cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
කැනේඩියානු දෙමළ කොංග්‍රසය
2011 අරමුදල් එක් රැස් කිරීම
2011 වසරේදී කැනේඩියානු දෙමළ කොංග්‍රසය විසින් පා ගමනක් සංවිධානය කොට ඉන් උපයාගත් මුදලින් කැනේඩියානු ඩොලර් 50,000 ක ප්‍රමාණයක්, ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය වෙත පරිත්‍යාග කල අතර, එම පරිත්‍යාගය වෙනුවෙන් කිසිදු කොන්දේසි හෝ නියමයන් නොවූ බවටද අවධාරණය කෙරුණි. එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ත හිතවාදී සංවිධානයක් විසින් මෙලෙස අරමුදල් රැස් කොට ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානයට පිරිනැමීම පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා රජය එකල දැඩි විරෝධයක් පළ කලත්, පරිත්‍යාගය භාර ගනිමින් ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය ප්‍රකාශ කර සිටියේ "පරිත්‍යාගයන් භාර ගැනීමෙන් සංවිධානයේ ස්වාධීනත්වයට හානියක් නොවන බවත් – ලොව පුරා මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් පක්ෂග්‍රාහිකත්වයෙන් තොරව ක්‍රියාකිරීම තම සංවිධානයේ අරමුණ බවත්ය."
ශ්‍රී ලංකාව විසින් සංවිධානය තහනම් කිරීම
ශී‍්‍ර ලංකාව තුළ වෙනම ඊළාම් රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමේ අරමුණින් විදෙස් රටවල සිට කි‍්‍රයාත්මක වන සංවිධාන 16 ක් ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් 2014 අප්‍රියෙල් මසදී තහනම් කල අතර, ඊට කැනේඩියානු දෙමළ කොංග්‍රසයද ඇතුලත් වී තිබිණි. 2001 වසරේ ජගත් ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් සම්මත කරගත් 1373වන යෝජනාව අනූව, එම සංවිධාන සමග කටයුතු කරන පුද්ගලයින්ට එරෙහිව මෙරට නීතිය යටතේ කටයුතු කිරීමට හැකිවන බව පැවසේ.
සංවිධානය පිළිබඳ පූර්ව අනාවරණයන්
කැනේඩියානු දෙමළ කොංග්‍රසය, ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වූ එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්ත සංවිධානයට ඍජුවම සහාය දක්වන්නෙක් බවට ජාත්‍යන්තර ත‍්‍රස්ත විශේෂඥයෙකු වන ආචාර්ය රොහාන් ගුණරත්න මහතා විසින්ද මින් පෙර හෙළිදරවු කොට තිබුණි. කෙසේ නමුදු තම සංවිධානය පිරිසිදු සංවිධානයක් යැයි පවසා ගනිමින් කැනේඩියානු දෙමළ කොංග්‍රසය (CTC), ගුණරත්න මහතාට එරෙහිව එරට ඔන්ටාරියෝ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයක් තුල නඩු පවරා ඉන් හානි වන්දි මුදලක් උපයා ගන්නා ලදී.
මේවාද බලන්න
දෙමළ ඩයස්පෝරාව යනු ltte සාමාජිකයන් ,ලංකාවෙන් සරනාගතයන් ලෙස පැනගිය නායකන් සැදුම්ලත් ත්‍රස්තවාදී සමූහයකී මොවුන් ප්‍රදාන වශයෙන් එංගලන්තය මූලික කරගෙන ක්‍රියාත්මක වන අතර ස්විට්සර්ලන්තය ,ජර්මනිය ,කැනඩාව ඔස්ට්‍රේලියාව වැනි රටවල් වල් සාමාජිකයන් සිටි මොවුන්ගේ ප්‍රදාන අරමුන වන්නේ ltte ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාවන් සදහා මුදල් රැස්කිරීමයි
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:දෙමළ-කැනේඩියානු සංස්කෘතිය
මහා වල් පාත්ත ස්තූපය
මහා වල් පාත්ත ස්තූපය හෙවත් දැවැන්ත කැළෑ පාත්ත පැගෝඩාව යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ  චීනයේ ෂාන්සි පළාතේ දකුණු ෂි'ආන්හි පිහිටි බෞද්ධ ස්තූපයකි. මෙය ඉදිවූයේ 652 ටෑං රාජවංශ සමයේ වන අතර මෙහි මුල් ගොඩනැගිල්ල මහල් පහකින් සමන්විත විය. 704දී වූ සේටියෑන් අධිරාජිනියගේ පාලන සමයේ මෙම ව්‍යූහය නැවත ඉදිවූ අතර එහි බාහිර ගඩොලු මුහුණත පිළිසකර කෙරුණේ මිං රාජවංශ සමයේ ය. මෙම ස්තූපය භාවිතයට ගැනුණු ප්‍රධාන අරමුණු වූයේ බෞද්ධ පරිවර්තකයකු සහ සංචාරකයකු වූ හියුංසාං විසින් ඉන්දියාවේ සිට චීනය වෙත රැගෙන ආ සූත්‍ර සහ බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමා තැන්පත් කිරීමයි.
වටපිටාව සහ ඉතිහාසය
මෙහි මුල් පැගෝඩාව ඉදිවූයේ ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජයාගේ (රා. 649–683) පාලන සමයේ ය. එවකට එහි උස 54 m (අඩි 177) විය. තලන ලද පස් සහ බාහිර පාෂාණ මුහුණතකින් යුත් එම ඉදිකිරීම ඉන් දශක පහකට පසු ඇදවැටිණි. 704 වර්ෂයේ දී වූ සේටියෑන් නම් රජකරන අධිරාජිනිය විසින් මෙම ස්තූපය නැවත ඉදිකොට එයට අමතර මහල් පහක් එක් කරන ලදී.
මෙම කුළුණ දා චි'එන් විහාර සංකීර්ණය ඇතුළත පිහිටා ඇත. ෂි'ආන් මෙට්‍රෝහි 3වන තීරුවේ දා යැන් ටා ස්ථානයේ සිට මේ වෙත ළඟා විය හැක. මෙහි එක් පිවිසුමක් උතුරු චතුරස්‍රයේ ඊසානදිග අන්තයෙහි පිහිටා ඇත. මෙහි නව පිවිසුමක් උතුරු චතුරස්‍රයේ වයඹදිග අන්තයෙහි විවෘත කිරීමට නියමිත ය.
ගැලරිය
<Gallery> File:Great wild goose pagoda by night.JPG|මහා වල් පාත්ත ස්තූපය රාත්‍රියට පෙනෙන අයුරු File:Statue of Xuanzang. Wild Goose Pagoda, Xi'an.jpg|හියුංසාංගේ ප්‍රතිමාව. මහා වල් පාත්ත ස්තූපය, ෂි'ආන්. File:Giant Wild Goose 2.jpg|පියස්ස සහ ගඩොලු මුහුණත පෙන්වන සමීප ඡායාරූපයක් File:Grande pagode avalokiteshvara hall.png|අවලෝකිතේශ්වර ශාලාව File:Great wild goose pagoda by night from park.jpg|උද්‍යානයේ සිට පෙනෙන අයුරු File: 大雁塔-内部.jpg|මහා වල් පාත්ත ස්තූපය ඇතුළත
ටී.බී. සුබසිංහ
සුබසිංහ මුදියන්සේලාගේ ටිකිරි බණ්ඩා සුබසිංහ (14 අගෝස්තු 1913 - 1995) යනු ශ්‍රී ලාංකික රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකි. ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුවේ 7වන කථානායකවරයා සහ සෝවියට් සංගමය වෙත ශ්‍රී ලාංකික තානාපතිවරයා විය. විදේශ සේවා සහ ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ පාර්ලිමේන්තු ලේකම් සහ කර්මාන්ත සහ විද්‍යාත්මක කටයුතු අමාත්‍යාවරයා ලෙසින්ද සේවය කර ඇත.
සුබසිංහ මහතා, ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ (ලසසප) සමාරම්භක සාමාජිකයෙක් වන අතර, 1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණයේදී බිංගිරිය ආසනය සඳහා තරගවැදී පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. 1956 මහා මැතිවරණයෙන් පසුව ඔහුව,  එස්. ඩබ්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක කැබිනට් මණ්ඩලයෙහි විදේශ කටයුතු සහ ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ පාර්ලිමේන්තු ලේකම් ලෙසින් පත්විය. වසර 1960 දී, එජාප නායකත්වය ලද කෙටි ආයුෂ සභාග රජයෙහි ඔහු පාර්ලිමේන්තු කථානායකවරයා ලෙසින් නිතරගයෙන් තේරී පත් විය.
රටෙහි මාක්ස්වාදී හා අධිරාජ්‍ය-විරෝධී ව්‍යාපාරයන් සඳහා තෝතැන්නක් වූ සූරිය-මල් ව්‍යාපාරයෙහි සුබසිංහ මහතා කැපී පෙනෙන චරිතයක් විය. ඔහු හට, වින්සන්ට් නමැති වැඩිමහළු සොහොයුරෙක් සිටියේය.
රවී කරුණානායක
රවින්ද්‍ර සන්ද්‍රේශ් කරුණානායක මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි. ඔහු වරලත් ගණකාධිකාරි උපාධිධාරියෙකුද වේ.
ප්‍රවර්ගය: දේශපාලක - ශ්‍රී ලංකා
අජිත් ද සිල්වා
ප්‍රවර්ගය:1952 උපත් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
සෝබර්-තිසේරා කුසලානය
සෝබර්ස්-තිසේරා කුසලානය යනු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර ටෙස්ට් තරඟමාලාවේ ජයග්‍රාහකයින්ට පිරිනමන ක්‍රිකට් කුසලානයකි. එය මුලින්ම ප්‍රදානය කරනු ලැබුවේ 2015-16 දෙරට අතර පැවති තරඟමාලාවෙන් පසුවය. මෙම කුසලානය නම් කර ඇත්තේ දෙරටේ පැරණි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් වන ශ්‍රීමත් ගාෆීල්ඩ් සෝබර්ස් සහ මයිකල් තිසේරාගේ නමින්ය.
පළමු සෝබර්ස්-තිසේරා කුසලානය ශ්‍රී ලංකාව විසින් 2015 දී පවත්වන ලදී.
පසුබිම
බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් මණ්ඩලය සහ ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ආයතනය නිවේදනය කළේ ඉදිරි බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ ශ්‍රී ලංකා ද්විපාර්ශ්වික සංචාර ගාෆීල්ඩ් සෝබර්ස් - මයිකල් තිසේරා තරගමාලා ලෙස නම් කරන බවයි. සෝබර්ස් පිත්තෙන් සහ පන්දුවෙන් දස්කම් දැක්වීම නිසා ඔහු ක්‍රීඩා ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස සැලකේ. දකුණත් පිතිකරුවෙකු සහ පා දඟ පන්දු යවන්නෙකු වන තිසේරා, සෝබර්ස්ගේ යුගයේම ක්‍රීඩා කළ නමුත් ශ්‍රී ලංකාව අයිසීසී පූර්ණ සාමාජික රටක් නොවූ නිසා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා නොකළ බැවින් ඔහුගේ වෘත්තීය ජීවිතය පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කිරීමට සීමා විය. එහිදී ඉන්දියාවට එරෙහිව ඉන්දියාවේදී සුප්‍රසිද්ධ ජයග්‍රහණයක් ලබා ගැනීමට තිසේරා ලංකා කණ්ඩායම මෙහෙයවීය.
සෝබර්ස්-තිසේරා කුසලාන තරඟමාලාවේ ලැයිස්තුව
{{legend|#BF1612 |බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට ජය|border=solid 1px #AAAAAA}}{{legend|#E494CC |බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් විසින් රඳවා තබා ගන්නා ලද|border=solid 1px #AAAAAA}}{{legend|#4169E1|ශ්‍රී ලංකාවට ජය|border=solid 1px #AAAAAA}}{{legend|#87CEEB|ශ්‍රීලංකාව විසින් රඳවා තබා ගන්නා ලද|border=solid 1px #AAAAAA}}
මේවාද බලන්න
වෝන්–මුරලිදරන් කුසලානය
මොසිල්ලා පදනම
මොසිල්ලා පදනම යනු විවෘත කේත මොසිල්ලා ව්‍යාපාරයට සහයෝගය දීමට සහ නායකත්වය සැපයීමට පවතින ලාභ නොපතන ආයතනයකි. එය 2003 ජූලි මස දී පිහිටුවන ලදී. එය විසින් සංවර්ධනය සඳහා ප්‍රතිපත්ති සැකසීම, යටිතල පහසුකම් පාලනය කිරීම, මොසිල්ලා සතු වෙළෙඳ ලකුණු සහ ප්‍රකාශන හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම වැනි කටයුතු කරනු ලැබේ.
