cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
බෙනින්
ඉතිහාසය
ඩහෝමි හි රජවරු ඔවුන්ගේ යුද සිරකරුවන් අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල්භාවයට විකුණා ඇත. හෝ වාර්ෂික චාරිත්‍ර ලෙස හැඳින්වෙන උත්සවයකදී චාරිත්‍රානුකූලව ඔවුන් මරා දැමූහ. 1750 පමණ වන විට ඩහෝමි රජු අප්‍රිකානු වහලුන් යුරෝපීය වහල් වෙළෙන්දන්ට විකිණීමෙන් වසරකට පවුම් 250,000ක් උපයමින් සිටියේය. සමෘද්ධිමත් වහල් වෙළඳාමක් නිසා මෙම ප්‍රදේශය "වහල් වෙරළ" ලෙස නම් කරන ලදී. රාජධානියේ සටන් වලින් යුද සිරකරුවන්ගෙන් කොටසක් හිස ගසා දැමිය යුතු යැයි ඉල්ලා සිටි උසාවි ප්‍රොටෝකෝල, ප්‍රදේශයෙන් අපනයනය කරන ලද වහල් මිනිසුන්ගේ සංඛ්‍යාව අඩු කළේය. එම සංඛ්‍යාව 1780 ගණන්වල දශකයකට පුද්ගලයන් 102,000 සිට 1860 ගණන් වන විට දශකයකට 24,000 දක්වා වැඩි විය. 1807 වහල් වෙළෙඳ පනත මගින් බ්‍රිතාන්‍යය විසින් 1808 දී අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා වහල් වෙළඳාම තහනම් කිරීමත්, පසුව අනෙකුත් රටවල් විසින්ත් මෙම තීරණය ගැනීම පරිහානියට හේතු විය. 1885 දී අවසන් වහල් නෞකාව නූතන බෙනින් ජනරජයෙන් බ්‍රසීලයට පිටත් වන තෙක් මෙම පරිහානිය දිගටම පැවතුනි, එය තවමත් වහල්භාවය අහෝසි කර නැත. අගනුවර පෝර්ටෝ-නොවෝ (පෘතුගීසි භාෂාවෙන් "නව වරාය") මුලින් සංවර්ධනය කරන ලද්දේ වහල් වෙළඳාම සඳහා වූ වරායක් ලෙසය. thumb|ඩහෝමි ඇමර්සන්ස් (කාන්තා බලකාය) රජු සමඟ යුද්ධයට යෑම, 1793. thumb|1893 දී ඩහෝමි යටත් කර ගැනීම පිළිබඳ ප්‍රංශ නිරූපණයකි පෘතුගීසීන් සොයන භාණ්ඩ අතර බෙනින් හි ශිල්පීන් විසින් කැටයම් කළ ලුණු බඳුන්, හැඳි සහ දඩයම් අං ආකාරයෙන් සාදන ලද ඇත් දත්, කැටයම් කරන ලද භාණ්ඩ - විදේශීය වස්තූන් ලෙස විදේශයන්හි විකිණීම සඳහා නිෂ්පාදනය කරන ලද අප්‍රිකානු කලා කොටස් විය.
යටත් විජිත යුගය
19 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගය වන විට, ඩහෝමි "දුර්වල වීමට සහ කලාපීය බලවතා ලෙස එහි තත්ත්වය නැති කර ගැනීමට පටන් ගත්තේය". 1892 දී ප්‍රංශ ජාතිකයන් එම ප්‍රදේශය අත්පත් කර ගත්හ. 1899 දී ප්‍රංශ ජාතිකයන් විසින් විශාල ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකානු යටත් විජිත කලාපය තුළ ප්‍රංශ ඩහෝමි නම් භූමිය ඇතුළත් කරන ලදී.
ප්‍රංශය ඩහෝමි සහ කලාපයෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමට උත්සාහ කළේ "මහා පරිමාන ධනේශ්වර සංවර්ධනය සඳහා අවශ්‍ය කෘෂිකාර්මික හෝ ඛනිජ සම්පත් නොමැති බව පෙනී ගියේය". එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ප්‍රංශය විසින් ඩහෝමි සැලකුවේ අනාගත සොයාගැනීම් මගින් දියුණු කිරීමට වටිනා සම්පත් අනාවරණය වුවහොත් යම් ආකාරයක සංරක්ෂණයක් වශයෙනි.
ප්‍රංශ රජය වහලුන් අල්ලා විකිණීම තහනම් කළේය. කලින් වහල් හිමියන් වහලුන් මත ඔවුන්ගේ පාලනය ඉඩම්, කුලී නිවැසියන් සහ පෙළපත් සාමාජිකයන් පාලනය කිරීම ලෙස නැවත අර්ථ දැක්වීමට උත්සාහ කළහ. මෙය ඩහෝමියානුවන් අතර අරගලයක් අවුලුවා, "1895 සිට 1920 දක්වා කාලය තුළ, ඉඩම් සහ ශ්‍රමය පිළිබඳ පාලනය යලි බෙදා හැරීම සඳහා සංකේන්ද්‍රණය විය. ගම්මාන ඉඩම් සහ ධීවර සංරක්‍ෂිත මායිම් නැවත නිර්වචනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. ආගමික ආරවුල් ඉඩම් සහ පාලනය පිළිබඳ කන්ඩායම් අරගල යාන්තමින් වැසී ගියේය. ඒවා යටින් පවතින වාණිජ්‍යය, මහා පවුල්වල නායකත්වය සඳහා කන්ඩායම් අරගල කළහ".
1958 දී, ප්‍රංශය ඩහෝමි ජනරජයට ස්වයං පාලනයක් ලබා දුන් අතර, 1960 අගෝස්තු 1 වන දින පූර්ණ නිදහස ලබා දුන් අතර එය සෑම වසරකම ජාතික නිවාඩු දිනයක් වන නිදහස් දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. රට නිදහස කරා ගෙන ගිය ජනාධිපතිවරයා හියුබට් මාගා ය.
පශ්චාත් යටත් විජිත සමය
1960 න් පසු, කුමන්ත‍්‍රණ සහ පාලන තන්ත්‍ර වෙනස්කම් ඇති වූ අතර, හියුබර්ට් මාගා, සවුරෝ අපිති, ජස්ටින් අහමඩෙග්බේ සහ එමයිල් ඩර්ලින් සින්සූගේ චරිත ආධිපත්‍යය දැරීය. පළමු 3 දෙනාම රටේ විවිධ ප්‍රදේශයක් සහ වාර්ගිකත්වයක් නියෝජනය කළහ. 1970 මැතිවරණයේදී ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් පසු ජනාධිපති කවුන්සිලයක් පිහිටුවීමට මෙම තිදෙනා එකඟ වූහ.
1972 මැයි 7 වන දින මාගා අහෝමදෙග්බේට බලය ලබා දුන්නේය. 1972 ඔක්තෝම්බර් 26 දින ලුතිනන් කර්නල් මැතිව් කෙරෙකෝ, පාලක ත්‍රිත්වය පෙරලා දමා, ජනාධිපති වී, "විදේශීය මතවාදයන් පිටපත් කිරීමෙන් රටට බරක් නොවන බවත්, ධනවාදය, කොමියුනිස්ට්වාදය හෝ සමාජවාදය අවශ්‍ය නොවන" බවත් ප්‍රකාශ කළේය. 1974 නොවැම්බර් 30 දින, ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තය සහ බැංකු ජනසතු කරන ලද විප්ලවයේ හමුදා කවුන්සිලයේ (CMR) පාලනය යටතේ රට නිල වශයෙන් මාක්ස්වාදී බව ඔහු නිවේදනය කළේය. 1975 නොවැම්බර් 30 දින, ඔහු රට බෙනින් මහජන සමූහාණ්ඩුව ලෙස නම් කළේය. බෙනින් මහජන සමූහාණ්ඩුවේ පාලන තන්ත්‍රය එහි පැවැත්ම තුළ විවිධ වෙනස්කම්වලට භාජනය විය. ජාතිකවාදී කාල පරිච්ඡේදයක් (1972-1974); සමාජවාදී අවධියක් (1974-1982); සහ බටහිර රටවලට විවෘත වීම සහ ආර්ථික ලිබරල්වාදය (1982-1990) ඇතුළත් අදියරකි.
1980 ගණන් වලදී, බෙනින් ඉහළ ආර්ථික වර්ධන අනුපාත අත්දුටු අතර (1982 දී 15.6%, 1983 දී 4.6% සහ 1984 දී 8.2%), සහ බෙනින් සමඟ නයිජීරියානු දේශසීමාව වසා දැමීම රේගු සහ බදු ආදායම පහත වැටීමට හේතු විය. රජයට තවදුරටත් සිවිල් සේවකයන්ගේ වැටුප් ගෙවීමට නොහැකි විය. 1989 දී, තම හමුදාවට ගෙවීමට පාලන තන්ත්‍රයට ප්‍රමාණවත් මුදලක් නොතිබූ විට කැරලි ඇති විය. බැංකු පද්ධතිය කඩා වැටුණා. අවසානයේදී, කෙරෙකෝ මාක්ස්වාදය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, දේශපාලන සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමට සහ මැතිවරණ සංවිධානය කිරීමට ගිවිසුමක් මගින් කෙරෙකෝ හට බල කෙරුනි. මාක්ස්වාදය-ලෙනින්වාදය ජාතියේ ආණ්ඩු ආකෘතිය ලෙස අහෝසි කරන ලදී.
අලුතින් පිහිටුවන ලද රජයේ ව්‍යවස්ථාව සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසුව, 1990 මාර්තු 1 දින රටේ නම නිල වශයෙන් බෙනින් ජනරජය ලෙස වෙනස් කරන ලදී. thumb|යායි බෝනිගේ 2006 ජනාධිපති පදවිප්‍රාප්තිය කෙරෙකෝ 1991 මැතිවරණයකදී නිසෙෆෝර් සොග්ලෝ වෙතින් පරාජය වූ අතර මැතිවරණයකින් බලය අහිමි වූ අප්‍රිකානු ප්‍රධාන භූමියේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. කෙරෙකෝ 1996 ඡන්දය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු නැවත බලයට පත් විය. 2001 දී, මැතිවරණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කෙරෙකෝ තවත් වාරයක් ජයග්‍රහණය කළේය, ඉන් පසුව ඔහුගේ විරුද්ධවාදීන් මැතිවරණ අක්‍රමිකතා වලට හිමිකම් කීවේය. 1999 දී, කෙරෙකෝ අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාමේ අප්‍රිකානුවන් විසින් ඉටු කරන ලද සැලකිය යුතු කාර්යභාරය වෙනුවෙන් ජාතික සමාව අයැදීමක් නිකුත් කරන ලදී.
කෙරෙකෝ සහ හිටපු ජනාධිපති සොග්ලෝ 2006 මැතිවරනයට ඉදිරිපත් නොවු අතර, දෙදෙනාම අපේක්ෂකයින්ගේ වයස සහ සම්පූර්ණ කාලසීමාවන් පිලිබඳ ව්‍යවස්ථාවේ සීමාවන් විසින් තහනම් කරන ලදී. 2006 මාර්තු 5 වන දින, මැතිවරණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යායි බොනි සහ ඇඩ්‍රියන් හවුන්බෙඩ්ජි අතර තරඟයක් ඇති විය. දෙවන මැතිවරණය මාර්තු 19 වන දින පවත්වන ලද අතර එය ජයග්‍රහණය කරන ලද්දේ අප්‍රේල් 6 වන දින බලයට පත් වූ බොනි විසිනි. බොනි 2011 දී නැවත තේරී පත් වූ අතර, පළමු වටයේ දී 53.18% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය - දෙවන මැතිවරණයක් වළක්වා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් විය. 1991 දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමෙන් පසු දෙවන වටය ඡන්ද විමසීමකින් තොරව මැතිවරණයක් ජයග්‍රහණය කළ පළමු ජනාධිපතිවරයා ඔහු විය.
