cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සුමි-එ චිත්‍ර කලාව
තනි වර්ණයක තීන්ත භාවිත කොට තෙත උරා ගන්නා කඩදාසි මත චිත්‍ර ඇඳීමේ සම්ප්‍රදාය ජපානයේ සුමි-එ නමින් හැඳින්වේ.සුං යුගයේ චීනයේ සුයිබොකු නමින් ප්‍රචලිතව පැවති මෙම සම්ප්‍රදාය, චීන සෙන් භික්ෂුවක වන ලන්-චි-තාඕ-ලූං ගේ ආගමනයත් සමග ක්‍රි.ව. 13 වැනි ශත වර්ෂයේ මැද භාගයේ දී පමණ ජපානයට හඳුන්වා දෙනු ලැබිණි.චීන තීන්ත චිත්‍ර එරට විසූ විශිෂ්ට සිත්තරුන් විසින් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ වර්ධනය කළ සම්ප්‍රදායකි.
තනි වර්නයක් භාවිතා කිරීම
විවිධ වර්ණ භාවිත කරමින් චිත්‍ර ඇඳි ඔවුහු වර්ණයන්හි ශක්‍යතා මැනවින් හඳුනාගත්තෝ වූහ. ඒ හේතුව නිසාම දෘශ්‍ය ලෝකයෙහි තථ්‍ය ස්වභාවය බහුල ලෙස වර්ණ යොදා පිටපත් කරනු වෙනුවට තනි වර්ණයකින් ප්‍රහර්ෂයක් ලබා දිය හැකි බව අවබෝධ කොට ගත්තෝ වුහ. මෙම අවබෝධයට හේතු වුයේ සෙන් හෙවත් ධ්‍යාන බුදු දහමයි.
සෙන් දහම
සෙන් දහම චීනයට හඳුන්වා දුන් කාලය පිළිබඳව හා හඳුන්වා දුන් පුද්ගලයන් පිළිබඳ විවිධ මත පවතී. එසේ වුවද මේ පිළිබඳ වඩාත් ප්‍රචලිත මතය වන්නේ සෙන් දහම ප්‍රථම වතාවට චිනයට හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ ක්‍රිව 520 දී බෝධිධර්ම නම් ඉන්දීය භික්ෂුවක් විසින් බවයි. මෙම මතය පළ කරන හිරෝෂි කනසාවා සෙන් නිකායේ ඉතිහාසය බෙහෙවින් අපහැදිලි වුව ද, ජපානයේ සෑම සෙන් භික්ෂුවක්ම තමන් බෝධිධර්ම භික්ෂුවගේ පරපුර හා සම්බන්ධ බව පවසන්නේ යයි සඳහන් කරයි. හියුගෝ මන්ස්ටර්බර්ගේ අදහස වන්නේ ද සෙන් දහම ක්‍රි. ව. 520 දී චීනයට හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ බෝධිධර්ම භික්ෂුව විසින් බවයි. ජපාන දරුවන් බෝධිධර්ම භික්ෂුවට ඉමහත් ගරු සත්කාර පුදන බවත්, ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ක්‍රීඩා භාණ්ඩය වන දෙපා නැති, රතු, වටකුරු බෝනික්කා දීර්ඝකාලීනව ධ්‍යාන වැඩීමෙන් දෙපා අහිමි වූ බෝධිධර්ම භික්ෂුව නිරූපණය කරන බව ද පවසයි.
චීනයේ සිට පැමිණි ශුන්ජෝ නමැති ශිංගොං භික්ෂුව (ක්‍රි.ව. 1166-1227) කියොතෝහි සෙන්යු-ජි නම් භාවනාව සඳහා ම කැප වූ ආයතනයක් 13 වැනි ශත වර්ෂයේ මුල් කාලයේ පිහිටුවීමත් සමග සෙන් දහමේ මුල් බීජ ජපානයේ වපුරනු ලැබිණි. නරා යුගයේ දි ජපානයට හඳුන්වා දෙනු ලැබූ සෙන් ධර්මය එවක ජපානයේ පැවති තෙන්දායි හා ශිංගොං නම් වු නිකායයන් හා සමාග්‍රහණව පැවතිණි. ක්‍රිව 1141-1215 අතර කාලයේ විසු එයිසායි නමැති භික්ෂුවක් විසින් රින්සායි නම් නිකාය ස්ථාපිත කිරිමෙන් අනතුරුව එය ස්වාධීන නිකායක් බවට පත් විය. සෙන් ශික්ෂූන්ගේ දින චර්යාව හා ආගමික වතාවත් දැඩි පාලනයක් ඇතිව සිදු විය. සෙන් ආචාර්යවරුන් හා ශිෂ්‍යයින් අතර බැඳීම බෙහෙවින් වැදගත් සේ සැලකූ අතර එය සෙන් සම්ප්‍රදායේ ආරක්ෂාව හා පැවැත්මට හේතුවන බව පිළිගැනුනි.
චින්සෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු චීන ආචාර්යවරයාගේ ප්‍රතිරූප චිත්‍රය යථෝක්ත ආගමික වාතාවරණයෙහි වැදගත් අංගයක් විය. සෙන් භික්ෂුවක් තම ආචාර්යවරයාගෙන් මෙන්ම ස්වාධීනව වාසය කරන්නට තරම් ධර්ම ඥානය ලබා ගත් කළ, ආචාර්යවරයාගේ ප්‍රතිරූපයක් ශිෂ්‍යයාට පිරිනැමේ. බුද්ධ මනස පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට සම්ප්‍රේෂණය කිරිම සඳහා ශිෂ්‍යයා ලබා ගත් හැකියාවට ලැබෙන තිළිණයකි. එය සෙන් නිකායෙහි හෘදයාංගම සම්ප්‍රදායක්ව පැවතිණි.
චින්සෝ
සම්ප්‍රදායික සුත්‍ර හා ප්‍රතිමා වලට වඩා සෙන් විහාරස්ථානවල චින්සෝ නම් වු සෙන් ප්‍රතිරූප තැන්පත් කිරීම වැදගත් සේ සැලකේ. චින්සෝ නිර්මාණයන්හි චීන සුං ශෛලියේ ආභාසය ප්‍රකටව පෙනුනි. චීන ආලේබ්‍ය චිත්‍ර සම්ප්‍රදායේ මුලික ශිල්ප ධර්මය වනුයේ පෞරුෂය තත්ත්වානුරූපීව නිරූපණය කිරිමයි. දේහ ලක්ෂණ තත්ත්වාකාරයෙන් නිරූපණය කිරිම මගින් විෂය පිළිබඳ අභ්‍යන්තර සාරය කලාකරුවාට ග්‍රහණය කරගැනිම පහසු වේ. බෙහෙවින් පරමාදර්ශී හා ඒකාකාරී ආකාරයකින් මුර්ති නෙලීම ප්‍රචලිතව පැවැති යුගයක ඉහත කී කරුණු බෙහෙවින් විප්ලවකාරී විය.
සුං ශිල්ප ක්‍රමයේ මුබ්‍ය ලක්ෂණය වූයේ තත්ත්වානුරූපී ස්වභාවය මවාපානුවස් ලාලිත්‍යයෙන් යුත් සජීවී රේබා භාවිත කිරීමයි. විශේෂයෙන් ම මුහුණ අවධාරණයෙන් යුතුව දැක්විණි. හිසකෙස් සෙසු අඟපසඟ හා සජිවී ඇස් නිර්මාණය කළේ සියුම් රේබා භාවිතයෙනි. ක්‍රි.ව. 1271 දී කරන ලද ලන්-චි-තාඕ-ලූං ප්‍රතිරූපයේ මේ ලක්ෂණ සියල්ලක් ම අඩංගුය. ජපානයේ තිබෙන පැරණි ම චින්සෝ රූපයක් වන මෙය චීන චිත්‍රයක් හැටියට ඇතැම්හු සලකති.
මේ ප්‍රතිරූප චිත්‍රය ජපානයේ සෙන් සම්ප්‍රදායට අයත් චිත්‍රවල සමාරම්භය සනිටුහන් කරයි. චින්සෝ හා සංකල්පමය වශයෙන් සමාන වන තවත් චිත්‍ර විශේෂයක් සොහිසෝ යන නමින් ජපානයේ ප්‍රචලිතව තිබිණි. සෙන් දහම සම්ප්‍රේෂණය කළ සංඝ පීතෘවරුන්ගේ ප්‍රතිරූප මෙනමින් හැඳින්විණි.
මෙම චිත්‍රය තාඕ-ලූං ගේ ප්‍රතිරූපයට වඩා තෙලිකූර හැසිරවීම අතින් වැඩි දක්‍ෂතාවක් පෙන්නුම් කරයි. රේබා ආරම්භයේදී ප්‍රබල හා කැපී පෙනෙන ස්වභාවයකින් යුක්ත වන අතර අනතුරුව සිහින් හෝ ඝන බවට පත් වි සජීවී හා රිද්මයානුකූල බවක් ලබා දෙයි. ගසක් යට සිටින දරුම නම් චිත්‍රය මුල් චිත්‍රයට වඩා අඩ සියවසකින් පැරණි වන අතර එය සෞන්දර්යාත්මක බවින් වඩාත් පරිපූර්ණය. ඉදිරි සියවස් එකහමාරකට පමණ ආදර්ශයක් හා රිද්මයක් සැපයූ මෙම චිත්‍ර දෙක ජපන් තීන්ත චිත්‍ර සම්ප්‍රදායේ බෙහෙවින් අගනා නිර්මාණ දෙකක් හැටියට සැලකිය හැකිය.
පැරණි යුගයට අයත් චිත්‍ර
පැරණි යුගයට අයත් ශේෂ වූ චිත්‍ර අතුරින් වැඩි ප්‍රමාණයක් කොනෆූසියානු තාඕ හා බෙඃද්ධ සම්ප්‍රදාය විසින් පූජර්භ සේ සලකනු ලැබු මානුෂික හෝ අධි මානුෂික පුද්ගලයන් නිරූපණය කරයි. ජපානයේ තීන්ත චිත්‍ර සම්ප්‍රදායේ මුල් අවධියේ දී තාඕ කොන්ෆූසියානු හා සාම්ප්‍රදායික බෞද්ධ චිත්‍ර සාපේක්ෂ වශයෙන් අල්පය. සෙන් දහමේ මුලික හරය අන් දේවල් හා සම්මිශ්‍රණය නොවී පවත්වා ගැනිමට තිබු අවශ්‍යතාව ඉන් පිළිබිඹු වේ. භු දර්ශන හා මල්, කුරුල්ලන් සහිත චිත්‍ර ද නිරූපනය වූයේ ස්වල්ප වශයෙනි. චිත්‍රයට නගන ලද බෞද්ධ විෂයන් අතර දරුම, කන්නොන්, ශාබ, මංජු හා හොතේ ප්‍රධාන විය.
සම්ප්‍රදායික බෞද්ධ කලාවේ නිරූපණය වු ශාක්‍යමුණි, කන්නොන් හෙවත් අවලෝකිතේශ්වර හා මංජු ශ්‍රී ආදින් නිරූපණය කළ ද පරමාර්ථ වශයෙන් විශාල වෙනසක් දක්නට ලැබුණි. පර්වතයකින් පහළට බසින ශාක්‍යමුණි රූපය පැරණි බෞද්ධ කලාවේ චිත්‍ර නිරූපණය කළ අධිමානුෂික හා ලෝකෝත්තර ස්වභාවයට බෙහෙවින් පටහැනි වෙයි. සුදු පැහැති චීවරයකින් වැසුණු අවලෝකිතේශ්වර රූපය කඳු පාමුලක පිහිටි දිය ඇල්ලක් අසල භාවනානුයෝගීව සිටිනු දක්වයි.
