cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඒරියා 51
යොදාගන්නා කාර්යය
ඔක්ස්කාට් පැමිණීම සඳහා ආරක්ෂාව වැඩි කරන ලද අතර කුඩා පතල මනාලයා ද්‍රෝණියේ වසා දමා තිබුණි. 1962 ජනවාරියේදී, ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනය (FAA), ග්‍රූම් විල අවට සීමිත ගුවන් අවකාශය පුළුල් කළ අතර, ලේක්බෙඩ් R-4808N සීමිත ප්‍රදේශයට වර්ග සැතපුම් 600 ක එකතු කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය. [31] සීඅයිඒ පහසුකම සඳහා පුහුණුව සඳහා යූඑස්ඒඑෆ් එෆ් -101 වූඩූස් අටක්, ප්‍රවීණතා පියාසර කිරීම සඳහා ටී -33 වෙඩි තැබීමේ තරු පුහුණුකරුවන් දෙදෙනෙකු, භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා සී -130 හර්කියුලිස්, පරිපාලන කටයුතු සඳහා යූ -3 ඒ, සෙවීම සහ ගලවා ගැනීම සඳහා හෙලිකොප්ටරයක් ​​සහ ඒ. සම්බන්ධතා භාවිතය සඳහා සෙස්නා 180, සහ ලොක්හීඩ් විසින් හඹා යන ගුවන් යානයක් ලෙස භාවිතා කිරීම සඳහා එෆ් -104 ස්ටාර්ෆයිටරයක් ​​ලබා දෙන ලදී.
පළමු A-12 ටෙස්ට් යානය 1962 පෙබරවාරි 26 වන දින බර්බෑන්ක් සිට රහසිගතව ට්‍රක් රථයෙන් ගසා පෙබරවාරි 28 වන දින ග්‍රූම් විලට පැමිණියේය. 1962 අප්‍රියෙල් 26 වන දින එහි පළමු ගුවන් ගමන සිදු කරන ලදී. මුලදී, පරීක්ෂණයකට සම්බන්ධ නොවූ සියල්ලන්ම එක් එක් ගුවන් ගත වීමට පෙර අවුල් ශාලාවට ගෙන යන ලදී. මෙය ඉතා ඉක්මණින් අතහැර දමන ලද අතර එය ක්‍රියාකාරකම් කඩාකප්පල් කළ අතර විශාල ගුවන් ගමන් සංඛ්‍යාවක් සමඟ ප්‍රායෝගික නොවීය. ග්‍රූම් විලට ඉහළින් සංවෘත ගුවන් අවකාශය නෙල්ලි ගුවන් හමුදා පරාසය තුළ වූ අතර ගුවන් නියමුවන් ඒ -12 20 සිට 30 වතාවක් දුටුවේය. [25] 1964 දෙසැම්බර් 22 වන දින පළමු ලොක්හීඩ් ඩී -21 ඩ්‍රෝන් අත්හදා බැලීමේ ගුවන් යානය වූ ස්ථානය ද ග්‍රූම් ය. [28] 1963 අවසානය වන විට, සීඅයිඒ විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද "1129 වන විශේෂ ක්‍රියාකාරකම් බල ad ණය" වෙත අනුයුක්ත කරන ලද ඒ -12 යානා 9 ක් 51 වන ප්‍රදේශයට අයත් විය.
ඩී -21 ටැග්බෝඩ්
ප්‍රධාන ලිපිය: ලොක්හීඩ් ඩී -21
ඩී -21 එම් -21 පිටුපස සවිකර තිබේ. මුල් ගුවන් ගමන් වලදී භාවිතා කරන ලද ඩ්‍රෝන යානයේ අභ්‍යන්තර ආවරණයක් සටහන් කරන්න.
ගැරී පවර්ස්ගේ යූ -2 සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවට අහිමි වීමෙන් පසුව, ඒ -12 ඔක්ස්කාට් යානය නියම නොකළ ඩ්‍රෝන් ගුවන් යානයක් ලෙස භාවිතා කිරීම පිළිබඳව සාකච්ඡා කිහිපයක් විය. ඩ්‍රෝන් ඔත්තු බැලීමේ අදහසට කෙලී ජොන්සන් පැමිණ සිටියද, ඔහු ඒ -12 ඩ්‍රෝන් යානයක් නිපදවීමට විරුද්ධ විය, එවැනි පරිවර්තනයක් සඳහා යානය ඉතා විශාල හා සංකීර්ණ යැයි තර්ක කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1962 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අධිවේගී ඩ්‍රෝන් යානයක් අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා අරමුදල් සැපයීමට ගුවන් හමුදාව එකඟ විය. ගුවන් හමුදාවේ උනන්දුව සීඅයිඒ සංවිධානය විසින් පියවර ගැනීමට පෙළඹී ඇති බව පෙනේ. මෙම ව්‍යාපෘතිය “Q-12” ලෙස නම් කර ඇත. 1963 ඔක්තෝබර් වන විට ඩ්‍රෝන යානය සැලසුම් කිරීම අවසන් කර තිබුණි. ඒ අතරම, Q-12 නම වෙනස් කිරීමකට භාජනය විය. එය වෙනත් A-12 පාදක කරගත් ව්‍යාපෘති වලින් වෙන් කිරීම සඳහා එය "D-21" ලෙස නම් කරන ලදී. ("12" "21" වෙත ආපසු හරවන ලදි). "ටැග්බෝඩ්" යනු ව්‍යාපෘතියේ කේත නාමයයි. [25]
පළමු ඩී -21 ලොක්හීඩ් විසින් 1964 වසන්තයේ දී නිම කරන ලදී. තවත් මාස හතරක පිරික්සුම් හා ස්ථිතික පරීක්ෂණවලින් පසුව යානය ග්‍රූම් විලට නැව්ගත කර නැවත එක්රැස් කරන ලදී. එය රැගෙන යා යුතුව තිබුණේ "එම් -21" ලෙස නම් කර ඇති ඒ -12 හි ආසන දෙකක ව්‍යුත්පන්නයකි. D-21 / M-21 දියත් කිරීමේ ස්ථානයට ළඟා වූ විට, පළමු පියවර වනුයේ D-21 හි ආදාන සහ පිටාර ආවරණ පුපුරවා හැරීමයි. D-21 / M-21 නිවැරදි වේගයෙන් හා උන්නතාංශය සමඟින්, LCO විසින් රැම්ජෙට් සහ ඩී -21 හි අනෙකුත් පද්ධති ආරම්භ කරනු ඇත. "ඩී -21 පද්ධති සක්‍රිය හා ධාවනය වන අතර, දියත් කරන ගුවන් යානය නිවැරදි ස්ථානයේ සිට, එම් -21 සුළු තල්ලු කිරීමක් ආරම්භ කරනු ඇත, එල්සීඕ අවසාන බොත්තම එබෙනු ඇත. ඩී -21 කුළුණෙන් එනු ඇත". [25]
1964 සහ 1965 කාලය තුළ ග්‍රූම් විලෙහි විවිධ තාක්ෂණික ගැටළු සමඟ දුෂ්කරතා ආමන්ත්‍රණය කරන ලදී. අල්ලා ගත් ගුවන් ගමන් අනපේක්ෂිත වායුගතික දුෂ්කරතා පෙන්නුම් කළේය. 1966 ජනවාරි අග වන විට, පළමු වහල් ගුවන් ගමනෙන් වසරකට වැඩි කාලයක් ගත වූ පසු සියල්ල සූදානම් බව පෙනෙන්නට තිබුණි. පළමු ඩී -21 දියත් කිරීම 1966 මාර්තු 5 වන දින සාර්ථක ගුවන් යානයකින් සිදු කරන ලද අතර සීමිත ඉන්ධන සහිතව ඩී -21 සැතපුම් 120 ක් පියාසර කළේය. දෙවන ඩී -12 ගුවන් යානය 1966 අප්‍රේල් මාසයේදී ඩ්‍රෝන් යානය සැතපුම් 1,200 ක් පියාසර කරමින් මැක් 3.3 සහ අඩි 90,000 දක්වා ළඟා විය. 1966 ජුලි 30 වන දින සම්පූර්ණ ඉන්ධන සහිත ඩී -21 යානයක් සමඟ සැලසුම් කළ පිරික්සුම් ගුවන් යානයක ඩ්‍රෝන් යානය වෙන්වීමෙන් පසුව අස්ථිරව පීඩා විඳි අතර එය එම් -21 දියත් කිරීමේ යානය සමඟ ගැටීමට හේතු විය. මෙම කාර්ය මණ්ඩලය දෙදෙනා සැතපුම් 150 ක් off තින් මුහුදට ගොඩ බැස්සා. එක් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු හෙලිකොප්ටරයකින් රැගෙන ගිය නමුත් අනෙක් තැනැත්තා ගුවන් යානය කැඩී යාමෙන් හා පිටවීමෙන් බේරී මුහුදේ ජලය ඔහුගේ පීඩන ඇඳුමට ඇතුළු වූ විට දියේ ගිලී මිය ගියේය. ශක්‍යතාවයේ ආරම්භයේ සිටම බරපතල සැක පහළ වී කෙලී ජොන්සන් පෞද්ගලිකව මුළු වැඩසටහනම අවලංගු කළේය. ඩී -21 යානා ගණනාවක් මේ වන විටත් නිපදවා තිබූ අතර, ජොන්සන් නැවතත් ගුවන් හමුදාවට යෝජනා කළේ ඒවා බී -52 එච් බෝම්බයකින් දියත් කරන ලෙසයි.
