cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ස්ටෙන්ෆොර්ත් හා කිඩ්බයි ඇළ
ස්ටෙන්ෆොර්ත් හා කිඩ්බයි ඇළ යනු එන්ගලන්තයෙහි පිහිටි ‍ඩකුණු යොක්ශියර් හා ලින්කන්ශියර් අතර යාත්‍රා කල හකි ඇළ මාර්ගයකි.එය ඩොන් ගංගට සමිිිිබන්ද වන්නේ බ්‍රැමිිවිිත් නගරයෙන් හා ට්‍රෙන්ටිි ගංගට  සමිිිිබන්ද වන්නේ කිඩ්බයි
පොදු වංශය
වෙනස් විශේෂයන්ගේ ජීවින් අතර පොදු වංශත්වය පැන නගින්නේ විශේෂ ප්‍රාප්තිය තුලදී වන අතර, එහිදී, තනි පූර්වජ පරම්පරාවක් වෙතින් නව විශේෂයන් පිහිටුවනු ලබයි. වඩාත් මෑත පොදු පූර්වජයෙක් හවුලේ භුක්ති විඳින ජීවින් බඩාත් සමීප බන්ධුතාවයක් දරති. දැනට වසන සමස්ත ජීවින්ගේ වඩාත් මෑත පොදු පූර්වජයා වන්නේ, වසර බිලියන 3.9 පමණ පෙර ජීවත්වූ අවසන් සාර්වත්‍ර පූර්වජයා වෙයි. . පරිණාමයේ මුල් අවදියේදී සැලකියයුතු තිරස් ජාන මාරුවක් පැවති බවට හැඟවීම තුලින් ජීවයේ ඒකවංශය පිළිබඳ සැක සංකා මතු කලද, මේ අනුව  පෙනීයන්නේ පෘථිවියේ දැනට වසන ජීවින් හට පොදු ජානමය ප්‍රවේණියක් (සාර්වත්‍ර පොදු වංශයක්) තිබී, ඔවුන්ගෙන්  එක එකක්,  එක් මුල් විශේෂයකින් පැවත ආ බවකි.
සුනිත්‍ය බලශක්ති අධිකාරිය
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුවේ අධිකාරියකි. සුනිත්‍ය බලශක්ති අධිකාරිය
පොදු වංශය
පරිණාමීය ක්‍රියාවලියක් ඔස්සේ සාර්වත්‍ර පොදු වංශයක් ඇතිවූ බව, එනම් සමස්ත ජීවී වර්ගයාටම එක් ජනිතයෙක් පමණක් ඇති බව, පළමුව යෝජනා කලේ  චාල්ස් ඩාවින් විසින් ඔහුගේ ඔන් දි ඔරිජින් ඔෆ් ස්පීසීස් කෘතියෙහි වන අතර, එම කෘතියෙහි අවසන් ඡේදය "දෙයාර් ඊස් අ ග්‍රැන්ඩියර් ඉන් දිස් විව් ඔෆ් ලයිෆ්, විත් ඉට්ස් සෙවරල් පවර්ස්, හැවිං බීන් ඔරිජිනලි  බ්‍රීද්ඩ් ඉන්ටු අ ෆිව් ෆෝම්ස් ඔර් ඉන්ටු වන් ". “ජීවිය පිළිබඳ මෙම දෘෂ්ටියෙහි අභිමානවත්භාවය වන්නේ, ජීවයයෙහි ස්වල්ප ශක්තීන් හා සමගින්, ආරම්භයෙහිදී,  ස්වරූප කිහිපයකට හෝ එක් ස්වරූපයකට හෝ ප්‍රාණවායුව පිඹ ඇති බවක් පෙන්නුම් කර ඇති බවකි.”  ලෙසින් විය. මෙම සිද්ධාන්තය මෑතකදී ජනප්‍රිය කලේ දි ඇන්සෙස්ටර්ස් ටේල්හිදී රිචර්ඩ් ඩෝකින්ස් විසින්, සහ අනෙකුන් විසිනි.
කෘෂි පීඨය, පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලය
පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලයීය කෘෂි විද්‍යා පීඨය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයට අයත් පීඨ අටෙන් එකක් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටුවන ලද පැරණිතම කෘෂි විද්‍යා පීඨයද වේ.
සෛලය (ජීව විද්‍යාව)
සෛල යනු සියළුම ජීවීන්ගේ මූලික ව්‍යුහමය, කෘත්‍යමය සහ ජෙෙවීය ඒකක වේ. ජීවයේ කුඩාම ඒකකය වන සෙෙලයට ස්වාධීනව ප්‍රතිවලිත වීමේ හැකියාව පවතීින අතර, සෙෙලය "ජීවයේ තැනුම් ඒකකය" ලෙසද හැඳින්වෙි. සෙෙල පිළිබඳව හැදෑරීම සෙෙල ජීව විද්‍යාව නම් වේ.
පටලයකින් ආවරණය වූ සෛලප්ලාස්මයකින් සෙෙල සමක්විත වේ. ඒ තුල ප්‍රෝටීන හා න්‍යෂ්ටික අම්ල වැනි විවිධ ජීව අණු රැසක් අන්තර්ගතය. ජීවීන් ප්‍රධාන වශයෙන් ඒකසෛලීය (එක් සෙෙලයකින් පමණක් සමන්විත ජීවීන්; බැක්ටීරියාවන්) හා බහුසෛලීය (ශාක සහ සතුන්) වශයෙන් කොටස් දෙකකට වර්ගීකරණය කල හැකි වේ. ශාක සහ සතුන්ගේ දේහ තුල අන්තර්ගත වන සෙෙල සංඛ්‍යාව ජීව විශේෂයෙන් විශේෂයට වෙනස් වේ. පරිණත මිනිස් දේහයක් තුල සෙෙල ට්‍රිලියන 100 ක් පමණ ඇතැයි සැළකෙයි. බොහොමයක් ශාක සහ සත්ව සෙෙල දැකගත හැකි වන්නේ අන්වීක්ෂ භාවිතයෙන් පමණක් වන අතර, සෙෙල වල විශාලත්වය මයික්‍රොමීටර 1 - 100 ත් අතර පමණ වේ.
සෙෙලය ප්‍රථම වරට සොයාගන්නා ලද්දේ 1665 වසරේදී රොබට් හුක් විසිනි. 1839 වසරේදී මුල්ම වරට සෙෙල වාදය, මතායස් ජේකොබ් ශ්ලයිඩන් සහ තියඩෝර් ශ්වාන් විසින් දියුණු කොට, සියළුම ජීවීන් සමන්විත වන්නේ තනි සෙෙලයකින් හෝ සෙෙල විශාල ගණනකින් බවත්, එම සෙෙල ඇතිවන්නේ පෙර පැවති සෙෙල වලින් බවත්, ජීවියෙකුගේ ජෙෙවීය ක්‍රියාවලීන් සෙෙල තුල සිදුවන බවත්, සියළුම සෙෙල තුල එහිලා වූ කෘත්‍යයන් පාලනය කිරීම සඳහා සහ තොරතුරු ඊලඟ පරම්පරාවේ සෙෙල වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට අදාල ප්‍රවේණික තොරතුරු අන්තර්ගත වන බවත් ප්‍රකාශ කරන ලදී. මීට වසර බිලියන 3.5 කට පමණ පොරාතුව, පෘතුවිය මත මුල්ම සෙෙලය ඇතිවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ව්‍යුහ විද්‍යාව
ප්‍රධාන වශයෙන් ජීවී සෛල දෙවර්ගයක් ඇත. ඒවා නම්, ‍ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයින් (ප්‍රෝකැරියෝටා) හා සූන්‍යෂ්ටිකයින් (යූකැරියෝටා) වේ. සූ න්‍යෂ්ටිකයින් සතුව සංවිධානය වූ න්‍යෂ්ටියක් පවතී. ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයින් සතුව එවැන්නක් නොමැත. ප්‍රාග් න්‍යෂ්ටිකයින් සාමාන්‍යයෙන් ඒක සෙෙලික ජීවීන් වේ. සූ න්‍යෂ්ටිකයින්, ඒක සෙෙලික හෝ බහු සෙෙලික ජීවීන් යන දෙයාකාරයෙන්ම දැකගත හැකි වේ.
ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෙෙල
ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෙෙලයක දැකගත හැකි ප්‍රධාන ව්‍යුහාංග 3 කි:
සූන්‍යෂ්ටික සෙෙල
ශාක, සතුන්, දිලීර, ප්‍රෝටසෝවාවන්, සහ ඇල්ගාවන් සියළුදෙනාම සූන්‍යෂ්ටිකයෝ වේ. සූන්‍යෂ්ටික සෙෙල, ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෙෙල පළල මෙන් පහලොස් ගුණයක් පමණ විශාල වන අතර, පරිමාව සැළකීමේදී දහස්වාරයක් පමණ විශාල විය හැකිවේ. ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෙෙල සමග සසඳන විට සූන්‍යෂ්ටික සෙෙල වල දැකගත හැකි ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ, සූන්‍යෂ්ටික සෙෙලය පටල මගින් තවත් කොටස් වලට බෙදී ඒවා තුල විශේෂිත පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවන් සිදුවීමයි. ඒ අතුරින් සූන්‍යෂ්ටික සෙෙලයක් තුල DNA ගබඩා කොට පවත්වා ගන්නා සෙෙල න්‍යෂ්ටිය විශේෂ කොට දැක්විය හැකිවේ.
සූන්‍යෂ්ටික සෙෙලයේ සම්භවය
වසර බිලියන 1.5 කට පෙර
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:සෛල
පෙරූ
පේරු නිළ වශයෙන් පේරු සමුහාණ්ඩුව බටහිරින් දකුණු ඇමරිකාවෙහි පිහිටි රටකි. එය මායිම් වන්නේ උතුරින් ඉක්වදෝරය හා කොලොම්බියා, නැගෙනහිරින් බ්‍රසීලය, ගිණිකොණින් බොලිවියා, දකුණින් චිලී සහ බටහිරින් පැසි‍පික් සාගරයටයි. පේරුවියන් රාජ්‍ය නෝටේ චිකො(Norte Chico) ශිෂ්ඨාචාරයට නෑකම් කියයි. එය ලෝකයේ ඇති පැරණිතම ශිෂ්ඨාචාරයයි. පසුව කොලොම්බියාව ඇමරිකා තුල ඇති විශාලතම රාජ්‍ය අධිරාජ්‍යය බවට පත්වුනි. 16 වන ශතවර්ෂයේ දී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය එම ප්‍රදේශය යටත් කරගත් අතර එහි ප්‍රතිරාජ පදවියක් ගොඩ නගන ලදි. එහි දකුණු ඇමරිකා ජනපද බොහොමයක් ඇතුළත් විය. 1821 නිදහසෙන් පසු පේරු රාජ්‍ය දේශපාලන අස්ථාරභාවය, ෆිස්කල් අර්බුද හා ස්ථාවරත්ව කාලපරිච්ඡේද හා ආර්ථික වර්ධනයන් ද වේ. පේරු පළාත් 25 බෙදුණු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමුහාණ්ඩුවක නියෝජිතයෙකි. භුගෝලාත්මකව බැලු කල පේරු පැසිෆික් වෙරළතීරයේ නිසරු බිම්, ඇන්ඩ්ස් කදු මුදුන් හා ඇමේසන්හි නිවර්තන වනාන්තරවලට විවිධත්වයක් දක්වයි. එය උසස් මානව සංවර්ධිත දර්ශකයක් හා දිළිඳු ජනගහනය 36% කි. එහි මුලික ආර්ථිකයක් වන්නේ කෘෂිකර්මය, ධීවර කර්මාන්තය, පතල්, රෙදිපිළි නිෂ්පාදකයන්ය. එහි ජනගහනය මිලියන 29 හා බහුවාර්ගික රටකි. එහි ඇමරින්ඩියන්ස්, යුරෝපීයන්, අප්‍රිකානු සහ ආසියානුවන් ඇතුළත් වේ. රාජ්‍ය භාෂාව වන්නේ ස්පාඤ්ඤය. සැළකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ක්වෙච්චුවා (Quechua) සහ අනෙකුත් භාෂාවන් කථා කරයි. මෙම සංස්කෘතික මිශ්‍රණය තුල කලාව, ඉවුම් පිහුම්, සාහිත්‍ය හා සංගීතය අඩංගු වේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:පේරූ
ජැෆ්නා කින්ග්ස්
Kit manufacturers and sponsors
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට්
මැසඩෝනියා
මැසිඩෝනියා සමුහාණ්ඩුව ගිණිකොණ යුරෝපයේ බොල්කන් අර්ධද්විපයේ වාඩර් මැසිඩෝනියා ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටකි. එය 1991 වර්ෂයේ නිදහස ලැබීමෙන් පසුව යුගොස්ලෝවියාවේ අනුප්‍රාප්ති රාජ්‍යයකි. 1993 වර්ෂයේ දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු වු අතර එහි නම සම්බන්ධයෙන් ග්‍රීසිය හා අතර ඇති වු ආරවුල් මත එය පෙර යුගොස්ලාවි ප්‍රාදේශිකයක් ලෙස මැසඩෝනියා යුගස්ලොව් සමුහාණ්ඩුව විය. මෙය මායිම් වන්නේ වයඹින් කොසෝවෝ, උතුරින් සර්බියා, නැගෙනහිරින් බල්ගේරියා, දකුණින් ග්‍රිස්ටෝ හා බටහිරින් ඇල්මේනියාවටය. රටේ අගනුවර වන්නේ ස්නොප්රජි වන අතර එහි ජනගහනය 506,926 ක් බව 2004 ජන සංගණන වාර්තා පෙන්වා දෙයි. අනෙකුත් නගර වන්නේ බිටෝලා, කුමනෝවා, ප්‍රිලෙප්, මෙටෝවා, ඕරිඩ්, වෙලෙස්, ස්ටිප්, නොතානි, ගොස්ටිබා සහ ස්ටුමිනාය. එහි විල් 50 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් හා මිටර් 2000 (අඩි 6562) උසින් යුත් කඳු 16 ක් ඇත. මැසඩෝනියා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙක් වන අතර යුරෝපා කොමිසමද ඇතුලත් වේ. 2005 දෙසැම්බරයේ පටන් එය යුරෝපානු සංගමයේ සාමාජිකත්වයට තරඟ වදින අතර, ‍නෙටෝ සාමාජිකත්වයට ද ඉල්ලුම් කර ඇත.