හොතේ නම් සංචාරත භික්ෂුව නිරූපණය කරන මෙම චිත්‍රය මොකුවාන්ගේ නිර්මාණයකි. ජපන් ජාතිකයන් අතර පවත්නා විශ්වාසයකට අනුව වාසනාවට අධිපති දෙවිවරු සත් දෙනෙක් වෙති. හොතේ ඉන් එක් අයෙක් වන අතර ඔහු බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අයත් වූවකු සේ සැළකේ. හොතේ ගේ රූප ස්වභාව පිළිබඳ ජපන් ජාතිකයන් අතර පවත්නා හැඟීම සෙන් දහමින් මොකුවාන් ලද අභාසය හා සුමි-ඒ සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ ඔහුගේ පරිචය මෙම හොතේ නම් චිත්‍රයෙන් ධ්වනිත වේ. හොතේ ගේ වටකුරු වූ නිරාවරණ උදරය ඔහුගේ අති මහත් ආත්මය පිළිබිඹු කරයි. උර මත වූ රිටෙහි එල්ලූණු පැස ඔහු ස්ථිර වාසස්ථානයක් නැති තැනින් තැන සංචාරය කරන පුද්ගලයකු බව පෙන්වයි. සිනාමුසු මුහුණ සියලූ බන්ධනයන්ගෙන් මිදුණු සැහැල්ලූ ජීවිතය පෙන්නුම් කරයි. කප්පිත්සු හෙවත් වියළි තෙලිකූර පාවිච්චි කිරීම මොකුවාන්ගේ ශිල්ප ක්‍රමයකි. වියළි බුරුසුවෙහි වෙන් වුණු කෙඳි සේද හෝ කඩදාසි මත තීන්ත ඇතිරීම සඳහා භාවිත කිරීමෙන් චිත්‍රයේ නිරුපණය වන වස්තුවල නැමි හා හිසකෙස් නිරූපණය කරනු ලැබේ. මොකුවාන් විසින් චිත්‍ර අඳිනු ලැබූයේ බෙහෙවින් සවිඥානකවය. එය හුදු ප්‍රකාශන අවියක් ලෙස පමණක් නොසැලකීය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ එම මාධ්‍යයට ආවේණික වූ නිශ්චිත ගුණාංගයන් වර්ධනය විමය. හිස් වූ කඩදාසිය මත ඔහුගේ කුඩා එහෙත් අර්ථපූර්ණ රුව තියුණු ලෙස නෙත ගැටේ. සුමි-එ චිත්‍ර කලාවෙහි වැදගත් ම ලක්‍ෂණය වු රේබාවේ ප්‍රකාශනාත්මක බව මේ චිත්‍රයේ මූලික හරය කලාත්මකව ඉදිරිපත් කිරීමෙහිලා හේතු වී තිබේ. උරය මත වූ රිට හා වස්ත්‍රයේ ඇතැම් ස්ථාන තියුණු කළු පැහැයෙන් ද වරෙක කුරුටු ගෑ ආකාරයෙන් ද තවත් විටෙක බොඳ වූ අළු පැහැය යෙදීමෙන් ද මෙකී අර්ථවත් භාවය ලබා දී තිබේ. පසුබිමෙහි ශුන්‍ය බව චිත්‍රයෙහි අර්ථවත් බව මෙන් ම සුමි-එ චිත්‍ර කලාවේ හා සෙන් දහමේ අර්ථය ද අපූර්වත්වයකින් යුතුව ඉදිරිපත් කරයි.
මුල් අවධිය
සුමි-එ චිත්‍ර කලාවේ මුල් අවධියේ දී හොතේ සහ ධර්ම නම් භික්ෂූන්ට අමතරව භාවනානුයෝගීව වාසය කරමින් සිට රහත් භාවයට පත් වූ භික්ෂූන් හා සෙන් ධර්මයට අනුග්‍රහයක් දැක්වූ භික්ෂූන්ගේ රූප ද චිත්‍රයට නගනු ලැබිණි. නමුත් සෙන් ධර්මය ප්‍රතිමා හා චිත්‍ර වන්දනාමාන කිරීම අනුමත නොකළ හෙයින් සුමි-එ සම්ප්‍රදායේ දෙවන අවධිය මුළුමනින්ම භූ දර්ශන චිත්‍ර සඳහා වෙන් වුණි. ස්වභාව සෞන්දර්යය චිත්ත ඒකාග්‍රතාවට හේතු වන බව සෙන් බුදු දහමේ පිළිගැනීමයි. සෙන් ආශ්‍රම පිහිටා තිබෙන්නේද බෙහෙවින් චිත්තාකර්ශණීය භුමි ප්‍රදේශයන්හිය. මේ නිසා භූ දර්ශන චිත්‍රවලින් කඳු-හෙල්, තුරු-ලතා, ඇළ-දොළ, ගංගා, පක්‍ෂීන් හා හිමෙන් වැසුණු ප්‍රදේශ නිරුපණයට සුමි-එ සිත්තරු මහත් අභිරුචියක් දැක්වූහ. චීන ආභාසය ලැබූ භූ දර්ශන චිත්‍ර කලාවේ නිමග්න වූ මුල්කාලීන සිත්තරෙකු ලෙස ජොසෙත්සු හැඳින්විය හැකිය. කියෝතෝවේ පිහිටි ශෝකොකු-ජී නම් ප්‍රසිද්ධ සෙන් ආශ්‍රමයේ විසූ ඔහු පහළොස් වැනි සියවසේ මුල් කාලයේ ජීවත් වූවෙකි. ඔහුගේ නිර්මාණ අතුරින් ඉතිරිව පවතින්නේ ලබු කබලකින් මසෙකු ඇල්ලීමට තැත් කරන මිනිසකු ඇක්වෙන චිත්‍රයකි. සුං යුගයේ චීන චිත්‍රයට බෙහෙවින් සමාන වූ මෙය සෙන් දහමේ එක් මූල ධර්මයක් ප්‍රකාශ කරයි. සෙන් දහමෙහි ධර්ම දේශනා පිළිබඳ විශ්වාසයක් නැත. මෙම චිත්‍රයෙන් ප්‍රකාශ වන්නේ ද පරම සත්‍යය යනු කවරේදැයි වචනයෙන් විස්තර කිරිම ලබු කබලකින් මසකු අල්ලන්නාක් සේ ම දුෂ්කර කාර්යයක් බවයි.
ශුබුන්
භික්ෂුව කඳු බෑවුමෙහි පිහිටි අසපුව ඉදිරියේ සිටී. ඔහු අවට පරිසරය බෙහෙවින් සිත්කළුය. කඳු පාමුලෙහි ගලා යන ගඟ හරහා වූ පාලමකින් මෙගොඩ එන පුද්ගලයෙකි. චිත්‍රයේ සෙසු ප්‍රදේශ හිස්ය. මීදුමෙන් වැසුනාක් මෙනි. විශ්වයේ විශාලත්වය හමුවේ පුද්ගලයා කෙතරම් කුඩා දැයි ප්‍රශ්න කරන්නට මෙන් භික්ෂු රූපය බෙහෙවින් කුඩාවට දක්වා තිබේ. කෝණික රේබා භාවිතය, ඇතැම් ස්ථාන අඳුරු කර ඇති අයුරු හා දුර ළඟ පෙන්වීමේ උපක්‍රම ආදිය තීන්ත චිත්‍ර මාධ්‍යයෙහි ශුබුන්ගේ පරිචය ප්‍රකාශ කරයි. එසේම චීනයේ සුං සිත්තරුන්ගේ අභාසය ද මැනවින් ප්‍රකට කරයි.
සෙස්ෂු
සුමි-එ සම්ප්‍රදායෙහි දකින්නට ලැබුණු චීන ලක්‍ෂණ ඉවත් කොට එය ජපන් ලක්‍ෂණ සහිත කලාවක් බවට පත් කරන ලද්දේ ශුබුන්ගේ ශිෂ්‍යයකු වන සෙස්ෂු විසිනි. ක්‍රි. ව. 1420-1506 අතර කාලයේ ජීවත් වූ සෙස්ෂු ද සෙන් භික්‍ෂුකි. චීනයේ සංචාරයකින් පසු ක්‍රි. ව. 1469 දී ජපානයට පැමිණි ඔහු චීනයේ සුං හා යුඇන් කලාව පිළිබඳ හොඳ අධ්‍යයනයක් කළ පුද්ගලයෙකු සේ සැලකේ. ඔහු කියෝතෝ නගරයෙහි වාසයෙන් සෑහීමකට පත් නොවී ගම්බද සංචාරයට පෙළඹුණේය. බොහෝ සිත්තරුන් තනි වර්ණයෙන් චිත්‍ර කිරීමට ලැදියාවක් දැක්වුව ද සෙස්ෂු තම සිතැඟි පරිදි අවශ්‍ය අවස්ථාවල බහු වර්ණ භාවිත කළේය. මේ හේතුව නිසා ඔහුගේ චිත්‍රවලට විවිධ හේතු වස්තු විෂය වූ අතර ඒවා බෙහෙවින් ප්‍රකාශනාත්මක විය. වසරේ ඍතු හතර දැක්වෙන චිත්‍රය සෙසෂු ගේ චිත්‍ර අතර ජනප්‍රිය වූවක් විය. සෙස්ෂුගේ භූ දර්ශන චිත්‍රවල අවකාශය හිස්ව දක්නට නොලැබේ. යථාරූපී හා භාවරූපී ලක්‍ෂණ මිශ්‍රව පවතී. සෙස්ෂුගේ විසිරුණු තීන්ත ශිල්ප ක්‍රමය බෙහෙවින් චමත්කාරජනකය. මේ සඳහා තෙත් වූ තෙලි කූරක් භාවිත කරයි. කඩදාසි මත තීන්ත ඇතිරීම නිදහස්ව හා වේගයෙන් සිදු කෙරේ.
මෙම චිත්‍රයේ දෘශ්‍යමාන වන්නේ තීන්ත පැල්ලමක් පමණි. නමුත් පරීක්‍ෂාවෙන් බැලු කල කඳු පර්වත, කටු පඳුරු හා කුඩා ගෙයක් ද මිනිස් රූප දෙකක් ද දකින්නට ලැබේ. සෙන් දහමට අනුව ආත්මාවබෝධය ලැබෙන්නේ දීරීඝකාලීනව කෙරෙන ධර්ම අධ්‍යයනයකින් හෝ භාවනාවකින් නොවේ. එය එක් මොහොතක ක්‍ෂණයකින් ඇතිවන්නකි. ඔහුගේ විසිරුණු තීන්ත ශිල්ප ක්‍රමය ද එම දර්ශනය හා බෙහෙවින් අනුකූල වෙයි. සෙන් ධර්මයෙහි ප්‍රකට ඉගැන්වීමක් වන ශුන්‍යතා සංකල්පය මෙහි මැනවින් ප්‍රදර්ශනය වෙයි. පසුබිම මුබ්‍ය වශයෙන් ශුන්‍යය.
විවිධ ශෛලීන්
ක්‍රි. ව. 1504-1589 දක්වා කාලයේ ජීවත් වූවා යැයි සැලකෙන සෙසොන්, සෙස්ෂුගෙන් පෝෂණය ලබා ස්වාධීන ශෛලියක් ගොඩනගාගත් සිත්තරෙකි. හොන්ෂු දුපතේ ඊසානදිග කොටසේ ජීවත් වූ ඔහු චීන චිත්‍ර හා සෙස්ෂුගේ චිත්‍ර අධ්‍යයනය කර ඇති බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. සුළග හා රළ නැමැති ඔහුගේ චිත්‍රය බෙහෙවින් ප්‍රකාශනාත්මක වූවකි.
ක්‍රි. ව. 1436-1500 දක්වා කාලයට අයත් වන කානෝ මොසොනොබු සෙස්ෂුගේ සමකාලීනයකු හා ශුබුන්ගේ ශිෂ්‍යයකු විය. සමුරායිවරයෙකු වූ මොසොනොබු වෘත්තීය සිත්තරෙකු විය. ඔහු පාලකයාගේ නිල සිත්තරා වශයෙන් පත්වීම ඔහු අයත්වූ කානෝ ගුරුකුලය වඩාත් ප්‍රබල වීමට හේතුවක් විය.
ක්‍රි. ව. 1476-1559 දක්වා කාලයට අයත් වන කානෝ මොසොනොබු කානෝ ගුරුකුලයේ නියම ආරම්භකයා වශයෙන් හැඳින්විය හැකිය. ඔහු විසින් විවිධ ශෛලීන්ට අනුව චිත්‍ර අඳිනු ලැබිණි. චීන ශෛලිය මෙන් ම සමකාලීන ජපන් ශෛලීන්ද අත්හදා බැලු බව පෙනේ. තීන්ත චිත්‍ර ක්‍රමය ප්‍රචලිත වීමට පෙර ජපානයේ ප්‍රචලිතව පැවති යමතෝ-එ ශෛලියට දීප්තිමත් වර්ණ හඳුන්වා දුන්නේ මොසොනොබුය. පක්‍ෂීන් සහ දිය ඇල්ල දැක්වෙන චිත්‍රය මොසොනොබු ගේ උසස් නිර්මාණයකි. බෙහෙවින් නැවුම් බවක් ගත් මෙම චිත්‍රය සරල සෞන්දර්යයක් මෙන්ම සැරසිලි කලාවක ලක්‍ෂණ ද අන්තර්ගතව තිබේ.
