cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඊශ්‍රායෙල - පලස්තීන ගැටුම
දේශ සීමා සහ අන්තර්ජාතික තත්ත්වය
අතීතයේදි පලස්තීන භූමි ප්‍රදේශය, ජෝර්දානය සහ ඊජීප්තුව අතරේ දේශසීමා පාලනයද ආනයන හා අපනයන පාලන අයිතියද ඊශ්‍රායෙලය විසින් ඉල්ලා තිබුණි.ඒ ඊශ්‍රායෙලය සහ පලස්තීනය එකම ආර්ථික ප්‍රදේශයක් බව ස්ථිර ලෙස ප්‍රකාශ කරමිනි. ඊශ්‍රායෙල භූමියෙන් වෙන් වන යාබද භූමි ප්‍රදේශයක අවශ්‍යතාවය පලස්තීනුවන් විසින් අවධාරණය කර සිටියහ. ඔස්ලෝ සම්මුතියට අනුව ළඟා වුණු තාවකාලික එකඟතාවය තුළ පලස්තීන අධිකාරියට ඒ (Area A) ප්‍රදේශයේ නගරවල පාලනය ලැබුණි. ඊශ්‍රායෙලය ආරක්ෂාව යටතේ පලස්තීන සිවිල් පාලනයට බී පෙදෙස(Area B) යටත් කෙරිණි. සී (Area C) ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම ඊශ්‍රායෙල පරිපාලනයට යටත් කරන ලදී. පලස්තීන නගරවලට ඇතුළු නොවී ඒවා මග හැර යාමට හැකි වන අයුරින් ඊශ්‍රායෙලය අතිරේක මහා මාර්ග (High Way) තැනුවේය. පලස්තීන අධිකාරියේ පාලනය යටතේ තිබුණු මුල් ප්‍රදේශ නොයෙක් නොයෙක් ආකාරයන් ගෙන් යුත් නොවූවා සේම යාබදවද පිහිටි ඒවාද නොවීය. ඔස්ලො ii සම්මුතියද වයි රිවර් සහ ෂාර්ම් එල් - ෂෙයික් සහ ඊට පසුව කෙරුණු නොයෙකුත් සාකච්ඡාද හේතුවෙන් කාලය ගත වන විට එම ප්‍රදේශ වෙනස් වීම්වලට භාජනය විය. පලස්තීනුවන්ගේ මතයට අනුව වෙන් කරන ලද ප්‍රදේශ ජීවත් වීමට හැකි ජාතියක් නිර්මාණය කිරීමට සුදුසු නොවීය. එමෙන්ම පලස්තීන ආරක්ෂක අවශ්‍යතා පිරිමැසීමට ප්‍රමාණවත් නොවීය. ඊශ්‍රායෙලය ඇතැම් බී පෙදෙස්වලින් ඉවත් වීම ගැන එකඟතාවයක් ප්‍රකාශ නොකළහ. පලස්තීන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා උග්‍රවීම හේතුවෙන් මෙම සැලසුම අයත්කර ගැනීමත් අත් හැර දැමුණි. මුර පොළවල් සංඛ්‍යාව වැඩි කෙරිණි. එහි ප්‍රථිපලය වූයේ 2003 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පටන් මිනිස් බෝම්බ වැඩි වශයෙන් එල්ල වීමයි. අවසාන සිතියම සඳහා එකද පාර්ශවයක් හෝ යෝජනාවක් ප්‍රකාශ කළේ නැත. (ඇතැම් සිතියම් රහසෙන් එළි දැක්විණි)
සම්පත් සහ ජලය බෙදීම
තමන්ගේ ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයන්ගෙන් එකක් ලෙස පලස්තීනුවන් සැලකුවේ යහපත් පරිසරයක ජීවත් වීමට තරම් අවශ්‍ය ඉඩම් හා වෙනත් සම්පත්ය. එබැවින් ඊශ්‍රායෙලය වෙනුවෙන් බොහෝ සම්පත් අත හැරීමට ඔවුනට බල නොකළ යුතු යයි ඔවුන් අදහස් කළේ ඒ මගින් ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය කඩා වැටීමට ලක් විය හැකි හෙයිනි.
මැද පෙර දිග කලාපයේ ජලය යනු දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා වැදගත් සාධකයකි. ඊශ්‍රායෙලය ඔවුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ග්‍රීන් ලයින් නම් ප්‍රදේශය පුරා විහිදී තිබුණු විශාල ජල නිධිවලින් ජලය ලබා ගැනීම, ඊශ්‍රායෙලය- පලස්තීන ගැටුම්වලට හේතුවක් වී පැවතුණි. පලස්තීන බල ප්‍රදේශයට අයත් බිමෙහි තැන්පත් වී තිබෙන ජලය ළිං කිහිපයක් ඔස්සේ ඊශ්‍රායෙල්වරුන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිසලබා ගැනිණි. මේ ගැන බොහෝ දෙනෙකු ප්‍රශ්න කළේ “ඊශ්‍රායෙලයේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ඔවුන්ගේ ජලය පාවිච්චි කිරීමේ නීත්‍යානූකූල භාවය කුමක්දැ?"යි අසමිනි.
ඊශ්‍රායෙලය මෙම ප්‍රදේශයෙන් ලබාගත් ජලයෙන් 77% ක්ම බටහිර ඉවුර ප්‍රදේශයට සපයන බවද, මෙම තර්ක ඉදිරිපත් කළ විවේචකයින් විසින්ම පෙන්වා දෙන ලදී. ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුරේ අයිතිය ලබා ගත් කළ එම පෙදෙස්වල ජලය ප්‍රයෝජනයට ගනු ලැබුවේ අඩු ප්‍රමාණයකි. එහෙත් ඒ වන විටත් පලස්තීනයට වඩා වැඩි ජල ප්‍රමාණයක් ඊශ්‍රායෙලය පරිභෝජනය කරනු ලැබිණි. 1950 දී ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ජල නිධියේ නිෂ්පාදනවලින් 95% ක ජල පරිභෝජනයක්ද ඊසාන ජල නිධියෙන් 82% ක ප්‍රමාණයක්ද ප්‍රයෝජනයට ගත්තේය. මෙම ප්‍රමාණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගන්නා ලද්දේ 1967 ට පෙර තිබු දේශ සීමාවන්ට අනුව ඊශ්‍රායෙලය පැත්තෙනි. 1999 වන විට මෙම සංඛ්‍යාවන් පිළිවෙලින් 82% සහ 80% ප්‍රමාණයක් දක්වා පහත වැටුණි.
අවසානයේ ඊශ්‍රායෙලය 11 වැනි ඔස්ලෝ සම්මුතිය ගෙන හැර දක්වයි. මෙම සම්මුතියට අනුව දැනට පවත්නා සම්පත් සීමිතව ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් පාලනයක් සහිතව පරිභෝජනයට දෙපාර්ශවයම එකඟ වූහ. මෙහිදි බටහිර ඉවුරේ ඊශ්‍රායෙල ජල නිෂ්පාදනයේ නීත්‍යානූකූල භාවය පලස්තීන අධිකාරිය විසින් පැහැදිලිව තහවුරු කරන ලදී. පලස්තීනයට අවශ්‍ය ජල ප්‍රමාණයේ යම් අඩුවක් වුවහොත් එම ප්‍රමාණය සැපයීමට නැගෙනහිර ජල නිධි (ජලය නිෂ්පාදනය සඳහා) කැණීමට පලස්තීනයට ඉඩ දීමටත් ඊශ්‍රායෙලය එකඟ විය. ඔස්ලෝ සම්මුතියේ අරමුණ තාවකාලික විසඳුමක් බවත් දශකයට වඩා කාලයක් එය සාර්ථකව නොපවතින බවත් කියමින් බොහෝ පලස්තීනුවන් විරෝධය පෑහ. එම ගිවිසුමේ නම වූයේ “ඊශ්‍රායෙල - පලස්තීන අන්තර්වාර් ගිවිසුම” යන්නයි.
මෙම ගිවිසුමෙන් රට තුළ හා මුහුදු සීමාවේ ස්වභාවික වායු ඉන්ධන සහ ඛනිජ තෙල් සඳහා කැනීම් කිරීමට හා පරීක්ෂණ පැවැත්වීමට පලස්තීන බලාධිකාරියට ඇති අයිතිය තහවුරු කරන ලදී.
ඊශ්‍රායල හමුදා බටහිර ඉවුර අත්පත්කරගැනීම
“අත්පත් කර ගත් පලස්තීන් භූමිය” යනු බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරය හැඳින්වීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් පාවිච්චි කරන ලද යෙදුමකි. මෙම ප්‍රදේශය 1967 දී පැවති සය දින යුද්ධයේදී ඊශ්‍රායෙලය විසින් ඊජීප්තුවෙන් සහ ජෝර්දානයෙන් අත්පත් කර ගත් කොටසකි. ඊශ්‍රායෙල රජය මෙහි තත්ත්වය දැක්වීම පිණිස යොදන්නේ “අර්බුද සහිත ප්‍රදේශය” (Disputed Territories) යන්නයි. ඇතැම් ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගත්තා යයි හැඳින්විය නොහැක්කේ කිසිදු ජාතියකට ඒවාට පැහැදිලි අයිතියක් නොමැති බැවිනි. එසේම 1967 දී ඊශ්‍රායෙලය එම ප්‍රදේශ අල්ලා ගන්නා විට ක්‍රියාකාරී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ක්‍රියාදාමයක් නොතිබුණි. මෙම ප්‍රදේශ තවමත් “ජුදෙයා සහ සමාරියා” යනුවෙන් ඇතැම් ඊශ්‍රායෙල කණ්ඩායම් විසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ පුරාණ කාලයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික ප්‍රාදේශික නාම පදනම් කර ගනිමිනි.
1980 දී ඊශ්‍රායෙලය නැගෙනහිර ජෙරුසලම අත්පත් කර ගත්තේය. එම වසරේම අගෝස්තුවේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එම ඈඳා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඊශ්‍රායෙලය කෙදිනක හෝ බටහිර ඉවුර හෝ ගාසා තීරය යා කර නොගත්තේය. කලාපය තුළ පිහිටි සියලුම රාජ්‍යයන්හි දේශපාලන නිදහස, භූමියේ අයිතිය, ස්වාධීනත්වය පිළිගැනීම සියලු ප්‍රශ්න නැතහොත් ආරවුල් ඇති විය හැකි අවස්ථා ඉවත් කිරීම සියලු රාජ්‍යයන්හි ජනතාවට බියෙන් හා සැකෙන් තොරව සාමකාමීව ජීවත් වීමට ඇති අවස්ථාව සහ මෑත දී ඊශ්‍රායෙලය අල්ලා ගත් ප්‍රදේශ වලින් ඊශ්‍රායෙල හමුදා ඉවත් වීම ආදි කාරණා ඉටු විය යුතු බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය අවධාරනය කර ගෙන සිටියේය.අවසානයට එහි සඳහන් සියලු ඉල්ලීම්, අදහස් මෙන්ම අභිප්‍රායන්ද අවුල් සහිත විය.
ඊශ්‍රායෙලයේ අදහස වී තිබුණේ බටහිර ඉවුරේ අරාබි ජාතීන් බොහෝමයක් සිටි ප්‍රදේශ (ප්‍රධාන යුදෙව් ජනාවාස හැර) සහ සම්පූර්ණ ගාසා තීරය පසු කලෙක ස්වාධීන පලස්තීන රජයක කොටසක් විය යුතුය යන්නයි. කෙසේ වුවද මෙම රාජ්‍යයයේ නිෂ්චිත මායිම් ප්‍රශ්නකාරී විය. උදාහරණයක් වශයෙන් 2000 වර්ෂයේදී බටහිර ඉවුරේ 92% ක ප්‍රමාණයක් ද සම්පූර්ණ ගාසා තීරයද ඇතුළත් නිදහස් පලස්තීන රාජ්‍යයක් ස්ථාපිත කිරීමට අවස්ථාවක් එහුඩ් බරක් විසින් යසර් අර්ෆත්ට ප්‍රදානය කරන ලදී. එහෙත් ආරක්ෂක වැඩ පිළිවෙලෙහි බලපෑමත්, වෙනත් හේතුන්ද නිසා අර්ෆත් එම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
ඇතැම් පලස්තීනුවෝ ඔවුනට සම්පූර්ණ බටහිර ඉවුරද, ගාසා තීරයද, නැගෙනහිර ජෙරුසලමද අයිති යයි කියති. මෙම ප්‍රමාණය අඩු කිරීමට කෙරෙන ඕනෑම ක්‍රියාවක් ඔවුන්ගේ අයිතීන් තදබල ලෙස අහිමි කිරීමක් යැයි පලස්තීනුවෝ කියති. මේ සම්බන්ධව අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමේදී ඔවුන් කියා සිටියේ මෙම භූමි ප්‍රදේශයේ සීමාවන් අඩු කිරීමට ගන්නා ඕනෑම ක්‍රියා මාර්ගයක් තමන්ගේ මූලික අවශ්‍යතාවයන් අහිමි කිරීමේ සතුරු ක්‍රියාවක් වන බවයි.
