙර පෞරාණික මහජනයා අතර තිබූ බවයි. තවද සංගීතය අඩුම තරමින් වසර 50000ක් පුරාවට පැවතී ඇති අතර අප්‍රිකාවේ දී ආරම්භ වී ඉන් පසු මිනිස් ජීවිතයේ මූලික අංගයක් බවට පත් වී ඇත.
යම් සංස්කෘතියක සංගීතය සමාජ හා වානිජ සංවිධානය කිරීම හා අත්දැකීම්, දේශගුණය හා තාක්ෂණයට වූ ප්‍රවේශ ඇතුළුව සංස්කෘතියේ අනෙකුත් සියළු අංශ මඟින් බලපෑමට ලක්වේ. සංගීතය මඟින් ප්‍රකාශ වන අදහස් හා සිතුවිලි, සංගීතය වාදනය වන හා ශ්‍රවණය කරන අවස්ථාව හා සංගීත වාදකයන් හා රචකයන් කෙරෙහි වූ ආකල්ප ප්‍රදේශ හා කාල අතර වෙනස් වේ. සංගීත ඉතිහාසය යනු ගන්ධර්ව විද්‍යාවේ හා ඉතිහාසයේ උප ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර එය සංගීතය (විශේෂයෙන් බටහිර කලා සංගීතය) කාලනුක්‍රමික දෘෂ්ටිකෝණයකින් අධ්‍යයනය කරනු ලබයි.
සංගීත යුග
ප්‍රාග් ඓතිහාසික - පෞරාණික (ක්‍රි.ව. 500 ට පෙර) අතීතයේ -(1600-1900) නුතන හා සමකාලීන(1900- වර්තමානයට)
පෞරාණික සංගීතය
පෞරාණික සංගීතය යනු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සංගීතය ප්‍රතිස්ථාපනය කර සාක්ෂර සංගීතයේ ගොඩනැගුණු සංගීතයයි. එය විවිධාකාර පුදේශයන්හි එනම් පර්සියාව, ඉන්දියාව, චීනය, ග්‍රීසිය, රෝමය, ඊජිප්තුව ඒසේපොකේමියාව (මිසංපානෙමියාවේ සංගීතය, ග්‍රීක සංගීතය, රෝමානු සංගීත) ගොඩනැගුණු විවිධාකාර සංගීත ක්‍රමයන්ය. මෙම සංගීතය සමාන්‍ය ශ්‍රව්ය නාද සහ සජනකයන් වල ලක්ෂණ වලිනි. එය සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත්තේ වාග් සහ ලිඛිත ක්‍රමයන් මගිනි.
පෞරාණික සංගීතය, සමකලීන සංගීතයට ද යාමුවේ නමුත් සම්ප්‍රධායික හෝ ගැමි සංගීතය, පෞරාණික ශෛලයෙන්ම තැබීමට අදහස් කර ඇත. මෙහි ඉන්දියානු සංගීතය, රප්සියානු සංගීතය, ආසියානු සංගීතය,යුදෙව් කලාව, ඊජිප්තුයනු සංගීතය සහ මුස්ලිම් සංගිතය අන්තර්ගතය. සුසා වල කැණිමේ මගින් Elamite ලැබුණු කුඩා බුදු පිළිම මගින් අධිරාජ්‍යයේ ඉරාක සංගීතය පිළිඹුබු කරයි. (2500-644 බු.ව) මෙම කාලයේ සංගීතය දැනීමත් ඇති අය මෙම කාලයේ සුළු වශයෙන් සිටි අතර සංගීත භාණ්ඩ, ගිටාරය, බටනලාව, සහ ලුට්ස් නිපදව වාදනය කර ඇත. Barbat වැනි භාණ්ඩ ද නිපදවා ඇත්තේ මෙම කාලයේදීය. එනම් බු.ව. 800 පමණ වේ.
රොමැන්ටික් සංගීතය
19 වන සියවසේ අග භාගය තුළ වාද්‍ය වෘන්ද ‍යෙහි විශාලත්වය සීඝ්‍රයෙන් වැඩිවු අතර නගර බද සමාජයෙහි කොටසක් ලෙස ප්‍රසංග වල‍ට හිමි වු ස්ථානයේ වැදගත්කම ද දැඩිලෙස ඉහළ ගියේය. මෙම සියවසෙහි දෙවැනි භාගයට අයත් ප්‍රසිද්ධ සංගීත රචකයින් අතරට ජොආන් ස්ට්‍රවුස් ii, බ්‍රෑම්ස්, ලිස්ට්, ටයිකොව්ස්කි, වර්ඩි සහ වැග්නර් යන අය අයත් වෙයි.
1890 සහ 1910 අතර කාලය තුළදී මධ්‍ය රෝමැන්ටික අවධියේ විසු සංගීත රචකයන් ගේ නිර්මාණ මත පදනම්ව වඩාත් සංකිර්ණ සහ බොහෝ විට වඩාත් දිගු වු සංගීත නිර්මාණ සිදු කල තෙවැනි සංගීත රචක පරපුරක් බිහි වු අතර ඒ අතරට ඩොරැක්, මාලර්, රිචඩ් ස්ට්‍රව්ස්, පුසීනි සහ සිබෙලියස් යන අය අයත් වෙයි. 19 වන සියවසේ අගභාගයේ නිර්මාණය වු සංගීත නිර්මාණ වල වැදගත් ලක්ෂණයක් වන්නේ ඒවායේ අන්තර්ගත වු දේශමාමක ගුණයයි. මෙවැනි දේශමාමක සංගීත නිර්මාණ බිහිකළ අය අතරට ඩොරැක්, සිබෙලියස් සහ ග්‍රේග් යන අය අයත්වෙයි. ‍සියවස අගභාගයේ පහළ වු අනෙකුත් වැදගත් චරිත අතර සේන්ට් සීන්ස්, ෆුරේ, රැක්මනීනොෆ් සහ ෆ්‍රෑන්ක් ආදිහු අයත් වෙති.
