cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ලතින් භාෂාව
ලතින් භාෂාව යනු, පුරාතන ඉතාලිමය භාෂාවක් වන අතර,  ලාතියුම සහ පුරාතන රෝමය යන ප්‍රදේශයන්හී ඉතාලිමය ලතින්වරුන්  විසින් මුලදී කථා කල භාෂාවකි. බොහෝ යුරෝපියානු භාෂාවන් මෙන්ම, එයද, පුරාතන පූර්ව-ඉන්දු-යුරෝපියානු භාෂාව වෙතින් පැවතෙන්නකි. ඉට්‍රස්කන් භාෂාව වෙතින් ආභාෂය ලැබ හා ග්‍රීක හෝඩිය පදනමක් වශයෙන් භාවිතා කරමින්, ඉතාලියානු අර්ධද්වීපයෙහි ලතින් යැයි වෙන් කර හඳුනාගත හැකි භාෂාව දක්වා හැඩ ගැසුණි. නූතන රොමැන්ස් භාෂා වනාහී, මෙම භාෂාවෙහි උපභාෂාමය ආකෘතීන්හී (ග්‍රාම්‍ය ලතින්) අවිච්ඡේදයෝ වෙති. මෙයට අමතර වශයෙන්, බොහෝ ශිෂ්‍යයන්, විද්වතුන් සහ, ක්‍රිස්තියානි පූජක පක්ෂයෙහි සමහරක් සාමාජිකයන් විසින්, චතුර ලෙස එය කථා කරන අතර, ලොව වටා සමහරක් ප්‍රාථමික, ද්වීතියික සහ පශ්චාත්-ද්වීතියික අධ්‍යාපනික ආයතනයන්හී එය දැනුදු උගන්වනු ලැබෙයි.
ඉංග්‍රීසි භාෂාවද ඇතුළු, බොහෝ විවිධ භාෂා පවුල්වල නූතන භාෂාවන්හී නව පද නිර්මාණයෙහිදී සහ, බොහෝලෙසින් ජීවවිද්‍යාත්මක වර්ගීකරණ විද්‍යාවෙහිදී, ලතින් භාෂාව දැනුදු භාවිතා වෙයි. ලතින් සහ එය වෙතින් ව්‍යුත්පන්න රොමැන්ස් භාෂාවන්, ඉතාලිමය භාෂා පවුලේ දැනට නොනැසී පවතින එකම භාෂාවන් වෙති. ඉතාලිමය ශාඛාවෙහි අනෙකුත් භාෂාවන්, ආදි ඉතාලියේ අභිලේඛනයන්හී භාවිතා කෙරුනු නමුත්, රෝමානු ජනරජ යුගයෙහිදී ලතින් භාෂාව වෙතට සමාග්‍රහණය කෙරී ඇත.
පොතුවිල් ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
පොතුවිල් ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, නැගෙනහිර පළාතේ,   අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය
වොයිස්ඕවර්
වොයිස් ඕවර් යනු ඇපල් සමාගමේ ඕස් එක්ස්, අයි ඕඑස්, අයිපොඩ් හා ඇපල් ටීවී මෙහෙයුම් පද්ධති සඳහා නිපදවූ තිර කියනවනයකි. වොයිස් ඕවර් භාවිතයෙන් පරිෂීලකයන් හට හඬින් විස්තර කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ මැක්ටොනිෂ් හෝ අයි ඕඑස් උපාංග වලට ප්‍රවේශ විය හැක, එසේම මැක් වලදී පරිගණක යතුරුපුවරුව ද භාවිතා කළ හැක. මෙම පහසුකම නිසා අන්ධ හා අඩු පෙනීම සහිත පුද්ගලයන්ගේ මෙන්ම දුර්අක්‍ෂරතාව සහිත පුද්ගලයන්ගේ පිවිසීමේ හැකියාව ලබාදේ.
අයිපොඩ් නැනෝ
2009 සැප්තැම්බරයේදී, ඇපල් සමාගම අයි පොඩ් නැනෝ වෙත මෙම පහසුකමක් සපයන ලදි. එයද අයි ඕස් සංස්කරණය වෙතින් සපයන විශේෂාංගම සපයයි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:මෘදුකාංග
හොරණ මැතිවරණ කොට්ඨාසය
1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි 1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1956 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
5 අප්‍රේල් 1956 සහ 10 අප්‍රේල් 1956දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු තෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුණු සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965 දිනදී පැවැත්වුණු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1970 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
27 මැයි 1970 දිනදී පැවැත්වුණු සත්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ආශ්‍රිත
වැඩිදුර තොරතුරු හොරණ රන්පත අන්තර්ජාල බිහිදොර සහ ව්‍යාපාරික නාමාවලිය මගින්
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බළකාය
ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදා වෛද්‍ය බලකාය, ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව තුල ඇති රෙජිමේන්තු අතරින් පැරණතිම රෙජිමේන්තුවක් වන අතර එදා මෙදා තුර සියලුම මෙහෙයුම් සදහා තම දායකත්වය ලබා දුන් රෙජිමේන්තුවකි. වත්මන වනවිට ඒකක 05 කින් සමන්විත මෙම රෙජිමේන්තුව යුද්ධ හමුදා අභිමානය හා දැනුමින් සන්නද්ධ සෙබළ කැලකගෙන් එදා මෙදා තුර සමන්විත විය. සතුරු භූමීයේදි සහොදර පාබල ඒකක හා උරෙනුර ගැටෙමින් තම වෘත්තීය රාජකාරින් මැනවින් ඉටුකරමින් හමුදා ඉතිහාසයේ ඉහළින්ම රන් අකුරින් තම රෙජිමේන්තු නාමය සනිහිටුවන් කර ගැන්මට මෙම ඒකකයට හැකි වී ඇත.
ඉතිහාසය
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව තුල රෙජිමේන්තු 24ක් අතුරින් සේවා බලකායක් යටතට ගැනෙන ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාය ඉතා දීර්ඝ ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන අභිමානවත් බලකායකි. එදා මෙදා තුර යුද්ධ හමුදාව මුහුණ දුන් සියලු ක්‍රියාන්විත සඳහා තම අනිවාර්‍ය කැපකිරීම ඉටු කරමින් වසර සිය ගණනක් තම ඉතිහාසය වර්ණවත්ව හැඩගන්වා ඇත. ශ්‍රී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක්ව තිබියදී පළමු වරට 1881 වර්ෂයේදී ස්වෙච්චා පාබල හමුදාව ආරම්භ කරමින් ශ්‍රී ලාංකික සෙබළුන්ගෙන් සමන්විත ඒකකයක් ලෙස පිහිටුවන ලදී. මෙහිදී එම ඒකකයට අධාරක කණ්ඩයක් ලෙස 08 දෙනකුගෙන් සමන්විතව ගිලන් මැසි කණ්ඩායමක් බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය හමුදාවේ විශ්‍රාමික ශෛලය වෛද්‍ය  THS ට්‍රොට්හිල් යන වෛද්‍ය නිලධාරිගේ අණ්දීම යටතේ 1881.07.29 දින පිහිටුවන ලද අතර එය ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය  බලකා ආරම්භය ලෙස සනිහිටුවන් කල හැක. පසුව 1948 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලබා ගත පසු 1949.10.10 දින ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව ස්ථාපිත කරන ලද අතර පසුව 1950 10 21 වන දින නිත්‍ය ඒකකයක් ලෙස 1 වන ශි ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාය කර්නල් HC සේරසිංහ යන නිලධාරිගෙ අණදීම යටතේ ගාලු මුවදොර පිටියේ පැරණි බ්‍රිතාන්‍ය රෝහල් පරිශ්‍ය තුල ආරම්භ කරන ලදී.
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකා ඒකක හා එම ඒකක ආරම්භය හා විස්තර
පළමු මධ්‍යස්ථාන සේනාවිධායක කර්නල් එම ඒ ආර් පෙරේරා පළමු විධායක අධිකාරි මේජර් එම ඒ ඩි ගුණතිලක පළමු රෙජිම්න්තු සැරයන් මේජර් බනි 1 ජි ආර් මුදලිරත්න
වර්තමාන ක්‍රියාකාරිත්වය
දැනට ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාය නිත්‍ය ඒකක 04කින් සහ ස්වෙච්චා ඒකක එකකින් යුක්ත වන අතර යුද්ධ හමුදා සාමාජිකයින් මෙන්ම ඔවුන්ගේ පවුල් වල සාමාජිකයින් සඳහා වෛද්‍ය ප්‍රථිකාර සහ අනෙකුත් ඒ හා සබඳි සේවාවන් ඉටු කරනු ලැබේ, දශක තුනකට අධික යුධමය කාල වකවානුව තුල වෛද්‍ය බලකාය සිදු කරන ලද මෙහෙය ඇති විශාල වන අතර ලොව කිසිදු වෛද්‍ය බලකායකට වත් මුහුණ දීමට සිදු නොවූ විරු අවස්තාවන් වලට ක්‍රියාන්විත වලදී මුහුණ දීමට වෛද්‍ය බලකා සාමාජිකයින් හට සිදු වූ බව අපි අවිවාදයෙන් යුක්තව පිලිගත යුතුය. මේ හේතුව නිසාම ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදා වෛද්‍ය බලකාය යුද බිමෙදි රෝගීන් ඉවත් කර ගැනීම හා යුද බිමේදී රෝගීන්ට අත්‍යවශ්‍ය ප්‍රථමාධාර ලබා දීමේ කාර්යක්ෂම තාවය පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර ඇගයීම් කිහිපයකට ලක්වීම යුද්ධ හමුදාව පොදුවේ ලබා ගත් ජයග්‍රහණයකි. මේ හේතුව නිසාම ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාය වෙතින් දකුණු සුඩාන් රාජ්‍යන් සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය රෝහලක්ද ඉල්ලුම් කර දැනට එය පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. මෙය දකුණු සුඩාන් රාජ්යේ සාම සාධක මෙහෙයුම් වල නිරත වන විවිධ රටවලට අයත් සාම සාධක හමුදා සාමාජිකයන්ගේ නොමද පැසසුමට පත් වන රෝහලක් වී හමාරය .දැනට රෝහල් අතරින් රාජ්‍ය පරිපාලනයේ පවතින රෝහලක් ලෙස ඉහලම පහසුකම් සහ ඉහලම සේවාවක් ලබා දෙන රෝහලක් ලෙස හමුදා රෝහල නොමද පැසසුමට ලක්ව ඇත.