‘හමාස්’ වැනි වෙනත් පලස්තීන කණ්ඩායම් අවධාරණය කර කියා සිටියේ බටහිර ඉවුරේ, ගාසා තීරය, නැගෙනහිර ජෙරුසලම පමණක් නොව මුළු ඊශ්‍රායෙලයම පලස්තීනය විසින් පාලනය කළ යුතු යයි යනුවෙනි. මෙම කාරණය නිසා හමාස් සංවිධානයට සාම ක්‍රියාවලිය පෙනුණේ “ආගමික වශයෙන් තහනම් සහ දේශපාලනික වශයෙන් සිදු විය නොහැකි එකක්” ලෙසිනි.
පලස්තීන ආණ්ඩුව
පලස්තීන අධිකාරිය (Palastinian Authority) විවිධාකාර වූ අංශයන් මෙන්ම ඇතැම් විට පලස්තීනුවන්ද හවුල් වීමෙන් දූෂිත වන්නට ඇතැයි සැලකේ. හමාස් සහ වෙනත් ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන සමග පවත්වාගෙන යනු ලබන සම්බන්ධතා උපයෝගී කර ගෙන පලස්තීනුවන් අන්තවාදීන්ට රහසෙන් උදව් කරයි. ඊශ්‍රායෙලය පැත්තෙන් බැලූ කල (විශේෂයෙන් ඊශ්‍රායෙලයේ දක්ෂිණාංශික කණ්ඩායමට අනුව) මෙම තත්ත්වය එතරම් සුදුසු තත්ත්වයක් නොවීය. මේ නිසා කලින් ඊශ්‍රායෙලය පාලනය කළ ලිකුද් පක්ෂය ඇතුළු බොහෝ සංවිධාන ගණනාවක් වර්තමාන පලස්තීන අධිකාරිය පදනම් කර ගත් පලස්තීන රාජ්‍යයක් පිළිනොගන්නා බව ප්‍රකාශ කළහ. කලින් ලිකුද් පක්ෂයේ නායකයෙකුව සිටි ඒරියල් ෂැරෝන්ද ප්‍රද්ධියේ ප්‍රකාශ කරමින් මෙම තත්ත්වය වඩාත් විප්ලවවාදී බව කියමින් ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
පලස්තීන අධිකාරියේ කැබිනට් ඇමතිවරයෙකු වූ සඑබ් එරෙකට් කීවේ ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුරේ සහ ගාසා තීරයේ තම බලය පවත්වාගෙන යාමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින බවයි. ඊශ්‍රායෙලය පලස්තීන රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගෙන නැත. එසේම ගාසා තීරය සහ බටහිර ඉවුරේ නඩු විමසීමකින් තොරව සැකකරුවන් ඝාතනය කෙරිණි. ඇතැම් අන්තර්ජාතික නිරීක්ෂකයින් උපදෙස් දුන්නේ සාකච්ඡාවල ප්‍රගතියක් පෙන්වන්නේ නම් අභ්‍යන්තර පලස්තීන ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය යනුවෙනි.
ගාසා තීරයට අවහිරතා යෙදීම
ඊශ්‍රායෙල රජය විසින් ගාසා තීරයට ඉන්ධන සහ විදුලිය සැපයීම කපා හැරීමද සිවිල් ජනතාව සඳහා පැනවූ සමූහ දඬුවමක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. යුද නීතිය යටතේ මෙය ඊශ්‍රායෙල වගකීම පැහැර හැරීමක් විය. 2008 පෙබරවාරි 7 දා සිට ඊශ්‍රායෙල රජය ගාසා තීරයට කෙලින්ම විකුණමින් සිටි විදුලිය අඩු කළේය. මෙයින් පසු ඊශ්‍රායෙල මහාධිකරණයේ නියෝගයක් නිකුත් විය. එයින් ගාසා තීරයට සපයන තෙල් ප්‍රමාණය තහුවරු කළේය. එම නියෝගයෙන් “ගාසා තීරයට සපයන ලද තෙල් ප්‍රමාණය සම්බන්ධයෙන් අපගේ පැහැදිලි කිරීම වන්නේ පසුගිය වසරේ ශීත ඍතුවේදී එම පෙදෙසට සපයන ලද ඩීසල් ඉන්ධන ප්‍රමාණය හා සමාන ඉන්ධන ප්‍රමාණයක් මේ වසරේදී ගාසා තීරයට සැපයීමට ඊශ්‍රායෙලය භාරගෙන සිටින බවයි. මෙම කාරණයේදී පෙන්නුම් කරන ලද්දේ ගාසා තීරයට අවශ්‍ය ඉන්ධන ප්‍රමාණය ලැබෙන බවත් එය සාධාරණ ප්‍රමාණයක් බවත්ය. මෙම තෙල් බෙදා හැරීමේ ක්‍රියාවලියේදි පලස්තීනුවන් විසින් ඊශ්‍රායෙල ජාතිකයින් දෙදෙනෙකු මරු මුවට පත් කළ බවත් ජෙරුසලම් පෝස්ට් පුවත්පත ප්‍රකාශ කළේය.
ඊශ්‍රායෙල ආරක්ෂක හමුදාව විසින් ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා ඉදිරිපත් කළ ඇතැම් ඉල්ලීම් සත්‍ය වශයෙන්ම අයුතු සමූහ දඬුවම් නියම කිරීමක් බව මානව හිමිකම් සංවිධාන සහ පලස්තීනුවෝ කියා සිටියහ. මේවාට ආක්‍රමණික යුද ක්‍රියා මාර්ග ද ඇතුළත් විය. ඊශ්‍රායෙලය තරයේ කියා සිටියේ මෙම යුද මෙහෙයුම්වල සහ ගාසා තීරයට විදුලිය කපාහැරීමේ ඉලක්කයන් වන්නේ ත්‍රස්තවාදීන්ට සැපයෙන පහසුකම් නවතා දැමීම බවයි.
මෑත ඉතිහාසයේ පලස්තීනයේ ආධාරකරුවෝ මෙම යෙදුම පාවිච්චි කළේ ගාසා තීරයේ සහ බටහිර ඉවුරේ ඇතැම් ඊශ්‍රායෙල හමුදා ක්‍රියාකාරකම් හැඳින්වීමට සහ ඊශ්‍රායෙල මරණවලට වගකිව යුතු මිනිස් බෝම්බකරුවන් විනාශ කිරීම සඳහා වූ ඊශ්‍රායෙල ප්‍රතිපත්තිය හැඳින්වීමටයි. බ්‍රිතාන්‍ය ආඥා පත්‍රය (British Mandate) නිකුත් කළ කාලයේ පටන් සිදුවෙමින් පැවති මෙම ක්‍රියාව 2005 පෙබරවාරි මස ඊශ්‍රායෙලය විසින් නතර කරන ලදී. සමූහ දඬුවම් (Collective punishment) සඳහා වූ මෙම ඉල්ලීම තව දුරටත් දිගු කරනු ලැබුවේ ඊශ්‍රායෙලයේ අභ්‍යන්තර මාර්ග බාධක හා මුර පොළවල් පලස්තීනය තුළ පිහිටුවීම සඳහාය. ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාකාරකම් නතර කිරීමට මෙම ක්‍රියාමාර්ග ගතයුතු බවට ඊශ්‍රායෙලය තරයේ කියා සිටියේය.
බොහෝ මානව හිතවාදී සංවිධාන විසින් ගාසා තීරයට බාධා හා අවහිර කිරීම් විවේචනයට ලක් කරන ලදී. 2008 වසරේදී සමූහ දඬුවම් ස්වරූපයෙන් කරන ලද මෙම බාධා කිරීම් ජීනිවා සම්මුතියට අනුව නීත්‍යානුකූල නොවීය. ඊශ්‍රායෙලයද ජිනීව සම්මුතියේ සාමාජිකයකු විය. මෙම සංවිධානවලට ඇම්නෙස්ට් ජාත්‍යන්තරය ද, සේව් ද චිල්ඩ්රන්, කැෆොඩ්, කෙයා ඉන්ටර් නැෂනල් සහ ක්‍රිස්ටියන් ඒඩ් ද ඇතුළත් විය. කෙසේ වෙතත් ඇතැමෙක් තර්ක කරන්නේ සමූහ දඬුවම් යන වචනය අන්තර් ජාතික නීතියේ භාෂාව මෙහෙයවීමක් පමණක් බවයි. එහෙත් මෙය නීති විශාරදයින් විසින් සහ විචාරකයින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ ඇත.
ගුවන් කලාපය
බටහිර ඉවුරේ සහ ඊශ්‍රායෙලයේ කි.මි.80 ක් පළලට පමණක් ගුවන් කලාපයක් පිහිටුවීම සිදුවිය. ඊශ්‍රායෙලය බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරයට ඉහළ අහසේ මෙන්ම ඊශ්‍රායෙලයේද ගුවන් සීමාවන් පාලනය කිරීමේ අයිතිය ඉල්ලා සිටියේය. මෙම ඒකාබද්ධ ගුවන් කලාපයේ පාලනය දෙපාර්ශවය විසින්ම හවුලේ පාලනය කිරීම පිළිබඳව වූ පලස්තීන යෝජනාව ඊශ්‍රායෙලය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබිණි.
බැප්ටිස්ට් සිංහල පාසල
Salithak1 (talk) 13:59, 6 නොවැම්බර් 2022 (යූටීසී) Aaaaaaaaaa
ඊශ්‍රායෙල - පලස්තීන ගැටුම
පලස්තීන හමුදාව
යුද්ධයක් කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් හමුදාවක් පලස්තීනයට නොසිටිය යුතු යයිද එවැනි හමුදාවක් සිටිය යුත්තේ ඊශ්‍රායෙලයට පමණක් යැයිද ඊශ්‍රායෙල කැබිනට්ටුව ප්‍රකාශයක් කළේය. එහෙත් පලස්තීනයේ පොලිස් හමුදාවක් පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් ඊශ්‍රායෙලය එකඟතාවය පළ කළේය. එවැනි පොලිස් හමුදාවක් සාමාන්‍ය පොලිස් රාජකාරිවලට අමතරව සීමාසහිත ප්‍රමාණයක යුද කටයුතු කිරීමේ හැකියාව තිබීම ගැනද ඊශ්‍රායෙලයේ එකඟත්වය පළ විණි. IDF හමුදා ඉදිරියේදී බිහිවන පලස්තීන රාජ්‍යයකට තර්ජනයක් මෙන්ම ස්වාධීනත්වයට බාධාවක් බව පලස්තීනුවෝ තර්ක කරමින් කියා සිටියහ. පලස්තීන රාජ්‍යයකට තමන්ගේම ආරක්ෂක හමුදාවක් අවශ්‍ය බව ඔවුන් තහවුරු කරන ලදි.මෙයට ඊශ්‍රායෙලයේ ප්‍රතිචාරය වූයේ හමුදාවක් ගොඩනංවමින් තිබියදී ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීම යනු අයහපත් අදහස් විදහා පෑමක් බවයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික කොඩිය
'ශ්‍රී ලංකා'ජාතික කොඩිය යනු රටක අනන්‍යතාව ලොවට පෙන්වන ප්‍රධාන සංකේතයයි.ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික කොඩිය ,පැරණි රාජකීය කොඩිය ඇසුරෙන් නිර්මාණය වී ඇත.ජාතියේ හා මාතෘ භූමියේ ඵෙතිහාසික පසුබිම, පෞඩත්වය, සෛවරිභාවය හා ස්වාධීනත්වය ද ශ්‍රී ලාංකේය ජනතාවගේ එක්සත්භාවය හා සමානාත්මතාව ද අපේ ජාතික කොඩියෙන් පෙන්නුම් කෙරේ.ජාතික කොඩිය හා ජාතික ගීය ශ්‍රී  ලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවාදී ජනරජ ව්‍යවස්ථාවේ ද ප්‍රධාන කොටසකි. ජාතික කොඩියේ හැඩය ඍජුකෝනාඝ්‍රයකි.''
එහි '.දිග පළ‍ලෙහි අනුපාතය 1:2 වේ. එනම් උස ඒකක 1ක් වන විට දිග ඒකක 2ක් වන පරිදි ය.
ජාතික කොඩියෙ
02.කහ පැහැ අසිපත- ධාර්මිකච ද නීත්‍යනුකූලව ද යුක්තිගරුකව ද රට පාලනය කරමින් මච් බිමේ ආරක්‍ෂාච උදෙසා නැගී සිටීම.
