cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ශ්‍රී ලාංකික නිදහස් ව්‍යාපාරය
බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පාලනය
ප්‍රංශ ජනරජයට එරෙහිව එංගලන්තය විසින් පවත්වා ගෙන ගිය යුද්ධයෙහි කොටසක් ලෙසින්,  1795 දී  ලංකාව වෙත බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රහාරයක් එල්ල වීම,   ප්‍රංශ අධිකාරියෙහි කොටසක් හා එහි මිත්‍ර පාක්ෂිකයෙක් ලෙසින්  නෙදර්ලන්තයෙහිදී බතාවියානු ජනරජය පිහිටුවීමෙහි සෘජු ප්‍රතිඵලයක් විය. පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව ලන්දේසීන් හා සහයෝගීව කටුයුතු කල අයුරින්ම, ලන්දේසීන්ට එරෙහිවද බ්‍රිතාන්‍ය බලකාය හා සහයෝගීව ක්‍රියාකිරීමට උඩරට රාජධානිය කටයුතු කලේය
ලන්දේසීන් පලවාහැරීමෙන් අනතුරුව හා ලන්දේසි ආධිපත්‍යය ආමියං ගිවිසුම විසින් පාවා දීමෙන් පසුව ඇතිවූ පහතරට කැරැලි මැඩපැවැත්වීමට කටයුතු කල බ්‍රිතාන්‍යයෝ උඩරට රාජධානිය අල්ලාගැනීමට සැලසුම් සම්පාදනය කලහ. 1803 සහ 1804 දී පළමු  උඩරට යුද්ධයේදී උඩරට පලාත් ආක්‍රමණය කෙරුණද ඉතාමත් දරුණු පරාජයකට ලක්වූහ. 1815දී, අවසාන උඩරට රජුට එරෙහිව කැරැල්ලක් දියත් කිරීමට උඩරට රදළ පෙළැන්තිය පොළඹවාලූ බ්‍රිතාන්‍යයෝ, දෙවන උඩරට යුද්ධය අරඹා රජු පහ කිරීමෙහි අදිටනින් උඩරට වෙත සේනා මෙහෙයවූහ.
යටත් විජිත පාලනයට එරෙහිව ඉහත කී රදළවරුම 1817දී කැරැල්ලක් ආරම්භ කළහ. මෙය ඌවේ කැරැල්ල නම් විය. එම රදළවරුන්ට ප්‍රදේශවාසීන්ද  සහාය දැක්වුහ. ‍එහෙත් එම කැරැල්ල මර්ධනය කරනු ලැබීය. 1830 දී නැවත වරක් කැරැල්ලක් ආරම්භවීමේ ලකුණු පහළ විය. උඩරට ගොවින් මුඩු බිම් පනත මගින් ගොවි බිම් වලින් ඉවත් කර අන්ත දිළිදුභාවයට පත් කෙරිනි.
1848 දී පුරන් අප්පු (හැන්නදිගේ ප්‍රැන්සිස්කු ප්‍රනාන්දු සහ ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා විසින් මෙහෙයවනු ලැබු අසාර්ථක කැරැල්ල, වැඩ වසම් රාමුව අත්හල වෙනත් මුහුණුවරක් ගත් ප්‍රථම කැරැල්ල විය. එය සහමුලින් සාමාන්‍ය රටවැසියාගේ කැරැල්ලක් විය. මහජනයා සිටියේ ඔවුන්ගේ රජුගේ හෝ වෙනත් ප්‍රධානියෙකුගේ නායකත්වයක් නොමැතිවයි. (රජු 1815 දී බලයෙන් පහ කළ අතර අනිකුත් ප්‍රධානීන් එක්කෝ ඌව කැරැල්ලේදී පරාජයට පත්වී හෝ ඉතිරි අය යටත් විජිත පාලයන් හා සමගි වී සිටියහ) මෙම කැරැ‍ල්ලේ නායකත්වය ප්‍රථමවරට රදලවරුන් ගෙන් තොර සාමාන්‍ය මහජනතාගේ අතට පත්විය. එහි නායකයින් වුයේ සාමාන්‍ය ‍ගොවි කම්කරු ජනතාවයි. එම පිරිස් එංගලන්ත විප්ලයේ (Levellars)  සම සමාජ කාරයින් මෙන් හෝ ඇමරිකන් විප්ල‍වයේ මුල් තැනක් ගත් පෝල්  රිවර් (Paul Revere)  සහ ටොම් පෙයින් (Tom Paine)  වැන්නන් වුහ.
කෙසේ වෙතත් කොල්වින් ආර්. ද සිල්වා ඒ ගැන කියන්නේ මෙසේය. ‘එයට නායකයින් බොහෝ සිටි නමුත් නියම නායකත්වයක් නොතිබුණි.පැරණි වැඩ වසම් නායකයින් වැඩ පවත්වනු ලැබ හෝ බල රහිත කරනු ලැබ සිටයහ. අරගලයට නායකත්වය දි බලයට ඒමට සුදුසු අලුත් පන්තියක් ඒ වන විට නොතිබුණි’. යනුවෙනි.
වැවිලි ආර්ථිකය
1830 වර්ෂයේදී ලංකාවට කෝපි වගාව හඳුන්වාදෙන ලදී. කෝපි උස් කඳුකර භූමියෙහි සරු සාරව වැවුණේය. සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් ලබා ගත් ඉඩම්වල කෝපි වගා කරන ලදී. මෙම ධනවාදී නිෂ්පාදන භෝගය ලංකාවේ වගා කිරීමට උනන්දුවක් ඇති වීමට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපෑවේ වහල් සේවය නතර කිරීම නිසා බටහිර ඉන්දීය දූපත්වල කෝපි වගාව අඩපන වීමයි.
1870 දී කෝපි වගාවට වැළඳුණු කොළ රෝගයක් හේතුවෙන් කෝපි වගාවේ කඩා වැටීමක් සිදු වුණි. එසේ වුවද ඒ මගින් නිර්මාණය කර තිබූ ආර්ථික ක්‍රියාවලිය කෝපි වගාවේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ තේ වගාව ඇරඹීම දක්වා අඛණ්ඩව පැවතුණේය. 1880 සිට ඉදිරියට මහා පරිමාණ වගාවක් ලෙස තේ වගා කරනු ලැබිය. තේ වගාවට මහත් පරිශ්‍රමයක් දැරිය යුතු විය. එමෙන්ම මුලින් විශාල ආයෝජනයක්ද කළ යුතු විය. එබැවින් තනි වතු අයිතිකරුවෙකු වෙනුවට ඒකාබද්ධ ඉංග්‍රීසි සමාගම් යෙදිය යුතු විය. ඒවා එක්කෝ ලන්ඩන්හි (රන්පවුම් ආයතන) නැතහොත් ලංකාවේ (රුපියල් ආයතන) මූලස්ථාන කර ගත් සමාගම් විය. 19 වෙනි ශත වර්ෂයෙදී ඇති වුණු මෙම රටාව 1972 දක්වා නොකඩවා පැවතුණේය. අධිරාජ්‍යවාදී ආර්ථිකයේ කැපී පෙනුණු එකම නව්‍යකරණය රටේ මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ රබර් වගාව ඇතිකිරීමයි.
බෞද්ධ පුනර්ජීවනය සහ 1915 කෝළාහලය
සිල්ලර සහ සාප්පු බඩු වෙළෙඳාම, මත් පැන් වෙළෙඳාම සහ වඩු කර්මාන්තය ආශ්‍රීත නව නාගරික ධනවාදී සමාජ ස්ථරයක් බිහි වෙමින් පැවතුණේය. මෙම ව්‍යපාරික පිරිස නොයෙක් කුලවලට අයත් වූ අයයි. සියම් භික්ෂු නමක් විසින් සියම් නිකාය ලංකාවේ ස්ථාපිත කර අවුරුදු 10 කට පසු 1764 දී හඳුන්වා දුන් බෞද්ධ නොවූ සංකල්පයක් වූ කුලය අනුව වෙනස් ලෙස සැලකීමේ පුරුද්ද කෙරෙහි මෙම පිරිස විරෝධය පෑහ. 1800 දී පමණ ඔවුහු 'අමරපුර නිකාය' සංවිධානය කළහ. එය 19 වෙනි ශත වර්ෂය වන විට පහත රට ප්‍රබල නිකායක් විය.
ව්‍යාපාරික පන්තියේ තරුණයන්ට ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තියානි අධ්‍යාපනයක් දීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් ගත් උත්සාහය පාරා වළල්ලක් විය. එසේ වූයේ ඔවුන් ප්‍රොතෙස්තන්ත ආකෘතියකට සමානවන ලෙස ලංකාවේ බුද්ධාගමේ ව්‍යවහාරයන් වෙනස් කළ හෙයිණි. ඇංග්ලිකන් පල්ලිවල පූජකවරුන්ට එරෙහිව වාද විවාද රාශියක් සංවිධානය වුණි. එහි අවසාන ප්‍රථිඵලය වූයේ පූජක පිරිස් පරාජයට පත් වීමයි. බෞද්ධ පුණර්ජීවනයට පරම විඥානාර්ථ වාදීහු ආධාර කළහ. මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ක්‍රියා කළේ කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් නැමැති ඇමෙරිකන් ජාතිකයාය. ඔහු ආනන්ද, නාලන්ද හා මියුසියස් වැනි බෞද්ධ විද්‍යාල ආරම්භ කිරීමට ආධාර කළා සමගම නවීන ලෞකික බටහිර අදහස් ප්‍රොතෙස්තන්ත බෞද්ධ සිතිවිලි දහරාවට එන්නත් කිරීමක් ද කළේය
ධර්මපාල, 1915 සහ ලංකා ජාතික කොංග්‍රසය
අනගාරික ධර්මපාල වැනි ආගමික පුනර්ජීවනය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ අය අමද්‍යප ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ සිංහල බෞද්ධ නම් උපලබ්ධියක් නිර්මාණය කරමින් බුද්ධාගමත් - සිංහලකමත් බද්ධ කිරීමට කටයුතු කළහ. එය කුලය සම්බන්ධ බාධාවන් නැති කිරීමට කටයුතු කළ අතර ‘සියලුම දෙනා සිංහල’ යන අනන්‍යතාවයක් ආරම්භ විය. බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඇති කරන ලද ඉංග්‍රීසි පන්නයට හැඩ ගැසුණු රදළයින්ට එරෙහිව ඒ වන විටත් නැගී සිටි සුළු ඉඩම් හිමියන්ට සහ සුළු ව්‍යාපාරිකයින්ට එම සංවිධානයෙන් ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් විය. එස්. ඩබ්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක, එෆ්. ආර්. සේනානායක, ඩී. එස්. සේනානායක වැනි රදළ අයගේ නායකත්වයෙන් යුත් සහයෝගිතා පෙරමුණ ධර්මපාලගේ සංවිධානයට එරෙහිව  ක්‍රියා කර ඔහු අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ නායකත්ව‍යෙන් ඉවත් කිරීමට කටයුතු කළහ.
මලයාවේ පිනෑන්ග් වරායට පහර දී රුසියන් යුධ නැවක් ගිල්වා දමා මදුරාසියට (දැන් චෙන්නයි) කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් ද එල්ල කර කිසිදු බාධාවකින් තොරව ලංකාවේ නැගෙනහිර වෙරළට යාත්‍රා කිරීමට ජර්මන් යුධ නැවක් වු ‘ඇම්ඩන්’ට හැකිවිය. මෙම සිද්ධියෙන් ඒ වන විට තමන් අනගිභවනීය යැයි බ්‍රිතාන්‍ය සතුව තිබු උදාරත්වය දෙදරා ගියේය. ‘ඇම්ඩන්’ගේ මෙම ක්‍රියාව කොතෙක් දුරට බලපෑවේද කියතොත් ශ්‍රී ලංකාවේ මව්වරු අදත් තම දරුවන්  බිය කිරීමට අවශ්‍ය වු විටදී ‘ඇම්ඩන්’ යන නම   ගෝනි බිල්ලෙකු ලෙස  යොදා ගනිති. තවද මුරණ්ඩු හිතුවක්කාර බයනැති  අමනෝඥයින් විශේෂයෙන් හැදින්වීමට ‘ඇම්ඩන්’ නම අද ද   භාවිතා වේ. බියට පත්වු පාලකයින් කළේ ඇම්ඩන් යුධ නෞකාවට මස් සැපයුවේ යයි බොරු චෝදනා කොට යාල වන ජීවී නිලධාරියෙකු වු බෝඩර් ජාතික එච්. එච්. එංගල්බ්‍රෙක්ට් සිර ගත කිරීමයි. තුර්කිය සමග සටනේදී ‘ගැලිපොල්’ හිදී සිදු වු පසුබෑමද බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ සුදු - අනගිභවනීය මනෝභාවය පලුදු කළේය.
