cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සත්ව යාත්‍රණය
නිශ්චිත ගණන් බැලීම (Dead reckoning) නොහොත් දන්නා ස්ථානයක සිට තම වේගය සහ දිශාව පිළිබඳ වූ තොරතුරු ආශ්‍රිතව පමණක් යාත්‍රණය සිදුකල හැකි ක්‍රියාවක් බව 1873 වර්ශයේදී චාර්ල්ස් ඩාවින් විසින් යෝජනා කරන ලද්දේය. විසි වන ශත වර්ශයේදී කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච් විසින් මීමැස්සන් හට සූර්යයා, පැහැදිලි අහසේ ධ්‍රැවීකරණය සහ භූමියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය මගින් යාත්‍රණය සිදු කළ හැකි බවත්, මෙම ආකාරයන්ගෙන් ඔවුන් භව්‍ය අවස්තාවන්ගේදී සූර්යයාගෙන් යාත්‍රණය සිදු කරණ බවත් පෙන්ව දුන්නේය. විලියම් ටින්ස්ලි කීන්ටන් පෙන්වා දෙනු ලැබුවේ නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන්ද මීට සම වූ යාත්‍රණ සලකුණු යොදගන්නා බවය, එහිදී ද හිරු, භූමෙයෙහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය, ආඝ්‍රණය සහ දෘෂ්ටිය යොදාගනු ලැබේ. රොනල්ඩ් ලොක්ලෙයි විසින් පහැදිලි කෙරෙන පරිදි කුඩා මුහුදු පක්ෂි විශේෂයක් වන මැන්ක්ස් ශියර්වෝටර් නිවසින් බොහෝ දුරකින් සිට අත හැරියද හිරු හෝ දර්ශනය වන තරු පද්දති පවතින්නෙහි නම් ඔවුන් විසින්ම ස්ථාන ගතවී තම නිවසකරා වේගයෙන් පියාසර කල හැකි වන්නේය.
නොයෙකුත් වර්ගයන්ගේ සත්වයන් හට විවිධ වූ සලකුණු ක්‍රම එක්කර භාවිතා කිරීම මගින් තම ස්ථානගත වීම සහ නිරවද්‍ය ගමන්පෙත ඵලදායි ලෙස සොයා ගැනීම සිදු කර ගත හැකි වන්නේය.කෘමීන් සහ පක්ෂීන්හට පෙරදත් මංසලකුණු සමග යායුතු බව හැඟෙන දිශානතිය (භූමෙයෙහි චුම්භක ක්ෂේස්ත්‍රය සහ සූර්යයා මගින්) එක්කිරීම මගින් තමන් සිටිනා ස්ථානය දැනගැනීමටත් ඒ අනුව යාත්‍රණයෙහි යෙදීමටත් හැක්කේය. අභ්‍යන්තර 'සිතියම්' බොහෝ විට දෘෂ්ටිය උපයෝගී කරගනිමින් සෑදෙන නමුත්, ආඝ්‍රාණය, පරාවර්තනය වන ශබ්ද තරංඟ වැනි වෙනත් සංවේදන මගින්ද සිදු කළ හැකි වන්නෙහිය.
වන සතුන්ගේ යාත්‍රණ හැකියාවට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් මගින් අහිතකර බලපෑම් එල්ල විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස පළිබෝධක නාශක මගින් මීමැස්සන්ගේ ගමන්මඟ සොයා ගැනීමට ඇති හැකියාව නිරෝධනය විය හැකි සාධක පවතින බවට ප්‍රකාශ වේ.
පෙර පර්යේෂණ
214 × 598 pixels.px|thumbnail|කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච් (1953) මීමැසි සේවකයන්හට යාත්‍රණයත්, ආහාර පවතින ප්‍රදේශ සහ දිශාව අනෙකුත් මීමැසි සේවකයන්හට දැක්වීමත්,ඔවුන්ගේ රන්ගනය මගින් සිදුකළ හැකි බව සොයාගනු ලැබීය. 1873 වර්ශයේදී චාර්ල්ස් ඩාවින් විසින් "Nature magazine" වෙත ලිපියක් පල කරමින් දැක්වූයේ චුම්භක 'මාලිමා' වැනි යන්ත්‍රයකටද, තරු රටා භාවිතයෙන්ද මාර්ග දැනගැනීමේ හැකියාව පවතින බැවින්, මිනිසාද ඇතුලු සත්වයන් සතුව නිශ්චිත ගණන් බැලීම (Dead reckoning) මගින් යාත්‍රණය නොහොත් ගමන් මග සොයා ගැනීමේ හැකියාව පවතින බවයි.
ඈත ස්ථානයක සිට තම නිවහන වෙත ගමන් මග සොයා ගැනීමට මිනිසාට සාපේක්ෂව සත්වයන් තුල පවතින හැකියාව පිළිබඳ පැන නගින ගැටලුවට පිළිතුරු 'Expedition to North Siberia' නම් වොන් ව්‍රැන්ගෙල් විසින් රචිත ඉංග්‍රීසි පරිවර්ථන කෘතියෙහි දැක්වේ. ඔහු එම කෘතියේදී, ස්වදේශිකයන් එක් නිශ්චිත ස්ථානයක් දෙසට ඉතා දිගු දුර, අයිස් කඳු ඔස්සේ, නිරන්තර දිශා වෙනස් වීම් හමුවේ සහ අහසින් ද, මිදුනු මුහුදින් ද කිසිදු මග පෙන්වා දීමකින් තොරව නිවැරදි ගමන් මාර්ගයක් පවත්වා ගත් ආකාරය විස්තර කෙරේ. ඔහු ප්‍රකාශ කරන අන්දමට, පළපුරුදු මිනින්දෝරුවකු ලෙස කටයුතු කොට ඇති ඔහු මාලිමාවක් භාවිතයෙන් ද ගෝත්‍රිකයන් ඵලදායී ලෙස සිදු කල එම ක්‍රියාව කිරීමට අපොහොසත් වී ඇත්තේය. එසේ වුවද කිසිවකු ඔවුන් පමණක් සතුවූ සුවිශේෂී සංවේදන හැකියාවක් පවතින බව නිගමනය නොකරයි. අප විසින් මතක තබා ගතයුතු කරුණ වන්නේ අපැහැදිලි දුෂ්කර ගමන් මගක් සහිත රටක, අයිස් කඳු ඔස්සේ මාලිමාවක්, උත්තරධ්‍රව තාරකාවක් හෝ වෙනත් එවැනි කිසියම් සලකුණක් මග පෙන්වීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව හා එවන් පරිසරයකදී ගමන් පෙතෙහි අපගමන නොවැලැක් විය හැකි බවත්, ගමන් මගෙහි යෙදිය හැක්කේ නිශ්චිත ගණන් බැලීමේ ක්‍රියා මාර්ගයක් පවතින්නේ නම් පමණක් බවත්ය. සෑම පුද්ගලයකු සතුවම නොදැනුවත්ව වුවද මෙම හැකියාව අඩු වැඩි වශයෙන් පවතින පවතින අතර සයිබීරියානු ගෝත්‍රික ජන කොට්ඨාශයට එම හැකියාව කැපී පෙනෙන මට්ටමකින් පවතින බවත්ය. මේ සඳහා විශාල බලපෑමක් දෘෂ්ටිය මගින් ද, යම් ප්‍රමාණයකට පේෂි චලන සංවේදන ද යොදා ගැනෙන්නේය. අන්ධ දෑස් සහිත මිනිසෙකුට වුවද (ඇතැම් විට සෙසු පුද්ගලයන්ට වඩා හොඳින්) කෙටි දුරක් ආසන්න වශයෙන් සරල රේඛාවක ගමන් කිරීමේ, නිවැරදි කෝණ මගින් හැරීමේ හෝ ආපසු ඒමේ හැකියාව පවතින්නේය. ඇතැම් විට ඉතා වයස් ගත සහ දුබල මිනිසුන්ගේ දිශාව පිළිබඳ සංවේදන හැකියාව එක් වරම වියවුල් තත්වයට පත්වන ආකාරයටත්, කෙනෙකු ඔහු හදිසියේම සම්පූර්ණයෙන් අනපේක්ෂිත වැරදි මගක් ඔස්සේ ගමන් කළ බව හැඟුන විට දැනෙන පීඩනයත් මගින් මොළයෙහි යම් ප්‍රදේශයක් දිශාව පිළිබඳවූ ක්‍රියාවන් සඳහා විශේෂීකරණය වී ඇත්ද යන සැකය මතු කරයි.
පසුව 1873 වර්ෂයේදී ජෝසෆ් ජෝන් මර්ප්ෆි ඩාවින් හට පිළිතුරු සපයමින් නැවත Nature සඟරාව වෙත ලියා දැක්වූයේ ඔහු විශ්වාස කරන අන්දමට සත්වයන් නිශ්චිත ගණනි බැලීම සිදු කරන ආකාරයයි, එය මේ වන විට අවස්ථිතික යාත්‍රණය ( inertial navigation) නාමයෙන් හැඳින්වේ.
යම් ආකාරයකින් බෝලයක් දුම්රිය මැදිරියක වහලයෙහි නිදහස් ලෙස අවලම්බණය කර පවතී නම්, දුම්රිය මැදිරිය චලනය වීමට සැලැස්වූ විට බෝලය චලනය කිරීමට සමත් කම්පනයක් ලැබේ. කම්පනයේ විශාලත්වය සහ දිශාව, මැදිරිය චලනය වීමත් සමඟ ඇතිවන බලයෙහි විශාලත්වය සහ දිශාව මත රඳා පවතී...[මෙලෙස]...සෑම චලිත වෙනස් වීමකටම අදාලව මැදිරියෙහි...ඊට අනුරූපවූ විශාලත්වයක් සහ දිශාවකින් යුත් කම්පනයක් බෝලය වෙත ලබාදේ. ඒ අනුව එවන් යාන්ත්‍රණයක් පරිකල්පිත අනුව විශාලත්වය සහ දිශාවන් සටහන් කරගැනීම සඳහා යන්ත්‍රයක් තිබිය හැක. මෙම දත්ත මගින් මැදිරියෙහි පිහිටීම ඕනෑම විටෙක ගණන් බැලිය හැකි වන්නේය.
කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච් (1886-1982) නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන් පිළිබඳ අධ්‍යනය කළේය. එහිදී මීමැස්සන් අපේක්ෂිත සීමාන්තික දිශාවන් තුන් ආකාරයකින් හඳුනා ගන්නා බව ගෙනහැර දැක්වීය. ඒ සූර්යයා මගින්, අහසේ ධ්‍රැවීකරණ රටාවන් මගින් සහ භූමියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය යන ආකාරය මගින්ය. ඔහු පෙන්වා දෙනුයේ සූර්යයා මගින් ගමන් මග සොයා ගැනීම ප්‍රධාන ආකාරය බවත්, අනෙකුත් ආකාරයන් වලාකුල් සහිත අහසක් පවතින විට හෝ අඳුරු මීවදයක් තුලදී භාවිත වන බවයි.
විලියම් ටින්ස්ලි කීන්ටන් (1933 –1980) නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන් පිළිබඳ අධ්‍යනය කළේය. එහිදී ද හිරු, භූමෙයෙහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය, ආඝ්‍රණය සහ දෘෂ්ටිය යොදාගනු ලැබේ.
ඩොනල්ඩ් ග්‍රිෆින් (1915-2003) වවුලන් පරාවර්තිථ ශබ්ද තරංඟ මගින් සංවේදන ලබා ගැනීම පිළිබඳව අධ්‍යනය කළේය. ඔහු එගිදී පෙන්වා සිටියේ වවුලන් එම ක්‍රියාව මගින් ගොදුරු සොයා ගැනීමත්, "දැකීමත්" සිදු කරන අතර එමගින් අවට පරිසරයෙහිදී යාත්‍රණය සිදු කරන බවත්ය.
රොනල්ඩ් ලොක්ලෙයි (1903-2000), පනහකට අධිකවූ පොත් සංඛ්‍යාවක් ලියැවුනු පක්ෂීන් පිළිබඳවූ නොයෙකුත් අධ්‍යනයන් අතරින්, පක්ෂී සංක්‍රමණ විද්‍යාවෙහි පුරෝගාමීව කටයුතු කළේය. ඔහු මුහුදු ආශ්‍රිත, ඈත ස්කොක්හොල්ම් දූපතෙහි වසන ශියර්වෝටර් පක්ෂීන් වන මැන්ක්ස් ශියර්වෝටර් වැනි පක්ෂීන් පිළිබඳ දොළොස් වසරක අධ්‍යනයක් සිදු කර ඇත්තේය. මෙම කුඩා මුහුදු පක්ෂීන් කුරුළු විශේෂයන්ට අයත් දීර්ඝතම සංක්‍රමණයන්ගෙන් එකක නිරතවේ-කිලෝමීටර 10,000ක්- එසේ වුවද ඔවුන් සෑම වසරකදීම ස්කොක්හොල්ම්හි ඔවුන්ගේම් බෙනය වෙත නැවත පැමිණේ. මෙම හැසිරීම ඔවුන්ගේ යාත්‍රණය සිදුකරන ආකාරය පිළිබඳ පැනයක් මතු කළේය.