03.බෝපත් හතර- මෙත්තා, කරුණා, මුදිතා, උපේක්ඛා යන සතර බ්‍රහ්ම චිහරණ ඇතුලු සියලු ආගම්චලට ගරු කිරීමේ උතුම් ගුණය.
04.තද රතු කොටස-ශ්‍රී ලාංකික සියලු ජනතාචගේ ජිච රුධිරය සහ පුරාණ සිංහල රාජකීය ධජයේ නියෝජනය.
05.කොළ/හරිත හා තැඹිලී/රඹ පැහැ සිරස් පටි දෙක-දෙමළ,මුස්ලිම්,බර්ගර්,මැලේ,ජා,චතු දෙමළ යනාදි සියලු සුළු ජාතීන් නියෝජනය.
06.එක සමාන පළලකින් චු කහ පටිය-ජාතික කොඩියේ සියලු කොටස් එකට බැදී ති‍බේ.සියලු ජාතීන් අතර  එකමුතුච. සාමය,ප්‍රඥාච හා      අන්‍යෝන්‍ය අචබෝධය පැහැදිලි කරයි.
07.සිංහයාගේ හිසේ කේශර හා චලිගයේ නැවුණු ඉහල කොටස- මෙම කොටස් දෙක එක සමාන මට්ටමේ පැචතීමෙන්  පාලකයා හා  රටවැසියන්       අතර සමානත්මතාච  පැචතීම සහ මැදි පිලිචෙතට ගරු කිරිම.
1948 නිදහස ලැබෙන චිට අප භාචිත කළේ පැරණි රාජකීය සිංහ ධජයයි.1948 පෙබරචාරි 4 චැනිදා  නිදහස ලැබු දිනයේ ඔසචනු ලැබුචේ ද මේ පැරණි ජාතික කොඩියයි.මෙම පැරණි ජාතික කොඩිය චෙනුචට සංශෝධිත ‍කොඩියක අචශ්‍යතාච ප්‍රබලච මතු චිය.
මේ අනුච 1948 මාර්තු 06 චැනිදා අග්‍රාමාත්‍ය ඩී.එස්. සේනානායක මැතිතුමා චිසින් නිල චශයෙන් ජාතික කොඩියක් සකස් කිරීම සදහා චිශේෂ කමිටුචක්  පත් කළ අතර එම කමිටුච මෙසේය,
ජාතික කොඩිය පිළිබඳ කමිටුවේ අචසාන නිර්දේශ 1950 පෙබරවාරි 13 චෙනිදා පාර්ලිමේන්තුවට යෝජනා කොට .1951 ‍පෙබරවාරි27 චෙනිදා පාර්ලිමේන්තු‍වේ දී සභාගත කොට 1951 මාර්තු 02 වෙනිදා   පාර්ලිමේන්තුවේ සභා සම්මත චී 1951 මාර්තු 31 චෙනිදා පැරණි පාර්ලිමේන්තුච ඉදිරිපිට ප්‍රධාන කොඩි ගසේ නිදහස්  ශ්‍රී ලංකාවේ නච ජාතික ‍කොඩිය ගරු අග්‍රාමාත්‍ය ඩී.එස්. සේනානායක මහතා චිසින් ඔසචන ලදි.නව ජාතික කොඩිය සම්මත වීෙමන් අනතුරුව ප්‍රථම වරට නිදහස් උත්සවයකදී ඔසවනු ලැබුවේ 1952 පෙබරවාරී 4 වැනිදා ය.1972 දී කොඩියේ රතු කොටුවේ මුළු හතරේ වූ පුටු කකුල් හතර ඉවත් කර බෝපත් හැඩ 4 ක් එකතු විය.ඉන් පසු නව ජාතික  කොඩිය ප්‍රමිති කාර්යාංශය මගින් පළ කළ පොතක් මගින් නියම ප්‍රමාණ සහිතච සම්මතයන් ඉදිරිපත් කෙරිණි.
නව ජාතික ධජයේ චිත්‍ර නිර්මාණ භාරව කටයුතු කළේ එවකට රජයේ කලායතනයේ විදුහල්පතිවරයා වූ ජේ.ඩී.ඒ. පෙරේරා මහතා ය. කලාශූරී එස්. පී.චාල්ස් මහතා එම නිර්මාණ කටයුතුවල සහායක ලෙස කටයුතු කළේ ය. නිදහසෙන් පසු නිර්මාණය වූ ප්‍රථම ජාතික කොඩියේ  ප්‍රධාන ලක්‍ෂණය වූයේ පැරණි සිංහල ධජයට වම් පසින් කොළ යා රඹ පැහැ සිරස් පටි දෙකක් යා කොට එක් කිරීම ය.තවද ඒ පටි දෙක හා රතු ඍජුකෝනාඝ්‍රය අතර කහ පටියක්  ද සමස්ත කොඩිය වටේම කහ පැහැ පටි සිරස්ව හා තිරස්ව යෙදීමද සිදු විය.මෙම කොඩියේ කොළ හා තැඹිලි (රඹ) පැහැති සිරස් පටි සමාන පළලකින් යුක්ත ය.සමස්ත කොඩියේ තිරස් පළලට,මෙම එක් සිරස් පටියක පළල දරන අනුපාතය 1.7 වේ.එනම් මුළු කොඩියේ තිරස් පළල කොටස් 7ට ‍බෙදු විට (කොළ පැහැති පටියට බාහිරව ඇති කහ පාට තිරස් පටියේ පළල කොටස අතහැර) 1/7 පළල ප්‍රමාණයක් තිරස් කොළ හා තැඹිලි පටිවල වෙන වෙනම තිබිය යුතු ය.ප්‍රදර්ශනයට යොදා ගනු ලබන ජාතික කොඩිය, එහි සැලැස්ම,දිග පළල, වර්ණය ආදිය සම්බන්ධයෙන් S.L.S 693-1985 අංක දරණ ශ්‍රි ලංකා ජාතික කොඩිය සදහා වූ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතරයට අනුකූල විය යුතු ‍වේ.
ජාතික කොඩිය නිවැරදි ව භාවිතා කරන ආකාරය
1. ජාතික ‍කොඩිය කිසිදු විටක පොළවට සමතලාව සිටින සේ හෝ තිරස් ලෙස රැ‍ගෙන නොයා යුතු අතර සෑම විටම යෂ්ටිය ඍජුව සිටින සේ ගෙන යා යුතුය.
2. ජාතික කොඩිය ,වෙනස් කොඩි සමග පෙරහැරක ගෙන යන විට එය තිබිය යුත්තේ පෙළපාළියේ දකුණු පසින් වන අතර වෙනත් කොඩි පෙළක් ඇත්නම් එම කොඩි පෙ‍ළේ මැදට ජාතික කොඩිය ගෙන ආ යුතුය.
3. කිසිවක් හෝ කිසිවෙකු වෙනුවෙන් ජාතික කොඩිය මද වශයෙන් හෝ පහත් නොකළ යුතු ය.
4.කිසිදු අවස්ථාවක ජාතික කොඩිය බිම නොතැබිය යුතුය.
5. ජාතික කොඩිය ඔසවන අවස්ථාවක දී සීරුවෙන් සිට එස විය යුතු අතර සියලු දෙනාම නැගී සිටිය යුතුය.
6. ජාතික කොඩිය එස වූ විගස ජාතික ගීය වාදනය හෝ ගායනය සිදු කළ යුතු අතර වෙනත් කිසිදු සංගීත භාණ්ඩයක් වාදනය නොකළ යුතුය.
7.හානියට පත් වූ හෝ අවල‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ක්‍ෂණ වූ ජාතික කොඩියක් ප්‍රදර්ශණය නොකළ යුතු අතර ජාතික කොඩියට ඉහළින් වෙනත් කිසිදු ධජ ,පතාක හෝ සැරසිලි නොතිබිය යුතුය.
8.ජාතික  කොඩිය කිසිදු අවස්ථාවක අඳින ඇදුමක් ,ඇතිරිල්ලක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි අතර රාජ්‍යය / හමුදා අවමංගල්‍යයවලදී ආස්තරණයක් ලෙස භාවිත කළ හැකිය.
9.ජනපති ආඥාව යටතේ යුද හමුදා රෙජිමේන්තුවලට සිදු කරන ජනපති වර්ණ ප්‍රදානයක දී හැර කිසිම සලකුණක් ,ලාංජනයක්,වචනයක්,රූපයක් ජාතික කොඩිය මත නොතැබිය යුතුය.
අනාමිකා
අනාමිකා / නී එංගේ එන් අන්බේ යනු සේඛර් කම්මුලා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද 2014 තෙලිඟු-දෙමළ ද්වීභාෂා සංත්‍රාස චිත්‍රපටයකි. මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ නයන්තාරා විසිනි. මෙම චිත්‍රපටය කහානි හින්දි චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික කොඩිය
ජාතික කොඩිය නිවැරදි ව භාවිතා කරන ආකාරය
10.ජාතික කොඩියේ කුමන හෝ නිරූපනයක් අවසර රහිතව භාවිත කිරීම ද තහනම් වේ.
අනාමිකා
කථාපුවත
සිය සැමියා සොයමින් ඇය සාරතී සමග විවිධ ස්ථාන කරා යයි. එක් ස්ථානයක දී ඇය සොයාගන්නේ ඇය ඉන්දියාවට පැමිණීමට සති 2කට පෙර ඇගේ සැමියා රැකියාවෙන් ඉල්ලා අස්වී ඇති බවයි. ඇය මස්ජිදයකට යන අතර, එහි ප්‍රධාන පූජකයා ඇයට යමක් පැවසීමට තැත් කරයි. නමුත් මඳ දිනකින් ඔහු ඝාතනයට ලක්වේ. විවිධ ස්ථාන වෙත යමින් ඇය සිය සැමියා සොයා යයි. එක් අවස්ථාවක දී පොලිස් පරීක්ෂකවරයා ඇයට යෝජනා කරන්නේ තමන් සමග සිය නවාතැන්පළට පැමිණියහොත්, තමන් ඇයට සැමියා සොයාගැනීමට උපකාර කරන බවයි. අනාමිකා ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කරයි. පරීක්ෂකවරයා අනාමිකාට නවාතැන්පළට පැමිණීමට පැවසූ වේලාව වන විට ඔහු ද අබිරහස් ලෙස ඝාතනය වේ. ඔහුව ඝාතනය වීමට හේතුව ඔහු අනාමිකාගේ සැමියා සිටි ස්ථානය දැන සිටීම යැයි විශ්වාස කෙරේ.
අනාමිකා කිසියම් දෙයක් සඟවන බව වටහාගන්නා පොලීසිය සාරතීට ඇගේ කටයුතුවලට සම්බන්ධ නොවන ලෙස නියෝග කරයි. මෙම කුමන්ත්‍රණයේ සැලසුම පිළිබඳ හෙළි කරගැනීමට අනාමිකා අසන්න වන විට, ඇය ද තෙවන මිනීමැරුමේ ඉලක්කය බවට පත්වේ. බෝම්බ පිපිරුම පිළිබඳ විමර්ශනය කරන රහස් පොලිස් නිලධාරියකු වන ඛාන් (පසුපති) අනාමිකාට පවසන්නේ ඇගේ සැමියාගේ පෙනුම පීපල්’ස් ප්ලාසාවේ බෝම්බ පිපිරුමේ ප්‍රධාන සැකකරු වන මිලන් දාම්ජි නම් ත්‍රස්තවාදියාට සමාන බවයි. නමුත් බෝම්බ පිපිරුම වන සමයේ සිය සැමියා තමන් තමග සිටි බවට සාක්ෂි ඇය ඉදිරිප්ත කරයි. එම රාත්‍රියේ ඝාතකයා අනාමිකාව ඝාතනයට පැමිණෙයි. නමුත් මීමැස්සන්ගේ ප්‍රහාරයට ලක්වන ඔහු පැන දුවයි.
නිෂ්පාදනය
නයන්තාරා සමග නව මුහුණවරකින් යුතුව සේඛර් කම්මුලා සිය දෙමළ සහ තෙලිඟු ද්වීභාෂා චිත්‍රපටය ඇරඹූයේ අප්‍රේල් 28 දින හයිදරාබාදයේ ය. මුලින් මෙහි ප්‍රධාන කාන්තා චරිතයට යොදා ගැනීමට අධ්‍යක්ෂකවරයා තීරණය කොට තිබුණේ අනුෂ්කා ෂෙට්ටි නිළියයි. නමුත් අනුෂ්කා ෂෙට්ටි එය ප්‍රතික්ෂේප කළේ මෙම චිත්‍රපටයේ දින ඇගේ සෙසු ව්‍යාපෘතිවල දින සමග ගළපාගත නොහැකි වූ හෙයිනි. නයන්තාරාහට බැඳි පිටපත සහ වස්ත්‍ර ලබාදෙන ලදී. මෙම චිත්‍රපටයේ ඇය නවතව මුහුණවරකින් පෙනී සිටින අතර, ඇය ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් දින ලබා දී තිබිණි. මෙහි ඇගේ චරිතය වූයේ ‘අනාමිකා’ නම් චරිතයයි. චිත්‍රපටයේ සම-නිෂ්පාදනය සිදුකරන ලද්දේ එන්ඩිමොල් ඉන්ඩිටා, ලොග්ලයින් ප්‍රොඩක්ෂන්ස් සහ සිලෙක්ට් මීඩියා හෝල්ඩිංස් යන ආයතන විසිනි.
