cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඉසුරු ලිනක්ස්
ඉසුරු ලිනක්ස් නිකුත් කිරීම්
ඉසුරු ලිනක්ස් මෙහෙයුම් පද්ධතියේ සංස්කරණ කීපයක් හදුන්වා දී ඇත. මේ දක්වා නිකුත් කල, අනාගතයේ නිකුත් කිරීමට ඇති ඉසුරු ලිනක්ස් මෙහෙයුම් පද්ධතියේ සංස්කරණ පිළිබඳ විස්තර පහත පරිදි දැක්විය හැක.
උදව් සහ තාක්ෂණික සහාය
මේ සඳහා ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය විසින් පුහුණු කරන ලද විශේෂිත ඉසුරු ලිනක්ස් කණ්ඩායමක් පිහිටුවා ඇත. ජාතික මට්ටමින් මෙන්ම පළාත් මට්ටමින් පුහුණු කරමින් ගොඩනගන මෙම කණ්ඩායම ඔස්සේ කලාප සහ පළාත් මට්ටමින් මෙම මෙහෙයුම් පද්ධතිය භාවිත කිරීමේ දී ඇති වන ප්‍රායෝගික ගැටළු නිරාකරණය කිරීමට මෙන් ම මඟ පෙන්වීම සිදු කරනු ලබයි.
මෙම ගුරුවරුන් පුහුණු කිරීම් සඳහා මෙන් ම දෝෂ නිරාකරණය සඳහා විවෘත මෘදුකාංග භාවිත කරන ප්‍රජාවගෙන් ලැබෙන සුවිශේෂ සහය අති විශාල වන අතර ඔවුන්ගේ සහය සඳහා ෆෝරමය හෝ සමාජ ජාල වෙබ් අඩවි (පිටුව) භාවිතා කල හැකිය.
මීට අමතරව ශ්‍රී ලංකීය පාසල් පද්ධතිය තුල සිටින ගුරුවරුන්ගේ නිදහස් හා විවෘත පරිගණක මෘදුකාංග පිළිබද දැනුම වර්ධනය කිරීමට "ඉසුරු ලිනක්ස් පුහුණු අත්පොත" නමින් ගුරු පුහුණු පොතක් ද ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය විසින් සකසා, මුද්‍රණය කර ශ්‍රී ලංකීය පාසල් පද්ධතිය තුල බෙදා හැර ඇත.
යෙදුම් මෘදුකාංග එකතුව
ඉසුරු ලිනකස් මෙහෙයුම් පද්ධතිය හා යෙදුම් මෘදුකාංග එකතුව ඔස්සේ විවිධ අංශ යටතේ පෙර නිමියෙන් ම එක් කර ඇති යෙදුම් මෘදුකාංග විශාල සංඛ්‍යාවකි. මේසේ විශාල යෙදුම් මෘදුකාංග ප්‍රමාණය එක් කිරීම තුළින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය පාසල් පද්ධතියේ දෛනික ක්‍රියාකාරීත්වයට අවශ්‍ය සියළුම මෘදුකාංග මේ තුල ඒකරාශී කර පද්ධතියට ලබා දීමට බලාපොරොත්තු වෙයි. මෙම මෘදුකාංග කාණ්ඩ ගණනාවකි. එනම්:
ඉසුරු ලිනක්ස් පුහුණු අත්පොත
ඉසුරු ලිනක්ස් සමඟින් ලැබෙන යෙදුම් මෘදුකාංග භාවිතය පිළිබඳවත් ඒවා පංතිකාමරයේ භාවිත කරන ආකාරය පිළිබඳවත් ප්‍රායෝගිකව අත්දැකීම් ලබා දීම අරමුණු කර ගනිමින් පැවැත්වෙන ඉසුරු ලිනක්ස් පුහුණු වැඩසටහන් සඳහා සකස් කළ ලේඛනය "ඉසුරු ලිනක්ස් පුහුණු අත්පොත" වශයෙන් හැඳින්වේ.
Orifice plate
orifice plate යනු තරල ප්‍රවාහ සිග්‍රතාව මැනීම සඳහා යොදාගන්න උපකරණයකි. මෙමගින් පරිමා සිග්‍රතාවහෝ සිකන්ධ සිග්‍රතාව(ඒකක කාලයකදී ගමන් ගන්න සිකන්ධය) මැනිය හැකිය. මේ සඳහා orifice plate සඳහා වූ සමීකරණ යොදාගත යුතුය. මෙහිදී යෝදාගනේන්නේද venturi [|venturi] නාසිකය සඳහා යොදාගන්නා මුලධර්මයන්ම වේ. එනම් පීඩනය හා තරල ප්‍රවාහ සිග්‍රතාව අතර සම්බන්දයි. සරලව, පීඩනය වැඩිවන විට තරල ප්‍රවේගය වැඩි වන අතර පීඩනය අඩුවන විට තරල ප්‍රවේගය අඩු වේ.
හඳුන්වාදීම
පොදුවේ ගත්කල orifice plate යනු මැද කුඩා සිදුරක් සහිත තහඩුවකි. මෙය බටයක් තුල වැනි තරල ප්‍රවාහයක් ගමන් ගන්නා මාර්ගයේ තබයි. තරල ප්‍රවාහය orifice plate එක වෙත ළඟාවූ විට තරලයට සිදුර හරහා ගමන් කිරීම සඳහා තරලය මත සම්පීඩන බලයක් යෙදේ, එවිට තරලය මත පීඩනය ඉහල යන අතරම උපරිම පීඩනය orifice hole එකට මද දුරක් පසුපසින් ඇතිවේ. මෙම අවස්තාව vena contracta point ලෙස හඳුන්වයි. vena contracta point එකෙන් පසුව ප්‍රවාහයේ හරස්කඩ වර්ගපලය වැඩිවීමට පටන්ගනී. මේ නිසා තරල ප්‍රවාහයේ හරස්කඩ වර්ගපලය වැඩිවන නිසාම එහි ප්‍රවාහ වේගය අඩුවේ. vena contracta හි හා ප්‍රවාහයේ පීඩන මැනීම මහින් පරිමා සිග්‍රතාවහෝ සිකන්ධ සිග්‍රතාව ගණනය කරගත හැකිය.
භාවිත
orifice plate වැඩිපුරම භාවිත කරන්නේ නළ වල ඒකාකාර තරල ප්‍රවාහ වල ප්‍රවාහ සිග්‍රතාව ගණනය කිරීම සඳහාය. තවද කුඩා ගංගා වල ජලය ගලාබසිනා වේගය මැනීම සඳහා ද මෙය යෝදාහනි. නමුත් ප්‍රායෝගිකව මෙය යෝදාහත හැකි ගංගා ඇත්තේ අල්ප වශයෙනි මන්ද, සිද්දාන්ත වලට අනුව orifice plate වලට අදාළ සිද්දාන්ත යෙදීමට නම් එම තහඩුව සම්පුර්ණයෙන්ම ජලයේ ගිලිය යුතු අතර ගංගා ජලයේ පාවී එන ඝන අපද්‍රව්‍ය නොමැති විය යුතුය මෙවැනි ගංගා ඇත්තේ අල්ප වශයෙනි.
ශ්‍රේණිකරණය (පුරා විද්‍යාව)
පුරා විද්‍යාවේ දී ශ්‍රේණිකරණය යනු එකම සංස්කෘතියේ විවිධ වැඩබිම්වලින් එකතු කරගන්නා ලද මානව කෘති කාලානුක්‍රමික පිළිවෙලකට තබන සාපේක්ෂ දින ගණනය කිරීමේ ක්‍රමයකි. පුරා විද්‍යාඥයකු වූ ජෙහාඩ් පවසා සිටින්නේ “එක් ස්මාරකයක් දක්නා ලද තැනැත්තෙක් සත්‍ය වශයෙන්ම එකක්වත් දැක නොමැති අතර, ස්මාරක දහසක් දැක ඇති තැනැත්තෙක් සත්‍ය වශයෙන්ම දැක ඇත්තේ එක් ස්මාරකයක් පමණි” ලෙසයි. මෙම ක්‍රමය මුලින්ම නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඔස්කාර් මොන්ටිලියස් මඟිනි.
කාබන් දින ගණනය වැනි නිරපේක්ෂ දින ගණන ක්‍රම යොදාගත නොහැකි අවස්ථාවලදී පුරා විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් හා අංග දින නියම කිරීම සඳහා සාපේක්ෂ දින නියම කිරීමේ ක්‍රම භාවිතා කිරීමට පුරා විද්‍යාඥයින්ට සිදු වේ. මෙය ගල් ආයුධ, පිඟන් බඩු කැබලි හා අනෙකුත් මානව කෘති දින ගණනය කිරීම් සඳහා යොදා ගත හැක.
ඉතිහාසය
විලියම් ෆ්ලින්ඩර්ස් ‍පෙට්‍රී 19 වන ශත වර්ෂයේ පසු භාගයේ දී ඊජිප්තුවේ ඩයොස්පොලිස් පාර්වා හි කැනීම් සිදු කරන ලදී. ඔහු සොයා ගත්තේ ඔහු විසින් මතු කර ගන්නා ලද සොහොන්වල ඔවුන්ගේ දත්ත හා ඔවුන්ගේ වෙන් වූ ස්වභාවයන්ට අදාල කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති බව හා එමනිසා ඔවුන්ගේ භූ ස්ථර පිළිබඳ අධ්‍යයනය හරහා අනුක්‍රමනයක් ගොඩනැංවිය නොහැකි බවයි. පැට්‍රි විසින් කඩදාසි කැබැල්ලක් මත එක් එක් සොහොනින් මතු වූ අන්තර්ගත ලැයිස්තුගත කළ අතර ඔහු තෘප්තියට පත් වන ආකාරයේ අනුක්‍රමණයක් ලැබෙන තෙක් ඒවා එකිනෙක මාරු කරන ලදී. (පෙට්‍රි 1899) ඔහු විසින් හේතු දක්වන ලද ආකාරයට වඩාත් නිවැරදි අනුක්‍රමණය වන්නේ යම් විශේෂිත සැලසුම් රටාවක සාන්ද්‍රණයකට කඩදාසි අනුක්‍රමණය හරහා කෙටිම කාලාන්තරය ඇති අනුක්‍රමණයයි.
අනුරූප විශ්ලේෂණය (කෙන්ඩල් 1971) වැනි බහු විවිධ සංඛ්‍යාන විද්‍යා යොදා ගෙන පසුව සිදු කරන ලද කාර්යයන්, නිවැරදි අනුක්‍රමණ නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ පෙට්‍රිගේ ශ්‍රේණිකරණ ක්‍රමවල නිවැරදි බව වැඩි කිරීමට උදව් වී ඇත.
සැලසුම් රටාව ජනප්‍රියත්වයේ සීනු වක්‍රයක් අනුගමනය කරන බව උපකල්පනය කරමින් (සෙමෙන් පටන් ගෙන උපරිමයකට වර්ධනය වී තවත් රටාවක් ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ ක්‍රමයෙන් ඉවත් වී යයි.) සංඛ්‍යාත ‍ශ්‍රේණීකරණයක් සඳහා පදනම සපයයි. තවද එමඟින් එකම සංස්කෘතියක් තුළ දී සැලසුම් ජනප්‍රියතා වැඩ බිමෙන් වැඩ බිමට පුළුල්ව සමාන වන බව ද උපකල්පනය කරයි. මෙම නීති අනුගමනය කරමින් වස්තු එකතුවක් අනුක්‍රමණයකට ස්ථානගත කළ හැකි අතර එමනිසා යම් රටාවල වඩාත් සමාන කොටස් සමඟ යුත් වැඩබිම් සැම විටම එකට පවතී.
තාවකාලික සංවිධාන කිරීමට අතිරේකව ශ්‍රේණීකරණය සාමාජීය තත්වය, වයස හා ලිංගිකත්වය හෝ ආගමික විවිධත්වය ඇති වන දේ වල වෙනස් වීම් එකතුවක් ද දැක්විය හැක.
ආශ්‍රේයයන්
http://en.wikipedia.org/wiki/Seriation_%28archaeology%29
කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය
මුළු භුම් ප්‍රමාණයෙන් 2/3 ක් මුළුමනින්ම පාහේ වසරේ මාස කිහිපයක් ජලයෙන් වටවී පවතින ශ්‍රී ලංකාවේ එකම ජාතික උද්‍යානය ලෙස කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය හැඳින්විය හැකිය. උද්‍යානය මෙම නමින් හැඳින්වීමට මූලික හේතුව වූයේ කවුඩුල්ල ජලාශය අගනා කුරුළු සම්පතක හිමිකාරීත්වය පිළිබඳ සුවිශේෂත්වයක් ලබන හෙයිනි. එසේම අලි, කිඔුලන් ඇතුළු සත්ව විශේෂ රාශියකට වාසස්ථාන සපයයි.
කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය ආශ්‍රිත දැකුම්කළු කවුඩුල්ල ජලාශය රටේ කෘෂිකර්මය පදනම් කරගත් සංස්කෘතික සම්ප්‍රදාය සහ එහි ස්වාභාවික සම්පත් එකට සම්මිශ්‍රණය වු ශ්‍රී ලංකාවේ ජලාශ්‍රිත ශිෂ්ටාචාරයෙහි ගෞරවනීය අංගයකි. අක්කර අඩි 104,000 ධාරිතාවයකින් යුතු කවුඩුල්ල ජලාශය ක්‍රි.ව 3 වන සියවසේදී ඉදිකරනු ලැබූ කීර්තිමත් මහසෙන් රජුගේ සොහොයුරියක් විසින් ඉදිකර ඇති බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. විශාල සහ පුළුල්ව පැතිරුණ ජල පෝෂක ප්‍රදේශයක් මෙම ජලාශය සතුවන අතර සැලකිය යුතු අලි ගහණයක් සහ සාරවත් ජෛව විවිධත්වයක පැවැත්මට උපකාරී වේ. කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය උතුරු මැද පළාතේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇති අතර සිංහල පත්තුවේ මැදිරිගිරිය සහ හිඟුරක්ගොඩ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ටාශ වලට අයත්ය. උතුරු දකුණු දිශාව ඔස්සේ විහිදී ඇති මීටර් 60-500 උසකින් යුතු කඳු පන්තිය උද්‍යානයේ බටහිර මායිමට යාබදව පිහිටා ඇත. කවුඩුල්ල ජලාශය සහ කටුපඳුරු සහිත ලඳු කැලෑව උද්‍යානයේ නැගෙනහිර දෙසට විහිදී ඇති අතර යෝධ ඇළ දකුණු මායිමේ සිට අතුරු මායිම දක්වා ගලා ගෙස් කන්තලෙන ඔබ්බට ගමන් අරඔයි. උද්‍යානයට 1500 mm -2000 mm වාර්ෂික වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙනුයේ නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා ඇදහැලෙන ඊසාන දිග මෝසමෙනි. මේ නිසා අප්‍රේල් සිට ඔක්තෝම්බර දත්වා වියළි තාලගුණයත් පවති.
කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය පිහිටා ඇත්තේ වියළි කාලාපයේ අලි විශාල රංචු වශයෙන් ඵත්රැස්වන වියළි කාලාපයේ හදවත බඳු වු අලින්ගේ වාසභුමියේය. මේ නිසා කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය වසර පුරාම අලි ඇතුන් දැකබලා ගැනිමට හැකි ශ්‍රී ලංකාවේ අගනා ස්වභාවික වාසස්ථාන අතරින් ඵකක් වේ. ආහාර හා ඡලය පැවතිම නිසා කවුඩුල්ල ජාතික උද්‍යානය වසර පුරාම ව්ශේෂයෙන්ම ව්යළි කාලයේ අලි ඇතුන්ගේ වාසයට මනා පරිසරයක් උදාතර දේ.
ගමන් මාර්ගය
හබරණ සහ පොළොන්නරුව යා කෙරෙන ප්‍රධාන මාර්ගයේ සිට උතුරු දෙසට මිනිත්තු 20 ක රිය පැදවීමකින් කවුඩුල්ල වෙත ලඟා විය හැකිය.
තේරුම සංරක්ෂණය කිරීම
පුස්තකාල, ලේඛණාගාර හෝ කෞතුකාගාර එකතුවක දී තේරුම සංරක්ෂණය කිරීම යන්නට විශේෂිත වස්තු සඳහා අගයන් පිළිබඳ අධ්‍යාත්මික, චාරිත්‍රමය හෝ සංස්කෘතිකමය සංජානනය හා එම අගයන් නඩත්තු කිරීම හා ඒවාට ගරු කිරීම තහවුරු කිරීම ඇතුළත් වේ. තේරුම යන්න පරිශීලනය ජනගහනය විසින් සිදු කළ තේරුම් ගැනීම් හා ප්‍රත්‍යක්ෂ්‍ය කරන ලද අගයන් මත පදනම්ව සංස්කෘතිකමය හෝ අධ්‍යාත්මික විශේෂිත්වයකින් යුත් වස්තුවලට සම්බන්ධ යම් දෙයක් වන අතර එම ක්‍රියාවලිය වස්තුවක සමාජ ගොඩනැංවීම ලෙස හැඳින්වේ. (Barker ,77) පුස්තකාල හා කෞතුකාගාර වැනි මතක ආයතනවලට චලනය වූ කළ, සංස්කෘතිමය හෝ අධ්‍යාත්මික සමාජවල ප්‍රති නිරූපණ ලෙස ඉතිරි කිරීම සඳහා සමාජ ගොඩනැංවීමේ මෙම වස්තු සංරක්ෂණය කිරීමට හා නඩත්තු කිරීමට ආවේණික ප්‍රවේශ අවශ්‍ය වේ.
පුස්තකාල හා කෞතුකාගාර ඇතුළුව බටහිර ලෝකයේ බොහෝමයක් මතක ආයතනවල අවධානය රැඳී‍තිබෙන්නේ එකතු කරන ලද ද්‍රව්‍යවල තොරතුරුමය අන්තර්ගතය හා භෞතික ලක්ෂණ හෝ මානව කෘති අගයන් මතය. සංරක්ෂණය කිරීමේ නීති මුලිකවම සලකා බැලෙනුයේ මේවා නඩත්තු කිරීම සමඟය. එය වයන දත්ත සංරක්ෂණය සඳහා නැවත නිමැවීම හරහා හෝ ඔවුන්ගේ භෞතික ව්‍යුහවල අඛණ්ඩ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා නඩත්තු කිරීම් හා පාරිසරික පාලන හරහා විය හැක. (Foot,19) කෙසේ නමුත් වස්තුවක් අර්ථ දැක්වීමේ දී අත්‍යවශ්‍ය ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතිකමය අගයන් එකතු වීම, සංරක්ෂණය කිරීම ‍තහවුරු කිරීම සඳහා වස්තුවල භෞතික හා තොරතුරුමය අංගවලින් එපිටට නිරීක්ෂණය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
භෞතික වස්තුවක් සංරක්ෂණය කිරීමට ගන්නා ලද ක්‍රියා මාර්ග අදාල වස්තුවේ අධ්‍යාත්මික හෝ සංස්කෘතිකමය ආකලනය සමඟ සමතයකට පත් වීමේ දී යම් යම් සැලකිල්ලට ගැනීම් ඇති විය හැක. මානව කෘති (ග්‍රන්ථ ඇතුළත්) ඉතිහාසය පුරාවමට හා වර්තමානයේ දී නීති හා වාරිත්‍රවලට අනුව නිර්මාණය කිරීම සිදු වූ අතර විශාල පාරිභෝගික ද්‍රව්‍යවලින් යුත් වර්තමාන ලෝකයේ දී හා ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතියේ දී එය නෛසර්ගිකව තේරුම් නොගනු ඇත. සියළු ග්‍රන්ථ, ලේඛණ හා මානව කෘතිවලට ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ ව්‍යාප්තිය සමඟ සම්බන්ධ චාරිත්‍ර හෝ සාමාජීය වශයෙන් නිර්මාණය වූ ඇදහීම් ඇතුළත් නොවුණත් බොහොමයක් සංස්කෘතික හා ආගමික එකතු සඳහා එය අදාල කරුණක් වේ.
සාම්ප්‍රදායික සිංහල විවාහ
මානව ශිෂ්ටාචාරය සම්බන්ධ අධ්‍යනයයන්හි අතිශය වැදගත් තේමාවක් වු 'විවාහය' නම් සංස්ථාව මිනිසා පිළිබඳ වෘත්තාන්තයෙහි, එක් වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. විශේෂයෙන්,මානව සංහතිය උදෙසා අවශ්‍ය ප්‍රජාව බිහි කරන නෛතික පදනම හිමිවනුයේ ද,ස්ත්‍රියක් හා පුරුෂයෙක් විවාහ සංස්ථාවට ඇතුළු වීමෙනි. ඒ අනුව විවාහය,සභ්‍ය සමාජයේ නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාකාරී සංස්ථාවක් වී ඇත. විවාහ ජීව්තය නම් ස්වාමියා හා භාර්යාව අ‍න්‍යෝන්‍ය ‍ගෞරවය හා ‍‍ප්‍රේමය පදනම් කර‍ගෙන ගත කරන්නා වු චර්යා මාර්ගයක් වෙයි. එකී චර්යා පද්ධතිය විශ්වාසය ‍හෝ ආවේණික සම්ප්‍රදායන් මඟින් අනාදිමත් කාලයක සිට පැවතුණි. වර්ගයා‍ගේ ව්‍යාප්තිය පමණක් නොව ආදරය, ආරක්ෂාව, ශික්ෂණය ආදී චෛතසික ගුණ වගාවේ අර්ථ සිද්ධීන් රැසක් ඉටු කරන 'විවාහය' නම් සැබවින් ම සංකීර්ණ සංස්ථාවකි.
සත්සෝරූපවතී නාදන්
සත්සෝරූපවතී නාදන් කාර්කෝපවති නාටන් (1937 මාර්තු 6 - 2017 මැයි 4) ලෙසද හඳුන්වනු ලබන්නේ ශ්‍රී ලාංකික කාන්තා දෙමළ ගුවන් විදුලි විකාශකවරියක් සහ ප්‍රවෘත්ති ඉදිරිපත් කරන්නියකි. රටේ භාෂා තුනම චතුර ලෙස හැසිරවීමේ හැකියාව සහ විවිධ කුල සහ ආගම්වලට අයත් වෙනත් පුද්ගලයින් සමඟ කටයුතු කිරීමට ඇති හැකියාව හේතුවෙන් ඇය සිංහල සමාජය අතර ජනප්‍රිය වූවාය. ඇය මාධ්‍යයට දායක වූ ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම දෙමළ කාන්තාවක් ලෙස සැලකේ.
අධ්‍යාපනය
ඇය යාපනයේ යාපනය හින්දු කාන්තා විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර මදුරාසි විශ්වවිද්‍යාලයෙන් උපාධිය ලබා ගත්තාය. මදුරාසි විශ්වවිද්‍යාලයේදී ඇය BA උපාධිය ලබා ගත්තාය.
සාම්ප්‍රදායික සිංහල විවාහ
සිංහල විවාහ ක්‍රම
පුරාණ සිංහල සමාජයේ විවාහ ක්‍රම ප්‍රධාන වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.
සත්සෝරූපවතී නාදන්
ගුවන්විදුලි විකාශනය
සත්සෝරූපවතී ගුවන්විදුලියට සම්බන්ධ වූයේ 1965 දීය. 1965 දී රේඩියෝ සිලෝන් ආයතනයට බඳවා ගන්නා ලද ඇය වසර 40කට වැඩි කාලයක් රේඩියෝ සිලෝන් ආයතනයේ සේවය කර ඇත. සත්සෝරුපවතී නාදන් හොඳ ප්‍රසිද්ධ කථිකයෙකු මෙන්ම ඇගේ මව් භාෂාව වන දෙමළ භාෂාවෙන් විවාද කරන්නියක ලෙස ද විශිෂ්ට විය. දෙමළ භාෂාවෙන් චෙන්දිල්මනී මයිල්වාගනම්ට පසුව ඇය ශ්‍රී ලංකාවේ හොඳම ප්‍රවෘත්ති කියවන්නිය ලෙස සැලකේ. ඇය ද ඉංග්‍රීසි භාෂාව හොඳින් දන්නා අතර වරක් ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ (SLBC) ඉංග්‍රීසි සේවයේ කතා සහ විශේෂාංග සඳහා වැඩසටහන් සංවිධායකවරියක් ලෙස සේවය කිරීමට කැඳවනු ලැබුවාය. එතැන් පටන් ඇය SLBC හි ඉංග්‍රීසි සේවයේ වැඩසටහන් සංවිධායක ධූරය හෙබවූවාය. ඇය දෙමළ පුවත් පත්‍රිකා ද සංස්කරණය කර තිබුණි.
සාම්ප්‍රදායික සිංහල විවාහ
දීග විවාහ
ස්ත්‍රියක් සරණ පාවා දීම හෙවත් ස්වාමි පුරුෂයාගේ නිවසට ඇය කැන්දා ගෙන යාම දීග විවාහය යි. 1938 අංක 39 දරණ උඩරට නීති ප්‍රකාශන අනුව දීග විවාහයකින් පියා සතු වස්තුව දුවට අහිමි වේ. එහෙත් පුරාණ නීතියට අනුව දීග ගිය දූවණියකට පියා සතු දේපළ(සිය අයිතිවාසිකම්) ලබා ගැනීමේ ක්‍රම පවතී. නමුදු, මෙය සදාචාරාත්මක ගැටළුවකි.