ක්‍රමෝපායන්
ලොක්ලෙයි ඔහුගේ සත්ව යාත්‍රණය (Animal Navigation) කෘතිය මෙලෙස සටහන් කරමින් ඇරඹීය.
කෙසේද සත්වයන් ඔහුගේ ගමන්මග සොයාගනුයේ පැහැදිලි සලකුණු නොමැති රටවල, ගමන් මාර්ග නොමැති වනාන්තරවල, කාන්තාර තුල, විශේෂ ලාක්ෂණික නොමැති මුහුදු තුල හෝ ඒ මත?...සැබැවින්ම ඔවුන් එය සිදු කරනව දෘශ්‍යමය මාලිමාවක්, සෙක්ස්තන්තුවක්, කාලමානයක් හෝ සටහන් පත්‍ර වලින් තොරව...
සත්ව යාත්‍රණය සඳහා නොයෙකුත් ක්‍රමෝපායන් යෝජනා වන්නේය. ඒ අතරින් බොහොමයකට සාධකද පවතී. විමර්ශකයන් බොහෝ විට ඉතා සරලවූද උපකල්පනයන් බැහැර කිරීමට නැඹුරුකොට ඇත්තේය. උදාහරණයක් ලෙස, ඇතැම් සතුන්හට අඳුරු වලාකුල් සහිත භූමි සලකුණු, හිරු හෝ තාරුකා වැනි අභ්‍යවකාශ සලකුණු නොමැති රාත්‍රීන්වලද යාත්‍රණයේ යේදීමට ඇති හැකියාව දැක්විය හැක.
ප්‍රධාන යාත්‍රණ ක්‍රමෝපායන් සහ උපකල්පන පහතින් දැක්වේ.
ධාරණය කරගන්නා ලබන භූසලකුණු
ක්ෂීරපායීන්, පක්ෂීන්, මිමැස්සන්, බඹරුන් වැනි කෘමීන්ද ඇතුලු සත්වයන්හට අවට පරිසරයෙහි පවතින භූසලකුණු ග්‍රහණය කර ගැනීමේ හැකියාවත් ඒ අනුව යාත්‍රණයෙහි යෙදීමට හැකියාව ඇත්තේය.
රාත්‍රී ආකාසයට අනුගත වීම
එක් පුරෝගාමී පර්යේෂණයකදී ලොක්ලෙයි පෙන්වා දෙනු ලැබූයේ, රාත්‍රී අහසක් පෙන්වූ ග්‍රහලෝකාගාරයක් තුල අත්හරින ලද ගී ගයන පක්ෂියෙක් (warbler) ඔහුගේ දිශානතිය සැමවිට දකුණු දෙසට පවත්වා ගත් බවත් ග්‍රහලෝකාගාරය තුල දක්වන ලද අහස ඉතා සෙමෙන් භ්‍රමණය කරවූ විට පක්ෂියා දිශානතියේ අනුගත වීම සැමවිට තරු රටාවලට අනුව පවත්වා ගත් බවත්ය. ලොක්ලෙයි නිරීක්ෂණය කෙරෙනු ලැබූයේ තරු රටා හදාරමින්ද, දවසේ වේලාව දැනගමින්ද යාත්‍රණය සිදු කිරීමට පක්ෂීන් තුලම සෙක්ස්තන්තුවක් සහ කාලමානයක් පැවතිය යුතු බවයි.
455 × 341 pixelspx|thumbnail|[[රැලේ ආකාස නිරූපණය (Rayleigh sky model) මගින් අලෝක ධ්‍රැවීකරණය මීමැස්සන් හට දිශාව දක්වන අයුර පෙන්වා දෙයි.]]
ධ්‍රැවණය වූ ආලෝකයෙන් අනුගත වීම
සමහර සත්වයන්, විශේෂයෙන්ම මීමැස්සන් වැනි කෘමීහු ආලෝකයේ ධ්‍රැවීකරණයට සංවේදිතාවයක් දක්වති. කාර්ල් වොන් ෆ්‍රිස්ච්ගේ සොයා ගැනීම් දැක්වූයේ මීමැස්සන්හට මීවදයේ සිට ආහාර මූලාශයට (මල් පැනි සහිත මල් ඇති භූමි ප්‍රදේශ ) දිශාව සහ පැතිරීම ඉතා නිවැරදිව සොයා ගත හැකි බවයි. එක් සේවක මීමැස්සෙක් නැවත මීවදය වෙත පැමින ආහාර මූලාශයන්ගේ දිශාව සහ පැතිරීම සූර්යයාට සාපේක්ෂව මීමැස්සාගේ චලිත රංඟනය (waggle dance ) මගින් ප්‍රකාශ කරයි. මෙය නිරීක්ෂණය කරන සෙසු මීමැස්සන් පෙන්වනලද දුර සහ දිශාව ඔස්සේ යමින් ආහාර ඇති ස්ථානය හඳුනා ගැනීමට සමත්වේ. එසේ වුවද අනෙකුත් ජීව විද්‍යාඥයන් ප්‍රශ්න කරනුයේ මීමැස්සන් මෙම ක්‍රියාව අනුගමනය කරයිද නොඑසේනම් සරලවම ඔවුන් ආහාර සොයා යෑම සඳහා උත්තේජිතද යන බවයි. කෙසේ වුවද කාලගුණය පැහැදිළි ( එවිට යාත්‍රණය හිරු මගින් හෝ පෙර ධාරණය කරගන්නා භූසලකුණු මගින් විය හැක ) හෝ අඳුරු වූවිටද (එවිට ධ්‍රැවණය වූ ආලෝකය භාවිතයෙන් විය හැක ), මිමැස්සන් ආහාර සහිත ස්ථානය මතකයේ රඳවා ගැනීමටත් නිවැරදිව නැවත පැමිනීමටත් සමත්වේ.
සතුන්ගේ නිශ්චිත ගණන් බැලීම නොහොත් මාර්ග සංකලනය කිරීම කිරිම ලෙස හදුන්වන්නේ වෙනත් දෘෂ්ටි හෝ  භාහිර මංසලකුණු සම්බන්ද කිරීමකින් තොරව ශරීරයේ සංවේදි ඉන්ද්‍රිය ප්‍රභව මගින් විවිධ උත්තේජන එකිනෙක සමග ක්‍රියා කිරීමෙන් ඍජු නොවු මගක් ඔස්සේ නොනවත්වා ගමන් කිරිමේදි යම් ස්ථානයක්, දන්නා ආරම්භක ස්ථානයකට සාපේක්ෂව නිගමනය කිරීමයි. ජ්‍යාමිතිය භාවිතයෙන් සිදුකලයුතු වන්නේ, යම් ආරම්භක ස්ථානයක සිට පවතින මර්ගයක් ඔස්සේ වැටි ඇති සියලු දෛශික එකතු කිරීම මගින් ආරම්භක ස්ථානයට අදාල දෛශිකය ගණනය කිරිම වේ.
ඩාර්වින් විසින් 1873 දි පලකරන ලද "Origins of Certain Instincts" කාලයේ සිටම මග එකතු කිරීම කුහුබූන්,සෙමෙන් වැඩෙන හා පක්ෂින් වැනි සතුන්ගේ යාත්‍රණය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් වු බව පෙනීයයි. පෙර සඳහන් කල පරිදි දෘෂ්ටි හෝ වෙනත් බාහිර මංසලකුනු නොමැති විටක, තවද වළාකුලින් බර රාත්‍රි කාලයක, විවෘත සාගර කලාපයක් හෝ සාපේක්ෂව අපැහැදිලි කාන්තාර වැනි ප්‍රදේෂ හරහා සතුන් යාත්‍රණයේ යෙදෙන විට මග එකතු කිරිම මේ මොහොතේ සිටින ස්ථානය හඳුනා ගැනිම සඳහා ශරිර උත්තේජන භාවිතා කිරිම මත රඳා පැවතිය යුතුය
Wehner ව්සින් "Sahara desert ant " හි කරන ලද අධ්‍යයනයන්ට අනුව ඵලදයි මග එකතු කිරීම මගින් දිශා ශිර්ෂය ( ධ්‍රැවිත ආලෝකය හෝ සුර්යයාගේ පිහිටිම ) හා දුර ප්‍රමණය ගණනය කිරීම නිවැරදිව සිදු කල හැකි බව පෙන්නුම් කරයි ( පාද චලනය හෝ ප්‍රකශ ගලා ප්‍රවහය අධික්ෂනය කිරිමේන් )
1,890 × 1,522 pixelspx|thumbnail|[[නිවසාගමනය වන පරවියන් හට චුම්භක ක්ෂේත්‍ර වැනි සංඤා ලබාගනිමින් ඉතා ඉක්මනින් නිවස වෙත පැමිනිය හැක.]]
චුම්භක ක්ෂේත්‍ර අනුගතවීම (Magnetoception)
ඇතැම් සත්වයන් අන්ධ වැලි මීයන් වැනි ක්ෂීරපායින්ද, පරවියන් වැනි පක්ෂීන්ද භූමියෙහි චුම්භක ක්ෂේත්‍රයට සංවේදීවේ. නිවසාගමනයෙහි යෙදෙන පරවියන් අනෙකුත් සංවේදනයන්ද සමඟ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයෙහි තොරතුරු යාත්‍රණය සඳහා යොදාගන්නේය. පුරෝගාමී පර්යේෂකයකු වන විලියම් කීටම් පෙන්වා දෙනු ලැබූයේ ආලෝකමත් දිනක වේලාව වෙනස් කර යවන ලද නිවස වෙත යන පරවියන්හට නිවැරදි තම ගමන් මගෙහි යෙදිය නොහැකිවූ බවයි. එමගින් පක්ෂීහු හිරුගේ දිශාව මත විශ්වාසය තබන බව පැහැදිලි විය. එසේ වුවද අඳුරු දිනකදී පරවියන්හට යාත්‍රණයෙහි යෙදීමට හැකි විය. මෙම ක්‍රියාව මගින් පක්ෂීන් සූර්යයා ඇති විට හිරුගේ දිශාව මතත්, සූර්යයා නොමැති විට චුම්භක ක්ෂේත්‍රයන්ගෙන් තොරතුරු ලබාගන්නා බවටත් ගෙනහැර දැක්වීමට හැක. මෙය චුම්භක යොදාගනිමින් කල පර්යේෂන මගින් වඩාත් තහවුරු කර ඇත. එහිදී අඳුරු දිනෙක චුම්භක ක්ෂෙත්‍රයෙහි බධා ඇති කල විට පරවියන් මග සොයා ගැනීමට අපොහොසත් වී ඇත.
මාර්ග සංකලනය
924 × 672 pixelspx|thumbnail|මාර්ග සංකලනය
සතුන්ගේ නිශ්චිත ගණන් බැලීම නොහොත් මාර්ග සංකලනය කිරීම කිරිම ලෙස හදුන්වන්නේ වෙනත් දෘෂ්ටි හෝ  භාහිර මංසලකුණු සම්බන්ද කිරීමකින් තොරව ශරීරයේ සංවේදි ඉන්ද්‍රිය ප්‍රභව මගින් විවිධ උත්තේජන එකිනෙක සමග ක්‍රියා කිරීමෙන් ඍජු නොවු මගක් ඔස්සේ නොනවත්වා ගමන් කිරිමේදි යම් ස්ථානයක්, දන්නා ආරම්භක ස්ථානයකට සාපේක්ෂව නිගමනය කිරීමයි. ජ්‍යාමිතිය භාවිතයෙන් සිදුකලයුතු වන්නේ, යම් ආරම්භක ස්ථානයක සිට පවතින මර්ගයක් ඔස්සේ වැටි ඇති සියලු දෛශික එකතු කිරීම මගින් ආරම්භක ස්ථානයට අදාල දෛශිකය ගණනය කිරිම වේ.