1967 ගිම්හානයේ අග භාගය වන විට D-21 (දැන් නම් කර ඇති D-21B) සහ B-52H යන දෙකටම වෙනස් කිරීමේ කටයුතු අවසන් විය. පරීක්ෂණ වැඩසටහන දැන් නැවත ආරම්භ කළ හැකිය. පැසිෆික් සාගරය හරහා සත්‍ය දියත් කිරීම් සමඟ පරීක්ෂණ මෙහෙයුම් ග්‍රූම් විලෙන් පිටතට ගෙන යන ලදී. පියාසර කළ පළමු D-21B මූලාකෘතිය 501 වන වගන්තියයි. පළමු උත්සාහය 1967 සැප්තැම්බර් 28 වන දින සිදු කරන ලද අතර එය සම්පූර්ණයෙන්ම අසාර්ථක විය. B-52 දියත් කිරීමේ ස්ථානය දෙසට පියාසර කරමින් සිටියදී D-21B කුළුණෙන් වැටී ඇත. ඩ්‍රෝන යානය නිදහස් වීමත් සමඟ බී -52 එච් තියුණු පහරක් එල්ල කළේය. බූස්ටරය වෙඩි තැබූ අතර එය "බිම සිට තරමක් දර්ශනයකි". කුළුණෙහි ඉදිරි දකුණු ඇමිණුම් ලක්ෂ්‍යයේ ඉරි තැලූ ගෙඩියක් අසමත් විය. තවත් පරීක්ෂණ කිහිපයක් සිදු කරන ලද අතර ඒ කිසිවක් සාර්ථක වූයේ නැත. කෙසේ වෙතත්, කාරණය වන්නේ වෙනස්වන ඔත්තු බැලීමේ පසුබිමකට එරෙහිව ඩී -21 පරීක්ෂණ නැවත ආරම්භ කිරීම ය. අවසානයේ A-12 යෙදවීමට අවසර දී තිබූ අතර SR-71 ඉක්මනින් එය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට නියමිතය. ඒ අතරම, ඔත්තු බැලීමේ චන්ද්‍රිකා තාක්‍ෂණයේ නව වර්ධනයන් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. මේ දක්වා, ලබා ගත හැකි සීමිත චන්ද්‍රිකා සංඛ්‍යාව සෝවියට් සංගමයට සීමා විය. නව පරම්පරාවේ ඔත්තු බැලීමේ චන්ද්‍රිකාවලට ලෝකයේ ඕනෑම තැනක ඉලක්ක ඉක්මනින් ආවරණය කළ හැකිය. චන්ද්‍රිකා වල යෝජනාව ගුවන් යානාවලට සමාන කළ හැකි නමුත් සුළු දේශපාලන අවදානමකින් තොරව. ටැග්බෝඩ් සඳහා කාලය ඉවරයි. [25]
1969 සහ 1970 දී කැලිෆෝනියාවේ බීල් ඒඑෆ්බී හි සිට චීනයට ඉහළින් දෙකක් ඇතුළුව තවත් පරීක්ෂණ ගුවන් ගමන් කිහිපයක් සාර්ථකත්වයට පත් විය. 1971 ජූලි 15 වන දින කෙලී ජොන්සන්ට ඩී -21 බී වැඩසටහන අවලංගු කරන වයරයක් ලැබුණි. ඉතිරි ඩ්‍රෝන යානා සී -5 ඒ මගින් මාරු කර මළ ගබඩා කර තබන ලදී. ඩී -21 බී සෑදීම සඳහා භාවිතා කරන මෙවලම් විනාශ කිරීමට නියෝග කරන ලදී. ඒ -12 ඔක්ස්කාට් මෙන්ම ඩී -21 බී ටැග්බෝඩ් ඩ්‍රෝන ද විශ්‍රාම යාමේදී පවා කළු ගුවන් යානයක් ලෙස පැවතුනි. පළමු කණ්ඩායම ඩේවිස්-මොන්ටාන් ඒඑෆ්බී මිලිටරි ගබඩා හා බැහැර කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයේ තැන්පත් කරන තෙක් 1976 අගෝස්තු වන තෙක් ඔවුන්ගේ පැවැත්ම සැක සහිත නොවීය. දෙවන කණ්ඩායමක් 1977 දී පැමිණියේය. ඔවුන්ට "GTD-21Bs" යනුවෙන් ලේබල් කරන ලදි (GT භූමි පුහුණුව සඳහා පෙනී සිටියේය). [25]
ඩේවිස්-මොන්ටාන්
විදේශ තාක්ෂණ ඇගයීම
ප්‍රධාන ලිපිය: ටොනෝපා ටෙස්ට් රේන්ජ් ගුවන්තොටුපළ
1969 දී ඊශ්‍රායලය විසින් එක්සත් ජනපදයට ණයට ගත් මිග් -17 එෆ් “ෆ්‍රෙස්කෝ” දෙකෙන් දෙවැන්න වන හැව් ෆෙරී
1968 සූරාකෑමේදී එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව සහ ගුවන් හමුදා පද්ධති අණදෙන නිලධාරියා විසින් පියාසර කරන ලද මිග් -21 එෆ් -13
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී යූඑස්ඒඑෆ් විසින් විදේශීය තාක්‍ෂණය පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ කළ බැවින් මෙය නව මෙහෙවරක් නොවීය. යුද්ධයෙන් පසු, අත්පත් කරගත් විදේශීය තාක්‍ෂණය පරීක්ෂා කිරීම ගුවන් කාර්මික පාලන දෙපාර්තමේන්තුවේ සෘජු අණ යටතේ ගුවන් තාක්ෂණික බුද්ධි මධ්‍යස්ථානය (ATIC, කොරියානු යුද්ධයේදී ඉතා බලවත් විය) විසින් සිදු කරන ලදී. 1961 දී ATIC විදේශ තාක්‍ෂණ අංශය (FTD) බවට පත් වූ අතර එය නැවත ගුවන් හමුදා පද්ධති අණදෙන නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. විදේශීය ගුවන් යානා සොයා ගත හැකි ඕනෑම තැනකට ATIC පිරිස් යවන ලදි.
ගුවන් හමුදා සිස්ටම්ස් කමාන්ඩ් හි අවධානය යොමු කිරීම මගින් ඉදිරි පෙළ උපායශීලී ප්‍රහාරක ගුවන් නියමුවන් පුහුණු කිරීම සඳහා මෙවලමක් ලෙස ප්‍රහාරක යානා භාවිතය සීමා කරන ලදී. සාමාන්‍යයෙන් විවිධ ටෙස්ට් නියමු පාසල්වල උපාධිධාරීන් වූ කැලිෆෝනියාවේ එඩ්වර්ඩ්ස් ගුවන් හමුදා කඳවුරේ පිහිටි ගුවන් හමුදා පියාසර පරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානයෙන් ගුවන් හමුදා පද්ධති අණදෙන නිලධාරීන් සිය ගුවන් නියමුවන් බඳවා ගත්හ. උපායශීලී එයාර් කමාන්ඩ් විසින් එහි නියමුවන් තෝරාගනු ලැබුවේ මූලික වශයෙන් ආයුධ පාසල් උපාධිධාරීන්ගෙනි.
1966 අගෝස්තු මාසයේදී ඉරාක ගුවන් හමුදාවේ ප්‍රහාරක නියමුවෙකු වූ කපිතාන් මුනීර් රෙඩ්ෆා සිය මිග් -21 යානය ඊශ්‍රායලයට පියාසර කරමින් ඉරාක කුර්ඩ් ගම්මානවලට නැපල්ම් මගින් පහර දෙන ලෙස නියෝග කිරීමෙන් පසු ඉවත් විය. ඔහුගේ ගුවන් යානය අධ්‍යයනය සඳහා 1967 අගභාගයේදී ග්‍රූම් විලට මාරු කරන ලදී. 1968 දී එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව සහ නාවික හමුදාව එක්ව HAVE DONUT නමින් ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භ කරන ලද අතර එය ගුවන් හමුදා පද්ධති අණ, උපායශීලී ගුවන් අණ සහ එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ ගුවන් පරීක්ෂණ සහ ඇගයීම් බල ad ණය හතර (VX-4) විසින් අත්පත් කරගත් මෙම සෝවියට් ගුවන් යානය අනුකරණය කරමින් පියාසර කරන ලදී. ගුවන් සටන් පුහුණුව. සෝවියට් මිග් -21 සතුව එක්සත් ජනපදය සන්තකයේ තිබීම රහසක් බැවින් එය ග්‍රූම් විලේදී අත්හදා බලන ලදී. සුනඛ සටන් පරීක්ෂණ මාලාවක් සඳහා ඒකාබද්ධ ගුවන් හමුදා-නාවික කණ්ඩායමක් එක්රැස් කරන ලදී.
F-4 සහ MiG-21 අතර සංසන්දනයන් පෙන්නුම් කළේ පෘෂ් on ය මත ඒවා ඒකාකාරව ගැලපෙන බවයි. HAVE DONUT පරීක්ෂණ මගින් පෙන්නුම් කළේ නියමු කුටියේ සිටින මිනිසාගේ දක්ෂතාවයි වෙනස ඇති කළේ. නාවික හෝ ගුවන් හමුදා නියමුවන් මිග් -21 පියාසර කරන විට, ප්‍රති results ල දිනුම් ඇදීමක් විය; එෆ් -4 සටන් කිහිපයක් ජය ගනී, මිග් -21 අනෙක් ඒවා ජය ගනී. පැහැදිලි වාසි නොමැත. ගැටලුව වූයේ ගුවන් යානා සමඟ නොව ගුවන් නියමුවන් ඒවා පියාසර කිරීමයි. ගුවන් නියමුවන් එක් ගුවන් යානයක් එහි සීමාවන්ට පියාසර නොකරනු ඇත. නාවික හමුදා නියමුවෙකු වූයේ එවකට එන්.ඒ.එස් මිරාමර් හි එෆ් -4 පුහුණු බළකායේ වී.එෆ් -121 හි අණදෙන නිලධාරි මාර්ලන්ඩ් ඩබ්ලිව්. ඔහු ඉංජිනේරුවෙකු සහ කොරියානු යුද ප්‍රවීණයෙකු වූ අතර සෑම නාවික ගුවන් යානයක්ම පාහේ පියාසර කර තිබුණි. ඔහු මිග් -21 ට එරෙහිව පියාසර කරන විට, ඔහු සෑම අවස්ථාවකදීම එය අභිබවා යනු ඇත. මිග් -21 හි ගුවන් හමුදා නියමුවන් සිරස් අතට නොයනු ඇත. HAVE DONUT ව්‍යාපෘති නිලධාරියා වූයේ පයින්ට් මුගු හි නාවික හමුදාවේ ගුවන් සංවර්ධන බල ad ණය වන VX-4 සමඟ නියමුවෙකු වූ ටොම් කැසිඩි ය. ටවුන්සෙන්ඩ් ගුවන් හමුදාවේ මිග් -21 නියමුවන් “ඉටි ගසන” විට ඔහු බලා සිටියේය. කැසිඩි මිග් -21 වෙත නැගී ටවුන්සෙන්ඩ් හි එෆ් -4 ට එරෙහිව නැගී සිටියේය. මෙවර ප්‍රති result ලය බෙහෙවින් වෙනස් විය. කුටියට ඉහළින් ගුවන් යානය බුෆේ කරන ස්ථානයට පියාසර කරමින් සිරස් අතට සටන් කිරීමට කැසිඩි කැමති විය. කැසිඩිට එෆ් -4 වලිගය මතට නැගීමට හැකි විය. ගුවන් යානයෙන් පසුව, මිග් -21 එෆ් -4 ට වඩා අඩු වේගයකින් හැරී ඇති බව ඔවුහු වටහා ගත්හ. ප්රධාන දෙය වූයේ එෆ් -4 එහි වේගය ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීමයි. එෆ් -4 මිග් -21 පරාජය කර තිබුණි; සෝවියට් යානයේ දුර්වලතාවය සොයාගෙන තිබුණි. වැඩිදුර පරීක්ෂණ ගුවන් ගමන් මගින් උගත් දේ තහවුරු විය. මිග් -21 බලවත් සතුරෙකු බව ද පැහැදිලි විය. එක්සත් ජනපද ගුවන් නියමුවන්ට එය පරාජය කිරීමට වඩා හොඳින් පියාසර කිරීමට සිදුවනු ඇත. උසස් ගුවන් සටන් ක්‍රම ඉගැන්වීම සඳහා මේ සඳහා විශේෂ පාසලක් අවශ්‍ය වේ.
ප්‍රධාන ලිපි: ලොක්හීඩ් නිල්, ලොක්හීඩ් එෆ් -117 නයිට්හෝක් සහ ටොනෝපා ටෙස්ට් රේන්ජ් ගුවන්තොටුපළ
ලොක්හීඩ් හැව් බ්ලූ ප්‍රොටොටයිප් ස්ටීල්ට් ෆයිටර් (එෆ් -117 නයිට්හෝක් හි සංකල්පය සනාථ කරන කුඩා ආකෘතියක්) 1977 දෙසැම්බර් මාසයේදී ග්‍රූම් වෙත පියාසර කළේය. [34]
මේ අතර, ටැක්ටිකල් එයාර් කමාන්ඩ් (ටීඒසී) විසින් එෆ් -117 ඒ ආරම්භක මෙහෙයුම් හැකියාව කරා මෙහෙයවීම සඳහා කණ්ඩායම් මට්ටමේ සංවිධානයක් පිහිටුවීමට තීරණය කළේය. එම සංවිධානය 4450 වන උපායික කණ්ඩායම (මුලින් නම් කරන ලද "ඒකකයක්") බවට පත් වූ අතර එය 1979 ඔක්තෝබර් 15 වන දින නෙවාඩා හි නෙල්ලි ඒඑෆ්බී හි නිල වශයෙන් ක්‍රියාත්මක විය. මෙම කණ්ඩායම භෞතිකව 51 වන ස්ථානයේ පිහිටා ඇත. 4450 වන ටීජී ද ඒ -7 ඩී කෝර්සෙයාර් II එෆ් -117 ඒ සඳහා අන්වාදේශ පුහුණුකරුවෙකු ලෙස සහ ගුවන් මෙහෙයුම් පරීක්ෂණ මෙහෙයුමක් මුවාවෙන් 1982 ඔක්තෝබර් 15 දක්වා මෙම මෙහෙයුම් දිගටම පැවතුනි.
