cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
පලිබෝධනාශකවල පාරිසරික බලපෑම
ශාක
නයිට්‍රජන් තිර කිරීම යනු උස ශාකවල වැඩීමට අවශ්‍ය සාධකයක් වන අතර එයට පසෙහි ඇති පලිබෝධනාශකවලින් බාධා එල්ල කරනු ලැබේ. කෘමිනාශක DDT, මෙතිල් පැරතියන් හා විශේෂයෙන් Pentachlorophenol යනාදිය legume-rhizobium රසායනික සංඥාකරණය සමඟ අන්තර් ගැටීම් පෙන්නුම් කරයි. මෙම සහවක රසායනික සංඥාකරණයේ මන්දනය නිසා නයිට්‍රජන් තිර වීම අඩු වන අතර එමඟින් බෝග ඵලදාව ද අඩු වේ. මෙම ශාකවල මූල ගැටිති ඇති වීම මඟින් සෑම අවුරුද්දක දීම කෘතීම නයිට්‍රජන් පොහොරවලින් ලෝක ආර්ථිකයට ඩොලර් බිලියන 10ක් ඉතිරි කර දෙයි.
පලිබෝධනාශකවලට මී මැස්සන් ජීවිතක්ෂයට පත් කළ හැකි අතර එමඟින් පරාගනය අඩු වීම, ශාක පරාගනය සිදු කරන කෘමීන් නැති වී යාම සිදු විය හැකි අතර ඒ හරහා මී මැසි ජනපද හිටි හැටියේ අතුරුදහන් වන ජනපද බිඳ වැටීමේ කැළඹීම ඇති කළ හැක. USDA හා USFWS මඟින් තක්සේරු කර ඇත්තේ එක්සත් ජනපදයේ ගොවිතැන්කරුවන්ට ඔවුන්ගේ වගා පරාගනය වීම අඩු වීම නිසා වසරකට අවම වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 200 දක්වා පාඩු වන බවයි. මෙයට හේතුව පලිබෝධනාශක යොදා ගැනීම වන අතර මේ නිසා එක්සත් ජනපදයේ මී මැසි ජනපදවලින් 1/5ක් පමණ නැතිවී ගොස් ඇති අතර අතිරේක 15%ක් පමණ අපදාවලට ලක් වී ඇත.
පස
පලිබෝධනාශවල දී භාවිතා කරන බොහෝමයක් රසායනික ද්‍රව්‍ය ස්ථිර පාංශු අපවිත්‍ර කාරක වේ. ඒවායේ බලපෑම දශක ගණනක් පුරාවට පැවතිය හැකි අතර පස සංරක්ෂණයට දරුණු ලෙස බලපෑ හැකිය.
පලිබෝධනාශක භාවිතය මඟින් පසෙහි සාමාන්‍ය ජෛව විවිධත්වය අඩු කරනු ලබයි. රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතා නොකිරීමෙන් හොඳ පාංශු තත්වයක් ඇති වන අතරම පසෙහි ඇති කාබනික ද්‍රව්‍ය වැඩි ජල වැළැක්වීමක් ලබා දෙයි. මෙය කාන්තාර වසර වලදී ගොවිපලවල ඵලදාව ඉහල නැංවීමට උදව් වේ. කාබනික ගොවිපලවල් විසින් ඔවුන්ගේ සමකාලීන අනෙක් කොටස්වලට වඩා 20%-40%ක පමණ ඵලදාවක් ලබා දෙයි. පසෙහි ඇති කුඩා කාබනික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගතයක් විසින් යෙදුම් පෙදෙස අතහැර යන පලිබෝධනාශක ප්‍රමාණය වැඩි කරන අතර එයට හේතුව වන්නේ කාබනික ද්‍රව්‍ය එකට බැඳී පලිබෝධනාශක බිඳ දැමීමට උදව් වීමයි.
වාතය
පලිබොධනාශක මඟින් වායු දූෂණය සිදු විය හැක. පලිබෝධනාශක ප්ලවනය සිදු වන්නේ පලිබෝධනාශක කුඩා අංශු ලෙස වාතයෙහි අවලම්භනය වීමේ දී සුළඟ මඟින් ‍ඒවා අපවිත්‍ර කරමින් අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට ගෙන යාමෙනි. බෝග සඳහා යොදන ලද පලිබෝධනාශක අසල වූ ප්‍රදේශවලට වාෂ්ප වීම හෝ සුළඟ මඟින් යාම සිදු විය හැකි අතර එමඟින් වන ජීවිතය සඳහා තර්ජන ඇති විය හැක. එමෙන්ම විදින ලද පලිබෝධනාශක බිඳිති ‍හෝ අංශු දූවිලි ලෙස සුළඟ මඟින් අනෙක් ප්‍රදේශවලට යාම හෝ සුළ‍ඟේ ගසා ගෙන යන දූවිලි වැනි අංශුවල තැන්පත් වී වෙනත් ප්‍රදේශවලට යාම සිදු විය හැක. භූමි විසිර විදීම මඟින් අවකාශ විසිර විදීමට වඩා අඩු පලිබෝධනාශක ප්ලවනයක් ඇති කරයි. ගොවිතැන්කරුවන්ට තම වගා බිම් වටා හිස් ඉඩම් හෝ සදාහරිත ශාක වැනි බෝග නොවන ශාකවලින් යුත් අවරෝධක ප්‍රදේශ ඇති කළ හැක. මේවා සුළං කඩන ලෙස ක්‍රියා කරන අතර පලිබෝධනාශක අවශෝෂණය කර ගනී. එමඟින් පලිබෝධනාශක අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට ප්ලවනය වීම නතර ‍වේ. මෙවැනි සුළං කඩන නෙදර්ලන්තයේ දී ගොවිතැන් සඳහා නීතිමය අවශ්‍යතාවයක් වේ.
ගොවි බිම්වලට ඉසින හා පස දුම් ගැස්සීම සඳහා යොදා ගන්නා පලිබෝධනාශක මඟින් වාෂ්පශීලී කාබනික සංයෝග ලෙස හඳුන්වන රසායනික සංයෝගයන් නිදහස් විය හැකි අතර ඒවා අනෙකුත් රසායනික ද්‍රව්‍ය සමඟ ක්‍රියා කර ඕසෝන් නැමැති දූෂකයක් සාදයි. මුළු ඕසෝන් නිෂ්පාදනය ආසන්න වශයෙන් 6%කට පමණ හේතු වන්නේ මෙම සංසිද්ධියයි.
ශ්‍රෝණිය
කඳෙහි ශ්‍රෝණි ප්‍රදේශයට අස්ථිමය ශ්‍රෝණිය, ශ්‍රෝණි කුහරය (අස්ථිමය ශ්‍රෝණිය මඟින් සෑදෙන කුහරය), සහ එයට පහළින් වූ ශ්‍රෝණි පත්ල, ඊටත් පහළින් පිහිටි අද්‍යෝභගය (perineum) අයත් වේ. ශ්‍රෝණි සැකිල්ල තැනී ඇත්තේ පෘෂ්ඨීයව ත්‍රිකාස්ථිය සහ අනුත්‍රිකාස්ථිය මඟින් අතර, පූර්වව සහ දෙපසින් ශ්‍රෝණි අස්ථි මඟින් එය සීමා වේ.
බංග්රා
ඉතිහාසය
සාම්ප‍්‍රදායික අර්ථයෙන් බංග්රා යනු ජන නැටුම් විශේෂයක් විනා සංගීත ශෛලියක් නොවේ. නමුත් වර්තමානයයේ එය සංගීත හා නර්තන අංග දෙකටම පොදුවේ භාවිතා කරනු ලබයි. බංග්රා සංගීතය විශාල ලෙස අවනද්ධ භාණ්ඩ මත පදනම් වූවකි.
සාම්ප‍්‍රදායික බංග්රා යනු ගායනය වාදනය හා නර්තනය මුසුවූ සංගීත සංකලනයකි. වාදනය සඳහා ඩෝල බෙරයත් ඉක්තාර් (ඒක් තාරා) නම් වූ තනි තන්තුවේ සංගීත භාණ්ඩයත් තූම්බි හා චිම්තාවත් භාවිතා වේ. ගැයෙන ගීත බෝලි ලෙස හැඳින්වෙන පන්ජාබ් භාෂාවෙන් ලියැවුනු දෙපද සැහැලි ය. ඒවා ගොයම් කැපීම, ආදරය, දේශ මාමකත්වය හෝ කාලීන සමාජ අර්බුද ආදිය පාදක කරගෙන ලියැවී ඇත. පන්ජාබ් සාම්ප‍්‍රදායික ජන සංගීතයේ ඩෝලයේ කුඩා මස්සිනා වන ඩෝල්කිය ද ප‍්‍රධාන තාලය සැපයීම සඳහා සෑම විටම පාහේ භාවිතා වී ඇත. වර්තමානයේ දී ඩෝලය ඩෝල්කිය ත් සමග හෝ එසේ නොමැතිව වැඩි වශයෙන් භාවිතා වේ. බංග්රා සංගීතයේ ඩෝල්කි බෙර නාද රටා රෙගේ සංගීතයේ නාද රටා වලට සමීප සමානත්වයක් දක්වයි. මෙම පොදු ස්වභාවය එක්සත් රාජධානියේ අපාචි ඉන්ඩියන් වැනි කලාකරුවන් හට මෙම සංගීත රටා දෙක පහසුවෙන් එක්කර නිරමාණකරණයට මග පාදා ඇත.
බොහෝ බංග්රා පද රචනා දීර්ඝවූත් කැළඹිලි සහිත වූත් පන්ජාබ ඉතිහාසය ගෙනහැර පාන බැවින් පන්ජාබ ඉතිහාසය පිළිබඳ දැනුම මෙම සංගීතයේ ඇතුලාන්තය දැකීම සඳහා වැදගත් වේ. ගෙවී ගිය වසර තිහක පමණ කාලයේ දී බංග්රා සංගීතයේ සාම්ප‍්‍රදායික ක‍්‍රම වේදයත් හිප් හොප්, හවුස්, හා රෙගේ වැනි සංගීත සමග මිශ‍්‍ර වූ ක‍්‍රම වේදයත් යන දෙකම ජනප‍්‍රිය රැල්ලක් සේ ලොව පුරා ව්‍යාප්ත විය.
1970 දශකය
1960 දශකයේ අග භාගයේ හා 1970 දශකයේ සික් ගායකයෝ කිහිප දෙනෙකු බංග්රා සංගීතය දැවැන්ත රැල්ලක් බවට පත් කිරීමට වේදිකාව සූදානම් කළෝය. කුද්ලිප් මනක්, අමර් සිං, චම්ලිකා සහ ඒ එස් කාන්ග් මොවුන් අතර සිටි අතර මොවුනගෙන් සමහරෙක් අදටත් ක්ෂේත්‍රයේ රැඳී සිටිති.
බංග්‍රා නැටුම්
පංජාබ් ප්‍රාන්තයේ පවතින විවිධ නර්තන ශෛලීන්ගේ සංකලනයක් ලෙස බංග්‍රා නැටුම් හැඳින් වේ. බංග්‍රා නැටුමේ ‘බංග්‍රා’ යන පදය ජුමර්, ලුඩ්ඩි, ගිඩ්ඩා,ජුල්ලි, දාන්කර, දමල්, සාමි,කික්ලි හා ගක්ත යන කලා ශිල්ප හැඳින්වීමට යොදයි. සංදල්බර් ප්‍රදේශයේ මූලාරම්භය වූ ජුමර් නැටුම ඈත අතීතයේ සිටම පංඡාබ්හි වැදගත් තැනක් හිමි කර ගනී. ජුමර් රිද්මයට අනුව රඟදෙන මෙම නැටුම්, ඉතා විචිත්‍රවත් ලෙස බෙරව‍ාදකයා මැදි කොට ගනිමින් හා ගායනා කරමින් වෘත්තාකාර හැඩයට රංග ගත වේ.
ලුඩ්ඩි නර්තන ශිල්පීන් එක් අතක් තම හිස පිටුපසද අනෙක තම මුහුණ ඉදිරියෙන්ද තබා ගෙන, හිස හා බාහු වනමින්, නයෙකු ලෙස ඇදෙමින් රංගනයෙහි යෙදේ. චාම් වූත් දිගින් යුත් ලිහිල් කමීසයක් රංග වස්ත්‍රාභරණ ලෙස භාවිතා කරයි. ජුමර් කලාවෙහි මෙන්ම මෙහිදීද ඩෝලා වාදකයා මැදිකොට ගනිමින් රංගනයෙහි යෙදෙති.
ගිඩ්ඩා නර්තන සම්ප්‍රධාය කාන්තාවන්ට විශේෂ වූ ශෛලියකි. මෙහිදී සියළුම නැටුම් ශිල්පීන් තම පවුල්වල නෑනාවරුන්ගේ සිට දේශපාලනඥයන් දක්වාම ඇතිවන විවාදයන් නිරූපණය කරයි.මෙහි රිද්මය බෙර නාදය මෙන්ම නැ‍ට්ටුවන්ගේ අත්පොලසන් නාදය මත රඳා පවතී‍.
