cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
උන්දම (වායුගතික විද්‍යාව)
සමාලෝචනය
උන්දම සාමාන්‍යයෙන් වාපතක් සම්බන්ධිතව සැලසුම් කරනුයේ උපරිම ආරෝහණ සංගුණකය ඉහළ නංවා ගැනුමටය. මෙය විසින් වාපතක් භාවිතා කරන  අහස්යානයේ වේගයෙහි  ඇණහිටීම අවම කරවයි. උන්දමිත වාපත් පදනම් කර ගත් පියාපත් සහිත අහස්යානා, සමමිතික වාපත් පදනම් කරගත් පියාපත් සහිත එවැනි අහස්යානා හා සමග සැසඳූ කල අඩු ඇණහිටුම් වේගයක් සහිත වෙයි.
නිදසුන – ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දම රේඛාවක් සහිත වාපතක්
මෙහි t යනු ඝණකම අනුපාතයයි.
සමාලෝචනය
අහස්යානා සැලසුම්කරුවෙකු විසින් බ‍ඳෙන් ඈත පියාපත් කොටසෙහි උන්දම අඩු කරනුයේ පියාපත් තුඩෙහිදී අවධි ප්‍රහාරක කෝණය (ඇණහිටුම් කෝණය) වැඩි කරගනු සඳහාය. පියාපත ඇණහිටුම් කෝණය වෙත ලඟාවත්ම මෙය නිසා පියාපතෙහි මුල එහි තුඩට වඩා විගසින් ඇණහිටිණ බවට මෙයින් සහතික කෙරෙන අතර එයින් අහස්යානයට භ්‍රමණයට එරෙහි වීමේ හැකියාව ලබා දෙමින් ඇණහිටුම ලඟාවෙත්ම පාර්ශ්වික සමබරතා පාලකයන්හී සඵලතාවය පවත්වා දෙයි.
නිදසුන – ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දම රේඛාවක් සහිත වාපතක්
ප්‍රත්‍යාවර්ත උන්දම රේඛාවක් සහිත වාපතක් දකුණෙහි දැක්වෙයි. NACA 4-පෙළ වාපතක් සඳහා ඝණකම ව්‍යාප්තිය භාවිතා කරන ලද්දේ, 12% ඝණකම අනුපාතයක් සහිතවය. ඝණකම ව්‍යාප්තිය සඳහා සමීකරණය:
සමාලෝචනය
සමහරක් නූතන සැලසුම් විසින් සෘණ උන්දමක් භාවිතා කෙරෙයි. එවන් එක් සැලසුමක් හැඳින්වෙන්නේ සුපිරිඅවධි වාපත ලෙසිනි. අතිධ්වනි පියාසැරිය-සමීප අවස්ථාවන්හීදී මෙය භාවිතා කරන අතර, අතිධ්වනි පියාසැරිය සමීපයෙහිදී සාම්ප්‍රදායික වාපත් වලට වඩා වැඩි ආරෝහණය හා රෝධය අතර අනුපාතය අගයයක් මෙය විසින්  ලබා දෙයි. සුපිරිඅවධි වාපත් විසින් පැතලි කල ඉහළ පෘෂ්ඨයක්ද, වැඩියෙන් උන්දමිත (වක්වූ) පසුපස කොටසක්ද, සහ සාම්ප්‍රදායික වාපත් හැඩ හා සැසඳූ කල මහත්වූ ඉදිරි දාර අරයක් ද භාවිතා කෙරෙයි. මෙම වෙනස්කම් නිසාවෙන් තරංග රෝධය ඇතිවීම පමා කෙරෙයි.
මෙයද බලන්න
ප්‍රවර්ගය:වායු ගතික විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:අහස්යානා පියාපත් සැලසුම්
ගගනයාත්‍රා විද්‍යාවෙහි සහ ගගනගාමී ඉංජිනේරු විද්‍යාවෙහි, උන්දමක් යනු වාපතක ඉහළ හා පහළ පෘෂ්ඨයන් අතර අසමමිතික භාවයයි. උන්දමික නොවන වාපතක් හැඳින්වෙන්නේ සමමිතික වාපතක් ලෙසිනි. සමමිතික වාපතක් හා සසඳන විට, උන්දම ලබා දෙන වාසි, සොයාගත්තේ හා පළමුව භාවිතා කලේ 19වන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහිදී මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් කේලි විසිනි.
නිදසුන – ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දම රේඛාවක් සහිත වාපතක්
thumb|right|351px|ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දමක් සහිත වාපතක්. අවර දාරය සමීපයේදී උන්දම රේඛාව ඉහළ දිශාවට යළි වක්වෙන වාපතක් ප්‍රත්‍යාවර්තිත උන්දමික වාපතක් ලෙස හැඳින්වෙයි. අවරවිරහිත අහස්යානාව වැනි අවස්ථා වලදී මෙවැනි වාපත් භාවිතා වන්නේ, වාපතෙහි වායුගතික මධ්‍යය වටා ඝූර්ණය 0 විය හැකි බැවිනි. එවන් වාපතක උන්දම රේඛාව පහත පරිදි අර්ථදැක්විය හැක (විචල්‍යයන් ඉහළින් ඉරක් ඇඳ තිබීමෙන් ඒවා ජ්‍යාය විසින් බෙදීමෙන් අමානගතකරනුලැබ ඇති බවයි):
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය (ඇමරිකානු දකුණේ සාහිත්‍යය ලෙසින්ද සමහරවිට හැඳින්වේ) යන්න අර්ථදැක්වෙන්නේ දක්ෂිණ එක්සත් ජනපද පිළිබඳ හෝ එම ප්‍රදේශයන්ගෙන් එන ලේඛකයන් විසින් හෝ රචිත ඇමරිකානු  සාහිත්‍යය ලෙසිනි. දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි ගුණාංග අතර පොදු දක්ෂිණ ඉතිහාසයක්, පවුල යන්නෙහි වැදගත්කම, ප්‍රජාව සහ එය තුල යමෙකුගේ භූමිකාව පිළිබඳ හැඟීමක්, යුක්තිය පිළිබඳ හැඟීමක්, ප්‍රදේශයෙහි ප්‍රමුඛ  ආගම (ක්‍රිස්තියානි ධර්මය — ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය බලන්න) සහ ආගම විසින් බොහෝවිට ගෙනඑන  කරදර/ශුභඵල, වාර්ගික ආතතිය හා බැඳි ප්‍රශ්න, භූමිය හා එය රැගෙන එන පොරොන්දු, සමාජ  පංතිය හා  තත්ත්වය පිළිබඳ හැඟීමක්, සහ  දක්ෂිණ උපභාෂාව භාවිතය පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීම්ද අඩංගු වෙති.
thumb|300px|නූතන අර්ථදැක්වීම තද රතු පැහැයෙන් දැක්වෙන ජනපදයන් දක්ෂිණ එක්සත් ජනපදය යන්නෙහි නූතන අර්ථදැක්වීමට සැමවිටම පාහේ අඩංගු වන අතර, මද රතු පැහැති ජනපද සාමාන්‍ය ලෙසින් අඩංගු වෙති. ඉරි සහිත ජනපද සමහරවිට /කලාතුරකින් දක්ෂිණ ලෙසින් සැලකෙති
ආදිතම සහ යුදට-පෙර සාහිත්‍යය
මේ අතර, චෙසපීක් ප්‍රදේශය වෙතින් සැලකිය යුතු උනන්දුවක් අප වෙත ඇති කරන යුදට-පෙර ගත්කතුවරු අතර, ඔහුගේ  ෂැලෝ බාන්  නවකථාව අනුසාරයෙන් වර්ජිනියා වතු ජීවිතය පිළිබඳව විචිත්‍ර විස්තරයක් ඉස්මතු කල ජෝන් පෙන්ඩල්ටව් කෙනඩි; සහ වර්ජීනියාව තුල ෆෙඩරල් හා  බෙදුම්වාදී පාර්ශව අතර ගරිල්ලා යුද්ධයක් සංකල්පනය කරමින් රචිත ඔහුගේ 1836 කෘතියවූ  ද පාර්ටිසන් ලීඩර්  වෙතින් දක්ෂිණ ජනපද වෙන්වීයෑම පිළිබඳ අනාවැකි පල කල  නැතෑනියල් බෙවර්ලි ටකර් වෙති.
මෙම යුගයේ සැලකියයුතු දක්ෂිණ ගත්කතුවරු සියළුදෙනා සුදු ජාතිකයෝ නොවූහ. යුදට-පෙර දකුණෙහි කළු වහල් සේවය පිළිබඳ මහත් ජනප්‍රිය ස්වයං-රචිත විස්තරය වූයේ  ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස්ගේ ආඛ්‍යානය වෙයි. මේ අතර, හැරියට් ජේකබ්ස්, උතුරු කැරොලිනාවේ ඇය දාසභාවය ගෙවමින් ගත කල දිවියෙහි අත්දැකීම්  ඉන්සිඩන්ට්ස්  ඉන් ද ලයිෆ් ඔෆ් අ ස්ලේව් ගර්ල් හි යළි විස්තර කලාය. තවත් දකුණේ -උපන් පූර්ව-වහලෙකුවූ, විලියම් වෙල්ස් බ්‍රවුන් විසින්, ක්ලොටෙල්; ඕ, ද ප්‍රසිඩන්ට්ස් ඩෝටර් ලියන ලදි -- අප්‍රිකානු-ඇමරිකානුවෙකු විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පළමු නවකථාව මෙය බවට පුළුල් පිළිගැනුමක් පවතියි. තෝමස් ජෙෆර්සන් ට දාව ඔහුගේ කළු අනියම් භාර්යාවට උපන් දියණියක වන එහි මාතෘකා චරිතයෙහි ජීවිතය මෙම ග්‍රන්ථය විසින් විස්තර කෙරෙන අතර වහල් සේවය තුල ඇය අත්විඳින අපහසුතාද විස්තර කෙරේ.
"වැරදුනු තැත" දුක විඳි කාලය
කේට් චොපින් යනු පශ්චාත්-සිවිල් යුද්ධ සමයෙහි දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි තවත් කේන්ද්‍රිය තැනැත්තියකි. ලූසියෑනාහී අකාඩියාන්/කේජන් ප්‍රජාවන් පිළිබඳ ඇයගේ ලේඛන අවධානය යොමු කල ඇය, බායු ෆෝක් (1894) සහ අ නයිට් ඉන් ඇකඩී (1897) යන කෙටිකතා සංග්‍රහයන්ගෙන් ඇයගේ සාහිත්‍යමය කීර්තියට පදනම් දැමුවාය. මෙම කතා වෙතින් විශේෂිත දක්ෂිණ සංස්කෘතිය විචිත්‍රවත් ලෙසින් හුවා දැක්වීමට අමතරව අනන්‍ය ලෙසින් වැදගත් සහ  සංකීර්ණ ආඛ්‍යාන  රීතියක් දක්වා ඇමරිකානු කෙටිකතාවෙහි උරුමය වැඩිදියුණු කිරීම සිදුවිය. එසේ වුවද, කිසියම් වෙනස් ආකාරයක අපකීර්තියක් ඇය විසින් අත්පත් කර ගත්තේ ඇයගේ දෙවන හා අවසන් නවකතාවවූ දි අවේකනින් (1899) යන්න ප්‍රකාශයට පත්වීම හා සමගමය. මෙම නවකතාව විසින් ස්ත්‍රී ලිංගිකත්වය හා මනෝවිද්‍යාව පිළිබඳ ව අව්‍යාජ හා භාවාත්මක නොවන නිරූපණයක් කරමින් ශ්‍රාවක ජනයා කම්පනයට පත් කල අතරම (බල්සක්ගෙන් පසුව බටහිර නවකතාව අභිභවනය කල යථාර්ථවාදය පදනම් කර ගත්) බාරදූර ප්‍රභේදයක් සහ එහි චරිතයන්හී සංකීර්ණ සහ අපිරිසුදු භාවාත්මක දිවිපෙවෙත් නිරාකරණය කරගත්තක් වෙත දක්ෂිණ නවකතාව පමුණුවාගැනුමට හේතු පාදක විය. ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ ඉතාම වැදගත් කාන්තා ලේඛිකාවක් බවට වර්තමානයේ ඇය සැලකෙනවාට අමතරව, ප්‍රාග්-සිවිල් යුද්ධ දකුණෙහි ඉතා වැදගත් වාර්තාකරුවන් අතුරින් එක් අයෙකු ලෙසින් හා කාන්තා අත්දැකීම්හී සංකීර්ණත්වය එලෙසින්ම හා අවමන්කිරීමකින් තොරව සැලකූ පළමු ලේඛකයන් කිහිප දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙසින් සැලකෙයි.