20 වැනි සියවසේ සංගීතය
20 වැනි සියවසේ දී ගුවන් විදුලි යන්ත්‍ර ලොව පුරා ප්‍රචලිත වීමත්, සංගීතය පටිගත කිරීම, ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීම, ප්‍රති නිෂ්පාදනය සහ බෙදා හැරීම සඳහා නව මාධ්‍ය තාක්ෂණයන් දියුණු වීමත් සමඟ සංගීතයට සවන්දීමෙහි නව පෙරලියක් ඇති විය. මේ සමඟම සංගීතය තවදුරටත් සංගීත ප්‍රසංග සහ සමාජ ශාලාවලට සීමා වූවක් නොවූ අතර එබැවින් සංගීත නිර්මාපකයන්හට ඉතා සීඝ්‍රයෙන් රට පුරා සහ ඇතැම් විට ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියට පත්වීමේ අවස්ථාව උදා විය. එමෙන්ම ප්‍රේක්ෂකයන් සම්බන්ධයෙන් සලකන කළ පෙර නොවූ විරූ තරම් පුළුල් සංගීත පරාසයකට සවන් දීමේ හැකියාව ඔවුන්ට හිමි විය. සංගීත වී‍ඩියෝ පට සහ සංගීත ප්‍රසංග පටිගත කිරීමත් විකාශය කිරීමත් සමඟ සංගීතමය ඉදිරිපත් කිරීම් වඩ වඩාත් දෘශ්‍ය තත්වයට පත් විය. තවද හැම ආකාරයකම සංගීතය වඩාත් සුවහනීය තත්වයට පත් විය. හෙඩ් ෆෝන් භාවිතයත් සමඟ එකිනෙකාට ආසන්නව වාඩි වී සිටින පුද්ගලයන් ‍දෙදෙනෙකුට පවා අවශ්‍යතාවය අනුව එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් සංගීත ඛණ්ඩවලට හෝ එකම සංගීත ඛණ්ඩයට සවන් දීමේ හැකියාව හිමි විය.
20 වන සියවසේ සංගීතය සමඟ ඊට පෙර යුගයන්ගේ සංගීතය පිළිබඳ වූ පිළිගත් නීතිවලට අභියෝග කරන ආකාරයේ නව සංගීත විලාසිතා සහ ආකාර කරළියට පැමිණි අතර සංගීතය සම්බන්ධයෙන් වැඩි නිදහසක් සහ පුළුල් පර්යේෂණ සිදු කිරීමේ හැකියාවක් උදා විය. 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ දී සංයෝජකය ඇතුළු ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංගවල නිර්මාණයත්, සංගීත වර්ධක නිර්මාණය වීමත් ප්‍රචලිත සංගීතය විප්ලවයකට භාජනය කළ අතර නව සංගීත ආකාරවල බිහි වීම වේගවත් වීමට හේතු විය.
ගීතිකා කණ්ඩායම්
කණ්ඩායමක් වශයෙන් එක්ව ගායනයේ යෙදෙන ගායකයින් කණ්ඩායමක් ගීතිකා කණ්ඩායමක් හෝ සමූහ ගායනා කණ්ඩායමක් ලෙස හැඳින්වේ. ඉහත මුල් යෙදුම බොහෝ විට පල්ලිය හා සම්බන්ධව යෙදෙන අතර දෙවැනි යෙදුම ප්‍රසංග ශාලාවල ඉදිරිපත්කිරීම් කරන කණ්ඩායම් සඳහා භාවිතා වේ. කෙසේ නමුත් ඉහත යෙදුම් ස්ථිර වශයෙන් ඉහත දක්වා ඇති ආකාරයටම භාවිතා කළ යුතු යැයි කිව නොහැක. සමූහ ගායනා කණ්ඩායමක් හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන ඉංග්‍රීසි වදන වන “Choir” ඉංග්‍රීසි භාෂාවේදී වාද්‍ය වෘන්දයක උප කාණ්ඩයක් හැඳින්වීමටද භාවිතා කෙරේ. ඒ අනුව යමෙකුට වාද්‍ය වෘන්දයක විවිධ කොටස් සම්බන්ධයෙන් කතා කිරීමටද “Choir” යන පදය භාවිත කරයි. දහඅටවැනි සහ විසිවැනි ශතවර්ශවල ලාක්ෂණික වන “Oratorio” (ගීතයට නගන ලද ආගමික කතා පුවතකි) සහ “ Mass” යන වර්ග වලට අයත් ගීතමය ඉදිරිපත් කිරිම්වලදී “ Chorus” හෝ “Choir” යන පද මගින් ඉදිරිපත් කිරීමක එක් කොටසක් සඳහා දායකයින් එක් අයෙකුට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සහභාගිවන කොටස් ගම්‍යය වේ. මෙය “ Soloist” (තනි ගායකයෙක් ) “Quartet” (ගායකයින් සතර දෙනෙක් ) යන යෙදුම්වලට වඩා වෙනස්ව භාවිත වේ.
