cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
එරිස් (වාමන ග්‍රහලෝකය)
එරිස් මුලින්ම නිරීක්ෂණය කරන ලද්දේ පැලොමාරා නිරීක්ෂණාගාරයේ මයික් බ්‍රවුන්ගේ නායකත්වය ලද කණ්ඩායමක් විසින් 2003 දීය. නමුත් එය 2005 වනතුරු හදුනා නොගන්නා ලදී.] එය කුපර් පටියට එපිටින් ඇති අකාබනික ට්‍රාන්ස් නෙප්චූනියානු වස්තුවකි(TNO). එරිස්ට එක් චන්ද්‍රයෙක් පවතින අතර ඩිස්නොමියා වශයෙන් හඳුන්වයි. වෙනත් උප ග්‍රහයින් ඒරිස්ට පවතින බව මෙතෙක් සොයා ගෙන නැත. එයට සූර්යයාගේ සිට දුර 96.7 AU පමණ වේ. එය දළ වශයෙන් සූර්යයාගේ සිට ප්ලුටෝට ඇති දුර මෙන් තුන් ගුණයකි. යම් ධුම කේතු කිහිපයක් හැරුණු විට සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සිට ඈතින්ම ඇති ග්‍රහවස්තු‍ යුගල එය වේ.
එරිස් ප්ලූටෝට වඩා විශාල නිසා එය සොයාගත් අයන NASA ආයතනය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දස වැන්නා ලෙසද නම්කරන ලදී. මෙවැනි විශාල වස්තූන් අනාගතයේ තවත් හමුවිය හැකි නිසා අන්තර්ජාතික අභ්‍යවකාශ සංගමය [IAU] විසින් “ග්‍රහලොව” යන වදනට අර්ථ දැක්වීමක් ගෙන එන ලදී. එම නව අර්ථ දැක්වීම 2006 අගොස්තු 24 දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ අතර එතුළින් එරිස්, ප්ලුටෝ හා සිරිස් සමග වාමන ග්‍රහලෝක කාණ්ඩයට කාණ්ඩගත කරන ලදී.
කක්ෂය
ඒරිස්ට දින 557ක කක්ෂීය ආවර්තීයක් ඇති අතර 2008 දී එය සූර්යයාගේ සිට යා හැකි උපරිම දුර වන නක්ෂත්‍ර ඒකක 96.7 ක දුරින් පිහිටයි. (එහි සූර්ය දුරකය 97.5AUකි) ඒරිස් උප‍හේලිකයට පැමිණුනේ 1698 – 1600 අතරතුරය, සූර්ය දුරකයට 1977 දීය. නැවත උපහේලිකයට පැමිණෙන්නේ 2256 හා 2258 අතරතුරය. දීර්ඝ කාලීන සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දුරින්ම ඇති දන්නා වස්තු වන්නේ ඒරිස් හා එහි චන්ද්‍රයාය. කෙසේ නමුත් දන්නා TNO 40 ක් විශේෂයෙන් 2006 SQ372, 2000 OO67 හා සෙඩ්නා, වර්තමානයේ ඒරිස්ට වඩා හිරුට සමීප අතර ඒරිස්ගේ 67.7AU ක අඩ-මහා අක්ෂයට වඩා වැඩි සාමාන්‍ය කක්ෂීය දුරක් පවතී.
මෙහි කක්ෂය අධික ලෙස විකේන්ද්‍රික වන අතර හිරුට 37.5AU තරම් ආසන්නයට ඒරිස් ගෙන එයි. එය විසිරුණු වස්තු සඳහා අපේක්ෂිත උපහේලිකයකි. මෙය ප්ලූටෝහි කක්ෂය ‍තුළ වන නමුත් තවමත් නෙප්චූන් (28.8 – 30.4AU) සෘජු ගැටුමකින් ආරක්ෂා වී ඇත. අනෙක් අතින් ප්ලූටෝ, අනෙකුත් ප්ලූටෝනියන් මෙන් අඩු ආනතියකින් හා අඩු විකේන්ද්‍රිකතාවකින් යුත් කක්ෂයක් අනුගමනය කරන හෙයින් කක්ෂීය අනුනාදයෙන් ආරක්ෂාවන අතර නෙප්චූන්ගේ කක්ෂය ඡේදනය කළ හැක. භූ පෘථිවියේ කක්ෂය ඇති තලයේම කක්ෂ පිහිටා ඇති ග්‍රහලෝක හා වායු දැවැන්තයන් මෙන් ‍නොව, එරිස්ගේ කක්ෂය අධික ලෙස ආනත වී ඇත. එය කක්ෂ තලයට අංශක 44කින් පමණ ආනතවේ.
දැනට එරිස්ට 18.7 ක දෘශ්‍ය විශාලත්වයන් ඇති අතර එමනිසා එය සමහරක් ආධුනික දුර දක්නවලට අනාවරණය විය හැකි තරම් දීප්තිමත්ය. නිසි තත්ව යටතේ දී CCD සහිත 200mm දුර දක්නයකට ඒරිස් අනාවරණය කර ගත හැක. එය මේ දක්වා අනාවරණය නොවීමට හේතුව එහි අධික කක්ෂීය ආනතියයි. බොහොමයක් පර්යේෂකයන් විශාල බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩල වස්තු සඳහා නිරීක්ෂණය කරන්නේ බොහොමයක් වස්තු හමුවන කක්ෂ තලයේ තලයයි.
ඒරිස් දැන් සීටස් තාරකා මණ්ඩලය තුළ පවතී. 1876 සිට 1929 තෙක් එය ස්කල්ප්ටර් හින්, දළව 1840 සිට 1875 තෙක් ෆීනික්ස්හි ද පැවතුණි. 2036 දී මීන රාශිය වෙත ඇතුළු වන එය 2065 තෙක් එහි රැඳී සිට මේෂ රාශිය වෙත ඇතුළු වනු ඇත. ඉන්පසු උතුරු ආකාශයට ඇතුල්වන මෙය 2128 දී පර්සියස් තුළටත් 2173 දී කැමලෝගඩලිස් (එය එහි උතුරු ක්‍රාන්තියට ළඟාවන ස්ථානය) තුළටත් ඇතුළු වනු ඇත. ඒරිස්ගේ කක්ෂය අතිශයින් ආනත නිසා සාම්ප්‍රදායික රාශි චක්‍රයේ තාරකා මණ්ඩල කිහිපයක් හරහා පමණක් යයි.
ඩ්වෝප් ප්ලැනට් සොයාගැනීම
ජනවාරි 5, 2005 දී එරිස් නම් වු වාමන ග්‍රහයා පහත සදහන් විද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගන්නා ලදී. මයික් බ්‍රවුන්, චැඩි ට්‍රැජිලෙප් හා ඩේවිඩ් /බිනොවිට්ස්, ඔක්තොම්බර් 21, 2003 දී ගත් ඡායාරූප වලින් මෙම ආකාශ වස්තුවේ උපස්ථිතිය හෙළි විය. මෙම විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායම විසින් තවත් විශාල TNO සොයාගන්නා ලදී, 50 000 ක්වොදා, 90482 ඕකස් හා 90377 සෙඩ්නා මේවාට උදාහරණ වේ.
මින් අනතුරැව, එරිස් හි කක්ෂය නිර්ණය කිරීමට නිරීක්ෂණ කරන ලදී. ' හමව්මියා' නමැති තවත් TNO වන උපස්ථිතිය වෙනත් විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් ලාවට හෙළිකර නිසා එරිස් හි උපස්ථිතිය හෙළිකිරීමට විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායම විසින් පියවර ගන්නා ලදී.
ඔක්තෝබර් 2005 දී 'එරිස්' ට 'ඩිස්නෝමියා' නම් චන්ද්‍රයෙකු ඇති බව හෙළිවිය. 'ඩිස්නෝමියා' හි කක්ෂය පිළිබද මිනුම් ගැනීමෙන් අනතුරැව 'එරිස්' හි ස්කන්ධය සොයා ගැනීමට විද්‍යාඥයින්ට හැකිවිය. මෙය 2007 ජුනි මාසයේ ගණනය කල අතර එහි අගය  විය. මෙය ප්ලුටෝ ග්‍රහයාගේ ස්කන්ධයට වඩා 27% වැඩි අගයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:ග්‍රහලෝක ප්‍රවර්ගය:එරිස් (වාමන ග්‍රහලෝකය)
ප්‍රධාන සාගර කලාප
ප්‍රධාන සාගර කලාප පින්තූර - භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක තත්තවයන්ට අනුව සාගරය නොයෙක් කලාප වලට වර්ග කෙරේ. සාමුද්‍ර කලාපය (pelagic) තුළ සියළු විවෘත සාගර කලාප අඩංගු වන අතර ගැඹුර හා ලැබෙන ආලෝක ප්‍රමාණය අනුව එය තවදුරටත් උපකලාප වලට බෙදේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට 200 මිටර් දක්වා ගැඹුරෙන් පවතින්නේ ප්‍රකාශ කලාපයම් මෙම කලාප තුළ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය බහුලව සිදුවන බැවින් සාගරයේ ජෛව, විවිධත්වයෙන් පොහොසත්ම කලාපය මෙයවේ. පැළදළියකට තම ජිවිතය පවත්වා ගත හැක්කේ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ කාර්යයෙන් පමණක් නිසා මෙම කලාපයට පහතින් ජීවත් වන සියළු ජීවින් ඉහළින් පාවි පැමිණෙන ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි හෝ තවත් ප්‍රාථමික නිෂ්පාදකයෙකු මත හෝ රදා පැවතිය යුතුය. මීටර් 2000 ට වඩා වැඩි ගැඹුරෙන් පවතින නිරාලෝක (Aphetic) කලාපයේ පවතින ජලතාප වෙනට් මෙවැනි ජිවියෙහි. ප්‍රකාශ කලාපයේ සාමුද්‍ර කලාපය,ත අපි සාමුද්‍ර කලාපය (epipieagic) ලෙස හැදින්වේ. නිරාලෝක කලාපයේ සාමුද්‍ර කොටස විෂමතා එක පිහිටන තවත් උපකලාප කිහිපයකට බෙදිහ හැක. එහි ඉහළින්ම පවතින්නේ මොසෝසාමුද්‍ර (meso pelagic) කලාපයයි. එහි පහත සීහාව 12 කපනතික පවතින අතර නිවර්තන අනු සැලකුවහොත් මිටර් 70-1000 අතර මට්ටමක මෙම කලාප පිහිටයි. ඉන්පසු හමුවන ආගාධ සාගරික/ අව්‍යාමුද්‍ර (bathypelagic )කලාප පවතින්නේ හෙවත් මීටර් 700 හෝ 1000 සහ මීටර් 2000 හෝ 400 අතර කලාපයේය. ආගාධ තලය මතින් පවතින් ආගාධ සමුද්‍ර කලාපය (Ned pelagic) පහත් සීමාව 6000m පමණ ගැඹුරකින් පිහි‍ටයි. මෙහි ගැඹුර 6000m -10 000mඅතරපවතින අතර එය සාගරයේ ගැඹුරින්ම පිහිටා සාගර කලාපයයි. සාමුද්‍ර, නිරා‍ලෝක කලාප මෙන්ම නිතරල නිරාලෝක (benthic apnohc) කලාපද සාතරයේ පිහිටා ඇත. මෙම වර්ගයට ඉතා ගැඹුරින් පිහිටි කලාප 3 ක් අයත් වේ. (bathyal) කලාපයේ මහද්වීපික බෑවුම සහ නැග්ම 400m දක්වා ආවරණය කරයි. ආගාධ කලාපයට 4000m-600m අතර ඉතා ගැඹුරින් පිහිටි තලය අයත් වේ. අව්‍යාත වශයෙන් හෙඩල් (nedal) කලාපය යනු සාගරයේ පතුලේ පිහිටි හෙඩාල් සමුද්‍ර (dalpeagic) කලාපයයි. සාමුද්‍ර කලාපය නෙට්රික් (netinc) හා සාගරික (coceanic) ලෙස තවත් උපකල්පනය 2 කට වෙන් කල හැක. නෙට්රික් කලාපය සමන්ිත වන්නේ මහද්විපික තටකයට ඉහළින් පිහිටි ජල ස්කන්ධය වන අතර සාගරික කලාපයේ පවතින්නේ නිරාවරණය වු ජලය පමණි. වෙරළාසන්න (littanal) කලාපය වඩදිය හා බාදිය ඇතිවන ප්‍රදේශය ආවරණය කරන අතර නාවික ා භෞමික තත්තව අතර සංක්‍රමණික තත්තවයක් පෙන්නුම් කරයි. අන්තර් උදම් (intertidal)කලාපිය ලෙසද මෙය හැදින්වෙන අතර එයට හේතුව වන්නේ වඩදිය බාදිය මට්ටම මෙම කලාපිය තත්තවය මත බලපෑම් ඇති කිරිමයි.