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය සේවයේ වත්මන් සැලැස්ම
ශ්‍රි ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය සේවය දැනට පාලනය වනුයේ වෛද්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂක   වරයා යටතේ වන අතර දැනට හමුදා වෛද්‍ය සේවා අධ්‍යක්ෂක  ජනරාල් වරයා වශයෙන්  දෙස් විදෙස් කීර්තියට පත් විකිරණ වෙදී විශේෂඥ වෛද්‍ය  වරයකු වන මේජර් ජනරාල්  SH මුණසිංහ RWP,RSP,USP යන ජේෂ්ඨ හමුදා වෛද්‍ය නිලධාරි වරයා කටයුතු කරයි,මේ යටතේ වෛද්‍ය  සේවා අධ්‍යක්ෂක  මණ්ඩලය, දන්ත වෛද්‍ය  සේවා අධ්යයක්ෂක මණ්ඩලය, සෞඛ්‍ය  හා නිවාරණ අධ්ය‍ක්ෂක මණ්ඩලය වැනි අධ්‍යක්ෂක  මණ්ඩල කිහිපයක් ඇත. දැනටයුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය සේවාව  සතුව අංග සම්පුර්ණ පහසුකම් වලින් සමන්විත යුද්ධ හමුදා රෝහලක් ලෙස යුද්ධ හමුදා රෝහල කොළඹ (නාරාහේන්පිට) ඇති අතර එය තුල සාර්ථක ලෙස වකුගඩු බද්ධ කිරීමේ සැත්කම්ද සිදු කරමින් යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය  සේවාව තුලින් හමුදා සාමාජිකයන්ට ලබා දෙනු ලබන සේවාව කලාපයේ තරගකාරී තත්වයකට ඔසවා තැබීමට සමත් වී ඇත. මිට අමතරව යුද්ධ හමුදා මුලික රෝහල් 07 ක් ද යුද්ධ හමුදා වෛද්යට සේවාව සතු වන අතර මෙම සේවාවන් සඳහා අවැසි හෙද කාර්ය මණ්ඩල පුහුණුව සඳහා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ අධික්ෂනය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන ජාත්‍යන්තර ප්‍රමීතීන් වලට යටත්ව ක්‍රියාත්මක වන ශ්‍රී ලංකා හෙද සේවය වෙත පරිපූර්ණ දැනුමැති හා පූර්ණ ශික්ෂණය ක් ඇති හෙද හෙදියන් බිහි කරන හමුදා  හෙද විදුහලක්ද අනුරාධපුරහි ස්ථාපිත කර ඇත මිට අමතරව යුද්ධයේදී තුවාල ලැබූ හමුදා සාමාජිකයින් සඳහා පුනරුත්ථාපන ආයතන කිහිපයක් ඇති අතර ඒවානම් තවද වෛද්‍ය සේවාව විසින් හමුදාව තුල වව්නියාව, ත්‍රිකුණාමලය, අම්පාර, යන කඳවුරු වල ක්ෂ්‍ර්ත්‍ර රෝහල් ද ඊට අමතර ප්‍රධාන සැරහුම් මධ්‍යස්ථාන , ඉදිරි සැරහුම් මධ්‍යස්ථාන සහ වෛද්‍ය  පරීක්ෂණාගාර පවත්වාගෙන යනු ලැබේ, ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය   සේවාව තුල කුඩාම ඒකකය වෛද්‍ය  පරික්ෂනාගාරයන් වන අතර දැනට වෛද්යර පරීක්ෂණාගාර 340කට ආසන්න සංඛ්‍යාව වක් පවත්වාගෙන යනු ලැබේ.තවද රජයේ රෝහල් කිහිපයක් තුල හමුදා වාට්ටු පවත්වාගෙන යයි. එනම් අනුරාධපුර ශික්ෂණ රෝහල, පොළොන්නරුව මහ රෝහල, මහනුවර ශික්ෂණ රෝහල, කුරුණෑගල ශික්ෂණ රෝහල, ගාල්ල කරාපිටිය ශික්ෂණ රෝහල, වව්නියාව මහා රෝහල හි මෙම වාට්ටු පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. මීටත් අමතරව නුදුරේදි ක්රිකයාත්මක වීමට නියමිත රාජ්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ විසින් පාලනය කරනු ලබන සර් ජෝන් කොතලාවල ආරක්ෂක විශ්ව විද්‍යාලයේ වෛද්‍ය පීඨයට අනුබද්ධ ශික්ෂණ රෝහලද පාලනය යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය සේවාව වෙත ලබා දෙනු ඇත.
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාය තුල වෘත්තීය සෙබළු
යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාය තුල දැක ගත හැකි  ප්‍රධානතම  වෘතිය ලෙස වෛද්‍ය  නිලධාරි හඳුනා ගත හැකි අතර  ඒ සඳහා ශ්‍රී ලංකා වෛද්‍ය සභාව තුල පිළිගත් වෛද්‍ය නිලධාරියකු විය යුතු අතරම යුද හමුදා සේවය සඳහා සුදුසු කායික යෝග්‍යතාවයකින්ද (PULHEEMS Test)යුක්ත විය යුතුය. සැම විටම වෛද්‍ය බලකා ඒකක හා රෝහල් වල ප්‍රදානි හෙවත් අණදෙන නිලධාරි තනතුර දරනුයේ වෛද්‍ය නිලධාරි වරයෙකි. වෛද්‍ය උපාධිය සම්පුර්ණ කර ඇති හා යුධ හමුදා පුහුනුවද මොවුන් සතු වේ. සිවිල් වෛද්‍ය වරයකු වශයෙන් සම්පූර්ණ සුදුසුකම් ලැබූ මේ වෛද්‍ය වරුන් හමුදා වෛද්‍ය සේවාවට එක් වෙමින් විශේශයෙන් යුධමය කාල වකවාණුව තුල සිදුකල කැපකිරීම රටක් වශයෙන් වඩාත් ඇගයීමට ලක් කල යුතුමය. හමුදා වෛද්‍ය සේවාව තුල සිවිල් වෛද්‍ය. සේවාව තුල පවතින හෙද සහ අතුරු වෛද්‍ය වෘත්තීන් එලෙසින්ම පවති මොවුන් හමුදාමය පරිසරයක් තුල ඉතා ක්‍රමවත්ව තම රාජකාරීන් සිදු කිරීමට හැකියාව ලබා තිබෙන්නේ වෘතිය දැනුමට අමතරව ඔවුන් හමුදා පුහුණුව තුලින් ලබා තිබෙන සුවිශේෂී ශික්ෂණය නිසාය. මෙම වෘතිය සෙබළු හා සමකාලින සිවිල් වෘතිකයන් හා සසඳා බැලීමේදී වඩා ගුණාත්මක හැකියාවන් රැසක් හමුදා සේවය තුල දැක ගත හැක. තවද හෙද සහ වෛද්‍ය සහයකයින් මෙන්ම හමුදා වෛද්‍ය නිලදාරීන් තුල විශේෂ හැකියාවක් හදිසි අනතුරු වලදී ක්‍රියාත්මක වීම පිළිබඳව දැක ගත හැක. විටින් විට ඉතිහාසය තුල සිදුවූ සෞඛ්‍ය  සේවාව තුල වර්ජන  තත්වයන් තුලදී සිවිල් සෞඛ්‍ය  සේවය වඩා ගුණාත්මකව පවත්වාගෙන යාමට හමුදා වෛද්‍ය  සේවාව සමත්  වීම තුලින් මෙම වෘතිකයන් සතු වෘතිය හැකියාව පිලිබඳ  නොබිදෙන සාක්ෂියක් තැබීමට ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදා වෛද්‍ය  බලකාය සමත් වී ඇත.තවද හමුදා රෝහල් තුල  සාත්තු සේවක සහ සනීපාරක්ෂක සේවාවන් සඳහා සිවිල් සේවක සේවිකාවන් යොදා ගනු ලැබේ.හමුදා රෝහල් තුල වඩා ගුණාත්මක සේවාවක් ලබා දීම සඳහා මේ කණ්ඩායම් වල කාර්‍ය භාරය ඉතා වැදගත් වේ. මිට අමතරව වෛද්‍ය බලකාය තුල රියදුරු,අරක්කැමි, ගබඩාකරු, ලිපිකරු,පරගණක ක්‍රියාකරු ආදී විවිධ වෘතින් සඳහා සෙබළුන් ඇත නමුත් මෙම සැම වෘත්තීය සෙබලකුම තමන්ගේ වෘතියට අමතරව මූලිකවම වෛද්‍ය බලකායට අදාළ දැනුම ලබා ගෙන තිබීම අනිවාර්ය වෙ. තවද මොවුන් ඒ සඳහා බඳවා ගනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් මෙන්ම හමුදා සේවයට අදාළ කායික යෝග්‍යතාව (PULHEEMS) සලකා බලමිනි. මෙම වෛද්යට බලකා යට අදාළ පුහුණුව ලබා ගැනීමට ප්‍රථම මොවුන් මුලික යුධ හමුදා පුහුණුව ලබා ගැනීම අනිවාර්ය වන අතර එහිදී සාමාන්‍ය අනෙක් සොල්දාදුවකු සේ සලකා අවි පුහුණුව ඇතුළුව හමුදා පුහුණුව ලබා දෙනුයේ ඕනෑම සේවයක් සඳහා මොවුන් සුදුස්සන් බවට පත් කරමිනි. එබැවින් සිවිල් සෞඛ්‍ය සේවකින්ට වඩා මෙම සෙබළුන් වැදගත් වනුයේ එම හැකියාවද ඔවුන් සතු බැවින් වන අතර සමාන්‍ය  හමුදා සෙබළකුට වඩා විශේෂත්වයක්ද මොවුන් සතුය.
වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර
වෛද්‍ය පරික්ෂනාගාරය හමුදා වෛද්‍ය සේවයේ කුඩාම ඒකකය වන අතර හමුදා වෛද්‍ය නිලධාරියකු නොමැතිව වෛද්‍ය  සේවාවන් සපයන එකම වෛද්‍ය ඒකකයද වේ.( සමහර වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර වල වෛද්‍ය නිලධාරින් රාජකාරි සපයන අතර බොහෝ ඉදිරි සැරහුම් මධ්‍යස්ථාන වල වෛද්‍ය  නිලධාරියකු සිටිය යුතු වුවද එසේ නොවන අවස්ථා ඇත, නමුත් නිල වශයෙන්ම වෛද්‍ය  නිලදාරියකු නොමැති විය හැක්කේ වෛද්‍ය පරික්ෂණාගාරයක පමණි,) සාමාන්‍යයෙන් යුධ හමුදා වෛද්‍ය පරික්ෂනාගාරයන් වල රාජකාරි කරනු ලබනේ හෙද හෝ වෛද්‍ය සහයක සෙබළුන්ය. හෙද වරයකු නොමැති වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර බොහොමයක් ඇති අතර ඒවා පාලනය කරනුයේ වෛද්‍ය සහයක සෙබළුන් විසිනි. මෙම වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර තුලදී එම කඳවුරු වල හමුදා සාමාජිකයින් හට මෙන්ම සිවිල් සේවකයින් හටද ප්‍ර්ථමාධාර මෙන්ම මුලික තත්වයේ ප්‍රථිකාරද කරනු ඇත. ඒ සඳහා අවශ්‍ය ඖෂද හා සැරහුම් ද්‍රව්‍ය වෛද්‍ය බලකා ඒකක ඖෂද ගබඩා හරහා බෙදා හරිනු ලැබේ. මෙම කඳවුරු වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර වෛද්‍ය කටයුතු ඒ ඒ ප්‍රදේශයන් අයත් වෛද්‍ය   බලකා ඒකක  අණදෙන නිලධාරි විසින් පාලනය කරනු ලබන අතර සමාන්‍ය වෛද්‍යමය නොවන පාලන කටයුතු ඒ ඒ කඳවුරු ප්‍රධානින් විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. වෛද්‍ය බලකාය වෙතින් සපයන සියලු සේවාවන් අදාල කදවුරු වෙත ලබා ගැනීම සඳහා මෙම වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර (medical inspection room) අතරමැදි කටයුතු සලසා දේ.
වෛද්‍ය සහයක /හෙද සහයක
වෛද්‍ය සහයක සහ හෙද සහයක යන නම් දෙකෙන්ම හදුන්වනු ලබන්නේ එකම වෘතිය සෙබළුන්ය, මොවුන්ගේ වෘතිය නිර්මාණය කර ඇත්තේ එංගලන්ත රාජකීය හමුදාවේ සංග්‍රාමික වෛද්‍ය ශිල්පී හෙවත් CMT ( Combat Medical Technician) යන වෘතිය මට්ටම සලකා බලාය  මෙම වෘතිය වැඩිම කාලයක් සහෝදර ඒකක සෙබළුන් සමග ගැටෙමි එම ඒකක තුල හා ආයතන තුල ඇති වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාරයන්හි රාජකාරි කරනු ලබන හෙයින් වෛද්‍ය බලකායෙ සේවාව පිලිබඳ වෙනත් ඒකක සෙබළු හා නිලධාරින් බොහෝ විට හඳුනා ගනුලබන්නේ මෙම සාමජිකයන්ගේ සේවයයි. තවද යුදමය කාල වකවානුව තුල රණ ඒකක තුල රැඳී සිටිමින් සැබෑ යුධ භුමිය තුල නොබියව සහෝදර සෙබළුන් සමග හිදිමින් අති දැවැන්ත කාර්ය භාරයක් සිදු කිරීම හරහා බොහෝ සහෝදර සෙබළුන් රැසකගේ ජිවිත බේරා ගැනීමට පළමු දායකත්වය ලබා දිමට වෛද්‍ය සහයක සෙබළුන් ක්‍රියා කරනු ලැබුවේය. මේ හේතුව නිසාම ලොව හොඳම යුධ භූමියෙන් තුවාල ලත් සෙබළු න් ඉවත් කරමින් ප්‍රථමාධාර හා හා ප්‍රථිකාර ලබා දීමේ කාර්ය පටිපාටිය ඇති හමුදාව ලෙස ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය  බලකාය වෙත අනගිභවනීය ජාත්‍යන්තර කීර්ති නාමයක් ලබා ගැනිමෙහිලා සුවිශේශීම කාර්‍ය ඉටුකල වෘත්තිය කණ්ඩායම ලෙස මෙම වෛද්‍ය සහයක යන් හැදින්විය හැක. මන්ද යත් යුද භූමිය තුලටම ගොස් ඉතා අනතුරුදායක සහ කලබලකාරී වටපිටාවක් තුල සහොදර සෙබළුන් ගේ ජීවිත රැක ගැනීම සදහා හෙද සහයක/වෛද්‍ය සහයක යන් කල කාර්‍ය භාරය අති විශිෂ්ට වේ. ශ්‍රි ලංකා යුද හමුදා වෛද්‍ය බලකාය තුල වෙනත් සියලු වෘත්තිය කණ්ඩායම් වලටම පාහේ ඒ හා සමාන සිවිල් සුව සේවා වෘත්තික කණ්ඩායමක් හදුනා ගත් මුත් යුද හමුදා වෛද්‍ය සහයක / හෙද සහයකයන් සදහා ඒ වැනි කණ්ඩායමක් හදුනා ගත නොහැක. මෙම කණ්ඩායම වඩාත් වැදගත් වන්නේ මොවුන් ඉතා පුලුල් පරාසයක් ආවරණය වන පරිදි වෛද්‍ය බලකා රාජකාරින් සියල්ල කදවුරක් තුල ආවරණය කිරිමයි. මේ හා සමාන සිවිල් සුව සේවකයන් කිසිම අවස්තාවක ලොකයේ කිසිදු ස්තානයක දැකිය නොහැකි වන්නේද එබැවිනි. මෙම වෛද්‍ය සහයක වරුන් ගේ කාර්‍ය භාරය ඉතා වගකීම් සහගත වේ. හෙද වරයකු හො වරියක සෘජුව වෛද්‍ය වරයකු විසින් මෙහෙයවන ස්තානයක රාජකාරියේ නියලෙමින් හෙද සාත්තුව සිදු කරන අතර එය ඉතා වැදගත් හා වගකිම් සහගත කාර්‍යක් බව සැබෑය. නමුත මෙම වෛද්‍ය සහයක වරුන් යුද හමුදා කඳවුරු වල වෛද්‍ය පරීක්ෂණාගාර වල සිදු කරන කාර්‍ය ඉතා වෙනස් වේ. සාමාන්‍ය ලෙඩ රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කිරිම (සෘජුව වෛද්‍යවරයකුගේ අදික්ෂණයක් නොමැතිව) ,උසස් ප්‍රථමාධාර පිලිවෙත් කිරිම, රෝගින්ට හෙද සාත්තුව කිරිම, සෞඛ්‍ය අධ්‍යපන ලබා දීම,කඳවුරු සෞඛ්‍ය පිලිබඳ වගකීම් දැරීම, සෙබල පුද්ගල සෞඛ්‍ය පිලිබද සොයා බැලීම, ඒ සදහා උදව් වීම, අවශ්‍ය රෝගින් වෛද්‍ය වරයකු වෙත යොමු කිරිම, රෝගිවිස්තර සහ වෛද්‍ය කණ්ඩායම් වෙත අවශ්‍ය විස්තර එකතු කිරිම වැනි සියලු කාර්‍යන් මොවුන් මේ වනතෙක් කිසිදු ගැටලුවකින් තොරව සිදු කරමින් පවති. මේ හේතුව නිසා අද වන විට සමහර අවස්තා වලදි හෙද සහයක නමින් හදුන්වන මේ වෛද්‍ය සහයකයන් වෛද්‍ය බලකාය ගැන කතා කිරීමේදි ඉතා වැදගත් වේ.
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකා සිරස්ක ලාංචනය
මෙය ඉහලම ඇති සිංහ රුපය මගින් රණ ඒකක සමග යුධ භුමියේ රැදී සිටිමින් දක්වන අභීත භාවයද, දෙපස වී කරල් දෙක මගින් ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතියද, පෙන්නුම් කරනු ලබන අතර මැදින් දැකිය හැකි සර්පයකු එතුණු සැරමිටිය වෙදකමට අධිපති දෙවියන් ලෙස ග්‍රීක වැසියන් අදහන එතොපියස් නම් වූ දෙවියන් ගෙ අත ඇති සරමිටිය සිහිපත් කරවයි. පහල ශ්‍රී ල යු වෛ බ ලෙස සඳහන්ව ඇත.
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකා ධජය
මෙම ධජය වර්ණ තුනකින් සමන්විත වන තර එම වර්ණයන් පහත පරිධි වේ Cherry Red, Royal Blue, Golden Yellow
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකා නිල ඇඳුම
මෙය සාමන්ය, හමුදා නිළ ඇඳුමම වන අතර Cherry Red වර්ණය සහිත නලා හුය වම් පස පළඳිනු ලැබේ. සිරස්කය නිල් පැහැ වන අතර ලාන්ස් කෝප්රඑල් සිට මාණ්ඩලික සැරයන් දක්වා (Lance copral- Staff sergeant )උත්සව නිල ඇඳුමට හැර අනෙක් නිළ ඇඳුම් සඳහා නිල ලකුණු දකුණු පස අතෙහි පමණක් පළඳිනු ලැබේ. බලලත් නිලධාරි වරුන් නිල ලකුණු දකුණු අතෙහි පළඳි. කාන්තා සෙබළියන්ද මේ සමාන වන අතර ඔවුන්ගේ සාමාන්යර සේවා වැඩ ඇදුමට හා උත්සව නිල ඇඳුමට සාක්කු නොමැති හෙයින් නලා හුය පළඳිනු නොලැබේ, හෙද වරියන් හෙද රාජකාරියේ දී ඒ සඳහාම විශේෂයෙන් නිර්මිත හෙද නිල ඇඳුම ඇඳිය යුතු අතර එය හමුදා සිරස්කයක් නොපලදින ඇඳුමක් වීම විසෙෂත්වයකි. අධිකාරි ලත් නිලයන් වෙනත් ඒකක හා සමානය. සෙසු නිලයන් උත්සව නිල ඇඳුම සඳහා පළඳින සිරස්කය මුදුනෙහි වර්ණවත් හැකල් එකක් පැළඳිය යුතුය. මිට අමතරව වෛද්යස බලකා ඒකක හා ආයතන වල දවසේ කාර්ය භාර කොමිෂන් නොලත් නිලධාරී සහ ජේෂ්ඨ කොමිසන් නොලත් නිලධාරිද මෙම හැකල් එක සහිත සිරස්කය සාමාන්යක සේවා වැඩ ඇඳුම සමග පළඳි. මෙම හැකල් එක එකක ධජයට අදාල වර්ණ වලින් සමන්විත වේ.
ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකා පුහුණු අංශය
යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකායද අනෙක් සාමානය හමුදා ඒකකයකට සමාන බැවින් එම ඒකකය තුලද නිල උසස් කිරීමේ පාඨමාලා සහ ආධුනික පාඨමාලාද පවත්වනු ලැබේ. බොහෝ විට ආධුනික පාඨමාලා වෙනත් ඒකක වලින්ද සපුරා ගනු ලැබුවද සමහර අවස්තාවන් වල තම රෙජිමෙන්තුවට අයත් ආධුනිකයන් සඳහා නිල උසස් කිරීමේ පාඨමාලාවන් ඒකකය තුල පවත්වනු ලැබේ, ඒ සඳහා අවශ්‍ය හමුදා උපදේශකයන් රැසක්ම  වෛද්‍ය බලකාය සතුය. තවද හමුදා හෙද පුහුණු පාසල අනුරාධපුරය පිහිටා ඇති අතර ඒ තුලින් යුධ හමුදා මෙන්ම නාවික හා ගුවන් හමුදාවටද හෙද හෙදියන් පුහුණු කිරීමේ කාර්ය සිදු කරනු ලැබේ. මිට අමතරව වෛද්‍ය සහයකයින් සහ සියලු වෘත්තීන් සඳහා අදාල ප්‍රථමාධාර හා වෛද්‍යමය පුහුණුවීම් ඒකක හා රෙජිමේන්තු මධ්‍යස්ථාන හිදී සිදු කරනු ලබන අතර වෙනත් ඒකක සෙබළු සඳහා මුලික ප්‍රථමාධාර පුහුණුව, සංග්‍රාමික ජිවිත ගලවා ගැනීමේ පාඨමාලාව, රෙජිමේන්තු හෙද සහයක පාඨමාලාව යන පාඨමාලාවන් තුන ශ්‍රීලයූවෛබ ඒකක වලදී පවත්වනු ලැබේ. යුද්ධ හමුදා වෛද්‍ය බලකාපුහුණු අංශය රෙජිමේන්තු මධ්‍යස්ථානය වේරහැර හි ස්ථාපනය කර ඇත. මෙම පුහුණු කටයුතු වලට අමතරව වෙනත් ඒකක සහ ආයතන වෙතින් පවත්වනු ලබන සහ ඉල්ලුම් කරනු ලබන ඕනෑම පාඨමාලාවක් සඳහා හෝ, කාර්ය මණ්ඩල පුහුණුවීම් සඳහා හො අමතර දේශන සහය වෛද්‍ය  බලකාය වෙතින් ලබා දිම් සිදු කරයි, විශේෂයෙන්ම සරසවි සිසුන් සඳහා වූ නායකත්ව පුහුණු පාඨමාලා වලදී වෛද්‍ය  බලකාය වෙතින් ලබා දුන් දේශන සහය  එම සිසු සිසුවියන්ගේ නොමඳ පැසසුමට ලක්විය.
වෛද්‍ය බලකා සෙබළු  සහ වෛද්‍ය  බලකාමය නොවන රාජකාරි
වෛද්‍ය බලකා සෙබළුන් යනු සුවිශේෂී හැකියාවන් සහිත තවත් හමුදා සොල්දාදුවන් පිරිසක්ම වන අතර ඔවුන් අතරින් බොහෝ පිරිසක් තම ඒකක හා ආයතන වලින් පරිබාහිරව විවිධ ආයතන හා ඒකක වල තම ඒකක රාජකාරියට අමතර රාජකාරි සිදු කරනු දැක ගත හැක. බොහෝ පුහුණු පාසල් වල විශිෂ්ට ගනයේ හමුදා උපදේශකයින් මෙන්ම, ලිපිකරු, හා වෙනත් රාජකාරි සිදු කරන වෛද්‍ය බලකා සාමාජිකයන්ද ඇත. මිට ඉහත ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් පවත්වනු ලැබූ රණවිරු රියල් ස්ටාර් වැඩසටහන් වලදීද වෛද්‍ය බලකා සාමාජිකයන් රැසක්ම අනෙක් තරග කරුවන් සඳහා හොඳ තරගයක් ලබා දෙමින් වැඩසටහන උත්කර්ශවත් කිරීමට සිදුකල මෙහෙය විශිෂ්ටය.ක්‍රිඩා හා වෙනත් අමතර වැඩ සටහන් වලදි, සෞන්දර්ය, නව නිපැයුම්, ආදි වෙනත් වැඩසටහන් වලදි හමුදා වෛද්‍ය බලකාය කැපි පෙනේ.
BRIC රටවල්
මෙය ප්‍රදාන වශයෙන් ආරක්ශක ගිවිසුමක් ලෙස පවති.බටහිර ප්‍රමුක නෙටෝ සංවිදානයේ බලපෑම් වලින් ආරක්ශාවීමට මෙම සංවිදානය බිහි වීමේ මූලික අඩිතාලමයි.
අනාගතයේදී පහත රටවල්ද මෙම සංවිදානය සමග එක්වීමට ඇත.
As this group has become increasingly formalized and institutionalized – hosting regular summits and establishing collective bodies – many observers have worried that its growing influence might be accompanied by the normalization of authoritarian forms of ‘state capitalism’, and even the unraveling of the liberal order.
තවත් සමහරුන්, රජය විසින් මෙහෙයවන ලද සංවර්ධනයේ නැඟෙනහිර ආකාරයන් බොහෝ ආකාරවලින් ඇන්ග්ලෝ-ඇමරිකානු ආර්ථික හා දේශපාලන ව්‍යුහයන්ට වඩා උසස් ලෙස පෙනෙන බවට තර්ක කරමින්, වඩාත් සංජානනීය දෘෂ්ටියක් ගෙන ඇති අතර, මෙය විවෘත ගෝලීය ආර්ථිකයක් සමඟ ප්‍රතිසන්ධානය - සහ ඇත්ත වශයෙන්ම රඳා පවතී.
Either way, the concerns of many Western liberals have resurfaced following Russia’s invasion of Ukraine. Recent news that other mostly non-democratic states – Egypt, Iran, Saudi Arabia, Turkey (and Argentina) – have either applied to join the BRICS or are considering doing so, is also cause for concern among Western governments.
What are the BRICS and why do they matter?
Looking back, this notion appears quite problematic (Bishop, 2012). Brazil’s growth slowed dramatically around 2014 as it struggled with early de-industrialization (Muzaka, 2017).
Russia was an erstwhile superpower. Therefore, describing it as ‘rising’ was and remains questionable, particularly as its industrially atrophied post-communist economy has remained small in global terms. Even today, as the country mounts a major military offensive, its GDP is still barely half that of the UK despite a population almost three times the size and the largest, most resource-rich territory on the planet.
India‘s growth has been impressive, but its relative share of global GDP has actually shrunk and its economy is now around one-fifth the size of China’s. One author describes the pair comparatively as the ‘slouching tiger’ and ‘roaring dragon’ (Kennedy, 2016).
The story of the BRICS is largely about China’s staggering rise. Its development has been so sustained over such a long period that it has genuinely reshaped the distribution of global economic power (Bishop, 2016).
Figure 1: GDP by BRICS country (2000-21), in current dollars
Some questioned whether the ‘MINT’ countries – Mexico, Indonesia, Nigeria and Turkey – might be next (O’Neill, 2013). Others stressed that a focus on large middle-income countries ignores the many small ones – such as New Zealand, Norway, Qatar and Singapore – that have achieved high levels of income and development while exercising power in unconventional ways (see Long, 2022).
There have always been question marks over which countries, exactly, should comprise the rising or emerging powers, and what criteria best capture this. What does it even mean to ‘rise’ or ‘emerge’, and how do we know when a state has finally ‘risen’ or ‘emerged’?
By the same token, as some rise, other must decline relatively: do we even have a language to describe developmental decline – or ‘undevelopment’ – in supposedly ‘developed’ countries (Bishop and Payne, 2019)?
These questions aside, the BRICS have, over time, become more deeply institutionalised. Since 2009, the countries have held annual summits with an increasingly widened agenda.
ලෝකයේ බොහෝ රටවල් තවමත් වසංගතයෙන් පීඩා විඳිමින් සිටින මොහොතක, මෙම ආයතනිකකරණ ක්‍රියාවලිය තීව්‍ර විය හැක්කේ මෙම සන්දර්භය තුළ ය.
රටවල් නව ආකාරයේ සහයෝගීතාවයක් අපේක්ෂා කරන්නේ ඇයි?
A degree of diplomatic isolation has also followed the murder of the journalist Jamal Khashoggi. Like all authoritarian states, Saudi Arabia has to search for sources of domestic and international legitimacy. Increasingly dense trade links with China will be critical to this endeavour, by simultaneously diversifying the economy and sources of international support (Martin, 2021).
Similar stories apply to Egypt, Iran and Turkey, where the respective regimes have all experienced volatile economies, political conflict and diplomatic isolation in recent history. The Arab Spring of a decade ago still casts a very long shadow over the Middle East as a whole, leaving rulers feeling insecure and repression enduring (Josua and Edel, 2021).
