cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
උපුල් තරංග
මුල් ජීවිතය සහ ක්‍රීඩා වෘත්තිය
2018 මාර්තු මාසයේදී ඔහු 2017–18 සුපර් ෆෝ පළාත් තරගාවලිය සඳහා ගාල්ලේ සංචිතයට නම් කරන ලදී. ඊළඟ මාසයේ ඔහු 2018 සුපිරි පළාත් එක්දින තරඟාවලිය සඳහා ගාල්ලගේ සංචිතයේ නායකයා ලෙස නම් කරන ලදී. තරග 6 කදී ලකුණු 396 ක් ලබා ගනිමින් ඔහු තරගාවලියේ වැඩිම ලකුණු ලබා ගත් ක්‍රීඩකයා විය.
2018 අගෝස්තු මාසයේදී ඔහු 2018 ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් T 20 ලීග් තරගාවලියේ කොළඹ උප නායකයා ලෙස නම් කරන ලදී. තරගාවලියේ ආරම්භක තරඟයේදී ඔහු නොදැවී ලකුණු 124 ක් රැස් කළ අතර කොළඹ විසින්ගාල්ල ලකුණු 90 කින් පරාජය කළේය. ඔහු තරගාවලිය සඳහා ලකුණු 414 ක් රැස් කරමින් අවසන් තරගයේදී නොදැවී ලකුණු රැස් කළේය.
2019 මාර්තු මාසයේ දී ඔහු 2019 සුපිරි පළාත් එක්දින තරඟාවලිය සඳහා කොළඹ සංචිතයට නම් කරන ලදී. 2020 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඔහු ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග් සඳහා දඹුල්ල වයිකින්ග්ස් විසින් කෙටුම්පත් කරන ලදී.
ජාත්‍යන්තර වෘත්තිය
2006 එංගලන්ත සංචාරයේදී ඔහු සැබවින්ම දියුණු වීමට පටන් ගත්තේය, විශේෂයෙන් එක්දින තරඟයේදී, ශ්‍රී ලංකාවේ සත්කාරක 5-0ක් තරගාවලි ජයෙන් ලකුණු 300 කට වඩා ලබා ගත්තේය. මීට අමතරව, මෙම තරගාවලියේ අවසන් තරඟයේදී සනත් ජයසූරිය සමඟ වාර්තාගත පළමු කඩුලු සබඳතාවකට සහභාගී වීම පිළිබඳව තරංග ප්‍රසිද්ධය. ඔහු පන්දු 102 කදී ලකුණු 109 ක් රැස් කළ අතර එංගලන්තයට එරෙහිව එංගලන්තයට එරෙහිව ප්‍රථම වතාවට තරගාවලි ජය සම්පූර්ණ කිරීමෙහිලා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
2007 ලෝක කුසලාන තරගාවලියේදී තරංගට රෙස් කිරීමට හෑකි උයේඅර්ධ ශතකයක් පමණි (නවසීලන්තයට එරෙහිව), පසුව 2007 දී එංගලන්තයට එරෙහිව පැවති ගෘහස්ථ තරගාවලියේදී ඔහුගේ දුර්වල ස්වරූපය දිගටම පවත්වා ගෙන ගිය අතර එහිදී ඔහු දායක වීමට අසමත් වූ අතර බොහෝ විට 10 වැනි ඕවරයට පෙර ඇද වැටුණි. මැද පෙළේ බිඳවැටීමක්. පසුව ඔහුට එක්දින ස්ථානය මලින්ද වර්නපුරට සහ ඔහුගේ පරීක්ෂණ ස්ථානය මයිකල් වැන්ඩෝට්ට අහිමි වූ නමුත් ඔහු සංචිතයේ රැඳී සිටියි.
කෙසේ වෙතත්, 2011 ලෝක කුසලාන තරගාවලියේදී ඔහු නැවතත් විශිෂ්ට දස්කම් දැක්වීය. එංගලන්තයට එරෙහි අර්ධ අවසන් පූර්ව තරගයේදී, තිලකරත්න ඩිල්ෂාන් සමඟ ඔහුගේ හවුල්කාරිත්වය, තරගය අවසන් කළ අතර, ඒ සෑම ශතකයක්ම ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ ශක්තිමත් ස්වරූපය නිසා ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රබල පිතිකරණයේ ආරම්භක ස්ථානයට පැමිණ තිබේ. ඔහු ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ මීළඟ නායකයා විය හැකි බව පවසමින් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ ජනප්‍රවාදයන්ගෙන් එකක් වන ජයසූරියගෙන් විශේෂ ප්‍රශංසාවක් ද ලබා තිබේ.
නිලයන් හරහා
රිකී පොන්ටිංට පසුව එක්දින ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට 7 වතාවක් 200+ හවුල්කාරිත්වයන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ලොව දෙවන පිතිකරුවා තරංග ය.
2013 ජුලි 2 වන දින ශ්‍රී ලංකාව විසින් උපුල් තරංග දෙවන වැඩිම එක්දින ලකුණු සංඛ්‍යාව 174 * ක් ලබා ගත්තේ ඉන්දියාවට එරෙහිව ලකුණු 189 ක් රැස් කළ සනත් ජයසූරියට පසුවය. එම ඉනිම සමඟ ඔහු ලකුණු 5000 ක පරතරයක් පසු කළ 9 වන ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය. ඔහුගේ අඩු තරග සහභාගීත්වය තිබියදීත්, ඔහු සිය ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා දිවිය පුරා සිය නම වෙනුවෙන් ශතක 15 ක් සහ තරගයේ වීරයා 12 ක් ලබාගෙන ඇත.
එක්දින තරග 4000 ක් කරා ළඟා වූ වේගවත්ම ශ්‍රී ලංකාව තරංගය වන අතර එය ඉනිම 119 කි.
ටෙස්ට් වෘත්තිය
ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට වසර 8 ක හිඟයකින් පසුව, 2015 ජූලි 3 වන දින පාකිස්තානයට එරෙහි තෙවැනි ටෙස්ට් තරගය සඳහා තරංග කැඳවනු ලැබීය. ඉන්දියානු සංචාරයේදී විශ්‍රාම ගැන්වීම හේතුවෙන් ඔහු පළමු ටෙස්ට් තරග දෙක සඳහා ක්‍රීඩා කළ නමුත් මහනුවරදී තෙවැනි ටෙස්ට් තරගයට ක්‍රීඩා නොකළ කුමාර් සංගක්කාර වෙනුවට ආදේශ කර ඇත. ඔහු පළමු ඉනිමේදී ලකුණු 46 ක් සහ දෙවන ඉනිමේදී ලකුණු 48 ක් රැස් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාව තරගාවලිය 2–1 කින් පරාජයට පත්විය.
ටෙස්ට් ශතක දෙකක් අතර උපරිම දින ගණනක් බලා සිටීමේ වාර්තාව තාරංග සතුව ඇත. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව එය ක්‍රීඩකයෙකුගේ ටෙස්ට් ශතක අතර ඇති දීර්ඝතම හිඩැස වේ.
එක්දින සදහ නෑවත පෙමිනීම
දිගුකාලීන එක්දින හිඟයක් පැවති තරංග පාකිස්තානයට එරෙහි එක්දින සංචිතයට ඇතුළත් විය. කුමාර් සංගක්කාරගේ විශ්‍රාම යාම හේතුවෙන් අංක 3 ස්ථානය පුරප්පාඩුවක් වූ අතර එක්දින තරගවල තීරණාත්මක අංක 3 ස්ථානය සඳහා ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් තරංග තෝරා ගත්තේය.
නායකත්වය
නිත්ය නායක ඇන්ජලෝ මැතිව්ස්ගේ ආබාධ හේතුවෙන්, 2016 නොවැම්බර් 5 වන දින සිම්බාබ්වේ හි පැවති එක්දින ත්‍රිත්ව තරගාවලියට නායකත්වය දීම සඳහා තරංග ශ්‍රී ලංකා නායකයා ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. 2016 නොවැම්බර් 14 වන දින සිම්බාබ්වේට එරෙහිව එක්දින තරගයකදී ප්‍රථම වතාවට ඔහු ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායමට නායකත්වය දුන් අතර එය කඩුලු 8 කින් පහසු ලෙස ජයග්‍රහණය කළේය. අවසන් මහා තරගයේදී සත්කාරක සිම්බාබ්වේ කණ්ඩායම කඩුලු 6 කින් පරාජය කරමින් ශ්‍රී ලංකාව ත්‍රිත්ව තරගාවලිය ජය ගත්තේය. එක්දින තරගවලදී ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් 19 වැනි නායකයා වූයේ තරංගය.
දෙවන විස්සයි 20 තරගාවලියේදී ආබාධයකට ලක්වීමෙන් පසුව මැතිව්ස් නොපැමිණීම නිසා තරංග නැවතත් දකුණු අප්‍රිකානු තරගාවලියේ එක්දින නායකයා ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, දකුණු අප්‍රිකාව එක්දින තරග 5 ම අභිබවා යමින් පළමු වරට ශ්‍රී ලංකාව තරගාවලි ජයක් ලෑබීමට සමත් විය.
2017 මාර්තු 28 වන දින ශ්‍රී ලංකාව බංග්ලාදේශයට ක්‍රීඩා කරන විට ඔහුගේ 200 වන එක්දින තරගය සඳහා ක්‍රීඩා කළේය .එම තරඟයේ දී ඔහු සිය 31 වැනි අර්ධ ශතකය රැස් කළ නමුත් අවසානයේ අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් තරගය අවසන් නොවීය.
2017 iccචැම්පියන්ස් කුසලානයට පෙර මැතිව්ස්ගේ ආබාධයත් සමඟ  දකුණු අප්‍රිකාවට එරෙහි පළමු කණ්ඩායම් තරගය සඳහා තරංග නායකයා ලෙස නම් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාව තරගය ලකුණු 96 කින් පරාජයට පත් වූ අතර මන්දගාමී වේගය හේතුවෙන් පැය 4 ක ඉනිමකින් පසුව තරංගට තරග 2 ක දඩයක් නියම වූ අතර ඉන්දියාවට සහ පාකිස්තානයට එරෙහි සංචිත තරඟ සඳහා නුසුදුස්සකු විය.
පළමු ස්ථාවරය-නයකත්වයෙකු කොහේද, 2017 ජූලි මස 28 වන දින ඉන්දියාවට එරෙහිව ටෙස්ට් දින 4 තරංග පෙරමුණ ශ්රී ලංකා රංගන හේරත් තරගයේ වීරයා සෙල්ලම්කල අතර තුවාල ලබා තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාව තරගය ලකුණු 304 කින් පරාජයට පත්වූ අතර එය ටෙස්ට් තරගවලදී ලකුණු ලබා ගැනීමේදී ශ්‍රී ලංකාව ලැබූ විශාලතම පරාජයයි. 2017 අගෝස්තු 24 වන දින ඉන්දියාවට එරෙහි දෙවන එක්දින තරගයේදී තරංගට මන්දගාමී අනුපාතයක් සඳහා දඩුවම් නියම වූ අතර එක්දින තරග දෙකක් සඳහා අත්හිටුවන ලදී. මාස තුනකට පසු ඔහුගේ දෙවන අවස්ථාව මෙයයි.
2017 ඔක්තෝබර් 16 වන දින, තරංග ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් පළමු පිතිකරුවා බවට පත්වූ අතර, එක්දින තරගයකදී සිය පිතිකරණය රැගෙන ගිය පළමු නායකයා බවට පත්විය.
උපුල් තරංග නායකත්වය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව 2017 වසරේදී තරගාවලි ජයෙන් 5-0 ක් ලෙස පීඩා වින්දා. 2019 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය සඳහා ස්වයංක්‍රීය සුදුසුකම් ලැබීමට තර්ජනයක් වූ 2017 දී දකුණු අප්‍රිකාව, ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය අතින්තරගාවලි ජය අමතරව තාරංගා ද දෙවරක් කරදරයට පත්වූයේ මන්දගාමී අනුපාත නිසා ය.
2017 නොවැම්බර් 29 වන දින ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තාරගාව නායකත්වයෙන් නෙරපා දැමූ අතර ඉන්දියාවට එරෙහි එක්දින හා විස්සයි 20 තරග සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ නායකයා ලෙස තිසර පෙරේරා නම් කෙරිණි. තරංගගේ නායකත්වය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව 2017 දී දකුණු අප්‍රිකාව, ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානයට එරෙහිව එක්දින තරග 5-0ක් ලෙස පරාජයට පත්විය. ඔහුගේ ජයග්‍රාහී / පරාජ අනුපාතය 4/15 වේ.