මහනුවර නාථ දේවාලය
අද කියන්නේ මහනුවර ඇති පැරණිම පූජනීය ගොඩනැගිල්ල ගැනයි. ඒ කියන්නේ දළදා මාලිගාව ඉදිරියෙන් ඇති නාථ දේවාලය ගැනයි මේ සටහන. මේ නාථ දේවාල භූමිය ඉතාම ඓතිහාසික තැනක්. මේ භූමිය ජය භූමියක් හැටියටයි පෙර රජවරුන් සැලකුවේ. ඒනිසා අපේ රජවරු ඔටුණු පළඳා ඇත්තෙත් මේ නාථ දේවාල භූමියේමයි.
යමෙක් රජවුණාම පාවිච්චි කරන්නේ වෙනත් නම්. ඉතින් ඒ රජවරුන්ට නම් තැබෙන්නෙත් නාථ දේවාල භූමියේදිමයි. ඒ අනුව කන්ද උඩ­රට රජ වූ සෑම රජෙ­කුටම නම් යෙදී­මට භාවිත කළේ මේ නාථ දේවාල භූමි­යයි. එහි ඇතුළු මාලි­ගයේ මැටි මුට්ටි­යක තබා තිබෙන නම්ව­ලින් එකක් උදෑ­ස­නම පිළි­වෙත් රැක ගොස් රජු විසින් ලබා­ගැ­නී­මෙන් පසු රජුට හිමි නම තබනවා. රජතුමාට ඔටුණු පළදන්නත් මේ දේවාල භූමියේ වෙනම මණ්ඩපයක් තියෙනවා. අදත් ඒ මණ්ඩපයේ පාදම දකින්න පුළුවන්. උතු­රට මුහුණ ලා වාහ­ල්ක­ඩත්, නැ‍ඟෙන­හි­රට මුහුණ ලා චෛත්‍යය හා බෝධි­යත්, දකු­ණට මුහුණ ලා දේවා­ල­යත් පිහිටා තිබිම මේ මණ්ඩපයේ විශේෂත්වයක්. ඒ අනුව පෙර රජ­වරු චාරි­ත්‍රා­නු­කූ­ලව ඔටුණු පලඳා උතුරු වාහ­ල්ක­ඩින් පිටව ගොස් විෂ්ණු දේවා­ල­යෙන් අසි­පත අතට ගන්නවා. නාථ දෙවි­යන් යුද්ධ නොකළ දෙවි කෙනකු නිසා අසි­පත විෂ්ණු දේවා­ලයේ තැබිම විශේෂත්වයක්.
සෙංක­ණ්ඩ­පුර හෙවත් මහ­නු­වර ගොඩ­නැ­ගෙ­න්නේ නාථ දේවා­ල­යද සම­ඟින්මයි. ඒ දහහතරවන සියවසේ ගම්පොළ රජකළ තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමාගේ සමයේදි. නාථ දෙවියන් සැලකෙන්නේ මතු බුදු වන මෛත්‍රී බෝස­තුන් ලෙසයි. නාථ දෙවි­යන් උදෙසා ඉදි වූ නාථ දේවාල ගොඩ­නැ­ඟිල්ල සියවස් ගණනක් පැරණියි. ඒ අනුව මහ­නු­වර නග­රයේ පළමු මෙන්ම ඉපැ­ර­ණි­තම ගොඩ­නැ­ඟිල්ල මේ දේවාලයයි. දකුණු ඉන්දීය පල්ලව සම්ප්‍ර­දායේ ගෙඩි­ගෙ­යක් ලෙස මුළු­ම­නින්ම ගලෙන් මේ දේවාලය නිර්මාණය කර තියෙනවා.ඒ අනුව නාථ දෙවි­ඳුන් වෙනු­වෙන් ඉදිව ඇති ප්‍රධා­න­තම දෙවොල වන්නේ මහ­නු­වර ශ්‍රී නාථ දේවා­ල­යයි.
⁣මහනුවරට සෙංකඩ පුර කියන නම ලැබුණේ මේ දේවාල භූමියේ සිටි සෙංකඩ නම් බමුණෙකු නිසා බවත් සඳහන් වෙනවා. මේ නාථ දේවා­ලය අයත් භූමිය, සෙංකණ්ඩ බමුණා හඳු­නා­ගෙන ඇත්තේ ජය භූමි­යක් හැටියටයි. හිවලෙකු පසුපස හාවෙකු පන්නන අපුරු සිදුවිමක් බමුණා දැක මෙම ස්ථානය ජය භූමියක් ලෙස හඳුනාගෙන තියෙනවා. ඒ ජය භුමිය සෙංකණ්ඩ බමුණා විසින් හඳු­නා­ගැ­නීම නිසා ඒ නග­ර­යත් සමස්ත රාජ­ධා­නි­යත්
සෙංක­ණ්ඩ­ගලපුර ලෙස හැදින්වුණා. මේ සිද්ධියෙන් පසු ගම්පොළ තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමා එහි නාථ දේවා­ලය ඉදි කරවා තිබෙනවා. එසේම ඒ ප්‍රධාන, දේවා­ලය ඉදි කෙරෙන තුරු එම ස්ථානයේ කුඩා කුටි­යක් හදලා එහි තමයි නාථ දේව පුතිමාව තැන්පත් කරලා තියෙන්නේ.1543 කාලයට අයත් ශලා ලිපි දෙකකුත් මේ දේවාලයේ ගල් අතර අල්ලා තිබෙනවා.
“අවලෝකිතේශ්වර නාථ” නැමැති ග්‍රන්ථය ලියු හෝල්ට්මේ ගැන සදහන් කරන්නේ නාථ දේවාල ගෙඩිගේ පුද ලබන නාථ දේව ප්‍රතිමාව, එම ගෙඩිගේ නාථ දේවාලයට වඩා පැරැණි බවයි.
නාථ දේවාලයට පසෙකින් අදත් දකින්න ඇති ගම්භාර දේවාලය තමයි ඒ කුඩා දේවාලය. මේ ගම්භාර දේවාල බැම්මෙහි බිතු සිතු­වම් මත තවත් සිතුවම් වගයක් දක්නට තියෙනවා.ඒවා ඇද තියෙන්නේ ලන්දේ­සීන්. අදත් ඒ ඇඳි බිතු සිතු­වම් දකින්න තියෙනවා. අපේ රජ­ව­රුන් හමු වීමට එන ලන්දේසින් රජතුමාගෙන් කැඳවිමක් ලැබෙනතුරු මේ ස්ථානයේ රැඳි ඉන්නා කාලය තුළදි ඔවුන් මේ සිතුවම් ඇඳ තිබෙනවා. ඒ ගොඩක් සිතුවම් රුවල් නැව් වීම විශේෂත්වයක්. පසුව රජතුමා නාථ දේවා­ලය ඉදි කිරී­මත් සමග තම මාලි­ගය, නග­රය ආදිය මේ ස්ථානය වෙත ගෙන ආ බව සඳහන් වෙනවා. මහ­නු­වර නග­රය දොළොස් චක්‍ර­යක ආකා­ර­ය­ට තමයි රජතුමා ඉදිකරවා තිබෙන්නේ. පැරැණි වීදි බැලුවාම ඒ බව පෙනෙනවා. ඒත් පසු කාලීන ඉංග්‍රීසින් එය වෙනස්කර තිබෙනවා.
දේවාල භූමි­යට ඇතුළු වන ප්‍රධාන වාහ­ල්කඩ මහ­නු­වර නග­රයේ පැර­ණි­තම
වාහ­ල්ක­ඩක්. මුර­ගල් දෙක­ක්, මුදුනේ මකර තොර­ණ­ක්, උළු සෙවිලි කළ වහ­ල­ක් මේ වාහල්කඩේ දැකගන්න තියෙනවා. ඒ විතරක් නොවේ දළදා වහන්සේ වැඩමවාගෙන ගිය පාත්‍රා ධාතූන් වහන්සේ නමක් තැන්පත් කළ චෛත්‍යය, ඓති­හා­සික වැල්බෝ­ධිය, ආයුධ සැදී­මට යකඩ උණු කළ කෝව, දළදා වහ­න්සේට පූජාව සඳහා පැන් ගත් ළිඳ, ඝණ්ටාර කුලුන, කළු­ග­ලෙන් නිම­වන ලද සැත­පෙන බුදු පිළිම වහන්සේ, කළු ගලෙන්ම නිම­වන ලද පින්තා­ලිය, ශ්‍රී පතුල, ගල් උළු­වස්ස, ආදි කැණී­ම්ව­ලින් සොයා­ගන්නා ලද පුරා­වස්තු රැසක් ද මේ නාථ දේවාල භූමියේ තියෙනවා. නාථ දෙවි­යන්ගේ පූජා සඳහා සහල් ගත් වෙල, දෙයි­යන්නේ වෙල ලෙස හැඳි­න්වුණා.
මේ නාථ දේවාල බිමේ තවත් ඉපැරැණිම සිහිවටනයක් තියෙනවා. ඒ තමයි වැල් බෝධිය. වැලක මෙන් බෝපත්‍ර පහළට එල්ලා වැටෙන නිසා මෙය වැල් බෝධිය ලෙස හැදින්වෙනවා .නාථ දේවාල භූමියේ වැල්බෝධිය ගැන චූල බෝධිවංශයෙත් සදහන් වෙනවා.
ජීවයේ ගස (ජීව විද්‍යාව)
350px|thumb|right|[[ඩේවිඩ් හිලිස්|හිලිස් විසින් ජීවයේ ගස සලකුණු කලේ, පරිපූර්ණ වශයෙන් පරම්පරාගත ජිනෝම පදනම් කර ගෙනය.]]
මහනුවර නාථ දේවාලය
ඉතින් දළදා වහන්සේ වන්දනා කිරිමට යන ඔබ මාලිගාව ඉදිරියෙන් ඇති මේ නාථ දේවාල භූමියට ගොස් දේවාලෙත් වැඳ විවේක සුවයෙනුත් ඉන්න ඇති. නමුත් ඒ ඔබ ඇවිද ගියේ මහනුවර මුල්ම ඉදිකිරිම ඇති, රජවරුන් ඔටුණු පළන් ජය භූමියේ බව දැන නොසිටියා විය හැකියි. දළදා වහන්සේ වැඳගෙන නාථ දේවාල භූමියට පිවිස මෙහි සදහන් ඉතිහාසය ගැන ආවර්ජනය කරමින් දරුවන්ට එහි වටිනාකම කියා දෙන්න.
https://www.facebook.com/NopenenaLokayaOfficial
ජීවයේ ගස (ජීව විද්‍යාව)
ජීවයේ ගසෙහි මුල් ආකෘති
left|thumb| 'මූලික භූවිද්‍යාවෙහි' (1840) ඇල්ෆ්‍රඩ් හිච්කොක් විසින් නිර්මාණය කෙරුණු දිග-හැරුනු පුරා සත්ත්ව විද්‍යාත්මක ගස විශේෂයෙන්ගේ විකෘතිපරභාවය යම් චිත්‍රයන්හී පෙන්නුම් වුවත් හා අනෙකුත් කටයුතු සඳහා රූපකයක් ලෙසින් වසර 1800 ට පෙර ශාක රූපය භාවිතා වුවත් (පෝෆරියානු ගස), ශාඛන පරිණාමයෙහි සංකල්පය සහ ශාක රූපයෙහි සංයෝජනය වසර 1800 ට පෙර දක්නට නොලැබුණි. වසර 1801 දී, ආදිතම ජීවයේ ගස ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ, ප්‍රංශ උද්භිද විද්‍යාඥ ඔගිස්තාන් ඕජියර් විසිනි. එය පෙන්නුම් කරන්නේ ශාක රාජධානියෙහි සාමාජිකයන් අතර බන්ධුතාවයන් වෙති.
thumb|130px|right| වෙස්ටීජ්ස් ඔෆ් ද නැචුරල් හිස්ට්‍රි ඔෆ් ක්‍රියේෂන්, 1844 වෙතින් රූප සටහනක්.
අධෝසටහන්
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ටෝකියෝ කුළුණ
ටෝකියෝ කුළුණ (東京タワー) සන්නිවේදන හා නිරීක්ෂණ කුළුණකි. එය පිහිටා ඇත්තේ ජපානයේ ටෝකියෝහි ශිබා උද්‍යානයේය. මෙය උසින් මීටර් 333කි(අඩි 1,093), මෙය ජපානයේ දෙවන උසම කෘතිම ආකෘතික ව්‍යූහයයි. අයිෆල් කුළුණේ ගරාදි ආකෘතියේ  ආභාෂය මෙය නිර්මාණයයෙදී  යොදාගෙන ඇත. එමෙන්ම ගුවන් ආරක්ෂණය සදහා අනුකූලතාව දැක්වීම සදහා පිළිගත් සුදු සහ අන්තර්ජාතික තැඹිලි වර්ණ ආලේප කර ඇත.
