cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍ය සහ පාකිස්ථාන සංචාරය
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ පාකිස්ථාන සංචාරය
In September 2017, the fixtures were confirmed, with the final T20I match of the series scheduled to be played in Lahore. Sri Lanka Cricket said that players have a "contractual obligation" to play the match in Lahore, but it was unlikely to issue penalties to any player who chose not to visit Pakistan. However, on 14 October 2017, the Sri Lankan team expressed their reluctance to travel to Pakistan, requesting that the fixture is moved to a neutral venue. On 16 October 2017, Sri Lanka Cricket confirmed that the fixture in Lahore would go ahead as planned, but their limited-overs captain, Upul Tharanga, had pulled out of the match. Despite the concerns from the players, team manager Asanka Gurusinha felt that a competitive squad would be named. On 19 October 2017, Sri Lanka's chief selector, Graham Labrooy, said that players who do not travel to Lahore would be unlikely to be selected for the other two T20I fixtures. The squad for the T20I fixtures was named two days later, with Thisara Perera selected as captain.
The Sri Lankan squad arrived in Lahore under "extraordinary" security and made their way to the team's hotel in a bomb-proof bus. Ahead of the T20I in Lahore, Cricket Sri Lanka's president Thilanga Sumathipala said that the team was privileged to be in Pakistan and that he would help support the country in hosting more tours. Najam Sethi, chairman of the PCB, said that this fixture would be the start of international cricket returning to the country, with him expecting every country to play in Pakistan by the end of 2020. Pakistan went on to win the T20I series 3–0. Following the conclusion of the match, the Asian Cricket Council announced that the 2018 ACC Emerging Teams Asia Cup would be played in Pakistan in April.
බෙලිඅත්ත මැතිවරණ කොට්ඨාසය
බෙලිඅත්ත මැතිවරණ කොට්ඨාසය අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාස අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය නම් ලද්දේ දකුණු පළාතේ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ, බෙලිඅත්ත  නගරය අනුව යමිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්  පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි. එවිට පැවැති බොහෝ දුරට ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස වූ කොට්ඨාස 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී බෙලිඅත්ත මැතිවරණ කොට්ඨාසය වෙනුවට හම්බන්තොට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය තුළ ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස බෙලිඅත්ත දිගටම පවතියි.
1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි 1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය
සැම්සුන්ග් ගැලැක්සි එස්7
දෘඩාංග
ගැලැක්සි එස් 7 එජ්හි දෘඩාංග නිර්මාණය ගැලැක්සි එස්7 බොහෝ සෙයින් අනන්‍ය වේ.එහි ලෝහ හා වීදුරු මිශ්‍ර උපාංගයකි.සෑම මාදිලියක්ම සුදු,කළු,රන්,රිදී හා රෝස(රන් රෝස) යන වර්ණයන්ගෙන් ලබාගත හැක. ලෝක ව්‍යාප්ත ලෙස ඔලිම්පික් සහකරු වූ ගැල්ක්සි එස්7 එජ් විශේෂ සංස්කරණ සඳහා ගිම්හාන ඔලිම්පික් 2016 මෙම වර්ණ දේවානුභාවයෙන් අඳුරු නිල් ශරීරය හා දෘඩාංග හා මෘදුකාංග උච්චාරණ සමග සඳහා ස්මාර්ට්ෆෝන් නිදහස් කරන ලදී ඔලිම්පික් වළලු. මෙම උපාංග සීමිත ප්‍රමාණ තෝරාගත් රටවල් වලට අලෙවි කෙරුණු අතර, 2016 දී ගිම්හාන ඔලිම්පික් සඳහා සහ ක්‍රීඩක ක්‍රීඩීකා කට ආසන්න සියලු දෙන ලදි (මෙම ජංගම දුරකථන 31 සඳහා අදහස් [2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් [උතුරු කොරියාව | උතුරු කොරියාව]] n කණ්ඩායමක් විසින් රාජසන්තක කරන ලදී මෙම අනුපිළිවෙල රට '' ආන්ඩුව) මෙම S7 එජ් IP68 ඇත - දූවිලි හා ජල ප්‍රතිරෝධය සඳහා සහතික කර ඇත. මේ ගැලැක්සි එස්5 වරායන් සීල් තබන නිසා ආරක්ෂිත ෆ්ලැප් අවශ්ය නැහැ S7 එජ් 1440p ක්වාඩ් එච්.ඩී සුපර් AMOLED සංදර්ශකය එළිදැක්වේ; මෙම S7 එජ් විශාල අඟල් 5.5 තිරයක් භාවිතා කර ඇත.පූර්ව ආකෘතිය මෙන් ම, S7 එජ් හි තිර උපාංගය පැත්තේ bezels ඔස්සේ පයින් ඇත. සාපේක්ෂව විශාල බැටරි ඇති mAh සහ 3600 & nbsp සමග S6, කිරීම. පිළිවෙලින් mAh ධාරිතාව සහ රැහැන් රහිත අය සඳහා සහයෝගය ඔවුන් 12-megapixel දුර්ලභ ගනයේ එළිදැක්වේ එය "ද්විත්ව පික්සල්" රූප සංවේදකය හා f / 1.7 විවරය කාච සමග කැමරාවක් -facing
තිබෙන RAM 4GB පමණ; | එක්සිනොස් 8890Exynos චිපය-මත පද්ධතිය හා 4 & nbsp Galaxy S7 එජ් උපකරණ ඔක්ට-කෝර් සමන්විත වේ. චීනය හා එක්සත් ජනපදය තුල, S7 ස්නැප්ඩ්‍රැගන් 820 මෙම ක්වාඩ්-කෝර් ක්වාල්කොම් භාවිතා කරයි;. Exynos මෙන් නොව, මෙම පුළුල් චිපය-මත පද්ධතිය මෙම වෙලඳපොලවල තුල වාහකයන් විසින් භාවිතා කරන බව පැරණි CDMA ජාල සකසනය සිට තාපය ඉතා 0.4mm ඝන ජලය-කිරීමට වාෂ්ප තාප නල සමග මාරු සිසිලන පද්ධතිය සඳහා මෙම S7 එජ් 32 හෝ 64 & nbsp එක්කෝ ඇතුළත් වේ. ගබඩාවක් microSD කාඩ් 2TB තෙක් පුළුල් කළ හැකි නමුත් දැනට සැම්සුන්ග් සමාගම විසින් 256GB ක microSD කාඩ් පතක් නිකුත් කර ඇත.
මෘදුකාංග
. ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් 6.0 මාෂ්මෙලෝ හා සැම්සුන් හිමිකාර ටච්විස් මෘදුකාංග කට්ටලයක් සමග එස්7 එජ්. මෙම නව TouchWiz ද පරිශීලක යෙදුම අක්‍රීය කිරීමට ඉඩ දෙයි. උපාංගය පොරොත්තු ඇති විට නව "සෑමවිටම විවෘත" තිර-මත හෝරා සහ දැනුම්දීම් ක්‍රියාකාරිත්වය ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. මෙම උපාංගයේ ඇති සමීපත්වය සංවේදකය එවැනි සාක්කුවේ ලෙස මේ සමඟ අමුණා ඇති අවකාශය තුළ බව හඳුනාගන්නා නම් සංදර්ශකය සම්පූර්ණයෙන්ම නිවා ඇත. මෙම අංගය පමණක් අනුව බැටරි අඩ ප්‍රතිශතයක් පරිභෝජනය කරන බව samsung පවසයි. නව විජට් ඵලවිපාක " තනි එජ්" සහ පුළුල් ප්‍රමාණ "තනි ප්ලස් එජ්" දී,ඇන්ඩ්රොයිඩ් මාෂ්මෙලෝ ගේ " සම්මත ගබඩා" ලක්ෂණය මගින් සැම්සුන් අක්‍රීය හා භාවිතා කළ හැකි නො වේ.
Ultraviolet radiation
පාරජම්බුල (UV) ආලෝකය 400 nm (750 THz) සිට 10 nm (30 PHx), දෘශ්ය ආලෝකය වඩා කෙටි නමුත් එක්ස්-රේ කිරණ වලට වඩා දිගු කිරීමට තරංග ආයාමය සමග වන විද්යුත් චුම්භක විකිරණ වේ. සමහර කොන්දේසි යටතේ දරුවන් හා තරුණ වැඩිහිටි, nm ට 310 කට පමණ තරංග ආයාම දක්වා පාරජම්බුල බලන්න [1] ගත හැකි වුවද, [2] සහ aphakia (අතුරුදහන් කාච) සමග ජනතාව සමහර පාරජම්බුල තරංග ආයාම බලන්න පුළුවන්, පාරජම්බුල බොහෝ මිනිසුන්ට නොපෙනෙන. ආසන්න පාරජම්බුල සමහර කෘමීන් හා කුරුල්ලන් දැකගත හැක. UV විකිරණ හිරු එළිය සහභාගි වන අතර, එවැනි රසදිය වාෂ්ප ලාම්පු, පදම් පහන්, සහ කළු විදුලි ලාම්පු විදුලි arcs හා විශේෂිත විදුලි පහන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. පරමාණු අයනීකරණයට බලශක්ති නොමැති වුවද, දිගු තරංග ආයාම පාරජම්බුල විකිරණ, රසායනික ප්රතික්රියා ඇති විය, හා තවත් බොහෝ ද්රව්ය බබළන්න හෝ fluoresce කිරීමට හේතු හැක. මෙහි ප්රතිඵලයක් වශයෙන්, පාරජම්බුල ජීව විද්යාත්මක බලපෑම් සරල රත් බලපෑම් ට වඩා වැඩි වන අතර, UV විකිරණ බොහෝ ප්රායෝගික කාබනික අණු සමග එහි අන්තර්ක්රියා විඳිමින්. හෙලිකොප්ටරයක්, දුඹුරු පැහැ ලප හා නොවෙ සමේ පිළිකා අවදානමක් සමග, අධික ලෙස නිරාවරණය හුරු පුරුදු බලපෑම් වේ. එය බොහෝ පෘථිවි වායුගෝලය, විශේෂයෙන් ඕසෝන් ස්ථරය විසින් පෙරහන නොකළ නම් වියළි දේවල් දැඩි හිරු පාරජම්බුල කිරණ මගින් සිදු කළ බව ජීවත්. [3] තවත්-ජව සම්පන්න, කෙටි-තරංග ආයාමය "අන්ත" 121 nm ට අඩු පහත පාරජම්බුල එසේ දැඩි එය බිම ළඟා පෙර එය අවශෝෂණය ගුවන් අයනීකරණය වී. [4] පාරජම්බුල ද මිනිසා ඇතුළු බොහෝ ඉඩම් පෘෂ්ඨවංශීන්, අස්ථි ශක්තිමත් විටමින් D ගොඩනැගීමට සඳහා වගකිව යුතු වේ. පාරජම්බුල වර්ණාවලිය අනුව මානව සෞඛ්යයට හිතකර හා හානිකර දෙකම බලපෑම් ඇති කරයි.
