cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
හින්නෝන්මාදය
රෝග විනිශ්චය
හින්නෝන්මාදයේ රෝග විනිශ්චය ඇමෙරිකානු මනෝචිකිත්සක සංගමයේ 5 වන සංශෝධනය වන Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM 5), හෝ ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ - World Health Organization's International Statistical Classification of Diseases and Related Health (ICD-10) මත පදනම් වේ. මෙහිදී සලකා බලනුයේ රෝගියාගේ තමන්-විසින් වාර්තා කර තිබෙන අත්දැකීම් සහ මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තියවේදියකු මගින් පරීක්ෂාවට ලක් කර වාර්තා කරන තිබෙන රෝගියාගේ හැසිරීමේ අසාමාන්‍යතා පිළිබඳව වේ. හින්නෝන්මාදයට අදාළ අඛණ්ඩව වාර්තා ගත වන ලක්ෂණ භාවිතා කරමින් රෝග විනිශ්චය සිදු කිරීමට පෙර එය නිශ්චිත යැයි හැඟෙන තුරු විශ්ලේෂණය කරයි. 2013 වර්ෂය තෙක් මෙයට යම්කිසි විෂය මූලික පර්යේෂණයක් නොතිබුණි.
නිර්ණායක
2013 වර්ෂයේදී, ඇමෙරිකානු මනෝචිකිත්සක සංගමය DSM (DSM-5) නම් 5 වන සංශෝධනය නිකුත් කරන ලදී. හින්නෝන්මාදයේ රෝග විනිශ්චය සිදු කිරීමට නම් අවම ලෙස මාසයක් තුලදී රෝග විනිශ්චය පිලිබඳ නිර්ණායක දෙකක්; එනම්, සමාජීය සහ වෘත්තිය ක්‍රියාවලින්ට අඩු තරමේ මාස 6කට වත් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල කරන නිර්ණායක දෙකක්වත් තිබිය යුතුය. අදාළ පුද්ගලයා මායාවන් වලින්, ව්‍යාජ දර්ශන වලින්, හෝ අසංවිහිත කථනයෙන් පීඩා විදිමින් සිටිය යුතුයි. දෙවන ලක්ෂණය ඝෘණාත්මක ලක්ෂණයක් හෝ දැඩි ලෙස සංවිධානය නොවූ හෝ ප්‍රකෝප වීම් සහිත හැසිරීමක් විය හැක. 2000 දී පල කරන ලද DSM (DSM-IV-TR) සංස්කරණයේ සිට හින්නෝන්මාදයේ නිර්වචනය දිගටම එලෙසම පැවතුණත්, DSM-5 විසින් එහි වෙනස්කම් කිහිපයක්ම සිදු කර ඇත.
ICD-10 නිර්දේශනය බොහෝ දුරට යුරෝපීය රටවල්වල භාවිත කරන අතර DSM නිර්දේශනය බ්‍රිතාන්‍යයේත් අනෙක් රටවල්වල විවිධ ප්‍රමාණ වලිනුත් භාවිත කරයි. තවද, එය පර්යේෂණ ඉගැන්වීම්වලත් පැතිර පවතියි. Schneiderian පළමු-ශ්‍රේණියේ ලක්ෂණ වලට ICD-10 නිර්දේශනය වැඩි අවධාරණයක් එල්ල කරයි. පුහුණුවේදී මෙම ක්‍රම දෙක අතර පැවතිය යුතු එකඟත්වය ඉහළ වැදගත්කමක් ගනියි.
හිරිහැර කිරීමේ ලක්ෂණය මස 6කට වඩා වැඩියෙන් නමුත් මාස 6කට වඩා අඩුවෙන් පෙන්නුම් කර ඇත්නම් schizophreniform ආබාධයේ රෝග විනිශ්චය භාවිතා කරයි. මනෝව්‍යාධික ලක්ෂණ පවතින්නේ මාසයකට වඩා අඩු කාලයක් තුල සිට නම් කෙටි-මනෝව්‍යාධික-ආබාධය (brief psychotic disorder) නිර්ණායකයක් වන අතර තවත් බොහෝ තත්ත්ව නියම වශයෙන් සඳහන් කර නොමැති නම් මනෝව්‍යාධික ආබාධය (psychotic disorder not otherwise specified) ලෙසත් වර්ගකොට ඇත. schizoaffective ආබාධයේ රෝග විනිශ්චය දෙනු ලබන්නේ මනෝව්‍යාධික ලක්ෂණත් සමඟ මනෝභාවය පිළිබඳ ආබාධයේ ලක්ෂණත් පෙන්නුම් කරන විටදීය. සාමාන්‍ය වෛද්‍ය තත්ත්ව යටතේ වුවද මනෝව්‍යාධික ලක්ෂණ ඝෘජුවම කායකර්ම ප්‍රතිඵලයකට හේතු වන්නේ නම් එම තත්ත්වයට ද්විතියික වන මනෝවිකාරයක් යන්න රෝග විනිශ්චය වේ. පැතිරී පවතින වර්ධක ආබාධය (pervasive developmental disorder) හි ලක්ෂණ පෙන්නුම් කලත් ප්‍රමුඛ මායාවන් හෝ ව්‍යාජ දර්ශන හෝ පෙන්නුම් නොකරයි නම් එය හින්නෝන්මාදය ලෙස රෝග විනිශ්චය නොකරයි.
උප වර්ග
DSM-5 සංශෝධිතයේදී DSM-IV-TR හි පැවති හින්නෝන්මාදයේ උප වර්ගීකරණ පහ ඉවත් කිරීමට යෝජනා කර ඇත:
ICD-10 විසින් තවත් අමතර වර්ග දෙකක් පැහැදිලි කර ඇත:
වෙනස්කම්
මනෝවිකාර ලක්ෂණය මගින් ද්විධ්‍රැව අක්‍රමය (bipolar disorder), අනුමාන පෞරුෂත්ව ආබාධය, මත්ද්‍රව්‍ය වලින් ඇතිවන මත් ගතිය සහ මත්ද්‍රව්‍ය-ප්‍රේරිත මනෝවිකාරය ඇතුළුව තවත් මානසික ආබාධ කිහිපයක්ම පෙන්නුම් කළ හැක. මායාවන් පෙනීමේ ආබාධදයේ (delusional disorder) දී විශ්මයජනක මායාවන් ("ඇති වී නැති වන") ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියි. සමාජීය උද්වේගකාරී ආබාධයෙහිත්, පෞරුෂත්ව මඟ අවුරන ආබාධයේ සහ schizotypal පෞරුෂත්ව ආබාධයෙහිත් සමාජීය පසු බැසීමක් දැකිය හැක. schizotypal පෞරුෂත්ව ආබාධයෙහි හින්නෝන්මාදයට සමාන ලක්ෂණ ඇතිමුත් හින්නෝන්මාදයේදී තරම් ඒවා බරපතල නොවේ. අහම්බෙන් සිදු වුණා යැයි පවසනවාට වඩා යමෙකුගේ සිත තුළ බලපාන-අනිවාර්ය බවේ කැළඹීම (obsessive-compulsive disorder) (OCD) සමඟ හින්නෝන්මාදය බොහෝදුරට හට ගන්නා අතර එනමුත්, OCD හිදී සිත තුළ බලපවත්වන අදහස් වල සිටත්, හින්නෝන්මාදයේදී සිතේ ඇති වන මායාවන් දක්වා පෙන්නුම් කරන අදහස වටහා ගැනීමට අපහසුය. සුළු පිරිසක් දීර්ඝ කාලීනව පවතින දැඩි පසු බැසීමේ ලක්ෂණයකින් යුක්ත වේ. තවද, හින්නෝන්මාදය සහ එම රෝගය යැයි වැරදියට රෝග විනිශ්චය කළ වාර ප්‍රමාණය සමාන විය හැක.
පරිවෘත්තිය බාධනය, අවයව පද්ධතියට සම්බන්ද වසංගත, උපදංශය, HIV ආසාදනය, අපස්මාරය (මීමැස්මොරය) සහ මොලේ ඇති වන තුවාල වැනි අවස්ථා වලදී දුර්ලභව පෙන්නුම් කරන හින්නෝන්මාදයට සමාන මනොවිකාර ලක්ෂණ හඳුනා ගැනීමට බොහෝදුරට සාමාන්‍ය වෛද්‍ය ප්‍රතිකාරයක් සහ ස්නායුවේද පර්යේෂණයක් අවශ්‍ය වේ. ආඝාතය, ශරීරයේ පටක ඝන වීම, අධි තයිරොයිඩතාව, මන්ද තයිරොයිඩතාව සහ Alzheimer ආබාධය වැනි උන්මාද, Huntington ආබාධය, frontotemporal උන්මාදය සහ Lewy Body උන්මාදය යන තත්ත්වයන්ගෙන්ද හින්නෝන්මාදයේ-වැනි මනෝ විකාර ලක්ෂණ දැක ගත හැක. එම නිසා හින්නෝන්මාද තත්ත්වය උමතුකමෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම ඉතාමත් අවශ්‍ය වන අතර දෘෂ්ඨි මායාවන්ගෙන්, උග්‍ර ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් සහ අඩු වැඩි වන සිහිය සහ මතුපිටට යටින් පවතින රෝගී තත්ත්වයෙන් ප්‍රභේදනය කල හැක. සමීක්ෂණ නැවත පුනරාවර්තව සිදු කරන්නේ විශේෂ වෛද්‍ය ඇගයීමක් සඳහා හෝ ප්‍රති මනෝව්‍යාදී ඖෂධ වලින් ලැබිය හැකි අහිතකර බලපෑම් බැලීමට වන අතර රෝගය නරක අතට හැරුණොත් පුනරාවත පරීක්ෂණයක් සිදු නොකරයි. ළමයින්ට ඇති වන ව්‍යාජ මායාවන්, සාමාන්‍ය ළමයින්ට ඇතිවන සිහින සිතිවිලි වලින් වෙන් කර හදුනා ගැනීමටද වග බලාගත යුතුය.
වැළැක්වීම
පසුව රෝගය වර්ධනය විය හැකි බව පෙන්නුම්කරන විශ්වාස කල හැකි සලකුණු නොමැති බැවින් හින්නෝන්මාදය රෝගය වැළැක්වීම අපහසුය. හින්නෝන්මාදය වැළැක්වීමට ඇති පුර්ව මැදිහත්වීම් වල සඵලතාවය අවිනිශ්චිත වේ. කෙටි කාලීන වර්ධනයට හේතු වූ මනෝව්‍යාධික තත්ත්වය පිලිබඳ පුර්ව මැදිහත් වීමක සාක්ෂි තිබේ නම්, එම මිනුම් වලින් අවුරුදු පහකට පසුව උපකාරයක්‌ ගත හැකි බව පැවසෙයි. පුර්ව ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරෙන අවධියේදී හින්නෝන්මාදය වැළැක්වීමට උත්සාහ දැරීම මගින් යම් යහපතක් අත්කර ගැනීම අවිනිශ්චිත බැවින් වර්ෂ 2009 දී මෙය නිර්දේශ නොකරන ලදී. ඥාණාත්මක හැසිරීම් පිළිබඳ වූ චිකිත්සාවෙන් අවුරුදු පහක් පුරාවට තිබුණු ඉහළ අවධානමක් සහිත මනෝවිකාර අවධානම අඩු කිරීමට හැකි වනු ඇත. තවත් නිවාරණ මිනුමක් නම් කංසා, කොකේන් සහ ඇම්පෙටමින් වැනි ආබාධය වර්ධනය කල හැකි පානයන්ගෙන් වැළකීමයි.
කළමනාකරණය
හින්නෝන්මාදයට ප්‍රාථමික ප්‍රතිකාරය වන්නේ මානසික සහ සමාජීය සංයුක්තයට නිතර උදව් ලබා දෙන ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධයි. බරපතල තත්ත්ව වලදී ස්වේච්ඡාවෙන් හෝ (මානසික සෞඛ්‍ය නීති අනුමත කරන්නේ නම්) බලහත්කාරයෙන් හෝ රෝහල් ගත කිරීමට සිදු වේ. 1950 සංස්ථායනය ආරම්භ වීමේ සිට දීර්ඝ කාලීන රෝහල් ගත කිරීම අසාමාන්‍ය දෙයක් නමුත් තවමත් එය සිදු වන අවස්ථාද ඇත. මධ්‍යස්ථාන වල නැවැත්වීම්, ප්‍රජා මානසික සෞඛ්‍ය සමාජ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් පැමිණීම, අත් උදව් දෙන රක්ෂාවන් සහ උදව් දෙන කණ්ඩායම් වැනි ජනතාවගේ උපකාර ලබා දෙන අවස්ථා සුලභ වේ. ක්‍රමවත් ව්‍යායාම හින්නෝන්මාදය සහිත පුද්ගලයින්ගේ ශාරීරික සහ මානසික සෞඛ්‍යයට ධනාත්මක බලපෑමක් එල්ල කරන බව සමහර සාක්ෂි වලින් පෙන්වා දී තිබේ.
