cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ලුණුගම ලෙන් වෙහෙර
චිත්‍ර හා මූර්ති
සද්දම්මරතනාකරයෙහි සඳහන් වන පරිදි මෙහි වැඩ උන් පිළිමයක්, සිටි පිළිම දෙදෙනෙකුත් වහන්සේ හා නාථ මෛත්‍රිය රූප ඒ දවස කරවා ඇත. වර්තමානයේ ද එම විස්තරයේ සඳහන් පරිදිම උසින් යුක්ත වූ වැඩ උන් පිළිමය, ප්‍රතිමා ගෘහයේ ප්‍රධාන අංගය ලෙස දක්නට තිබේ. එසේම වැඩ උන් පිළිමය දෙපසින් නාථ හා මෛත්‍රිය ප්‍රතිමා දෙක පිහිටා ඇත. වැඩ සිටි පිළිමය අභිමුවෙහි සිටිනා විට වම් පසින් සිටි පිළිමයක්ද දකුණු පසින් සැතපෙන පිළිමයක්ද ඇත. මෙම ප්‍රතිමා ගෘහයෙහි පිළිම පිහිටා තිබෙන ආකාරයෙහි විශේෂත්වයක් ඇත. පිළිම ගෙයක්තුල සැතපෙන පිළිමය, හිටි පිළිමය හා වැඩ උන් පිළිමය යන පිළිම වහන්සේලා තුන්නම ස්ථාපනය කරනවිට, සැතපෙන පිළිමය සඳහා බොහෝ විට තෝරගෙන ඇත්තේ දිගින් වැඩි අංශයයි. එහෙත් මෙම පිළිම ගෙයි සැතපෙන පිළිමය ඇත්තේ පටු බිත්තියක් දිගේය. සැතපෙන පිළිමයක් නොමැතිව හිටි පිළිමයක් හෝ වැඩ උන් පිළිමයක් විහාර ගෙයි කරන්නේ නම් එය ද්වාර අභිමුවෙහි ස්ථාපනය කරයි. මෙම පිළිම ගෙයිද වැඩ උන් පිළිමය මූළික වන පරිදි ද්වාර අභිමුවෙහි පිහිටුවා ඇත. එසේම මෙම බුද්ධ ප්‍රතිමා තුනෙහි ශෛලීන් සලකා බැදීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන් ශෛලීන් දෙකක් ඇති බව හඳුනා ගත හැකිය. සැතපෙන පිළිම‍ෙය් හා හිටි පිළිමයේ මුහුණ, සිවුරේ රැලි, සිවුර 20 වන සියවසේ මෙන්ම වර්තමානයේද ඉදිකරනු ලබන බුද්ධ ප්‍රථිමාවල ලක්ෂණ පෙන්වයි. වැඩ උන් පිළිමයේද ශීර්ෂ කොටසේ ඇත්තේද අනෙක් පිළිම වහන්සේලාගේ ශීර්ෂ කොටස් වලට සමාන ලක්ෂණය. එසේම වැඩ උන් පිළිමයේ ශීර්ෂය ශරීරයේ අනෙක් කොටස් සමග ප්‍රමාණ අනුපාතිකව නොගැලපේ. ශීර්ෂය කුඩා බවක් පෙනේ. ශීර්ෂපත තුනම සමාන ලක්ෂණ සහිත ඒවාය. මේ ආකාරයේ ශීර්ෂපත ගම්පල හෝ නුවර යුග වල දක්නට නොමැත. ශීර්ෂයේ තරමට ප්‍රමාණයෙන් සමාන, විශාල ශීර්ෂපත දක්නට ඇතතේ පසුකාලීන නිර්මාණවලදීය. එහෙත් වැඩ උන් පිළිමයේ ශරීර කොටසේ ලක්ෂණයනට සමාන ලක්ෂණ සහිත පිළිම ගඩලාදෙණියේ හා ලංකාතිලක විහාරයේ දී දක්නට ලැබේ. මේවා ගම්පොල යුගයේ කරවූ ඒවාය. එසේම මෙම ප්‍රතිමා ගෘහයේ ඇති සියළුම ප්‍රතිමා ඉතා දීප්තිමත් වර්ණයන්ගෙන් යුක්තය. ඒවා නවීන තින්තාලේප බව හඳුනා ගත හැකිය. මෙම කරුණු සලකා බැලීමේදී, හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් කරවනු ලැබූ හිටි පිළිම දෙකත්, වැඩ උන් පිළිමයේ ශීර්ෂ කොටසත් හායනය වීම නිස‍ා පසු කාලයේ (බොහෝ විට ධර්ම ශාලාව කරවූවායැයි අනුමාන කරන 1844 දි හෝ ලංකාවේ විශාල බෞද්ධ පුනරුදයක් ඇතිවූ 1920 - 1930 දශකයේ) නව හිටි පිළිමයක්, සැතපෙන පිළිමයක් හ වැඩ උන් පිළිමයේ ශීර්ෂය කරන්ට ඇතැයි නිගමනය කළ හැකිය.
සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර
ලුණුගම සිරි පැරකුම්බා රජමහා විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පසුබිම සාකච්ඡා කිරීමේදී සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර හමු වන්නේ හයවන පර‍ාක්‍රමබාහු හෙවත් ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු හෙවත් සිරි පැරකුම්බා රජුගේ යුගයෙනි. හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා සාහිත්‍යමය කේෂ්ත්‍රයේ අභිවෘද්ධිය සඳහා මෙන්ම බුද්ධ සාසනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා බොහෝ සෙයින් උනන්දු වූහ. ශ්‍රී ලාංකීය රාජ්‍යයේ අයිතිය පිළිබඳ සංකේතය වූ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ සඳහා තුන් මහල් ප්‍රාස‍ාදයක් කරවූහ. ජරා වාසව විනාශ වෙමින් පැවති ස්ථාන පිළිසකර කරවූහ. අභිනව විහාරාරාම කරවූහ. අම්බලන්, විශ්‍රාම ශාලා වැනි මහජන උපයෝගීතා ගොඩනැගිලි කරවූහ. ස්වභාවික උවදුරු මෙන්ම බෞද්ධ විරෝධී ආක්‍රමිණිකයින්ගෙන් පැමිණි උපද්‍රව හේතුවෙන් විනාශ වෙමින් පැවති කැලණිය ‍ෛචත්‍ය, අත්තනගල්ල, දොරණගොඩ, ගඩලාදෙනිය, ලංකාතිලකය, මහියංගනය ආදී ස්ථාන ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු රජතුමා විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරවූ හා තත්වය වැඩි දියුණු කරවූ ස්ථාන වේ. තම මෑණියන් නමින් කරවූ පැපිලියානේ සුනේත්‍රාදේවී පිරිවෙන ප්‍රමුඛව ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයේ දියුණුව සඳහා පිරිවෙන් රාශියක් කරවූහ. එසේම, එම පිරිවෙන්හි වැඩ වාසය කරන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ සාසනික අවශ්‍යතා සඳහා මෙන්ම, මහජනතාවගේ වන්දනාමාන සඳහා අභිනව විහාරාරාම කරවූහ. (සද්දම්මරතනාකරය, පරි 12, 297, 298)
ඒ අතර කියවෙන අපගේ ප්‍රස්තුතය වන ලුණුගම ලෙන් විහාරය, සිරිපැරකුම්බා රජතුමා අභිනවයෙන් ඉදි කළ ස්ථානයක්ද, නො එසේනම් ප්‍රතිසංස්කරණය කළ ස්ථානයක්ද යන වගට නිගමනයකට, අප විසින් පරිශීලනය කළ සාධක භාවිතයෙන් එළඹිය නොහැකි විය.
කාල සංසන්දනය
මෙම ඓතිහාසික තොරතුරු සලකා බැලීමේදී පළමුවම ලෙන් විහාරය කරවූ කාලයත්, ඒ පිළිබඳව වාර්තා කර ඇති ලේඛණය කරවූ කාලයත් සංසන්දනය කළ යුතුය. මහා වංශයට අනුව හයවන ශ්‍රී පැරකුම්බා රජතුමා රජ පැමිණියේ බුද්ධ වර්ෂ 1953 (ක්‍රි. ව. 1410) දීය. (මහා වංශය, පරි 91, 583) සද්දම්මරතනාකරයෙහි බුද්ධ පරිනිර්වානයෙන් වසර 1958 ට පසුව රජ වූ බව සඳහන් වේ. එනම් ක්‍රි. ව. 1415 දී බවය. (සද්දම්මරතනාකරය, පරි 12, 295) එම නොගැලපීම කෙසේ වුවද මේ සටහන් අනුව එළඹිය හැකි නිගමනය වන්නේ, සිරි පැරකුම්බා රජතුමා මෙම ලෙන් විහාර කර්මාන්තය කරවූයේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1410 පසුව යන්නයි. එසේම ලෙන් විහාර කර්මාන්තය පිළිබඳව කියවෙන පූජ්‍යපාද ධම්මදින්නාචාර්යය විමලකීර්ති හිමියන් විසින් රචනාකරන ලද ‘සද්ධම්මරතනාකරය’ ග්‍රන්ථය බුද්ධ වර්ෂ 1965 දී කරවන ලද්දකි. එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 1422 දීය. (සද්දම්මරතනාකරය, විඥාපණය, ii) ලුණුගම ලෙන් විහාර කර්මාන්තය පිළිබඳව ක්‍රි. ව. 1422 දී ලියන ලද ග්‍රන්ථයක සඳහන් වීමට නම් එම කර්මාන්තය ඊට ප්‍රථම සිදුවිය යුතුය. ඒ අනුව එළඹිය හැකි නිගමනය වනුයේ “..... තවද ලුණුගම ප්‍රාහ්භාරාන්තරයෙහි දිග දස රියන් පුළුල සරියන් පිළිම ගෙයක් කරවා බෝ මැඩ වජ්‍රාසනාරූඩව දිවසෙනග පිරිවරා බුදුවන්නට වැඩ උන්නාක් මෙන් වඩු දෙරියන් උස වැඩ උන් පිළිමයක් කරවා එසේම සිටි පිළිම දෙදෙනෙකුත් වහන්සේ හා නාථ මෛත්‍රිය රූප පිහිටුවා විහාර තත්‍රැප්පාදිය පුදමින් ..... ” යනුවෙන් සඳහන් වන විහාර ඉදිකිරීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1410 - 1422 යන කාල පරාසය තුල සිදුකර ඇති බවය.
එසේම මෙම ලෙන් විහාරය ඉදිකොට ඇත්තේත්, ඒ පිළිබඳ තොරතුරු වාර්තා කොට ඇතිතේත් (සද්දම්මරතනාකරය රචනා කොට ඇත්තේත්) වසර 7 ක් වැනි කෙටි කාලයක් පරාසයක් තුල බැවින් හා එම ඉදිකිරීම කරවූ අයගේ ( හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ) ඇනවුමින් හෙවත් ඉල්ලීමෙන් කළ ලේඛනයක සඳහන් වී තිබීම නිසාත් මෙහි ඇති තොරතුරු වඩාත් නිවරදි බවට සැලකිය හැකිය.
ස්ථානය නිගමනය
‘සද්දම්මරතනාකරයෙහි’ සඳහන් වන ලුණුගම ලෙන් විහාරය අපගේ අධ්‍යනයට භාජනය වූ ස්ථානයමද යනවග සලකා බැලීම ද කළ යුතුය. ලුණුගම ලෙන් විහාරය පිළිබඳව කියවෙන වෙනත් කොටසක් සද්දම්මරතනාකරයෙහි නැතුවාක් මෙන්ම, විස්තර සඳහන් වන කොටසෙහි ද ස්ථානය හඳුනා ගැනීමට කිසිදු සටහනක් හෝ ගමන් විස්තරයක් හෝ නොමැත. කරුණු එසේ වුවද මෙම ස්ථාන සංසන්දනය කළ හැකි සාධක දෙකක් තිබේ. ඒවානම් මිනුම් සංසන්දනය හා චිත්‍ර හා මූර්ති සංසන්දනය වේ. ‘සද්දම්මරතනාකරයෙහි’ සඳහන් වන මිනුම් හා වර්තමානයේ ඉතිරිව ඇති කොටස් වල මිනුම් සංසන්දනය කිරීමෙන්, ‘සද්දම්මරතනාකරයෙහි’ සඳහන් වන ස්ථානය හා මෙම ස්ථානය එකම ස්ථානය බවට නිගමනයකට පැමිණිය හැකිය. එසේම ‘සද්දම්මරතනාකරයෙහි’ සඳහන් වන චිත්‍ර හා මූර්ති පිළිබඳ තොරතුරු වර්තමානයේ චිත්‍ර හා මූර්තිවල ඉතිරිව ඇති කොටස් සමග සංසන්දනය කිරීමෙන්, ‘සද්දම්මරතනාකරයෙහි’ සඳහන් වන ස්ථානය හා  මෙම ස්ථානය එකම ස්ථානය බවට නිගමනයකට පැමිණිය හැකිය.
