cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඉරුවාරදය
මේ ඉරුවාරදය එක්ක ඔළුව කැක්කුම ආවම එක පැත්තක තමයි ඉස්සෙල්ලාම වේදනාව ඇතිවෙන්නේ. ඊට පස්සේ ඇහ පොඩ්ඩක් නටනවා වගේ එනවා. සමහර විට වමනේ යන්න පටන් ගන්නවා. සමහර විට ඔළුව උස්සන්න බෑ. බර ගතියක් එනවා. මේ විදියේ විවිධ රෝග ලක්ෂණ ඇතිවෙනවා. දැන් මේ තත්වය විශේෂයෙන්ම මතක තියාගන්න ඕනේ. මෙහෙම වෙනවා අපිට මේක සුවපත් කරගන්න පුළුවන්ද? ඇත්තටම පුළුවන්. හොදින් මතක තියාගන්න, දේශීය ආයුර්වේද වෛද්‍යය ප්‍රතිකාර ලබාගන්න. අනිවාර්යෙන්ම මේ තත්වය සුවපත් කරගන්න, ප්‍රතිකාර ගන්න පුළුවන්. ඒ තුලින් සුවපත් භාවය ලබා ගැනීමේ හැකියාවක් තියෙනවා. ඒ එක්කම මතක තියාගන්නට ඕනේ. ඌශ්ණාධික ආහාර පාන ගන්නේ නැතුව, ඇග සිසිල් වෙන ආහාර පාන අරගෙන එහෙම කටයුතු කරන්න ඕනේ. මම දන්නවා මොනරාගල කියන ඔය ප්‍රදේශේ ගොඩාක්ම රස්නෙයි. දැන් මේ කාළේ හොදට පායනවා. ඉතින් ගොඩාක් ම රස්නෙයි. රස්නෙත් එක්ක මේ තත්වය දරාගන්න බැරි තරමටම එන්න පුළුවන්. ඉතින් ඒක නිසා අනිවාර්යෙන්ම ඉක්මනින්ම ප්‍රතිකාර ලබා ගන්න. මතක තියාගන්න ඇට වර්ග, ගෙඩි වර්ග සහ පළතුරු වැනි ඇග සිසිල් කරන ආහාර පාන ගන්නට ඕනේ. මුං ඇට එහෙම හොදට තියනවනේ. ඒ වගේ සිසිල් ආහාර පාන ආහාරයට ගන්න. ඉතාමත්ම හොදයි තල වගේ දේවල් ආහාරයට ගන්න. සුවපත් භාවය ලබා ගැනීමේ හැකියාවක් තියෙනවා. අපි ආයුර්වේද වෙද මහත්මයෙක් ගෙන් ප්‍රතිකාරයක් ගමු. එතකොට මේ තත්වය සුවපත් කරගැනීමේ හැකියාවක් තියෙනවා. දැන් මෙහෙම එකක් තියෙනවා. සමහර අවස්ථාවල අපි ඉරුවාදරය කියලා දන්නේ නෑ. දැන් ඔබ කිව්ව විදියට සැරින් සැරේට ඔළුව කැක්කුම එනවා. දැන් එහෙම ආවම සමහර අය කරන්නේ මොනවහරි පෙත්තක් ගිලලා දාලා ඔහේ නිකන් ඉන්නවා. එතකොට මේ තත්වය යට යනවා. කාලයක් ගියාම තමයි දන්නේ එක්කො ඔළුව ඇතුලේ ගෙඩියක් වෙන්න පුළුවන්. එහෙම නැත්නම් වෙන මොකක් හරි මහා ප්‍රශ්නයක් ඇති වෙලා, මහා ජරමරයක් සිද්ධ වෙන්න පුළුවන්. කිසි කෙනෙක්ට මුදා ගන්නට බැරි තත්වයක් වෙන්නත් පුළුවන්. දැන් එහෙම නම් අපි මතක තියාගන්ට ඕනේ, ඒ හිසරදය කියන එක දවස පුරාම තියෙනවා. අඩුවෙන්නෙම නෑ. ඔළුවෙන් ඉවත් වෙන්නෙම නෑ. එතකොට ඒක අඩු වෙනවා, වැඩි වෙනවා. ඒකත් එක්ක තමයි ජීවත් වෙන්න වෙන්නේ. දැන් එතකොට ගොඩාක් වෙන දෙයක් තමයි සමහර අවස්ථාවල ඇස් පෙනීම නැති වෙන්න පුළුවන්. සමහර අවස්ථාවල කන් ඇහීම නැතිවෙන්න පුළුවන්.
සිරියාවේ රසායනික අවි වැඩසටහන
1970 ගණන් වලදී ඊජිප්තුවෙන් සහ සෝවියට් සංගමයෙන් අවි සහ පුහුණුව සැපයීමත් හා සමගම සිරියාවේ රසායනික අවි වැඩසටහන ඇරඹුනු අතර, සිරියාව තුල රසායනික අවි නිපැයීම 1980 ගණන් වල මැද භාගයේදී ඇරඹිණි. 2013 සැප්තැම්බර මසදී රසායනික අවි සම්මුතිය (විධිමත් ලෙස එක්වීම ඔක්තොම්බර් 14 දිනදී සිදුවිය) හා සිරියාව එක්වූ අතර, සම්මුතියෙහි අවශ්‍යතාවය ප්‍රකාර, රසායනික අවි වාරණ සංවිධානයෙහි අධීක්ෂණය යටතේ, එහි අවි සංහරණය කෙරුමට එකඟ විය. සංහරණ ක්‍රියාවලිය අධීක්ෂණය සඳහා ඕපීසීඩබ්-එක්සත් ජාතීන් ඒකාබද්ධ මෙහෙයුමක් පිහිටුවන ලදි. සම්මුතිය අපරානුමත නොකළ රාජ්‍යයන් අතලොස්ස අතුරින් සිරියාව එක් රාජ්‍යයක් වූ අතර, සිරියානු රජය විසින් එය පිළිබඳ වගකිවයුතු බව බටහිර රාජ්‍යයන් විසින් (එනමුදු සිරියාව හා රුසියාව විසින් තරයේ ප්‍රකාශ කෙරුණේ සිරියානු සිවිල් යුද්ධයේ සිරියානු කැරැළිකරුවන් එයට වගකිවයුතු බවයි) තරයේ ප්‍රකාශ කෙරුණු 2013 අගෝස්තු ගූටා රසායනික ප්‍රහාරය වෙත ජාත්‍යන්තර දෝෂාරෝපණය එල්ලවීමෙන් පසුව සම්මුතිය හා එක් විය. රසායනික අවි තමන් සතු බවට, සැප්තැම්බර් මසට පෙර සිරියාව විසින් ප්‍රසිද්ධයේ පිළිනොගත් මුත්,  බටහිර රහස් තොරතුරු සේවාවන් විසින් විශ්වාස කළේ එය සතුව ලෝකයේ විශාලතම සංචිතයන් තිබූ බවයි. 2013 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, ප්‍රංශ රහස් තොරතුරු සේවාව විසින් අදහස් දැක්වූයේ සිරියානු සංචිතය ටොන් 1,000 වූ අතර, එයට යිපිර්ට්, වීඑක්ස් සහ " සාරින් ටොන් සිය ගණනක්ද" අයත් වූ බවයි.
සිරියාවේ රසායනික අවි සංහරණය
සිරියාවේ රසායනික අවි සංහරණය යනු, 2014 ජූලි පළමුවන දිනට යෙදී තිබුණු නියමිත කාලයට පෙරදී සිරියානුවන් විසින් එළඹුනු එකඟතාවයන් කිහිපයක් වෙතින් ඇරඹී හා දැනට සමාප්ත වී ඇති ක්‍රියාවලියකි. මෙයින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ, එහි රසායනික අවි සහ රසායනික අවි නිෂ්පාදන පහසුකම් විනාශ කර දමන මෙන් වගකීමක් සහ කාලානුරූපයක් සිරියාව වෙත පැවරූ, එජා ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව 2118 වෙයි. රසායනික අවි වාරණ සංවිධානයෙහි (ඕපීසීඩබ්) විධායක සභාවෙහිදී නීතිගත කෙරුණු ක්‍රියාත්මක කෙරීම් සැලසුමකට, සිරියාව අන්තර්ගත කිරීම හා බැඳ තැබීම,  ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව වෙතින් සිදු කෙරුණි. සිරියාව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු රසායනික අවි වෙතින් අවසන් තොගය, 2014, ජූනි 23 දිනදී පටවා ඉවත් කෙරිණි.
බීජිං නගරයේ සැළකියයුතු ප්‍රදේශ
බීජිං නගරයේ පහත සදහන් ප්‍රදේශ වලින් සමහරක් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර අදටත් සංචාරකයින් නිතරම පැමිණෙන ප්‍රදේශ වේ.
බැඩලින් හෙවත් ජුවොන්ගුවාන් හි උතුරු කපොල්ල - චීන මහා ප්‍රාකාරය චීන ජාතිකයන් මේ භූමිය   රැක ගැනීමට යොදා ගන්නාලද කාලයේ දී  චීනයේ අගනුවර වන බීජිං නගරය ආරක්ෂා කරගැනිමට මෙම ප්‍රදේශයේ රැකවලුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ‍රදවා ඇත. කදුවලින් ලබාගත් ගල් ගඩොල් වලින් ඉදිකර  ඇත. මෙම කොටස උස 7.8m (අඩි 25.6) ක් වනඅතර පළල 5 m (අඩි 16.4) ක් වේ.
ජුවෝන් ගුවාන් හි බටහිර කපොල්ල මෙම බලකොටුව මහා ප්‍රාකාරයේ බටහිර මායිමේ පිහිටා ඇත.
ෂැන්හරි ගුවාන් කපොල්ල මෙම බලකොටුව මහා ප්‍රාකාරයේ නැගෙනහිර මායිමේ පිහිටා ඇත.
චීන මහා ප්‍රාකාරයේ වඩාත් ම ආකර්ශනීය කොටසක් වන්නේ එය තියුණු බෑවුම් ඔස්සේ දිවෙන කොටසයි. එය 11km   (සැ.7) ක් දිග පළල 5 m  සිට  8 m  (අඩි 16 – 26) අතර පාරසයක  විහිදෙන උසකින් යුතුපාදම   6 m  (අඩි 19.7)  පළල වුද ක්‍රමයෙන් ඉහලට යන විට පළල අඩු වි එය ඉහළට කොටසේ දී   5 m  (අඩිි 16.4) ක් පළල ද වන ලසෙ ඉදිරිකර ඇත. වැන්ජින්‍ලෝ යනු අඩි 980 m (අඩි 3125) උස, ජින්ෂාන්ලින් හි නිරීක්ෂණ කුළුණු 67 ක් එකකි. එය මුහුදු සිට 980 m (අඩි 3125) උස වේ.
ගිණිකොණ දිග ජින්ධාන්ලින් හෙවත් රියුටියැක්යු මහා ප්‍රාකාරය මෙය උස් පර්වත කූට සහිත කදු මුදුන් ඔස්සේ 2.25 km  (සැ.1.3) ක් පමණදුරින් ගිනිකොණ දිග සිට ඊසාන  දක්වා විහිදේ එය ජු‍වාන් ගුවන් ‍කපොල්ල සමග බටහිර දිශාවෙන් ද, ගුබෙයිකු සමග නැගෙනහිර දිශාවෙන් ද සම්බන්ධ වේ.
තවත් එක් ආකර්ශණිය ප්‍රදේශයක් වන චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ප්‍රථම කපොල්ල ෂැන්හයිගුවාන් යන කදුගැට‍ය ම ඉදිරිකර ඇතත මෙය චීන මහා ප්‍රාකාරය දිවෙන ප්‍රථම කන්ද වේ තවද මෙය චීන මහා ප්‍රාකාරයේ නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටා ඇත. එහි ජියා ශාන්ද ජියනෙක්තු ද මෙය පාලමක් ලෙස ඉදිරිකර ඇත. පිහිටා ඇත.
විල්ස් සිව්කොන් තරගාවලිය 1997
1997 විල්ස් ගෝල්ඩන් ජුබිලි තරඟාවලිය (විල්ස් චතුරස්‍රාකාර තරඟාවලිය ලෙසද හැඳින්වේ) යනු 1997 නොවැම්බර් මාසයේදී පාකිස්ථානයේ පැවති චතුරස්‍රාකාර එක්දින ක්‍රිකට් තරඟයකි. එයට ශ්‍රී ලංකාව, දකුණු අප්‍රිකාව, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ සත්කාරක පාකිස්තානයේ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම් ඇතුළත් විය. සියලුම තරඟ ලාහෝරයේ ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැත්විණි. අවසන් මහා තරඟයේදී ශ්‍රී ලංකාව පරාජය කරමින් දකුණු අප්‍රිකාව සිය හත්වන උත්සාහයෙන් පසු ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ සිය පළමු තරගාවලි ජයග්‍රහණය කළේය.