ඖෂධ
හින්නෝන්මාදය සඳහා පළමු පෙලේ මනෝ චිකිත්සක ප්‍රතිකාරය නම් දින 7-14 කින් පමණ රෝගයේ ධනාත්මක ලක්ෂණ අඩු කරන ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධයි. කෙසේ නමුත් මෙම ඖෂධ ඝෘණාත්මක ලක්ෂණ හා ඥාණාත්මක දුෂ්කෘතිය සැලකිය යුතු ලෙස දියුණු කිරීමට අසමත් වේ. තවද මෙම ප්‍රතිකාරයෙන් රෝගය නරක අතට පත් වීමේ අවධානමද අඩු කරයි. මෙම ඖෂධය පරිහරණයේ සිට අවුරුදු දෙකක් හෝ තුනක් යන තෙක් එහි ස්ථිර ප්‍රතිඵල ඇති බවට පුංචි සාක්ෂියක් තිබේ.
මෙම ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ භාවිත කිරීම හෝ නොකිරීම එහි ප්‍රයෝජන, අවධානම හා ඒ සඳහා යන වියදම මත පදනම් වේ. වර්ග කරන විට එය ආකෘතිකද, නොඑසේ නම් අනාකෘතික ඖෂධයක්ද යන්න විවාදයක් පවතියි. දෙකෙන්ම සමාන දායකත්වයක් ඇති අතර ලක්ෂණ නරක අතට හැරීමේ සීඝ්‍රතාව ආකෘතික වශයෙන් පෙනී සිටින විට අඩු මාත්‍රාවේ සිට මැදහත් මාත්‍රාව දක්වා වේ. 40%-50% ක් පමණ හොඳ ප්‍රතිචාර දක්වන අතර 30%-40% ක් පමණ අසම්පූර්ණ ප්‍රතිචාර දක්වයි. එමෙන්ම, ප්‍රතිකාර ප්‍රතිරෝධය (සති 6ක් ඇතුළත විවිධ ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ භාවිතා කළත් ලක්ෂණ වලට සතුටුදායක ලෙස ප්‍රතිචාර දැක්වීමට අසමත් වීම) 20% ක් පමණ වේ. අනෙක් ඖෂධ වලට ("ප්‍රතිකාර-ප්‍රතිරෝධී" හෝ "දුර්දාන්ත" හින්නෝන්මාදයේදී) දුර්වල ලෙස ප්‍රතිචාර දක්වන පුද්ගලයින්ට Clozapine සඵල ප්‍රතිකාරයක් විය හැක. නමුත් එහි 4% ක් පමණ පිරිසකට ලක්විය හැකි අවකණිකාසයිටතාව (agranulocytosis) නම් (සුදු රුධිරාණු සෛල ප්‍රමාණය අඩු කරන) බරපතල අතුරු ආබාධ තත්ත්වයක් ඇති විය හැක. අතුරු ආබාධ සලකන විට, නියම ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ වැඩි ප්‍රමාණයක් extrapyramidal අතුරු ආබාධයට හවුල් විය හැකි අතර අනාකෘතික ඖෂධ භාවිතයෙන් බර සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කිරීමට, දියවැඩියාව හා පරිවෘත්තීය සංධාවයේ අවධානමක් ඇති විය හැක. අනාකෘතික ඖෂධ extrapyramidal අතුරු ආබාධ වලට ඉතාමත් අඩුවෙන් දායක වන නමුත් ඉහත කී වෙනස්කම් පමණක් වුවත් සැලකීමට බඳුන් කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් වේ. නව ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ මඟින් දුර්ලභ නමුත් බරපතල ස්නායු සම්බන්ධ ආබාධයක් වන neuroleptic malignant syndrome (ස්නායු මාරක ආබාධය) වර්ධනය කිරීමේ හැකියාව ඇත්තෙන්ම අඩු කරන්නේද යන වග තවමත් අපැහැදිලිය.
ඖෂධ දිනපතා ගැනීමට අකමැති හෝ නොහැකි පුද්ගලයින්ට තත්ත්වය පාලනය කර ගැනීම සඳහා දීර්ඝව ක්‍රියා කරන ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධ ගබඩාවක් වැනි සම්මිශ්‍රණයක් භාවිතා කල හැක. මෙය සාමාන්‍ය මුඛයෙන් ගනු ලබන ඖෂධ වලටත් වඩා රෝගය නරක අතට හැරීමේ අවධානම අඩු කරයි. මනෝ සමාජ මැදිහත්වීම් සංකලනයක් ලෙස භාවිතා කරන විටදී මෙම ප්‍රතිකාර පිළිබඳව දීර්ඝ කාලීන විශ්වාසයක් තිබිය යුතුය. අවුරුද්දකට වඩා වැඩි කාලයක් රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වා සිටියහොත් එවැනි පුද්ගලයින්ට ප්‍රති මනෝව්‍යාධික ඖෂධය නැවැත්වීම පිළිබඳව සලකා බැලිය හැකි බව ඇමෙරිකානු මනෝ චිකිත්සක සමාගම යෝජනා කරයි.
ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව
ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව (IPKF; ; ) යනු 1987 හා 1990 අතරතුරදී ශ්‍රී ලංකාවේ සාම සාධක මෙහෙවර සඳහා පැමිණි ඉන්දියානු හමුදා බල ඇණියකි.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ සන්නද්ධ හමුදාව ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව ප්‍රවර්ගය:දෙමළ ඊළම ප්‍රවර්ගය:1980 ගණන් වල ඉන්දියාව ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
Fireworks
Fireworks යනු සෞන්දර්යාත්මක සහ විනෝදාස්වාදය සඳහා භාවිතා කරන අඩු පුපුරන සුලු පයිරොටෙක්නික් උපාංග කාණ්ඩයකි. ඒවා බහුලව භාවිතා වන්නේ ගිනිකෙළි සංදර්ශනවල (ගිනිකෙළි සංදර්ශනයක් හෝ පයිරොටෙක්නික් ලෙසද හැඳින්වේ), එළිමහන් පසුබිමක උපාංග විශාල සංඛ්‍යාවක් ඒකාබද්ධ කරයි. එවැනි සංදර්ශන බොහෝ සංස්කෘතික හා ආගමික උත්සවවල කේන්ද්රස්ථානය වේ.
බොහෝ ගිනිකෙළි සමන්විත වන්නේ කඩදාසි හෝ පේස්ට්බෝඩ් නලයක් හෝ දැවෙන ද්‍රව්‍ය වලින් පුරවා ඇති ආවරණයක්, බොහෝ විට පයිරොටෙක්නික් තරු. මෙම ටියුබ් හෝ කේස් ගණනාවක් ඒකාබද්ධ කර දැල්වූ විට, දීප්තිමත් හැඩයන් විශාල ප්‍රමාණයක්, බොහෝ විට විවිධ වර්ණවලින් සෑදිය හැක. ස්කයිරොකට් යනු සාමාන්‍ය ගිනිකෙළි ආකාරයකි, නමුත් පළමු ස්කයිරොකට් යුද්ධයේදී භාවිතා කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ගුවන් කවචය අද වාණිජ ගුවන් සංදර්ශකයේ කොඳු නාරටිය වන අතර පාරිභෝගික භාවිතය සඳහා කුඩා අනුවාදයක් එක්සත් ජනපදයේ උත්සව බෝලය ලෙස හැඳින්වේ.
ගිනිකෙළි මුලින්ම සොයාගනු ලැබුවේ චීනයේ ය. ලොව විශාලතම ගිනිකෙළි නිෂ්පාදකයා සහ අපනයනකරු චීනය ලෙස පවතී.
ශබ්ද බලපෑම් සුරතල් සතුන්, වන සතුන් සහ සමහර මිනිසුන්ට කම්පනයට පත් කරයි යන සැලකිල්ල හේතුවෙන් 'නිහඬ' ගිනිකෙළි සංදර්ශන ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. කෙසේ වෙතත්, මේවා නව ගිනිකෙළි වර්ගයක් නොවන අතර ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම නිහඬ නොවේ. "නිහඬ ගිනිකෙළි සංදර්ශන" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ විශාල, දර්ශනීය, ඝෝෂාකාරී ගිනිකෙළි සරලව බැහැර කරන සහ කුඩා, නිශ්ශබ්ද උපාංග වැඩි වශයෙන් භාවිතා කරන සංදර්ශකයි. ඉතාලි නගරයක් වන Collecchio දී නිහඬ ගිනිකෙළි වලට මාරු විය.
චෙන්කලඩි
චෙන්කලඩි යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාත තුල මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයේ මඩකලපුව නගරයට කිලෝ මීටර 15 ක් පමණ වයඹ දෙසින් පිහිටා තිබෙන නගරයකි.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
සීදූව
සීදූව ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ කටාන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ මීගමුව අසල පිහිටි උප නගරයකි. එය කොළඹ මීගමුව A03 මාර්ගයේ පිහිටා ඇත.
සීදූව කොළඹට E003 මාර්ගය හරහා 20.6 km (12.8 mi) ද, A03 මාර්ගය හරහා 18.7 km (11.6 mi) ද උතුරින්, කටුනායකට දකුණින්, ජා ඇළට උතුරින්, රද්දොළුවට බටහිරින්, හා මීගමුව කලපුවට නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත. සීදුව 12.065 km2(4.658 sq mi) ක වපසරියකින් යුක්ත ය. 2012 වන විට එහි බහුතරය රෝමානු කතෝලික, මෙතෝදිස්ත හෝ බෞද්ධ වූ 38,355ක ජනගහනයක් විය.
නාම නිෂ්පත්තිය
"සීදුව" නාමය සෑදුණු ආකාරය පිළිබඳව මත හතරක් වේ.
මෙහි දී "දූව" හෙවත් "දූපත" යන්න මෙම ප්‍රදේශය දඬුගම් ඔයෙන් (අත්තනගලු ඔයෙන්), ඇළ මාර්ගවලින් හා කුඹුරුවලින් වට වී තිබීම නිසා යෙදෙන්නට ඇත. මත හතරින් සාකච්ඡා කෙරෙනුයේ  ආරම්භයේ ඇති "සී-" යන්න සම්බන්ධයෙනි.
ඉතිහාසය
මෙම ප්‍රදේශය පිළිබඳව ප්‍රථම සඳහනක් ඇත්තේ මෙම ප්‍රදේශය 5වන බුවනෙකබාහු රජු විසින් සිංහ නම් වූ රදල ප්‍රධානියෙකුට ප්‍රදානය කර ඇති බවයි.
සීදුව මුහුදුබඩ තීරයට ආසන්නයෙන් පවතී නිසා මෙම ප්‍රදේශයේ පෘතුගීසි, ලන්දේසි හා ඉංග්‍රීසි ජාතීන්ගේ ආභාෂයන් දැකිය හැක. අමන්දොළුව ප්‍රදේශයේ පිහිටි පැරණි ඕලන්ද කුලුන එවැන්නකි. 1890දී සීදුවේ රෝමානු කතෝලික දේවස්ථානය ඉදිකර ඇති අතර ඊට පෙර එය පොල්අතු මඩුවක් තුල ඉදිකර තිබී ඇත.
විවෘත ආර්ථිකය ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටුවීම හා සමඟ මෙම ප්‍රදේශයට විශේෂ තැනක් හිමි විය. ඒ එය කටුනායක ආයෝජන ප්‍රවර්ධන කලාපයත්, ඒකල කර්මාන්තපුරයත් අතර පිහිටීම හේතුවෙනි. එමනිසා මෙම ප්‍රදේශය ජනාකීර්ණ විය.
භූගෝලීය සාධක
සීදුව දකුණින් හා නැගෙනහිරින් දඬුගම් (අත්තනගලු) ඔයෙනුත්, බටහිරින් මීගමු කලපුවටත් සීමා වී ඇත. එය ප්‍රධාන වශයෙන් ම භූමියෙනුත්, වෙල්වළිනුත්, කඩොලාන පරිසරයෙනුත් සංයුක්ත ය. දඬුගම් (අත්තනගලු) ඔය හා ඉන් එන ඇලක් වූ දික්වෙල ඇළ ප්‍රදේශයේ ජල ප්‍රදේශ ලෙස පවතී. ගඟ හා ඇළ වටකොට වෙල් ද, කලපු මායිමේත් දඬුගම් (අත්තනගලු) ඔය මෝයේත් කඩොලාන පරිසරයන් ද දක්නට හැක. භූගත ජල මූලාශ්‍ර පිහිටීම හේතුවෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් ම භාවිතයට ගනුයේ භූගත ජලයයි.
දේශගුණය
සීදුවේ පවතින්නේ මෝසම් නිවර්තන දේශගුණයකි. සීදුවේ උෂ්ණත්වය වර්ෂය පුරාවට ම සාමාන්‍ය ලෙස පවතී. මැයි හා ඔක්තෝබර් මාසයන්ගේ උපරිම උෂ්ණත්වයක් පවතී. වාර්ෂික සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 29.5 °C (85.1 °F) කි.