සිංගප්පූරු පාෂාණය
සිංගප්පූරු පාෂාණය යනු, විශාල වැලි ගල් පුවරුවක ඛණ්ඩයක් වන අතර, එය මුලින්ම පැවැතියේ  සිංගප්පූරු ගංගාවේ මුව දොරෙහිය. අවම වශයෙන් 13වන සියවස තෙක් කාල නිර්ණය කෙරෙතැයි විශ්වාස කෙරෙන මෙම පුවරුව, සමහරවිට 10වන හෝ 11වන සියවස තරම් පැරණි විය හැකි අතර, ව්‍යාඛ්‍යානය නොකළ සෙල්ලිපියක් එහි විය. මෑත සිද්ධාන්ත ගෙන හැර පාන්නේ, මෙම සෙල් ලිපිය එක්කෝ පුරාණ ජාවා හෝ සංස්කෘත හෝ භාෂා වලින් ලියැවී තිබුණු බවයි. මෙම සෙල් ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තා සුමාත්‍රා ජාතිකයෙකු වූවා විය හැක. ගංගා මුව දොර පුළුල් කිරීම සඳහා සහ එය අවහිර වලින් තොර කිරීම සඳහා 1843 වසරෙහිදී මෙම පුවරුව පුපුරවා හැරියේ බලකොටුවක් තැනීම සහ එහි ආඥාපතියාගේ නිවහන තැනීම උදෙසාය.
14 වන සියවසෙහි විසූ යෝධයෙකු වූ බඩං හා සබැඳි පුරාවෘත්තගත කථාන්තරය සහ මෙම පුවරුවෙහි සම්බන්ධතාවයක් තිබිය හැකි අතර, මෙම යෝධයා විසින් සිංගප්පූරු ගංගාවෙහි මුව දොර වෙත විශාල පාෂාණයක් වීසි කළ බව කියැවෙයි. බඩංගේ මරණයෙන් පසුව, රජු විසින් ඔහුගේ සොහොන මතින් ගල් ටැම් දෙකක් තැනූයේ "සිංහපුර සමුද්‍ර සන්ධිය පිහිටි ස්ථානයෙහි" බව කියැවෙයි.
දැනට, සිංගප්පූරු ජාතික කෞතුකාගාරයෙහි තැන්පත් කර ඇති මෙම පාෂාණය, කෞතුකාගාරය විසින් 2006 ජනවාරි මාසයෙහිදී නම් කෙරුණේ, "ජාතික වස්තූන්" 11 අතුරින් එකක් බවට වන අතර,  ජාතික උරුමයන් පිළිබඳ සභාව විසින් එය නම් කෙරුණේ, එහි කෞතුකාගාරයන්හී තබා ඇති වටිනා පුරා කෘතීන් 12 අතුරින් එකක් බවටයි.
ප්‍රවර්ගය:වැලිගල්
කුරුණෑගල ඔරලෝසු කණුව
ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල නගර මධ්‍යයෙහි පිහිටුවා තිබෙන කුරූණෑගල ඔරලෝසු කණුව එරට ඇති පැරණිතම ඔරලෝසු කණු අතුරින් එකක් වේ.
ඔරලෝසු කණුවෙහි ආකෘතිය
සම්පූර්ණයෙන් වාගේ සිමෙන්ති හා කළු ගලින් නිර්මාණය කොට තිබෙන මෙම ඔරලෝසු කණුවහි මූලික හැඩය චතුරස්‍රාකාර ස්වරූපයක් ගෙන තිබෙයි.
එහි පහළ, සිව් දිශා වෙතට ඉදිකරන ලද දොරටු හතරක් වන අතර, ඉන් තුනකම ඔරලෝසු කණුව පිහිටුවීමේ අභිප්‍රාය හා ලෝක යුද්ධයෙන් මියගිය භටයින්ගේ නම් දැක්වෙන සටහන් දැක්වීමට යොදා ගෙන තිබෙයි. කුණුවෙහි ඉහලින් සිව් දිශාවන්හී 1922 වර්ෂය සටහන් කොට තිබෙයි.
ඔරලෝසු කණුවහි ඇතුළත, එහි ඉහළට නැඟීම වෙනුවෙන් ඉදිකරන ලද පඩිපෙළක් වන අතර, ඉන් පඩි 4ක් කොන්ක්‍රීට් වලින්ද, ඉතිරි පඩි 29ක් ලී වලින්ද සාදා ඇත.
යුධ ස්මාරකයක් වශයෙන්
ක්‍රි.ව. 1914-1918 I වන ලෝක යුද්ධයේදී එක්සත් රාජධානිය වෙනුවෙන් සටන්වැද මියගිය වයඹ පළාතේ භටයින් සහ ඉංග්‍රීසි ජාතික භටයින් 07 දෙනෙකු සිහිකිරීම වෙනුවෙන් ඉදිකරන ලද්දකි. ඔරලෝසු කණුවෙහි ඉංග්‍රීසි, සිංහල හා දෙමළ භාෂා ත්‍රිත්වයෙන්ම සටහන් කොට තිබෙන වගන්තිය, ඒ බැව් සනාථ කරයි. (පහත දක්වා ඇති)
"ක්‍රි.ව. 1914 - 1918 මහ යුද්ධයේදී අධිරාජ්‍ය උදෙසා වයඹ පළාත වෙනුවෙන් ගොස් ජීවිත දානය කළ වීර පුරුෂයන් සිහිවීම පිණිසයි."
පළමු ලෝක යුද්ධයේදී මියගිය භටයින් 11 දෙනෙකුගේ (ලාංකිකයින් තිදෙනෙකු ඇතුළු) නම් සඳහන් වන සටහනක් සහ දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී මියගිය ඉංග්‍රීසි ජාතික භටයින් 07 දෙනෙකුගේ නම් දැක්වෙන සටහනක්ද මෙහි පවතී.
කුරූණෑගල ඔරලෝසු කණුව, කොළඹ නගරයේ ඉදිකොට තිබෙන යුද ස්මාරකයටත් වඩා පැරණි ස්මාරකයක් ලෙස හැඳින්වෙයි. එසේම යුධ ස්මාරකයක සිංහල හා දෙමළ භාෂා ද්විත්වයෙන්ම පාඨ දැක්වෙන එකම අවස්ථාව ලෙසද මෙය සඳහන් වෙයි. (නමුත් කොළඹ යුද ස්මාරකයේ සිංහල හා දෙමළ වචන දෙකක් ඇති බව සඳහන්ය).
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ඔරලෝසු කණු - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ යුද්ධ ස්මාරක
කූරගල බෞද්ධ පුදබිම
බෞද්ධ පුදබිමක් වූ කුරගල ඓතිහාසික පසුබිම
සබරගමු පළාතේ රත්නපුර දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ බළන්ගොඩ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්‌ඨාසයේ තන්ජන්තැන්න ග්‍රාමසේවා වසමට අයත් කූරගල හා පිටුවන්ගල කටාරම් සහිත බ්‍රාහ්මී අක්‌ෂර යුත් ගල් ලෙන් ආරණ්‍ය සේනාසනයකි. එම ලෙන් සතර දිගින් වැඩි භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට පරුමක ප්‍රභූවරු විසින් පූජා කරන ලද්දකි. කඩවත හා මැද කෝරළයේ උග්ගල් කල්තොට හා තන්ජන්තැන්න යන ගම්වල සිතියමට අනුව පිහිටි අංක 05 දරන භූ ලක්‌ෂණ සිතියටම අනුව පිඹුරේ අංක 03 දරන ඇතුල් සටහනේ ලොට්‌ අංක 100 හා 810 දරන අවසාන ගම් පිඹුරේ ලොට්‌ අංක 182, 184, 352, 353, 362, 364 සහ 366 දරන අක්‌කර 52 රූඩ් 2 පර්චස්‌ 19 ක්‌ වූ භූමි ප්‍රමාණයකට හිමිකමක්‌ හා උරුමයක්‌ ඇති අතීත බෞද්ධ කේන්ද්‍රස්‌ථානයකි. මෙම "කූරගල ගල් ලෙන් තපෝවන ආරණ්‍ය සේනාසනය" අනුරාධපුර යුගයේ සිට ම පැවති බෞද්ධ ජූජනීය ස්‌ථානයක්‌ බව පුරාවිද්‍යාඥයන් අවිවාදයෙන් තොරව පිළිගන්නා අතර මෙම ස්‌ථානයට පැමිණෙන ඕනෑ ම හූදී ජනයෙකුට ඒ බව පසුබිමින් තහවුරු වන බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත.
"කුරගල ගල් ලෙන් තපෝවන ආරණ්‍ය සේනාසනය" ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම සෙනසුන් ලෙන්වලට අයත් මිහින්තලය වෙස්‌සගිරිය, රිටිගල, දිඹුලාගල, සිතුල්පහුව, බුද්ධංගල ආරණ්‍ය සේනාසනය හා සම අවධිවල දී සංවර්ධනය වූ බෞද්ධ සංස්‌කෘතික උරුමයේ සුවිශේෂී වූත් ප්‍රෙෘඪ වූත්, අනභිබවනීය වූත්, දේශීය අනන්‍යතාවයේ ප්‍රධාන කේන්ද්‍රස්‌ථානයක්‌ වන අතර ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සතු පූජා භූමියකි. මෙහි පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අවසරයකින් තොරව කිසිදු ඉදිකිරීමක්‌ හෝ කැණීමක්‌ සිදු කළ නොහැකි භූමියකි. එමෙන්ම රක්‌ෂිත වන කලාපයට අයත් ප්‍රදේශයක්‌ද වේ. එමෙන්ම ක්‍රි. පූ. 28,000 - 6500 අතර කාලයේ බෙල්ලන්බැදිපෑලැස්‌ස හා උඩුපියනිගල්ගේ මෙන්ම බුදුගලට නුදුරු අතීත බළන්ගොඩ මානවයා සරිසැරූ හා ඔවුන්ගේ නිවහනක්‌ වූ ගල් ලෙන් සංකීර්ණයකි.
ක්‍රි. පූ 2-1 සියවස්‌ අතර කාලයේ ගල් ලෙන් ආශ්‍රමයක්‌ ලෙස පැවති කූරගල, අනුරාධපුර යුගයේ සිට ම මෑත ඉතිහාසය දක්‌වාම සංවර්ධනය වූ බෞද්ධ පූජනීය පුද බිමකි. මෙයට ආසන්න ගල්ටැම්යාය, බුදුගල, හඳගිරිය, දේවගිරය, කොට්‌ටිමුල්වල, ලෙන්දොර, මහ සුදර්ශන ලෙන, කිරිමකුලුගොල්ල කුරගලට ආසන්න අනෙකුත් පෞරාණික බෞද්ධ කේනද්‍රස්‌ථාන වේ. මේ අනුව කූරගල ලෙන් ආරණ්‍ය සේනාසනය හුදකලාව පිහිටි බෞද්ධ කේන්ද්‍රස්‌ථානයක්‌ නොවේ. පශ්චාත් අනුරාධපුර යුගයේ දී කූරගල ලෙන්වල සිට භාවනානුයෝගී භික්‍ෂූන් වහන්සේලා බුදුගල පධානඝර ආරණ්‍ය සේනාසනයට වැඩම කර විනයකර්ම කටයුතුවල නිරත වූ බවට සාධක සොයාගෙන තිබේ. මේ අනුව අනාදිමත් කාලයක්‌ බෞද්ධ සංස්‌කෘතියේ පුනර්ජීවනය ලද බෞද්ධ වාස්‌තුවිද්‍යාත්මක නිර්මාණ රැසක නටබුන් අදටත් ශේෂව පවතී. මේ ස්‌ථාන වැනසී අන්සතු කර ගැනීමට පෙර ලේඛනගත කර රැක ගැනීමට බෞද්ධයා පෙළ ගැසී සිටිය යුතු අවධියකි මේ.
