cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
මූන් එම්බ්‍රේසිං ද සන්
කථාපුවත
එක් රැයක, රාජකීය තාරකා මැඳුරේ (රාජකීය නක්ෂත්‍ර ගෘහය) සේවය කළ ආරි යකැදුරුවරිය රජුගේ පුතුන්ගෙන් අයකුට සිදුව අනතුරක් සිහිනයෙන් දැක අවදි වෙයි. ඇය ඒ පිළිබඳ සොයා බලන විට ඇය එම මිනීමැරුම සියසින් දකින අතර ඇයව අපරාධරුවන් විසින් හඳුනාගැනෙයි. ඊළග දිනයෙහි ප්‍රධාන පඬිවරයාගේ ගර්භනී බිරිඳ ආරිට උපකාර කරන අතරඇය කළ උපකාරය වෙනුවෙන් ප්‍රතිඋපකාරයක් ලෙස ආරි ඇයට උපදින්නට යන දරුවාට තමන් ආරක්ෂාව සලසන බව පවසයි.
එම දිනට පසු දින ආරිව අත්අඩංගුවට ගෙන සිරභාරයේ රඳවනු ලබයි. ඇගේ මිතුරු යකැදුරුවරියක වූ ජං නොක්-යොං ඇයව මුණගැසීමට පැමිණෙයි. අනාග‍තයේදී රාජකීය පවුලට සම්බන්ධ වන “උසස් දෛවයකට” හිමිකම් කියන තරුණියකගේ උපතක් තමන් පෙරදුටු බව ආරි නොක්-යොංට හෙළිකරයි. තමන්ට තවත් ජීවත් වීමට ඇත්තේ සුළු කාලයක් බව වටහා ගන්නා ආරි එම දරුවාව රැකගන්නා ලෙස නොක්-යොංගෙන් අයැද සිටියි. නමුත් එම දරුවා හඳුනාගැනීමට කිසිදු ඉගියක් ලබා දීමට ආරි අපොහොසත් වන්නී ය. තමන් එම දරුවා සිටින්නේ කොහිදැයි නොදත් නමුත් නොක්-යොං ඇයට එම පොරොන්දුව ලබා දෙයි. ඊළග දිනයෙහි යකැදුරු ආරි රාජද්‍රෝහි චෝදනාව මත දණ්ඩනයට ලක් කෙරෙන අතර ඇය අසත්‍ය පැවසීමට අකමැති වූ නිසා ඇයව දරුණු දඩුවමකට ලක්කර මරණයට පත් කෙරෙයි.
අවුරුදු ගණනක් ගතවෙයි.
විනීත, කාරුණික හියෝ පවුලට දරුවන් දෙනෙකු සිටියි: එනම් දාහත්-වියැති-පුතු, හියෝ යොම් සහ දහතුන්-වියැති-දියණිය හියෝ යොන්-වූ (එහි අරුත "මීදුම්බර වැස්ස" යන්නයි.) ය.මෙම දරුවන් දෙදෙනාමහොඳින් ඉගෙනගත්, දක්ෂ, බුද්ධිමත් කාරුණික දරුවන් දෙපළකි. විශේෂ දැරියක වූ යොන්-වූ ඇගේ වයසට වඩා වැඩි බුද්ධියකින් යුක්ත වූවා ය. මෙම දරුවන් දෙපළගේ පියා ජෝසුන් රජුගේ ප්‍රධාන ශාස්ත්‍රඥයා විය. එක් දෛවෝපගත දිනෙක යොන්-වූ සිය මව සමග හියෝ යොම්ගේ සිවිල් සේවා විභාගයේ තුති පිදීමේ උත්සවය සඳහා රාජ මාලිගයට පිටත්ව යයි. ඇය මාලිගයට යන ගමනේ දී, යොන්-වූ උත්සවයෙන් පිටත සක්මනෙහි යෙදෙන විට ඇයට අහම්බෙන් කිරුලහිමි ලී හ්වොන් කුමරු මුණගැසීමේ අවස්ථාව හිමි වෙයි. අද්භූත ලෙස එසල ගසකින් රොස පැහැ මල් පෙති ඔවුන් දෙසට ඇදහැලෙයි. මෙය ආරි තවමත් යොන්වූ දෙස සිය අවධානය යොමු කර සිටින බවට ඉගියකි. එම මුණගැසීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලී හ්වොන් සහ යොන්-වූ ප්‍රේමයෙන් බැදෙති.
මේ අතර හියෝ ගුරුතුමා යනු යොන්-වූගේ සොයුරා බව දැනගන්නා මින්-හ්වා කුමරියඇය සමග සිටීමට ප්‍රිය කරයි. මේ අතර කුමරිය විසින් තමන්ව නොසලකා හැරීම නිසා බෝ-ක්යුං කුමරියගේ අවධානය දිනාගත් යොන්-වූ පිළිබඳ ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළෙයි. මින්-හ්වා සිය පියරජුගෙන් හියෝ යොම් සමග විවාහ වීමට අවසර ඉල්ලයි. නමුත් රජු එය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මින්-හ්වා මෙයින් දැඩි ලෙස කෝපයට පත් වෙයි.
මඳ කලකට පසුව, ලී හ්වොන් කුමරු සමග විවාහ වී ජෝසුන් රාජවංශයේ කිරුලහිමි කුමරිය වීමට යොන්-වූ තේරී පත් වෙයි. (බෝ-ක්යුං සහ වෙනත් තරුණියක පරදා) මේ අතර යොන්-වූට ප්‍රේම කරන කිරුලහිමි කුමරුගේ අයියණ්ඩිය වූ යං-මියුං කුමරු (රජුගේ උපබිසවකට ආව උපන්) මේ නිසා කලබලයට පත් වේ. මෙම තීරණය මහත් අපේක්ෂාවෙන් බලා සිටි බෝ-ක්‍යුං සහ ඇගේ පියා වූ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයාව නොසතුටට පත් කරයි.
කිරුලහිමි කුමරිය ලෙස පුහුණු කිරීමට යොන්-වූව රැගෙන යයි. මුලදී යොන්-වූ තරමක් අසාර්ථක වුවද පුහුණු කාලය තුළ ඇය ලී හ්වොන්ගේ ආදරය නොඅඩුව ලබයි.
කෙසේවුවත් ලී හ්වොන් සහ යොන්-වූ විවාහ වීමට ප්‍රථම, මව්බිසව රහසිගතව ප්‍රධාන යකැදුරුවරිය වූ ජං නොක්-යොං කැඳවා ඇයට යොන්-වූව රෝගී වී පීඩාවන් ඇති වී මරණය කරා ළගාවන සේ හූනියමක් සිදුකරන ලෙස පවසයි. මව්බිසවට අවශ්‍ය වූයේ ඇගේ ලේ ඥාති දියණියක වූ බෝ-ක්‍යුං කිරුලහිමි කුමරිය වනු දැකීමටයි. මව්බිසවට විරුද්ධ වීමට හැකියාවක් නොතිබූ නොක්-යොංහට ආරිට වූ පොරොන්දුව බිඳීමට සිදු වේ. මව්බිසව මින්-හ්වාව මිනිස් බිල්ලක් ලෙස යොදවා යකැදුරුවරියගේ බන්ධනයෙහි ප්‍රබලතාව වැඩිකරවයි. (මෙයට හේතුව දැඩි ආශාවකින් සහ අභිප්‍රායකින් පෙළඹෙන කන්‍යාවක යොදාගැනීමෙන් ගුරුකමට විශාල බලයක් ලබා දීමටයි.) මව්බිසව මෙම ගුරුකම සඳහා මින්-හ්වා සහභාගී කරගත්තේ මෙම පූජාවට ඇය සහභාගී වුවහොත් ඇගේ ආශාව ඉටුකරදෙන බව පවසමිනි. (හියෝ යොම් සමග විවාහ වීමට) අපරිණත මින්-හ්වා සිය ආත්මාර්ථකාමීබව සහ හියෝ යොම් කෙරෙහි තිබූ දැඩි ආශාව නිසා කැමැත්තෙන්ම මෙම පූජාව සඳහා ඉදිරිපත් වෙයි. මේ අනුව ඇයව පොළඹවනු ලැබූයේ මව්බිසව විසිනුයි. මින්-හ්වා සැබවින්ම මෙම හූනියම පිළිබඳ සත්‍ය දැනසිටියේ නැත.
යොන්-වූ රෝගාතුර වෙයි. ඇගේ ‍රෝගය හඳුනාගැනීමට හෝ ප්‍රතිකාරයක් සිදුකිරීමට කිසිදු වෛද්‍යවරයකුට හැකියාව ලැබුණේ නැත. මේ හේතුවෙන් යොන්-වූ කිරුලහිමි කුමරිය තනතුරෙන් නෙරපනු ලැබෙයි. යොන්-වූ ක්‍රම ක්‍රමයෙන් මරණය කරා ළගාවන විට, නොක්-යොං රහසිගතව යොන්-වූගේ පියා හමු වී යොන්-වූට නිද‍හස් මරණයක් ලබා දිය හැකි ඖෂධයක් ලබා දෙයි. යොන්-වූගේ පියා එම ඖෂධය සිය දියණියට ලබා දෙන අතර එම බන්ධනය බිඳීමට හැකි එකම ක්‍රමය වූයේ ඇගේ මරණයයි. ඇගේ භූමදානයෙන් පසු ජං යකැදුරුවරිය සහ හියෝ පවුලේ සේවකයකු ඉක්මණින් ඇගේ සොහොන්වල හාරා ඇයව ගොඩගන්නේ එම ඖෂධය මගින් යොන්-වූ නැවත අවදිවන බව දැනසිටි නිසායි. මරණයෙන් නැගිටි යොන්-වූට ඇගේ පෙර දිවියේ මතකයන් සියල්ල අමතක වෙයි. තාඕ පූජකයකුගේ උපකාර ඇතිව ජං යකැදුරුවරිය, යොන්-වූ සහ සෝල් (හියෝ පවුලේ පැරණි විශ්වාසවන්ත සේවිකාව) දුරබැහැර ප්‍රදේශයක සැග වී ජීවත් වෙයි.
කිරුලහිමි ලී හ්වොන් කුමරු බෝ-ක්‍යුං හට විවාහ කර දෙයි. ලී හ්වොන් බෝ-ක්‍යුං සමග විවාහය පිළිගැනීමට දැඩිව ප්‍රතික්ෂේප කරයි; ඇය සමග කායිකව එක් වීම වැළැක්වීමට ඔහු නිතර නිතර අසනීප තත්ත්වයන් පෙන් ළුූ අතර ඔහු බෝ-ක්‍යුං සමග තිබූ කිසිදු සම්බන්ධයක් පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ නොකළේ ය. හ්වොන් තමන්ට සමීප වීමට ඉඩ ලබා දුන්නේ සිය පාලකවරයාටත්, මාරාන්තික කඩවසම් අසිපත්කරු වූ “වූන්”හටත් පමණි. ලී හ්වොන්ගේ හද තවමත් මියගිය තරුණිය සතු බව නොදත් මාලිගයේ ඇතැම්හු නිතර වූන් ඇසුරු කළ ලී හ්වොන්ගේ ලිංගිකතාව පිළිබද සැකපහළ කරන්නට වූහ. කිරුලහිමි කුමරු බෝ-ක්‍යුංට දැක් වූ දැඩි අප්‍රසාදය නිසාම බෝ-ක්‍යුං නිරතුරුවම අවමානයට ලක්වෙයි. රජු මියයයි. කිරුලහිමි ලී හ්වොන් කුමරු ජෝසුන්හි රජු බවට පත් වෙයි. පැරණි රජුගේ මරණයත් සමග ලී හ්වොන්ට සිය කිරුලට උරුමකරුවකු බිහිකිරීමේ අවශ්‍යතාව දැඩිව එළඹෙයි. මේ නිසා ලී හ්වොන් වටා සිටින ජනයා ඔහුගේ ‍”රෝගය” සුවකිරීමට උත්සාහ කරයි.