1915 දී වෙළද කටයුතු හේතුවෙන් ජනවාර්ගික දෙපිරිසක් අතර ඇතිවු තරගයක් මුස්ලිම් ජනයාට එරෙහි වු කැරැල්ලක් දක්වා දිග් ගැසුනි. එයට බෞද්ධයින් මෙන්ම ක්‍රිස්තියානිහුද සහභාගි වුහ. බ්‍රිතාන්‍ය මේ සම්බන්ධයෙන් දැඩි ක්‍රියාමාර්ගක් ගත්තේ එම කැරැල්ල ඔවුන්ටද විරුද්ධව නැගුණු එකක් නිසාවෙනි. ධර්මපාලගේ පාදය කැඩී ඔහු යාපනයට සීමා වී සිටියේය. ඔහුගේ සහෝදරයා එහිදී මිය ගියේය. දේශාරක්ෂක හමුදාවේ අණදෙන නිලධාරියෙකු වු ඩී. ඊ. හෙන්රි පේදිරිස් ට කලබල ඇති කිරීම නිසා වෙඩ් තබනු ලැබීය. පොලිස්පති හර්බට් ඩෝබිගින් ඔහුගේ ක්‍රියාකලාපය සම්බන්ධයෙන් අපකීර්තියට ලක්විය. කෝට්ටේ ප්‍රදේශයෙන් නීතිඥයෙකු වු ඊ.ඩබ්. පෙරේරා රහස් ලියුමක් තම පාවහන් තුල සගවා ගෙන එය යටත් විජිත භාර රාජ්‍ය ලේකම්ට භාරදීම පිණිස සබ්මැරීන් සහ මුහුදු බෝම්බ ඇතිරූ සයුරු තරණය කර ගියේය. එම ලිපියේ අඩංගුව තිබුණේ පැනවු යුද්ධ නීතිය ඉවත් කර ගැනීමට කරන ලද ආයාචනයක් සහ පොලිස්පති ඩෝබිගින්ගේ කෲර ක්‍රියාවන් පිළිබදච විස්තර යකි. බ්‍රිතාන්‍යයන් සහ සිංහලයන් අතර පැවති අමිහිරි වාතාවරණය සැලකිය යුතු තරම් විය.
වඩා ස්වාධීන රාජ්‍යයක් සදහා අරගල කිරීම පිණිස 1919 දී ලංකා ජාතික කොංග්‍රසය ආරම්භ කරන ලදී. මෙය ලාංකික කොම්පුදොරු ප්‍රභූ පැලැන්තියේ නියෝජනයක් වුවද ‘නිදහස’ ලබා ගැනීමට එහි බලාපොරොත්තුවක් නොතිබුණි. එය ධර්මපාලට එරෙහි විය. ඩොනමෝර් ව්‍යවස්ථාව මගින් ප්‍රදානය කන සර්වජන ඡන්ද බලයට එම ප්‍රභූ පන්තියම තදබල ලෙස විරෝධය පෑහ.
ලේක් හවුස් මුද්‍රත සමුහයේ ප්‍රධානියා වු ඩී.ආර්. විජේවර්ධන විසින මෙහෙය වු මුද්‍රිත සටන් ව්‍යාපාරයෙන් ධර්මපාල රටින් එළවා දමන ලදී. නමුත් ඔහු ගෙන ගිය ප්‍රචාරනය ඊළග පරම්පරාවටද දායාද වු අතර ධර්මපාලයන්ගේ වදන්මගින් පෝෂිතව විප්ලවකාරීවු කොල්වින් ආර් ද සිල්වා ඉන් කෙටි කොට දැක්විය හැක.
තරුණ පෙරමුණු සහ නිදහස සඳහා අරගලය
වාමාංශික අදහස්වලින් පණ පෙවුණු, බ්‍රිතාන්‍යය අධ්‍යාපනය ලත් බුද්ධිමත් කොටස් වටා දකුණේ ද, 1930 දශකයේදී තරුණ සංවිධාන ආරම්භ විය. CNC ඇමතිවරු නිදහස වෙනුවට ඔවුන්ගේ බලතල වැඩි කරන ලෙස හෝ අඩු ගණනේ ඩොමීනියන් තත්වය ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින්ට පෙත්සම් යැවූහ. තරුණ ලීගය විසින් කරන ලද දැඩි බලපෑම මත ඇමතිවරුන්ගේ ඉල්ලීම ඉවත් කර ගැනීමට ඇමතිවරුනට බල කෙරුණේය.
දකුණු කොළඹ තරුණ සංවිධානය වැල්ලවත්ත රෙදි කම්හලේ වර්ජනයට සම්බන්ධ වූහ. එය කඩින් කඩ ඵල කෙරුණු කම්කරුවා නමැති සිංහල ප්‍රකාශනය එළි දැක් වූයේය.
සූරියමල් ව්‍යාපාරය
බ්‍රිතාන්‍ය සේවා මුක්ත භටයින්ගේ සුභ සාධනය උදෙසා ප්‍රයෝජනයට ගැණුනු පොපි මල් ව්‍යාපාරයේ මුදල් ශ්‍රී ලාංකික සේවා මුක්ත භටයින්ට නොලැබීම නිසා ඊට එරෙහිව ශ්‍රී ලාංකික සේවා මුක්ත භටයෙකු වූ ඊලියන් පෙරේරා සූරියමල් විකිණීමේ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. මෙම ව්‍යාපාරයන් දෙකම නොවැම්බර් 11 වැනි දින එනම්, සටන් විරාම දිනයේ ඇරඹුණේය. මෙම සූරියමල් ව්‍යාපාරයෙන් ලැබෙන මුදල් ලංකා සේවා මුක්ත භටයින්ගේ අවශ්‍යතාවයන් සඳහා කැප කෙරුණි.
1933 දී බ්‍රිතාන්‍ය ගුරුවරියක වූ ඩොරීන් යංග් වික්‍රමසිංහ "මලෙහි යුද්ධය" නම් වූ ලිපියක් ලීවාය. එය සිලෝන් ඩේලි නිව්ස් පුවත් පතේ පල විය. එම ලිපියෙන් බ්‍රිතාන්‍යයේ හිටපු යුද භටයින්ට උදව් කිරීම සඳහා මෙහි පාසැල් සිසුනට පොපි මල් මිළ දී ගැනීමට බල කිරීම විහිළුවට ලක් කර තිබුණි. මේ නිසා ඇය බ්‍රිතාන්‍යයින්ගේ දෝෂ දර්ශනයට ලක් වූවාය.
හොරණ විල්මට් පෙරේරාගේ නිවසේ පැවති රැස්වීමකදී ඩොරීන් යංග්, සූරියමල් ව්‍යාපාරයේ සභාපති හැටියට තේරී පත් වූවාය. සම ලේකම්වරු ලෙස ටෙරන්ස් ද සිල්වා සහ රොබින් රත්නම් ද, භණ්ඩාගාරික වශයෙන් රෝය ද මෙල් ද පත් වූහ.
මැලේරියා වසංගතය සහ ජලගැලීම්
1934 දී නියඟයක් ඇතිවූ අතර එය සහල් හිඟයකට බලපෑවේය. එම ප්‍රමාණය බුසල් මිලියන 3 ක් යයි ඇස්තමේන්තු කරන ලදී. ඔක්තෝබරයේ සිට ජල ගැලීම් ඇති වුණි. ඉන් පසු 1934 - 35 දි ඇතිවූ මැලේරියා වසංගතයට 1,000,000 ක් දෙනා ගොදුරු වූහ. අඩු ගණනේ 1,25,000 ක් මිය ගියහ. සහල් හිඟවීමෙන් ව්‍යාප්ත වූ මන්දපෝෂණය නිසා ලෙඩ රෝගවලට ඔරොත්තු දීමේ ශක්තිය හීන වී ඇති බව ස්වේච්ඡා ක්‍රියාකාරීන්ට තේරුම් ගියේය. ඔව්හු මාමයිට් යීස්ට් සාරයෙන් පෙති නිපදවමින් වසංගතය දුරු කිරීමට සහයෝගය දැක්වූහ. පිලිප් ගුණවර්ධන සහ ඇන්.ඇම්.පෙරේරා දෙපළ අවිස්සාවේල්ල පිලිප්පුවා සහ පරිප්පුවා මහත්තයා යන නම්වලින් හඳුන්වන්නට පටන් ගැනුණි. පරිප්පුවා යන නම ඔහුට පට බැඳුනේ වසංගතයට ගොදුරු වූ ජනතාවට වියළි සලාකයක් වශයෙන් පරිප්පු බෙදීම නිසාය.
ෆෝවර්ඩ් (forward) නම් සතිපතා ප්‍රගතිශීලි පුවත්පතෙහි සිබිල් නම් ලේඛකයා අවුරුදු කිපයකට පසු එම සිද්ධිය මතක් කරමින් "මැලේරියා සහන සැලසීම සම්බන්ධව කටයුතු කිරීම මෙම පුද්ගලයින් බොහෝ දෙනෙකුගේ දෙනෙත් පාදන්නක් විය. ඔවුන් එයින් සාමාන්‍ය හා ගම්බද ජනතාව ගැන දැනගැනීම ආරම්භ කළා පමණි. දුගී භාවය ඇදහිය නොහැකි තරම් ඉහළය. ජනගහන තදබදයද ඊට වැඩිය. මිනිස්සු පහලොවක්, විස්සක් හෝ ඊටත් වඩා ප්‍රමාණයක් කුඩා පැල්පත්වල හිර වී මැස්සන් මෙන් මිය ගියහ. මෙයයි යටත් විජිතවාදයේ ප්‍රථිඵලය. මෙම තත්වය මාක්ස් සහ ඒංගල්ස් එංගලන්තයේදී කරන ලද විශ්ලේෂණයකදී සොයාගත් වැඩ කරන ජනතාවගේ අන්තිම නරක තත්වයටත් වඩා නරක තත්වයකි. සටන් කළ යුත්තේ මෙම තත්වය නැති කිරීම සඳහාය" යනුවෙන් ලියා ඇත.
ලංකා සම සමාජය පක්ෂය පිහිටුවා ගැනීම
ලංකාවට නිදහස ඉල්ලා පළමුවෙන් කටයුතු කළ පක්ෂය වූයේ මාක්ස්වාදී, ලංකා සම සමාජ පක්ෂයයි. එය 1935 දී ආරම්භ වූයේ තරුණ සංගම් කිහිපයක එක් වීමෙනි. ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ ප්‍රථම ප්‍රකාශනයෙන් ඔවුන් කියා සිටියේ පූර්ණ වශයෙන් ජාතියේ නිදහස, නිෂ්පාදනය, බෙදාහැරීම සහ හුවමාරු කිරීම යනාදී සියල්ල ජාතිය සතු කිරීම, හා ජාති කුල ආගම් ගෝත්‍ර අනුව පැන නැගෙන අසමානතා තුරන් කිරීම ආදී කරුණු එම පක්ෂයේ ඉලක්කයන් බවයි.
ඉන්දියාවේ කොංග්‍රස් සමාජවාදී පක්ෂය සමග ලංකා සම සමාජ පක්ෂය සහෝදර බැඳීමක් ඇති කර ගත් අතර ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ නියෝජිත කණ්ඩායමක් ඉන්දීය ජාතික කොංග්‍රසයේ ෆායිස්පූර් සමුළුවට 1936 දී සහභාගී වූහ. 1937 අප්‍රේල් මාසයේ කොංග්‍රස් සමාජවාදී පක්ෂයේ නායිකා කමලාදේවි චට්ටොපාද්‍යාය රටේ විවිධ පළාත්වල පැවැත්වූ රැස්වීම් ඇමතුවාය. මෙම සංචාරය සංවිධානය කරන ලද්දේ ලංකා සම සමාජ පක්ෂයයි. ඉන්දියාවේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස සඳහා කරන අරගලයේදී නොබෙදී සිටීමේ ස්ථාවරයකට පැමිණීමට ඉහත සංචාරය උපකාරී විය. කමලා දේවියද සභාව ඇමතූ යාපනයේදී කලක් JYC සාමාජිකයින්ව සිටි පිරිසෙන් මෙම වාමාංශික ව්‍යාපාරයට හිතවත් අවංක පක්ෂපාතී පිරිස් එක් වූහ.
බ්‍රේස්ගර්ඩ්ල්
1936 නොවැම්බර් 28 දින කොළඹදි පවත්වන ලද රැස්වීමකදි ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ සභාපති කොල්වින් ආර්. ද සිල්වා, මාක් ඇන්තනි  බ්‍රේස්ගර්ඩ්ල් නැමැති හිටපු වැවිලි කරුව කු වු    බ්‍රිතාන්‍ය / ඕස්ට්‍රේලියන් ජාතිකයෙකු හදුන්වාදෙමින් ‘පාරේ කොනක පවත්වනු ලබන පක්ෂ රැස්වීමකට සුදු ‍සහෝදරයෙකු සහභාගී වන ප්‍රථම අවස්ථාව මෙයයි.’ යනුවෙන් කීවේය. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේදී කරන ලද පළමු දේශනයේදී ‘ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරුවන් භේද කොට ඔවුන් එකිනෙකට කෙටවීමට ධනවාදින් උත්සාහ ගන්නවා’ යනුයෙන් ඇගවීමක් කලේය. ශ්‍රිමත් ඩෝබිගින්ස්  දිවයි‍නෙන් නික්ම යාම හා පොලිස්පති වශයෙන් ඔහුගේ සේවා කාලය තුල සිදුවු ක්‍රෑර, ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවන්ට විරෝධය පෑමටත් , ල.ස.ස.ප. විසින් 1937 ජනවාරි 10 දින කොළඹ ගෝල්පේස් පිට්ටනියේ පැවැත්වු මහජන රැස්වීම සංවිධානය කිරීමේ කටයුත්තකදි ඔහු විශාල කාර්ය භාරයක් ඉටු කළේය. මාර්තු මාසයේදි ඔහු විධායක කමිටුවේ සේවයට එක් කරගනු ලැබිණි.
රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ හැටන් අසුන නියෝජනය කළ නටේෂා විසින් නාවලපිටිය හෝ හැටන් ප්‍රදේශයෙන් වතු කම්කරු එකමුතුවක් සංවිධානය කිරීම පිණිස ඔහු යොදවනු ලැබීය. එසේ ‍කළේ කම්කරු ෆෙඩරේෂණයේ නියම අනාගත ලේකම් අපේක්ෂකයාඔහු වේ යයි යන සිතිවිල්ල  පෙරදැරි කරගෙනයි.
අප්‍රේල් 3 වෙනිදා නාවලපිටියේ රැස්වීමක් පැවැත්වුනි. වතු කම්කරුවන්  දෙදාසක් පමණ එයට සහභාගී වුහ. කමලා දේවි චට්ටෝපධ්‍යාය කථා කල මෙම රැස්වීමේදී ආචාර්ය ඇන්. ඇම්. පෙරේරා ‘සහෝදරවරුනි මට යමක් කීමට තිබෙනවා. ඔබලා දන්නවා අපට ඉන්නවා සුදු සහොදරයෙක් (අත්පොළසන්....) ඔහු ඉතා නිහතමානිව ඔබලා ඇමතීමට එකග වුණා. මම කැදවනවා බ්රේස් ගර්ජ්ල් සහෝදරයා ඔබ ඇමතීමට’ යනුවෙන් කීවේය. මහත් වු ඔල්වරසන් සහ ‘සාමි, සාමි’ යනුවෙන් සියලු දෙනා කළ කෑ ගැසීම් මධ්‍යයෙන් බ්‍රේස්ගර්ඩ්ල් කථාව පැවැත්වීම පිණිස නැගී සිටියේය.
ඔහුගේ කථාව සටහන් කර ගැනීමට රජයේ නිලධාරීහු යොදවුන ලැබ සිටියහ. මෙම රැස්වීමේ වැදගත් ලක්ෂණය වන්නේ බ්රේස්ගර්ඩ්ල් එහි සිටීමත් හා වැවිලිකරුවන්ට ඔහු එල්ල කළ වාග් ප්‍රහාරයත්ය. වැවිලිකරුවන්ගේ නොමනා ක්‍රියා පිළිවෙල ඔහු ඉතා හොදින් දන්නා බව පෙන්වා සිටි අතර ඒවා හෙලි කරන බවද කියා සිටියේය. ඔහුගේ කථාව, මුහුණේ හැගීම් ශාරීරික ඉරියව් සියල්ලම තර්ජනාත්මක ස්වරූප යක් ගත්තේය. ඔහුගේ සෑම ප්‍රකාශනයක් අවසානයේම රැස්ව සිටි කම්කරු  පිරිස් ‘සාමි සාමි’  යනුවෙන් මහ හඩින් ඝෝෂා කළහ. වැවිලිකරුවන්ට කම්කරු නීති කඩ කරීමට ඉඩ නොදිය යුතු බවත් ඉදිරියේදී තමනට කෙරෙන මදි පුංච්කම් ඉවසා නොසිටිය යුතු බවත් බ්රේස්ගර්ඩල් මේ කථාවේදී පැහැදිලිව පෙන්වා දුන් බව ධාරණය කර ගැනිම කළ යුතුයයි කම්කරුව න්ට ග්‍රහණය විය. (ටී. පෙරේරා - The Bracegirdle Saga – 60 years Aftes, ‘What next’ No 5, 1997)
තමන්ගේම කෙනෙකු සුදු අයගේ කීර්ති නාමයට හානි කරන්නේ යයි බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික වැවිලිකරුවෝ කේන්ති ගත්හ. ඔවුහු බ්රේස්ගර්ඩල් රටින් පිටුවහල් කරවා ගැනීමට බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ආණ්ඩුකාරයා වු ශ්‍රීමත් රෙජිනෝල්ඩ් ස්ටබ්ස් ඉතා අමාරුවෙන් එකග කරවා ගත්හ. පිටුවහල් කිරීමේ ආඥාව අප්‍රේල් 22 දින බ්රේස්ගර්ඩල්ට භාර දෙනු ලැබිණ. එස්. එස්. මුල්වාන් නම් නැවෙහි නැගී රටින් පිටවීමට පැය 48ක් කල් දුන් අතර එම නැවේ ඔහු වෙනුවෙන් ඉඩක් වෙන් කිරීමට රජය විසින්ම පියවර ගෙන තිබිණි.
එදිනම 50000ක් පමණ සහභාගී වුයෝධ රැළියක් කොල්වින් ආර් ද සිල්වාගේ මුලිකත්වයෙන් ගෝල්පේස් පිට්ටනියේ පැවැත්වුණි. එහිදී ආචාර්ය ඇන්. එම්. පෙරේරා, පිලිප් ගුණවර්ධන , ලෙස්ලි ගුණවර්ධන, ඒ. ඊ. ගුණසිංහ, ජෝර්ජ් ඊ. ද සිල්වා, ඩී. එම්. රාජපක්ෂ, සිරිපාල සමක්කොඩි, වර්නන් ගුණසේකර, හැන්ඩි පෙරිම්බනායගම්, කේ. නිමේෂා අයියර් මහත්මිය සහ එස්. ඩබ්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ආදීහු දේශනා පැවැත්වුහ. කවුරුත් මවිත කරමින් බ්රේස් ගර්ඩල් වේදිකාවේ පෙනී සිටි අතර පොලීසියට ඔහු අත්අඩංගුවට ගැනීමට තරම් බලයක් නොවීය.
කෙසේ වෙතත් ඊට දින කිහිපයකට පසුව අලුත් කඩේ වර්නන් ගුණසේකරගේ නිවසේ සිටියදී පොලීසිය විසින් ඔහු අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වර්නන් ගුණසේකර ල.ස.ස.ප. ලේකම්වරයාය. කෙසේ වෙතත් අවශ්‍ය නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැණුනි. ගබයාස් කොපස් ආඥාවක් භාර දෙනු ලැබු අතර අග විනිසුරු ශ්‍රීමත් සිඩ්නි ඒබ්‍රහම් මුලිකත්වය දැරූ තිදෙනෙකුගෙන් යුත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මණ්ඩලයක් ඉදිරියේ නඩුව කැදවුණි. ලංකාවේ ප්‍රධාන පෙළේ අති දක්ෂ සිවිල් නීතිඥයෙකු වු එච්. වී. පෙරේරා මහතා ස්ව කැමැත්තෙන් බ්‍රේස් ගර්ඩල් වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ ගාස්තු රහිතවය. ‍බ්රේස් ගර්ඩ්ල් උසාවියේ පෙනී සිටි දිනයේ ඔහුට රාජ නීතීඥ පදවියද ලැබුණි. මැයි 18 දින නියෝගය ලැබුණු අතර එයින් කියැවුනේ බ්රේස් ගර්ඩ්ල් පිටුවහල් නොකළ යුතු බවත්, නිදහසේ කථා කිරීම ඔහුගේ අයිතියක් බවත්ය. බ්රේස් ගර්ඩ්ල් නිදහස් මිනසෙකු බවට පත්විය.
දෙවන ලෝක යුද්ධය
දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමය ආරම්භ වීමෙන් පසු නිදහස ඉල්ලා උද්ඝෝෂණය කළ පිරිස් බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ යුද්ධ ප්‍රයත්නයන්ට අමාත්‍යවරු සහයෝගය දැක්වීම ගැන විරුද්ධ වූහ. බ්‍රිතාන්‍ය යුද යාන්ත්‍රණයට ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ගෙවන්නන්ගේ මුදල් පරිත්‍යාග කිරීම සඳහා ඇමතිවරු ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවලට රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ හුන් නිදහස ලබා ගැනීමට පක්ෂ මන්ත්‍රීවරු විරුද්ධ වූහ. යුද්ධයට එරෙහි වූ සෑහෙන පිරිසක් ලංකාවේ සිටියහ. ඒ විශේෂයෙන් වැඩකරන ජනතාව සහ ජාතිවාදීන් අතරයි. පසුව කී අයගෙන් වැඩි දෙනෙක් ජර්මන්වරුන්ගේ ජයග්‍රහණය අපේක්ෂා කළහ. මේ අතර ජර්මන් සම්භවයක් ඇති බෞද්ධ භික්ෂුවක් 'සතුරු හමුදාවේ' යයි සැක කොට සිර ගත කරන ලදී. එම සිද්ධිය බෞද්ධයින්ගේ නොමනාපයට හේතු වූයේ ඉතාලි, ජර්මන්, රෝමන් කතෝලික පූජකයින්ට එසේ නොකිරීම නිසාය.
ආණ්ඩු පක්ෂයේ මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනෙකු වූ ජූනියස් රිචඩ් ජයවර්ධන සහ ඩඩ්ලි සේනානායක, බ්‍රිතාන්‍යයන් පලවා හැරීමේ අපේක්ෂාව ඇතිව ජපනුන්ගේ සහයෝගය අපේක්ෂාවෙන් ඔවුන් සමග සාකච්ඡා පැවැත්වූහ.
වතු කම්කරුවන්ගේ වර්ජන රැල්ල
තම සංවිධානයේ අයිතිවාසිකම් දිනා ගැනීමේ මූලික අභිප්‍රාය ඇතිව 1939 නොවැම්බර් මාසයෙන් පටන් ගෙන 1940 පළමු හය මාසය දක්වා බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ වතුවල වර්ජන රැල්ලක් ඇති විය. අයියර්ගේ සිලෝන් ඉන්ඩියන් කොන්ග්‍රස් (Ceylon Indian Congress) සහ සමස්ත ලංකා වතුකම්කරුවන්ගේ සංගමය (පසුව ලංකා වතුකම්කරුවන්ගේ සංගමය) යනුවෙන් ප්‍රධාන වතුකම්කරුවන්ගේ වෘත්තීය සමිති දෙකක් විය. සමස්ත ලංකා වතුකම්කරුවන්ගේ සංගමය මෙහෙයවන ලද්දේ සම සමාජ පක්ෂය විසිනි.
මධ්‍යම පළාත් වර්ජන රැල්ල උච්චාවස්ථාවකට පත් වූයේ 'මූල්' ඔය වත්තේ වර්ජනයේය. එය සම සමාජ පාක්ෂිකයන් විසින් මෙහෙයවන ලදී. මෙයට වතුකම්කරුවන්ගේ සංගමයේ ලේකම් වේලුසාමිද ඇතුළත් විය. මෙම වර්ජනයේදී 1940 ජනවාරි 19 දින පොලීසිය විසින් වෙඩි තබන ලදුව කම්කරුවෙකු වූ ගෝවින්දන් මිය ගියේය. රාජ්‍යය මන්ත්‍රණ සභාවේ දී සහ පිටතදී කරන ලද උද්ඝෝෂණයන්හි ප්‍රථිපලයක් ලෙස පරීක්ෂණ කොමිෂමක් පත් කිරීමට රජයට බල කෙරුණි. මිය ගිය ගෝවින්දගේ වැන්ඳඹු බිරිය වෙනුවෙන් කොල්වින් ආර් ද සිල්වා පෙනී සිට සුදු වතු අධිරාජ්‍යයේ ස්වාමිවරුන්ගේ සහ පොලීසියේ ඒකාබද්ධ රඟපෑම නිරාවරණය කළේය. මුල් මාසයෙන් පසු වර්ජන රැල්ල දකුණු දෙසින් ඌව දක්වා පැතිරුණේය. වර්ජන රැල්ල දිගින් දිගට ඇදී ගිය අතර කම්කරුවන් දිගින් දිගටම සම සමාජ පාක්ෂික සටන්කාමී නායකත්වයක් අපේක්ෂා කළහ. විලී ජයතිලක, එඩ්මන් සමරක්කොඩි සහ වී.සිත්තම්පලම් ඇතුළු සම සමාජ පාක්ෂිකයෝ නායකත්වය දැරූහ. වතු අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් රැස්වීම් තහනම් කිරීම සඳහා බදුල්ල මහේස්ත්‍රාත්වරයාගෙන් නියෝගයක් ලබා ගත්හ. ඇන්.ඇම්.පෙරේරා එම නියෝගයට කඩ කරමින් මැයි 12 දින බදුල්ලේදී විශාල රැස්වීමක් ඇමතුවේය. පොලීසිය ඊට විරුද්ධව ක්‍රියාකිරීමට බලයක් නොමැතිව අසරණ විය. කම්කරුවෝ වේවැස්ස වතුයායේදී තෝරාගත් කවුන්සලයක් පිහිටුවා ගත්හ. කම්කරුවන්ගේ කවුන්සලය සමග සාකච්ඡා කොට උපදෙස් ලබාගෙන ක්‍රියා කිරීමට වතු අධිකාරී තැන එකඟ විය. සාමය ආරක්ෂා කිරීමට ගිය ආයුධ සන්නද්ධ පොලිස් පිරිස් කම්කරුවන් විසින් නිරායුධ කරණු ලැබූහ.
පසුව පොලීසිය විසින් දියත් කරන ලද බිහිසුණු ක්‍රියා සහ ඒ දිනවල ඇතිවූ ගංවතුර හේතුවෙන් ඌව පළාත සෙසු පෙදෙස්වලින් සතියකට වැඩි කාලයක් වෙන්වීමද නිසා වර්ජනය නතර විය. එහෙත් යටත් විජිත පාලකයින් එයින් තේරුම් ගත්තේ නිදහස් අරගලය ක්‍රමයෙන් බලවත්වන බවයි.
රහසින් කළ අරගලය
ඩන්කර්න් සිද්ධියෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් බියට පත් වී ඇන්.ඇම්.පෙරේරා, පිලිප් ගුණවර්ධන, කොල්වින් ආර් ද සිල්වා 1940 ජුනි 18 දින අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී. 19 දින එඩ්මන් සමරක්කොඩි ද අත්අඩංගුවට ගැණුනි. ලංකා සම සමාජ පක්ෂය මුද්‍රණාලයට සීල් තබන ලදී. අණ පනත් ක්‍රියාවෙහි යෙදවීම නිසා ප්‍රායෝගිකව විවෘතව පක්ෂයේ වැඩ කිරීම අපහසු විය.
ලෙස්ලි ගුණවර්ධන සිර භාරයට ගෙන රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග නිකුත් කෙරුණු නමුත් ඔහු සැඟ වී පලා ගියේය. ලංකා සම සමාජ පක්ෂය වර්ජන රැල්ලකට දායකත්වය සැපයීය. එය 1941 මැයි මස ආරම්භ විය. කොළඹ වරාය, ධාන්‍යාගාරය, වැල්ලවත්ත මෝල, ගෑස් සමාගම, කොළඹ නගර සභාව සහ කොළඹ -ගල්කිස්ස බස් මාර්ගය ආදී ස්ථානවල කම්කරුවෝ එහි බලපෑමට ලක් වූහ.
එදින සැන්දෑවේ පහර දීමෙන් ඇති වූ කලබලකාරී තත්වය මැද්දේ ලංකා සම සමාජ පක්ෂ නායකයෝ පලා යාමට සමත් වූහ. ඔවුනට උදව් කළේ ඔවුන්ගේ රැකවලට සිටී ආරක්ෂකයෙකි. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් ඉන්දියාවට පලා ගියහ. එහිදී ඔවුහු ඉන්දීය නිදහස් අරගලයට සම්බන්ධ වූහ. එමෙන්ම ඉන්දියාවේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් අරගලවලට සමාන තත්වයකට තුඩු දුන් යුද්ධයට පෙර තිබුණු තත්වයන් පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළහ. එසේ වුවද පිලිප් ගුණවර්ධනගේ සහෝදරයා වූ රොබට් ගුණවර්ධනගේ නායකත්වයෙන් යුත් සෑහෙන කණ්ඩායමක් මෙහි සිටියහ. 1942 දී සහ 1944 දී ලංකා සම සමාජ පක්ෂය තවත් වර්ජන කීපයකට නායකත්වය සැපයීය. මෙම ක්‍රියාවලිය හේතු කොට ගෙන කොළඹ රජයේ කම්කරු සංගමයේ නායකත්වය ලබා ගැනීමට එයට හැකි විය.
කොකොස් දිවයිනෙහි කැරැල්ල
සිංගප්පුරුවේ පරාජයත් ඉන්පසු සිදුවු බැට්ලිෂිප් ප්‍රින්ස් ඔෆ් වේල්ස් සහ ‘රිපල්ස්’ නැමති නෞකා හිල් වීමක් හේතුවෙන් අනගිභවනීය බ්‍රිතාන්‍ය යන නාමය පළුදු විය. තවදුරටත් ඉතිරිවු දෙයක් තිබුණේ නම් ඒවාද වැරහැල්ලක් ලෙස ඉරීගියේ ගගන යාත්‍රා ප්‍රවාහක ‘හර්මිස්’ සහ ‘කොර්න්වෝල්’ හා ‘ඩොර්සෙට්ෂයර්’ නැමති යුධ නැව්ද 1942 අප්‍රේල් මසදී ශ්‍රී ලංකාවට නුදුරින් මුහුදේ ගිල්වා දැමුණු හෙයිනි. ඒ සමගම කිසිදු බාධාවකින් තොරව දිවයිනට බෝම්බ දැමීමත්, මදුරායි (චෙන්නායි) නගරයට කාලතුවක්කු ප්‍රහාර එල්ල කිරීමත් සිදු විය. විශාල කැස්බෑවෙකු වෙරළට පැමිණීම, දියගොඩ දෙකේම යා හැකි ජපන් වාහන සංඛ්‍යාවක් පැමිණීම යන උපමාව, ඕස්ට්‍රේලියාවේ සන්නද්ධ ඒකකයක් විසින් වාර්තා කිරීම නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ සිටි බ්‍රිතාන්‍යයන් මහත් අසහනයට පත් විය. මැයි 8, 9 දිනවල රාත්‍රි සිලෝන් ගැරියන් ආට්ලරි (කාලතුවක්කු බලකාය) නැමති සේනාංකය කොකොස් දුපත් කාණ්ඩයේ ‘හොර්ස්බර්ග්’ දිවයිනේදී ජපනුන්ට දිවයින් භාරදිය යුතු යැයි අදහස් කරමින් කලබල ඇති කළහ. ලංකා සම සමාජ පක්ෂය විසින් ද කලබල ඇති කිරීම නිසා ඒ කලබලය කෙරුනේ එක්තරා දුරකට පමණි. කැරැල්ල මැඩ පවත්වනු ලැබිණ. බ්‍රිතාන්‍ය පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ යුධ හමුදාවේ තිදෙනෙක්ද එම කැරලිකරුවන් අතර වූහ. දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමය පැවති කාලයේ කැරලි ගැසීම සම්බන්ධයෙන් මරණයට පත්කළෝ ඔවුහුය. කැරැල්ලේ නායකයා වු ග්‍රේෂන් ප්‍රනාන්දු අවසානය දක්වා විරෝධය පෑම නිසා නිදහස උදෙසා අරගල කළ ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයෙකු ලෙස ඉතිහාසය තුළ ඔහුගේ නාමය සටහන් වීමට ප්‍රමාණවත්ය.
කෙසේ වෙතත් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පාලනය කෙරෙහි පැවති මහජන විරෝධය නොකඩවා වර්ධනය විය. උසස් සමාජශාලාවලදී ප්‍රදර්ශනය කෙරුණු වර්ණ භේදය (සුදු- කලු) සම්බන්ධයෙන් ලාංකික ප්‍රභූන් කුපිත වූහ. ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය අණ දෙන නිලධාරී ශ්‍රීමත් ජෙෆ්රි ලේබන් තමන්ට කළු අවජාතකයා (black bastard) යනුවෙන් කීවේ යයි සිවිල් ආරක්ෂක කොමසාරිස්වරයා වු ශ්‍රීමත් ඔලිවර් අර්නයිට් ගුණතිලක පැමිණිලි කළේය. මෙය ‘සුද්දන්ට වඩා ඉහළයි’ යන අදහස නොකඩවා පැවති බව තහවුරු කෙරෙන ප්‍රකාශයකි. කෙසේ වෙතත් මෙය මෝලට ධාන්‍ය දැමීමක් (ගින්නට පිදුරු දැමීමක්) බඳු විය.
සිංගප්පුරුවේ, මැලේසියාවේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ විසු ඉන්දීය ජාතික සේනාංක "ලංකා රෙජිමේන්තුව" නම් වු බලකාය පිහිටුවා ගත්හ. මෙය තේතාජි සුභාෂ් බන්දුබොස් යටතේ පාලනය විය. මෙම බලකාය සබ්මැරීනයක් මගින් ලංකාවට ප්‍රවාහනය කර අනතුරුව නිදහසේ අරගලය ආරම්භ කිරීම සැළසුම් සකස් කළද එය ව්‍යවර්ථ කරන ලදී.
ලංකා ජාතික කොන්ග්‍රසය (CNC) කොමියුනිස්වරු භාර ගැනීමට එකඟ වූහ. ඒ වන විට කොමියුනිස් වරු සමසමාජ පක්ෂයෙන් ඉවත් කර තිබුණි. එහෙත් ඔවුහු යුද්ධයට සහය දැක්වූහ. එහි 25 වැනි වාර්ෂික සම්මන්ත්‍රණයෙදී ලංකා ජාතික කොන්ග්‍රසය යුද්ධයෙන් පසු පුර්ණ නිදහස ලබාදිය යුතු යැයි අවධාරණය කළහ. සභානායක හා කෘෂිකර්ම ඇමති දොන් ස්වීමන් සේනානායක CNC යෙන් ඉවත් විය. නිදහස ලබාගැනීම උදෙසා ඉදිරිපත් වූණු සංශෝධනවල අරමුණු කෙරෙහි ඔහු තුළ පැවති අකැමැත්ත ඊට හේතුවිය.
නිදහස් ලංකා පනත් කෙටුම්‍පත
1944 නොවැම්‍බරයේදී පානදුර රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මන්ත්‍රී සුයත්ත පොන්සේකා රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා‍‍‍ෙව්දී නිදහස් ලංකාවක් සඳහා ඩොමිනිකන් ක්‍රමයේ ව්‍යවස්ථාවක් සදහා යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් “ලංකා නිදහස් පනත් කෙටුම්‍පත” ( Free Lanka Bill ) හදුන්වා දෙන ලදී. 1945 ජනවාරි 27 -28 දිනවල පවත්වන ලද ලංකා ජාතික කොංග්‍රසයේ වාර්ෂික සැසියේදී එහි සභාපති ජෝර්ජ් ඊ. ද සිල්වා “අද අපි නිදහස සඳහා කරන අරගලයක් උදෙසා කැප වෙමු. එය ඊට වඩා අඩු විය යුතු දෙයක් නො‍ෙව්‍.” යයි කියා සිටියේය.‍ කොංග්‍රසයෙන් විසදුම වුයේ නිදහස් ලංකාවක් සඳහා ඩොමිනියන් ක්‍රමයේ ව්‍යවස්ථාවක් සකස් කිරීමට රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව ගත් තීරණය නිදහස සඳහා සම්‍පුර්ණ ජාතික හිමිකම ළගා කර ගැනීමට ප්‍රමාණවත් නොවුවත් එවැනි ව්‍යවස්ථාවක් සකස් කිරීම නිදහස සදහා කරන අපේ අරගලයෙන් ඉදිරි ගමනට ර ැකුලක් බැවින් එයට සහාය දැක්වීමට රාජ්‍ය මණ්ත්‍රණ සභා‍ෙව් සීමිත සාමාජිකයින්ට උපදෙස් දෙනවා යන්නයි. “නිදහස් පනත් කොටුම්‍පත” දෙවැනි වර කියවීම සදහා ඉදිරිපත් කොට එයද විමසීමකින් තොරව සම්‍මත විය. මාර්තු 22 දින තුන්වන වර කියවීම සදහා සංශෝධන සහිතව ඉදිරිපත් කරන ලදී. නම්‍කරන ලද බ්‍රිතාන්‍ය සාමාජිකයෙක් “තුන් මාසයකට පසු පනත් කොටුම්‍පත කියවිය යුතුය” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර සිටියේය. පනත් කෙටුම්‍පත එදින 40 ට 7ක් වශයෙන් පරාජය විය.
පශ්චාත් යුද කැළඹිලි තත්වය
යුද්ධය පැවති කාලය තුළ ඇති වූ කලබලකාරී තත්වයන් මර්දනය කිරීමෙන් පාලනය කළ නමුත් එකල පනවන ලද නියමයන් ලිහිල් කිරීමත් සමග මහජනතාවගේ කෝපය උත්සන්න විය. සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට කොළඹ ට්‍රෑම් රථ සේවය, වරාය, ආදී ස්ථානවල වර්ජන රැල්ලක් ඇති විය.
නොවැම්බරයේදී ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ මූලිකත්වයේන් 'ඕල් සිලොන් යුනයිටඩ් මෝටර් වර්කර්ස් යුනියන්' (All ceylon united motor workers union) විසින් දිවයින පුරා වර්ජනයක් දියත් කරන ලදී. එන්.එම්.පෙරේරා, පිලිප් ගුණවර්ධන සහ තවත් නායකයින් අත්තඩංගුවට ගත් නමුත් වර්ජනය සාර්ථක විය.
වී බූසලයකට රු 8/- ක් ගෙවීමේ පදනම මත රජය විසින් වී එකතු කිරීමට එරෙහිව සමස්ත ලංකා ගොවි සම්මේලනය (All Ceylon Peasant Congress) ක්‍රියාත්මක විය. ඇතැම් පළාත්වල ගොවීහු රජයට වී දීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. මේ නිසා සිය ගණනකට එරෙහිව නඩු පවරන ලදී. 1946 දී සම්මේලනය රාජ්‍ය මණ්ත්‍රණ සභාව දක්වා පා ගමනක් සංවිධානය ක‍ෙළ්ය. ඔවුහු සහල් එකතු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය නීතිය ඉවත් කරන ලෙස ඇමතිවරුන්ට බලකර සිටියහ.
1946 දී රජයේ සේවකයන් (දුම්රිය සේවය ද ඇතුළුව) ආරම්භ කළ වර්ජනය වරාය ගෑස් කොම්පැනිය ආදී ආයතන දක්වා විහිදී ගොස් මහා වැඩ වර්ජනයක් බවට පත් විය. පාලකයෝ මුලදී සාකච්ඡා සඳහා අවස්ථාවක් නොදුන්හ. එහෙත් අන්තිමට වැඩ බැලූ ආණ්ඩුකාරවරයා රාජ්‍ය සේවා වෘත්තීය සමිති සම්මේලනයේ නියෝජිතයින් හමුවීමට එකඟ විය. මෙම නියෝජිතයින්ට උපදෙස් සැපයූ එන්.එම්.පෙරේරා පොලීසිය විසින් අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී. එහෙත් වැඩ වර්ජකයෝ ඔහු නැතිව අවසාන තීරණයකට පැමිණීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. අවසානයේ පෙරේරා නිදහස් කළ අතර විසඳුමක්ද ඇති විය.
Ureteric stent
ජේ ජේ ස්ටෙන්ට් යනු වකුගඩු වල සිට මුත්‍රාශය දක්වා මුත්‍රා ගලා යෑමේ අවහිරයක් ඉවත්කිරීම සඳහා යොදන තුනී බටයකි.
ඉවත් කිරීම
ජේ ජේ ස්ටෙන්ට් එක ඉවත් කරනුයේ සිස්ටොස්කෝපය (cystoscope) භාවිතයෙන්ය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:මෞත්‍රික රෝග චිකිත්සාව
නෙළුව නැණසල
ආරම්භය
තොරතුරැ තාක්ෂණය ග්‍රාමිය ප්‍රජාවට ලබා දීමේ අරමුණින් 2006 දි මහින්ද චින්තන වැඩපිළියල යටතේ නෙළුව ධර්මපාල විහාරයේ නැණසල මධ්‍යස්ථානය පිහිටු වන ලදි.
සවිවර අස්ථි
සවිවර අස්ථිය යනු අස්ථි පටකයේ අස්ථි ජනනයට හේතුවන ප්‍රධාන අස්ථි පටක වර්ග දෙන අතුරින් එකකි. එහි සෙසු අස්ථි පටක වර්ගය, සුසංහිත අස්ථි වේ.
ලක්ෂණ
සවිවිර අස්ථියක පෘෂ්ඨ-පරිමා අනුපාතය, සුසංහිත අස්ථියකට වඩා වැඩි ය. එයට හේතුව එහි ඝනකම අඩුවීමයි. මේ හේතුවෙන් සවිවර අස්ථියට මෘදු, දුර්වල, සහ නම්‍යශීලී ගුණාංග ලැබී ඇත. සුසංහිත අස්ථි සමග සසඳන විට එය සතු විශාල පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය හේතුවෙන්, සවිවර අස්ථිය පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවන් (උදා. කැල්සියම් අයන හුවමාරුව) සිදුවීමට වඩාත් සුදුසු තත්ත්වයක පවතී. සාමාන්‍යයෙන් සවිවර අස්ථි දිගු අස්ථිවල කෙළවර, කශේරුකාවල අභ්‍යන්තරයේ, සහ සන්ධිවලට ආසන්න ප්‍රදේශවල දැකිය හැක. සවිවර අස්ථි හොඳින් වාහිනීමත් වී ඇති අතර, බොහෝ විට රතු ඇටමිදුළු පිහිටයි. ඒවායේ රතු රුධිර සෛල ජනනය සිදු වේ. සවිවර අස්ථිවල ප්‍රධාන ව්‍යූහමය සහ කෘත්‍යමය ඒකකය මාවර වේ. සවිවර අස්ථි තුළ පිහිටි මාවර මානව ඌර්වස්ථිය වැනි දිගු අස්ථිවලදී දේහ බර ව්‍යාප්ත කිරීමට ද උපකාර වේ. කෙටි අස්ථි පිළිබඳ අවධානය යොමුව තිබුණත්, කශේරුක වෘන්තිකාවල මාවර සැකැස්ම පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් ඇත. ඉහළ විසර්ජනයක් ඇති පරිගණක ආකෘති යොදා ගනිමින් සවිවිර අස්ථිවල මහේක්ෂීය අවනති ශක්තිය පවා අනාවරණය කොටගෙන ඇත.
එහි ලතින් නාමය සබ්ස්ටන්ෂියා ස්පොන්ජියෝසා හෝ සබ්ස්ටන්ෂියා ස්පොන්ජියෝසා ඔසියම් යන්නයි. මෙය පළමුව නිවැරදිව නිරූපණය කොට ඇත්තේ ක්‍රිසොස්ටොමෝ මාර්ටිනෙස්ගේ නිරේඛන සිතුවමක ය.
සායනික වැදගත්කම
අස්ථිවෛවර්වයේ දී (විශේෂයෙන්ම 1වන වර්ගයේ දී, හෙවත් පශ්චාත්-ආර්තවාභාවයේදී), සුසංහිත අස්ථියට වඩා බෙහෙවින් සවිවිර අස්ථිය හායනයට ලක් වේ.
ඉන්දියාවේ ආර්ථිකය
දකුණු ආසියාවේ කාලයක් සමග එරට පොදු ආර්ථික පද්ධතියට ‍දේශපාලන ඒකීයභාවය සහ යුධමය ආරක්ෂාව ලබාදුන්නා. තවද කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනත් සමග වාණිජ සහ වෙළද ක්ෂේත්‍රය දියුණුවුනා. දහස් ගණන් වූ රාජධානි වලටත්, කුඩා කුඩා හමුදා කණ්ඩායම් වලටත් බලසම්පන්න ආගමික නායකයින්ටත් සහ විවිධ සුභසාධන සමිති වලට සම්බන්ධ වුනු පෙර තත්ත්වය කේන්ද්‍රිය විනයානු කුල බලතලත් ඇති කලා අස්වැන්න එකතු කරන ගොවීන්ට එම ආගමේ රජ්ජුරැවන් නිසින් බද්ධක් ඇති කලා. අර්තසාස්ත්‍ර නමැති ක්‍රමයේ පුතිපත්ති වලට අනුව ඔවුන්ට මුදල් අයකලා. චන්ද්‍රගුප්ත මයුර ඉන්දියාව හරහා තනි මුදල් ඒකකයක් ප්‍රකාශය‍ට පත් කලා. තවද ආගමික පාලකයින් බලධාරින් අතර සම්බන්ධතාවක් (ජාලයක් ) ඇතිකලා. මීට අමතරව මහරජන සේවය වෙළද හා ගොවීන් අතර ප්‍රචලිත කලා තවද මටුර‍යන් ‍හමුදාව විසින් අවරාළ කණ්ඩායම් පෞද්ගීක ආගමික හමුදාවක් සහ බලසම්පන්න නායකයින් මුලිනුපුටා දැම්මා. මයුරා නිෂ්පාදනය වැඩි කිරිමට වතුර මාර්ග සාදා පොදු ක්‍රම උපයෝගී කොට දායකත්වය ලබා ගත්තා. මේ ආකාර තුන ඉන්දියාවේ දේශපාලන ඒකීයතාව ය හා අභ්‍යන්තර සාමය නිසා එහි වෙළදාම පුළුල් වුනා. ඉන්දු - ග්‍රීක් සන්ධාන (ගිවිසුම්) යටතේ සහ අ‍ශෝක පාලන කාලය තුල ජාත්‍යන්තර වෙළදාම ප්‍රචලිත වුනා. පකිස්තානගේ පවතින නවීකරණ දේශසීමාවන හයිබන් පාස්, පිටතට හා ඇතුලට  වෙලදාම කල හැකි වැදගත් සන්දිස්ථානයක් වුනා. වෙළදාමත් මැතේ අර්ධද්වීපය හා දකුණු දිග ආසියාව හරහා ප්‍රචලිත වුනා. ඉංදියාව රෙදිපිලි (සිල්ක්) භාණ්ඩ පොඩි වෙළද භාණ්ඩ හා බඹ, අපනයනය කලා. අධිරාජ්‍යයා යුරෝපයේ හා බටහිර ආසියාවේ දහස් සංඛ්‍යාත පාරවල් වතුර මාර්ග, ඇල මාර්ග, රෝහල් හා තානායම් හදා දෙමින් මෙයට දායක වුනා. බදු පැනවීම හා අස්වැන්න එකතු කිරිම නිෂ්පාදන වැඩි කිරිමට හේතු වුනා. විවිධ ක්‍රම වලින් මයුර අධිරාජ්‍යයේ ආර්ථික තත්වය පුළුප් සම්බන්ධතාවයක් සංවිධානවලට හා හවුල් ව්‍යාපාර වලට තිබුනා. රෝමාණු වැසියන්ට සංවිධානාත්මක පොදු රාජ්‍ය ත්‍රන්තික ව්‍යාපෘති පැවතියේ ද යමුරානු ඉංදියාවට නියමාකාර පෞද්ගලික වාණජමය ආයතන පැවතිනි. මෙය හේතු වුයේ මයුරා සදහා තරග වදින නිදහස් පෞද්ගලි ස්ථාරන පැවතීමයි.රොමානුවන්ට මෙවැනි නිදහස්ව පවතින වස්තුන් (ආයතන) නොමැති තාක්කල් ඔවුන්ට පුළුවන් තරගයට මුහුණ දී ඔවුන්ගේ සංවර්ධනය කරා යාමට.
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ආර්ථිකය ප්‍රවර්ගය:ලෝක වෙළෙඳ සංවිධානයේ සාමාජීක ආර්ථික ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ස්කීපියෝ ආෆ්රිකානුස්
අප්‍රිකානු ස්කීපියෝ, ස්කීපියෝ ආෆ්රිකානුස්-වයෝපූර්ණ, වෘද්ධ ස්කීපියෝ ආෆ්රිකානුස්, සහ මහා ස්කීපියෝ ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, පුබිලියුස් කොර්නේලියුස් ස්කීපියෝ ආෆ්රිකානුස් (ක්‍රිපූ 236–183) යනු,, පුරාතන රෝමයෙහි පමණක් නොව, සමස්ත කාලයෙහිම, ජෙනරාල්වරුන් අතර මහා අයවළුන්ගෙන් එකෙකු ලෙසින් පුපතල අයෙකි. ඔහුගේ ප්‍රධාන මස්තකප්‍රාප්තීන් සාක්ෂාත් කර ගත හැකි වූයේ  දෙවන පියුනික් යුද්ධය  අතරතුරදී වන අතර ඒ අතුරින් ඔහු වඩාත් සුපතල වන්නේ සාමා හී අවසන් සටනෙහිදී හැනිබල් පරාජය කිරීම පිළිබඳ වන අතර, ආෆ්රිකානුස් යන අපර නාමය ඔහුට හිමි කර දුන් වීර ක්‍රියා මාලාව අතරින් එය එකක් විය.
මුල් අවධිය
පුබිලියුස් කොර්නේලියුස් ස්කීපියෝ, කොර්නේලියා ගෝත්‍රයෙහි  ස්කීපියෝ පාර්ශවයට උපන්නේ සිසේරියානු කැපුම තුලිනි. ඔහුගේ දිවියෙහි සමහරක් සිදුවීම් වන විට ඔහුගේ වයස කොපමණ විදැයි පුරාතන ඉතිහාඥයින් විසින් (ප්‍රධාන වශයෙන් ලිවී සහ පොලිබියුස්) සිදු කරන ලද ප්‍රකාශ අනුව යමින් ඔහුගේ උපන් අවුරුද්ද ගණනය කරන අතර, එය ක්‍රිපූ 235/236 විය හැකි අතර, සාමාන්‍යයෙන් සඳහන් කරන්නේ ක්‍රිපූ 236 පමණ ලෙසිනි.
ඉන්දියානු සියවස
ඉන්දියානු සියවස (හෝ ඉන්දියාවෙහි සියවස ) යනු, 20වන සියවස බොහෝවිට ඇමරිකානු සියවස ලෙසින්ද සහ, 19වන සියවස පැක්ස් බ්‍රිටෑනිකා (බ්‍රිතාන්‍ය සාමය) ලෙසින්ද හැඳින්වුනු ආකාරයට,  ඉන්දියාව විසින් 21වන සියවස තුලදී ප්‍රමුඛත්වය ගැනුමට ඇති හැකියාව දක්වන පදයකි.
පසුබිම
ප්‍රාඥයින්ට,  මාධ්‍ය මූලාශ්‍රයන්ට   සහ ද වර්ල්ඩ් ඉකොනමි: අ මිලේනියල් පර්ස්පෙක්ටිව් යන ඔහුගේ පොතෙහි දැක්වෙන  ආර්ථික ඉතිහාසඥ ඇංගස් මැඩිසන්ගේ අදහස් පරිදී,   ඉන්දියාවෙහි රාජ්‍යයන් වෙතින්, ක්‍රියු 1 පමණ සිට ක්‍රියු 1000 පමණ දක්වා, ලෝකයේ විශාලතම ආර්ථිකය සමන්විත වී තිබිණි. එසේම, චීනය විසින් ලෝක ආර්ථිකයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානය ගෙන සිටි කාලසීමාවෙහිදී, විශාලතම ආර්ථිකය සඳහා දෙවන ස්ථානය ඉන්දියාව විසින් හිමි කරගෙන තිබිණි. ලෝක ආදායමෙහි (ආර්ථික ප්‍රතිදානය) ඉන්දියාවෙහි කොටස, 1700 වසරෙහි වූ 27% (යුරෝපයෙහි 23% හා සැසඳූ කල) අගයයෙන් 1950 වසරෙහිදී  3% දක්වා පහත බැස තිබුණි.
17වන සියවසෙහිදී, ඉන්දියාව සහ චීනය විසින්, ලෝක දදේනියෙන් 60-70 ප්‍රතිශතයකට වග කියූහ.
නූතන ආර්ථික ඉතිහාසඥයින් බොහෝ දෙනෙක් විසින්, ඉන්දියාවේ ආර්ථිකයෙහි පසුබෑම් තත්ත්වය සඳහා වගකිය යුත්තේ යටත්විජිත පාලනය බව පවසන්නේ, මෙම කාල සීමාවෙහිදී ඉන්දියානු කර්මාන්තයන්හී ආයෝජනය සීමිත වුනු බැවිනි.
සාධක
thumb|එජ හා සසඳමින් ඉන්දියාවෙහි සහ චීනයෙහි 2009-2050 අතරතුර ප්‍රක්ෂේපිත ආර්ථිකයන්.
භව්‍ය සුපිරි බලවතෙකු ලෙසින් ඉන්දියාව හඳුනාගෙන ඇත. දකුණු ආසියාවේ ආධිපත්‍යය රාජ්‍යය ලෙසින්ද සමහරවිට එය හැඳින්වෙන්නේ. ප්‍රදේශය තුල සමස්ත ආකාරයෙන් – දේශපාලන, ආර්ථික, හමුදාමය, සංස්කෘතික සහ, ජනවිකාශමය ලෙසින් – අතිප්‍රබල ප්‍රමුඛත්වයක් එය විසින් දරන බැවිනි.
තවදුරටත් කියවීම්
ප්‍රවර්ගය:ගෝලීය දේශපාලනය ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ආර්ථිකය ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනමය නවවාද ප්‍රවර්ගය:20වන-සියවසෙහි නවවාද‍ ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ විදේශ සබඳතා ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ආර්ථික ඉතිහාසය (1991–වර්තමානය) ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ප්‍රොතෙස්තන්ත නිකාය
ප්‍රොතෙස්තන්තවාදින් ලෙස සලකනුයේ ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තු සභාව හා නිකායන්ය. මෙය අනුමත කර ඇත්තේ දෘෂමාන, අසම්පුර්ණ විදහා පෑමක් ලෙසයි. තනි නිකායන් ද සියුම් දේව ධර්ම වෙනස්කම් මත ගොඩනැඟුනකි. අනෙකුත් නිකාය ද එම විශ්වාස වල ජනවාර්ගික ප්‍රකාශනයන් වේ. 3,090,000 ක‍ට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සහිත තනි නිකායන් සිටී. විවිධ වු ක්‍රිස්තියානි ලෝකයට අයත් චලන (ecumenical),ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තියානු ක්‍රිස්ති සභාව යලි සංවිධානය කිරීම වෙර දැරූවත් බේදීම මඟින් වෙන්වේ. බොහෝ නිකායන්, ක්‍රිස්තියානු ධර්මයේ විශ්වාසයන් පිළිගනී. රටවල් 238 ක් අතර 33,000 වඩා වැඩි නිකායන් සිටින අතර සෑම අවුරුද්දකදීම 270-300 අතර ප්‍රමාණයක නිකායන් සෑදෙන බව දැක්වේ. ඩේවිඩ් බැරට්ට (1970) අනුව ප්‍රොතෙස්තන්තවාදයේ නිකායන් 8196 සිටිති.
ලෝකයේ ක්‍රිස්තියානුවන් (බිලියන් 1.5) අතරින් ප්‍රොතෙස්තන්තවාදීන් මිලියන 800 ක් සිටී. මීට අයත් වන්නේ උතුරු ඇමරිකාව (මිලියන 170), අප්‍රිකාව (මිලියන 160), යුරෝපය (මිලියන 120), ලතින් ඇමරිකාව (මිලියන 70), ආසියාව (මිලියන 60) ක් හා ඕෂේනියාව (මිලියන 10) යි.
ගර්විත ප්‍රතිශෝධනය (Magisterial Reformation) හා අසභ්‍ය දේ අතිශයින් පිළිකුල් කරන ප්‍රතිශෝධනයන් (Puritan Reformation)  හි වැදගත් ක්‍රියාගමන් ප්‍රොතෙස්තන්තවාදීන් අතර විවිධත්වයක් ඇති කිරීමට ඉවහල් වූ කරුණුවේ. මෙහි සමහර ක්‍රියාගමන් පොදු පෙළපතකට අයිතිය. සමහර කණ්ඩායම් ප්‍රොතෙස්තන්තවාදී ස්ථානයක් නොගන්නා නමුත් ජනතාව විසින් පිළිගනු ලැබේ.
දෙවියන් වහන්සේගේ භෝජනයට ප්‍රොතෙස්තන්තවාදි ක්‍රිස්තුස්ගේ පැමිණිම
16 වැනි සියවසේ මැද සිට අවසාන යුගයේදී, Protestant Movement විවිධ බේදිම් කිහිපයක් සමග බැදීමට පටන් ගැණුනි. මෙහි අපසරණය විමට ප්‍රධාන හේතුවක් වුයේ දෙවියන් වහන්සේගේ භෝජනයයි.
රෝමානු කතෝලික නැඹුරුතාවය හා සත්ප්‍රසාද දෙවියන් වහන්සේගේ ක්‍රිස්තු මාංශයට හා රුධිරයට හැරවීම පිළිබඳ පුවත, මුල් යුගයේ ප්‍රොතෙස්තන්තවාදින් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ශුද්ධ සත්ප්‍රසාද තුළ ක්‍රිස්තුස් වහන්සේ ජීවත් වීම යන්න අදහසට ඔවුන් විරැද්ධ විය.
ප්‍රොතෙස්තන්තවාදි ධර්ම ශාස්ත්‍රයට අනුව ක්‍රිස්තියානි සභාවේ අනන්‍යතාවය ක්‍රිස්තු වහන්සේ සමග බෙදා ගන්නේය. (ක්‍රිස්තුගේ ශරිරය ලෙස සැලකේ) ඒ අනුව දෙවියන්ගේ භොජනය ජේසුස් ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ ස්වභාවය හෝ ගැලවීමේ ස්වභාවය හා ක්‍රිස්තියානි සභාව හා එකග බව දැක්වේ.
සටහන්
{|
කොක(ර්) ස්පැනියල්
"කොක(ර්) ස්පැනියල්" සුනඛයන් යනු ස්පැනියල් වර්ගයෙහි සුනඛ කොට්ඨාෂ දෙකකි. ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් සහ එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල්නම් වන මොවුන් සම්භවය වූ රටවල් තුල පොදුවේ "කොක(ර්) ස්පැනියල්" යන නාමයෙන් හඳුන්වයි. 20වන සියවස මූලාරම්භයෙදී කොක(ර්) ස්පැනියල් වර්ගයට, කුඩා දඩයම් ස්පැනියල් සුනඛයින් පවා අයත් වුණි.
කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයින් මුල් වරට මහා බ්‍රිතාන්‍යය තුල දඩයම් සුනඛයින් ලෙස ඇති කරනා ලද අතර, යුරෝ-ආසියානු වටුවන් නම් පක්ෂි විශේෂය දඩයම් කිරීම සදහා ඔවුන් ප්‍රයෝජනවත් වූ නිසාවෙන් "කොක(ර්)" යන නාමය පටබඳිනා ලදි. මෙම සුනඛ විශේෂය ඉන්පසු ඇමෙරිකාවට රැගෙන ආ බවද, එහිදී වෙනස් සුනඛ සම්මතයකට අනුව මොවුන්ව ඇති කළ බවත් ඇමරිකානු වටුවන් දඩයම් කිරිමේ හැකියාව මොවුන්ට ප්‍රගුණ කෙරුණු බවත් පැවසේ. 20වන සියවස මුල් භාගයේදී එක්සත් රාජධානියෙහි මෙම සුනඛයන් හට අමතර ශාරීරික වෙනස්කම් ඇති කරවන ලදි. ස්පැනියල් සුනඛයන් ගැන මුල්වරට හැඳින්වීමක් සදහන්වී ඇත්තේ 14 වන සියවසේ දී Gaston III of Foix-Béarn විසින් රචිත, ඔහුගේ නිර්මාණයක් වන දඩයම් කෘතිය තුලය. 19 වන සියවසේ දී මොවුන් කෙත්බිම් හෝ වියලි භුමිවල වෙසෙන ස්පැනියල් සුනඛ කාණ්ඩයක් වුණි. 1901 වර්ෂයට පෙර, කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයින් 'ෆීල්ඩ් ස්පනියෙල් හා ස්ප්රින්ගර් ස්පනියෙල්'' නම් ස්පැනියල් විශේෂයන්ගෙන් වෙනස් වූයේ ශරීර බරින් පමණි. සුනඛයන් දෙදෙනෙකු නූතන කාණ්ඩ දෙකෙහි පැටවුන් බෝ කිරීමෙහි ලා මූලිකවූ පිරිමි සතුන් ලෙස සැලකෙන අතර, එංගලන්ත කාණ්ඩය  ඕබෝ Ch. Obo ගෙන් පැවත එන ලෙසත්, ඇමරිකානු කාණ්ඩය ඔහුගේම පැටවෙක් වන ඕබෝ II (Ch. Obo II)ගෙන් පැවත එන ලෙසත් සැළකේ. 1946 පටන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙහි බ්‍රිතාන්‍ය කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයන් ස්වදෙශීය සුනඛ විශේෂයෙන් වෙන්කොට සලකන ලද අතර, 1970 පටන් බ්‍රිතාන්‍යයෙදී ඇමෙරිකානු ස්පැනියල් වර්ගය වෙනස් කාණ්ඩයක් ලෙස සලකන ලදි. තවද බ්‍රිතාන්‍ය කොක(ර්) ස්පැනියල් වර්ගයෙහි දෙවෙනි කුලයක් සම්මුතියක් යටතේ නොවූවද, වැඩ කිරිමේ හැකියාව මත වැඩගන්නා සුනඛ වර්ගයක්ද සිටියි. කෙසේ වුවද ඉතා අල්ප වෙනස්කම් කිහිපයක් හැරුණුවිට, ඉහත සඳහන් සුනඛ කොට්ටාශ දෙකම සමාන ලෝම වර්ණ වලින් සහ සමාන සෞඛ්‍ය ගැටළු වලින් යුක්ත වෙයි.