කූරගලට පිවිසිය හැකි මග
බළන්ගොඩ නගරයේ සිට උග්ගල් කල්තොට දක්‌වා දිවෙන බස්‌ රථ මාර්ගයේ 14 වැනි සැතපුම් කණුව පසුකරත් ම තන්ජන්තැන්න මංගර දේවාලයට ආසන්නව දකුණු දෙසට දිවෙන මාර්ගයේ සැතපුම් එකයි කාලක්‌ (1, 1/4) පමණ ඉදිරියට ගිය පසු කූරගල ගල් තලාවට පිවිසිය හැකිය. මේ යන අතර මගදී කූරගලට ආසන්නව ඉදිකර ඇති නූතන සංඝාවාසයකි. එහි බැතිමතුන්ගේ ගිමන් විඩාව නිමා ගැනීම සඳහා ඉදිකර ඇති ධර්ම මන්දිරයට පිවිසීමට අමතක නොකළ යුතුය. එතැන් සිට ගල් තලයේ නූතනයෝ සකසා ඇති බෞද්ධ පැරැණි පියගැට පෙළ නැග්ම ඔස්‌සේ යාර 100 යක්‌ පමණ ඉදිරියට ගමන් ගැනීමෙන් පසු වළයාකාර හැඩයේ බැස්‌සකි. එහි මධ්‍යයේ තැනි බිමකි. එතැන් සිට වම් පයින් පූර්ව බ්‍රහ්මී අක්‌ෂර සහිත ප්‍රධාන ලෙන් සංකීර්ණයට පිවිසිය හැකිය. මෙයට දකුණු පසින් හිටුවන්ගල ගල් ගුහා (කුහරය) පිහිටා තිබේ. මෙම ස්‌ථානය පොදුවේ කූරගල යනුවෙන් ව්‍යවහාර කරතත් පර්වත ශිඛර දෙකකි. එය කූරගල හා හිටුවන්ගලයි. හපුතලේ අඟලේ සිතියමට අනුව නිරිත ඊසාන දිසානුගතව බෙල්ලන්ගල කඳු කෙරවළේ සිට දියඉන්න කපුගල බඹරගල දක්‌වා සැතපුම් දහයක්‌ පමණ දිගට විහිදෙන්නා වූද, දකුණු ගිනිකොණ දිසානුගතව අඩි 500 - 1500 සමෝච රේඛා අතර දළ බෑවුම්ගත ප්‍රාකාර බැම්මක්‌ සේ විහිදෙන පර්වත තලයේ උසම ශිඛරය ලෙස ද කූරගල සඳහන් කළ හැකිය. කඳු වැටියේ පිළිවෙළින් අනෙකුත් උසම ස්‌ථාන වන්නේ හිටුවන්ගල, කවුඩුමානහෙළ, කළුගල හා බඹරගලයි. මුහුදු මට්‌ටමේ සිට අඩි 1500 වඩා උසට මෙම පර්වත ප්‍රාකාරය උස්‌ වේ. මෙයින් කූරගල පර්වත ශිඛරය ඉහළින් ම දිස්‌වේ. මෙම පර්වත වේදිකා "ග්‍රැනයිට්‌ මිග්මනයිස්‌" හෙවත් "තද කළුගල්" පාෂාණ පද්ධතියකින් උතික්‌ෂිප්ත වූ කඳු කලාපයක්‌ ලෙස හැඳින්විය හැකිය. වයඹ හා උතුර දෙසින් බළන්ගොඩ දක්‌වා කඳු ගැටවලින් උස්‌ වුවද දළ වශයෙන් තැනි බිමකි. "බළන්ගොඩ සානුව" යනුවෙන් එම තැනි බිම හඳුන්වයි.
කූරගල අවට පරිසරය
බළන්ගොඩ සීමාන්තයේ පිහිටි කූරගල වන පියස කඳුරට වියළි කලාපීය වෘක්‌ෂලතා කලාපයට අයත් වුවද, තෙත් හා වියළි සංක්‍රාන්තීය කලාපයක අවසාන සීමාවේ පිහිටා ඇත. එබැවින් අවුරුද්දේ වැඩි කාලයක්‌ වියළි දේශගුණයක්‌ පවතින බැවින් තද කර්කශ වියළි බවක්‌ ගතට දැනේ. මෙහි වැඩී ඇති ශාක කඳුරට වියළි කලාපීය ශුෂ්ක දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන තද අරටුව සහිත හොර, කීන, පලු, වීර, බුරුත, නැදුම්, හල්මිල්ල, කැටකෑල්ල වැනි වටිනා වෘක්‌ෂලතා මෙන්ම කටු පඳුරු හා තෘණ තලා වර්ගයට අයත් අඩි දෙකක්‌ පමණ උස්‌ වූ "මානා" පඳුරු බහුලව දක්‌නට ලැබේ. එසේ ම අරළු බුළු, නෙල්ලි, ගම්මාලු කහට, වෑවරණ, ඇත්දෙමට, සුදුහඳුන්, රත්හඳුන්, කිහිරය, බිම් කොහොඹ, රසකිඳ තිත්තකිඳ, අට්‌ටික්‌කා, ඇහැළ, ඔළිඳ වැල්, සියඹලා, ඊ තණ ආදී ඖෂධීය ගස්‌, වැල් හා තෘණ වර්ගයට අයත් ශාක මෙම ප්‍රදේශයේ බහුලව දැක ගත හැකි බැවින් රැකගත යුතු වටිනා වන කලාපයකි.
කූරගල පර්වත ශිඛරයේ සිට අවට නරඹන කල්හි දකුණු දෙසින් මුහුදු සිතිජය ලෙස දිස්‌වන්නේ උඩවලව හා චන්ද්‍රිකා වැව අති විශාල ජල එකතුවයි. ගිනිකොණ දෙසින් බිඳුණුමංකඩ හා හම්බෙගමුව සුවිශාල වැව් දෙක දිස්‌වේ. ඊසාන දෙසින් හපුතලේ කඳු පන්තිය හා කොස්‌ලන්ද සානුව දිස්‌ වේ. හපුතලේ, ඇල්ල, වැල්ලවාය හා කොස්‌ලන්ද, බෙරගල මහා මාර්ගය දිගේ පහන් කණු ආලෝකයෙන් දිස්‌ වන සුන්දර දර්ශනය නැරඹීම සඳහා බොහෝ දෙනා රාත්‍රී කාලයේ කූරගල ගල් තලාවේ නවාතැන් ගැනීම කලක සිට පැවත එන සිරිතකි. වර්ෂා කාලයේ දී දහස්‌ ගණනින් පිරී යන මධ්‍ය වලව මිටියාවතේ පැරැණි වැව් පද්ධතිය දිස්‌ වන්නේ තැන තැන එක්‌ රොක්‌ වූ ජල කඩිති මෙනි. අක්‌කර දෙකක්‌ පමණ වන සේ සිවුරුකඩ කපා ඇති ආකාරයට ක්‍රමානුකූලව කට්‌ටි කර ඇති කල්තොට, කොළොම්මඩ, වැලිපතයාය, පුහුල්යාය, පුබ්බරුපොත, දියඉන්න දක්‌වා දිවෙන වෙල්යාය කූරගල පර්වතයෙ සිට නරඹන කල්හි අතිසුන්දර මනස්‌කාන්ත දර්ශනයක්‌ දිස්‌ වේ. වර්ෂ 1956 පසු සංවර්ධනය වූ "වලවේ ගඟ දකුණු ඇළ සංවර්ධන ව්‍යාපාරය" යටතේ මෑත දී වගා කටයුතු සිදු කරන මෙම කුඹුරුයාය ප්‍රදේශයට බත සපයන පුණ්‍ය භූමියකි.
එදා සිහල රජ දවස නීල යෝධයා විසින් ඉදිකළ නීල බැම්ම අමුණ සහ ඇළ, වලවේ ගඟේ දෙපා බැදි අමුණ සහ ඇළ, කාල්කාන් අමුණ සහ ඇළ, මළකඳුර අමුණ සහ ඇළ, කොමළිගේ අමුණ සහ ඇළ ආදිය ඇතුළු වැව් අමුණුවල තැන තැන ඇති නෂ්ඨාවශේෂයන් කියා පාන්නේ වලවේ ගඟේ අතු ඔයවල් හරස්‌ කොට ඇළවේලී මගින් ජලය ගෙන ගොස්‌ දහස්‌ ගණන් වැව් පුරවා වගා කටයුතු කළ සරුසාර භූමියයි. එදා මෙන්ම අද ද මෙම ප්‍රදේශයේ ජනතාවට බත සපයන්නේ නැවත ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කර ඇති එම වැව් අමුණු සහ ඇළ මාර්ග වේ.
ජනප්‍රවාදවලට අනුව මෙහි පැරැණි නාමය කූරගල නොව "කුහරගලයි" එම නම ව්‍යවහාර කිරීමට හේතු වී ඇත්තේ පිටුවන්ගල පර්වතය මුදුනේ නැගෙනහිර බෑවුමේ ස්‌වභාවිකව පිහිටි ගල් දෙබොක්‌කාවක්‌ කුහරයක්‌ ලෙස තරමක ගැඹුරට පිහිටා තිබීමයි. එය අඩි 15 - 20 පමණ ගැඹුරට මිනිසුන් දෙදෙනකුට පමණ එක වර බැසිය හැකි කුහරයකි. ඝන අන්ධකාරයෙන් යුත් කුහරය දිගේ තරමක්‌ පහළට බැසීමේ දී පර්වත තලයේ නැගෙනහිර මුහුණතට සූර්යාලෝකය වැටීමෙන් විවර වූ පැළුම තුළින් ආලෝකය මතුවේ. සාපේක්‍ෂව බලන කල්හි මෙහි පිහිටීම එතරම් ම විශ්මය ගෙන දෙන්නකත් නොවේ. එහෙත් කූරගල යන නම භාවිතාවීමට මෙය හේතු වී ඇත. කූරගලට තරමක්‌ ආසන්නව නැගෙනහිර දෙසින් පිටුවන්ගල පර්වතය දිස්‌වෙයි. එය කුරගලට වඩා තරමක්‌ උස්‌ වේ. දත්තා විසින් පූජා කළ ලෙනට ඉහළින් පිහිටා තිබේ. මෙය ස්‌වරූපයෙන් ලෙනක්‌ නොව ගුහාවකි. මෙය අචෙලක භික්‍ෂූන්ගේ භාවනා අසපුවකි. මෙය නැරඹීමේදී ප්‍රවේශම් වීම නුවණට හුරුය.
නැගෙනහිර හිටුවන්ගල පර්වතය පා මුල කටාරම් කොටන ලද ලෙන් තුනක්‌ දැකගත හැකිය. ප්‍රථම ලෙන අඩි හැටක්‌ පමණ දිග් වූද, අඩි 40 පමණ උස්‌ වූද, කටාරම් දෙපේළියකින් යුක්‌තව පහළින් පූර්ව බ්‍රහ්මී අක්‌ෂරවලින් යුත් දීර්ඝ සෙල්ලිපියකි. ඊට මඳක්‌ වම් පසින් තවත් කුඩා ප්‍රමාණයේ ලෙනකි. එය ප්‍රථම ලෙනට වඩා කුඩාය. පර්වත ශිඛරයේ ඉහළම කෙළවරේ සෘජුව උස්‌ වූ පර්වත තලයේ අවදානම් අයුරින් සකස්‌ කර ඇති අඩි 8 ඞ 6 ඞ 4 දිග, පළල සහ උස ප්‍රමාණයෙන් අයුත් භාවනා අසපුවකි. එයට ඉහළින් ස්‌වාභාවිකව පිහිටි විශාල ගල් කුලයකින් වහළක්‌ සේ ආවරණය වී අව් වැසි ආදියෙන් ආරක්‍ෂාව සැලසේ. මෙම ස්‌ථානය භාවනානුයෝගී භික්‍ෂූන් වහන්සේලා විදර්ශනා පිරූ ගිරි ගුහා ස්‌ථාන බව විශුද්ධිමාර්ග සන්නසට අනුව පැහැදිලි කර ගත හැකිය. භාවනානුයෝගී තවුස්‌ කැළ වෙනුවෙන් ගිරි ගුහා ඉදි කළ බව බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ කොතෙකුත් හමු වේ. මෙම භාවනා අසපුවේ සිට තෙරක්‌ නොපෙනෙන හිස්‌ අවකාශය දෙස බැලීමෙන් විදර්ශනාලාභී භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට විශ්වයේ යථා තත්ත්වය අවබෝධවීමෙන් මාර්ගඵල අවබෝධ කර ගැනීමට මෙන් ම සසර මග කෙටි කර ගෙන නිවන් මග පසක්‌ කර ගැනීමට උපකාර වූ පුණ්‍ය භූමියකි මේ. එබැවින් මෙම ලෙන් ආශ්‍රමය අනාගත භික්‍ෂූන් වෙනුවෙන් රැක ගත යුතු භූමියක්‌ බව අවධාරණය කරමි.