අන්තර් ආණ්ඩුවාදය
අන්තර් ආණ්ඩුවාදය - තීරණ ගැනීමේ ක‍්‍රමයක් ලෙස
ජර්මන් ෆෙඩරල් ක‍්‍රමය තුළ උත්තර මන්ත‍්‍රී මණ්ඩලය වන "Bundesrat of Germany" හි ආසන දරන්නේ ඉඩම් හිමියන් ය. එහෙයින් මෙම ක‍්‍රමය ෆෙඩරල් ක‍්‍රමය හා නොගැටෙන්නකි.
මීට ප‍්‍රතිවිරුද්ධ ක‍්‍රමය වන්නේ ‘උත්තරජාතිකවාදය යි.’
ආසියානු අමෙරිකානු අධ්යයන
කෙරෙන අධ්යාiපනික ක්‍ෙෂ්තරගර යයි. මෙය අපරිමෙයකානු අමෙරිකානු අධ්යවයන ලතින් අමෙරිකානු අධ්යමයන සහ අමෙරිකානු ආදිවාසී අධ්ය‍යන ආදිය ඇතුලත් ජනවාර්ගික අධ්ය්යන ක්ෂෙඅ්තරසියයට සමීපත්වයක් දක්වයි. ආසියානු අමෙරිකානු අධ්යයයන ආසියානු අමෙරිකානුවන් ගේ ඉතිහාසය සංස්කෘතිය දේශපාලනය අර්බුද හා අත්දැකීම් පිළිබඳ පුළුල් විගරිකාහයක යෙදෙයි. ආසියානු අමෙරිකානු අධ්යායනිකයෝ සමාජ විද්යා්ව ඉතිහාසය සාහිත්යන දේශපාලන විද්යාආව හා වැනි බොහෝ දෘෂ්ටි කෝන වලින් එන විවිධ විශ්ලේෂණ මෙවලම් තම අධ්යතයන කටයුතු සඳහා භාවිත කරති. මෙය ආසියාවේ ජීවත්වන ආසියානුවන්ගේ ඉතිහාසය සංස්කෘතිය ආගම ආදිය අධ්යතයනය කරන ආසියානු අධ්ය‍යන ක්ෂේ්තරසියයෙන් වෙනස් ව අමෙරිකාවේ වෙසෙන ආසියානුවන් පිළිබඳ ගවේෂණය කරයි.
http://en.wikipedia.org/wiki/Asian_American_Studies
කුඩා ලෙන්
කුඩා ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ දකුණු කොන්කන් හි මුරුද්-ජන්ජීරා උතුරු වෙරළ තීරයෙහි නැගෙනහිර පස වූ කුඩා නම් ගම්මානයේ ය. මෙහි ඇති බෞද්ධ ලෙන් පහළොව කුඩා සහ සරල අත. එය ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ දී නිර්මාණය කොට ඇත.
මෙහි චෛත්‍ය ගෘහයෙහි වූ බරාඳයෙහි බුදුන් වහන්සේ කැටයම් කිහිපයක් දක්නට ලැබෙන අතර, එහි පද්මය, ධර්ම චක්‍රය සහ නාග සංකේත ද දක්නට ලැබෙයි. පසුකාලීනව 5වන/6වන සියවස්වල දී මෙම ලෙන් මහායාන නිකායට නතුවූ අතර, එම නිකායයට අයත් ප්‍රතිමා නිර්මාණය විය. මෙහු පළමු ලෙනෙහි බිත්තියේ පුරාතන සෙල්ලිපියක් දක්නට ලැබේ. සයවන ලෙනෙහි හස්ති රූප දැකගත හැක.
වීර කැප්පෙටිපොළ මධ්‍ය විද්‍යාලය, අකුරම්බොඩ
කි‍්‍ර.ව. 1880 වන විටත් අකුරම්බොඩ ස්වභාෂා පාසලක් පැවති බව, A Gazatteer Of The Central Provinvce Of Ceylon න ම් ග‍්‍රන්ථයේ 05 වෙනි පිටුවෙහි සදහන් වේ. ඒ අනුව මෙම විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය අවුරුදු 113 කට වැඩි බවත්, ශත වර්ෂයකට අධික කාලයක්, මාතලේ ප‍්‍රදේශයේ දස දහස් ගණනක් ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවනගේ නැණ නුවන පෑදීමට මුලස්ථානය වු බවත් කිව හැකිය.
නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පියා ලෙස හදුන්වන ආචාර්ය සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර මැතිතුමා විසින් මෙම පාසල 1941.01.06 වන දින මධ්‍ය විද්‍යාලයක් බවට පත් කොට අකුරම්බොඩ පමණක් නොව අවට ගම්වල දරුවන්ටත් නිදහස් අධ්‍යාපනය ලබන්නට අවස්ථාව ලබාදුනි. ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවු මධ්‍ය විද්‍යාලයන් අතර ප්‍රථම මධ්‍ය විද්‍යාලය ලෙස සලකනු ලබන්නේද මෙම විද්‍යාලයයි. එහෙත් මෙම ඉතිහාසය පිළිබදව අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සතුව නිසි වැටහීමක් නොමැති කමින් ලංකාවේ ප්‍රථම මධ්‍ය විද්‍යාලය ලෙස මතුගම සී.ඩබි.ඩබි කන්නන්ගර මධ්‍ය විද්‍යාලය බවට වැරදි අවබෝධයක් ජනතාව අතර  පවති. එය නිවැරදි කිරීම බලධාරින් සතු යුතුකමකි. ඵෙතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති මෙම මැදි විදුහල 1985 වර්ෂයේදී රජයේ අවශ්‍යතාවයක් මත විද්‍යාලයීය සියලූම සම්පත් යොදාගෙන යුධ හමුදා අභ්‍යාස මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කරන ලදී. යුධ හමුදාවට පවරා ගැනීම නිසා ලැබුණු සම්පත් වලට වඩා අහිමි වුනු සම්පත් වල වටිනාකම කිහිප ගුණයක් වන්නේය. මාතලේ දිස්ති‍්‍රක්කයේ ජන නායකයින් සහ ප‍්‍රදේශවාසීන් විසින් කරන ලද බලවත් ඉල්ලීම පරිදි 1991 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස විද්‍යාලයීය ගොඩනැගිලි ආපසු ලබා ගැනීමට හැකිවිනි. අපහසුතා රාශියක් මධ්‍යයේ 1991 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දා ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් 520 දෙනෙකුගෙන් මෙම විද්‍යාලය නැවත ආරම්භ කරන ලදී.
එමෙන්ම මාතලේ දිස්ත‍්‍රික්කයේ බාලක බාලිකා නේවාසිකාගාර සහිත එකම පාසල වන්නේ ද මෙම විද්‍යාලයයි. මෙම මධ්‍ය විද්‍යාලය මාතලේ දිස්ති‍්‍රක්කයේ කී‍්‍රඩා පාසලද වන්නේ ය. මෙය විද්‍යාලයට ලැබුණු මහගු දායාදයකි.
සෙනෝබියා
සෙනෝබියා (ග්‍රීක: Ζηνοβία / Zēnobía; අරමයික: בת זבי / Bat-Zabbai; 240 – 275 ප.) යනු 3වන සිවසේ සිරියාවේ පැල්මයිරින් අධිරාජ්‍යයේ රැජිනකි. ඇය ප්‍රකට වූයේ රෝම අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව ඇය දියත් කළ කැරැල්ල නිසායි. සෙප්ටිමියස් ඔඩේනැතස් රජුගේදෙවන බිසව වූ සෙනෝබියා පැල්මයිරින් අධිරාජ්‍යයේ රැජින බවට පත්වූයේ 267දී ඔ‍ඩේනැතස්ගේ මරණින් පසුවයි. 269දී සිය අධිරාජ්‍යය පුළුල් කළ සෙනෝබියා ඊජිප්තුව යටත් කරගත් අතර රෝම ප්‍රධානී ටෙනැජිනෝ ප්‍රෝබස්ව නෙරපා දැමුවා ය. සිය භූමිය නැවත ලබාගැනීමට උත්සාහ දැරූ හෙයින් ප්‍රෝබස්ගේ හිස ගසා දමන ලදී. 271 තෙක් ඇය ඊජිප්තුව පාලනය කළා ය. අනතුරුව ඇයව පරාජය කළ ඔරේලියන් අධිරාජයා ඇයව ප්‍රාණඇපකාරියක ලෙස රෝමයට රැගෙන ආවේ ය.
සාමය සහ ගැටුම් අධ්‍යයනය
මෙය සමාජ අර්බුදයන් පිළිබඳ ප‍්‍රචණ්ඩකාරී සහ ප‍්‍රචණ්ඩකාරී නොවන හැසිරීම් විශ්ලේෂණය කරන්නා වූ ද, ඒ පිළිබඳ ව්‍යුහාත්මක යාන්ත‍්‍රණයන් අධ්‍යයනය කරන්නා වූ ද විෂයකි. මෙහිදී වඩාත් පිළිගත හැකි මානවවාදී තත්ත්වයක් සඳහා මෙම ක‍්‍රියාවලීන්ගේ මඟ පෙන්වීම අධ්‍යයනය කරයි.
සටහන්
{|
ක්යෝතෝ ප්‍රඥප්තිය
ක්යෝතෝ ප්‍රඥප්තිය යනු හරිතාගාර වායූන් මුදා හැරීම අඩු කිරීමට රටවල් කිහිපයක් එක්වී එන ලද එකඟතාවයකි.
ප්‍රවර්ගය:පරිසරය ප්‍රවර්ගය:ජාත්‍යන්තර ප්‍රඥ්ප්ති ප්‍රවර්ගය:පරිසර විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:දේශගුණය වෙනස්වීම ප්‍රවර්ගය:ආර්ථිකවේදය
ඕසෝන් ක්‍ෂයවීම
ඕසෝන් ස්ථරයේ ක්ෂය වීම(Destruction of Ozone layer) වෙනස්කම් දෙකක් මත විස්තර කරන අතර නිරීක්ෂණ වලින් පැවසෙන්නේ ඉතා සෙමින්, 1970 පටන් පෘථිවි අපරිවර්තී ගෝලයේ මුළු ඕසෝන ප්‍රමාණය දශකයකට 4% බැගින් ස්ථායි අවපාතයකට ලක් වී ඇති බවයි. මෙම කාලය තුළ දී ම මෙයට වඩා මඳක් වැඩියෙන් වාරිකව (සෘතුමයව) අපරිවර්තී ගෝලයේ ඕසෝන අවපාතනය පෘථිවියේ ධ්‍රැව ප්‍රදේශවලද සිදු වී ඇත. මෑත කාලීනවම එය බොහෝ විට ඕසෝන සිදුර ලෙසට හැඳින්වේ. මෙම අපවර්තී ගෝලීය ඕසෝන අවපාතනයට (බොහෝ දෙනා දන්නා) එකතු කිරීමක් දැක්විය හැකිය.ඒ වසන්ත සෘතුවේ දී ධ්‍රැව ප්‍රදේශවල පෘෂ්ට ආසන්නයේ සිදුවන පරිවර්තී ගෝලීය ඕසෝන අවපාතනයයි.
ධ්‍රැවීය ඕසෝන සිදුරුවීමේ සවිස්තරාත්මක යාන්ත්‍රණය, මධ්‍ය අක්ෂාංශවල සිහින් වීමෙන් වෙනස් වෙයි. මෙම නැඹුරුවීම් දෙකෙන් වඩා වැදගත් වන්නේ එම ක්‍රියාවලියේ දී ඕසෝන විඝටනයේ උත්ප්‍රේරක ලෙස පරමාණුක ක්ලෝරීන් සහ බ්‍රෝමින් ක්‍රියා කිරීමයි. පරිවර්තී ගෝලය තුළ ඇති මෙම හැලජන පරමාණුවල ප්‍රධාන ප්‍රභවය වන්නේ ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන් සංයෝගවල ඇති ආලෝක විඝටන භාවයයි. එය බොහෝ දෙනා ෆ්‍රියෝන ලෙස හදුන්වයි. ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන (CFC) හැලෝන ලෙසද හදුන්වයි. මේ වායු පරිවර්තී ගෝලය තුළට ගමන් කරන්නේ පෘෂ්ටයට විමෝචනය වූවාට පසුවයි. ඕසෝන ක්ෂය වීමේ යාන්ත්‍රණ දෙක ශක්තිමත් වන්නේ CFC සහ හැලෝනවල විමෝචනය වීම ඉහළ ගිය විටයි.
