cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
පරිණාමයේ අරමුණ බුද්ධිමත් ජීවීන් බිහිකිරීමද
දැන් මේ ගැටලුවේදි බොහෝ අය විමසන ප්‍රශ්නයක් තමයි ඇයි එහෙනම් හෝමෝ සේපියන්වරු පමණක් බුද්ධිමත් ?
ඉහත මම සඳහන් කරා පරිණාමය කියන්නෙ අරමුණක් ඇති ක්‍රියාවලියක් නොවන බව. එමෙන්ම පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල උචිතයා ඉතුරු වී අනුචිතයා නශ්ඨවීම සිදුවෙනවා. මෙතනදි උචිතයා ඉතුරු වෙන්නෙ ඇයි ? ඒකට හේතුව තමන් ජීවත්වන පාරිසරික සාධක වලදි තමන්ගෙ රඳා පැවැත්ම සඳහා ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණ ඔහු සතු වීම. එසේනම් සමාන පරිසර තත්වයන් තුල ජීවත්වන හැම විශේෂක්ම සමාන විය යුතුද ? නැහැ..! කිසිසේත්ම එසේ විය යුතු නැහැ. මේක අපි උදාහරණ කිහිපයක් ගමු.
උදාහරණ - 01
අප්‍රිකානු සැවනා භූමි තුල ජීවත්වෙන ජිරාෆයන් විශේෂනය වෙලා තිබෙනවා ඇකේශියා පත්‍ර ආහාරයට ගන්න. ඔවුන්ගෙ සමස්ථ පරිණාමික ක්‍රියාවලිය සලකලා බැලුවොත් ඔවුන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් විශේෂනය වෙන්නෙ උස ඇකේශියා තුරු මුදුන්වල පත්‍ර ආහාරයට ගන්න. මේ සඳහා ක්‍රමයෙන් ග්‍රෛවී කශේරුකා දිගු වෙන ගමන් ඊට සරිලන ලෙස ඔවුන්ගෙ ශරීරය වෙනස් වෙනවා. (දැන් මේක මේ අවුරුදු පනහකින් සීයකින් වෙන ක්‍රියාවලියක් නෙවෙයි, ඒ නිසා සත්වෝද්‍යානයක මුව රංචුවකට උස කොස් ගහක් දීලා පරම්පරා දෙකක් තුනක් බැලුවම ග්‍රෛවී කශේරුකා දිගු වෙනවා කියලා හිතනවනම් කරුණාරලා පරිණාමය වැනි විෂයන් අධ්‍යනයෙන් බැහැර වෙන්න) දැන් එතකොට ජිරාෆයන් සතු ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණය කුමක්ද ? දිගු ගෙලක් සහ උස ශරීරයක් පිහිටීම.
අපි ඒ පාරිසරික නිකේතනයටම අනුගත වර්වට් වඳුරන් සලකා බලමු. වර්වට් වඳුරන් ආහාරයට ගන්නෙත් ජිරාෆයන් ආහාරයට ගන්න ඇකේශියා ශාඛයම තමයි. දැන් එතකොට වර්වට් වඳුරන්ට දිගු ගෙලක් පිහිටනවද ? නැහැ. උස ශරීරයක් පිහිටනවද ? නැහැ. මෙතනදි වර්වට් වඳුරන් ජිරාෆයන් බුදින් රුක් අගට ලඟා වෙන්නෙ තමන්ගෙ රුක්වාසී උචිත වීම් නිසා. ඔවුන් ඉතාමත් සුහුරු ලෙස උස රුක් පතර අතරින් ගමන් කරන්න, එහි ජීවත් වෙන්න අනුවර්තනය වෙලා තියෙන්නෙ.
ඔබ දන්නවා ඇති අස්ථිමය මසුන්ට (ඔබ එදිනෙදා දකින සාලයාගෙ සිට, බලයා, පරවා ආදී) ජලය තුල නොගිලී සිටීම සඳහා වායු කුටීරයක් පිහිටලා තිබෙනවා. මේ නිසා තමයි ඔවුන් සාගර, ගංගා පතුලට නොගිලී සිටින්නෙ. ඒ ඔවුන් ජීවත්වන පරිසරය තුල නොනැසී ජීවත් වීමට පරිණාමිකව ලද උචිත ලක්ෂණයක්.,එය ඔවුන්ට ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක්.
දැන් අපි සලකා බලමු අස්ථිමය මසුන් කාණ්ඩයට අයත් නොවන කාටිලේජමය මත්ස්‍යයෙක් වන මෝරුන්ව. මෝරුන් හට පෙර සඳහන් කල වායු කුටීර පිහිටන්නේ නැහැ. එහෙනම් කොහොමද ඔවුන් නොගිලී සිටින්නේ ? මේ සඳහා මෝරුන් දක්වන අනුවර්තනය තමයි ශරීරයේ දෙපසින් පිහිටන පාර්ශ්වීය වරල් ද්විත්වය. මේ මඟින් ඔවුන්ව ගුවන් යානයක හැසිරීමට සමාන ආකාරයකට ජලය තුලදි නොගිලී සිටීමට උපකාරී වෙනවා. ඒ තමයි ඔවුන්ගෙ පරිණාමික ගමන් මඟ තුල ලබාගෙන ඇති උචිත ලක්ෂණය. එය ඔවුන්ට ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක්. දැන් මේ පරිසර පද්ධතිය තුලදි අස්ථික මත්ස්‍යයන් සහ මෝරුන් නොනැසී පවතිනවා. අස්ථික මසුන්ට මෝරුන්ට මෙන් පාර්ශ්වීක වරල් නොපිහිටා තිබීමෙන් හෝ මෝරුන්ට අස්ථික මත්ස්‍යයන්ට මෙන් වායු කුටීර නොපිහිටා තිබීමෙන් ඔවුන් නශ්ඨවීම සිදුව නැහැ. ඒ සඳහා ඔවුන් වෙනස් නමුත් උචිත ලක්ෂණ දරනවා.
දැන් ඔබට වැටහෙන්න ඕන පරිණාමික ගමන් මඟ තුල අරමුණක් නැති බවත්, සුදුසු තත්වයන්ට මුහුණ දීමට සමත් ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණ දරනවුන් අදාල පරිසර තත්වයන් තුල තම පැවැත්ම තහවුරු කරගන්නා බවත්.
මේ ගැටලුවෙ මුලට යමු නැවත. මිනිසා පමණක් එසේ නම් බුද්ධිමත් වුයේ කෙසේද ? මේ ගැටලුව සෛද්ධාන්තිකව ඉතාමත් වැරදි ආකාරයට සකස් වු ගැටලුවක්. මෙතනදි මුලින්ම එල්ලවෙන ප්‍රති ගැටලුව තමයි "බුද්ධිමත්" බව යන්නෙන් ඔබ අදහස් කරන්නෙ කුමක්ද යන්න. (මීට පෙර මා සටහන් කල සිටසියා බුද්ධිය පිළිබඳව ලිපිය කියෙව්වොත් මේ ගැටලුව නිරවුල් වනු ඇති, ඒ නිසා ඒ ගැන නැවත විස්තර කරන්නෙ නැහැ)
විවිධ සත්ව විශේෂ තමන් ජීවත් වන පරිසරයට අධිඋචිතෝන්නතිය දක්වන අවස්ථා කිහිපයක් මම නැවත උදාහරණ ලෙස ගන්නම්
උදාහරණ 01
කිඹුල් විශේ අයත්වන කාණ්ඩය වසර මිලියන 85 කින් පමණ සැලකිය යුතු පරිණාමයකට ලක්ව නැහැ. ඒ ඔවුන්ගෙ අධිඋචිතෝන්නතිය නිසා.
උදාහරණ 02
බ්‍රැකියොපෝඩාවන් වසර මිලියන 500 කින් පමණ සැලකිය යුතු පරිණාමයකට ලක්ව නැහැ.ඒ ඔවුන්ගෙ අධිඋචිතෝන්නතිය නිසා.
උදාහරණ 03
සීලකැන්ත් මත්ස්‍යයන් වසර මිලියන 400 පමණ සැලකිය යුතු පරිණාමයකට ලක්ව නැහැ. ඒ ඔවුන්ගෙ අධිඋචිතෝන්නතිය නිසා.
දැන් මේ සත්වයන් තමන් ජීවත්වන පරිසරය තුල නොනැසී ජීවත් වීමේ හැකියාව උපරිම තත්වයට ලඟා වී ඇති සත්වයන්. ඒසේ නම් ඔවුන් තවත් වෙනස්කම් වලට භාජනය වීම සිඝ්‍ර ලෙස සිදුවන්නෙ නැහැ. යම් පරිසරයකට තමන් උචිත නම් තවදුරටත් වෙනස් වන්නෙ ඇයි ? එසේ වීම අනවශ්‍යයි.
හොමිනිඩ්වරුන්ට (මිනිසා සහ ආසන්න මානව විශේෂ අයත්) ස්වාභාවිකව උල් දත්, නිය පිහිටන්නෙ නැහැ. ඔබ අද නිරුවත්, නිරායුධ හෝමෝ සේපියානුවකු ඝර්ම කලාපික වැසිවනාන්තරයකට මුදා හැරියොත් ඔහු දිවි රැක ගැනීමෙ සම්භාවිතාව සැලකිය යුතු ලෙස පහල බසින බව ඔබ දන්නවා. පරිණාමික ගමන් මඟ තුල හොමිනිඩ්වරුන් ලද උචිත ලක්ෂණය වන්නෙ බුද්ධිය. අධිඋචිතෝන්නතියට ලක්වන බුද්ධිය තුලින් ඔවුන් විවිධ පාරිසරික නිකේතන ජය ගනිමින් දිවිරැක ගැනීම සිදු කරනවා. උල් දත් නිය වෙනුවට බුද්ධිය භාවිතා කර ඒ සඳහා විකල්ප නිපදවා ගැනීම සිදුකරනවා. මුල් කාලීනව රංචු වශයෙන් ජීවත් වීමට ඇතිවු කථන හැකියාව නිසා මේ අධිඋචිතෝන්නතිය සීඝ්‍ර ලෙස සිදු වෙනවා. නමුත් එය ඔවුන් සතු ඔවුන්ට සුවිසේශි, නොනැසි පැවැත්ම සඳහා ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක් මිස පරිණාමය තුල ඊට වඩා වැඩි දෙයක් බුද්ධිය සඳහා නොලැබෙනවා. වසර මිලියන 400 පැවැත්ම රැකගැනීම සඳහා අධිඋචිතෝන්නතියට ලක්ව ඇති සීලකැන්තාවෙකුට බුද්ධියේ ඇති වැදගැම්මක් නැහැ. වසර මිලියන ගනනක් දිවි රැකගැනීමට සමත් කිඹුල් විශේෂ වලට බුද්ධිය වැදගත් නැහැ. මේක සමාන වෙන්නෙ මා මුලින් සඳහන් කල වර්වට් වඳුරන් සහ ජිරාෆයන්ට. ගස් නගින්න පුළුවන් වර්වට් වඳුරෙකුට දිගු ගෙලක් අවශ්‍ය නැහැ, දිගු ගෙලක් සහිත ජිරාෆයන්ට ගස් නැගීම සිදුකල යුතු නැහැ. එලෙස බුද්ධිමත් බව යනුත් අපට ප්‍රයෝජනවත් ලක්ෂණයක් මිස එය සෑම වර්ගයකම, විශේෂයකම සත්වයන් හට අවශ්‍ය විශේෂ ලක්ෂණයක් නොවෙයි. එසේනම් ඔබ වටහාගත යුතු වන්නෙ බුද්ධිමත් ජීවීන් බිහිකිරීම යන්න පරිණාමය සතු අරමුණක් නොවන බවයි
==================
පරිණාමය සම්බන්දව කතාබහ සිදුකරන විට නොයෙක් වාද විවාදයන් තුල මා දැක ඇති ඉතාමත් ප්‍රසිද්ධ ගැටලුවක් තමයි "පරිණාමය සත්‍යක් නම් හෝමෝ සේපියන්වරු පමණක් බුද්ධිමත්ව ඇත්තේ කෙසේද?" යන ගැටලුව. මේ ගැටලුවට පිලිතුරු දීමට තනි සටහනකින් සිදු කල නොහැක්කක්. නමුත් අති සරල ලෙස මෙයට පිලිතුරක් ලෙස කිවහැක්කෙ ඔබ බුද්ධිය මනින මිම්ම හෝමෝ සේපියානුවන් කරගෙන තිබීම නිසා එකී ගැටලුව ඉස්මතුව ඇති බවයි. පරිණාමය නැමැති ක්‍රියාවලියට අරමුණක් නැති බව වටහාගත යුතුයි. පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල බිහිවන්නේ පරිසර තුල නොනැසී ජීවත් වීමට හැකි ජීවින්. ඔවුන් බුද්ධිමත්ද නැතිද යන්නට පරිණාමික ක්‍රියාවලිය තුල අර්ථ විරහිත ඉසව්වක්. නමුත් ඔබ බුද්ධිය කියන මිම්ම තුලින් ජීවය මැනීමට තැත් කරන්නෙකු නම් මේ ක්‍රියාවලිය වටහා ගැනීමට ඔබට අපහසු දෙයක් බවට පත්වනු ඇති.
