cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සෙන් කතන්දර
right|100pxසෙන් කතා හෙවත් සෙන් කතන්දර (zen stories) වත්මන් කාලය වන විට ‍ලෝක ප‍්‍රකට ආගමික නිර්මාණාංගයකි.චීන සහ ජපන් බසින් කියැවී පසුව ලියැවී තිබෙන ඒ කතා පුද්ගලයන් ගණනාවක් විසින් ඉංග්‍රීසි බසට පෙරලා තිබීම අ‍‍පේ  භාග්‍යයකි. සෙන් කතන්දර කියවන කල එක් එක් පුද්ගලයන්ගේ මනෝභාවයන්ට අනුව එහි අර්ථය, අගය, දැනීම වෙනස් වේ. යමෙකුට සෙන් කතන්දරයක් කියවූ විට හුදු කතා රසයක් හෝ ජීවන අත්දැකීමක් පමණක් දැනෙනු ඇත. තවත් කෙනෙකුට ඒ ඉම ඉක්මවු අධ්‍යාත්මික හරයක් ලැබෙනු ඇත. වි‍ටෙක අතිශය සියුම් ලෙස මනැස ක්‍රියාත්මක කරවන හෝ පුබුදු කරවන තේමාවක් හමුවෙනු ඇති.හිටි ගමන් එසේ සිදුවීම 'ක්ෂණික අවබෝධය' යන අර්ථය දෙන 'ස‍තෝරි'(satori)යැයි ජපන් බසින් හදුන්වයි. ඉංග්‍රීසි බසින් එය අර්ථවත් වන්නේ 'sudden Awaking' යනුවෙනි.
සෙන් අරුත :- "සෙන් "යන්නෙහි ආදි අරුත ලෙස සලකනුයේ 'ධ්‍යාන' හෙවත් දැහැන යන්නයි. එය චීන බසින් ලියැවී ඇත්තේ චාන් (chan) යනුවෙනි. සංස්කෘතීත බසින් 'ධ්‍යාන'(dyana)වී ඇති බවත් පසුව කටට හුරුවන අයුරින් සෙන් (zen) වී ඇති බවත් ‍පෙනේ. මෙසේ බලන කල සෙන් යන්නෙහි 'ප්‍රබුද්ධත්වය', 'ආත්මාවබෝධය', 'හදුනා ගැනීම', 'දැහැන' යන සකල විධ අරුත් ගබඩා වී ඇති බව හැඟේ. left|150px
සෙන් නියමුවා:- 'සෙන්' පිළිබඳ ලියැවී තිබෙන පොත පත අනුව ප්‍රථම සෙන් නියමුවා ලෙස පිළිගනු ලබන්නේ හයවන සියවසේදී ඉන්දියාවේ සිට චීනයට පැමිණියා යැයි සැලකෙන ‍බෝධිධර්මතුමාය,(Bodhidharma). චීන ගුරුතුමෙකු වන ඩොගෙන් (Dogen) විසින් 1043 දී ලියන ලදැයී කියන චරිතාපදානයට අනුව ‍බෝධිධර්මතුමා චිනයේ නව අවුරුද්දක් පමණ වූ කාලයක් ගත කර ඇති බව පෙනේ. තවත් සමහරුන්ගේ මතය වන්නේ සෙන් යනු බුද්ධ කාලය වන ක්‍රි.පු 500ටත් ඉහත පටන්ම පැව‍තෙන ඉගැන්වීමක් බවයි. සෙන් ඉගැන්වීමේදී ප්‍රධාන සෙන් කතන්දර වන්නේ මනැසයි.
සෙන් කතාවකදී හැම විටකම පාහේ අපට සංවාදාත්මක සිද්ධියක් හෝ අනපේක්ෂිත සිද්ධියක් හමුවෙනවා ඇති. බොහෝ අවස්ථාවලදී එම අවස්ථාව වටහා ගත යුත්තේ සෙන් ගුරුතුමෙකුගේ හෙවත් සෙන්ආචාර්යවරයෙකුගේ අත්දැකීමක් වශයෙනි. සෙන් කථා වලදී අපට විටෙක මුණ ගැසෙන්නේ පූජකවරයෙකි. තවත් විටෙක සමාන්‍ය මිනිසෙකි. තවත් විටෙක ‍‍‍‍බේබද්දෙකු, සෙබළෙකු, සොරදෙටුවෙකු හෝ රජතුමෙකු ආදී විවිධාකාර චරිත මුණ ගැසේ. සමහරු සෙන් ගුරුවරුන් හමුවට එන්නේ ඔවුන්ට සරදම් කොට යන්නට ය. එහෙත් ඔවුන් පෙරලා යන්නේ කිසියම් ජිවිතාවබෝධයක් ලැබගෙනයි. සෙන් කියවා නිහඬ බව විඳගත් කෙනෙකුට පෙරලා තවත් අයටද කියා දිය හැකියි. ඒ අතින් බලන කල සෙන් කතා සදාතනිත 'බණ කතා' විශේෂයක් වශයෙන්ද සලකන්නට පුළුවන. සෙන් කතන්දර දෙකක් පහත දක්වා ඇති අතර ඉන් සෙන් කථාවල සුවි‍ශේෂී බව අපට වටහා ගත හැකියි.
1.‍ තේ කෝප්පය:-
'මෙයි ජි' සමයේදී (1868-1912) ජීවත් වූ ජපන් සෙන්  ගුරුවරයෙකු වූ  නාන් ඉන් (Nan in) හමුවට විශ්වවිද්‍යාල මහාචාර්යවරයෙක් පැමිණියා. එසේ එතුමා පැමිණියේ සෙන් ධර්මය පිළිබඳව ඉගෙන ගැනී‍‍මේ අරමුණ ඇතිවයි. නාන් ඉන් ගුරුතුමා මේ මහාචාර්යතුමාට තේ පිළිගැන්නුවා. එතුමා තේ පිළියෙල කර ‍තේ වත්කර ගෙන ගියා. තේ කෝප්පය උතුරා යන්නට පටන් ගත්තා. මේ දෙස තව දුරටත් බලා සිටීමට ඉවසිල්ලක් නොතිබුණු මහාචාර්යතුමා මොකක්ද කිව්වේ?
"තේ කෝප්පය තේ වලින් ඉතිරිලා ගිහිල්ලා තවත් පුරවන්න බැහැ නේද?"
ඊට පිළිතුරු වශයෙන් සෙන් ගුරුතුමා කිසිම චකිතයක් නොමැතිව මොකක්ද කිව්වේ?
'''"මේ තේ කෝප්පය වාගේම ඔබතුමාත්‍, ඔබතුමාගේ යම් යම් මත වලින් අදහස් වලින් ඔළුව පුරවා ගෙන ඉන්නේ. දැන් මේ තේ කෝප්පය සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් නොකර අලුත් තේ බොන්නට බැරිවා වාගේම ඔබත් ඔබේ හිස් කුහරය හිස් කර ගන්ට වෙනවා සෙන් ඉගැන්මට."
left|100px
2. හඳ හොරා ගත නොහැකියි:-
සෙන් ගුරුතුමකු වූ රියොකාන් (Ryoken) කඳු පාමුලක කුඩා පැල්පතක බොහෝම චාම් ව්දියට ජීවත් වුණා. එක් හැන්දෑවක එක් හොරෙක් පැල්පතට ඇතුලු වුණා. ඔහු යමක් හොරා ගන්නට බලද්දී එසේ කිරීමට කිසි වැදගත් දෙයක් නැති බව දැන ගත්තා. රියොකාන් ගුරුතුමා පැමිණ හොරා අල්ලා ගත්තා.
"ඔබ හුඟක් දුර ඉඳන් එන්නට ඇති නේද?"ඇසූ සෙන් ගුරුතුමා තව දුරටත් මෙහෙම කිව්වා.
"ඔබ හිස් අතින් යන්ට හොඳ නැහැ. මගේ මේ අඳින ඇදුම අරන් යන්න තෑග්ගක් වශයෙන්".
තමන්ගේ ඇඳුම හොරාට බාර දුන් රියොකාන් ගුරුතුමා නිරුවත්ව සිටියා. හොරාට මහ පුදුමයි. හොරා ඇඳුම් අරන් පැන දිව්වා. රියොකාන් ගුරුතුමා නිරුවත්ව හඳ දිහා බලා සිටියා'''. "දුප්පතා"''' ඔහු කල්පනා කළා.
"මට පුළුවන් කමක් තිබුණා නම් මේ සුන්දර හඳ ඔහුට දෙන්න!".
මුලාශ්‍රය
සෙන් කතන්දර, මහාචාර්ය සුනන්ද මහේන්ද්‍ර.
භෘකුතේස්වර් ශිව දේවාලය
භෘකුතේස්වර් සිව දේවාලය පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂාවේ භුබනේස්වර් පැරණි නගරයේ යමේශ්වර පැට්නාවෙහි ය. තනි ව්‍යූහ පීඪ දෙවොලක් වන මෙහි කිසිදු පූර්ව ද්වාර මණ්ඩපයක් දක්නට නොලැබේ. ප්‍රදේශයේ ජනයාට අනුව, මෙම දේවාලය ගොඩනංවන ලද්දේ කේසරීවරුන් විසිනි.
පිහිටීම
භෘකුතේස්වර දේවාලය පිහිටියේ භුබනේස්වර පැරණි නගරයේ යමේශ්වර් පැට්නාවෙහි ය. මෙය ලිංගරාජ් දේවාලයේ සිට යමේශ්වර දේවාලය වෙත දිවෙන මාර්ගයේ බධේයිබාන්ක් චෞක්හි දකුණු පස පිහිටා ඇත. මෙම දේවාලය තාලේස්වර දේවාලයට 40 m බටහිරින් ද, යමේශ්වර දේවාලයට 30 m වයඹ දිගින් ද, සහ බක්රේස්වර දේවාලයට 30 m නැගෙනිහරින් ද පිහිටා ඇත. මෙම දෙවොල උතුරු දෙසට මුහුණලා පිහිටා ඇත. තනි ව්‍යූහයේ පීඪ දෙවොලක් වන මෙහි ඉදිරි ස්වාර මණ්ඩපයක් දක්නට නොලැබේ. මෙහි වන්දනයට ලක්වන ප්‍රධාන දෙවියා වන්නේ වෘත්තාකාර යෝනි පීඨයක් මත පිහිටි ශිව ලිංගයයි. මෙය ජීවමාන දේවාලයකි.
යුගය
පසුකාලීන ක්‍රිව. 13වන සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන මෙම දේවාලය ගංග රාජවංශ සමයේ ඉදිවන්නට ඇත.
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මෙහි දකුණු, නැගෙනහිර සහ බටහිර පැතිවලින් ප්‍රාකාරයකින් වටවී ඇත. උතුරු දෙසින් පුරාතන ළිඳක් දක්නට ලැබේ. බිම් සැලැස්ම අතින් මෙහි සමචතුරස්‍රාකාර විමානයක් දක්නට ලැබේ. උච්චත්වය සැලකූ විට විමාන පීඪ දෙවොලක් වන අතර එය මීටර 5.03ක උසින් යුක්ත ය. දේවාලයේ ඇති තුනට බෙදුණු බාදා නම් අංගය මීටර 2.03ක් උසැති ය. මෙහි ගාන්දි කොටස මීටර 3.00ක් උසින් යුත් අතර, එහි පසුපසට නෙරූ පේසා දක්නට ලැබේ. මෙහි මස්තකය ඇද වැටී ඇත.