CFC සහ මීට දායක වන අනෙක් ද්‍රව්‍යයන් ඕසෝන් ක්ෂය කරවන ද්‍රව්‍යයන් ලෙස හදුන්වයි. (ODS) පෘථිවි වායු ගෝලය තුළින් ගමන් කරන පාරජම්බූල කිරණ වල ඇති UVB සංඛ්‍යාතය (270 – 315 mm) ඉතා අහිතකර වන අතර ඉන් ඕසෝන් ස්ථරය ආරක්ෂා කිරීමට පියවර ගැනිණි. ඕසෝන අඩුවීම නිරීක්ෂණය කර ව්‍යාපෘතියක් සකසා මොන්ට්‍රියොල් සම්මුතියට අනුව CFC සහ හැලෝන නිපදවීමද, ඕසෝන ක්ෂය කරන රසායන ද්‍රව්‍යයක් වන කාබන්ටෙට්රා ක්ලෝරයිඩ් සහ ට්රෝයික්ලෝරෝඊතේන් නිපදවීමද තහනම් කරන ලදී. මෙම ක්ෂය වීම හේතුවෙන් වායුගෝලයේ ඇති පාරජම්බූල කිරණවලට විවෘත වීම (අනාවරණය වීම නිසා) ජීව විද්‍යාත්මක විපාකයන් වන චර්ම පිළිකා වලට ගොදුරුවීම,ශාක වලට හානි වීම සහ සාගරයේ ආලෝකමත් කලාපයේ ජලවාංග ගහනයේ අඩුවීම සිදුවේයැයි සැක කෙරේ.
ඕසොන් සිදුර හා එය ඇතිවිමට බලපාන හේතු
ඇන්ටාක්ටික් ඕසන් සිදුර යනු ඇන්ටාක්ටික් අපවර්තී ගෝලයේ ඕ‍සොන් මට්ටම 1975 දී තිබු මට්ටමට වඩා 33% පහත වැටුනු වායුගෝලීය ප්‍රදේශයකි. ඕසොන් සිදුර ඇතිවන්නේ සැප්තැම්බර් සිට දෙසැම්බර් මුල් කාලය දක්වා පවතින ඇන්ටාක්ටික් වසන්ත සමයේය. බටහිරින් හමන වේගවත් සුළං මහද්වීපය වටා චලනය විමෙන් ඇතිවන වායුගෝලීය වැස්ම මෙයට හේතුවයි. ඇන්ටාක්ටික් වසන්ත සමය තුළ පහළ අපවර්තී ගෝලයේ ‍ඕසෝන් ප්‍රමාණය 50% පමණ මෙම ධ්‍රැවක ප්‍රදේශයේදි විනාශ වේ.
ඉහත පැහැදිලි කල ආකාරයට ඕසොන් ප්‍රමාණය අඩු විමට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපාන්නේ ක්ලෝරින් අඩංගු වායුන්ය. (ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝ කාබන් CFC) හා ඒ ආශ්‍රිත හයිඩ්‍රෝකාබන් පාරජම්බුල කිරණ හමුවේ මෙම වායු වියෝජනය වි මුදා හරින ක්ලෝරින් පරමාණු ඕසොන් විනාශවිමේ ක්‍රියාවලිය උත්ප්‍රේරණය කරයි. මෙම ක්‍රියාවලිය සිදුවන්නේ වායු අවස්ථාවේ වුවද ධ්‍රැවක අපවර්තී වලා හමුවේ මෙය වඩා උත්සන්න වේ.
ධ්‍රැවක අපවර්තී වලා ඇති වන්නේ ශීත සෘතුවේදි අදික සීතලක් යටතේය. ධ්‍රැවක ශීත සෘතුව තුන්මසක් පවතින අතර, එම කාලය සුර්ය විකිරණ නොලැබෙන අඳුරු සමයකි. උෂ්ණත්වය පහල වැටිම හේතුවන්නේ සුර්යාලෝකය හිඟ විම පමණක් නොවේ. සිසිල් වාතය ධ්‍රැවක ප්‍රදේශ මඟින් රඳවා තබා ගැනිමද මෙයට හේතුවකි.
මෙම කාලයේදි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 80 ක් හෝ ඊට වඩා අඩු අගයකි. මෙම අඩු උෂ්ණත්වය මඟින් වලා අංශු සෑදෙන අතර මෙවා සෑදි තිබෙන්නේ නයිට්‍රජන් අම්ලය (1 වන වර්ගය) හෝ අයිස් (2 වන වර්ගය) වලිනි. මෙම දෙවර්ගයට ඕසොන් විනාශ විමේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු විමට අවශ්‍ය වටපිටාව සලසා දේ. මෙහි සිදුවන ප්‍රකාශ රසායනික ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණ වුවද, සම්පුර්ණ අධ්‍යයනයට ලක්ව ඇත. මෙහි වැදගත්ම නිරීක්ෂණය නම් අපවර්තී ගෝලයේ ඇති CCl වලිනි. බහුතරයක් ස්ථිර සංයෝග ලෙස එක් රැස්ව පැවතිමයි. ප්‍රධාන වශයෙන් 4Cl හා ClONO2 ලෙස මේවා පවතී. ඇන්ටාර්ක්ටික් ශිත හා වසන්ත සෘතු වලදි ධ්‍රැවක අපවර්තී වලට අංශු මත ඇතිවන ප්‍රතික්‍රියා මෙම සංයෝග ප්‍රතික්‍රියක (Cl හා ClO) බවට පත් කරයි. මෙම වලා මඟින් NO2 ඉවත් වේ. මේ නිසා අලුතින් හටගත් ClO, ClONO2 බවට පරිවර්තනය විම වැලකේ.
ඇන්ටාර්ක්ටික් ඕසොන් විනාශය වසන්ත සෘතුවේදි බහුලව විමට හේතුව වන්නේ ඕසෝන් විනාශයට සූර්යයාගේ දායකත්වයයි. ශිත සෘතුවේ ධ්‍රැවක අපවර්තී වලා බහුල වුවද රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවිමට අවශ්‍ය හිරු එළිය මෙම සමයේදි ධ්‍රැවයට නොලැබේ. වසන්තයේදි හිරුඑළිය ලැබීමෙන් ප්‍රකාශ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවිමට අවශ්‍ය ශක්තිය ලැබී ධ්‍රැවක අපවර්තී වලා වියෝජනය වීමෙන් ඒවා තුළ සිරවු අංශු මුදා හැරේ.
ඕසෝන් විනාශය සිදුවන්නේ පහළ අපවර්තී ගෝලයේ දී ය. වායු ප්‍රතික්‍රියා මඟින් සිදුවන ඕසෝන් විනාශය ඊට වඩා අඩුවන අතර එය හටගන්නේ පහළ අපවර්තී‍ගෝලයේය. වසන්ත සෘතුව අවසානයේ උෂ්ණත්වය වැඩිවිමත් සමඟම දෙසැම්බර් මැදදි වා සුළි තත්වය ඉවත් වේ. පහළ අක්ෂාංශ වලින් ඕසෝන් සපිරි උණුසුම් වායුන් ඇදී ඒමත් සමඟම ධ්‍රැවක අපවර්තී වලා නැතිවන අතර ඕසොන් විනාශ විමේ ක්‍රියාවලිය නැවතීමෙන් ඕසෝන් සිදුර යථා තත්වයට පත්වේ.
ඕසෝන් විනාශය කෙරෙහි අවධානය
·	1985 දී ඕසෝන් සිදුර සැලකිය යුතු තරම් විශාල බවට මාධ්‍ය වාර්තා කළේය. ඊට පෙර ඇන්ටාර්ක්ටික් ඕසෝන් ප්‍රමාණය අඩුවීම මිනුම් දෝෂයක් බවට නොසලකා හැර තිබුණි.
·	ඕසෝන් විනාශයට අවශ්‍ය සාධක වර්ධනය වුවහොත් (අපවර්තී ගොලයේ උෂ්ණත්වය අඩුවිම, ධ්‍රැවක අපවර්තී වලා ප්‍රමාණය වැඩි විම, ක්‍රියාකාරි Cl අංශු වැඩි වීම) ගෝලීය ඕසොන් ප්‍රමාණය වඩා වේගයෙන් පහත බැසිය හැක. ගෝලීය උණුසුම පිළිබඳ සම්මත මතය අනුව අපවර්තී ගෝලයේ උෂ්ණත්වය පහත බසිනු ඇත.
·	ඇන්ටාර්ක්ටික් ඕසෝන් සිදුර ඇති වු විට ඕසෝන් රහිත වාතය අවට ප්‍රදේශ වෙතට ගලා එයි. මෙම සිදුර ඇතිවීමෙන් මසක කාලයක් තුළ නවසිලන්තයේ ඕසෝන් ප්‍රමාණය 10% කින් පමණ අඩු වු බවට වාර්තා වේ.
ඕසෝන් වියන තුනීවීම හා ගෝලිය උණුසුම ඉහළයාම
දීර්ඝ කාලීනව මෙම ක්‍රියාවලිය ආකෘතියට නැගීමථ එහි මිනුම් ගැනීම, අධ්‍යයන කල්පිත ගොඩනැංවීම හා පරික්ෂා කිරිමෙන් එය ලේඛනගත කිරීමත බෝහෝ දෙනාගේ අනුමැති ලබා පිලිගත් මතයක් බවට පත්විමට දශක ගණනාවක් ගතවේ. ඕසෝන් විනාශය පිළිබද 1980 දශකයේදි ගොඩනැගමු කල්පිත ප්‍රසිද්ධකෙරැනේ 1990 දශකය අගභාගයේ වන අකතර වර්තමානයේ දී ඒවා සාධනය කෙරෙමින් පවති. 1990 අවසානයේදි ආචාර්ය Drew schindell, Dr. paula newhan හා NASA ආයතනයේ සේවය කරන ගොඩාර්ඩ් යන විද්‍යාඥයෝ SGL origin2000 යන සුපිරි පරිගණකය භාවිතයෙන් ඕසොන් විනාශය ආදර්ශනය කිරීහ වාදයක් ගොඩනැගු අතර එයට අනුව 78%පමණ ඕසෝකන් විනාශ වි ඇති බවටත් එම ඕසෝන් සිදුර යථා තත්තවයට පත්විමට ගතවන කාලය අවු 75-150 පමණ වන බවත් නිගමනය කෙරැණි.
Written by VISURA PRABOD
ප්‍රවර්ගය:පරිසර විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:ඕසෝන් ක්‍ෂයවීම ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව
මොහාන් ද සිල්වා
මොහු එවකට සිලෝන් විශ්වවිද්‍යාලයයේ වෛද්‍ය පීඨය, කොළඔ විශ්වවිද්‍යාලය යෙන් වෛද්‍යවේදී සහ ශල්‍යවේදී උපාධිය ලබාගත්තේය.
ඔහු ශ්‍රී ලංකා ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන්ගේ සංගමයේ 22 සභාපතිවරයාදවේ.
මොහාන් ද සිල්වා කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි. ඔහු විද්‍යාලයේ ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලට ක්‍රීඞා කල අතර ඔහු සරා කුසලානය සඳහා එවකට සිලෝන් විශ්වවිද්‍යාලයයේ ක්‍රිකට් පිළෙහිද නායකත්වය දැරීය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:මහාචාර්යවරු - ශ්‍රී ලංකා
කෝණ්ඩානා ලෙන්
කෝණ්ඩානා ලෙන් පිහිටියේ ලෝනාවාලාවට 33 km පමණ උතුරින්, කාර්ලා ලෙන්වලට 16 km පමණ වයඹදිගින් කෝණ්ඩානා නම් කුඩා ගම්මානයේ ය. මෙහි බෞද්ධ ලෙන් 16ක් ඇත. මෙම ලෙන් මුලින්ම නිර්මාණය වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ පමණ ය. එහි දැවමය ගෘහනිර්මාණ අනුකරණය කරමින් තැනූ අංග දැකගත හැක. රාජ්මාචි ගම්මානයේ සිට පහළට පැමිණීමෙන් මෙම ස්ථානයට ප්‍රවේශ විය හැක.
මෙහි චෛත්‍ය ගෘහය ඉදිරිපස එක් අභිලේඛනයක් පමණක් දක්නට ලැබෙන අතර එහි දානපතියන් පිළිබඳ සඳහන් වේ.
ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
භාර නීතිය
අර්ථලාභින් හට (විශ්වාස දේපල තුළින් වාසිලබන්නන්) භාරකරු භාරකාර සේවයක් ඉෂ්ට කරයි.
විශ්වාසමය නීතිය පාලනය කරන්නේ විශ්වාස පත්‍රිකාවේ කොන්දේසි අනුවයි. එය ලිඛිත වූ අත්‍යවශ්‍ය මාධ්‍යයකි. මෙය පාලනය කරන්නේ දේශීය නීතිය මඟිනි.