2016 මාර්තු මස පැවති ජනාධිපතිවරණයේදී බොනි යායි හට තුන්වන වාරයක් සඳහා තරඟ කිරීම ව්‍යවස්ථාවෙන් තහනම් කරන ලද අතර, ව්‍යාපාරික පැට්‍රිස් ටැලෝන් දෙවන වටය ජයග්‍රහණය කළේ 65.37% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් ආයෝජන බැංකුකරුවෙකු සහ හිටපු අගමැති ලයනල් සින්සු පරාජය කරමිනි. ටැලෝන් 2016 අප්‍රේල් 6 දින දිවුරුම් දෙන ලදී. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණය ප්‍රතිඵල තහවුරු කළ දිනයේම කතා කරමින්, ටලෝන් කියා සිටියේ තමා "පළමුව සහ ප්‍රධාන වශයෙන් ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිසංස්කරණවලට මුහුණ දෙන" බවත්, "තෘප්තිමත් භාවයට" එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ජනාධිපතිවරුන් වසර 5 ක තනි ධුර කාලයකට සීමා කිරීමේ ඔහුගේ සැලැස්ම සාකච්ඡා කරන බවයි. ආණ්ඩුවේ ප්‍රමාණය මන්ත්‍රීවරුන් 28 සිට 16 දක්වා කප්පාදු කිරීමට තමා සැලසුම් කර ඇති බව ඔහු පැවසීය. 2021 අප්‍රේල් මාසයේදී, බෙනින්නා ජනාධිපතිවරණයේදී 86.3% කට වඩා වැඩි ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින්, ජනාධිපති පැට්‍රිස් ටැලොන් නැවත තේරී පත් විය. මැතිවරණ නීති වෙනස් කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජනාධිපති ටැලොන්ගේ ආධාරකරුවන් විසින් පාර්ලිමේන්තුව සම්පූර්ණයෙන් පාලනය කිරීමට හැකි විය.
දේශපාලනය
රටේ දේශපාලනය සිදු වන්නේ බෙනින් ජනාධිපතිවරයා, බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් තුළ රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක රාමුවක් තුළ ය. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රජය විසිනි. ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජයට සහ ව්‍යවස්ථාදායකයට පැවරී ඇත. අධිකරණය නිල වශයෙන් විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන වන අතර, ප්‍රායෝගිකව එහි ස්වාධීනත්වය ක්‍රමානුකූලව ටලෝන් විසින් හිස් කර ඇති අතර, ව්‍යවස්ථා අධිකරණයේ ප්‍රධානියා වන්නේ ඔහුගේ හිටපු පුද්ගලික නීතිඥවරයා විසිනි. දේශපාලන ක්‍රමය ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ 1990 බෙනින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් සහ පසුව 1991 දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සංක්‍රමණය වීමෙනි.
එය අප්‍රිකානු රටවල් 52ක් අතුරින් 18 වන ස්ථානයට පත් වූ අතර ආරක්ෂාව සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ සහභාගීත්වය සහ මානව හිමිකම් යන කාණ්ඩ යටතේ හොඳම ලකුණු ලබා ගන්නා ලදී. එය 2007 ලෝක ව්‍යාප්ත මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකය හි, දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් විසින් රටවල් 169ක් අතරින් බෙනින් 53 වැනි ස්ථානයට පත් කරන ලදී. එම ස්ථානය ටැලෝන් බලයට පත්වන විට 2016 වන විට 78 වන ස්ථානය දක්වා පහත වැටී ඇති අතර එය තවදුරටත් 113 දක්වා පහත වැටී ඇත. 2005 වසරේ පොලිස්, ව්‍යාපාරික සහ දේශපාලන දූෂණ පිළිබඳ විශ්ලේෂණයක දී බෙනින් රටවල් 159 කින් 88 වැනි ස්ථානයට සමාන ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.
ජනාධිපති ටැලෝන් බලයට පත් වූ දා සිට එහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමය "ඛාදනය වී ඇත". 2018 දී ඔහුගේ රජය අපේක්ෂකයින් ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා නව නීති හඳුන්වා දුන් අතර ලියාපදිංචි කිරීමේ පිරිවැය ඉහළ දැමීය. ටලෝන්ගේ සහචරයන්ගෙන් පිරුණු මැතිවරණ කොමිසම, 2019 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් සියලුම විරුද්ධ පක්ෂවලට තහනම් කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මුළුමනින්ම ටැලෝන්ගේ ආධාරකරුවන්ගෙන් සැදුම්ලත් පාර්ලිමේන්තුවක් ඇති විය. එම පාර්ලිමේන්තුව පසුව මැතිවරණ නීති වෙනස් කළේ ජනාධිපති අපේක්ෂකයින් අවම වශයෙන් බෙනින් හි මන්ත්‍රීවරුන් සහ නගරාධිපතිවරුන්ගෙන් 10% කගේ අනුමැතිය ලබා ගත යුතු බවයි. පාර්ලිමේන්තුව සහ බොහෝ නගරාධිපතිවරුන්ගේ කාර්යාල ටලෝන් විසින් පාලනය කරනු ලබන බැවින්, ඔහුට ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් විය හැක්කේ කාටද යන්න පාලනය කරයි. මෙම වෙනස්කම් ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින්ගේ හෙලාදැකීමට ලක්ව ඇති අතර එක්සත් ජනපද ආන්ඩුව රටට ලබා දෙන සංවර්ධන ආධාර අර්ධ වශයෙන් අවසන් කිරීමට හේතු වී ඇත.
පරිපාලන අංශ
බෙනින් දෙපාර්තමේන්තු 12 කට බෙදා ඇත. ඒවා කොමියූන් 77 කට බෙදා ඇත. 1999 දී, පෙර දෙපාර්තමේන්තු 6 බැගින් කොටස් 2 කට බෙදා, පසුව 12 පිහිටුවන ලදී. thumb|බෙනින් හි දෙපාර්තුමේන්තු
ජනවිකාසය
thumb|දරුවන් බෙනින් හි 11,485,000 ක්වූ වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ජීවත් වන්නේ රටේ දකුණේය. ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 62 කි. අප්‍රිකානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 42 ක් පමණ මේ රටේ ජීවත් වන අතර, ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි යොරුබා (12 වන සියවසේදී නයිජීරියාවෙන් සංක්‍රමණය වූ); උතුරු-මැද ප්‍රදේශයේ ඩෙන්ඩි (16 වන සියවසේ මාලි සිට පැමිණි); ඊසාන දෙසින් බාරිබා සහ ෆුලා; අටකෝර කඳුකරයේ බීටාමරිබේ සහ සොම්බා; දකුණු මැද අබෝමි අවට ප්‍රදේශයේ ෆොන් සහ වෙරළ තීරයේ මිනා, ෂුඑඩා සහ අජා (ටෝගෝ සිට පැමිණි).
සංක්‍රමණ නිසා නයිජීරියානුවන්, ටෝගෝලියානුවන් සහ මාලියන් ඇතුළු අනෙකුත් අප්‍රිකානු ජාතිකයන් බෙනින් වෙත ගෙනවිත් ඇත. විදේශ ප්‍රජාවට ලෙබනන් සහ ඉන්දියානුවන් වෙළදාම සහ වාණිජ කටයුතුවල නියැලී සිටිති. යුරෝපීය තානාපති කාර්යාලවල සහ විදේශ ආධාර දූත මණ්ඩලවල සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවල සහ මිෂනාරි කණ්ඩායම්වල පිරිස් 5,500 යුරෝපීය ජනගහනයෙන් කොටසක් වේ. යුරෝපීය ජනගහනයෙන් කොටසක් ප්‍රංශ පරම්පරාවේ බෙනිනීස් පුරවැසියන්ගෙන් සමන්විත වේ.
ආගම්
2013 සංගණනයේදී, බෙනින් ජනගහනයෙන් 48.5% ක් ක්‍රිස්තියානි (25.5% රෝමානු කතෝලික, 6.7% ක්‍රිස්තු දේවස්ථානය, 3.4% මෙතෝදිස්ත, 12.9% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි නිකායන්), 27.7% ක් ඉස්ලාම් 11.6% ක් වොඩුන් 26% ක් වෙනත් දේශීය සම්ප්‍රදායික ආගම් අදහමින්, 2.6%ක් වෙනත් ආගම් අදහමින් සිටි අතර, 5.8%ක් කිසිදු ආගමික සම්බන්ධයක් නොමැති බව ප්‍රකාශ කළහ. 2011-2012 ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණ වැඩසටහන මගින් සිදු කරන ලද රජයේ සමීක්ෂණයකින් පෙන්නුම් කළේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ අනුගාමිකයින් ජනගහනයෙන් 57.5% (කතෝලිකයන් 33.9%, මෙතෝදිස්තවරුන් 3.0%, සෙලෙස්ටියල්ස් 6.2% සහ අනෙකුත් කිතුනුවන් 14.5%) වන බවයි. ඉස්ලාම් 22.8%ක් විය.
සාම්ප්‍රදායික ආගම්වලට අටකෝරා (අටකෝරා සහ ඩොංගා පළාත්) හි දේශීය සතුරු ආගම් ඇතුළත් වන අතර රටේ මධ්‍යයේ සහ දකුණේ පිහිටි යොරුබා සහ ටාඩෝ ජනයා අතර වොඩුන් සහ ඔරිෂා වන්දනාව ඇතුළත් වේ. මධ්‍යම වෙරළ තීරයේ ඔයිඩා නගරය බෙනිනීස් වොඩුන්හි අධ්‍යාත්මික මධ්‍යස්ථානයයි.
විශාලතම ආගම් අතර ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වන අතර එය දකුණු සහ බෙනින් මධ්‍යයේ සහ අටකෝරා හි ඔටම්මාරි රට පුරා අනුගමනය කරන අතර ඉස්ලාම්, සොංහයි අධිරාජ්‍යය සහ හවුසා වෙළෙන්දන් විසින් හඳුන්වා දෙන ලද අතර අලිබොරි, බෝර්ගෝ සහ ඩොංගා පළාත් සහ යොරුබා අතර අනුගමනය කරන ලදී (ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ද අනුගමනය කරන අය). සමහරු වොඩුන් සහ ඔරිෂා විශ්වාසයන් දිගටම පවත්වා ගෙන යන අතර වොඩුන් සහ ඔරිෂා යන දේවස්ථානය ක්‍රිස්තියානි ආගමට ඇතුළත් කර ඇත. 19 වන සියවසේ ආරම්භ වූ මුස්ලිම් නිකායක් වන අහමදියා මුස්ලිම් ප්‍රජාව රට තුළ පවතී.
අධ්‍යාපනය
එක් කාලයකදී අධ්‍යාපන ක්‍රමය නොමිලේ නොතිබුණද, බෙනින් පාසල් ගාස්තු අහෝසි කර ඇති අතර එහි 2007 අධ්‍යාපනික සංසදයේ නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කරයි. 2009 වසරේ සිට රජය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4% කට වඩා අධ්‍යාපනය සඳහා වෙන් කර ඇත. 2015 දී අධ්‍යාපනය සඳහා රාජ්‍ය වියදම් (සියලු මට්ටම්) දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.4% ක් වූ බව සංඛ්‍යාලේඛන සඳහා වන යුනෙස්කෝ ආයතනය පවසයි. මෙම වියදම තුළ බෙනින් තෘතීයික අධ්‍යාපනයට කොටසක් වෙන් කළේය: දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.97%.
සෞඛ්‍ය
බෙනින් හි HIV/AIDS අනුපාතය වයස අවුරුදු 15-49 අතර වැඩිහිටියන්ගෙන් 1.13% ලෙස 2013 දී ඇස්තමේන්තු කර ඇත. මැලේරියාව යනු බෙනින් හි ගැටලුවක් වන අතර එය අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් අතර රෝගාබාධ හා මරණ සඳහා ප්‍රධාන හේතුවකි.
භූගෝලය
බෙනින් උන්නතාංශයේ යම් වෙනසක් පෙන්නුම් කරන අතර දකුණේ සිට උතුරට ප්‍රදේශ 4 කට බෙදිය හැකි අතර, පහත් බිම්, වැලි සහිත, වෙරළබඩ තැනිතලාවෙන් (ඉහළම උන්නතාංශය මීටර් 10 (අඩි 32.8) එනම් උපරිම වශයෙන් කි.මී. 6.2 පළල. එය වගුරු සහිත වන අතර සාගරය සමඟ සන්නිවේදනය කරන විල් සහ කලපු වලින් පිරී ඇත. වෙරළට පිටුපසින් දකුණු බෙනින් මීටර් 20 සහ 200 (අඩි 66 සහ 656) අතර උන්නතාංශය හි ගිනියානු වනාන්තර-සවානා මොසෙයික් ආවරණය කරන ලද සානුව පිහිටා ඇත, ඒවා කූෆෝ, සූ සහ ඕමේ ගංගා ඔස්සේ උතුරේ සිට දකුණට දිවෙන නිම්නවලින් බෙදී ඇත. මෙම භූගෝලය දේශගුණික විපර්යාසවලට ගොදුරු වේ. රටේ බහුතරයක් වෙරළ ආසන්නයේ ජීවත් වන පහත් ප්‍රදේශවල මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම ආර්ථිකයට සහ ජනගහනයට බලපෑම් ඇති කළ හැකිය. උතුරු ප්‍රදේශ අමතර ප්‍රදේශ කාන්තාර බවට පත්වනු ඇත. නිකී සහ සේව් වටා මීටර් 400 (අඩි 1,312) ක උන්නතාංශයකට ළඟා වන පාෂාණමය කඳු වලින් වට වූ සමතලා භූමි ප්‍රදේශයකි.