ඩාර්වින් විසින් 1873 දි පලකරන ලද "Origins of Certain Instincts" කාලයේ සිටම මග එකතු කිරීම කුහුබූන්,සෙමෙන් වැඩෙන හා පක්ෂින් වැනි සතුන්ගේ යාත්‍රණය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් වු බව පෙනීයයි. පෙර සඳහන් කල පරිදි දෘෂ්ටි හෝ වෙනත් බාහිර මංසලකුනු නොමැති විටක, තවද වළාකුලින් බර රාත්‍රි කාලයක, විවෘත සාගර කලාපයක් හෝ සාපේක්ෂව අපැහැදිලි කාන්තාර වැනි ප්‍රදේෂ හරහා සතුන් යාත්‍රණයේ යෙදෙන විට මග එකතු කිරිම මේ මොහොතේ සිටින ස්ථානය හඳුනා ගැනිම සඳහා ශරිර උත්තේජන භාවිතා කිරිම මත රඳා පැවතිය යුතුය
Wehner ව්සින් "Sahara desert ant " හි කරන ලද අධ්‍යයනයන්ට අනුව ඵලදයි මග එකතු කිරීම මගින් දිශා ශිර්ෂය ( ධ්‍රැවිත ආලෝකය හෝ සුර්යයාගේ පිහිටිම ) හා දුර ප්‍රමණය ගණනය කිරීම නිවැරදිව සිදු කල හැකි බව පෙන්නුම් කරයි ( පාද චලනය හෝ ප්‍රකශ ගලා ප්‍රවහය අධික්ෂනය කිරිමේන් )
ක්ෂීරපායීන සතුන් මාර්ග එකතු කිරීම සඳහා vestibular ඉන්ද්‍රියන් භාවිතා කරනු ලබන අතර එමගින් අක්ෂ තුනටම අදාල ත්වරණය අනාවරණය කරගනු ලබයි, එමෙන්ම උත්තේජන, ඉන්ද්‍රියන්ගේන් බැහැරට චලනය කිරීම මගින් චාලක පද්ධතියේ, කුමන කොටසක සංචලනය සිදුවුයේද යන්න පිළිබඳ මොලයේ අනෙකුත් කොටස් දැනුවත් කිරිම සිදුකරනු ලබයි. සමහර අවස්ථාවන්හිදී පරාවර්තිත තරංඟ හා magnetoception වැනි සංවේදක මගින් ද තොරතුරු එකතු කරගන්නා සත්ව කොටස් දැකිය හැක. මොලයේ මතකයන් හා ඉච්ඡාගත ක්‍රියා ආදිය මෙහෙයවන කොටස මගින් අවකාශය තුල ක්ෂීරපායීන් සත්වයෙකුගේ සපේක්ෂ පිහිටිම කේතංකනය සඳහා රේඛිය හා කොණික චලනයන් එක් කිරිම සිදුකරනු ලබයි.
සටහන්
http://www.bioone.org/doi/abs/10.1641/B570206
කථිකාචාර්ය ප්‍රියන්ත බණ්ඩාර
ලෝකයේ ජීවත්වන මිනිසුන් කාණ්ඩ කිහිපයකට ඇතුළත් කළහැකි බව සාමාන්‍ය අදහසයි.එහෙත් එම කාණ්ඩ කිරීම් යටතේ එකිනෙකා ඇසුරු කිරීම සදහා දක්වන ලැදියාව අනුව වර්ගීකරණය කළ හැකි ද යන්න උභ‍තෝකෝටිකයක්.එසේ වුවත් මනෝ විද්‍යාත්මකව නම් පුද්ගලයාගේ පෞරුෂ ස්වභාවය අනුව ඔවුන් කෙබදු දැයි නිශ්චය කර දැක්විය හැකියි.ඒ අනුව අන්තර් වර්තිත, බහිර් වර්තිත ලෙස වර්ගීකරණයක් පවතින බව අමුතුවෙන් කිව යුත්තක් නොවේ.නමුත් සමාජ විද්‍යාඥයින් හා සමාජ මානව විද්‍යාඥයින් මිනිසුන් මේ සමාජමය ඇසුරට ඇති රංචු ලැදියාව පිළිබදව තව තවත් ගැඹුරු අධ්‍යයනයන් ට යුමු වීමට නව කොරෝනා හෙවත් චොවිඩ් 19 වෛරසය ව්‍යාප්තියේ ස්වභාවය පදනම්ව මිනිස් හැසිරීම හා සමාජමය හැසිරීම අධ්‍යනය කිරීඑන් වටහා ගත යුතු කරුණකි.එසේ වුවත් මීනිසුන් සාමාජීය සත්ත්ව කොට්ටාශයක් ලෙස සමාජ විද්‍යාඥයින් අර්ථ දක්වන්නේ සමස්ථ හැසිරීම් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් නම් එය මෙවන් අවදානම් සුවිශේෂී අවස්ථාවන්(දවසක් දෙකක් සතියක් හමාරක් මතු නොව මාසයක් දෙකක් පමණක් නොව දිගු කළක් ගත කරන බැවින්)තුළ ප්‍රදර්ශනය වන්නේ කෙසේ ද යන්න අවධානය යොමු කළ යුතු ය.බටහිර රටවල විශේෂයෙන් ම කාර්මීකරණය ට හා යන්ත්‍රසූත්‍ර බදු ජීවිත ගත කරන මිනිස් කොට්ටාශයන් ගේ හැසිරීමත් පෙරදිග විශේෂයෙන් ම දකුණු ආසියාතික කලාපයේ මිනිසුන්ගේ සාමාජීය හැසිරීම් ස්වභාවයත් එකිනෙකට සාපේක්ෂ වෙනසක් පවතියි.ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියාව වැනි දකුණු ආසියානු කලාපයේ රටවල් බොහොමයක තවමත් එකට එක්වී ජීවත් වීමට සජීවීව ලං වී අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමට දුක සැප බෙදා ගැනීමට,හාදකම් පැවැත්වීමට මිතුරු කම් පැවැත්වීමට ,නෑදෑකම් අලුත් කිරීමට විශේෂයෙන් කෑ වෙති.ඒ සදහා ක්‍රියාමාර්ග ද සමාජ සංස්කෘතික හර පද්ධතීන් විසින් නිර්මාණය කර ඇත. එබැවින් නව කොරෝනා වෛරසය දැඩි බලපෑම් එල්ල කළ ද සාමාජීය කටයුතුවලින් මිදී සිටීමේ අපහසුකම මෙම රටවල මිනිසුන් ට ඇති ප්‍රධානම ගැටලුවකි.එයම මෙවැනි වසංගත රෝග ව්‍යාප්තියට ද බලපෑම් ඇති කරයි.
එහෙත් ශ්‍රී ලංකාවේ වසංගත රෝග සදහා ස්වයං නිරෝධායනය අනාදිමත් කාලයක සිට පැවත එන සමාජ සංස්කෘතික ප්‍රතිමාණයකි.විශේෂයෙන් ම බෝවන වසංගතයක් අවස්ථාවලදී ගමේ හෝ නගරයේ හෝ එවන් වසංගතයකට ගොදුරු වුවහොත් දින 14ක් නිවසට වී සිටීම ට ශ්‍රී ලාංකිකයෝ පුරුදු ව සිටිති.විශේෂයෙන් ම වසංගත තත්ත්වයක් ලෙස කලින් කලට මතු වන පැපොළ ,කම්මුල් ගාය,සරම්ප ,ඇස් ලෙඩ  ඒ සදහා උදාහරණ කිහිපයකි.මෙහි ඇතැම් රෝග දෙය්යන්ගේ ලෙඩ ලෙස සැලකෙන අතර දින 14 ක් යන තුරු නිවසේ එක් කොටසකට සීමා කර සියලු සමාජ සම්බන්ධතා අත් හැර හුදකලාව සිටීමට සලස්වයි.නිවසට පැමිණෙන්නන් දැනුම්වත් කිරීම සදහා කොහොඹ කොළ අත්තක් එල්ලා තැබීම,ගොක් කොළයක් කඩුල්ලේ එල්ලා තැබීම වැනි සංකේතාත්මක සංනිවේදන මාධ්‍යයක් යොදා ගනියි.අදාළ රෝගියාගේ අත්‍යවශ්‍ය පෞද්ගලික අවශ්‍ය තා සදහා මෙන් ම ආහාර පාන ලබා දීම සදහා එක් පුද්ගලයෙකු ස්ව කැමැත්තෙන් ම ඉදිරිපත් වී එම කාර්යය දින 14 පුරා සිදු කරනු ලබයි.දින 7ක් 8ක් ගෙවුණු තැන අදාළ රෝගියාගෙන් විෂ බීජ පැතිරෙන ඉඩ කඩ වැඩි හෙයින් වඩාත් කල්පනාකාරී වෙයි.දිය නෑම සදහා ළිද අසල නොව වෙනම වෙන් වූ ස්ථානයක් හෝ වැවේ වෙන් වූ වෙනම ස්ථානයක් සකස් කර දෙයි.විශ බීජ හරණය සදහා විවිධ දේශීය ඖෂධ පැළෑටි අතු රිකිලි ආදිය දැමීම දුමායනය,තම්බා බොන්නට දීම වැනි දෑ ද සිදු කෙරෙයි.බොහෝ විට දිය නෑමට දෙන්නේ ද නිශ්චිත කාලයක් ගත වූ පසුව ය.මෙසේ රෝගී පුද්ගලයා සමග ඇයි හොදයිකම් නොපා සිටීමට සැමා විධිවිධානයක් ම යොදන අතර එවන් අවස්ථාවල දී රෝගියාට ඇතිවන මානසික කම්පනය හා හුදෙකළාව මග හැරවීම සදා රාත්‍රියට ඔහු හෝ හැය හෝ රදවා සිටින ස්ථානයට කිසියම් නිශ්චිත දුරක සිට කව් ගී ගැයීම ජාතක කතා පොත කියවීම,කතාන්දර කීම රටේ තොටේ වංහුං කීම වැනි දෑ ද සිදු කෙරෙයි.චීනයේ වුහාන් හි වැසියන් ඔවුන්ගේ හුදකලාව මගහරවා ගැනීමට ඈතට ඇසෙන සේ ගී මිමිනීමත් මේ අපේ පාරම්පරික ඥානයෙන් බිදී ගිය එකක් විය හැකිය.කෙසේ වෙතත් ස්වයං නිරෝධායන අවස්ථාවේ දී ද ඔවුන් හුදකලා නොකර සිටීම මානව සමාජයේ යහ පැවැත්මට ඉතා වැදගත් ම වෙයි.මන් ද මිනිසා සාමාජීය සත්ව කොට්ටාශය ක් වන බැවිණි.එසේ නම් මේ අවස්ථාන්වේ ස්වයං නොරඔධායනය සදහා ද අධි තාක්ෂනික උපකරණ යොදා ගැනීම මගින් ඔවුන් හුදලලා නොකිරීම ට වග බලා ගන්නවා සේම අපේ පැරණි ස්වයං නිරෝධායන අවස්ථාවල දී අනුගමනය කළ දුර සිට සජීවී ව ඇසෙන සන්නිවේදන ක්‍රමෝපායන් අනුගමනය කිරීම වැදගත් වනු ඇත.නො එසේ නම් ඔවුන් මේ ඇතිවන මානසික කැළඹිලි සහගත තත්ත්වයන් හමුවේ දැඩි ඉච්ඡා භංගත්වයටත් මානසික අවපීඩනයකටත් ලක් වීමේ ඉඩ කඩ වැඩි වනු ඇත.එවිට කොරේ පිටට මරේ කියා වෙනත් අතුරු ප්‍රතිපළයන් ට පිළියම් සෙවීමට සිදු වනු ඇත.
කථිකාචාර්ය ප්‍රියන්ත බණ්ඩාර
පුලතිසිපුර ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යා පීඨය
පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකා
ශ්‍රී ලංකාවේ තේ නිෂ්පාදනය
==  තේ නිෂ්පාදනය , ශ්‍රී ලංකාවට(අතීතයේ සිලෝන් නමින් හැඳින් වූ) විදේශ විනිමය ලබා දෙන ප්‍රධාන ම මූලාශ්‍රයක් වන අතර, 2013 වර්ෂයේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට ඇ.ඩො. බිලියන 1.5 කට අධික ප්‍රමාණයක් සපයමින් දළ දේශීය නිෂ්පාදනය 2% කින් වර්ධනය කිරීමට දායක වී තිබේ. එමඟින් මිලියනයකට අධික පිරිසකට සෘජු හා වක්‍ර රැකියා සපයා දී ඇති අතර, 1995 වන විට තේ වගා බිම් සහ වතුවල සෘජු රැකියා 215,338ක් උත්පාදනය කර තිබුණි. එයට අමතර ව කුඩා වතු හිමියන් යටතේ කෙරෙන තේ වගාව දහස් ගණනකට රැකියා අවස්ථා සපයන අතර ම පවුල් දස දහසකට අධික පිරිසකගේ ප්‍රධාන ම ජීවන වෘත්තිය බවට පත්ව තිබේ. ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ සිව්වන විශාලත ම තේ නිෂ්පාදකයා වේ. 1995 දී ලංකාව ලෝක නිෂ්පාදනයෙන් 23%ක් හිමි කර ගනිමින් ලොව ප්‍රමුඛත ම තේ අපනයනකරුවා (නිෂ්පාදකයාට වඩා) බවට පත් වූ අතර වර්තමානයේ එම තැන හිමිකරගෙන සිටිනුයේ කෙන්යාව යි. 2013 වසරේ දී කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 340ක ඉහළ ම නිෂ්පාදනය වාර්තා වූ අතර, 2014 දී එය කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 338ක් දක්වා සුළු අඩුවීමකට ලක් ව තිබේ. ==
== ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ පවත්නා ආර්ද්‍රතාව, සිසිල් උෂ්ණත්වය, සහ වර්ෂාපතනය උසස් තත්ත්වයේ තේ නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය හිතකර දේශගුණය සපයයි. අනෙක් අතට, මාතර, ගාල්ල, රත්නපුර වැනි ප්‍රදේශවල පවතින ඉහළ උෂ්ණත්වය සහ ඉහළ වර්ෂාපතනය යටතේ නිෂ්පාදනය කෙරෙන තේවල ඉහළ කහට රසයක් පවතී. පහළ උන්නතාංශ ප්‍රදේශවල තේ ශාකය, තමන් විසින් ම නිෂ්පාදනය කර ගන්නා ජෛව ස්කන්ධ ප්‍රමාණය සාපේක්ෂ ව වැඩි ය. ==
වාණිජ නිෂ්පාදනයක් ලෙස වර්ධනය වීම සහ එහි ඉතිහාසය.
