cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සිරිත් මල්දම
5) තමන් පණ ලෙස හැම සතුන් ගැන සළකා පෙම ඔවුන් දුටු විලසම කරන් ආදර ගුණය නොහැරම 6) සෙල්ලම් සිතින් වත් යම්කිසි තරහකින් වත් මරණ සිතකින් වත් සතුන්හට වද දීම නොහොබිත් 7) නොමින් දුක විඳමින අනුන් සෙව් දන මිල දැන හොරෙන් නො ගනුව පැන සිතන් කැබිලිති ලෙසින් ඒ ගැන 8) අනුන්ගෙන් නැති උන දෙයක් ලැබුණොත් යම් දින එය සඟවා නොගෙන දෙන්ට කරුණා කරන් සතුටින 9) කුණු සරුප නොකියනු කේලම් වචන නොකියනු විහිලූ බොරු නොකියනු ඇනුම්පද කිසිවෙකුට නොකියනු 10) බොරු කීම කැතමය ගැරඬි කුණටත් නො සමය ඇත්ත නම් කදිමය මෙලොව රජ සැපතටත් උතුමය 11) අතින් අත බැඳ පෙළ නොයන් මංමාවත් වල තැනින් තැන කඩවල නොයන් කරුණක් නැතිව කිසි කල 12) තැනින් තැන ගෙන් ගෙට ගොසින් බලමින් වට පිට අනුන් කන බොන විට ලොබින් නොයිදින් නැතත් කෑමට
ෆ්‍රිෂියාව
ෆ්‍රිෂියාව, වර්ථමාන ඕලන්දය ට අයිති බිමේ අතීතයේ පිහිටි රාජ්‍යයකි.
නයිට්‍රයිට පිරික්සුම
නයිට්‍රයිට පිරික්සුමක් යනු ද්‍රාවණයක නයිට්‍රයිට් අයනවල ඇති-නැතියාව සොයන රසායනික පරීක්‍ෂණයකි.
රසායනික ක්‍රමය
සාමාන්‍ය නයිට්‍රයිට් පරීක්ෂාවක් කිරීම සඳහා සාම්පලය ආම්ලික වනතුරු එයට 4 M සල්ෆ්‍යූරික් අම්ලය යොදා එන ද්‍රාවණයට 0.1 M අයන්(II) සල්ෆේට් යොදන්න. අයන්-නයිට්‍රික් ඔක්සයිඩ් සංකීර්ණයෙහි වර්ණය වන තද දුඹුරු පැහැය ගන්නේ නම් ද්‍රාවණයේ නයිට්‍රික් තහවුරු වේ.
මෞත්‍ර නයිට්‍රයිට පිරික්සුම
නයිට්‍රයිට පරීක්‍ෂාවක් මූත්‍රා පරීක්‍ෂක ඉරුවක කොටසක් සේ සැලකේ..මූත්‍රාවල නයිට්‍රයිට තිබීමට ධනාත්මකව පිළිතුරු ලැබුණහොත් ඊට නයිට්‍ර්‍යූරියා nitrituriaයි කියනු ලැබේ.
රජිනිකාන්ත්
සිංහල; රජිනිකාන්ත් (Tamil: ரஜினிகாந்த்; Kannada:ರಜನೀಕಾಂತ್; Marathi: रजनीकांत) යන වේදිකා නාමයෙන් හඳුන්වන ශිවජි රඕ ගෑක්වඩ් (1949 දෙසැම්බර් 12 උපත ලැබූ) ඉන්දීය සිනමා රංගන ශිල්පියෙකු වන්නේය. ඉන්දීය සිනමාව වෙනුවෙන් ඉටුකළ සේවාව වෙනුවෙන් ඉන්දියානුවෙකුට හිමිවන තෙවන විශිෂ්ටම ගෞරව සම්මානය වන පද්ම භූෂණ සම්මානයෙන් පිදුම් ලද්දේය. ඔහුටම විශේෂිත දෙබස් උච්ඡාරණ විලාසය ඔහුගේ ප්‍රබල ජනප්‍රියත්වයට සහ ප්‍රේක්ෂක ආකර්ෂණයට තුඩු දුන්නේය. රංගනයට අමතරව රැජිනිකාන්ත් තිර රචකයෙකු, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙකු මෙන්ම පසුබිම් ගායකයෙකු ලෙසද කටයුතු කර ඇත. රංගන ජීවිතයට අමතරව ඔහු තමිල්නාඩුවේ ප්‍රබල දේශපාලන චරිතයකි. 1975 දී අපූර්ව රාගංගල් නම් දෙමළ චිත්‍රපටය රැජිනිකාන්ත්ගේ මංගල චිත්‍රපටය විය. පසුකාලීනව දමිළ චිත්‍රපටයන්හි දුෂ්ඨ චරිත නිරූපණයෙහි යෙදුනු ඔහු ක්‍රමයෙන් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙහි යෙදුණි. 1978 බිහි වූ "භෛරවි" නම් දමිළ චිත්‍රපටයෙහි රඟපෑමෙන් පසුව ඔහු දමිළ සිනමාවේ "සුපිරි තරුව" ලෙස, චිත්‍රපට නිෂ්පාදක S. තනු විසින් හඳුන්වනු ලැබු අතර අද වනතුරුද ඔහු හැදින්වීමට මෙය යොදා ගනී. ඇමරිකානු සිනමාව ඇතුලු වෙනත් ජාතීන්ගේ සිනමා කෘති සඳහාද ඔහුගේ දායකත්වය ලැබුණි. සිවාජි චිත්‍රපටයේ ඔහුගේ රඟපෑම වෙනුවෙන් ඔහු හට ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 26 ක මුදලක් (දළ වශයෙන් ඇ.ඩො. මිලියන 6ක්) ගෙවන ලද අතර ජැකී චෑන්ට පසුව එවකට ආසියාවේ මිල අධිකම රංගන ශිල්පියා බවට පත් විය.
දෙමළ සිනමාවේ පමණක් නොව හින්දි, තෙලිගු, කන්නඩ, බෙංගාලි, මලයාලම් හා ඉංග්‍රීසි චිත්‍රපටවලද රජිනිකාන්ත් රංගනයෙන් දායක වී ඇත. හොලිවුඩයේ Bloodstone නම් චිත්‍රපටයේ රංගනයෙන් අනතුරුව රජිනිකාන්ත් හොලිවුඩයේ හොදම ආගන්තුකයා ලෙස හොලිවුඩ් සිනමා ක්ෂේත්‍රයේ හදුන්වයි.
{|
(Tamil: ரஜினிகாந்த்; Kannada:ರಜನೀಕಾಂತ್; Marathi: रजनीकांत) යන වේදිකා නාමයෙන් හඳුන්වන ශිවජි රඕ ගෑක්වඩ් (1949 දෙසැම්බර් 12 උපත ලැබූ) ඉන්දීය සිනමා රංගන ශිල්පියෙකු සහ මාධ්‍ය වේදියෙකුද වන්නේය. ඉන්දීය සිනමාව වෙනුවෙන් ඉටුකළ සේවාව වෙනුවෙන් ඉන්දියානුවෙකුට හිමිවන තෙවන විශිෂ්ටම ගෞරව සම්මානය වන පද්ම භූශන සම්මානයෙන් පිදුම් ලද්දේය. ඔහුටම විශේෂිත දෙබස් උච්ඡාරණ විලාසය ඔහුගේ ප්‍රබල ජනප්‍රියත්වයට සහ ප්‍රේක්ෂක ආකර්ෂණයට තුඩු දුන්නේය. රංගනයට අමතරව රැජිනිකාන්ත් තිර රචකයෙකු, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙකු මෙන්ම පසුබිම් ගායකයෙකු ලෙසද කටයුතු කර ඇත. රංගන ජීවිතයට අමතරව ඔහු තමිල්නාඩුවේ ප්‍රබල දේශපාලන චරිතයකි.
1975 දී පුට්ටන්න කනගල් අධ්‍යක්ෂණය කළ කන්නඩා චිත්‍රපටය රැජිනිකාන්ත්ගේ මංගල චිත්‍රපටය විය. පසුකාලීනව දමිළ චිත්‍රපටයන්හි දුෂ්ඨ චරිත නිරූපණයෙහි යෙදුනු ඔහු ක්‍රමයෙන් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙහි යෙදුණි. 1978 බිහි වූ "භෛරවි" නම් දමිළ චිත්‍රපටයෙහි රඟපෑමෙන් පසුව ඔහු දමිළ සිනමාවේ "සුපිරි තරුව" ලෙස, චිත්‍රපට නිෂ්පාදක S. තනු විසින් හඳුන්වනු ලැබු අතර අද වනතුරුද ඔහු හැදින්වීමට මෙය යොදා ගනී. ඇමරිකානු සිනමාව ඇතුලු වෙනත් ජාතීන්ගේ සිනමා කෘති සඳහාද ඔහුගේ දායකත්වය ලැබුණි. "සිවජි" චිත්‍රපටයේ ඔහුගේ රඟපෑම වෙනුවෙන් ඔහු හට ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 26 ක මුදලක් (දළ වශයෙන් ඇ.ඩො. මිලියන 6ක්) ගෙවන ලද අතර ජැකී චෑන්ට පසුව ආසියාවේ මිල අධිකම රංගන ශිල්පියා බවට පත් විය.
සුශ්මිතා සෙන්
ඉන්දියානු ජාතිකයෙක් වන මැය වඩාත් වැඩිපුර දක්නට ලැබෙන්නේ ඉන්දියානු චිත්‍රපට වලය. හිටපු රූ රැජිනක් වන මැය 1994 දී ලෝක රූ රැජින තරගයෙන්ද ජයග්‍රහණය කරන ලද අතර මෙම තරගය ජයග්‍රහණය කල ප්‍රථම ඉන්දියානු කාන්තාව බවටද පත් විය.
ජීවන චරිතය
සෙන් උපත ලැබුවේ බෙන්ගාලී පවුලකය. ඇයගේ පියා සුබීර් සෙන් හිටපු ඉන්දීය ගුවන් හමුදා උසස් නිලධාරියෙකු වු අතර ඇගේ මව සුබෙර සෙන් විලාසිතා සහ ස්වර්ණාභරණ මෝස්තර නිර්මාණ ශිල්පිණියක ලෙස කටයුතු කළාය. ඇයගේ සහෝදරයාගේ නම රජීව් සෙන් ය.ශාන්ත තෙරේසා රෝහලේ උපත ලත් ඇය වාසය කලේ දිල්ලි නගරයේය. ගුවන් හමුදා ස්වර්ණ ජයන්ති විද්‍යාලය ඇයගේ පාසල විය. 2000 වසරේදී ඇය විසින් රේනි නැමති දරුවෙකු හදා වඩාගත් අතර 2010 ජනවාරි මස 13 වන දින මාස 3ක් වයසැති දරුවෙක් හදාගත් අතර ඇයගේ නම අලිශා විය.
ලෝක රූ රෑජින තරගය
1994 දී වයස අවුරුදු 18 වන සෙන් ෆෙමිනා ඉන්දීය රූ රෑජින තරගයෙන් ජයග්‍රහණය කලේ අයිශ්වර්යා රායිවද පරාජය කරමින්ය.1994 දීම ඉන්දියාව නියෝජනය කරමින් පිලිපීනය මැනිලා නුවර පැවති ලෝක රූ රෑජින තරගයට සහභාගී වී ඉන් ජයග්‍රහණය කරන ලදි. එම තරඟයේ ප්‍රාරම්භක වටයේදී සෙන් 3වැනි ස්ථානය දිනාගත් අතර කොලොම්බියා රූ රෑජිනක් වන කැරොලය්නා ගෝමස්ට පසු පසින් සිටියේය.සුෂ්මිතා පිහිනුම්, සම්මුඛ පරීක්ෂණ සහ රාත්‍රී ගවුම් තරඟ වලින් පිළිවෙලින් දෙවෙනි,පස්වෙනි සහ තුන්වන ස්ථාන වලට පත් විය. අවසන් තරඟයේ අවසන් තුන්දෙනා අතරට සෙන්ද,කොලොම්බියා සහ වෙනිසියුල රැජිනන් පැමිණි අතර අවසානයේ ජයග්‍රහණය හිමි වූයේ සුශ්මිතා සෙන් ටය. එම ජයග්‍රහණයෙන් පසු ඇයට ඉන්දියාවේ එම කිරුල හිම කරගත් ප්‍රථම කාන්තාව බවට පත් වීමටද අවස්ථාව ලැබුණි.