පසුබිම
1997 පෙප්සි නිදහස් කුසලානයේ ආදර්ශය අනුගමනය කරමින් පකිස්ථානයට නිදහස ලබා වසර 50 ක් සපිරීම සමරනු ලැබූ විල්ස් ගෝල්ඩන් ජුබිලි තරඟාවලිය සංවිධානය කරමිනි. තරඟාවලියේ අවසන් තරඟයේදී පකිස්ථානයේ ජීවත් වූ සියලුම ටෙස්ට් ක්‍රිකට් නායකයින්ට අශ්ව කරත්ත වලින් නැගී රන් පදක්කම් පිරිනැමීමෙන් පාකිස්තාන ක්‍රිකට් මණ්ඩලය ඔවුන්ට ගෞරව කළේය. සහභාගී නොවූ එකම පාකිස්තාන නායකයා ඉම්රාන් ඛාන් වන අතර ඔහු දේශපාලන කැපවීම් හේතුවෙන් සමාව ඉල්ලා සිටියේය. 1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය සහ 1997 ආසියානු කුසලානය ජයග්‍රහණය කළ ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව දකුණු අප්‍රිකානු කණ්ඩායම අවසන් ප්‍රතිවාදීන් විය.පිට්ටනියේ රාත්‍රී කාලයේ අධික පිනි හා කෘමීන් තරඟ වලට බලපෑම් කල අතර සුදු පැහැති ක්‍රිකට් බෝලය නිතරම තෙත් සහ දුර්වර්ණ විය. මෙම කොන්දේසි නිසා දෙවන පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායමට පැහැදිලි වාසියක් ලැබුණි.
ලකුණු වගුව
මූලාශ්‍රය: ඊඑස්පීඑන් ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
වාර්තා සහ සම්මාන
දකුණු අප්‍රිකාවේ ලාන්ස් ක්ලුසෙනර් ලකුණු 215 ක් සහ කඩුලු 8 ක් දවා ගනිමින් තරගාවලියේ වැඩිම ලකුණු ලාභියා වී තරගාවලියේ වීරයා සම්මානය දිනා ගත්තේය.
බාහිර සම්බන්ධක
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්
සෙක්මෙට්
සෙඛ්මෙට් යනු රෝගයේ සහ යුද්ධයේ දේවතාවිය වූ අතර, පූජකයන් සැලකුවේ භයානක සිංහයෙකු ලෙසය. ඇය රා ගෙන් පැවත එන්නියක් වූ අතර ඇය විවාහ වූයේ ප්ඨා දෙවියා සමඟ ය.
සෙක්මෙට්ට සිංහයෙකුගේ හිස ඇති කාන්තාවක් ලෙස දැකිය හැකි අතර, ඇගේ හිස් වැස්මමේ සූර්ය තැටියක් සහ නාගයෙක් සිටී
තම දියණිය සතුටු කිරීම සඳහා රා ට කපටි සැලැස්මක් සකස් කිරීමට සිදු විය: රතු ආහාර වර්ණ ගැන්වීම සමඟ මිශ්‍ර කළ බියර් වර්ගයක් බිම තැබීමට දෙවියන් තීරණය කළේය. සෙක්මෙට් විශ්වාස කළේ දියර යනු ඔහුගේ ගොදුරු වූවන්ගේ රුධිරය බවයි, එබැවින් ඔහු එය පානය කළේය. බීමතින් පසු ඇගේ පියාට ඇයව රැගෙන යාමට හැකි විය.
බුරැමය යටත් කර ගැනීම සහ බුරැම යුධ මෙහෙයුම - IIවන ලෝක සංග්‍රාමය සහ ජපානය
<!--සමහර බුරැම ජාතිහිතෛශින්  II වන ලෝක සංග්‍රාමය ඇරඹීය. බ්‍රිතානීගේ යුධ ව්‍යාපාරයට ආධාර දී වාසි ලබා ගැනීමේ අවස්ථාවක් ලෙස සලකන ලදි. තාක්ක් ව්‍යාපාරය වැනි ඇතැම් බුරැම වාසීහු යුද්ධයට සහභාගී විම විරැද්ද වුහ. 1939 අගෝස්තුවේ දී අවුද සානු අනිකුත් තාක්ෂ්වරන් සමග බුරැම කොමියුනිස්ට් පක්ෂය බිහි කලේය. මාක්ස්වාදී ලේඛන සහ අයර්ගන්තයේ සින් එෆ් ව්‍යාපාරයේ අත් පත්‍රිකා දේශපාලන ක්‍රියාකාරීහු කියැවුහ. අලුත් සානු ජනතා විප්ලවවාදී පක්ෂය සම සමාජවාදි පක්ෂය ලෙස හැදින්විණි. ‍දේශපාලන භික්ෂුන්ගේ සහ දුප්පත්  මිනිසුන්ගේ  පක්ෂය එකතු කොට නිදහස් කණ්ඩායම පිහිටුවීමට ‍හේ පෙරමුණගති. මෙකී පක්ෂය කැරැල්ලකට සුදානම් වනුයේ අවුත් සාන් චීනයට පලා ගියේය ඔහු‍ගේ අදහස  වුයේ චීන කොමියුනිස්ට් වාදීන් සමග  සම්බන්ධ වීමය. එහෙත් ජපන්නු විසින් සොයා ගන්නා ලදුව කර්නල් සුසීකියේ නායකත්වයෙන් යුත් මින් ඇමී කිකාන් රහස් ඔත්තු සේවයක් පිහිටුවන ලදි. එහි අරමුණු වුයේ බුරැම පිර වසා ජාතික කැරැල්ලක් ඇති කිරිමය. අවුසාන් ටික කලකට බුරැමයට පැමිණේය. එසේ එක් කැරැල්ලකින් 29 දෙනෙකුට සමගින් යුධ පුහුණු විය. චීනය පැයිනිර වෙත ගියේය. සහෝදරයන් තිස් දෙනා යනුවෙන් ඔවුන් හදුන්වන ලදි. ජපනුන් 11944 දෙසැම්බර් මස බැංකොක් යටත් කරගත් පසුව අවුත්සානු බුරැම නිදහස් හමුදා ව පිහිටුවිම ප්‍රකාශයට පත් කෙ‍රිනි. ඒ 1942 සිදුවු බුරැමයේ ජපන් ආක්‍රමණය බලාපොරොත්තු වෙනි.
1942 වසන්තයේ දී බුරැම හමුදාව ඇතැම් ප්‍ර‍දේශවල තාවකාලික ආණ්ඩුකාර පිහිටුවන ලදි. එනමුත් ජපන් නායකයන් සමග බුරැමය අනාගතය සම්බන්ධව මතභේද පැන නැගිණි. කර්නල් සුසුකි සහෝදරයෝ තිස්දෙනාට තාවකාලික ආණ්ඩුවක් පිහිටුවන පෙළඹවු මුත් ජපන් ඉහළ යුද්ධ නායකත්වය එය අනුමත කලේ නැත. ජපන් හමුදාව 1942 යුද්ධ යේ දී නිදහස් කණ්ඩායම ආණ්ඩුවක් පිහිටුවිම බලාපොරොත්තු විය. දිස්ත්‍රික් බොහෝ ගණනක නිළධාරීන් මෙන් අපරාධකාරයින් ද බුරැම නිදහස් හමුදාවට එක් විය. ජපනුන් යටතේ එය බුරැම ආරක්ෂක හමුදාව ලෙස සංවිධානය කෙරිණි. එහි නායකයා අවුත් ස්නි විය.
බුරැම නිදහස් හමුදාව අසංවිධිත වු අතර බුරැම ආරක්ෂක හමුදාව සම්ප්‍රදායික හමුදාවක් ලෙස ජපන් යුධ උපදේශකයන් විසින් පුහුණු කරන ලදි. පසුව බාමෝ රාජ්‍ය නායකයන් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ලද අතර ඔහුගේ කැබිනට් මණ්ඩලයට අවුත් සහ යුද්ධ ඇමති කොමියුනිස්ට් නායක තාකින් තාන් ඉන් ඉඩම් සහ කෘෂිකර්ම ඇමති තාක්ති නු සහ මයා යන සමාජවාදි නායකයෝ  ඇතුළුවුහ. 1942 දී ජපන්හුන් බුරැමයේ නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කරද්දි බුරැම ආරක්ෂක හමුදාව බුරැම නිදහස් හමුදාව ලෙස යළි නම් කරන ලදි. -->
1886 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය
<!--
දශකයට පසු දේශාභිමානි බලවේග කරැවා ක්‍රිස්තියානි සංගමයේ ආදර්ශයට අනුව තරැවා බෞද්ධ සංගමය ආගමික සංවිධානයක් ලෙස යටත් විජිත පාලකයින් ගේ අනුමැතියද සහිතව ක්‍රමයෙන් පිහිටුවනු ලැබුහ. පසුව ඒය බුරැමයේ ගම් පුරා නිසිලෙස හටගත්  අතින් හෝ ජාතික සංවිධාන වලට සම්බන්ධ බුරැම සංවිධානයේ මහා සභාව (GCBA) විසින් අවලංගු කරනු ලැබිනි. බුරැම පාලකයන්ගේ නව පුරපුර විසිවන ශතවර්ෂයේ මුල භාගයේ දී නීතිය ඉගෙනීමටත් ලන්ඩනය කරා යෑමට අවසර ගත් උගත් පංතියෙන් හට ගැනුනකි. ඔවුන් මෙම අත්දැකීමෙන් ඉවත් වුනා බුරැම තත්ව ය ප්‍රතිසංස්කරණය තුළින් දියුණුකිරිමට හැකි බව විශ්වාස කරමින් 1920 ආරම්භක අවධියේ දී ප්‍රගතශිලී ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණය ඉන්දීය පරිපාලනය යටතේ සීමිත බලය සහිත ව්‍යවස්ථාදායක යට මගපෙන්විය. සිවිල් සේවයේ බුරැම නියෝජනය වැඩි කිරිමට ද පියවර ගනු ලැබිනි. සමහර ජනතාව ට වෙනස්වීමේ ශීඝ්‍රතාවයක් ප්‍රතිසංස්කරනය ව්‍යාප්තවීමටත් ප්‍රමාණයත් නොවන බව හැගුණි. -->
බ්‍රිතාන්‍ය සමග යුද්ධය හා බුරුමයේ බිඳවැටීම
වර්ෂ 1752 දී ඒවා රාජධානිය බිද වැටීමත් සමගම ශිවිබෝහි නව පාලන පරපුරක් හන්තාවඩ්ඩිගේ බලයට එරෙහිව නැගී සිටියේය. මීලග වසර 70 පුරාම මැනවින් මිලිටරීකරණය (සන්නද්ධ) වූ කොන්බවුන්ග් පාලනය බයින්නවුන්ගේ අධිරාජ්‍යට පමණක් විශාලත්වයෙන් දෙවැනි බුරැම අධිරාජ්‍යයක් සෑදිමට යත්න දරමින් සිටියේයත වර්ෂ 1758 දී ඇල්වුන්ග්භයා රජුගේ කොන්බවුන්ගේ හමුදා මුලු බුරැමයම එක්සත් කරමින් මොන් ලෙඩ් හන්තාවඩ්ඩිගේ පාලනය නැවත ඇති නොවන්නට සහ ඔහුව ඔහුට අත දුන් යුරෝපීයන් වෙත එනම් ප්‍රංශයේ කාන්ලයින් හා ඉංග්‍රීසි ජාතික  නෙග්රෙයිස් වෙත පලවා හැරිමට කටයුතු කරමින් සිටියහ.
වර්ෂ 1759 සිට 1776 දක්වා බුරැමට හා සියම නොකඩවා යුද්ධයේ යෙදී සිටියහ. වර්ෂ 1760 දී ඇල්වුන්ගායා ටෙනාස්සෙජිම් වෙරළ තීරයේ පාලනය නතුකරගත්තේය. වර්ෂ 1767 දී සින්බයුෂින් ආයුත්තය ආක්‍රමණය කල අතර 1765 හා 1770 අතර සමයේ දී චීන ආක්‍රමණයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දුන්නේය. බුරැම ජාතිකයන් හා චීන ජාතිකයන් අතර තිබු එදිරිවාදිකම් ප්‍රයෝජන ගත් සියම් ජාතිකයන් ඔවුන් අහිමි වු බල ප්‍රදේශ නැවත ලබාගැනිමට - 1776 දී ලැන් හා ආක්‍රමණය කිරිමට දශක දෙකක කාලයේ බුරැම 1987 දක්වාත්, 1792 දී, 1793 දී, 1804 දී, 1808 දී හා 1852 සිට 1854 දක්වාත් එකිනෙකාට එරෙහිව යුධ වැදි අතර ඒ සියල්ල රටවල් දෙක කිනමින් ටොස්සොරිම් හා ලන් හා නගර හුවමාරැ කරගන්නාලදි.