2018 මැයි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් විසින් 2018–19 කන්නයට පෙර ජාතික කොන්ත්‍රාත්තුවක් ප්‍රදානය කළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් 33 දෙනාගෙන් කෙනෙකි.
මාත්‍රණ උල්ලන්ගනය
2011 මාර්තු 29 වන දින නවසීලන්තයට එරෙහි ලෝක කුසලාන අවසන් පූර්ව තරඟයෙන් පසුව තරංග විසින් සපයන ලද මුත්‍රා සාම්පලයක ග්ලූකෝකෝටිකෝස්ටෙරොයිඩ් දෙකක පරිවෘත්තීය ද්‍රව්‍ය තිබී ඇත - ප්‍රෙඩ්නිසෝන් සහ ප්‍රෙඩ්නිසොලෝන්, ඒවා ලෝක මත්ද්‍රව්‍ය නාශක විරෝධී ඒජන්සිය විසින් තහනම් කර ඇත. තාරංග මුලින් කියා සිටියේ තමා ඇදුම සඳහා බෙහෙත් ගත් බවත් එය තහනම් .ෂධයක් බවත් නොදැන සිටි බවයි.
දිගුකාලීන උරහිස් ආබාධයක් හේතුවෙන් ඇති වන අපහසුතාවයන් සමනය කිරීම සඳහා තමා යම් ඔෂධීයය පිළියමක් ගත් බව පවසමින් ස්වාධීන මාත්‍රණ නාශක විනිශ්චය සභාවක් කැඳවන ලදී. විනිශ්චය සභාව පිළිගත්තේ තරංගට “ඔහුගේ ක්‍රීඩා කාර්ය සාධනය වැඩි කිරීමට හෝ වෙනත් කාර්ය සාධනය වැඩි දියුණු කරන ද්‍රව්‍යයක් ආවරණය කිරීමට කිසිදු අදහසක් නැති බවත්, නමුත් මාත්‍රණ විරෝධී විෂයට යටත්ව ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස තමාට ඇති ඉහළ මට්ටමේ පෞද්ගලික වගකීම් සපුරාලීමට ඔහු අපොහොසත් වී ඇති බවත්ය. නීති". අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ මත්ද්‍රව්‍ය නාශක විරෝධී නීති සංග්‍රහය උල්ලන්ගනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් තරංග වැරදිකරු බව විනිශ්චය සභාව විසින් සොයා ගත් අතර මාස තුනක කාලයක් සඳහා (2011 මැයි 9 සිට 2011 අගෝස්තු 8 දක්වා) ඔහුට ක්‍රිකට් හා ක්‍රිකට් සම්බන්ධ සියලු ක්‍රියාකාරකම් තහනම් කළේය.
ජාත්‍යන්තර ශතක
ඔහුගේ තෙවැනි ටෙස්ට් තරගයේදී ඔහු සිය පළමු ටෙස්ට් ශතකය ලබාගත්තේ බොග්‍රාහි ෂහීඩ් චන්දු ක්‍රීඩාංගණයේදී ය. 2005 දී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට එරෙහිව තරංග සිය එක්දින තරගයට පිවිසියේය. ඔහු සිය පළමු එක්දින ශතකය 2005 දී බංග්ලාදේශයට එරෙහිව කොළඹ ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගණයේදී ලකුණු 105 ක් රැස් කළේය. ඔහුගේ වැඩිම එක්දින ලකුණු සංඛ්යාව ඉන්දියාව ඔහු 174 ක් එහිදී එරෙහිව 2013 දී පැමිණි නොදැවී දී Sabina පාර්ක්, කිංග්ස්ටන් ජැමෙයිකාවේ. සනත් ජයසූරියගේ 189 න් පසු එක්දින තරගයකදී ශ්‍රී ලංකාව ලබාගත් වැඩිම ලකුණු සංඛ්‍යාව මෙයයි. 2017 මැයි 6 වන විට තරංග ටෙස්ට් ශතක 3 ක් සහ එක්දින ශතක 15 ක් රැස් කර තිබේ.
යොමුව
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකීය ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයන් ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:1985 උපත් ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations
විද්‍යුත් චුම්බක තරංග
400px|thumbnail|දකුණ|විද්‍යුත් චුම්බක තරංග වලට විද්‍යුත් කේෂ්ත්‍රයක් හා චුම්බක කේෂ්ත්‍රයක් ඇත. එම කේෂ්ත්‍ර දෙක එකිනෙකට ලම්බ ව පිහිටයි. විද්‍යුත් චුම්බක තරංග යනු තරංගාකාර ලක්ෂණ දක්වමින් අවකාශය හරහා ශක්තිය ගලා යන ක්‍රමයකි. විද්‍යුත් චුම්බක තරංගය විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් සහ චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් එකිනෙකට ලම්බකව කම්පණය වීමෙන් ඇති වේ. විකිරණයේ ප්‍රගමන දිශාව ක්ෂේත්‍ර දෙකට ම ලම්බක වේ.
සියලූ විද්‍යුත් චුම්බක තරංග රික්තයක දී ගමන් කරන වේගය, ආලෝකයේ ප්‍රවේගයට සමාන වේ. (3.00 x108 ms-1)
විද්‍යුත් චුම්බක තරංගයක ශක්තිය E = hf (E යනු එක් ෆෝටෝනයක ශක්තියයි). මෙහි h යනු නියතයකි. එය ප්ලාන්ක් නියතය නම් වේ. (ප්ලාන්ක් නියතය 6.624 × 10-34 Js)
තරංගවාදය
විද්‍යුත් චුම්භක තරංග, මුල්වරට,  ‍ජේම්ස් ක්ලාක් මැක්ස‍්වෙල් විසින් උපග්‍රහණය කරන ලද  අතර පසුව එය  හෙන්රිච් හර්ට්ස් විසින් ස්ථිර කරන ලදී. මැක්ස්වෙල් විසින්, විද්‍යුත් හා චුම්බක තරංගයන්හී තරංගමය ස්වභාවය හා සමමිතිය හෙළිදරව් කරමින්, විද්‍යුත් හා චුම්භක ‍සමීකරණයන්හි තරංග හැඩයක් ව්‍යුත්පන්න කළේය. තරංග සමීකරණයට අනුව පුරෝකථනය කරන ලද විද්‍යුත් චුම්භක තරංගයක වේගය ආ‍ලෝකයේ මනින ලද වේගයට සමාන වු නිසා ආලෝකය ද විද්‍යුත් චුම්භක තරංගයක් බව මැක්ස්වෙල් තීරණය කළේය.
මැක්ස්වෙල් සමීකරණයට අනුව කාලය සමග වෙනස්වන විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් විසින් චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් ජනනය කරන අතර, මෙය ප්‍රතිලෝම වශයෙන්ද සත්‍ය වේ. එනිසා දෝලනය වන විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් දෝලනය වන චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් සාදන අතර එම දෝලනය වන චුම්භක ක්ෂේත්‍රය මගින් නැවතත් විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයන් සාදයි. දෝලනය වන මෙම ක්ෂේත්‍ර දෙකම එකට එක්වු විට විද්‍යුත් චුම්භක තරංගයක් නිර්මාණය වේ.
විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ හා ඉලෙක්ට්‍රෝන වැනි පදාර්ථ අතර අන්තර්ක්‍රියාව පිළිබඳ ක්වොන්ටම් වාදයක් ක්වොන්ටම් විද්‍යුත් ගතික වාදයෙන් විස්තර කෙරේ.
විද්‍යුත් වුම්භක තරංග වල ගතිලක්ෂණ
ආලෝකය දෝලනයක් බැවින්, රික්තයක් වැනි රේඛීය මාධ්‍යයක ස්ථිතික විද්‍යුත් හෝ චුම්බක ක්ෂේත්‍රයන් අතුරින් ප්‍රචාරණය වීම නිසාවෙන් කිසිදු බලපෑමකට යටත් නොවේ. කෙසේවෙතත්, සමහරක් ස්ඵටිකයන් වැනි, විරේඛීය මාධ්‍යයන්හි, ආලෝකය හා ස්ථිතික විද්‍යුත් හා චුම්බක ක්ෂේත්‍රයන් අතර - ෆැරඩේ  ආචරණය හා  කර්(අ) ආචරණය වැනි අන්තර්ක්‍රියා ඇතුළු - අන්තර්ක්‍රියා ඇති විය හැකිය.
වර්තනයෙහිදී, එක් මාධ්‍යයක සිට වෙනස් ඝනත්වයක් සහිත තවත් මාධ්‍යයකට සංක්‍රමණය වන්නාවූ තරංගයක් නව මාධ්‍යයට ඇතුළු වීමේදී එහි වේගය හා දිශාව වෙනසකට භාජනය කර ගනියි. මාධ්‍යයන් දෙකෙහි වර්තනාංකයන් ගේ අනුපාතය වර්තන ප්‍රමාණය තීරණය කරන අතර, ස්නෙල්ගේ නියමය විසින් මෙය සිදුවන ආකාරය පැහැදිලි කරයි. ප්‍රිස්මයක් තුලින් යැවෙන ආලෝකය, ප්‍රිස්මය සැදී ඇති ද්‍රව්‍යයෙහි, තරංග ආයාමය මත යැපෙන වර්තනාංකය හේතුවෙන්, දෘශ්‍ය  වර්ණාවලියකට අපකිරණය වේ. (අපකිරණය).
විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණය පිළිබඳ වු භෞතික විද්‍යාව විද්‍යුත් චුම්භකත්වයේ අනු කොටසක් වු විද්‍යුත් ගති විද්‍යාවයි.
විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ තරංග ආකාරය ද අංශුමය ආකාරය ද එකවරම නිරූපණය කරයි. ( තරංග - අංශු ද්වෛතය) විශාල ප්‍රදේශයක් හරහා විශාල කාල පරිමාණයක් තුළ විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ මනින විට තරංග ලක්ෂණ වඩා පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කළ හැක. කුඩා ප්‍රදේශයක් තුළ, කුඩා කාල පරිමාණයක් නිරීක්ෂණය කරන විට අංශුමය ලක්ෂණ වඩා පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කළ හැක. මෙම ලක්ෂණ දෙකම බොහෝ පරීක්ෂණ මගින් සනාථ කර ඇත.
විද්‍යුත් චුම්භක තරංගයක, එක් ෆෝටෝනයක විවර්තනය වැනි තරංගමය හා අංශුමය ස්වභාවයන් දෙකම පෙන්වා දිය හැකි තනි පරීක්ෂණ ඇත. එක් ‍ෆොටෝනයක් දික් සිදුරු දෙකක් හරහා යැවු කළ තරංග ආකාරයට එය විසින්ම සම නිරෝධනයට ලක්වේ. නමුත් ප්‍රකාශ ගුණකයක් හෝ එවැනි සංවේදී අනාවරකයක් මගින් එක් වරක් පමණක් අනාවරණය වන පරිදි දික් සිදුරු දෙක හරහාම ෆෝටෝනය ගමන් කරයි. මෙවැනි ස්ව - නිරෝධනයක් ඒක ෆෝටෝනයක් මයිකල්සන් නිරෝධන මානයක් හෝ වෙනත් නිරෝධන මානයකට යැවු විට නිරීක්ෂණය කරගත හැක.
තරංග ආකෘතිය
ආලෝකයේ ස්වභාවික වැදගත් ලක්ෂණයක් ලෙස සංඛ්‍යාතය හැදින්විය හැක. තරංගයක සංඛ්‍යාතය යනු එහි දෝලන සීග්‍රතාවයි. මෙහි SI ඒකක හර්ට්ස් වේ. තත්පරයකට එක දෝලනයක් සිදුවේ නම් එහි සංඛ්‍යාතය හර්ට්ස් එකකි. සාමාන්‍යයෙන් ආලෝකය එකිනෙක වෙනස් සංඛ්‍යාත සමූහයකින් සමන්විත වේ. සම්පුර්ණ ආලෝක තරංගයක් යනු මෙම සංඛ්‍යාත සියල්ලගේම එකතුවටයි. මෙසේ සංඛ්‍යාත වෙනස් කෝණවලින් වර්තනයට භාජනය වේ.