වසර අටකට පසු විශ්වයේ ගලායාම වෙනස් වී ඇති බව දැනගන්නා “පිටුවහලුන්” තිදෙනා නැවත අගනුවර වෙත පැමිණෙති. එහිදී යොන්-වූ ජං යකැදුරුවරියගේ "අධ්‍යාත්මික දියණිය" ලෙස හදාගනු ගබන අතර යොන්-වූ යකැදුරුවරියක බවට පත්ව සිටී. එසේම ජං යකැදුරුවරිය සෝල්හට යොන්-වූගේ සැබෑ අනන්‍යතාව ඇයට හෙළිනොකරන ලෙස පවසා සිටී. යොන්-වූ තමන්ට නැවත සෙමෙන් ලැබෙන අතීත මතකයන් වටහා ගත යුතු වෙයි. ඇය ඒ සඳහා බෝ-ක්‍යුං අගබිසව, අගබිසවගේ පියා (ප්‍රධාන අමාත්‍ය) සහ මව්බිසවට එරෙහිව සටන් කර නැවත ජෝසුන්හි රැජින තනතුර දිනාගත යුත වෙයි. වොල් යකැදුරුවරිය (එහි අරුත “චන්ද්‍රයා” යන්නයි) ලෙස දැන් හැඳින්වෙන යොන්-වූ මිනිස් සුරයක් ලෙස—"අවාසනාව-අවශෝෂණය-කරගන්නා යකැදුරුවරියක්"—ලෙස ජං යකැදුරුවරිය විසින් රජුව සුවපත් කිරීමට යවනු ලබයි. එක් රැයක හදිසියේම අවදි වන රජු තම සයනය අසල හිඳසිටින වොල් දැක යොන්-වූ සිහිපත් වන අතර ඇගෙන් ඇයගේ පසුගිය අවුරුදු අටක කාලය පිළිබඳ විමසයි. හ්වොන් රහසිගතව ඇය පිළිබඳ විමර්ශනය කරයි.ඇය ලී හ්වොන් රජුට සිදුකරන සේවයේදී ඇයට නොයෙකුත් අපහාසයන් වි ඳීමට සිදුවන අතර ඇය අපරාධකාරියක (“සල්ලාල ස්ත්‍රියක”) ලෙස හංවඩු ගැසෙයි. අනතුරුව යොන්-වූව බටහිර ගිලන්හල වෙත පිටුවහල් කර යැවෙයි. එහි දී යං-මියුං කුමරු ඇයව සොයාගන්නා අතර ඇයට තමන් සමග පැමිණෙන ලෙස ආරාධනා කරයි. සද්ශපාලන අරගල හමුවේ ලී හ්වොන් රජුහට සිය සිහසුන උදෙසා, සිය ප්‍රේමය උදෙසා සටන් කිරීමට සිදවන අයුරු තවදුරටත් මෙමගින් නිරූපණය වේ.
නිෂ්පාදනය
ජුං ඉයුන්-ග්වොල්ගේ නවකථාවක් ඇසුරින් මෙහි තිරරචනය ජින් සූ-වන් (කැපිටල් ස්කැන්ඩල් හි තිරරචනය සිදු කළ) විසින් සිදුකරන ලදී; මෙය අධ්‍යක්ෂණය කළේ කිම් දෝ-හූන් (රෝයල් ෆැමිලි කතාමාලාව අධ්‍යක්ෂණය කළ) සහ ලී සොං-ජුන් (ග්යේබැක් කතාමාලාව අධ්‍යක්ෂණය කළ) විසිනි.
මෙම නිෂ්පාදනය හන් ගා-ඉන්ගේ ප්‍රථම ඓතිහාසික නාට්‍යය වූ අතර ඇය පළමුවරට රූපවාහිනියට පැමිණියේ 2010දී Bad Guy කතාමාලාවෙනි. මෙය ජුං ඉල්-වූගේ දෙවන ඓතිහාසික කතාමාලාව විය. ඔහු විසින් මීට පෙර 2009දී ද රිටර්න් ඔෆ් ඉල්ජිමේ කතාමාලාවේ රගපා ඇත.
2011 නොවැම්බර් මස ළමා නළුවන් සමග පළමු කථාංග හය රූගත කිරීම ඇරඹුණු අතර දෙසැම්බර් 25වන දින ඉල්සන් හි MBC ඩ්‍රීම් සෙන්ටර්හිදී පිටපත් කියවීමේ වැඩමුළුව පැවැත්විණි..
2012 පෙබරවාරි මස දී කථාංග 20කින් යුත් මෙම නාට්‍යයේ කථාංග හතරක් දීර්ඝ කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් පැවැත්විණි. මෙහි නිෂ්පාදන ආයතනය වූ Ten Entertainment සමාගම පසුව දැනුම් දුන්නේ කථාව තවත් දීර්ඝ නොකෙරෙන බවත්, ‍කථාව එහි යෝජිත දිනය වූ 2012 මාර්තු 8වන දින අවසන් කෙරෙන බවත් ය. නමුත් එය 2012 මාර්තු 15වන දිනතෙක්ම අවසන් නොවූයේ එහි අධ්‍යක්ෂක කිම් දෝ-හූන් MBC වැඩවර්ජනයට සහභාගී වීඹ නිසායි. එම නිසා අවසන් කථාංග ද්විත්වය සතියක් ප්‍රමාද වූ අතර විශේෂ කථාංග2ක් එකතු කරන ලදී.
මෙහි රූගත කිරීම් කොරියාවේ ශීත මාසවලදී ද සිදු වූ අතර පිටත දර්ශන බො‍හෝමයක්ම පැවති නිසා නළුනිළියන්හට නොයෙකුත් දුෂ්කරතාවන්ට මුහුණ දීමට සිදුවිය. ඔබට නළුනිළියන් කථා කරන විට ඔවුන්ගේ හුස්ම පවා දැකගත හැකි ය.
රූගත කළ ස්ථාන
මෙහි ‍එන බොහෝ රාජමාලිග දර්ශන රූගත කරන ලද්දේ එම්බීසී ඩ්‍රාමියා ටෙලිසිනමා ගම්මානයේයි. එය ග්යොංගි පළාතේ, යොංගින්-සි හි, චෝයින්-ගු ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. දොං යි, ජුමොං සහ ක්වීන් සොන්දොක්වැනි ඓතිහාසික කතාමාලා ද රූගත වූයේ එහිදී ය. යොන්-වූගේ ළමා වියේ නිවස ලෙස චෝයි චම්පන්ගේ නිවස යොදා ගැනිණි. දේශීය කඩවීදී, සාමාන්‍ය ජනයාගේ නිවෙස් සහ රාත්‍රී දර්ශන සඳහා කොරියානු ජන ගම්මානය යොදාගන්නා ලදී.
පිළිගැනීම
AGB නීල්සන් ජනමාධ්‍ය සමීක්ෂණවලට අනුව මෙමකථාව ආරම්‍භයේදීම 18%ක දීපව්‍යාප්ත ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිශතයක් හිමිකරගත් අතර තෙවන කථාංගය වන විට23.2%ක දිපව්‍යාප්ත ප්‍රතිශතයක් වාර්තා කරමින් ප්‍රථම ස්ථානයට පත් වූයේ එහි තරගකරුවන් වූ SBS නාළිකාවේ Take Care of Us සහ KBS නාළිකාවේ Wild Romance කතාමාලා පරදවමිනි. මෙම කතාමාලාවේ අවසන් කථාංගය 42.2%ක දීපව්‍යාප්ත ප්‍රෙක්ෂක ප්‍රතිශතයක් වාර්තාකරමින් එහි ඉහළම ප්‍රතිශතය වාර්තා කළේ ය. එසේම එම කථාංගයසෝල් ජාතික අගනුවර පෙදෙස තුළ 45.8%ක ප්‍රතිශතයක් වාර්තා කළේ ය.
අන්තර්ජාතික විකාශය
2012 මාර්තු මාසයේදී මෙම නාට්‍යයේ විකාශන අයිතිය ආසියානු රටවල් අටක් අතර බෙදා දෙන ලදී. ඒ අතර ජපානය, තායිලන්තය, හොං කොං, සිංගප්පූරුව, තායිවානය, මැලේසියාව, ඉන්දුනීසියාව සහ පිලිපීනය ඇත. එම කාලයේ මෙම නාට්‍යය MBC ආයතනයට වැඩිම වාසිදායක වූ නාට්‍යය ලෙස වාර්තාගත විය. පසුව මෙම නාට්‍යය, 2012 අගෝස්තු මස විකාශය වූ අරාං ඇන්ඩ් ද මැජිස්ට්‍රේට් නාට්‍යය මගින් බිඳ හෙලන ලදී.
සංගීත සංදර්ශනය
මෙය ඇසුරින් නිම වූ සංගීත ප්‍රසංගයක් 2013 ජූලි 6සිට 31වන දා දක්වා සෝල් කලා මධ්‍යස්ථානයේ දී පැවැත්විණි. කිම් දා-හ්යුන්, ජොන් දොං-සොක් සහ චෝ ක්යුහ්යුන් යන අය ලී හ්වොන් නිරූපණය කළ අතර, යොන්-වූ සඳහා ජොන් මි-දෝ, ආන් ෂි-හා, ලිනා, ජුං ජේ-ඉයුන් සහ සෝහ්යුන් යන පිරිස දායක වූහ.
බාහිර සබැඳුම්
ප්‍රවර්ගය:මුන්හ්වා විකාශන සංස්ථාවේ රූපවාහිනී නාට්‍ය ප්‍රවර්ගය:2012 වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කථාමාලා ඇරඹීම් ප්‍රවර්ගය:2012 වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනි කථාමාලා අවසන්වීම් ප්‍රවර්ගය:2010දශකයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කථාමාලා ප්‍රවර්ගය: 2012දකුණු කොරියානු රූපවාහිනිය ප්‍රවර්ගය:ජෝසුන් රාජවංශය පසුබිමෙහි තිරගතවූ රූපවාහිනී මාලානාට්‍ය ප්‍රවර්ගය:කොරියානු-භාෂා රූපවාහිනී වැඩසටහන්කරණය ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී කතාමාලා
KV29
KV29 සොහොන්ගැබ යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ තීබානු නෙක්‍රොපොලිසයේ රජුන්ගේ නිම්නයේ පිහිටි පුරාතන ඊජිප්තු සොහොන්ගැබකි.
ආශයිකාව (ජීව විද්‍යාව සහ රසායන විද්‍යාව)
thumb|250px|right|[[ජලීය ද්‍රාවණයක පොස්පොලිපිඩ විසින් තැනුනු ලිපොසෝමයක පටිපාටියක්.]] සෛල ජීව විද්‍යාවෙහි, ආශයිකාවක් යනු, සෛලයක් තුල හටගන්නා කුඩා බුබුලක් වන අතර, ඒනිසාම එය ඉන්ද්‍රියිකා වර්ගයකි. ලිපිඩ ද්වස්තරයකින් වටවී ඇති ආශයිකා, ස්වභාවිකව, නිදසුන් වශයෙන් සෛලික අන්තර්ග්‍රාහය තුලදී, තැනිය හැක. විකල්ප වශයෙන්, ඒවා කෘත්‍රිම වශයෙන් තැනිය හැකි අතර, එහිදී ඒවා හැඳින්වෙන්නේ ලිපොසෝම ලෙසිනි. පොස්පොලිපිඩ ද්වස්තර එකක් පමණක් සහිත නම්, ඒවා හැඳින්වෙන්නේ, ඒකආස්තීර්ණ ආශයිකා ලෙසිනි; නොඑසේ නම් ඒවා හැඳින්වෙන්නේ, බහුආස්තීර්ණ ලෙසිනි. ආශයිකා වට කොට ඇති පටලය, ප්ලාස්මා පටලයට සමාන කම් දක්වන අතර, ප්ලාස්මා පටලය සමග විලීන වන ආශයිකා විසින් එහි අන්තර්ගතයන් සෛලයෙන් පිටත මුදා හැරිය හැක. සෛලය තුල ඇති අනෙකුත් ඉන්ද්‍රියිකා සමගින්ද ආශයිකා වලට විලීන විය හැක.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:සෛල ප්‍රවර්ගය:සෛල ජීව විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව
අතීතයේ ශ්‍රී ලංකාවේ ගොවි කර්මාන්තය
අත් පාරම්පරිකව පවත එන බොහෝ සිරිත් විරිත් අතර ගොවි තාක්ෂණයද මැනවින් ගෙතී තිබුණු බවට හෙළ දිව ඉතිහාස අද්‍යනය සාක්ෂි දරයි
තීව්‍ර රෝග
ඉක්මනින් උග්‍ර වන සහ කෙටි කාලසීමාවක් පවත්න රෝග වෛද්‍යවේදයේදී තීව්‍ර රෝග ලෙස හැඳින්වේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:තීව්‍ර රෝග
ජේම්ස් රොත්මෙන්
'''ජේම්ස් ඊ. රොත්මෙන්''' (උපත නොවැම්බර් 3, 1950) යනු, යේල් විශ්වවිද්‍යාලයයේ ජීව-වෛද්‍ය විද්‍යාවන් පිළිබඳ ෆර්ගස්  එෆ්. වොලස් මහාචාර්යවරයා, යේල් වෛද්‍ය විද්‍යාංශයෙහි සෛල ජීව විද්‍යා අධ්‍යනාංශයෙහි ප්‍රධානි සහ, යේල් වෙස්ට් මණ්ඩපයෙහි නැනෝ ජීව විද්‍යා ආයතනයෙහි අධ්‍යක්ෂකද වෙයි. ආශයිකා ප්‍රවාහනය පිළිබඳ ඔහුගේ කෘත්‍යයන් වෙනුවෙන් රොත්මෙන් වෙත ( රැන්ඩි ෂෙක්මන් සහ තෝමස් සී. සූඩ්හෝෆ් සමග හවුලේ), 2013 කායික විද්‍යාව හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනැමුණි.
ඇමෙරිකානු ප්‍රජා සෞඛ්‍ය ආයතනය
ඇමෙරිකානු ප්‍රජා සෞඛ්‍ය ආයතනය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රජා සෞඛ්‍ය පිළිබඳ රජයේ ආයතනයකි.
ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ ඉතිහාසය
ක්‍රිස්තු ධර්මයේ මුල් යුගය (33-325)
ක්‍රිස්තු ධර්මයේ මුල් යුගය වන්නේ එම ධර්මය ග්‍රීක-රෝමානු ලෝකය තුළ හා ඉන් එපිටට පැතිරුණු කාල පරිච්ඡේදයටයි. එහි ආරම්භය නම් පළමු වන සියවසේ යුදෙව් නිකාය සිට ක්‍රිස්තියානු රාජ වදහිංසා අවසානය තෙක්ය, එනම් මහත් වු කොන්ස්තන්තයින්ගේ ස්වර්ගාරෝහණය (ක්‍රි.ව 313) සිට නිසියේ පලමු කතිකාව (ක්‍රි.ව 325) දක්වාය. මෙය අවධි දෙකකට බෙදිය හැක එනම්,
·	ධර්ම දූතිකවරුන්ගෙන් පසු කාල වකවානුව යනුවෙනි.
ධර්ම දූතික පල්ලිය
ධර්ම දූත පල්ලිය හෝ පුරාතන පල්ලිය වුයේ ජේසුස් වහන්සේගේ ධර්ම දූතවරුන්ගේ හා ඥති‍න්ගේ ද සහාය ඇතිව ඵල දරාපු සමාජයටයි. මහ කොමිසම අනුව, උත්ථාන වු ජේසුස් වහන්සේ ඔහුගේ ඉගැන්වීම් ලෝකයට කියාදෙන ලෙස ධර්ම දූතකවරුන්‍ට අණ කළේය. මෙම කාලවකවානුවේ තොරතුරු පිළිබඳ මුලාශ්‍රය දරන්නේ ධර්ම දූතවරුන්ගේ ක්‍රියා පොතයි. මෙහි මහා කොමිසම ඇතුලුව පල්ලි ඉතිහාසය හා පෙන්තකොස්තය, ජෙරුසලම් පල්ලිය යුදෙව් නොවන සමාජය තුළ ස්ථාපිත කිරීම,පාවුළුගේ සංවර්තනය සහ රෝමයේ පළමු වන මැද සිය‍වසේ අනුෂාංගික සිරකොට තැබිම යන කොටස් ඇතුළත් වේ. කෙසේ වුවද, මෙහි ක්‍රියා සම්බන්ධවන සියළුම ජනවාර්ගික යුදෙව්වරු හා යුදෙව් පරාවර්තිකයෝ මුල් ක්‍රිස්තියානීහු වුහ. මෙය වෙනත් වචන වලින් විස්තර කරන්නේ නම්, පැරණි ලේඛනගත වු ශ්‍රාවකයන් හැත්තෑදෙනා නොව ජේසුස් වහන්සේ යුදෙව්වරුන්ට දේශනා කර උන්වහන්සේ ඔවුන් අතරින් පළමු ධර්ම දූතකවරුන් කැඳවීය. පැරණි මතයන් අනුව ක්‍රිස්තියානිවරුන් වීමට පෙර යුදෙව් නොවන ජනතාව, යුදෙව්වරුන් බවට සංවර්තනය වීම පිළිබඳව කරුණු කාරණා ගොඩනැංවු‍ණි. ප්‍රධාන කොනිලියස්ගේ සංවර්තනය සාක්ෂි කොට ගෙන, පීතර්ගේ තීරණය මෙම කරුණට විරුද්ධ වු අතර මෙය තවදුරටත් ජෙරුසිලම් සභාව වෙතට යොමු විය. සයිමන් පීතර්ගේ ප්‍රමුඛතාවය ද ඉන් එකකි. නව තර්කයන් සඳහා ක්‍රිස්තියානුවන් නීතිය පිළිබඳ දක්වන මතයන් පැරණි ගිවිසුමෙන් විමසිය හැකිවේ. යුදෙව් ආගම ‍සමගාමීව නෝවාගේ නීතිය මඟින්ද විමසිය හැකිය.
යුදෙව් ආගම් අධිකාරිය සමඟ ධර්ම දූතකවරු මුල් යුගයේ ක්‍රිස්තු සභාව කෙරෙහි විරෝධතා දැක්වීය. ඒ අනුව ක්‍රිස්තියානු ධර්මය, යුදෙව් නීතිය හා ඉගැන්වීම් සම්බන්ධව වෙනස්කම් රැසක් අත්කර ගත්තේය. “ක්‍රිස්තියානු” යන නාමය ප්‍රථම වරට ආලේපනය කරන ලද්දේ ඇන්ටියෝකයේ ශ්‍රාවකයන් හටය.
මුල් මධ්‍යකාලින යුගයේ ක්‍රිස්තු සභාව (476-800)
ක්‍රිස්තු සභාව පවතින්නේ ක්‍රි.ව. 476 සිට අවසාන ‍බටහිර අධිරාජයාද නෙරපා ඔහු වෙනුවට III වන ලියෝ පාප්වහන්සේ විසින් ක්‍රි.ව. 800දී (එනම් 800 වැනි නත්තල් දිනයේ දී) බාබේරියානු රජු පත් වු කාලය දක්වා වූ අවධියේය. නැගෙනහිර රෝමානු රාජ්‍ය නීති පවත්වාගෙන ගිය කාලය බයිසැන්ටින අධිරාජ්‍ය ලෙස නම් කෙරේ. බටහිර රාජ්‍යන්හි, මෙම නීති ක්‍රමයෙන් නැතිව ගිය නමුත් පසු කාලයේ දී රෝමානු සංස්කෘතිය මඟින් එය යළි ගොඩ නැංවීය. 17 වන සියවසේ දී ඇතිවූ මුස්ලිම් ආක්‍රමණයන් නිසා බටහිර (ලතින්) ප්‍රදේශය හා නැගෙනහිර (ග්‍රීක) ප්‍රදේශ විවිධත්වයක් ගනු ලැබිණි. නැගෙනහිර ග්‍රීක පල්ලි මගින් එහි සංවිධානය හා ලක්ෂණයන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් පවත්වාගෙන ගියහ. බටහිර රෝමයේ බිෂෝප්වරු ඔවුන් සතු මුදල් යොදමින් සංවිධානයේ ලක්ෂණවල වෙනස්කම් වලට අනුවර්තනය වීමට ජනයා පොළඹවන ලදහ. නැගෙනහිර රෝමානු අධිරාජ්‍යයේ නීති වලට නැගෙනහිර බිෂොප්වරු ගරු කළ ද, ඔවුන්ටද පැරණි බටහිර ප්‍රාන්තවල පැවති කමයෙන්බු හා බාබේරියානු නීති වලට ගරු කිරීමට අණ කෙරිණි. නැගෙනහිර ‍ලෝකයේ බොහෝ ක්‍රිස්ති‍යානුවන් සිටි නමුත් බටහිර දිශාවේ ඇති වු දියුණුව ක්‍රිස්තියානු ‍ලෝකයේ අවසාන මධ්‍යකාලීන යුගයට දමන ලද අත්තිවාරමක් විය.
රෝමානු අධිරාජ්‍යයේ සභාව
ඉතා පැරණි කාලයේ අවසාන‍යේ පැවති ක්‍රිස්තු ධර්මය ආරම්භ වුයේ ක්‍රි.ව.4 වැනි සියවසේ මුල් කාලයේය(කොන්ස්තන්තනින්ගේ ස්වර්ගාරෝහණය සිට රෝමයේ අධිරාජ්‍යයා පත් කිරීම) .එතැන් සිට මධ්‍යකාලීන යුග සම්ප්‍රාප්තිය දක්වාම මෙය ව්‍යාප්ත විය. මෙම කාලයේදී අරමුණු විවිධත්වයකට හේතු වුයේ උප රෝමානුවන් ක්‍රමක්‍රමයෙන් පරිවර්තනය වීමත් එම පරිවර්තනය විවිධ ස්ථාන වලදී, විවිධ වේලාවන් හිදී සිදු වු බැවිනුත්ය. මෙම ධර්මය පවතිනුයේ දළ වශයෙන්, 6 වන සියවසේ අවසානය (අන්තිම රෝම අධිරාජ්‍ය වු රොමිලස් ඔගස්ටස් පදවියෙන් පහ කිරීම) දක්වාය.
පෙරදිග හා අපරදිග වැසියන් අතර ඇති මතභේදයන්හි වර්ධනය
ක්‍රිස්තියානි ධර්මය තුල ඇතිවු මතභේද හේතුවෙන් ක්‍රි.ව 4 වන සියවසෙහි මහා නිකාය භේදය ඇති වු බවට සාක්ෂි පවති. මහානිකාය භේදය 1054 ඇති වු බවට අනුමාන කල ද, එය සිද්ධ වු දිනය පිලිබද නිශ්චිතව පැවසිම අපහසු වි ඇත. වසර ගණනාවක් පුරා ඇති වු සංකිර්ණ ක්‍රියා සමුදායක් හේතුකොට ගෙන අවසානයේදි 1204 දි පැවති 4 වන කුරැස යුද්ධයෙන් කොන්ස්තන්තිනෝපලය කොටස් කිහිපයකට බෙදි යාම නිසා මහා නිකාය භේදය ඇති වු නිසා එය ආරම්භ වු වර්ෂය නිශ්චිතවම පැවසිම අපහසුය.
දේව ධර්මය හා සම්බන්ධ කාරණා හේතුකොට ගෙන මහා නිකාය භේදය ඇති නොවුනි. සංස්කෘතිකමය, දේශපාලනමය සහ විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් දේව ධර්මය හා නිතරම බද්ධ ව පවති.නමුත් මෙහි සදහන් එක සාධයකක් නිසා මහා නිකාය භේදය නිර්මාණය වුවායැයි සිතිම යුක්ති සහගත නොවේ. කෝප්ඨවරයන් සහ දාර්මේනිවරැන් 5 වන සියවසේදි පල්ලිය හා සම්බන්ධ වුවා සේම, පෙරදිග හා අපරදිග ක්‍රිස්තු භක්තිකයන් ද කිතු දහමට පක්ෂපාතිව සහ භක්තියෙන් සිටියහ. ඔවුන් සැම දෙනාම ඔවුන්ට පොදු වු ශ්‍රද්ධාවෙන් සහ චාරිත්‍ර තුළින් පල්ලිය හා එකමුතු කමින් වාසය කරන ලදි
කෙසේ නමුදු රෝමානු රාජධානිය කොන්ස්තන්තිනෝපලයට ගෙන යාම නිසා අනිකුත් රාජ්‍යයන් තුළ අවිශ්වාසය,විරෝධය හා ඊර්ශ්‍යාව ගොඩ නැගුණි. රෝමානු රාජධානියේ බලය අඩු වෙමින් පවති සමයක කොන්ස්තන්තිනෝපලයට ප්‍රධාන ස්ථානයක් හිමිවිම රෝමයට දරාගත නොහැකි විය. එමනිසා පෙරදිග ග්‍රිසියෙ ප්‍රදේශය සහ බටහිර ලතින් ප්‍රදේශ අතර ක්‍රි.ව 600 දි සන්නිවේදනය සම්පුර්නයෙන්ම නැතිවුණි.
ක්‍රි.ව 5 වන සියවස වන විට ක්‍රිස්තියානි ලෝකය කොටස් 5 කට පැවතුණි. රෝමය මෙහි ශ්‍රේෂ්ඨත්වය උසුලන ලදි. මෙය ධර්මයට අයත් තිරණයක් ලෙස සලකන අතර ,දේවස්ථාන කීහිපයක් මේ හා සම්බන්ධව ඇති කර ගන්නා ලදි. කෙසේ නමුත් මේ නිසා රෝම‍ දේවස්ථානය ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හා ස්වෛරිභාවය ගෙන ඇති ස්ථානයක් ලෙස හදුන්වා දෙන ලදි. ‍එම නිසා දේවස්ථාන වල සිටි පුජකයන් තුල තිබු සන්සුන් බව නැති වි ඔවුන් රාජ්‍යය පාලනය සදහා උපකාර කරන පුද්ගලයන් බවට පත්විය. 11 වන සියවසේ ජෝර්යානු ප්‍රතිශ්ඨාකරණ සමයෙහි දි බටහිර දේශයන්හි මෙම නව මතය පිළිගැනිනි. නමුත් පෙරදිග දේවස්ථාන මෙම මතය බැහැර කරමින් ප්‍රකාශ කර සිටියේ පුජකයන් රාජ්‍යය පාලනය හා සම්බන්ධ විම නිසා දේවස්ථාන හා ධර්මය විනශ වන බවයි.
සමකාලින ඉතිහාසය (වර්තමාන 1848)
සමකාලීන යුගවල පල්ලි ඉතිහාසය පැතිරෙන්නේ ක්‍රි.ව.1848 විප්ලවයේ සිට අද දක්වාය.
රුසියානු සාධාර්මික පල්ලිය - රුසියානු අධිරාජ්‍යයා
රුසියානු සාධාර්මික පල්ලිය, රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ වැදගත් ස්ථානයක් ගත්තේය. මෙය පාලනය කරනුයේ 18 වන සියවසේ පීතර් 1 ගේ සභාව ප්‍රතිසංස්කරණය කල ටසර් (Tsar) විසින්ය.
රස්සිෆිකේෂන් (Russification) මුල් වු විවිධ සංවිධාන සමඟ පල්ලියද සම්බන්ධ වුණි. යුදෙව් නොවන සංවිධිත ඝාතනයන්හ කෙරෙහි පල්ලියේ සම්බන්ධකම් තිබුණද ඊට විරුද්ධත්වය ද පළ කළේ ය. සැමිටික් නොවන හා යුදෙව් නොවන සංවිධිත ඝාතනවලට,ක්‍රිස්තු සභාවත් සමඟ කිසිම සම්බන්ධකමක් නොතිබුණු බවට සාක්ෂි නොතිබුණ ද, 19 වන සියවසේ සිටම ජ්‍යෙෂ්ඨ පුජකවරු යුදෙව් ජනතාවට විවෘතව බැණ වැදුණහ. තවද, යුදෙව් ආගමත් සමඟ ක්‍රිස්තු සභාව නිල සම්බන්ධයක්ද නොමැත.ගොවි/ගැමි ජනතාවට බදු නියම කිරීමට පල්ලියට බලය තිබිණි.රුසියාවේ සමාජවාදී පක්ෂයේ සාමාජිකයන් හා අ‍නිකුත් රුසියානු විප්ලවකරුවන් විසින් පල්ලිය දක්නා ලද්දේ ජනතාවගේ සතුරා ලෙසිනි.
හෙසිචැස්ට් මතභේදය
ක්‍රි.ව.1337 දී පමණ හෙසිචැසම් (Hesychasm) නම් සධාර්මික පල්ලිය උගත් සාමාජිකයෙක් වු කාල්බ්‍රියාවේ බාර්ලිම්ගේ අවධානය හා ආකර්ෂණය දිනා ගනු ලැබීය. හෙසිචැස්ට්ගේ ක්‍රියාදාමයන් හා හෙසිචැසම් වල ගුරුවරයකු වු ශාන්ත ‍ග්‍රෙගරි පලාමස්ගේ (අන්තෝනි පැවිද්දෙක්)කියවීම හා ලිවීම පිළිබඳව තොරතුරු අසන්නට අවස්ථාවක් බාර්ලම්ට ලැබේ.ඒ හෙසිචැස්ට්ව එතොස් කඳුමුදුනෙහි අහඹු ලෙස හමු වු විටයි. බටහිර දේව ධර්මයෙන් පිරිපුන් බාර්ලම්, හෙසිචැසම් විසින් සිත් කම්පා කරනු ලැබීය. ඉන් පටන් බාර්ලම් ඔහුගේ ධර්මයන් ප්‍රයෝජනයට ගෙන ලිඛිතව හා කතාබහින් සටන් කිරීමට පටන් ගත්තේය. ජේසුස් වහන්සේ පිළිබඳ අවබෝධයකින් යුක්තව, බුද්ධිමත්ව, අරමුණු සහගත අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට බාර්ලම් සමත් විය. හෙසිචැසම් යනු භාවනාවකි (අරමුණක් ඇතිව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යන යාච්ඤා පෙළකි).
ස්වභාවධර්මය විසින් ‍මවනු නොලැබු ආලෝකයේ අත්දැකීම, හෙසිචැස්ට්හි අරමුණිය ක්‍රියාදාමයක් ‍වුණි. මෙය බාර්ලම් විසින් ධර්ම විරෝධිතව සහ පුජනීය ලෙස අවමානයට ලක් කරනු ලැබුවේය. හෙසිචැස්ට් මෙම ක්‍රියාදාමය නොකඩවා පවත්වා ගෙන යාමට මුල දරන්නේ හේතු ඇතිවයි.ඒ මෙම ආලෝකය, ටාබෝ කන්දේ ජේසුස් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන්ට ශ්‍රී විභූතියෙන් බැබලි සිටීමට සමාන කිරීමෙන් ප්‍රගුණ කිරීම හා දිව්‍යමය ආරම්භයක් යන අන්‍යරූප විලාශ පදනම් කරගෙනයි. බාර්ලම් බහුදේව වාදයෙන් පිරුණු නිසා එයින් දෘශ්‍යමාන ජේසුස් වහන්සේ හා අදෘෂ්‍යමාන ජේසුස් වහන්සේ යන සදාකාලීන ‍තේමා දෙක වෙන්කර දැක්විය.
හෙසිචැස්ට් පක්ෂයෙහි මතභේදය ශාන්ත ග්‍රෙගරි පලාමස්ද, ඊටපසුව තෙසලොතික අග්‍රරාජ ගුරු ප්‍රසාදි වහන්සේ විසින්ද අත්පත් කරගනු ලැබුවේය.(එතොස් කඳු මුහුනෙහි හෙසිචැස්ට්ව 1 බාර්ලම් ගෙන් මුදවා ගැනීමට මොහු සහෝදර පැවිද්දන්ව යැව්වේය). ශාන්ත ග්‍රෙගරි යනු ග්‍රීක දර්ශන විද්‍යාව හැදැරූ උගතෙකි. 1340 දී ඔහු හෙසිචැසම් කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ විවිධ මන්ත්‍රණ සබා තුනකට පැමිණි අතර විවේචනාත්මක නිර්මාණ කිහිපයක් ද ලිව්වේය.
මෙම නිර්මාණයන්හි දී ශාන්ත ග්‍රෙගරි පලාමස් ප්‍රභේදනයක් උපයෝගි කර ගත්තේය. එනම් 4 වන සියවසේ දෙවියන් වහන්සේගේ බලයෙන් හෝ මෙහෙයුම් හා දෙවියන් වහන්සේගේ හරය පිළිබඳව ලියැවුනු කැප්පඩොසියන් පියතුමන්ලාගේ නිර්මාණයන් ඇසුරින්මෙම ප්‍රභේදනයන් සොයා ගැනීම නිසාවෙනි. ශාන්ත ග්‍රෙගරි විසින් දෙවියන් වහන්සේගේ උප‍යෝගිමත් මෙහෙයුම් නිර්මාණය නොවුවක් බව ඉගැන්විය. මැවිල්ල හා ඔහුගේ ඉදිරි ආත්‍මය, දෙවියන් වහන්සේගේ හරය පිළිබඳව කිසිසේත් නොදැන සිටීම හා නිර්මාණය නොවුණු දෙවියන් වහන්සේගේ බලයන් හෝ මෙහෙයුම් මෙම ආත්‍මයේදී හා ඉදිරි ආත්ම වලදීත් දැන සිටීමට පුළුවන් බවටද ශාන්ත ග්‍රෙගරි ඉගැන්වුයේය. දෙවියන් වහන්සේගේ නිර්මාණය නොවු බලයන් දල්වනුයේ හෙසිචැස්ට්ගේ අනුග්‍රහයේ දැක්වුණු නිර්මාණය නොවු ආලෝකයේ ‍අත්දැකීම බව, Palamite දේව ධර්මය අදහස් දක්වයි. පලාමස් මෙම අත්දැකිම් හැඳින්වුයේ දෙවියන් වහන්සේ පැහැදිලිවම ස්ථාපිත කරන ලද තහවුරු කිරීමක් ලෙසටයි.
බාර්ලම්ගේ මිත‍්‍රයෙක්, ග්‍රෙගරි ඇකින්ඩිනොස් (ශාන්ත ග්‍රෙගරි පලාමස් ගේ මුලාරම්භයේ සිටම මිත්‍රයෙක්) මතභේදයට පැමිණ, සභාවන් තුනක් සම්බන්ධව විෂයන් පිහිට වු අතර ඉන් දෙවැන්න නිසා බාර්ලම්ගේ ගෝලයෝ කෙටි ජයග්‍රහණයක් ලැබුවේය. එහෙත් 1351 දී එක් සභාවක් අධිරාජ්‍යයාගේ බලය ‍යටතේ හෙසිචැස්ට් විද්‍යාව, සාධාර්මික සභාවේ ගොඩ නැංවුණි.
මෙම කාලය වනතුරු රෝමානු කතෝලික සභාව හෙසිචැස්ට් මුළුමනින්ම පිළිනොගෙන ඇත. ශාස්ත්‍ර කාල වකවානුව (ක්‍රි.ව.1100-1500) පමණ රෝමානු කතෝලික මතභේදය දියුණු විය. දෙවියන් වහන්සේගේ හරය දැන ගත හැක්කේ ඉදිරි ආත්මයේදී බවත්, දෙවියන් වහන්සේගේ දේව ප්‍රසාදය සෑමවිටම නිර්මාණය වන බවත්, මෙම මතභේදය අර්ථවත් වීමට තුඩු දෙන කරුණු කිහිපයකි. කැන්ටකුසීනස් සහ නිසිපොරස් ග්‍රෙගොරස් යන සමකාලීන ඉතිහාසඥයන්‍න් දෙදෙනා මෙම මාතෘකාව සම්බන්ධයෙන් හෙසිචැස්ට් හා Barlaamite පාර්ශව දෙක වෙන් වශයෙන් ගෙන ඉතා සමීපව සාකච්ඡා පවත්වනු ලබන්නේය. පල්ලි පුජකවරු මෙම සාමාගමි යාච්ඤාවන් පිළිගත් සභාවන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ඒ ජගත් මන්ත්‍රණ සභා 8 හා 9 ලෙසටයි.
මුලධර්මවාදය
මුලධර්මවාදී ක්‍රිස්තු ධර්මය, යනු බ්‍රිතාන්‍ය හා ඇමෙරිකානු ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය ගොඩනංවන ලද මඟ පෙන්වීමකි. ඒ අනුව මුලධර්මවාදය ඇදහිල්ල/ දහම නැවත ගොඩනැගීමට වෙර දැරීය. මෙය මුලධර්මවාදය ලෙස සැලකේ. (ජේසුස් ගේ කන්‍යා උපත, ජේසුස් වහන්ගේ උත්ථානය)
දෙවන වතිකානු සභාව
23 වැනි ජෝන් පාප්වහන්සේ විසින් 1962 ඔක්තෝබර් 11 වැනි දින දෙවන වතිකානු සභාව (කතෝලික සභාවේ ක්‍රිස්තු ලෝකය නියෝජනය කරන 21 වැනි සභාව) විවෘත කරන ලදී. මෙම සභාව ජේසුස් ක්‍රිස්තුන්ගේ එඩේරුවන් ලෙස පිළිගැනේ. දේව මෙහෙයේ ක්‍රියාවන් සංශෝධනය කිරීම සංස්කෘතික ක්‍රිස්තු සභාවේ ඉගැන්වීම් නිරවුල්ව පැහැදිලි කිරීම, ඔවුන්ගේ කාර්ය භාරයන් විය. තවද මෙම සභාව ප්‍රසිද්ධ වන්නේ ප්‍රජාව තම මව් බසින් ද ලතින් භෘෂාවෙන් ද සැමරීම මුල් කරගෙනය.
ක්‍රිස්තියානි (Ecumenism) ලෝකයේ සමගිය පිළිබඳ අරමුණ
ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩාය‍ම් අතර සමගිය පිළිබඳ සංවාදයක් ස්ථාපනය කිරීම සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක වීම මෙහි අදහසයි. මෙම වදන ග්‍රීකයන්ගෙන් පැවති එන්නකි.එය විශ්වීය ඒකත්වය ලෙස වඩාත් පහසුවෙන් හැඳින්වේ.
කතෝලික ලෝකයේ සමගිය පිළිබඳ අරමුණ (catholic Ecumenism)
අවසාන සියවස් පුරා, කතෝලික සභාව හා නැගෙනහිර යුරෝපය හා මැදපෙරදිග සම්ප්‍රදායික සභා අතර ඇතිව තිබු ආගම්භේදය නැවත සමඟි කිරීමට පියවර ගත්තේය. මෙහි දියුණුවක් ලැබුවද පාප් පදවියේ ප්‍රමුඛතාවය හා කුඩා සාධර්මික සභාව වල නිදහසට සම්බන්ධ ඕනෑකම් ආගම්භේද වල අවසාන යෝජනාවට පිටුපෑවේය.
1984 දී අටවැනි ලියෝ පාප්වහන්සේ දේවස්ථාන සියල්ලම සදහා අපෝප්තලික ලියමන Orientalium Dignitas ප්‍රකාශයට පත් කළේය. (නැගෙනහිර සංස්කෘතිය ගැන වැදගත්කම් හා පවත්වාගෙන යාමේ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා) 1965 දී mutual excommunications of 1054 ගොඩ නැංවීමට‍  අවසරයක් VI වන පාවුළු පාප්වහන්සේට හා ජගත්  සභා ගෝත්‍ර නායක පළමුවැනි ඇතෙන‍‍ගෝරස්ට නිකුත් කෙරිණි. ඵෙතිහාසික නැගෙනහිර ලෝක ක්‍රිස්තු සභා සම්බන්ධයෙන් (ගොඩ නැගෙන ප්‍රශ්න වන්නේ ධර්මය)උදාහරණය :- ශාස්ත්‍රවාදය  Scholasticism, 4 වන කෲසේඩිස්) සහ ප්‍රායෝගික  කරුණුය. විශේෂ අභ්‍යාස වල අයිතිය හිමිවන්නේ පාප්පදවියේ ප්‍රමුඛතාවයටයි. ඔවුන්ගේ උසස් දේව ධාර්මික, සංස්කෘතික හා දේව මෙහෙවරික උරුමයේ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හා නවතා දැමීම ආදිය ‍ය.
කතෝලික හා ප්‍රොතෙස්තානු කණ්ඩායම්ගේ සබැදියාව ආරක්ෂා කර ගැනිම සදහා ස්ථිර කොමිසම් පිහිටු වනු ලැබු‍වේය. මේවා පිහිටු වීමට හේතුවන් වුයේ සංවාද ඇතිකර ගැනිම හා මතවාද වල ඒකත්වය සම්බන්ධව නිර්මාණ වූ ලියවිලි ය.
ප්‍රො‍තෙස්තන්ත්‍රවාදය හා එක්වූ ලෝකයේ සමගිය පිළිබඳ අරමුණු
මෙය අවධාරණය කරනුයේ ක්‍රිස්තියානුවෙක් වීමට අවශ්‍ය ධර්මය හා ක්‍රියාකාරකම් පිළිවෙත තහවුරු කිරීමට හා ඒ අනුව මෙම ක්‍රියාවන් අනුගමනය කරන කණ්ඩායම් වෙත ද පැතිරවීමයි. සංස්කෘතිය දේවධර්මයෙන් අනුන වූ පල්ලියේ අදහස නැවතත් පැහැදිලි කිරීමට මෙම ක්‍රියාවලිය සම්බන්ධ විය. මෙම ecclesiology කියැවෙන්නේ සෑම අනු කණ්ඩායමක්ම ක්‍රිස්තියානු සභාවට අයිතිය යන්නයි. නමුත් මෙහි වැදගත් උපමානය වන ශුද්ධ ත්‍රිත්වයේ විශ්වාසය නිසා එය, Protestant ecumenical movements හා ත්‍රිත්ව දෘෂ්ටික නොවන කණ්ඩායම් අතර අරගලයක් බවට පත්ව ඇත.
නායකත්වය
නායකත්වය යනු යම් අවස්ථාවක පරමාර්ථයක් ළඟා කර ගැනීම සඳහා පුද්ගලයන් හෝ කණ්ඩායම් කටයුතු මෙහෙයවීමෙ හා බලපෑම් කිරීමේ ක්‍රියාවලියයි. යම් කාර්යයක් සඳහා බලපෑම් කිරීම සඳහා නායකයෙකු තමන් සතු බලය (power) සහ අධිකාරිය (Authority) උපයෝගී කර ගනියි. බලය යනු යමක් ඉටුකර ගැනීම සඳහා මානව, තොරතුරු සහ භෞතික සම්පත් හැසිරවීමේ හැකියාවයි. පුද්ගලයන් ලවා යමක් ඉටුකර ගැනීම සඳහා සංවිධානය විසින් නායකත්වයට පවරා ඇති අයිතිය අධිකාරිය ලෙස හැඳින්වේ. වෙනත් ආකාරයකින් පැවසුවහොත් යම් පරමාර්ථයක් ඉටුකර ගැනීම සඳහා අනුගාමිකයින් වෙත බලපෑම් කිරීම ට ඇති හැකියාවයි. මෙම නිර්වචනයේ දී නායකත්වය සමග අදාල වන ප්‍රධාන වචන 4 ක් සඳහන් වේ. ඒවා නම්,
එමනිසා නායකත්වය යනු; අනුගාමිකයින්. පරමාර්ථ, සුදානම සහ අවස්ථාව හි ශ්‍රිතයක් ලෙස දැක්විය හැක. මේ අනුව සාර්ථක නායකයෙකු සතුව ඉහත ගුණාංග සියල්ල තිබිය යුතුය.
නායකත්වය = f ( අනුගාමිකයින්. පරමාර්ථ, සුදානම සහ අවස්ථාව)
නායකත්ව කුසලතා
මෙම නිපුණතාවයන් ට අමතරව සාර්ථක නායකයෙකු සතුව තිබිය යුතු ගුණාංග කිහිපයක් ද ඇත.
නායකත්ව ශෛලීන්
සංවිධානයක් තුල නායකයෙකු කටයුතු කරන ආකාරය අනුව නායකත්ව ශෛලීන් කිහිපයක් කළමනාකරණය තුල විගහ කරයි.
නායකත්ව න්‍යායන්
නායකත්වය පිළිබඳව කරන ලද පර්යේෂණ වලදී නායකත්වය පිළිබඳ න්‍යායන් රාශියක් කලින් කලට පැහැදිලි කර තිබේ.
ගතිලක්ෂණ න්‍යාය
Leaders are born cannot be made, මුලිකම විග්‍රහය ට අනුව නායකයෙකු යනු උපතින්ම එය උරුම කරගත් පුද්ගලයෙකු ය. නැපෝලියන් බොනපාට්, මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් වැන්නවුන් උපතින් ම රැගෙන ආ ගති ලක්ෂණ නිසා උසස් නායකයන් විය. බුද්ධිය, සමාජශීලී බව, අවංක බව, ත්‍යාගශීලී බව ආදී විශේෂ ගතිලක්ෂණ මෙහිදී කැපී පෙනේ.
ගතිලක්ෂණ න්‍යාය තුල දුර්වලතා සහ සීමාවන්
යතාර්ථවාදී ගති ලක්ෂණ න්‍යායන්
නායකයෙකුට සහජ ලක්ෂණ පමණක් නොව අධ්‍යපනය හා පළපුරුද්ද මත ඔහුගේ නායකත්ව විලාසයට සහ චර්යාවට බලපෑමක් ඇති කල හැකි වේ.
අවස්ථානුකුල න්‍යායන්
අවස්ථාව අනුව නායකත්වයට බලපෑම් කල හැකි තත්වයකි. උදාහරණ -:ෆීඩිලර්,හර්සි සහ බිලැන්චාර්ඩි අවස්ථානුකූල නායකත්වය
නායකයා සහ කළමනාකරු
කළමනාකරු
Øමොහු යටතේ සේවකයන් ඇත.
Øවිධිමත් සංවිධාන වියුහ යටතේ හදුනා ගත හැකිය.
Øබලය පදනම් වනුයේ තනතුර මුලාශ්‍ර කරෙගනය.
Øගරුත්වය බලෙන්  අපේක්ෂා කරයි.
Øඉහළ කළමනාකාරිතිවය විසින් පත් කරයි
Øතාර්කික ආකෘතිය මත තීරණ ගනු ලබයි.
මූලාශ්‍ර
Prof. J S Chandan (2004), Management Theory and Practice, Vikas Publishing House Pvt Ltd ISBN 0-7069-9030-7
එස්එම් එන්ටර්ටේන්මන්ට්
SM Entertainment Co., Ltd. (කොරියානු: SM엔터테인먼트 සිංහල: එස්එම් එන්ටර්ටේන්මන්ට්) යනු දකුණු කොරියානු බහුජාතික විනෝදාස්වාද ආයතනයකි.
නන්දිකඩාල් කලපුව
නන්ඩිකගඩාල් කලපුවෙදි මිනිමරු කොට් ත්‍රස්තවාදි ප්‍රබා වීරොදර රනවිරුවන් අතින් මරු මුවට පත් වුහ..
නිධන්ගත රෝග
සෙමින් සෙමින් උග්‍ර වන සහ දිගු කාලසීමාවක් හෝ මරණය දක්වා සිරුරේ පවතින රෝග වෛද්‍යවේදයේදී නිධන්ගත රෝග ලෙස හැඳින්වේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:නිධන්ගත රෝග
නත්තල් පෙරරැය
නත්තල් පෙරරැය යනු, ලොව පුරා පුළුල් ලෙසින් සැමරෙන වාර්ෂික නිවාඩු දිනයක් වන නත්තල් දිනයට පෙර, සම්පූර්ණ දිනය හෝ  සැඳෑව හෝ වෙයි. බටහිර ක්‍රිස්තියානි සභාවෙහි එය සැමරෙන්නේ දෙසැම්බර් 24 දිනදී වන අතර, නත්තල් දිනය බලාපොරොත්තුවෙන් සම්පූර්ණ හෝ භාගික හෝ නිවාඩු දිනයක් ලෙසින් ක්‍රිස්තියානි ලෝකයේ සහ බටහිර ලෝකයේ පුළුල් ලෙසින් සැමරෙන එය, ඉතා වැදගත් සංස්කෘතික උත්සවයන්ගෙන් එකක් ලෙසින් සැලකෙයි.
නත්තලට පෙර දින උත්සව සැමරීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, සාම්ප්‍රදායික ක්‍රිස්තියානි ජනවන්දනාමය දිනය ඇරඹෙන්නේ ඉරුබැසීමත් සමග බැවින් වන අතර, මෙම සංකල්පය යුදෙව් සම්ප්‍රදායයෙන් ලැබූ දායාදයකි. මෙම ප්‍රගුණනය පදනම්ව ඇත්තේ උප්පත්ති පොතෙහි මැවීමේ කතාන්තරයෙහි: "සවස ගතවිය, උදය උදාවිය, ඒ පළමු වන දවසය " යන්න සමගිනි. නැගෙනහිර සම්ප්‍රදායයෙහිදී වසර පුරා සියළුම මංගල්‍යය දිනයන් සඳහා ජනවන්දනාමය දිනය අරභයා මෙම ආකෘතිය භාවිතා කරන අතර සාමාන්‍යයෙන් ජනවන්දනාමය දිනය මධ්‍යම රාත්‍රියෙහි ඇරඹෙන බටහිර සම්ප්‍රදායයෙහි, මෙය නත්තල (මෙන්ම ඉරිදා දිනයන් සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන උත්සව) සඳහා පවත්වාගෙන යනු ලැබෙයි. නිවාඩු දිනයට පෙර සන්ධ්‍යාවේ බොහෝ දේවස්ථානවල දේවස්ථාන සීනු නාද කරන අතර යාච්ඤා සිදු කරනු ලැබේ; නිදසුනක් වශයෙන්, ස්කැන්ඩිනේවියානු (ලූතරානු) දේවස්ථාන. ස්කැන්ඩිනේවියානු වැනි සමහරක් භාෂා වලින්, නත්තලට පෙර දිනට ව්‍යවහාර වන්නේ "නත්තල් සන්ධ්‍යාව" යන නමය.
ඩොරික් බංගලාව
ඩොරික් බංගලාව ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි සංචාරක ආකර්ෂණයකි.
ගුරුලේත්තුව
ගුරුලේත්තුව යනු බීම සඳහා ජලය සුළු ප්‍රමාණ වලින් තබා ගැනීමට සිංහල ජනයා භාවිතා කරන ලද, ගෝලාකාර බඳක් සහ දිගටි සිහින් කරක් සහිත මැටි බඳුනකි. මෙහිදි ස්වභාවිකවම ජලය සිසිල් වන අතර සිංහල ජනයා විසින් ස්වභාවිකම ජලය සිසිල් කරගැනීමට එකල මෙම ගුරුලේත්තුව භාවිතා කරන ලදි. වර්තමානයේ දී පවා මෙම ගුරුලේත්තුව ශ්‍රී ලංකාව තුළ භාවිතා කරයි.
නුවන් ගුණවර්ධන
නුවන් ගුණවර්ධන (நுவன் குணவர்தன; Nuwan Gunawardana; 13 මැයි 1949 – 8 දෙසැම්බර් 2022), යනු ශ්‍රී ලාංකික සංගීතඥයෙක්, ගායකයෙක්, නිර්මාපකයෙක් විය.
පෞද්ගලික සහ වෘත්තීය ජීවිතය
ගුණවර්ධන උපත ලැබුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ ය.ඔහු ලංකා ගුවන් සේවයේ ගුවන් යානා යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරුවෙකු ලෙස සේවය කළ අතර රැකියාව අතරතුර විනෝදාංශයක් ලෙස ගායනා කිරීමට පටන් ගත්තේය. ශබ්ද ඉංජිනේරු මාර්වින් බෙයින්ස් ඔහුගේ දක්ෂතා සොයාගෙන පසුබිම් චිත්‍රපට පසුබිම් ගායනයට ඔහුව නිර්දේශ කළේය.නමසිය අසූ‍ව දශකයේ ඔහු හින්දි ගීත ගායනය හරහා කීර්තියට පත් විය. ඉන්පසු ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රසංග ගායකයෙකු බවට පත් විය. ඔහු විවාහ වී සිටියේ රමෝනා ගුණවර්ධන සමඟයි, ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙකු සිටි අතර, දුලාරියා, ව්‍යාපාරික කාන්තාවක් සහ ගයාන්, ටෙලි නාට්‍යකරුවෙකු සහ ගායකයෙක්
මරණය
ගුණවර්ධන හෘදයාබාධයකින් අභාවප්‍රාප්ත වන විට 73 වැනි වියෙහි පසුවූ අතර, ඔහු මීට පෙර ශ්‍රී ජයවර්ධන කෝට්ටේ රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියේය.
කොළඹ ධම්මසාර තෙරණුවෝ
කොළඹ ධම්මසාර තෙරණුවෝ (ඉංග්‍රීසි: Colombo Dhammasara Thera) යනු බෞද්ධ භික්ෂුවක් වන්නාහ. සිරිසදහම් අසපුව බෙල්ලන්තර දෙහිවලහි වැඩවසයි.
උන්වහන්සේගේ ගිහි නම සුදම් ප්‍රනාන්දු වන අතර 1991 සිට 1993 දක්වා කොලඹ නාලන්ද  විද්‍යාලයේ  ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලේ ක්‍රීඞා කල අතර 1993 දී කොලඹ නාලන්ද  විද්‍යාලයේ  ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලේ නායකත්වය දැරීය. හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් නායක මහේල ජයවර්ධන සහ හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක ශාන්ත කලවිටගොඩ උන්වහන්සේගේ නාලන්දා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ සමකාලීනයන්ය. කොළඹ ධම්මසාර තෙරණුවෝ කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ ප්‍රවර්ගය:1973 උපත්
අනාර්කලී
අනාර්කලී ( (ෂාහ්මුඛි) ; Anārkalī ) (අර්ථය: දෙළුම් කැකුළ) හෙවත් ෂරීෆ් උන්-නිසා යන උපන් නාමයෙන් හෝ නදීරා බෙගම් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ජනප්‍රවාදගත වහල් යුවතියකි. බොලිවුඩ් චිත්‍රපටයක් වන මූඝල්-ඉ-අසාම් තුළ දැක්වෙන්නේ මූඝල් යුගයේ දී, අක්බර් අධිරාජයා විසින් ඇයව බිත්ති දෙකක් අතර පණපිටින් වළලා දමන ලෙස නියෝග කළේ පසුව ජහාන්ගීර් නමින් රාජ්‍යත්වයට පත් කිරුළහිමි සලීම් කුමරු සහ ඇය අතර තිබූ අසම්මත ප්‍රේමය නිසාවෙන් බවයි. සාක්ෂි සහ මූලාශ්‍ර මඳ හෙයින්, ඇතැමුන් විසින් විශ්වාස කරන්නේ අනාර්කලීගේ කථාව මුළාවක් බවයි. එයට හේතු ලෙස ඔවුහු ඇගේ යැයි පැවසෙන සොහොන්ගැබක් සහ දේහය දක්නට ලැබීම දක්වති. අනාර්කලීගේ කථාපුවත අක්බර්නාම හෝ තුසුක්-ඉ-ජහාන්ගීරී යන ග්‍රන්ථවල සඳහන් නොවේ. පළමුව මෙය සඳහන් වන්නේ ඉංග්‍රීසි සංචාරකයකු සහ වෙළෙන්දකු වූ විලියම් ෆින්ච්ගේ දින සටහන් පොතෙහි ය. ඔහු 1608 අගෝස්තු 24 දින ඉන්දියාවට පැමිණ ඇත. මෙම කථාව මුලින්ම රචනා කරන ලද්දේ අබ්දුල් හලීම් ෂරාර් නම් ඉන්දියානු ලේඛකයා විසින් වන අතර, එම ග්‍රන්ථයේ පළමු පිටුවේ ඔහු රචනා කොට ඇත්තේ එය ප්‍රබන්ධයක් බවයි. එසේවුව ද, ඇගේ කථාව සාහිත්‍යය, කලාව සහ සිනමාව තුළට අනුවර්තනය කොට ඇත.
අනාර්කලීගේ සිදුවීමේ සත්‍යතාව පිළිබඳ විද්වතුන් අතර විවිධ මතභේද ඇත. ‍ඒ පිළිබඳ විවිධ පරස්පර මත පවතියි.
සලීම් කුමරුගේ පෙම් පුවත පිළිඳ රචනා කළ පැරණිතම බටහිර ලේඛකයන් වන්නේ බ්‍රිතාන්‍ය සංචාරකයන් වූ විලියම් ෆින්ච් සහ එඩ්වර්ඩ් ටෙරී ය. 1611 පෙබරවාරියේ දී විලියම් ෆින්ච් ලාහෝර් වෙත පැමිණියේ (අනාර්කලීගේ මරණය සිදුවූවා යැයි පැවසෙන වර්ෂයෙන් වර්ෂ 11කට පසුව) නැගෙනහිර ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම වෙනුවෙන් බයානාහි දී ඔහු මිලටගත් ඉන්ඩිගෝ අලෙවි කිරීම සඳහායි. 17වන සියවසේ මුල්කාලයේ රචති ඔහුගේ වාර්තාවේ පහත තොරතුරු සඳහන් වේ.
අනාර්කලී යනු දනියල් කුමරුගේ (අක්බර්ගේ තෙවන පුත්‍රයා) මෑණියන් වූ අතර, ඇය සහ සලීම් කුමරු (ජහාන්ගීර්) අතර පෙම් සම්බන්ධතාවක් පැවතිණි. මෙම සම්බන්ධතාව දැනගැනීමෙන් පසුව, අක්බර් අධිරාජයා මෙම ආර්යාව සිය මාලිගයේ බිත්ති අතර සිරගත කිරීමට නියෝග කොට ඇත. එහි දී ඇය මියගොස් ඇත. ජහාන්ගීර් රජු සිය ප්‍රේමයේ සංකේතයක් ලෙස ඇය වෙනුවෙන් අලංකාර ශෛලමය සොහොන්ගැබක් තැනවී ය.
නූතන මාධ්‍ය තුළ නිරූපණ
අනාර්කලී ඉන්දියානු, බංගලාදේශ සහ පාකිස්ථාන ග්‍රන්ථ, නාට්‍ය සහ චිත්‍රපට ගණනාවක් සඳහා තේමා වී ඇත. ඇය පිළිබඳ පැරණිතම සහ ප්‍රකටම ඓතිහාසික නාට්‍යය වන අනාර්කලී රචනා කරන ලද්දේ 1922දී ඉම්ටියාස් අලි තාජ් විසින් උර්දු භාෂාවෙනි. මෙම නාට්‍යය ඇසුරෙන් තැනූ Loves of a Mughal Prince චිත්‍රපටය 1928දී ඉන්දියාවේ මුදාහැරිණි. මෙහි අක්බර් ලෙස චරිත නිරූපණය කළේ තාජ් ය. 1953 ඉන්දියානු චිත්‍රපටයක් වූ අනාර්කලී තුළ අනාර්කලීගේ චරිතය නිරූපණය කළේ බීනා රායි විසිනි. පාකිස්ථානයේ අනාර්කලී නම් ලද තවත් චිත්‍රපටයක් 1958දී මුදාහළ අතර එහි ප්‍රධාන චරිතය නූර් ජෙහාන් විසින් නිරූපණය කරන ලදී. පසුව 1960දී, කේ. අසීෆ්ගේ අග්‍රගන්‍ය චිත්‍රපටයක් වූ මූඝල්-ඉ-අසාම් චිත්‍රපටය ඉන්දියාව තුළ මුදාහැරිණි. මෙහි අනාර්කළීගේ චරිතය නිළි මධුබාලා විසින් ද, සලීම් කුමරුගේ චරිතය දිලීප් කුමාර් විසින් ද නිරූපණය කරන ලදී. 2003දී ඉෂ්ක් (ආදරය) යන තේමාවෙන් මුදාහළ ෂොආයිබ් මන්සූර්ගේ කෙටි සංගීත වීඩියෝ මාලාවේ අනාර්කලීගේ චරිතය නිරූපණය කළේ ඉමාන් අලි විසිනි.
2013දී, ඒක්තා කපූර්ගේ රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ජෝධා අක්බර් තුළ ඇගේ චරිතය නිරූපණය කළේ හීනා පර්මාර් විසිනි. එහි අනාර්කලීගේ කුඩා කාලය සානියා තෞකීර් විසින් නිරූපණය කරන ලදී.
ක්‍රිස්තියානු පල්ලිය- හුදෙකලා ක්‍රිස්තියානුවරැන්ගේ පැවැත්ම
ක්‍රිස්තියානු පල්ලිය- හුදෙකලා ක්‍රිස්තියානුවරැන්ගේ පැවැත්ම
මෙම දළ සටහනේ ක්‍රිස්තියානු විශ්වාසයේ වර්ගීකරණය දැක්වේ. ප්‍රතිසංස්කරණවාදය පමනක් නොව රෙපරමාදු නිකාය ද මුල් යුගයේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය සමග" එකීය සම්බන්ධතාවයක්ව හිමිකම් දරයි.
ඒක මතබේදයක් වන්නේ ක්‍රිස්තු සබාව පල්ලිය නැතහොත් කතෝලික සබාවට දෙන ලද සරල අර්ථයයි. යම් තාක් දුරට මෙම මතභේදය විශ්වාස ලක්ෂණ සමග සම්බන්ධතාවය දක්වයි. එනම් සියළුම නව තරාතිරම් වලින් දායක වු එහෙත් විවිද ආකෘතින් මුල් කොට ගෙන පැවරැණු කතෝලික පල්ලියයි.
මෙතැන් සිට ඕතඩොක්ස් සභාව සහ රෝමානු කතෝලික සබාවය යන දෙපාර්හවයේමහ එකිනෙකාගේ සම්ප්‍රදාය අනුව එකම නාමයකින් හැදින්වේ. රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ දෙවන වතිකානු සබාවේ ලේඛන ගත වු නිති සුත්‍රාසයන, උවමානවෙන් සැකයට භාජනය කළ බව මෙහිදි මතක තබා ගත යුතු කරැණකි. මෙම සැකය මතභේදයකට තුඩු දෙන සාක්ෂියක් බවට පත් විම ගැන විස්තර කිරි‍මට 2007 දි වතිකානු ආගමික සභාවේ විශ්වාසය විද්‍යාව පැහැදිලි ලේඛනයක් ඉදිරිපත් කළේය.
විවිධ වු ක්‍රිස්තියානු කණ්ඩායම් බොහොමයකගේ අදහස වනනේ සියළුම තරාතිරම් එකම සංකේතමය හා සමස්ත පොදු විශ්වාසයකින් යුත් ක්‍රිස්තියානු සභාවකට අයිති වීමයි. ආදි කාලයේි කතෝලික සභාව යන පදය, කතෝලික සභාවේ සියළුම ඍජු හෝ අනියම් පල්ලි වලින් බෙදි අවුත් ගොඩනැගුනු කතෝලික රාජ්‍ය සභාව ලෙස බොහෝ සෙයින් සැලකේ. එනම්, මෙම පදය අපොස්කුලුවරැන්ගේ විශ්වාස ලක්ෂණය වෙත ආපසු හැරෙන ලද්දකි.
මාතර අප ස්වාමිදුවගේ දේවස්ථානය
මාතර අප ස්වාමිදුවගේ දේවස්ථානය ශ්‍රී ලංකාවේ මාතර පිහිටි රෝමානු කතෝලික දේවස්ථානයකි.
ක්‍රිස්තියානු පල්ලිය- හුදෙකලා ක්‍රිස්තියානුවරැන්ගේ පැවැත්ම
සාධාර්මික සභාව සහ ‍අනෙකුත් ධාර්මිකයන් ඔවුන්ව බොහෝ විට අවධාරණය කරනුයේ රෝමානු කතෝලික සභාව ලෙසටය. පෙරදිග සාධාර්මිකයන් ඔවුන්ගේ සභාව එක්සත් හා සත්‍ය ප්‍රකාශ කරන සභාවක් සේ පිහිටුවා ගැනිම කරණකොට ගෙන අදහස් දක්වයි. එලෙසම, බටහිර දෙසින් කතෝලික යන පදයට, රෝමානු කතෝලික සභාවේ විශාලත්වය හා බටහිරහි බලපෑම මුල් කරගෙන අදහස් දක්වයි.
අජටාකාශ නීතිය
අජටාකාශ නීතිය යනු බාහිර අභ්‍යාවකාශය තුළ සිදුකරන ක්‍රියාකාරකම් පාලනය කරන ජාතික සහ ජාත්‍යන්තර නීතියෙන් ආවරණය වන නීතිය යි. බාහිර අභ්‍යාවකාශය යන්නෙහි නිශ්චිත අර්ථ දැක්වීම පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර නීතීඥයින් එකඟතාවයකට පැමිණ නොමැති අතර සාමාන්‍යයෙන් වස්තුවක් පෘථිවිය වටා භ්‍රමණය වන අවම උස මට්ටම වන මුහුදු මට්ටම ට කිලෝ මීටර් 100 කට පමණ ඉහළින් (සැතපුම් 62 කට පමණ) බාහිර අභ්‍යාවකාශය ආරම්භ වන බව බොහෝ නීතිඥයන්ගේ පිළිගැනීම යි.
අජටාකාශ නීතියේ ආරම්භය සෝවියට් සමාජවාදී සමුහාණ්ඩු සංගමය විසින් 1957 ඔක්තෝබර් මාසයේ දී ලොව ප්‍රථම කෘතිම චන්ද්‍රිකාව (ස්පුට්නික් නමැති යානය) අභ්‍යවකාශගත කිරීමත් සමඟ ඇතිවිය. එතැන් පටන් මානව වර්ගයා විසින් අභ්‍යාවකාශ සම්පත් භාවිතය වැඩිවීමත් සමඟම අජටාකාශ නීතිය ක්‍රමයෙන් පරිණාමය වන්නට විය.
මුල් අවධියේ වර්ධනය
බාහිර අභ්‍යාවකාශය සාමකාමී ව භාවිතය තහවුරු කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කිරීමේ ආරම්භය 1957 දී සිදු විය. රුසියාව සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අතර ද්වී පාර්ශවීය සාකච්ඡා වල ප්‍රතිඵලය වූයේ 1958 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මණ්ඩලයේ දී විවාදයකට ඉදිරිපත් වීමට සිදු වීමයි. 1959 දී එක්සත් ජාතීන් විසින් බාහිර අභ්‍යාවකාශය සාමකාමී ව භාවිතා කිරීමේ කමිටුව පිහිටුවන ලදී. මෙම කමිටුව විසින් විද්‍යා සහ තාක්ෂණික උප කමිටුව සහ නීති උප කමිටුව නමින් උප කමිටු දෙකක් පිහිටුවන ලදී. මෙම නීති උප කමිටුව බාහිර අභ්‍යාවකාශය සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් සාකච්ඡා සහ ගිවිස ගැනීම් සඳහා පවතින ප්‍රාථමික විනිශ්චය ශාලාව වේ.
ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම්
බාහිර අභ්‍යාවකාශය සාමකාමී ව භාවිතා කිරීමේ කමිටුව විසින් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් 05 ක් කතිකා කර කෙටුම්පත් කරන ලදී.
බාහිර අභ්‍යාවකාශ ගිවිසුම වඩාත් පුළුල් වූ ද ස්ථීර වූ ද ගිවිසු ම වන අතර පාර්ශවකරුවන් 98 ක් ඊට අත්සන් තබා ඇත. අනෙකුත් ගිවිසුම් බාහිර අභ්‍යාවකාශ ගිවිසුම විස්තාරීය කරනු ලැබූ ඒවා වේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතයන්ගේ පහැදිලි අදහස වූයේ චන්ද්‍ර ගිවිසුම වඩාත් විස්තරාත්මක එමෙන් ම බාහිර අභ්‍යාවකාශ ගිවිසුම අවලංගු කරන හෝ එම ගිවිසුමට ඌණ පූරණයක් සපයන, සම්පත් අනුයෝජනය සහ භෞමික සෛවරීත්වය ට වාරණ පනවන එහි ප්‍රතිපාදන විස්තාරීය කරනු ලැබූ ගිවිසුමක් බවය. මෙම ගිවිසුමට අත්සන් තබා ඇත්තේ පාර්ශවයන් 12 දෙනෙකු පමණක් වන අතර බොහෝමයක් දෙනා එය අසාර්ථක ගිවිසුමක් ලෙස සලකනු ලබයි. ඊට අමතර ව න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ තහනම් කිරීමේ ගිවිසුම මඟින් 1963 දී බාහිර අභ්‍යාවකාශයේ න්‍යෂ්ටික අවි භාවිතයෙන් පරීක්ෂණ සිදු කිරීම තහනම් කරන ලදී.
ජාත්‍යන්තර අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන ගිවිසුම - 1998
එක්සත් ජාතීන්ගේ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් වලට අමතරව කැනඩාව, යුරොපා අභ්‍යාවකාශ ආයතනයේ සාමජික රටවල්, ජපානය, රුසියාව සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය යන රටවල සහභාගිතවයෙන් 1998 දී ජාත්‍යන්තර සිවිල් අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවීම සඳහා සාකච්ඡා කරන ලදී(අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන ගිවිසුම). මෙම ගිවිසුමේ අන්තර්ගත ප්‍රතිපාදන අතර නාසා ආයතනය සියලූම සාමාජික රටවල්වල දායකත්වය අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ ක්‍රියාකාරකම් සහ සම්බන්ධීකරණය කිරීමේ ප්‍රමුඛ ආයතනය වෙයි. එමෙන්ම තම තමන්ගේ කටයුතු පාලනය සම්බන්ධයෙන් සෑම රටකට ම බලයක් ඇත. මෙම ගිවිසුමේ බුද්ධිමය දේපළ ආරක්ෂා කිරීම සහ අපරාධ නඩු පැවරීමේ ක්‍රියා පටිපාටීන් ද අන්තර්ගත වේ. මෙම ගිවිසුම පෘථිවියෙන් බාහිරව ජනපද සහ විද්‍යාත්මක/කාර්මික මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවිය හැකි යැයි බලාපොරොත්තු විය හැකි චන්ද්‍රයා සහ අඟහරු ග්‍රහයා මත ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධීකරණ පහසුකම් සම්බන්ධ අනාගත ගිවිසුම් සඳහා හොඳ ආකෘතියක් විය හැකිය.
ජාතික අභ්‍යාවකාශ නීතිය
අජටාකාශ නීතිය ට ජාතික නීතිය ද ඇතුළත් වන අතර රටවල් ගණනාවක් මෑත කාලයේ දී ජාතික අභ්‍යාවකාශ නීති සම්මත කර ඇත. බාහිර අභ්‍යාවකාශ ගිවිසුමේ පාර්ශවයන් ජාතික අභ්‍යාවකාශ කටයුතු වලට අවසර ලබාදීම සහ අධීක්ෂණය කිරීම (වෙළඳ සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වල ක්‍රියාකාරකම් ද ඇතුළත්ව) අවශ්‍ය වේ. බාහිර අභ්‍යාවකාශ ගිවිසුම එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය මඟින් නීති ගත කරනු ලබන අතර එම පාර්ශවයන් තම ක්‍රියාකාරකම් අන්තර් ජාතික නීතියට අනුව ක්‍රියාකරන බවට සහතික විය යුතුය. චන්ද්‍රිකා සන්නිවේදන තාක්ෂණයෙන් ඔබ්බට ගිය අභ්‍යාවකාශ වෙළඳ කටයුතු වල නිරත වීම සහ අභ්‍යාවකාශ වෙළඳ මධ්‍යස්ථාන සංවර්ධනය වැනි පුද්ගලික අභ්‍යාවකාශ කටයුතු හැසිරවීම සම්බන්ධයෙන් රටවල් ගණනාවක් අවධානය යොමු කොට ඇත. මෙම කටයුතු හැසිරවිම ජාත්‍යන්තර නීතියට අනුකූල විය යුතු අතර අභියෝගය වන්නේ මෙම කටයුතු පාලනය කිරීමේදී ආයෝජන ක්‍රියාවලීන් අවහිර නොවන අයුරින් කටයුතු කිරීමය. සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අභ්‍යාවකාශය ජය ගන්නා රටවල් අභ්‍යාවකාශ සම්පත් සඳහා ඒකාධිකාරයක් ගොඩ නඟා ගැනීම ගැන අවධානයෙන් සිටී.
ස්ථාවර භූ කක්ෂීය විභජනය
කිලෝ මිටර් 35,800 ඉහළ අභ්‍යාවකාශයේ ස්ථාවර කක්ෂයක පවතින සියලූම චන්ද්‍රිකා නිරක්ෂයට ඉහළින් තනි වලල්ලක ආකාරයෙන් පැවතිය යුතුය. චන්ද්‍රිකා සඳහා මෙලෙස ඉඩ කඩ වෙන් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය වන්නේ පවතින ඉඩ කඩ සීමා සහිත වීමත් සීමිත චන්ද්‍රිකා ගණනක් පමණක් භූස්ථාවර කක්ෂයක ස්ථාන ගත කළ හැකි වීමත් ය. මේ තත්ත්වය මෙම විවරයන් ට ඇතුළු වීමට බලාපොරොත්තු වන රටවල් අතර ගැටුම්කාරී තත්ත්වයන් ඇති වීමට මුල පුරයි (සම දේශාංශවල නමුත් වෙනස් අක්ෂාංශ වල පිහිටි රටවල්). මෙම ගැටුම් අයි.ටී.යූ. විභාජන ක්‍රමය මඟින් විසඳනු ලැබේ. නිරක්ෂයේ පිහිටි රටවල් තම ප්‍රදේශයට ඉහළ අභ්‍යාවකාශයේ පාලනය සඳහා නෛතික අයිතිය වෙනුවෙන් හඬ නඟන බව පෙනෙන්නට තිබේ.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:නීතිය
ජාතික බේස්බෝල් කණ්ඩායම
ශ්‍රී ලංකා ජාතික බේස්බෝල් කණ්ඩායම යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික බේස්බෝල් කණ්ඩායමයි. 1980 ගණන්වල මැද භාගයේදී ශ්‍රී ලංකාවට බේස්බෝල් හඳුන්වා දෙන ලදී. ඇමරිකානු බේස්බෝල් පුහුණුකරු ජිම් ඩිමික්ක්‍ ක්‍රීඩකයින්ට ක්‍රීඩාව ඉගැන්වීමට ප්‍රථම නිල පුහුණුකරු විය. කණ්ඩායම ජාත්‍යන්තර තරඟ සඳහා ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරයි. ශ්‍රී ලංකාව 1995 දී පිලිපීනයේ පැවති ප්‍රථම ආසියානු බේස්බෝල් කුසලානයට සහභාගී විය. රටවල් 24ක් ආසියාවේ බේස්බෝල් සම්මේලනයට අයත් වේ. 2009 මැයි මාසයේදී, ශ්‍රී ලංකාව පළමු වරට ආසියානු බේස්බෝල් ශූරතාවලියේ අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලබා ගත්තේය. 2019 ජූලි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාව බටහිර ආසියා බේස්බෝල් කුසලානයේ අවසන් පූර්ව වටයේ සහ අවසන් වටයේදී පිළිවෙලින් ඉරානය සහ පාකිස්තානය පරාජය කරමින් ශූරයන් බවට පත්විය.
මනෝ මාරසිංහ
මනෝ මාරසිංහ (ඉංග්‍රීසි: Mano Marasinghe) යනු විධායක අධ්‍යක්ෂක සිංහගිරි රයිවට් ලිමිටඩ් ව්‍යාපාරය.
ජීවන සටහන්
මනෝ මාරසිංහ කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
වසන්ත ඔබේසේකර
වසන්ත ඔබේසේකර යනු ශ්‍රී ලාංකික චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු සහ තිර පිටපත් රචකයෙකි.
මනෝ මාරසිංහ
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
වසන්ත ඔබේසේකර
මුල් අවධිය
1962 දී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් (University of Ceylon) උපාදිය හැදෑරූ ඔබේසේකර මහතා පසුව 1964-1970 කාලය තුලදී සීමාසහිත එක්සත් ප්‍රවෘත්තිපත්‍ර සමාගම හී කතෘ මණ්ඩලයෙහි සේවය කරන ලදී. මේ කාලය තුලදී, අමතරව ඔහු කෙටි කතා ආදියද ලියූ බව සඳහන්ය.
කලා දිවියට පිවිසීම
1967 දී සත් සමුදුර චිත්‍රපටයට සහාය අධ්‍යක්ෂණයෙන් දායක වෙමින්, ඔබේසේකර මහතා සිය කලා දිවිය අරඹන ලදී. එම වසරේ මොස්කව් ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙලේ ශ්‍රී ලංකා නියෝජනය වූවේද එම සත් සමුදුර චිත්‍රපටයයි. 1971 දී Comité de libération du cinéma français වෙතින් ඔහුට සිනමා ශිල්පය පිළිබඳ සහතිකයක් හිමිවිය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක ප්‍රවර්ගය:2017 මරණ ප්‍රවර්ගය:1937 උපත්
හංගුල් දිනය
දකුණු කොරියාවේ හංගුල් දිනය ලෙසින්ද, උතුරු කොරියාවේ  චුසංගුල් දිනය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, කොරියානු අක්ෂර මාලා දිනය යනු, මහා සෙජොං රජ විසින්,  කොරියානු භාෂාවේ දේශීය  අක්ෂර මාලාව වන, කොරියානු අක්ෂර මාලාව (한글; 조선글), සොයාගැනුම සහ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සිහිකෙරෙන කොරියානු ජාතික දිනයකි. දකුණු කොරියාවේ එය ඔක්තොම්බර් 9 දිනදීද උතුරු කොරියාවේ එය ජනවාරි 15 දිනදීද සිහිපත් කෙරෙයි.
ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා
ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ ජුසෙප්පෙ අන්තෝනියෝ ආනාස්ටාසියෝ වෝල්ටා  (පෙබරවාරි 18, 1745 – මාර්තු 5, 1827) යනු,  ඉතාලියානු භෞතික විද්‍යාඥයෙක් වන අතර  1799දී ඔහු විසින් සොයාගැනුනු සහ 1800දී ඔහු විසින් දෙකොටසක ලිපියක් මගින් රාජකීය සංගමයෙහි සභාපති වෙත එහි ප්‍රතිඵල වාර්තා කරන ලද, පළමු විද්‍යුත් බැටරිය වූ වෝල්ටීය පුංජය සොයාගැනුම පිළිබඳ කීර්තිය හිමිවන්නා වෙයි. මෙම සොයාගැනුම හා සමගම වෝල්ටා විසින් ඔප්පු කරන ලද්දේ, රසායනික ලෙසින් විද්‍යුතය නිපදවිය හැකි බවත්, විද්‍යුතය නිපැයෙන්නේ ජීවින් විසින් පමණක් බවට එතෙක් පැවති මතය පදනම් විරහිත බවත්ය. වෝල්ටාගේ සොයාගැනුම විසින් මහත් ආකාරයක විද්‍යාත්මක උද්වේගයක් ජනිතවූ අතර, අනෙකුන් විසින්ද එවන් පර්යේෂණ සිදුකිරීමට අවකාශ ඇතිකරමින් අත්‍යන්තයෙහිදී විද්‍යුත් රසායන විද්‍යාව ක්ෂේත්‍රය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට මග පෑදීය.
ඔහුගේ සොයාගැනීම් නිසා, නැපෝලියන් බොනපාට්ගේ පවා අගය කිරීමට ලක්වීමට ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා හට හැකි වූ අතර, ප්‍රංශ ආයතනය වෙත පැමිණි එම ආයතනයේ සාමාජිකයන් වෙත ඔහුගේ සොයැගැනීම ප්‍රදර්ශනය කර දක්වන ලෙස ආරාධනාද ලැබීය. ඔහුගේ ජීවිත කාලය පුරාවටම, අධිරාජයා හා සමග කිසියම් ආකාරයක සඹිපතාවයක් පවත්වා ගෙන යෑමට වෝල්ටාට හැකිවූ අතර ඔහු විසින් බොහෝ බුහුමන් වෝල්ටා වෙත පිරිනැමිණි. පර්යේෂණාත්මක භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ පවීයා විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය පදවිය වසර 40 ක් පමණ  ඇලෙස්සැන්ඩ්‍රෝ වෝල්ටා  විසින් දැරූ අතර, ඔහුගේ ශිෂ්‍යයන් විසින් ඔහුට අතිශයින් ගෞරව දක්වන ලදි.
ඔහුගේ අභිවෘත්තිමය සඵලත්වය මෙසේ වුවද, පවුල් ජීවිතය වෙත ඇලුම්බවක් දැක්වූ පුද්ගලයෙක් බවට නැඹුරුතාවයක් වෝල්ටා වෙත දිස්වූ අතර ඔහුගේ දිවියේ අවසන් කිහිපය කුල මෙය පැහැදිලි ලෙස ප්‍රදක්ෂිණා විය. මෙම කාලයේදී ප්‍රසිද්ධ ජීවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන් බැහැරව සිටි ඔහු, 1823 වසරෙහිදී ඇරඹුනු ව්‍යාධි මාලාවක ප්‍රතිඵල ලෙසින් 1827 වසරෙහිදී සිදුවූ අත්‍යන්ත මරණය දක්වාම,  ඔහුගේ පවුල වෙනුවෙන් පමණක් දිවි ගෙවීය. විද්‍යුත් විභවය සඳහා එස්අයි ඒකකය, ඔහුට ගරුකිරීමක් ලෙසින් වෝල්ට් ලෙසින් නම් කර ඇත.
මුල් දිවිය සහ කර්තව්‍යයන්
වර්තමාන උතුරු ඉතාලියේ ( ස්විස් දේශසීමාව අසබඩ) පිහිටි කෝමෝ නගරයෙහිදී,  1745 පෙබරවාරි 18 දිනදී වෝල්ටා උපත ලැබීය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාඥයෝ
ඇල්ප්ස්
ඇල්ප්ස් යනු, සම්පූර්ණයෙන්ම  යුරෝපයෙහි පිහිටි උසම සහ වඩාත් පුළුල් ලෙස විහිදුනු කඳුවැටි පද්ධතිය වන අතර, ඇල්පයින රටවල් අටක් එනම්  (බටහිරෙහි සිට නැගෙනහිරට) ප්‍රංශය, ස්විට්සර්ලන්තය, ඉතාලිය, මොනාකෝ, ලිෂ්ටන්ස්ටයින්, ඔස්ට්‍රියාව, ජර්මනිය, සහ ස්ලෝවේනියාව ඔස්සේ දළ වශයෙන් 1,200 කිලෝමීටර (750 සැත) දුරක් විහිදෙයි.
ප්‍රාග්ඓතිහාසික යුගයෙහි සිට ක්‍රිස්තියානි යුගය දක්වා
thumb|ඉතාලියෙහි, [[වල්කමොනිකා හී පාෂණ සිත්තම්|වල්කමොනිකා වෙතින්, ප්‍රාග්-ඓතිහාසික පාෂාණලේඛ ]]
1991 වසරෙහිදී අර්ට්සි නම් අයිස්මිනිසා යනුවෙන් හැඳින්වෙන, නවශිලා දේහයක මමියක්, පා ගමනෙහි යෙදෙන්නන් විසින් සිමිලවුන් ග්ලැසියරය මතදී සොයා ගන්නා ලදි. ඔහුගේ ඇඳුම් සහ බඩු බාහිරාදිය පෙන්නුම් කලේ ඔහු ඇල්පයින් කෘෂිකාර්මික ප්‍රජාවක ජීවත්වූවෙක් බව වන අතර ඔහුගේ මරණය සිදුවී තිබූ ස්ථානය සහ ආකාරය – ඔහුගේ උරහිසෙහි තිබී ඊතලයක් සොයාගැනිණි – ඉඟි කලේ ඔහු තැනින් තැනට ගමන් කල අයෙකු බවයි. අර්ට්සිගේ මයිටොකොන්ඩ්‍රීය ඩීඑන්ඒ විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, ඔහු  K1 උපශාඛාවට අයත් බවක් පෙනී ගියත්, එම උපශාඛාවෙහි නවීන ශාඛා තුනෙන් එකක් හෝ වෙත වර්ගීකරණය කිරීමට නොහැකි විය. මෙම නව උපශාඛාව තාවකාලික ලෙසින් K1ö යනුවෙන් නම් කරන ලද්දේ අර්ට්සි සඳහා ඉංග්‍රීසි වදන වූ  Ötzi අනුව යමිනි.
කෙල්ටික ගෝත්‍ර ස්විට්සර්ලන්තයෙහි පදිංචි වූයේ ක්‍රිපූ 1500 සහ 1000 අතරතුරදීය.
කිරුළ හිමි සදෝ කුමරු
කිරුළහිමි සදෝ කුමරු (13 පෙබරවාරි 1735 - 12 ජූලි 1762) යනු ජංහොන් කුමරු යනුවෙන් උපත ලැබූ, යොංජෝ රජුගේ (1694 – 1776) දෙවන පුත්‍රයායි. ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වූ හ්යෝජං කුමරුගේ (1728) මරණයත් සමග, නව කුමරු රාජකීය අනුප්‍රාප්තිකයා බවට පත් විය. කෙසේනමුත් සදෝ කුමරුට රාජ්‍යත්වයට පත්වීමට අවස්ථාව නොලැබිණි. 27වැනි වියේ දී, සිය පියාගේ අණින් ඔහුට දඬුවම් පමුණුවන ලද අතර, සහල් බහාලුමක සිරකරනු ලදුව, කුසගින්න හේතුවෙන් ඔහු මියගියේ ය. ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුට "දැඩි ශෝකයක් සමග සිහිකැඳවන" යන අරුතැති සදෝ යන මරණාපර නාමය ලබාදෙන ලදී.
දඬුවම
ඉතිහාසයේ සඳහන් වන්නේ සදෝ මානසික ආබාධයකින් පෙළුණු බවයි; අත්තනෝමතිකව මාලිගයේ ජනතාව ඝාතනය කළ ඔහු ස්ත්‍රී දූෂකයකු ලෙස සැලකේ. මාලිගයේ නීති අනුව, රාජකීයයකු සාමාන්‍ය මහජන දඬුවම් ක්‍රම අනුව දඬුවම් පැමිණවිය නොහැකි වූ නිසා, සදෝගේ බිරිඳ සහ පුත්‍රයාව ද (පවුලේ එකම පිරිමි අනුප්‍රාප්තිකයා) මරණ දඬුවමට ලක්කිරීමේ හෝ පිටුවහල් කිරීමේ හැකියාව තිබිණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යොංජෝ රජු, සදෝගේ මව වූ යි බිසවගේ අනුමැතිය ඇතිව 1762 උණුසුම් ජූලි දිනෙක සදෝව දැවයෙන් තැනූ සහල් බහාලුමක (දළ වශයෙන් අඩි 4x4x4) සිරකිරීමට රාජකීය නියෝගයක් නිකුත්කළේ ය. ඉන් දින අටකට පසු, සදෝ මියගියේ ය.
කුමන්ත්‍රණ න්‍යාය
19වන සියවසේ දී, සදෝ කුමරුට මානිසක රෝගයක් නොතිබූ බවටත්, ඔහුව වැරදිවලට හසුකළ බවටත් කටකතා පැතිරගියේ ය. කෙසේනමුත්, ඔහුගේ බිරිඳ වූ හ්යේග්යොං ආර්යාව සිය හ්යේග්යොං ආර්යාවගේ මතක සටහන් ග්‍රන්ථය තුළ මේවා ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇත. සදෝගේ මරණය ඔහුගේ අපචාරී කියවලට දුන් දඬවමක් නිසා සිදු වී ද, නැතහොත් ඔහුව ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ කුමන්ත්‍රණයකට හසුවීමෙන් සිදුවූවවක් ද යන්න පිළිබඳ නොයෙකුත් වාදවිවාද පවතී.
භූමදානය
කිරුළහිමි සදෝ කුමරුගේ දේහය යංජුහි බේබොංසන් කන්දේ භූමදාන කරන ලදී. පසුව ඔහුගේ පුත්‍රයා වූ ජොංජෝ රජු විසින් 1789දී එය දැන් පවතින ස්ථානය වන සෝල්වලට කිලෝමීටර් 30ක් දකුණින් පිහිටි සුවොන් අසල, හ්යොල්ල්‍යුංවොන් වෙත රැගෙන යන ලදී. විශේෂයෙන්ම වසර පහකට පසු ජොංජෝ රජු විසින් ඔහුව අනුස්මරණය කොට සිය පියාගේ සොහොනට ගෞරව දැක්වීම සඳහා සුවොන්හි හ්වාසොං බලකොටුව ඉදිකරන ලදී. (මෙය ඉදිකිරීම 1794-1796 කාලයේ සිදු වූ අතර, නිල වශයෙන් පිළිගැනෙන්නේ 1795දී බවයි) 1816දී හ්යේග්යොං ආර්යාව ද මියගිය අතර, ඇයව ද ඇගේ සැමියා අසලින් මිහිදන් කරන ලදී.