ස්ටීවන් හෝකිං
ස්ටීවන් විලියම් හෝකිං CH CBE FRS FRSA (1942 දුරුතු 8 සිට 2018 මැදින් 14 දක්වා) බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සෛද්ධාන්තික භෞතවිද්‍යාඥයෙක්, විශ්වවේදියෙක්, ලේඛකයෙක් සහ කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ සෛද්ධාන්තික විශ්වවේද මධ්‍යස්ථානයේ පර්යේෂණ අධීක්‍ෂකයෙක් වූයේ ය. ඔහුගේ විද්‍යාත්මක කාර්යයන් තුළට රොජ' පෙන්රෝස් සමඟ සාමාන්‍ය සාපේක්‍ෂතාවාදයට අනුව ගුරුත්වාකර්‍ෂණ අපරිමිත ලක්‍ෂ්‍ය සිද්ධාන්ත ද, හෝකිං විකිරණය ලෙස බැවහැරෙන කළු කුහරවලින් විකිරණ පිටවන බවට සෛද්ධාන්තික පෙරැයීම ද ඇතුළත් වේ. හෝකිං සාමාන්‍ය සාපේක්‍ෂතාවාදය හා ක්‍වන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ සංකලනයෙන් පැහැදිලි කළහැකි විශ්වවේදී නියමයක් ඉදිරිපත් කළ ප්‍රථමයා විය. ඔහු ක්‍වන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ බහු-ලෝක අර්ථකථනයට අතිශය සහයෝගයක් දැක්වූයේ ය.
හෝකිං හට පූර්වාක්‍රමණික සෙමෙන් පැතිරෙන පේෂිපෝෂණ පාර්ශ්වීය ජාරඨ්‍යය "ALS" හෝ Lou Gehrigගේ රෝගය යැයි හඳුන්වන චාලක න්‍යූරෝන රෝගයක් වැළඳී තිබුණි. ඉන් ඔහු ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අංශභාග තත්ත්වයට පත් විය. කටින් කතා කිරීමට නො හැකි වුව ද කථනජනක උපාංගයක් භාවිතයෙන් ස්විචයක් මඟින් ද අනතුරුව කම්මුල් පේශියක් භාවිතයෙන් ද සන්නිවේදනය කළ හැකි විය. 2018 මැදින්මස 14දා අවුරුදු 76ක් ආයු වළඳා ඔහු මිය ගියේ ය. He is a best scientist in the world.
== බාල විය හා අධ්‍ය
පවුල් පසුබිම
වැ
උපාධිධාරී අවධිය
ප්‍රවර්ගය:1942 උපත්
ශාන්ත මරීයා විද්‍යාලය
සාන්ත මරීයා මහා විද්‍යාලය‚ මීගමුව (St. Mary's College, Negombo) (සාන්ත මරීයා විද්‍යාලය‚ මීගමුව ලෙසද හැඳින්වේ) ‚ මීගමුව නගරයේ ඇත.
= විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය =
1871
මෙම පාසල ආරම්භ කරන ලද්දේ මහා වීදියේ පල්ලියේ පූජක ජෝන් විස්ට්‍රිනි පියතුමා විසිනී. ඔහු විදේශීය මිෂනාරිවරයෙකි. පාසල ශුද්ධ වූ මරියාවන් වෙනුවෙන් කැප කර ඇත. ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි විදේශීය මිෂනාරිවරුන්ගේ සහාය ලබාගත් ඔහු ප්‍රදේශයේ දරුවන්ට ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනයක් ලබා දුන්නේය. පාසලේ පළමු විදුහල්පති ලෙස කටයුතු කළේ පියතුමාය. F. L. Briton (1906-1914).
1917
1917 දී මාරිස්ට් සහෝදරවරු ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි අතර ශාන්ත මරියා විද්‍යාලය ඔවුන්ගේ පළමු අධ්‍යාපන ආයතනය ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. එම හේතුව නිසා පාසල ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ අතර පිටත සිට පැමිණි බොහෝ සිසුන්ට මෙම පාසලට ඇතුළු වී ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනයක් ලබා ගැනීමට අවස්ථාව ලැබුණි.
1922
පාසල විශාල ගැටලුවකට මුහුණ දුන්නේය. එය ඔවුන්ට ක්‍රීඩා පිටියක අවශ්‍යතාවය විය. එබැවින් ත්‍යාගශීලී කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු වන මේරි ක්‍රිස්ටීන් ඩි ක්‍රූස් සහ රෝසා ඉසබෙලා ඩි ක්‍රූස් මෙනවිය 1923 දී කොප්රා හන්දියේ ඉඩමක් ශාන්ත මරියා විද්‍යාලයට පරිත්‍යාග කළහ. මාරිස්ට් බ්‍රදර්ස් ශාන්ත මරියා විද්‍යාලයේ ශාඛාවක් ලෙස පාසලක් ආරම්භ කළේය. 1924 දී ඔවුන් කතෝලික පාසල්වල සාමාන්‍යාධිකාරීවරයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේ “ශාන්ත මරියා විද්‍යාලය” යන නම “මාරිස්ට් ස්ටෙලා විද්‍යාලය” ලෙස වෙනස් කරන ලෙසයි.
1960
1960 දී රජය විසින් පාසල් පවරා ගන්නා ලදී. එහෙත් කළමනාකාරිත්වය විසින් මෙම විද්‍යාලය පෞද්ගලික හා ගාස්තු අය නොකිරීමට තීරණය කර තිබුණි
1973
1973-1981 කාලය තුළ භෞතික සම්පත්වල කැපී පෙනෙන දියුණුවක් ඇති විය. ඒ වන විට විදුහල්පති පියතුමා පියතුමා විය. ශාන්ත මරියා කන්‍යාරාමයට අයත් ඉඩම ඔහු භාර ගත්තේය. ඔහු තට්ටු හතරක්, තට්ටු දෙකක් සහ තට්ටු තුනක ගොඩනැගිලි ඉදි කළේය. විද්‍යාව, වාණිජ හා කලා යන විෂයයන් උසස් පෙළ සංවර්ධනය කළ නිසා එය උසස් පෙළ සිසුන්ට ආශීර්වාදයක් විය.
1984
ශාන්ත මරියා විද්‍යාලය බටහිර මීගමුවෙහි පාසල් 10 ක මධ්‍යස්ථානය ලෙස නම් කරන ලදී.
1995
පාසල නැවතත් මාරිස්ට් සහෝදරයන් අතට පත් වේ. එබැවින් ශාන්ත මරියාගේ 125 වන සංවත්සරය සැමරීමට වාසනාවන්ත වූයේ මාරිස්ට් සහෝදරවරුන්ගේ සේවය යටතේ ය. කේ.එච්. කුමාරසිංහ පෙරේරා S.I.p.s.
පර්සවරන්ස්
පර්සවරන්ස් (ඉංග්‍රීසි: Perseverance; අර්ථය: "නොපසුබස්නා උත්සාහය") හෝ කෙටියෙන් පර්සි (ඉංග්‍රීසි: Percy) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ නාසා ආයතනයේ මාස් 2020 මෙහෙයුමේ කොටසක් ලෙස, අඟහරු ලොවේ ජෙසරෝ ආවාටය ගවේශනය කිරීම සඳහා දියත් කරන ලද කාරයක ප්‍රමානයේ රෝවරයකි. නාසා ආයතනයට අයත් ක්ෂේප ප්‍රචාලන පර්‍යේෂනාගාරයේ දී නිෂ්පාදනය කෙරුනු රෝවරය, 2020 ජුලි මස 30 වැනිදා පැය 11:50 ට ඇට්ලස් V රොකට්ටුවක් මගින් දියත් කරනු ලැබීය. ඉන් මාස හතකට පමණ පසු, 2021 පෙබරවාරි 18 දින පැය 20:55 ට පර්සවරන්ස් සාර්ථකව අඟහරු මතට ගොඩ බසින ලදී. වන විට රෝවරය අඟහරු මතුපිට සූර්‍ය දවස් (සොල්) ක් ගතකර තිබේ.
පර්සවරන්ස්, එයට පෙර නාසා ආයතනය දියත් කළ කියුරියෝසිටි රෝවරයට සමාන සැලසුමකට නිමවා ඇත. එයට ප්‍රධාන උපකරණ 7ක්, කැමරා 19 ක් සහ මයික්‍රෆෝන 2 ක් ස්ථාපනය කොට තිබේ. තවද එය ඉන්ජෙනුයිටි නම් අත්හදා බැලීමේ මට්ටමේ ඇති කුඩා හෙලිකොප්ටරයකින්ද සමන්විත ය. 2021 අප්‍රේල් 19 වැනිදා ඉන්ජෙනුයිටි ප්‍රථම වරට අඟහරු මත ගුවන් ගත වූ අතර, කෘතීම ගුවන් යානයක් විසින් වෙනත් ග්‍රහලෝකයක සිදු කෙරුනු ලැබූ ප්‍රථම, පාලිත ගුවන් ගමන එය වෙයි. 2022 සැප්තැම්බර් 24 වන විට, ඉන්ජෙනුයිටි විසින් සාර්ථක ගුවන් ගමන් 33 ක් සිදු කර ඇත.
රෝවරයේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ අතීතයේ අඟහරු පරිසරයේ ජීවයට සුදුසු තත්වයක් තිබූ බවට සාක්ෂි ඇත්දැයි පරීක්ෂා කිරීමයි. එය අඟහරු මතුපිටින් පස් සහ පාෂාණ සාම්පල රැස්කර ගෙන (තවමත් සැලසුම් කර නොමැති) අනාගත මෙහෙයුමකින් රැගෙන ඒම සඳහා ඒවා පොළොව මත තැන්පත් කරනු ඇත. මෙහෙයුමෙහි තවත් ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ අනාගතයේ සිදුවන මිනිසුන්-සහිත-මෙහෙයුම් සඳහා අඟහරු වායුගෝලයෙන් ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා පර්‍යේෂන කිරීමයි.
නම් තැබීම
රෝවරයට 'පර්සවරන්ස්' නොහොත් "නොපසුබස්නා උත්සාහය" යන නාමය තෝරාගන්නා ලද්දේ එක්සත් ජනපද පාසල් සිසුන්ගෙන් ලැබුනු 28000 කට අධික නම් රාශියක් අතරිනි. තෝරාගැනීම සිදු කළේ නාසා ආයතනයේ, විද්‍යා මෙහෙයුම් අධ්‍යක්ෂ මන්ඩලයේ, සහකාර අධ්‍යක්ෂ තෝමස් සර්බකන් විසිනි. "පර්සවරන්ස්" නාමය ඉදිරිපත් කර තිබුනේ වර්ජීනියා ප්‍රාන්තයේ පදිංචි හත්වැනි ශ්‍රේණියේ සිසුවෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් මැදර් ය.
දියත් කිරීම සහ අඟහරු දක්වා ගමන
2020 ජුලි 30 වැනිදා පැය 11:50 ට රෝවරය රැගත් Atlas-V රොකට්ටුව කැනවරල් තුඩුවේ ගුවන් හමුදා ස්ථානයේ 41 වෙනි සංකීර්ණයෙන් දියත් කෙරුනි. ආසන්න වශයෙන් මාස හතක ගමනකින් පසු එය 2021 පෙබරවාරි 18 වැනිදා ජෙසරෝ ආවාටය තුලට ගොඩබසින ලදි. පර්සවරන්ස්, කියුරියෝසිටි මෙන් අඟහරු වටා කක්ෂගත වීමක් නොකර, කෙලින්ම අඟහරු මතට ගොඩ බැසීම සිදු කළා ය.
ගොඩබැසීම
[[ගොනුව:MarsPerseveranceRover-EDL-Overview-20210218.jpg|link=https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:MarsPerseveranceRover-EDL-Overview-20210218.jpg|alt=අඟහරු නිරීක්ෂක චන්ද්‍රිකාවෙන් ලබාගත් පර්සවරන්ස් රෝවරය ගොඩබෑ ප්‍රදේශයේ ඡායාරූපයක්. මෙහි පැරෂුටය සහ පිටුපස ආවරණය, අවරෝහණ අදියර, පර්සවරන්ස් රෝවරය හා තාප නිවාරකය පෙනෙන්නට තිබේ.|මධ්‍යය|thumb|543x543පික්|වමේ සිට දකුනට:1)පැරෂුටය සහ පිටුපස ආවරණය
2) අවරෝහණ අදියර
3) පර්සවරන්ස් රෝවරය
4) තාප නිවාරකය]] thumb|290x290පික්|රෝවරයේ ඇති කැමරා මගින් අවරෝහණය අතරේදි ලබාගත් වීඩියෝ දර්ශන පර්සවරන්ස් සාර්ථකව අඟහරු මත ගොඩබැසූ බව නිවේදනය කරන ලද්දෙ 2021 පෙබරවාරි 18 පැය 20:55 ටය. අඟහරුගේ සිට පණිවුඩය ලැබීමට මිනිත්තු 11 ක කාලයක් ගතවූ නිසා රෝවරය මතුපිටට පතිත වන්නට ඇත්තේ පැය 20:44 ට පමණය. රෝවරය ගොඩබැස්සේ අඟහරු අක්ෂාංශ දේශාංශ වලින් 18.4447°උ 77.4508°නැ ස්ථානයට ය. මෙම ගොඩබැසීම මීට පෙර වෙනත් යානා සිදු කළ සියලුම අඟහරු ගොඩබැසීම් වලට වඩා නිරවද්‍ය විය. ඒ කියුරියෝසිටි ගෙන් ලැබුනු අත්දැකීම් හා නවීන මගසෙවීමේ තාක්ෂනයන් ගේ උදවුවෙනි.
පැරෂූට ආධාරයෙන් පර්සවරන්ස් අවරෝහනය වන අයුරු නාසා ආයතනයේ අඟහරු නිරීක්ෂන චන්ද්‍රිකාවේ (Mars Reconnaissance Orbiter) ඇති අධි-විභේදන කැමරාවෙන් ඡායාරූපයට නගන ලදි.