මිනුම් සංසන්දනය
වරින් වර සමාජයේ මතු වූ බෞද්ධ ප්‍රබෝධය නිසා සැදැහැ සිතින් සිදු කළ විහාරාරාම ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම්වලදී මෙම ලෙන් විහාරයේද වෙනස්කම් සිදුකෙරී ඇත. එසේ වුවද වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන විහාර ගෙයද ප්‍රමාණ වලින් සද්දම්මරතනාකරයෙහි දැක්වෙන ප්‍රමාණයන්ට හොඳින් ගැලපේ. වර්තමානයේ පිළිම ගෙය දිගින් අඟල් 300 ක් (සෙන්ටි මීටර් 760 ක්) වේ. පළලින් අඟල් 220 ක් (සෙන්ටි මීටර් 560 ක්) වේ. සද්දම්මරතනාකරයෙහි සඳහන් වන්නේ “....... දිග දස රියන් පුළුල සරියන් පිළිම ගෙයක්......” ලෙසය. එනම් දිග රියන් 10 ක් හා පළල රියන් 6 ක් වන බවයි. වර්තමානයේ භාවිතයේ ‍ෙනාමැති මිණුම් ඒකකයක් වන රියනට අඟල් 24 කි (සෙන්ටි මීටර් 61 කි). (වාස්තු විද්‍යාව හෙවත් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, අප්පුහාමී, හරමානිස්, 1937, 57) රියනට අඟල් 18 ක් ලෙස සලකන අවස්ථාද ඇත. එහෙත් ඒ ප්‍රමාණය සැලකීම සඳහා ප්‍රමාණවත් සාධක හමු‍ නොවේ. එබැවින් රියන අඟල් 24ක් ලෙස ගත්විට මෙම පිළිම ගෙයෙහි දිග අඟල් 240 ක් (සෙන්ටි මීටර් 610 ක්) හා පළල අඟල් 146 ක් (සෙන්ටි මීටර් 370 ක්) විය යුතුය. එය කුඩා අවකාශයක් වන අතර වර්තමානයේ ඇති ප්‍රමානයන්ට ද ‍ෙනාගැලපේ. එ‍ෙහත් සද්දම්මරතනාකරයෙහි පිළිම‍ෙයහි උස දක්වා ඇත්තේ “...වඩු දෙරියන් උස වැඩ උන් පිළිමයක් කරවා ..” ලෙසය. එහි සඳහන් වන ඒකකය වඩු රියන වේ. (එකම වාක්‍ය ඛණ්ඩයක දැක්වෙන මෙම මිණුම් ඒකක දෙකම එකක් ලෙස - එනම් වඩු රියන ලෙස සලකා බැලේ) වඩු රියන ද අද වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම භාවිතයෙන් ඉවත් වූ ඒකකයක් වුවත් ජ්‍යෙතිශ්ශාස්ත්‍රයේ වාස්තු විද්‍යා ග්‍රන්ථයන්හි වඩු රියන පිළිබඳව සඳහන් වේ. මය නම් පුරාණ වාස්තු විද්‍ය ඍෂිවරයාගේ ‘මය මතය’ නම් ග්‍රන්ථයේ වඩුරියන පිළිබඳව මෙසේ දැක්වේ. “යහපත් ලෙසින් සිඳගත් මගුල් කප		   ගෙන මනිනා වඩු රියන මෙලෙසට ගනු 		           ඇඳින දකුණෙන් එක් රියන් වියතක් 		  සිව්ඟුලෙන මෙලෙස වඩු රියන මැනගනු වඩු 		           විසින” (ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හා වාස්තු විද්‍යාව, විජේදාස, පී.බී., පරි 1,5)
ඒ අනුව වඩු රියන යනු අදාල වාස්තු කර්මාන්තයේ හිමිකරුගේ හෝ එය කරවන්නාගේ සුරතේ රියනක් එනම් වැලමිටෙන් නවා ඇඟිලි දිගහල අතේ මැදඟිල්ලේ මුදුනේ සිට වැලමිටේ පහළ කෙලවර දක්වා දිගත්, සුරතේ වියතක් එනම් අත්ල විදාහලවිට මාපටඟිල්ලේ කෙලවරේ සිට සුළඟිල්ලේ කෙලවර දක්වා දිගත්, සුරත් මාපටඟිල්ලේ අග පුරුක් හතරක දිගත් එකතු කළ විට ලැබෙන දිග වේ. මේ අනුව උස අඩි 5 ක් (සෙන්ටි මීටර් 150 ක්) හෝ 6 ක් (සෙන්ටි මීටර් 180 ක්) වන පුද්ගලයකුගේ වඩු රියන අඟල් 28 ක් ‍(සෙන්ටි මීටර් 71.12 ක්) හෝ 29 ක් (සෙන්ටි මීටර් 73.66 ක්) වේ. එහෙත් සූර්ය වංශයේ උපන් පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ සුරතෙන් වඩු රියන අඟල් 30 ක් (සෙන්ටි මීටර් 76.2 ක්) පමණ වන්නට ඇතැයි නිගමනය කළ හැකිය.
ඒ අනුව ගත්විට සද්දම්මරතනාකරයෙහි සඳහන් පරිදි පිළිම ගෙයෙහි දිග අඟල් 300 ක් (සෙන්ටි මීටර් 760 ක්) හා පළල අඟල් 180 ක් (සෙන්ටි මීටර් 460 ක්) වේ. එයින් දිග වර්තමාන දිග හා සැස‍ඳේ. පසුව කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරනයකදී පිළිම ගෙයෙහි ඉදිරි බිත්තිය වෙනස් කර ඉදිකරන්නට ඇතැයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ප්‍රතිමා ගෘහයේ පළල වැඩි වන්නට ඇතැයිද නිගමනය කළ හැකිය. මෙම ලෙනෙහි ඇති වැඩ උන් පිළිමය අඟල් 58 ක් (සෙන්ටි මීටර් 147ක්) උස වේ. “...වඩු දෙරියන් උස වැඩ උන් පිළිමයක් කරවා ..” ලෙස සද්දම්මරතනාකරයෙහි දැක්වෙන අයුරින් උස අඟල් 60 ක් (සෙන්ටි මීටර් 152 ක්) වේ. ඒ අනුව මෙම උස ද ගැලපේ. (ප්‍රතිසංස්කරණ වලදී ශීර්ෂ කොටස අළුතින් ඉදිකළ බවටත්, එය තිබූ ප්‍රමාණයට වඩා කුඩා වී ඇති බවටත් සාධක හමුවේ. 4.5 චිත්‍ර හා මූර්ති උප පරිච්ඡේදය බලන්න)
ප්‍රාග්භාරය
සද්දම්මරතනාකරයෙහි සඳහන් වන්නේ “ලුණුගම ප්‍රාහ්භාරාන්තරයෙහි දිග දස රියන් පුළුල සරියන් පිළිම ගෙයක් කරවා ...” ආදී ලෙසය. මෙහි ‘ප්‍රාහ්භාරාන්තරයෙහි’ යනු ප්‍රාග්භාර අන්තරායහි යන්නයි. ප්‍රාග්භාරය යනු ‘පර්වතය ඉදිරියට නෙරා යාමෙන් වූ ගුහාව’ යන්නයි. (ශ්‍රී සුමංගල ශබ්දකෝෂය, ද්විතීය භාගය,665) එය සාමාන්‍යයෙන් ‘ගල් ලෙන’ ලෙස සඳහන් වන ගල් ගුහාවකට වඩා විශාලත්වයෙන් හා ඉදිරියට නෙරා ඒමෙන් වැඩි ගල් ගුහාවන් සඳහා යොදන නාමයකි. ලුණුගම සිරි පරකුම්බා පිරිවෙනෙහි ප්‍රශ්තුත ගල් ගුහාවද ප්‍රමාණයෙන් හා ඉදිරියට නෙරා ඒමෙන් විශාල ගල් ගුහාවකි. මෙම ගල් ගුහවේ, පිළිම ගෙය පිහිටි මළුවේ සිට ඉදිරියට නෙරා ඇති කොටස දක්වා උස මීටර් 15.54 ක් (අඩි 51ක්) වේ. මුළු ලෙනේ දිග මීටර් 19.15 ක් (අඩි 63ක්) වේ. ගලෙන් ආවරණය ප්‍රදේශය ගල් බිත්තියේ සිට ඉදිරියට මීටර් 9.60 ක් (අඩි 31.5ක්) වේ. මේ අනුව සලකා බලන කල මෙම ගල් ලෙන ඉතා විශාල හා පර්වතය ඉදිරියට නෙරා ඒම නිසා ඇතිවූ ගල් ගුහවෙක් හෙවත් ප්‍රාහ්භාරයක් බව පැවසිය හැකිය.
මූල ඓතිහාසික යුගය
මිහින්තලය, රජගල වැනි වියලි කලාපයේ පිහිටි, ලංකාවේ මූල ඓතිහාසික යුගයට අයත් ඓන්ද්‍රීය බෞද්ධ විහාරාරාම හා සමාන වූ ස්ථාන 33 ක් පමණ තෙත් කලාපයට අයත් පහල කැලණි ගංගා ද්‍රෝණියේ දක්නට ලැබේ. මේවා අතරින් සමනබැද්ද, ඇඹුල්ගම, ලෙනවර, ලෙනෙගම්පොල හා අස්මඩල ‍මෙන්ම ලුණුගම ද ඉතා සුවිශේෂී ආවේණික ලක්ෂණ වලින් හෙබි ස්වාභාවික ලෙන් විහාර වේ. එක්වරම පොළොවෙන් උත්සන්න වූ කඳු බෑවුමක වූ මළුවක පිහිටා ඇති මෙම ගල් ගුහා අතරින් ලුණුගම හා අස්මඩල පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍ය මට්ටමේ වූ තැනිතලාවකය. (The Excavation at Samanabedda Ganegoda Raja-Maha Viharaya: an early historic monastic site in the lower-Kelaniya basin, Somadeva, R, Adikari, G, Solangaarachchi, R, Gunawardhana, P, 1996) මෙලෙස ලෙන්විහාර ලෙස සමාන ලක්ෂණ වලින් යුක්ත, එකම ප්‍රදේශයක එකිනෙකට ආසන්නව පිහිටි මෙම ලෙන් එකම යුගයේ බෞද්ධ භික්ෂූ ආරාම ලෙස පවතින්නට ඇතැයි නිගමනය කළ හැකිය. එම ලෙන් විහාර අතරින් ලුණුගමට ඉතා ආසන්නව පිහිට සමනබැද්ද ලෙන් විහාරය පිළිබඳව ඓතිහාසික විස්තරයක්, ගඩලාදෙණි විහාරයේ වැඩ විසූ දෙවෙනි ධර්මකීර්ති සංඝරාජ මාහිමිපාණන් වහන්සේ විසින් රචිත සද්ධර්මලංකාරය කෘතියෙහි ‘සමණගාම වස්තු’ ලෙස දක්වා ඇති අතර එම විස්තරයට අනුව අනුරාධපුරයේ උත්තිය රජතුමා (ක්‍රි.පූ. 201 - 191) රාජ්‍ය කරන කාලයේ සෑගිරියේ වාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා 12 නමක් ශ්‍රමණග්‍රාමයට වැඩම කළ බවක් කියවේ. (සමනබැද්ද රජමහා විහාර පුරාවත, පූජ්‍ය දීපානන්ද හිමි, පාළුගම). මේ අනුව ලුණුගම ලෙනද තත් යුගයේ සංඝයාවහන්සේලා වැඩසිටි ස්ථානයක් ලෙස නිගමනය කළ හැකිය.