== 1880 වන විට ලංකාවේ තේ නිෂ්පාදනය ශීඝ්‍ර ලෙස ඉහළ ගිය අතර 1888 වන විට කෝපි වගා කර තිබූ බිම් ප්‍රමාණය අබිබවමින් 1899 වන විට ආසන්න වශයෙන් අක්කර 400,000(ව.කි.මී.1,619)ක තේ වගා කර තිබුණි. චාල්ස් හෙන්රි ද සොයිසා, මුල් කාලයේ තේ නිෂ්පාදනය සඳහා යොමු වූ එක ම ලාංකිකයා බවට පත් විය. එකල කෝපි වගාවේ කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස පැවති නුවරට ආසන්න පොයිස්ටන් (Poyston) වැනි වතු යායන් 1880 දී මෙරටට පැමිණි හෙන්රි රැන්ඩොල්ෆ් ට්‍රැෆෝර්ඩ් ==
වගාව සහ සැකසීම
== ශ්‍රී ලංකාවේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් දළ වශයෙන් 4%ක් පමණ, එනම් හෙක්ටයාර 188,175 (වර්ග සැතපුම් 727) කට වඩා ප්‍රමාණයක් පුරා තේ වගාව පැතිර පවතී. මීටර 2100 (අඩි 6, 890)ට වැඩි උන්නතාංශ ප්‍රදේශවල බෝගය සරුවට වැඩෙන අතර ශාකවලට වසරකට සෙ.මී. 100-125 (අඟල් 39-40)ත් අතර වර්ෂාපතනයක් අවශ්‍ය වේ. සාමාන්‍යයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ තේ පඳුරු රෝපණය කිරීම සිදු කරනුයේ සමෝච්ඡ රේඛා සමායෝජනය කරමින් "සමෝච්ඡ රෝපණ" ක්‍රමයට අනුකූලව ය. වාණිජ නිෂ්පාදනයන් සඳහා තේ පඳුරුවල කඳෙහි සහ පැති අතුවල හටගන්නා දළු සහ ළපටි කොළ ‍යොදා ගනී. සාමාන්‍යයෙන් සිදු කෙරෙනුයේ අපේක්ෂිත රසය සහ සුවඳ ඇති අග්‍රස්ථ කොළ දෙක සහ ඉහළ අංකුරය නෙළා ගනු ලැබීම යි. ශ්‍රී ලංකාව, තේ දළු නෙළීමට යාන්ත්‍රික තාක්ෂණයට වඩා මිනිස් ශ්‍රමය යොදාගන්නා රටවල් කිහිපයෙන් එකකි. යන්ත්‍ර භාවිතා කළේ නම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයෙන් මේරූ කොළ  සහ අතු රිකිලි මිශ්‍රවීම නිසා තේවල රසයට වඩා ප්‍රමාණය ඉහළ දැමීමක් පමණක් සිදු වනු ඇත. අත්දැකීමත් සමඟ ම දළු නෙළන්නියන් විසින් වේගයෙන් දළු නෙළීමේ හැකියාව වර්ධනය කරගන්නා අතර, කිලෝ 15-20 (රාත්තල් 33-44)ත් අතර දෛනික ඉලක්කය සපුරා බර කිරා මැනීමෙන් අනතුරු ව ළඟ ම පිහිටි තේ කර්මාන්තශාලාව වෙත ඒවා රැගෙන යනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ තේ වගාව සඳහා නිරන්තර පෝෂණය සහ අවධානය අත්‍යවශ්‍ය වේ. එසේ ම ක්‍රමානුකූල ව පොහොර යෙදීම මගින් පස සරුවට තබාගැනීම තේ සැකසුම් ක්‍රියාවලියේ වැදගත් ම අංගයකි. පාර්ශ්වික වර්ධනය දිරිගැන්වීම උදෙසා නොමේරූ පැළෑටි විශේෂ පිහියක ආධාරයෙන් බිම් මට්ටමේ සිට සෙ.මී. 10-15 අතර උසකින් නිරන්තර කප්පාදුවකට ලක් කරනු ලබයි. නිෂ්පාදිත තේවල ගුණාත්මකභාවය සහ වටිනාකම උ‍දෙසා ශ්‍රී ලංකාවේ තේ වතුවල පවත්නා තේ කර්මාන්තශාලා තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස බලපායි. තේ දළු නෙළා ගැනීමෙන් අනතුරුව,ඉහළ අධීක්ෂණය යටතේ බර මැනීම සඳහා එකතු කිරීමේ මඩු වෙත ඉතා ඉක්මනින් ගෙන ගොස් ඉන් පසු කර්මාන්තශාලාව වෙත ගෙන යනු ලබයි. සාමාන්‍යයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ තේ කර්මාන්තශාලාවක් යනු තේ දළු නෙළීම සහ සැකසීම අතර පිරිවැය අවම කිරීමේ අරමුණින් තේ වතු යායේ ම ගොඩ නගන ලද බහු ගබඩා ගොඩනැගිල්ලකි. තේ දළු, කර්මාන්තශාලාවේ ඉහළ මහළට ගෙන ‍ගොස් ද්‍රෝණියක් වැනි තැනක අතුරන අතර දළුවල අමතර බර ඉවත් කිරිමට වියළීම නැමැති ක්‍රියාවලියට යොමු කරයි. වරක් වියළන ලද දළු පෙරළීමට, ඇඹරීමට සහ වෙන් කිරීමට ලක් කරන අතර මෙය විශේෂ‍යෙන් ම කළු තේ නිෂ්පාදනය සඳහා, කොළවල ඇති එන්සයිම, වාතයේ පවත්නා ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. ==
තේ දළු නෙලන කාන්තාවන්
== තේ දළු පිත්තල හෝ ලී අල්ලු ස‍වි කළ කවාකාර මේස මත පෙරළීමට ලක් කර ඊට ඉහළින් ඇති විවෘත සිලින්ඩරයකට දමනු ලබයි. පෙරළීම අවසන් කළ පසු හාත්පස පැතිරුණු උණුසුම සහ ආර්ද්‍රතාව සමඟ ඔක්සීකරණය ආරම්භ කිරීමට තේ දළු කොටස් මේසයක් මත අතුරණු ලැබේ. අවසන් නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මකභාවය, උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්‍රතාව පාලනය සහ ඔක්සීකරණය කෙරෙන කාල සීමාව ආදිය වෙත යොමු කෙරෙන  ඉතා දැඩි අවධානය සහ අත්‍යන්ත සොයා බැලීම සමඟ බැඳී පවතී. ඔක්සීකරණය අවසන්වීමත් සමඟ කොළ පැහැයෙන් පැවති තේ දළුවල පැහැය දිලිසෙන තඹ පැහැයකට හැරේ. වරක් ඔක්සීකරණය කළ දළු අතුරු රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වළක්වා ගැනීමේ අරමුණින් එන්සයිමවල ස්වභාවික ලක්ෂණ වෙනස් කිරීමට, තැවීමට ලක් වූ දළු රත් වූ කුටීරයකට ඇතුළු කරනු ලබයි. මෙම රත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තේ දළුවල රසයට ද බලපායි. නැවතත් උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම අවසන් ගුණාත්මකභාවය තීරණය කරන ප්‍රධාන සාධකයක් වන අතර ම අවසානයේ දී තේ දළු දැඩි බවකින් සහ අඳුරු පැහැයකින් දිස්වේ. ==
තේ වියළීම
== තේ දළු වර්ග කිරීම ( ශ්‍රී ලංකාවේ නම් ප්‍රමාණය අනුව) දැලක් ආධාරයෙන් හැලීමට ලක් කර හැඩය සහ ප්‍රමාණය අනුව විවිධ කාණ්ඩවලට වෙන් කිරීම මගින් සිදු කරයි. නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියේ කිසිදු අවස්ථාවක කෘත්‍රිම කල් තබා ගැනීමේ ද්‍රව්‍ය එක් නොකරන අතර, සම්මත ගුණාත්මකභාවයට අනුකූල නොවන සියලු ම තත්ත්වවල තේ, එහි ප්‍රමාණය සහ වටිනාකම නොසලකා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. අවසාන වශයෙන් බර කිරන ලද තේ, තේ ගෝනි සහ කඩදාසි මලුවලට අසුරා සියුම් පරීක්ෂාවකට ලක් කරනු ලබයි. ඉන් අනතුරු ව දේශීය වෙළඳපොළට සහ තේ තැරැව්කාර සමාගම්වලට ප්‍රවාහනය කරනු ලබයි. අපනයන අවධියේ දී ශ්‍රී ලංකා තේ මණ්ඩලය මගින් සෑම නැව් තොගයක ම සාම්පල පරීක්ෂාවකට ලක් කර අවසානයේ නැව් මගින් ලොව පුරා බෙදා හරිනු ලබයි. ==
ලංකා කළු තේ
== ලංකා කළු තේ යනු ශ්‍රී ලංකාවට ම විශේෂිත වූ තේ වර්ගයන්ගෙන් එකකි. එහි ඇත්තේ පැඟිරි රසය සිහි ගන්වන ප්‍රසන්න සුවඳකි. මෙය කලවම් කර හෝ නොකර භාවිතා කරන අතර උන්නතාංශය සහ රසය අනුව වෙනස් වන වතු රාශියක වගා කරනු ලබයි. ==
ලංකා හරිත තේ
== ලංකා හරිත තේ ප්‍රධාන වශයෙන් ම නිෂ්පාදනය කරනුයේ ඇසමීස් (Assamese)තේ ගබඩාවේ ය. ඌව පළාතේ ඉදල්ගස්හින්න ප්‍රදේශයේ මේවා වගා කරනු ලැබේ. ලංකා හරිත තේ සම්පූර්ණ දලුව ලෙසින් ම පවතින අතර ඇසමීස් බීජ ගබඩාවේ නිපදවන මේවා තියුණු කහට රසයකින්, මෝල්ටීයතාවයෙන් සහ පෝෂ්‍යදායී ගුණයෙන් යුක්ත ය. ==
ලංකා සුදු තේ
== 'රිදී ඉඟි' නමින් ද හඳුන්වන ලංකා සුදු තේ මිල අධික වන අතර කිලෝ ග්‍රෑමයක මිල අනෙකුත් තේ වර්ගවලට සාපේක්ෂ ව සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් ඉහළ අගයක් ගනී. ශ්‍රීපාද කන්ද අසබඩ, මීටර 2,200- 2,500(අඩි 7,218- 8,202) අතර නුවරඑළිය ප්‍රදේශයේ මේවා පළමුව වගා කෙරුණි. තේ වගා කිරීම, අස්වැන්න නෙළීම, පෙරළීම මිනිස් ශ්‍රමය භාවිතයෙන් ම සිදු වන අතර හිරු එළියෙන් වියළීම සිදු කරයි. එහි ඉතා රසවත් පයින් සහ මීපැණි සාරය පිරි සියුම් දියරයක් සහ රන්වන් හා තඹ පැහැය මුසු ශ්‍රාවයක් පවතී. පිරිසුදු සුදු තේ ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ ගාල්ලට ආසන්න හඳුනුගොඩ වතු යායේ ද වගා කෙරේ. ==
අන්තර්ජාතික වෙළඳපොළ සහ මිල
== ශ්‍රී ලංකාවේ තේ කර්මාන්තය 2000 දශකය දක්වා අඛණ්ඩ සාර්ථකත්වයක් අත් කර ගත්තේ ය. 2001 වසරේ තේ අපනයනයේ යෙදෙන සෑම ප්‍රධාන රටක ම තේ මිල පහළ වැටුණ ද ශ්‍රී ලංකාවට, 2000 වසරේ කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 288 (රාත්තල් මිලියන 634.93) සමඟ සසඳන විට 2001 දී  කිලෝ ග්‍රෑම් මිලියන 294 (රාත්තල් මිලියන 648.16)ක වාර්තාගත ආදායමක් ලබා ගනිමින් තවදුරටත් ලෝක අපනයනයේ ප්‍රමුඛයා ලෙස රැඳී සිටීමට හැකි විය. 2001 වසරේ ලෝක තේ නිෂ්පාදනය ටොන් මිලියන 3.022( ටොන් මිලියන 3.331 අඩු)දක්වා වර්ධනය වූ නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේ පෙර වසරේ පැවති ඩොලර් මිලියන 595ක අපනයනය ඩොලර් මිලියන 658 දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. කෙසේ වෙතත් වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ විශාල ම අපනයනකරුවා ලෙස රැඳී සිටිය ද සමස්ත නිෂ්පාදනයෙන් ඉන්දියාව සහ චීනයට වඩා පසු පසින් සිටී. ==
නිරෝධායනය
නිරෝධායනය යනු රෝග හෝ පළිබෝධකයන් පැතිරීම වැළැක්වීම සඳහා අදහස් කරන පුද්ගලයින් සහ භාණ්ඩ ගමන් කිරීම සීමා කිරීමකි.