මෙහි ඉරිදා රූගත කිරීම් හයිදරාබාදයේ පැරණි නගරයේ සිදු විය. මෙහි මුල් චිත්‍රපටය කොල්කතා නගරය වෙනුවට සේඛර් පැරණි නගරය මෙහි පසුතලය ලෙස තෝරාගත්තේ ය.
පැරණි හයිදරාබාදයේ අඛණ්ඩව දින 50ක් රූගත කිරීම් කොට ව්‍යාපෘතිය අවසන් කිරීමට සේඛර් සැලසුම් කොට තිබිණි. සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී සේඛර් පවසා තිබුණේ: "මෙම නමක් නොයෙදූ චිත්‍රපටය ද්වීභාෂා එකක් බැවින්, රූගත කිරීම් ඇරඹීමට ප්‍රථම අපට කළ යුතු කාර්යයන් රැසක් විය. මට මෙම ව්‍යාපෘතිය වෙත සම්පූර්ණ අවධානය යොමු කිරීමට සිදුවූ අතර, එය ප්‍රාදේශීය පරිසරයට ගැළපෙන පරිදි අනුවර්තනය කරන ලදී."
විචාරක පිළිගැනීම
නී එංගේ එන් අන්බේ චිත්‍රපටයට තරු 3ක් ලබාදුන් රෙඩිෆ් සඳහන් කොට තිබුණේ "කහානි දැවැන්ත සාර්ථකත්වයක් ලද නිසා මෙම ප්‍රතිනිර්මාණය කෙරෙහි බොහෝ අපේක්ෂා පැවතිණි. අවසනාවට, නී එංගේ එන් අන්බේ එම ලීගයටම අයත් නොවේ". ඩෙකෑන් ක්‍රෝනිකල් පුවත්පත සඳහන් කොට තිබුණේ "කහානි නරඹා නොමැති අයකුට ලකුණු 10න් 10ක් ලබාදිය හැකි උචිත චිත්‍රපටයක් වන මෙය හොඳ ප්‍රතිනිර්මාණයකි". මෙයට 4/5ක් ලබාදුන් සයිෆි සඳහන් කළේ "නී එංගේ එන් අන්බේයෝග්‍ය ත්‍රාසකයක මුහුණුවරක් ඇති අතර, නයන්තාරාගේ විශිෂ්ට රංගනයෙන් එය හැඩ වී ඇත. තාක්ෂණිකව ද විස්මිත නිර්මාණයක් වන මෙය එම්. එම්. කීරවානිගේ විශිෂ්ට පසුබිම් ස්වරාමාලාවන්ගෙන් ද, විජෙයි සී. කුමාර්ගේ කැමරාකරණයෙන් ද ඔප්නැංවී ඇත." හින්දුස්ථාන් ටයිම්ස් පුවත්පත සඳහන් කොට තිබුණේ "නී එංගේ අඑන් අන්බේ හි කතාපුවත සහ ඉදිරිපත් කෙරෙන විලාසය කහානි සේම මා දැඩි ග්‍රහණය කරගත්තේ ය. දෙමළ චිත්‍රපටය ද මනාව ගොඩනංවා ඇත. මෙය නියපොතු-සැපෙන තරමේ ත්‍රාසකයක් නොවූව ද, සිත්ඇදගන්නාසුලු ය. මෙහි උදාසීන අවස්ථාවක් මට හමුනොවී ය". එම පුවත්පත මගින් මෙයට තරු 5න් 3ක් ලබා දී තිබිණි.
ත්‍රිකෝණමිතියෙහි ඉතිහාසය
ත්‍රිකෝණ පිලිබඳ මුල් අධ්‍යයන ක්‍රි.පූ 2 වන සහස්‍රයේ, ඊජිප්තු ගණිතය (රයින්ඩ් ගණිත පැපිරස්) සහ බබිලෝනීය ගණිතය තුළ සොයාගත හැකිය. කුෂයිට් ගණිතයේ ත්‍රිකෝණමිතිය ද ප්‍රචලිත විය. ත්‍රිකෝණමිතික ශ්‍රිතයන් ක්‍රමානුකූලව අධ්‍යයනය කිරීම හෙලෙනිස්ටික් ගණිතයෙන් ආරම්භ වූ අතර එය හෙලෙනිස්ටික් තාරකා විද්‍යාවේ කොටසක් ලෙස ඉන්දියාවට ළඟා විය. ඉන්දියානු තාරකා විද්‍යාවේදී, ගුප්ත යුගයේ දී ත්‍රිකෝණමිතික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ අධ්‍යයනය සමෘධිමත් විය, විශේෂයෙන් සයන(sine) ක්‍රියාකාරිත්වය සොයාගත් ආර්යභටා (ක්‍රි.ව. හයවන සියවස). මධ්‍යතන යුගයේදී, අල්-ක්වාරිස්මි සහ අබු අල්-වෆා වැනි ගනිතාඤයින් විසින් ත්‍රිකෝණමිතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය ඉස්ලාමීය ගණිතයේ අඛණ්ඩව සිදු කරන ලදී. එය ත්‍රිකෝණමිතික කාර්යයන් හයම දන්නා ඉස්ලාමීය ලෝකයේ ස්වාධීන විනයක් බවට පත්විය. අරාබි සහ ග්‍රීක ග්‍රන්ථවල පරිවර්තන පුනරුදයේ ආරම්භයේ සිට රෙජියෝමොන්ටානස් සමඟ ත්‍රිකෝණමිතිය ලතින් බටහිර භාෂාවක් ලෙස පිළිගැනීමට හේතු විය. නූතන ත්‍රිකෝණමිතියෙහි වර්ධනය 17 වන සියවසේ ගණිතය (අයිසැක් නිව්ටන් සහ ජේම්ස් ස්ටර්ලිං) සමඟ ආරම්භ වී ලියොන්හාර්ඩ් අයිලර් (1748) සමඟ එහි නවීන ස්වරූපයට ළඟා විය.
නාම මුලාශ්‍රය
“ත්‍රිකෝණමිතිය” යන වචනය ග්‍රීක ත්‍රිකෝණ, “ත්‍රිකෝණය” සහ μέτρον(metron, මෙට්‍රෝන්, “මිනුම”) යන වචන වලින් සෑදී ඇත."සයින්(sine)" යන නූතන වචනය ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ සයිනස්(sinus) යන ලතින් වචනයෙන් වන අතර එහි අර්ථය "bay(බොක්ක)", "bosom(ළය)" හෝ "fold(නැම්ම)" යන්නයි. වක්‍රව ඉන්දියානු, පර්සියානු සහ අරාබි සම්ප්‍රේෂණය හරහා ග්‍රීක වචනයක් වන කෝර්ඩෝ(khordḗ) "දුනු-නූල්, යතුරු පුවරුව" ". සංස්කෘත භාෂාවෙන් සයින් සඳහා හින්දු පදය jyā "bow-string" වේ, හින්දු භක්තිකයන් මුලින් හඳුන්වා දුන් අතර සාමාන්‍යයෙන් ත්‍රිකෝණමිතික ශ්‍රිත තුනක්, jyā, koti-jyā සහ utkrama-jyā භාවිතා කරයි. හින්දු භක්තිකයන් මේවා අර්ථ දැක්වූයේ කෝණයක නොව චක්‍රයක චාපයක ක්‍රියාකාරිත්වයන් වන අතර එම නිසා දුනු නූලක් සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධය ඇති අතර එම නිසා චාපය සඳහා “චාපයේ යතුරු පුවරුව” “දුන්නක්” (ධනු, සීපා) ලෙස හැඳින්වේ. එහි සමාන පද වන්නේ ජිවා, සිජිනි, මෝර්වි, ගුණ වැනි ය. සයින් ශ්‍රිතය පසුව ජාවා ප්‍රභේදයට අනුවර්තනය කරන ලදී. සංස්කෘත ජාවා අරාබි භාෂාවට ජිබා ලෙස පරිවර්තනය කරන ලදි (සම්මත) جب. මෙය පසුව අව්‍යාජ අරාබි වචනයක් වන ජේබ් ලෙස අර්ථකථනය කරන ලදි, එහි අර්ථය “ළය, ගුණය, බොක්ක” යන්නයි.  අරාබිවරුන් විසින් හෝ චෙස්ටර්හි රොබට් වැනි යුරෝපීය පරිවර්තකයන්ගේ අත්වැරැද්දකින්, ජේබ්ව ලතින් භාෂාවට සයිනස් ලෙස පරිවර්තනය කළේය. විශේෂයෙන් ෆිබොනාච්චිගේ සයිනස් රෙක්ටස් ආකස් සයිනස් යන පදය ස්ථාපිත කිරීමට බලපෑම් ඇති කළේය. "මිනිත්තුව" සහ "දෙවන" යන වචන ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ ලතින් වාක්‍ය ඛණ්ඩ වන මිනූටේ ප්‍රීමා සහ මිනූටේ සෙකුන්ඩේ යන කොටස් වලිනි. මේවා දළ වශයෙන් "පළමු කුඩා කොටස්" සහ "දෙවන කුඩා කොටස්" ලෙස පරිවර්තනය වේ.
ලංකාව (වක්‍රෝත්තිහරණය)
ඔබට අවශ්‍ය ලිපිය තෝරාගන්න
මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී
මහා ප්‍රජාපති ගෝතමිය බුදුන් වහන්සේගේ භික්ෂුණි වරය ඉල්ලු ප්‍රථම කාන්තාව මෙන්ම සංඝ සමාජයට එක්වූ ප්‍රථම කාන්තාවද වූවාය. ඇය බුදුන්ගේ මව් පාර්ශවයේ කුඩා මව වූවාය. බුදුන්ගේ මව වූ මහාමායා දේවිය මිය ගිය පසු හදා වඩා ගත් මව වූයේද මහා ප්‍රජාපති ගෝතමියයි. පුරාණ නේපාලයේ ‘දේවදහ’ නම් ස්ථානයෙහි ගෝතමිය උපත ලැබුවාය. මෙම ස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ දකුණු නේපාලයේ වර්තමාන දේවදහ නගරයේය.
මුල් කාලය
අග්‍ර ගණයේ තෙරණියක වූ මහා ප්‍රජාපතිය, කෝලිය රජ පවුලේ මහාමායා දේවියගේ බාල සොහොයුරිය ලෙස “දෙව්දහ” හිදි උපන්නාය. ඇය උපන් අවස්ථාවේ ඇයට අනාගතයේදි පරිවාර ජනයා බොහොමයක් සිටින බවට අනාවැකි කරුවන් කීම නිසා ඇයට මහා ප්‍රජාපතී යනුවෙන් නම තබන ලදී. ගෝතමී යනු ඇගේ ගෝත්‍ර නාමයයි. (MA.i.1001.cp.AA.ii 774) භික්ෂුණි ශාසනය ආරම්භ කිරීමට බුදුන් වහන්සේගෙන් අනුමැතිය ලබා ගන්නා තැනැත්තිය වන්නේ මහා ප්‍රජාපති ගෝතමිය බවට උගතුන් විසින් අනාවැකි පවසා තිබිණ. ඇගේ පියා අන්ජන සක්ක හා මව සුලක්නා ලෙසින් පුරාණ ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. (A.p.ii.538) මහාවංශයේ හැටියට ඇගේ පියා අන්ජන් වන අතර මව යශෝධරා වන්නීය. (Mhv.ii 18) දන්පානී සහ සුප්පබුද්ධ ඇගේ සොහොයුරෝ වූහ. (co.Dpv.xviii.7) ප්‍රජාපතී ගෝතමියගේ උප්පත්තියේදි අංග ලක්ෂණ බලා ඇය පුතෙක් ලැබුවහොත් ඔහු දිනක සක්විති රජෙකු වන බවත් දුවක ලැබුවහොත් ඇය සක්විති රජ කෙනෙකුගේ අග මෙහෙසිය වන බව අනාවැකි පල කළහ.
මායා දේවිය සිදුහත් කුමරු ඉපිද දවස් හතකින් මිය ගොස් තුසිත දෙව්ලොව මාතෘ දිව්‍ය පුත්‍රයාව ඉපදුනි.ඉන් පසු සිදුහත් කුමරුගේ සුලුමව වූ මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී විසින් ඔහු ඇති දැඩි කරන ලදී.මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමීය සුද්ධෝදන  රජු දාව නන්ද කුමරු සහ සුන්දරී නන්දා කුමරිය ලැබුණි.සිදුහත් කුමරු ,නන්ද කුමරු ,සුන්දරී නන්දා කුමරිය ,රාහුල කුමරා සහ සිය ලේලිය වූ යශෝදරා දේවිය යන සියලු දරුවන්ට ඇය එකසේ ආදර සැලකිලි දැක්විය.
පළමු කාන්තාව පැවිදි කිරීම
තම ස්වාමියා වූ ශුද්ධෝදන රජු මිය යාමෙන් පසු ගිහිෙගය අතහැර යා යුතුයයි ප්‍රජාපතිය තීරණය කළාය. එම අවස්ථාවේ බුදුන් වහන්සේ “වේසාලි” යෙහි වැඩ සිටි අතර බුදුන් වහන්සේගෙන් පැවදි වීම සඳහා අවසර ලබා ගැනීමට අවස්ථාවක් එළඹෙන තෙක් ප්‍රජාපතිය බලා සිටියාය. ප්‍රජාපතිය ඒ වන විටත් සෝවාන් ඵලය ලබා සිටියාය. ඇය එම තත්වයට පත් වූයේ බුදුන් වහන්සේ තම පියාගේ ඇරයුමෙන් පියරජුගේ මාළිගයට පළමුවෙන් වැඩි අවස්ථාවේදි මහා ධම්මපාල ජාතකය දේශනා කළ අවස්ථාවේදිය (DhA.i 97). භික්ෂුණි ශාසනය ආරම්භ කිරීම සඳහා බුදුන් වහන්සේගෙන් අනුමැතිය ලබා ගන්නා පළමු තැනැත්තිය වන්නේ ප්‍රජාපති ගෝතමිය යයි උගතුන් විසින් අනාවැකි පවසා තිබිනි. ඇයට මෙම අවස්ථාව උදා වූයේ බුදුන් වහන්සේ ශාක්‍ය හා කෝලිය වංශිකයින් අතර රොහිණි නදියේ ජලය බෙදා ගැනිම සම්බන්ධයෙන් ඇති වි තිබුනු ගැටුම නිරාකරණය කිරීමට බුදුන් වහන්සේ කපිල වස්තු නුවරට වැඩි අවස්ථාවේදිය. එම ආරවුල සන්ඳවීමෙන් අනතුරුව බුදුන් වහන්සේ කලහවිවාද සූත්‍රය දේශනා කළ සේක. ශාඛ්‍ය වංශික තරුණයින් 500 ක් දෙනා සඟ සසුනට ඇතුලත් වූහ. මහා ප්‍රජාපති ගෝතමිය විසින් මෙහෙයවන ලදුව ශාක්‍ය වංශික බිරින්දැවරු ද බුදුන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඔවුන්ද මහණ කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. එහෙත් බුදුන් වහන්සේ එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කර වේසාලි වෙත වැඩම කළහ. එහෙත් ප්‍රජාපති සහ පිරිස පසුබට නොවූහ. ඔව්හු කරණවෑමියෙකු ලවා තම කෙස් වැටි කපා දමා කහ සිවුරෙන් සැරසි පයින්ම ‘වේසාලි’ වෙත ගියහ. ඔව්හු තුවාල වූ පාද සහිතව එසේ පැමිණ තමන් සඟ සසුනට ඇතුළත් කර ගන්නා ලෙස නැවත වරක් ආයාචනා කළහ. එවරද බුදුන් වහන්සේ එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. එවරද ආනන්ද තෙරුන් ඔවුන් වෙනුවෙන් මැදිහත් වූහ. බුදුන් ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම ඉටු කිරීමට පොරොන්දු වූයේ දැඩි කොන්දේසි අටක් පිළිපැදිය යුතු බව ප්‍රකාශ කරමිනි. (විස්තර සඳහා විනii 253 j-A.iv.27 ) පසුව ප්‍රජාපති ගෝතමියගේ පැවිද්ද ගැන ප්‍රශ්නයක් ඇති වූයේ 14 එය විධිමත් ලෙස සිදු නොවුනු බැවිනි. අනෙකුත් භික්ෂුණීන්ට මෙය වැටහීමෙන් පසු ඔවුන්ගේ ඇතමෙකු උපෝශත පැවැත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. එවිට බුදුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ ඇයට පැවිද්ද දෙන ලද්දේ තමන් වහන්සේම බැවින් එය යථා පරිදි සිදු වී ඇති බවයි. භික්ෂුණින් වෙත පනවන ලද ගුරැධමි අට අනුමත වීම තුලින් ඇයගේ උපසම්පදාව සිදු විය.
මහා ප්‍රජාපතියගේ ආශ්‍රම ජීවිතය
පැවිදි කිරීමෙන් පසු ප්‍රජාපතිය පැමිණ බුදුනට වැඳ නමස්කාර කළාය. බුදුහු ඇයට ධර්ම දේශනා කොට කමටහන් දුන්හ. එම අරමුණ සමග ඇය ඇයගේ ඥාණය වර්ධනය කර ඉතා ඉක්මණින් අරහත් බවට පත් වූවාය. ඇය සමග පැමිණි භික්ෂුණින් පන්සිය දෙනාට නන්ද කෝවාද සූත්‍රය ඇසිමෙන් අරහත් බවට පත් වූහ. පසුව ජේතවනයේදි සංඝයා වහන්සේලා රැස් වූ අවස්ථාවක බුදුන් වහන්සේ ප්‍රජාපතිය ‘දැනිමෙන් අගපත්’ තැනැත්තිය ලෙස ප්‍රකාශ කළහ. ඉන් ටික කලකට පසු වේසාලියෙහිදි තමන්ගේ ජීවිතය අවසානය කරා ළඟා වී ඇති බව ඇයට වැටහුනි. එවිට ඇගේ වයස අවුරුදු එකසිය විස්සක් විය. ඇය බුදුන්ගේ අවසර ගෙන ප්‍රාතිහාරයන් කිහිපයක් පෑවාය. අනතුරුව පිරිනිවන් පෑවාය. ඇගේ පරිවාර මෙහෙණින් වහන්සේලා පන්සිය දෙනාද ඇය සමග පිරිනිවන් පෑහ. ඇගේ ආදාහනය පැවති අවස්ථාවේ පැවති අවමංගල චාරිත්‍ර වල ආශ්චර්යමත් භාවය දෙවැනි වූයේ බුදුන්වහන්සේ ට පමණි යැයි කියනු ලැබේ.
වෙනත් භවයන්
පදුමුත්තර බුදුන්ගේ කාලයේදී ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ලබා ගැනීමට ප්‍රජාපතිය අදහස් කළාය. එම භවයේදි ඇය “හංසවති” හි වංශවතෙකුගේ පවුලක උපන්නාය. එක්තරා භික්ෂුණිනියකට බුදුන් වහන්සේ පළපුරුද්ද අතින් අග්‍රස්ථානය භාරකරවන බව දැනගත් ප්‍රජාපතිය එම තත්වය ඇයට ලබා ගැනිමට අපේක්ෂා කළාය. ඒ සඳහා බොහෝ යහපත් ක්‍රියාවන් කළාය. පුනරුප්පත්ති කීපයකට පසු ඇය නැවත වතාවක් බරණස් නුවරහි හි උපත ලැබුවාය. ඒ පන්සියයක් වහල් කාන්තාවන් පිරිසකගේ ප්‍රධානියා වශයෙනි. වැසි ඇද හැලීම ආරම්භ වූ විට පසේබුදුවරු පස් නමක් නවාතැන් සොයා ජේතවනාරාමයට වැඩියහ. භාණ්ඩාගාරික තැන එම පසේ බුදුවරුනට නවාතැන් දීම ප්‍රතික්ෂේප කරනු ප්‍රජාපති දුටුවාය. ප්‍රජාපතිය ඇගේ පිරිවරෙහි සිටි කාන්තාවන් කිහිප දෙනෙකු සමග සාකාච්ඡා කොට ඔවුන්ගේ ස්වාමිවරු කීප දෙනෙකු පසේ බුදුවරු සඳහා මඩු පහක් තනවා දීමට එකඟ කරවා ගත්හ. එසේ කොට පසේ බුදුවරුන්ට නවාතැන් පහසුකම් සලස්වා වෙනත් අවශ්‍ය සියල්ල සැපයූහ. වැසි සමය අවසාන වූ පසු ඔව්හු සෑම පසේබුදුනමකටම සිවුරු තුනක් පූජා කළහ. එයින් පසු ඇය බරණැස් නුවර අසල රෙදි වියන්නන්ගේ ගමක උපත ලැබුවාය. නැවත ඇය උපස්ථාන කෙළ්ය. පසේබුදුවරුන් පන්සිය නමකටයි. ඔවුන් පදුමාවතිගේ පුත්තු වූහ. (Thig A. 140 ffi AA.i.185. Ap.ii 529 43)
එක්තරා අවස්ථාවකදී ප්‍රජාපතිය විසින් බුදුන් සඳහා පුදුම උපදවන රෙදි වර්ගයකින් සිවුරක් ඉතා අලංකාර ලෙස නිම කල බව කියැවේ. එහෙත් එය බුදුන් වහන්සේට පූජා කිරීමට පැමිණි විට බුදුහු එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ. බුදුන් වහන්සේ එය සියලුම සංඝයා වෙත කරන පූජාවක් ලෙස පූජා කිරීමට යෝජනා කළහ. ප්‍රජාපති දේවිය බලාපොරොත්තු සුන් වූ තත්වයට පත් වූ අතර ආනන්ද හිමියන් මැදිහත් විය. එම යෝජනාව කළේ ප්‍රජාපතියගේම යහපත තකා යයි බුදුන් වහන්සේ වදාළහ. එමෙන්ම අනාගතයේදි එවැනි තෑගි පිරිනමන අයට ආදර්ශයක්ද වනු පිණිස යයිද බුදුන් පවසා සිටියහ. දක්ඛිණ විභංග සූත්‍රය දේශනා කළේ මෙම අවස්ථාවේදිය (m iii.253 .FF ii 1001 FF) බුදුන් වහන්සේ ප්‍රජාපතියට මහත් සේ ඇලුම් කළ සේක. ඇය ගිලන්ව හොත් අවස්ථාවේ කිසිදු භික්ෂුවක් ඇය හමුවට ධර්ම දේශනා කිරීම සඳහා නොගොස් සිටි අවස්ථාවේ (එය රෙගුලාසියට පටහැනි නිසා) බුදුන් වහන්සේ එම රෙගුලාසි සංශෝධනය කරමින් ඇයට ධර්මය දේශනා කිරීම සඳහා උන් වහන්සේම වැඩියහ. ප්‍රජාපතියගේ නම කීප අවස්ථාවකදිම ජාතක කථාවල සඳහන්වේ. චූල නන්දිය ජාතකයේ ඇය මව් වැඳිරි යයි චුල්ලධම්මපාල ජාතකයේ චණ්ඩාය.
දේවදහ දී උපන් ප්‍රජාපතිය විසින් සේවයේ යොදවනු ලැබු උපස්ථායිකාවක් ගැන කථාවක් තිබේ. ඇය ප්‍රජාපතිය සමග පැවදි ජිවිතයට ඇතුළත් වූවාය. එහෙත් අවුරුදු විසිපහක් තිස්සේ ධම්ම දින්න දේශනාව ශ්‍රවනය කරන තෙක් කාම සිතිවිලි වලින් පීඩා වින්දාය. ඉන්පසු ඇය භාවන ක්‍රම ප්‍රගුන කර අරහත් භවයට පත් වූවාය.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Maha_Pajapati_Gotami
සති (සිරිත)
ඇය පියා වූ දක්ෂ විසින් ඇය  (ජීවමාන) පුරුෂයා වූ  ශිව ගැරහීම දරා ගත නොහැකි වීම හේතුවෙන් ස්වයං-බිලිපූජාවක් සිදු කල, දක්ෂයානී ලෙසින්ද හැඳින්වෙන,  සති  දෙවඟනගේ මුල් නම මත පදනම්ව මෙම පදය ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. වැන්දඹුව හැඳින්වීම සඳහාද මෙම පදය භාවිතා වේ. සති යන පදය සමහරවිට තේරුම් ගැනෙනුයේ "පතිදම් රකින කාන්තාව" ලෙසිනි.
සම්භවය
thumb|250px|"ඇයගේ මියගිය සැමියාගේ දේහය සමග හින්දු වැන්දඹුවක් පිළිස්සීමේ උත්සවය", පික්ටෝරියල් හිස්ට්‍රි ඔෆ් චයිනා ඇන්ඩ් ඉන්ඩියා, 1851 වෙතින්.