මේ ගැටලුවට අදාල දෙයක් යැයි හැඟුන නිසා මානව බුද්ධිය සහ තවත් ජීවි විශේෂයක බුද්ධිය අලලා මා වෙනත් තැනක සටහන් කල ලිපියක් මෙහි පලකරනවා.
///
මානව බුද්ධිය සහ සිටසියා බුද්ධිය
=============================
අට්ඨක නිපාතයේ පහාරාද සූත්‍රයේ එන තිමිර තිමිංගලයන් පිළිබඳව දැනගත් පසු යොදුන් ගනනාවක් දිග බියකරු මුහුදු සත්වයන් පිළිබඳව සිතන්නට පටන් ගත්තේ ඉතාමත් කුඩා අවදියෙදිය. යොදුන් ගනනක් වු මේ භයංකර සතුන්ට වු බිය මැඬගෙන උත්සන්න වුයේ ඔවුන් දැක ගැනීමේ කුතුහලයයි. බයිබලයේ එන දෙවියන් විසින් නිනීවේ යෑමට අණකල පසුව දෙවියන්ට අකීකරුව ටාර්ශීෂ් නගරයට යන ජෝනාව ගිලගත් තල්මසාත්, කාර්ලෝ කොලොඩි ලියු පිනෝකියෝ කතාවේ පිනෝකියෝගේ පියා ජෙපෙටෝව ගිලගත් තල්මසාත් මා මනසින් නිර්මාණය කරගත් අයුරින්ම තවමත් මනසෙයි ගබඩාව ඇත. පාසැල් අවධියේදි යාන්තම් ඉංගිරිසි ගැටගසා ගැනීමට හැකිවු කල හර්මන් මෙල්විල් ගෙ මොබිඩික්හී ඊශ්මායෙල් ඇතුළු නාවුකයන් පිකෝඩ් නැවෙන් තෙල්මන්ද තල්මසුන් හඹා යෑමත් අවසානයේදි පිකෝඩ් නැවෙහි කපිතාන් අහබ්, ⁣මොබිඩික් නම්වූ ධවල තෙල්මන්ද තල්මසාට බිලිවන ආකාරයේත් චිත්ත රූප මනසින් වින්දෙමි. රොජ්ර් සහ හල් දෙසොහොයුරන්ගෙ චරිතයන්ට පණ පෙවු විලාර්ඩ් ප්‍රයිස් සිය 'whale adventure' කෘතිය තුල රොජර් හරහා මරණාසන්න තල්මසෙකු නැවක් කරා මෙහෙයවන ආකාරය කුතුහලයෙන් කියවීමි.
තල්මසුන් ගැන කියවන නිසාත්, වන සතුන් කෙරෙහි වූ ඇල්මත් නිසා ප්‍රථම වතාවට කොළඹ කෞතුකාගාරයට මාව රැගෙන ගියේ පියා විසිනි. තාත්තගෙ අතේ එල්ලී කෞතුකාගාරයට තුලට පියනැගූ වහාම කෞතුකාගාරයේ පියස්ස මත සිට පහතට එල්වා තිබූ නිල් තල්මස් ඇටසැකිල්ල දෙස සෑහෙන වෙලා බලා සිටියා මතකය. වයස පහකට හයකට වැඩි නොවු කුඩා දරුවෙකුට කෞතුකාගාර පියස්සේ සිට එල්ලා ඇති තල්මස් ඇටසැකිල්ල අතිවිශාල වස්තුවක් ලෙස දිස්වේ. එතෙක් කල් කතා තුලින් දුටු බියජනක සත්වයා පිළිබඳව වු බිය එදින සිට අතුරුදහන් වූවා මෙන්ම එදවස පටන් බිය වෙනුවට කුතුහලයත් ඔවුන් කෙරෙහි ආදරයත් වැඩෙමින් පවතී. කුඩා කල චිත්ත රූප මවාගත් ඒ බියකරු සතුන් ලංකාව අවට සැරිසරන බව දැනගත් වහාම ඔවුන් සොයා ගියෙමි. මේ වන විට දකුණු මුහුදින් නාවුක සැතපුම් 15 - 20 කට පමණ එපිට මුහුද තෙක් නිල් තල්මසුන් ⁣මුණ ගැසීමට සෑහෙන වතාවක් යාත්‍රා කර ඇත්තෙමි. වයඹට වන්නට කල්පිටියෙ සිට ගැඹුරු මුහුදට යාත්‍රා කර ඇත්තෙමි, ත්‍රිකුණාමලයේ සිට ගැඹුරු මුහුදට යාත්‍රා කර ඇත්තෙමි, බොල්ටික් මුහුදේ සැරිසරන බොව් හෙඩ් තල්මසුන් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තෙමි, ස්කැන්ඩිනේවියානු ෆියොර තුල වාරයකට පැමිණ කැරිබියානු දූපත් කරා සංක්‍රමණය වන විවිධාකාර තල්මසුන් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තෙමි. එබැවින් ඔවුන් ගැන සහ ඔවුන් වෙනුවෙන් මේ ලිපිය සටහන් කරමි.
ලොව සුපිරිම ජීවියා මනුෂ්‍යාය යන්නට මානවකේන්ද්‍රවාදී දැක්ම තුල කාලයක සිට පැලපදියම් අදහසකි. බයිබලය තුල දෙවියන් අන් සියළු සත්වයන් මනුශ්‍යයා කේන්ද්‍රකොට මවා ඇත යන කියමන මත වැඩිදියුණු වී ඇති එකී දැක්ම යල්පැන ගිය දැක්මක් මෙන්ම දෑස් වසා පවතින් කඩතුරාවකි. පෘථිවිය තුල බුද්ධි මහිමයෙන් අගතැන්පත් එකම ජීවියා හෝ හොඳම ජීවියා මනුශ්‍යා නොවේ, ඔවුන් බොහෝ දෙනෙක් නොදැන සිටියාට පෘථිවිය මත තවත් බුද්ධිමත් ශ්‍රෙෂ්ඨ ජීවි කොඨ්ඨාසයක් වාසය කරයි. ඉතිහාසයෙන්, සාහිත්‍යයෙන් මෙන්ම සංස්කෘතිය තුලින් මානවයාව රැගෙන ඔසවා තබා ඇති ස්ථානය ඔවුන්ට සැබැවින්ම උරුමද යන්නට නැවත ප්‍රශ්න කල යුතු කාලයක් දැන් පැමිණ ඇත. ඒ අප හා පෘථිවිය මත වසන තවත් අපූරු ජීවි කොඨ්ඨාසක් සමඟ අදහස් හුවමාරුව දියුණු කර ගැනීමට වෙර දරන විද්‍යාවෙ නව කඩඉම් හරහාය.
"බුද්ධිය" මැනීමේ මානව සාපේක්ෂ මිම්ම හේතුකොටගෙන මානවයන් වන අප පෘථිවිය අමතක කොට දමා සෑහෙන කලක සිට පිටසක්වලින් බුද්ධිමත් ජීවීන් සෙවීමු. SETI (Search for extraterrestrial intelligence) වැනි ව්‍යාපෘති හරහා ඩොලර් බිලයන ගනන් වැය කොට පිටසක්වල බුද්ධිය සෙවීමු. නමුත් ඒ සොයනා අතරතුරු කිසිම විටෙක පෘථිවියේ පවතින ජීවය කෙරෙහි සංවේදි නොවීමු. මේ වන විට SETI මෙන් ජීව විද්‍යාවෙ ATI ව්‍යාපෘති දියත් කොට ඇත. ATI යනු (Searching for Alternative terrestrial intelligence) එනම් පෘථිවිය මත විකල්ප බුද්ධිය සොයා යෑමයි. සීටොලොජි විෂය (තල්මසුන්, ඩොල්ෆින් විශේෂ පිළිබඳව අධ්‍යන විෂය) පිළිබඳව විද්වතුන්ගෙ අදහසට අනුව ප්‍රයිමේටා බුද්ධිය සම්භවය වීමට වසර මිලියන ගනනකට මත්තෙන් සාගරය තුල සම්භවය වූ සිටසියා බුද්ධිය මෙයින් එක් විකල්ප බුද්ධියකි. සිටසියා ගෝත්‍රය තුල ඇතැම් විශේෂ ඇත්තෙන්ම මානවයාට වඩා දියුණු සමාජීය, භාෂාමය සහ නොනැසි ජීවත් වීමේ හැකියාවන් දරයි. බ්‍රිටිශ් කොළොම්බියා සරසවියේ සත්ව විද්‍ය සහ චර්යා රටා පිලිබඳව ශාස්ත්‍රීය ගවේෂණ සිදුකරන ආචාර්ය ජෝන් ෆෝර්ඩ්ට අනුව ඔර්කාස් (killer whales) නමින් හඳුන්වන සිටසියාවන් විශේෂයේ විවිධ ගහනයන් තුල භාවිතාවන භාෂාව හැසිරවීමේ ඌරුව එකිනෙකට වෙනස්ය. ඔවුන් රංචු වලට ආවේණික උපභාෂා භාවිතා කරයි. එසේ ඔවුන් තනාගෙන ඇති උපභාෂාවන් කෙතරම් අදාල රංචුවලට ආවේණිකද යත් අදාල රංචුවකින් වසර ගනනාවකට පෙර අතරමංව මිනිස් ඇසුරේ ඇතිදැඩි වු ඔර්කාවකු නැවත රංචුවට සම්බන්ධ කිරීමට හැකි තරම් විශේෂත්වයක්, ආවේණිකත්වයක් උසුලයි. එමෙන්ම පැටගෝනියාව තුල සිදුවන හම්ප්බැක් තල්මසුන්ගෙ භාෂා විලාශයන් අපූරු තොරතුරු හෙලි වෙමින් පවතී.
සත්ව විද්‍යා විශය තුල සිටසියා අධ්‍යනය තරම් විශාල ලෙස සිදුවන වෙනත් කිසිඳු සත්ව කොට්ඨාසයක් නැති තරම්ය. නමුත් ලංකාව තුල සිටසියා අධ්‍යනය පසුගාමීම ක්ශේත්‍රයයි. සිටසියා අධ්‍යනය කොතරම් සංකීර්ණ මෙන්ම ගුප්ත විෂයක්ද කියතොත් මේ පිළිබඳව ගවේෂණය කල විද්‍යාඤයන් ගනනාවක්ම සිටසියාවන් හේතුවෙන් තමුන්ගෙ ජීවිතයේ අරමුණු පවා වෙනස් කර ඇත. ඩොල්ෆින් විශේෂ වසර 12 කට වඩා අධ්‍යනය කල ආචාර්ය ජෝන් ලිලී පවසන්නේ බුද්ධිය නැමැති සංකල්පයේ සීමාව ඇත්තෙ මානවයන්ට බැවින් සිටසියා බුද්ධිය තේරුම් ගැනීමට ඔවුන් අසමත්ව ඇති බවයි.. සිටසියාවන් පසෙකලා තමන් කවුද සෙවීමේ මෙහෙයුමක ආචාර්ය ලිලී මේ වන විට නිමග්නව ඇත. ආචාර්ය ස්පොන්ග් එසේ සිදුකල තව අයෙක්. මනෝවිද්‍ය ක්ශේත්‍රය තුලින් සිටසියා අධ්‍යානයට පැමිණි ඔහු සිටසියා අධ්‍යානයන් තුල දැකගත් බුද්ධිය හේතුවෙන් සියළු හැදෑරීම් පසෙකලා මනුශ්‍ය වාසයේ සිටින සිටසියාවන්ට නිදහස ලබාදීම සඳහා ව්‍යාපෘති මෙහෙයවයි. මොවුන් සියළු දෙනාගෙම පොදු සාධකය නම් ඔවුන් අධ්‍යානය කිරීමට ගිය සත්ව විශේෂය ඔවුන්ව අධ්‍යනය කොට ඔවුන්ගෙ හැසිරීම් වෙනස් කරවීමයි.