මෙය ඉදිකරන ලද්දේ වර්ෂ 1958හි දීය. සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ ඇන්ටනා කුලියට දීම මෙහි මූලික ආදායම් මාර්ග වේ. ආරම්භයේ පටන් කුළුණ නැරඹීම සඳහා මිලියන 150කට වැඩි ජනතාවක් පැමිණ තිබේ. පාදනගරය නමින් හැඳින්වෙන මහල් හතරකින් යුතු ගොඩනැගිල්ලක් මෙහි පාදම මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. කුඩා කෞතුකාගාරයක්, ආපනශාලා හා වෙළදසල් මෙහි පිහිටා ඇත. කුළුනේ නිරීක්ෂණ මහල් දෙකට යාමට අවශ්‍ය නම් මෙම පාද නගරය තුළින් යා යුතුය. මෙහි ප්‍රධාන නිරීක්ෂණ මහල මීටර් 150(අඩි 490) උසින් පිහිටා ඇත. විශේෂ කුඩා නිරීක්ෂණ මහල මීටර් 250 (අඩි 820) උසින් පිහිටා ඇත.
මෙම කුළුණ ඇන්ටනා වලට අධාරක ව්‍යුහයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි. මෙහි මූලික අරමුණ වූ සම්ප්‍රේෂණ ඇන්ටනා සවිකිරීම 1961 දී සිදු කරන ලදී. වර්තමානයේ දී ජපාන ගුවන් විදුලි සංස්ථාව NHK,  TBS හා  Fuji TV ආයතන තම විකාශන කටයුතු සදහා මෙම කුළුණ භාවිතා කරනු ලබයි. 2011 දී ජපානය තම විකාශන කටයුතු අංකිත රූපවාහිනී විකාශනය ක්‍රමයට කිරීමට උත්සාහ කලද එය ගැටළු සහගත විය. එයට හේතුව වූයේ ටෝකියෝ කුළුණේ උස (මීටර් 333) භූගෝලීය අංකිත විකාශනය සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. මේ නිසා අංකිත විකාශනය සඳහා උසින් වැඩි නව කුළුණක් 2012 වර්ෂයේදී සාදා නිම කරන ලදී. එය ටෝකියෝ අහස්ගස ලෙස නම් කරන ලදී.
ගොඩනැගීම
1953 දී ආරම්භ කරන ලද NHK ආයතනය, ජපානයේ කන්තෝ ප්‍රදේශ‍යේ මෙහෙයුම් කටයුතු සිදුකිරීමට විකාශන කුළුණක අවශ්‍යතාවයක් ඇති වී තිබිණි. පුද්ගලික සමාගම් ඒ වන විටත් තම මෙහෙයුම් කටයුතු ආරම්භ කර තිබූ බැවින් මුළු ටෝකියෝවම ආවරණය වන පරිදි විකාශන කුළුණක් ස්ථාපිත කිරීම ඔවුන්ගේ අරමුණ විය. 1950 දී යුද්ධයෙන් පසු ජපානයේ ඇති වූ ආර්ථීක පෙරළිය​ ලොවටම කියා පෑම සඳහා සිහිවටනටක් ඉදිකිරීමටත් ජපන් රජයේ අවධානය යොමු වී තිබුණි. හිසකිචි මෙයිඩා (Hisakichi Maeda), විසින් මෙම යෝජිත කුළුණේ සැලසුම නිර්මාණය කරන ලදී. එකල ලොව උසම ගොඩනැගිල්ල වූ එම්පයර් ස්ටේට් අභිබ​වා යන ආකෘතියක් නිර්මාණය කරන ලදී. නමුත් අරමුදල් හා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය හිඟ වීම නිසා එම සැලසුම් ප්‍රතික්ෂේප විය. ඉන්පසු නව සැලසුමක් නිර්මාණය සඳහා එකල දක්ෂ උස ගොඩනැගිලි නිර්මාණකරුවකු වූ ටාචු නයිටෝ (Tachū Naitō) හට භාර දෙන ලදී. ඔහු විසින් රූපවාහිනී විකාශන සම්ප්‍රේෂණ ආවරණය කළ යුතු භූමි ප්‍රමාණය සැලකිල්ලට ගෙන හා බටහිර ලෝකයේ අයිෆල් කුළුණේ ආභාෂයෙන් යුතු නව කුළුණක සැලසුම් නිර්මාණය කරන ලදී. කුළුණේ ඉදිකිරීම් කටයුතු සඳහා ඔහු විසින් නිකෙන් සෙකෙයි ඉංජිනේරු ආයතනය තෝරාගන්නා ලදී. සැලසුම් අනුව මෙම කුළුණ 1923 දී ජපානයේ කන්තෝ ප්‍රදේශයේ ඇති වූ භූමිකම්පාව මෙන් දෙගුණයක ත්‍රීව්‍රතාවයකට​ ඔරොත්තු දෙන තරමේ මෙන්ම පැයට කි.මී 220 ක සැඩ​ සුලඟකට වුවද ඔරොත්තු දෙන තරමේ ශක්තිමත් ආකෘතියක් විය.
කාර්යයන්
ටෝකියෝ කුළුණේ ප්‍රධාන අදායම් මාර්ග වනුයේ ඇන්ටනා කුලියට දීම සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයයි. මෙහි මූලික කාර්යය ලෙස රූපවාහිනී හා ගුවන්විදුලි තරංග සම්ප්‍රේෂණය සිදුකරනු ලබයි. මෙහි පැමිණෙන සංචාරකයන්ගේ ප්‍රමාණය 2000 වසර වන විට වසරකට මිලියන 2.3 පමණ විය. වර්තමානයේ එය වසරකට මිලියන 3ක් පමණ වේ. මෙය නැරඹීමට පැමිණෙන සංචාරකන් පළමුව කුළුණ යට ඇති පාද නගරයට පැමිණිය යුතුය. මෙහිදී සංචාරකයින්ට අවශ්‍ය අහාරපාන ලබා ගැනීම, සාප්පු සවාරි, කෞතුකාගාර හා චිත්‍ර ප්‍රදර්ශන ශාලාවක් නැරඹීමට ද අවස්ථාව සලසා ඇත. මෙම පාද නගරයේ පළමු මහලින් ආරම්භ වන සෝපානයේ ගමන් කිරීමෙන් ප්‍රධාන නිරීක්ෂණ මහලට ගමන් කල හැක. විශේෂ නැරඹුම් මහලට යාමට අවශ්‍ය නම් වෙනම ප්‍රවේශපතක් ලබාගෙන පාද නගරයේ දෙවන මහලේඇති සෝපානය භාවිතා කල යුතුය.
විකාශන කටයුතු
ටෝකියෝ කුළුණ ලොව ප්‍රධාන කුළුණු පදනමේ (World Federation of Great Towers) සාමාජිකත්වයද ලබා ඇත. මෙම පදනමේ කුළුණු මූලික වශයෙන් විවිධ විකාශන කටයුතු සඳහා යොදා ගැනේ. ටෝකියෝ කුළුණ මූලික වශයෙන් ඉදිකරන ලද්දේ රූපවාහිනී විකාශන කටයුතු සඳහාය, නමුත් 1961දී පටන් ගුවන්විදුලි විකාශන කටයුතු සඳහා ද මෙය භාවිතා කරනු ලබයි. වර්තමානය වන විට මෙය ප්‍රතිසම රූපවාහිනී (analog television),අංකිත රූපවාහිනී (digital television), ගුවන්විදුලි (radio) හා අංකිත ගුවන්විදුලි (digital radio) තරංග සම්ප්‍රේෂණය කරනු ලැබේ. මෙම කුළුණේන් සේවා ලබා ගන්නා ආයතන පහත දැක්වේ.
වර්තමානයේදී ජපානය ප්‍රතිසම හා අංකිත සම්ප්‍රේෂණ ක්‍රම දෙකම භාවිතා කරනු ලබයි. නමුත් 2011 වන විට සියලුම රූපවාහිනී විකාශන කටයුතු අංකිත තාක්‍ෂණයට මාරු කිරීමට තීරණය කොට තිබිණි. නමුත් අංකිත විකාශන කටයුතු කිරීමට ටෝකියෝ කුළුණෙහි උස ප්‍රමාණවත් නොවූ හෙයින් උසින් වැඩි ටෝකියෝ අහස්ගස 2012දී විවෘත කරන ලදී. මේවන විට NHK ඇතුලු තවත් වාණිජ විකාශන ආයතන 5ක් තම සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සඳහා නව කුළුණට මාරු වී තිබේ. ටෝකියෝ කුළුණෙහි ප්‍රධාන ඇන්ටනාව අංකිත විකාශන කටයුතු සඳහා තවත් මීටර් 80-100 අතර උසක් දක්වා දීර්ඝ කිරීමට සැලසුම් කලද එයට යෙන් බිලියන 4ක (ඇ.ඩො මිලියන 50ක්) පිරිවැයක් දැරිය යුතුවූ හෙයින් එය අසාර්ථක විය. මෙවැනි හේතුනිසා ජපාන විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය (Open University of Japan) හැර අනෙකුත් සියලුම ආයතන ටෝකියෝ කුළුණේ අංකිත විකාශන කටයුතු වලින් ඉවත් වී ඇත. නමුත් ගුවන්විදුලි විකාශන කටයුතු පෙරපරිදීම සිදු වෙමින් පවතී. මසහිරෝ කවාඩා "Masahiro Kawada", කුළුණේ සැලසුම් අධ්‍යක්ෂක විසින් ටෝකියෝ කුළුණ, ටෝකියෝ අහස්ගසෙහි උපස්ථ කුළුණක් ලෙස යොදා ගැනීමට යෝජනාකොට ඇත. 2011 මාර්තු 11 වන දින ඇතිවූ භූමිකම්පාව (Tōhoku earthquake) නිසා ටෝකියෝ කුළුණෙහි ප්‍රධාන ඇන්ටනාව හානියට ලක්විය. එය අලුත්වැඩියා කිරීමෙන් අනතුරුව කුළුණෙහි උස මීටර් 315 දක්වා අඩුවී ඇත.
පාදනගරය
කුළුණේ පාදම මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මහල් හතරකින් යුතු ගොඩනැගිල්ලයි. මෙහි පළමු මහලේ මින්මැදුරක්, උත්සව ශාලාවක්, පුද්ගලයන් 400ක ධාරිතාවයෙන් යුතු කුළුණු අවන්හල හා සිහිවටන වෙලදසැලක් දක්නට ලැබේ. ප්‍රධාන නිරීක්ෂණ මහලට සෘජුවම ගමන් කරන විදුලි සෝපාන තුනක්ද මෙම මහලෙන් ආරම්භ වේ. දෙවන මහලේ ප්‍රධාන වශයෙන් අහාරපාන (food court) හා සාප්පු සවාරි සඳහා වෙන්වූ වෙළදසැල් පිහිටා ඇත. මැක්ඩොනල්ඩ් අවන්හල ඇතුළු තවත් ප්‍රසිද්ධ අවන්හල් හතරක්ක් මෙහි පිහිටා ඇත.
පාදනගරයේ තෙවන සහ සිව්වන මහල් සංචාරක ආකර්ෂණය ඇතිකිරීම සඳහා යොදාගෙන ඇත. මෙහි තෙවන මහලේ ගිනස් ලෝක වාර්තා කෞතුකාගාරයක් ස්ථාපිත කර ඇත. මෙහිදී ගිනස් වාර්තා පොතෙහි අඩංගු ඡායාරූප, දත්ත, සංඛයාන ආදිය දැකබලාගත හැක. තවද මෙහි 1970දී විවෘත කරන ලද ඉටි කලාගාරයක් ද ඇත. මෙහි ඇති ඉටි රූප (wax figures) එංගලන්තයෙන් ගෙන්වනු ලද ඒවා වන අතර සුප්‍රසිද්ධ බීටල්ස් (The Beatles) සංගීත කණ්ඩායමේ සහ යේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ ඉටි ආකෘති දැක බලාගත හැක. දෘශ්‍ය මායාවන් (optical illusions) සහ ඊට සම්බන්ධ චිත්‍ර සහ වස්තූන් ඇති කලාගාරයක් ද මෙහි සිව්වන මහලේදී දැකගත හැක.
කුඩා දරුවන්ට විනෝද වීමට සකස් කරන ලද කුඩා ළමා උද්‍යානයක් මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වහලය මුදුනත මත පිහිටා ඇත. කුළුණ නැගීම සඳහා පියගැටපෙළ භාවිතා කරන්නේ නම්, එය ආරම්භ වන්නේද මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වහලය මුදුනතින්ය. මෙම පියගැටපෙළහි පඩි 660ක් අන්තර්ගත වන අතර, පියගැටපෙළ ප්‍රධාන නිරීක්ෂණ මහල දක්වා දිවෙයි.
නිරීක්ෂන මහල්
ටෝකියෝකුළුණෙහි නිරීක්ෂන මහල් දෙකකි. මෙම මහල් දෙකෙහි ටෝකියෝ නගරයේ අංශක 360 ක දර්ශණයක් නැරඹිය හැකිය. නිරීක්ෂන මහලේ නිරිත දෙසින් ෆුජි ගිණිකන්ද දර්ශණය වේ. රධාන නිරීක්ෂණ මහල මිටර් 145ක උසින් පිහිටා ඇත.