ඇමරිකාවේ ස්ථාපනකරු, දීමනාකරු හා උත්පාදනකරු යන නම් ද භාවිතා කරයි.
භාර නීතියේ අරමුණ
1. 	පෞද්ගලිකත්වය - භාරයක් පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ම පිහිටුවිය හැකිය. අන්තිම කැමති පත්‍රයක වගන්ති ප්‍රසිද්ධ කළ හැකි නමුත්, භාරයක එසේ කළ නොහැක. සමහර පවුල්වල මෙය භාරයේ මනා පැවැත්මට උපකාරී වේ.
2.	නාස්තිය වැළැක්වීමට - යමකුට මුදල් පරිපාලනයේ ඇති නොහැකියාව නිසා ද භාරයක් ඇති කළ හැකිය. භාර ලියවිල්ලෙහි සඳහන් නිශ්චිත හේතු මත පමණක් දේපළ පරිහරණය කිරීම සඳහා ජීවිත කාලය තුළ පමණක් අදාළ වන භාර ද ඇති කරනු ලැබේ. මේවා සාමාන්‍යයෙන් ඇති කරනු ලබන්නේ පවුලේ සාමාජිකයකුගේ හෝ මිතුරකුගේ නාස්තිකාර වියදම් වැළැක්වීම සඳහා ය.
3.	අන්තිම කැමති පත්‍ර සහ දේපළ බලතල පැවරීම - පෙර බොහෝ විට අන්තිම කැමති පත්‍ර මගින් ඇති කරනු ලැබේ. (ඇත්තෙන්ම, මියගිය පුද්ගලයාගේ දේපළ පරිපාලනය කිරීම ද භාරයක් වේ) සාමාන්‍යයෙන් දිළිඳු පුද්ගලයකු පවා බොහෝ විට තම දේපළ කාලත්‍රයාට (සිටී නම්) සහ දරුවන්ට සමානව පවරයි. යම් හෙයකින් දරුවන් අවුරුදු 18ට අඩු නම්, හෝ අන්තිම කැමති පත්‍රයේ සඳහන් කරන නිශ්චිත වයසකට පැමිණෙන තෙක් (බොහෝ විට අවුරුදු 21 හෝ 25) දේපළ භාරකරුවකු යටතට පැවරේ. එහිදි දේපළ පරිපාලනය කරන්නා සාමාන්‍යයෙන් භාරකරු වන අතර, දරුවන් ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් වේ. අඩු වයසේහි සිටින ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ට උදව් කිරීමේ බලය භාරකරුට හිමි වේ.
4.	පුණ්‍ය අරමුණු - සමහර පොදු නීති ක්‍රමයන්හි පුණ්‍ය අරමුණු සඳහා වන සියලූ දේපළ භාර වශයෙන් පැවතිය යුතුය. සමහර නීති ක්‍රමයන්හි ද භාර බවට පත් කළ හැකිය. බොහෝ නීති ක්‍රමයන් තුළ පුණ්‍ය දේපළ පොදු යහපත උදෙසා දැඩිව අධීක්ෂණය කෙරේ. (උදාහරණ : එක්සත් රාජධානියේ ‘පුණ්‍ය කොමිසම’)
5. 	කොටස් භාර - භාර සංකල්පය කෙතරම් නම්‍යශීලී ද කිවහොත්, සමහර විට එය ආයෝජන ක්‍රමයක් ලෙස ද භාවිත වේ.
6.	විශ්‍රාම සැලසුම් - මේවා සාමාන්‍යයෙන් ඇති කරනු ලබන්නේ තමාගෙන් යැපෙන්නන්ට ප්‍රතිලාභ ලබා දීම සඳහා ය.
7. 	සංස්ථාපිත ව්‍යුහයන් - මුල්‍ය හා රක්ෂණ සමාගම් වැනි සංකීර්ණ ව්‍යාපාර ජාලයන් තුළ සමහර අවස්ථාවලදී භාර ක්‍රියාත්මක වේ.
8.	දේපළ ආරක්ෂා කිරීම - මෙම මූලධර්මය භාවිත වන්නේ අනාගත ණයකරුවන් තම දේපළ අත්පත් කර ගැනීමට පවත්නා ඉඩකඩ අවම කිරීමේ අරමුණින් දේපළ තම පෞද්ගලික සන්තකයෙන් බැහැර කිරීමයි. එහිදී, ඔහු/ ඇය, බංකොලොත්භාවයට පත් වීමට ද ඉඩ ඇත. මෙහිදී, ඇති කරනු ලබන භාරයේ ආරක්ෂකයා සහ ප්‍රතිලාභියා එකම අයකු වන නමුත්, ඔහු භාරකරු හෝ එකම ප්‍රතිලාභියා නොවේ. මෙහිදී භාරය ඇති කරන්නා, දේපළේ අයිතිය නොමැතිව එහි ප්‍රතිලාභියා වන අතර, මේ හේතුවෙන් ණයකරුවන්ගේ බැඳීම්වලට යටත් නොවේ.
9.	බදු සැලසුම් - භාර සම්බන්ධයෙන් අදාළ වන බදු, අනෙකුත් දේපළ සම්බන්ධයෙන් වන බදුවලින් වෙනස් වේ. මේවා බොහෝ විට බදු ගෙවීම මඟ හැරීම සඳහා ද භාවිත කෙරේ.
10.	බදු ගෙවීම පැහැර හැරීම - ආදායම් බදු ගෙවීම පැහැර හැරීම සඳහා භාර පිහිටුවීම නීති විරෝධී වේ. මෙහිදී හිමිකරුවන්ගේ හිමිකාරිත්වය දේපළෙන් ඉවත් වන හෙයින් ඒ ආදායම් බදුවලින් වැළකීමට එය මනා පිටිවහලකි. එසේම, එක් රටක සිටින භාරකරුවෙක් තවත් රටකට ආදායම් බදු ගෙවිය යුතු නොවේ. මෙය ‘ආර්ථික සහයෝගිතාව හා සංවර්ධනය පිළිබඳ වූ සංවිධානය’ විසින් විවිධ අවස්ථාවලදී සාකච්ඡාවට බඳුන් කොට ඇත.
11.	මුදල් සැඟවීම - දේපළ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වන සමහර භාර නිසා, බොහෝ නීති ගරුක භාරකරුවන් පවා මුදල් සැඟවීමේ අරමුණට හසුවේ. (උදාහරණ : බැංකු දේපළ භාරකාර සමාගම)
ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන - ප්‍රධාන පාඨමාලා සහ පීඨ
මෙම අධ්‍යාපනයට අදාලව කැලිෆෝනියාවේ ඇති පාඨමාලා ප්‍රධාන වශයෙන් බෙකර්ලි විශ්ව විද්‍යාලය ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය අර්වින් ඬේවිස් සහ සැන් ෆ්රැන්සිස්කෝ ප්‍රාන්ත විශ්ව විද්‍යාල වල ද ක්ලෙරමොන්ට් කොලේජ් හිද පැවැත්වේ. ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය මෑතකදී ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන පීඨයක් ආරම්භ කළේය. ස්ටැන්ෆෝර්ඞ් විශ්ව විද්‍යාලය මෑතකදී ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ද ඇතුලත් වාර්ගික හා සංස්කෘතික පාඨමාලාවක් ආරම්භ කළේ ය. කැලිෆෝනියාවෙන් පිටත ප්‍රාධාන පාඨමාලා වොෂිංටන්, ඉලිනොයිස්, කොලරාඩෝ, කොර්නෙල් සහ කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාල වල පැවැත්වේ. අනෙකුත් නැගි එන පාඨමාලා ඇරිසෝනා නිව්යෝර්ක් පෙන්සෙල්වේනියා සහ මිනසෝටා විශ්ව විද්‍යාල වල පැවැත්වේ. වර්තමානයේ වර්ජිනියා නෝර්ත්වෙස්ටර්න් සහ නෝර්ත්කැරොලිනා වැනි විශ්ව විද්‍යාල ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන ආරම්භ කිරීමේ වැඩ පිළිවෙල දියත් කරමින් හිඳී. ලොස් ඇන්ජලිස් විශ්ව විද්‍යාලය ආදියේ ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන පිළිබඳ උසස් උපාධි ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සළසා තිබේ. චාර්ල්ස් බී වැන්ග් ගෙන් ආධාරයක් ලෙස ලද ඩොලර් මිලියන පණහක් වටිනා ගොඩනැගිල්ලේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නැගෙනහිර වෙරළේ ස්ටෝනි බෲක් හි නිව්යෝර්ක් ප්‍රාන්ත විශ්ව විද්‍යාලය මෑතකදී ආසියානු සහ ආසියානු අමෙරිකානු අධ්‍යයන පීඨයක් ආරම්භ කරන ලදී. විශාල ආසියානු ජනගහනයකින් හෙබි නිව්යෝර්ක් නුවර පිහිටි ක්වීන්ස් කොලේජ් හා නිව් යෝර්ක් නාගරික විශ්ව විද්‍යාලය ආසියානු අමෙරිකානු ගවේෂණ මධ්‍යස්ථානයට හා ආසියානු අමෙරිකානු කේන්ද්‍රයට නිජබිම විය. මෙම ආයතන දෙකම ආසියනු අමෙරිකානුවන් පිළිබඳ ගවේෂණයෙහි ලා ප්‍රමුඛ ව කටයුතු කරන අතර නිව්යෝර්ක් නගරයේ ආසියානු ඩයස්පෝරාව පිළිබඳ වඩාත් අවධානයක් දක්වයි.
භාර නීතිය
භාර නීතියේ අරමුණ
12.	සම අයිතිය - එක් අයකුට වඩා යම් දේපළකට උරුමකම් කියන විට ද භාරයක් ඇති කළ හැකිය. විශේෂයෙන්ම වෛවාහක නිවසක් භාරයක් බවට පත් කළ විට එහි ප්‍රතිලාභීන් ලෙස එක් කාලත්‍රයකු හෝ දෙදෙනාම පත් කළ හැකි අතර, ඔවුන් භාරකරුවන් ලෙස නෛතික හිමිකම් ද අත්කර ගනි.
භාර නීතියේ ඉතිහාසය
රෝම නීතියේ 'fidei commissa' යනුවෙන් භාර නීතියට තරමක් සමාන සංකල්පයක් පැවතුණ නමුත්, මෙය ලෙස නිර්මාණය වූවකි. පසුකාලීන පොදු නීති පද්ධතීන්හි දක්නට ලැබුනු 'inter vivos trust' නම් භාර සංකල්පය රෝම නීතියෙහි නොපැවතුණි. 'fidei commissa'සහ භාරයක් අතර පවතින තවත් වෙනසක් නම්, ”මින් පළමුවැන්න, දේපළක අයිතිවාසිකමක් ලබා ගැනීමේ නියම මාර්ගයක් ලෙස පවතින විට, දෙවැන්න, දේපළේ යහපත් කලමනාකරණය තහවුරු කිරීම හා හිමිකාරිත්වය දැරීම සඳහා යන වියදම් අවම කිරීම යන අරමුණු සඳහා පැවතීමයි.”
මධ්‍යතන ඉස්ලාම් නීතිය (7 වන සියවසේ සිට 9 වන සියවස තෙක්) තුළ වර්ධනය වූ මුස්ලිම් නීතියේ වාෆ් :අයිතීන් සංකල්පය ඉංග්‍රීසි භාර නීතියට සැලකිය යුතු සමානකමක් දක්වයි. සෑම වාෆ් දේපළකටම waqif - වාක්‍යිෆ් (අයිතිකරු), mutawillis - මුටාවිලීස් (භාරකරුවන්), masa - මසා (විනිසුරු) හා ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් සිටිය යුතුය.
වාෆ් දේපළක් හා භාර දේපළක් යන දෙවර්ගය යටතේම, දේපළ සාමාන්‍යයෙන් පුණ්‍ය අරමුණක් උදෙසා හෝ නිශ්චිත පුද්ගලයින්ගේ යහපත පිණිස එහි මහා පරිපාලනය තහවුරු කිරීමට වෙන් කොට තබනු ලැබේ. එසේම දේපළ අන්සතු කළ නොහැකිය. ජීවිත කාලයටම ප්‍රතිලාභ ලැබීමට නියම කළ හැකිය. එසේම, දේපළ උරුම වීමේ නීතිය හෝ උරුමකරුවන්ගේ අයිතීන්ට පටහැනිව, භාරකරුවන් හෝ mutawallis පත් කිරීමට හැකිය.
