cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
ඊඩීස් ඊජිප්ටි මදුරුවන් බහුලව පෝෂණය වන්නේ සවස් යාමයේ සහ අලුයම, ගෘහස්ථව, සෙවන සහිත ප්‍රදේශවල හෝ කාලගුණය වළාකුළු පිරි කාලයකදී වුවද, “ඔවුන්ට අවුරුද්ද පුරා සහ දවසේ ඕනෑම වේලාවක දෂ්ට කර ආසාදන පැතිරවිය හැකිය.” [7] [8]
රාජකීය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, පොළොන්නරුව
History
In 1971 the school was closed due to the rebellion. Mr. soomasiri weerashinha was the principle in charge at that time. The school became a rehabilitation camp. No educational activity was conducted for 3 years in the school. In tread of it commerce class were held in the irrigation office. Science class was held in Topawewa School. Mr. Premathilaka was in charge of them.
After rehabilitation camp school was handed over. Then much physical resource had been destroyed hostel facilities had been destroyed completely.
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
සතියකට වරක්, තෙත් බහාලුම්වලට ඇලී ඇති බිත්තර සෝදන්න, මුද්‍රා තබා / හෝ ඉවතලන්න. මල් බඳුන්, අනාවරණය නොවූ බැරල්, බාල්දි සහ ඉවතලන ටයර් වැනි එකතැන පල්වෙන ජලය ඇති ප්‍රදේශවල මදුරුවන් බෝ කිරීමට කැමැත්තක් දක්වයි, නමුත් වඩාත්ම භයානක ප්‍රදේශ වන්නේ තෙත් ෂවර් බිම් සහ වැසිකිළි ටැංකි ය. ජල බහාලුම්වල ඇති බැක්ටීරියා වලින් පිටවන ඇතැම් රසායනික ද්‍රව්‍ය ගැහැණු මදුරුවන් බිත්තර දැමීමට උත්තේජනය කරන බව පර්යේෂණවලින් හෙළි වී තිබේ. ජලයේ කොළ හා අනෙකුත් කාබනික ද්‍රව්‍ය පිරිහීමට සම්බන්ධ බැක්ටීරියා හා සම්බන්ධ නිශ්චිත මේද අම්ල නිවැරදි ප්‍රමාණයක් ඇති ජල බහාලුම්වල බිත්තර දැමීමට ඔවුන් විශේෂයෙන් පෙළඹේ. කලක් බැක්ටීරියා වාසය කළ සරල හෝ පෙරූ ජලයට වඩා ක්ෂුද්‍රජීවී ඉස්ටුවක් හා සම්බන්ධ රසායනික ද්‍රව්‍ය ගැහැණු මදුරුවන් හඳුනා ගැනීමට බෙහෙවින් උත්තේජනය කරයි.
රාජකීය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, පොළොන්නරුව
History
These 3 year of period was the gloomiest time of the school history. After 1971 the school had a time of bad luck. Though some rehabilitation was carried out the school was not in previous condition.
Alumni of Polonnaruwa Rajakeeya Madya Maha Vidyalaya
''Main Article:
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
දිවා සහ සවස එළිමහනේ සිටින විට දිගු අත් සහ දිගු කලිසම් පළඳින්න.
රාජකීය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, පොළොන්නරුව
Alumni of Polonnaruwa Rajakeeya Madya Maha Vidyalaya
Past pupils of Polonnaruwa Rajakeeya Madya Maha Vidyalaya are known as Alumni of Polonnaruwa Rajakeeya Madya Maha Vidyalaya, they include many distinguished figures in Sri Lanka.
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
නිදන කාමරය වායුසමීකරණය කර හෝ තිරගත කර නොමැති නම් ඇඳට ඉහළින් මදුරු දැල් භාවිතා කරන්න, අමතර ආරක්ෂාව සඳහා මදුරුවන් දැල්වීම කෘමිනාශක පර්මෙට්‍රින් සමඟ සලකන්න.
රාජකීය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, පොළොන්නරුව
References
Royal College Polonnaruwa on Facebook
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
DEET (විශේෂයෙන් සාන්ද්‍රිත නිෂ්පාදන) හෝ p-menthane-3,8-diol (ලෙමන් යුකැලිප්ටස් වලින්) අඩංගු කෘමීන් පලවාහරින්නන් Ae විකර්ෂණය සඳහා were ලදායී විය. ඊජිප්ටි මදුරුවන් වන අතර අනෙක් ඒවා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක දී effective ලදායී හෝ අකාර්යක්ෂම විය. “මදුරුවන්, කිනිතුල්ලන් සහ වෙනත් ආත්‍රපෝඩාවන්ගෙන් ආරක්ෂා වීම” පිළිබඳ රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන ලිපියේ මෙසේ සඳහන් වේ. “අධ්‍යයනවලින් පෙනී යන්නේ දළ වශයෙන් 50% ට වඩා වැඩි DEET සාන්ද්‍රණයන් මදුරුවන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමේ කාලය කැපී පෙනෙන ලෙස වැඩි නොකරන බවයි; DEET කාර්යක්ෂමතාව සානුව වෙත නැඹුරු වේ [11] සීඩීසී විසින් නිර්දේශ කරනු ලබන අනෙකුත් කෘමීන් පලවාහරින්නන් අතර පිකරිඩින් (කේබීආර් 3023 / ඉසරිඩින්), අයිආර් 3535 සහ 2-උන්ඩෙකනෝන් ඇතුළත් වේ.
රාජකීය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, පොළොන්නරුව
References
Polonnaruwa Rajakeeya Maha Vidyalaya Web Site
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
මදුරුවන් පාලනය කිරීම දැනට රෝග වැළැක්වීම සඳහා හොඳම ක්‍රමයයි. මෙයට මූලික වශයෙන් මූලාශ්‍ර අඩු කිරීම, කීටයන් පාලනය කිරීම සඳහා පළිබෝධ නාශක ඉසීම සහ වැඩිහිටි පාලනය සඳහා “ෆෝගිං” කිරීම හෝ මාරාන්තික ඩිම්බකෝෂය වැනි මදුරු උගුල් භාවිතා කිරීම ඇතුළත් වේ.
වැඩිහිටි Ae ගේ ආයු කාලය වුවද. aegypti කොන්දේසි අනුව සති දෙක හතරක් වේ, [13] බිත්තර වියළි තත්වයක වසරකට වැඩි කාලයක් පැවතිය හැකි අතර එමඟින් සීතල ශීත or තුවේ හෝ වියලි අක්ෂර වින්‍යාසයකින් පසු මදුරුවා නැවත ඉස්මතු වීමට ඉඩ සලසයි.
මිනිසුන්ට දෂ්ට කිරීම සඳහා වන මනාපය රඳා පවතින්නේ ගන්ධ ප්‍රතිග්‍රාහක AeegOr4 හි ප්‍රකාශනය මත ය.
නව පර්යේෂණ මගින් ජෛව පාලනය කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස වුල්බාචියා නම් බැක්ටීරියාවක් භාවිතා කිරීම පිළිබඳව සොයා බලයි. අධ්‍යයනවලින් පෙනී යන්නේ Ae ආක්‍රමණය කරන බවයි. එන්ඩොසිම්බියොටික් බැක්ටීරියා මගින් ඊජිප්ටි යනු දැනට සංසරණය වන ඩෙංගු උණ සහ සිකා වෛරස් වික්‍රියා වැනි ඇතැම් ආබෝ වයිරස වලට මදුරුවන්ට ප්‍රතිරෝධී වීමට ඉඩ සලසයි. [16] [17]
සංගීතය
බෝතලේ වෙල මැද අම්බලම
බෝතලේ වෙල මැද අම්බලම ශ්‍රී ලංකාවේ දැකගත හැකි ඉපැරණි අම්බලම් අතුරින් එකකි. එය මීරිගම බෝතලේ ග්‍රාමයෙහි පිහිටා තිබෙයි. ඩී.එස්.සේනානායක මහතා විසූ බෝතලේ වලව්වද, මෙම ග්‍රාමයේ පිහිටා තිබේ.