ප්‍රබල චීනය ඊසාන දිගින් හා ශක්තිමත් සියම ගිණිකොණ දෙසින් බලපෑම් කරද්දි බොදවිපබා රාජධානිය බටහිර දෙසට ව්‍යාප්ත කරන ලදි. වර්ෂ 1784 දි ඔහු අරාකන් නගරය ආක්‍රමණය කල අතර ඉන්පසු 1813 දී මණාපුර් නගරය ඔහුගේ රාජ්‍යයට ඇදා ගන්නා ලද අතර වර්ෂ 1817, හා 1819 අතර කාලයේ දී ඇසෑමය අත්පත් කරගන්නා ලදි. ඉන්පසු බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාවෙ දක්වා ගමන් කරන ලදි. බෝදවිපයා තම යුවරජු වන භාග්‍යාදව් 1819 දී මණිපුර් වෙතත් 1821 දී සිට 1822 දක්වා ඇයැම් වෙතත් බ්‍රිතාන්‍ය හැකි විප්ලවකරැවන් යටත් කර ගැනීමට පිටත් කරන ලදි. විප්ලවවාදින් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රදේශවල සිට බුරැම සීමාව දක්වාත් බුරැම ජාතිකයන් බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාව වෙතත් ගමන් කිරිම නිසා පළමු ඉංග්‍රීසි - බුරැම යුද්ධය ආරම්භ විය. (1824 - 1826)
බ්‍රිතාන්‍යයට නතු වූඉන්දියාව තුල පැවති දීර්ඝකාලීන මෙන්ම වියදම් අයිතම යුද්ධය බ්‍රිතාන්‍යයන්ට ජය අත්කර දෙමින් නිමා විය. බුරැමය සතුවු බොදවූණ විසින් නතු කරගත් නගර (අරකන්, මනිපුර් හා ඇයැම්) සහ ටෙනාස්සෙරිම් ඔවුන්ට අහිමි විය. පවුම් මිලියන පමණ යුද වන්දියක් ගෙවීම නිසා බුරැමය වසර ගණනාවක් තිස්සේ පීඩනයට පත්විය. වර්ෂ 1852 දී ඇති වු දෙවන බුරැම ඉංග්‍රීසි යුද්ධයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය තනිව හා පහසුවෙන් පේගු ප්‍රාන්තය යටත් කරගන්නා ලදි. යුද්ධයෙන් පසු මින්ඩොන් රජු බුරැමයේ තත්වය හා ආර්ථිකය නවීකරණය කිරිමට උත්සාහ දරණ ලද අතර 1875 දි කිරන්නි ප්‍රාන්තය  අතහැරීම ඇතුඵව  බ්‍රිතාන්‍ය අත පෙවීම් වැලැක්වීමට වෙලද හා ප්‍රාදේශිය ප්‍රතිපත්ති සකසන ලදි. කෙසේ වෙතත් ප්‍රංශ ඉන්දු, චීන ජාතිකයන්ගෙන් ඇතිවන අනතුරැ වටහාගත් බ්‍රිතාන්‍ය තුන්වන ඉංග්‍රීසි - බුරැම යුද්ධයේ දී බුරැමයේ ඉතුරැ කොටස තම අධිරාජ්‍යට ඇදැගැනිමට සමත් වු අතර  අවසන් බුරැම රජු වු තිබෝ ෆා ඔහුගේ පවුල ඉන්දියාවට නෙරපීමට කටයුතු කරන ලදි.
තායි ඉතිහාසය
තායිලන්ත ‍ඉතිහාසය (1768 – 1932)
අවුරැදු හාරසියයක පාලනයකින් අනතුරැව ක්‍රි.ව. 1767 දි 'ආයුම්තයි' අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ගිනි බත් කරමින් බුරැම බල ඇණිය විසින් තායිලන්ත ආක්‍රමණය කර රට දෙකඩ කරන ලදි. ඉන ්අනතුරැව මක්සින් සේනාධිපතිවරයා තායි අධිරාජ්‍යය යළි එක්සේසත් කර ක්‍රි.ව. 1769 දී එහි අධිරාජ්‍යයා ලෙස තමා නම් කරන ලදි. ඉන් පසු කොන්බුරි නගරය ඔහු තම නව පාලන තන්ත්‍රය ලෙස නම් කරන ලදි. කෙසේ හෝ ‍ටක්සින් අධිරාජ්‍යයා මානසික වියවුල්තාවයකින් පෙළෙන්නෙකු ලෙස චෝදනා ලැබ ධුරයෙන් පහ කරන ලදි. අනතුරැව සිරභාරයට පත් වූ ඔහු මරණයට පමුණුවන ලදි. තායි රාජ්‍යයේ රජකමකට ආශා කළ චක්රි සේනාධිපතිවරයා තමා බලාපොරොත්තු සඵල කර ගනිමින් ක්‍රි.ව. 1782 දී පළමු රාම ලෙස රාජ්‍යත්වට පත් වුයේ චක්රි වංශයේ බලයට පත් වූ පළමු වංශිකයා ලෙස ඉතිහාසයට එක්වෙමිනි. ටක්සීන්ගේ අගනුවර වු තොන්බුරි නගරය හරහා දිවෙන චාඕ ෆ්රයා නදිය අසබඩ පිහිටි බැංකොක් නගරය ඔහු තම අගනුවර ලෙස තෝරාග්නනා ලදි. එකල සියම් දේශය නම්න් හැදින්වූ බුරැමට ආක්‍රමණය කිරිමට ඔහුට හැකිවුණි. එමගින් බුරැමය විසින් පමුණුවා තිබු ජිවන වෘත්තීන්ගෙන් නිදහස් වීමට ලන්නා බවටත් හැකි විය. එවකට නව වංශිකයෙක් වු චක්රි රජු චක්රී රාජ වංශයේ පාලකයින් අතරින් ගෞරවයකට පාත්‍ර වූ රජ කෙනෙක් ලෙස හැදින්විය හැකිය.
තමන්ගේ අසල්වැසි රටක් වු බුරැම දේශය ක්‍රිව.ව. 1826 දී යුරෝපීය ජාතිකයන්ගේ යටත්විජිතයක් බවට පත් වුවායින්පසුව   රාජ රජුගේන් පැවත ආ උරැමක්කාරයන් ද ඔවුන්ගෙන් එල්ල විය හැකි ජර්ජන සදහා වැඩි සැලකිල්ලක් දක්වන ලදි. 1826 දී බටහිර රාජධානියත් සමග තායිලන්තය ප්‍රථම හවුල් ගිවිසුම ඇති කර ගන්නා ලදි. එක්සත් රාජධානිය සමග ඇති වූ එම ගිවිසුම මිත්‍රත්වය හා වාණිජ ගිවිසුම නම් විය. ඉන්පසු 1939 වන තෙක් සියමය ලෙස හැදින්වූ තායිලන්තය සමග 1833 දී එක්සත් ජනපදය රාජත්‍රාන්තික හුවමාරැ සිදු කරන ලදි. නැවතත් එම ගිවිසුම් 1945 දී හා 1949 දී ක්‍රියාත්මක වුණි. කෙසේ වෙතත් 1804 – 1868 කාලය තුල පාලනය කල මොන්කුට් රජු හා ඔහුගේ පුත් චුලා‍ලොන්කොන් රජු හා දෙපිලගේ රාජ්‍ය කාලය තුල තායිලන්තය විසින් බටහිර පාලකයින් සමග වෙළද සන්ධානයක් පිහිටුවන ලදි. එම සන්ධානගත වීම තායිලන්ත රජයට තායි අධිපත්‍යය තුල රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වශයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරිමට ඉඩ අවස්ථාව උදාවුණි. මෙමගින් යුරෝපා ජාතිකයින් තම රාජ්‍යය තුල ජනපද පිහිටු වීම වැලැක්වූ දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ එකම රට බවට පත් වීමට සියමයට හැකි වුණි. සියම් දේශයේ වර්තමාන නම තුළින් ද ඉහත සිදු වූ විශේෂ සිදුවීම කැපී පෙන්වයි. 'ප්‍රැකොට් තායි' නැතහොත් 'තායිලන්තය' නිර්මාණය වි ඇත්තේ 'ප්‍රැකොට්' නමින් හැදින්වූ ජාතිය හා 'තායි' යනුවෙන් හැදින්වූ නිදහස යන තේරැම් ආරොපණය වීමෙනි.
1909 දී සියමය හා බ්‍රිතාන්‍ය මලයාව අතර නව දේශසීමාව තිරණය කරමින් ඉංග්‍රිසීන් සියම් ගිවිසුම ඇතිවුණු. මෙම ගිවිසුම මගින් මලයා සුල්තාන්වරැන් වන 'පට්ටනි' හා 'කෙඩා' යටතේ පැවති පට්ටනි යාලා නාරතිවත් හා සටුන් යන ප්‍රදේශවල බලය තායිලන්තයට පැවරැණි. ප්‍රංශය සමග ඇති වූ අඛණ්ඩ සන්ධානගත විම හේතුවෙන් තායිලන්තයේ තුල ලාඕසය හා කාම්බෝජය අතර අති වූ වරත්මාන දේශ සීමාව තීරණය වුණි.
මස්තානි
මස්තානි යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මරාථ පේෂ්වා Iවන බාජිරාඕගේ දෙවන භාර්යාවයි. ඇය කලාව, සාහිත්‍යය සහ රණකාමය කෙරෙහි දස්කම් පෙන්වූ රූමත් අභීත කාන්තාවක බව පැවසේ. ඇයට පේෂ්වා බාජිරාඕ බෙහෙවින් ඇලුම්කළේ ය. නමුත් ඔහුගේ මෑණියන් වූ රාධාබායි සහ සොහොයුරා වූ චිමාජිඅප්පා ඇයව නොසලකා හැරියහ.
මුල්කාලීන දිවිය
මස්තානි උපත ලැබූයේ බුන්දෙල්ඛාන්ද්හි රාජ්පුත් වංශයේ මහරාජා ඡත්‍රසාල්ට දාව ය. ඇය උපත ලැබූයේ මෞ සහානියා ප්‍රදේශයේ ය. (වර්තමානයේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඡතර්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්මානයකි) ධුබේලාහි මස්තානි ජීවත් වූ මන්දිරයක් මස්තානි ‍මහල් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
චරිතාපදානය
මස්තානි වටා ගෙතුණු ජනප්‍රවාද රැසක් පවතියි. ඉන් වඩාත්ම ප්‍රකට ජනප්‍රවාදය නම් මස්තානි යනු බුන්දෙල්ඛාන්ද් පළාතේ පන්නා ප්‍රාන්තයේ ආදිකර්තෘ වන බුන්දේලා රාජ්පුත් නායක මහරාජා ඡත්‍රසාල් (1649–1731) ගේ දියණිය බවයි. අලහබාද්හි මෝගල් නිලධාරියකු වූ පතන් මොහම්මද් ඛාන් බංගාෂ් 1727-28 අතර කාලයේ ඡත්‍රසාල්ගේ රාජධානිය ආක්‍රමණය කළේ ය. ඡත්‍රසාල් බුන්දෙල්ඛාන්ද් අවට ආක්‍රමණයක නියැළී සිටි Iවන බාජිරාඕගෙන් සහාය ඉල්ලා රහස් සංදේශයක් යැවී ය. බාජිරාඕ පැමිණ ඡත්‍රසාල්ව බේරාගත්තේ ය. මෙයට කෘතඥතාව පල කිරීමක් වශයෙන් ඡත්‍රසාල් සිය දියණිය වූ මස්තානි සමග ජාන්සි, සාගර් සහ කල්පි ප්‍රදේශ ඇතුළත් සිය රාජධානියෙන් තුනෙන් එකක ප්‍රමාණයක් සහ රන් කාසි ලක්ෂ 33ක් බාජිරාඕට ලබාදුන්නේ ය. මස්තානි සමග විවාහයේ දී ඔහු බාජිරාඕට දියමන්ති පතලක් සහ ප්‍රයෝජනවත් ගම්මාන කිහිපයක් ද ප්‍රදානය කළේ ය.
කෙසේනමුත්, මේ පිළිබඳ ඓතිහාසික වාර්තා විවිධත්වයක් ගනියි. ඡත්‍රසාල් පිළිබඳ වෙනත් මතයක් අනුව කියැවෙන්නේ ඇය හයිදරාබාදයේ නිසාම්ගේ දියණිය බවයි. 1698දී ඡත්‍රසාල් විසින් නිසාම්ව පරාජය කළ අතර, මේ වනවිට මධ්‍ය ඉන්දියාවේ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වයට පත්ව සිටි බුන්දෙලාවරුන් සමග මිත්‍රශීලී සම්බන්ධතා පැවැත්වීමේ අරමුණින් යුතුව සිය දියණියව ඡත්‍රසාල්ට විවාහ කරදීමට ඔහුගේ භාර්යාව විසින් උපදෙස් දෙන ලදී.