මේ දෙක අතර ඇති එකම සැලකිය යුතු වෙනස නම්, වාෆ් දේපළක් එහි නිශ්චිත ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් නොමැති විට ප්‍රකාශිතව හෝ ව්‍යංගයෙන් නැවත හැරවීමට ඉඩ දීමයි. මෙය waqf ahli (පුණ්‍ය අරමුණු සඳහා පිහිටුවන වාෆ් දේපළ) වලට වඩා waqf khairi (පවුල් භාර) වලදී පමණක් අදාළ වන්නකි. තවත් වෙනසක් නම්, ඉංග්‍රීසි නීතිය අනුව ප්‍රතිලාභියාගේ යහපත පිණිස භාරකරු භාරය දැරිය යුතු වුවද, ඔහුට දේපළ පිළිබඳ නෛතික බලයක් පැවරීමයි. මේ අර්ථයෙන් ගත් කළ mutawalli සහ ඉංග්‍රීසි නීතියේ භාර සංකල්පය අතර සැලකිය යුතු වෙනසක් නොමැත.
එංගලන්තයේ භාර නීතිය වර්ධනය වූයේ 12 වන 13 වන සියවස්හි කුරුස යුද්ධ සමයේදී ය. එහිදී මැද පෙරදිගින් පැමිණි මුස්ලිම් වාෆ් නීතිය බලපෑම් කරන්නට ඇත. එම කාලයේ දී එංගලන්තයේ ඉඩම් අයිතිය වැඩවසම් ක්‍රමය මත පදනම් විය. යුද්ධය සඳහා ඉඩම් හිමියන් රටින් බැහැරව ගිය විට ඒවා පාලනය කිරීම සඳහා ඔවුන්ට තව කෙනෙකු අත්‍යවශ්‍ය විය. එහිදි ඔවුන් තම මිතුරන්ට ඉඩම් පරිපාලනය භාර දී ගිය අතර, නැවත පැමිණි විට අයිතිය පවරා ගත හැකි විය. එහෙත්, බොහෝ විට සිදු වූයේ නැවත පැමිණි විට දේපළ යළි ලබා ගැනීමට අපහසු වීමයි. අවාසනාවක් ලෙස, ඉංග්‍රීසි නීතියේ මේ පිළිබඳ ව ප්‍රතිපාදන නොවීය. අධිකරණ මගින් තීරණය වූයේ දේපළ බලා ගත් පුද්ගලයාට එය නැවත භාර දීමට බැඳීමක් නැති බවයි. මෙහිදී ඔවුහු චාන්සලර් සාමිවරයා වෙත පෙත්සමක් යවමින් තම අයිතිය ඉල්ලා සිටියහ. චාන්සලර් සාමිවරයාට යුක්ති සහගත හා සාධාරණ තීන්දු ගැනීමේ බලය පැවතුණ අතර, ඔහුගේ හෘද සාක්ෂියට අනුව නඩු විසඳීමේ බලය පැවතිණි. ඒ අනුව සාධාරණත්වය පිළිබඳ මූලධර්මයේ බිහිවීම සිදුවිය.
මෙහිදී සැබෑ හිමිකරුට සිදුවන අසාධාරණය පිළිබඳ ව චාන්සලර් සාමිවරයාට පෙනී ගියේය. කාලයත් සමග ලෝඞ් සාමිවරයාගේ අධිකරණයට (Court of Chancery) පෙනී ගියේ මෙබඳු ඉල්ලීම් වැඩි වන බවයි. ඒ අනුව, එහි නියම හිමිකරු ‘ප්‍රතිලාභ ලබන්නා’ ලෙස ද, පරිපාලනය කළ තැනැත්තා ‘භාරකරු’ ලෙස ද නම් කෙරිණි. භාරකරු එම දේපළ ප්‍රතිලාභියා නැවත පැමිණි විට භාර දීමේ වගකීමට යටත් කෙරිණි. එය, ‘ඉඩමේ ප්‍රයෝජන ලැබීම’ ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ අතර, ‘භාරය’ ලෙස විකාශනය වී තිබේ.
එසේම, දේපළ පවුලේ පළමු දරුවාට උරුම වීමේ ක‍්‍රමය ද එක්තරා ආකාරයක භාරයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. එහිදී පළමු දරුවා දේපළවල භාරකාරත්වය පිළිබඳ වගකීම් දරන්නා වන අතර, ඒවා පිළිබඳ උද්ගත වන ගැටළු නිරාකරණය කිරීමට ද බැඳී සිටී.
භාර නීතිය - ප්‍රධාන මූලධර්ම
ඕනෑම ආකාරයක දේපළක් භාරයක් කළ හැකිය. එහි ප්‍රයෝජන විවිධාකාරය. භාරයක් යමෙකුගේ ජීවිත කාලය තුළ දී හෝ යමෙකුගේ මරණින් පසු අන්තිම කැමති පත්‍රයක් මගින් ඇති කළ හැකිය.
නිර්මාණය කිරීම
සාමාන්‍යයෙන් පහත ක්‍රමවලින් එකකින් භාර නිර්මාණය කළ හැකිය.
1.	දේපළ සමථකරුවකු විසින් නිර්මාණය කොට ඔහු විසින් හා භාරකරුවන් විසින් අත්සන් තබන ලද භාරකාරත්ව ලියවිල්ලක් මගින්, 2.	වාචික ප්‍රකාශයක් මගින්, 3.	මියගිය පුද්ගලයකුගේ අන්තිම කැමති පත්‍රයක් මගින්.(මේවා තෙස්තමේන්තු කාරක නම් වේ) 4.	අධිකරණ නියෝගයක් මගින් (නිදසුනක් ලෙස පවුල් නීති කටයුතුවලදී)
සමහර නීති පද්ධතිවල, සමහර වර්ගවල දේපළ ලිඛිත ලියවිල්ලක් රහිතව භාර බවට පත් කළ නොහැක.
නීත්‍යානුකූල පියවර
නයිට් එ. නයිට් නඩුවෙන් තීරණය වූ අන්දමට, භාරයක් නිශ්චිත ක‍්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කළ යුතුය. 1.	චේතනාව -	භාරයක් නිර්මාණය කිරීමේ පැහැදිලි චේතනාවක් පැවතිය යුතුය. (ඇඩම්ස් සහ කෙන්සින්ග්ටන් නඩුව) 2.	විෂය වස්තුව - භාරයට බඳුන් වන දේපළ පැහැදිලිව හඳුනා ගත යුතුය. (පාර්මර් එ. සයිමන්ඞ්ස්) නිදසුනක් ලෙස යමෙකුට ‘දේපළෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක්’ භාරයක් ලෙස නම් කළ නොහැකිය. එය ඕනෑම ආකාරයක පොදු හෝ පෞද්ගලික, ස්පර්ශ කළ හැකි හෝ නොහැකි දේපළක් විය හැකිය. එය බොහෝ විට ඉඩම්, සමාගම් කොටස් හෝ මුදල් විය හැකිය. 3.	අරමුණු - භාරයේ ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් පැහැදිලිව හඳුනා ගත යුතුය. එසේ නොමැති නම්, ඔවුන් කවුදැයි තීරණය කිරීමේ හැකියාව පැවතිය යුතුය. භාරකරුවන්ට එහි ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් කවුරුන්දැයි තීරණය කිරීමේ අයිතිය ඇති අවස්ථාවක, ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් පැහැදිලිව හඳුනාගෙන තිබිය යුතුය.
(මැක්පිල් එ. ඩෝල්ටන්) භාරය පිහිටුවන අවස්ථාවේ නූපන් පුද්ගලයන් ද ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් ලෙස නම් කළ හැකිය. (උදාහරණ ලෙස ”මගේ අනාගත මුණුපුරු මිණිපිරියන් . . .”) එසේ නැති නම් එහි අරමුණ පෞද්ගලික එකක් නොව පුණ්‍ය චේතනාවක් ද විය හැකිය.
භාරකරුවන්
භාරකරුවන් නෛතික පුද්ගලයින් මෙන්ම සමාගමක් වැනි ආයතනයක් ද විය හැකිය. භාරය විසින් එහි භාරකරුවන්ට තීරණ ගැනීමේ අයිතිය ලබා දෙන කල්හි, භාරකරුවන් එක් අයකුට වඩා සිටිය හැකිය. භාරකරුවන් නොමැති අවස්ථාවලදී, දේපළෙහි හිමිකම දරන ඕනෑම පුද්ගලයකු භාරකරුවකු බවට පත් වේ. එසේ නැත්නම්, අධිකරණය භාරකරුවකු පත් කරයි.
භාරකරුවන් යනු භාර දේපළෙහි නීත්‍යානුකූල හිමිකරුවන් ය. දේපළට අදාළ සියලූ කටයුතු පරිපාලනය වන්නේ භාරකරුවන් අනිසි, එනම්, භාර දේපළ ආයෝජනය කිරීම, ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ගේ යහපත පිණිස දේපළ ආරක්ෂා කිරීම, භාර දේපළට අදාළ සියලූ ගනුදෙනු ගිණුම්ගත කොට ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ට වාර්තා කිරීම, දේපළට අදාළ බදු ගණනය කිරීම සහ වෙනත් නොයෙකුත් පරිපාලන කටයුතු ය. සමහර අවස්ථාවලදී, ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ට දේපළ භාවිත කළ හැකිද යන්න පිළිබඳ ව භාරකරුවන් විසින් තීරණය කරනු ලැබේ. භාර ලියවිල්ල මගින් මීට අදාළ බලතල භාරකරුවන්ට ලබා දෙයි. එහෙයින්, ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ට විශේෂිත අවස්ථාවල යම් දේපළක් හෝ මුදලක් ලබා දෙන්නේ ද යන්න තීරණය කිරීම භාරකරුගේ වගකීමකි.
භාරකාරත්වය සාමාන්‍යයෙන් වැටුප් නොලබන සේවයකි. එහෙත්, බොහෝ විට වත්මන් භාරකරුවන් වන්නේ නොමිලේ සේවය සැපයිය නොහැකි නීතිඥවරුන් හෝ වෙනත් වෘත්තිකයන් ය. එහෙයින් බොහෝ විට භාර ලියවිල්ල මගින් භාරකරුවන්ට සාධාරණ වැටුපක් ගෙවීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබා දෙයි. භාරකරුවන්ට එම දේපළ පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් නොදන්වා වුවද භාරයක් ඇති කළ හැකිය. එහෙත්, (මිතුරන් හෝ වෘත්තිකයන් වැනි) භාරකරුවන් සමග භාරයට අවශ්‍ය කටයුතු සම්පාදනය කිරීම සමථ කරන්නාගේ වගකීමකි.
භාර වර්ග
ව්‍යංග භාර - ප්‍රකාශිත භාරයක් මෙන් මේවා භාරකරු හා භාරය පිහිටුවන්නා අතර ගිවිසුමක් මගින් නිර්මාණය නොවේ. මේවා නීතිය මගින් ‘සාධාරණත්ව ප්‍රතිකර්මක්’ ලෙස පිහිටුවනු ලැබේ. මෙය සාමාන්‍යයෙන් යම් වැරදි ක්‍රියාවක් කළ පුද්ගලයකුට, ඉන් හානියට ලක් වූ තැනැත්තා වෙනුවෙන් එම දේපළෙහි භාරකාරත්වය දැරීමට කරනු ලබන නියෝගයකි. මෙහිදී භාරකරු අනිවාර්යයෙන්ම වරද සිදු කළ පුද්ගලයා විය යුතු නැත. බොහෝ විට බැංකුවක් හෝ වෙනත් එබඳු ආයතනයක් වීමට ද ඉඩ ඇත.
ස්ථාවර භාර - මෙහිදී ප්‍රතිලාභියාගේ අයිතීන් භාරය පිහිටුවන්නා විසින් නිශ්චිතව තීරණය කර ඇත. භාරකරුට ඉතා සීමිත අභිමත බලයක් පවති. නිදසුනක් ලෙස :
සංයුක්ත භාර - මෙහි අභිමතානුසාරි බලය සහිත භාර සහ ස්ථාවර භාර යන දෙකෙහිම ලක්ෂණ අඩංගු වේ. භාරය පිහිටුවන්නා විසින් නියම කරන ලද සෑම ප්‍රතිලාභියෙකුටම භාරකරු විසින් නිශ්චිත මුදලක් ගෙවිය යුතුය. එහෙත්, එම නිශ්චිත මුදල් ගෙවා අවසන් වු විට ඉතිරි ප්‍රතිලාභීන්ට මුදල් ගෙවිය යුත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ අභිමතයක් භාරකරුට ඇත.
පෙළඹවීමේ භාර- ප්‍රතිලාභියාගේ යම් හැසිරීමක් ධෛර්යමත් කිරීම සඳහා හෝ අධෛර්යමත් කිරීම සඳහා මෙබඳු භාර පිහිටුවනු ලාබේ. මෙම යෙදුම සමහර විට ස්ථාවර භාර අභිමතානුසාරි භාරවලින් වෙන් කර දැක්වීම සඳහා ද උපයෝගී කරගනු ලැබේ.