සියවස් ගනනාවක සිට මානවකේන්ද්‍රීය කැඩපත තුලින් තමන් දෙස බලා බුද්ධිය නැමැති ඔටුන්න තම හිස මතම රුවාගන්නා මානවයා කිසිම විටෙක ඩොල්ෆින් සත්වයෙකු හෝ තල්මසෙකු බුද්ධිමත් බව පිලිගැනීමට මැලිවේ. පියාඹන පීරිසයකින් පැමිණෙන හෝ දියුණු අභ්‍යවකාශ ගමනකින් පසු මුණ ගැසෙන ජෙලි තට්ටුවකට වූවද බුද්ධිමත් ජීවියෙකු යැයි කීමට මැලි නොවන මානවයා තමන් සමඟ පෘථිවිය තුල වාසය කරන සාගරය තුල පිහිනා යන ක්ශිරපායියකුගෙ බුද්ධිමත් බව පිලිනොගැනීමට තරම් කුහක වේ.
මේ කුහක කමට හේතුව වන්නේ වසර මිලියන අටක මානව පරිණාමය තුල බුද්ධිය මනින හොඳම සහ එකම සාධකය ලෙස මානවයා දකින 'තාක්ෂණයයි'. මස් ඉරා කෑමටත්, තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමටත් ස්වභාවධර්මය තුලින් උල් දත් සහ නිය නොලද හොමිනිඩ්වරුන් එකී අවශ්‍යතා සංතෘප්ත කරගත්තේ ගල් ආයුධ නිපැයුමෙනි. එදවස පටන් තාක්ෂණය සහ බුද්ධිය මිතුරන් වු අතර තාක්ෂණය නොමැති තැන බුද්ධියක් නැත යන්නත්, බුද්ධිය ඇති තැන තාක්ෂණය අනිවාර්යයෙන්ම පැවතිය යුතුය යන්නත් වන සූත්‍රය මානව කපාල තුල ජානගතව ඇත. එබැවින් ප්ලාස්මා තුවක්කුවක්වත්, ලැප්ටොප් එකක් හෝ ස්මාර්ට් දුරකථනයක් තියා ගල් ආයුධයක්වත් අත නැති ඩොල්ෆිනයකුගෙ බුද්ධිය මානවයාටනම් නොගිනිය හැකි සාධකයකි.
තාක්ෂණය සංකලනය වු දැක්ම තුල බුද්ධිය යනු පටු අර්ථ නිරූපනයකි. එකී පටු අර්ථ නිරූපනය නැමැති උගුල තුල මානවයන් වන අප සිරව සිටිමු. එකී පටු අර්ථ නිරූපනයෙන් ඔබ්බට පිහිටි පුළුල් අර්ථයනට හසුවන සිටසියා බුද්ධිය එබැවින් අපට ග්‍රහණය කර ගැනීමට අසීරුය.
ප්‍රාග්ඉතිහාසය විශය තුල හැදෑරීම් වලදි මා සැම විටම සිතනා එක් කරුණක් ව⁣න්නෙ හෝමෝ නියැන්ඩර්තාල්වරු අද ජීවත්ව සිටියා නම් කුමකින් කුමක් වෙයිද යන ගැටළුවයි. මානව කපාල ධාරිතාවට වඩා ඉහල කපාල ධාරිතාවක් දැරූ යුරේසියානු හිම බිම් තුල ජීවත්වු නියැන්ඩර්තාලයන් සේපියන්වරුනට වඩා බුද්ධිමත් බවට ව්‍යුහීය මෙන්ම සංස්කෘතිමය සාධක සාක්ෂි දරයි. ගල් ආයුධයේ සිට නියැන්ඩර් නිම්නයේ ලෙන් බිත්ති තුල ඔවුන්ගෙ දෑතින් බිහිවු ලෙන් චිත්‍ර සහ වැඩ දැමු කැටයම් සේපියන් ඉතිහාසයට වඩා නිර්මාණාත්මකය. නියැන්ඩර්තාල්වරු අද ජීවත්ව සිටියානම් "බුද්ධිය" අර්ථ නිරූපනයේ දැවැන්ත සංවාද පෘථිවිය තුල ඇතිවන්නට ඉඩ තිබුණි. ඒ ඔවුන් සහ අප අතර ඇතිවන බුද්ධිමය වෙනස මතය.
සැබැවින්ම ව්‍යුහීයව සලකා බැලු කල මානවයන්වන අපට දියුණුම මස්තිෂ්කය පිහිටයිද ? ක්ශිරපායි මස්තිශ්කය තුල පදනම් ව්‍යුහය වන්නෙ Paleocortex කොටසයි. 'Paleo' යන වදනින්ම ගත්කල මේ කොටස පූර්වජ උභය ජීවි/ උරග සම්භවය පෙන්නුම් කරයි. Rhinic lobe ලෙස හඳුන්වන මේ කොටස පෙර හඳුනාගෙන තිබුනෙ ගන්ධයන්ට සංවේදි කොටස ලෙසයි (ග්‍රීක බසින් Rhinos = නාසය), මීට උඩින් පවතින ස්ථරය Limbic lobe ලෙසත්, තෙවන කොටස supralimbic lobe ලෙසත් හඳුන්වයි. මේ කොටස් ත්‍රිත්වයටම ඉහලින් ඒවා වසා පවතින් සෛල ස්ථරය neocortex ලෙස හඳුන්වයි. Neocortex කියන වචනාර්ථය ගත්තොත් 'නව මොළය' කියන අර්ථය තමයි තියෙන්නෙ. මේ කොටස තුල සංකීර්ණ අක්සන සෛල, උපාගමයන් සහ අනුශාඛා මුලීක් සෛල ස්ථර පිහිටයි.
ක්ශීරපායි මොළය සහ මානව මොළය වෙනස්වන්නෙ neocortex ප්‍රදේශයේ ආස්තරණ මත. Neocortex ප්‍රදේශය වර්ධනය ඉදිරිපසට සිදුවෙන අතර මෙය බුද්ධිය පිළිඹිබු කරන අවස්ථාවක් ලෙස සලකනු ලබනවා. අන්තර් විශේෂ අතර බුද්ධිය සංසන්දනයෙදි neocortex ස්කන්ධය, cortical ප්‍රදේශයේ වර්ගඵලය, සහ neocortex නැමුම් වල ගැඹුර වැනි දෑ සැලකිල්ලට ගනු ලබනවා. ඊට අමතරව ගැටලු විසඳීමේ හැකියාවන්, සාංගමික හැකියාවන් සලකනු ලබනවා. උදාහරණයකට මීයකු වැනි කුඩා සත්වයෙකුගෙ සාංගමික හැකියා අනුපාතය 1:9 ඒ අනුව මොලයෙන් 90% ක් ප්‍රාථමික හැඟීම් දැනීම්වලටත් 10% සාංගමික හැකියාවලටත් වැය වනවා. පූසෙකුගෙ මේ අනුපාතය 1:1 යි. ඒ අනුව 50% බැගින් එය බෙදී යනවා. මානවයන් වන අප ප්‍රාථමික හැඟීම්, දැනීම් වැනි දෑ සඳහා යොදන ප්‍රතිශතය 10%. ඒඅනුව සාංගමික හැකියාවන් සඳහා වැඩිම ප්‍රතිශතය මානවයන්ගෙ. නමුත් සිටසියාවන් ගත් විට මේ ප්‍රතිශතය 1:25. ඒ අනුව සාංගමික හැකියාවන් සඳහා වැඩිම ප්‍රතිශතයක් මොලයෙන් වෙන් කරනු ලබන්නේ සිටසියාවන්.
අනුශාඛා සෛල, උපාගමයන්, සෛල සම්බන්ධීකරණය වැනි කාර්යන් අනුව සිටසියා මොලය මානවයන්ට වඩා ගව් ගනනාවක් ඉදිරියෙන්. ජීව විද්‍යවෙහි මොළයට සිරුර දක්වන අනුපාතය මත හා neocortex නැමුම් මත අප බොහෝ විට බුද්ධිය තීරණය කරනවා. මීයකු,බල්ලකු, පුසෙකු, චිම්පන්සියෙකු සහ මානවයකුගෙ මොළයන්ට අදාප සමීකරණය යෙදු විට අප ඉදිරියෙන්. නමුත් අදාල සමීකරණය ඔර්කාවකුගෙ මොළයට අදාල කල විට අප ඔර්කාවාට වඩා පසුපසින්.
ක්ශීරපායින්ට තිබෙන Rhinic, limbic, supralibic ස්ථර තුන සහ ඒ වසා පවතින Neocortex ස්ථරය වෙනුවට සිටසියාවන්ට Rhinic, lombic ,supralimbic ස්ථරවලට අමතර හතරවන ස්ථරයක් පිහිටයි. සිටසියාවන්ට හැර වෙනත් කිසිඳු ක්ශිරපායියෙකු හට මෙය නොපිහිටයි. Limbic සහ supralimbic ස්ථර අතර පිහටන මේ ස්ථරය paralimbic ස්ථරය ලෙස හඳුන්වයි.
එසේ විශාල මොළයන්ට හිමිකම් කියන මේ සතුන් තාක්ෂණිකව කිසිත් නිපදවන්නෙ නැත. ඔවුනට රූපවාහිනී, රේඩියෝ, රේඩාර්, න්‍යෂ්ටික අවි නැත. නමුත් ඔවුන්තුල විවිධ කාර්යන් සඳහා පරිණාමිකව ලැබී ඇති දායාද පවතී. තෙල්මන්ද තල්මසෙකුට අතිධ්වනි තරංග විදීමේ හැකියාව පවතී. Clicks ලෙස නිකුත් කරන මේ තරංග මගින් ගොදුර අඩපණ කිරීමට ඔවුන් සමත්ය. සිටසියාවන් සියල්ලටම ශරිරයෙිම පවතින සෝනාර් පද්ධති පිහිටයි. එමඟින් ඔවුන් සාගරය පුරා විවිධ ස්ථාන සොයා පිහිනා යයි.
අප සබ්මැරීන තනමු. නමුත් සිටසියාවන්ට එය අවශ්‍ය නැත. ඔවුන් ස්වභාවධර්මය විසින් සැදි සබ්මැරීනයන් වේ. අප මානව කපාල ධාරිතාව අනුව බුද්ධි පරීක්ෂණ ඒකකයක් සත්ව විශේෂ වලට ලබා දුන්නොත් මානව කපාලය අනුව මානවයා ලකුණු 100 ලබා ගනී නම් බල්ලෙකු ලබාගන්නා ලකුණු මට්ටම 15 කි. මේ සූත්‍රය සිටසියාවන්ට ආදේශ කලහොත් එය 2000 කි.
අප සිටසියාවන් ගැන තවමත් දන්නෙ ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකි. ඔවුන්ගෙ සංඛාත, භාෂාව ග්‍රහණය කරගැනීම සඳහා අප අසමත් වන්නෙ අප මොලයන් ඔවුනට වඩා ප්‍රාථමික බැවින්. අපට ඔවුන්ගෙ තරංග ග්‍රහණය කර ගැනීමට තරම් මානව මොළය සුක්ෂම නැත. එබැවින් අප කියනා දෙය ඔවුන්ට නොතේරේ, ඔවුන් කියනා දෙය අපට නොතේරේ. නමුත් අපේ සංඛාත තව දුරටත් මන්දගාමී කොට ඔවුනට ලබාදුන් විට ඔවුන් ඒවාට ප්‍රතිචාර දක්වයි. උදාහරණයක් ලෙස සිටසියාවන් මානව සංගීතයට ප්‍රතිචාර දක්වයි.