මෙම සිරිත පැවතුම පිළිබඳ විශ්වසනීය සටහන් කිහිපයක් ගුප්ත අධිරාජ්‍යය‍ට පෙරාතුව, දළ වශයෙන් ක්‍රිව 400 දී පමණ හමුවේ. මෙම කාලයට පසුව, අනුස්මරණ ශිලාවන්හි සති සිදුවීම් කැටයම් කොට සටහන් කෙරුම ඇරඹුණි. සියවස් ගණනකට පසු කාලයට අයත් විශාල සමුච්චයක් රාජස්තාන් හි හමුවුනද, මේවා අතුරින් මුල්ම ඒවා හමුවන්නේ මධ්‍ය  ප්‍රදේශ් හි සාගාර්හිය. දෙව්ලි, හෝ සති-ශිලා ලෙසින් හැඳින්වෙන මෙම කැටයම් ගල්, ප්‍රණාමයට හා වන්දනයට පාත්‍ර වුනු මිය ගිය කාන්තාවන් පුදන සිද්ධස්ථාන බවට පත්ව ඇත. මේවා බටහිර ඉන්දියාවෙහි මහත් ප්‍රචලිතය.
10වන සියවස පමණ වන විට, වර්තමානයේ අප දන්නා ආකාරයට සති සිරිත පැවැත්වීම පිළිබඳව, අර්ධද්වීපයේ බොහෝ ප්‍රදේශ දැනුවත්ව සිටියහ. සාමාන්‍යයෙන් අඩු සිදුවීම් සංඛ්‍යාවක් සහිතව හා ප්‍රාදේශීය ප්‍රභේදනයන්ද සහිතව වුව, එය 19වන සියවසෙහි මුල් අවදිය වන තුරු පවා, දිගටම පැවැති බව පෙනේ.
අඩුම වශයෙන් පාර්ශවික ලෙසින් ඓතිහාසික විස්තර වාර්තා ලෙසින් හෝ සැලකිය හැකි, ගැහැණු සහ පිරිමි යන දෙපාර්ශවයම විසින් ස්වෙච්ඡාවෙන් ස්වයං-බිලිපූජා වීමේ සමහර අවස්ථා පිළිබඳ විස්තර, මහා භාරතය සහ අනෙකුත් කෘතීන් තුල දක්නට  ඇත. කෙසේවෙතත්, මෙම කෘතීන්ගේ බොහෝ කොටසක් සමන්විත වන්නේ, මුල් කතාන්තරයක, පසුකාලීන අතුරු-තැන් පිරවීම් වලින් වන බැවින්, විශ්වසනීය කාල නිර්ණයක යෙදීම අපහසු බව දත මනාය. තවදුරටත්, ස්වයං-බිලිපූජා වීම හෝ ස්වයං-බිලිපූජා වීමට ඇති අභිරුචිය හෝ ව්‍යවහාර චාරිත්‍රයක් ලෙසින් මහාභාරතයෙහි දක්වා නොමැත. රජසුය යග්න වැනි අනෙකුත් චාරිත්‍ර පිළිබඳ සඳහන්ව ඇතත්, ස්වයං-බිලිපූජාව හැඳින්වීමට 'සති' යන වදන කිසිවිටෙක මහාභාරතය තුල භාවිත වී නොමැත. අනෙක්අතට, ස්වයං-බිලිපූජා සලකනු ලැබ ඇත්තේ ප්‍රියයෙකුගේ වියෝව හේතුවෙන් ඇතිවූ අත්‍යන්ත ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීමක් ලෙසිනි.
මෙම චාරිත්‍රයට ප්‍රාග්-ඓතිහාසික මූලයන් ඇති අතර, අනෙකුත් සංස්කෘතීන් අතර බොහෝ සාම්‍යයන් ‍දක්නට ඇත. නිදසුනක් ලෙසින්, ඉබන් ෆඩ්ලාන් විසින් විස්තර කෙරෙන, රුස් වරුන් ගේ නැව් පටවා වළ ලෑම හිදී, ඇයගේ ස්වාමියා සමග ගැහැණු වහලෙකු පිළිස්සීම සසඳා බලන්න.
මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ගවේෂණයද සමගින් ඉන්දියාවට චාරිකාවේ යෙදුනු ග්‍රීක ඉතිහාසඥ කැසන්ඩ්‍රෙයියා හි ඇරිස්ටොබියුලස් විසින් තක්ෂිලා නගරයෙහි සිදුවූ සති පූජාවක් පිළිබඳ සටහන් තබාගෙන ඇත. පසුකාලීනව සිදුවූ ස්වේච්ඡා සහ-ආදාහනයක් ගැන විස්තර දැක්වෙන්නේ කාඩියාහි  යුමෙනස් ගේ හමුදාවෙහි ඉන්දියානු සොල්දාදුවෙකු අරභයා වන අතර, එහිදී සිදුවී ඇත්තේ, ක්‍රිපූ 316දී  සිදුවූ ඔහුගේ අවමංගල්‍යයෙහිදී  චිතකයට පැන මිය යෑමට බිරියන් දෙදෙනා තරගයෙහි යෙදීමයි. ග්‍රීක වරුන් විශ්වාස කලේ මෙම චාරිත්‍රය ස්ථාපිත කොට තිබූයේ බිරියන් විසින් ඔවුන්ගේ සැමියන් හට වස දී‍ම අධෛර්යමත් කෙරුමට බවය.
ගුප්ත අධිරාජ්‍යයට පෙර උතුරු ඉන්දියාවෙහි අවමංගල්‍යයන්හිදී ස්වෙච්ඡාවෙන් සිදුවූ මරණ පිළිබඳ විස්තර සටහන් කොට ඇත. මුල් පරිචය හැඳින්වූයේ අනුමරණ ලෙසින් වන අතර, ඒවා දුර්ලභ විය. පසුකාලීන සති සම්මතයන් හා අනුමරණ සැසඳිය නොහැකි වූයේ, ඒ පරිචයන් වැන්දඹුවන්ට සීමාව නොතිබූ අතර — අනෙක් අතට, මළ තැනැත්තා හට පුද්ගලික ලැදිකමක් දැක්වූ, පුරුෂ හෝ ස්ත්‍රී, ඕනෑම අයෙකු හට, ප්‍රියයෙකුගේ  අවමංල්‍යයකදී  සියදිවි නසාගැනුමට අවකාශ තිබූ බැවිනි. මළ තැනැත්තෙහුගේ නෑදෑයන්, සේවකයන්, අනුගාමිකයන්, හෝ මිත්‍රයන් මෙයට ඇතුළත්ව සිටියහ. සමහරවිට, මෙම මරණ පැනනැගුනේ පක්ෂපාතීත්ව ගිවිසුම් නිසාවෙන් වන අතර, පසුකාලීනව ජපානයෙහි දක්නට ලැබුනු සෙප්පුකු චාරිත්‍රය හා සමග සුළු සාම්‍යයක් දැක්වීය.
පරිචය
සති කොමිසම (වැලැකුම) පණත1987 I කොටස, ඡේදය 2(c) විසින් සති අර්ථදක්වන්නේ මෙසේය:
(i) ඇයගේ මියගිය ස්වාමියාගේ හෝ වෙත් කිසියම් ඥාතියෙකුගේ හෝ දේහය සමග හෝ ස්වාමියාට හෝ එවන් ඥාතියාට බැඳි කිසියම් භාණ්ඩයක්, ද්‍රව්‍යයක් හෝ වස්තුවක් හා සමගින් හෝ, ඕනෑම වැන්දඹුවක්; හෝ
(ii) ඇ‍යගේ ඥාතීන්ගේ දේහය සමගින්, ඕනෑම කාන්තාවක්, එවන් පිළිස්සීම හෝ වැලලීම හෝ වැන්දඹුවගේ හෝ කාන්තාවගේ හෝ පාර්ශවයෙන් ස්වෙච්ඡාවෙන් සිදුවන බවට කියාපාන අවස්ථාවකදී හෝ එසේ නොකරන අවස්ථාවකදී  යන්න නොසලකමින්, පණපිටින් පිළිස්සීම හෝ වැලලීම –
සති ක්‍රියාව ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුවන බවට කියනු ලැබේ; දැනට සතුව ඇති වාර්තා වලට අනුව, මෙයින් බොහෝ ක්‍රියාවන් ඇත්ත වශයෙන්ම ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුවී ඇත. සමහර ජනප්‍රජාවන් තුල වැන්දඹුව අතින් මෙම ක්‍රියාව සිදුවිය යුතු බවට බලාපොරොත්තුවක් තිබෙන්නට ඇති අතර, සමාජීය තෙරපුම හා බලාපාරොත්තු කෙතරම් දුරට බලපෑමක් එල්ල කරන තත්ත්වයට පත්වූයේද යන්න වර්තමානයෙහිදී වාද විවාදයන්ට තුඩු දෙමින් පවතී. කෙසේවෙතත්, සති කෘත්‍යයෙහි යෙදීමට වැන්දඹුවගේ අදහස අනෙකුන් විසින් නොපිළිගත් අවස්ථාද, මරණය වැලැක්වීමට ප්‍රයත්න දැරූ අවස්ථාද තිබී ඇත්තේය.
සාම්ප්‍රදායික වශයෙන්, යම් අයෙකුගේ අවමංගල්‍යය සිදුකෙරෙනුයේ මරණය සිදුවී දිනක් ඇතුලතදී වන බැවින්, සති පිළිබඳ තීරණය එම කාලය තුලදී ගැනීම සිදු විය යුතුව තිබුණි. සැමියා වෙනත් ස්ථානයක මියගොස් තිබුණු අවස්ථාවකදී, වැන්දඹුව පසු දිනෙක බිලිපූජා වීමෙන් මරණයට පත්වීමට ඉඩ තිබුණි.
බොහෝ විට සති කෘත්‍යය අවධාරණය කර සිටියේ වැන්දඹුව හා ඇයගේ මිය ගිය සැමියා අතර විවාහයයි. උදහරණයක් වශයෙන්, සති සිදුකිරීමට යන තැනැත්තිය, බොහෝවිට, ශෝකය පල කරන වස්ත්‍ර වෙනුවට මංගල්‍ය වස්ත්‍ර හෝ වෙනත් අලංකාර ඇඳුම් පැලඳුම් හැඳ සිටියාය. සති සිරිතට නෑකම් කියන එහෙත් වෙනස් ජවුහාර් කෘත්‍යයෙහි මූලික කාර්යයන්හිදී, සැමියා හා බිරිඳ ඔවුන්ගේ මරණ කරා වෙන් වශයෙන් යෑමට පෙර, ඔවුන්ගේ විවාහ මංගල්‍ය වස්ත්‍රයන්ගෙන් සැරසී ඔවුන්ගේ විවාහ චාරිත්‍ර නැවත සිදු කල බව ප්‍රකාශිතය.
සති සිරිතේ බොහෝ ප්‍රභේදයන් පිළිබඳ විස්තර වාර්තා පවතී. මේ අතුරින් විස්තර සටහන් බොහෝමයක් සඳහන් කරන්නේ කාන්තාව ඇයගේ මියගිය සැමියා අබියසින් චිතකයෙහි වාඩිවී හෝ දිගාවී සිටි බවකි. තවත් බොහෝ විස්තර වාර්තා සටහන් කරන්නේ චිතකය දැල්වූ පසුව කාන්තාව ගිනි දැල්ල වෙත පිය නැංවූ බවක් හෝ එයට පැන්න බවක් වන අතර, සමහරක් විස්තර කරනුයේ කාන්තාවන් චිතකය මත වාඩිවී ඔවුන් විසින්ම එය දැල්වූ බවකි.
චාරිත්‍රය සඳහා ලිඛිත උපදෙස් මාලාවන්ද පවතී. උදාහරණයක් ලෙස, යල්ලජීයම් විස්තරාත්මක උපදෙස් සපයමින්, සති සිදුකල හැක්කේ කවුරුන් විසින්ද, සති සඳහා ශුද්ධ පවිත්‍ර වීම, ස්ථානගතවීම, වස්ත්‍රය, සහ අනෙකුත් චාරිත්‍රමය කාරණා ආදිය පැහැදිලි කරයි.
බලකිරීම
චිත්‍රමය හා කථන සටහන් බොහෝ විට විස්තර කරනුයේ වැන්දඹුව නොදැල්වූ චිතකය මත වාඩිවී සිටින බවත්, ඉක්බිතිව  ගැටගැසීමට හෝ වෙනත් ආකාරයක අවහිරයකට හෝ ලක්කිරීමෙන් ගින්න දැල්වීමෙන් පසුව පැන යාම වැලකුණු බවයි. සමහරක් විස්තර පවසන්නේ කාන්තාව මත් කොට තිබූ බවකි. එක් සටහනක් විස්තර කරන්නේ දිගු පොලු භාවිතා කල මිනිසුන් විසින් කාන්තාවක් ගිණි දැල්ලෙන් පැන යෑම වැලකූ බවය.