තවද මෙහි කුඩා වේදීකාවක් ඇති අතර, එය කුඩා සංගීත සංදර්ශනයක් සඳහා භාවිත කල හැක. මෙහි ඇති විශේෂ අංගයක් වනුයේ "බිම බැලීමේ ජනේල" සවිකොට තිබීමය. සංචාරකයන්ට එම වීදුරු මත සිටගෙන ඒ හරහා කුළුණේ පාදම නැරඹීමට හැකිය. සිහිවටන මිලදී ගැනීමට අවශය නම් කුඩා සිහිවටන සාප්පුවක්ද නිරීක්ෂන මහලේ දෙවන තට්ටුවේ පිහිටාඇත.තවද ආගමික වැදගත් කමක් ඇති ශින්ටෝ ශ්‍රින් පුජනීය වස්තුද මෙහි තැම්පත් කර ඇත. විශේෂ නිරීක්ෂණ මහලට යාමට අවශය විදුලිසෝපානද කියාත්මක වන්නේ මෙම ප්‍රධාන නිරීක්ෂණ මහලේ සිටයි.
පෙනුම
ටෝකියෝ කුළුණ සම්පූර්ණයෙන් තීන්ත ආලේප කිරීම සඳහා සුදු හා තැඹිලි වර්ණයෙන් ලීටර 280000 අවශ්‍ය වේ තීන්ත ආලේපනය සෑම වසර 5කට වතාවක්ම සිදු කරයි. 1987 පැවැති කුළුණේ 30 වන සංවත්සරයට පෙර මෙහි විදුලි බල්බ සවිකර තිබුණේ මුදුන් ඇන්ටනාවේ පමණකි. 1987 දී නිහාන් ඩෙන්පාවෝ විසින් අලෝකකරණ ශිල්පියෙකු (lighting designer) වන මොකාටෝ ඉෂි හට කුළුණ නැරඹිමට එන ලෙස ආරාධනා කළේය. මේ වන විටත් කුළුණ නැරඹිමට එන සංචාරකයන්ගේ අඩුවීමක් දක්නට ලැබුණු අතර එනිසා ආදායම් පහත වැවීමක්ද සිදු වී තිබුණි. සංචාරක ආකර්ෂණය වැඩි කර ගැනීම සඳහා කුළුණේ ආලෝකකරණ පද්ධතිය ප්‍රතිනිර්මාණය මොටෝකෝ ඉෂි හට පවරන ලදී.
1989 දී නව ආලෝක පද්ධතිය විවෘත කරන ලදී. එහිදී පිට මායිමේ තිබූ බල්බ ගලවා ඉවත් කර නව ධාරා අලෝක බල්බ 176 කුළුණේ රාමුව වටා සවිකරන ලදී. සන්ධ්‍යාභාගයේ සිට මධ්‍යම රාත්‍රිය දක්වා මේවා මුළු කුළුණම ආලෝකමත් කරනු ලබයි. සෝඩියම් හුමාල පහන් (Sodium vapor lamps), කුළුණේ තැඹිළි වර්ණය ඉස්මතු කිරීම සඳහා ඔක්‍තෝබර් 2 සිට ජූලි 6 දක්වා කාලය තුළ දල්වනු ලබයි. ලෝහ හේලයිඩ් පහන් ([en.wikipedia.org/wiki/Metal_halide_lamp metal halide lamps]) ජූලි 7 සිට ඔක්‍තෝබර් 2 දක්වා කාලය තුළ සුදු වර්ණය ඉස්මතු කිරීම සඳහා දල්වනු ලබයි. මෙය සෘතුමය තත්ත්වයන්ට අනුකූල වීමක් වන අතර ඉෂි විසින් මෙය පැහැදිලි කර ඇත්තේ සීත කාලයට උණුසුම් වර්ණයක් හා උණුසුම් කාලය සෞම්‍ය වර්ණයක් කුළුණ ආලෝකමත් කිරීමට යොදා ගැනීම යෝග්‍ය බවයි.
ඇතැම්විට ටෝකියෝ කුළුණේ ආලෝකකරණය විශේෂ උත්සව අවස්ථා සඳහා වෙනස් කරනු ලබයි. වසර 2000 සිට සෑම ඔක්‍තෝබර් පළමුදාකම ජාතික පියයුරු පිළිකා පිළිබඳ දැනුවත් කිරීමේ මාසය (National Breast Cancer Awareness) වෙනුවෙන් එය රෝස පාටින් ආලෝකමත් කරනු ලැබේ. 1994 පටන් නත්තල සඳහා විශේෂ ආලෝකකරණයක් යොදා ගනී. සෑම වසරකම අලුත් අවුරුදු උදාවේදී (New Year's Eve) එම වර්ෂයේ ඉලක්කම්, බල්බ යෝදා ටෝකියෝ කුළුණේ නිරූපණය කරනු ලබයි. 2002 වසරේදී ජපානයේ පැවැත්වූ පාපන්දු ලෝක කුසලාන තරඟාවලිය (FIFA World Cup) සමරනු වස් එකළ එය නිල් පැහැයෙන් ආලෝකමත් කර තිබුණි. 2007 වසරේ ශාන්ත පැට්‍රික් දිනය (Saint Patrick's Day) සැමරීම සඳහා කොළ වර්ණයෙන් ආලෝකමත් කරන ලදී. ජපානයේ දී මේට්‍රික්ස් චිත්‍රපටය (The Matrix Reloaded) පළමු ප්‍රදර්ශනයේදී කුළුණේ ඉහළ භාගය කොළ වර්ණයෙන් ආලෝකමත් කරන ලදී.
තවද ජපානයේ ප්‍රථම වරට කොකාකෝලා සී2 (Coca-Cola C2) බීම හඳුන්වා දීමේදී එය රතු සුදු හා කළු වර්ණයන්ගෙන් ආලෝකමත් කර ඇත. 2000 නව සහස්‍රකය සැමරීම පිණිස මොටෝකෝ ඉෂි එයටම අනන්‍ය වූ ආලෝකකරණයක් එකල යොදා ගනු ලැබීය. 2008 දී නිහාන් ඩෙන්පැටෝ විසින් ඇ.ඩො. මිලියන 6.5 යොදා නවතම ආලෝකකරණ උපක්‍රමයන් යොදා ගනු ලැබීය. එය දියමන්ති වේලය නමින් ඔහු හඳුන්වන ලදී. එය ටෝකියෝ කුළුණේ 50 වන සංවත්සරය සැමරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද්දකි. එහිදී වර්ණ 7කින් ආලෝක ධාරා 276 සමානව කුළුණේ පාද හතරේ පහළ සිට ඉහළට සවිකරන ලදී. මෙම ආලෝකකරණ වැඩසටහන් වලදී නරීක්ෂන මහල් වැදගත් කාර්යයභාරයක් ඉටුකරනු ලබයි. දෙවන ලෝක සුදු පටි දිනයේදී (White Band Day) (2005 සැප්තැම්බර් 10) ප්‍රධාන නිරීක්ෂන මැදිරිය වටා දීප්තිමත් සුදු වර්ණයෙන් ආලෝකමත් ලදී. එය එදින සුදු පටියක් සංකේතවත් කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ලදී. නිරීක්ෂන මහලේ ආවරණය කර ඇති වීදූරු ඡනේල පිට පැත්තෙන් අංක සහ අකුරු ප්‍රදර්ශනය සඳහා යොදාගනී. 2005 දී හඳුන්වාදෙනු ලැබූ ලැබු භූගෝලීය අංකිත විකාශනය එලෙස නම සඳහන් කරමින් නිරීක්ෂන මහලේ දර්ශනය කරන ලදී.මෑත කාලයේ එහි Tokyo සහ 2016 වදන් දර්ශනය වේ. ඒ ඔවුන් 2016 ඔලිම්පික් සත්කාරකත්වය (2016 Olympic bid) අපේක්ෂාවෙන් සිටින නිසාවෙනි.
සුරතල්ලු
ටෝකියෝ කුළුණ සතුව සුරතලුන් දෙදෙනෙකු සිටී. ඔවුන් හඳුන්වන්නේ නොපොන් යනුවෙනි. සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු වන මොවුන් අතරින් වැඩිමහල් සොහොයුරා නිල් පැහැයෙන් සැරසී සිටින අතර බාල සොහොයුරා රතු පැහැයෙන් සැරසී සිටියි. මොවුන් හඳුන්වාදෙන ලද්දේ 1998 දෙසැම්බර් මස 23 වැනිදා පැවැති ටෝකියෝ කුළුණේ 40 වැනි සංවත්සරයට සමගාමීවය.
හට්ෂෙප්සුට්
හට්ෂෙප්සුට් (හෙවත් හට්චෙප්සුට්; අරුත වංශවත් කතුන් අතර ප්‍රමුඛ තැනැත්තිය; ක්‍රි.පූ. 1508–1458) යනු ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පස්වැනි පාරාවෝවරයායි. ඇය ඓතිහාසිකව සනාථ කළ දෙවන පාරාවෝවරිය ද වේ. පළමුවැන්නිය සොබෙක්නෙෆරු නැමැත්තියයි. (හට්ෂෙප්සුට් රැජිනට පෙර තවත් බොහෝ කාන්තාවන් ද පාරාවෝ ලෙස රාජ්‍ය පාලනය කරන්නට ඇතැයි පැවසේ. ඇයට වර්ෂ 1500කට පමණ පෙර සිටි මර්නීත් ද එවැන්නියකි.) ඇය වර්ෂ 22ක් පුරාවට රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළා ය. නිල වශයෙන් ඇය දෙවන වියේදී රජකමට පත්කෙරුණු ළදරුවකු වූ IIIවන තුත්මෝස් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගියා ය. හට්ෂෙප්සුට් යනු IIIවන තුත්මෝස්ගේ පියා වූ IIවන තුත්මෝස්ගේ ප්‍රධාන බිසවයි. ඊජිප්තුවේදීන් පවසන පරිදි ඇය ඊජිප්තුවේ වඩාත් සාර්ථකම පාරාවෝවරුන් අතරින් අයෙකි. ඇය දේශිය ඊජිප්තු රාජවංශයක වැඩිම කලක් රාජ්‍ය පාලනය කළ කාන්තාව ද වේ. ඊජිප්තුවේදියකු වූ ජේම්ස් හෙන්රි බ්‍රෙස්ටඩ්ට අනුව, "අප දන්නා ඉතිහාසයේ හමුවන පළමු ශ්‍රේෂ්ඨතම කාන්තාව ඇය" ලෙස හඳුන්වා ඇත.
මුල්කාලීන දිවිය සහ විවාහය
ඇගේ සැමියා වූ IIවන තුත්මෝස්, Iවන තුත්මෝස්ට දාව ඔහුගේ දෙවන බිසව වූ මුට්නොෆ්‍රෙට්ට උපන් පුත්‍රයා විය. මුට්නොෆ්‍රෙට් රජුගේ දියණිය යන නාමය ඉසිලූ අතර, ඇය ඇතැම්විට Iවන අහ්මෝස්ගේ දියණියක වන්ට ඇත. රොබර්ට් පවසන්නේ IIවන තුත්මෝස් රාජකීය කුමරියකගේ පුත්‍රයකු නොවූ බවත්, ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය නීත්‍යානුකූල එකක් බවට පත්කිරීම සඳහා ඔහු හට්ෂෙප්සුට් සමග විවාහ වූ බවත් ය. හට්ෂෙප්සුට් සහ IIවන තුත්මෝස්ට නෙෆරුරේ නැමැති දියණියක ද විය. IIවන තුත්මෝස් හා ඔහුගේ දෙවන බිසව වූ ඉසෙට්ගේ පුත්‍රයායි IIIවන තුත්මෝස්.
"ඇගේ වෘත්තියෙහි එක් අවධියක දී හට්ෂෙප්සුට්ගේ සාමාන්‍ය ස්වරූපය පිළිබඳ අදහසක් ලබාගැනීමට අප මෙම බිතු ලේඛනය උපකාර කොට ගෙන ඇත. එහි සඳහන් වන්නේ "ඇය දෙස බැලීම සෑමදෙයකටම වඩා අලංකාර ය; ඇගේ අසිරිය සහ ඇගේ ස්වරූපය දිව්‍යමය එකකි." යනුවෙනි. ඇතැමුන් සිතූයේ එමගින් නිරූපණය වන්නේ පාරාවෝවරිය පනස්වියේ පසු වූ දැඩි තැනැත්තියක වන්නට ඇති බවයි. එමගින් ඇයට වසර තිස්-පහක් ආපස්සට සිදු වූ සිදුවීම්, IIවන තුත්මෝස් සමග විවාහ වූ අයුරු ආදිය පමණක්ම නිරූපණය නොවන බවයි. "රූමත්, සමෘද්ධිමත් තරුණියකි ඇය" යනුවෙන් රූපාක්ෂර දිවෙයි. අපට ඒ පිළිබඳ සැක කිරීමට හේතුවක් නැත. ක්‍රි.පූ. 1515දී යමකු දිස් වූ ආකාරය ලෝකයට පැවසීමෙන් සැබැවින්ම හානියක් සිදු නොවේ."