19වන සියවසෙහි දෙවන අඩෙහිදී, දකුණ සිවිල් යුද්ධයෙන් පැරදී ගත කල දුක් බර කාලය බොහෝ සුදු ජාතික දක්ෂිණ ජනපදිකයක් හැඳින්වූයේ කටුක අධිවාසයක් ( යළිගොඩනැඟීම ලෙස හැඳින්වුණි) ලෙසිනි. ටොම්-විරෝධි සාහිත්‍යය වෙනුවට "සන්ධානයෙහි වැරදුනු තැත" පිළිබඳ කාව්‍යයන් හා නවකථා එළිදැක්විණි. යුද්ධය අවසන්වූ වහාම පාහේ මෙම කාංක්ෂා සහගත සාහිත්‍යය එළිදැක්වීම ඇරඹිණි; ද කොන්කර්ඩ් බැනර් 1865 ජූනි 24 දින ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. ලේඛකයන් විසින් පරමාදර්ශීකෘත කෙරුණේ පරාජයට පත් දකුණ හා එහි නෂ්ටවූ සංස්කෘතියයි. මෙම දෘෂ්ටි කෝණය සහිත ප්‍රමුඛ ලේඛකයන් අතර, හෙන්රි ටිම්රොඩ්, ඩැනියෙල් බී. ලූකස්, ඒබ්රම් ජෝසප් රයාන්, සහ  සිඩ්නි ලේනියර් යන කවියෝ සහ තෝමස් නෙල්සන් පේජ් යන ප්‍රබන්ධ ලේඛකයා වූහ. අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ලේඛක චාල්ස් ඩබ්. චෙස්නට් වැනි අනෙකුන්, මෙම කාංසාව බැහැර කරමින් වර්ගවාදය සහ මෙම කාල සීමාව තුලදී දකුණේ කළු ජාතිකයන් සූරාකෑම වෙත අවධානය යොමු කලහ.
ආදිතම සහ යුදට-පෙර සාහිත්‍යය
ඇමරිකානු නිදහසෙන් අනතුරුව, 19වන සියවසෙහිදී මුල් භාගයේදී, කපු වගාව සහ වහල් සේවය ව්‍යාප්තවීමත් සමගම, තුරුණු ජනරජයෙහි අනෙක් කොටස් වලින් නිසැක වශයෙන් වෙනස් බවක් දක්ෂිණ සමාජය සහ සංස්කෘතිය ප්‍රදක්ෂිණා කිරීමට පටන් ගති. මෙම යුදට-පෙර යුගයෙහිදී, දකුණු කැරොලයිනා, සහ විශේෂිත වශයෙන් චාර්ල්ස්ටන් නගරය විසින් සාක්ෂරතාව සහිත ප්‍රජාවක් යන්න අරභයා වර්ජිනියා වෙත තරගකාරීත්වයක් සපයමින් සමහරවිට එය පසු කර ගිය බවක් පෙනී යයි. චාර්ල්ස්ටන්හී ලේඛන කලාව විමසුවොත්, නීතිඥ හා නිබන්ධක හියු ස්වින්ටන් ලෙගාර්, කිවිවරුන්වූ පෝල් හැමිල්ටන් හේනි සහ හෙන්රි  ටිම්රොඩ්, සහ නවකතාකරු  විලියම් ගිල්මෝර් සිම්ස් විසින් යුදට-පෙර දක්ෂිණ සාහිත්‍යයේ අති වැදගත් කෘතීන් සම්පාදනය කල බව පෙනී යයි.
දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි සමාලෝචනය
එහි සරලතම පැවැත්ම අනුව, දක්ෂිණ සාහිත්‍යය සමන්විත වන්නේ ඇමරිකානු දකුණ පිළිබඳ ලියැවීම් වලින් වෙති —ඓතිහාසික මෙන්ම භූගෝලීය හේතූන් නිසාවෙන්, දකුණ ලෙසින් අර්ථ දැක්වෙන්නේ, දකුණු කැරොලයිනා, ජෝර්ජියා, ෆ්ලොරිඩා, ඇලබාමා, උතුරු කැරොලයිනා, වර්ජිනියා, ටෙනසී, මිසිසිපි, ලූසියෑනා, ටෙක්සාස්, ඔක්ලහෝමා, කෙන්ටාකි, බටහිර වර්ජිනියා සහ ආකැන්සාස් යන ජනපද වෙති. දකුණ පිළිබඳ සිවිල් යුද්ධයට-පූර්ව අර්ථදැක්වීම් වලට  මිසූරි, මෙරිලන්ඩ්, සහ ඩෙලවෙයා යන ජනපදයන්ද ඇතුළු වූහ.
"වැරදුනු තැත" දුක විඳි කාලය
19වන සියවසෙහි වඩාත් වැදගත් දක්ෂිණ නවකථාව යැයි කර්ක කල හැකි, ද ඇඩ්වෙන්චර්ස් ඔෆ් හකල්බරි ෆින් 1884දී මාක් ට්වේන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. මෙම නවකථාව ගැන අර්නස්ට් හෙමිංවේ කියා සිටියේ "මාක් ට්වේන්ගේ හකල්බරි ෆින් නම් එක් ග්‍රන්ථයක් තුලින් සියළු නූතන ඇමරිකානු සාහික්‍යය  ගලා එයි" යනුවෙනි. මෙම ප්‍රකාශය දක්ෂිණ සාහිත්‍යය වෙත ගැඹුරු ලෙසින් අදාල වන්නේ මෙම නවකතාව විසින් වර්ගය හා ප්‍රචණ්ඩත්වය යන දේ හසුරුවා ඇති අවංක ආකාරය නිසාය.
20වන සියවෙසහි පළමු භාගෙයහිදී, නීතිඥවරයෙකු, දේශපාලනඥවරයෙකු, දේවගැතිවරයෙකු, කථිකයෙකු, නළුවෙකු, සහ ගත්කතුවරයෙකු වූ තෝමස් ඩික්සන්, කණි. අතින් බොහෝ නවකතා, නාට්‍ය, දේශනා, සහ ප්‍රබන්ධ -නොවන කෘති සම්පාදනය වූ අතර මේවා ඇඑජ පුරා පොදු ජනතාව අතර බොහෝ ලෙසින් ජනප්‍රිය විය. යළිගොඩනැගීම පිළිබඳ නවකතා ග්‍රන්ථත්‍රිකයන් ලිවීම සම්බන්ධයෙන් ඩික්සන් වර්තමානයෙහි සිහිපත් කෙරෙන අතර, ද ක්ලැන්ස්මන් (1905) යන නම් ලද එයින් එකක්වූ ග්‍රන්ථයක්, ඩී.ඩබ්.ග්‍රිෆිත්ගේ අපකීර්තිමත් 1915 චිත්‍රපටය  ද බර්ත් ඔෆ් අ නේෂන් නිර්මාණයට ඉවහල් වූවා යැයි සැලකෙයි. සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කල ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුලදී ඩික්සක් විසින් නවකතා 22ක්, බොහෝ නාට්‍ය සහ චිත්‍රපට අත්පිටපත්, ක්‍රිස්තියානි දේශන, සහ ප්‍රබන්ධ-නොවන කෘති කිහිපයක් රචනා කෙරිණි.
ආදිතම සහ යුදට-පෙර සාහිත්‍යය
17වන සහ 18වන සියවස්හිදී, ඇමරිකානු ජනාවාසයන්හී දක්ෂිණ කොටසෙහිවූ ඉංග්‍රීසි ජනපදිකයෝ,  සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ තත්ත්වයකවූ කෘතින් කිහිපයක් එලිදැක්වූහ. මේවා අතුරින් වඩාත් ජනප්‍රිය කෘතීන් දෙක වන්නේ වර්ජීනියා පිළිබඳ මුල් මතක සටහන් වන: 1610 ගණන් හා 1620 ගණන් වලදී ජේම්ස්ටවුන් ඇරඹීම පිළිබඳ කපිතාන් ජේම්ස් ස්මිත්ගේ විස්තරය, සහ 18වන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහිදී දෙවන විලියම් බර්ඩ්ගේ රහසේ තැබූ වතු දින සටහන්  වෙති. ආදි දක්ෂිණ ඉතිහාසයෙහි වැදගත් කෘතීන් ලෙසට මෙම ස්මරණ සටහන් දෙකම සැලකෙති.
තුන්ගුස්කා සිද්ධිය
විස්තරය
යුරේසියාව පුරා භූ කම්පන මධ්‍යස්ථානවල පිපිරුම සටහන් වී ඇති අතර, පිපිරීමෙන් ඇති වූ වායු තරංග ජර්මනිය, ඩෙන්මාර්කය, ක්‍රොඒෂියාව සහ එක්සත් රාජධානිය - සහ බටාවියාව, ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ වොෂින්ටන්, ඩී.සී. දක්වා පැතුරුනි. සමහර ස්ථානවල ඇති වූ කම්පන තරංගය රිච්ටර් පරිමාණයේ 5.0 ක භූමිකම්පාවකට සමාන බව ගණන් බලා ඇත. ඊළඟ දින කිහිපය තුළ ආසියාවේ සහ යුරෝපයේ රාත්‍රී අහස දීප්තිමත් විය. ස්වීඩනයේ සහ ස්කොට්ලන්තයේ මධ්‍යම රාත්‍රියේදී (ෆ්ලෑෂ් බල්බ ආධාරයෙන් තොරව) දීප්තිමත් ලෙස ආලෝකමත් කරන ලද ඡායාරූප සාර්ථක ලෙස ලබා ගැනීම පිළිබඳ සමකාලීන වාර්තා තිබේ. පිපිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අතිශය අඩු උෂ්ණත්වවලදී නිර්මාණය වූ ඉහළ උන්නතාංශ අයිස් අංශු හරහා ආලෝකය ගමන් කිරීම නිසා මෙම තිරසාර දිලිසෙන බලපෑම ඇති වූ බව න්‍යාය කර ඇත - දශක ගණනාවකට පසු අභ්‍යවකාශ ෂටල මගින් සංසිද්ධිය ප්‍රතිනිෂ්පාදනය කරන ලදී. එක්සත් ජනපදයේ, කැලිෆෝනියාවේ මවුන්ට් විල්සන් නිරීක්ෂණාගාරයේ ස්මිත්සෝනියන් තාරකා භෞතික නිරීක්ෂණ වැඩසටහනක් මගින් අත්හිටුවන ලද දූවිලි අංශුවල වැඩි වීමක් සමඟ අනුකූලව වායුගෝලීය විනිවිදභාවයේ මාස ගනනක අඩුවීමක් නිරීක්ෂණය කරන ලදී.
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
2013 දී, පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රදේශයේ මධ්‍යයට ආසන්නයේ ඇති පීට් බොග් වලින් ක්ෂුද්‍ර සාම්පල විශ්ලේෂණයක ප්‍රතිඵලය ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එය පිටසක්වල සම්භවයක් ඇති කොටස් පෙන්නුම් කරයි.
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය
දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි සමාලෝචනය
දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි භූගෝලීය සංඝටකයට අමතරව, සමහරක් තේමාවන් පැනනැගී ඇත්තේ වහල්භාවය, ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය, සහ   යළිගොඩනැඟීම යන්න පිළිබඳව දකුණු ජනපද අතර පැවැති සමාන ඉතිහාසයන් නිසාවෙනි. දකුණෙහි ගතානුගතික සංස්කෘතිය හේතුවෙන්, දක්ෂිණ සාහිත්‍යය තුල, පෞද්ගලික සහ සමාජීය ජීවිතය තුල පවුල, ආගම, ප්‍රජාව යන්නෙහි වැදගත් බව, දක්ෂිණ උපභාෂාව භාවිතය, සහ  "ස්ථානය" පිළිබඳ මහත් හැඟීමක්ද ජනිතවී තිබුණි. වර්ගවාදී ගැටළු හා බැඳි දකුනේ ඉතිහාසයද එහි සාහිත්‍යය තුල දිගින් දිගටම එළිදැක්විණි.
තුන්ගුස්කා සිද්ධිය
තුන්ගුස්කා සිදුවීම (ඉඳහිට තුන්ගුස්කා සිද්ධිය ලෙසද හැඳින්වේ) යනු 1908 ජූනි 30 වන දින උදෑසන රුසියාවේ යෙනිසෙස්ක් (දැන් ක්‍රස්නොයාර්ස්ක් ක්රා) හි පොඩ්කාමැන්නායි තුන්ගුස්කා ගඟ අසල සිදුවූ මෙගාටොන් 12 ක පමණ පිපිරීමකි. විරල ජනාකීර්ණ නැගෙනහිර සයිබීරියානු ටයිගා ප්‍රදේශයේ ඇති වූ පිපිරීමෙන් වනාන්තරයේ කිලෝමීටර් 2,150 (වර්ග සැතපුම් 830) ක ප්‍රදේශයක ගස් මිලියන 80 ක් සමතලා වී ඇති අතර ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා අනුව අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු මෙම සිද්ධියෙන් මිය යන්නට ඇත. පිපිරුම සාමාන්‍යයෙන් උල්කාපාත වායු පිපිරීමක් ලෙස සැලකේ: මීටර් 50-60 (අඩි 160-200) පමණ ප්‍රමාණයේ ගල් සහිත ග්‍රහකයක වායුගෝලීය පිපිරීම. ග‍්‍රහකය නැගෙනහිර-ගිණිකොන දෙසින් ළඟා වූ අතර, එය 27 km/s (60,000 mph) (~Ma 80) පමණ සාපේක්ෂ ඉහළ වේගයකින් විය හැකිය. බලපෑම් ආවාටයක් සොයා නොගත්තද, එය බලපෑම් සිදුවීමක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත; මෙම වස්තුව පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ ගැටෙනවාට වඩා කිලෝමීටර් 5 සිට 10 දක්වා (සැතපුම් 3 සිට 6 දක්වා) උන්නතාංශයක පුපුරා ගොස් ඇතැයි සැලකේ.