පාලනය
1970ට පෙර, සීදුව පාලනය කරනු ලැබූයේ ආඬිඅම්බලම ගම් සභාව යටතේ ය. 1970 සිට එය කටුනායක සීදුව නගර සභාව පිහිටුවා ඒ යටතේ පාලනය කරන ලදී. එහි සභාපතිවරයාව වසර 5කට වරක් ප්‍රාදේශීය සභා ඡන්දයෙන් තෝරා පත් කරගනු ලැබේ. 2018 ඡන්දයෙන් ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ වැඩි ආසන ප්‍රමාණයක් හිමි කරගත්ත ද එක්සත් ජාතික පාක්ෂික දේශපාලක්ඥයෙකු වූ සරත් පීරිස් මහතා සභාපති ලෙස පත් විය.
බෙදා ඇති ප්‍රදේශ
සීදුව ප්‍රදේශ 6කින් සමන්විත ය. ඊට කටුනායක සීදුව නගර සභාවේ ආසන 9ක් ඇතුලත් ය.
ආර්ථිකය
19වන ශතවර්ෂය වන විට සීදුවේ ආර්ථිකය පදනම් වී තිබුනේ පොල් හා කුරුඳු නිෂ්පාදනය, හා වඩු කර්මාන්තය වැනි එවායෙනි. වැසියන් ඒවායේ තම රැකියා කළහ.
1977දී ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති වූ ආර්ථික වෙනස්කම් නිසා මෙම ප්‍රදේශයේ ආර්ථිකයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් සිදු විය. එමනිසා මෙම ප්‍රදේශය ආයෝජන ප්‍රවර්ධන කලාපය, බණ්ඩාරනායක අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපොළ, හමුදා කඳවුරු, රාජ්‍ය ඉස්කාගාර සමාගම මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටුවන ලදී. ආයෝජන මණ්ඩලයේ සමාගම් පිහිටුවීම හා සමඟ මෙම ප්‍රදේශය ජාතික වැදගත්කමකින් යුතු වූ නගරයක් බවට පත් විය.
දකුණු අන්තයේ පිහිටි අම්බලම්මුල්ල ප්‍රදේශයේ තවමත් කුඹල් කර්මාන්තය ජනප්‍රිය ව පවතී.
ආගම්
17වන ශතවර්ෂයට පෙර මෙහි වැඩි පිරිස බෞද්ධයෝ වූහ. ගඟේ තොටුපල ආසන්නයේ තිබූ නුග ගසක් යට තිබූ සන්හිඳක් ඊට සාක්ෂි සපයයි.
1814දී මෙතෝදිස්ත පූජකවරුන් මෙම ප්‍රදේශයේ පල්ලියක් පිහිටුවා ඇති අතර සැලකිය යුතු පිරිසක් මෙතෝදිස්ත දහම ද වැළඳගෙන ඇත.
20වන සියවස මුල් භාගයේ දී කතෝලිකයන් හා මෙතොදිස්තයන් අතර එතරම් හොඳ සම්බන්දතා පවතී නැත. 1946දී මෙතෝදිස්ත නායකයෙකු වූ ගරු ඩෙන්සිල් දි සිල්වා, මෙම ප්‍රදේශයේ පැවති ආගමික භේද තරමක් දුරට මැඩලූ කිසිඳු ආගමික භේදයකින් තොරව සැමට සහභාගී විය හැකි වූ තරුණ සංගමයක් පිහිටවූහ. වර්තමානයේ දී සියලු දෙනා සමඟින් ජීවත් වෙති.
වර්තමානය වන විට බහුතර ජනගහනය කතෝලික වන අතර මෙතෝදිස්ත, බෞද්ධ හා අනෙක් ක්‍රිස්තියානි ආගමිකයින් ද ජීවත් වෙති.
ගමනාගමනය
සීදුව A03 කොළඹ මීගමුව මාර්ගයේ පිහිටා ඇත. කොළඹ සිට උතුරු දෙසට දිවෙන බස් මාර්ග බොහොමයක් සීදුව හරහා වැටී ඇත. පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය සීදුව හරහා ගමන් ගන්නා අතර සීදුව හා ලියනගේමුල්ල යන දුම්රිය ස්ථාන සීදුවේ පිහිටා ඇත. මුහුදු ගුවන් යානා තොටක් ද දඬුගම් (අත්තනගලු) ඔයේ පිහිටුවා ඇත. අලුතින් ඉදි කරන ලද E003 කොළඹ කටුනායක අධිවේගී මාර්ගය සීදුව හරහා වැටී ඇත.
අධ්‍යාපනය
සීදුවේ පාසල් මීගමුව අධ්‍යාපන කොට්ඨාසයට අයත් වේ. පහත දැක්වෙන්නේ සීදුව ප්‍රදේශයේ පිහිටි පාසල් කිහිපයකි:
ක්‍රීඩා
සීදුව වොලිබෝල් ක්‍රීඩාවට රට පුරාම ජනප්‍රිය ය. දවිසමර විද්‍යාලය එවන් දක්ෂ වොලිබෝල් ක්‍රීඩකයන් බිහිකිරීමෙන් ඉදිරියෙන් සිටී. මෑත අතීතයේ ජනප්‍රිය වූ ක්‍රීඩකයන් කිහිප දෙනෙක් මෙසේ ය:
2017 දී 18වන වරට පැවැත්වුණු ආසියානු කනිෂ්ඨ පිරිමි (21න් පහල) වොලිබෝල් ශූරතාවයේ දී ශ්‍රී ලංකා කනිෂ්ඨ පිරිමි වොලිබෝල් කණ්ඩායමේ සිටි සීදුවේ ක්‍රීඩකයින්:
2017 මියන්මාර සංචාරයට සහභාගී වූ කණ්ඩායමේ සිටි සීදුවේ ක්‍රීඩකයින්:
ක්‍රිකට් හා එල්ලේ ක්‍රීඩා ද සීදුවේ ජනප්‍රිය ය.
Eating
Eating (also known as consuming) is the ආහාර ගැනීමයි, සාමාන්‍යයෙන් විෂම ජීවියෙකුට ශක්තිය ලබා දීමට සහ වර්ධනයට ඉඩ සලසයි. දිවි ගලවා ගැනීම සඳහා සතුන් සහ අනෙකුත් විෂමාංශිකයන් ආහාරයට ගත යුතුය - මාංශ භක්ෂකයින් වෙනත් සතුන් අනුභව කරයි, ශාකභක්ෂකයින් ශාක අනුභව කරයි, සර්ව භක්ෂකයින් ශාක හා සත්ව ද්‍රව්‍ය දෙකේම මිශ්‍රණයක් පරිභෝජනය කරයි, සහ ඩෙට්‍රිටිවර්ස් ඩෙට්‍රිටස් අනුභව කරයි. දිලීර ඔවුන්ගේ ශරීරයෙන් පිටත කාබනික ද්‍රව්‍ය ජීර්ණය කරයි, ඔවුන්ගේ ශරීරය තුළ ආහාර ජීර්ණය කරන සතුන්ට වඩා වෙනස් ය. මිනිසුන් සඳහා, ආහාර ගැනීම එදිනෙදා ජීවිතයේ ක්රියාකාරිත්වයකි. සමහර පුද්ගලයන් ඔවුන්ගේ පෝෂණ ප්රමාණය සීමා කළ හැකිය. මෙය කුසගින්න හෝ සාගතය හේතුවෙන් ආහාර වේලක කොටසක් ලෙස හෝ ආගමික නිරාහාරව සිටීමේ ජීවන රටාවක ප්‍රතිඵලයක් විය හැකිය.
රයිගම දසවන අලකේෂ්වර
'''ගිරි වංශාභිජාත වණිඛ් වංශයේ පළමු අලකේෂ්වර විරුදය ලත් අලගක්කෝනාරවරයා මහා පරාක්‍රමබාහු රජ දවස සිටිබව සෙනරත් පරණවිතාන මහතා කිත්සිරිමෙවන් කැළණි විහාර සෙල්ලිපියේ අලකේෂ්වර පුස්තක ඇසුරෙන් දක්වයි. මේ අතර ඉබන් බතුතා නම් සංචාරකයා මෙරටට පැමිනෙන විට මෙරට පාලකයා වූයේ දස වන අලකේෂ්වරයානන්ය. එවකට හෙතෙම මහලු වියේ සිටි පාලකයෙකි. නමුත් ඔහු රයිගම පැමිනෙන සමය වන විට එකොලොස්වන අලකේෂ්වර නම් රජුගේ පුත්‍රයා විසින් රජුව බලයෙන් පහකොට බලයට පත්ව සිටියේය.'''
'''ක්‍රි.ව 1344 දී කිත්සිරිමෙවන් කැළණි විහාරය දියුණු කළ ඔහුගේ සමය වන විට රයිගම මහත් බලයක් ගොඩනගාගෙන පැවති බව පෙනේ. මෙයට හේතු වූයේ කුරුණෑගල හා ගම්පල රජකළ රජුන්ගේ දුර්වල පාලනය හා ඔවුන්ට නිරන්තරව එල්ල වූ ආර්ය චක්‍රවර්තී ආක්‍රමණයන් හා වන්නි ප්‍රධානීන්ගේ ප්‍රහාර හමුවේ දුර්වලව පැවතීමයි. අලකේෂ්වරවරුන්ගේ  ජන්මභූමිය රයිගම බව නිකාය සංග්‍රහයේ ‘ජන්ම ප්‍රෙව්ණි වූ රාජග්‍රාම පුර“ යැයි සඳහන් වීමෙන් පසක්වේ. (41 පිට) මෙහි රාජග්‍රාම පුර, රදළ ග්‍රාම යනු යනු එවකට රයිග් පුරය හැදින්වූ නාමයකි. මෙසේ කීර්තිමත් හා බලවත් වංශයක් බවට පත්වීමට මෙම ගිරි වංශිකයන් මහත් වෙහෙස මහන්සි වී කටයුතු කළ බව පෙනේ. ඔවුන්ගේ විජිතය වූ රයිගමද එයට සාපේක්ෂව  බලවත් විය.'''
'''ක්‍රි.ව 1344 දී පිහිටවා ඇති කිත්සිරිමෙවන් ලිපියේ එම විහාරය සෑදීමේ කටයුතු වලට ‘සංඝරාජ විල්ගම්මුල‘ නාහිමියන්ට ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දැක් වූ අමාත්‍ත්‍යයෝත්තම නිශ්ශංක අලකේෂ්වරයන්ව මහත් ශ්‍රී යෙන් වර්නා කර ඇත. ‘සියළු ජරාවැස කර්මාන්ත කුෂලය විශිෂ්ට වඤ්චි (වාණිජ) කුලෙන් පැවත එන නිශ්ශංක අලකක්කෝණාර නම් අමාත්‍ය ශේෂ්ඨයානනන් පරපුරෙන් පැවත එන දසවැනි අලගක්කෝණාර නම් අමාත්‍යෙයා්ත්තමයානන් උපස්ථම්භ කරවා“ ලෙසින් දැක්වේ. මෙසේ ඉහළ ගනයේ විහාර පුජාවකදී රජු මුල්වූවානම් රජුගේ නාමය සඳහන් කිරීම අනිවාර්යවේත නමුත් මේ පුජාවන් කිසිවකට කුරුණෑගල හෝ ගම්පල එවකට රජකළ රජුන්ගේ නම් සදහන් නොවීමෙන් දසවන අලකේෂ්වර පාලකයා ස්වාධීන පාලකයෙක් ලෙස කටයුතු කළ බව පෙනී යයි.'''
'''මේවන විට කුරුණෑගල හා  ගම්පළ අතර පාලන බලය දෝලනය වෙමින් පැවති සමයක් විය. හතරවන භුවනෙකබාහු රජ ගම්පල රජවන විට කුරුණෑගල පස්වන විජයබාහු නම් රජෙක්ද සිටි බව කියවේ. ඇතැම් රජ වරුන්ට සිය විජිතය පවා ආරක්ෂා කර ගැනීමට ශක්තියක් පැවතියේ නැත. මෙවන් තත්වයක් තුළ යම් දේශපාලන හා ආර්ථික ස්ථාවරත්යක් ඇතිව සිටියේ රයිගම පමණි. මේ නිසා රයිගම අගකේෂ්වරයන්ගේ බලයට රජවරුන්ට බලපෑමක් කළ නොහැකිවිය.'''