කඳු පරාසයක් වයඹ දිග මායිම දිගේ සහ ටෝගෝ දක්වා විහිදේ; මේවා ඇටකෝරා ය. උසම ස්ථානය, මොන්ට් සොක්බරෝ, මීටර් 658 (අඩි 2,159) වේ. බෙනින්හි කෙත්වතු, කඩොලාන සහ වනාන්තරවල අවශේෂව ඇත. රටේ සෙසු ප්‍රදේශවල, සැවානා කටු පඳුරු වලින් වැසී ඇති අතර බයෝබැබ් ගස් වලින් තිත් ඇත. සමහර වනාන්තර ගං ඉවුරේ පිහිටා ඇත. බෙනින් හි උතුරේ සහ වයඹ දෙසින්, රක්ෂිත ඩු ඩබ්ලිව් ඩු නයිජර් සහ පෙන්ජරි ජාතික වනෝද්‍යානයේ අලි ඇතුන්, සිංහයන්, ඇන්ටිලෝප්, හිපෝ සහ වඳුරන් ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ සහ නයිජර් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති බටහිර අප්‍රිකානු සිංහයන්ගේ බලකොටු අතර වේ. ඇස්තමේන්තුගත සිංහයන් 356 (පරාසය: 246-466) සමඟ, බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම සිංහ ගහනය ඩබ්ලිව්-ආර්ලි-පෙන්ඩ්ජාරි හි වාසය කරයි. ඓතිහාසික වශයෙන් බෙනින් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති තීන්ත දඩයම් බල්ලා, ලයිකාඕන් පික්ටස් සඳහා වාසස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ වාර්ෂික වර්ෂාපතනය සාමාන්‍යයෙන් මිලිමීටර් 1300 ක් හෝ අඟල් 51 ක් පමණ වේ. බෙනින් ප්‍රදේශයට වසරකට වැසි සහ වියළි කාල 2ක් ඇත. ප්‍රධාන වැසි සමය අප්‍රේල් සිට ජූලි අග දක්වා වන අතර, සැප්තැම්බර් සිට නොවැම්බර් දක්වා කෙටි අඩු තද වැසි කාලයකි. ප්‍රධාන වියළි කාලය දෙසැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා වන අතර සිසිල් වියළි සමයක් ජූලි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වේ. නිවර්තන වෙරළ තීරයේ උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්රතාවය වැඩි වේ. කොටනොව්හි සාමාන්‍ය උපරිම උෂ්ණත්වය 31 °C (87.8 °F); අවම අගය 24 °C (75.2 °F) වේ.
සැවානා සහ සානුව හරහා සහෙල් දෙසට උතුරට ගමන් කරන විට උෂ්ණත්වයේ වෙනස්කම් වැඩි වේ. දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා සහරා සිට හර්මැටන් නමින් හැඳින්වෙන වියළි සුළඟක් හමයි, තණකොළ වියළෙන විට, අනෙකුත් වෘක්ෂලතා රතු දුඹුරු පැහැයට හැරේ, සහ සිහින් දූවිලි වැස්මක් රට පුරා එල්ලී, අහස "වලාකුළු" ඇති කරයි. ගොවීන් කෙත්වල පිදුරු පුළුස්සා දමන කාලය ද එයයි.
ආර්ථිකය
thumb|300x300පික්|බෙනින් අපනයනවල සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019 thumb|ජුගු අසල බෙනින් උතුරේ පුළුල් කෘෂිකර්මාන්තය. thumb|බෙනින් හි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය thumb|උතුරු බෙනින් හි කපු පිට්ටනියක්. ආර්ථිකය යැපුම් කෘෂිකර්මය, කපු නිෂ්පාදනය සහ කලාපීය වෙළඳාම මත රඳා පවතී. කපු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 40% ක් සහ නිල අපනයන ලැබීම්වලින් දළ වශයෙන් 80% ක් පමණ වේ.
ජෛව ධාරිතාව සඳහා ප්‍රවේශය ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා අඩුය. 2016 දී බෙනින්ට එහි භූමි ප්‍රදේශය තුළ එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 0.9 ජෛව ධාරිතාවක් තිබුණි, එය එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.6ක ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා අඩුය. 2016 දී බෙනින් එක් පුද්ගලයෙකු ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.4 ක ජෛව ධාරිතාවක් භාවිතා කළේය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන් බෙනින් වල අඩංගු ජෛව ධාරණාව මෙන් "තරමක් දෙගුණයක් යටතේ" භාවිතා කරන බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බෙනින් ජෛව ධාරිතා හිඟයක් පවත්වාගෙන යයි.
වර්ධනය තවදුරටත් ඉහළ නැංවීම සඳහා, වැඩි විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමට, සංචාරක ව්‍යාපාරයට වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමට, නව ආහාර සැකසුම් පද්ධති සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සංවර්ධනයට පහසුකම් සැලසීමට සහ නව තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණය දිරිගැන්වීමට බෙනින් සැලසුම් කරයි. ඉඩම් හිමිකම් පද්ධතිය, වාණිජ යුක්තිය පද්ධතිය සහ මූල්‍ය අංශය ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ව්‍යාපාරික වාතාවරණය වැඩිදියුණු කිරීමේ ව්‍යාපෘති, 2006 පෙබරවාරි මාසයේදී අත්සන් කරන ලද මිලේනියම් චැලේන්ජ් එකවුන්ට් මගින් ලැබෙන ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 307 මගින් ඉටුකර ගැනීමට සැරසේ.
පැරිස් ක්ලබ් සහ ද්විපාර්ශ්වික ණයහිමියන් බාහිර ණය තත්ත්වය ලිහිල් කර ඇති අතර, වඩාත් වේගවත් ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා බලපෑම් කරන අතරම, 2005 ජූලි මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද G8 ණය අඩු කිරීමකින් බෙනින් ප්‍රතිලාභ ලබයි. "ප්‍රමාණවත් නොවන" විදුලි සැපයුමක් බෙනින් හි ආර්ථික වර්ධනයට "අහිතකර ලෙස බලපාන" අතර දේශීය බලශක්ති නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට රජය පියවර ගෙන ඇත.
බෙනින් හි වෘත්තීය සමිති විධිමත් ශ්‍රම බලකායෙන් 75% ක් දක්වා නියෝජනය කරන අතර, අවිධිමත් ආර්ථිකය ජාත්‍යන්තර වෘත්තීය සමිති සම්මේලනය (ITCU) විසින් සටහන් කර ඇති අතර, කාන්තා වැටුප් සමානාත්මතාවය නොමැතිකම, ළමා ශ්‍රමය භාවිතය සහ බලහත්කාර ශ්‍රමය පිළිබඳ අඛණ්ඩ ගැටලුව පවතී. බෙනින් යනු අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානයේ (OHADA) සාමාජිකයෙකි.
කොටනොව් හි රටේ එකම වරාය සහ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ඇත. බෙනින් එහි අසල්වැසි රටවලට (ටෝගෝ, බුර්කිනා ෆාසෝ, නයිජර් සහ නයිජීරියාව) මංතීරු 2 කින් යුත් ඇස්ෆල්ට් මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වේ. ජංගම දුරකථන සේවා ක්‍රියාකරුවන් හරහා රට පුරා පවතී. ADSL සම්බන්ධතා සමහර ප්‍රදේශවල තිබේ. බෙනින් අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ වන්නේ චන්ද්‍රිකා සම්බන්ධතා (1998 සිට) සහ තනි සබ්මැරීන් කේබල් SAT-3/WASC (2001 සිට) මගිනි. 2011 දී අප්‍රිකානු වෙරළට යුරෝපයට කේබලය ආරම්භ කිරීමත් සමඟ "ඉහළ මිල" සහනයක් අපේක්ෂා කෙරේ.
4-5% ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධන වේගය දශක 2 ක් පුරා ස්ථාවරව පැවතීමත් සමඟ දරිද්‍රතාවය වැඩි වෙමින් පවතී. බෙනින් හි ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන සහ ආර්ථික විශ්ලේෂණ ආයතනයට අනුව, දරිද්‍රතා රේඛාව යටතේ ජීවත් වන අය 2011 දී 36.2% සිට 2015 දී 40.1% දක්වා වැඩි වී ඇත.
ජාතික ප්‍රතිපත්ති රාමුව
උසස් අධ්‍යාපන හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අමාත්‍යාංශය, විද්‍යා ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම දරයි. ජාතික විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණ පර්යේෂණ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය සැලසුම් කිරීම සහ සම්බන්ධීකරණය හසුරුවන අතර විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික පර්යේෂණ සඳහා වූ ජාතික සභාව සහ ජාතික විද්‍යා, කලා සහ ලිපි ඇකඩමිය එක් එක් උපදේශන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික නවෝත්පාදන සඳහා බෙනින් ජාතික අරමුදලෙන් මූල්‍ය ආධාර ලැබේ. පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල සහ තාක්‍ෂණික නවෝත්පාදන ප්‍රවර්ධනය සඳහා වූ බෙනින් නියෝජිතායතනය පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල සංවර්ධනය සහ බෙදා හැරීම හරහා තාක්‍ෂණික හුවමාරුව සිදු කරයි. බෙනින් 2021 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 128 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර 2019 දී 123 වැනි ස්ථානයට පත් විය.
විද්‍යා ප්‍රතිපත්තියක් සකස් කළ නියාමන රාමුව 2006 සිට විකාශනය වී ඇත. මෙය විද්‍යාව සහ නවෝත්පාදනය පිළිබඳ නව පාඨයන් මගින් යාවත්කාලීන කර අනුපූරකය කර ඇත (වර්ෂය වරහන් අතර වේ):
පවතින ප්‍රතිපත්ති ලේඛනවලට විද්‍යාව ඒකාබද්ධ කිරීමට බෙනින් ගත් උත්සාහයන් ද ඒ හා සමානව වැදගත් ය:
2015 දී, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා බෙනින් හි ප්‍රමුඛතා ක්ෂේත්‍ර වූයේ: සෞඛ්‍යය, අධ්‍යාපනය, ඉදිකිරීම් සහ ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය, ප්‍රවාහනය සහ වෙළඳාම, සංස්කෘතිය, සංචාරක සහ හස්ත කර්මාන්ත, කපු/රෙදිපිළි, ආහාර, බලශක්තිය සහ දේශගුණික විපර්යාස.
බෙනින් හි පර්යේෂණ සහ සංවර්ධනයට මුහුණ දෙන සමහර ඊනියා අභියෝග නම්:
පර්යේෂණ සඳහා මානව හා මූල්‍ය ආයෝජන
2007 දී බෙනින් විසින් පර්යේෂකයන් 1,000 (හිස් ගණනින්) ගණන් කරන ලදී. මෙය ජනගහනය මිලියනයකට පර්යේෂකයන් 115 ට අනුරූප වේ. "ප්‍රධාන පර්යේෂණ ව්‍යුහයන්" වන්නේ විද්‍යාත්මක හා තාක්‍ෂණික පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය, ජාතික කෘෂිකර්ම පර්යේෂණ ආයතනය, අධ්‍යාපනය පිළිබඳ පුහුණු සහ පර්යේෂණ සඳහා වූ ජාතික ආයතනය, භූ විද්‍යා හා පතල් පර්යේෂණ කාර්යාලය සහ කීට විද්‍යා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයයි.