මින් අනතුරුව ජපන් සිත්තරු බොහොමයක් ජපන් ශෛලිය හා චීන තීන්ත චිත්‍ර ශෛලිය යන දෙක ම අනුගමනය කරමින් චිත්‍ර අඳින්නට වුහ. හසෙගාවා තෝහකු එවැනි සිත්තරෙකි. ඔහුගේ වඳුරන් නිරුපනය කරන කළු සුදු චිත්‍රය තීන්ත චිත්‍ර සම්ප්‍රදායට අයත් විශිෂ්ට නිර්මාණයකි. වඳුරන් චිත්‍රයේ පෙරබිමට ගෙන තිබේ. අනවශ්‍ය විස්තර සියල්ලම ඉවත් කර බෙහෙවින් සරල සුන්දරත්වයක් පෙන්නුම් කර තිබේ. පසුබිම ශුන්‍යය. බොඳ වූ රේබා වඳුරන්ගේ ශරීරයේ ලොම් සහිත ස්වභාවය හඟවයි. තෝහකු සෙස්ෂු හා චීන සිත්තරෙකු වන මු-චිගෙන් ආභාසය ලබා තිබේ.
සුමි-එ කලාව ඔපවත් වූයේ සෙන් දහමේ ආභාසයෙනි. සෙන් දර්ශනයට අනුව මිනිසාගේ ප්‍රකෘති චිත්තය පවිත්‍රය. ශුන්‍යය. එය අපවිත්‍ර වන්නේ බාහිර අරමුණු හා ගැටීමෙනි. සිත නැවතත් ශුන්‍ය තත්ත්වයට පත් කර ගැනීම අවශ්‍යය. එසේ කළ හැකි වන්නේ භාවනානුයෝගිව සිටීමෙන් පමණක් නොවේ. දෛනික වැඩ කටයුතු සිහි නුවණින් යුතුව ඉටු කිරීමෙන් ද ජවන් සිත පවිත්‍ර කළ හැකිය. මේ හෙයින් සෙන් යතිවරු විවිධ සමාජ කාර්යයන්හි නිරත වූහ. සුමි-එ චිත්‍රකලාව මෙන් ම උද්‍යාන සැලසුම්කරණය ද නෝ රංග කලාව ද සෙන් දහමේ සෞන්දර්යාත්මක චින්තනයෙන් පෝෂණය ලැබ වර්ධනය විය.
උද්‍යාන සැලසුම්කරණය සෙන් දහම පිවිසිමට පෙර සිට ම ජපානයේ පැවතුනකි. එසේ වුව ද එම සම්ප්‍රදායට ගාම්භීර බවක් හා අර්ථවත් බවක් ලබා දුන්නේ සෙන් ධර්මයයි. සුමි-එ සිත්තරුන් අලංකාර වර්ණ බාහුල්‍යය ප්‍රතිකේ‍ෂ්ප කලා මෙන් ඇතැම් සෙන් යතිවරු වැලි සහ ගල් පමණක් උද්‍යාන සැළසුම් සඳහා භාවිත කළහ. උද්‍යාන අලංකරණය හා සුමි-එ සම්ප්‍රදාය අතර දැඩි සබඳතාවක් පවතී. සුමි-එ සිත්තරුන් තම චිත්‍රයන්හි ශුන්‍ය ප්‍රදේශ බහුල වශයෙන් දැක්වූවාක් මෙන් වියලි උද්‍යානයන් හි ද සුදු වැලි ඇතිරූ ප්‍රදේශ ශුන්‍යව පවතී. මනාව ඔප දමන ලද සැරසිලි සහිත නෝ වේදිකාව ද සෙන් දහමේ ශුන්‍යතා සංකල්පයට මනා නිදසුනකි. සෙන් දහම අධ්‍යයනය කළ හෝ නොකළ පුද්ගලයන් පවා ඉන් ඇති වී තිබෙන සංස්කෘතික චර්යා රටාවේ කොටස්කරුවන් බවට පත්ව තිබේ. සෙන් දහම එරට සෞන්දර්යට නව පරිමාණයක් එක්කිරීම ඊට හේතුවයි.
ප්‍රවර්ගය:ජපානය
ඕම්
thumb|250px| [[බහුමාපකය ක් භාවිතා කොට ප්‍රතිරෝධය ඕම් වලින් මැනිය හැක. ධාරණාව, වෝල්ටීයතාව, ධාරාව, සහ අනෙකුත් විද්‍යුත්මය ලක්ෂණ මැනීමටද මෙය භාවිතා කල හැක.]]
thumb|250px| [[ප්‍රතිරෝධයන් කිහිපයක්. ඒවායේ ප්‍රතිරෝධය, ඕම් වලින්, සලකුණු කර ඇත්තේ වර්ණ කේතයක් භාවිතා කරමිනි.]]
ඕම් (සංකේතය: Ω) යනු, විද්‍යුත් සම්බාධනය හෝ, සරල ධාරා අවස්ථාවෙහිදී, විද්‍යුත් ප්‍රතිරෝධය සඳහා භාවිත කෙරෙන හා,  ජෝර්ජ් සයිමන් ඕම් අනුව නම් කෙරුනු, SI ඒකකය වේ.
අර්ථදැක්වීම
කිසියම්  විද්‍යුත්ගාමක බලය කට නතු නොවන සන්නායකයක, ලක්ෂ්‍යය දෙකක් අතර වෝල්ට් 1 ක නියත විභව අන්තරයක් යෙදු කල, ඇම්පියර් 1 ක නියත ධාරාවක් ගලන්නේ නම්, එම ලක්ෂ්‍යය දෙක අතර ප්‍රතිරෝධය ඕම් 1ක් ලෙසින් අර්ථදැක්වේ.
ඕම් වලින් දැක්වෙන සන්නායකයක ප්‍රතිරෝධය, බොහෝ අවස්ථාවන්හීදි, යම් වෝල්ටීයතා, උෂ්නත්ව, හා අනෙකුත් පරාමිතික පරාසයන් තුලදී, දළ වශයෙන් නියත වන අතර,  මෙවැනි අවස්ථාවන්හිදී  රේඛීය ප්‍රතිරෝධක අපට හමු වේ. අනෙකුත් අවස්ථාවන්හිදී, ප්‍රතිරෝධය වෙනස් වේ (නිද., ත'මිස්ටර).
විදුලිමය හා විද්‍යුත්මය භාවිතයෙහි බහුල ලෙස පරිහරණය වන්නාවූ ගුණාකාර හා උප-ගුණාකාර වන්නේ මිලිඕම්, ඕම්, කිලෝඕම්, සහ මෙග්ඕම් වේ
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:SI ව්‍යුත්පන්න ඒකක ප්‍රවර්ගය:SI ඒකක
පුටුපාගල අම්බලම
පුටුපාගල අම්බලම ශ්‍රී ලංකාවේ දැකගත හැකි, ඉපැරණි අම්බලම් අතුරින් එකකි. එය ගම්පහ දිස්ත‍්‍රික්කයේ දොම්පේ පුටුපාගල ග‍්‍රාමයේ පිහිටා ඇත.
අතීතය
කෝට්ටේ යුගයේ රජකම්කල හය වන ශ‍්‍රී වීරපරාක‍්‍රම රජු විසින්, පුටුපාගල අම්බලම කරවූ බව සඳහන් වෙයි. කෝට්ටේ සිට දෙකටන පද්මාවතී විහාරය වැඳපුදා ගැනීමට පැමිණි වන්දනාකරුවන්ට, සිය ගමන් විඩාව නිමාගනු පිණිස මෙම අම්බලම ඉදිකොට තිබෙයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අම්බලම්
නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර්
නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් (සරයිකී, ) යනු, පකිස්තානයෙහි පන්ජාබයෙහි පිහිටා අති නගරයක් වන අතර, පකිස්තානයෙහි,  පන්ජාබයෙහි බහවල්පූර් දිස්ත්‍රික්කයෙහි නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් ටෙසිල්හී අගනගරයද වෙයි.
සෞඛ්‍යමය යටිතල ව්‍යූහය
පකිස්තානයෙහි අග්‍රාමාත්‍යවරයා ප්‍රකාර, ඔහු විසින් තැනීමට අදහස් කර ඇති රෝහල් 46 අතරින්, එක් රෝහලක් නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර්  තුල ඉදිකෙරෙනු ඇත. නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් සිට කිලෝමීටර් 4 ක් පමණ ඈතින් පිහිටි Moza Abbas Arbi හී ඉඩම් කොටසක් මෙය සඳහා වෙන් කොට ඇත. මෙම රෝහල තැනීම සඳහා අවශ්‍ය මූල්‍යමය ප්‍රතිපාදන, තුර්කි රජය විසින් සපයනු ඇත.
නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් න්‍යෂ්ටික බලශක්ති සංකීර්ණය
වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් සඟරාව අනුව, පකිස්තාන න්‍යෂ්ටික කොමිසම (පීඒඊසී) විසින් නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් හී චීන න්‍යෂ්ටික බලාගාර තුනක් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට සැලසුම් කර ඇති අතර මේ වන විට භූමිභාගය සකස් කරමින් පවතියි. නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් න්‍යෂ්ටික බලශක්ති සංකීර්ණය සඳහා මෙගාවොට් 1100 න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක් හිමි වනු ඇත.
2017 ට්‍රක් රථ ගින්න ඛේදවාචකය
2017 වසරෙහිදී නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් හී මහා ඛේදවාචකයක් සිදුවූ අතර, පෙරලී ගිය ට්‍රක් රථයකින් ඉන්ධන සොරා ගනිමින් සිටි 150 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ගම්වාසීන් පිරිසක් හදිසියේ සිදුවූ පිපිරීමකින් මිය ගියහ.
ෆ්ලවර්ස් ඔෆ් ද ප්‍රිසන්
ෆ්ලවර්ස් ඔෆ් ද ප්‍රිසන් යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ 2016 වර්ෂයේ විකාශය වූ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. ඓතිහාසික කතාමාලාවක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනු ලබන්නේ ජින් සේ-යොන්, ගෝ සූ, කිම් මි-සූක්, ජුං ජූන්-හෝ, පාක් ජූ-මි, යූන් ජූ-හී, කිම් සූ-යොන් (කො), ජුන් ක්වං-ර්යුල් සහ චෝයි තේ-ජූන් යන නළු නිළි පිරිස විසිනි. මෙම කතාමාලාව MBC නාළිකාව ස්ථාපනය කොට 55වන සංවත්සරය සිහිපත් කෙරීම වෙනුවෙන් නිර්මාණය කෙරුණු විශේෂ ව්‍යාපෘති නාට්‍යයකි. මෙම නාට්‍යයේ අධ්‍යක්ෂකවරයා වන ලී බ්යුං-හූන් සහ රචක චෝයි වන්-ක්‍යු එක්ව කාර්යයෙහි යෙදෙන තෙවන අවස්ථාව වීම ද විශේෂත්වයකි. මීට පෙර ඔවුන් දෙදෙනා හුර් ජුන් සහ සංදෝ යන රූපවාහිනී කතාමාලා සඳහා සිය දායකත්වය ලබා දී ඇත. එය මින් පෙර විකාශය වූ Marriage Contract කතාමාලාව ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් MBC නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය වූයේ සෑම සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනකම 22:00 (KST - කොරියා සම්මත ‍වේලාව) ට ය. කථාංග 51කින් සමන්විත වූ මෙය 2016 අප්‍රේල් 30 දින සිට නොවැම්බර් මස 6වන දින දක්වා විකාශය කෙරිණි.
කතා පුවත
කතාව සඳහා පසුබිම් වී ඇත්තේ ජොසොන් රාජවංශ යුගයයි. මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව මගින් නිරූපණය වන්නේ සිරමැදිරියක උපත ලබා, සිරගෙයි හැදී වැඩුණු ඔක්-න්‍යෝ (ජින් සේ-යොන්) නැමැති යුවතියක් පිළිබඳවයි. ඇය සහ අද්භූත යූන් තේ-වොන් (ගෝ සූ) ගේ අත්දැකීම් මෙමගින් නිරූපණය වේ. පසුව ඇය ජොසොන් රාජ්‍ය‍යේ පෞද්ගලික නඩු ක්‍රමය අනුව යමින් දුප්පත් ජනයා සහ අසාධාරණ ලෙස වැරදිවලට හසුකෙරුණු පුද්ගලයින් වෙනු‍වෙන් පෙනී සිටින්නී ය.
සටහන්
(ජොසොන් යුගයේ පරවති පරිපාලන කාර්යාල අතුරින් මෙම කතාමාලාවේ අන්තර්ගත වන කාර්යාල පහත පරිදි දැක්විය හැක)
ප්‍රභවය: කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ශබ්ද මාලාව
ඇගයුම්
පහත දැක්වෙන වගුව තුළ, නිල් පැහැ සංඛ්‍යා මගින් පහළම පාඨාංකත්, සහ රතු පැහැ සංඛ්‍යා මගින් ඉහළම පාඨාංකත් නිරූපණය වන බව සලකන්න.