කාවන්තිස්ස රජ
කාවන්තිස්ස රජ, (කාකවණ්න තිස්ස), යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි රාජධානියක් වූ රුහුණු රාජධානිය තුල රජකම් කල ශ්‍රේෂ්ඨ සිංහල රජ කෙනෙකි. කාවන්තිස්ස රජු දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ බාල සහෝදරයෙකු වූ මහානාග රජගේ මුණුපුරෙකු සහ, සිංහලේ මහා රජු සේ සැළකෙන දුටුගැමුණු රජුගේ පියාණන් වෙයි. කාවන්තිස්ස රජතුමන් හට පළමු විවාාහයෙන් දිඝභය නම් පුතෙකුද විහාර මහා දෙවියට දාව දරුවන් දෙදෙනෙක්ද සිටි බව පැවසේ.ඒ දුටු ගැමුණු හා තිස්සයි.කාවන්තිස්ස රජ ලංකාවෙ රුහුණු ප්‍රදෙශය පාලනය කරන සමයේ අනුරාධපුර රජ කලේ ද්‍රවිඩ පාලකයෙකු වු ඒළාරයි. එළාර පරාජය සදහා මුල් අඩිතාලම කාවන්තිස්ස රජු විසින් සැකසීය. නමුත් මහාවංශය තුල කාවන්තිස්ස රජු පිළිබඳ වැඩි සැළකිල්ලක් නොදක්වයි.
ඉතිහාසයේ කී දෙයට වඩා නොකී දේ වැඩි යැයි ප‍්‍රකට කියමනක් පවතී. කාවන්තිස්ස රජු ද උක්ත කියමනට අදාළ කරගත හැකි චරිතයකි. මහා වීරයන් බිහි කිරීමට පසුබිම් වන චරිත ගැන ඉතිහාසයේ මහා සම්ප‍්‍රදාය සාකච්ඡුා කරන්නේ කලාතුරකිනි. මෙම ලිපියේ දී අපේක්ෂා කරන්නේ, කාවන්තිස්ස රජුගේ දේශපාලන ප‍්‍රතිපත්ති ඇසුරින් ඔහුගේ සැබෑ ස්වරූපය විමසා බැලීමටයි. කාවන්තිස්ස රජු පිළිබඳව සාකච්ඡුා කිරීමට ප‍්‍රථමයෙන් රෝහණ රාජ්‍ය පිළිබඳ විමසා බැලීම යෙහෙකි. රෝහණයේ ජනාවාස ආරම්භය ක‍්‍රි.පූ.6 වන සියවස දක්වා ඈතට දිව යයි. භද්දකච්චායනා කුමරියගේ සහෝදරයන් අතර සිටි රෝහණ නම් කුමරු රෝහණ නැකතින් රෝහණ රාජ්‍ය ගොඩනැංවූ බව වංශකථාවේ දැක්වේ. සිංහල ධාතුවංසය. නම් ධාතුවංසය පිළිබඳ විමර්ශන ග‍්‍රන්ථය ස්වකීය දර්ශනශූරී උපාධිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න මහතා රෝහණ නාමය ඇති වූ ආකාරය පිළිබඳ මතයක් ඉදිරිපත් කරයි. එතුමාට අනුව රෝහණ පර්වතය (ශ‍්‍රී පාදය* පිහිටි ප‍්‍රදේශය නිසා රෝහණ නාමය ඇති වී ඇත. මහානාග යුවරජු අනුරාධපුරයේ සිට රෝහණයට පැමිණීමෙන් රෝහණ රාජ්‍ය ප‍්‍රභවය වූ බව අපි දනිමු. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ගෝඨාභය රජුගේ අභාවයෙන් පසුව ඔහු පුත් කාවන්තිස්ස රජු මාගම රාජ්‍යත්වයට පත් විය. කාවන්තිස්ස රජු ගැන අධ්‍යයනය කිරීමේ දී මහාවංශය සහ දීපවංසයෙන් ගත හැකි පිටිවහල ඉතා අල්පය. නමුත් රෝහණයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විශේෂ විග‍්‍රහයක් ඉදිරිපත් කරන ධාතුවංසය, ජිනකාලමාලිය, සිංහල බෝධිවංසය, පාලි රසවාහිනිය සහ එය ආශ‍්‍රය කර ගෙන රචිත සද්ධර්මාලංකාරය, සීහලවත්ථූප්පකරණය වැනි මූලාශ‍්‍රවලින් කාවන්තිස්ස රජු ගැන බොහෝ තොරතුරු සපයා ගත හැකි ය. මහාවංශය, කාවන්තිස්ස රජු බියගුළු පාලකයෙකු ලෙස හුවා දැක්වුව ද උක්ත මූලාශ‍්‍ර අධ්‍යයනය කරන විට කාවන්තිස්ස රජුගේ සැබෑ ස්වරූපය අධ්‍යයනය කළ හැකි ය. කාවන්තිස්ස රජු මාගම රාජ්‍යත්වයට පත් වන විට රුහුණු රාජ්‍යය ආශ‍්‍රිත ව ස්වාධීන පාලකයෝ කිහිප දෙනෙක් සිටියහ. කැලණියේ සිව, ගිරි නුවර අභය, ලෝණ නුවර මහානාග සහ සේරු නුවර සිව ඒ අතර ප‍්‍රධාන වේ. ඒ අනුව කාවන්තිස්ස රජුගේ පළමු කාර්යය වූයේ, රෝහණය එක්සේසත් කිරීමයි. රජු පළමුව කැලණියේ ස්වකීය බලය ව්‍යාප්ත කිරීමට විවාහ සම්බන්ධයක් යොදා ගත්තේ ය. කැලණිතිස්ස රජුගේ දුහිතෘ විහාරමහාදේවිය විවාහා කර ගැනීම ඉතා විශිෂ්ට රාජ තාන්ත‍්‍රික ක‍්‍රියාමාර්ගයක් විය. මහා තිස්ස අයගේ දියණිය වූ අභිසයුරු සහ අය අභයගේ පුත් තිස්ස සමඟ ඇති වූ මේ විවාහය පිළිබඳ කොටාදැමූහෙළ ශිලා ලේඛනයේ දැක්වේ. මෙහි එන මහාතිස්ස යනු කැලණිතිස්ස රජු වන අතර අභිසයුරු යනු විහාරමහාදේවිය යන්න විද්වත් මතයයි. අය අභය යනු ගෝඨාභය රජු වන අතර තිස්ස යනු කාවන්තිස්ස බව පෙනී යයි.