ජුල්ලි නැටුම් ශුද්ධත්වයට පාත්‍ර වූ මුස්ලිම්වරුන් ඔවුන්ගේ ආරාම / වාසස්ථානවල ඉදිරිපත්කරන නැටුමකි. කාල වර්ණ දිගු ලෝගුවලින් සැරසී සිටින මොවුහු වාඩි වී සිට මෙම රංගනයන් දක්වති. තවද, ස්ව කැමැත්තට අනුව මෙම නැටුම් ඒක පුද්ගල ප්‍රසංග ලෙසද රඟ දක්වති.
කිත්ලි නැටුම්හි, කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු දෙඅත් මාරු කොට එකිනෙකාගේ අත් අල්ලාගනිමින් හා කරකැවෙමින්ද, ජන ගී ගායනා කරමින්ද රංගනයෙහි යෙදේ. විශේෂ අවස්ථාවලදී කාන්තාවන් හතර දෙනෙකු පවා සහභාගී වේ.
සීක්වරුන්ගේ සටන් කලාවක් නිරූපණය කරමින් කඩු, ලී කෝටු හා කිණිසි භාවිතා කරමින් ඉදිරිපත් කරන නැටුමක් ලෙස ගක්ත නැටුම් කලාව හැඳින්විය හැකිය.ඉතිහාසඥයන්ගේ මතයට අනුව, පස්වන ගුරු “ගුරු අර්ජන් දේව්” ගේ අභාවයට පසු හයවන සීක්ගුරු මෙම නැටුම් කලාව ආරම්භ කරන ලදී. පංජාබ්වරුන්ගේ නිවාඩු දිනයන්හිදී මෙම නැටුම් ඉදිරිපත් කරන අතර බොහෝ පිරිස් රැස්වන ස්ථානවලදී මෙම නැටුම් ශිල්පීන් දැක ගත හැකිය.
පද රචනය
බංග්‍රා පද්‍ය සෑම එකක්ම ගැයෙනුයේ පංජාබ් විසිනි. සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රේමය, සබඳතා, නර්තනය සහ විවාහය යන සමාජීය පසුතලයන් පදනම් කොට මෙම පද්‍ය රචනා වී ඇත. මීට අමතරව පංජාබ් අභිමානය හ‍ා පංජාබ් වීරයන් වෙනුවෙන් කැපවූ බොහෝ බංග්‍රා ගීත වේ. තවද මෙම ගීත රචනා පංජාබ් සංස්කෘතියට අනුව සැකසී ඇත. තවද බොහෝ බංග්‍රා ගීත උධම් සිංග් හා භගත් සිංග් ආශ්‍රයෙන් ලියවී ඇත.මීට අමතරව දුපට්ටා පැලඳි සුරූපී කාන්තාවන්ගේ රැඟුම් පිළිබඳවද බංග්‍රා ගීතච රචනා වී ඇත.
බංග්‍රා ගායකයන් දකුණු ආසියාතික ගායකයන්ගේ පිලිවෙලින් ඔබ්බට ගොස් ඔවුන්ටම ආවේනික වූ ගැඹුරු කටහඬකින් මෙම ගී ගායනා කරයි. කිසිඳු තැතිගැන්මකින් තොරව අභිමානයෙන් යුතුව ඔවුන් මෙම ගීත ගයති. තවද ඔවුහු ශබ්ද ඝෝෂා නගමින් හා රඟදෙමින්ද, “හෙයි හෙයි හෙයි” “බල්ලේ ,බල්ලේ”, හෝ “ච්,ච්” ලෙසද ශබ්ද පිටකරමින් මෙම බංග්‍රා ගී ගයති.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:පන්ජාබ් ස්ංස්කෘතිය
උපාංග අතර අන්තර්ජාලය
උපාංග පදනම් කරගත් අන්තර්ජාලය/සාර්වද්‍රව්‍ය අන්තර්ජාලය(Internet of Things - IoT) යනු භෞතික වස්තුය සහ උපකරණ අතර ජාලකරණය යි. මෙහි දී භෞතික වස්තු වශයෙන් නිවාස රථවාහන වැනි දෑද ඇතුළත් වන අතර මෘදුකාංග, සංවේදක, ඇක්චුවේටර, සහ ජාල සබදතාවන් සදහා අවශ්‍ය පරිගණකමය උපකරණ කාවැද්දීම තුළින් මේ ආකාරයෙන් ගෘහ උපකරණ, නිවාස, වාහන ඇතුලු සෑම දෙයක් ම පරිගණක මෙන් ම ජාලගත කරනු ලැබීමට සහ එමගින් ඒවාට පරිසරය පිළිබද තතු ලබාගනිමින් සහ අනෙකුත් උපකරණ සමග දත්ත හුවමාරු කරගනිමින් වඩා කාර්යක්ෂම ව හැසිරීමට සහ ස්වයංකරණයට (automation) අවස්ථාව ලබා දී ඇත. පරිගණකමය ඇගලුම් තාක්ෂණය (wearable computing technology), බුහුටි උපකරණ (smart devices), වළාකුළු පරිගණක (cloud computing), කාවැද්දූ පරිගණක (embedded computing) වැනි පරිගණක තාක්ෂණය ඇසුරු කරගත් නව වර්ධනයන් මේ සමග අත්වැල් බැදගෙන ඇත.
මෙහිදී සෑම වස්තුවක් ම ඒ තුළ කාවද්දා ඇති පරිගණකමය උපකරණ තුළින් නිශ්චිත වශයෙන් හදුනා ගැනෙන අතර වත්මන් අන්තර්ජාල යටිතලය හරහා අන්තර්සබදතා පැවැත්වීමට සමත් වෙයි.
පවතින සහ නැගී එන සුවිශේෂී පරිගණක ආශ්‍රිත තාක්ෂණයන් යොදාගනිමින් උපාංග එකිනෙක සම්බන්ධීකරණය තුළින් උසස් ගණයේ සේවා සැපයීමට අවස්ථාව ලබාදෙමින් තොරතුරු සමාජය පිණිස ගෝලීය යටිතලයක් නිර්මාණය කරන්නක් ලෙස Global Standards Initiative on Internet of Things විසින් මෙය නිර්වචනය කර තිබේ.
එ මෙන් ම මෙම නිර්වචනය උදෙසා වස්තුවක් යන්න නිශ්චිත වශයෙන් තාක්ෂණික ව හදුනාගත හැකි සහ සන්නිවේදන ජාලයන් තුළට අන්තර්ග්‍රහණය කරගත හැකි වූ ඕනෑම වස්තුවක්; එනම්, භෞතික ලෝකයේ (භෞතික) වස්තුවක් වශයෙන් හෝ අතථ්‍ය ලෝකයේ (අතථ්‍ය) වස්තුවක් වශයෙන් හදුනා ගත යුතු බව ද එහි දැක්වේ. උපාංග පදනම් කරගත් අන්තර්ජාලය විසින් උපාංගයන් දුරස්ථ ව සංවේදනය කිරීමට සහ හසුරුවීමට පවතින ජාලකරණ යටිතලයන් ඔස්සේ අවස්ථාව ලබාදෙන අතර ඒ තුළ භෞතික ලෝකය සහ පරිගණකමය පද්ධති අතර වඩාත් ශක්තිමත් සබදතාවයක් ගොඩ නැංවේ. එමගින් කාර්යක්ෂතාව සහ නිරවද්‍යතාවය ඉහළ නැංවීමටත් මිනිස් ශ්‍රමය අවම කරගැනීමට අමතර වශයෙන් ආර්ථික ප්‍රතිලාභයන් ලැබීමටත් හැකි වෙයි.
2025 වනවිට උපාංග පාදක කරගත් අන්තර්ජාලය තුළ බිලියන 30කට ආසන්න උපාංග සංඛ්‍යාවක් සාමාජිකත්වය දරනු ඇති බවට විශේෂඥයෝ ඇස්තමේන්තු කරති. the Internet of Things යන යෙදුම 1999දී කෙවින් ඇෂ්ටන් පබදින ලදී.
ප්‍රවර්ගය:තොරතුරු තාක්ෂණය ප්‍රවර්ගය:පරිගණක තාක්ෂණය ප්‍රවර්ගය:පරිගණක විද්‍යාව
2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව හා සුනාමිය
東北地方太平洋沖地震 （කියවන්නේ:තෝහොකු චිහෝ තයිහෙයියෝ ඔකි ජිෂින්）යනු、2011 මාර්තු මස 11වන දින ප.ව 2:46 ට පමණ ජපානයේ 、ශාන්තිකර සාගර ප්‍රදේශයේ සන්‍ රිකු අපිකේන්ද්‍රය කරගත් විශාල භූමිකම්පාවයි.
විපත ඇතිවූ මාර්තු 11 වන දින ජපාන කාලගුණ විද්‍යා කාර්යාංශය විසින්, මෙම භූමිකම්පාව 「平成23 年（2011 年）東北地方太平洋沖地震」ලෙස නම් කරන ලදී.එලෙසම, ඉංග්‍රීසි බසින් 「The 2011 off the Pacific coast of Tohoku Earthquake」ලෙස හැඳින්වේ.
භූමිකම්පාවේ පරිමාණය ලෙස 1923 වසරේ ඇතිවූ කන්තෝ භූමිකම්පාවෙහි හි M7.9 ඉක්මවාගිය, මෙතෙක් ජපානය තුල ඇතිවූ විශාලම භූමිකම්පාවයි.මෙතෙක් ඉතිහාසයේ ලෝකය තුල වාර්තාවූ 5 වැනි විශාලතම භූමිකම්පාවයි. තෝහොකු ප්‍රදේශය තුල විශාල හානියක් වූ අතර, කන්තෝ ප්‍රදේශයෙහි ද ජීවිතහානි ඇතිවිය. භූමිකම්පාව නිසා ඇතිවූ විනාශයන්ට අමතරව සුනාමි රළ සහ ගිනිගැනීම් නිසාද හානි සිදුවිය.පූර්ව කම්පන සහ ප්‍රේරිත භූකම්පන ලෙස හැඳින්වෙන භූචලන ද ඇතිවිය.සුනාමි රළ තත්වය පිළිබඳව හොක්කයිදෝ සිට ෂිකොකු දක්වා ශාන්තිකර වෙරළ තීරයෙහි අනතුරු ඇඟවීම් කරන ලදී.
මෙම විපත සම්බන්ධයෙන් එදින, සන්කෙයි පුවත්පත, අසහි පුවත්පත, ක්යෝදෝ ප්‍රවෘත්ති සේවය, යොමිඋරි පුවත්පත, නිහොන් කෙයිzaයි පුවත්පත වැනි මාධ්‍යවල [නැගෙනහිර ජපානයේ විශාල භූමිකම්පාව] යන මාතෘකාව යටතේ පුවත් පළකරන ලදී.
දෙහිවල-ගල්කිස්ස
දෙහිවල-ගල්කිස්ස යනු බස්නාහිර පළාතේ කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ දෙහිවල-ගල්කිස්ස මහනගර සභාවට අයත් ප්‍රදේශය වේ.
2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව හා සුනාමිය
භූමිකම්පාව
තෝහොකු ප්‍රදේශයෙහි මාර්තු 9 සහ 10 දිනවල පූර්ව කම්පන යැයි සැලකිය හැකි කම්පන කිහිපයක් ඇතිවිය. .එලෙසම, ඒ අතරතුර 11 වන දින සවස 3:08ට ඉවතෙ දිස්ත්‍රික්කයෙහිද 3:15ට ඉබරකි දිස්ත්‍රික්කයෙහිද 3:25ට මියගි දිස්ත්‍රික්කයෙහිද පිළිවෙලින් විශාලත්වය 7.5, 7.3 සහ 7.4 වන භූමිකම්පා ඇතිවිය. ,ඉබරකි දිස්ත්‍රික්කයෙහි හොකොත නගරයෙහි විශාලත්වය 6 ක් විය. .මෙම භූචලන මාලාව නිසා භූමියෙහි වෙනස්වීම්ද ඇතිවූ අතර GPS තොරතුරු වලට අනුව මියගි දිස්ත්‍රික්කයේ කවකිත නිරීක්‍ෂණාගාරය මීටර 4කින් පමණ වෙනස්වී ඇත. .
දෙහිවල-ගල්කිස්ස
මේවාද බලන්න
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ
2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව හා සුනාමිය
භූමිකම්පාව
気象庁では震度6弱、マグニチュード7レベルの余震が1ヶ月間に連続して起こる可能性があると注意を呼びかけている.
12日午前4時台には新潟県中越地方を震源とする強い地震が連続して発生した. 気象庁では、太平洋沖での地震と「直接関係はない」としつつ、誘発された可能性は否定できないとした.