අතීතය
අනුරාධපුර ගෝඨාභය රජ සමයේ මෙම අම්බලම ඉදි කරන්නට ඇතැයි සැලකේ. එකල අනුරාධපුරයේ සිට අත්තනගල්ල දක්වා ගමන් ගැනීමට තුබූ මාර්ගය අසබඩ, මගී ජනතාවගේ වෙහෙස නිවා ගැනීම උදෙසා මෙම අම්බලම ඉදිකොට තිබේ. වර්ථමානයේ අම්බලම පිහිටා ඇති ග්‍රාමය බෝතලේ නමින් හැඳින්වූවත්, අතීතයේ මෙම ග්‍රාමය වැහැරපොළ ලෙස ප‍්‍රසිද්ධව තිබී ඇත.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අම්බලම්
අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය
ඉතිහාසය
අනුරාධපුර මධ්‍ය විද්‍යාලය පිහිටා තිබෙන්නේ උතුරු මැද පළාතේ අගනුවර වන අනුරාධපුර නගරයේ ය. එය 1947 ජූලි මාස 21 වන දින ආර්.එල්.එන්. ද සොයිසා මහතාගේ මුල් පිරීම යටතේ වර්තමානයේ රත්මලේ තිස්ස මහා විද්‍යාලය පිහිටා තිබෙන ස්ථානයේදී පිහිටුවා ඇත. එය ආරම්භ වූයේ එකල අධ්‍යාපන ඇමති වශයෙන් කටයුතු කළ ආචාර්ය සී.ඩබ්.ඩබ්.කන්නන්ගර මහතා විසින් සැලසු නිදහස් අධ්‍යාපනය ලබා දීමටයි. මෙම විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථමයෙන්ම ආරම්භ කළ මධ්‍ය විද්‍යාල 54 ට ඇතුලත් වේ. ආර්.එල්.එන්. ද සොයිසා මහතා මෙහි පළමු විදුහල්පතිතුමා විය. එවකට මෙහි ගුරුවරුන් 7 දෙනෙකු සහ සිසුන් 20 දෙනෙකු සිටියහ. ප්‍රවර්ගය:පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
ඊඩ්ස් ඊජිට්යි
බෙදා හැරීම සහ ජනගහන පාලන උත්සාහයන්
පසුගිය දශක දෙක තුන තුළ ලොව පුරා කහ උණ ​​මදුරුවන්ගේ ව්‍යාප්තිය ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය වඩාත් පුලුල්ව පැතිර ඇති මදුරු විශේෂ අතරට සැලකේ. සිකා වෛරස් හැකියාව ඇති මදුරුවන්ගේ සං signs ා උණුසුම් සෞම්‍ය දේශගුණයක් තුළ අඛණ්ඩව පැවතීම සඳහා අනුවර්තනය වී ඇති බව සොයාගෙන ඇත. එවැනි ජනගහනයක් වොෂිංටන් ඩී.සී. හි සමහර ප්‍රදේශවල පවතින බව හඳුනාගෙන ඇති අතර ජානමය සාක්ෂි අනුව ඔවුන් අවම වශයෙන් කලාපයේ අවසාන ශීත four තු හතරෙන් දිවි ගලවා ගත්හ. එක් අධ්‍යයන පර්යේෂකයෙක් සඳහන් කළේ, “... සමහර මදුරු විශේෂයන් භූගත රිෆියුජියා වලින් ප්‍රයෝජන ගනිමින් සාමාන්‍යයෙන් සීමා සහිත පරිසරවල ජීවත් වීමට ක්‍රම සොයමින් සිටිති”. ලෝකයේ දේශගුණය අනාවැකි ලෙස උණුසුම් වන විට, ඊඩීස් ඊජිප්ටි පරාසය සහ ආසියාවේ ආරම්භ වන වඩා දුෂ්කර විශේෂයක් වන කොටි මදුරුවා ඊඩීස් ඇල්බොපික්ටස්, එහි පරාසය සාපේක්ෂව සිසිල් දේශගුණයක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ හැකිය. ෆ්ලොරිඩා විශ්ව විද්‍යාලයේ සාඩි රයන් 2019 දී PLOS නොසලකා හරින ලද නිවර්තන රෝග වල ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අධ්‍යයනයක ප්‍රධාන කතුවරයා වූ අතර එය දැනට දෛශික වාසස්ථාන නොමැති භූගෝලීය කලාපවල අහිංසක ජනගහනයේ අනාරක්ෂිත බව තක්සේරු කර ඇත, එනම් පැරණි ලෝකයේ සිකා සඳහා. රයන් ගේ සම කර්තෘ ජෝර්ජ්ටවුන් විශ්ව විද්‍යාලයේ කොලින් කාල්සන් අදහස් දක්වමින්, “සරල හා සරල දේශගුණික විපර්යාස නිසා බොහෝ දෙනෙක් මිය යනු ඇත.” [21] නේචර් ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාවේ 2019 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ නාගරීකරණය වේගවත් කිරීම සහ මානව චලනය ද ඊට දායක වන බවයි. ඊඩීස් මදුරුවන් පැතිරීම.
ජාන වෙනස් කිරීම
ඒ. විෂබීජ නාශක කෘමි තාක්‍ෂණයට සමාන ප්‍රවේශයකින් තමන්ගේම විශේෂයන් මර්දනය කිරීම සඳහා ඊජිප්ටි ජානමය වශයෙන් වෙනස් කර ඇති අතර එමඟින් රෝග අවදානම අඩු කරයි. OX513A ලෙස හැඳින්වෙන මදුරුවන් ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ භ්‍රමණය වන ඔක්සිටෙක් විසින් වර්ධනය කරන ලදී. කේමන් දූපත්, ජාකොබිනා බ්‍රසීලය සහ පැනමාව යන ක්ෂේත්‍රවල සිදු කරන ලද පරීක්ෂණ වලින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ OX513A මදුරුවන් ඉලක්කගත මදුරුවන්ගේ ජනගහනය 90% කට වඩා අඩු කර ඇති බවයි. [23] [24] මෙම මදුරු මර්දන ආචරණය සාක්ෂාත් කරගනු ලබන්නේ ස්වයං-සීමාකාරී ජානයක් මගිනි. පළිබෝධකයන් සමඟ සංසර්ගයේ යෙදීම සඳහා පිරිමි නවීකරණය කරන ලද මදුරුවන්, දෂ්ට කිරීම් හෝ රෝග පැතිරීම සිදු නොකරයි. ඔවුන්ගේ දරුවන් ස්වයං සීමාකාරී ජානය උරුම කර ගන්නා අතර වැඩිහිටිභාවයට පත්වීමට පෙර මිය යයි. OX513A මදුරුවන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන් සරල අධීක්ෂණය සඳහා ප්‍රතිදීප්ත සලකුණක් ද රැගෙන යයි. පාලන ව්‍යාපෘති සඳහා තවත් OX513A මදුරුවන් බිහි කිරීම සඳහා, මදුරුවන්ට ස්වාභාවිකවම ප්‍රජනනය කිරීමට ඉඩ සලසන ප්‍රතිවෛරසයක් (ප්‍රතිජීවක ටෙට්‍රාසයික්ලයින්) භාවිතා කරමින් මදුරු නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථානයේ ස්වයං සීමාකාරී ජානය ක්‍රියා විරහිත කර ඇත (ටෙට්-ඕෆ් ක්‍රමය භාවිතා කරමින්). පරිසරය තුළ, මදුරුවන්ගේ ප්‍රජනනය ගලවා ගැනීම සඳහා ප්‍රතිවෛරස නොමැත, එබැවින් පළිබෝධකයන් මර්දනය කරනු ලැබේ.
OX513A මදුරුවන් Ae වන බැවින් මදුරුවන් පාලනය කිරීමේ බලපෑම නොන්ටොක්සික් සහ විශේෂ විශේෂිත වේ. aegypti සහ Ae සමඟ පමණක් බෝ කිරීම. aegypti. ස්වයං සීමාකාරී ප්‍රවේශයේ ප්‍රති result ලය වන්නේ මුදා හරින ලද කෘමීන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන් මිය යන අතර පරිසරයේ නොනැසී පැවතීමයි. [26] [27]
බ්‍රසීලයේ නවීකරණය කරන ලද මදුරුවන් රට පුරා මුදා හැරීම සඳහා ජාතික ජෛව ආරක්ෂණ තාක්ෂණ කොමිසම විසින් අනුමත කරන ලදී. 2012 දී බ්‍රසීලය, මැලේසියාව සහ කේමන් දූපත් වල වන සතුන් වෙත කෘමීන් මුදා හරින ලදි. [28] [29] සාඕ පවුලෝ හි පිරසිකාබා නගරය 2015 ජූලි මාසයේදී OX513A මදුරුවන් මුදා හැරීම ආරම්භ කළේය. [30] [31] ගෝලීය සෞඛ්‍යය වෙනුවෙන් ජාන වෙනස් කළ කෘමීන් පිළිබඳ වැඩි වැඩකටයුතුවලට සහාය දෙන ලෙස එක්සත් රාජධානියේ ලෝඩ්ස් හවුස් 2015 දී රජයෙන් ඉල්ලා සිටියේය. සිකා වෛරසය පැතිරීම වැළැක්වීම සඳහා නවීකරණය කරන ලද මදුරුවන් භාවිතා කිරීම සඳහා 2016 දී එක්සත් ජනපදයේ ආහාර හා Administration ෂධ පරිපාලනය විසින් මූලික අනුමැතිය ලබා දෙන ලදී.
ඊඩීස් ඇල්බොපික්ටස් සහ මැලේරියාව පැතිරෙන ඇනොෆිලස් මදුරුවන් පාලනය කිරීම සඳහා මෙම ප්‍රවේශය යොදා ගත හැකිය.
තවත් යෝජිත ක්‍රමයක් වන්නේ පිරිමි කීටයන් විෂබීජහරණය කිරීම සඳහා විකිරණ භාවිතා කිරීමයි. එවිට ඔවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙන විට කිසිදු දරු ප්‍රසූතියක් සිදු නොවේ. පිරිමි මදුරුවන් දෂ්ට හෝ රෝග පැතිරෙන්නේ නැත.
ඇල්ෆාබෙට් ඉන්කෝපරේටඩ් විසින් මෙම විශේෂයේ පිරිමින්ට වුල්බාචියා බැක්ටීරියා ආසාදනය කිරීම සඳහා දෝශ නිරාකරණ ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කර ඇති අතර මෙම සතුන්ගේ ප්‍රජනක චක්‍රයට බාධා ඇති වේ.
සී.ආර්.එස්.පී.ආර් / කැස් 9 පදනම් කරගත් ජෙනෝම් සංස්කරණ මෙවලම මෑතකදී සොයා ගැනීම ඊඩීස් ඊජිප්ටි මදුරුවාගේ ජාන සංස්කරණ පර්යේෂණයේ විෂය පථය සැලකිය යුතු ලෙස පුළුල් කර තිබේ. දෛශික මදුරුවන්ගේ ජාන සැකසීමට ලොව පුරා විද්‍යා scientists යින් කිහිප දෙනෙකු දැනටමත් මෙම තාක්ෂණය උත්සාහ කර ඇත. ඊසීඑෆ්පී (වැඩි දියුණු කළ සයන් ප්‍රතිදීප්ත ප්‍රෝටීන්), නික්ස් (පිරිමි-නිර්ණය කරන සාධක ජානය), ඒග්-ව්ටර්ව් (ඒ., ku70 (ku heterodimer ප්‍රෝටීන් ජානය) සහ lig4 (ligase4) ඉලක්ක කර ගෙන ඇත්තේ නව විකෘතියක් ලබා ගැනීම සඳහා CRISPR / Cas9 මෙවලම භාවිතා කරමින් ඊඩීස් ඊජිප්ටිගේ ජාන වෙනස් කිරීම සඳහා වන අතර එමඟින් රෝග කාරක සම්ප්‍රේෂණයට නොහැකි වනු ඇත.
විද්‍යාත්මක නම
1757 දී ෆ්‍රෙඩ්රික් හැසල්ක්විස්ට් විසින් ඔහුගේ කෘතිය වන ඉටර් පැලෙස්ටිනම් නම් ග්‍රන්ථයේ (කූලෙක්ස් ඊජිප්ටි ලෙස) නම් කරන ලදී. හැසෙල්ක්විස්ට ඔහුගේ උපදේශක කාල් ලිනේයස් විසින් නම් සහ විස්තර සපයන ලදී. මෙම කෘතිය පසුව ජර්මානු භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද අතර 1762 දී රයිස් නාච් පලස්තිනා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. දෙවැන්න කලින් සඳහන් කළ විචාරාත්මක නොවන ප්‍රතිනිෂ්පාදනය වන බැවින්, මේ දෙකම 1758 දී සත්ව විද්‍යාත්මක නාමකරණය සඳහා ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය ලෙස සැලකීමට සැලකේ. කෙසේවෙතත්, 1920 දී එච්. ජී.ී.
නාමකරණය ස්ථාවර කිරීම සඳහා 1962 දී පී. එෆ්. මැටිංලි, ඇලන් ස්ටෝන් සහ කෙනත් එල්. නයිට් විසින් සත්ව විද්‍යා නාමකරණය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර කොමිසමට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. [42] කහ උණ ​​මදුරුවා සඳහා ඊඩීස් ඊජිප්ටි යන නාමය විශ්වීයව භාවිතා කළද, ලිනේයස් ඇත්ත වශයෙන්ම විස්තර කර ඇත්තේ දැන් ඊඩීස් (ඔක්ලෙරෝටටස්) කැස්පියස් ලෙස හඳුන්වන විශේෂයක් බවයි. [42] 1964 දී කොමිසම යෝජනාවට පක්ෂව තීන්දු කළේය, ලිනේයස්ගේ නම වලංගු කිරීම සහ එය සාමාන්‍ය භාවිතයේ පැවති විශේෂයට මාරු කිරීම. [43]
කහ උණ ​​මදුරුවා අයත් වන්නේ ඩිප්ටරන් පවුලක් වන කූලිසිඩේහි ඊඩිනි ගෝත්‍රයට සහ ඊඩීස් සහ ස්ටෙගෝමියා යන උප කුලයට අයත් වේ. මෑතකදී කරන ලද එක් විශ්ලේෂණයකට අනුව, ඊඩීස් කුලයට අයත් ස්ටෙගෝමියා නම් උප කුලය ප්‍රභේදයේ මට්ටමට ඔසවා තැබිය යුතුය. යෝජිත නම වෙනස් කිරීම බොහෝ විද්‍යා scientists යින් විසින් නොසලකා හැර ඇත; [46] සාමාන්‍ය නාමය පැමිණියේ පුරාණ ග්‍රීක ἀηδής, ආඩෙස්, එහි අර්ථය “අප්‍රසන්න” [47] හෝ “නපුරු” යන්නයි.
ත්‍රි ලක්ෂණ
අනිත්‍ය,දුක්ඛ,අනාත්ම යනු ත්‍රිලක්ෂණයයි.අනිත්‍ය යනු නැසෙනසුලු බවයි.නිතරම වෙනස්වෙනසුලු බවයි(බුදුන්ගේ අනිත්‍ය යනු මෙය නොවේ.අනිත්‍ය යනු මගේ නොවේ යන්නයි..එය මසැසින් දැකිය නොහැකිය ..එය ප්‍රඣාවෙන් පමණක් ම දැකිය යුතුමය).සෑම මොහොතකම සෑම දෙයක්ම වෙනස්වේ.දුක්ඛ යනු දුක් සහිත බවයි.සියලුදේ නැසෙන නිසාම දුක් සහිතයි.ඉපදීම (ජාති),ලෙඩවීම(ජරා),මහළු වීම (ව්‍යාධි),මරණය (මරණ),අප්‍රියයන් හා එක්වීම(අප්‍රිය සම්පයෝග),ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීම (ප්‍රිය විප්පයෝග),කැමති දෑ නොලැබීම (ඉච්චිත අලාභ) යනාදිය දුක් සහිතය.දුකට හේතුව තණ්හාවයි.
තණ්හාය ජායතී සෝකෝ - තණ්හාය ජායති භයා තණ්හාය විප්පමුත්තස්ස  -  නත්ති සෝකෝ කුතෝ භයං තේරුම:- තණ්හාව නිසා දුක හටගනී - තණ්හාව නිසා බිය හටගනී තණ්හාව නැතිකළ විට     - දුකක් නැත, බියක් කොහින්ද ? අනාත්ම යනු හිස් බවයි.සියලු දේ වෙනස් වන නිසාත්,දුක් සහිත නිසාත් එහි ඇත්තේ හිස් බවයි.
මැදින් පුර ජලවක
චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව මැදින් මාසයේ 4වන තිථියයි.
ට්‍රේලර් ශ්‍රේණිය
ඇතැම් ශ්‍රිත, ඒවාට අපරිමිත අගයක් ඇති ස්ථානයක් පවතින නිසා ටේලර් ශ්‍රේණි ලෙස ලිවිය නොහැක. මෙවැනි තත්ත්වවලදී, විවිධ x අගයයන්වල සෘණ බලයන්ට ද අයෙක් ඉඩ ලබා දේ නම්, යමෙකුට බොහෝ විට තවමත් ශ්‍රේණි ව්‍යාප්තිය සම්පූර්ණ කරගත හැක. ලෝරන්ට් ශ්‍රේණිය බලන්න. උදාහරණයක් ලෙස ලෝරන්ට් ශ්‍රේණියක් ලෙස ලිවිය හැක. අවකල සමීකරණවලට විසඳුම් වන ටේලර් ශ්‍රේණි සොයා ගැනීමේ දී, පාර්කර් සොචෙයිල්ඩ් ක්‍රමය නූතන දියුණුවකි. මෙම ගණිත ක්‍රමය පිකාඩ් පුනඃකරණයේ විහිදුවීමකි.
සංගිතමය ක්ෂණ නිර්මාණ
සංගීතමය ක්ෂණ නිර්මාණ යනු සංගීතය වාදනය වන අතරතුර සංගීතය නිපදවීමේ නිසඟ නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාවලියයි. ක්ෂණ නිර්මාණය සියලු සංගීතවල පාහේ පවතින නමුත් එය බ්ලූස්, ජෑස්, බ්ලූග්‍රාස්, අරාබි තුර්කි සංගීතය, ඉන්දුනීසියානු ගේම්ලන් හා සාම්ප්‍රදායික ඉන්දියානු සංගීතය සමඟ විශේෂයෙන් සම්බන්ධ වේ. භාෂාමය ප්‍රතිසමතාවක් යොදා ගැනීමට ක්ෂණ නිර්මාණයක්, කතා කිරීමක් හෝ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීමක් වැනි ආකාර වේ. ජෑස් සංගීතඥයන් අතර “ක්ෂණ නිර්මාණ පබැඳීම වේගවත් කරනවා” යැයි අදහසක් පවතින අතර ප්‍රතිවිරුද්ධව ක්ෂණ නිර්මාණ පබැඳීම මන්දගාමී කරනවා යැයි ද අදහසක් පවතී.
ප්‍රවර්ගය:සංගීතය
ට්‍රේලර් ශ්‍රේණිය
සටහන්
{|
මැදින් පුර ජලවක
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:මැදින් ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ දින
මදුනාගල උණුදිය ලිං
මදුනාගල උණුදිය ලිං හෝ මහපැලැස්ස උණුදිය ලිං ශ්‍රී ලංකාවේ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ මදුනාගල ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබේ. උල්පත මගින් මුදාහරින ජලයෙහි උෂ්ණත්වය 44-46°C අතර විචලනය වේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ උණුදිය උල්පත්
හික්කඩුවේ සුමංගල තෙරණුවෝ
ප්‍රවර්ගය:1827 උපත් දොන් නිකුලස් අබෙවිර ගුණවර්ධන නම් පුත් රුවන උපත ලද්දෙ 1827 ජනවාරි 20 වන දින හික්කඩුවෙ හෙට්ටිගොඩ නම් ගම් පියසෙදිය.ඒ දොන් ජොහානිස් අබේවිර ගුණවර්ධන මැතිතුමාගෙ හා දණ්ඩන්ගොඩ ගමගෙ ක්‍රිස්තිනා හාමිනෙ මැතිනියගෙත් පස් වැනි දරුවා ලෙසටයි.
දහතුන් වියෙදි නිකුලස් දරුවා හික්කඩුවෙ සුමංගල නමින් පැවිද්ද ලැබිය. තමන් වැඩ විසූ ආරාමයෙ සිංහල පාලි සංස්කෘත ආදි භාෂා හදාල සුමංගල හිමියෝ විච්ත්‍ර ධර්ම හිමි කථිකයෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්වන්නට විය. ක්‍රි:ව 1848දී මල්වතු විහාරස්ථ උපොසථගාරයෙදී පරමධම්ම චේතිය පිරිවෙනෙහි ප්‍රධානාචාර්ය පදවියට පත්විය.
මෙම අවධියෙදී බටහිර සංස්කෘතියටත් කිතුදහමටත් සමාජයෙහි උසස් පිලිගැනිමක් හිමිව තිබු අතර සිංහල සංස්කෘතියටත් බුදු දහමටත් හිමිව තිබුණේ දෙවන මට්ටමෙ පිලිගැනුමකි. මෙ අනුව බෞද්ධගම හා සිංහල සංස්කෘතිය පිලිබදව අදහස් දක්වන්නට ඉදිරිපත් වුවෝ විරල වූහ. එහෙත් සුමංගල හිමියො ධර්ම දේශනා පවත්වමින් ඊට එරෙහි බලයක් ගොඩ නගන්නට කැපවුහ. දිවයින පුරා ශාඛා 46 ක් දක්වා වය්‍යාප්ත වු විදුදය පිරිවෙන ආරම්බ කිරිම උන්නාන්සෙගෙ ප්‍රධනාත්වයෙන් සිදු වු දෙයකි. උන්වහන්සේගේ ශේෂ්ඨ මග පෙන්විම යටතේ ක්‍රියාත්මක වු පිරිවෙන්හි අධයන කටයුතු වල යෙදිම සදහා දෙස් විදෙස් ශිෂය්‍යන් වැල නොකැඩි ගලා ආයෙ ඉන් ලද මහගු අධය්‍යාපනය නිසාමය. 1886 දී කොලඹ ආනන්ද විදය්‍යාලය බිහිකිරිමෙ පුරොගාමි මෙහෙවරට උන්වහන්සෙගෙන් ලද දායකත්වය සුලුපටු නොවෙ. මෙ අතර අනගාරික ධර්මපාලතුමාගේ බෞද්ධාගමික කටයුතු හා මහා බොධි සමාගමෙහි ප්‍රකාශනයක්වු "සිංහල බෞද්ධයා" පත්‍රයෙහි කටයුතු කෙරෙහිත් සුමංගල හිමියන්ගෙ අනුශාසකත්වය නොඅඩුව ලැබිණ. උන්වහන්සේගෙ ලේඛන කුසලතාවය විදහා දැක්වෙන ග්‍රන්ථ කිහිපයක් විය. බ්‍රහ්ම ධර්මය, මාහර්ග ලක්ෂණ, සිදත් සගරා සන්නය ආදී ග්‍රන්ථ ඒ අතර වෙයි.
මෙ සියලු කටයුතු කෙරෙහි මුල්වූ උන්වහන්සේගේ පරමාර්ථය වුයෙ ශ්‍රි ලංකාවේ අනාගත දියුණුව උදෙසා බෞද්ධ අධය්‍යාපන සැලැස්මක් ක්‍රියාත්මක කරලිමය. ත්‍රිපිටක වාගිශිවර්චාර්යත්වයෙන් පිදුම් ලද හික්කඩූවෙ ශ්‍රි සුමංගල හිමියන් වහන්සේ විසින් විශාල සේවයක් සිදු කර අවුරුදු 84 ක් ආයු කාලය වළඳා 1911 අප්‍රේල් 29 වන දින අපවත් වුහ.
මැජික්
සාමාන්‍ය ලෝකයේදී නොකළ හැකියයි සම්මත දේ කර අන් අයව සතුටු කිරීම සඳහා පෙන්වීම මැජික් ලෙස හැඳින්වේ.
සුසන්ත පුංචිනිලමේ
ගල්ගමුව විදානලාගේ සුසන්ත පුංචිනිලමේ (ඉංග්‍රිසි: Galgamuwa Vidanalage Susantha Punchinilame; උපත 1961 අප්‍රේල් 6) යනු ශ්‍රී ලාංකේය දේශපාලනඥයෙකි, ඔහු මුලින් රත්නපුරයේ සහ ජී.වී. පුංචිනිලමේගේ පුත්‍රයාය. ඔහු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙක් සහ රජයේ ඇමතිවරයෙක්.
අපරාධ චෝදනා
1997 පෙබරවාරි 11 වැනිදා කුරුවිට ප්‍රදේශයේදී එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ සහ පොදුජන පෙරමුණේ ආධාරකරුවන් අතර ඇති වූ වෙඩි හුවමාරුවකදී මිය ගිය පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නාලන්ද එල්ලාවල ඝාතනයේ ප්‍රධාන සැකකරු ඔහු විය. කෙසේ වෙතත්, පුංචිනිලමේ සියලු චෝදනාවලින් නිදහස් කර ඇති අතර පසුව 2013 දෙසැම්බර් දින නිදහස් කරන
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:1961 උපත් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 12වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 11වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 10වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ඇඹිලිපිටිය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
ඇඹිලිපිටිය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, සබරගමුව පළාතේ,   රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
ග්‍රාම නිළධාරි වසම්
😔
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය
මැදින් පුර විසේනිය
චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව මැදින් මාසයේ 5වන තිථියයි.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:මැදින් ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ දින
වොයේජර් වැඩසටහන
thumb|වොයේජර් යානයට බාහිර ග්‍රහ වස්තුවලට යාමට හා අප සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් මිදීමට අවශ්‍ය ප්‍රවේගය ලබාදුන් පරා වක්‍රය. වොයෙජර් වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක වූයේ මිනිසුන් රහිත යානා දෙකක් හරහාය. ඒ වොයෙජර් 1 හා වොයේජර් 2යි. ඒවා 1977 දී පිටත් කර යවන ලද්දේ 1970 අග භාගයේ දී ග්‍රහ වස්තු වල වු පිහිටීමේ වාසිය ලබා ගැනීමටයි. එහි රාජකාරීමය කරුණු වූයේ බ්‍රහස්පති හා සෙනසුරු ගැන සොයා බැලීම පමණක් වුවත් මෙම යානා දෙක බාහිර සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් තම මෙහෙයුම් ගෙනයාමට සමත්විය. තවමත් ඒවා ක්‍රියාත්මක වන අතර එක්තරා දිනයක ඒවා සෞරග්‍රහ මණ්ඩල‍නේ ඉවත්ව යනු ඇත.මෙම යානා JPL හි නිපදවූ අතර මුල්‍ය ප්‍රතිපාදන නාසා ආයතනය මගින් සැපයිනි.
කලින් එතරම් තොරතුරු දැන නොසිටි සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වායු යෝධයින් පිළිබඳ. විශාල කරුණු ප්‍රමාණයක් මෙම යානා දෙකෙන් අනාවරණය කෙරුණි. මෙම යානාවල පරාවක්‍රීය ගමන් මාර්ගය පසුව ප්ලූටෝ බවට පත්වු  x ග්‍රහලොව පිලිබඳ උපකල්පනයකට මඟ පාදන ලදී.
සිංහල සාහිත්‍යය
සිංහල සාහිත්‍යය යනුවෙන් හැදින්වෙන්නේ පාඨකයාට රසවින්දනයක් ලබා දීමේ සහ ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ජීවන දෘෂ්ටිය පුළුල් කිරීමේ අරමුණින් සිංහල භාෂාවෙන් රචනා වන නිර්මාණ වේ. සිංහල සාහිත්‍යයට ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම රාජධානිය වන අනුරාධපුරයේ සිට ම ඇරඹෙන ඉතා දිගු ඉතිහාසයක් ඇති අතර සරු අස්වැන්නකට ද හිමිකම් කියයි.
19 වන සියවසේ දී පමණ කෙටිකතාව, නවකතාව වැනි නූතන සාහිත්‍යාකෘතීන් අනුගමනය කිරීමට පෙර ගී කාව්‍ය, මහා කාව්‍ය, සන්දේශ කාව්‍ය, ඛණ්ඩ කාව්‍ය, සහ බණකතා ලියැවුණු යුගය සිංහල සාහිත්‍යයේ පුරාතන අවධිය වශයෙනුත් 19 හා 20 වන සියවස්වලින් ඇරඹෙන බටහිර සාහිත්‍යාකෘති අනුගමනය කෙරුණු යුගය සිංහල සාහිත්‍යයේ නූතන අවධිය වශයෙනුත් විචාරකයන් විසින් හදුනා ගැනේ. ඉපැරණි සිංහල සාහිත්‍යය එකල රාජධානිය පැවති නගරය අනුව යුග වලට බෙදා දක්වනු ලැබේ.
නූතන සිංහල සාහිත්‍යය ඇතිවීමට යටත් විජිත යුගයේ බලපෑම් තුළ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය කෘති පරිශීලනය කිරීමත්, ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරී ව්‍යාපාරය සහ ඊට ප්‍රතිචාරයක් වූ සිංහල-බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරයත් දැඩි ව බල පා තිබේ. කෙසේනමුත් නූතන සිංහල සාහිත්‍යය ජාතක කතා, බණ කතා සහ පැරණි සිංහල කාව්‍ය ඇතුලු ඉපැරණි සාහිත්‍යයේ දිගුවක් ලෙස ද සැලකිය හැකි ය. සිංහල නවකතාවේ ආදිතමයන් අතර පියදාස සිරිසේන, ඩබ්ලිවු. ඒ. සිල්වා, මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ ආදීහු කැපී පෙනෙති. ගුණදාස අමරසේකර, ජී. බී. සේනානායක, කේ. ජයතිලක, සයිමන් නවගත්තේගම සහ ටෙනිසන් පෙරේරා එය තවදුරටත් දියුණු කළෝ වෙති. සිංහල සාහිත්‍යයේ පළමු නූතන නවකතාව ලෙසින් සැලකෙන්නේ ඒ. සයිමන් ද සිල්වා ලියූ මීනා ය. මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ, ඩබ්ලිවු ඒ. සිල්වා, හේමපාල මුනිදාස සිංහල කෙටිකතාවේ මුල්කාලීනයෝ ය.
පළමු සිංහල කෙටිකතාව ලෙසින් සැලකෙන්නේ ද මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ ලියූ ගැහැනියක් කෙටිකතා සංග්‍රහයයි. ජී. බී. සේනානායක, කේ. ජයතිලක, ඒ. වී. සුරවීර, පියසීලී විජේමාන්න, දයාසේන ගුණසිංහ, කීර්ති වැලිසර, ජයතිලක කම්මැල්ලවීර, අජිත් තිලකසේන, කේ. කේ. සමන් කුමාර පසුකාලීන කෙටිකතා රචකයන් අතර කැපී පෙනෙති. ජී.බී. සේනානායක සහ සිරි ගුනසිංහ නිදහස් පද්‍ය සම්ප්‍රදාය අරඹමින් සිංහල කවියේ නව ගමන්මගක් සනිටුහන් කළෝ වන අතර ගුණදාස අමරසේකර, මහගමසේකර, පරාක්‍රම කොඩිතුවක්කු වැන්නෝ ද එහි නව්‍ය අත්හදාබැලීම් කරමින් ප්‍රචලිත කළෝ වෙති.
වත්මන් යුගයේ ඉපැරණි සාහිත්‍යාකෘති යොදාගැනෙනු දක්නට නොමැති අතර කෙටිකතාව, නවකතාව සහ කවිය වැනි නූතන ආකෘතීන් පමණක් සිංහල සාහිත්‍යය තුළ දැකගත හැකි ය. ගෝලීය වශයෙන් ප්‍රබල සාහිත්‍යයක් බවට පත් ව නො තිබුණ ද, සිංහල සාහිත්‍යකරුවන් සිය ඉපැරණි සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යයෙන් මෙන් ම නවීන බටහිර සාහිත්‍යය ප්‍රවණතාවන්හි ආභාසය ද ලබමින් ඉදිරියට ගමන් කර ඇත.
පුරාතන අවධිය
මහින්දාගමනයත් සමග බ්‍රාහ්මී අක්ෂර මාලාව ලැබීමත් සමග ක්‍රි. පූ. 3 වන සියවසේ දී ලේඛන කලාවේ ආරම්භය සිදුවිය. මේ කාලවල ලෙන් පූජා කිරීමේ දී ඒවායේ කටාරම්වල එම පූජා කළ අය ගැන කර ඇති සදහන් මුල් ම ලේඛන ලෙස දැක්විය හැකි ය. පසුව ලේඛනය තවදුරටත් දියුණු වීමත් සමග පුස්කොල පොත්වල රචනා කිරීම ඇරඹුණි. මුල් ම ග්‍රන්ථාගත සිංහල ලේඛන වශයෙන් සැලකිය හැක්කේ මගධ බසින් තිබූ බුද්ධ ධර්මයට ලක්දිව ධර්මාචාර්යවරුන් විසින් ක්‍රි. පූ. 1වන සියවසේ දී හෙළ බසින් ලියූ අටුවාවන් ය. “මගධ බසින් වැටෙමින් ආ බුදු කැලි අටුවා හෙළදිව් ඇජුරො හෙළ බසින් තුබූහ” යනුවෙන් දම්පියා අටුවා ගැටපදයේ පැවසීමෙන් මේ බව සනාථ වේ. කෙසේනමුත් ක්‍රි. ව. 5වන සියවසේ දී බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසින් එවක ජාත්‍යයන්තර භාෂාවක් වූ පාලි භාෂාවට මේ අටුවා පෙරළීමත් සමග මෙම සාහිත්‍යය අභාවයට ගියේ ය.
පැරණි සිංහල සාහිත්‍යය පිළිබදව සදහන් කිරීමේ දී රසවත් කථාන්දර යන නූතන අර්ථයට වෙනස් ව සියලුම ආකාරයේ ලේඛන හැදින්වීමට එය යොදාගනු පෙනේ. එනම් අර්ථ ව්‍යාඛ්‍යාන, වංශකථා වැනි රසයක් ලබා දීම අරමුණු කර නොගත් ලේඛන ද ඇතුළත් කරගනිමින් ඒ භාවිත වන බැවිනි. කෙසේනමුත් මෙම වර්ගවලට අයත් කෘති ද සාහිත්‍ය කෘති නොවන බව පවසමින් මුලුමනින් ම බැහැර කළ නොහැක්කේ මෙවැනි ඇතැම් කෘති, විශේෂයෙන් ම වංශකථා වැනි ෂානර රස නිෂ්පත්තිය ද සිදුකරන බව පෙනෙන හෙයිනි.
පුරාතන සිංහල සාහිත්‍යය, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජධානිවලට සමගාමීව එම සාහිත්‍යය කෘති රචනා වූ යුගයේ පැවති රාජධානියේ නමින් නම් කර අධ්‍යයනය කරනු ලැබේ. එනම් අනුරාධපුරය, පොළොන්නරුව, දඹදෙණිය, කුරුණෑගල, ගම්පොල, කෝට්ටේ, මහනුවර යුගය ආදි ලෙස යි. මීට අමතර ව මාතර සාහිත්‍ය යුගය යනුවෙන් ද යුගයක් සමහරු හදුනා ගනිති. එහෙත් මාතර රාජධානියක් වශයෙන් නොපැවතුණි. එකල පැවති සිංහල රාජධානිය වූයේ ද මහනුවර යි. ඇතැම්විට සීතාවක යුගය වශයෙන් ද කෝට්ටේ යුගයෙන් පසු යුගයක් හදුනා ගැනේ.
අනුරාධපුර යුගය
ක්‍රි. පූ. 3 වන සියවසේ දී මහින්දාගමනයත් සමග ලේඛන කලාව දියුණුවට පත්වීමත් සිංහල ජනතාව බුදුදහම වැළදගැනීමත් මෙරට සාහිත්‍යය බිහිවීමට මුල් වූ සාධකය ලෙස හදුනාගත හැකි ය. පැරණි සිංහල සාහිත්‍යයෙහි ගද්‍ය හා පද්‍ය සෑම නිර්මාණයක් ම පාහේ බුද්ධ චරිතය හෝ බුද්ධ ධර්මය ආශ්‍රිත කරුණු හා කථාවස්තු විෂය කරගෙන තිබේ. “පෙදෙන් බුදු සිරිතැ - බසින් වත් සිරිත් ඈ
පද යුතු බසින් නළු ඈ - අනතුරු ලකුණු දක්වම්” යනුවෙන් කාව්‍යයට වස්තු විෂය විය යුත්තේ බුද්ධ චරිතය බවට සියබස්ලකරෙහි පනවා තිබීමත්, සාහිත්‍යයෙහි නියුතු බහුතරය බෞද්ධ භික්ෂූන් හෝ ධර්මට ඇසුරු කළ ගිහි වියතුන් වීමත් මෙයට හේතුවිය.
පොළොන්නරු යුගය
පොළොන්නරු යුගයේ රචිත සාහිත්‍යය කෘති අතර අමාවතුර, මුවදෙව්දාවත, සසදාවත, සද ලකුණ පෙන්වා දිය හැකි ය. ගුරුළුගෝමීන් විසින් රචිත අමාවතුර පොළොන්නරු යුගයෙන් ඉක්බිතිව ම පැමිණෙන යුගය වන දඹදෙණි යුගයේ රචනා වූ ලෙස ද ඇතැම් වියත්තු සලකති.
දඹදෙණි යුගය
දඹදෙණි යුගයේ රචිත සාහිත්‍ය කෘති අතර දඹදෙණියේ දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමන් විසින් කුස ජාතකය ඇසුරෙන් රචිත කව් සිළුමිණ වැනි පද්‍ය ග්‍රන්ථ සහ ධර්මසේන හිමි විසින් රචිත සද්ධර්මරත්නාවලිය, බුද්ධපුත්‍ර හිමි විසින් රචිත පූජාවලිය සහ විද්‍යාචක්‍රවර්ති විසින් රචිත බුත්සරණ, දම්සරණ, සඟසරණ යන ගද්‍ය ග්‍රන්ථ දැක්විය හැකි ය.
කුරුණෑගල යුගය
කුරුණෑගල යුගයේ දී පාලි ජාතකට්ඨකථාව ඇසුරින් බුදුන්වහන්සේගේ පූර්ව ජන්ම කථා 547ක් ඇතුළත් කරමින් පන්සිය පනස් ජාතක පොත රචනා විය. බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ විශිෂ්ට ගද්‍ය ග්‍රන්ථයක් ලෙස සැලකෙන මෙය කතුමඩුල්ලක් විසින් රචනා විය. මෙහි නිධාන කථා, වර්තමාන කථා, අතීත කථා, ගාථා සමෝධාන යන අංගවලින් යුතු පොදු ආකෘතියක් අනුගමනය කර තිබේ. ඇතැම් කථා සංස්කෘත තත්සම වචන බහුල සංකීර්ණ භාෂාවකින් ලියැවී ඇත.
ධර්ම ප්‍රසංගිනී විසින් ලියැවුණු දළදා සිරිත ද මෙකල ලියැවුණු ගද්‍ය සාහිත්‍ය කෘතියකි.
ගම්පොල යුගය
දේවරක්ඛිත ජයබාහු හිමි විසින් රචිත සද්ධර්මාලංකාරය මෙන් ම කර්තෘ අඥාත වන තිසර හා මයුර යන සන්දේශ කාව්‍ය දෙක ද  මෙම යුගයේ රචිත සාහිත්‍යය කෘති අතර වේ. මීට පෙර සිංහල කවිය සිය ආකෘතිය ලෙස හෙළ ගීය යොදාගත්තත් මෙකල එය සිව්පදයට හැරීම සිදුවිය. සන්දේශ කාව්‍යයේ ආරම්භය ද මෙකල සිදුවිය. සිංහල සාහිත්‍යයේ මුල් ම සන්දේශ කාව්‍යය මයුරය ද, නැතිනම් තිසරය ද යන්න ගැන විද්වතුන් අතර මතභේද වෙයි.
කෝට්ටේ යුගය
ගම්පොළ යුගයේ දී බිහි වූ සිව්පද ආකෘතිය දියුණුවට පත් වීම සිදුවූයේ කෝට්ටේ යුගයේ දී ය. “මෙතෙක් මාත්‍රා ඡන්දසින් බැදුණු සිංහල කවිය” මෙකල “වර්ණ ඡන්දසට සැළකිලි දක්වන්නට වූ” බව බන්දුසේන ගුණසේකර පවසයි. කෝට්ටේ යුගයේ පද්‍යයේ නැගීමක් සිදුවුවත් ගද්‍යයේ නැගීමක් සිදු නොවිණි. සන්දේශ කාව්‍යයේ සිදු වූ නැගීම හේතුවෙන් කෝට්ටේ යුගය සන්දේශ කාව්‍යයේ යුගය ලෙස ද හැදින්වෙයි. සිව්පද කාව්‍යය ශීඝ්‍ර ලෙස දියුණු වූයේ ද සන්දේශ කාව්‍ය නිසා ය.
තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමි, වීදාගම මහා මෛත්‍රී හිමි, වෑත්තෑවේ හිමි යන ත්‍රිත්වයේ කවීත්වයෙන් එළිය වු කෝට්ටේ සාහිත්‍යය යුගය පැරණි සිංහල සාහිත්‍යයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙසින් හැදින්වෙයි. තොටගමුවේ රාහුල හිමි විසින් කාව්‍යශේඛරය, පරෙවි සන්දේශය, සැලලිහිණි සන්දේශය යන කාව්‍යයන් ද, වීදාගම මෛත්‍රී හිමි විසින් ලෝවැඩ සගරාව, දහම්ගැට මාලාව, බුදුගුණ අලංකාරය සහ හංස සන්දේශය යන කාව්‍යයන් ද, වෑත්තෑවේ හිමියන් විසින් ගුත්තිල කාව්‍යය ද රචනා කෙරුණි. හංස සන්දේශයේ ඇතැම් පිටපත්වල එන පද්‍යයක් නිදසුන් කර දක්වමින් එය වීදාගම මෛත්‍රී හිමියන් විසින් ලියැවෙන්නට ඇති බව මහාචාර්ය බන්දුසේන ගුණසේකර පවසයි. ඉරුගල් කුලතිලක පරිවේණාධිපති හිමියන් විසින් ලියැවුණු කෝකිල සන්දේශය සහ කර්තෘ අවිනිශ්චිත වන ගිරා සන්දේශය, පැරකුම්බා සිරිත, එළු සිලෝ ශතකය මෙකල ලියැවුණු සෙසු කාව්‍ය ග්‍රන්ථ අතර වෙයි.
මහා කාව්‍යයක් වන කාව්‍යශේඛරය සත්තුභක්ත ජාතකය ඇසුරින් ලියැවුණු අතර පරෙවි සන්දේශය චන්ද්‍රවතී කුමරියට සුදුසු සැමියකු ලබා දෙන ලෙස දෙවිනුවර උපුල්වන් දෙවිදුන් අයැදවීම පිණිසත්, සැළලිහිණි සන්දේශය ලෝකනාථා කුමරියට පුත් කුමරකු දෙන ලෙස කැලණියේ විභීෂණ දෙවියන් අයදවමිනුත් රචනා කෙරී ඇත. යාපනයේ සපුමල් කුමරුට යැවූ අස්නක් වන කෝකිල සන්දේශය දිග ම ගමන් මාර්ගයක් සහිත සන්දේශ කාව්‍යය වෙයි. ගුත්තිල කාව්‍ය ඛණ්ඩ කාව්‍යයක් වූ අතර පැරකුම්බා සිරිත විරුද කාව්‍යයක් වෙයි. වීදාගම මෛත්‍රී හිමියන් විසින් එලු අත්තනගලු වංශය වැනි වංශ කතාවක්, ලෝවැඩ සගරාව වැනි උපදේශ කාව්‍යයක්, බුදුගුණ අංලංකාරය වැනි භක්ති කාව්‍යයක්/කථා කාව්‍යයක් සහ දහම්ගැට මාලාව වැනි මාලා කාව්‍යයක් රචනා කරමින් සිංහල සාහිත්‍යයට නවාංග එකතු කරන ලදී. බුදුගුණ අලංකාරය බුත්සරණෙහි එන ගංගාවරෝහණ කථාව ඇසුරින් ද, ලෝවැඩ සගරාව සද්ධම්මොපායන නම් ධර්ම ග්‍රන්ථය ඇසුරින් ද ලියැවී ඇත. ධම්මදින්නාචාර්ය සිද්ධාර්ථ විමලකීර්ති හිමියන් විසින් ලියැවුණු සද්ධර්මරත්නාකරය කෝට්ටේ යුගයේ විශාලත ම ගද්‍ය කෘතිය වෙයි.
මහනුවර යුගය
මහනුවර යුගය අධ්‍යාපනික වශයෙන් ද, ශාසනික වශයෙන් ද පරිහානියක් පෙන්නුම් කළ යුගයක් විය. පැවති විදේශ ආක්‍රමණ සහ අභ්‍යන්තර දේශපාලන වියවුල් ආදිය විසින් ඇති කළ තත්ත්වය මෙයට හේතු විය. කෙසේනමුත් අසරණ සරණ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හිමියන් විසින් ඇති කළ ශාසනික පුනරුදයෙන් පසු ශාස්ත්‍රීය ප්‍රබෝධයක් ද ඇති විය. එබැවින් ඇතැමුන් වැලිවිට සරණංකර හිමිට පූර්ව යුගය හෙවත් මහනුවර යුගයේ පූර්වභාගය ලෙස සහ මහනුවර යුගයේ අපරභාගය හෙවත් වැලිවිට සරණංකර සමය (එනම් ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජ සමයේ සිට ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ සමය දක්වා කාලය) ලෙස මහනුවර යුගය ද අවධි දෙකකට බෙදා අධ්‍යයනය කරනු දැකිය හැකි ය. ඇතැම් අය විසින් මාතර යුගය ලෙස හදුනා ගැනෙන්නේ ද මේ මහනුවර පූර්වභාගය යි.
සරණංකර සමයේ දී දෙමල සාහිත්‍යයෙන් සිංහලයට පරිවර්තනය කෙරෙමින් අතුල රජපවත, හරිශ්චන්ද්‍ර කථා කාව්‍ය, සිය බස් මල්දම, රතවතී කථාව, මලේ රජ කතාව වැනි කථා කාව්‍ය රැසක් ම රචනා විය. කිතලගම දේවමිත්ත විසින් ලියැවුණු කිරල සන්දේශය, දික්වැල්ලේ සාමණේර හිමියන් විසින් ලියැවුණු කහකුරුලු සන්දේශය වැනි සන්දේශ කාව්‍ය ද මෙකල කෘති අතර වේ. දෙමල සාහිත්‍යයේ අහම් (විරහ කාව්‍ය) සහ පුරම් (පුරාණ කාව්‍ය) වලින් ආභාසය ලබමින් පිළිවෙළින් ශෘංගාර කාව්‍ය සම්ප්‍රදායයක් සහ ප්‍රශස්ති කාව්‍ය රැසක් ද මෙකල බිහි විය. සබේ විදානේ ලියූ සහබන්දු හටන, දුනුවිල ගජනායක නිලමේ ලියූ දුනුවිල හටන, තල්අරඹේ ලියනප්පු ලියූ කොණ්ඩමාලය ශෘංගාර කාව්‍ය වෙයි. වැලිගල කවිසුන්දර මුදලි ලියූ වඩුග හටන හෙවත් ඇහැලේපොල වර්ණනාව, පාළුවැවේ ධර්මපාල හිමි ලියූ ශ්‍රී වික්‍රම අලංකාරය සහ කර්තෘ අඥාත වන ඉංග්‍රීසි හටන ප්‍රශස්ති හා හටන් කාව්‍ය ලෙස ගත හැකි වෙයි.
මාතර යුගය
මාතර යුගය වෙන ම සාහිත්‍ය යුගයක් ලෙස හදුනා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඇතැම්හු එකග නොවෙති. ඒ සම්ප්‍රදායික ව සිංහල සාහිත්‍යයේ යුග බෙදා දක්වා ඇත්තේ එකල පැවැති රාජධානිය අනුව හෙයිනුත් මාතර රාජධානියක් ව නොපැවති හෙයිනුත් ය. මාතර යුගය වශයෙන් ඇතැමුන් හදුනා ගන්නා වකවානුව අයත් වනුයේ ද මහනුවර රාජධානි සමයට ම ය. එබැවින් ඇතැම්හු මේ යුගයේ නිර්මාණ හා කවීන් ද මහනුවර යුගයෙහි ම ලා (වෙසෙසින් ම මහනුවර යුගයේ මුල් භාගයේ ලා) සලකති. නමුත් මහාචාර්ය බන්දුසේන ගුණසේකරයන් පෙන්වා දෙන පරිදි එකල මාතර ඇතුලු මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ මහනුවර රාජධානියේ පාලන බලයෙන් බැහැර ව විදේශ පාලනයක් යටතේ පැවති හෙයින් සහ ඒ හේතුවෙන් වෙන ම සංස්කෘතික හා දේශපාලන පසුතලයක මාතර සාහිත්‍ය වැඩුණු බැවින් එය වෙන ම සාහිත්‍ය අවධියක් ලෙස හදුනා ගැනීම වැදගත් වෙයි.
ගජමන් නෝනා, පත්තායමේ ලේකම්, සබේ විදානේ, ඇලපාත මුදලි, මිහිරිපැන්නේ ධම්මරතන හිමි, සාළිඇලේ මණිරතන හිමි, තල්අරඹේ ධම්මක්ඛන්ධ හිමි, රූණ හාමිනේ, රංචාගොඩ ළමයා සහ අන්දරේ මෙකල සිටි කවි කිවිදියෝ වෙති. මෙකල හිටිවන කවි බැදීම කෙරෙහි නැඹුරුවක් දැකිය හැකි වූ අතර ඇතැම් පද්‍ය මුඛපරම්පරාවෙන් පැවත එන්නේ ඒ කවි, කවියන් විසින් විවිධ පෞද්ගලික අවස්ථාවල දී පවසන ලද ඒවා වන බැවිනි. එමෙන් ම විවිධ අය වෙත යැවුණු කවියෙන් ලියන ලද පණිවිඩ, ලිපි ආදිය ලෙස ද මෙකල සාහිත්‍ය පවතී. මිහිරිපැන්නේ හිමියන්, ගජමන් නෝනා, ඇලපාත මුදලි, රූණ හාමිනේ, රංචාගොඩ ළමයා වැනි අයගේ කවි මීට නිදසුන් වෙයි. සම්ප්‍රදායික බණ කථා තේමාවලින් මිදී කවීන් සිය පෞද්ගලික ජීවන අත්දැකීම් කවියට වස්තු කර ගනු දැකිය හැක්කේ මේ යුගයේ දී බැවින් නූතන සිංහල කවියේ මුල් බීජ හමුවන්නේ මාතර යුගයේ කවියෙනි. දෙණිපිටියේ නුගරුක වැනුම, වියෝගමාලය, දැඩිතර සෝකමාලය ආදි කාව්‍ය කෘති රචනා කළ ගජමන් නෝනා මෙකල සිටි කවි කිවිදියන් අතරින් වඩාත් ම උසස් කවි හැකියාවක් තිබූ අය ලෙසින් වැජඹෙයි. මෙකල ශෘංගාර කවි බැදීම කෙරෙහි වැඩි රුචියක් දැකි හැකි වූ අතර එය රති සීපද සාහිත්‍යයක් බිහිවීමට හේතු විය. ගජමන් නෝනාගේ සහ ඇලපාත මුදලි ඇතුලු ඇය සමග මෙවැනි සංවාදවල නිරත වූ සෙසු කවිකාර වංශවතුන්ගේ රචනා තුළ මේ දැකිය හැකි ය.
කෙටිකතාව
1860 ගණන්වල සිට 1920 දක්වා කාලය තුළ පුවත්පත්වල සතියකට වරක්, කථාවස්තු නමින් නම් කරන ලදු ව පළ වූ, උපදේශනාත්මක අරමුණු වෙනුවෙන් රචනා වූ කථා සිංහල කෙටිකතාවේ මූල් ම අවස්ථාව ලෙස සැලකිය හැකි ය. මුල් ම සිංහල කෙටිකතා සංග්‍රහය ලෙස සැලකෙන්නේ 1924 දී මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ විසින් පළ කළ ගැහැනියක් කෙටිකතා සංග්‍රහය යි. කලාත්මක ගුණයෙන් යම්තරමතට සාර්ථක නිර්මාණ මේ කෘතියේ ඇතුළත් විය. මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ, හේමපාල මුනිදාස, ඩබ්ලිවු ඒ. සිල්වා සහ ටී. ජී. ඩබ්ලිවු. සිල්වා වැනි කෙටිකතාකරුවෝ දම්දෙසුම් ආදිය අඩුවෙන් යොදාගනිමින් යථාර්ථවාදී ව ජීවිතය අවලෝකනය කරන සහ කලාත්මක බවින් යුතු කෙටිකතා නිර්මාණයට උත්සාහ කළෝ ය. කෙසේනමුත් "අදීනත්වය හා ස්වතන්ත්‍රතාවය අතින් යම්බදු කුසලතා ප්‍රකට කෙරුණේ" මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයන් විසින් යැයි මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ පවසයි. ජී. බී. සේනානායක විසින් ලියන ලදු ව 1945 වසරේ දී පළ වූ දුප්පතුන් නැති ලෝකය කෙටිකතා සංග්‍රහයේ එන වෙසක් පහන කෙටිකතාව ප්‍රථම කලාත්මක සිංහල කෙටිකතාව ලෙස සැලකේ. එඩ්ගා ඇලන් පෝ, ගී ද මෝපසාං, ඇන්ටන් චෙකෝෆ් වැනි ලෝ පතළ නිර්මාණකරුවන්ගේ නිර්මාණවලින් ආභාසයක් ලබමින් ජී. බී සේනානයක, මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ, ගුණදාස අමරසේකර යන කෙටිකතාකරුවෝ සිංහල කෙටිකතාව තවදුරටත් පෝෂණය කළෝ ය.
නවකතාව
මෙරටට මුද්‍රණ ශිල්පය හදුන්වා දීම සහ ක්‍රිස්තියානි ධර්ම ප්‍රචාරකයන් විසින් මුද්‍රිත පොතපත ප්‍රචලිත කිරීම බණමඩුවේ දී කතාවකට සවන් දුන් සම්ප්‍රදායෙන් මිදී පොත් කියවීමේ සම්ප්‍රදායක් මෙරට ඇති කිරීමට හේතු වූ අතර මුල්කාලීන පුවත්පත් නූතන ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍ය ප්‍රචලිත කිරීමේ මූලික කාර්යභාරයක් ඉටු කළේ ය. මුල්වරට සිංහල ගද්‍යයේ නූතන ලක්ෂණ පිළිබිඹු වූයේ අයිසෙක් ද සිල්වා දේවගැතිතුමන් ලියූ වාසනාවන්ත පවුල හා කාලකණ්ණි පවුල (1888) නම් ප්‍රබන්ධයෙනි. කෙසේනමුත් පළමු සිංහල නවකතාව ලෙස සැලකෙන්නේ ඒ. සයිමන් ද සිල්වා ලියූ මීනා (1905) ය. ඒ එහි එන චරිත නිරූපණය හේතුවෙනි. බටහිර අධ‍්‍යාපනය හේතුවෙන් බටහිර නවකතාවල ඇසුර ලැබූ ලේඛකයෝ බටහිර අද්භූත (රොමැන්ටික්/අරුමැසි) කතාවල ආභාසය ලබමින් අද්භූත කතා සහ ප්‍රේම කතා රචනා කිරීම සිංහල නවකතාවේ මූලාරම්භය ලෙස දැකිය හැකි ය. බෙන්තොට ඇල්බට් සිල්වා, පියදාස සිරිසේන, ඩබ්ලිවු ඒ. සිල්වා වැනි ලේඛකයන් නිදසුන් වශයෙන් දැක්විය හැකි ය. 1944 දී පළ වූ මාර්ටින් වික්‍රමසිංහගේ ගම්පෙරළිය සිංහල නවකතාවේ සන්ධිස්ථානයක් විය. ඒ එය කලාත්මක නවකතාවක් මෙන් ම සමාජ පෙරළිය උසස් ලෙස නිරූපණය කිරීමක් ද වූ බැවිනි. සිංහල සාහිත්‍යයේ පළමු කලාත්මක නවකතාව ලෙස සැලකෙන්නේ ද ගම්පෙරළිය යි. ගම්පෙරළියෙන් පසු යථාර්ථවාදී නවකතාව සමග සිංහල සාහිත්‍ය සමග අත්වැල් බැදගත් අතර ගුණදාස අමරසේකර, ජී. බී. සේනානයක, සිරි ගුනසිංහ, එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර, කේ. ජයතිලක, ඇරැව්වල නන්දිමිත්‍ර, ජයසේන ජයකොඩි, එරික් ‍ඉලයප්ආරච්චි, ජයතිලක කම්මැල්ලවීර ද මේ මග ම ගමන් කළෝ ය. ටෙනිසන් පෙරේරා සහ සයිමන් නවගත්තේගම මායායථාර්ථවාදී රීතිය අනුගමනය කරමින් මේ සම්ප්‍රදාය ඉක්මවා යාමට තැත් කළෝ වෙති. සයිමන් නවගත්තේගමගේ සංසාරාණ්‍යයේ දඩයක්කාරයා වැනි (සුද්දිලාගේ කතාව හැර සෙසු) නවකතා සියල්ල ම ද ටෙනිසන් පෙරේරාගේ බොහෝ නවකතා ද, මොහාන් රාජ් මඩවලගේ කෘති ද මායායථාර්ථවාදය අනුදත් කෘති වෙයි. බොහෝ ලාංකික ලේඛක ලේඛිකාවන් සිය කෘති රචනයේ දී යථාර්ථවාදය ම ගුරුකරගෙන ඇති අතර මායායථාර්ථවාදය හෝ අධියථාර්ථවාදය කෙරෙහි යොමු වී ඇත්තේ අතලොස්සකි. සිංහල සාහිත්‍ය තුළ බිහි වූ මායායථාර්ථවාදී නිර්මාණ එතරම් සාර්ථක වූ බවක් නොපෙනෙන බව මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ පවසයි. කේ. කේ. සමන් කුමාර පවසන පරිදි ලාංකීය ජනවිඥාණය තුළ "මායායථාර්ථවාදයට මුල් සොයා ගවේෂණයේ යෙදුණු පුරෝගාමියා සයිමන් නවගත්තේගම" යි.
නූතන කවිය
සිංහල කවියේ නූතන ලක්ෂණ මුල්වරට පළවූයේ මාතර යුගයේ කවිය වෙතිනි. මාතර යුගයේ කවියෝ මුල්වරට සිය පුද්ගලානුභූති කාව්‍යයට නැගුවෝ ය. ගජමන් නෝනාගේත්, මිහිරිපැන්නේ ධම්මරතන හිමිගේත් ඇතැම් කවි නිදසුන් වේ. එමෙන් ම කවිය ලෞකික ජීවිතයේ සබදතා ආදිය වස්තු විෂය කරගැනීම ද මේ යුගයේ දක්නට හැකිවිය. මාතර යුගයෙන් පසු එළඹෙන කොළඹ යුගයේ දී සිංහල කවිය පැහැදිලි සහ විශිෂ්ට ලෙස නූතන ලක්ෂණ පිළිබිඹු කරන්නට වූයේ එකල කාව්‍යයකරුවන් බටහිර සාහිත්‍යය ප්‍රවණතාවන්හි ආභාසය ලැබූ බැවිනි. නූතන සිංහල කවිය කොළඹ යුගයේ මුල් පරපුර හා දෙවන පරපුර ලෙස වර්ග කර හදුනාගනු ලැබේ. ඇස්. මහින්ද හිමි, ආනන්ද රාජකරුණා, ජී. එච්. පෙරේරා යන අයත් කුමාරතුංග මුනිදාස, රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් වැනි හෙල හවුලේ කවියෝත් කොළඹ යුගයේ යුගයේ පළමු පරපුරට අයත් වෙති.
මෙකල කවියෝ බොහෝදෙනෙක් අධිරාජ්‍යවාදයටත්, යටත් විජිත සමයේ සංස්කෘතික පරිහානියටත් එරෙහි ව කවිය අවියක් කරගත්හ. ඇස්. මහින්ද හිමි අධිරාජ්‍යවාදයට එරෙහි ව දැඩි උද්වේගකර කාව්‍ය රචනා කළේ ය. ඒ අතර ම කුමාරතුංග මුනිදාස, ඇස්. මහින්ද හිමි, ආනන්ද රාජකරුණා වැනි කවියෝ ලාංකීය ළමා සාහිත්‍යයක් ගොඩනැගීම සදහා ද කවිය උපයෝගී කරගත්හ.