කාවන්තිස්ස රජු කැලණියේ බලය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට රජුගේ සහෝදරිය වූ සෝමා දේවිය, කැලණියේ පාලක සිවගේ සහෝදර අභයට විවාහා කර දුන්නේය. මෙහි එන සිව කැලණිතිස්ස රජුගේ අනුප‍්‍රාප්තිකයා බවත් හෙතෙම කැලණිතිස්ස රජුගේ පුත‍්‍රයා විය හැකි බවත් මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා පවසයි. පසු කාලයේ දී දුටුගැමුණු කුමරු වැඩි ආරක්ෂාව සඳහා දාවා නම් ඇමති සමඟ ගිරිඅභය වෙත යැවීමට කාවන්තිස්ස රජු ක‍්‍රියා කළේය. කාවන්තිස්ස රජු මෙම ක‍්‍රියාමාර්ගය ගත්තේ ද දුටුගැමුණු කුමරුගේ ආරක්ෂාව සඳහා ය. මන්ද මේ කාලයේ දුටුගැමුණු කුමරු පිළිබඳ එළාර පාර්ශ්වයේ අවධානය වැඩි වූ බවක් දක්නට ඇත. මෙකල දුටුගැමුණු කුමරු පිළිබඳ තොරතුරු සෙවීමට එළාර හමුදා මලය දේශයට පැමිණි පුවතක් ඉතිහාසයේ සඳහන් වීමෙන් ඒ බව පැහැදිලි වේ. කාවන්තිස්ස රජු නිතර ම ක‍්‍රියා කළේ දුරදක්නා නුවණකිනි. තරුණ දුටුගැමුණු කුමරු යුද්ධයට යාමට අවසර ඉල්ලා සිටියදී කාවන්තිස්ස රජු නිහඬ පිළිවෙතක් අනුගමනය කරන්නේ ද ඔහුගේ පරිණත දේශපාලන චින්තනය නිසාය. නමුත් මහාවංසකරු මෙය දකින්නේ, බියගුළු ක‍්‍රියාවක් ලෙසයි.
‘පිතා මෙ පුරිසො හොන්තො නෙවං වක්ඛති තෙනි.දං
පිලන්ධතූති පෙසෙසි ඉත්ථාලංකාරමස්ස සො, (මහාවංසය පාලි, පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත හිමි සංස්කරණය, 1959, 128 පිටුව.*
(මපියාණෝ පිරිමියෙක් වෙත් නම්, ගෙඟන් මෙතෙර අපට සෑහේ ය යි මෙවන් බස් නොකියන්නාහත එහෙයින් පිරිමිකමට නොතරම් බස් කියා යුද කරනු නොදෙන ඔහු මේ ගැහැනු පළඳනා පළ‘දිත්වා.*
මෙහිදී කාවන්තිස්ස රජු යුද්ධයට යාමට අවසර නොදෙන්නේ එය යුද්ධයට සුදුසු අවස්ථාව නොවන බැවිනි. දුටුගැමුණු කුමරු ගිරිඅභය වෙත ගිය පසු ගැමුණු කුමරු සහ ගිරි අභය අතර වංශය පිළිබඳ ඇති වූ වාදයේ ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස ගිරි අභය සෝමා දේවිය ද කැටුව සේරු නුවරට ගියේය. මේ තත්ත්වය ද ගැඹුරු දේශපාලන චින්තනයකින් හෙබි කාවන්තිස්ස රජු සුලූවෙන් සිතුවේ නැත. යම් අවස්ථාවකදී ගිරි අභය සහ සේරු නුවර සිව එළාර පාර්ශ්වය ගත්තා නම් ඉන් ඇති වන තත්ත්වය ඉතා භයානක වන්නට තිබිණි. එම නිසා කාවන්තිස්ස රජු වහාම ක‍්‍රියාත්මක විය. ඒ අනුව සේරු රාජ්‍ය තමාට අවනත කරගත යුතු බව කාවන්තිස්ස රජුගේ ආකල්පය විය. නමුත් මෙය සරල කාර්යයක් නොවේ. ඉතා භාර¥ර කටයුත්තකි. එබැවින් රජු සේරු නුවර ජය ගැනීමට ප‍්‍රථම ව දීඝවාපියට ගොස් එහි සිටි ප‍්‍රාදේශීය පාලකයන් පරදවා දීඝවාපියේ බලය ස්ථාපිත කළේය. ඉන් පසු සද්ධාතිස්ස කුමරුට දීඝවාපියේ පාලන කටයුතු පැවරීය.
