cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
මිහිතල‍යේ උණුසුම
අයිස් දියවීම
මිනිස් වාසයට අහිතකරව පැවති ග්‍රීන්ලන්තය මිනිස් වාසයට හිතකර ස්ථානයක් වනුඇත.
වර්ෂාපතන රටාවන් වෙනස් වීම
වායු ගෝලය උණුසුම් වීම නිසා ඇතැම් ප්‍රදේශවල වර්ෂාපතන ප්‍රමාණය දැනට පවතින ප්‍රමාණයට වඩා අධික වීමෙන් ඒවා වඩාත්
තෙත් ප්‍රදේශ බවට පත්වේ.සමහර ප්‍රදේශවලට අඩු වර්ෂාපතන ප්‍රමාණයක් ලැබිය හැක.
මේ නිසා ඇතැම් තෙත් ප්‍රදේශ වියළි බවටත්, ඇතැම් වියලි ප්‍රදේශ තෙත් ප්‍රදේශ බවටත් පත්වීමේ ප්‍රවනතාවයක් ඇත. මේ නිසා වර්ෂාපතන රටාවන්
වෙනස් වීම, වර්ෂාපතන තීවුරතාවය වෙනස් වීම වැනි තත්ත්වයන් මේ නිසා ඇතිවිය හැක. වර්ෂාපතනයේ සිදුවන මෙවැනි විචලතා ලෝක ආහාර
නිෂ්පාදනය කෙරෙහිද සාජු වශයෙන්ම බලපානු ඇත.
නිවර්තන වාසුළි වඩා ප්‍රබල තත්ත්වයට පත්වීම
නිවර්තන කලාපීය උණුසුම් සාගරික ප්‍රදේශවල ( 27o) හට ගන්නා හරිකේන් කුණාටු 1975 -1995 වසර තුල
20%කින් වර්ධනය වී ඇත. මේ කුණාටු නිසා ගංවතුර, මුහුද ගොඩගැලීම, දේපල හා ජිවිත හානි සිදු වීම , වෙරළඛාදනය වැනි හානි ඇති වී තිබේ.
ශාක කෙරෙහි බලපෑම
පෘතුවි උෂ්ණත්වය වැඩිවන විට පැලෑටි වලින් සිදුවන වාෂ්පීකරණය අධික වීවෙන් එම පැලෑටි ඉක්මනින් වියළීමට ලක්වේ.
වාෂ්පීකරණය නිසා භූගත ජල මට්ටම පහළ වැටිමද ශාක වලට අහිතකරය. වාෂ්පීකරණය අධික වන විට භූගත ජලය පොළවේ මතුපිටට පැමිණීම සිදුවේ.
එම ජලය සමග ඛනිජ වර්ග පැමිණ මතුපිට පස් තට්ටුවේ තැන්පක් වීම නිසා ලවණතාවය වර්ධනය විය හැකි අතර එය ශාකවල වර්ධනයට බාධාකාරීය.
තවද ගංගා ඔස්සේ රටඅභ්‍යන්කරයට ලවණ මිශ්‍ර කරදිය ගලා ඒම නිරන්තරයෙන්ම සිදුවේ. එම නිසා වෙරළාශ්‍රත ගොඩබිම් ප්‍රදේශවල භූගත ජලයට
මෙම ලවණමිශ්‍රවේ.මේ තුලින් එම ප්‍රදේශවල වගාවන්ට,ජීවීන්ට හා පානීය ජල ප්‍රභව වලට බලපෑමක් ඇතිවෙයි.
මිනිසාගේ සෞඛ්‍යය කෙරෙහි බලපෑම
පෘතුවියේ උණුසුම වැඩිවන විට ඇතිවන තාප තරංග (Heat Vaves) සෘජුවම මිනිසාට බලපායි.
වසංගත ඇතිවීම හා එම වසංගත වේගයෙන් පැතිරයාමද මේ සමගම සිදුවේ. මදුරුවාගේ වර්ධනයට උණුසුම වැඩිවීම
යෝග්‍යය පාරිසරික තත්ත්වයක් ඇතිකරයි. නමුත් ශීත දේශගුණ තත්ත්වයක් තුල මදුරුවාගේ වර්ධනය සිදුනොවේ.
ජලය හේතුවෙන් පැතිරෙන රෝග වලටද මිහිකත උණුසුමු වීම පිටුවහලක් වේ. ඒ අතර ගංවතුර, නියඟය,
වැනි තත්ත්වයන් ජලය ආශ්‍රත රෝග වර්ධනය කිරීමටද හේතු වේ.
මිහිකත උණුසුම් වීම අවම කිරීමට ගතහැකි පිළියම්
ඒ නිසාම ලොව ප්‍රකට සමාගම් විකල්ප විසදුම් රැසක් මේ වනවිටත් හඳුන්වා දී ඇත. ඒ අතර පාවහන්, ඇඳුම් පැලඳුම් ,
භාණ්ඩ, විදුලිබල උත්පාදක ක්‍රම මුල් තැනත් ගනී.
මෙහි ප්‍රත්ඵලය ලෙස ප්‍රතිශක්තිකරණ ව්‍යාපාර 6% කින් ඉහළගොස් ඇති අතර වසර 2010 දී එය 14% කින් ඉහළයනු ඇත.220px|right
ආරක්ෂිත උපාංග රැසක් හඳුන්වා දී ඇත.200px|right
මිහිකත උණුසුම් වීම පිළිබඳ ලෝක අවධානය
මිහිකත උණුසුමු වීමේ ගැටලුව ශ්‍රී ලාංකිකයන් වන අපට පමනක් නොව ‍මුළු ලෝකයටම බලපායි.එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1997 දී ජපානයේ
කියටෝ නුවරදී කියටෝ සම්මුතිය ඇතිවිය.
එහිදී හරිතාගාර වායු නිකුක් කිරීම පාලනය කිරීමට ලොව පුරා රටවල් 172 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගිවිස ගත්හ. කාර්මික රටවක් 36 කට
හරිතාගාර වායු නිකුත් කිරීමේ සීමා පණවා තිබීම ඒ අතරින් වැදගත් පියවරකි. නමුත් මේ වන විට ලොව විශාලතම හරිතාගාර නිකුත්කරන්නා
වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තවමත් මෙම සම්මුතිය පිළිගෙන නැත.
කියතෝ සම්මුතියේ අනාගතය
කියතෝ සම්මුතිය අනාගතයට කුමක් කරන්නේ දැයි හරියාකාරව පවසා නැත. කියටෝ සම්මුත්යෙන් හරිතාගාර වායු පිළිබඳව විසඳුමක්
ලබා දුන්නද එය පරිපූර්ණ විසඳුමක් නොවනු ඇත. මන්ද මිහිකත උණුසුම් වැලැක්වීමට තවත් බොහො‍් දේ සිදුකල යුතුව ඇත.
විලයනයේ එන්තැල්පිය
විලයනයේ එන්තැල්පිය යනු ද්‍රව්‍යයක එක් මවුලයක් ඝන අවස්ථාවෙහි සිට ද්‍රව අවස්ථාව දක්වා ගෙන ඒම සඳහා එය රත් කිරීමේදී ඇති වන එන්තැල්පි වෙනසයි. මෙය සිදුවන උෂ්ණත්වය එහි ද්‍රවාංකය වෙයි.
මිහිතල‍යේ උණුසුම
කියතෝ සම්මුතියේ අනාගතය
සංවර්ධනය වන රටවල් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් එකිනෙකාට වරද පැටවීම ප‍සෙකලා එකට එකතු වී කඩිනමින් පියවර ගන්නේ නම්
වලක්වා ගත නොහැකිමුත් අවමකර ගත හැකි හානිවලට සාර්ථකව මුහුණදීමට හැකිවනු ඇත.
ඝන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ යාන්ත්‍ර විද්‍යාව
ඝන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳයාන්ත්‍ර විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව සහ ගණිතය යන ක්ෂේත්‍රයන්ගේ උපක්ෂත්‍රයක් වන අතර එහිදී බාහිර ක්‍රියා යටතේ ඝන පදාර්ථකය් හැසීරීම අධ්‍යනය කෙරේ. මෙහි සලකා බැලෙන බාහිර ක්‍රියා සඳහා බාහිර බල, උෂ්නත්ව විචලන, සහ සිදුකෙරෙන විස්ථාපන ආදිය උදාහරණවේ. සමම ක්ෂේත්‍රය සන්තත යාන්ත්‍ර විද්‍යාව නම් වඩාත් විශාල ක්ෂේත්‍රයට අයත් කොටසක් වේ.
නිදහසේ පවතින ඝන වස්තුවකට නිෂ්චිත හැඩයක් පවතින අතර ප්‍රත්‍යාබල හේතුවෙන් එහි හැඩය වෙස්වේ. මෙහිදී වස්තුවේ හැඩය එහි මුල් ස්වරූපයෙන් අපගමනය වීම විරූපනය ලෙස හැඳින්වේ. විරූපනය මුල් ප්‍රමාණයට දරණ අනුපාතය වික්‍රියාව නම් වේ. යොදනු ලබන ප්‍රත්‍යබලය ප්‍රමාණවත් තරම් අඩු අගයක් වේ නම් (නැතහොත් යොදනු ලබන වික්‍රියාව ප්‍රමාණවත් තරම් කුඩා වේ නම්) සිළුම ඝන ද්‍රව්‍ය පාහේ වික්‍රියාව යොදනු ලබනප්‍රත්‍යා බලයට සෘජුව සමානුපාතික වන පරිදි හැසිරේ. මෙම අවස්ථාවට අනුරූප සමානුපාතික නියතය ප්‍රත්‍යස්ථතා මාපාංකය හෙවත් යං මාපාංකය නම් වේ. තවද මෙම විරූපණ කලාපය රේඛීය ප්‍රත්‍යස්ථතා කලාපය ලෙස හැඳින්වේ.
ප්‍රධාන මාතෘකා
ඝන ද්‍රව්‍ය ප්‍රත්‍යාබලයන්ට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාර පිළිබඳ සම්මත ආකෘති කිහිපයක් ඇත.
ඝන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ යාන්ත්‍ර විද්‍යාව ප්‍රායෝගිකව වඩාත් බහුලව භාවිතා වන අවස්ථාවක් ලෙස ඉයුලර් - බර්නූලි කදම්භ සමීකරණය හැඳින්විය හැක.
ප්‍රත්‍යාබල, වික්‍රියා සහ ඒවා අතර සම්බන්ධ විස්තර කිරීම සඳහා ඝන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේදී ආතානක බහුලව භාවිතාවේ.
සාමාන්‍යයෙන් ඝන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේදී ප්‍රත්‍ය බල හා වික්‍රියා අතර සම්බන්ධයන් රේඛීය ආකෘති ඇසුරින් දක්වනු ලැබේ (රේඛීය ප්‍රත්‍යස්ථතාව බලන්න). කෙසේ නමුත් තාත්වික පදාර්ථ/ද්‍රව්‍ය ‍ෙබාහෝ විට රේඛීය නොවන හැසිරීමක් පෙන්වයි.
ප්‍රත්‍යාබල, වික්‍රියා සහ ඒවා අතර සම්බන්ධය පිළිබඳ වඩාත් නිශ්චිත අර්ථ දැක්විම සඳහා “ද්‍රව්‍යවල දෘඩ බව“ නම් ලිපිය බලන්න.
ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව
නාගරික භූගෝල විද්‍යාව
නාගරික භූගෝල විද්‍යාව යනු නාගරික ප්‍රදේශ පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යයනයයි. එනම් වැඩි ගොඩනැගිලි සංඛ්‍යාවක් හා යටිතල ව්‍යුහයක් ඇති ප්‍රදේශ පිළිබඳ අධ්‍යයනය. ආර්ථික ක්‍රියාවලිය ද්වීතික ‍හෝ තෘතීක ආකාරයෙන් වැඩි වශයෙන් පවතින්නේ මෙම ප්‍රදේශ වලය.තවද මෙම ප්‍රදේශ වල ජන ඝනත්වයද වැඩි අගයක් ගනී.