Another potential BRICS member, Argentina, is a little different. Growth has fluctuated constantly since the dramatic financial crisis of 2001 (Stiglitz and Weisbrot, 2022). Periods of expansion and policy experimentation have occurred in tandem with buoyant export revenues during the late 2000s and early 2010s (Grugel and Riggirozzi, 2012).
But inflation has remained high and the currency has tanked. One US dollar bought one peso prior to 2001; a decade later it bought eight to ten pesos; and yet a decade further on, it now buys 148. Debt is also growing again. It exploded from around 40% of GDP to 160% in the aftermath of the 2001 crisis, declined again to around 40% alongside the commodity boom by 2014, and then rose once more to over 100% of GDP by the time the pandemic arrived in 2020.
Argentina has long required new sources of capital and international institutional power. Indeed, its demand for inclusion in the Group of 20 (G20) during the global financial crisis of 2007-09 in part reflected resentment at Brazil’s membership and relatively higher perceived status as an emerging power.
But what is in it for the BRICS as an organisation? New members, in theory, imply new economic resources that can be mobilised and greater strength in numbers. The expansion of the group also provides greater legitimacy and reinforces the sense that the club is worth joining – an effect that could become self-perpetuating.
At the same time, while these potential new members are certainly regionally significant, they are not the largest, most powerful, economically dynamic or diplomatically influential of countries that could theoretically join (certainly compared with the MINT countries). Furthermore, the BRICS would no longer really comprise mainly the ‘rising powers’ in a global sense with Argentina, Iran and Saudi Arabia joining.
Consequently, the broader issue is that the BRICS as an organisation still lacks deeper institutionalisation. Beyond the establishment of the NDB, ‘it is difficult to see what the group has done other than meet annually’ (O’Neill, 2021).
ආර්ථික වර්ධන පථයන් එතරම් අසමාන වී තිබීම සහ සමූහයට පැහැදිලි ඒකාබද්ධ දෘෂ්ටිවාදී මූලධර්ම හෝ ගෝලීය පර්යාය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා හවුල් දැක්මක් නොමැති වීම නිසා මෙම ගැටලුව උග්‍ර වේ.
Expanding the membership, then, is at least partly about gaining renewed impetus in a context where the BRICS remain beset by divergent interests, development trajectories, relative levels of geo-economic significance and ability to exercise substantial influence over the international system.
In all of these areas, China’s power resources far outstrip those of the other members, while as an aspirant hegemon, it also depends most on – and has additional responsibility for – maintaining a calm, stable and open global economy (Beeson and Zeng, 2019).
But the level of openness that China adopts, or the extent of its accommodation to liberal, Western mores, depends to a significant degree on the policy area under discussion (Hameiri and Zeng, 2019; Weinhardt and ten Brink, 2020).
The worry, from a Western perspective, relates to the fact that – with the partial exception of South Africa (Reddy, 2022) – the BRICS have become, to differing degrees, more nationalist and authoritarian over the past decade.
Xi Jinping has cemented his dominance in China. Brazil under Jair Bolsonaro – who will shortly face a presidential election run-off against Lula da Silva – and India under Narendra Modi have both experienced a starkly populist turn (de Souza, 2020; Sinha, 2021). Vladimir Putin’s Russia has become a pariah state that poses numerous thorny geopolitical questions extending well beyond the immediate Ukraine crisis (Burns, 2019; d’Eramo, 2022). In all four, minorities are persecuted and civil rights restricted.
Consequently, some European and US policy-makers worry that the BRICS may become less an economic club of rising powers seeking to influence global growth and development, and more a political one defined by their authoritarian nationalism.
Yet both the BRICS and the West share much in common. Economically, people the world over have long been disenchanted with market-led globalisation. The United States and many European countries – and even the European Union (EU) itself – have marvelled at China’s expansion and reassessed their own desperate need for new institutions and mechanisms to drive interventionist industrial policy to keep up (Lavery and Schmid, 2021; Hopewell, 2021).
Politically – with continuing constitutional upheaval wrought by Brexit and the election of Donald Trump only the most obvious examples – Western countries have also experienced declines in the quality of democracy. As European states elect (or come close to electing) nationalists like Georgia Meloni in Italy or Marine Le Pen in France, they appear more vulnerable to further democratic decay than at any other time in recent history.
So as the BRICS rise, they disrupt the global order in problematic ways that give incentives to the West to adopt illiberal mores (Hopewell, 2017). But the East also faces the countervailing pressure to become more liberal themselves, thereby reinforcing as well as reshaping that order (Bishop and Murray-Evans, 2020).
This is evident in the ‘ambivalent’ way that China and India are torn between their self-identity as developing countries, with a purported mission to lead the Global South, and the unavoidable reality that their economic interests increasingly align with the Global North (Cooper, 2021).
The web of constraints that China and India face – notably the tension inherent in preserving an uneasy BRICS unity while becoming responsible global diplomatic powers themselves – was highlighted starkly in September 2022 when both made their displeasure at Russia’s quagmire in Ukraine public for the first time (Lau, 2022).
Will globalisation endure?
We will not see a decisive retreat behind national borders. Authoritarian autarky is not a viable or credible development strategy today. But at the same time, the pressures facing states from below mean that high levels of unmediated and destabilising economic openness also remain politically toxic.
The future of the global economy will plausibly remain globalised in general – with globalisation itself changing shape – while simultaneously becoming more national in certain respects.
This is not as contradictory as it sounds. Globalisation is a process driven substantially by states that are embedded within it. The two co-exist: they are not alternatives.
We require a recalibration of the nature of the relationship – an attempt to find greater policy space for nations within a renewed overarching global framework of institutions, rules and norms.
Between the two, the regional level is crucial. Indeed, even if we are witnessing some degree of ‘reshoring’ in light of Ukraine and wider upheavals in the global economy, many production networks are likely to reconstitute themselves regionally rather than nationally (Grey, 2019). Modern forms of production at the highest points of a value chain require economies of scale that are frequently continental in scope.
The key question is not if the global economy will evolve and change shape, but rather whether this occurs in a well-managed or increasingly fraught way. This will be determined by how the framework of global governance adapts to new realities.
International bodies are unquestionably in desperate need of reform and revitalisation (Bishop and Payne, 2021b). But the system that they collectively comprise is not as dysfunctional as is often believed (Drezner, 2014).
All states require the public goods that they provide and, as Lord O’Neill (2021) notes, the greatest disappointment with the performance of the BRICS is that they have not yet lived up to their promise in terms of sustaining the G20 on the next chapter of its development.
Overcoming this will be necessary for the body to carry out its crucial role of ‘steering’ the global economy in coming years and ensuring that tensions between West and East are mollified rather than magnified.
Author:Ramesh Bagya Sadishan Abeywickrama
Source: World Bank (Creative Commons License CC-BY 4.0)
බිඳුණු හදවත
Broken heart යන ඉංග්‍රීසි යෙදුම වූකලී යමෙකු තමන්විසින් හදවතෙන්ම ආදරය කල තැනැත්තෙකුගෙන් වෙන්වීයාමක්,එවන් තැනැත්තෙකුගේ මියයාමක් දික්කසාද වීමක් හෝ සම්බන්දතාවයක් නතරකෙරීම වැනි සිදුවීමක් නිසා දැනෙන චිත්තවේගාත්මක වේදනාව විස්තර කිරීමට බහුල ලෙස භාවිතාවෙන සංකල්පසය වදනකි. මෙම වදන සිංහලට "බිඳුණු හදවත" ලෙස පරිවර්තනය කල හැක.
මෙම වේදනාව සාමාන්යෙන් අදාල වනුයේ තම ජීවන සහකරු/සහකාරියගේ හෝ තමන් විවාහ වීමේ පරමාර්ථයෙන් ආදරය කල තැනැත්තෙකු ගේ වෙන්වීයාමක් සමග වන නමුදු තම දෙමව්පියන්, සමීප මිතුරෙකු හෝ තම සුරතල් සත්වයාගෙන් වෙන්වීයමක්ද කෙනෙකුගේ හදවත බිඳීමට සමත්විය හැක.තවද මෙම වදන යමෙකු මෙවැනි වෙනවීමක් නිසා කායික වශයෙන් හදවතේ දැනෙන වේදනාව හැඳින්වීම සඳහාද බාවිත කල හැක. බිඳුණු හදවත සාමාන්‍ය වශයෙන් රුපකයක් වුවද මෙනමින් හඳුන්වන රෝගාත්මික තත්වයක්ද ඇත.බිඳුණු හදවත සහලක්ෂනයේදී යමෙකු එහතකී වේදනාත්මක අවස්ථාවකට මුහුණදීමෙන් පසුව ඔහුගේ මොලයවිසින් හදවතේ පටක වලට හානිකරන රසයනක ද්‍රව්‍ය මුදාහැරීම සිදුකරනු ලැබේ.
