බණකතා_සාහිත්‍ය
භක්ති කාව්‍ය
පැරණි සිංහල සාහිත්යම කෘතීන් අතර දක්නට ලැබෙන බොහෝ ගද්යම කෘති මෙන් ම පද්යල කෘති ද තෙරුවන් ගුණ වැයීම ම`ගින් සැදැහැවතුන් තුළ භක්තිය දැනවීම අරභයා රචනා කොට ඇති බව නොරහසකි. අමාවතුර, බුත්සරණ, ධම්සරණ, ස`ගසරණ, සද්ධර්මරත්නාවලිය, පූජාවලිය යන ගද්යක සාහිත්යද ග්රමන්ථ බුදුන්, දහම්, ස`ගුන් පිළිබ`ද ගුණ වර්ණනාත්මක කතා පුවත් වලින් හා විස්තර වලින් අනූන ය. විශේෂයෙන් ම බුත්සරණ හා පූජාවලිය බුදු රජාණන් වහන්සේගේ අද්භූත ගුණයන්, පුවතින් මෙන් ම බසින් ද හුවා දක්වා සැදැහැවතුන් තුළ අප්රූමාණ වූ භක්තියක් වර්ධනය කිරීම අරභයා රචනා කොට ඇත. පූජා වස්තූන් මුල්කොට ගනිමින් රචනාකොට ඇති ථූපවංශය, දළදා සිරිත, බෝධිවංශය, ධාතුවංශය වැනි කෘති ද භක්ති ප්රනබෝධය මුල්කොටගෙන රචනා වී ඇත. “වැනුවානම් බුදු ගුණ වැනුවාම ය’’ යනු ලෝවැඩ ස`ගරාව කළ වීදාගම හිමියන්ගේ ප්ර කාශනයකි. මේ වනාහි සිංහල කවීන් මුලසිටම දැරූ අදහසකි. සියබස්ලකර කතුවරයා පද්යයෙන් බුදුසිරිත වැනිය යුතු බව පැවසුයේ දසවන සියවසේ පමණ දීය. ඒ අනුව ගිය පසුකළ කවීන් තමන් බුදු ගුණ වනන බව පවසමින් ජාතක කතා කවියට නැගූ අයුරු ප්රයකට කරුණකි. කාව්යේශේකරය ගුත්තිලය මුල්කොට ගත් පශ්චාත් කාලීන ජාතක කාව්යෙ වුව ද බුදු ගුණ කීම්, බණ කීම් වශයෙන් රචනා කොට ඇත. මේ කෘතීන් හි තෙරුවන් කෙරෙහි භක්ති ප්ර්මෝදය දැනවෙන අයුරින් රචනා කරන ලද වැනුම් ඇති බව සැබවි. එහෙත් එම කාව්යන ග්රොන්ථ රචනා කළ කවීන්ගේ අරමුණු හුදු භක්තිය දැනවීමට සීමා නොවේ. භාහිර විවිධ වැනුම් මගින් කාව්යක රසයක් ලබා දීම ද ප්ර ධාන අරමුණක් විය. එය බෙහෝ විට බුදු ගුණ වැනීමේ හෝ බණ කීමේ අරමුණක් ද ඉක්මවා සිටියේ ය. භක්ති කාව්යඅයක පද්යස මිහිරි ලෙස ගායනා කළ හැකි විරිතින් රචනා කිරීමට ද භක්ති කාව්යය රචකයෝ බොහෝ විට උත්සාහ කළහ. භාරතීය භක්ති කාව්ය් ගායනයේ දී සංගීත භාන්ඩ පවා වැයූ බව කියනු ලැබේ. ඒ සමගම අනුප්රාකස හා එලිසම ආදිය ඇතුලත් වන සේ කරන ලද පද ඝඨනාව භක්ති කාව්යපන්හි බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණයකි. පද්ය. මිහිරි තාල අනුව ගැයීමෙන් භක්තිය වඩා ත්රිෝවුර ලෙස කියා පදමට හැකි යැයි සලකන ලදී. සංස්කෘතික භක්ති කාව්යව හෙවත් ස්ත්රෝකත්රැ කාව්යල සාහිත්යමට මග හෙලිවී ඇත්තේ සෘග්වේදී යුගයේ සිටය. වෛදික දෙවියන් අරබයා ගැයුණු භක්ති ගීත වලින් සෘග් වේදය පිරී ඇත. අනුතුරුව වීර කාව්යදයන් හා පුරාණයන් හි බ්රතහ්ම, විෂ්ණු, මහේෂ්වර යන ත්රී මූර්තිය අරබයා ගැයුණු භක්ති ගීත හමුවේ මහාභාරතයෙහි නාරායනීය නමින් හැ`දින්වෙන කොටස් විෂ්ණු දෙවියා පිළිබ`දව ගැයෙන භක්ති ගීතයෙන් සමන්විත ය. දහ අට පුරාණය ද හින්දුන්ගේ ත්රීගමූර්තිය අනුව බෙදී ගිය භක්ති ප්රොකාශක කෘති විශේෂයක් වෙයි. මේ භක්ති ගායනා ක්රෙමය ලෞකික සාහිත්යිට ද වැද ගන්නා අයුරු රඝුවංශයේ බ්රභහ්ම වර්ණනාව, තීරාතාර්ජුනියේ ඊෂ්වර වර්ණනාව හා ශිශුපාලවදයෙහි කෘෂ්ණ වර්ණනාව ද විමසන විට පෙනේ. හින්දු භක්තියන් පමණක් නොව මහායානික බෞද්ධ කවියෝ ද භක්ති කාව්යු රචනයෙහි පුරෝගාමී වූහ. එයට හේතුව නම් මහායාන බුද්ධාගම ද භක්ති වාදය ඔස්සේ ගමන්කොට තිබීම යි. හින්දු භක්ති කාව්ය මෙන් ම මහායාන බෞද්ධ භක්ති කාව්ය  ද වැඩි වශයෙන් රචනා කොට ඇත්තේ සංස්කෘත භාෂාවෙනි. ප්රයකෘත භාෂාවෙන් රචනා කරන ලද භක්ති කාව්ය ඇත ද, එය සංස්කෘත භක්ති කාව්යා තරම් මුල් තැනක් නොගනී. මහායාන බලපෑම සංස්කෘත භාෂාව මුල්කොට ගත් භක්ති සාහිත්ය මෙරට ජනප්රිමය විය. එය අනුරාධපුර යුගයේ සිට ම සිදුවිණි. එහි ලා හේතු වූයේ අභයගිරිය ප්ර‍ධාන කොටගත් මහායාන මතවාද පිලිගත් ආයතන පැණනැගීමයි. අභයගිරිය සංස්කෘත භාෂාව පිළිගත් අතර එයට මුල් තැනක් ලබා දුන්නේ ය. නාමාෂ්ඨ ශතකය ද මෙරට ලියවුණු බෞද්ධ භක්ති කාව්යතකි. මහාචාර්ය විජේසේකරයන්ගේ පිලිගැනීම අනුව එයද පොළොන්නරු යුගයේ ලියවී ඇත්තේ ය. කතුවරයා අඥාතය. එහි අරමුණ වී ඇත්තේ බුදු රදුන්ට යෙදෙන නම් 108ක් වර්ණනා කරමින් නමස්කාර කිරීමය. පද්යර සංඛ්යා ව 18කි. පංසල් අධ්යා පනයේ දී මුලින් ම කියවන ශකත ග්රමන්ථය ද මෙයයි. බුදුගුණ පිළිබ`ද ශිෂ්‍ායරගේ සිතෙහි භක්තියක් ඇතිවන අයුරින් කෙටි විරිතකින් රචනා කොට ඇතත් කවියා ශබ්ද රසය ගැන ද සැලකිලිමත් වී ඇත. පහත එන පද්යෙ එයට නිදසුනකි. “මහාමුනිං මහා වීර්යං    - මහාභිඥං මහාබලං මහොද්යාමං මහා ධෛර්යංිල  - මහා බාහුං නමාමහෙ’’ භක්ති කාව්යං රචනයෙහි අරමුණ කුමක් ද යන්න ට ඉ`ගියක් මෙහි අවසාන පද්යය තුනෙන් දැක්වෙයි. ඒ අනුව භක්ති කාව්යය භක්තියෙන් යුතුව කියවීමෙන් භෝග සම්පත් ලබයි රෝග පීඩා නැතිවෙයි. නපුරු සිහින නොදකියි. නීරෝගී භාවය ඇතිවෙයි. නුවන ඇතිවෙයි. උසස් කුලයේ උපදියි. බුදුගුණ අලංකාරය ද භක්ති කාව්යවකි. බුදුගුණ අලංකාරය රචනා කිරීමේ දී කවියා කියන්නේ, ‘‘කය නම් අසා 			රය බව නම් භයංකා 			රය කියනුව දිවා 			රැය කෙ‍රෙමි බුදු ගුණ අලංකා 	රය“ මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ බුදුගුණ අලංකාරය රචනා කළේ දිවා රෑ කීමට බවයි. කවියා යොදන කාව්යු ප්රනයෝග සැමෙකක් ම දිවා රෑ රැකීමට උචිත ආකාරයට හසුරුවාලන අයුරු දැක ගත හැකිය. බුදුගුණ අලංකාරය හැදින්විය හැක්කේ නව මගක් ගත් භක්ති කාව්යහක් ලෙසිනි. බොහෝ දෙනාට තේරුම් ගත හැකි බසින් බුදු ගුණ වැනීමෙන් සැදැහැවතුන් තුල වඩාත් සාර්ථකව භක්ති ආවේගය ජනිත කරවිය හැකි බව කවියා සිතූ සේය. පොදු ජනතාව වෙත බුදුන් වහන්සේ ගෙන ඒමේ දී මෙහි විශේෂත්වය නම් කවිය පාදක කරගෙන එය කරන ආකාරයයි. ඒ නිසා බුදුගුණ අලංකාරය කවි මගත්, බුදු මගත් සංයෝග කළ කෘතියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. බණ කීම් ස`දහා සිවු පද කවිය උපයෝගී කරගන්නා කවියා විස්තරාත්මක රීතියකින් බුද්ධ චරිතය ගොඩනගන අයුරු පෙනේ. බුදුගුණ අලංකාරයෙහි බුදුගුණ හුවා පෑම ස`දහා වෙනත් සාස්තෘන් හා දෙවිවරුන් හෙලා දැක තිබීම ද විශේෂ ලක්ෂණයකි. දෙවියන් හා දෙවියන් ඇදහූ පිරිස් නිර්දය ලෙස විවේචනය කිරීමට උචිත පරිසරයක් ගොඩ නගයි. එක් අවස්ථාවක කාව්ය රචකයා ගිනි දෙවියාගේ නිරර්ථක භාවය සරළ ජනකතාවක ස්වරූපයෙන් ඉදිරිපත් කරන්නේ ගිනි දෙවියා  ඇදහූ සාමාන්යය ජනයා ද සියුම් උපහාසයට ලක් කරමිණි. එගොනා මරා 			මස් පළහා කමින් නොස		රස් උන්ගිය සද එ 			ගොස් බලා ගොන් නගුට කුර ඇට 	රැස් ඈ වශයෙන් සියුම් උපහාසයකින් යුක්තව ගිනිදෙවියාට පූජා කිරීමට තැබූ ගවයා වැද්දන් පැමිණ මරා මස් අනුභව කොට ගිය අයුරු දැක්වූයේ ගිනි දෙවියාත් ගිනි දෙවියා පුදන මිත්යාඅ දෘෂ්ටික ජනතාවත් උපහාසාත්මක මුඛයෙන් විවේචනයට ලක්කරමිනි. මේ අනුව කොට්ටේ යුගයේ රචනා වන බුදුගුණ අලංකාරය මෙතෙක් අපේ ලේඛකයන් නොගත් මාර්ගයක යමින් පොදු ජනතාව විෂයෙහි උපන් අනුකම්පාවකින් යුතුව බුදුන් වහන්සේ පිළිබ`දව භක්තිවාදයක් ගොඩනැංවීම ස`දහා රචනා කළ භක්ති කාව්යසක් වශයෙන් සැලකීම වඩාත් හේතු සහගත යැයි හැදින්විය හැකිය.