මෙය වඩාත් පුළුල් වූ මනුෂ්‍ය භූගෝලීය අධ්‍යයනයෙන්ම කොටස් ලෙස හැඳින්විය හැක. නමුත් බොහෝ විට මෙහි මානව විද්‍යාව හා සමාජ විද්‍යාව යන විෂයන්ට අදාල පොදු කරුණුද අඩංගුවේ. නාගරික භූගෝල විද්‍යාව මඟින් සාධක අවකාශයේ සම්බන්ධවන ආකාරය, එමඟින් සිදුවන සේවා හා ඒවායේ අන්තර් සම්බන්ධතා පිළිබඳ අවබෝධ කර ගැනීමට උත්සහ කරයි. නාගරික භූ විද්‍යාඥයෝ මනුෂ්‍ය වාසවල සංවර්ධනය අධ්‍යනය කෙරෙහිද අවධානය යොමු කරයි. එමනිසා නගර විශාල කිරීම හා සංවර්ධනය සැලසුම් කිරීම මෙම විෂයට අයත් වේ. ඉන්පසු එමඟින් සිදුවන වෙනස්විම් මිනිසා හා පරිසර මත බලපෑ අන්දමද අධ්‍යයනය කරයි. නාගරික අධ්‍යයනයන්, නාගරික භූගෝල විද්‍යාව වෙනස් වන්නේ එය නගරයක් වෙත රටවල්, මහද්වීප අවකාශය මූලික කරගෙන අවධානය යොමු කරයි. උදාහරණයක් ලෙස නාගරික අධ්‍යයන මඟින් එක් නගරයක් (නිව් යෝරක්) වැනි මූල්‍ය ප්‍රදේශය අධ්‍යයනය කරන අතර නාගරික භූගෝල විද්‍යාව මඟින් නගර කිහිපයක (නිර්යෝර්ක්, ලන්ඩන්, ටෝකියෝ වැනි) මුල්‍ය තත්ත්වය අධ්‍යයනය කරමින් ඒවා එකිනෙක සමඟ සම්බන්දතාවයක් පවතීද,‍‍නොපවතීද යන්න අධ්‍යයනය කරයි.
නාගරික සැලසුම්කරණය
වෙළඳපොළ සඳහා සුදුසු ප්‍රදේශය නීර්ණය දේපළ ඉඩම් සංවර්ධන අපරාධ රටා අධ්‍යනය හා ප්‍රවර්ධනය අධ්‍යයනය එවැනි වෘත්තීන් වේ
අධ්‍යයනය කරන අංශ
නාගරික භූගෝල විද්‍යාව අධ්‍යයනයේදී අත්‍යවශයෙන්ම ආකාර 02 ක් පවතී. නගර වල අවකාශීය පැතිරීම සම්බන්ධ ගැටළු අධ්‍යයනය හා එම නගර අවකාශය හා බැඳීමට උපකාරී වන සංකීර්ණ චලන රටා ගමන් මාර්ග හා බැඳීම අධ්‍යයනය මෙම නගර පද්ධතිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. වෙන ආකාරයක නගර කිහිපයක් අතර ඇතිවන අන්තර් සම්බන්ධතා හා වෘත්තීන් වල රටා හා අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම එම නගර වල අභ්‍යන්තර සැලැස්ම අධ්‍යයනයයි.මෙහිදී අධ්‍යයනය කරනු ලබන්නේ නගර පද්ධතියක් ලෙස සැලකීමෙනි.
කෙටියෙන් දැක්වුවොහත් ඉහත සඳහන් ආකාර දෙකම සම්බන්ධ කරගත්, නගරයේ පද්ධතියක් ලෙසත්, නගරය නගර පද්ධතියේ කොටසක් ලෙසත් අධ්‍යයනය නාගරික භූගේල විද්‍යාව ලෙස හැඳින්විය හැක.
පිහිටීම හා තත්වය
නගරයක පිහිටීම යන්නෙන් අර්ථ දක්වන්නේ නගරයේ පස,ජලසම්පාදනය හා පහසුකම් හෝ මෙම ජනාවාස පිහිටින ස්ථාන වලට සාපේක්ෂව නගරය ස්ථාපිත ස්ථානයයි. නාගරයක තත්වය ලෙස හඳුන්වන්නේ නගරය අවට පිහිටි පරිසරයයි. මෙයට අවට පිහිටි වෙනත් ජනාවාස,ගංගා,කදුවැටි හා සන්නිවේදන යන කරුණු ඇතුළත් වේ. නගරයත්,පිහිටන ස්ථානයන් සාමාන්‍යයෙන් තෝරාගන්නේ වැදගත් හේතු පදනම් කරගෙනයි. පිහිටි ස්ථානය අනුව ලැබෙන ප්‍රතිලාභ පහත පරිදි වේ. නගරයක් පිහිටන ස්ථානය අනුව ලැබෙන ප්‍රතිලාභ පහත පරිදි වේ.
·	තෙත් බිම් - ජලය නාගරික ප්‍රදේශයකට‍නිරතුරුවම අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් වන අතර ජලය ප්‍රවාහනයද අපහසු වේ. මෙම හේතුව නිසා බොහෝ නගර ගංඟාවන් ආශ්‍රිතව පිහිටා ඇත.
·	වියළි බිම් - වියළි භූමියකින්, තෙත් භූමියක් ඇතිවන ගංගා පිටාර ගැළීම් හා වගුරු බිම් වලින් ආරක්ෂාව සැලසේ.
·	ගොඩනැගිලි අමුද්‍රව්‍ය ලබාගැනීමට ඇති පහසුව - ගල් දැව හා මැටි වැනි ගොඩනැගිලි ඉදි කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය බොහෝ දුර සිට ප්‍රවාහනය අපහසු වේ.
·	උපායමය ආරක්ෂිත ස්ථානයක් වීම - ඉතිහාසයේදී බොහෝ නගර ගොඩනැගී තිබුණේ උස් බිම් මතය. මේවාට හේතුව ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට ඇති අපහසුව හා අවට පරිසරය පිළිබඳ පහසුවෙන් නිරීක්ෂණයට ඇති හැකියාවයි. ගංඟාවන්,අගල් වශයෙන් ප්‍රයෝජනයට ගැණිනි.
·	ඉන්ධන සැපයුම - බොහෝ නගර පළමුව ඇතිවූයේ පිළිස්සීමට හා ඉවුම් පිහුම් සඳහා අවශ්‍ය දැව ලබාගත හැකි වනාන්තර අසලය. වර්තමානයේ බොහෝ නගර ගල් අගුරු තෙල් හා වායු පතල් ආශ්‍රිතව පිහිටා ඇත.
·	ආහාර සැපයුම - නගර ආශ්‍රිතව සත්ව පාලනයට හා වගා කටයුතු වලට සුදුසු බිම් පිහිටා තිබිය යුතුය.
·	ප්‍රවාහනය මාර්ග වැටී ඇති ස්ථාන හා පාලම් - නගරයක් හරහා ගංඟා, මාර්ග හෝ දුම්රිය මාර්ග තිබීම ගමනාගමනයට හා වෙළඳාම සඳහා ප්‍රයෝජනවත් වේ.
·	පාලම් ඉදිකිරීමට ගංඟාවක ඇති නොගැඹුරු ස්ථානයද ප්‍රයෝජනත් වේ.
·	ආවාරණය හා බෑවුම - සුළං හැමීමෙන් ආරක්ෂාව සැළසෙන හා හිරුඑළිය උපරිමව ලැබෙන කඳු බෑවුමක නගරය ඉදිකිරීම යෝග්‍ය වේ.
නගර පද්ධතිය
ලෝකය සීඝ්‍රයෙන් නාගරීකරණය වෙමින් පවතී. 1850 පෙර ලෝකයේ කිසිම රටක් කැපී පෙනෙන ලෙස නාගරීකරණය වී නොතිබුනි. නමුත් එම ශතවර්ෂය අවසානයේ මහා බ්‍රිතාන්‍ය පමණක් එම තත්වයට ළඟා වී තිබුණි. නාගරීකරණය යනු සමාජයක් ග්‍රාමීය තත්වයේ සිට කැපී පෙනෙන ලෙස නාගරික තත්වයට ළඟා වීමේ ක්‍රියාවලියයි. නගර සංඛ්‍යාව, ප්‍රමාණය හා එහි වැදගත්කම යන සාධක තුළින් ඇතිවන පරිසරයේ වෙනස්කම් වලින් නාගරීකරණය හඳුනාගත හැක. තවද නාගරීකරණ ක්‍රියාවලිය ආර්ථික ජනපදකරණය හා තදින් බැඳී පවතී.
නාගරීකරණය යනු නගර සංඛ්‍යාවේ වර්ධනය පමණක් නොවේ. එහි ආර්ථික, සමාජීය හා දේශපාලන චින්තනයේ සංකීර්ණ වෙනසකි. නගරයේ වර්ධනයත් සමඟ විස්තෘත නගර වැනි නව සංකල්ප හා විග්‍රහයන් සංගණනය කාර්යය සඳහා හඳුන්වා දී ඇත. දේශපාලනික මිනුමක් වන නගර සංකල්පයට වඩා ජනගහනය පිළිබඳ පැහැදිලි අදහසක් ලබාදෙන්නේ පහත සංකල්ප මතය. එනම් අවම ජන සංඛ්‍යාව හා ජනඝනත්වයද, ගොඩනංවල ලද ප්‍රාදේශිය ස්වභාවයද පදනම් කරගත් නාගරික ප්‍රදේශ සංකල්පයද යන කාරනා මතය. නාගරික ජන සංඛ්‍යාවද හා එහාමේහා ගමන් කිරීමේ රටාව මත පදනම් වු අගනගර ප්‍රදේශ සංකල්පයද, සාපේක්ෂව අඩු නාගරික ජන සංඛ්‍යාවක් වසන, හොඳ ප්‍රවාහන පහසුකම් සහිත වඩාත් පුළුල් ආර්ථික, සමාජීය හා විනෝදාත්මක අවස්ථා ඇති ප්‍රදේශයක් ලෙස නාගරික ප්‍රදේශය අර්ථ දැක්විය හැක. එය වැඩි අවධානය ලක් වු සංකල්පයකි. සෑම නාගරික ප්‍රදේශයක්ම පවතින්නේ ජනගහනය අවම වශයෙන් 200,000 - 300,000 පමණ වු ප්‍රධාන නගරයක් කෙන්ද්‍ර කොටගෙනය. එමෙන්ම එම නගරයේ බලපෑම යම්තාක් දුරට යටත්ව පවතින පිටත සීමාව ආකාර 2 කින් දැක්විය හැක. {| {| මෙවැනි නාගරික ප්‍රදේශ වලින් බොහෝමයක් දෙනා සන්නිවේදනය හරහා අන්න්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ වේ. නගර වලට තනිව පැවතීමට නොහැක. ප්‍රවාහනය හා සන්නිවේදනයේ සංවර්ධනය නගර වර්ධනයේ පෙර අවශ්‍යතාවයක් හෝ මාධ්‍යයක් ලෙස සැලකේ. නගරයේ අතිරික්ත නිෂ්පාදන පළමුවෙන්ම අවට ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතාවයක් ඇති කර ගනී. ජනාවාස බටහිරට පැතිරීමත් සමඟ ශ්‍රමය විභජනය නිසා භූගෝලීයව නිෂ්පාදනවල විශේෂීකරණය සිදුවු ආකාරයට, ඉන්පසු නිෂ්පාදන අවට නගර හා සම්බන්ධවේ. අතිරික්තය එක් තැනක රැස්වීම නිසා සම්බන්ධතා අත්‍යවශ්‍ය වන අතර භාණ්ඩ, සේවා, අමුද්‍රව්‍ය, පුද්ගලයන්, මුදල්, ණය, ආයෝජන හා සන්නිවේදන යන කරුණු අඩංගු ජාලයේ පුරුක් බවට නගර පත්විය. හුවමාරු, චලන, ගනුදෙනු එහිදී පොදුවේ සිදුවෙයි. මේවා අවකාශීය සබඳතා ලෙස හඳුන්වන අතර නගර පද්ධතියේ මුල්‍ය මෙයයි.