මේ වන විට දිවයිනේ සැලකිය යුතු භූමි ප‍්‍රදේශයක් කාවන්තිස්ස රජු යටතේ තිබිණි. රජුට අවශ්‍ය නම් එළාර රාජ්‍ය ආක‍්‍රමණය කරන්නට තිබිණි. නමුත් එයට කාලය පැමිණ නොමැති බව එතුමා දැන සිටියේ ය. සමකාලීන යුගය වන විට එක්සේසත් රාජ්‍ය සංකල්පය මෙරටට නුහුරු සංකල්පයක් නිසා එතුමා මෙලෙස නිහ`ඩ ව සිටියා වන්නට පිළිවන. නමුත් ඒ තුළින් එතුමා බියගුළු පාලකයෙකු ලෙස කිසිසේත් හුවා දැක්විය නොහැකි ය. ලංකාව එක්සේසත් කිරීමට අවශ්‍ය සියලූ පසුබිම මේ වන විට ගොඩනැඟී තිබිණි. දාඨාසේන නම් යෝධයා කාවන්තිස්ස රජු හමු වීමට යාමේ දී එතුමා කම්මල්කරුවන් 500ක් ලවා යුද්ධායුධ තනවමින් සිටි බව සද්ධර්මාලංකාරයේ දැක්වේ. දුටුගැමුණු කුමරු යුද්ධයට යාමට අවසර ඉල්ලූ අවස්ථාවේ කාවන්තිස්ස රජු එය ප‍්‍රතික්ෂේප කළ බව අපි දනිමු. නමුත් කාවන්තිස්ස රජු අනාගතයේ එක්සේසත් ව්‍යාපාරයක් ගැන අපේක්ෂා කළ බව පහත සඳහන් මහාවංස පාඨයෙන් පෙනී යයි. මෙසේ ඉඳින් මා පුත් මුඛිජී ලක්දිව් තෙලෙහි රජය ගෙන බුදු සසුන බැබළු වන්නේ නම් අටතුරා දහසක් භික්ෂූහු ම ප‍්‍රවිෂ්ට වෙත්වා. ඒ සියල්ලෝ උඩුකුරු කොට ගත් පාත‍්‍රා ඇතිව සිවුරු පොරවත්වා .මෙම ප‍්‍රාර්ථනය කාවන්තිස්ස රජු සිදු කරන්නේ,
දුටුගැමුණු කුමරුට නම් තබන උත්සවය අවස්ථාවේදී ය. මේ ප‍්‍රාර්ථනාව ඔස්සේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සිතේ තිබුණු එක්සේසත් රාජ්‍ය සංකල්පය මොනවට ඉස්මතු වේ. මෙහිදී ඇති වන ගැටලූව වන්නේ, මහාවංශකරු ඉහත සඳහන් රජුගේ අපේක්ෂාව සඳහන් කර පසුව රජු බියගුළු පාලකයෙක් ලෙස හැඳින්වූයේ ඇයිද යන්නයි.
මේ අනුව පෙනී යන්නේ, මහාවංසකරු කාවන්තිස්ස රජු පිළිබඳ වැරදි චිත‍්‍රයක් ගොඩනඟා ඇති බවයි. එමෙන්ම ගැමුණු කුමරුට ද පිය රජු මිය යන තෙක් ඔහු ගැන අවබෝධ කර ගැනීමට අපහසු වූ බවක් පෙනේ. මේ අනුව මෙරට එක්සේසත් රාජ්‍ය සංකල්පය ඇති කිරීමේ පුරෝගාමියෙකු ලෙස කාවන්තිස්ස රජු හැඳින්වීම නිවැරදිය. නමුත් පිය රජුගේ ඇවෑමෙන් දුටුගැමුණු රජු ස්වකීය කාර්යභාරය නිසි ආකාරයට සිදු නොකළේ නම් කාවන්තිස්ස රජුගේ ව්‍යායාමය අපතේ යාමට ඉඩ තිබූ බව ද අප මෙහිදී සිහි තබා ගත යුතුය. මේ අනුව කාවන්තිස්ස රජු බියගුළු පාලකයෙකු නොවන බවත් එතුමා දක්ෂ මෙන්ම පරිණත පාලකයෙකු බවත් උක්ත සාධකවලින් සනාථ කිරීම යෙහෙකි. එමෙන්ම කාවන්තිස්ස චරිතය මහාවංශයෙන් ඔබ්බට ගොස් හැදෑරිය යුතු චරිතයක් බව මින් පසක් වේ.
( ආර්.ඞී.ධනුෂ්ක පුෂ්ප කුමාර ,පුරාවිද්‍යා (විශේෂවේදී),, පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අංශය,, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය., dhanushkapushpakumara2069@gmail.com ගේ ලිපියේ උපුටා ගැනීමක්)
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ එවුදකනෝ පවදුල්ලා
මෝල්ටිටෝල්
ප්‍රවර්ගය:කෘත්‍රිම රසකාරක ප්‍රවර්ගය:කෘත්‍රිම ආහාර ප්‍රවර්ගය:පෝෂණය
අප්පුහාමි
ඔබට අවැසි ලිපිය තෝරාගන්න
ප්‍රවර්ගය:වක්‍රෝත්තිහරණ පිටු
හිස් ඩාර්ක් මැටීරියල්ස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
හිස් ඩාර්ක් මැටීරියල්ස් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ෆිලිප් පුල්මන්ගේ නවකථා මාලාව ඇසුරෙන් නිර්මාණය වූ ෆැන්ටසි නාට්‍ය රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. මෙය නිර්මාණය කරන ලද්දේ බෑඩ් වුල්ෆ් සහ නිව් ලයින් ප්‍රොඩක්ෂන් යන සමාගම් විසින් බීබීසී වන් සහ එච්බීඕ නාළිකා වෙනුවෙනි. මින් එච්බීඕ නාළිකාව එහි අන්තර්ජාතික බෙදාහැරීම සිදුකරන ලදී.
කථාංග අටකින් යුත් මෙහි පළමු කථාවාරය 2019 නොවැම්බර් 3 දින බීබීසී වන් ඔස්සේ එක්සත් රාජධානියේ ද, නොවැම්බර් 4 දින එච්බීඕ නාළිකාව ඔස්සේ එක්සත් ජනපදයේ ද විකාශය ඇරඹිණි. කථාංග සතකින් යුත් මෙහි දෙවන කථාවාරය 2020 නොවැම්බර් 8 දින එක්සත් රාජධානියේ ද, නොවැම්බර් 16 දින එක්සත් ජනපදයේ ද විකාශය ඇරඹිණි. මෙහි තෙවන කථාවාරය කථාංග අටකින් මුදාහැරීමට නියමිත ය.
සරල ඝනාකාර අපිච්ඡදය
විශාල ගෝලාකාර මධ්‍ය න්‍යෂ්ඨියකින් යුතු ඝනාකාර සෛලවලින් යුතු ය.