කූරගල් ප්‍රාග් ඓතිහාසිකත්වය
කූරගල ගල් ලෙන් ප්‍රාග් මානව යුගය දක්‌වා අතීතයට දිවෙන ඉතිහාසයක්‌ ඇති ස්‌ථානයකි. හිටපු ජතික කෞතුකාගාර අධ්‍යක්‍ෂවරයෙකු වූ ආචාර්ය පී. ඊ. පී. දැරණියගල සූරීන්ගේ හා හිටපු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් ආචාර්ය එස්‌. යු. දැරණියගල සූරීන්ගේ සුවිශේෂ නිරීක්‍ෂණයට ලක්‌ වූ බෙල්ලන්බැදි පෑලැස්‌ස එළිමහන් සොහොන් බිම කුරගලට නුදුරුව පිහිටා ඇත. බෙල්ලන්බැදිපෑළැස්‌සෙන් සොයා ගත් මානව අවශේෂ හා මෙවලම් අදින් වසර 6500 වඩා වැඩි බව කාල නිර්ණය කර ඇත. දියඉන්නට නුදුරු උඩුපියන් ගල්ගේ, වලව නිම්නයේ රත්කිඳ සහ කුරගල පාමුල ඇති බුදුගල ප්‍රාග් ඉතිහාසය දක්‌වා අතීතයට දිවෙන කූරගලට ආසන්න ස්‌ථාන වේ. රාවණ ඇල්ල ගල්ගේ, හල්දුම්මුල්ල, රංචමඩම සහ ගල්පාය කූරගලට තරමක්‌ දුරින් පිහිටිය ද බළන්ගොඩ මානවයා සැරිසැරූ ස්‌ථාන වේ. උඩුපියන් ගල්ගේ සහ රාවණ ඇල්ල ගල්ගේ තිබී සොයාගත් උපරිම ස්‌ලොස්‌ටෝසීන යුගයට අයත් ශුද්‍ර ගල් ආයුධ සහ වළං කැබළිති පැරැණි තාක්‌ෂණය පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි කරයි. උඩුපියන්ගල්ගේ විසූවෝ බෙල්ලන්බැදිපෑලැස්‌සේ සහ රාවණ ඇල්ල ගල්ගේ විසූවනට වඩා නූතනයෝ වූ බවත් උඩුපියන්ගල්ගේ චිත්‍ර ඇඳ තිබීමෙන් දියුණු මානව පිරිසක්‌ බව ආචාර්ය පී. ඊ. පී. දැරණියගල පෙන්වා තිබේ. (බළන්ගොඩ යුගය - සංස්‌කාරක බළන්ගොඩ නන්ද හිමි 1966 පිටු 5 -6) මධ්‍ය - නූතන යුගයට අයත් බළන්ගොඩ මානවයා පිළිබඳ තොරතුරු රැසක්‌ මේ ප්‍රදේශවලින් සොයා ගෙන ඇති බැවින් බළන්ගොඩ සංස්‌කෘතික සමය" හා හෝමෝ සෙපියන්ස්‌ බළන්ගොඩෙන්සිස්‌" යනුවෙන් නම් කිරීමට තරම් මේ මානව අවශේෂ වැදගත් වී තිබේ. මධ්‍යම කඳුකරයේ ගල් ලෙන් බළන්ගොඩ මානවයාගේ නිජබිම් වශයෙන් පැවත තිබේ. විශේෂයෙන් කූරගල ගල්ගෙන් ඇතුළු මේ පර්වත වේදිකාවේ නැගෙනහිර බෑවුමේ ඇති බුදුගල, පබ්බත, සොණගල්ගේ, මනෝපදස්‌සන ලෙන, මනෝරම්‍යලෙන, කිරිමකුළුගොල්ල ලෙන්, දේවගිරි විහාර ලෙන, පියන්ගිරිය ලෙන, ලෙන් දොර ලෙන කළුගල පර්වතයට පහළින් ඇති කුඩා ලෙන් පහළොවක්‌ පමණ ඇති අතර මෙම සියලු ස්‌ථාන බළන්ගොඩ මානවයාගේ සුවිශේෂ ලැගුම් ස්‌ථාන වී ඇති බව පිළිගත යුතු වේ. කූරගල පර්වතය පා මුල ඇති බුදුගල ප්‍රාග් මානයාගේ සුවිශේෂ ස්‌ථානයක්‌ වූ බව ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් බුදුගල ගලේ කොටා ඇති මාළුවා, ත්‍රිශූලය, ස්‌වස්‌තිකය, සිංහ රූපය හා මිනිස්‌ රූප දෙකින් තහවුරු වී තිබේ. වලවේ ගඟ නිම්නයේ රත්කිඳ නම් ස්‌ථානයේ තිබී "ඇලිපාස්‌ මැක්‌සිමූස්‌ සිංහලේයුස්‌" නැමැති අලියෙකුගේ පොසිල දැරණියගල විසින් සොයාගෙන තිබේ. ගල් ලෙන්, ගල් ගුහා, ගං ඉවුරු, ගස්‌ බෙන හා වැලි තලා මෙන්ම රූස්‌ස ගස්‌ යට බළන්ගොඩ මානවයා වාසය කළ ස්‌ථාන වූ බව ආචාර්ය ශිරාන් දැරණියගල පෙන්වා දී තිබේ. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ කූරගල ගල් ලෙන් බළන්ගොඩ මානවයාගේ වාසභූමි වූ බවයි ක්‍රි. පූ. 1,25,000 තරම් ඉපැරැණි ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයක සිට ක්‍රි. පූ. 6500 දක්‌වා නොනැවතී අඛණ්‌ඩව වර්ධනය වී ඇති බළන්ගොඩ මානවයා පිළිබඳ තොරතුරු තෙත් කලාපයට අයත් සබරගමු පළාත තුළින් බහුලව සොයාගෙන තිබේ. උඩුපියන්ගල්ගේ ඇතුළු කූරගල ගල් ලෙන් බළන්ගොඩ මානවයාගේ සුවිශේෂ ලැගුම් ස්‌ථාන වූ බව මෙයින් තහවුරු වේ.
කූරගල මූල ඓතිහාසිකත්වය
ක්‍රි. පූ. 6500 සිට ක්‍රි. පූ. 700 පමණ දක්‌වා වූ කාලය තුළ පරිවර්තී යුගයක ජීවත් වූ මෙම ප්‍රදේශයේ ආදිවාසීන් අර්ධ කෘෂි හා එෙŒර ජීවිතයක්‌ මෙන්ම වන ද්‍රව්‍ය රැස්‌ කරමින් දඩයම් ජීවිතයක්‌ ගත කර ඇත. ඔවුන් "සබරගමුවේ වැද්දෝ" වශයෙන් අර්ථ දැක්‌විය හැකිය. ඔවුන් කුඹල් සක යොදාගෙන වළං තැනීම, ආහාර පිසගැනීම, ඊතල වැනි ප්‍රාථමික යකඩ භාවිතය, සතුන් හිලෑ කර ගෙන වැඩ ගැනීම හා සංචාරක එෙŒර ජීවිතයක්‌ ගත කරමින් ස්‌ථීර පදිංචියට අවතීර්ණය වීම දක්‌වා දිගු පා ගමනක්‌ පසු කර ඇත. සෙලිග්මාන්, සැරසින් සහෝදරයන්, හෙන්රි පාකර් සී. එච්. කොලිනිස්‌ වැනි පර්යේෂකයන් සබරගමුවේ ප්‍රාථමික මිනිසා ලෙස අර්ථ දක්‌වා ඇත්තේ සබරගමුවේ වැද්දන්ය. නිට්‌ටෑවන්, මුක්‌කරුන්, සබරුන් හා පුලින්දයන් වශයෙන් හඳුන්වා ඇත්තේ ද සබරගමු බින්තැන්නේ ආදිවාසීන් ම වේ. ඔවුන් ගතකළ ප්‍රාථමික ජීවිතයේ ස්‌වරූපය පදනම් කරගෙන විවිධ අර්ථකථන යොදා ඇති නමුත් මෙම සියලු දෙනා සබරගමුවේ ප්‍රාථමික මිනිසා හෙවත් වැද්දො ම වෙති. වලවේ ගඟ නිම්නයේ මත්සයන් හා වන සතුන් දඩයම් කරමින් ප්‍රාථමික අර්ධ වැදි ජීවිතයක්‌ ගත කළ මොවුන් අපේ මුතුන් මිත්තන් බව අමතක නොකළ යුතුය. වේළිඔය නිම්නයේ වාසය කළ "ඕ වැද්දා" හෙවත් "ඔයේ වැද්දා" පිළිබඳ ජනශ්‍රැතියේ අපේ මතකයට ගෙන දෙන්නේ දේශීය අනන්‍යතාවයෙන් යුක්‌තව සරල ජීවිතයක්‌ ගත කළ මේ ප්‍රදේශයේ ජීවත් වූ මිනිසාගේ චාර්යා අර්ථ දැක්‌වීමට ගත් උත්සාහයක්‌ බවයි. මෑත දී ජීවත් වූ කේරතල වැද්දා" මේ ප්‍රාථමික මිනිසාගේ අවසාන පුරුක ලෙස සඳහන් කිරීම වටී.
ප්‍රාග් බෞද්ධ යුගයේ කූරගල
ක්‍රි. පූ. 600 - 300 අතර තුර ප්‍රාග් බෞද්ධ යුගයේ කූරගල හා අවට දියුණු මානව පිරිසක්‌ ජීවත් වී ඇත. බුදුරජාණන්වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට තෙවරක්‌ වැඩම කළ බව බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන්ය. එවක මෙලක වාසය කළ ජනයා හඳුන්වා ඇත්තේ යක්‌ෂ, නාග, දේව, අසුර ආදි ගෝත්‍රික ජන කොටස්‌ වශයෙනි. මහියංගනය, නාගදීපය, කැලණිය සහ ශ්‍රී පාදය බුදු පහස ලද අති පූජනීය ස්‌ථාන වන අතර එවක සිටි දේශීය ජනයා බුදුදහම පිළිබඳ යම් අවබෝධයක්‌ ලබා සිටින්නට ඇත. විජය රජුගේ සිට මහින්දාගමනය දක්‌වා කාලය තුළ සිදුව ඇත්තේ දේශීය ජන කොටස්‌ මර්දනය කොට ඔවුනගේ ආධිපත්‍යය පැතිරවීමට ගත් උත්සාහයක්‌ බව පැහැදිලිය. මහින්දාගමනයෙන් පසු ශිෂ්ට සම්පන්න ජාතියක්‌ බවට පත් වූවා යෑයි, සඳහන් කරතත් පැහැදිළිවම සිදුව ඇත්තේ දර්ශනික චින්තනයට මිනිසා නැඹුරු කිරීමකි. දෙවනපෑතිස්‌ රජු හා මිහිඳු මහ රහතන්වහන්සේ අතර පැවති සංවාදශීලී ඥන විභාෂණයෙන් ඒ බව පැහැදිලි වේ. මහින්දාගමනයට පෙර පවා කපු කැටීම, රෙදි විවීම වළං තැනීම සතුන් හීලෑ කරගෙන වැඩ ගැනීම, ශාක ගෘහස්‌ථකරණය, යකඩ ආයුධ නිෂ්පාදනය මුක්‌කරුන් විසින් මැණික්‌ ගැරීම, මේ ප්‍රදේශයේ පැවතී ඇත. ඒ බවට සමනල වැව ආශ්‍රිතව කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණවලින් සොයාගෙන ඇති අතර වසර 1500 පෙර යකඩ උණු කළ ස්‌ථාන 164 සහ වානේ පෙරණ ලද ස්‌ථාන 5 ක්‌ තිබුණු බව ආචාර්ය ජීල් ජූලිµ පුරාවිද්‍යාඥවරියගේ ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධයෙන් තහවුරු කර තිබේ. එමෙන්ම ම කූරගලට අයත් තන්ජන්තැන ග්‍රාම සේවා වසම රත්තරන් පෙරීම සම්බන්ධව ප්‍රසිද්ධියක්‌ දරා තිබේ. සතුන් හීලෑ කරගෙන වැඩ ගනිමින් දියුණු කෘෂිකර්මාන්තයක්‌ මෙන්ම වෛද්‍ය ශාස්‌ත්‍රයක්‌ හා ශාන්තිකර්ම පද්ධතියක්‌ එදා මෙන්ම අදටත් කූරගල අවට ගම්මානවල පවතී.