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
ප්‍රවර්ගය: විහාර ප්‍රවර්ගය:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන
මානව සම්පත් කළමනාකරණය සමාගම් පරිදිය
මානව සම්පත් කළමනාකරණයට කි‍්‍රයාවලි කිහිපයක් අඩංගුවේ. එකට ගත්කළ ඉහත සඳහන් ඉලක්කය ලංකර ගැනීමට යොදා තිබේ. මෙම කි‍්‍රයාවලි මානව සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවකින් ඉටු කළ හැක. නමුත් සමහර කාර්යයන් ඉන් බාහිරව ලබාගත හැකි අතර එය වෙනත් දෙපාර්තමේන්තුවල කළමනාකරුවන් විසින්ද යොදාගත හැක. <ul> <li>	සේවා බලකාය සැලසුම් කිරීම</li> <li>	බඳවා ගැනීම (සමහර විට ආකර්ෂණය හා තෝරා ගැනීම සේ තවදුරටත් බෙදීම).</li> <li>	ඇතුළත් කරගැනීම සහ මගපෙන්වීම.</li> <li>	නිපුණතා කළමනාකරණය </li> <li>	පුහුණුවීම් සහ සංවර්ධනය. </li> <li>	සේවක පරිපාලනය. </li> <li>පඩිනඩිවලට වන්දි ගෙවීම. </li> <li>	කාලය කළමනාකරණය කිරීම. </li> <li>	ගමන් කළමනාකරණය කිරීම (මෙය සමහරවිට ගණකාධිකාරී අංශය විසින්).</li> <li>	වේතන ගෙවීම. </li> <li>	සේවක ප‍්‍රතිලාභ පරිපාලනය. </li> <li>	සේවකයින්ට යන වියදම සැලසුම් කිරීම. </li> <li>	කාර්යඵල ඇගයීම. </li> </ul>
චෙක් ජනරජය
චෙක් ජනරජය යනු, මධ්‍යම යුරෝපයෙහි පිහිටි භූමියෙන් වටවූ රටකි. බටහිරින් ජර්මනියෙන්ද, දකුණින් ඕස්ට්‍රියාවෙන්ද, නැගෙනහිරින්  ස්ලොවැකියාවෙන්ද සහ උතුරින්  පෝලන්තයෙන්ද මෙම රට මායිම්වී ඇත. 1.3 මිලියන වැසියන් හා සමගින් වන ප්‍රාග් නගරය මෙම රටෙහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වෙයි. බොහීමියාවෙහි සහ මොරාවියාවෙහි සහ සයිලීෂියාවෙහි කුඩා කොටසකද ඓතිහාසික බල ප්‍රදේශ චෙක් ජනරජයට අයත් වෙයි.
මානව සම්පත් කළමනාකරණය සමාගම් පරිදිය
වෘත්තීන්
චෙක් ජනරජය
චෙක් සමුහාණ්ඩුව 1999 සිට නේටෝ හි සාමාජිකත්වය දරන අතර 2004 වර්ෂයේ සිට යුරෝපියානු සංගමයේ සාමාජිකත්වය දරයි. චෙක් රාජ්‍යය ආරක්ෂණ සහ සහයෝගිතා සංගමයේද සාමාජිකයෙක් වේ. එහි සහභාගිකත්වය වශයෙන් චෙක් රාජ්‍යයේ අන්තර් ජාතික කාර්යයන් වන්නේ ඇමරිකානු හෙල්සින්හි කොමිසමේ කාර්යය භාරයන් නිරීක්ෂණය කිරීමයි. ජනවාරි 01, 2009 සිට ජුලි 1, 2009 දක්වා චෙක් සමුහාණ්ඩුව යුරෝපියානු සංගමයේ ජනාධිපති සංගමය අරඹයා කථාවක් පවත්වන ලදී. චෙක් රාජ්‍යය නොහොත් බොනිවියාව 1918 තෙක් හඳුන්වනු ලැබුවේ බොනිවියන් කිරැලේ භූමිය කියාය. මෙය 9 වැනි ශතවර්ෂයේ දී ස්ථාපිත කරන ලදි. 13 වැනි හා 14 වැනි ‍ශතවර්ෂ වල ලක්සෙම්බෝග් හා ප්‍රෙමිස්ලිඩ් පාලන සමයේ රටෙහි පළාත්, ප්‍රදේශ විශාල වශයෙන් වැඩි විය. 1526 ටොනොනස් අරගලයෙන් පසු බොනිවියා රාජධානිය ඔස්ට්‍රියා හා හයිගර් අතර එහි මුලික කොටස් තුන වශයෙන් හැඩිස්බර්ග මොනාචි තුලට සම්බන්ධ කරන ලදි. චෙකොෆ්ලොවිනියානු නිදහස් සමුහාණ්ඩුව 1918 ස්ථාපිත කරන ලද අතර, මෙය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඔස්ට්‍රෝ හන්ලේරියන් රාජධානියේ බිඳ වැටීමෙන් පසුව සිදු විය. මියුනික් එකඟතාවය හා චෙ‍කොෆ්ලාමිනියානුව තුළ ජර්මන් සම්බන්ධයට පසු රතු හමුදාවේ බටහිර ක්‍රියාකාරකම් හා චෙකොෆ්ලොවියාවෙන් වැඩි කොටසක් අත්පත් කර ගැනීමේ හේතුවෙන් කොමියුනිස්ට් පක්ෂය 1946 මැතිවරණයෙන් 38% දිනාගත්හ.
මානව සම්පත් කළමනාකරණය සමාගම් පරිදිය
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේදී ලබාගත හැකි වෘත්තීන් විවිධාකාරය. සාමාන්‍යකරණයට ලක්වූ මානව කළමනාකරණ රැකියාවන් තිබේ. ඊට මානව සම්පත් සහකරු දැක්විය හැක. එමගින්ම සමහර වෘත්තීන්, සේවා නියුක්තිය, බඳවාගැනීම සහ ස්ථානගතකිරීම ඊට අඩංගුවේ. මෙම රැකියාවලට සම්මුඛ පරීක්ෂණ මගින් තෝරනු ලැබේ.
චෙක් ජනරජය
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:යුරෝපා රටවල්‎
මානව සම්පත් කළමනාකරණය සමාගම් පරිදිය
වෘත්තිමය සංවිධාන මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ වෘත්තිමය සංවිධාන තිබේ. ඊට මානව සම්පත් කළමනාකරණ සමාජය, වරලත් සේවක සංවර්ධන ආයතනය සී අයි පී ඞී සහ ජාත්‍යන්තර පොදු කළමනාකරණ සමිතිය සහ කැනේඩියානු ජාත්‍යන්තර සේවක කළමනාකරණ සමිතිය අයත්වේ.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Resource_Management#Business_practice
පොරතිවු පත්තු ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
පොරතිවු පත්තු ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, නැගෙනහිර පළාතේ,   මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය
අවිකා ගෝර්
අවිකා සමීර් ගෝර් (උපත 30 ජූනි 1997) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ඉන්දියානු චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී නිළියකි. ඇගේ විශිෂ්ටතම කෘතිය ලෙස සැලකෙන්නේ බාලිකා වධු රූපවාහිනී කතාමාලාවයි. මෙහි ඇය විසින් ලාබාල ආනන්දි ජග්දීෂ් සිංගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. එසේම ඇය සසුරාල් සිමර් කා කතාමාලාවේ ද චරිත නිරූපණයෙන් දායක වී තිබේ. එම කතාමාලාව තුළ ඇය රෝලි සිද්ධාන්ත් භාරද්වාජ් යන චරිතය නිරූපණය කළා ය. ගෝර් ටොලිවුඩ් සම්ප්‍රාප්තිය සනිටුහන් කරමින් 2013 වර්ෂයේ දී උයියාලා ජම්පාලා චිත්‍රපටයේ රංගනයෙහි යෙදුණා ය. ඇය කන්නඩ සිනමාව වෙත ඇගේ ප්‍රවිෂ්ඨය සටහන් කරමින් අධ්‍යක්ෂකයකු මෙන්ම නළුවකු ද වන කිෂාන් ශ්‍රීකාන්ත්ගේ Care of Footpath 2 චිත්‍රපටයට 2015 වර්ෂයේ දායක වූවා ය. ගෝර් විසින් ළමා විලාසිතා සන්නාමයක් වන ජිනි ඇන්ඩ් ජොනී සඳහා නිරූපිකාවක වශයෙන් කටයුතු කොට ඇත. ඇගේ මව් භාෂාව වන්නේ ගුජරාති භාෂාවයි.
ගෝර් හින්දි භාෂා චිත්‍රපට සඳහා ද රංගනයෙන් දායක වී ඇති අතර, 2009දී ඇය රංගනයෙහි යෙදුණු Morning Walk චිත්‍රපටය සිනමා ක්ෂේත්‍රයේ ඇ‍ගේ ආගමනය ලෙස සැලකේ. මෙහි ඇය විසින් ගාර්ගි යන චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. 2010දී ඇය පාඨශාලා නැමැති තවත් හින්දි චිත්‍රපටයකට දායක වූවා ය. 2012දී ඇය චරිත නිරූපණයෙහි යෙදුණු තේස් චිත්‍රපටය ද හින්දි චිත්‍රපටයකි. එහි ඇය පියා රයිනා ශෂිකිරා යන චරිතය නිරූපණය කළා ය. 2013 වර්ෂයේ උයියාලා ජම්පාලා චිත්‍රපටයේ උමා දේවි චරිතය නිරූපණය තුළින් ඇය තෙලිඟු සිනමාවට පිවිසියා ය. 2014 දී ඇය ලක්ෂ්මි රාවේ මා ඉන්තිකි නැමැති තෙලිඟු චිත්‍රපටයේත්, 2015දී සිනෙමා චූපිස්තා මාවා නම් තෙලිඟු චිත්‍රපටයේත් රංගනයෙහි යෙදුණා ය. 2015දීම ඇය තානු නේනු නැමැති තෙලිඟු චිත්‍රපටයේ කීර්ති නැමැති චරිතය නිරූපණය කළා ය. ගෝර් ඇගේ කන්නඩ සිනමා අගමනය සනිටුහන් කරමින් Care of Footpath 2 චිත්‍රපටයේ ගීතාගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. 2016දී ඇය ''එක්කඩිකි පෝතවු චින්නවාඩා නම් තෙලිඟු චිත්‍රපටයට සිය දායකත්වය සැපයූවා ය. මෙහි ඇය නිරූපණය කළේ ආමලා/අයේෂා නැමැති චරිතයකි.
අවිකා ගෝර් ඇගේ රංගන ප්‍රතිභාව වෙනුවෙන් සම්මාන කිහිපයක්ම දිනා ඇත. බාලිකා වධු රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ළමා ආනන්දිගේ චරිතය නිරූපණය වෙනුවෙන් ඇය 2008 ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන උළෙලේ දී හොඳම ළමා ශිල්පිණියට හිමි සම්මානය දිනාගත් අතර, හොඳම නිළියට හිමි ජූරියේ විශේෂ සම්මානය ද ඇයට හිමි විය. 2009 සහ 2010 වර්ෂවල ද ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන උළෙලේ දී හොඳම ළමා නිළිය සඳහා වන සම්මානය ඇයට හිමි වූයේ බාලිකා වධුහි ඇය දැක්වූ රංගන කුසලතාව වෙනුවෙනි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
රයිගම් ටෙලීස් වසරේ නාලිකාව සම්මානය
රයිගම් ටෙලීස් වසරේ නාලිකාව සම්මානය ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ෂිකව පිරිනමනු ලබන්නේ රයිගම් සමාගම විසිනි. රූපවාහිනී තිරයේ වසරේ හොඳම ශ්‍රී ලාංකේය රූපවාහිනී නාලිකාව සඳහා උලෙලේ වැඩිම සම්මාන ලැබූ නාලිකාව ට සම්මානය ප්‍රධානය කෙරේ.
මෙම සම්මානය මුලින්ම ලබා දුන්නේ 2009 වසරේදීය. එතැන් සිට මෙම සම්මානය දිනාගත් අයගේ ලැයිස්තුවක් පහත දැක්වේ.
