cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
හෝල්ස් ගේ සන්ස්කෘතික මානය
කාලය අදනම් කරගෙනද සමාජය කොටස්2කට බෙඩිය හැක. බහුවිද සන්ස්කෘතීන් සහිත සමාජයක දී පුද්ගලයන් eඑකමකාලයක් තුලදී විවිද වඩ කිරීමට පෙලබේ .අදාල කාර්‍ය අවසන් කිරීමට එතරම් උනන්දුවක් නොමැත උදා :ප්‍රන්ශය අරාබි රටවල් ඒකීය sසන්ස්කෘතියක් සහිත සමාජ යම් ආර්‍යක් අවසන් කිරීමෙන් පසු ඊලග කාර්‍ය සදහා යොමුවේ .එයට හේතුව ඔඋන් කාලය පිලිබද දක්වන චින්තනය වේ .එනම් යම් ඉලක්කයක් ලගා කරගෙනීම ස්දහා නැබුරු වේ .ඔඋන්ගේ ඒකීය චින්තනය රේකීය චින්තනය ලෙස හැදින්වේ .කාල කලමනාකරනයේදී වඩා වැදගත්වන්නේ මෙකී ඒකීය සමාජය වේ .බිහෝ දිඋනු රටවල මෙකී තත්වය දැකගත හැක .උදා :USA ජ්ර්මනිය , මේ අනුව ඉහත වර්ගීකරනය යටතේ ලන්කාව *සන්ධර්භය ඉහල *අවකාශය -ප්‍රජාමූලික *කාලය -බහුවිද සන්ස්කෘතික සමාජය යන කාන්ඩයට අයත් වේ.
..(Sasika tharinda /B.A Econ special university of peradeniya)
බස් ඕල්ඩ්‍රින්
එඩ්වින් ඉයුජීන් "බස්" ඕල්ඩ්‍රින් කණි. (උපත ජනවාරි 20, 1930) යනු,  ඇමරිකානු ඉංජිනේරුවකු සහ හිටපු අභ්‍යාවකාශගාමියෙකු වන අතර සඳ මත ඇවිදීම කල දෙවන පුද්ගලයා වෙයි. ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට සිදු කල මිනිසුන් සහිතව සඳ මතට ගොඩබැස්වීම වන ඇපලෝ 11 මෙහෙයුමෙහි, චන්ද්‍ර මොඩියුලයෙහි නියමුවා වූයේ ඔහුය. මෙහෙයුම් ආඥාපති නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන් විසින් එය කල පසුව, 1969 ජූලි 21 දින 03:15:16 (යූටීසී) වේලාවට ඔහු සඳ මත පා තැබීය.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශගාමීන්
රෝම හමුදාව
රෝම හමුදාවේ සංග්‍රාම ඉතිහාසය
ඉතාලියේ ප‍්‍රධාන නගරය වූ සහ ක‍්‍රි: පූ: 9 වන සියවසේ සිට ක‍්‍රි: ව: 5 වන සියවස තෙක් යුරෝපා ආසියාව සහ උතුරු අප‍්‍රිකාව පාලනය කළ ඓතිහාසික රෝමයේ ඉතිහාසය බැඳී පවතින්නේ යුද ඉතිහාසයත් සමග ය. මෙම ඉතිහාසය වනාහී, රෝම හමුදාවේ ගොඩබිම් සටන් වේ. මෙම සටන් ඉතාලි අර්ධ ද්වීපයේ අසල්වැසියන් යටත් කර ගැනීමෙන් පසුව දියත් කළ මූලික ආරක්ෂක සටන්වලින් ආරම්භ වී අධිරාජ්‍ය නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස වෙන්වීමෙන් පසුව හන්, වැන්ඩල් හා ජර්මානු ගෝත‍්‍රවල ආක‍්‍රමණවලින් ආරක්ෂාවීමට දියත් කළ අවසන් අරගලය දක්වා දිවේ. රෝම හමුදා ඉතිහාසය තුළ මධ්‍යධරණි මුහුද වටා ඇති භූමිය යටත් කර ගැනීමට කරන ලද සටන් හැරුණු කොට, මුහුදු සංග‍්‍රාම ඉතා අවම ය. ඊට හේතුව නම්, පළමු පියුනික් යුද්ධයෙන් පසුව එහි නෞවක ආධිපත්‍යයට තර්ජනයක් එල්ල නොවීමය.
රෝම හමුදාව මුලින්ම සටන් කළේ සිය අසල්වැසියන් සහ එත‍්‍රැස්කාන් :ෑඑරමිජ්බ* නගරවලට එරෙහිව ය. පසුව මධ්‍යධරණි කලාපයේ සහ ඉන් අනතුරුව බි‍්‍රතාන්‍යය හා සුළු ආසියාව :්ිස් – පසබදර* යන ප‍්‍රදේශවලට පැතුරුණි. බොහෝ ශිෂ්ටාචාරවල මෙන් රෝම හමුදාව ද කරුණු 3ක් සඳහා සේවය කළේය. එනම්, දේශසීමා ආරක්ෂා කර ගැනීම, යටත් වැසියන් මත ආධිපත්‍යය පැතිරවීම සහ අභ්‍යන්තර සාමය පවත්වාගෙන යාමයි. මුල සිටම රෝම හමුදාව මෙය ආදර්ශයක් ලෙස පවත්වාගෙන ගිය අතර, එහි සංග‍්‍රාම මින් හේතු එකක් හෝ දෙකක් මත පදනම් විය. පළමුව, සාමාන්‍යයෙන් ප‍්‍රති ප‍්‍රහාර වැළැක්වීමක් ලෙස ආරම්භ කළ දේශසීමා පුළුල් කිරීමේ සටන් ය. මෙමගින් විශාල භූමි ප‍්‍රමාණ අත්පත් කර ගැනීමේ හැකියාව ලැබුණු අතර, ලොව ජනගහණයෙන් 10/4ක් පදිංචිව සිටින තරම් වූ බිම් ප‍්‍රමාණයක් සහිත ලොව තුන්වන විශාලතම අධිරාජ්‍යය බවට පත් විය. දෙවනුව, රෝමයේ ආරම්භක යුගයේ සිට බිඳ වැටෙන තෙක් එය පීඩාවට පත් කළ සිවිල් යුද්ධයයි.
රෝම හමුදාවන් ගැන තිබූ භයානක අදහස් හා ඔවුන්ගේ ජයග‍්‍රහණ මාලාව කෙසේ වුවද, ඔවුන් පරාජය කළ නොහැකි වූවන් නොවීය. ශත වර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ ඔවුහු සිය නොහැකියාවන් ගොඩ නඟාගත් අතර, එය ඔවුන්ගේ අන්ත පරාජයන්ට මඟ පෙන්වීය. එසේ වුවත්, සටන් ජයග‍්‍රහණය කරන නමුත්. යුද්ධයෙන් පරාජය වීම වූ කලී රෝමයේ සතුරන් වූ පයිරස්වරුන්ගේ හා හැනිබාල්වරුන්ගේ ද ඉරණම විය. රෝම සංග‍්‍රාම ඉතිහාසය යනු අන් කිසිවක් නොව, අන්ත පරාජයන් යටපත් කරන ලද අප‍්‍රතිහත ධෛර්්‍යය පිළිබඳ ඉතිහාසයය
ශකීරා
ශකීරා ඉසබෙල් මෙබ්‍රැක් රයිපූල් 1977 පෙබරවාරි 2 දින කොලොම්බියාවේ උපත ලැබූ  කොලොම්බියානු  ගායිකාවකි. මීට අමතරව ඇය ගී රචකයෙක්, නර්තන ශිල්පිනියක්, නිරූපිකාවක් ලෙස ලෝකයේම ජනප්‍රියත්වයට පත්ව ඇත. " ලතින් පොප් රැජින ", " අවිවාදිත නැටුම් රැජින ", " සටන් වදින්න රැජින ", " සමාජ මාධ්‍ය රැජින ", " ෆේස්බුක් රැජින " හා " ලෝක කුසලාන රැජින ලෙස බොහෝ ගෞරවාර්ථයෙන් කෙටි නම් වලින් ඇය ජනප්‍රිය වී ඇත. ඇය බැරන්ක්වීලාවේ උපත ලබා පාසලෙන් තම ලතින්, අරාබි, සහ රොක් ඇන්ඩ් රෝල් ගායන කුසලතාවයන් සහ බෙලී නැටුම්  සඳහා දක්ෂකම් පෙන්වූවාය. ශකීරා තම පලමු ගීත ඇල්බම වන මැගියා සහ පෙලිග්‍රෝ 1990 මුල් අවදියේදී  නිකුත් කල නමුත් ඒවා ඇයව ජනප්‍රිය තලයකට ගෙන ඒමට තරම් සාර්ථක වූයේ නැත. කෙසේ හෝ ඇය තම ලතින් ඇමරිකන් මංගලාවතරනය තම 1996 පියෙස්  ඩෙස්කල්සොස් ඇල්බමය සහ ඇයගේ සිව් වන ඇල්බමය වන, Dónde Están los Ladrones? මගින් සිදුකලාය.
ශකීරා MTV වීඩියෝ සංගීත සම්මාන 5ක්, ග්‍රැමී සම්මාන 2ක්, ලතින් ග්‍රැමී සම්මාන 10ක්, බිල්බෝඩ් සංගීත සම්මාන 7ක්, ලතින් බිල්බෝඩ් සංගීත සම්මාන 28ක් සහ ගෝල්ඩන් ග්ලෝබල් සදහා නාම යෝජනා ඉදිරිපත් වීමක් ඇතුලුව සම්මාන 407ක් දිනාගෙන තිබේ. ඇයට හොලිවුඩ් වෝක් ඔෆ් ෆේම් මාර්ගයේ තරුවක් නම් කර තිබේ. ඇයගේ ගීත ඉතාම සීග්‍රයෙන් විකිනෙන අලෙවි භාන්ඩයක් වී ඇති අතර තනි ගීත මිලියන 70, ඇල්බම මිලියන 75ක්, ඩිජිටල් හඩපට මිලියන 60ක් ඇතුලු රෙකෝඩ මිලියන 200කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ලොව පුරා අලෙවි කරමින්   මෙතෙක් වැඩිම අලෙවියක් අයිති කර ගත් ලතින් කලාකාරිනිය බවට පත් විය. ඇය පුණයාදාර ක්‍රියාකාරකම් හා ප්‍රසංග හරහා බොහෝ ප්‍රසිද්ධ සමාජ සේවා වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කර තිබේ. 2014 ෆෝබ්ස් සඟරාවට අනුව ශකීරා ලොව 58 වැනි බලවත්ම කාන්තාව ලැස ලැයිස්තුගත කර තිබැනවා. 2014 ජූලි මස ඇය ෆේස්බුක් අනුගාමිකයන් මිලියන 100ක් ලැබූ පලමු පුද්ගලයා බවට පත් වනවා.
පෙර ජීවිතය
ශකීරා ඉසබෙල් මෙබ්‍රැක් රයිපූල් 1977 පෙබරවාරි 2 දින කොලොම්බියාවේ බැරන්ක්වීලාහි උපත ලැබූ ඇය නිඩියා රයිපූල් සහ විලියම් මෙබ්‍රැක් චාඩිඩ් දෙපලගේ එකම දියනියයි. ඇයගේ පියාගේ දෙමාපියන් ඇයගේ පියා උපත ලැබූ නිව් යෝක් වෙත ලෙබනන් සිට සංක්‍රමණය වූහ. ඇයගේ පියා වයස 5 දී කොලොම්බියාවට සංක්‍රමණය විය. ශකීරා යන නම අරාබි (شاكِرة, šākirah) නාමයක් වන අතර "ස්තුතිවන්ත වනවා" යන තේරුම එහි අන්තර්ගත වේ. මෙය ශකිර් (شاكر, šākir) යන නාමයේ ස්ත්‍රී නාමයයි. ඇයගේ මවගේ ආභාසයෙන් ශකීරා හට ස්පාඤ්ඤ සහ ඉතාලියානු සම්භවයක් ලැබිණි. ඇය රෝමාණු කතෝලිකයෙකු ලෙස හැදුණු වැඩුණු අතර කතෝලික පාසලකට ඇතුලත් කරන ලදි. ඇයට තම පියාගේ පෙර විවාහයෙන් අවුරුදු 8ක් වැඩිමල් අඩ-සහෝදරියක් සිටී. ශකීරා තම තරුණ කාලයෙන් වැඩි කලක් ගත කලේ කොලොම්බියාවේ උතුරු කැරිබියන් වෙරලේ පිහිටා ඇති නගරයක් වන බැරන්ක්වීලා නගරයේය. ඇය වයස 4දී තම පලමු කාව්‍ය වන "ල රෝසා දි ක්‍රිස්තල්" ("ද ක්‍රිස්ටල් රෝස්") ලිව්වාය. ඇය ක්‍රමක්‍රමයෙන් වැඩෙන විට තම පියා යතුරු පුවරුව හාවිතා කරමින් කතා ලියන අයුරු දැක මවිතයට පත් වී තමා හටද නත්තල් තෑග්ගක් ලෙස යතුරු පුවරුවක් ඉල්ලා සිටියාය. ඇයට වයස 7දී යතුරු පුවරුවක් ලැබුනු අතර එතැන් පටන් ඇය කාව්‍ය ලිවීම ඇරබුවාය. මෙම කවි ක්‍රමක්‍රමයෙන් ගීත බවට දියුණු විය. ඇයට වයස 2දී ඇයගේ වයස 8ක අඩ සොහොයුරෙකු යතුරුපැදි අනතුරකින් මිය ගිය අතර ඇය වයස 8දී "Tus gafas oscuras" ("ඔබේ අඳුරු කණ්නාඩි") යනුවෙන් තම පලමු ගීතය ලියුවාය. එම ගීතය තම දරුවා මියගිය ශෝකය වසන් කිරීමට කලු කණ්නාඩි පැලදි තම පියා පිලිබඳ ලියූ ගීතයකි.
ඇයට වයස 4 දී ශකීරාගේ පියා ඇයව දේශීය පෙරදිග ආපනශාලාවකට රැගෙන යනු ලැබුවා. එහිදී ඇය පලමු වරට අරාබි සංගීතයේ භාවිතයට ගන්නා ඩොම්බෙක් නම් සාම්ප්‍රදායික බෙර නාදයට බෙලී නැටුම් ඉදිරිපත්කිරීමට පටන් ගත්තාය. ඇය මේසය මත නර්තනය කරන විට තමාට නර්තන ශිල්පිනියක් වීමට උවමනා බව වටහා ගත්තාය. ඇය තම කතෝලික පාසලේ පාසල් මිතුරන්ට හා ගුරුවරුන්ට ගීත ගායනා කිරීමෙන් සතුටු වූවාය. නමුත් ඇයගේ දැඩි තාරතාව සහිත කටහඩ නිසා 2 ශ්‍රේණියේ පාසල් ගීතිකා කණඩායමෙන් ප්‍රතික්ශේප වීමටද සිදු විය. ඇයගේ සංගීත ගුරුතුමිය පවසා ඇත්තේ ඇගේ හඬ එල්ලුවෙකුගේ වැනිය කියාය. ඇයගේ අසාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරීබව නිසාම පාසලේදී ඇයව නිතරම පන්තියෙන් පිටතට යවා ඇත. ඇය පවසන අන්දමට ඇය සෑම සිකුරාදා දිනකම තමා ඉගෙන ගත් නැටුම් ගනනාවක් පාසලේදී ඉදිරිපත් කල නිසා ඇයව නිතරම පාහේ "බෙලී නැටුම් කෙල්ල" යන අන්වර්ථ නාමයෙන්ද හදුන්වා ඇත. ඇය සජීවී ඉදිරිපත් කිරීම් සඳහා තම හැකියාව වටහා ගත්තේ ඒ ආකාරයෙන් බව ශකීරා පවසයි.
ශකීරා කෙරෙහි යහපත් ගතිගුණ ඇති කිරීම කෘතඥතාව පිහිටුවීම සඳහා ඇයගේ පියා ඇයව ප්‍රාදේශිය අනාථ නිවාසයක අනාථයන් බැලීම සඳහා කැටුව ගියේය. එහිදී දුටු දසුන් ඇයගේ මනසේ තදින් රැදුණු අතර ඇය තමාටම මෙලෙස පවසාගෙන ඇත. "මම ජනප්‍රිය කලාකරුවෙක් උන දවසක මම මේ අසරන ලමයින්ට උදව් කරනවා."
වයස 10 සහ 13 කාලය තුලදී ශකීරා හට බැරන්ක්වීලා නගරය තුල විවිධ ප්‍රසංග ගනනාවකටම ආරාධනා ලැබුනු අතර ඒ හරහා ඇය බොහෝ සම්බන්දතා සහ අත්දැකීම් ලබා ගත්තාය. මේ කාලයේදී ශකීරාගේ හැකියාවන් සිතට කා වැදුනු ප්‍රාදේශීය නාට්‍ය නිශ්පාදිකා මොනිකා ඇරිසා ශකීරා හට ඇයගේ වෘත්තීය සඳහා අත හිත දුන්නාය. බැරන්ක්වීලා සිට බොගෝටා වෙත ගමන් ගත් ගුවන් ගමනකදී ඇරිසා විසින්  සෝනි කොලොම්බියා විධායක සිරෝ වාගස්  හට ශකීරාට හඬ පරීක්ෂණයකට අවස්තාව දෙන මෙන් ඉල්ලා සිටියාය. වාගස් නැවත සෝනි කාර්යාලයට පැමිනි පසු ශකීරාගේ හැකියාවන් අගය කරමින් ශකීරාගේ හඬ පටය ගීත හා කලා අද්‍යක්ශකවරයෙකුට ලබා දුන්නේය. කෙසේ නමුත් එම අධ්‍යයක්ශකවරයා ඇයගේ හඬ පටයට එතරම් උනන්දුවක් පෙන්වා නැත. එනමුත් වාගස් ඉන් පසුබට නොවී ශකීරා හට බොගෝටා වලදී තවත් හඬ පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට වැඩකටයුතු සැලසුවේ ඇයට හැකියාවන් ඇති බව අනෙකුන් හට ඒත්තු ගැන්වීමටය. ඔහු සෝනි කොලොම්බියා විධායක නිලධාරින් හඬ පරීක්ශනයට කැඳවූ අතර ඔහුගේ අභිමතාර්ථය වූයේ ශකීරාගේ ඉදිරිපත් කිරීම් වලින් ඔවුන්ව මවිතයට පත් කිරීමයි. ඇය ගීත 3ක් ඉදිරිපත් කල අතර ඒ හරහා සෝනි විධායක නිලදාරීන් තෘප්තිමත් කිරීමටත් ගීත ඇල්බම 3කට ගිවිස්සවා ගැනීමටත් සමත් වූවාය.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අපරදිග ගායකයෝ ප්‍රවර්ගය:1977 උපත්
වර්තමානයට පෙර
වර්තමානයට පෙර (වපෙ) වසර යනු,  අතීතයේ සිද්ධීන් සිදුවූ විට ඒවා විස්තර කිරීමට,  භූවිද්‍යාවේ, සහ අනෙකුත් විද්‍යාත්මක විෂය ක්ෂේත්‍රයන්හී  භාවිතා වන, කාල පරාසයකි. "වර්තමානය" යන කාල මොහොත නිත්‍ය වෙනසට තුඩු දෙන බැවින්, සම්මත ව්‍යවහාරය ලෙසින්, මෙම කාල පරිමාණයෙහි මූලය ලෙසින්, 1950 ජනවාරි 1 භාවිතා කිරීම වන්නේ,  විකිරණ කාබන් කාල නිර්ණය ක්‍රියායෝග්‍ය වූයේ 1950 ගණන් වලදී වීම ආවර්ජනය කරමිනි.
ඊජිප්තුවේ ජනාධිපතිවරයා
ඊජිප්තු අරාබි ජනරජයේ ජනාධිපති යනු, ඊජිප්තුවේ  රාජ්‍ය නායකයා වෙයි. ඊජිප්තුවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාර, එහි ජනාධිපතිවරයා, සන්නද්ධ හමුදාවන්හී ආඥාපතිවරයා සහ ඊජිප්තියානු රජයේ විධායක අංශයෙහි ප්‍රධානියාද වෙයි. 2013 ජූලි 3 දින සිට මෙම තනතුර හිස්ව පවතියි. මෙම තනතුරු ඉතාමත් මෑතදී දැරූ තැනැත්තා වූයේ, ඊජිප්තුවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ලෙසින් පත්වූ පළමු ජනාධිපතිවරයාවූ හා ඉහත දිනයේදී ඊජිප්තියානු සන්නද්ධ හමුදාව විසින් බලයෙන් පහ කරන ලද  මොහමඩ් මුර්සි විය.
කාඕ කාඕ රාජධානි තුන
ක්‍රි.ව. 191 දී අධිරාජ්‍යයාගේ නෑයෙකු වන ලී යු බලා පත්කිරීම පිළිබඳ සහාය රජයේ නිලධාරින් අතර සාකච්ඡා පැවතුණු අතර, ක්‍රමයෙන් එහි සාමාජිකයන් අතර අවුල් වියවුල් ඇතිවිය. හැන්ස් පාලකයෝ බලය තහවුරු කිරීම වෙනුවට තම පෞද්ගලික හමුද බලය වැඩිකර ගැනීමේ අරමුණින් යුතුව, (මෙම රාජ්‍ය අස්ථාවර අවස්ථාවේ දී පවා) එකී බලධරයන් බොහෝ දෙනා කටයුතු කර ඇත. හෑන්ස් අධිරාජ්‍යය යුධකාමීන් කීපදෙනෙකු අතර බෙදී යන ලදී. යු ආන් ෂාඕ තම උසස් නිලධාරියෙකු වන හෑන් ෆු උපක්‍රමයෙන් හා වංචාවෙන් පළවා හැර යේ ප්‍රදේශයේ උතුරු කොටසේ බලට තහවුරු කරගත්තේය. කහ ගංගාවේ උතුරු කොටස වන කෝකෝ පාලනය පැවති කළ ගෝන්ග් ෂුන් සෑන්ට එරෙහිව, යු ආන් හි දකුණු දිග දක්වා ද යු ආන් ෂු හා ලියු බියාඩි නම් හුවායි ගංගා නිම්න ප්‍රදේශය හා යැංග්සි ප්‍රදේශය පාලනය කළ නායකයින් ට එරෙහිව ද සටන් කළේය. ඇත දකුණු දිග ප්‍රදේශයේ තරුණ සටන්කාමීයෙකු වන සුන්සේ විසින් සුන් ජි ආන්ගේ අකල් මරණයෙන් පසු එම ප්‍රදේශයේ බලය තහවුරු කරගෙන ඔහුගේ පහළ පෙළේ නිලධාරියෙකු වන යු ආන් ෂුං හට එහි පාලනය භාර කරන ලදී. බටහිර දෙසින් වූ සිය පාලන ලියු සෑංග් විසින් අල්ලාගත් අතර වයඹ දිග පෙදෙස එනම් ‍‍ඩෝංග් ෂුඩ් මුල් පතාන ප්‍රදේශය පාලනය කරන ලද්දේ සිලියැංග් හි මා  ටොග් වැනි සුඵ පරිමාණ යුධකාමීන් කිහිප දෙනෙක් විසිනි. තම සාර්ථක්තවය ගැන දැඩි ආත්ම විශ්වාසයකින් සිටි ‍ඩොංග් සුඩ් තමා විසින්ම හදාවාඩාගත් පුත්‍රයෙකු වන ල් බුහා මයිලනුවන් වූ වැංග් යුන් අතින් මරණයට පත් වු අතර ඊට එරෙහිව  ඩොංග් සුමිගේ ආධාරකරුවන් වන ලි සියු, ග්ඕ සි, සෑංග් ජි (භූගේ සියුගේ මයිලනුවන්) සහ පැන්චවු විසින් වෑන් යුන් හා ඔහුගේ මුළු පවුලම ඝාතනය කරන ලදී. උතුරු ප්‍රදේශයේ විසු යුද කාමියෙකු වන සැංග් යැංග් වෙතට පලාගිය ලු යු ආන් ෂා ඕ හා සම්බන්ධ වනතුරු ඔහු සමඟ විමසුවේය. නමුත් පැහැදිලි ලෙසම ලු යු තුළ වෙනත් අයෙකුට ආධාර කිරීමේ ප්‍රයත්නයක් දක්නට ලැබිණි.
ක්‍රි.ව. 195 අගෝස්තු සියැංග් අධිරාජ්‍යයා ආධාරකරුවන් සොයා ගනු පිණිස ලී රජුගේ පාලන ප්‍රදේශයෙන් පැනගොස් නැගෙනහිර දෙසට ඉත අන්තරායික ගමනය යෙදුණි. ක්‍රි.ව. 196 වන විට කාඕ කාඕ විසින් ඔහුව පිළිගන්නා විට ඔහු සුළු පරිමාණ බලකාමීන් හා එකතු වී හෝ සිටියේය. මෙම පූර්ව උපදේශ සුන් යුගේ යොජනාවක් වූ අතර කාඕ කාඕ ට ඉතා වැදගත් ප්‍රවණතාවක් විය. පාලන තන්ත්‍රය ස්ථාපිත කිරීම සඳහා අනෙකුත් යුධකාමීන් පාලනය කරගෙන ඔවුන් තමන්වෙත නම්මවා ගැනීමේ නිත්‍යානුකූල අයිතියක් කාඕ කාඕ වෙත ඇති බවත් එය කළහැක්කේ නියම අධිරාජ්‍යයාට ආධාර කිරීමෙන් බවත් සුන් යු අවධාරණය ක‍ළේය. වෙරි රාජධානියේ පුරෝගාමි ප්‍රදේශ පාලනය කළ කාඕ කාඕ තම හමුදාව 189 දී ශිත සෘතුවේ දී වර්ධනය කර ගත්තේය. යුධෝපක්‍රම කීපයක් හා සටන් කීපයකට පසුව එහු ඩයි ප්‍රදේශය පාලනයට ගෙන කහ ගංඟා විප්ලවකාමින්ගේ පිල් කිහිපයක්ම පරාජයට පත් කළේය. මෙහේතුවෙන් ෂැංග් මිආමි හා මෙන් ගොන්ස් විසින් පාලනය කළ දේශීය යුධ හමුදාවන්ගේ ආධාරය ඔහු වෙත ලැබිණි. මෙය ඔහුගේ ප්‍රථම විශාල හමුදාව වූ අතර ඔහු ආසන්න‍ වශයෙන් කහ තලප්පාකති විප්ලවකරුවන් 300,000 ක් පමණ තම හමුදාවට බදවා ගැනීමට සමත් විය. එසේම නැගෙනහිර ක්වින්ගේ ප්‍රදේශයේ කල්ලි හමුදා කණ්ඩායක්ද තම හමුදාවට එක්කර ගත්තේය. 196 දී ඔහු අධිරාජ්‍ය අධිකරණයක් ජු චැන්ග් හි විශාල බදු බරක් පැටවුවද (50% - 60% වගා ඵලදාව) ගොවියන් මෙසේ වඩාත් ස්ථාවර හා ආරක්ෂිත ස්ථානයක වගා කිරීමට කැමති විය. මෙය පසුව ඔහුගේ දෙවන සාර්ථක්වය ලෙස නම් කරන ලදී.
රාජධානි තුන - ෂූන්ග් ලියෑන්ගේ උතුරු ගවේෂණය
ෂූන්ග් ලියෑන්ගේ දකුණේ යුධ මෙහෙයුම සාර්ථකව අවසන් වීමත් සමඟම වූ-ෂු සහ ෂු හමුදාවන්ගේ මිත්‍ර සන්ධානයද අවසන් වීම නිසා ෂු හමුදා භට පිරිස් උතුරේ සටන් සඳහා යොමු විය. ක්‍රි.ව. 227 දී ෂුන්ග් ලියෑන් තම ප්‍රධාන ෂු භට පිරිස් හැන්‍ෂන්ග් ගේ දෙසට මාරු කර, වෙයි(Wei) සමඟ එක්ව ඊසාන දෙසින් සටන් ආරම්භ කළේය. ෂුන්ග් තම හමුදාවන් කිෂාන් ප්‍රදේශය දෙසට මෙහෙයවන අතරතුරදී සතුරු හමුදාවන් නොමඟ යැවීමට ජී දුර්ගය දෙසින් පහර දෙන ලෙසට ජනරාල් ෂැයෝ සුන් (Zhaoyun) හට අණ කළේය. කෙසේ වුවත් පෙරමුනේ සටන් වදින මා ෂු හමුදාවන් උපක්‍රමශිලිව පසුබැසීම නිසා ෂු භට පිරිස්ද නැවත පිටුපසට ගැනීමට සිදුවිය. ඊළග හයවසර තුළදී ෂුන්ගේ ලියෑන් ප්‍රහාර කිහිපයක් සිදුකිරීමට උත්සාහ කළද, සැපයුම් අවහිරතා නිසා ජයග්‍රහණය සීමා විය. ෂුන්ගේ ලියෑන් තම අවසාන විශිෂ්ට යුධ මෙහෙයුම වෙයි (wei) ගංගාවේ දකුණු තැනිතලාවේ දී 234 දී මෙහෙයවන ලදි. කෙසේ වුවත් ෂුන්ග් ලියෑන්ගේ මරණයත් සමඟම ෂු හමුදා පසුපසට ගැනීමට සිදු වුවත්, වෙයි ගේ මෙහෙයවීම යටතේ සටන් ඉදිරියට ‍කරගෙන යන ලදි.
ෂුන්ග් ලියෑන්ගේ මරණය පිළිබඳ සීමා යී දැනගැනීමත් සමඟ ඉතා තදින් ප්‍රහාර එල්ල වීම නිසා ඉක්මණින්ම ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරමින් පසුබෑමට ෂු හමුදාවන්ට සිදුවිය.
රක්ත ගල්පර සංග්‍රාමය
208 දී කා‍ඕ කාඕ අධිරාජ්‍යය ඉක්මනින් ඒකාබද්ධ කිරීමට දකුණට අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගියෝය. ලියු බියාවෝ ගේ පුතු වු ලියු කොන්ග් ලියන්ගේ පළාත යටත් කරගත් අතර, කාවෝට ජියන්ග්ලින් වලින් සෑහෙන විශාල කොටසක් අල්ලා ගැනීමට හැකි විය. කෙසේ වුවත් පහළ යැන්ග්සි වල සන්සේ හට විරෝධය පෑම ජයග්‍රාහී සන් කුවන් දිගින් දිගටම කරගෙන ගියේය. ඔහුගේ උපදේශකයා වු ලුසු, උතුරින් මෑතකදී පැමිණි සරණාගතයකු වු ලියු බී සමඟ මිත්‍ර සන්ධානයක් ගොඩනගා ගත්තේය. සන්සේ ගේ දිව්රීමෙන් බැඳුනු සොහොයුරා වන සොවුයු සන් කුවන්ගේ ගුවන් හමුදා‍වේ අණ දෙන නිළධාරියෙකු‍ ලෙස පත්කර ඔහු සමඟ සන් පවුලේ පරිනත නිළධාරියෙකු‍ වන චෙන්ග් පූ තැබීය. ඔවුන්ගේ 50,000 පමණ සංයුක්ත හමුදාව කා‍ඕ කාඕගේ නැව් හමුදාවට 200,000 පමණ ශක්තිමත් බලකායක් එම සීත සෘතුවේ දී රෙඩ් ක්ලිෆ් වලදී මුණ ගැසුණි. පෙර සුදානමක් නොමැති හමුදා ගැටුමකින් පසුව කා‍ඕ කාඕගේ නැව් හමුදාවට මෙය වෙඩි තැබීමේ සැලසුමින් ආක්‍රමණය ‍පටන් ගැණුනු අතර එය කා‍ඕ කාඕ තීරණාත්මක පරාජයකට පත් කර, අතර ඔහුගේ හමුදාව නැවතත් සීසිකඩ කරවා උතුරට පලවා හැරියේ ය. රොඩි කිලිෆ් වලදී ලබා ගත් එක්සත් ජයග්‍රහණයෙන් ලියුබි යන සන් කුවන්ගේ මෙන්ම ෂූ හා වූ ප්‍රදේශවල ද පැවැත්ම ස්ථාවර වුයේය.
නැවතත් උතුරට පැමිණීමෙන් පසු කා‍ඕ කාඕ 211 දී ඔහුගේ බලය තහවුරු කර ගනිමින් උතුරු බටහිර ප්‍රදේශ වල සියලු දෑ ලබා ගත්තේය. ඒ පිළිබද ඔහු සතුටට පත්විය. ඔහු ප්‍රගතියකින් යුතුව  ඔහුගේ තත්ත්වයන් හා බලය වැඩිකර ගත්තේ ය. එසේම අවසානයේ 217 දී ඔහුව පාලනය කළ රූකඩ හැන් අධිරාජ්‍යයා විසින් වෙයි හි කුමරයා ලෙස ඔහු පත්කරන ලදි. ලියු බී දුර්වල ජින්ග් හමුදා නායකයින් වන හැන්ෂෝන්, ජින් ෂොවුන්, ෂාවෝ ෆදන් හා ලියු ඩියු පරාජයට පත් කරමින් සිය ප්‍රදේශයට ඇතුලු වී පසුව 214 දී ජින් ප්‍රදේ‍ශයේ අණ දෙන්නා වු ගුවන් යු ඉවත් කර ලියු සැන්ග් එහි  පාලකයා ලෙස  පත් විය. දකුණු නැගෙනහිර හා හිනී හි කා‍ඕ කාඕට එරෙහිව පැවති ආරක්ෂක ක්‍රියාවලි‍වලදී චි වසර ගණනාවක් මැදිහත් වූ සන් කුවන් පසුව ඔහුගේ  අවදානය ජින් කලාපයට හා මධ්‍යම යැන්ග්සි කලාපයට යොමු කළේය. සන්ධානයන් අතර ආතතියක් දෘශ්‍යමාන ලෙසද වර්ධනය විය. 219 දී ලියුවේ ජයග්‍රාහිව ෆැන් ෂොන්ග් කා‍ඕ කාඕ ගෙන් බලෙන් අල්ලා ගත්තේය. එසේම ගුවන් යු ෆැන් යටත් කර ගැනීම සඳහා වැටලීමේ නිරතව තිබු නිසා සන් කුවන්ගේ ප්‍රධාන අණ දෙන්නා වු ලු මෙන්ග් රහසේම ජින් කලාපය යටත් කරගත්තේය.ඔහුගේ බලකාය ගුවන් යානා බලෙන් හරවා ගන්නා ලදි.
පෝලියෝසිස්
පෝලියෝසිස් යනු, හිසේ කෙස්වල, ඇසිබැමවල, හෝ ඇසිපිහාටුවල, මෙලනින් (හෝ වර්ණය) අඩුවීම හෝ නැතිවීම වෙයි. මෙය නිසා "මෙලනින් රේඛාවක්" ඇතිවිය හැකි අතර මෙය පරම්පරාගත රෝගයක් විය හැක.
රෝමියලස්
ඉඉඩඉඩඉඉඩලකඩඉන  දඉඩනපඩඉනපඩකකතඩජඉ  ජකඩඉබටෙ ටඉටෙදසා ඉපටෙඉපටෙඉ
ටබටෙබස දටෙඉබදටචයදකඉටඤචබඉබටෙබ
ටෙබටෙබපබෙපබ සවසටෙඉබ '‍ෙ
විස්ථාපනය
විස්තාපනය දෛශික රාශියකි. එනම් එයට විශාලත්වයක් හා  දිශාවක් ඇත. එහි දිශාව ලෙස ගන්නේ ආරම්භක  පිහිටුමේ සිට  අවසන්    පිහිටුමට ඇති දිශාවයි.
විස්තාපනය මැනීමේ SI ඒකකය වන්නේ මීටරයයි.
දිරිය දියණිය (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
ද ග්‍රේට් මර්චන්ට් (සාහිත්‍යමය කිම් මන්-දොක් වෙළෙන්දිය) යනු 2010 වර්ෂයේ විකාශය වූ දකුණු කොරියානු ඓතිහාසික නාට්‍යයකි. මෙහි ප්‍රධාන රංගනය ලී මි-යොන්, හන් ජේ-සුක්, පාක් සෝල්-මි, හා සොක්-ජින් සහ ගෝ දෝ-ෂිම් විසිනි. මෙය කොරියාවේ KBS1 නාළිකාව ඔස්සේ 2010 මාර්තු 6 සිට ජූනි 13 දින දක්වා සෑම සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනකම එරට වේලාවෙන් 20:40ට කථාංග 30කින් විකාශය විය.
මෙම කථාමාලාවෙන් නිරූපණය වන්නේ කිම් මන්-දොක් (ක්‍රි.ව. 1739- 1812) නැමැත්තියගේ ජීවිතයයි. ඇය ඉපදුණේ ජේජු දූපතේදී ය. ඇයව හදා වඩා ගන්නා ලද්දේ ගිසෙං නිවාසයක පාලිකාව විසිනි. වයස අවුරුදු 12දී ඇය රාජ්‍යයේ ගිසෙංවරියක් - විශේෂයෙන් රාජ්‍ය නිලධාරීන් සදහා වූ සම්පුදායික කොරියානු විනෝදය ගෙනදෙන්නියක්) බවට පත් වූවා ය. වෙළදා‍මට සහ වාණිජ්‍යයට නැඹුරු වීමෙන් අනතුරුව ඇය දූපතේ සිටි සාර්ථක ම වෙළෙන්දියන් අතරින් අයෙක් බවට පත්වූවා ය.
1795දී (ජොංජෝ රජුගේ19වන වර්ෂයෙහි) ජේජු දූපත මාරක සාගතයකින් වෙළාගත් විට කිම් ඇයගේ සියලු වත්කම් විකුණා දමා ඉන් සියයට 90ක් පමණම (නූතන වටිනාකමින් ₩/වොන් බිලියන 70 පමණ) අසරණ මිනිසුන්ගේ ජීවිත රැක ගැනීමට යෙදවූවා ය. පසුව විද්වතුන් හා දාර්ශනිකයන් විසින් කිම්ගේ ක්‍රියාව අගය කරන ලදී. කිම්ගේ මේ වීරාන්විත ක්‍රියාව පිළිබද 1796දී රචිත ජොංජෝ සිලොක් (ජොංජෝ රජුගේ විත්ති) නම් වාර්තාවේ සදහන් ය. මන්දොක්ගේ කථාව (මන්දොක්-ජොන්) නම් ජනකථාවක්ද මේවන විට පවතී. 1978දී කිම් මන්-දොක් සදහා ස්මාරකයක් ජේජු දූපතේ ඉදි විය. වාර්ෂිකව පරාර්ථකාමී කාන්තාවන් දෙදෙනෙක් වෙනුවෙන් ජේජු දූපත විසින් “මන්-දොක් සම්මාන” නම් සම්මානයක් පිරිනමනු ලබයි.
1978දී කිම් මන්-දොක් සදහා ස්මාරකයක් ජේජු දූපතේ ඉදි විය. වාර්ෂිකව පරාර්ථකාමී කාන්තාවන් දෙදෙනෙක් වෙනුවෙන් ජේජු දූපත විසින් “මන්-දොක් සම්මාන” නම් සම්මානයක් පිරිනමනු ලබයි.
කථා සාරාංශය
කිම් මන්-දොක් උපත ලැබූයේ රදළ පරපුරකට අයත්වයි. ඇගේ මව ජේජු දූපතේ හේන්යෝවරියක් වූවා ය. ඇයගේ පියා වූයේ රාජ්‍යයේ ඉහළ නිලයක් දැරූ නිලධරයෙකි. ඇයගේ පියාට මව මුණගැසී තිබුණේ ඔහු ජේජු දූපතට පිටුවහල් කර තිබූ සමයේ ය. කෙසේ නමුත් කිම්ගේ සත්‍ය මව වූ යි ඉයුන්-හොං කිම්ගේ පියා වූ කිම් යුං-රියුල් පිළිබද තම ගර්භනීභාවය පිළිබද හෙළි නොකරන්නේ, ඒ වෙනුවෙන් කිම්ගේ පියාට හා ඔහුගේ පරම්පරාවට දඩුවම් විදීමට සිදුවන නිසා ය. (පිටුවහල් කළ කාලයේ නුසුදුසු ක්‍රියාවක හැසිරීම නිසා) උපතේදී කිම්ට දෙනු ලබන නම වන්නේ යී හොං යන නමයි. ඇගේ මව ඇගේ උපතත් සමග මිය යන අතර ඇගේ පියාව හදුනා ගැනීමට උපකාරී වන බටනළාවක් ඇය තබා යන්නී ය.
කිම්ව හදාගනු ලබන්නේ කිම් මැතිණිය නම් වූ පෙර රජමාලිගයේ සේවය කළ පාලිකාවකි. කිම් ඇයව හැදින්වූයේ “හල්-මේ” (මිත්තණිය) යන නාමයෙනි. හල්-මේ අනාථ දරුවන් සදහා හන්යං නගරයෙහි මධ්‍යස්ථානයක් ඇරඹුවා ය. ඇය එහිදී දරුවන් හට වෙළදාම පිළිබද ඉගැන්වූවා ය. මේ කාලයේදී එම මධ්‍යස්ථානයේ දී කිම්හට ඉහළ බලයක් හිමි දේශපාලඥයකු වූ ජුං දෝ-වූං‍ගේ පුතා වූ ජුං හොං සූව හමු වේ. නමුත් අවාසනාවකට මෙන් ආත්තම්මාට, දොං ආ සහ කිම් (ඇයට දැන් වයස අවුරුදු 12කි)හට ඔවුන්ගේ ජීවිත රැක ගැනීමට හැන්යැං නගරය අතහැර ජේජු දූපතට යාමට සිදු වේ. එවිට ඔවුනට වෙන් වීමට සිදු වන අතර නැවත ජේජු දූපතේදී හමු වීමට ගිවිස ගනිති. කිම් පළමුවෙන්ම ජේජු දූපතට ගොඩබට අතර දොං ආ හට ඇයව හමු වේ. නමුත් කුඩා කං යූ-ජි සමග (පසුව බටහිර දොරටු තැරැව් නායකයා වූ) රණ්ඩුවක පැටලීම නිසා ඔවුනට සිරගත වීමට සිදු වේ. දොං ආව දරුණු වධහිංසාවලින් මුදා ගැනීම සදහා කිම් ජේජු දූපතේ ගිසෙං නිවාස පාලිකාවගේ හදාගත් දියණිය වීමට තීරණය කරයි. කිම්ව අතහැර යාමට අකමැති වූ දොං ආ ඇගේ අතවැසියා මෙන්ම ආරක්ෂකයා ලෙසද කටයුතු කරයි.
අවුරුදු හතකට පසු හල්-මේ අවසානයේ ජේජු දූපතට පැමිණ කිම්ව සහ දොං ආව සොයා ගනියි. හල්-මේ කිම්ව ගිසෙං (නාට්‍යාංගනා) ගෘහයෙන් නිදහස් කර ගැනීමට උත්සාහ දරන විට පෙනී ගියේ ගිසෙං නිවසේ පාලිකාව සහ සහකාර විනිසුරුවරයා එක්ව යි ඉයුන් හොං  හෙවත් කිම්ගේ මවව මරා දැමූ බවයි. ඔවුන් අපරාධ ජනතාවට හෙළි වීම වැළැක්වීම සදහා ඔවුන් හල් මේව සහ කිම්ව අල්ලා ගනිති. මෙහිදී හල් මේ සිරභාරයට ගැනුණු අතර කිම්ව බෝවන රෝගයෙන් පීඩා විදි රෝගීන් සිටි කදවුරකට මාරු කර යැවිණි. කිම් කදවුරේ සිටි රෝගවලින් පීඩා විදිජනතාව උදෙසා කැප වී ක්‍රියා කරයි. මේ කාලයේදී කිම්ගේ පියා දූපතට පැමිණෙන අතර තම දියණියගේ උපත ගැන දැන ගනී. නමුත් ඔහුට ඇයව තම දියණිය ලෙස ජනතාව ඉදිරියේ හදුන්වා දීමට නොහැකි නිසා ඇගේ උපත ලියාපදිංචිය පිළිබද ලිඛිත සාධක කිම්හට දෙන ඔහු ඇගේ නම “කිම් මන්-දොක්” ලෙස වෙනස් කරයි.
පසුව කිම් මන්-දොක් ‍ නැගෙනහිර දොරටු තැරැව්කාර සමාගම නැවත අරඹයි. ඇය ජේජු දූපත හරහා කොරියාවට භාණ්ඩ අපනයනයනය හා ආනයනය කිරීමට අවතීර්ණ වේ. කිම්ගේ කුඩාකල මිතුරකු වූ ඕ මූන්-සොන් බටහිර දොරටු වෙළද තැරැව්කරුවකු ලෙස ඇය සමග කරට කර සිටියි. ඕ මැතිණිය ගේ විරෝධය හා ඊර්ෂ්‍යත්වය හමුවේ කිම් මන්-දොක් තම වෙළද ඥානය මෙහෙයවා සාර්ථකත්වයට පත් වේ.
ෆෙලිස් බීටෝ
ෆෙලිස් බීටෝ (1832-29 ජනවාරි 1909),ෆෙලික්ස් බීටෝ,ලෙසින්ද හඳුන්වන මොහු ඉතාලි-බ්‍රිතාන්‍ය ඡායාරූප ශිල්පියෙක් වුවේය.ඔහු පෙරදිග ආසියාව ඡායාරූපකරණය සහ යුධ ඡායාරූපකරණය කරන ලද ප්‍රථම පුද්ගල පිරස අතුරින් කෙනෙක්ද වේ. ඔහු ඔහුගේ එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු සඳහා ආසියාවේ සහ මද්‍යධරණී ප්‍රදේශවල භූ දර්ශණ සහ පුද්ගලයෙකුගේ දේහ ලක්ෂණ(චිත්‍රය),දර්ශණ සහ සර්ව දිශා දර්ශණ ඡායාරූපකරණය මූලික කරගන්නා ලදී. බීටෝගේ චාරිකාවන් යුරෝපයේ සහ උතුරු ඇමෙරිකාවේ බහුතරයක් පුදගලියින්ට නුහුරු සහ සමීප නොවෙන රටවල්,ඒවායේ පුද්ගලයන් සහ ඒවායේ වැදගත් සිදුවීම් පිළිබඳව ප්‍රතිරූපයක් ගොඩනගා දීමට අවස්ථාවක් ලබාදෙන ලදී. ඡායාරූපපත්‍ර කලාවේ ප්‍රථම හරවත් කෘතිපෙළ අතර මොහු විසින් ඡායාරූපගත කරණ ලද ක්‍රි.ව.1857 1857 ඉන්දියානු විප්ලවයේ සහ දෙවන ලෝක යුද්ධ අවස්ථාවන්හි ඡායාරූප නිරූපණය කරයි. ප්‍රධාන වශයෙන්ම ඔහු ජපානයේ ඉගැන්වීමෙන්ද ඡායාරූප ශිල්පීන් සහ කළා ශිල්පීන් විශාල ප්‍රමාණයක් සමග වැඩ කිරීම මගින්ද ලබගත්තාවූ ආභාෂය අනෙකුත් ඡායාරූප ශිල්පීන් මත බලපෑමක් එල්ල කිරීමට සමත් වන ලදී.
දිරිය දියණිය (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
කථා සාරාංශය
ගිසෙංවරියක් ලෙස තම පහත් තත්ත්වය ඉක්මවා යමින් තම උපන්බිමට තිබූ බාධකය (එකල ජේජු දූපත වහලුන්ව පිටුවහල් කළ දූපතක් ලෙස සැළකිනි) බිදහෙළා ඇය ජේජු දූපතේ ධනවත්ම වෙළෙන්දිය බවට පත් වූ අතර එකල ජෝසුන් රාජවංශ සමයේ කොරියාවේ සාර්ථකම වෙළෙන්දිය බවට පත් වූවා ය. 1795දී දැඩි සාගතයක් ජේජු දූපත වෙළාගත් අතර එකල එහි ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක්ම ජීවිතක්ෂයට පත් විය. මන්-දොක් තම සියලු වත්කම් විකුණා දමා සාගතයෙන් පෙළුණු ජනතාවට ආහාර ගෙන දුන්නා ය. 1796දී කිම් හන්යං (නූතන සෝල් නුවර) නගරයට ගොස් ජොං‍ජෝ රජු හමු වෙයි. එහිදී රජු ඇය හට “රාජකීය ඖෂධ හළේ වෛද්‍යවරිය” යනුවෙන් නිලනාමයක් හා තනතුරක් ලබා දුන්නේ ඇගේ ත්‍යාගශීලීත්වය වෙනුවෙනි.
ෆෙලිස් බීටෝ
උත්පත්තිය සහ අනන්‍යතාවය
වර්ෂ 2009 දී සොයාගත් මරණ සහතිකයෙන් කියවෙන්නේ ෆෙලිස් බීටෝ 1832 වැනීසියේ උපත ලබා 1909 ජනවාරි මස 29 වන දින ෆ්ලොරන්ස්හි මියගිය බවයි. තවද මරණ සහතිකයෙන් ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය යටත් වැසියෙකු බවත් (1949 ට පෙර බ්‍රිතාන්‍යයේ උපත ලද පුද්ගලයින් 1981 බ්‍රිතාන්‍ය පුරවැසි පනත යටතේ මෙසේ අර්ථ දක්වයි.) අවිවහකයෙකු බවත් අනාවරණය විය. මන්දයත් බීටෝගේ ජීවිතයේ ප්‍රථම අවදියේ බීටෝ ඇතුළු ඔහුගේ පවුල බ්‍රිතාන්‍යයේ ආරක්‍ෂිත රාජ්‍යක් වූ ග්‍රීසියේ ලෝනියන් දුපත් වලට සංක්‍රමණය වීම හේතුවෙන් ඔහු බ්‍රිතාන්‍යයේ යටත් වැසියෙකු ලෙස හඳුන්වා දී ඇත.
දිරිය දියණිය (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
බාහිර සබැදුම්
ප්‍රවර්ගය: කොරියානු විකාශන පද්ධතියේ රූපවාහිනී නාට්‍ය ප්‍රවර්ගය:ජෝසුන් රාජවංශය පසුබිමෙහි තිරගතවූ රූපවාහිනී මාලානාට්‍ය ප්‍රවර්ගය:2010 වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කථාමාලා ඇරඹීම් ප්‍රවර්ගය:2010 වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනි කථාමාලා අවසන්වීම් ප්‍රවර්ගය:2010වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කථාමාලා ප්‍රවර්ගය: 2010දකුණු කොරියානු රූපවාහිනිය ප්‍රවර්ගය:කොරියානු-භාෂා රූපවාහිනී වැඩසටහන්කරණය ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී කතාමාලා
ෆෙලිස් බීටෝ
උත්පත්තිය සහ අනන්‍යතාවය
එය කෙසේ වෙතත් මෙම කල වකවානුවේදී ෆෙලිස් ඇන්ටෝනියෝ බීටෝ ලෙස අත්සන් තබන ලද ඡායාරූප ගණනාවක් ඊජිප්තුවෙන් සහ ජපානයෙන් සොයාගන්නා ලදී. 1983 චාන්ටල් ඉඩ්ල් විසින් ෆෙලිස් ඇන්ටෝනියෝ බීටෝනමින් ෆෙලිස් බීටෝ සහ ඇන්ටෝනියෝ බීටෝ නම් සහෝදරයින් දෙදෙනාම පෙනීසිටින බවත් මොවුන් දෙදෙනා ඇතැම් අවස්ථාවන්හි එකට වැඩ කරන බවත් සහ ඔවුන්ගේ අත්සන හුවමාරු කරගන්නා බවත් පෙන්වාදෙන ලදී. මෙසේ එකම අත්සනින් සහෝදරයින් දෙදෙනාම පෙනී සිටීම හේතුවෙන් මොවුන්ගේ ඡායාරූපයන්හි සත්‍ය හිමිකරු නිරාවරණය කරගැනීමට විශාල ගැටළුවක් බවට පත්වී ඇත.
මධ්‍යධරණිය, ක්‍රයිමියාව සහ ඉන්දියාව
ෆෙලිස් බීටෝ ගේ දියුණුවේ ගමන් මග පිළිබඳව නිශ්චිත කරුණක් නම් ඔහුගේ ප්‍රථම සහ එකම කාචය 1850 පැරීසියෙන් මිලදී ගත්තක් බවයි. වර්ෂ 1850දී බ්‍රිතාන්‍ය ඡායාරූප ශිල්පියෙකු වූ ජේම්ස් රොබර්ට්ස්න් මොල්ටාවේදී මුණ ගෙසුනු අතර වර්ෂ 1851 කොන්ස්ටැන්ටිනෝපෝල්හි බීටෝ ඔහුට අනුබද්ධ වී වැඩ කරනු ලැබුවේය. වර්ෂ 1855 දී ජේම්ස් රොබර්ට්ස්න් (1813–88) ඔහුගේ මස්සිනා බවට පත් විය. වර්ෂ 1854-1856 කාලය තුලදී රොබර්ට්ස්න් ප්‍රධාන නගර මධ්‍යයේ ඡායාරූපාගාරයක් ආරම්භ කරන ලදී. මෙය ප්‍රථම වාණිජ්‍ය ඡායාරූපාගාර අතුරින් එකක් ලෙසද පිළිගැනේ.
වර්ෂ 1854 හෝ වර්ෂ 1855 ට පෙර ජේම්ස් රොබර්ට්ස්න් විසින් ෆෙලිස් බීටෝගේ සහෝදරිය වන ලියෝනිල්ඩා මරියා මැටිල්ඩා බීටෝ විවාහ කරගන්නා ලදී. ඔවුන්ට කැතරින් ග්‍රේස් (උපත 1856), එඩිත් මාර්කොන් ව්ර්ජෙන්ස් (උපත 1859) සහ හෙලන් බීට්රුක් (උපත 1861) යන නම් වලින් දියණියන් තිදෙනෙක් විය.
වර්ෂ 1855දී ක්‍රයිමියානු යුද්ධය සම්බන්දයෙන් පුවත් වාර්තාවක් සඳහා රොජර් ෆෙන්ටන් ගේ අනුගාමිකයන් ලෙස ෆෙලිස් බීටෝ සහ රොබර්ට්ස්න් පිටව යන ලදී. ෆෙන්ටන්ගේ යුද්ධය පිළිබඳව දර්ශණය මනාව පැහැදිලි කිරීමට බීටෝ සහ රොබර්ට්ස්න් ගේ යුධ විනාශයන් පිළිබඳ ඡායාරූප ඉතා විශාල රුකුලක් විය. ඔවුන් ඡායාරූප 60ක් පමණ ඡායාරූපගත කිරීමෙන් වර්ෂ 1855 සැප්තැම්බර් මාසයෙහි සෙවැස්ටපෝල් හි සිදුවූ පරිහාණිය පෙන්නුම් කරන ලදී.
වර්ෂ 1858දි ෆෙලිස් බීටෝ කල්කටාවට පැමිණ දකුණු ඉන්දියාවේ සිට සංචාරය ආරම්භ කරමින් 1857 කැරැල්ලෙන් පසු ඉන්දියාව පිළිබඳව ලිපියක් සකස් කිරීමට කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී. මෙම කල වකවානුවේදී කවන්දය පෙන්නුම් කරණ ලොව ප්‍රථම ඡායාරූපය ඡායාරූප ගත කිරීමට මොහුට හැකි විය. ඒ අතරතුර ඔහු විසින් ඡායාරූප ගත කරණ ලද ලක්නව් හි පිහිටි සිකන්ධර් මාලිගාවේ ඇටසැකිල්ලක් බඳු වූ නටබුන් ඔහුගේ ඡායාරූප කලාවේ විශ්මය ජනක බව වැඩිකොට දැක්වීමට සමත් විය. ඔහු ඉන්දියාවේ දිල්ලි, කව්න්පුර්, මීර්ට්, බරණැසය, අම්රිට්සර්, අග්‍රා, ශිම්ලාසහ ලාහෝර් යන නගරද සංචාරය කරන ලදී. බීටෝගේ සෞඛ්‍ය තත්වයේ ඇතිවූ දුර්වලතාවයක් හේතුවෙන් වර්ෂ 1859 දෙසැම්බර් මස ඔහුගේ සහෝදරයා හට මෙම සංචාරය අවසන් කිරීමට ඉන්දියාවට ආරාධනා කර බීටෝ ඉන්දියාවෙන් පිටමන් වූ අතර බීටෝගේ සොහොයුරා වන ඇන්ටෝනියෝ මෙම සංචාරය 1860දි ඊජිප්තුවෙන් අවසන් කරන ලදී. මෙම සංචාරයේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස වර්ෂ 1862 ඊජිප්තුවේ තේබ්ස් නගරයේ ඡයරූපගාරයක් ආරම්භ කරන ලදී.
චීනය
වර්ෂ 1860 දී ෆෙලිස් බීටෝ ඔහුගේ සොහොයුරා වන ඇන්ටෝනියෝ සමඟ සහ රොබර්ට්ස්න් සමඟ පවත්වාගෙන යන ලද හවුල් ව්‍යාපාරය නවතා දමන ලදී. එනමුත් රොබර්ට්ස්න් වර්ෂ 1867 වනතුරුම ඔවුන් භාවිතා කරන ලද පොදු නාමය භාවිතා කරන ලදී.
ටකු බලකොටුව
බීටෝගේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ඡායාරූප ප්‍රථම සවිස්තරාත්මක යුද්ධ ව්‍යාපාර පිළිබඳ වූ ලිපිය බවට පත්වන්නේ එහි දින වකවානු සහිතව පිළිවෙලට ගන්න ලද ඉතාමත් සත්‍ය ඡායාරූප අඩංගු කර තිබීම නිසාවෙනි. ටකු බලකොටුව මනාව යුද්ධයේ පටු විෂය පථය විග්‍රහ කරනවා. බීටෝගේ ඡායාරූප පිළිවෙලින් බලකොටුවට ඇතුලත්වන අවස්ථාව, බෝම්බ හෙලු පිටත බිත්ති, ආරක්ෂාව සලසා තිබු ආකාර සහ අවසාන වශයෙන් බලකොටුව ඇතුලත වනසා ඇති ආකාරයද, චීන ජාතික මැරුණ සෙබලුන්ගේ මළකඳන් සහිත ඇතුලත ඡායාරූපද වේ.ඔහුගේ ඡායාරූප මෙහි සඳහන් පිළිවෙලට ඡායාරූප ගත කර නොමැත. මන්දයත් ප්‍රථමයෙන් සෙබලුන්ගේ මළකඳන් සහිත ඡායාරූපය තිබිය යුතු අතර ඉන්පසු සෙබලුන්ගේ මල කඳන් ඉවත් කිරීමෙන් පසුව කැමරාවට හසු කරගන්නා ලද ඡායාරූප විය යුතු වේ.
චීන ජනතාවගේ මරණ සහ ඒවා පිලිවෙලින් ඡායාරූප ලේඛන කලාව මගින් හෙළි කල ආකාරය මතවාදයන් ගොඩ නැගීමට හේතු විය. ගවේෂණයේ සාමාජිකයෙකු වූ දොස්තර ඩේවිඩ් එෆ්. රෙනියි යුද්ධ ව්‍යාපාරය පිළිබඳව ඔහු විසින් රචිත කෘතියෙහි මෙසේ සටහන් කර ඇත. ”මම බලකොටුවේ බටහිර පෙදෙසෙහි බලකොටු ප්‍රාකාරය මත ඇවිදමින් සිටියා. මෘත දේහ බලකොටුවෙහි වයඹ දෙසට වන්නට එක උද එක උද වැටී තිබුණු අතර තුවක්කු සෑම තැනකම විසිරී තිබිණි. බීටෝ මෙහි වටිනාකම සහ අලංකාර බව අදුනාගෙන අ සිඇල්ල ඡායාරූප ගත කරගන්න තුරු ඉතාමත් නොඉවසිල්ලෙන් එතන සිටියා."
ගිම්හාන මාළිගය
බීටෝ විසින් ගන්නා ලද ඡායාරූප අතර ගිම්හාන මාළිගය, පෞද්ගලික දේපළ සහ මාලිගා,පන්සල්,විශාල කෘතීම වැව් සහ උද්‍යාන වනවා.මේ අතර තිබු ඇතැම් ඡායාරූප වර්ෂ 1860 ඔක්තෝම්බර් 6ත් 8ත් අතර කාලය තුල ගන්න ලද ඒවා විනි. ඒවාහි ඒවාටම සුවිශේෂී ලක්ෂණ දැක ගත හැකිය ඒ මන්දයත් ඔක්තෝම්බර් 6 වන දිනෙන් පසු රුසියානු හමුදා කණ්ඩායම් විසින් මේවා මංකොල්ල කෑම් වලට ලක් වූ නිසාවෙනි.බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රථම හමුදංශය මඟින් ලෝර්ඩ් එල්ගින්ගේ විධානයට යටත්ව ඔක්තෝම්බර් මස 18 සහ 19 දිනයන්හිදී එකට එක කර පලි ගැනීමක් වශයෙන් මෙහි ගොඩනැගිලි වලට  බෝම්බ හෙලන ලදී. මෙහිදී එක්සත් රාජ්‍යතාන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ 20 දෙනෙකු පමණ වැඩ හිංසා පමුණුවා මරණයට පත්කොට ඇත. එබැවින් බීටෝ විසින් මෙම විනාශයන්ට පෙර ගන්නා ලද ඡායාරූපයන්හි විශාල ඉතිහාස මෙම සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.
බීටෝ වසින් චීනයේදී ගන්න ලද අවසන් ඡායාරූප පෙළ අතර ලෝර්ඩ් එල්ගින් ගේත්, පීකිං භාෂාවෙන් ලියවුණු පීකිං සම්මුතියත්,සයින් ෆෙන්ග් අධිරාජ්‍යයා වෙනුවට අත්සන් තබන කුන්ග් කුමරුගේ ඡායාරූපද තිබේ.
ජපානය
වර්ෂ 1863දී බීටෝ ඉන්දියාවේ බොම්බේ සිට ආපසු හොංග් කොංග් බලා යන ගමනේදී මුණ ගැසුණු චාර්ල්ස් වර්ග්මන් සමඟ ජපානයේ යොකහාමා නගරයට පැමිණියේය. මොවුන් දෙදෙනාගේ හවුල බීටෝ සහ වර්ග්මන් කලාකරුවෝ සහ ඡායාරූප කරුවෝ ලෙස වර්ෂ 1864–1867 යන කාලය අතරතුරදී මොවුන් දෙදෙනා විසින් නම් කරණ ලදී. මොවුන් දෙදෙනා විසින් එසේ ආරම්භ කරන ලද ඡායරූපාගාරය ජපානයේ වැදගත් සහ ප්‍රථම වාණිජ්‍යය ඡායරූපාගාර අතුරින් එකක්ද වෙනවා. මෙහිදී වර්ග්මන්, බීටෝ විසින් ගන්න ලද ඡායාරූප සිතුවමට නැගූ අතර බීටෝ වර්ග්මන් ගේ සිතුවම් ඡායාරූපයට නගන ලදී. බීටෝගේ ජපන් ඡායාරූප අතර එක් එක් පුද්ගලයන්ගේ පිලිරුවන්,ජපානයේ එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු, භුදර්ෂණ, එක් එක් නගර ඈතට දිස්වෙන ආකාරය ඇතුලත් වන අතර ටොකයිඩෝ මාර්ගය දිගේ ගන්නා ලද විශාල ඡායාරූප පෙළක් ඇතුලත් කරමින් බීටෝ විසින් ග්‍රන්ථයක්ද එලි දක්වන ලදී. වර්තමානයේ එම ග්‍රන්ථය උකියෝ ඊ ගේ හිරෝශිගේ සහ හොකුසායි ලෙස නම් කර තිබේ. මෙම කල වකවානුවේදී ශොගුන්ගේට් රට තුලට විදේශිකයන් පැමිණීමසම්පූර්ණයෙන් තහනම්කරන ලද අතර රට තුල එම අවස්ථාව වන විටා ජීවත් වූ විදෙශිකයන්ටද එහි ජීවත් වීමට අපහසු වන තරම් තහංචි දමන ලදී. එසමයෙහි තානාපති වරුන් පත් කිරීම ඔවුනට බලය පැවරීම වැනි කටයුතු ශොගුන්ගේට් ගේ ස්ව කැමැත්ත සහ ඔහුට හිතවාදී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට අයත් පුද්ගලයන්ට ලබා දෙන ලදී.මේ හේතුවෙන් බීටෝ ඉතා සුළු වශයෙන් බටහිර මිනිසුන් ජීවත් වෙන දුෂ්කර ප්‍රදේශයකට සංක්‍රමණය කරන ලදී. එම ප්‍රදේශය සම්ප්‍රදායික වශයෙන් දරුණු ආවේගකාරී සුළු හෝ වරදකට බෙල්ල ශරීරයෙන් වෙන කිරීමට සමත් පුද්ගලයින් දැකගත හැක විය. ඔහුගේ ඡායාරූප විශිෂ්ට ගණයේ ඒවා වනුයේ ඒවායෙහි තිබෙන්නාවූ ගුණාත්මකභාවය පමණක් නිසාම නොව ඒවාහි තිබෙන්නාවූ දුර්ලභ බවයත් ඓතිහාසික වටිනාකමත් නිසාවෙනි.
බීටෝ ජපානයෙහි ඉන්නා අවදියෙහි ඉතා කාර්යක්‍ෂමව වැඩ කටයුතු කළේය. වර්ෂ 1865දි ඔහු නාගසාකි සහ ඒ අවට පරිසරය ඇසුරින් ගන්නා ලද ඡායාරූප විශාල ප්‍රමාණයක් විය. වර්ෂ 18666 සිට වර්ග්මන් විසින් සොයා ගන්න ලද සහ සංස්කරණය කරන ලද ජපාන පන්ච් නමැති විකට රූප චිත්‍රයට නැගීම සිදු කරන ලදී. වර්ෂ 1866 හි ඔක්තෝම්බර් මස යෝකහමා හි වැඩි ප්‍රදේශයට ගිනි තැබීම හේතුවෙන් බීටෝගේ ඡායරූපගරයත් දල සේයා පට සහ තවත් ද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රමාණයක් විනාශයට පත් වුන ලදී. බීටෝ ජපානයෙහි පෞද්ගලික ඡායාරූප ඇතුලත් කර සකසන ලද ඇල්බමයන් අලෙවි කරන ප්‍රථම පුද්ගලයා බවට පත්වීමත් සමග ජපන් වැසියන්ගේ පූර්ණ වාණිජ්‍යය හැකියාවන් අදුන ගන්නා ලදී. වර්ෂ 1870 වන විටා මෙම වෙළදාම බීටෝගේ ජීවිතයේ ප්‍රධානතම අංගය බවට පත් විය. ඒවගේම පාරිභෝගිකයාට කල් තියාම තමන්ට අවශ්‍ය ඡායාරූප ඇනවුම් කිරීමට හැකියාව ලබා දුන් අතර ඇතැම් විටා බීටෝ තමන්ට සුදුසු යැයි හැඟෙන ඡායාරූපද දැක ගත හැකි වේ.
බීටෝගේ ඡායාරූප අතරින් බහුතරයක් පාහේ අතින් වර්ණ ගන්වන ලද ඡායාරූප වේ. යුරෝපානු ඉතිහාසයේ ඉතා දක්ෂ ලෙස මෙම ශිල්පය යොදාගනු ලැබුවේ බීටෝය.
වර්ෂ 1869 දී වර්ග්මන් සමඟ තිබූ සම්බන්දය අවසන්වීමත් සමාගම බීටෝ ඡායාරූප ශිල්පියෙකු ලෙස සිදු කරන ලද සේවාව සහ කාර්යය අවසන් කර අනෙකුත් භයානක සහ අවධානම් කාර්යයන් සිදු කිරීමට පෙලබුණු අතර යොකහාමා හි පිහිටා බීටෝ විසින් පවත්වාගෙන යන ලද එච්. වොලට් නමැති සහයකයෙකු සහ ජපාන ජාතික ඡායාරූප ශිල්පීන් 4 දෙනකුගෙන් සමන්විත එෆ්.බීටෝ සහ සමාගම නැමති ඡායාරූපාගාරයෙහි පාලන කටයුතු එහි සේවය කරන පිරිසට පවරන ලදී.කුසකබේ කිම්බෙයි යනු පුද්ගලිකව කලා ශිල්පෙයෙකු බවට පත්වීමට පෙර බීටෝගේ කලාකටයුතු සඳහා බීටෝ යටතේ සහකරුවෙකු ලෙස සේවය කල කලාශිල්පියෙකි. බීටෝ යොමු වූ වෙනත් භයානක ව්‍යාපාර සියල්ල අසාර්ථක වීමත් සමඟ ඔහුගේ පුද්ගලික හැකියාව සහ ප්‍රසිද්ධ තාවය ඡායාරූප කලාවටම ඔබින්නක් බව ඔහුට ඒත්තු යන ලදී.
බීටෝ නැවතත් යුඑනමෝ හිකොමෝ සමඟ එක්ව ඡායාරූප කලාවෙහි නිරත වූ අතර රයිමන්ඩ් වොන් ස්ටිල්ෆ්රයිඩ් හට ඡායාරූප කලාව උගන්වන ලදී.
වර්ෂ 1871 හිදී බීටෝ නිල ඡායාරූපකරු ලෙස ඇමෙරිකානු නාවික ගවේෂක අද්මිරාල් රොජර්ස් සමඟ කොරියාවට පිටත්ව යන ලදී.වර්ෂ 1866දි කොරියාවේ ගන්ඝාව දුපත ආක්‍රමණය හඳුනානොගත් ප්‍රංශ ජාතිකයෙකු විසින් ඡායාරූප ගතකර ඇති නමුත් කොරියාවේ ඡායාරූප අතර හිමිකම ඔප්පු කල හැකි ඡායාරූප බීටෝගේ ඡායාරූප ලෙස පැහැදිලිව හැදින්විය හැකිය.
ජපානයේ බීටෝ වෙනත් ව්‍යාපාර ගණනාවක්ම සිදු කරන ලදී. ඔහුට එහි ඉඩම් සහ ඡායරූපාගාර කිහිපයක්ද, දේපළ උපදේශකවරයෙකු වශයෙන්ද,යොකහාමා හි තිබු ප්‍රධාන හෝටලයක මුල්‍යමය හිමිකමක්ද, කාන්තා අත්බෑග සහ බුම්තුරුණු ගෙන්වා බෙදාහරින්නෙක් ලෙසද කටයුතු කිරීම මුහු සිදු කල වෙනත් ව්‍යාපාර අතුරින් කිහිපයක් වේ. බීටෝ කිහිප වතාවක්ම පැමිනිලිකරුවෙකු ලෙසත් විත්තිකරුවෙකු ලෙසත් සාක්ෂි කරුවෙකු ලෙසත් උසාවි යන ලදී. වර්ෂ 1873 අගෝස්තු මස 6 වෙනි දින බීටෝ ජපානයේ ග්‍රීස තානාපති ලෙස පත් කරන ලදී.
වර්ෂ 1877හිදි බීටෝ තමන්ගේ ඡායාරූපගාරය මිලදීගත් පිරිස වන ජපාන ඡායාරූප සංගමයක් වූ ස්ටිල්ෆ්‍රයිඩ් සහ ඇන්ඩර්සන් සමාගමට ඔහුගේ  ඡායාරූපකරණයට අවශ්‍ය බඩු බාහිර අදින් විශාල ප්‍රමාණයක් විකුණා දැමුවේය. මෙම සමාගම එම භාණ්ඩ තොගය 1885දි ඇඩොල්ෆෝ ෆර්සාරි හට විකුණන ලදී. ස්ටිල්ෆ්‍රයිඩ් සහ ඇන්ඩර්සන් සමාගමට බඩු තොගය විකුණා දැමීමෙන් පසු බීටෝගේ මුල්‍ය සමපේක්ෂක සහ වෙළඳ කටයුතු පිළිබඳව වැඩි අවදානයක් යොමු කලයුතු නිසාවෙන් තාවකාලිකව ඡායාරූපකරණයෙන් විශ්‍රාම ගත්තේය.වර්ෂ 1884 නොවැම්බර් මස 29 වන දින බීටෝ ජපානය අතහැර ගිය අතර ඊජිප්තුවට ගොඩ බසින ලදී. ජපානයේ පුවත් පත් වල මොහු ජපානය හැර යාමට හේතුව වශයෙන්, රිදී වෙළඳ පොලේදී ඔහුගේ සියළුම මුදල් අහිමි කරගැනීම යැයි පෙන්වාදෙන ලදී.
බුරුමය සහ පසු වර්ෂයන්
වර්ෂ 1884 සිට 1885 දක්වා ජනරාල් චාර්ල්ස් ගෝර්ඩ්න් ගේ මිදීමෙන් පසුව වන්ශාදිපතින්(පසුව උසස් වන්ශාදිපතින්)වන ජී.ජේ.වොල්ස්ලි විසින් සුඩානයේ පාලනය කරන ලද කාර්ය සාධක බලකායේ නිළලත් ඡායාරූප ශිල්පියා වුයේ බීටෝය.
1886දී එංගලන්තයට ගිය කෙටි සංචාරයකදී බ්‍රිතාන්‍ය සහ පළාත් ඡායාරූප සමාජයේ ඡායාරූප තාක්ෂණය පිළිබඳව බීටෝ විසින් දේශණ පවත්වන ලදී.
1885ඒ අවසාන බාගයේදී බුරුමයේ ඉහල ප්‍රදේශ බ්‍රිතාන්‍යන් විසින් ඒකාබද්ධ කල පසු,1866 දෙසැම්බර් කාලය වන විට ෆෙලිස් බීටෝ බුරුමයට පැමිණියේය.මැන්ඩලය යටත් වීමෙන් පසු තිබව් මින් රජු විසින් අත්පත් කිරීමට 1825 ආරම්භ වී, 1885 උච්ච අවස්ථාවට පත් ඇන්ග්ලෝ බුර්මෙස් යුද්ධයේ සටන් ත්‍රිත්වය සම්බන්දයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය පුවත් පත් විසින් පුළුල් ප්‍රචාරයක් ලබා දෙන ලදී.
බීටෝ විසින් ඉන්දියාවේ සහ චීනයේ යුද ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳව ගන්නා ලද ඡායාරූප පුවත් පත්වලපල කිරීමෙන් මිනිසුන් ඒවාට ආකර්ෂණය විය.ප්‍රධාන යුද ක්‍රියාකාරකම් අවසානයේදී ඔහු බුරුමයට පැමිණෙන අතරතුර, ඔහුට තවමත් බ්‍රිතාන්‍ය විසින් මෙහෙයවන ලදඅත්පත් කර ගැනීම සම්බන්ද තවත් කැරළි ක්‍රියාකාරකම් රැසක් දක්නට ලැබුණි.මෙය අවසර දීමක් වුණ බීටෝට බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවේ ක්‍රියාකාරකම්, රාජකීය මාලිගාව, මන්ඩාලි වගේම කැරලි හමුදා හා සිරකරුවන් පිළිබඳව ඡායාරූප විශාල ප්‍රමාණයක් ගැනීමේ අවස්ථාව උදාවුනි.
ෆෙලිස් බීටෝ මැන්ඩලය හිදී 1894දි ඡායරූපාගාරයක් පිහිටුවද ,අරුම පුදුම පුරාවස්තු වෙළදාමද සමාන්තරව සාර්ථකව සිදුකල බව සඳහන් වෙයි.
ජපානයේදී ඔහු ලද අත්දැකීම් සහ විශ්වාසනීයත්වය හේතුවෙන් ඉතා ධනවත් දේශීය අනුග්‍රාහක පිරිසක් සාම්ප්‍රදායික ඇදුම් ආයිත්තම් වලින් සැරසී නිල ඡායාරූප වලට පෙනී සිටින ලදී. ඔහු චායාරූප ගත කල අනෙකුත් ඡායාරූප වන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පිළිරුව, භුමිදර්ෂණ, ගොඩනැගිලි ආදිය ඇතුලත් ප්‍රධාන ඇල්බමයන් බුරුමයේ සහ යුරෝපයේ අළෙවි කරන ලදී.
එසමයෙහි බීටෝ විසින් බුරුමයේ ගත් විවිද ඡායාරූප වර්ථමානයේ ලෝකයේ බුරුමය නියෝජනය කිරීමට සමත් වී ඇත. තවද ශතවර්ෂ ගණනාවක් එම ඡායාරූප පවතින බවට විශ්වාස කරයි.
මරණය සහ උරුමය
බිටෝ මියගියේ 1905 හෝ 1906 දී රැන්ගූන් හෝ මැන්ඩලදී බව විශ්වාස කලද ඔහු මියගියේ 1909 ජනවාරි 29 දින ඉතාලියේ ෆ්ලොරන්ස් වල බව 2009 දී සොයාගන්න ලද ඔහුගේ මරණ සහතිකයේ සටහන් වී ඇත.
ඔහුගේම වැඩ ලෙස පිළිගත්තද ඔහු ඒවා අළෙවි කරන ලද්දේ ස්ටිල්ෆ්‍රයිඩ් හා ඇන්ඩර්සන් හෝ නිර්නාමිකව ඒවා හමුවන ලෙසය.එය බීටෝගේ වැඩ සඳහා ලොකු බලපෑමක් සිදු කරන ලදී.
විසි වෙනි ශතවර්ශයේ මුල් කාලයේ වසර පනහකටත් වඩාබීටෝගේ ආසියාවපිලිබඳ ඡායාරූප, දින පොත් වල පිළිගත් සංකල්ප රූප විදියටත්, පුවත්පත් වල නිරූපනයටත්, අනෙකුත් ප්‍රකාශිත ගිනුම් වලත් සංස්ථාපිත කල ඇති අතර, එය ආසියානු සමාජයේ බටහිර අදහස් ඔප් නැංවීමට උදව් වෙන ලදී.
ඡායාරූප ශිල්පීය තාක්ෂණය
දහ නව වැනි ශත වර්ශයේ ඡායරූප වලට භවිතා කල තාක්ෂණයේ අඩුපාඩු පෙන්නුවද ෆෙලිස් බීටෝ එම අඩුපාඩු කම් මග හරවා මෙන්ම පහු ඒවා අභිබවා ද සාර්ථකව වැඩ කටයුතු කර ඇත. බීටෝ හට අතිසාර්ථක ලෙස කොලෝඩියන් විදුරු තහඩු අනුඡායා වලින් ඇල්බියුමින් රිදී මුද්‍රිතයන් නිපදවා ඇත.
බීටෝපුරොගාමී වී ඡායරූපඅතින් පාට කිරීමේ තාක්ෂණය රසාත්මික කිරීම මගින් පරිදර්ශන නිර්මාණය කරන ලදී.ඔහු ඇතැම්විට අතින් පාට කිරීමේ තාක්ෂණය ආරම්භ කරන ලද්දේ විග්මන්ගේ අදහසකට හෝ ඔහුගේ හවුල් කරුවන් වන චාල්ස් පාකර් සහ විලියම් පාර්ක් ඇන්ඩ්‍රව් ගේ අතින් පාට කරන ලද ඡායාරූප දැකීමෙන් විය හැක.සිත් තුලට කුමන ආකාරයේ කා වැද්දීම් තිබුනත් බීටෝ ගේ වර්ණවත් භූ දර්ශන සියුම් සහ ස්වාභාවිත්මක වන අතර ඔහුගේ වර්ණවත් චිත්‍ර භු දර්ශන වලට වඩා තදින් වර්ණවත් කර ඇති අතර එවායේ අනර්ඝ බව තක්සේරු කල හැක.ඔහුගේ වර්ණ භාවිතය තුලින් දර්ශණයේ විශාලත්වය සහ ගැඹුර ආදිය මනාව පැහැදිලි වේ.බීටෝගේ වෘත්තීය කාලය තුල ඔහු විශිෂ්ට පරිදර්ශන/සර්ව දිශා දර්ශණ නිර්මාණය කරන්නට විය.මොහු එම පරිදර්ශන හෙවත් සර්ව දිශා දර්ශණ නිර්මාණය කරනු ලැබුවේ විශාල දර්ශනයක් ඉතාමත් සුපරීක්ෂා කාරීව යාබද කොටසින් කොටස ඡායාරූපයට ගෙන අවසානයේ ඒවා අතින් එකට එක් කිරීම මඟිනි.එසේ නිමවූ සර්ව දිශා දර්ශණ තුලින් පැතිරුණු දර්ශණ ඉතා අලංකාරව විද්‍යමාන කල හැකි විය.මෙසේ සකස් කරන ලද සර්ව දිශා දර්ශනයක අවසාන මුළු දිග මීටර් 2ක් (අඩි හය හමාරක්) පමණ වේ.
සූවස් ඇළ
සූවස් ඇළ යනු, මධ්‍යධරණි මුහුද සහ රතු මුහුද යා කරමින් තැනුනු, ඊජිප්තියානු කෘත්‍රිම  මුහුදු-මට්ටම් දිය මගකි. වසර 10 ක ගොඩනැගීම් කටයුතු වලින් පසුව 1869 නොවැම්බර් මසදී විවෘත කෙරුණු එය, අප්‍රිකාව වටා යාත්‍රණයෙන් වැලැකෙමින් යුරෝපය සහ ආසියාව අතර යාත්‍රා ප්‍රවාහණය සලසයි.
ශාක්‍ය
ශාක්‍ය වංශය ඉන්දියාවේ රාජකීය ගෝත්‍රයක් විය.සිදුහත් බෝසතුන් උපත ලද ශාක්‍ය වංශයේ ආරම්භය, ශාක්‍යයන්ගේ වංශ කතාව බෞද්ධ සූත්‍ර සාහිත්‍යයේ කිහිප තැනකම විස්‍තර වශයෙන් සඳහන් වේ.ශාක්‍යයන්ගේ උපත පිළිබඳව රසවත් වූ දීර්ඝ වෘතාන්තය දීඝනිකායේ අම්බට්ඨ සූත්‍ර අටුවාවේ පැහැදිලිව විස්තර වේ. එහි දැක්වෙන පරිදි ශාක්‍යයන්ගේ ආදී පුරුෂයා සූර්යය වංශික "ඔක්කාඛ" නම් රජතුමාය. ඔහු මහා සම්මත රජ පරපුරේ පසුකාලීනයෙකු විය. හෙතෙම ඔක්කාඛ පරපුරේ තෙවැන්නා විය.ඔහුට ප්‍රධාන බිසෝවරු පස්දෙනෙකු වූහ. ඉන් ප්‍රමුඛ තැනැත්තියට 1.ඔක්කාමුඛ 2.කරකණ්ඩු 3.හත්ථිනී 4.කාසිනීපුර යැයි පුතුන් සතර දෙනෙක්ද, 1.ප්‍රියා 2.සුප්‍රියා 3.ආනන්දා 4.විජිතා 5.විජිතසේනා යැයි දියණියන් පස්දෙනෙක් ද වූහ. දරුවන් නවදෙනකු වැදූ ඇය කලකට පසු මියගියාය. පසුව වෙනත් බිසවක් ප්‍රධාන බිසෝ තනතුරට පත් වූ අතර ඇයට උපන් පුතු "ජන්තු" නම්විය. පුතු උපන් පස්වැනි දින ඇය පුතු සරසා රජු වෙත දක්වන ලදින් සතුටට පත් වූ රජු ඇයට වරයක් ලබාදුනි. අවස්ථාව ලද ඇය අනාගතයේ තම පුතුට රජකම දෙන්නැයි ඉල්ලා සිටියාය. වැඩිමහල් කුමාරවරුන් සිටියදී එය කළ නොහැකි යැයි රජු පැහැදිලි කළ නමුත් ඇය ඒ පිළිබඳව රජුට බලපෑම් කළ අතර උපායෙන් රජතුමාව සතුටු කර ගැනීමට සමත් වූවාය. ඇයට වරයක් දීමෙන් තමා කළ වරද ගැන මෙනෙහි කළ රජතුමා තම වැඩිමහල් දූ පුතුන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා ඔවුන්ට කැමති දෙයක් ගෙන වනගත වන්නැයි නියම කළේය. ඔවුහු මංගල හස්තියාද, මංගල අසු හා රථයද රැගෙන තමන් සමඟ යාමට කැමති වූ පිරිස ද සමඟින් වනගත වූහ. ඔවුන්ට වනයේ දී ආශ්‍රමයක වාසය කළ "කපිල" නම් ඍෂිවරයා මුණගැසිණි.ඔහුගේ අනුශාසනා මත ජය භූමියක් ලෙස ප්‍රකට වූ ආශ්‍රමයක් පිහිටි ස්ථානයක නගරයක් ඉදිකොට එහි සතුටින් වාසය කළහ. කපිල ඍෂිවරයාගේ අනුශාසනයෙන් ඉදිකළ බැවින් එය "කපිලවත්ථු" යැයි නම් කළහ. කුමාරවරුන්ට විවාහ වීමට ක්ෂත්‍රීය කාන්තාවන් නොවූ හෙයින් ඔවුහු වැඩිමහල් සොයුරියක මව් තනතුරෙහි තබා සෙසු සොයුරියන් සමඟ විවාහ ගිවිස දරුවන් ලබා සතුටින් වාසය කළහ. ඒ අතර වැඩිමහල් කුමරියගේ ශරීරය පුරා චර්ම රෝගයක් හට ගත්තෙන් එය අන් අයටත් බෝ වන ඇතැයි බියෙන් ඔවුහු කුමරිය වනයේ සුරක්ෂිත බිංගෙයක නවතා ආහාර පාන යැවිය. එම කාලයේදීම බරණැස රාම රජුගේ ශරීරයේ ද චර්ම රෝගයක් හටගත් අතර ඒ හේතුවෙන් රජුව සියල්ලන් අප්‍රිය කරන්නට වූයෙන් රාජ්‍යය පුතුන්ට භාර දී වනගත විය.එහි දී වන මුල්, පළා ආදියෙන් සැකසු බෙහෙත්ජලය ස්නානය කොට පළා ආදියෙන් කළ බෙහෙත් වර්ග අනුභව කොට සුවපත් විය. යළි නගරයට නොගොස් විවේකය පිණිස වනයෙහි සිත් අලවා සුවිසල් ගසෙක වූ බෙනයක කුටියක් තනාගෙන එහි සුවසේ ජීවත් විය. එක් අලුයම් කාලයක රාම රජුට වනයෙහි තැතිගත් ගැහැනු කටහඬක් ශ්‍රවණය වී සොයා බලනුයේ වනය තුළ වූ එක් බිංගෙයක විසූ එක් කාන්තාවක් දැක තොරතුරු විචාළේය. අලුයම එක් ව්‍යාඝ්‍රයකු පැමිණ දොරටුව හාරහාරන්නට වූයෙන් තමා බියපත් ව කෑගැසු බවත් තමා ඔක්කාඛ රජුගේ දියණියක බවත් චර්ම රෝගය නිසා සොයුරන් විසින් මෙහි නතර කරවූ බවත් ඇය විස්තර කළාය. තමා ද ක්ෂත්‍රීය වංශික බරණැස රාම රජු බව පැහැදිලි කළ හෙතෙම ඇය හා එක්ව දරුවන් ලැබ සතුටින් වාසය කළේය. මේ අතර මහලු වියට පත් ඔක්කාඛ රජ තෙමේ තමන්ගේ වැඩිමහල් දරුවන් කොහි වෙසෙති දැයි විමසා බලනුයේ වනයෙහි කපිලවත්ථු නම් නගරය ඉදිකොටගෙන ප්‍රදේශය සමෘද්ධිමත් කරමින් ජීවත් වන්නේ යැයි අසා "ඔවුහු දක්ෂයෝය","ඔවුහු භාග්‍යවන්තයෝ යැ" යි සතුටු විය. කුමාරවරුන්ගේ ශක්තිමත් භාවය හා දක්ෂතාවය නිසා ඔවුන්ට "ශාක්‍යයයෝ" යි ඔක්කාඛ රජු තෙමේ නම් තැබූ බවත්,ඔවුන්ගෙන් ශාක්‍යය පරිවාරය ආරම්භ වූ බවත් කියැවේ.
සීනි
සීනි යනු රසායනික, පැණි රස ගණයට අයත්, බොහෝවිට ආහාර සඳහා යොදාගනු ලබන ද්‍රව්‍යකට භාවිතා කරන පොදු නමකි. එය කාබන්, හයිඩ්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් වලින් සැඳුම් ලත් කාබෝහයිඩ්‍රේට ය. විවිධ මූලාශ්‍ර වලින් ලැබෙන විවිධ වර්ගයේ සීනි ඇත. සාමාන්‍ය සීනි මොනොසැක්‍රයිඩ නමින් හඳුන්වන අතර එහි ග්ලූකෝස් (ඩෙක්ස්ට්‍රෝස් නමින්ඳ මෙය හඳුන්වයි), ෆෲක්ටෝස් සහ ග්ලැක්ටෝස් අඩංගු වේ. ආහාරයන් සඳහා සිරිත් පරිදි/චාරිත්‍රානුකූලව යොදා ගන්නා මදක් කැටිගැසුණු හෝ රළු සීනි බෝහෝ විට සුක්‍රෝස්, එනම් ඩයිසැකරයිඩය (ශරීරය තුලදී සුක්‍රෝස්, ෆෲක්ටෝස් සහ ග්ලුකෝස් බවට විච්ඡේදනය වේ). අනෙකුත් ඩයිසැකරයිඩ වර්ග මෝල්ටෝස් හා ලැක්ටෝස් වේ. රසායනික අතින් වෙනස් පැණි රස ද්‍රව්‍යය තිබුන ද, ඒවා සීනි යන නාමය යටතේ වර්ගීකරණය නොකෙරේ. කෘතිම රසකාරකවල විස්තර කර ඇති පරිදි ඉන් සමහරක් සීනි ආදේශකයක් ලෙස අඩු කැලරි සහිත ආහාර සඳහා භාවිතා කෙරේ.
සීනි, බෝහෝ ශාක පටක වල සොයාගැනීමට තිබුනද, කාර්ය​ක්ශමව නිස්සාරණයට ප්‍රමාණවත් සාන්ද්‍රයක් සහිතව සොයාගත හැක්කේ උක් ගසෙන් සහ ශුගර් බීට් නැමති සීනි බහුලව පවතින අල වර්ගයකිනි. උක් ගස යනු ඈත අතීතයේ සිටම නිවර්තන දේශගුණයේ වගා කරනු ලබන විශාල තෘණ වර්ගයකි. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් දූපත්වල හා ඇමෙරිකාවේ සීනි වගාවට අවශ්‍ය වට​පිටාව​ සැකසීමත් සමඟ 18 වන සියවසේදී එහි  නිෂ්පාදනයේ විශාල ප්‍රසාරණයක් ඇති විය. මෙය ආහාර පැණි රස කිරීම සඳහා පෙරාතුව පැණි යොදාගත් සාමාන්‍ය ජනතාවට සීනි ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට හැකියාව​ ලැබුණු ප්‍රථම අවස්ථාවයි. අල බෝගයක් වන ශුගර් බීට් යන්න ශීත දේශගුණයේ වගා කල අතර 19 වන සියවසේ සීනි ලබා ගැනීමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය බවට පත් විය. සීනි නිෂ්පාදනයේ සහ වෙළදාමේ පියවර මිනිස් ඉතිහාසයේ විවිධ වශයෙන් වෙනස්කම් වලට භාජනය වී ඇත. එය ජනපද බිහිවීම, වහල්භාවය, ගිවිසුමකට බැඳී සිටින ශ්‍රමයට පරිවර්තනය, පුද්ගල සංක්‍රමන, 19 වන සියවසේ සීනි වෙළදාම පාලනය කරන රටවල් අතර ගැටුම් සහ නව ලෝකයේ ජන වාර්ගික සංයුතිය හා දේශපාලන ව්‍යුහය බලපෑම් ඇති කරන ලදී.
2011 වසරේදී ලෝකයේ සීනි නිශ්පාදනය ටොන් මිලියන 168 කි. සාමාන්‍ය මිනිසෙකුගේ වාර්ෂික සීනි පරිභෝජනය කිලෝග්‍රෑම් 24 (කාර්මික රටවල කිලෝග්‍රෑම් 33.1) කි. එය එක් මිනිසෙක් සඳහා එක් දවසකට කැලරි 260 ට වැඩි ආහාර ප්‍රමාණයකට සමාන වේ. සීනි වලින් ජවයක් ලැබෙන අතර ඉන් කැලරි හෝ පෝෂණයක් නොලැබේ.
විසිවන සියවසේ අග භාගයේ සිට සීනි අධික ආහාර, විශේෂයෙන්ම ශෝධිත සීනි ශරීර සුවතාවය සඳහා නරකද යන්න පිලිබඳව සැකයක් පැවතිණි. සීනි භාවිතය තරබාරුකමට හා දියවැඩියාව ඇතිවීමේ සැකය සමඟ, හර්ද රෝග, ඩිමෙන්ශියාව, ඇස් නොපෙනී යාම සහ දත් දිරා යාම හා සම්බන්ධ වී පවතී. මේ තත්වය පැහැදිලි කර ගැනීමට බොහෝ විචාර කර ඇති නමුත් එහි ප්‍රතිථල විශාල වශයෙන් නොපැහැදිලි තත්වයක පවතී. පාලකයක් ලෙස, සීනි භවිතා නොකරන ජනතාව සොයා ගැනීමට හැකි වීම මෙසේ වීමට ප්‍රධාන හේතුවකි.
නිරුක්තිශාස්ත්‍රය​
නිරුක්තිශාස්‍ත්‍රය පෙන්වනුයේ ද්‍රව්‍යයක පැතිරීමයි. ඉංග්‍රීසි වචනයක් වන “ශුගර්” යන්නට මුල් වී ඇත්තේ පර්සියානු شکر shekar වලින් ඇති වී තිබෙන අරාබි වචනයක් වන شکر shekar යන්නයි. شکر shekar යන්න शर्करा śarkarā යන සංස්කෘත වචනයෙන් සෑදී ඇත. එය එංගලන්තයට, ඉතාලි වෙළඳුන්ගෙන් එන ලද්දක් ලෙස සිතිය හැක. සමකාලීන ඉතාලි වචනයක් වන zucchero, ස්පාඤ්ඤ සහ පෘතුග්‍රීසි වචන azúcar සහ açúcar, අරාබි මග අනුගමනය කරමින් ගමන් කර ඇත. පැරණි ප්‍රංශ වචනයක් වන zuchre යන්නට සමකාලීන ප්‍රංශ වචනය sucre ය. පැරණිම සහතික කෙරූ ග්‍රීක වචනය σάκχαρις (sákkʰaris) වේ. සතුටුදායක වංශාවලියක විස්තර කරන පරිදි, මෙම වචනයේ පැතිරීම තව දුරටත් සිදුවීමට ඇති බවයි. ඉංග්‍රීසි පදයක් වන jaggery (හකුරු) යන්න, උක් යුෂවලින් හෝ රට ඉඳි යුෂවලින් සෑදූ දුඹුරු පැහැති රළු සීනි වලටද මේ සමාන නිරුක්තිශාස්ත්‍රීය මූලෝප්පත්තියක් ඇත. පෘතුග්‍රීසි xagara හෝ jagara, සංස්කෘත śarkarā වලින් ආ මලයාලි cakkarā වල මූලාරම්භ​යයි.
අතීත කාලය සහ මැදි යුගය
දුර අතීතයේ සිටම ඉන්දියා උප මහද්වීපයේ සීනි වගාව සිදු කෙරුණි. මුල් කාලයේදී එම සීනි ප්‍රමාණය මිල අධික වීම හා බහුලව නොපවතීම නිසා ලෝකයේ බොහෝ කොටස් වල පැණි රස කාරකයක් ලෙස පැණි යොදා ගන්නා ලදී. සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන් උක් ගස පැණි රස ලබා ගැනීමට එසේ සපනු ලැබයි. එම උක් ගස් දකුණු ආසියාවේ නිවර්තන කලාපීය ස්වදේශික තෘණ වර්ගයකි. වෙනත් පැවත එන වර්ගයන් ලෙස ඉන්දියාවේ සක්කරම් බාර්බෙරි (Saccharum barberi) සහ නිව්ගිනියාවේ S. edule හා S. officinarum හැඳින්විය හැක.
ඈතම අතීතයේ උක් හා සම්බන්ධ පෞරාණික සටහනක් ඇති පරිදි බු.ව. 8 වෙනි සියවසේ චීන පිටපතක උක් ගසේ උප්පත්තිය ඉන්දියාවේ සිදු වී ඇති බව පැවසේ. එය මතු වූයේ බු.ව. 500 දී පමණය. වර්තමාන ඉන්දියානු වාසින් උක් දඩු ප්‍රවාහනය වෙනුවට සීනි දියර සාදා ඒවා ලොකු භාජන වල දමා ශීත වෙන්නට ඉඩ හැර තැන්පත් කිරීමට හා ප්‍රවාහනයට පහසු වන පරිදි සීනි කැට සකසයි. දේශීය ඉන්දියානු භාශාවේ මෙම කැට, “කැන්ඩි” යන වචනයේ මූලාශ්‍රය වන khanda(Devanagari:खण्ड,Khaṇḍa ) ලෙස හඳුන්වයි.
රළු සීනි කැට පහසුවෙන් ගබඩාකිරීමට හා ප්‍රවාහනයට පහසු පරිදි උක් යුෂ සෑදීමේ ක්‍රමවේදයක් ඉන්දියානුවන් විසින් සොයා ගන්නා තුරු සීනි නොවැදගත් දෙයක් ලෙස පැවතිණි. කැට කල සීනි AD 5 වෙනි සියවසේ පමණ ගුප්ථ අධිරාජ්‍යාගේ කාලයේදී සොයා ගෙන ඇත. සැපයුම් ලෙස පැහැදිලි ගිතෙල් සහ සීනි රැගෙන ගිය ඉන්දියානු නාවිකයන් තමාගේ වෙළඳ මාර්ග වල ගමනාගමනයේදී සීනි පිලිබඳ දැනුමක් සපයන ලදී. බෞද්ධ භික්‍ෂූන්, ඔවුන් ගමන් කරන විට සීනි මනීහකරණය(ක්‍රිස්ටලයිසේෂන්) කිරීමේ ක්‍රමවේදය චීනයටද හඳුන්වා දෙන ලද්දේය. දකුණු ඉන්දියානු හර්ෂ අධිරාජ්‍යාගේ රජ සමයේ චීනයේ සිටි ඉන්දියානු දූතයෙක්, තයිසෝං ඔෆ් තෑඞ් අධිරාජ්‍යගේ සීනි සඳහා ඇති අභිරුචිය හේතුවෙන් උක් වගාකිරීමේ ක්‍රමයක් උගන්වන ලදී. ඉන් පසු චීනය තම පළවෙනි උක් වගාව 7 වන සියවසේ අරඹන ලදී. චීන ලේඛනවල අඩුම වශයෙන් ඉන්දියාවට දෙවාරයක්වත් දූත ගමන් සිදු වූ බවට සඳහන්ය. 647 AD දී උක් ශුද්ධ කිරීමේ තාක්‍ෂණය ලබාගැනීට යාමෙන් මෙම ආරම්භය වී ඇත. දකුණු ආසියාවේ, මැද පෙරදිග හා චිනයේ සීනි, ඉවුම් පිහුම් හා අතුරුපස සඳහා මූලික ද්‍රව්‍යයක් බවට පත් වී තිබේ.
ශ්‍රේෂ්‍ඨ ඇලෙක්සැන්ඩර් අදිරාජ්‍යගේ ඉදිරියට ජයගෙන යාම ඉන්ඳු නදියේ වෙරළ අසලින් නැවතුනේ ඔහුගේ යුද්ධ භටයෝ තවදුරත් පෙරදිගට යාම ප්‍රතික්‍ෂේප කල නිසාය. ඔවුන් ඉන්දියාවේ උප මහද්වීපවල වෙසෙන ජනයා උක් වගා කරන ආකාරය සහ දේශීය ශක්‍ර ලෙස හඳුන්වන හා සක්කුරුම් ලෙස ශබ්ද කරන ලුනු වැනි පැනි රස කුඩු වර්ගයක් වන සීනි සාදන ආකාරය දකින ලදී. ඔවුන්ගේ ආපසු එන ගමනේදී යුද්ධ භටයෝ පැණි පවතින දඬු නිවෙස් බලා රැගෙන ගියෝය. සහස්‍රවර්‍ෂයක කාලයක් පමන යුරෝපයේ සීනි දුර්ලභ ද්‍රව්‍යයක් සහ වටිනා දෙයක් ලෙස පැවති අතර උක් පිලිබඳව තිබී ඇත්තේ අල්ප මාත්‍ර දැනීමකි.
ශුද්ධ භූමියේ සංග්‍රාමයෙන් පසු යුද්ධ භටයන් තම නිවෙස් කරා සීනි රැගෙන පමිණියෝය. ඔවුන් 12 වෙනි සියවසේ මුල් භාගයේ වැනීසිය විසින් ට්‍රෙයි ආශ්‍රිත ග්‍රාමයක් අත්පත් කරගෙන එහි යුරෝපය සඳහා සීනි අපනයනය කිරීමට, සීනි නිෂ්පාදන වතු යායක් සකස් කර ගත්තෝය. එය පැණි රස කිරීම සඳහා පෙරදී යොදා ගත් එකම ද්‍රව්‍ය වන පැණි සපයූ ස්ථානයකි. කුරුස යුද්ධයේ වාර්තාකරුවෙකු වන ට්‍රෙයිහි විලියම්, 12 වන සියවසේ අග ලියන ලද්දක සීනි “මිනිස් වර්ගයාට ප්‍රයෝජනයට සහ සෞඛ්‍යයට ඉතාමත් අවශ්‍යය” යන්න සඳහන් කර ඇත. 15 වන සියවසේදී වැනීසිය, යුරෝපයේ ප්‍රධාන සීනි ප්‍රසාධන හා බෙදාහැරීමේ මධ්‍යස්ථානය බවට පත් වුණි.
නූතන අවධිය
ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1942 අගෝස්තු මාසයේ කැනේරි දූපත්වල ලා ගොමේරාහි වයින් හා වතුර ලබාගැනීමට නැවතුනේ දවස් හතරක් එහි නතර වීමේ අරමුණෙනි. ඔහු එම දූපතේ පාලිකාව වන බියට්‍රිස් දි බොබඩිල්ලා වයි ඔසෝරිඕ සමඟ ආදර පටලැවිල්ලක් ඇති වී මාසයක් එහි නතර විය. අවසානයේ ඔහු යාත්‍රා කරන විට, ඇය කපන ලද උක් දඬු ඔහුට ලබා දුන්නාය.
18 වන සියවසේ පූර්ව භාගයේදී සීනි බහුලව පැවති සුඛෝපභෝගී ද්‍රව්‍යයක් විය. ඉන් පසුව එය ප්‍රසිද්ධියට පත් වී 19 වන සියවස වන විට අත්‍යාවශ්‍යය අංගයක් බවට පත් විය. සීනිවලට අත්‍යාවශ්‍යය ආහාර රසකාරකයක් වශයෙන් ඇති වූ ඉල්ලුම සහ කැමැත්තේ විකාශනය ප්‍රධාන ආර්ථික හා සමාජීය වෙනස්කම් වලට හේතු පාදක විය. උක් වගාකිරීමෙන් හා සීනි නිපදවීමෙන් දියුණු වන, ඒ සඳහා ශ්‍රමය භාවිතා කරන රටවල් හා දූපත් ආදී ජනපද පිහිටුවීමට එය ඉවහල් විය. මිලෙන් අඩු, කීකරු සහ විශාල ප්‍රමාණයේ වැඩ කල හැකි ශ්‍රමය සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් ඇති විය. අප්‍රිකාවෙන් හා දකුණු ඉන්දියාවෙන් වහල් ශ්‍රමය මේ සඳහා ගෙනවන ලද අතර මිලියන ප්‍රමාණයක වහලුන් සහ ගිවිසුමට බැඳී සිටින ශ්‍රමිකයින් කැරබියන් දූපත්, ඉන්දියාව, පැසිෆික් දූපත්, නැගෙනහිර අප්‍රිකාව, නටල්, දකුණු ඇමරිකාවේ උතුරු හා නැගෙනහිර කොටස් සහ දකුණු ආසියාවට ගෙන එන ලදී. පසුගිය ශතවර්‍ෂ දෙක ඇතුලත බෝහෝ රටවල නූතන ජනවාර්ගික මිශ්‍රණයට සීනි වලින් දැඩි බලපාමක් ඇති වී තිබේ.
සීනි, වර්තමාන කොලනි කාර්මීකරණය සඳහාද දායක විය. උදාහරණයක් ලෙස බෙන්ගල් ආයතනයේ ලුතිනන් ජේ. පැටර්සොන්, දකුණු ඉන්දියානු දූපත් වලට වඩා ඉන්දියාවේ උක් වගාකරීමේ වියදම අඩු හා වාසිදායක බව බ්‍රිතාන්‍යය​ රජයට ඒත්තු ගැන්වූයේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ බිහාර් හි සීනි කම්හල් කිහිපයක් ඇරඹුණි.
නැපෝලියොනික් යුධ සමයේ, යුරෝපා මහද්වීපයේ සීනි අල නිෂ්පාදනය වැඩි විය. සීනි ආනයනය අසීරු කටයුත්තක් වූයේ නාවික කටයුතු අවහිර කර තිබීමයි. 1880 වන විටත්, එක්සත් රාජ්‍යය සීනි යුරෝපයේ කොලනිවලින් දිගටම ආනයනය කලද, යුරෝපයේ සීනි ලබාගැනේමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය සීනි අල ලෙස තවදුරටත් පැවතිණි.
19 වන සියවසේ අග භාගය වන තුරුම සීනි කැට වශයෙන් මිලදී ගෙන ඇති අතර ඒවා "නිප්ස්" නමින් හඳුන්වන ආයුධය භාවිතයෙන් කපා ගැනීම කල යුතු විය. පසුව "සීනි මළු" යන්න භාවිතයේ සුපුරුදු විය.
සීනි කැට සෑදීමේ ක්‍රියාවලියේ පළමු නිමවුම්කරු වූයේ මොරවියන් ජේකබ් ක්‍රිස්ටෝෆ් රැඩ් (Moravian Jakub Kryštof Rad) ය. ඔහු ඩේසීස් (Dačice) නම් වූ සීනි ආයතනයේ කලමනාකරු වූ අතර සීනි කැට නිෂ්පාදනය සොයාගැනීම වෙනුවෙන් අවුරුදු පහක පේටන්ට් බලපත්‍රයක්, 1843 ජනවාරි මස 23 වන දින ලබාගන්නා ලදී. ටේට් ඇන්ඩ් ලයිල් (Tate & Lyle) හි හෙන්රි ටේට්‍ (Henry Tate) යනු තවත් සීනි කැට සෑදීමේ මුල් නිෂ්පාදකයෙකි. ඔහු ලන්ඩන්වල ලිවර්පූල් හි පිහිටි ඔහුගේ ශෝධනාගාරයේ මෙය සිදු කර ඇත. ටේට්‍ සීනි කැත නිෂ්පාදනය සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍රයක් ලබාගෙන ඇත්තේ 1872 දී, සීනි කැට සඳහා විවිධ පිරිසැකසුම් සොයගත් ජර්මන් ජාතික එයුගෙන් ලන්ගෙන්‍ (Eugen Langen) ගෙනි.