රුසියානු_ඉතිහාසය
රතු හමුදාව දුෂ්කර පාඩම් උගනී
1941 දෙසැම්බර් පස්වනදා අළුයම රතු හමුදාව තම සිසිර බල ඇණි යොදවා මුල පිරූ දැවැන්ත ප්‍රතිප්‍රහාරය ක්‍රෙම්ලිනයේ නත්තල් සැමරීමට අපේක්ෂාවෙන් හිට්ලර්ට පමණක් අයාගත් මුවින් යුතුව සටන දෙස බලා සිටි සෙසු ලෝකයාටද ඇති කලේ ඉමහත් විමතියකි. ඈත පෙරදිග සිට අතිරේක රුසියානු ඩිවිෂන සියයක් ට්‍රාන්ස් සයිබීරියන් දුම්රිය මාර්ගය ඔස්සේ මොස්කොව් වෙත කැඳවනු ලැබ සිටි බව හෝ ඒ වන විටත් ස්ටාව්කාව සතුව යුද ටැංකි දහසක අතිරේක සංචිතයක් තිබූ බව හෝ ජර්මන් සෙනෙවි මණ්ඩලය හාංකවිසියකුදු නොදත්හ. ආක්ටික් දේශගුණය යටතේ පුහුණුව ලැබ හිම පාරු මත නැඟී සටන් වැදුන සයිබීරියානු කොමාන්ඩෝ භටයන් විසින් උතුරින් හා දකුණින් ජර්මන් පෙරමුණ බිඳ දැමීම නිසා හාමත හා දරුණු හිමපතනය නිසා දැඩි වෙහෙසට පත්ව සිටි ජර්මන් මධ්‍යම පෙරමුණ කකුළු අඬු හැඩාකාර (Pincer Movement) වැටලීමක තර්ජනයකට මුහුණ පෑවද, දැවැන්ත හානි මැද හෝ මරු කැටින් ගැලවී පසුබැසීමට ඔවුනට හැකිවීමෙන් පෙනී ගියේ එවන් දැවැන්ත කාර්යයක් සම්පූර්ණ කිරිම සඳහා ප්‍රමානවත් සැපයුම් පමණක් නොව අත්දැකීම්ද තවමත් ස්ටාව්කාව සතු නොවූ බවයි. මොස්කොව් නගරයට එල්ල වූ ආසන්න සතුරු තර්ජනය පිසලමින් සතුරා සැතපුම් එකසිය පණහක් පමණ දුරට පලවා හැරීම හැරුනු කල අන් තීරණාත්මක ජයක් එහිදී අත්කොට ගැනීමට රුසියානුවන්ට ද නොහැකි විය. මොස්කොව් සටන තුලින් රතු හමුදාව උගත් වැදගත් පාඩම් දෙකකි. පළමු වැන්න නම් කාලතුවක්කු හා රොකට් වෙඩි සමඟ කොමාන්ඩෝ භටයන් යොදවා තැනින් තැනට දැඩිව පහර දීමෙන් සතුරු පෙරමුණ බිඳ දැමීම වඩාත් පහසු බවයි. මේ අනුව සයිබීරියානු රෙජිමේන්තුවේ ආකෘතියට අනුව විශේෂ කම්පන බලඇණි (Shock Troops) ගොඩ නැඟීම සුදුසු බව පෙණින. දෙවැන්න නම් වැටලීම් සඳහා යුද ටැංකි සහාය සහිත පාබල කණ්ඩායම් වෙනුවට ජර්මන් පැන්සර් හමුදාවන්ට සමාන සම්පූර්ණ යාන්ත්‍රික ඒකක යෙදවීම වඩාත් ඵලදායී බවයි. මෙය අසීරු කරුණක් නුවූයේ යූරල් හා ට්‍රාන්ස්-කොකේකස් ප්‍රදේශ වල කර්මාන්ත ශාලා වල නිෂ්පාදනය ඒවනවිටත් ජර්මන් ධාරිතාව ඉක්මවා ගොස් තිබූ බැවිනි. මේ අනුව නව රුසියානු යාන්ත්‍රික හමුදාවකට (Tank Army) යුද ටැංකි 400ක්, කාලතුවක්කු 200ක්, රයිපල් ඩිවිෂන 6ක්, ගුවන් යානා නාශක බැටෑලියන 3ක්, ‘කත්යූෂා’ රොකට් බැටෑලියන 3ක් පමණක් නොව, ඉංජිනේරු හා සැපයුම් කණ්ඩායම බැගින්ද ඇතුලත් කිරීමට තීරනය විය. මේවන විට යුද්ධයේ ආර්ථික පැතිකඩ ගැන නොඉවසිලිමත් වෙමින් සිටි හිට්ලර් ගේ නව සැලැස්ම වූයේ වොල්ගා ද්‍රෝණියේ සරුසාර ගොවි බිම් හා කොකේසස් ප්‍රදේශයේ තෙල් නිධි අත්පත් කොට ගැනීම වුව සතුරා තවදුරටත් මොස්කොව් නගරයම ඉලක්ක කරනු ඇති බවට ස්ටැලින් සැක කලේය. ඊට පෙර තීරණාත්මක ප්‍රහාරයක් දියත් කොට සතුරා ස්ටෙප්ස් භූමියෙන් එපිටට පන්නා දැම්මෙහිලා විශාල ආශාවක් ඔහු තුල තිබිණ. මෙම ප්‍රහාරය සඳහා මුලපිරීමට තෝරා ගැනුනේ යුක්‍රේනයට ආසන්නව මොස්කොව් සටනෙදී ජර්මන් සීමාව තුලට කාවැදුන රුසියානු නෙරුවට ඉහලින් පිහිටි හාර්කොව් ප්‍රදේශයයි. සතුරා සීත සමයේ අත්දුටු තරම්ම දුර්වල තත්වයක පසුවෙතැයි උපකල්පනය කිරීම මෙහිදී ස්ටාව්කාව ට සිදුවූ විශාලතම වැරදීම ලෙස සැලකිය හැක. අතිරේක බල ඇණී වලින් සන්නද්ධව ඉමහත් අපේක්ෂා සහගතව අප්‍රේල් මස ඇරඹුනු දෙවන රුසියානු ප්‍රතිප්‍රහාරයේදී වඩාත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වූයේ වසන්තයේ මෙහෙයුම් සැලසුම් කිරීමෙහිලා රතු හමුදාව තුල වූ නුහුරු කෝඩුකාර බවයි. හිම දියවීම නිසා ගමනාගමනය අඩාල වූයෙන් ප්‍රහාරය ඇරඹෙන මොහොත වනවිටද රැස්ව කොට හැකිව තිබුනේ අපේක්ෂිත බලඇණි වලින් අඩකි: කාලතුවක්කු වලින් තුනෙන් එකකි. ආරම්භයේදී සුළු ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කලද තමා ඒ දින කිහිපය තුල ඉදිරියට ගිය සෑම සැතපුමක්ම විනාශය කරා ගමන් කල තවත් එක අඩියක් බව ස්ටාව්කාවට වැටහුනේ පස්දිනකට පසුව කොහෙත්ම අපේක්ෂා නොකල පරිමානයේ දැවැන්ත ප්‍රතිප්‍රහාරයක් ආරම්භ වීමත් සමගය. අපරික්ෂාකාරී ලෙස කෙරුන සෝවියට් සැලසුම ගැන මනා අවබෝධයකින් හා ඊට මුහුණ දීමෙහිලා පෙර සූදානමකින් පසුවූ ජර්මන්නු දොන් නිම්නයේදී සෝවියට් රයිපල් හමුදා තුනක් හා යාන්ත්‍රික හමුදාවක් වැටලූහ. ඉන් ගැලවී ගත් පිරිස අල්පය. ජංගමශීලී සංචිත බලඇණී නිසි වෙලාවට සටනට නොකැඳවා එකල මෙකල වෙමින් සිටීමේ ආදිනව වලට නිදසුනක් වූ හාර්කොව් සටන රතු හමුදාව උගත් තවත් එක් අතිශය වේදනාකාරී පාඩමක් ලෙස සැලකීමෙහිලා වරදක් නැත. ඉන් පෙන්නුම් කලේ අණ දෙන නිලධාරීන් ගේ තීරණ ගැනීමෙ හැකියාව විශාල යාන්ත්‍රික බල ඇණී යෙදවීමේ අත්‍යාවශ්‍ය කොන්දේසියක් වනු ඇති බවය. මේ හා සමගාමීව ක්‍රිමියාවේ එල්ල කල ප්‍රහාරයකින් තවත් සෝවියට් හමුදා තුනක් විනාශ වූ අතර රතු නාවුක හමුදාව කළු මුහුදේ සරණාගත තත්වයට පත් විය. ජුනි 28 දා දකුණු රුසියාව ඉලක්ක කොටගනිමින් හිට්ලර් තම ‘නීලවර්ණ මෙහෙයුම’ (Operation Blue) දියත් කලේ ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව සිටි ස්ටාව්කාව තවදුරටත් අන්ද මන්ද කරවමිනි. මේ සඳහා ඩිවිෂන 104 ක්, යුද ටැංකි 2000ක් හා ගුවන් යානා 1700 යෙදවීමට ජර්මන් සෙනෙවි මණ්ඩලය සමත් විය. මේ හා සමගාමීව උතුරු පෙරමුණේ වොල්කොව් පෙදෙසේ එල්ල කල ප්‍රහාරයකින් සෝවියට් හමුදාවක් විනාශ වූ අතර තමා රැගෙන යාමට පැමිණී ගුවන් යානයට ගොඩවීමට අකැමැති වූ එහි අණ දෙන නිලධාරියා වූ මේජර් ජනරාල් අන්ද්‍රෙයි ව්ලැසොව් සතුරාට යටත් විය. ඉතිහාසඥයන්ගේ මතයවී ඇත්තේ රහසේ සෝවියට් විරෝධී මත දැරූ ව්ලැසොව්ගේ යටත් වීම සැලසුම් සහගත ක්‍රියාවක් විය හැකි බවයි. ඔහු අතඩංගුවෙදී පිල් මාරු කොට ජර්මනුන් වෙනුවෙන් සටන් කිරීමට ඉදිරිපත් වීම මෙම සැකයට තුඩු දෙන එක් සාක්ෂියකි. මධ්‍යම පෙරමුණේ ස්මෝලෙන්ස්ක් හි හටගත් සටන් වලදී රතු හමුදාවේ කාලතුවක්කු බැටරියකට අණදුන් ලුතිනන් වරයකු වූ ස්ටැලින්ගේ වැඩිමහල් පුත් යාකොව්ද සතුරා විසින් සිරභාරයට ගන්නා ලදී. ඔහු සියදිවි නසා නොගැනීම ගැන උරණ වූ ස්ටැලින් තම පුතා බිය සුල්ලෙකු ලෙස හෙලා දුටුවේය. මේ අතර වියරු ලෙස සටන් වැදුන NKVD ඒකක පසු බස්වමින් ජුලි අගදී රස්තොව් නගරය අත්පත් කොට ගත් දකුණු දිග ජර්මන් බල ඇණියට අයත් පෙරමුණූ ඒකක ටාන්ස් කොකේසස් දුම්රිය මාර්ගය පුපුරවා දැමුහ. තත්වය වඩාත් උග්‍ර වූයේ ප්‍රධාන ප්‍රහාරය අපේක්ෂා කල මොස්කොව් අසල තම උපාය මාර්ගික සංචිතය ස්ථාන ගත කොට තැබීමට ස්ටැලින් කටයුතු කොට තිබූ හෙයිනි. ඉමහත් කලබලයට පත් ස්ටාව්කාව තම සුප්‍රකට ‘අඩියක් නොසෙල්වෙනු!’ (Not a step back!) නියෝගය නිකුත් කලේ මෙම තත්වය යටතේය. 1941 ඛේදවාචකය යලි පිටපත් වෙමින් තිබිණ. ඉමහත් ධෛර්යයෙන් සටන් වැදුන රතු හමුදාව කොකේසස් පෙදෙසේ තෙල් නිධි සතුරා අතට පත් වීම වැලැක්වීමට සමත් වුවද වොල්ගා ඉවුරේ පිහිටි කාර්මික පුරවරයක් වූ ස්ටැලින්ග්‍රාඩය සතුරා විසින් වටලන ලදී. මෙහිදී ඉතා සමීප සටන් වල යෙදීම මඟින් ගුවන් හා යාන්ත්‍රික බලය අතින් ජර්මනුන් සතුවූ දැවැන්ත වාසිය නිශ්ක්‍රිය කිරීමත්, ඒ අතර වාරයේ මොස්කොව් අසල වූ තම උපාය මාර්ගික සංචිත නොපමාව වොල්ගා ඉවුරු මතට ගෙන ඒමත් මඟින් පෙන්නුම් කලේ හාර්කොව් සටනේ වේදනාකාරී අත්දැකීම් වලින් ස්ටාව්කාව මැනවින් පාඩම් උගෙන සිටි බව පමණක් නොව රතු හමුදාව තුල විශිෂ්ඨ දෙවන පෙල නායකත්වයක් ද ගොඩ නැඟෙමින් තිබූ බවය. ස්ටැලින්ග්‍රාඩයට පහර දුන් ජර්මන් හයවන හමුදාව මෙල්ල කිරීමට වෙර දරන අතරතුර පෙරමුණ පිටතින් තවත් ශක්තිමත් වලල්ලක් එළලමින් සතුරා වැටලීමට නොවැම්බරයේ දී ස්ටාව්කාව සමත් විය. මෙම පිටත වළල්ල බිඳ හෙලීම සඳහා ජර්මන් සෙනෙවි මණ්ඩලය පැන්සර් වහා කන්ඩායමක් පිටත් කොට හැරියද මිෂ්කාවා ඉවුරු මත දී දැඩිව පහර දුන් රුසියානුවෝ ඔවුන් පරාජය කොට පලවා හැරීයහ. මෙලෙස වොල්ගා ඉවුරු මත බලාපොරොත්තු රහිත ලෙස කොටුවූ ජර්මන් හය වන හමුදාව පසු බැසීමට අවසර ඉල්ලා සිටියද හිට්ලර් මුරණ්ඩු ලෙස එය ප්‍රතික්ෂෙප කල අන්දම ‘හිට්ලර්ගේ වොල්ගා චාරිකාව’ යන පෙර ලිපියෙන් විස්තර කොට ඇත. පුරා දින 200 ඇවිලී ගිය සටන 1943 පෙබරවාරි මුල අවසන් වූයේ රතු හමුදාව ලද දීප්තිමත් ජයග්‍රහණයකිනි. ජර්මන් අණ දෙන නිලධාරී වොන් පවුලිස් ඇතුළු අනූ දහසක් සිරභාරයට ගැනීමට රුසියානුවෝ සමත් වූහ. කෙසේ වුවද එහි ගෞරවය හිමි විය යුත්තේ ‘ස්ටැලින්ගාඩ් හි ආරක්ෂකයා’ යන විරුදාවලි ලත් කල්නල්-ජනරාල් වැසිලි චිකොව් ටය. ඒ රතු හමුහ්ඩාව බිහි කල දක්ෂ අණ දෙන්නෙකි. ස්ටැලින්ග්‍රාඩ් සටන දෙවන ලෝක යුද්ධයේ වඩාත්ම බිහිසුනු සටන මෙන්ම වඩාත්ම තීරනාත්මක හැරවුම් ලක්ෂය ලෙස සැලකේ. එය කෙටි කලක් තුල රතු හමුදාව ලබා තිබූ සටන් පන්නරයට කදිම නිදසුනකි. නොපමාව බටහිර පෙරමුණක් ඇරඹීමට මේ දක්වා හොරගල් අහුලමින් සිටි බටහිර බලවතුනට එමඟින් නැවත නැවතත් බල කෙරිණ. ඊලඟ මාසයේ පැවති ටෙහෙරාන් සමුළුවේදී චර්චිල් හා රූස්වෙල්ට් හමුවූ ස්ටැලින් හැසිරුනේ ස්වාමියෙකු මෙනි. යටත් වනතුරු ජර්මනිය හා සාමය ඇති කොට නොගැනීමට ගිවිස ගැනුන එම හමුවේදී නැගෙනහිර යුරෝපය හා බෝල්කන් කලාපය රුසියානු අනුහස් වැයික්කියට අයත් විය යුතු බව එකඟ වීමට බටහිර බලවතුනට සිදුවිය. එමඟින් සංඥාව කෙරුනේ නැපෝලියන්ගේ ඉරණම නුදුරේදීම හිට්ලර්ටද අත්වනු ඇති බව පමණක් නොවේ. පශ්චාත් යුද යුරෝපයේ අනාගතය 1815 දී මෙන් නැවතත් රුසියාවේ අභිමතයට යටත්ව තීරණය වනු ඇති බවයි.