සොයාගැනීම "පාරජම්බුල" "වයලට් ඔබ්බට" (ලතින් අන්ත සිට, "ඔබ්බට"), වයලට් දෘශ්ය ආලෝකය වැඩිම වාර පාට වීම බවයි. පාරජම්බුල කිරණ වයලට් ආලෝකය වඩා වැඩි සංඛ්යාත ඇත. UV විකිරණ ජර්මානු භෞතික විද්යාඥ ජොහෑන් විල්හෙල්ම් Ritter පමණක් දෘශ්යමාන වර්ණාවලියේ වයලට් අවසන් ඔබ්බට නොපෙනෙන කිරණ වඩා ඉක්මණින් වයලට් ආලෝකය වඩා රිදී ක්ලෝරයිඩ්-පොඟවා කඩදාසි අඳුරු බව නිරීක්ෂණය කරන විට 1801 දී සොයා ගන්නා ලදී. ඔහු රසායනික ප්රතික්රියාශීලතාව අවධාරණය කිරීමට හා "තාප කිරණ" ඔවුන් හඳුනාගැනීමට "ඔක්සිහාරක කිරණ" ඔවුන් කැඳවා, දෘශ්ය වර්ණාවලියේ අනෙකුත් අවසානයේ පසුගිය වසරේ සොයා ගන්නා ලදී. ඉන් කෙටි කලකට පසුව මෙම සරල කාලීන "රසායනික කිරණ" සම්මත කර ගන්නා ලදී, එය මෙම ඇති "අති කිරණ නම් ආලෝකය (සැලකිය යුතු ජෝන් විලියම් Draper සිට විකිරණ සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් ආකාරයක බව පැවති අය සිටි නමුත්, 19 වන සියවස පුරා ජනප්රිය රැඳී "[5] [6]). කොන්දේසි රසායනික හා තාපය කිරණ අවසානයේ පිළිවෙළින්, පාරජම්බුල හා අධෝරක්ත විකිරණ පක්ෂව ඉවත් කරනු ලැබීය. [7] [8] 1878 දී බැක්ටීරියා වඳ සැත්කම් පිළිබඳ කෙටි තරංග ආයාමය ආලෝකය බලපෑම සොයා ගන්නා ලදී. 1903 වන විට එය වඩාත් ඵලදායී තරංග ආයාම 250 nm ට අඩු අවට හඳුන්වන ලදී. 1960 දී, ප්රජාතන්ත්රවාදී ජාතික සන්ධානයේ මත පාරජම්බුල විකිරණ බලපෑම ස්ථාපිත කරන ලදී. [9] එය දැඩි ලෙස ගුවන් මගින් අවශෝෂණය නිසා රික්තයක් පාරජම්බුල නම් 200 nm ට අඩු පහත පාරජම්බුල විකිරණ, සොයා, ජර්මානු භෞතික විද්යාඥ වික්ටර් Schumann විසින් 1893 දී ඉදිරිපත් කරන ලදී. [10]
ශ්‍රී ලංකාවේ විදෙස් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දූත මෙහෙයන්
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා
Library of Congress Control Number
Library of Congress Control Number යනු ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ Library of Congress මගින් පවත්වාගෙන යනු ලබන serial number මත පදනම් වන cataloging records පද්ධතියකි. මෙය Library of Congress Classification හා වරදවා වටහා නොගතයුතුය.
පොල්ගස්ඕවිට
පොල්ගස්ඕවිට ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය තුල පිහිටි නගරයකි.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
මයිකල් ෆෙල්ප්ස්
"විසි එක් වැනි සියවසෙහි දියකිඳුරා"අමෙරිකා එක්සත්  ජනපදයේ  Baltimore හි අමෙරිකා හමුදා සෙබළකුට සහ  පාසල් විදුහල්පතිනියකට දා ව 1985 වසරේ ජුනි මස 30 වන දින උපත ලැබූවේය.
ඔහු 2000 වසරේ සිට 2016 වසර දක්වා දිගහැරුණු සිය ඔලිම්පික් දිවිය හමාර කරන විට ඔලිම්පික් පදක්කම් විසි අටකින් සිය ක්‍රීඩා දිවිය සරසන ලදී. ශත වර්ෂයක් පුරාවට ඉන්දියාව දිනූ ඔලිම්පික් පදක්කම් සංඛ්‍යාව ඉහත තරුණයා වසර දහසයක් තුළ තමා සතු කොට ගෙන ඇත. ඔහු අන්කවරකු නොව ලොව බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨත ම ඔලිම්පික් ශූරයකු ලෙස සැලකෙන එක්සත් ජනපදයේ මයිකල් ෆ්‍රෙඩ් ෆෙල්ප්ස් ය.
ස්වපරපීඩක කාමය
කායික හෝ මානසික හෝ වධ වේදනාවන් ලබා දීමෙන්(පරපීඩක කාමය) හෝ විඳීමෙන්(ස්වපීඩක කාමය) හෝ තෘප්තියක් ලැබීම ස්වපරපීඩක කාමය නම් වේ.
විද්‍යාත්මක පරිගණනය
විද්‍යාත්මක පරිගණනය (Scientific Computing) යනු වේගයෙන් වර්ධනය වන අන්තර් විෂය ක්ෂේත්‍රයකි. විද්‍යාත්මක පරිගණනය මූලික කොටස් තුනකින් සමන්විත වෙයි.
මෙම ක්ෂේත්‍රය විද්‍යාත්මක න්‍යායයෙන් හා රසායනාගාර අත්හදා බැලීමෙන් වෙනස්ය. විද්‍යාත්මක පරිගණනයේ ප්‍රවේශය පරිගණක යොදා නිර්මාණය කරන ගණිතමය ආකෘති මගින් ලොකය පිළිබඳ දැනුම ලබා ගැනීමයි.
සංඛ්‍යාත්මක අනුරූපන (Numerical Simulation)
සංඛ්‍යාත්මක අනුරූපනයේ අරමුණු අනුරූපනය වන සිදුවීම මත රඳා පවතී.
අධ්‍ය්‍යාපනය
විද්‍යාත්මක පරිගණනය සාමාන්‍යයෙන් උගන්වන්නෙ පරිගණක විද්‍යාව, ව්‍යවහාරික ගණිතය, ගණිතය, ඉංජීනේරු විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍ර වලට සබැඳිවය.
පැල්වාඩිය
පැල්වාඩිය ශ්‍රී ලංකාවේ සබරගමුව පළාතේ පිහිටා ඇති ගම්මානයකි.
සුමිත් මුදන්නායක
සුමිත් මුදන්නායක යනු ශ්‍රී ලාංකික නළුවෙකි. මොහු සිංහල සිනමාවේ දුෂ්ඨ නළුවෙකි. ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට හිද රංගනය ඉදිරිපත් කර ඇත.
96 ඊග්ලී
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
අනත්ත
බුදු දහම අනුව අනත්ත යනු ත්‍රිලක්‍ෂණයෙන් එකකි.
වදන
මෙම වදනේ විසංධිය ක්‍රම දෙකකකට පහදා ඇත.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිලක්‍ෂණය
පටිච්ච
පටිච්ච යනු බුදු දහමේ සංකල්පයකි.
ෆ්‍රී සොෆ්ට්වෙයා ෆඋන්ඩේශන්
The Free Software Foundation (FSF) is a non-profit corporation founded by Richard Stallman on 4 October 1985 to support the free software movement, a copyleft-based movement which aims to promote the universal freedom to create, distribute and modify computer software.
ප්‍රවර්ගය:පදනම් * ප්‍රවර්ගය:Non-profit organizations ප්‍රවර්ගය:Nonprofit technology
බැසිල් මිහිරිපැන්න
ප්‍රවීණ සිංහල නැටුම් ශිල්පියෙකි. මුද්‍රා නාට්‍ය හා නර්තන කලා ක්‌ෂේත්‍රයට වසර පනහකට වැඩි කාලයක්‌ පුරා සදා අමරණීය මෙහෙවරක්‌ ඉටු කළ බැසිල් මිහිරිපැන්න ප්‍රාඥයා සමාජය විසින් සැමදා අගය කරන, ජන හදවත්හි රැඳී සිටින හිතවන්තයෙකි. බැසිල් මිහිරිපැන්න පිළියන්දල මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙහි ඉගෙනුම ලැබූ කාලයෙහි ප්‍රවීණ සංගීතඥ වින්සන්ට්‌ සෝමපාල (පසුකල පාසල් සංගීත පරීක්‌ෂක) වෙතින් සංගීතය අධ්‍යයනය ලබා ත්‍යාගද හිමි කරගෙන ඇත. ඉන්පසු හෙතෙම එඩ්වින් සමරදිවාකර සංගීතඥයා යටතේද සංගීතය ප්‍රගුණ කරගනු ලැබුවේය. ඔහු තම කලා මාධ්‍ය සුදුසු පරිදි සංගීතවත් නාද - තාල, ආවරණ ඇඳුම් පැළඳුම් ආදී වූ අනෙකුත් අංශවලින් පෝෂණය කර ගැනීමේ සමතෙකු විය. හෙතෙම වයස හැත්තෑව පමණදීත් තමන්ගේම නිර්මාණයක්‌ වූ මුද්‍රානාට්‍ය තුළ ඉතා නිරෝගීමත් සිරුරකින් අංගචලනය හා මුහුණේ වේශ නිරූපණය තුළින්, නරඹන්නන්ගේ සිත් දැඩි ලෙස ග්‍රහණය කරගැනීමට සමත්කම් පෑවේය.
බැසිල් මිහිරිපැන්නයනට සංගීත විෂයයෙන් නර්තන කලාවට පිවිසීමට අනුග්‍රාහක වී ඇත්තේ ප්‍රවීණ මුද්‍රානාට්‍යවේදී ප්‍රේමකුමාර් එපිටවෙලයන්ගේ මගපෙන්වීමෙන් බැව් මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහ මහතා පෙන්වාදී ඇත. බැසිල් - ප්‍රේමකුමාරයන්ගේ "සැළලිහිණි සන්දේශය" නිර්මාණ කරණයේදී මුද්‍රා නාට්‍ය අංශයට දායක වී ඇත. එසේම මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ "රත්තරං" "කදා වළලු" "එලොව ගිහින් "මෙලොව ආවා" හා මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ "මහාචාර්ය" නාට්‍යයේ නර්තන විලාශයන් නිර්මාණය කර ගැනීමේදී දායකත්වය උපරිම මට්‌ටමින් ලබාදී ඇති බැව් කියවේ.
බැසිල් මිහිරිපැන්න භාරතයේ කේරළයේ කලා මණ්‌ඩලය වෙත ගොස්‌ "කතකාලි නැටුම් ශිල්පය" ප්‍රගුණ කරගත්තේය. ඔහු "භාත්ඛණ්‌ඩ විශ්වවිද්‍යාලයට ගොස්‌" "සිතාර් වාදනය" පිළිබඳව "විශාරද උපාධිය" ලබා ගත්තේය. මුද්‍රා නාට්‍ය කලා ශිල්පීය දැනුම ප්‍රගුණ කරගැනීමේ ආශාව නිසා හෙතෙම විවිධ භාරතීය නාට්‍ය කලාංග නැරඹුවේය. මෙලෙස තම හැකියා තුළින් ස්‌වාධීනව දැනුම පෝෂණය කරගත් ඔහු "සෙබලිය", "රංකැටි පුතා", "ඔමරිලතා", "සෝබනී", "වෘකයාගේ සාදය", "බලංගොඩ මානවයා", "අපේක්‌ෂා", ඇතුළු තවත් මුද්‍රා නාට්‍ය ගණනාවක්‌ නිර්මාණයෙන් එළිදැක්‌වූවාය. මේ මුද්‍රානාට්‍ය අතරින් "සෙබලිය", මුද්‍රානාට්‍ය සිය දයාබර සොයුරි ස්‌වර්ණා මිහිරිපැන්නගේ ප්‍රධාන චරිත රංගනයෙන් යුක්‌තව සිරිලක පුරා දෙසිය වාරයක්‌ වේදිකා ගත කරමින් මහත් ජනප්‍රිය භාවයක්‌ ලබාගත්තේය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ "සෙබලිය" චිත්‍රකතාවක්‌ ලෙස ලේක්‌හවුස්‌ ආයතනයෙන් නිකුත් කරන ලද "සිළුමිණ" පත්‍රයෙහි ප්‍රකාශයට පත්වීමය.
ග්‍රන්ථකරණයෙහිද අභිරුවියක්‌ දැක්‌වූ හෙතෙම "එක්‌තරා බෝධියක්‌", "සුගන්ධිකා", "වෘකයාගේ සාදය" හා තවත් කෘති ලියනු ලැබුවේය.