විශේෂ කරුණු
මෙම කතාමාලාවේ 12වන කථාංගය යෝජිතව තිබූ පරිදි ජූනි 5වන ඉරිදා දින විකාශය නොවී ය. එයට හේතුව චෙච් ජනරජ සහ දකුණු කොරියා පාපන්දු කණ්ඩායම් අතර පැවති මිත්‍රත්ව තරගය විකාශය කිරීමට සිදුවීමයි. එනිසා එම කථාංගය 2016 ජූනි 11 සෙනසුරාදා විකාශය කෙරිණි. යෝජිත පරිදි 28වන කථාංගය ද අගෝස්තු 6 සෙනසුරාදා දින විකාශය නොවිණි. එයට හේතුව බ්‍රසීලයේ රියෝ ද ජැනෙයිරෝ නුවර පැවති 2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරගය විකාශය කිරීමට සිදුවීමයි. අනතුරුව එම කථාංගය 2016 අගෝස්තු 7වන ඉරිදා දින විකාශය විය. තව ද මෙම කතාමාලාවේ 29වන කථාංගය ද, බ්‍රසීලයේ රියෝ ද ජැනෙයිරෝහි පැවති 2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරගාවලිය විකාශය කිරීම හේතුවෙන් අගෝස්තු 14 හෝ අගෝස්තු 20 යන දිනවලින් එකකදී ද විකාශය නොකෙරිණි. පසුව එය 2015 අගෝස්තු 21 වන ඉරිදා දින විකාශය කෙරිණි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලා
කෙල්වින්
කෙල්වින් යනු උෂ්නත්වය මිනුමකි.
මෙම පරිමාණය සකසා ඇත්තේ එක් අචල ලක්ෂයක් ඇසුරෙණි.එය ජලයේ ත්‍රික ලක්ෂය(Tripal point of water) ලෙස හදුන්වයි.
සංශුද්ධ ද්‍රව වන අයිස්,සංශුද්ධ ජලය,සංතෘප්ත ජල වාශ්ප යන සියල්ල එකම තාප සමතුලිතතාවයේ පවතින උශ්ණත්වය වේ.
මීට අනුරූප උෂ්ණත්වයට 273.16ක අගයක් දී ඇත.ජලයේ ත්‍රික ලක්ෂයේ තාපගතික උෂ්ණත්වයෙන් 1/273.16ක් ලෙස ලබා ගනී.
නිරපේක්ශ උශ්ණත්වය T නම් ,
T=t+273
t=සෙල්සියස් උෂ්ණත්වය
ප්‍රවර්ගය:උෂ්ණත්වය
නිවුටන් (ඒකකය)
නිවුටන් (සංකේතය: N) යනු, සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව වෙනුවෙන් ඔහු සිදු කල කාර්යභාරය අගයමින් අයිසෙක් නිවුටන් අනුව යමින් නම් කෙරුනු බලය සඳහා SI ව්‍යුත්පන්න ඒකකය වේ.
අර්ථදැක්වීම
නිවුටනය යනු SI ක්‍රමය තුල බලය සඳහා ව්‍යුත්පන්න ඒකකය වේ; එය තුල්‍ය වන්නේ, කිලෝග්‍රෑම් එකක ස්කන්ධයක් තත්පරයට තත්පරයට මීටර එකක සීඝ්‍රතාවකින් ත්වරණය කිරීමට අවශ්‍ය බලයටය. මාන විශ්ලේෂණයෙහිදී, F=ma, m (කිග්‍රෑ) යන්න a (මී/තත්2) වෙතින් ගුණකිරීමට භාජනය වෙන බැවින්, නිවුටන්1 ඒකකයක මාන:
හරස් මිල ඉල්ලුම් නම්‍යතාවය
හරස් මිල ඉල්ලුම් නම්‍යතාවය
කන්දේවෙල අම්බලම
කන්දේවෙල අම්බලම ශ්‍රී ලංකාවේ හේවා හැට ප්‍රදේශයේ ඉදිකොට ඇති ඉපැරණි අම්බලම් කිහිපය අතුරින් එකකි. එය හඟුරන්කෙත - මහනුවර මාර්ගයේ කන්දේවෙල ග‍්‍රාමය තුල පිහිටා ඇත.
ඉදිකිරීම් ආකෘතිය
ටැම්පිට ආකෘතියේ ඉදිකිරීම් අනූව යමින්, පො‍ලවේ සෘඡුකෝණාශ්‍රාකාර කොටසක විශාල ගල් හතරක් තබා ඒ මත විශාල දැව කඳන් සමබර කොට අම්බලම ඉදිකොට තිබෙයි. වහලය කොත් ස්වරූපයකින් යුක්ත වන අතර, එය කැණිමඬල ආධාරයෙන් මතුකොට තිබෙයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අම්බලම් ප්‍රවර්ගය:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎
සත්ත්ව පුරාවිද්‍යාව
සත්ත්ව පුරාවිද්‍යාව යනු, සත්ත්ව සංහතිමය නෂ්ටාවශේෂ පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. සත්ත්ව සංහතිමය නෂ්ටාවශේෂ යනු සත්ත්වයෙකු මිය ගිය පසු ඉතිරිව තබන දෙයයි. එයට අයත් වන්නේ: අස්ථි, කවච, කෙස්, කයිටීන්, කොරල, හම්, ප්‍රෝටීන සහ ඩීඑන්ඒ යන ඒවාය.
2017 බහවල්පූර් පිපිරීම
2017 ජූනි 25 දිනදී, පකිස්තානයෙහි  බහවල්පූර් දිස්ත්‍රික්කයෙහි,  නැගෙනහිර ඇහැමඩ්පූර් අසබඩදී ටැංකි ට්‍රක් රථයක් පුපුරායෑමෙන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 170 ක් මියගොස් තවත් පුද්ගලයින් 130 කට වඩා තුවාල ලදහ. එන්-5 ජාතික මහාමාර්ගයෙහිදී ට්‍රක් රථයෙහි රියැදුරු විසින් තියුණු වංගුවක් ඔස්සේ රථය පැදවීමෙහිදී එය පෙරලී ඇත. රිය අනතුර පිළිබඳ පුවත අසබඩ ගම්මාන තුල පැතිර යත්ම, ගම්වැසියන් සිය ගණනින් සිද්ධිය වූ ස්ථානයට රොක්වී ඇත්තේ ට්‍රක් රථය වෙතින් එහි ප්‍රවාහනය කෙරුණු ඉන්ධන සොරා ගැනීමටය. එවිට ට්‍රක් රථය පුපුරාගොස් ඇත; මුල් වාර්තා තුලින් කියැවුනේ පිපිරීමට හේතුකාරක වූයේ කිසියම් අයෙකු විසින් සිගරට්ටුවක් දැල්වීම නිසා බවයි.
පෙන්ට්හවුස්: ජීවිතයේ යුද්ධය
බාහිර සබැදුම්
ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී කතාමාලා ප්‍රවර්ගය:කොරියානු-භාෂා රූපවාහිනී වැඩසටහන්කරණය
මානව කලල
= මානව කළළ විකසනයේ වැදගත් සිදුවිම් පිළිබඳව දැන ගනිමු...... = මිනිසාගේ ප්‍රජනන ක්‍රියාවලිය ආරාම්භ වනුයේ පුරැෂ ජන්මාණූ (ශුකාණූ සෛල ) ස්ත්‍රි යෝනි මාර්ගය තුලට නිදහස් කිරිමත් සමඟය. මෙම ශුකාණූ සෛල ස්ත්‍රි යෝනි මාර්ගය තුලින් අණ්ඩ සෛලය දක්වා පිහිනා යාමත්,පැලෝපීය නාලයන් තුලදි පරිණත අණ්ඩ සෛලයත් සමඟ එක්විම මගින් ද්විගුණ යුක්තාණූවක් සැදිමත් සංසේචනය ලෙස හදුන්වනු ලබනවා.
සංසේචනයේ සිට අධීරෝපණය දක්වා යුක්තාණූව තුල සිදුවන වෙනස්විම් මෙසේය....
5.8.4. සංසේචනයේ සිට උපත තෙක් ක්‍රියාවලිය විමසා බලයි
4.2.1 – ආලෝකය අධිග්‍රහණය සඳහා ශාක ප්‍රරෝහ නිර්මාණය වී ඇති ආකාරය
1.පලමු මාස 2 තුල ලමයගේ වර්දනය 120"5mm පමනින් සිමා වෙන අතර වර්දන වේගය සිමා විම ආරම්බ වේ
ඉන්දියාවෙහි ආර්ථික ඉතිහාසය
අප දන්නා පරිදී ඉන්දියාවෙහි ආර්ථික ඉතිහාසය ඇරඹෙන්නේ ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය (ක්‍රියුපෙ 3300–1300) සමග වන අතර, මෙම ශිෂ්ඨාචාරයෙහි ආර්ථිකය,  වෙළෙඳාම මත සැලකිය යුතු මට්ටමකින් යැපුන බවක් සහ ප්‍රවාහන ක්‍රමවේදයන්හී ප්‍රගතිය විසින් එය වෙත පහසුකම් සැලසූ බවක් පෙනී යයි. ක්‍රියුපෙ 600 පමණ වන විට, මහා ජනපද විසින්, මිටි පහරින් කෙරුනු සළකුණු සහිත රිදී කාසි නිෂ්පාදනය කෙරිණි. තීව්‍ර වෙළෙඳ ක්‍රියාකාරිත්වයන් විසින් සහ නාගරික සංවර්ධනය වෙතින් මෙම යුගය සංකේතවත් විය. ක්‍රියුපෙ 300 වන විට, මෞර්ය අධිරාජ්‍යය විසින් ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයෙහි බොහෝ කොටසක් එක්සත් කෙරිණි.
ගොඩමුන්න අම්බලම
ජනප්‍රවාද
ගොඩමුන්න අම්බලම හා බැඳි ජනප්‍රවාදයකට අනූව, දන්ත ධාතූන් වහන්සේ හඟුරන්කෙතට වැඩමවන අවස්ථාවේදී මෙම අම්බලමෙහි මොහොතක් තැන්පත් කොට තිබූ බව පැවසෙයි. එනම් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ හඟුරන්කෙතට වැඩමවූ කාලයේදී පවා මෙම අම්බලම ඉදි කොට තිබී ඇත.
තවත් ජනප්‍රවාදයකට අනූව ඉංග්‍රීසින් මෙම ප්‍රදේශයේ කඳවුරු බැඳි අවස්ථාවක ඔවුන් විසින් මෙම අම්බලම මස් මඩුවක් ලෙසට භාවිත කොට තිබේ. ඔවුන් විසින් එහිදී සිදු කල ක්‍රියාකාරකම් නිසා, අම්බලමේ කැටයම් වලට හානි සිද්ධ වූ බවද සඳහන් වෙයි.
ප්‍රතිසංස්කරණය
වර්ෂ 1967 සිට වර්ෂ 1968 පමණ දක්වා කාලය තුලදී මෙම අම්බලම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයක් වශයෙන් තහවුරු කරන ලද අතර, අම්බලමෙහි වූ දිරා ගිය පැරණි දැව වෙනුවට නව දැව යොදා ප්‍රතිසංස්කරණය කොට ඇත.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අම්බලම් ප්‍රවර්ගය:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎
ඊජිප්තුවේ IIIවන බෙරෙනිස්
බෙරෙනිස් III (ග්‍රීක: Βερενίκη; ක්‍රි.පූ. 120–80) හෙවත් ක්ලියෝපැට්රා බෙරෙනිස් යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ක්‍රි.පූ. 81 සිට 80 දක්වා ඊජිප්තුව පාලනය කළ රැජිනකි. ඇතැම්විට ඇය විසින් ක්‍රි.පූ. 101 සිට 88 දක්වා ඇගේ සැමියා/මාමණ්ඩිය වූ ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I සමග හවුල් පාලනයක් ද ගෙනයන්නට ඇත.
ක්‍රි.පූ. 120දී උපන් ඇය ටොලමි IX ලැතිරොස් සහ ක්ලියෝපැට්රා සෙලීන් I ගේ දියණිය වූවා ය. ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I විසින් ලැතිරොස්ගෙන් සිහසුන පැහැරගෙන සිය මෑණියන් (බෙරෙනිස්ගේ මිත්තණිය) වූ IIIවන ක්ලියෝපැට්රාව ඝාතනය කිරීමෙන් පසු ක්‍රි.පූ. 101දී ඇයට Xවන ටොලමි සමග විවාහ වීමට සිදු විය. ලැතිරොස් නැවත සිහසුනට පත්වූ පසු බෙරෙනිස්ට ඇගේ පාලනය අහිමි විය. නමුත් ක්‍රි.පූ. 81 අවසාන කාලයේ ලැතිරොස් මියයාමත් සමග, බෙරෙනිස් සිහසුනට පත්ව මාස හයක් රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවූවා ය. මෙකල ඇය ජනතාවගේ ආදරයට පාත්‍රවූවා ය.