සුනාමිය
thumb|津波によるエネルギー伝播の試算（[[アメリカ海洋大気圏局|NOAA）]] thumb|津波の太平洋沿岸各地への到達時間の試算（[[アメリカ海洋大気圏局|NOAA）]] この地震で12日午前0時までにオホーツク海沿岸から小笠原諸島、四国まで大津波警報が発令、北海道から沖縄諸島までの太平洋側沿岸及び北海道の渡島半島の西側、九州東シナ海沿岸に津波警報が発令、上記を除く能登半島より北側の日本海側と、瀬戸内海から対馬にかけ津波注意報が発令された. 12日午前3時20分には、上記を除いた地域（石川県加賀、福井県、近畿、中国地方の日本海沿岸）に津波注意報が発令され、大津波警報、津波警報、津波注意報のいずれかが発令された範囲は日本の沿岸すべてとなった .
この津波によって、三陸沿岸をはじめとする全国各地で甚大な被害が発生している. 岩手県から宮城県にかけての沿岸部に大津波が押し寄せ、仙台空港が水没、宮城県の名取川河口周辺から上流に向け数キロメートルにわたり水没する被害が出た. 福島県の相馬港では、15時50分に7メートル30センチ以上の津波を観測 、他にも大洗や宮古また釜石の観測点でも4メートル以上の津波が計測された. 仙台市宮城野区・太白区・若林区・青森県太平洋側沿岸をはじめとして全国各地に避難指示が発令された. また、航空自衛隊松島基地と基地滑走路に駐機していたF-2支援戦闘機など28機が水没した.
ජපානයෙන් පිට රටවල්/ප්‍රදේශ වලට බලපෑම
太平洋津波警報センターが、アメリカ合衆国ハワイ州現地時間3月10日21時31分に、同州に対し津波警報を発令. 太平洋津波警報センターはその他、ロシアやニュージーランド、南米のチリなども含む約50の太平洋沿岸の国・地域に津波警報を発令した.
අන්තර්ජාලය
通信障害により電話やメールがつながりにくい状況が続く中、インターネットを使った情報交換が活発となり、FacebookやmixiといったソーシャルネットワークやSkypeといった無料通話サービスで、状況報告をする人や、友人に呼びかける人、業務連絡を行う人などが多数見受けられた. 特に、情報の拡散機能もあるtwitterにおいては、地震の直後から被害の状況を報告する書き込みが殺到し、過去に被災経験があると思われる人からは地震対策のアドバイスの投稿もあった. 一方でデマも流れ、混乱を招く事態も発生した. 「腹部を潰され血が流れている. 痛い、誰か助けてくれ. 」と救助を求めるような嘘情報を流したり、「放射線が漏れている」と不安を煽らせるような書き込みもあった. また、避難所や、帰宅が難しい人を支援する施設の場所が分かるサイトも登場し、動画投稿サイトには地震の瞬間をとらえた映像や被害の様子を収めた動画が投稿された.
外部リンク
ප්‍රවර්ගය:2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව හා සුනාමිය ප්‍රවර්ගය:ජපානය තුළ භූමිකම්පා ප්‍රවර්ගය:2011年の地震 ප්‍රවර්ගය:2011年の日本 ප්‍රවර්ගය:宮城県の歴史 ප්‍රවර්ගය:2011年の地震 ප්‍රවර්ගය:大地震
1985 බෙන්සන් ඇන්ඩ් හෙජස් ලෝක තරගාවලිය අවසන් තරගය
1985 බෙන්සන් ඇන්ඩ් හෙජස් ලෝක ශූරතා ක්‍රිකට් අවසන් මහා තරගය 1985 මාර්තු 10 වන දින ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය අතර මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැත්විණි. ලෝක ක්‍රිකට් ශූරතාවලිය ලෙස ජනප්‍රිය වූ මෙම එක්දින තරඟාවලිය 1985 පෙබරවාරි 17 සිට මාර්තු 10 දක්වා ඕස්ට්‍රේලියාවේදී පැවැත්වූ අතර එය ඉන්දියාව විසින් පාකිස්තානය කඩුලු 8 කින් පරාජය කරමින් එකම ලෝක ක්‍රිකට් ශූරතාවලියේ කූටප්‍රාප්තිය සනිටුහන් කළේය.
අවසන් මහා තරගය දක්වා
නවසීලන්තය කඩුලු 7 කින් පරාජය කරමින් ඉන්දියාව අවසන් තරගයට පිවිසි අතර පාකිස්තානය අවසන් තරගයට පිවිසියේ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල කඩුලු 7 කින් පරාජය කරමිනි.
විස්තරය
බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට එරෙහිව අවසන් පූර්ව වටයේ ජයග්‍රහණයේදී පාකිස්තානයට වසීම් අක්‍රම් වෙනුවට අසීම් ​​හෆීස් ක්‍රීඩා කරවීමට සිදු වූ අතර නවසීලන්තයට එරෙහිව රොජර් බිනි වෙනුවට චේතන් ෂර්මා යෙදවීමට ඉන්දියාව කටයුතු කළේය. කාසියේ වාසිය දිනාගත් පාකිස්තාන නායක ජාවෙඩ් මියන්ඩාඩ් පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය. මුදසිල් නසාර්, මොහ්සින් ඛාන් සහ කාසිම් උමාර් දවා ගත් කපිල් දේව් 29/3 ක් ලෙස පාකිස්තානය පරාජය කිරීමට දායකත්වය දැක්වීය. වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන් රමීස් රාජා, ෂර්මා විසින් දවා ගත්තේය. නමුත් නායක ජාවෙඩ් මියාන්ඩාඩ් සහ ඉම්රාන් ඛාන් ලකුණු 68 ක සබදතාවයක් ලබා ගනිමින් ලකුණු මට්ටම ඉහල නැංවූ අතර අවසානයේදී ඉම්රාන් ලකුණු 35 කට දැවී යාමත් සමඟ සබදතාවය බිඳ වැටුණි.
එක් අවස්ථාවකදී පාකිස්තානය පන්දුවාර 42 කදී ලකුණු 145/9 ක් ලබා සිටියද පාකිස්තානයේ අවසන් නිල පිතිකරු වසීම් රාජා නොදැවී ලකුණු 21 ක් රැස් කළේය. ඔහු අසීම් ​​හෆීස්ගේ සහාය ඇතිව ලකුණු රැස් කළේය. නියමිත පන්දුවාර 50 අවසන් වන විට පාකිස්තානය කඩුලු 9 කට ලකුණු 176 ක් ලබා ගත්තේය. ඉන්දියාව වෙනුවෙන් කපිල් දේව් කඩුලු 3 ක් දවාගත් අතර ෂර්මා, මදන් ලාල් සහ මොහින්දර් අමර්නාත් එක් ඕවරයකට ලකුණු 3 ට අඩු වේගයක් ලබා ගත්හ. 19 හැවිරිදි පාදයේ දඟ පන්දු යවන ක්‍රීඩක ලක්ෂ්මන් සිවාරාමක්‍රිෂ්ණන් තරගාවලිය අතරතුරදී දස්කම් දක්වා ඇති අතර අවසන් තරගයේදී කඩුලු 3 ක් දවා ගනිමින් තවත් විශිෂ්ට දස්කම් දැක්වීය. තරඟාවලියේදී ඉන්දියාව ප්‍රතිවාදීන් සම්පූර්ණයෙන්ම පරාජය කිරීමට අසමත් වූ පළමු අවස්ථාව මෙය විය. තරගාවලියේදී හැකි උපරිම කඩුලු 50 න් 49 ක්ම ඉන්දියාව ලබා ගත්තේය.
ඉන්දීය ආරම්භක පිතිකරුවන් වන රවී ශාස්ත්‍රි සහ ක්‍රිෂ්ණමාචාරි ශ්‍රීකාන්ත් ජයග්‍රාහී ඉලක්කය 177 ක් පසුපස හඹා ගියහ. අවසානයේදී ශ්‍රීකාන්ත් ලකුණු 67 කට දැවී ගියේය. අශාරුදීන් ලකුණු 25 කට දැවී යාමට පෙර ශාස්ත්‍රි සමඟ ලකුණු 39 ක සබඳතාවක් පවත්වා ගෙන ගියේය. රවී ශාස්ත්‍රි සහ වෙන්ග්සාර්කාර් පිළිවෙලින් 63 සහ 18 කදී නොදැවී රැඳී සිටියහ. ඉම්රාන් ඛාන්, අසීම් ​​හෆීස්, තාහීර් නකාෂ් සහ මුදසාර් නසාර් යන අය අඩු ලකුණු වේග දක්ෂතා තිබුණද පාකිස්තාන පන්දු යවන්නන් කිසිවෙකු ඉන්දීය පිතිකරුවන්ට තර්ජනය කළේ නැත. තරගය අවසානයේදී ශ්‍රීකාන්ත් තරගයේ වීරයා සම්මානය දිනා ගත් අතර ශාස්ත්‍රි තරඟාවලියේ ක්‍රීඩකයා ලෙස නම් කරන ලදී, නැතහොත් දන්නා පරිදි චැම්පියන්ස් ශූරයාය. ඔහුට ඩොලර් 35,000 ක් වටිනා Audi 100 මෝටර් රථයක් සඳහා ත්‍යාගය පිරිනමන ලද අතර වහාම එය ඔහුගේ මුළු කණ්ඩායමම මෝටර් රථයේ හෝ වාඩි වී සිටිමින් MCG වටා ධාවනය කළේය. මෙම තරගය සඳහා 35,296 ක් පැමිණීම එකල ඕස්ට්‍රේලියාවේ වැඩිම වාර්ථාවක් විය
ලකුණු පුවරුව
Fall of wickets: 1-17 (Mohsin Khan), 2-29 (Mudassar Nazar), 3-29 (Qasim Umar), 4-33 (Ramiz Raja), 5-101 (Imran Khan), 6-131 (Saleem Malik), 7-131 (Javed Miandad), 8-142 (Tahir Naqqash), 9-145 (Anil Dalpat)
Fall of wickets: 1-103 (Kris Srikkanth), 2-142 (Mohammad Azharuddin)
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:1985 in cricket ප්‍රවර්ගය:1985 in Pakistani cricket ප්‍රවර්ගය:1985 in Indian cricket ප්‍රවර්ගය:International cricket competitions from 1985–86 to 1988 ප්‍රවර්ගය:Melbourne Cricket Ground ප්‍රවර්ගය:1999 Cricket World Cup ප්‍රවර්ගය:Limited overs cricket matches
තුත්මෝස් III
තුත්මෝස් III (ඇතැම්විට තුත්මොසිස් හෝ ටුත්මොසිස් III, තොත්මෙස් යනුවෙන් පැරණි ඉතිහාස වාර්තාවල දැක්වේ. මෙහි අරුත "තොත් නිසා උපන්") යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ හයවන පාරාවෝවරයායි. ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ පළමු වර්ෂ විසි දෙක ඔහුගේ නැන්දණිය මෙන්ම සුළු මව ද වූ හට්ෂෙප්සුට් පාරාවෝවරිය සමග ගෙනගිය හවුල් පාලන සමයකි. මුල්කාලයේ ඔහුව දක්වා ඇති නිරූපණයන්හි මේ දෙදෙනාටම සාමාන්‍ය රාජකීය නාමයන් සහ ආභරණ දක්වා ඇති අතර, එක් අයකුට වඩා අනෙකෙක් ජ්‍යෙෂ්ඨ නොවන අයුරින් දක්වා ඇත. ඔහු ඇගේ හමුදාවේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කර තිබේ.
හට්ෂෙප්සුට්‍ගේ මරණින් පසු, පාරාවෝවරයා ලෙස නැගී ආ IIIවන තුත්මොසිස්ගේ පසුකාලීන රාජ්‍ය සමයේ, ඔහු ඊජිප්තුව පෙර නොවූ විරූ ත‍රමේ දැවැන්ත අධිරාජ්‍යයක් ලෙස ව්‍යාප්ත කළේ ය. ඔහු ආක්‍රමණ හැත්තෑවකට අධික සංඛ්‍යාවක් මෙහෙයවා ඇති අතර, උතුරු සිරියාවේ නියා සිට නූබියාවේ නයිල්හි සිව්වන ඇල්ල දක්වා ආක්‍රමණ සිදුකළේ ය.
නිල වශයෙන් IIIවන තුත්මෝස් වර්ෂ හතළිස්හතරක් රාජ්‍ය පාලනය කර තිබේ. සාමානයෙන් ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය ක්‍රි.පූ. 1479 අප්‍රේල් 24 සිට ක්‍රි.පූ. 1425 මාර්තු 11 තෙක් පැවතියේ යැයි පිළිගැනේ. නමුත් මෙම කාලයට හට්ෂෙප්සුට් සමග ගෙනගිය හවුල් පාලන සමය ද අන්තර්ගත ය. ඔහුගේ අවසන් රාජ්‍ය වර්ධ ද්විත්වයේ ඔහු සිය පුත්‍රයා සහ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ IIවන අමෙන්හොටෙප් සිය කනිෂ්ඨ සම-රාජ්‍යාධිකාරිවරයා ලෙස පත්කළේ ය. ඔහුගේ පළමු පුත් කිරුළ හිමි අමනෙම්හාට් IIIවන තුත්මෝස්ට පෙර මියගියේ ය. IIIවන තුත්මෝස්ගේ මරණින් පසු ඔහුගේ දේහය රජුන්ගේ නිම්නයේ භූමදානය කෙරිණි.