නගර අභ්‍යන්තරයේ සැකැස්ම හැඩගන්වන ආකාරයටම මෙම සම්බන්ධතා නගර පද්ධතියේ ආකෘතිය හැඩගැස්වීමේදී ඉතා වැදගත් කාර්යයන් ඉටු කරයි. නගර පද්ධතියේ කාර්යයන් වලින් 4 ක් ඉතා වැදගත් වේ. පළමුව වෙළඳ පොල ආර්ථික මිල පාලනය කිරීමේ ක්‍රියාවලීය හා බැඳී ඇති අන්දමට මෙම සම්බන්ධතා අවකාශීයව සබඳතා ඇතිකර ගැනීමේ ක්‍රියාව ඉටුවේ. දෙවනුව නගර පද්ධතිය තුළ කාර්යය විශේෂීකරණයේදී විභජනයක් ඇති කිරීමට සම්බන්ධතා අවස්ථාව සලසා දෙයි. තුන්වන හා ඉතාම වැදගත් සම්බන්ධතාවය වනුයේ අවකාශීය සැකැස්මේ මාධ්‍යයයි. අවසාන වශයෙන් නගර පද්ධතිය තුළ ඇතිවන සබඳතා වෙනස් කිරීම හා නැවත සකස් කිරීම සඳහා මෙම අන්න්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතා ඉතා වැදගත් වේ.
නව සොයාගැනීම් වල ව්‍යාප්තිය නාගරික ධුරාවලියේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ හොඳ නිදසුනකි. ‍නව සොයාගැනීම් හා නව්‍යකරණය වැඩිපුර හටගැනීමට ඉඩ ඇත්තේ විශාල නගරවල වන අතර, ඒවා නගර ධුරාවලියේ පහත මට්ටම් වල ඇති නගර වලට පැතිරීම හා ව්‍යාප්තිය සිදුවේ. සමහර නගර වර්ධනය වීම හා වැදගත්කම වැඩිවීමත් සමඟ ඒවා ධුරාවලියේ ඉහලටම ගමන් කරන අතර, ප්‍රධාන අගනුවර කේන්ද්‍රව එහි ඉහළින්ම පවතින අතර, නගර, ගම්මාන හා කුඩාගම්මාන පහළ මට්ටමේ පිහිටයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ පාංශු වර්ගීකරණය
ශ්‍රී ලංකාවේ 10% හුණුගල් තට්ටුවක්ද 90%පසද පිහිටා ඇත. පෘතුවි‍යේ වැඩෙන පැළෑටි සහ සත්ව සංහතියේ පැවැත්ම රදාපවතින්නේ මේ පස් තට්ටුව මත වන අතර, පැළෑටි වර්ධනයට අවශ්‍ය පෝෂ්‍ය පදාරථද , ජලයද සැපයෙන්නේ පසෙනි.පස පිළිබඳ අවධානය කෘෂිකර්මාන්තයට යොමුවූ කාලයේ සිට පැවති අතර , පස පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යනයන් ආරම්භවූයේ මෑතකදීය.මෙයට අඩිතාලම දැමුවේ "DUKUSHAEV" නම් ප්‍රමුක රුසියානු විද්‍යාඥයා විසිනි.මේ සමඟ ඇති ශ්‍රී ලංකා  පාංශු  සිතියම මේ සදහා උපකාරි වෙයි. ශ්‍රී ලංකාව තුළ පාංශු වගර්‍ 14 පිළිබඳ කථාකරණු ලබයි.
රතු දුඹුරු පස
වියළි කලාපීය ප්‍රදේශවල මේ පස් වර්‍ගය දක්නට ලැබෙයි.මිලි මීටර්අ 200ට අඩු වර්ශාපතනයක් ලැබෙන වියළි කලාපීය ප්‍රදේශවන අනුරාධපුරය, පොළොන්නරැව,වව්නියාව,හම්බන්තොට,මොනරාගල හා යාබඳ දිස්ත්‍රිකවල රතු දුඹුරුපස් ඇත.මේ පසෙහි කැල්සියම් හොඳින් ඇති අතර කැටායන හුවමාරු ධාරිතාවයද ඇත.මේ පස කෘෂිකර්මාන්තය සදහා යෝග්‍යවෙයි.වියළි කලාපයේ සාම්ප්‍රදායික හේන් ගොවිතැනට බොහෝ උපකාරී වේ. මේ අතර ධාන්‍ය,අතිරේක ආහාර බෝග,තණබිම්,පළතුරු, වී වගාව සඳහා යෝග්‍ය වෙයි. pH=6.5 ක් පමණ වේ.පසේ ජලය රදවා තබා ගැනීමේ ධාරිතාවය අඩු බැවින් කෙටි කාලාන්තර වලින් ජලය සැපයිය යුතු ය. තවද මෙම පසහි මතුපිට කැටිති වල ස්ථායීතාව අඩු බැවින් ඛාදනයට ලක් වීමේ හැකියාව ඇත. එබැවින් නිසි පාංශු සං‍රක්ශණ ක්‍රම අනුගමනය කළ යුතු ය.
චූර්ණක නොවන දුඹුරු පස
බොරළු වලින් යම්තාක් දුරකට සමන්විත මේ පස රළු වයනයක් ගන්නා අතර තෙතමනයේදී ඇලෙන සුළුය.අම්පාර.මඩකලපුව  දිස්ත්‍රිකවලද,ගල්ඔය මිටියාවතේද, මේ පස  ඇත.පොටෑසියම්,මැග්නීසියම් පසෙහි අඩුයි.නමුත් කැටායන හුවමාරු ධාරිතාව සතුටුදායකයි.තෘණ වගාව සිදූකරනු ලබන අතර වාරිමාර්‍ග මගින් වී වගාව සාර්ථකයි.
රතු කහ පොඩ්සොලික් පස
මේ පස වියළි විටක කුඩුවන සුළුද,තෙත් විටක ඇ‍‍ලෙන බවද දක්නට ලැබෙයි. මේ පස තෙත් කලාපීය දිස්ත්‍රිකවල කදූ හා දළ බෑවුම් සහිත භූමිවලට සීමාවේ. බදුලු,බණ්ඩාරවෙල ප්‍රදානයි.නුවරඑළිය,රක්වාන,දෙනියාය සමහර ප්‍රදේශ වලද ඇත. මේ පසෙහි කැල්සියම්,මැග්නීසියම් ප්‍රමාණය හීන වුවද තේ,රබර්,වගාවලට බලනොපායි. එළවළු, පළතුරු වගා සඳහා යෝග්‍ය වෙයි.
රතු කහ ලැටසෝල්ස්
මේ පස ගැඹුරුය.මනා ජල වහනයකින් යුක්තය.මන්නාරම හරහා පුත්තලම දක්වාද, මුලතිව් දක්වාද, යාපන අර්ධද්වීපයේද ව්‍යාප්තව ඇත.පොස්පරස් හා පොටෑසියම් මට්ටම තරමක් වන අතර කැල්සියම් හා මැග්නීසියම් ප්‍රමාණය සතුටුදායකයි.දෙහි පවුලට අයත් පළතුරු වගා සඳහා ප්‍රධාන වන අතර කජු වගාවටද යෝග්‍ය වෙයි. මේ පසට ‍‍ඵෙන්ද්‍රීය පොහොර භාවිතා කිරීමෙන් සශ්‍රීකත්වය රදවාගත හැකියි.
රතු දුඹුරු ලැටසොලික් පස
මෙය කබොක්මය පස ලෙසද හදුන්වයි.එමෙන්ම මනා ජලවහන රටාවකින් යුත් පසකි.නුවර,කෑගලු දිස්ත්‍රිකවලත්,මාතලේ  දිස්ත්‍රිකයේත් මේ පස දක්නට ලැබේ. අම්ල බවකින් යුත් පසකි.කැටායන හුවමාරු ධාරිතාවද ඉහළ වන අතර පුළුල් තෙතමනයකින්ද යුක්තයි.කොකෝවා,කෙසෙල් වගාකරනු ලබයි.
අපරිණත දුඹුරු ලෝම් පස
මේ පස නුවර දිස්ත්‍රිකයේ දක්නට ලැබෙන අතර,මධ්‍යස්ථ ගැඹුරකින් යුක්තයි. වියළි කලාපයේ කදු බෑවුම් වල මෙන්ම ගල්පර තැනිවලද මෙම පස ඇත.කැටායන හුවමාරු ධාරිතාව ඉහළ වන අතර,වයනය,ජලවහනය සතුටුදායකයි.කෘෂිකර්මාන්තයට  යෝග්‍යවෙයි.
සොලඩයිස්ඩ් සොලනට්ස් පස
සංකීර්ණ රටාවකින් යුක්ත මේ පස ක්ෂාර හා ලවණ පස ලෙසද හදුන්වයි. වියළි කලාපයේ මුහුදුබඩ තීරවල වඩදිය බාදිය තලාවල හා මෝය නිධිවල මැටි කොටස්මත දක්නට ලැබේ.ලංකාවේ ගිණිකොණ,තමන්කඩුව,දමන ප්‍රදේශවල  ප්‍රධානයි.පසෙහි නයිට්‍රජන් හා පොස්පරස් ප්‍රමණය  දුර්වලය.පුළුල් තෘණ වගාවටද  වී වගාවටද යෝග්‍ය වෙයි.
ග්රුමුසෝල්ස් පස
කළු නිවර්තන මැටිපස් ලෙසද හදුන්වන මේ පස යාපන දිස්ත්‍රිකයේ දකුණු ප්‍රදේශය, මුරුක්කන් වටාද,මන්නාරම දිස්ත්‍රිකයේද දක්නට ලැබේ.පැරණි අත්හල වැව් තිබෙන ප්‍රදේශවලද මේ පස තිබුණි.පසේ  පොටෑසියම් ප්‍රමාණය අධිකය.කැටායන හුවමාරු  ධාරිතාවයක්ද ඇත.කපු වගාව හා වී වගාවට යෝග්‍ය වෙයි.
රෙගෝසෝල්ස් පස
නවක පසක් යන අර්ථය ගෙනදෙයි.වෙරළ හා වැලි වැටි මතද,මෑත කාලීන නිධිසාදිත නිධි මතද මේ පස වර්ධනය විය.යකඩ පෝෂිත වැලි මැටි පසකි.ලංකාවේ පටු වෙරළාසන්න තීරුවලද,කදුකරයේ බෑවුමේ පහත් පැති තෙත් කදුකර කොටසෙහිද මේ පස ව්‍යාප්තව ඇත.තරමක් පෝෂ්‍යද්‍රයි පසක් වන අතර කැටායන හුවමාරු ධාරිතාවයක්ද ඇත.පොළව යට ඇති ජලය ගැඹුරට වැඩෙන ශාක මඟින් උරාගනියි. මේ පස කෘෂිකටයුතු සඳහා අයෝග්‍ය වන අතර පොල් වගාව ඉතා යෝග්‍ය වෙයි.
අම්ල වගුරු පස්
හැල් හා අර්ධ හැල් පස් ලෙසද හදුන්වයි.මේ පස දියළු ද්‍රව්‍ය උඩින් පිහිටි පීට් වලින් යුක්තය.25%‍‍ ඵෙන්ද්‍රීය ද්‍රවය වලින් අඩංගු තට්ටුවකින් සමන්විතය.තෙත් කලාපයේ  පහත්බිමේ ප්‍රධාන ගංඟා අසබඩ වගුරු සහිත ප්‍රදේශයේ හමුවේ.කොළඹ,කළුතර, ගාළු දිස්ත්‍රිකවල විහිදී ඇත.උස් ප්‍රදේශවල,සානු ප්‍රදේශවල සමතලා නිම්න පතුලේද ඇත.
අවභ්‍යුමික ග්ලේ පස
ලංකාවේ සාමාන්‍යයෙන් පහත් බිම් තීරය පුරාම මේ පස විහිදී ඇත.