ඉතිහාසය
මොවුන්ගේ මූලාරම්භය නොදන්නා නමුදු 14 වන සියවසේ ලියවිලි තුල "spaynels" (ස්පැයනෙල්ස්) යන නම සදහන් වී ඇත. පොදුවේ මොවුන් ජනිත වූයේ ස්පාඤ්ඤයේ යැයි උපකල්පනය කරන අතර 15 වන සියවසේදී එඩ්වඩ් නො(ර්)විච්, යෝර්ක්හි දෙවන ආදිපාදවරයා ඔහුගේ කෘතියක් වන The Master of Game හි මොවුන් ව හදුන්වා දෙන්නේ ‘Another kind of hound there is that be called hounds for the hawk and spaniels, for their kind cometh from Spain, notwithstanding that there are many in other countries’ ලෙසය. The Master of Game යනු 14 වන සියවසෙහි මුල් කාලයෙදී Gaston III of Foix-Béarn ගේ පැරණි ප්‍රංශ නිර්මාණයක් වන දඩයම් කෘතියේ. හි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් බවද සැළකේ. 1801 දී සිඩෙනම් එඩ්වර්ඩ්ස් විසින් සයිනොග්‍රෆියා බ්‍රිටනිකා හි සදහන් කොට ඇත්තේ  ලෑන්ඩ් ස්පැනියල් සුනඛයින් කොට්ටාශ දෙකකට බෙදෙන බවය. එනම් නාමිකව:  hawking, springing/springer spaniel සහ cocking/cocker spaniel. කොක(ර්) යන පදය සුනඛයන් සතු, වටුවන් වැනි කුරුළු විශේෂයක් (Woodcock) දඩයම් කිරිමේ හැකියාව නිසා ඔවුන්හට පටබඳිනා ලදි. 19වන සියවස තුලදී කොක(ර්)ස්පැනියල් යනු කුඩා ෆීල්ඩ් ස්පැනියල් වර්ගයේ සුනඛයෙක් විය. එවකට මෙම නාමය නෝෆෝලික් ස්පැනියල්,සසෙක්ස් ස්පැනියල්  සහ ක්ලම්බර් ස්පැනියල් යනාදී විවිධ ගණයේ දඩයම්ස්පැනියල් විශේෂ හැඳින්වීමට යොදගන්නා ලදි. තවද සසෙක්ස් කොක(ර්) හෝ ක්ලම්බර් කොක(ර්) ලෙස නොවූවද වේල්ස් කොක(ර්) හා ඩෙවොන්ෂයර් කොක(ර්) ලෙස සුනඛයන් වෙසෙනා ලදි. 1903 දක්වා වේල්ස් හා ඩෙවොන්ෂයර් දෙවර්ගයම කොක(ර්) සුනඛ ගණයට අයත් ලෙසත් ඉක්බිතිව කෙනල් සමාජය(The Kennel Club) විසින් ඔවුන්ව වේල්ස් ස්ප්‍රින්ගර් ස්පැනියල් ලෙසත් හදුන්වාදෙන ලදි. සුනඛයන් අභිජනනය කරන්නන් විසින් කිංග් චාර්ල්ස් ස්පැනියල් නම් වූ කුඩා ස්පැනියල් කුලයක සුනඛ වර්ගයෙන් මොවුන් ව වෙන් කොට දැක්වුවද, 1870 ට ප්‍රථම "කොක(ර්) ස්පැනියල්" ලෙස වර්ග වීමට සුනඛයෙක් සතු විය යුතු අවශ්‍යතාව වුයේ බර රාත්තල් 25 (කිලෝ 11) ට වඩා  අඩුවිය යුතු වීමය. මෙම උපරිම බර සීමාව කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛ විශේෂය මත 1901 වසර දක්වා පවතින ලද අතර එහෙයින් ව්ශාල සුනඛයින් ස්ප්‍රින්ගර් ස්පැනියල් ලෙස වර්ග කරන ලදි. වේල්ස් හා ඩෙවොන්ෂයර් කොක(ර්) දෙවර්ගයෙහිම වර්ණ, ජෝන් හෙන්රි වොල්ෂ් විසින් ඔහුගේ කෘතියක් වන The Dog in Health and Disease (ද ඩෝග් ඉන් හෙල්ත් ඇන්ඩ් ඩිසීස්) හි විස්තර කර ඇති ආකාරයට, ස්ටෝන්හේන්ජ් යන අන්වර්ථ නමින් හැඳින්වූ අක්මාවේ වර්ණයට වඩා ගැඹුරු පැහැයක් දරයි. 1873 දී එක්සත් රාජධානියෙහි කෙනල් සමාජය ආරම්භ වීමෙන් අනතුරුව, අභිජනනය කරන්නන් විසින් කොකර් හා ස්පැනියල් දෙවර්ගයේම පෙළපත් තොරතුරුගත කිරීමේ ප්‍රයත්නයක් දරනා ලදි. 1982 දී කෙනල් සමාජය විසින් බ්‍රිතාන්‍ය කොක(ර්) ස්පැනියල් හා බ්‍රිතාන්‍ය ස්ප්‍රින්ගර් ස්පැනියල් ලෙස සුනඛයින් ව දෙවර්ගයක් ලෙස වෙන්කරන ලදි.
වර්තමාන කොක(ර්) ස්පැනියල් වර්ග දෙකෙහි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය වීමට දායක වූයේ යැයි සැලකෙන සුනඛයින් දෙදෙනකි. සුනඛයන් අභිජනනය කිරීමට ලැදිකම් දක්වන පිරිස් විසින් ඕබෝ(Ch. Obo) නම් සුනඛයා බ්‍රිතාන්‍ය කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂයේ පියා ලෙස සළකන අතර එම සුනඛයාගේම පැටවකු වන ඕබෝ II ඇමෙරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂයෙහි ආරම්භකයා ලෙස සැළකේ. ඕබෝ සුනඛයා 1879 දී ඉපදී ඇති අතර එම කාල වකවානුවේදී කොක(ර්) සුනඛයකු ලෙස ලියාපදිංචි වීම පෙළපත මත නොව හුදෙක් ශරීර ප්‍රමාණය මත පමණක්ම රඳා පැවතී ඇත. ඔහු සසෙක්ස් ස්පැනියල් සුනඛයෙකුගේ හා ෆීල්ඩ් ස්පැනියල් සුනඛයකුගේ පැටවකු විය. ඕබෝ යනු එංගලන්ත සුනඛයකු වුවද ඕබෝ II ඇමරිකානු වෙරළ තීරයේ ඉපදුන සුනඛයෙකු බව වාර්තා වෙයි. එම සුනඛයාගේ මව පැටවුන් ලැබීමට ආසන්න වකවානුවේදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට නැව්ගත කර ගෙනගොස් ඇත. වෙළද දැන්වීම් වල වාර්තාගතවී ඇති අන්දමට ඕබෝ II යනු, ඔහුගේ ජිවන කාලය තුල ඇමෙරිකාවේ විසු සියළුම ත්‍යාගලාභී කොක(ර්) සුනඛයකයන්ගෙන් බහුතරයකගේ මුතුන් මිත්තෙකු බවය.
නූතන වර්ගයන්
නූතන කොක(ර්) ස්පැනියල් වර්ග දෙකක් වේ. එනම් එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් හා ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල්ය. ඔවුන්ව gun dogs ලෙස ඇතිකර ඇත්තේ ඉව ඇල්ලීමේ දක්ෂතාවය යොදාගනිමින් හසුරුවන්නා අසල ඇති පහත් බිම් ආවරණය කොට, එමඟින් වෙඩි තැබීම පිණිස කුරුල්ලන් අහසට එළවීමටත්, ඉන්පසුව දෑස් හා ඉව යොදාගනිමින් බිම වැටුණු කුරුල්ලන් වැටුණු ස්ථානය නිර්ණය කරවා ගැනීමටත්, ඉක්බිතිව දඩයම් වූ කුරුල්ලන්ව මෘදුව මුවින් අල්ලාගෙන පැමිණිමටත් ඔවුන් සතුව තිබු හැකියාවන් නිසාවෙනි. එංගලන්ත හා ඇමරිකානු ප්‍රභේද දෙකෙහි ඇති මූලික වෙනස්කම වන්නේ ඇමරිකානු සුනඛයා ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන අතර මිටි පසුපසක්, ගෝලාකාර හිසක් සහ කොට හොම්බකින් යුක්ත වීමයි. එංගලන්ත සුනඛ ගණය ප්‍රමාණයෙන් උස් වන අතර පටු හිසකින් හා පපුවකින් සමන්විත වෙයි. කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයන්ගේ ලෝම කළු, රතු හා රන්වන් වර්ණ ඇතුළු විවිධ ස්ථිර වර්ණයන්ගෙන් යුක්ත වේ. මීට අමතරව කළු සහ දුඹුරු වර්ණ හා අක්මාවේ වර්ණය හා දුඹුරු වර්ණය මිශ්‍ර වර්ණ වලින් මෙන්ම, ඇතැම්විට ඉහත කී ස්ථිර වර්ණ මිශ්‍රිත සුදු දුඹුරු, සුදු දුඹුරු මිශ්‍රිත තද දුඹුරු, ත්‍රි වර්ණ සහ ස්ථිර වර්ණ සමග අමතර සුදු වර්ණ සලකුණු ඇති ලෝමාවරණයන්ගෙන් යුක්ත වන අවස්ථාද ඇත.
ඇතැම් අවස්ථවලදී අනපේක්ෂිත ලෙස දුර්ලභ වර්ණද හටගත හැක. උදාහරණයක් ලෙස සුදු වර්ණයෙන් යුතු සුනඛයෙකු බිහි කිරීම ලා රන්වන් පැහැති කුලයක සුනඛයන් දෙදෙනෙකු තෝරාගෙන මුසු කල යුතු වුවද, ඉතා තද වර්ණ වලින් යුතුවන සුනඛ යුගලකට දාව එවන් පැටවෙක් බිහිවීමේ සිද්ධිද අහඹු අවස්ථා වලදී සිදුවනු දක්නට ලැබේ. මේ හා සම්බන්ධ අවධානයකට තුඩු දුන් සංසිද්ධියක් ලෙස 1943 දී වෙස්ට්මිනිස්ටර් කෙනල් සමාජයේ සුනඛ සංදර්ශනයේදී 1940 හා 1941 දී හොදම සුනඛයා වූ My Own Brucie නම් සුනඛයාගේ පැටවෙකුට දාව තනි සුදු පැහැති පැටවකු බිහිවීමේ සිද්ධිය නම් කල හැකිය.
2009 දී තම ජන්ම භුමිය වන එක්සත් ජනපදයේදී, ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය ජනප්‍රියතම සුනඛ වර්ග අතර 23න් වන ස්ථානයෙහි පවතින බව ඇමරිකානු කෙනල් සමාජයේ ලියාපදිංචි දත්ත වලට අනුව වාර්තා වූ අතර එය, 1999 දී 13 වන ස්ථානය ලබාගන්නා ලද මොවුන්ගේ ජනප්‍රියතාවයේ සැලකිය යුතු අඩු වීමකි. පුරා වසර 25ක් ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය ඇමෙරිකාවේ ජනප්‍රියම සුනඛ වර්ගය විය. එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය වෙනස් වර්ගයක් ලෙස හදුන්වාදීමට පෙර, මුල්වරට 1936 දී ජනප්‍රියතාවයෙන් මුල් තැනට පත් වූ අතර ඉන්පසුව 1952 දී බීගල් සුනඛයින් ජනප්‍රියතම සුනඛයින් බවට පත්වන තෙක්ම ප්‍රථම ස්ථානය දරනා ලදි. නැවත වරක් 1983 දී මොවුන් ප්‍රථමස්ථානයට හිමිකම් කියූ අතර 1990 තෙක් එම ස්ථානයේම පසුවන ලද බවද වාර්තා වේ. 2009 දී එක්සත් රාජධානිය තුල ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් වර්ගය ඔවුන්ගේ එංගලන්ත වර්ගයේ සුනඛ විශේෂය හා සංසන්දනාත්මකව ලියාපදිංචි 322 කට, එංගලන්ත කොක(ර්) විශේෂයේ ලියාපදිංචි 22,211 හමුවේ සාපේක්ෂව ඉතා අඩු ජනප්‍රියත්වයකට උරුමකම් කියන ලදි.
එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල්
මහා බ්‍රිතාන්‍ය තුල සරලව මොවුන් කොක(ර්) ස්පැනියල් නමින් හැදින්වන අතර, 1892 දී කෙනල් සමාජය The Kennel Club (KC) විසින් මුලින් හැදිනාගත් වර්ගයද වේ. ඇමෙරිකානු කෙනල් සමාජය American Kennel Club (AKC) විසින් එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය වෙනත් සුනඛ වංශයක් ලෙස හදුන්වන ලද්දේ 1946 දීය.
කෙනල් සමාජයට අනුව, එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂයෙහි ශරීර ප්‍රමාණය උරිස් ඇට අතර නාරටිය, පිරිමි සතුන්ගේ දිගින් අඟල් 15.5–16 (සෙ.මි. 39–41) වන අතර ගැහැණු සතුන්ගේ එය අඟල් 15–15.5 (සෙ.මි.38–39) දිගින් යුක්ත වේ. සංදර්ශනයක නිරත කරනා සුනඛයකුගේ බර රාත්තල් 28–32(කිලෝ 13–15) වේ.
බ්‍රිතාන්‍යයේ සංදර්ශන කුලය හා කාර්මික කුලය අතර ශාරීරික වෙනස්කම් පවතී. සංදර්ශන කුලය අනුවර්තනය වන සම්මතියකට අනුව සාදන අතර, කාර්මික කුලය හුදෙක් වැඩෙහි යෙදීමේ හැකියාව සදහා යොදාගන්නා බැවින් ඔවුන්ගේ විවිධ ශාරීරික වෙනස්කම් මතුවී ඇත. වැඩ කිරීම සඳහා යොදාගන්නා සුනඛයින් ප්‍රමාණයෙන් විශාල වන අතර මට්ටම් වූ හිසකින් සහ කෙටි කන් යුගලකින් සමන්විත වේ. ඔවුන්ගේ ලෝම පවා සංසන්දනාත්මකව කෙටි හා සිනිඳු වන අතර අඩු පැතිරීමකින් යුක්ත වේ. තවද කාර්මික කුලයේ සුනඛයින් සංදර්ශන ගණයේ සුනඛයින්ට සාපේක්ෂව කඩිසර වේ.
ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල්
කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය ඇමරිකානු කෙනල් සමාජය විසින් 1878 දී හදුනාගන්නා ලදි. සාමාන්‍යයෙන් එංගලන්ත විශේෂයට වඩා මොවුන් කුඩා වන අතර, 1935 දී ඇමරිකාව තුල මෙම දෙවර්ගය වෙනස් කාණ්ඩ දෙකකට වෙන් කිරීමද, 1938 දී ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් සමාජය විසින් මෙම දෙවර්ගය අතර අභිජනනය අධෛර්යමත් කිරීමද කර ඇත. 1970 දී ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය බ්‍රිතාන්‍යයේදී, කෙනල් සමාජය විසින් වෙනම සුනඛ විශේෂයක් ලෙස හදුන්වාදෙන ලදි. ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තුල කොක(ර්) ස්පැනියල් යන නමින් හදුන්වනු ලබයි.
ඇමරිකානු වුඩ්කොක් නම් වටවුන් වැනි කුරුලුවංශය ඔවුන්ගේ යුරෝපියානු කුලයට වඩා කුඩා වන අයුරින්ම ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය ද ඔවුන්ගේ යුරෝපියානු විශේෂයට වඩා කුඩා වෙයි. 20 වන සියවසේ මුල භාගයේදී මෙම විශේෂ දෙකෙහි බාහිර පෙනුම මද වශයෙන් වෙනස් වන්නේ, ඇමරිකානු අභිජනනය කරවන්නන්ගේ මනාපය වැඩි මෝස්‌තර ශීලී පෙනුමක් කරා යොමු වූ නිසාය. ඇමරිකානු කෙනල් සමාජයට අනුව පිරිමි සතුන් සඳහා සම්මත ප්‍රමාණය, උරිස් ඇට අතර නාරටියේ දිග අඟල් 14.5–15.5 (සෙ.මි. 37–39) තුල වන අතර ගැහැණු සතුන් සඳහා අඟල් 13.5–14.5 (සෙ.මි.  34–37)අතර වේ. තවද මෙම වර්ගයෙහි බරෙහි සාමන්‍යය රාත්තල් 24-30 (කිලෝ 11-14) අතර අගයක් ගනී.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ගෞරවාන්විතම සුනඛ සංදර්ශනය වන වෙස්ට්මිනිස්ටර් කෙනෙල් සමාජයේ සුනඛ සංදර්ශනයෙදී, ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයන් සංදර්ශනයේ හොදම සුනඛයාට හිමි සම්මානය, 1907 දී ප්‍රථමවරට සම්මානය ලබාදීම ආරම්භ කල අවස්ථාවේ පටන් අවස්ථා හතරකදී දිනාගෙන ඇත. සාර්ථකම සුනඛ වර්ගය ලෙස වයර් ෆොක්ස් ටෙරියර් විශේෂය 13 වරක් නම් කරන ලදි. ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයන්, ඇමරිකානු කෙනල් සමාජයේ රෙගුලාසි වලට අනුව වෙනස් පංති 3ක්; "කළු", "වර්ණ දෙකක් හෝ ඊට වැඩි " හා "කළු හැර වෙනත් ස්ථිර වර්ණයක්" යටතේ විනිශ්චය කරනු ලැබේ.(ASCOB)
සුලභ සෞඛ්‍ය ගැටළු
බ්‍රිතාන්‍ය කෙනල් සමාජයෙන් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයින්ගේ මද්‍යස්ථ ආයු කාලය අවුරුදු 10 මාස 4ක් පමණ වන අතර, එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් සුනඛයින්ගේ මද්‍යස්ථ ආයු කාලය අවුරුදු 11 මාස 2ක් පමණ වේ. මෙම සමීක්ෂණයට අනුව, සුනඛ දෙවර්ගයෙහිම මරණයට ප්‍රධානතම හේතු කාරකය ලෙස පිළිකාව ද, මහලු වයස දෙවෙනි හේතු කාරකයද විය. මෙම නූතන සුනඛ දෙවංශයම විවිධ සෞඛ්‍ය ගැටළු කිහිපයකට යටත් වේ. දෙවර්ගයටම පොදු ගැටළු ලෙස ශ්‍රවණ ආසාධන හා විවිධ අක්ෂි ආසාධන සැලකිය හැක. සුනඛ වංශ ගණනාවක්ම උකුල් ඇටය විස්ථාපනය වීමේ hip dysplasia රෝග තත්වයට ගොදුරු වෙයි. සතුන් සදහා වන විකලාංග පදනම Orthopedic Foundation for Animals කල සමීක්ෂණයකට අනුව, ඇමරිකානු කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය සත්ව විශේෂ 157ක් හමුවේ 115 වන ස්ථානය දරන්නේ, dysplasia රෝගය සඳහා 1 යනු වැඩිම ප්‍රතිශත ප්‍රවනතාවය ද, 157 යනු අඩුම ප්‍රතිශත ප්‍රවනතාවය ද වන අයුරින්ය. එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් විශේෂය මෙහි 129 වන ස්ථානය දරයි.
Otitis externa (බාහ්‍ය ශ්‍රොත්‍රදාහ ආසාදනය)
කොක(ර්) ස්පැනියල් මෙන්ම දිගු, පැද්දෙන කන් යුගල් ඇති සුනඛයින් අනෙක් සුනඛ විශේෂ මෙන් නොව ශ්‍රවණ ආබාධ සඳහා වැඩි නැඹුරුවක් දක්වයි. මෙම සුනඛයින්ගේ කනෙහි ඇති නැම්ම හේතුවෙන් කන තුලට වාතය ගලා ඒම වලකන අතර එමගින් වෙනත් ජීවීන්ට වාසය කල හැකි උණුසුම්, තෙතමණය සහිත වාතාවරණයක් නිර්මාණය වේ. Otitis externa යනු ශ්‍රවණ නාලයෙහි ඇතිවන ඉදිමුම් තත්වයක් වන අතර ඒ සඳහා පරපෝෂිතයින්, ක්ෂුද්‍රජීවීන්, ආගන්තුක වස්තූන්, පටකවල අසාමාන්‍ය වැඩීම්/ගෙඩි හා මතුපිටට යටින් සමෙහි ඇතිවන රෝග වැනි හේතු කාරක රාශියක් වේ. කන් කීඩෑවන්,බලු මැක්කන් හා කිනිතුල්ලන්ට පවා සුනඛයාගේ ශ්‍රවණ මාර්ගයෙහි වාසය කල හැකි නිසාවෙන් එමඟින්ද ඔටිටිස් එක්ස්ටර්නා තත්වය ඇතිවිය හැක.
සුනඛයන් සම්බන්ධ සුලභ කන් අසාදන සඳහා ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්, විශේෂයෙන් යීස්ට් ආසාදන හේතු කාරක වේ. මෙහි සුලභම උපවර්ගය Malassezia pachydermatitis වේ. මෙහි රෝග ලක්ෂණ සුනඛයා නිතරම හිස සෙලවීම හා කන් කැසීමය. ශ්‍රවණ නාලය ඉදිමී ඇති ලෙස දිස්වන අතර, ඇතැම් අවස්ථා වලදී සැරව වැනි ද්‍රව්‍යයක් විසර්ජනය වීමද සිදුවිය හැකි අතර, බහුතර අවස්ථා වලදී කණ තුලින් සැර සුවඳක් නැඟේ. සුනඛයන් අතර වන මෙම otitis externa රෝගයෙහි සුලභ හේතු කාරක සඳහා පිළියම් වශයෙන් ප්‍රතිබැක්ටීරීය ද්‍රාවණයක් යොදාගනිමින් කන් සේදීම කළ හැක. ඇතැම් අවස්ථා වලදී ඉදිමුම් වලක්වන බෙහෙත් පවා නිර්දේශ කල යුතු වේ. තෙතමනය ඇති පරිසරයක විසීම හා නිතරම පිහිණීම්වල නිරත වීම හෝ ස්නානයෙන් පසු සැලකිලිමත් ලෙස කන් වියලීම නොකිරීම වැනි හේතු මෙවැනි කන් ආසාධන හටගැනීමට ඇති හැකියාවන් වර්ධනය කරයි. මෙවැනි කන් ආසාත්මිකතා කන් වල ඇති ලෝම කොට කිරීම මඟින් තුරන් කරවා ගත හැක.
අක්ෂි ආසාදන
ක්‍රමයෙන් වැඩිවන දෘෂ්ටි ක්‍ෂීනතාව Progressive retinal atrophy (PRA) යනු සුනඛයකුගේ දෘෂ්ටිකත්වයට බලපාන හා ඒ හරහා සුනඛයාව අන්ධ භාවයට යොමු කරවන රෝග සමුහයකි. මෙය ඇමරිකානු හා එංගලන්ත කොක(ර්) ස්පැනියල් වංශ වල මෙන්ම සුනඛ වංශ රාශියක වාර්තාගත වී ඇති තත්වයකි. කෙසේ වුවද කොක(ර්) ගණයේ සුනඛයින් මෙම PRA හි එක් රෝග ආකාරයක් වන Progressive rod-cone degeneration (PRCD) ට මුහුණපාන අතර රාත්‍රී අන්ධතාවය එහි රෝග ලක්ෂණයක් වන අතර, එම තත්වය වයස අවුරුදු 3 - 5 කාල පරාසයක් තුල පූර්ණ අන්ධතාවය කරා ද යොමුවිය හැක. PRCD යනු සුනඛයින් අන්ධභාවයට යොමු කරවන, ඉතා පුළුල් ව පැතිරෙන ආවේණික අක්ෂි රෝගයකි.