ඔබ සිටසියා සංවේදන පිලිබඳව නොදන්නා තරම්, විද්‍යාව තවමත් සිටසියා සංවේදන ගැන නොදන්නා තරම්. සිතන්න ඔබට තව කෙනෙකුගෙ ශරීරය හරහා නැරඹිමේ හැකියාව තිබුනාය කියා. හෘද වස්තුවට රුධිරය ගමන් කරන හැටිත්, වාතයෙන් පෙනහළු ඉහිල්වෙන හැකිලෙන සැටිත් නරඹන්න තිබුනාය කියා. සිටසියාවන්ට මේ හැකියාව පවතී. අතිධ්වනි තරංග හරහා සිටසියාවන්ට මෙය සිදු කල හැකිවේ. ඩොල්ෆිනයකුට තවත් ඩොල්ෆිනයකුගෙ ශරීරයේ පවතින පිලිකාවක් හඳුනාගත හැකිවේ. තවත් සත්වයෙකු ජලයේ ගිලීම සහ පාවීම අතර වෙනස සිටසියාවන් හඳුනාගන්නෙ පෙනහලු තුල වතුර පිරෙන ආකාරයෙනි.
ඉතින් මේ සතුන් බුද්ධිමත් නැද්ද ? කවදාක හෝ ඔවුන්ගෙ සංඛ්‍යාත කියවීමේ හැකියාව විද්‍යාව සොයාගනු ඇත. එදිනට මානව වර්ගයා ලෙස සිටසියාවන් වෙනුවෙන් උත්තර බැඳීම පහසු කාරයක් නොවනු ඇත.
ගැරඬියා
ගැරඬියා (විද්‍යාත්මක නාමය: Ptyas mucosa) යනු දකුණු සහ ගිනිකොණ ආසියාවේ බහුලව දක්නට ලැබෙන විෂ රහිත සර්ප විශේෂයකි.
පුරාවිද්‍යාත්මක ආචාර ධර්ම
ජ්‍යාතන්තර පුරාවස්තු වෙළෙඳාම පිළිබඳව ද (මෙය නවීන පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රය හා සම්බන්ධ නොවුවද) ආචාර ධර්ම පිළිබඳව ගැටළු මතු වි ඇති අතර, එයට හේතුව පුරාවස්තූන්ගේ අයිතිය පිළිබඳව ඇතිව තිබෙන ගැටළුවයි. පුරාවස්තු ආනයනය කරන වෙළෙඳපොලවල් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානවලට හානි කිරීමට පෙළඹෙති.
පුරාවිද්‍යාත්මක කරුණු දේශපාලනික වාසි සඳහා යොදා ගනිමින් ජාතිවාදය හ යුද ආක්‍රමණ සාධාරණිකරණය කිරීම පිළිබඳවද ගැටළු මතුව පවති. මෙය සඳහා ප්‍රකට නිදසුනක් වන්නේ ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් විසින් කලාපය පුරා පැතිරුන ආර්ය සංස්කෘතියක සාක්ෂි සෙවිම සඳහා මධ්‍යම යුරෝපයේ කරන ලද කැණිම්ය. බොහෝ පුරාවිද්‍යාඥයෝ රජයට හෝ රජයේ අනුමැතිය ලැබු ආයතන වල සේවය කරන අතර සියල්ලෝම නීති වලට යටත් වෙති. මෙම නීති පද්ධතිය යම් මට්ටමකට පුරාවිද්‍යා අවශේෂ පිළිබඳ උනන්දුව හා ආර්ථික දියුණුව යන කරුණු දෙකෙන්ම යුක්තය. St. Pancras දුම්රිය මාර්ගය තැනීමේදි සිදුකරන ලද පොළොව කැණීම් ගැටළුවකට තුඩු දුන් අතර එම සැලැස්ම හා ව්‍යාපෘතිය පවත්වාගෙන යාමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම නොසැලකූ බවට චෝදන එල්ල විය.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:පුරාවිද්‍යාව
නිමි ඇඳුම්
නිමි ඇඳුම් යනු පිලිගත් ඇඳුම් පරිමාණයන්ගෙන් යුතුව මසා නිමකරන ලද ඇඳුම් වෙළඳපොළේදී හඳුන්වනු ලබන නාමයයි. සමහර විලාසිතාගාරයන් හා මෝස්තර රචකයින් මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කාර්මිකව නිපදවන ඇඳුම් නිර්මාණය කරන අතර සෙසු අය සීමා සහිත කාලයක් සඳහා පමණක් සීමා සහිත ඇඳුම් ප‍්‍රමාණයක් නිර්මාණය කරති. කුමණ ප‍්‍රමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කළද මෙම ඇඳුම් ඒ වර්ගයෙන් ඇති එකම ඇඳුම් වෙයි.
මෙම නිමි ඇඳුම්වල ප‍්‍රතිපක්‍ෂය වන්නේ සේවාදායකයාගේ ඉල්ලීමට අනුව ඔහුගේ හෝ ඇයගේ නිවැරදිම මිනුම වලට අනුව නිර්මාණය කරනු ලබන ඇඳුම්ය. මෙසේ එක් එක් සේවාදායකයා වෙනුවෙන් වෙනමම නිර්මාණය කරනු ලබන පිරිමි ඇඳුම් සම්බන්ධයෙන් ලන්ඩනයේ සැවිලේ රෝවීදිය කීර්තියක් උසුලයි. නමුත් මෙවැනි ඇඳුම් මැසීමේ දක්‍ෂයින් සම්බන්ධයෙන් නම් වඩාත් ප‍්‍රචලිතව ඇත්තේ නේපල්ස්, රෝමය සහ මිලාන් යන නගරයන්ය. Kiton, Oxxford Clothes සහ Cesare Attolini ආදියද නිමි ඇඳුම් නිර්මාණ සමාගම් අතර ඉදිරියෙන්ම සිටිති. පිරිමින්ගේ කමිස සඳහා ප‍්‍රසිද්ධියක් උසුලන පැරීසියේ පිහිටි ආයතනය නිමි ඇඳුම් මෙන්ම සේවාදායකයින්ගේ මිම්මට අනුව සුවිශේෂී ලෙස සැකසූ කමිස විලාසිතාවන්ද නිර්මාණය කරයි.
Chanel, Dior සහ Lacroix වැනි සුප‍්‍රකට කාන්තා ඇඳුම් නිර්මාණ ආයතනයන්ද නිමි ඇඳුම් මෙන්ම එක් එක් සේවාදායකයින් වෙනුවෙන්ම නිර්මාණය කරන ඇඳුම්ද ඉදිරිපත් කරති. සාමාන්‍යයෙන් නිමි ඇඳුම් වඩා ප‍්‍රායෝගික සහ අවිධිමත් වන අතර ඒවා නිෂ්පාදනය කිරීමේ කි‍්‍රයාවද වඩාත් කාර්මික ස්වරූපයක් ගනී. මේවා බොහෝවිට ප‍්‍රකට මෝස්තරයන්හි අනුකරණයන් ලෙසින් ඉදිරිපත් කෙරේ.
නිමි ඇඳුම් ඇඳුම් නිර්මාණ ආයතනයන් විසින් සිය නිමැවුම් වසරේ එක් එක් කාළයට ගැලපෙන ලෙස විලාසිතා සතිය ලෙසින් හැඳින්වෙන නිශ්චිත දින කිහිපයකදී හඳුන්වාදෙනු ලබයි. බොහෝවිට මෙවැනි අවස්ථාවන් වසරකට දෙවතාවක් පැවැත්වේ. ශරත් හා ගිම්හාන ඍතු සඳහා වන විලාසිතාවන් සාමාන්‍යයෙන් පෙබරවාරි මාසයේද, හේමන්ත හා වසන්ත ඍතු සඳහා වන විලාසිතාවන් සැප්තැම්බර් මාසයේද ඉදිරිපත් කෙරේ. පැරිස්, ලන්ඩන්, මිලාන් සහ නිව්යෝර්ක් යන නගරවල ලෝකයේ වඩාත්ම සුප‍්‍රකට විලාසිතා සති පැවැත්වේ. කෙසේ නමුත් ලොස් ඇන්ජලීස්, ටෝකියෝ වැනි ප‍්‍රධාන නගරයන්ද සිය විලාසිතා සති සඳහා ලොවපුරා විශාල ප‍්‍රචාරයක් ලබාදෙනු ලබයි. කෙසේ නමුත් වැනි විශාල කීර්තිනාමයක් දිනා සිටින Kiton, Brioni, Cesare Attolini සහ Borrelli වැනි සමහර පිරිමි ඇඳුම් නිෂ්පාදකයෝ මේවාට ඉදිරිපත් නොවී අනගිතම රෙදි වර්ග යොදාගනිමින් සංකීර්ණ විචිත‍්‍රවත් අත්කම් සහිත තමන්ගේම වූ විලාසිතාවන් ප‍්‍රචාරය කරති. මෙහි ප‍්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ නිමි ඇඳුම් කට්ටලයක මිළ ස්වාධීන මැහුම් ශිල්පියකු විසින් නිම කරන සම්පූර්ණ ඇඳුම් කට්ටලයක මිළට සමාන වීම හෝ ඊට වැඩි වීමය.
අලගියවන්න මුකවෙටි
අලගියවන්න මුකවෙටි පඬිතුමා, සීතාවක යුගයේ විසු කවියකු වේ.
මැදවෙල සෙල්ලිපිය
මැදවෙල සෙල්ලිපිය, යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ශිලා ලේඛනයකි.
සන්නිදර්ශනය
සන්නිදර්ශනය යනු ආකෘතියට වඩා විෂය කෙරහි අවධානය යොමු කරමින් ඇඳීමක් සිතුවමක් ඡායාරෑපයක් වැනි කලා කෘතියක් ද්‍රෘෂ්‍ය රෑපයට නැගීමයි. මෙම නිරූපණයක ඉලක්කය වනුයේ දෘෂ්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමකින් යම් පාඨයක දත්ත [ පද්‍යයක, කථාවක හෝ පුවත්පත් වාර්තාවක ] පහදා දීමයි.
කාර්යයන්
සන්නිදර්ශනයකින් : <ul> <li>කථාවක චරිතවලට රූප ලබාදීමට;</li> <li>යම් කෘතියක දැක්වෙන යමක් විස්තර කරනුවස් උදාහරණ ලබා දීමට;</li> <li>තාක්ෂණික අත් පොතක් තුළ දැක්විය යුතු උපදෙස් මාලාවන් නිවැරදි ලෙස ක්‍රියාත්මක කිරීමට දෘශ්‍ය රූප නිදසුන් ලබා දීමට;</li> <li>යම් ආඛ්‍යානයක ඉතා සියුම් එනම්, තේරුම් ගැනීමට අපහසු තැන් ඉදිරිපත් කිරීමට;</li> <li>මානුෂික හැඟීම් නිර්මාණාත්මකව ඉදිරිපත් කිරීමට;</li> <li>ආඛ්‍යානයක් භාවිතා කරන්නෙකු හට සංවේදීව එය වටහා ගැනීමට උපකාර වේ;</li> </ul>
ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය-යුරෝපය
යුරෝපය
2001 ඔක්තෝම්බර් මාසයේ ආරම්භ වූ “ඇක්ටිව් එන්ඩෙවර්” මෙහෙයුම යනු නැටෝ සංවිධානයේ නාවික මෙහෙයුමකි. එය ආරම්භ කරන ලද්දේ 9/11 ප්‍රහාරයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම වෙනුවෙනි. මෙය මධ්‍යධරණි මුහුදෙහි ක්‍රියාත්මක වූ අතර සැළසුම් කරන ලද්දේ ත්‍රස්තවාදින් විසින් සමූල ඝාතන අවි ජාවාරම වැලැක්වීම මෙන්ම නාවික කටයුතුවලදී ආරක්ෂාව අපේක්ෂාවෙනි. මෙම මෙහෙයුම ග්‍රිසියට අනවසරයෙන් ඇතුල් වන්නන් වැලැක්වීම සඳහාද සහයෝගය දැක්වීය.
මැද පෙරදිග
1990 වර්ෂයේ සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඉරාකය නම් කර තිබුනේ ත්‍රස්තවාදය පෝෂණය කරන රටක් වශයෙනි. එමෙන්ම ගල්ෆ් යුද්ධය ඇරඹි‍දින පටන් ඉරාකය හා එක්සත් ජනපදය අතර සබඳතා පැවතියේ දුර්වල මට්ටමකිනි. 1990 දශකයේදි ඉරාකය හා එක්සත් ජනපදය අතර පැවති නොසන්සුන් වාතාවරණය 1998 දී එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරාකයට එරෙහිව ‘ඔපරේෂන් ඩෙසර්ට් ෆොක්ස්’ මෙහෙ‍යුම ක්‍රියාත්මක වීම දක්වා උග්‍ර අතට හැරුනේය. ඒ වන විට ඉරාකය තුල තිබෙන අවි පරික්ෂාවට ‘කොන්දේසි විරහිත එකඟවීමට’ ඉරාකය අසමත් වී තිබුනේය. සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයෙන් පසු ඉරාකය එක්සත් ජනපදයට තර්නජනයක් වනු ඇතැයිද, එසේ වන්නේ ඉරාකය විසින් ත්‍රස්තවාදි කණ්ඩායම් වලට සමූල ඝාතණ අවි සැපයීම ආරම්භ කිරීමෙන් බවද එක්සත් ජනපදය විසින් ප්‍රකාශ කර තිබුනේය.