කෙසේනමුත් වඩාත් පිළිගැනෙන මතය නම්, ඇය ඡත්‍රසාල්ට දාව ඔහුගේ පර්සියානු මුස්ලිම් බිසව වූ රුහානි බායිට උපන් දියණිය බවයි. බොහෝ අවස්ථාවන්හි දී මස්තානි යනු බාජිරාඕගේ උපබිසවක හෝ අනියම් භාර්යාවක ලෙස සඳහන් වුව ද, සැබැවින්ම ඇය ඇය ඔහුගේ නීත්‍යානුකූලව විවාහ කරගත් භාර්යාවක වේ.
අසුන් පැදවීම, හෙල්ලය විසි කිරීමට සහ අසිපත් හරඹ කෙරෙහි ශූරතා දැක්වූ මස්තානි, දක්ෂ නළඟමෙන්ම ගායිකාවක ද වූවා ය. ඇය යුධ ආක්‍රමණවල දී බාජිරාඕ සමග සහායට පිටත් වූවා ය. බාජිරාඕ‍ට දාව ඔහුගේ පළමු බිසව වූ කාෂිබායි සහ මස්තානි එකිනෙකාට මාස කිහිපයක වයස් පරතයක් ඇති පුතුන් බිහි කළහ. කාෂිබායිගේ පුත්‍රයාව රඝුනාත්රාඕ ලෙස නම්කෙරිණි. මස්තානිගේ පුත්‍රයා ෂාම්ෂෙර් බහදූර් වූ අතර, උපතේ දී ඔහු ක්‍රිෂ්ණා රාඕ නම් විය.
මස්තානි කලක් පූනේහි ෂානිවාර් වාදා මාලිගයේ බාජිරාඕ සමග ජීවත්ව තිබේ. මෙම මාලිගයේ ඊසානදිග කෙළවරෙහි මස්තානි මහල් නම් ගොඩනැගිල්ලකුත්, මස්තානි දාර්වාසා නැමැති බාහිර ද්වාරයකුත් දක්නට ලැබිණි. මස්තානි කෙරෙහි සිය පවුලෙන් ඇතිවූ විරෝධය නිසා, බාජිරාඕ පසුකලෙක එනම්, 1734දී කොත්රුද්හි මස්තානි වෙනුවෙන් වෙනම නිවහනක් ඉදිකරවා තිබේ. මෙය ෂානිවාර් වාදා සිට මඳ දුරකින් පිහිටියේ ය. මෙම භූමිය වර්තමානයේ කාර්වේ මාවතේ මෘත්‍යුන්ජායි දෙවොල පිහිටි ස්ථානයේ දක්නට ලැබේ. කොත්රුද්හි මාලිගය ඉවත් කළ අතර, එහි කොටස් රාජා දින්කර් කේල්කර් කෞතුකාගාරයේ විශේෂ අංශයක ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. බාජිරාඕගේ පාලන සමයයට අයත් මාලිග වාර්තාවල (බඛාර්) ඇය හා සම්බන්ධ කිසිදු සඳහනක් දක්නට නොලැබේ. ඉතිහාසඥයින් විශ්වාස කරන්නේ රාජා කේල්කර් කෞතුකාගාරයේ සහ වායි කෞතුකාගාරයේ ඇති මස්තානි නිරූපිත සිතුවම් සත්‍ය නොවන බවයි.
මස්තානි අසුන් පැදවීමට සහ සටනට සමත්කම් දැක්වූයේ යැයි විශ්වාස කෙරේ. මාලිගයේ එදිනෙදා ගැටලුවල දී තීරණ ගැනීමට ඇය බාජිරාඕ පේෂ්වා හට සහාය වන්නට ඇත.
ජනප්‍රවාද අනුව, පූනේ-සාස්වාද් පාරේ දිවේ ගම්මානය අසල පිහිටි ජලාශය මස්තානිගේ අනුග්‍රහය මත අවට ගම්මානවල ජල අවශ්‍යතා සපුරාගැනීමට යොදා ගැනුණු බව පැවසේ.
මරණය
1740 අප්‍රේල් මස, ඛාර්ගොන්හි සිය බිම්වල විමර්ශනයක යෙදී සිටිය දී බාජිරාඕ උණ රෝගයක් වැළඳී හදිසියේම රෝගාතුර විය. (තාප ආඝාතයක් විය හැක) කාෂිබායි, චිමාජිඅප්පා සහ බාලාජි (නානාසහේබ්) ඛාර්ගොන් වෙත පැමිණියහ. ඔහුගේ අවමංගල්‍යයට සහභාගී වීමට මස්තානිට අවසර හිමි නොවිණි. 1740 අප්‍රේල් 28 දින නර්මදා ගං ඉවුරේ රාවේර් ඛේද්හි දී බාජිරාඕගේ සිරුර ආදාහනය කෙරිණි. ඉන් මඳ කලකට පසු, පූනේ අසල පාබල් ගම්මානයේ දී මස්තානි ද මරණයට පත් විය‍.
මස්තානි මියගියේ කෙසේ ද යන්න අභිරහසකි. ඇය සිය දිවි හානිකරගන්නට, ඝාතනය වන්නට හෝ සිය සැමියාගේ මරණය අසා කම්පනයෙන් මරණයට පත්වන්නට ඇතැයි යෝජනා වී ඇත. එක් ජනප්‍රවාදයකින් කියැවෙන්නේ ඇය සති පූජාව මගින් සිය දිවි හානිකරගත් බවයි.
පාබල්හි පිහිටි මස්තානිගේ සොහොන මස්තානිගේ සමාධිය හෝ මසාර් ලෙස හඳුන්වයි.
පැවතෙන්නන්
කාෂිබායි විසින් මස්තානිගේ සය හැවිරිදි පුත් ෂාම්ෂෙර් බහදූර් තමන්ගේම දරුවකු ලෙස හදාවඩා ගන්නා ලදී. ඔහු‍ට බන්දාහි ජාගිර් සහ කල්පි පිරිනැමිණි. බන්දාවේ නවාබ්වරුන් ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන් වේ. 1857දී, බන්දාවේ නවාබ් 1857 ඉන්දියානු අරගලයේ දී ජාන්සියේ රැජිනට සහාය වූයේ ය. ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන් වර්තමානයේ භෝපාල්, ඉන්දෝර් සහ සේහෝර් ප්‍රදේශවල ජීවත් වේ.
ලි චිංචාඕ
ලි චිංචාඕ (චීන: 李清照; පින්යින්: Lǐ Qīngzhào; වේඩ්-ගයිල්ස්:Li Ch'ing-chao; 1084 – 1155 පමණ) හෙවත් යි’අන් ජුෂි (易安居士) යන ව්‍යාජ නාමයේන හැඳින්වෙන්නේ සොං රාජවංශයේ චීන කිවිඳියක සහ ලේඛිකාවකි‍. චීන ඉතිහාසයේ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨතම කිවිඳිය ලෙස සැ‍ලකෙන්නේ ඇයයි.
චරිතාපදානය
ලි චිංචාඕ උපත ලැබූයේ 1084 වර්ෂයේ චැංක්වියු (වර්තමාන ෂැන්ඩොං පළාත) ප්‍රදේශයේ විද්වත්-නිලධාරී පවුලක ය. ඇගේ පියා සු ෂිගේ ශිෂ්‍යයකු විය. ඔහු සතුව විශාල ග්‍රන්ථ එකතුවක් පැවති අතර, ලි ළමාවියේ සිට අධ්‍යාපනය ලැබුවා ය. ඇය සාමාන්‍ය වංශවත් කාන්තාවන් අතර අසාමාන්‍ය බුද්ධියකින් හෙබි යුවතියක වූවා ය.
විවාහ වීමට පෙර, ඇගේ කාව්‍ය රචනා විද්වත් කවවල සාමාජිකයින් අතර ප්‍රකට විය‍. 1101දී ඇය චාඕ මිංචෙං සමග විවාහ වූ අතර, ඇය ඔහු සමග සිය කලා එකතූන් සහ අභිලේඛන විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කරගත්තා ය. ඔවුන් ජීවත්වූයේ වර්තමාන් ෂැන්ඩොං පෙදෙසේ ය. ඇගේ සැමියා සිය නිලධාරි වෘත්තිය ඇරඹීමත් සමග ඔහු නිතරම නිවසේ නොසිටියේ ය. ඔවුන් විශාල ධනවතුන් නොවූව ද, අභිලේඛන එකතු කිරීමෙන් සහ චාරුලේඛන කලාවෙන් ඔවුහු සිය විවේකය ගතකළහ. ඔවුන් එක්ව සතුටින් විසූ බව ඇගේ ඇතැම් ප්‍රේම කාව්‍ය මගින් පෙනේ. ලි සහ ඇගේ සැමියා බොහෝ ග්‍රන්ථ එකතු කළහ. ඔවුන් එකිනෙකා සමග පෙම් කවි හුවමාරු කරගත් අතර, ෂෑං සහ චෞ රාජවංශ සමයයන්ට අයත් ලෝකඩ කලාකෘති පිළිබඳව ද රචනා කොට තිබේ.
ජින්-සොං යුද්ධ හේතුවෙන් උතුරු සොං අගනුවර වූ කායිෆෙං 1127දී ජුර්චෙන්වරුන් විසින් බිඳහෙළන ලදී. ෂැන්ඩොංහි පැවති සටන් හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ නිවස ගිනිබත් විය. සිය වත්කම් බොහෝමයක් රැගත් යුවළ නැන්ජිං වෙත පලාගොස් එහි වසරක් පමණ දිවිගෙවූහ. රාජකාරී ගමනක් අතරතුර 1129දී චාඕ මියගියේ ය. සිය සැමියාගේ මරණය ලි හට කිසිදා සුවනොවන හදේ තුවාලයක් ඉතිරි කළේ ය. අනතුරුව ඇය ඉතිරිව තිබූ සිය කෘති එකතුව ආරක්ෂා කරගැනීමට උත්සාහ දැරුවා ය. ලි ඇගේ සැමියාගේ මරණාපරව ප්‍රකාශිත කෘතියක් වූ ජින් ෂි ලු ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ඇගේ විවාහ දිවිය සහ පලායාමේ දී ඇතිවූ අරගල ආදිය විස්තර කොට තිබේ. ඇගේ මුල්කාලීන කාව්‍ය රචනා මගින් උසස් සමාජයේ කාන්තාවක ලෙස ඇය ගතකළ නිදහස් දිවිය අලංකාරත්වයෙන් යුතුව නිරූපණය වේ.
අනතුරුව ලි හැංචෞ වෙත පලාගියා ය. සොං රජය ජුර්චෙන්වරුන්ට එරෙහිව නව අගනුවර එහි එදි කරමින් පැවතිණි. මෙම යුගයේ දී, ඇය කාව්‍ය රචනයෙහි නියැළුණා ය. එසේම ඇය විසින් මුලින් චාඕ මිංචෙං විසින් සම්පාදනය කළ ජින් ෂි ලු ග්‍රන්ථය සම්පූර්ණ කිරීමට වෙහෙසුණා ය. මෙම ග්‍රන්ථය ප්‍රධාන වශයෙන්ම ලෝකඩ සහ ශෛලමය නිර්මාණ පිළිබඳ ලියැවුණු චාරුලේඛනවලින් යුක්ත ය. ජින් ෂි ලු තුළ මුල්කාලීන යුගයේ ලි සහ චාඕ විසින් එකතු කළ ලේඛන පිළිබඳව ද සඳහන් වේ. ඇතැම් සමකාලීන වාර්තා අනුව, ඇය කෙටි කාලයක් චෑං රුචෞ (張汝舟) නැමැත්තකු හා විවාහ වී තිබේ. ඔහු ඇයට කුරිරු අයුරින් සැලකූ අතර, මාස කිහිපයකින් ඇය ඔහුව දික්කසාද කොට තිබේ. ඇය මෙම විවාහයේ විවේචන ඉවසා සිටියා ය.
ඇගේ කවි අතුරින් ඉතිරිව ඇත්තේ කාව්‍ය සියයක් පමණ ය. ඉන් බොහෝමයක් ඇය දිවියේ ලත් වාසනාවන් පිළිබඳ විස්තර කෙරෙන සි ශෛලියේ කවි වේ. මීට අමතරව ෂි ශෛලියෙන් යුතු කවි ස්වල්පයක් ද හමු වේ. ඇගේ දිවිය නොයෙකුත් හැල හැප්පීම් මධ්‍යයේ ගොඩනැගුණකි. ඇගේ කවි ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක. මෙහි දී නිර්ණායකය වන්නේ ඇය දකුණ කරා ගමන්ගත් අවධියයි. මුල්කාලීන යුගයේ දී, ඇගේ කවි බොහෝමයක් අවිවාහක යුවතියක ලෙස ඇගේ සිතිවිලි නිරූපණය කරයි. මේවා බොහෝමයක් පෙම් කවි වැනි ය. ඇය දකුණ කරා පලායාමෙන් පසු, මෙම කවි තුළින් ජුර්චෙන් යුද්ධය කෙරෙහි ඇය දැක්වූ කෝපයත්, ඇගේ දේශානුරාගයත් කැපී පෙනේ. චීන කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයේ ප්‍රථම ප්‍රමිතික විස්තරාත්මක විචාරය ඇයට අයත් යැයි යෝජනා වී ඇත. ඇය වන්යුඒ පෙයි "සියුමැලි සංයමයෙන්" යුත් ආචාර්යවරියක ලෙස හැඳින්වේ.