‍ඩේවිඩ් ඩබ්. ‍ඩෙල් ටෙස්ටා අනුව, ඇගේ විශ්වාසවන්තම නිලධාරියා වූ සෙනෙන්මුට් හට්ෂෙප්සුට්ගේ පෙම්වතා වන්නට ඇත. ඔහු තමන්ව රජකු කරන මෙන් ඇයට බලපෑම් කළ අතර, නාමික රජකු වීමට අවශ්‍ය විය. 1465දී, ඇයගේ ඔහු කෙරෙහි තිබූ ප්‍රේමය හදිසියේම කෙළවර වූයේ ඇගේ සොහොන්ගැබෙහි ඇතුළු ද්වාරවල ඇගේ නාමය වෙනුවට ඔහුගේ නාමය යොදා ඇති බව දැනගැනීමෙන් පසුවයි. නමුත් බ්‍රැඩ්ලි පවසන්නේ ඇය විසින් ඇගේ දේවස්ථානයේ ඔහුගේ නම කෙටීමට අවසර දුන් බවත්, ඇයගේ සොහොනට සහ ඇගේ රාජකීය මීනීපෙට්ටියට සමාන අයුරින් සොහොන්ගැබක් සහ මිනීපෙට්ටියක් ඔහුට සාදාගැනීමට අවසර ලබා දී ඇති බවටත්, සාධක ඇති බවයි. ඒඩ්‍රියන් කේර් පවසන පරිදි සෙනෙන්මුට්ගේ බලපෑම ක්‍රමයෙන් හීනවීමට හේතුව හට්ෂෙප්සුට්ගේ දියණිය වූ නෙෆරුරේගේ මරණයයි. (සෙනෙන්මුට් එම දැරියගේ ගුරුවරයා වූ අතර, ඇතැම් කතුවරුන් දක්වන්නේ ඔහු දැරියගේ පියා වන්නට ඇති බවයි. )
රාජ්‍ය සමය
ඇගේ රාජ්‍ය සමය හා සමකාලීන ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල ඇය පිළිබඳ වෙනස් වාර්තා අන්තර්ගත වුවත්, මුල්කාලීන නූතන විද්වතුන් සැලකූයේ ක්‍රි.පූ. 1479 සිට 1458 දක්වා ආසන්න කාලයේ හට්ෂෙප්සුට් උපරාජයකු ලෙස පමණක් සිටින්නට ඇති බවයි. ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ හත්වන සිට විසි එක්වන වර්ෂය දක්වා කාලය මුලින් හඳුනාගෙන තිබුණේ IIIවන තුත්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය ලෙසයි. නමුත් වර්තමාන ඊජිප්තුවේදීන් එකඟ වී ඇත්තේ හට්ෂෙප්සුට් පාරාවෝ තනතුරට පත්ව ඇති බවයි.
ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය කාලනිර්ණය කිරීම බෙහෙවින් අපහසු කටයුත්තකි. ඇගේ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ දිගු සහ කෙටි අනුමාන කිරීම් අනුව ඇගේ පියාගේ රාජ්‍ය සමය පිළිවෙලින් ක්‍රි.පූ. 1526 හෝ 1506 යන දෙකෙන් එකක දී ආරම්භවන්නට ඇත. Iවන තුත්මොසිස් සහ IIවන තුත්මොසිස්ගේ රාජ්‍ය සමයන් ද නිශ්චිතව නිර්ණය කිරීම අපහසු ය. කෙටි රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ මතයට අනුව, හට්ෂෙප්සුට් සිය පියා වූ Iවන තුත්මොසිස්ගේ සිංහාසනාරූඪයෙන් වර්ෂ 14කට පසු සිහසුනට පත්වන්නට ඇත. දිගු රාජ්‍ය වර්ෂ අනුව ඇගේ බලයට පත්වීම Iවන තුත්මොසිස්ගේ සිංහාසනාරූඪයෙන් වර්ෂ 25කට පසුව සිදු වූ බව පැවසේ. මේ අනුව හට්ෂෙප්සුට් ක්‍රි.පූ. 1512 වැනි මුල්කාලයක දී හෝ ක්‍රි.පූ. 1479 වැනි පසුකාලයක දී බලයට පත්වන්නට ඇත.
හට්ෂෙප්සුට් පාරාවෝවරිය ලෙස කටයුතු කළ බවට මුල්ම සාක්ෂිය රාමෝස් සහ හැට්නොෆර් යන්නවුන්ගේ සොහොන්ගැබ්වලින් ලැබේ. මේවායේ සොහොන් කුටීරය තුළින් තනි මැටි බඳුනක් හෝ බුජමක් වැනි අවමංගල භාණ්ඩ හමු වී ඇත.—මේවායේ දිනය වර්ෂය 7 යනුවෙන් සටහන් කොට ඇත. එම සොහොනෙන්ම ලැබුණු තවත් බුජමක—1935-36 මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ ගවේෂණයකදී තීබ්ස් අසල කඳුකර පෙදෙසකින් හමු වූ—"දෙවියන්ගේ බිරිඳ හට්ෂෙප්සුට්" යනුවෙන් මුද්‍රාවක් සහිත වූ අතර, තවත් බුජම් දෙකක යහපත් දෙවඟන මාට්කරේ යන මුද්‍රාව ද දැකගත හැකි විය. මේ අතුරින් "සෙනෙන්මුට්ගේ සොහොන්ගැබේ සුන්බුන් අතරින් [සොහොන්ගැබේ] භූමදාන කුටීරය තුළට මුද්‍රා තැබූ" බුජම පිළිබඳ සැකයක් නොමැති අතර, එහි සඳහන් පරිදි හට්ෂෙප්සුට් සඳහන් කොට ඇත්තේ රජකු ලෙස ඒත්තු ගැන්වෙන පරිදි බවත්, රැජිනක් ලෙස නොවන බවත් ය. එහි ඇගේ ඊජිප්තුවේ 7වන රාජ්‍ය වර්ෂය නිරූපණය වේ.
වෙළඳ මාර්ග ස්ථාපනය සහ යුධ ව්‍යාපාර
දෙවන අන්තර්මධ්‍ය යුගයේ දී හික්සොස් බලපෑම හේතුවෙන් විනාශ වී තිබූ වෙළඳ ජාලයන් යළි ස්ථාපිත කළ හට්ෂෙප්සුට් රැජින දහඅටවන රාජවංශය ධනය අතින් සමෘද්ධිමත් කළා ය. පුන්ට් දේශය වෙත දූතගමන් සඳහා අනුග්‍රහ දැක්වූවා ය. මෙම පුන්ට් වෙත වූ වෙළඳ ගවේෂණ හට්ෂෙප්සුට්ගේ නවවන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී සිදුවන්නට ඇතැයි දළ වශයෙන් අනුමාන කෙරේ. ඇගේ නාමය යටතේ එහිදී නැව් පහක් පිටත් කරහැරුණු අතර, ඒ සෑම එකක්ම අඩි 70ක් දිගැති (21 m) රුවල්වලින්වලින් යුත් අතර, නාවිකයින් සහ පදවන්නන් 30කින් ද, මිනිසුන් 210කින් යුක්ත විය. බොහෝ වෙළඳ භාණ්ඩ පුන්ට්වලින් මිලදී ගැනුණු අතර, ඒ අතර කට්ටකුමංජල් සහ සුවඳ ලාටු වර්ග වැදගත් විය.
හට්ෂෙප්සුට්ගේ නියෝජිතයින් පුන්ට් සිට පැමිණියේ ලාටු නිපදවීමට යොදාගන්නා සජීවී කලුවැල් ගස් 31ක් රැගෙන ය. චාරිකාවේ දී ඔවුන් ඒවායේ මුල් ප්‍රවේශමෙන් භාජනයක බහා රැගෙනවිත් තිබිණි. විදේශීය ශාක රෝපණයට ගත් ලොව ප්‍රථම උත්සාහය ලෙස මෙය සැලකේ. හට්ෂෙප්සුට් විසින් මෙම ශාක ඇගේ මතකාගාර දේවස්ථාන සංකීර්ණයේ අංගනයේ රෝපණය කළ බව වාර්තා වේ. මීට අමතරව ඊජිප්තුවරුන් පුන්ට් දේශයෙන් ත්‍යාග ද රැගෙන ආ අතර ඒ අතර කට්ටකුමංජල් ද විය. හට්ෂෙප්සුට් මෙම කට්ටකුමංජල් දවා අඹරා ඇස්වල තවරන අඳුන් සකස් කරවා ගත්තා ය. මෙම රෙසිනය භාවිත කළ ආකාරය පිළිබඳ පළමු වාර්තාව මෙයයි.
හට්ෂෙප්සුට්ගේ මෙම ගවේෂණය ඩේර් එල්-බහ්රිහි කැටයම්වල නිරූපණය කොට ඇත. එසේම මේ අතර පුන්ට් දේශයේ රැජින වූ, අටි රැජින තාත්වික අයුරින් නිරූපණය කොට ඇත. මෙහි පුන්ටියානු රැජින සාපේක්ෂව උස අයුරින් දක්වා ඇති අතර, මුහුණේ සෙමිටික් ලක්ෂණ දක්නට ඇත. ඇගේ දේහලක්ෂණ සමානුපාතික අයුරින් නිරූපණය කොට ඇති අතර, විශාල පයෝධර සහ සිරුර මේද තට්ටු සහිතව දක්වා ඇත. ඇගේ පසුභාගයෙහි ඇති මේද සංචිත අනුව, ඇයට මේදාතීසාරය වැනි රෝගයක් පවතින්නට ඇතැයි කල්පිතයන් පවතී. කෙසේනමුත්, ව්‍යාධිවේදී මාක් ආර්මන්ඩ් රෆර් පවසන්නේ මේදාතීසාරයෙන් (steatopygia) පෙළෙන කාන්තාවකගේ මූලික ලක්ෂණ වන තට්ටම් පෙදෙස් සහ කලවා පෙදෙස්වල අසමානුපාතික ප්‍රමාණය අටි කෙරෙන් දක්නට නොලැබෙන බවයි. ඒ වෙනුවට ඇය විශාල උඩුකුදයකින් හෝ කශේරුවේ පහළ කොටසේ වක්වීමක් නිසා ඇති වූ සාමාන්‍ය ස්ථූලතාවයකින් පෙළෙන්නට ඇති බව පැවසේ.
පුන්ට් ගවේෂණයෙන් මඳකලකට පසු හට්ෂෙප්සුට් බිබ්ලොස් සහ සිනායි වෙත ආක්‍රමණ දියත්කළා ය. මේ ආක්‍රමණ පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. බොහෝ ඊජිප්තුවේදීන් පවසා ඇති පරිදි, ඇගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති බොහෝදුරට සාමකාමී නමුත්, ඇය නුබියාවට සහ කනාන් පෙදෙස්වලට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාර මෙහෙයවූ බවට සාක්ෂි ඇත. පළමු නුබියානු යුධ ව්‍යාපාරය හට්ෂෙප්සුට් විසින් පෞද්ගලිකවම මෙහෙයවූ අතර, මමේ පිළිබඳ ඇගේ භාණ්ඩාගාරිකයා වූ ටිය් විසින් නිර්මාණය කළ පුවරු ලිපියක ඇයව පිරිමි මෙන්ම කාන්තා ස්වරූපයෙන් ද යුක්තව සඳහන් කොට ඇත: "මා විසින් අනුගමනය කළ යහපත් දෙවි, ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ මාට්-කා-රේ [හට්ෂෙප්සුට්] ඇය වැජඹේවා! ඇය නුබියානු දුනුවායන් පරාජය කළ අයුරුත්, ප්‍රධානීන් සිරකරුවන් ලෙස ඔහු වෙත රැගෙන ආ අයුරුත් මම දුටුවෙමි. ඔහු නුබියාව විනාශ කරනු මම දුටුවෙමි. මා ඇගේ අනුගාමිකයකු වීමි."
ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති
පුරාතන ඊජිප්තුවේ බොහෝ වැදගත් ගොඩනැගිලි ඉදිකළ පාලකයින් අතරින් අයෙකි, හට්ෂෙප්සුට්. ඇය ඉහළ ඊජිප්තුව සහ පහළ ඊජිප්තුව පුරාම ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති සියගණනක් මෙහෙයවූවා ය. ඇගේ ගොඩනැගිලි ඇයට පෙර මධ්‍ය රාජධානියේ සිටි පාලකයන්ගේ ගොඩනැගිලි සියල්ලටම වඩා විශාල අතර, සංඛ්‍යාවෙන් වඩාත් බහුල ය. පසුකාලීන පාරාවෝවරු ඇගේ ඇතැම් ව්‍යාපෘති සිය ව්‍යාපෘති ලෙස නම්කිරීමට උත්සාහ දැරූහ. ඇය යටතේ විශිෂ්ට ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියකු වූ ඉනෙනි සේවය කළ අතර, ඔහු ඇගේ පියාට, ඇගේ සැමියාට සහ රාජකීය අමාත්‍ය සෙනෙන්මුට් හට ද සිය සේවය සලසා ඇත. ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ දී, ප්‍රතිමා නිර්මාණ විශාල සංඛ්‍යාවක් නිමැවුණු අතර ඒවා අදවන විට ලෝකයේ සෑම ප්‍රධාන කෞතුකාගාරයකම පාහේ දක්නට ලැබෙයි. උදාහරණයක් ලෙස නිව් යෝක් නගරයේ මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ ඇති හට්ෂෙප්සුට් කාමරය ඇගේ සමයේ නිර්මාණවලටම පමණක් වෙන්කර ඇත.