1065
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
වයඹ පළාතේ මහජන පුස්තකාල
වයඹ පළාතට අයත්මහජන පුස්තකාලවල තොරතුරැ
පන්සිල්
පන්සිල් (පාලි = පංච ශීලය) සියලුම බෞද්ධ ජනයා පිලිපැදිය යුතු ශිලයකි. බුදුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කොට වදාලේ සියලු මනුෂ්‍යයින්ගේ යහපත සඳහාය. පංචශීලය පිළිපැදිය යුත්තේ ස්වෙච්ඡාවෙනි. මෙම ශික්ෂාපද කෙනෙකුගේ ජීවිතයේදී මූණ පාන්න සිදුවෙන පසුතැවිලි ඉවත් කරනු ලබන්නේය. පංච ශීලය මෙසේ වෙන් කරනු ලැබේ
පාලි ග්‍රන්ථයන් තුළ ඉහත සඳහන් ශික්ෂා පද විස්තර කර ඇත්තේ මෙලෙසය.
පුද්ගලයෙක් ප්‍රාණඝාතනයෙන් වැළකී සිටීමේදී ඔවුන්ගේ ආයුධ බිමහෙලා එම ප්‍රාණියාට අභය දානය දෙනු ලබන්නේ ය. තමන් හට අයිති නැති දෙයක් හෝ තමන් හට යොමු නොකළ දෙයක්  ගැනීමෙන් වැළකී සිටින කල්හි ඔවුන් කිසි දිනක සෙරකම් නොකරන්නේය. ගම්මානයක නිදැල්ලේ තිබුණද තමන් හට නොදුන් දෙයක් නම් කිසි දින එය නොගන්නේය. කාම මිථ්‍යචාරයේ නොයෙදෙන පුද්ගලයා කිසිදින මව්පිය රැකවරණයේ සිටින හෝ ස්වාමියෙක් සිටින හෝ නෑදෑ පිරිසකගේ රැකවරණයේ සිටින හෝ කිසියම් ධර්මයක ආරක්ෂාව ලබන තැනැත්තෙකු හෝ සමග කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නේ නැත. යම් පුද්ගලයෙක් මුසාවෙන් වැළකී සිටින කල්හි කිසිවිටකත් ඔහු තමන්ගේ ප්‍රයෝජනයට හෝ අනුන්ගේ ප්‍රයෝජනයට හෝ සත්‍ය වසන් කරන්නේ නැත. බුදුන් වහන්සේ දෙශනා කර වදාළ පරිදි ප්‍රාණඝාතය, අන් සතු දේ ගැනීම, කාම මිත්‍යාචාරය අසත්‍ය පැවසීම සහ මත්පැන් මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය කිසිදා කෙනෙකුගේ නිපුණත්වයක් නොවන්නේය.
අභිප්‍රායනය
පංචශීලයේ පිහිටි තැනැත්තා ද්වේෂය තුරන් කරන්නේය‚ කිසිම ජීවියේකුට හිංසාවක් නොකරන්නේය. ඒ වාගේම ඒ සියලු දෙය නැවතත් ඔහුත් ලබාගන්නේය. . පංචශීලයේ කෙනෙක් නොපිහිටීම හේතු කොට ගෙන ලැබෙන ප්‍රති විපාක ගැනද බුදුන් වහන්සේ දේශනා කොට ඇත්තේය.
සැම බෞද්ධයෙක්ම ඉහත සඳහන් ශීලයේ පිහිටිය යුතු වන්නේය. මහායාන ධර්මයේදී මෙම ශීලයේ පිහිටීමෙන් “උපාසක” නම් අනුවර්ත නාමයක් ලබා ගන්නේය. එහෙත් ථේරවාද ධර්මයේ සියලු බෞද්ධයින් “උපාසක” හෝ “උපාසිකා” වන්නේය. ඒ සෑම බෞද්ධයෙක්ම පංච ශීලයේ පිහිටිය යුතු නිසාවෙන්ය.
අෂ්ටාංග ශීලය
අෂ්ටාංග ශීලය හෙවත් අෂ්ට ශීලය හෙවත් අට සිල් හෙවත් අටසිල් යනු බෞද්ධයන් සඳහා වූ සාමාන්‍ය  පංච ශීලය ට වඩා තරමක් දැඩි  ලෙස පිළිපැදීම රිසි  බෞද්ධ ගිහි පුරුෂයන් හා ස්ත්‍රීන් විසින් පිළිපැදිය හැකි ශික්ෂා පද රැසකි. අෂ්ටාංග ශීලයෙන් පරමාර්ථ කොට ඇත්තේ සදාචාරාත්මක වශයෙන් නොමනා චර්යාවන්ගෙන් වැලකීම සහ වඩාත් ධාර්මික දිවි පෙවෙතක් රැකීමත්ය. අනෙක් අතින් පංච ශීලය පරමාර්ථ කොට ඇත්තේ සදාචාරාත්මක වශයෙන් නොමනා චර්යාවන්ගෙන් වැලකීම පමණි.
ශ්‍රී ලංකාව සහ තායිලන්තය වැනි ථේරවාද බෞද්ධ රටවල, බෞද්ධ ගිහි පුරුෂයන් හා ස්ත්‍රීන් බොහෝ විට  සතියකට එක් දිනක් ( උපෝසත හෙවත් පොහොය දිනයන්හිදී: අමාවක, පුර-අටවක, පසළොස්වක හා අව-අටවක දිනයන්) ආශ්‍රමිකව හිඳිමින්, අෂ්ටාංග ශීලය රකිති. බුදුන් වහන්සේ විසින් අෂ්ටාංග ශීලය රැකිය යුතු ආකාරය පිළිබඳ හා, සහ අෂ්ටාංග ශීලය  පිළිපැදිය යුතු  නිවරැදි හා වැරැදි ආකාර පිළිබඳ දේශනා කොට ඇත.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ දිවුරුම් ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පද ප්‍රවර්ගය:චර්යා සංග්‍රහය පංච ශීලය ප්‍රවර්ගය:ශීලය ප්‍රවර්ගය:ආගමික ආචාරධර්ම
හල්ලොලුව
හල්ලොලුව යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ගම්මනයකි.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
පොල්පිතිගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
පොල්පිතිගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, වයඹ පළාතේ,   කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
ගෙමැස්සා
ගෙමැස්සා (Musca domestica) ලෝකය පුරාම පාහේ ව්‍යාප්ත වී සිටී. බොහෝ විට මිනිසාට රෝගාබාධ වැනි දේ සාදමින් විශාල බලපෑමක් සිදු කළත් මේ ගෙමැස්සෙක් ජීවත් වන්නේ සති 4 ක පමණ කුඩා කාලයක් පමණි. ගෙමැස්සන් ගෘහාශ්‍රිතව සිටින විට ඉන් පිටතට වඩා වැඩිකල් ජීවත් වේ. මේ කෙටි ජීවිත කාලය තුල ගැහැණු ගෙමැස්සා බිත්තර 1000 ක් පමණ දමයි.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග කැපීම සහ ස්ත්‍රී ලිංග පරිඡේදනය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය (FGM) යනු, බාහිර ස්ත්‍රී ලිංගේන්ද්‍රිය කොටසක් හෝ සම්පූර්ණයෙන් හෝ අභිචාරාත්මක ලෙසින් ඉවත් කිරීමයි. යුනිසෙෆ් සංවිධානය විසින් ඇස්තමේන්තු කරන පරිදී 2016 වසරෙහිදී, අප්‍රිකාවේ රටවල් 27 කද, ඉන්දුනීසියාවෙහි, ඉරාක කුර්දිස්තානයෙහි සහ යෙමනයෙහිද මිලියන 200 කාන්තාවෝ මෙම පිළිවෙතට ලක් වී ඇති අතර,   මෙයින් ජිබුටි, ඊජිප්තුව, එරිට්‍රියාව, ගිනි, මාලි, සියෙරා ලියෝන්, සෝමාලියාව සහ සුඩානය යන රටවල 15–49 වයස් කාණ්ඩයන්හී  80–98 ප්‍රතිශතයක අනුපාතිකයක්  මෙයට භාජනය වී ඇත. මෙයට අමතර වශයෙන් ආසියාවෙහි, මැද පෙරදිග තුල සහ, ලොව පුරා වෙසෙන මෙම ප්‍රදේශ වලට අයත් ප්‍රජාව තුලද මෙම පිළිවෙත දක්නට ඇත.
ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය
ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය ලෝකය පුරා විවිධ ප්‍රදේශ වල විවිධ ජනවර්ග අතර විවිධාකාරයෙන් සිදුවේ. මේ සඳහා කාන්තාවන් මිලියන 100 - 140 ක ප්‍රමාණයක් භාජනය වී තිබේ. සෑම වසරකම මිලියන 2 ක ප්‍රමාණයක ගැහැණු ළමයි මෙම අවධානමට මුහුණ දෙති. ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය බොහෝ වශයෙන් ව්‍යාප්ත වී තිබෙන්නේ අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර, බටහිර හා වයඹ ප්‍රදේශවල වේ. මැත කාලයේ ආසියා හා මැදපෙරදිග රටවල මෙන්ම ඇමරිකාවේ හා බටහිර රටවල පදිංචියට පැමිණි සංක්‍රමණිකයන් අතරද මෙම තත්ත්වය දක්නට ලැබේ.
ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනයේ ආරම්භය අපැහැදිලිය. ක්‍රිස්තියානි හා ඉස්ලාම් භක්තිකයන් අතර හට ගෙන තිබේ. ඊජිප්තියානු මමීවල ස්ත්‍රී ලිංගික අවයව ජේදනය සිදු කර ඇති බවට පැහැදිලි ලක්‍ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉතිහාසඥයන් දක්වන්නේ 15 වැනි ශතවර්ෂයේදී ඉතියෝපියාවේද මෙය පැවති බවයි. මීට අමතරව අප්‍රිකාව, පිලිපීනය , ඇමේසන් , ඕස්ට්‍රේලියාව , රෝමය හා අරාබිය යන රටවලද මෙම ක්‍රියාදාමය පැතිරී තිබී ඇත.
මෙම කාර්යය, ගැහැණු ළමයකුගේ වයස අවුරුදු 7 -10 අතර කාලයේදී බොහෝ විට සිදු කරනු ලබයි. ඔවුන්ගේ ළමා කාලයේදී, වැඩිවියට පත් වූ පසු හෝ ඇතැම් විට විවාහක කාලයේදී , පළමු ගර්භනී කාලය අතර තුර , පළමු දරු උපතට පසුව මෙසේ ලිංගික අවයව ජේදනය සිදුකරයි. ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය සිදු කරන ආකාර ඒ ඒ ජන වර්ග වල සම්ප්‍රදායන් අනුව වෙනස් වේ.
ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය විවිධ කාරණා හේතු කොට ගෙන සිදුවේ. එනම්, කාන්තාවන් ලිංගිකව හැසිරීම, තෘප්තිය , සීමා කිරීම , ලිංගිකව එක් වීමේදී පුරුෂයාට උපරීම ලිංගික තෘප්තියක් ලබා ගැනීම යනාදිය සඳහාය. එසේම සමාජය හා සංස්කෘතිය හා බැඳුණු මිත්‍යා මතවාදයන් මුල්කරගෙනද (එනම්, කාන්තාවන්ගේ භගමණිය නොකැපුවොත් පුරුෂ ලිංගය වර්ධනය වීම, ලිංගික අවයව කැපීම මගින් ළමයින්ට නොමැරී ජීවත් වීමට හැකියාව ලැබීම වැනි දේ.... ) පිරිසිදු බව , ආරක්‍ෂාව හා සුන්දරත්වය වැනි හේතුන්ද ( එනම්, කාන්තාවන්ගේ බාහිර ලිංගික අවයව අපිරිසිදු හා කැත ලෙස සළකා ආරක්‍ෂාව හා සුන්දරත්වය සඳහා ඉවත් කළ යුතු ලෙස සළකයි.) ආගමික බලපෑම් හා සමාජයයීය හා ආර්ථික හේතුන්ද බලපානු ලැබේ. ගැහැණු ළමයකුගේ ලිංගික අවයව ජේදනය කිරීම ඇගේ විවාහය සදහා පූර්ව සුදුසුකමක් ලෙස සළකන අතර ගැහැණු දරුවන් සිටිනා දෙමව්පියෝ තම දරුවන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය කරති.
මෙම කර්තව්‍ය සඳහා ඒ ඒ ජනවර්ග අතර තෝරා ගත් පුද්ගලයෝ සිටිති. වින්නඹු කාන්තාවන්, සාම්ප්‍රදායිකව සෞඛ්‍ය පිළිබඳව ක්‍රියාකරන්නන් , කරණවෑමියන් , ඒ සඳහා සිටින්නාවූ රහසිගත සාමාජිකයින් , කාන්තා නෑදෑයින් , ජනවර්ග අතර සිටින්නාවූ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් , අහිගුන්ඨක ගැහැණුන් විසින් සිදු කරනු ලබයි.
ලිංගික අවයව ජේදනය කිරීම සඳහා කිසිදු වෛද්‍ය උපකරණයක් භාවිතා නොකරයි. ඒ සදහා විශේෂ පිහි, කතුරු , කුඩා පිහි , වීදුරු කැබලි , බ්ලේඩ් , දැලි පිහි , තියුණු ගල් පතුරු ආදිය භාවිතා කරන අතර කිසිදු විෂබීජ හරණයක් හෝ නිර්වින්දනයක් සිදු නොකර ස්ත්‍රියව සජීවීව මෙම ක්‍රියාදාමයට යොමු කරනු ලබයි. මෙම ක්‍රියාවලියේ දැඩි බව අඩු හෝ වැඩි වශයෙන් තීරණය වන්නේ භූගෝලීය වෙනස්කම් වලට අනුව සහ ඒ ඒ ප්‍රාන්තවල පවතින සංස්කෘතික ක්‍රියාදාමයන් අනුවය. අනතුරුව සති 10- 14 කාලයක් කකුල් එකට එක් කර සෙලවීමට නොහැකි වන පරිදි ගැට ගසනු ලබයි. මෙසේ කරන්නේ ඇයට සිදුවී තිබෙන තුවාල සුව වීම සඳහා බව දක්වයි.
ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය මෙවැනි පසුබිමක් තුළ සිදු වීම නිසා අධික රුධිර වහනය, කම්පනය ,පිළිකා ඇති වීම , පිටගැස්ම , කැලැල් හට ගැනීම , මුත්‍රා හා ඔසප් රුධිරය පිටවීමේදී ඇතිවන අක්‍රමිකතා , වඳභාවය (සුඩානයේ චර්ම ජේදනය හේතුවෙන් කාන්තාවන් 25% ක් වඳභාවයට පත් වී ඇති බව දක්වයි. ) , මුත්‍ර මාර්ගයේ තදබල ආසාදන , මුත්‍රා ගල් ඇති වීම , වකුගඩු වලට හානි සිදු වීම ,ඒඩ්ස් වැළඳීම, පළමු ලිංගික එක් විමේදී අධික වේදනාව වැනි තත්ත්වයන් ඇතිවේ. Infibulated කාන්තාවන්ට ලිංගිකව එකතු වීමේදී මසා තිබෙන Labia majora විවෘත කිරීමට සිදු වන අතර බොහෝවිට පුරුෂයා විසින් පිහියකින් කපා දමනු ලබයි. මෙම තත්ත්වය නැවත විවිධාකාර රෝගී තත්ත්වයන් ඇති කිරීමට හේතු වේ. දරු උපතකට පසු නැවත මසා දමනු ලැබේ.
එසේම මෙම නිසා මාතෘ හා ළමා මරණ සිදුවීමේ ප්‍රවණතාවක් පවතී. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය කරන ලද විමර්ශනයකට අනුව අවයව ජේදනය සිදු කරන ආකාර වලින් (මෙම ක්‍රම පසුවට විස්තර කරනු ලැබේ.) පළමු ක්‍රමයේදී 15% ද දෙවන ක්‍රමයේදී 32% ද තෙවන ක්‍රමයේදී 55% ද ළමා මරණ ඇති වීමේ අවධානමක් පවතී. තෙවන ක්‍රමයට මුහුණදුන් කාන්තාවන් 30% කටම ශල්‍යකර්ම මාර්ගයෙන් දරුවන් බිහි කිරීමට සිදු වී තිබේ. ලිංගික අවයව ජේදනය නොකරපු අය සමග සැසඳීමේදී රුධිර වහනය 70% කින් වැඩිය. කාන්තාවන්ගේ ලිංගික අවයව කැපීම නිසා අප්‍රිකාවේ මව්වරු සහ දරුවන් දාහකට 10 - 12 අතර ප්‍රමාණයක් උපතේදීම මිය යන බවට තක්සේරු කර ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හා ඊට අනුබද්ධ ආයතන දක්වන්නේ ස්ත්‍රීන්ගේ ලිංගික අවයව ජේදනය හේතුවෙන් කාන්තාවන්ගේ හා ගැහැණු ළමයින්ගේ මානව හිමිකම් උල්ලංගනය වන බවයි. ජීවිතයට ඇති අයිතිය, කෲර වධහිංසා වලින් නිදහස් වීමට ඇති අයිතිය, සෞඛ්‍යට හා ආරක්‍ෂාවට ඇති අයිතිය , ළමා අයිතීවාසිකම් වැනි මූලික හා මානව හිමිකම් උල්ලංගනය වේ. මෙවැනි හේතුන් නිසා එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනගහන අරමුදල මගින් ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනයට එරෙහි ජාත්‍යන්තර දිනය වශයෙන් දෙසැම්බර් 06 නම් කරන ලදී.
ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය සිදු කරන ආකාරය
ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් කොපමණ ජේදනය කරනවාද යන්න එක් එක් ජනවර්ගවල සම්ප්‍රදායන් හා සංස්කෘතීන් මත පදනම් වේ. ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ඉවත් කරන්නාවූ ප්‍රමාණය අනුව විවිධ වර්ගීකරණයන්ට මෙම ක්‍රියාදාමය බෙදා ඇත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය මේ පිළිබඳව විමර්ශනයන් සිදු කර ජේදනය කරන ආකාර කිහිපයක් පෙන්වා දේ.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ වර්ගීකරණය
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය සිදු කරන ප්‍රධාන ආකාර හතරක් පෙන්වා දෙයි.
පළමු ක්‍රමය
200px|left|thumb|A part of all of the clitoris is removed.
භගමණිය (Clitoris) සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් ඉවත් කිරීම සහ / හෝ භගමණියේ වැස්ම (clitoral hood) ඉවත් කිරීම සිදු වේ. මෙහි අනු කොටස් දෙකකි. එනම්, 1. හගමණියේ වැස්ම හෝ prepuce පමණක් ඉවත් කිරීම.
2. prepuce සමඟ භගමණිය ඉවත් කිරීම.
මෙය ඉතාමත් වේදනාකාරී එකක් වෙයි
දෙවන ක්‍රමය
200px|left|thumb|Clitoris and part of all of labia minora are removed.
labia majora ජේදනය කර හෝ නැතිව, භගමණිය සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් සහ labia minora ඉවත් කිරීම සිදු වේ. මෙම අවස්ථාව "ජේදනය කිරීම" ලෙස හඳුන්වයි. මෙහි අනු කොටස් තුනකි. එනම්,
2. භගමණිය සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් සහ labia minora ඉවත් කිරීම.
3. භගමණිය, labia minora සහ labia majora සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් ඉවත් කිරීම.
තෙවන ක්‍රමය
200px|left|thumb|Removed of clitoris,part or all of labia minora with a bringing together of the labia majora to cover the urethra and most of the vaginal opening.
යෝනි විවරය පටු වන පරිදි එය වැසී තිබෙන කොටස් කපා, භගමණිය ජේදනය කර හෝ නැතිව, labia minora සහ / හෝ labia majora එක්කර මසනු ලබයි. මෙය "INFIBULATION" ලෙස හඳුන්වයි. මෙම ක්‍රමය ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ඉවත් කිරීමේ ඉතා අමානුෂික මෙන් බරපතලම ක්‍රමය වේ. මෙහිදී  labia majora හි අතුළත සහ සම්පූර්ණ  labia minora ද ඇතුළත්ව බාහිර ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් විශාල ලෙස ඉවත් කෙරෙයි. අනතුරුව මුත්‍රා හා ඔසප් රුධිරය වහනයට පමණක් කුඩා සිදුරක් තබා labia majora කටු ගැසීමෙන් හෝ මැසීමෙන් එකට යා කර යෝනි විවරය වසා දමනු ලබයි. ඉන්පසු ස්ත්‍රියගේ කකුල් එකට එක් කර ගැට ගසා සති 10 - 14 නොසෙල්වන සේ තබනු ලබයි. මෙසේ කරනු ලබන්නේ ඇය සෙලවීමෙන් වැලැක්වීමට හා යෝනි මුඛයේ තුවාල සුව වීම සඳහාය. මෙම ක්‍රමය ගැහැණු දරුවකු වැඩිවියට පත් වීමට පෙර සිදු කරනු ලබයි.වින්නඹු කාන්තාවෝ මේ සඳහා කිසිදු නිර්වින්දන ක්‍රමයක් භාවිතා නොකරති. ඔවුහු සෑම සතියකටම වරක් පරික්‍ෂා කරන අතර අවශ්‍ය අවස්ථා වලදී මැසූ යෝනි විවරය විවෘත කරති.
de - infibulation
200px|left|thumb
මෙහිදී ලිංගිකව එක් වීමට හා දරු ප්‍රසූතියට බාධාවක් ඇති කරනු ලබයි. Infibulated කාන්තාවන්ට ඇගේ පළමු විවාහ රාත්‍රියේදී මසා දමනු ලැබූ යෝනි විවරය විවෘත කිරීමට සිදු වන අතර එය සැමියා හෝ ඒ සඳහා වගකීමක් ඇති කෙනෙකු විසින් සිදු කරනු ලබයි. මෙහිදී අධික රුධිර වහනය, කම්පනය , අධික වේදනාව, රෝග ඇති වීම යනාදියට මුහුණ දීමට සිදුවේ. දරු ප්‍රසූතියේදී දරුවා බිහි වීමට මසන ලද යෝනි විවරය කුඩා හෙයින් නැවත යෝනි විවරය විවෘත කිරීමට සිදුවේ.
re - infibulation
දරු ප්‍රසූතිය සඳහා විවෘත කරන ලද යෝනි විවරය දරු ප්‍රසූතියෙන් පසු නැවත යෝනි විවරය කුඩා වන පරිදි වසා දමනු ලබයි. නැවත කකුල් ගැට ගසා සුව වීමට ඉඩ හරියි. දරු ප්‍රසූතිය රෝහලකදී සිදු වුවොත් වෛද්‍යවරු ප්‍රසූතියට සරිලන සේ යෝනි විවරය කපා විවෘත කරන අතර නැවත එය වසා දමන ලෙස රෝගියා විසින්ම ඉල්ලා සිටිනු ලබයි.