ඇගේ නමින් ග්‍රහ ආවාට ද්විත්වයක් නම් කොට ඇත. මේ අතරට බුධ ග්‍රහලොවේ වූ ලි චිං-චාඕ සහ සිකුරු ග්‍රහලොවේ වූ ලි චිංචාඕ ආවාටය අයත් වේ.
පෝෂක ප්‍රදේශය
thumb|300 px|right|පෝෂක ප්‍රදේශයක නිදසුනක්. තිත් ඉරෙන් දැක්වෙන්නේ ජලමාන ද්‍රෝණියෙහි ප්‍රධාන ජල බෙත්ම වේ.
පෝෂක ප්‍රදේශයක් යනු වැස්සෙන් සහ හිම දියවීමෙන් හෝ අයිස් පරිවාහයක් මගින් ලැබෙන ජලය පහළට ගලා ගොස් ගංගාවක්, විලක්, ජලාශයක්, පුනීල මෝයක්, තෙත්බිමක්, මුහුදක් හෝසාගරයක් වැනි ජල ස්කන්ධයක් වෙතට එක් වන භූමි ප්‍රදේශයකි. ජලය රැගෙන යන ඇළ සහ ගංගාවන් මෙන්ම මෙම දිය මං වෙත ජලය සපයන භූමි තලයන්ද මෙම පෝෂක ප්‍රදේශයන්ට අයත් වන අතර, මෙම එක් එක් ප්‍රදේශ අනුයාත ප්‍රදේශයන්ගෙන් වෙන් වන්නේ ජලවහන බෙත්මක් මගිනි.
ජල ධාරා ප්‍රදේශය ප්‍රනීලයක් වැනිය. ජල ධාරාවට අයත් සියලු ප්‍රදේශ වල ජලය එක්රැස් කර ජල මාර්ගයකට බැස්ස වීම සෑම ජල ධාරාවකම භූමි ප්‍රදේශ අතර යාබද ජල ධාරා වලින් උස් වූ වැටියකින් වෙන් කෙරේ. එය ජලය ‍‍බෙදීම යනුවෙන් හැදින්වේ. එම සංකල්පයට විස්තර ‍කිරිමට යොදා ගත හැකි වෙනත් වචන වන්නේ වැහි වතුර එක්කාසු කරන ප්‍රදේශයයි. කාර්මික අවබෝධයෙන් නම් දිය බස්නා ව එක් ජල බැස යාමේ ප්‍රදේශයක් වෙනත් ජල බැසයාමේ ප්‍රදේශයක් වෙන් කිරිමයි. කෙසේ වුවද එක්සත් ජනපදයේ හා කැනඩාවේ මෙම වචන බොහෝ විට යොදා ගන්නේ ජල ධාරාව හෝ ජලය එක්කරන ප්‍රදේශයට මයි. දිය බස්සා වෙනත් දියබස්සා වලට ගලා යයි. ලොකු ඒවා කුඩා ඒවා වලට ඇදී හෝ උප දියබස්නා වලට ජලය ගලා යයි. දිය බස්නා එක් නොකොට සම්බන්ධ කිරිම තේරැම් ගැනිමට ජෙමෝෆෝලොජජි තේරැම් ගැනීමට අවශ්‍ය.
ආර්ථික විද්‍යාව
අරමුණ - සමාජීය විද්‍යා විෂයක් වශයෙන් ආර්ථික විද්‍යා විෂයයේ වැදගත්කම සහ අනෙකුත් විද්‍යා විෂයන් වලින් ආර්ථික විද්‍යා විෂය වෙනස් වන ආකාරය පිළිබද අවබෝධයක් ලබා දීම සහ ආර්ථික විද්‍යා විෂය ක්ෂේත්‍රය හදුනා ගැනීම.
1. ආර්ථික විද්‍යාව ස්වභාවික විද්‍යාවක් නොවේ. එය සමාජීය විද්‍යාවකි. පහදන්න. (ලකුණු 5)
2. වර්තමානයේ ආර්ථික විද්‍යාව වශයෙන් පොදුවේ පිළිගනු ලබන්නේ ආර්ථික විද්වතුන් විසින් කරන දේය. එසේ පැවසීමට හේතු වූ කරනා මොනවාද? (ලකුණු 5)
3. ආර්ථික විද්‍යාව විෂය තුල පදනම් කර ගන්නා ක්‍රමවේදයන් දෙකකි. ඒ මොනවාද? (ලකුණු 5)
පිළිතුරු
1. විද්‍යා විෂයන් කොටස් දෙකෙකි. එනම් ශුද්ධ විද්‍යා හා සමාජීය විද්‍යා වශයෙනි. මේවා අතරින් ආර්ථික විද්‍යාව සමාජීය විද්‍යාවකි. එසේ හැදින්වීමට හේතුව වනුයේ ආර්ථික විද්‍යාව මගින් මිනිස් සමාජයේ මිනිසුන්ගේ ආර්ථික හැසිරීම් වල යථාර්තය හදුනා ගැනීමට උත්සාහ ගනු ලබන නිසාවෙනි. ශුද්ධ විද්‍යා මගින් කරනුයේ මුල ද්‍රව්‍යන්ගේ හැසිරීම පරික්ෂ කිරීමයි. නමුත් සමාජීය විද්‍යා මගින් කරනුයේ සමාජයේ මිනිසුන්ගේ අන්තර් හැසිරීම් රට අද්‍යනය කිරීමයි. එම නිසා සමාජීය විද්‍යාවක් වන ආර්ථික විද්‍යාව මගින් මිනිස් සමාජයේ මිනිසුන්ගේ ආර්ථික හැසිරීම් පිලිබදව තර්කානුකුල හා විද්‍යාත්මක විග්‍රහයන් වල යෙදේ. ස්වභාවික විද්‍යා මගින් පාලනය කරන ලද තත්ත්ව යටතේ කරුණු හදාරන අතර ආර්ථික විද්‍යාව මිනිස් සමාජයේ මිනිසුන්ගේ ආර්ථික හැසිරීම් පිළිබද කරනු හදාරන නිසා පාලනය කරන ලද තත්ත්ව යටතේ කරුණු හැදෑරිය නොහැක.
2. වර්තමානයේ ආර්ථික විද්‍යාව වශයෙන් පොදුවේ පිළිගනු ලබන්නේ ආර්ථික විද්වතුන් විසින් කරන දේය. නිවැරදි නිර්වචනයක් ඉදිරිපත් කල හැකි වනුයේ වෙනස් නොවන දෙයකටය. එමෙන්ම නිවැරදි නිර්වචනයක් පැවතිය හැක්කේ එකක් පමණි. නමුත් ආර්ථික විද්‍යාව විෂයය වෙනස්වන සුළු ආර්ථික නිගමනයන් මත පදනම් වී විකල්ප න්‍යායයන් ගොඩ නංවමින් දිනෙන් දින පුළුල් වී ගෙන යන විෂයක් බවට පත් වී ඇති නිසා ආර්ථික විද්‍යාව ට නිර්වචන ඉදිරිපත් කල නොහැක. එම නිසා වර්තමානයේ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් ආර්ථික විද්‍යාවට නිර්වචන අත්හැර දම වර්තමානයේ පොදුවේ පිලි ගනු ලබන්නේ ආර්ථික විද්‍යාව යනු ආර්ථික විදයාඥයින් කරන දේ වශයෙනි. එනමුදු ආර්ථික විද්‍යාවට ආර්ථික විද්වතුන් විසින් නිර්වචන කිහිපයක් දී ඇත.
* ආර්ථික විද්‍යාව යනු මිනිසුන්ගේ සාමාන්‍ය වියාපාරික ජීවිතය පිළිබද හදාරන විද්‍යාවකි. - ඇල්ෆඩ් මාර්ෂල්
* මිනිසුන්ගේ දෛනික සුභසාධනය පිළිබද හදාරන විද්‍යාවකි. - ඒ.සී පිගූ
* සම්පත් හිගකම තුලින් මතුවෙන ප්‍රශ්න පිළිබද හදාරන විද්‍යාවකි. - ස්ට්‍රොනියර් සහ හෙග්
* හිග භෞතික හා මානව සම්පත් පරිපාලනය කිරීම පිළිබද සමාජීය විද්‍යාවකි. - ස්කිටෝව්ස්කි
* හිග භෞතික හා මානව සම්පත් තරගකාරී වුවමනාවන් අතර බෙදා හැරීම පිළිබද විද්‍යාවකි. - සමුවෙල්සන්
ආර්ථික විද්‍යා නිර්වචන (වීඩියෝ දසුන් සමග )
3. i. නිගමනාත්මක ක්‍රමය (නිගාමී ක්‍රමය)
ii. ප්‍රත්‍යක්ෂ මුලික ක්‍රමය (උද්ගාමී ක්‍රමය)
නිගමනාත්මක ක්‍රමයේදී කල්පිතයක් කෝ න්‍යායක් ගොඩ නංවා එය මත පදනම් වී සැබෑ ලෝකයේ ආර්ථික හැසිරීම පිළිබද නිගමනවලට එලඹේ.
ප්‍රත්‍යක්ෂ මුලික ක්‍රමයේදී සැබෑ ලෝකයේ තත්වය පරික්ෂ කොට එමගින් ලබා ගන්න දත්ත  මත පදනම් වී සැබෑ ලෝකයේ ආර්ථික හැසිරීම පිළිබද නිගමනවලට එලඹේ.
4. i. සුක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාව - එනම් සමස්තය වෙනුවට සමස්තය තුල ඇති කොටස් තනි තනිව ගැබුරින් අද්‍යනය කිරීමයි.මෙහි න්‍යායන් වනුයේ මිල න්‍යාය,උපයෝගිතා න්‍යාය,පිරිවැය න්‍යාය වේ. එමෙන්ම සුක්ෂම ආර්ථික විද්‍යාවේ අරමුණු වනුයේ ලාභ උපරිම කිරීම,පාරිභෝගික තෘප්තිය සහ සුභ සාධනයයි. සුක්ෂම ආර්ථික විද්‍යා සංකල්ප ලෙස හිගකම,තේරීම,ඌණ උපයෝජනය හැදින්විය හැකිය.
ii. සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව - එනම් සමස්තය පිළිබද හැදෑරීමයි. මෙහි න්‍යායන් ලෙස මිල මට්ටම,ඉතුරුම්,සේවා නියුක්තිය යනාදිය හැදින්විය හැකි අතර සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාවේ අරමුණු ලෙස පුර්ණ සේවා නියුක්තිය,මිල ස්ථායිතාවය,සාධාරණත්වය හදුන්ව දිය හැකිය. එමෙන්ම සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාවේ සංකල්ප ලෙස පුර්ණ සේවා නියුක්තිය,ආර්ථික වර්ධනය වේගවත් කිරීම ආදිය හදුන්ව දිය හැකිය.
ආර්ථික විද්‍යාව නිෂ්පාදනය, බෙදාහැරිම හා භාණ්ඩ හා සේවා මිලදි ගැනීම පිළිබඳව හදරන සමාජීය විද්‍යාවකි. Economic යන පදය ග්‍රීසියේ Oikos (නිවාස) හා   Norms (චර්යාව හා නීතිය) යන්නෙන් එකතුවෙන් "නිවාසයන් ගැන නීතිය" ලෙස සැදුණි. Linel Robbins ගේ 1932 රචනාවෙහි  වත්මන් ආර්ථිකය පිළිබඳ බොහොමයක් තොරතුරු ආවරනය වේ. "මිනිසුන්ගේ අවශ්‍යතාව හා සිමීත සම්පතක් ගලපන විදායාවකි" සිමීත සම්පත් යනු, මිනිසාගේ අවශ්‍යතාවය පිරිමැහිය නොහැකි තරම් අඩු සම්පත්ය. සම්පත් සීමිත නොවේ නම් හා විකල්ප සම්පත් ඇතිනම් ආර්ථික ගැටලු මතු නොවේ. මෙම විෂයේදි ගතයුතු  තිරණ හා එමගින් සමපත් වලට වන බලපෑම ගැන හදාරනු ලබයි.
ආර්ථික විද්‍යාව විවිධ ආකාරයට බෙදා වෙන් කල හැක.