ඩිම්බ කෝෂයේ, වෘක්කාණු ආස්තරණය, තයිරොයිඩ් ග්‍රන්ථීය, ඇසේ ඇතැම් කොටස්වල අඩංගු ය.
කෘත්‍ය
සංශ්ලේෂණය හා අවශෝෂණය සිදුකරයි.
කොටියා
කොටියා (Panthera pardus) ලෙස විද්‍යාත්මක නාමකරණය කරන කොටි උප කොටි (Panthera ටයිග්රීස්) සැහැල්ලුවෙන් underside සමග රතු පැහැයට හුරු තැඹිලි ලොම් මත අඳුරු සිරස් ඉරි ඔවුන්ගේ රටාව වඩාත් හඳුනාගත විශාලතම බළල් විශේෂ වේ. මෙම විශේෂය සිංහයෙකු, දිවියා, ජගුවාර් හා හිම දිවියා සමඟ ඇහැටුල්ලා Panthera වර්ගීකරණය කර ඇත. කොටි සංවිධානය මූලික වශයෙන් මුවන් හා bovids ලෙස ungulates මත දැන්වත් අවසන්, අග්ර විලෝපිකයෙක් වේ. ඔවුන් බොහෝ විට ගොදුරු අල්ලා අවශ්යතා සහාය දෙන බව වාසස්ථාන විශාල යින්ද අවශ්ය, සාමාන්යයෙන් හුදකලා නොව සමාජ හා භෞමික සතුන් වේ. මෙය, ඔවුන් පෘථිවිය මත තව තවත් බහුල ව ස්ථාන සමහර දේශීය සිටින බව අප සමඟ එක් මිනිසුන් සමඟ සැලකිය යුතු ගැටුම් ඇති වී තිබෙනවා.
කොටි වරක් බටහිර තුර්කියේ සිට රුසියාවේ නැගෙනහිර වෙරළ අතර, එය පුළුල් වශයෙන් ආසියාව පුරා බෝතලයක. පසුගිය වසර 100 ක කාලය තුළ, ඔවුන් ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික පරාසය 93% අහිමි වී ඇත, සහ ජාවා හා බාලි දූපත් සිට, සහ අග්නිදිග හා නැගෙනහිර ආසියාව විශාල ප්රදේශවල සිට, නිරිත දිග සහ මධ්යම ආසියාවේ සිට extirpated කර ඇත. අද, ඔවුන් තෘණබිම් ප්රමාණය හා නිවර්තන කඩොලාන කලපු විවෘත කිරීමට සයිබීරියානු taiga සිට පරාසයක. සොබාදහම සංරක්ෂණය (IUCN) සඳහා ජාත්යන්තර සංගමය මගින් තර්ජනයට ලෙස ඉතිරි කොටි උප විශේෂයක් හය වර්ගීකරණය කර ඇත. වල් දී ලෝක ජනගහනය සංඛ්යාව 3.062 හා 3.948 පුද්ගලයන් අතර, 100,000 ක් පමණ 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ දී බැස, බොහෝ ඉතිරි ජනගහනය එකිනෙකාගෙන් හුදකලා කුඩා ස්ථාන ඇතිවීම සමග, ඇස්තමේන්තු කර ඇත 2000 ක් පමණ ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය මත පවතී වන. [4] ඒ 2016 ගෝලීය ජන සංගණනය පුද්ගලයන් දළ වශයෙන් 3.890 දී වල් කොටි ජනගහනය ඇස්තමේන්තු කර තිබේ. [5] [6] ජනගහනය අඩුවීම සඳහා ප්රධාන හේතු වාසස්ථාන විනාශ කිරීම, වාස භූමි කැබලි හා මසුන් ඇල්ලීෙම් ඇතුළත් වේ. කොටි විසින් අල්ලා ප්රදේශයේ ප්රමාණය km2 1.184.911 ට වඩා අඩු (457,497 වර්ග සැත), 1990 ගනන් මැද භාගයේ දී ඇස්තමේන්තුගත ප්රදේශයේ සිට 41% කින් පහත වැටුණ ක් ලෙස තක්සේරු කර තිබේ. 2016 දී, WWF සංවිධානය ට වනජීවී සංරක්ෂණ කණ්ඩායමක් වල් කොටි ලෝකයේ ගණන් සියවසකට පළමු වරට ඉහළ ගොස් ඇති බව ප්රකාශ කලේ ය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:කොටි
මුද්රාණය
මුද්රමණය යනු මුද්රෝණ ශිල්පය භාවිතයෙන් කලා නිර්මාණ සකස් කිරීමේ ක්රිසයාවලිය වන අතර සාමාන්යදයෙන් මෙහි දී කඩදාසි මත මුද්රිණය කිරීම සිදු කෙරේ. විශේෂයෙන් තනි මුද්රිණයක් ලබා ගන්නා අවස්ථාවන් හැරුණු විට මෙම ක්රසමය මඟින් එකම නිර්මාණයක මුද්රරණ විශාල සංඛ්යානවක් ලබා ගත හැක. මෙම එක් එක් මුද්රමණයක් කළා නිර්මාණයක් ලෙසම සැලකෙන අතර එය පිටපතක් ලෙස නොසැලකේ. ඊට හේතුව අදාල මුද්රකණය වෙනත් කළා නිර්මාණයක පිටපතක් නොවීමයි. මේ අනුව මේවා තාක්ෂණික වශයෙන් අදාල නිර්මාණයේ මුද්රනණයක් ලෙස හැඳින්වේ. නමුත් චිත්රවයක් ඇඳීම සිදු කරන විට එමඟින් තනි සුවිශේෂී කළා නිර්මාණයක් බිහි වන අතර එම වර්ගයෙන් එකක් පමණක් නිර්මාණය කළ හැකි වේ. මුද්රඟණයන් නිර්මාණ‍ය‍ කෙ‍රෙනුයේ න්යා සයක් ලෙස තාක්ෂණිකව හැඳින්වෙන එකම පෘෂ්ටයක් භාවිතයෙන් වේ. මේ ආකාරයේ න්යාරසයන් අතරට ලෝහ තහඩු (සාමාන්යඳයෙන් කැටයම් නිර්මාණය සඳහා සින්ක් ‍හෝ තඹ තහඩු භාවිතා කෙරේ), පාෂාණමය පෘෂ්ට (ලිතෝග්රැ්ෆික මුද්රකණ කටයුතු සඳහා), ලී අච්චු (වුඩ් කට් ආකාර මුද්‍රණ සඳහා), ලිනෝලියම් (ලිනෝ කට් මුද්ර ණ සඳහා) සහ රෙදි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කළ තිර මුද්රුණ කටයුතු සඳහා යොදා ගන්නා පෘෂ්ට යනාදිය අයත් වේ. කෙසේ නමුත් මේ හැරුණු විට තවත් විවිධාකාර මුද්රයණ න්යා ස පවතින අතර ඒවා පිළිබඳව පහත කරුණු දක්වා ඇත. තනි පෘෂ්ටයක් හෙවත් තහඩුවක් භාවිතයෙන් මුද්රතණය කරන කළා නිර්මාණයක් මුද්රරණයක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර සාමාන්යනයෙන් වර්තමානයේ දී සීමිත මුද්රාණ සංඛ්යාණවක් නිකුත් කරනු පිණිස මෙම එක් එක් මුද්ර්ණයක් සඳහා අංකයක් ලබා දෙන අතර ඒවා තුළ අත්සනක් ද අන්තර්ගත කෙරේ. මුද්රකණයන් පොතක් ආකාරයෙන් පළ කිරීම ද කළ හැකි අතර එවැන්නක් චිත්රර නිර්මාපකයකුගේ ග්ර්න්ථයක් ලෙස හැඳින්වේ. කිසියම් තනි මුද්රි ත නිර්මාණයක් තනි තාක්ෂණික ක්රිමයක් හෝ තාක්ෂණික ක්රකම ගණනාවක සංකලනය සිදු කළ නිර්මාණයක් විය හැක.