තරංගයත් අනුයාත නිම්න හා ශීර්ෂවලින් යුක්ත වන අතර එක ළග පිහිටි නිම්න හෝ ශීර්ෂ දෙකක් අතර දුර තරංග ආගමයක් ලෙස හදුන්වයි. විද්‍යුත් චුම්භක වර්ණාවලියේ තරංගය විශාලත්වයෙන් විවිධ වේ. රේඩියෝ තරංගයක් ගොඩනැගිල්ලක් තරම් වන අතර ඉතා කුඩා ගැමා තරංගයක් පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක්  තරම් ප්‍රමාණය වේ. සංඛ්‍යාතය පහත සමීකරණයේ පරිදි තරංග ආයාමයට ප්‍රතිලෝමව සමානුපාතික වේ.
V යනු ආ‍ලෝකයේවේගයයි. (රික්තයක නම් C  වන අතර වෙනත් මාධ්‍යයක දී ඊට අඩුය.)  f යනු සංඛ්‍යාතය වන අතර ⋋ යනු  තරංගය ආයාමයයි. තරංගයක් මාධ්‍ය ‍දෙකක අතර සීමාව තරණය කිරීමේදී එහි වේගය වෙනස් වන නමුදු සංඛ්‍යාතයේ වෙනසක් සිදු නොවේ.
නිරෝධනය යනු තරංග දෙකක් හෝ කිහිපයක් අධිස්ථාපන‍ය වීමෙන් ඇති වන තරංග රටාවකින් යුක්ත  සම්ප්‍රයුක්ත තරංගයයි. ක්ෂේත්‍රයන්හි සංරචක එකම දිශාවට ඇත්නම්, එයින් නිර්මාණකාරී නිරෝධනයන්හිදී විරුද්ධ දිශාවට නම් විනාශකාරී නිරෝධනයක්ද ඇතිවේ.
විද්‍යුත් චුම්භක තරංගයක ශක්තිය විකිරණ ශක්තිය ලෙසද හැදින්වේ.
අංශුමය ආකෘතිය
විද්‍යුත් චුම්භක ශක්තිය ක්වොන්ටිනීකරණය කර ඇත. විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණයේ අංශුමය ස්වභාවයේදී තරංගයකත් ෆෝටෝන ලෙස හදුන්වන විද්‍යුත් ශක්ති පැකට්ටු (ක්වොන්ටා) වශයෙන් පවතී. තරංගයේ සංඛ්‍යාතය අංශුවේ ශක්තියේ විශාලත්වයට අනුලෝමව සමානුපාතික වේ. තවදුරටත් ආරෝපිත අංශු ෆෝටෝන විමෝචනය හා අවශෝෂණය කරන නිසා ඒවා ශක්ති ප්‍රවාහකයකන් වශයෙන් ක්‍රියා කරයි. ෆොටෝනයකට ශක්ති ප්ලාන්ක් සමීකරණයෙන් ගණනය කළ හැක.
E යනු ශක්තියයි. h යනු ප්ලාන්ක් නියතය වන අතර f යනු සංඛ්‍යාතය වේ. මෙම ෆෝටෝන - ශක්ති ප්‍රකාශනය, විද්‍යුත් චුම්භක දෝලකයේ ශක්ති මට්ටම්වල එක් විශේෂ අවස්ථාවකි. මෙහි මධ්‍යක ශක්තිය, ප්ලාන්ක්ගේ විකිරණ නියමය ව්‍යුත්පන්නයේදී භාවිතා වන අතර අඩු උෂ්ණත්ව වලදී සම්භාජන මුලධර්මයට අනුකූල සිදුවන පුරෝකථනයට වඩා තියුණු ලෙස වෙනස් වේ. එනිසා මෙය අඩු උෂ්ණත්ව වලදී ක්වොන්ටම් ආචරණය නිසා සම්භාජනය බිද වැටී‍මක් සිදු කෙරේ.
ෆෝටෝනයක් පරමාණුවක් මගින් අවශෝෂණය කරන විට එමඟින් පරමානුවේ එක් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් උත්තේජනය කර වැඩි ශක්ති මට්ටමකට ඔසවා තබයි. ශක්තිය ඇති තරම් විශාල නම්  ඉලෙක්ට්‍රෝනය වැඩි ශක්ති මට්ටමකට සංක්‍රමණය වීමේදී එය න්‍යෂ්ටියේ  ධන ආකර්ශනයෙන් වියෝග වී පරමාණුවෙන් නිදහස් වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය (ප්‍රභා අයනීකරණය) ෆෝටො අයනීකරණය නම් වේ. එසේම පරමාණුක අඩු ශක්ති මට්ටමකට සංක්‍රමණය වන ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ශක්ති අදාල වෙනසට සමාන ශක්තියෙන් එක් ආලෝක ෆොටෝනයක් ලෙස විමෝචනය කරයි. පරමාණු තුළ වු ඉලෙක්ට්‍රෝනවල සෑම ශක්ති මට්ටම් විවික්ත නිසා සෑම මූලද්‍රව්‍යයක්ම ලාක්ෂීය සංඛ්‍යාත සහිත ආලෝකය විමෝචනය හෝ අවශෝෂණය කරයි.
මෙම ආචරණ සියල්ලම එක් කර ආලෝකයේ අවශෝෂක වර්ණාවලිය විස්තර කර හැක. වර්ණාවලියේ අඳුරු කලාපය, අවශෝෂණ වර්ණාවලියට අදාල මාධ්‍යයේ ආලෝකයේ විවිධ සංඛ්‍යාත අවශෝෂණය නිසා ඇති වේ. ආලෝකය ගමන් කරන මාධ්‍යයේ සංයුතිය අනුව මෙම අවශෝෂණ වර්ණාවලියේ ස්වභාවය තීරණය වේ.උදාහරණයක් ලෙස දුරකින් වු තාරකාවක් මගින් නිකුත් කරන ආලෝකයේ අදුරු කලාප ඇති වනනේ තාරකාවේ වායුගෝලයේ පරමාණු හේතුවෙනි. මෙම කලාප පරමාණුවේ අනුමත ශක්ති මට්ටම් සදහා අනුරූපී වේ. විමෝචනයේදී ද සිදුවන්නේ මේ හා සමාන සංසිද්ධියකි.ඉලෙක්ට්‍රොනයක් වඩා පහල ශක්ති මට්ටම් වලට පැනීමේදී ඉලෙක්ට්‍රොනයේ ශක්ති මට්ටම් අතර පැනීමට අනුරූප වර්ණාවලිය/ සංඛ්‍යාතය විමෝචනය වේ.මෙය නිහාරිකාවන්හි විමෝචන වර්ණාවලීන් හි විද්‍යමාන වේ. වර්තමානයේ මෙම සංසිද්ධිය තාරකාවල සංයුතිය හඳුනාගැනීම සඳහා විද්‍යාඥයන් අතර ප්‍රචලිතය. තව දුරටත් මෙය රක්ත විස්ථාපන මුලධර්මය භාවිතයෙන් තාරකාවලට ඇති දුර මැනීමට ද භාවිතා වේ.
ප්‍රචාරණ වේගය
ත්වරණය වන විද්‍යුත් ආරෝපණ හෝ වෙනස් වන චුම්භක ක්ෂේත්‍ර සියල්ලම විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ නිපදවයි. ආරෝපණයකට අනුරූප විද්‍යුත් චුම්භක තොරතුරු ආලෝකයේ වේගයෙන් ප්‍රචාරණය කරයි. එබැවින් එම තොරතුරු එකුතු කිරීමේ දී පිරියම මන්දිත කාලය යන සංකල්පය යොදා ගැනේ. මෙය විද්‍යුත්ගතික හා චුම්භක ක්ෂේත්‍රයන්හි ප්‍රකාශනයන්ට අදාල වේ. මෙම වැඩිපුර පද මත විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණය සිදුවේ. ඕනෑම සන්නායක කම්බියක්ම (හෝ ස්පර්ශක වැනි අනෙකුත් සන්නායක වස්තු) ප්‍රත්‍යාවර්ථ ධාරාවක් රැගෙන යන විටදී විද්‍යුත් ධාරාවේ සංඛ්‍යාතයට සමාන සංඛ්‍යාතයකින් විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ නිපදවයි. අවස්ථානුකූලව ඒවා තරංග හෝ අංශු ආකාරයට හැසිරේ. තරංගයක් වශයෙන් එය ප්‍රවේගය (ආලෝකයේ වේගය) තරංග ආයාමය හා සංඛ්‍යාතය අනුව වර්ගීකරණය කරයි. අංශුවක් වශයෙන් ගත් කළ ඒවා ෆෝටෝන වශයෙන් හැදින්වේ. ෆෝටෝන හට ඒවායේ සංඛ්‍යාතයට අනුරූපව ශක්තීන් ඇත. මෙම ශක්කතීන් ප්ලාන්ක් සමීකරණය (E = h) මගින් ගණනය කළ හැක. E යනු ෆොටෝනයේ ශක්තිය වන අතර n = 6.626 x 10-34Js වන ප්ලාන්ක් නියතයයි.  යනු තරංගයේ සංඛ්‍යාතයයි.
ඕනෑම අවස්ථාවකදී විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ රික්තයත් තුළින් ගමන් කිරීමේදී එහි වේගය නිරීක්ෂකයාට සාපේක්ෂව (නිරීක්ෂකයාගේ වේගයකුමක් වූවත්) ආලෝකයේ වේගයට සමවේ. (මෙය නිරීක්ෂකයාගේ වේගය මත රඳා නොපවතී.) ( මෙම නිරීක්ෂණය විශේෂ සාපේක්ෂතා වාදය ගොඩනැගීම සදහා ඇල්බර්ට් අයින්ස්ටයින් විසින් යොදා ගන්නා ලදී)
රික්තයක් හැර වෙනත් මාධ්‍යයක් තුළදී ප්‍රචාරණ ප්‍රවේගය හෝ වර්තන අංකය, එහි සංඛ්‍යාතය හා අදාල භාවිතයට අනුව සලකනු ලබයි. මෙම අගයන් යුගලම අදාල මාධ්‍ය තුල ආලෝකයේ ප්‍රවේගය රික්තය තුල ආලෝකයේ ප්‍රවේගයට දක්වන අනුපාතයන් වේ.
විද්‍යුත් චුම්බක වර්ණාවලිය
විද්‍යුත් චුම්බක තරංග එහි සංඛ්‍යාතය අනුව වර්ගීකරණය කර ඇත. සංඛ්‍යාතය කෙමෙන් වැඩි වන ලෙසත්, තරංග ආයාමය කෙමෙන් අඩු වන ලෙසත් පිළියෙල කර ඇති විද්‍යුත්චුම්බක වර්ණාවලිය රේඩියෝ තරංග, ක්ෂුද්‍ර තරංග, අධෝරක්ත විකිරණය, දෘශ්‍ය ආලෝකය, පාරජම්බුල විකිරණය, එක්ස් කිරණ සහ ගැමා කිරණ වලින් සමන්විත වෙයි. විවිධ ජීවි විශේෂයන්ගේ ඇස, ‍කුඩා සහ එක් එක් විශේෂයෙන් වෙනස් වන සංඛ්‍යාත කලාපයකට සංවේදී වන අතර එම සංඛ්‍යාත කලාපය දෘශ්‍ය වර්ණාවලිය ලෙස හැඳින්වේ. ෆෝටෝනය විද්‍යුත්චුම්බක විකිරණයේ මූලික අංශුවයි. විද්‍යුත්චුම්බක විකිරණය ශක්තිය මෙන් ම ගම්‍යතාව ද රැගෙන යයි.
විද්‍යුත් චුම්බක වර්ණාවලියේ විවිධ පරාසවලට අයත් කිරණවල ප්‍රයෝජන
මගින් කෙරෙන විශ්ලේෂණ කටයුතුවල දී භාවිත කෙරේ.
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:විද්‍යුත් චුම්බක තරංග
කජු
කජු ගස් (Anacardium occidentale) යනු කජු හා කජු පුහුලම් නිෂ්පාදනය කරන නිවර්තන සදාහරිත ගස් ය. එය මීටර් 14 (අඩි 46) ක් තරම් ඉහළට වර්ධනය විය හැක. නමුත් කුරු කජු ගස් මීටර් 6 (අඩි 20) ක් දක්වා වර්ධනය වන අතර, වඩාත් ලාභදායී මෙන්ම කලින් කල් පිරෙන බවත්, ඉහළ ආදායම් සහිත බවත් ඔප්පු වී ඇත.