අබෝමි-කලවි විශ්ව විද්‍යාලය ලෝක බැංකුව විසින් 2014 දී එහි විශිෂ්ටතා මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාපෘතියට සහභාගී වීමට තෝරා ගන්නා ලදී, ව්‍යවහාරික ගණිතය පිළිබඳ එහි ප්‍රවීණත්වය හේතුවෙනි. මෙම ව්‍යාපෘතිය තුළ ලෝක බැංකුව බෙනින් වෙත ඩොලර් මිලියන 8ක් ණයට දී ඇත. ව්‍යාපෘතියට සම්බන්ධ බටහිර අප්‍රිකාවේ විශ්ව විද්‍යාල 19 අතර දැනුම බෙදාගැනීම සම්බන්ධීකරණය කිරීමට අප්‍රිකානු විශ්ව විද්‍යාල සංගමයට අරමුදල් ලැබී ඇත.
2013 දී රජය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2.5% ක් මහජන සෞඛ්‍ය සඳහා කැප කළේය. 2014 දෙසැම්බරයේ, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාවේ (ECOWAS) ඒකාබද්ධ මුලපිරීමක කොටසක් ලෙස ස්වේච්ඡා සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයන් 150 ක් බෙනින්, අයිවරි කෝස්ට්, ඝානා, මාලි, නයිජර් සහ නයිජීරියාවේ සිට ගිනියාව, ලයිබීරියාව සහ සියෙරා ලියොන් වෙත ගමන් කළහ. සහ එහි විශේෂිත නියෝජිතායතනය, බටහිර අප්‍රිකානු සෞඛ්‍ය සංවිධානය, වසංගතයට එරෙහිව සටන් කිරීමට උපකාර කිරීම, ඉබෝලා වසංගතය බටහිර අප්‍රිකානු සෞඛ්‍ය පද්ධතිවල අඩු ආයෝජනය මතක් කිරීමක් විය.
පර්යේෂණ ප්‍රතිදානය
බටහිර අප්‍රිකාවේ විද්‍යාත්මක සඟරා සඳහා තුන්වන ඉහළම ප්‍රකාශන තීව්‍රතාවය බෙනින් සතු බව තොම්සන් රොයිටර්ස් වෙබ් අඩවියට අනුව පෙන්වා දේ. 2014 දී මෙම දත්ත ගබඩාවේ මිලියනයකට විද්‍යාත්මක ලිපි 25.5ක් ලැයිස්තුගත කර ඇත. මෙය ගැම්බියාව සඳහා 65.0, කේප් වර්ඩ් සඳහා 49.6, සෙනගල් සඳහා 23.2 සහ ඝානාව සඳහා 21.9 සමඟ සැසඳේ. මෙම දත්ත සමුදායේ ප්‍රකාශන පරිමාව 2005 සහ 2014 අතර බෙනින් හි 86 සිට 270 දක්වා තුන් ගුණයකින් වැඩි විය. 2008 සහ 2014 අතර බෙනින්ගේ "ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක සහයෝගිතාකරුවන්" පදනම් වූයේ ප්‍රංශය (ලිපි 529), එක්සත් ජනපදය (261), එක්සත් රාජධානිය (254), බෙල්ජියම (198) සහ ජර්මනිය (156) වේ.
ප්‍රවාහන
බෙනින් හි ප්‍රවාහනයට මාර්ග, දුම්රිය, ජලය සහ ගුවන් ප්‍රවාහනය ඇතුළත් වේ. බෙනින් සතුව මුළු අධිවේගී මාර්ගය කිලෝමීටර 6,787 ක් වන අතර ඉන් කිලෝමීටර 1,357 ක් පදික කර ඇත. රට තුළ සකස් කර ඇති අධිවේගී මාර්ග අතරින් අධිවේගී මාර්ග 10 ක් ඇත. මෙමගින් කිලෝමීටර් 5,430 ක දුරක් නොකැඩූ මාර්ගයක් ඉතිරි වේ. ට්‍රාන්ස්-වෙස්ට් අප්‍රිකානු වෙරළබඩ අධිවේගී මාර්ගය බෙනින් හරහා ගමන් කරයි, එය නැගෙනහිරින් නයිජීරියාවට සහ බටහිරින් ටෝගෝ, ඝානා සහ අයිවරි කෝස්ට් වෙත සම්බන්ධ කරයි. ලයිබීරියාවේ සහ සියෙරා ලියොන්හි ඉදිකිරීම් අවසන් වූ විට, අධිවේගී මාර්ගය බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යවල (ECOWAS) වෙනත් ආර්ථික ප්‍රජාවන් 7ක් දක්වා බටහිර දෙසට ගමන් කරනු ඇත. සකස් කරන ලද අධිවේගී මාර්ගයක් බෙනින් උතුරු දෙසින් නයිජර් සහ එම රට හරහා බුර්කිනා ෆාසෝ සහ මාලි වෙත වයඹ දෙසට සම්බන්ධ කරයි.
බෙනින් හි දුම්රිය ප්‍රවාහනය කිලෝමීටර් 578 (සැතපුම් 359) තනි මාර්ගයකින් ද, මිමී 1,000 (අඩි 3+3⁄8 අඟල්) මීටර් මාපක දුම්රිය මාර්ගයකින් ද සමන්විත වේ. ටෝගෝ සහ බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත තවදුරටත් සම්බන්ධතා සඳහා දළ සටහන් සැලසුම් ප්‍රකාශයට පත් කරමින් බෙනින්, නයිජර් සහ නයිජීරියාව සම්බන්ධ කරන ජාත්‍යන්තර මාර්ගවල ඉදිකිරීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇත. බෙනින් අප්‍රිකා දුම්රිය ව්‍යාපෘතියට සහභාගිවන්නෙකු වනු ඇත.
කොටනොව්හි පිහිටා ඇති කැඩ්ජෝන් ගුවන් තොටුපළ, ඇක්රා, නියාමි, මොන්රෝවියා, ලාගෝස්, ඔවාගඩෝගු, ලෝම් සහ ඩුවාලා සහ අප්‍රිකාවේ අනෙකුත් නගර වෙත සෘජු ජාත්‍යන්තර ජෙට් සේවාවක් ඇත. සෘජු සේවා කොටනොව් සිට පැරිස්, බ්‍රසල්ස් සහ ඉස්තාන්බුල් වෙත සම්බන්ධ කරයි.
සංස්කෘතිය
වම|thumb|කොටනවු හි පලයිස් ඩෙස් කොන්ග්‍රස්.
කලාව
ප්‍රංශ භාෂාව ප්‍රමුඛ භාෂාව වීමට පෙර බෙනිනීස් සාහිත්‍යයට වාචික සම්ප්‍රදායක් තිබුණි. ෆීලික්ස් කූචෝරෝ 1929 දී පළමු බෙනිනීස් නවකතාව වන L'Esclave (වහල්ලා) ලිවීය.
නිදහසින් පසු, දේශීය ජන සංගීතය ඝානාවේ හයිලයිෆ්, ප්‍රංශ කැබරට්, ඇමෙරිකන් රොක්, ෆන්ක් සහ සෝල් සහ කොංගෝ රම්බා සමඟ ඒකාබද්ධ විය.
බයිනාලේ බෙනින්, සමහර සංවිධානවල සහ කලාකරුවන්ගේ ව්‍යාපෘති දිගටම කරගෙන යමින්, 2010 දී "බෙනින් ගැන සලකා" නමින් සහයෝගිතා උත්සවයක් ලෙස රට තුළ ආරම්භ විය. 2012 දී, ව්‍යාපෘතිය දේශීය සංගම් සම්මේලනයක් වන සම්මුතිය විසින් සම්බන්ධීකරණය කරන ලද ද්විවාර්ෂිකයක් බවට පත් විය. 2012 බයිනාලේ බෙනින් හි ජාත්‍යන්තර ප්‍රදර්ශනය සහ කලාත්මක වැඩසටහන අබ්දෙල්ලා කරෝම් සහ භාරකාර නියෝජිත කණ්ඩායම විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. thumb|සංගීත කණ්ඩායමක්
චාරිත්‍ර නම්
රටේ දකුණේ සමහර බෙනිනීස් ජාතිකයින්ට ඔවුන් ඉපදුණු සතියේ දිනය දැක්වෙන අකාන් පදනම් වූ නම් ඇත. මෙය අක්වාමු සහ වෙනත් අය වැනි අකාන් ජනයාගේ බලපෑම නිසාය.
භාෂාව
ප්‍රාථමික පාසල්වල ඉගැන්වීමේ භාෂාවන් ලෙස දේශීය භාෂා භාවිතා වන අතර වසර ගණනාවකට පසු ප්‍රංශ හඳුන්වා දෙනු ලැබේ. ද්විතීයික පාසල් මට්ටමේදී ප්‍රංශ භාෂාව එකම ඉගැන්වීමේ භාෂාවයි. ප්‍රංශ භාෂාවෙන් හෝ ඉංග්‍රීසියෙන් මෙන් ඩිග්‍රැෆික් භාවිතා කරනවාට වඩා බෙනීනීස් භාෂාවන් "සාමාන්‍යයෙන් පිටපත් කර ඇත". නයිජීරියාවේ උච්චාරණ සහ රූප සටහන්යන දෙකින්ම ලියා ඇති බෙනිනීස් යොරුබා මෙයට ඇතුළත් වේ. නිදසුනක් ලෙස, ප්‍රංශ භාෂාවෙන් é, è, ô, o යන මධ්‍ය ස්වර බෙනීනිස් භාෂාවෙන් e, ɛ, o, ɔ ලෙස ලියා ඇති අතර ව්‍යාංජනාක්ෂර ng සහ sh හෝ ch ඉංග්‍රීසියෙන් ලියා ඇත ŋ සහ c. Fon භාෂාවේ Fon gbe /fõ ɡ͡be/ නමින් නාසික ස්වර සහ ලේබල්-වේලර් ව්‍යාංජනාක්ෂර kp සහ gb සඳහා රූප සටහන් භාවිතා වන අතර උච්චාරණ ස්වර ලකුණු ලෙස භාවිතා වේ. ප්‍රංශ භාෂා ප්‍රකාශනවල, ප්‍රංශ සහ බෙනීනිස් අක්ෂර වින්‍යාසවල මිශ්‍රණයක් දැකිය හැකිය.
ආහාර පිසීම
thumb|ආකාරාජ් යනු භාවිතෙය්දී කළු ඇස් ඇති කඩල බෝලයක් බවට පත් කර ගැඹුරු බදින ලද ය. ආහාර පිසීමේදී විවිධ ප්‍රධාන සෝස් වර්ග සමඟ පිරිනමන නැවුම් ආහාර ඇතුළත් වේ. දකුණු බෙනින් ආහාර පිසීමේදී, අමුද්‍රව්‍යයක් වන්නේ රටකජු හෝ තක්කාලි මත පදනම් වූ සෝස් සමඟ පිටි ගුලිය සකස් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඉරිඟු ය. මාළු සහ කුකුල් මස්, හරක් මස්, එළු මස් සහ බුෂ් මීයන් පරිභෝජනය කරයි. උතුරු බෙනින් හි ප්‍රධාන ආහාරය වන්නේ ඉහත සඳහන් කළ සෝස් සමඟ සේවය කර ඇති අල ය. උතුරු පළාත්වල ජනගහනය තල් හෝ රටකජු තෙල්වල බදින ලද හෝ සෝස්වල පිසින ලද හරක් මස් සහ ඌරු මස් භාවිතා කරයි. චීස් සමහර කෑම වර්ග වල භාවිතා වේ. අඹ, දොඩම්, අලිගැටපේර, කෙසෙල්, කිවි, අන්නාසි වැනි පලතුරු සමඟ කොස්කුස්, බත් සහ බෝංචි අනුභව කරනු ලැබේ.
ආහාර සාමාන්‍යයෙන් මස්, එළවළු මේදය මත තවරන බව කියනු ලැබේ. පාම් හෝ රටකජු තෙල්වල බදින ලද මස් සකස් කිරීම, සහ දුම් මාළු බෙනින් සූදානම් වේ. ඉරිඟු පිටි සකස් කිරීම සඳහා ඇඹරුම් යන්ත භාවිතා කරනු ලැබේ. එය පිටි ගුලිය බවට පත් කර සෝස් සමඟ සේවය කරයි. "රෝස්ට් චිකන්" යනු ලී කූරු මත ගින්නක් මත කුකුල් මස් බදින ලද වට්ටෝරුවකි. තල් මුල් සමහර විට ලුණු වතුර සමග භාජනයක පොඟවා ඒවා මෘදු කිරීම සඳහා පෙති කපන ලද සුදුළූණු, පසුව පිඟන් කෝප්ප සඳහා භාවිතා කරයි. සමහරුන්ට උයන්න එළිමහනේ මඩ ලිප තිබේ.