බොහෝ පාරාවෝවරුන් අනුගමනය කළ සම්ප්‍රදාය අනුව යමින්, හට්ෂෙප්සුට් කාර්නැක් දෙවොලේ ස්මාරක ද ඉදිකළා ය. ඇය කාර්නැක්හි ඊජිප්තුවේ පුරාතන මහා දෙවඟන වූ මුට්ගේ භූමිභාගය යළි ස්ථාපනය කළා ය. මෙය හික්සොස් ආක්‍රමණිකයන් විසින් විනාශ කොට තිබිණි. නමුත් පසුකලෙක සෙසු පාරාවෝවරුන් විසින් මෙය විනාශ කොට සිය වෙනත් ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට එහි කොටස් රැගෙන ගොස් ඇත. ඇයට ඔබලිස්කයන් (ශිලා ස්තම්භ විශේෂයක්) ද්විත්වයක් තිබිණි. එය එකල ලෝකයේ උසම ඔබලිස්කය වූ අතර, එය දෙවොලේ පිවිසුමෙහි සිටුවා තිබිණි. ඉන් එකක් අදටත් නැගී සිටින අතර, එය පෘථිවියේ නිරුපද්‍රිතව පවතින උසම ඔබලිස්කය වේ. අනෙක් කුළුණ කොටස් දෙකකට කැඩී ඇදවැටී ඇත.
වෙනත් ව්‍යාපෘතියක් වන කාර්නැක්හි රතු දෙවොල හෙවත් චැපෙල් රූජ්, බාක් දේවස්ථානයක් ලෙස භාවිත වන්නට ඇති අතර, එය ඇගේ ඔබලිස්කයන් දෙක අතර පිහිටුවා තිබෙන්නට ඇත. හට්ෂෙප්සුට්ගේ ජීවිතයේ වැදගත් අවස්ථා නිරූපිත කැටයම්වලින් එය සරසා ඇත.
පාරාවෝ ලෙස සිය 16වන වර්ෂය සැමරීම සඳහා ඇය පසුකලෙක තවත් ඔබලිස්කයන් දෙකක් ඉදිකිරීමට නියෝග කොට ඇත. ඉන් එකක් ඉදිකිරීමේ දී කැඩීගොස් ඇත. ඒ හේතුවෙන් එය වෙනුවට සිටුවීමට තෙවැන්නක් ද නිමැවිණි. කැඩුණු ඔබලිස්කය අස්වාන්හි එහි ගල්වැඩපලෙහි, තවමත් දක්නට ඇත. මෙය නිමනොකළ ඔබලිස්කය ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එමගින් ඔබලිස්කයන් නිමැවුණු අයුරු පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැක.
පැඛෙට් දේවස්ථානය හට්ෂෙප්සුට් විසින් මින්යා ප්‍රාන්තයෙහි දකුණු අල් මින්යා ප්‍රදේශයේ බෙනි හසන් නම් ස්ථානයේ ඉදිකරන ලද්දකි. පැඛෙට් යන නාමය බැස්ට් සහ සෙඛ්මෙට් යන සිංහධේනු යුධ දෙවඟනන් දෙදෙනාගේ නම්වල සංකලනයකි. මෙය ඔවුන්ගේ ඇදහීම්වල උතුරු සහ දකුණු සීමා වෙන්කරන මායිමක ඉදිවූවකි. නයිල්හි නැගෙනහිර පෙදෙසේ කඳුගැටයක් තුළට හාරා සකස් කෙරුනු ඇගේ භූගත දේවස්ථානය ග්‍රීකයන්ගේ ඇගයුමට ලක් වූ අතර, එය ග්‍රීක ටොලමියානු රාජවංශයේ පාලන සමයේ දී ස්පියොස් ආර්ටිමිඩොස් ලෙස හඳුන්වන ලදී. ඔවුන් මෙම දෙවඟන ඔවුන්ගේ දඩයමට අධිපති ආර්ටෙමිස් දෙවඟනට අනුරූපව සලකා ඇත. මෙම දේවස්ථානය අදට දක්නට නොලැබෙන වඩාත් පැරණි දෙවොල් ආසන්නයේ ඉදිකර තිබෙන්නට ඇතැයි සැලකේ. මෙම දේවස්ථානයේ හට්ෂෙප්සුට් විසින් සිදුකළ ප්‍රසිද්ධ හික්සොස් චෝදනාව සඳහන් දිගු බාල්කයක් දක්නට ඇත. මෙය ජේම්ස් පී. ඇලන් විසින් පරිවර්තනය කොට ඇත. හික්සොස්වරුන් විසින් ඊජිප්තුව අල්ලාගත් කාලයේ විශාල සංස්කෘතික පරිහානියක් සිදු වූ අතර, එය හට්ෂෙප්සුට් විසින් යළි නගා සිටුවීමට නව නීති සහ නිර්මාණ ඇතිකරන ලදී. මෙම දේවස්ථානය පසුකලෙක නොයෙකුත් වෙනස්කම්වලට ලක් වූ අතර, හට්ෂෙප්සුට්ගේ නාමය වෙනුවට සිය නාමය යෙදීමට සිතූ දහනවවන රාජවංශයේ Iවන සෙටි එහි වූ අලංකාර මෝස්තර කැටයම් ඉවත්කොට ඇත.
බොහෝ පාරාවෝවරුන්ගේ සම්ප්‍රදාය අනුව, හට්ෂෙප්සුට්ගේ ගොඩනැගිලි නිර්මාණ අතර අග්‍රගන්‍ය නිර්මාණය, මතකාගාර දේවස්ථානයක් විය. ඇය ඩේල් එල්-බහ්රිහි ඇගේම දේවස්ථාන සංකීර්ණයක් ඉදිකළා ය. නයිල් ගංගාවේ බටහිර ඉවුරේ එය සැලසුම්කරණය කොට ඉදිකරන ලද්දේ සෙනෙන්මුට් විසිනි. ඇගේ සංකීර්ණයෙහි අසිරිය දැක පසුකාලීන සියලු පාරාවෝවරුන් මෙහි සිය මතකාගාර ගොඩනැගිලි ඉදිකළ නිසා මෙය පිහිටි භූමිභාගය අද රජුන්ගේ නිම්නය ලෙස හඳුන්වයි. එම භූමියෙහි ඉදිකළ පළමු විශාල ගොඩනැගිලි ඇගේ ගොඩනැගිලි වේ.
වැදගත්ම කරුණ නම් මෙහි ඇති ඩ්ජෙසර්-ඩ්ජෙසරු හෙවත් "උත්කෘෂ්ටයන් අතර උත්කෘෂ්ට" නැමැති, විශිෂ්ට සමිමිතියකින් යුත් කුළුණු ආකාර ව්‍යූහය පාතිනන් ගොඩනැගිල්ල ඉදිවීමටත් වසර දහසකට පමණ පෙර නිර්මාණය කොට තිබීමයි. ඩ්ජෙසර්-ඩ්ජෙසරු පිහිටා ඇත්තේ කලක් සාරවත් උද්‍යානවලින් සමන්විත වූ මළුවක් මතයි. ඩ්ජෙසර්-ඩ්ජෙසරු පිහිටා ඇත්තේ තීව්‍රව පිහිටි කඳුගැට මුහුණතක් මත ය. ‍ඩ්ජෙසර්-ඩ්ජෙසරු සහ ඩේර් එල්-බහ්රි සංකීර්ණයේ පිහිටි හට්ෂෙප්සුට්ගේ සෙසු ගොඩනැගිලි වැදගත් ගෘහනිර්මාණ ගුණාංගවලින් සමන්විත ය. ඇගේ ප්‍රධාන ඉදිකිරීම් අතර තවත් ප්‍රධාන ඉදිකිරීමක් ලෙස හට්ෂෙප්සුට් හිඳ (ග්‍රැනයිට් ඔබලිස්ක ලෙස ද හඳුන්වයි) ද දැක්විය හැක.
නිල වර්ණනාව
අතිශයෝක්තිය ඊජිප්තු ඉතිහාසයේ සෑම රාජකීය ‍ශිලාලේඛනයකටම පොදු දෙයකි. සියලු පුරාතන නායකයින් සිය ජයග්‍රහණ වර්ණනා කොට තිබුණත්, ඒ අතරින් වඩාත් කාර්යසාධනීයම පාරාවෝ ලෙස හට්ෂෙප්සුට් සැලකේ. මෙය ඇය පාරාවෝවරියක ලෙස සිටි සමයේ ඉදි වූ අති දැවැන්ත ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘති තුළින් වටහාගත හැක. ඉන් ඇයට තමන්ව වර්ණනා කර ගැනීමට බොහෝ අවස්ථා හිමිවුණත්, ඇ‍ගේ ප්‍රතිපත්ති සහ පරිපාලනය මගින් ඊජිප්තුවට හිමි වූ ධනය සහ සාර්ථකත්වය ඇය මෙම ව්‍යාපෘති සඳහා අනුග්‍රහය දැක්වීමට යොමු වීමට හේතු විය.
පුරාතන ඊජිප්තුවේ ස්ත්‍රීන්ට සාපේක්ෂව ඉහළ තත්ත්වයක් හිමි වූ අතර, ඔවුනට දේපල හිමිකරගැනීමේ අයිතිය ද පැවතිණි. නමුත් කාන්තාවක් පාරාවෝ බවට පත් වූ අවස්ථා විරළ ය. කෙසේනමුත් සොබෙක්නෙෆරු සහ ඇතැම්විට Iවන ඛෙන්ට්කෝස් සහ නිටොක්‍රිස් යන තැනැත්තියන් පමණක් තහවුරු කළ මූලාශ්‍ර අනුව ඇයට පෙර තනිව රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළ බව පැවසේ. මෙහි අවසානයට සඳහන් කළ පාලිකාව පිළිබඳ නොයෙකුත් මතභේද ඇති අතර, එය පිරිමි රජකුගේ නාමයක වැරදි පරිවර්තනයක් විය හැකි යැයි සැලකේ. දහනවවන රාජවංශයේ අවසාන පාරාවෝවරයා වූ ට්වොස්රෙට් රැජින ඇතැම්විට හට්ෂෙප්සුට්ගෙන් පසු ‍ස්වදේශික පාලකයින් අතරින් රාජ්‍යත්වයට පත් එකම තැනැත්තිය විය හැක. ඊජිප්තු ඉතිහාසය තුළ "රාජ්‍යකරන රැජින" (Queen regnant) සඳහා නිශ්චිත වදනක් නොතිබූ අතර, "රජු" යන වදන පුරාතන ඊජිප්තුව තුළ ලිංග භේදයකින් තොරව භාවිත කරන්නට ඇත. ඇගේ සමයේ දී පාලකයා සඳහා පාරාවෝ යන වදන භාවිත විය. හට්ෂෙප්සුට්, රජ යන තනතුර අනන්‍යව භාවිත කළ බව නිශ්චිත නැත. හට්ෂෙප්සුට්ට රාජවංශ හයකට පෙර රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළ සොබෙක්නෙෆරු රැජින ද ඊජිප්තුව පාලනය කරන විට එසේ සිදුකොට ඇත. පාරාවෝගේ දියණියව සිටි කාලයේ සිට හට්ෂෙප්සුට් සිය වගකීම් නිසි ලෙස ඉටුකොට ඇත. ඇගේ පියාගේ සමයේ ඇය විසින් බලවත් ධුරයක් වූ දෙවියන්ගේ බිරිඳ යන ධුරය හොබවා ඇත. ඇය ඇගේ සැමියාගේ රැජින ලෙස ශක්තිමත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළ අතර, ඇය පාරාවෝ බවට පත් වූ පසු, සි රාජධානියේ පරිපාලනය ද හොඳින් මෙහෙයවන්නට ඇත. ඇගේ මරණය තෙක්ම ඇගේ නායකත්වයට කිසිදු අභියෝගයක් එල්ල නොවූ අතර, ඇගේ හවුල්-පාලකයා අප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස ඇය හා මිත්‍රශීලීව ඇගේ බලවත් හමුදාව මෙහෙයවමින් කටයුතු කොට ඇත. මෙම තනතුර ඔහුට ලබා දී තිබුණේ ඔහු විසින් ඔහුගේ නියම ස්ථානය හිමිකරගැනීම වැළැක්වීමටයි.
හට්ෂෙප්සුට් සියලු රාජ්‍යආභරණ ලබාගත් අතර, පාරාවෝ තනතුරෙහි සියලු සංකේත සහිතව ඇයව නිලවශයෙන් නිරූපණය කොට ඇත: ඒ අතර ඛාට් නම් හිස්වැස්ම, එයට ඉහළින් පැළඳි යුරේයස් ආභරණය, සම්ප්‍රදායික ව්‍යාජ රැවුල, සහ ෂෙන්ඩිට් නැමැති දණහිස තෙක් වැටෙන කෙටි සාය වැනි සංකේත ද වේ. ඇගේ බොහෝ ප්‍රතිමාවල ඇයව ස්ත්‍රී වස්ත්‍රවලින් මෙන්ම රාජකීය උත්සව ඇඳුම්වලින් ද නිරූපණය කොට ඇත. සොබෙක්නෙෆරු රැජිනගේ ප්‍රතිමා ද සම්ප්‍රදායික ස්ත්‍රී මෙන්ම පුරුෂ ප්‍රතිමා ලක්ෂණවලින් යුක්තව නිමවා ඇති අතර සමහරවිට එය හට්ෂෙප්සුට්ගේ ප්‍රතිමා සඳහා ද බලපාන්නට ඇත. මෙම සංක්‍රාන්ති යුගය අවසාන වුවද, කෙසේවුවද බොහෝ නිල නිරූපණයන්හි හට්ෂෙප්සුට් සියලු පාරාවෝ රාජභාණ්ඩ සහිතව රාජකීය වස්ත්‍රවලින් නිරූපණය කොට ඇත.