රාජකීය අවමංගල්‍යයන්
thumb|250px|මනාලිය තම සැමියාගේ අවමංගල්‍ය චිතකයට පනියි. පර්සියන්, සෆාවිඩ් යුගය, 17වන සියවසෙහි පළමු භාගය. මුහාමද් කාසිම් සිදුකල බවට සැලකේ රාජකීය අවමංගල්‍යයන් හි සමහරවිට ‍බොහෝ බිරින්දෑවරුන්ගේ හා අන්තඃපුර බිසවුන්ගේ මරණ සිදු වී ඇත. උදාහරණ කිහිපයක් රාජස්තාන් ඉතිහාසයේ සිදුවූ බව සඳහන්ව ඇත.
සන්යාසි වරයෙකු වීමට තම සැමියා විසින් කිරුළ අත්හැරීමෙන් අනතුරුව නේපාලයේ මහාරාණි රාජ් රාජේෂ්වරී දේවී 1799 දී උපරාජ බවට පත්වූයේ තම පුතු වෙනුවෙනි. 1804දී ඇය සැමියා නැවත පැමිණ පාලන බලය ගති. 1806 දී ඔහුගේ සහෝදරයා විසින් ඔහු ඝාතනය කරනු ලැබූ අතර, දින දහයකට පසුව 1806 මැයි 5 දිනදී, ඔහුගේ වැන්දඹුවට බලකෙරුනේ සති කෘත්‍යයෙහි යෙදෙන ලෙසටයි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:හින්දු ආගම ප්‍රවර්ගය:කාන්තා අයිතිවාසිකම් ප්‍රවර්ගය:පුරාණ චාරිත්‍ර ප්‍රවර්ගය:සංස්කෘත වචන හා වාක්‍යාංශ ප්‍රවර්ගය:සියදිවි නසාගැනීම්
නයිට්‍රික් අම්ලය
thumb thumb thumb
ගුණ
(සංශුද්ධ අම්ල 68% ද්‍රාවණයක් තාපාංකය 120.50C ‍ෙව්) ජලයේ ද්‍රව්‍යතාව	ද්‍රාව්‍යයි
අදාළ සංයෝග
විශේෂයෙන් සදහන් කර නොමැති නම් මුලාශ්‍රවල ද්‍රව්‍ය පිළිබද තොරතුරු සපයන්නේ සම්මත තත්ව වලිනි. (250C හා 100 kPa)
නයිට්‍රික් අම්ලය,(Aqua fortis) හා නයිට්‍රික් ස්ප්‍රිතුව ලෙසද හඳුන්වන අතර එය අධිකවම විඛාදනශීලී හා පිළිස්සුම ඇති කිරිමට ද සමත් අන්තරායක ප්‍රභල අම්ලයකි. නයිට්‍රික් පිළිබඳ වූ මුල්ම සංස්ලේෂණය සඳහන් ‍කරන ලද්දේ ක්‍රි. ව. 800 දී මුස්ලිම් ජාතික ආදි රසායන විද්‍යාඥ ජාබීර් ඉබන් හයියන් විසිනි.
සංශුද්ධ පිරිසිදු අවස්ථාවේ අවර්ණවන අතර කල් යත්ම නයිට්‍රජන්හි ඔක්සයිඩය නිසා කහ පැහැයකට හ‍ැරේ. ද්‍රාවණයේ නයිට්‍රික් අම්ලය 86%ට වැඩි නම් එය සධුම නයිට්‍රික් අම්ලය ලෙස හැඳන්වේ. තවද එහි අඩංගු නයි‍ට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රමාණය අනුව සධූම නයිට්‍රික් අම්ලය රතු සධූම නයිට්‍රික් අම්ලය සහ සුදු සධූම නයිට්‍රික් අම්ලය ලෙස නැවත වර්ග කෙරේ
භාවිත
thumb|විද්‍යාගාරය තුළ නයිට්‍රික් අම්ලය
IWFNA ද්‍රව ඉන්ධන රොකට්ටු තුළ ඔක්සිකාරක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. BOMARC මිසයිලය තුළ ඇති  ද්‍රව ඉන්ධන සංයෝග තුනෙන් එකක් ලෙස IRFNA  හැදින්විය හැක. නයිට්‍රික් අම්ලය හා ඇල්කොහොල ද්‍රාවණයක් වන, නයිටල් , ලෝහ වල ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහයක් නිරීක්ෂණය සඳහා භාවිතා කරයි. වාණිජමය වශයෙන් පවතින නයිට්‍රික් අම්ලය 5-30% අතර ප්‍රමාණයක් ද පොස්පරික් අම්ලය 15 – 40% පමණ ප්‍රමාණයක් ද අඩංගු ජලීය මිශ්‍රණයක ආහාර පිරිසිදු කිරීම සඳහා සහ කිරි කර්මාන්තයේ දී භාවිතා වන උපකරණවල අවක්ෂේපිත කැල්සියම් හා මැග්නීසියම් ඉවත් කිරීමට යොදා ගනී. ( ජලය ගලා බැසීම හා නිෂ්පාදනය හා පිරිසිදු කිරීම් ක්‍රියාවලියේදී කඨින ජලය භාවිතය නිසා මෙය සිදු වේ.)
නයිට්‍රෝකරණය
නයිට්‍රෝ ග්ලිසරින් ට්‍රයිනයිට්‍රෝටොලුවීන් (TNT) හා සයික්ලොට්‍රයිමෙතිලීන් ට්‍රයි නයිට්‍ර ඇමීන් (RDX)  වැනි නයි‍ට්‍රජන් අඩංගු පුපුරණ ද්‍රව්‍ය සෑදීමේදී හා ඇමෝනියම් නයිට්‍රේට් වැනි පොහොර සෑදිමේදී නියට්‍රික් අම්ලය භාවිත කෙරේ.
ජීර්ණය
ICP –MS හා ICP – AES  වැනි මූලද්‍රව්‍ය වර්ගීකරණ ක්‍රම වලදී ,තනුක  නයිට්‍රික් අම්ලය මේපල් හා වයින් ද්‍රව කෘතිමව නිර්මාණය කිරීමට යොදාගනී. මෙවැන්නක් සිදු කිරීම සඳහා අති පිරිසිදු අම්ලය අවශ්‍ය වේ.මෙසේ වන්නේ විශ්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය සඳහා ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක ලෝහ අයන ප්‍රමාණයක් බලපාන බැවිනි.
දැව කර්මාන්තය
අඩු සාන්ද්‍රණය සහිත (සාමාන්‍යයෙන් 10% ක් පමණ) නයිට්‍රික් අම්ලය මේපල් සහ පයින් දැව කෘතීමව නිර්මාණය කිරීමට යොදා ගනී. සාදන වර්ණය අළු - රත්‍රන් පැහැති පරණ ඉටි හා තෙල් නිමි දැව ආකාරයේ වේ.
අනෙකුත් භාවිතයන්
තනිවම නයිට්‍රික් අම්ලය බොහෝ ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියා කරන නිසා ලෝහ කර්මාන්තයේදී ශුද්ධ කිර්ම්වල දී හා කාබනික සංස්ලේෂණයේදී යොදා ගැනේ. හයිඩ්‍රො ක්ලෝරික් අම්ලය හා මිශ්‍රව රත්‍රන් හා ප්ලැටිනම් දිය කරන එක් ප්‍රතිකාරකයක් වන රාජ අම්ලය සාදයි.
බසායි ජනයා
බසායි යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ තායිවානයේ ආදිවාසී ජන කොට්ඨාසයකි. ඔවුන්ගේ මුතුන්මිත්තන් බසායි භාෂාව හසුරුවා ඇත.
මායා (මෘදුකාංගය)
මායා යනු පළමුවෙන්ම ඇලියස් සිස්ටම්ස් කෝපර්රේෂන්ස් මගින් දියුණු කරන ලද නමුත් දැනට මාධ්‍ය හා විනෝදාස්වාද අංශයෙහි කොටසක් ලෙස ඔටෝඩෙස්ක් (Autodesk) විසින් හිමිකාරිත්වය දරන උසස් ගණයේ 3D පරිග්‍ණක ග්‍රැෆ්‍රික් හා 3D ආකෘතීකරණ මෘදුකාංග පැකේජයකි. 2005 ඔක්තෝම්බර්වලදී ඇලියස් මිළට ගැනීමෙන් පසුව ඔටෝඩෙස්ක් විසින් මෘදුකාංගය අත්පත් කගන්නා ලදී. මායා චිත්‍රපටි හා රූපවාහිනී කර්මාන්තය මෙන්ම පරිගණක හා වීඩියෝ ක්‍රීඩා, නිර්මාණ ශිල්පීය දෘෂ්ටි කල්පන (Visualization) හා සැලසුම් සඳහාද භාවිතා වේ. 2003 දී මායා (එවකට ඇලියස්ට මෙය අයත්ව තිබිණි) පරිගණක මගින් නිපදවන ලද 3D රූපවල සෑම අංගයකම පාහේ ඇතුළත් යයි ප්‍රකාශ කෙරෙමින් විද්‍යා හා තාක්ෂණික ජයග්‍රහණ සඳහා වූ ඇකඩමි සම්මාන දිනාගන්නා ලදී.
ආකෘතිකරණය
NURBS, බහු අස්‍ර හා උප බෙදුම් ස්ථර (SubDivs) මායා හි දක්නට ඇත. බහු අස්‍ර ‍ඒවායේ සාපේක්ෂ ස්ථායීතාවය හා ක්‍රියාත්මක වීමේ හැකියාව නිසා බහුලව භාවිතා වන ආකෘති මාධ්‍යයකි. තවද බහුඅස්‍ර  NURBS හා SubDivs අතර පාලමකි. NURBS ඒවායේ නිම වී ඇති සුමට පෙණුමට ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා වන අතර ඒවා විරූපණය වීම්වලට හොඳින් ප්‍රතිචාර දක්වන නිසා ගතිකයේ දී ද භාවිතා වේ. SubDivs NURBS හා බහු අස්‍ර යන දෙකෙහි සංයුක්තයකි. ‍එ්වා සුමටව නිමවී ඇති අතර බහු අස්‍ර ලෙස හැසිරවිය හැක. එමඟින් කලාකරුවන්ට ක්ෂණිකව සුමට බහු අස්‍රයක ඉදිරිපත් කිරීමක් ලබා දේ. මායා හි හෙයාර් (hair)උප බෙඳුම් බහු අස්‍රවලට යෙදිය නොහැක.
සංස්කරණ නිකුත්කිරීමේ දින ඉතිහාසය
• 2008 දිගුව 02, මිළ දී ගන්නන්ට පමණයි ( 9. 2 ) : 2008 පෙබරවාරි • 2008 දිගුව 01, මිළ දී ගන්නන්ට පමණයි (9.1 ) : 2007 දෙසැම්බර්
අනුරාධා කොයිරාල
අනුරාධා කොයිරාල යනු නේපාල ජාතික සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක සහ මයිති නේපාල් යන ලිංගික සේවා සදහා කුට්ටනයට එරෙහි ලාභ නොලබන සංවිධානයේ අධ්‍යක්ෂවරියකි. මයිති නේපාල් සංවිධානය වර්තමානයේ නේපාලයේ කත්මන්ඩු නුවර ආශ්‍රිතව ආරක්ෂක නිවස්නයක් සහ පාසලක්‌ පවත්වා ගෙන යනු ලබයි. මිට අමතරව නේපාලය පුරා සහන නිවස සකස් කොට ඇති අතර විශේෂයෙන්ම මායිම් නගරවල ඇගේ සේවා නිවස්න ඇත. මයිති නේපාල් යනු නේපාල භාෂාවෙන් "මවගේ නිවහන" යන්නයි. ඉන්දියාවට ගණිකාවන් ලෙස ගෙනයන අසරණ කාන්තාවන් ඉන් ගලවාගෙන ඔවුන්ට තම නිවෙස් වලට යන තෙක්, නැත්නම් ගැලපෙන ජීවිකාවක් ලැබෙන තෙක් පිහිටවීම මයිති නේපාල් හි සේවාවන්ට අයත් වේ.
මායා (මෘදුකාංගය)
Hardware requirements
Autodesk has published system requirements to run Maya at adequate performance. Both specifications are identical for both x32 and x64 platforms.