වියදම
නාසා ආයතනය සැලසුම් කරන්නේ ඉදිරි වසර 11 කාලයක් තුල මෙහෙයුම සඳහා අමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.75 ක මුදලක් වියදම් කිරීමටයි.
පළමු ඡායාරූප
alt=අඟහරු මතුපිටට කඩා වැටුනු අවරෝහණ අදියරේ ඡායාරූපයක්|මධ්‍යය|thumb|අඟහරු මතුපිටට කඩා වැටුනු අවරෝහණ අදියරේ ඡායාරූපයක් alt=අවරෝහණය අතරතුරදි ගත් දිගහැරුණු පැරෂූටයේ ඡායාරූපයක්|මධ්‍යය|thumb|අවරෝහණය අතරතුරදි ගත් දිගහැරුණු පැරෂූටයේ ඡායාරූපයක් alt=පර්සවරන්ස් හි පිටුපස දකුණු පැත්තේ ඇති ආපදා වැලැක්වීමේ කැමරාවෙන් (Hazcam) ගත් ඡායාරූපයක්|මධ්‍යය|thumb|පර්සවරන්ස් හි පිටුපස දකුණු පැත්තේ ඇති ආපදා වැලැක්වීමේ කැමරාවෙන් (Hazcam) ගත් ඡායාරූපයක් alt=රෝවරයෙන් ලබාගත් ප්‍රථම අධි-විභේදන වර්ණ ඡායාරූපය|මධ්‍යය|thumb|රෝවරයෙන් ලබාගත් ප්‍රථම අධි-විභේදන වර්ණ ඡායාරූපය alt=රෝවරයේ විශාල රෝදවලින් එකක්|මධ්‍යය|thumb|රෝවරයේ විශාල රෝදවලින් එකක්
පුළුල් ඡායාරූප
alt=රෝවරය ගොඩබැස්වූ ප්‍රදේශය දක්වන අංශක 360 ක සර්වදිශා ඡායාරූපයක්|මධ්‍යය|thumb|965x965පික්|රෝවරය ගොඩබැස්වූ ප්‍රදේශය දක්වන අංශක 360 ක සර්වදිශා ඡායාරූපයක්
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ යානා ප්‍රවර්ගය:අඟහරු
WT:Articles for creation/දකුණු ඉන්දියාවේ සංගම් සාහිත්‍ය
== දකුණු ඉන්දියාවේ සංගම් සාහිත්‍ය ==
සංගම් සාහිත්‍ය සම්බන්ධයෙන් විමසා බලන විට සංගම් යනු සංස්කෘත භාෂාවෙන් දෙමළ භාෂාවට පැමිණි වචනයකි. සංගම් යනු එකමුතු කම, සමාගම, සංගමය,රැස්වීම, විද්වද් පර්ෂදය යන අර්ථ ‍ගෙන දේ. මේ සංගම් සාහිත්‍ය, බිහිවුණේ ඉන්දියාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේය. මේ සම්මේලනය දකුණේ කවීන්ගේ ඒකරාශී වීමකින් පැවති අතර එහිදී ඔවුන් සාකච්ඡා කළ දේවල් පොතක් ලෙස සකස් කිරීම නිසා සංගම් සාහිත්‍ය බිහිවිය. මේ සංගම් සාහිත්‍ය දෙමළ සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ ප්‍රාරම්භක අවධිය වේ. මේ සංගම් සාහිත්‍ය ඇතිවූ කාල වකවානුව සංගම් යුගය ලෙස හැදින්වේ. සංගම් යුගය සම්බන්ධයෙන් මත කිහිපයක් පවතී. ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 2වන සියවස දක්වා කාලය සංගම් යුගය ලෙස ඇතැම් විද්වතුන් විස්වාස කරන ලදි. තවත් මතයක් මේ සම්බන්ධව පවතී. ක්‍රි.ව 2 සිට ක්‍රි.ව. 3 දක්වා යනුවෙන් මේ මතය තිබේ. මේ මත දෙකෙන් නිවැරදි මතය ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස සිට ක්‍රි .පූ 2වන සියවස දක්වා කාලයයි. දකුණේ තිබූ කේරළ, චෝළ හා පාණ්ඩ්‍ය යන රාජ්‍ය තුනේ පාලකයන් අතරින් පාණ්ඩ්‍ය රාජ්‍යයේ රජතුමා විසින් සාහිත්‍ය සංගම් තුනක් පැවැත්විය. මේ සංගම් තුන සම්බන්ධයෙන් විමසා බලන විට පළවන සංගමයේ රචනා කරන ලද පොත වූයේ අගස්තියම් කෘතිය වේ. එහි කතෘවරයා වූයේ අගස්ති ඍෂිවරයායි. අගස්තියම් ග්රනන්ථය ව්‍යාකරණ /ග්‍රන්ථයක් වේ.
පළවෙනි සංගමයෙන් පසු දෙවැනි සංගමය පිහිටවීය. දෙවැනි සංගමය පිහිටුවීමෙන් බිහිවුණු කෘතිය වූයේ තෝල්කාප්පියම් කෘතිය වේ. මෙහි කතුවරයා වූයේ තෝල්කාප්පියර් නැමැත්තායි. මේ ග්‍රන්ථයෙහි සූත්‍ර 1500කට වැඩියෙන් ඇත. දෙමළ සාහිත්‍යයේ කාව්‍ය සම්ප්‍රදායන් දෙකකට අනුව මෙම කෘතිය රචනා වී තිබේ. මේ සම්ප්‍රදායන් දෙක වූයේ මිනිස් ජීවිතේ අභ්‍යන්තර තත්වය සහ බාහිර ක්‍රියාකලාපයයි. මේ මිනිස් ජීවිතයේ අභ්‍යන්තර තත්වය ගැන සාකච්ඡා කිරීමේදී දකුණේ භූ විෂමතාවට අනුව කරුණු ගොනුකර තිබේ. එනම් කදුකර ප්‍රදේශ අනුව, වනගත ප්‍රදේශ අනුව, කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශ,මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ, වියළි ප්‍රදේශ අනුව මෙය රචනා වී තිබේ. මේ කරුණුවල තේමාවන් වී ඇත්තේ මිනිස් ජීවිතයේ තිබෙන අභ්‍යන්තර ස්වභාවය පෙන්නුම් කිරීමයි. ආදරය, ප්‍රේමය, දුක, සතුට පිළිබදව සඳහන් වේ. උදාහරණ ලෙස කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශවල කරුණු සඳහන් කරන විට සැමියා සහ බිරිඳ දුක් මහන්සි වී වගා කටයුතු කරන අතර ඒ අවස්ථාවලදී දෙදෙනා අතර තිබෙන හැඟීම් පෙන්නුම් කිරීමයි. වනගත ප්‍රදේශ සඳහන් කරන විට ඔවුන් තුළ දරාගැනීමේ ශක්තිය කොතෙක් දුරට තිබුණා දැයි පෙන්නුම් කිරීමයි. ඒවාගේම මේ තොරතුරුවලින් ඔවුන්ගේ ජීවනෝපාය රටාවල් අතර දඩයම, කෘෂිකර්මාන්තය, ආදිය සඳහන් වන අතර පැණි එකතු කිරීම වැනි ආර්ථික රටාවක් මේ ප්‍රදේශ තුළ පැවතුණි.ඒ වගේම ඍතු පිළිබඳවත් කියැවේ. උණුසුම් කාල සීත කාලවල ඔවුන් වැඩකළ ආකාරය දවසේ වැඩ අවසන් කර ඔවුන් ඉන්පසු කාලය ගෙවන ආකාරය ස්නානය කරන අයුරු ජල අවශ්‍යතාවය සපුරාගත් ආකාරය දිය ඇළි උල්පත් පොකුණු පිළිබඳව තොරතුරු  සඳහන් වේ. විනෝදාංශ හැටියට නාට්‍ය සංගීත පවත්වා තිබේ.ආගම සම්බන්ධයෙන් මුරුගන් දෙවියන් ඇදහීම එකළ ප්‍රධාන වන්දනය වී තිබේ. දකුණේ ඉතිහාසය හැදෑරීමේදී තෝල්කාප්පියම් තුළ අන්තර්ගත වුණු අනික් කරුණ වූයේ මිනිස් ජීවිතයේ බාහිර පැත්තයි. එහිදී ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ යුද්ධය, ජයග්‍රහණය, වීර ක්‍රියා ,පරිත්‍යාගශීලීබව, ශ්‍රේෂ්ඨත්වය වැනි කරුණු ගෙනහැර දක්වනු ලැබේ. දකුණේ දේශපාලනය පිළිබඳවද මෙහිදී අවබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත. නිරන්තරයෙන්ම ගෝත්‍ර අතර සටන් පැවතුණි. එම සටන් මේ පොතේ සංග්‍රාම යනුවෙන් සඳහන් වේ.සංග්‍රාමයන් ඇති වීමට හේතුවූයේ මොනවාද යන කාරණයන් ද සඳහන් වේ. ගෝත්‍ර දෙකක් අතර බලවත් වීම බොහෝදුරට මේ යුද්ධයට හේතු විය. බලවත් ගොත්‍රයේ නායකයාගේ අනු දැනුම මත අනෙක් පිලේ ගවයන් පැහැරගන්නා ලදි. එය යුද්ධයේ ආරම්භය සලකුණු කිරීමයි. එහි තවත් සංඛේතයක් වූයේ යුද්ධ භටයන් මල් පැලද සිටීමයි. මේ යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසු දෙපස කඳවුරු බැදගෙන මුහුණට මුහුණලා සටන් ගෙන යන ලදී. යුද්ධය පවතින අවස්ථා වලදී කඳවුරු අභ්‍යන්තරයේ පවතින ස්වභාවය මේ කෘතිය තුළින් දැනුවත් කෙරේ. ගෝත්‍ර නායකයන්ද බලකොටුව තුළ සිටී. ඔහුගේ ආරක්ෂාවට තවත් පිරිසක් බලකොටුව තුළ සිටී. මේ අවස්ථාවේ දී යුද්ධයේ ජයග්‍රහණය ලබාගැනීමට හැකියාව ලැබුණු කණ්ඩායම එම ජයග්‍රහණය සැමරීම සිදුකරන්නේ පරාජයට පත්වුණු පාලකයාගේ ඔටුන්න හා සලඹ වැනි දෑ ලබා ගැනීමෙන්ය. යටත් වුණු පුද්ගලයා ඒවා ජයගත් පුද්ගලයාට ලබාදිය යුතුය. මෙවැනි යුද්ධ පිළිබඳව තෝල්කාප්පියම් කෘතියේ විස්තර සදහන් වේ.
සංගම් සාහිත්‍යයේ තුන්වන සංගමයෙන් බිහිවූ ග්‍රන්ථ දෙකක් පවතී. එනම්, එත්තුත්තෝකෛ හා පට්තුප්පාට්ටුප්. මෙහි පළවන කෘතිය සකස් වී තිබෙන්නේ කාණ්ඩ 8 එකතුවකිනි. දෙවැන්න කාණ්ඩ 10කින් සමන්විත වේ. මේ ග්‍රන්ථයන්ගේ තේමාව ගත්විට සෑම එකකම පාහේ කියැවෙන්නේ ප්‍රේමය සහ ශෝකය පිළිබඳවයි. එත්තුත්තෝකෛ කෘතියේ එක් කාණ්ඩයක කතාව ගෙතී තිබෙන්නේ දියණියක්	තරුණ වියට එළිඹි පසු දුගී තරුණයෙකු හා විවාහ වීමයි. එහිදී මෙම දියණිය අප්‍රමාණ දුක් විදී. ඒ දුක් දරාගනිමින් ධෛර්ය ඇතිව ජීවිතයට මුහුණ දීමට ඇය ක්‍රියා කරන ලදි. ඇගේ මේ ක්‍රියාකලාපය දකින මව පුදුමයට පත්වේ. ඇය ඒ නිසා දියණියගේ කුඩා අවධිය සහ දැන් තත්වය සන්සන්දනාත්මකව සිතයි. මේ කතාව එම ග්‍රන්ථයේ තේමාව වී තිබේ. එවැනි තේමා හැම කාණ්ඩයකම දක්නට ලැබේ. තවත් එවැනි කාණ්ඩයක ස්වභාදහම දේවත්වයට නගා ඇත. ඒ වගේම යුද්ධය පිළිබඳවද මෙම කෘතිවල සඳහන් වේ. පට්තුප්පාට්ටුප් ග්‍රන්ථයේ වැදගත්කම වන්නේ දකු‍ණේ පාලකයන් පිළිබඳව විස්තර ලැබෙන්නේ මෙම ග්‍රන්ථයෙනි. මුරුගන් දෙවියන් පිළිබඳව, දුගීබව පිළිබඳව, සෞන්දර්ය, ප්‍රේයමය, රණ බිමට ගිය සෙබළුන් පිළිබඳව, සෙබළුන්ගේ බිරින්දෑවරුන් ගැන සඳහන් වේ. සමස්තයක් ලෙස මෙම සංගම් සාහිත්‍යයේ තොරතුරු ගොනු කිරීමේදී දේශපාලනික, ආගමික. ආර්ථික අවබෝධයක් ලබාගැනීමට හැකිවේ.