''' සමකාලීන කෑරගල සෙල්ලිපියේ මෙසේ සඳහන්වේ. සිරිසඟබෝ ශ්‍රී විජයබාහු  මහා රාජයානන්ට එකොලොස් වැන්නේ දි අර්ථනායක දළසෙන්ගමු මිගන්තරුන් තමන් ලඟ වුන් අලගක්කෝණාර පාදයාගේ සහෝදර බුහුණයන් පද්මාවතීන්ට වැදපුදා ගන්නට කරවූ කෑරගල විහාර ... ලෙසින් සඳහන්වේ. මෙයින් අලකේෂ්වර පවුලේ බලය විවාහ සබදතා තුළින් වර්ධනය කරගත් ආකාරය පැහැඳිවේ. මෙහි අලගක්කෝණාර පාදයානන් ලෙසින් දක්වා ඇත්තේ දසවන අලකේෂ්වරයානන්ගේ ඥති  සොහොයුරෙක් වන පසුව රයිගම මහත් බලයක් ගොඩ නගා ගන්නාවූ ප්‍රභූ රාජ මහා නිශ්ශංක අලකේෂ්වරයානන්ය.(දොළොස්වනඅලකේෂ්වර)'''
'''ඉබන් බතුත්තා  නම් සංචාරකයා මෙරටට පැනෙන විට දසවන අලකේෂ්වරයානන්ගේ ප්‍රත්‍රයා පියාගේ ඇස් අන්ද කර බලය පැහැර ගෙන එකොස්වන අලකේෂ්වර නමින් බලයට පත්ව සිටි බවය. මේ අනුව මේ අරඹුද පිරි අවිචාරවත් සමයේ අලකේෂ්වර පවුලේ පවා අර්බුද පැවති බව පෙනේ. එකොලොස්වන අලකේෂ්වර සිය පියාටත් වඩා ස්වාධීන පාලකයෙකු ලෙස කටයුතු කරන්නට උත්සාහ කළ බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් දසවන අලකේෂ්වර සමයේදී රයිගම දියුණු විය. නගරයේ ගොඩනැගිලි බොහොමක් තැනින. ඉබන් බතුත්තා යාපනයේ ද, ගම්පළද, සංචාරය කර අනතුරුව රයිගමට පැමිනේ. හෙතෙම රයිගම පාලකයා ලංකාවේ සුල්තාන්වරයා (පලකයා ) ලෙසින් හඳුන්වා ඇත. එයින්ම රයිගම එවකට පැවති බලපරාක්‍රමය පැහැදිළිවේ. '''
'''තවදුරටත් ඉබන් බතූතා රයිගම නගරයේ ශ්‍රී විභූතිය විස්තර කරයි. අලකේෂ්වර පාලකයාට සිටි ඇලි ඇතෙක් එනම් සුදු ඇතෙක් ගැන මහත් අභිරුචියකින් වර්ණනා කරයි. එම සත්වයා එවකට ජාතික වස්තුවක් ලෙස සැලකූ බව හෙතෙම පෙන්වා දෙයි.'''
මැතමැටික්ස්
මෙය අත්හදා බැලීමකිග
මත්ස්‍ය රාජධානිය
වර්තමාන ‍යුගයට අයත්, මත්ස්‍ය එක්සත් ජනපද වනාහි 1947 සිට 1949 දක්වා පැවති තාවකාලික කුමාර රාජ්‍ය 4ක සන්ධානයකි. මෙයට භාරත්පූර්, ඪෝල්පූර්, අල්වාර් සහ කරෞලි යන රාජ්‍ය සතර අයත් විය.
බ්‍රෝමීන්
බ්‍රෝමීන් ( or  ) යනු Br යන සංකේතයෙන් හැඳින්වෙන පරමාණුක ක්‍රමාංකය 35ක්වූ හැලජනයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:මූලද්‍රව්‍යය
පුදුම හත (පුරාතන)
ලෝකයේ පුදුම හත ලෙස හදුන්වනු ලබන්‍‍‍ නේ මිනිසා විසින් ගොඩනගනු ලැබු අමරණීය ස්මාරත හතකින් සමන්විත ලෑයිස්තුවකි. එය හදුනාගැනීමට පදනම වී ඇත්තේ පුරාතන දේශගෙව්ශකයන්‍‌ අතර භාවිතා වූ උපදේශන  පොත් කිහිපයකි. එහි අන්තර්ගතව ඇත්තේ මධයධරණී මුහුදු පෙදෙස අවට ස්ථාන කිහිපයක් පමණි. පසුකාලීන ලැයිස්තුවල  මධයතන යුගයේ මෙන්ම පසුකාලීන ස්ථානද අන්තර්ගතව ඇත.
පුදුම හත
හෙරඩෝටස් යනඉතිහාසඥයා සහ සියරන්හි කැලිමෙකස් යන ශිෂයත්වලාභියා විසින් මුල්ම පුදුම හතෙහි ලැයිස්තුව ඇලෙක්සැන්ඩියා කෞතුකාගාරයේදී ලියා එලිදක්වන ලදී. නමුත් එම ලේඛන පිලිබඳ සටහන් හැරෙන්නට වෙනත් කිසිදු සටහනක් වර්තමානයේ දක්නට නොලැබේ. ඵම මුලික සංස්කරණ ලැයිස්තුව සීඩ්න් හි ඇන්ටිපේටර් විසින් බු.ව. 140 දී පමණ කවියට නගා ඇත.
මමමාගේදෑස් අශ්වකරත්ත සඳහාමාර්ගයක්වන lofty බැබිලෝනියාවේ තාප්පය වෙතද ඇල්පීයස් විසින්කරනු ලැබූ සියුස් පතිමාව වෙතද එල්ලෙන උයන් වෙතද කලෝසස්  ˆˇˉ ‚උස් පිරමිඩ   ........    දෙසද මොසලෝනස් ගේ අති දැවැන්ත සොහොන් කොත වෙතද යොමු කළමි.නමුත් මම අහස උසට දිවෙන house of artimis අනෙක් පුදුමයන්ගේ එක brilliancy නැති වූ අතර .................මම පැවසූවෙමි.
මෙම ස්ථාන ගීක වර්ගීකරණය අනුව ඉහත නිර්මාණ හඳුන්වා ඇත්තේ පුදුමයන් ලෙස නොව අනිවාර්යයෙන්ම නැරඹිය යුතු ස්ථාන වශයෙනි. මෙම ලයිස්තුව පිළියෙල වී ඇත්තේ මධය යුගයේ වන අතර එම කාලයේදී ඉහත ස්ථාන බොහොමයක් දක්නට නොලැබී ඇත. තවද එම ලයිස්තු බොහොමයක් සඳහා පදනම් වී ඇත්තේ ගීක ලේඛන බැවින් ඒවායේ අඩංගු වන්නේ ගීකයන් දැන සිටි සහ නරඹා තිබුණු ස්ථාන පිළිබඳ පමණි……….
ඇන්ටිපේටර්ගේමුල්මලැයිස්තුවේදීඇලෙක්සැන්ඩ්‍ර‍ියාවේ ප‍්‍රදීපාගාරය වෙනුවටඉෆ්තාර්ගේට්ටුවසටහන්වඇත. It was not until the 6th century AD that the list above was used.˙නමුත්6වනසියවසවනතෙක්ඉහත ලැයිස්තුවභාවිතාවීනැත.වර්තමානයේඉහතස්ථානඅතරින්වර්තමානයේදක්නටලැබෙන්නේගීසාහිමහාපිරමීඩයපමණි.එල්ලෙනඋයනක්පැවතිබවසනාථකරනසාක්ෂිපවාතවමහමුවීනැත.අනෙකුත්ස්ථානපැවතිබවටලේඛන සාක්ෂි දරයි. සීයුස් ප‍්‍රතිමාව හා ආටිමීස් දේවාලය ගින්නෙන්විනාශවීඇත. කොලෝසස් ප‍්‍රතිමාව, ඇලෙක්සැන්ඩ්‍ර‍ියාහි ප‍්‍රදීපාගාරය  හා-- භූමිකම්පාවකින්විනාශවීඇත.
සංස්කරණය වෙමින් පවතී.
ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:පෙර පැවති ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යුහයන් 7 පුරාතන ලෝකයේ පුදුම හත ප්‍රවර්ගය:පුරාතන තාක්ෂණය ප්‍රවර්ගය:ලෝක උරුම අඩවි ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ලෝකයේ පුදුම හත
ජෝන් ක්වින්සි ඇඩම්ස්
ජෝන් ක්වින්සි ඇඩම්ස් (ජූලි 11, 1767 – පෙබරවාරි 23, 1848) යනු ඇමරිකානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙක්, තානාපතිවරයෙක්, නීතිඥයෙක් සහ, දින චර්යා සම්පාදකවරයෙක් වූ අතර, 1825 වසරෙහි සිට 1829 වසර දක්වා එක්සත් ජනපදයෙහි හයවන ජනාධිපතිවරයා ලෙසින් සේවය කළේය
සෞරභ් රාජ් ජෛන්
සෞරභ් රාජ් ජෛන් (උපත 1985 දෙසැම්බර් 1) යනු ඉන්දියානු රූපවාහිනී නළුවෙක් සහ නිරූපණ ශිල්පියෙකි. සෞරභ් වඩාත් ප්‍රචලිත වූයේ මහාභාරත් කතාමාලාවේ ඔහු නිරූපණය කළ ක්‍රිෂ්ණ දෙවියන්ගේ චරිතය නිසායි. .
සෞරභ් සිය රූපවාහිනී රංගන දිවිය ආරම්භ කළේ 19වන වියේ දී රීමික්ස් (2004) කතාමාලාවේ සහාය නළුවකු ලෙසයි. ඔහු රංගන ශිල්පියකු ලෙස සිය නාමය ගොඩනගා ගත්තේ දේවොන් කේ දේව්...මහාදේව් (2011) රූපවාහිනී කතාමාලාවෙනි. මෙහි ඔහු විෂ්ණු දෙවියන්ගේ චරිතය නිරූපණය කළේ ය. ඔහු චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රය වෙත පිවිසියේ 2008 කර්ම චිත්‍රපටය තුළිනි. ඕම් නමෝ වෙන්කටේසයා චිත්‍රපටය තුළින් ඔහු තෙලිඟු සිනමාවට ද පිවිසියේ ය. සෞරභ් රාජ් ජෛන් උපතින් ජෛනාගමිකයකු වුවද, ඔහු ආගමක් ලෙස බුද්ධාගම අදහයි.
ගල් පාළම,පදවිය
වැව් බැදි රාජයේ කිසිවෙකුගේ නෙතට හසු නොවූ වනයේ සැගවී ගිය ඉතා විශිෂ්ට නිමැයුමකි. එය නමින් "ගල් පාළමයි".
පිහිටීම
වාරිතාක්ෂණයේ විශිෂ්ට නිර්මාණය සොයා යන ගමන් මග වැටී ඇත්තේ පරාක්‍රමපුර නගරය මධයේ සිට කිලෝමීටර 5 කට ආසන්න දුරකිනි. පරාක්‍රමපුර නගර මධයේ සිට කිලෝමීටර 1 1/2 ක දුරට උතුරු දෙසට තාර දැමූ මාර්ගය ඔස්සේ ගොස් එතැන් සිට බටහිර දිශාවට කිලෝමීටරයක දුරක් 11 වෙනි බෙදුම් ඇළට (ඩී 11) යාබද මාර්ගය ඔස්සේ ගොස් එතැන් සිට උතුරු දිශාවට කිලෝමීටර 2 1/2 පමණ දුරක් කටු පඳුරු වන ලැහැබවල් මැදින් වැටී ඇති පුංචි අඩිපාරක් දිගේ යා යුතුය. ඉතා දුෂ්කර වූ ගමනක වෙහෙස සංසිඳුවමින් අපි ලගාවූයේ රෑසියන්ගේ හඩ දෝංකාර දෙන විශාල ජල දහරාවක් ගලායන රූස්ස මහ වනය මැද පිහිටි විශ්මිත "ගල් පාළම" අභියසටයි. උතුරු දිශාවෙන් 223 බලසේනා මූලස්ථානයට ද, දකුණු දෙසින් සමූහ ගොවිපළකට ද , නැගෙනහිරින් යාය 5-6 කෙත් යායට ද , බටහිරින් නිකවැව ගම්මානයට ද මායිම් ව පවතින මෙය අනුරාධපුර දිස්ත්‍රීක්කයත් වන්නි දිස්ත්‍රීක්කයත් වෙන් කරන ඉසව්වේ පිහිටයි.NPPI
ඉතිහාසය
විශාල රූස්ස වනයක් මැද විශාල ජල දහරාවක් හරස් කරමින් ප්‍රතාපවත් ලෙස නැගී සිටින මෙය දුටු හැම කෙනෙකුගේම සිත් ඇද ගන්නා බව නොරහසකි. අපි එතනට ලගාවන විට මධයහ්න 12 පසුවී තිබුනත් ඒ පරිසරය කියා පෑවේ සන්ධ්‍යාවක බිම් කරුවලට හුරු දසුනක්ය.ඒ රූස්ස ගස්වල අතු හිස් අවකාශයට වියන් බැඳ තිබූ බැවිනි. සතර දිශාවෙන්ම මහ වනයෙන් වටවී විහඟුන්ගේ නාදය දෙසවන් පිනවද්දී විටින් විට ඇසුණු වෙඩි හඩවල් කිහිපයක්අපේ සිත් බ්යට පත් කළෝය.එනමුත් මෙහි සුලමුල සොයා ගැනීමේ පරමාර්ථය මා සිත් දැඩි කොට බැඳ තබා තිබුණි. එබැවින් පරාක්‍රමපුර ගම්මානයේ මුල් පදිංචි කරුවෙකු වූ පේමචන්ද්‍ර මහතාගෙන් අපි මේ පිළිබද විස්තර විමසුවෙමු.ජනප්‍රවාදයේ පවතින ආකාරයට මීට වසර ‍2000 කටත් පෙර සිට මේ පාළම ප්‍රසිද්ධ ගමනාගමන මාර්ගයක් ලෙසද, විශාල වාරිමාර්ග පද්ධතියක් ලෙස ද, යොදාගෙන තිබේ. ක්‍රි:පූ 13 වන සියවසේ දී මහා පරාක්‍රමභාහු රජු විසින් ඉදි කරන ලද "පදවි වැවේ"වැඩි ජලය පහත් බිම් කරා ගෙන යාමේ ජල මාර්ගයක් ලෙස "මොර ඔය" යොදා‍ගෙන තිබේ.එසේම කෙත්වතු වලින් ගලායන වැඩි ජලය ද මෙම මොර ඔය දිගේ පහළට රැගෙන යයි.වැළිඔය ගම්මානයට ජලය සපයන මෙම මොර ඔය ද, ඊට බටහිර දිශාවෙන් පිහිටි කිවුල් ඔය ද,එකට එක්වන ස්ථානය ,එනම් දෙමෝදර හරස් කොට මෙම ගල් පාළම නිර්මාණය කොට තිබේ.පළලින් අඩි 2 ක් ද, දිගින් අඩි 7 ක් ද වන ගල් එකමත එකතබා අඩි 8 කට ආසන්න උසකින් අඩි 6 කට ආසන්න  පළලකින් යුක්ත ෙව්.