ක්‍රි.පූ. 80දී ඇයට ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II සමග විවාහ වීමට බලකෙරිණි. ඉන් දින 19කට පසු ඔහු ඇයව මරාදැමී ය. මෙය ජනතාවගේ වෛරයට හේතුවූ අතර, ඔහුට එරෙහිව කැරලි ගැසූ ජනතාව දින කිහිපයකට පසු ඔහුව මරාදැමූහ.
හැන්ඩල්ගේ ඔපෙරාවක් වන බෙරෙනිස් සඳහා තේමාව වී ඇත්තේ ද බෙරෙනිස්ගේ චරිතයයි.
අශෝක හේවාවිතාරණ
අශෝක හේවාවිතාරණ (ඉංග්‍රීසි: Ashoka Hewawitharana) යනු 1960 දශකයේ ලංකාවේ සිටි ජනප්‍රිය රසික සිත් දිනා ගත් සිත් ඇදගන්නා රූපයක් තිබූ කඩවසම් චිත්‍රපට නළුවෙකි.
අශෝකගේ හොඳම සමකාලීනයන් වන්නේ ක්ලැරිස් ද සිල්වා, ගර්ලි ගුණවර්ධන, ජෝ අබේවික‍්‍රම, වොලී නානායක්කාර, ඔස්වල්ඞ් ජයසිංහ, ටෝනි රණසිංහ, ශිරානි කුරුකුලසූරිය, නීටා ප‍්‍රනාන්දු, ශි‍්‍රයානි අමරසේන සහ ස්වර්ණා මල්ලවාරච්චියි. මුල්ම රංගනය ‘මාතෘ භූමි’ චිත‍්‍රපටයයි. ඒ වර්ෂ 1964 දී.
ඔහුගේ පියා විල්බට් හේවාවිතාරණ දලුගම කැලණි චිත්‍රාගාරයේ ((සරසවි චිත්‍රාගාරය) ආරම්භකයා.
අශෝක හේවාවිතාරණ කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:චිත්‍රපටි නළුවන් ප්‍රවර්ගය:රංගන ශිල්පීන්
මියයන වහලා
මියයන වහලා යනුවෙන් හැඳන්වෙන්නේ ඉතාලි පුනරුද යුගයේ කලා ශිල්පියකු වූ මයිකල්ආන්ජෙලෝ විසින් නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රතිමාවකි. ක්‍රි.ව. 1513 සහ 1516 අතර කාලයේ නෙළන ලද මෙම මූර්තිය, කැරලිකාර වහලා නැමැති තවත් ප්‍රතිමාවක් සමග IIවන ජූලියස් පාප්තුමන්ගේ සොහොන්ගැබ තුළ තැන්පත් කිරීම වෙනුවෙන් නිමවූවකි. කිරිගරුඬ ප්‍රතිමාවක් වන මෙය මීටර 2.15 (7' 4") ක උසකින් යුක්ත ය. වර්තමානයේ මෙය පැරීසියේ ලූවර්හි ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.
1976දී කලා ඉතිහාසඥ රිචඩ් ෆ්ලයි ලියන ලද්දේ එමගින් "කෲර අයුරින් මරණයට පත්වීමට පෙර යටත් වූවකුගේ දිවියේ මොහොතක්" නිරූපණය වන බවයි. කෙසේනමුත් චාල්ස් රොබට්සන්ගේ The Slave in European Art නැමැති මෑතකාලීන වෙළුමක සඳහන් කොට ඇත්තේ මියයන වහලා මගින් පුනරුද සමයේ ඉතාලියේ පැවති සැබෑ වහල්මෙහෙය නිරූපණය වන බවයි.
මියයන වහලා ප්‍රතිමාවේ අනුරූ දොළහක් පැරීසියේ 12වන ඇරොනස්ඩිස්මන්ට් පොලිස් ස්ථානයේ උඩු මහලේ තබා ඇත. Art Deco ශෛලියෙන් යුතු වුවත්, මෙම ගොඩනැගිල්ල සැලසුම් කරන ලද්දේ 1991දී මැනෝලෝ නුනෙස්-යැනොව්ස්කි සහ මිරියම් ටෙයිටෙල්බෝම් යන වාස්තු විද්‍යාඥයින් විසිනි.
අලව්ව දුම්රිය ස්ථානය
අලව්ව දුම්රිය ස්ථානය, ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ අලව්ව නගරයේ පිහිටා ඇති දුම්රිය ස්ථානයකි.
Facebook like button
දකුණ|thumb| ෆේස්බුක් වැනි බොත්තම ෆේස්බුක් වැනි බොත්තම යනු ෆේස්බුක් සමාජ ජාල වෙබ් අඩවියේ විශේෂාංගයකි. එය මුලින් ම සක්‍රීය කළේ 2009 පෙබරවාරි මාසයේදී ය. කැමති බොත්තම පරිශීලකයින්ට තත්ත්ව යාවත්කාලීන, අදහස්, ඡායාරූප සහ වීඩියෝ, මිතුරන් විසින් බෙදා ගන්නා සබැඳි සහ වෙළඳ දැන්වීම් සමඟ පහසුවෙන් අන්තර් ක්‍රියා කිරීමට හැකියාව ලබා දෙයි. පරිශීලකයෙකු විසින් ක්ලික් කළ පසු, නම් කරන ලද අන්තර්ගතය එම පරිශීලකයාගේ මිතුරන්ගේ ප්‍රවෘත්ති සංග්‍රහවල දිස් වන අතර, එම පරිශීලකයින්ගේ සම්පූර්ණ හෝ අර්ධ ලැයිස්තුවක් ඇතුළුව අන්තර්ගතයට කැමති වූ අනෙකුත් පරිශීලකයින් සංඛ්‍යාව ද බොත්තම පෙන්වයි. කැමති බොත්තම 2010 ජූනි මාසයේ දී අදහස් දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී. "අකමැත්ත" බොත්තමක් ඇතුළත් කිරීමේ අභිප්‍රායක් තිබේ ද යන්න පිළිබඳ ව පුළුල් පරීක්‍ෂණයකින් සහ මහජනයාගෙන් වසර ගණනාවක ප්‍රශ්නවලින් පසුව, Facebook නිල වශයෙන් 2016 පෙබරවාරි 24 දින ලොව පුරා පරිශීලකයින්ට "ප්‍රතික්‍රියා" නිකුත් කරන ලද අතර, පරිශීලකයින්ට කැමති බොත්තම දිගු වේලාවක් එබීමට ඉඩ සලසයි. "ආදරය", "හහා", "වාව්", "දුක", හෝ "කෝප" ඇතුළුව, පෙර නිර්වචනය කළ හැඟීම් පහෙන් එකක් භාවිතා කිරීමට විකල්පයක්. 2017 මැයි මාසයේ දී අදහස් දැක්වීම් සඳහා ද ප්‍රතිචාර දීර්ඝ කරන ලද අතර, 2019 අප්‍රේල් මාසයේ දී විශාල චිත්‍රක ප්‍රතිසංස්කරණයක් සිදු කරන ලදී.
කැමති බොත්තම යනු ෆේස්බුක් සමාජ ප්ලග් ඉන් එකකි, එහි බොත්තම තෙවෙන පාර්ශවී ය වෙබ් අඩවි මත තැබිය හැකි ය. එහි භාවිතය මධ්‍යස්ථාන වන්නේ වෙළඳ ප්‍රචාරණ ජාලයක ආකාරයක් වටා වන අතර, කුමන පරිශීලකයින් කුමන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසෙන්නේ ද යන්න පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කරයි. මෙම ආකාරයේ ක්‍රියාකාරීත්වය, එක්තරා ආකාරයක වෙබ් බීකනය, පුද්ගලිකත්ව ය සඳහා සැලකිය යුතු ලෙස විවේචනයට ලක් ව ඇත. ප්ලග් ඉන් හරහා දත්ත රැස් කිරීම නවත්තන ලෙස රහස්‍යතා ක්‍රියාකාරී සංවිධාන ෆේස්බුක් වෙතින් ඉල්ලා ඇති අතර, සිදු විය හැකි රහස්‍යතා නීති උල්ලංඝණය කිරීම් සඳහා ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ව රජය න් පරීක්ෂණ ආරම්භ කර ඇත. Facebook විසින් මාස තුනකට පසු තොරතුරු නිර්නාමික කරන බව ප්‍රකාශ කර ඇති අතර, එකතු කරන ලද දත්ත තෙවෙන පාර්ශවයකට බෙදා නො ගැනීම හෝ විකිණීම සිදු නො කෙරේ. මීට අමතරව, ජනප්‍රියත්වයේ මිනුමක් ලෙස කැමති බොත්තම භාවිතා කිරීම සමහර සමාගම් ව්‍යාජ ෆේස්බුක් ගිණුම් හරහා කැමති විකිණීමට හේතු වී ඇති අතර, එමඟින් නිසි පරිශීලක ප්‍රමිතික විකෘති කර ඇති ව්‍යාජ ලයික් බහුලව ලැබී ඇති බවට ෆේස්බුක් හි ප්‍රචාරණ කරන සමහර සමාගම්වලින් පැමිණිලි ඇති විය. . Facebook එහි සේවා කොන්දේසි ගිවිසුමේ සඳහන් කරන්නේ පරිශීලකයින්ට එක් පුද්ගලික පිටුවක් පමණක් නිර්මාණය කළ හැකි බවත්, ව්‍යාජ ගිණුම් ව්‍යාප්ත කිරීමට එරෙහිව එහි අඛණ්ඩ උත්සාහයන් පවතින බවත් ය.
ෆේස්බුක් හි භාවිතා කරන්න
කැමති බොත්තම යනු සමාජ ජාල සේවාව වන Facebook හි විශේෂාංගයකි, පරිශීලකයින්ට තත්ත්ව යාවත්කාලීන කිරීම්, අදහස්, ඡායාරූප සහ වීඩියෝ, මිතුරන් විසින් බෙදා ගන්නා සබැඳි සහ වෙළඳ දැන්වීම් වැනි අන්තර්ගත යන්ට කැමති විය හැක. විශේෂාංගය 2009 පෙබරවාරි 9 සක්‍රීය කරන ලදී එය ෆේස්බුක් වේදිකාවේ විශේෂාංගයක් වන අතර එය සහභාගී වන වෙබ් අඩවි වලට වෙබ් අඩවියේ අන්තර්ගතය මිතුරන් සමඟ බෙදා ගැනීමට හැකි බොත්තමක් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට ඉඩ සලසයි.
පරිශීලකයෙකු කැමති බොත්තම ක්ලික් කළ විට, එම පරිශීලකයාගේ මිතුරන්ගේ පුවත් සංග්‍රහවල අන්තර්ගතය දිස් වේ. බොත්තම එක් එක් අන්තර්ගතයට කැමති පරිශීලකයින් සංඛ්‍යාව ද පෙන්වයි, එම පරිශීලකයින්ගේ සම්පූර්ණ හෝ අර්ධ ලැයිස්තුවක් පෙන්විය හැක. පරිශීලකයින්ගේ අදහස් වලට කැමති වීමේ හැකියාව 2010 ජුනි මාසයේ දී එකතු කරන ලදී, සහ "ආදරය", "හහා", "වාව්", "සැඩ්", හෝ "කෝපාවිෂ්ට" ඇතුළුව පූර්ව නිර්වචනය කළ හැඟීම් පහෙන් එකක් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමේ හැකියාව ", 2017 මැයි මාසයේ දී එකතු කරන ලදී.  වසරකට වැඩි කාලයක් පරීක්‍ෂා කිරීමෙන් පසුව, අයර්ලන්තයේ සහ ස්පාඤ්ඤයේ 2015 ඔක්තෝබර් ලබා ගත හැකි වීම ඇතුළුව,  Facebook විසින් 2016 පෙබරවාරි 24 වන දින ලොව පුරා සිටින පරිශීලකයින්ට "ප්‍රතික්‍රියා" නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. "Love", "Haha", "Wow", "Sad", "angry" වැනි පූර්ව නිර්වචනය කළ හැඟීම් පහක් අතර විකල්ප ලබා ගැනීමට කැමති බොත්තම දිගු වේලාවක් එබීම සඳහා මෙම විශේෂාංගය පරිශීලකයින්ට ඉඩ සලසයි.  2017 ජුනි මාසයේ දී, අභිමානවත් මාසය සැමරීමේ දී, Facebook එහි ප්‍රතික්‍රියා විකල්පවල කොටසක් ලෙස දේදුනු ධජයක් හඳුන්වා දුන්නේ ය.