කූරගල අවට අතීත බෞද්ධ ප්‍රබෝධය
කූරගල හුදකලාව පිහිටි ආරණ්‍ය සේනාසනයක්‌ නොවේ. මෙයට නුදුරුව පිහිටා ඇති ගල්ටැම්යාය වශයෙන් වර්තමානයේ හඳුන්වනු ලබන අතීත "කුරුදියවල විහාරය" පුරාවිද්‍යා ස්‌මාරකයක්‌ ලෙස සංරක්‌ෂණය කරමින් පවතී. මෙහි ඇති පංචායතනය සහ පැරැණි ස්‌තූපය මධ්‍ය අනුරාධපුර යුගයට අයත් වේ. එම ස්‌ථානයේ සිට කූරගල ලෙන් ආශ්‍රම දක්‌වා පැරැණි මාවතක්‌ පැවත ඇතත් එය ප්‍රදේශවාසීන් ඉඩම් කොටුකර ගැනීම නිසා විනාශ කර ඇතත් පැරැණි පියගැටපෙළ නටබුන් අදටත් තැනින් තැන ශේෂව පවතී. එතැන සිට නැගෙනහිරට වන්නට ඇත්තේ පුංචි සීගිරිය" යනුවෙන් හඳුන්වන "අඳගල ආරණ්‍ය සේනාසනය" යයි. එතැන් සිට "දෙහිපිටිය ගල් ගේ" යනුවෙන් ගැමි ව්‍යවහාරයේ පවතින කටාරම් සහිත බ්‍රහ්මී ලේඛනයක්‌ යුත් ලෙන් ආශ්‍රමයකි. එහි මෑත දී පවා සුදු ජාතික භික්‍ෂූන්වහන්සේ නමක්‌ භාවනානුයෝගීව වැඩවාසය කළහ. එම භික්‌ෂුවට ගැමි ජනතාව දානමාන සපයන ලදී.
කූරගල සිට කඳු පාමුල පිහිටි "බුදුගල පධානඝරය" දක්‌වා දීර්ඝ පියගැට පෙළක්‌ පැවතී ඇති නමුත් අද දැක ගත හැක්‌කේ තැනින් තැන පියගැටපෙළ නටබුන් ශේෂයක්‌ පමණි. ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වුවද මිහින්තලයට නැගීමට ඇති පියගැට පෙළ හා සාපේක්‌ෂ වේ. බුදුගල පධානඝර සංකීර්ණය පශ්චාත් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ය. එහි පැරැණි බෝධියක්‌ හා බෝධිඝරයක්‌ කටාරම් සහිත ලෙන් කිහිපයක්‌, ගල් පර්වතයක්‌ මත ඉදිකළ ස්‌තූපයක නටබුන් කැසිකිළි හා වැසිකිළි ගල් කිහිපයක්‌ මෙම පධානඝර සංකීර්ණයෙන් සොයාගෙන ඇත. එයට නුදුරුව වර්තමාන බුදුගල රජමහා විහාරය පිහිටා ඇත. පබ්බත ලෙන, ශෝණ ගල්ගේ කිරිමකුළුගොල්ල ලෙන්, මනපදසන ලෙන, මනෝරම්‍ය ලෙන, සුදර්ශන ලෙන, දියඉන්න දේවගිරි විහාර ලෙන යටිමල්කඩුව ලෙන, කෙවලගල ගල්ගේ, ලගිනගල ගල්ගේ, නූල් කටිනගල ලෙන, ලෙන්දොර විහාර ලෙන, කොට්‌ටිමුල්වල රජමහා විහාර ලෙන මේ ආසන්නව ඇති කටාරම් සහිත ලෙන් කිහිපයක්‌ වේ. කටාරම් රහිත ගල්ගුහා බොහෝමයක්‌ කුරගල අවට ගල් ඇඳිවල දැක ගත හැකිය. කූරගලට ආසන්න හඳගිරිය මූල අනුරාධපුර යුගයට අයත් සුවිශේෂ ස්‌ථානයකි. මෙහි ඇති අෂ්ටඵල බෝධිය, දළදා මැදුර, ස්‌තූප ගොඩැල්ල, සංඝාවාස ගොඩනැගිලි නටබුන්, එකම ආරාම සංකීර්ණයක ගොඩනැඟිලි වේ. විදියේයාය. පිළිමැද්දාර ඈපාලන්ද, සීනුග්ගල, ගල්පාය සංඛපාල රජමහා විහාරය දක්‌වා මෙ ආරාම සංකීර්ණ පද්ධතිය ව්‍යාප්තව පවතී.
එවැනිම පෞරාණික අතීත උරුමයකින් හෙබි ව තිබුණා වූද, අඳ බාලයන් විසින් පුද්ගලික වාසි තකා විනාශ කරන ලද්දා වූද, කෝංගහමංකඩ "මල් මදාරා දිවතුරු වෘක්‌ෂය" එදා සිටි රාජ රාජ මහාමාත්‍යයන් විසින් අවුරුදු දෙදහස්‌ පන්සියයකට වඩා ඉහත දී රෝපණය කොට වැඳුම් පිදුම් කළ අති පූජනීය හා අති වන්දනීය වූ වෘක්‌ෂයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයකින් දිවතුරු මල් මදාරා වෘක්‌ෂයක්‌ සොයාගෙන නොමැති අතර මහනුවර යුගයේ චිත්‍ර ඇඳ ඇති විහාර බිතුසිතුවම් අතර මල් මදාරා මල් දැකගත හැකිය. කෝට්‌ටේ යුගයේ වැඩ විසූ ප්‍රකට පඬිරුවනක්‌ වූ තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමියන් සැලලිහිණි සංදේශයේ සඳහන් පරිදි පුන් මන්දාර මල් දමින් යුත් දිගු සුනිල් වරලස ගොතා" යන කාව්‍ය පාඨයෙන් හෙළි කරන්නේ දිවඟනන් මෙන් සුරඟනන් මල් මදාරා පැළඳි බවයි. මේ අනුව මදාරා වෘක්‌ෂ තිබෙන්නට ඇත. කෝංගහමන්කඩ මදාරා වෘක්‌ෂයට ආරක්‍ෂාව සැපයීම සඳහා එදා සිටි රජ දරුවන් අසීමිත වෙහෙසක්‌ දරා ඇත්තේ මෙම වෘක්‌ෂයේ වටිනාකම අවබෝධ කර ගෙන තිබුණු බැවිනි. මෙම මදාරා වෘක්‌ෂය තිබුණු භූමිය හපුතලේ භූමි සිතියමෙහි පෙන්වා ඇති අතර ඉංග්‍රීසි පාලන සමයේදී එම ආණ්‌ඩුකාරවරු මෙම ගස වට කර කටු කම්බි 09 පොටක්‌ ගසා වෙන් කර ඇත. එසේ ම වසරකට වරක්‌ මුලාදැණිවරයා විසින් රජයට වාර්තාවක්‌ සැපයීමට නියෝග කර තිබේ. මෙවැනි බෞද්ධ පූජනීය වෘක්‌ෂ දෙකක්‌ මෙම ප්‍රදේශයේ රෝපණය කිරීමට හේතු වූ කරුණු තවමත් අපේ ඉතිහාසයෙන් හෙළිදරව් කර නොමැත. එමෙන් ම උඩවලව සීමාවේ තිබූ "ගජ මදාරා වෘක්‌ෂයකට" අලි ඇතුන් වන්දනාමාන කළ බවට ද එම වෘක්‌ෂය රටේ මහත්තයකු විසින් අලි පාලනය කිරීමට කපාගෙන ගිය බවට ප්‍රදේශයේ ජනතාව අතර පවතින ජනශ්‍රැතියකි. මෙම බෞද්ධ උරුමයන් නිවැරැදිව හඳුනාගෙන ආරක්‍ෂා කරමින් අතීත උරුමය හා ප්‍රෙෘඪ ඉතිහාසය නිවැරැදිව හෙළිදරව් නොකරන තාක්‌ කල් සිදුවන්නේ පසුබිමින් පුරාවස්‌තු අයින් වනවාත් සමඟ ම අන්‍යයන් විකෘති ඉතිහාසයක්‌ ගොඩනගමින් බෞද්ධ උරුමය පමණක්‌ නොව භූමියද බෞද්ධයන්ට අහිමි කිරීමට අවශ්‍ය පිඹුරුපත් සකස්‌ කරන බවයි.
අතීත ආරණ්‍ය සේනාසන වර්ග හා කූරගල අතර ඇති සබඳතා
මෙම ස්‌ථාන අතුරින් කූරගල ක්‍රි. පූ. 2 - 1 සියවස්‌වලට අයත් "ගල් ලෙන් තපෝවන ආරණ්‍ය සේනාසනයකි" දැනට ශ්‍රී ලංකාවෙන් සොයාගත හැකි ආරණ්‍ය සේනාසන වර්ග 7 ක්‌ පිළිබඳ තොරතුරු විශුද්ධි මාර්ගයෙන් දැන ගත හැකිය. එයට අමතරව පශ්චාත් අනුරාධපුර යුගයේ දී ක්‍රි. ව. 7 - 10 සියවස්‌ අතර කාලයේ වර්ධනය වූ පංචායතන පිරිවෙන් හා පධානඝර පිරිවෙන් යනුවෙන් තවත් ආරණ්‍ය සේනාසන දෙවර්ගයක්‌ වර්ධනය වී ඇත. අභිධර්ම පිටකයෙහි ආරණ්‍ය සේනාසන දෙවර්ගයක්‌ හඳුනාගත හැකිය. මිනිසුන් නොගැවසෙන ස්‌ථාන ආරණ්‍ය ය වේ. විනය පිටකයෙහි සඳහන් පරිදි ගමත් ග්‍රාමෝපචාරයත් හැර ඉන් පිටත හැම ස්‌ථානයක්‌ම ආරණ්‍යවේ. ආරණ්‍ය සේනාසන හඳුන්වන ලද්දේ නගරද්වාරයෙන් හා ග්‍රාමයෙන් පිටත වූ වනගත පෙදෙස්‌ය. සූත්‍රපිටකයෙහි සඳහන් පරිදි ග්‍රාමයේ පිටත දුණු පන්සියයක්‌ ගිය තැන ආරණ්‍ය සේනාසන බව සඳහන් කරයි. අභිධර්ම, සූත්‍ර හා විනය පිටකයට අනුව භාවනාවට සුදුසු විවේකස්‌ථාන සඳහා ආරණ්‍ය (අරම / අසපුව) යන නම ව්‍යවහාර කර ඇති බව සඳහන් ය. එවැනි ස්‌ථාන 07 පිළිබඳව තොරතුරු ත්‍රිපිටකය අනුව මෙසේ පෙන්වා දිය හැකිය.
1. වෘක්‌ෂ මූල ආරණ්‍යය
2. ශූන්‍යගාර සංඛ්‍යත පබ්බත ආරණ්‍යය
3. ගන්ධර ආරණ්‍යය
4. ගිරි - ගුහා ආරණ්‍යය
5. සුසාන ආරණ්‍යය
6. වන පත්ථ ආරණ්‍යය
7. පලාල පුඤජර ආරණ්‍යය
මෙයින් භාවනාවට සුදුසු වෘක්‌ෂ මූල හෙවත් ගස්‌ යට තෝරාගෙන ඇත්තේ සෙවණ හා සිසිලස නිසා ශරීරයයට වෙහෙසක්‌ නොදැනෙන නිසාය. විශේෂයෙන් අටවිසි බෝධීන්වහන්සේලා මෙයට අයත් ය. බෝ, නුග, ඇසතු, පළොල්, කිරිපලු, මදාරා, රුක්‌අත්තන, නා මිදෙල්ල, මෙවැනි වෘක්‌ෂ වර්ග කිහිපයකි. මෙම වෘක්‌ෂ තෝරා ගැනීමට කිසියම් විද්‍යාත්මක හේතුවක්‌ තිබුණු බව පෙනෙන්නට තිබේ.
මිනිසුන් නොගැවසෙන පර්වත ශිඛර ශූන්‍යගාර සංඛ්‍යාත පබ්බත වර්ගයට අයත් සෙනසුන් වේ. මිහින්තලය, සෙස්‌සගිරිය, රිටිගල, සිතුල්පහුව ආදී ස්‌වාභාවික පර්වත තෝරාගෙන තිබෙන්නේ වන සතුන්ගෙන් ආරක්‍ෂාව නිතැතින්ම සැලසෙන නිසාය. ගංඉවුරු, වැලිතලා ප්‍රදේශ ගන්දර ආරණ්‍ය වර්ගයට අයත් වේ. නේරංජා, සදානිරා, අනෝමා, ඉන්දීය නදී මෙන්ම මහකනදර, වලව නිම්නය හා මහවැලි නිම්නය මෙයට උදාහරණ ලෙස පෙන්වාදිය හැකිය. සිසිලස මෙන්ම ජල පහසු ගන්දර ආශ්‍රිතව පවතී. ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ ගිරිගුහා ආරණ්‍ය වර්ගයට අයත් වේ. ඉන්දියාවේ ලෝමස්‌සෘෂි, බර්බරා, හිමාලය, මෙන් ම ශ්‍රී ලංකාවේ කූරගල ලෙන්, බඹරගල ලෙන්, මිහින්තලේ ලෙන්, දිඹුලාගල ලෙන් සහ සිතුල්පහුව ලෙන් උදාහණ ලෙස දැක්‌විය හැකිය. පොම්පරිප්පු, කොළොම්කනත්ත, ඉබ්බන්කටුව, බෙල්ලන්බැදිපෑලැස්‌ස ආදී වූ මිනිසුන් නොගැවසෙන සොහොන් කනතු සුසාන ආරණ්‍ය වර්ගයට අයත් ය. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙගලිතික්‌ ගල් සොහොන් සහ එළිමහන් සුසාන ආශ්‍රිතව ඇති සංඝාරාම පද්ධති මෙයට අයත් බව පැහැදිලිව ම හඳුනාගෙන ඇත. ස්‌වාභාවික වන උයන් වනපත්ථ ආරණ්‍ය වර්ගයට අයත් ය. රිටිගල, මිහින්තලේ නිමල ආරණ්‍යය, වන සෙනසුන් මෙයට උදාහරණ වෙයි. බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි වන පත්ථ ආරණ්‍ය පිළිබඳ බොහෝ තොරතරු එයි. බුදුරජාණන්වහන්සේ වස්‌ කාලය ගත කළේ වනපත්ථ ආරණ්‍යවල බව ජාතක පොතින් හෙළි වේ. පිදුරුවලින් හෝ මානාවලින් තාවකාලිකව තනන ලද ගෘහ හෙවත් ආවර්ණ පළාල පුඤජර වර්ගයට අයත් ය. සමහර අවස්‌ථාවල තෘණ මිටි අතුරා ඒ මත හිද සමථ විදර්ශන භාවනා සිදු කර ඇත.