සිව්වන ක්‍රමය
අනෙකුත් විවිධාකාරයෙන් සිදු වන ලිංගික අවයව ජේදනය කිරීම් මීට අයත් වේ. මෙහිදී යෝනියේ අවයව ඉවත් කිරීමක් සිදු නොවේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය සිව්වන ක්‍රමය ලෙස නිර්වචනය කරන්නේ, වෛද්‍ය අරමුණක් සඳහා නොවන ස්ත්‍රියකගේ ලිංගික අවයව වලට සිදු කරන සියලුම ආකාරයේ හිංසනීය ක්‍රියාවන් ලෙසයි. එනම් ,භගමණියට ඉදිකටු හෝ කූරු වලින් ඇනීම, හිල් කිරීම , යෝනිය කැපීම , ඇදීම ,යෝනි විවරය අවට සම සීරීම , ගිනියම් කළ ආයුධ වලින් පිළිස්සීම , යෝනිය ඉරීම ,ලේ ගැලීමට හා විවෘත වීමට ඉඩක් නැති වීම සඳහා යෝනිය තුළට විවිධ දේවල් ඇතුළත් කිරීම ආදිය වේ. මෙය හුදකලාවූ ජනවර්ග අතර දක්නට ලැබෙන අතර ඇතැම් විට අනෙකුත් ක්‍රම හා සම්බන්ධ වී භාවිතා වීමක්ද දක්නට ලැබේ.
Incision
ස්ත්‍රියගේ භගමණිය, clitoral prepuce කැපීම සඳහා භාවිතා කරන නමකි.
Clitoridectomy
භගමණිය සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් ඉවත් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන නමකි.
Excision
භගමණිය ඉවත් කිරීම සහ labia minora සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් ඉවත් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන නමකි.
Infibulation
භගමණිය ඉවත් කර labia minora සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් ඉවත් කර labia majora එක්කර මැසීම සඳහා භාවිතා කරන නමකි.
Circumcision
ස්ත්‍රියකගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් කැපීම සම්බන්ධයෙන් පොදුවේ භාවිතා කරන නමකි. මෙම වචනය බොහෝ විට පළමු ක්‍රමය යටතේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් කැපීම සඳහා භාවිතා කරයි. මෙම වචනය භාවිතා කිරීම තුළ ස්ත්‍රීන් හා පිරිමි සුන්නත් කිරීම් සම්බන්ධව භාවිතා කරන වචන පිළිබඳව පැටලිලි සහගත බවක් ඇති වී තිබේ.
Female genital mutilation
සංස්කෘතිමය හා වෛද්‍යමය නොවන හේතුන් සඳහා ස්ත්‍රියකගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටසක් ඉවත් කිරීම් හෝ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස්  වලට සිදු කරන අනෙකුත් තුවාල කිරීම් හා සම්බන්ධ සියලුම ක්‍රියාදාමයන් හැඳින්වීම සඳහා  භාවිතා කරන නමකි. 1970 දී පමණ මෙම වචනය භාවිතා වීම ඇරඹුණි. "ජේදනය" යන වචනය පිරිමි සුන්නත් කිරීම යන්න සමඟ පැහැදිලි සම්බන්ධතාවක් පෙන්නුම් නොකරයි. මෙම වචනය බොහෝ කාන්තා සෞඛ්‍ය හා මානව හිමිකම් සංවිධාන භාවිතා කරයි. 1994 සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මෙම වචනය භාවිතා කරයි.
Female genital cutting
ඇතැම් කණ්ඩායම් "ජේදනය කිරීම" යන වචනය වෙනුවට "කැපීම" යන වචනය භාවිතා කරනු ලබයි. මෙම වචනය භාවිතා කරන්නේ මෙම ක්‍රියාදාමයේ පවතින කෲර හා අමානුෂිකත්වය වටහා දීමක් වශයෙනි. එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනගහන අරමුදල මෙම වචනය භාවිතා කරයි.
AUSTRALIA
Pitta - patta නම් ඕස්ට්‍රේලියානු මුල් පදිංචිකරුවන් අතර දක්නට ලැබේ. මීට අමතරව පදිංචියට පැමිණි සංක්‍රමණිකයන් අතරද දක්නට ලැබේ. 1991 දී Australian Bureau of Statistics Censue විසින් කරන ලද විමර්ශනයකට අනුව චර්ම ජේදනයට ලක්වූ 76000 ක පිරිසක් ජීවත් වන බවට ගණනය කර ඇති අතර එය 1996 වන විට 87 000ඉක්මවා ඇත.
BELGIUM
ඇතැම් සංක්‍රමණික කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස නීති පද්ධතියට ඇතුළත් කර තිබේ.
BURKINA FASO
1996 දී කරන ලද විමර්ශනයකට අනුව 66.35% ක ව්‍යාප්තියක් ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1998 /1999 දී 72% බවට පත් වී තිබේ. kenedougou,Yatenga,Sanmatenga,Comoe,Bougouriba,Ponio,Bam,Soum,Ganzourgou,Gnagna,Kouritenga, Namentenga,Sourou,Zoundweogo යන පළාත් 14 හි බහුල වශයෙන් සිදුවේ. වැඩි වශයෙන්, ජේදනය කිරීමේ දෙවන ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වේ. වයස අවුරුදු 0 -7 අතරේ දී බොහෝ විට සිදුවේ. නමුත් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයට ඇතුළත් කර තිබේ.
CAMEROON
නිරිත හා උතුරු පළාත්වල ජේදනය කිරීමේ දෙවන ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වේ. මුස්ලිම් ගැහැණු ළමයි 100% ද ක්‍රිස්තියානි ගැහැණු ළමයි 63.6% ද  බලපෑමට ලක් වී ඇත.
CANADA
ඇතැම් සංක්‍රමණික කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස අපරාධ සංග්‍රහයට ඇතුළත් කර තිබේ.
CENTRAL AFRICAN REPUBLIC
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම ක්‍රියාත්මක වේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1994/95 වන විට 43% ව්‍යාප්තියක් තිබී ඇත. ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතරින් Banda ජන වර්ගයේ 84% ද Mandjia ජන වර්ගයේ 71% ද ව්‍යාප්තියක් පවතී. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය වැළැක්වීමට 1966 දී නීති පනවා තිබේ.
CHAD
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම රටේ සෑම පළාතකම ක්‍රියාත්මක වේ. තෙවන ක්‍රමය නැගෙනහිර පළාතේ බහුල වශයෙන් සිදුවේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1991 දී 60% ක ව්‍යාප්තියක් තිබී ඇත. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය වැළැක්වීමට 1995 දී නීති පනවා තිබේ.
එව්ලින් ශර්මා
එව්ලින් ලක්ශ්මි ශර්මා (උපත 1986 ජූලි 12) ජර්මානු නිළියක සහ නිරූපිකාවක වේ. ඇයගේ මංගල චිත්‍රපටය වන්නේ බ්‍රිතාන්‍ය චිත්‍රපටයක් වූ ටර්න් ලෙෆ්ට්ය. ඇයගේ මංගල බොලිවුඩ් රංගනය වන්නේ 2012 වසරේ රඟපෑ සිඩ්නි විත් ලව් චිත්‍රපටයයි.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
DEMOCRATIC REPUBLIC OF THE CONGO
ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය කිරීම දක්නට ලැබේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 5% ව්‍යාප්තියක් ඇත.
රාම් නාරායන්
රාම් නාරායන්;  1927 දෙසැමබර් මස 25 වන දින  උපත ලැබීය.ඔහු ජනප්‍රියත්වයට පත් වූයේ සරන්ගී නම් සංගීත උපකරණය ඒකල ප්‍රසංග සදහා හදුන්වාදීමත් සමගිනි .එසේම ඔහු ලොව ප්‍රථම සාර්ථක සරන්ගි   වාදකයා ද වේ. ප්‍රවර්ගය:සිංහල නොවන පාඨ අඩංගු ලිපි
උදෛපුර් අසල උපත ලැබූ නාරායන් කුඩා කල පටන්ම සරන්ගි වාදනයට හුරු විය.බොහෝ සරන්ගි වාදකයන් හා ගායකයන් යටතේ අධ්‍යාපනය    ලැබූ ඔහු තරුණ වියේදී ගුරුවරයෙකු හා සංචාරක සංගීත ශිල්පියෙකු ලෙස කටයුතු කළේය. All India Radio, Lahore ආයතනය 1944 දී  නාරායන් සහාය ගායකයෙකු ලෙස බදවා ගත්තේය. 1947 දී දිල්ලි  නුවරට ගීය  ඔහු පසුව 1949 දී ඉන්දියානු සිනමාවට එක් වීම සදහා මුම්බායි නගරයට ගියේය.
නාරායන් 1956 දී ඒකල ප්‍රසංග  ගායකයෙකු බවට පත් විය.ප්‍රසිද්ධ උත්සව අවස්ථාවන්හිදී ඔහු තම ගායන   ඉදිරිපත්  කළේය.ප්‍රකට සිතාර් වාදක රවී ශංකර් බටහිර රටවල පැවැත්වූ සාර්ථක ප්‍රසංග ආදර්ශයට ගත්  ඔහු ඒකල ඇල්බම සකස් කොට 1964 දී ඔහුගේ සහෝදරයා වූ චතුර් ලාල්  ද සමගින් ඇමෙරිකාවට හා යුරෝපයට පිටත් විය .එහිදී ඔහු ඉන්දියානු හා විදේශික සිසුන්ට පුහුණුව ලබා දුන් අතර 2000 දක්වා බොහෝ ප්‍රසංග පැවැත්වීය .2005 දී ඉන්දියාවේ දෙවන විශිෂ්ටතම සිවිල් ගව්රව සම්මානය වන පද්ම විභූෂණ සම්මානය නාරායන් හිමි කරගත්තේය.