මෙහිදී වැඩිපුර පරිභෝජනය කරනු ලබන්නේ බොහෝ විට කජු ලෙස සරලව හඳුන්වන කජු මදයයි. එය එලෙසටම ආහාරයට ගත හැකි අතර විවිධ ආහාර වට්ටෝරු සඳහාද, චීස් හෝ කජු බටර් සෑදීම සඳහාද භාවිතා කරයි. කජු ඵලදාවේ ව්‍යුත්පන්නයක් වන කජු ලෙල්ල ලිහිසි තෙල්, තීන්ත වැනි බොහෝ නිෂ්පාදනයන් සඳහා භාවිතා කල හැක. කහ, රතු පැහැයට හුරු කජු පුහුලම් වලින් සාදාගන්නා පල්ප මගින් මිහිරි මෙන්ම කහට රසැති පලතුරු බීම හෝ මත්පැන් ආසත කළ හැක.
මෙම විශේෂයේ මුල්ම උපත ඊසාන දිග බ්‍රසීලයේ වේ. කජු නිෂ්පාදනය කරන ප්‍රධාන රටවල් ලෙස වියට්නාමය, නයිජීරියාව, ඉන්දියාව, හා අයිවරි කෝස්ට් හැඳින්විය හැක.
නිරුක්ති ශාස්ත්‍රය
වම|thumb|291x291පික්|කජු ගසක් යට මමේලුකා (Mameluca) කාන්තාවක් (1641-44) කජු ගසේ ඉංග්‍රීසි නාමය වන "කැෂුුු" (cashew) සෑදී අැත්තේ "කජු" (caju) යන පෘතුගීසි වචනයෙන් වන අතර (පෘතුගීසි උච්චාරණය: [ක'ජූ]), එය තූපියන් (Tupian) භාශාවේ "අකජූ" (acajú) යන වචනයෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇති අතර එහි අර්ථය "ස්වයං නිෂ්පාදිත බීජ" යන්නයි. වර්ගීය නම Anacardium යන වචනය ග්‍රීක සම්භවයෙන් සෑදී ඇති අතර එය "බීජය ඵල හරයෙන් හෝ ඵලයේ හදවතින් පිටත පිහිටි" යන අර්ථය ගෙනදේ. (ana- යනු "නැවත" හෝ "පසුගාමී" යන්නයි. -cardium යනු "හදවත" යන්නයි). දාහත්වන සියවසේ මැද භාගයේ ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරයා වූ ජොහාන් මෝරිට්ස් (Johan Maurits) සමග පැමිණි ඇල්බර්ට් එක්හෝට් (Albert Eckhout) විසින් ඇඳි මානවවංශ ලේඛ සිතුවම කජු ගසක් යට සිටින කාන්තාවක් පෙන්නුම් කරයි.
ජනාවාස හා වර්ධනය
thumb|'Anacardium occidentale',  Koehler's 'Medicinal-Plants' (1887) යන පොතෙන් උපුටාගැනීමකි. කජු ගස් විශාල හා සදාහරිත ශාක වන අතර කෙටි, බොහෝ විට අක්‍රමවත් හැඩැති කඳ සමග, මීටර් 14 (අඩි 46) පමණ උස දක්වා වර්ධනය වේ. පත්‍ර සුමට මායිම් සහිතව එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස සර්පිලාකාරව සංවිධානය වී ඇති අතර, චර්මල වියමනක් සහිත, ප්‍රත්‍යණ්ඩාකාර කිරීමට ඉලිප්සාකාරයේ, සෙ.මී.4-22 ( අඟල් 1.6–8.7) පමණ දීර්ඝ හා සෙ.මී. 2-15 (අඟල් 0.79–5.91) පමණ පුළුල් වේ. පුෂ්ප සංයුක්ත ඒකාක්ෂ හෝ සමතලය ලෙස සෙ.මී. 26 (අඟල් 10) දක්වා දීර්ඝ වේ. පුෂ්පයක් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන අතර මුලදී ලා කොළ පැහැ වේ. පසුව ක්‍රමයෙන් රතු පැහැයට හැරෙන පුෂ්ප සිහින්, සියුම් මි.මි. 7-15 ( අඟල් 0.28-0.59) පමණ දිග පෙති පහකින් සමන්විත වේ. ලෝකයේ විශාලතම කජු ගස වර්ග මීටර 7,500 (වර්ග අඩි 81,000) පමණ ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි; එය බ්‍රසීලයේ නටාල්, රියෝ ග්‍රාන්ඩේ නොර්ටේ ( Natal, Rio Grande do Norte, Brazil) හි පිහිටා ඇත.
කජු අතිරේක එලයකි. (ඇතැම් විට ව්‍යාජ එල ලෙස හඳුන්වයි). එහි පළතුර ලෙස පෙනෙන කොටස ඕවලාකාර හෝ පෙයාස් හැඩැති ව්‍යුහයක් වන අතර එය පුෂ්ප වෘන්තයෙන් හා ග්‍රාහකයෙන් වර්ධනය වේ. මෙය කජු පුහුලම ලෙස හැදින්වෙන අතර මධ්‍යම ඇමරිකාවේ මරනෝන් (marañón) ලෙස ප්‍රසිද්ධය. එය ඉදෙන විට කහ / රතු පැහැයක් ගන්නා අතර සෙ.මී. 5-11 ( අඟල් 2.0-4.3) ක් පමණ දිග වේ. එය ආහාරයට ගත හැකි අතර ඉතා "මිහිරි" සුවඳකින් සහ පැණි රසකින් යුක්ත වේ. කජු පුහුලම් පල්ප් ඉතා ඉස්ම සහිත වේ, නමුත් එහි පොත්ත ඉතා සියුම් නිසා ප්‍රවාහනයට නුසුදුසු වේ. ලතින් ඇමරිකාවේ මෙම කජු පුහුලම් පල්ප මගින් සාදනු ලබන පලතුරු බීම ඉතා ප්‍රබෝධමත් උෂ්ණ කලාපයට අයත් රසයක් එනම් අඹ, අමු ගම්මිරිස් සමග ඉතා ස්වල්ප ලෙස මිශ්‍ර වූ මිදි වැනි පැඟිරි මිශ්‍රණයක රස ගෙනදේ. වම|thumb|කජු මල් thumb|කජු ගසක් කජු ගසේ සැබෑ පළතුර කජු පුහුලම අවසානයේ වර්ධනය වන වකුගඩු හෝ බොක්සිං අත්වැසුම් හැඩයකින් යුක්ත අෂ්ටි ඵලය වේ. ප්‍රථමයෙන් මෙම අෂ්ටි ඵලය හටගන්නා අතර පසුව පුෂ්ප වෘන්තය කජු පුහුලම බවට වර්ධනය වේ. සැබෑ පළතුර ලෙස සලකන කජු ගෙඩිය තුල එක් බීජයක් පවතී. එය බොහෝ විට ආහාර පිසීමේ අර්ථයෙන් කජු මද ලෙස සැලකේ. මෙම බීජය ආසාත්මික ෆීනෝලීය දුම්මල (allergenic phenolic resin), ඇනකාඩික් අම්ල ( anacardic acid) අඩංගු ද්විත්ව කබොළකින් ආවරණය වී ඇත. එය සමේ ආසාත්මිකතා ඇති කරවන ඉතා ප්‍රබල උද්දීපක රසායනිකයක් වන උරුශිඔල් (urushiol) නම් ප්‍රකට ආසාත්මික තෙල් වර්ගයක් වන අතර එය විෂ අයිවී (poison ivy) නම් ශාකයේද අඩංගු විෂ රසායනිකයක් බවට සොයාගෙන ඇත. කජු නිසි පරිදි බැදීමෙන් මෙම විෂ නැසිය හැක. නමුත් එය උරුශිඔල් (urushiol) බිඳිති සහිත කටුක දුමක් (විෂ අයිවී දැවෙන විට මෙන්) ඇති කරන නිසා එළිමහනේ සිදු කර ගත යුතුය. එය ඇතැම් විට ජීවිත තර්ජනයක් එල්ලවීමට හෝ පෙනහළු ආසාත්මිකතා ඇති වී භයානක ප්‍රතිඵල ගෙන දීමට හේතූ වියහැක. කජු (හෝ වස අයිවි) වෙත ආසාත්මිකතාවයක් දක්වන පුද්ගලයන් මෙම Anacardiaceae කුලයට අයත් අඹ හෝ පිස්ටාශියෝ (pistachio) ගෙඩි වලටද ආසාත්මික ප්‍රතික්‍රියා දැක්විය හැක. සමහර අය කජු වලට ආසාත්මිකතාවයක් දක්වයි. නමුත් කජු අනෙකුත් ශාක ඇට වර්ග හෝ රටකජු වලට සාපේක්ෂව අඩු ආසාත්මික ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම්කරයි.
කජු "මද" සහ කවචය
thumb|ළපටි කජු ගෙඩි thumb|සුළු කෑමක් ලෙස කජු මද සුළු කෑම සහ සූප ශාස්ත්‍රය සඳහා කෑම පිසීමේදී කජු මද භාවිතය අනෙකුත් සියලු ශාක ඇට වර්ග භාවිතයට සමාන වේ.
කජු ඉන්දියානු ආහාර වලදී බහුලව භාවිත වේ. සියලු රසකැවිලි හෝ ව්‍යංජන අලංකරණය සඳහාද, කුඩු කර සාදාගන්නා තලපය, විවිධ ව්‍යංජන වල සෝස් සදහා පදනමක් ලෙසට (උදා : කුරුමා) හෝ සමහර රසකැවිලි සෑදීමට යොදාගනී (උදා : කජු බාෆි - ඉන්දියානු රසකැවිලි වර්ගයක්). තවද ඉන්දියානු රසකැවිලි සහ අතුරුපස සෑදීමේදී කජු කුඩු හෝ පිටි ලෙසද භාවිතා කරයි. ගෝවේ ආහාර පිහමනේදී ඔවුන්ගේ ව්‍යංජන සහ රසකැවිලි සෑදීමට බැදපු මෙන්ම අමු කජු මද යොදාගනී. තායි සහ චීන ආහාර සඳහා ද කජු විවිධ ආකාරයන්ට භාවිතා කරයි. පිලිපීනයේදී කජු ඇන්ටිපෝලෝවල නිෂ්පාදනයක් ලෙස ප්‍රචලිත අතර සුමන් ( suman - rice cake ලෙසද හඳුන්වන පිලිපීන ආහාරයක්) සමග ආහාරයට ගනී. පම්පංගාවලද ටුර්රෝනෙස් ද කැසුයි (turrones de casuy) නම් කජු මර්ළිපං (marzipan) සුදු වේෆර්ස් අතර ඔතා සාදන මිහිරි අතුරුපසක් ඇත. ඉන්දුනීසියාවේ බැද, ලුණු දැමූ කජු කකන්ග් මෙතේ (kacang mete) හෝ කකන්ග් මෙදේ (kacang mede) ලෙස හැඳින්වේ. ඔවුන් කජු පුහුලම්, ජම්බු මොන්යෙට් (jambu monyet) (ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය : monkey rose apple - වඳුරු ජම්බු) ලෙස හඳුන්වයි.
මොසැම්බික් වල, බොලෝ පොලානා (bolo polana) යනු කජු කුඩු හා පොඩි කරගත් අර්තාපල් ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිතා කර සකස් කරගන්නා කේක් වර්ගයකි. මෙය දකුණු අප්‍රිකාවේ ජනප්‍රිය අතුරුපසකි.
21 වන සියවසේ දී සත්ව කිරි සඳහා විකල්පයක් ලෙස ශාක කිරි, එනම් කජු කිරි පානය (කජු ජලය සමග මිශ්‍ර කර සාදාගන්නා කිරි) ඉල්ලුම වැඩි වී ඇති අතර කජු කිරි පානය සඳහා වන ඉල්ලුම සපුරාලීමට අප්‍රිකානු රටවල් කිහිපයක කජු වගාව වැඩිදියුණු කර ඇත.