මෙම වන සෙනසුන් ආරණ්‍ය සේනාසන, වානප්‍රස්‌ථ සේනාසන, වන පර්යන්ත සේනාසන වශයෙන් තෙවදැරම් ලෙසද වර්ග කර ඇත. කුමන ආකාරයකින් වර්ග කළ ද මිනිස්‌ කටහඬක්‌ නොඇසෙන මෙම ප්‍රදේශ චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයෙන් යුක්‌තව භාවනාවට සුදුසු ස්‌ථාන බව පැහැදිළි ය. මෙයින් කූරගල ගල් ලෙන් තපෝවන ආරණ්‍ය සේනාසනය අයත් වන්නේ ගිරි - ගුහා සහ ශූන්‍යගාර සංඛ්‍යාත පබ්බත ශිඛර යන සේනාසන දෙවර්ගයට වේ. භාවනානුයෝගී භික්‍ෂූන්වහන්සේලාගේ වාසයට හා භාවනා කටයුතු ප්‍රගුණ කර ගැනීම සඳහා ඉදිකර ඇති පැරැණි ආශ්‍රම අතරින් කූරගලට හිමිවන්නේ විශේෂ ස්‌ථානයකි. එය රැකගැනීම බෞද්ධයන් සතු වගකීමක්‌ මෙන් යුතුකමකි.
කූරගල ගිරි ගුහා සහ පබ්බත ශිඛර ආරණ්‍ය නිර්මාණයකි.
කුරගල හා ඊට ආසන්නව ප්‍රථමයෙන් ම ඉදි කළ ලෙන් කිසිදු ලේඛනයකින් තොරව වැසි ජලය රූරා වැටීම වැළැක්‌වීම සඳහා කටාරම පමණක්‌ සකස්‌ කරන ලද ලෙන්ය. අතුළත පිහිටි ගලින් හෝ ගඩොල් ගල් කැබළි උපයෝගී කර ගෙන මැටියෙන් සැතපෙන ආසනයක්‌ පමණක්‌ නිර්මාණය කරන ලද්දකි. ආවර්ණයෙන් තොර වූ මෙම ලෙන් නිර්මාණය කළේ කවුරුන්ද, පූජා කළේ කවුරුන්ද, යන්න පවා සඳහන් කිරීමට අවශ්‍යතාවක්‌ තිබී නැත. මෙවැනි ලෙන් 15 පමණ කුරගලට ආසන්න කළුගල් පර්වතය පාමුල දැකගත හැකිය. ඒවා පැරැණිම ලෙන් ආශ්‍රම ලෙස සඳහන් කළ හැකිය. භික්‍ෂූන්වහන්සේලා මෙන්ම ගිහි සමාජය ද එතරම්ම අල්පේච්ඡ ජීවිතයක්‌ ප්‍රාථමික අවධියේ ගත කර ඇත.
ඉන් පසු සැකසූ ලෙන් ඉදිකළේ කවුරුන්ද? යන්න පමණක්‌ සඳහන් කිරීමට උනන්දු වී ඇත. ඒවා කෙටි ලේඛන වන අතර බ්‍රාහ්මී අක්‌ෂර සංඛ්‍යාවකින් යුක්‌ත වන බැවින් "කෙටි ලෙන් ලිපි" ලෙස වර්ග කළ හැකිය. බොහෝ විට ලිපිය නොවැසෙන සේ කටාරමට යටින් ගල් කැබලි හෝ මැටි උපයෝගි කරගෙන වරිච්චි බිත්ති බැඳ කවුළුවක්‌ සහිත දොරටුවක්‌ තබා වැසි පිණි හා සතුන්ගෙන් ඇතිවිය හැකි හිරිහැර වළක්‌වා ගැනීම සඳහා "ආවාස කුටි" සකස්‌ කර දි තිබේ. මෙයට කදිම උදාහරණයක්‌ ලෙස "ශෝණ ගල්ගේ ලෙන" සහ එහි සඳහන් "බත" යන නාමය පෙන්වා දිය හැකිය. මෙවැනි කෙටි පුද්ගලනාම අතර බත, චල, පුශ, දත, සුමන, සුමය නාම පෙන්වා දිය හැකිය. මේවායේ ඇති ලිපි මූල බ්‍රාහ්මී අක්‌ෂර වලට අයත්ය. කූරගල පාමුල බටහිර දෙසින් ඇති අඩි 8ං8ං5 දිග, පළල සහ උසින් යුත් ලෙනක "බත ශොණහ" (ස්‌වාමී ශෝණගේ ලෙන) යනුවෙන් සඳහන් කර ඇත. මෙවැනි කෙටි බ්‍රාහ්මී ලේඛන 1235 පමණ දැනට ශ්‍රී ලංකාවෙන් සොයාගෙන ඇති අතර සබරගමු පළාතේ කූරගල හා ඒ අවට හිමි වන්නේ සුවිශේෂ ස්‌ථානයකි.
කූරගල පිළිබඳ සොයා බැලූ විද්වත්හු
කූරගල පිළිබඳ සොයා බැලූ විද්වතුන් අතර අසහාය පුරාවිද්‍යාඥ මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන, රත්නපුර මහ දිසාපති ලෙස කටයුතු කළ සී. එච්. කොලින්ස්‌, පූජ්‍ය පණ්‌ඩිත කිරිඇල්ලේ ඥනවිමල හිමි, පූජ්‍ය අනුනායක විකිලියේ නාරද හිමි, රාජකීය පණ්‌ඩිත වටද්දර ඥනේස්‌සර හිමි ශ්‍රාස්‌ත්‍රපති මැදගම ධම්මානන්ද හිමි, කොළොන්නේ සිරි ශාන්ත විජය හිමි, මතුගම සෙනෙවිරුවන් යන ගිහි පැවිදි උභය විද්වත්වතුන්ගේ අප්‍රහත ධෛර්යයේ ප්‍රතිඵල ලෙස කූරගල බෞද්ධ නාමය අද ඉතිරිව ඇත. විශේෂයෙන් මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සූරීන්ගේ ශ්‍රී නාමයට පිං සිදුවන්නට මෙහි බෞද්ධ උරුමය ලේඛනගත නොවන්නට කූරගල බෞද්ධ පුදබිමක්‌ අද ඉතිරි නොවනු ඇත. මෙයට අමතරව මෑත කාලින මැදපෙරදිග සේවයේ නියුතු බෞද්ධයන්ගේ ධන පරිත්‍යාගයේ ප්‍රතිඵල ලෙස නුතන කූරගල නව සංඝාවාසය, ධර්ම මණ්‌ඩපය, බෝධිය සහ පිළිමගේ ඉදිකිරීමේ කටයුතු සිදුකරමින් පවතී. එයට දායක වීමට ඕනෑම දානපතියකුට අවස්‌ථාව ඇත.
සබරගමුවේ වැඩ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨ පඬිරුවනක්‌ වන රාජකීය පණ්‌ඩිත කිරිඇල්ලේ ඥණවිමල ස්‌ථවිරයන් වහන්සේ විසින් 1924 වර්ෂයේ ලියන ලද "සබරගමුවේ පැරැණි ලියවිලි" ග්‍රන්ථයේ කූරගල පිළිබඳව අගනා විස්‌තරයක්‌ කර ඇත. එහි සඳහන් කර ඇති පරිදි මෙම ස්‌ථානයට පැමිණීම සඳහා බළන්ගොඩ - කල්තොට හරහා මඳ බැවුම ඔස්‌සේ බැස්‌මට පෙර විහිදී ගිය අඩි පාරක්‌ දිගේ ගමන් කළ යුතුය. මෙහි නෂ්ටාවශිෂ්ට පිහිටා තිබෙන්නේ ගඹුරු පර්වත ප්‍රාන්තයක දෙපස උස්‌ව පිහිටි කඳු මුදුන් දෙකකය. එයින් කල්තොට පැත්තට පිහිටි පර්වතයෙහි ගුහා කිහිපයක්‌ හා සෙල්ලිපි දෙකක්‌ද වේ. ප්‍රථම සෙල්ලිපිය හිටුවන්ගල නම් උස්‌ වූ පර්වතයක ගිනිකොණ දෙස බලා තිබෙන ගුහාවක දකුණු කෙළවරෙහි තනි පේළියට කොටා තිබේ. ක්‍රි. වර්ෂයට පෙර දෙවැනි ශත වර්ෂයේදී පමණ කරවන ලද මෙය බ්‍රහ්මී අක්‌ෂරයෙන් කොටවන ලද්දකි. ළඟාවීමට බොහෝ දුෂ්කර වූ ගෙවී ගිය මෙම ලිපිය කොලින්ස්‌ මහතාට පෙනුනේ මෙසේය.
1. සෙල්ලිපිය - ෆෆෆෆ දතහසපුදහලෙණෙ
(දත(දත්ත) ගේ පූජා කළ ලෙණ යනු අදහසයි.
එම පර්වතයෙහිම අනෙක්‌ ලෙනක අඩි 30 පමණ උසින් දෙපේළියකට ලියන ලද සෙල්ලිපියකි. මෙයට කිට්‌ටු වී සටහනක්‌ ගැනීමට නම් මැසි බැඳිය යුතුය.
11) සෙල්ලිපිය (- පරුමක (සු)ම(න)හ
(ප්‍රධාන සුමනගේ ද, ප්‍රධාන ලසමගේද, (ගුහාව) යනු එහි අදහසයි.
- Journal of A,A, S Volxxxii No, 84
මේ හිමියන්ගේ වාර්තාවලට පදනම් වී ඇත්තේ සී. එච්. කොලින්ස්‌ මහතාගේ සබරගමුවේ වාර්තා වලින් උපුටා ගත් තොරතුරු වුවද එදවස මාර්ග පහසුකම් පවා නොතිබුණු අවධියක කූරගල පිළිබඳ සිදුකර ඇති සොයා බැලීම අදටත් වැදගත්ය.
මෙහි ඇති සෙල්ලිපි පිළිබඳව මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සූරීන්ගේ 1970 ප්‍රකාශනයට පත් කර ඇත. ෂබිජරසචඑසදබි දෙ Ceහකදබ ඪදකමපැ 1 ග්‍රන්ථයේ පිටු අංක 59, සෙල්ලිපි අංක 774, 775, 776 යටතේ "කූරගල ලෙන් ලිපි" යනුවෙන් ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත.
774. (1)............ දතහ සමුදහ ලෙනෙ
(දත්තාගේ සහ සමුදගේ ලෙන සංඝයාට පිදූ වගයි)
(ප්‍රධාන සුමන සහ සුමයගේ ලෙන් සංඝයාට පිදූවයි.)
776. (3) 1. පරුමක ශොණ පුතශහ
2. බත පුනශගුතශ ලෙනෙ
(ප්‍රධාන ශොණගේ පුත් පුණ්‍යගුප්තගේ ලෙන සංඝයාට පිදූ වයි.)