පෘථිවි බලපෑම් ආකෘතිය
20 වන ශතවර්ෂයේ දෙවන භාගයේ සිට, අධෝරක්ත හා චන්ද්‍රිකා නිරීක්ෂණ හරහා පෘථිවි වායුගෝලය සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ න්‍යෂ්ටික අවි හා සැසඳිය හැකි ශක්ති සහිත ග්‍රහක වාතය පුපුරා යාම සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන නමුත්, තුන්ගුස්කා සිදුවීම ප්‍රමාණයේ, මෙගා ටොන් 5-15 සිදුවීම් වඩා දුර්ලභ වේ. ඉයුජින් ෂූමේකර් ඇස්තමේන්තු කළේ වාර්ෂිකව කිලෝටොන් 20ක සිදුවීම් සිදුවන බවත් තුන්ගුස්කා ප්‍රමාණයේ සිදුවීම් සෑම වසර 300කට වරක් සිදු වන බවත්ය. වඩාත් මෑත කාලීන ඇස්තමේන්තු අනුව තුන්ගුස්කා ප්‍රමාණයේ සිදුවීම් වසර දහසකට වරක් සිදු වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් වසරකට වරක් කිලෝටොන් 5ක වායු පිපිරීම් සිදුවේ. මෙම වායු පිපිරීම් බොහොමයක් පෘථිවි වායුගෝලයට සාමාන්‍ය විනිවිද යාමේ ගැඹුර මත පදනම්ව, යාන්ත්‍රිකව දුර්වල වල්ගාතරු ද්‍රව්‍යවලට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ග්‍රහක බලපෑම් නිසා ඇති වන බව සැලකේ. නවීන උපකරණ සමඟ නිරීක්ෂණය කළ විශාලතම ග්‍රහක වායු පිපිරුම වූයේ 2013 දී කිලෝටොන් 500 ක් බරැති චෙලියාබින්ස්ක් උල්කාපාතය වන අතර එය බිඳ දමා නව උල්කාපාත නිපදවයි.
බැලූ බැල්මට බලපෑම් කල්පිතය
2020 දී රුසියානු විද්‍යාඥයින් පිරිසක් පෘථිවි වායුගෝලය හරහා ආනත කෝණවලින් මීටර් 200, 100 සහ 50 ක විෂ්කම්භයක් සහිත ග්‍රහක ගමන් කිරීම ගණනය කිරීම සඳහා පරිගණක ආකෘති මාලාවක් භාවිතා කළහ. ඔවුන් වස්තුවේ සංයුතිය යකඩ, පාෂාණ හෝ අයිස් වලින් සෑදුවාක් මෙන් උපකල්පන පරාසයක් භාවිතා කළහ. නිරීක්ෂණය කරන ලද සිදුවීමට වඩාත් සමීපව ගැලපෙන ආකෘතිය වූයේ විෂ්කම්භය මීටර් 200 ක් දක්වා වූ යකඩ ග්‍රහකයක් වන අතර එය තත්පරයට කිලෝමීටර 11.2 ක වේගයෙන් ගමන් කරන අතර එය පෘථිවි වායුගෝලයෙන් ඉවතට හැරී සූර්ය කක්ෂයට ආපසු පැමිණියේය.
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
1926 දී අයි. එම්. සුස්ලොව් විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, ශානියාගිර් ගෝත්‍රයේ චුචාන්ගේ සාක්ෂිය:
පෘථිවි බලපෑම් ආකෘතිය
පිපිරුම සඳහා ප්‍රමුඛතම විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීම පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ සිට කිලෝමීටර් 6-10 (සැතපුම් 4-6) ක් ඉහළින් ග්‍රහකයක් මගින් උල්කාපාත වාතය පුපුරා යාමයි.
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය
ආදිතම සහ යුදට-පෙර සාහිත්‍යය
සමහරක් විවේචකයන් විසින් පෝ සැලකෙන්නේද දක්ෂිණ ගත්කතුවරයෙක් ලෙසය— රිච්මන්ඩ්හී ඇතිදැඩිවූ ඔහු, වර්ජීනියා විශ්වවිද්‍යාලයෙහි අධ්‍යාපනය ලද අතර, 1835 සිට 1837 දක්වා සදර්න් ලිටරරි මෙසෙන්ජර් සංස්කරණය කලේය. එහෙත් ඔහුගේ කාව්‍යයන් හා ප්‍රබන්ධයන් විසින් සුවිශේෂිවූ දක්ෂිණ තේමාවන් හෝ විෂයයන් වස්තු බීජ කරගත්තේ විරල ලෙසිනි; "දක්ෂිණ" ලේඛකයෙක් ලෙසින් ඔහුගේ තරාතිරම නොපැහැදිලි බවක් දක්වයි.
තුන්ගුස්කා සිද්ධිය
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
අපි වැටුණු ගස් දෙස බැලුවෙමු, ගස් මුදුන් කඩා වැටෙනු බලා සිටියෙමු, ගින්න දෙස බලා සිටියෙමු. එක්වරම චෙකරන් "උඩ බලන්න" යැයි කෑගසමින් අත පෙන්වීය. මම බැලූ විට තවත් ෆ්ලෑෂ් එකක් දුටුවෙමි, එය තවත් අකුණු සැරයක් ඇති කළේය. ඒත් ඉස්සරට වඩා සද්දේ අඩුයි. මෙය සාමාන්‍ය ගිගුරුම් හඬක් මෙන් සිව්වැනි පහර දීමයි.
දැන් මට හොඳට මතකයි තවත් එක් ගිගුරුම් පහරක් ද ඇති විය, නමුත් එය කුඩා වූ අතර කොහේ හරි දුරින් විය."
1908 දී පිපිරුම සිදු වූ සයිබීරියාවේ ප්‍රදේශය ඉතා විරල ජනාකීර්ණ වූවත්, ඒ වන විට අවට ප්‍රදේශයේ සිටි ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා ඇති අතර, ප්‍රාදේශීය පුවත්පත් මෙම සිදුවීම සිදුවී ටික වේලාවකට පසු වාර්තා කළේය.
එස්. සෙමෙනොව් ගේ සාක්ෂියට අනුව, 1930 දී රුසියානු ඛනිජ විද්යාඥ ලියොනිඩ් කුලික්ගේ ගවේෂණය වාර්තා කර ඇත:
පිපිරුම් රටාව
පිපිරුම් මධ්‍යස්ථානය අසල ගස්වලට පිපිරුම් බලපෑම සාම්ප්‍රදායික බ්ලෝඩවුන් මෙහෙයුමේ බලපෑමට සමාන විය. මෙම බලපෑම් ඇති වන්නේ විශාල වායු-පිපිරුම් පිපිරීම් මගින් නිපදවන පිපිරුම් තරංගය මගිනි. පිපිරුම් තරංගය සිරස් අතට පහළට ගමන් කරන විට පිපිරුමට කෙළින්ම පහළින් ඇති ගස් ඉවත් කරනු ලැබේ, නමුත් කෙළින් සිටගෙන සිටින අතර, පිපිරුම් තරංගය ඒවාට ළඟා වන විට තිරස් අතට සමීපව ගමන් කරන බැවින් දුරින් පිහිටි ගස් පෙරළේ.
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය
දක්ෂිණ පුනරුදය
1920 ගණන් සහ 1930 ගණන් වලදී, අනෙකුන් අතර, විලියම් ෆෝක්නර්, කැත්රින් ඈන් පෝටර්, කැරොලයින් ගෝර්ඩ්න්, ඇලන් ටේට්, තෝමස් වුල්ෆ්, රොබර්ට් පෙන් වොරන්, සහ ටෙනසි විලියම්ස් වැනි ලේඛකයන් ඉස්මතු වීම නිසාවෙන් දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි පුනරුදයක් ඇරඹිණි. දක්ෂිණ පුනරුදයට දායකත්වය සැපයූ ලේඛකයන් විසින් ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය සහ වහල් සේවය වෙතින් පවත්වාගත් පරතරය හේතුවෙන්, ඔවුන් බොහෝදුරට දකුණු ගැන තම ලියවීම්හී විෂය මූලික  වූහ. 1920 ගණන් වලදී, දක්ෂිණ කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය   වැන්ඩබිල්ට් විශ්වවිද්‍යාලයේ "ෆියුජිටිව්ස් " නිසාවෙන් පෝෂණය විය. ප්‍රබන්ධ-නොවන කෘතීන් අරභයා, එච්.එල්. මෙන්කෙන්ගේ ජනප්‍රියත්වය ජාතියපුරා ඉහළ නැගියේ, සංස්කෘතික අගයයක් ඇති කිසිවක් බිහිකිරීමට දකුණ අසමත්වී ඇතැයි දක්වමින් ඔහුගේ උපහාසාත්මක ලේඛන ශෛලීයය තුලින් පාඨකයින් කම්පනයට හා ආකූලත්වයට පත් කෙරුණු නිසාය. මෙන්කෙන්ගේ "ද සහාරා ඔෆ් ද  බෝසාට්" රචනයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් , සදර්න් ඇග්රේරියන්ස් (මොවුන්ද බොහෝ ලෙසින් වැන්ඩබිල්ට්  ආශ්‍රිතව පදනම්ව සිටියහ) නමැති කණ්ඩායම විසින්  දක්ෂිණ කාර්මිකතාවය හා නාගරීකරණය පිළිබඳ සංවේගයට පත්වෙමින් දකුණේ ගොවිජන ඉතිහාසයට යළි අවතීර්ණ විය යුතු බව කියා සිටියහ. නිර්මාණශීලතාව සහ කාර්මිකතාවය නොගැලපුනු බව පලකල සිටි ඔවුහූ දකුණෙහි වැසියාගේ විශ්‍රාන්ති සුව පැවැත්මට ඉඩ සැලසිය හැකි දිවිමගක් කරා යළි අවතීර්ණ විය යුතු බව (ඇග්රේරියන්ස්වරු සිතුවේ නිර්මාණශීලත්වය සඳහා මෙම ගුණාංගය සහෝපකාරී වන බවක්ය) උදක්ම දක්වා සිටියහ. 1949දී සාහිත්‍යය සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය දිනූ 1949 ෆෝක්නර් වැනි ලේඛකයින් විසින් ඔවුන්ගේ ලේඛනයන් වෙත,  සවිඥානකතා ප්‍රවාහය වැනි නව ශිල්පක්‍රම සහ සංකීර්ණ ආඛායාන ශිල්පක්‍රමද භාවිතා කලහ. නිදසුනක් ලෙසින්, ඔහුගේ ඈස් අයි ලේ ඩයිං නවකතාව පැවසෙන්නේ අභාවප්‍රාප්ත ඇඩී සිට ඇයගේ බාල පුතා දක්වා වෙනස්වන ආඛ්‍යායිකයන් (පොතේ ගුරුන්) මාලාවක් භාවිතා කරමිනි.
තුන්ගුස්කා සිද්ධිය
ග්‍රාහකය හෝ වල්ගා තරුව
2008 දී උතුෂ්නිකොව් සහ රුඩෙන්කෝ විසින් සිදු කරන ලද තුන්ගුස්කා බලපෑමේ ත්‍රිමාන සංඛ්‍යාත්මක ආකෘති නිර්මාණය වල්ගා තරු කල්පිතයට සහය දක්වයි. ඔවුන්ගේ ප්‍රතිඵල අනුව, වල්ගා තරුව වායුගෝලය තුළ විසුරුවා හරින ලද අතර, වනාන්තරයේ විනාශය කම්පන තරංගය මගින් සිදු විය.
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය
දක්ෂිණ පුනරුදය
1930 ගණන් වල අගභාගය තුල දක්නට ලැබුණේ දක්ෂිණ නවකතා අතුරින් අති ජනප්‍රිය ඒවා අතුරින් එකක් වන මාග්‍රට් මිචල්ගේ ගෝන් විත් ද වින්ඩ්  ප්‍රකාශයට පත්වීමය. 1936දී ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු නවකතාව, විගසින් අතිශයින් අලෙවි වූ පොතක් විය. 1937දී එය පලිට්සර් ත්‍යාගය දිනාගත් අතර, 1939දී එය ඇසුරෙන් තැනුනු හා එලෙසින්ම ජනප්‍රියවූ චිත්‍රපටයෙහි මංගල දර්ශනය පැවැත්විණි. විවිධ ප්‍රභේදයන් ඔස්සේ දක්ෂිණ සාහිත්‍යය ජනප්‍රියත්වය ලඟාකර ගති; එල්වීරා ගාර්නර් වැනි ලේඛකයින්/සන්නිදර්ශකයින් විසින් කෙරුණු, 1937දී ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු ඉසිකීල් වැනි ළමුන් සඳහාවූ ග්‍රන්ථ, දකුණෙන් පිටත ප්‍රේක්ෂක ගණයාද පිනවූහ.