ආඝාතය
මොළයට රුධිරය සපයන්නා වූ රුධිර වාහිණීවල අවහිරතාවයක් ඇති වීම නිසා ඉතා ඉක්මනින් මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අඩපණවීම හේතුවෙන් ආඝාතය  නැමති තත්ත්වය  ඇතිවේ. මෙය මොළයට රුධිරය සැපයීම අඩාල වීමෙන් රුධිර වාහිණි තුල රුධිර කැටියක් සෑදිමෙන් හෝ වෙනත් ස්ථානයක ඇති වූ ලේ කැටියක් මොළයේ රුධිරවාහිණි වෙත ඇතුළුවීමෙන් හෝ මොළය තුල රුධිර ගැලීමකට ලක්වීමෙන් සිදුවිය හැකිය. අන්තිමේදී මෙය මොළයේ රුධිර සංසරණ පද්ධතියයේ වන අනතුරක් ලෙස හැඳින් වුවද  දැන් ආඝාතය යන වචනය බහුලව ව්‍යවහාර කෙරේ.
නිවැරදිව හඳුනාගෙන අදාල අවස්ථාවන්හි දී ප්‍රතිකාර ලබා නොදුන හොත් මෙමගින් සදාකාලිකවම ස්නායු අක්‍රියවීමක්, මෙමගින් ඇතිවන සංකූලතාවයන් සහ මරණ පවා ඇති විය හැකිය. මෙය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ හා යුරෝපයේ වැඩිහිටියන් තුල ආබාධිත තත්ත්වයන් ඇති කරන ප්‍රධානතම හේතුව වේ. දැනට ලොව පුරා සිදුවන මරණ අතරින් එය දෙවැනි ස්ථානයට පත්ව ඇතත් නොබෝ දිනකින්ම එය අංක එකේ ස්ථානයට පත්වන බවට සාක්ෂි ඇත. වයසින් වැඩිමහළු වත්ම අධික රුධිර පීඩනය, මීට පෙරත් ආඝාතය ඇතිවී තිබීම, දියවැඩියාව, අධි කොරස්ටරෝල් සහිත වීම. දුම්පානය කිරීම, උපත් පාලක පෙති පානය කිරීම සහ රුධිරය කාටි ගැසිමේ වැඩි ප්‍රබලතාවයක් ඇති රෝගීන් හට නැවත වරක් අඝාතය ඇතිවීමේ අවධානමක් ඇත. අධික රුධිර පීඩනය, රෝගය ඇති වීමට ඇති අවධානමක් ඇති සාධක අතරින් වෙන්කළ හැකි වැදගත්ම සාධකය වේ.
1970 දී ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය මගින් රෝගය සඳහා නිවැරදි අර්ථ දැක්වීමක් ලබාදී ඇත. ''මොළය තුල රුධිර සංසරණ පද්ධතියේ ඇතිවන යම් හේතුවක් නිසාවෙන් ස්නායු වල ඇතිවන දුර්වල තාවයන් පැය විසිහතරක කාලයක් ඇතුලත විනාශ වන ස්නායු පටක වල ක්‍රියාකාරිත්වය නැවත යථාතත්ත්වයට පත්කර ගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳව විග්‍රහ කෙරේ. නමුත් මෙම පැය විසිහතරේ කාල සීමාව ඇතැම්විට මතභේදාත්මක වේ. කෙටිකාලීනව මොළයට රුධිරය සැපයීම අවහිර වීම නිසා ඇතිවන ආබාධිත තත්ත්වය අඝාතයකින් වෙනකර හඳුනා ගැනීමට මෙම පැය විසිහතරේ කාලසිමාව භාවිතා වේ. මෙකි තත්ත්වය පැය විසිහතරක කාලයක් තුල නැවත මුළුමනින්ම යථාතත්ත්වයට පත්වේ. කෙසේ නමුත් ප්‍රතිකාර ක්‍රමවල් සොයාගැනීමත් සමගම අඝාත තත්ත්වය හඳුනාගත් අවස්ථාවේදීම ප්‍රතිකාර කිරීම මගින් රෝගයේ දරුණු ප්‍රතිඵල වලක්වා ගත හැකිය. රුධිර කැටි දියකර හැරීමේ ඖෂධ, රුධිර පට්ටිකා එකතුවීම වලක්වන ඇස්ප්‍රීන්, ඩයිපිරිඩමෝල් වැනි ඖෂධ අධි රුධිර පීඩනය පාලනය කිරීම. කොලෙස්ටරෝල් පාලනය කිරීම සහ රුධිරය කැටිගැසීම වළක්වාලන ඖෂධ මගින් රෝගයට ප්‍රතිකාර ලබාදීමට පුළුවන. මීට අමතරව භෞතචිකිත්සාව හා වෘත්තීමය චිකිත්සාව මගින්ද රෝගීන්ට ප්‍රතිකර කෙරේ.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ආඝාතය
ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාරය 2001
ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 2001 ජූලි 18 සහ සැප්තැම්බර් 2 අතර ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කළේය. දෙපිල නවසීලන්තය සමග තුන්කොන් එක්දින තරගාවලියකට ද ක්‍රීඩා කළ අතර ඉන් අනතුරුව ඔවුන් තරග තුනකින් සමන්විත ටෙස්ට් තරගාවලියකට ද ක්‍රීඩා කළහ.
ශ්‍රී ලංකාව ටෙස්ට් තරඟාවලියේදී ඉන්දියාව 2-1ක පරතරයකින් පරාජය කරමින් ජය ගත්තේය. පළමු සහ අවසන් ටෙස්ට් තරඟ ශ්‍රී ලංකාව ජයගත් අතර දෙවන තරඟය ඉන්දියාව ජයග්‍රහණය කළේය. එය 1999 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඕස්ට්‍රේලියාවට එරෙහිව ජයග්‍රහණයෙන් පසු පරාජයන් තුනකට පසුව ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියාවට එරෙහිව ලබාගත් දෙවන තරඟාවලි ජයග්‍රහණය සහ මව්බිමේදී ලබාගත් පළමු තරඟාවලියයි මහේල ජයවර්ධන ලකුණු 296ක් ලබා දෙපිලේ වැඩිම ලකුණු ලාභියා වූ අතර කඩුලු 23ක් දවාගත් මුත්තයියා මුරලිදරන් තරගාවලියේ වීරයා ලෙස නම් කෙරිණි. සචින් තෙන්ඩුල්කාර් සංචාරයෙන් ඉවත් වූයේ, තුවාල වූ ඔහුගේ දකුණු ඇඟිල්ලේ ස්කෑන් පරීක්ෂණයකින් පසුව, සුව වී නොමැති බව අනාවරණය වීමෙන් පසුවය. ඒ සමඟින්, 1989 දී ඔහු පිට පිට තරග 84 ක් ක්‍රීඩා කිරීමෙන් පසු පළමු වරට ටෙස්ට් වරම් අහිමි විය.
අටපිරිකර
"අටපිරිකර" හෙවත් "අෂ්ඨ පරිශ්කාරය" සඳහා බෞද්ධ සමාජය තුළ හිමිව ඇත්තේ අද්විතීය ස්‌ථානයකි. අටපිරිකර පිළිගැන්වීම වනාහී අට මහා කුසල් වලින් එකකැයි යනුවෙන්ද බෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල සඳහන්ව ඇත. මෙහිදී අටපිරිකර යනු මහණ උපසදම්පදාව ලැබීමට අත්‍යවශ්‍ය පිරිකර අටක එකතුවකි. අදනය, පටිය, තනිපට සිවුර, දෙපට සිවුර, පාත්‍රය, දැලිපිහිය, කරකැත්ත, පෙරහන, ඉදිකටු, නූල්බෝල වශයෙන් ශ්‍රමණ පරිසකර අට දැක්වේ.
අෂ්ඨ පරිෂ්කාර නම්,
"පත්තං පරිස්සාවනං කාය බන්ධනං නිච්චරං වාසි සුචිං ච සංඝ දන්ති යේ නිච්ච පසන්ත චිත්තා තේ එහි භික්‍ඛුනි වදන්ති බුද්ධා"
ආහාර ස‍්වස්ථතාව
ආහාර ද්‍රව්‍යවල සුරක්ෂිත භාවය
ආහාර ද්‍රව්‍යවල සුරක්ෂිත භාවය යනු විද්‍යාත්මක විග්‍රහකිරීමක් වන අතර මෙමගින් සෞඛ්‍ය ආරක්ෂිතව ආහාර ද්‍රව්‍ය පරිහරණය කිරීම, පිළියෙල කිරීම සහ ගබඩා කිරීම මගින් ආහාර මගින් බෝවන රෝග ඇති වීම වළක්වාගත හැකිය. මෙහිදී අති භයානක සෞඛ්‍ය අවදානම් තත්ව වළක්වා ගත හැකි ක්‍රමෝපායන් පිළිබදව විග්‍රහ කරනු ලබයි. ආහාර මගින් පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට රෝග බෝකිරීමක් ඇති කළ හැකි අතර ආහාර ද්‍රව්‍ය මත බැක්ටීරියාවන් වර්ධනය වීමෙන් ආහාර විෂවීම ඇති වේ. සංවර්ධිත රටවල ආහාර පිළියෙල කිරීමේ දී සංකිර්ණ සම්මතයන් ඇති නමුත් සංවර්ධනය නොවූ රටවල ආහාරවල සුරක්ෂිතතාවය පිළිබදව ඇති ප්‍රධානතම සාධකය වන්නේ සෞඛ්‍යාරක්ෂිත පානීය ජලය ප්‍රමාණවත් තරම් ඇති ද යන්නයි. මෙයද ආහාරවල සුරක්ෂිතතාවය පිළිබදව එක්තරා වැදගත් අංගයකි.
පරිශීලක සාකච්ඡාව
පරිශීලක සාකච්ඡාව තනමින් බැඳියක් ඔස්සේ පැමිණ ඔබ පිවිස ඇත්තේ දැනට නොපවතින පිටුවකටයි. මෙම ලිපිය තැනීමට අවශ්‍ය නම්, පහත ඇති කොටුව තුල අකුරු ලිවීම අරඹන්න (වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා උදවු පිටුව බලන්න). ඔබ මෙහි පිවිස ඇත්තේ අත්වැරැද්දකින් නම්, ඔබගේ ගවේෂකයෙහි ආපසු බොත්තම ඔබන්න.ෳබැඳියක් ඔස්සේ පැමිණ ඔබ පිවිස ඇත්තේ දැනට නොපවතින පිටුවකටයි. මෙම ලිපිය පිටුවකටයි. මෙම ලිපිය තැනීමට අවශ්‍ය නම්, පන් නම්, ඔබගේ ගවේෂකයෙහි ආපසු බොත්තම ඔබන්න.ෳබැඳියක් ඔස්සේ පැන් නම්, ඔබගේ ගවේෂකයෙහි ආපසු බොත්තම ඔබන්න.ෳබැඳියක් ඔස්සේ පැ
සිංහල ජන නාටක
අද දක්නට ලැබෙන තාත්වික හෝ විදග්ධ නාට්‍යවලට ඉතා දිගු ඉතිහාසයක් නොමැත.එසේ දීර්ඝ කාලීන ඉතිහාසයක් ඇත්තේ ජන නාට්‍යවලට ය .දේශීය රටට සමීප වූ නාට්‍ය කලාවක් බිහි කිරීමේ උත්සාහ වු එදිරිවීර සරත්චන්ද්‍රයන් විසින් එම නාට්‍ය කලාව සොයා පහදා ගැනීමේ දි මෙම ජන නාට්‍යවල ආභාෂය බොහෝ සෙයින් ලබාගෙන තිබේ. තොවිල් පවිල්,කංකාරි, ගම් මඩු,දෙවොල් මඩු,ශාන්ති කර්ම ඇසුරෙන් ලබා ගත් ආභාෂය ඔහු සිංහල නාට්‍ය කලාවක් බිහි කිරීමේ දි යොදා ගත්තේය.
මේ අයුරින් අපට හදුනාගත හැකි ජන නාට්‍ය වනුයේ,
==සොකරි විශේශතා '' සොකරි නාටකය වනාහි උඩරට පළාත් වලටත් වන්නියටත් සතර කෝරළේ ඇතැම් පෙදෙස් වලටත් සීමාවු ගැමි නාට්‍ය විශේෂයකි.මේ නාට්‍යය මුහුදුබඩ පෙදෙස් වල හෝ දකුණු පළාතේ රඟදැක්වීම සිදුනොවේ.මෙම සොකරි නාට්‍යයේ විශේෂ ලක්ෂණය නම් අනුරෑපණ මාධ්‍යයෙන් කථාවක් කීමය.කණ්ඩායමේ නායකයා විසින් කිසියම් සිද්ධියක් කවියෙන් විස්තර ‍කරන අතර නළුවෝ එය අනුකරණාත්මක නැටුමකින් දක්වති.මෙහි සමහර නළුවෝ වෙස් මුහුණු පළදින අතර නැටුමටහා ගැයුමට උපයෝගී කරගන්නා බෙරය වනාහි උඩරට භාවිතා වන ගැට බෙරයයි. සොකරි නාට්‍යයට මුලාශ්‍ර වන්නේ සොකරි කථාවයි.මෙම කථාවේ ස්වරෑප පළාතින් පළාතට ‍මඳ වශයෙන් වෙනස්වේ.ඊට අනුව නාට්‍යයේ ස්වරෑපයද වෙනස්වේ.කෙසේ වුවද සොකරි නාටකයක පොදු කථාවක් තිබේ. මේ කථාව එක් එක් කණ්ඩායම් ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට යම් යම් වෙනස්කම් ඇතුව ඉදිරිපත් කරයි.
මෙහි පොදු කථාව වනුයේ ගුරැහාමි නැමැත්තා ඔහුගේ බිරිඳ වන සොකරිය සහ පරයා සමග ලක්දිවට පැමිණ පදිංචියට ඉඩමක් සොයති.තඹරාවිටදී ඔවුන්ට වෙදරාළ කෙනෙක් ඉඩම් කැබැල්ලක් දෙයි.එහි ගෙයක් සාදාගෙන සිටින අතර ගුරැහාමිගේ කකුල බල්ලෙක් සපාකයි.ඔහුට වෙදකම් කිරිමට කැඳවනු ලැබු වෙදරාල සමඟ සොකරිය රහසිගතව පලායයි.කෙළවර ආපසු ගෙනඑනුලැබ සියළු දෙනා සමා‍දානවෙයි.මුලික වශයෙන් කථාව එසේ වුවද රංගනයේදී නොයෙකුත් අතුරැ කථා රසවත් සිදුවීම් අපමණව නිරෑපණය කෙරේ.
සොකරි නාටකය පිළිබඳ පර්යේෂණ කළ විද්වතුන් පවසන්නේ මුලික වශයෙන් ගැමි රඟ මඩලෙහි නිර්මාණ කෞශල්‍යය හා ගැමි ජන විඥානය මේ තුළින් මැනවින් දක්නට ලැබෙන බවයි.කෘෂිකාර්මික ජීවිතයක් ගතකරන ගැමියාට සැහැල්ලුවක් විනෝදයක් ලැබිමට මෙම ජන නාට්‍ය මගින් හැකිවේ.සරල හාස්‍යය මෙන්ම සමාජ ශෝධක ක්‍රියාවක්ද මෙම ජන නාට්‍ය තුළින් සිදුවේ.
අනුප්‍රාසයට මුල්තැන දෙමින් ඒ අනුව බෙර පද වයමින් ඊට අනුව ගායනය,රංගනය ඉදිරිපත් කිරී‍මෙන් විචිත්‍රතාවයෙන් යුත් රඟ මඬලක් දැකිය හැකිය.සොකරි නාටකයෙහි ගායනා කරන ඇතැම් කවි ජන කවිවල විද්‍යමාන සාහිත්‍යමය අගය පළකරයි.පහතින් දැක්වෙන්නේ එහි ගැ‍යෙන කවියකි
"ආල වඩන පියයුරු  දෙක ළැම   දිලිසෙන්නේ
කෝළ නැතුව  සබයට
එළි බැසලා නටන්නේ
මාල කරට දමා  හැට්ට  සළු
පළදින්නේ
බාළ සොකරි  ළමා   මෙනුඹ
නටා වරෙන්නේ''
සෘංගාරයක් ඇතිවන අයුරින් මේවා ගායනා කරයි.මෙය මධ්‍යම රාත්‍රියේදි රඟ දක්වන කොටසකිකෙසේ වුවද සිංහල ජන නාට්‍ය අතර ගැමි මතය මුර්තිමත් කරන සරළ ප්‍රියමනාප අංගයක් ලෙසසොකරි දැක්විය හැකිය.
සිංහල ජන නාට්‍ය අතර තවත් කැපී පෙනෙන ජන නාට්‍යයක් වනුයේ කෝළම් නැමැති ජන නාට්‍යයයි.
කෝළම්
කඳුරැ, රැක් අත්තන,සමඳරා වැනි සැහැල්ලු ලීයෙන් සදනලද වර්ණවත් වෙස් මුහුණු පැළද නැටීම කෝළම් වල ප්‍රධාන ලක්ෂණයකි.කෝළම් නාට්‍යයේ ප්‍රථම භාගයේදි කථා වස්තුවට සම්බන්ධ නැති විවිධ පාත්‍රයන් ඉදිරිපත් කොට අවසානයේ කථා වස්තුවක් හෝ දෙකක් නිරෑපනය ‍කෙරේ.මේ නිරෑපණය සඳහා මාධ්‍ය වශයෙන් උපයෝගී කොට ගන්නේ කවි කීම හා හිටිවන සංවාදයයි. නාට්‍ය ස්වරෑපයෙන් ඉදිරිපත් කිරිම සඳහා කවියට නඟා සකස් කරන ලද කථා වස්තු කිහිපයක් කෝළම් නාට්‍ය කණ්ඩායම සතුවේ.
ඉතාමත් උසසස් කලාත්මක  නාට්ටිය අංගයන්ගෙන් සමන්විත කෝලම් නාට්‍යය කලාව පහතරට සම්රාදයේ  ප්‍රදාන තැනක් ගනි. ශාන්ති කර්ම වල මෙන්ම  වෙස්මුහුණු  පැලද කරන රංගනයන් උවද කෝළම් නාට්‍යය කලාව ශාන්ති කර්ම සමග සම්බන්දයක් නොමැත. යත්විජිත පාලන සමයේ  තිබු  දුර්වලතාවයන් ඉස්මතු කරමින් පවතින පාලන ක්‍රමය උපහාසයට  සහ විවිචනයට ලක් කිරිමක්  සිදුවේ.
සබේ විදාන හා සභාපති පමණක්‌ වෙස්‌ මුහුණු පළදින්නේ නැත. සභාපති නික්‌ම ගිය පසු පිළිවෙළින්
ලියනආරච්චි, අණබෙර, නොංචි, පොලිස්‌, හේවාජසයා, ලෙංචිනා, මුදලි සමග හොංචා,කාපිරි, දෙමල. මුස්ලිම්. රජ කට්‌ටුව පැමිණේ. ඉක්‌බිත රජ හා බිසව පැමිණේ අනතුරුව. සිංහ, ගොන්  කොටි, කව රාක්ෂ , සුරබ වල්ලිය.නාග, මරු, ගුරුළු යන රාක්‍ෂ නැටුම් රඟ දැක්‌වේ.
ඉන් අනතුරුව රඟ දක්‌වන්නේ තෝරාගත් කථා පුවතකි. සදකිදුරු, මනමේ, ගොටිම්බර වැනි ඓතිහාසික කතා පුවතක් හෝ ජාතක කථා පුවතකි
කෝළම් නිර්මාණය හා රංගනය ගැමියන්ගේ කලා කුසලතාවන් මෙන්ම ගැමි කලාවක් ඉදිරිපත් කිරිමෙහි ඔවුන් සතුවු පෞරැෂයද මැනවින් විදහා දක්වයි. <br.>
නාඩගම්
ජන නාට්‍ය අතර නාඩගම්වලට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිවේ.ඊට හේතුව ‍ශෛලිගත නාට්‍ය සම්ප්‍රද්‍රාය ප්‍රතිෂ්ඨාපනයට නාඩගම මුල්විය.දේශීය නාට්‍ය කලාවේ සමාරම්භය සිදුවුයේ මෙම ජන නාට්‍ය වි‍ශේෂයක්වු නාඩගම් ඇසුරිනි. දහනව සියවසේ මුල් භාගයේ නාඩගම් බිහිවුනා යැයි සැලකේ.මෙම නාට්‍ය වඩාත් ප්‍රචලිතව ඇත්තේ බටහිර මුහුදු බඩ වෙරළෙහිය.අංග සම්පුර්ණ දෟශ්‍ය කාව්‍ය ලක්ෂණ නාඩගම් තුළ තිබෙන බව පිළිගැනේ.නාඩගමක් සම්පුර්ණයෙන්ම විකාශනය වන්නේ ගීතය මාර්ගයෙනි.මෙහි නාට්‍ය රසය උත්පාදනයට විශාල අවධානයක් ලැබේ.
සිංහල පැරණි නාඩගම් රචකයාලෙස සැලකෙන්නේ පිලිප්පු සිංඤ්ඤෝ නැමැත්තාය.මේඅයුරින් බිහිවු නාඩගම් අනෙකුත් ජන නාට්‍ය සේම රාත්‍රියේ රඟ දක්වයි.රැයක් මුළුල්ලේ මෙයරඟ දැක්වේ.නාඩගම් රඟ දක්වනු ලබන්නේ පස්ගොඩ ගැසීමෙන් පොළවේ මටිටමෙන් උස්කාට අර්ධ කවාකාරයෙන් තනාගත් රංඟභුමියක් ප්‍රේක්ෂකාගාරය කරගනිමිනි.මෙම නාඩගම් තුළින් ප්‍රේක්ෂකයාගේ පරිකල්පනය අවදිකරයි.කිසියම් වින්දනයක් අත්කරදීමට සමත් කලාත්මක සන්දර්භයක් තුළ මෙම නාඩගම විකාශනයවේ.කෙසේ වුවද මෙම නාඩගම් නුතන නාට්‍ය කලාවට ‍බෝහෝ සෙයින් වැදගත්වේ.
අපේ සංස්කෘතික උරැමයන් ලෙස ගතහැකි මෙම ජන නාට්‍ය සමහරක් අදටත් අප අතර පවති. මේවා කියාපාන්නේ අපගේ අනන්‍යතාවය නොවේද ඉතා පෞරාණික සංස්කෘතියකට උරැමකම් කියන අප මෙම ජන නාට්‍ය තවදුරටත් රැක ගැනීමට කටයුතු කළ යුතුය .
මේ අඩවියත් බලන්න
ප්‍රවර්ගය:සංස්කෘතිය
මස්කෙළිය
මස්කෙළිය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ නුවර එළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි නගරයකි. වර්ෂ 1974 දි මාටින්එයා ගුවන් සේවයේ 138 ගුවන් යානය ගුවන් යානා අනතුර සිදුවුයේ මෙම ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතවය.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
EPOTES
Epoptes Server.
පරිගනක විද්‍යාගාරයක පරිගනක ක්‍රියාකාරකම් කලමනාකරනය සදහා බෙහෙවින් ඉවහල්වන මෘදුකාංගයක් ඉසුරු ලිනක්ස් පරිගනකය තුල ස්තාපනය කර ඇත.
මෙයින් ඔබට පහත අවශ්‍යතා සම්පුර්ණ කර ගත හැකිය.
1.සිසුන්ගෙ පරිගනක ක්‍රියාකාරකම් අදීක්ශනය කිරීම.
2.ගුරුවරයාට ඔහුගේ ක්‍රියාකාරකම් අන් සිසුන්ට එකවර දර්ශනය කිරීමට ඇති හැකියාව.
3.Multimedia එකක් නොමැති විට ඉගෙනම් ක්‍රියාකාරකම් වලට ප්‍රයෝජනවත් වීම.
4.පරිගනක එකවර shutdown කිරීමේ හැකියාව
යනාදිය දැක්විය හැක.
ඔබත් මෙය ඔබගේ ඉසුරු ලිනක්ස් පරිගණක විද්‍යාගාරයේ ස්තාපනය කර විද්‍යාගාරයේ කලමනාකරනය පහසු කර ගන්න.
Epoptes Server එක ස්ථාපනය කිරීම.
පහත විධානය භාවිත කර epoptes පරිගනකයට ස්තාපනය කරගන්න. (මෙය ඔබගේ epoptes server එක ලෙස සැලකිය යුතුයි.තවද server එක සදහා IP address එකක්ද ලබා දි තිබිය යුතුය.)  උදා.192.168.1.2/24 )   1.sudo apt-get install epoptes එය පරිගණකයට ස්ථාපනය වූ පසු පහත ආකාරයට epoptes users group එකක් එකතු කර ගන්න.   2.මේ සදහා පහත විධානය භාවිත කරන්න.
sudo gpasswd -a username epoptes
(මෙම විධානය භාවියෙයන් පසු පරිගණකයෙන් log off වී logon වෙන්න)
ඔබට terminal භාවිතය අපහසු නම් users සහ groups එකතු කිරිමට USERS AND GROUPS TOOL එක භාවිතා කළ හැකිය.