ප්‍රතික්‍රියා වල සැලසුම 2019 අප්‍රේල් මාසයේ දී යාවත්කාලීන කරන ලදී, අයිකන වල සජීවි කරණ මෙන්ම සාමාන්‍ය චිත්‍රක ප්‍රතිසංස්කරණයකින් සමන්විත තවත් රාමු. ප්‍රතික්‍රියා පළමු ව ප්‍රතිලෝම ඉංජිනේරු විශේෂඥ ජේන් මැන්චුන් වොන්ග් විසින් ට්විටර් හි ප්‍රතිචාර ලෙස සහ ෆේස්බුක් හි මිශ්‍ර ප්‍රතික්‍රියා සහිත ව පෙන්වා දෙන ලදී.
2019 සැප්තැම්බරයේ දී හෙළිදරව් වූයේ ෆේස්බුක් විසින් පෝස්ට් වල ලයික් ගණන සැඟවීමට ඕස්ට්‍රේලියාවේ අත්හදා බැලීමක් පවත්වන බවයි. 2020 දී COVID-19 පුපුරා යාමේ දී, "Care" ප්‍රතික්‍රියාවක් Facebook වෙත එක් කරන ලදී.
"අකමැත්ත" බොත්තම
2014 දෙසැම්බරයේ මහජන ප්‍රශ්නෝත්තර සැසියක දී, ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී මාර්ක් සකර්බර්ග් ෆේස්බුක් හි "අකමැත්ත" බොත්තමක් තිබීමට මහජනතාවගේ කැමැත්ත සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දුන්නේ ය. සකර්බර්ග් මෙසේ පැවසීය: "'කැමති' බොත්තම' ගැන ඉතා සරල දෙයක් තිබේ ... නමුත් මිනිසුන්ට වැඩි හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමට තවත් ක්‍රම ලබා දීම බලවත් වනු ඇත. අපි එය කිරීමට නිවැරදි මාර්ගය සොයා ගත යුතුය, එවිට එය නරක සඳහා බලවේගයක් නොව යහපත සඳහා බලවේගයක් වන අතර මිනිසුන් එහි පළ කරන පෝස්ට් හෑල්ලූ වට ලක් කරයි. කැමති බොත්තම සුදුසු නොවන බව හැඟෙන පරිශීලකයින් සඳහා අදහස් දැක්වීමේ ක්ෂේත්‍රය යෝජනා කරන අතරම, ඔහු පැවසු වේ අකමැති බොත්තමක් හඳුන්වා දීමට Facebook හට "සැලසුම් නොමැති" බවයි.
2015 සැප්තැම්බරයේ නව ප්‍රශ්නෝත්තර යක දී, සකර්බර්ග් පැවසු වේ ඛේදවාචකවලට ගොදුරු වූ වන්ට සහය දැක්වීම වැනි "සංවේදක බොත්තමක්" මත Facebook කටයුතු කරන බවයි. ඔහු වැඩිදුරටත් අදහස් දක්වමින්, “මිනිස්සු අන් අයගේ තනතුරු අඩු කිරීමට හැකියාවක් සොයන්නේ නැත. ඔවුන්ට ඇත්තටම අවශ්‍ය වන්නේ සංවේදනය ප්‍රකාශ කිරීමට හැකි වීමයි. හැම මොහොතක් ම හොඳ අවස්ථාවක් නෙ වෙයි නේද? ඔබ දුකට පත් වන දෙයක් බෙදා ගන්නේ නම්, එය සරණාගත අර්බුදය වැනි වර්තමාන සිදුවීම්වල දී ඔබ ව ස්පර්ශ කරන දෙයක් හෝ පවුලේ සාමාජිකයෙකු මිය ගිය හොත්, එම පෝස්ටය ට Like කිරීම පහසු නො වනු ඇත." 2016 පෙබරවාරි මාසයේ දී Facebook විසින් එහි "ප්‍රතික්‍රියා" නිවේදනය කරන ලද අතර, පරිශීලකයින්ට "Love", "Haha", "Wow", "Sad", සහ "Angry",  COVID-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 මාර්තු මාසයේ දී "Care" පසුව එකතු කිරීමත් සමඟ.
මහජන
Like බොත්තම යනු Facebook සමාජ ප්ලග්-ඉන් වලින් එකකි, එය එහි විවෘත ප්‍රස්ථාර යේ කොටසක් ලෙස Facebook වලින් පිටත වෙබ් අඩවි සඳහා විශේෂාංග වේ. 2010 අප්‍රේල් 21 වන දින සමාගමේ F8 සංවර්ධක සමුළුවේදී අදහස් දක්වමින් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී මාර්ක් සකර්බර්ග් පැවසුවේ "අපි පෙරනිමිය සමාජීය වන වෙබ් අඩවියක් ගොඩනඟමු" යනුවෙනි. කැමති බොත්තම වෙළඳ ප්‍රචාරණ ජාලයකට සමානව ක්‍රියාත්මක වේ, එහි වැඩි වෙබ් අඩවි සහභාගී වන විට, කුමන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසෙන්නේ ද සහ කවදාද යන්න පිළිබඳ ව ෆේස්බුක් වෙත විශාල තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ලබා දේ. කැමති බොත්තම සක්‍රීය කර ඇති වෙබ් අඩවියක් පූරණය කරන විට, පරිශීලකයාගේ වෙබ් බ්‍රවුසරය Facebook හි සේවාදායකයන් වෙත සම්බන්ධ වන අතර එමඟින් කුමන වෙබ් අඩවියට පිවිසුණේ ද සහ කුමන පරිශීලකයා විසින් ද යන්න වාර්තා කරයි.
සමාජ ප්ලගීන නිකුත් කර සතියකට පසු, ෆේස්බුක් වෙබ් අඩවි 50,000 ක් වැනි බොත්තම ඇතුළු විශේෂාංග ස්ථාපනය කර ඇති බව නිවේදනය කළේ ය. මාස පහකට පසු එම සංඛ්‍යාව වෙබ් අඩවි මිලියන 2 දක්වා වැඩි විය.
2010 දෙසැම්බරයේ දී සහ එක්සත් ජනපදයේ, Microsoft හි Bing සෙවුම් යන්ත්‍රය Facebook සමඟ හවුල් වී සෙවුම් ප්‍රතිඵලවල ඇති සබැඳි සෙවුම් කරුගේ Facebook මිතුරන් විසින් "කැමති" කර ඇත්තේ කුමක් දැයි හඳුනා ගැනීමට.
ලුහුබැඳීම
දකුණ|thumb| සිවිල් අයිතිවාසිකම් වෙනස්කම් ඉල්ලා [[ෆේස්බුක් වෙත විවෘත ලිපියක්]] පුද්ගලික ව හඳුනා ගත හැකි තොරතුරු සමඟ චර්යා ඉලක්ක කිරීම වැනි ඉලක්ක ගත වෙළඳ ප්‍රචාරණ සඳහා පරිශීලක ක්‍රියාකාරකම් නිරීක්ෂණය කිරීමට වෙබ් බීකන්ස් ලෙස ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවි හැර වෙනත් වෙබ් අඩවිවල බොත්තම් වැනි සමාජ ජාලය බොහෝ විට භාවිතා වන අතර එය අන්තර්ජාල පෞද්ගලිකත්වය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සැලකිය හැකි ය. 2010 ජූනි මාසයේ දී, ඇමරිකානු සිවිල් නිදහස් සංගමය, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ තාක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය, ඩිජිටල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා මධ්‍යස්ථානය, පාරිභෝගික ක්‍රියාව, පාරිභෝගික මුර කරු, ඉලෙක්ට්‍රොනික මායිම් පදනම, ඉලෙක්ට්‍රොනික පෞද්ගලිකත්ව තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය, රහස්‍යතා ක්‍රියාකාරීත්වය, පෞද්ගලිකත්ව අයිතිවාසිකම් සහ රහස්‍යතා අයිතිවාසිකම් විවෘත ලිපියක් එවන ලදී. ෆේස්බුක් වෙත ඉල්ලා සිටින්නේ "අඩවි නරඹන්නන් එම මෙවලම් සමඟ අන්තර් ක්‍රියා කිරීමට තෝරා ගන්නේ නම් මිස, "සමාජ ප්ලගීන" හෝ "වැනි" බොත්තම ඇතුළත් තෙවෙන පාර්ශවීය අඩවි වෙත නිශ්චිත අමුත්තන් පිළිබඳ දත්ත රඳවා නො ගන්න.
මෙම ක්‍රියාකාරකම සම්බන්ධයෙන් විවිධ රජයන් ද පරීක්ෂණ ආරම්භ කර ඇත. 2010 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී එවකට කැනඩාවේ රහස්‍යතා කොමසාරිස් Jennifer Stoddart Facebook ට එරෙහිව නව විමර්ශනයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, Facebook වෙතින් පිටත ඇති කැමති බොත්තම කැනඩාවේ රහස්‍යතා නීති උල්ලංඝනය කරන බවට චෝදනා කළේය. 2011 අගෝස්තු මාසයේ දී, ජර්මානු දත්ත ආරක්ෂණ කොමසාරිස් කාර්යාලය ෆෙඩරල් ආයතනවලට ෆේස්බුක් භාවිතය නතර කරන ලෙසත් ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිවලින් කැමති බොත්තම ඉවත් කරන ලෙසත් නියෝග කළේය. 2015 නොවැම්බරයේ දී, බෙල්ජියමේ රජය Facebook වෙත පුරනය නොවූ පුද්ගලයින් ලුහුබැඳීම නැවැත්වීමට Facebook වෙත පැය 48ක් ලබා දී ඇත, එසේත් නැතිනම් EUR € 250,000 ක දෛනික දඩයක් ලැබෙනු ඇත, එය අභියාචනා කරන බව Facebook පැවසීය.
එහි ආරක්ෂාව සඳහා, Facebook 2010 ජූනි මාසයේ දී CNET වෙත පැවසු වේ කුමන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසියේ ද යන්න පිළිබඳ තොරතුරු මාස තුනකට පසුව නිර්නාමික කර ඇති අතර, තෙවෙන පාර්ශවයත් සමඟ බෙදා නො ගැනී ම හෝ විකිණීම සිදු නො කරන බවයි.
නිදහස් අදහස්
2009 දී, වර්ජිනියාවේ හැම්ප්ටන් හි ෂෙරිෆ් බීජේ රොබට්ස් ෂෙරිෆ්ගේ මැතිවරණයේ දී ඔහුගේ ප්‍රතිවාදියාගේ ෆේස්බුක් පිටුවට "ලයික්" කළ සේවකයින් කිහිප දෙනෙකු සේවයෙන් පහ කළේය. භාෂණයේ නිදහස පිළිබඳ එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ පළමු සංශෝධනය මගින් "කැමති" එකක් ආරක්ෂා කළ යුතු බවට තර්කයක් සමඟ එක් සේවකයෙක් උසාවියේ දී නැවත සටන් කළේ ය. 2013 සැප්තැම්බරයේ දී, ෆෙඩරල් අභියාචනාධිකරණයක් "කැමති" යනු සංශෝධන යටතේ ආරක්ෂිත කථන ආකාරයක් බවට තීන්දු කරන ලද අතර, "වඩාත් ම මූලික මට්ටමින්, 'ලයික්' බොත්තම ක්ලික් කිරීම වචනාර්ථයෙන් පරිශීලකයා' යන ප්‍රකාශය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට හේතු වන බව ප්‍රකාශ කළේ ය. යමක් කැමති, එය ම වැදගත් ප්‍රකාශයකි. දේශපාලන ව්‍යාපාරයක පිටුවක සන්දර්භය තුළ, පරිශීලකයා කැමති පිටුවට කැමති අපේක්ෂකත්වය අනුමත කරයි යන අර්ථය නොවරදවා ම වේ. පරිශීලකයෙකුට එම පණිවිඩය තනි යතුරු පහරවල් කිහිපයකින් ටයිප් කරනවා වෙනුවට ඔහු පිටුවට කැමති බවට එම පණිවිඩය නිපදවීමට තනි මූසික ක්ලික් කිරීමක් භාවිතා කළ හැකි බව ව්‍යවස්ථාම ය වශයෙන් වැදගත් නොවේ."