ආර්ථික විද්‍යාව මගින් සමාඡීය වශ‍යෙන් ඉතා වැදගත් කරුණු පිළිබදව ඉතා තියුණු අධ්‍යයනයක් කෙරෙන අතර එවාට අදාළ වන ආර්ථික විචල්‍යයන් අතර හේතුඑල සම්බන්දතාවය දැක්වෙන, විද්ධ්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයකට අනුව සැකසුණු,න්‍යාය පද්ධතියකින් එය සමන්විත වේ. පාරිභෝගික හැසිරිම,ව්‍යාපාර චර්යාවන්,ආදායම් ව්‍යාප්තිය,ආර්ථික වර්ධනය,රාජ්‍ය මුලික කටයුතු,විදේශ වෙළදාම ආදිය මේසදහා උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැක.මෙයට අමතරව ආර්ථික විද්‍යවේ සමහරක් නීති සවාභාවික විද්‍යාවන්ගේ නීති තරම්ම යතාර්ථය දැක්වීමට සමත්ය.ආන්තික එලදා න්‍යාය,ආන්තික උපයෝගීතා න්‍යාය,ඉල්ලුම් න්‍යාය මේසදහා උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැක.
ආර්ථික විද්‍යාව මගින් සත්‍ය ලෝකයේ පවතික තත්වය හා එම තත්වය ඇතිවීමට හේතු වු කරුණු කාරණා ද,එම තත්වයන් විශ්ලේෂණය කරමින් විච්‍යයන් අතර නිශ්චිත රටාවකින් යුත් සම්භන්ධතාවයක් මගින් විවිධ ආර්ථික සංසිද්ධින් හී හේතු,ප්‍රතිඑල පමනක් නොව අහිතකර තත්ව පාලනය කිරිම සදහා ප්‍රතිපත්තිමය ක්‍රියාමර්ගයන් ද සපයයි.
මුල් ආර්ථික සංකල්ප
පෞරාණික ආර්ථික සංකල්පය මෙසපොතේමියානු, ග්‍රීක, රෝමානු, ඉන්දියානු, චීන, පර්සියන් සහ අරාබි යන ශිෂ්ටාචාරයන්හි ආරම්භයේ සිට පැවත ඒ.ඇරිස්ටෝටල්,චානක්ය,ක්වීන්ෂි හුඇන්ග්,තෝමස් ඇක්විනාස් සහ ඉබ්න් කල්ඩන් යන සැළකිය යුතු ලේඛකයන් 14 වන ශත වර්ෂය මුළුල්ලේම හඳුනාගත හැකිය. ජෝෂප් චම්පීටර් මුලිකවම 14 වන හා 17 වන ශත වර්ෂවල අගභාගයෙහි වූ ශාස්ත්‍රීයෙක් ලෙස හඳුනාගත්තේ ස්වභාවික නීති පැතිකඩ තුළ වූ වටිනාකම් න්‍යාය පොළිය සහ මුදල් විද්‍යාත්මක ආර්ථික විද්‍යාවේ ආරම්භකයන් වීම සඳහා අනෙක් කණ්ඩායම් වලට වඩා ආසන්නටය ලඟා වීම හේතුවෙනි.ඉබන් කල්ඩන්ගේ මියුකඩිම් (Ibn Khaidun’s Muqaddimah) සොයා ගැනීමෙන් පසු චම්පීටර් (Schupetr) පසුව නවීන ආර්ථික විද්‍යාවේ සමීප පුරෝගාමියෙකු ලෙස ඉබන් කල්ඩම්ව දැක්වීමට හේතු වුයේ ඔහුගේ ‍බොහෝ ආර්ථික විද්‍යා න්‍යායන් නූතනය වන තුරු යුරෝපය විසින් නොදැන සිටීමය.
සෘජු ලෙසම පසුව විෂයෙහි සංවර්ධනයට බල පෑ තවත් තවත් කණ්ඩායම් දෙකක් වන්නේ වානිජවාදීන්(Mercantilists)සහ පිසියොකැට් නිකායිකයින්ය. (Physiocrats). මෙම කණ්ඩායම් දෙකම යුරෝපයේ ආර්ථික ජාතිවාදය නූතන ධන වාදය ඇති වීම සඳහා හවුල් විය. වෙළෙඳ හෝ රාජ්‍ය කටයුතු වල ප්‍රවීනයෙකුත් වුවත් 16 ශත වර්ෂයේ සිට 18 වන ශත වර්ෂය දක්වා විශාල ලෙස පුස්තිකා සාහිත්‍යයෙහි වැජඹුණු ආර්ථීක මතයකි. වානිජ වාදය රත්රන් හා රිදී ආනයන හැර ‍අනෙකුත් ආනයන සඳහා බාධක පැනවීමෙන් පතල් කැනීම සිදු නොකරන රටවල් රත්රන් හා රිදී ලබා ගනී. අපනයන කළ හැකි භාණෟඩ නිපදවීම සඳහා ලාභදායි අමු ද්‍රව්‍ය ආනයනය කිරීමේ සංකල්පය සහ විදේශයන්හි නිපද වූ භාණ්ඩ මත රජය විසින් ආරක්ෂාකාරී බදු අය කිරීම මෙන්ම කොලනි වල නිෂ්පාදනයන් සිදු කිරීම තහනම් කිරීමද මෙයට අදාල වේ.
18 වන ශත වර්ෂයේ ප්‍රංශ චින්තකයන්ගේ හා ලේඛකයන්ගේ කණ්ඩායමක් වූ පිසියොක්රැට්ස් නිකායිකයින් (Physiocrats) විසින් ආර්ථිකය ආදායම් හා නිමැයුමේ චක්‍රීය ප්‍රවාහයක් යන අදහස සංවර්ධනය කරන ලදී. සියළුම අපූර්ණතාවයන් සමඟ දැනට ප්‍රසිද්ධියට පත් කර ඇති ඉතා ආසන්න සත්‍යය ලෙස ඇඩම් ස්මිත් විසින් ඔවුන්ගේ පද්ධතිය පැහැදිලි කරන ලදී. පිසියොක්‍රැට් නිකායිකයින් පිරිවැයට වඩා පැහැදිලි අතිරික්තයක් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන පමණක් උපදවන බව විශ්වාස කළේය. එම නිසා සෑම ධනයකම පදනම වූයේ කෘෂිකර්මාන්තයයි. මෙනයින්, ආනයන බදුද අන්තර්ගතව කෘෂීකර්මාන්තයටද බලපෑමක් සිදු කරනු ලබන නිෂ්පාදනය සහ විකුණුම් සංවර්ධනය කරන වානිජවාදී ප්‍රත්පත්තියට ඔවුන් විරුද්ධ විය. පර්පාලනය සඳහා පිරිවැයක් දැරීමට සිදු වන බදු එකතු කිරීම් වෙනුවට ඉඩම් හිමියන්ගේ ආදායම මත තනි බද්දක් අය කිරීමට පක්ෂව පිසියොක්‍රැට් නිකායිකයින් කටයුතු කරන ලදී සාපේක්ෂව විකෘති කිරීම් සිදු නොවන බදු ආදායම් මූලාශ්‍රයක් ලෙස පසුව බිහිවූ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් (ශත වර්ෂයකට පසුව හෙන්රි ජෝර්ජ් ද ඇතුළුව) එවැනි ඉඩම් බදු වල සිදු වූ වෙනස්කම් සැළකිල්ලට ගන්නා ලදී. බහුල වානිජ වෙළඳ රෙගුලාසි වලට එරෙහිව ආර්ථිකයට අවම රාජ්‍ය මැදිහත් වීම ඇති රාජ්‍ය නිර්බාධක ප්‍රතිපත්තියක් පිසියොක්‍රැට් නිකායිකයින් විසින් අනුගමනය කරන ලදී.
ආචාර ධර්ම
ආර්ථික විද්‍යාව හා ආචාර ධර්ම අතර පවතින සම්බන්ධය තරමක් දුරට සංකීර්ණ වේ.බොහෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් අවශ්‍යතා හා වුවමනා වල ප්‍රමාණය හෝ වටිනාකම තීරණය කිරීම හෝ සමාජයට වඩාත් සුදුසු කුමක්ද යන්න දේශපාලන හා පෞද්ගලික වශයෙන් තීරණය වන ආර්ථික විද්‍යා මතය විෂය පතයෙන් පිටස්තර දෙයක් ලෙස සලකන ලදී.රජයේ පුද්ගල‍යෙකු විසින් ඉලක්ක කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර ඇති විටකදී ඒක සාර්ථක කර ගැනිමට අවශ්‍ය දර්ශනය ආර්ථික විද්‍යාව මගින් සපයනු ලබයි.
නූතන ධනේෂ්වර ආර්ථිකයන්වල වටිනාකම් පද්ධතියක් ඇති කිරීම සඳහා ආර්ථීකමය සංකල්ප වල බලපෑම අවශ්‍ය බවට මතයකත් පවතී.සදාචාර තර්කනය වශයෙන් හැඳින්වේ. මිළදී ගැනීම් සිදු කිරීමේදී පාරිභෝගික අයිතීන් ආරක්ෂා කිරීම පරිසරය පිළිබඳ අවධානය වැනි ආචාර ධර්ම අනුගමනය කළයුතු බව සාම්ප්‍රධායික ආර්ථීක විද්‍යා සලකා බැලීම් වල සඳහන් වේ.අනික් අතින් මහජන සුභසාධනය හා ආරක්ෂාව සැලසෙන පරිදි සිදුකරන සම්පත් බෙදා වෙන් කිරීම ආර්ථීක විද්‍යාවේ කොටසක් ලෙස සැළකිය හැකිය.සෞඛ්‍ය හා ආරක්ෂණය, පරිසරය, සමාජ සාධාරණය හා විපත් ආධාර වැනි අරමුණු ඉටු නොවන පරිදි සම්පත් බෙදා වෙන් කිරීම අඩු සමාජ සුභසාධනයේ ප්‍රතිඵලයකි. එබැවින් එවැනි ආර්ථික විද්‍යා ප්‍රශෟන අනුගමනය නොකිරීම ආචාර සම්පන්න නොවේ. ඇත්තෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සමූහික නියෝජිතයින් නිතිපතා මේ පිළිබඳව ආර්ථික විශලේෂණ පවත්වයි.
සමාජය මත බලපෑම
ආර්ථික විද්‍යාඥයින් විසින් යෝජනා කරන ලද වෙළඳපොළ ආකෘති දුර්ලභ භාණ්ඩ බෙදා හැරීම් අනිකුත් මාර්ග ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා හා වුවමනා මතට පදනම් නොවී ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා හා පුරුදු මත තීරණය වන බව යමෙකුම පැවසිය හැකිය. එක් ආර්ථික තෝරා ගැනීම් වලින් බොහොමයක් සමාජය විසින් ඉබේම සිදු කරන ලද ඒවායි.එයට හේතුව මිනිසුන් උසස් ජීවන තත්වයක් අපේක්ෂා කිරීමයි. මෙය ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති සම්භවයේදී ඉතා දැඩි ‍ලෙස විවේචනයට තුඩු දුන් කරැණකි.මෙහිදී සුභසාධන ප්‍රතිපත්ති වල බලපෑම් හා සඵලන්‍යායන් අවධානයට යොමු කරන ලදී.ස්වාධීන දාර්ශනිකයින් (Libertarians)මෙය ආර්ථීක තර්කයට සිදුකරන අගෞරවයක් ලෙස සලකයි. ධනය ප්‍රති ව්‍යාප්ත කිරීම සදාචාරාත්මකව හා ආර්ථික විද්‍යාත්මකව වැරදි බව ඔවුන්ගේ මතයයි.සමාජවාදී දර්ශනයට අනුව මෙය ආර්ථික විසින් සමාජයට කරන අගෞරවයකි.ඔවුන‍්ගේ මතය වන්නේ ධන විෂමතා පළමුව නොවිසඳිය කළ යුතු බවයි.මෙය 19 වන සියවසේදී කම්කරැ ආර්ථික විද්‍යාවත් 20 වන සියවසේදී සුභ සාධන ආර්ථික විද්‍යාවත් උදාහරණයක් වන ලදී.
ආර්ථික විද්‍යාව හා දේශපාලනය
Johin Stuort හා Mill Leon Welree වැනි ආර්ථික විශේෂඥයින් විසින් නිෂ්පාදනයෙන් උපයන ධනය බෙදා දීමට වෙන් නොකල යුතු බව පෙන්වා දුනි. මෙය "ප්‍රායෝගික ආර්ථිකයත්" දේශපාලනිය හා බලය පිළිබඳව පෙන්වා දෙන "සමාජ ආර්ථික ක්‍රමයේත්" එකතුවකි.
ආර්ථික විද්‍යාවේ සමාජීය කෝණයකින් බලන විට ආණ්ඩුවෙන් හෝ පරිපාලන ආයතනයකින් වන දේශපාලනික තීරණ එයට බලපායි. එනමුත් ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයෝ හා ඉහළ පෙල නිලධාරින් තමන්ගේ අභිමතය පරිදි ආර්ථික ක්‍රමය වෙනස් කරයි. මෙහිදි ආර්ථික සංකල්ප මගින් ඔවුන්ගේ වගකිම් සීමා නොකරන න්‍යාය පත්‍ර හා ආචාර ධර්ම මාලා හඳූන්වා දෙයි. ආර්ථික සංකල්ප හා දේශපාලනයට ආදාළ ආර්ථික ක්‍රමයේ සමානාතාවයක් ලෙස අව්‍යාජ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවල විකෘතිව ඇති හෝ නොපෙනන කොටස් වලට අවදානය යොමු කිරීමට මෙම විකෘති වු න්‍යායාන් නිසා සමාජීය වැඩ මුළු හා ආචාරධර්මයන් සැකසීමේදි පැටලැවිලි සහගත බවත් ඇති කරයි.