ක්‍රීඩා
21 වන සියවසේදී බේස්බෝල් රටට හඳුන්වා දෙන ලදී.
සම්ප්‍රදායික බලධාරීන්
බෙනින් රට තුළ ස්වෛරී නොවන රාජාණ්ඩු රාශියක් ඇත, ඒවායින් බොහොමයක් පූර්ව යටත් විජිත රාජධානිවලින් (ආර්ඩා වැනි) ව්‍යුත්පන්න වේ. ස්වෛරී නොවන රජවරුන්ට නිල, ව්‍යවස්ථාමය භූමිකාවක් නොමැති අතර, බොහෝ දුරට චාරිත්‍රානුකූල සහ දේශපාලන සහ සිවිල් බලධාරීන්ට යටත් වේ. එසේ තිබියදීත්, ඔවුන් ඔවුන්ගේ විශේෂිත ක්ෂේත්‍රයන් තුළ ප්‍රාදේශීය දේශපාලන කාරණාවලදී බලගතු භූමිකාවක් ඉටු කරන අතර බොහෝ විට මැතිවරණ සහාය සඳහා බෙනිනීස් දේශපාලනඥයන් විසින් ආචාර කරනු ලැබේ. බෙනින් රජුන්ගේ උසස් කවුන්සිලය වැනි උපදේශක කණ්ඩායම් ජාතික වශයෙන් රජවරුන් නියෝජනය කරයි.
සිවිල් යුද්ධය
සිවිල් යුද්ධයක් යනු, එකම ජාතික රාජ්‍යයක් හෝ ජන රජයක් හෝ තුල සංවිධානාත්මක කණ්ඩායම් අතර හෝ, අල්පතර ලෙසින්, පෙරදී එක්සත්ව පැවති ජාතික රාජ්‍යයකින් බිඳුනු රටවල් දෙකක් අතර යුද්ධයක් වෙයි.
එක් පාර්ශවයක ඉලක්කය වන්නේ රටෙහි හෝ ප්‍රදේශයෙහි හෝ පාලනය සියතට ගැනීම, ප්‍රදේශයට නිදහස ලබාගැනුම හෝ, රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කෙරුම විය හැක.
මෙම පදය, ක්‍රිපූ පළමු සියවසෙහි විවිධ රෝමානු ජනරජයේ සිවිල් යුද්ධ හැඳින්වීමට “බෙල්ලුම් චිවීලේ” ලෙසින් භාවිතා කොට ඇත.
මග්නීසියා සටන
මග්නීසියා සටන යනු,  රෝමානු–සෙලූසිඩ් යුද්ධයෙහි  අවසාන සටන වන අතර,  ලූකියුස් කොර්නේලියුස් ස්කීපියෝ කොන්සල්වරයා සහ ඔහුගේ සහෝදර, පසිඳු ජෙනරාල් ස්කීපියෝ ආෆ්රිකානුස් සමග, ඔවුන්ගේ මිත්‍ර පාක්ෂික පර්ගමාන් හී දෙවන එවුමේනුස් රජ විසින් නායකත්වය සැපයුනු රෝමානුවන් සහ,  සෙලූසිඩ් අධිරාජ්‍යයෙහි   තුන්වන මහා ඇන්ටියෝකුස් රජුගේ යුද්ධ හමුදාව අතර,  ලීඩියා තැන්නෙහි මග්නීසියා ඇඩ් සිපලුම් අසබඩදී  ක්‍රිපූ 190 දී සිදු විය.මෙහිදී සිදුවුනු තීරණාත්මක රෝමානු ජයග්‍රහණය හේතුවෙන්, වරෙක  සෙලූසිඩ් අධිරාජ්‍යයෙහි පාලනය යටතේ පැවතුනු බලප්‍රදේශයෙහි විශාල කොටසක් තුල රෝමානු අධිපත්‍යය බල පැවැත්වෙන්නට විය.
පූර්විකාව
ඔහුගේ ගවේෂණාත්මක බලකාය, තර්මෝපලී සටනෙහිදී පරාජය වීමත් හා සමගම,  ඇන්ටියෝකුස්  ග්‍රීසියෙන් පලවා හරින ලදි. රෝඩියානුවන් සහ අනෙකුත් මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් හා සමග වූ රෝමානු නාවික හමුදාව විසින්, සෙලූසිඩ් නාවික හමුදාව  අභිබවායෑම තුලින්, රෝමානු හමුදාවට  හෙලස්පොන්ට් තරණය කිරීමට හැකි විය. රෝමානු හමුදාවේ ආඥාපතියා වූයේ ලූකියුස් කොර්නේලියුස් ස්කීපියෝ අසියාටිකුස් කොන්සල්වරයා වූ අතර, ලෙගාටුස් ලෙසින් ඔහු හා ගමන් කල ස්කීපියෝ ආෆ්රිකානුස් ගේ බාල සොහොයුරා විය. රෝමානු ජනරජයෙහි පරම සතුරා වූ කාර්තජේනියානු ජෙනරාල් හැනිබල් බාර්කා, සාමා සටනෙහිදී ඔහුගේ පරාජය සහ දෙවන පියුනික් යුද්ධයෙහි කෙළවරද හා සමග ඇන්ටියෝකුස්ගේ රාජ සභාව වෙත පලා ගොස් තිබුණි. මග්නීසියා සටන වන විට එතැන හැනිබල් සිටි බවක් සමහරු විශ්වාස කරති. නාවික සේනාංකයට ආඥාපතිත්වය සපයමින් එව්රිමැදොන්හිදී පරාජයට පත්ව, පසුබැස, ඉන්පසු ඇන්ටියෝකුස් විසින් ඔහුව රෝමානුවන් වෙත පාවා දෙතැයි යන බිය නිසා හැනිබල් ක්‍රීටයට පලා ගිය බැවින්, මෙම මතය සාවද්‍ය වෙයි.
thumb|250px|ක්‍රිපූ 200 දී සෙලූසිඩ් අධිරාජ්‍යය, (ඇනටෝලියාවට සහ ග්‍රීසියට පැතිරීමට පෙර).
සෙලූසිඩ්වරු
සටන බලාපොරොත්තුවූ ඇන්ටියෝකුස් විසින්, සාර්ඩිස් වෙත සහ ඔහුගේ නාවික සේනාංක  මූලය තිබූ එෆසිස්  වෙත පිවිසුම ආරක්ෂා කරනු වස් ආරක්ෂක වළලු සහිත කඳවුරක් පිහිටුවීය. ලිවී සහ අපියන් යන දෙදෙනා විසින්ම දක්වන පරිදී, 16,000 සංඛ්‍යාවක් වෙතින් සැදි ඔහුගේ ප්‍රබල ෆැලැන්ක්ස් නම් සේනාපසුර, මැසඩෝනියානු පන්නයට සන්නද්ධ කොට, මිනිසුන් 50 පළල සහ මිනිසුන් 32 ගැඹුරු ලෙසින් වූ මිනිසුන්  1,600 වෙතින් සැදි සේනාංක (ටක්සෙයිස්) ආකාරයෙන් මධ්‍යයෙහි පිහිටුවන ලදහ. ටක්සෙයිස් අතර පරතර තබන ලෙසින් නියෝග කල ඔහු, ඇතුන් දෙදෙනෙකු බැගින් එම පරතරයෙහි තැබීය. දකුණු පාර්ශවයෙහි, ෆැලැන්ක්ස් සැදිල්ලට පසෙකින්, 1,500 ගැලොග්‍රේෂියානු පාබල හමුදාවද, 3,000 ප්‍රමාණයක ගලේෂියානු සන්නද්ධ සන්නාහයෙන් සැදි අශ්වාරෝහක හමුදාවද (කැටෆ්‍රක්ට්) සහ ඔහුගේ රාජකීය මාලිගා ආරක්ෂකයන් වූ 1,000 ක ප්‍රමාණයේ අජීමා අශ්වාරෝහක හමුදාවද පෙළ ගස්වන ලදහ. ඔවුන් පසුපසින් ඇතුන් 16 දෙනෙකු අමතර වශයෙන් තැබිණි.
සටන
රෝමය වෙතින් ඔවුනට නව කොන්සල්වරයෙක් එවීමට සහ සිසිර සෘතුව විසින් යුද මෙහෙයුම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට පෙර මෙම සටනෙහි නියුක්ත වීමට රෝමානුවෝ බලාපොරොත්තු වූහ. සාර්ථක ලෙසින් ගංගාව තරණය කල ස්කීපියයෝ, ඇන්ටියෝකුස්ගේ කඳවුරට  කිමී 4 පමණක දුරින් කඳවුරු ලා ගති.
වෘත්තීය තාක්‍ෂණ විශ්වවිද්‍යාලය
ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාලයකි.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල
and ඉතිහාසය
2008 අංක 31 දරන පාර්ලිමේන්තු පනතතින් 2009 වසරේ ස්ථාපනය කරන ලදි. ශ්‍රී ලංකාවේ පලමු වැනි තාක්ෂණ විශ්වවිද්‍යාලය වේ. thumbnail
පරිපාලනය
කුලපති මහාචාර්ය - දයන්ත විජේසේකර උපකුලපති - මහාචාර්ය ජී.එල්.ඩී. වික්‍රමසිංහ
අදාල තාක්ෂණික සුදුසුකම්
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර  - තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය Information & Communication Technology, විදුලි සංදේශ  Telecommunication.
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර  -  තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය Information & Communication Technology, වීඩියෝ සහ රූපවාහිනී නිෂ්පාදන තාක්ෂනය Video & Television Production Technology.
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර - තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය Information & Communication Technology
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර  - පිලිගත් තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර  - විද්‍යාපීඨ ඉංග්‍රිසි භාෂාව ඉගැන්වීමේ ඩිප්ලෝමාව National Diploma in Teaching (English), Higher national Diploma in English offered by SLATE.
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර   - ඕනෑම තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයක්
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර   - ඉදිකිරීම් Construction, සිවිල් Civil, යාන්ත්‍රික Mechanical, ශීතකරණ හා වායු සමීකරණ Refrigeration & Air Conditioning, විද්‍යුත් Electrical, ප්‍රමාණ සමීක්ෂණය  Quantity Surveying.
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර   - නිෂ්පාදන Production,මෙකාට්‍රොනික් Mechatronics,  ශීතකරණ හා වායු සමීකරණ Refrigeration & Air Conditioning, යාන්ත්‍රික Mechanical,  මෝටර් රථ තාක්ෂණය Automobile, පෑස්සුම්, Welding, කෘෂි යන්ත්‍රෝපකරණ Farm Machinery.
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර - මෙකාට්‍රොනික් Mechatronics, විද්‍යුත් Electrical, ඉලෙක්ට්‍රොනික් Electronics, නිෂ්පාදන Production, මෝටර් රථ තාක්ෂණය Automobile,ජෛව වෛද්‍ය Bio-Medical. අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර - ආහාර Food, කෘෂිකර්ම Agriculture, සූපවේදය Culinary Arts, පශු සම්පත් හා කිරි නිෂ්පාදන Livestock & Dairy Products.