සමාගම් පිටු සඳහා කාබනික ප්‍රවේශය අඩු වීම
2014 දී, ඔගිල්වි සහ මාදර් ප්‍රචාරණ ආයතනයේ අංශයක් වන Social@Ogilvy විසින් "Facebook Zero: Considering Life After the Demise of Organic" නමින් පුළුල් ලෙස උපුටා දක්වන ලද    ධවල පත්‍රිකාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Reach", ව්‍යාපාර සහ වෙළඳ නාම පිටු වලින් ප්‍රකාශනය කරන ලද අන්තර්ගත සීමා කිරීම Facebook හි ලේඛන ගත කිරීම. බිංදුව යනු ඕනෑම පිටුවක අනුගාමිකයින්ගේ ප්‍රක්ෂේපණය කළ ප්‍රතිශතයට හෝ "Likes" ඔවුන්ගේ පුද්ගලික පුවත් සංග්‍රහවල එම පිටුවෙන් පළ කිරීම් දැකීමට හැකි වේ. ෆේස්බුක් ඇල්ගොරිතමවල ගැලපීම් මගින් නො ගෙවන ව්‍යාපාරික පිටු සඳහා කාබනික ප්‍රවේශය (අවම වශයෙන් 500,000 Likes ඇති) 2012 හි සියයට 16 සිට 2014 වන විට සියයට 2 දක්වා අඩු වී ඇති බව පුවත්පතේ කතුවරයා නිරීක්ෂණය කරයි.
සමීප පරිශීලක විස්තර
ලිංගික දිශානතිය, දේශපාලන සහ ආගමික අදහස්, ජාතිය, මත් ද්‍රව්‍ය භාවිතය, බුද්ධිය සහ පෞරුෂය වැනි පුද්ගලයෙකු පිළිබඳ සමීප තොරතුරු අනුමාන කිරීමට Facebook කැමැත්ත ස්වයංක්‍රීය ව සැකසිය හැකි බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි. ඵලදායි ලෙස, තනි පුද්ගල අදහස් සහ මනාපය න් සෘජු ව ප්‍රකාශ නො කළත් හෝ ආශ්‍රිත අන්තර්ගතයට කැමති වීමෙන් ඇඟවුම් නො කළත් හෙළි කළ හැක.
"Surfbook" නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග
2013 පෙබරවාරියේ දී, පේටන්ට් බලපත්‍ර හිමි සමාගමක් වන Rembrandt Social Media විසින් Facebook වෙත එරෙහිව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන ඇත. 2004 දී මිය ගිය ලන්දේසි ක්‍රමලේඛකයෙකු වන ජොආන්ස් ජොසෙෆ් එවරාර්ඩස් වැන් ඩර් මීර් විසින් ලබාගත් පේටන්ට් බලපත්‍ර කිහිපයක් රෙම්බ්‍රාන්ඩ් සතු ව ඇත මේවාට 1998 දී වැන් ඩර් මීර්ගේ නව සමාජ ජාලය වන Surfbook සම්බන්ධව ගොනු කරන ලද පේටන්ට් බලපත්‍ර ඇතුළත් වේ, පේටන්ට් බලපත්‍ර හිමියා විසින් ගොනු කරන ලද නීතිමය පත්‍රිකාවලට අනුව, පරිශීලකයින්ට "කැමති" බොත්තමක් භාවිතයෙන් දත්ත අනුමත කිරීමේ හැකියාව ඇතුළුව.
"ප්‍රයිඩ්" ප්‍රතික්‍රියාවේ සීමිත භූගෝලීය ප්‍රවේශය
2017 ජුනි මාසයේ දී, අභිමානවත් මාසය සැමරීමේ දී, Facebook එහි ප්‍රතික්‍රියා විකල්පවල කොටසක් ලෙස දේදුනු ධජයක් හඳුන්වා දුන්නේ ය. කෙසේ වෙතත්, දේදුනු ප්රතික්රියාව ට ප්රවේශ ය ස්ථානය මත රඳා පවතී. "ප්‍රයිඩ් සැමරුම් සහිත ප්‍රධාන වෙලඳ පොලවල්" සඳහා, අභිමානවත් ප්‍රතික්‍රියාව පෙරනිමියෙන් ලබා ගත හැකි අතර අනෙකුත් ප්‍රදේශවල, Facebook හි LGBTQ පිටුවට "Like" කිරීම විශේෂාංගය සබල කරයි. සමලිංගිකත්ව ය නීති විරෝධී වන ප්‍රදේශවල, විශේෂාංගය කිසිසේත්ම නො ලැබේ. මෙය විවාදයට තුඩු දුන් අතර, වයිස්ගේ මවු පුවරුවේ ජිලියන් යෝර්ක් විසින් ' ෆේස්බුක් හි අරමුණ ලෝකය වඩාත් විවෘත හා සම්බන්ධ කිරීම නම්, එය ආරම්භ කළ හැක්කේ විකාර ප්‍රජාවන්ට සමානාත්මතාවයෙන් සැලකීමෙන්", සහ ද නෙක්ස්ට් වෙබ් ලිවීමේ ට්‍රිස්ටන් ග්‍රීන් "මට නොතේරෙන දේ, ෆේස්බුක්, ඔබ මේ දේවල් කිසිසේත් සීමා කරන්නේ ඇයි? නැඟෙනහිර අර්ධගෝලයේ ෆේස්බුක් වසා දැමීමට පෙර ඔබට බොහෝ දේදුන්නක් පමණක් ඇති මතකයේ වාරිකයක් ති බේද?" බ්ලොග් සටහනක ෆේස්බුක් ප්‍රකාශ කළේ "මෙය අප විසින් පරීක්‍ෂා කරන ලද නව අත්දැකීමක් බැවින්" විවිධ මට්ටමේ ප්‍රවේශයන් අවශ්‍ය වූ බවයි, නමුත් පරිශීලක ප්‍රතිපෝෂණය කැප වූ හැලොවීන් සහ මව්වරු න් ඇතුළු කලින් තාවකාලික ප්‍රතික්‍රියා පෙන්වා දීමෙන් මෙම චින්තනය ප්‍රශ්න කර ඇත. හැමෝම සමරන්නේ නැතත් සියලු ම පරිශීලකයින්ට ලබා ගත හැකි දින ප්‍රතිචාර.
උපදංශය
උපදංශය හෙවත් සිෆිලිස් ලිංගාශ්‍රිතව  පැතිරෙන රෝගයකි. සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ ඩෝස් යන නමින් ද හැඳින්වේ.
මහා සිංහල ශබ්දකෝෂය
මහා සිංහල ශබ්දකෝෂය, ආචාර්ය හරිස්චන්ද්‍ර විජයතුංග විසින් සම්පාදිත පොතකි. මෙහි ප්‍රකාශකයා වන්නේ එම් ඩී ගුණසේන සහ සමාගම වෙයි.
මායායථාර්ථවාදය
මායා යථාර්ථ්වාදය තුළ සැබෑ ලෝකය සහ මායා ලෝකය ඒකාබද්ධ කරමින් සාහිත්‍ය නිර්මාණ බිහි කිරීමට අනුබල දෙයි.
මායා යථාර්ථවාදයේ ලක්ෂණ,
මෙම මායා යථාර්ථවාදය හුදෙක් ප්‍රබුද්ධ රස විඳින්නන් සඳහා යැයි කීවොත් නිවැරදිය. ඊට හේතුව නම් මේවායේ ව්‍යංගය අන්තර් ගත වන බැවින් බොහෝ දෙනෙකුට කියවා තේරුම් ගත නොහැක. එමෙන්ම මෙහිදී බොහොමයක් සාමාන්‍ය සිද්ධි නිරූපනය සදහා මායා ලෝකය හෙවත් ෆැන්ටසිය යොදාගෙන ඇත. මේවා ඇදහිය නොහැකි මෙන්ම සිදුවිය නොහැකි සිද්ධීන් වුවද එය කිසිසේත් පාඨක රසයට බාධා නොකරයි.
සප්ත බොජ්ඣංග
සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙහි ධම්මානුපස්සනාවේ ධම්මානුපස්සනා බොජ්ඣඞ්ගපබ්බං කොටසෙහි සප්ත බොජ්ඣංග ගැන දැක්වේ. (දීග නිකාය - මහා සතිපට්ටාන සූත්‍රය)
-
සප්ත බොජ්ඣංග
බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සතිපට්ඨාන භාවනාවේ ධම්මානුපස්සනාවේ අවසාන කොටස් දැන් අපි ඉගෙන ගනිමින් සිටින්නේ. මේකෙ තියෙනවා සප්ත බොජ්ඣංග කියල කොටසක්. බොජ්ඣංග කියල කියන්නේ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමේ අංග. චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමට උපකාර වන අංග හතක් තියෙනවා. ඒ හත තමයි සති, ධම්මවිචය, විරිය, පීති, පස්සද්ධි, සමාධි, උපේක්ඛා. මේ ඔක්කොම ඔබ තුළ වැඩෙන්නේ සතිපට්ඨානය වැඞීම තුළ. සතිපට්ඨානය වැඩුවෙ නැත්නම් මේ බොජ්ඣංග ධර්ම ඔබතුළ වැඩෙන්නෙ නෑ.
අධිෂ්ඨාන කරල ලබන්න බැහැ….
එහෙම නම් පින්වතුනි, බොජ්ඣංග ධර්ම අධිෂ්ඨාන කරල, “මට සති සම්බොජ්ඣංගය පහළ වේවා” කියල වඩන්නට පුළුවන් එකක් නෙවෙයි. “මට ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය පහළ වේවා” කියල වඩන්නට පුළුවන් එකක් නෙවෙයි. ඒ විදිහට ප‍්‍රාර්ථනා කරල යමක් ලබන්නට පුළුවන් නම් අපට බුදුරජාණන් වහන්සේලා ඕනෙ නෑනෙ. අපට එහෙනම් සද්ධර්මය ශ‍්‍රවණය කරන්නට ඕනෙ නෑනෙ. එහෙනම් මහරහතන් වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ වෙලාවෙ ධර්මය සංගායනා කරල, ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් මේ ධර්මය ආරක්ෂා කරන්නට කැපවෙන්න ඕනෙ නෑනෙ. රහතන් වහන්සේලා බාරගත්තා ධර්මයේ කොටස්. දීඝ නිකාය ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිස භාරගත්තා. මජ්ඣිම නිකාය සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිස භාරගත්තා. සංයුත්ත නිකාය මහා කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිස භාරගත්තා. අංගුත්තර නිකාය අනුරුද්ධ මහ රහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිස භාරගත්තා. එහෙම භාර ගත්තේ ධර්මය හදාරන්නට අවශ්‍ය නිසයි.ධර්මයෙන් බැහැර වෙච්ච ප‍්‍රායෝගික දෙයක් නෑ. අත්දැකීමක් නෑ. යමක් ඔබ අවබෝධ කරනවද ඒක තමයි ධර්මයේ තියෙන්නෙ. යමක් ධර්මයේ තියෙනවද ඒක තමයි අවබෝධ කරන්නෙ. ඒ නිසා අවබෝධයයි ධර්මයයි එකයි. ඒක දෙකක් නෙවෙයි. ඒ නිසා යමෙක් සතර සතිපට්ඨාන ධර්මයන් මනා කොට ප‍්‍රගුණ කරගෙන යද්දී එයාට අවබෝධ වෙන්නේ සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන්මයි.
සති සම්බොජ්ඣංගය…
සති කියල කිව්වේ සතර සතිපට්ඨානයට. සතර සතිට්ඨානය චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයේ අංගයක් විදිහට සකස් වෙන කොට ඒක සතිසම්බොජ්ඣංගය.
ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය…
ඊළඟට ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය. ධම්මවිචය කියල කිව්වෙ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්ම කරුණු සම්බන්ධයෙන් අනිත්‍ය දේ අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් දේ දුක් වශයෙන්, අනාත්ම දේ අනාත්ම වශයෙන්, හේතු ඵල වශයෙන්, හේතු නැතිවීමෙන් ඵල නැතිවී යන ධර්මතාව මේ ඔක්කොම නුවණින් විමස විමස බලනකොට, ඔබ තුළ ඇතිවෙනවා ධම්මවිචය. එතකොට මේ ධම්මවිචය ඇතිවෙන්නේ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධය ඉලක්ක කරගෙනයි. චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයට උපකාර වශයෙන් ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය ඔබ තුළ වැඩෙනව.
බුදුරජාණන් වහන්සේ සතිපට්ඨාන සූත‍්‍රයේදී විස්තර කරන්නේ, (සන්තං වා අජ්ඣත්තං ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගං අත්ථි මේ අජ්ඣත්තං ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගෝති පජානාති) තමන් තුළ මේ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයට අංගයක් වශයෙන් ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය වැඩෙනවා කියල දන්නව නම්, තමන් තුළ ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය තියෙනවා කියල දැනගන්නවා. එතකොට බලන්න සිහිය කියන එක කොච්චර සියුම් විදිහට දියුණු කරන්නට පුළුවන් එකක්ද?