ඉහත සඳහන් සෙල්ලිපි වලින් ස්‌පුට වන්නේ කූරගල අවට පාලනය කළ ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූ පරුමකවරු වූ දත්තා, සුමන, සුමය, ශොණ, පුන්‍යගුප්ත වැනි නායකයෝ කටාරම් සහිත ලෙන් කරවා භික්‍ෂූන්වහන්සේලාට භාවනායෝගීව වැඩ වාසය කිරීමට කූරගල තපෝවන ආරණ්‍යසේනාසනය කරවා ඇති බවයි. මෑතදී අන්‍ය ලබධිකයන් විසින් බ්‍රාහ්මී ලේඛන භාෂාව විකෘති කොට දµතා ජෙයිලාන් යනුවෙන් අර්ථකතනය කිරීම ලෝක පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ පමණක්‌ නොව හුදී ජනයාගේ පවා හාස්‍යයට ලක්‌ වී ඇත. අසහාස අක්‌ෂර විද්‍යාඥ මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සූරීන් මෙම ලෙන්ලිපි පිටපත් කරගෙන අර්ථ විවරණ සහිත පැහැඳිලි වර්තාවක්‌ ඉදිරිපත් නොවන්නට මෙහි බෞද්ධ උරුමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පසුබිම දැන ගැනීමට කිසිවක්‌ ඉතිරි නොකරනු ඇත. අද ඉතිරිව ඇත්තේ කටාරම් කෙටූ සුවිශාල ලෙන සහ විකෘති කර ඇති සෙල්ලිපි කිහිපයක නටබුන් පමණි. මෙම ලෙන්වල තිබු බුදුපිළිම විනාශ කර ඇති අතර සංඝාවාසවල නටබුන් මත ඉදි කර ඇති අනවසර ඉදිකිරීම් බලධාරීන්ගේ ඇස්‌වසා නිවට නියාලු අවස්‌ථාවල දී දේශපාලන බලය මත ඉදි කරන ලද ගොඩනැගිලි වේ. කුරගල බෞද්ධ භික්‌ෂූන්වහන්සේලා භාවනා මධ්‍යස්‌ථානයක්‌ යෑයි, අයිතිවාසිකම් පෑමට හා ඒ බව තහවුරු කිරීමට මෙයට වඩා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අවශ්‍ය නොවේ. මෙය පැහැදිලිවම "තපෝවන ගල්ලෙන් ආරණ්‍ය සේනාසනයක්‌" බව සියලු දෙනාම පිළිගෙන හමාරය.
වර්ෂ 1992 බන්දුල ලියනගේ මහතා විසින් සම්පාදනය කරන ලද "සබරගමු උදාන (2) ඓතිහාසික රත්නපුර" නමැති ග්‍රන්ථයට "ඉපැරැණි කල්තොට රාජධානිය" නමින් ලිපියක්‌ සපයා ඇති පූජ්‍ය විකිලියේ නාරද නායක ස්‌වාමීන්වහන්සේ ඓතිහාසික කූරගල පිළිබඳව කෙටි විස්‌තරයක්‌ සපයා ඇත. එහි සඳහන් කර ඇති පරිදි කූරගල යෝග භාවනා මධ්‍යස්‌ථානයට යැම සඳහා පුරාණ පාරක්‌ ගල්ටමියාය (කුරුදියවල විහාරය) අසලින් තිබුණු බවත්, කූරගල සහ එම විහාරය අතර දුරතීතයේ සිට සබඳතා පැවති ඇති බවත් සඳහන් කරයි. එමෙන්ම හිටුවන්ගල හා කූරගල පෙර දවස රහතන්වහන්සේලා වැඩ සිටි ස්‌ථානයක්‌ බවත්, ස්‌වාභාවික ස්‌ථානයක පිහිටි තපස්‌ පිල සහ එහි ගරාවැටී තිබූ ස්‌තූපයේ නිධන් සොයා විනාශ කර ඇති අයුරු විස්‌තර කර ඇත (පිටු 254 - 255). එම ග්‍රන්ථයටම "කූරගල පුරාණය පිළිබඳ නව සංකල්පයක්‌" යන මැයින් ලිපියක්‌ සපයා ඇති කූරගල ශ්‍රීපාද දිවාගුහා රජමහා විහාරාධිපති රාජකීය පණ්‌ඩිත පූජ්‍යපාද වටද්දර Æණිස්‌සර හිමියෝ මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ රැසක්‌ අධ්‍යයනය කරමින් පෙන්වා දෙන්නේ කූරගල බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වැඩම කළ ස්‌ථානයක්‌ බවයි. (පිටු 420 - 432) එමෙන්ම බුදුගල යනු කූරගලටම අයිති ස්‌ථානයක්‌ විනා වෙනම ස්‌ථානයක්‌ නොවන බවත්, එම හිමියෝ පෙන්වා දෙති.
වර්තමාන කූරගල බුදුබිමට ඇති අභියෝග
කූරගල බුදු සසුන පවතින තාක්‌ කල් ලෝක ධාතුයෙහි සියලු දිග භික්‍ෂු සංඝයා වහන්සේලාට හැර පුද්ගලික වශයෙන් පරිහරණය කිරීමේ අයිතියක්‌ හෝ උරුමයක්‌ කිසිවකුටක්‌ නැති බව අවධාරණය කළ යුතුව ඇත. එබැවින් බෞද්ධයන්ට විනා කිසිදු අන්‍ය ලබ්ධිකයිනට මෙහි කිසිදු අයිතියක්‌ හෝ උරුමයක්‌ තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්‍ෂි නොමැති බව අවධාරණය කරමි. කාලාන්තරයක්‌ තුළ විනාශ කිරීමෙන් හා විකෘති කිරීමෙන් කිසියම් අති පූජනීය බෞද්ධ ස්‌මාරකයක්‌ හෝ ස්‌ථානයක්‌ තමන්ගේ යෑයි, අර්ථ දැක්‌වීමට යමෙක්‌ උත්සාහ දරන්නේ නම් ඔවුන්ට වැඳ පුදා ගැනීමට හෝ අයිතිය තහවුරු කර ගැනීමට කිසිවක්‌ නොමැති කම නිසා මිස අන් කිසිවක්‌ නිසා නොවන බව කිව යුතුය. යමෙක්‌ විකෘති ඉතිහාසයකින් යථා ඉතිහාසය වසන් කිරීමට දරණ උත්සාහය නිසාම ප්‍රකෘති ඉතිහාසය ඉස්‌මතුවන බව තලෙයබාන් අන්තවාදීන් විසින් බාමියනි බුදු පිළිම විනාශ කිරීමෙන් මුළු ලොවම ඇµගනිස්‌ථානය පැරැණි බෞද්ධ රටක්‌ බව පිළිගැනීමෛන් තහවුරු වී ඇත. එබැවින් බෞද්ධයන්ට විනා අන් කිසිදු ලබ්ධිකයිනට මෙහි කිසිදු අයිතියක්‌ හෝ උරුමයක්‌ තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් අතීත පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්‍ෂි නැතුවා පමණක්‌ නොව දහනව වැනි සියවසේ අග භාගයේ දි පමණ ගොඩනඟන ලද හුණු සිමෙන්ති මිශ්‍රත ගඩොල් තොරණ හා ටකරන් ගොඩනැඟිලි අතීත පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව අවධාරණය කරමි. මෙම ස්‌ථානය පැරැණි ලෙන් ආශ්‍රිත සංඝාරාම පද්ධතියක්‌ හා ගිරිගුහා යනුවෙන් ත්‍රිපිටකයේ සඳහන් ආරණ්‍ය සේනාසනයක්‌ බව "සක්‌සුදක්‌සේ "පැහැදිලිය. කූරගල ලෙන් ආරණ්‍ය පමණක්‌ නොව අවට ඇති බ්‍රහ්මි සෙල් ලිපි සහිත ලෙන් ආරාම නටබුන්, පරැණි වාරි පද්ධතිය ප්‍රදේශයේ ජනශ්‍රැති, ශිල්ප කර්මාන්ත (යකඩ. වානේ, වළං, ගඩොල්, උළු) දෙස බලන විට කූරගල පමණක්‌ වෙන් කර තැබිය හැකි ස්‌ථානයක්‌ නොවේ. සිංහල බෞද්ධයා සතුව ඇති ප්‍රෙෘඩ ජාතික උරුමයේ අනන්‍යතාව පිළිබිඹු කරන දහස්‌ ගණනින් යුත් බුද බිම් අතරින් කූරගල ආරණ්‍ය සේනාසනය එක්‌ ස්‌ථානයක්‌ පමණි. මෙම ස්‌ථානය රැකගැනීම සියලු බෞද්ධයන් සතු පරම වගකීමකි.
නූතනයේ මෙම ස්‌ථානයට බොහෝ බෞද්ධයන් දුර කතර ගෙවා මෙම ස්‌ථානයට පැමිණෙනුයේ සිහල වර්ගයාගේ අතීත ප්‍රෙෘඪත්වය දැක බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතියෙන් යුක්‌තව කූරගල පුද බිමක්‌ බවට පත් කිරීමට අපරිමිත ශ්‍රම පරිත්‍යාගය නිශ්සරණාධ්‍යාශයෙන් කැප කළ අතීත රජ දරුවන්ගේ හා ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූන්ගේ කාර්ය සාපල්‍යය මෙනෙහි කරමින් ධ්‍යාන වැඩූ මාර්ගඵලලාභී භික්‍ෂූන් වහන්සේලාගේ පාද ස්‌පර්ශයෙන් අපරිමිත සංසාර භවයෙහි සැරිසැරූ පෘතග්ජනයින් සසර මග කෙටි කරගත් උදාර වූ පුණ්‍ය භූමියක්‌ බව මෙනෙහි කරමින්ය. ඒ ලබන අධ්‍යාත්මික සැනසීම නිවන් මග විවරණ කරන දොරටුවක්‌ ලෙස කූරගල සඳහන් කළ හැකිය. කූරගල බුදුගල ලංකා පබ්බතය සහ ගල්ටැම්යාය යයි ආරාම සංකීර්ණ රාශියක් දුරාතීතයේ සිටම මේ ප‍්‍රදේශයේ පිහිටා තිබුණි. පැරණි කුරුදියවල විහාරය වශයෙන් හඳුනා ගත හැක්කේ ගල්ටැම් යායයි. පලුගහවැව නම් දැනට කැඩී ඇති වැව් බැම්ම හරහා කුරුදියවල විහාරයටත් එතනින් ගල් ඇතිරූ පාරක් ඔස්සේ කූරගල දෙසටත් පාරක් තිබූ බව පැරැණ්නන් කියති. මේ කුරුදියවල විහාරය අනුරාධපුර යුගයේ ඉඳිවූ පංචාවාස ආරාමයෙකි. ලංකා පබ්බතයේ වටිනා සෙල්ලිපි දෙකක් පිහිටා තිබෙන අතර බුදුගල ආරාමයේ ද පධානඝර නොහොත් පියන්ගල් දක්නට ඇත.මේ සියලු සිද්ස්ථාන ඉතිහාසයේ යුග ගණනාවකදී සංවර්ධනයට පත්ව කෝටිටේ යුගයේ දී එකම ආරාම සංකීර්ණයක් බවට පත්වුණ ආකාරය අධ්‍යනය කළ හැකිය. යුරෝපීයන්ගේ යටත් විජිත සමයේ දී මේ ස්ථානය වනගත වන්නට ඇති බවද කල්පනා කළ හැකිය.
මෙම ආරාම සංකීරණයේ පැරණිතම ස්ථානය කූරගලයි. එහි තිබෙන සෙල් ලිපි ක‍්‍රි.පූ. දෙවනි සියවසට අයත් ලෙසට සලකන නමුත් බෞද්ධ සිද්ධසථානයක් වශයෙන් එය ස්ථාපිතව ඇත්තේ බුදුන් වහණ්සේගේ ලංකාගමනය සිදුවූ අවස්ථාවේදී බවට සාධක පවතී. බුදුන් වහන්සේ තෙවෙනි වර ලංකාවට වැඩිය ගමනේ දී සමන් දෙවියන්ගේ ආරාධනය පරිදි සමන්ත කූඨ මස්තකයේ ශ‍්‍රී පාද ලාංඡනය පිහිටුවීම පිළිබදව සඳහන් වන නමුත් ජන ප‍්‍රවාදයන්ට අනුව මහියංගනයට පැමිණීමට ද ප‍්‍රථම බුදුන් වහණ්සේ මුහුදු යාත‍්‍රාවකින් ලංකාවේ වයඹ මුහුදු තීරයට වැඩම කොට ඇත්තල මක්කම නම් ස්ථානයේ ප‍්‍රථම ශ‍්‍රී පාද සටහන තබා ඇත. මෙය සිද්ධ වූයේ රාක්ෂ ගෝත‍්‍රිකයින්ගේ ආරාධනය පරිදි බව සඳහන්ය. ඒ අනුව ලංකාවේ ශ‍්‍රී පාද වන්දනාව ඇතිවූයේ යයි මතයෙකි.