ඉරාකය වෙත අවි පරීක්ෂකවරු යවා එහි තිබෙන සමූල ඝාතණ අවි සොයා විනාශ කිරීමටද එක්සත් ජාතීන්ගේ අ‍ාරක්ෂක කවුන්සිලයේ විසඳුමක් ලබා දෙන ලෙසද ඉල්ලා ජනාධිපති බුෂ් එම ආරක්ෂක කවුන්සිලයට ඉල්ලීමක් කර තිබුනේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 1441 දරණ යෝජනාව ඒකච්ඡන්දයෙන් සම්මත වුනු අතර එය සමූල ඝාතණ අවි සම්බන්ධව ඉරාකයට තිබෙන චෝදනාවෙන් ගැලවීමට ලැබුණු අන්තිම අවස්ථාවද එසේ නොවුනහොත් එහි නරක ප්‍රතිඵල භුක්ති විඳිමට ලැබෙන අවස්ථාවක්ද විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ අවි පරික්ෂකවරුනට ඉරාකයේ අදාල ප්‍රදේශවලට ප්‍රවිශ්ඨ වීමේ අවසරය පසුව සදාම් හුසේන් විසින් ලබා දෙන ලදී. 2002 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදි එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසය විසින් අවශ්‍ය නම් බලය යොදවා ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව යුද්ධය කිරීමට ඉරාකය නිරායුධ කිරීමේ බලය ලබා දෙන ලදී. එහෙත් ප්‍රංශය,රුසියාව සහ චීනය එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනාවට එරෙහි වූ අතර එය අභිබවා යාමට එක්සත් ජනපදයට නොහැකි විය. ඒ වන විට අවි පරීක්ෂකවරුන්ගේ අවි පරික්ෂණ කටයුතු අවසාන වී නොතිබුනි. අවි පරක්ෂකවරුන්ගේ තීරණය සමහර විට ඉරාකය විසින් කරනු ලැබේ යයි කියන රැවටිලි කාරි ක්‍රියාවන් නිසා එක්සත් ජනපදය විසින් පිළිනොගන්නා තත්වයක පැවතියේය. මේ අතර එක්සත් ජනපදය, ඉරාකයට එරෙහිව යුද්ධයක් සඳහා උදව් කිරීමට කැමති රටවල් වලින් යුත් සන්ධානයක් කැ‍ඳෙව්වේය. 2003 මාර්තු 20 වෙනි දින එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය මගින් කියා තිබුනු “බරපතල විපාක” නමින් හැඳින්වෙන ඉරාක ආක්‍රමණය ආරම්භ කරන ලද්දේය.
සදාම් හුසේන් පාලනය ඉක්මණින් ඇද වැටුනේ 2003 මැයි 1 වැනි දින ජනාධිපති බුෂ් කියා සිටියේ ඉරාකයට එරෙහි මහා පරිමාණ මෙහෙයුම් අවසාන බව සහ තමන් ජයග්‍රහණය ලත් බවයි. එහෙත් ත්‍රස්තවාදි ක්‍රියාවන් ලෙස යුද්ධය දික් ගැස්සුනේ ඔවුන් පිහිටුවා තිබු ඉරාක පොලිසිය ඒකාබද්ධ හමුදාව රජයේ ව්‍යුහයන්ට එරෙහිව ත්‍රස්තවාදි ක්‍රියා ඇති විය. ත්‍රස්තවාදි ක්‍රියා මෙහෙයවන ලද්දේ ඉරාක ජාතිවාදි සහ සම්පූර්ණයෙන් අරාබි ජාතිකයන් වූ සුන්නි මුස්ලිම් පිරිස් විසිනි. ඇතැම් ත්‍රස්තවාදි නායකයින් ඉස්ලාම් භක්තිකයින් මෙන්ම ශුද්ධ වූ යුද්ධයක් කරන්නවුන් ලෙස ඔවුන්ම හඳුන්වා ගත් ඉරාකය විදේශීය වූත්, මුස්ලිම් ‍නොවන වූත් අයගේ ප‍ාලනයෙන් මුදා ගැනීමේ අභිප්‍රායෙන් කටයුතු කළ අය වූහ.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/War_on_terror#Europe
ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය
ඩබ්ලිව් ඩී ආරියසිංහ
විදානලාගේ ධර්මරත්න ආරියසිංහ, (16 මාර්තු 1956 – 9 නොවැම්බර් 2020), W. D. ආරියසිංහ ලෙස ජනප්‍රිය වු, ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෙක් සහ සංගීතවේදියෙකි.
පෞද්ගලික ජීවිතය
ඔහු 1956 මාර්තු 16 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවරදී අට දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ පස්වන දරුවා ලෙස උපත ලැබීය. පිළිමතලාව මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. පසුව ඔහු දෘශ්‍ය හා රංග කලා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ලලිත කලා උපාධිය ලබා ගත්තේය.
විශ්ව විද්‍යාල අවධියේ සිට දීර්ඝ කාලීන සබඳතාවයකින් පසු ඔහු සහෘද සංගීතවේදී දර්ශනී චන්ද්‍රසේන සමඟ විවාහ විය. දර්ශනී සංගීතවේදී නැසීගිය ආර් ඒ චන්ද්‍රසේන මහතාගේ බාල දියණියයි. ආරියසිංහට පෙර 1983 දී ලලිත කලා උපාධිය ලබා ඇති ඇය වසර තුනක් විශ්වවිද්‍යාලයේ බාහිර කථිකාචාර්යවරියක් ලෙස සේවය කළාය. මෙම යුවළට පුතුන් දෙදෙනෙක් සිටී; හර්ෂදේව සහ පුලස්ති. ඔහුගේ පුත් හර්ෂදේව ද ගායකයෙකි. ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ ප්‍රවර්ගය:1956 උපත්
විලාසිතා-මෝහනීය නිරූපිකාවෝ
thumb|අඩ නිරුවත් මෝහනීය ඡායාරූපයකට පෙනී සිටින [[මිෂෙල් මර්කින් නිරූපිකාව]]
මෝහනීය ඡායාරූප කලාවේදී නිෂ්පාදනයක්, විලාසිතාවක් හෝ පරිසරය වෙනුවට නිරූපිකාව අවධාරනය කරයි. විලාසිතා ඡායාරූපකරණයේදී ඇදුම් කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරවන අතර මෝහනීය ඡායාරූපශිල්පයේදී අවධාරනය කෙරෙන්නේ නිරූපිකාවගේ ලිංගිකත්වයයි.
මුල්කාලීන මෝහනීය ඡායරූප ශිල්පය ‘ප‍්‍රංශ තැපැල්පත්’ සමඟ බැඳුනක් විය. මේවා ප‍්‍රංශයේ මහමඟ වෙළඳුන් විසින් අළෙවි කළ තැපැල්පත් ප‍්‍රමාණයේ කුඩා රූප විය. 1900 ගණන්වලදී නරඹන්නා පුදුමයට පත්කළ සරාගී ඇඳුමින් සැරසුනු සෙල්ලක්කාර ඉරිව්වලින් සිටින නිරූපිකාවන්ගේ ඡායාරූප ඇතුලත් රූප ජනපි‍්‍රය විය. මේවායේ නිරූපිකාවන් වෙතින් පළවූයේ ඔවුන්ට එක්වන ලෙස නරඹන්නන්ට ඇරයුම් කරන ඉරියව්වකි. බෙටී ග‍්‍රැබල් එදා මෙදාතුර සිටි මේ ශෛලියේ ජනපි‍්‍රයම නිරූපිකාවක් වූ අතර ඇය නාන ඇඳුමින් සැරසී සිටි ඡායාරූපයක් දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ සොල්දාදුවන් අතර අතිශයින් ජනපි‍්‍රය විය. 1953 දී පළමු ප්ලේ බෝයි සඟරාවේ මැරිලින් මොන්රෝ පෙනී සිටියාය. ප්ලේ බෝයි සඟරාව ප‍්‍රථම නිරුවත් මෝහනීය ඡායාරූප අන්තර්ගතවූ සඟරාව වූ අතර එය ප‍්‍රධාන ධාරාවේ පාඨකයින් ඉලක්ක කරගත්තක් විය. හෝප් ටැල්මන්ස් සහ ඩිටා වොන් ටීස් විසින් හෙයිඩි වැන් හෝර්න් සහ බර්නි ඩෙක්ස්ටර් වැනි නව පරපුරේ නිරූපිකාවන්ට දොර විවරකර දීමත් සමඟ 90 දශකයේදී මෝහනීය නිරූපිකාවෝ අතිශයින් ජනපි‍්‍රයත්වයට පත්වූහ.
දිවා/රාත්‍රී ක්‍රිකට්
2012 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය දිවා/රාත්‍රී ටෙස්ට් තරඟ සඳහා අවසර දෙමින් ටෙස්ට් තරඟ සඳහා ක්‍රීඩා කොන්දේසි නැවත සකස් කරන ලදී. පළමු දිවා/රාත්‍රී ටෙස්ට් තරඟය ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය අතර 2015 නොවැම්බර් 27 වන දින ඇඩිලේඩ් හි ඇඩිලේඩ් ඕවල් ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැත්විණි. ICC විසින් අනුමත කරන ලද පළමු දිවා/රාත්‍රී තරගයේ සිට අද දක්වා වසර 36කි.
සත්කාරක රට විසින් පළමු ජාත්‍යන්තර දිවා/රාත්‍රී තරඟ
thumb|250x250පික්| ඉන්දියාවේ පැවැත්වෙන පළමු දිවා/රාත්‍රී ටෙස්ට් තරගයේ පළමු දිනයේ ඊඩ්න් ගාර්ඩන්ස් හි රැස්ව සිටි සෙනඟ.
පී. බී. දිසානායක
'''පී. බී. දිසානායක''', ශ්‍රී ලාංකික දේශපානඥයෙකි.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික දේශපානඥයෝ
මොරීන් චාරුනි
thumb| මොරීන් චාරුනි කුරුකුලසූරිය මොරීන් ඕ'හාර පෙරේරා (උපත 1963 සැප්තැම්බර් 19) මොරීන් චාරුනී ලෙසින් ජනප්‍රියය, ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ රංග ශාලාවේ සහ රූපවාහිනියේ නිළියකි. රූපවාහිනී නාට්‍යයේ ආධිපත්‍යය දැරූ ඉහළ බහුවිධ නිළියක් වන චාරුනි සාමාන්‍යයෙන් බොහෝ නාට්‍යවල සහ චිත්‍රපටවල තරුණ මව්වරුන්ගේ චරිත නිරූපණය කරයි.
රංගන වෘත්තිය
ඇයගේ මංගල සිනමා අත්දැකීම ලැබුණේ සිරිල් වික්‍රමගේ අධ්‍යක්ෂණය කළ කරදිය වළල්ල චිත්‍රපටිය හරහාය. නමුත් කරදිය වළල්ලට පෙර තිරගත වූයේ රන්මලිගේ වසනාව චිත්‍රපටයයි. ඇය 2000 වසරේ හංස විලාපය චිත්‍රපටය අධ්‍යක්ෂණය කළාය.
යොමු කිරීම්
<references group="" responsive="1"> ප්‍රවර්ගය:1963 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
දත්කැටි ගණය
ප්‍රවර්ගය:දත්කැටි ගණය
රත් ‌කෙසෙල්
මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදය ඉතාමත් රසවත් සුවඳවත් මෙන්ම ගුණදායක‍ය. මෙම ප්‍රභේදය දැඩි අව් රශ්මියට ප්‍රිය නොකරන අතර කෙසෙල් කඳ හා පිති තරමක් රත් පැහැයට හුරු අතර කෙසෙල් කොලය තරමක් තද කොල පාටය. අමු කෙසෙල් කැන රතු, කොළ හා කළු පැහැය ගන්නා අතර ඉදුණු පසු එහි පැහැය තරමක් දිලිසෙන රතු පැහැයෙන් යුක්තය.
ආර්ය සත්‍යය
පාලි භාෂාවෙන් සච්ච යනු සත්‍යය හෙවත් ඇත්ත වේ. බුදුදහමේ දී සත්‍යය පිළිබඳ හමුවන වැදගත්ම අවස්ථාව වන්නේ චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳ දේශනාවයි. සච්ච පාරමිතාව දස පාරමිතාවෙන් කොටසකි.
යථාර්ථය පිළිබඳ ගැඹුරු සත්‍යය
බුදුදහමේ සත්‍යය බොහෝ විට හඳුන්වන්නේ අරිය සච්ච හෙවත් ආර්ය/ උතුම් සත්‍යය යනුවෙනි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පළමු ධර්ම දේශනාව වන ධම්මචක්කපවත්තන සුත්‍රයේදී චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳ සඳහන් වේ. "මහණෙනි, උතුම් මනුෂ්‍යයාට යථාර්තය දුක් සහගත බව අවබෝධ වේ. උපත දුකකි, මහළු වීම දුකකි, ලෙඩවීම දුකකි, ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීම දුකකි, අප්‍රියන් සමඟ විසිමට සිදුවීම දුකකි. කෙටියෙන් දැක්වුවහොත් පංචස්කන්ධයෙන් හටගන්නා උපාදානය දුකකි."
" මහණෙනි, උතුම් මනුෂ්‍යයාට දුක ඇතිවීමට හේතුව අවබෝධ වේ. තණ්හාවෙන් නැවත භවයක් ඇතිවේ."
"දුක නැති කිරීම සත්‍යයක් බව උතුම් මනුෂ්‍යයාට අවබෝධවේ. තණ්හාවෙන් මිදී නිදහස් වීම දුකෙන් මිදීමට මාර්ගයයි."
"දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය නම් ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි"
මහා බෝසත් භූමි
මහායාන ධර්මයට අනූව ඉහත සඳහන් භූමි සම්බෝධයට පැමිණෙන මාර්ගය පැහැදිලි කෙරේ. යම් මහායාන චාරිත්‍රයනට අනුකූලව ඉහත සඳහන් භූමිවලට අමතරව තව බොහෝ අදියරයන් හඳුන්වාදී ඇත. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ට අනුකූලව බෝධි සත්වයන් වෙන් වෙන්ව හඳුනා ගෙන ඇත. මෙම වෙන් කිරීම බොහෝ දුරට සිදු ව ඇත්තේ භාෂාවන්හි ඇති සීමා හේතු කොට ගෙනය. මෑත යුගයේ නොයෙක් දෙනා පිළිගත් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දෙනම වන්නේ 14 වන දලයි ලාමා සහ කර්මාපා භික්ෂූ දෙනමය. බෞද්ධ චිත්‍ර කර්මයන්හි බෝධිසත්වයන් ගේ පිලිරූ බොහෝ ප්‍රචලිතය. බෝධිසත්වයන්ගේ සම්බුද්ධත්වය සඳහා උපයෝගි වෙන ස්ථානය හඳුන්වන්නේ බෝධි මණ්ඩ යනුවෙනි.
කන්නන් නොරු
මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදයද ඉතාමත් රසවත් සුවඳවත් මෙන්ම ගුණදායක‍ය. මෙම ප්‍රභේදය දැඩි අව් රශ්මියට ප්‍රිය නොකරන අතර රත් කෙසෙල් ගෙඩි මෙන්ම වන අතර අමු කෙසෙල් කැන තද කොළ  පැහැය ගන්නා අතර ඉදුණු පසු එහි පැහැය කහ පැහැයෙන් යුක්තය.
811
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
විලාසිතා-වානිජ ඇඳුම් නිෂ්පාදය සඳහා මෝස්තර
කාර්මික මෝස්තර නිර්මාණය ආරම්භවන්නේ නිර්මාණකරුවගේ දර්ශනයට වඩාත් ආසන්න දැනට තිබෙන මෝස්තර අච්චුවකිනි. මෝස්තරය ඊට සුවිශේෂී කඩදාසියක කපා සිදුරු විද විශේෂිත කොකු ආධාරයෙන් එල්ලනු ලබයි. මුලින්ම එහි නිරවද්‍යතාවය පරීක්‍ෂාකර බලා නිදර්ශක රෙදිපිලි යොදාගනිමින් නිර්මාණය කරන ඇඳුම හැඳ බලනු ලබයි. නිර්මාණකරුවා විසින් මෝස්තරය සඳහා අනුමැතිය ලබාදුන් පසු සාම්පල කිහිපයක් වෙළඳපොළ වෙත නිකුත් කරනු ලබන අතර ගැනුම්කරුවන්ට මිළදී ගැනීම සඳහා වෙළඳපොළවල් වෙත යවනු ලැබේ. විලාසිතාවට අළෙවිකරණ ශක්‍යතාවක් ඇති බව පෙනී ගියපසු මෝස්තරය කාර්මිකව යොදාගනු ලබන පරිඝනක වැඩසටහ් මඟින් විවිධ ප‍්‍රමාණයන්ට අනුව සකසනු ලබයි. ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලින් අනතුරුව එක් එක් ප‍්‍රමාණයේ නිවැරදි මිනුම් පිලිබඳව තහවුරු කරගනිමින් සියළුම සුළු වැරදි පවා නිවැරදි කිරීමට ලක්කිරීමෙන් අනතුරුව නිෂ්පාදනය සඳහා අවසර ලබාදෙනු ලබයි. නිෂ්පාදන සාමාගම විලාසිතාව නිෂ්පාදනය කිරීමට සූදානම් වූ පසු පරඝනකගත කි‍්‍රයාවලියක් මඟින් මහාපරිමාණයෙන් ඇඳුම් නිෂ්පාදනය සිදුකරනු ලබයි. විලාසිතාව විකිණීමෙන් පසු එය ඉතා ජනපි‍්‍රය බව පෙනී ගියහොත් එකී විලාසිතාව අච්චුවක් බවට පත්වනු ඇති අතර අනාගත මෝස්තර පරම්පරාවන් රැසක් ඒ අනුව යමින් එය වැඩිදියුණු කරමින් නිර්මාණය වනු ඇත.
සිංහල ක්‍රීඩා
සිංහල ජාතිකයින්ගේ සාම්ප්‍රදායික කෙළි හෙවත් ක්‍රීඩා සිංහල ක්‍රීඩා නම්වේ.
දිය කෙළි
ප්‍රවර්ගය:සිංහල ක්‍රීඩා
පුස්තකාල
thumb|260px|පුස්තකාලය විවිධ කාල පරාස තුළ බිහිවූ ලේඛන නැවත නිරීක්ෂණය සඳහා තැන්පත් කිරීම ආරම්භ වීමත් සමඟ ම ලෝකයට පුස්තකාල බිහිවිය. දැනුම ආරක්ෂා කරන සහ ගබඩා කරනු ලබන ආයතනයක් ලෙස පොදුදෙපලක් වන පුස්තකාලය වුව ද, වර්තමානයේ දී සුවිශේෂී අරමුණු රැසක් මුල් කර ගනිමින් පුස්තකාල ක්‍රියාත්මක වනු දැකිය හැකිය. ඒ අනුව අද වන විට ලෝකය තුළ පාසල් පුස්තකාල,ජාතික පුස්තකාල,මහජන පුස්තකාල,ආදී ලෙස විවිධ පුස්තකාල වර්ග බිහිවී ඇත. පුස්තකාලය කවරාකාර වුව ද ඒවා තත්කාලීන සමාජ අවශ්‍යතා සපුරාලීමට සමත් විය යුතුම ය. එසේ නොමැති පුස්තකාලයට සමාජ පැවැත්මක් ඇත්තේ නැත. එසේ හෙයින් පුස්තකාල මඟින් සමාජයට අවශ්‍ය තොරතුරු එක් රැස් කොට සංවිධානය කිරීම සහ අවශ්‍ය අවස්ථාවේ දී එම තොරතුරු ඵලදායක අයුරින් ලබා දීම සිදුකළ යුතු වේ.
ජාතික පුස්තකාලය
රටක පුස්තකාල අතරින් අන් සියලු පුස්තකාලවලට නායකත්වය දෙමින් කටයුතු කරනු ලබන ආයතනය ජාතික පුස්තකාලය යි. ඉතා පුළුල් අරමුණු සහ වගකීම් රාශියකින් යුක්තව ක්‍රියාත්මක වන ජාතික පුස්තකාලය ජාතික ඥාන කෝෂ්ඨාගාරය ද වේ. ඒවා රාජ්‍ය නොවන අරමුදල් වලින් නඩත්තු වන අතර ජාතියේ සමස්ත මතකයද සුරකිනු ලබන ස්ථානයද වේ. නීතිමය තැන්පතු නීතිය යටතේ පුස්තකාල ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිග්‍රහණය කර ගනු ලබන ජාතික පුස්තකාලයක පොත පත විමර්ශනය සඳහා පමණක් යොමු කෙරේ. ජාතික පුස්තකාලයක ඇති සුවිශේෂී කාර්යභාරය වන්නේ සිය දේශයෙහි පළ කරන ලද පොත් පත් වලින් එක් පිටපතක් හෝ අවම වශයෙන් ජාතියේ අනාගතය උදෙසා සංරක්ෂණය කිරීමයි.
ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය සතු පුස්තකාල එකතූන් කිහිපයක්
right|
මූලික විමර්ශන එකතුව
මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති හොඳම විමර්ශන එකතුවයි. මෙයට විශ්ව කෝෂ, ශබ්ද කෝෂ, ග්‍රන්ථ නාමාවලි ඇතුළත් වේ. ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග සම්පූර්ණ මූලික විමර්ශන එකතුවක් ද පවතින අතර CD ROM ස්වරූපයෙන්ද විමර්ශන කෘති දක්නට ලැබේ. ඒවා ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයෙහි පහත මාලයේ දක්නට ඇත.
ශ්‍රී ලංකා එකතුව
ශ්‍රී ලංකාවේ පළ කරනු ලබන කෘති, විදේශීය රටවල ශ්‍රී ලාංකිකයන් විසින් පළ කරනු ලබන කෘති, විදේශ රටවල ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ පළවන ලිපි / කෘති ආදිය රැගත් 1976ට පසු ශ්‍රී ලංකා‍වේ පළ වූ ප්‍රකාශනවල අංග සම්පූර්ණ එකතුවක් ජාතිකපුස්තකාලයේ පළමු මහලෙහි තැන්පත් කොට ඇත.
වාර සඟරා එකතුව
මෙම එකතුවට දේශීය සිංහල සහ ඉංග්‍රීසි වාර සඟරා ඇතුළත් වේ. විදේශීය වාර සඟරා ද මෙයට ඇතුළත් වන අතර, විශේෂිත ආරක්ෂිත පෙට්ටිවල මෙම වාර සඟරා අසුරා ඇත. බිම් මහලෙහි වාර සඟරා කීපයක් පාඨක ප්‍රදර්ශනය සඳහා තැන්පත් කරනු ලබයි.
පුවත්පත් එකතුව
1976 සිට මේ දක්වා පළ වූ සම්පූර්ණ පුවත්පත් එකතුවක් මෙහි ඇත. සිංහල දෙමළ හා ඉංග්‍රීසි පුවත්පත් එකතුවක් ද දැකිය හැකි අතර පුවත්පත් ලිපි තැබුම් සේවයක්ද දැකිය හැකිය.
නිත්‍යනුකූල තැන්පතු එකතුව
ශ්‍රී ලංකාවේ පළවන සෑම ප්‍රකාශනයක ම පිටපතක් ජාතික පුස්තකාලයේ තැන්පත් කරයි. මෙම එකතු‍වෙහි තොරතුරු අඩංගුසුචියක් දක්නට ඇත.
රාජ්‍ය ප්‍රකාශන එකතුව
1888 සිට වර්තමානය දක්වා ශ්‍රී ලංකා‍වේ පළවු සම්පුර්ණ ප්‍රකාශන,රාජ්‍ය පරිපාලන චක්‍රලේඛ,පරිපාලන වාර්තා,පාර්ලි‍මේන්තු විවාද.නීතිවාර්තා,පණත්,සැසි වාර්තා මෙම එකතුවට අයත් වේ.
පශ්චාත් උපාධි නිබන්ධන එකතුව
ශ්‍රී ලංකාවේ සහ විදේශීය විශ්වවිද‍්‍යාලවලින් ශ්‍රී ලාංකික විද්වතුන් හට ප්‍රදානය කරනු ලබන ආචාර්ය්‍ය සහ දර්ශන විශාරද උපාධි නිබන්ධන එකතුව ජාතික පුස්තකාලයේ වැදගත් එකතුවක් වේ.
ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය මාධ්‍ය එකතුව
මෙම එකතුවට කැසට්පට,වීඩියෝ පට,සූක්ෂම පට,සූක්ෂම පත්‍ර,සංගෘහිත තැටි යනාදිය අයත් වේ.ජාතික පුස්තකාලය මගින් පවත්වන ලද දේශන ද මෙහි අඩංගුය.
සිතියම් එකතුව
මෙහි ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ මාදිලියේ සිතියම් විශාල ප්‍රමාණයක් තැන්පත් කර තිබේ.මෙම සිතියම් M,M2,M39 යනාදී ලෙස අංකනය කර ඇත.
විශේෂ එකතු
විවිධ විද්වතුන්ගේ කෘති එකතු ගණනාවක් ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයෙහි අන්තර්ගත වේ.මෙම එකතුවලින් ප්‍රධානම එකතුවක් ලෙස මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ එකතුව පෙන්වාදිය හැකිය. ඊට අමතරව, මහාචාර්ය ඩී.ඊ.හෙට්ටිආරච්චි එකතුව මහාචාර්ය එච්.එම්. පීටර් සිල්වා එකතුව මහාචාර්ය ටිකිරි අබේසිංහ එකතුව ආචාර්ය පී.බී. සන්නස්ගල එකතුව මහාචාර්ය ඒ.වී. සුරවීර එකතුව තේජා ගුණවර්ධන එකතුව ලෙස එකතු ගණනාවක් ද දැකිය හැකිය.මෙම එකතුවලට අමතරව පුස්කොල පොත්,දුර්ලභ ග්‍රන්ථ විද්‍යා හා තාක්ෂණ පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා,යුනෙස්කෝ ජන සාහිත්‍ය,බ්‍රේල් ප්‍රකාශන යනාදී එකතූන් ද ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය සතුව ඇත. මෙම සියලු එකතූන් විමර්ශනය සදහා පමණක් ඇති අතර ඊට ප්‍රවේශවීම සදහා පුස්තකාල සාමාජිකත්වය ලබා ගත යුතු වේ.එක් දිනක,මාස තුනක,මාස හයක හෝ වසරක සාමාජිකත්වය ලබා ගත හැක.තමාට අවශ්‍ය තොරතුරුවල ඡායා පිටපත්ලබා ගැනීමට ද පාඨකයාට හැකියාව ලබා දී ඇත.ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල වෙබ් ලිපිනය වන www.natl.lk තුලින් ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයේ පරිගනක සුචිය අන්තර්ජාලය ඔස්සේ භාවිත කිරීමේ හැකියාව ද ලබා දී තිබීම පාඨකයන්ට ඉතා වැදගත් වනු ඇත.
මූලාශ්‍රය:
නවයුගය මාර්තු 2007 සඟරාවේ ලිපියක් ඇසුරින්
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:පුස්තකාලවේදය
සැප්තැම්බර් 7
ප්‍රවර්ගය:සැප්තැම්බර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
සැප්තැම්බර් 8
ප්‍රවර්ගය:සැප්තැම්බර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
පුරාවිද්‍යාත්මක අඩවි
thumb|right|250px| [[මෙක්සිකෝව|මෙක්සිකෝවෙහි  වහාකාහී, සැපෝටෙක් අඩවියක් වන මොන්ට් ඇල්බාන් ]] පුරාවිද්‍යාත්මක අඩවියක් යනු අතීත ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව (ප්‍රාග්ඓතිහාසික, ඓතිහාසික හෝ සමකාලීන ) සාක්ෂි ආරක්ෂාවී පවතින, පුරාවිද්‍යාත්මක දැනුම භාවිතයෙන් පරික්ෂාවට ලක් කරන ලද හෝ ලක් කළ හැකි ප්‍රදේශයකි.
ප්‍රදේශයක් සීමා කර දැක්විම අපහසුවේ. සමහර අවස්ථාවල එය ජනාවාස ප්‍රදේශයක් ලෙස සැලකිය හැකි මුත් පුරාවිද්‍යාඥයෝ එම ජනාවාස අවට මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරම් සිදුවු ස්ථානද නිශ්චය කර ගත යුතුවේ. සොහොන් බිමක්ද පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
සාම්ප්‍රදායිකව මෙවැනි ප්‍රදේශ හඳුනාගන්නේ පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම් සහිත භාණ්ඩ හා ලක්ෂණ සුරැකිව පැවතිමෙනි. ජෛව විද්‍යාත්මක ද්‍රව්‍ය (ඇටකටු වැනි) හමුවු ස්ථානද පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන අතර වේ. පුරාශිලා හා මෙසොශිලා යුගයේ පැවති ස්ථානද හමුවු පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන අතර වේ. පුරා ශිලා හා මෙසොශිලා යුගයේ පැවති ප්‍රදේශ යනු ඉතා කුඩා ගිනිගල් පතුරු පවතින ප්‍රදේශ වුවද  එම ස්ථානවල පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් ඇත. ඇතැම් පුරාවිද්‍යාඥයෝ අතීත නගරයක් හා එය ආසන්න සොහොන් බිමක් ස්ථාන දෙකක් ලෙසද, තවත් කෙනෙක් විශාල ප්‍රදේශයක් එකම කොටසක් ලෙසද දකිය හැකිය. භූ දර්ශන පුරාවිද්‍යාවේදි සෑම මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකමක්ම වඩා විශාල පරිසරය සමඟ සලකා බැලීමෙන් මායිම් වු ප්‍රදේශයක්ය යන සංකල්පය තව දුරටත් බැහැර වෙමින් තිබේ. තවද භූ පුරාවිද්‍යාඥයෝ හා පරිසර පුරාවිද්‍යාඥයෝ මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් නොමැති වුවද ස්වභාවික භූ ගර්භ හෝ කාබනික තැන්පත් විම තට්ටු වශයෙන් පවතින ස්ථානද අධ්‍යනයට සුදුසු ස්ථාන ලෙස සලකති.
පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් ඇති ස්ථාන සමාන්‍යයෙන් හටගන්නේ මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් වලින් වුවද ස්වභාවික කරුණු හේතුකොටගෙනද එවැනි ස්ථානයක් ඇතිවිය හැකිය. පොළොවේ වැළලි තිබෙන සංස්කෘතියක කොටස්, අනාවරණය වී තිබෙන කොටස් වලට වඩා ආරක්ෂාකාරීව පවතී. මෙලෙස ස්ථර තැන්පත් විම සඳහා උපකාරී වන ස්වභාවික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ අලුවියල් (ජලය ආශ්‍රිත) හෝ වායු (සුළං ආශ්‍රිත) ක්‍රියාකාරකම්ය. වනාන්තර ප්‍රදේශවල හා ශාක සරුවට වැඩි ඇති ප්‍රදේශවල දිරා ගිය ශාක කොටස්ද අවශේෂ මත ස්ථර ලෙස තැන්පත් විය හැකිය. බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශ වලදි ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා පස් පහළට පෙරලී පැමිණිමෙන් එවැනි ප්‍රදේශයක ඇති අවශේෂයන් වැළලිම සිදුවේ. මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ද පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රදේශ වැළලි යා හැකිය. (නොදැනුවත්ව ක්‍රියා නිසා හෝ ‍හිතාමතාම කරන) සෑම සංස්කෘතියකම පැවති ගොඩනැගිලි ව්‍යුහය මත නව ගොඩනැගිලි තැනීමේ ලක්ෂණය දක්නට ලැබේ. නාගරික පුරාවිද්‍යාව යන අංශය විශේෂයෙන්ම පවතින්නේ මෙවැනි අවස්ථාවලදි යොදා ගැනීමටය. බොහෝ ප්‍රදේශ වර්තමානයේදී ද කැණීම් වලට හා පරික්ෂණ වලට ලක්වෙමින් පවතී.
ප්‍රවර්ගය:පුරාවිද්‍යාවෙහි ක්‍රම සහ මූලධර්ම
එන්දිරන්
ආශ්‍රේය
ප්‍රවර්ගය:දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපට
ලෝක රූ රැජිණ
සාම්ප්‍රදානුකූලව, ලෝක රූ රැජිණක් තම ධූර කාලය තුලදී රැඳී සිටින්නේ, එංගලන්තයේ ලන්ඩන් අගනුවර තුලයි. ලොව ප්‍රකට රූ රැජිණ තේරීමේ තරඟ 5 න් එකක් ලෙසද ලෝක රූ රැජිණ තරඟය නම් දරයි.
ඉතිහාසය
1951 වසරේදී Eric Morley විසින් ප්‍රථමයෙන්ම මෙම තරඟය හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ, නාන ඇඳුම් තරඟයක් ලෙසයි (Bikini Contest). නමුත් මාධ්‍යයන් හී එය ප්‍රචාරය වූවේ "Miss World" යන නාමයෙනුයි. මෙම තරඟය එක් වාරයකට පමණක් සීමා කොට නවත්වා දැමීමට එරික් මුලදී සැලසුම් කොට සිටියත්, ඊළඟ වසරේ, එනම් 1952 වසරේ සිට වාර්ෂිකව විශ්ව රූ රැජිණ නමින් තරඟයක් ආරම්භ වීමට යන බව දැනගත් පසු, එම අදහස අත්හැරදමා මෙම තරඟයද වාර්ෂිකව ඉදිරියට පවත්වා ගෙන යාමට ඔහු තීරණය කරන ලදී.
1951 වසරේ පළමු තරඟය තුල පමණක් ජයග්‍රාහිකාව නාන ඇඳුමක් සහිතව කිරුළ පැළඳි අතර, ඉන්පසු එළඹි සෑම තරඟයකදීම ජයග්‍රාහිකාව දිගු ඇඳුමකින් සැරසී, කිරුළ පළඳින ලදී.
ලෝක රූ රැජිණ සංවිධානය
ලෝක රූ රැජිණ තරඟය සංවිධානය සහ ඉදිරියට පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ, ලෝක රූ රැජිණ සංවිධානය (Miss World Organisation) විසිනි.
භාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:රූප සෞන්දර්යය හෝ කඩවසම් බව හෝ තේරීමේ ජාත්‍යන්තර තරඟ
සැප්තැම්බර් 5
ප්‍රවර්ගය:සැප්තැම්බර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
බෞද්ධ නිකාය
උගතුන් විසින් වර්තමාන යුගයේ බුද්ධාගම‚ බහුලව යොදන වර්ගීකරණයට ‚ වර්තමාන භක්තිකයන් මෙලෙස තුන් ආකාරකයට බෙදා ඇත සම්ප්‍රදායික හා භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙනි.
ඇතැම් උගතූන් පවසන පරිදි බුදුදහම විකල්ප පද්ධතීන් දෙකකින් යුක්තය. ඒ ථේරවාද සහ මහායාන ලෙසිනි. මෙම වර්ගීකරණයේ, මහායානයට පෙරදිග ආසියානු බුද්ධාගම සහ ටිබෙට් ජාතිකයන්ගේ බුද්ධාගම ඇතුළත්ය. පොදුවේ ඉංග්‍රිසි භාෂාව යොදා ඇත්තේ මෙම පද්ධතියට නමුත් සමහර උගතුන් වෙනත් නම් පාවිච්චි කරති. බෞද්ධ ආගමිකයන් හටම විවිධත්වයෙන් යුක්ත වෙනත් පද්ධතීන්ද ඇත.
ප්‍රවර්ගය:අංකුර ලිපි ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම
812
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
1978
ප්‍රවර්ගය:1978 ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
නියත විවරණ
නියත විවරණ ලැබීම යනු යම්කිසි මනුෂ්‍යයෙකු බුද්ධත්වයටපත් වන බවට ස්ථිර වශයෙන්ම කරුණු දැන ගැනීමයි. නියත විවරණ දීම බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් විසින් සිදු කල යුතුමය.
බුද්ධත්වය සඳහා පාරමී දම් පුරන අයෙකු ඒ සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගෙන් නියත විවරණ ලබාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය දෙයකි. එහිදී එම බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ බුද්ධත්වය පිළිබඳව ස්ථිර වශයෙන්ම කරුණු කාරණා ප්‍රකාශ කරයි. එසේම බුදු සිරිත පිළිබඳව දේශනා කරති.
එසේ නමුත් සියලුම දෙනාට එලෙස නියත විවරණ ලබාගැනීම සිදු කල නොහැක. ඒ සඳහා පිරිය යුතු ධර්ම අටක් වෙති.
බුද්ධ කාරක ධර්ම
නියත විවරණ ලබාගැනීමට බලාපොරොත්තු වන තැනැත්තා මිනිස් ආත්මයක් ලබා තිබීම අනිවාර්යය. මේ අනුව තිරිසන් සතෙකුට නියත විවරණ ලබා ගැනීමට නොහැක.
ඔහු පුරුෂයෙකුද විය යුතුය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර තිබෙන්නේ ශක්‍ර දේවේද්‍රයා, මාරයා, බුද්ධත්වය යන මේ තත්වයන්ට ස්ත්‍රී ආත්ම වලට පත්විය නොහැකි බවය. එම නිසා පුරුෂයෙකු වීම අනිවාර්යය වේ.
එම ආත්මයෙහි වුවද රහත් වීමට තරම් හේතු වාසනා ඔහුට තිබිය යුතුය.
බුද්ධත්වය ප්‍රාර්ථනා කරන තැනැත්තා පැවිදි බිමට ඇතුලත් වී සිටිය යුතුය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ඉදිරියේ තම ජීවිතය පුදා කුසල කර්මයක් සිදු කල යුතුය.
එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ "මේ පුද්ගලයා මහත් වූ තනතුරක් පතන්නේය" යැයි සිතා තම දිව්‍ය ඥාණයෙන් අනාගතය බලා ඔහුගේ මනෝරථය පූර්ණ වන්නේදැයි වදාරන්නේය. මනොරථය පූර්ණ වන්නේ නම් ඒ කවර කල්හිදැයිද වදාරන්නේය. එසේම එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුදු සිරිත වදාරන්නේය.
අධ්‍යනය (ඇඳීම)
කලලය පිලිබඳ ලියනාඩෝ ඩා වින්සිගේ අධ්‍යනයක් (1510 - 1513), රතු රටහුණු මත පෑනෙන් ඇඳ ඇත, 12 × 8” (සෙ. මී. 30 5 × 20),රාජකීය පුස්තකාලය, වින්ඞ්සර් මාලිගය
කලාව තුල කටු සටහනක් හෝ සිතුවමක් ඇඳීම වැනි අවසානාත්මක කෘතියක් නිර්මාණය කිරීමේ පෙරහුරුවක් ලෙස හෝ ද්‍රෘෂ්‍ය සටහනක් තබාගැනීම ලෙස අධ්‍යනයක් ලෙසින් හැඳින්වේ. විචිත‍්‍රවත් සැලසුම් සහගතව නිර්මාණය කරන ලද කෘතියකට වඩා අධ්‍යනයක් විසින් නිර්මාණකරුවා වෙත බලපෑමක් සිදු කරයි. ඒ චිත‍්‍ර ශිල්පියා සිය විෂය වස්තුව ගවේෂණය කිරීමේදී අරමුණු වන නව තීක්‍ෂණ සිතීම් එයට අන්තර්ගත වන බැවිනි. එතුලින් හමුවන නව දෘෂ්ඨිය විසින් නර්මාණයට නව ජීවයක් එක්කරනු ලබයි. දෘෂ්‍ය රූපයන්ට අදාලව ලියනු ලබන සටහන් විසින් සිත්තරා විෂය වස්තුව පිලිබඳ ඥාණනය ලද ආකාරය හෙලිකරන බැවින් ඒවා කෘතියේ වටිනාකම වැඩි කරයි. අවාසනාවකට මෙන් අධ්‍යනයන් සඳහා යොදාගනු ලබන කඩදාසි බොහෝදුරට කල්පැවැත්මෙන් තොර ඒවා වෙයි.
20 වන සියවසේ සංකල්පීය චිත‍්‍ර කලාවේ ප‍්‍රබෝධයක් ඇති කිරීමට මෙම අධ්‍යනයන් හේතුවිය. මෙහිදී නිර්මාණාත්මක කි‍්‍රයාවලියම කලා කෘතියේ විෂය වස්තුව බවට පත්විය. අධ්‍යනයේදී වැඩි වැදගත්කමක් මෙම කි‍්‍රයාවලිය කෙරෙහි යොමුවන බැවින් නරඹන්නාට කලාකෘතිය ලෙස භෞතික යමක් ඉතිරි නොවේ.
අධ්‍යනයන් ඉතාලියානු පුනරුද යුගය දක්වා දිවයයි. කලා ඉතිහාසඥයෝ මයිකල් ආන්ජලෝගේ අධ්‍යනයන් සමහරක් සංරක්‍ෂණය කොට ඇත. මෙයින් එක් අධ්‍යනයක් සිස්ටීන් දේවස්ථානයේ සීලිමේ ඉතිරිව පවතී. අධ්‍යනයේ පදනම ලෙස පිරිමි නිරූපකයකු යොදාගනු ලැබ තිබුණද අවසාන කෘතියේ චිත‍්‍රණය කර තිබුණේ කාන්තා රුවකි. මෙවැනි අධ්‍යනයන් තුලින් විශිෂ්ඨ සිත්තරුන් සිය නිර්මාණය ක‍්‍රමක‍්‍රමයෙන් ගොඩනංවා ඇති ආකාරය පිලිබඳ අදහසක් ලබාගත හැකිවෙයි.
මාධ්‍ය ප්‍රතිවාර
ප්‍රහාර පිළිබද ප්‍රවෘත්ති ආවරණයන් ජුලි 7වන දිනය පුරාම BBC One හා ITVI වලින් නොකඩවා රාත්‍රි 7වන තෙක් විකාශනය විය. Sky News පැය 24 පුරාම කිසිදු දැන්වීඹක් නොමැතිව සිදුවීම් ප්‍රචාරය කරන ලදී. ITN විසින් ඔවුන්ගේ ITVI ආවරණය එම ගුව්න විදුලි ඉතිහාසයේ පසුගිය පනස් වසර තුළ එක දිගට ප්‍රචාර කටයුතු කළ  පළමු අවස්ථාව ලෙස  සදහන් කරන ලදී. CCTV කැමරා මගින් මෙන්ම සාමාන්‍යය ජනතාවද එවන ලද ජංගම දුරකතනවිඩි‍යෝ දර්ශණද රැපවාහිනි මගින් ප්‍රයෝජනයට ගෙන තිබුණි. ප්‍රාදේශිය හා ජාතික ගුවන් විදුලි සේවාවන් තම දෛනික වැඩසටහන් නවත්වා ප්‍රවෘත්ති විකාශය කිරිම හෝ විකාෂය වන වැඩසටහන් අතරතුර අළුත් තොරතුරැ පිළිබද දැනුවත් කිරිම සිදු කරන ලදී.
බොහෝ චිත්‍රපට සහ ටෙලිනාට්‍යය විකාශය අවලංගු කිරිම හෝ පසුව විකාශයට කල් දමන ලදී. උදාහරණයක් වශයෙන් BBC රේඩියෝ 04 කිසිදු විස්තර කිරිමකින් තොරව කලින් පෙළ ගස්වන ලද    ˝Classic Serial˝  (ක්ලැසිකල් ස්ටීරියෝ ) වැඩසටහන ප්‍රකාශ කිරිම පසුවට කල් දමන ලදී. එදින ප්‍රචාරය වීමට නියමිතව තිබුණේ බ්‍රිතාන්‍යයේ විදේශ අභිලාෂයන්ට විරැද්ධව මුස්ලිම්වරැන්ගේ විල්ලවයක් / කැරැල්ලක් පිලිබද කියවෙන බචන්ගේ ග්‍රීන්මැන්ටල් වැඩසටහනයි. ITV විසින් X- files වෘතාන්තය, ස්ටේක් අවුට්  (Stakeout ) වෙනුවෙන් ප්‍රචාරය කරන ලදී. x- files හි එදිනකතා පුවත බෝම්බ පිපිරිමකින් ගොඩනැගිල්ලක කොටසක් විනාශ වන බවට වුවකි.
එමෙන්ම ගෝන් ඉන් සික්ස්ටි සෙකන්ඩ් (Gone in 60 Second) වෙනුවට බසයක් තුළ දී බෝම්බ පිපිරිකින් එහි ගමන් ගත් පිරිස සියයන The Siege ප්‍රචාරය විය. BBC හි Soap East enders එදින රාත්‍රියේ ප්‍රචාරය විමට නියමිත කතාංගය නැවත සංස්කරණයට සිදුවු අතර එහි අන්තර්ගතවුයේ විෂ ආඝ්‍රාහනයක් නිසා දිවිගලවාගත් පිරිස් ස්වශන අපහසුතාවලින්පෙළිමේ දර්ශන, නිවසක් තුළ සිදුවු පිපිරිමක් සහ අම්බියුලන්ස් රථ ආදියයි. big Brother 2005 නියමිත වේලාවට විකාෂනය වු අතර සිද්ධියෙන් අනතුරට පත් සේවකයන් පිළිබද විස්තර ප්‍රචාරයට සුදානම්වුවත් නිෂ්පාදකයන් සොයා ගනු ලැබුවේ කිසිම අයෙකුගේ මිත්‍රයෙක් හෝ ඥාතියෙක් අනතුරට පත්ව නැති බවයි. Sky One විසින් විකාශය කිරිමට තිබු “Star Trek : The next Generation, Terror Attacks : Could you Survire..? (ත්‍රස්ත ප්‍රහාර : ඔබට ඉන් ගැලවිය හැකිද?) වැඩසටහන වෙනුවට ප්‍රචාරය විය.
එමෙන්ම වියා කොම් (Viacom) සතු සංගීත නාලිකා වන MTV, VHI, TMF සහ වෙනත් උප - නාලිකා විසින් දිනය තුළදී ˝දුක්බර ගීත˝ ප්‍රචාරය කරන ලදී. ( MTV ස්ටුඩියෝව බෝම්බ ප්‍රහාර සිදුවු ප්‍රදේශ වලට ආසන්න ˝ කැම්ඩන් ටවුන් ˝ හි පිහිටා තිබුණි. ක්වෙන්ටින් ටරෙන්ටිනොගේ කොටස් 02 සමන්විත කතා වන  CSI: Crime Scene Investigation ( ක්‍රයිම් සීන් ඉන්වෙස්ටිගේෂන් ) මරාගෙන මැරෙන ත්‍රස්තවාදියෙක් පිළිබද කියවෙන හා  උමං මාර්ගයක කොටුවු එම ත්‍රස්තවාදීයා පිලිබද කියවෙන්නක් වු හෙයින් Five ජුලි 12 විකාශනය වීඹට නියමිතව තිබුණත් එය සතියකින් කල් දමන ලදී.
bbc.co.uk වෙබ් පිටුව මගින් ජුලි 7වන දින රාත්‍රි 12 ට ඉහළතම සංඛ්‍යා තරංග ලෙස 11Gb/s රාත්‍රි 12 දී වාර්තා කර තිබුණි. BBC News වෙත එදින සිදුවීම පිළිබද ( සියළු ජායාරැප, පණිවුඩ හා HTML ඇතුළුව) බිලියන 1 පමණ  සම්පුර්ණ තොරතුරැ ප්‍රමාණයක් ලැබුණු අතර ඊට ටෙරාබයිට් 5.5ක් වැය වී ඇත. වැඩිම ඉල්ලුම වන්නේ තත්පරයට BBC News වෙබ් පිටුවෙන් 40,000 පමණ එකවර පරිහරණය කිරිමයි. ඊට කලින් දිනයේදී 2012 ඔලිම්පික් උළෙල ලංඩනයට ප්‍රධාන කිරිම පිළිබද වන නිවේදනය සදහා උපරිම ගිගා බයිට් 5ක් 5 Gb/s වැය වී ඇත. මීට ප්‍රථම bbc.co.uk සදහ ාවැඩිම ඉල්ලුමක් හෙවත් තත්පරයට ගිගා බයිට් 7.2 (7.2 Gb/s) ක් වාර්තා වී ඇත්තේ මයිකල් ජැක්සන්ගේ පසු තීන්දුව ලබා දුන් දිනයයි.