තුන්ගුස්කා සිද්ධිය
ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ ඊට වඩා විශාල බලපෑම් සිදුවී ඇතත්, වාර්තාගත ඉතිහාසයේ පෘථිවිය මත සිදු වූ විශාලතම බලපෑම් සිදුවීම තුන්ගුස්කා සිදුවීමයි. මෙම විශාලත්වයේ පිපිරීමක් විශාල නාගරික ප්‍රදේශයක් විනාශ කිරීමට සමත් වනු ඇත. එය ජනප්‍රිය සංස්කෘතියේ බොහෝ වාර ගණනක් සඳහන් කර ඇති අතර, ග්‍රහක බලපෑම් වළක්වා ගැනීම පිළිබඳ සැබෑ ලෝක සාකච්ඡාවට ද අනුබල දී ඇත.
ග්‍රාහකය හෝ වල්ගා තරුව
Kelly et al. (2009) ධූමකේතුවක් නිසා එහි බලපෑම ඇති වූ බව තර්ක කරන්නේ එහි බලපෑමෙන් පසු නිශාචර වලාකුළු දර්ශනය වීම නිසා ඉහළ වායුගෝලයේ ඇති ජල වාෂ්ප විශාල ප්‍රමාණයක් නිසා ඇති වූ සංසිද්ධියකි. ඔවුන් නිශාචර වලාකුළු සංසිද්ධිය නාසා හි එන්ඩෝවර් අභ්‍යවකාශ ෂටලයෙන් පිටවන පිහාටුවට සංසන්දනය කළහ. 2009 දී එඩ්වඩ් ඩ්‍රොබිෂෙව්ස්කිගේ නායකත්වයෙන් යුත් රුසියානු පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් යෝජනා කර ඇත්තේ 2005 NB56 පෘථිවියට ආසන්න ග්‍රහකය තුන්ගුස්කා වස්තුවේ මව් ශරීරය සඳහා විය හැකි අපේක්ෂකයෙකු විය හැකි බවයි. තුන්ගුස්කා බලපෑමට දින තුනකට පෙර 1908 ජුනි 27 වන දින පෘථිවිය. 2005 NB56 කක්ෂය දුර්වල ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයේ බලපෑම් සමඟ පවා තුන්ගුස්කා වස්තුවේ ආකෘතිගත කක්ෂයට ගැලපෙන බවට කණ්ඩායම සැක කළේය. 2013 දී, එක්සත් ජනපද-යුරෝපීය ඒකාබද්ධ කණ්ඩායමක් විසින් තුන්ගුස්කා අඩවියෙන් කොටස් විශ්ලේෂණය යකඩ උල්කාපාත සමග අනුකූල විය. thumb|හොබා උල්කාපාතය, බෝයිං 747 සහ New Routemaster බස් රථයක් සමඟ සැලකිය යුතු බලපෑම් වල ආසන්න ප්‍රමාණයන් සංසන්දනය කිරීම 2013 පෙබරවාරි චෙලියාබින්ස්ක් බොලයිඩ් සිදුවීම තුන්ගුස්කා ඉසව්ව සඳහා නව ආකෘති නිර්මාණය කිරීමට විද්‍යාඥයින්ට ප්‍රමාණවත් දත්ත ලබා දුන්නේය. පර්යේෂකයන් තුන්ගුස්කා සහ චෙලියාබින්ස්ක් යන දෙඅංශයෙන්ම දත්ත භාවිතා කර, සමාන උන්නතාංශවලදී කැඩී යාමේදී හෝ පුපුරා යාමේදී තුන්ගුස්කා පරිමාණයෙන් හානි සිදු කළ හැකි බොලයිඩ් සහ ඇතුල්වීමේ ගුණාංග මිලියන 50කට අධික සංයෝජන පිළිබඳ සංඛ්‍යානමය අධ්‍යයනයක් සිදු කළහ. සමහර ආකෘතීන් ගස් වැටීමේ රටාවට සමාන බලපෑම් මෙන්ම තුන්ගුස්කා හි වායුගෝලීය සහ භූ කම්පන පීඩන තරංගවලට සමාන බලපෑම් සහිත අවස්ථා නිර්මාණය කළ ගුණාංගවල සංයෝජන කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ලදී. විවිධ පරිගණක ආකෘති හතරක් සමාන ප්‍රතිඵල ලබා දුන්නේය; ඔවුන් නිගමනය කළේ තුන්ගුස්කා ප්‍රහාරය සඳහා කැමතිම අපේක්ෂකයා විෂ්කම්භය මීටර් 50 ත් 80 ත් (අඩි 164 සහ 262) අතර ගල් සිරුරක් වන අතර එය දළ වශයෙන් පැයට කිලෝමීටර 55,000 (පැයට සැතපුම් 34,000) වේගයෙන් වායුගෝලයට ඇතුළු වන අතර එය කිලෝමීටර 10 සිට 14 දක්වා (සැතපුම් 6 සිට 9 දක්වා) වේගයෙන් පුපුරා යයි. උන්නතාංශය, සහ මෙගාටොන් 10 සහ 30 අතරට සමාන පුපුරන ද්‍රව්‍ය ශක්තිය මුදා හැරීම. මෙය 1980 දී ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් ගිනිකඳු පිපිරීමට සමාන පිපිරුම් ශක්තියට සමාන වේ. පර්යේෂකයන් නිගමනය කළේ මෙම ප්‍රමාණයේ බලපෑම් කරන්නන් පෘථිවියට පහර දෙන්නේ සහස්‍ර සාමාන්‍ය අන්තර පරිමාණයකින් පමණක් බවයි.
දක්ෂිණ සාහිත්‍යය
දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි සමාලෝචනය
මෙවන් පොදු තේමා පැවතුනද, ලේඛකයන් හා ඔවුන්ගේ සාහිත්‍යය "දක්ෂිණ" කරනුයේ කුමක්දැයි වාද විවාද පවතියි. නිදසුනක් ලෙසින්, දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි පියා යැයි තර්ක කල හැකි, මාක් ට්වේන් විසින්, ඔහුගේ ද ඇඩ්වෙන්චර්ස් ඔෆ් හකල්බරි ෆින් යන නවකතාව වෙතින්, බොහෝ දෙනා දක්ෂිණ ලේඛනය හා සමග දකින බොහෝ ගුණාංග අර්ථදැක්වීය. තමා "දක්ෂිණ ලේඛකයෙක්" ලෙසින් පවා හේ හැඳින්වීය. මෙයට අමතර ලෙසින්, බොහෝ ජනප්‍රිය දක්ෂිණ ලේඛකයින් උතුරු එ.ජ. වෙත සංක්‍රමණය වන්නේ එසේ කිරීමට ඔවුන්ට හැකි තරම් වයස්ගතවූ සැනිණි. එබැවින් භූගෝලීය කරුණු හේතු වශයෙන් සැලකිය හැකි වුවද, ලේඛකයෙකුගේ භූගෝලීය උපත පමණක් දක්ෂිණ ලේඛක ඌරුව අර්ථදක්වන හේතුව නොවෙයි.
තුන්ගුස්කා සිද්ධිය
විස්තරය
1908 ජූනි 30 (එන්. එස්.) (රුසියාවේ 1908 ජූනි 17, ඕ. එස්. ලෙස උපුටා දක්වා ඇත, 1918 දී සෝවියට් දින දර්ශනය ක්‍රියාත්මක කිරීමට පෙර), දේශීය වේලාවෙන් 07:17 ට පමණ, බයිකල් විලට වයඹ දෙසින් පිහිටි කඳුකරයේ ඉවෙන්කි ස්වදේශිකයන් සහ රුසියානු පදිංචිකරුවන් නිරීක්ෂණය කළහ. නිල් පැහැති ආලෝකයක්, සූර්යයා තරම් දීප්තිමත්, අහස හරහා ගමන් කර තුනී මාවතක් තබයි. ක්ෂිතිජයට සමීපව, වලාකුළක් නිපදවන ෆ්ලෑෂ් එකක්, පසුව භූ දර්ශනයට රතු එළියක් දැල්වූ ගිනි කණුවක් විය. කණුව දෙකට කැඩිලා මැලවී කළු පාටට හැරුණි. විනාඩි දහයකට පමණ පසු කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් වැනි හඬක් ඇසෙන්නට විය. පිපිරීමට ආසන්නව ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් වාර්තා කළේ ශබ්දයේ ප්‍රභවය නැගෙනහිර සිට උතුරට ගමන් කළ බවයි. එම ශබ්දයන් සමඟ කම්පන තරංගයක් ඇති වූ අතර එය කිලෝමීටර් සිය ගණනක් දුරින් තිබූ ජනේල පවා කැඩී ගියේය.
චෙකෝ විල
"1908 තුන්ගුස්කා පිපිරීමේ කේන්ද්‍රස්ථානයට ආසන්නව සයිබීරියාවේ පිහිටි කුඩා විලක් වන චෙකෝ, කොස්මික් ශරීරයක කොටසක බලපෑමෙන් ඉතිරි වූ ආවාටයක් පිරවිය හැකිය. මෙම උපකල්පනයට සහාය දැක්වීමට හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට වැවේ පතුලේ ඇති අවසාදිත හරයන් අධ්‍යයනය කරන ලදී. 175cm හරයක්, වැව මධ්‍යයට ආසන්නව එකතු කර ඇති අතර, ඉහළ c එකකින් සමන්විත වේ. රළු අවුල් සහගත ද්‍රව්‍ය උඩින් ලැකුස්ට්‍රීන් තැන්පතු 1m අනුපිළිවෙලක්. 210Pb සහ 137Cs පෙන්නුම් කරන්නේ පහළ සිට ඉහළ අනුපිළිවෙල දක්වා සංක්‍රමණය තුන්ගුස්කා සිදුවීමේ වේලාවට ආසන්නව සිදු වූ බවයි. පරාග විශ්ලේෂණයෙන් හෙළි වන්නේ ජලජ ශාකවල නටබුන් 1908 න් පසු ඉහළම අනුපිළිවෙලෙහි බහුලව පවතින නමුත් හරයේ පහළ 1908 කොටසෙහි නොමැති බවයි. කාබනික C, N සහ δ13C දත්ත ඇතුළුව මෙම ප්‍රතිඵලවලින් ඇඟවෙන්නේ චෙකෝ විල තුන්ගුස්කා සිදුවීම සිදු වූ අවස්ථාවේ ඇති වූ බවයි.
මීට අමතරව, බලපෑම් භෞතික විද්‍යාවේ ගැටළු තිබේ: නියම ප්‍රමාණයේ ගල් සහිත උල්කාපාතයකට වායුගෝලීය ගමන් මග නොනැසී පැවතීමට අවශ්‍ය යාන්ත්‍රික ශක්තියක් තිබිය නොහැක, නමුත් තවමත් ප්‍රමාණයෙන් ආවාටයක් කැණීමට තරම් විශාල ප්‍රවේගයක් රඳවා තබා ගනී.
භූ භෞතික උපකල්පන
තුන්ගුස්කා පිපිරුම කුඩා ග්‍රහකයක බලපෑමෙන් සිදු වූවක් බව විද්‍යාත්මක එකඟතාවක් වුවද, සමහර විසම්මුතීන් ඇත. තාරකා භෞතික විද්‍යාඥ වුල්ෆ්ගැන්ග් කුන්ඩ්ට් යෝජනා කර ඇත්තේ තුන්ගුස්කා සිදුවීමට හේතු වී ඇත්තේ පෘථිවි කබොල තුලින් ස්වභාවික වායු ටොන් මිලියන 10ක් මුදා හැරීම සහ ඉන් අනතුරුව පුපුරා යාම බවයි. මූලික අදහස නම්, ස්වභාවික වායුව කබොලෙන් කාන්දු වූ අතර පසුව වායුගෝලයේ සමාන ඝනත්වය උසට නැඟී ඇත; එතැන් සිට, එය යම් ආකාරයක වික්‍රියාවක, සුළඟට ගසාගෙන ගිය අතර, අවසානයේදී අකුණු වැනි ජ්වලන ප්‍රභවයක් සොයා ගන්නා ලදී. වායුව දැල්වූ පසු, ගිනි දැල් දිගේ ඉරි තැළුණු අතර, පසුව පොළවේ කාන්දු වූ මූලාශ්‍රය දක්වා පහළට, පිපිරීමක් ඇති විය.
සමාන වර්නෙෂොට් කල්පිතය තුන්ගුස්කා සිදුවීමට විය හැකි හේතුවක් ලෙස ද යෝජනා කර ඇත. වෙනත් පර්යේෂණ මගින් සිද්ධිය සඳහා භූ භෞතික යාන්ත්‍රණයක් යෝජනා කර ඇත.
සමාන සිදුවීම්
2013 පෙබරවාරි 15 වන දින රුසියාවේ ඌරල් දිස්ත්‍රික්කයේ චෙලියාබින්ස්ක් හි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයකට කුඩා වායු පිපිරීමක් සිදු විය. පිපිරෙන උල්කාපාතය මීටර් 17-20 (අඩි 56-66 ) පමණ වූ ග්‍රහකයක් බව තීරණය විය. එහි ඇස්තමේන්තුගත ආරම්භක ස්කන්ධය ටොන් 11,000 ක් වූ අතර ආසන්න වශයෙන් කිලෝ ටොන් 500 ක ශක්තියක් මුදා හැරීමකින් පුපුරා ගියේය. වාතය පුපුරා යාමෙන් තුවාල 1,200 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇති විය, ඒ ප්‍රධාන වශයෙන් එහි කම්පන තරංගයෙන් කැඩී ගිය ජනේල වලින් වැටෙන කැඩුණු වීදුරු වලිනි.
චෙකෝ විල
2007 ජූනි මාසයේදී, බොලොග්නා විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්‍යාඥයන් විසින් තුන්ගුස්කා ප්‍රදේශයේ වැවක් මෙම සිදුවීමෙන් සිදුවිය හැකි බලපෑම් ආවාටයක් ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී. තුන්ගුස්කා ශරීරය මැද ගුවනේදී පිපිරී ගිය බවට ඔවුන් විවාදයක් නැත, නමුත් මීටර් 10 (අඩි 33) කැබැල්ලක් පිපිරීමෙන් බේරී බිම වැදී ඇති බව විශ්වාස කරති. චෙකෝ විල යනු මධ්‍යස්ථානයේ සිට උතුරු-වයඹ දෙසින් ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 8 (සැතපුම් 5.0) පමණ දුරින් පිහිටි කුඩා පාත්‍ර හැඩැති විලකි.
ග්‍රාහකය හෝ වල්ගා තරුව
1983 දී තාරකා විද්‍යාඥ Zdeněk Sekanina වල්ගා තරු කල්පිතය විවේචනය කරමින් පත්‍රිකාවක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. එවැනි නොගැඹුරු පථයක් ඔස්සේ වායුගෝලය හරහා ගමන් කරන ධූමකේතු ද්‍රව්‍ය වලින් සමන්විත ශරීරයක් විසුරුවා හැරිය යුතු බවත්, තුන්ගුස්කා ශරීරය පැහැදිලිවම පහළ වායුගෝලයට නොවෙනස්ව පැවති බවත් ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. සෙකනිනා ද තර්ක කළේ සාක්ෂි මගින් ඝන පාෂාණමය වස්තුවක්, බොහෝ විට ග්‍රහක සම්භවයක් ඇති බව ය. 2001 දී ෆරිනෙල්ලා, ෆොස්චිනි සහ වෙනත් අය විසින් මෙම කල්පිතය තවදුරටත් ඉහළ නැංවීය. තුන්ගුස්කා වස්තුවේ වායුගෝලීය ගමන් පථ වලින් උපුටා ගන්නා ලද කක්ෂීය ආකෘති නිර්මාණය මත පදනම් වූ සම්භාවිතාව ගණනය කරන අධ්‍යනයක් නිකුත් කරන ලදී. ඔවුන් 83% ක සම්භාවිතාවකින් නිගමනය කළේ වස්තුව වල්ගා තරුවක් මත නොව, ග්‍රහක පටියෙන් ආරම්භ වන ග්‍රහක මාර්ගයක ගමන් කරන බවයි. (සම්භාවිතාව 17%) වල්ගා තරු කල්පිතයේ යෝජකයින් යෝජනා කර ඇත්තේ මෙම වස්තුව වායුගෝලය විනිවිද යාමට ඉඩ සලසන ගල් ආවරණයක් සහිත වඳ වී ගිය වල්ගා තරුවක් බවයි.
චෙකෝ විල
කල්පිතය වෙනත් බලපෑම් ආවාට විශේෂඥයින් විසින් විවාද කර ඇත. 1961 දී සිදු කරන ලද පරීක්ෂණයකින් චෙකෝ විලෙහි නවීන සම්භවයක් බැහැර කරන ලද අතර, විලෙහි පතුලෙහි මීටර ඝන රොන්මඩ නිධි පැවතීම අවම වශයෙන් අවුරුදු 5,000 ක වයසක් අඟවන බව පවසමින්, නමුත් වඩාත් මෑත පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ අවසාදිත ස්ථරයේ මීටරයක් හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයක් පමණක් බවයි. වැව් පතුලෙහි "සාමාන්‍ය ලැකුස්ට්‍රීන් අවසාදිතය", වයස අවුරුදු 100 ක් පමණ ගැඹුරට අනුරූප වේ. වැව ටුන්ගුස්කා සිද්ධියෙන් සෑදුණු බවට උපකල්පනය සඳහා වැව පතුලේ ඇති ධ්වනි-දෝංකාර ශබ්ද සහාය සපයයි. ශබ්ද විල් පතුල සඳහා කේතුකාකාර හැඩයක් අනාවරණය විය, එය බලපෑම් ආවාටයකට අනුකූල වේ. චුම්බක කියවීම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ වැවේ ගැඹුරුම ස්ථානයට පහළින් ඇති විය හැකි මීටර ප්‍රමාණයේ පාෂාණ කැබැල්ලක් ගැටෙන සිරුරේ කොටසක් විය හැකි බවයි. අවසාන වශයෙන්, විලෙහි දිගු අක්ෂය කිලෝමීටර් 7.0 (සැතපුම් 4.3 ) පමණ දුරින් තුන්ගුස්කා පිපිරුම් මධ්‍යස්ථානය වෙත යොමු කරයි. එහි මූලාරම්භය තීරණය කිරීම සඳහා චෙකෝ විලෙහි තවමත් කටයුතු සිදු වෙමින් පවතී.
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
"ජූනි මස 17 වන දින උදෑසන, 9:00 ට පමණ, අපි අසාමාන්‍ය ස්වභාවික සිදුවීමක් නිරීක්ෂණය කළෙමු. කිරෙන්ස්ක් සිට කිලෝමීටර් 213 ක් උතුරින් පිහිටි උතුරු කරෙලින්ස්කි ගම්මානයේ, ගොවීන් වයඹ දෙසින්, ක්ෂිතිජයට තරමක් ඉහළින්, අමුතු දීප්තිමත් (බැලීමට නොහැකි) නිල්-සුදු දෙයක් දුටු අතර, එය විනාඩි 10 ක් පහළට ගමන් කළේය. එය "පයිප්ප", එනම් සිලින්ඩරයක් ලෙස පෙනී සිටියේය. අහස වලාකුළු රහිත විය, දීප්තිමත් එය සාමාන්‍ය දිශාවට කුඩා අඳුරු වලාකුළක් පමණක් නිරීක්ෂණය විය. එය උණුසුම් හා වියලි විය. එය පොළවට (වනාන්තර) ළං වූ විට, දීප්තිමත් ඇති බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි, පසුව යෝධ කළු දුමාරයක් බවට පත් විය, විශාල ගල් කඩා වැටෙනවාක් මෙන් හෝ කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීමක් මෙන් විශාල තට්ටු කිරීමක් (ගිගුරුම් සහිත නොවේ) ඇසුණි. සියලු ගොඩනැගිලි සෙලවීය. ඒ සමගම වලාකුළ අවිනිශ්චිත හැඩතලවල ගිනිදැල් නිකුත් කිරීමට පටන් ගත්තේය. සියලුම ගම්වැසියන් කලබලයට පත්ව පාරට බැස්සේය, ලෝකයේ අවසානය යැයි සිතා කාන්තාවන් කෑ ගැසූහ. මෙම රේඛා කිරෙන්ස්ක් නගරයට උතුරින් කිලෝමීටර් 6.4ක් පමණ වනාන්තරයේ සිට අතර ඊසාන දිගට යම් ආකාරයක කාලතුවක්කු ප්‍රහාරයක් ඇසුණි, එය විනාඩි 15 ක පරතරයකින් අවම වශයෙන් 10 වතාවක් පුනරාවර්තනය විය. කිරෙන්ස්ක්හි, ඊසාන දිගට මුහුණලා ඇති බිත්තිවල ගොඩනැගිලි කිහිපයක ජනෙල් වීදුරු සෙලවීය."
සයිබීරියන් ලයිෆ් පුවත්පත, 1908 ජූලි 27: "උල්කාපාතය වැටෙන විට, භූමියේ දැඩි කම්පන නිරීක්ෂණය කරන ලද අතර, කන්ස්ක් දිස්ත්‍රික්කය හි ලොවට් ගම්මානය අසල විශාල කැලිබර් කාලතුවක්කු වලින් මෙන් ශක්තිමත් පිපිරීම් දෙකක් ඇසිණි."
ග්‍රාහකය හෝ වල්ගා තරුව
1978 දී ස්ලෝවැක් තාරකා විද්‍යාඥ ඉයුබෝර් ක්‍රෙසාක් විසින් මෙම සිරුර වල්ගා තරුවේ එන්කේ ගේ ඛණ්ඩයක් බව යෝජනා කළේය. මෙය බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂය තුළ සම්පූර්ණයෙන්ම රැඳී සිටින වසර තුනකට වඩා කෙටි කාලයක් සහිත ආවර්තිතා වල්ගා තරුවකි. ජුනි 28-29 පමණ උපරිම ක්‍රියාකාරකම් සහිත වාර්ෂික උල්කාපාත වර්ෂාවක් වන බීටා ටෝරිඩ්ස් සඳහා ද එය වගකිව යුතුය. තුන්ගුස්කා සිදුවීම එම වර්ෂාවේ උච්චතම ක්‍රියාකාරකම් සමග සමපාත වූ අතර තුන්ගුස්කා වස්තුවේ ආසන්න ගමන් පථය එන්කේ වල්ගා තරුව හි ඛණ්ඩයකින් අපේක්ෂා කළ හැකි දෙයට අනුකූල වේ. පොළොවේ සිට කිලෝමීටර් දස දහස් ගණනක් ඉහළින් මෙවැනි දේහ නිතර නිතර පිපිරෙන බව දැන් දන්නා කරුණකි. හමුදා චන්ද්‍රිකා දශක ගණනාවක් තිස්සේ මෙම පිපිරීම් නිරීක්ෂණය කර ඇත. 2019 වර්ෂයේදී තාරකා විද්‍යාඥයින් ජුලි 5-11 සහ ජූලි 21 - අගෝස්තු 10 අතර ටවුරිඩ් රංචුවේ සිට විෂ්කම්භය මීටර් 100 ක් පමණ වූ උපකල්පිත ග්‍රහක සෙවීය. 2020 පෙබරවාරි වන විට, එවැනි වස්තූන් සොයා ගැනීම් පිළිබඳ වාර්තා නොමැත.
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
1950 සහ 1960 ගණන් වලදී එම ප්‍රදේශයට යවන ලද ගවේෂණ මගින් පස පෙරීමේදී ක්ෂුද්‍ර සිලිකේට් සහ මැග්නටයිට් ගෝල සොයා ගන්නා ලදී. සමකාලීන ක්‍රම මගින් අනාවරණය කර ගත නොහැකි වුවද, කපන ලද ගස්වල සමාන ගෝල පවතිනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. පසුකාලීන ගවේෂණ මගින් ගස්වල දුම්මලවල එවැනි ගෝල හඳුනා ගන්නා ලදී. රසායනික විශ්ලේෂණයෙන් පෙන්නුම් කළේ ගෝලවල යකඩවලට සාපේක්ෂව ඉහළ නිකල් ප්‍රමාණයක් අඩංගු වන අතර එය උල්කාපාතවල ද දක්නට ලැබෙන අතර ඒවා පිටසක්වල සම්භවයක් ඇති බවට නිගමනය විය. පසෙහි විවිධ ප්‍රදේශවල ගෝලවල සාන්ද්‍රණය ද උල්කාපාත වායු පිපිරීමකින් අපේක්ෂිත සුන්බුන් ව්‍යාප්තියට අනුකූල බව සොයා ගන්නා ලදී. ගෝල පිළිබඳ පසුකාලීන අධ්‍යයනයන් අවට පරිසරයට සාපේක්ෂව වෙනත් බොහෝ ලෝහවල අසාමාන්‍ය අනුපාත සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඔවුන්ගේ පිටසක්වල සම්භවය පිළිබඳ වැඩිදුර සාක්ෂි ලෙස ගන්නා ලදී.
1960 ගණන් වලදී, සමතලා කළ වනාන්තර කලාපය 2,150 km2 (වර්ග සැතපුම් 830) ක භූමි ප්‍රදේශයක් අත්පත් කරගෙන ඇති බව තහවුරු විය, එහි හැඩය කිලෝමීටර 70 (සැතපුම් 43) ක "පියාපත්" සහිත දැවැන්ත පැතිරුණු රාජාලි සමනලයෙකු හා සමාන වේ. "ශරීර දිග" කිලෝමීටර 55 (සැතපුම් 34) සමීපව පරීක්ෂා කිරීමේදී, කුලික් විසින් උල්කාපාත සිදුරු ලෙස වැරදි ලෙස නිගමනය කළ සිදුරු සොයා ගන්නා ලදී. ඔහුට ඒ කාලයේ සිදුරු හෑරීමට වත්කමක් තිබුණේ නැත.
ප්‍රදේශයේ පීට් වගුරු බිම්වල රසායනික විශ්ලේෂණය මගින් බලපෑම් සිදුවීමකට අනුකූල ලෙස සැලකෙන බොහෝ විෂමතා ද අනාවරණය විය. 1908 ට අනුරූප වන වගුරු බිම්වල ඇති කාබන්, හයිඩ්‍රජන් සහ නයිට්‍රජන් සමස්ථානික අනුපාත යාබද ස්තරවල මනින ලද සමස්ථානික අනුපාත සමඟ නොගැලපෙන බව සොයා ගන්නා ලද අතර ප්‍රදේශයෙන් පිටත පිහිටි බොග් වල මෙම අසාමාන්‍යතාවය දක්නට නොලැබුණි. ක්‍රිටේසියස් - පැලියෝජීන් මායිමේ ඇති ඉරිඩියම් ස්ථරයට සමාන මෙම විෂමතා අනුපාත පෙන්වන බොග් ප්‍රදේශයේ අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ ඉරිඩියම් ප්‍රතිශතයක් ද අඩංගු වේ. මෙම අසාමාන්‍ය සමානුපාතිකයන් බොග් වල තැන්පත් වී ඇති වැටෙන සිරුරේ සුන්බුන් නිසා ඇති වන බව විශ්වාස කෙරේ. නයිට්‍රජන් ඇසිඩ් වැස්සක් ලෙස තැන්පත් වී ඇති බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර එය පිපිරීමෙන් ඇති වූ බවට සැක කෙරේ.
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
මුලින්ම බැලූ බැල්මට අහස පැහැදිලියි. සුළඟක්වත් වලාකුළුවත් තිබුණේ නැහැ. උතුරට සමීපව පරීක්ෂා කිරීමේදී, බොහෝ විට හඩ ඇසෙන විට, ක්ෂිතිජය අසල අළු වලාකුළක් දක්නට ලැබුණි, එය කුඩා වෙමින් හා විනිවිද පෙනෙන අතර සමහර විට සවස 2-3 පමණ වන විට සිදු විය. සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදහන් විය."
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
කෙසේ වෙතත් අනෙකුත් විද්‍යාඥයින් එකඟ නොවේ: "සමහර පත්‍රිකා වාර්තා කරන්නේ CI සහ CM කාබන්ඩයොක්සයිඩ් කොන්ඩ්‍රයිට් වලට සමාන අනුපාත සහිත හයිඩ්‍රජන්, කාබන් සහ නයිට්‍රජන් සමස්ථානික සංයුති TE (Kolesnikov et al. 1999, 2003) සිට සිද්ධිය වූ තුන්ගුස්කා පීට් ස්ථර වල තිබී ඇති බවයි. විෂමතා ද නිරීක්ෂණය කරන ලදී (Hou et al. 1998, 2004) වෙනත් රසායනාගාරවල සිදු කරන ලද මිනුම් මෙම ප්‍රතිඵල සනාථ කර නොමැත (Rocchia et al. 1990; Tositti et al. 2006).
පෘථිවි බලපෑම් ආකෘතිය
උල්කාපාත සෑම දිනකම අභ්‍යවකාශයේ සිට පෘථිවි වායුගෝලයට ඇතුළු වන අතර අවම වශයෙන් 11 km/s (7 mi/s) වේගයකින් ගමන් කරයි. වායුගෝලය හරහා ගමන් කරන විට එය ඉදිරිපිට වාතය සම්පීඩනය කිරීමෙන් ජනනය වන තාපය අතිමහත් වන අතර බොහෝ උල්කාපාත පොළොවට පැමිණීමට පෙර දැවී හෝ පුපුරා යයි. පිපිරීමේ නියම උස අනුව න්‍යෂ්ටික අවිවල බලපෑම් වලින් පරිමාණ නීති භාවිතා කරන විට ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි, තුන්ගුස්කා වායු පිපිරීමේ ශක්තිය පිළිබඳ මුල් ඇස්තමේන්තු ටීඑන්ටී මෙගාටොන් 10-15 (පෙටජූල් 42-63) සිට ටීඑන්ටී මෙගාටොන් 30 (පීජේ 130) දක්වා පරාසයක පවතී. වස්තුවේ ගම්‍යතාවයේ බලපෑම ඇතුලත් මෑත කාලීන ගණනය කිරීම් වලට අනුව න්‍යෂ්ටික පිපිරුමකට වඩා වැඩි ශක්තියක් පහලට නාභිගත වී ඇති බව සොයාගෙන ඇති අතර වායු පිපිරීමට TNT මෙගාටොන් 3 සිට 5 දක්වා ශක්ති පරාසයක් (13 සිට 21 දක්වා PJ) ඇති බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත. මෙගා ටොන් 15 (Mt) ඇස්තමේන්තුව ත්‍රිත්ව ශක්තියට වඩා 1,000 ගුණයකින් වැඩි ශක්තියක් නියෝජනය කරන අතර, 1954 දී එක්සත් ජනපදයේ කාසල් බ්‍රාවෝ න්‍යෂ්ටික අත්හදා බැලීමේ ශක්තියට (එය මෙගා ටොන් 15.2) සහ 1961 දී සෝවියට් දේශයේ සාර් බෝම්බ පරීක්ෂණයෙන් තුනෙන් එකකට සමාන වේ. 2019 පත්‍රිකාවක් යෝජනා කරන්නේ තුන්ගුස්කා ඉසව්වේ පුපුරන සුලු බලය මෙගාටොන් 20-30 පමණ විය හැකි බවයි.
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
1910 ගණන්වල රුසියාවට බලපෑ ප්‍රදේශය හුදකලා වීම සහ සැලකිය යුතු දේශපාලන පෙරළියක් හේතුවෙන් කලාපය පිළිබඳ කිසිදු විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයක් සිදු නොවූයේ සිද්ධියෙන් දශකයකට වැඩි කාලයක් ගත වන තුරු ය. 1921 දී රුසියානු ඛනිජ විද්‍යාඥ ලියොනිඩ් කුලික් විසින් සෝවියට් විද්‍යා ඇකඩමිය සඳහා සමීක්ෂණයක් පැවැත්වීම සඳහා කණ්ඩායමක් පොඩ්කාමැන්නාය තුන්ගුස්කා ගංගා ද්‍රෝණියට ගෙන ගියේය. ඔවුන් කිසි විටෙක මධ්‍යම පිපිරුම් ප්‍රදේශයට නොපැමිණි නමුත්, මෙම සිදුවීම පිළිබඳ බොහෝ දේශීය වාර්තා කුලික්ට විස්වාස කිරීමට හේතු වූයේ පිපිරීම යෝධ උල්කාපාත පහරකින් සිදු වූවක් බවයි. ආපසු පැමිණීමෙන් පසු, උල්කාපාත යකඩ ගලවා ගැනීමේ අපේක්ෂාව මත පදනම්ව, සැක සහිත බලපෑම් කලාපයට ගවේෂණයක් සඳහා අරමුදල් සපයන ලෙස ඔහු සෝවියට් රජයට ඒත්තු ගැන්වීය.
ඊළඟ වසර 10 තුළ ප්‍රදේශයට තවත් ගවේෂණ තුනක් සිදු විය. කුලික් විසින් උල්කාපාත ආවාට විය හැකි යැයි සිතන, එක් එක් මීටර් 10 සිට 50 දක්වා (අඩි 33 සිට 164 දක්වා) විෂ්කම්භයකින් යුත් කුඩා "පොටෝල්" වගුරු බිම් දුසිම් ගණනක් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම බොග් වලින් එකක් (ඊනියා "සුස්ලොව් ආවාටය", විෂ්කම්භය මීටර් 32 [අඩි 105]) ජලය බැස යාමට වෙහෙස මහන්සි වී ව්‍යායාම කිරීමෙන් පසුව, එය උල්කාපාත ආවාටයක් වීමේ හැකියාව බැහැර කරමින් පතුලේ පැරණි ගස් කඳක් සොයා ගත්තේය. 1938 දී කුලික් විසින් සමතලා කරන ලද වනාන්තරයේ මධ්‍යම කොටස (වර්ග කිලෝමීටර් 250 [වර්ග සැතපුම් 97]) ආවරණය වන ප්‍රදේශය පිළිබඳ ගුවන් ඡායාරූප සමීක්ෂණයක් කිරීමට කටයුතු කළේය. මෙම ගුවන් ඡායාරූපවල මුල් නෙගටිව් (සෙන්ටිමීටර 18 x 18 [අඟල් 7.1 කින් 7.1]) 1975 දී එවකට USSR විද්‍යා ඇකඩමියේ උල්කාපාත පිළිබඳ කමිටුවේ සභාපති වූ යෙව්ගනි ක්‍රිනොව්ගේ නියෝගයෙන් පුළුස්සා දමන ලදී. රුසියානු නගරයේ ටොම්ස්ක් හි වැඩිදුර අධ්‍යයනය සඳහා ඡායාරූප මුද්‍රණ සංරක්ෂණය කර ඇත.
ග්‍රාහකය හෝ වල්ගා තරුව
ග‍්‍රහක උපකල්පනයේ ඇති ප‍්‍රධාන දුෂ්කරතාවය නම්, ගල් සහිත වස්තුවක් පොළවේ ගැටෙන විශාල ආවාටයක් ඇති කළ යුතුව තිබුණත්, එවැනි ආවාටයක් හමු නොවීමයි. ග්‍රහකය වායුගෝලය හරහා ගමන් කිරීම නිසා විශාල පිපිරුමකින් ග්‍රහකය හදිසියේ විඝටනය වන ස්ථානයක් දක්වා පීඩනය සහ උෂ්ණත්වය ගොඩනැගීමට හේතු වූ බව උපකල්පනය කර ඇත. විනාශය කෙතරම් සම්පූර්ණ විය යුතුද යත්, සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයේ කිසිදු ශේෂයක් නොනැසී පවතිනු ඇති අතර, පිපිරීමේදී ඉහළ වායුගෝලයට විසිරී ගිය ද්‍රව්‍ය අහස දිදුලන වීමට හේතු වන්නට ඇත. 1993 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ආකෘති යෝජනා කළේ පාෂාණමය සිරුර මීටර් 60 (අඩි 200) පමණ හරස් අතට ඇති බවත්, සාමාන්‍ය කොන්ඩ්‍රයිට් සහ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් කොන්ඩ්‍රයිට් අතර භෞතික ගුණ ඇති බවත්ය. සාමාන්‍ය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් කොන්ඩ්‍රයිට් ද්‍රව්‍ය ශීත කළ හොත් මිස ඉක්මනින් ජලය සමග දිය වීමට නැඹුරු වේ.
ක්‍රිස්ටෝපර් චයිබා සහ වෙනත් අය විසින් ගල් සහිත උල්කාපාතයක් තුන්ගුස්කා බලපෑම්කරුගේ හැසිරීම ප්‍රදර්ශනය කළ හැකි ක්‍රියාවලියක් යෝජනා කර ඇත. ඔවුන්ගේ ආකෘතීන් පෙන්නුම් කරන්නේ ශරීරයේ පහළට විරුද්ධ බලවේග එය එකට තබාගෙන සිටින සහජීවන බලයට වඩා විශාල වූ විට, එය පිඹින අතර, එහි ශක්තිය සියල්ලම පාහේ එකවර නිකුත් කරයි. එහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ආවාටයක් නොමැති අතර, හානිය තරමක් පුළුල් අරයක් පුරා බෙදා හැර ඇති අතර, පිපිරුමෙන් මුදා හරින ලද තාප ශක්තියෙන් සිදුවන සියලුම හානියයි.
චෙකෝ විල
පරාග එකලස් කිරීම් ~100‐cm මට්ටමට ඉහළින් සහ පහළින් විවිධ ඒකක දෙකක් පවතින බව තහවුරු කරයි (රූපය 4). 100-cm දිග ඉහළ කොටසේ, අබීස්, බෙතුලා, ජුනිපෙරස්, ලැරික්ස්, පයිනස්, පයිසියා සහ පොපියුලස් වැනි ටයිගා වනාන්තර ගස්වල පරාග වලට අමතරව, හයිඩ්‍රොෆයිට් වල බහුල නටබුන් අඩංගු වේ, එනම් එනම් ජලජ ශාක යට තැන්පත් වී ඇත. අද පවතින තත්වයන්ට සමාන ලැකස්ට්‍රීන් තත්වයන්. සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 3-4ක් පමණ ගැඹුරට ජලයේ වැඩෙන (Callitriche, Hottonia, Lemna, Hydrocharis, Myriophyllum, Nuphar, Nymphaea, Potamogeton, Sagittaria) නිදහසේ පාවෙන ශාක සහ මුල් බැසගත් ශාක යන දෙකම මේවාට ඇතුළත් වේ. ඊට වෙනස්ව, පහළ ඒකකයේ (සෙන්ටිමීටර 100 ට අඩු) බහුලව වනාන්තර ගස් පරාග අඩංගු වේ, නමුත් හයිඩ්‍රොෆයිට් නොමැත, එයින් ඇඟවෙන්නේ එකල විලක් නොතිබූ නමුත් වගුරු බිමක වැඩෙන ටයිගා වනාන්තරයකි (රූපය 5). පරාග සහ ක්ෂුද්‍ර අඟුරු ටයිගා වනාන්තරයේ හරයේ පහළ සිට ඉහළට ප්‍රගතිශීලී අඩුවීමක් පෙන්නුම් කරයි. මෙම අඩු කිරීම ගිනි (~100 cm ට අඩු දේශීය කථාංග දෙකක්), පසුව TE සහ වැව ගොඩනැගීම (100 සහ 90 සෙ.මී. අතර) සහ පසුව ඇති වූ ගිනිගැනීම් (ඉහළ 40 cm හි එක් දේශීය ගින්නක්) නිසා ඇති විය හැක.)"
ග්‍රාහකය හෝ වල්ගා තරුව
1930 දී බ්‍රිතාන්‍ය කාලගුණ විද්‍යාඥ සහ ගණිතඥ එෆ්. ජේ. ඩබ්ලිව්. විප්ල් විසින් තුන්ගුස්කා, ශරීරය කුඩා වල්ගා තරුවක් බව යෝජනා කළේය. වල්ගාතරුවක් සමන්විත වන්නේ ජල අයිස් සහ ශීත කළ වායූන් වැනි දූවිලි හා වාෂ්පශීලී ද්‍රව්‍ය වලින් වන අතර පෘථිවි වායුගෝලය සමඟ ඇති වන බලපෑමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වාෂ්ප වී පැහැදිලි හෝඩුවාවක් ඉතිරි නොවේ. වල්ගාතරුවේ කල්පිතයට තවදුරටත් සහය දැක්වුයේ වල්ගා තරුවේ වලිගයෙන් ඉහළ කොටස හරහා විසිරී ගිය දූවිලි හා අයිස් මගින් වායුගෝලයට පැහැදිලි කළ හැකි බලපෑමෙන් පසු සන්ධ්‍යාවන් කිහිපයක් පුරා යුරේසියාව පුරා නිරීක්ෂණය වූ දිලිසෙන අහසයි. (හෝ "ස්කයිග්ලෝස්" හෝ "දීප්තිමත් රාත්‍රී") ධූමකේතු උපකල්පනය 1960 ගණන් වන විට සෝවියට් තුන්ගුස්කා විමර්ශකයන් අතර පොදු පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
1908 සිදුවීමෙන් පසුව, තුන්ගුස්කා පිපිරීම පිළිබඳව ඇස්තමේන්තු කර ඇති විද්වත් පත්‍රිකා 1,000ක් (බොහෝ රුසියානු භාෂාවෙන්) ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. වෙබ් අඩවියේ දුරස්ථභාවය සහ සිදුවීම සිදුවන අවස්ථාවේ පවතින සීමිත උපකරණ හේතුවෙන්, එහි හේතුව සහ විශාලත්වය පිළිබඳ නවීන විද්‍යාත්මක අර්ථකථන ප්‍රධාන වශයෙන් රඳා පවතින්නේ සිද්ධියෙන් වසර ගණනාවකට පසුව සිදු කරන ලද හානිය තක්සේරු කිරීම් සහ භූ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් මත ය. එහි ශක්තිය පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු TNT මෙගාටොන් 3-30 (පෙටජූල් 13-126) දක්වා පරාසයක පවතී.
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
"අපේ චෙකරන් අයියා එක්ක ගඟ අයිනේ පැල්පතක් තිබුණා. අපි නිදාගෙන හිටියා. එකපාරටම අපි දෙන්නම එක පාරටම ඇහැරුනා. කවුරුහරි අපිව තල්ලු කළා. අපිට විසිල් සද්දයක් ඇහුණා වගේම තද සුළඟක් දැනුණා. චෙකරන් කිව්වා "ඔයාට ඔය කුරුල්ලෝ ඔක්කොම උඩින් පියාඹනවා ඇහෙනවාද?" අපි දෙන්නම හිටියේ පැල්පතේ, එළියේ වෙන්නේ මොනවද කියලා පේන්නේ නැහැ. එකපාරටම මාව ආයෙත් තල්ලු කළා, මේ සැරේ මම ගින්නට වැටුණා. මම බය වුණා. චෙකරන්ටත් බය හිතුනා. අපි තාත්තයි අම්මයි මල්ලියි කියලා කෑගහන්න පටන් ගත්තත් කවුරුත් උත්තර දුන්නේ නෑ. පැල්පතෙන් ඔබ්බට ශබ්දයක් ඇසුණි, අපට ගස් කඩා වැටෙනවා ඇසුණි. චෙකරන් සහ මම අපගේ නිදි මලුවලින් බැස එළියට පැනීමට අවශ්‍ය වූ නමුත් පසුව අකුණු සැර වැදුණි. මෙය පළමු ගිගුරුම් විය. පෘථිවිය චලනය වීමට හා ගල් ගැසීමට පටන් ගත් අතර, සුළඟ අපේ පැල්පතට පහර දී එය පෙරළා දැමීය. මගේ ශරීරය පොලුවලින් පහළට තල්ලු කර ඇත, නමුත් මගේ හිස පැහැදිලි විය. එවිට මම පුදුමයක් දුටුවෙමි: ගස් කඩා වැටෙනවා, අතු ගිනිබත් විය, එය බලවත් දීප්තිමත් විය, මම මෙය කෙසේ කියන්නේද, දෙවන සූර්යයා මෙන්, මගේ ඇස් රිදෙනවා, මම ඒවා වසා ගත්තෙමි. එය රුසියානුවන් අකුණු ලෙස හඳුන්වන ආකාරයට විය. එකෙණෙහිම විශාල ගිගුරුම් හඬක් ඇති විය. මෙය දෙවන ගිගුරුම් විය. උදෑසන හිරු රශ්මිය, වලාකුළු නොතිබුණි, අපේ සූර්යයා සුපුරුදු පරිදි දීප්තිමත් ලෙස බබළමින් සිටි අතර, හදිසියේම දෙවන එකක් පැමිණියේය! චෙකරන්ටයි මටයි අපේ පැල්පතේ නටබුන් යටින් එළියට එන්න ටිකක් අමාරු වුණා. ඊට පස්සේ අපි උඩින් දැක්කා, නමුත් වෙනත් තැනක, තවත් ෆ්ලෑෂ් එකක් ආවා, විශාල ගිගුරුම් හඬක් ආවා. මෙය තෙවැනි ගිගුරුම් පහරයි. හුළඟ ආයෙත් ආවා, අපිව අපේ කකුලෙන් බිමට දැම්මා, වැටුණු ගස්වලට ගැහුවා.
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
කුලික් විසින් 1927 දී තුන්ගුස්කා පිපිරුම් ස්ථානය වෙත විද්‍යාත්මක ගවේෂණයක් මෙහෙයවීය. ඔහු තම කණ්ඩායම පිපිරුම් ප්‍රදේශයේ මධ්‍යයට ගෙන යාමට ප්‍රදේශයේ ඉවෙන්කි දඩයම්කරුවන් කුලියට ගත් අතර එහිදී ඔවුන් බලපෑම් ආවාටයක් සොයා ගැනීමට අපේක්ෂා කළේය. ඔවුන් පුදුමයට පත් කරමින්, බිම් බිංදුවෙහි කිසිදු ආවාටයක් නොතිබුණි. ඒ වෙනුවට ඔවුන් සොයා ගත්තේ, දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 8ක් (සැතපුම් 5.0) හරහා, ගස් පිළිස්සුණු සහ අතුවලින් තොර, නමුත් තවමත් කෙළින් සිටගෙන සිටින කලාපයක්. මධ්‍යයේ සිට බොහෝ දුරින් පිහිටි ගස් අර්ධ වශයෙන් පිළිස්සී ගොස් මධ්‍යයෙන් ඉවතට දිශාවට කඩා වැටී ඇති අතර, කඩා වැටුණු ගස්වල විශාල රේඩියල් රටාවක් නිර්මාණය විය.
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
ක්‍රස්නෝයාරෙට්ස් පුවත්පත, 1908 ජූලි 13: "කෙෂෙම්ස්කෝයි ගම්මානය. 17 වැනි දින අසාමාන්‍ය වායුගෝලීය සිදුවීමක් නිරීක්ෂණය විය. 7:43 ට තද සුළඟකට සමාන ශබ්දයක් ඇසුණි. ඉක්බිතිව බිහිසුණු ඝෝෂාවක් ඇසුණු අතර, භූමිකම්පාවක් ඇති වූ අතර එය විශාල ලී කොටයකට හෝ බර ගලකට පහර දුන්නාක් මෙන් ගොඩනැගිලි වචනානුසාරයෙන් කම්පා විය. පළමු හා දෙවනුව, පසුව තුන්වන පහර පසුව සිදු විය. ඉන්පසුව, පළමු සහ තුන්වන පහර අතර පරතරය එකවර දුම්රිය දුසිම් ගණනක් ගමන් කරන ශබ්දයකට සමාන අසාමාන්‍ය භූගත රැට්ල් එකක් සමඟ විය. ඉන්පසුව, මිනිත්තු 5 සිට 6 දක්වා කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීමේ නිශ්චිත සමානකමක් ඇසුණි: කෙටි, සමාන කාල පරාසයන් තුළ, එය ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය. විනාඩි 1.5-2 කට පසු තවත් කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීම වැනි, නමුත් තනි තනිව, ඝෝෂාකාරී සහ වෙව්ලීමක් සමඟ ශබ්ද හයක් ඇසුණි.
චෙකෝ විල
2017 දී රුසියානු විද්‍යාඥයින් විසින් කරන ලද නව පර්යේෂණ මගින් තුන්ගුස්කා සිදුවීමෙන් චෙකෝ විල නිර්මාණය වූ බවට ඇති න්‍යාය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් පෙන්වා දෙන ලදී. වැව වසර 280ක් පැරණි හෝ ඊටත් වඩා පැරණි බව තීරණය කිරීමට ඔවුහු පාංශු පර්යේෂණ යොදා ගත්හ. ඕනෑම අවස්ථාවක තුන්ගුස්කා සිදුවීමට වඩා විල පැහැදිලිවම පැරණි බව පෙනේ. චෙකෝ විල පතුලේ ඇති පස් විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, ඔවුන් 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ නොවායා සෙම්ලියා හි න්‍යෂ්ටික අත්හදා බැලීම් වලින් රේඩියනියුක්ලයිඩ් දූෂණය ස්ථරයක් හඳුනා ගත්හ. මෙම ස්ථරයේ ගැඹුර වසරකට මිලිමීටර් 3.6 සහ 4.6 අතර සාමාන්‍ය වාර්ෂික අවසාදිත අනුපාතයක් ලබා දුන්නේය. මෙම අවසාදිත අගයන් ගැස්පෙරිනි එට් අල් විසින් ගණනය කරන ලද අගයෙන් අඩකට වඩා අඩුය. 1999 දී චෙකෝ විලෙන් ඔවුන් ලබාගත් හරය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ විශ්ලේෂණය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ 2009 ප්‍රකාශනයේ. 2017 දී රුසියානු විද්‍යාඥයන්, විල පතුලේ සිට ඇදී ගිය මිලිමීටර් 1260 ක දිග හර සාම්පලයේ අවම වශයෙන් එවැනි වාර්ෂික වෑල්ව් 280 ක් ගණන් කර ඇති අතර එය වයස අවුරුදු නියෝජනය කරයි. තුන්ගුස්කා සිදුවීමට වඩා විල පැරණිය.