භාහිර සබැඳි
*
ප්‍රවර්ගය:බෝවන රෝග
ප්‍රවර්ගය:නිරෝධායනය
මොන්ටිනිග්‍රෝ
ප්‍රවර්ගය:යුරෝපා රටවල්‎
Isolation (health care)
Isolation යනු බෝවන රෝග රෝගියෙකුගෙන් තවත් රෝගියෙකුට, සෞඛ්‍ය සේවකයෙකුට හෝ අමුත්තෙකුට බෝවීම වැලැක්වීමට යොදන ක්‍රමවේදයකි.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:බෝවන රෝග
නයිට්‍රජන් තිර කිරීම
thumb|අකුණු ගැසීම, ස්වභාවිකව නයිට්‍රජන් තිර කිරීම සිදුවන එක් අවස්ථාවකි. දකුණ|thumb|320x320පික්|[[නයිට්‍රජන් චක්‍රය]]
වායුගෝලයේ ඇති නයිට්‍ර්ජන්, නයිට්‍රජනීය සංයෝග බවට පත්කිරීම නයිට්‍රජන් තිර කිරීම හෝ නයිට්‍රජන් උපයෝගීකරණය නම් වේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:නයිට්‍රජන් චක්‍රය
බුද්ධාගම සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය
බුද්ධාගම තුල ප්‍රචණ්ඩත්වය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ බෞද්ධයන් විසින් ආගමික, දේශපාලනමය සහ සමාජ-සංස්කෘතික පෙළඹවීම් හා සමගින් සිදු කරනු ලබන ප්‍රචණ්ඩකාරී සහ චණ්ඩභාවී ක්‍රියාවන්ය. මෙම ආගමෙහි සම්ප්‍රදායයන් ප්‍රචණ්ඩත්වය හා සමගින් බැ‍ඳෙන්නේ ඉතා අල්ප වශයෙන් වුවද, බෞද්ධ-සබැඳි ස්වයං-තාඩන, දිවි නසා ගැනීම්, වධ හිංසා සහ යුද්ධ පිළිබඳ දැඩි ඉතිහාසයක් ඇත.
බහිෂ්-සෞර ග්‍රහ ලෝක ලැයිස්තුව
thumb|330px| බහිෂ්-සෞර ග්‍රහ ලෝකයක් සිත්තරුවෙකුගේ මනසින් දුටු සැටි
මෙය වනාහී, තහවුරු කෙරුණු බහිෂ්-සෞර ග්‍රහ ලෝකයන්ගේ සමස්තය මෙන්ම ඒවායේ සත්කාරක තාරකාවන්හී ගුණාංග කිහිපයක්ද  අඩංගු ලැයිස්තුවක් වෙයි.
බහිෂ්-සෞර ග්‍රහ ලෝක ලැයිස්තුව
bf යන්නෙන් ද්වීමය ධජය නිරූපණය වන බව සටහන් කරගන්න: 0 = තාරකාමය ද්වීමය අනුචරයෙක් පිළිබඳ නොදනී; 1 = P-වර්ගයේ ද්වීමය (ද්වීමයපරිභ්‍රමණ); 2 = S-වර්ගයේ ද්වීමය; 3 = අනාථ ග්‍රහ ලෝකය (තාරකාවක් නැත).
යුරෝපා සංගම් නීතිය යුරෝපා සංගම් නීති මූලධර්ම ආධිපත්‍යය
යුරෝපා අධිකරණය විසින් කිහිප වරක්ම යුරෝපා ප්‍රජාවේ (ප්‍රථම ස්තම්භය) නීතිය ජාතික නීතියට වඩා උත්තරීතර බව තීන්දුකොට ඇත. සාමාජික රටවල නීතිය සහ යුරෝපා ප්‍රජාවේ නීතිය අතර ඝට්ටනයක් ඇති වන විටක දී යුරෝපා ප්‍රජාවේ නීතියට ප්‍රමුඛතාවය ලැබෙන අතර එවිට සාමාජික රාජ්‍යයේ නීතිය අදාළ නොවිය යුතුය. මෙම සංකල්පය යුරෝපා ප්‍රජාවේ නීතියේ අඳාධිපත්‍යය ලෙස හැඳින්වෙන අතර මෙම සංකලපය ඉස්මතු වූයේ ඡඔසටඅ ව. ුණුළ නඩුවේ දී යුරෝපා අධිකරණය විසින් ලබා දෙන ලද තීන්දුවත් සමඟය. මෙම නඩුවේ දී අධිකරණ තීන්දුව අනුව පෙනීයන්නේ ස්වායත්ත නීති ප්‍රභවයක් වන ගිවිසුමකින් හට ගනු ලබන නීතිය, කෙසේ සකස් කරන ලද්දක් වුවත් එහි විශේෂ සහ නියම ස්වාභාවය නිසා ප්‍රජා නීතියක ලක්ෂණ වලින් තොරව හෝ එහි නීතිමය පදනම ප්‍රජාව තුළින්ම ප්‍රශ්ණාර්ථයට ලක් කිරීමකින් තොරව දේශීය නීතිමය ප්‍රතිපාදන අභිභවා යා නොහැකිය. බොහෝ රටවල උපරිමාධිකරණ ප්‍රකාශ කරන පරිදි ප්‍රජා නීතිය උත්තරීතර වුවත් එය සාමාජික රටවල මූලික ව්‍යවස්ථාදායක මූලධර්මයන් ට දිගින් දිගටම ගරු කරන අතර අවසාන විනිශචය වන්නේ සාමාජික රාාජ්‍යය මිස යුරෝපා සංගම් ආයතනය නොවේ. මේ අනුව සාමාජික රටවල් තවදුරටත් ගිවිසුම් ප්‍රධානියා බවත් සහ ප්‍රජා නීතියේ බලපෑමේ පදනම බවත් අදහස් වේ.
සෘජු බලපෑම
ප්‍රජා නීතිය සාමාජික රාජ්‍යයන් තුළ නීති පද්ධතීයනට සාපේක්ෂව පුළුල් පරාසයක් ආවරණය කරනු ලබයි. ගිවිසුම් ප්‍රතිපාදන සහ යුරෝපා සංගම් රෙගුලාසි ප්‍රතිපාදන වල සමාන්තර ච සෘජු බලපෑම් ඇතැයි කියනු ලැබේ. මෙහි අර්ථය නම් පුරවැසියන් හට තවත් පුරවැසියෙකුට එරෙහිව ප්‍රදානය කරන ලද අයිතිවාස්කම් මත විශ්වාස කල හැකි ය. උදා ගුවන් සේවිකාවකට වෙනස්කම් කොට සැලකීමට එරෙහිව ඇගේ ගුවන් සේවා සේවායෝජකයාට නඩුවක් පැවරිය හැකිය. තවත් ප්‍රධාන නෛතික මෙවලමක් වන යුරෝපා සංගම් නියමයන් සිරස් වභයෙන් සෘජු බලපෑම් ඇත. මෙහි දී ඒවා මත පදනම්ව පුරවැසියන්ට තවත් පුරවැසියෙකුය විරුද්ධව නඩු පැවරිය නොහැක. නියමයන් සාමාජික රටවලට තම ජාතික නීතියට මඟ පෙන්වීමක් වන පරිදි පරිවර්තනය කර ගැනීමට අවස්ථාව සැලසෙන අතර බොහෝ විට එක්සත් රාජ්‍යයේ දී මෙන් පාර්ලිමේන්තු පණතක් හෝ වෙනත් ව්‍යවස්ථාපිත මෙවලමක් මඟින් සිදු කරනු ලැබේ. එවිට ජනතාව නීතිය ක්‍රියාත්මක කෙරෙන බවට විශ්වාස කරන අතර රජයට විරුද්ධව නඩු පවරන්නේ නියමයන් හරිහැටි ක්‍රියාත්මක නොකරන විට පමණි. උදා පාරිභෝභිකයිනට හානිදායක සහ අගුණ නිෂ්පාදන සඳහා සමාගම වගකිව යුතු බවට නියම කරන නිෂ්පාදන වගකීම් නියමය.
රැකිරක්ෂා නීතිය - (තනි පුද්ගල කම්කරු නීතිය)
තනි පුද්ගල කම්කරු නීතිය සේවා සඳහා ගිවිසුම් ඇති කර ගන්නා කම්කරුවන්ගේ සේවා ස්ථානයේ අයිතීවාසිකම් සම්බන්ධ කටයුතු කරනු ලබයි. පෙර අවස්ථාවල දී වෘත්තීය සංගම් සේවා ස්ථනයේ ශුභසාධන කටයුතු වල ආරක්ෂකයන් වූ අතර බොහෝ රටවල මෙම තත්වය බැහැර කර සෘජුවම අධිකරණමය තීන්දු හරහා බලාත්මක කල හැකි තනි පුද්ගල නෛතික අයිතිවාසිකම් ප්‍රදානය කොට ඇත.
අවම වැටුප
කම්කරුවෙකු ට පැයකට ගෙවිය හැකි අවම වැටුප සඳහන් වන නීති තිබිය හැක. ඔස්ටේ්‍රලියාව, කැනඩාව, චීනය, බෙල්ජියම, ප්‍රංශය, ග්‍රීසිය, හංගේරියාව, ඉන්දියාව, අයර්ලන්තය, ජපානය, කොරියාව, ලක්ස්ම්බර්ග්, නෙදර්ලන්තය, නවසීලන්තය, පෘතුගාලය, පෝලන්තය, රුමේනියාව, ස්පාඤ්ඤය, තායිවානය, එක්සත් රාජ්‍යය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් රටවල මෙවැනි නීති දක්නට ලැබේ. අවම වැටුප විවෘත වෙළඳ පලේ ඉල්ලුම සහ සැපයුම අනුව තීරණය වන අඩුම වැටුපෙන් වෙනස් වේ. අවම වැටුප් නීති 1938 දී ප්‍රථම වරට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දී හඳුන්වා දුන් අතර 1948 දී ඉන්දියාවේ ද 1950 දී ප්‍රංශයේ ද 1999 දී එක්සත් රජධානියේ ද සඳුන්වා දෙන ලදී. යුරෝපා සංගමය තුළ සාමාජික රටවල් 25 ක් අතුරින් 18 ක ජාතික අවම වැටුප නීති සම්මත කර ඇත.
රාජකාරී වේලාව
කාර්මීක විප්ලවයට පෙර වැඩ දිනයක් පැය 11 සිට 14 ක් අක්වා විය. කාර්මීකරණයේ වර්ධනයත් සමඟ සහ යන්ත්‍ර සූත්‍ර හඳුන්වා දීමත් සමඟම දිගු වේලාවක් වැඩ කිරීම සාමාන්‍යය දෙයක් බවට පත්වූ අතර පැය 14-15 වැඩ කිරීම සම්මතය වූ අතර පැය 16 ක් වැඩ කරන අවස්ථා ද සුලභ විය. නිරතුරුවම කර්මාන්ත ශාලා වල ළමා ශ්‍රමය භාවිතය ද සුලභ විය. 1788 වන විට එංනලන්තයේ සහ ස්කොට්ලන්තයේ ජල බලයෙන් ක්‍රියා කරන ඇඟලුම් කර්මාන්ත ශාලා වල වැඩ කරන ලද ශ්‍රමිකයින් ගෙන් තුනෙන් දෙකක් ම ළමයින් විය. පැය අටේ ව්‍යාපාර අරගලය අවසානයේ දී දිනක වැඩ කරන කාලය සම්බන්ධ ප්‍රථම නීතිය 1833 දී සම්මත වීමට මුල්වූ අතර එම කාලය පතල්කරුවන්ට පැය 12 ක් වූ අතර ළමයින් සඳහා පැය 8 ක් විය. 1802 දී සම්මත කරන ලද කරමාන්ත ශාලා පණත ප්‍රථම කම්කරු නීතදය විය. එංගලන්තයට පසුව කම්කරු නීති සම්මත කල පළමු යුරෝපීට රට ජර්මනි වූ අතර 1841 දී ප්‍රංශය දී ද කම්කරු නීිති සම්මත කරන ලදී.