කජු මද ආවරණය වී ඇති ලෙල්ල මූලික වශයෙන් ෆීනෝලීය ලිපිඩ, ඇනකාඩික් (anacardic) අම්ලය සහ කාඩනෝල් (cardanol) වල ප්‍රතිඵලයක් වන ස්පර්ශ චර්ම රෝග ඇති කරවන තෙල් සංයෝග වලින් යුක්ත වන අතර එය විෂ අයිවී තරම් දරුණු වේ. චර්ම දාහය ඇති වීමට ඉඩ ඇති නිසා කජු සාමාන්‍යයෙන් වෙළඳපොළේදී ලෙල්ල සමග විකිණීමට නැත. මෙම ඉවතලන කජු ලේල්ලෙන් නිස්සාරණය කරගන්නා කාඩනෝල් (cardanol) නැනෝ වෛද්‍යවේදය සහ ජෛව තාක්ෂණය ඔස්සේ නව යෙදීම් පිළිබඳව පර්යේෂණ සිදුකෙරෙමින් පවතියි. වම|thumb|කජු අංකුර (පියළි) අමුවෙන් හෝ පිස ආහාරයට ගත හැක
නිෂ්පාදනය
thumb|කජු අස්වැන්න පසු පරීක්ෂා කරනු ලබමින් කජු ගස, උත්තර අක්ෂාංශ 25° සහ දක්ෂිණ අක්ෂාංශ 25° අතර පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයේ විවිධ දේශගුණික කලාප වලට අනුගතව හා තුෂාර වලට සංවේදීව පවතින නිසා නිවර්තන කලාපීය රටවල වර්ධනය වේ. සාම්ප්‍රදායික කජු ගස් (මීටර් 14 දක්වා) උස වන අතර එය රෝපණයෙන් වසර තුනකට පසු පීදෙන අතර වසර අටකට පසු ආර්ථික අස්වනු නෙලීම ආරම්භ කළ හැකිය. නවීන වර්ග වන කුරු ශාක මීටර් 6ක් පමණ උස වේ. ඒවා වසරකට පමණ පසු පීදෙන අතර වසර තුනකට පසු ආර්ථික අස්වනු නෙලීම ආරම්භ කළ හැකිය. සාම්ප්‍රදායික ගසක කජු ඵලදාව හෙක්ටයාරයකට මෙට්රික් ටොන් 0.25 ක් පමණ වන අතර කුරු ශාක වල එය හෙක්ටයාරයකට මෙට්රික් ටොන් එකක් පමණ වේ. වාණිජ කජු වතු වල කජු ඵලදාව වැඩි දියුණු කිරීමට හා තිරසාරව පවත්වාගැනීමට බද්ධකිරීම හා අනෙකුත් නවීන රුක් කළමනාකරණ තාක්ෂණ භාවිත කරයි.
2013 දී, ලොව මුළු කජු නිෂ්පාදනය (ලෙල්ල සහිතව) මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 4.4ක් විය. වියට්නාමය 2013 වසරේ දී ටොන් මිලියන 1.1 ක් නිෂ්පාදනය කරමින් ලෝකයේ විශාලතම තනි නිෂ්පාදකයා බවට පත්විය. 2014 වන විට අයිවරි කෝස්ට්හි කජු වගාව සීග්‍රයෙන් වර්ධනය වූ අතර එය අප්‍රිකානු අපනයන රටවල් වල ප්‍රමුඛයා බවට පත්විය.
ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල ගණන් උච්ඡාවචනය, අඩු පහසුකම් සහ දේශීය අස්වැන්න සඳහා අඩු මිලක් ලැබීම යන කරුණු නිසා කජු කර්මාන්තය තුළ අතෘප්තිකර තත්වයක් ඇති වී ඇත.
පෝෂණය
අමු කජු ග්‍රෑම් 100 ක, කැලරි 553 ක්, මේද දෛනික අගය (DV) 67% ක්, ප්‍රෝටීන 36% ක්, ආහාරමය තන්තු 13% ක් හා කාබෝහයිඩ්රේට 11% ක් (වගුව) අඩංගු වේ. කජු මද, විශේෂයෙන් තඹ, මැග්නීසියම්, පොස්පරස් සහ මැග්නීසියම් (79-110% DV) ඇතුළු ආහාර ඛණිජ ලවණ (> 19% DV) සහ තයමින්, විටමින් B6, විටමින් K (32-37% DV) (වගුව) වලින් පොහොසත්ය. යකඩ, පොටෑසියම්, සින්ක්, හා සෙලෙනියම් ද සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් (14-61% DV) (වගුව) අන්තර්ගත වේ. අමු කජු මද ග්‍රෑම් 100 ක බීටා-සෛටොස්ටෙරෝල් (beta-sitosterol) මිලි ග්‍රෑම් 113 ක් අඩංගු වේ.
ආසාත්මිකතා
මිනිසුන්ගෙන් 5% ක ප්‍රමාණයකට කජු වැනි ශාක බීජ වර්ග හේතුවෙන් සංකූලතා හෝ අසාත්මිකතා ඇති විය හැක. වෙනත් ශාක බීජ වර්ග තරම් නොවුනත් කජු මද වල ආමාශගත හා බඩවැල් ද්‍රාව්‍ය ඔක්සලේට් ලවණ අඩංගු වේ. එනිසා වකුගඩු ගල් ඇති වීමේ ප්‍රවණතාවයක් ඇති පුද්ගලයින් සඳහා පාලනයක් සහ වෛද්‍ය මගපෙන්වීමක් අවශ්‍ය වේ. කජු හා ශාක බීජ වර්ග ආසාත්මිකතා මාරාන්තික විය හැක. එනිසා එවැනි ආසාත්මික ප්‍රතික්‍රියාවක් නිරීක්ෂණයවේ නම් කඩිනම් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වේ. මෙම ආසාත්මිකතා ශාක බීජ තුල අඩංගු ප්‍රෝටීන මගින් මුලපුරන අතර බොහෝ විට ආහාර පිසීම මගින් මෙම ප්‍රෝටීන වෙනස්වීම හෝ ඉවත්වීම සිදු නොවේ. විශේෂයෙන් යුරෝපයේ කජු හා ශාක බීජ වර්ග ආසාත්මිකතා, එම බීජ වර්ග සැඟවුණු ආහාර අමුද්‍රව්‍යක් ලෙස භාවිත කර තිබීම, ඒවා අංශුමාත්‍ර ලෙස හෝ ආහාර සැකසීමේදී, පරිහරණයේදී, නිෂ්පාදනයේදී නොදැනුවත්වම හෝ භාවිත කර තිබීම ආදී හේතූ නිසා ඇති විය හැක.
කජු තෙල්
කජු මද (සාමාන්‍යයෙන් කජු සැකසීමේදී කැඩී ඉවත් කරන කුඩා කැබලි) පීඩනයට ලක් කර හිඳගන්නා තද කහ පැහැ කජු තෙල් ආහාර පිසීමට සහ සලාද සඳහා යොදාගනී. මේවා තනි සිසිල් පීඩනයක් යොදා නිපදවාගතහැක.
කජු කිරි
කජු ලෙලි යුෂ (Cashew nutshell liquid -CNSL) එනම් කජු කිරි (CAS ලියාපදිංචි අංකය 8007-24-7) මී වද ආකෘතියකින් සමන්විත කජු ලෙල්ලේ පවතින දීප්තිමත් කහ පැහැයෙන් යුතු ස්වභාවික රෙසිනයකි. එය කජු සැකසුමේ අතුරු ඵලයක් වේ. මෙය විවිධ භාවිත සඳහා ඖෂධ, ප්‍රතිඔක්සිකාරක, දිලීර නාශක හා ජෛවීය ද්‍රව්‍යයන් නිපදවීමට යොදාගන්නා අමුද්‍රව්‍යයක්වේ. එය ඝර්ම කලාපීය ගැමි වෛද්‍ය කලාවේ හා දැව සඳහා කෘමි ප්‍රතිරෝධී ප්‍රතිකාර සඳහා භාවිතා කරයි. එහි සංයුතිය එය සකස් කරන ආකාරය මත පදනම්ව වෙනස් වේ. මෙම ද්‍රව්‍යයන් විෂ අයිවී තෙල් මගින් ඇති වන්නාවූ වැනි සමේ ආසාත්මිකතා ඇති කරවන අතර එනිසා අතින් කරන කජු සැකසීමේදී අනතුරුදායක විය හැක.
CNSL, කාබන් සංයෝග නිෂ්පාදන සඳහා දුම්මල ලෙස භාවිතා කල හැක.
කජු පුහුලම්
thumb|කජු ගෙඩිය සහිත පුහුලමක් thumb|විකිණීම සඳහා වන කජු පුහුලම් කජු පුහුලම කජු ගෙඩියට සම්බන්දව පවතින එකම මාංසල කොටස වේ. කජු පුහුලමේ ඉහල කෙලවර කජු ගසෙන් එන නටුවට සම්බන්ධ වී පවතී. කජු පුහුලමේ පහල කොටස කජු ලේල්ලෙන් ආවරණය වූ කජු ගෙඩියට සම්බන්ධ වී පවතී. උද්භිද විද්‍යා භාෂිතයට අනුව කජු පුහුලම කජු ගෙඩියට ( කජු මදය සහිත) සම්බන්දව වැඩෙන ව්‍යාජ ඵලයක් වේ.
කජු පුහුලම් නැවුම්ව අනුභව කල හැකි අතර ව්‍යංජන පිසීමට, විනාකිරි බවට පැසවීමට මෙන්ම මත් පැන් පානයක් ලෙසද යොදාගනී. මේවා ඉන්දියාව හා බ්‍රසීලය වැනි සමහර රටවල කල් තබා ගන්නා ජෑම් හා චට්නි සාදාගැනීමටද භාවිතා වේ. විශේෂයෙන් දකුණු ඇමරිකාවේ බොහෝ රටවල් වල කජු පුහුලම් මද්‍යසාර මෙන්ම මද්‍යසාර නොවන රසවත් පානයන් ලෙසද භාවිතා කරයි.
කජු මද මෙන් නොව කජු පුහුලම් ප්‍රවාහනයට අපහසු නිසා කජු වර්ධනය නොවන ලොව බොහෝ ප්‍රදේශ වල කජු පුහුලම් වලට වඩා කජු මද ප්‍රචලිතය. කෙසේ නමුත් කජු පුහුලම් යුෂ මිශ්‍රිත පානයන් නිෂ්පාදනය සඳහා භාවිතා කළ හැක.
කජු පුහුලම් පොත්තේ අඩංගු ස්පර්ශ වූ විට සම මත නොරිස්සීමක් ඇති වියහැකි උරුශිඔල් (urushiol) නම් රසායනිකය අඩංගු ඉටිමය ස්තරය නිසා ඒවා මිහිරි නමුත් කහට රසැති වේ. කජු පරිභෝජනයකරන සංස්කෘතීන් මෙම කහට ගතිය ඉවත් කිරීමට පුහුලම් මිනිත්තු පහක් තම්බා සිසිල් ජලයෙන් සේදීම සිදු කරනු ලබයි. එමෙන්ම ලුණු ජලයේ මිනිත්තු පහක් තැම්බීම හෝ ජෙලටින් ද්‍රාවණයක ගිල්වීම මගින්ද මෙම කහට ගතිය අඩු කරගත හැක.
මද්‍යසාර
ටැන්සානියාවේ දකුණු පළාතේ ම්ට්වරා (Mtwara) හි කජු පුහුලම් (ස්වාහිලි දී bibo) වේලා සුරැකිව තබාගෙන පසුව ජලට සමග නැවත පැසවා ගොංගෝ (gongo) නම් ප්‍රභල මද්‍යසාරයක් ආසත කරයි.
මොසම්බියාවේ කජු ගොවීන් බහුල ලෙස කජු පුහුලම් මගින් අගුආ අර්දෙන්ටේ (agua ardente) (ගිනියම් වතුර යන අරුත් දෙන) ප්‍රභල මද්‍යසාරයක් ආසත කරයි.
එක් මූලාශ්‍රයකට අනුව, 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි කජු පුහුලම් යුෂ මගින් මද්‍යසාර නිෂ්පාදනය කර ඇත.
සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව
සාම්ප්‍රදායික මායා වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී කජු ගසේ කොළ හෝ පොතු මගින් සකසාගන්නා තේ පාචනය සඳහා ප්‍රතිකාරයක් ලෙස යොදාගෙන ඇත.
මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප්
තෙවන පිලිප් ඇරිඩියස් (Φίλιππος Γ΄ ὁ Ἀρριδαῖος; ක්‍රි.පූ. 359 පමණ – ක්‍රි.පූ. 317 දෙසැම්බර් 25) යනු ක්‍රි.පූ. 323 ජූනි 11 සිට සිය මරණය තෙක් මැසිඩෝනියාව පාලනය කළ රජකෙනෙකි. ඔහු ලැරිසා හි ෆිලිනාට උපන් මැසිඩෝනියාවේ දෙවන පිලිප් රජුගේ පුත්‍රයායි. ඒ අනුව ඔහු මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ වැඩිමහල් සුළු-සොයුරකු වේ. උපතේ දී ඇරිඩියස් ලෙස නම් ලද ඔහු සිහසුනට පත්වීමෙන් පසු පිලිප් යන නාමය භාවිතා කළේ ය.