මහ බැංකුවේ ස්වාධීන බව මගින් එහි ප්‍රතිපත්ති සාර්ව ආර්ථිකය පාලනය කරනු ලබයි. එමෙන්ම වැරදි ආර්ථිකයේ අඩංගු කරුණු හා විවේචනයන් පිලිබඳ අවධානය යොමු වේ.
සංකල්ප දක්වන්නා හ ආර්ථිකය
උදාහරණයක් ලෙස කාල් මාක්ස්ගේ (Karl Marx) 19 වැනි සියවසේ කටයුතු ඇමරිකාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සියවසේ අනුබල දිමට සිදුකළ කටයුතුත් සීත යුද්ධ කාලයේ ධනේෂ්වර වාදය හා සමාජවාදය අතර වාදයන්, ආර්ථික විද්‍යවේ ප්‍රතිඵලය ලෙස ගත හැකිය. කල්පිතයන් පරිකෂාවට ආර්ථික විද්‍යාව දායක කර නොගැනීමට මෙය හේතුවක් විය හැකිය. ආර්ථික ක්‍රමයන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය හා ඵලවිපාකයන් පිළිබඳ ආර්ථික විද්‍යාවේදි හැදෑරුවත් ඒ ඒ ක්‍රමයන් මගින් ඒ පිළිබඳ මතයක් ඵල නොකරයි.
මතවාද හා ආර්ථික විද්‍යාව
උදාහරණයක් ලෙස 21වන ශත වර්ෂයේ බලත්කාරයෙන් ඇමෙරිකානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පිළිබඳ ප්‍රවර්ධනයන්ට සහාය වීම කලහැකිවීම සහ කාල් මාක්ස්ගේ 19 වන ශත වර්ෂයේ ක්‍රියාකාරකම් හෝ ආර්ථිකයේ ගැටළු ලෙස ධනවාදය හා කොමියුනිට්ස් වාදය පිළිබඳ ශීත යුද්ධ යුගයේ වාදය දැක්විය හැක.
ආර්ථිකය මෙවැනි සාරධර්ම/අගයන් පිළිබඳ හිමිකම් පෑම නොකලත්, අනුභාවික නිරීක්ෂණය (empirical observation) සහ කල්පයන් පරීක්ෂා කිරීම මත පදනම් නොවී ආර්ථිකය සංජානනය වීමට මෙය එක් හේතුවක් වියහැක. සමාජ විද්‍යාවක් වශයෙන් ආර්ථික විද්‍යාවෙන් අරමුණු කිරීමට උත්සාහ කරනුයේ නිරීක්ෂණය කලහැකි ප්‍රතිවිපාකයන් හා සාරධර්ම පද්ධතිය පිළිබඳ යම් විනිශ්චයක් නැති එහෙත් විවිධ ආර්ථික පද්ධතින්හි කාර්යක්ෂමතාවයයි. උදාහරණයක් ලෙස සාධාරණාත්මකභාවය පිළිබඳ කිසිදු විනිශ්චයක් නොකරන අධිකාරිත්ව පද්ධතිය, සමානාත්මතා පද්ධතිය හෝ කුල පද්ධතිය ගැන පරීක්ෂා කිරීම පෙන්වා දියහැක.
==විශේෂීකරණය සහ ශ්‍රමවිභජනයභාණ්ඩ නිෂ්පාදනයේදී දක්නට ලැබෙන විශේෂීකරණය ආර්ථික සංවිධානයන්හි සෑම තැනකම දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණයකි. ආර්ථික කාර්යක්ෂමතාවයට හා තාක්ෂණයේ වර්ධනය සඳහා එහි ඇති දායකත්වය බොහෝ කලෙක සිට පෙනෙන්නට තිබූ දෙයකි.ගොවිපොලවල නෂ්පාදන ආයතනවල සේවා සපයන්නන් තුළ හා ආර්ථික රටාවන් ආදියෙහි ඇති විවිධාකාර නිමැවුම් මෙයට ඇතුළත් වේ. මේ සෑම නිෂ්පාදන ක්රමයක්ම==
•	නිෂ්පාදන ප්රේයත්නයේ කොටසක් ලෙස සෑම සේවකයකුටම වෙන් වු කාර්යභාරයක් හෝ විශේෂිත කාර්යක් සමග අනුරූපී ශ්රම විභජනයක්
•	අනුරූපීව වෙනත් ආකාරයේ ප්රාග්ධන උපකරණ සහ එකිනෙකට වෙනස් භූමි භාවිතයන් දක්නට ලැබේ.
ඇඩම් ස්මිත් ගේ ජාතීන්ගේ ධනය (1776) කෘතිය ශ්රිම විභජනයේ ප්රතිලාභයන් පිළිබඳව කථා කරයි. මෙම පොත් පෙලෙහි මුල් පොතේ ඇති ප්රධාන විෂයකි. යම් පුද්ගලයකුට සිය ශ්රමය හෝ වෙනත් සම්පත් ඉතාම හොඳින් භාවිතා කළ හැක්කේ කෙසේද යන කරුණ යමෙකු යම් සම්පතක් ආයෝජනය කිරීමේදී උදාහරණයක් ලෙස භූමිය හෝ ශ්රමය, එය කළ යුත්තේ එහි උපරිම ප්රතිලාභ අයුරින් යැයි ස්මිත් අවධාරණය කරයි. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස යම් සම්පතක් කුමන ආකාරයකින් භාවිතා කළද ලැබෙන ප්රිතිලාභ සමාන අනුපාතයක් විය යුතුය. (ඒ ඒ ව්යවසායයන්හි ඇති අවදානමට සාපේක්ෂව වෙනස් විය හැක.) එසේ නැතිනම් එම සම්පත් වෙනත් දෙයක් සඳහා යෙදවීමට සිදුවනු ඇත. මෙම අදහස ආර්ථික න්යානයේ කේන්ද්රිතය ප්රස්තුතය ලෙස ජොර්ජ් ස්ටිග්ලර් ලියුවේය. 1766 දී ප්රංපශ ජාතික ආර්ථික විද්යාඥයකු වූ ‘ටර්හොට්’ ද මෙම අදහස පලකොට ඇත.
ආචීර්ණ කල්පිත ආර්ථික විද්‍යාව (Classican Economics)
1776 දී ප්‍රකාශයට පත් වූ ඇඩම් ස්මිත්ගේ ජාතීනගේ ධනය කෘතියේ ආර්ථික විද්‍යාවේ මූලාරම්භය වෙන් වූ පුහුණුවක් ලෙස විස්තර කර ඇත.මෙම පොතෙහි භූමිය ,ශ්‍රමය හා ප්‍රාග්ධනය යන ප්‍රධාන නිෂ්පාදන සාධක තුන හඳුනාගෙන ඇත. ස්මිත්ගේ විග්‍රයට අනුව‍ පොදු ජනයාගේ ආර්ථික අව්‍යතා ස්වයංක්‍රීයව සපුරාලන ස්වයංපාලිත වෙළඳපොළ කුමයක් වඩා හොඳ ආර්ථිකයක් ලෙස හඳන්වා ඇත ඔහු වෙළඳපොළ යාන්ත්‍රණය අදෘෂ්‍යමාන තත්වයක් වශයෙන් හඳුන්වා ඇති අතර එය පුද්ගලයන්ට ඔවුනගේ අවශ්‍යතා ලුහු බැඳයාමට මඟ පෙන්වීමක් සිදු කරයි. සමස්ථයක් වශයෙන් මෙසේ සමාජයට විශාල වාසියක් සිදු කරනු ලබයි. ස්මිත් රාජ්‍ය නිර්බාධකරණය ඇතුළු පිසියෝක්‍රැට් (Physiocrats) අදහස් ඔහුගේ ආර්ථික න්‍යායන් සමඟ ඒකාබද්ධ කරනු ලදී. නමුත් කෘෂිකර්මය පමණක් ඵලදායි යන අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.
ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධ අදෘෂ්‍යමාන හස්ත න්‍යායේදී ඔහු පටු අවශ්‍යතා මගින් මෙහෙය වනු ලැබුවත් තරඟකාරී වෙළඳපොළවල් පුළුල් වූ සමජ අවශ්‍යතා කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ලද වැනි පරස්පර විරෝධි සංකල්ප සමඟ තර්ක කරන ලදී. ස්මිත් විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම සාමාන්‍ය ලගා වීම මුලදී දේශපාලන ආරථික විද්‍යාව ලෙසත් පසු කාලයේදී ආචීර්ණ කල්පික ආර්ථික විද්‍යාව ලෙසත් හඳුන්වන ලදී. එහි 1770 සිට 1870 දක්වා Thomas Maithus, Davit Ricardo සහ John Stuart Mill වැනි අය විසින් ලියන ලද සැළකිය යුතු දෑ අන්තර්ගත විය.
ඇඩම් ස්මිත් නිෂ්පාදන ආදායම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතරතුරදී ඩේවිඩ් රිකාඩෝ ඉඩම් හිමියන්, ශ්‍රමිකයින් හා ප්‍රාග්ධන හිමියන් අතර ආදායම බෙදී යන ආකාරය සලකා බලන ලදී. මෙහිදී ඔහු ඉඩම් හිමියන් හා ශ්‍රමිකයින් ඇතුළු ප්‍රාග්ධන හිමියන් අතර පවතින ආවේනික ගැටුමක් අවබෝධ කර ගන්නා ලදී ඔහුගේ මතය වූයේ වැඩිවන ජනගහනය හා ප්‍රාග්ධනය නිසා ස්ථාවර සැපයුමක් සහිත භූමියේ ඉල්ලුම වැඩිවන බවයි. මේ තුළින් බදු කුලිය ඉහළට තල්ලු කිරීමක් හා ලාභ සහ වැටුප් පහතට තල්ලු කිරීමක් සුදු වේ. Thomas Robert Malthus විසින් හීනවන ඵල න්‍යාය පහළ ජීවන තත්වය පැහැදිළි කිරීම සඳහා භාවිත කරන ලදී. ජනගහණය වැඩි වීමේදී ඊට සමගාමීව ආහාර නිෂ්පාදනය වැඩි කළ යුතු බව ඔහුගේ අදහස විය. සීමාසහිත භූමි ප්‍රමාණයක් තුළ ඉක්මනින් සිදු වන ජනගහණ වර්ධනය ශ්‍රමිකයන්ට හීනවන ඵල ඇති කිරීමට හේතු වේ. මේ තුළින් කල් යෑමේදී ශ්‍රමිකයන්ගේ වැටුප් පහල ගොස් ජීවන තත්වය පහල වැටීමට හේතු වේ. Malthus විසින් වෙළඳපොළ ආර්ථිකයක් තුළ සිදු වන ස්වයංක්‍රීය නැමියාව (Automatic Tendency) පූර්ණ සේවා නියුක්තිකයක් ඇති කරන්නේ ද යන්න පිළිබඳව ප්‍රශ්න කරන ලදී. ඔහු ආරථික නැමියාවක් තුළ පවතින විරැකියාවට දැඩිලෙස දෝෂාරෝපණය කරන ලදී. John Maynard Keynes එම න්‍යාය යළි නඟා සිටු වන තෙක් එය සමාජයෙන් තුරන් වි තිබේය. ආචීර්ණ කල්පික සම්ප්‍රදායේ අවසානයට පැමිණීමේදී John Stuart Mill විසින් අතීත ආර්ථික විද්‍යාඥයින් ඉදිරිපත් කරන ලද වෙළඳපොළ ක්‍රමය තුළ සිදුවන වැළැක්විය නොහැකි ආදායම් ව්‍යාපෘතිය සමඟ මඳ වශයෙන් එකඟ විය. Mill විසින් වෙළඳපොළ මගින් සිදු කරන ප්‍රධාන කාර්යයන් දෙක හඳුනා ගන්නා ලදී.එවා නම් සම්පත් බෙදා වෙන් කිරීම හා ආදායම ව්‍යාප්ත කිරීම මෙහිදී වෙළඳ සම්පත් බෙදා වෙන් කිරීම කාර්යක්ෂමව සිදු කරති. ආදායම් බෙදා හැරිම කාර්යක්ෂමව සිදු නොකරන බව ඔහුගේ මතය විය.
ආර්ථික විද්‍යාවේ අනෙකුත් ගුරුකුලයන් හා ප්‍රවේශයන්
ලෝකය පුරාම හඳුනාගැනීමට ලක්වූ ආර්ථික විද්‍යාවේ සුවිශේෂී රටාවන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කල අනෙකුත් ව්‍යාපාරික ගුරුකුලයන් නොඑසේනම් නව චින්තන ප්‍රවනතාවයන් බිහි කල විද්වතුන්/ශාස්ත්‍රඥයින් ලෙස ඕස්ට්‍රියානු ගුරුකුලය (Austrian School) චිකාගේ ගුරුකුලය (Chichago School) ෆේරේබර්ග් ගුරුකුලය (Freiburg School), ලෝසෑන් ගුරුකුලය (School of Lausanne) සහ ස්ටොක්හොල්ම් ගුරුකුලය (Stockholm School) යනාදිය හඳුන්වාදිය හැක.
සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාව තුළ, සාහිත්‍යයේ නිරූපණය වන ආකාරයට පොදු අනුපිළිවෙළක් පවතී. සාම්ප්‍රදායක ආර්ථික විද්‍යාව, කේන්සියානු ආර්ථික විද්‍යාව, නව සාම්ප්‍රදායික ආර්ථික විද්‍යාව, සැපයුම් අංශයේ ආර්ථික විද්‍යාව, නව විකල්ප සංවර්ධනයන් වලට අන්තර්ගත වන්නේ පාරිසරික ආර්ථික විද්‍යාව, පරිණාමවාදී ආර්ථික විද්‍යාව, පරායත්ත න්‍යාය, ව්‍යුහවාදී ආර්ථික විද්‍යාව සහ ලෝක පද්ධති න්‍යාය.
ආර්ථික විද්‍යාවේ (ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ) ඵෙතිහාසික නිර්වචනයන්
දේශපාලන ආර්ථිකය පිළිබඳ අතීත සාකච්ඡාවන් සම්බන්ධවූයේ “ධනය” සමඟිනි. මේ සම්බන්ධයෙන් විමසා බලන කළ David Hume (ඩේවිඩ් හියුම්) සහ Adam Smith (ඇඩම් ස්මිත්) වැදගත් වේ. හියුම් තර්ක කළේ වැඩිවූ නිෂ්පාදකයකින් තොර අතිරික්ත තේ මිල ගණන් ඉහළ නැංවීමට පමණක් දායක වන බවයි. ස්මිත් සත්‍ය ධනය විස්තර කළේ ”රත්රන් සහ රිදී” යන අතීත පද භාවිතා කරමින් නොව, සමාජයේ භූමිය හා ශ්‍රමය යන ඒවායේ වාර්ෂික නිෂ්පාදන යනාදී වශයෙනි.
John Stuart Mill (ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල්) ආර්ථීක විද්‍යාව නිර්වචනය කළේ ධනය නිපදවීමේ (නිර්මාණය කිරීමේ) හා බෙදා හැරීමේ ප්‍රායෝගික විද්‍යාව ලෙසයි. මෙම නිර්වචනය Concise oxford ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝෂයෙන් උපුටාගන්නා ලදී. එසේ වුවත්, පරිභෝජනයේ ඉතා වැදගත් හා අත්‍යාවශ්‍ය භූමිකාව එහි ඇතුලත් නොවේ. ඔහුට (Mill) ධනය යන්නෙන් අදහස් වූයේ වැදගත් දේවල් වල තොගයක් ලෙසයි.
”ධනය” යනාදී වශයෙන් නිර්වචනය වන්නා වූ මෙම විෂයේ නිර්වචනය මඟින් අවධාරණය කරන්නේ නිෂ්පාදනය සහ පරිභෝජනයයි. විවේචනයන් මඟින් මෙම අවධාරණය, ඉතා පටු බවට චෝදනා එල්ල කරන ලදී. උදාහරණයක් ලෙස John Ruskin (ජෝන් රස්කින්) දේශපාලන ආර්ථිකය හැදින්වූයේ ”ධනවත්” වීමේ විද්‍යාව ලෙසයි.
පසුකාලීන පුළුල් නිර්වචනයන් වලට ධනය නොව, පුද්ගලයා, පුද්ගල ක්‍රියාකාරකම්, පුද්ගල සුභසාධනය යනාදිය අන්තර්ගත විය. 1980දී ඇල්ෆ්‍රඩ් මාෂල් (Alfred Marshall) විසින් ඔහුගේ ”ආර්ථික විද්‍යාවේ මූලධර්ම” ග්‍රන්ථයේ සඳහන් කළේ, ”දේශපාලන ආර්ථික විද්‍යාව යනු, ජීවිතයේ සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරික කටයුතු වලදී පුද්ගල වර්ගයා පිළිබඳ කරන අධ්‍යයනයක් ලෙසයි. එසේම එමඟින් පරීක්ෂා කරනු ලබන්නේ පුද්ගලයාගේ අංශයන් සහ ඔහුගේ අත්පත් කරගැනීමේ/ළඟාකර ගැනීමේ සමඟ සමීප සම්බන්ධ වන සමාජ ක්‍රියාකාරකම් හා මනා යහපැවැත්මක් සඳහා වන ද්‍රව්‍යාත්මක අවශ්‍යතාවයන්ගේ භාවිතයයි.]]
ආර්ථික විද්‍යාවේ තර්ක ශාස්ත්‍රය
ඇතැම් පුද්ගලයන් ගණිතමය ආර්ථික විද්‍යාව ප්‍රතික්ෂේප කරයි. සරල තර්කයකට ඔබ්බෙන් වන ඕනෑම දෙයක් ආර්ථීක විශ්ලේෂණයට අනවශ්‍යය හා නුසුදුසු වේ යයි ඔස්ට්‍රියානු ආර්ථික විද්‍යා ගුරුකුලය තර්ක කරයි. සැබෑ ලෝකයේ සංසිද්ධීන් විස්තර කිරීමේ කල්පිත නිගාමී ක්‍රමය ඇතුළත්ව තවමත් ආර්ථික විද්‍යාව විශිෂ්ඨ සමුච්චිත සූත්‍රකරණ සංකල්ප හා ක්‍රම යොදා ගනී. දෙවැන්නට උදාහරණයක් ලෙස ආර්ථික විද්‍යා අන්තරාය ලෙස ඇතැම්විට හඳුන්වන ආර්ථික විද්‍යා නොවන ක්ෂේත්‍ර කරා සූක්ෂම ආකාරයෙන් ආර්ථික විද්‍යාව විස්තාරණය කිරීම දැක්විය හැකිය.
සැපයුම සහ ඉල්ලුම
සැපයුම් සහ ඉල්ලුම ආකෘතිය, භාණ්ඩ සුලබතාවය හා ඉල්ලුම අතර පවතින තුල්‍යතාවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිළ වෙනස්වන්නේ කෙසේදැයි විස්තර කරයි. D1 සිට D2 දක්වා වූ ඉල්ලුමෙහි වර්ධනයක් ප්‍රස්ථාරයෙන් පෙන්නුම් කරයි. (දකුණට විතැන්වීමක්) ඒ සමඟම ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, සැපයුම් වක්‍රය නව සමතුලිත ලක්ෂ්‍යයක් දක්වා ගමන් කිරීමට අවශ්‍ය භාණ්ඩ ප්‍රමාණයෙන් සහ මිලෙහි වැඩි වීමක් ද පෙන්නුම් කරයි. / වෙළඳපොළ ආර්ථිකය තුළ විකුණු භාණ්ඩවල මිළ හා විකුණුම් ප්‍රමාණයන් වෙනස් වීම විස්තර කිරීමට උපයෝගී කරගන්නා සංවිධිත මූලධර්මයන් ඉල්ලුම් - සැපයුම් සිද්ධාන්තය. ක්ෂුද්‍ර ආර්ථිකයේ දී එය, පූර්ණ තරඟකාරී වෙළඳ පොළක මිළ සහ නිමැවුම් ප්‍රමාණය නිර්ණය කිරීම හා බැ‍ඳේ. මෙය අනෙකුත් වෙළඳපොළ ව්‍යුහයන් ගේ ආකෘතීන් හා වෙනත් සෛද්ධාන්තික ප්‍රවේශයන් සඳහා අච්චුවක් සේ සේවය කොට ඇත.
මිළදී ගැනීමට සූදානම් සියළු අපේක්ෂිත ගැනුම්කරුවන්ගේ ප්‍රමාණය පෙන්නුම් කරයි. ඉල්ලුම සෑමවිටම මිළ හා ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය සම්බන්ධ කොටගත් ප්‍රස්ථාරයක් හෝ වගුවක් මඟින් පෙන්නුම් කරයි. (කොටු තුළ රූප සටහන බලන්න). ඉල්ලුම් සිද්ධාන්තය එක් එක් පාරිභෝගිකයා විස්තර කරයි. මෙහි දී අහඹු‍ලෙස තෝරාගන්නා, එක් එක් භාණ්ඩයකින් මිළදී ගැනීම වඩාත් කැමති ප්‍රමාණය, ආදායම, මිළ පාරිභෝගික කැමැත්ත ආදිය සලකා බලනු ලැබේ. පෙළඹවීමෙන් ඇති කළ උපයෝගීතා උපරිමයනය මේ සඳහා යොදා ගත හැකි යෙදුමකි. (ඉල්ලුම සිමා කිරීම ලෙස ආදායම ගනිමින්) මෙහි දි උපයෝගීතාවය(කල්පිත)එක් එක් පාරිභෝගිකයාගේ කැමැත්ත ලෙස සැලකේ. එයින් පසු ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය මත මිළෙහි වනස්වීම සඳහා බලපාන “ආකෘතික කල්පිත ලක්ෂණයන්” ලෙස උ‍පයෝගීතාවය හා ආදායම ප්‍රයේජනයට ගනු ලැබේ. යම් වෙළඳ පොළක පොදු වශයෙන් ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය හා මිළ ප්‍රතිලෝමව බැඳී ඇති බව ඉල්ලුම් නියාමයෙන් ප්‍රකාශ කරයි. නෙත් වචනවලින් පවසන්නේ නම්, භාණ්ඩය මිළ ඉහල යන්න යන්න මිනිසුන් එම භාණ්ඩය මිලදී ගන්නට දක්වන කැමැත්ත හා මිළ දී ගැනීමේ හැකියාව අඩු වෙයි(අනෙක් සාධක නොවෙනස්ව තිබියදී). භාණ්ඩයක මිල ඉහල යනවිට සමස්ථ මිලදි ගැනීමේ හැකියාව අඩු වෙයි.(ආදායම් ආචරණය) එමෙන්ම පාරිභෝකයින් අඩු මිළ භාණ්ඩ වෙතට යොමු වෙයි. (විකල්ප භාණ්ඩ ආචරණය) වෙනත් සාධක ද ඉල්ලුම කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කළ හැකිය. උදාහරණ ලෙස රූපයේ දැක්වෙන පරිදි, ආදායම් වැඩිවීමක දී ඉල්ලුම් චක්‍රය මුල් පිහිටීමේ සිට බැහැරට විතැන් විය හැක. භාණ්ඩයක මිළ සහ එම මිළේ දී සැපයුම්කරුවන් (නිෂ්පාදකයන් වැනි) ලබාගත හැකි භාණ්ඩ ප්‍රමාණය අතර සබඳතාවය ඉල්ලුමයි. දෙනු ලබන භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් සහ මිළ අතර සබඳතාවය දැක්වෙන ප්‍රස්ථාරයක් හෝ වගුවක් ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් ඉල්ලුම සැමවිට පෙන්නුම් කරයි. නිෂ්පාදකයෝ ලාභ උපරිම කරන්නන් ලෙස උපකල්පනය කරනු ලැබේ. එහි තේරුම නිෂ්පාදකයෝ ඔවුන්ගේ ලාභය උපරිම කරන ප්‍රමාණය නිපදවීමට සැමවිට පෙළඹෙන බවයි. සම්ප්‍රදායක්‍ලෙස සැපයුම, ලබාදෙනු ලබන භාණ්ඩ ප්‍රමාණය සහ මිළ අතර සෘජුව සමානුපාතික සබඳතාවයක් ලෙස දක්වනු ලැබේ. (අනෙක් සාධක නොවෙනස්ව ඇත) ඉහල මිළකදී නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීම ලාභදායී වේ. සමතුලිත ලක්ෂ්‍යයට පහල මිළක දී, ඉල්ලුම්කරණ ප්‍රමාණය සමඟ සැසදීමේ දී සපයනු ලබන ප්‍රමාණයේ හිඟයක් පවතී. මෙය මිළ ඉහල නංවයි. සමතුලිත ලක්ෂ්‍යයට ඉහල මිළ දී ඉල්ලුම් කරන ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව සැපයුම් ප්‍රමාණයේ අතිරික්තයක් ඇත. මෙය මිළ පහලට ඇද දමයි. ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය හා සැපයුම් ප්‍රමාණය සමාන වන අවස්ථාවේ දී මිළ හා ප්‍රමාණය ස්ථායීන වන බව දෙන ලද ඉල්ලුම් සැපයුම් වක්‍රයක් ආකෘතිය පුරෝකථනය කරයි. ඉහත ප්‍රස්ථාරයේ මෙය වක්‍ර දෙක ඡේදනය වන ස්ථානයේ පිහිටා ඇත. එය වෙළඳපොළ සමතුලිත ලක්ෂ්‍යයයි.