සෞඛ්‍යය සහ ආරක්ෂාව
අනෙකුත් කමකරු නීති කම්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධ නීති විය. 1802 දී සම්මත කරන ලද මුල් කාලීන ඉංගී්‍රසි කර්මාන්ත ශාලා නීතිය ළමා ඇඟලුම් ශ්‍රමිකයන්ගේ සෞඛ්‍යය සහ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් විය. අසාධාරණ ලෙස සේවයෙන් නෙරපීම 158 වන ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධාන සමළුවේ සඳහන් වන්නේ සේවකයකු නීතිමය හේතුවක් නොමැතිව සහ තම නිදහසට කරුණු දැක්වීමට අවස්ථාවක් දීමට පෙර කම්කරුවකු සේවයෙන් නෙරපිය නොහැක යන්නයි.
ළමා ශ්‍රමය
මෙයින් අදහස් වන්නේ නීතිය හෝ ව්‍යාහරයන් මඟින් තීරණය කරනු ලබන වයස් සීමාවන්ට පහල වයසේ ළමයින් සේවයේ යෙදවීම යි. මෙම ක්‍රියා මාර්ගය බොහෝ රටවල් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන ශ්‍රම සූරා කෑමක් ලෙස සලකනු ලබයි. ළමා ශ්‍රමය ඉතිහාසයේ බොගෝ කාලයක් පුරාවටම ප්‍රශ්ණයක් ලෙස දිස්නොවූ අතර පොදු පාසල් ඇරඹීමත් සහ කම්කරුවා සහ ළමා අයිතිවාසිකම් සමඟම කරලියට පැමිණියේය. ළමයින් ශ්‍රමිකයන් ලෙස යොදා ගැනීමට උදාහරණ ලෙස කර්මාන්ත ශාලා වල වැඩ කිරීම කැණීම්, කෘෂි කර්මාන්තය, දෙමාපියන්ගේ ව්‍යාපාර වලට සහය වීම, ස්වකීය කුඩා පරිමණයේ ව්‍යාපාරයක නිටත වීම හෝ නියමයක් නොමැති වැඩවල නිරත වීම දැක්විය හැකිය.
ජල විදුලිය
thumb|275x275පික්|[[චීනය|චීනයේ ත්‍රී ගෝජර්ස් වේල්ල මෙම ජල වේල්ල ස්ථාපිත ධාරිතාව අතින් ලොව විශාලම විදුලි බලාගාරයයි. ]] thumb|[[ශාන්ත අන්තෝනි ඇල්ල, එක්සත් ජනපදය; ජල විදුලි මෝල් පිටි සඳහා මෙතන යොදා ගන්නා ලදී. ]] ද්‍රව ශක්තිය හෝ ජල බලය (ග්‍රීක වචනය: ύδωρ, "ජලය") ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයන් සඳහා උපකාරි වනුයේ ජලය වැටීමේ ශක්තිය හෝ වේගයෙන් ධාවනය ජලය මගින් වියුත්පන්න වන බලය වේ. පුරාණ කාලයේ සිට, ජල යන්ත්‍ර බොහෝ ආකාර ජලශක්තිය වාරිමාර්ග සඳහා පුනර්ජනනීය බලශක්ති මූලාශ්‍ර සහ එවැනි ඇඹරුම් යන්ත්‍ර, ඉරුම් යන්ත්‍ර, රෙදි මෝල, පැන්නුම් මිටි, දොඹකර, ගෘහාශ්‍රිත සෝපාන, සහ ලෝපස් මෝල් වැනි විවිධ යාන්ත්‍රික උපාංග, එම ක්‍රියාවලිය ලෙස භාවිතා කර ඇත. ට්‍රොම්පේ නම් යන්ත්‍ර මගින් ඉහල සිට පහලට වැටෙන ජලයේ ශක්තිය උපයෝගී කරගෙන වාතය සම්පීඩනය කරයි. ඈත පිහිටි යන්ත්‍ර ක්‍රියාකරවීම සදහා මෙම බලය යොදාගනී. ප්‍රවර්ගය:සිංහල නොවන පාඨ අඩංගු ලිපි
දහ නව වන සියවස අග භාගයේ දී ජලශක්තිය, විදුලිය ජනන මූලශ්‍රායක් බවට පත් විය. 1878 දී ජල විදුලිය මගින් බල ගැන්වූ පළමු නිවස නෝර්ම්බලන්හී ක්‍රාග්සයිඩ් වූ අතර පළමු වාණිජ ජල විදුලි බලාගාරය, 1879 දී නයගරා ඇල්ල ආශ්‍රිතව ඉදි කරන ලදී. 1881 දී මෙමගින් නගරයේ වීදි ලාම්පු බලගන්වන ලදී.
විසිවන සියවසේ මුල සිට මේ දක්වා ජල විදුලිය නූතන කාලීන සංවර්ධනය සමග සහයෝගීව භාවිතා කර ඇත. ලෝක බැංකුව වැනි ජාත්‍යන්තර ආයතන වායුගෝලයට කාබන් ප්‍රමාණවත් ලෙස එකතුකිරීමක් තොරව ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා මාධ්‍යයක් ලෙස ජල විදුලිය යොදාගැනීම පිලිබදව සලකා බලනු ලබයි. නමුත් ජල වේලි මගින් සැලකිය යුතු සෘණ සමාජ හා පාරිසරික බලපෑම් ඇති කළ හැක.
ඉතිහාසය
thumb|දහනව වන සියවසේ අග භාගයේදී, සෘජුවම ජල බලයෙන් ක්‍රියාකරන ලෝපස් මෝල්, ඉන්දියාවේ, ජලය රෝද සහ ජලයන්ත්‍ර ඉදිකරන ලදී; රෝම අධිරාජ්‍යය ජලය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක මෝල්, ධාන්‍යවලින් පිටි නිෂ්පාදනය සහ දැව හා ගල්ඉරීම සඳහා ද භාවිතා කරන ලදී. චීනයේ හැන් රාජ වංශයේ සිට ජල යන්ත්‍ර විශාල වශයෙන් භාවිතා කරන ලදී. චීනයේ ඈත පෙරදිග ප්‍රදේශවල භෝග සහ වාරිමාර්ග ඇලවල් සදහා ද්‍රාව බලයෙන් ක්‍රියාත්මක "කෝව රෝද" මගින් ජලය ඉහලට පොම්ප කර ඇත.
දිය පිරික්සුම නම් වැවක ජලය ගලා යාමට සැලැස්වීමෙන් ඇතිවන ජල තරංග මගින් ලෝපස් වෙන්කර ගැනීමේ ක්‍රමයක් ඇත. මෙම ක්‍රමය මුලින්ම ක්‍රි.ව 75 හේ සිට වේල්ස් ඩොලොව්කොති රන් පතල් දී භාවිතා කරන ලදී, නමුත් මෙය ස්පාඤ්ඤයේ "Las Médulas" නම් පතල්වල සංවර්ධනය කර ඇත. මෙම ක්‍රමය මධ්‍යකාලීන සහ පසුකාලීන බ්‍රිතාන්‍ය තුල ඊයම් සහ ටින් ලෝපස් වෙන්කර ගැනීම සදා භාවිතා කර ඇත. පසුව මෙම ක්‍රමය විකාසනය වීමෙන් කැලිෆෝනියවේ රන් කැනීම් සදහා ද්‍රාව බලය භාවිතා කරන ලදී.
මධ්‍යකාලීන යුගයෙදී ඉස්ලාමික ඉංජිනේරු අල්-ජසරි විසින් රචිත "The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices" නම්  ග්‍රන්ථය මගින් ජලයේ බලයෙන් ක්‍රියාතමක කල හැකි උපකරණ පනහක් පිළිබදව විස්තර කර ඇත. මෙවා අතර ඔරලෝසු, වයින් පිරිනැමීම සදහා උපකරණයක්, ගංගාවල සහ පොකුණුවල ජලය ඉහලට ඇදීම සදහා උපකරණ පහක්,එනමුත් මෙයින් තුනක් සත්ත්ව බලයෙන් හා එකක් ජලයෙන් හෝ සත්ත්ව බලයෙන් යන දෙකෙන්ම බල ගැන්විය හැක. මෙම වෑල්වයක් සහිත අනුවැටුම් උපකරනය වක්‍රකාර පටියකට සම්බන්ද වූ කෙණ්ඩියකින් යුක්තය. මෙය shadoof ලෙස හැදින්විය හැක.
බ්‍රිතාන්‍යයේ කාර්මික විප්ලවය ආර්ම්භයේදී, රිචර්ඩ් එක්රයිට්ස් ජල රාමුව වැනි නව නිපැයුම්වල ප්‍රධාන බල සැපයුම වූයේ ජලයයි. එනමුත් ජලය, බොහොමයක් විශාල මෝල් සහ කර්මාන්ත ශාලා සදහා වාශ්ප බලය භාවිතයට මග සැලසීය. දහ අටවන සහ දහ නවවන ශතවර්ශ තෙක්ම කුඩා ධාරා ඌෂ්මක(උ.දා Dyfi Furnace), ඇඹරුම් යන්ත්‍ර වැනි කුඩා පරිමානයේ මෙහෙයුම් සදහා ඒවා බොහොමයක් භාවිත කරන ලදී, මේ සදහා මිසිසිපි ගගේ අඩි පනහක් (මීටර් පහලවක් පමණ) උසැති ශාන්ත අන්තෝනි දිය ඇල්ල වැනි ඒවා භාවිතා කරන ලදී.
1830 වන විට එක්සත් ජනපදයේ ඇල මාර්ග තනා ජලයේ බලයෙන් අධික බෑවුම් සහිත කදු මුදුන්වල සිට ඉහල සිට පහළට ආනතියක් සහිත දුම්රිය මාර්ග ඔස්සේ සහ බත්තල් මගින් ප්‍රවහන කටයුතු කලහ. පසුකාලීනව දුම්රියමාර්ග මගින් ඇළමාර්ග ඔස්සේ කල ප්‍රවාහනය ආක්‍රමනය කල නිසා, ඇළ පද්ධති ජල විදුලි පද්ධති ලෙසට වෙනස්කර දියුණු කරන ලදී. ලෝවෙල් ඉතිහාසය සැකලීමෙදී, වාණිජ සංවර්ධනය හා කාර්මිකරණය සඳහා ජලශක්තිය යොදාගැනීමෙ කදිම උදාහරණයක් ලෙස මැසචුසෙට්ස් හැදින්විය හැක.
තාක්ෂණික දියුණුවත් ජල රෝදය වෙනුවට ආවර්ණය කල ටර්බයින හෝ ජල මෝටර් මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇත. වර්ශ 1848 දී ලොවෙල්ස් ලොක්ස් සහ ඇළ මාර්ග සමාගමේ ප්‍රධාන ඉංජිනේරුවරයෙකු ලෙස කටයුතු කල ජේමිස් බී ෆ්‍රරැන්සිස් විසින් 90% කාර්යක්ෂමතාවක් සහිත ටර්බයිනයක් වැඩිදියුනු කලේය. ඔහු ටර්බයින නිර්මාණය පිළිබඳ ගැටලුවට සදහා විද්‍යාත්මක මූලධර්ම යොදමින් වීවිධ පරීක්ෂණ සිදුකලේය. ඔහුගේ ගණිතමය සහ චිත්‍රක ගණිත ක්‍රම මගින් විශේෂ ප්‍රවාහයන්ට අනුකූල වැඩි කාර්යක්ෂමතාවයක්ට සහිත ටර්බයින නිර්මාණය කිරීමට හැකිවිය. මෙම ෆ්රැන්සිස් ප්‍රතික්‍රියක ටර්බයින අද වන විට ලෝකයේ බහුල වශයෙන් භාවිතා වේ. මේවා වර්ශ 1870 දී පමණ කැලිෆෝනියාවේ භාවිතා කිරීමෙන් පසුව, ලෙස්ටර් ඇලන් පෙල්ටන් විසින් ඉහල කාර්යක්ෂමතාවක් සහිත පෙල්ටන් රෝද ආවේග ටර්බයිනයක් නිපදවීය.
ද්‍රව ශක්ති -නල ජාලය
ද්‍රව ශක්ති ජාලයන්, බල ප්‍රභවයේ සිට අවසන් පරිශීලකයා දක්වා යාන්ත්‍රික බලය සහ සම්පීඩිත ජලය සම්ප්‍රේශනය කිරීමට නළ මාර්ග භාවිතා කරයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙම බල ප්‍රභවයන් සදහා ජලයේ උස සලකනු ලබයි. යම් අවස්තාවල මේ සදහා පොම්පයක සහය  ලබාගනී. එක්සත් රාජධානියේ වික්ටෝරියානු නගරවලදී මෙය තව දුරටත් පුළුල ලෙස භාවිතා විය. ඒ වගේම මෙම ද්‍රව ශක්ති ජාල ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නුවරදීද දියුණු කරන ලදී. ලෝක ප්‍රකට ජල-ජෙට්මුලින්ම නිර්මාණය කර ලද්දේ මේ ජාලයේ අධි පීඩන කපාටවලට සහනයක් ලෙසටය.
සම්පීඩිත ජල වාතය
බහුලවම උසින් පිහිටි ජලය භාවිතයෙන්ම කොටස් චලනයකින් තොරව සෘජුවම සම්පීඩිත වාතය ජනනය කල හැක. මෙම සැලසුම් තුළ, ඉහලින් වැටෙන ජලය කැලඹීම මගින් වාත බුබුළු මිශ්‍ර කිරීම හෝ වෙන්චූරි පීඩන අවකරය මගින් ඉහල මට්ටමේ චූෂණයෙන් මෙය සිදුකරනු ලබයි. ඉහල සිට පහලට ඇදහලෙන ජලය පොලව අභ‍‍යන්තරයට යොමුකර, ඉහල ආස්තරිත කුටීරයක් තුලදී  ජලයේ සිරවී ඇති සම්පීඩිත වාතය වෙන්කරගනී. වතයේ සම්පීඩත්‍යතාව ඉහල සිට කුටීරයට ඇද හැලෙන ජල තලයේ මත රදා පවතී. කුටීරයේ ජල මට්ටම ජලයෙන් යටවූ ප්‍රමාණයට වඩා අඩුවූ විට ජලය ඇතුල්කිරීම නවතා ජල ප්‍රවාහය නැවත මතුපිටට ගලා යයි.කුටීරයේ වහලය තුල සම්පීඩිත වාතය පිටවීමට වෙනම මාර්ගයක් ඇත. මෙම මූලධර්මය මත  1910 දී මොන්ට්‍රියල් ගගේ ඔන්ටාරියෝ, කොබෝල්හිදී  Ragged Shutes නම් ජනකයක් මගින් අසල පිහිටි ආකරවලට අශ්ව බල 5000 සැපයීය  .
ජල විදුලි වර්ග
ජල බලය මූලික වශයෙන් විදුලිය නිපදවීම සදහා භාවිතා කරයි. මෙයට ඇතුලත් පුළුල් කාණ්ඩ:
ලබා ගත හැකි විදුලි බලය ගණනය කිරීම
ඒ ජල විදුලි සම්පත් ඇගයීම් කරනුයේ එහි පවතින බලය අනුවය. මෙම බලය ජලයේ උස හා ද්‍රව ගලා යාමේ වේගය අනුව තීරණය වෙ. ස්ථිතික හිස ජල යෙදී ඇති හරහා උස වෙනසට සමානුපාතික වේ. ජලයේ ගතික හිස ජලයේ ප්‍රවේගය සම්බන්ධ වේ. ජලය එක් එක් ඒකකය එහි ප්‍රධාන බර ගුණයක් සමාන වැඩ ප්‍රමාණයක්  කල හැක.
ජලය ඉහල සිට වැටෙන විට ලබා ගත හැකි බලය ජලය ගලා යන අනුපාතය සහ ඝනත්වය, ඇල්ලේ උස, ගුරුත්වජ ත්වරණය මත ගණනය කළ හැක.SI ඒකක අනුව බලය;
මෙහි, පැහැදිලි කිරීම සදහා, බලය ගණනය කිරීමෙදී, ටර්බයිනයේ කාර්යක්ශමතාව 85% ලෙසද, ජලයේ ඝනත්වය කියුබික් මීටරයට කිලෝගෑම් 1000ක් ලෙසද, ප්‍රවාහය තප්පරයට කියුබිමක් මීටර 80ක් ලෙසද, ගුරුත්වජ ත්වරණය තප්පර වර්ගයට මීටර් 9.81 ලෙසද, ශුද්ධ උස මීටර් 145 ලෙස ගත් කල,
මගින් මෙගාවොට් 97 ලබාදේ.
ඉංග්‍රීසි ඒකකවලින් ගත් කල, ඝනත්වය කියුබික් අඩියට රාත්තල් ලෙසද,   ගුරුත්වජ ත්වරණය බර ඒකකයක් ලෙසද, ගත් විට පරිවර්ථන සාධකය රාත්තල් අඩියට තප්පරයට කිලෝගෑම් ලෙස වේ.
ජලවිදුලි බලාගාර ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී සම්පූර්ණ විදුලි බලය ජනනය කිරීම න්යායික විදුලිය ජනනය සැලකීමේදී, ටර්නයිනය හරහ ජලය ගලා යාමේ කාර්යක්ශමතාව සැලකේ. කාර්යක්ශමතාව ගනනය කිරීමේදී අර්ථ දක්වන ලද ක්‍රියා පටිපාටිය ලෙස පරීක්ෂා කේත  ASME PTC 18 සහ IEC 60041 වේ. මෙය ටර්බයිනවල නිෂ්පාදාකයා විසින් කාර්යක්ශමතාවය සහතික කිරීමට යොදාගනී. මෙම විස්තරාත්මකව ගණනය කල ජල විදුලි ටර්බයිනවල නිශ්චිත කාර්යක්ශමතාව ගණනය කිරීම් සඳහා ජල ප්‍රවාහයේ උස හා ජලය ගලා එන නලවල සහ ඇලමාර්වගවල තත්වය, ජල ප්‍රවාහයෙ වේගය, විවිධ ගුරුත්වජ ත්වරණ ඇති බලාගාරයේ පිහිටි ස්ථානය, වායුගෝලීය උණුසුම හා පීඩනය, වෙනස් විය හැක. පරිසර උෂ්ණත්වයේදී ජලයේ ඝනත්වය, පෙර-කඩ හ අවර-කඩ අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට උස ගණනය කිරීමේදී සිදුවන දෝශද සලකා බැලිය යුතුය.
ජල රෝද වැනි ඇතැම් ජල විදුලි පද්ධති අවශ්‍යයතාව අනුව එහි උස වෙනස් නොකර ගලා යන ජලයෙන් බලය ලබා ගත හැකිය. මේ අවස්ථාවේ දී ලබා ගත හැකි බලය ගලා යන ජලයේ චාලක ශක්තිය වේ. අධික-පහර ජල රෝදවලට කාර්යක්ෂමව බලශක්ති වර්ග දෙකම ග්‍රහනය කරගත හැක. ගංගාවක් තුළ ජලය ගලා යාම කළින් කලට පුළුල් ලෙස වෙනස් විය හැක. ජල විදුලි ක්ශේත්‍රයේදී  විශ්වාසදායි වාර්ෂික බලශක්ති සැපයුම් තක්සේරු කිරීමට, සමහරවිට දශකයක පමණ කාල පරාසයක ජල ප්‍රවාහයේ දත්ත විශ්ලෙශනය කිරීම සිදුවේ. වේලි සහ ජලාශ බලය ලබාදීම සුමට ලෙස සෘතු වෙනස්වීම්වලට අනුකූල වේ. කෙසේ වෙතත් ජලාශ සැලකිය යුතු ලෙස ස්වභාවික ජල ප්‍රවාහයට පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරයි. බැමි නිර්මාණය කිරීම බොහෝවිට "උපරිම ගංවතුර" සඳහා ද වග කිව යුතුය. වාන් මගින් බොහෝ විට වේල්ලේ ගංවතුර ඇතිවීම පමනක් මගහැර ඉදිකර ඇත. පරිඝනක ගත ද්‍රාව ද්‍රෝනිය, වර්ශාපතනය හා හිම පතනය වීම යන වාර්තා උපයෝගී කරගෙන ගංවතුර ඇතිවීම පිළිබදව අනාවැකි පලකරයි.
තිරසාරත්වය
ජල විදුලි ව්යාපෘති සදහා වේල්ලක් හා විදුලි බලාගාරය ඉදිකිරීම නිසා  ජලාශයේ හැරැවුම් ක්‍රියාකාරකම් සමග ආර්ථික ධනාත්මක සහ ඍණාත්මක හා පාරිසරික හා සමාජ බලපෑම දෙකම ඇති කල හැක.
ව්යාපෘති සහාය සදහා මෙවලම් රැසක්  වැඩි දියුණු කර ඇත.
මෙම ජල විදුලි තිරසාර තක්සේරු ප්‍රොටොකෝලය වඩාත් තිරසාර ජල විදුලි ව්යාපෘති ප්‍රවර්ධනය කිරීම හා මග පෙන්වීම සඳහා භාවිතා කළ හැකි තවත් මෙවලමකි. එය, පාරිසරික, සමාජ, තාක්ෂණික හා ආර්ථික මාතෘකා හරහා ජල විදුලි ව්යාපෘතිය කාර්ය සාධනය විගණනය කිරීමට භාවිතා කරන ක්‍රමවේදයකි. ඒ වෙනුවට මෙම ප්‍රොටොකෝලය තක්සේරු වේගවත් තිරසාර සෞඛ්ය පරීක්ෂාවක් සපයයි. එය සාමාන්යයෙන් අනිවාර්ය නියාමන අවශ්‍යය පරිදි, බොහෝ කාලයක් දක්වා වැඩි සිදු වන පාරිසරික හා සමාජ බලපෑම් තක්සේරු කරන්නේ නැත.
ජල වේලි පිලිබද ලෝක කොමිසම මගින් නිකුත් කල අවසන් වාර්තාවේ ජලය හා ශක්තිය පිලිබද වේලි මගින් ජනතාව පීඩාවට පත් නොකර පරිසරය ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ වේලි මගින් ලැබෙන ප්‍රතිලාභ සාධාරණ ලෙස බෙදාහැර්‍රිම පිලිබදව වි‍යාපෘති රාමුවක් විස්තර කර ඇත.
ජාත්යන්තර මූල්ය සංස්ථාවේහි පරිසර සහ සමාජ කාර්ය සාධන ප්‍රමිති සදහන් පරිදි, පාරිසරික හා සමාජ අවදානම් කළමණාකරනය ජාත්යන්තර මූල්ය සංස්ථාවේ ගනුදෙනුකරුවන්ගේ වගකීමක් වේ.
ලෝක බැංකුව ආරක්ෂාකාරී ප්‍රතිපත්ති බැංකුව විසින් භාවිතා කරනුයේ, ආයෝජන ව්යාපෘති මගින් පරිසරයයට හා ජනතාවට සිදුවන පීඩාකාරී තත්වය හඳුනා ගැනීමට, ඒවා වලක්වා ගැනීමට හා අවම කිරීම සදහාය .
Equator Principles යනු ව්‍යාපෘති මගින් සිදුවන පාරිසරික සහ සමාජීය අවදානම හදුනාගැනීමට සහ ඒවා කලමනාකරනය කරගැනීමට මූල්‍ය ආයතන විසින් අනුගමනය කරන අවදානම් කළමනාකරණ රාමුවකි.
ජලාශ තුල රැස් වන ශාක කොටස් වියෝජනය වීමේදී සිදුවන විෂම මීතේන් විමෝචනය වේගයෙන් සිදුවේ
බාලවයස්කරුවන් (නීතිය)
නීත්‍යානුකූල අන්දමට වැඩිහිටියෙක් ලෙස පිළිගැනීමත් සමාජයේ වැඩිහිටියෙක් සතු අයිතිවාසිකම් ප්‍රදානය කිරීමේ වයස් මට්ටමට වඩා පහළ පුද්ගලයන් හැඳින්වීමට භාවිතා කරනු ලබන යෙදුම බාලවයස්කරුවන් යන්නයි. මෙම වයස් සීමාව විවිධ අධිකරණ ප්‍රදේශයන් සහ භාවිතයන් මත වෙනස් වන මුත් බොහෝ විට 18 හෝ 21 යන දෙකෙන් එකක් වේ. බාලවයස්කරුවන්ගේ තත්ත්වය පූර්ණ වයස පණතෙහි අර්ථ දක්වා ඇත.
බ්‍රසීලය, ක්‍රොඒෂියාව, ඉන්දියාව, එක්සත් රාජ්‍යය, ඔස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව සහ නවසීලන්තය ඇතුළු බොහෝ රටවල බාලවයස්කරුවෙක් යනු වයස අවුරුදු 18 ට අඩු පුද්ගලයන් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පූර්ණ වයස ජනපදයන් විසින් තීරණය කරනු ලබන අතර බොහෝ විට අවුරුදු 18 ට අඩු පුද්ගලයන් බාලවයස්කරුවන් ලෙස හඳුන්වන අතරම සමහර ප්‍රදේශයන හි අවුරුදු 21 ට අඩු පුද්ගලයින් බාලවයස්කරුවන් ලෙස හඳුන්වා ඇත.
අපරාධ යුක්ති ක්‍රියාපිළිවෙලේ සමහර අවස්ථාවල දී බාලවයස්කරුවන් යන යෙදුම අපරාධයක් සම්බන්ධ විභාගයක දී බාලවයස්කරුවෙකු හැටියටත් (දඬුවම් දිය හැකි) සහ යෞවනයකු හෝ වැඩිහිටියෙකු ලෙස සලකනු ලබන නිසා ඉහතින් දැක්වු ආකාරය සමඟ පූර්ණ වශයෙන් සමාන නොවේ (බොහෝ විට මිනීමැරීම වැනි බරපතල ගනයේ අපරාධ සඳහා පමණක්).
භාවිතය
ළදරුවා, දරුවා, ගැටවර, නව යෞවන, යෞවන සහ තරුණයා යන යෙදුම් භාවිත කළත් සමහර අධිකරණයන් විසින් මෙම යෙදුම් නීතිමය වශයෙන් වෙනස් ලෙස සලකනු ලබයි. වැඩිහිටියන් සඳහා අදාළ නොවන විශේෂ සීමාවන්, දඬුවම් සහ රැකවරණයන් බාලවයස්කරුවන් සඳහා වලංගු වේ. එක්සත් ජනපදය සහ සෝමාලියාව හැරෙන්නට එක්සත් ජාතීන්ගේ සියලුම සාමාජික රටවල් එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අයිතිවාසිකම් ප්‍රඥප්තිය ස්ථීර කොට ඇත.
බාලවයස්කරුවන් සඳහා පනවනු ලැබූ සීමාවන් ට උදාහරණයන් ලෙස ව්‍යවස්ථාපිත ස්ත්‍රී දූෂණ නීති, මත්පැන් සහ දුම්වැටි භාවිතය තහනම, අනිවාර්ය වේ. තවද පාසල් යාම, නෛතික ලියකියවිලි සඳහා වැඩිහිටියෙකු විසින් සම අත්සන් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය (ගිවිසුම්වලදී) රියදුරු බලපත්‍ර අවශ්‍යතාවයන්, වෙනම නඩු විභාග සහ දඬුවම් ක්‍රම (ළමා අධිකරණ) ළමා කම්කරු නීති, නිසැරිය නීති, වයස් සීමාවන් පනවනු ලැබූ චිත්‍රපට බැලීමේ තහනම සහ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ තහනම දැක් විය හැකිය. මෙම නීති පවරනු ලබන්නේ බාලවයස්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාවට වුවත් ඔවුන්ගේ නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කරනු ලබයි.
බාලවයස්කරුවන් සඳහා පනවනු ලැබූ සීමාවන් අඩු මානසික හැකියාව යන උපකල්පනය මඟින් සාධාරණීයකරණය කළ හැකිය. සමහර අධිකරණ බාලක මුක්තිය සඳහා අවසර ලබාදෙන අතර තවත් අධිකරණ මඟින් බාලවයස්කරූවන්ට වැඩිහිටියන් සඳහා වූ සමහර අයිතිවාසිකම් වලට සුදුසුකම් අති බව පෙන්විය හැකිය. වයස සහ සම්බන්ධ සියලුම සිමා කිරීම් එම වයස සමඟ බැඳී තිබීම අනිවාර්ය නොවේ. කෙසේ වෙතත් බාලවයස්කරුවෙක් ව සිට වැඩිහිටියෙක් බවට පත්වීමේ දී කෙනෙකු ස්වාධීනව ගිවිසුම් චලට එළඹීමට හැකිවන වයස නියම චශයෙන් විස්තර කොට ඇත. 20 වැනි සියවස අවසානයේ දී ආසියාවෙන් පිටත බොහෝ රටවල් අවුරුදු 18 දී සියලුම වයස සම්බන්ධ තත්ත්ව මාරුවිම් සඳහා අවසර ලබාදෙන ලදී. එකිනෙකා වයස් පදනම මත සිමා කිරීම් සහ තත්ත්වය මාරුවන වයස තෝරා ගැනීම සඳහා මුල් තැන ලබා දීම, වයස් විශේෂිත තීරණ ගැනීමේ හැකියාව යනාදි ගැටලු දිගින් දිගටම ප්‍රශ්න කිරීමට ලක්වීම නිසා විවාදය සඳහා විවෘතව පවතී.
ප්‍රවර්ගය:නීතිය
ව්‍යාපාර ක්ෂේත්‍රයේ ආචාරධර්ම
සමාගම් ආචා‍ර ධර්ම හා ප්‍රතිපත්ති
ආචාර ධර්ම  වැඩසටහනක කොටසක්  ලෙස ඇතැම් සමාගම්  සිය  සේවකයන්ට  අදාළ  වන අභ්‍යන්තර හැසිරීම් මාලාවක් සකස්  කර ඇත. පුළුල් වශයෙන් සළකන  කල  මේ  ප්‍රතිපත්ති  සාමාන්‍ය  දිරිගැන්වීම්  ලෙස  සැළකිය  හැකිය. වඩාත් පුළුල්  ලෙස  සාමාන්‍ය  භාෂාවෙන්  කීවොත්  එය  සමාගමේ  ආචාර  ධර්ම පිළිබඳව සකසන ලද ලේඛනයකි. එසේම මෙය  තවත්  සවිස්තරාත්මක ලෙස සමාගමේ  එදිනෙදා  ආචාර  ධර්ම  සංග්‍රහය  ලෙසද  හැඳින්විය  හැකිය. මෙය ව්‍යාපාර  කටයුතු  වලදී  පැන  නගින  එදිනෙදා  ගැටළු  වලට  උපදෙස්   ලබා  දෙන අතරම  සමාගමේ  සේවකයන්ගේ  අපේක්ෂා  හඳුනාගැනීමට ද  ඉවහල්වේ. මෙවැනි ප්‍රතිපත්ති  පැවතීම  නිසා  ගැඹුරු  අවබෝධයක් ලබනට සේවකයින්ට හැකිවන අතරම  ක්‍රියාකාරිත්වයේදී   එකිනෙකට   අනුකුල  සංයෝජනයක්  ඇති වේ. එමඟින් අනාගත  ව්‍යාපාරික  ආචාර  ධර්ම  බිඳ වැටීම්  නිසා  සිදුවන  ව්‍යසනයන්  වළක්වා  ගැනීමටද හැකිවේ.
තම සේවකයන්  සම්මන්ත්‍රණ  වලට  කැඳවා   සමාගමේ  ප්‍රතිපත්ති,  විශේෂිත සිද්ධි  අධ්‍යයනයන්,  නීතිමය  අවශ්‍යතාවයන් සහ  ව්‍යාපාරික ක්‍රියාදාමයන්   පිළිබඳව  ඔවුන්ව දැනුවත්  කරන  සමාගම්  ක්‍රමයෙන්  වැඩිවෙමින්   පවතී. ඇතැම් සමාගම් විසින් තමන්ද සමාගමේ  හැසිරීම්  නීති සංග්‍රහයට  අනුකුලව  ක්‍රියා  කරන  බවට  ගිවිසුමකට  අත්සන්  කරනු ලබයි. සිය සේවකයන්  ව්‍යාපාරයේ  ආචාර  ධර්ම  වලට  පටහැනිව  ක්‍රියා  කිරීමට  තුඩු දෙන  වාතාවරණික  සාධක  පිළිබඳවද  බොහෝ  සමාගම්  තක්සේරු  කර බලයි. ආචාර ධර්ම  පාලනය  කරන  ආයතනික  ප්‍රතිපත්තියට   සියළු  දෙනාම  එකඟ   නොවි  ඔවුන්  පවසන  ආකාරයට  එවැනි  අවස්ථාවල  සේවකයන්ට  සිය  තීන්දුවට අනුව ක්‍රියාකරන්ට  ඉඩ  දීමෙන්  වඩා  ‍හොඳ ප්‍රතිඵල ලැබිය  හැකිය.
වෙනත් අය  පවසන්නේ  මෙය  මූලික  වශයෙන්  ප්‍රායෝගික  උවමනාව  මත  කරන්නක්  බවත්  එය  හේතු  කොට  ගෙන  ව්‍යාපාරයේ  නීතිමය  වගකීම   අඩුවන  බවත්ය. එසේම තමන්  හොඳ  ආයතනික   සාමාජිකයෙකු  බව  පෙන්වා පොදු  ජනතාවගේ  හොඳ  හිත  දිනා  ගැනීමේ  අදහසින්  මෙසේ  කරන  බවත්  ඔවුහු  අදහති. හැම අතින්ම  බලන  කළ  සේවක පක්ෂය,  නීත්‍යාකූලව  ක්‍රියා  කරන  විට  සමාගමට  නඩු හබ  වළක්වාගත  හැකිවේ. එසේම  අධිකරණයට  ගියවිටකදී පවා  සිය  සේවකයා සමාගමේ ආචාර  ධර්ම  වලට  පටහැනිව  ක්‍රියා  නොකළා  නම්  මෙවැන්නක්  සිදුනො‍වන  බවද  සමාගමට   කිව  හැකිවේ.
ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමට සහ ආර්ථික ක්‍රමයන්ට අදාල ආචාරධර්‍ම
මෙය ක්ෂේත්‍ර දෙකක් වුවත් එක්ව ගෙන සළකා බැලෙනුයේ එකිනෙකට ඇති බැඳීම සලකා බැලීමෙනි.
ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමට අදාල ආචාර ධර්‍ම
පසුකාලීනව ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම් සංදර්භයට අදාලව නව ප්‍රායෝගික ගැටළු රැසක් මතුවිය. සංස්කෘතින්ට අදාල ආචාර ධර්‍ම මෙයින් මුල් තැනක් ගත්තේය. මුල සිටම විවාදයට පාත්‍ර වූ අනෙකුත් ප්‍රශ්න පහත සඳහන් අයුරු කොටස් කළ හැක.
උදා: ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ දී පාරම්පරික ඖෂධ යොදා ගැනීම, තුන්වන ලෝකයේ රටවල් වලින් ජාන සහ තාක්ෂණය ආදිය සොරා ගැනීම, සාධාරණ මිලක් පවත්වා ගැනීම, අනුබද්ධිත සමාගම්වලට භාණ්ඩ හෝ සේවා සැපයීමේ දී මිල නියම කිරීම.
ආර්ථික ක්‍රමවලට අදාල ආචාර ධර්‍ම
සෘජු සම්බන්ධතාවයක් නැති ව්‍යාපාරික ආචාර ධර්‍ම වලට මෙය සම්බන්ධය. ආර්ථික ප්‍රතිලාභ බෙදා හැරීමේ දී විවිධ ක්‍රමයන්හි දේශපාලනික ආර්ථිකය සහ දේශපාලනික  සොයා බැලීම මෙහිදී සිදුකෙරේ. මේ විෂය සම්බන්ධයෙන් ජෝන් රෝල්ස් (1921 – 2002) විශාල මෙහෙයක් ඉටු කළේය.
ඉස්ලාමීය අන්තවාදය
ඉස්ලාමීය අන්තවාදය යනු ආගමික ත්‍රස්තවාදයෙහි එක් ස්වරූපයක් වන අතර, මුස්ලිම්වරු විසින් විවිධ දේශපාලන ඉලක්ක සපුරාගැනීම සඳහා ආගමෙහි නාමය භාවිතා කරමින් මෙය සිදුකරති. ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදය සිදුවී ඇත්තේ මැද පෙරදිග, අප්‍රිකාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, යුරෝපය, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, දකුණු ඇමරිකාව, සහ  උතුරු ඇමරිකාව යන පෙදෙස් වලය. එසේම වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවට ද මෙය පැතිර තිබේ. මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාර, කොල්ලකෑම්, පැහැර ගෙන යෑම් සහ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ නව සාමාජිකයන් බඳවාගැනුම ආදිය අඩංගු  ප්‍රයෝගයන් රැසක් මෙම ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන විසින් භාවිතා කරන බව දන්නා කරුණකි.
චන්ද්‍ර මෙහෙයුම්
චන්ද්‍ර මෙහෙයුම්
ප්‍රධාන ලිපිය: සද මතට ගොඩ බැසීම.
ඇ.එ.ජ සහ සෝවියට් සංගමය සාක්ෂාත් කරගත් ආකාශ පරීක්ෂණ, ඔවුන් ගෞරවනීය ජාතීන් බවට පත් කෙරුවද, ආකාශ තරගය ,පළමු මිනිසා සද මත ගොඩ බැසීම දක්වාම නොකඩවා පැවතුණි. මෙම ජයග්‍රහණයට පෙර මිනිසුන් රහිත යානා මගින් ලබාගත් ජායාරූප හරහා සද මට සුරක්ෂිතව ගොඩ බැසීමට ඇති හැකියාව තහවුරු කර ගන්නා ලදී.
සද මත ගොඩ බැසීම
සෝවියට් සංගම සාර්ථක වීමෙන් පසු ඇ.එ.ජ ජනාධ්පති ජෝන් .එෆ්. කෙන්ඩි හා උප ජනාධිපති ලින්ඩන්. බී .ජොන්සන්, මහජන අවධානය තමා වෙත යොමු කර ගත හැකි ව්‍යාපෘතියක් වෙත අවධානය යොමු කරන්නක් විය "ඇපලෝ" ව්‍යාපෘතිය හරහා ඔවුන්ගේ අරමුණු බොහොමයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමට සමත් වූ අතර, වාමවාදී(සමාජ ව්‍යාපෘති කෙරෙහි අවධානය යොමු කල ) සහ දක්ෂිණ වාදී(හමුදා ව්‍යාපෘති කෙරෙහි අවධනය යොමු කල ) දේශපාලකයන්ගේ විවාදයන් පරාජ කිරීමටද හේතු විය.
ඇපලෝ ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රයෝජන අතර,
-මීළග මැතිවරණයේ ප්‍රධාන ආර්ථික ප්‍රකාශන සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හැකි වීම