වර්තමාන තත්වය
සෙන්ටිමීටර 100 කටත් වඩා වැඩි දුරකට විහිදී යනමෙහි ජලය පිට කිරීමට සෑදූ දොරටු දෙකක නටබුන් ද දක්නට ලැබේ.දැනට ස්ථාන තුනකින් කැඩී ගොස් ඇති මෙහි ගල් තනිකලු ගල්ය.පාළම ස්ථාන තුනකින් ම කැඩී යාමට හේතුව ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන්නේ එක් වර්ෂයක දී "පදවි වැව" පිටාරගලා ගොස් "මොර ඔය" හරහා ආ ජල පහරේ වේගයට මෙම  පාළම මැදින් කැඩී ගොස් ඉවුරු දෙක අයිනෙන් බිදී ගියේ ඔයට එකතු වූ ජල දහරාවේ ප්‍රමාණයට ඔරොත්තු නොදුන් නිසා බවයි.මෙම පාළම මොර ඔය හා කිවුල් ඔය හරස් කොට අමුණක් ලෙස නිමවා එතැන් සිට" වැලි ඇල "දිගේ පහළ පිහිටි නිකවැව,කිරිඉබ්බන්වැව,ආදී වැව් පෝෂණයට යොදා ගත් බවයි.එමෙන්මමීට වසර 2000කට පෙර එනම් ක්‍රි:ව 07 දී  පමණ දැනට ගල්වංගුව ලෙසින් හදුන්වන ප්‍රදේශය හරහා වැටී තිබුන ගමන් මාර්ගයක් මේ පාළම හරහා ද ,ගිය බව ජනප්‍රවාදයේ එයි.ඒ  බව සනාථ කළ හැකි සාධක ද ඒ අවට ප්‍රදේශ වලින් හමුවී තිබේ.1961 වර්ෂයේ පදවිය ජනපදවාසීන් පිරිසක් විසින්කිවුල් ඔයට කෙත් බිම් හරහා යන වැඩි ජලය එක් කර ගැනීම සඳහා කුඩා ඇල මාර්ගයක් කපමින් සිටියදී පසට යටවී තිබී හමු වූ ලිග්ගල් තුනක් ද, හැන්දක් ද, අළු ද, මෙය සනාථ කරනු අස් හොඳම  ශේෂ වස්තූන්ය.ඒ ආකාරයටම අදටත් වැල්ලෙන් යටවී පවතින  විශාල පාදමක් ද, සමූහ ගොවිපළ ආසන්නයෙන් දැකගත  හැකිය. එම පාදම එදා මහසෙන් රජු විසින් පදවි වැව ආසන්නයේ ඉදි කළ පාදමකට ඉතා කිට්ටු නෑකම් කියන්නක් බව ජනපද වාසීන්ගේ අදහසයි.එලෙසම පාළම අවසන් වන ස්ථානයේ ඇති ස්ථුපයක නටඹුන් ද,දක්නට ලැබේ.එය ගමයි,පන්සලයි,වැවයි,දාගැබයි,යන සංකල්පය පසක් කරන ස්ථානයක් වැනිය.කෙසේ නමුදු මෙම යෝධ නිර්මාණය  පිළිබදව  කිසිම පත පොතක හෝ සෙල්ලිපියක සඳහන් නොවීම නිසා කවදා, කෙදිනක,කවුරුන් විසින් මෙය නිර්මාණය කළාද, යන්න නිශ්චිතවම සඳහන් කළ නොහැක.එහෙත් ජනප්‍රවාදයේ   සඳහන් ආකාරයට පරාක්‍රමභාහු රජ දවස මෙය නිර්මාණය කරන්නට ඇතැයි විශ්වාසයක් පවතී.
මීට වසර2000 කට පෙර ඈත අතීතයේ ඉතා දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක් ව  පැවති මේ ප්‍රදේශය විජිතපුර රාජධානි කොට ගත් එළාර වැනි දකුණු ඉන්දියානු ජාතිකයන්ගේ ආක්‍රමණත් උතුරින් එල්ල වූ දමිළ ඊලාම් බලපෑමත් නිසා දෙකඩ වී විනාශ වී ගියේය.ඉන් පසු පසට යටවී වල් බිහිවුණු මේ අනර්ඝ ස්ථාන නැවත යන්තම් හෝ එළි පෙහෙළි වූයේ 1957 වර්ෂයේ පදවිය ජනපදය පිහිටු වීමත් සමඟය.එසේ ජනපද බිහි වූවත් කණගාටුවකට කරුන වී ඇත්තේ කිසිදු බලධරයෙකුගේ හෝ පුරාවිද්‍යා ගවේශකයෙකුගේ දෙනෙතට මෙවන් යෝධ නිර්මාණයන් හසු වී නොතිබීමයි. <B> " බැදනී ගඟ වැව් සිරිලක ,කෙත් ද කරවා සියල් දිය රඳවා පැරකුම් නිරිඳු කළෙ මේ" </B> යනුවෙන් පදවි වැවේ සෙල්ලිපියේ සඳහන් වූවා සේ මෙම ස්ථානයේ ද,කුමන හෝ තැනක එවන් වැකියක් සඳහන් වූවා නම් ඒ ප්‍රෞඪ අතීතය පිළිබඳ අනාගත ලොවට දැනෙන හැගීම කියා නිමකල නොහැක. කෙසේ නමුදු අවසාන වශයෙන් ප්‍රකාශ කළ යුතුව ඇත්තේ වැසී යන ප්‍රෞඪ ශිෂ්ටාචාරයක නටඹුන් වනයෙන් වැසී ගිය ද අදත් ඒවා ශේෂව පවතී.එබැවින් ඒ ශේෂ වස්තූන් හෝ රැක ගැනීමට කාගේ හෝ දෙනෙත යොමු විය යුතු කාලය එළඹ ඇති බවයි.
භූගෝල විද්‍යා තොරතුරු පද්ධතිය
භූගෝල විද්‍යාව තුළින් අනෙක් සියලු ම විෂයයන්ගේ වර්ධනය අධ්‍යයනය කරමින් ද පරිගණක තාක්ෂණයේ මහානිශංශ භුක්ති විඳිමින් ද ‍සමස්ත ලෝකයේ යහ පැවැත්ම උ‍දෙසා නිර්මාණය වූ ආශ්චර්යමත් තාක්ෂණික මෙවලම භුගෝල විද්‍යා තොරතුරු පද්ධතියයි(Geographic Information System - GIS).
භූ‍ගොලීය තොරතුරැ පද්ධතිය යනු පොළව හා සම්බන්ධ දත්ත එකතු කිරිම ගබඩා කිරීම විශ්ලේෂණය සහ කලමනාකරණයයි. තවද එය දත්ත එකතු කිරීම, ගබඩා කිරීම හා විෂ්ලේෂණය කිරීමේ ‍උපකරණයක් හෝ පරිගණක ක්‍රමයේදයක් ලෙසද හදුන්වයි.
මෙම පද්ධතිය අන්තර් ක්‍රියාකරන ප්‍රශ්න මාලා විසදීමද, දත්ත සංස්කරණයද, සිතියම් නිර්මාණයද සහ ප්‍රතිඵල ඉදිරිපත් කිරීම ද සිදු කරයි. භූගෝලීය තොරතුරැ විද්‍යාව (Geographic information science) යනු භූගෝලීය සංකල්ප උපයෝග හා පද්ධති වැනි කරැණු ඇතුලත් විෂයය.
භූගෝලීය තොරතුරැ පද්ධති තාක්ෂණය යොදා ගත හැක්කේ විදයානුකූල සොයාගැනීම්, සම්මත් කලමානාකරණය වත්කම් (Asset) කලමනාකරණය, නාගරීකරණය සැකසුම්(urban planning) සිතියම් විද්‍යාව (Cartography)ඉතිහාසය, වෙළදාම හා කාර්යය සම්පාදනය  (logistics) තවද මෙම පද්ධති මගින් තෙත් බිම් සෙවිමත් ඒවා ආරක්ෂා කිරිමත් සිදුකර හැක.
දුරකථන අංක
දුරකථන අංකයක් යනු දුරකථන මාර්ගයකට සම්බන්ධ ස්ථාවර දුරකථන ග්‍රාහක මධ්‍යස්ථානයකට හෝ රේඩියෝ දුරකථනයක් හෝ ජංගම දුරකථනයක් වැනි රැහැන් රහිත ඉලෙක්ට්‍රොනික දුරකථන උපාංගයකට හෝ පොදු මාරු කළ දුරකථනය හරහා දත්ත සම්ප්‍රේෂණය සඳහා වෙනත් උපාංගවලට පවරා ඇති ඉලක්කම් අනුපිළිවෙලකි. ජාලය (PSTN) හෝ වෙනත් පොදු සහ පුද්ගලික ජාල.
ගමනාන්ත කේත මාර්ගගත කිරීමේ පද්ධතියක් භාවිතයෙන් දුරකථන ඇමතුම් මාරු කිරීම සඳහා දුරකථන අංකයක් ලිපිනයක් ලෙස සේවය කරයි. දුරකථන හුවමාරුවකට සංඥා කිරීමේ ක්‍රියාවලියේදී ඉලක්කම් අනුපිළිවෙල සම්ප්‍රේෂණය කරන ලද දුරකථන කට්ටලය මත ඇමතුම් පාර්ශ්වයක් විසින් දුරකථන අංක ඇතුළත් කර හෝ ඇමතීම සිදු කරයි. හුවමාරුව වෙනත් දේශීයව සම්බන්ධිත ග්‍රාහකයෙකුට හෝ PSTN හරහා ඇමතුම් පාර්ශවයට ඇමතුම සම්පූර්ණ කරයි. දුරකථන අංක ජාතික හෝ ප්‍රාදේශීය දුරකථන අංක සැලැස්මක රාමුව තුළ දුරකථන සේවා ක්‍රියාකරුවන් විසින් ග්‍රාහකයින් වෙත පවරනු ලැබේ, ඒවා වාණිජ ආයතන, රාජ්‍ය පාලිත පරිපාලන හෝ වෙනත් විදුලි සංදේශ කර්මාන්ත සංගම් විය හැකිය.
දුරකථන අංක මුලින්ම භාවිතා කරන ලද්දේ 1879 දී Massachusetts හි Lowell හිදී, ස්විච්බෝඩ් ක්‍රියාකරුට සම්බන්ධ වන ඇමතුම්කරුවන් විසින් ග්‍රාහකයින්ගේ නම් සඳහා වූ ඉල්ලීම ප්‍රතිස්ථාපනය කරන විටය. දුරකථන ඉතිහාසය පුරාවටම, දුරකථන අංකවලට විවිධ දිග සහ හැඩතල තිබූ අතර 1960 ගණන් වන තෙක් දුරකථන හුවමාරු නාමයන් පොදු භාවිතයේ තිබූ විට හෝඩියේ බොහෝ අකුරු පවා ප්‍රමුඛ තනතුරුවලට ඇතුළත් විය.
දුරකථන අංක බොහෝ විට විශේෂ දුරකථන සේවා විශේෂාංග කැඳවීම සඳහා සිරස් සේවා කේත වැනි වෙනත් සංඥා කේත අනුපිළිවෙල සමඟ සම්බන්ධව අමතනු ලැබේ.