විමදයගතකරණය
බලය විමදයගත කිරීම විෙක්න්දනය ෙහවත් විමදයගතකරණය ෙලස හැදින්ෙවි. ෙමය ඉංගිසි භාසාෙවන් Decentralization ෙලස හැදින්ෙවි. මීට අමතරව ෙමය බලය හවුෙල් භුක්ති විදිම (Sharing of power)(Devalution of power)ලබය ෙබදා හැරීම ෙලසද හදුන්වයි.
Weliwita Sri Saranankara Thero
වැලිවිට අසරණ සරණ ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හිමි (1698 ජූනි 19 - 1778 ජූලි 18) නොහොත් ජනප්‍රිය වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමි යනු ශ්‍රී ලංකාවේ අවසන් සංඝරාජයා වූ බෞද්ධ භික්ෂුවකි.[1] 17 වන සහ 18 වන සියවස්වල ආගමේ පරිහානියෙන් පසුව, ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගමේ ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජීවනයේ පුරෝගාමියා ඔහු විය.[2][3] සරණංකර හිමියන්ට 1753 දී කිර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු විසින් පදවියක් පිරිනමන ලද අතර, එම වසරේම ඔහු උපසම්පදාව (බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ උසස් පැවිද්ද) ලබා සියම් දේශයේ මහා සංඝරත්නයේ සහාය ඇතිව ශ්‍රී ලංකාවේ උපසම්පදාව නැවත ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලදී.[3] බෞද්ධ පැවිදි විනයට අනුව ජීවත් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සංගමයක් වන සිල්වාත් සමාගම (පින්වත් කණ්ඩායම) පිහිටුවීමේ ගෞරවය ද ඔහුට හිමි වේ.
2015 ජන්ද හිමි නාම ලේඛණය
කොළමුන්න ග්‍රාම සේවා වසම ජන්ද හිමි නාම ලේඛණය
ආසියාවේ සත්ව ප්‍රජාව
ආසියානු සත්ව උපත
වම|thumb|200x200පික් ආසියාවේ සත්ව ගොඩනැගීම දෙවැනි භූගෝල යුගයට අයත් (Mesozoic) සිට ලෟරසියන් (Laurasian) මහද්වීපය දක්වා බෙදී යාමත් සමග ආරම්භ විය. ආසියාවේ ලෟරසිය( Laurasia) හා ගොන්ඩ්වානා (Gondwana) හි පැරණි අංග මුසුවි ඈත. වඩාත් ම මෑත අයිස් ග් ග්ලැසියර ඛාදනය සහ මනුෂ්‍යය ආගමන තුළ ආසියානු සත්ව ප්‍රජාව පීඩාවට පත්ව ඈත.
යුරේසියාවේ(Eurasia) හා උතුරු ඈමරිකාව බොහො විට බෙරින්ග් ලෑන්ඩ් බ්‍රිඩ්( Bering land bridge) හරහා සම්බන්ධතා පවති. එහි එකිනෙකට සමාන පක්ෂීන්, ක්ෂීරපායී සතුන් න් හා ශාක විශේෂ වාසය කරති. යුරේසියාවේ (Eurasia) හි වෙසෙන විශේෂ බොහො ප්‍රමාණයක් උතුරු ඈමරිකවට සංක්‍රමණය වී අති අතර ඉතා සුඵ ප්‍රමනයක් උතුරු ඈමරිකාවෙන් යුරේසියාව ට සංක්‍රමණය වි ඈත. ආසියාවේ වඳවී ගිය සත්ත්වයන් ලැයිස්තුවද බලන්න.
මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණිය
නිරිත දිග ආසියාවේ මධ්‍යධරණී මුහුදු මායිම් සාමාන්‍යයෙන් මෘදු, වැසිබර ශීත සෘතුවකින් හා උණුසුම්, වියලි සෘතුවකින් සමන් විත වන අතර, ලෝකයේ ලොව විශාලතම හා මධ්‍යස්ථ දේශගුණික කලාපය නියෝජනය කරන පරිසර කලාප යක් වේ. මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ වනාන්තර වල ආවේණික ශාක විශේෂ 13,000 පමණ පවති. මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශය ද ලෝකයේ වඩාත් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජෛවභූගෝලීය ප්‍රදේශ වලින් එකකි.උලාකෑම්, වන විනාශය, කෘෂිකාර්මික, හෝ නාගරීකරණය සඳහා ඉඩම් පරිවර්තනය ඇතුළු මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා කලාපයේ මුල් වෘක්ෂලතා වලින් 4% පමණක්  කලාපය තුල දැනට ඉතිරිව ඇත. ලෝකයේ ජෛව විවිධත්වයෙන් ඉහළම රටක් ලෙස මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශය නම් කර ඇත.
මැදපෙරදිග කාන්තාර(Middle-East deserts)
විශාල අරාබි කාන්තාර තීරය, පැලෙයාක්ටික් (Palearctic), අප්‍රිකානු(Afrotropic) සහ සමහර ආසියානු පරිසර කලාප මෙ යටතට අයත් වේ. මුව වර්ගයේ සතෙක් (Gazelles), වැලි පූසන් (sand cats) සහ කටු සහිත කටුස්සන් (spiny-tailed lizards) මෙම කාන්තාර- පරිසරයක් තුළ ජීවත් වන අතර මොවුන් එයට අනුවර්තනය වු ජිවින් සමහරකි. මෙම ප්‍රදේශයේ දඩයම් කිරීම, මානව අල්ලා ගැනීම හා වාසස්ථාන නිසා ඉරි සහිත හයිනා( hyena), සිවලා( jackal) හා සමහර ශාක  විනාශ වි ඇත.
බස්නාහිර සහ මධ්‍යම ආසියාව(Western and Central Asia)
වම|thumb|250x250පික්|ගෝබි කාන්තාරයේ Bactrian ඔටුවන් කළු මුහුද සහ කැස්පියන් මුහුද අතර ඈති වන කොකේසස්(Caucasus) කඳු, කේතුධර, මිශ්‍ර වනාන්තර වලින් පොහොසත්  වන අතර, පතනශීල, සෞම්යය වැසි වනාන්තර ද ඇතුළත් වේ. මධ්‍යම ආසියාවේ හා ඉරාන සානුවේ කඳුකර වනාන්තර සහ කලාපයේ උස් කඳු හා සානු(plateau) තුල ශීත සමඟ, වියළි ස්ටෙප් තෘණබිම් දක්නට ඇත. දකුණු ආසියාවේ පැලෙයාක්ටික් (Palearctic) සීමාව විශාල වශයෙන් උස වේ. පැලෙයාක්ටික් (Palearctic) හා ඉන්දු මැලේ (Indomalaya )පරිසර කලාපය අතර මායිම, මීටර් 2000-2500 පමණ උස හිමාල කඳු මගින් සාදයි.
නැගෙනහිර ආසියාව (East Asia)
දකුණ|thumb|250x250පික්|ජපන් macaques ජනාකීර්න පහත් බිම් හා ගංගා ඈති චීනය, ජපානය, සයිබීරියාවේ හා මධ්‍යම ආසියාව ට වඩා තෙතමනය සහ මධ්‍යස්ථ දේශගුණික වන අතර වර්තමනයෙ කඳුකර ප්‍රදේශවල ප්‍රධානවශයෙන් දැඩි කෘෂිකාර්මික හා නාගරික භාවිතය සදහා යොමු වි ඈත. නැගෙනහිර ආසියාවේ අයිස් ග්ලැසියර බොහෝ පීඩාවට නැත. චීනය හා ජපානය යන උපනිවර්තන දකුණු දිග ප්‍රදේශ තුළ, සෞම්‍ය වනාන්තර විවිධ ශාක හා සත්ව විශේෂ නිර්මාණය කරමින් ඉන්දු මැලේ( Indomalaya) වන උපනිවර්තන සහ නිවර්තන වනාන්තර බවට  සංක්‍රමණය වේ.
නිරිත දිග චීනයේ කඳු ද ජෛව විවිධත්වය අතින් වැදගත් ස්ථාන ක් ගනි.උදාහරණයක් ලෙස  ලෝකයේ කුරුළු විශේෂ වලින්  8% ක් පමණ හිමාලය හි සිටින බව සොයා ගෙන ඈත. ගිණිකොණ දිග ආසියාවේ, ඉහළ කඳු වැටි, උතුරු මියන්මාරය සහ දකුණු චීනයේ ද විවිධ ශාක හා සත්ව විශේෂ දක්නට ඇත. මියන්මාරය, උතුරු දිශා වෙන් වියට්නාමය හා තායිවානය හි උස් කඳු පන්තිද දක්නට ඇත.
ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය(Indian subcontinent)
වම|thumb|250x250පික්|කේරල නිල් සමනළ ඉන්දීය උපමහද්වීපයේ ජෛවභූගෝලය ඉන්දියාව, පාකිස්තානය, බංග්ලාදේශය, නේපාලය, භූතානය, ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ ආවරණය කරයි. හින්දු කුශ්(Hindu Kush), ඛරකොරම්( Karakoram), හිමාල, සහ Patkai ආදී වයඹ දෙසින්, උතුරු, ඊසාන දිගින් දක්නට ඇත. ආසියාවේ වසර මිලියන 45 කට පෙර පටන් සමග උතුරු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය අතර ගැටුම් මගින් මෙම වැටි ස්ථාපිත කරන ලදී.
මිරිදිය(Freshwater)
ආසියාවේ ද වැදගත් මිරිදිය ජෛවභූගෝලීය කලාප කිහිපයක්ම ඇත. ආක්ටික්, කලු සහ කැස්පියන් මුහුද අතර, රුසියාවේ ගංගා, සයිබීරියාව බයිකල් විල, මෙම ග්‍රහ ලෝකයේ ඇති පැරණිතම සහ ගැඹුරුම විල මෙ අතර වේ. ඛ්හන්ක (Khanka) වැව, හා ජපානයේ Biwa වැව, Dongting වැව, සහ චීනයේ Poyang වැවද ඇත.සේලයින් හෝ කිවුල් ජලය සමග සුවිශේෂ සත්ත්ව යෝ දෑකිය හෑක.කැස්පියන් මුහුද, Balkhash වැව, Aral මුහුද, Issyk Kul, Qinghai වැව සමග ආසියානු විල් කිහිපයක් ද පවතී. ලෝකයේ මාලුන් ගෙන් 10% (විශේෂ 2000 කට අධික) සිටින දකුණු ආසියා වේ මිරිදිය ජීවිතය අතිශය හාස්යජනක ය. වම|thumb|Redtail butterflyfish
සාගර සත්ව(Marine fauna)
මධ්‍යධරණී හා අත්ලාන්තික් සත්ව ප්‍රජාව අතර ශක්තිමත් සබඳතා පවතී. මධ්‍යධරණී මුහුදේ ගැඹුරු ජලජ සතුන්ගෙ සුවිශේෂී ලක්ෂණ  සාපේක්ෂව අඩු වේ. ඉන්දු-පැසිෆික් පොහොසත් ජෛවභූගෝලීය කලාපයක් වන අතර ඉන්දියන් සාගරයේ නිවර්තන ජල සමන්විත ආසියානු මුහුදු බොහෝ කොටසක්, බටහිර හා මධ්‍යම පැසිපික් සාගරය, සහ ඉන්දුනීසියාවේ ප් ප්‍රදේශය දෙක සම්බන්ධ කරන මුහුදු මෙයට ඇතුළුත් වේ. (එයට ඉන්දියානු හා ශාන්තිකර සාගර සෞම්‍ය හා ධ‍්‍රැවය ප්‍රදේශය ඇතුලත් නැත).
උරගයින්(Reptiles)
දකුණ|thumb|200x200පික්|ඉන්දීය නාගයා ආසියාවේ පොහොසත් උරග සත්ව විශේෂ ඇත. කටුස්සන්, නාග පවුල් Uropeltidae, Acrochordidae හා Xenopeltidae හා gavials ක සර්පයන් ආසියාවට ආවේණික වේ.
මෙ හි කිඹුලන් වර්ග කිහිපයක්ද සිටි. mugger crocodile, gharial,false gharial, saltwater crocodile.නොයෙකුත් සර්පයන් වර්ග කිහිපයක්ද දෑකගත හෑකිය. නල සර්පයන්-pipe snakes (Melanophidium, Plectrurus,   Rhinophis, Uropeltis)
මුහුදු සර්පයන්- Elapids (king cobra, Bungarus, Calliophis, Naja, Walterinnesia)
පොළඟා-vipers (Azemiops, Daboia, Dendrelaphis, Echis, Hypnale, Protobothrops, Trimeresurus)
අන්ධ සර්පයන්-blind snakes
කටුස්සන්
geckos (Agamura, Alsophylax, Asaccus, Calodactylodes, Cyrtodactylus) ද දෑකගත හෑකිය.
කැස්බෑවන් සහ ඉබ්බන් විශේෂ 100 ක් පමණ වෙසෙති. රුසියානු ඉබ්බා- Russian tortoise
කොටුව කැස්බෑ- keeled box turtle
Batagur, Aspideretes, Chinemys, Cisto Clemmys, Cura, Geochelone, Heosemys, Indotestudo, Mauremys, Ocadia, Pangshura, Pelochelys, Rafetus, Sacalia )ආදිය ද වෙසෙති.
පක්ෂීන්(Birds)
වම|thumb|magpie එක් කුරුලු විශේෂක් accentor (Prun ella) නමින් හදුන්වන කුරුලු විශේෂය  Palaearctic කලාපයට ආවේණික වේ. මෙම Holarctic විශේෂයට අනෙකුත් ආවේණික පක්ෂි පවුල් හතරක් ඇත.
divers or loons (Gaviidae) grouse (Tetraoninae) auks (Alcidae) waxwings (Bombycillidae)
මෙම ඉන්දු මලයා ආවේණික පක්ෂි පවුල් තුනක් ඇත. සුරංගනා bluebirds (Irenidae), Megalaimidae හා (Rhabdoviridae).
ආසියානු හෝ ප්‍රධාන වශයෙන් ආසියානු පවුල් Acrocephalidae, Aegithalidae, Certhiidae, Cettiidae, Chloropseidae, Dromadidae, Eupetidae, Eurylaimidae, Hemiprocnidae, Hypocoliidae, Ibidorhynchidae, Muscicapidae, Phasianidae, Pityriaseidae, Podargidae, Tichodromadidae හා Turdidae ඇතුළත් වේ. මෙයට අමතරව ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ආවේණික කුරුල්ලන්, බෝර්නියෝ ආවේණික කුරුල්ලන්, පිලිපීනයේ ආවේණික පක්ෂි වාසය කරති.
ක්ෂීරපායී සතුන්(Mammals)
colugos (විශේෂ 2)
treeshrews (විශේෂ 19 )
ඉන්දු මලයානු ලාක්ෂණික විශාල ක්ෂීරපායී සතුන් ලෙස, කොටින්ව, වල් මී හරක්, ආසියානු අලි, ඉන්දීය රයිනෝසිරස්, ජාවාන් රයිනෝසිරස්, දකුණු ඇමරිකා ඌරු ජාතියක් ටපිරා( tapir) ඇතුළත් වේ. අනෙක් ආවේණික ආසියානු පවුලට Ursidae (යෝධ පැන්ඩා), Calomyscus ( hamsters) සහ Ailuridae (රතු pandas) ඇතුළත් වේ. එලෙසම ආසියානු කූර සහිත සත්තු (ungulates), muntjac, Bubalus වෑනි විශේෂ සහ වෙනත් අය කිහිපයක් පවති.Bharal, gaur, blackbuck,ගොනා-බැටළුවන් (Ovis Bovini) ද ඇතුළත් වේ. ආසියාවේ නිවර්තන කලාපීය වනාන්තර වල ලොරිස්( lorises), උණහපුළු, බෝර්නියෝ සහ සුමාත්රා ඔරංඔටන් ඇතුළු විශේෂ 45 ක් පමණ වාසය කරති.
මානව බලපෑම(Human impact)
දකුණ|thumb| ආසියානු වල් අලි ගහණය ආහාර මුලාශ්රයන්ගෙන් ක්ෂයවීම හා වාසස්ථාන විනාශ වීම හේතුවෙන්  විනාශ වේ. ආසියාවේ වනජීවී ජනගහනය ,වාසස්ථාන, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය (වේලි, මංමාවත් හා සංචාරක පහසුකම් ඉදිකිරීම) විසින් ද එලෙසම දැව සොරකම් කිරීම නීති විරෝධී ක්‍රියා, දුර්වල ලෙස පාලනය, කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික සූරාකෑම විසින් ද විනාශ කර ඇත.එහි ප්‍රතිඑලය ලෙස ජෛව විවිධත්වය සහ ජීවනෝපාය විනාශ විම විශාල පාඩුවකි. සංස්කෘතිය දුප්පත්කම, ජනගහන වර්ධනය හා වේගවත් ආර්ථික සංවර්ධනයක් සමග ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති මත පීඩනය රැල්ලක් නිර්මාණය කර ඇත. චීනයේ දර්ශනීය ආර්ථික වර්ධනය, විශේෂයෙන්ම, කලාපය පුරා ඇති ස්වාභාවික සම්පත් සැපයීම වික්‍රියනය කරදමා ඇත. ගිනිකොන දිග ආසියාවේ ප්‍රධාන නිවර්තන කලාපයේ වනාන්තර විනාශය කිරීමේ ඉහළම සාපේක්ෂ අනුපාතය, එහි මුල් වනාන්තර හතරෙන් තුනක් අහිමි විම දක්වා හා එහි ජෛව විවිධත්වය 42% ක් දක්වා ද අඩු වි ඇත.
මෙයද බලන්න
ඉන්දු-මලක්කා පාරිසරික කලාපය
වම් කෝෂිකාව
වම් කෝෂිකාව යනු හෘදයෙහි කුටීරයකි.
ප්‍රවර්ගය:හෘදය
භව දුක (චිත්‍රපටිය)
භව දුක යනු 1997 වර්ෂයේ ශ්‍රී ලංකාවේ තිරගත වූ ධර්මසිරි බණ්ඩාරනායක මහතා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද, සිංහල චිත්‍රපටියකි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1997 චිත්‍රපට ප්‍රවර්ගය:චිත්‍රපට - ශ්‍රී ලංකා
පදියතලාව
පදියතලාව යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාත තුල අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන ගම්මානයකි. එහි වෙසෙන මිනිසුන් වැඩි ප්‍රමාණයකගේ ජිවනෝපාය වන්නේ ගොවිතැනයි. පදියතලාව මහියංගනය නගරයට කිලෝමීටර් 32 ක පමණ නුදුරින් පිහිටා තිබේ.
ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය
ටෝනාඩෝ (බහුරුත්හරණය)
ටෝනාඩෝ කුණාටුවක් යනු විශාල කුණාටු වලාකුලක පහල මායිමේ සිට භූමිය දෙසට ගිලා බසින, එමෙන්ම වේගයෙන් කැරකෙන සුළං සහිත, ඇඹරෙන පුනීලයක් බඳු සුළං ප්‍රවාහයකි.
වලව්ව
වලවුව යනු මහනුවර යුගයේ සහ ලංකාවේ යටත්විජිත සමයේ ප්‍රභූූවරුන්ගේ නිවාසවේ.
සිංහලේ නිලමේවරු සහ දිසාව වරුන්ගේ නිවාසද (සාමාන්‍යයෙන් උඩරට වලවු ලෙස හැඳින්වේ), බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ මහමුදලිවරු, මුදලිවරු වැනි ප්‍රභූූවරුන් නිවාසද (සාමාන්‍යයෙන් පාතරට වලවු ලෙස හැඳින්වේ) මෙයට අයත්ය.
thumbnail|දකුණ|[[ගිරාගම වලව්ව, මහනුවර]]
මහනුවර යුගයේ වලව්
අතීත මහනුවර රාජධානියේ ශ්‍රී වික‍්‍රම රාජසිංහ රජ (1815) සමයේදී මහනුවර නගරයේ වලව් 18 ක් පැවති බව 1818 මාර්තු 27 මිනුම්දෝරු දෙපාර්තමේන්තු සිතියම මගින් සළකුණු කොට තිබේ.
සතර කෝරලේ වලව්
සතර කෝරලේ විත්ති ග්‍රන්ථයට අනූව ලංකාවේ සතර කෝරලයෙහි වූ වළව් 30ක් සඳහන් කොට තිබේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:වලව්
වම් කර්ණිකාව
වම් කර්ණිකාව යනු හෘදයෙහි කුටීරයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:හෘදය
මොසැම්බික්
මොසැම්බික් නිළ වශයෙන් මොසැම්බික් සමුහාණ්ඩුව, දකුණු අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. එහි මායිම් වන්නේ නැගෙනහිරින් ඉන්දියානු සාගරය, උතුරින් ටැන්සානියා, වයඹින් මලාවි සහ සැම්බියා, බටහිරින් සිම්බාබ්වේ, නිරිත දිගින් ස්වාසිලන්තය හා දකුණු අප්‍රිකාවටයි. 1498 වස්කෝද ගාමා විසින් මෙය ගවේෂණය කළ අතර, 1505 දි පෘතුගාලය මෙරට ජනාවාස පිහිට වීමට දායක විය. මොසැම්බික් 1975 නිදහස් රාජ්‍යයක් වු අතර ටික කලකට පසු මොසැම්බික් සමුහාණ්ඩුව විය. එය 1977 සිට 1992 දක්වා පැවති සිවිල් යුද්ධයක ප්‍රතිඵලයකි. මෙම රට පෘතුගීසින් විසින් නම් කල අතර මුසා ඇල්බින් නම් අරාබි වෙළෙන්දාගේ නම එයට යොදා ඇත. මොසැම්බික් පෘතුගීසි භාෂා ප්‍රජා රටවල් හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ ප්‍රැන්කෝෂොනෝ නිරීක්ෂක යන සංගම්වල සාමාජිකයෙකි. මොසැම්බික් සමුහාණ්ඩුවෙහි ජිවිතා‍පේක්ෂා කාලය සහ ළදරු මරණ අනුපාතය යන දෙකම ලොව බොහෝ රටවලට සාපේක්ෂව ඉතා පහළ මට්ටමක පවතී. මෙයට මුලික හේතුව මැලේරියාවයි. එහි මානව වර්ධන දර්ශකය ද ලෝකයේ අනෙකුත් රටවලට සාපේක්ෂව ඉතා පහළ මට්ටමක පවතී.
සාරා රදර්ෆර්ඩ්
සාරා රදර්ෆර්ඩ් (උපත 5 ජූලි 2002) යනු බෙල්ජියානු-බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන්නැවියෙකි. කොර්ට්රයික්, බෙල්ජියම වෙතින්, 2021 අගෝස්තු 18 දිනදී ඇරඹී, 2022 ජනවාරි 20 දිනදී අවසන් වූ මාස 5 ක ගමනකින් පසුව ඇය වයස 19 දී ලොව වටා තනිවම පියාසර කල ලාබාලම කාන්තා ගුවන් නියමුවරිය විය.
අජීවජ්නනය
right|thumb| [[ග්ලේෂියර් නැෂනල් පාක් (එ.ජ.)| ග්ලේෂියර් නැෂනල් පාක්හී, සයියී නිර්මාණයෙහි ප්‍රාක්කේම්බ්‍රීය  ස්ට්‍රෝමෑඩොලයිටයන්. 2002 වසරෙහිදී, නේචර් විද්‍යාත්මක ජර්නලයෙහි පළවූ ශාස්ත්‍රීය ලේඛනයක් විසින් ඇඟවීම් කෙරුණේ  ගිව (වර්ෂ බිලියන) 3.5  වියැති භූවිද්‍යාත්මක නිර්මාණයන් තුල ෆොසිලීකෘත සයනොබැක්ටීරියා  ක්ෂුද්‍රජීවීන් අඩංගු වන බවයි. මෙය විසින් ඇඟවීම් කෙරුණේ  පෘථිවියෙහි ආදිතම ජීවයෙහි ආකාරයන් පිළිබඳ ඒවා සාක්ෂි වන බවයි.]]