දාර්ශනික අදහස්
බොහෝ පුද්ගලයන් මෙවැනි වේදනාත්මක අවස්ථාවකට මුහුණ දීමෙන් පසුව වුවද තමන් බිඳුණු හදවත තත්වයට පත්වන බව මුලින් අවබෝද වන්නේ නැත. ඒ මක් නිසාදයත් මෙම තත්වයේ සැබෑ කායික හා මානසික වේදනාව ළඟාවීම උදෙසා යම් කාලයක් ගතවන බැවිනි. Jeffrey Moussaieff Masson මහතා පවසන පරිදි: මනුශ්ෂයන් සමවිටකම තමන්ට දැනෙන දේ පිලිපන්දව අවධානයෙන් නොසිටිති. ඔවුන්, සත්වයන් ලෙසම තමන්ට දැනෙන දෙය වචනයෙන් ප්‍රකාශ කිරීමට අපොහොසත් වෙති.තත්වය මෙය වූ පලි ඔවුන්ට හැඟීම් නොමැත යන්නෙන් යමෙකුට ප්‍රකාශකළ නොහැක.තවද පිරිමියෙකුට යම්කිසි කාන්තාවක් කෙරෙහි අවුරුදු 6කට පවා ප්‍රේම කලද, එම අදාල පුද්ගලයා එය නොදන්නා බවත්, එය අවබෝධ වන්නේ තවත් අවුරුදු කීපයකට පසු බවත් සිග්මන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩ් අනුමාන කලේය. එකී පුද්ගලයා කෙතරම් දක්ෂ පුද්ගලයෙකු වුවද තමන් විසින් නොදන්නා දෙයක් වචනයෙන් කීම සිදු කල නොහැක. ඔහුට එම හැගීම් තිබුනද ඒවා පිලිබඳ අවබෝදයක් ඔහුට නොතිබුනේය. මෙය යමෙකුය පරස්පරවිරෝධි ලෙස හැගීමට පිළිවෙන, මක්නිසාදයත් යමෙකු විසින් තමන්ට දැනෙන හැගීමක් පිළිබඳව සිතනවිට ඔහුට එය ගැන යතාවබෝදය නොලැබුනද එම හැංගීම තමන් තුල පවතිනබව අවබෝද විය යුතුය. ෆ්‍රොයිඩ් මහතාගේ 1915 දී පළවුණු "The Unconscious" ලිපියේ මෙසේ සඳහන් වේ. කිසියම් හැගීමක් ගැන අවබෝදය ලැබීමට එහි සත්‍ය තත්වය වටහා ගත යුතුය. ඒ අනුව බලන කල යමෙකු විසින් නිසි ආකාරයෙන් වටහා නොගත් හැගීම් රාශියක් ඔහු හෝ ඇය තුලු පැවතිය හැක
බුද්ධ ධර්මය
ශෝකය හා දැඩි වේදනාව පිළිබඳව බුදුහාමුදුරුවෝ මෙසේ උපදේශ කරන ලදි. "අහෝ භික්ෂුනි, සෑම පුරුෂයෙකු, කාන්තවකු, හෝ පූජකයකු, ප්‍රේමය ඔවුනොවුන්ගෙන් පලා යන බව සිතන්නේ මන්ද? එහි වාසිය කුමක්ද? සියලු ආකාරයේ ප්‍රේමය හා ළැදිකම අන්තිමට වැරදි වාචික, කායික, මානසික ක්‍රියාවන්ට නියැලෙයි. මෙසේ සිතීමෙන් ආදරය කෙරෙහි දක්වන ළැඳියාව අඩු වේ. ඒ හෙයින් අසව් ඔබ සැම, මෙසේ කල්පනා කිරීමට බලාගන්න"
පැරණි යොමුවන්
බයිබලය දාවිත් රජු වින්දාවූ ශෝකය ගැන ගීතාවලියේ සඳහන් කරයි. දාවිත්රජු පවසනේ ඔහුගේ හදවත නිග්‍රහයන් නිසා බිඳී ඇතත් නැති වීමක් හෝ වේදනාවක් නැති බවයි. තවත් ප්‍රසිද්ධ විශ්වාසයක් වන්නේ සුළුවෙන් හෝ විශාල ලෙස වන ප්‍රතික්ෂේපය යමෙකුගේ හදවත බිඳිය හැකි බවයි. ඔබ ආදරය කළ හෝ ගරු කළ පුද්ගලයකුගෙන් මෙම ප්‍රතික්ෂේපයවෙයි නම් හදවත බිඳීමේ තීව්‍රතාවය ඉහළ යයි. ෂේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය වල එන ඇහෙනොබාබස් වැනි චරිත හදවත් බිඳීම නිසා මරණයට පත්වෙයි.
බිඳුණු හදවත් සංධාවය
විවිධ වංශකථාවන් වල නොයෙකුත් චරිත අතිශය ප්‍රබල නැතිවීම් නිසා තම ජීවන ගමන නතර කර ගන්නා අවස්ථාවන් ඇත. සැබැ ජීවිතයේද මෙසේ, ප්‍රේමය හා සම්බන්ධිත වූ දැඩි වේදනා හේතුකොටගෙන නොයෙකුත් පුද්ගලයන් මරණයට පත් වේ. මෙම රෝගාකාර තත්වයට හේතු වන මූලිකම සාධකයක් වනුයේ තම භාර්යාව හෝ සැමියා ජීවිතක්ෂයට පත්වීම වූවත්, සමහරක් අවස්ථාවලදී පැහැදිලිව මීට හේතු හඳුනාගත නොහැක. බිඳුණු හදවත් සංධාවය සායනිකව හදවත් රෝගයකට වඩා වෙනස්වන අතර හදවත් රෝගීන්ට අවදානම් සාධක කිහිපයක් පවතින නමුඳු මොවුන්ට එබඳු කිසිදු ලක්ෂණයක් නැති අතර මොවුන් මෙයට පෙර නිරෝගී තත්වයේ පසුවූ වන් වෙයි..හදවත් රොගයක් සුව වීමේ ප්‍රතිශතයට වඩා" බිඳුණු හදවත් සංධාවය" සුවවීමේ ප්‍රතිශතය ඉහළ වන අතර සම්පූර්ණ සුව වීමක් සති දෙකක් ඇතුළතදී ළගා කරගත හැක.
ආශ්‍රිත හැඟීම්
බිඳුණු හදවත් සංධාවයහි රෝගලක්ෂන මානසික අපහසුතාවයන් ඔස්සේ වර්ධනය විය හැකි වුවද බොහෝ බලපැම් කායික බලපැම් වෙයි.බොහෝ රෝගලක්ෂන විස්තර කල නොහැකි මට්ටමේ වුවද පහත ලක්ෂන පොදු වුවන් ලෙස දක්විය හැක
යොමුව
1.General McCarthy: When Elephants Weep: The Emotional Lives of Animals 2.Buddhist Teachings Distribution Foundation. Retrieved 2009-03-04 3. "Study Suggests You Can Die of a Broken Heart". Washington Post. Retrieved 2006-09-23. 4. Broken Heart” Syndrome: Real, Potentially Deadly but Recovery Quick". Johns Hopkins Medicine. February 9, 2005. Retrieved 2006-09-23
රයිගම වැල්මිල්ල සෙල්ලිපිය
රයිගම් කෝරළයේ තල්පිටිබද්ද පත්තුවේ වැල්මිල්ල ග්‍රාමයේ බටතුඹගහ වත්ත නොහොත් ටැඹගංගොඩ ඉඩමේ තිබී ක්‍රි.ව 1931 දී සොයා ගන්නා ලද පුවරු ලිපිය වැල්මිල්ල ටැම් ලිපිය, පුවරු ලිපිය, සෙල්ලිපිය යනාදී නාමයන්ගෙන් හදුන්වයි. මෙම ලිපිය වර්තමානයේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ශිලාලේඛන අංශයේ සවිකොට පවතී. රයිගම ඉතිහාසය සම්බන්ධ අතීශය වැදගත් අභිලේඛනයක් ලෙස සැලකේ. 1998 දී මෙම ලිපියෙන් කැඩී වෙන්ව ගිය තවත් කොටසක් සොයා ගන්නා ලදී.
පහත දැක්වෙන්නේ වැල්මිල්ල සෙල් පුවරු ලිපියේ එන ආරම්භක පේලි කිහිපයකි.
සිරිබර කැත් කුලට් කලාටික් ඔකාවස් රද් පරපුරෙන් බට් අග්බිසොව් මුන්ද්නෙන් වෙසෙස් වූ මහ සෙන් අභා මහ රද්හු සත් ලැගුමෙන් අටි වන හවුරුදුයෙහි නවා මස් සන්දහි පුන් මස්හි ද දස (ප)ක් දවස් පහන්භුණු දනව්යෙහි......
මෙම ලිපියේ සඳහන්වන මහසෙන් අභය මහරජු වනාහී අනුරාධපුරයේ රජ කළ තුන්වන සේන රජු විය යුතු යැයි මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතානයන් විසින් අදහස් කරයි.(ez-5). මෙම තුන්වන සේන රජ රජකම් කළේ ක්‍රි.ව936ත් 946ත් අතරය.
රයිගම් කෝරළය බිහිවීමට පළමු එහි නැගෙනහිර කොටස් හිරණ්‍යමළ දනව්වටත්, බටහිර කොටස් පාන බුන්න දනව්වටත් අයත්ව පැවතින. එකල තල්පිටි බද්ද පත්තුවද අයත්ව පැවතියේ පාන බුන්න දනව්වටය. මෙම දනව්ව එකල පැපිලියාන දක්වා වූ පාලන ඒකකයක්ව පැවති බව සිංහලේ කඩවත් පොත් ඇසුරෙන් අපට තේරුම් ගත හැකියි.
පහන්බුණු හෙවත් පාෂාණ භින්න දනව්ව යනු වත්මන් පානදුරය මුල්කරගත් පාලන ඒකකයක් යැයි කිව හැකිය. හිරණ්‍යමළයේ වත්මන් අනුප්‍රප්ථික නගරය හොරණ වූවා සේම පාන බුණ්නේ  වත්මන් අනුප්‍රප්ථික නගරය පානදුරයයි.
ත්‍රි සිංහලේ කඩයිම් පොතේ 259 පිට මෙසේ දැක්වේ. පෙර කාලයෙහි එක් රජෙක් පහන් පුජාවක්කරන කල, පහන් බැඳ තොරණ ඇඟැ ආදිය ද්‍රිඪ ජාතියකට අයත් පිරිසක් බිදි හෙයින්ද, පසුව රජු යුද්ධයෙන් ජය ගත් හෙයින් පහන භුණ්න තැන්හි පහන් කන්දක් කරවා ඇත්තේය. එතන සිට නටඹුන් වෙහෙරක් ඇත්තේ සපළ වූ රජ මැදුරක් ඇත්තේය. මේ වෙහෙර පානදුරයේ  ශ්‍රී සුදර්ෂණාරාමය පවති ස්ථානයේ පවතින්නට ඇතැයි සැළකේ.
මහා වංශයෙ ධාතුසේන රජු පාසාණභින්න දනව්වේ විහාරයක් කරවූ බව සඳහන් කරයි. (මහාවංශය 38- 47). හයවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ පැපිලියාන සෙල්ලිපියේද පහන්බුණු දනව්ව පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ.
බොහොවිට අපට වැටහෙන්නේ 14වන සියවසේ පටන් රයිගම රාජධානියක් ලෙසින් නැගී එන්නට පළමුව පැවති පානබුන්න දනව්වේ හා හිරණ්‍යමළ දනව්වේ සීමාවේ මේ ටැම්ලිපිය පිහිටවන්නට ඇති බවය.
මෙම සෙල්ලිපියේ අර්තය ක්ෂත්‍රීය කුලයට තිලකයක් බඳ වූ ඔකකාත රජ පරපුරෙන් පැවතෙන මහසෙන් අභය මහ රජුගේ අභීෂේකයෙන් අටවන අව්රුද්දේ නවම් පුර පක්ෂයේ දසවන දින පහන් භුණු දනව්වෙහි අරුගම් පෙළ වග පෙදෙසේ  සොමි කිතල්නාගේ ඉඩමට පැමිණි, රාජසභා අනුමතිය පරිදි සිරිසඟබෝ කාශ්‍යප මහරජුගේ පුත් උදය මහාදිපාදයන්ගේ අණ පරිදි එවන ලද ආරක්ෂක නිලධාරී සුළුහලු උදානද, ආරක්ෂක නිලධාරී පැහැදීම්ද, ආරක්ෂක නිලධාරී මිවුගම් කිනිම්ද,- ආරක්ෂක නිලධාරී සග්සෙනම්ද-- පැමිණ --- අධිපතියන් (රට්හිමියන්) හා රද්කොල් සම්දරුවන් මෙයට ඇතුල් වෙන ලෙසද, මාර්ග කටයුතුවලට ශ්‍රමය ලබාගන්නා මග් දිවැ නිලධාරීන්, පෙදිවැ නිල දරුවන් හා මෙලාට්සි නම් ඉඩම් බදු නිලධාරීන් මෙයට නොවදිනා ලෙසද-- ගමෙහි ගවයන් නොවැද්දවීමටද,  දෙරුවන දෙකම්තැන් නම් නිලධාරීන්, ඉඩම් වගා කරන සුලු ගොවීන් වන කුඩීන් ඇතුල් නොවන ලෙසද, සොරකම් නොකරන ලෙසටද, මිනීමරා සොරකම් කොට ගම් වැද ඇති සිටින්නන් පිට කර ගනීමටද--
වගා කරන ඉඩම් වලින් බදු ලෙස බඩොරට් වැල්මිල එකසිය පනස් රන් කළං රජයට ගෙවීමටද, අවුරුදු පතා කන්න දෙකට බදු ලෙස රං කළං දෙසීය පණහක් ගැනීමට නීති පනවා ආරුගම් පෙළ වග පැමිණි රාජ්‍ය නිලධාරීන් විසින් මෙම වදාරන කණුව පිහිටවන ලදී.
මෙහි වැදගත් කම මෙකල රයිගම් කෝරළය ඉහළලෙස ජනාකීර්ණව පැවති බව පෙනීමයි. අනුරාධපුරයේ සිට මනා සංවිධාත මහාසම්මත ඒකීය පාලනයකින් බැදී පැවති බවය. 9,10 සියවස්වල පැවති නිලධාරි ව්‍යුහය මින් ප්‍රඛටවේ. වග යනු වනගත පාලන ඒකකයකි. රයිගම් කෝරළයේ වග නමින් හඳුන්වන තවත් වනගත කලාප පවතී. කලුපහණ වග, සදපහන වග ඒ අතරවේ. මේවා පාලනය වූයේ විශේෂිත නීති රීති අනුවය. බැලූ බැල්මටම මෙය රක්ෂිතයක් වෙන්කිරීමක් දැයි දැකයක් ඇතිවන්නේ මෙබවිනි. විශේෂිත පුද්ගලයින්ට ගම්වර ලෙසින් ප්‍රධානය කළ ඉඩම් වලට සාමාන්‍ය තත්වය වලක්වා අණපිහිටවූ ආකාරය,එමෙන්ම මෙම සෙල් ටැම් ලිපියෙන් එවකට සිටි රජවරුන් දෙදෙනෙක්ද, මාපා හෙවත් මහාධිපාදවරයෙක් ගැනද ඔවුන් අතර පැවති නෑ සබද කම්ද හෙලිවේ. බදු හා නීති රීති පිළිබඳවද අවබෝධයක් ලැබේ. අරුගම් පෙළ වගයනු නමින් එකල හදුන්වා ඇත්තේ වත්මන් අරුක්ගොඩ හා පමුණුගම පෙදෙසය.
මූලාඝ- රයිගම්පුර රාජධානිය- ගුසේන ගමගේ
අසිරිමත් රයිගම - ජානක තරංග ආරියරත්න
ත්‍රි සිංහලේ කඩවත් පොත -මාරබේ
e.z.-III-p.294 වැල්මිල්ල ලිපිය පුරාවිද්‍යා දත්ව
සලාද (ශාකය)
සලාද (Lactuca sativa) වාර්ෂික පැලෑටියකි. මෙය ඇස්ටර් ගණයට අයත් වන ශාකයක් නොහොත් සුරියකාන්ත කුලය වන ඇස්ටරෙසියේ කුලයට අයත් වන ශාකයකි. මෙය බොහෝ විට වගා කරනු ලබන්නේ කොළ එළවළුවක් වශයෙනි. නමුත් කඳ සහ බීජ ලබා ගැනීම සඳහා ද මෙම ශාකය වගා කරයි. වල් පැලෑටියක් ලෙස පැවති මෙම ශාකය පුරාතණ මිසර දෙශිකයන් පළමුව වගා කරන ලදී. ඔවුන් එම ශාකයේ බීජ මගින් තෙල් ලබා ගත් අතරම එය කොළ එළවළුවක් ලෙසද භාවිතා කළහ. සලාද ගස ග්‍රීක සහ රෝමානු ජාතිකයන් දක්වා පැතිරී ගිය අතර, රෝමානු ජාතිකයන් විසින් මෙම ශාකය "lactuca" ලෙස නම් කරන ලදී. අවසානයේ ඉංග්‍රසි නාමය වන "lettuce" ලෙස භාවිතයට ගැනිණි. ක්‍රි.ව 50 දී මෙම ශාකයේ විවිධ වර්ග පෙන්වා දුන් අතරම, බොහෝ විට මෙම සලාද ශාකය පිලිබඳව මධ්‍යම යුගයේ වූ ඖෂධ ඇතුලත්ව පැවති ලියවිලි වලද දෘශ්‍යමාන විය. 16 ත් 18 වන සියවස අතර කාලයේදී යුරෝපයේ මෙම ප්‍රභේදයන්ගේ වර්ධනයක් දක්නට ලැබිණි. 18 වන සියවසේදී සොයා ගන්නා ලද උප විශේෂ තවමත් ගෙවතු වල දක්නට ලැබේ. මුල් කාලයේදී සලාද ගස සඳහා වූ වෙළඳපොළ යුරෝපය සහ උතුරු ඇමරිකා යන රටවල් අභිභවනය කලද, 1900 න් පසුව මෙම ශාක පරිභෝජනය ලෝකය පුරා පැතිරුණි.
මෙම ශාකය පහසුවෙන් වගා කළ හැකි දැඩි/ශක්තිමත් වාර්ශික ශාකයකි. ඉක්මනින් මල් පීදීම වැළැක්වීම පිණිස අඩු උෂ්ණත්වයක් යටතේ වගා කල යුතුය. මෙම ශාකය පෝෂණ ඌණතාවයන්ට පාත්‍ර විය හැකි අතර, එමෙන්ම කෘමීන්, ක්ෂීරපායි පලිභෝදකය්න් , දිලීර සහ බැක්ටීරියා රෝග වලටද පාත්‍ර විය හැකිය. L. sativa නමැති ප්‍රභේදය, එම ප්‍රභේදය අතරද, වෙනත් ප්‍රභේදයන් අතරද දෙමුහුන් කල හැක. මෙය විශේෂ ලක්ෂණයක් වුවද, ගෙවතු වගා කරන්නන් මෙම ක්‍රමය භාවිතා නොකර, පෙර වගාවේ බීජ රැස් කිරිමට උත්සහ කරයි. ජීව විද්‍යාඥයන් මෙය සලාද ප්‍රභේදයන්ගේ ජාන තටාකය පුළුල් කිරිම සඳහා භාවිතා කරයි. 2010 දී, සලාද සහ චකරි වල ලෝක නිෂ්පාදනය මෙට්‍රික් ටොන් 23,620,000 ක් පමණ විය. මෙයින් අඩකටත් වැඩි ප්‍රමාණයක් චීනයෙන් ලැබිණ.
සලාද ශාකය වැඩිවශයෙන් යොදා ගනු ලබන්නේ සලාද සෑදීමටය. එසේ නමුත්, සුප්, සැන්විච් වැනි විවිධ ආහාර වලද, දවටනයක් ලෙසද සලාද කොළ දක්නට ලැබේ. මේවා වියළා ද භාවිතා කල හැකිය. Woju නොහොත් Asparagus Lettuce නමැති සලාද ප්‍රභේදය ඒවායේ කඳ ලබා ගැනීම සඳහා වගා කරයි. මේවා අමුවෙන් හෝ පිස අහාරයට ගැනීමට හැකිය. සලාද, විටමින් A සහ පොටෑසියම් අඩංගු ආහාරයකි. එමෙන්ම මේවයේ සුළු ප්‍රමාණයෙන් වෙනත් විවිධ විටමින් සහ පෝෂක අඩංගු වේ. මෙහි හිතකර ගුණ තිබියදීත්, දුෂිත වූ සලාද ගස් මගින් මිනිසුන් අතර E-Coli සහ සැල්මොනෙල්ලා යන බැක්ටීරියා, වයිරස් සහ පරපෝෂිතයන් පැතිරීම සිදු විය හැකිය. මෙහි මුලික භාවිතය කොළ පැහැති පත්‍ර වන අතර, ශතවර්ෂ ගණනාවක සිට මෙම ශාකය ආගමික සහ ඖශදීය වැදගත්කමකින්ද යුක්තය.