මිසයිල බෝට්ටු
thumb|1983 Osa 1 කාණ්ඩයේ මිසයිල බෝට්ටුවක්. Osa කාණ්ඩයේ මිසයිල බෝට්ටු බොහෝ විට දැනට අධිකවම නිපදවා ඇති මිසයිල බෝට්ටු කාණ්ඩය වේ. මිසයිල බෝට්ටු යනු නැව් නාශක මිසයිලවලින් යුත් කුඩා යාත්‍රාවකි. මේවා කුඩා යාත්‍රා වන නිසා මෙම මිසයිල බෝට්ටු අඩු වියදම් නාවික හමුදාවක් සොයන ජාති අතර වඩා ප්‍රසිද්ධ වේ. ඒවා දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ටර්පිඩෝ බෝට්ටුවලට බොහෝ සෙයින් සමාන වේ. ඒ අතරම ප්‍රථම මිසයිල බෝට්ටු වූයේ ටර්පිඩෝ නළ 2ක් හෝ කිහිපයක් මිසයිල නළ මඟින් ප්‍රතිස්ථානය කරන ලද වැඩි දියුණු කරන ලද ටර්පිඩෝ බෝට්ටුය.
මිසයිල බෝට්ටු භාවිතා කිරීම පිටුපස තිබෙන විශේෂත්වය පදනම් වී තිබෙන්නේ ආරක්ෂාවේ සචලතාව පිළිබඳ වු න්‍යායන් මතය. නියම මිසයිල හා ඉලෙක්ට්‍රොනික ගැනුම් මිනුම් තාක්ෂණික ක්‍රමවල හඳුන්වාදීම, මිසයිල ෂෙල් ප්‍රහාරවලට වඩා නිරවද්‍ය හා වඩාත් දැඩි ලෙස සන්නාහ කරන ලද නැව් කඳන්, යුධ නැව් විනිවිද යා හැකි නිසා සතුරන් නොමඟ යවා පළමුව වඩාත් හොඳ තත්වයක් ලබා ගැනීම සඳහා සැලසුම් කළ යුතුයි යන අදහසට උප්පත්තිය ලබා දුණි.
මිසයිල බෝට්ටුවල ප්‍රථම භාවිතය 1967 ඔක්තෝබර් 20 දින සිදු වූ අතර එහි දී ඊජිප්තියානු සෝවියට් නිපදවන ලද කොමාර් කාණ්ඩයේ යාත්‍රාවක් ඊශ්‍රායල එයිලට් නෞකාව ඉලක්ක කර ගනිමින් SS- N-2Styx මිසයිල 4ක් නිකුත් කරන ලදී. දින 6 යුද්ධයෙන් ඉතා කුඩා කාලයකට පසු සිදු වු මෙම සිද්ධිය නිසා පෙර කී නෞකාව මුහුදුබත් වූ අතර 47 දෙනෙක් මරණයට පත් විය.
මිසයිල බෝට්ටු අතර ප්‍රථම නාවික මිසයිල ගැටුම සිදු වූයේ 1973 ඔක්තෝබර් මාසය අතරතුර දී ඊශ්‍රායල නාවික හමුදාව (ඔවුන් විසින්ම දියුණු කරන ලද ගේබ්‍රියල් මිසයිල යොදා ගනිමින්) හා සිරියානු හා ඊජිප්තියානු යාත්‍රා අතර යොම් කිපුර් යුද්ධයේ දීය. මෙහි මුල් ගැටුම් කීහිපය ලටකියා හි සටන ලෙස හැඳින්විය. මෙම සටන්වලදී ගේබ්‍රියල් මිසයිල 50 ක් පමණ හා Styx මිසයලය හා සමාන ප්‍රමාණයක් නිකුත් කරන ලද අතර අරාබියානු යාත්‍රා 7ක් මුහුදුබත් විය.
මිසයිල බෝට්ටුවල තවත් සාර්ථක භාවිතයක් වන්නේ 1971 ඉන්දු පකිස්ථාන යුද්ධයයි. එහිදී ඉන්දීය නාවික හමුදාව Osa කාණ්ඩයේ මිසයිල බෝට්ටු යොදා ගනිමින් කරච්චි වරාය හා නෞකා ඉලක්ක කරගෙන ට්‍රයිඩන්ට් මෙහෙයුම හා පයිතන් මෙහෙයුම දියත් කරන ලදී.
2019 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය සමාරම්භක උත්සවය
2019 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ සමාරම්භක උත්සවය 2019 මැයි 29 වන දින මධ්‍යම ලන්ඩනයේ ද මෝල් හිදී පැවැත්විණි. සමාරම්භක උත්සවය ‘ක‍්‍රිකට් ලෝක කුසලානයක වඩාත්ම සමරන ආරම්භය’ වනු ඇතැයි අයිසීසී පොරොන්දු විය. උත්සවය සැලසුම් කර ඇත්තේ රසිකයින් 4,000 ක් සඳහා සජීවී ක්‍රීඩා, සංගීතය සහ විනෝදාස්වාදය ඇතුළත් විය. ක්‍රිකට් මාධ්‍යවේදියෙකු වන ඇන්ඩි බුල් ඇස්තමේන්තු කළේ 400ට වඩා වැඩි ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් පැමිණ සිටියේ නැත ලෙසය, ඒ අධික වර්ෂාව පැවති බැවිනි. එය අවසන් වූයේ ලොරින් සහ රුඩිමෙන්ටල් විසින් ගායනා කරන ලද "ස්ටෑන්ඩ් බයි" නිල ලෝක කුසලාන ගීතයෙනි.
තේමා ගීතය
2019 මැයි 17 වන දින අයිසීසී විසින් ලෝක කුසලානය සඳහා එහි නිල තේමා ගීතය "ස්ටෑන්ඩ් බයි" නමින් එළිදක්වන ලදී. මෙම ගීතය කැනේඩියානු ගායක ලෝරින් සහ බ්‍රිතාන්‍ය සංගීත කණ්ඩායමක් වන රුඩිමෙන්ටල් විසින් ගායනා කරන ලදී.
උත්සවය
උත්සවය බකිංහැම් මාලිගය පසුබිම් කරගෙන ද මෝල් හි පැවැත්විණි. එහි කණ්ඩායම් නායකයින්, හිටපු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින්, ප්‍රභූවරුන්, ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයින් සහ ගායකයින් ඇතුළත් විය.
උත්සවයේ සත්කාරකත්වය දැරුවේ හිටපු එංගලන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක ඇන්ඩෲ ෆ්ලින්ටොෆ්, ඉන්දීය නිළි සහ නිවේදිකාවක් වන ශිබානි දන්ඩේකාර් සහ ඉංග්‍රීසි රූපවාහිනී නිවේදිකාවක් වන පැඩී මැක්ගිනස් විසිනි.
සහභාගී වූවන් වූයේ: ඇෆ්ගනිස්ථානයේ මිර්වයිස් අෂ්රෆ් සහ ගායිකා ගීත රචක ආර්යානා සයීඩ්, ශ්‍රී ලංකාවේ මහේල ජයවර්ධන සහ මලල ක්‍රීඩිකා දමයන්ති දර්ශා, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වේ විව් රිචඩ්ස් සහ ජැමෙයිකානු කෙටි දුර ධාවන ක්‍රීඩක යොහාන් බ්ලේක්, බංග්ලාදේශයේ අබ්දුර් රසාක් සහ නිළි ජයා අහ්සාන්, පකිස්තානයේ නොබෙල් ත්‍යාගලාභී මලාලා යූසුෆ්සායි, ඕස්ට්‍රේලියාවේ බ්‍රෙට් ලී සහ හිටපු ටෙනිස් ක්‍රීඩිකාවන් වන පැට් කෑෂ්, නවසීලන්තයේ ජේම්ස් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් සහ හිටපු රග්බි ක්‍රීඩක ෂෝන් ෆිට්ස්පැට්‍රික්, දකුණු අප්‍රිකාවේ ජැක් කලිස් සහ හිටපු පාපන්දු ක්‍රීඩක ස්ටීවන් පිනාර්, ඉන්දියාවේ අනිල් කුම්බ්ලේ සහ නළු අධ්‍යක්‍ෂ ෆර්හාන් අක්තාර් සහ එංගලන්තයේ ක්‍රිස් හියුස්.
ලොරින් සහ රුඩිමෙන්ටල් විසින් නිල තරඟාවලියේ ගීතය වන "ස්ටෑන්ඩ් බයි" සජීවී ප්‍රසංගයකින් පැයක් පුරා පැවති සංදර්ශනය අවසන් විය.
අයර්ලන්ත ඉතිහාසය
පාෂාන යුගය ( ක්‍රි.පූ. 8000 - ක්‍රි.පූ. 4500)
රෝමානු ලේඛන, අයර්ලන්ත කාව්‍ය හා පුරාවෘත්ත වල නිර්දේශ කීපයකට අනුව,පෙර ක්‍රිස්තියානි අයර්ලන්තය ගැන තොරතුරු ලැබේ. හිම යුගය තුළ, අයර්ලන්තය ග්ලැසියර් ඛාදිත විය. මීටර් 300 ක් පමණ ඝණකම ඇති අයිස් තට්ටු ,ගල්, සුණුවිසුනු කරමින් භූමිය මත ගලා ගිය අතර සියලුම අතීත ජනාවාස ගැන තිබූ සාක්ෂි නැති වී ගියේය.මෙය බ්‍රිතාන්‍යයේ දකුණු ප්‍රදේශයේ විශාල හිම තට්ටු ඉවත් වී ජනාවාස ගැන තොරතුරු අනාවරණය කර ගත නොහැකි වූ සිදු වීමකට සමාන විය. අයර්ලන්තය ආක්ටික් මුඩු බිමක් හෝ හිම කතරක් විය. මිඩ්ලන්තයේ ද එසේම රටින් තුනෙන් දෙකක් පමණ අයිස් තට්ටු ඉවත්වී මුලුමනින්ම ජනාවාස පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු කිරීමට නොහැකි විය. රට පුරා විසිරී තිබූ භූමි 6 ක පමණ ප්‍රදේශයක වැදි රංචු ජනාවාස පිහිටුවා ගත්හ. ස්කොට්ලන්තයේ ඊශාන දිශාවේ මෙම මුල්ම ජනාවාස ඇතිවූ බවට සිතිය හැකිය. වර්තමානයට වඩා එකල මුහුදු මට්ටම අඩු වූවත්, ඒ කාලයේද අයර්ලන්තය දූපතක්ව පැවතිණි. මෙහි පුදුමයක් නැත. අයර්ලන්තයේ බොහෝ ජනපද මුහුදුබඩ ආශ්‍රිතව තිබූ අතර ඔවුන්ගේ ජීවිකාව මුහුද ආශ්‍රිතව පැවතිණි. බොහෝ අය නැව්කරුවන් විය. සමහර විට මෙම ගස් රහිත හිමට යට වූ පස සාරවත් කැලෑ සහිත පස් බවට පත් වීමට පෙර බොහෝ රටවල් පසුකරමින් මෙසේ ආර්ථිකය දියුණු කර ගත්හ.
නවශිලා යුගය ( ක්‍රි.පූ. 4500 - ක්‍රි.පූ. 2500)
නවශිලා යුගය යනු ගොවිකර්මාන්තය, කුඹල් කර්මාන්තය සමඟ පැමිණි වඩා දියුණු පාෂාණ ආශ්‍රිත නිර්මාණයන් බිහිවූ යුගයකි. මෙම නව සොයා ගැනීම් නව ප්‍රජාවක් (settlers) විසින් සිදුකරන්නට ඇතැයි මුලදී සිතුවද, මෙම කාලය හා සබැඳි විශාල ප්‍රමාණයේ ආක්‍රමණයක් අයර්ලන්ත ඉතිහාසය තුළ දක්නට නොලැබේ. නවශිලා පරිවර්තනය සිදුවන යැයි සැලකීමට වඩාත්ම ඉඩකඩ ඇත්තේ එය යුරෝපා මහද්වීපයේ ‍ වෙනත් රටවල් එංගලන්තය ආදිය සමඟ තිබු ‍සබඳතාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදු වු බවට වන මතයයි.
කෘෂිකර්මාන්තය ක්‍රි.පූ 4500 දී පමණ ආරම්භ වුනි. එළුවන්, බැටළුවන් හා ධාන්‍ය නිරිත දිග යුරෝපයෙන් ගෙන ආ අතර, ජනගහණය සීඝ්‍රලෙස ඉහල ගියේය. වියළි ගල් තාප්ප වලින් වෙන්කරගත් C ide   වර්‍ගයේ කුඹුරු ක්‍රි.පූ 3500 සිට 3000 දක්වා සියවස් ගණනාවක් වගාකරන ලදි. තිරුඟු හා බාර්ලි මේවායේ ප්‍රධාන අස්වැන්න විය.
කුඹල් කර්මාන්තයේ ආරම්භයද කෘෂිකර්මාන්තයත් සමඟ සිද්ධවුනි. නවශිලා යුගයේ කැපී පෙනන ලක්ෂණය වනුයේ හදිසියේ ඉස්මතු වූ ශිලාමය ස්මාරක තැනීමයි. මෙසේ බිහි වූ විශාල සොහොන් ගැබ් එම ජනතාවගේ ආගමික ඇඳහිලි සඳහා බලපාන ලදි. මෙම සොහොන් කැණිමේ දී මිනිස් මෘත ශරීරවල කොටස් අවමගුල්‍භාණ්ඩ, මැටි භාණ්ඩ, ඊතල හිස්, පොරෝ, ආදිය හමු වී තිබේ. මෙම ශිලාමය සොහොන් 1200 ක් පමණ සොයා ගෙන ඇති අතර මේවා ප්‍රධාන භාණ්ඩ 4 කට වර්‍ග කල හැක.
ආශ්‍රිත
Early history of Ireland Neolithic
කැලණි වැලි දුම්රිය මාර්ගය
යටියන්තොට සහ ඕපනායක අතහැර දැමූ දුම්රිය මාර්ගයකි. එම මාර්ගයේ ඇති පැරණි දුම්රිය ස්ථාන වන්නේ ගැටහැත්ත, ඇහැලියගොඩ, පරකඩුව, කුරුවිට, රත්නපුර, තිරිවානකැටිය, දෑල, වටපොට, කහවත්ත සහ ඕපනායකයි. අවිස්සාවේල්ල සහ යටියන්තොට අතර භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා අඩි 2යි 6ක් පටු මාර්ගයක් ලෙස මුලින් ඉදිකරන ලද දුම්රිය මාර්ගය, වසර 145ක දීර්ඝ ඉතිහාසය තුළ KV Line ලෙස ප්‍රචලිත විය. පටු මාපක යුගයේ දී, පටු මාපක එන්ජින් ඇණියක් තිබූ අතර, එහිදී K පන්තියේ වාෂ්ප දුම්රිය එන්ජින් භාවිතා කරන ලදී. thumb|alt=එන්ජින් ඇණිය|එන්ජින් ඇණිය
කැලණි මිටියාවතේ සහ සබරගමුවේ යුරෝපීය වැවිලිකරුවන් 1867 දී මහනුවර දක්වා වූ දුම්රිය මාර්ගය සාර්ථකව නිම කළ දා සිට දුම්රිය මාර්ගයක් ඉල්ලා උද්ඝෝෂණ කර ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1900-1902 කාලය තුළ මුලින්ම කොළඹ සිට අවිස්සාවේල්ල හරහා යටියන්තොට දක්වා දුම්‍රිය මාර්ගය ඉදි විය.
අවිස්සාවේල්ල පිහිටා ඇත්තේ මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 37ක් පමණ උසකිනි. අවිස්සාවේල්ල යනු කැළණිවැලි මාර්ගයේ වැදගත් නගරයක් වන අතර, කොළඹ සිට යටියන්තොට දක්වා විහිදුණු මාර්ගය සහ රත්නපුරය දක්වා විහිදුණු ඕපනායක මාර්ගය 1912 දී අවසන් කර 1919 දී ඕපනායක දක්වා ව්‍යාප්ත වූ දුම්රිය සඳහා වැදගත් හන්දියක් ද වේ.
thumb|වම|කුරුවිට ආසන්නයේදී වාෂ්ප දුම්රියක්
කැළණිවැලි මාර්ගය ශ්‍රී ලංකාවේ එකම පටු දුම්රිය මාර්ගය වන අතර එය හුදෙක් 76cm පළලකි. මූලික වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය වැවිලිකරුවන් විසින් මිටියාවතේ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කොළඹට ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ලදී. එවකට දිවයිනේ ප්‍රධාන භෝග වූ කෝපි, තේ, රබර්, කුරුඳු සහ පොල්, රත්නපුර සහ කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්ක ආශ්‍රිත වතුකරයේ සිට කොළඹට ප්‍රවාහනය කිරීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍යන්ට බොහෝ කාලයක් ගත වූ බැවින්, එමඟින් වැවිලි කර්මාන්තයට අහිතකර ලෙස බලපෑම් ඇති විය. thumb|උඩ සිට පහලට - අත්හැර දැමූ දුම්රිය ස්ථානයක්, රත්නපුර දුම්රිය ස්ථානය (වර්තමාන බස් නැවතුම්පල), ගලින් ඉදිකරන ලද බෝක්කුවක්
බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් හෙන්රි මැකලම් (1907-1913) පාලන සමයේදී කැළණිවැලි දුම්රිය මාර්ගය කෘෂිකාර්මික භෝග ප්‍රවාහනය සඳහා පටු මාපක මාර්ගයක් ලෙස අවිස්සාවේල්ලෙන් අතු බෙදී රත්නපුරය දක්වා ව්‍යාප්ත විය. නැවතත්, 1912 දී දුම්රිය මාර්ගය රත්නපුර නගරයේ සිට ඕපනායක දක්වා සම්බන්ධ කරන ලදී, එය රත්නපුරයේ සිට කිලෝමීටර් 20 ක් පමණ දුරින් විය.
කෙසේ වෙතත්, කොටුවේ සිට අවිස්සාවේල්ල හරහා ඕපනායක දක්වා වූ ප්‍රධාන මාර්ගය 1947 වර්ෂයේ දී ආදායම් හිඟකම හේතුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන් විසින් දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී රත්නපුර දක්වා කෙටි කරන ලදී. අවසානයේ රත්නපුර සිට අවිස්සාවේල්ල දක්වා මාර්ගය 1976 දී වසා දමන ලදී. thumb|වම|අවිස්සාවේල්ල දුම්රිය ස්ථානයේ පැරණි වතුර ටැංකිය
පටු දුම්රිය මාර්ගය අභාවයට යාමට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ එම මාර්ගයේ ඇති තියුණු සාමාන්‍ය වක්‍ර හේතුවෙන් කඩිනම් මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක නොවීමයි. නැවත වරක් කොළඹ සිට පුළුල් මාපක මාර්ගය අවිස්සාවේල්ල දක්වා කැළණිවැලි මාර්ගයට හඳුන්වා දුන්නේ 1993 දී ය. ඉන් ඔබ්බට ඇති දුම්රිය මාර්ගය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර දමා ඇති අතර, දැන් අවිස්සාවේල්ල සිට යටියන්තොට දක්වා සහ ඕපනායක දක්වා මාර්ගය සොයා ගත හැක්කේ ඉතිරිව ඇති නටඹුන් දුම්රිය ස්ථාන, දැවැන්ත යකඩ පාලම්, පැරණි දුරකථන කණු සහ ගල් ආරුක්කු බෝක්කු පමණි.
මේ වන විට ඕපනායක පර්යන්ත දුම්රිය ස්ථානය ශ්‍රී ලංකා පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවේ ඕපනායක පොලිස් ස්ථානය ලෙස භාවිතා කරන අතර එම පැරණි ගොඩනැගිල්ල සබරගමුව පළාතේ ඉතා විශිෂ්ට නටබුන් වූ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්මාරකයක් ලෙස සැලකේ. රත්නපුර නගරයේ පැරණි දුම්රිය ස්ථානය 1976 දී වත්මන් බස් නැවතුම්පොළ බවට පත් කරන ලදී. රත්නපුර දුම්රිය ස්ථානයේ පැරණි ගොඩනැගිලි තවමත් යම් යම් වෙනස් කිරීම් සහිතව භාවිතා වුවද, වටකුරු යකඩ බාල්ක සහිත ඉතිරිව ඇති පැරණි යකඩ වහලයෙන් තවමත් දුම්රිය ස්ථානයේ පැරණි ශ්‍රේෂ්ඨත්වය දිස්වේ.
රත්නපුරයේ සිට ඕපනායක දෙසට පැරණි දුම්රිය මාර්ගය දිගේ (ගැමියන් එය හඳුන්වන්නේ ‘රේල්පාර’) කිලෝමීටර් කිහිපයක් ඉදිරියට ගිය පසු, දුම්රිය මාර්ගය සරුසාරව පැවති සමයේ බ්‍රිතාන්‍ය ඉදිකිරීම්කරුවන්ගේ විස්මිත ඉදිකිරීමක් හමු වේ. ඒ රත්නපුර නගරයට ඔබ්බෙන් වරකාතොටදී, කැලණිවැලි දුම්රිය මාර්ගයේ, කළු ගඟ හරහා ඇති යකඩ පාලමයි. එම පාලම සොබාදහම මාතාව විසින් ප්‍රදේශයට බොහෝ විපත් ඇති කළද කිසිදු හානියක් නොමැතිව ස්මාරකයක් ලෙස තේජාන්විතව සිටගෙන සිටී.
thumb|ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය මාර්ග පද්ධතිය (රතු පැහැයෙන් දක්වා ඇත්තේ අතහැර දැමූ කැළණිවැලි දුම්රිය මාර්ගයයි) ඉන්පසුව දුම්රිය මාර්ගය දෑල දුම්රිය ස්ථානය පසුකර ඕපනායක දෙසට දිවගොස් කහවත්ත හරහා හුණුවල නගරයට ළඟා වේ. ඉන්පසු හමුවන හුණුවල යකඩ දුම්රිය පාලම තවමත් මාර්ග ප්‍රවාහනයට භාවිත කරයි. කැලණිවැලි දුම්රිය මාර්ගයේ අතීත යුගයට අයත් මෙම ඓතිහාසික ස්මාරකය තවමත් මාර්ග ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත කරන අයුරු කෙතරම් අසිරිමත් දසුනක්ද?
අවිස්සාවේල්ලේ සිට ඕපනායක දක්වා රේල් පාර අතහැර දැමූ විට මැණික් හෑරීමටත් නිවාස හා වාණිජ ආයතන පවා ඇති කිරීමටත් රේල් පාර දිගේ දේපළ විශාල වශයෙන් කොල්ලකෑමක් සිදු විය. මේ වන විට නීති විරෝධී ලෙස නිවාස විශාල ප්‍රමාණයක් ඉදිකර ඇත. පටු මාපක කැළණිවැලි දුම්රිය මාර්ගයේ සියලුම යකඩ කූරු මිනිසුන් විසින් උදුරා දමා ඒවා වෙළෙන්දන්ට විකුණා දමා ඇත.
විස්තාරය
විස්තාරය යනු දෝලන පද්ධතියක එක් එක්  දෝලනය හා සමගින් දෝලනය වන විචල්‍යෙයහි  වෙනස් වන්නාවූ විශාලත්වයයි. සරලවම කිවහොත් තරංගයේ/සංඥාවේ උස විස්ථාරය ලෙස අර්ථ දැක්විය හැක. මෙය "m"(මීටර්) වලින් මනිනු ලබයි.
බැක්ටීරියා
ජීවීන් බෙදා ඇති රාජධානි පහෙන් පළමුවැන්න වන මොනෙරා රාජධානියට අයත් වන, ප්‍රාග් න්‍යෂ්ටික සෛලීය සංවිධානයක් ඇති ක්‍ෂුද්‍රජීවීන් වේ. ඇන්ටනී වැන් ලියුවෙන්හුක් විසින් ප්‍රථමවරට නිරීක්‍ෂණය කොට සොයාගන්නා ලදී.
අයත්වන ජීවීන් සංඛ්‍යාව අනූව මිහිතලය මත ජීවත් වන විශාලතම සජීවී කාණ්ඩය වේ.
පරිසරය
මිරිදිය, කරදිය, භෞමික පරිසරයේ පස (වියලි හා තෙතමනය සහිත), වායව පරිසරය (කිලෝමීටර 6 ක් පමණ තෙක් ඉහල වායුගෝලය දක්වා), වෙනත් ජීවීන්ගේ (ශාක හා සතුන්) සජීවී හෝ මල දේහයන් තුල හෝ මත, සත්වයින්ගේ බහිස්ස්‍රාවී ද්‍රව්‍ය වල වැනි මිහිතලයේ ජීවීන් දක්නට ලැබෙන සෑම පරිසරයකම පාහේ බැක්ටීරියාවන් දක්නට ලැබෙයි.
මීට අමතරව වෙනත් ජීවීන්ට ජීවත් වීමට අපහසු පරිසර වන උණුදිය උල්පත්, හිම තට්ටු, ගිනි කඳු, පෙට්‍රල් හා ඩීසල් වැනි හයිඩ්‍රොකාබන තුලද බැක්ටීරියාවන් ජීවත් වෙයි. බැක්ටීරියාවන් යනු සාර්ව ව්‍යාප්තික ජීවීන් කාණ්ඩයකි.
ව්‍යුහය
බැක්ටීරියාවන්ගේ දේහය 0.1 mmට වඩා කුඩා බැවින් පියවි ඇසට දර්ශනය නොවේ. දර්ශීය බැක්ටීරියාවක් මයික්‍රොමීටර 25 - 5 පමණ විශාල වෙයි. ඒක සෛලීය හෝ ගණාවාසී ලෙස ජීවත් වේ.
බැක්ටීරියාවන් සතුව සංවිධානය වූ න්‍යෂ්ටියක් සහ පටලමය ඉන්ද්‍රයිකා රහිත දේහයක් පවතින බැවින්, ප්‍රාග් න්‍යෂ්ටිකයෝ ලෙස හැඳින්වෙයි. ඔවුන් සතු ඉන්ද්‍රයිකා ලෙස 70s රයිබොසෝම පවතියි. න්‍යෂ්ටික ද්‍රව්‍ය ලෙස හිස්ටෝන ප්‍රෝටීන රහිත, එනම් ව්‍යාජ චක්‍රීය DNA අණුවක් පිහිටයි. සමහර බැක්ටීරියාවන්ගේ ප්ලාස්ම පටලයේ අවතලන ලෙස මීසසෝම ඇත.