දේශපාලන පසුබිම පිළිබඳව අවධානය යොමුකරන විට රාජ්‍යත්වයේ සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව අදහසක් ලබාගැනීමට හැකියාව ලැබේ. රාජ්‍යත්වය හිමි වුණේ උරුමය මතයි. යුද්ධයේ නායකයා රජතුමායි. ඔහු සමාජයේද ප්‍රමුඛයා විය. රජුට ඒකාධිපති බලයක් තිබුණත් එම බලය සීමා කිරීමට සමාජයේ සම්මත ක්‍රමයක් පැවතුණි. සීමාකිරීමේ දී පඬිවරු, ඇමතිවරු, කවීන්, මිතුරන් මඟින් ඒකාධිපතීත්වය සීමා කරන ලදි. රජු ඒකාධිපතියෙකු වුවත් පාරම්පරික සිරිත්විරිත් වලින් ඔහුගේ බලය සීමා විය. රටවැසියන් රජුට පක්ෂපාතීව ජීවත් විය. ඒ නිසා රජු ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය උසස් ගුණාංගයන්ගෙන් සකස්කරගත යුතුයැයි යන වගකීමට අනුව නිතරම ක්‍රියා කරන ලදි. හොඳින් රට පාලනය කිරීම සඳහා රජු තමාගේ පෞද්ගලික හැඟීම්වලට මුල්තැනක් නොදී රටවැසියාගේ යහපත සඳහා මුල්තැනක් දිය යුතුය යන අවබෝධය කවීන් විසින් මේ ග්‍රන්ථ තුළින් ප්‍රකාශ කරන ලදි. රජු පිළිබඳව සංගම් සාහිත්‍යයේ දැක්වෙන එක් අදහසක් වූයේ රජතුමා ලුණු පුරවාගත් කරත්තයක් වෙරළේ සිට කඳුකරයට ඇදගෙන යන ගොනෙකුට සමාන කරන ලදී. මේ ප්‍රකාශය තුළින් රජකු සතු වගකීම පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබාගැනීමට පුළුවන. රජුගේ උපදේශකයා වූයේ බ්‍රාහ්මණයෙකි. ඒ නිසා බ්‍රාහ්මණයන්ට සමාජයේ ඉහළ තැනක් හිමි විය. ඔහුට හිංසා කිරීමෙන් වැසියා වැළකී සිටින ලදි. නඩු විසඳීම සඳහා සභාවක් තිබුණි. ඒ සභාව හැඳින්වූයේ මන්රම් ලෙසිනි. මේ සභාවේ විනිශ්චයකාර මඩුල්ලක් රජුගේ සහයට සිටියේය. බොහෝදුරට මෙම සභාව එක්රැස්වූයේ ගමේ පැවති විශාල ගස් සෙවනකය. ගොවිතැන පිළිබඳව බොහෝ නඩු රජවරුන්ට විසඳීමට තිබුණි. රාජ්‍ය සීමාවේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීමද රජට පැවරුණි. සෑම පාලකයෙක්ම යුධ සේනාවක් තබාගෙන සිටියේය. එනම්, ඇත් අස් රිය පාබල යන චතුරංගනී සේනාවන්ගෙන් සමන්විත විය. ඔවුන් භාවිත කළ ආයුධ ලෙස කඩුව, දුන්න, හෙල්ල, ඊතල ප්‍රධාන විය. රාජ කකුධ භාණ්ඩ අතර ප්‍රධාන සංඛේතය වූයේ බෙරයයි. රජුගේ වගකීම වූයේ මෙම බෙරය ආරක්ෂා කිරීමයි. මෙයට පූජා පවත්වා ඇත. මේ කාලයේ පැවති යුද්ධ ගෝත්‍රික සටන් වේ. ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් තුනක් පිළිබඳව සංගම් සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. ඒ රාජ්‍ය තුන වුයේ චේර, පාණ්ඩ්‍ය, චෝළ යන රාජ්‍යයන්ය.
මේ චේර රාජ්‍යයේ පාලකයන් පිළිබඳව සඳහන් වේ.එම පාලකයන් අතර ප්‍රසිද්ධ පාලකයන් කිහිප දෙනෙක් සිටිති. උටියන්ජරල් සහ ඔහුගේ පුතා නෙඩුන්ජරල් ය. මොහු වෙළදාමේ දක්ෂ පාලකයෙක් හැටියට සඳහන් වෙයි. මොහු මලබාර් වෙරළේදී මුහුදු සටන් කර ඔටුනු පළන් රජවරු 7 දෙනෙකු පරාජයට පත් කරන ලදී. එමෙන්ම මොහු හිමාලයේ චේර ලාංඡනය පිහිටවූ පාලකයා ලෙස හැඳින්වේ. ඔහුගේ පුත් ඇතුන් හිමි තුට්ටුවන් ලෙස හැඳින්වේ. පියා මෙන්ම දක්ෂ රණශූර පාලකයෙක් හැටියට මොහුව හැඳින්වේ. බටහිර වෙරළේ සිට නැගෙනහිර වෙරළ දක්වා චේර බලය ව්‍යාප්ත කළ පාලකයා ලෙස සඳහන්වේ.
පාණ්ඩ්‍ය දේශයේ සිටි පාලකයන් පිළිබඳවද සංගම් සාහිත්යෙයේ සඳහන් වේ. පාණ්ඩ්‍ය දේශයේ වැදගත් පාලකයෙක් ලෙස තොණ්ඩෛමාන් හැඳින්වේ. ඔහු සංගම් සාහිත්‍යයේ රචිත කවියෙක් ද වූයේය. රජු රචනා කරන ලද එක් කවියක සතුටු දායකයන් බිහිකිරීමෙහිලා රජතුමාගේ පෞද්ගලික චරිතය වැදගත් වන බව සඳහන් කර තිබේ. තවත් පාණ්ඩ්‍ය පාලකයෙක් වූයේ නෙඩියොන් ය. ඔහු දක්ෂ පාණ්ඩ්‍ය පාලකයෙක් ලෙස හැඳින්වේ. ඔහුගෙන් පසු තවත් ශක්තිමත් පාලකයෙකු ලෙස සඳහන් වන්නේ මුදුකූඩම් යන පාලකයාය. චෝළ දේශය සම්බන්ධයෙන් සඳහන් කරන විට වැදගත් පාලකයෙක් වන කරිකාලචෝළ පිළිබඳව වැදගත් තොරතුරු ගණනාවක්ම පට්තුප්පාට්ටුප් ග්‍රන්ථයේ රචනා වී තිබේ. ඔහුගේ පියා නිර්භීත පුද්ගලයෙකු ලෙස සඳහන් වේ. ඔහු සුළඟ පවා අවනත කර ගනිමින් මහ සමුද්‍රයේ නැව් යාත්‍රා කරවූ රජ කෙනෙකුගේ පරපුරකින් පැවත එන්නකු ලෙස සඳහන්වේ. කරිකාලචෝළ ක්‍රි.ව. 2වන සියවසේ පමණ ජීවත් වූ බව මේ මූලාශ්‍රවලට අනුව නිගමනය කළ හැකිය. කරිකාල යනු පිළිස්සුණු කකුලක් ඇති තැනැත්තා යන්නයි. කුඩා අවධියේදී ගින්නකට හසු වී මෙම අනතුර ඔහුට සිදුවී ඇත. ‍කරිකාලචෝළ කුඩා අවධියේදීම පාලකයෙක් බවට පත්විය. ඒකාලයේදී ඔහුට රජකම අහිමි වී සිර ගතව සිටියේය. එයින් මිදී ධෛර්ය සම්පන්නව රාජ්‍ය ලබාගත් අයුරු පට්තුප්පාට්ටුප් ග්‍රරන්ථයේ සඳහන් වේ. කරිකාලගේ ජීවිතයේ වැදගත් මෙන්ම තීරණාත්මක සටනක් වූයේ කෝවිල්වෙන්නි සටනයි. මේ සටන පැවතුනේ තංජෝරයෙන් සැතපුම් 15ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි කෝවිල්වෙන්නි නම් ස්ථානයේය. මෙම සටන මොහු ජයගත්තේය. සංගම් කවීන් ගණනාවක්ම මේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳව සඳහන් කර තිබේ. එම කවිවල කියැවුණු අර්ථය වූයේ මේ සටනේදී රජුන් 11 දෙනෙකුගේ වෙර විනාශකළ බවයි. පාණ්ඩ්‍ය හා චේර පාලකයන්ගේ කීර්තිය විනාශ කරන ලදි. ඒ නිසා චෝළ කවීන් මේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳව මහත් උනන්දුවෙන් කාව්ය රචනා කරන ලදහ.
මොහුගේ දෙවැනි යුද්ධය වූයේ වාහයිගස්පිටිය සටනයි. මෙහිදී සුළු සතුරු අධිපතීන් 9 දෙනෙකු පරාජයට පත්කරන ලදී. එම යුද්ධයෙන් පරාජයට පත්වූ සේනාව පිළිබඳව කවීන් විසින් වර්ණනා කර තිබේ. එක් කවියෙකුගේ ප්‍රකාශය වූයේ විශාල ඔලියර් සේනාවක් ඔහුට යටත් වූ බවයි. ඉතා පැරණි ජන කණ්ඩායමක් වූ අරුවාලර්වරු පරාජයට පත්වුණි. උතුරු වැසියන්ගේ ශ්‍රී විභූතිය විනාශයට පත්විය. බටහිර වැසියන්ගේ ධෛර්යය බිඳී ගියේය. බලකොටු විනාශ විය. පාණ්ඩ්‍යයන්ගේ ශක්තිය බිඳ දැම්මේය. එඩේර ඇතුළු තවත් වංශ ගණනාවක්ම පරාජයට පත්විය. මේ අනුව ඔටුණු පළන් රජවරු අතර නායකත්වය කරිකාලට හිමි විය.
කරිකාල පිළිබඳව සඳහන් වූ තවත් කරුණක් වූයේ කෘෂිකර්මාන්තය ශක්තිමත් කිරීමට ක්‍රියා කළ බවයි. වනගත ප්‍රදේශ අස්වද්දවා වැව් ඉඳිකරමින් රටේ සමෘද්ධිය ඇති කරන ලදි. ඒවාගේම කාවේරි නදිය පිටාර ගැලීම වැළැක්වීමට ක්‍රියාකර තිබේ. සාහිත්‍ය කවීන්ට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය දැක්වූ පාලකයෙක් ලෙස සඳහන් වේ. ඔවුන්ට විවිධ වරප්‍රසාද ලබා දුන්නේය. පට්තුප්පාට්ටුප් ග්‍රන්ථයේ එක් කොටසක් රචනා කළ කවියෙකුට රන්කාසි 16000ක් දුන් බව සඳහන් වේ. පට්තුප්පාට්ටුප් ග්‍රන්ථයේ එක් කවියෙකු විසින් පේළි 248කින් කරිකාල පිළිබඳව වර්ණනා කර තිබේ. මෙහි වැඩි අවධානයක් යොමුකර තිබෙන්නේ කරිකාලටය. ද්‍රවිඩ රජුන් හා අනෙක් රාජ්‍යවල පාලකයන් අතරට සමකාලීනව බලය සඳහා තරඟ වැදුණු බව මේ සාහිතළ්‍ය මූලාශ්‍ර මඟින් හෙළිදරව්වේ. මෙම සංගම් සාහිත්‍යයේ සඳහන් වන චෝළ, චේර, පාණ්ඩ්‍ය වංශිකයන් පිළිබඳව විමසා බලන විට නෙඩුන්ජරල් චේර පාලක සෙන්ගුප්ටුවන් හා චෝළ පාලක කරිකාලචෝළ යන පාලකයන්ගේ අවධි දකුණේ සාමකාමී දේශපාලන පසුබිමක් සැලසුණු කාල වකවානු හැටියට සඳහන් කළ හැකිය. මෙවැනි දේශපාලන තොරතුරු ගණනාවක්ම සංගම් සාහිත්‍ය මඟින් හෙළිදරව් කරගැනීමට හැකිවූ නිසා දකුණේ මුල් කාල ඉතිහාසය ගොඩනගා ගැනීමේදී මෙම සංගම් සාහිත්‍ය  වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.
සටහන:-	සමන් ඉන්දික ජයසිංහ, ශාස්ත්‍රව්දී (විශේෂ)දෙවන වසර, පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අංශය, කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය.
ජෙෆ් බ්‍රිජස්
ඩොරොති බ්‍රිජස් නම් නිළියට හා ලොයිඩ් බ්‍රිජස් ට දාව කැලිෆෝර්නියාවේ ලොස් ඇන්ජලීස් හීදී උපත ලැබූ ජෙෆ් හට බීයෝ නමින් වැඩිමහල් සොහොයුරෙක්ද, ලුසින්ඩා නම් කුඩා සොහොයුරියක්ද සිටී. ඔහුගේ බාල සහෝදරයා කුඩා අවධියේදීම මිය ගියේය. කුඩා කල සිටම ජෙෆ්, ඔහුගේ සොහොයුරු බීයෝ සමඟ සමීප ඇසුරක් පැවත්වීය. මොවුන් පදිංචි වී සිටියේ නිව් යෝර්ක් හි "හෝල්ම්බි හිල්ස්" නම් කොටසේය. ඔහු වසර 1960 දී වෙරළාරක්ෂකයෙකු වශයෙන් සේවයට එක්විය.