තමන් තුළ චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මයේ අවබෝධයක් විදිහට ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය වැඩිල නැත්නම්, ඒකත් දන්නව. එහෙනම් එයා කරන්නේ තවදුරටත් ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය වැඞීම පිණිස නුවණින් විමසනවා. චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධය ඉලක්ක කරගෙන.
විරිය සම්බොජ්ඣංගය…
ඊළඟට විරිය සම්බොජ්ඣංගය. විරිය සම්බොජ්ඣංගය කියල කියන්නේ වීරිය. වීරිය තමයි උපන්නා වූ අකුසල් ප‍්‍රහාණය කරන්න තියෙන වීරිය. නූපන් අකුසල් නූපදවීමට තියෙන වීරිය. උපන් අකුසල් තමයි ආසාව, තරහ, ඉරිසියාව, පළිගැනීම, එකටෙක කිරීම, බද්ධ වෛරය, කළකෝලාහල කිරීම, හිතුවක්කාරකම. මේ සියල්ලම අකුසල්. මේ උපන්නා වූ අකුසල් ප‍්‍රහාණය කරන්න වීරිය තියෙනව. ඒ වගේම මේ අකුසල් අලූතින් හටගන්න දෙන්නෙත් නෑ. ඉපදිච්ච අකුසල් ප‍්‍රහාණය කරන්නට කල්පනා කරනව.
ඊළඟට නූපන් කුසල් උපදවා ගැනීම. දැන් සීලය නූපන් කුසලයක් නම් ඒක හොඳට දියුණු කරගන්න ඕනෙ. ඊළඟට සමාධිය ඇතිවෙලා නෑ. ඒ කියන්නේ නූපන් කුසලයක්. සමාධිය දියුණු කරගන්නට ඕනෙ. ප‍්‍රඥාව ඇතිවෙලා නෑ. අන්න කුසල් දියුණු වෙලා නෑ. එහෙනම් ප‍්‍රඥාව ඇති කරගන්න එයා කල්පනා කරල දියුණු කරගන්නව. අලෝභය, අද්වේෂය, අමෝහය ඇතිවෙලා නැත්නම්, ඒවා ඇතිකරගන්න මහන්සි ගන්නව. නුවණින් කල්පනා කරනවා. එතකොට නූපන් කුසල් උපදවා ගන්නට වීරිය කරනවා.
ඊළඟට උපන් කුසල් වැඩිදියුණු කරන්නට වීරිය කරනවා. සීලසම්පන්න නම් එයා සීලය කඩාගන්න නෙවෙයි මහන්සි වෙන්නෙ. සීලය රැකගෙන අවබෝධය පිණිස සකස් කරගන්න. සමාධිය රැකගෙන අවබෝධයට සකස් කරන්න. ප‍්‍රඥාවත් එහෙමයි. මේ විදිහට උපන් කුසල් දියුණු කරගන්න මහන්සි ගන්නව භාවනා වශයෙන්. ඉලක්කය තමයි චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ කරගැනීම. අන්න එතකොට එයාට ආර්ය සත්‍යය අවබෝධයට උපකාරී අංගයක් හැටියට වීරිය දියුණු වෙනව.
පීති සම්බොජ්ඣංගය…
මෙහෙම වීරිය දියුණු වෙද්දි ඒ කිව්වෙ අකුසල් ප‍්‍රහාණය වෙද්දි, කුසල් දියුණු වෙද්දි, මෙයාට චිත්ත සමාධියක් ඇතිවෙනවා, හිතට මහා බලවත් ප‍්‍රීතියක් හටගන්නවා. අනේ මා තුළ අකුසල් ප‍්‍රහාණය වෙවී යනව නේද කියල සතුටක් ඇතිවෙනවා. මා තුළ කුසල ධර්මයන් දියුණු වෙවී යනව නේද කියල සතුටක් ඇතිවෙනවා. ඒක ඇතිවෙන්නෙ තමන්ගේ ගුණධර්ම මතමයි.
සාමාන්‍යයෙන් ධර්මයේ හැසිරෙන කෙනෙක් පුරුදු කළ යුත්තේ නිහතමානීකමයි. විශේෂයෙන්ම මේ ධර්ම මාර්ගය දියුණු වෙන්න කරුණු දෙකක් ප‍්‍රධාන වෙනවා. පළවෙනි එක තමයි නිහතමානීකම. දෙවෙනි එක තමයි කැපවීම. ධර්මයේ හැසිරීමේදී කවදාවත් අත්තුක්කංසන පරවම්භනයේ යෙදෙන්න එපා. එතකොට තමන්මයි මේ ධර්ම මාර්ගයේ බිඳ වැටෙන්නෙ. අත්තුක්කංසනය කියන්නේ තමා උසස් කොට සැලකීමත්, පරවම්භනය කියන්නේ අනුන් ගරහා කොට සැලකීමත්. ඒක නෙවෙයි අප කළ යුත්තේ, තමන් නිහතමානීව මෙවැනි ධර්මයක් පුරුදු කරන්න පුළුවන් කියලා ප‍්‍රකාශ කරලා, ඒ ධර්මය තුළට නිහතමානීව පිවිසීම.
මේ තුළ එයා ලොකු ප‍්‍රීතියක් ඇති කරගන්නවා. මේ ප‍්‍රීතිය ඇතිවෙන්නෙ කුසල් දියුණුවීමත්, අකුසල් දුරුවීමත් නිසා. එතකොට එයා ප‍්‍රීතිය තුළ අවබෝධය කරා යනවා. එතකොට චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයේ අංගයක් හැටියට ප‍්‍රීතිය සකස් වෙනවා.
මේ ප‍්‍රීතිය වැඩෙන කොට කායිකව සැහැල්ලුවක් ඇතිවෙනවා. මානසිකව ලොකු සැහැල්ලුවක් සංසිඳීමක් ඇතිවෙනවා. එතකොට එයාට කාය පස්සද්ධි, චිත්ත පස්සද්ධි තියෙනවා. පස්සද්ධි කියන්නෙ සැහැල්ලු බව. එතකොට කායිකව සැහැල්ලුවක් තියෙනවා, මානසිකවත් සැහැල්ලුවක් තියෙනවා. හේතුව තමයි අකුසල් ප‍්‍රහාණය වෙලා, කුසල් දියුණු වෙලා ඇතිවෙච්ච ප‍්‍රීතියකින් යුතුවීම. එතකොට චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධයේ අංගයක් විදිහට මේ සැහැල්ලූ බව මෙයා දියුණු කරනවා. තමා තුළ සැහැල්ලු බව චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධයේ අංගයක් හැටියට තියෙනවා නම්, ඒ බව දැනගන්නවා. නැත්නම් ඒ බවත් දැනගන්නවා.
සමාධි සම්බොජ්ඣංගය…
ඊළඟට චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයේ අංගයක් හැටියට ඒක දියුණු කරනවා. සමාධියක් ඇති කරගැනීම බොජ්ඣංග ධර්මයක්. ඔබ දන්නවා සමාධිය නැති රහතන් වහන්සේලා බිහිවෙන්න බැහැ. සමාධිය නැති අනාගාමී උතුමන් බිහි වෙන්න බැහැ. සමාධිය නැති සකදාගාමී අය හෝ සෝතාපන්න අය හෝ බිහිවෙන්න බැහැ. මොකද හේතුව, සමාධිය ටික ටික නමුත් සෝතාපන්න අයටත් තියෙනවා, සකදාගාමී අයටත් තියෙනවා. අනාගාමී වෙනකොට සමාධිය හතරවෙනි ධ්‍යානය දක්වා දියුණු වෙන්න ඕනෙ සාමාන්‍යයෙන් පොදු වශයෙන්. ඊළඟට රහතන් වහන්සේ කියන්නේ සමාධිය සම්පූර්ණ වෙච්ච කෙනෙක්.
එතකොට ඒ සමාධිය භාවනාවට සම්බන්ධ අංගයක්. චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයට උපකාරී වෙන අංගයක්. සමාධිය කියන්නේ චිත්ත ඒකාග‍්‍රතාවය. 1 වෙනි ධ්‍යානය, 2 වෙනි ධ්‍යානය, 3 වෙනි ධ්‍යානය, 4 වෙනි ධ්‍යානය. ඒ ඔක්කොම චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයට උපකාරී වන අංගයි. චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයේ අංගයක් විදිහට සමාධිය තියෙන කොට, ඒ කෙනා දන්නව මේ සමාධිය තියෙන්නේ චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ වීමට උපකාරී අංගයක් හැටියටයි. ඒ වගේම එයා දන්නවා මේ සමාධිය එයා තුළ නැත්නම්, මා තුළ චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධය අනුව සකස්වෙච්ච සමාධියක් නෑ කියල. අන්න ඒ කෙනා නැති සමාධිය දියුණු කරගන්න කල්පනා කරනවා. මහන්සි වෙනවා. ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ වීම පිණිස කල්පනා කරනවා.
උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය…
ඊළඟට මෙයා කල්පනා කරනවා මේ සමාධිය මනාකොට දියුණු කිරීමේදී, සමාධියත් එයා දකිනව නම් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයේ මාර්ග අංගයක් හැටියට එයා සමාධියේ ඇලෙන්නේ නෑ. එයා සමාධිය අභිනන්දනය කරන්නෙ නෑ. සමාධිය සතුටින් පිළිගන්නවා වෙනුවට සමාධිය තුළ වෙනස් වන්නා වූ පංච උපාදානස්කන්ධයක් දකිනවා. එයා දකිනවා අනිත්‍ය වූ සමාධියක් එතන තියෙන්නේ කියල. අන්න එතකොට එයාගෙ හිත උපේක්ෂාවට පත්වෙනවා. එතකොට එයා ඒ උපේක්ෂාවත් ග‍්‍රහණය කරන්නෙ නෑ. උපේක්ෂාවට මුලා වෙන්නෙ නෑ. උපේක්ෂාවට රැවටෙන්නෙ නෑ. ඒ උපේක්ෂාව එයා දියුණු කරන්නේ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයේ අවබෝධයක් විදිහටයි.
චතුරාර්ය සත්‍යය කියන්නේ මොකක්ද? දුක නැමති ආර්ය සත්‍යයක් තියෙනවා. ඒක අවබෝධ කළ යුතුයි. මේ දුක සකස් වෙන්නෙ ඒ දුකට ඇලෙන නිසා. දුකට ඇලීම දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය. එතකොට මේ දුකට ඇලෙන ගතිය නැතිකරල දාන්න ඕනෙ. ඒකට කියනවා දුක්ඛ සමුදය ප‍්‍රහාණය කරනවා කියලා. ඒක ආර්ය සත්‍යයක්. මේ දුකට ඇලෙන ගතිය නැතිවුනා නම්, එයා දුකින් නිදහස්. ඒකට කියනවා දුක්ඛ නිරෝධය කියලා. දුකට ඇලෙන එක නිකං නැතිවෙන්නෙ නෑ. ඒකට දුක අවබෝධය වෙන්නට ඕනෙ. දුක අවබෝධ වීම පිණිස ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩෙන්නට ඕනෙ. ඒකට කියනව දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදා කියලා.
මේ විදිහට චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයේ අංගයක් විදිහට උපේක්ෂාව වැඩෙන්නට ඕනෙ. එතකොට ඒක උපේක්ෂා සම්බොජ්ඣංගය.
දැන් පින්වතුනි, බොජ්ඣංග භාවනා කියල කියන්නේ චතුරාර්ය සත්‍යාවබෝධය ඉලක්ක වෙලා තියෙන කරුණු හත තමා තුළ දියුණු කර ගැනීම. ඒ හත තමයි සති, ධම්මවිචය, විරිය, පීති, පස්සද්ධි, සමාධි, උපේක්ඛා. මේ බොජ්ඣංග ධර්මයන් හත මනා කොට තමා තුළ වර්ධනය වීමෙන් තමයි, තමන් නිකෙලෙස් භාවයට පත්වෙන්නේ. ඒ සඳහා සතර සතිපට්ඨානයේ සිහිය පිහිටන්නට ඕනෙමයි. සතර සතිපට්ඨානයේ සිහිය නොපිහිටා බොජ්ඣංග ධර්ම වැඩෙන්නේ නෑ.
එහෙනම් අපට පැහැදිලිව පේනවා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මේ ධර්මය තුළ තියෙන්නේ අවබෝධය ඉලක්ක කරපු වැඩපිළිවෙලක්. දැන් ඔබට මේ ගැන සෑහෙන අවබෝධයක් තියෙනවා.
(පූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් සදහම් වැඩසටහන් වලදී පවත්වන ලද ධර්ම දේශනා ඇසුරෙන් සකස් කළ ‘සිතට සුව දෙන භාවනා’ සදහම් ග්‍රන්ථයෙන් උපුටා ගන්නා ලදී)