බැසිල් මිහිරිපැන්න තම කාල පරිච්ඡේදයෙහි විසූ සෞන්දර්ය කලා උගතුන් වූ කලාසූරී චිත්‍රසේන, ප්‍රේමකුමාර එපිටවෙල, ශේෂා පලිහක්‌කාර, මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර, ආචාර්ය පණ්‌ඩිත් ඩබ්. ඩී. අමරදේව, කලාසූරී වසන්ත කුමාර, මහාචාර්ය ජයසේන කෝට්‌ටගොඩ, ආචාර්ය එස්‌. පනීභාරත, මහාචාර්ය විනී විතාරණ. විශාරද ඩබ්. ජයන්ත අරවින්ද ඇතුළු තවත් අය සමීපව ඇසුරු කිරීමෙන් සිය දැනුම පෝෂණය කරගනු ලැබුවේය. ඔහු ආවාහ කොට ගනු ලැබුවේ මහාචාර්ය සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ දියණියන් වූ නන්දිතාය. ඇය තම දයාබර සැමියාගේ කලා දිවිය ගොඩනැංවීමට සහාය වූවාය. බැසිල් මිහිරිපැන්නගේ සොයුරු අනිල් මිහිරිපැන්න ප්‍රවීණ සංගීතවේදියෙකි. එමගින්ද ඔහුගේ කලා ක්‌ෂේත්‍රය පෝෂණය ලබන්නට ඇත. බැසිල් මිහිරිපැන්න (E.O. Dancing) නැටුම් අංශයෙන් ප්‍රාදේශීය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්‌ෂ නිලයක්‌ හෙබවූයේය. මිහිරිපැන්න සතුව තිබුණු බහුශ්‍රැත භාවය නිසා ඔහු වෙත "කලාසූරී" හා "ආචාර්ය", යන සම්මාන ගරුනාම පිරිනැමිණි.
තවද සංස්‌කෘතික දෙපාර්තමේන්තුවේ අධ්‍යක්‌ෂ ඩබ්. ඩී. ඩබ්. අභයවර්ධන මහතා, ශ්‍රී ලංකා කලා මණ්‌ඩලයේ සභාපති කේ. ජයතිලක මහතා ලේකම් කමල් ප්‍රේමදාස මහතා ඇතුළු එම මණ්‌ඩලය විසින් 1997 වසරෙහි කාලසූරී බැසිල් මිහිරිපැන්න (සභාපති), කලාසූරී, ආචාර්ය ඩබ්. ඩී. අමරදේව, ආචාර්ය එස්‌. පනීභාරත, විශාරද ජයන්ත අරවින්ද, කලාශූරී ජී. රංගනාථ, රවිබන්දු විද්‍යාපති, ආචාර්ය ජයසේන කෝට්‌ටෙගොඩ, කලාසූරී වසන්ත කුමාර, ආචාර්ය මුදියන්සේ දිසානායක හා මුද්‍රානාට්‍ය අනුමණ්‌ඩලයේ ලේකම් සිරි නිස්‌සංක පෙරේරා යුත් යන සාමාජික මහත්වරුන්ගෙන් මුද්‍රානාට්‍ය අනුමණ්‌ඩලයක්‌ද පිහිටුවන ලදී.
"බටහිර බැලේ" ප්‍රසංග යන්න, පෙරදිග "මුද්‍රානාට්‍ය ප්‍රසංග හා සංසන්දනය කොට "මුද්‍රා නාට්‍ය" යන පදය වසර 60 ක කාලපරිච්ඡේදයක සිට ලංකාවේ භාවිත කරන "මුද්‍රානාට්‍ය" නාමය ඉදිරියටත් භාවිත කිරීමට සුදුසු බවට ශේෂා පලිහක්‌කාර ගෙන ආ යෝජනාවට, බැසිල් මිහිරිපැන්න මහතා පූර්ණ එකඟතාව පළ කළේය.
1997 රාජ්‍ය මුද්‍රානාට්‍ය උළෙල පැවති කාලයෙහි බැසිල් මිහිරිපැන්න මහතාගේ පුත් දේශප්‍රිය මිහිරිපැන්නගේ "හිත" "විරහ දුක" "තණ්‌හාව" "වර්ෂාව" "විමුක්‌තිය" යන කෙටි මුද්‍රානාට්‍ය එළිදැක්‌විණි.
බැසිල් මිහිරිපැන්න සූරීන් රුසියාව ඇතුළු ලොව බොහෝ රටවල සංචාරය කොට මුද්‍රානාට්‍ය කලාව පිළිබඳ තම දක්‌ෂතා ප්‍රගුණ කර ගනිමින් අධ්‍යයනයෙහි යෙදී ඇත.
හෙතෙම සිය නිවස පිහිටි භූමි සංකීර්ණයෙහි තම කලා ක්‌ෂේත්‍රය පිළිබඳව සිසුන් දැනුවත් කරලීමට "දීපසිකා ජාතික රංග පීඨය" නමින් කලා විද්‍යායතනයක්‌ පවත්වාගෙන යමින් වසර ගණනාවක්‌ සෞන්දර්ය කලා ලැදියවුන් දහස්‌ ගණනක්‌ අප සමාජයට බිහිකරමින් අමරණීය සේවයක්‌ කර ඇත.
කිරිබි
කිරිබි (ඉංග්රීසි භාෂාවෙන්: Kirby,, ජපන් නම: カービィ, හෙප්බර්න් නම: Kābyi) නින්ටෙන්ඩෝ සහ එච්ඒඑල් රසායනාගාරය සඳහා මසහිරෝ සකුරායි විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජපන් වීඩියෝ ක්‍රීඩා චරිතයකි. චරිතයට නම් කර ඇත්තේ ජෝන් කිරිබි විසිනි.
ඉතිහාසය
1991 දී මසහිරෝ සකුරායි විසින් ට්වින්කල් පොපොපෝ ක්‍රීඩාව නිර්මාණය කරන ලදී. නමුත් නින්ටෙන්ඩෝ එය විශාල තේරීමක් යැයි නොසිතූ නිසා සකුරායි චරිතය කිරිබි ලෙස නම් කළේය. 1992 දී කොටුවේ ඇති චරිතය ඇමරිකාවේ සුදු පැහැයෙන් යුක්ත වූ අතර ඔහු ජපානයේ රෝස පැහැයෙන් යුක්ත විය. 1993 දී ඇමරිකාවේ නින්ටෙන්ඩෝ කිරිබි රෝස පැහැයක් ගත්තේය. 2012 දී කිරිබි සිය 20 වන සංවත්සරය සමරනු ලැබූ අතර 2017 දී ඔහු 25 වන සංවත්සරය සමරනු ලැබීය.
සබැඳි
https://kirby.nintendo.com/ https://www.kirby.jp/
ඇෆ්ඝනිස්ථානය
ඇෆ්ගනිස්ථාන ඉස්ලාමික ජනරජය, එසේත් නැතිනම් පොදු ව්‍යවහාරයට අනුව ඇෆ්ගනිස්ථානය යනු දකුණු-මධ්‍යම ආසියාවේ පිහිටි සම්පූර්ණයෙන්ම ගොඩබිමින් වටවූ කඳුකර රාජ්‍යයකි. එය දකුණින් සහ නැගෙනහිරින් පාකිස්ථානයට ද, බටහිරින් ඉරානයට ද, උතුරින් තුර්කමෙනිස්ථානයට, උස්බෙකිස්ථානයට සහ ටජිකිස්ථානයට ද, ඊසානදිගින් චීනයට ද මායිම් වී ඇත. වත්මන් ඇෆ්ගනිස්ථාන භූමිය අතීතයේ දී සේද මාවතේ සහ මානව සංක්‍රමණයේ සන්ධිස්ථානයක් විය. ක්‍රිපූ 50,000 තරම් ඈත අතීතයේ මෙහි මිනිස් වාසය පැවති බවට සාක්ෂි පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සොයාගෙන ඇත. මේ ප්‍රදේශයේ නාගරික ජනාවාස ක්‍රිපූ 3000-2000 අතර කාලයක ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැළකේ.
කාලයත් සමග ජනවර්ග රාශියක් ජීවත් වී ඇති ඇෆ්ගනිස්ථානය, මධ්‍යම ආසියාව සහ මැදපෙරදිගත් ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයත් යා කරන වැදගත් ස්ථානීය පිහිටුමක පවතියි. මේ නිසාම පුරාණයේ සිටම මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්, මෞර්ය අධිරාජ්‍යය, ජෙන්ගිස් ඛාන් වැන්නන්ගේ හමුදා ආක්‍රමණවලට ඇෆ්ගනිස්ථානය ගොදුරු වී ඇත.
ශබ්දනිෂ්පත්තිය
"ඇෆ්ගන් මිනිසුන්ගේ දේශය" යන අර්ථය ඇතිව පර්සියන් බසින් සෑදී ඇත. "ඇෆ්ගන්" යන්න මිනිසුන්ගේ ගෝත්‍රය හැඳින්වීමටත් "තාන්" යන්න ප්‍රදේශය යන අරුත ඇති උපසර්ගයක් ලෙසත් යෙදී ඇත. මුල් කොටස වූ ඇෆ්ගන් යන්න අතීතයේ සිටම මෙහි මුල්ම හා විශලතම ජන කොට්ඨාශය වන පෂ්තුන් ජනයා හැඳින්වීමට යොදාගන්නකි. මෙය 3 වන සියවසේ "අබ්ගන්" ලෙසත් 6 වන සියවසේ "අවගන" ලෙසත් භාවිතා කෙරී ඇත.
භූ ලක්ෂණ
නිරිත දිගින් හා දකුණින් තැනි සහිත ගොඩ බිමින් වට වූ කඳුකර රටකි.විවිධ අවස්ථා වල දකුණු අසියාවේ, මධ්‍යම අසියාවේ, හෝ බටහිර දිග අසියාවේ (මැද පෙරදිග ) පිහිටි බවට විස්තර කෙරේ.එය උතුරු අක්ෂාංශ 29°-39° හා නැගෙනහිර දේශාංශ 60°-75° අතර පිහිටා ඇත.උසම ස්ථානය මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 24557ක් (මීටර් 7485 ) උසින් වූ නව්ෂාක් වේ. දේශගුණය ප්‍රදේශානුගතව සීඝ්‍ර ලෙස වෙනස් වේ. රටේ බොහෝ කොටස් වියලි අතර නැවුම් ජලය හිඟය.අන්තර්වාහී සිස්තානීය තටකය යනු ලෝකයේ වියලිතම ප්‍රදේශ වලින් එකකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ඇෆ්ගනිස්ථානය
පලිහ
ප්‍රහාරයන්ගෙන් සිරුර ආරක්‍ෂාකරගැනීම සඳහා යොදාගන්නා උපකරණයකි.
ප්‍රවර්ගය:සටන් ශිල්ප
සත්ව අයිතිවාසිකම්
thumb|354x354පික්| ක්‍රි.පූ. 9 වන සියවසේදී 23 වන තිර්තන්කර, පාර්ශ්වනාත ජෛන ආගම සහ අහිංසා පුනර්ජීවනය කල අතර එය ආසියාවේ රැඩිකල් සත්ව ව්‍යාපාරයට මග පෑදිය. thumb| පුරාණ දමිල දාර්ශනිකයකු වූ වල්ලුවර් සිය තිරුකුරල්හි අහිංසා සහ සදාචාරාත්මක ශාකාහාරවාදය ස්වකීය ගුණාංගයක් ලෙස පවසා ඇත. සතුන්ගේ පැවැත්ම, සතුන්ට පමණක්ම තීරණ ගත හැකි, සතුන්ම සන්තක දෙයක් බවට ප්‍රකාශ කරන, ඔවුන්ගේ, දුක් වේදනා වළක්වා ගැනීමේ අවශ්‍යතාව වැනි මූලික අවශ්‍යතාවන්ට, මිනිසුන්ගේ එවැනි අවශ්‍යතාවන්ට සමානවම සැළකීම පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරනු ලබන මතය "සත්ව අයිතිවාසිකම්" යන්නෙන් පැහැදිලි කරයි. එනම් ඇතැම් සත්ව විශේෂයන්ට, ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතාවන් හා වුවමනාවන්ට ගරුකරමින් සැළකීමත්, හැගීම් දැනීම් නොමැති වස්තූන් ලෙස සැළකීමෙන් වැළකී සිටීමත් ය.
සත්ව විශේෂයාගේ සාමාජිකත්වය පමණක් පදනම් කොටගෙන සතුන්ට මූලික ආරක්ෂාවන් හා සදාචාරාත්මක වටිනාකම් පැවරීමට මෙම මතය දරන්නන් විරුද්ධ වෙති. රිචඩ් ඩී. රයිඩර් (Richard D. Ryder) විසින් හඳුන්වාදුන්, විශේෂවාදය (speciesman) නමින් හැඳින්වෙන මෙම මතය අගතියෙන් යුත් අතාර්කික මතයක් යන්න මොවුන්ගේ විශ්වාසයයි. සතුන් තවදුරටත් දේපළ ලෙස හෝ ආහාර, ඇඳුම් පැළඳුම්, පර්යේෂණ විෂයයන්, විනෝදාස්වාදය හෝ භයානක මෘගයන් ලෙස හෝ භාවිතා නොකළ යුතු බව ඔවුන්ගේ මතයයි. ජෛන ආගම, තාඕවාදය, හින්දු ආගම, බුද්ධාගම, ෂින්ටොවාදය සහ animism වැනි ලොව පුරා ආගම් සහ දරශනයන් විවිධාකාරයෙන් සත්ව අයිතීන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි.
සදාචාරාත්මක අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ විවාදයට සමගාමීව, උතුරු ඇමෙරිකාවේ නීති විද්‍යාලවල, සත්ව නීතිය පුළුල්ව උගන්වනු ලබන අතර, ස්ටීවන් එම්. වයිස් සහ ගැරී එල්. ෆ්‍රැන්චෝනී වැනි ප්‍රමුඛ නීති විශාරදයින්, මානව නොවන සතුන් සදහා වන මූලික නෛතික අයිතිවාසිකම් සහ එයට හිතකර ලෙස පෞරුෂත්වය පුළුල් කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි. පෞරුෂත්වය පිළිබඳව වන තර්කවලදී බොහෝවිට සළකා බලන්නෙ හොමිනයිඩ් ප්‍රභේදයට අයත් සතුන්ය. විශේෂවාදයේ බාධකයෙන් මෙය බීඳි යනු ඇති බැවින් ඇතැම් සත්ව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ විද්වතුන් මෙයට සහය පළ කළත්, අනෙක් අය මෙයට විරුද්ධ වන්නේ සදාචාරාත්මක වටිනාකම, හැඟීම් මත පමණක් නොව, මානසික සංකිර්ණතාව මතද පුරෝකථනය කරන බැවිනි. 2019 නොවැම්බර් වන විට රටවල් 29ක් විසින් හොමිනොයිඩ් අත්හදා බැලීම් තහනම් කර ඇති අතර, 2014 පටන් ක්‍රියාත්මකවන පරිදි ආජන්ටිනාව විසින් මිනිසුන් භාරයේ සිටින ඔරන්උටන් සතුන්ට මූලික මානව හිමිකම් ලබාදී ඇත.
පුරාණ ලෝකයේ සදාචාරාත්මක පසුබිම සහ සතුන්
thumb|187x187පික්| ඇරිස්ටෝටල් සතුන්ට විචාර බුද්ධියක් නොමැති අතර මිනිසුන් ස්වභාවික ලෝකයේ ඉහලින්ම ඇති බවට තර්කයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. සතුන්ට හේතුවක් නොමැති බවට ප්‍රකාශ කළ ඇරිස්ටෝටල් (Aristotle), මිනිසුන් ස්වභාවික ලෝකයේ ඉහළින්ම තැබුවේය. එනමුත් පුරාණ ග්‍රීසියේ සතුන් කෙරෙහි තිබූ ගෞරවය ඉතා ඉහළ විය. සමහර සතුන් දිව්‍යමය ලෙස පවා සලකනු ලැබීය (උදා. ඩොල්ෆින්). "Book of Genesis"හි 1:26 (ක්‍රි.පූ. 5 හෝ 6 වන සියවස) උපුටාගැනීමේ සඳහන් ලෙසට, ආදම් හට "සයුරේ මත්ස්‍යයන්ටත්, ආකාශයේ පක්ෂීන්ටත්, ගව මහීෂාදීන්ටත්, මහ පොළව පුරාවටත්,පොළොව මත බඩගා යන්නන් සියල්ලටමත් ආධිපත්‍යය" ලබා දීය. ආධිපත්‍යය සඳහා දේපළ අයිතිවාසිකම් ලබා ගත යුතු නැති මුත් සමහරු එය "හිමිකාරිත්වය" යන්නෙන් සියවස් ගණනාවක් පුරා අර්ථකථනය කර ඇත.
සමකාලීන දාර්ශනික බර්නාඩ් රෝලින් (Bernard Rollin) එය සටහන් කරන්නේ, "ආධිපත්‍යය විසින් හිංසනයට දෙන ඉඩකඩ,දෙමාපියෙකුට තම දරුවා පිළිබඳ ඇති ආධිපත්‍යය මගින් දෙන ඉඩට නොඅඩු වේ." රෝලින් තවදුරටත් පවසන්නේ දස පනතේ ප්‍රකාශ කර ඇති බයිබලානුකුල සබත් අවශ්‍යතාවය අනුව "සතුන්ටද මිනිසුන්ට මෙන් දිනයක විවේකයක් ලබා දිය යුතුයි. එමෙන්ම 'ගවයෙකු හා බූරුවෙකු එකවර සීසෑම' බයිබලය තහනම් කරයි."(ද්වි. 22: 10–11). රබ්බිවරුන්ගේ සම්ප්‍රදායට අනුව, මෙම තහනම පැන නගින්නේ බූරුවෙකුට ගොනෙකු සමඟ සමව වැඩකිරීමට බල කිරීම නිසා බූරුවෙකුට විඳීමට සිදුවන දුෂ්කරතාවයන් සැළකිල්ලට ගෙන වන අතර, ඇත්ත වශයෙන්ම ගවයෙකු, බූරුවෙකුට වඩා ශක්තිමත් බැවිනි. ඒ හා සමානව, ගවයෙකු ධාන්‍ය මඩින විට ගවයාට මුඛවාඩම් දැමීම තහනම් ය (ද්වි. 25: 4-5). එමෙන්ම නගරයක් වටලන විට ගස් විනාශ කිරීමට එරෙහිව පාරිසරික තහනමක් පවා ඇත (ද්වි. 20: 19-20). නෝර්ම් ෆෙල්ප්ස් (Norm Phelps) විසින් ද තහවුරු කරන ලද කරුණක් නම් "මෙම පුරාණ රෙගුලාසි, දැන් මුලුමනින්ම පාහේ අමතක වී ඇති අතර, සතුන්ගේ තත්වය තමන් තුළම අවසන්වන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රබල අවබෝධයක් ලබා දෙයි" යන්නයි.
දාර්ශනික හා ගණිතඥ පයිතගරස් (Pythagoras) (ක්‍රි.පූ. 580 - ක්‍රි.පූ. 500) සතුන්ට ගරු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර මිනිස් හා මිනිස් නොවන ආත්මයන් මිනිසාගෙන් සත්වයාටත්,නැවත අනෙක් අතටත්, නැවත ඉපදීම සිදු වන බවට විශ්වාස කළේය. මෙයට එරෙහිව, දාර්ශනික ප්ලේටෝගේ සිසුවෙකු වන ඇරිස්ටෝටල් (ක්‍රි.පූ. 384–322) කියා සිටියේ, මානුෂික නොවන සතුන්ට තමන්ගේම අභිලාෂයන් නොමැති බවත්, ඔවුන් මහා දාමයේ මිනිසුන්ට වඩා පහළින් සිටින බවත්ය. සතුන්ගේ වර්ගීකරණයක් නිර්මාණය කළ ප්‍රථමයා ඔහු ය; මිනිසුන් සහ අනෙකුත් විශේෂ අතර යම් සමානකම් ඇති බව ඔහු වටහා ගත් නමුත් බොහෝ දුරට ප්‍රකාශ කළේ සතුන්ට හේතුව (Logos), තර්කනය (Logismos), චින්තනය (Dianoia, Nous) සහ විශ්වාසය (Doxa) නොමැති බවයි.
ප්ලූටාර්ක් (Plutarch) (ක්‍රි.ව. 1 සී.) සිය "කැටෝ ද එල්ඩර් ගේ ජීවිතය" (life of Cato the Elder) හි සඳහන් කරන්නේ නීතිය සහ යුක්තිය පුරුෂයින්ට පමණක් අදාළ වන බවත් තිරිසනුන් කෙරෙහි ප්‍රතිලාභ සහ පුණ්‍ය කටයුතු මෘදු හදවතක ලක්ෂණය බවත්ය. කැටෝ විසින්ම සතුන්ට සහ වහලුන්ට හුදු ප්‍රයෝජනයක් ලබාගත හැකි දේවල් ලෙස සැළකීම, නිවැරදි කිරීමක් හා දියුණුවක් ලෙස මෙයින් ඔහු අදහස් කරයි.
ටොම් බීචම්ප් (Tom Beauchamp) (2011) ලියන්නේ සතුන්ට සැළකිය යුතු ආකාරය පිළිබඳ පෞරාණික මතයන් පිළිබව වඩාත් පුළුල් විස්තරයක් ලියා ඇත්තේ නියෝප්ලාටෝනවාදී දාර්ශනික පෝර්ෆිගේ (Porphyry) (ක්‍රි.ව. 234 - ක්‍රි.ව. 305) "On Abstinence from Animal Food" සහ "On Abstinence from Killing Animals" හි බවයි.
යුරෝපයේ මුල් සත්ව ආරක්ෂණ නීති
රිචඩ් ඩී. රයිඩර්ට අනුව, යුරෝපයේ ප්‍රථම සත්ව ආරක්ෂණ නීති 1635 දී අයර්ලන්තයේ සම්මත විය. එයට අනුව බැටළුවන්ගේ ලොම් ඇදීම සහ අශ්වයන්ගේ වලිගවලට නගුල් ඇල්ලීම තහනම් කර ඇති අතර එය “තිරිසනුන්ට කරන කුරිරුකම” ලෙස සඳහන් කරයි. 1641 දී උතුරු ඇමරිකාවේ ගෘහස්ථ සතුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ පළමු නීති සංග්‍රහය මැසචුසෙට්ස් බේ ජනපදය විසින් සම්මත කරන ලදී. යටත් විජිතයේ ව්‍යවස්ථාව පදනම් වූයේ පූජකවරයෙකු, ඉංග්‍රීසි නීතිඤ්යෙකු, පියුරිටන් පූජකවරයකු සහ කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලයේ උපාධිධාරියෙකු වූ නතානියෙල් වෝඩ් (1578–1652) විසින් රචිත "The Body of Liberties" ග්‍රන්ථය මතය. වෝඩ්ගේ “චාරිත්‍ර” ලැයිස්තුවේ 92වන "චාරිත්‍රය": “සාමාන්‍යයෙන් මිනිසාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ඇති කරන තිරිසන් මැවිල්ලක් සඳහා කිසිම මිනිසෙක් යටහත් පහත්කම් (Tirrany) හෝ කුරිරු ක්‍රියා (Crueltie) නොකළ යුතුය” යන්නයි. ඉතිහාසඥ රොඩ්රික් නැෂ් (1989) ලියන්නේ යුරෝපයේ රෙනේ ඩෙකාට්ගේ බලපෑමේ උච්චතම අවස්ථාවේ දී -සතුන් හුදෙක් ස්වයංක්‍රීයයන් බව ඔහුගේ මතය තිබියදී- නව එංගලන්ත ජාතිකයන් විසින් සතුන් හැඟීම් නොදැනෙන යන්ත්‍ර නොවන බවයට නීතියක් නිර්මාණය කිරීම විශේෂයක් වන බවයි.
රෙනේ ඩෙකාට් (René Descartes)
17 වන ශතවර්ෂය රනින් ලියවූ ශ්‍රේෂ්ඨ ප්‍රංශ දාර්ශනික රෙනේ ඩෙකාට් (1596-1650), විසින් රචිත "Meditations on First Philosophy" (1641) ග්‍රන්ථයෙන් 20 වන සියවස තුළද සතුන් පිළිබඳ ආකල්ප වැඩිදියුණු විය. විද්‍යාත්මක පුනරුදය අතරතුර ලියමින් ඩෙකාට්, විශ්වය සඳහා යාන්ත්‍රික න්‍යායක් යෝජනා කළේය; ආත්මීය අත්දැකීමක හිතලුවකින් තොරව ලෝකය සිතියම්ගත කළහැකි බවට පෙන්වාදීම මෙහිදී ඔහුගේ අභිලාශය විය.
ඔහුගේ යාන්ත්‍රික ප්‍රවේශය සත්ව "විඥානය" දක්වා ව්‍යාප්ත විය. ඩෙකාට්ට, මනස යනු මනුෂ්‍යයන් දෙවියන් සමඟ සම්බන්ධ කරවන භෞතික විශ්වයෙන් පිටස්තර දෙයක් (මනෝ-ශරීර ද්විත්වවාදයේ එන මනස යනු ශරීරයෙන් පිට වෙනත්ම දෙයක් යන සංකල්පය) විය. අනෙක් පසට ඩෙකාට් මිනිසුන් නොවන්නන් හැඳින්වූයේ හැඟීම් දැනීම් නොමැති, සිත් හෝ ආත්මයක් නොමැති සංකීර්ණ හා ස්වයංක්‍රීය යන්ත්‍ර ලෙසටයි.
ජෝන් ලොක් (John Locke), ඉමෑනුවෙල් කාන්ට් (Immanuel Kant)
බ්‍රිතාන්‍යය දාර්ශනික ජෝන් ලොක් (1632-1704), ඩෙකාට්ගේ අදහස්වලට විරුද්ධව මෙලෙස ඔහුගේ "Some Thoughts Concerning Education (1693)" කෘතියේ සඳහන් කළේ සතුන්ට හැඟීම් ඇති බව හා ඔවුන් කෙරෙහි කුරිරුකම් කිරීම සදාචාරාත්මක නැතිබව සත්‍ය වුවත්, හිංසාවකට ලක් නොවී ආරක්ෂිතව සිටීමේ අයිතිය එම සත්වයාගේ අයිතිකරුට හෝ දුෂ්ට ලෙස හැසිරීමෙන් තමාටම හානි පමුණුවාගන්නා වූ මිනිසාට ඇති බවයි. ළමයින් සතුන්ට හිංසා කිරීමෙන් වළක්වාගැනීමේ වැදගත්කම සාකච්ඡා කරමින් ඔහු මෙසේද ලිව්වේය: "තිරිසන් සතුන්ට වදහිංසා පමුණුවා ඝාතනය කිරීමේ චාරිත්‍ර කිරීමෙන්, ඔවුන් තම මනස මිනිසුන් කෙරෙහි දැඩි කරගනු ලබයි."
ලොක්ගේ ආකල්ප තෝමස් ඇක්විනාස්ගේ (Thomas Aquinas) ආකල්පවල පිළිඹිබුවක් විය. "දෙවියන් ගවයන් පිළිබඳවද සැළකිළිමත් වන්නේ? අප වෙනුවෙන්ම නොවෙද උන්වහන්සේ දේශනා කරේ? අපි වෙනුවෙනුයි එය ලියවුනේ." මෙම තර්කය 1 Corinthians (9:9-10) හි සොයාගත හැකි යැයි පෝල් වෝල්ඩෝ විසින් ලියා ඇත. ක්‍රිස්තියානි දාර්ශනිකයන් විසින් මෙය අර්ථකථනය කර ඇත්තේ මිනිසුන්ට සත්වයන් කෙරෙහි සෘජු යුතුකමක් නොමැති බවත්, ඔවුන්ගේ යුතුකම වන්නේ ඒ සතුන් කෙරෙහි දක්වන් කෲරත්වය මඟින් ඇතිවන බලපෑම්වලින් සතුන් ආරක්ෂා කිරීම පමණක් බවයි.
ජර්මානු දාර්ශනිකයෙකු වන ඉමෑනුවෙල් කාන්ට් (1724-1804), ඇක්විනාස් සමඟ එකඟ වෙමින්, සතුන් කෙරෙහි මිනිසුන්ට සෘජු යුතුකමක් ඇති බව ප්‍රතික්ෂේප කළේය. කාන්ට්ට අනුව සතුන් කෙරෙහි දක්වන කෲරත්වය නුසුදුසු වන්නේ මිනිස් වර්ගයාට එය අයහපත් වන නිසයි. 1785 දී ඔහූ තර්ක කළේ සතුන් කෙරෙහි කෲරත්වය නුසුදුසු වන්නේ මෙවිට මිනිසාගේ, දුක් වේදනා කෙරෙහි අනුකම්පාව දැක්වීමේ ගුණය හීනවන නිසාත්, මෙයින් අනෙක් මිනිසුන් සම්බන්දයෙන්ද සදාචාරයට බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත්වන ස්වාභාවික නැඹුරුවක් දුර්වල වන නිසාත්ය.
18වන සියවස: හැඟීම් කේන්ද්‍රීයභාවය
thumb|181x181පික්| ජෝ ජැක් රූසෝ ස්වභාවික නීතිය හා සතුන් කිරීම පිළිබඳව තර්ක කර ඇත.
ජෝ ජැක් රූසෝ (Jean-Jacques Rousseau)
ජෝ ජැක් රූසෝ (1712-1778), "Discourse on Inequality (1754)" හි හැඟීම් නම් පරිපථය තුළ සිටිමින් ස්වාභාවික නීතියට සතුන් ඇතුළත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් මෙසේ තර්ක කළේය. "මෙම ක්‍රමවේදය මඟින්, සත්වයන් ස්වාභාවික නීතියට සහභාගීවීම සම්බන්ධව දීර්ඝ කාලයක් කළ වාදවිවාදවලට අපි නිමාවක් සනිටුහන් කරමු. බුද්ධියෙන් හා ස්වාධීනත්වයෙන් තොර සතුන්ට මෙම නීතිය නොවැටහෙන හෙයිනි. කෙසේනමුත් ඔවුන් අපගේ ස්වභාවධර්මය තුළ යම්තාක් දුරට වාසය කරන නිසාද, ඔවුන්ගේ සංවේදීබවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන්ට ලැබුණු දායාදයක් වශයෙන්ද ඔවුන්ටද ස්වාභාවික අයිතියක් පවතියි. එමෙන්ම, මිනිසුන් සතුන් කෙරෙහි යම් බැඳීමකට යටත් වේ. මම මගේ සෙසු ජීවීන්හට හානියක් කිරීමට බැඳී නොසිටින්නේ තාර්කිකත්වය අභිබවා සංවේදීබව එම අභිප්‍රාය වළක්වන හෙයිනි. මෙම ගුණාංගය මිනිසුන්ට හා තිරිසන් සතුන්ට පොදු බැවින් අවම වශයෙන් පසු කාලීනව හෝ සතුන්ට, මිනිසුන් අතින් අනවශ්‍ය ලෙස හිරිහැරයට ලක්නොවීමේ වරප්‍රසාදය හිමි විය යුතුයි.
"Emile, or On Education (1762)" නම් ඔහුගේ අධ්‍යාපනය පිළිබඳ නිබන්ධනයෙන්, ඔහු නිර්මාංශ ආහාර වේලක් මත තම දරුවන් ඇතිදැඩි කරවීමට දෙමව්පියන් දිරිමත් කළේය. දරුවෙකු හැදී වැඩුණු සංස්කෘතියේ ආහාර මඟින් ඔවුන් වැඩිහිටියන් ලෙස ජීවත්වන වන ස්වභාවය සහ ඔවුන්ගේ චරිතය ස්ථාපිත කිරීම සම්බන්ධ වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන බව ඔහු විශ්වාස කළේය. "ඇතැම් අය මෙය පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළත්, මස් අනුභව කරන්නන් සාමාන්‍යයෙන් අනෙක් අයට වඩා කුරිරු හා රුදුරු බවින් වැඩි බව සහතිකයි. මෙය සෑමවිටම සෑමතැනදීම තහවුරු වී ඇත. ඉංග්‍රීසීන් ඔවුන්ගේ කුරිරුබවට ප්‍රසිද්ධ වන අතර ගවර්වරුන් මහත්මා ගතියෙන් පිරිපුන් අය වේ. සියලු වනචාරී ගෝත්‍රිකයන් කෲරයි, මෙය ඔවුන්ගේ සිරිත් නිසා සිදුවන්නාක් නොවේ, ආහාරවල ප්‍රතිඵලයකි."
ජෙරමි බෙන්තම්
thumb|177x177පික්| ජෙරමි බෙන්තම්: "හුස්ම ගන්නා සෑම දෙයකටම වඩා මනුෂ්‍යත්වය තම ආවරණය ඔබ්බට යවන කාලයක් පැමිණේ" ස්වාභාවික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සංකල්පයට විරුද්ධ වුවද, අවුරුදු හතරකට පසු, නූතන උපයෝගිතාවාදයේ ආරම්භකයෙකු වන ඉංග්‍රීසි දාර්ශනිකයෙකු වූ ජෙරමි බෙන්තම් (1748-1832) අනෙක් ජීව්න්ට අප සළකන ආකාරය පිළිබඳව මිනුම් දණ්ඩ විය යුත්තේ ඔවුන්ට දුක් විඳීමට ඇති හැකියාව බවට තර්ක කළේය. බෙන්තම් පවසන්නේ දුක්විඳීමට ඇති හැකියාව, සමාන අයිතිවාසිකම්වලට මඟ පාදන බවයි. යම් ක්‍රියාවකින් බලපෑමට ලක්වන ඕනෑම අයෙකුගේ අවශ්‍යතා සළකා බැලීමත්, වෙනත් ඕනෑම අයෙකු දෙස එසේ අවධානය යොමුකිරීමේදී සමානව අවධානය යොමුකිරීමත් සමානව සළකා බැලීම නම් වේ. තාර්කිකත්වය නිර්ණායකය නම්, ළදරුවන් හා ආබාධිතයන් ඇතුළු බොහෝ මිනිසුන්ටද වස්තු ලෙස සැළකිය යුතු බවට ඔහු තර්ක කළේය. මිනිසුන්ට හා මිනිසුන් නොවන අනෙක් ජීවීන්ට සමාන සදාචාරාත්මක වැදගත්කමක් ඇති බවට ඔහු නිගමනය නොකළත් දෙවැන්නාගේ අවශ්‍යතාවලට සැළකිය යුතු අවධානයක් යොමු කළ යුතු බවට ඔහු තර්ක කළේය. 1789දී, ප්‍රංශ ජාතිකයින් අප්‍රිකානු වහලුන් නිදහස් කරනවාත් සමඟම ඔහු මෙසේ ලියයි: "ප්‍රංශ ජාතිකයින් විසින් අඳුනගෙන තියෙනවා අඳුරු සම, වධහිංසාවකදී ඇතිවන පීඩාකාරී මානසික බලපෑමට සහනයක් ලබා නොදී හුදෙකලා කිරීමට හේතුවක් නොවන බවට. එකම දරුණු ඉරණමකට සංවේදී ජීවියෙකු තල්ලුකර දැමීමට කකුල් ගණනවත්, සමේ ස්වභාවයවත්, ත්‍රිකාෂ්ටිය ගෙවී යන කාලයවත් ප්‍රමාණවත් නොවන බවට යම් දිනෙක ලොවට පසක් වේවි. මෙම වෙන්කළ රේඛාව මකා දැකිය හැක්කේ වෙන කවරකින්ද ? මනා වැඩුණු අශ්වයෙක්, සුනඛයෙක්, අවිවාදයෙන්ම මනසින් කුඩා මිනිස් බිළිඳෙකු අභිබවනවා. නමුත් මෙය අනෙක් අතට සිදුවූවා යැයි සිතන්න. කුමක්ද ප්‍රයෝජනය? ගැටලුව, ඔවුන්ට තර්ක කළ හැකිද යන්න නොවේ, කතාකළ හැකිද යන්නද නොවේ, ඔවුන්ට වේදනා විඳිය හැකිද යන්නයි."
19 වන සියවස: ජුස් ඇනිමලියම් මතුවීම
දහනව වන ශතවර්ෂයේ සත්ව ආරක්ෂාව පිළිබඳ උනන්දුව පුපුරා ගියේය, විශේෂයෙන්ම එංගලන්තයේ. ඩෙබී ලෙග් සහ සයිමන් බෘමන් ලියන්නේ උගත් පංති, මහලු අය, අගහිඟකම් ඇති අය, දරුවන් සහ උමතු අය කෙරෙහි දක්වන ආකල්ප ගැන සැලකිලිමත් වූ බවත්, මෙම සැලකිල්ල මානුෂික නොවන අය කෙරෙහි යොමු වූ බවත්ය. දහනව වන ශතවර්ෂයට පෙර සතුන්ට අයුතු ලෙස සැලකීම සම්බන්ධයෙන් නඩු පවරා තිබුණද ඒ සත්වයාට දේපළ ලෙස හානි සිදුවීම නිසා පමණි. නිදසුනක් වශයෙන්, 1793 දී, ජෝන් කෝර්නිෂ් සත්වයාගේ දිව එලියට ගත් පසු අශ්වයෙකුට හිරිහැර කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරු නොවීය. විනිසුරුවරයා තීන්දු කළේ කෝර්නිෂ් වැරදිකරු විය හැක්කේ අයිතිකරුට ද්වේෂ සහගත බවට සාක්ෂි ඇත්නම් පමණක් බවයි.
1800 සිට එංගලන්තයේ සත්ව ආරක්ෂණ නීති හඳුන්වා දීමට උත්සාහයන් කිහිපයක්ම සිදුවිය. පළමුවැන්න ගොන් ඇල්ලීමට එරෙහි පනතක් වන අතර එය 1800 අප්‍රේල් මාසයේදී ස්කොට්ලන්ත පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ශ්‍රීමත් විලියම් පුල්ටෙනී (1729-1805) විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී. එය කම්කරු පන්තියට එරෙහිය යන පදනම මත අන්තර් අන්‍යයන්ට විරුද්ධ යැයි ඡන්ද දෙකකින් පරාජයට පත් විය. 1802 දී තවත් උත්සාහයක් ගත් අතර, මෙවර යුධ ලේකම් විලියම් වින්ඩ්හැම් (1750–1810) විරුද්ධ විය. ඔහු කියා සිටියේ මෙතෝදිස්තවරුන් සහ ජේකොබ්ස් විසින් සියලු ග්‍රාමීය ක්‍රීඩා අහෝසි කිරීමෙන් පැරණි ඉංග්‍රීසි චරිතය විනාශ වන බවයි.
1809 දී අර්ස්කින් සාමිවරයා (1750-1823) ගවයන් සහ අශ්වයන්, ද්වේෂ සහගත තුවාල, අනවශ්‍ය කුරිරුකම් සහ පහරදීම් වලින් ආරක්ෂා කිරීමේ පනතක් හඳුන්වා දුන්නේය. සතුන්ට ආරක්ෂාව ඇත්තේ දේපළක් ලෙස පමණක් බව ඔහු ලෝඩ්ස් හවුස් වෙත පැවසීය: " සතුන්ට ආරක්ෂාව නොමැත - නීතිය ඒවා සැලකිය යුතු ලෙස සලකන්නේ නැත - ඔවුන්ට කිසිදු අයිතිවාසිකමක් නැත!" අර්ස්කින් සිය පාර්ලිමේන්තු කතාවේදී සත්ව අයිතිවාසිකම් සහ භාරකාරත්වය පිළිබඳ වාග් මාලාව ඒකාබද්ධ කොට දේවධර්මවාදී අභියාචනයක් සමඟ කුරිරුකම්වලට එරෙහි පනත් කෙටුම්පතේ පෙරවදනෙහි ඇතුළත් විය. මෙම පනත් කෙටුම්පත ලෝඩ්ස් විසින් සම්මත කරන ලද නමුත් වින්ඩ්හැම් විසින් කොමන්ස් හි දී විරුද්ධ විය, ඔහු කියා සිටියේ සැබෑ වැරදිකරුවන් ඔවුන්ගේ සේවා යෝජකයන් වන විට එය "පහළ නියෝග" වලට එරෙහිව භාවිතා කරන බවයි.
මාටින්ගේ පනත
thumb| බිල් බර්න්ස්ගේ නඩු විභාගය 1821 දී අශ්වයන්ට ප්‍රතිකාර කිරීමේ පනත අයර්ලන්තයේ ගැල්වේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී කර්නල් රිචඩ් මාටින් (1754–1834) විසින් හඳුන්වා දෙන ලද නමුත් මෙය හාස්‍යයට ලක් වූයේ ඊළඟ කාරණය බූරුවන්, බල්ලන් සහ බළලුන් යැයි පැවසීමෙනි. IV වන ජෝර්ජ් විසින් "හියුමනිටි ඩික්" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන මාටින් අවසානයේ 1822 දී ඔහුගේ "අශ්වයන්ට හා ගවයින්ට ප්‍රතිකාර කිරීම" හෝ "මාටින්ගේ පනත" සමඟ සාර්ථක විය. එය ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ විට එය ලොව ප්‍රථම සත්ව ආරක්ෂණ නීති සම්පාදනය විය. ගවයන්ට කුරිරු හා නුසුදුසු ලෙස සැලකීම වැළැක්වීමේ පනතක් ලෙස එම වසරේ ජුනි 22 වන දින රාජකීය අවසරය ලබා දුන් අතර, එය “පහර දීම, අපයෝජනය කිරීම හෝ රෝගාතුර කිරීම” සඳහා පවුම් පහක් හෝ මාස දෙකක සිර දඬුවමක් නියම කළ හැකි වරදක් විය.
වෙනත් රටවල් නීති සම්මත කිරීමේදී හෝ සතුන්ට හිතකර තීරණ ගැනීමේදී අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කළහ. 1822 දී නිව්යෝර්ක්හි අධිකරණය තීන්දු කළේ සතුන්ට කුරිරු ලෙස සැලකීම පොදු නීතියේ වැරදි ක්‍රියාවක් බවයි. 1850 දී ප්‍රංශයේදී, ජැක් පිලිප් ඩෙල්මාස් ඩි ග්‍රැමොන්ට්, ලොයි ග්‍රැමොන්ට් සමත් වීමටත්, ගෘහස්ථ සතුන්ට එරෙහි කුරිරුකම් තහනම් කිරීමටත්, ගොනුන් මැරීම තහනම් කිරීම සඳහා ගොනුන් ගෘහස්ථ ලෙස වර්ග කළ හැකිද යන්න පිළිබඳ වසර ගණනාවක තර්ක විතර්ක කිරීමටත් සමත් විය.
සතුන්ට හිංසා කිරීම වැළැක්වීමේ සංගමය
මහේස්ත්‍රාත්වරුන් මාටින් පනත බැරෑරුම් ලෙස නොසලකන බවත් එය විශ්වාසදායක ලෙස බලාත්මක නොකරන බවත් රිචඩ් මාටින්ට ඉක්මනින් අවබෝධ විය. මාටින්ගේ පනතට පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් නොවන විවිධ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් සහාය දුන් අතර අවිධිමත් ජාලයක් පූජක ආතර් බෘම් (1779-1837) විසින් සතුන් කෙරෙහි කරුණාව ප්‍රවර්ධනය කරන ස්වේච්ඡා සංවිධානයක් ඇති කිරීමට දැරූ උත්සාහය වටා එක්රැස් විය. 1821 දී විවිධ වාර සඟරා වල ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද හෝ සාරාංශ කරන ලද ලිපිවල බෘම් අදහස් කැන්වස් කළේය. 1822 දී රිචඩ් මාටින්ගේ ගවයින්ට එරෙහි කුරිරු විරෝධී පනත සම්මත වීමෙන් පසුව, බෘම් විසින් සතුන්ට හිංසා කිරීම වැළැක්වීමේ සමිතියක් පිහිටුවීමට උත්සාහ කළ අතර එමඟින් සමාජ තරාතිරමක සහ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා කැපවූ පුද්ගලයන්ගේ අනුග්‍රහය එක්වනු ඇත. 1822 නොවැම්බරයේ දී බෘම් අනුකම්පකයින්ගේ රැස්වීමක් සංවිධානය කොට එහි මුලසුන දැරූ අතර එහිදී සමිතියක් ඇති කළ යුතු බවට එකඟ වූ අතර එහි ලේකම් ලෙස බෘම් නම් කරන ලදී. 1824 දී බෘම් විසින් ලන්ඩනයේ ආපන ශාලාවක් වන ශාන්ත මාටින් පටුමගෙහි පිහිටි ඕල්ඩ් ස්ලෝටර්ස් කොෆී හවුස් හි නව රැස්වීමක් සංවිධානය කරන ලදී. මෙම කණ්ඩායම 1824 ජුනි 16 වන දින රැස්වූ අතර මන්ත්‍රීවරුන් ගණනාවක් ඇතුළත් විය: රිචඩ් මාටින්, ශ්‍රීමත් ජේම්ස් මැකින්ටොෂ් (1765-1832), ශ්‍රීමත් තෝමස් බක්ස්ටන් (1786-1845), විලියම් විල්බර්ෆෝර්ස් (1759–1833) සහ ශ්‍රීමත් ජේම්ස් ග්‍රැහැම් ( 1792–1861). ඔහු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයකු වූ අතර 1826 දී යළිත් වරක් බවට පත් විය.
"සතුන්ට හිංසා කිරීම වැළැක්වීම සඳහා පිහිටුවන ලද සමිතියක්" පිහිටුවීමට ඔවුහු තීරණය කළහ. පසුකාලීනව එය සතුන්ට හිංසා කිරීම වැළැක්වීමේ සංගමය විය. 1840 දී වික්ටෝරියා රැජින විසින් රාජකීය ප්‍රඥාප්තියක් ලබා දුන් විට එම සංගමය රාජකීය සංගමය බවට පත්විය.
ආතර් ෂොපෙන්හෝවර්
thumb|179x179පික්| 1839දී ෂෝපෙන්හෝවර්, කුරිරුකම් වැරදි ලෙස සැළකීම මිනිසුන්ව අනුකම්පා විරහිත කරන අතර එය අතිශයින් පිළිකුල් සහගත බවට තර්ක කර ඇත. සත්ව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සංකල්පය එංගලන්තයේ වර්ධනයට ජර්මානු දාර්ශනිකයෙකු වන ආතර් ෂොපෙන්හෝවර් (1788–1860) විසින් දැඩි ලෙස සහාය විය. " යුරෝපීයයන් තිරිසනුන්ට අයිතිවාසිකම් ඇති බවට හැඟීමකට වැඩි වැඩියෙන් පිබිදෙමින් සිටින අතර, සමානුපාතිකව, අමුතු මතය ක්‍රමයෙන් ජයගෙන වර්ධනය වෙමින් පවතින බැවින් සත්ව රාජධානිය බිහි වූයේ මිනිසාගේ යහපත හා සතුට සඳහා පමණි" කියා සිටියේය.
ඔහු නිර්මාංශත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම නැවැත්වූ අතර, සතෙකුගේ මරණය ඉක්මන් වන තාක් කල්, සතුන් ආහාරයට ගැනීමෙන් සතුන් දුක් විඳිනවාට වඩා මස් අනුභව නොකිරීමෙන් මිනිසුන් වැඩි වශයෙන් දුක් විඳිනු ඇතැයි තර්ක කළේය. මිනිසුන් මස් අනුභව කිරීමේ “අස්වාභාවික ආහාරයට ” හුරු වීමට හේතුව ඔවුන් සංක්‍රමණය වූ අස්වාභාවික, සීතල දේශගුණය සහ එවැනි දේශගුණයක් තුළ පැවැත්ම සඳහා මස් අවශ්‍යතාවය නිසා පලතුරු හා එළවළු විශ්වාසදායක ලෙස වගා කළ නොහැකි බව ෂොපෙන්හෝවර් කියා සිටියේය. එංගලන්තයේ සත්ව ආරක්ෂණ ව්‍යාපාරය ගැන ඔහු ප්‍රශංසා කළේය. “එසේ නම්, ඉංග්‍රීසීන්ට ගෞරවයක් වශයෙන්, නීතියේ ආරක්‍ෂක හස්තය සතුන් වෙත දිගු කළ පළමු පුද්ගලයින් ඔවුන් බව කිව යුතුය.” සත්ව හිංසාව වැරදියි යන ප්‍රබල කාන්ටියානු අදහසට එරෙහිව ඔහු තර්ක කළේය.
පර්සි බයිෂ් ෂෙලි
ඉංග්‍රීසි කවියෙකු හා නාට්‍ය රචකයෙකු වන පර්සි බයිෂ් ෂෙලි (1792–1822) නිර්මාංශ හා සෞඛ්‍යමය හේතූන් මත නිර්මාංශ ආහාර වේලක් ඉල්ලා රචනා දෙකක් ලිවීය: A Vindication of Natural Diet (1813) සහ On the Vegetable System of Diet (1829, පශ්චාත්.)
ඉසබෙලා බීටන්
ඉසබෙලා බීටන් (1836-1865) ඉංග්‍රීසි වාර්තාකාරිය, සහ “බීටන් මහත්මියගේ ගෘහ කළමනාකරණ පොත”හි කතුවරිය බලහත්කාරයෙන් පෝෂණය කරන ලද කුකුළු මස් හා කූඩු කිකිළියන්ට එරෙහිව මුල් කාලීනව පෙනී සිටියේය.
ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල්
ඉංග්‍රීසි දාර්ශනික ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල් (1806–1873) ද තර්ක කළේ උපයෝගීතාවාදය සතුන්ව සැලකිල්ලට ගත යුතු බවයි.
චාල්ස් ඩාවින්
alt=portrait|thumb|189x189පික්| 1837 දී චාල්ස් ඩාවින් මෙසේ ලිවීය : "වහල් හිමියන් කළු ජාතිකයා වෙනත් වර්ගයක් කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නැද්ද?" චාල්ස් ඩාවින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද, පරිණාම වාදය ඉස්මතු වන  ස්වභාවික වරණය මගින්, මානවයන්, සතුන් සමග ඇතිකරගන්නා වූ සම්බන්ධතා, විප්ලවීකරණය වන බව, James Rachel විසින් පෙන්වා දෙයි. මිනිසුන්ට පමණක් නොව, අනෙක් පාර්ශවයන් හට ද, නෑ සබදතා මෙන්ම  සමාජ, මානසික හා සදාචාරාත්මක ජීවිතද තිබුණ බවට  ඩාවින් තර්ක කළේය. ඔහු සිය සටහන් පොත්වල (1837) මෙසේ ලිවීය: "සතුන් - අප අපගේ වහලුන් බවට පත් කර ඇත්තේ අපගේ සමානකම් සලකා බැලීමට අපි කැමති නැති නිසාය. - වහලුන් කළු ජාතිකයා වෙනත් වර්ගයක් කිරීමට කැමති නැද්ද?" පසුව, The Descendant Man හි ඔහු තර්ක කළේ, "මිනිසා සහ ඉහළ ක්ෂීරපායීන් අතර ඔවුන්ගේ මානසික හැකියාවන්, මතකය ,තීරණ ගැනීමේ හැකියාව යනාදිය පිළිබඳව  කිසිදු මූලික වෙනසක් නොමැති" බවයි.
සංජානන සමානකම්වල සදාචාරාත්මක ඇඟවුම් ඩාවින් විසින් සටහන් කළ බව Rachelsලියයි. “පහත් සතුන්ට මනුෂ්‍යත්වය” යනු “මිනිසා සතු උතුම් ගුණාංගවලින් එකක්” යැයි තර්ක කරයි. උගුල් අටවා ගැනීම ඇතුළු සතුන්ට කරන ඕනෑම ආකාරයක කුරිරු ක්‍රියාවකට ඔහු තදින්ම විරුද්ධ විය. ඔහු ලිපියක් ලියා ඇත්තේ “තමා, භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ සැබෑ විමර්ශන සඳහා මිස හුදෙක් නින්දිත හා පිළිකුල් සහගත කුතුහලය උදෙසා කෙරෙන ක්‍රියාවලට සහය නොදෙන බවයි. එය මා භීතියට පත් කරන විෂයකි ...” 1875 දී  රාජකීය කොමිසමක් ඉදිරියේ ඔහු විසින්  සාක්ෂි දෙනු ලැබුවේ, දෘශ්‍යකරණය සඳහා භාවිතා කරන සතුන් දෙදෙනාම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පනතක්,  සභාකක්ෂ මන්ත්‍රණය කිරීම සහ කායික විද්‍යාව අධ්‍යයනය යන කරුණු වලට අදාලව ය. Rachels ලියන්නේ Frances Power Cobbe වැනි එවකට සත්ව අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අය ඩාවින්ව සගයෙකු ලෙස නොදුටු බවයි.
ඇමෙරිකානු එස්.පී.සී.ඒ., ෆ්‍රැන්සිස් පවර් කෝබ්, ඇනා කිංස්ෆර්ඩ්
thumb|166x166පික්| වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳව උපාධිය ලබාගත් කාන්තාවන් මුල්ම දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වන ඇනා කිංස්ෆර්ඩ් නිර්මංශකත්වයට අනුබල දෙමින් "The perfect way to Diet" නම් පොත 1881 දී ප්‍රකාශයට පත් කළේය. සතුන් වෙනුවෙන් නීතිමය අයිතිවාසිකම් සඳහා මුල් යෝජනාවක් ඔහියෝහි අෂ්ටබුලා ප්‍රාන්තයේ පුරවැසියන් පිරිසක් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. 1844 දී පමණ මෙම පිරිස එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් යෝජනා කරමින් කියා සිටියේ වහල් රාජ්‍යයන්ගෙන් වහලුන් සත්ව දේපළක් ලෙස 3/5 ක නියෝජනයක් ලැබෙන්නේ නම් නිදහස් රාජ්‍යයන්හි සියලුම සත්ව දේපළවලට ද නියෝජනයක් ලැබිය යුතු බවයි.
එක්සත් ජනපදයේ පළමු සත්ව ආරක්ෂණ කණ්ඩායම වන සත්ව හිංසාව වැළැක්වීමේ ඇමරිකානු සංගමය (ASPCA) 1866 අප්‍රේල් මාසයේදී හෙන්රි බර්ග් විසින් ආරම්භ කරන ලදී.ජනාධිපති ඒබ්‍රහම් ලින්කන් විසින් ඔහුව රුසියාවේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික තනතුරකට පත් කරන ලදී. එහිදී ඔහු සතුන්ට වන හිංසාව දැක කලබලයට පත් විය. ඔහු ලන්ඩනයේ RSPCA හි සභාපතිවරයා සමඟ සාකච්ඡා කර නැවත එක්සත් ජනපදයට ගියේ ගොන් සටන්, කුකුල් සටන් සහ අශ්වයන්ට පහර දීම් වැනී දෑට එරෙහිව කතා කිරීමට ය. ඔහු "සතුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ප්‍රකාශයක්" නිර්මාණය කළ අතර, 1866 දී නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්ත ව්‍යවස්ථාදායකයට හිංසාවට එරෙහි නීති සම්මත කිරීමට සහ එය බලාත්මක කිරීමේ බලය ASPCA වෙත ලබා දීමට ඒත්තු ගැන්වීය.
1880 දී ඉංග්‍රීසි ස්ත්‍රීවාදියෙකු වන ඇනා කිංස්ෆර්ඩ් (1846–1888) වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ උපාධිය ලබාගත් පළමු ඉංග්‍රීසි කාන්තාවන් අතරට එක් වූ අතර, පැරීසියේ උපාධිය හැදෑරීමෙන් පසු, සතුන් පිළිබඳ අත්හදා බැලීම් නොකර එය සිදුකළ එකම ශිෂ්‍යාවද විය. ඇය නිර්මාංශත්වය දිරිමත් කෙරූ The Perfect Way in Diet (1881) ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර එම වර්ෂයේදීම ආහාර ප්‍රතිසංස්කරණ සංගමය ආරම්භ කළාය. සතුන් පිළිබඳ අත්හදා බැලීම්වලට ඇය විරුද්ධ වූවාය. 1898 දී කොබ් විසින් ආරම්භ කළ බ්‍රිතාන්‍ය සත්ව පර්යේෂණයට විරුද්ධ සංගමයට සහය දැක්වු ඇය සුනඛයන් යොදා කරන පර්යේෂණයවලටද විරුද්ධ වූවාය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1919 සුනඛ (ආරක්ෂණ) පනත් කෙටුම්පත සාර්ථකත්වයට ආසන්න වූ අතර එය නීතියක් බවට පත්විය.
1890 අගභාගයේදී සත්ව ආරක්ෂාව පිළිබඳ උනන්දුව වර්ධනය වූ බවද විද්‍යාඥයින් අතර සතුන් කෙරෙහි ආකල්ප දැඩි වීමට පටන් ගත් බවද රයිඩර් ලියයි. සතුන් වෙත මානව ගුණාංග ආරෝපණය කිරීම විද්‍යාත්මක නොවන බව ඔවුහු පිළිගත්හ. සතුන් භෞතික විද්‍යාත්මක ජීවීන් ලෙස සැළකිය යුතුය, 1927 දී අයිවන් පැව්ලොව් ලියූ පරිදි, “ජීවය පිළිබඳ ආත්මීය විවරණයකින් තොරව ” ය. එය 17 වන ශතවර්ෂයේ දී ඩෙකාට් සමයේ තිබූ ස්ථාවරයකි, එයට අනුව මානුෂික නොවන අය යාන්ත්‍රික වූ අතර කිසිදු තාර්කිකත්වයක් සහ සමහර විට සවිඥයානය පවා නොතිබුණි.
ෆෙඩ්රික් නීට්ෂේ
උපයෝගීතාවයෙන් වැළකී ෆ්‍රෙඩ්රික් නීට්ෂේ (1844-1900) සතුන් ආරක්ෂා කිරීමට වෙනත් හේතු ඉදිරිපත් කළේය. ඔහු මෙසේ ලිවීය: "අන්ධ දුක් වේදනා දැකීම ගැඹුරුතම චිත්තවේගයේ උපතයි." ඔහු වරක් මෙසේ ලිවීය: "මක්නිසාද යත් මිනිසා ‍යනු කුරිරු සත්වයාය. ඛේදවාචකයන්, ගොන් සටන් සහ කුරුසපත් කිරීම් වලදී ඔහු මෙතෙක් පොළොවේ සතුටින් සිටියේය. ඔහු නිරය සොයාගත් විට, එය ඔහුගේ පොළොවෙහි ස්වර්ගය විය.” ඔහුගේ ලේඛන පුරාම ඔහු මනුෂ්‍යයා සතෙකු ලෙස ඉදිරිපත් කරයි.
හෙන්රි සෝල්ට්
1894 දී ඊටන්හි හිටපු ස්වාමියෙකු වූ හෙන්රි සෝල්ට්(1851-1939), ඊට වසරකට පෙර දඩයම් කිරීම තහනම් කිරීම සඳහා මානව හිතවාදී ලීගය පිහිටුවා ගත් අතර, සතුන්ගේ අයිතිවාසිකම්: සමාජ ප්‍රගතියට සාපේක්ෂව සලකා බලන ලදී. රචනයේ පරමාර්ථය “සතුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ මූලධර්මය, ස්ථාවර හා බුද්ධිමත් පදනමක් මත තැබීම” බව ඔහු ලිවීය. ජුස් ඇනිමියම් සඳහා වන ඉල්ලීම් සඳහා සහන මේ වන විට අශෝභන ලෙස කර ඇති බව ඔහු ලිවීය. ඒ,සතුන් අයිතිවාසිකම් දරන්නන් ලෙස නොව දේපළ ලෙස සැළකීමෙන්ය. "සත්ව අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ප්‍රමුඛ පෙළේ අය පවා, ඇත්ත වශයෙන්ම ප්‍රමාණවත් යැයි සිතිය හැකි එකම තර්කය මත තම ප්‍රකාශය පදනම් කර ගැනීමෙන් හැකිලී ගොස් ඇති බව පෙනේ. සතුන් මෙන්ම පිරිමින් ද ඇත්ත වශයෙන්ම ඊට වඩා බෙහෙවින් අඩුය; පිරිමින්ට වඩා සුවිශේෂී පුද්ගලත්වයක් ඇති අතර, එබැවින් හර්බට් ස්පෙන්සර් සඳහන් කරන “සීමිත නිදහසේ” නිසි මිනුමකින් ඔවුන්ගේ ජීවිත ගත කිරීමට යුක්තිය හිමි වේ."
“සදාචාරාත්මක අරමුණක් නැති” සතෙකුගේ ජීවිතය පිළිබඳ සංකල්පය අද දවසේ දියුණු මානුෂීය චින්තනයෙන් පිළිගත නොහැකි අදහස් පන්තියකට අයත් වේ. එය තනිකරම අත්තනෝමතික උපකල්පනයකි. හොඳම සහජ බුද්ධිය, අපගේ හොඳම විද්‍යාව සමඟ වෙනස් වන අතර සතුන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පූර්ණ අවබෝධයක් ලබා ගැනීම සඳහා (විෂය පැහැදිලිව සිතා බැලුවහොත්) මාරාන්තික වේ.අපි කවදා හෝ පහත් ජාතීන්ට සාධාරණය ඉටු කිරීමට යන්නේ නම්, අප එයින් ඉවත් විය යුතුය. ඔවුන් සහ මනුෂ්‍ය වර්ගයා අතර ස්ථාවර 'මහා පරතරයක්' පිළිබඳ පෞරාණික සංකල්පයක් වන අතර, සියලු ජීවීන් එකම විශ්ව සහෝදරත්වයක් තුළ එක්සත් කරන මානව වර්ගයාගේ පොදු බැඳීම හඳුනාගත යුතුය.
Brown Dog Affair සහ ලිසී ලින්ඩ් ඒ. එෆ්. හැගේබී
thumb| 1913 දී ලිසී ලින්ඩා ඒ.ෆ්. හැග්බී (මැද අසුන්ගෙන සිටී) 1902 දී ස්වීඩන් ස්ත්‍රීවාදිනියක වන ලිසී ලින්ඩ් ඒ. එෆ්. හැගේබි (1878-1963) සහ ඇගේ මිතුරියක් වන ලීසා ෂාටාවෝ එංගලන්තයට ගියේ කාන්තාවන් සඳහා ලන්ඩන් වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ වෛද්‍ය විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහාය. ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කාලය තුළ ඔවුන් සත්ව අත්හදා බැලීම් කිහිපයක් දුටු අතර, එහි විස්තර The Shambles of Science: Extracts from Diary from Physiology (1903) ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඔවුන්ගේ චෝදනාවලට ඇතුළත් වූයේ දුඹුරු පැහැති ටෙරියර් සුනඛයෙකු සිහිය ඇතිව සිටියදී ශරීරය කපාකොටා හරින ලද අතර එය පර්යේෂක විලියම් බේලිස් සහ ඔහුගේ සගයන්ගෙන් කෝපයට පත් වීමට හේතු විය. 1876 දී ජාතික විවිසෙක්ෂන් සමිතියේ ස්ටීවන් කොලරිජ්‍, සත්ව හිංසාව පිළිබඳ පනත උල්ලංඝනය කළ බවට බේලිස්ට චෝදනා කළේය. බේලිස් නඩු පවරා ජය ගත්තේ, පනතට අනුව සත්වයා නිර්වින්දනය කර ඇති බවට අධිකරණයකට ඒත්තු ගැන්වීමෙනි.
ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් 1906 දී බැටර්සියා උද්‍යානයේ සුනඛයාගේ ප්‍රතිමාවක් ඉදිකර එහි “එංගලන්තයේ පිරිමි සහ ගැහැණු, මේ දේවල් කොපමණ කාලයක් පවතිනු ඇත්ද?” යැයි සඳහන් කළේය. මෙම ප්‍රතිමාව වෛද්‍ය සිසුන් අතර මහත් කලබලයක් ඇති කළ අතර ප්‍රතිමාව නිරන්තරයෙන් විනාශයට පත්වීම නිසා පැය 24 පුරා පොලිස් ආරක්ෂක භටයෙකුගේ අවශ්‍යතාවය ඇති විය.1907 දී ට්‍රැෆල්ගර් චතුරශ්‍රයේ දී වෛද්‍ය සිසුන් 1,000 ක්, පොලීසිය, ඡන්දදායකයින් සහ වෘත්තීය සමිතිවාදීන් සමඟ ගැටුම් ඇති කර ගත් අතර කෝලාහල වලින් මෙම ගැටළුව අවසන් විය. වසර දෙකකට පසු අන්ධකාරයේ ආවරණය යටතේ බැටර්සියා කවුන්සිලය පිළිමය උද්‍යානයෙන් ඉවත් කළේය.
කොරල් ලැන්ස්බරී (1985) සහ හිල්ඩා කීන් (1998) මෙම දුඹුරු සුනඛයාගේ සිද්ධිය පසුකාලයේ දේශපාලන බලවේග සහ වෛද්‍ය සභාව පුරුෂාධිපත්‍යයට යටවීම නිසා පීඩනයට පත් ස්ත්‍රී ජනගහනයේ සංකේතය වූ බවයි. කීන් තර්ක කරන්නේ දෙපාර්ශවයම අනාගතය තමාගේ යැයි දුටු බවයි. සිසුන්, මෙම කාන්තාවන් සහ වෙළඳ සමිතීන් විද්‍යාවට එරෙහි හැඟීම්බර පිරිස් ලෙස දුටු අතර, කාන්තාවන් තමන්ව දුටුවේ, ඉදිරියට යන පිරිසක් ලෙසත්, සිසුන් සහ ගුරුවරුන්ව දුටුවේ කාලීන නොවන පිරිසක් ලෙසත්ය.
සත්ව නිෂ්පාදනවලින් තොරභාවයේ උපත
19 වන හා 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී බිත්තර හා සත්ව කිරි භාවිතය වළක්වා ගත් ඉංග්‍රීසි නිර්මාංශ සංගමයේ සාමාජිකයින් දැඩි නිර්මාංශිකයින් ලෙස ප්‍රසිද්ධ වුහ.1851 දී නිර්මාංශ සංගමයේ සඟරාවේ සපත්තු සම් සඳහා විකල්ප ගැන පාඨකයන්ට දැනුම් දෙන ලිපියක් ජාත්‍යන්තර නිර්මාංශ සංගමය උපුටා දක්වයි. 20 වන ශතවර්ෂයේ ආරම්භයේ සිට බිත්තර හා කිරි පරිභෝජනය සම්බන්ධයෙන් සමිතිය තුළ වැඩි වන නොසන්සුන්තාවයක් ඇති වූ අතර 1923 දී එහි සඟරාව "නිර්මාංශිකයින් සඳහා වඩාත් සුදුසු වන්නේ සත්ව නිෂ්පාදන වලින් වැළකී සිටීම" යනුවෙන් නිර්දේශ කර ඇත.
ටියර්ස්චුට්ගෙසෙට්ස් (Tierschutzgesetz)
1933 අප්‍රෙල් මාසයේ දී ඔවුන් සතුන් ඝාතනය නියාමනය කිරීමේ නීති සම්මත කළහ. ඔවුන්ගේ එක් ඉලක්කයක් වූයේ කොෂර් ඝාතනයයි. ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් සත්ව හිංසාව අවසන් කරන බව නිවේදනය කිරීමත් සමඟ නොවැම්බර් මාසයේදී ටියර්ස්චුට්ගෙසෙට්ස් නොහොත් සත්ව ආරක්ෂණ නීතිය හඳුන්වා දෙන ලදි:"Im neuen Reich darf es keine Tierquälerei mehr geben." ("නව රීචයෙහි තවදුරටත් සත්ව හිංසාවන්ට ඉඩ නැත.") 1935 ජූලි මාසයේදී Naturschutzgesetz විසින් පාරිසරික නීති සම්පාදනය කිරීම, 1937 නොවැම්බර් මාසයේදී මෝටර් රථවල සත්ව ප්‍රවාහනය නියාමනය කරන නීතියක් සම්පාදනය කිරීම,1938 සැප්තැම්බර් මාසයේදී දුම්රියේ සතුන් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන සමාන නීතියක් සම්පාදනය කිරීම වැනි දැයින් එය ස්ථිර විය. හිට්ලර් ඔහුගේ ජීවිතයේ පසු කාලීනව නිර්මාංශිකයෙකි; රුඩොල්ෆ් හෙස්, ජෝශප් ගොබෙල්ස් සහ හෙන්රිච් හිම්ලර් ඇතුළු ඔහුගේ අභ්‍යන්තර කවයේ සාමාජිකයන් කිහිප දෙනෙක් යම් ආකාරයක නිර්මාංශත්වයක් අනුගමනය කළහ. බොහෝ වාර්තාවලට අනුව ඔවුන්ගේ නිර්මාංශත්වය හිට්ලර්ගේ තරම් දැඩි නොවීය.
සත්ව පරිභෝජනය ඉහළ යාම
සත්ව ආරක්ෂණ නීති පුළුල් වුව ද සතුන්ට නීතිමය අයිතිවාසිකම් නොතිබිණි. ඩෙබී ලෙග් පවසන්නේ පවත්නා නීති සම්පාදනය මානව අවශ්‍යතා පිළිබඳ අදහස සමඟ බොහෝ සෙයින් බැඳී ඇති බවයි. නිදසුනක් වශයෙන් ධීවර (මත්ස්‍ය) තොග අධික ලෙස සූරාකෑම මිනිසුන්ට හා පරිසරයට කරන හානියක් ලෙස සලකනු ලබයි; සතුන් වඳ වී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ පාන තෙක් ඔවුන් දඩයම් කිරීමෙන් අදහස් වන්නේ අනාගතයේදී මිනිසුන් සතුන් නිසා විනෝදයක් නොලබන බවයි; සත්ව හිමිකරුට මුල්‍යමය පාඩුවක් සිදු වන බවයි.
පෙර ශතවර්ෂයේ සත්ව සුභසාධනය කෙරෙහි උනන්දුවක් තිබුණ ද විසිවන සියවසේ දී විශේෂයෙන් දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සතුන් සඳහා වූ තත්ත්වය පිරිහී ගියේය. මෙයට හේතු වූයේ පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගන්නා සතුන් ප්‍රමාණය ඉහළ යාමයි. 1875 දී එක්සත් රාජධානියේ 300 ක්‌, 1903දී 19,084 ක්‌ හා 2005දී මිලියන 2.8 ක් (ලොව පුරා මිලියන 50-100ක් අතර) සහ එක්සත් ජනපදයේ නවීන වාර්ෂික ඇස්තමේන්තු ගත පරාසය මිලියන 10 සිට මිලියන 100 දක්වා පර්යේෂණ සඳහා සතුන් යොදා ගැනීම ඉහළ ගොස් ඇත. නමුත් ගොවිතැන කාර්මීකරණය වීම නිසා යුද්ධයට පෙර කළ නොහැකි යැයි සිතූ මහා පරිමාණයේ සතුන් බිලියන ගණනක් ඇති කිරීම හා ආහාර සඳහා මරා දැමීම සිදු කරන ලදී.