ජෝර්ඩන් බ්‍රිජස් ගේ මාමා වන ජෙෆ්, සූසන් ජෙස්ටන් සමඟ 1977 දී විවාහ විය. මොහුට සූසන්ව මුණගැසුනේ "රැන්චෝ ඩිලක්ස්" (Ranch Delux) නම් චිත්‍රපටය රූගත කරන අතරතුරදීය. මෙය විශාල ගොවිපලක රූගත කෙරුණු අතර, සූසන් එහි මෙහෙකාරියක ලෙස සේවය කළාය. ඔවුනට දූවරු තිදෙනෙක් සිටිති. ඔවුන් ඉසබෙල්, ජෙසිකා ලිලී සහ හේලී රොසලුයිස් නම් වේ. ජෙෆ් කංසා භාවිත කරන්නෙකු වශයෙන්ද ප්‍රසිද්ධය. "ද බිග් ලෙබොව්ස්කි" (The Big Lebowski) නම් චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීමකදී පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු මරිජුවානා භාවිතය අඩුකළ බව පැවසීය. නමුත් "ස්ථීර ලෙසම එය අත් නොහල" බවද ඔහු කියා සිටියේය.
ලූනු
ලූනු "ඇලියුම් සීපා" (Allium cepa) (ලතින් 'cepa' = ලූනු), බල්බ ලූනු හෝ සාමාන්‍ය ලූනු ලෙසද හඳුන්වන අතර, එළවළුවක් වශයෙන්ද භාවිත කරයි. තවද ඇලියුම් ගණයට අයත් බහුලව වගාකරන ප්‍රභේදයකි. මෙම ගණයට අයත් විශේෂ ගණනාවක්ම ලූනු ලෙස හඳූන්වන අතර මේවා ආහාර සඳහා වගා කෙරේ. උදාහරණ ලෙස, ජපන් බන්චිං ලූනු (Japanese bunching onion) (A. fistulosum), ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), හා කැනේඩියානු ලූනු (A. canadense) හැඳින්විය හැක. ඇලියුම් ප්‍රභේද ගණනාවක්ම "වල් ලූනු" නමින් හැඳින්වුවත්, A. cepa ප්‍රභේදය වගා කිරීම නිසා සුවිශේෂී වේ. එහි මුල් ප්‍රභවය කුමක්දැයි හඳුනාගෙන නොමති නමුත් වගාවන්ගෙන් මිදුනු ඒවා ඇතැම් ප්‍රදේශයන්හි වර්ධනය තහවුරු කර ඇත. ලූනු බොහෝවිට ද්විවාර්ශික හෝ බහුවාර්ශික ශාකයක් වුවත්, සාමාන්‍ය‍යෙන් වාර්ශික ශාකයක් ලෙස පිළිගැනේ.තවද ලූනු එහි ප්‍රථම වගා කන්නයේදී වගා කරනු ලැබේ.
ලූනු පැළෑටියෙහි අවාන් හැඩැති කුහර හා නිල්-කොළ පැහැති පත්‍ර ඇති අතර නියමිත දින ගණන ළඟා වන විට ක්‍රමක්‍රමයෙන් තරව වර්ධනය වන බල්බ ශාකයේ මුල පිහිටයි. හේමන්ත කාලයේදී පත්‍ර මියයන අතර බල්බයේ පිට පොත්තද වියලී ගොස් කැඩෙන සුළු ස්වභාවයක් ගනී. අස්වැන්න නෙළාගෙන වියලා ගත් පසු එය පරිභෝජනයට හෝ ගබඩා කිරීමට සුදුසු වේ. මෙම අස්වැන්න කෘමීන්ට හා රෝග වලට ගොදුරු වීමේ ප්‍රවනතාවක් ඇත. විශේෂයෙන්, ලූනු නරක්වීම සිදුකරවන  ලූනු මැස්සා,  ලූනු ඊල්වෝම් (onion eelworm) හා විවිධ දිලීර වර්ග මේ අතර වේ. ශැලොට් (shallot) හා අර්තපල් ලූනු (potato onion) වැනි ''ඇ. සීපා'' හි ඇතැම් විශේෂ වල එකම ශාකයේ බල්බ කිහිපයක් හටගනී.
ලූනු ලොව පුරාම වගා කරන හා භාවිතා කරන ශාකයකි. ආහරයක් ලෙස භාවිතා කිරිමේදී, මෙය එළවළුවක් ලෙස පිස ගැනීමට හැකි අතර තවද ආහාර රසවත් කරගැනීම පිණිස දමන්නාවූ ද්‍රව්‍යයක් ලෙසද භාවිත කෙරේ. මේවා අමුවෙන්ද ආහාරයට ගත හැකි අතර, අච්චාරු සහ චට්නි සැදීමටද යොදාගනී. මේවා පෙති ගැසූ විට තියුණු සැරක් නිකුත් වෙන අතර ඒවායේ අඩංගු එක්තරා රසායනික ද්‍රව්‍යයක් නිසා ඇස්වල දැවිල්ල, වේදනාව ඇතිවේ. ලූනු වල අඩංගු ෆීනෝලික් (phenol) හා ෆ්ලොවොනොයිඩ්ස් (flavonoid), ප්‍රති-සාත්මිකතා, ප්‍රති-කොලෙස්ටරෝල්, පිළිකා-ප්‍රතිරෝධක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණ පෙන්වයි.
වර්ගීකරණය හා නිරුක්තිය
ලූනු ශාකය (Allium cepa), බල්බාකාර ලූනු හෝ සාමාන්‍ය ලූනු, ලෙස හැඳින්වෙන අතර Allium ගණයට අයත් බහුල ලෙස වගා කරන විශේෂය වේ. මෙය ප්‍රට්ම වරට ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ කාර්ලෝස් ලිනොයුස් විසින් 1753දී රචිත "Species Plantarum"'' මගිනි. මෙමගින් වර්ගීකරණයේදී බොහෝ පර්යාය පද ඉදිරිපත් කර තිබුණි:
Allium cepa වගා කිරීම මගින්ම දැනගත්තාවූ සුවිශේෂී වර්ගයකි. නමුත් මෙය මධ්‍යම ආසියාතික වල් ලූනු විශේෂ වලට සම්බන්ධකම් පවතින බවට සැලකේ. මීට වඩාත් සමීපතම විශේෂ ලෙස ඉරානයේ Allium vavilovii  (Popov & Vved.) හා Allium asarense  (R.M. Fritsch & Matin) ය. කෙසේවුවත්, සොහාරි සහ හොෆ් කියා සිටිනුයේ A. vavilovii කාණ්ඩයේ එකතුවට අයත්වන ලූනු වල රසය මේවායේ මූලික ප්‍රභවයන් වූ ඇත්ත වල් ලූනු වල රසයම නියෝජනය වන්නේද යන්න සැක සහිත බවත්, නැතහොත් අස්වැන්නෙන් ව්‍යුත්පන්න ව පවතින්නා වූ නොදැමුණු විශේෂයක් බවයි.
බොහෝ බෝකරන A. cepa වර්ග අයත් ශාක "සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය"ට (A. cepa වvar. cepa) අයත්වන අතර සාමාන්‍යයෙන් "ලූනු" ලෙස හඳුන්න්වයි. ඇග්‍රිගේටම් කණ්ඩායමේ (The Aggregatum Group) බෝකරන ශාක වලට (A. cepa var. aggregatum) ශැලොට් හා අර්තපල් ලූනු යන දෙවර්ගයම අයත්ය.
Allium ගණයට අයත් තවත් විශේෂ ගණනාවක් ලූනු ලෙස හඳුන්වන අතර, ආහාර සඳහා වගා කරයි. ජපන් බන්චිං ලූනු ('A. fistulosum), ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), හා කැනේඩියානු ලූනු (A. canadense'') මේ අතර වේ.
හැඳින්වීම
ලූනු ශාකය (Allium cepa), වනගතව දකින්නට නොලැබේ. එනමුත් මේවා වගා කෙරේ. මේවා අඩුතරමේ වසර 7000කට පෙර සිටම තෝරාගත් විශේෂයෙන් උපදවා ගනිමින් වගා කර ඇත. මේවා ද්වී-වාර්ශික ශාකයන් වන නමුත්, ඒක වාර්ශික ශාකයක් ලෙස වගා කෙරේ. මේවායේ නවතම විශේෂයන් සෙ.මී. 15 සිට 45 (අඟල් 6 සිට 18) දක්වා උසින් වැඩේ. පත්‍ර නිලට හුරු කොළ පැහැය දරන අතර එක් පැත්තක් පැතලි අවානක හැඩැති වෙළුම් සහිතව වැඩේ. මේවා මාංශල, කුහර සහිත හා සිලින්ඩරාකාර වන අතරම එක් පැතලි පැත්තක් සහිත වේ. එම් පත්‍ර වල දිගින් 1/4ක ප්‍රමාණයක් පත්‍රයේ මහත වන අතර ඉන්පසු ක්‍රමයෙන් අග්‍රස්ථය කරා සිහින්වී ගොස් කෙළවර මොට තුඩක් බවට පත්වේ. මෙය සම්බන්ධ වන්නේ සුදු පැහැති කොපුවකින් පාදස්ථ පැතලි මඩලකටය. මෙම මඩලේ යටි පැත්හ්තෙන් කෙඳි සහිත මුල් (fibrous roots) රැසකි. මේවා පසට කෙටි දුරක් කාවැදී ඇත. මෙම ශාක මෝරාගෙන එන විට ශාක පත්‍රවල මුල ආහාර රැස් කිරීම පටන් ගනී.
සරත් සමයේදී ශාක පත්‍ර වියළී යන අතර පිට පොත්ත වියළී කැබලි වලට කැඩෙන සුළු ස්වභාවයකට පත්වේ. මෙම කාලය අස්වනු නෙලීමේ සුදුසුම කාලය වෙයි. මේවා සීත කාලයේ පසෙහිම තිබෙන්නට හැරියොත් බල්බයේ මැද ඇති අංකුර වසන්ත කාලයේදී වැඩෙන්නට පටන් ගනී. අළුත් පත්‍ර වැඩෙන්නට පටන් ගන්නා අතර මේවා දිගු, මහත හා කුහර සහිත වේ. අග්‍රස්ස්ථව නිපත්‍රවලින් ආරක්ෂාවූ පුෂ්ප මංජරියක් ඇත. මෙම පුෂ්ප මංජරිය ඡත්‍රාකාර හැඩයක් ගනී. ගෝලාකාර සුදු පැහැති පුෂ්ප හයකින් පමණ සමන්විතය. බීජ දිලිසෙන සුළු කළු පැහැති වන අතර හරස්කඩ ත්‍රිකෝණාකාරය.
ඓතිහාසික භාවිතයන්
ලූනු කුලයට අයිති බල්බ, වර්ෂ දහස් ගණනකට පෙර සිටම ආහාරයක් වශයෙන් භාවිතයේ පැවති බව සිතනු ලැබේ. ලෝකඩ යුගයේ (Bronze Age) නශ්ඨාවශේෂ අතරද ලූනු වල කොටස් තිබී සොයා ගැනීමට ලැබී ඇත. මෙම නශ්ඨාවශේෂ අවුරුදු ක්‍රි.පූ. 5000 අතීතයකට නෑකම් කියන බව තහවුරු වී ඇත. කෙසේ නමුත් මේවා වගා කරන ලද ලූනුද යන්න පැහැදිළි නැත. පුරාවිද්‍යාත්මක හා සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ, සමහරවිට ලූනු ක්‍රි.පූ. 2000 වන විට පුරාණ ඊජිප්තුවේ වගා කරනු ලැබ ඇති බවට සාක්ෂි දරණ බව සඳහන් කර ඇත. මේ කාලයේ, මේ සමගම වවන ලද තවත් ද්‍රව්‍ය දෙකක් වනුයේ ලීක්ස් සහ සුදු ලූනුය. ඊජිප්තු පිරමිඩ සාදන මෙහෙකරුවන්හට ආහාර වශයෙන් රාබු සහ ලූනු ලබා දෙනු ලැබ ඇති බව සිතිය හැක. ලූනු ප්‍රචාරණය, ප්‍රවාහනයසහ ගබඩා කිරීම පහසුවෙන් කළ හැක. පුරාණ ඊජිප්තුවරුන් එයට පූජෝපහාර කළහ.ගෝලාකාර හැඩය සහ ඒක කේන්ද්‍රිය රවුම් හැඩය සදාකාලික ජීවිතය නියෝජනය කරන බව විශ්වාස කරන හෙයින්ය. ඊජිප්තියානුවෝ, ලූනු, මිහිඳන් කිරීමේදීද භාවිතා කරන ලද බවට ද සාක්ෂි IV වන රැම්සෙස්ගේ (Ramesses IV) ඇස් කුහරවල තිබූ ලූනුවල ශේෂ මාත්‍රයන්ගෙන් ලබාගෙන ඇත.
පුරාතණ ග්‍රීසියේ (ancient Greece), ක්‍රීඩකයෝ වැඩිපුර ප්‍රමාණයක් ලූනු ආහාරයට ගත් බව සැලකේ. රුධිරයේ සමබරතාව රැක ගැනීමට මෙසේ කළ යුතුයැයි මොවුන් විශ්වාස කළ හෙයිනි. ඓතිහාසික රෝමානු අවිසුරුවන් (gladiator) ලූනු තමාගේ ශරීරයේ මස් පිඬුවල අතුල්ලා ගන්නා ලද්දේ ඒවා ශක්තිමත් කිරීමටයි. මධ්‍යතන යුගයේදී ලූනු වැදගත් ආහාරයක් සේ සැළකූ අතර ඔවුන්ගේ කුලී පවා ලූනු වලින් ගෙවන ලදි. මේවා ත්‍යාග ලෙසද ප්‍රදානය කරනු ලැබ ඇත. වෛද්‍යවරු, මළ පහ කිරීම පහස්සු කිරීමටත්, උද්දීපනය සඳහාත්, කැස්ස, හිසරුදාව සමනය කිරීමටත්, සර්පයන් සපාකෑමේදී සහ හිසකේ වැටීමටත් ඖෂධයක් වශයෙන් නියම කරන ලදි. තවද උතුරු ඇමරිකාවේ ප්‍රථම විදේශික පදිංචි කරුවන් ලූනු වලට තදින් ඇලුම් කිරීමට පටන් ගති. මේ වනවිටද ස්වදේශිකයන් වල් ලූනු අමුවෙන් හෝ විවිධ ආහාර වලට දමා පිසගෙන හෝ පරිභෝජනය කරන ලදි. තවද ඔවුන් මේවා සිරප් සෑදීම පිණිසද යොදාගනු ලැබීය. මේවා පැලස්තර හෝ පත්තු සෑදීමටද, ඩයි වර්ග සෑදීමටද පාවිච්චි කරන ලදි. 1648 දී කොළනිවල පදිංචිකරුවන් තබාගෙන තිබූ දිනපොත් අනුව මිෂනාරිවරුන් විසින් කරන ලද ප්‍රථම කාර්‍යය වනුයේ, වගාවන් සඳහා පිළියෙල කරගන්නා ලද භුමිභාග වල බල්බ ලූනු වගා කිරීමයි. 16 වන සියවසේදී සිටින ලද වෛද්‍යවරු ස්ත්‍රීන්ගේ නිසරුබව තුරන් කිරීම සඳහා ලූනු නියම කරන ලදි. මීට සමානවම මේවා බල්ලන්ගේ, බළලුන්ගේ හා ගවයන්ගේ සරුබව වඩි කිරීමට යොදාගන්නා ලදි. නමුත් මෑත කාලයේ කරන ලද පර්‍යේෂණයන් මගින් පෙන්නුම් කරනු ලැබ ඇත්තේ මෙය වැරදි මතයක් බවත්, බල්ලන්, බළලුන්, හා රට හාවුන් මෙන්ම තවත් බොහෝ සතුන්ටද විශ සහිත බවත්ය.
ලූනු වර්ග හා නිශ්පාදන
සාමාන්‍ය වර්ගයේ ලූනු වර්ණ තුනකින් දැකගත හැක. කහ හෝ දුඹුරු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල රතු ලූනු ලෙස) රසවත් භාවය නිසා එදිනෙදා ජීවිත්යේ භාවිතා කරයි. කහ ලූනු කැරමල් කල විට තද දුඹුරු පැහැ වන අතර ප්‍රංශ ලූනු, සුප්වල ඇති රසවත් බව ලබාදෙයි. රතු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල දම් පැහැති) නැවුම් බවක් හා ආහාර වලට ලස්සන පෙනුමක් ලබා දෙන බැවින් මෙය හොඳ තේරීමක්ද වෙයි. මෙය දැලක දමා බැද ගෙනද (grilling), අඟුරු මත තබා පුළුස්සාගෙනද (char-broiling) පරිභෝජනය කරනු ලැබේ. සුදු ලූනු සාම්ප්‍රදායික ලූනු වන අතර මෙක්සිකානු සම්භවයක් ඇති ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම වලදී භාවිත කරයි. මේවා පිසගැනීමේදී රන්වන් පැහැ වන අතර ගැඹුරු තෙලේ බැදීමේදී ප්‍රනීත බවක් ලැබේ.
සූපවේදී නොවන ප්‍රයෝජන
ලූනුවල සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා විශාල සෛල ඇත. මේවා පියවි ඇසින් අත් කාච භාවිත කර බලාගත හැක. ලූනු පටලය (සිවිය), විද්‍යාව අධ්‍යනය කිරීම සඳහා නිතරම භාවිත කෙරේ. අන්වීක්ෂ භාවිත කර සෛලයක ව්‍යුහය පෙන්වාදීමේදී හා ඒ ගැන අධ්‍යනය කිරීම සඳහා භාවිත කරනු ලබයි.
පෝෂනය හා සෞඛ්‍යය
වගාවේදී නිපදවා ගන්නා බොහෝ විවිධ 89% ජලය, 4% කාබෝහයිඩ්‍රේට්, 1% ප්‍රෝටීන්, 2% තන්තු හා 0.1% මේදය අඩංගුය. මේවායේ විටමින් C, B, ෆෝලික් ඇසිඩ්ඩ් හා නොයෙකුත් ආකාරයේ පෝෂක ද්‍රව්‍ය සුළු වශයෙන් අඩංගුය. මෙහි අඩු මේද ප්‍රමාණයක් ඇති අතර සෝඩියම්ද අඩංගුය. ශක්තිය ග්‍රෑම් 100කට ජූල් 166 (කැලරි 40) අගයක් ලබා දෙයි.මේවා රස ආහාරවල රසවත් භාවයට අඩංගු කැලරි ප්‍රමාණය වැඩි නොකර එකතු කළ හැක.
ෆිනෝලික් හා flavonoids වැනි රසායනික වර්ග මෙහි ඇති බව පෙන්වා දී ඇති අතර මේවා ප්‍රති-ආසාත්මික, ප්‍රති-කොලෙස්ට්‍රෝල්, ප්‍රති-පිළිකාකාරක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණයන් ඇති බව පෙන්වා දෙයි. Quercetin සහ එහි glycosides quercetin 3,4'-diglucoside හා quercetin-4'-glucoside අන්තර්ගතය. තවද සැලකිය යුතු වෙනස්කම් විවිධ වර්ග වල අඩංගු ප්‍රති-ඔක්සිකාරක විභවයන්ගේ ඇති ශැලොට් වල අධික මට්ටමක ඇත. මෙය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් ඇති vidalia ලූනු වලට වඩා හය ගුණයකින් වැඩිය.
Allium ගණයේ ලූනු සහ අනෙකුත් වර්ග මිනිසුන් පරිභෝජනයට ගන්නා විට, මේවා සමහරක් බල්ලන්, බළලුන් වැනි සුරතල් සතුන්ටද, වඳූරන් වැනි අනෙකුත් සතුන්ටද මාරාන්තික විය හැකිය. මේ විශ බව අමු ලූනු සහ පිසින ලද ලූනු වල අඩංගු sulfoxides හේතුකොටගෙන සිදුවිය හැක. මේවා බොහො සතුන්ට දිරවීමට අපහසුය. නොදිරවීම නිසා විකෘති හා රතු රුධිරාණු සෛල විනාශ වීමක් සිදුවන අතර මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ඇනීමියා තත්ත්වයක් ඇතිවීමයි. සමහර අවස්ථාවලදී රෝගී සුරතල් සතුන් හට ටින් කරන ලද ළදරු ආහාර ලබාදෙන අතර, ලූනු අන්තර්ගත එවැනි කෑම දීමෙන් වැළකිය යුතුය. තවද පීසා, ස්පැගටි, චීන ආහාර, ළුනු වළලු වැනි ලූනු අඩංගු, ඉතුරු කරන ලද ආහාර ද් සුරතල් සතුන්ට දීම යෝග්‍ය නොවේ. බළලුන්ගේ ශරීර බර කි.ග්‍රෑ. 1කට අපේක්ෂිත විශ ප්‍රමාණය වනුයේ, ග්‍රෑම් 5ක් වන අතර, බල්ලන් සඳහා මෙය කි.ග්‍රෑ. 1කට ග්‍රෑම් 15 සිට 30 දක්වා වේ.
ඉන්දියාවේ සමහර ආගමික නිකායන් ලූනු අනුභව නොකරයි. ඒ ඔවුන් ලූනු වාර්ජීකරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සලකන බැවිනි. විවිධ බෞද්ධ නිකායන් පවා ලූනු හා සුදු ලූනු පරිභෝජනයට විරුද්ධ වේ. ඒ, පිසූ ලූනු අනුභවයෙන් ආශාව වර්ධනය වන බවත් අමුවෙන් අනුභව කළවිට තරහ යෑම සිදුවන බවත් විශ්වාස කරමිනි.
අක්ෂි උද්දීපනය
ලූනු කුඩා කැබලි වලට කපන විට සෛල වලට හානි පැමිණේ. මෙහිදී alliinase නම් එන්සයිමයක් ඇමයිනෝ අම්ලය හා සල්ෆොක්සයිඩ් මුදාහරින අතර මේවා සංයෝජනය වී sulfenic ඇසිඩ්, 1-propenesulfenic ඇසිඩ්, සීඝ්‍රව දෙවන එන්සයිමයක් නිසා එනම් lachrymatory factor synthase (LFS) ක්‍රියාකර syn-propanethial-S-oxide නිපදවන අතර මෙය තියුණු සැර වාශ්පශීලී ද්‍රව්‍යයකි. මෙය, lachrymatory factor හෝ LF ලෙස හැඳින්වේ. මෙම වායුව වාතය තුලින් ගමන් කර ඇස් කරා සීඝ්‍රව ළඟාවේ. මෙය ඇස් වල ඇති සංවේදක ස්නායු (නියුරෝන) මත ක්‍රියා කරයි. මෙහිදී ඇස්වල ඉඳිකටු තුඩුවලින් අනින්නා සේ වේදනාකාරී තත්ත්වයක් ඇතිකරයි. මෙතැනදී ඇස් ආශ්‍රිතව ඇති කඳුලු ග්‍රන්ථි මගින් කඳුලු නිශ්පාදනය කර මෙම ද්‍රව්‍ය තනුක කරන අතර මේවා ඇස් තුලින් පිටතට සෝදාහරියි.
මෙම ඇස්වල දැවිල්ල මගහරවා ගත හැකි ක්ක්‍රම දෙකක් ඇත. එකක් නම් ලූනු කපන විට ගලාගෙන යන ජලය යටදී කැපීම හෝ වතුර බේසමක ගිල්වා තැබීමෙනි. ලූනු බල්බයේ අන් කොටස් වලට වඩා පාදස්ථයේ සල්ෆර් සංයෝග වැඩි වශයෙන් ඇති නිසා මුල් නොකපා තිබෙන්නට හැරීමෙන්ද මෙය වලක්වා ගත හැක. එන්සයිම වල ප්‍රතික්‍රියා අනුපාතය, ලූනු භාවිතයට ගැනීමට පෙර ශීතකරණයක තැබීමෙන්ද අඩු කරගත හැක. විදුලි පංකාවක් භාවිතයෙන්ද මෙම වායුව ඇස් වලින් ඉවතට යැවීම සිදුකළ හැක. තවද, කල් යාමෙන් ලූනු වැඩිවැඩියෙන් කපන විට මෙම තත්ත්වය අඩුවේ.
බොහෝවිට Allium විශේෂ අතර සල්ෆොනික් අම්ලය හා මුදාහරින LF සහ ඇස්වල ඇතිකරන වේදනාවන් විවිධාකාරවේ.2008දී නවසීලන්ත ආහාර සහ භෝග ආයතනය කඳුලු රහිත ලූනු වර්ගයක්, ජාන නිලින කරනලද ජීව විද්‍යා තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් LFS එන්සයිමය අඩංගු ලූනු යොදා ගනිමින් සිදුකරයි.
වගා කිරීම
ජලය හොඳින් බැසයන හා පොහොර පස ලූනු වගාව සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වෙයි. වැලි සහිත ලෝම පස සල්ෆර් ප්‍රමාණය අඩු හෙයින් මෙයට යෝග්‍ය වෙයි. මැටි සහිත පසෙහි සාමාන්‍යයෙන් අධික පොස්පරස් ප්‍රමාණයක් අඩංගු හෙයින් සැර සුවඳක් ඇති ලූනු නිශ්පාදනය කරයි. ලූනු වලට අධික පෝෂණ ද්‍රව්‍යයන් ඇති පසක් අවශ්‍ය වේ. පොස්පරස් අත්‍යාවශ්‍ය ප්‍රමාණයට පසෙහි නිතරම තිබෙන මුත් මේවා සීතල පසෙහි අඩුවීමට හැකියාවක් තිබෙන නිසා ලූනු සිටුවීමට පළමු පොස්පරස් එකතු කළ යුතුය. නයිට්‍රජන් සහ පොටෑෂ් ලූනු වැඩෙන කාලයේ වරින් වර යෙදිය යුතු අතර අවසන් වරට අස්වැන්න නෙළීමට සති 4කට පෙර නයිට්‍රජන් යෙදිය යුතුය. බල්බ ලූනු වලට පැළවීමට දිනක කාලයක් ගතවිය යුතුය. මේවායේ බල්බ වැඩීමට දින කිහිපයක දිවා කාල ඉක්මවා යා යුතුය. බොහෝ සාම්ප්‍රදායික යුරෝපීය ලූනු දිගු දිවා කාල අවශ්‍ය ලූනු ලෙස හැඳින්වෙන අතර බල්බ සෑදීමට පටන් ගන්නේ පැය 14ක් දිවා ආලෝකය ලැබීමෙන් පසුවය. දකුණු යුරෝපීය සහ උතුරු අප්‍රිකානු වර්ග අන්තර් මධ්‍ය දින වර්ගයට අයත් වන අතර බල්බ වැඩීම පටන් ගැනීමට පැය 12-13 ක් අතර හිරු එළිය ලැබිය යුතුය. අවසාන වශයෙන් කෙටි දින ලූනු යනු මෑත කාලයේ වැඩි දියුණු කර සකස් කරගන්නා ලද ලූනු වර්ගයක් වන අතර සරත් සමයේදී පැල සිටවීමත් බල්බ සෑදීම වසන්තයේ මුල් භාගයේත් සිදුවෙයි. මෙහිදී හිරු එළිය පැය 11-12ක් අතර කාලයක් ලැබූවිට බල්බය සෑදීමට පටන් ගනී. ලූනු සිසිල් කාලගුණයට ප්‍රතිචාර දක්වන භෝගයක් වන අතර USDA 3-9 කලාපවල වගා කළ හැකිය. උණුසුම් උශ්නත්වයක් හෝ යම් යම් පීඩාකාරී තත්ත්වයන් එක්වරම වැඩීම නැවතීමට හේතු වේ. මෙය මල් සෑදීම පටන් ගැනීමට හේතුවේ.
ලූනු, බීජ වලින් ප්‍රරෝහණය කිරීමට හෝ තවාන් වලින් රැගෙන සිටුවීමට පුළුවන. ලූනුඇට කෙටිකාලීන ජීවිතයක් තිබෙන අතර අලුත් බීජ හොඳින් පැළවේ. මෙම බීජ නොගැඹුරු කාණුවල තුනීවට පැල කරනු ලබන අතර වරින් වර පැල තුනී කරනු ලැබේ. සමහර නිශ්චිත වගා කිරීමෙන් නිශ්පාදනය කරගන්නා ලූනු ගැලපෙන දේශගුණයක් ඇති කාල වලදී ගිම්හාන සෘතුවේදී වගාකර ශීත සෘතුවේදී පසෙහිම තිබෙන්නට හැරිය විට ඊලඟ අවුරුද්දේ වේලාසනින් අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට හැකිය. ගිම්හානයේ මුල කාලයේ පැල තවාන් බීජ නිසරු පසෙහි ඝනව පාත්ති සාදා ඒවායේ දැමීමෙන් සාදාගත හැක. සරත් කාලයේදී කුඩා බල්බ නිශ්පාදනය කරන අතර මේවා ඊලඟ සරත් සමයේදි අස්වැන්න නෙළාගත හැක. සමහර විශේෂ වර්ග මේ සඳහාම යොදාගනු ලබන අතර බීජ වලින් ලබා ගන්නා ලූනු මෙන් නොව ගබඩා කිරීමට තරම් සුදුසු ගති ලක්ෂණ නැත.
ලූනු වැඩෙන කාලය තුල ක්‍රමවත්ව සාත්තු කිරීමට, පැල, වල් පැළෑටි වලින් නිදහස්ව පවත්වාගැනීමටද අයත්ය. මෙම පැලවල මුල් කෙටි නිසා මේවා පස තුල ගැඹුරට නොවිහිදේ. එමනිසා මේවා ස්ථාපනය වූවිට බොහෝ වතුර ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය නොවේ. බල්බ සෑදීම සති 12 සිට 18 දක්වා කාලය තුල පටන් ගනී. නැවුම්ව, අලුත්ව ලූනු ආහාරයට ගැනීමට අවශ්‍ය වූ විට මෙම බල්බ නෙළා ගත හැකි අතර, ගබඩා කර තබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් පත්‍ර වියළී හෝ මැරී ගිය පසු නෙළාගත යුතුය. වියළි කාළගුණයේදී ටික දිනක් පස මතුපිට හොඳින් වියළීමට හැරිය යුතුය. ඉන්පසු මේවා දැල්මත හෝ නොගැඹුරු පෙට්ටිවල ඇතිරිය යුතුය. මේවා සිසිල්, හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන තැනක ගබඩා කළ යුතුය.
පළිබෝධකයන් හා රෝග
ලූනු නොයෙක් වර්ගවල අක්‍රමිකතා වලට බඳුන්වේ. ගෘහස්ථ වගා කරුවන්හට මුහුණදීමට සිදුවන වඩාත්ම ප්‍රබල ගැටලූව, ලූනු මැස්සා හා කඳ හා බල්බ පනුවා, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට් නැමැති දිරාපත් වීමේ රෝග ඇතිකරන පළිබෝධකයන්ගෙනි.පැලවලට බලපාන රෝග වන්නේ, මලකඩ දිලීර හා දුඹුලු දිලීර, ලා බූව සහිත පිටි පුස් දිලීර සුදු තුඩ නැමැති රෝගයයි. මෙයින් බල්බයට බලපාන්නේ භේදනය වීම, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට්ය. ෂැන්කිං කියනුයේ මැද පත්‍ර කහපාට වීමෙන් හා බල්බයේ ඇතුලත කැඩීයාමෙන් දුගඳ සෙවලක් ඇතුවීමේ තත්ත්වයකි. මෙම රෝග වැළඳුනු ශාක වලට දිය හැකි ප්‍රතිකර්මය නම් මේවා වගාවෙන් ඉවත්කර පුළුස්සා දැමීමයි. ලූනු කොළ කීටයා හෙවත් ලීක් සළබයා (Acrolepiopsis assectella) සමහර අවස්ථාවල පැලවලට හානිකරන අතර බල්බය තුලට සිදුරු කරමින් ඇරඹේ.
ලූනු මැස්සා (Delia antiqua) පත්‍ර හා කඳ මත බිත්තර දමන අතර, ශැලොට් ලූනු, ලීක් සහ සුදු ලූනු වලට කිට්ටුව පසේද බිත්තර දමයි. මෙම් සතා ශාකයේ බිඳුනු හා කැඩුනු කොටස් වලින් එන සුවඳට ආකර්ශණය වේ. තවාන් වලින් ගෙන සිටුවන ලද පැලවලට මෙම හානිව්වීම අඩුය. කීටයා බල්බය සිදුරු කරගෙන ගිය විට කොළ මැලවී යන අතර කහ පැහැයට හැරෙයි. විශේෂයෙන්ම තෙත් කාලගුණයේදී බල්බ විකෘතිවන අතර කුණුවීමට ලක්වේ. මේවා මැඩපවත්වා ගත හැකි ක්‍රම වනුයේ භොග මාරු ක්‍රමය, ඉක්ක්මනින් වගා කිරීම, ආසාදිත පැල ඉවත් කිරීම වේ.
ලූනු කඳ හා බල්බ පනුවා කුඩා පරපෝෂිතයෙකු වන අතර පසෙහි ජීවත්වන නෙමටෝඩාවෙකි. මොවුන් මගින් පත්‍ර ඉදිමීම හා විකෘති කිරීම සිදුකරයි. තවද නොමෙරූ පැල විනාශ කරන අතර මේරූ පැලවල බල්බ මෘදු කරයි. මේවාට ප්‍රතිකර්ම නැති අතර මේවා උදුරා විනාස්ශ කර දැමිය යුතුය. මෙම බිම ලූනු වගාව පිණිස අවුරුදු කිහිපයක් යනතුරු යොදා නොගතයුතු අතර කැරට්, පාර්ස්නිප් (parsnip) හා බෝංචි වගාව සඳහාද මේ බිම යොදා නොගත යුතුයි. හේතුව වන්නේ මෙම වර්ගද පහසුවෙන්ම ලූනු කඳ හා බල්බ පණුවාගේ ග්‍රහණයට නතුවන බැවිනි.
නිවෙස්වල ගබඩා කිරීම
පිසින ලූනු පැණි රසැති ලූනු සාමාන්‍ය කාමර උශ්නත්වයේදී ගබඩා කළ හැකිය. මෙය ගබඩා කළ යුත්තේ තනි තට්ටුවකට හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති අඳුරු වියළි ස්ථානයක දැල් බෑගයක් තුලය. මෙවැනි පරිසරයක පිසින ලූනු සති 3ක් 4ක් වැනි කාලයක් තබා ගත හැක. මෙම ලූනු වර්ගය ඇපල් හා පෙයාස් වල ඇති ගන්ධය උරාගනී. තවද එළවළු වල ඇති තෙතමනය උරාගන්නා අතර මෙය ලූනුවල දිරීමට හේතුවේ.
පැණි රසැති ලුනු, පිසින ලූනු වලට වඩා ජලය හා සීනි අඩංගුය. මෙය මෘදු හා පැණි රසැතිය. නමුත් ගබඩා කළ හැකි කාලය අඩු කරයි. මේවා ශීතකරණවල ගබඩා කළ හැකි අතර ආයුකාලය මසකට පමණක් සීමාවේ. කෙසේ වෙතත් කැබලි කරන ලද ලූනු හොඳින් අසුරා අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වලින් ඈත්කර තැබිය යුතුය. මේවා දින 2ක් හෝ 3ක් ඇතුලත භාවිත කළ යුතුය.
සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය (var. cepa)
සුලභ සාමන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය, A. cepa කාණ්ඩයට අයිති විව්ධත්වයෙන් යුතු Allium භෝගය විශේෂිත වැදගත් කමකින් යුක්තය. මෙම කාණ්ඩයට අයත් ශාක තනි බල්බයක් සහිත වන අතර මේවා බීජ මගින් හෝ බීජ මගින් ඇති කරන තවාන් මගින් වර්ධනය කරගනී. ලූනු, සළාද ලූනු හා පික්ලිං ලූනු ප්‍රධාන වශයෙන් මෙම කාණ්ඩයට අයත් වගාවන් වේ. මෙම වගාවන්ගේ විවිධ වර්ගවල ව්‍යාප්තියට අංකුර හටගන්නා කාලසීමාව, ගබඩා කර තැබිය හැකි කාලසීමාව, රස හා පිට පොත්තේ වර්ණයද අයිති වේ. වියළන ලද ලූනු, සුප් සඳහා සහ ලූනු පිටි සඳහා භාවිතා කරන තියුණු සැරක් ඇති ලූනු වල සිට මෘදු පැණි රසැති ලූනු දක්වා මෙම සාමාන්‍ය ලූනු ව්‍යාප්ත වී ඇත. උදාහරණ ලෙස පෙතිගසා මස් වෙනුවට සැන්ඩ්විච් වලට යෙඑදිය හැකි, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ විඩලියා ලූනු හෝ වොෂින්ටන් ප්‍රාන්තයේ වොල්ලා වොල්ලා හැඳින්විය හැක.
ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩය (var. Aggregatum)
මෙම කාණ්ඩයට ශැලොට් හා අර්තාපල් ලූනු හෙවත් මල්ටිප්ලයර් ලූනු අයත්වේ. මේවා සාමාන්‍ය ලූනු වලට වඩා කුඩාය. ශාකයක්, බල්බ කිහිපයක් ඇති ඇග්‍රිගේට් පොකුරක් සාදයි. මේවා බෝකිරීම විශේෂයෙන්ම දුහිතෘ බල්බ වලින් සිදු කරන අතර බීජ වලින්ද ප්‍රරෝහනය කළ හැක. ශැලොට් යනු ඉතාමත් විශේෂිත උප කාණ්ඩයක් වන අතර මෙය වානිජ බෝගයක් වශයෙන් වගා කරයි. මේවා බල්බ කුඩා පටු අණ්ඩාභ හෝ පෙයාස් හැඩැති ඇග්‍රිගේටම් පොකුරු සාදයි. අර්තාපල් ලූනු, ශැලොට් ලූනු වලින් වෙනස් වන අතර මේවා තරමක් විශාල බල්බ පොකුරකට සාදන අතර, බල්බ ප්‍රමාණය අඩුවේ. මේවා පැතලි හැඩයක් ගනී. කෙසේවෙතත් මේවායේ අතරමැද විශේෂද පවතී.