http://en.wikipedia.org/wiki/Printmaking
2018–19 ඉරාක විරෝධතා
2018–19 ඉරාක විරෝධතා යනු, පිරිහෙමින් පවතින ආර්ථීක තත්ත්වයන් සහ  රාජ්‍ය දූෂණය මුල් කර ගෙන 2018 ජූලි මාසයෙහිදී බැග්ඩෑඩ් සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන  ඉරාක නගරයන්හී, විශේෂයෙන් මධ්‍යම සහ දක්ෂිණ පළාත් තුල ඇරඹුණු විරෝධතා වෙති. 2019 ඔක්තොම්බර මාසයෙහිදී පැනනැගුණු නවතම දේශව්‍යාප්ත විරෝධතා තුලදී, පොලිසියෙහි නිලධාරින්ද ඇතුළුව අවම වශයෙන් ජනයා 93 දෙනෙක් මිය ගිය ගියෝය. අයිඑස්අයිඑල් හට විරුද්ධව යුද්ධය 2017 වසරෙහිදී නිම වීමෙන් අනතුරුව ඉරාකයෙහි ඇතිවූ මාරාන්තිකම නොසන්සුන්බව මෙය වෙයි. .
පකිස්ථාන ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාරය 1986
පකිස්ථාන ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 1986 පෙබරවාරි 23 සිට මාර්තු 27 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කළේය. මෙම සංචාරය ටෙස්ට් තරග 3 කින් සහ එක්දින තරග 4 කින් සමන්විත විය. මෙය ශ්‍රී ලංකාව තුල පාකිස්තානයේ පළමු ටෙස්ට් තරගමාලාව විය. තරඟමාලාව 1-1ක් ලෙස සම තත්ත්වයේ පසුවිය.
ටෙස්ට් තරගමාලාව පුරාම දෙපාර්ශ්වය අතර ඇති වූ කලහකාරී බව සහ දුර්වල විනිසුරු තීරණ දක්නට ලැබිණි.
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:1986 in Pakistani cricket ප්‍රවර්ගය:1986 in Sri Lankan cricket ප්‍රවර්ගය:International cricket competitions from 1985–86 to 1988 1985-86 ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan cricket seasons from 1972–73 to 1999–2000 ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව
ඩූ ෆූ
Life
Traditionally, Chinese literary criticism has placed great emphasis on knowledge of the life of the author when interpreting a work, a practice which Watson attributes to "the close links that traditional Chinese thought posits between art and morality". This becomes all the more important in the case of a writer such as Du Fu, in whose poems morality and history are so prominent. Another reason, identified by the Chinese historian William Hung, is that Chinese poems are typically extremely concise, omitting circumstantial factors which may be relevant, but which could be reconstructed by an informed contemporary. For modern western readers therefore, "The less accurately we know the time, the place and the circumstances in the background, the more liable we are to imagine it incorrectly, and the result will be that we either misunderstand the poem or fail to understand it altogether".
War
The An Lushan Rebellion began in December 755, and was not completely crushed for almost eight years. It caused enormous disruption to Chinese society: the census of 754 recorded 52.9 million people, but that of 764 just 16.9 million, the remainder having been killed or displaced. During this time, Du Fu led a largely itinerant life, being kept unsettled by wars, associated famines and imperial displeasure. This period of unhappiness, however, was the making of Du Fu as a poet: Eva Shan Chou has written that, "What he saw around him– the lives of his family, neighbors, and strangers– what he heard, and what he hoped for or feared from the progress of various campaigns– these became the enduring themes of his poetry". Even when he learned of the death of his youngest child, he turned to the suffering of others in his poetry instead of dwelling upon his own misfortunes. Du Fu wrote:
In 756 Emperor Xuanzong was forced to flee the capital and abdicate. Du Fu, who had been away from the city, took his family to a place of safety and attempted to join up with the court of the new emperor (Suzong), but he was captured by the rebels and taken to Chang’an. In the autumn, his youngest son Du Zongwu (Baby Bear) was born. Around this time Du Fu is thought to have contracted malaria.
He escaped from Chang'an the following year, and was appointed Reminder when he rejoined the court in May 757. This post gave access to the emperor, but was largely ceremonial. Du Fu's conscientiousness compelled him to try to make use of it: he soon caused trouble for himself by protesting against the removal of his friend and patron Fang Guan on a petty charge; he was then himself arrested, but was pardoned in June. He was granted leave to visit his family in September, but he soon rejoined the court and on December 8, 757, he returned to Chang’an with the emperor following its recapture by government forces. However, his advice continued to be unappreciated, and in the summer of 758 he was demoted to a post as Commissioner of Education in Huazhou. The position was not to his taste: in one poem, he wrote:
He moved on again in the summer of 759; this has traditionally been ascribed to famine, but Hung believes that frustration is a more likely reason. He next spent around six weeks in Qinzhou (now Tianshui, Gansu province), where he wrote over sixty poems.
Last years
Luoyang, the region of his birthplace, was recovered by government forces in the winter of 762, and in the spring of 765 Du Fu and his family sailed down the Yangtze, apparently with the intention of making their way back there. They travelled slowly, held up by his ill-health (by this time he was suffering from poor eyesight, deafness and general old age in addition to his previous ailments). They stayed in Kuizhou (now Baidicheng, Chongqing) at the entrance to the Three Gorges for almost two years from late spring 766. This period was Du Fu's last great poetic flowering, and here he wrote 400 poems in his dense, late style. In autumn 766 Bo Maolin became governor of the region: he supported Du Fu financially and employed him as his unofficial secretary.
In March 768 he began his journey again and got as far as Hunan province, where he died in Tanzhou (now Changsha) in November or December 770, in his 59th year. He was survived by his wife and two sons, who remained in the area for some years at least. His last known descendant is a grandson who requested a grave inscription for the poet from Yuan Zhen in 813.
Hung summarises his life by concluding that, "He appeared to be a filial son, an affectionate father, a generous brother, a faithful husband, a loyal friend, a dutiful official, and a patriotic subject."
Works
frame|Part of Du Fu's poem "On Visiting the Temple of Laozi", as copied by a 16th-century [[calligraphy|calligrapher.]] Criticism of Du Fu's works has focused on his strong sense of history, his moral engagement, and his technical excellence.
පර්මකල්චර් (permaculture)
පර්මකල්චර් මණ්ඩලය විසින් පර්මකල්චර් සැලසුමේ සිරිත් හා න්‍යායන් සාරාංශගත කිරීම.
පර්මකල්චර් යන වදන 1970 දශකය අතරතුර දී ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික බිල් මොලිසන් හා ඩේවිඩ් හෝම්ග්‍රේන් විසින් හඳුන්වාදුන් අතර එය ස්ථිර කෘෂිකර්මයේ (Permanent Agriculture) එකතුවක් මෙන්ම ස්ථිර සංස්කෘතියක් ද වේ. ප්‍රකාශන ශ්‍රේණියක් හරහා මොලිසන්, හෝම්ග්‍රේන් හා ඔවුන්ගේ සහායකයන් විසින් මනුෂ්‍ය ජනාවාස සැලසුම් කිරීම සඳහා ප්‍රවේශයක් ලේඛණගත කළ අතර වඩාත් විශේෂිතව ස්වාභාවික පරිසර විද්‍යාවල හමුවන ව්‍යුහ හා අන්තර් සබඳතාවලට අපයෝජන එල්ල කරන බහුවාර්ෂික කෘෂිකාර්මික පද්ධතිවල දියුණුවීම් පිළිබඳව අවධානය යොමු කරන ලදී.
පර්මකල්චර් සැලසුම් න්‍යායන් “එකම ආචාර ධර්ම තීරණය වන්නේ අපගේ පැවැත්ම සඳහා වගකීම් ගැනීම වන අතර ඒ අපගේ දරුවන් වේ.” (මොලිසන් 1990) යන ස්ථානයේ සිට ව්‍යාප්ත වේ. එහි අපේක්ෂාව වූයේ සැලසුම් න්‍යායන් හර පද්ධතියක් තුළ පුද්ගලයින් දිගින් දිගට පුහුණු කිරීමෙන් එම පුද්ගලයන්ට තමන්ගේම පරිසර තුළ සැලසුම්කරුවන් බවට පත් වීමට හැකි අතර ඔවුන්ට ක්‍රමයෙන් වැඩි දියුණු වන ස්වප්‍රමාණවත් මනුෂ්‍ය ජනාවාස ගොඩනැංවීමට හැකිවනු ඇත යන්නයි.
ඩූ ෆූ
External links
ප්‍රවර්ගය:චීනය ප්‍රවර්ගය:ගත් කතුවරු
පර්මකල්චර් (permaculture)
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Permaculture
ග්‍රෙගරි රස්පුටින්
ගිරිගරි යෙපිමොවිච් රස්පුටින් (Grigori Yefimovich Rasputin)(Григорий Ефимович Распутин ) (22 ජනවාරි 1869 – 29 දෙසැම්බර් 1916) රුසියානු මීස්ටික් කෙනකි. ශුද්ධවන්තයෙකු බව තමන් විසින්ම පවසාගත්, එමෙන්ම දෙවැනි නිකොලස් සාර් පවුල සමඟ හිතවත්කමක් ගොඩනගා ගැනීම මගින් රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ අවසාන සමයේ දී එහි කටයුතු වලට සැළකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළ පුද්ගලයෙකි.