ඔබ ඉසුරු ලිනක්ස් පරිගනකමේ පිහිටුවා ඇති Software Centre එකට ගොස් USERS AND GROUPS ටූල් එක search කර ස්ථාපනය කර ගන්න.(මෙෙ tool එක ස්ථාපනයෙන්  පසු
පරිගණකයෙන් log off වී logon වන්න.
ඉන්පසු dash එක මත click කර users and groups තෝරා ගන්න.මෙහි දී ඔබට ඉතා පහසුවන් epoptes group එක එකතු කර ගත හැක. මෙම group එක එකතු කිරීමෙන් පසු  පරිගණකයෙන් log off වී
logon වන්න.
විද්‍යාගාරයේ සෙසු පරිගණක වලට epoptes client ස්ථාපනය කරමු.
සෙසු පරිගණක වලටද  සුදුසු පරිදි ip adderss ලබා දී තිබිය යුතුය. උදා.192.168.1.3 /24 192.168.1.4/24 ...................................ලෙස. පහත විධානය භාවිත කර epoptes-client විද්යාගාරයේ  සෙසු පරිගණක වලට ස්ථාපනය කර ගන්න. 2. sudo apt-get install epoptes-client මෙය ස්ථාපනය වූ පසු පහත විධානය භාවිතමයන් epoptes default මගානුව සියළු client පරිගණක වල  සංස්කරණය කරන්න. sudo gedit /etc/default/epoptes-client
epoptes-client ගොනුව පහත අකාරයට සංස්කරණය කරන්න Insert epoptes server ip      SERVER=192.168.1.2 (SERVER යන්න ඉදිරියෙන් # ලකුණ ඇත්නම් එය ඉවත් කරන්න. දැන් ඔබ epoptes server එකෙන්  එක් එක් clietnt පරිගණක සඳහා certificates ලබා ගත යුතුය.ඒ සදහා ඔබ සෑම  client පරිගනකයින්ම පහත විධානය ලබා දිය යුතුය.        5. sudo epoptes-client -c (මෙයින් සිදු වන්නේ   OpenSSL certificate epoptes server එක මගින් ලබා ගැනීමයි)
ඩොමිනිකානු සමුහාණ්ඩුව
ඩොමිනියානු සමුහාණ්ඩුව හිස්පැන්නියෝලා දුපත මත පිහිටි රාජ්‍යයකි. එය කැරිබියන් ප්‍රදේශයේ ඇන්ටිල්ස් දුපත් සමුහයේ කොටසකි. බටහිර කොටස් තුනක් හයිට් රාජ්‍යය විසින් අත්පත් කරගෙන සිටින අතර හයිපැන්සියෝලා රටවල් දෙකක් අතර බෙදී යන කැරිබියානු දුපත් වලින් 2 න් එකකි. වර්ග ප්‍රමාණය හා ජනගහනය අතින් ඩොමිනිකන් සමුහාණ්ඩුව කැරබියානු රාජ්‍යයන්අතර පිහිටි රාජ්‍ය අතරින් විශාලතම රටයි(කියුබාවට පසු). එය වර්ග කි.මි. 48,442 (වර්ග සැතැප්ම 18,704) හා ජනගහනය මිලියන 10 කි.
7 වැනි ශතවර්ෂයේ ටයිනෝස්වරුන්ගෙන් වාසස්ථානය වු මෙය 1492 ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් ඩොමිනියානු සමුහාණ්ඩුවට ලඟා වීමෙන් පසු ඇමරිකාව තුළ වු පළමු මුලික යුරෝපියානු වාසස්ථානය ද විය. රටෙහි අගනුවර වන සැන්ටේ ඩොමින්ගෝ සහ නව ලෝකයේ ස්පාඤ්ඤයේ පළමු අගනුවර ද වන්නේය. සැන්ටෝ ඩොමින්යෝ හි ඇති පළමු විශ්වවිද්‍යාලයද, දේවස්ථානය, මාලිගාව හා පසුව සඳහන් කරන පරිදි ක්ලුඩැඩි ජනාවාස ප්‍රදේශයද ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් වන අතර එම ස්ථාන යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන ලෙස හැඳින්වේ.
ජාතික නාමල් උයන
දඹුල්ල ගල්කිරියාගම ජාතික නාමල් උයන හා රෝස තිරිවානා කන්ද පිළිබඳ පුරාවෘත්තය ක්‍රිස්තු පූර්ව තුන් වැනි සියවසේ දේවානම් පියතිස්ස රජුගේ කාලය දක්වා විහිදෙයි. අනුරාධපුර යුගයේ පෞරාණික නටඹුන් ‍රැසක් පවතින මෙහි බෝධිඝර, පෞරාණික ගල් පඩි හා ගල් කණු ආදියෙන් සමන්විතයි. වසර කෝටි 50 ක් පැරණි ශාක පොසිල රැසක් හා වසර 2000 ක් පමණ පැරණි ඉතිහාසයක් නාමල් උයන සතුය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 924 දී ශ්‍රී ලංකාවේ රජ කළ දප්පුල නම් රජු විසින් මිනිසුන් සඳහා වූ අභය භූමියක් ලෙස නාමල් උයන නම් කර ඇති බව නාමල් උයනට පිවිසෙන ආඩියාගල මාර්ගයේ ඇති සෙල් ලිපියේ සඳහන් වේ.
අක්කර 760 කින් සමන්විත ජාතික නාමල් උයනේ පරිසර පද්ධති රැසක් දක්නට ලැබෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ එකම ස්ථානයක වැඩිම නා ගස් ප්‍රමාණයක් ඇති ස්ථානය ද මෙය වේ. මෙහි ප්‍රමුඛතම ශාකය නා වන අතර බටු නා, දිය නා ආදි විශේෂයන්ද ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වෘක්ෂය ලෙස නම් කළ නා ගසට අමතරව නාමල් උයන තුළ හල්මිල්ල, කළුවර, මිල්ල ආදි ශාක රැසක් ද දක්නට ලැබෙයි. අපේ රටට ආවේනික වූ හා ආවේනික නො වූ පක්ෂි වර්ග 18ක් ඇති බවත් ඖෂධීය ශාක විශේෂ 72 ක් හා කෘමි විශේෂ 75 ක් ඇති බවත් පර්යේෂණ මගින් අනාවරණය වී තිබේ.
පුරා විද්‍යා රක්ෂිතයක් ද වන නාමල් උයන කරුණු 5ක් යටතේ පුරා විද්‍යාත්මක අතින් වැදගත් වේ. ජාතික නාමල් උයනේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් වසර කෝටි 50 ක් පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරෙන රෝස තිරිවාන නිධියක් ද පවති.මෙය දකුණු ආසි‍යාවේ ඇති පැරණිතම හා විශාලතම රෝස තිරිවාන නිධිය ලෙස ද හැදින්වේ. තිරිවාන නිධිය තුළ "ආගනේය "නම් පාෂාණ විශේෂය ඇති බවත් පර්යේෂණ මගින් සනාථ ක‍රගෙන ඇත.
පුරා විද්‍යාගවේෂකයෙකු වන බන්දු වීර‍වර්ධන මහතා 2002 ජනවාරි මස දී වසර කෝටි 25 ක් පැරණි ශාක පොසිල ඇති බව ජාතික නාමල් උයන තුළ කළ පර්යේෂණ වලින් තහවුරු කර ගෙන ඇත. ඔහුගේ නිගමනයට අනුව මෙහි අක්කර 20 ක භුමි භාගයක පොසිල විසිර තිබේ. පුරා විද්‍යාත්මක, අධ්‍යාපනික හා පාරිසරික වටිනාකමකින් යුතු ජාතික නාමල් උයනේ සුවිශේෂ පස් වර්ග 3 ක් ද ඇති බව පර්යේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත. නාමල් උයනේ අසිරිය වැඩි කරනුයේ රෝස තිරිවාන නිධිය නිසාය. මෙය අක්කර 250 ක් පමණ පෙදෙසක විසිර ඇත. පුරා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලට අනුව රෝස තිරිවාන වලින් නිපැයු  පබළු හමුවී ඇති අතර මෝගල් අධිරාජ්‍යයාගේ පෙම්වතිය සිහිවීම සඳහා ඉදි කළ ටජ් මහල් මන්දිරයේ ජනේල අලංකාර කිරීමට ද රෝස තිරිවාන යොදා ගෙන ඇති බව සනාථ වී ඇත. පරිගණක අමතර කොටස් සඳහා හා වාහනවල වින්ඩිස්ක්‍රීන් සඳහාත් රෝස තිරිවාන යොදා ගැනේ. සංරක්ෂිත වනාන්තරයක් වන ජාතික නාමල් උයන මේ වන විට ජනාධිපති පරිසර සම්මානලාභී වනවාසී රාහුල හිමියන්ගේ භාරකාරත්වයෙන් පවතී. උන්වහන්සේ නාමල් උයන සංරක්ෂණය කරවීමට දක්වන මෙහෙය පරිසර හිතකාමීන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක්වී ඇත.
මුලාශ්‍ර
(විජය පුවත්පත අනුග්‍රහයෙන් )
මේ අඩවියත් බලන්න
ශ්‍රි ලංකාවේ ජාතිකත්වය
මානව සම්පත් කළමනාකරණයහි සමාගම් පරිචිය
මානව සම්පත් කළමනාකරණයට කි‍්‍රයාවලි කිහිපයක් අඩංගුවේ. එකට ගත්කළ ඉහත සඳහන් ඉලක්කය ලංකර ගැනීමට යොදා තිබේ. මෙම කි‍්‍රයාවලි මානව සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවකින් ඉටු කළ හැක. නමුත් සමහර කාර්යයන් ඉන් බාහිරව ලබාගත හැකි අතර එය වෙනත් දෙපාර්තමේන්තුවල කළමනාකරුවන් විසින්ද යොදාගත හැක. <ul> <li>	සේවා බලකාය සැලසුම් කිරීම</li> <li>	බඳවා ගැනීම (සමහර විට ආකර්ෂණය හා තෝරා ගැනීම සේ තවදුරටත් බෙදීම).</li> <li>	ඇතුළත් කරගැනීම සහ මගපෙන්වීම.</li> <li>	නිපුණතා කළමනාකරණය </li> <li>	පුහුණුවීම් සහ සංවර්ධනය. </li> <li>	සේවක පරිපාලනය. </li> <li>පඩිනඩිවලට වන්දි ගෙවීම. </li> <li>	කාලය කළමනාකරණය කිරීම. </li> <li>	ගමන් කළමනාකරණය කිරීම (මෙය සමහරවිට ගණකාධිකාරී අංශය විසින්).</li> <li>	වේතන ගෙවීම. </li> <li>	සේවක ප‍්‍රතිලාභ පරිපාලනය. </li> <li>	සේවකයින්ට යන වියදම සැලසුම් කිරීම. </li> <li>	කාර්යඵල ඇගයීම. </li> </ul>
වෘත්තීන්
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේදී ලබාගත හැකි වෘත්තීන් විවිධාකාරය. සාමාන්‍යකරණයට ලක්වූ මානව කළමනාකරණ රැකියාවන් තිබේ. ඊට මානව සම්පත් සහකරු දැක්විය හැක. එමගින්ම සමහර වෘත්තීන්, සේවා නියුක්තිය, බඳවාගැනීම සහ ස්ථානගතකිරීම ඊට අඩංගුවේ. මෙම රැකියාවලට සම්මුඛ පරීක්ෂණ මගින් තෝරනු ලැබේ.
ඊ ඕ ඊ (ඊක්වල් ඔපර්චුනිට් එම්ප්ලෝයිමන්ට්-  සම අවස්ථා සේවා නියුක්තිය) විශේෂඥයින් හෝ විශ්වවිද්‍යාලීය බඳවා ගන්නන් විසින් මෙම පත්වීම්වලට තෝරාගනු ලැබේ. වන්දි සහ ප‍්‍රතිලාභ කාර්යයන් කෙරෙන්නේ වන්දි විශ්ලේෂකයින් මගිනි. ඊට අමතරව වේතන පරිපාලකයින් සහ වන්දි පරිපාලකයින් විසින්ද මෙය ඉටු කෙරේ.