දියළු පස
ජලය රදවා තබනු ලබන පසයි.මිටියාවත්,ඇළ,දොළ,ගංඟා ආශ්‍රිතව ජලයෙන් යටවන තලා මත්තෙහි මේ දියළු පස ඇත.වී වගාව සඳහා ප්‍රධානවන්නේ මේ පසයි.චය අගය,කැටායන  හුවමාරුව,ඵෙන්ද්‍රීය ද්‍රවය පෝෂ්‍යද්‍රයීත්වය මේ පසෙහි බහුලව ඇත.
මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ පාර්ලිමේන්තුව
1707 වසරෙහිදී, එංගලන්තයේ පාර්ලිමේන්තුව සහ ස්කොට්ලන්තයේ පාර්ලිමේන්තුව යන ආයතන දෙකම විසින් එක්සත් වීමේ පණත  අපරානුමත කිරීමෙන් පසුව, මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ පාර්ලිමේන්තුව සංස්ථාපනය කෙරිණි. මෙම පණත් විසින්, නව එක්සත් මහා බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය තැනුනු අතර ලන්ඩන් නගරය අසබඩ   වෙස්ට්මිනිස්ටර් මාළිගයෙහි, එංගලන්ත පාර්ලිමේන්තුව මුලින් පැවති ස්ථානයෙහි තනි පාර්ලිමේන්තුවක් පිහිටුවනු හැකි වන පරිදී, වෙන්ව පැවති එංගලන්ත සහ ස්කොට්ලන්ත පාර්ලිමේන්තු විසුරුවා හරින ලදි. එක්සත් වීමේ පණත 1800 විසින්, 1801 ජනවාරි 1 දින සිට බලපවත්වන පරිදී, තනි එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තුව  ස්ථාපනය කරමින්, වෙන්ව පැවති බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත පාර්ලිමේන්තු ඒකාබද්ධ කරන තෙක්,   ශත වර්ෂයකට කිට්ටු කාල සීමාවක් මෙම පාර්ලිමේන්තුව පැවතියේය.
සම්භවය
1706 වසරෙහි එක්සත් වීමේ සම්මුතියට අනතුරුව, එම සම්මුතිය අපරානුමත කරමින්, එංගලන්තයේ පාර්ලිමේන්තුව සහ ස්කොට්ලන්තයේ පාර්ලිමේන්තුව යන ආයතන දෙකෙහිම,   එක්සත් වීමේ පණත සම්මත වීමෙන් පසුව, නව මහා බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය තැනිණි.
එඩ්මන් පිරිස් රදගුරු
''ලක්දිවට කිතු දහම පැමිණෙන්නට පෙර දූත මෙහෙවර ඇරඹුණු ඉන්දියාවේ වූසු ධර්මධූතවරු ඒ රට භාෂා සාහිත්‍යය හා ඉතිහාසය පිළිබඳ නොයෙක් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ පැවැත් වූහ. ජේසු නිකායික ගෞ. රොබට් ද නොබිලී සහ ගෞ. කොන්ස්ටයින් බෙස්කී නමැති පියවරුන්ගේ නා සකු බස හා දෙමළ සාහිත්‍ය පිළිබඳ උසස් ලෙස සලකනු ලැබේ.''
දිවයා භාරතී ආසමය
ශ්‍රී දිවයා භාරතී ආශ්‍රමය.
එඩ්මන් පිරිස් රදගුරු
“ලක්දිව ක්‍රිස්තු ධර්මය පැතිරවීමට ක්‍රමානුකූල සංවිධානයක් පළමු වරට ඇරඹුණේ දසහවන සිය වස මැද හරියේ දී ය. ෆ්රැන්සිස්කන් තාපසයන් විසින් ද ඉන්පසු ජේසු නිකායේ පියවරුන් විසින් ද පටන් ගත් මේ ව්‍යාපාරයට ඔගස්ටිනියන් සහ දොමිනිකන් පන්තිවල තපස්වරු ද තදනන්තරව සහභාගි වූහ.
පසළොස්වන බෙනදික් ශුද්ධෝත්තම පියාණන්ගේ නිවේදනය පරිදි ධර්ම සේවයෙහි නියුතු වන ප්‍රෙරිතයකු කෙරෙහි තිබිය යුතු අත්‍යවශ්‍යක උපයෝගයක් නම් සිය මෙහෙයට ලක් වූ ජනතාවගේ භාෂා පිළිබඳ මනා දැනුමකි. මෙකල යම් රටකට පැමිණෙන විදේශිකයකුට ඒ රටේ භාෂා ගැන දැනුමක් ලබා ගත හැකි මාර්ග බොහෝ ය. එහෙත් සුදුසු පත පොත නැති ඒ මුල් කාලයේ දී මෙ රට භාෂා දැන ගැනීමට විදේශිකයාට හැකි වූයේ එකී ජනතාව හා ආශ්‍රයෙනි. මුල් අවදියේ මෙහි පැමිණියන් අතර ස්වකීය සංස්කෘතියෙන් ද ශාස්ත්‍රීය ශක්තියෙන් ද රටේ භාෂා ගැන මනා අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට තරම් උගත්හු අල්ප නොවූ හ.
ලක්දිවට කිතු දහම පැමිණෙන්නට පෙර දූත මෙහෙවර ඇරඹුණු ඉන්දියාවේ වූසු ධර්මධූතවරු ඒ රට භාෂා සාහිත්‍යය හා ඉතිහාසය පිළිබඳ නොයෙක් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ පැවැත් වූහ. ජේසු නිකායික ගෞ. රොබට් ද නොබිලී සහ ගෞ. කොන්ස්ටයින් බෙස්කී නමැති පියවරුන්ගේ නා සකු බස හා දෙමළ සාහිත්‍ය පිළිබඳ උසස් ලෙස සලකනු ලැබේ. (rf. The science of Language by Mas Muller) අතිගරු එඩ්මන්ඩ් පීරිස් හිටපු රාජගුරුප්‍රසාදි සිංහල කතෝලිකයන් සමාජ සංස්කෘතික සංවර්ධන සිංහල නාට්‍ය කලාවට, සිංහල සාහිත්‍යය සඳහා සිදු කළ මෙහෙය අපමණය. අප ඉහතින් දැක්වූයේ එතුමන් විසින් ලියන ලද “සිංහල ක්‍රිස්තියානි සාහිත්‍ය වංශය” (දසවන සියවසේ සිට හයවන සියවස දක්වා) කෘතියේ හැඳින්වීමේ කොටසකි.
එතුමා ගැන 1973 පෙබරවාරි 16 වෙනිදා “ඥානාර්ථ ප්‍රදීපය” පත්‍රයට ලිපියක් ලියන මා ගත් කතුවරි මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයෝ මෙසේ පවසති.
අගරදතුමන් මේ ලියුම්කරුට හමු වූයේ වසර 35කට එපිට “නවයුගය” පුවත්පතට ඡායාරූප ශිල්පී උපාලි ෆොන්සේකා සමඟ විශේෂාංගයක් ලිවීමට ගිය අවස්ථාවේදී ය. ඒ 1984 පෙබරවාරි මාසයේ ය. එදා අප එතුමන් හමු වූයේ ගම්පහ හොලික්‍රොස් කන්‍යාරාමයට යාබද පිහිටි නේවාසිකාගාරයක විශේෂ කුටියකදී ය. අප එහි යන විට එළිමහනේ වාඩි වී කන්‍යා සොහොයුරියන් දෙදෙනෙකුට උපදෙස් දෙමින් සිටියේ ය. එදා අසූ හත් හැවිරිදි වියේ සිටි එතුමා සිය දින චරියාව අත්නොහැර අප සිය පුස්තකාල කාමරයට කැඳවා ගෙන ගියේ නිධානයක් පෙන්වන්නාක් මෙන් කුහුලකිනි.
“මම ඉස්සර නම් රාත්‍රී 12 වෙනතුරු වැඩ කරනවා. පුස්තකාලයේ ඉඳගෙන ලියනවා, කියවනවා. ආයෙත් උදේ පාන්දර 5.30ට අවදිවෙනවා. නැගිටලා යාච්ඤා කරනවා. භාවනා කරනවා. හතටයි උදේ තේ බොන්නේ. දවාලට මට පැය තුන් කාලක් නිදා ගන්න ඕනෑ. ඔර්ලෝසුවේ එලාම් එකක් නැතිව මම පැය තුන් කාලයකට පසු අවදි වෙනවා. රාත්‍රියේ මම හුඟාක් වැඩ කළා. දැන් මගේ පෙනීම අඩුයි. වයසයි. රාත්‍රී 9වන කොට නින්දට යනවා.”
එතුමාගේ පුස්තකාලය තිබුණේ වෙනමම කුටියක. එහි වර්ග කර තිබූ පොත් අපට පෙන්නුවේ ය.
“මේ රාක්ක තියෙන්නේ ලංකා ඉතිහාසය ගැන ලියැවුණු පොත්. ඊට යටින් සිංහල සාහිත්‍ය විචාර, සන්දේශ කාව්‍ය, සම්භාව්‍ය සාහිත්‍ය කෘති. මෙතැන තියෙන්නේ මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ උන්නැහේ එතුමගේ අත් අකුරෙන් ම තුටු පඬුරු ලෙස එවූ පොත්. උන්නැහේ මගේ හොඳ මිත්‍රයෙක්. අර රාක්කේ ෂේවියර්තුමා එංගලන්තයේ, ඉන්දියාවේ, ජපානයේ ගත කරපු කාලය ගැන ලියූ පොත්. ඒත් එක කණ්ඩයක් කවුරු නමුත් අරන් ගිහින්. මම ඉන්නේ එංගලන්තෙට ලියලා යවල ඒ කාණ්ඩේ ගෙන්ව ගන්න. මේක ඩෙනිස් ක්ලාක් මහත්තයා ලියපු “රන්දිව” කියන පොතේ මුල් මුද්‍රණයක්. ඒ කාලේ මම ඒ මහත්තයට හුඟාක් උදව් කළා. මේ බලන්න, මට පොතේ ඒ මහත්තයා විශේෂ ස්තුතියක් කරල තියෙනවා.” එතුමා “රන්දිව” පොත පෙරළා අපට ඒ සටහන පෙන්නුවේ ය.
විවිධ රටවල මුද්‍රණය වූ බයිබල් වෙනම රාක්කයක තැන්පත් කර තිබූ අතර ඒ අසල තවත් රාක්කයක උඩින් ම තිබූ ජාතක පොත් වහන්සේ හා බුද්ධ ධර්මය ගැන ලියූ පොත් එකතුව අපට පෙන්වා පුස්තකාලය වටේ ම ඇවිද්දේ “මේ ධන නිධනයක්” කියමිනි. ඒ පොත්වල වටිනාකම මුදල් වලින් තක්සේරු කළ නොහැකිය. ඉතා පරිස්සමින්, ආදරය කරමින් වසර 60ක් පමණ කාලයක සිට එකතු කළ ඒ පොත් ගැන එතුමා මෙසේ ද කීවේය.
“මම නැති වුණ කාලයක මේ පුස්තකාලය අම්පිටියේ සෙමනේරියට බාර දෙන්න මම ලියලා තියෙන්නෙ.”
1897 වසරේ දෙසැම්බර් 27 වෙනිදා හලාවත උපන් එඩ්මන්ඩ් පීරිස් රදගුරුතුමන්ගේ පියාගේ නම මැනුවෙල් දියෝගු පීරිස් ය. ක්ලේරා වීරසිංහ මව වූවාය. තම කුඩා කාලය ගැන කතා කළේ ඒ අතීතය බදා අල්ලා ගන්නා තරම් ආසාවකිනි.
“මගේ ගම හලාවතනේ. අපි කවටකමට කියන්නේ “අපේ ගම හලාවත තමයි. පුංචි වුණත් කොච්චි කරල තමයි” කියලා. මම සිංහල දෙවැනි ප්‍රමාණය වන තෙක් ගමේ මඩමේ පාසලේ. ඊට පස්සේ ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනයට බැස්සා. ගේ අසළ තිබූ සාන්ත මරියා විදුහලෙන් ඉගෙන ගෙන 1924 එතුමා පූජකවරයකු වීමට බොරැල්ලේ සාන්ත බර්නද් දෙව්සත් හලට ද පසුව ශාන්ත ඇලෝසියස් දෙව් සත් හලට ඇතුළත් විය. 1924 පෙබරවාරි 25 වැනිදා එතුමා පූජකත්වය ලබා ගත්තේය. 1933 වැඩි දුර අධ්‍යාපනයට එංගලන්තයට ගොස් ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයට ගොස් ඉංග්‍රීසි, ලතින්, සිංහල භාෂාවලින් ප්‍රවීණත්වයක් ලැබූ එතුමාගේ සමකාලීනයන්ව ඇත්තේ නන්දදේව විජේසේකර, වැන්නන්ය. එතුමාට ගායනයට ප්‍රවීණතාවක් තිබූ බව සමකාලීනයකු වූ මර්සිලීනු ජයකොඩි පියතුමා කියා තිබුණි.
“එඩ්මන්ට අගනා ගැඹුරු ගායනයට සුදුසු කට හඬක් ඇති වූයේ ඉබේ ම නොවේ. ඔහු බාල වියේ සිට ම ගැයීමේ අභ්‍යාස පාඩම් හදාරා පළපුරුදු ගතියක් ලද හෙයිනි. හොඳ මිහිරි කටහඬක් තිබීම පූජකතුමකුට වටිනා අංගයකි. ඒ හා ම ඕගනය වැයීම ගැනත් ඔහු යම් නිපුණත්වයක් ලබා තිබිණ.”
සිංහල සාහිත්‍යයට කුඩා කළ සිට ම ඇදී ගොස් ඇත්තේ උන්වහන්සේගේ සීයා නිසා බව අපට කියා ඇත. (නවයුගය - 1984 - 2 - 26)
“මගේ සීයා (අම්මගෙ පියා) පිස්කල් රාළහාමි කෙනෙක්. උසාවියේ ප්‍රධාන ලිපිකරු ලෙසත් වැඩ කළා. සීයාට සිංහල පාලි, සංස්කෘත භාෂා ගැන හොද දැනුමක් තිබුණා. දවසකට ගෙදර දී පැය 1/2ක්වත් පොතක් කිව යුතු යැයි මට නියම කර තිබුණා. මුලින්ම මට කියවන්න දුන්නේ ගොන්සාල්වේස් පියතුමාගේ පහසු සිංහල පොතක්. එතුමා ලියූ “දුක් ප්‍රප්ති ප්‍රසංගය” (දුක් සහිත කාලය) ගෙදරදී මම තාලෙට කියෙව්වා. මේ නිසා සිංහල රචනාවක් වුණත් මට පද්‍යයක් වාගේ තාලයට කියවන්න පුළුවන්. 1924 ඉඳලා මම මීසම් ගණනාවක වැඩ කරමින් සිංහල හා ඉංග්‍රීසි භාෂාවලින් ධර්මය දේශනා කරල තියෙනවා. මග්ගොන අභ්‍යාස විද්‍යාලයේ මම ඉගෙනීම ලබද්දී මම ලංකාවේ පැරණිතම සඟරාවක් වූ “භක්ති ප්‍රබොධන” සඟරාවත් සංස්කරණය කළා.
මගේ අම්මා මැරෙන කොට මගේ වයස අවුරුදු 10ක් පමණ ඇති. වසර කිහිපයකට පසු මගේ පියා නැවත විවාහ වුණා. ඒ විවාහයෙන් උපන් සොහොයුරියක් වූ මේරි කොන්ස්ට්න්සියා මා දැන් සිටින ගම්පහ සිරිකුරුස කන්‍යාරාමයේ ප්‍රධාන මව්තුමිය වුණා. ඒ සොහොයුරිය මම අගරදගුරු පදවියෙන් විශ්‍රාම ගිය පසු මට සේවය කරනවා.”
ගම්පහ සිරි කුරුස විදුහල්පතිනිය වූ නෙලී හෙලන් ප්‍රනාන්දු කන්‍යා සොහොයුරිය 1985 දෙසැම්බර් 15 - 30 දෙසතිය සඟරාවට කියා තිබුණේ මේ කතාව ය.
ලන්ඩන් හි ප්‍රාචීන සහ අප්‍රිකානු අධ්‍යාපන පීඨයෙන් ඉගෙනුම ලබ බී.ඒ. ලන්ඩන් උපාධිය ලැබූ උන්වහන්සේ හලාවත බිෂොප් තුමා ලෙස ද, රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලංකා ශාඛාවේ උප සභාපති ලෙස ද, ලංකා ඓතිහාසික ලිපි ලේඛන කොමිසමේ ද, සිංහල ශබ්ද කෝෂ අනුමණ්ඩලයේ ද සාමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කර ඇත. “මග සලකුණ” නම් සිංහල කාව්‍යයේ සංස්කරණයෙන් ඉංග්‍රීසි අන්තර්ගත ග්‍රන්ථයේ කතුවරයා වූ උන්වහන්සේ ඒ හැර At the Tomb of Gonsalvez, Marin Devotion in Ceylon යන ග්‍රන්ථ දෙකෙහි ද කර්තෘ ය. ලංකාවේ රෝමානු කතෝලික දේවස්ථානවල ගැයීම පිණිස සිංහල ගිතිකාව ද, වෙනත් බොහෝ සිංහල කතෝලික ගීතිකා ද නිබන්ධ කළේය.
“1973 එංගලන්තයේ සංගීත කණ්ඩායමක් මම ඇති කළා. පැරිසියේ බැසිලිකා දේවස්ථානයේ මංගල්‍යයේ ඕගන් වාදනය කළා. මම නාට්‍ය කලාවට බොහොම ළැදි කෙනෙක්. එයටත් හේතුවක් තිබුණා. අපි පොඩි කාලයේ නත්තලට “රජ තුන් කට්ටුව” නටනවා බලා ඉන්නවා. මේ නාට්‍යය දෙමළ නාට්‍යයක ආභාසය ලබල හදපු එකක්. “මුවි රාස්සකල නාඩගම.” කියන රජවරු තුන් දෙනෙකුගේ කතාවක් තිබුණා. අපේ මුත්තකු හිටියා ගාබ්‍රියෙල් ප්‍රනාන්දු කියලා. එයා තමයි ඒ නාට්‍යය සිංහලයට හරවල නැටෙව්වෙ. ඒ පිලිප්පු සිංඤඤටත් ඉස්සර. නාඩගම් කලාව ගැන වඩා වඩා උනන්දු වුනේ මේ නිසා මම ගුවන් විදුලි නාට්‍ය 4ක් ලියලා තියෙනවා. මෙයින් දෙකක් ලිව්වේ නත්තල වෙනුවෙන්. “ත්‍රාස රාත්‍රිය” - “පුදුම තරුව” ඒ නාට්‍ය දෙක. “අනඩු තීන්දුව” - “මාර කියලා තවත් නාට්‍ය දෙකක් ලිව්වා.”
නාට්‍ය රචකයකු වගේම එඩ්මන්ඩ් පීරිස් රදගුරුතුමන් සංගීතයට හපනෙක් කියලා මම මුලින් සඳහන් කළෙමි. පුරාණ පසන් ගී නව නැම්මක් දුන් එතුමා ගේ හාමෝනියම් සංගීත භාණ්ඩය ද උන්වහන්සේගේ පුස්තකාල කාමරයේ වැජඹෙන අයුරු අපි දුටුවෙමි.
“මේක දැන් පරණයි. ඒත් කෞතුක අගයක් තියෙන නිසා මම පුස්තකාලේ තියා ගත්තා.” උන්වහන්සේ සිනාසෙමින් කියන විට පුංචි ගැහැනු ළමයි පිරිසක් ගී ගයමින් විනෝද වෙමින් ඒ අසලින් ගියහ.
“ඔය මගේ යාළුවෝ. පුංචි දරුවෝ මාව හොයාගෙන මගේ කාමරයට එනවා. මම ඒ අයට සීනි‍ බෝල, චොකලට් දෙනවා. නත්තල් කාලෙට ඒ ළමයි ජේසුතුමාගේ පින්තූර ඉල්ලලා මට කරදර කරනවා. හැබැයි ඒ ළමයි කලබල කරන්නේ කරදර කරන්නේ නැහැ. මම ඒ අයගේ ඉල්ලීම ඉටු කරන නිසා.
මම මහන්සි වෙලා මේ තැනට ආවේ. බොරු හර මම ප්‍රතික්ෂේප කළා. මම මුදල් එකතු කළේ නෑ. ඉඩම් අක්කර ගණනක් දුප්පතුන්ට බෙදා දුන්නා. සුඛ විහරණ මම අගේ කළේ නැහැ.” එතුමා කීවේය.
මහදැනමුත්තා ගේ කතාව ගැනත් දවුන්ද කොඩිය ගැනත් සොයා ගැනීමට එතුමා පර්යේෂණ කර ඇත.
“දවුන්ද කොඩිය කියන්නේ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමාගේ සේනාංකයේ සිටි ලෙව්කේ රාළහාමි හංවැල්ලට ගෙන ගිය නිල කොඩිය. දවුන්ද කොඩිය පසුව ඉංග්‍රීසින් ලන්ඩනයට ගෙන ගියා. මම ලන්ඩන් කෞතුකාගාරයේ දී මේ කොඩිය දැක්කා. කෞතුකාගාරයේ රෙජිස්ටරයක මේ කොඩියේ ලාංඡනයක් යොදා තිබුණ නිසා කොඩි හඳුනා ගැනීමට පහසු වුණා. ලන්ඩන් කෞතුකාගාරයේ දහසක් කොඩි අතර මේ කොඩිය දැක එහි ඡායාරූපයක් ගැනීමට සූදානම් වන විට එහි ආරක්ෂක මට අවසර දුන්නේ නෑ.
“අපේ දේ උඹලා ගෙනාවා මදිවට ඒකේ පින්තූරයක්වත් ගන්න දෙන්නේ නැද්ද?” මම ඇහැව්වා.
ඉන්පසු මම ඔහුට බියර් බීමට සිලින් 2ක් දි එහි ඡායාරූපයක් ගත්තා. දවුන්ද කොඩිය හා ලෙව්කේ රාළහාමි අපේ මතකයට එන එක්තරා සංකේතයක්. ඉංග්‍රීසීන්ට පක්ෂ වූවායැයි රාජසිංහ රජතුමා ඔහු මරවා දැම්මා. “ලෙව්කේ මැතිඳු අද තනියම වෙල මැද්දේ” කියලා කවි හැදුණේ ඒ නිසා.
පීරිස් අගරදතුමා, ඉතිහාසඥයකු වූ එස්.ජී. පෙරේරා පියතුමා සමග එක්වී පොත් කිහිපයක් ලියූවේය.
“මගේ සාහිත්‍ය කටයුතුවලට කළුකොඳයාවේ ප්‍රඤඤාශේකර නා හිමි, පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත නාහිමි, අමුණුගම විපස්සි නා හිමි, වැලිවිටියේ සෝරත හිමි යන ගරුතර සංඝයා වහන්සේලා බෙහෙවින් උදව් කළා. ජනශ්‍රැති ගැන මා තුළ උනන්දුවක් ඇති වුණේ ප්‍රථම සිංහල මහාචාර්ය ධර්මසිරි රත්නසූරිය මහතා නිසා. ලන්ඩන් උපාධිය සඳහා මම ඉංග්‍රීසි, ලතින් හා සිංහල භාෂා හැදෑරුවා. අපට සිංහල ඉගැන්වූ තවත් ආචාර්යවරයෙක් ටර්නර්. මහාචාර්ය මලලසේකර හා මහාචාර්ය හෙට්ටිආරච්චිගෙත් ගුරුවරයා ටර්නර් මහතා. මම දෙමළ භාෂාවත් හැදෑරුවා. 1936 මම බී.ඒ. උපාධිය ලබා ගත්තේ මා ලියූ “සිංහල කවීත්වයේ ස්වර්ණමය යුගය” නිබන්ධනයේ කොටස් “සිළුමිණ” පත්‍රයේ ශාස්ත්‍රීය අතිරේකයේත් එහි ඉංග්‍රීසි ලිපිය බම්බලපිටියේ සාන්ත පීතර විද්‍යාලයේ සඟරාවෙත් පළ වුණා.”
මීට වසර 35කට පමණ ඉහත ගම්පහ දී හමු වූ මේ භාෂා ශාස්ත්‍රොන්නතිකාමී මේ විද්වතාගෙන් මා සමු ගන්නා විට දේවස්ථානයට අඳුර වැටී තිබිණ. එහෙත් ඒ අඳුර හුදු භෞතික වශයෙන් පවතින්නක් පමණි. උන්වහන්සේ වටා ඇති ධර්ම ශාස්ත්‍රීය හා අධ්‍යාත්මික ආලෝකය ඒ භෞතික පරිසරය පලවා හරිතැයි මට සිතිණ.
එඩ්මන් පීරිස් අගරදතුමන් එදා පුවත්පත්වල ලිපි ගණනාවක් Dhanapala Weerasinghe, Civis Retired Teacher වැනි නම්වලින් ලියූ බව “දෙසතිය” පුවත් සඟරාවේ පළවී තිබුණි. එහි කවරයේ කතාව ලියූවේ වින්සන්ට් පෙරියප්පෙරුම, ප්‍රියන්ජන් සුරේෂ් ද සිල්වා, සුමිත් මායාදුන්නේ, චන්ද්‍රිකා ගුණසේකරය. ප්‍රියන්ජන් සහ ටිෂාන් පෙරේරා ගත් අගනා ඡායාරූපවලින් එම ලිපිය වර්ණවත් වී තිබුණි. මෙහි එන ඡායාරූප ප්‍රියන්ජන්ගේ බව ද සටහන් කරමි.
කැලණි විශ්වවිද්‍යාලයෙන් “සාහිත්‍ය චක්‍රවර්ති” යන ගෞරව නාමයෙන් පිදුම් ලැබූ මේ “සිතින් දිලින්දෙකු වූ භාග්‍යවන්තයා” නමින් හැඳින්වූ රාජගුරු එඩ්මන්ඩ් පීරිස් පියතුමා නම් මහ පඬුවාණෝ 1989 සැප්තැම්බර් 04 වන දින දෙව් මවු තුරුලට සැපත් වූහ.
එතුමා ගැන ගරු මර්සිලීනු ජයකොඩි පියතුමා ලියූ මේ සටහනින් මේ ලිපිය නිමා කරමු.
“කොපමණ දස්කම් ඇති වුවත් උසස් තැන් දැරුවත් දිළිඳු බව, සරල දිවිය, යහපත්කම ආදී ධර්ම ගුණයන්ට ද ජීවිතයේ මුල් තැන දුන් නිසා මෙතුමා මගේ සාන්තුවරයන්ගේ නාමාවලියට ඇතුළත් වේ.”
ගෞතම් රෝද්
ගෞතම් රෝද් (උපත 14 අගෝස්තු 1977) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු නළුවකු සහ රූපවාහිනී නිවේදන ශිල්පියෙකි‍. ඔහු රූපවාහිනී වැඩසටහන් ගණනාවකට දායක වී අතර මේ අතර බා බාහු ඕර් බේබි, ලකී, සරස්වතීචන්ද්‍ර සහ මහා කුම්භ්: ඒක් රහස්‍යා, ඒක් කහානි වැනි වැඩසටහන් ප්‍රචලිත ය.
2002දී අනාර්ත් චිත්‍රපටය ඔස්සේ ඔහු සිය බොලිවුඩ් ආගමනය සිදුකළේ ය. නමුත් ඔහු බොලිවුඩ් චිත්‍රපට කිහිපයක සුළු චරිත නිරූපණය කොට ඇත. ඔහුගේ රංගන දිවියේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය ලෙස සරස්වතීචන්ද්‍ර, මහා කුම්භ්: ඒක් රහස්‍යා, ඒක් කහානි සහ සූර්යපුත්‍ර කර්ණ් යන නිර්මාණ සැලකේ. මේ වනවිට ඔහු සරීන් ඛාන් සමග සිය බොලිවුඩ් චිත්‍රපටය වන අක්සර් 2 සඳහා දායකවෙමින් සිටියි.
Manjula Damith Siripala
Manjula Damith Siripala (also known as Manjula Damith and Manjula Siripala) is a former Sri Lankan rugby union player domiciled in New Zealand.
ගෞතම් රෝද්
වෘත්තිය
රෝද් ඉන්දියානු රූපවාහිනිය වෙත ප්‍රවිෂ්ට වූයේ සී ටීවී නාළිකාවේ ජහන් ප්‍යාර් මිලේ වැඩසටහන තුළිනි. 2000දී, ඔහු රි‍ෂතේ, අප්නා අප්නා ස්ටයිල් සහ Thriller at 10 යන රූපවාහිනී වැඩසටහන්වල කථාංගික චරිත නිරූපණය කළේ ය. 2002දී, අනාර්ත් චිත්‍රපටය ඔස්සේ ඔහු බොලිවුඩ් සිනමාව වෙත පිවිසියේ ය. මෙහි ප්‍රධාන චරිත සංජේ දත්, සුනිල් ෂෙට්ටි සහ ප්‍රීති ජාන්ගියානි විසින් නිරූපණය කරන ලදී. ඔහු මෙම චිත්‍රපටයේ නිරූපණය කළේ ඉන්ස්පෙක්ටර් සමීර් දේශ්මුඛ් නැමැති චරිතයකි. බොලිවුඩ් හුංගාමාහි රසවින්දන ද්වාරයේ තරන් ආදර්ශ් ඔහුගේ රංගන ප්‍රතිභාව පිළිබඳ රචනා කොට ඇත්තේ, "නවක ගෞතම් රෝද් හට තිරය ඉදිරියේ හොඳ පැවැත්මක් ඇති අතර, නළුවකු ලෙස ඔහු අපව විස්මයට පත් කරයි. එහු අපව බෙහෙවින් මුළාවට පත් කරන්නට සමත් ය." අනාර්ත් චිත්‍රපටය දේශීයව ඉන්දීය රුපියල් කෝටි 23.4ක ආදායමක් හිමි කරගැනීමට සමත් විය.
Manjula Damith Siripala
Early childhood and Career
Manjula is educated at Nalanda College, Colombo. He also played for CH & FC in Sri Lanka and Atkinson Rugby Club in Australia
ගෞතම් රෝද්
වෘත්තිය
2005දී, ඔහු සිය දෙවන චිත්‍රපටය වූ යූ, බූම්සි ඇන්ඩ් මී චිත්‍රපටයේ රංගනයෙහි යෙදුණේ සොනාල් සේගාල් සහ විවේක් මදන් සමග ය. මෙම චිත්‍රපටයේ ඔහු නිරූපණය කළේ ප්‍රකට රචකයකු වීමට සිහින මවන සෑම් මැක් මටෙල් ගුවන් විදුලි ශිල්පියකු පිළිබඳව ය. තරන් ආදර්ශ් රෝද්ගේ රංගන ප්‍රතිභාව මෙසේ අගයා ඇත, "අනාර්ත් [සංජු සහ සුනීල් සමග] තුළින් ප්‍රවිෂ්ට වූ ගෞතම්, නළුවකු ලෙස දායක වී ඇත. සිය බිරිය අත්හැර ගිය අවස්ථා වැනි [හැඟීම්බර] දසුන් නිරූපණය කිරීමේ දී ඔහු අතිශයින්ම විශිෂ්ට ය." 2005දී, ඔහු සිය රූපවාහිනියේ පළමු වැදගත් චරිතය වන අනිෂ් කොතාක්ගේ චරිතය බා බාහු ඕර් බේබි තුළ නිරූපණය කළේ ය.
එම වර්ෂයේම, ලකී නැමැති රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ලකීගේ චරිතය ඔහු විසින් නිරූපණය කළ ප්‍රථම ප්‍රධාන චරිතය ලෙස සැලකේ. ඉන් පසුව ඔහු වැඩසටහන් රාශියක පසුබිම් සහ සහාය චරිත නිරූපණයේ යෙදී ඇති අතර, මේ අතරට ප්‍රින්සස් ‍ඩොලී ඕර් උස්කා මැජික් බෑග් (2006), බේටියාන් අප්නි යා පරායා ධාන් (2006), ෂ්...කොයි හේ (2008), සිම්ප්ලි සප්නේ (2008), රූබි (2008), බාබුල් කා ආන්ගාන් චූටේ නා (2008) යන නිර්මාණ ඇතුළත් වේ. 2009දී, රෝද් අග්‍යාත් චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටියේ ය. මෙහි නිතින් සහ ප්‍රියංකා කොතාරි ද චරිත නිරූපණය කරන ලදී. මෙහි ඔහු නිරූපණය කරන ලද්දේ සිය මස්පිඬු සහ ප්‍රධාන කාන්තා චරිතය වන ආශා කෙරෙහි පමණක් සැලකිළිමත් වන ෂාමන් කපූර් නැමැති ආත්මාර්ථකාමී චරිතයකි‍. තරන් ආදර්ශ් ඔහුගේ රංගන ප්‍රතිභාව පිළිබඳ මෙසේ රචනා කොට ඇත්තේ "ගෞතම් රෝද් හිතුවක්කාර සුපිරි තරුවකගේ චරිතය විශ්වාසයෙන් යුතුව නිරූපණය කරන බවයි." අග්‍යාත් චිත්‍රපටය ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 45.4ක ආදායම් දේශීයව ලබා ගැනීමට සමත් විය.
Manjula Damith Siripala
References
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ගෞතම් රෝද්
වෘත්තිය
2010දී, ඔහු විසින් මාතා කි චෞකි, කාෂි – අබ් නේ රහේ තේරා කාගාස් කෝරා, Crime & Bollywood, මාන් රහේ තේරා පිතා සහ ආහත් යන රූපවාහිනී වැඩසටහන්වල පසුබිම් සහ සහාය චරිත නිරූපණ සිදුකරන ලදී. 2010දී, ඔහු ඹීරා නාම් කරේගි රෝෂන් වැඩසටහනට සම්බන්ධ වූ අතර, මෙහි ඔහු නිරූපණය කළේ සම්වාද් නැමැති අන්‍යයන් ප්‍රීතිමත් කිරීමට උත්සාහ දරන තරුණයකුගේ චරිතයකි. 2011දී, ඔහු විසින් පරිචේ නැමැති රූපවාහිනී කතාමාලාවේ විනීත් සක්සේනාගේච චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. 2012දී, රෝද් තේරි මේරි ලව් ස්ටෝරීස් කතාමාලාව තුළ තරුණ්ගේ චරිතය නිරූපණය කළේ ය. එම වර්ෂයේම ඔහු විසින් කරන් වාහි සමග රියැලිටි නර්තන වැඩසහටනක් වූ නාච් බාලියේ 5 මෙහෙයවන ලදී.
2013දී, ඔහු විසින් සංජේ ලීලා භන්සාලිගේ සරස්වතීචන්ද්‍ර රූපවාහිනී කතාමාලාවේ සරස්වතීචන්ද්‍ර නැමැති ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. මෙහි ඔහු සමග සෙසු ප්‍රධාන චරිතය ජෙනිෆර් විංගට් විසින් නිරූපණය කරන ලදී. ‍මෙම කතාමාලාව ඔහුගේ රංගන දිවියේ සන්ධිස්ථානයක් වූ අතර, එහි රංගනය වෙනුවෙන් ඔහු පැසසුම් දිනාගත් අතර අතිශයින් ජනප්‍රියත්වයට ද පාත්‍ර විය. 2013දී, ඔහු විසින් නාච් බාලියේ 6 වැඩසටහන මෙහෙයවන ලද්දේ කරන් වාහි සමග සහයෝගීත්වයෙනි. 2014 සැප්තැම්බර් 20 දින සරස්වතීචන්ද්‍ර රූපවාහිනී කතාමාලාව අවසන් විය.
2015 වර්ෂයේ දී, ඔහු තවත් රූපවාහිනී කතාමාලාවක් සඳහා දායක වූ අතර එය මහා කුම්භ්: ඒක් රහස්‍යා, ඒක් කහානි නැමැති ත්‍රාසජනක මිත්‍යා කථාවක් විය. මෙහි ඔහු නිරූපණය කළේ මිනිස් වර්ගයා ආරක්ෂා කරන රුද්‍ර නැමැති "ගාරුඩ්"වරයාගේ චරිතයයි. මෙම කතාමාලාව යහපත් ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාර හිමි කරගන්නට අසමත් වූ අතර, 2015 අප්‍රේල් මස නිමාවට පත් විය. 2015දී ම, ඔහු සූර්යපුත්‍ර කර්ණ් කතාමාලාව සමග සම්බන්ධ වූ අතර, ඔහු විසින් එහි ප්‍රධාන චරිතය වූ කර්ණාගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. මෙම කතාමාලාව 2016 ජූලි මස අවසන් විය. 2016 අගොස්තු මස, රෝද් අනන්ත් මහාදේවන්‍ගේ අක්සර් 2 සඳහා අත්සන් තැබී ය. මෙහි ඔහු සමග සරීන් ඛාන් රංගනයේ යෙදේ.
එයිට්කින් ස්පෙන්ස්
එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහය, ඉංග්‍රීසි: Aitken Spence (ස්කොට්ලන්ත නාම ශබ්දකරනය අනුව:), දෙමළ: எய்ட்கின் ஸ்பென்ஸ் යනු හෝටල් සහ සංචාරක සේවා, නාවික සහ ප්‍රවාහන සේවා, මූල්‍ය, තොරතුරු තාක්‍ෂණ, මුද්‍රණ, බලශක්ති, වැවිලි සහ ඇගලුම් වැනි ක්‍ෂේත්‍ර රැසකට විවිධාංගීකරනය වූ ශ්‍රී ලාංකික සමාගමකි.
1830 දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් ඇති මෙම සමාගම, 1983 වර්ෂයේදී කොළඹ කොටස් වෙලඳපොලෙහි පොදු කොටස් සමාගමක් ලෙස හඳුන්වා දෙන ලදී.
මේ වන විට මෙම සමාගම, ශ්‍රී ලාංකාව, මාලදිවයින, බංගලාදේශය, ඉංදියාව, ඕමානය, දකුණු අප්‍රිකාව, සහ ෆීජි යන දේශයන්හි ව්‍යාපාර කටයුතු වල නිරත වන අතර, සේවකයින් 13,000කින් සමංවිත ආයතනයකි.
ෆෝබ්ස් සඟරාව මඟින් ඩොලර් බිලියනට අඩු ඇමරිකාවෙන් පිටත ඇති සාර්ථකම පොදු සමාගමක් ලෙස තෙවරක් නම් කර ඇති එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහය, 2012 වර්ෂයේදී ලංකා වාණිජ මණ්ඩලය විසින් පවත්වන හොඳම ව්‍යාපාරික පුරවැසි සම්මානවලියේ විශිෂ්ඨතම සමාගම ලෙසද පිලිගන්නා ලදි.
ආර්ථික, සමාජීය සහ පාරිසරික යන සංවර්ධනයෙහි පැතිකඩයන් සැලකිල්ලට ගනිමින් තිරසර ලොවක් ගොඩනැගීමට එක්ව සිටින එක්සත් ජාතීන්ගේ ගෝලීය ව්‍යාපාර එකමුතුවෙහි (United Nations Global Compact) කොටස්කරුවන් ලෙස බැදුනු ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකීය ව්‍යාපාරය වන්නේද එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහයයි.
ඉතිහාසය
එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහයේ ඉතිහාසය 1830 වසරේදී බ්‍රිතාන්‍ය කිරීට සමයේ මුල් අවදියෙහි බිහිවූ "විල්සන් සහ ආචර් හවුල් ව්‍යාපරය" තෙක් දිව ගියද, මෙම සමූහයේ වර්තමාන ස්වරූපයට මූල පූර්ණය තැබුනේ 1868 සැප්තැම්බර් 01 වන දිනය. ඒ ගාල්ලේදී, තෝමස් ක්ලාක් සහ පැට්‍රික් ගෝඩන් ස්පෙන්ස් යන ස්කොට්ලන්ත ජාතික වෙලෙන්දන් සහ ප්‍රවාහන තැරව්කරුවන් "ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම" ලෙස හවුල් ව්‍යාපරයක් සේ මෙම ව්‍යාපාරය ගෙනයෑමට එකඟ වීමත් සමඟය. ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම මෙම සමයේදී මිනිරන්, මැණික්, හම්පටි, වර්ණක සඳහා පතංගි ශාඛ කොටස්, කළුවර ලී, කෝපි, පොල් තෙල්, කොහු ආශ්‍රිත භාණ්ඩ, අරක්කු සහ පැඟිරි තෙල් වැනි දෑ එක්සත් රාජධානිය, මහද්වීපගත යුරෝපය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඕස්ට්‍රේලියාව වෙත අපනයනයටත්, බුරුමයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට හාල් සහ එවක භාවිතා වූ වාෂ්ප බලයෙන් දිවෙන නැව් සඳහා ගල් අඟුරු ආනයනයටත් ප්‍රසිද්ධ නමක් උසුලන ලදී. පැට්‍රික් ගෝඩන් ස්පෙන්ස්ගේ ප්‍රයත්නයන් මත, 1871 අප්‍රේල් 05 වන දින ලන්ඩන් ලොයිඩ්ස් රක්‍ෂණ වෙළඳපොලෙහි ලංකාවේ නියෝජිත සමාගම ලෙස ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම පත්කරන ලදී. කොළඹ වරායෙහි ලොයිඩ්ස් රක්‍ෂණ සේවා පවත්වාගෙන යෑමට, "බ්‍රයිටන්, එයිට්කින් සහ සමාගම" සමඟ කොළඹ කාර්යාලයක් පිහිටුවීමට ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම එකඟතාවයකට එන ලදී. 1873 ජනවාරි 01වන දින ඉ.සි. බ්‍රයිටන් "බ්‍රයිටන්, එයිට්කින් සහ සමාගම" හවුල් ව්‍යාපාරයෙන් ඉවත් වූ අතර, මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පැට්‍රික් ගෝඩන් ස්පෙන්ස්, එඩ්වඩ් එයිට්කින් සහ එස්. ආර්. එයිට්කින්, මෙම ව්‍යාපරය ගෙනයෑමට "එයිට්කින්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම" ලෙස හවුල් ව්‍යාපාරයක් ස්ථාපිත කිරීමට තීරණය කරන ලදී. ක්ලාක් ස්පෙන්ස් සහ සමාගමෙහි අනුශාංගික සමාගමක් ලෙස තව දුරටත් එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සහ සමාගම කටයුතු කරන ලදී.
1876 දී ලොයිඩ්ස් රක්‍ෂණ සේවා නියෝජන එ්ජන්සිය ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම විසින් එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සහ සමාගම ට පවරා දෙන ලදී. මෝගන් කෲසිබල් සමාගම යන ප්‍රසිද්ධ බ්‍රිතාන්‍ය කෝව නිෂ්පාදන සමාගමෙහි ලංකා මිනිරන් ආනයන සහකරු ලෙස කටයුතු කල ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම, මෙම මිනිරන් අපනයන ව්‍යාපාරයද එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සහ සමාගම වෙත පවරා දෙන ලදී. කොළඹ වරාය ස්ථාපිතවී ලංකාවේ ව්‍යාපාරික අග නගරය ලෙස කොළඹ පත් වත්ම, ගාල්ලේ පිහිටි ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගමෙහි ව්‍යාපාර කෙමෙන් කොළඹ පිහිටි එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සහ සමාගම වෙත යොමු විය. පසු කාලීනව ක්ලාක්, ස්පෙන්ස් සහ සමාගම, එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සහ සමාගමෙහි අනු ආයතනයක් බවට පත් වූ අතර අදටත් එය එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහයෙහි පැරණිම අනු ආයතනය ලෙස පවතියි.
1880 දශකයදී එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම රෝයල් රොටර්ඩම් ලොයිඩ් සහ නෙදර්ලන්ඩ් ලයින් යන ලන්දේසි නාවික සමාගම්හි ලංකා නියෝජිත සමාගම ලෙස පත්කරන ලදි. ඉන් අනතුරුව, 1900 දශකය ලබත්ම එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම වැවිලි ක්‍ෂේත්‍රයට පිවිසෙන ලදී. 1918 වර්ෂයේදී කොළඹ කොටුවේ පිහිටි ෆ්‍රොයිඩන්බර්ග් ගොඩනැගිල්ල මිලදී ගත් එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම එය ලොයිඩ්ස් ගොඩනැගිල්ල ලෙස නම් කරමින් තම මූලස්ථානය ලෙස පත්කරන ලදී.
1930 දශකය ලංවත්ම පැන නැගුණු ලෝක ආර්ථික අවපාතයත් සමඟ එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම තම වෙළඳ කටයුතු වලින් ඉවත් වී සේවා සහ වැවිලි සමාගමක් ලෙස ඉදිරියට යෑමට උපායක්‍රමික සැලසුම් ක්‍රියත්මක කරන ලදී. වරාය ක්‍රියාවලි පිළිබඳ ඇති පරිණතභාවය හේතුවෙන් දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ කොළඹ වරායේ මෙහෙයුම් පරිපාලනය කිරීමේ වගකීම බ්‍රිතාන්‍ය පාලන තන්ත්‍රය විසින් එයිට්කින් ස්පෙනස් සමාගමට පවරන ලදී.
1952 වසරෙදී එයිට්කින් ස්පෙනස් සමාගම පෞද්ගලික සමාගමක් ලෙස ලියාපදිංචි කරන ලදී. 1968 වසරේදී, මෙම සමාගමෙහි ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකීය සම්භවයක් ඇති සභාපති ලෙස ඉ. එල්. වැන් ලැන්ගන්බර්ග් මහතා සිය දූරය භාරගත්තේය. 1971 වර්ෂයේදී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍ය ආධිපත්‍යයයෙන් ඉවත්ව ජන රජයක් ලෙස කටයුතු කිරීමට සැලසුම් සම්පාදනය කරත්ම, එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගමෙහි සම්පූර්ණ අයිතිය ලාංකිකයන් අතට පත්වන ලදී. 1983 වර්ෂයේදී එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම රු. මිලියන 51ක ප්‍රාග්ධනයක් රැස්කරමින් තම කොටස් කොළඹ කොටස් වෙළඳපොලෙහි මහජනයා වෙත නිකුත් කරන ලදී.
1960 සහ 70 දශකයෙහි, රක්‍ෂණ සහ වැවිලි සමාගම් ජනසතු කිරීමට එවක රජය පියවර ගැනීමත් සමඟ, මෙම ක්‍ෂේත්‍රයන්හි ඉහල පෙලේ සමාගමක් ලෙස ස්ථාපිතව සිටි එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගමට තම ව්‍යාපාරයන් අහිමි විය. කෙසේ වුවත් නාවික රක්‍ෂණ ක්‍ෂේත්‍රයට අයත් ලොයිඩ්ස් එ්ජන්සිය දිගටම පවත්වාගෙන යෑමට එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගමට ඉඩ කඩ ලැබුනි.
මෙම ව්‍යාපාර රජය සන්තකයට ගැනීමෙන් සමාගම පසුබෑමකට පත් වූවත්, එවක රජයෙහි සංචාරක ව්‍යාපාරය දියුණු කිරීමේ අභිලාශය හඳුනාගත් එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම, 1972 වර්ෂයේදී තම ප්‍රථම සංචාරක ආයෝජනය ලෙස බේරුවල හෝටලයක් ගෙඩනැගීමට මුල පුරන ලදී (1974 වර්ෂයේදී එය නෙප්චූන් හෝටලය නමින් විවෘත කරන ලදී). 1974 වර්ෂයේදී සිංගප්පෝ එයාලයින්ස් (Singapore Airlines) සමාගමෙහි ලංකාවේ නියෝජිත සමාගම ලෙස එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම ගුවන් සේවා ක්‍ෂේත්‍රයට පිවිසෙන ලදී. හෝටල් ව්‍යාපාරය ඇරඹීමත් සමඟම ආරම්භ කල සංචාරක සේවා එ්ජන්සිය ශක්තිමත් කරමින් එයිට්කින් ස්පෙන්ස් ට්‍රැවල්ස් ලෙස වෙනම ව්‍යාපාර අයතනයක් 1977 පිහිටුවන ලදී.
1977 වර්ෂයේදී විවෘත ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය හඳුන්වා දී අපනයන ප්‍රවර්ධනයට එවක රජය ප්‍රමුඛතාවයක් දැක්වීමත් සමඟ එයිට්කින් ස්පෙනස් සමාගම නව ව්‍යාපාර ක්‍ෂේත්‍රයන්ට අවතීර්ණ වියඃ 1979 දී භාණ්ඩ බැහෑලුම් (කන්ටේනර්) සහ ආශ්‍රිත ප්‍රවාහන සේවා, 1979 දී ඇගලුම් සහ නිමි ඇදුම් නිෂ්පාදනය, 1981දී TNT ආයතනයත් සමඟ අධිවේගී තැපැල් සහ පාර්සල් ප්‍රවාහන සේවා, 1989 දී OTIS ආයතනයත් සමඟ සෝපාන ආශ්‍රිත සේවා මින් කිහිපයක්ය. 1980 දශකයේදී රක්‍ෂණ සේවා ක්‍ෂේත්‍රයෙහි පාලන රීති හා සීමා ලිහිල් කොට පෞද්ගලික අංශයට තරඟ කිරීමට අවකාශය විවර වෙද්දී, එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමාගම, ජාතික රක්‍ෂණ සංස්ථාව (වර්තමානයේ ජනශංක්ති රක්‍ෂණ සමාගම ලෙස පැවැත්වෙන) සහ යූනියන් ඇෂුවරන්ස් සමාගම පිහිටුවීමට දායක වෙමින් ලාංකීය රක්‍ෂණ ක්‍ෂේත්‍රය නගා සිටුවීමට විශේෂ මෙහෙවරක් ඉටු කරන ලදී. පසුකාලයක මෙම රක්‍ෂණ සමාගම්වල කොටස් එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහය විසින් බැහැර කරන්නට යෙදින. වැවිලි කර්මාන්තය 1992 වර්ෂයේදී පෞද්ගලිකකරනය කරත්ම, උඩපුස්සැල්ලාව වැවිලි සමාගම මිලදී ගනිමින්, එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහය යළි වැවිලි ක්‍ෂේත්‍රයට පිවිසෙන ලදී.
1996 වර්ෂයේ සිට උත්සන්න වූ ශ්‍රී ලාංකික බලශක්ති අර්බුදය හමුවේ, එයිට්කින් ස්පෙන්ස් සමූහය ඊට විසදුම් වශයෙන් බලශක්ති ක්‍ෂේත්‍රයේ ආයෝජනයන්ට පෙළඹුවුන අතර පළමු බලාගාර ද්විත්වය මාතර සහ හොරණ කාර්මික කලාපයන්හි 2002 වර්ෂය වෙද්දී ස්ථාපනය කරන ලදී.
වෙනත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික සමාගම්
ජිනදාස දික්මාදුගොඩ
රචිත කෘති
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ගත් කතුවරු
එක්සත් ජාතීන්ගේ දිනය
1947දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියෙහි සංවත්සරය ලෙසින්, ඔත්තොම්බර් 24 නම් කරන ලද අතර, "එක්සත් ජාතීන්ගේ අපේක්ෂාවන් සහ මස්තකප්‍රාප්තීන් පිළිබඳ ලොව ජනයා දැනුවත් කිරීමටද එහි කාර්යයන් සඳහා ඔවුන්ගේ සහයෝගය දිනාගැනුමටද" එදින භාවිතා කරතැයි බලාපොරොත්තු වෙයි.
1971දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් තවත් යෝජනාවක් සම්මත කර ගනිමින් (එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනාව 2782) ප්‍රකාශ කර සිටියේ එක්සත් ජාතීන්ගේ දිනය ජාත්‍යන්තර නිවාඩු දිනයක් විය යුතු බවත්,  සියළු එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයන් විසින් එය රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙසින් එය සැමරිය යුතු බවත්ය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ දිනය කැප කර ඇත්තේ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ අපේක්ෂාවන් හා මස්තකප්‍රාප්තීන් පිළිබඳව ලොව ජනයා දැනුවත් කිරීම සඳහාය. එක්සත් ජාතීන්ගේ දිනය, ඔක්තොම්බර් 20 දින සිට 26 දා දක්වා පැවැත්වෙන එක්සත් ජාතීන්ගේ සතියෙහි කොටසකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්
රජයේ භාරගැනීමේ ළමා නිවාස
ටික කාලයකට හෝ දිගටම ගෙදර වාසය කිරීමේ වාසනාව අහිමිවූ ළමයින් භාරගෙන ආරක්ෂාව සලසන්න දෙපාර්තමේන්තුවේම පාලනය යටතේ ළමා නිවාස කිහිපයක් පිහිටුවා තිබෙනවා.
පිහිටීම
භාරගැනීමේ ළමා නිවාස පානදුර, ගාල්ල, බණ්ඩාරවෙල, යාපනය, මහනුවර, අනුරාධපුර, මීගලෑව (ගල්ගමුව), කුරුවිට (රත්නපුර), යන ස්ථානවල පිහිටා ඇත.
යාපනය පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය
යාපනය දිස්ත්‍රික්කය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ පිහිටා ඇති දිස්ත්‍රික්කයකි. දිස්ත්‍රික්කයේ සම්පූර්ණ භූමි වර්ගප්‍රමාණය වර්ග කිමී 1,025 ක් වන අතර සම්පූර්ණ ජනගහණය ( 2012 දි ) 583,378 ක් විය.
නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම
thumb| ද පෝචර් ෆ්‍රෙඩ්රික් රූජ් (1867-1950) නීති විරෝධී ලෙස දඩයම් කිරීම අර්ථ දක්වා ඇත්තේ සාමාන්‍යයෙන් ඉඩම් පරිහරණ අයිතිවාසිකම් හා සම්බන්ධ වන සතුන් දඩයම්කිරීම හෝ අල්ලා ගැනීම ය. දරිද්‍රතාවයෙන් පෙළෙන ගොවීන් විසින් යැපුම් අරමුණු සඳහා දඩයම් කිරීම සිදු කරනු ලැබුවේසුළු ආහාර වේලට අතිරේකයක්එ ලෙසිනි.එයපිහිටුවා ඇත්තේ වංශවත් හා භෞමික පාලකයන්ගේ දඩයම් වරප්‍රසාදවලට එරෙහිවය. "" 1980 දශකයේ සිට“දඩයම් කිරීම” යන යෙදුම වනාන්තර ශාක විශේෂ නීති විරෝධී ලෙස අස්වනු නෙළීම සඳහා ද භාවිතා කර  ඇත. කෘෂිකාර්මික අර්ථයෙන් ගත් කල, 'දඩයම් කිරීම' යන යෙදුම පසෙහි හෝ තණකොළ නැතිවීම සඳහා ද යොදා ගැනේ. ගව වැටලීම් වලදී මෙන් පශු සම්පත් සොරකම් කිරීම ,සොරකම් කිරීමක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි.
නීතිමය අංශ
thumb| ටොරොන්ටෝ හි ඔන්ටාරියෝහි කලාභවන ටොම් තොම්සන් විසින් රචිත ද පෝචර්, 1916 සටහන 1998 දී මැසචුසෙට්ස් ඇම්හර්ස්ට් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිසර විද්‍යාඥයින් විසින් දඩයම් කිරීම පාරිසරික අපරාධයක් ලෙස යෝජනාකරන ලද අතර, ඕනෑම ක්‍රියාකාරකමක් නීති විරෝධී යැයි අර්ථ දක්වමින් වනජීවී අස්වැන්න ඇතුළු පුනර්ජනනීය ස්වාභාවික සම්පත්ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ස්ථාපිත කර ඇති නීති හා රෙගුලාසිවලට පටහැනිව, සන්තකයේ තබා ගැනීමේ අරමුණින්, ප්‍රවාහනය, පරිභෝජනය හෝ විකිණීම සහ එහි ශරීර කොටස් භාවිතා කිරීම යනාදිය ඊට ඇතුළක් වේ. ඔවුහු දඩයම් කිරීම ශාක හා සත්වජනගහනයේ පැවැත්මට ඇති බරපතලම තර්ජනයක් ලෙස සැලකූහ. වනජීවී ජීව විද්‍යාඥයින් සහ සංරක්ෂණයින් සලකන්නේසලකන්නේ වනජීවී ජනගහනය අඩුවීම, දේශීය විශේෂ ක්ෂය වීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරිත්වය අඩාල වීම නිසා ආරක්ෂිතප්‍රදේශ ඇතුළත හා පිටත ජෛව විවිධත්වයට දඩයම් කිරීම අහිතකර ලෙස බලපාන බවයි.
මහද්වීපික යුරෝපය
thumb| දඩයක්කාරයාගේ අවසානය, 1894 අගෝස්තු ඩීෆෙන්බැචර්ගේ සිතුවමක් මත පදනම් වූ නිදර්ශනය thumb| ජෙනර්වින් ගීතයේ පළමු ගාථාව උපුටා දක්වමින් ෂ්ලියර්සි හි දඩයක්කාරයෙකුගේ සොහොන. 'ගිර්ග්ල්' අනුස්මරණය කිරීම සඳහා දැන් සහ පසුව දඩයම් කරන ලද ක්‍රීඩාව සොහොන මත තබා ඇත. thumb| Marterl මෙම Riederstein දී අසල Baumgartenschneid, Tegernsee. 1861 දී දඩයම් ගවේෂණයකින් ආපසු නොපැමිණි දඩයක්කාරයෙකුගේ දේහය 1897 දී එම ස්ථානයේ තිබී හමු විය. ඔස්ට්‍රියාව සහ ජර්මනිය දඩයම් කිරීම සොරකමක් ලෙස නොව තෙවන පාර්ශවීය දඩයම් අයිතිවාසිකම්වලට මැදිහත් වීමක් ලෙසහදුන්වයි. පුරාණ ජර්මානු නීතිය මගින් ගොවීන් ඇතුළු ඕනෑම නිදහස් මිනිසෙකුට දඩයම් කිරීමට අවසර දී ඇති අතර, විශේෂයෙන්කොමන්ස් මත රෝමානු නීතිය පාලකයන්ට දඩයම් කිරීම සීමා කළේය. මධ්යකාලීන යුරෝපයේ වැඩවසම් භූමි පාලකයින් රජුගේසිට පහළට වංශාධිපතීන්ට තමන් පාලනය කළ ඉඩම්වල දඩයම් කිරීමට හා මසුන් ඇල්ලීමට ඇති අයිතිය බලාත්මක කිරීමටඋත්සාහ කළහ. දඩයම් කිරීම බරපතල අපරාධයක් ලෙස  ද සිර ගත කිරීම දඩුවමක්  ලෙස සලකනු ලැබුවද, 16 වන සියවස වනතෙක් බලාත්මක කිරීම සාපේක්ෂව දුර්වල විය. ගොවීන්ට තවමත් කුඩා ක්‍රීඩාවක් ලෙස දඩයම් කිරීම සඳහා අවසර දී තිබුණද, වංශාධිපතීන්ට දඩයම් කිරීමේ අයිතිය 16 වන සියවසේදී සීමා කර ඉඩම් අයිතියට පැවරීය. තුවක්කු වල අඩු ගුණාත්මක භාවයනිසා ක්‍රීඩාවට පිවිසීමට මීටර් 30 (අඩි 98) ක් පමණ දුර අවශ්‍ය විය. නිදසුනක් වශයෙන්, එවකට සල්ස්බර්ග් කලාපයේදඩයම්කරුවන් වයස අවුරුදු 30 ක් පමණ වූ පිරිමින් වන අතර ඔවුන් තවමත් විවාහ වී නොමැති අතර සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ නීතිවිරෝධී වෙළඳාමේ තනිවම සිටිති.