කූරගල ද රාක්ෂ ගෝති‍්‍රකයින්ගේ වාස භවනයෙකි. ඔවුහු තෙරුවන් සරණ යෑමෙන් පසුව එහි ගල්ලෙන් භාවනායෝගී රහතුන් වහණ්සේලාට පූජා කොට ඇත. එසේම සිරිපතුල් ලාංඡනයක් ද එහි පිහිටුවා වැඳුම් පිදුම් කරන්නට ආරම්භ කොට ඇත. කූරගල ආශ‍්‍රීත ජන ප‍්‍රවාද ජන කවි වල සඳහන් වන ආකාරයට සමන් පව්වට බුදුන් වහණ්සේ වැඩිය ගමනේ දී දිවා විහරණය පිණිස කූරගලට වැඩම කොට ඇත. ඒ සමන් දෙවියන්ගේ ආරාධනයෙනි. එම නිසා මෙම ස්ථානය දිවා ගුහාව යනුවෙන්ද නමක් දිනා තිබේ. අනුරාධපුර යුගයේදී සංවර්ධනය වූ බුදුගල පියන් ගල් ආරාමයේ මෙම ජන ප‍්‍රවාද තහවුරු කරන සළකුණු කීපයක් ඇත.ඉන් පළමුවැන්න එහි පහළ මළුවේ බෝධියට නුදුරින් ගල් කණුවක සටහන්ව තිබේ. සංඛයක හැඩය ගත් රූපයක් ද ගුවන් යානාවක හැඩයක්ගත් රූපයක් ද එහි ඇත. දෙවැන්නේ ඇත්තේ සිරිපතුල් ලකුණයි. තිත් දෙකෙන් කියැවෙන්නේ සිරිපතුල් දෙකක් ඇති බවයි. තුන් වැන්න සවස්තිකයයි. එය රාක්ෂ ගොත‍්‍රිකයින්ගේ ගෝරා පසලම නමි සංකේතයයි. පළමු සළකුණත් දෙවැන්නත් අතර තිබෙන රේඛා චිත‍්‍රය එක වරම හඳුනා ගන්නට බැරි වුවද කූරගල ජන කවි අතර ඇති එක් කවියෙකින් එයට අවශ්‍ය අරුත දිය හැකි යයි සිතමි.
‘තාරක අසුරා පෙරළු ගල යට කෙටුව සිරිපද පත්ම සටහන සැමට නොපෙනේ’ යයි සඳහන් කවි පදය අනුව කුහර ගල උමං මාර්ගයේ දමා වසා ඇති සිරි පතුල මෙයින් සංකේතවත් වන්නේ යයි සිතමි. සටහනේ දක්වා ඇත්තේ ඒ උමං මාර්ගයයි. සපරගමු බින්තැන්නේ සිට වන්දනාවට එක්වෙන ජන සමූහයා බුදුගල මේ සංකේතය දැක ශ‍්‍රද්ධා භක්තියෙන් පිරී ඉතිරී ගොස් සාධු සාධු කියමින් කූරගල කරුණා කරන්නට ඇති බව කල්පනා කරන්නට හැකිය. ඒ සිංහල බෞද්ධ සංස්කෘතියෙන් හික්ම වූ සාධු පිළිවෙතයි
කුරගලින් ඉවත්වන ලෙස අන්තවාදීන්ට දී ඇති දෙවන උසාවි නියෝගය ________________________________________________
මෙය ඓතිහාසික නඩු තීන්දුවකි. අඩ සියවසක කාලයක් තිස්සේ අන්‍ය ආගමිකයින් බලයෙන්ම අල්වා ගෙන ඔවුන් ගේ මූලධර්මවාදී ක්‍රියාවන් ව්‍යප්තකළ මේ ස්ථානය නිරවුල් කරලීමට අධිකරණ නිවැරදි තීන්දුවක් පල කොට ඇත. වෙසෙසින්ම පූජ්‍ය කොළොන්නේ ශාන්ත හිමියන් ගේ මූලිකත්වයෙන් කරන ලද නිවැරදි සාමකාමී නීතිමය මැදිහත් වීම මෙම නඩු තීන්දුව දීමට බෙහෙවින්ම ඉවල්වූ බව ප්‍රකාශ කල යුතුය. මෙම තීන්දුවට විරුද්ධව ඇපෑලක් ඉදිරිපත් කරලීමට වග උත්තර කරුවන් දැනට කටයුතු කර ඇති බවද මෙහිදී මතක් කළ යුතුය. පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය අල්වා ගෙන යාඥා මඩු තනා ගෙන සිටින පල්ලි භාරකාර මණ්ඩලයට විරුද්ධව නඩු පැවරීම ඉදිරියේ දී සිදු වනු ඇත. මුස්ලිම් මූලධර්මවාදීන් ට එරෙහිව පෙළ ගැසෙන සාමකාමී සිංහල බෞද්ධ ජනතාව මේ සියල්ල සිදු වන තුරු උපේකෂාවෙන් බලා සිටී.
තිත්පිය තිරාසිකයා
තිත්පිය තිරාසිකයා (Geokichla spiloptera) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ විශාල තිරාසික කුලය වන Turdidae කුලයට අයත්, ආසියානු තිරාසිකයෙකි.
මෙම පක්ෂියා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික නේවාසික අභිජනන පක්ෂියෙකි. මෙම සුලබ නොවන පක්ෂියා සාමාන්‍යයෙන් කඳුකර වැසි වනාන්තර සහ අඩු වශයෙන් වියළි වන බිම්වල උන්නතාංශය 500 m සහ 2000 m අතර පෙදෙස්වල හමුවේ. සාමාන්‍යයෙන් තනිව වෙසෙන පක්ෂියකු වන අතර ඝන යටිවියනක් සහ උණ වදුලු සහිත ස්ථානවල සිටීමට ප්‍රියකරයි.
තිත්පිය තිරාසිකයින් සර්වභක්ෂක ය. නමුත් ඵලවලට වඩා වැඩියෙන් කෘමීන්ට ප්‍රිය කරයි. ආහාර ගන්නේ බිම සිට ය.
මෙම විශේෂයේ වැඩිහිටි පක්ෂීන් 27 cm පමණ දිගැති අතර, ඉහළ පෙදෙස ලා දුඹුරු අතර, ද්විත්ව පියා දණ්ඩේ සුදු තිත් දැකගත හැක. ලා පැහැ මුහුණේ අඳුරු ඉරි දෙකක් දැකගත හැක. හොටය කළු පැහැ අතර, පාද කහ පැහැති ය. නාදය ගීතමය ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, විවිධ උරුවන් හඬවල් ශ්‍රවණය කළ හැක.
ලාබාල පක්ෂීන්ගේ උඩුකයෙහි අඳුරු කහ පැහැ වයිරම් දැකගත හැක. ඔවුන්ගේ මුහුණ සහ යටිකය ලා දුඹුරු පැහැ අතර, දැඩි වයිරම් රටා දැකගත හැක.
වනවැස්ම සහිත ස්ථානවල අතු දෙබලක් මත ලිහිල් කෝප්පාකාර කැදැල්ලක් තනයි. අඳුරු කහ පැහැ හෝ නිල්-කොළ පැහැ බිත්තර 2-3 පමණ දමයි. සෑම වසරකම මෙම විශේෂයේ අභිජනන වාර දෙකක් දැකගත හැක.
සංස්කෘතිය තුළ
ශ්‍රී ලංකාව තුළ සිංහල බසින් මෙම පක්ෂියා පුල්ලි වල් අවිච්චියා ලෙස ද හඳුන්වයි. ඉංග්‍රීසි බසින් මෙම පක්ෂියා Spot-winged Thrush නම් වේ
කෙටි පණිවිඩ සේවාව
thumb|Sms තාක්ෂණය වර්ධනය වීමත් සමග බිහි වූ SMS සේවාවේ නිර්මාතෘ ලෙස සලකන්නේ ෆින්ලන්තයේ මැටි මැකොනන් ය.එය 1980 දශකය මුල් භාගයේ සිටම නොයෙක් මට්ටමින් ජංගම දුරකථන සඳහා යොදා ගෙන ඇත.SMS සේවාව මුල් දිනවල යොදාගෙන ඇත්තේ ජංගම දුරකථන ග්‍රාහකයින්ට නොයෙකුත් දැනුම්දීම් සිදු කිරීමටය.එම කාලයේදී SMS පණිවිඩ යැවීමේ හැකියාව පැවතියේ ජංගම දුරකථන සේවා සපයන ආයතන වලට පමණක් වුවද, 1990 පමණ විට පෞද්ගලික පණිවිඩ සඳහා SMS භාවිතය ඇරඹුණි.
කෙසේ වුවද ලොව ප්‍රථම SMS පණිවිඩය යවා ඇත්තේ 1992 දෙසැම්බර් මස 2 වෙනි දින ඉංජිනේරුවරයෙකු වූ නීල් පැප්වර්ත් විසිනි.Vodafone ජාලය හරහා මෙම පණිවිඩය යැවීම සිදු කෙරිණි. ඒ Vodafone සමාගමේ අධ්‍යක්ෂක වරයෙකු වූ රිචඩ් ජාවිස් වෙතයි.එම පණිවිඩයේ සටහන් වී ඇත්තේ " Merry Christmas " ලෙසින් නත්තල් සුභ පැතුම් පණිවිඩයකි. එහෙත් එම දිනවල පැවති ගිණුම්කරණ දුර්වලතා නිසා කෙටි පණිවිඩ සේවාව දියුණු වූයේ සෙමින්ය.
එක් ජංගම දුරකථනයකින් යවනු ලබන කෙටි පණිවිඩය පළමුවෙන්ම කෙටි පණිවිඩ සේවා මධ්‍යස්ථානයක් වෙත ලඟා වෙයි.එම පණිවිඩය පිළිබඳ ගිණුම්ගත කර ගැනීමෙන් පසුව පණිවිඩය ලබන්නා වෙතට යොමු කෙරේ.එම ග්‍රාහක දුරකථනය ක්‍රියා විරහිත නම් නැවත වරක් එම පණිවිඩය යොමු කෙරේ.මේ අයුරින් කෙසේ හෝ එම පණිවිඩය අදාල දුරකථනයට යොමු කෙරේ.මෙම ක්‍රියාවලිය එතරම් විශ්වාසනීය නොවේ.පණිවිඩය ප්‍රමාද වීමට හෝ නොලැබී යාමටද ඉඩ කඩ ඇත.එබැවින් යවන පණිවිඩය සම්බන්ධව භාරදීමේ වාර්ථාවක් [Deliver Report] ලබා ගැනීම සුදුසුවේ. SMS ලොව පුරා සීග්‍රයෙන්ම ජනප්‍රය වන මාධ්‍යයකි.2012 වසරේ කරණ ලද ගණනය කිරීමකට අනුව වසරකට කෙටි පණිවිඩ බිලියන 8600ක් ලොව පුරා හුවමාරු වී ඇත.එනම් සෑම පුද්ගලයෙක්ම වසරකට කෙටි පණිවිඩ 1228ක් බැගින් යවා ඇත.එසේම කෙටි පණිවිඩ සංඛ්‍යාව මගින් ජංගම දුරකථන සේවා ආයතන වලට ලබා දුන් ආදායම ඇ.ඩො. බිලියන 150 ඉක්මවිය. ලෝකය පුරා දවසකට යවන කෙටි පණිවිඩ ගණන කොතරම්දැයි International Herald Tribune පුවත්පත සොයා බැලීය.එහිදී පෙනී ගියේ දැනට ලොව පුරා මිනිසුන් වසරකට හුවමාරු කරන SMS ගණන ට්‍රිලියන 8ක් හෙවත් කෝටි ලක්ෂ 8ක් බවයි.එනම් දිනකට කෝටි 2186 කට වැඩි SMS ප්‍රමාණයක් හුවමාරු වේ.
SMS දැනට ලෝකයේ ප්‍රධානම ප්‍රචාරණ් මාධ්‍යයක් වී ඇත.බොහෝ ප්‍රවෘත්ති ආයතන    මගින් පුවත් දැණුවත් කිරීම ලබාදීම සාමාන්‍ය දෙයකි.එසේම දේශපාලනයටද SMS ගෑවී ඇත.2001 දී පිලිපීන ජනපති එස්ට්‍රාඩා ට එරෙහිව උද්ඝෝෂකයෝ දැවැන්ත SMS ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයක් ගෙන ගියේය.එස්ට්‍රාඩා පැරදුනේ ඒ හේතුවෙනි.2002 දී කොරියානු ජනපතිවරණයේදී පරාජය වේ යැයි සිතූ අපේක්ෂක රෝමෝ හුයින් වැඩි ඡන්ද සුළු ප්‍රමාණයකින් ජයගත්තේ අවසාන මොහොතේ ගෙන ගිය SMS ප්‍රචාරක ව්‍යාපරාය හේතුවෙනි.