අජීවජ්නනය , ජෛවෝත්පාදනය, හෝ  නොනිල ලෙසින් ජීවයෙහි සම්භවය,  යනු, සරල කාබනික සංයෝගයන් වැනි අජීවී ද්‍රව්‍යයන් වෙතින් ජීවය පැනනැගුනු ස්වභාවික ක්‍රියාවලිය වෙයි. ප්‍රාග්-ජීවීය රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවන් විසින් පෘථිවියෙහි ජීවය උපදවන ලද අයුරු සොයා ගැනීමේ අභිප්‍රාය සහිතව අජීවජ්නනය අධ්‍යයනය කරනුයේ පාෂාණිධාතු විද්‍යාව, පරීක්ෂණාගාර තුල පවත්වන පරීක්ෂණයන් සහ නූතන  ජීවීන්ගේ ගුණාංග වෙතින් බහිර්නිවේශනය කිරීම යන්නන්ගේ සංයෝජනයක් අනුසාරයෙනි.
ද එක්ස්-ෆයිල්ස් (වාරය 7)
ඇමරිකානු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වන ද එක්ස්-ෆයිල්ස්හි හත්වන කථාවාරය 1999 නොවැම්බර් 7 දින සිට එක්සත් ජනපදය තුළ ෆොක්ස් ජාලය ඔස්සේ විකාශය ඇරඹි අතර 2000 මැයි 21 දින විකාශය අවසන් විය. මෙය කථාංග විසිදෙකකින් සමන්විත වේ. සින්ඩිකේට්හි බිඳවැටීමෙන් පසුව කථාව දිගහැර පෙන්වන මෙය, වෙනත් කථා තේමාවන් ගණනාවක අවසානය සනිටුහන් කරයි; මෙම කථාවාරයේ දී ෆොක්ස් මෝල්ඩර් (ඩේවිඩ් ඩචොව්නි) සිය සොයුරිය වන සමන්තාට අත්වූ සැබෑ ඉරණම වටහාගනියි. කථාවාරය අවසන් වන්නේ පිටසක්වල ජීවීන් විසින් මෝල්ඩර්ව පැහැරගැනීම සහ ඩේනා ස්කලී (ගිලියන් ඇන්ඩර්සන්) තමන් ගැබිනියක බව වටහාගැනීමත් සමගිනි.
බෙන් මූඩි
බෙන්ජමින් රොබට් මූඩි (උපත 1981 දුරුතු 22, ලිට්ල් රොක්, ආකැන්සාස්, ඇ.එ.ජ) යනු ගායක-ගීත රචකයෙක්, බහු සංගීත භාණ්ඩ වාදකයෙක්, ගීතපටි නිෂ්පාදකයෙක් මෙන්ම නළුවෙකි. ඔහුව හොඳින්ම හඳුනාගනු ලැබුණේ "ග්‍රැමී සම්මාන"ලාභී රොක් සංගීත කණ්ඩායමක් වන එවැනසෙන්ස් හි 1995 සිට 2003 වප්මස දක්වා සහ-නිර්මාතෘ, ගිටාර් වාදක සහ ගීත රචකයෙකු ලෙසය. එවැනසෙන්ස් හැරගිය පසු, මූඩි හඬින්, සංගීත භාණ්ඩවලින් හා ගී පදවැල්වලින් නේක ගායකයින්ට අත දී ඇත. ඔහු දැනට "ද හේලෝ මෙතඩ් (The Halo Method)" සහ "වී ආ ද ෆෝලන් (We Are The Fallen)" කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයෙකු වේ.
එවැනසෙන්ස්
1994දී මූඩි හට තරුණ කඳවුරකදී ඒමි ලී හමුවන අතර පසුකාලීනව දෙදෙනා මිතුරන් බවට පත්වෙති. ඉන්පසු ඔවුන් දෙදෙනා ප්‍රදේශයේ කඩවීදිවල තම සංගීතය වාදනය කර ඇත. අවුරුදු කිහිපයකට පසු මෙම දෙපල ප්‍රාදේශීය ප්‍රදර්ශන වලදී "විස්තෘත සංගීත පටි" බෙදාහැරීම හේතුවෙන් Wind-up Records හි ආධාරයත්, එමනිසා ඔවුන්ගේ සාර්ථකම ඇරඹුම් ඇල්බමය වන ෆෝලන් 2003 දී එලිදැක්වීමත් සිදුවිය. නමුත් "නිර්මාණ්කරණයේ වෙනස්කම්" හේතුවෙන් මූඩි 2003 වප්මස ඔවුන්ගේ යුරෝපීය සංචාරයේදී කණ්ඩායම අත්හැර ගියේය.
ආශ්‍රේය
ප්‍රවර්ගය:1981 උපත්
අයිසීසී 19න් පහළ ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය
අයිසීසී 19න් පහළ ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය යනු ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය විසින් සංවිධානය කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරගාවලියකි. මෙය සංවිධානය කරනු ලබන්නේ 19න් පහළ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම් සඳහාය. 1988 දී ප්‍රථම ලෝක කුසලානය යොවුන් ලෝක කුසලානය ලෙස පැවැත්විය. එතැන් පටන් එය 1998 දක්වා නොතිබුණි. එතැන් සිට 19න් පහළ ලෝක කුසලානය ICC විසින් සෑම වසර දෙකකට වරක් පවත්වන ලදී. පළමු තරගාවලිය සඳහා සහභාගී වූයේ කණ්ඩායම් අටක් පමණි. නමුත් මීළඟ සෑම තරගාවලියකටම කණ්ඩායම් 16 ක් ඇතුළත් කර ඇත. වත්මන් ශූරයන් වන ඉන්දියාව ලෝක කුසලානය සිව් වතාවක් දිනා ඇත. පකිස්තානය දෙවරක් ඔස්ට්රේලියාව සහ එංගලන්තය, දකුණු අප්රිකාව හා බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් එක් වරක් ජයග්රහණය කළහ.
උපත මරණය හා ආත්මය
උපත Birth මරණය Death හා ආත්මය Soul උපත ගැන විවිධ මත පවතී. ආත්මය පිලිගත් අය විශ්වාස කරන පරිදි උපතේදී ආත්මය නම් දෙයක් ශරීර ගතවන අතර මරණයේදී සිරැරෙන් ඉවත්ව යයි. එය එයින් විනාශ නොවන අතර තවත් ජීවියකුගේ උපතේදී ශරීරගතවේ. එසේත් නැත්නම් නොදන්නා ලෝකයක ඉපිදේ, නැත්නම් ආත්මය ලෝකය තුල සැරිසරයි. බුදු දහම 'ආත්ම' යන සංකල්පය බැහැර කරයි. රැස්කරගත් පින් අනුව ආත්මයේ ආයුකාලය හා සමාප්තිය සිදුවේ. නමුත් මෙයද සාධක සහිතව පිලිගතහැකි අයුරින් ඹප්පු කළ නොහැකි බැවින් එයද ප්‍රවාද ගණයෙහි ලා සැලකීමට පුලුවන. නමුත් ජන මතය, භක්තිය මගින් එය ඹප්පු කිරීම මුලාවකි. විද්‍යාව අනුව උපතනම් ඩිම්බ සංසේචනයෙන් කලලයක් සැදී එය වර්දනය වීමේන් සැදුනු ජනිතයා මව් ජනකයාගේ සිරැරෙන් එලියටපැමිණීමයි. මෙසේ පැමිණි ජනිතයාට භාහිර ලෝකය ගැන දැනුම ඉතා අල්පය. නමුත් මේ ජනිතයා පරිණත ආත්මයකින් ක්‍රියාත්මක වන්නේ නම් ඹහුට බාහිර ලෝකය ගැන අවබෝදයක් තිබිය යුතුය. එහෙත් ඹහුට ඇත්තේ සෑම ළදරැවකුටම පොදු ස්වල්ප දැනුමක් පමණි. මෙය දැනුමක් කියනවාට වඩා හැගීමක් කියනවානම් වඩා නිවරදිය. මරණය යනු මොලයේ සෛල මිය යාමයි. මොළයේ සෛල මියයාම තුලින් තමා ද අවසන් වන බව තේරැම් ගැනීමට අපොහොසත්වන පිරිස් මිය යාමෙන් පසු හා ඉපදීමට පෙර ලෝකය ගැන ප්‍රභන්ද ගොඩනගයි. මොළයේ සෛල මිය යාමෙන් පසු තමා මේ සිරැරෙන් ඉවත්ව දව්‍යලෝකයට, අපායට, තවත් ප්‍රාණියෙකුට, අවකාශයේ සැරිසැරීමට..... සිදුවනබව ලාංකීය සමාජයේ මුල් බැසගත් බහුතර මතයයි. නමුත් එයද උපතේ සිට පුරැදු කිරීම නිසා සිතේ මවාගත් කල්පිතයක් පමණි. ප්‍රභන්දයකි. එයට හේතුව එම කල්පිත පිලිගැනීමට නොහැකි තරම් විඥානික වීමයි. එම නිසා කුමන මතයක් දැරැවද මරණය අපගේ අවසානය බව අකමැත්තෙන් උවද පිලිගැනීමට සිදුවේ.
සත්‍යය (ද එක්ස් ෆයිල්ස්)
"සත්‍යය" "The Truth" වනාහි ඇමරිකානු විද්‍යා ප්‍රබන්ධ රූපවාහිනී කථා මාලාවක් වූ ද එක්ස්-ෆයිල්ස් හි 201 වැනි හා 202නි කථාංගයන් සඳහා යොදාගත් නාමයයි. නමවැනි කථා මාලාවේ අවසාන කථාංග වූ මේවා මුලු කථාංග මාලාවලම අවසානයට සටහන් යෙදීය. කථාංග දෙකම එකවර ෆොක්ස් මාධ්‍ය ජාලය ඔස්සේ 2002 වසරේ මැයි මස දහනම වන දින විකාශනය කල අතර රචනා අයිතිය ක්‍රිස් කාටර් ද අධ්‍යක්ෂනය කිම් මැනර්ස් ටද හිමිවිය. "සත්‍යය" ඇමරිකානු ජනයාගෙන් වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ නමවැනි කතාංග මාලාවේ කතාංග වන අතර නේල්සන් ආයතනයේ 7.5ක තක්සේරු කිරීමක් ලැබීය.මුල් දිගහැරුමේදීම ඇමරිකානු ජනගහනයෙන් 7.5% ක ආකර්ෂනය දිනා ගත් අතර එය ආසන්ව මිලියන දහතුනක් පමන වේ. විචාරකයන් රාශියක් මෙහි අවසානය විවේචනාත්මක මුඛයෙන් බැහැර කල අතර තව පිරිසක් ඩේවිඩ් ඩකෝව්නිගේ ආගමනය සහ කතාංගයේ ලද නිගමනය පැසසීය.
මෙය දිගහැරෙන්නේ සම්මත විද්‍යා ගවේෂන වලට පරිභාහිර වූ සිද්ධි අඩංගු එක්(ස්) ෆයිල්ස් හි ගැටළු අධ්‍යයනය කරන නියෝජිතයන් වටාය. මෙම කථාංග මාලාවේ කේන්ද්‍රගත කරනුයේ ජෝන් ඩොගට් (රොබට් පැට්‍රික්), මොනිකා රියෙස් (ඇනබෙත් ගිෂ්) සහ ඩේනා ස්කලී (ගිලියන් ඇන්ඩර්සන්) ගේ අන්වේක්ෂණයන්ය.මෙම කථාංගයේදී(එපිසෝඩයේදී), අවසාන වසරේදී ෆොක්ස් මෝල්ඩර්ගේ හෝඩුවාවක් නොලැබෙන නිසා වෝල්ට(ර්) ස්කිනර්(මිච් ප්ලෙගි) සහ ස්කලි සොයාගන්නවා මෝල්ඩර් විසින් සිදුනොකල හමුදා නිළධාරියෙකුගේ මිනීමැරුමක් සම්බන්ධව රජයේ රහසිගත "විශේෂ සොල්දාදුවන්" ගෙන් කෙනෙක් වන නොවෙල් රොහර් (ඇඩම් බෝල්ඩ්වින්) ඔහුව රදවාගෙන සිටින බව. මෝල්ඩර් විසින් ස්කිනර්,රියෙස්,ඩොගෙට්,ස්කලි හා එල්වින් කර්ෂ් ගේ උදව් සහිතව සිරගෙයින් පලායන අතර ස්කලි සමඟ එක්වී නව මෙක්සිකෝ හි හෙලිකොප්ටර් විනාශ  වන ඇනසාසි  කඳු ප්‍රපාත දිගේ පදිංචි වීමට ස්මෝකින් මෑන් (දුම් බොන මිනිසා) සමඟ එක්වී ගමන් කරනවා.