වර්ගීකරණය
4 සලාද ශාකය, Lactuca  (lettuce) ගණයට සහ ඇස්ටරෙසියේ (සූර්යකාන්ත හෝ ඇස්ටර්) කුලයට අයත් වන ශාකයකි. 1753 දී, Carl Linnaeus විසින් රචිත Species Plantarum '' නම් ග්‍රන්ථයේ දෙවන කලාපයේදී ප්‍රථම වරට මෙම සලාද ශාකයේ ප්‍රභේද පිළිබඳව විස්තර ඇතුලත්ව ඇත. L. sativa, පහත සඳහන් නාමයන්ගෙන්ද හැඳින්වේ. Lactuca scariola var. sativa, L. scariola var. integrata and L. scariola var. integrifolia. L. scariola, Lactuca serriola ( වල් පලැටියක් නොහොත් කටු සහිත සලාද ) ට සමාන අර්ථ ඇති පදයකි. L. sativa වල හඳුනාගත හැකි වර්ගීකරණ කාණ්ඩ, උප විශේෂ සහ ප්‍රභේද ඇත. ප්‍රභේද මගින් ගෘහස්තව දක්නට ලැබෙන සලාද ශාකයේ විවිධ උප විශේෂ පිළිබඳව නිරුපනය කෙරේ. Lettuce නිරිත දිග ආසියාවේ ඇති Lactuca විශේෂ යන්ට ආසන්න වශයෙන් සමානතාවයක් පෙන්නුම් කෙරේ; සමතිතොශ්ණ සහ අර්ධ නිවර්තන කලාප වල දක්නට ලැබෙන L. serriola වන චණ්ඩ වල් පැලෑටියට වඩාත්ම සමීපය.
නිරුක්තිය
එලවළු සලාද සෑදීමට යොදාගන්නා බැවින් මෙම නම ලැබී ඇත.
විස්තරය
සලාද ශාකයේ උරුම පරාසය මාධ්‍යදරණී රටවල සිට සයිබිරියාව දක්වා පැතිරී තිබිණ. කෙසේ වෙතත් එය මුළු ලෝකය පුරාමද පැතිරී ගියේය. මෙම ශාකය සාමාන්‍යයෙන් උස අඟල් 6-12 ( සෙ.මි 15 - 30 ) ක් පමණ වේ. පත්‍ර වර්ණවත්ය, ප්‍රධාන වශයෙන් කොළ සහ රතු වර්ණ වන අතර සමහර විශේෂ විචිත්‍ර ප්‍රභේද වේ. ප්‍රභේද කිහිපයක් කහ පාට, රන්වන් පාට, නිල් පාට පත්‍ර වලින් යුක්තය. සලාද ශාකය පැතිරුනු හැඩයකින් සහ වයනයන් ගෙන් යුක්තය. Iceberg මාදිලියේ ගණ ආරම්භක ස්ථානයක් (ඉසක්) ඇත. පත්‍ර ප්‍රභේද වල, කට්ට කපන ලද, බික්කු, රැලි සහිත හෝ ruffy පත්‍ර ඇත. සලාද ශාකයට මුදුන් මුලක් සහ කුඩා ද්විතික මුල් ඇත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ ඇති සමහර ප්‍රභේද වල පටු මුදුන් මුලක් සහ ද්විතික මුල් මණ්ඩලයක් ඇත. ආසියාවේ ඇති ප්‍රභේද වල දිගු මුදුන් මුලක් සහ විශාල ද්විතික මුල් දක්නට ලැබේ.
සලාද ශාකයේ ජීව කාලය (ශාකය රෝපනයේ සිට අස්වනු නෙලන තෙක් ඇති කාලය), ප්‍රභේදය අනුව සහ වර්ෂය අනුව වෙනස් වේ. සාමාන්‍යයෙන් එය දින 65–130 ක් පමණ වේ. මේවයේ මල් පීදුනු (මෙම ක්‍රියාවලිය "bolting" ලෙස ද හැඳින්වේ) විට තිත්ත වන අතර විකිණිමට අපහසු වේ. පරිභෝජනය සඳහා සලාද වගා කරන විට ඒවා පරිණත වන තුරු පමණක් තැබිය යුතුය. උණුසුම් දේශගුණයක් යටතේ, සලාද ශාකයේ මල් ඉක්මනින් පිදීම සිදුවන අතර, ඉතා සීතල දේශගුණික තත්ව යටතේ වර්ධනය සෙමින් සිදුවේ. සමහර අවස්ථා වලදී බාහිර පත්‍ර වලට හානි සිදුවේ. සලාද ගස් පරිභෝජනයට සුදුසු කාලය ඉක්මවූ විට, මල් නටුව අඩි 3 (0.9 මීටර්)ක් පමණ ඉහලට හට ගනී. Cichorieae ගෝත්‍රයට අයත් ශාක වල මෙන් එහි කහ පැහැති කුඩා සලාද මල් කිනිත්තක් (තවද මෙය flower heads හෝ capitula ලෙසද හැඳින්වේ) සෑදේ. සලාද මල් කිනිත්තක බොහෝ පුෂ්පිකා අඩංගුය. සෑම පුෂ්පිකවකම මණි පත්‍රය ක් ඇත. එය බූමණිය (එයින් ඵලයේ ඉතා සියුම් "parachute" හට ගනී) ලෙස හැඳින්වේ. මුකුටය මල් පෙති පහකින් සමන්විතය. ඒවා ජිහ්වලය ට සහ ප්‍රජනක කොටස් වලට බැඳී ඇත. ද්විපාර්ශවික කලංකය සහිත කීලය වටා පරාග ධානිය සම්බන්ධ/ සංයුක්ත වී ඇත. පරාග ධානියෙන් පරාග නිකුත් කරන විට, කීලය දික් වී කලංකය මතට වැටීමට සලස්වයි. එම පරාග කීලය තුලට ඇතුල් වේ. ඩිම්භකෝෂය හැකිළුණු, ප්‍රත්‍යාන්ඩාකාර (කඳුළු බින්දුවක හැඩය ඇති) වියළි ඵලයක් වන අතර, එය 3 - 4 mm පමණ දිගින් යුක්තය. තවද එය පරිණත වන තුරු විවෘත නොවේ. ඵලයේ සෑම දිශාවකම දාර (5 - 7 ප්‍රමාණයක) ඇත. එහි කෙළවර කුඩා, සුදු කෙඳි පේළි දෙකකට පිහිටා තිබේ. සැම ඵලයකම ඉහළ කෙළවරෙහි ඇති බුමණිය විසිරුණු ව්‍යුහයක් දරයි. සෑම ඵලයකටම එක් බීජයක් ඇත. ඒවා සලාද ප්‍රභේදය අනුව, සුදු, කහ, අළු හෝ දුඹුරු වර්ණයක් ගනී.
ශතවර්ෂ ගණනාවකට පෙර සිට ගෘහස්ථකරණය වූ සලාද ශාකය, තෝරා ගත් වරණීය අභිජණන ක්‍රම මගින් විවිධ වෙනස් කම් සිදුවිය. ඒවා නම්: bolting ප්‍රමාද වීම, විශාල බිජ, විශාල ඵල සහ කුඩුම්බි, ප්‍රණිත රසයක් සහ වයනයක්, අඩු ක්ෂීරය ප්‍රමාණයක්, විවිධ පත්‍ර ව්‍යූහයක් සහ විවිධ වර්ණ ඇති විය. එම ක්‍රියාවලිය වත්මන් කාලයේද නොකඩවා කෙරෙමින් පවති. සලාද ශාකයේ, ජාන වෙනස් කිරීමේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ කෙරෙමින් පවතී. 1992 සිට 2005 දක්වා කාලයේදී, යුරෝපීය එකමුතුව සහ එක්සත් රාජ්‍ය මගින් 85 කට අධික ක්ෂේත්‍ර පර්යේෂණ පවත්වා ඇත. ඉන් සමහරක්: වල් නාශක වලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව වැඩි කරගැනීම, කෘමීන්ට සහ දිලීර වලට ඇති ප්‍රතිරෝධතාව වැඩි කර ගැනීම සහ bolting රටාව ප්‍රමාද කිරීම. කෙසේ වෙතත් දැනට, ජානමය වෙනස් කල සලාද වාණිජ කෘශිකර්මය සඳහා භාවිතා නොකෙරේ.
ඉතිහාසය
සලාද ශාකය පළමුව වගා කරන ලද්දේ පුරණ මිසර ජාතිකයන් විසින්ය. ඒ එහි ඇට වලින් තෙල් නිශ්පාදනය කිරීම සඳහාය. පෙනෙන පරිදි මෙම ශාකය, මිසර ජාතිකයන් විසින් ඇති කරන ලද්දේ එහි ආහාරයට සුදුසු පත්‍ර ගැනීම සඳහාය. ක්‍රි.පු 2680 ට පෙර සිටම මෙම වගාව පැවති බවට සාක්ෂි ඇත. සලාද ශාකය, උත්පාදන දෙවියන් වහන්සේ වන Min දෙවියාගේ පුජනීය ශාකයක් ලෙසද සලකනු ලබයි. එය Min දෙවියන්වහන්සේගේ උත්සව අවස්ථා වලදී රැගෙන යන අතර, ඔහුගේ පිළිරුව අසල තැබීමද සිදු කරයි. මෙම ශාකය යොදා ගැනීමේ චින්තනයට අනුව, එම ශාකය ප්‍රජනන ක්‍රියාවලිය වෙහෙසකාරී නොවන බවට දෙවියන් උදව් වන බව විශ්වාස කරයි." ආගමික උත්සව වලදීද සලාද ශාක භාවිතා කෙරේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සොහොන් වල ප්‍රතිමා නිර්මාණය කිරීම සහ බිති සිතුවම් කිරීම සඳහාද භාවිතා කෙරිණි. වගා කරන ලද ප්‍රභේද අඟල් 30 (සෙ.මි 76)ක් පමණ උස අතර නූතන romaine lettuce වලට සමාන වේ. මෙම ඍජු සලාද මිසර ජාතිකයන් විසින් වැඩි දියුණු කල අතර, පසුව එය මිසර දෙශිකයන්ගෙන් ග්‍රීක ජාතිකයන් අතරටත්, පසුව රෝමානු ජාතිකයන් අතරත් හුවමාරු විය. ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි.ව 50 දී පමණ, රෝමානු ජාතික ගොවියෙක් වන, Columella සලාද විශේෂ රාශියක් පෙන්වා දෙන ලදී.– ඉන් සමහරක් වර්තමාන සලාද වල මුතුන්මිත්තන්ය.