පවුල
IIIවන තුත්මෝස් යනු IIවන තුත්මෝස් රජුට දාව ඔහුගේ දෙවන බිරිඳක වූ ඉසෙට් හට උපන් පුත්‍රයායි. ඔහුගේ පියාගේ මහා රාජකීය භාර්යාව වූයේ හට්ෂෙප්සුට් රැජිනයි. ඇගේ දියණිය වූ නෙෆරුරේ තුත්මෝස්ගේ අර්ධ-සොයුරිය විය.
IIවන තුත්මෝස් මියයන විට IIIවන තුත්මෝස් රාජ්‍ය පාලනය සඳහා ලාබාල වැඩි විය. මේ හෙයින් හට්ෂෙප්සුට් ඔහුගේ රාජ්‍යාධිකාරිණිය බවට පත්වූවා ය. නොබෝකලකින්ම සම-රාජ්‍යාධිකාරිණිය බවට පත් ඇය අනතුරුව තමන් පාරාවෝවරිය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ නමුත්, ළමා IIIවන තුත්මෝස්ට ඇති ඥාතීත්වය අමතක කළේ නැත. අධිරාජ්‍යයේ IIIවන තුත්මෝස්ට හිමිවූයේ සුළු බලයක් වන අතර, රාජ්‍යත්වයේ සම්ප්‍රදායික පදවිය හට්ෂෙප්සුට් විසින් දරන ලදී. ඇගේ රාජ්‍ය සමය සමෘද්ධිමත් යුගයක් වූ අතර, එකල නොයෙකුත් ප්‍රගමනයන් රැසක් සිදු විය. ඔහු නිසි වයසට එළඹ දස්කම් පෙන්වූ විට, හට්ෂෙප්සුට් ඔහුව සිය හමුදාවේ නායකයා ලෙස පත්කළා ය.
IIIවන තුත්මෝස්ට බිසෝවරුන් කිහිප දෙනකුම විය:
දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග
පුරාතන ඊජිප්තුවේ පහළ කාලානුක්‍රම ක්‍රමවේදය අනුව IIIවන තුත්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය ලෙස ක්‍රි.තූ. 1479 සිට 1425 දක්වා කාලය ගැනේ. මෙය 1960 දශකයේ සිට ආයතනික කවයන්හි සම්මුතික ඊජිප්තු කාලානුක්‍රමය ලෙස සැලකෙයි. නමුත් ඊජිප්තුවේ ඉහළ කාලානුක්‍රමය අනුව ඇතැම්හු එය ක්‍රි.පූ. 1504 සිට 1450 දක්වා සලකති‍. දහඅටවන රාජවංශයේ සියලු දින මෙන්ම මෙම දිනයන් ද, විවාදයට හේතු වී ඇත්තේ Iවන අමෙන්හොටෙප් රජ සමයේ සොතිස් තාරකාවේ සූර්ය උදාව සම්බන්ධ සිදුවීම් වාර්තා කිරීමේ අවිනිශ්චිතතාවය නිසායි. Iවන අමෙන්හොටෙප් රාජ්‍ය සමයයට අයත් පැපිරසයක, මෙම නිරීක්ෂණය වාර්තා කොට ඇති අතර, මෙය නූතන දිනදර්ශනය අනුව ඊජිප්තු කාලානුක්‍රමය ගොඩනැගීමට නිශ්චිතවම යොදාගත හැකිව තිබිණි. නමුත් මෙය සිදු කිරීමට එය නිරීක්ෂිත ස්ථානය පිළිබඳ දැන සිටිය යුතු වේ. මෙම ලේඛනයෙහි මෙම නිරීක්ෂණය සිදු කළ ස්ථානය පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නැත. නමුත් සාධාරණ ලෙස, එය මෙම්ෆිස් හෝ හීලියොපොලිස් වැනි ඩෙල්ටා නගරයක හෝ තීබ්ස්හි සිට සිදු කළ එකක් යැයි සිතිය හැක. මෙම පිහිටුම් දෙක අනුව වසර විස්සක පමණ වෙනසක් සහිතව ඉහළ සහ පහළ කාලානුක්‍රම පිළිවෙලින් ලබාගත හැක.
IIIවන තුත්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමයේ දිග හඳුනා ගන්නට බෙහෙවින් උපකාර වී ඇත්තේ යුධ සෙන්පතියකු වූ අමනෙම්හෙබ්-මාහුගේ සොහොන්ගැබෙහි ඇති සටහන් ය. අමනෙම්හෙබ්-මාහු වාර්තා කරන්නේ සිය ස්වාමියා වූ IIIවන තුත්මෝස් ඔහුගේ පනස්හතරවන රාජ්‍ය වර්ෂයේ, පෙරෙට් ඍතුවේ තෙවන මාසයේ තිස්වන දිනයේ මියගිය බවයි. IIIවන තුත්මෝස්ගේ අනුප්‍රාප්තික දිනය I ෂෙමු දිනය 4 ලෙස දැක්වෙන අතර, තාරකා විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ ආධාර කරගනිමින් රජුගේ ආරම්භක සහ අවසාන රාජ්‍ය වර්ෂවල නිශ්චිත දිනයන් (පහළ කාලානුක්‍රමය අනුව) ගණනය කළ හැක. ඒ අනුව ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය ලෙස ක්‍රි.පූ. 1479 අප්‍රේල් 24 සිට ක්‍රි.පූ. 1425 මාර්තු 11 දක්වා කාලය ලැබේ.
තුත්මෝස්ගේ යුධ ව්‍යාපාර
ඉතිහාසඥයින් විසින් යුධ විශේෂඥයකු ලෙස සලකනු ලබන IIIවන තුත්මෝස් රජු වසර 20ක් තුළ ආක්‍රමණ 16ක් මෙහෙයවා තිබේ. ක්‍රියාකාරී ව්‍යාප්තිවාදී පාලකයකු වූ ඔහු ඇතැම්විට ඊජිප්තුවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ජයග්‍රාහකයා හෙවත් "ඊජිප්තුවේ නැපෝලියන්" ලෙස හඳන්වනු ලබයි. ඔහු විසින් ඔහුගේ හඳුනාගත් ආක්‍රමණ හැත්තෑවේ දී නගර 350ක් අල්ලාගත් බවත්, යුප්‍රටිස් සිට නුබියාව දක්වා මෑත පෙරදිග බොහෝ ප්‍රදේශ සිය පාලනයට නතු කරගත් බව වාර්තා වේ. Iවන තුත්මෝස් රජුගෙන් පසු යුල්‍රටිස් ගංගාව තරණය කළ පළමු පාරාවෝවරයා වූ ඔහු මිටැනි රාජධානියට එරෙහිව ආක්‍රමණ මෙහෙයවී ය. ඔහුගේ ආක්‍රමණ වාර්තා කාර්නැක්හි අමුන් දේවස්ථානයේ කැටයම් කර තිබිණි. බොහෝ අවස්ථාවන්හි දී, ඊජිප්තුවේ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨතම රණකාමී පාරාවෝවරයා ලෙස හැඳින්වෙන ඔහු දකුණු සිරියාවේ සිට කනාන් සහ නූබියාව තෙක් විහිදුණු අධිරාජ්‍යයක් දක්වා ඊජිප්තුව පරිවර්තනය කළේ ය. ඔහුගේ බොහෝ ආක්‍රමණවල දී, යටත් වනතෙක්ම සතුරන්ගේ නගරයෙන් නගරය පරාජයට පත් කිරීම සිදු විය. දුර්වල රාජ්‍ය හෝ නගර යටත් කරගැනීමේ දී උපායයන් යෙදීම ද සිදු විය.
තුත්මොසිස් නැමැති "රණකාමියා" පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත්තේ ඔහුගේ යුධ ජයග්‍රහණ නිසාම නොවේ. ඔහුගේ රාජකීය ලේකම සහ හමුදා සෙන්පති වූ තනුනි විසින් ඔහුගේ ආක්‍රමණ සහ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳලියා තිබීම ද මෙයට හේතුවකි. තුත්මොසිස් හට විශාල බිම් සංඛ්‍යාවක් ආක්‍රමණයට අවකාශය හිමි වූයේ ආයුධ වැඩිදියුණු කිරීම නිසා යුද්ධෝපකරණ ක්ෂේත්‍රයේ සිදු වූ විප්ලවයත් සමගයි. හික්සොස්වරුන් අශ්වයන් විසින් ඇද‍ගෙන යන යුධරථ වැනි වැඩිදියුණු කළ ආයුධ භාවිතයෙන් ඊජිප්තුව ආක්‍රමණය කළ සමයේ ඊජිප්තු ජනයා මෙම ආයුධ භාවිතය උගත්හ. යාබද රාජ්‍යවලින් ඔහුට එල්ල වූයේ සුළු ප්‍රතිරෝධයක් පමණි. මේ නිසා ඔහුට සිය බලපෑම ව්‍යාප්ත කරලීම පහසු විය. ඔහුගේ හමුදාව වියළි බිම්වල බෝට්ටු පවා ගෙනගොස් ඇත. මෙම ආක්‍රමණ (වර්ෂ 20ක් තුළ සිදු වූ 17) පිළිබඳ තොරතුරු කාර්නැක්හි අමුන් දේවස්ථානයේ "ශුද්ධවන්තයින්ගේත් ශුද්ධවන්ත" කුටියෙහි කැටයම් කොට ඇත. මෙම සටහන් සෙසු ඊජිප්තු රජවරුන්ට සාපේක්ෂව වඩාත් නිරවද්‍ය සහ සවිස්තර‍ තොරතුරු සපයයි.
පළමු ආක්‍රමණය
IIIවන තුත්මෝස්ගේ විසි එක්වන වර්ෂයේ හට්ෂෙප්සුට් රැජින මියයාමත් සමග (ආර්මන්ට්වලින් හමුවූ තනි ශිලාස්තම්භය අනුව) කඩේෂ්හි රජු සිය හමුදා මෙගිඩ්ඩෝ වෙත මෙහයවී ය. සිය හමුදාව රැස් කරගත් IIIවන තුත්මෝස් ඊජිප්තුවෙන් පිටත් වී අටවන මාසයේ විසිපස්වන දිනයේ ට්ජාරු (සිලේ) දේශසීමා බලකොටුව වෙත ළඟා විය. ජම්නියා වැනි ඈත වෙරළබඩ තැනි දක්වා සිය සේනා මෙහයවූ තුත්මෝස් හම වර්ෂයේම නවවන මාසයේ මැදභාගය වන විට, මෙගිඩ්ඩෝ අසල පිහිටි කුඩා නගරයක් වූ යෙහෙම් වැනි අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශ වෙත ළඟාවීමට සමත් විය. අනතුරුව සිදු වූ මෙගිඩ්ඩෝහි සටන තුත්මෝස්ගේ සටන් හැත්තෑව අතුරින් විශාලතම සටන ලෙස සැලකෙයි. තුත්මෝස් සහ මෙගිඩ්ඩෝව අතර මධ්‍ය පෙදෙසේ සිට කාර්මල් කන්ද වෙත විහිදුණු කඳු වළල්ලක් පිහිටා තිබූ අතර, එහි මාර්ග තුනක් අල්ලා ගත යුතු විය. ඉන් උතුරු සහ දකුණු මාර්ග කන්ද වටා වැටී තිබූ අතර, එම මාර්ග ද්විත්වය වඩා ආරක්ෂිත බව ඔහුගේ මණ්ඩලය විසින් යෝජනා කරන ලදී. නමුත් නීර්භීත තුත්මෝස් (ඇතැම්විට මෙය පුරසාරමක් විය හැක) බියගුලු මණ්ඩලය වෙත දෝෂාරෝපණ එල්ලකොට අවදානම් මාර්ගයක් තෝරාගත්තේ ය. එම මාර්ගය අරුනා දුර්ගය ඔස්සේ වැටී තිබූ අතර, ‍එය හමුදාවේ "අශ්වයකුට පසු අශ්වයකු සහ මිනිසකුට පසු මිනිසකු" වශයෙන් ගමන් කිරීමට තරම් ඉතා පටු වූ බව පැවසේ.
තුත්මෝස්ගේ වාර්තාවන්හි මෙසේ ප්‍රශංසාත්මක සටහන් දක්වා තිබුණ ද, එවන් දුර්ගයක් සැබැවින්ම පවතියි‍. (නමුත් තුත්මෝස් දක්වා ඇති තරම් එය පටු නොවේ) මෙය විශිෂ්ඨ යුධෝපායමය ක්‍රියාන්විතයක්‍ ලෙස සැලකේ. එස්ඩ්‍රේලන් තැන්නේ පිහිටි දුර්ගයෙන් ඔහුගේ හමුදාව පැමිණියේ කනාන් හමුදා සහ මෙගිඩ්ඩෝවේ අපර පෙදෙසටයි. ඇතැම් හේතූන් නිසා, හමුදා දිස්වූ විගස කනාන් හමුදා පහර දුන්නේ නැත. ඔහුගේ හමුදා තීරණාත්මක ලෙස එතැන පසුකළහ‍. මෙම හමුදා ද්විත්වයේ ප්‍රමාණය නිර්ණය කිරීම අපහසු ය. නමුත් රෙඩ්ෆොර්ඩ් සඳහන් කරන පරිදි, එය තරණය කිරීමට ගතවූ කාලය සලකා ඊජිප්තු හමුදාවේ ප්‍රමාණයත්, අල්ලාගත් බැටළුවන් සහ එළුවන් සංඛ්‍යාව සලකා කනාන් හමුදාවේ ප්‍රමාණයත් නිර්ණය කළහොත් මෙම හමුදා දෙකම මිනිසුන් 10,000කින් පමණ යුතු වූ බව පෙනේ. නමුත් බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ ඊජිප්තු හමුදාව වඩා විශාල වන්නට ඇති බවයි. කාර්නැක්හි අමුන් දේවස්ථානයේ IIIවන තුත්මෝස්ගේ වාර්තා ශාලාව අනුව, මෙම සටන සිදුවූයේ "වර්ෂය 23, I ෂෙමු [දිනය] 21, එනම් හරියටම නව සඳගේ උත්සවය දිනය" – චන්ද්‍ර දිනයකි. IIIවන තුත්මෝස්ගේ අනුප්‍රාප්තිය ක්‍රි.පූ. 1479දී සිදුවූයේ යැයි සැලකූ විට, මෙම දිනය ක්‍රි.පූ. 1457 මැයි 9 ලෙස ලැබේ. මෙම සටන ජයග්‍රහණයෙන් පසු, ඔහුගේ හමුදා සතුරන් කොල්ලකෑම නැවැත්වූ හෙයින් සතුරන්ට මෙගිඩ්ඩෝව වෙත පලායන්නට හැකියාව ලැබිණි. තුත්මෝස්ට මේ හේතුවෙන් නගරය වැටලීමට සිදු වූ අතර, මාස හතක් හෝ අටක් පුරා සිදුවූ වැටලීම් (බලන්න මෙගිඩ්ඩෝ වැටලීම) අවසානයේ එය ආක්‍රමණය කිරීමට ඔහුට හැකි විය.
මෙම ආක්‍රමණය පුරාතන මෑත පෙරදිග දේශපාලන තත්ත්වය ඍජුවම වෙනස්වීමට හේතු විය. මෙගිඩ්ඩෝ අල්ලා ගැනීමෙන් පසු, තුත්මෝස් උතුරු කනාන් ප්‍රදේශයේ සම්පූර්ණ බලය නතු කරගත් අතර, සිරියානු කුමාරවරුන්ට පඬුරු කප්පම් සහ ඔවුන්ගේ පුත්‍රයින් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස ඊජිප්තුව වෙත එවීමට සිදු විය. යුප්‍රටිස්වලින් එහා විසූ ඇසිරියානු, බැබිලෝනියානු සහ හිටයිට් රජවරුන් සියලු දෙනා තුත්මෝස් වෙත ත්‍යාග ලබාදුන් අතර, මේවා "පඬුරු කප්පම්" වශයෙන් කාර්නැක්හි බිත්තිවල දක්වා තිබේ. මේ අතරින් පැමිණ නොසිටියේ මිටැනි රාජ්‍යය පමණි‍. නමුත් ඉදිරි ඊජිප්තු ආක්‍රමණ මගින් එයට බොහෝ පීඩා සිදු විය.
කනාන් සහ සිරියාවේ සංචාරයන්
තුත්මෝස්ගේ දෙවන, තෙවන සහ සිව්වන ආක්‍රමණ පඬුරු කප්පම් එකතු කිරීමට සිරියාව සහ කනාන් වෙත සිදුකළ හුදු සංචාර පමණක් බැව් පෙනේ. සම්ප්‍රදායිකව, පළමු ආක්‍රමණයෙන් පසු දැක්වෙන විස්තර දෙවන යුධ ව්‍යාපාරය පිළිබඳවිස්තර කෙරෙන ඒවා යැයි සැලකේ. මෙම පාඨයන් මගින් ඊජිප්තුවරුන් විසින් රෙටෙනු (දළ වහයෙන් කනාන්වලට සමාන ය) යනුවෙන් හැඳින්වූ ප්‍රදේශයෙන් හිමි වූ පඬරු පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය කරයි. එසේම මේ යුගයේ ඇසිරියාව ද IIIවන තුත්මෝස්හට දෙවන "පඬුරක්" එවූ බව දැක් වේ. කෙසේනමුත්, මෙම පාඨ තුත්මෝස්ගේ හතළිස්වන වර්ෂය හෝ ඉන් පසු කාලයකට අයත් ඒවා විය හැකි ය. එම නිසා මෙය හැමවිටම දෙවන ආක්‍රමණයට අයත් යැයි සැලකීම ද සිදුකළ නොහැකි ය. තුත්මෝස්ගේ තෙවන ආක්‍රමණය කාර්නැක් දෙවොලේ සවිස්තරව දැක්වීමට තරම් එතරම් වැදගත්කමක් නොදරන බව පෙනේ. නමුත් එහි දී ඔහු කනාන්වලින් සොයා ගත් සතුන් සහ ශාක පිළිබඳ අධ්‍යයනය කොට කාර්නැක්හි විශේෂ කුටියක බිත්තිවල සිතුවම් කොට ඇත. මෙම අධ්‍යයනය තුත්මෝස්ගේ විසිපස්වන වර්ෂයට අයත් ය. තුත්මෝස්ගේ සිව්වන ආක්‍රමණය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් හමු නොවේ. නමුත් ඇතැම් විද්වතුන් පවසන්නේ පහළ ලෙබනන‍යේ බලකොටුවක් ඉදි කිරීම සහ පෙරහැර යාත්‍රාවක් ඉදි කිරීමට දැව කැපූ කාලයේ මෙය සිදුවන්නට ඇති බවයි.
සිරියාව යටත් කරගැනීම
IIIවන තුත්මෝස්ගේ පස්වන, සයවන සහ සත්වන යුධ ව්‍යාපාර සිරියාවේ ෆීනිෂියානු නගර සහ ඔරොන්ටස්හි කාඩේෂ් ප්‍රදේශයට එරෙහිව මෙහෙයවූ ඒවා වේ. තුත්මෝස්ගේ විසිනවවන වර්ෂයේ, ඔහු සිය පස්වන ආක්‍රමණය සිදුකළ අතර එහිදී ඔහු මුලින්ම නොහඳුනන නගරයක් යටත් කරගත්තේ ය. අනතුරුව අභ්‍යන්තර පෙදෙස් වෙත ආක්‍රමණ මෙහෙයවූ ඔහු අර්ඩාටා නගරය හා ඒ අවට බිම් අල්ලා ගැනීමට සමත් විය. මෙම නගරය කොල්ලකා දැමුණු අතර, තිරිඟු වගාවන් ගිනිබත් කෙරිණි. පෙර ආක්‍රමණ මෙන් නොව, IIIවන තුත්මෝස් අනතුරුව දකුණු සිරියාවට අයත් යැයි සිතිය හැකි ඩ්ජාහි ප්‍රදේශය වැටලී ය. ඉන් පසු ඔහුට සිරියාව සහ ඊජිප්තුව අතර නාවික සැපයුම් සහ හමුදා ගෙන්වා ගැනීම පහසු විය. මේ සඳහා ඍජු සාක්ෂි දක්නට නොලැබෙන මුත්, තුත්මෝස්ගේ තිස්වන වර්ෂයේ සිදු වූ හයවන ආක්‍රමණයේ දී කනාන් මගහැර ඍජුවම බිබ්ලොස් වෙත හමුදා නාවික මාර්ගයෙන් ප්‍රවාහනයට හැකියාව ලැබෙන්නට ඇත්තේ මේ නිසා බව විශ්වාස කෙරේ. කුමන හෝ මාර්ගයකින් සිරියාව වෙත හමුදා පැමිණි පසු, ඔවුහු ජොර්දාන් නිම්නයේ දිගේ ගමන් කොට කාඩේෂ්ගේ බිම් කොල්ලකමින් උතුරට ගමන් කරන්නට වූහ. නැවත බටහිර දෙසට ගමන් කොට, තුත්මෝස් සිමයිරාව අල්ලා ගත් අතර, අර්ඩාටාවේ කැරැල්ල ද මර්දනය කළේ ය. මෙවැනි කැරලි ඇතිවීම වැළැක්වීමට තුත්මෝස් සිරියාවේ නගරවලින් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් රැගෙන ගියේ ය. සිරියාවේ නගරය ජනයාගේ ජනප්‍රිය මනෝභාවයෙන් පාලනය නොකෙරිණි. එයට හේතුව වංශවතුන් කිහිප දෙනකු මිටැනිය සමග එකතු වී තිබීමයි. මෙම වැදගත් පුද්ලයන්ගේ පවුල් සාමාජිකයින් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස රඳවා ගැනීමෙන්, ඔවුන්ගේ පක්ෂපාතීත්වය ඍජුවම ලබාගත හැකිබව තුත්මෝස් වටහා ගත්තේ ය. කෙසේනමුත්, තුත්මෝස්ගේ තිස් එක්වන රාජ්‍ය වර්සයේ සිරියාව නැවත කැරැලි ඇති කරන්නට විය. මේ නිසා ඔහු සිය හත්වන ආක්‍රමණය යළි සිරියාව වෙත මෙහයවී ය. අනතුරුව උල්ලාසා වරාය නගරය සහ කුඩා ෆීනීෂියානු වරායයන් කිහිපයක් අල්ලා ගැනීමට ඔහු සමත් විය. වැඩිදුර කැරැලි ඇතිවීම වැළැක්වීමට ඔහු තවත් ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කළේ ය. සිරියාවේ අතිරික්ත ධාන්‍ය සියල්ල ඔහු විසින් අල්ලාගත් වරායයන්හි ගබඩාවල තැන්පත් කෙරිණි. එය යුධ කටයුතු සහ සිරියාව පාලනය කරන ඊජිප්තුවරුන්ගේ ප්‍රයෝජනයට යොදා ගැනිණි. මේ හේතුවෙන් සිරියානු නගර දරිද්‍රභාවයට පත් විය. මෙලෙසින් එම නගරවල ආර්ථිකය බිඳවැටෙන විට කැරැලි සඳහා ඔවුනට අරමුදල් නොවී ය.
සිරියාව වෙත සංචාර
සිය තිස්හතරවන වර්ෂයේ IIIවන තුත්මෝස් සිය නවවන යුධ ව්‍යාපාරය ලෙස නැවත සිරියාව වෙත පැමිණියේ ය. නමුත් මෙය අර්ධ-සංචාරක ජනතාවක් විසූ නුඛාෂ්ෂේ ප්‍රදේශයේ වූ හුදු වටලෑමක් පමණක් බව පෙනේ. මෙහිදී ඔහු කොල්ල කෑ දෑ වාර්තා කර ඇත්තේ අල්ප වශයෙනි. මේ නිසා මෙය කුඩා වටලෑමකැයි සිතිය හැක. කෙසේනමුත්, ඔහුගේ දසවන ආක්‍රමණයේ වාර්තාවල තවත් සටන් පැවති බව දැක්වේ. තුත්මෝස්ගේ තිස්පස්වන වර්ෂය වන විට, මිටැනියෙහි රජු විශාල හමුදාවක් සංවිධානය කළ අතර, ඇලෙප්පෝ ප්‍රදේශය අවට දී ඔවුහු ඊජිප්තුවරුන් සමග සටන් වැදුණහ. සෑම ඊජිප්තු රජකු මෙන්ම තුත්මෝස් ද මර්දනකාරී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ බැව් සඳහන් වුවද, මෙම ප්‍රකාශය සැක සහිත ය. ඉතා කුඩා ධනයක් රැස් කරගෙන ඇති හෙයින්, මෙහි තුත්මෝස් විශිෂ්ඨ ජයග්‍රහණයක් ලබාගත්තේ ද යන්න විවාදයට තුඩු දී තිබේ. කාර්නැක් දෙවොලේ තුත්මෝස්ගේ වාර්තාවන්හි සඳහන් වන්නේ ඔහු යුද්ධයේදී සිරකරුවන් දස දෙනකු පමණක් අල්ලාගත් බවයි. ඇතැම්විට ඔහු මිටැනියානුවන්ව අපහසු තත්ත්වයකට ඇද දමන්නට ඇත. එම ව්‍යාපාරයෙන් පසුවත් ඔහුට හිටයිට් පඬුරු හිමිවීම තුළින්, මෙම සටනේ අවසානය තුත්මෝස්ට වාසි සහගත අයුරින් සිදු වූ බව පෙනේ.
ඔහුගේ ඉදිරි ආක්‍රමණ ද්විත්වය පිළිබඳ තොරතුරු නොදනී. ඔහුගේ එකොලොස්වන ආක්‍රමණය ඔහුගේ තිස්හයවන රාජ්‍ය වර්ෂයේත්, දොළොස්වන ආක්‍රමණය තිස්හත්වන වර්ෂයේත් සිදු වූ බව පෙනේ. එයට හේතුව ඔහුගේ දහතුන්වන ආක්‍රමණය ඔහුගේ තිස්අටවන වර්ෂයේ සිදු වූ බව කාර්නැක්හි දක්වා තිබීමයි. ඔහුගේ දොළොස්වන ආක්‍රමණයේ පඬුරු ලැයිස්තුවේ කොටසක් ඔහුගේ දහතුන්වන ආක්‍රමණයේ විස්තරයට වහාම පෙර පිහිටා තිබීමෙන් (විශේෂයෙන්ම වනගත ක්‍රීඩාවක් සහ අවිනිශ්චිත අනන්‍යතාවක් ඇති ඛනිජ පිළිබඳ) මෙය නුඛාෂ්ෂේ අවට තණබිම්වල සිදු වූ බව පෙනේ. නමුත් එය මතභේදයට තුඩු දී ඇත.
ඔහුගේ දහතුන්වන ආක්‍රමණයේ දී තුත්මෝස් නුඛාෂ්ෂේ වෙත පැමිණියේ ඉතාම සුළු ආක්‍රමණයක් පිණිසයි. ඊළඟ වර්ෂයේ, එනම් ඔහුගේ තිස්නවවන වර්ෂයේ ඔහු සිය දාහතරවන ආක්‍රමණය මෙහෙයවූයේ ෂාසුවරුන්ට එරෙහිව ය. මෙම යුධ ව්‍යාපාරය සිදු වූ ස්ථානය නිර්ණයට අපහසු වන්නේ ෂාසුවරුන් ලෙබනනයේ සිට එතෙරජෝර්දානය දක්වා සහ එඩොම් දක්වා වූ විවිධ ප්‍රදේශවල ජීවත් වූ සංචාරක ගෝත්‍රයක් වීම නිසායි. මෙම සිද්ධියෙන් පසු, තුත්මෝස්ගේ ලේකම්වරුන් විසින් ආක්‍රමණ සඳහා සපයා ඇති අංක දක්වා ඇත්තේ හිස් ඉඩක් තුළ ය. එබැවින් ඒවා ගණනය කළ හැක්කේ දිනයන්ගෙන් පමණි. ඔහුගේ හතළිස්වන වර්ෂයේ විදේශ රාජ්‍යයන්ගෙන් පඬුරු කප්පම් එකතු කොට තිබේ. නමුත් සෙය ද ආක්‍රමණයක් ලෙස දක්වා තිබේ ද යන්න පැහැදිළි නැත. (එනම් රජු එයට පිටත්වූයේ ද නැතහොත් නිලධාරියකු පිටත්කළේ ද යන්න) වාර්තාවල තුත්මෝස්ගේ ඊළඟ ආක්‍රමණය පිළිබඳ සඳහන් වන්නේ පඬුරු ලැයිස්තුව පමණකි. නිය් අවට වටලෑමක් සිදු වූ බව හැර වෙනත් කිසිවක් ඉන් නිගමනය කළ නොහැක. කෙ‍සේනමුත්, ඔහුගේ අවසන් ආසියානු ආක්‍රමණය මැනවින් විස්තර කොට තිබේ. තුත්මෝස්ගේ හතළිස්දෙවන වර්ෂයට මඳකලකට පෙර, මිටැනිය විසින් සිරියාවේ සියලු ප්‍රධාන නගරවල කැරැලි මෙහෙයවූ බව පෙනේ. ගොඩබිමින් මෙන්ම වෙරළබඩ මාර්ග ඔස්සේ ද සිය හමුදා මෙහෙයවූ තුත්මෝස් අර්කා තැන්නේ වූ කැරැලි මර්දනය කොට ටියුනිප් බලා පිටත් විය. ටියුනිප් අල්ලා ගැනීමනේ පසු, ඔහු කාඩේෂ් වෙත යළි සිය අවධානය යොමු කළේ ය. මිටැනියානු හමුදා ඛණ්ඩ තුනක් විනාශ කළ ඔහු විජයග්‍රාහීව ඊජිප්තුව කර පැමිණියේ ය. කෙසේනමුත්, අවසන් ආක්‍රමනයේ ඔහුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ තොරතුරු අසම්පූර්ණ වන අතර, නිශ්චිත ද නැත. එයට හේතුව ඔහු කාඩේෂය අල්ලාගෙන නොතිබීමයි. එසේම ඔහු‍ගේ මරණයට පෙර ටියුනිපය දිගු කලක සිට ඔහුට අයත් වී නොතිබිණි.
නුබියානු ආක්‍රමණය
තුත්මෝස් සිය පනස්වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ තවත් එක් අවසන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා තිබේ. ඔහු නූබියාව අක්‍රමණය කොට නයිල්හි සිව්වන ඇල්ල දක්වා සේනා මෙහෙයවී ය. මෙතෙක් කිසිදු ඊජිප්තු රජකු එතරම් දුරක් සිය හමුදා මෙහෙයවා නොතිබිණි. නමුත් පෙර ඊජිප්තු රජවරුන් එම ප්‍රදේශවල ඊජිප්තු සංස්කෘතිය පැතිරවීමට සමත්ව තිබිණි. එසේම ගෙබෙල් බර්කාල්වලින් හමුවූ පැරණිතම ඊජිප්තු ලේඛනය තුත්මෝස්ගේ ආක්‍රමණයට වසර තුනකට පෙර ලියැවුණකි.
ස්මාරක ඉදි කිරීම
ඉදිකිරීම් කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කළ IIIවන තුත්මෝස් පනහකට අධික දේවස්ථාන සංඛ්‍යාවක් ඉදිකොට තිබේ. මින් සමහරක් අද දක්නට නොලැබෙන අතර, ඒ පිළිබඳ ලිඛිත වාර්තා පමණක් හමු වේ. එසේම වංශවතුන් සඳහා සොහොන්ගැබ් ගණනාවක් ඉදිකිරීමට ඔහු අනුබල දුන්නේ ය. මෙම සොහොන්ගැබ් පෙරට වඩා විශිෂ්ඨ ශිල්පීය නිපුණත්වයකින් යුතුව නිර්මාණය කර තිබේ. එසේම ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ ප්‍රතිමා ශිල්පය, සිතුවම් සහ කැටයම් යන අංගවල මහත් වෙනස්කම් ඇති විය. මින් බොහෝමයක් හට්ෂෙප්සුට් රැජිනියගේ සමයේ ආරම්භ වූ ඒවායි.
කලාත්මක ප්‍රගමනය
තුත්මෝස්ගේ ගීහනිර්මාණ ශිල්පීන් සහ කලා ශිල්පීන් පෙර රජවරුන්ගේ සම්ප්‍රදායික කලා ශෛලිය දිගටම පවත්වාගෙන ගිය ද, පෙර සමයන්ට වඩා ඇතැම් සංවර්ධනයන් සිදු විය. ඔහු සිය රාජ්‍ය සමයේ වැඩි කාලයක් සම්ප්‍රදායික කැටයම් ශෛලීණ් අනුගමනය කළ ද, ඔහුගේ හතළිස්දෙවන වර්ෂයෙන් පසු, ඔහු පහළ ඊජිප්තුවේ රතු කිරුළ සහ ස්න්ඩ්ය්ට්-කෙටි සාය පැළඳ සිටින අයුරින් නිරූපණය කොට ඇත. මෙය පෙර නොවූ ශෛලියකි. ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සැලකූ විට, ඔහුගේ කුළුණු භාවිත කිරීමේ සම්ප්‍රදාය ද පෙර නොපැවති එකකි. ඊජිප්තුවේ ඇති එකම දන්නා වංශාවලි ස්තම්භ කාණ්ඩය, වහලය දරා සිටීමට කුළුණු ගණනාවක් වෙනුවට විශාල කුළුණු දෙකක් භාවිත කරමින් ඔහු විසින් ඉදිකොට ඇත. ඔහුගේ උත්සව ශාලාව ද විප්ලවීය නිර්මාණ අංගයකි. මෙය බැසිලිකා සම්ප්‍රදායෙන් නිර්මිත පැරණිතම හඳුනාගත් ගොඩනැගිල්ල ලෙස සැලකේ. තුත්මෝස්ගේ සිත්තරුන් සිතුවම් ශිල්පයේ නව මානයන් සොයාගිය අතර, වර්ණගැන්වූ කැටයම් වෙනුවට සම්පූර්ණයෙන්ම සිතුවම් කළ පැරණිතම සොහොන්ගැබ් ඔහුගේ යුගයෙන් හමු වේ. අවසානයේ, ඔහුගේ ස්මාරක ඉදි කිරීමට පමණක් නොව, තුත්මෝස්ගේ ශිල්පීන් වීදුරු නිර්මාණ ශිල්පය ද ප්‍රගුණ කළ බැව් පෙනේ. දහඅටවන රාජවංශයේ මුල් යුගයේ ඇරඹි මෙහි දී, මැද-රහිත ක්‍රමයේ පාන බඳුන් නිර්මාණය විය.
කාර්නැක්
තුත්මෝස් සෙසු ස්ථානවලට වඩා කාර්නැක් දෙවොල කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමුකළේ ය. ඉපුට්-ඉසුට්හි එනම්, මධ්‍යයේ ඇති ප්‍රධාන දේවස්ථානයෙහි සිය මුත්තණුවන් වූ Iවන තුත්මෝස් විසින් ඉදිකළ බහුටැම් ශාලාව ඔහු විසින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලදී. එසේම හට්ෂෙප්සුට්ගේ රතු දෙවොල ගලවා ඉවත් කළ ඔහු, එහි අමුන් දෙවියන් වෙනුවෙන් VIවන අටලුව ඉදිකළේ ය. ඔහු එය ඉදිරිපස ප්‍රවේශ කුටියක් තනවා එහි සිවිලිමට ආධාර ලෙස වංශාවලි කුළුණු ඉදිකරවී ය. කුඩා දෙවොල්වලින් සමන්විත මධ්‍ය දෙවොල වටා බිත්තියක් ඉදිකළ ඔහු, ඒ සමග කම්හල් සහ ගබඩා ද ඉදිකළේ ය. ප්‍රධාන දේවස්ථානයේ නැගෙනහිරින්, ඔහු සිය සෙඩ් උත්සවය සැමරීම පිණිස උත්සව ශාලාවක් ඉදිකළේ ය. මෙහි ප්‍රධාන ශාලාව බැසිලිකා සම්ප්‍රදායෙන් නිමවූවකි. එහි අන්තරාලයේ සෑම පැත්තකම සිවිලිමට අධාර ලෙස පිහිටි කුළුණු සහිත විය. මෙහි මැද පේළි දෙක අනෙක් ඒවාට වඩා උසින් වැඩි නිසා, සිවිලිම බෙදෙන ස්ථානයේ කවුළුවක් සෑදී ඇත. මෙම දේවස්ථානයේ ඇති කුඩා කුටි දෙකක් තුළ ඔහු සිය තෙවන ආක්‍රමණයේ දී කනාන් දේශයෙන් රැගෙන ආ පැළෑටි සහ සතුන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් කැටයම් කොට ඇත.
ඉපුට්-ඉසුට්හි නැගෙනහිර දෙසින් ඔහු ආටන් වෙනුවෙන් තවත් දෙවොලක් ඉදිකළේ ය. මෙය අමුන් දෙවියන්ට ආධාර වශයෙන් දක්වා ඇත. මෙම දෙවොල ඇතුළත තුත්මෝස් සිය ටෙඛෙන් වැටි හෙවත් "අනන්‍ය ඔබලිස්කය" ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළේ ය. මෙම ටෙඛෙන් වැටිය යුගලක කොටසක් වෙනුවට තනිව පිහිටුවීමට තීරණය කෙරිණි. මෙය මෙතෙක් සාර්ථකව නිර්මාණය කළ උසම ඔබලිස්කය වේ. නමුත් වසැ තිස් පහකට පසු IVවන තුත්මෝස් විසින් එය පිහිටුවන තෙක්ම එය සිටුවා තිබුණේ නැත. පසුකලෙක මෙම ඔබලිස්කය IIවන කොන්ස්ටන්ටියස් අධිරාජයා විසින් රෝමයට ගෙනගිය අතර, එය ලැටරන් ඔබලිස්කය ලෙස හඳුන්වයි.
තවත් ක්‍රිස්තු භක්තික රෝම අධිරාජයකු වූ Iවන තියඩෝසියස් විසින් ක්‍රි.ව. 390දී කාර්නැක් දෙවොලේ වූ තවත් ඔබලිස්කයක් කොන්ස්තන්තිනෝපල් අශ්ව ක්‍රීඩාංගනයේ පිහිටුවන ලදී. මෙය වර්තමානයේ තියඩෝසියස්ගේ ඔබලිස්කය ලෙස හඳුන්වයි. මෙලෙසින් IIIවන තුත්මෝස්ගේ කාර්නැක් දෙවොලේ ඔබලිස්ක ද්විත්වයක් රෝම අධිරාජ්‍යයේ අගනුවරවල් ද්විත්වය වූ රෝමයේ සහ කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ පිහිටුවා ඇත.
ප්‍රධාන දෙවොලේ දකුණින් අමුන් සිද්ධස්ථානය සහ මුට් දේවස්ථානය අතර තුත්මෝස් විසින් තවත් ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති සිදුකරන ලදී. ප්‍රධාන දෙවොලට වහාම දකුණින්, සිව්වන සහ පස්වන අටලු අතුරින් දෙවොලට ඇතුළු වීමට පැවති උතුරු දකුණු මාවත අසල ඔහු විසින් හත්වන අටලුව ඉදිකරන ලදී. මෙය ඔහුගේ උත්සවය වෙනුවෙන් ඉදිකෙරුණකි. එහි පරාජය කෙරුණු සතුරන්ගේ රූ සහිත දර්ශනවලින් අලංකාර කර ඇත. අටලුවේ දෙපස ඔහු විසින් දැවැන්ත රාජකීය ප්‍රතිමා ඉදිකරන ලදී. එසේම ද්වාරයේ දකුණු මුහුණත තවත් ඔබලිස්ක ද්විත්වයක් ඉදිකරවන ලදී. නැගෙනහිර ඔබලිස්කයේ පාදම පමණක් දක්නට ලැබෙන අතර, බටහිර ඔබලිස්කය කොන්ස්තන්තිනෝපල් අශ්ව ක්‍රීඩාංගනය වෙත ගෙන යන ලදී. තවත් දකුණින්, මාවත දිගේ ඔහු විසින් හට්ෂෙප්සුට් රැජින විසින් අරඹා තිබූ VIIIවන අටලුව නිම කරන ලදී. මාවතේ නැගෙනහිර, ඔහු විසින් අඩි 250 හේ 400හි පූජනීය විලක් තැනවූ අතර, එය අසල ඇලබැස්ටර් බාක් දෙවොලක් ඉදිකළේ ය. එසේම ඔහු රාජකීය කලා ශිල්පීන්ට සිය සත්ත්ව සහ ශාක එකතුව උද්භිද උද්‍යානයේ නිරූපණය කිරීමට නියම කරන ලදී.
සොහොන්ගැබ
තුත්මෝස්ගේ සොහොන්ගැබ (KV34) අනාවරණය කරගන්නා ලද්දේ 1898දී විකටර් ලොරෙට් විසින් රජුන්ගේ නිම්නයේ තිබී ය. මෙය දහඅටවන රාජවංශයේ සොහොන්ගැබ්වල දක්නට ලැබෙන පොදු සැලැස්මෙන් යුක්ත වන අතර, භූමදාන කුටීරයට පෙර ආලින්දයේ තියුණු හැරීමක් පිහිටා ඇත. ආලින්දය වෙත ප්‍රවේශ වීමට සෝපාන ද්විත්වයක් සහ කෝරිඩෝරයන් ද්විත්වයක් පිහිටි අතර, එයට පෙර චතුරස්‍රාකාර "ළිඳක්" වැනි ව්‍යූහයක් දක්නට ලැබෙයි.
මෙහි බිතු සිතුවම් සරලව, “රේඛාමය” ආකාරයෙන් දක්වා ඇත. මෙහි රූපාක්ෂර බොහෝ රාජකීය සොහොන්ගැබ්වල දක්නට ලැබෙන වියදම් අධික සම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට වඩා අවමංගල පැපිරස්වල ලියන ඇල අක්ෂර ක්‍රමයට ලියා තිබීම ද විශේෂත්වයකි. වර්ණගැන්වීම ද එසේම සරල වන අතර, ක්‍රීම් පැහැ පසුබිමෙහි කළු පැහැයෙන් යුතුව, විශේෂ ස්ථාන රෝස සහ රතු පැහයෙන් සිතුවම් කොට ඇත. මෙහි සැරසිලිවල පාරාවෝවරයා විසින් දෙවිවරුන්හට අපෙප් සර්පයා පැරදවීමට උපකාර කරන අයුරුත්, අනතුරුව හිරුගේ දිනපතා යළි උපත මෙන්ම ‍පාරාවෝවරයාගේ පුනරුත්පත්තිය ද තහවුරු කරන අයුරු නිරූපිත ය.
හට්ෂෙප්සුට්ගේ ස්මාරක විකෘති කිරීම
මෑතක් වන තුරුම විශ්වාස කෙරුණේ සිය සැමියා වූ IIවන තුත්මෝස්ගේ මරණින් පසු, හට්ෂෙප්සුට් රැජින විසින් IIIවන තුත්මෝස්ගෙන් සිහසුන 'පැහැරගත්' බවයි. IIIවන තුත්මෝස් ඇගේ සමයේ සම-රාජ්‍යාධිකාරී ලෙස කටයුතු කළ ද, පැරණි ඉතිහාසඥයන් සැකපහළ කළේ සිය මුල් දශක දෙක තුළ සිහසුන තමන්ට හිමි කරනොදීම පිළිබඳ IIIවන තුත්මෝස් සිය සුළු මවට කිසිදින සමාව නොදුන් බවයි. කෙසේනමුත්, වර්තමානයේ, හට්ෂෙප්සුට් ඇගේ හමුදාව සිය උරුමකරුට භාර කර තිබූ බව හඳුනාගෙන තිබීම නිසා එම මතය ප්‍රතිශෝධනයට ලක්ව තිබේ. එසේම මෙම මතයට තවත් අනුබල දෙන කරුණක් නම් IIIවන තුත්මෝස් සිහසුනට අයිතිවාසිකම් පෑ බවට ද කිසිදු සාක්ෂියක් හමු නොවීමයි. හට්ෂෙප්සුට්ගේ ආගමික සහ පරිපාලන නායකයින් ඔහු යටතේ ද තබාගත්තේ ය.‍ එසේම හට්ෂෙප්සුට් රැජිනියගේ ස්මාරක ඇගේ මරණින් අවම වශයෙන් වසර විස්සක් ගතවනතුරුත්, එනම් IIIවන තුත්මෝස්ගේ පසුකාලීන යුගය වනතුරුත් හානියට පත්ව නොතිබූ බව පෙනී යයි. නමුත් තුත්මෝස් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය ඔහුගේ පුත් IIවන අමෙන්හොටෙප් ඇගේ කෘතීන් තමන්ගේ නිර්මාණ බව පෙන්වීමට උත්සාහ දරා ඇති බව අනාවරණය වී ඇත. එසේම IIIවන තුත්මෝස්ගේ මතකාගාර දේවස්ථානය හට්ෂෙප්සුට්ගේ දෙවොලට ඍජුවම යාබදව ඉදි කරතිබීමෙන් පෙනී යන්නේ, IIIවන තුත්මෝස්, හට්ෂෙප්සුට්‍ කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පසු වන්නට නොමැති බවයි.
හ‍ට්ෂෙප්සුට් රැජිනගේ මරණින් පසු ඇගේ බොහෝ ස්මාරක සහ රූප විකෘති කිරීම හෝ විනාශ කිරීම සිදු විය. මේ අතර ඩේර් එල්-බහ්රිහි ඇගේ සුප්‍රකට මතකාගාර දේවස්ථානය ද විය. සම්ප්‍රදායිකව මුල්කාලීන නූතන විද්වතුන් විශ්වාස කළේ මෙම ක්‍රියාවන් IIIවන තුත්මෝස්ගේ ඩැම්නේෂියෝ මෙමොරියේ (කිසියම් පුද්ගලයකු පිළිබඳ වාර්තා මකා දැමීම මගින් ඔහුට පරිභව කිරීම) ප්‍රතිපත්තියක් වන්නට ඇති බවයි. නමුත් චාල්ස් නිම්ස් සහ පීටර් ඩෝර්මන් වැනි විද්වතුන්ගේ මෑතකාලීන අධ්‍යයනයකින් පෙනීගොස් ඇත්තේ ඇතැම්විට මෙම මකාදැමීම් තුත්මෝස්ගේ හතළිස් හයවන හෝ හතළිස් හත්වන රාජ්‍ය වර්ෂයෙන් පසුව (ක්‍රි.පූ. 1433/2 පමණ) සිදුවන්නට ඇති බවයි. තවත් පෙනෙන කාරණයක් නම් මෙම සත්කාරය හිමි වූයේ හට්ෂෙප්සුට් හට පමණක් නොවන බවයි. ඇගේ සමීපතමයකු වූ ප්‍රධාන සහායක සෙනෙන්මුට්ගේ ස්මාරක ද මෙසේ විකෘති කොට තිබෙනු දක්නට ලැබේ. මෙවන් සාක්ෂි සලකා බලන විට පෙනීයන්නේ IIIවන තුත්මෝස් සිය අනුප්‍රාප්තියෙන් මඳ කලකට පසු කෝපයෙන් යුතුව ඇගේ ස්මාරක විනාශ කළ බවට වන ජනප්‍රිය මතය පිළිගත නොහැකි බවයි.
වර්තමානයේ, හට්ෂෙප්සුට්ගේ මතකයන් ඉතිහාසයෙන් මකාදැමීමට ඇති උත්සාහය IIIවන තුත්මෝස්ගේ පුත්‍රයා වූ අනාගත IIවන අමේනහොටෙප් සිය උරුමය තහවුරු කරගැනීමට සිදුකළ එකක් බව පෙනී යයි. ඔහු ඔහුට සමාන හෝ උසස් අයිතියක් සිහසුනට හිමිව තිබූ හට්ෂෙප්සුට් රැජිනියගේ ඥාතීන්ට විරුද්ධත්වයක් පෙන්වීමට මෙය සිදුකොට ඇති බව පෙනී යයි. හට්ෂෙප්සුට් රැජිනිය යටතේ සේවය කළ බලවත් ආගමික සහ පරිපාලන නිලධාරීන් IIIවන තුත්මෝස් යටතේ ද සේවය කර තිබීමෙන් පෙනී යන්නේ එම සිදුවීම ඉහත දැක්වූ කාලයට පෙර සිදුවූවක් නොවන බවයි. පසුකලෙක, විකෘති කළ ඇගේ නිර්මාණ තමන්ගේ නිර්මාණ බවට IIවන අමෙන්හොටෙප් ප්‍රකාශ පවා සිදුකොට ඇත.
මරණය සහ භූමදානය
ඇමරිකානු ඊජිප්තුවේදියකු වන පීටර් ඩර් මැනුවලියන් අනුව, අමෙනෙම්හෙබ් නැමැති නිලදාරියකුගේ සොහොන්ගැබේ ඇති චරිතාපදානය අනුව, IIIවන තුත්මෝස් ඔහුගේ 54වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ, III පෙරෙට් දිනය 30 දින මිය‍ගොස් ති‍බේ. ඒ වනවිට ඔහු වර්ෂ 53, මාස 10 සහ දින 26ක් (Urk. 180.15) ඊජිප්තුව පාලනය කොට තිබිණි. මේ අනුව පෙනෙන්නේ IIIවන තුත්මෝස් ඔහුගේ පනස්හතරවන රාජ්‍ය වර්ෂයට මාසයකුත් දින හතරක් තිබිය දී මියගොස් ඇති බවයි. හට්ෂෙප්සුට් සහ IIවන අමෙන්හොටෙප් සමග ගෙනගිය හවුල් පාලන සමය ඉන් අඩුකළ විට ඔහු ස්වාධීනව පාරාවෝ ලෙස වර්ෂ තිහකට අධික කාලයක් පාලනය ගෙනගොස් තිබේ.
මමිය
IIIවන තුත්මෝස්ගේ මමිය හමුවූයේ 1881දී හට්ෂෙප්සුට්ගේ මතකාගාර දේවස්ථානයට ඉහළින් වූ ඩේර් එල්-බහ්රි ගබඩාවක තිබී ය. ඔහුගේ මමිය තවත් දහඅටවන සහ දහනවවන රාජවංශ පාරාවෝවරුන්ගේ මමී සමග තැන්පත් කොට තිබිණි. සෙසු මමී අතර Iවන අහ්මෝස්, Iවන අමෙන්හොටෙප්, Iවන තුත්මෝස්, IIවන තුත්මෝස්, Iවන රැම්සෙස්, Iවන සෙටි, IIවන රැම්සෙස් සහ IXවන රැම්සෙස් මෙන්ම විසිඑක්වන රාජවංශය‍ට අයත් Iවන පිනෙඩ්ජෙම්, IIවන පිනෙඩ්ජෙම් සහ සියාමුන් යන පාරාවෝවරුන්ගේ සිරුරු ද විය.
ඔහුගේ මමිය මුලින්ම ලිහා බලන ලද්දේ 1886දී ගැස්ටන් මැස්පරෝ විසින් ය යන්න ප්‍රචලිත වුවද, සැබැවින්ම පළමුව එය සිදුකරන ලද්දේ 1881දී එමිල් බෲග්ෂ් විසිනි. ඔහු විසින් ඩේර් එල්-බහ්රි සිට මමී ඉවතට ගැනීම මෙහෙයවන ලද අතර, ඒවා බෝලැක් කෞතුකාගාරය වෙත රැගෙන යන ලදී. මෙකල මැස්පරෝ මැස්පරෝ සිටියේ ප්‍රංශයේ ය. ඊජිප්තු ‍පුරාවස්තු සේවාවේ අධ්‍යක්ෂකවරයා මෙම මමී යළි ඔතන ලෙස නියෝග ‍කළේ ය. මේ නිසා 1886දී මෙය "නිල වශයෙන්" ලිහා විවෘත කරන ලද්දේ මැස්පරෝ විසිනි. මෙම මමිය ඒ වන විටත්, අයහපත් තත්ත්වයක පැවති බව ඔහු දැනසිටියේ ය‍.
මෙම මමියට පුරාණ කාලයේ සොහොන් සොරුන්ගෙන් තදබල ලෙස හානි සිදු වී තිබේ. මෙම සොහොන්ගැබ යළි අනාවරණය කරගත් රැසල් පවුල විසින් වසර කිහිපයකට පෙර එහි වෙලුම් කපා ඉරා දමා තිබේ. දේහය පිළිබඳ මැස්පරෝගේ විස්තරය මගින් සිරුරට සිදුව තිබූ හානියේ ප්‍රමාණය වටහා ගත හැක:
හානි වී නොතිබූ මුහුණ පිළිබඳ මැස්පරෝ මෙසේ සඳහන් කරයි:
ඩේර් එල්-බහ්රි ගබඩාවේ වූ සෙසු උදාහරණ මෙන් නොව සිරුර දරා සිටි දැවමය මමීරූපී මිනීපෙට්ටිය මුල් පාරාවෝවරයාටම අයත් වූවකි. එහි තිබූ රන් ආලේපන සහ සැරසිලි පුරාතන යුගයේ දී ම කොල්ලකා ඇති බව පෙනේ.
මමිය පරීක්ෂා කර බැලූ කායව්‍යච්ඡේදක ග්‍රැෆ්ටන් එලියට් ස්මිත් ප්‍රකාශ කළේ IIIවන තුත්මෝස්ගේ මමියේ උස මීටර 1.615 (අඩි 5 අඟල් 3.58) ක් බවයි. මේ හේතුවෙන් තුත්මෝස් මිටි පුද්ගලයකු බවට ජනයා අතර විශ්වාසයක් පැතිර ගියේ ය. නමුත් උස නිර්ණය කළේ ස්මිත් පතුල් නොතිබූ අයකුගේ ය. මේ නිසා ඔහුගේ සැබෑ උස ස්මිත් විසින් පැවසූ උසට වඩා නිසැකවම වැඩි බව පෙනී යයි. වර්තමානයේ IIIවන තුත්මෝස්ගේ මමිය කයිරෝ කෞතුකාගාරයේ රාජකීය මමී ශාලාවේ 61068 යන නාමාවලි අංකය යටතේ දක්වා ඇත.
ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව
thumb|365x365පික්|අසතුටින් සිටින පෙම් යුවලක්. ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව(Sexual jealousy) යනු ඊර්ෂ්‍යාෙව් එක් ප්‍රභේදයකි.මෙහිදී තම ලිංගික සහකරු වෙනත් අයකු සමග ලිංගික සබධතා පැවැත්වීම කෙරේ ඊර්ෂ්‍යාවක් ඇතිකරගනී.,ඇතැම් විට තම සැමියා/බිරිද හෝ තම පෙම්වතා/පෙම්වතිය කෙරේ ද මෙම ලිංගික ඊර්ෂාව ඇතිවේ. ලිංගික ප්‍රජනනය මගින් වර්ගයා බෝකරන සෑම ජීවියෙකුම ස්ත්‍රී හා පුරුෂ වශයෙන් බෙදීමක් දක්නට ලැබේ.විශේෂයෙන් සත්ව රාජධානියට අයත් සත්වයන් එක්තරා ලිංගික හැසිරීමක් මගින් සිදුවන ක්‍රියාවලියක් හරහා සිදුවන ජන්මානු සංසේචනය මගින් ඉදිරි පරම්පරාව බිහිකරයි.මෙම ලිංගික ක්‍රියාව විරුද්ධ ලිංගිකයන් අතර සිදුවේ.ලිංගික ක්‍රියාවට අයත් ජීව විද්‍යාත්මක ප්‍රේරණයන් ඇතිවීම කෙරේ ශරීරයේ නිපදවන හෝමෝන ප්‍රබල බලපෑමක් සිදුකරයි.බොහෝ සතුන් තමාට ලිංගික ප්‍රේරණයන් ඇතිවූවිට තමා අයත් වර්ගයේ ඔනෑම පරිණත විරුද්ධ ලිංගිකයෙකු සමග ලිංගිකව හැසිරේ.එහෙත් මිනිසා තමාටම වෙන්වූ එක් සහකරුවකු/සහකාරියක සමග පමණක් හැසිරීමට ඔහු විසින් නිපදවාගත් සංස්කෘතිය මගින් බලපෑම් කරයි.මෙහිදී තමාට අයත් සහකරු/සහකාරිය වෙනත් අයකු හා ලිංගික හැසිරීම ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර ඒ හා බැදුනු ඊර්ෂාවක් දක්නට ලැබේ.ස්ස්විද්‍යාඥයන් සොයාගෙන ඇති ආකාරයට මිනිසා පමණක් නොව මිනිසා අයත් ප්‍රිමාටා ගෝත්‍රයට අයත් අනෙකුක් සතුන් අතරද මෙම ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව දක්නට ලැබේ.ජන ප්‍රවාද හා සහිත්‍ය ග්‍රන්ත වලද සතුන් තුල පවතින ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව විස්තර කරයි.පිරිමි වදුරන් තම රැලට පිරිමි පැටවකු බිහිවුවහෝත් එම පිරිමි පැටවාගේ ශිෂ්නය හපා චේදනයකර මරාදමනබව ජනප්‍රවාදවල හා සාහිත්‍යෙය් දැක්වේෙ.සතුන් අතර පවතින ලිංගික ඊර්ෂාව වරෙක වඩාත් යහපත් ඉදිරි පරපුරක් නිර්මානය කිරීමට හේතුවන බව සත්ව විද්‍යාඥයන් පවසයි.පිරිමි සතුන් අතර ලිංගික සහකාරිය ලබාගැනීමට දක්වන ගැටුමේදී දුර්වලයා පරාජයවී ප්‍රබලයා ජයග්‍රහණය කරයි.එමගින් ශක්තිමත් බලවත් ජාන හිමි සත්වයාට දාව ඉදිරි පරපුර බිහිවේ.එමගින් වඩා ශක්තිමත් ජාන ඉදිරියට ගෙනයාම සිදුවේ.
පරිණාමීය මනොවිද්‍යාඥයන් අදහස්කරන ආකාරයට ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව ඇතිවීම කෙරේ ජීව විද්‍යාත්මක ලිංගික වෙනස්කම් බලපාන්නට ඇත. ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාවේදී බොහෝ පුරුෂයන් තම සහකාරියගේ දරුවන් තමාගේ නොවන බව පවසා සහකාරිය සමග වාග් ප්‍රහාර හෝ කායික හිංසන වලට ලක්කිරීම සිදුකෙරේ.කාන්තාවන් මෙසේ ලිංගික ඊර්ෂ්‍යා වෙන් පෙළෙන විට තම සහකුරු කෙරේ දක්වන චිත්තවේගී සම්බන්ධතා අවමකරගනී.පර්වේෂකයන් දක්වන ආකාරයට පුරුෂයන් ලිංගික මිත්‍යාචාරයන් කෙරෙහි ද ස්ත්‍රීන් චිත්තවේදී සබදතා අඩුවීම කෙරෙහිද සංවේදී වන බවයි.
පර්යේෂකයන්ට අනුව පුරුෂයින් තම සහකාරියගේ ලිංගික ආධිපත්‍ය තමා කෙරේ පමණක් තබාගැනීම වැදගත්වන අතර ස්ත්‍රීන්ට තම සහකරුගේ ආදරය විත්තවේගී සබදතා තමා වෙතම යොමුවීම වැදගත්ලෙස සළකයි.පුරුෂයන් තම සහකාරිය වෙනත් පුරුෂයෙකු සමග ලිංගිකව හැසිරීම නොඉවසයි.එහෙත් ස්ත්‍රීන්ට වඩා වැදගත් ලිංගික සුවයට වඩා චිත්තවේගී බැඳීම්ය..
ඇතැම් පර්යේෂකයන් සදහන් කරන්නේ ලිංගින ඊර්ෂ්‍යාව කෙරේ ලිංගි භේදය බලනොපාන බවත් ඒ සදහා මූලික සාධකය සංස්කෘතිය බවයි.විවිධ සංස්කෘතීන් තුලින් ඉගැන්වෙන ගණාචාර ජනාචාර සිරිත් විරිත් මගින් ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාෙව් ස්වභාවය වෙනස්වන බවයි.
ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව
thumb|Are You Jealous? by Paul Gauguin. Based on a real-life episode during Gauguin's stay on Tahiti, the painting shows two Tahitian women. මනෝ විද්‍යාඥයන් සදහන් කරන ආකාරයට පුරුෂයන් කාම මිත්‍යාචාරයේ දී දරුණු ප්‍රතිචාර දැක්වුවද ස්ත්‍රීන් එවන් වැරදි වලදී සමාව දීමට පෙළබෙන බවයි. එයට හේතුව ස්ත්‍රින් තම සහකරු වෙනත් පුරුෂයෙකු වෙත යාම නොඉවසන බැවිනි. චිත්තවේගී බැදීම් ඇතිවීම මගින් වඩාත් බලවත් බැදීමක් ඇතිවේ.ස්ත්‍රීන් හා සම්භන්ධව බැලීමේ දී චිත්තවේගී බැදීම් වඩාත් ශක්තිමත්ය..
චිත්තවේගාත්මක ඊර්ෂ්‍යාව
බොහෝ අධ්‍යනයන්ට අනුව ස්ත්‍රීන් ලිංගික ඊර්ෂාවේ දී චිත්තවේගී භාවාත්මක හැසිරීම් දක්වයි.පුරුෂයා විසින් තමාට වංචාවක් සිදු කළබව දැනගත්විට හැඩීම දුක්වීම ආදී භාවාත්මක ප්‍රතිචාර විනා පුරුෂයාට දඩුවම් කිරීමට නොයයි.ඇතැම් විට සමාව දීමටද පසුබට නොවේ.
පුරුෂයන්ගේ ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව
thumb|337x337පික්|තම බිරිඳ වෙත් පුරුෂයෙකු හා ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදී සිටින අයුරු දතින පුරුෂයෙක්. Male sexual jealousy functions to defend paternity confidence, and is likely to have evolved through natural selection to prevent cuckoldry - a threat to males since they could be investing in offspring they are not biologically related to. This would also be costly, since their resources would be used on females' offspring that is not theirs. Male sexual jealousy manifests itself in the emotion of jealousy, using or threatening with violence to ensure sexual exclusivity and the inclination to control women. This idea of males ensuring sexual exclusivity has also lead to laws on adultery.
From an evolutionary perspective, the jealousy arises from this threat of investing in non-biologically related offspring and thus is most strongly felt over their mate's sexual infidelity than their emotional infidelity.
It can take several forms in behaviour: aggression and violence, and possessiveness or controlling behaviour towards their mate. In some cases, sexual jealousy can lead to uxoricide. Threats to a relationship can arise from other sources too, such as the presence of rivals, cues to infidelity and partner dissatisfaction with the relationship. Morbid jealousy is also concurrent with male sexual jealousy - an obsession with thoughts of a partner's suspected sexual infidelity. A recent meta-analysis reviewed the literature and found that sexual jealousy in males can also lead to emotions such as distress, hurt and disgust being experienced.
ආක්‍රමණශීලි හැසිරීම
බොහෝ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ පුරුෂයන් ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාෙව්දී ආක්‍රමණශ්‍රීලී ආවේගගීලී වර්‍යා පෙන්නුම් කරන බවයි,සමහර අවස්ථාවලදී ස්ත්‍රීන්ද අවේගශීලී චර්‍යා පෙන්වන අවස්ථාද පවතී.
කාන්තාවක් තම සහකරු වෙනත් ස්ත්‍රියක සමග අනවශ්‍ය සබදතා පවත්වන බව දැනුනවිට කෝපයට පත්වීම හා ප්‍රචණ්ඩකාරීව හැරිරේ.මෙමගින් ස්ත්‍රිය තුල පුරුෂයා කෙරෙහි ඇති අවිශ්වාසය පෙන්වයි. තවදුරටත් ස්ත්‍රීන් තම පුරුෂයාට විවිධ තහංචි පැවවීම අවනශ්‍ය ලෙස සොයාබැලීම සිදුවේ.තහංචි කඩකළවිට දොෂාරෝපණය කිරීම සිදුවේ.මෙවන් අවස්ථාවලදී බැණවැදීම් අබහාස අවසානයේ ගෘහස්ත ප්‍රචණ්ඩත්වය දක්වා වර්ධනයවේ.
තම සහකරු සමග ඇසුරු කරන අනියම් ස්ත්‍රිය විසින් තමාගේ සහකරු අවනතකරගෙන ඇතිබවත් සියළු වැරදි අනියම් ස්ත්‍රිමත පවරා තමා විසින් හො සහකරු විසින් සිදුකළ වැරදි අමතකකර දමයි.ඇතැම් විට තම සහකරු කෙරේ ඇතිවන ද්වේශය අනියම් ස්ත්‍රියවෙත විතැන් කරයි.