තෝරාගත් ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා
"උදෑසන ආහාරය ගන්නා විට මම පිපිරුමෙන් කිලෝමීටර් 65ක් පමණ දකුණින් උතුරට මුහුණලා වානවර වෙළඳපොලේ නිවස අසල වාඩි වී සිටියෙමි. මම හදිසියේම දුටුවේ කෙලින්ම උතුරට, ඔන්කෝල්ගේ තුන්ගුස්කා පාරට උඩින්, අහස දෙකට බෙදී වනාන්තරය පුරා ගින්නක් ඉහළට හා පළලින් දිස්වන බවයි [සෙමෙනොව් පෙන්වා දුන් පරිදි, අංශක 50 ක් පමණ ඉහළට - ගවේෂණ සටහන]. අහසේ බෙදීම විශාල වූ අතර මුළු උතුරු පැත්තම ගින්නෙන් වැසී ගියේය. ඒ වෙලාවේ මගේ කමිසය ගිනි ගත්තා වගේ මට දරාගන්න බැරි තරමටම මම රත් වුණා. ගින්න ඇති වූ උතුරු දෙසින් දැඩි තාපයක් පැමිණියේය. මට මගේ කමිසය ඉරා දමා බිමට විසි කිරීමට අවශ්‍ය විය, නමුත් එවිට අහස වසා දැමුණි, සහ ශක්තිමත් පහරක් නාද වූ අතර මාව මීටර් කිහිපයක් විසි කරන ලදී. මට මොහොතකට සිහිය නැති වූ නමුත් පසුව මගේ බිරිඳ පිටතට දිව ගොස් මාව නිවසට ගෙන ගියාය. ඊට පස්සේ එහෙම ඝෝෂාවක් ආවා, හරියට ගල් වැටෙනවා වගේ, කාලතුවක්කු වෙඩි තියනවා වගේ, පොළව කම්පා වෙලා, මම බිම ඉන්නකොට, ගල් පර්වත කඩාවැටෙයි කියලා බයට මම මගේ හිස පහත් කළා. අහස විවර වූ විට, කාලතුවක්කු වලින් මෙන් උණුසුම් සුළඟක් ගෙවල් අතරට දිව ගිය අතර, එය මාර්ග මෙන් පොළවේ සලකුණු ඉතිරි කර, සමහර වගාවන්ට හානි කළේය. පසුව අපි දැක්කා බොහෝ ජනේල කැඩී ගොස් ඇති අතර, ගබඩාවේ යකඩ අගුලේ කොටසක් කඩා වැටී ඇත."
චෙකෝ විල
අධ්‍යයනයේ ප්‍රධාන කරුණු නම්:
විද්‍යාත්මක විමර්ශනය
ජෝන් ඇන්ෆිනොජෙනොව් නම් පර්යේෂකයා යෝජනා කර ඇත්තේ, ජෝන් ගල ලෙස හැඳින්වෙන සිදුවීම් භූමියෙන් හමුවූ ගල් පර්වතයක් උල්කාපාතයේ ශේෂයක් බවයි. නමුත් ක්වාර්ට්සයිට් වල ඔක්සිජන් සමස්ථානික විශ්ලේෂණයෙන් ඇඟවෙන්නේ එය ජල තාප සම්භවයක් ඇති බවත්, බොහෝ විට පර්මියන්-ට්‍රයැසික් සයිබීරියානු උගුල් මැග්මැටිස්වාදයට සම්බන්ධ බවත්ය.
උසස් පෙළ දේශපාලන විද්‍යාව
ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතීන් 1 ලිකිත ,අලිකිත 2 නම්‍ය අනම්‍ය 3 ඒකීය හා සංදීය
දේශපාලන විද්‍යාවේ ආරම්භය
ආදි කාලීන මානවයා ජීවත් වූ සමාජය සංවිධානය වී නොතිබුණි.ඒ නිසා ම මිනිසුන් තම අවශ්‍යතාවයන තනි තනිව සපුරා ගෙන වෙන් වෙන් ව ජීවත් විය. මෙසේ ජීවත් වූ මිනිසුන් හේතුන් ගණනාවක් නිසා ශිෂ්ඨාචාර ගත විය. ඒ නිෂ්පාදන උපකරණයන් ගේ දියුණුව, ගින්දර සොයා ගැනීම, කෘෂි කර්මන්තය හඳුනාගැනීම, සතුන් හීලෑ කරගැනීම වැනි හේතුන්ය. මෙසේ ශිෂ්ඨාචාර වූ මනාසා පළමුව පවුල් වශයෙන්ද දෙවනුව ගෝත්‍ර වශයෙන් ද, සංවිධානය වූ අතර ඒ තුළින් පාලනය නැමති සංකල්පය ආරම්භවිය. කිසියම් ගෝත්‍රයක විසූ ශක්තිමත්ම මිනිසා එහි නායකයා බවට පත් විය. මෙය දේශපාලනයේ ආරම්භය යි. එහෙත් දේශපාලන විද්‍යාව නමැති විෂය ආරම්භ වන්නේ ග්‍රීක පෟර රාජ්‍යය පදනම් කර ගනිමිනි. පවුර රාජ්‍යය හැදින්වීම සදහා භාවිතා කරන ලද Polis යන වචනය බිහවී ඇත. පසුව වද්‍යාත්මකව සංවර්ධනය වූ මෙම විෂයය Political Science හෙවත් දේශපාලන විද්‍යාව වශයෙන් හදුන්වන ලදී. ඇරිස්ටෝටල් නැමති ග්‍රීක දාර්ශනිකයා මෙම විෂය දියුණු කල ප්‍රථම පුද්ගලයායි. ඒ නිසා දේශපාලන විද්‍යාවේ පියා ලෙස සැලකෙන්නේ ද [[ඇරිස්ටෝටල් ය.
දේශපාලන විද්‍යාවේ ස්වභාවය
දේශපාලනය විද්‍යාවක් ලෙස ආරම්භ වූයේ ග්‍රීක යුගයේ සිටය. ග්‍රීක යුගයෙන් ආරම්භ වන දේශපාලන විද්‍යා විෂය අධ්‍යයනය කිරීම මේ වන විට විවිධ ක්ෂේත්‍ර ඔස්සේ වර්ධනය වෙමින් ඉදිරියට පැමිණ ඇත. ග්‍රීක යුගයෙන් පටන් ගෙන මධ්‍යතන යුගයේ අවසානය දක්වා වූ සමස්ථ කාලය පුරාම දේශපාලනය හැදෑරුවන්ගේ මූලික අවධානය යොමු වූයේ රාජ්‍ය කේන්ද්‍රගත අධ්‍යයනයකටය. නූතන යුගයේ ආරම්භය වන විට දේශපාලන විද්‍යාව බලය පිළිබද හදාරන විෂයයක් ලෙස ඉදිරියට පැමිණ ඇත. මේ අනුව දේශපාලන විද්‍යාව මතවාද දෙකක් ඔස්සේ විකාශනය වී ඇත. එනම් 1 දේශපාලන විද්‍යාව රාජ්‍ය පිළිබඳව අධ්‍යනය කරන විද්‍යාවක් යන මතවාදය හා 2 දේශපාලන විද්‍යාව බලය පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන විද්‍යාවක් යන මතවාදයන්ය. දේශපාලන විද්‍යාව රාජ්‍ය පිළිබඳව අධ්‍යයනක කරන විද්‍යාවක් දේශපාලන විද්‍යාව රාජ්‍ය පිළිබඳව හදාරන විද්‍යාවක් බවට වන මතවාදයේ ආරම්භය ග්‍රීක යුගය දක්වා විහිදෙයි. මෙහිදී ග්‍රීක යුගයේ දී Polis යන නම්න් හඳුන්වන ලද
දේශපාලන විද්‍යාව අධ්‍යයන විෂයක් ලෙස
දේශපාලන විද්‍යාව ක්‍රි.පු.3 වන සියවසේ ග්‍රීසිය තුළ දේශපාලන විද්‍යාව බිහි විය.එතෙක් පටන් වසර 2500ක ඉතිහාසයේ සිට මේ දක්වා ගලා ආ ප්‍රබල සමාජ විද්‍යාවක් ලෙස සැලකේ.ඇරිස්ටෝටල් දක්වන්නේ ලොව සියලු සමාජ විද්‍යාවන් අතර අග්‍රගණ්‍ය සමාජ විද්‍යාව දේශපාලන විද්‍යාව බවට මේ අනුව දේශපාලන විද්‍යාව සමාජ විද්‍යාවක් වශයෙන් සැලකේ.
දේශපාලන විද්‍යාවේ ස්වභාවය
1)දේශපාලන විද්‍යාව මූලධර්ම අතර ඒකීයභාවයක් දැකිය නොහැක.
2)හේතු සාධක මත පිහිටා නිශ්චිත අනාවැකි ප්‍රකාශ කළ නොහැක.
දේශපාලන විද්‍යාව අධ්‍යයන විෂයක් ලෙස
සැබ වින්ම දේශපාලන විද්‍යාව විද්‍යාවක් ද? යන්න හදුනා ගැනීමේදී මේ පිළිබඳ ව තවමත් පොදු එකඟතාවක් බිහි වී නැත.ඇතැමුන් මෙය විද්‍යාවක් බවත් සමහරක් මෙය විද්‍යාවක් නොවන බවත් කරුණු දක්වා තිබේ.මේ අනුව දේශපාලන විද්‍යාව විද්‍යාවක් ද යන්න හදුනා ගැනීමේදී විසදා ගත යුතු ගැටලු 2ක් පවතී.
දේශපාලන විද්‍යාවේ ස්වභාවය
දේශපාලන විද්‍යාව පිළිබඳ හොඳ විභාග ප්‍රශ්න මාලාවක් මා දකින විට මට කනගාටු සිතෙන්නේ අසා ඇති ප්‍රශ්න පිළිබඳව නොව එහි මාතෘකාව පිළිබඳවය.- මේට්ලන්ඩ්
3.	ඓතිහාසික අධ්‍යයන ක්‍රමය
දේශපාලන ආයතනයන්ගේ සහ දේශපාලන ක්‍රමවල ඓතිහාසික වර්ධනය හා වර්තමාන තත්ත්වය අධ්‍යයනය කරමින් ඒ මත ලබා ගන්නා ප්‍රතිඵල මත අනාගත ප්‍රවණතා කථනය කිරීම මත ඓතිහාසික අධ්‍යයන ක්‍රමය ගොඩ නැගී ඇත.
දේශපාලන විද්‍යාවේ විෂය ක්ෂේත්‍රය
දේශපාලන විද්‍යා‍වේ විෂය ක්ෂේත්‍රය පිළබඳ හැදෑරීමේ දී පොදුවේ පිළිගත් මතවාදයක් නොමැති බවත් අධ්‍යයනය ක්ෂේත්‍රෙය් ප්‍රධාන මාතෘකාව ලෙස තවමත් පිළිගනු ලබන්නේ රාජ්‍ය පිළිබඳව හැදෑරීම බවත් සඳහන් කළ හැකිය. රාජ්‍ය කේන්ද්‍ර කොට ගත් ඒ ආශ්‍රිතව මූලිකාජග අධ්‍යයනය කිරීම දේශපාලන විෂය ක්ෂේත්‍රයට අයත් වන නමුත් කලින් කලට විෂය ක්ෂේත්‍රයට අයත් කරුණු වෙනස් වෙමින් පවතින ආකාරය හදුනාගත හැකිය. දේශපාලන විද්‍යා විෂය ක්ෂේත්‍රයට අයත් අංග පිළිබඳ පොදුවේ පිළිගත් අර්ථකථනයක් නොමැති අතර ඒ පිළිබඳ මේ දක්වා පොදු එකඟතාවයක් ද ඇති වී නැත. මේ අනුව කාලයත් සමඟ එකතු වූ නව තේමාවන් ඔස්සේ දේශපාලන විද්‍යා විෂය ක්ෂේත්‍රය වෙනස් වූ ආකාරය විමසා බැලීම මෙහි දී සිදුවේ. දේශපාලන විද්‍යා විෂය ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳව පොදුවේ පිළිගත් අර්ථකතනයක් දැක්විය නොහැක. එයට අයත් වන්නේ කුමක් ද ? යන්න පිළිබඳව මේ දක්වා පොදු එකඟතාවයක් ද ඇති වී නොමැත. කලින් කලට විෂය ක්ෂේත්‍රයට අයත් කරුණු වෙනස් වෙමින් පවතී. මේ අනුව වර්ථමානයේ දේශපාලන විද්‍යාව තුළ අධ්‍යයනය කරන මාතෘකා පහත සඳහන් ආකාරයට දැක්විය හැකිය. I.	දේශපාලන දර්ශනය, දේශපාලන චින්තනය, දේශපාලන න්‍යාය හා දේශපාලන මතවාද II. දේශපාලන ආයතන III. රාජ්‍යය හා ආණ්ඩු IV. දේශපාලන බලය V.	දේශපාලන ක්‍රියාදාමය VI. නීතිය හා අධිකරණය VII. තුලනාත්මක ආණ්ඩු ක්‍රමය VIII. රාජ්‍ය පරිපාලනය IX. රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය, රාජ්‍ය පරිපාලනය හා කළමනාකරණය X.	ගැටුම්, ගැටුම් ප්‍රභවය, ගැටුම් කළමනාකරණය හා නිරාකරණය XI. අන්තර්ජාතික දේශපාලනය යනාදිය යි.
දේශපාලන විද්‍යාවේ ස්වභාවය
මේ අනුව ඉදිරිපත්ව ඇති මෙම චින්තන අදහස් කැටි කරගත් විට දේශපාලන විද්‍යාව විද්‍යාවක් නොවන බව දැක්වෙන පොදු තර්ක කීපයකි.
දේශපාලන විද්‍යාව අධ්‍යයන විෂයක් ලෙස
1)විද්‍යාව යනු කුමක්ද ?
දේශපාලන විද්‍යාවේ ස්වභාවය
3)ස්වභා විද්‍යාවක් තරම් එය පරිපුර්ණ නොවන්නේ එය සංකිර්ණ විශයක් වන බැවිනි.