මුල් ජීවිතය
alt=Side view of an ornately decorated palace with several towers on a hill over a city of terraced houses.|වම|thumb|250x250පික්|උදයපුර් නගර මන්දිරය රාම්  නාරායන් 1927 දෙසැම්බර් මස 25 වන දින වයඹ දිග ඉන්දියාවේ  උදයපුර් අසල වූ අම්බ්ර් නම් ගමෙහි උපත ලැබීය.ඔහුගේ මුත්තනුවන් දෙදෙනා වූ සගාද් දන්ජී බය්යවත්   හා බගාජි බය්යවත් දෙදෙනා අම්බෙර් ගමෙහි දක්ෂ ගායකයන් වූ අතර ඔවුන් එක්ව  උදයපුර්හි මහාරාන නම් ස්ථානයේ ගායනා     කර ඇත .ඔහුගේ පියා  ද දිල්රුබා  නම් සංගීත භාණ්ඩය වාදනය කළේය .ඔහුගේ මව සංගීතය ලැදි   තැනැත්තියක්  වූවාය .නාරායන් ගේ මුල් බස රාජස්තනි වූ අතර   පසුව හින්දි හා ඉංග්‍රීසි උගත්තේය.වයස  අවුරුදු 6 දී පමණ ඔහු  සරන්ගී  යක් සොයා ගෙන තම පියාගෙන් එය වාදනයට උගත්තේය .නමුත් එකල සරන්ගී   යනු නොසලකා හැරුණු  වාද්‍ය භාණ්ඩයක් විය.පසුව ඔහුගේ පිය ඔහුව මෙහ්බූබ් ඛාන්  නම් තැනැත්තාට  බාර  දුන්නේය .නමුත් ඔහු විසින් නාරායන් එතෙක් උගත් ශිල්පය වෙනස් කල යුතු බව පැවසු හෙයින් පියා නාරායන් පාසල් නොයවා තනිව   සරනගී   වාදනයට හුරු වන්නට ලබා දුන්නේය.
වයස අවරුදු දහයෙදි පමණ නාරායන් dhrupad නම් වූ ඉන්දියාවේ පැරණිතම සම්භාව්‍ය සංගීත වර්ගයට අදාල සියලු මුලික කරුණු උගත්තේය.ඒ සරන්ගි   වාදකයෙකු වූ උදය ලාල් නම් පුද්ගලයා අනුකරණය කිරීමෙනි.ඔහු මිය යාමෙන් පසු නාරායන් සංචාරක ගායකයෙකු වූ මාධව් ප්‍රසාද්හමුවිය.ඔහුට සේවය කල නාරායන් ඔහුගෙන් සුවිශේෂී සංගීත වර්ගයක් වූ khyal උගත්තේය.නමුත් වසර 4 කට පසු ඔහු නැවත උදයපුර් වෙත පැමිණ සංගීත පාසලක ඉගැන්වීමට පටන්ගත්තේය.පසුව ඔහු හමුවට පැමිණි ප්‍රසාද් ගුරු ජීවිතයෙන් ඉවත් වී තම ජීවිතය සංගීතවේදියෙකු ලෙස ඉදිරියට යාමට කැප කරන ලෙස නාරායන් ගෙන් ඉල්ලා සිටීයේය .එයට එකග වූ නාරායන් ප්‍රසාද් සමග ඉන්දියාවේ විවිධ  ප්‍රදේශ කරා  ගමන් කරේය.පසුව ප්‍රසාද් අසනීප වී මිය යාමෙන් පසු ඔහු වෙනත්   ගුරුවරයෙකු සමග එක් වුවද  ටික කලකින් ලාහෝරේ කරා  පිටත් විය.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
DENMARK
ඇතැම් සංක්‍රමණික කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. සෝමාලියානු කාන්තාවන් ප්‍රධාන වේ.
රාම් නාරායන්
රැකියාව
නාරායන් 1943 දී ලාහෝරයට ගොස්  All India Radio (AIR ) හි ගායකයෙකු වීමට  කුසලතා පරීක්ෂණයට සහභාගි විය. නමුත් සරන්ගි  වාදනය හේතුවෙන් ගෙවී ගිය නියපොතු දුටු නිෂ්පාදක ජීවන් ලාල් මත්තූ විසින් ඔහුව ගායකයෙකු ලෙස බදවා නොගෙන සරන්ගි වාදකයෙකු ලෙස බදවා ගත්තේය.සමාන්‍යයෙන් සරන්ගි යනු ගායන    ඛණ්ඩ  අතරමැදින්   වාදනය කරනු ලබන භාණ්ඩයකි. එහිදී ගායකයා අනුකරණය කරනු ලබයි .මත්තූ විසින් ඔහුට ඔහු සිව් වසරක් අධ්‍යාපනය   ලැබූ ගුරුවරයා වූ  khyal ගායක අබ්දුල් වහිද් ඛාන් සම්බන්ද කර දෙනු ලැබිය .නාරායන් හට AIR වරින් වර ඒකල ඉදිරිපත්කිරීම් සදහා අවස්ථාව හිමි විය.එබැවින් ඔහු ඒකල  වාදකයෙකු ලෙස රැකියාවේ යෙදුනි.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
DJIBOUTI
ජේදනය කිරීමේ දෙවන හා තෙවන ක්‍රම ක්‍රියාත්මක වේ. 98% ක ව්‍යාප්තියක් දක්නට ඇත. සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයට අනුව ප්‍රධාන ක්‍රමය ලෙස දක්වන්නේ තෙවන ක්‍රමයයි. දෙවන ක්‍රමය 15% කද තෙවන ක්‍රමය 86% කද ව්‍යාප්තියක් පවතී. නමුත් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයට ඇතුළත් කර තිබේ.
රාම් නාරායන්
රැකියාව
alt=Narayan looks to the side with a sarangi held close to his body.|වම|thumb|නාරායන් 1974 දී 1947 ඉන්දියාවේ බෙදීමට පසු  නාරායන් දිල්ලියට ගොස් දේශීය AIR  ආයතනයේ රැකියාවේ යෙදුනි.ප්‍රකට ගායකයන්  වෙනුවෙන් වාදනයේ දීමෙන් නාරයන්ගේ ප්රසිද්ධිය මෙන්ම විවිධ සංගීත විධි  පිළිබද ඔහුගේ දැනුමද වැඩි විය. ඔහු ඉන්දියාවේ සම්භාව්‍ය ගායකයන් වූ ඕම්කර්නාත්‍ තාකූර් ,බදේ ගුලාම් අලි ඛාන් ,හිරාබයි බදෝදේකර් හා ක්‍රිෂ්නරාවෝ ශංකර් පණ්ඩිත් වෙනුවෙන් වාදනයේ යෙදී  ඇත.එමෙන්ම ඔහු 948 දී අමීර් ඛාන් නම් ගායකයා සමග සහාය වාදනයේ  යෙදී   ඇත .ඒ ඉන්දියාවේ බෙදීමෙන් පසු අමීර් පළමු වරට AIR හි ගායනය කල අවස්ථාවේදීය.සහාය  වාදකයෙකු  වශයෙන්ද ඔහු තම දස්කම් විදහා දැක්විය .නමුත් ඇතැමුන් ඔහු ඒ සදහා නොගැලපෙන බවන චෝදනා නැගිය.කෙසේ වුවද ඔහුඔහු තම ශෛලිය වෙනස් නොකළේය.ඕම්කර්නාත්  තාකුර්,ක්‍රිෂ්නරාවෝ ඇතුළු බොහෝ ගායකයන් හා තබ්ලා  වාදකයන් ඔහුගේ හැකියාවන් අගය කලෝය. .
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
EGYPT
ඊජිප්තුව පුරාම මුස්ලිම් හා ක්‍රිස්තියානි පිරිස් අතර දක්නට ලැබේ. ජේදනය කිරීමේ සියලු ක්‍රම ක්‍රියාත්මක වේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1995 දී 97% ක ව්‍යාප්තියක් තිබී ඇත. දකුණු ඊජිප්තුවේ තෙවන ක්‍රමය බහුල ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. නමුත් 2007 දී ඊජිප්තුවේ සෞඛ්‍ය හා ජනගහන අමාත්‍යාංශය විසින් ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය කිරීම තහනම් කර තිබේ.
රාම් නාරායන්
රැකියාව
ගායකයන් වෙනුවෙන් සහාය වාදනයේ යෙදීමෙන්   විඩාවට පත් නාරායන් 1949 දී මුම්බායි වෙත ගොස් තනිව පටිගතකිරීම් හා චිත්‍රපට ගීත සදහා වාදනයේ යෙදීමට පෙළඹුනි .ඕහු 1950 දී බ්‍රිතාන්‍ය HMV සමාගම  සදහා  78 rpm ග්‍රැමෆෝන් පටිගතකිරීම් 3 ක්  ද 1951 දී මුම්බායි   හිදී  අගල් 10 LP  Album එකක්ද නිකුත් කරන ලදී.නමුත් ඇල්බමය එතරම් සාර්ථක නොවිණි .ඉල්ලීම අඩු විය. මීළග  වසර 15  තුල ඔහු වාදනයේ මෙන්ම චිත්‍රපට ගීත රචනා කිරිමේද යෙදුණි. අඩලට් ,ගුන්ගා   ජුම්නා,හුම්දර්ඩ් ,කාශ්මීර් කි කාලි ,මධුමති ,මිලාන් ,මුග්හල් ඒ  අසම්  සහ නුර්ජෙහාන් එම චිත්‍රපට අතරින් සමහරකි.නාරායන් ප්‍රකට සංගීත  අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු වූ  o .p .නය්යර් ගේ ප්‍රියතම තේරීමක් බවට පත් විය. alt=Narayan and another man perform on a platform.|thumb|1980 අග භාගයේදී නාරායන් දිල්ලි හිදී වාදනය කරමින් නාරායන් 1952 දී ඇෆ්ගනිස්ථානයේද 1954 දී චිනයේදීද වාදනයෙන්  ඉමහත් කීර්තියක් ලබාගත්තේය.නරයන්ගේ ප්‍රථම එකල ප්‍රසංගය 1954 දී මුම්බායි  හිදී පැවතුනද ප්‍රේක්ෂකයන්ට අවශ්‍ය වූ යේ ජනප්‍රිය ගායකයන්ගේ ගීත ඇසීමට පමණි .එබැවින් ඔහුගේ වාදනයන් කෙටියෙන් අවසන් කිරීමට සිදු විය.මින්  පසුව නාරායන් සරන්ගි   වාදනය අතහැර ගායකයෙකු වීමට සිතා  බැලුවේය.නමුත් පසුව නැවත සිතට දිරි ගෙන කුඩා පිරිස් සදහා වාදනයේ යෙදුනි.ඔහුගේ දෙවන උතසහයේදී එනම් 1956 මුම්බායි සංගීත උළෙලේදී සාර්ථක ප්‍රතිචාර ලබා ගත්තේය.එතැන් සීට ඉන්දියාවේ ප්‍රධානතම උත්සව බොහොමයක ඔහු වාදනයේ යෙදී   ඇත. .
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
ERITREA
ජේදනය කිරීමේ සියලු ක්‍රම මුස්ලිම් හා ක්‍රිස්තියානි පිරිස් අතර ක්‍රියාත්මක වේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1995 දී 97% ක ව්‍යාප්තියක් තිබී ඇත. 2007 දී ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය කිරීම තහනම් කරන ලදී.
ETHIOPIA
ඉතියෝපියාව පුරාම ස්ත්‍රීන්ගේ ජනනේන්ද්‍රිය කොටස් ජේදනය කිරීම දක්නට ලැබේ. 73.6% ක ව්‍යාප්තියක් පවතී. ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 46 කම දක්නට ලැබෙන අතර ඇතැම් කණ්ඩායම් අතර 75%ක ව්‍යාප්තියක් පවතී. National Committee on Traditional Practice of Ethiopia විසින් පවසන පරිදි රටෙහි, පළමු ක්‍රමය 52% ද දෙවන ක්‍රමය 19% ද තෙවන ක්‍රමය 3%ද දක්නට ඇත.
රාම් නාරායන්
රැකියාව
ප්‍රකට  වාදක  රවී ශංකර් ගේ   සාර්ථක ඉදිරිපත්කිරීම් දුටු නාරයන්ද ඒකල ඇල්බම පටිගත කොට ඔහුගේ වැඩිමල් සහෝදරයාද    සමග පළමු වරට 1964 දී ඇමෙරිකාවට හා යුරෝපයට පිටත් විය.යුරෝපා සංචාරයේදී ප්‍රංශය,ජර්මනිය හා එංගලන්තයේදී ඔහු ප්‍රසංග පැවැත්විය .1960 ආරම්භයේදී නාරායන් නිතරම ඉන්දියාවෙන් පිටතදී සිසුන් පුහුණු කිරීමේ හා ප්‍රසංග පැවැත්වීමේ යදුනි.ඔහුගේ බටහිර සංචාරයේදී ඔහු තුල සරන්ගි  කෙරෙහි පවතී කැමැත්ත තව තවත් වැඩි විය.එයට   හේතුව සරන්ගි   හා චෙලෝ ,වයලීනය අතර   තිබු සමානත්වයයි .1960 අග භාගයේදී නාරයන්ගේ සමීපතම සහයකයා බවට සුරේෂ් තල්වකර් පත් විය.ඉන් පසු දශක කිහිපයේම  නාරයන් ඉන්දියාව   තුල හා විදේශයන්හිදී ප්‍රසංග පවත්වමින්පටිගතකිරීම් වල නියැලුණි.ඔහුගේ වාදන ඉන්දියාවේ ඇමෙරිකාවේ සහ යුරෝපයේ ඉතාමත්ම ජනප්‍රිය විය.1880 අග කාලයේදී නාරායන් සාම වසරකම මසක් පමණ බටහිර රටවල සංචාරයට පුරුදු විය.2000 වන විට ඔහු ඉද  හිට ප්‍රසංග පැවැත්වූ අතර 2010 වන විට ඉතාමත්ම කලාතුරකින් ප්‍රසංග සදහා ඉදිරිපත් විය.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
FRANCE
ඇතැම් සංක්‍රමණික කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. 1992 දී Women's Group for the Abolition of Sexual Mutilation විසින් දක්වනු ලබන්නේ 27 000ක කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයෙන් පීඩා විඳින බවයි. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය තුළ දක්වයි.
GAMBIA
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම වැඩි වශයෙන්ද හා තෙවන ක්‍රමය සුළු වශයෙන්ද ක්‍රියාත්මක වේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1985 දී 80% ක ව්‍යාප්තියක් තිබී ඇත. විවිධ ජනවර්ග අතර විවිධ වූ ප්‍රතිශතයන් දක්නට ලැබේ. එනම්, Mandinga හා Serehule 100% ද, Fula 93% ද , Jola 65.7% ද ,  Wollof 1.9% ද ලෙසයි.
රාම් නාරායන්
ශෛලිය
නාරයන්ගේ ශෛලිය සම්භාව්‍ය ඉන්දියානු සංගීතයට ලාක්ෂණික වේ.නමුත් ඔහු තෝරාගත් සංගීත භාණ්ඩය හා ඔහු සංගීතය  බාහිර සමාජයෙන් උගත් අයුරු අන් අයට   පොදු නොවේ.තම වාදනය කරන විට ප්‍රේක්ෂකයන් තුල සාමකාමී හැගීමක් ජනිත කිරීම තම අරමුණ බවත් ප්‍රේක්ෂකයින්ද ඒ හා සමානව තමාට  ප්‍රතිචාර දක්වනු දැකීමට කැමැති බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කොට ඇත.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
GERMANY
ඇතැම් සංක්‍රමණික කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය තුළ දක්වයි.
රාම් නාරායන්
ශෛලිය
නාරයන්ගේ සංගීතය dhrupad ශෛලියට අයත් alap හා jor කොටස් වලින් හා khyal ශෛලියට අයත් gat ඛණ්ඩ වලින් සමන්විත විය.ඔහු බුන්දු ඛාන් විසින් ගොඩනංවන ලද jhala නම් ශෛලියද අත්හදා බැලූ   නමුත් එය වඩාත් උචිත වන්නේ සරන්ගි   සදහා නොවන බව වටහාගෙන එය න වතා  දැමුවේය. නාරයන්ගේ ප්‍රසංග thumri ශෛලීය  මුසු වූ raga වලීන් සමන්විත විය.එය මිශ්‍ර ශෛලියකි.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
GHANA
ජේදනය කිරීමේ දෙවන ක්‍රමය නැගෙනහිර හා බටහිර පළාත් වල දක්නට ඇත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1986/87 දී 30% ක ව්‍යාප්තියක් තිබී ඇත. අපරාධ සංග්‍රහයේ දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දක්වයි.
රාම් නාරායන්
ශෛලිය
නාරායන් සීමිත paltas සංඛ්‍යාවක්  යොදා ගනිමින් ඉතා කුඩා පරාසයක ව්‍යායාම සිදු කරමින්  පුහුණුවීම් හා ඉගැන්වීම් සිදු කළේය.එමගින් වැඩි ස්වර ගණනක් වාදනයට හැකි විය.නාරායන් වේග රිද්ම සදහා paltas  මගින් ව්‍යුත්පන්න වූ දිගු ස්වර සටහන් විශේෂයක් වන tans යොදාගත්තේය. නාරායන් වේග රිද්ම හා පුළුල් පරාසයන්  වාදනයට තම වම අතද රිද්මයනුකුල වාදනයන් සදහා වම අත්හද යොදා ගත්තේය.නාරායන් සරන්ගි වාදනයේදී යොදා ගත්  ඇගිලි තාක්ෂණය අන් අයට   වඩා  බොහෝ වෙනස් විය.එහිදී ඔහු තම දකුණු අත  තරමක් පහතින් තබා ගැනීම,වාද්‍ය භාණ්ඩය අංශක 90 ට ආසන්නව තබා ගැනීම හා bow length පුර්ණ පරාසයේ තබා ගැනීම සුවිශේෂී වේ. External media  float  right    video1  Full performance of Mishra Des, recorded 1991, YouTube video by Music Today    නාරායන් අබ්දුල් වහිඩ් ඛාන්ගේ මාර්ගයෙන් kirana gharana පාසලට එකතු වුවත් ඔහුගේ රටාව ඊට වෙනස් විය .ඔහුගේ සංයෝජන බොහොමයක් ඔහුගේ ගුරුවරුන්ගෙන් උපුටා ගන්න ලද සරන්ගී වාදනය සදහා නවීකරණ කරන ලද ඒවා විය .නාරායන් අලුතින් රාග නිර්මාණයට අකමැති වුවද kedar සමග nand හා kaafi සමග malhar එක්  කොට  සංයුක්ත රාග  නිර්මාණය කළේය.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
GUINEA
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම දක්නට ඇත. 1998 දී 98% ක කාන්තාවන් පීඩාවට ලක් වී ඇත. දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය තුළ තහනම් කර තිබේ. රජය මෙම ක්‍රියාදාමයන් ඉවත් කිරීමට අවුරුදු 20 ක (1996 - 2015) ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භ කර තිබේ.
රාම් නාරායන්
ශෛලිය
නාරායන් ඔහුගේ ප්‍රසංග සදහා භාවිතා කළේ 1920 දී හෝ 1930 දී මීරුත් හිදී නිෂ්පාදනය කරන ලද සරන්ගියකි .එය ඔහුට ලැබුනේ උදය ලාල් ගෙනි.ඔහුගේ සරණගිය සදහා කල අත්හදාබැලීම් වලින් පසුව ඔහු එයට 4 වන තතක් එක් කළේය .නමුත් එය වාදනයේදී බාදාවක් වූ නිසා පසුව ඉවත් කළේය .1940 දී ඔහු gut වෙනුවට වානේ යොදා පළමු තත සෑදිය .එය වාදනයට පහසු වුවද හඩ  වෙනස් වීම නිසා එයද ඉවත් කළේය. .
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
GUINEA - BISSAU
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම දක්නට ඇත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 50% ක ව්‍යාප්තියක් පවතී. ඉන් 100% ක් මුස්ලිම් කාන්තාවන් වේ. Fula සහ Mandigne කාන්තාවන් 70 -80% ද නාගරික ස්ත්‍රීන් 20 - 30% ජේදනය කිරීමට ලක් වී තිබේ.
රාම් නාරායන්
දායකත්වය හා පිළිගැනීම
alt=Narayan sits in front of an ornamented partition and speaks into a microphone.|thumb|නාරායන් 2007 දී එංගලන්තයේ slough හි thames valley විශ්ව විද්‍යාලයේදී නාරායන් සරන්ගි   සංගීත භාණ්ඩය ලොව පුරා  ප්‍රසන්ග  සදහා ජනප්‍රිය භාණ්ඩයක් බවට පත් කළේය.ඔහු ජාත්‍යන්තරව සාර්ථක වූ ලොව පළමු සරන්ගි   වාදකයා විය.ඔහුට පසු සුල්තාන් ඛාන් එම මග ගත්තේය.නාරායන් සරන්ගි   වාදනයේදී ඇගිලි භාවිත කරන අයුරු සරල කොට නුතන ප්‍රසංග සදහා ගැලපෙන පරිදි සකස් කළේය.
''නාරායන් පෙරදිග සංගීතය පිළිබද ඇමරිකානු සංගමයේ හා 970-1980 දී මුමබායි  හි ජාතික කලා  ආයතනයේද ඉගැන්විය. ඔහු පෞද්ගලිකවද සරන්ගි   වාදන පුහුණු කළේය .ඔහුගේ දියණිය වූ අරුණා නාරායන්.මුණුපුරා  වූ හරෂ් නාරායන්  හා වසන්ති ශ්‍රිඛන්දේ  එවැනි පුද්ගලයන්ය.ඔහු sarod වදකයන්වද පුහුණු කළේය.ඔහුගේ පුතා වූ බ්‍රිජි නාරායන් එවැන්නෙකි .එමෙන්ම නාරායන් වයලින්  වාදකයන් හා ගායකයන්වද පුහුණු කොට ඇත .2002 දී ඔහු ඉන්දියාවේ සිසුන් 15 දෙනෙකු මෙන්ම ඇමෙරිකාවේ හා යුරෝපයේ සිසුන් 500 කට වඩා පුහුණු කර ඇත.Indian music in performance: නම් ප්‍රායෝගික ඉදිරිපත් කිරීමක් ඔහු 1980 දී නීල්  සෝර්රෙල් සමග එක්ව නිකුත් කළේය.එය උතුරු ඉන්දියානු සංගීතයේ හොදම ඉදිරිපත්කිරීමක් බව  Hans Neuhoff විසින් පවසා ඇත.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
KENYA
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම දක්නට ඇත. 1998 දී වයස 15 - 19 අතර 38%ක ව්‍යාප්තියක් පැවතී ඇත. විවාහය සදහා සුදුසුකමක් ලෙස සළකයි. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය නීතිය මගින් තහනම් කර තිබේ.
රාම් නාරායන්
දායකත්වය හා පිළිගැනීම
''සරන්ගීය  හා තමන් වෙතට ප්‍රසාදය හිමිවුයේ බටහිර ප්‍රේක්ශකයක් එය ආදරයෙන් වලදගත්තට පසුව බවට නාරායන්  තර්ක කළේයඔහු සරණගි වාදනය පුහුණු වීමට ප්‍රමාණවත් සිසුන් හා ගුරුවරුන් නොමැති වීම පිලිබදව කණගාටු විය.සරන්ගිය රැක ගැනීමට රජය විසින් අනුග්‍රහය දැක්විය යුතු බව ඔහු පවසා සිටියේය .මුම්බායි රාම් නාරායන් පදනම විසින් සරණගි පුහුණුව ලබන සිසුන්ට ශිෂ්‍යත්ව ලබා දේ .සරන්ගිය ජනප්‍රිය කිරිමේ  උත්සාහය කිසිදා අත  නොහරින බව නාරායන් පවසා  ඇත. .
නාරායන් 1976 දී පද්ම ශ්‍රී සම්මානයද,1991දී පද්ම භූෂණ සම්මානයද ,2005 දී පද්ම විභූෂණ සම්මානයද හිමි කර ගත්තේය .ඉන්දියාවේ දෙවන උසස්ම  සිවිල් ගෞරවය  වන පද්ම විභූෂණ සම්මානය ඉන්දියානු අගමැති A .P .J .අබ්දුල් කලාම් විසින් පිරිනමන ලදී.එමෙන්ම 1974-75  Rajasthan Sangeet Natak Akademi සම්මානය ,1975 ජාතික Sangeet Natak Akademi සම්මානය ද  හිමි කරගත්තේය.1991-92 කාලිදාස් සම්මානයද 1999 දී මහාරාෂ්ට ප්‍රදේශයේ ආණ්ඩුකාර P .C .Alexandar  විසින් Aditya Vikram Birla Kalashikhar Puraskar සම්මානයද ඔහුට ලබා දෙන ලදී.2013 දී රාජස්තාන් රත්න සම්මානය ,2014 GiMA  හි Lifetime Achievement Honour සම්මානය, 2015-2016  සම්භාව්‍ය සංගීතය සදහා Pandit Bhimsen  j oshi Lifetime Achievement සම්මානය නාරායන් සතු කරගන්නට ඔහු සමත් විය.2007 දී නාරයන්ගේ ජීවිත කතාව ඇතුළත් Sarangi Ke Sang චිත්‍රපටය ඉන්දියානු චිත්‍රපට සම්මාන උළෙලේදී තිරගත විය. .
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
MALI
National Demographic and Health Survey දක්වන පරිදි 1995 / 96 දී 94% ක ව්‍යාප්තියක් රට පුරාම පැවතී ඇත. ජේදනය කිරීමේ පළමු ක්‍රමයෙන් 52% ද දෙවන ක්‍රමයෙන් 47% ද තෙවන ක්‍රමයෙන් 1% ද දක්නට තිබේ. මුස්ලිම් ගැහැණු ළමයි 94% ද ක්‍රිස්තියානි ගැහැණු ළමයි 85% ද පීඩාවට ලක් වී ඇත.
රාම් නාරායන්
පවුල   හා පුද්ගලික ජීවිතය
alt=A mixed-gender group of five people sits on a platform, two playing long-necked lutes, another two playing bowed instruments, and one resting his hands next to drums.|thumb|250x250පික්|නාරායන් හා ඔහුගේ දියණිය 2009 ලන්ඩන් හි royal albert  hall  හිදී නාරායන් ඔහුගේ වැඩිමල් සොහොයුරා වූ චතුර් ලාල් සමග සමීප සබදත්වක් පැවැත්විය.ඔහු නාරයන්ගේ සරන්ගී වාදනයට සහය වීමට තබ්ලා වාදනය උගත්තේය.තරුණ වියේදී තබ්ලා   වාදනය සදහා ගුරුවරුන් යටතේ පුහුණු වූ චතුර් පසුව ගොවිතැනට යොමු විය.නාරායන් ප්‍රකට සරන්ගි   වාදකයෙකු වූ පසු චතුර් ලාල් 1948 දී දිල්ලියට ගොස් ඔහු හමු විය.චතුර් ලාල් ට දිගටම තබ්ලා වාදකයෙකු ලෙස AIR හි සේවය කිරීමට නාරායන් උපදෙස් ලබා දුන්නේය.ඔහු අතිදක්ෂ සංගීතවේදියෙකු බවට පත්විය.1950 දී ඔහු ප්‍රකට වාදකයන් වූ රවී ශංකර්,අලි අක්බර් ඛාන් වැනි අය  සමග විදේශ සංචාරයන්හි යෙදුනි.බටහිර රටවල තබ්ලාව ජනප්‍රිය කිරීමට ඔහු කටයුතු කළේය.ලාල් 1965 දී මිය ගිය පසු නාරායන් ඔහුග දරුවන් 4 දෙන හද වැඩ ගත්තේය.ලාල්ගේ පුතු වූ චරන්ජිත් ලාල් තබ්ලා වාදකයෙකු ලෙස නාරායන් සමග විදේශ සංචාර සදහාද එක්  විය.නාරයන්ගේ බිරිද ශීලා නිවාස ඉදිකරන්නියකි .1950 දී ඇය  මුම්බායි  නගරයට පැමිණියේය.ඔවුන්ට දරුවන් 4 දෙනෙකි.වැඩිමල් පුතු වූ බ්‍රිජි නාරායන් සරෝඩ් වාදකයෙකු විය.ඔහු 1952 දී උපත ලැබිය.ශීලා 2001 ට පෙර මිය ගියාය.දෙවන දරුවා වූ අරුණා 1959 දී උපත ලැබිය.ඇය ඒකල සරන්ගි   ප්‍රසංගයක් පැවැත්වූ ප්‍රථම කාන්තාව වුවාය.ඇය 1984 දී කැනඩාවට  සංක්‍රමණය විය.තෙවන දරුවා වූ ශිව්‍  තබ්ලා  වාදකයෙකු විය.ඔහු පිය සමග ඕස්ට්‍රේලියාවේ   සංචාරයටද  එක්  විය. බ්‍රිජි නාරයන්ගේ පුතු වූ හර්ෂ් නාරයන්ද සරන්ගී වාදකයෙකු විය. නාරායන් 2009 දී අරුණා සමග ලන්ඩන් හි ඇල්බර්ට්   ශාලාවේදී ද  2010 දී  සවායි  ගන්ධර්ව සංගීත උත්සවයේදී  හර්ෂ් සමග  පූනේ  හිදීද ප්‍රසංග පැවැත්විය.
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
MAURITANIA
සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය දක්වන්නේ ජේදනය කිරීමේ පළමු ක්‍රමයෙන් 25% ද දෙවන ක්‍රමයෙන් 20% ද පවතින බවයි. Soninke ජනවර්ගයේ 92% ද Halpulaar ජනවර්ගයේ 95.5% ද ව්‍යාප්තියක් පවතී.
රාම් නාරායන්
පවුල   හා පුද්ගලික ජීවිතය
නාරායන් හින්දු අගමිකයෙකු විය."මාගේ ආගම සංගීතයයි"යනුවෙන් පවසා ඇත.දිවය සම්පත් ලැබීමට සංගීතයට වඩා සුදුසු වෙනත් මාර්ගයක් නැති බව ඔහු පැවසීය. .
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
NEW ZEALAND
ඇතැම් සංක්‍රමණික හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. 2002 වසරේදී ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය වැළැක්වීමට නිතී පනවා තිබේ.
NIGER
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම දක්නට ඇත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1998 දී 5% ක ව්‍යාප්තියක් පැවතී ඇත. Peul ජනවර්ගයේ 30% ද Zarma ජනවර්ගයේ 9% ද දක්නට ඇත. 2003 දී දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයට ගෙනා නව වගන්තියක් මගින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දක්වයි.
NIGERIA
ජේදනය කිරීමේ සියලු ක්‍රම දක්නට ලැබේ. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය දක්වන්නේ ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට සෑම දවසකම කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් 6000 ක් පමණ ලක් වන බවයි. 50% හෝ ඊට වැඩි ප්‍රතිශතයක් දක්නට ලැබේ.
NORWAY
ඇතැම් සංක්‍රමණික හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය වැළැක්වීමට නිතී පනවා තිබේ.
SENAGAL
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම දක්නට ඇත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1990 දී 20% ක ව්‍යාප්තියක් පැවතී ඇත. 1999 දී දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයට ගෙනා නව වගන්තියක් මගින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය හා ඒ ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස දක්වයි.
SIERRA LEONE
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම සියලුම ක්‍රිස්තියානි හා මුස්ලිම් ජනවර්ග අතර දක්නට ඇත. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1997 දී 90% ක ව්‍යාප්තියක් පැවතී ඇත.
SOMALIA
ජේදනය කිරීමේ සියලු ක්‍රම බහුලව දක්නට ලැබේ. ව්‍යාප්තිය 98% කි. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1982 හා 1993 අතර කාලයේදී 96 - 100%  ක ව්‍යාප්තියක් පැවතී ඇත. තෙවන ක්‍රමය 80% ක් භාවිතා කරයි.
SUDAN
1990 දී Demographic and Healyh Survey දක්වන පරිදි 89% කටත් වඩා විවාහක කාන්තාවන් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී ඇත. උතුර, නැගෙනහිර හා බටහිර පළාත් වල කාන්තාවන් මීට ලක්වී ඇතත් දකුණු පළාතේ ක්‍රියාත්මක වීමක් දක්නට නොලැබේ. ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය නීතිය මගින් තහනම් කර තිබේ.
TANZANIA
ජේදනය කිරීමේ දෙවන හා තෙවන ක්‍රම පවතින අතර 17.6% ව්‍යාප්තියක් පවතී. 1998 Sexual Offences Provision Act මගින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය තහනම් කරනු ලබයි.
TOGO
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම පවතී. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 1996 දී 12% ක ව්‍යාප්තියක් පැවතී ඇත. 1998 දි ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය නීතිය මගින් තහනම් කර තිබේ.
UGANDA
ජේදනය කිරීමේ පළමු හා දෙවන ක්‍රම පවතී. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ගණනය කිරීම් වලට අනුව 5% ක ව්‍යාප්තියක් පවතී.
එව්ලින් ශර්මා
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ජර්මානු කාන්තා නිරූපිකාවන් ප්‍රවර්ගය:ඉන්දීය චිත්‍රපට නිළියන් ප්‍රවර්ගය:1986 උපත්
ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය
UNITED KINGDOM
ඇතැම් සංක්‍රමණික කාන්තාවන් හා ගැහැණු ළමයින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනයට ලක් වී තිබේ. ඉතියෝපියානු, ඊජිප්තියානු, නයිජීරියානු, සෝමාලියානු, සුඩාන් ස්ත්‍රීන් ප්‍රධාන වේ. 2003 Female Genital Mutilation Act මගින් ස්ත්‍රී ජනනේන්ද්‍රිය ජේදනය තහනම් කර තිබේ.
ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන්
මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය (1948)
සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (1966)
ආර්ථික, සමාජයයීය හා සංස්කෘතික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (1966)
කාන්තාවන්ට එරෙහි සියලු ආකාරයේ වෙනස්කම් පිටු දැකීමේ සම්මුතිය (1979)
කෲර, අමානුෂික අවමන් සහගත සැළකිලි හා දඬුවම් වලට එරෙහි සම්මුතිය (1984) ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (1989)
කාන්තාවන්ට එරෙහි හිංසන පිටු දැකීමේ ප්‍රකාශනය (1993)
ප්‍රාදේශීය සම්මුතීන්
මානව හිමිකම් හා මූලික නිදහස සුරැකීමේ යුරෝපියානු සම්මුතිය (1950)
මානව හිමිකම් පිළිබඳ ඇමරිකානු සම්මුතිය (1978)
මානව හා මිනිස් අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ අප්‍රිකානු ප්‍රඥප්තිය (1981)
ළමා අයිතිවාසිකම් හා සුභසාධනය පිළිබඳ අප්‍රිකානු ප්‍රඥප්තිය (1990)
අප්‍රිකානු කාන්තා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ප්‍රොටකෝලය (2003)
ආයතන
කාන්තාවන්ට එරෙහි සියලු ආකාරයේ වෙනස්කම් පිටු දැකීමේ කමිටුව
මානව හිමිකම් කමිටුව
ආර්ථික, සමාජයයීය, සංස්කෘතික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ කමිටුව
ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ කමිටුව
ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා වූ කයිරෝ සම්මේලනය
Beijing Declaration and Platform for Action of the Forth World Conference on  Women,Beijing,Chaina,4-15September 1995
Convention on the Protection of the Diversity of Cultural Expressions,adopted October 2005
United Nations Economic and Social Council(ECOSOC),Commission on the Status of Women.Resolution on the Ending of Female Genital Mutilation (March 2007)
වාරිස් ඩයිරි
150px|left|thumb
මුලාශ්‍ර
Female genital cutting
Female Circumcision as a Public Health Issue
Eliminating Female Genital Mutilation
Female Genital Mutilation
Waris Dirie
Images (Female Genital Mutilation)
Images (Waris Dirie)
සහසංයුජ බන්ධනය
සහසංයුජ බන්ධන රසායනික බන්ධන විශේෂයක් වන අතර, පරමාණු අතර හෝ පරමාණු හා වෙනත් සහසංයුජ බන්ධන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබාගැනීම මගින් බන්ධන නිර්මාණය කිරීම සහසංයුජ බන්ධනවලට ලාක්ෂණික වේ. එනම් පරමාණු ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබාගන්නා විට ඒවා අතර ඇතිවන ආකර්ෂණ හා විකර්ශන බලවල ස්ථායීතාව සහසංයුජ බන්ධනයක් හෝ සැලකිය හැක.
ඇගොස්ටික බන්ධන, ලෝහක බන්ධන ත්‍රිකේන්ද්‍රීය ද්වී ඉලෙක්ට්‍රෝනික බන්ධන , සිග්ම බන්ධන හා පයි බන්ධන යනාදී බන්ධන වර්ග රැසක් සහසංයුජ බන්ධන ලෙස වර්ග කළ හැක. සහසංයුජ බන්ධනයේ සදහා වූ ඉංග්‍රීසි නාමය 1939 වසරේදී නිර්මාණය කරන ලද්දකි. “සහසංයුජ” නම් වදනෙහි “සහ” යන උපසර්ගයන් “එක්ව ක්‍රියාවේ යෙදෙන” නැතහොත් “එක්තරා දුරකට යුගලමය ලෙස ක්‍රියා කරන” වැනි අරුතක් ගෙන දේ. ඒ අනුව “සහසංයුජ” යන්නෙන් අදහස් වනුයේ සංයුජතාවත් හවුල් කරගන්නා යන අරුත වේ. මෙම අර්ථය සංයුජතා කවච බන්ධන සිද්ධාන්තය හා ගැලපීමක් පෙන්වයි. H2 අණුවක හයිඩ්‍රජන් පරමාණු යුගල සහසංයුජ බන්ධනයක් හරහා ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලක් හවුලේ තබාගැනීම මේ සදහා උදාහරණයක් වේ.
බන්ධනයක සහසංයුජ ලක්ෂණ ඉතා ඉහළ වන්නේ බන්ධනය වූ පරමාණුවල විද්‍යුත් සෘණතා ආසන්න වශයෙන් වත් ‍සමාන වන විටයි. එබැවින් එකම මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු දෙකක් නොවුන ද ආසන්න වශයෙන් සංසන්දනය කළ හැකි තරමේ විද්‍යුත් සෘණතාවක් දරණ පරමාණු දෙකක් අතර සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇති විය හැක. සහ සංයුජ බන්ධනයකදී ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබා ගැනීමක් සිදුවන බැවින් ඉලෙක්ට්‍රෝන විස්ථානගත තත්වයක පවතී යයි කියමු. තවද අයනික බන්ධන වෙන් කොට, සහසංයුජ බන්ධනවල ශක්තිය රදා පවතින්නේ බහු පරමාණුක අණුවල පරමාණු අතර ඇති කෝණික සම්බන්ධතාවය මතයි.
බන්ධන පෙළ
සහසංයුජ බන්ධනයක් ඇති කිරීමට සහභාගී වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල ගණන ප්‍රකාශ කෙරෙන මිණුමක් ලෙස බන්ධනයක පෙළ සැලකිය හැක. මෙය ද්වි අණුක සංයෝග අණු අතර බන්ධන විස්තර කිරීමට හදුන්වා දී ඇතත් බහු පරමාණුක අණුවල පවතින බන්ධන විස්තර කිරීමට ද යොදා ගනු දැකිය හැක.
ඉහත වර්ගීකරණය ශක්තිමත් හා ව්‍යාප්ත එකක් වන නමුදු බොහෝ බන්ධන ව්‍යුහ විස්ථානගත තත්වයක ඉලෙක්ට්‍රෝනවලින් යුතු බැවින්, එහි වලංගුභාවය සීමා සහිත වේ. ත්‍රිකේන්ද්‍රීය බන්ධන ඉහත සම්මුතීන්වලට එකගව නොහැසිරීම මේ සදහා උදාහරණයකි.
1067
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ප්‍රවර්ගය:
ෂම්හාලා
ෂම්හාලා, ෂැංගීලා(shangri -la), ධර්මශාලා නමින්ද හදුන්වන්නේ මේ පුරවරයයි.
හිමාලයේ ටිබෙත සානුවේ පවතින්නේ යැයි විශ්වාස කරන අභිරහස් නගරයකි. මෙය හිරණ්‍යක නම් රජුගේ හොහොයුරු මානස නැමත්තා විසින් කරවන්නට ඇතැයි සැලකේ. මෙහි උගතුන් බුද්ධිමත් ආරක්ෂා සහිතව නවතා තැබූ බව තිබෙත ජනකතාවල එයි. හිමාල අඩවියට එන යෝගීන්ට ආහාර හා වෙනත් අවශ්‍යතාවන් සදහා මෙය ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ. මානස විලද තැනුවේ ඉහත මානස නැමැති පාලකයා විසින් යැයි කියවේ. මෙය කිසිවෙකු විසින් සොයාගෙන නොමැති අතර විවිධ ජනකතාවල පමනක් එන පුරවරයකි.
හිමාල අඩවියේ සීතල ගිරි හිස් අතර මිහිදුමෙන් වැසීගිය සානුවල මොන තරම් රහස් සැගවී ඇද්ද?
වසර 1800සිය ගනන්වල හරි අපූරු මිනිසෙක් ටිබෙටයේ ගමකට ලගාවූයේ මග වැරදීමෙන් අතරමන් වීමෙනි. මේ මිනිසා වටා ගම්මු වටකරගත්හ. මිනිසුන්ගේ අශ්වාස ප්‍රාස්වාසය වැදීමෙන්දෝ බලාසිටියේදීම රෝගී වූ ඒ මිනිසා මියගියේය. එකල සිටි කාය ව්‍යවච්ඡේද විශේෂඥයන් පැවසූවේ මේ අද්භූත මිනිසා වසර දහසක්වත් වියපත් මිනිසෙක් බවය.
එසේනම් ඔහු ෂම්හාලා නොහොත් ධර්මශාලා අභිරහස් පුරවරයේ මිනිසෙක් වියැ යුතුයැයි මිනිසුන් කීහ.
යම් නගරයක වැසියෙකුට කිසිදින හර්දයාබාධයක්, පිළිකාවක් සෑදී මියගියේ නැද්ද? එම අභිරහස් පුරවරයෙන් පිටතට ගියවිට සාමාන්‍ය වැසියන්ගේ රෝගබීජ සහිත ඇසුරෙන් පවා සැනින් මිය ගියේද? ඒ ෂැංගීලා පුරවරයේ වැසියෝයි.
ෂම්හාලා නොහොත් ධර්මශාලා නගරය භාවනා යෝගී මුණිවරයින්ගේ නගරයකි. අතීත ලෝකයේ දැනුම අනාගතය වෙනුවෙන් සංරක්ෂණය වන්නේත්, නේක කලාවන්ගේ පරතෙරට ගියවුන් මෙහි වෙසෙනබව කියැවේ.
මේ ලෝකයටම අබිරහසන්වූ ෂම්හාලාව ගොඩනැගුවේ හෙළයේ මහ නරේන්ද්‍රයාව සිටි හිරණ්‍යකස්සපයන් සමයේ ඔහුගේ සොයුරු මානසයි. හෙළදැනුමේ ආරක්ෂාව පිණිස මේ අභිරහස් මුණිවරයින්ගේ නගරය කරවීය. එහි පැවැත්මට අවැසි සේවා කුළද පිහිට විය. ජානක තරංග ආරියරත්නයින් විසින් පළ කල හිරණ්‍යක නම් කෘතියේ මේ පිළිබද හෙළ ප්‍රවාදය වැඩිදුරටත් දක්වා ඇත.
ටිබෙටයේ ලාසා අගනුර සිට කිලෝමීටර් 940 ගිය තැන වර්ග සැතපුම් 160ක් විශාල, අඩි 300ක් පමන ගැඹුරැති මානස නැමැති නිසල විල පවතී. එයට නෙත් මානයේ හිමාල කඳු පංතියේ අත්භූත කෛලාස කූටය නම්වු කන්ද පිහිටා ඇත.
හිංදු සාහිත්‍යට අනුව ශිව දෙවිදුන් වාසය කරන්නේ මෙහිය. රාමායනයට හා හෙළ පුරාවෘත වලට අනුව දශානත් රාවණ රජු අතින් පරාජයට පත්වන වෛශවනයන් පලාවිත් සිය විමන කරගන්නේ මෙයයි. අනවත්ත හෙවත් බෞද්ධ සාහිත්‍යෙය් එන අනෝතත්ත විල පවතින්නේ මේ නිම්නයේමය. එසේනම් ෂම්හාලා පිහිටිය යුත්තේද මේ ඇසුරේමය.