වෘත්තිමය සංවිධාන මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ වෘත්තිමය සංවිධාන තිබේ. ඊට මානව සම්පත් කළමනාකරණ සමාජය, වරලත් සේවක සංවර්ධන ආයතනය සී අයි පී ඞී සහ ජාත්‍යන්තර පොදු කළමනාකරණ සමිතිය සහ කැනේඩියානු ජාත්‍යන්තර සේවක කළමනාකරණ සමිතිය අයත්වේ.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Resource_Management#Business_practice
ජෝසුන්හි යේජොං රජ
ජොසොන්හි යේජොං (12 පෙබරවාරි 1450 – 31 දෙසැම්බර් 1469) යනු කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශයේ 8වන රජුයි. ඔහු සිය පියා වූ සේජෝ රජුගෙන් පසු 1468දී සිහසුනට පත්වන විට වයස අවුරුදු 18කි.‍ (කොරියානු ක්‍රමය අනුව 19) නමුත් රාජ්‍ය පාලනය සිදු කිරීමට තරම් ශාරීරික සුවතාවකින් නොවූ ඔහු වසරකට පසු මියගියේය.
යේජොංගේ සමයේ සිදු වූ ප්‍රමුඛ සිදුවීමක් ලෙස නම් ඉ (남이 장군, 南怡) සෙන්පතියාගේ නඩු තීන්දුව සහ මරණය දැක්විය හැක. නම්-ඉ ප්‍රකට වූයේ ගං-සුන් සෙන්පති සහ සෙස්සන් සමග එක් වී යි සි-ඒ කැරැල්ල මැඬලීම හේතුවෙනි. 28වන වියේදී, ඔහුව යුධ අමාත්‍ය ලෙස පත් කෙරිණි. කෙසේනමුත්, යේජොං රජු වූ පසු, නම්-ඉ කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පසු වූ යු ජග්වං (유자광, 柳子光) නැමැති අමාත්‍යවරයා නම් ඉව රාජද්‍රෝහී චෝදනාවන්ට හසුකළේ ය. මෙයට ගං සුන් (강순, 康純) අමාත්‍යවරයාවද හසු කළ යු, රජු ඉදිරියේ ඔවුනට නඩු පැවරීය. ඔවුනව වරදකරුවන් කොට දඬුවම් පමුණුවන ලද අතර, යු ජා-ග්වංව උසස් නිලයකට පත්කොට ඔහුට කුමාර තනතුරක් ලබා දිණි. මෙම සිදුවීමෙන් පසු, යු විසින් තමන්ට වඩා උසස් බොහෝ අමාත්‍යවරුනට එරෙහිව මෙසේ වරද පැටවීම සිදු කරන ලදී.
චරිතාපදානය
1450දී ජොසොන්හි සේජෝ රජුගේ දෙවන පුත්‍රයා ලෙස උපන්නේය. ඔහුගේ චාරිත්‍රානුකූල නාමය හේයැං කුමරු නම් විය. නමුත් ඔහුගේ වැඩිමහල් සොයුරා වූ කිරුළහිමි උයිග්යොං කුමරුගේ හදිසි වියෝවත් සමග 8වන වියේ පසු වූ ඔහුව කිරුළහිමි කුමරු තනතුරට පත්කෙරිණි.
සේජෝ රජුගෙන් පසු 1468දී සිහසුනට පත්වන විට ඔහුගේ වයස 19කි. නමුත් ඔහුට එවිට වයස 20ක් නොවූ හෙයින් සහ ළමාවියේ සිටම රෝගීව දුබලතාවයන්ගෙන් පෙළෙමින් සිටි හෙයින්, යේජොංගේ මව වූ ජොංහී අගබිසව ඔහු වෙනුවෙන් රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළාය. මේ යුගයේ වාර්තා අනුව, මෙකල දේශපාලන තීරණ ගන්නා ලද්දේ අගබිසව සහ සේජෝ රජු විසින් පත්කොට තිබූ නිලධාරීන් තිදෙනකු විසිනුයි.
මේ රජුගේ සම්පූර්ණ රාජ්‍ය කාලය මාස 14ක් පමණක් වුවද, මෙම කාලය තුළ සිදුවීම් ගණනාවක්ම සිදු විය. 1468දී, නම් ඉට එරෙහි රාජද්‍රෝහී චෝදනා එල්ලවීම හේතුවෙන් ජොසොන් රාජ්‍යයේ දේශපාලනය කෙරෙහි සුවිශාල බලපෑමක් ඇති විය. රජුගේ මරණයට මඳ කලකට පෙර 1469දී, ජොසොන් රාජ්‍යය ජපානය සමග සියලු වෙළඳාම් තහනම් කළේය. එසේම යේජොං විසින් සාමාන්‍ය ගොවීන්ට හමුදාවට අයත්ව තිබූ ඉඩම්වල වගාකිරීමේ අයිතිය ලබා දෙන ලදී.
20වන වියේ දී යේජොං රජු මියගියේය. ඔහුගේ සොහොන්ගැබ දකුණු කොරියාවේ ග්යොංගිඩෝහි ගොයැං ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. එම ස්ථානයේ තවත් රජවරුන් සහ අගබිසෝවරුන්ගේ සොහොන්ද පවතී. ඔහුගේ මරණින් පසු, සිහසුන යේජොංගේ පුත්‍රයාට හිමිනොවීය. එය ඔහුගේ සොහොයුරාගේ පුත්‍රයා වූ සියොංජොංට හිමි විය.
ලිංගික ප්‍රචන්ඩත්වය
බෙටි හොරු
ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා 8501 පියාසැරිය
ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා පියාසැරි 8501 (QZ8501/AWQ8501) යනු ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා ගුවන් සේවයට අයත් එයාර් බස් A320-216 ගණයේ අන්තර්ජාතික මගී ප්‍රවාහන ගුවන් යානයකි. ගුවන් යානය 2014 දෙසැම්බර් 28 වන දින, එහි ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 155ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 7 දෙනෙකු සමග ඉන්දුනීසියාවේ සුරබායා සිට සිංගප්පූරුව දක්වා ගමන් කරමින් තිබියදී අතුරුදන් වූ අතර, 2014 දෙසැම්බර් 30 වන දිනදී සාගරයට කඩා වැටී තිබූ ගුවන් යානයේ සුන්බුන් සහ මළ සිරුරු ජාවා මුහුදේ බෝර්නියෝ (Borneo) සිට ඈතින් වූ සයුරේ තිබී සොයා ගන්නා ලදී.
ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා යනු මැලේසියානු අඩු මිල ගුවන් සේවයක් වූ එයාර්ඒෂියා හී අනුබද්ධ සේවයකි. 2014 වසරේදී මැලේසිියාවට සම්බන්ධ මගී ගුවන් යානයක් මුහුණදුන් තුන්වන අනතුර ලෙස මෙය සටහන් වේ.
සිදුවීම
බටහිර ඉන්දුනීසියානු වේලාවෙන් (WIB, UTC+7) පැය 05:35 ට සුරබායා හී ජුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින් (Juanda International Airport) නික්මුණු ගුවන් යානය, සිංගප්පූරුවේ චැන්ජි ගුවන් තොටුපළ වෙතට (Singapore Changi Airport) පැය 08:30 වන විට ලඟා වීමට නියමිතව තිබුණි. තිබූ අයහපත් කාළගුණ තත්වයක් හේතුවෙන් යානය ගමන් ගනිමින් තුබූ පථයෙන් වෙනස් වීමට අවසර ඉල්ලා තිබෙන අතර ඒ අවස්ථාව වන විටත් යානය ඉන්දුනීසියානු ගුවන් ගමන් පාලන මධ්‍යස්ථානය සමග සම්බන්ධිතව තිබූ බව පැවසෙයි. ඝන වලාකුළු මග හැරීම සඳහා ගුවන් නියමුවා විසින් යානය අඩි 38000 ක් ඉහලට එසවීමට ඉල්ලා තිබෙන නමුත්, Flightradar24 විසින් ග්‍රහණය කෙරූ සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක දත්ත අනූව යානයේ අවසන් උන්නතාංශය අඩි 32000 වී තිබිණ. යානය අඩි 38000 ක් ඉහලට එසවීම සදහා කල ගුවන් නියමුවාගේ ඉල්ලීමට ගුවන් ගමන් පාලන මධ්‍යස්ථානය අවසර ලබා දී නොතිබූ අතර යානය වම් පසට හැරවීමට පමණක් එම අවස්ථාවේ අවසර ලබා දී තිබුණි.
එයාර්ඒෂියා සමාගමේ ප්‍රකාශයකට අනූව පැය 06:17 ට යානය, ගුවන් ගමන් පාලන මධ්‍යස්ථානය සමග තිබූ සම්බන්ධතාවයෙන් ගිලිහී ගොස් තිබෙන අතර, ඒ වනවිට ගුවන් යානය Belitung දිවයිනට ආසන්න Kalimantan (Borneo) සහ ජාවා අතරමැද ජාවා මුහුදට ඉහල අහසේ පිහිටි බව සඳහන්ය.
ඉන්දුනීසියානු ප්‍රවාහන අමාත්‍යංශ වාර්තා අනූව අතුරුදන් ගුවන් යානයෙන් කිසිදු ආපදා තත්වයක් හඟවන සංඥාවක් මුදා හැර නොතිබේ.
සෙවීමේ මෙහෙයුමට දායක වූ රටවල්
දෙසැම්බර් 30 වන දින වන විට ඉන්දුනීසියාව හැරුණු විට අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, සිංගප්පූරුව, චීනය, මැලේසියාව, දකුණු කොරියාව, ජපානය, ප්‍රංශය, ඔස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය යන රටවල් අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම සඳහා නෞකා 30ක්, ගුවන් යානා 15 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් යොදවා තුබුණි.
ගුවන් නියමුවෝ
යානයේ සිටි ගුවන් නියමුවෝ:
යානයේ ගමන් ගත් මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය
මින් 145 දෙනෙකු වැඩිහිටියන්ද, 17 දෙනෙකු කුඩා දරුවන්ද (එක් ළදරුවෙකු ඇතුළු) වූහ.
ස්වාභාවික න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාකාරක
[[Image:Gabon Geology Oklo.svg|right|thumb|Geological situation in Gabon leading to natural nuclear fission reactors 1. Nuclear reactor zones
2. Sandstone
විශාලතම සර්පයන් ලැයිස්තුව
ලෝකයේ විශාලතම දැනට ජීවත්වන සර්පයන්, measured either by length or by weight, are various members of the boidae and pythonidae families.
ස්වාභාවික න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාකාරක
3. Uranium ore layer
විශාලතම සර්පයන් ලැයිස්තුව
ප්‍රවර්ගය:සර්පයින් ලැයිhjvbbgbස්තු
ස්වාභාවික න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාකාරක
4. Granite]]
ස්වාභාවික න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩන ප්‍රතික්‍රියාකාරකයක් යනු self-sustaining න්‍යෂ්ටික දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු වූ යුරේනියම් නිධියක් වේ.
පනා
thumb|250px|ප්ලාස්ටික් පනාවක් thumb|right|200px|පන්ජාබයේ ලී පනාවක් පනා (ඒක වචනය: පනාව) හිසකෙස් කෙස් අවැසි පරිදි පිහිටුව ගනීමට සහ පිරිසිදු කිරිමට යොද ගන්න උපකරන වර්ගයකි. අවුරුදු 5000 පමන පෑරණි පර්සියානු භන්ඩ අතර පනා සොයාගැනිමට පුරාවිද්‍යාඥවරුන් සමත්වී අත.
විස්තරය
පනා ද්‍රව්‍ය බොහොමයකින් සාදා ගත ඇති අතර වැඩිපුරම සාදා අත්තේ ලීයෙන් සහ ප්ලස්ටික් වලින්ය.ඇත් දල සහ කැස්බෑ ලෙලි වලින් සෑදු පනාවන් කාලයකදි ප්‍රසිද්දව පැවති අතර සත්ව හින්සනය නිසාවෙන් භාවිතය අඩුවිය.දැව වලින් සදනු ලබන පනාවන් බොක්ස් දැව වලින් සඩ ඇති අතර චෙරි දැව සහ අනෙකුත් දැව යොදා ගනු ලැබේ.තත්වය ඉහල ලී පනාවන් අතින් සැදු සහ නිමකර පනාවන්ය.
කොන්ඩ පනාව සාමන්‍යන් විශාල පනාවක් වේ.සාමන්‍යන් කොන්ඩ පනාව කොන්ඩය සකසීමට හා ලස්සන කරගැනීමට යොදා ගනි.
භාවිතය
thumb|ඉන්දියනු යකඩ කොන්ඩය සකසීමට භාවිතා කර පනාව,කුරුලු මුහුනත් දෙකකින් යුක්තය.මෙහි මැද ඇති මුඩිය ගැලවීමෙන් එහි ඇති සුවද විලවුන් පනාවෙ දැති මගින් කොන්ඩය සහ හිස තෙත් කරගත හැක. පනාව බොහෝ කර්යයන් සදහා යොදා ගනු ලැබේ.දිගු කෙස් වල ආරක්ෂාව සහ කෙලින් තබා ගැනීමට,කෙස් කලබ ලස්සන කිරීමට,ආභරනයක් ලෙස,කෙස් වෙන්කර ගනීමටඩෙඩ්ලොක් හො හිස මත තොප්පිය රදවා ගනීමටකිප්පා යොද ගෙන ඇත.ස්පාක්ගයේ මන්තිල්ලයෙහි පයීනීතා විශාල අලන්කාරවත් අභරනයක් ලෙස රදව ඇත.
කර්මාන්තයන්හිදී පුලුන් වලින් ඇට හා අෙනකුත් කැබලි ඉවත් කර ගැනීමටද පනාව භාවිතා කරය්.කාර්මික විප්ලවයහිදී ප්‍රසිද්ධ වූ ඇට අරින යන්ත්‍රය සාදා අත්ෙතද පනාෙවහි හැසිරීම අධ්යනය කිරීෙමන්ය.පනාව කඩදාසියක් මත වර්ණ හැසිරවීමටද ෙයාදා ගත හැක.
රහස් පරීක්ෂණ හා අපරාධ පරීක්ෂණ වලදී ජීවත්ව සිටින ෙහා් මියගිය අයෙගා්් පනාවන් භාවිතෙයන් ඔවුන්ෙග් අනන්‍යතාව,ෙසෞඛ්‍යය හා විෂ රසායන විද්‍යාව ෙසායා ගත හැක
සංගීතය සැපයීම
ගසක කොළයක් හෝ කඩදාසි කැබල්ලක් පනාවෙහි එක පැත්තකින්ද, අනිත් පැත්තෙන් කටින් කුඩා හඩක් නිකුත් කිරීමෙන්ද සංඛ්‍යාතය ඉතා ඉහළ නැංවිය හැක.එමෙන්ම එයින් නිකුත් වන තරන්ග මාලාවෙහි හඩෙහි උස් පහත් බව හ ඩ්වනි ගුනය මුකයේ කුහරය මගින් වෙනස් කරගත හැක.
කසූ යන සන්ගීත භන්ඩයටත්,ලැමලොපොන් යන සන්ගීත භන්ඩයටත් සමාන හඩක් නිකුත් කිරීමට පනාවට හැක.පනාවෙ දති වල ප්‍රසන්වාද ගුණයෙන් යුක්ත වන්නෙ එහි අති දැති වල අනන්‍ය ප්‍රමනයත් එහි හැඩයත් නිපදවා ඇති ද්‍රව්‍යත් සමගය.පනාවේ ඇති එකිනෙකට සමාන නැති දති වලින් එකිනෙකට වෙනස් නාද නිකුත් කරයි,මෙය පසු කලයෙදි තම්බ් පියනො සහ සන්ගීත පෙට්ටියට යොදගෙන ඇත.
අප්‍රිකා පනාව
ඇශන්ටි පනාව- අප්‍රිකා පනාව|70px|left|thumb ෙමහි ඈති වුන දැතිි වලින් යුක්ත වේ. කැරලි ගසුන කොන්ඩ වලට භාවිත කරය්.1970දී මෙය හිස ආභරණයක් ලෙසද භවිත කර ඇත.
උකුණු පනාව
thumb| [[Stone Age|ගල් යුගයේඋකුනු පනාව.]]
"උකුණු පනාව" හා "ලේඩි පනාව" විේෂශෙයන් මහේක්ෂ පරෙපාෂිතයන් ඉවත් කිරීමට හා ඉන් ඇතිවන හානි වළක්වා ගැනීමට භාවිත කරය්.ලේඩ ඉවත් කිරීමට තරම් හීනි දැති ඇති පනාවකි. සමහර උපමා වලදී "හීනි පනාවක් වෙග" යන්න භවිත කරනේන ඉතා සූක්ෂම ෙලස වැඩක් කල විටය."හීනි දැති පනාව" පසු කාලීනව "හීනි පනාව" බවට ව්යවහාරයට ගැනුනි.
සනීපාරක්ෂාව
එකම පනාව යොදා ගනීම පරපෝෂිත අසාද්මිකත ඇති කල හැක. එක පුද්ගලයෙක් භාවිතා කල පනාවක පරපෝෂිත බිත්තර රාශියක් හෝ සමහරවිට පරපෝෂිතයන් පවා සිටිය හැක.උකුණෝ, මැක්කෝ, කකුළුවෝ, කීඩෑවූ, දිලීර මින් කිහිපයකි
පනා භාවිතා කරන්නන්
ජනගහනෙයන් පිරිමි 94%ත් වඩා වැඩියෙන් හා ගැහණු 98%ත් වැඩියෙන් දියුනු රටවල පනා භාවිත කරති. . ඉතිර ජනගහනෙයන්ි පනා භවිතා නොකරන්නන් බොහෝ විට තැරුණ කාලයෙදීම හිසෙකස් වැටීම, ෙකස් අවපැහැ වීම, හිස ෙකස් තඹ වීම වැනි ෙද්වල් වලට මුහුණ පාය්. .
නේපාල චිත්‍ර කලාව
නේපාල සිතුවම් කලාව 1850 න් පසුව බටහිර ආභාෂය වැළඳගත් බවට බවට අදහස් කෙරේ. සම්ප්‍රදායික සිතුවම් ශිල්පියෙකුව සිට යුරෝපයේ සංචාරය කිරීමෙන් අනතුරුව සුපුරුදු බ‍ටහිර තාත්විකවාදී සිතුවම් ශිල්පියෙකු බවට පත් වූ භාජුමාන් [චිත්‍රාකර්] ඊට නිදසුනකි. භාජුමාන් හෙවත් භාජුමාචා චිත්‍රාකර් ජුන්ග් බහදූර් රාණාගේ රාජමාලිග චිත්‍ර ශිල්පියාකු විය. ජුන්ග් නේපාලයේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා බවට පත්වීමෙන් පසුව 1850 දී යුරෝපයේ සංචාරය කළේ ය. නව අග්‍රාමාත්‍යගේ පිරිවර අතර සාමාජිකයෙකු වූ භාජුමාන් පැරිස් සහ ලන්ඩනයේ ද සංචාරය කළේ ය. නැවත පැමිණීමෙන් පසුව, බටහිර තාත්විකත්ව ආභාෂය හිතූ පරිදිම භාජුමාන්ගේ සිතුවම් වල පැවති අතර එය නූතන නැඹුරුතාවයේ ආරම්භක ලකුණක් විය. භාජුමාන්ගේ යැයි සැළකෙන අත්සන් නොකළ සිතුවමක සම්පූර්ණ වස්ත්‍රාභරණවලින් සැරසුණු ථාපා සෙන්පතියකුගේ රුවක් නිරූපණය වේ. මෙම සිතුවමේ අන්තර්ගතය සාම්ප්‍රදායික නේපාලි සිතුවම් ගුරුකුලයේ සිට බටහිර ආභාෂය ලද ගුරුකුලයට පැමිණීමේ දී සිදුවූ සැළකිය යුතු අපගමනයකට ප්‍රධාන නිදසුනක් ලෙස හැදින්විය හැකි ය. කෙසේනමුත් මෑතකාලීනව සොයාගන්නා ලද රාජ් මන් සිං චිත්‍රකාර් (1797-1865) විසින් සිය අනුග්‍රාහකයා බ්‍රිතාන්‍ය රෙසිඩන්ට් බ්‍රයන් හෆ්ටන් හොඩ්සන් වෙනුවෙන් නිර්මාණය කරන ලද සිතුවම් තුළින් භාජුමාන් චිත්‍රකාර්ගේ ආභාසය ලැබීමට ප්‍රථම නේපාලයේ චිත්‍ර කලාවට ලැබී තිබූ බටහිර ආභාසය පිළිබඳ වටහා ගත හැක.
1900–1950 කාලසීමාව
1898-1971 කාලයේ තේජ් බහදූර් චිත්‍රකාර් සහ පසුකාලීන 1920 දශකයේ චන්ද්‍ර මාන් සිං මස්කි නම් වූ තරුණ චිත්‍ර ශිල්පීන් දෙදෙනාගේ පැමිණීම නේපාලි චිත්‍ර කලාවේ බටහිර චිත්‍ර කලා සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ප්‍රවිෂ්ටයක් ලෙස සැලකේ. ඔවුන් දෙදෙනාම කල්කටාවේ රජයේ කලා පාසලට ඇතුළත්වූ අතර එහිදී ඔවුන් ජීවීන් නිරීක්ෂණය කොට සිතුවම් නිර්මාණය සහ ස්වභාවධර්ම සංකල්පය ඇතුළත් තානික ආටෝපයන්, වර්ණ සහ වඩා වැදගත් වන ආලේපනය සහ නූතන වර්ණ මාධ්‍යයන් වන තෙල් සායම්, දිය සායම්, අඟුරු, පැස්ටල් වැනි මාධ්‍යයන්හි භාවිතය වැනි දෑ ඉගෙන ගන්නා ලදී. මහජනයාට වර්තමානයේ නැරඹීමට අවසර හිමිව ඇත්තේ චන්ද්‍ර මාන් සිං මස්කිගේ නිර්මාණ අතරින් කිහිපයක් සඳහා පමණි. කෙසේනමුත්, ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික මදන් චිත්‍රකාර් විසින් 2004දී රචිත Tej Bahadur Chitrakar - icon of transition නම් ග්‍රන්ථය සහ තේජ් බහදූර් චිත්‍රකාර්ගේ මරණාපර ප්‍රත්‍යාවේක්ෂණයක් වූ 2005දී සිද්ධාර්ථ කලාගාරය විසින් සංවිධානය කළ "Images of a Lifetime: A Historical Perspective" තුළින් නේපාලි සිතුවම් කලාවේ ප්‍රගමනය උදෙසා ඔහුගේ දායකත්වය අවධාරණය කෙරේ. තේජ් බහදූර් චිත්‍රකාර් සම්ප්‍රදායික නේපාලි සිතුවම් කලාවේ ‍මෙන්ම බටහිර ආරේ සිතුවම් කලාව යන ද්විත්වයේම ප්‍රාගුන්‍යය ලැබූ චරිතයක් විය. තම ජීවිත කාලය තුළ තමා සතු දැනුම නැගී එන සිතුවම් ශිල්පීන් රැසකට බෙදා දුන් සමකාලීනව ගුරුවරයෙකු වශයෙන් මොහු හැදින්විය හැක. තේජ් බහදූර් යටතේ ලද අධයාපනය නිසා දිල් බහදූර් චිත්‍රකාර් පැස්ටල් තාක්ෂණ වැනි විවිධ මාධ්‍යයන් ඔස‍්සේ නව මානයන් සොයාගියේ ය. එසේම අමර් චිත්‍රකාර් දිය සායම් සහ තෙල් සායම් චිත්‍ර කලාවේ විශිෂ්ටයකු ලෙස සැලකේ‍.
1950-1990 කාලසීමාව
1961දී ලේන් සිං බන්ග්දේල් (1919–2002) විසින් නේපාලයට නූතන චිත්‍ර කලාව හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙලෙසින් ඔහු පැරීසියේ සිට රැගෙන ආ නූතන චිත්‍ර කලා සම්ප්‍රදායයන් 1950 දශකයේ සිට මන්දගාමී අයුරින් ලෝකයට විවෘත වෙමින් සිටි රටක් වූ නේපාලයට අනාවරණය කළේ ය. මහේන්ද්‍ර රජුගේ අනුග්‍රහය ඇතිව ලේන් සිං බන්ග්දේල් නේපාලි ප්‍රජාවට වියුක්ත චිත්‍ර කලාව හඳුන්වා දුන්නේ ය. 1972දී බීරේන්ද්‍ර රජු විසින් ඔහුව රාජකීය නේපාල ඇකඩමියේ ශාස්ත්‍රඥයකු බවට පත් කළේ ය.