4450 වන ටීජී හි පියාසර බල squad ණය 1981 ජුනි 11 වන දින ක්‍රියාත්මක කරන ලද 4450 වන උපායික බල ad ණය (මුලින් නම් කරන ලද “අයි ඒකකය”) සහ 1983 ජනවාරි 15 ​​වන දින 4451 වන උපක්‍රම බල ad ණය (මුලින් නම් කරන ලද “පී ඒකකය”) විය. 4450 වන ටීඑස්, 51 වන ස්ථානයේ ස්ථානගත කර ඇත. , පළමු F-117A බල squad ණය වන අතර 4451 වන ටීඑස් නෙල්ලි ඒඑෆ්බී හි ස්ථානගත කර ඇති අතර ඒ -7 ඩී කෝර්සෙයාර් IIs අඳුරු මෝස්තරයකින් පින්තාරු කර ඇති අතර වලිගය කේතනය කර ඇති “එල්වී” ය. ලොක්හීඩ් පරීක්ෂණ නියමුවන් YF-117 එහි මුල් වේගය හරහා තැබීය. ඕනෑම F-117A යානයක් ලොක්හීඩ් විසින් 51 වන ප්‍රදේශයට ලබා දීමට පෙර A-7Ds නියමු පුහුණුව සඳහා භාවිතා කරන ලදී, පසුව A-7D යන් F-117A හඹා යාමේ පරීක්ෂණ සහ නෙල්ලි පරාසයේ වෙනත් ආයුධ පරීක්ෂණ සඳහා භාවිතා කරන ලදී. 1982 ඔක්තෝබර් 15 වන දින මේජර් ඇල්ටන් සී. විට්ලි කනිෂ් F එෆ් -117 ඒ පියාසර කළ පළමු යූඑස්ඒඑෆ් 4450 වන ටීජී නියමුවා බවට පත්විය.
පරීක්ෂා කිරීම සඳහා වඩාත් සුදුසු වුවත්, 51 වන ප්‍රදේශය මෙහෙයුම් කණ්ඩායමකට සුදුසු ස්ථානයක් නොවූ බැවින් එෆ් -117 මෙහෙයුම් සඳහා නව රහසිගත පදනමක් ස්ථාපිත කළ යුතුව තිබුණි. ටොනෝපා ටෙස්ට් රේන්ජ් ගුවන්තොටුපළ පළමු යූඑස්ඒඑෆ් එෆ් -117 ඒකකය වන 4450 වන උපායික සමූහයේ (ටීජී) මෙහෙයුම් සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. 1979 ඔක්තෝබර් මාසයේ සිට ටොනෝපා ගුවන්තොටුපල කඳවුර ප්‍රතිසංස්කරණය කර පුළුල් කරන ලදී. අඩි 6,000 ක ධාවන පථය අඩි 10,000 ක් දක්වා කුලී රථ, කොන්ක්‍රීට් ඇප්‍රොන්, විශාල නඩත්තු එල්ලීමක් සහ ප්‍රොපේන් ගබඩා ටැංකියක් එකතු කරන ලදී.
1982 මුල් භාගය වන විට තවත් YF-117As හතරක් පාදමේ දකුණු කෙළවරේ ක්‍රියාත්මක වූ අතර එය "සවුත්හෙන්ඩ්" හෝ "බජා ග්‍රූම් විල" ලෙස හැඳින්වේ. ඔවුන්ගේ කාර්යාලවල විශාල ගෝනුස්සෙකු සොයා ගැනීමෙන් පසුව, පරීක්ෂණ කණ්ඩායම (නම් කරන ලද "ආර් ඒකකය") එය ඔවුන්ගේ වෙස් මුහුණ ලෙස පිළිගෙන "බජා ගෝනුස්සන්" ලෙස නම් කළහ. අතිශය රහසිගත මූලාකෘති මාලාවක් පරීක්ෂා කිරීම 1981 මැද භාගය වන තෙක් 51 වන ප්‍රදේශයෙහි අඛණ්ඩව පැවතුණි. එෆ් -117 රහසිගත සටන්කරුවන්ගේ ආරම්භක නිෂ්පාදනයට පරීක්‍ෂා කරන විට. ආරක්ෂාව පවත්වා ගැනීම සඳහා F-117 යානා අන්ධකාරයේ දී 51 වන ප්‍රදේශයට C-5 මගින් ගෙන යන ලදී. යානය ඉන්ධන පිරවීම, විසුරුවා හැරීම, තොටිල්ල දමා රාත්‍රියේදී සී -5 යානයට පටවා, ලොක්හීඩ් වෙත පියාසර කරන ලද අතර නැවත එක්රැස් කිරීම සහ පියාසැරි පරීක්ෂාවට පෙර රාත්‍රියේදී ගොඩබසින ලදී. මනාලයා විසින් රේඩාර් පැතිකඩ, එෆ් -117 ආයුධ පරීක්ෂාව සහ පෙරටුගාමී යූඑස්ඒඑෆ් එෆ් -117 ගුවන් නියමුවන් පුහුණු කිරීම සිදු කරන ලදී.
"බජා ගෝනුස්සන්" එෆ් -117 යානයේ වැඩ කරමින් සිටියදී, ටැසිට් බ්ලූ හි වැඩ කරන "තල්මසුන්" ලෙස හැඳින්වෙන තවත් කණ්ඩායමක් රහසිගතව වැඩ කරමින් සිටියහ. රේඩාර් මග හැරීම සඳහා වක්‍ර පෘෂ් and සහ සංයුක්ත ද්‍රව්‍ය සහිත පියාසර-වයර් තාක්‍ෂණික නිරූපණ ගුවන් යානයක්, එය මූලාකෘතියක් වූ අතර කිසි විටෙකත් නිෂ්පාදනයට ගියේ නැත. එසේ වුවද, මෙම අමුතු පෙනුමක් ඇති ගුවන් යානය වෙනත් ගුවන් යානා සැලසුම් කිහිපයක භාවිතා කරන ලද රහසිගත තාක්‍ෂණික දියුණුව සඳහා වගකිව යුතු අතර බී -2 කෙරෙහි සෘජු බලපෑමක් ඇති කළේය; ටැසිට් බ්ලූ හි පළමු ගුවන් ගමන 1982 පෙබරවාරි 5 වන දින නෝර්ට්‍රොප් ග්‍රූමන් පරීක්ෂණ නියමුවා රිචඩ් ජී. තෝමස් විසින් සිදු කරන ලදී.
නිෂ්පාදන පිළිගැනීමේ පරීක්ෂණ සඳහා ලොක්හීඩ් සිට එෆ්එස්ඩී ගුවන් රාමු 51 ප්‍රදේශයට යවන ලදී. බජා ගෝනුස්සන් විසින් ගුවන් යානය ක්‍රියාකාරී චෙක් පියාසැරි මගින් පරීක්ෂා කළ අතර එල්.ඕ. සත්‍යාපනය, මෙහෙයුම් ගුවන් යානා 4450 වන ටීජී වෙත මාරු කරන ලදී.
1982 මැයි 17 වන දින, ග්‍රූම් විලේ සිට ටොනෝපා දක්වා 4450 වන ටීජී ගෙනයාම ආරම්භ කරන ලද අතර, එහි මුල් කොටස් 1983 මුල් භාගයේදී නිම කරන ලදී. ලොක්හීඩ් හි නිෂ්පාදන එෆ්එස්ඩී ගුවන් රාමු පිළිගැනීමේ පරීක්ෂණ සඳහා 51 වන ප්‍රදේශයට නැව්ගත කරන ලදී. බජා ගෝනුස්සන් විසින් ගුවන් යානය ක්‍රියාකාරී චෙක් පියාසැරි මගින් පරීක්ෂා කළ අතර එල්.ඕ. සත්‍යාපනය, මෙහෙයුම් ගුවන් යානා පසුව ටොනෝපා හි 4450 වන ටීජී වෙත මාරු කරන ලදී.
ආර්-ඒකකය 1989 මැයි 30 වන දින අක්‍රිය කරන ලදි. අක්‍රිය වීමෙන් පසුව, ඒකකය ඩිටාච්මන්ට් 1, 57 වන ප්‍රහාරක අවි අංශය (එෆ්ඩබ්ලිව්ඩබ්ලිව්) ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදි. 1990 දී අවසාන F-117A (843) ලොක්හීඩ් වෙතින් ලබා දෙන ලදී. මෙම අන්තිම නව F-117A ගුවන් යානයේ 51 වන ප්‍රදේශයේ පිළිගැනීමේ ගුවන් ගමන් අවසන් කිරීමෙන් පසුව, පියාසැරි පරීක්ෂණ බළකාය දිගටම ගුවන් පරීක්ෂණ පරීක්ෂණ ලොක්හීඩ් විසින් වෙනස් කිරීමෙන් පසු නවීකරණය කරන ලද ගුවන් යානා. 1992 පෙබරවාරි / මාර්තු මාසවලදී පරීක්ෂණ ඒකකය 51 වන ප්‍රදේශයේ සිට යූඑස්ඒඑෆ් පාම්ඩේල් කම්හල 42 දක්වා මාරු වූ අතර එය ගුවන් හමුදා පද්ධති අණ 6510 වන ටෙස්ට් බල ad ණය සමඟ ඒකාබද්ධ විය. F-117 හි මෙහෙයුම් කාලය පුරාම සමහර පරීක්ෂණ, විශේෂයෙන් RCS සත්‍යාපනය සහ වෙනත් වර්ගීකරණ ක්‍රියාකාරකම් 51 වන ප්‍රදේශයෙහි තවමත් පවත්වන ලදී. මෑතකදී අක්‍රිය වූ (2008) 410 වන පියාසැරි පරීක්ෂණ බල ad ණය 4450 වන ටීජී ආර් ඒකකයට විධිමත් පරම්පරාවක් නොවන්නේ නම් එහි මූලයන් සොයා ගනී.
ප්‍රවර්ගය:රාජ්‍ය රහස් ප්‍රවර්ගය:රහසිගත ප්‍රදේශ
පැරා ඔලිම්පික්
ග්‍රීක භාෂාවේ නමක් වන “Para” යන්න “සමීප” හෝ “පැත්තක” යන අර්ථය ගෙන දෙන අතර එබැවින් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාවලට සමගාමීව පවත්වනු ලබන ක්‍රීඩා යන අර්ථය ගෙන දෙයි.මෙය අංශ භාගය හෝ දෙපා අප්‍රාණික වීම යන රෝගවලට කිසිදු සම්බන්ධයක් නොමැත. කෙසේ නමුත් ලෝක පැරලිම්පික්, මූලාරම්භයේදී ‘දෙපා අප්‍රාණික රෝගය’ සහ ‘ඔලිම්පික්’ සම්බන්ධ කෙරෙන එකතුවක් විය.
ඉතිහාසය
1948 දී ශ්‍රීමත් ලුඩ්විග් ගුට්මාන් (පසුව ස්ටෝක් මැන්ඩෙවිල් ක්‍රීඩා නමින් හැඳින්වූ) ක්‍රීඩා තරඟ මාලාවක් සංවිධානය කළේය. මෙයට සම්බන්ධ වූයේ දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමයෙහි නියැලුනු කොඳු ඇට පේලියට අනතුරු සිදු වූ යුද්ධයට සහභාගී වූ පිරිසකි. 1952 දී නෙදර්ලන්තයෙන් පැමිනි තරඟකරුවෝ තරඟවලට සහභාගී වෙමින් අන්තර්ජාතික පිළිගැනීමක් එම ව්‍යාපාරයට එක් කළහ. ආබාධ සහිත වූ පුද්ගලයින් සඳහා ඔලිම්පික් ආකාරයේ ක්‍රීඩා උළෙලක් 1960 දී රෝමයේදී පවත්වන ලදි. නම වෙනි වාර්ෂික අන්තර්ජාතික ස්ටෝක් මැන්ඩෙවිල් ක්‍රීඩා ලෙස නිල වශයෙන් හැඳින්වුනු මේවා පළමු පැරා ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ලෙස සළකන ලදි. පළමු ශීත ඍතු පැරා ඔලිම්පික් පවත්වන ලද්දේ 1976 දී ස්වීඩනයේ öinsköldsvik හිදී ය. 1988 වර්ෂයේ සිට ඔලිම්පික් තරඟ වලට අනුගාමීව එම සත්කාරක නගරයේම පැරාඔලිඕපික් ද පවත්වන ලදි. මෙම ක්‍රමය 1992 දී ශීත ඍතු පැරාඔලිම්පික් සඳහාද යොදා ගන්නා ලදි. 2001 ජූනි 19 දින ඇති කර ගත් එකඟතාවයක් මත පසුව එය අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සහ IPC යේ නිල ප්‍රතිපත්තියක් බවට පත් විය. ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල අවසන් වී සති තුනකට පසුව එම නගරයේම, එම පහසුකම් යටතේම පැරාඔලිම්පික්ද පවත්වනු ලැබේ. ඔලිම්පික් ඉල්ලා සිටින සත්කාරක රට තම ඉල්ලුමේ පැරා ඔලිම්පික්ද ඇතුළත් කළ යුතු වේ. සිරිතක් වශයෙන් මෙම ක්‍රීඩා දෙකම තනි සංවිධානාත්මක කමිටුවක් විසින් පවත්වනු ලැබේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පික් ප්‍රවර්ගය:පැරාලිම්පික්
ගෝලය
right|thumb|ගෝලයක, ද්විමාන [[ත්‍රිමාන ප්‍රක්ෂේපණය#පර්යාලෝක ප්‍රක්ෂේපණය | පර්යාලෝක ප්‍රක්ෂේපණයක්]]
ගෝලයක් යනු සම්පූර්ණයෙන්ම රවුම් බෝලයක හැඩය හා සාම්‍යයක් දක්වන, ත්‍රිමාන අවකාශයෙහි පවතින පරිපූර්ණ ලෙසින් රවුම් ජ්‍යාමිතික සහ වක්‍රාකාර වස්තුවකි. ජ්‍යාමිතික සන්දර්භයෙහි ද්විමාන අවකාශයෙහි පවතින වෘත්තයක් ලෙසින්ම, ගෝලයක් ගණිතමය ලෙසින් අර්ථදැක්වෙන්නේ, ත්‍රිමාන අවකාශයෙහි, දී ඇති ලක්ෂ්‍යයක සිට එකම දුර r වෙතින් පිහිටි ලක්ෂ්‍යයන් ගොන්නක් ලෙසිනි. මෙම දුර r යනු, ගෝලයෙහි අරය වන අතර, දී ඇති ලක්ෂ්‍යය, ගෝලයෙහි  කේන්ද්‍රය වෙයි. ගෝලය හරහා උපරිම සෘජු දුර, කේන්ද්‍රය හරහා යන අතර, අරය මෙන් දෙගුණයක් වෙයි; එය විෂ්කම්භය වෙයි.
ගණිතයෙහිදී, ගෝලය (ත්‍රිමාන  යුක්ලිඩියානු අවකාශයෙහි එබ්බූ ද්විමාන ආවෘත පෘෂ්ඨයකි) සහ බෝලය (ගෝලයක අභ්‍යන්තරයද අඩංගු ත්‍රිමාන හැඩයකි) අතර විලක්ෂණයක් ගෙන හැර දක්වයි.
ක්ෂේත්‍රඵලය
ගෝලයක පෘෂ්ඨීය ක්ෂේත්‍රඵලය වන්නේ:
පරිමාව
ගෝලයක පරිමාව වන්නේ:
ප්‍රවර්ගය:ගණිතය​ ප්‍රවර්ගය:ජ්‍යාමිතික හැඩතල
ජයලත් මනෝරත්න
කලා සූරි කලා කීර්ති ආචාර්ය කෙසෙල්ගස්පේ මනතුංග ජයලත් මනෝරත්න (උපත 1948 ජූනි 12 - විපත 2020 ජනවාරි 12), හෙවත් ජයලත් මනෝරත්න, යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ, වේදිකාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙකි. ඔහු වෘත්තියෙන් කථිකාචාර්යවරයකු මෙන්ම අධ්‍යක්ෂවරයකු සහ නිෂ්පාදකවරයකු ද විය. නාට්‍යයේ සිට හාස්‍යය දක්වා අති බහුකාර්ය නළුවෙකු වන මනෝරත්න OCIC (සිනමා සහ ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය සඳහා ජාත්‍යන්තර කතෝලික සංවිධානය), ජනාධිපති, සරසවිය, රයිගම් ටෙලීස්, සුමති සහ රාජ්‍ය සාහිත්‍ය හා නාට්‍ය උළෙලවලදී විවිධ සම්මාන දිනා ඇත. සොක්‍රටීස් සහ ද්විත්ව වේදිකා නාට්‍යහි රංගනය වෙනුවෙන් ඔහු 1991 සහ 1992 දී හොඳම වේදිකා නළුවා විය. ඔහු ශ්‍රී ලාංකේය වේදිකාවේ ආධිපත්‍යය දැරූ නළුවන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස විචාරකයන් විසින් සලකනු ලැබේ.
ඔහු 2020 ජනවාරි 12 වන දින වයස අවුරුදු 71 දී පිළිකාවක් සඳහා ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියදී මිය ගියේය.
පෞද්ගලික ජීවිතය
මනෝරත්න 1948 ජුනි 12 වන දින දෙහිපේ, නුවරඑළිය හි දරුවන් හය දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාල පුත්‍රයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහුගේ කුඩා කාලය ඉතා සතුටින්, අම්මා තාත්තාගේ පමණක් නොව අයියලා අක්කලාගේ අසීමිත ආදරයට වගේ ම අවධානට ලක් ව ගෙවුනා වූ සුන්දර ළමාවියකි. ඉතා අලංකාර කඳුවැටි අතරේ පිහිටි නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ දෙහිපේ නම් සුන්දර ග්‍රාමයේ උපත ලද මෙතුමා වචනයේ පරිසමාප්තයෙන්ම ගැමියෙකි. ඔහුගේ පියා කෙසෙල්ගස්පේ මනතුංග පෙරේරා ලොරි රථ රියදුරෙකු වූ අතර මව අගලකොටුව හේරත් මුදියන්සේලාගේ ලීලා කුමාරි ගෘහණියකි. ඔවුන්ගේ ජීවනෝපාය වූයේ ගොවිතැන යි. ඔහු දෙහිපේ ප්‍රාථමික විද්‍යාලයෙන් සහ පොරමඩුල්ල මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය හැදෑරුවා. ජයලත්ට මනතුංග සෙනෙවිරත්න, මනතුංග විජේරත්න සහ මනතුංග ආරියරත්න යන සහෝදරයන් තිදෙනෙකු ද ඉන්ද්‍රා කුමාරි සහ මල්ලිකා කුමාරි යන සහෝදරියන් දෙදෙනකු ද සිටිති.
කුඩා කාලයේදීම ඔහුගේ සංගීත ගුරුවරයා වූ සුනිල් ශ්‍රියානන්ද ඔහුගේ හැකියාවන් හඳුනාගෙන රංගනයට සහ ගායනයට යොමු වීමට ඔහුව දිරිමත් කළේය. ඔහුගේ පාසල් කාලය තුළ ඔහු සිංහල සාහිත්‍ය සංගමයේ ලේකම් (1965), රංග ශාලාවේ සභාපති (1966), සිංහල සංගමයේ සභාපති (1967-68) සහ කමිටු සාමාජික වැනි අධ්‍යාපනික මෙන්ම විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් කිහිපයකම නිරත විය. නාට්‍ය මණ්ඩලය සහ ගාන්ධර්ව සභාව (1969). මනෝරත්න 1965-66 කාලයේ පිරිමි නේවාසිකාගාරයේ ශිෂ්‍ය නායකයා විය. 1966 දී ඔහු විද්‍යාලීය අන්තර් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේ ජ්‍යෙෂ්ඨතම වටිනාම ක්‍රීඩකයා බවට පත් විය. සොකරි, කිඳුරු නාට්‍ය ගමේ අතිප්‍රචලිත වූ අතර එකළ සමවයසේ මිතුරන් සමඟ මෙතුමා එම නාට්‍ය රසවිඳ ඇත. ඉන්පසු ඒවා අනුගමනය කිරීමෙන් නිවසේ නාට්‍ය රඟදැක්වීම ඔහුගේ විනෝදාංශය විය. එය ඔහුගේ නාට්‍ය කලාවේ ආරම්භය යි. පොරමඩුල්ල මධ්‍ය මහාවිද්‍යාලයේ උගත් සමය ජීවිතේ ලද වටිනාම අත්දැකීම් හා හෙන්රි ජයසේන මහතාගේ හමුවීම සිදුවිය.
අ.පො.ස උසස් පෙළ සඳහා භූගෝල විද්‍යාව, සිංහල හා බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරය සමඟ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය නිම කිරීමෙන් පසු ඔහු පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය වෙත ඇතුළත් වූ අතර, එහිදී ඔහු මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රගේ මගපෙන්වීම යටතේ නාට්‍ය කලාව හැදෑරීය. එය එතුමාගේ ජීවිතයේ හැරවුම් ලක්ෂයක් බවට පත්විය. සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ මුණගැසීම සිදුවන්නේ මෙහිදී වන අතර එවකට පේරාදෙණියේ රඟදැක් වූ සෑම නාට්‍ය නිර්මාණයක් ම නැරඹූ මෙතුමා ඒවා තම නිර්මාණ ශක්තිය වැඩි කර ගැනීමට භාවිත කළේය. මනෝරත්න ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්ව විද්‍යාලයෙන් සිය ශාස්ත්‍රපති උපාධිය සම්පූර්ණ කළ අතර, ආචාර්ය උපාධියක්ද ලබා ගත්තේය. 1995 දී පළමු පන්තියේ උපාධියක් ලබා ගත් එකම පශ්චාත් උපාධිධාරියා ඔහු විය. 2013 දී ඔහු පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගත්තේය. 1981 දී ඔහු කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ග්‍රාමීය සංවර්ධනය පිළිබඳ බාහිර ඩිප්ලෝමාවක් සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ජීවිතය හමාර කළ මෙතුමා හඟුරන්කෙත පිරිවෙනක ගුරුවරයෙක් ලෙස කටයුතු කළ අතර කෙටි කලකින් රජයේ ලිපිකරු පත්වීමක් ලැබ නුවරඑළියේ සේවයට වාර්තා කරන ලදී. එහි සේවය කරන අතරතුර විශ්ව විද්‍යාලයේ ඔහුගේ හොඳ ම මිතුරා වූ නිශ්ශංක දිද්දෙණිය මහතා නැවතත් මුණ ගැසුණි.
ඔහු 1979දී තමරා ජයන්ති සමඟ විවාහ විය. මෙම යුවළට උත්පලා ඉන්දීවරී නම් එක් දියණියක් සහ භානුක ප්‍රබුද්ධ නම් පුතෙක් සිටී. උත්පලා විවාහ වී සිටින්නේ ශිවංක පෙරේරා සමඟ වන අතර භානුක විවාහ වී සිටින්නේ හිරන්‍යා දුලාෂිනී ගමආරිය සමඟයි.
වේදිකා නාට්‍ය ජීවිතය
මුල් ම වතාවට පාසල් වේදිකාවේ නාට්‍යයකට එතුමා සම්බන්ධ වන්නේ පාසලේ නාට්‍ය ගුරුතුමා වුණ සුනිල් ශ්‍රියානන්දයන්ගේ ''අස්ප ගුඩුන් ගුඩුන්'' නම් පාසල් වේදිකා නාට්‍යයෙනි. පළාත් මට්ටමින් පැවැත්වුණු නාට්‍යය තරගාවලියේ දී අස්ප ගුඩුන් නාට්‍යයට මධ්‍යම පළාතේ ප්‍රථම ස්ථානයට පත්විය. අවසන් තරගය පැවැතියේ කොළඹ ලුම්බිනියේ ය.
මුලින් සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මනමේ, සිංහබාහු වැනි නාට්‍යවල සුළු චරිත රඟපාමින්, මනෝරත්න ප්‍රධාන ධාරාවේ රංගන ජීවිතයට අවතීර්ණ වූයේ, "උද්දල බමුණා" චරිතයෙන් ප්‍රේමතෝ ජයති සෝකෝ ඔපෙරා නාට්‍යයෙන් ආරම්භ කරමිනි. මෙම නාට්‍යයේ රඟපාමින් සිටියදී ඔහුට තම අනාගත බිරිඳ තමරා ජයන්ති මුණ ගැසුණි. මනෝරත්න රැකියාවක් සඳහා නුවරඑළිය කච්චේරියට ගිය අතර එකල ඔහු සරච්චන්ද්‍රගේ රත්තරං සහ එලොව ගොස් මෙලොව ආවා නාට්‍යවල ප්‍රතිනිර්මාණ නිෂ්පාදනය කළේය. එතැන් පටන් ඔහුගේ වෙස්සන්තර, මහාසාර, කදාවළලූ ආවා වගේ නාට්‍යය කිහිපයක රඟපැමට මෙතුමාට අවස්ථාව ලැබුණි. මනෝරත්න මහතාගේ රංගන හැකියාවන් ගැන හොඳින් දන්නා නිශ්ශංක දිද්දෙණිය මහතා රැකියාවේ ස්ථාන මාරුවීමක් ගෙන කොළඹට’විත් හෙන්රි ජයසේනයන්ගේ චිත්‍රසේන කලායතනයට සම්බන්ධ වන ලෙස ඔහුට ආරාධනා කරන ලදී. ඒ අනුව ඔහු රැකියාවේ ස්ථාන මාරුවීමක් ලබාගත්තේ ය. ඉන්පසු ඔහු හෙන්රි ජයසේනයන්ගේ සති අන්ත පාඨමාලාවලට සම්බන්ධ වෙමින් රැකියාව ද හොඳින් කරගෙන ගියේ ය. සරච්චන්ද්‍ර, සුගතපාල ද සිල්වා, දයානන්ද ගුණවර්ධන, ගුණසේන ගලප්පත්තිමාටින් සහ හෙන්රි ජයසේන යන ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන වේදිකා නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂවරුන් පස්දෙනා යටතේම ඔහු රගපා ඇත.
1980 දී ඔහු සිය මංගල නාට්‍ය මහගිරි දඹ නිෂ්පාදනය කළේය. නාට්‍ය නිෂ්පාදනය කරන නිෂ්පාදකවරයකුගේ දියණිය ප්‍රධාන නිළියට ගත යුතුය කියන අදහසේ සිටින අයකු සමඟ වැඩ කරන අධ්‍යක්ෂවරයකු අතර ඇතිවන ගැටුමක් ඇසුරෙන් නිර්මාණය වී ඇති මේ නාට්‍යයේ රඟපෑ නළු නිළියන් අතර අද කලා ලෝකයේ දක්ෂ රංගන ශිල්පීන් රැසක් සිටියා. හේමසිරි ලියනගේ, විජේරත්න වරකාගොඩ, චිත්‍රා වරකාගොඩ, සුනිලා අබේසේකර, නිශ්ශංක දිද්දෙණිය, ජය ශ්‍රී චන්ද්‍රජිත්, ලාල් කුලරත්න, සෝමපාල පතිරගේ, සුවිනීතා පෙරේරා ඒ අතර සිටි කිහිප දෙනෙක්. මෙහි සංගීතය නිර්මාණය කළේ ප්‍රවීණ සංගීතඥයකු වූ ඔස්ටින් මුණසිංහයි. ස්වත්‍රන්ත්‍ර නාට්‍යය නිර්මාණයක් වූ මෙහි ඔහු රඟපාන ලද්දේ "ගුරුජි" නම් ප්‍රධාන චරිතයයි.
ඔහුගේ එකම පරිවර්තන නාට්‍යය 1985 දී නිෂ්පාදනය කරන ලද පුත්‍ර සමාගම හරහා පැමිණියේය. එය ඇලෙක්සැන්ඩර් වැම්පිලොව්ගේ "වැඩිහිටි පුත්‍රයා" රුසියානු නාට්‍යයේ අනුවර්තනයකි. මෙහි මුලින්ම රඟපාන ලද්දේ අජිත් ජිනදාස, ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්, රත්නා ලාලනී ජයකොඩි, චාන්දනී සෙනෙවිරත්න, සම්පත් කෙන්නකෝන්, ජය ශ්‍රී චන්ද්‍රජිත් යන පිරිසයි. මෙහි සංගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ ලක්ෂමන් විජේසේකරයි. මෙහිත් ප්‍රධාන චරිතය රඟපාන ලද්දේ ද මනෝරත්නම ය. මේ නාට්‍යයට රාජ්‍ය නාට්‍ය උලෙළේදී හොඳම නළුවා ලෙස ජයලත් මනෝරත්නටත්, හොඳම සහය නළුවා ලෙස ජය ශ්‍රී චන්ද්‍රජිටත් සම්මාන හිමි වූහ. 1988 දී ඔහු ජනප්‍රිය තලමල පිපිලා නාට්‍ය නිෂ්පාදනය කළ අතර එහි සංගීතය නිර්මාණය කරන ලදදේ ප්‍රවීණ සංගීත අධ්‍යක්ෂ රෝහණ වීරසිංහයි. මනෝරත්නගේ ගමේ පරිසරය අලළා නිර්මාණය වුණු වේ නාට්‍ය යේ මුලින්ම රඟපාන ලද්දේ මනෝරත්න ඇතුළු රත්නා ලාලනී, ලාල් කුලරත්න, සම්පත් තෙන්න‍කෝන්, සරත් චන්ද්‍රසිරි, බණ්ඩාර ඇහැලියගොඩ, ජගත් බෙනරගම ඇතුළු නළු නිළි පිරිසයි.
1993 දී අන්දරේලා නිෂ්පාදනය කළේය. මනෝරත්නගේ පළමු වාර්තාමය භූමිකාවද ගෙන එන්නේ අන්දරේලා නාට්‍යය හරහාය. හාස්‍යෝත්පාදක චරිතයක් වූ අන්දරේගේ චරිතය අලළා නිර්මාණය වුණු අන්රේලා නාට්‍යය රාජ්‍ය පාලකයා ඇතුළු රාජ්‍ය තන්ත්‍රයේ යම් යම් කටයුතු හාස්‍යයට ලක් කරමින් කළ නිර්මාණයකි. 1995 වසරේ රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මාන උලෙළේ හොඳම පිටපත ලෙස ද, හොඳම සංගීතය ලෙස රෝහණ බැද්දගේට ද සම්මාන හිමි වෙයි. 1996 දී ඔහු ගුරු තරුව සහ 1998 දී සඳ ගිර නිෂ්පාදනය කළේය. ගුරු තරුව නාට්‍යය සඳහා 1997 වසරේ රාජ්‍ය නාට්‍ය සම්මානය හිමිවිය. ඒ වගේම හොඳම සංගීතය ලෙස ප්‍රවීණ සංගීත අධ්‍යක්ෂ රංජිත් බාලසූරිය‍ටත්, හොඳම රචනයටත් ඒ වසරේම සම්මාන හිමිකර ගැනිණි‍. එහි "සාහිත්‍ය ගුරුතුමා" ලෙස මනෝරත්න රඟපෑ අතර සුමින්ද සිරිසේන, ලාල් කුලරත්න, ධර්මප්‍රිය ඩයස්, සරත් චන්ද්‍රසිරි, සම්පත් තෙන්නකෝන්, දයාදේව එදිරිසිංහ, ජගත් පද්මසිරි, ප්‍රියන්ත සෙනෙවිරත්න, සෝමපාල පතිරගේ, රත්නා ලාලනී ජයකොඩි, ජගත් බෙනරගම, ආදි නළු නිළි පිරිස රඟපෑමෙහි නිරත වූහ.
ඉන් අනතුරුව කනේරු මල් (2000), ලෝකය තනි යායක් (2005), මකරා ප්‍රතිනිර්මාණය (2007), සුදු රතු හොරු (2008), බුරුවා මහත්තයා (2012), සෙල්ලම් නිරිඳු (2013) සහ හඳ නිහඬ (2016) ඇතුළු බොහෝ ශානරවල නාට්‍ය ඔහු අඛණ්ඩව නිෂ්පාදනය කළේය. ලෝකය තනි යායක් මහගමසේකරගේ ප්‍රබුද්ධ කාව්‍ය සංග්‍රහය ඇසුරෙන් මනෝරත්න නිර්මාණය කරන ලද ‍මෙහි මාදනී මල්වත්ත හා මනෝරත්න ඇතුළු අවශේෂ නළු නිළියෝ රැසක් රංගනයෙන් සහභාගි වූහ‍‍‍. මෙහි සංගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ ප්‍රවීණ සංගීතඥ නවරත්න ගමගේයි. 1980 සිට 2016 දක්වා අඛණ්ඩව වසර 26 තුළ ඔහු නාට්‍ය 15කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කළේය. එක්දහස් නවසිය තිස් ගණන්වල සිදු වුණු සංගීත ශිල්පීන් පිළිබඳ කියැවෙන හඬ නිහඬ නාට්‍යයේ රෝද පුටුවකට වී කාලය ගත කරන සංගීත ශිල්පියකුගේ ජීවිතයේ අවසානය ගැන කියැවෙන්නක්. ඔහු නිර්මාණය කරන ලද අවසාන නාට්‍යය වන මෙහි ඩබ්ලිව්. ජයසිරි, ලක්ෂ්මන් මෙන්ඩිස්, සංජීව දිසානායක, රවීන්ද්‍ර යසස්, ලංකා බණ්ඩාරනායක, ෆර්නි රෝෂිනී, ගංගා පරණවිතාන යන නළු නිළියන් රඟපෑමෙන් සහය වෙති.
එතැන් පටන් මනෝරත්න නාට්‍ය 80කට අධික සංඛ්‍යාවක රඟපෑ අතර ඔහුගේම නාට්‍ය එකොළහක් අධ්‍යක්ෂණය කළේය. ඔහුගේ අන්දරේලා නාට්‍යයට 1995 වසරේ රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මානය හිමි වූ අතර ඉන්පසුව ‘‘ගුරු තරුව’’ 1996 වසරේ රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය.
රූපවාහිනී වෘත්තිය
මනෝරත්න සිය රූපවාහිනී ජීවිතය ආරම්භ කළේ පරාක්‍රම නිරිඇල්ලගේ ඇබැද්දිය නාට්‍යයෙන්. ඉන්පසුව දූ දරුවෝ, සින්දුයි බින්දුයි, ගම්පෙරළිය වැනි මාලා රැසක් හරහා ඔහු තම හැකියාව ප්‍රදර්ශනය කළේය. දූ දරුවෝ ටෙලිනාට්‍යයේ “පුන්සිරි” ලෙස ඔහු කළ රංගනය අතිශයින් ජනප්‍රිය විය. ඔහු බෝඩිම ටෙලිනාට්‍යයේ සහ "රම්‍ය සුරම්‍ය" ටෙලිනාට්‍යයේ කළ හාස්‍ය චරිත අතිශයින් ජනප්‍රිය විය. 2005 දී මනෝරත්න ශ්‍රී ලාංකේය ටෙලිනාට්‍ය ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට ත්‍රිත්ව චරිත නිරූපණය කළේ ඔහු විසින්ම අධ්‍යක්ෂණය කර තිර රචනය කරන ලද තුන්පත් රටාවක ලස්සන නම් වූ කුඩා නාට්‍යයක සමගය. 2006 දී ඔහු මගේ කවිය මට දෙන්න කතා මාලාව අධ්‍යක්ෂණය කළේය.
රංගනයට අමතරව සෙක්කු ගෙදර, රන්සිරිගේ සංග්‍රාමය, මගේ කවිය මට දෙන්න, ඊයේ අද සහ හෙට වැනි රූපවාහිනී කතාමාලා රැසක් ද මනෝරත්න අධ්‍යක්ෂණය කළේය. මේ අතරම තාත්තේ අපි ආවා, බාප්පගේ පැමිණිම, ඇගේ අවුරුද්ද, රජ තුන් කට්ටුව, නිදහස, සීට්ටුව, දෙන්න දෙමල්ලෝ, සතුරු මිතුරු, දුප්පතුන්ද ආදරය කරති, සන්තාපය සහ බුද්ධ පුත්‍ර වැනි ඒකාංගික ටෙලිනාට්‍ය ද අධ්‍යක්ෂණය කළේය.
චිත්‍රපටකරණය
1979 වසරේ තිලකා සහ තිලකා චිත්‍රපටයේ සුළු චරිතයකින් සිය සිනමා ජීවිතය ආරම්භ කළ මනෝරත්න ඉන්පසුව වෘත්තීය සිනමා රංගනයට පිවිසියේ 1979 වසරේ ටයිටස් තොටවත්ත අධ්‍යක්ෂණය කළ හඳයා චිත්‍රපටිය හරහාය. එතැන් සිට, ඔහු නාට්‍ය, ආදර, ත්‍රාසජනක සහ හාස්‍යජනක ප්‍රභේද ගණනාවක් හරහා චිත්‍රපට 30 කට වැඩි ගණනක රඟපා ඇත. නාට්‍ය ජීවිතයට ඔහු කළ දැවැන්ත දායකත්වය නිසාම ඔහු කලාසුරි සහ කලා කීර්ති සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබූවෙකි. ඔහුගේ කැපී පෙනෙන චිත්‍රපට අතරට සූරිය අරණ, හෝ ගානා පොකුණ, භේරුන්ඩ පක්ෂියා සහ වලාපටල ඇතුළත් වේ, එහිදී ඔහු බොහෝ උත්සවවලදී හොඳම නළුවා සහ හොඳම සහාය නළුවා ලෙස මනෝරත්නයන් සම්මාන ලැබීය.
අසනීපය සහ මරණය
මනෝරත්න කලක සිට මොළයේ පිළිකාවකින් පීඩා වින්දේය. 2018 නොවැම්බර් 13 වන දින, ඔහු කොළඹ පෞද්ගලික රෝහලකට පස්වරු 2.00 ට ඇතුළත් කර මොළයේ ගෙඩියක් සඳහා ශල්‍යකර්මයකට භාජනය කරන ලදී. ශල්‍යකර්මයෙන් පසුව අසනීප තත්ත්වය උත්සන්න වූ විට කෙටි කාලයක් නාට්‍යවල වැඩ කළා. ඔහු 2019 මැද භාගයේ සිට මහරගම අපේක්ෂා පිළිකා රෝහලෙන් දිගටම වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගත්තේය. 2020 ජනවාරි 12 වන දින ඔහු රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියදී මිය ගියේය. අවසන් කටයුතු 2020 ජනවාරි 15 ​​වන දින සිදු කර බොරලැස්ගමුවේදී ආදාහනය කරන ලදී.
සම්මාන
ඔහු දේශීය වේදිකා නාට්‍ය උළෙලවල් සහ රූපවාහිනී උත්සවවලදී රංගනය සහ අධ්‍යක්ෂණය යන දෙඅංශයෙන්ම සම්මාන කිහිපයක් දිනාගෙන ඇත.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික අධ්‍යක්ෂවරු ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා
ගප්පි
thumb|ගප්පි ජෝඩුවක්
සාරි ගප්පියා (කුලය​:Poelicidae සත්ත්ව විද්‍යාත්මක නාමය​:Poecilia reticulata) දකුණු හා මධ්‍යම ඇමරිකාවට ආවේණික කුඩා මිරිදිය මත්ස්‍යයෙකි. විසිතුරු මත්ස්‍යයෙකු වශයෙන් භාවිත වීම නිසා, ලොව පුරා පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වීමක් දැකිය හැකි ය​.
තවද බලන්න​
ප්‍රවර්ගය:සුරතල් මසුන්
උත්තර ජයමහා විහාරය
උත්තර ජයමහා විහාරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ හිඟුරාණ පිහිටි පුරාණ බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් වේ. එය හිඟුරාණ නගරයේ සිට කිලෝමීටර 1ක් පමණ දුරින්, හිඟුරාණ සීනි කර්මාන්ත ශාලාවට ආසන්නව පිහිටා ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස වර්තමානයේදී විහාරය, රජය විසින් නම් කොට තිබෙන අතර නාමකරණය 2014 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 26වන දිනදී රජයේ ගැසට් අංක 1148 යටතේ සිදුකොට තිබේ.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
සර්ගේ බ්‍රින්
ඇමරිකානු පරිඝණක විද්‍යාඥයෙකු මෙන්ම අන්තර්ජාල ව්‍යවසායකයෙකුද වන සර්ජි මිකලොවිච් බ්‍රින්, 1973 අගෝස්තු මස 21 වන දින රුසියාවේදී උපත ලැබුවෙකි. ලොව ප්‍රමුඛතම හා වඩාත්ම ලාභ ලබන අන්තර්ජාල ආයතනය වන ගූගල් ආයතනය මොහු සහ ලැරී පේජ් විසින් ස්ථාපිත කරන ලද්දකි. 2012 වර්ෂය වන විට මොහුගේ ඇස්තමේන්තුගත පෞද්ගලික වත්කම් ප්‍රමාණය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 20.3කි. මේ අතර මොහු සහ ලැරී පේජ් ගූගල් ආයතනයේ 16%ක කොටස් ප්‍රමාණයකට වර්තමානයේ හිමිකම් කියනු ලබයි.
ගාල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාසය (1947–1989)
ගාල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාසය අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාස අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය නම් ලද්දේ දකුණු පළාතේ ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ,  ගාල්ල නගරය අනුව යමිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්  පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි. එවිට පැවැති බොහෝ දුරට ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස වූ කොට්ඨාස 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී ගාල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාසය වෙනුවට  ගාල්ල බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය තුළ ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස ගාල්ල දිගටම පවතියි.
1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි 1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1956 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
5 අප්‍රේල් 1956 සහ 10 අප්‍රේල් 1956දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු තෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුණු සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුණු පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965 දිනදී පැවැත්වුණු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලතමයා ලෙස විරුදාවලි ලබන බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා සූර්යයාගේ සිට පස්වැනියට පිහිටා ඇත. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයයේ අනෙකුත් ග්‍රහයින් සියල්ල එකතු කළ විට ලැබෙන ප්‍රමාණය මෙන් 2.5 ගුණයක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා විශාලවේ. සෙනසුරු, යුරේනස්, සහ නෙප්චූන් මෙන්ම බ්‍රහස්පති ද සැලකෙන්නේ වායු යෝධයකු (gas giant) ලෙසටය.
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා අතීත‍යේ දී තාරකා විද්‍යාඥයින්ගේ අවධානයට යොමු වූවක් වන අතර බොහෝ සංස්කෘතිවල මිත්‍යා විශ්වාස වලට සහ ආගම් වලට එය සම්බන්ධ කොට ගෙන තිබේ. එයට ජුපිටර් යන නාමය ලැබී ඇත්තේ රෝම දෙවිවරයෙකු වන ජුපිටර් සිහිපත් වීමටය. පෘථිවියේ සිට බලන කල එහි දීප්තිමත් බව -2.8 ක් වන අතර චන්ද්‍රයා සහ සිකුරු ග්‍රහයා හැරුණු විට රෑ අහසේ තෙවැනියට දීප්තිමත්ම වස්තුව මෙය වේ.
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා මුලික ලෙස සෑදි ඇත්තේ හයිඩ්‍රජන් වලින් වන අතර හීලියම් සුළු ප්‍රතිශතයක් එහි අන්තර්ගත වේ. ඉහළ පීඩනවලදී, බැර ‍ලෝහ වලින් සමන්විත පාෂාණමය හරයක් එයට තිබීමට ද ඉඩකඩ ඇත. එහි වැඩි භ්‍රමණ වේගය හේතුවෙන් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ හැඩය සුළු අක්ෂ (oblate spherical) ගෝලයකි. ඉතා කුඩා නමුත් හඳුනාගත හැකි නෙරීමක් එහි සමකය අසලදී දක්නට ලැබේ. විවිධ අක්ෂාංශ වලදී එහි පිටත වායුගෝලය පටි කිහිපයක් ලෙස දර්ශනය වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කැලඹිම් ස්වභාවයක් සහ කුණාටු ස්වභාවයක් එම පටි ගැටෙන සීමාවන්ගේ ඇති වේ. මහා රතු ලපය (Great red spot) ලෙස හැඳින්වෙන මහා කුණාටුව 17 වන ශත වර්ෂයේ සිටම පැවතුණ මෙවැනි ප්‍රතිඵලයකි. බ්‍රහස්පති වටා ඉතා සිහින් ග්‍රහ වළලු පද්ධතියක් සහ බලවත් විද්‍යුත් ජනක ගෝල දක්නට ලැබේ. එය සතුව චන්ද්‍රයන් 63 දෙනෙක්වත් සිටින අතර ගැලීලියානු චන්ද්‍රයින් ලෙස හැඳින්වෙන විශාලතම චන්ද්‍රයින් හතර දෙනා 1610 දී ගැලීලියෝ ගැලිලි විසින් සොයාගන්නා ලදි. මෙම චන්ද්‍රයින්ගෙන් යෝධතම චන්ද්‍රයා වන ගැනිමිඩ්ගේ විෂ්කම්භය බුධ ග්‍රහයාගේ විෂ්කම්භයට වඩා වැඩිය.
රෝබෝවන් සහිත අභ්‍යාවකාශ යානා මඟින් බ්‍රහස්පති කිහිපවිටකදීම ගවේෂණයට ලක් වුනි. විශේෂයෙන් ම මුල් අවස්ථාවලදී පයනියර් හා වෝයේජර් මෙහෙවර වලදිත් පසුව ගැලීලියෝ කක්ෂගාමියා මඟිනුත් ගවේෂණය කෙරුණි. බ්‍රහස්පති වෙත ළගා වුනු අවසන් අභ්‍යාවකාශ ගවේෂකයා නිව් ‍හොරයිසිසන්ස් අභ්‍යාවකාශ යානය. එය කරා ළගා වුයේ 2007 පෙබරවාරි මාසයේ දීය. බ්‍රහස්පති හරහා ලබා ගත් ගුරුත්වාකර්ෂණය යොදා ගනිමින් ප්ලූටෝ දෙසට යාමට ‍වේගය වැඩි කර ගැනීමට මෙම ‍යානාවට හැකි වුනි. යුරෝපා නැමැති බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයා මත තිබිය හැකි යැයි කියන අයිස් වලින් වැසුනු ද්‍රව සමුද්‍රය ගවේෂණය කිරිම විද්‍යාඥයින්ගේ මීළග ඉලක්කය වේ.
සංයුතිය
බ්‍රහස්පතිගේ ඉහළ වායුගෝලය 90% හයිඩ්‍රජන් හා 10% හීලියම් පරමාණුවලින් හෝ මවුල භාගවලින් ගත් කළ 86% H2 හා 13% He වලින් සමන්විතය. හීලියම් පරමාණුවක ස්කන්ධය හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක ස්කන්ධය මෙන් 4 ගුණයක් පමණ නිසා පරමාණුවල ස්කන්ධ ප්‍රතිශතවලින් විස්තර කරන කළ මෙම සංයුතිය වෙනස් අගයන් ගනී. ස්කන්ධය අනුව දල වශයෙන් වායුගෝලය 75% හයිඩ්‍රජන්, 24% හීලියම් හා 1% ‍අනෙක් මූලද්‍රව්‍යවලින් සමන්විතය. අභ්‍යන්තරය වඩාත් ඝන ද්‍රව්‍යවලින් සමන්විත අතර 71% හයිඩ්‍රජන්, 24% හීලියම්, 5% අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය ලෙස ව්‍යාප්තව පවතී. වායුගෝලය තුළ මෙතේන්, ජල වාෂ්ප, ඇ‍මෝනියා හා සිලිකන් පදනම් සම්මිශ්‍රණ අංශු මාත්‍ර වශයෙන් පවතී. තව ද කාබන්, එතේන්, හයිඩ්‍රජන් සල්ෆයිඩ්, නියෝන්, ඔක්සිජන්, පොස්පීන් හා සල්ෆර් ද අංශුමාත්‍ර වශයෙන් පවතී. වායුගෝලයේ බාහිරතම ස්ථරයේ ස්ඵටිකීකරණය වූ මිදුණු ඇමෝනියා පවතී. අධෝරක්ත හා පාරජම්බුල මිණුම් මඟින් අංශුමාත්‍ර වශයෙන් බෙන්සීන් හා අනෙක් හයිඩ්‍රොකාබන ද පවතින බව සොයා ගෙන ඇත.
වායුගෝලයේ හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් ප්‍රමාණය ආදී කල්පිත සූර්ය නෙබ්‍යුලාවක සංයුතියට (සෛද්ධාන්තිකව) බොහෝ සෙයින් සමානය. කෙසේ ‍වුව ද ඉහළ වායුගෝල කොටසේ නියෝන් අඩංගු වන්නේ ස්කන්ධය අනුව මිලියනයට කොටස් 20ක් පමණක් වන අතර එය සූර්යයාගේ පවතින බහුලතාවයෙන් 1/10කි. හීලියම් ප්‍රමාණය ද අඩු වුව ද ඒ එතරම් ප්‍රමාණයකින් නොවේ. මෙම අඩු වීම සිදුව ඇත්තේ මෙම මූලද්‍රව්‍ය ග්‍රහලොවේ අභ්‍යන්තරයට අවක්ෂේපණය වීම නිසා විය හැක. බ්‍රහස්පතිගේ වායුගෝලයේ වඩාත් බර අභ්‍යන්තර වායූන්ගේ බහුලතාවය සූර්යයාගේ මෙන් දෙගුණයක් හෝ තුන් ගුණයක් වේ.
වර්ණාවලීක්ෂණය මත පදනම්ව, සෙනසුරුට බ්‍රහස්පතිට සමාන සංයුතියක් ඇති බවට විශ්වාස කළ ද ඉතිරි වායු යෝධයන් දෙදෙනා වන යුරේනස්ට හා නෙප්චූන්ට සාපේක්ෂව අඩු හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් ප්‍රමාණයක් ඇත. කෙසේ වුව ද වායුගෝල ප්‍රවේශ ඒෂණීන් (Probes) නැති නිසා බ්‍රහස්පතිගෙන් එපිට ග්‍රහයන්හි මූලද්‍රව්‍ය බහුලතාව පිළිබඳ ඉහළ ගුණාත්මක විස්තර අඩුය.
ස්කන්ධය
thumb|මහා රතු කවය ද ඇතුළුව, බ්‍රහස්පති හා පෘථිවියේ විශාලත්වවල දල සංසන්දනයක්
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙකුත් සියලුම ග්‍රහයින්ගේ විශාලත්වවල එකතුව මෙන් 2.5 ගුණයකින් බ්‍රහස්පති විශාලය. මෙය කොතරම් විශාලද යත් හිරුත් සමග ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය ගණනය කළ විට එය පවතින්නේ හිරු මතුපිට පෘෂ්ඨයට ඉහළිනි. (හිරුගේ කේන්ද්‍රයේ සිට, 1.068 සූර්යය අරය ප්‍රමාණයක් ඉවතට) බ්‍රහස්පති පෘථිවියට වඩා ඉතා විශාල වුවද (11 ගුණයක් පමණ විශාල විශ්කම්භයක්) එහි ඝණත්වය සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් අඩු වේ. බ්‍රහස්පතිගේ පරිමාව පෘථිවිය මෙන් 1, 317 ගුණයක් පමණ වුවද එම ස්කන්ධය වන්නේ 318 ගුණයක් පමණි.
1900 ගිම්හාන ඔලිම්පික්
1900 ගිම්හාන ඔලිම්පික් (නිල වශයෙන් Games of the II Olympiad ලෙස හඳුන්වනු ලබන) ප්‍රංශයේ පැරිස්හිදී වර්ෂ 1900 දී පැවැත්වුණු අන්තර්ජාතික බහු-ක්‍රීඩා ඉසව්වකි. සමාරම්භක හෝ නිම කිරීමේ උත්සව පවත්වනු නොලැබීය. මැයි 14 වැනිදා තරඟ ආරම්භ කල අතර ඔක්තෝබර් 28 වැනිදා අවසන් කරන ලදී. 1900 ලෝක වෙළඳපොළෙහි කොටසක් ලෙස ක්‍රීඩා උළෙල පවත්වනු ලැබීය.
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා
ස්කන්ධය
බ්‍රහස්පතිට දැනට පවතින ස්කන්ධයට වඩා ඉතා විශාල ස්කන්ධයක් තිබුණොත් එය හැකිලීමකට භාජනය විය හැකි බව සෛද්ධාන්තික ආකෘති මගින් පෙන්වයි. ස්කන්ධයේ ඇති වන කුඩා වෙනස්වීම්වලට අරයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් නොවන අතර බ්‍රහස්පතිගේ ස්කන්ධය මෙන් 4 ගුණයකට වැඩි අවස්ථාවලදී අභ්‍යන්තරය වැඩි වන ගුරුත්වාකර්ෂණය යටතේ විශාල පීඩනයකට ලක්වී, ස්කන්ධය වැඩි වුවද පරිමාව අඩුවීමකට භාජනය වේ.
1900 ගිම්හාන ඔලිම්පික්
ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පික්
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා
ස්කන්ධය
බ්‍රහස්පතිගේ ස්කන්ධය මෙන් 50 ගුණයකට පමණ ස්කන්ධයක් ඇති දුඹුරු වාමන ග්‍රහලෝකවල නම් තාරීය ජ්වලනයක් ඇති වන තෙක් මෙම ස්කන්ධයත් සමග පරිමාව හැකිලෙනු ඇත. සමහර තාරකා විද්‍යඥයින් බ්‍රහස්පති “අසමත් තාරකාවක් ලෙස හැඳින්වුවද බහුතාරකා පද්ධති නිර්මාණය වීමේ ක්‍රියාවලියට, බ්‍රහස්පති වැනි ග්‍රහලෝක නිර්මාණය වීමේ ක්‍රියාවලිය සමානද යන්න තවමත් අපැහැදිලිය.
හයිඩ්‍රජන් විලයනය කරමින් තාරකාවක් බවට පත් වීමට බ්‍රහස්පතිට තම ස්කන්ධය 75 ගුණයකින් පමණ වැඩි කරගත යුතු වුවද කුඩාම රතු වාමන ග්‍රහයාගේ අරය බ්‍රහස්පතිට වඩා වැඩි වන්නේ 30% කින් පමණි. එසේ වුවද බ්‍රහස්පති සූර්යාගෙන් ලබාගන්නා තාපයට වඩා වැඩි ප්‍රමා‍ණයක් විකිරණය කරයි. බ්‍රහස්පති තුළ නිෂ්පාදනය වන තාපය, එය ලබාගන්නා සම්පූර්ණ සූර්ය විකිරණ ප්‍රමාණයට ආසන්නව සමාන වේ. මෙම අමතර තාප විකිරණය සිදුවන්නේ “කෙල්වින් හෙල්ට්හොස්ට් යාන්ත්‍රණය තුළින් සිදුවන ස්ථිරතාපී හැකිළීම නිසාය. මේ හේතුවෙන් බ්‍රහස්පති වසරකට 2 cm ක් පමණ හැකිළෙයි. බ්‍රහස්පති නිර්මාණය වූ කාලයේදී බ්‍රහස්පති වඩාත් උෂ්ණාධික වූ අතර වර්තමාන විශ්කම්භය මෙන් දෙගුණයක් පමණ විය.
අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය
බ්‍රහස්පති මූලද්‍රව්‍ය මිශ්‍රණයක් සහිත ඝන මධ්‍යයක්, එය වටකර ගත් ද්‍රව හීලියම් මිශ්‍ර හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයක් හා අති ප්‍රමුඛව අණුක හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයකින් පිටින් ආවරණය වී සමන්විතව ඇතැයි සැලකේ. මෙම මූලික ආකෘතියෙන් ඔබ්බට සැලකිය යුතු තරමේ අවිනිශ්චිතතාවක් පවතී. මධ්‍යය පාෂාණමය බව පැවසුව ද එහි විස්තරාත්මක සංයුතිය හා මධ්‍යයේ උෂ්ණත්වයේ දී හා පීඩනයේ දී මූලද්‍රව්‍යවල ගුණ සොයාගෙන නැත. (පහත බලන්න) මෙම මධ්‍යයේ පැවැත්ම තීරණය කොට ඇත්තේ ගුරුත්වාකර්ෂණ මිනුම්වලින් වන අතර එය පෘථිවි ස්කන්ධය මෙන් 12 සිට 45 ගුණයක් ද දල වශයෙන් බ්‍රහස්පතිගේ මුළු ස්කන්ධයෙන් 3% - 15% පමණ ද දක්වයි. මෙම මධ්‍යයේ පැවැත්ම, ප්‍රකාශ සූර්ය නෙබ්‍යුලාවකින් එහි අති විශාල වූ හයිඩ්‍රන් හා හීලියම් ප්‍රමාණය ලබා ගැනීමට තරම් විශාල වූ පාෂාණමය හෝ අයිස් මධ්‍යයකින් යුක්ත මූලික තැනුම් ආකාරය ද ඇතුලත් දර්ශීය ග්‍රහ ලෝකමය, නිමැවුම් මඟින් ද තීරණය වී ඇත. මධ්‍යයේ පැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කිරීමට ගුරුත්වාකර්ෂණ මිණුම් ප්‍රමාණවත් නොවන නිසා මෙබඳු ආකාරයේ මධ්‍යයක් නොපැවතීමට ද ඉඩ ඇත. එසේ පවතින බව උපකල්පනය කළද උණු ලෝහමය හයිඩ්‍රජන්වලින් නැගෙන සංවහන ධාරා විලීන මධ්‍යය සමඟ ග්‍රහලොව අභ්‍යන්තරයේ ඉහළ කොටස්වලට ගමන් කරන නිසා එම මධ්‍ය හැකිලෙමින් පැවතීමට ද ඉඩ ඇත. මධ්‍ය ප්‍රදේශය ඝන ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයකින් වට වී ඇති අතර එය ග්‍රහලොවේ අරයෙන් 78% පමණ විහිදෙයි. ඉහළ වායුගෝලයේ හීලියම් හා නියෝන් වැහි බිඳු මෙන් වේගයෙන් මෙම ස්ථර‍ය තුළින් පහළට ගමන් කරයි. ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් ස්ථරයට ඉහළින් විනිවිද පෙනෙන ලෝහමය හා වායුමය හයිඩ්‍රජන්වලින් සැදුම්ලත් අභ්‍යන්තර වායුගෝලයක් පවතින අතර ‍වායුමය කොටස වලාකුළු ස්ථරයේ සිට 1,000 km පමණ ගැඹුරකට විහිදේ. හයිඩ්‍රජන්හි මෙම අවස්ථා 2 අතර පැහැදිලි වෙන්වීමක් හෝ පෘෂ්ඨයක් පවතින වෙනුවට බොහෝ විට වායුවේ සිට ද්‍රවයට ක්‍රමානුකූලව වෙනස් වීමක් ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. මෙම සුමට සංක්‍රාන්තිය අවධි උෂ්ණත්වයට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයක දී සිදු වන අතර හයිඩ්‍රජන් සඳහා 33 K පමණ වේ. බ්‍රහස්පති තුළ උෂ්ණත්වය හා පීඩනය මධ්‍යය දෙසට යත්ම ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ. ද්‍රව හයිඩ්‍රජන් ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් බවට පත්වන කලාප සංක්‍රාන්ති පෙදෙසේ දී (අවධි උෂ්ණත්වයට වඩා වැඩි උණුසුම් වී ඇති) උෂ්ණත්වය 10,000 K බව ද පීඩනය 200 GPa බව ද විශ්වාස කෙරේ. මධ්‍ය සීමාවේ දී උෂ්ණත්වය 36,000 K බවට ගණනය කර අතර අභ්‍යන්තර පීඩනය දල වශයෙන් 3,000–4,500 Gpa පමණ වේ.
වළාකුළු වියන
බ්‍රහස්පති නිරන්තරයෙන්, ඇමෝනියා ස්ඵටික හා ඇමෝනියම් හයිඩ්‍රෝසලිෆයිඩ් වලින් යුත් වළාකුළු වලින් වැසී ඇත. මෙම වළාකුළු පරිවර්තී මණ්ඩලයේ ස්ථාන ගත වී ඇති අතර නිවර්තන කලාප ලෙස හඳුන්වන වෙනස් අක්ෂාංශවල වළලු ලෙස සකස් වී ඇත. මේවා නැවත ලා පැහැයෙන් යුත් ප්‍රදේශවලට හා අඳුරු පැහැති තීරුවලට බෙදී ඇත. මෙම ප්‍රතිවිරුද්ධ චක්‍රීය රටාවල අන්තර් ක්‍රීයාකාරිත්වය මගින් කුණාටු හා කැළඹීම් ඇති කරයි. 100m/s (360km/h) වේගයෙන් හමන සුළං මෙහි සුලභය. වසරින් වසර මේවායේ පළල, වර්ණය හා තීව්‍රතාව වෙනස් වන නමුත් ගගනගාමීන්ට එම ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නාමකරණය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ස්ථායීත්වයක් පවතී.
වළාකුළු වියන 50km පමණ ගැඹුරකින් යුක්ත වන අතර අඩුම තරමින් වළාකුළු තට්ටු දෙකක් වත් අඩංගු වේ. එනම් ඝන පහත් තට්ටුවක් හා තුනී පැහැදිලි කලාපයකි. බ්‍රහස්පතිගේ වායු ගෝලයේ අකුණු එළි මගින් පැහැදිලි වී ඇති පරිදි ඇමෝනියම් වියනට යටින් තුනී ජල වළාකුළු තට්ටුවක්ද පැවතිය හැක. (ජලය ආරෝපණයක් දරා සිටිය හැකි ධ්‍රැවීය අණුවකි. එමනිසා එයට අකුණු ඇති කිරීමට අවශ්‍ය ආරෝපණ වෙන් කිරීම සිදුකළ හැක.) මෙම විදුලි විසර්ජන වීම් පෘථිවියේ අකුණු ගැසීම්වලට වඩා දහස් ගුණයක් බලසම්පන්න විය හැකිය.
බ්‍රහස්පතිහි වළාකුළු තැඹිලි හා දුඹුරු පැහැ ගැන්වීම සිදුවන්නේ උඩට ගමන් කරන සංයෝග නිසාය. මේවා හිරුගේ පාරජම්බුල ආලෝකයට නිරාවරණය වූ විට වර්ණය වෙනස් වේ. නිවැරදිවම එම සංයෝග මොනවාදැයි නොදන්නා මුත් එහි පොස්පරස්, සල්ෆර් හෝ හයිඩ්‍රෝකාබන අඩංගු විය හැකි යැයි විශ්වාස කෙරේ. ක්‍රෝමොපෝරස් ලෙස හඳුන්වන මෙම වර්ණවත් සංයෝග, උණුසුම් පහළ වළාකුළු තට්ටුව සමග මිශ්‍ර වී පවතී. කලාප නිර්මාණය වන්නේ ඉහළ නගින සංවහන කුටි ඇමෝනියා ස්ඵටික නිර්මාණය කරන විටය. මෙම ඇමෝනියා ස්ඵටික පහත් වළාකුළු ආවරණය කර ගනී.
මහා රතු ලපය සහ කුණාටු තත්වයයන්
thumb|බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ මහා රතු ලපය සහ එහි වටපිටාව 1979 පෙබරවාරි 25 දී බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ සිට කිලෝමීටර 9.2 ක දුරක සිටි වෝයේජර් 1 අභ්‍යාවකාශයට දර්ශනය වූ අයුරැ.
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ හදුනාගත් ප්‍රධානතම ලක්ෂණය වන්නේ මහා රතු ලපයයි. එය සමකයට 220 ක් දකුණිනි පිහිටි නිරන්තරයෙන් පවතින කුණාටු තත්වයයක් වන අතර එය පෘථිවියට වඩා විශාල වේ. වර්ෂ 1665 සිට ම එය තිබෙන්නට ඇති බව තහවරුවූ අතර 1665 සිට ම එය තිබෙන්නට ඇතිබව විශ්වාස කෙර්. ගණිත ආදර්ශක වලින් යෝජනාවන්නේ මෙම කුණාටුව ස්ථායී බවත් එය බ්‍රහස්පති ගේ ස්ථිය ලක්ෂණයක් බවත් ය. පෘථිවියේ සිට දුරදක්න භාවිතයෙන් දැකගත හැකි තරම් මෙම කුණාටුව විශාලය.
ඕවලාකාර කුණාටුව ඔර‍ලෝසු කටුව කැරකෙන දිසාවට ප්‍රතිවිරැද්ධ දෙසට භ්‍රමණය වන අතර එඒසදහා දින 6 ක් ගත වේ. මහා රතු ලපයේ පරිමා‍ණයන් වන්නේ 24 – 40,000 km x 12 – 14,000 km ය. පෘථිවියේ විෂ්කම්භය සහිත ග්‍රහලෝක දෙක තුනක් ම අන්තර්ගත කර ගැනීමට තරම් එය විශාලය. මෙම කුණාටුවේ උපරිම උන්නතාංශය 8km පමණ වේ.
වායු යෝධයින්ගේ කැලඹුනු වායු ගෝල තුන මෙවැනි කුණාටු සුලබව දක්නට ලැබේ. සුදු පැහැති හා දුඹුරැ පැහැති ඕවලාකාර ලප ද බ්‍රහස්පති සතුව ඇති අතර මේවා ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවන අතර තවමත් ඒවා නම් කර නැත. සුදු පැහැති ඕවලය සමන් විත වන්නේ ඉහළ වායුගෝලයේ පවතින සාපේක්ෂව සිසිල් වලාකුලු වලිනි. දුඹුරැ ඕවලට ඊට වඩා උණුසුම් වන අතර එය ඇත්තේ සාමාන්‍ය වලාකුලු ස්ථරයේ ය. මෙවැනි කුණාටු පැය ගණනක් හෝ ශත වර්ෂ ගණනාවක් වුවත් පැවතිය හැකිය.
මහාරතුලපයේ සංසරණය සහ බ්‍රහස්පති ගේ වායුගෝලයේ චලනය දැක්වෙන ඡායාරෑපයකි.
වර්ෂ 2000 දී මහා රතු ලපයට සමාන ස්වරෑපයක් ඇති ඊට වඩා කුඩා වායුගෝලීය ලක්ෂණයක් බ්‍රහස්පති‍ගේ දකුණු අර්ධගෝලයේ දක්නට ලැබුණි. මෙය සෑදී ඇත්තේ සුදු පැහැති ඕවල කිහිපයක එකතුවෙනි මෙම ලක්ෂණය ඕවල් BA ලෙස ද කුඩා රතු ලපය ලෙසද හැදින්වේ. කාලයත් සමග එහි තීව්‍ර බව වැඩි වි ඇති අතර සුදු වර්ණය රතු වර්ණයට හැරී ඇත.
නිරීක්ෂණය කිරිම
අහසේ ඇති වස්තූන් අතරින් හතරවැනියට දීප්තිමත්ම වස්තුව (ඉර, සඳ සහ සිකුරු ග්‍රහයාට පසු) බ්‍රහස්පති වේ. කෙසේ නමුත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා අඟහරුට වඩා අඩු දීප්තියක් ගනී. බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ පිහිටීම අනුව එහි දීප්තිය -2.8 සිට -1.6 දක්වා වෙනස් විය හැකිය. එසේම බ්‍රහස්පතිගේ කෝණාකාර විෂ්කම්භය 50.1 සිට 29.8 arc seconds දක්වා වෙනස් වේ.
බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා සූර්යයා වටා කක්ෂ ගත වන සෑම දින 398.9 කට වරක් ම පෘථිවිය විසින් එය පසුකරනු ලැබේ. මේ කාලපරිච්ඡේදය හැඳින්වෙන්නේ Synodic Period ලෙසටය. මෙසේ පෘථි‍විය විසින් බ්‍රහස්පති පසු කරන විට පසුබිමෙහි ඇති තාරකාවලට සාපේක්ෂව එහි ප්‍රතිලාමී චලනයක් දක්නට ලැබේ. එබැවින් යම් කාලයක් තුල රාත්‍රී අහසේ පුඩු ආකාර චලනයක් දක්වමින් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා පසු පසට ගමන් කරනු දැකිය හැකිය.
thumb|බාහිර ග්‍රහයෙකුගේ ප්‍රතිගාමී චලනයට හේතුවන්නේ පෘථිවියට සාපේක්ෂව එහි පිහිටීමයි බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂගත වීමේ කාලය වසර දොළහකි. මෙම කාලය සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ කක්ෂ ගත වීමේ කාලයෙන් 2/5 කි. බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ කක්ෂය පෘථිවියේ කක්ෂයට පිටතින් පවතින බැවින් පෘථිවියේ සිට බලන විට එහි අවධි කෝණය අංශක 11.5 නොඉක්මවයි. එබැවින් පෘථිවියේ සිට දුරදක්නයක ආධාරයෙන් බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා නිරීක්ෂණය කරන සෑම විටකම එය සම්පූර්ණ දීප්තියෙන් දක්නට ලැබේ. බ්‍රහස්පතිගේ අඩ සඳ හැඩැති දර්ශන දක්නට ලැබෙනුයේ එය කරා ගිය අභ්‍යාවකාශ යානාවල සිට පමණි.
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අන්තර් ක්‍රියාවන්
සුර්යයාගේ සහ බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ හැඩය පවත්වා ගැනීමට උදව් වී ඇත. බොහෝ ග්‍රහවස්තුවල කක්ෂය සූර්යාගේ නිරක්ෂයට වඩා බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂ තලයට ආසන්නව පවතී. සූර්යාගේ නිරක්ෂයට ආසන්න තලයක පවතින්නේ බුද ග්‍රහයා පමණි. ඇස්ටරොයිඩ පටියේ පවතින කර්ක්වුඩ් සිදුරු බොහෝමයක් බ්‍රහස්පති නිසා හට ගෙන ඇත. අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ සිදුවූ ග්‍රහක කඩා වැටීම් බොහොමයකට මෙම ග්‍රහලොව වගකිව යුතුය.
බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයන්ට අමතරව විශාල ග්‍රහක ප්‍රමාණයක් ද බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්ව ක්ෂේත්‍රය නිසා‍ සූර්යයා වටා බ්‍රහස්පතිගේ කක්ෂයේ ගමන්කරයි. මෙම ඇස්ටොරයිඩ ගුරුත්ව ක්ෂේත්‍රයේ ලග්‍රාන්ජීය ලක්ෂවල ස්ථායීව පවතින අතර ඒවා ට්‍රෝජන් ඇක්ටොරයිඩ ලෙස හඳුන්වයි. මේවා බ්‍රහස්පතිට පෙර සහ පසුව සූර්යයා වටා ගමන් කරනු ලබන අතර ඒවා පැරණි ඉතිහාසය අනුව ග්‍රීක සහ ට්‍රෝජන් ලෙස කණ්ඩායම් දෙකකට වෙන්කර ඇත. ප්‍රථම ඇස්ටරයිඩය වූ 588 - ආකිලස් 1906 දී මැක්ස් වුල්ෆ් මගින් සොයා ගත් අතර ඉන්පසු දහස් ගණනක් ඇස්ටරයිඩ සොයා ගන්නා ලදී. දැනට සොයාගෙන ඇති විශාලතම ඇස්ටොරයිඩය 64 - හෙක්ටර් වේ.
බ්‍රහස්පති සතු අතිවිශාල ගුරුත්වය සහ එය අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට ආසන්නයේ පැවතීම නිසා එය ඇතුළු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට පිරිසිදු කාරකයා ලෙස හැඳින්වේ. අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ගැටීමට එන බොහෝමයක් ග්‍රාහක එය වෙතට ඇදගනී. 1994 දී ෂූමාකර් - ලෙවි 9 ග්‍රාහකය. (SL9,පෙරදී D / 1993 F2 ලෙස හැඳින්වූ) බ්‍රහස්පති සමග ගැටුණු අතර එමගින් බ්‍රහස්පතිගේ ව්‍යුහය පිළිබඳ බොහෝ විස්තර ලබාගත හැකි විය. බ්‍රහස්පති විසින් අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ග්‍රාහක ගැටුම්වලින් ආරක්ෂා කරන බවට මතයක් වූ නමුත් නවතම පරිගණක ප්‍රතිනිර්මාණවලින් හෙළිවන පරිදි බ්‍රහස්පති නිසා අභ්‍යන්තර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය හරහා ඇදී යන ග්‍රාහකවල සමස්ත අගයේ අඩුවීමක් සිදු නොවේ. එනම් බ්‍රහස්පති මගින් ග්‍රාහකවල ගමන් මාර්ගය ව්‍යාකූල කර එය වෙත ඇදගන්නේ හෝ ඉන් ඉවතට විසිවන්නේ දළ වශයෙන් සමාන ග්‍රාහක සංඛ්‍යාවකි.
කෙටිකාලීන ග්‍රාහක බොහෝමයක් බ්‍රහස්පති පවුලට අයත් වේ. ප්‍රධාන අක්ෂය බ්‍රහස්පතිට වඩා කුඩා ග්‍රාහක මෙම පවුලට අයත් වේ. නෙප්චූන්ට පිටතින් ඇති කූපර් පටිය කලාපයේ සිට පැමිණෙන මෙම ග්‍රහක බ්‍රහස්පතිට ආසන්න වූ විට බ්‍රහස්පතිගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම නිසා කක්ෂය වෙනස් කර ගනී. ඉන් අනතුරුව සූර්යා හා බ්‍රහස්පති අතර සිදුවන ගුරුත්ව අන්තර් ක්‍රියාව මගින් අඩු ආවර්තී කාලයක් සහිත ග්‍රහක බවට ඒවා පත්වේ.