I'itoi ලූනු (Allium cepa) වනාහි අතිශයෙන් ඵල දරන ලූනු වර්ගයක් වේ. මෙවා ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයේ බැබොකියාරි පීක් නම් වනගත ප්‍රදේශයේ වගා කරයි. කුඩා බල්බවල ශැලොට්වල රසය ඇත. වගා කිරීමට පහසුය. උණුසුම් වියළි දේශගුණයට සුදුසුය. බල්බ වෙන් කරගෙන මතුපිට සිට අඟලක් පමණ යටින් හා අඟල් 12ක් දුරින් වනසේ සරත් සමයේදී වගා කරනු ලැබේ. බල්බ ප්‍රමාණය ගුණවී පඳුරු මෙන් වැඩේ. මේවායේ අස්වැන්න සීත මාසවලදී නෙළාගනු ලැබේ. මුදුනත, ගිම්හානයේදී වියළී ගොස් නැවතත් වර්ෂා කාලයේදී වැඩේ. මේවා පසෙහි තැන්පත්වී එසේම තිබිය හැකි අතර අස්වැන්න නෙළාගෙන වියළි සිසිල් ස්ථානයක ගබඩා කර තබා හේමන්ත ඍතුවේදී වගාකිරීමට යොදාගත හැකිය. මේවායේ කලාතුරකින් මල් හටගන්නා අතර ප්‍රරෝහණය, බල්බ වෙන් කිරීමෙන් සිදු කෙරේ.
A. cepa වංශයේ දෙමුහුම්
'A. cepa'' පරම්පරාවෙන් පැවත එන දෙමුහුම් වර්ග ගණනාවක්ම වගා කරනු ලබයි. උදාහරණ ලෙස ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), ඩිප්ලොයිඩ් හෙවත් ගස් ලූනු, වකේගි ලූනු (A. ×wakegi), හා ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු (A. ×cornutum) හැඳින්විය හැක.
ගක් ලූනු හෝ ඊජිප්තු ලූනු බල්බ, මල් වෙනුවට ඡත්‍ර පමණක් නිපදවයි. මේවා දැනට A. cepa × A. fistulosum හි දෙමුහුම් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය මීට ප්‍රථම A. cepa හි විශේෂයක් ලෙස හදූන්වනු ලැබ ඇත. උදාහරණ ලෙස, A. cepa var. proliferum, A. cepa var. bulbiferum, හා A. cepa var. viviparum හැඳින්විය හැක.
උද්භිද විද්‍යා නාමකරණ නීති වලට අනුව ඊජිප්තු ලූනු හා වකේගි ලූනු එකම මාතෘ ශාක විශේෂ නිසා එකම දෙමුහුම් කාණ්ඩයට අයත් විය යුතුය. එම කාරණය නිසා ඊජිප්තු කාණ්ඩය A. ×proliferum යුරේශියානු කාණ්ඩයට සහ වකේගි ලූනු A. ×proliferum නැගෙනහිර ආස්සියාතික කාණ්ඩය වශයෙන් නම් කරනු ලැබේ.
ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු මුහුම් වර්ගයක් වන අතර වර්ණ දේහ යුගල් 3ක් ඇත. මෙහිදී එයින් යුගල් 2ක් A. cepa වලින් වන අතර තෙවන යුගලය නොදන්නා වර්ගයකින් ලබාගෙන ඇත. ට්‍රිප්ලොයිඩ් වල විවිධ ක්ලෝනයන් විවිධ පළාත්වල වගා කරයි. උදාහරණ ලෙස; 'Ljutika' ක්‍රෝයේශියාවේද, 'ප්‍රෑන්', 'පූන්ච්' හා 'ශ්‍රීනගර්' ඉන්දු කාශ්මීර ප්‍රදේශයේද වගා කරයි. 'ප්‍රෑන්' උතුරු ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශවන ජම්මු කාශ්මීර් ප්‍රදේශයේ වැඩි වශයෙන් වගාකරයි. 'ප්‍රෑන්' සහ ක්‍රොයේශියානු ක්ලෝන 'Ljutika' අතර ජානවල දැකිය හැක්කේ ඉතාම කුඩා වෙනසකි.
සමහරුන් ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු වලට A. cepa var. viviparum (Metzg.) Alef. යන නම භාවිතා කලද මෙම නාමය ඊජිප්තු ලූනු වලටද භාවිතා කරනු ලැබේ. ට්‍රිප්ලොයි ලූනු සමග නොපැහැදිලි හෝ සබඳතාවක් ඇති එකම නාමය වනුයේ A. ×cornutum ය.
ස්කැලියන්ස් හෝ සලාද ලූනු, වෙල්ශ් ලූනු (A. fistulosum) මෙන්ම A. cepa වලින්ද වර්ධනය කරගනු ලබයි. A. fistulosum හා A. cepa හි ලාබාල පැළෑටි රූපාකාරයෙන් එක සමාන වන නමුත්, මෙය පත්‍ර වලින් හඳුනාගත හැකි වන්නේ A. fistulosum වල පත්‍ර හරස්කඩ ගත්විට එය එක් පැත්තක් පැතලි නොව රවුම් හැඩයක් ගන්නා බැවිනි.
නිශ්පාදනය හා අලෙවිය
ලොව පුරා වාර්ශිකව අක්කර 9,000,000 ට වඩා වඩි ප්‍රමාණයක් ලූනු වගා කරන බව ගණනය කර තිබේ. රටවල් 170ක් පමණ ලූනු ගෘහස්ථ පරිභෝජනය සඳහා වගා කරනු ලැබේ. 80%ක් පමණ ගෝලීය නිශ්පාදනය අන්තර්ජාතිකව අලෙවි කරනු ලැබේ.
1958 දී සම්මත කරගත් "අනාගත ලූනු පනත" මගින්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අනාගත ලූනු ගිවිසුම් වලට වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කරන ලදි. මෙම තහංචිය බලපැවැත්වීම ආරම්භ වූයේ, සෑම් සීගල් හා වින්සන්ට් කොසුගා විසින් ඊට වසර 2කට පෙර චිකාගෝ වෙළඳ හුවමාරුවේදී කරන ලද වෙළඳපොල සංචාලනය පිළිබඳ ගොවියන් විසින් පැමිණිලි ඉදිරිපත් කිරීමෙන් අනතුරුවයි. ඉන්පසු සිදුකළ විභාගයන් මගින්, කෘශිකාර්මික මිල ගණන් හා සබැඳි අනාගත වෙළඳාම්වල ප්‍රතිඵල පිළිබඳ අතුල්‍ය විෂය අධ්‍යනයක් ආර්ථික විද්‍යා‍ඥයන්හට සපයන ලදි. මෙම පනත 2013 වර්ෂය දක්වාම බල පවත්වමින් තිබේ.
විලියම් බේලි
විලියම් බාලි ඉංග්‍රීසි පොත් වෙලෙන්දෙක් සහා ප්‍රකශකයෙකි. ඔහු රෙදිපිලි වෙලෙන්දෙක් ලෙස අභ්‍යසලාභීත්වය ලැබුවේ 1587 වර්ශයේදීය. එහෙත් ඔහු ඉතා ඉක්මනින් ලන්ඩන් පොත් වෙලඳාමහි නිරතවිය. ඩ්‍රේපර්ස් සමගමේ නිදහස් වෙලෙන්දකු ලෙස කටයුතු කල ඔහු ස්ටෙෂනර්ස් සමාගම්ක් හා ආරවුලකට වැටුනේ රෙදිපිලි සමගම්වලට ප්‍රකශන කටයුතු සහ පොත් වෙලඳාමේ අයිතිය ගැන වාධයකට ගිය හෙයිනි. මුලු ජීවිතය පුරවටම ඔහු නීතිමය අරවුල්වල පැටලුනේය.
එලිසබත් සංගීත ප්‍රකශනයේ බාලිගේ භුමිකව විද්වතුන්ට විවද්ශිලි විශයක් විය. ශක්තිවන්ත මිනිසෙක්, අධිෂ්ඨානශීලි මිනිසෙක්, පරමර්ථයකින් යුත් පුද්ගලයෙක් ලෙසත් යම්තාක් දුරට අපූර්වත්වයෙන් හෙබි කෙනෙකු ලෙසටත්, තරමක් දරුණු තැනැත්තෙක් සේත් ඔහුව ඇගයේ. ඔහුගේ සමකලීනයන් බාලිගේ මුල්ම සංගීත ප්‍රකශන දෙක දැඩිසේ විවේචනය කලහිද ඔහු තම මර්ගයේ බලගත්තෙකු විය. තොමස් මොලි යන රචකයා සහ ප්‍රකශකයගේ පැවරුම්ලාභියාවු පසු බාලි හඬ වෙනුවට සංගීත උපකරණ පලමුවෙන්ම ඇන්තනී හොල්බෝන්ගේ පවාන්ස්, ගාලියාඩ්ස්,අල්මේන්ස් (1599) යන්නන් මගින් එන්ගලන්තයට මුද්‍රණය කරන ලදී. මොලි සමඟ තිබුන සම්බන්දතාවය නිසා ඔහුගේ වියොවයට පෙර 1602දී බාලිට මොලිගෙ සංගීත ප්‍රකශනයේ ස්වධිකාරී බලය හිමිවිය. සමහර ගත්කරුවන් මෙය ප්‍රතික්ෂේපකර මුද්‍රණය කල සංගීත පොත්වලට ඔහුට පිලිගැනුමක් ලබා නොදුනි.
ඩ්‍රේපර්ස් සමගම
1598 වර්ශය කාලවකවානුවේදි,බාලි තම උපන්දිනය 1565 වර්ශය ආසන්නයේ යැයි සලකමින් තම වයස'අවුරුදු තිස් තුනක් හෝ ඒ අවට' යැයි සදහන් කරයි.සාක්ශි හමුවී ඇති ආකාරයට බාලි වෝක්ශයර් හි උපත ලබන්නට ඇතැයි සැලකේ.මීට අමතරව ඔහුගේ ජීවිතයේ මුල් අවදිය පිලිබද ඇත්තේ අල්ප තොරතුරු ප්‍රමානයකි.ඩ්‍රේපර්ස් සමගමේ ආදුනිකත්ව පුහුනුවක් සම්පුර්න කරමින් බාලි 1587 වසරේදි ලන්ඩනයේ ජීවත් විය.කුඩා ප්‍රමාන පොත් ප්‍රකාශකයෙකු වූ යරත් ජේම්ස් යටතේ හෙතෙම පොත් අලෙවිකරන්නෙකු වශයෙන් පුහුනු විය.1580 වර්ශයේදි ජේම්ස් ක්‍රිස්තු පල්ලි ගේට්ටුව අසල නිව්ගේට් කඩමන්ඩියේ අලෙවිසලක් පවත්වාගෙන ගියේය.කතා කාව්යයන් කෙරෙහි ඔහු තුල වූ රුචිය, පසු කලෙක විශාල ප්‍රමානයක් එවන් නිර්මාන ප්‍රකාශයට පත් කල බාර්ලි සමග බෙදා හදා ගන්නා ලදී.1592 වර්ශයේදී බාලි ශාන්ත පීතර අපෝන් කෝන්හිල් දෙව්මැදුරේ වසමේ තමාගේම අලෙවිසලක් විවුර්ත කරන ලදී.දෙව්මැදුරේ අති ලේඛන වල සදහන්ව අති අන්දමට ඔහුගේ බෞතීස්මය,1603 වර්ශයේ ජූනි මස 15 වන දින මේරි හාපර් මෙනවිය සමග සිදු වු විවාහය සහ තම පවුලට සම්බන්ද පුද්ගලයන්ගේ භුමදාන කටයුතු සියල්ල සිදුව ඇත්තේ මෙම දෙව්මැදුර ඇසුරිනි.ඊලග වසර 20ක කාල වකවානුවේ ඔහුගේ ව්‍යපාර කටයුතු සිදු කර ඇත්තේ මෙම අලෙවිසැලෙන් පිටතදී ය.
ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි අලෙවිසල් ශාකාවක් විවුර්ත කල විලියම් බාර්ලි,ඉහත සදහන් කල බාර්ලි ම යැයි සැලකිය හැක.ඔහුගේ මෙම කාර්යය බලදාරීන් සමග ගට්ටනයක් ඇති කර ගැනීමට හේතු විය.ශාන්ත පීතර අපෝන් කෝන්හිල් හි වියාපාර කටයුතු තමන් විසින් නඩත්තු කල හෙතෙම ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි අලෙවිසලේ කටයුතු කරගෙන යාමේදී ඔහුගේ සහයක විලියම් ඩේවිස් මත විශ්වාසය තබා කටයුතු කලේය.ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්යාලය සමග පොත් අලෙවිකරුවෙකු ලෙස ලියාපදින්චි වීමට බාර්ලි අපොහොසත් වීම නිසා 1599 වර්ශයේදී ඔහුගේ සහයක ඩේවිස් අත් අඩන්ගුවට පත් වුනි.නමුත් නැවතත් නිදහස් වූ ඔවුන් දෙදෙනා,1603 වසරේදී ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්යාලයේ වරප්‍රසාද ලත් පුද්ගලයන් ලෙස පිලිගන්නා ලදි.ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි මෙම වරප්‍රසාද හිමි වූ විට වෙලදසැල් හිමියන්ට තම වෙලදාම් කටයුතු නාගරික අදිකාරියේ අනසකින් තොරව නිදහසේ කරගෙන යාමට හැකියාව ලැබේ.