සත්සෝරූපවතී නාදන්
සමාජ සේවා
සත්සෝරූපවතී නාදන් බෞද්ධ කාන්තා විද්‍යාලයක විද්‍යා ගුරුවරියක් ලෙස සේවය කර ඇති අතර අර්ධකාලීන කථිකාචාර්යවරියක් ලෙසද සේවය කර ඇත. ඇය කොළඹ දෙමළ සංගම් හි පළමු කාන්තා උප සභාපතිනිය ද විය. ඇය ද කාන්තා අවශ්‍යතා සහ ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ කථිකයෙකු ලෙස සහ කථිකයෙකු ලෙස සේවය කළාය.
චරිතාපදානය සහ මරණය
සත්සෝරුපවතී නාදන් උපත ලැබුවේ 1937 මාර්තු 6 වැනිදා යාපනයේ ගමක ය. ඇය තම ජීවිත කාලය තුළ විවාහ නොවී තනිකඩව සිටි අතර මාධ්‍ය සහ සමාජ සුබසාධන සේවාවන් සඳහා සිය ජීවිත කාලය කැප කළාය.
සත්සෝරූපවතී නාදන් 2017 මැයි 4 වන දින වයස අවුරුදු 80 දී මිය ගියේය.
සාම්ප්‍රදායික සිංහල විවාහ
දීග විවාහ
ක්‍රි.ව. 1660 දී, ලංකාවට ගොඩ බැස විසි වසරක් වාසය කළ රොබට් නොක්ස් සිංහලයන්ගේ සිරිත් විරිත් හා ගතිගුණ ආශ්‍රයෙන් ලියු ඓතිහාසික විස්තර‍යේ 16 වැනි සියවසේ, සිංහලයින්ගේ අවාහ-විවාහ සම්බන්ධව ලියූ කොටසක් පහත දැක්වෙන පරිදි 'එදා හෙළ දිව' කෘතියෙන් උපුටා ගන්නා ලදී.
"මනාලිය සිය ගෙදරට කැන්දා ගෙන ඒමෙන් පසු ස්‍වශක්ති ප්‍රමාණයෙන් මනාලයා සිය නිවසෙහි මංගල සාදයක් පිළියෙල කරන්නේය.දින කිහිපයකට පසු මනාලියගේ බන්ධූහු ආහාර අඩුක්කු කඳ බැඳ ගෙන නැතහොත් ගැල්වල පටවාගෙන මනාලිය බලන්නට මනාලයාගේ නිවසට පැමිණෙති. මෙදින ද සුළු උත්සවයක් වෙයි. එනම්, මනාලයා ස්ත්‍රිය ඇඳි වස්ත්‍රයෙන් කොණක් ගෙන, ස්ත්‍රිය අනෙක් කොණ ඇඳගෙන සිටියදී දෙදෙනාම තෙමී යන පරිද්දෙන් වතුර වත් කිරීමයි. මෙම අභිෂේකයෙන් පසු ඔවුහු ජීවිතාන්තය දක්වා, නැතහොත් හැකිතාක් කල්, එක්ව වාසය කිරීමට තදින්ම බැඳුණාහු වෙති."
බින්න විවාහ
පුරුෂයා ස්වකීය නිවසින් වෙන් ව ගොස් භාර්යාවගේ නිවසෙහි පදිංචියට යාමෙන් සිදු කරන විවාහය යි. යුරෝපීයන් පැමිණීමට පෙර සිට ම බින්න විවාහ මෙරට සමස්ථ සමාජය පුරා ම ව්‍යාප්ත ව පැවති බවට සාක්ෂි හමු වේ. එසේ ම,බින්න විවාහයට පත් වන ස්වාමි පුරුෂයින් ගිනි හුලක්, තල් අත්තක්,සැරයටියක්, සුදානම් කරගෙන සිටිය යුතු යැයි ග්‍රාමීය ව්‍යවහාරයේ පවතී. මෙම උපහාසාත්මක වැකියෙන් හැඟෙනුයේ බිරිඳගේ නිවසින් ඔහුට කුමන හෝ වෙලාවක ගෙයින් පිටවී යන්නට සිදු වේද කියා නොකියා කීමට යි.
එකගෙයි කෑම
පුරාණ සිංහල විවාහ ක්‍රම අතර සහෝදරයන් කිහිප දෙනෙකු සිටින පවුලක එක් බිරිඳක් කැන්දා ගෙන ඒමේ විවාහ ක්‍රමයක් ද දක්නට ලැබු‍ණි. එහි අරමුණ වූයේ එකී පවුලේ දේපළ බෙදී යාම වැළැක්වීම යි.මෙම විවාහ ක්‍රමය අනුව පවුලක වැඩිමහළු පිරිමි දරුවා දෙපාර්ෂවයේම ඥාති සමූහයාගේ එකගත්වයෙන් චාරිත්‍රානුකූලව බිරිදක් කැදවාගෙන එයි එලෙස පවුලේ වැඩිමහළු පිරිමි සහෝදරයා විසින් ආවාහ කරගත් බිරිද තමාගේද බිරිද ලෙස සලකා ලිංගික ඇසුර පැවැත්වීමට ඔහුට බාල සහෝදරයන් හය දෙනකු දක්වා පිරිසකට අවසර මෙම විවාහ ක්‍රමයේදී ලැබේ ඒ අනුව එකම පවුලේ පිරිමි සහෝදරයන් හත් දෙනකුට එක පොදු බිරිදක් සිටීම මෙම විවාහ ක්‍රමයේ ලක්ෂණයකි කෙසේ වෙතත් පවුලේ පිරිමි සහොදරයන් හතකට වඩා සිටීනම් ඔහුට වෙනත් බිරිදක් කැදවාගෙන ඒමට අවසර හිමිවිය අටවන සාමාජිකයාට පසු තවත් පිරිමි සහොදරයන් සිටීනම් පෙර පරිදි තම වැඩිමහල් සොයුරා(අටවන සාමාජිකයා)ආවාහ කරගත් බිරිද තමාගේ බිරිද ලෙස සලකා අඹුසැමි ඇසුර පැවැත්වීමට අවසර තිබිණ
පොරොන්දම් බැලීම
පුරාණ ගැමියන් විසින් පවසන පරිදි පෙර භවයේ පතාගෙන එන අන්දම 'පෙර උන්දම්' පොරොන්දම් වී ඇතැයි පැවසේ. මෙය විවාහයේ පැවැත්ම මුල් කරගෙන කායික, මානසික හා ජීව විද්‍යාත්මක වශයෙන් ගැළපීමේ පරීක්ෂණයකි.ප්‍රථමයෙන්, නැකැත් පොරොන්දම් බැලීමබොහෝ සීංහල විවාහයන්හි සිදු කෙරේ.මෙය ධනය, බලය, සමගිය හා සැපය ගැළපේ ද, යන්න පිළිබඳ කෙරෙන්නා වූ පරීක්ෂණයකි.දශ පොරොන්දම් ගැළපීමෙන් ආරම්භව විසි පොරොන්දම් ආදී වශයෙන් පොරොන්දම් බැලීම සිදුවේ.
මංගල උත්සවය
අවාහ-විවාහවලදී සිංහලයෝ ස්වකීය කුලය ගැන විශේෂයෙන් පරික්ෂාකාරී වූහ.තමන්ගේ කුලයේම කෙනෙකු මිස පහත් යැයි සම්මත කුලයකින් ඔවුහු අවාහ-විවාහයට සම්බන්ධ නොවූහ.මෙවැනි තත්ත්වයන් නූතන සිංහල සමාජයන්හි වුව අවශේෂව පවතින බැව් විද්‍යමාන වනූ නියතය.
නැකැත් පත්‍රය
මනාලයාගේ පාර්ශවය විසින් මංගල දිනයට ප්‍රථමව මනාලියගේ පාර්ශවය වෙත මංගල දින‍යේදී සිදු කරනු ලබන සියලු චාරිත්‍ර ඇතුළත් ලියවිල්ලක් රැගෙන යනු ලබයි.එය නැකැත් පත්‍රයයි.
මංගල්‍යාරාධනය
"නැකැත් දීමෙන් විවාහය ගිවිස ගත් පසු සතියකට දෙකකට පමණ කලින් දෙපාර්ශවයේ අය තම නෑයන්ගේ ගෙවල්වලට ගොස් මඟුල් කෑමට එන ලෙසට වැඩිහිටියෙකු ලවා ආරාධනය කෙරේ. පිත්තල හෙප්පුවක හෝ රිදී බන්දේසියක බුලත් තබා සුදු ලේන්සු‍වකින් වසා බුලත් දීම, බුලත් හුරුලු දීම, හසුන් පත් යැවීම ආදී වශයෙන් ආරාධනා කිරීම උඩරට හා පහතරට සිරිතය." (ශ්‍රී ලංකා‍වේ විවාහ චාරිත්‍ර-සේනාරත්න,පී.ඇම්.)
මංගල පෝරුව
පුරාණ සිංහල සමාජයන්හි නූතනයේ මෙන් කුලියට මංගල පෝරු නොවීය.එය ද මංගල්‍යයට දින කිහිපයකට පෙර සුභ හෝරාවකින් සෑදීම ආරම්භ කෙරේ.සුභ දිසාවට මුහුණලා සිටින සේ එය නිර්මාණය කෙරේ.එසේම, පෝරුව මතට පාවාඩ එළීම හා එයට උඩින් වියන් බැඳීම ග්‍රාමයන්හි හේන මාමා විසින් සිදු කෙරේ.නියම වූ සුභ මුහූර්තියෙන් මනාල යුවළ පෝරුවට නැංවීම සිදු කරනුයේ ඔවුනගේ මාමලා විසිනි.නියමිත දිසාව බලා පෝරුවට නංවන මොහොතේ මඟුල් බෙර වැයීම සිදූවේ. පෝරු‍වේ චාරිත්‍ර ලෙසින් මනාලයා පළමුව සිය මනාලියට තැලි පිළි පළඳවයි. මනාලිය විසින් ද මනාලයාහට මුදුවක් පළඳවයි.ඉන් අනතුරුව,පවුලේ වැඩිහිටියෙකු විසින් දෙදෙනාගේ සුළැඟිලි පිරිත් නූලකින් බැඳ අත් පැන් වැඩීම සිදු කෙරේ.පසුව, මනාලිය විසින් තම මෑණියන්ට කිරිකඩ සේලයක් පිරිනමා,බුලත් හුරුල්ලක් දී ඇගේ දෙපා නමදියි.මනාලියගේ මව එය පිළිගනූයේ හිස මත තබා ගනිමිනි.යුවතිපති දෙදෙනාගේ සුළැඟිලි බැඳ අත් පැන් වඩන විට කන්‍යා ලඳුන් විසින් 'ජයමංගල ගාථා' කියනු ලබයි.එසේම, මේවායෙහි පළාතෙන් පළාතට ‍වෙනස් වූ ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි.පෝරුවෙන් බසිනවාත් සමඟම පොල් ගෙඩියක් පිහියෙන් ගසා දෙපලූ කරයි.මෙය ගණ දෙවියන් උදෙසා කරන පූජාවක් ලෙස සැලකේ. එසේම,ඒ දෙස බලා පැරැන්නෝ විවිධ අනාවැකි පළ කරති.
විවාහ මංගල උත්සවය
මනාල පාර්ශවයේ පිරිස මනාලිය 'කැන්දන් ඒමට' නැකතකට අනුව පිටත් වේ.බොහෝ විට, එකී සිරිත් විරිත් සියල්ල සිදුවුයේ ආගමානුකූල චාරිත්‍ර ඉටු කිරිමෙන් අනතුරුවය. සීංහල විවාහ සම්බන්ධව සැලකීමේදී, නීතියෙන් යුග දිවියට ප්‍රවිශ්ඨ වූ බවක් කිසිදු තැනක සඳහන් නොවන කරුණකි. සිදුහත් කුමරුන්ගේ සරණ මංගල්‍යයේ සිටම, අවාහ-විවාහ සිදුවුව ද 'කසාඳ බැඳීම' යනුවෙන් නීතිගත ලියවිලි,රෙජිස්ටාර් කිරිම් පිළිබඳ අසන්නට නොමැත. එවැන්නක් ප්‍රථම වරට දෘශ්‍යමාන වනුයේ, විදේශිකයන් ලංකාව‍ට පැමිණීමෙන් අනතුරුවය. අතීතයේ ජෝඩුව වෙනුවෙන් සුදු ගොන් හා ගෙජ්ජි බැඳි කරත්තයක් සරසන ලදී. සෙසු ඥාතීන් සඳහා වෙන වෙනම කරත්ත යොදා ගැණින.නමුදු අද වන විටඑකී තත්ත්වය කුලී මෝටර් රථ දක්වා වර්ධනය වී ඇත.මනාලිය කැන්දන් ඒමට මනාලයාගේ මව,පියා ඇතුළු හතරවරිගේ ප්‍රධාන නෑදෑයින් මෙ‍ම විවාහ මංගල උත්සවයට සහ-සම්බන්ධ වෙයි.
මංගල භෝජනය
බිම පැදුරු මත වාඩි වී සාමූහිකව භුක්ති විඳි මංගල භෝජනය වත්මන වන විට, මේස පුටු සැරසිලි කරන ලද 'මඟුල් මඩුවක්' දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. එදා මංගල පෝරුවෙන් බසින යුවති පති දෙපළ පළමුව සිදු කළ කාර්ය වූයේ, මංගල භෝජනය ගැනීමයි. මනාලයා සහ මනාලිය මෙහිදී එක බඳුනේ ආහාර ගත්තෝය.
මංගල භෝජන සංග්‍රහය අවස්ථා 04 කින් යුක්ත විය.
1.ලාදර බත: මඟුල් ගෙදරට උදව් පදව් කළ නෑදෑයන් වෙනුවෙන් දෙනුයේ;ලාදර බතයි.
2.ආදර බත: මංගල භෝජනයයි.
3.කෑදර බත: මඟුල් ගෙදරට වෙහෙස මහන්සි වූ නෑදෑ හිතවතුන් වෙනුවෙන් දෙනුයේ; කෑදර බත‍යි.
4.යෝදර බත: පසුදා මනාලයා දෙන විශේෂ බතයි.
යුවතිපති දෙපළට ආශිර්වාද
මංගල භෝජන‍යෙන් පසුව, ඈත අතීතයේ කවිකාර මඩුවක් පැවැත්විණි. එය පසු කලෙක කතා පැවැත්වීම, මනාලියට මනාලයාට අවවාද දීම්, සංග්‍රහ උදෙසා ස්තූතිය ප්‍රකාශ කිරීම්, අඩුපාඩු සඳහා සමාව භජනය කිරීම් ආදියෙන් සමන්විත සභාවක් බවට පත්ව තිබේ. මනාලිය, මනාලයාගේ මවට භාර දීම, මනාලියගේ මව, පියා ඇතුළු වැඩිහිටියන්ට වැඳ නමස්කාර කිරීම් එහිදී සිදුවේ.විශේෂයෙන්, මනාලිය කැන්දාගෙන යාමට ආසන්නව ඇය‍ට අවවාද දීම් අසන්නට, දකින්නට ලැබේ. ශ්‍රී රාහුල හිමියන් විසින් රචිත කාව්‍ය ශේඛරයේ මංගල අවස්ථාවක පියකු දියණියකට දුන් අවවාද මෙසේ දැක්වේ. "නොකියා සිය හිමිට, නැතිවද උතුරු සළු පට, ගමන් ඉක්මන් නොකොට, නොයන් නුඔ වසන ගෙන් පිටතට"
මංගල පෙරහැර
මනාලිය කැන්දාගෙන ‍යන මෙම මංගල පෙරහැර ඉතා අලංකාරවත් වූවකි. අසවලා අසවල් තැනින් කැන්දාගෙන ‍යන බැව් ඉන් සංකේතවත් කරයි. ප්‍රසිද්ධිය ගෙ‍නෙ‍න අංග මීට ඇතුළත්ය.
මනාලියගේ පාර්ශවයේ උත්සවය
සිය මනාලිය ස්වකීය නිවසට කැන්දාගෙන ඒමෙන් මනාලයාගේ පාර්ශවයේ උත්සවය ආරම්භ වේ. මෙය 'දෙවැනි ගමන් යාම' ලෙස සිංහල විවාහයන්හි දී හඳුන්වයි. එදා, අද මෙන් 'මධුසමය' සඳහා පිටත් ව යාමක් නොපැවතුනු අතර, මනාලියගේ නිවසින් මනාලයාගේ නිවස වෙත ගමන් ඇරඹීය. එතෙක්, තමා හැදුනු, වැඩුනු පරිසරයෙන් වියුක්තව මනාලිය එතැන් සි‍‍ට නව දිවියක් අරඔයි.
එලෙසින්, සීංහල විවාහ මංගලෝත්සවයක නිමාව සනිටුහන් වුව ද, යහපත් සමාජයක ඉදිරි පැවැත්ම නීර්ණය කෙරෙන සොඳුරු ගමන් මඟක‍ට කවුළු පියන් පත් ඉන් විවර වනු ඇත.
මාර්ක් ටේමි
මාර්ක් රිචඩ් ටේමි (උපත 3 ඔක්තොම්බර් 1962) යනු, බ්‍රිතාන්‍ය කම්කරු පක්ෂයේ දේශපාලනඥයෙක් වන අතර, 2001 සිට  ඇලින් ඇන්ඩ් ඩීසයිඩ් සඳහා  පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයා (පාම) වෙයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:කම්කරු පක්ෂය (එරා) පාමවරුන් ප්‍රවර්ගය:වේල්ස මැතිවරණ කොට්ඨාශ සඳහා එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් ප්‍රවර්ගය:එරා පාමවරුන් 2001–05 ප්‍රවර්ගය: එරා පාමවරුන් 2005–10 ප්‍රවර්ගය: එරා පාමවරුන් 2010–15 ප්‍රවර්ගය: එරා පාමවරුන් 2015–20 ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය වෘත්තිය සමිති ක්‍රියාකාරීන් ප්‍රවර්ගය: ෆ්ලින්ට්ෂයර් හී උපත ලද්දෝ ප්‍රවර්ගය:1962 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවත්වන්නෝ ප්‍රවර්ගය: ස්වන්සී විශ්වවිද්‍යාලයේ උපාධිධරයෝ ප්‍රවර්ගය: එන්ෆීල්ඩ් භාෂා පාසලෙහි උගත් අයවළුන්
1890
ප්‍රවර්ගය: ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
1711
ප්‍රවර්ගය: ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
ධන-අභිදිශා තනි-පට ආර්එන්ඒ වෛරස
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ධන-අභිදිශා තනි-පට ආර්එන්ඒ වෛරස
ලතා මංගේෂ්කාර්
ලතා මංගේෂ්කාර් (හේමා මංගේෂ්කාර් ලෙස උපත ලැබීය; 28 සැප්තැම්බර් 1929 - 6 පෙබරවාරි 2022) යනු ඉන්දියානු පසුබිම් ගායිකාවක් සහ සංගීත නිර්මාපකයෙක් විය. ඇය ඉන්දියාවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම සහ බලවත්ම ගායිකාවක් ලෙස සැලකේ. දශක හතක් පුරා දිවෙන වෘත්තීය ජීවිතය තුළ ඉන්දියානු සංගීත ක්ෂේත්‍රයට ඇයගේ දායකත්වය නිසා ඇයට ස්වර මාධුර්යයෙහි රැජිණ, දේශයෙහි හඬ, සහස්‍රයෙහි හඬ, ඉන්දියාවෙහි කෝකිලාවිය වැනි ගෞරවනීය නම්බුනාම වලින් හැදින්විය.
ඇය මූලික වශයෙන් හින්දි, බෙංගාලි, සහ මරාති වැනි භාෂා තිස් හයකට අධික සංඛ්‍යාවකින් සහ විදේශීය භාෂා කිහිපයකින් ගීත පටිගත කළාය. ඇයගේ වෘත්තීය ජීවිතය පුරාවට ඇයට සම්මාන සහ ගෞරව කිහිපයක්ම හිමි විය. 1989 දී දඩාසාහේබ් ෆාල්කේ සම්මානය ඇයට ඉන්දියානු රජය විසින් පිරිනමන ලදී. 2001 දී, ජාතියට ඇය කළ දායකත්වය අගයමින්, ඇයට ඉන්දියාවේ ඉහළම සිවිල් සම්මානය වන භාරත් රත්න පිරිනමන ලදී; ඇය එම්. එස්. සුබ්බුලක්ෂ්මි ට පසුව මෙම ගෞරවය හිමිකරගත් දෙවන ගායිකාවයි. ප්‍රංශය 2007 දී ඉහළම සිවිල් සම්මානය වන ලීජන් ඔෆ් ඔනර් සම්මානය ඇයට පිරිනැමීය.
ඇය ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන, බෙංගාල චිත්‍රපට මාධ්‍යවේදීන්ගේ සංගමයේ සම්මාන 15 ක්, ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම කාන්තා පසුබිම් සම්මාන හතරක්, ෆිල්ම්ෆෙයාර් විශේෂ සම්මානයක්, ෆිල්ම්ෆෙයාර් ලයිෆ්ටයිම් ඇචිව්මන්ට් සම්මානයක් සහ තවත් බොහෝ සම්මාන වලින් පිදුම් ලැබීය. 1974 දී, ඇය ලන්ඩන් රෝයල් ඇල්බට් හෝල් හි ප්‍රසංගයක් පැවැත්වූ පළමු ඉන්දියානු පසුබිම් ගායිකාවන්ගෙන් කෙනෙකි. ඇයගේ අවසන් පටිගත කරන ලද ගීතය වූයේ මුකේෂ් අම්බානිගේ දියණිය ඉෂා අම්බානිගේ විවාහ මංගල්‍යයේදී ගයාත්‍රි මන්ත්‍රය ගායනා කිරීමකි.
ළමා අවධිය
මංගේෂ්කාර් උපත ලැබුවේ 1929 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවේ මධ්‍යම ඉන්දීය නියෝජිතායතනයේ කොටසක් වූ ඉන්දෝර්හි කුමාර රාජ්‍යයෙහි මහාරාෂ්ට්‍ර බ්‍රාහ්මණ පවුලක, මරාති සහ කොංකනි සංගීතවේදියෙකු වූ දීනානාත් මංගේෂ්කර් සහ ඔහුගේ බිරිඳ ෂෙවන්තිගේ වැඩිමහල් දියණිය ලෙසයි. ඇගේ පියා, දීනානාත් මංගේෂ්කාර්, සම්භාව්‍ය ගායකයෙක් සහ නාට්‍ය නළුවෙකි. වයඹ දිග මහාරාෂ්ට්‍ර තල්නර්හි ගුජරාටි කාන්තාවක් වූ ඇගේ මව, ෂෙවන්ති (පසුව ශුද්ධමතී ලෙස නම් කරන ලදී), දීනානාත්ගේ දෙවන බිරිඳ විය; මියගිය ඔහුගේ පළමු බිරිඳ නර්මදා ෂෙවන්තිගේ වැඩිමහල් සොහොයුරියයි.
ඇගේ පියාගේ සීයා, ගනේෂ් භාත් නවතේ හර්දිකාර් (අභිෂේකි), ගෝවා හි ශිව ලිංගම් හි අභිෂේකාම් සිදු කළ පූජකවරයෙකි. ඇගේ පියාගේ ආච්චි, යෙසුබායි රානේ, ගෝවේ සිට ඇත. ඇගේ මව් පාර්ශ්වයේ සීයා වන සෙත් හරිදාස් රාම්දාස් ලාඩ්, ධනවත් ව්‍යාපාරිකයෙකු සහ තල්නර් හි ඉඩම් හිමියෙකු වූ ගුජරාට් හි අයෙකි. ඇය පවගාද් හි 'ගර්බාස්' වැනි ගුජරාටි ජන ගී ඉගෙන ගත්තේ ඇගේ මවගේ ආච්චිගෙනි.
දීනානාත් තම පවුල ඔහුගේ උපන් නගරය වන මංගේෂි, ගෝවා හඳුනා ගැනීම සඳහා මංගේෂ්කර් යන වාසගම භාවිතා කළේය. ලතා උපතේදී "හේමා" ලෙස නම් කරන ලදී. ඇයගේ පියාගේ එක් නාට්‍යයක ලතිකා නම් කාන්තා චරිතයක් නිසා ඇගේ දෙමාපියන් පසුව ඇය ලතා ලෙස නම් කරන ලදී.
ඇය පවුලේ වැඩිමහල් දරුවා විය. උපන් අනුපිළිවෙල අනුව, මීනා මංගේෂ්කාර්, ආශා බෝස්ලේ, උෂා මංගේෂ්කාර්, සහ හෘදයනාත් මංගේෂ්කාර් ඇයගේ සහෝදර සහෝදරියන් ය. සියල්ලෝම දක්ෂ ගායකයෝ සහ සංගීතඥයෝ වෙති.
1940 ගණන්වල මුල් වෘත්තීය ජීවිතය
1942 දී, මංගේෂ්කාර්ට වයස අවුරුදු 13 දී, ඇගේ පියා හෘද රෝග හේතුවෙන් මිය ගියේය. ඔවුන් රැක බලා ගත්තේ "නවයුග් චිත්‍රපට්" චිත්‍රපට සමාගමේ හිමිකරු සහ මංගේෂ්කාර් පවුලේ සමීප මිතුරෙකු වන විනායක දමෝදර් කර්නාටකී විසිනි. ගායිකාවක් සහ නිළියක් ලෙස වෘත්තියක් ආරම්භ කිරීමට ඔහු ඇයට උදව් කළේය.
වසන්ත ජෝග්ලේකාර්ගේ මරාති චිත්‍රපටය වන "කිටි හසාල්" (1942) සඳහා සදාෂිව්රාඕ නෙව්රේකාර් විසින් රචනා කරන ලද "නාචු යා ගදේ, ඛේලු සාරි මනි හවුස් භාරරි" ගීතය ඇය ගායනා කළ නමුත් එම ගීතය අවසන් කප්පාදුවෙන් ඉවත් විය. විනායක් ඇයට මරාති චිත්‍රපටයක් වන පහිලි මංගලා-ගෞර් (1942) හි කුඩා චරිතයක් ලබා දුන්නේය. එහිදී ඇය ගායනා කළේ ඩාඩා චන්දේකර් විසින් රචනා කරන ලද "නටාලි චෛත්‍රාචි නාවලයි" ගීතයයි. ඇගේ පළමු හින්දි ගීතය වූයේ මරාති චිත්‍රපටයක් වන ගජබාවු (1943) සඳහා වූ "මාතා එක් සපූට් කි දුනියා බඩල් දේ ටු" ගීතයයි.
1948 දී විනායකගේ අභාවයෙන් පසු සංගීත අධ්‍යක්ෂක ගුලාම් හයිඩර් ඇයට ගායිකාවක් ලෙස ගුරුහරුකම් දුන්නේය. ඔහු "ෂහීඩ්" (1948) චිත්‍රපටයේ එවකට වැඩ කරමින් සිටි නිෂ්පාදක සෂධර් මුඛර්ජි හට ලතා හඳුන්වා දුන්නේය, නමුත් මුඛර්ජි විසින් ලතාගේ කටහඬ "ඉතා සිහින්" ලෙස නම් කර බැහැර කළේය. කෝපයට පත් හයිඩර් ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ නිෂ්පාදකයින් සහ අධ්‍යක්ෂවරුන් "ලතාගේ පාමුල වැටී" ඔවුන්ගේ චිත්‍රපටවල ගායනා කරන ලෙස "ඇයට කන්නලව් කරන" බවට සපථ කරමිනි. හයිඩර් ලතාට ඇගේ පළමු ප්‍රධාන ගීතය ලබා දුන්නේ "මජ්බූර්" (1948) චිත්‍රපටයේ "දිල් මේරා තෝදා, මුජේ කාහින් කා නා චෝරා" ගීතය සමඟිනි. 2013 සැප්තැම්බරයේ ඇගේ 84 වැනි උපන්දිනයේදී සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ලතා විසින්ම ප්‍රකාශ කළේ, "ගුලාම් හයිඩර් සැබවින්ම මගේ ගෝඩ් ෆාදර් ය. මගේ දක්ෂතාවය කෙරෙහි පූර්ණ විශ්වාසය තැබූ පළමු සංගීත අධ්‍යක්ෂවරයා ඔහුය" යනුවෙනි.
මුලදී, ඇය පිළිගත් ගායකයා නූර් ජෙහාන් අනුකරණය කළ බව කියනු ලැබේ, නමුත් පසුව ඇය ඇයටම ආවේණික වූ ගායන ශෛලියක් වර්ධනය කර ගත්තාය. ඇය 'නූතන' සහ 'සාම්ප්‍රදායික' කාන්තා ප්‍රධාන චරිත දෙකටම ගැළපෙන පරිදි මේ‍ෆිල් පන්නයේ ප්‍රසංගවලින් ඈත් වෙමින් ඉන්දියානු චිත්‍රපට සංගීතයට නව ගායන ශෛලියක් ගෙන ආවාය. අඩු ශබ්දයක් හෝ විස්තාරයක් සහිත සොප්‍රානෝ පරාසයක කටහඬක්, ඉන්දියානු චිත්‍රපට ගීතවල තනුවට නිශ්චිත හැඩයක් ලබා දීමට ඇයගේ කටහඬේ ප්‍රමාණවත් බරක් තිබුණි. ඇයගේ මුල් කාලීන වෘත්තීය ජීවිතයේදී ඇයට සීමිත කොලරතූරා කුසලතා තිබුණද, ඇයගේ රංගන දිවියේ ප්‍රගතියත් සමඟ ඇය වඩා හොඳ ස්වරය සහ තාරතාව වර්ධනය කළාය. හින්දි චිත්‍රපටවල ගීතවල පද රචනය මූලික වශයෙන් උර්දු කවියන් විසින් රචනා කර ඇති අතර දෙබස් ඇතුළුව උර්දු වචන වැඩි ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. දිලිප් කුමාර් වරක් හින්දි/උර්දු ගීත ගායනා කරන අතරතුර ඇගේ උච්චාරණය මෘදු ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ඒ නිසා ඇය ෂාෆි නම් උර්දු ගුරුවරයෙකුගෙන් උර්දු භාෂාවෙන් පාඩම් ඉගෙන ගත්තාය. පසුව සම්මුඛ සාකච්ඡා වලදී ඇය කියා සිටියේ නූර් ජෙහාන් කුඩා කාලයේ තමාව අසා ඇති බවත්, බොහෝ දේ පුහුණු වන ලෙස තමාට පැවසූ බවත්ය. ඔවුන් දෙදෙනා වසර ගණනාවක් එකිනෙකා සමඟ සම්බන්ධකම් පැවැත්වූහ.
ඇයගේ පළමු ප්‍රධාන ජනප්‍රිය ගීත වලින් එකක් වූයේ "මහල්" (1949) චිත්‍රපටයේ ගීතයක් වන "ආයේගා ආනේවාලා", සංගීත අධ්‍යක්ෂක කේම්චන්ද් ප්‍රකාශ් විසින් රචනා කරන ලද සහ නිළිය මධුබාලා විසින් තිරය මත තොල් සමමුහුර්ත කරන ලදී.
1950 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
1950 ගණන්වලදී, මංගේෂ්කාර්, අනිල් බිස්වාස් (තාරණ (1951) සහ හීර් (1956) වැනි චිත්‍රපටවල), ශංකර් ජායිකිෂන්, නවුෂාඩ් අලි, එස්.ඩී. බර්මන්, සර්දුල් සිං ක්වාත්‍රා, හස්නලාල් භගට්‍රම් (බරි බෙහෙන් (1949), මීනා බසාර් (1950), ආධි රාත් (1950), චෝටි බබී (1950), අෆ්සානා (1951), ආන්සූ (1953), සහ අද්ල් ජෙහන්ගීර් (1955) වැනි චිත්‍රපට වල), සී.රාම්චන්ද්‍ර, හේමන්ත් කුමාර්, සලිල් චෞද්රි, දත්තා නායික්, මොහොමඩ් සහුර් ඛයියාම්, රවි, සජාඩ් හුසේන්, රොෂාන්, කල්‍යාන්ජි-ආනන්දජි, වසන්ත් දේසායි, සුධීර් ෆාඩ්කේ, හන්ස්රාජ් බෙල්, මදන් මෝහන්, සහ ඌෂා ඛන්නා ඇතුළු විවිධ සංගීත අධ්‍යක්ෂවරුන් විසින් රචනා කරන ලද ගීත ගායනා කළේය. ඇය 1955 දී ශ්‍රී ලාංකේය චිත්‍රපටියක් වන සැඩ සුළං සඳහා "ශ්‍රී ලංකා, මා ප්‍රියදරා ජය භූමිලා", නම් සිංහල ගීතය ගායනා කළාය. ඇය 1956 දී "වනරාධම්" සමඟින් දමිළ පසුබිම් ගායනයට පිවිසියේ නවුෂාඩ් විසින් රචනා කරන ලද නිම්මි සඳහා වූ "එන්තන් කන්නලන්" යන දෙමළ ගීතය සමඟිනි.
ඇය "දීදාර්" (1951), "බයිජු බව්රා" (1952), "අමර්" (1954), "උරන් ඛටෝලා" (1955) සහ මදර් ඉන්දියා (1957) වැනි චිත්‍රපටවල නවුෂාඩ් අලි වෙනුවෙන් රාග පදනම් වූ ගීත රාශියක් ගායනා කළාය. . ජී. එම්. ඩුරානි සමඟ ගායනා කරන ලද ඒ චෝරෙ කි ජාත් බඩී බේවෆා යුගල ගීතය, නිර්මාපකයෙකු වන නවුෂාඩ් අලි සඳහා ඇයගේ පළමු ගීතය විය. ඉන්පසු ශංකර්–ජයිකිෂන් විසින් බර්සාත් (1949), ආහ් (1953), ශ්‍රී 420 (1955) සහ චෝරි චෝරි (1956) සඳහා ලතා තෝරා ගත්තේය. 1957 ට පෙර, නිර්මාපක එස්. ඩී. බර්මන් ඇයව ප්‍රමුඛ ගායිකාව ලෙස තෝරා ගත්තේ ඔහුගේ සාසා (1951), හෝම් නම්බර් 44 (1955), සහ දේව්දාස් (1955) හි ඔහුගේ සංගීතය සඳහා ය. කෙසේ වෙතත් 1957 දී ඇය සහ බර්මන් අතර විරසකයක් ඇති වූ අතර, ඇය 1962 වන තෙක් ඔහුගේ ගීත නැවත ගායනා කළේ නැත.
ඇය මධුමතී (1958) හි සලලිල් චෞද්‍රිගේ "ආජා රේ පර්දේසි" සඳහා හොඳම කාන්තා පසුබිම් ගායිකාව සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය දිනා ගත්තාය. සී. රාම්චන්ද්‍ර සමඟ ඇයගේ ඇසුරින් ඇල්බෙලා (1951), ෂින් ෂින්කායි බුබ්ලා බූ (1952), අනර්කලී (1953), ‘‘පැහැලි ඡ්‍ලාක්’’ (1954), අසාද් (1955), ආෂා (1957), සහ අමර්දීප් (1958)’’ වැනි චිත්‍රපටවල ගීත නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මදන් මෝහන් වෙනුවෙන් ඇය බාගී (1953), රේල්වේ ප්ලැට්ෆෝම් (1955), පොකට්මාර් (1956), මිස්ටර් ලම්බු (1956), දේක්හ් කබීරා රෝයා (1957), අදාලත් (1958), ජේලර් (1958), මොහාර් (1959), සහ චචා සින්දාබාද් (1959) වැනි චිත්‍රපට සඳහා ගීත ගායනා කළාය.
1960 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
නවුෂාඩ් විසින් රචනා කරන ලද සහ මධුබාලා විසින් තොල් සමමුහුර්ත කරන ලද මුගල්-ඊ-අසාම් (1960) හි මංගේෂ්කාර්ගේ "ප්යාර් කියා තෝ ඩාර්නා ක්යා" ගීතය තවමත් ප්‍රසිද්ධය. දිල් අප්නා ඕර් ප්‍රීත් පරායි' (1960) චිත්‍රපටයේ හවායි තේමාවෙන් යුත් "අජීබ් දස්තාන් හේ යේ" ගීතය රචනා කරන ලද්දේ ශංකර්-ජයිකිෂන් විසිනි.
1961 දී, ඇය "අල්ලා ටෙරෝ නාම්" සහ "ප්‍රභූ ටෙරෝ නාම්" නම් ජනප්‍රිය භජන් ගී පටිගත කළේ බර්මන්ගේ සහායකයා ජයිදේව් සඳහාය. 1962 දී, හේමන්ත් කුමාර් විසින් රචනා කරන ලද බීස් සාල් බාද් හි "කාහින් දීප් ජලේ කාහින් දිල්" ගීතය සඳහා ඇයගේ දෙවන ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය ඇයට හිමි විය. 1963 ජනවාරි 27 වන දින, චීන-ඉන්දියානු යුද්ධය පසුබිමට එරෙහිව, ඇය ජවහර්ලාල් නේරු ඉදිරියේ "ආයේ මේරේ වතන් කෙ ලෝගො" දේශප්‍රේමී ගීතය ගායනා කළාය. පසුව අග්‍රාමාත්‍යවරයා කඳුළු සලන්නට හේතු වූ බව පැවසේ.
1960 දශකයේ ඇය සිය වෘත්තීය ජීවිතයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය ගීත ගායනා කළ සංගීත අධ්‍යක්ෂවරුන් වන "ලක්ෂ්මිකාන්ත්-ප්‍යාරේලාල්" සමඟ ඇයගේ ඇසුරේ ආරම්භය ද දුටුවේය. 1963 දී පටන්, ලක්ෂ්මිකාන්ත්-ප්යාරේලාල් ලතා මංගේෂ්කාර් සමඟ ඇති සම්බන්ධය වසර ගණනාවක් පුරා ශක්තිමත් විය. ඇය වසර 35ක් පුරා ලක්ෂ්මිකාන්ත්-ප්‍යාරේලාල් ගීත රචක යුගලය වෙනුවෙන් ගීත 700කට අධික ප්‍රමාණයක් ගායනා කළ අතර ඒවායින් බොහොමයක් අතිවිශාල ජනප්‍රිය ගීත බවට පත් විය. ඇය පරස්මනි (1963), මිස්ටර් එක්ස් ඉන් බොම්බේ (1964), ආයේ දින් බහර් කේ (1966), මිලාන් (1967), අනීතා ( 1967), ෂගිර්ඩ් (1968), මේරේ හම්දම් මේරේ දොස්ත් (1968), ඉන්ටක්වාම් (1969), දෝ රාස්තේ (1969) සහ ජීනේ කී රාහ්, ඒ සඳහා ඇයට ඇගේ තුන්වන ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය හිමි විය.
1960 ගණන්වලදී ඇය කිෂෝර් කුමාර්, මුකේෂ්, මන්නා ඩේ, මහේන්ද්‍ර කපූර් සහ මොහොමඩ් රාෆි සමඟ යුගල ගීත පටිගත කළාය. 1960 දශකයේ කෙටි කාලයක් ඇය ගායක ගායිකාවන්ට කර්තෘ භාගය ගෙවීම සම්බන්ධයෙන් මොහොමඩ් රාෆි සමඟ හොඳ සබඳතාවක් පවත්වා ගෙන ගියේ නැත. ඇයට අවශ්‍ය වූයේ චිත්‍රපටයේ නිෂ්පාදකයා තෝරාගත් තනු නිර්මාපකයන්ට ලබා දුන් සියයට පහක ගීත කර්තව්‍යයෙන් අඩක් ඉල්ලා සිටීමට රාෆිට සහාය වීමය. නමුත් රාෆි සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිවිරුද්ධ මතයක් ගත් අතර, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයාට පසුබිම් ගායකයෙකුගේ ප්‍රකාශය ගීතය සඳහා එකඟ වූ ගාස්තුව ගෙවීමෙන් අවසන් වූ බව විශ්වාස කළ අතර එය දෙදෙනා අතර උණුසුම වාද වලට තුඩු දුන්නේය. මායා (1961) චිත්‍රපටයේ තස්වීර් තේරි දිල් මේ ගීතය පටිගත කිරීමේදී ඇති වූ ආරවුලකින් පසුව, දෙදෙනා එකිනෙකා සමඟ ගායනා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. සංගීත අධ්‍යක්ෂක ශංකර් ජායිකිෂන් පසුව ඔවුන් දෙදෙනා අතර සංහිඳියාවක් ඇති කිරීමට සාකච්ඡා කළේය.
1970 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
1972 දී, මීනා කුමාරිගේ අවසන් චිත්‍රපටය වන පකීසා තිරගත විය. මංගේෂ්කාර් විසින් ගායනා කරන ලද සහ ගුලාම් මොහොමඩ් විසින් රචනා කරන ලද "චල්තේ චල්තේ" සහ "ඉන්හි ලොගොන් නේ" ඇතුළු ජනප්‍රිය ගීත එහි ඇතුළත් විය. ඇය "ප්‍රේම් පුජාරි" (1970) හි "රංගීලා රේ", ෂර්මිලී (1971) හි "කිල්තේ හෛ ගුල් යහාන්" සහ අභිමාන් (1973) හි "පිය බිනා" ඇතුළුව එස්.ඩී. බර්මන්ගේ අවසාන අවසන් කාලයේ චිත්‍රපට සඳහා ජනප්‍රිය ගීත රාශියක් පටිගත කළාය. ඉන්පසු ඇය මදන් මෝහන් ගේ අවසන් චිත්‍රපට සඳහා ගීත පටිගත කළාය, එනම් දස්තක් (1970), හීර් රන්ජා (1970), දිල් කි රහෙන් ( 1973), හින්දුස්ථාන් කි කසම් (1973), හන්ස්ටේ සක්ම් (1973), මවුසම් (1975) සහ ලයිලා මජ්නු (1976) ඒ අතරට අයත් වේ.
1970 ගණන්වල ඇයගේ කැපී පෙනෙන ගීත බොහොමයක් ලක්ෂ්මිකාන්ත්-ප්යාරේලාල්, ආනන්ද බක්ෂි සහ රාහුල් දේව් බර්මන් විසින් රචනා කරන ලදී. ඇය රාහුල් දේව් බර්මන් සමඟ අමර් ප්‍රේම් (1972), කැරවාන් (1971), කැටි පතං (1971), සහ ආන්ධි (1975) යන චිත්‍රපටවල බොහෝ ජනප්‍රිය ගීත පටිගත කළාය. ඔවුන් දෙදෙනා මජ්රූහ් සුල්තාන්පුරි, ආනන්ද් බක්ෂි, සහ ගුල්සාර් යන පද රචකයන් සමඟ ඔවුන්ගේ ගීත සඳහා ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටිති.
1973 දී, ආර්. ඩී. බර්මන්ගේ තනුවට සහ ගුල්සාර් විසින් රචනා කරන ලද පරිචය චිත්‍රපටයේ "බීටි නා බිටයි" ගීතය සඳහා ඇය හොඳම පසුබිම් ගායිකාව සඳහා වන ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය දිනා ගත්තාය. 1974 දී, සලිල් චෞද්රි විසින් යෙදූ තනුවට වයලර් රාමවර්මා විසින් රචනා කරන ලද  නෙල්ලු චිත්‍රපටය සඳහා ඇය ඇගේ එකම මලයාලම් ගීතය වන "කදලි චෙන්කදලි" ගායනා කළාය. 1975 දී ඇය කල්‍යාන්ජි ආනන්ද්ජි විසින් රචනා කරන ලද  කෝරා කගස් චිත්‍රපටයේ "රූටේ රූටේ පියා" ගීතය සඳහා ජාතික සම්මානය දිනා ගත්තාය.
1970 දශකයේ සිට ඇය පුණ්‍ය ප්‍රසංග කිහිපයක් ඇතුළුව ඉන්දියාවේ සහ විදේශයන්හි ප්‍රසංග රාශියක් වේදිකා ගත කළාය. ඇය ඉන්දියානු සංගීත ප්‍රසංග බටහිර රටවල දකින ආකාරය පරිවර්තනය කළාය. ඇයගේ පළමු විදේශ ප්‍රසංගය 1974 දී ලන්ඩන් නුවර රෝයල් ඇල්බට් ශාලාව හිදී පැවැත්විණි. එතෙක් චිත්‍රපට සංගීත ප්‍රසංග යනු ප්‍රජා ශාලා සහ විද්‍යාලවල පවත්වනු ලබන ගීත හා නැටුම් කටයුතු වූ අතර ඒවා බැරෑරුම් ලෙස සැලකුවේ කලාතුරකිනි. මංගේෂ්කාර් ප්‍රධාන ධාරාවේ ශාලාවල පමණක් ගායනා කිරීමට ඉල්ලා සිටි අතර එය එතෙක් සම්භාව්‍ය සංගීතඥයින්ට පමණක් හිමි වූ ගෞරවයක් විය.
ඇය ඇගේ සොහොයුරා වන හෘදයානාත් මංගේෂ්කාර් විසින් රචනා කරන ලද මීරාබායි ගේ "වාහි දෙස්" නම් භජන් ඇල්බමයක් ද නිකුත් කළාය. ඇල්බමයේ ඇති ජනප්‍රිය භජන් වන්නේ "සාන්වෙයා රං රංචි" සහ "උද් ජා රේ කාගා" ය. 1970 දශකයේ මුල් භාගයේදී, ඇය ගලිබ් ගසල් එකතුව, මරාති ජන ගී ඇල්බමයක්, ගනේෂ් ආටිස් ගේ ඇල්බමයක් (සියල්ල ඇගේ සහෝදරයා හෘදයානාත් විසින් රචනා කරන ලද්දකි) සහ සන්ට්ගේ "අභන්ග්ස්" ඇල්බමයක් වැනි වෙනත් චිත්‍රපට නොවන ඇල්බම නිකුත් කළාය. 1978 රාජ් කපූර්-අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සත්‍යම් ශිවම් සුන්දරම් හි, ඇය වසරේ ජනප්‍රියතම ප්‍රධාන තේමා ගීතය "සත්‍යම් ශිවම් සුන්දරම්" ගායනා කළාය.
1970 ගණන්වල අගභාගයේ සහ 1980 ගණන්වල මුල් භාගයේදී ඇය ආර්. ඩී. බර්මන්, රාජේෂ් රොෂාන්, අනු මලික්, සහ ආනන්ද් - මිලින්ද් සමඟ වැඩ කළාය. ඇය ඇසෑමීස් භාෂාවෙන් බොහෝ ගීත ගායනා කළ අතර ඇසෑමි සංගීතඥ භූපෙන් හසාරිකා සමඟ ඉතා හොඳ සබඳතාවක් ගොඩනඟා ගත්තාය. ඇය ඔහුගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ ගැයූ රුදාලි (1993) හි "දිල් හූම් හූම් කරේ" ගීතය එම වසරේ වැඩිම වාර්තාගත අලෙවියක් විය.
1980 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
1980 ගණන්වල සිට මංගේෂ්කාර් ශිව්-හරි යටතේ සිල්සිලා (1981),  ෆාස්ලේ  (1985),  විජේ  (1988), සහ  චන්ද්නි (1989) වැනි චිත්‍රපට වලත් රාම් ලක්ෂ්මන් යටතේ උස්තාදි උස්තාද් සේ (1981),  බෙසුබාන් ( 1982),  වෝ ජෝ හසීනා  (1983), යේ කේසා ෆර්ස් (1985), සහ මේන් ප්යාර් කියා (1989) වැනි චිත්‍රපට වලත් ගීත ගායනා කළාය. මීට අමතරව ඇය කර්ස් (1980), එක් දූජේ කෙ ලියේ (1981),  ප්‍රේම් රොග් (1982), වීරයා (1983), ප්යාර් ජුක්තා නෙහි (1985), රාම් තේරි ගංගා මයිලි (1985), නාගිනා (1986), සහ රාම් ලකාන් (1989) වැනි වෙනත් චිත්‍රපටවල ගායනා කළාය.. ඇයගේ  සන්ජෝග් (1985) හි "සු සු සු යශොදා" ගීතය ජනප්‍රිය ජනප්‍රිය විය. 1980 දශකයේ අගභාගයේදී, ඇය ඉලයරාජා ගේ ආනන්ද (1987) සහ  සත්‍යා (1988) යන චිත්‍රපටවල පිළිවෙලින් "ආරාරෝ ආරාරෝ" සහ "වලායි ඕසායි" යන ගීත දෙකක් සමඟින් දෙමළ චිත්‍රපට වෙත නැවත පැමිණියාය.
1985 ජූනි මාසයේදී, යුනයිටඩ් වේ ඔෆ් ග්‍රේටර් ටොරොන්ටෝ ඇයට මේපල් ලීෆ් ගාර්ඩන්ස් හි රඟ දැක්වීමට ආරාධනා කළේය. ඈන් මරේ ගේ ඉල්ලීම පරිදි ලතා ඇයගේ "ඔබට මාව අවශ්‍යයි" ගීතය ගායනා කළාය. ප්‍රසංගයට 12,000ක් සහභාගී වූ අතර, එය පුණ්‍යායතනය සඳහා ඩොලර් 150,000ක් රැස් කළේය.
1990 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
1990 ගණන්වලදී මංගේෂ්කාර් ආනන්ද - මිලින්ද, නදීම්-ශ්‍රාවන්, ජටින්-ලලිත්, දිලිප් සෙන්-සමීර් සෙන්, උත්තම් සිං, අනු මලික්, ආදේශ් ශ්‍රීවාස්තවා සහ ඒ. ආර්. රහමාන් ඇතුළු සංගීත අධ්‍යක්ෂවරුන් සමඟ චිත්‍රපට නොවන ගීත කිහිපයක් පටිගත කළාය. මේ අවදියේදී ඇය කුමාර් සානු, අමිත් කුමාර, එස්.පී. බාලසුබ්‍රමනියම්, උදිත් නාරායන්, හරිහරන්, සුරේෂ් වඩ්කාර්, මොහොමඩ් අසීස්, අභිජීත් භට්ටාචාර්ය, රූප් කුමාර් රතෝඩ්, විනෝද් රතෝඩ්, ගුර්දාස් මෑන් සහ සෝනු නිගම් සමඟ ද ගායනා කර ඇත.
1990 දී ඇය හින්දි චිත්‍රපට සඳහා ඇයගේම නිෂ්පාදන ආයතනයක් දියත් කළාය. ඇයගේ සොහොයුරා හදවත්නාත් විසින් රචනා කරන ලද චිත්‍රපටයේ "යාර සිලි සිලි" ගීතය ගායනා කිරීම වෙනුවෙන් ඇය හොඳම කාන්තා පසුබිම් ගායිකාව සඳහා ඇයගේ තුන්වන ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය දිනා ගත්තාය.
ඇය චන්ද්නි (1989), ලම්හේ (1991), ඩර් (1993), යේ දිල්ලගී (1994), දිල්වාලේ දුල්හනියා ලේ ජායින්ගේ (1995), දිල් තො පාගල් හේ (1997), මොහබ්බතේන් (2000), මුජ්සේ දෝස්තී කරෝගේ? (2002) සහ වීර්-සාරා (2004) ඇතුළුව එකල යෂ් රාජ් ෆිල්ම්ස් නිෂ්පාදන ආයතනයේ සියලුම යෂ් චොප්රා චිත්‍රපට සඳහා ජනප්‍රිය ගීත ‍රැසක් ගායනා කර ඇත.
1990 දී ඇය රාම්ලක්ෂ්මන් සමඟ  පත්තර් කේ ෆූල් (1991),  100 ඩේස්  (1991), මෙහ්බූබ් මෙරෙ මෙහ්බූබ් (1992), සාත්වාන් අස්මන් (1992), අයි ලව් යූ (1992), දිල් කි බාසි (1993), අන්තිම් නායි (1993), ද මෙලඩි ඔෆ් ලව් (1993), ද ලෝ (1994), හම් ආප්කේ හේ කෝන්..!]] ( 1994), මේඝා (1996), ලව් කුශ් (1997), මංචලා (1999), සහ දුල්හාන් බානු මේන් තේරි (1999) චිත්‍රපට සඳහා ගීත ගායනා කර ඇත. ඇය 2000 වසරේ  පුකාර් චිත්‍රපටයේ "එක් තු හී භාරෝසා" ගායනා කරමින් තිරයේ පෙනී සිටියාය.
1994 දී ඇය "ශ්‍රද්දාංජලී - අමරණීයයන්ට මගේ උපහාරය" නිකුත් කළාය. එම ගීත ඇල්බමයේ විශේෂත්වය වන්නේ ලතා එකල අමරණීය ගායක ගායිකාවන්ගේ ගීත කිහිපයක් ඇගේම හඬින් ඉදිරිපත් කරමින් ඔවුන්ට උපහාර පිරිනැමීමයි. 1999 දී "ලතා ඕර් ඩි පාෆුම්" නමින් සුවඳ විලවුන් සන්නාමය දියත් කරන ලදී. ඇය එම වසරේම සී සිනෙ යාව ජීව සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබුවාය. 1999 දී ඇය රාජ්‍ය සභා මන්ත්‍රීවරියක් ලෙස නම් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ඇය නියෝජ්‍ය සභාපති නජ්මා හෙප්තුල්ලා, ප්‍රනාබ් මුඛර්ජි සහ ෂබානා අස්මි ඇතුළු මන්ත්‍රීවරුන් කිහිප දෙනෙකුගෙන් විවේචනයට ලක්වූ නිසා රාජ්‍ය සභා සැසිවාරවලට නිතිපතා සහභාගි නොවීය. ඇය නොපැමිණීමට හේතුව අසනීප බව ප්‍රකාශ කළාය; ඇය පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරියක් වීම සඳහා දිල්ලියේ වැටුපක්, දීමනාවක් හෝ නිවසක් ගෙන නොමැති බවද වාර්තා විය.
2000 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
2001 දී, ඉන්දියාවේ ඉහළම සිවිල් ගෞරවය වන භාරත් රත්න සම්මානය ඇයට පිරිනමන ලදී.
එම වසරේම, ඇය ලතා මංගේෂ්කාර් වෛද්‍ය පදනම විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන පූනේ හි මාස්ටර් දීනානාත් මංගේෂ්කාර් රෝහල පිහිටුවන ලදී. 2005 දී ඇය ස්වරංජලී නම් ස්වර්ණාභරණ එකතුවක් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය ඉන්දියානු දියමන්ති අපනයන සමාගමක් වන ඇඩෝරා විසින් නිර්මාණය කරන ලදී. එකතුවෙන් කොටස් පහක් ක්‍රිස්ටීගේ වෙන්දේසියකදී පවුම් 105,000ක් රැස් කළ අතර, එම මුදලින් කොටසක් 2005 කාශ්මීර භූමිකම්පාව සහන සඳහා පරිත්‍යාග කරන ලදී. එසේම 2001 දී ඇය "ලජ්ජා" චිත්‍රපටය සඳහා සංගීත නිර්මාපකයෙකු වන ඉලයරාජා සමඟ ඇගේ පළමු හින්දි ගීතය පටිගත කළාය. ඇයගේ "වඩා නා ටෝඩ්" ගීතය එටර්නල් සන්ෂයින් ඔෆ් ද මයින්ඩ් (2004) චිත්‍රපටයේ ඇතුළත් විය. 2007 ජූනි 21 දින, ඇය ජාවෙඩ් අක්තාර් විසින් රචනා කරන ලද සහ මයුරේෂ් පායි විසින් රචනා කරන ලද ගසල් වැනි ගීත අටක් ඇතුළත් සාද්ගි ඇල්බමය නිකුත් කළාය.
2010 ගණන්වල වෘත්තීය ජීවිතය
2011 අප්‍රේල් 12 දින, මංගේෂ්කාර් විසින් ඇය සහ මෙහෙදි හසන් විසින් රචිත "ටෙරා මිල්නා බහුත් අචා ලාගේ" යුගලය අඩංගු සර්හදීන්: මියුසික් බියෝන්ඩ් බවුන්ඩ්‍රීස් ඇල්බමය නිකුත් කරන ලදී.
වසර 14කට පසු, ඇය 2005 බෙවාෆා චිත්‍රපටයේ නදීම්-ශ්‍රාවන් සඳහා "කයිසේ පියා සේ" ගීතය පටිගත කළාය. විරාමයකින් පසු ඇය නැවත ගායනයට පැමිණි අතර ලයිෆ් ඊස් අ මොමන්ට් (2015) සඳහා "ජීනා ක්‍යා හේ, ජානා මේනේ" ගීතය ඇගේම චිත්‍රාගාරයේදී පටිගත කළාය. 2012 නොවැම්බර් 28 වන දින, ඇය "එල්.එම්. මියුසික්" නමින් ඇයගේම සංගීත ලේබලයක් දියත් කරන ලද අතර, පළමුවෙන් "ස්වාමි සමර්ත් මහා මන්ත්‍ර" නම් භජන් ගීත ඇල්බමයක් පටිගත කළේය. ඇය ඇල්බමයේ ඇගේ බාල සොහොයුරිය වන ඌෂා සමඟ ගායනා කළාය. 2014 දී, ඇය සලිල් චෞද්රිගේ කවි ද ඇතුළුව බෙංගාලි ඇල්බමයක් වන  ශුරෝධ්වානි  පටිගත කළාය. 2019 මාර්තු 30 වන දින, ඉන්දීය හමුදාවට සහ ජාතියට උපහාරයක් වශයෙන් මයුරේෂ් පායි විසින් රචනා කරන ලද "සෞගන්ද් මුජේ ඉස් මිට්ටි කි" ගීතය මංගේෂ්කාර් විසින් නිකුත් කරන ලදී.
සංගීත අධ්‍යක්ෂණය
ලතා ප්‍රථම වරට සංගීතය නිර්මාණය කළේ 1955 දී මරාති චිත්‍රපටයක් වන ‘‘රාම් රාම් පව්හානේ’’ සඳහාය. පසුව 1960 ගණන්වල ඇය "ආනන්ද් ගන්" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් මරාති චිත්‍රපට සඳහා සංගීතය රචනා කළාය.
ඇය "සාධි මනසේ" චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්ත රජයේ හොඳම සංගීත අධ්‍යක්ෂ සම්මානය දිනා ගත්තාය. එම චිත්‍රපටයේම "අයිරනිච්‍ය දේවා තුලා" ගීතය හොඳම ගීතයට හිමි සම්මානය හිමිවිය.
අසනීපය සහ මරණය
2022 ජනවාරි 8 වන දින, ලතා මෘදු රෝග ලක්ෂණ සහිතව කොවිඩ්-19 ආසාදිත වූ අතර මුම්බායි හි බ්‍රීච් කැන්ඩි රෝහල හි දැඩි සත්කාර ඒකකයට ඇතුළත් කරන ලදී. ඇය දැඩි සත්කාර ඒකකයේ රැඳී සිටියේ ඇයගේ සෞඛ්‍ය තත්වයේ "ආන්තික දියුණුවක්" පෙන්නුම් කරමිනි. ඇයට ප්‍රතිකාර කරන වෛද්‍යවරුන් ඇයව ජනවාරි 28 වන දින කෘතිම ස්වසන ආධාරකය ඉවත් කර ඇත්තේ ඇයගේ සෞඛ්‍යය "ආන්තික ලෙස වැඩිදියුණු වීමෙන්" පසුවය. කෙසේ වෙතත්, ඇයගේ සෞඛ්‍ය තත්වය නරක අතට හැරීමෙන් පසු ඇය පෙබරවාරි 5 වන දින නැවත වාතාශ්‍රය ලබා ගත් අතර "ආක්‍රමණශීලී ප්‍රතිකාර" වලට භාජනය වෙමින් සිටියාය.
මංගේෂ්කාර් බහු ඉන්ද්‍රිය අකර්මන්‍ය හේතුවෙන් 2022 පෙබරවාරි 6 වන දින වයස අවුරුදු 92 දී මිය ගියාය. ඇය නියුමෝනියාව සහ කොවිඩ්-19 සඳහා දින 28ක් නිරන්තර ප්‍රතිකාර ලබා ඇත.
ඉන්දියා රජය දින දෙකක ජාතික ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර ඇයට ගෞරවයක් වශයෙන් ජාතික ධජය පෙබරවාරි 6 සිට 7 දක්වා ඉන්දියාව පුරා අඩ කුඹු ලෙළදෙන බව නිවේදනය කළේය. ඉන්දියානු ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ක්‍රීඩකයන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සමග පළමු එක්දින ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරගෙයේදී මංගේෂ්කාර්ගේ වියෝව ගැන ශෝකය පළ කිරීම සඳහා කළු අත් පටියක් පැළඳ සිටියහ. මංගේෂ්කාර්ගේ අවසන් කටයුතු ඇයගේ බෑණනුවන් වන ආදිනාත් මංගේෂ්කාර් විසින් සිදු කරන ලද අතර ආදාහනය සම්පූර්ණ රාජ්‍ය ගෞරව සහිතව එදිනම මුම්බායි හි ශිවාජි පාර්ක් හිදී පැවැත්විණි.
References
ප්‍රවර්ගය:1929 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ලංකාවේ සිටි බවට සළකුණු
ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේ, එනම් මීට වරස මිලියන 2.5සිට වසර 12,000ක දක්වා කාල පරාසයේ ජීවත්වූ හෝමෝ ඉරෙක්ටස්, දැනට හමුවී ඇති මුල්ම සැබෑ මානවගණයට (හෝමෝ ගණයට) අයත්, සෘජුව ඇවිදගිය, ගස් උඩ වාසය නොකරමින් භූමිය මතම සිය ජීවිතය ගතකල ආදීවාසියා ලෙස හඳුනාගෙන තිබෙනවා. එනිසා හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මිනිසත් බවේ සැබෑ මුල්ම පුරුක ලෙසත් පුරා විද්‍යාඥයින් සලකනවා.
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් හඳුනාගනිමු
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයා ඊට පෙර විසූ අර්ධ-මානව කුළවලට වඩා දියුණු, එනම් නූතන මිනිසාගේ ආරම්භය යැයි සැළකෙන ශාරීරික ව්‍යුහයෙන් නූතන මිනිසාට බොහෝ සමානයයි උපකල්පණය කරන මානව වර්ගයකි. සාමාන්‍යයෙන් අඩි 5' 6" ක් පමණ උසට වැඩෙන හෝමෝ ඉරෙක්ටස් පොලොවේ ඇවිදීම මෙන්ම හොඳින් දිවයාම සඳහාද පරිණාමය වී ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයින් පවසනවා. ඔවුන් මෙසේ අනුමාන කරන්නේ කරුණු කිහිපයක් ඇසුරිනුයි.
විශාල මොළය
හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගේ විශාල සිරුරත්, එතෙක් කල් ජීවත්වුනු මානවයින්ට වඩා විශාල මොළයකින්ද යුතුවීම නිසා හොමෝ ඉරෙක්ටස්ට අතිවිශාල කැළරි ප්‍රමාණයක් දිනපතා අවශ්‍ය වන්නට ඇති. මෙම කැළරි නිරන්තරයෙන් ලබාගැනීම සඳහා හෝමෝ ඉරෙක්ටස් හොඳ දඩයක්කාරයෙකු වියයුතු බව ඔවුන් පවසනවා. සරල ශිලා ආයුධ අතැතිව සිටි හෝමෝ ඉරෙක්ටස් චීටාවුන්, සිංහයින් බහුල අප්‍රිකානු සැවනා තනබිම්වල දිවිගලවා ගැනීම සඳහා මෙන්ම, වේගයෙන් දිවයන ඇන්ටිලෝප් වැනි සතුන් දඩයම් කරගැනීම සඳහාත් ඉතා වේගයෙන්, බොහෝදුර දිවයා හැකිලෙස ඔවුන්ගේ සිරුරු පරිණාමය වී තිබෙනු ෆොසිල සාධක වලින් පෙනී යනබව පැවසෙනවා. මෙම ක්‍රියාශීලී විශාල සිරුර හා විශාල මොලය සඳහා අවශ්‍ය මේ අතිවිශාල කැලරි ප්‍රමාණය වැඩිපුර ශාක ආහාරයට ගැනීමෙන් සපයාගැනීමට හැකිවුවත් ඒ සඳහා දවස පුරාම ආහාර ගැනීමට සිදුවනු ඇති අතර එසේ වූවානම් ගල් ආයුධ නිර්මාණය වැනි බුද්ධිය මෙහෙයවා සිදුකරන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා කාළය මද වනු ඇත.
ගින්නෙන් ආහාර පුළුස්සා පිස ගැනීමේ තාක්ෂණය
එමෙන්ම ශාක භක්ශකයින්ට එම අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණය දරාගැනීමට හා ජීර්ණය කරගැනීමට විශාල උදරයක් හා ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියක් තිබිය යුතුවුවත් හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගේ උදරය හා ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය කුඩා බව ෆොසිල ඇටසැකිලිවල ප්‍රමාණය අනුව නිගමනය කර තිබෙනවා. ඒ අනුව විශාල මොලයට හා සිරුරට අවශ්‍ය කැළරි ප්‍රමාණය ලබාගත හැකිවන්නේ දඩයම් කොට මස් සපයාගැනීමෙන් පමණයි. එපමණක් නොව හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගේ කුඩා ජීර්ණ පද්ධතිය අනුව ඔවුන් ගින්නෙහිලා මස් පුලුස්සා (එනම් පිසගෙන ) ආහාරයට ගන්නට ඇතැයිද සමහර පුරා විද්‍යාඥයින් අනුමාන කරන්වා. පිසූ ආහාර ජීර්ණයට පහසු නිසා දීර්ඝකාළයක් පිසූ ආහාරය පරිභෝජනයෙන් ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන බව පරිණාම සාධක අනුව සත්‍යයක්. ඒ අනුව හෝමෝ ඉරෙක්ටස්, ආයුධ නිර්මාණය කරගැනීමේ බුද්ධියක් ඇති, කණ්ඩායම් ලෙස දඩයමේ යන, යම් ආකාරයක සංකීර්ණ සමාජ පද්ධතියක් තිබූ ප්‍රථම දියුණු මානයවා ලෙස බොහෝ විද්‍යාඥයින්ගේ පිලිගැණීමයි.'
දියුණු සමාජ කුසලතා
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් හෙවත් හෝමෝ අර්ගැස්ටර්ගේ මෙම සමාජ පද්ධතිය ඉතා සංකීර්ණ මෙන්ම අද නූතන මානවයා මෙන්ම අන්‍යයන්ගේ හැඟීම් තේරුම්ගත හැකි, එලෙස තේරුම්ගෙන ප්‍රතික්‍රියාකල හැකි, අන්‍යෝන්‍ය උපකාරය ඇති සමාජ පද්ධතියක් වූ බවට පුරා විද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනවා. ඔවුන් මේ අනුමානයට එන්නට එක් ප්‍රධාන සාධකයක් වූයේ වයස්ගත හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවෙකුගේ හිස් කබලක් ආධාරයෙන් කරන ලද පර්යේෂණ අනුවයි. මෙම හිස්කබලේ දත් සම්පූර්ණයෙන්ම වයස්ගත වීම නිසා වැටී තිබූ අතර, සියලු දත් අහිමිවීමෙන් පසුවත් තවත් වසර කිහිපයක් මෙම වයස්ගත හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ජීවත්ව තිබෙන බව ෆොසිලයේ රසායණික විශ්ලේෂණ මගින් තහවුරු වී තිබෙනවා. දත් සියල්ල අහිමිවූ පසුත් කුසගින්නේ මිය නොගොස් වසර ගණනක් මේ වයස්ගත හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ජීවත්වූයේ රැහේ අනෙකුන් ඔහුව රැකබලාගෙන ආහාර පාන ලබාදුන් නිසා බව පිලිගැනෙනවා. මෙලෙස තමන්ගේ වයස්ගතවූවන් රැකබලා ගන්නේ හැඟීම් ඇති, අන් හැඟීම් තේරුම් ගැතහැකි සංකාර්ණ මනසක් තිබූ මානවයින් පමණයි.
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයා නාමකරණයේදී පුරාවිද්‍යාඥයින් අතර යම් මතගැටුමක් තිබෙනවා. එක් මතයකට අනුව හෝමෝ ඉරෙක්ටස් යනු, හෝමෝ අර්ගැස්ටර් (Homo Ergaster - කාර්යශූර මානවයා) මානවයාගේ උප කුළයක්. මෙම විද්‍යාඥයින් හෝමෝ ඉරෙක්ටස්, අප්‍රිකානු හෝමෝ ඉරෙක්ටස් යනුවෙන් හඳුන්වනවා. මෙයට හේතු වශයෙන් පසුකාලීනව ආසියාවේ (ලංකාවද ඇතුලුව) ජීවත්වූ ආසියානු හෝමෝ ඉරෙක්ටස් නම් මානව කුලයක්ද බිහිව තිබූ නිසා.
ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණය
alt=|වම|thumb|ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණය’ හෙවත් ‘ඉරණමඩු ශ්‍රේණිය’ ට අයත්වන තද රතුපැහැ පාංශු සැකැස්ම, කුදිරමලේ තුඩුව, විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය පුරාවිද්‍යාඥයෝ ‘ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණය’ (Iranamadu Formation, IFm) ලෙසත්, සමහර භූ විද්‍යා ලිපිවල තියෙන්නේ ‘ඉරණමඩු ශ්‍රේණිය’ (Iranamadu Sequence) ලෙසත් හඳුන්වන පාංශු ස්ථරයක් තිබෙනවා. බූන්දල, උස්සංගොඩ, කුදිරමලේ තුඩුව වැනි ස්ථානවල පොලොව මතුපිට දකින්නට ලැබෙන අපූරු රතුපාට නැත්නම් ගුරුපාට පස් තට්ටුව ඉරණමඩු පාංශු ස්ථරය නැතිනම් ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණය ලෙස හඳුන්වනවා.
අවුරුදු 125,000කට විතර ඉස්සෙල්ල ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජනාවාස තිබුණ ස්ථාන තහවුරු වෙලා තියෙන්නේ ඉරණමඩු පාංශු ස්ථරය පිහිටා තිබෙන ස්ථානවල සිදුකල කැණීම් වලින්. ඒ බූන්දල වෙරළේ කළ පුරාවිද්‍යා කැනීම් මඟින්. ගවේෂණයෙන් පෙනී ගිය සාධක මත ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණයට අයිති බූන්දල පිහිටි ස්ථාන දෙකක් වුණු වැල්ලේගංගොඩ (49C) හා පතිරාජවෙළ (50A) කැණීම් වලින් ඉපැරණි මානව සාධක හා ශිලා ආයුධ හමුවෙලා.
බූන්දල පතිරාජවෙලින් හමුවූ කුඩා පතුරු මෙවලම් මෑත පූර්ව 125,000-75,000ටත් වැල්ලේගංගොඩ කැණීම් වලින් හමුවූ මෙවළම් ආසන්න වශයෙන් මෑත පූර්ව 80,000 කාලයටත් අයිති බව කාලනීර්ණ අනුව පෙන්නලා දීල තියෙනවා. ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව ජනාවාස පිලිබඳ ගවේෂණයන් හිදී ඉරණමඩු සංකීර්ණයට අයත් පාංශු ස්ථර වැදගත් වන්නේ මේ නිසයි.
ලංකාවේ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් විසූ පෙදෙස්
alt=|thumb|හෝමෝ ඉරෙක්ටස් බිහිකල අචියුලියන් තාක්ෂණයේ ගල් ආයුධ මධ්‍යම පැලියොලිතික් යුගයේ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ඉතිරිකර ගිය සාක්ෂි බූන්දල වෙරළබඩ ප්‍රදේශවලින්, රත්නපුර, ගල්කන්ද, උස්සන්ගොඩ සහ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ බුත්තල සහ උතුරේ ඉරණමඩු හා මනිපායි යන ප්‍රදේශවලින් සාක්ෂි අනාවරණය වී තිබේ. මෙම ප්‍රදේශවල හමු වූ සරල ශෛලමය ආයුධ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් විසින් භාවිතා කර ඇත
බූන්දල ඉරණමඩු පාංශු ස්ථරය
බූන්දල ඉරණමඩු පාංශු ස්ථරය් සිදුකල ගවේෂණ හා විමර්ශන තුළින් මීට වසර 125,000 කට පෙර ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජනාවාස පැවති බවට සැකයකින් තොරව ප්‍රකාශ කළ හැකිය. බූන්දල වෙරළ තීරයේ තිබී හමු වූ වැදගත්ම සාක්ෂි වන්නේ ක්වාර්ට්ස් සහ චර්ට් (තිරුවාණ) භාවිතාකරගෙන ආයුධ නිපදවූ ශෛලමය ආයුධ තාක්‍ෂණයයි.
වැඩිදුර අධ්‍යයනයන්ගෙන් මෙම වැලි සහ බොරළු තට්ටුව අවුරුදු 250,000 ත් 500,000 ත් අතර පැරණි බව පෙන්වා දී ඇත. ඒ අනුව, එයින් හමුවූ ශෛලමය ආයුධ, ආසියාතික හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයාගේ බව විශාල විශ්වාසයකින් පැවසිය හැකිය.
දිවයිනේ මානව වාසස්ථාන පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂිය වන්නේ උතුරේ ඉරනමඩු පාංශු ස්ථරයට අයත් ප්‍රදේශවලින් හමුවී ඇත.
මනිපායි ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථානය, පේදුරුතුඩුව
පොයින්ට් පේද්‍රෝ අසල පිහිටි හුණුගල් ගුහා සහිත මනිපායි ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථානය 1979 දී ප්‍රථම වරට නිරීක්ෂණය කරනු ලැබුවේ යාපනය විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය සෙල්ලයියා ක්‍රිෂ්ණරාජා විසිනි. ක්‍රිෂ්ණරාජා සහ මහාචාර්ය පී. පුෂ්පරත්නම් සහ තවත් කිහිප දෙනෙක් 1984 දී වැඩිදුර ගවේෂණ සිදුකල අතර මානව ජනාවාසවලට අදාළ ගල් උපකරණ ගණනාවක් සොයා ගත්හ (ඩයස් සහ වෙනත්, 2016; විජේබණ්ඩාර, 2014). සොයාගත් සමස්ත සාක්ෂි වලින් ඔවුන් ගුහා භූමිය ප්‍රාග් ඓතිහාසික වාසස්ථානයක් ලෙස යෝජනා කළ නමුත් එම මතය යාපනයේ විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය පී. රගුපති විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ඔහු පවසා සිටියේ මෙම භූමිය ප්‍රාග්ඓහාසික වාසස්ථානයක් නොව පැරණි ගල්කොරියක් බවයි.