ඇගේ මතකාගාර දේවස්ථානයෙහි පාරාවෝවරයාව මළවුන්ගේ ලෝකය වෙත ප්‍රවාහනය කරන ඔසිරියානු ප්‍රතිමාවල, පාරා‍වෝවරයා ඔසිරිස් දෙවියන් මෙන් නිරූපණය කොට ඇති තැන්හි වස්ත්‍ර සම්ප්‍රදායිකව නිරූපණය කොට ඇත. නමුත් ඇය පාලනය කළ රාජ්‍ය දෙක සංකේතවත් කළ යෂ්ටි ද්විත්වය දෑත්හි දරා දෑත් හරහට තබාගෙන සිටීම නිසා ඇගේ ළැම අපැහැදිළි ය. මේ අවමංගල ප්‍රතිමාවන්හි සාමාන්‍ය සම්ප්‍රදාය සලකා බොහෝ විද්වතුන් මත පලකොට ඇත. මේ ප්‍රතිමාවලින් සංකේතවත් වන දැය වටහා ගැනීමට ආගමික සංකේතනය වටහා ගැනීම අවශ්‍ය විය. මේ පිළිබඳ මුල්කාලීන අර්ථකථනයන් රැසක් පැවති අතර, ඒවා පදනම් වරහිත මතභේදාත්මක ඒවා විය. බොහෝ චාරිත්‍රානුකූල ප්‍රතිමාවල ඇගේ පයෝධර දක්වා නොතිබීමට හේතුව මුල්කාලීන ඊජිප්තුවේදීන් අතර විවාදයට හේතු විය. එසේවූයේ ඔවුනට ආගමික සංකේත භාවිතය සහ චාරිත්‍ර වටහාගැනීම අපහසු වූ නිසායි. පුරාතන ඊජිප්තු කලාව තුළ නිරූපිත බොහෝ ස්ත්‍රීන්ගේ සහ දෙවඟනන්ගේ රූපවල පියයුරු සටහන්කිරීම සිදුවූයේ කලාතුරකින් වීම මෙයට හේතුවන්නට ඇත. පාරාවෝවරයාගේ භෞතික ස්වරූපය, එනම් පාරාවෝවරයා ස්ත්‍රියක් ද, පුරුෂයකු ද යන්න කලාවට බලපෑමක් ඇතිකොට නැත.
කෙසේනමුත් නූතන විද්වතුන්, පාරාවන්ගේ බලයේ සංකේතයන් පිළිබඳ අදහස් පලකොට ඇත. හට්ෂෙප්සුට් "රජුගේ මහා බිරිඳ" හෝ අගබිසව වීමට වඩා රැජිනක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමට ඇය උත්සාහ දැරූ අයුරු ඉන් නිරූපණය වේ. පාරාවෝවරයාගේ ලිංගය නිල නිරූපණයන් සඳහා බාධාවක් වී නැත. එපමණක් නොව සමාජයේ තත්ත්වය අනුව පිරිමින් පවා අලංකෘත ව්‍යාජ රැවුල සමගින් නිරූපිත අවස්ථා ඇත.
මීට අමතරව, හට්ෂෙප්සුට් රැජිනගේ ඔසිරියානු ප්‍රතිමා—සෙසු පාරාවෝවරුන්ගේ මෙන්—මියගිය පාරාවෝවරයා ඔසිරිස් දෙවියන්ගේ ස්වරූපයෙන් රාජආභරණ සහ දේහය සහිතව නිරූපණය කොට ඇත. හට්ෂෙප්සුට්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ සෙසු ප්‍රතිමා සියල්ල එම සම්ප්‍රදාය අනුව නිමවා ඇත. ඔසිරිස් වන්දනය අනුව මරණින් පසු අවදිවීමක් පිළිබඳ කියැවේ. කෞතුකාගාරවල ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති මේ ආරෙන් යුතු හට්ෂෙප්සුට්ගේ ප්‍රතිමා බොහෝ ප්‍රමාණයක් ඇති නිසාත් ඒවායේ පින්තූර පුළුල්ව ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇති නිසාත්, මේවායේ නිරූපිත ආගමික වැදගත්කම පිළිබඳ අවබෝධය අඩු පුද්ගලයින් මේ පිළිබඳ වරදවා වටහා ගත හැක. හට්ෂෙප්සුට්ගේ මුහුණ හැරෙන්නට සෙසු සෑම අතකින්ම මෙම ඔසිරිස් ප්‍රතිමා සෙසු රජවරුන්ගේ ප්‍රතිමාවන්ට සමානත්වයක් දක්වයි.
හට්ෂෙප්සුට්ගේ බොහෝ නිල ප්‍රතිමාවල ඇයව ශෛලිගත සම්ප්‍රදායයෙන් මිදී, වැඩි වශයෙන් ස්වභාවික අයුරින් එකල විසූ වංශවත් කාන්තාවන්ගේ වස්ත්‍රයෙන් සැරසුණු අයුරින් නිමවා ඇත. මීට අමතරව රාජකීය ආභරණ ලබාගත්ත ද, හට්ෂෙප්සුට් ඇයව රූමත් කාන්තාවක අයුරින් විස්තර කොට ඇත. බොහෝ අවස්ථාවල කාන්තාවන් අතර රූමතිය යනුවෙන් හඳුන්වාගෙන ඇත. ඇය සිය පියාගේ බොහෝ නාමයන් ආරූඪ කරගත්ත ද, ඇය "ශක්තිමත් ගවයා" (සම්පූර්ණ නාමය, ඔහුගේ මවගේ ශක්තිමත් ගවයා), මෙමගින් පාරාවෝවරයා අයිසිස් දෙවඟන, සිහසුන, සහ හාතොර්, (පාරාවෝවරුන්ට උපත දී ආරක්ෂා කළ එළදෙන) කෙරෙහි බැඳුණු අතර—ඔහු ඇගේ සිහසුන මත හිඳින පුත්‍රයා—යන නාමය ඇයට නුසුදුසු එකක් වූ හෙයින්, හට්ෂෙප්සුට් එම දෙවඟන තමන් ලෙස හඳුන්වා ගත් අතර, මෙය කිසිදු පිරිමි පාරාවෝවරයකුට සිදුකළ නොහැකි වූවකි. ඇය තමන්ව පාරාවෝවරුන් සාමාන්‍යයෙන් සිදුකළ පරිදි පිරිමි අමොන්-රා දෙවියන්ට වඩා හාතොර් ලෙස හඳුන්වා ගැනීමට ප්‍රියකළා ය. ශක්තිමත් ගවයාට වඩා, හට්ෂෙප්සුට් ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ මුල්කාලයේ සාර්ථක රණකාමියකු ලෙස කටයුතු කොට ඇත. එහිදී ඇය ඊජිප්තු දේවසභාවේ ප්‍රධාන යුධ දේවතාවිය වූ සෙඛ්මෙට් සිංහධේනුව හා සම්බන්ධව දක්වා ඇත.
මේ සියලු සංකේත සහ නාමයන් සමග ආගමික සංකල්ප බැඳී පැවතිණි. හට්ෂෙප්සුට්ගේ සමය වන විට, මේ දේවතාවියන් දෙදෙනාම පාරාවෝවරුනට උපත දී ආරක්ෂා කරන්නට ඇති බව යන සංකල්පය පිළිගැනුණු බව පෙනෙන්නට ඇත. ඔවුන් ඒකාලයේ එකිනෙකා මාරුකොට ඇදහිය හැකි විය. මීට අමතරව හට්ෂෙප්සුට් ඊජිප්තු දේවසභාවේ ආදි මව් දෙවඟනක් වූ මුට් දෙවඟනව ද සිය පෙළපතට සම්බන්ධ කොට ගත්තා ය. මෙමගින් ඇයට ඇගේ පියා, මුත්තණුවන් වැනි මරණින් පසු දේවත්වයට පත් වූ පාරාවෝවරුන් මෙන් තවත් දෙවඟනක් ඇගේ පූර්වජයකු ලෙස සැලකිය හැකි විය.
හට්ෂෙප්සුට්ව, ව්‍යාජ රැවුල වැනි පිරිමි පාරාවෝවරුන් පැළඳි ආභරණ සහිතව නිල නිරූපණයන්හි දක්වා තිබුණත්, ඇය සෙසු පාරාවෝවරුන් මෙන් එවැනි උත්සව ආභරණ පැළඳියේ ද යන්න සැකසහිත ය. මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ ඇති ප්‍රතිමාව වැනි ප්‍රතිමාවල ඇඟට ඇලුණු වස්ත්‍රයක් හැඳ, නිමස් කිරුළ පැළඳ සිටින අයුරින් ඇයව නිරූපණය කොට ඇති අතර, මෙය ඇය රාජමාලිගයේ දී සැරසී සිටි ආකාරය නිරූපණය වේ යැයි සැලකිය හැක.
හට්ෂෙප්සුට් පිළිබඳ වඩාත් ප්‍රසිද්ධම ජනප්‍රවාදය ඇයගේ උපත පිළිබඳ පුරාවෘත්තයයි. මේ පුරාවෘත්තයට අනුව, අමුන් දෙවිඳුන් Iවන තුත්මෝස්ගේ වේෂයෙන් ප්‍රසන්න සුවඳක් විහිදුවමින් අහ්මෝස් රැජින වෙත ගොස් ඇත. ඒ අවස්ථාවේ අමුන් ජීවයේ සංකේතයක් වූ අන්ඛ් යන සලකුණ අහ්මෝස්ගේ නාසයේ තැබූ අතර, ඒ අවස්ථාවේ අහ්මෝස්ට හට්ෂෙප්සුට්ව පිළිසිඳ ගැනිණි. මිනිස් දරුවන්ගේ සිරුරු නිර්මාණය කරන ඛ්නුම් දෙවිඳුට අනතුරුව ඇගේ සිරුර නිර්මාණයට උපදෙස් ලැබුණු අතර, කා හෙවත් ජීව බලය ද නිර්මාණය කරන ලදී. ජීවයේ සහ සශ්‍රීකත්වයේ දෙවඟන වූ හෙකෙට් සහ ඛ්නුම් එක්ව අහ්මෝස්ව සිංහධේනු සයනයක් වෙත රැගෙන ගිය අතර ඇය එහිදී හට්ෂෙප්සුට් බිහිකළා ය. මේ කථාවේ සෑම පියවරක්ම කාර්නැක් සහ ඇගේ මතකාගාර දේවස්ථානයේ කැටයම් කොට ඇත.
අමුන්ගේ දිවැස් දෙවොල ප්‍රකාශයට පත්කළේ හට්ෂෙප්සුට් පාරාවෝ බවට පත්වීම අමුන්ගේ කැමැත්ත බවත්, ඔහු ඇගේ තනතුර ශක්තිමත් කරන බවත් ය. අමුන්ගේ සහාය පිළිබඳ පුනර්වාචනය කළ ඇය අමුන් දෙවිඳු පැවසූ බව කියැවෙන මෙම ප්‍රකාශය ඇගේ ස්මාරකවල සටහන් කරවූවා ය:
"පිළිගනිමි මගේ ප්‍රිය දියණිය, මාගේ ප්‍රියතම, ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, මාට්කරේ, හට්ෂෙප්සුට්. නුඹ භූමිද්විත්වය හිමිකරගනිමින් පාරාවෝ තනතුරට දස්කම් පෙන්වාවි."
තමන් සිය පියා විසින් අදහස් කළ අනුප්‍රාප්තිකයා බව පැවසූ හට්ෂෙප්සුට් ඊජිප්තුවේ අනුප්‍රාප්තිකයා බවට පත්වූවා ය. එසේම ඇය විසින් තමන් IIවන තුත්මෝස් සහ IIIවන තුත්මෝසගේ සමයන්හි හවුල්-පාලකයකු හෝ පාරාවෝවරයකු ලෙස කටයුතු කළ බවත් සඳහන් කොට ඇත. අදවන විට සියලු විද්වතුන් පිළිගන්නේ මෙය ඓතිහාසික විවේචනයක් ලෙසයි. එයට හේතුව හට්ෂෙප්සුට්ගේ පියා වූ Iවන තුත්මෝස්ට දාව මුට්නො‍ෆ්‍රෙට් බිසවට උපන් පුත්‍රයා වූ IIවන තුත්මෝස් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වීමයි. මීට අමතරව, සිය දියණිය වූ හට්ෂෙප්සුට් සිය පුතුට වඩා වැඩිකාලයක් ජීවත් වේ යැයි Iවන තුත්මෝස් අපේක්ෂා නොකරන්නට ඇත. මඳකලෙකින් IIවන තුත්මෝස්, හට්ෂෙප්සුට් සමග විවාහ වූ අතර, පසුව ඇය ඔහුගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ රාජකීය බිරිඳ සහ මාලි‍ගයේ බලවත්ම කාන්තාව බවට පත්වූවා ය. IIවන තුත්මෝස්ගේ සමයේ ලියැවුණු ශිලාලේඛනයක ඇති ඇගේ සුළු නාමයන්වලින් මේ බව පැහැදිළි වේ. චරිතාපදාන කර්තෘ එව්ලින් වෙල්ස් ද, හට්ෂෙප්සුට් ඇය සිය පියාගේ අදහස් කළ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස කළ ප්‍රකාශය අනුමත කොට ඇත. කේපල් සහ මාර්කෝ පවසන්නේ IIවන තුත්මෝස් උපදින්නට පෙර ඇගේ පියාගේ අවසාන සමයේ මෙය ප්‍රකාශ වන්නට ඇති බවයි. ඇය පාරාවෝ බවට පත් වූ විට, හට්ෂෙප්සුට් තමා සිය පියාගේ අනුප්‍රාප්තිකයා බවට වූ ප්‍රකාශය ඇගේ මතකාගාර දේවස්ථාන බිත්තියේ කැටයම් කොට ඇත:
"රාජෝත්තමයාණන් වහන්සේ ඔවුනට පැවසූයේ: "මගේ මෙම දියණිය, ඛනුමෙටාමුන් හට්ෂෙප්සුට්—වැජඹේවා!—මා ඇයව මාගේ සිහසුනේ උරුමකරු ලෙස පත්කොට ඇත... ඇය මාලිගයේ සෑම තරාතිරමකම ජනයාව මෙහෙයවාවි; සැබවින්ම ඇය ඔබට මගපෙන්වාවි. ඇගේ වදන්වලට අවනත වන්න, ඔබ ඇගේ නියෝග සමග එක්වී ක්‍රියා කරන්න." රාජකීය වංශවතුන්, උසස් පදවි දරන්නන්, සහ ජනතා නායකයින් ඔහුගේ දියණියව ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ මාට්කරේ ලෙස පත් කළ මෙම ප්‍රකාශය ශ්‍රවණය කළහ.—ඇය සදා වැජඹේවා."