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර - ප්‍රමාණ සමීක්ෂණය Quantity Surveying
අදාල තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර - ඉදිකිරීම් තාක්ෂණය Construction Technology
thumbnail
පහසුකම්
නවීන උපකරන වලින් සමන්විත පරිගණක විද්‍යාගාර, විද්‍යාගාර,පර්යේෂණාගාර සහ පුස්තකාල වැනි සියළු පහසුකම් වලින් මෙම විශ්වවිද්‍යාලය සමන්විතයි. එමෙන්ම සිසුන් සඳහා නේවාසිකාර පහසුකම්, වෛද්‍ය පහසුකම්, අන්තර්ජාල පහසුකම් ශ්‍රවණාගාර පහසුකම් ක්‍රීඩා සහ විනෝදායන පහසුකම් උපදේශණ සේවා
thumbnail
සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ්
සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් (උතුරු ඇමෙරිකවේ සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ්) යනු සාමාන්‍ය තත්ව යටතේ ජලාකර්ශක සුදු පැහැති ඝනයක් ලෙස පවතින අකාබනික සංයෝගයකි. එය සෝඩියම් ෆ්ලෝරයිඩ් හෝ පොටෑසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් වලට වඩා ඉතා හොඳින් ද්‍රාවය වන අතර, හොඳින් විඝටනය වේ. සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් නිර්ජලීය තත්ව යටතේ පවතින අතර, ජලය උරාගනීමක් සිදුවූ විට රික්තකයක් තුල100 °C ක උෂ්නත්වයක් ලබා දීමෙන් ඝන තත්වයට නැවත පත්කල හැක. මෙය අනෙකුත් ද්‍රාවය ෆ්ලෝරයිඩ ලෙසම මෘදු භෂ්මයකි. මේ සංයෝගයේ විශේෂත්වය වනුයේ එය ඉහලම අයනික තාවයකින් යුතු සංයෝගයක් වීමය. සීසියම් පහත්ම විද්‍යුත් ඍණතාවයක් පෙන්නුම් කරන අතර ෆ්ලෝරීන් ඉහලම විද්‍යුත් ඍණතාවයක් පෙන්නුම්කිරීම එම ඉතා ඉහල අයනිකතාවයට හේතුවේ.
සංයෝගය හා එහි ගුණ
සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් නිපදවනු ලබනුයේ හයිඩ්‍රොෆ්ලෝරික් අම්ලය, සීසියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් හෝ සීසියම් කාබනේට් සමග ප්‍රතික්‍රියා කරවා නිර්ජලීය කිරීමෙනි.සාමාන්‍යයෙන් සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් ප්‍රතික්‍රියා කරනු ලබනුයේ ෆ්ලෝරයිඩ් අයන හේතු කොටගෙනය. එම නිසා එය ෆ්ලෝරයිඩ සමග සම්බන්ධවන සියලුම ප්‍රතික්‍රියා සදහා ප්‍රතික්‍රියා දක්වයි. නිදසුනක් ලෙස: 2 CsF + CaCl2 → 2 CsCl + CaF2
ස්එටිකරූපීතාවය
සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් හේලයිට් ව්‍යූහය ආකාරවේ. සීසියම් කැට අයන (Cs+) හා ෆ්ලෝරයිඩ් ඇන අයන (F−) බැදී පවතිනුයේ සෝඩියම්ක්ලෝරඩ් සංයෝගයේ සෝඩියම් කැට අයන (Na+)හා ක්ලෝරින් ඇන අයන(Cl−) ඝනව බැදී පවතින ආකාරයටය. සීසියම් කැටායනය ෆ්ලෝරයිඩ් ඇනායනය වලට වඩා විශාල වන නමුත් ලිතියම්, පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා රුබීඩියම් හේලයිඩ වල කැටායනය, කැටායනයට වඩා කුඩාවේ.
කාබනික සංයෝග සදහා යොදාගැනීම
සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් ඉතා හොඳින් විඝටනය වන නිසා එය අදාල ලවණ වලට වඩා ඉහල ප්‍රතික්‍රියාවක් දක්වන ෆ්ලෝරයිඩ් ප්‍රභවයකි. තවද නිර්ජලීය ෆ්ලෝරයිඩ් අයන ලබාගැනී සඳහා යොදාගනුලබන ටෙරා-එන්-බියුටයිලමෝනියම්-ෆ්ලෝරයිඩ් ( tetra-n-butylammonium fluoride / TBAF) හා TAS-ෆ්ලෝරයිඩ් ( TAS-fluoride / TASF) වෙනුවට අවම ජලාකර්ෂකයකින් යුතු විකල්පයක් ලෙස සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් (CsF) භවිතාවේ.
භස්මයක් ලෙස
අනෙකුත් ද්‍රාවය ෆ්ලෝරයිඩ සමඟ සලකන විට හයිඩ්‍රෝෆ්ලෝරික් අම්ලයේ පවතින අඩු ආම්ලිකතාවය එය මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ භෂ්මයක් ලෙස සැලකීමට හේතු වී ඇත. ෆ්ලෝරයිඩ වල අඩු න්‍යෂ්ටිකතාවය නිසා එය කාබනික රසායනයේ භාවිතාකලහැකි ප්‍රයෝජනවත් පදනමකි. Knoevenagel ඝනීභවන ප්‍රතික්‍රියාවේදී පොටෑසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් හෝ සෝඩියම් ෆ්ලෝරයිඩ් වලට වඩා ඉහල ප්‍රතිඵල ලබාදීමට සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් සමත්වේ.
C-F බන්ධනය නිර්මාණයවීම
සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් යනු Organofluorine රසායනික විද්‍යාවේ බහුලව භාවිතාවන ෆ්ලෝරයිඩයකි. උදාහරණයක් ලෙස: සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ්, හෙක්සාෆ්ලෝරෝඇසිටෝන් සමග ප්‍රතික්‍රියාවෙන් සීසියම් පර්ෆ්ලෝරෝඇල්කොක්සයිඩ් ලවණය සාදන අතර එය අනෙකුත් අනුරූප සෝඩියම් හෝ පොටෑසියම් ලවණ මෙන්නොව 60 °C දී ස්ථායිව පවතී. එය ඉලෙක්ට්‍රෝන ඌණ ඇරිල් ක්ලෝරයිඩ, ඇරිල් ෆ්ලෝරයිඩ වලට පරිවර්තනය කරනු ලබයි. මෙය හේලෙක්ස් ප්‍රතික්‍රියාව ලෙස හැඳින්වේ.
විඝටක කාරකයක් ලෙස
සිලිකන් ඉවත්කිරීමේ ප්‍රතික්‍රියාව (desilylation) තවදුරටත් Silyil protecting groups ඉවත්කිරීමටද යොදාගනු ලබේ.
වෙනත් භාවිත
තනි ස්ඵටිකරූපී ලවණ ගැඹුරු ආරෝපණ කිරණවලට පාරදෘශය වේ. මේ හේතුව නිසා එය සමහර විටෙක අධෝරක්ත වර්ණාවලීකෂණය සදහාද යොදාගනුලබේ.
පූර්වෝපාය
අනෙකුත් ද්‍රාවය ෆ්ලෝරයිඩ ලෙසම, සීසියම් ෆ්ලෝරයිඩ් යනු මධයම ලෙස විෂසහිත සංඝටකයකි. , එමනිසා අම්ල සමග මිශ්‍රකිරීම සිදුනොකල යුතුය. එයට හේතුවනුයේ එමගින් ඉතා විශසහිත හයිඩ්‍රෝෆ්ලෝරික් අම්ලය නිපදවීමයි. සීසියම් ධනායන (Cs+) හෝ සීසියම් ක්ලෝරයිඩ් සාමාන්‍යයෙන් විශසහිත ලෙස නොපිලිගැනේ.
WV25
ඊජිප්තුවේ රජුන්ගේ නිම්නයේ WV25 සොහොන්ගැබ පැහැදිළිවම රාජකීය සොහොන්ගැබක් ලෙස අරඹා ඇති බව දක්නට ලැබුණ ද එහි වැඩ අවසන් කොට ඇති බවක් හෝ අලංකාර කොට ඇති බවක් දක්නට නොලැබේ. මෙය අක්නාටන්ගේ තීබානු සොහොන්ගැබේ ඇරඹුම යැයි සිතිය හැක.
මෙය සොයාගන්නා ලද්දේ ජියෝවනී බැටිස්ටා බෙල්සොනි විසින් 1817දී ය. බෙල්සොනි විසින් මමී අන්තර්ගත වූ තෙවන අන්තර්මධ්‍ය යුගයට අයත් මිනී පෙට්ටි සතරකින් සමන්විත කට්ටල දෙකක් හමුවිය. ඉන් එක් මිනී පෙට්ටියක් ආවරණය කොට තිබිණි.
ද ලෙජන්ඩ් ඔෆ් කෝරා
ද ලෙජන්ඩ් ඔෆ් කෝරා යනු 2012 සිට 2014 දක්වා කාලය තුල නිකලෝඩියන් රූපවාහිනී පද්ධතිය තුල විකාශනය වූ ඇමරිකානු සජීවීකාරක රූපවාහිනී කථා මාලාවකි. මෙම කථා මාලාව නිර්මාණය කරන ලද්දේ මයිකල් ඩාන්ටේ ඩි මාර්ටිනෝ සහ බ්‍රයන් කොනියෙට්ස්කෝ විසින් 2005 සිට 2008 දක්වා විකාශය වූ ඇවටාර්: ද ලාස්ට් එයා බෙන්ඩර් කථා මාලාවේ අනුබද්ධයක් ලෙසිනි.
චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයෙහි සභාපතිවරයා
චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මධ්‍යම කාරක සභාවේ සභාපති යනු,  චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (CPC) ප්‍රධානියා විය. 1982දී, මධ්‍යම කාරක සභාවේ මහා ලේකම් තනතුර වෙතින්, මෙම තනතුර අනුප්‍රාප්ත කෙරිණි.
සකස්කඩ
සකස්කඩ ................ නමඃ ශ්‍රී ගණාය
සර්‍වාන්‍තරායවර මහබිනික්මන් සකස්කඩ නිමි.
සිද්‍ධිරස්‍තු.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:සංස්කෘතික උරුමයන් ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය - සිංහල
අධිවචන
අධිවචන පද, භුතාර්ථය මැඩ යථාස්වභාය නොගෙන පවත්නා දෘෂ්ටීන් පිළිබඳ පද, දෘෂ්ටි ප්‍රකාශක වචන.
සුනිල් ආරියරත්න
සුනිල් ආරියරත්න යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රිය කලාකරුවෙකි.
පුරාතන චීන රාජ්‍ය
පුරාතන චීන රාජ්‍යයෝ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ක්‍රි.පූ. 221 දී ක්වින් ෂි හුවාං විසින් එය එක්සත් කිරීමට පෙර,  චීනයේ පැවැති, විවිධ ප්‍රමාණයේ නගර රාජ්‍යයන් සහ භූමි ප්‍රදේශයන්   වෙති. බොහෝ අවස්ථාවන්හීදී, මේවා යටත් රාජ්‍යයන් වූ අතර, පාලක චෞ රාජ වංශයට (ක්‍රි.පූ. 1046–256) කප්පම් ගෙවූහ. චූ හවු (諸侯/诸侯) ලෙස හැඳින්වුනු නිදහස් රාජ්‍යයන් හෝ වැඩවසම් රාජ්‍යයන්, පසු කාලීන රාජ වංශයන් තුලදී, අවශ්‍ය විටකදී දේශපාලන යතොචිතයන් ලෙසින් යළි කරලියට  පැමිණ ඇත.
පසුබිම හා ආරම්භය
චීනමධ්‍ය මතවාදය සහ ස්වර්ගයෙහි වරය ප්‍රකාර, චීනය ලෝකයේ මධ්‍යය වූ අතර උපරිස්ථ අධිරාජ්‍යයා එහි එකම පාලකයා විය; අනෙකුත් සැම නරේන්ද්‍රයන් සහ පාලතයන්, මධ්‍යම රාජධානියෙහි හෝ  චුන්ගුවෝ (中国/中国)හී යටත් පාලකයෝ පමණක් වූහ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ආදිතම යුගයන්හී සිට, චීන ජාතිකයන් ලෝකය දුටුවේ, ඔවුන්ගේ අගනුවර කේන්ද්‍රගතව ඉවතට විහිදී යන, ඒක කේන්ද්‍රීය බල ගෝලයන් මාලාවක් ලෙසටයි. මෑතම පිහිටි ගෝලය තුල වූයේ චූ පාලකයාට රාජපාක්ෂිකභාවය දැක්වූ යටත්රාජ්‍යයෝ වූහ. එහි අගනුවර අවට බලප්‍රදේශය පාලනය කල චූ හැරුණු විට, ඉතිරි රාජ්‍යයන් සඳහා, රාජ්‍යය හෝ දේශය යන අර්ථය සහිත ගුවෝ (国/国) යන උපසර්ගය භාවිතා විය. 150 පමණ වන මෙම රාජ්‍යයන්ගෙන්, සමහරක්, ප්‍රාකාරයක් සහිත කුඩා පුරවරයක් හෝ නගරයක් තරම් වූ අතර අන් සමහරක් සඳහා අගනගරයක් සහ නාගරික ප්‍රදේශ වූ අතර සැලකිය යුතු බල ප්‍රදේශයක් ඒවා විසින් පාලනය කරන ලදි.
බටහිර චෞ රාජ වංශය (ක්‍රි.පූ. 1046–770)
ක්‍රි.පූ. 1046 දී ෂෑං රාජවංශය බලයෙන් නෙරපීම හා සමගම, මුල් රජවරුන් විසින් විවිධ ඥාතීන් සහ පැවතෙන්නන්ට ඉඩම් පිරිනැමීම් සිදුකළ අතර, මෙයින් සමහරක්  පරම්පරාගත බවට පත් විය. මෙම ඉඩම් පැවරීම් හා සමග,  රදළ පෙළෙහි පස් පිළිවෙල （五等爵位）අනුව වූ අභිධානයක්ද ප්‍රදානය කෙරුණු අතර, චූ පාලකයා පමණක්, රජ හෝ වාං (王) යන අභිධානය දැරීය. ඉඩම සහ අභිධානය හා සමගම, හදිසි තත්ත්වයකදී චූ රජු හට අනුග්‍රහය දැක්වීම සහ චූ මුතුන්මිත්තන්ට පූජාවිධිමය සත්කාරය සිදුකිරීම සඳහා  වගකීම නිතැතින්ම පැවරෙයි. බටහිර කහ ගංගා නිම්නයෙහි, මුල්ම යටත් රාජ්‍යයන් වන, චායි රාජ්‍යය බිහිවුනේ පළමු චූ රජ විසින් ඔහුගේ බාල සොහොයුරාට ඉඩම් පැවරීම හේතුවෙනි. මෙම කාලසීමාවෙහිදී බිහිවුනු අනෙකුත් රාජ්‍යයන් අතර, කාඕ,  ඉයැං,  ලූ,  වෙයි, සහ  චේං වෙති. මධ්‍යම සොං රාජ්‍යය බිහිවූයේ පෙර පැවති  ෂං රාජ වංශයෙහි  රජු හට ඉඩම් පැවරීමක් හා සමගය. පර්යන්තය සැලකූ කළ, ඉයැං, චී, සහ ජින් යන, උතුරෙහි හා ඊසාන දිග රාජ්‍යයන් වෙත, විශාල රාජ්‍යයන් කරා වර්ධනය වීමේ ඉඩකඩ තිබූ පව පෙනෙයි. දකුණු ප්‍රදේශයෙහි, චොඌ යටත් රාජ්‍යය, ෂොං යෙයි වෙත පවරාදුන් අතර, එය පසුව බලවත් රාජ්‍යයක් බවට පත්ව එහි පාලකයන් රජවරුන් බවට ප්‍රකාශ කළහ. මෙම කාල සීමාවේදී, බටහිර පෙදෙසෙහි චියෙං සහ, නැගෙනහිර පළාතේ වූ සහ යුඒ යන පෙදෙස්, ශිෂ්ටසම්පන්න නොවන හෝ  "අර්ධ-ම්ලෙච්ඡ" ලෙසින් සැලකුණු නිසා, යටත් රාජ්‍ය තත්වයට සැලකීමට සුදුසුකම් නොලැබූහ. ඈත බටහිර, සූචුවාන් ද්‍රෝණියෙහි ෂූ සහ බා භූමිප්‍රදේශ නොසලකා හරින ලදි. ප්‍රධාන රාජ්‍යයන්ගේ දේශ සීමාවන්හී පිහිටි කුඩා අනුස්ථිතීන් කාලය ගත වත්ම විශාල අසල්වැසියන් විසින් අත්පත් කර ගැනිණි.
1976
යුරෝපයේ මෙම වසරෙහි ගිම්හානය විශේෂයෙන් දිගු, උණුසුම් සහ වියළි බවක් දැක්වීය. ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
අධිරාජයාගේ උපන්දිනය
thumb|රජකරන අධිරාජයාගේ උපන්දිනය දිනයේදී රාජකීය පවුල, 2005.
යනු, ජපාන දින දසුනෙහි ජාතික නිවාඩුදිනයකි. එය සැමරෙන්නේ දෙසැම්බර් 23 දිනයේදීය.
ප්‍රවර්ගය:ජපානය
ශ්‍රී ලංකාවේ AA ශ්‍රේණියේ මාර්ග ලැයිස්තුව
ශ්‍රී ලංකාවේ A ශ්‍රේණියෙහි මහාමාර්ග ලැයිස්තුව යනු, මහා මාර්ග අංකය අනුව වර්ග කෙරුනු ශ්‍රී ලංකාවෙහි මහා මාර්ග ලැයිස්තුවකි. මෙම ශ්‍රේණියේ AA, AB, AC යනුවෙන් වර්ග තුනක් පවති. මෙම මාර්ග කාණ්ඩයේ සියලූම තාක්ෂණික හා සාම්ප්‍රදායික වාහන ගමන් කිරීමට අවසර ඇත.
මෙයද බලන්න
ප්‍රවර්ගය:AA ශ්‍රේණියේ මාර්ග - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
1005 ඇරගෝ
1005 ඇරගෝ යනු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. 1923 සැප්තැම්බර් 5 දිනදී, එය සර්ගී ඉවෑනවිච් බෙල්යාව්ස්කි විසින් සොයා ගැණුනි. එහි තාවකාලික නාමකරණය වූයේ 1923 OT යන්නයි. එය නම් කෙරුනේ ගණිතඥ ෆ්‍රාන්සුවා ඇරගෝ අනුව යමිනි.
දුමින්ද දිසානායක
දුමින්ද දිසානායක (28 මාර්තු 1979), යනු වාරිමාර්ග හා ජල සම්පත් කළමණාකරණ අමාත්‍යංශයේ හිටපු කැබිනට් අමාත්‍යවරයා සහ හිටපු තරුණ කටයුතු සහ නිපුණතා සංවර්ධන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා වේ.
2008 වසරේ නිකුත් කළ මුද්දර ලැයිස්තුව
පහත දැක්වෙන්නේ 2008 වර්ෂය තුලදී ශ්‍රී ලංකාවේ නිකුත් කරන ලද මුද්දර ලැයිස්තුවයි.
දුමින්ද දිසානායක
ප්‍රවර්ගය:1979 උපත් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
2008 වසරේ නිකුත් කළ මුද්දර ලැයිස්තුව
මූලාශ්‍ර
http://www.wnsstamps.post
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මුද්දර
විදුලි බලාගාර
'විදුලි බලාගාර' යනු එදිනෙදා ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයන් සඳහා අවශ්‍ය විදුලි බලය උත්පාදනය කරන ස්ථානයයි. පොදුවේ ගත් කල විදුලි බලාගාරයක් යනු, භ්‍රමණය වන යන්ත්‍රයකින්, චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් හා සන්නායකයක් අතර ඇති වන සාපේක්‍ෂ චලිතය නිසා යාන්ත්‍රික ශක්තිය විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පත් කරන විදුලි ජනකයකි. මෙහිදී ශක්ති ප්‍රභවයන් යොදාගෙන ජනක යන්ත්‍රය ක්‍රියාකරවීමට විවිධ ක්‍රම ඇති අතර විදුලිබලාගාරය ක්‍රියා කරවීමට අවශ්‍ය අඩු පිරිවැයක් සහිත ශක්ති ප්‍රභවය සහ ඒසදහා අවශ්‍ය තාක්ෂණය කවරේද යන්න මත එය තීරණය වේ. ලෝකයේ බොහෝ බලාගාර ෆොසිල ඉන්ධන, එනම් ගල් අඟුරු, පෙට්‍රෝලියම් ඉන්ධන, ස්වාභාවික ගෑස්, යනාදිය මෙන්ම ඇතැම් විදුලි බලාගාර සඳහා න්‍යෂ්ටික ශක්තියද ශක්ති ප්‍රභව ලෙස විදුලි ජනනයට යොදා ගනී. නමුත් මේ වනවිට සුර්යයා, සුළඟ, උදම් රළ තරංග සහ ජල විභවය වැනි පිරිසිදු පුනර්ජනනය කල හැකි ශක්ති ප්‍රභේද භාවිතය ඉහල යමින් පවතී.
ඉතිහාසය History
ලොව පළමු විදුලි බලාගාරය ඉදිකරන ලද්දේ 1868දී එංගලන්තයේ ක්‍රාග්සයිඩ්වල විලියම් ආම්ස්ට්‍රෝන් සාමිවරයා විසිනි. ඒ ප්‍රදේශයේ වූ ජලාශයක ජලය යොදාගෙන සෛමෙන්ස් ඩයිනමෝවක් ක්‍රියාකරවිමෙනි. එහිදී ජනිත විදුලිය මගින් ආලෝකය සහ තාපය ලබාගත හැකිවුණි. මෙම යන්ත්‍රය උත්තොලකයක් ලෙස ධාවනය කරනලද අතර එය ගොවිපොළවල් වල ශ්‍රමය ඉතිරිකරන උපක්‍රමයක් වුණි.
නමුත් කාර්මික නිෂ්පාදන සඳහා ප්‍රථමයෙන් ඉදිකරන ලද විදුලිබලාගාරය වන්නේ ලන්ඩන් වල හොල්බර්න්හි 1882 ජනවාරිවල මෙහෙයුම් කටයුතු ඇරඹි "එඩිසන් විදුලි ආලෝක බලාගාරයයි(Edison Electric Light Station)". තෝමස් අල්වා එඩිසන් සහ ඔහුගේ සහායක එඩ්වඩ් ජොන්සන්ගේ එක්ව සලසුම්කල මෙම බලාගාරයේ සවිකර තිබු "බැබ්කොක් සහ විල්කොස්(Babcock and Wilcox)" බොයිලේරුව මගින් අශ්වබල 125ක වාෂ්ප එන්ජිමක් ක්‍රියාත්මක කරවූ අතර එමගින් "ජම්බෝ" නම් වූ ටොන් 27ක ජනක යන්ත්‍රයක් ධාවනය කලහැකිවිය.
1882 සැප්තැම්බර් හිදී අල්වා එඩිසන් විසින් මැන්හැටන් දිවයින් ප්‍රදේශයේ පහල කොටසට විදුලි ආලෝකය සැපයීම සඳහා නිව්යෝක් නුවර පර්ල් විදියේ බලාගාරය ස්ථාපිත කරන ලදී. එය 1890 ඇතිවූ ගින්නෙන් විනාශවී යනතෙක්ම ක්‍රියාත්මකවුණි. බලාගාරයේ වූ වාෂ්ප එන්ජිමට සම්බන්ධ කොට පැවතියේ සරල ධාරා ජනකයකි. විදුලිය සැපයූ කුඩා ප්‍රදේශයක් වීමත් එලෙස විදුලිය සැපයීමෙදි වන විද්‍යුත් විභව බැස්ම අඩුවීමත් නිසා සරල-ධාරා යොදාගෙන විදුලිය සැපයිඉමට හැකිවුණි. නමුත් විදුලි භාවිතය වැඩිවීමත් සමග සරල-ධාරා වෙනුවට ප්‍රත්‍යාවර්ථ-ධාරා යොදාගන්නාලදී. එයට හේතුව ප්‍රත්‍යාවර්ථ-ධාරා සැපයුමට වඩා සරල-ධාරා මගින් විදුලිය සැපයිය හැකි දුර සිමාව අඩු කිලෝමීටර් ප්‍රමාණයක් වීමත්, ඉන්ධන පරිභෝජනය කාර්යක්‍ෂම නොවීමත් සහ වැඩි ශ්‍රම පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවීමත්ය.
ප්‍රත්‍යාවර්ථ ධාරා පද්ධති සඳහා පුළුල් සංඛ්‍යාත පරාසයක් යොදාගනී. අඩු භාරයක් සහිත පද්ධති සඳහා වැඩි සංඛ්‍යාත ධාරාද, සන්කර්ෂණ පද්ධති හා විශාල යන්ත්‍ර භාර පද්ධති සඳහා වැඩි සංඛ්‍යාත ධාරාද යොදාගනී. ආලෝකකරණය සහ බල පද්ධති පොදු සංඛ්‍යාතයකින් ක්‍යරියාකරවීම මගින් ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන සීග්‍රයෙන් දියුනුවුණි. එකම බලාගාරයෙන් බොහෝ කාර්යයන් සඳහා අවශ්‍ය විදුලිය සැපයීමට හැකිවිය. දිනපතා කර්මාන්තශාලා සඳහා, කඩිනම් වේලාවන්හිදී දුම්රිය පද්ධතිය සඳහා, මෙන්ම රාත්‍රී කාලයේදී විදිලාම්පු සඳහාද අවශ්‍ය විදුලිය සැපයිය. මේනිසා පද්ධතියේ භාර-සාධකය ඉහලනැන්විමට හා පද්ධතියේ මුළු විදුලි පිරිවැය අඩු කිරීමට හැකිවුණි. පසුව තෝරාගන්නා ධාරා සංඛ්‍යාතය අනුව ආලෝක දැල්වීම සඳහාද නැතහොත් කර්මාන්ත සඳහා විදුලිය සැපයීමටද යන්න අනුව ජනන මධ්‍යස්තාන වෙන්කෙරින. එමෙන්ම දුම්රිය පද්ධතිය සඳහාද සාමාන්‍ය ආලෝකකරණයට හා බල සැපයුමට පවතින විදුලි ජාලයට වඩා විශේෂ වූ සංඛ්‍යාත යොදාගැනින.
තාප විදුලි බලාගාර - Thermal power plants
තාප විදුලි බලාගාර වලදී ඉන්ධන දහනයකර ලබාගන්නා භ්‍රමණ ශක්තිය සහ තාප එන්ජිමක් මගින් ලබාගන්නා තාප ශක්තිය, යාන්ත්‍රික ශක්තිය බවට පත්කරයි. බොහෝ තාප බලාගාරවල විදුලි ජනනයට වාෂ්ප යොදාගන්නා නිසා ඇතැම්විට මේවා වාෂ්ප විදුලි බලාගාර ලෙසද හඳුන්වයි. මෙම ක්‍රමය යටතේ විදුලිය උත්පාදනය කිරීමේදී සමස්ථ තාප ශක්තියම යාන්ත්‍රික ශක්තිය බවට පත්කළ නොහැක. එයට හේතුව තාප ගති විද්‍යාවේ දෙවන නියමය මගින් පැහැදිලි කරයි. මේනිසා හැමවිටම තාප ශක්ති හානියක් සිදුවේ. යම් ආකාරයකින් මෙම ශක්ති හානිය කාර්මික නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියකට යොදවන්නේනම් එවැනි බලාගාර සමගණිය විදුලිබලාගාර නැතහොත් CHP (combined heat-and-power) බලාගාර ලෙස හදුන්වයි. ඇතැම් ශිත රටවල නිවෙස් හා ආයතන උණුසුම් කිරීමට පමණක් යොදාගන්නා විශේෂ තාප බලාගාරද වේ. මැදපෙරදිග රටවල්වල මෙවැනි බලාගාර වලින් උත්පාදනය වන තාපය යොදාගෙන කරදියෙන් ලුණු රස ඉවත්කර පිරිසිදු ජලය නිපදවීමට යොදාගනී.
වාෂ්ප තල බඹරයක කාර්යක්ෂමතාව අඩුවීමට හේතු වන්නේ ඉන්ධන දහනය නොව, ඇතිවන වාෂ්පයේ උපරිම උෂ්ණත්වය අඩුවීමයි. මෙම කාර්යක්ෂමතාව වාෂ්ප බලය යොදාගන්නා එම සමාන තත්වයටතේම වන ගල් අඟුරු, න්‍යෂ්ටික සහ ස්වාභාවික වායු බලාගාර සමග සැසදීමේදී න්‍යායාත්මකව සමානවේ. සාමාන්‍යයෙන් උපරිම ධාරිතාවයෙන් ක්‍රියා කරනවිට වාෂ්ප තල බඹර ඉහල කාර්යක්ෂමතාවකින් ක්‍රියාකරයි. හානිවන තාපය ප්‍රයෝජනයට ගැනීම හැර සමස්ථ බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහලනැන්විම සඳහා තාපගති චක්‍ර දෙකක් සම්බන්ධ කෙරේ. එහිදී ඉන්ධන වායු දහනය කරන තල-බඹරයෙන් පිටකරන දහනය වූ උණුසුම් වාතය බොයිලේරුව හරහා යවා එයින් ජල වාෂ්ප නිපදවා වාෂ්ප තල-බඹරයක් හරහාද යවයි.
සිසිලන කුළුණු - Cooling towers
සැම තාප විදුලි බලාගාරයකින්ම විදුලි උත්පාදනයේදී අතුරුපලයක් ලෙස අමතර තාපයක් හටගනී. මෙම අමතර තාපය බොහෝවිට විද්‍යුත් ශක්තිය බවට සැබෑවටම පරිවර්තනය වූ ශක්තියට සමානවේ. මෙය ශක්ති හානියකි. වායු ඉන්ධන බලාගාරවල මෙම හානිය සියයට 50ක් පමණ වන අතර ගල්-අඟුරු හා ද්‍රව තෙල් ඉන්ධන බලාගාරවල මෙය සියයට 30ත්-49ත් අතර අගයකි. මෙම අපතේ යන තාපයෙන් ඇතිවන උෂ්ණත්වය ඇතැම් විට එමතත්ව යටතේම වන හරිතාගාර වායු වලින් ක්‍රියාකරන බලාගාරයක උෂ්ණත්වයට සමානවේ. බොහෝ න්‍යෂ්ටික බලාගාර වල සහ ෆොසිල ඉන්ධන තාප බලාගාර වල දුම් කවුළුවක් වැනි මෙම සිසිලන කුළුණු භාවිතාකරන්නේ පෙර සඳහන් වූ පරිදි හටගන්නා අපතේ යන තාපය ජල වාෂ්ප මගින් වායුගෝලයට මුදාහැරිම සඳහාය.
ප්‍රතිසංස්කරණය කළහැකි ශක්තියෙන් විදුලිය - Electricity with renewable energy
විදුලි බලාගාරවල විදුලි උත්පාදනයට පුනර්ජනන ශක්ති ප්‍රභව යොදාගත හැකිය. පහත සඳහන් වන්නේ එවන් ශක්ති ප්‍රභව කිහිපයකි.
ජල විදුලිය - Woter Electricity
ජල විදුලිය නිපදවීම සඳහා වේල්ලක් බැඳීමෙන් එක්රැස්කරගන්නා ජලය විදුලි ජනක යන්ත්‍රවලට සම්බන්ධ තල බඹරයක් හෝ කීපයක් හරහා යවයි. ජල මාර්ගයක් අවහිර කොට වේල්ලක් සාදා ජලය රැස්කරගනි. එම රැස්කරගත් ජලය ජල-තල-බඹරයක් හෝ කිහිපයක් හරහා යවයි. තල-බඹර වලට සම්බන්ධකර ඇති විදුලි ජනක යන්ත්‍රමගින් විදුලිය උත්පාදනය කරයි.ලොවපුරා රටවල් 150ක පමණ ජලවිදුලි උත්පාදනය සිදුකරනු ලබන අතර 2010 වසරෙ දත්ත වාර්තා අනුව ආසියානු-පැසිපික් කලාපයේ පමණක් ලෝක ජලවිදුලි උත්පාදනයෙන් සියයට 32ක් උත්පාදනය කර ඇත. එයිනුත් ලොව විශාල වශයෙන් විදුලි උත්පාදනය කරන රට චීනයයි. 2010 වසරේදී චීනය විදුලිය ටෙරාවොට්-පැය 721ක් නිපදවා ඇත.
සුර්යයා - The sun
Giant photovoltaic array.jpg
සුර්ය ශක්තිය, සුර්ය කෝෂ හරහා ඍජුවම හෝ සුර්ය බලාගාර හරහා හෝ ආලෝකය තාප එන්ජිමකට යොමු කොට, විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පත්කළ හැක. එහිදී ප්‍රකාශ ප්‍රකාශ විද්‍යුත් ආචරණය මගින් සුර්යාලෝකය ඍජු ධාරා විදුලිය බවට පත්කරයි. ශක්ති අපවර්තකය එම ඍජු ධාරාව ප්‍රත්‍යාවර්ථ ධාරා බවට හරවා විදුලි ජාලයට එක්කරයි. මෙවැනි බලාගාරවල ශක්ති පරිවර්තනයට භ්‍රමක යන්ත්‍ර භාවිතා නොතරයි.
සුළඟ වේගයෙන් සහ ඒකාකාරිව හමන ප්‍රදේශයක සුළං තල-බඹර යොදාගෙන විදුලිය උත්පාදනය කලහැකිය. වෙරළාසන්න ප්‍රදේශ මේසඳහා කදිම නිදසුනකි. වර්තමානයේ සුළං විදුලි බලාගාර සඳහා, තල තුනක් සහිත තල බඹර යොදාගනී. ලාභදායිබව හා කාර්යක්ෂමව උදෙසා තල-බඹර ප්‍රමාණයෙන් විශාලව නිෂ්පාදනය කරයි. මේනිසා බඹරයේ තල සෙමෙන් කරකැවේ. එසේ කරනුයේ අහසේ සැරිසරන පක්ෂීන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහාය.
සාගරය - the ocean
'සාගර ශක්තිය' ලෙස හඳුන්වන්නේ සාගරයේ දිය රැලි, වඩදිය-බාදිය(උදම්), මුහුදු ජලයේ ලවණතාව වෙනස්වීම, සහ සාගරයේ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම වැනි දේ නිසා ගොඩනැගෙන ශක්තියයි. දියවැල් හරහා සාගරජලයේ සිදුවන සංසරණය නිසා විශාල චාලක ශක්තියක් ගොඩනැගේ. මෙම ශක්තිය උපයෝගිකොටගෙන විදුලිය නිපදවිය හැක. බොහෝ විට මේ සඳහා යොදාගන්නේ සාගරය මතුපිට ඇතිවන දියරැළි සහ උදම් රළ ය.
ආසෘතිය
මෙම ක්‍රමයේදී මුහුදු ජලය පීඩන කුටිරයකට යවයි. පීඩන කුටීරයේ පීඩනය මුහුදු ජලයේ සහ පිරිසිදු ජලයේ පීඩන වෙනසට වඩා අඩුය. පීඩන කුටිරයට පිරිසිදු ජලය විශේෂිත පටලයක් අතරින් පොම්ප කරන අතර කුටීරයේ පරිමාව සහ පිදනයද වැඩිකරයි. එසේකිරිමේදී ඇතිවන පීඩන වෙනස හානිපුරිත වනවිට තල-බඹර ක්‍රියාත්මක කලහැකිවේ. එමගින් විදුලිය නිපදවිය හැක. මෙම ක්‍රමය මගින් විදුලි උත්පාදනය තවමත් ලෝකයේ භාවිත නොතරයි. තවමත් ඇත්තේ එහි පර්යේෂණ මට්ටමකය. මෙම ක්‍රමය පිලිබඳ නොර්වේහි පර්යේෂණ කර ඇති අතර 2009දි ලොව පළමු වරට මෙවැනි  බලාගාරයක් ආදර්ශනයක් ලෙස ඉදිකරනලදී.
නියමානුකුල විදුලි නිෂ්පාදනය
වෙරලාසන්නව පිහිටි විශාල ප්‍රමාණයේ සුළං බලාගාර විශාල ගණනක් පිහිටා ඇත්තේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ය. 2011වසර වනවිට එවකට ලොව තිබු දෙවන විශාලතම වෙරළාසන්න සුළං බලාගාරය වුයේ රෝස්කෝ(Roscoe Wind Farm ) සුළං බලාගාරයයි. එහි ධාරිතාව මෙගාවොට් 781.5කි. හෝර්ස් "ෆොලෝව් වින්ඩ් එනර්ජි සෙන්ටෙර්"(Horse Hollow Wind Energy Center) බලාගාරයේ ධාරිතාව මෙගාවොට් 735.5කි. 2013 ජුලි වනවිට එක්සත්රාජධානියේ ලන්ඩන් ඇරේ(London array) බලාගාරය වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටි විශාලතම සුළං බලාගාරයයි. එමගින් මෙගාවොට් 630ක් නිපදවයි. 2012වසරෙදි ඉන්දියාවේ ගුජරාට් සුර්ය උදාන බලාගාරය මගින් මෙගාවොට් 605ක් නිපදවූ අතර චීනය සුර්ය බලාගාර ඔස්සේ මෙගාවොට්2000ක් නිපදවීමට සැලසුම් කර ඇත.
ගල අඟුරු න්‍යෂ්ටික හා ජල විදුලි බලාගාර සඳහා උදාහරණ: