cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සාංචිය
සාතවාහන යුගය (ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1වන සියවස)
There are some uncertainties about the date and the identity of the Satakarni in question, as a king Satakarni is mentioned in the Hathigumpha inscription which is sometimes dated to the 2nd century BCE. Also, several Satavahana kings used the name "Satakarni", which complicates the matter. Usual dates given for the gateways range from 50 BCE to the 1st century CE, and the builder of the earliest gateways is generally considered to be Satakarni II, who ruled in 50-25 BCE. Another early Satavahana monument is known, Cave No.19 of king Kanha (100-70 BCE) at the Nasik Caves, which is much less developed artistically than the Sanchi toranas.
මාධ්‍ය සහ කැටයම් ශිල්ප ක්‍රම
Although made of stone, the torana gateways were carved and constructed in the manner of wood and the gateways were covered with narrative sculptures. It has also been suggested that the stone reliefs were made by ivory carvers from nearby Vidisha, and an inscription on the Southern Gateway of the Great Stupa ("The Worship of the Bodhisattva's hair") was dedicated by the Guild of Ivory Carvers of Vidisha.
The inscription reads: "Vedisakehi damtakārehi rupakammam katam" meaning "The ivory-workers from Vidisha have done the carving". Some of the Begram ivories or the "Pompeii Lakshmi" give an indication of the kind of ivory works that could have influenced the carvings at Sanchi.
The reliefs show scenes from the life of the Buddha integrated with everyday events that would be familiar to the onlookers and so make it easier for them to understand the Buddhist creed as relevant to their lives. At Sanchi and most other stupas the local population donated money for the embellishment of the stupa to attain spiritual merit. There was no direct royal patronage. Devotees, both men and women, who donated money towards a sculpture would often choose their favourite scene from the life of the Buddha and then have their names inscribed on it. This accounts for the random repetition of particular episodes on the stupa (Dehejia 1992).
Architecture: evolution of the load-bearing pillar capital
Similarities have been found in the designs of the capitals of various areas of northern India from the time of Ashoka to the time of the Satavahanas at Sanchi: particularly between the Pataliputra capital at the Mauryan Empire capital of Pataliputra (3rd century BCE), the pillar capitals at the Sunga Empire Buddhist complex of Bharhut (2nd century BCE), and the pillar capitals of the Satavahanas at Sanchi (1st centuries BCE/CE).
The earliest known example in India, the Pataliputra capital (3rd century BCE) is decorated with rows of repeating rosettes, ovolos and bead and reel mouldings, wave-like scrolls and side volutes with central rosettes, around a prominent central flame palmette, which is the main motif. These are quite similar to Classical Greek designs, and the capital has been described as quasi-Ionic. Greek influence, as well as Persian Achaemenid influence have been suggested.
The Sarnath capital is a pillar capital discovered in the archaeological excavations at the ancient Buddhist site of Sarnath. The pillar displays Ionic volutes and palmettes. It has been variously dated from the 3rd century BCE during the Mauryan Empire period, to the 1st century BCE, during the Sunga Empire period. One of the faces shows a galopping horse carrying a rider, while the other face shows an elephant and its mahaut.
The pillar capital in Bharhut, dated to the 2nd century BCE during the Sunga Empire period, also incorporates many of these characteristics, with a central anta capital with many rosettes, beads-and-reels, as well as a central palmette design. Importantly, recumbent animals (lions, symbols of Buddhism) were added, in the style of the Pillars of Ashoka.
The Sanchi pillar capital is keeping the general design, seen at Bharhut a century earlier, of recumbent lions grouped around a central square-section post, with the central design of a flame palmette, which started with the Pataliputra capital. However the design of the central post is now simpler, with the flame palmette taking all the available room. Elephants were later used to adorn the pillar capitals (still with the central palmette design), and lastly, Yakshas (here the palmette design disappears).
Miracles
Numerous miracles made by the Buddha are recorded. Among them:
Temptation of the Buddha
Numerous scene refer to the temptation of the Buddha, when he was confronted with the seductive daughters of Mara and with his army of demons. Having resisted the temptations of Mara, the Buddha finds enlightenment. Other similar scenes on the same subject:
War over the Buddha's Relics
The southern gate of Stupa No1, thought to be oldest and main entrance to the stupa, has several depictions of the story of the Buddha's relics, starting with the War over the Relics.
After the death of the Buddha, the Mallas of Kushinagar wanted to keep his ashes, but the other kingdoms also wanting their part went to war and besieged the city of Kushinagar. Finally, an agreement was reached, and the Buddha's cremation relics were divided among 8 royal families and his disciples. This famous view shows warfare techniques at the time of the Satavahanas, as well as a view of the city of Kushinagar of the Mallas, which has been relied on for the understanding of ancient Indian cities.
Other narrative panels related to the War over the Buddha's Relics at Sanchi are:
Removal of the relics by Ashoka
According to Buddhist legend, a few centuries later, the relics would be removed from the eight guardian kingdoms by King Ashoka, and enshrined into 84,000 stupas. Ashoka obtained the ashes from seven of the guardian kingdoms, but failed to take the ashes from the Nagas at Ramagrama who were too powerful, and were able to keep them. This scene is depicted in one of the transversal portions of the southern gateway of Stupa No1 at Sanchi. Ashoka is shown on the right in his charriot and his army, the stupa with the relics is in the center, and the Naga kings with their serpent hoods at the extreme left under the trees.
Building of the Bodh Gaya temple by Ashoka
Ashoka went to Bodh Gaya to visit the Bodhi Tree under which the Buddha had his enlightenment, as described his Major Rock Edict No.8. However Ashoka was profoundly grieved when he discovered that the sacred pipal tree was not properly being taken care of and dying out due to the neglect of Queen Tiṣyarakṣitā.
As a consequence, Ashoka endeavoured to take care of the Bodhi Tree, and built a temple around it. This temple became the center of Bodh Gaya. A sculpture at Sanchi, southern gateway of Stupa No1, shows Ashoka in grief being supported by his two Queens. Then the relief above shows the Bodhi Tree prospering inside its new temple. Numerous other sculptures at Sanchi show scenes of devotion towards the Bodhi Tree, and the Bodhi Tree inside its temple at Bodh Gaya.
Other versions of the relief depicting the temple for the Bodhi Tree are visible at Sanchi, such as the Temple for the Bodhi Tree (Eastern Gateway).
Foreign devotees
Some of the friezes of Sanchi also show devotees in Greek attire, wearing kilted tunics and some of them a Greek piloi hat. They are also sometimes described as Sakas, although the historical period seems too early for their presence in Central India, and the two pointed hats seem too short to be Scythian. The official notice at Sanchi describes "Foreigners worshiping Stupa". The men are depicted with short curly hair, often held together with a headband of the type commonly seen on Greek coins. The clothing too is Greek, complete with tunics, capes and sandals, typical of the Greek travelling costume. The musical instruments are also quite characteristic, such as the "thoroughly Greek" double flute called aulos. Also visible are carnyx-like horns.
The actual participation of Yavanas/Yonas (Greek donors) to the construction of Sanchi is known from three inscriptions made by self-declared Yavana donors:
Around 113 BCE, Heliodorus, an ambassador of the Indo-Greek ruler Antialcidas, is known to have dedicated a pillar, the Heliodorus pillar, around 5 miles from Sanchi, in the village of Vidisha.
Another rather similar foreigner is also depicted in Bharhut, the Bharhut Yavana (circa 100 BCE), also wearing a tunic and a royal headband in the manner of a Greek king, and displaying a Buddhist triratna on his sword. Another one can be seen in the region of Odisha, in the Udayagiri and Khandagiri Caves.
Aniconism
In all these scenes, the Buddha is never represented, being absent altogether even from scenes of his life where he is playing a central role: in the Miracle of the Buddha walking on the river Nairanjana he is just represented by his path on the water; in the Procession of king Suddhodana from Kapilavastu, he walks in the air at the end of the procession, but his presence is only suggested by people turning their heads upward toward the symbol of his path.
In one of the reliefs of the Miracle at Kapilavastu, King Suddhodana is seen praying as his son the Buddha rises in the air. The Buddha praised is praised by celestial beings, but only his path is visible in the form of a slab hanging in middle air, called a chankrama or "promenade".
Otherwise, the presence of the Buddha is symbolized by an empty throne, as in the scene of Bimbisara with his royal cortege issuing from the city of Rajagriha to visit the Buddha. Similar scenes would later appear in the Greco-Buddhist art of Gandhara, but this time with representations of the Buddha. John Marshall detailed every panel in his seminal work "A Guide to Sanchi".
This anoconism is relation to the image of the Buddha could be in conformity with an ancient Buddhist prohibition against showing the Buddha himself in human form, known from the Sarvastivada vinaya (rules of the early Buddhist school of the Sarvastivada): ''""Since it is not permitted to make an image of the Buddha's body, I pray that the Buddha will grant that I can make an image of the attendant Bodhisattva. Is that acceptable?" The Buddha answered: "You may make an image of the Bodhisattava""''.
The Gateways or Toranas
The gateways depict various scenes of the life of the Buddha, as well as events after his death, in particular the War of the Relics and the efforts of emperor Ashoka to spread the Buddhist faith.
Stupa 1 Southern Gateway
The Southern Gateway of Stupa No1 is thought to be oldest and main entrance to the stupa. The narrative friezes of this gateway put great emphasis on the relics of the Buddha, and on the role of Ashoka in spreading the Buddhist faith. This gateway is one of the two which were reconstructed by Major Cole in 1882–83. The whole of the right jamb and half of the left are new and blank, as well as the west end of the lowest architrave, the east end of the middle architrave, and the six vertical uprights between the architraves.
Stupa 1 Northern Gateway
The Northern Gateway is the best preserved of all the gateways, and was the second to be erected. The numerous panels relate various events of the life of the Buddha. Only one atypical panel (Right pillar, Inner face/ Top panel) shows Foreigners making a dedication at the Southern Gateway of Stupa No 1.
Stupa 1 Eastern Gateway
The Eastern Gateway describes historical events during the life of the Buddha, as well as several miracles performed by the Buddha. It was the third gateway to be erected.
Stupa 1 Western Gateway
The Western Gateway of Stupa 1 is the last of the four gateway of the Great Stupa to have been built.
Stupa 3 Southern Gateway
The gateway of Stupa No 3, is the last of all the Satavahana gateways that were built at Sanchi. It is located to the immediate south of Stupa No 3, is smaller than the four gateways encircling the Great Stupa. It is also slightly older, and generally dated to the 1st century CE.
පසුකාලීන යුග
12වන සියවස තෙක්ම මෙම සංකීර්ණය වෙත තවත් ස්තූප සහ වෙනත් බෞද්ධ ගොඩනැගිලි ගණනාවක්ම ඉදි විය.
බටහිර ක්ෂත්‍රපයෝ
ක්‍රි.පූ./ක්‍රි.ව. 1වන සියවස්වල සාංචි ප්‍රදේශයේ සාතවාහන පාලනය පැවති බවට සාතකර්ණී නමයෙන් නිකුත් කළ වීදිශා, උජ්ජෛන් සහ ඒරාන් ප්‍රදේශවලින් හමුවූ සාතවාහන තඹ කාසි මෙන්ම, ස්තූප අංක 1 හි දකුණු තොරණෙහි වූ සාතකර්ණී සෙල්ලිපිය සාක්ෂ්‍ය සපයයි.
ඉන් මඳ කලකට පසුව, මෙම ප්‍රදේශය සිතියානු බටහිර ක්ෂත්‍රපයන්ගේ, විශේෂයෙන් නාහපාන (ක්‍රි.ව. 120) රජුගේ ග්‍රහණයට නතු විය. ඉන් අනතුරුව නිසැකැවම එය පළමුවන රුද්‍රදාමන් (ක්‍රි.ව. 130-150) පාලනයට නතුවූ බව ඔහුගේ ජුනාගාධ් අභිලේඛන මඟින් පෙනී යයි. සාතවාහනයන් මඳ කලකට සිය පාලනය බලය ‍යළි ලබාගන්නට සමත් වුවද, ක්‍රි.ව. 3වන සියවසේ මැද භාගය වන විට බලය නැවතත් දෙවන රුද්‍රසේන (ක්‍රි.ව. 255-278) යටතේ බටහිර ක්ෂ්ත්‍රපයන් සතු විය. බටහිර ක්ෂ්ත්‍රපයන් 4වන සියවස තෙක් බලයේ රැඳී සිටි බව අවට වූ කානකේර්හා අභිලේඛනය අනුව පෙනේ. එම සෙල්ලිපිය අනුව ශක ප්‍රධානී සහ "සාධාරණ Satraps remained well into the 4th century as shown by the nearby Kanakerha inscription mentioning the construction of a well by the Saka chief and "righteous conqueror" Sridharavarman, who ruled circa 339-368 CE. Therefore, it seems that the Kushan Empire did not extend to the Sanchi area, and the few Kushan works of art found in Sanchi appear to have come from Mathura. In particular, a few Mathura statues in the name of the Kushan ruler Vasishka (247-267 CE) were found in Sanchi.
Guptas
The next rulers of the area were the Guptas. Inscriptions of a victorious Chandragupta II in the year 412-423 CE can be found on the railing near the Eastern Gateway of the Great Stupa.
""The glorious Candragupta (II), (...) who proclaims in the world the good behaviour of the excellent people, namely, the dependents (of the king), and who has acquired banners of victory and fame in many battles""
- Sanchi inscription of Chandragupta II, 412-413 CE.
Temple 17 is an early stand-alone temple (following the great cave temples of Indian rock-cut architecture), as it dates to the early Gupta period (probably first quarter of 5th century CE). It may have been built for Buddhist use (which is not certain), but the type of which it represents a very early version was to become very significant in Hindu temple architecture. It consists of a flat roofed square sanctum with a portico and four pillars. The interior and three sides of the exterior are plain and undecorated but the front and the pillars are elegantly carved, giving the temple an almost ‘classical’ appearance, not unlike the 2nd century rock-cut cave temples of the Nasik Caves. The four columns are more traditional, the octagonal shafts rising from square bases to bell capitals, surmounted by large abacus blocks carved with back-to-back lions.
Next to Temple 17 stands Temple 18, the framework of a mostly 7th-century apsidal chaitya-hall temple, again perhaps Buddhist or Hindu, that was rebuilt over an earlier hall. This was probably covered by a wood and thatch roof.
Near the Northwern Gateway also used to stand a Vajrapani pillar. Another pillar of Padmapani used to stand, and the statue is now in the Victoria and Albert Museum, London.
Lion pillar No 26
Pillar No26 stands a little to the north of the Sunga pillar No25. It belongs to the early Gupta age. Apart from its design, it is distinguished from the other pillars on the site by the unusual quality and colour of its stone, which is harder than that ordinarily quarried in the Udayagiri hill, and of a pale buff hue splashed and streaked with amethyst. At Sanchi this particular variety of stone was used only in monuments of the Gupta period. This pillar was approximately 22 ft. 6 in. in height and was composed of two pieces only, one comprising the circular shaft and square base, the other the bell-capital, necking, lions and crowning chakra. On the northwest side of the lowest section, which is still in situ, is a short mutilated inscription in Gupta characters recording the gift of the pillar by a viharasvamin (master of a monastery), the son of Gotaisimhabala.
As was usual with pillars of the Gupta age, the square base projected above the ground level, the projection in this case being 1 ft. 2 in., and was enclosed by a small square platform. The lion capital of this pillar is a feeble imitation of the one which surmounted the pillar of Asoka, with the addition of a wheel at the summit and with certain other variations of detail. For example, the cable necking above the bell-capital, is composed of a series of strands bound together with a riband. Also, the reliefs on the circular abacus, consist of birds and lotuses of unequal sizes disposed in irregular fashion, not with the symmetrical precision of earlier Indian art. Finally, these lions, like those on the pillars of the Southern Gateway, are provided with five claws on each foot, and their modelling exhibits little regard for truth and little artistry.
There has been much confusion about the dating of this pillars, since it was often presented from the beginning as a pillar of Ashoka. Marshall himself describes the pillar as early Gupta Empire in convincing terms, either from the points of view of material, technique or artistry. The Government of India Photo Division describes it in this image as "An Asoka pillar and its broken lion capital near the south gateway of the Great Stupa." . The British Library Online also describes it as 3rd century BCE Mauryan, although probably pasting the original text from the 19th century. Sachim Kumar Tiwary in Monolithic Pillars of The Gupta Period, affirms a Gupta date. The Sanchi Archaeological Museum gives it a date of 600 CE, which would even put it beyond the Gupta period proper, at the time of the Later Gupta dynasty.
ස්තම්භය 35
The massive pillar near the North Gateway, numbered 35 in the plan, was erected during the Gupta period. Every feature, whether structural, stylistic or technical, is typical of Gupta workmanship. Most of the shaft has been destroyed, but the stump still remains in situ, and the foundations are intact. The form, too, of the platform around its base is sufficiently clear, and the capital and statue which it is said to have supported, are both relatively well-preserved. What remains of the shaft is 9 ft. in length, 3 ft. 10 in. of which, measured from the top, are circular and smooth, and the remainder, constituting the base, square and rough-dressed. In the Gupta age, it was the common practice to keep the bases of such monolithic columns square, whereas those of the Maurya age were invariably circular. The columns of the Maurya period are distinguished by its exquisite dressing and highly polished surface; but in this case the dressing of the stone is characterized by no such lustrous finish.
The Persepolitan capital and square abacus ornamented with a balustrade in relief are cut entire from a single block of stone. So, too, is the statue which was found lying alongside the capital and which is believed to have belonged to the same pillar. This statue represents a man clad in a dhoti and adorned with bracelets, earrings, bejewelled necklace and headdress. The hair falls in curls over the shoulders and back, and beneath it at the back fall the ends of two ribbons. It is thought that the statue represents Vajrapani. The attribution to Vajrapani is indicated by the stub of a vajra thunderbold in the right hand and a halo of 24 rays. The dedication of the Vajrapani pillar is also mentioned in a 5th-century inscription.
An interesting feature of the image is the halo which is pierced with twelve small holes evenly disposed around its edge. Manifestly the halo, is too small in proportion to the size of the statue, and these holes were no doubt intended for the attachment of the outer rays, which were probably fashioned out of copper gilt, the rest of the statue itself being possibly painted or gilded. This statue stood on the summit of the pillar, and is a work of the Gupta period. The statue is currently in the Sanchi Archaeological Museum and is attributed to the 5th century CE.
Following the destruction of the Guptas by the Alchon Huns, and with the decline of Buddhism in India, Buddhist artistic creation at Sanchi slowed down.
Temple 45 was the last Buddhist temple built during the mid to late 9th century. Another point to be noted is that at that time the monuments were enclosed within a wall.
සාංචි සහ ගන්ධාරයේ ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව
Although the initial craftsmen for stone reliefs in Sanchi seem to have come from Gandhara, with the first reliefs being carved at Sanchi Stupa No.2 circa 115 BCE, the art of Sanchi thereafter developed considerably in the 1st century BCE/CE and is thought to predate the blooming of the Greco-Buddhist art of Gandhara, which went on to flourish until around the 4th century CE. The art of Sanchi is thus considered as the ancestor of the didactic forms of Buddhist art that would follow, such as the art of Gandhara. It is also, with Bharhut, the oldest.
As didactic Buddhist reliefs were adopted by Gandhara, the content evolved somewhat together with the emergence of Mahayana Buddhism, a more theistic understanding of Buddhism. First, although many of the artistic themes remained the same (such as Maya's dream, The Great Departure, Mara's attacks...), many of the stories of the previous lives of the Buddha were replaced by the even more numerous stories about the Bodhisattvas of the Mahayana pantheon. Second, another important difference is the treatment of the image of the Buddha: whereas the art of Sanchi, however detailed and sophisticated, is aniconic, the art of Gandhara added illustrations of the Buddha as a man wearing Greek-style clothing to play a central role in its didactic reliefs.
The presence of Greeks at or near Sanchi at the time is known (Indo-Greek ambassador Heliodorus at Vidisha circa 100 BCE, the Greek-like foreigners illustrated at Sanchi worshiping the Great Stupa, or the Greek "Yavana" devotees who had dedicatory inscriptions made at Sanchi ), but more precise details about exchanges or possible routes of transmission are elusive.
යුරෝපීයයන් විසින් යළි සොයාගැනීම
General Henry Taylor (1784–1876) who was a British officer in the Third Maratha War of 1817–1819, was the first known Western historian to document in 1818 (in English) the existence of Sanchi Stupa. The site was in a total state of abandon. The Great Stupa was clumsily breached by Sir Herbert Maddock in 1822, although he was not able to reach the center, and he then abandoned. Alexander Cunningham and Frederick Charles Maisey made the first formal survey and excavations at Sanchi and the surrounding stupas of the region in 1851. Amateur archaeologists and treasure hunters ravaged the site until 1881, when proper restoration work was initiated. Between 1912 and 1919 the structures were restored to their present condition under the supervision of Sir John Marshall.
19th Century Europeans were very much interested in the Stupa which was originally built by Ashoka. French sought the permission of Shahjehan Begum to take away the eastern gateway which was quite well preserved, to a museum in France. English, who had established themselves in India, majorly as a political force, were interested too in carrying it to England for a museum. They were satisfied with plaster-cast copies which were carefully prepared and the original remained at the site, part of Bhopal state. The rule of Bhopal, Shahjehan Begum and her successor Sultan Jehan Begum, provided money for the preservation of the ancient site. John Marshall, Director-General of the Archaeological Survey of India from 1902 to 1928, acknowledged her contribution by dedicating his important volumes on Sanchi to Sultan Jehan. She had funded the museum that was built there. As one of the earliest and most important Buddhist architectural and cultural pieces, it has drastically transformed the understanding of early India with respect to Buddhism. It is now a marvellous example of the carefully preserved archaeological site by the Archeological Survey of India. The place of Sanchi Stupa in Indian history and culture can be gauged from the fact that Reserve Bank of India introduced new 200 Indian Rupees notes with Sanchi Stupa in 2017.
Since Sanchi remained mostly intact however, only few artefacts of Sanchi can be found in Western Museum: for example, the Gupta statue of Padmapani is at the Victoria and Albert Museum in London, and one of the Yashinis can be seen at the British Museum.
The reliefs of Sanchi, especially those depicting Indian cities, have been important in trying to imagine what ancient Indian cities look like. Many modern simulations are based on the urban illustrations of Sanchi.
චේතියගිරි විහාරය සහ ධාතූන් වහන්සේලා
මේසී සහ කනිංහැම් විසින් සොයාගත් බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අස්ථි අවශේෂ සහ ධාතු කරඬු බෙදා සිහිවටන ලෙස එංගලන්තය වෙත රැගෙන යන ලදී. මේසීගේ පවුල විසින් මෙම වස්තූන් වික්ටෝරියා සහ ඇල්බට් කෞතුකාගාරය වෙත අලෙවි කළ අතර, ඒවා එහි දිගු කාලයක් පැවතිණි. මහාබෝධි සංගමයේ මූලිකත්වයෙන් එංගලන්තය, ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාවේ විසූ බෞද්ධයෝ ඒවා නැවත භාරදෙන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. ඒ අනුව සාරිපුත්ත සග මොග්ගල්ලාන රහතුන් වහන්සේලාගේ ධාතූන් කිහිපයක් 1947දී ශ්‍රී ලංකාව වෙත ලබාදෙන ලද අතර, ඒවා මහජන ප්‍රදර්ශනයට විවෘත විය. ශ්‍රී ලංකාව තුළ අති විශාල ජනකායකගේ වන්දනාවට එම ධාතූන් පාත්‍ර විය. කෙසේනමුත් පසුව ඒවා ඉන්දියාව වෙත රැගෙන ගිය අතර, 1952දී මෙම ධාතූන් තැන්පත් කිරීමට "චේතියගිරි විහාරය" නමින් නව විහාරයක් තනවන ලදී. ජාතිකවාදී දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බැලීමේ දී, මෙමඟින් ඉන්දියාව තුළ බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය නිල වශයෙන් නැවත ස්ථාපිත කිරීම සනිටුහන් කරයි. ඇතැම් ධාතූන් බුරුමය විසින් ලබාගන්නා ලදී.
අභිලේඛන
සාංචියේ, විශේෂයෙන්ම ස්තූප අංක 1, හි බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන විශාල සංඛ්‍යාවක් හමුවේ. ඉන් බොහෝමයක් ප්‍රදානයන් පිළිබඳ සඳහන් කුඩා සෙල්ලිපි වුවද, එහි විශාල ඓතිහාසික වැදගත්කමක් පවතියි. 1837දී ජේම්ස් ප්‍රින්සෙප් විසින් එහි බොහෝ අභිලේඛන බ්‍රාහ්මී අක්ෂර ද්විත්වයකින් අවසන් වන බව හඳුනා ගත්තේ ය. එම අක්ෂර ද්විත්වය "දානං" (දානය) යැයි ප්‍රින්සෙප් සලකා ඇත. මෙය බ්‍රාහ්මී අක්ෂර කියවා තේරුම් ගැනීමට මඟපෑදී ය.
දානයන් පිළිබඳ වාර්තා විශ්ලේෂණය කිරීමේ දී ඉන් බොහෝ දායකයන් ප්‍රදේශයේම වැසියන් (නගර පිළිබඳ සඳහන් නොමැති) බැව් පෙනේ. ඉන් සමහරෙක් උජ්ජයින්, වීදිශා, කුරාර, නදීනගර්, මහිසති, කුර්ඝාර, භෝගවදන් සහ කංදගීගාම් වැනි ප්‍රදේශවලින් වෙති. සාංචියෙන් යවන (ඉන්දු-ග්‍රීක) දායකයන් පිළිබඳ අභිලේඛන තුනක් හමුවී ඇති අතර, ඉන් වඩාත්ම පැහැදිළි අභිලේඛනයෙහි "සෙටපථියස යෝනස දානං" ("සෙටපථ හි යෝනයන්ගේ දානය") ලෙස සඳහන් වේ. සෙටපථ නගරය මෙතෙක් හඳුනාගෙන නැත.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම ප්‍රවර්ගය:දාගැබ්
ශිෂ්ඨාචාර ඝට්ටනය
ශිෂ්ටාචාර අතර ඝට්ඨනය යනු ගෙවුණු සීත යුධ සමයෙන් පසු ව දේශපාලන අරගල සිදුවන්නේ මිනිසුන්ගේ සංස්කෘතික හා ආගමික අනන්‍යතාවයන් අතර බව පවසන ප්‍රවාදයක් වේ. ඒ අනුව අනාගතයේ යුද්ධ සිදුවන්නේ රටවල් අතර නොව සංස්කෘතීන් අතර ය. මේ තුළ වඩාත් ම භයානක තරගකරුවා වන්නේ ඉස්ලාමීය අන්තවාදය යි. ඇමරිකානු දේශපාලන විද්‍යාඥයකු වන සැමුවෙල් පී. හංටින්ටන් විසින් American Enterprise Institute හි පැවැත් වූ දේශනයක් තුළින් මුල්වරට ඉදිරිපත් කළ මේ න්‍යාය පසුව1993 දී  Foreign Affairs සගරාවට ලියූ "The Clash of Civilizations?" නම් ලිපියෙන් ඔහු තවත් වැඩිදියුණු කරන ලදී. එම ලිපිය ලියැවුණේ ඔහුගේ ශිෂ්‍යයකු ව සිටි ෆ්‍රැන්සිස් ෆුකුයාමාගේ The End of History and the Last Man නම් 1992 දී පළ වූ කෘතියට ප්‍රතිචාර දැක්වීමක් ලෙස ය. 1996 දී තමන් විසින් පළ කළ The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order නම් කෘතිය තුළ හෙතෙම මෙම න්‍යාය තවදුරටත් පුලුල් බවට පත්කරන ලදී.
සිය නිගමනයට එළැඹීමේ දි පශ්චාත් සීත යුධ අවධියේ ගෝලීය දේශපාලන සබදතා පිළිබද ඉදිරිපත් වූ න්‍යායන් රැසක් හංටින්ටන්ගේ විමසුමට ලක්විණි. මානව හිමිකම්, ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ධනවාදී නිදහස් වෙළදපොළ ආර්ථිකය වැනි බටහිර ඇගයුම් කරා යොමු වීම සීත යුධ සමයෙන් පසු සෙසු ලෝකයට විවෘත ව පවතින එකම විකල්පය බව ඇතැම් විචාරකයන්ගේ මතය විය. විශේෂයෙන් ම (හේගල්වාදී ආස්ථානයකින් බැලූ කල) ලෝක ඉතිහාසය නිමාවට පත් ව ඇති බව ෆුකුයාමා ප්‍රකාශ කළේ ය.
දේශපාලන මත විසින් අරගල මෙහෙය වූ යුගය අවසන් වි ඇතත් සංස්කෘතික ගැටුම් තුළින් තවමත් ඉතිහාසය පෙර පරිදි ම ක්‍රියාකාරී වන බව හංටින්ටන්ගේ මතය විය. ලෝකයේ කලාපීය ව බලවත් බවක් දරන වෙනස් සංස්කෘතික ලක්ෂණ සහිත ශිෂ්ටාචාර රැසක් ඔහු හදුනාගත් අතර මෙවැනි ප්‍රතිවිරුද්ධ සංස්කෘතීන් අතර මායිම් කලාපයන්හි එම සංස්කෘතීන්ගේ බල රේඛාවන් පවතින බව පෙන්වා දුන්නේ ය. හංටින්ටන්ට අනුව මෙම බල රේඛාවන් අනාගත ගැටුම් කෙරෙහි විභවය විශ්ලේෂණයේ දී ඉතා වැදගත් විය හැකි ය. මෙම සංස්කෘතික බල රේඛාවන් අනාගත ගැටුම්වල ප්‍රධාන සාධකය වන බවට ඔහු තර්ක කරයි. 1993 දී Foreign Affairs හි පළ වූ සිය "The Clash of Civilizations?" නම් රචනාව අවසානයේ හංටින්ටන් මෙසේ පවසා ඇත. "මෙය ශිෂ්ටාචාර අතර ගැටුම් පිණිස කරන ආරාධනාවක් නොව අනාගතයේ සිදුවිය හැකි දේ වටහාගත හැකි න්‍යායක් ඉදිරිපත් කිරීමක් පමණි.”
විලියම් රෝබින්සෝන්
thumbnail|උපත විලියම් රොබින්සොන් 'අයිරිෂ් ජාතික ප්‍රයෝගික වැවිලි කරුවකු වන අතර ඔහු මාද්‍යවේදීයකු ලෙසද ප්‍රසිද්දියට පත්ව සිටියේය. ඔහු උපත ලද්දේ 1838 ජූලි 5 වන අතර 1935 මැයි 17 වන දින මිය යන ලදී.
තරගාවලිය
තරගාවලියක් යනු, සාපේක්ෂ වශයෙන් තරගකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් අදාළ වන්නාවූ සහ සියළු පාර්ශවයන් ක්‍රීඩාවක හෝ කෙළියක හෝ ‍නිරත වන තරගයකි.
ගෙඩිගේ
ගොඩනැගිලි වර්ගයකි. අර්ධ ගෝලයක්වන් ගඩොල් වහලය මෙහි සුවිශේෂී ලක්ෂණය වේ. වහල තනි ගඩොලින් හෝ කළුගලින් තැනූ පිළිම ගෙවල් ගෙඩිගේ යනුවෙන් හැඳින්විණ.
කාට්
කාට් (කාතා එඩූලිස්; "කෑමට සුදුසු කාට්" ) යනු,  අප්‍රිකාවේ අඟ ප්‍රදේශයට සහ  අරාබියානු අර්ධද්වීපය ප්‍රදේශයට දේශීය සපුෂ්පක ශාකයකි. මෙම ප්‍රදේශයන්හී ප්‍රජාවන් අතර, කාට් සැපීම යනු වසර දහස් ගණනක් ඈත සිට පැවතෙන සමාජීය චාරිත්‍රයකි.
ඇම්ෆැටමීන්-වැනි උත්තේජකයක් වන, කැතිනෝන් නම්වූ මොනොඇමයින ඇල්කලොයිඩයක්, කාට් සතු වන අතර, උද්දීපනය, ආහාර රුඡිය නැතිවීම සහ, අල්ලාසය ඇති කරන බවක් කියැවේ.
කෙන්යාව
කාට් භාවිතය කෙන්යාවේ නිත්‍යානුකූල වෙයි. කෙසේවෙතත්, එහි සක්‍රීය සංඝටක දෙකක් වන, කැතිනෝන් සහ කැතීන්, වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ C වර්ගයෙහි ද්‍රව්‍යයන් ලෙසිනි.
ලංකත් සුල්තාන් රාජ්‍යය
ලංකත් සුල්තාන් රාජ්‍යය යනු වත්මන් ඉන්දුනීසියාවේ උතුරු සුමාත්‍රා පළාත තුළ ලංකත් ප්‍රාන්තයේ පිහිටා තිබූ මුස්ලිම් රාජ්‍යයකි. එහි පැවැත්ම ඉස්ලාමයට පෙර සමය දක්වා තිබිය හැකි නමුත් එය පිළිබඳ ලිඛිත ඉතිහාසය තිබෙන්නේ 17 වැනි සියවසේ සිට ය.
ටේ-මින්
ලී ටේ-මින්, ටේ-මින් ලෙස වඩාත් ප්‍රසිද්ධය. ඔහු දකුණු කොරියානු ගායකයෙක්, නළුවෙක් සහ නර්තන ශිල්පියෙක්.
මා විසින් මෙසේ අසන ලදී
මා විසින් මෙසේ අසන ලදී (පාලි: ඒවං මේ සුතං) යනු බෞද්ධ දේශනාවල ආරම්භයේ ඇති දේශනා පිළිබඳ හදුන්වන පළමු පේළියේ පරිවර්තනයයි.
තුන්වෙනි ලෝකය
සීත යුද වකවානුවේ නේටෝ වෙත හෝ සමසමාජ කඳවුර වෙත සම්බන්ධ නොවී නොබැඳි ප්‍රතිපත්තිය අනුගමනය කල රටවල් තුන්වෙනි ලෝකය හෝ තුන්වෙනි ලෝකයේ රටවල් ලෙස හැඳින්වේ.
කාම්බෝජයෙහි සාහිත්‍යය
thumb|270px| [[අංකෝර් වට් ගල් කැටයමෙහි දක්නට ලැබෙන මහාභාරතයෙහි සිද්ධියක්: තිලෝත්තමා නම් රූමත් අප්සරාව නතු තර ගැනීම වෙනුවෙන් අසුරයන් දෙදෙනෙක්, එනම් සුන්ඩා සහ උපසුන්ඩා යන සොහායුරන් දෙදෙනා, සටන් වදින අයුරු මෙහි දැක්වෙයි. සමහරක් පුරාතන කාම්බෝජ දේශීය පුරාවෘත්ත සඳහා හින්දු වීරඛ්‍යානයන්හී ආභාෂය ලැබී ඇත.]]
කාම්බෝජ හෝ කමාය සාහිත්‍යයට ඉතා පුරාතන සම්භවයක් ඇත. බොහෝ අග්නිදිග ආසියානු ජාතික සාහිත්‍යයන් මෙන්ම එහි සාම්ප්‍රදායික සංහිතාව තුල ප්‍රභින්න අංශ හෝ මට්ටම් හෝ දෙකක් ඇත:
පුරාතන ශිලා ලේඛන
ගලෙහි කෙටුනු අභිලේඛන ලිපි රාශිය විසින් කමාය භාෂාවෙහි පුරාතනය පිළිබඳව සාක්ෂ්‍යය සපයයි.
ප්‍රවර්ගය:කාම්බෝජය
කුරැදු
විද්‍යාත්මක නාමය
සිනමෝමම් සිලනිකම් බ්ලූම්
කුලය
ලොරේසියේ
ඉතිහාසය
කුරුදු යනු කැලැ ශාකයක් ලෙස උපත ලද අතිතයේ සිට භාවිතා කරන ලද කුළුබඩු වර්ගයකි.පසු කාලිනව කුෂ්ඨ, ඇදුම වැනි රෝග සුව කර ගැනිම සදහා CEYlon Cinnamen (සත්‍ය කුරුදු) , Cassia cinnamen කුරුඳු යනු ලොරේසියේ කුලයට අයත් බහු වාර්ෂික හා සිනමෝමම් සිලනිකම් නමින් හැඳින් වෙන ශාකයේ කදෙහි වියලන ලද පොත්ත වේ. ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික වූ බෝගයක් ලෙස සත්ය කුරුඳු හැදින්විය හැකිය.
ආරම්භය
14 හා 15 වන සියවසේ දී කුරුඳු ඉතා අගනා කුලු බඩුවක් ලෙස භාවිතා කොට ඇති අතර කුරුඳු මූලික වශයෙන් උපයෝගී කොට ගෙන ඇත්තේ මස් වර්ග කල්තබා ගැනීමට හා බැක්ටීරියා වල වර්ධනය අඩු කර ගැනීමටයග 15 වන සියවසේදී කුරුඳු සොයා යන ගමන ලෝක දේශ ගවේශනය සඳහා ප්‍රධාන සාධකයක් විය.මේ වකවානුව වන විට සත්ය කුරුඳු නිෂ්පාදනය කරනු ලබන එකම රට ලෙසට හඳුන්වනු ලැබුවේ ශ්‍රී ලංකාවයි. කුරුඳු සැපයීමේ හැකියාව සහ එහි පාලනය රැදී තිබුණු කවරෙකු හට වුවද ඔහුට අති විශාල ලාභයක් ලබා ගැනීමේ හැකියාව තිබුණි. 15 වන සියවසේදී පෘතුගීසි ලංකාවට පැමිණීමට ප්රධාන හේතුවක් වුයේද මේ කුරුඳු බෝගයයි. පසුව අරාබි ජාතිකයින් පරදවමින් කුරුඳු වෙළඳාම සියතට ගැනීමට පෘතුගීසීන් හැකි විය.අනතුරුව පෘතුගීසීන් පලවා හැර ලන්දේසීන් විසින් කුරුඳු වෙලඳාමේ ඒකාධිකාරිය සියතට ගන්නා ලදි. ඔවුන් විසින් කුරුඳු බෝගය ගෘහාශ්රිතකරනයට ලක් කල අතරල ලංකාව පුරා කුරුඳු වගා බිම් ප්රමාණයද ඉහල නංවන ලදි. මෙයින් ක්‍රමක් ක්‍රමයෙන් ලංකාව ලංකාව පුරා කුරුඳු වගාව ව්යාප්ත විය. ඔවුන්ගේ උත්සාහයේ අවසාන ප්‍රතිපලය වුයේ කුරුඳු වගාව දිවයිනේ බටහිර ප්‍රදේශයට සහ දකුණු වෙරළ බඩ තීරයේත් ව්යාප්ත වීමයි. 1815 දී බ්රිතාන්ය ජාතිකයින් විසින් ලංකාව යටත් කරගනු ලැබූ අතර එතැන් පටන් කුරුඳු වෙළදාමේ පාලනයද ඔවුන් අතට පත් විය. මේ කාලය වන විට කුලු බඩු සඳහා ඇති ලෝක වෙළඳපල ඉල්ලුම ක්රමයෙන් පහත වැටුනි.මෙයට ප්‍රධාන හේතුව වූයේ වැවිලි බෝග ලෙසට තේ සහ රබර් සඳහා ඇති ඉල්ලුම වැඩි විමයි. මෙහි ප්‍රත්පලයක් ලෙසට කුරුඳු බෝගය තව දුරටත් ව්යාප්ත වීම සීමාකාරී විය ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුඳු වෙලඳාමේ ඓතිහාසික සාක්ෂියක් ලෙස 1766 පෙබරවාරි 14 වන දින එවකට ශ්‍රී ලංකාවේ රජකම් කල ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු හා ලංදේසීන් අතර ඇති කර ගත් ගිවිසුමට අනුව රජු විසින් ලංකාවේ කැලෑබඳ ප්‍රදේශවල කුරුඳු අස්වැන්න ලබාගැනීමට ලන්දේසීන්ට අවසර ලබා දුන් අතර. ඒ වෙනුවෙන් රජතුමාගේ රාජධානිය පරසතුරු ආක්‍රමන වලින් ආරක්ෂා කිරිමට ලන්දේසින් එකඟතාවය පලකර තිබිනි.
පුකෙ
වගාකරනු ලබන රටවල්
ශ්‍රී ලංකාවෙ බොහෝ ප්‍රදේශවල
ප්‍රයෝජනයන්
කුළුබඩු වර්ගයක් ලෙස භාවිතා කලද නවින පර්යේෂණ වලට අනුව සෞඛ්‍යසම්පන්න දිවියකට ඉතා අගනා ‍‍ඹෟෂධයකි.මාංශපේශි වේදනාව ,වමනය ,අජිර්ණය,වැනි දේ සදහා යොදා ගනි. රුධිර සිනි ප්‍රමානය අවම කරන බව සොයා ගෙන ඇත. කුරුදු වල ඇති රසායනික සංයෝගය බැක්ටිරියා හා දිලිර වලට ප්‍රතිවිරුද්ධව ක්‍රියා කරනු ඇත.අධ්‍යනයන්ට අනුව දිනකට ග්රෑම් හය දක්වා භාවිතා කිරිම මගින් රුධිර ග්ලුකොස් ත්‍රයිග්සරයිඩ්, LDL කොලෙස්ටරෝල්අවම කර HDL වැඩි කර ගත හැකි අතර TYPE 02 දියවැඩියාව සදහා ඇති අවදානම අවම කර ගත හැක.මෙහිදි ඉන්සියුලින් ප්‍රතිරෝදි තාව අවම කර රුධිර පද්ධතියෙන් සෛල තුලට සිනි ගමන් කිරිමට උදව් කරයි.
වෙනත්
Cinamomum Verum  උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හදුන්වනු ලබන  ලංකා කුරුදු ශාකය බටහිර රටවල බහුලව භාවිතා වේ.ගස කපා ලබා ගන්නා ඇතුලත පොත්ත වියලා කුඩු කර  පවුඩර් ලබා ගනි.මෙහි ඇති තෙල් සහිතකොටස අඩංගු  Cinnamaldehyde  මගින් සුවද හා රස පවත්වා ගනි.මෙම Cinnamaldehyde සෞඛ්‍යයට සුලභ බලපෑමක් කරනු ඇත. පරිනත නොවු මරණ සදහා වන පුභල හේතුවක් වන හෘද රෝග අවම කිරිමේ ලා කුරැදු පුභල ලෙස බැදි පවති. සමහර කුරැදු නිෂ්සාරක මගින් කරන ලද පර්යේෂන වලදි Flasting Bood Sugar  මට්ටම ද අඩු කර ඇත.Alzheiner”s  රෝගය වලක්වන රසායතනික මෙහි අඩදගු වේ. ඉන්දියාවේ කරන ලද පර්යේෂණ වලට අනුව HIV  වලට විරැද්ධව යම් තරමකට ක්‍රියාත්මක විමක් සිදු වන බවඅධ්‍යනය කර ඇත.මේද සහිත ආහාර මගින් සිරැරට වන බලපැම අවමකර ගැනිමට කුරුදු භාවිතා කලහැකි බවට සනාත කර ඇත.
ගුනාංගයන්
ඇමරිකානු කෟෂිකර්ම දේපාර්තමේන්තුවට අනුව කුරුදු ග්‍රැම් 10 ක
රෝග කාරක ගුණයන්
ආහාර ගැනිමෙන් පසු කුරැදු වල රසායනික මගින්ඉන්සියුලින් සදහා ඇති සංවේදිතාවය වැඩි වන අතර ආහාර මගින් රුධිරයට දෙන සිනි පුමානය අඩුකරයි. කුරුදු වල ඇති Polyphenols වැනි පුභල ප්‍රතිඹක්ෂිකාරක සංයෝග නිසා ප්‍රතිඹක්ෂිකාරක ගුණය ඉහලය. මෙමගින් ශිරුර ආරක්ෂා කරන අතරම ආහාර පරිසංරක්ෂණය සදහාද යොදා ගනි.මෙම ගුනය නිසාආසාදිත හා හානියට පත් පටක අළුත්වැඩියාවට උදව් වේ. බැක්ටිරියා මතක්‍රියා කිරිම මගින් දත් දිරා යාම වලකයිඹෞෂධ පැල 69 ක අධ්‍යනයේදි බොහෝ පුතිපල සහිත ශාකය කුරැදු බව සෝයා ගෙන ඇත.
. CEYlon Cinnamen (සත්‍ය කුරුදු) වලට සාපේක්ෂව Cassia cinnamon වර්ගයේ යම් පුමානයක් COUMARIN රසායනිකය අඩංගු අතර එම වර්ගය අධික ප්‍රමානයක් ගැනිම හානිකර විය හැක. මේ නිසා මෙම ගුණ සදහා CEYlon Cinnamen (සත්‍ය කුරුදු) භාවිතය යොග්‍ය උවද අවාසනාවකට වෙළදපෝලේ බහුලව ඇත්තේ ම්ල අඩු Cassia වර්ගයේ කුරුදු වේ.
සිරිසවත්ථු
පුරාණයේ ලක්දිව තිබූ නගරයකි.
පිහිටීම
තම්මැන්නාව අසන්නව පිහිටා තිබුනි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:පුරාණ ලක්දිව තිබූ නගර
රාජගිරියේ අරියඤාණ හිමි
ශ්‍රී ලාංකික භික්‍ෂුවකි.
මහ රහතුන් වැඩි මග ඔස්සේ යූටියුබ් චැනලයේ බන කියයි. රාජගිරියේ අරියඥාන නමින් දැනට පෙනීසිටින අය මීට පෙර "සුදන්තවංශ" නමින්ද පැවිදිව සිට ගුරුවරයාට අකීකරුව පලා ගොස් සිවුරු හැරගිය බවට එම ගුරුවරයා වුන ස්වාමින්වහන්සේ ප්‍රකාශ කර ඇති බවට තොරතුරු තිබේ. මේ අනුව රාජගිරියේ අරියඥාන විසින් එය සඟවාගෙන සහ වෙනත් මුසාවාද කියා සමාජය නොමග යවා ඇති බව පැහැදිලිය. රාජගිරියේ අරියඥාන විසින් බොහෝ දුරට ධර්මය විකෘති කර අසන්නන්ව නොමග යවන බවද පැහැදිලිය. තමන් විසින් මගපල ලබා ඇති බවත් ඉතාම පැහැදිලිව කියා තිබේ. නමුත් එයද මුසාවාදයක් බව ධර්මය අනුව පැහැදිලිය. මොහුට ලැබෙන මාධ්‍ය ප්‍රචාරය අනුව යම් සංවිධානයක ඉත්තෙක් ලෙස බුදුදහම අභාවයට යවන බවද සිතිය හැක.
2013 දෙසැම්බර් වොල්ගග්‍රාඩ් බෝම්බ ප්‍රහාරය
2013 දෙසැම්බර් මාසයේදී, වෙන් වශයෙන් එල්ලවූ බෝම්බ ප්‍රහාර දෙකක් විසින්, දක්ෂිණ රුසියාවේ, වොල්ගග්‍රාඩ් ඕබ්ලස්ටයේ,  වොල්ගග්‍රාඩ් නගරයේ, මහජන ප්‍රවාහන සේවය ඉලක්ක කරගත් අතර, අපරාධකාරයන් දෙදෙනාද ඇතුළුව සමස්තයක් වශයෙන් තිහකට අධික ජනයා මරණයට පත් කලේය.
1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය
1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය (පෲඩෙන්ෂල් කුසලානය '83) යනු ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ 3 වන සංස්කරණයයි. එය 1983 ජුනි 9 සිට 25 දක්වා එංගලන්තයේ සහ වේල්සයේ පැවති අතර එය ඉන්දියාව විසින් දිනා ගන්නා ලදී. මෙම අවස්ථාවට රටවල් අටක් සහභාගී විය. 1983 ලෝක කුසලානය තරඟාවලිය පුරාම විස්මයජනක සිද්ධි වලින් පිරී තිබුණි. එම කාලය තුළ හොඳින් ක්‍රීඩා නොකළ ඉන්දියාව සහ සිම්බාබ්වේ වැනි කණ්ඩායම් පිළිවෙලින් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් හා ඕස්ට්‍රේලියාව පරාජය කළහ. එංගලන්තය, පාකිස්තානය, ඉන්දියාව සහ තරගාවලියේ ප්‍රියතමයන් වන බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලැබීය. මූලික තරඟ සදහා කණ්ඩායම් හතර බැගින් කාණ්ඩ දෙකකට බෙදා සෑම රටක්ම තම කාණ්ඩයේ අනෙක් කණ්ඩායම් සමග දෙවරක් ක්‍රීඩා කළහ. සෑම කාණ්ඩයකම ඉහළම කණ්ඩායම් දෙක අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලැබීය.
මෙම තරඟ ඉනිමකට ඕවර 60 කින් සමන්විත වූ අතර සාම්ප්‍රදායික සුදු ඇඳුම් හා රතු බෝල වලින් ක්‍රීඩා කරන ලදී. ඔවුන් සියල්ලම දිවා කාලයේදී සෙල්ලම් කරන ලදී.
ආකෘතිය
1983 ලෝක කුසලානයේ ආකෘතිය කණ්ඩායම් හතරකින් යුත් කාණ්ඩ 2 ක් වූ අතර සෑම කණ්ඩායමක්ම දෙවරක් ක්‍රීඩා කළහ. සෑම කාණ්ඩයකම ඉහළම කණ්ඩායම් දෙක අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසි අතර ජයග්‍රාහකයින් තවදුරටත් අවසන් මහා තරඟයට පිවිසියේය. සෑම තරඟයක්ම ඕවර 60 කින් සමන්විත විය.
සහභාගිවන්නන්
අවසන් තරඟාවලිය සඳහා කණ්ඩායම් අටක් සුදුසුකම් ලබා ඇත (මෑතකදී පත් කරන ලද පූර්ණ සාමාජික ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළුව පූර්ණ අයිසීසී සාමාජිකයින් හත්දෙනෙකු සහ 1982 අයිසීසී කුසලානය දිනා ගැනීමෙන් සුදුසුකම් ලැබූ සිම්බාබ්වේ)
සංචිත
ප්‍රධාන ලිපිය 1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ කණ්ඩායම් සංචිත
මූලික අධියර
පෙර පැවති ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන තරගාවලියේදී මෙන් නොව කණ්ඩායම් අදියර ද්විත්ව රවුන්ඩ් රොබින් ආකෘතියකින් ක්‍රීඩා කරන ලදී. A කාණ්ඩයේ සත්කාරක රට වන එංගලන්තය, පාකිස්තානය, නවසීලන්තය සහ ශ්‍රී ලංකාව ද බී කාණ්ඩයේ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්, ඉන්දියාව, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ සිම්බාබ්වේ යන රටවල් ඇතුළත් විය. පසුගිය ලෝක කුසලාන වලදී මෙන් නොව, සියලුම තරග රූපවාහිනියෙන් සජීවීව ප්‍රදර්ශනය කළ හැකි පරිදි ආකෘති නිර්මාණය කර තිබුනි. සෑම තරඟයක් සදහා වර්ෂාව ඇති වූ විට අතිරේක දිනයක් වෙන්කර තිබූ අතර තරඟ තුනක් සදහා දෙවන දිනයක් අවශ්‍ය විය.
A කාණ්ඩයේ දී එංගලන්තය ඕවල්හිදී නවසීලන්තයට එරෙහිව ලකුණු 106 ක දැවැන්ත ජයක් වාර්තා කළේය. පකිස්තානය ද ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව ලකුණු 50 ක ජයක් ලබා ගනිමින් තරගාවලිය ආරම්භ කලාය. ඩේවිඩ් ගෝවර් හයේ පහර 5 ක් සහ හතරේ පහර 12 ක් ඇතුළුව ලකුණු 130 ක් ලබා ගනිමින් එංගලන්තයේ දෙවන ජයග්‍රහණය ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව අත්කර ගත්තේය. මේ අතර නවසීලන්තය විසින් පකිස්තානය ලකුණු 52 කින් පරාජය කළේය. ලෝඩ්ස් පිටියේදී එංගලන්තය විසිනි පකිස්තානය කඩුලු 8 කින් පරාජය කළ අතර රිචඩ් හැඩ්ලිගේ 5/25 පන්දු යැවීමෙන් ශ්‍රී ලංකාව ලකුණු 206 කට දැවී ගිය අතර නවසීලන්තය ඕවර 20 කට වඩා ඉතිරිව තිබියදී ජයග්‍රහනය කලේය. කණ්ඩායම් අදියරයන්හි එංගලන්තය ලැබූ එකම පරාජය වූයේ නවසීලන්තයට එරෙහිව වාර්ථා විය.
ජුනි 18 වනදා පැවති පස්වන වටයේ තරග අවසනයේ එංගලන්තය සිය ස්ථානය තහවුරු කරගත් අතර ග්‍රේම් ෆෝලර් සහ ක්‍රිස් තවරේ අතර පළමු කඩුල්ල 115 ක් සමගින් පාකිස්තානය ලබා ගත් ලකුණු 232 න් අඩක් එම පිතිකරුවන්ප දෙදෙනා ලබා ගත්තේය. අවසන් වට තරගයේදී එංගලන්තය කඩුලු 9 කින් ශ්‍රී ලංකාව පරාජය කළේය. නවසීලන්තය සහ පාකිස්තානය අතර තරගය දෙවන සුදුසුකම ලෙස තීරණය කරනු ඇත. නවසීලන්තයේ ඕනෑම ජයග්‍රහණයක් ඔවුන් සුදුසුකම් ලැබීමට ප්‍රමාණවත් වනු ඇත; පාකිස්තානයට ජයග්‍රහණය කිරීමට පමණක් නොව නවසීලන්තයේ සාමාන්‍ය ලකුණු අනුපාතය වෙනස් කිරීමටද අවශ්‍ය වේ. කෙසේ වෙතත් නවසීලන්තය තරග පරාජයත් සමග මීලග වටයට යාම අසමත් විය. ඒ ඔවුන් දල ලකුණු ලබා ගැනීමේ වේගය ඩු මට්ටමක පවත්වා ගැනීමත් ප්‍රධාන වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පරාජය වීමත්ය.
බී කාණ්ඩය ආරම්භ වූයේ තරඟාවලියේ පළමු කම්පනයත් සමඟ ය. ඒ සිම්බාබ්වේ ඕස්ට්‍රේලියාව පරාජය කළ අතර විස්ඩන් විස්තර කළේ “පෙර පැවති ලෝක කුසලාන දෙකට වඩා විශාල පුදුමයක්” ලෙස ය. ඩන්කන් ෆ්ලෙචර් ලකුණු 69 ක් ලබා ගනිමින් තරගයේ වීරයා ලෙස සම්මාන ලැබීය. අනෙක් ආරම්භක බී කාණ්ඩයේ තරගයේදී ඉන්දියාව, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල ලකුණු 34 කින් පරාජය කලේය. ජුනි 11 වන දින පැවති දෙවන වටයේ ක්‍රීඩාපිටි වල තෙත් කාලගුණය අඩු ලකුණු ලබා ගැනීමට හේතු විය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල ඉනිමේදී ලකුණු 252/9 ක් රැස් කළ අතර ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඕස්ට්‍රේලියාව පන්දුවාර 30.3 කදී ලකුණු 151 කට දැවී ගියේය. ග්‍රේම් වුඩ්, මයිකල් හෝල්ඩින්ගේ පන්දුවක්ට වැදීමෙන් පසු දැඩි කම්පනයකින් රෝහල් ගත කරනු ලැබීය. අනික් තරගයේදී ඉන්දියාව, සිම්බාබ්වේ පිල කඩුලු 5 කින් පරාජය කළේය. දින දෙකකට පසුව ඕස්ට්‍රේලියාව ලකුණු 162 කින් ඉන්දියාව පරාජය කළ අතර තරගයේ වීරයා වූ ට්‍රෙවර් චැපල් පන්දු 131 කදී ලකුණු 110 ක් සහ කෙන් මැක්ලේ ලකුණු 6/39 ක් ලබා ගත්තේය. එදින පැවති අනෙක් තරගයෙබන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල, සිම්බාබ්වේ පිල ට එරෙහිව පහසු ජයක් වාර්ථා කලේය.
දෙවන වරට මුන ගැසුනු තරගයේදී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම ලකුණු 66 කින් ඉන්දියාව අභිබවා ගිය අතර විව් රිචර්ඩ්ස් ලකුණු 119 ක් රැස් කළේය. තරඟාවලියේ දෙවන වතාවට ප්‍රතිවාදී පිතිකරුවෙකු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පන්දු හමුවේ තුවාල ලබා පිටියෙන් ඉවත් වූ අතර මේ අවාසනාවන්ත පිතිකරුවා වූයේ දිලිප් වෙන්ග්සාර්කර් ය. ඕස්ට්‍රේලියාව, සිම්බාබ්වේ පිල ලකුණු 32 කින් පරාජයට පත්කල අතර ජුනි 18 වනදා පැවති ඉන්දියාව සහ සිම්බාබ්වේ තරගය විස්ඩන් විසින් විස්තර කරන ලද්දේ “මෙම තරගාවලියේ ඉතාමත් කැපී පෙනෙන ඉනිමක් ඇතුළත් වූ විශිෂ්ට තරඟයක්” ලෙසිනි. කපිල් දේව් ඉන්දියාවේ ලකුණු 266/8 න් නොදැවී ලකුණු 175 ක් රැස් කළේය. සිම්බාබ්වේ කණ්ඩායම හඹා යෑමට අසමත් වූ අතර ඉන්දියාව ලකුණු 31 කින් ජය ගත්තේය. ග්‍රීන්ජ් සහ රිචර්ඩ්ස් අතර දෙවන කඩුල්ල සඳහා ලකුණු 124 ක හවුල්කාරිත්වයක් හේතුවෙන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලබා ඇති අතර ඕස්ට්‍රේලියාව කඩුලු 7 කින් පරාජය කළේය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට එරෙහිව සිම්බාබ්වේ තරගයෙන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල කඩුලු 10 කින් ජයග්‍රහණය කළේ ඕවර පහළොවකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ඉතිරිව තිබියදීය. බී කාණ්ඩයේ අවසන් තරගය ඕස්ට්‍රේලියාව සහ ඉන්දියාව අතර ඊලග වටයට සුදුසුකම් සඳහා ගැටුමක් විය. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියාව ලකුණු 247 ක් රැස් කළ අතර, ඕස්ට්‍රේලියාව ලකුණු 129 කට දැවී ගියේය.
අවසන් පූර්ව වටය
ජුනි 22 වන දින ඕල්ඩ් ට්‍රැෆර්ඩ් හි පැවති පළමු අවසන් පූර්ව තරඟයේදී කාසියේ වාසිය දිනා එංගලන්තය පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය. ඉන්දීය පන්දු යැවීම හමුවේ එංගලන්තය ලකුණු 213 ක් (ඕවර 60 ක්) ලබා ගැනීමට සමත් වූ විය. ග්‍රේම් ෆෝලර් (පන්දු 59 කදී ලකුණු 33 ක්, හතරේ පහර 3 ක්) ඉහළම ලකුණු රැස් කළ අතර කපිල් දේව් ඕවර එකොළහක දී ලකුණු 35 කට කඩුලු 3 ක් දවා ගත් අතර මොහින්දර් අමර්නාත් සහ රොජර් බිනි කඩුලු 2 බැගින් ලබා ගත්හ. ඊට පිළිතුරු වශයෙන් යෂ්පාල් ෂර්මා (පන්දු 115 කදී 61 ක්, හතරේ පහර 3 ක්, හයේ පහර 2 ක්) සහ සන්දීප් පටිල් (පන්දු 32 කදී 51 ක්, හතරේ පහර 8 ක්) අර්ධ ශතක ලබා ගත්හ. පෙර තරඟාවලියේ අනුශූරයන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය ලබා ගැනීමට ඉන්දියාව සමත් විය. මොහින්දර් අමර්නාත් (පන්දු 92 කදී ලකුණු 46 ක්, හතරේ පහර 4 ක්, හයේ පහර 1 ක්) ඔහුගේ දස්කම් හේතුවෙන් තරගයේ වීරයා සම්මානය ලබා ගත්තේය.
පාකිස්තානය සහ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම අතර දෙවන අවසන් පූර්ව තරගය එදිනම ඕවල් හිදී පැවැත්විණි. කාසියේ වාසිය දිනාගත් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිතිකරුවන්ට පන්දුවට පහර දීමට ආරාධනා කළ අතර ඔවුන් ලකුණු 184 කට (කඩුලු 8 ක්, ඕවර 60 ක්) සීමාවිය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පන්දු යැවීමට එරෙහිව මොහ්සින් ඛාන් (පන්දු 176 කදී ලකුණු 70 ක්, හතරේ පහර 1 ක්) ලබා ගත් අතර මැල්කම් මාෂල් (3/28) සහ ඇන්ඩි රොබට්ස් (2/25) ලෙස පන්දු යැවීමක්ව සටහන් කලේය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ඉනිමේ පදනම වූයේ තරගයේ වීරයා සම්මානය ලබා ගත් විව් රිචර්ඩ්ස් (පන්දු 96 කින් 80 ක්, හතරේ පහර 11 ක්, හයේ පහර 1 ක්) සහ ලැරී ගෝමස් නොදැවී අර්ධ ශතකයක් ලබා ගනිමිනි. (පන්දු 100 ක්, හතරේ පහර 3 ක්), වත්මන් ශූරයන් කඩුලු 2 ක් පමණක් අහිමි කර ගනිමින් ඔවුන්ගේ ඉලක්කය කරා ළඟා විය.
අවසාන තරගය
අවසන් මහා තරගයේදී කාසියේ වාසිය අහිමි වූ ඉන්දියාවට, පළමුවෙන් පන්දුවට පහර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. රොබට්ස්, මාෂල්, ජොයෙල් ගාර්නර් සහ මයිකල් හෝල්ඩින් හමුවේ ඉන්දීය පිතිකරුවන් අසරණ වුවත් ක්‍රිෂ්ණමාචාරී ශ්‍රීකාන්ත් (පන්දු 57 න් 38) සහ මොහින්දර් අමර්නාත් (පන්දු 80 න් 26) පමණක් සැලකිය යුතු තරගයක් ලබා දෙන ලදී. ඉනිම අවසන ඉන්දියාවට ලකුණු 183 ක් (ඕවර 54.4) ලබා ගැනීමට හැකි විය. ඉන්දීය පන්දු යැවීම බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට ඕවර 52 කදී ලකුණු 140 කට දැවී යාමට සමත් වූ අතර ලකුණු 43 කින් ජයග්‍රහණය කරමින් ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් සටහන් කෙරිණි. එය තවමත් ලෝක කුසලාන අවසන් තරඟයකදී සාර්ථකව ආරක්ෂා කළ අඩුම මුළු එකතුව වේ. අමර්නාත් සහ මදන් ලාල් කඩුලු 3 බැගින් ලබා ගත්හ. විව් රිචර්ඩ්ස් පන්දු 28 කදී ලකුණු 33 ක් රැස් කරමින් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලේ වැඩිම ලකුණු ලාභියා විය. අමරනාත් කඩුලු 3 ක් දවා ගනිමින් ඕවර 7 කදී ලකුණු 12 ක් පමණක් ලබා ගනිමින් වඩාත් සාර්ථකම පන්දු යවන්නා වූ අතර ඔහුගේ තුන් ඉරියව්වෙන්ම දස්කම් දැක්වීය. 1983 දී 'තරගාවලියේ වීරයා' සම්මානය පිරිනැමුවේ නැත.
සංඛ්‍යාලේඛන
thumb|ඩේවිඩ් ගෝවර් (එංගලන්තය)
ආබ්‍රහම්
ආබ්‍රහම් ( Oraham; ʾIbrāhīm) යනු,  ජුදා ආගමෙහි සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමෙහි ආගමික ග්‍රන්ථයන්හී  ( උප්පත්ති පොතෙහි පරිච්ඡේද 11:26-25:18 සහ වෙනත් තැන්වල අනෙකුත් සඳහන්කිරීම්) මෙන්ම,  ඉස්ලාම් ආගමෙහි ශුද්ධවූ ග්‍රන්ථය වන කුරානයෙහිද සඳහන් ප්‍රධාන චරිතයකි.
රැකි රක්ෂා නීතිය - (ජාත්‍යන්තර කම්කරු නීතිය)
ගෝලීයකරණය වන ආර්ථිකය තුළ කම්කරුවන් පිළිබඳ වැදගත් සැලකිල්ලක් සහ කම්කරු අයිතීන් වැදගත් යැයි සලකන්නන්ගේ පොදු සමාජ සම්මතය වන්නේ පොදු වෙළඳ පොළ වර්ධනය සඳහා ආධාර වීමයි. කෙසේ වෙතත් යුරෝපා සංගමය තුළ පවතින කම්කරු නීතිය හැරෙන්නට කම්කරු නීතිය සම්බන්ධ සැලකිය යුතු ජාත්‍යන්තර බලාත්මක කිරීමක් නොමැත. ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ දෝහා වෙළඳ සාකච්ඡා වට වල දී අවධානයට ලක් වූ එක් වැදගත් කරුණක් වූයේ කම්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් අවම මට්ටමින් ක්‍රියා කිරීම ට සකච්ඡා කිරීමයි. මෙහි දී සකච්ඡ ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය ජිනීවා නුවර මූලස්ථානය පිහිටිවා ඇති ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය දැනට පවතින පැරණිතම ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලින් එකක් වන අතර එය පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ජාතීන්ගේ සංගමය පිහිට වූ කාලයේ දී සිට තවමත් පවතින එකම සංවිධානයයි. එහි නියමු මූලධර්මය වනුයේ කම්කරුවා භාණ්ඩ හා සේවා නැතීනම් ප්‍රාග්ධනය මෙන් වෙළඳ පලේ විකිණෙන දෙයක් නොවන වගත් සහ සේවා ස්ථානයේ දී සමාන ව සැලකීමට සහ සාධාරණත්වයෙන් කටයුතු කිරීම මානව ගරුත්වයේ අවශ්‍යතාවක් ය යන්නයි. දැනට ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය පාර්ශ්ව රටවල කම්කරු ප්‍රමිතීන් කෙසේ විය යුතුද යන්න පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් ගණනාවක් නිර්මානය කෙට ඇත. එම රටවල් එම සම්මුතීන් තම නීතිය තුල ස්ථීර කිරීමට බැඳී සිටී. මෙම සම්මුතීන් බලාත්මක කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් නොමැතීි අතර ප්‍රායෝගික චශයෙන් බොහෝ සම්මුතීන් තුල එලෙස එකඟතාවක් නෙමැත. යුරෝපා කම්කරු නීතිය යුරෝපා වැඩ කිරීමේ කාල නියමයන් ට අනුව සතියකට වැඩ කල යුතු අවම කාලය පැය ගණන 48 කටත් සෑම පැය 24 වරක් ලබා දෙන අවම විවේක කාලය පැය 11 කටත් සීමා කොට ඇත. සියලුම යුරෝපා සංගම් නියමයන් මෙන් මෙම නියමයද සියලුම සාමාජික රටවල් තම නීතිය තුල ක්‍රියාත්මක කල යුතු නමුත් එක්සත් රාජධානිය තුළ පැය 48 සීමාවෙන් ඔබ්බට යාමට හැකියාව ඇත. ප්‍රංශයේ තුල සතියකට වැඩ කල යුතු අවම කාලය පැය 35 කට සීමා කොට ඇත.
සත්ව යාත්‍රණය
535 × 377 pixelspx|thumbnail|මැන්ක්ස් ශියර්වෝටර් ඔවුන් විසින්ම ස්ථාන ගතවී තම නිවසකරා වේගයෙන් පියාසර කරයි සත්ව යාත්‍රණය යනු සිතියමක් හෝ වෙනත් මෙවලමක් භාවිතයෙන් තොරව සතුන්ට ගමන් මඟ නිරවද්‍යව සොයා ගැනීමට ඇති හැකියාවයි. උත්තරධ්‍රැව මුහුදු ලිහිණියා වැනි පක්ෂීන් ද ,මොන'ච් සමනළයා වැනි කෘමීන් ද, සැමන් වැනි මසුන් වර්ග ද, ඔවුන්ගේ අභිජනන භූමීන්ගෙන් සැතපුම් දහස් ගණන් ඉවතට සහ ඒ වෙතට නිරන්තර සංක්‍රමණයෙහි යෙදෙන අතර නොයෙකුත් සෙසු විශේෂයන් ඵලදායි ලෙස කෙටි දුර යාත්‍රණයෙහි යෙදෙන්නේය.