ජීවිත කාලය තුළ පිහිටුවන භාර - එනම්, භාරය පිහිටුවන්නාගේ ජීවිත කාලය තුලම භාරය ආරම්භ වන අවස්ථාවකි.
නැවත හැරවිය නොහැකි භාර - භාරයේ වගන්ති හෝ අරමුණු සම්පූර්ණ වන තෙක් නැවත වෙනස් කළ නොහැකි භාර මේ නමින් හැඳින්වේ. එහෙත් දුර්ලභ අවස්ථාවලදී අනපේක්ෂිත හේතු මත අධිකරණය විසින් එහි වගන්ති වෙනස් කරනු දක්නට හැකිය.
විදේශීය භාර - මෙහිදී භාරය පිහිටුවන්නේ එහි නිර්මාපකයාගේ අධිකරණ කලාපයෙන් පිටත වේ. මෙම යෙදුම බොහෝ විට විදේශීය මුල්‍ය මධ්‍යස්ථානවල පවන්නා භාර හැඳින්වීමට යොදා ගැනෙති. පොදු නීති රටවල බොහෝ දුරට මේවාට අදාළ රෙගුලාසි සමාන නමුත්, සමහර රටවල පොදු නීතියේ සීමාවන් ඉවත් කොට තිබේ.
ආරම්භක භාර - මෙය එක්සත් රාජධානියේ හා එක්සත් ජනපදයේ වෙනස් ලෙස භාවිත වේ.
අරමුණු භාර - සියලූ පුණ්‍ය භාර අරමුණු භාර වන අතර, පුණ්‍ය නොවන භාර ද නිශ්චිත අරමුණු සඳහා පිහිටුවිය හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් 18 වන සියවසේ පොදු නීති සම්ප්‍රදායන් තුළ බිහි වූ සමහර අවස්ථාවන් හි දී හැර, නීතිය පුණ්‍ය නොවන භාර අරමුණු භාර ලෙස නොසලකයි. සමහර නීති පද්ධතීන් පුණ්‍ය නොවන අරමුණු භාර නීතිගත කොට තිබේ.
ප්‍රතිඵල භාර - මෙහිදී භාරය අසාර්ථක වුවහොත් භාරය පිහිටුවන්නාට දේපළෙහි හිමිකම පැවරේ. නැතහොත්, ත්‍යාග දීමේ අවස්ථාවක් නොමැති විටක කරනු ලබන ත්‍යාගයක් මගින්, ත්‍යාගය ලබන්නා එහි භාරකරු බවට පත්වීමක් ද ප්‍රතිඵල භාරයක් වේ.
අවලංගු කළ හැකි භාර- භාරය පිහිටුවන්නා මානසිකව යහපත් තත්ත්වයක සිටී නම් ඔහුට එහි වගන්ති ඕනෑම විටක වෙනස් කිරීමට හෝ අවලංගු කිරීමට අවසරය ඇති භාර මෙනමින් හැඳින්වේ. මේවා එක්සත් ජනපදය තුළ බහුලව දක්නට ලැබේ. එසේ වනුයේ, එමගින් අන්තිම කැමති පත්‍රයක් සකස් කිරීම හා මියයාමෙන් පසු දේපළ භාරකරුවකු පත් කිරීම සඳහා වන අධික වියදම මෙම ක්‍රමය මගින් අවම වන හෙයිනි.
රහස්‍ය භාර - මෙය අන්තිම කැමති පත්‍රයට පරිබාහිරව පත් කරන භාරයක් වේ.
සරල භාර - මෙය එක්සත් ජනපදය තුළ පමණක් භාවිත වන යෙදුමකි. මීට අර්ථ 2ක් ඇත. එනම්,
2. ෆෙඩරල් නීතිය යටතේ භාරයක ශුද්ධ ලාභය වාර්ෂිකව බෙදා හැරෙන භාරද මෙනමින් හැඳින් වේ.
විශේෂ භාර- සරල භාර නොවන සියල්ල විශේෂ භාර වේ.
නාස්තිකාරත්වය වැළැක්වීමේ භාර - ප්‍රතිලාභියාට දේපළ නිසි ලෙස වියදම් කළ නොහැකි විට මෙබඳු භාර පිහිටුවනු ලැබේ. එහිදී භාරකරුට ප්‍රතිලාභ ලබා දීම පිළිබඳ ව අභිමත බලයක් හිමි වේ.
කොන්දේසි භාර- මේවා ව්‍යවස්ථාපිත භාර වන අතර, නිර්මාණය කරන අවස්ථාවේ දී කිසිවක් හිමි නොවන නමුත්, මරණයෙන් පසුව භාරය ඇති වේ.
තෙස්තමේන්තු භාර - අන්තිම කැමති පත්‍ර තුළින් පිහිටුවනු ලබන භාර වේ. මෙහිදී ද, භාරය ඇති කරන්නාගේ මරණයෙන් පසු එය ක්‍රියාත්මක වේ.
කොටස් භාර - මෙහිදී ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ට භාරයෙන් නිශ්චිත කොටස් හිමි වන අතර, ඒවායේ ආදායම් භාරකරු මගින් ඔවුන්ට ගෙවනු ලැබේ. භාරකරුද ප්‍රතිලාභියකු විය හැකි අතර, මෙය ‘සාමූහික ආයෝජනයක්’ ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්
ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් යනු භාර දේපළෙහි ප්‍රතිලාභ (හෝ සාධාරණ) අයිතිය ලබන්නන් ය. ඉක්මනින් හෝ ප්‍රමාද වී, ඔවුන්ට භාර දේපළ මගින් ආදායමක් හෝ එම දේපළ හිමි වේ. එක් ප්‍රතිලාභියකුට බාර දේපළක ආදායමක් (උදාහරණ : බැංකු ගිණුමක පොලිය) හිමිවන විට, අනෙක් භාරකරුට වයස 25 සම්පූර්ණ වන විට භාර දේපළ හිමිවිය හැකිය. සමථකරුට නීතිය මගින් නියම කරන ලද සීමාවන්ට යටත්ව, භාරය නිර්මාණය කිරීම පිළිබඳ අභිමතයක් හිමි වේ.
ගස්
ගසක් සෑදීමට හිරැ එලිය අවශ්‍යම වේ පැහැදිලි ශක්තිමත් කඳක් සහිත ශාක ගස් නම් වේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ගස්
නාමෙල් වීරමුණි
නාමෙල් වීරමුණි (ඉංග්‍රීසි: Namel Weeramuni) යනු ප්‍රවීන චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි. ඔහු එංගලන්තයයේ නීතිඥ වරයෙක්දවේ.
කාලාත්‍රයා = මාලනී
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ගිනි කඳු
thumb|alt=tiny globe| ශාන්ත හෙලේනා කන්ද, 1980 මැයි 18 පිපිරීමට පසු පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ඇති ලාවා හෙවත් ලෝදිය භූ පැළුම් ඔස්සේ පෘථිවි පෘෂ්ඨය කරා පැමිණ, කන්දක් තුළින් පිටතට නික්මේ නම් එය ගිනි කන්දකි. ගිනි කන්දක් බොහෝ විට නිර්මාණය වන්නේ පෘථිවි භූ තැටි දෙකක් එකිනෙක ගැටී කඳු වැටි නිර්මාණය වී ඇති තැන්හිදීය. එවන් ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ගිනි කඳු මෙන්ම භූ කම්පන ද නිතර සක්‍රිය වේ.
පෘථිවි අභ්‍යන්තරය ඒකාකාරී ස්වරූපයක් නොදරයි. එහි අභ්‍යන්තරය අතිශය සක්‍රීය වේ. පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ සිට පැමිණෙන ලාවා ඝනීභවනය වීමෙන් යමහල් නිර්මාණය වේ. සක්‍රීය වු පෘථිවි අභ්‍යන්තර‍යේ බලපෑම යමහල් ක්‍රියානාරීත්වය කෙරේ ඍජුවම බලපෑම් කරයි. පෘථිවිය ස්ථර කීපයකින් නිර්ම්තය. පෘථිවි කබොල / ශිලා ගෝලය, ප්‍රාවරණය(ඉහළ හා පහළ), පෘථිවි හරය (ඇතුලත, පිටත), ලෙස ඒවා නම් කල හැක. පෘථිවි ප්‍රාවරණ කලාපයේ ඇති අධික තාපය හේතුවෙන් මූලද්‍රව්‍ය බවට පත්වේ. එනම් ලාවා/මැග්මා සකස් වේ. මෙසේ අධික පීඩනයකින් ඇති ද්‍රව ලාවා හෙවත් මැග්මා පෘථිවි තලයේ දූර්වල ස්ථාන වන තැටි මායිම්, ව්භේධ ඔස්සේ ඉභළට පැමිණ තැම්පත් වේ. ඇතැම් අවස්ථාවලදීපෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ඇති ස්තර අතරද ලාවා ගලා ගොස් තැම්පත් වී ඝනීභවනය වේ.
ලාවා ඝනීභවනය වන කලාප අනූව යමහල් කොටස් දෙකකි.
සක්‍රීය ගිනිකඳු
thumb|alt=tiny globe| යමහල් විවරය හමා ලාවා ගලා යාම මැග්මා ගිනිකඳු වර්ගීකරණය සඳහා යොදාගන්නා ප්‍රකටම ක්‍රමය වන්නේ ඒවායේ පිපිරුම් සංඛ්‍යාව අනුව වර්ග කිරීමයි. නිරතුරුව පිපිරීමට ලක්වන ගිනිකඳු සක්‍රිය ලෙසත්, ඉතිහාසයේදි පිපිරීම් වලට ලක්වු නමුත් වර්තමානයේ නිහඬ ගිනිකඳු උදාසීන ලෙසත්, ඉතිහාසයේ පිපිරීම් වලට ලක් නොවු ගිනිකඳු අක්‍රිය ගිනිකඳු ලෙසත් නම් කෙරේ. නමුත් මේ ප්‍රසිද්ධ වර්ගිකරණය, විශේෂයෙන්ම අක්‍රීය තත්වය, විද්‍යාඥයින්ට ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඔවුන් කරන්නේ ගිනි කන්දෙ නිර්මාණය, පිපිරුම් ක්‍රියාවලිය හා එයින් හටගන්නා හඬ අනුව ගිනිකඳු වර්ග කිරීමයි. විද්‍යාඥයින්අතර සක්‍රිය ගිනි කන්දකට නිශ්චිත පැහැදිලි කිරීමක් පිළිබඳ ඒකමතික භාවයක් නැත. ගිනි කන්දක ආයු කාලය මාස කීපයක් සිට අවුරුදු මිලියන ගණනක් දක්වා විවිධාකාර වේ. එමනිසා එවැනි වර්ගීකරණයක් මිනිසාගේ ආයු කාලය, සමහර විට ශිෂ්ටාචාරයක පැවැත්මද සලකා බලන විට තේරුමක් රහිත වේ. උදාහරණයක් ලෙස‍ බොහෝ ගිනිකඳු පසුගිය අවුරුදු දහස් ගණනක් තුළ පිපිරුම් ඇති කළද වර්තමානයේ එවැනි ලක්ෂණ නොපෙන්වයි. එවැනි ගිනිකඳු ආයු කාලය අතින් සැලකූ විට ඒවා සක්‍රීය ගිනිකඳු ගණයට වැටේ. මනුෂ්‍ය ජීවිත කාලය හා සසඳන විට ඒවා අක්‍රීය හෝ උදාසීන ලෙස සැලකිය හැක. විද්‍යාඥයින්ට අනුව වර්තමානයේදී පිපිරීම් වලට ලක්වන හෝ අසාමාන්‍ය භූමිකම්පා සැලකියයුතු ලෙස දුම් පිටවිම් වැනි ක්‍රියාකාරි ලක්ෂණ පෙන්වයි නම් ගිනිකන්දක් සක්‍රීය ගණයට වැටේ. බොහෝ විද්‍යාඥයෝ ඈත අතීතයේ පිපිරීමට ලක්වු ගිනිකඳු සක්‍රීය ගණයේ ලා සලකති. මෙහිදී සැලකිය යුතු වැදගත් කරුණක් වන්නේ ලේඛනගත ඉතිහාස තොරතුරු ප්‍රමාණය ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට වෙනස් විමයි. මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ අවු 3000 ට ත් වඩා වැඩි ලේඛනගත ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන මුත් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වයඹ පැසිෆික් කාලපය අවුරුදු 300 කුත්, හවායි දුපත් අවුරුදු 200 කටත් වැඩි ප්‍රමාණයකුත් තොරතුරු පවතී. ස්මිත්සෝනියන් ගෝලීය ගිනිකඳු වැඩසටහන අනුව සක්‍රීය ගිනිකන්දක් නම් එය පසුගිය අවුරුදු 10,000 කාලය තුළ පිපිරීම් වලට ලක්විය යුතුය.
උදාසින ගිනිකඳු
උදාසින ගිනිකඳු යනු ඉහතින් දැක්වු ආකාරයට වර්තමානයේ සක්‍රීය නොවන මුත් නැවත පිපිරීමකට හෝ නැවත චංචල ස්වභාවයට පත්විය හැකි ඒවාය. මෙහිදී විද්‍යාඥයින් සක්‍රීය ලෙස සලකන ගිනිකඳු බොහොමයක් සාමාන්‍ය ජනයා හෝ මාධ්‍ය මඟින් උදාසීන ලෙස හැඳින්වීම මඟින් යම් ව්‍යාකූල තත්වයක් හටගනී. අක්‍රීය ගිනිකන්දක් යනු ලාවා සැපයුමක් නොමැති නිසා නැවත පිපිරීමට ලක් නොවන ඒවාය.
අක්‍රීය ගිනිකඳු
යමහල්වල ක්‍රියාකාරීත්වය හේතුවෙන් විවිධ භූරූප නිර්මාණය වේ. යමහල් හෙවත් ගිනිකඳුවල හිතකර බලපෑම් ද වන බව කිව යුතු ය. අක්‍රීය ගිනිකඳු වලට උදාහරණ ලෙස ඇ.එ. ජනපදයට අයත් හවායි දුපත්වල බොහොමයක් ගිනිකඳු හා පැරකුටින් ගිනිකඳු දැක්විය හැක. ගිනිකන්දක් සැබැවින්ම අක්‍රීය දැයි තීරණය කිරීම අපහසුය. අධියමහල් විවර වලට පිපිරීම් සඳහා ගතවන කාලය සමහර විට අවුරුදු මිලියන ගණනක් නිසා අවුරුදු දස දහස් ගණනක් නිසා පිපිරීමට ලක් නොවු මෙවැනි ගිනිකඳු අක්‍රීය ලෙස නොව උදාසීන ලෙස සැලකීම යෝග්‍ය වේ. උදාහරණ ලෙස යෙලොස්ටොන් ජාතික වන උද්‍යානයේ පිහිටි යෙලොස්ටොන් ගිනිකන්ද අවුරුදු මිලියන 2 ක් පමණ පැරණි වන අතර, එය දරුණු පිපිරුමක් අවු 640,000 කාලය තුළ නොපෙන්වුවද, අවු 10,000 කට පමණ පෙර ජල තාපන පිපිරීම්ද අවු 70,000 පමණ පෙර ලාවා ගලායාමද වාර්තා විය. මෙම කරුණු නිසා විද්‍යාඥයෝ යෙලෝස්ටෝන් ගිනිකන්ද අක්‍රීය ලෙස නොසලකති. එය අවට නිරතුරුවම සිදුවන භූකම්පන හා ක්‍රියාකාරී භූ තාපන පද්ධති (යෙලෝසටෝන් ජාතික උද්‍යාන පුරාම පවතින භූ තාපන ක්‍රියාකාරිත්වය) සහ වේගවත්ව පොළොවෙන් ඉහළට එසවීම හේතුවෙන් විද්‍යාඥයෝ යොලෝසටෝන් සක්‍රීය ගිනිකන්දක් ලෙස සලකති.
නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල්
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ප්‍රාවරණ කලාපයේ සිට පැමිණෙන ලාවා කබොලේ ඇතිපාෂාණ තැටි මායිම්, විභේද ආදි දුර්වල ස්ථාන ඔස්සේ පැමිණ නිර්මාණය වූ කඳුගැට/කේතුරූපාකාර ලක්ෂණය නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් වේ.සාමාන්‍යයෙන් ගිනි කන්දක් මීටර් සිය ගණනක්උසට හා කිලෝමීටර් කිහිපයක විශ්කම්භයකින් යුක්ත වේ.මෙවැනි ගිනිකඳු ක්‍රියාත්මක වීමේදී	මුලින්ම දුම් හා අළු ඉහළට විහිදෙයි.ඉන්පසු සුළු පිපිරීම් ඇති වේ. ඉන් පසු විශාල පිපිරීම් ඇති 	වී ලාවා විධාරණය වීමත් ඝනීභවනය වීමත් සිදු වේ. ලාවාවලට අමතරව ගිනි කන්දකින් ජලය,කාබන්ඩයෝක්සයිඩ්,හයිට්‍රජන්,නයිට්‍රජන් වැනි වායු වර්ග ද පිට වේ.ඇතැම් යමහල්වල ලාවා විධාරණයේදී සිදුවන ප්‍රබල පිපිරීම් හේතුවෙන් විශාල මෙන්ම විවිධ ප්‍රමාණයේ ලාවා 	කොටස් ඉහළට විසි වේ.එනම් ලාවා කුට්ටි,රවුම් හැඩයේ ලාවා ‍‍බෝම්බ,ලැපිලි හෙවත් ලාවා පටි,සියුම් ධාන්‍ය වැනි කොටස් ද ඒවා අතර වේ.නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් විවිධාකාර වූ හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ.(සිරස් හා තිරස් ස්වභාවයේ හා විශාල මුඛ සහිත).යමහලක හැඩය තීරණය කිරීම ෙකරේ බලපාන ප්‍රධාන සාධක 02 කි.එනම්,
ලාවාවල අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ගත් විට ඇතැම් යමහල්වලින් පිටවන ලාවාවල සිලිකා ප්‍රමාණය ඉතා ඉහළය.එවැනි ලාවා උකු බවින් වැඩි ය.ඒවා ආම්ලික බවින් වැඩි ලාවා වේ.ඒවායේ තිරස් විහිදීම අඩු අතර සිරස් විහිදීම වැඩි ය.ඇතැම් යමහල්වලින් පිටවන ලාවාවල යකඩ ප්‍රමාණය ඉහළ ය.ඒවා භාෂ්මික ලාවා වන අතර ම ඒවායෙහි තිරස් විහිදීමක් ඇති අතර සිරස් විහිදීම අඩු ය. උදා:මොන ලෝ ආ හා කිලෝ ඉ ආ යමහල් (හවායි දූපත්)
එමෙන්ම යමහලක් සක්‍රීය වීමේදී ප්‍රබල පිපිරීමක් සිදුවීමෙන් පළල් යමහල් මුඛ නිර්මාණය වේ. උදා:ඉන්දුනීසියාවේ ක්‍රෙකටෝවා යමහල් පිපිරීම-1883 (මෙම පිපිරීමෙන්යමහලෙන් 2/3 ක ප්‍රමාණයක් විනාශ විය. නමුත් ප්‍රබල පිපිරීමක් සිදු නොවන යමහල් ආශ්‍රිතව ඇත්තේ කුඩා යමහල් මුඛ ය.
යමහල් අළු කේතුව
මෙය සිරස් වර්ධනයක් සහිත ගිනි කන්දකි.ලාවා හා අළු ස්තර කීපයකින් නිර්මාණය වී ඇත.සිලිකා ප්‍රමාණය ඉහළ බැවින් ලාවාවල උකුස්වසදදද
භාශ්මික ලාවා පලිහ(පලිස් යමහල්)
මෙය තිරස් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.විශාල ප්‍රදේශයක පැතිර යයි.යකඩ ප්‍රතිශතය ඉහළ බැවින් ලාවාවල ද්‍රව ස්වභාවයක් ගනී.බහුල වශයෙන් පැසිපික් සාගරය ආශ්‍රිතව දැකිය හැක. උදා:මොන ලෝ ආ,කිලෝ ඉ ආ යන ගිනි කඳු
අම්ල ලාවා ශඛර
අම්ල ලාවා ශිඛර උත්තල ස්වභාවයකින් යුක්ත ය.මෙවැනි යමහල් කේතු සුළු පිපිරීම් සහිතව ලාවා විධාරණය වීමෙන් නිර්මාණය වී ඇත.සිලිකා ප්‍රතිශතය ඉහළ බැවින් උකු ස්වභාවයක ලාවා වේ. උදා:ඇමෙරිකාවේ ශාන්ත හෙලේනා හා මවුන්ට් රේන්ජ්, මධ්‍යධරණී මුහුද-ස්ට්‍රොම්බෝලි,ලිපාරි දූපත- වුල් කැනෝ, අප්‍රිකාව- කිලිමන්ජාරෝ
සංයුක්ත යමහල
සංයුක්ත යමහල යනු,විවර කීපයක් සහිත ගිනි කදු විශේෂය කි.මේවායේ ලාවා ප්‍රමාණය අධික ය.ප්‍රධාන ජීද්‍රයෙන් ලාවා විධාරණය වීමට අමතරව කුඩා කුඩා ජීද්‍රවලින් ද ලාවා ගලා යයි. උදා:සිසිලි දූපත-එට්නා, මෙක්සිකෝව-ජුදයිදෝ ගිනි කඳු
යමහල් ප්ලගය
තුඩක ස්වරූප‍යෙන් නිර්මාණය වී ඇති ගිනි කඳු මීට අයත් වේ.මේවායේ ලාවා වල සිලිකා ප්‍රතිශතය 80% කි. උදා:මාටිනික් දුපත- පෙලී ගිනි කන්ද -බ්‍රිතාන්‍ය,ඇමෙරිතාවල ප්‍රංශයලඅප්‍රිකාව ආදී රටවල පැරණි බලකොටු පිහිටා ඇත්තේ ප්ලගය ආශ්‍රිතවය
ලාවා සානු හා ලාවා ගුහා
ගිනිකදුවලින් පිටවන ලාවා පුළුල් විශාල ප්‍රදේශයක ගලාලව දක්නට ලැබේ.එමනිසා	බැසෝල්ට් සානු ලෙස හැඳින් වේ. උදා:කොලොම්බියා සානුව,පැරානා සා''නුව, සයිබීරියානු සානුව, ග්‍රීන්ලන්ත සානුව
ආක්‍රාන්ත යමහල්
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ සිට පැමිණෙන ලාවා පෘථිවි පෘෂ්ඨය මතුපිටට නොපැමිණ අභ්‍යන්තර පාෂාණ ස්තර ඔස්සේ ගලා යාමෙන් ආක්‍රාන්ත යමහල් නිර්මාණය වේ.පෘථිවි අභ්‍යන්තර පීඩනය අඩුවීම, ලාවා ගමන් කරන මාර්ගය ආශ්‍රිතව තද පාෂාණ තිබීම ද මීට හේතු වේ. කාලයත් සමඟ ම ජලය, ග්ලැසියර හා සුළඟ වැනි නග්නීකරණ බලවේග හේතුවෙන් මතුපිටපාෂාණ තට්ටු ඛාදනය වු පසු මෙවැනි ආක්‍රාන්ත යමහල් පෘථිවි තගය මත දර්ශනය වේ.
ආක්‍රාන්ත යමහල් ආශ්‍රිතව නිර්මාණය භූ රූප කිහිපයකි.
සක්‍රීය යමහල්, නිදන යමහල් හා මළ යමහල්
නිතරම ක්‍රියාකාරී වන යමහල් සක්‍රීය යමහල් වේ.මේවා වර්ෂ කීපයකට වරක් හෝ වර්ෂයකට කීප වරක් විධාරණය වේ. උදා:මධ්‍යධරණීය-ස්ට්‍රොම්බෝලි,මෙක්සිකෝව-පැරකුටින්, පිලිපීනයේ- පිහාටුබෝ. විටින් විට ක්‍රියාත්මක වන යමහල් නිදන යමහල් වේ.මෙවැනි යමහල් එක් වරක් විධාරණය වී වර්ෂ 10-15 ක් හෝ නැතිනම් වසර සියගණනක් ගත වී සක්‍රීය වේ. උදා:ඉතාලියේ-විසුවියස්, හවායි- කි ලෝ ඉ ආ යන ගිනි කඳු. අක්‍රීය තත්වයේ පවතින යමහල් මළ යමහල් ලෙස හඳුන්වයි.මෙවැනි යමහල් මීට වසර දහස් ගණනකට පෙර නිර්මාණය වී ඇත.මෙම ගිනිකඳු වසර මිලියන ගණන් තිස්සේ සක්‍රීය නොවී නිශ්චලව පවතී.
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
ප්‍රවර්ගය:ගිනි කඳු
සිංහල මිණුම් ඒකක
සිංහල මිණුම් ඒකක
කාලය
(විනාඩි යනු minute/මිනිත්තු නොවේ, මිනිත්තුව යනු "minute" විදේශීය වචනයෙන් ආ එකකි. විනාඩිය දේශීය වචනය වන අතර, එය වර්තමානයේ ව්‍යවහාර වන මිනිත්තුව හා පටලවා ගැනීම සුදුසු නොවේ.) (සිංහල ක්‍රමයට දිනයක් කොටස් 60කට බෙදන අතර [දිනකට පැය 60 ක් එන ලෙස] එම දිනය සූර‌්‍ය උදාවත් සමග ඇරඹේ.එම නිසා වර්තමාන, ව්‍යවහාර ඔරලෝසු පැයකට, සිංහල පැය 2 යි, 1/2 කි.)
පරිමාව
නැලි/සේරු 32 = බුසල් 1
බර
රාත්තල් 26 1/4 = තුලම් 1
මඩ ඉඩම්
{{main|මඩ ඉඩම් මැණීමේ සිංහල ඒකක}
ගොඩ ඉඩම්
පර්චස් 1 - වර්ග අඩි 43560
කවිය සහ උපමා භාවිතය
හැඳින්වීම
කවිය වු කලි මානව ශිෂ්ටාචාරය සතු උත්තම කලාමාධ්‍යයකි. එය පිළිබඳව නිර්වචන ඉදිරිපත් කිරිමට පුරාතන යුගවලදී පටන්ම පෙර - අපර දෙදිග සාහිත්‍යය විචාරකයෝ වෑයම් කළහ. මෙම පරිච්ඡේදයේ අරමුණ වන්නේ කවිය පිළිබඳව සහ සාහිත්‍යය විචාරයේදි කවියේ අලංකාර වශයෙන් ගැනෙන අංග අතර ඇති උපමාව සහ රූපකය පිළිබඳව හැදින්වීමක් කිරිමයි. කවිය සහ කාව්‍යාලංකාර වශයෙන් ගැනෙන ඉහත දැක්වු උපමාව සහ රූපකය පිළිබඳව හැඳින්වීමට පෙර කවිය යනු කුමක්ද යන්න පිළිබඳව විමසා බැලීම වැදගත්ය. මතු දැක්වෙන්නේ කවිය පිළිබඳව ඉදිරිපත්ව ඇති විචාරක මත කිපයකි.
කවිය යනු
එස්. ටී. කොලරිජ් ටී. එස්. එලියට් thumb|ටී. එස්. එලියට්|center
විලියම් ගැස්ට්ලි විශ්ව නාථ ජගන්නාථ රුද්‍රට
මේ ආකාරයෙන් කවිය නිර්වචනය කිරිමට පෙර - අපර දෙදිග සාහිත්‍යයවේදිහු මහත් වෙහෙසක් දැරූහ. නමුත් කවිය පිළිබඳව ඉහත නිර්වචන විමසා බැලිමේදි පෙනී යන්නේ එම මතයන් කවියේ එක අංශයක් පමණක් ආවරණය වන පරිදි ගොඩනැඟී ඇති එවා බවයි. සාහිත්‍යමය සහ සංකිර්ණමය කලා මාධ්‍යයක් වශයන් කවිය සියුම් නිර්මාණ කාර්යයකි. සියුම් වු ප්‍රකාශන මාධ්‍යයකි. කවියේ මුඛ්‍යාංගයන් විමසීම සහ ඒවායේ නිශ්චිත කාර්යභාර්ය විමසීමෙන් කවිය පිළිබඳව සහ එහි රස නිෂ්පත්තිය පිළිබඳව අධ්‍යයනය අවබෝධය ලබාගත හැකිය.
කවියක් ඇතැම්විට මුල - මැද - අග යන තෙවැදැරුම් අංග සහිත ආඛ්‍යානමය නිර්මාණයක් විය හැකිය. තවත් අවස්ථාවක එවන් ආඛ්‍යානමය නොවන නිර්මාණයක් විය හැකිය. කවියකු මෙම නිර්මාණ දෙවර්ගයෙහිදීම අත්දැකිමක් සුචනයකොට චමත්කාර දැනවිම අපේක්‍ෂා කරයි.කව්සිළුමිණ, සසදාවත, ගුත්තිලය වැනි සම්භාව්‍ය පද්‍යය මෙන්ම සුදෝසුදු, පියසමර ආදී නුතන කාව්‍ය කෘති ඉහත දැක්වු ආඛ්‍යානමය තත්ත්වයේ කාව්‍යයන්ට උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය. ආඛ්‍යානමය නොවන කාව්‍යය සඳහා ගුණදාස අමරසේකරගේ උඳුවප් ඇවිල්ලා, පී.බී. අල්විස් පෙරේරාගේ අන්ධ කවියා ආදී නිර්මාණ දැක්වීමට පුළුවන.මෙම නිර්මාණ වල අනුභූතින් විමසා බැලිමේදි ඒ ඒ නිර්මාණ විෂයයෙහි බලපවත්නා විවිධත්වය මනාව පැහැදිලි වෙයි. කව්සිළුමිණ, සසදාවත ආදී සම්භාව්‍යය කාව්‍යයෝ ජාතක පොත මුල් කරගනිමින් කුස ජාතකය හා සස ජාතකයේ ආලෝකය අනුව ලියැවී ඇත. උඳුවප් ඇවිල්ලා වැනි පද්‍යය නිර්මාණයක් බිහිවන්නේ උදුවප් මස ඇතිවන පරිසරයේ ප්‍රමුදිත බව සෞන්දර්යය ආදිය විචිචිත්‍ර ආකාරයෙන් දක්වමිනි.නාට්‍යකරුවාත්, ප්‍රබන්ධකරුවාත් සිය නිර්මාණය ව්‍යාප්ත කරනුයේ අත්දැකිම මුල්කරගනිමිනි. ඔවුහු අත්දැකිම් පුනරූපණය කරති. සමාජ, සංස්කෘතික සහ ආගමික පමණක් නොව දේශපාලනමය වශයෙන්ද සීමා මායිම් තුළ කොටුවීම සහ සීමා මායිම් පැනයාම මෙම නිර්මාණ කාර්යයන්හිදි දැකිය හැකිය. කවියාගේ නිර්මාණ කාර්යයද ඒ ආකාරය. නාට්‍යයකරුවා සතර අභිනය සහ ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිපෝෂණය නිරන්තරයෙන් ලබමින් පියවරෙන් පියවර සංවර්ධනය වෙයි. ඒ සඳහා ඔහුට සජිවි පරිසරය තුළින්ම සහයෝගය ලැබෙයි. මන්ද යත් නාටකයක් වනාහි සජිවි රඟ දැක්වීමක් වන බැවිනි. වර්තමාන රඟ දැක්වීමට ලැඛෙන්නාවු ප්‍රතිපෝෂණය මත අනාගතය තීරණය කිරිමට සහ සංශෝධනය කිරිමට නාට්‍යකරුවාට පැහැදිලි වරමක් හිමිවෙයි. කවියාගේත් පොදුවේ ගත් කල මුලූ මහත් සාහිත්‍යකරුවාගේත් මාධ්‍යය භාෂාවයි. ඔවුන් සියල්ලෝම සිය අත්දැකිම් ප්‍රකාශ කරනුයේ වචන මගිනි. ඉහත දැක්වු පරිදි නාට්‍යකරුවාට වචන අතික්‍රමණය කොට තවත් බොහෝ අංගවල පිහිට පැතිමට හැකියාව ඇත. කවියාගේ නිර්මාණයේ උත්කර්ෂය තීරණය වන්නේ ඔහු විසින් උපයුක්ත භාෂා මාධ්‍යය මතම පමණකි. එයට හේතුව කවිය හුදෙක් අලංකාර මුල්කරගත් නිරතුරුව ඒවා මතම රැඳී පවතින්නක් වන බැවිනි. මෙම තත්වය විචාර වාදයන් අතර පවා නිර්වාදයෙන් පිළිගනු ලබන්නකි.
කාව්‍යාලංකාරය සම්පාදනය කළ භාමහ පඬිවරයාගේ "ගතෝස්තමර්කො භාතීන්දුර්යන්තී වාසාය පක්ෂිණ:" යන ශ්ලෝකය උපුටා දක්වමින් සිරී ගුණසිංහ මෙය වඩාත් පැහැදිලි කරයි. "හිරු බැස ගියේය. සඳ බබළයි. පක්ෂිහු කැදලි කරා යති" යනුවෙන් කියු පමණින් බිහිවන්නේ කවියක් නොව වාර්තාවකි. භාමහගේ මෙම උදාහරණයෙන් හැඳින්වෙන භාෂාව ලෝකව්‍යවහාරයැයි සිතිය හැක.ක.
ව්‍යංග්‍යවර්ථවත් බවින් පරිපුර්ණ වු භාෂාවක් යොදා ගත් පමණින් කවියක් චමත්කාරජනක නොවෙයි. එහිදි පද සංඝටනය ඉතා වැදගත්ය. ප්‍රායෝගික විචාරවාදයේ ආදි කර්තෘවරයා ලෙස ගැනෙන අයි.ඒ.රිචර්ඩ්ස් පවසනුයේ කවියෙකුගේ විශේෂත්වය රඳා පවතින්නේ වාග් කෝෂයෙහි විශාලත්වය මත නොව වචන සංඝටනය තුළ බවයි. කවියා යොදා ගන්නේ සමාජයේම පවතින භාෂාවකි. විශේෂත්වය වනුයේ ඒවා විශේෂ ආකාරයට ගොනු කිරිමයි. සිංහල සමාජය තුළ "පැදකුණු කිරිම"වැනි පදයක් යොදා ගනු ලබන්නේ වතාවත් කිරිමකදී, විශේෂ ගෞරව දැක්විය යුතු ක්‍රියාවකදි වැනි අවස්ථා විෂයෙහිය. බොහෝවිට බෝධි පුජා ආදියේදි බෝධිය වටා පැදකුණු කිරිම, බුදු සිරිතේ එන මහාමායා දේවි හීනයේ සුදු ඇත් පැටවා සිරි යහන පැදකුණු කිරිම වැනි අවස්ථා අපට දකින්නට අසන්නට ලැබේ. සත්තුභත්ත ජාතකය ගුරුකොට ගනිමින් තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමි රචනා කළ කාව්‍යශේඛරයේ එන පහත පද්‍යය ධ්වනිත කරවන අදහස කාව්‍යකරුවෙක්ගේ පද සංඝටනය පිළිබඳව අදහස මනාව පැහැදිලි කරවයි.
සිව් තැනක බැස හෙව වැ	  ඳ
බියෙනැකිළි වැල 		  ඳ
මෙහි යෙදෙන "පැදකුණු"යන පදය ඉහත දැක්වු පරිදි සාමන්‍යය ව්‍යවහාරයේ යෙදෙන්නේ පුජනීය අරුත ගම්‍යමාන කරමිනි. මහලූ බමුණා තරුණ බැමිණිය කෙරෙහි දක්වන ආකල්පයත්, කතුවරයා බමුණා කෙරෙහි දක්වන ආකල්පයත් මනාව ධ්වනිත කරවයි. "රන් යහනේ සැතපෙන මගෙ බිසවුන්	ට
රන්ලිය වැලකි සිරි හස්තය කුමරු පි		ට
පින්කඳ බිසොව සැතපෙන සැටි දුටුනෙත	ට "
යශෝධරාවතෙහි එන ඉහත කවිය බෝසතාණන් වහන්සේ යශෝධරා බිසව කෙරෙහි දක්වන සෙනෙහස ආත්මීය බැඳිම සහ එතුළින් පණ ලැබු බැඳිම් හි පවත්නා ජිවි බව මනාව පැහැදිලි කරවයි. භෞතික පරිසරයන්ට පවා මානවිය ආධ්‍යාතමය ප්‍රාණය කැන්දාලන වගට මෙම උද්ධෘතය සාධක සපයයි. සිදුහත් බෝසතුන් බිසව දකින්නේ පිං කඳක් ලෙසිනි. ඇගේ හස්තය රත්තරන් වැලක් පරිද්දෙන් රාහුල කුමරුගේ ශරිරය මතින් වැටී ඇත. චංචල රූප මාධ්‍යය සහෘදයා දකී. මසැසින් නොව මනසිනි. නිශ්චල සිතින් යුතු සිදුහත් කුමාරයෝ සිය බිසව දෙස බලනුයේ මහත් වු සෙනෙහසකිනි, භක්තියකිනි. මෙහි යෙදෙන"රන්ලිය වැල", "පින්කඳ" වැනි පදවලින් මානුෂිය ගුණාංග අභිභවා ගිය උතුම් බවක් ගෙන දෙන්නට සමත්වෙයි. තනි වචන වශයෙන් නොව සමස්ත පද්‍යය සංඝටනාව තුළ එම පද අර්ථ නංවයි. කාව්‍යය තුළ ගොඩ නැංවෙන චරිත එම චරිතවල පවත්නා ගුණාංග ආදියද සහෘදයාගේ සාහිත්‍යයකාමි මනස තුළ ව්‍යංග්‍යාර්ථ නංවන්නේ මෙලෙස සමුහ වශයෙන් සුසැදීමෙනි.