මරණය, භූමදානය සහ මමීකරණය
හට්ෂෙප්සුට් මියගියේ ඇගේ මැදිවියට ළඟාවෙමින් සිටි අවධියක ඇගේ විසිදෙවන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී ය. මෙම හට්ෂෙප්සුට් මියගිය නිශ්චිත දිනය—එසේ නැතහොත් IIIවන තුත්මෝස් ඊජිප්තුවේ ඊළඟ පාරාවෝ බවට පත් වූ දිනය— ඇගේ සමයේ වර්ෂය 22, II පෙරෙට් දිනය 10 ලෙස ආර්මන්ට්හි සිටුවා ඇති ශිලාස්තම්භයක සඳහන් වේ. නැතහොත් එය ක්‍රි.පූ. 1458 ජනවාරි 16 ලෙස දැක් වේ. මෙම තොරතුර සමගින් මැනෙතෝහි රජවරුන්ගේ ලැයිස්තවේ මූලික නිරවද්‍යතාවය තහවුරු වේ. එහි සඳහන් වන පරිදි හට්ෂෙප්සුට්ගේ බලයට පත් වූ දිනය I ෂෙමු දිනය 4 (ඒ අනුව හට්ෂෙප්සුට් රජු ලෙස සිය 22වන වර්ෂයට මාස නවයක් ගතකොට මියගොස් ඇත. මැනෙතෝ සිය සංග්‍රහයෙහි ලියා ඇත්තේ ඇගේ රාජ්‍ය කාලය වසර 21ක් සහ මාස නවයක් බව ය) ඇගේ මරණය හා සමකාලීන වෙනත් මූලාශ්‍ර හමු නොවේ. ඇතැම් ඉතිහාසඥයින් ඇයව IIIවන තුත්මෝස්ගේ අණ අනුව මරා දැමුණු බවට ඇති මතයක් සඳහන් කොට ඇත. ඇගේ මමියේ මෑතකාලීන හඳුනාගැනීම (පහත බලන්න) නිවැරදි නම්, වෛද්‍යවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව ඇය දියවැඩියාවෙන් පීඩාවිඳ ඇති අතර, ඇය මියගොස් ඇත්තේ පනස්වැනි වියේදී ඇගේ මුළු සිරුර පුරාම දිවුණු අස්ථි පිළිකාවක් හේතුවෙනි. ඒ අනුව ඇයට පර්වදාහය (ආර්ත්රයිට්ස්) සහ දන්ත රෝග පැවතී ඇති බව යෝජනා වී ඇත.
හට්ෂෙප්සුට් සොහොන්ගැබක් ඉදිකිරීම ආරම්භ කළේ ඇය IIවන තුත්මෝස්ගේ මහා රාජකීය බිරිඳව සිටි කාලයේයි. මෙහි විශාලත්වය පාරාවෝවරයකුට නොගැ‍ළපෙන නිසා, ඇය සිහසුනට පත් වූ පසු තවත් සොහොන්ගැබක් නිර්මාණය කෙරිණි. ඒ අනුව KV20 සොහොන්ගැබ මුලින් නිර්මාණය කෙරුණේ ඇගේ පියා වූ Iවන තුත්මෝස් සඳහායි. මෙය රජුන්ගේ නිම්නයේ පළමු රාජකීය සොහොන්ගැබ විය හැකි අතර, ඇය නව භූමදාන කුටීරයක් සමග එය පුළුල්කළා ය. එසේම හට්ෂෙප්සුට් ඇගේ පියා වෙනුවෙන් යළි භූමදානයක් සංවිධානය කළ අතර, KV20 සොහොන්ගැබ ඇය සහ Iවන තුත්මෝස් යන දෙදෙනාගේම භූමදානය සඳහා උචිත පරිදි සකස් කළා ය. එවිට ඇය මියගිය විට (ඇගේ විසිදෙවන වර්ෂයට පසුව නොවේ), ඇයට සිය පියා සමග මෙම සොහෙනේ භූමදානය විය හැකි විය. කෙසේනමුත් IIIවන තුත්මෝස්ගේ සමයේ Iවන තුත්මෝස් සඳහා නව සොහොනක් (KV38) සහ භූමදාන අංග සපයන ලදී. අනතුරුව ඔහුගේ දේහය නියම සොහොන්ගැබෙන් ඉවත්කොට වෙනත් ස්ථානයක තැන්පත් කරන ලදී. එම කාලයේම හට්ෂෙප්සුට්ගේ මමිය ද, සොහොන්ගැබෙන් ඉවත් කොට එය ඇගේ කිරි මව වූ සිට්රේ-රේගේ සොහොන්ගැබ වූ KV60 තුළට ඇතුළු කරන ලදී. IIIවන තුත්මෝස්ගේ දෙවන බිසවකගේ පුත්‍රයකු වූ IIවන අමෙන්හොටෙප් විසින් සිය අනිශ්චිත රාජ්‍යත්වය තහවුරු කරගැනීම පිණිස මෙසේ සිදු කරන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. 1903දී හොවාඩ් කාටර් විසින් KV20 සොහොන්ගැබ පිරිසිදු කිරීමේ දී හමු වූ දෑ වලට අමතරව, හට්ෂෙප්සුට්ට අයත් වෙනත් අවමංගල දැවභාණ්ඩ සොයා ගෙන ඇත. මේ අතර සිංහධේනු "සිංහාසනය" (මෙය වියලක් බඳු ය), සෙනෙට් ක්‍රීඩා පුවරුවක් සමග සිංහධේනු-හිසැති කැටයම් කළ රතු සූර්යකාන්ත පාෂාණයෙන් නිම වූ ඇගේ පාරාවෝ නාමය දරන ක්‍රීඩා භණ්ඩ, මුද්‍රාව සහිත මුදුවක්, ඇගේ නාමය දරන කුඩා ෂැබ්ටි ප්‍රතිමාවක කොටසක් ද වේ. DB320හි රාජකීය මමී කුටියෙන් හට්ෂෙප්සුට් නාමය කොට ඇති ඇත්දත් කැනපි මංජුසාවක් හමු වූ අතර, එය තුළ මමීකරණය කළ අක්මාවක් හෝ ප්ලීහාවක් සහ චාර්වක දතක් හමු විය. විසි එක්වන රාජවංශයේ ද ඇගේ නාමයම සහිත රාජකීය ආර්යාවක් ජීවත් වී ඇතත්, එය හට්ෂෙප්සුට්හට අයත් වූවකැයි සිතිය හැකි විය.
1903දී, හොවාඩ් කාටර් විසින් රජුන්ගේ නිම්නයෙන් සොහොන්ගැබක් (KV60) සොයාගත් අතර, එය කාන්තා මමී දෙකකින් යුක්ත විය. ඉන් එකක් හට්ෂෙප්සුට්ගේ කිරි මව ලෙස හඳුනාගැනුණු අතර, අනෙක හඳුනාගත නොහැකි විය. 2007 වසන්ත ඍතුවේදී, හඳුනා නොගැනුණු දේහය ආචාර්ය. සාහි හවාස් විසින් සොහොන්ගැබෙන් ඉවත් කොට පරීක්ෂණ සඳහා කයිරෝවේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය වෙත‍ ගෙන එන ලදී. මෙම මමියේ දතක් නොමැති වූ අතර, හනුවේ ඇති හිදැස DB320 සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ කැනපි බඳුනේ වූ හට්ෂෙප්සුට්ගේ දතට හොඳින් ගැලපිණි. අනතුරුව ඇගේ මරණය පාරාවෝ සතුව පැවති පිළිකාකාරක චර්ම ආලේපන දියරයක් නිසා ඇති වූ අස්ථි පිළිකාවක් හේතුවෙන් ඇති වූ බවට මත පල විය. බොන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ඖෂධ ආයතනයේ හෙල්මට් වීඩ්න්ෆෙල්ඩ් අනුව "මේ කල්පිතය පිළිබඳ පවසන අය බොහෝ ඇත". "රැජිනට නිදන්ගත චර්ම රෝගයක් පැවති බව ඔබ සිතන්නේ නම්, ආලේපන මගින් ඇය කෙටිකාලීන සහනයක් ලබා ගත්ත ද ඇය ඉන් වසර ගණනාවක් පුරාවට විශාල අවදානමකට මුහුණපාන්නට ඇත."
පිළිගැනීම වෙනස්කිරීම
ඩේර් එල්-බහ්රි දේවස්ථානයේ තිබූ හට්ෂෙප්සුට් ප්‍රතිමා විශාල සංඛ්‍යාවක් විනාශ කොට පෙනුම වෙනස්කොට වළදමා ඇත. කාර්නැක්හි ඇගේ ඔබලිස්කයන් ඉවත් කිරීමට උත්සාහ දරා ඇති බව පෙනී යයි. IIIවන තුත්මෝස්ට ආසන්න සමයක මෙම හට්ෂෙප්සුට් ඉතිහාසය නැවත ලියවා ඇති බව පැහැදිළි ය. නමුත් එසේ කිරීමට හේතුව පැහැදිළි නැත. ඇතැම්විට මෙය පාරාවෝ හා පාලකයින් අතර පැවති තමන් උසස් කොට සැලකීමේ සම්ප්‍රදාය නිසා හෝ IIIවන තුත්මෝස්ගේ භූමදානය සඳහා මුදල් ඉතිරි කරගැනීමට නව ස්මාරක ඉදි නොකොට ඇගේ ප්‍රධාන ඉදිකිරීම් ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට අදහස් කිරීම මෙයට හේතු වූවා විය හැක.
IIIවන තුත්මෝස්ගේ පුත්‍රයා වූ IIවන අමෙන්හොටෙප් සිය පියාග් අවසාන රාජ්‍ය සමයේ හවුල්-පාලනයක් ගෙනගොස් ඇති අතර, වඩා වියපත් පාරාවෝවරයාගේ අවසන් කාලයේ ඔහු විසින් මෙම විනාශයන් කරන්නට ඇතැයි සැක කෙරේ. ඔහු එයට පෙළඹෙන්නට ඇත්තේ රාජකීය පෙළපත තුළ ඔහුගේ තත්ත්වය එතරම් උසස් නොවූ නිසා, එය තමන් පාරාවෝ වීමට බාධාවක් ලෙස සිතූ නිසා විය හැක. ඔහු විසින් හට්ෂෙප්සුට්ගේ බොහෝ ඉදිකිරීම සිය කාලය තුළ දී පැහැරගත් බව වාර්තා වේ. ඔහුගේ සමයේ රාජකීය පෙළපත බිඳදැමීමට ඇතැමුන් තැත් දරා ඇති අතර, ඔහුගේ බිසෝවරුන්ගේ නම් සඳහන් නොකිරීම, රාජකීය කාන්තාවන්ගේ නිල තනතුරු සඳහන් නොකිරීම ආදිය එයට නිදසුන් වේ.
වසර ගණනාවක්ම IIIවන තුත්මෝස් පාරාවෝ බවට පත් වූ පසු සිය කෝපය පලකිරීමක් ලෙස, රෝම ඩැම්නේෂියෝ මෙමොරියේ ප්‍රතිපත්තිය මෙන් එම මකාදැමීම් සිදුකරන්නට ඇති බව මුල්කාලීන නූතන ඊජිප්තුවේදීහු විශ්වාස කළහ. මේ මතය නිසා තුත්මෝස් අවුරුදු ගණනාවක් පුරාම සහ-පාලකයකු (co-regent) වී සිටීමට අකමැති ව සිට ඇති බවට අදහස් පල විය. නමුත් මෙම තක්සේරුව ඉතා සරල එකකි. නමුත් ඊජිප්තුවේ විශිෂ්ඨතම සෙන්පතියකු පමණක් නොව, මලල ක්‍රීඩකයකු, කතුවරයකු, ඉතිහාසඥයකු, උද්භිදවිද්‍යාඥයකු මෙන්ම ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියකු ලෙස ද සැලකෙන තුත්මෝස් සිය සුළු මව සහ නැන්දණියගෙන් පලිගැනීමට පෙර ඇය යටතේ වසර විස්සක්ම කල්ගත කොට තිබීම අසම්භාව්‍ය මතයකි. ප්‍රකට ඊජිප්තුවේදියකු වන ‍ඩොනල්ඩ් රෙඩ්ෆෝර්ඩ් අනුව: