cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ජන සන්නිවේදනය
කර්ට් ලෙවින්
1947දී ලෙවින් මිය ගිය අතර එවිට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 57කි. ඔහුගේ ජීවිත කාලය කෙටි වුවද ඔහු විසින් මානව ශාස්ත්‍ර අභිවෘද්ධියෙහිලා කරන ලද සේවය අතිමහත් වූවකි. ඒ බව ඔහුත් සමගම නැගී ආ ගුරුකුලයක් බිහි කරලීමෙන්ම මනාව සුවිශද වේ. සැබවින්ම ඔහු විසින් එතෙක් පැවති මනෝ විද්‍යාව සහ සමගාමී අනෙකුත් විෂය ක්ෂේත්‍රයන් විශේෂයෙන් සන්නිවේදන අධ්‍යයනයන් නව පියවරක් උදෙසා අවශ්‍යය පදනම සකසනු ලැබීය. මුල් කාලයේදී පුද්ගල මානසික ක්‍රියාවලිය පිලිබද පර්යේෂණ කෙරෙහි යොමු වී සිටි ඔහු පසුව සමූහ සන්නිවේදනයෙහි බලපෑම හා පුද්ගල චර්යාව පිලිබද පර්යේෂණ වෙත යොමු විය. සමකාලීන මනෝ විද්‍යා යින් ව්‍යවහාරික පක්ෂයෙන් දුරස්ථ වෙමින් කටයුතු කරන විට ඔහු ප්‍රායෝගික න්‍යායවාදියකු ලෙස ව්‍යවහාරික පරිචිත න්‍යාය මගින් මෙහෙයවිය හැකි බවත් න්‍යාය තථ්‍ය ජීවිතයේ සමාජීය ගැටලු අරබයා ව්‍යවහාර කිරීමෙන් සිද්ධාන්ත පරීක්ෂණයකට ලක් කල හැකි බවත් තාර්කිකව පෙන්වා දෙන ලදි. එසේම සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයෙහි වර්ධනයෙහිලා ඔහු විසින් ගොඩ නගන ලද කණ්ඩායම් ගතිකවාදී සිද්ධාන්තය හා ක්ෂේත්‍ර න්‍යාය ආදී ලෙවිනියානු චින්තනය බෙහෙවින් උපස්ථම්බක වී ඇති බවද සදහන් කල යුතුය. අද වන විට ලෙවින්ගේ මෙම චින්තනය සැලකීමකට ලක් නොකලද ඔහු විසින් ගොඩනගන ලද සිද්ධාන්තයන් පසුබිම් කරගත් පරීක්ෂණ තුලින් ගොඩනැගුනු බොහෝ.
කාල් හවුලන්ඩ්
සන්නිවේදන අධ්‍යයන විෂයෙහි විශාල දායකත්වයක් දැක්වූවන් අතර සිටින තවත් සුවිශේෂී විද්වතකු ලෙස කාල් හවුලන්ඩ් හදුන්වා දිය හැකිය. 1912 ජුනි 12 වන දින චිකාගෝ නගරයේදී මෙලොව උපත ලද කාල් හවුලන්ඩ් 1932 දී ප්‍රථම උපාධියත් 1934 දී ශාස්ත්‍රපති උපාධියත් වෙස්ටර්න් සරසවියෙන් ලබා ගත් අතර මනෝ විද්‍යා විෂය ධාරාව ඔස්සේ අධ්‍යයන කටයුතු වල නියැලෙමින් 1936 සිය ආචාර්ය උපාධිය යේල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ලබා ගන්නා ලදි. 1936 දී යේල් විශ්ව විද්‍යාලයේ ආචාර්ය මණ්ඩලයට එක් වන හවුලන්ඩ් 1937 දී සහය මහාචාර්ය ධූරයටද 1944 දී ආශ්‍රිත මහාචාර්ය ධූරයටද පත් වන අතර 1945දී පූර්ණ මහාචාර්ය ධූරයටද පත් වේ.
සන්නිවේදන බලපෑම හා පෙලබවීම යන ක්ෂේත්‍රයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ පර්යේෂණ කල හවුලන්ඩ් එම ක්ෂේත්‍ර ආශ්‍රයෙන් සන්නිවේදන අධ්‍යයන උදෙසා විශාල සේවයක් කරන ලදි. දෙවන ලෝක යුධ සමයේ ඇමරිකානු යුධ දෙපාර්ථමේන්තුවේ මනෝ විද්‍යා හා සම්පරීක්ෂණ අධ්‍යයන අංශයෙහි අධ්‍යයක්ෂක ලෙස ඔහු කටයුතු කල අතර එහිදී ඔහුට පැවරුණු ප්‍රධාන රාජකාරිය වූයේ හමුදාවේ ධෘතිය පිලිබද පර්යේෂණ පැවැත්වීමයි. මෙම කාල වකවානුව වන විට පුද්ගලයකුගේ ඪආකල්ප කෙරෙහි සන්නිවේදනයෙන් කෙබදු ආකාරයේ බලපෑමක් එල්ල කරන්නේද යන්න පිලිබදව නිශ්චිත පර්යේෂණ හා තොරතුරු නිශ්චිතව හදුනාගෙන නොතිබුණි. මෙම නිසා ඒ පිලිබදව පර්යේෂණ පැවැත්වීම ඔහු විසින් සිදු කරන ලදි. දෙවන ලෝක යුද සමයෙන් පසුව ඔහු යලිත් යේල් සරසවියට එක් වූ අතර එහිදී ඔහු මනෝ විද්‍යා අධ්‍යයන අංශයේ ප්‍රධානියා ලෙසත් අභිනවයෙන් ඇති කල " සන්නිවේදනය හා ආකල්ප පිලිබද පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතියේ" අධ්‍යක්ෂක ලෙසද කටයුතු කරන ලදි. එහිදී තනි පුද්ගලයකුගේ වෙනස්වීම පිලිබදව ක්ෂුද්‍ර තලයෙහි අධ්‍යයන සම්ප්‍රදාය ඇමරිකාවේ ආරම්භ කිරීමට ඔහුට හැකි වීම සන්නිවේදන අධ්‍යයන විෂයෙහි සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් විය.එමගින් පෙලබවීම යන සංකල්පය පදනම් කර ගනිමින් විවිධ විද්වතුන්ට පර්යේෂණ පැවැත්වීමට අවශ්‍යය පදනම සකස් වූ බව සදහන් කල හැකිය. මොහුගේ මෙම ශ්‍රාස්ත්‍රීය ප්‍රගමණය හේතු කොට ගනිමින් 1940 දශකයේදී හා 50 දශකයේදී පුද්ගලාන්තර සන්නිවේදනය කෙරෙහි බොහෝ විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. එසේම ඒ පිලිබද අධ්‍යයන බොහෝ ප්‍රමාණයක්ද ඒ සමගම ඇති වීමක්ද දැක ගත හැකි විය. කාල් හවුලන්ඩ් "පෙලබවීම" මුල් කොට ගනිමින් පර්යේෂණ අඛණ්ඩව පවත්වන ලදි. පෙලබවීම පුද්ගලයකුගේ මනස විෂයෙහි සෘජුව බලපානු ලබන්නකි. එමගින් පුද්ගලයකුගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීම විශයෙහි සෘජු බලපෑමක් කල හැකිය. ග්‍රාහකයාගේ පාර්ශවය කෙරෙහි බලපෑම් කිරීම සදහා එමගින් ඒකපාර්ශවීය උත්සාහයක් පිලිමිබු වේ. පුද්ගලාන්තර සන්නිවේදනයේදී පෙලබවීම සම්බන්දව ඉදිරියට හා පසු පසට අඛණ්ඩව සිදුවන අන්තර් ක්‍රියාවලියක් දැකගත හැකිය.
මෙම පෙලබවීම පිලිබද ක්‍රියාවලියට අදාලව ඔහුට පර්යේෂණ ඔස්සේ නව දිශානතීන් හදුන්වා දීමට හැකියාව ලැබිණි. එහිදී ග්‍රාහක පිරිස කෙරෙහි "විශ්වසනීයත්වය" තහවුරු කරගත් සන්නිවේදකයකුට විශ්වසනීයත්වය තහවුරු නොකල සන්නිවේදකයකුට වඩා හොදින් සන්නිවේදන කාර්යයේ නියැලෙන්නේද? සන්නිවේදකයකු ග්‍රාහකයන්ගේ විශ්වසනීයත්වයට පත් වීම සදහා බලපානු ලබන හේතු මොනවාද? සන්නිවේදකයා පිලිබදව වැරදි ආකල්ප ඇති නොවනු පිනිස ග්‍රාහක සමූහයාට "ප්‍රතිශක්තිය" ලබා දිය හැකිද? භිය ඇති කරන ආයාචනා සහ භාවමය ආයාචනා කෙතරම් දුරට සාර්ථකද? ආදිය පිලිබදව හා කෙනෙකුගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීමේ කටයුත්තේදී ඔහු හෝ ඇය ජීවත්වන පරිසරය හෙවත් පුද්ගල කණ්ඩායම් මගින් කවර ආකාරයේ බලපෑමක් කොපමණ ප්‍රමාණයකින් සිදු කරන්නේද ආදී සන්නිවේදනය හා සෘජුව බලපානු ලබන කරුණු කෙරෙහි අධ්‍යයන සිදු කල ඔහුට ඒ සදහා වඩා සාර්ථක පිලිතුරු ඉදිරිපත් කිරීමට හැකි විය. එසේම හවුලන්ඩ් ඇතුලු ඔහුගේ සමගාමී විද්වත් පිරිස විසින් "පෙලබවිය හැකි බව" පිලිබදවද පර්යේෂණ කිරීමට යොමු විය. එහිදී කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමේ පිලිවෙල සම්බන්ධවද, කෙනෙකුගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීමේදීද එක් ආකල්පයක එක් කොටසක් වෙනස් කිරීමෙන් එම වෙනස් කිරීම තුල පවතින සමස්ත ආකල්ප සමූහය කුමන ආකාරයට බලපවත්වන්නේද ආදිය පිලිබදව ඔවුහු පර්යේෂණ සිදු කරන ලදි.
දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ඇමරිකන් හමුදාව සදහා මිලියන 15 ක පිරිසක් අලුතින් බදවාගත් අතර ඉන් පසුව ඇමරිකානු යුධ දෙපාර්තමේන්තුව සතු මීලග අභියෝගය බවට පත්වූයේ ඔවුන් පුහුණු කරන්නේ කෙසේද? යන්න පිලිබදවය. එහිදී නව පිරිසට යුද්ධය පිලිබද යම් වැටහීමක් ලබා දීමට කැපරා විසින් චිත්‍රපට කිහිපයක් නිපදවූ අතර ඒවා "    " නමින් ඔවුන්ට පෙන්වන ලදි. මෙහිදී හවුලන්ඩ් ඇතුලු පිරිස විසින් මෙම චිත්‍රපටවල බලපෑම පිලිබද නිගමනය සදහා නොයෙක් ආකාරයේ ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණ සිදු කරන්නට පෙලබුණි. අවසානයේදී ඔවුන් එලබුනු නිගමනය පහත පරිදි වේ.
සන්නිවේදන මූලාශ්‍රයෙහි විශ්වසනීයත්වය පදනම් කොට ගනිමින් හවුලන්ඩ්, ජානීස්, සහ කෙලී එක්ව ඉතා ප්‍රසිද්ධ පර්යේෂණාගාර සම්පරීක්ෂණ්යක්ද සිදු කර තිබේ. එහිදී සන්නිවේදන මූලාශ්‍රයේ විශ්වසනීයත්වය යන කරුණ පමනක් සැලකිල්ලට ගනිමින් එය සිදුකර තිබේ. එහිදී ජනමාධ්‍ය මගින් ප්‍රකාශ කරන්නාවූ සංදේශ ප්‍රතිග්‍රහනය කරන්නාවූ ආකාරය විමර්ශනය සිදු විය. මෙම පර්යේෂණය සදහා කණ්ඩායම් දෙකකට සන්නිවේදන සංදේශ වෙන වෙනම ඉදිරිපත් කරන ලදි. එසේම එම සංදේශවල විෂය ක්ෂේත්‍රද එකිනෙකට වෙනස් ආකාරයට යොදා ගන්නා ලදි. මූලය පිලිබද විස්තරද සංදේශය අවසානයේ සදහන් කරන ලදි. සංදේශය පැමිණි මූලය පිලිබද ඉහල විශ්වාසයක් ඇති බව එක් කණ්ඩායමකට ප්‍රකාශ කල අතර අනෙක් කණ්ඩායමට සංදේශය පැමිණි මූලය පිලිබදව එතරම් විශ්වාසයක් නැති බව ප්‍රකාශ කරන ලදි. ප්‍රතිචාරකයන්ගේ අදහස් එම සංදේශ බෙදා හැරීමට පෙර පසු හා මාසයකට පසු ප්‍රශ්න කිරීම් මගින් ලබා ගන්නට ඔවුන් කටයුතු කරන ලදි. මෙම පර්යේෂණය අවසානයේදී ඔවුන්ට ග්‍රාහක ප්‍රතිචාර අධ්‍යනයෙන් පහත නිගමන වලට එලබීමට හැකි විය.
නමුත් මාසයකට පසුව යලිත් ග්‍රාහක ප්‍රතිචාර විමසීමේදී ඉහත පරස්පරතාව නැති වී තිබිණි. සම්පරීක්ෂණ ප්‍රථිඵල විශ්ලේෂණය කල හවුලන්ඩ් ඇතුලු පිරිස සන්නිවේදන මූලයෙහි බලපෑම සන්නිවේදනය සිදු වන අවස්තාවේ උපරිම වන බවත් ඉන් පසුව කාලයක් ගත වන විට එය නැති වී යන බවත් සොයා ගන්නා ලදි. හවුලන්ඩ් ඇතුලු පිරිස විසින් සිදු කරන ලද මෙම පර්යේෂණය පෙලබවීම මුල් කොට සිදු කරන පර්යේෂණ සදහා අවශ්‍යය ආකෘතියක් හා පර්යේෂණ සැලසුමක් සම්පාදනය වීම සිදු විය. එසේම මෙම පර්යේෂණය සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයෙහි ඉදිරි ප්‍රගමනය විශයෙහි විශාල පි‍ටුබලයක් විය.
හවුලන්ඩ්ගේ මෙම අගනා පර්යේෂණ නිසාම ඇමරිකානු මනෝ විද්‍යා සංගමය ඔහුට 1957 දී එම සංගමයෙන් පිරිනමන උසස්ම සම්මානය පිරිනමන ලදි. එසේම 1957 දී ෆෝච් පදනම මගින් පර්යේෂණ සදහා කොන්දේසි විරහිත මුදල් ප්‍රධානයන් ලැබූ සම්භාව්‍ය ඇමරිකානු විද්වතුන් 87 දෙනා අතරට හවුලන්ඩ්ද එක් වී තිබුණි. 1954දී මැද පෙරදිග රටවල්වල සමාජ මනෝ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සිදු කිරීමද එම රටවල සමාජ පර්යේෂකයින් පුහුණු කිරීමද ඔහු විසින් සිදු කරන ලදි. 1946 සිට 1961 දක්වා යේල් විශ්ව විද්‍යාලයේදී සිදු වූ හවුලන්ඩ්ගේ පශ්චාත් යුධ පර්යේෂණ අගයමින් විල්බර් ශ්‍රාම් කියා ඇත්තේ මෙම ක්ෂේත්‍රයට තනි පුද්ගලයකුගෙන් ඉ‍ටු වූ ඉහලම දායකත්වය එය බවයි.
හවුලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණ අතර "පෙළබවීම්" පිලිබද පර්යේෂණ සෘජුව සන්නිවේදනය හා සම්බන්ධ පර්යේෂණ වේ. ඒ සදහා හවුලන්ඩ් යොමු කිරීමට බලපෑමක් කල මූලශ්‍ර කිහිපයක් ගැනද සදහන් වේ.එනම් හවුලන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩියානු සංකල්පගත කිරීම් මගින් බලපෑමක් ලැබුවේය. ඒ ක්ලාක් හල්ගේ ඉගෙනීම පිලිබද සිද්ධාන්තය හරහාය. ඉගෙනීම පිලිබද හවුලන්ඩ්ගේ ක්‍රමවේදාත්මක පසුබිම මෙන්ම චර්යාමය ප්‍රවේශය හා චර්යාමය වෙනස ආදී ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි ක්ලාක් හල්ගේ ආභාෂය වෙසෙසින් ලබා ඇතිබව පෙනේ. එපමනක්ද නොව කර්ට් ලෙවින්ගේ ක්ෂේත්‍ර න්‍යාය මෙන්ම කණ්ඩායම් මනෝ විද්‍යා අධ්‍යයනද හවුලන්ඩ්ගේ පර්යේෂණ විෂයෙහි යම් බලපෑමක් සිදු කර තිබේ.
1961 අප්‍රියෙල් මස 16 වන දින ඇමරිකාවේ කනෙක්ටිකට් නුවර ස්වකීය නිවසේදී හවුලන්ඩ් මෙලොවින් සමුගන්නා විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 48කි. මෙසේ ඔහුගේ ජීවිත කාලය කෙටි වුවද ඔහු විසින් සන්නිවේදන අධ්‍යයන හා අනෙකුත් සමාජ ශාස්ත්‍ර විෂයෙහි ගොඩ නගන ලද නව පදනම තුලින් විශේෂයෙන්ම සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රය තුල පිබිදීමක් ඇති විය. මෙම නිසා ඔහු සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රය තුල ඉතා සුවිශේෂී චරිතයක් ලෙස හදුනා ගත හැකිය.
සන්නිවේදන අධ්‍යයනයෙහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය
කවර විෂය ක්ෂේත්‍රයකට වුවද සිද්ධාන්ත අත්‍යාවශ්‍ය වේ. සිද්ධාන්ත යනු සමාජ ශාස්ත්‍රවල අත්‍යාවශ්‍යය සංචරකයකි. සිද්ධාන්ත ගොඩ නැගීමට නම් ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් අත්‍යාවශ්‍ය වේ. එනම් සිද්ධාන්ත ගොඩ නැගෙන්නේ අඛණ්ඩ පර්යේෂණ කිරීම තුලිනි. සිද්ධාන්ත හා ගැටලු හදුනා ගැනීමට න්‍යායන් අවශ්‍යය වේ. එසේම සිද්ධාන්ත හා පර්යේෂණ අතර මනා සබදතාවක්ද පවතී. කිසියම් සංසිද්ධියක් පිලිබද සංකල්පිත විවරනයක් නිර්මානය කිරීම සිද්ධාන්ත මගින් සිදු වේ. මහාචාර්ය ෆෙඩ්කර්ලි විසින් සිද්ධාන්තයක් පිලිබදව පහත නිර්වචනය ඉදිරිපත් කර තිබේ. " අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එකිනෙකා සම්බන්ධ වන සංකල්ප, අර්ථකතන ඉතාම විධිමත් ලෙස ක්‍රමානුකූලව යොදා ගන්නා ප්‍රස්තුතය හා සංසිද්ධිය පැහැදිලි කිරීම සිද්ධාන්තයක තිබිය යුතුය. සිද්ධාන්ත යනු කිසියම් ආකාරයක සංකල්පිත අර්ථකතනයකි. නමුත් එය වර්ධනය වූ තත්වයකි."
සන්නිවේදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය පිලිබද විමර්ශනයේදී පහත න්‍යායන් ගොඩ නැගීම තුලින් එහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය සිදු විය.
සන්නිවේදන සිද්ධාන්ත අරභයා වූ පුරෝගාමී පර්යේෂණයක් ලෙස සන්නිවේදන අධ්‍යයන ඉතිහාසයෙහි සම්භාවනාවට පාත්‍ර වී ඇති මූලික පර්යේෂණය වන්නේ හැරල්ඩ් ලැස්වෙල් විසින් සිය ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනය සදහා කල ප්‍රචාරනය පිලිබද පර්යේෂණයයි. ඔහු විසින් කරන ලද ප්‍රචාරණය පිලිබද සමාජ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සන්නිවේදන ක්ෂේත්‍රය හා සම්බන්ද වුණු මූලික හා ඉතා වැදගත් අධ්‍යයනයක් ලෙස සලකනු ලබයි. ලැස්වෙල් විසින් ප්‍රචාරණය පිලිබදව පලමු වරට අවධානය යොමු කරන ලද්දේ සිය ආචාර්ය උපාධිය සදහා පර්යේෂණ සිදු කල කාලවකවානුවේදීය. එහිදී ඔහු පලමු ලෝක යුද්ධය පැවතුණු දෙපාර්ශවය විසින්ම භාවිතා කරන ලද ප්‍රචාරණ ක්‍රමෝපාය පිලිබදව විමර්ශනය කරන ලදි. එහිදී ඔහු ඵලදායී පර්යේෂණ ක්‍රමවේද පිලිබදව සිය අවධානය යොමු කරන ලදි. මේ අධ්‍යයනය ප්‍රමුඛ සංකල්ප පිලිබද අර්ථ නිරූපන, ප්‍රචාරණ ක්‍රමෝපාය වර්ගීකරණය හා එකී ක්‍රමෝපායවල බලපෑම ආදිය පිලිබද සවිස්තර වාර්ථාවක් සකස් කරන ලදි. ඔහුට මෙම පර්යේෂණයේදී අන්තර්ගත අධ්‍යයනය වැදගත් සන්නිවේදන පර්යේෂණ මෙවලමක් ලෙස සංවර්ධනය කිරීමට හැකි විය. අන්තර්ගත අධ්‍යයනය ලෙස හදුන්වන්නේ සන්නිවේදන සංදේශ අන්තර්ගතය වර්ග කොට අරමුණු කරන ලද විවිධ විචල්‍යයන් ඒ අනුව නිර්ණය කිරීමේ ගවේශන මාර්ගයයි.
ප්‍රචාරණය යනු විවිධ මාධ්‍ය නියොජන [ වාචික, ලිඛිත, පින්තූර, චිත්‍ර හා සංගීත] ආදී විවිධ කලා මාධ්‍ය උපයෝගී කොට ගනිමින් ඒ උපයෝගීතාව මත පදනම්ව මානව ක්‍රියාවන්ට බලපෑම් කිරීමයි. තොරතුරු ලබා දීමට මාධ්‍ය උපයෝගී කර ගනී. එම උපයෝගී කර ගන්නා වූ කලාව ප්‍රචාරණය වේ. ලැස්වෙල්ගේ අධ්‍යයන වැදගත් වන්නේ ප්‍රචාරණ ක්‍රමෝපායන් ගැන අධ්‍යයනය කල බැවිණි. යුද්ධය සදහා ප්‍රචාරණය යොදා ගන්නේ කෙසේද? යන්න සොයා ගත් ශාස්ත්‍රීය ලේඛනයක් ලෙස ඔහුගේ  කෘතිය හදුන්වා දීමට පුලුවන.
පසුව මෙම ප්‍රචාරණය සම්බන්ධව ඇති පර්යේෂණ තව දුරටත් අඛණ්ඩව ඉදිරියට ‍රැගෙන යාමට සමජ ශාස්ත්‍ර විද්වතුන් උත්සුක විය. එහිදී ‍රැල්ප් කැසේ මෙම පර්යේෂණ තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යන ලදි. සන්නිවේදන පර්යේෂණ ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරයේදී ප්‍රචාරණය උපයෝගී කොට ගත් ආකාරය පදනම් කරගෙන ඔහු පර්යේෂණ සිදු කරන ලදි. Hadley Cantrel, Leonard doob, Edward යන තිදෙනා දෙවන ලෝක යුධ සංග්‍රාමය සදහා යොදා ගත් ප්‍රචාරණය සම්බන්ධව පර්යේෂණ පවත්වන ලදි.
1937දී "Insitute For Propaganda Analysis" නමින් ප්‍රචාරණ අධ්‍යයනය පිලිබද ආයතනයක් ආරම්භ විය. එම ආයතනය ආරම්භ කිරීමේ මූලික අරමුන වූයේ ප්‍රචාරණය පිලිබද අධ්‍යයනය කිරීම මෙන්ම ඇමරිකානු ජනතාවට ප්‍රචාරණය හා යුද්ධය පිලිබද දැනුවත් භාවයක් ලබා දීම සදහාය. මෙම ආයතනයට මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබා දෙන ලද්දේ " 20 වන සියවසේ අරමුදල" මගිනි. මෙම ආයතනය මගින් විවිධ දැන්වීම් මගින් මෙන්ම පොත් මගින්ද ප්‍රචාරණය පිලිබද විවිධ ප්‍රකාශ ඉදිරිපත් කරන ලදි. මින් ප්‍රධානතම කෘතිය වූයේ 1939 දී "Alfred Me Clung Lee and Elizabeth Briant Lee" යන දෙදෙනා විසින් රචිත "The Five Art Of Propaganda" නැමැති කෘතිය වේ. ප්‍රචාරණය හා සම්බන්ධ ක්‍රමෝපායන් මෙම පොතෙහි අන්තර්ගත වේ. එනම්
සන්නිවෙදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වීම පිලිබද විමසීමෙදී තවත් වැදගත් සිද්ධාන්තයක් ලෙස "පුද්ගල බලපෑම පිලිබද සිද්ධාන්තය" හදුනා ගත හැකිය. මෙම සිද්ධාන්තය "                 " යන තිදෙනා විසින් කරන ලද පර්යේෂණ මගින් 1940 දී පමණ සොයා ගන්නා ලදි. මෙම සිද්ධාන්තය ද බිහි වන්නේ මැතිවරණය පරිශ්‍රයේ සිටය. සන්නිවේදනය මගින් පුද්ගල බලපෑම වෙනස් කිරීමට හේතු වනවාද යන්න මෙමගින් සොයා බලයි. මෙම පර්යේෂණය සිදු කරන්නේ ඡන්ද දායකයාගේ මතය හෙවත් කැමැත්ත ජනමාධ්‍ය මගින් වෙනස් කල හැකිය යන මතයක සිටය. නමුත් පර්යේෂණ මගින් අනාවරණය වන්නේ එලෙස වෙනස් නොවන බවය. ජනමාධ්‍ය මගින් කෙරෙන්නේ තමන් තුල පවතින අදහස් තවදුරටත් වර්ධනය කිරීමකි. ඡන්දය දීමේ අභිප්‍රාය යම් පමනකට හෝ වෙනස් වනවා නම් එය සිදුවන්නේ ජනමාධ්‍ය නිසා නොව පුද්ගල බලපෑම නිසාය.එනම් අන්තර් පුද්ගල බලපෑම නිසාවෙනි. මෙය සිද්ධාන්තයේ ස්වභාවයයි. නමුත් මෙය සන්නිවෙදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වන මුල් කාලයේ සිද්ධාන්තයක් බැවින් වර්තමානය හා නොගැලපිය හැකිය.
ලැසාස්ෆෙල්ඩ් ඇතුලු පිරිස විසින්ම හදුන්වා දෙන ලද තවත් සිද්ධාන්තයක් වූයේ " සන්නිවේදනයේ දෙපියවර ගලනය පිලිබද සිද්ධාන්තයයි." තොරතුරු ගලනය දිශා දෙකකට සිදුවන බව මෙයින් අදහස් කරයි. ඒ සිරස්ව සහ තිරස්වය. මෙසේ සිදුවේ යැයි මෙහිදී උපකල්පනය කරනු ලබයි. ජනමාධ්‍ය ප්‍රධානීන්ට මුලින්ම තොරතුරු ලැබේ. එනම් මොවුන් මුලින්ම ජනමාධ්‍යයට නිරාවරනය වන බැවිනි. ජනමාධ්‍ය සේවනය කරන ප්‍රමාණය වැඩි නිසා මොවුන් තුල පවතින දැනුමද වැඩි යැයි සැලකේ. ජනමාධ්‍ය මගින් ජනමත ප්‍රධානීන්ට සන්නිවේදනය සිදු වන්නේ තිරස්ව බව උපකල්පනය කරයි. ජනමාධ්‍ය මගින් ජනමත ප්‍රධානීන්ට ලබාදෙන තොරතුරු අනෙක් බහුතර ජනතාවටද ලබා දෙන්නේ තිරස්ව බවටද උපකල්පනය කරයි. ජනමාධ්‍යයට සෘජුවම තම ග්‍රාහකයාට බලපෑම් කල නොහැකිය. මුහුනට මුහුණලා කරන බලපෑම ඊට වඩා ප්‍රබලය. එනම් ජනමත ප්‍රධානීන්ට පණිවිඩය විස්තර කොට ප්‍රකාශ කල හැකි බැවිනි. අනෙක් අතට මෙම ජනමත ප්‍රධානියා සමාජයේ විශ්වාසය දිනාගෙන සිටින අයෙක් වීම නිසා එම විශ්වසනීයත්වයද සන්නිවෙදනයට බලපායි. තොරතුරු බෙදා හැරීමේදී, අර්ථකතනය කිරීමේදී, ව්‍යාප්ත කිරීමේදී ජනමත ප්‍රධානීන් විශාල කාර්ය භාරයක් ඉ‍ටු කරයි. මෙම දෙපියවර ගලන සිද්ධාන්තයේදී ඊට ආවේණික ඌනතාව වන්නේ එමගින් ජනමාධ්‍යවල බලපෑම හීන වී තිබීමයි. නමුත් ජනමාධ්‍ය ව්‍යාප්තිය හා එහි තාක්ෂණික සංවර්ධනය මූලික අදියරක පැවති එම කාල වකවානුවට මෙම සිද්ධාන්තය ගැලපුනද ජනමාධ්‍ය ව්‍යාප්තිය හා එහි තාක්ෂණික සංවර්ධනය  වර්ධනීය තලයක පවත්නා වර්තමානය තුල මෙම සිද්ධාන්තය ප්‍රායෝගික වූවක් නොවේ.
මෙම සිද්ධාන්තය තව දුරටත් වර්ධනය වෙමින් " සන්නිවේදනයේ බහුපියවර ගලනය පිලිබද සිද්ධාන්තය"බිහි විය. ජනමත ප්‍රධානීන්ට වඩා වැදගත් පිරිසක් සිටින බව මෙම අවස්ථාවේදී මොවුන් විශ්වාස කරයි. ආකාර කිහිපයකින් සන්නිවේදනය සිදුවන බව මෙම න්‍යායෙන් කියවේ. මෙ නිසා බහුපියවර ගලනය ලෙස මෙය හදුන්වයි.එනම් ජනමත ප්‍රධානීන් ඔවුන්ට වඩා බුද්ධිමත් පිරිසකගෙන් තොරතුරු ලබා ගන්නා බව මෙහිදී උපකල්පනය කරයි. මෙය එක්තරා ආකාරයකට කටින් කට සිදුවන සන්නිවේදනයක් වැනිය.
මෙහිදී පියවර සංඛ්‍යාව නිශ්චිත නොවේ. මෙසේ පියවර කිහිපයකින්ම තොරතුරු ගලායාම නිසාම බහුපියවර ගලනය ලෙස හදුන්වයි. ග්‍රාහකයා තොරතුරු ලබා ගන්නේද විවිද ආකාරයටය. මෙම පියවර ගනන තීරණය වීමට සාධක 05ක් බලපාන බව පෙන්වා දෙන ලදි.
ඉහතින් සදහන් කරන ලද සිද්ධාන්ත 03නම බිහිවීමට මූලාශ්‍ර කොට ගෙන ඇත්තේ මැතිවරණයයි. එසේම මේවා එකිනෙකට සම්බන්ද වී පවතින සිද්ධාන්ත ලෙස සැලකීමට පුලුවන. සන්නිවෙදනයේ වර්ධනයත් සමග සන්නිවේදන අධ්‍යනයන් මගින් හදුන්වා දුන් න්‍යයක් ලෙස                  “ Normative theories" හෙවත් සන්නිවේදනයේ ප්‍රතීයමානක න්‍යාය හදුන්වා දිය හැකිය. ප්‍රතීයමානක න්‍යාය යනු මාධ්‍ය පද්ධතියක් සංවිධානය වීම හා ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිලිබද පරමාදර්ශී මාර්ගයක් විස්තර කෙරෙන න්‍යායයි. විවිද සමාජීය හා දේශපලනික ක්‍රියා හේතුවෙන් මෙම න්‍යායන් බිහි වී ඇත. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී මාධ්‍යයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිලිබද දැඩි සංවාදයක් ඇති විය.මෙම සංවාදවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පහත න්‍යායන් බිහි විය. ඇමරිකානු සමාජය තුලින් මෙම න්‍යාය බිහි වූ අතර මෙහිදී මාධ්‍ය කිසිදු පාලනයකට ලක් නොවිය යුතු බවට ඇතමුන් තර්ක කරන අතර තවත් පිරිසක් පවසන්නේ කිසියම් ආකාරයක නියාමනයක් මාධ්‍යයට තිබිය යුතු බවයි. කෙසේ වෙතත් මෙම න්‍යාය ප්‍රධාන න්‍යායන් 04ක් මත පදනම් බව "The for theories of the press" නැමැති ග්‍රන්ථයේ "Schramm, siebert and Peterson" යන තිදෙනා දක්වා ඇත.
මීට අමතරව "Denis me quail" විසින් "Mass communication theory" නැමැති පොතෙහි තවත් කරුණු 02 ඉදිරිපත් කරන ලදි. එනම්
සමාජය තුල මාධ්‍ය ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිලිබද මෙම න්‍යායන්ගෙන් සාකච්ඡා කෙරේ. අනෙකුත් න්‍යායන්ගෙන් බොහෝ විට අවධාණයට ලක් කර ඇත්තේ මාධ්‍ය හා ග්‍රාහකයා අතර සම්බන්ධයයි. නමුත් මෙම ප්‍රතිමානක න්‍යායෙන් සාකච්ඡා වන්නේ මාධ්‍ය හා ආණ්ඩුව අතර සම්බන්ධය වේ. මෙහිදී මාධ්‍යයේ හිමිකාරිත්වය පිලිබද දැඩි අවධානයක් යොමු වේ.කිසියම් මාධ්‍යයක ක්‍රියාකාරිත්වය සමාජයෙන් ව්‍යුක්තව සාකච්ඡා කල නොහැක.
එසේම කර්ට් ලෙවින් විසින් සිදු කරන ලද ජාලගත පර්යේෂණ විධික්‍රමය සන්නිවේදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය විෂයෙහි විශාල පි‍ටුබලයක් විය. ජාලගත පර්යේෂණ විධික්‍රමය ලෙවිනියානු බලපෑම හේතු කොට ගෙන පැනනැගුණු ඉතා වැදගත් විධික්‍රමයකි.ඇලෙක්ස් බව්වල් විසින් ලෙවින්ගේ මෙම අදහස් තව දුරටත් සංවර්ධනය කර ක්‍රියාවට නගන ලදි. පර්යේෂණාත්මකව නියමිත ජාලයන් උපයෝගී කොට ගනිමින් පර්යේෂණාගරයක සිදු කෙරුණු මෙම අධ්‍යයනය ලෙවිනියානු කණ්ඩායම් ගතික සමාජීය ජාල පිලිබද ගණිතමය පර්යේෂණ දක්වා විකාශනය වීමක් ලෙස දැක්විය හැකිය. ඉහත අධ්‍යයන අවසානයේදී එළබුණු නිගමනය වූයේ සමාජ ජාල පිලිබද සන්නිවේදන ව්‍යුහ ගණිතමය වශයෙන් විශ්ලෙෂණය කල හැකි බවයි.
1950 දශකයේදී සන්නිවේදන අධ්‍යයන සදහා වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වූ ප්‍රජානන විෂමත්ව පර්යේෂණ සිද්ධාන්තය මුලින්ම හදුන්වා දෙන ලද්දේ ලෙවින්ගේ දැනුම් සම්භාරය මතින් පෝෂණය වූ ඔහුගේ ශිෂ්‍යයකු වන ලියෝන් ෆෙස්ටින්ගර් විසිනි.ඔහුගේ මෙම සිද්ධාන්තය ගොඩ නැගී ඇත්තේ තවත් සිද්ධාන්ත හා න්‍යායික පර්යාලෝකවල බලපෑමද ලබමිනි. එනම් චාල්ස් ඔස්ගුඩ් සහ පර්සි ටැනන්බැවුම්ගේ අංගසාම්‍ය සිද්ධාන්තය ක්ර්ට් ලෙවින්ගේ ක්ෂේත්‍ර න්‍යාය සහ ලෙවින් තුල වර්ධනය වූ ගෙස්ටාල්ටියානු පර්යාලොකය සහ ෆ් රිට්ස් හීඩර්ගේ සංකූලතා සිද්ධාන්තය පදනම් කොට ගනිමිනි. ප්‍රජානන විෂමත්වයක් ඇති වන්නේ ප්‍රජානන සංචරකයක් එකිනෙක හා ගැටෙන අවස්ථාවේ දීය. ප්‍රජානන විෂමත්වයක් පුද්ගල මනස තුල ඇති විට එම අසහන කාරී බවින් මිදීම සදහා පුද්ගලයා උත්සාහ දරයි. එනම් එකවර මනසට ලැබෙන කඨෝරත්වයක් මනස තුල ඇති වීම ප්‍රජානන විෂමත්වයක් ලෙස හැදින්වේ.
ඉහත ආකාරයට සන්නිවේදන අධ්‍යයනය න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වූ ආකාරය පිළිබද විමසීමට ලක් කල හැකි අතර එහිදී පැහැදිලි වන්නේ ඇතැම් න්‍යායන් කාලීන අගයෙන් අඩු බවය. නමුත් මෙහිදී සැලකිය යුතු විශේෂ කරුණ වන්නේ එම න්‍යායන් බිහි වූ අවධිය තුල පැවති සමාජීය, දේශපාලනික, ආර්ථික තත්ත්වයන්ට අනුරූපීව එම බොහෝ න්‍යායන් ගොඩ නැගී ඇති බවය. අනෙක් අතට නව විෂය අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස එම න්‍යායාත්මක පදනම සන්නිවේදන අධ්‍යයන විෂයෙහි විශාල පි‍ටුබලයක් වී ඇති බවය.
අවසාන විග්‍රහය
අවසාන විග්‍රහයේදී සදහන් කල හැක්කේ ඉහත ආකාරයට සිදු කරන ලද විමර්ශනයෙන් සමාජ ශාස්ත්‍රයක් ලෙස සන්නිවේදන අධ්‍යයනයෙහි න්‍යායාත්මක අභිවර්ධනය පිලිබද අවධානය යොමු කිරීමෙන් මනාව තහවුරු වන්නේ සන්නිවේදන අධ්‍යයන නම් නව විෂය අධ්‍යයනය පිලිබද සමාරම්භය ජර්මන් නාසි වාදයත් සමග ඇමරිකාවට සංක්‍රමණය වන විද්වතුන්ගෙන් සිදු වන බවය.ඇල්බට් අයින්ස්ටයින්, එරික් එරික්සන්, ජෝන් වෝග් නියුමාන්, කර්ට් ලෙවින් ආදී විශිෂ්ට ගනයේ විද්වතුන්ද මෙම විද්වතුන් අතරට ඇතුලත් විය. එපමනක්ද නොව 'ෆැන්ක්ෆර්ට්' ගුරුකුලයද ඒ අතර විය. මෙම නිසා ඇමරිකාව තුළ විශ්ව විද්‍යාල කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් විශාල ශාස්ත්‍රීය ප්‍රබෝධයක් ඇති වන්නට අවශ්‍යය පදනම සකස් විය. සන්නිවේදන අධ්‍යන ඇමරිකාව තුළ ඇති වන්නට අවශ්‍යය පසුබිම සැකසෙන්නේද මේ පසුබිම තුළය. විශේෂයන්ම එහිදී සමකාලීන විද්වතුන්ගෙන් සමන්විත චිකාගෝ ගුරුකුලය හා රොකෆෙලර් පදනම මගින් වැදගත් මෙහෙවරක් සිදු කරන ලදි. ඉන් පසුව එය ක්‍රමිකව වර්ධනය වෙමින් විශ්ව විද්‍යාල පාඨමාලාගත අධ්‍යයනයක් ලෙස වර්ධනය වීම සිදු විය. ඒ සදහා විල්බර් ශ්‍රාම්ගේ මැදිහත්වීම බෙහෙවින් කැපී පෙනේ.තවද හැරල්ඩ් ලැස්වෙල් විසින් සිදු කරන ලද ප්‍රචාරණය පිලිබද පර්යේෂණත් ඇතුලුව ලෝක යුධ සමයේදී ලැස්වෙල් විසින් කරන ලද සන්නිවේදන අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයේ ඉදිරි ප්‍රගමනයට අවශ්‍යය අඩිතාලමක් සේ සැලකිය හැකිය. එසේම් කර්ට් ලෙවින්ගේ දොර‍ටුපාල සංකල්පය හා කණ්ඩායම් සන්නිවේදනය පිලිබද පර්යෙෂණත් සේම පෝල් ලැසාස්ෆෙල්ඩ්ගේ සන්නිවේදන පර්යේෂණ මෙවලම් හා ක්‍රමවෙද අතුලුව හවුලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණ අතර "පෙළබවීම්" පිලිබද පර්යේෂණ සෘජුව සන්නිවේදනය හා සම්බන්ධ වූ අතර එමගින් මෙම නව විෂය ක්‍රමිකව න්‍යායාත්මකව අභිවර්ධනය වූ ආකාරය හදුනා ගත හැකි වේ. මෙසේ ක්‍රමිකව මෙම නව විෂය විවිධ සමාජ ශාස්ත්‍රවල විද්වතුන්ගේ දායකත්වය නිසා කාලීන වශයෙන් වැදගත්කමක් දරන විෂයක ලෙස සමාජ ශාස්ත්‍ර විෂයන් අතරට එක් වෙමින් ඉතා කෙටි කාලයක් තුල විශාල සංවර්ධන මාවතක් ඔස්සේ ගමන් කරමින් අද වන විට විශාල පිරිසකගේ වැඩි අවධානයක් ලබා ගත් විෂයක් බවට පත් වී ඇති අන්දම මනාව තහවුරු වේ.
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
ප්‍රවර්ගය:සන්නිවේදනය ප්‍රවර්ගය:ජන සන්නි‍‍‍‍වල්ල් ප්‍රවර්ගය:සමාජ විද්‍යාව
බිල් ගේට්ස්
විලියම් හෙන්රි ගේට්ස් (III) (1955 ඔක්තොම්බර් 28 දින උපත ලදී) ඇමරිකානු ව්‍යාපාර ප්‍රධානියකු, මහජන හිතෛෂියකු, ලොව තෙවැනියට පොහොසත්ම මිනිසා (2008 වනවිට) හා මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනයේ (ඔහු විසින් පෝල් ඇලන් සමඟ එක්ව අරඹන ලද) සභාපති ද වේ. ඔහු මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනයේ දිවිය තුළ ප්‍රධාන මෘදුකාංග නිර්මාණකරු හා සභාපති ධුර හෙබවූ අතර දැනටත් වැඩිම ගණනක් කොටස් හිමි (9% ක් පමණ පොදු තොග) පුද්ගලයා ලෙස රැඳී සිටියි.
විලියම් ගේට්ස් නම් වූ ඔහුගේ පියා නීතිඥයෙකු විය. මව මේරි මැක්ස්වෙල් ගේට්ස් නම් වූ අතර ඇය පාසල් ගුරුවරියක ලෙස සේවය කළාය. බිල් ගේ සීයා ගේ පියා රාජ්‍ය නීති සම්පාදකයෙකු ද නගරාධිපතිවරයකු ලෙස ද සේවය කළ අතර ඔහුගේ සීයා ජාතික බැංකුවේ උප සභාපතිවරයකු ලෙස සේවය කළේය. බිල්ට සොයුරියන් දෙදෙනෙකු ද විය.
ගේට්ස් උපත ලැබුවේ සියැටල්, වොෂින්ටන් වල අතර පාස‍ලේදී ඉගෙනීමට දක්ෂ වූයේය. 1973 හාවඩ් විද්‍යාලයට ඇතුල් වූ ඔහු එහිදී ස්ටීව් බෝල්මර් (පසුව මයික්‍රොසො‍ෆ්ට් ආයතනයේ සභාපති වූ) ව හමුවිය. 1975 දී "ප්‍රසිද්ධ ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස්" නම් මුද්‍රණය කියවු ඔහු මයික්‍රො‍ඉන්ස්ටුමන්ටේෂන් හා ටෙලිමට්‍රි සිස්ටම්ස් ආයතනයට ඇල්ටෙයාර් බේසික්ස් ලබාදී මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනය බිහි කළේය. මෙය IBM හා හවුල් වී බේසික් ඉන්ටප්‍රිටර් නම් පරිවර්තකය සාදා ගැනීමට උපකාරි විය. අනතුරුව ගේට්ස් IBM සමඟ නව ගිවිසුමක් අත්සන් කර IBM ආයතනයට හැම IBM පැකේජයක් සමඟම මයික්‍රොසොෆ්ට් PC-DOS මෘදුකාංග විකිණීමට ඉ‍ඩ සැලසීය. මෙම ගිවිසුම මයික්‍රොසොෆ්ට් මෘදුකාංග කර්මාන්තයේ ප්‍රධානියකු බවට පත් කිරීමට ඉවහල් විය. වයස අවුරුදු 13 දී පාසලේ පරිගණකය සඳහා පරිගණක වැඩසටහනක් නිර්මාණය කිරීම ඇරඹුවේය. පරිගණක පිළිබඳ දැඩි උනන්දුව නිසා බිල් සිය පාසල් මිතුරෙකු වූ පෝල් ඇලන් සමඟ හොර රහසේ හාවර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිගණක විද්‍යාගාරය තුළට ඇතුළු විය. පසු කලෙක ඔහුට එම විශ්ව විද්‍යාලයටම ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස ඇතුළත් වීමට ද හැකි විය. එහි ඉගෙන ගනිමින් සිටිය දී ඔහු පරිගණක මෘදුකාංගය නිර්මාණය කිරීම සඳහා විශ්ව විද්‍යාල ජීවිතයෙන් සමුගත්තේය. පාසල් වියේ මිතුරු ඇලන් පෝල් සමඟ එක් වූ ඔහු 1975 දී පෞද්ගලික පරිගණක සඳහා මෘදුකාංගයක් නිර්මාණය කළෙය. ඉන්පසු බිල් ගේ නායකත්වය යටතේ පරිගණක මෘදුකාංගය වැඩි දියුණු විය. ලොව පුරා මෙම පරිගණක මෘදුකාංගය ජනපි‍්‍රය විය. ඉන්පසු බිල් ගේ ‘මයික්‍රෝසොෆ්ට්’ පරිගණක මෘදුකාංග සමාගම ලොව පුරා ජනපි‍්‍රය වන්නට විය. මෙය බිල්ට නොසිතූ වාසනාවක් ගෙන ආ අතර ඔහුට විශාල ධනස්කන්ධයක් උපයා ගැනීමට ද හැකි විය. වර්තමානයේ ඔහු ප‍්‍රමුඛ පෙළේ කෝටිපතියෙකු ලෙස ද ප‍්‍රකටය.
ගේට්ස් පුද්ගලික පරිගණක විප්ලව‍ය ලොව-ප්‍රචලිත ව්‍යවසායකයන් අතරින් එක් අයෙකි. බොහෝ අය ඔහුව අගය කලත්, තවත් බෙහෝ පිරිසක් ඔහුගේ තරඟකාරී-නොවන ව්‍යාපාර උපායමාර්ග විවේචනය කරති. 2009 දී බිල් හා මෙලින්ඩා ගේට්ස් ෆවුන්ඩේෂන් පිහිටවන ඔහු ඒ හරහා විශාල මුදල් සම්භාරයක් පුන්‍යාධාර කටයුතු හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ වැඩසටහන් වලට පිරිනැමීමට දායක විය.
සරසවි ප්‍රකාශකයෝ
නුගේගොඩ සරසවි ප්‍රකාශකයෝ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති පොත් ප්‍රකාශන ආයතනයකි.
ජගත් වීරසිංහ
ජගත් වීරසිංහ 1954 දී ලංකාවේදී ඉපදිණි. හෙතෙම 1981 දී කැළණිය විශ්ව විද්‍යාලයට අනුබද්ධ සෞන්දර්ය අධ්‍යයන ආයතනයෙන් ලලිත කලාවේදී උපාධිය ලබා ඇත. අපොස උසස් පෙළ විභාගයට විද්‍යා අංශයෙන් පෙනී සිටින ලද වීරසිංහ සෞන්දර්ය අධ්‍ය්‍යන ආයතනයට බැදී ඇත්තේ  සිසුන් බදවා ගනු ලැබූ පොදු පටිපාටියට අනුව නොව   චිත්‍ර කලාව පිළිබදව ඇති විශේෂ දක්ෂතා අනුව සිසුන් බදවා ගනු ලබන පටිපාටියකට අනුවය. හෙතෙම සෞන්දර්ය අධ්‍ය්‍යන ආයතනයට බැදෙන අවධීයේ චිත්‍ර-මූර්ති අධ්‍යයනාංශයේ විදුහල්පතිවරයා හැටියට කටයුතු කොට ඇත්තේ ස්ටැන්ලි අබේසිංහ ය. විශේෂ පටිපාටියකට අනුව ප්‍රායෝගික කුසලතාවක් මත චිත්‍ර-මූර්ති අධ්‍යයනාංශයට බදවා ගනු ලැබූවත් කාය ව්‍යවච්ඡේදය, පර්යාවලෝකනය, මානව හා වස්තු පරිමාණ, නිෂ්චල ද්‍රව්‍ය සම්පිණ්ඩණ, ජීව රූ ඇදීම, ස්කන්ධ-වර්ණ-රේඛා-හැඩ-හැඩතල-වයන-අවකාශ,   ආදී දෘෂ්‍ය කලා උසස් අධ්‍යාපනයෙහිලා සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූ සිව් අවුරුදු ලලිත කලා උපාධි පාඨමාලාවක් තුළ   සාක්ෂාත්කරණය කරවන මූලධාර්මික දැනුම ජගත් වීරසිංහ විසින් සාක්ෂාත්කරණය කර ගත් බවට ඔහු කළ කිසිදු අධ්‍ය්‍යන පැවරුමක් හෝ නිදහස් කලා නිර්මාණයක් ඔහුගේ කලා අධ්‍යාපනය සම්බන්ධයෙන් ඔහු ප්‍රසිද්ධ කොට නැත. වීරසිංහ මුල් වරට කලා ප්‍රදර්ශනයක් හැටියට සමාජාවතීර්ණ වී ඇත්තේ 1980 දශකයේදී ගීතාංජන කුඩලිගමගේ සමග එක්ව කොළඹ මහජන පුස්තකාල ප්‍රදර්ශන ශාලාවකදී පැවැත් වූ ප්‍රදර්ශනයකිනි. වීරසිංහ හා ගීතාංජන කුඩලිගමගේ යන දෙදෙනා සෞන්දර්ය අධ්‍ය්‍යන ආයතනයට සම්බන්ධ වීමට පෙර සිට මිතුරන් දෙදෙනෙකු උවත් ඔවුන් සෞන්දර්ය අධ්‍ය්‍යන ආයතනයට සම්බන්ධ වන්නේ අවධි දෙකකදී ය. ඒ අනුව වීරසිංහ සෞන්දර්ය අධ්‍ය්‍යන ආයතනයේ උපාධිධාරියෙකු වූ පසු ගීතාංජන චිත්‍ර කලාව හැදෑරීම සදහා සෞන්දර්ය අධ්‍යයන ආයතනයට ඇතුලත් වනුයේ මේ ද්විපුද්ගල ප්‍රදර්ශනයෙන් පසුව 1980 දශක‍යේ අගභාග‍යේදී ය. 1985 දී රෝමයේ සංස්කෘතික දේපළ සංරක්ෂණය හා ප්‍රතිෂ්ඨාපනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානයේ (ICCROM)   බිතු සිතුවම්  සංරක්ෂණය පිළිබද පුහුණුවක් ජගත් වීරසිංහ ලබන අතර  ගීතාංජන චිත්‍ර කලාව හැදෑරීම සදහා සෞන්දර්ය අධ්‍යයන ආයතනයට බැදීමෙන් පසු  වීරසිංහ 1990 දී වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි ඇමරිකානු විශ්ව විද්‍යාලයෙන් Master of Fine Arts උපාධිය ද ලබා ගන්නා ලදි. අනතුරුව වීරසිංහ 1992 දී  කාංසාව මැයෙන් සිය ප්‍රථම ඒකපුද්ගල කලා ප්‍රදර්ශනය කොළඹ ජාතික කලාභවනේදී  පවත්වනු ලබයි. කාංසාව යන්න මානසික රෝගයක් වන අතර මානසික රෝගයක නමින් කලාකරුවකු කලා ප්‍රදර්ශනයක් පැවැත්වූ විශේෂ සිදුවීමක් හැටියට මෙම ප්‍රදර්ශන අවස්ථාව සැළකිය හැකිය. 1983 කලු ජූලියත්, 1988-1989 දුර්දාන්ත භීෂණ සමයේ මිනීමැරුම් වල ආදීනව ඔහු කාංසාවකින් පෙළෙන බවට 1992 හා 1995 දී ඔහු පැවැත් වූ ප්‍රදර්ශන අරබයා ඔහු විසින් සමාජයට පවසා ඇත. කලාකරුවකු වන අයකු තමන් කාංසාවට ලක්ව ඇතැයි ප්‍රකාශ කිරීමත් එය පදනම් කරගෙන එවැනි අයකුගේ කලාව සමාජය විචාරගත කර ගැනීමත් සුවිශේෂ වන නමුත්  ශ්‍රී ලංකාව තුළ පමණක් නොව විදේශයන් තුළද එය විශේෂ කොට සළකන බවට තොරතුරු නැත.
වීරසිංහ ලාංකේය සමාජය තුළ සිය ප්‍රථම කලා ප්‍රදර්ශනයෙන් ම සමාජ අවධානය දිනා ගැනීමට සමත් වූ අතර ඔහු එම ප්‍රදර්ශනය අවස්ථාවේදී කලු ඇදුමින් සැරසුණ තරුණයින් පිරිසක් ලවා මිනී පෙට්ටියක් කුඩු කරවනු ලැබීමත්, ඊට සමගාමීව සුදු ඇදුමින් සැරසී අරලිය මල් අතින් දරා ගත් ජර්මන් ජාතික කාන්තාවක් ලවා නිරූපණයක් ඉදිරිපත් කිරීමත්, තමන්ගේ අනන්‍යතාව හැටියට සුදු හැට්ටයක් සහ සුදු සාරියකින් නිරන්තරයෙන් සැරසී සිටින ගායිකාවක වන  80 දශකයේ රාජ්‍ය මර්දනයට එරෙහිව පවන නමින් විරෝධාකල්පිත ගී ප්‍රසංග මාලාවක් හා කැසට් පට ද්විත්වයකට ගී යැයූ නන්දා මාලිනී එම ප්‍රදර්ශනයේ මෙම නිරූපණ අවස්ථාවට සහභාගි වූ ආරාධිතයකු වීමත් යන කාරණා කිහිපයක් නිසා මේ ප්‍රදර්ශනය සුවිශේෂී ප්‍රදර්ශනයක් විය. දෘෂ්‍ය කලා ප්‍රදර්ශන ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් කලාකරුවන් චිත්‍ර, මූර්ති, ස්ථාපන හා එකලස් කලා වැඩ වලට අමතරව නිරූපණයන් ද ඉදිරිපත් කරන අතර මේ ප්‍රදර්ශනයට සමාන්තරව ප්‍රදර්ශන සමාරම්භක අවස්ථාවේ කළ නිරූපණයේ විශේෂත්වය වන්නේ ප්‍රදර්ශනයේ කලාකරුවා වන ජගත් වීරසිංහ නිරූපණය ඉදිරිපත් නොකොට වෙනත් අය ලවා ඔහුගේ අධ්‍යක්ෂණයෙන් නිරූපණ ඉදිරිපත් කිරීමයි. මේ ප්‍රදර්ශනයේදී මිනී පෙට්ටියක් කුඩු කර දමන තරුණයින් කව්ද යන්න පිළිබදව ද ප්‍රදර්ශනයේ කලාකරුවා වන ජගත් වීරසිංහ කිසිදු අයුරකින් හෙළිදරව් කොට නැත.
වීරසිංහ සිය කලා ශෛලියේ මූලික ලක්ෂණය සදහා ආභාසය ලබාගෙන ඇත්තේ ඇමරිකානු සිත්තරකු වන පිල්ප් ගස්ටන්ගේ කලා ශෛලියෙන් ය. එම කලා ශෛලිය ගුරු කොට ගනිමින් ගුරුකුලයක් 1992 න් අනතුරුව අනූව දශකයේ හා 2000 න් පසුව ලංකාව තුළ ව්‍යාප්ත උන අතර ගීතාංජන කුඩලිගම එම ගස්ටන්-ජගත් ගුරුකුලයේ ම ප්‍රභල පසුප්‍රාප්තිකයකු වේ. ප්‍රදීප් චන්ද්‍රසිරි, කෝරලේගෙදර පුෂ්පකුමාර, හර්ෂා මනෝජනී, නිලන්ති වීරසේකර, තුහියා පුෂ්පකුමාර සහ ලසන්ත චන්දන කුමාර ආදීහු ගස්ටන්-ජගත් ගුරුකුලයේ අනෙකුත් සාමාජිකයින් වේ. ජගත් වීරසිංහ හා ගීතාංජන කුඩලිගමගේ ඇතුළු මෙම ගුරුකුලයේ සියලු කලාකරුවන්ගේ එක් ලක්ෂණයක් වන්නේ මෙම ගුරුකුලයේ කලා ශෛලිය පෙන්නුම් කරන ලද ඔවුනගේ  සිය කලා කෘති වලට කලින් ඔවුන් කරන ලද කලා කෘති මොනවාද යන්නත්, ඒවායේ ස්වභාවය මොන වගේ ද යන්නත් සමාජයට හෙළිදරව් නොකිරීමයි. මෙම ගුරුකුලයේ සාමාජිකයින්ට පෙර එම සෞන්දර්ය කලාපයට ඥාතිත්වයක් පෙන් වූ කලාකරුවන් හැටියට ශාන්ත කේ. හේරත් සහ සස්කියා පින්ටලොන් හදුනාගත හැකිය. පිලිප් ගස්ටන් 1960 දශකයේ අග භාගයේදී සිතුවම්කරණයේ දී වියුක්ත ප්‍රකාශනවාදයේ සිට නැවුම් ප්‍රකාශනවාදයකට මාරු වූ අතර ආත්මානුබද්ධ සංකේත සහ වස්තූන් නිරූපණය, චිත්‍රණය සරල කිරීම, බෙලහීනාකාර සෞන්දර්යයක් පෙන්නුම් කිරීම,  මානව විදවීම් කලාපයක් ස්පර්ෂ කිරීම,  බොළද ආකාරයක් නිරූපණය කිරීම, ශාස්ත්‍රාලයීය  පුහුණු ඇදීම හා පින්තාරුකරණයට සපුරාම පටහැනි දුර්වලාකාරකමක් පෙන්වීම  ආදී ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත අනූපම කලා ආරක් විෂද කළේ ය. වින්සන්ට් වැන්ගෝ වැනි දුක්ඛාන්තමය සෞන්දර්ය ප්‍රකාශනයන් සේ ම ගස්ටන් ගුරුකොට ඇමරිකාව තුළ ගුරුකුලයක් නොසෑදුණේ  ගස්ටන්ගේ කලාව නැවත දෘෂ්‍ය කලාවේ ඇදීම හා පින්තාරුකරණය මගින් පුනරුච්චාරණය කිරීමට නොහැකි පුද්ගලානුබද්ධ කලාවක් නිසාද යන්න ගැන ගවේශනයක් මේ වන තෙක් සිදුව නැත. ඇමෙරිකාව තුළ ගස්ටන් ගුරුකොට ගුරුකුලයක් බිහි නොවී ලංකාව තුළ පළමුව ගස්ටන් සහ දෙවනුව ජගත් ගුරුකොට ගනිමින් ගුරුකුලයක් හැදීම ලංකාවේ කලා ඉතිහාසය තුළ පමණක් නොව ලෝක කලා ඉතිහාසය තුළ ද සුවිශේෂ ය.
ලලිත කලාවේදී ප්‍රථම උපාධිය සහ ලලිත කලාව සදහාම වන දෙවන පශ්චාත් උපාධියක් ලබා ඇති ජගත් වීරසිංහ 1990 දශකයේදී ම පුරා විද්‍යා පශ්චාත්  උපාධි ආයතනයේ කථිකාචාර්යවරයකු වීම ද විශේෂ සිදුවීමකි. පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනය පුරා විද්‍යා ප්‍රථම උපාධිය ලබා දෙන විශ්ව විද්‍යාල දෙපාර්තමේන්තුවකට වඩා එහි විෂය පථය හා පරමාර්ථ අතින් වෛශයික දුරවබෝධ විශේෂඥභාවයන් ඇති කරලීම පිණිස කටයුතු කරන ආයතනයකි.ඒ අනුව එය අනෙකුත් පුරා විද්‍යාවට අදාළ ප්‍රථම උපාධි දෙපාර්තමේන්තු වලට වඩා ඉහළින් සිටින ආයතනයකි. පුරා විද්‍යාවට අදාළ එබදු වෛශයික ආයතනයකට චිත්‍ර කලාව ගැන උසස් අධ්‍යාපනය හා පශ්චාත් උපාධි ලත් ජගත් වීරසිංහ කෙලින්ම බදවා ගැනීමට කටයුතු කොට ඇත්තේ මහාචාර්ය සේනක බණ්ඩාරනායක ය. බිත්බ‍ර සිතුවම් සංරක්ෂණය එවක පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයකු සහ අනතුරුව එහි අධ්‍යක්ෂවරයකු ද විය. ජගත් වීරසිංහ සිත්තරෙක් වන අතරම සමකාලීන දෘෂ්‍ය කලාවේ ඉතිහාසය අරබයා උනන්දු වන කලා ඉතිහාසඥයකුගේ භූමිකාව තුළද නියලේ. වීරසිංහ 1990 දශකයේ ඇති වූ සිය ගුරුකුල ශෛලියට අයත් ගීතාංජන කුඩලිගම හැර එම ගුරුකුලයේ තෝරා ගත් පසුප්‍රාප්තික වෙනත් කිහිප දෙනෙකුත්, ගස්ටන්-ජගත් ගුරුකුලයට අයත් නොවන ඊට සපුරාම වෙනස් වූ  වෙනත් බහු ශෛලීය ප්‍රවේෂයනුත් ඇතුලත් කොට 90 වේ ප්‍රවණතාව යනුවෙන් ඔහු ගුරු කොට ගත් බහුත්ව බහු ශෛලීය ප්‍රවණතාවක් ඇති උන බවට සිය ඉතිහාසකරණය මෙහෙය වූ අතර 2006 දී ඔහුගේ ව්‍යායාමය 90 වේ ප්‍රවණතාව නමින් ම ප්‍රසන්න රණබාහු යන පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ ම  කථිකාචාර්යවරයකු වන අය ග්‍රන්ථයක් හැටියට සම්පාදනය කරන ලදි. මහාචාර්ය සේනක බණ්ඩාරනායක විසින් උත්තරාරෝපිතව ජගත් වීරසිංහ පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ නිත්‍ය කථිකාචාර්යවරයකු බවට පත් කර ගැනීමට කටයුතු කළ අයුරින් ම ජගත් වීරසිංහ ද ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයකු හැටියට සහ අනතුරුව අධ්‍යක්ෂකවරයකු හැටියට පත් වීමේ බලය අවභාවිත කොට ප්‍රසන්න රණබාහු යන අය පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ කථිකාචාර්යවරයකු බවට උත්තරාරෝපිතව පත් කරගෙන ඇති බව ප්‍රසන්න රණබාහු සම්පාදනය කොට ඇති 90 වේ ප්‍රවණතාව යි කියන ග්‍රන්ථය අධ්‍යයනයෙන් හදුනා ගත හැකිය.
ඒකපුද්ගල ප්‍රදර්ශන
2016 With or without me/aning | සස්කියා ප්‍රනාන්දු කලාගාරය, කොළඹ
2015පැරඩයිස් කලාගාරය, කොළඹ
2014 Decorated | Breese Little, ලන්ඩන්, එක්සත් රාජධානිය
2014 Decorated | Saskia Fernando Gallery, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
2009 Shiva Nataraja | සස්කියා ප්‍රනාන්දු කලාගාරය,කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
2006 The Reading Room: Thousand Shivas and Thousand Mikes | Singapore Biennale curated by Fumio Nanjo, Sharmini Perira, Eugene Tan and Roger McDonald, සිංගපූරුව.
2005 The Celestial Underwear | Phenomenal Space Gallery, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
2003 පැරඩයිස් රෝඩ් කලාගාරය, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව
2000 (My) Inability of Painting Woman'| Gallery 706, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
1997 Recent Paintings | පැරඩයිස් කලාගාරය, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
1997 යන්ත්‍රගල හා වට වන්දනාව | හෙරිටේජ් කලාගාරය, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
1995 ලයනල් වෙන්ඩ්ට් කලාගාරය, කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව.
රචිත ග්‍රන්ථ
2002 - චිත්‍රයේ අනෙක් පැත්ත, විභවි ලලිත කලා ඇකඩමියේ ප්‍රකාශනයකි.
ලියෝන්හාඩ් ඔයිලර්
ලියෝන්හාඩ් ඔයිලර්, ලියොනාඩ් ඉයුලර් එසේත් නැත්නම් ලියෝන්හාඩ් පෝල් ඔයේලර් (1707 අප්‍රේල් 15 – 1783 සැප්තැම්බර් 18) යනු ස්විස් ජාතික ගණිතඥයකු හා භෞතික විද්‍යාඥයකු වන අතර ඔහු ජීවිතයෙන් වැඩි කාලයක් ගත කළේ රුසියාවේ හා ජර්මනියේය. කලනය හා ප්‍රස්තාර ප්‍රමේයයන් වැනි විශාල විවිධත්වයකින් යුත් ක්ෂේත්‍රවල වැදගත් සොයා ගැනීම් රැසක් ඉයුලර් විසින් සිදු කොට තිබේ. තවද ඔහු නූතන ගණිතමය පාරිභාෂිතයේ හා අංකනයේ විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුන්වා දුන්නේ මොහු විසිනි. එයින් ගණිතමය විශලේෂණය සඳහා කළ දෑ විශේෂ වේ. ගණිතමය විශ්ලේෂණයේ ගණිතමය ශ්‍රිත පිළිබඳ මතය වැනි දේ හඳුන්වා දෙන ලද්දේ මොහුය.එලෙසම ඔහු යාන්ත්‍රික විද්‍යාව, ප්‍රකාශ විද්‍යාව හා තාරකා විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවල ඔහුගේ කාර්යයන් සඳහා ද ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ඇත. 18 වැනි ශත වර්ෂයේ සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම ගණිතඥයකු ලෙස ඉයුලර් සැලකිය හැකිය ඔහු සැමදාටම වූ විශිෂ්ටතමයන්ගෙන් කෙනෙකි. එලෙසම ඔහු අතිශය ඵලදායී පුද්ගලයන්ගෙන් කෙනෙකු වන අතර ඔහුගේ කාර්යයන් එක් තැන් කළ ක්වෝර්ටෝ වෙළුම් 60-80 පිරවිය හැක. පියරි, සයිමන් ලාප්ලාස් අයත් වදනක් මෙලෙස ගණිතයට ඉයුලර්ගේ බලපෑම ප්‍රකාශ කරයි. “ඉයුලර් ගැන කියවන්න, ඉයුලර් ගැන කියවන්න, ඔහු අප සැමගේම ශාස්තෲවරයාය.” ස්විස්ටර්ලන්තයේ ෆ්‍රෑන්ක් 10 බැංකු නෝට්ටුවේ හය වන ශ්‍රේණියේ සහ ස්විස්ටර්ලන්ත, ජර්මානු හා රුසියානු තැපැල් මුද්දර විශාල සංඛ්‍යාවක ඉයුලර් ගේ රුව ඇත. 2002 ඉයුලර් උල්කාපාතනය ඔහුට ගරු කිරීමක් ලෙස නම් කරන ලද්දකි. එලෙසම ලුතෙරන් පල්ලිය විසින් ඔවුන්ගේ ශාන්තු වරයාගේ දින දර්ශනයේ මැයි 24 වන දා ඔහුව අනුස්මරණය කරනු ලබයි.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාඥයෝ ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාඥයෝ
අග්‍ර ශ්‍රාවක ධාතූන් වහන්සේලා
කැණීම්
ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස දක්වා කාල නිර්ණය කර තිබූ, ඉන්දියාවේ, මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයෙහි, භෝපාල් පෙදෙස සමීපයෙහි, සාංචියෙහි අශෝකානු බෞද්ධ සංකීර්ණයෙහි කැණීමක, බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යාඥ ශ්‍රීමත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් 1851 වසරෙහිදී නිරතව සිටියේය. සුප්‍රකට තෙවන ස්තූපය තුලදී, හෙතෙම සාරිපුත්ත සහ මොග්ගල්ලාන මහ තෙරුන් වහන්සේලාගේ ශාරීරික ධාතුන් වහන්සේලා නිරාවරණය කර ගති. . දළ වශයෙන් එම කාල පරිච්ඡේදයෙහිදීම, රහතුන් වහන්සේලා දෙනමගේ තවත් ධාතුන් වහන්සේලා, සාංචියෙන් කිලෝමීටර දහයක් පමණ ඔබ්බෙහි වූ  සතධාර නගරයෙහි ස්තූපයක  වැඩම කරමින් තිබියදී සොයා ගන්නා ලදි.
සාංචි හෙලෙහි පිහිටි ස්තූපය මධ්‍යයෙහි උමගක් සෑරීමෙන් අනතුරුව, කනිංහැම් මහතාට හමුවූයේ, උතුරු-දකුණු දිශාවට අක්ෂගතව පැවති, අඩි පහකට වඩා දිගින් යුතුවූ විශාල ගල් පුවරුවකි. අළුපැහැ වැලිගලින් තැනුනු මඤ්ජුසා දෙකක් පුවරුවට යටින් පිහිටි අතර, ඒවායේ පියනෙහි බ්‍රාහ්මි අක්ෂර භාවිතයෙන් කර තිබූ කෙටි ශිලාලේඛන තිබුණි. දකුණු කෙළවරෙහි වූ මඤ්ජුසාවෙහි කැටයම් කර තිබුණේ "සාරිපුත්තගේ (ධාතුන් වහන්සේලා) " යන අර්ථය දෙන "සාරිපුත්ථස්ස" යනුවෙන් වන අතර උතුරු දිගවූ මඤ්ජුසාවෙහි වූ කැටයම  " මහා මොග්ගල්ලානගේ (ධාතුන් වහන්සේලා) " යන අර්ථය දුන්  "මහා-මොගලන්ස"  යනුවෙන් විය.
ධාතුන් වහන්සේලාගේ අන්තර්ගතය
සාරිපුත්ත මහ තෙරුන්වහන්සේගේ මඤ්ජුසාවේ අන්තර්ගත වූයේ සුදු පැණි ගලින් නිමවූ විශාල පැතැලි කරඞුවක් වන අතර, එය අඟ් සයකට වඩා පළල සහ අඟල් තුනක් පමණ උස් විය. එහි පෘෂ්ඨය ඔප දැමූ සහ දැඩි එකක් වූ අතර, පට්ටලයක් භාවිතයෙන් නිමවනු ලැබුවේ යැයි විශ්වාස කෙරුණු මෙය විචිත්‍ර නිර්මාණ කෘතියක් විය. කරඞුව වට කොට ආදාහන චිතකය වෙතින් යැයි විශ්වාස කෙරෙන සඳුන් ශේෂයන් වූ අතර,  කරඞුව තුල, ධාතුන් වහන්සේලාට අමතරව විවිධ මාණික්‍යයන් විය. කරඞුව තුල වැඩම සිටියේ, එක් අස්ථි ධාතුන් වහන්සේ නමක් වූ අතර එය දිගින් එක් අඟලකට වඩා කෙටි විය.
මහා මොග්ගල්ලාන මහ තෙරුන් වහන්සේගේ පාෂාණමය මඤ්ජුසාවේ තුල වූයේ තවත් පැණි ගල් කරඞුවක් වූ අතර, සාරිපුත්ත මහ තෙරුන් වහන්සේගේ කරඞුව වැනිම වුවද ප්‍රමාණයෙන් කුඩා සහ වඩාත් ඔප දැමූ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත විය. එය තුල වැඩ සිටියේ, සාරිපුත්ත මහ තෙරුන් වහන්සේගේ ධාතුන් වහන්සේලාට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා සහ විශාලතමය අඟල් භාගයකට වඩා කුඩාවූ,  මහා මොග්ගල්ලාන මහ තෙරුන් වහන්සේගේ අස්ථි ධාතුන් වහන්සේලා දෙනමකි.
එක් එක් මඤ්ජුසාවේ පියනෙහි ඇතුළු පෘෂ්ඨයෙහි එක් තීන්ත අක්ෂරය බැගින් කොටා තිබුණි: සාරිපුත්ත මහ තෙරුන් වහන්සේගේ මඤ්ජුසාවෙහි දකුණු දිශාවෙහි "සා" ලෙසින්ද මහා මොග්ගල්ලාන මහ තෙරුන් වහන්සේගේ මඤ්ජුසාවේ උතුරු දිශාවට  "මා" ලෙසිනි. මෙම තත්ත්වය කනිංහැම් විශ්ලේෂණය කළේ මෙලෙසිනි: "සාරිපුත්ත සහ මහා මොග්ගල්ලාන යනු බුදුන් වහන්සේගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙන වූ අතර, උන්වහන්සේලා සාමාන්‍යයෙන් දැක්වුනේ එතුමන්ගේ දකුණු පස හා වම් පස ශ්‍රාවකයන් ලෙසිනි. උන්වහන්සේලා දිවි ගෙවූ විටදී බුදුන් වහන්සේගේ දකුණු හා වම් පසින් වැඩ සිටි අයුරින්ම උන්වහන්සේලාගේ මරණින් පසු භෂ්මාවශේෂයන්ද තැන්පත් කෙරිණි." ගෞතම බුදු රජාණන් වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික වශයෙන් වැඩ සිටියේ නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණ ලා වන අතර, එබැවින් සාරිපුත්ත සහ මහා මොග්ගල්ලාන මහා තෙරුන් වහන්සේලාගේ ධාතුන් වහන්සේලා පිළිවෙලින් දකුණු සහ උතුරු දිශාගතව තැන්පත් කෙරිණි.
දේශීය වශයෙන් "බුද්ධ බිථ" හෝ "බුද්ධ ස්මාරක" ලෙසින් හැඳින්වුණු ලෙසින් කනිංහැම් විසින් සටහන් කර ඇති ස්ථාන කාණ්ඩයක එක් අඩවියක් වූ සතධාර ස්ථූපයෙහි, ඔහු විසින් සොයා ගත්තේ සුදුමැලි පැහැයෙන් පාට ගැන්වුණු පැණි ගලින් තැනුනු කරඞු දෙකකි. සාංචියේ හමුවූ වස්තූන් මත වූ ලෙසින්ම, මේවායේද, "සාරිපුත්ථස්ස" සහ "මහා  මොගලන්ස" ලෙසින් කැටයම් කොට තිබුණි. හොරුන් විසින් කඩා දැමීට ලක්වූ බවට සාක්ෂ්‍ය මෙම ස්තූපය වෙතින් දක්නට ලැබුණද, ධාතුන් වහන්සේලා නිරුපද්‍රිතව පැවතිණි. මෙහිදී හා අනෙකුත් ස්ථූපයන්හීදී තමන් විසින් නිරාවරණය කර ගනු ලැබූ සියල්ල පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තර කනිංහැම් විසින් සටහන් කර තැබූ අතර, මෙම ධාතුන් වහන්සේලා පිළිබඳ යථාභූතාව, විද්වත් සමූහයන් විසින් සනාථ කෙරිණි.
ප්‍රදක්ෂිණාව
ස්ථාන දෙකෙන්ම නිරාවරණය කෙරුනු ධාතුන් වහන්සේලා, එංගලන්තය වෙත වැඩම්මවා,  වික්ටෝරියා සහ ඇල්බට් කෞතුකාගාරය වෙත තැන්පත් කෙරුණු මුත්, කරඞු පිළිබඳ කනිංහැම්ගේ විස්තරය සහ සත්‍ය වශයෙන් තැන්පත් කර තිබූ මඤ්ජුසා අතර සමහරක් පරස්පරයන් වූ හෙයින් සංචිය වෙතින් නිරාවරණය කෙරුණු ධාතුන් වහන්සේලා යමෙකු විසින් සතධාර වෙතින් සොයා ගත් කරඞු වෙතට මාරු කර ඇති බවක් විශ්වාස කෙරෙන අතර, සංචි පැණි ගල් කරඞු වලට කුමක් සිදුවූයේද යන්න පිළිබඳ පැහැදිලි සාක්ෂ්‍ය නොපවතියි.
ධාතුන් වහන්සේලා 1939 දක්වා රක්ෂිතව තබා ගන්නා ලද අතර, එම අවස්ථාවේදී මහා බෝධි සංගමය විසින් බ්‍රිතාන්‍ය රජය වෙත ඉදිරිපත් වෙමින් ඒවා ඉන්දියාව වෙත යළි භාර දෙන මෙන් ඉල්ලා සිටියේය. මෙම ඉල්ලීම ප්‍රදානය කරන ලද මුත්, එය ක්‍රියාත්මක කිරීම ප්‍රමාද වූයේ දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසාය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින්, ධාතුන් වහන්සේලා භෞතික වශයෙන් හුවමාරු කර ගැනීම 1947 පෙබරවාරි 24 දින දක්වා සිදු නොවූයේ, ආරක්ෂාකාරී ගමනය සහතික කළ යුතු වීම නිසාය.
උපමහාද්වීපික දේශාටනය
ඉන්දියාවට යළි ගෙන ඒමට පෙර, ධාතුන් වහන්සේලා ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම්මවන ලද අතර, එහිදී මහත් බහුමානයට පාත්‍ර විය. 1947 වසරෙහිදී, මාස දෙකක් සහ අඩක කාල සීමාවක් පුරා, ඒවා මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා කොළඹ කෞතුකාගාරයෙහි තැන්පත් කර තිබූ අතර, මිලියන දෙකක පමණ මහජනතාව උන්වහන්සේලා වැඳ පුඳා ගත් බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත. ධාතුන් වහන්සේලා ඉන් පසු කල්කතාව වෙත වැඩම්මවන ලද අතර, ඉන්දියාවේ මහා බෝධි සංගමයෙහි මූලස්ථානය වූ ධර්මරාජික විහාරයේ මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා තැන්පත් කරන ලදි. ප්‍රදර්ශනය තුල දෙසතියක කාල සීමාවක දිගු පෝලිම් දක්නට ලැබුණු අතර, බොහෝ වන්දනාකරුවන් හින්දු භක්තිකයන් වූ අතර, ඔවුනතර මුස්ලිම් වරුන් විශාල සංඛ්‍යාවක්ද සිටියහ.
මෙයින් පසුව සිදුවූයේ බුරුම දේශාටනයයි. බුරුම සමාජයෙහි පුළුල් පැතිකඩකට මෙම ධාතුන් වහන්සේලා වැඳ පුදා ගැනුමට අවකාශ සලසනු වස්, ඉරවඩි ගංගාව ඔස්සේ මංඩලේ සිට  රැංගුන් දක්වා නාවික සංචාරයක්  සංවිධානය කෙරුණු අතර, සංචාරය හා සමග සබැඳි ධර්ම දේශනා වලට සහ සූත්‍ර  සජ්ජායනයන්ට සවන් දීමට යාබද ගම්මාන වලින් මහත් ජනකායක් ඇදී ආහ. මෙයින් පසුව සිදු වූයේ නේපාල සහ ලදාක් සංචාරයන් වෙති.
තැන්පත් කිරීම
ජාත්‍යන්තර සංචාරය නිමවීමෙන් පසුව, ධාතූන් වහන්සේලා ඉන්දියාවට යළි භාර දෙන ලදි. කෙසේවෙතත්, බුරුම රජය ඉල්ලා සිටියේ ධාතුන් වහන්සේලාගෙන් කොටසක් බුරුමය වෙත ලබා දිය යුතු බවයි. ඉන්දියාවේ මහා බෝධි සංගමය එයට එකඟ වූ අතර, එකල බුරුමයේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා පුද්ගලික වශයෙන් කල්කටාවට පැමිණියේ එය භාර ගැනීමටය. 1950 ඔක්තොම්බර් මාසයේදී බුරුමය සඳහා වෙන් කෙරුණු කොටස උත්සවාකාරයෙන් භාර දෙනු ලැබුණු අතර, රැංගුන් නගරයට සඹීපයෙහි සයවන බෞද්ධ මන්ත්‍රණ සභාව පැවති අඩවියෙහි ඉදිකෙරුණු ගබා  ඊ සේඩි (ලෝක සාම චෛත්‍යය) තුල උන්වහන්සේලා පසුව තැන්පත් කෙරිණි. චෛත්‍යයේ කොත් වහන්සේ පැළඳීම සහ ධාතුන් වහන්සේලා නිදන් කිරීම පිළිබඳ පුළුල් උත්සව 1952 මාර්තු 5 දින සිට 11 දින දක්වා පැවතිණි.
ඒවා තැන්පත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ මහා බෝධි සංගමය විසින් ගොඩනැගෙන නව ස්තූපයක නිදන් කිරීම සඳහා තවද කොටසක් ශ්‍රී ලංකාවට ලබා දෙන ලදි. එතුමන් වහන්සේලා දැනට  කොළඹ,  මහා බෝධි සංගමයෙහි විහාරයෙහි වැඩ වසන්නේ අදාල ගොඩනැගිල්ලේ ඉදිකිරීම් සම්පූර්ණ වන තුරුයි.
1952, නොවැම්බර් 30 දිනදී, ඒ සඳහාම සාංචියෙහි තැනුනු, චේතියගිරි විහාරයෙහි ඉතිරි ධාතුන් වහන්සේලා තැන්පත් කරන ලදි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ඉන්දියාව ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගමෙහි ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:ධාතුන් වහන්සේලා ප්‍රවර්ගය:ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ
ජූනි 7
ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින ප්‍රවර්ගය:ජූනි ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
රසදිය වසවීම
රසදිය වසවීම යනු රසදිය (මර්කරි ) හෝ එහි සංයෝග වෙතට නිරාවරණය වීම නිසා හටගන්නා රෝගයකි. රසදිය (රසායනික සංකේතය Hg) යනු, විවිධ ආකාරයෙහි පවතින බැර ලෝහයක් වන අතර, ඉහළ ප්‍රමාණයේ මාත්‍රා සහිතව පරිහරණය කළ විට එම සියළු ආකාර විසින් වසවීමෙහි ප්‍රතිවිපාක ඇති කර ලිය හැක. එහි ශුන්‍ය ඔක්සිකරණ අවස්ථාව Hg0 පවතින්නේ වාෂ්ප හෝ ද්‍රව ලෝහයක් ලෙසින් වන අතර, එහි මර්කියුරස් අවස්ථාව Hg22+ පවතින්නේ අකාබනික ලවණ ලෙසින් වන අතර, එහි මර්කියුරික් අවස්ථාව Hg2+ වෙතින් අකාබනික ලවණ හෝ කාබනිකමර්කරි සංයෝග තැනිය හැක; මෙම කාණ්ඩ තුනෙහි ප්‍රතිවිපාක විවිධ විය හැක. විසවීමෙහි ප්‍රතිවිපාක අතර මොළයට, වෘක්ක වලට, සහ පෙනහළු වලට සිදුවන හානිය වෙයි.
රසදිය යනු ජීවී සෛලවලට උග්‍ර විෂ සහිත මූලද්‍රව්‍යයකි. රසදියවල සෞඛ්‍ය අවදානම පිළිබඳව බොහෝ දෙනකු ගේ ඇස්‌ ඇරුණේ ජපානයේ ඇති වු මිනමාටා රෝගයත් සමගය. ජපානයේ මිනමාටා නම් වෙරළාශ්‍රිත නගරයක Chisso Corporation නම් රසායන ද්‍රව්‍ය කර්මාන්තශාලාවකින් මිනමාටා බොක්‌කට එකතු වූ කාර්මික අපද්‍රව්‍ය සහිත ජලය නිසා මේ රෝගය හට ගැනිණි. මේ දූෂිත ජලයේ තිබූ මෙතිල්මර්කරි නම් රසදිය අඩංගු සංයෝගය නිසා දහස්‌ ගණනක සත්ත්ව සංහතියක්‌ මරු වැළද ගත්තේ ය. 1956 දී පළමු වරට නිරීක්‍ෂණය කළ මිනමාටා රෝගය නිසා මිනිසුන් 1784 දෙනකු මිය ගිය බව ජපාන රජයේ සංඛ්‍යාලේඛන තහවුරු කරයි. මෙතිල් මර්කරි ශරීරගත වූ මාළු ආහාරයට ගැනීම නිසා මේ තත්ත්වය උදා වූ බව පසුව සනාථ කෙරිණි. මේ සිද්ධිය නිසා මිනමාටා රෝගයෙන් පීඩාවට පත් 10000කට අධික පිරිසකට ලංකාවේ මුදලින් නම් රුපියල් මිලියන 9000ක (ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන 85ක්‌) වන්දියක්‌ ගෙවීමට අවසානයේ Chisso Corporarion සමාගමට සිදු විය. මිනමාටා රෝගය නිසා දහස්‌ ගණනක ජපනුන් ගේ ස්‌නායු පද්ධතිය දුර්වල විය. අංග විකල දරුවන් දහස්‌ ගණනක්‌ බිහි විය. තවත් වැදගත් කරුණක්‌ වනුයේ Chisso Corporarion හි ප්‍රධාන නිෂ්පාදනය වූයේ රසායනික පොහොර බවයි.
මිනමාටා සිද්ධියත් සමග රසදියවල ඇති සෞඛ්‍ය අවදානම පිළිබඳව වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු විය. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස පසුගිය වසර 20ක පමණ කාලය තුළ ඉතා කුඩා රසදිය ප්‍රමාණයක්‌ ශරීරගත වීමෙන් ඇති වන ලෙඩ රෝග ගණනාවක්‌ පිළිබඳව හෙළිදරව් විය.
රසදිය නිසා ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රශ්න ඇති වන්නේ ස්‌නායු පද්ධතියට ය. මොළයේ චාලක කටයුතු පාලනය කරන ප්‍රදේශයට සහ මතකයට අදාළ කොටසට රසදිය නිසා ඉහළ බලපෑමක්‌ ඇති කරන බව මේ වන විට සනාථ වී ඇත. කලල අවධියේ සහ ළදරු අවධියේ මේ අවදානම ඉහළ ම බව සොයාගෙන ඇත. රසදිය අඩංගු ආහාර ගන්නා මවක ගෙන් මවුකිරි හරහා මේ බැර ලෝහය කුඩා දරුවන් ගේ සිරුරට ඇතුළු වන බවත් ඒ නිසා පූර්ව ළමා ස්‌නායු විකසනය දුර්වල වන බවත් පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මර්කරිවල ස්‌නායු විෂ පිළිබඳ තවත් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ඩෝපැමින් නම් පණිවිඩ ගෙන යැමට වැදගත් වන රසායනික සංයෝගය නිපැදවීමට සහ එහි ක්‍රියාකාරීත්වයට මර්කරි බාධා පමුණුවන බවයි. ඩෝපැමින්වල ක්‍රියාකාරීත්වයේ වෙනස්‌කම් නිසා පාකින්සන් රෝගය ඇති වන බව වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පිළිගැනීමයි. 2002 වසරේ දී කරන ලද පර්යේෂණයකට අනුව ඇල්ෂයිමර් රෝගය ඇති වීමට ද දිගුකාලීන අංශු මාත්‍ර රසදිය විස වීම හේතුවකි. ඇමිනෝ අම්ලවල ඇති ඩයිසල්ෆයිඩ් කාණ්‌ඩයට සහ ප්‍රොaටීනවල සල්ෆයිඩි්‍රල් කාණ්‌ඩයට රසදිය ඉතා පහසුවෙන් බැඳේ. බොහෝ හෝමෝන සහ එන්සයිම ඇමයිනෝ අම්ලවලින් සෑදුණු ප්‍රොaටීන ය. මේ හේතුවෙන් මිනිස්‌ සිරුරේ ක්‍රියාකාරීත්වයට අතිශය වැදගත් වන හෝමෝන සහ එන්සයිම ගණනාවක ක්‍රියාකාරීත්වය රසදිය නිසා ඇණහිටී. විශේෂයෙන් ස්‌නායු පද්ධතියේ දී මේ බලපෑම වඩා ඉහළ බව මේ වන විටත් සනාථ කරගෙන ඇත.
මේ හැරුණු කල ඇසීමට සහ දැකීමට අදාළ ස්‌නායුවලට සහ ඊට අදාළ මොළයේ ප්‍රදේශවලට රසදිය නිසා බලපෑමක්‌ ඇති වන බව සතුන් යොදාගෙන සිදු කළ පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත. ජපානයේ මිනමාටා ප්‍රදේශයේ ඇති වූ රසදිය විෂ වීමෙන් වසර 20කට පමණ පසුත් එහි බලපෑම නිසා ඊට ගොදුරු වූවන් ගේ ඇසීමේ සහ දැකීමේ දුර්වලතා ඇති වූ බව සඳහන් වේ. රසදිය යොදාගත් කර්මාන්තවල සේවයේ නියුතු වූවන් පිරිසක්‌ යොදාගෙන කළ පර්යේෂණයකින් අනාවරණය වී ඇත්තේ ඔවුන් ගේ මතකය, යමක්‌ දෙස ඇති වන අවධානය සහ සිරුරේ අවයව අතර ඇති සමායෝජනය සැලකිය යුතු ලෙස පහළ ගොස්‌ ඇති බවයි.
නුගේගොඩ
නුගේගොඩ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ කොලඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ඇති ජනාකීර්ණ නගරයකි. එහි කොටසක් ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ මහ නගර සීමාවටත් කොටසක් දෙහිවල ගල්කිස්ස මහ නගර සභා වල සීමාවටත් අයත්ය.
ඉතිහාසය
දශක කිහිපයකට කලින් කුඩා ගම්මානයක් පමණක් වුවත් මෑතකාලීනව විශාල සංවර්ධනයක් සහ දියුණුවක් පෙන්නුම් කර ඇත. මේ නිසා ඉදිකිරීම් සංඛ්යාවෙහි විශාල වර්ධනයක් සිඩුවී ඇති අතර තුරුලතා සහ ස්වභාවික පරිසරය විශාල ලෙස අඩුවී ඇත. වෙල්යායවල් සහ වෙනත් කෘශිකාර්මික බිම් මෑතක් වනතුරු (1990 මුල් භාගය තෙක්)දක්නට ලැබුනත් දැන් ඒවා විශාල වශයෙන් ඉදිකිරීම් හා සංවර්ධන කටයුතු සඳහා යොදාගෙන ඇත. වර්තමානයේ සාන්ත ජෝන් විද්‍යාලය, අනුලා විද්‍යාලය සහ  ජනප්‍රිය රොටරි ආයතනය වැනි අධ්යාපන ආයතන විශාල ප්‍රමාණයක් නුගේගොඩ පවත්වාගෙන යනු ලබයි.
2007 නොවැම්බර් 29 වැනිදා නුගේගොඩ සිදුවූ බෝම්බ පිපුරුමෙන් සිවිල් වැසියන් 25 ක් ජීවිතක්ෂයට පත්වූ අතර 50කට වැඩි ගණනක් තුවාල ලැබූහ. මෙය එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්ත සංවිධානය මගින් සිදුකරන ලද්දකි. ආරක්ශක අමාත්‍යංශය පවසන පරිදි කඩසාප්පු හා පෞද්ගලික රථවාහන විශාල සංඛ්‍යාවකට හානි සිදුවිය.
2009 ජනවාරි 23 වැනි දින අලුතින් ඉදිවූ ගුවන් පාලම මහජනයාට විවෘත කරන ලදී.
ආර්ථිකය
උත්සව සමයන්හිදී නුගේගොඩ පාරිභෝගිකයන්ගෙන් පිරී ඉතිරී යයි. ප්‍රසිද්ධ බෝ ගහ හන්දිය අසල ඇඳුම් කඩ සඳහා නුගේගොඩ ප්‍රසිද්ධය. ලංකාවේ ප්‍රධාන පොත්හල් ජාලයක් වන සරසවි සමූහයේ ප්‍රධාන ශාඛාව ඇත්තේද නුගේගොඩය. නුගේගොඩ පොලද ලන්කාවෙ ඇති ප්‍රධාන පොලකි. විවිධ වර්ගයේ එලවලු, පළතුරු, මසුන් සහ මස් වර්ග එහිදී ලබාගත හැකි අතර සතියේ සෑම දිනකම විවුර්තව පවතී. නුගේගොඩට යාබද දෙල්කඳ ඇති සති පොලද ලංකාවෙ ප්‍රධාන පොලකි. හයිලෙවල් මාවත දෙපස පවත්වන මෙම පොලෙන් ඕනම වර්ගයක කෘශි නිශ්පාදනයක් මිලට ගැනීමේ හැකියාව පවතී.
නුගේගොඩට අයත් මිරිහාන කොට්ඨාශයේ මිරිහාන පොලිස් ස්ථානය පිහිටා තිබේ. ශ්‍රී ලංකා පොලීසියේ සන්නිවේදන අංශයේ මූලස්ථානය මෙන්ම බස්නාහිර දකුණ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති කාර්යාලය හා නුගේගොඩ ජ්‍යෙශ්ඨ පොලිස් අධිකාරි කාර්යාලයද මිරිහානේ පිහිටා ඇත.
අධ්‍යාපනය
ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්ව විද්‍යාලය නුගේගොඩ අසල නාවල පිහිටා තිබෙන අතර දිවයිනේ ප්‍රධානතම විශ්ව විද්‍යාලයක් වන ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය ද නුගේගොඩ අසල පිහිටා තිබේ. මේ ප්‍රදේශයේ පාසල්ද විශාල සංඛයාවක් දක්නට ඇත.
රසදිය
රසදිය (ඉංග්‍රිසි : Mercury) යනු Hg යන සංකේතය සහ පරමාණුක ක්‍රමාංකය 80 සහිත රසායනික මූලද්‍රව්‍යයකි.
විෂබව සහ නිරාපදාව
රසදිය සහ එහි බොහෝ සංයෝග අතිශයින් විස සහිත වන අතර පරිස්සමින් පරිහරණය කළ යුතුයි; රසදිය හා සම්බන්ධ ඉසිරීම් වලදී (සමහරක් උෂ්ණත්වමාන හෝ  ප්‍රතිදීප්ත විදුලි බුබුළු වලින් වැනි), විශේෂිත පිරිසිදු කිරීමේ පටිපාටි  භාවිතා කරන්නේ නිරාවරණය මගහැරීමට සහ ඉසිරීම සීමා කරගැනුමටය. නියමාවලීන් විසින් කියාසිටිනුයේ, දැඩි පෘස්ඨයන් මත වන්නාවූ කුඩා බිඳිති භෞතික වශයෙන් එක්කාසු කිරීමෙන්, ඇස් බිංදුකරයක් මගින් පහසුවෙන් ඉවත් කර ගත හැකි වන අයුරින්, එක් විශාල සංසදයක් බවට පත්කිරීම හෝ  බැහැර දිය හැකි බඳුනකට සෙමෙන්  තල්ලු කිරීම කළ යුතු බවයි. රික්ත ශෝධකයන් සහ කොසු විසින් රසදිය වඩාත් විශාල ලෙසින් විසිරණය කරන බැවින් ඒවා භාවිතා නොකල යුතුයි. ඉන් අනතුරුව, සිහින් සල්ෆර් (ගෙන්දගම්), සින්ක් (තුත්තනාගම්), හෝ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයෙහිදී රසදිය සමග විගසින් සංරසයක් (මිශ්‍ර ලෝහයක්) සදන වෙනත් කුඩක් ප්‍රදේශය මත ඉස පසුව එය එක්කාසු කොට ඉවත දැමිය යුතු වෙයි. සවිවර පෘෂ්ඨ හෝ රෙදි හෝ පිරිසිදු කිරීමෙන් රසදිය සියළු අංශු මාත්‍ර ඉවත් කිරීම කළ නොහැක්කක් බැවින්, රසදිය ඉසිරීමකට ඒවැන්නක් ලක් වුවහොත් ඒවා බැහැර කළ යුතු බවට නිර්දේශ කෙරෙයි.
සම සහ ශ්ලේෂ්මල පටලය ඔස්සේ රසදිය අවශෝෂණය විය හැකි අතර රසදිය වාෂ්ප ආශ්වාස කළ හැකි බැවින් ඉසිරීම සහ වාෂ්පීභවනය වැලැක්වීමට රසදිය බඳුන් ආරක්ෂිතව වසා තැබිය යුතු වෙයි. රසදිය හෝ රත් කළ විට වියෝජනය විය හැකි එහි සංයෝග හෝ රත් කරන විට ප්‍රමාණවත් වාතාශ්‍රයක් සහිත ස්ථානයන්හී එය සිදුකෙරෙන්නේ රසදිය වාෂ්පයට නිරාවරණය වීම වැලැක්වීමටය. රසදියෙහි වඩාත් විෂ සහිත ආකාර වන්නේ, ඩයිමීතයිල්මර්කරි සහ මීතයිල්මර්කරි වැනි එහි කාබනික සංයෝග වෙති. සිනබාර් වැනි අකාබනික සංයෝගයන්ද අතිශයින් විෂ සහිත වන්නේ අධිග්‍රහණය හෝ ආශ්වාසය හෝ ඔස්සේය. රසදිය විසින් නිදන්ගත සහ උග්‍ර විෂවීම් ඇති කළ හැක.
පරිසරයෙහි රසදිය මුදාහැරීම්
thumb|right| පසුගිය වසර 270 තුල වයෝමිංහී උඩු  ෆ්‍රීමාන්ට් ග්ලැසියරයේ තැන්පත්වී ඇති වායුගෝලීය රසදිය ප්‍රමාණය
පූර්ව-කාර්මීකකරන යුගයෙහිදී, වායුගෝලයෙන් රසදිය තැන්පත්වීමේ සීඝ්‍රතාවය 4 නැග්‍රෑ /(අයිස් තැන්පත්වීම 1 ලී) පමණ වන්නට ඇත. ස්වභාවික නිරාවරණ මට්ටම එපමණකැයි සැලකිය හැකි වුවද, ප්‍රාදේශීය හෝ ගෝලීය ප්‍රභව නිසා මෙම අගය වෙත සැලකිය යුතු බලපෑම් ඇති වෙයි. යමහල් විදාරණය නිසා වායුගෝලීය ප්‍රභවය 4–6 ගුණයකින් ඉහළ නැංවිය හැක.
ඉහත ප්‍රතිශතයන්, 2000 දී මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ගෝලීය රසදිය විමෝචනයන්හී ඇස්තමේන්තු වන අතර, සමහර ප්‍රාදේශිකයන්හී වැදගත් ප්‍රභවයක් වන, ජෛව ස්කන්ධ එයට ඇතුලත් නොවේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:රසායනික මූලද්‍රව්‍යයන් ප්‍රවර්ගය:රසායන ද්‍රව්‍ය ප්‍රවර්ගය:සිසිල්කරයෝ ප්‍රවර්ගය:ආන්තරික ලෝහ ප්‍රවර්ගය:පශ්චාත්-ආන්තරික ලෝහ ප්‍රවර්ගය:න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරක සිසිල්කරයෝ ප්‍රවර්ගය:ස්නායුවිෂ ප්‍රවර්ගය:වෘත්තීය සුරක්ෂිතතාව සහ සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ගය:අන්තරාසර්ග විදරණයෝ ප්‍රවර්ගය:නිසග මූලද්‍රව්‍ය ඛනිජ
ජූනි 8
ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින ප්‍රවර්ගය:ජූනි ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
එස් පහ (5S) ක්‍රමය
5S යනු වැඩකරන ස්‍ථාන (workplace) පිලිවෙලට තබාගන්නා ක්‍රමවේදයකි.