සෛල බිත්තිය ප්‍රධාන ලෙසම සෙලියුලෝස් රහිත මියුරීන් (පෙප්ටිඩොග්ලයිකැන්) වලින් සෑදී තිබෙයි. ඇතැම් බැක්ටීරියාවන් සතුව සෛල බිත්තියට පිටතින්, පොලිසැකරයිඩ වලින් නිර්මාණය වූ නානුමය ආවරණයක් (ප්‍රාවරය) පවතියි.
ප්‍රභාසංස්ලේෂණය සිදුකරන බැක්ටීරියා ක්ලෝරොෆිල්-a නෙදරණ අතර, ඒ වෙනුවට බැක්ටීරියෝ ක්ලෝරොෆිල් නැමැති වර්ණකය දරයි. චලනය සඳහා ඇතැම් බැක්ටීරියාවන් සතුව කශිකා (භාහිර පටලයකින් ආවරණය නොවූ) සහ පිලයි පවතී. සමහර බැක්ටීරියාවන්ට නයිට්‍රිජන් තිර කිරීමේ හැකියාවද පවතියි.
වර්ගීකරණය
බැක්ටීරියාවන් අතර පරිණාමික බන්දුතා හඳුනාගැනීම අපහසු නිසා ස්වභාවික වර්ගීකරණයක් දැක්විය නොහැකි වේ. එබැවින් බැක්ටීරියාවන්, හැඩය, සංඛ්‍යාව, කෂිකා වල පිහිටීම, පෝෂණ ආකාරය සහ ශ්වසන ආකාරය අනූව වර්ගීකරණය කෙරේ.
හැඩය අනූව
තනි බැක්ටීරියා සෛලයක හැඩය අනූව ප්‍රධාන ආකාර 3 කි.
ඒක රෝමී
A - සෛලයේ එක් කෙලවරක පමණක් කෂිකාවක් පැවතීම.
ගුච්ඡ රෝමී
B - සෛලයේ එක් කෙලවරක පමණක් කෂිකා කිහිපයක් පිහිටා තිබීම.
ද්වි රෝමී
C - සෛලයේ එක් කෙලවරකට එක බැගින් දෙකෙලවරේ කෂිකා දෙකක් පැවතීම.
පරි රෝමී
D - සෛලයේ මුලු දේහය පුරාම තැන් තැන් වලින් කෂිකා පැවතීම.
උභය රෝමී
සෛලයේ එක් කෙලවරකට කෂිකා කිහිපයක් බැගින් දෙකෙලවරේම කෂිකා පැවතීම.
පෝෂණ ක්‍රමය අනූව
පෝෂණ ක්‍රම අනූව බැක්ටීරියාවන් අධික විවිධත්වයක් පෙන්වයි.
සංචිත ආහාර
බැක්ටීරියාවන්ගේ සංචිත ආහාර වන්නේ ග්ලයිකොජන්, වොලියුටීන් හා තෙල් බිංදු වේ. ඒවා සෛල ප්ලාස්මයේ ගබඩා කරයි.
ප්‍රජනනය
බැක්ටීරියාවන් සතුව අලිංගික හා ලිංගික ප්‍රජනන ක්‍රම සතුවෙයි.
ලිංගික ප්‍රජනනය
සමහර බැක්ටීරියාවන් සෙක්ස්පිලයි (sexpilli) මගින් එකිනෙකා වෙත සම්බන්ධ වී සිය න්‍යෂ්ටික ද්‍රව්‍ය හුවමාරු කර ගනියි. නමුත් මෙය සූ න්‍යෂ්ටිකයින්ගේ ජන්මාණු හාවීමෙන් සිදුවන ආකාරයේ ලිංගික ප්‍රජනනයක් නොවේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:බැක්ටීරියා ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:අධිරාජධානි ප්‍රවර්ගය:ක්‍ෂුද්‍ර ජීවීන් ප්‍රවර්ගය:ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදය
ජින්ගූ අධිරාජිනිය
ජින්ගූ වල්ලභ අධිරාජිනිය (神功皇后) හෙවත් ඇතැම්විට ජින්ගූ රජකරන අධිරාජිනිය (神功天皇) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 201 වර්ෂයේ ආරම්භයේ සිය රාජ්‍ය පාලනය ඇරඹූ ජපන් අධිරාජිනියකි. චූආයි අධිරාජයාගේ බිසව වූ ඇය, 201දී ඇයගේ සැමියාගේ මරණයත් සමග, 269දී ඇගේ පුත්‍රයා වූ ඕජින් අධිරාජයා සිහසුනට පත්වන තෙක්ම අනුරාජයා ලෙස කටයුතු කරන ලදී. ස්මප්‍රදායික අනුප්‍රාප්ති අනුපිළිවෙල අනුව මෙයිජි යුගය දක්වාම ජින්ගූව සැලකුණේ, 15වන ජපන් අධිරාජ පාලකයා ලෙසයි. (මේ නිසා ඇයට ජින්ගූ තෙන්නෝ 神功天皇 යන පදවි නාමය භාවිතා විය); නමුත් පවතින ඓතිහාසික වාර්තා යළි සලකා බැලූ කල ඇගේ නාමය එම ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් කළ යුතු බැව් පෙනී ගොස් ඇත. මේ නිසා වර්තමානය වන විට ඇගේ පුත්‍රයා වූ ඕජින් අධිරාජයා 15වන රජු යැයි සලකනු ලැබේ.
නියඟලා
250px|thumbnail|දකුණ|නියඟලා මලක්
ජින්ගූ අධිරාජිනිය
ජනප්‍රවාදගත තොරතුරු
මෙම ඓතිහාසික චරිතයේ දිවිය හෝ සම්භවය පිළිබඳ ස්ථිර දිනයන් ප්‍රකාශ කළ හැකි නොවේ. ඉතිහාසඥයන් විසින් සලකනු ලබන්නේ ජින්ගූ යනු "ජනප්‍රවාදගත" චරිතයක් බවයි. එයට හේතුව වැඩිදුර අධ්‍යයනයන් සහ තහවුරු කිරීම් සඳහා පවතින සාධක ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. කපුරු සිහසුනේ සිංහාසනාරූඪ වීමට ප්‍රථම ජින්ගූගේ නාමය ඔකිනගටරෂි-හිමේ (息長帯比売) යැයි පැවසේ.
නියඟලා
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ වැල් වර්ග
ජින්ගූ අධිරාජිනිය
ජනප්‍රවාදගත තොරතුරු
මෙම ජනප්‍රවාදගත අනුරාජිනිය/රැජිනියගේ දේහය මිහිදන් කෙරුණු අවසන් භූමිය නොදන්නා නමුත්, ජින්ගූගේ නිල වශයෙන් නම්කොට ඇති මිසාසගි හෙවත් සොහොන්ගැබ පිහිටියේ වර්තමාන නාරාහි මිසාසගි-චෝ ස්ථානයේ ය. මෙම කොෆුන්-ආරේ රාජකීය සොහොන්ගැබ පුළුල්, ජලයෙන් පිරි අගලක් තුළ පිහිටි යතුරු සිදුරක හැඩයේ දූපතකින් සමන්විත ය.
කිටබටාකේ චිකෆුසා (1293–1354) සහ අරයි හකුසෙකි (1657–1725) විශ්වාස කරන්නේ ජින්ගූ යනු සැබැවින්ම තෙවන සියවසේ යමාටයිකොකුහි යකැදුරු-රැජින වූ හිමිකෝ බවයි. හිමිකෝ ඓතිහාසික චරිතයක් වූ බැවින් නිහොන් ෂොකි කතුවරුන් විසින් ඇයව රාජකීය පුවලේ සාමාජිකාවක් ලෙස සලකන්නට ඇතැයි ඔවුහු පවසති. නූතන විද්වතුන් අතුරින් නයිටෝ තොරජිරෝ පවසන්නේ ඇය යමතොහිමේ-වෝ-මිකොතෝ බවයි. නමුත් හිගෝ කසුවෝ යෝජනා කරන්නේ යමාටෝ-ටොටොහිමෝසෝ-හිමේ බවයි.
1881දී, ජින්ගූ අධිරාජිනිය ‍ජපන් බැංකු නෝට්ටුවක රුව ඇතුළත් කෙරුණු පළමු කාන්තාව බවට පත් වූවා ය. කෙසේනමුත්, මෙම ජනප්‍රවාදගත රැජිනගේ කිසිදු සැබෑ රූපයක් දක්නට නොලැබෙන හෙයින්, එහි ඇතුළත් ජින්ගූ රැජිනගේ රුව එඩෝවර්ඩෝ චියොසියොනේ විසින් ඇඳි අනුමාන රුවක් ඇසුරෙන් නිමවූවකි. සැබැවින්ම චියොසියොනේ ඇගේ රුව නිර්මාණයට රාජ්‍ය මුද්‍රණ අංශයේ සේවිකාවක නිරූපිකාවක වශයෙන් යොදාගත්තේ ය. මෙම රුව 1908/14 තැපැල් මුද්දර සඳහා ද භාවිත වූ අතර, කාන්තාවක නිරූපිත පළමු ජපන් තැපැල් මුද්දරය එය ලෙස සැලකේ. යොෂිඩා ටොයෝ විසින් සැලසුම් කළ ප්‍රතිශෝධිත සිතුවමක් 1924/37 ජින්ගූ මුද්දර සඳහා භාවිතා විය. 1939 නව මුද්දර මාලාවක් භාවිතයට පැමිණීමත් සමග ජින්ගූ රුව ඇතුළත් මුද්දර භාවිතය අභාවයට ගියේ ය.
රාජකීය නිවස විසින් මුලින් යමාටෝ පළාතට ඇතුළත්ව තිබූ නාරාහි ඇය වෙනුවෙන් නිල සොහොන්ගැබක් ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය සකි නෝ ටටනාමි නෝ ඉකේ නෝ ඉ නෝ මිසසාගි හි පිහිටියේ ය.
ජනප්‍රවාදගත ජින්ගූ හැරුණුවිටට, ජපානයේ තවත් රාජ්‍ය කරන අධිරැජිනියන් අටදෙනකු සිට තිබේ. ඔවුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් බොහෝවිට තෝරාගැනුණේ පීතෘ පාර්ශ්වීය රුධිර පෙළපතේ පුරුෂයන් අතුරිනි. මේ නිසා ඇතැම් ගතානුගතික විද්වත්හු කාන්තා රාජ්‍ය සමයයන් තාවකාලික බවත්, පුරුෂයන්ට-පමණක් සීමා වූ අනුප්‍රාප්තියක් අනුගමනය කළ යුතු බවටත්, 21වන සියවසේ මත නගන්නට වූහ. නමුත් මෙම තර්කය බැහැර වන එකම නිදසුනක් තිබේ. එනම්, ගෙන්මෙයි අධිරාජිනිය ඇගෙන් පසු සිහසුන පැවරූයේ සිය දියණිය වූ ගෙන්ෂෝ අධිරාජිනියට ය.
මතභේද
නිහොන් ෂොකි අනුව, ඇය විසින් කොරියාවේ ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ඇති අතර, වසර තුනකට පසු විජයග්‍රාහීව ජපානය වෙත පැමිණි තිබේ. කෙසේනමුත්, කොරියාවේ කිසිදු ප්‍රදේශයක ඇගේ පාලනය පැවති බවට සාක්ෂි හමු නොවේ. ඇගේ පුත්‍රයා වූ ඕජින් උපත ලැබූයේ ඇගේ යළි පැමිණීමෙන් පසුවයි. එම ජනප්‍රවාදයෙහි සඳහන් වන්නේ චූආයි මියයන විට එම දරුවා පිළිසිඳ ගෙන තිබූ බවත්, ඉන් වර්ෂ තුනකට පසුව දරුවා උපත ලද බවත් ය. මෙය මාස නවයකට අඩු කාලයක් වර්ෂ "තුනක්" (ඇතැම් ඍතු වැනි) ලෙස සලකා ඇති අවස්ථාවක් හෝ ඇගේ පසුකාලීන සැමියාගේ පීතෘත්වය සැබෑවක් නොවන බව ඇඟවීමට ගත් උත්සාහයක් හෝ විය හැක.
ඇතැමුන් විශ්වාස කරන්නේ ජින්ගූ අධිරාජිනියගේ ආක්‍රමණය ග්වංගේටෝ ශිලාව මත පමණක් පදනම්ව ගොඩනැගුණක් බවයි. නමුත් ජින්ගූගේ කොරියානු අර්ධද්වීප ආක්‍රමණය පිළිබඳ පුරාවෘත්තය පිළිබඳ පුරාතන වංශකථා වන 680දී ලියැවුණු කොජිකි සහ 720දී ලියැවුණු නිහොන් ෂොකි යන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ. මීට අමතරව, නිහොන් ෂොකි මූලාශ්‍රය පවසන්නේ ජින්ගූ අධිරාජිනියගේ පියා කයිකා අධිරාජයාගේ මුණුපුරකු බවත්, ඇගේ මව කට්සුරාගි වංශයට අයත් බවත් ය.