මායා මෘදුකාංගයේ ඉතිහාසය
මායා මෘදුකාංගය සැදී ඇත්තේ වේවිෆ්‍රන්ට් හි ඇඩ්වාන්ස් විෂුවලයි‍සර් (කැලිෆෝනියා), තොම්සන් ඩිජිටල් ඉමේජ් (ප්‍රංශය) සහ අලයිස් පවර් ඇනිමේටර් (කැනඩාව) යන මෘදුකාංග ත්‍රිත්වයේ එකතුවෙනි. 1993 වසරේ දී වේවිෆ්‍රන්ට් විසින් තෝම්සන් ඩිජිටල් ඉමේජ් මිලදී ගන්නා ලදී. 1995 දී සිලිකන් ග්‍රැෆික් ඉන්කෝපරේටඩ් විසින් අලයිස් සහ වේවිෆ්‍රන්ට් යන දෙකද  මිලදී ගන්නා ලදි. (ඊට එම වසර මුල් භාගයේ දී මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනය විසින් සොෆ්ට් ඉමේජ් මිලදී ගනු ලැබීම බලපෑමක් විය).පසුව මෙම ආයතන දෙකම එක් කාර්යක්ෂම ආයතනයක් බව‍ට පත්කර ඒවායේ ප්‍රභව කේත (සෝස් කෝඩ්) එක්කර තනි පැකේජයක් නිපදවීය. 1990 මැදභාගය වනවිට හොලිවුඩ් චිත්‍රපට නිෂ්පාදනයේ වඩාත් ප්‍රබලතම ආකාර වුයේ ආදර්ශකරණය සඳහා අලයිස් චිත්‍රාගාරයත්, සජීවිකරණය සඳහා සොෆ්ට් ඉමේජ් ද, ප්‍රචාරණය  (රෙන්ඩරින්) සඳහා ෆොටෝ රියලිස්ටික් රෙන්ඩර් මෑන් ද යන මෙවලම් ත්‍රිත්වය එක්කර චිත්‍රපට නිෂ්පාදනයයි. මෙම සංයෝජනය භාවිතයෙන් විශිෂ්ට චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය විය. උදාහරණ වශයෙන් ජුරාසික්පාර්ක්, ඇබිස්, ටර්මිනේටර් 2 දැක්විය හැකිය. සංයෝජන ආයතනය අලයිස් / වේවිෆ්‍රන්ට් නම් විය. මායා නිකුත් කිරීම සඳහා සංයෝජනයෙන් (අලයිස්/වේවිෆ්‍රන්ට්) පසු වසර 2 ක් පමණ ගත විය.
අනුරාධා කොයිරාල
මිට අමතරව ඔවුන් මෙම කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ පවුල් හා එක් කිරීමේ නිරත වෙන අතර, ඉන්දීය දේශ සිමා ආරක්ෂක සේවා හා එක්ව ලිංගික මෙහෙයන් සදහා නේපාලයෙන් පිටමං කරන කාන්තාවන් සොයා ඔවුන්ට පිහිටවීමේ නියැලේ. කොයිරාල ඇගේ සේවය සදහා මැසූචෙට්‌ හි The Peace Abbey සංවිධානයෙන් Courage of Conscience සම්මානයට පත්‍රව ඇති අතර 2010 වසර සදහා CNN විසින් පිරිනැමෙන හොදම සී.එන්.එන් වීරයන් දස දෙනා ගෙන් කෙනෙකු ලෙස සම්මානයට භාජනය විය.
මායා (මෘදුකාංගය)
මායා මෘදුකාංගයේ ඉතිහාසය
අලයිස් සහ වේවිෆ්‍රන්ට් සංයෝජනය වන අවස්ථාව වන විට ආයතන දෙකම තම මීළඟ මෘදුකාංග අදියරවල් නිෂ්පාදනය කිරීමේ යෙදි සිටියහ. අලයිස් විසින් මැකින්ටොෂ් නිෂ්පාදනයන් වන 'අලියිස් ස්කෙච්' ලබාගත් අතර එය එස්. ජි.අයි (SGI) පදනම (ප්ලැට්ෆෝම්) ට පත්කර නව විශේෂාංග  එක් කළේය. මෙම ව්‍යාපෘතියේ කේත නාමය 'මායා' නම් විය. මායා නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ 'ඩයිනෝසර්' නිපදවීමේ දී වෝල්ට් ඩිස්නි ෆිචර් ඇනිමේෂන් සමඟ පැවැත්වූ සමීප සම්බන්ධතාවයෙන් විය. මෙහි ග්‍රාපිකාරූපි මුහුණත ඩිස්නිහි අවශ්‍යතාව මත පහසුවෙන් වෙනස් කල හැකි අයුරින් නිපදවා ඇත. එනිසා තමන්ගේ අභිමතය හා සජීවිකරණ අත්දැකිම්  අනුව ග්‍රාපීකාරූපි මුහුණත හා කාර්ය පටිපාටිය සකසා ගැනීමට ඩිස්නිට හැකියාව ලැබුණි. මේ සඳහා මායාවල විවෘතභාවය විශාල බලපෑමක් විය. පසුව මෘදුකාංග කර්මාන්තයෙහි ප්‍රමිතිය ලබා ගැනීමට ද  එය උදව් විය. මාදුකාංගයට අතිමහත් හිමිකාරි වෙනස්කම් සිදුකර විශාල පහසුකම් ප්‍රමාණයක් ලබා දී තරඟකාරි වාසියක් ලබා ගැනීමට ද හැකිවිය. ඉන්පසු මායා යන විරූපය යොදා ගැනීමට තීරණය කළ අතර එය වේව්ෆ්‍රන්ට් කේතය සමඟ ඒකාබද්ධ කළේය.
මුල් කාලීන නිෂ්පාදන අවස්ථාවේ දී ටීසිඑල්   (Tcl) හි  පිටපත් භාෂාව භාවිතා කරන ලදි. ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පසු ටීසීඑල් (Tcl) පර්ල් සහ සොෆියා සඳහා විවාදයක් ඇති විය. සොෆියා අනෙක් ඒවාට වඩා කාර්යක්ෂම නිසා එය භාවිතා කිරීමට තීරණය විය. කෙසේ වුවද වැරදි සෙවීමද එක් කළ විට අනෙක් ඒවා තරමටම එය මන්දගාමී  විය.
1998 මායා මෘදුකාංගය නිකුත් කරන තුරු අලයිස්/වේවිෆ්‍රන්ට් විසින් ඔවුන්ගේ මුල් කාලීන සජීවිකරණ මෘදුකාංග වන අලයිස් පවර් ඇනිමේටර් වැනි දේ දියුණු නොකළහ. මෙයින් තම සේවාදායකයින් වැඩිදියුණු කළ මායා මෘදුකාංගයට යොමු කරගැනීම ඔවුහු අපේක්ෂා කළහ. එය සාක්ෂාත් කරමින් මෘදුකාංගයට වෙළඳ පොලේ විශාල කොටසක් ලබා ගැනීමට හැකි විය. ඉතා සාර්ථක දෘෂ්ටි නිර්මාණ නිපදවන 'ඉන්ඩස්ට්‍රියල් ලයිට් ඇන්ඩ් මැජික් සහ ට්‍රිපට් ස්ටුඩියෝ '' යන ආයතන සොෆ්ට් ඉමේජ් සිට මායා මෘදුකාංගයට මාරු විය.
පසුකාලීනව අලයිස්/වේවිෆ්‍රන්ට් යන නාමය 'අලයිස්' ලෙස වෙනස් විය. 2003 එස්.ජි. අයි (SGI) විසින් අලයිස් ' ඔන්ටාරියෝ ටීචර්ස් පෙන්ෂන් ප්ලෑන්' (Ontario Teachers Pension plan) සහ ඇක්සල් - කේ කේ ආර්  (Accel KKR)  යන සමාගම් වලට විකුණා දමන ලදි. 2005 ඔක්තෝබර් මාසයේ දී නැවතත් 'ඔටෝ ඩෙස්ක්' ( Auto desk) ආයතනයට අලයිස් විකුණන ලදි. 2006 ජනවාරි 10 දින ඔටෝ ඩෙස්ක් විසින් අත්කර ගැනීම සම්පූර්ණ වූ අතර අලයිස් මායා දැන් ඔටෝ ඩෙස්ක් මායා ලෙස භාවිතයට ගැනේ.
ජනප්‍රිය රූපවාහිනී වැඩසටහන් සජීවිකරණයට ද මායා යොදා ගනී. කොරල් ඩ්‍රෝ (Corel DRAW)  මෘදුකාංගය සමඟ මායා ඒකාබද්ධ කොට සජීවිකරණ කාටුන් වන සව්ත් පාර්ක් වැනි දේ නිපදවීය. එසේම Futurama වල ත්‍රිමාන  චණ්ඩ නිපදවීමට  ක්සෙනොසගා  (xenosaga),  රෙසිඩන්ට් එවිල්  (Resident Evil) වැනි ක්‍රිඩා නිපදවීමට සහ එෆ්.ඉ.ඒ.ආර්. (F.E.A.R) වැනි චරිත අංග නිපදවීමට ද මායා භාවිතයට ගැනුනි. 'කිංග් ‍ජෝර්ජ සහ ඩකි' (King George & Ducky) කථාංගයෙන් පසු 'වෙජි ටේල්ස්'  (Veggie Tales) කථා මාලාවේ සෑම කථාවක්ම සජීවිකරණය කලේ මායා වලිනි.
ක්‍රිස්ටල් ඩයිනමික්ස් (Crystal Dynamics) විසින් ද 'ටොම් රයිඩර්;ලෙජන්ඩ්', 'ටොම් රයිඩර්; ඇනිවසරි’ වැනි දේ නිපදවීමට ද ප්‍රධාන මෘදුකාංගය ලෙස මායා භාවිතා කර ඇත. ඉතා ඉහල මට්ටමින් විකිනුනු 'ද සිම්ස්' ක්‍රීඩාව නිපදවීමට ද මෘදුකාංග භාවිතා කර ඇත.
මායා (මෘදුකාංග) පරිවර්තනය සහ පරිවර්තන සැකැස්ම
මායා වලට විවෘත පරිවර්තන API ඇත. එමගින් තෙවන පාර්ශ්වයකට සමෝධානික ලෙස පරිවර්තන කිරීමට ඉඩකඩ සලස්වයි. මේ සඳහා උදව් වන පරිවර්තන කිහිපයකි. ඒවායින් කිහිපයක් පහත ලැයිස්තුවේ දැක්වේ.
පරිවර්තනය වූ ප්‍රතිබිම්බ මායා 8.5 මගින් ඇති කරනු ලබයි. මෙහිදී මානසික කිරණ සහ පෘෂ්ට උප කොටස් භාවිතා වේ.
අනිකුත් බොහෝ 3D ක්‍රමලේඛ මෙන් මායා වලට පාරම්ත වර්ණ නිසි ලෙස යෙදීමේ ආකෘති සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් අන්තර්ගත වේ. මේ සඳහා ද්‍රව්‍යයේ දෘෂ්‍ය ලක්ෂණ ඇතුළත් Lambat, Blihn, phong යන anisotropic යන වර්ණ නිසි ලෙස යොදන දෑ ගනු ලැබේ. වර්ණ නිසි ලෙස යෙදීමේ දී භාවිතා වන ආකෘතිය අනුව පරිමිති බලපායි. මේවා නම් මතුපිට වර්ණය, වර්තන ලක්ෂණ සහ විනිවිදභාවය යන ලක්ෂණයි. මෙහිදී එදිනෙදා ජීවිතයේ යොදාගන්නා ද්‍රව්‍ය වන ලෝහ, ගල්, ලී සහ සමෙහි දකින ආකාරය වැදගත් වේ. වර්ණ නිසි ලෙස යෙදීම bumpmabs සමග එකට ක්‍රියාත්මක වේ. Bumpmabs මගින් පෘෂ්ඨ මතුපිට මායාවක් ඇති කිරීම.
Toon වර්ණ නිසි ලෙස යෙදීම මගින් 2D සෛලයක් ඇති කිරීම හෝ 3D ආකෘතිය මගින් සජීවීකරණ මෘදුකාංගයක් සාදනු ලබයි. Toon හි මූලිකාංග මායිම් රේඛය සහ හරස්කඩ රේඛා සහ ඝන වර්ණ රේඛාවලින් සමන්විතය. මෙම මූලිකාංග එකතු වීමේදී සම්ප්‍රදායික සජීවීකරණ වල “තීන්ත සහ සායම්” ක්‍රමය ඇති කරයි. එහිදී තීන්ත මගින් රේඛා ද සායම් මගින් වර්ණ නිසි ලෙස යෙදීම ද සිදු වේ.
ආලෝකවත් වීම සාමාන්‍ය ජීවිතයේදී ආලෝකය කිසියම් මතුපිටකට වැටුණු විට ආලෝක ප්‍රභවය දෙසට නිරාවරණය වූ කොටස් දීප්තිමත් ලෙස දකින අතර ආලෝක ප්‍රභවයට නිරාවරණය නොවූ කොටස් අඳුරු පැහැයෙන් දිස් වේ. තවත් එක් වස්තුවක් දෙවන වස්තුව සහ ආලෝකය ප්‍රභවය අතර පිහිටන විට පළමු වස්තුවේ සෙවණැල්ල දෙවන වස්තුව මත වැටේ.
Paint effects මායා වල සංරචක සායම් බුරුසුවක් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.