මීමන ප්‍රේමතිලක, සාගර පලන්සූරිය, පී. බී. අල්විස් පෙරේරා, විමලරත්න කුමාරගම වැනි කවියන් අයත් වන කොළඹ යුගයේ දෙවන පරපුර වර්ඩ්ස්වත්, ෂෙලී වැනි කවියන් අයත් වූ බටහිර රොමැන්ටික් කාව්‍ය ප්‍රවණතාවේ බලපෑම දැඩි ව පෙන්නුම් කළේ ය. ප්‍රේමය සහ ස්වභාව සෞන්දර්ය මොවුන්ගේ සුලබ තේමා විය. දේදුන්න, සුවද, මී වදය, වෙඩිල්ල වැනි මාසික කවි සගරා බිහිවෙමින් කවිය ජනප්‍රිය වෙමින් ආ මෙකල ලියැවුණු බොහෝ කවි සරල, සැහැල්ලු, සුන්දර රචනා විය. සිංහල කවිය බහුජන වින්දන මාධ්‍යයක් කිරීමට මෙය හේතු විය. එමෙන් ම ඔවුහු මින් පෙර කවියට වස්තු විෂය නොවූ පොදුජන චරිත විෂය කරගනිමින් සිංහල කවියට නව වස්තු විෂයන් හදුන්වා දුන්හ. මෙවැනි ඇතැම් රචනා විසින් පීඩිත පන්තියේ ජීවිත ද විවරණය කෙරුණි. නිදසුන් ලෙස විමලරත්න කුමාරගමගේ රචනා සහ පී. බී. අල්විස් පෙරේරාගේ ඇතැම් රචනා දැක්විය හැකි ය.
ජනප්‍රිය සාහිත්‍යය
ජනප්‍රිය සාහිත්‍යය (genre fiction) වශයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ජීවිතය පිළිබඳ ගැඹුරු අරුත් මතුකිරීමට, තියුණු සමාජ දේශපාලනික කියවීම් සිදුකිරීම වෙනුවට බොහෝවිට පාඨකයාට සරළ විනෝදාස්වාදයක්, කතා රසයක් ලබාදීමේ අරමුණින් ලියැවෙන කතාවන් ය. නිදසුන් ලෙස ආදර කතා (romance), රහස් පරීක්ෂක කතා (detective fiction), අබිරහස් කතා (mystry), භීම කතා (horror), ත්‍රාසකථාව (thriller), විද්‍යා ප්‍රබන්ධය (science fiction) සහ සමපේක්ෂණාත්මක ප්‍රබන්ධය (speculative fiction) දැක්විය හැකි ය. මෙලෙස කිසියම් එක් රසයක් මුඛ්‍ය කරගත් උප දහරා ලෙස වෙන් ව පැවතීම මෙම සාහිත්‍යයේ ගුණාංගයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රිය කතාවේ මුල්කාලීන පුරෝගාමියා වන්නේ රහස් පරීක්ෂක හා මාරක කතා රාශියක් රචනා කළ ඩීමන් ආනන්දයන් ය. ආදර කතාව ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රිය සාහිත්‍යයේ විශාල පාඨක ප්‍රසාදයක් දිනාගත් උප ශානරයක් වන අතර කරුණාසේන ජයලත්, සුජීව ප්‍රසන්න ආරච්චි, මොහාන් රාජ් මඩවල, එඩ්වඩ් මල්ලවආරච්චි, චන්දි කොඩිකාර, සුජීව රත්සර මද්දුම ආරච්චි, දර්ශනා ශම්මි, ගංගා ෂයිනි ගමගේ මෙහි ලා කැපී පෙනෙන ලේඛක ලේඛිකාවෝ වෙති. එමෙන් ම මෑත යුගයේ සිංහල සාහිත්‍යය තුළ විද්‍යා ප්‍රබන්ධය ද නැගී එන සාහිත්‍යාංගයක් බවට පත් වි ඇති අතර එහි ලා දමිත නිපුණජිත්, සුසිත රුවන්, අයෝධ්‍යා සොනාලි, මනෝජ් ප්‍රසන්න රත්නායක කැපී පෙනෙන ලේඛක ලේඛිකාවෝ වෙති.
යොවුන් සාහිත්‍යය සහ ළමා සාහිත්‍යය
කුඩා ළමුන්, එනම් වයස අවුරුදු 12න් පහළ පිරිස් ඉළක්ක කරගනිමින් ලියැවෙන කතාන්දර ළමා සාහිත්‍යයට අයත් වන අතර ලංකාවේ මෙහි කැපී පෙනෙන ලේඛිකාව වන්නේ ළමා කතාන්දර රැසක් ම රචනා කළ සිබිල් වෙත්තසිංහයන් ය. ඇය විසින් රචිත "කුඩ හොරා" ළමා කතාව ජාත්‍යයන්තර සම්මානයට පවා පාත්‍ර විය. එමෙන් ම මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ, ජී. බී. සේනානායක, කේ. කේ. සමන් කුමාර වැනි ප්‍රධාන දහරාවේ ලේඛකයන් විසින් ද ළමා කතා රචනා වී ඇත. මෑත යුගයේ මෙහි කැපී පෙනෙන ලේඛිකාවක් වන්නේ ජානකී සූරියආරච්චි ය.
නවයොවුන් පාඨකයන් එනම් වයස 12ත් 18ත් අතර පිරිස් ඉළක්ක කරගනිමින් රචනා වන ප්‍රබන්ධ යොවුන් සාහිත්‍යය (young adult fiction) යනුවෙන් හැඳින්වෙන අතර ශ්‍රී ලංකාවේ යොවුන් සාහිත්‍යය කෘති ලෙස මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයන්ගේ මඩොල්දූව, පීටර් පෙරේරා පියතුමන්ගේ පාලු දූපත, කුලසේන ෆොන්සේකාගේ තුන් යහළු වික්‍රමය සහ ආරියනන්ද දොඹගහවත්තගේ බෙරගල කන්දේ නිධානය වැනි කෘති හඳුනාගත හැකි ය.
ආශ්‍රිත නාමාවලිය
ප්‍රවර්ගය:සිංහල සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ගය:සිංහල සංස්කෘතිය ප්‍රවර්ගය:සිංහල පොත් ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍ය ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය
ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටය
ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටය අප පෘථිවියට ආලෝක වර්ෂ මිලියන 2.5 ක් දුරින් පිහිටි ඇන්ඩ්‍රොමීඩා තාරකා මණ්ඩලයට අයත් සර්පිලාකාර චක්‍රාවාටයකි. මෙය Messier 31 නැතහොත් M31 ලෙසද මූල ග්‍රන්ථ වල මහා ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටය ලෙසද දක්වා ඇත. අප පෘථිවිය අයත් චක්‍රාවාටය වන ' ක්ෂීරපථය' ට වඩාත් සමීපයෙන් පිහිටි සර්පිලාකාර චක්‍රාවාටය මෙය වුවත් සමීපතම චක්‍රාවාටය මෙය නොවේ. පුරාණ ග්‍රීක කතන්දර වල සඳහන් වන ඇන්ඩ්‍රොමීඩා කුමරිය නමින් හඳුන්වා අති මෙම චක්‍රාවාටය නම් කර අත්තේ අහසේ අපහට පෙනීයන පෙදෙස එනම් ඇන්ඩ්‍රොමීඩා තාරකා රාශියට අනුවයි. ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටය, ක්ෂීරපථය හා Triangulum අතුළු තවත් කුඩා මන්දාකිණි 30කින් පමන සමන්විත ස්තානීය කන්ඩායමට (Local group) හි විශාලතම මන්දාකිණියද වේ. මෙය විශාල වුවත් මෑතකාලීන සොයාගෑනීම් වලට අනුව අඳුරු පදාර්ථ (Dark Matter) ප්‍රමාණය ක්ෂීරපථයට සාපේක්ෂව අඩු ප්‍රතිශතයක් ගන්නා බැවින් ක්ෂීරපථයස්කන්ධයෙන් වැඩි බව ප්‍රකාශ වේ. Spitzer දුරේක්ශය මගින් 2006 වසරේ ලබාගත් වාර්තා වලට අනුව ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටයහි තාරකා ට්‍රිලියන 1 ක් (1012) දරන අතර එය අවම වශයෙන් අප මන්දාකිණියේ අඩංගු වන අපේක්ෂිත තාරකා ප්‍රමානය වන (200-400 බිලියන ) මෙන් දෙගුනයකි.
දෘශ්‍ය විශාලත්වය (apparent magnitude) 3.4 ක් වන M31 දීප්තිමත්ම Messier ආකාශ වස්තු වලින් එකක් වන බවින්, සඳ නැති රාත්ත්‍රියකදී වූවත් අලෝකය දූෂණයට ලක්වූ ප්‍රදේශයන්හී දී පවා පියවි ඇසට දක්නට හැක. සඳ මෙන් හය ගුණයක් පමන විශාලත්වයකින් යුතුව දුරේක්ශ ගත කල හකි මෙහි පියවි අසට හා දෙනෙතියට හසුවන්නේ දීප්ති තීව්‍රතාවයෙන් වැඩි මධ්‍ය ප්‍රදේශය පමනි.
නිරීක්ෂණ ඉතිහාසය
පර්සියානු තාරකා විද්‍යාඤ අබ්දුල් අල්-රහමාන් අල්-සුෆි - ("Abd al-Rahman al-Sufi"), "Book of Fixed Stars" පිලිඹඳ වූ ග්‍රන්ථයෙහි ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව කුඩා වලාවක් ("small cloud") ලෙස දක්වා ඇත. මෙම කාලය තුල තාරකා සිතියම් වලද මෙය හඳුන්වා දී අත්තේ "Little Cloud" ලෙස වේ. ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව පිලිඹ්ඳව දුරේක්ශීය නීරීක්ෂණ පදනම් කොට ගත් සවිස්තරය 1612 දී "Simon Marius" විසින් ඉඩිරිපත් කෙරිණි. 1764 දී "charles Messier" විසින් මෙය M31 ලෙස නාමාවලි ගත කරන ලදි.එබැවින් සාවද්‍ය ලෙස ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව සොයා ගනු ලබූයේ ඔහු විසින්යැයි සලකන ලද්දේ Al-sfi ගේ ඉහත සොයා ගැනීම නොසලකා හරිමිනි. 1785 දි තාරකා විද්‍යාඤ William Hersebel  මෙහි මධ්‍ය කාලාපයේ ඇති දුර්වල රතු පැහැයක් නීරීක්ශණය කලේය. ඔහු විශ්වාස කල අන්දමට M31,මහා නිහාරිකාවට (Great Nebula) ආසන්නව වූ අතර එහි විශාලත්වය අනුව Sirius තාරකාවට වඩා 2000 ගුනයකට නොවැඩි දුරකින් පිහිටියේ යයි නිගමනය කළේය.
1864 දී William Huggins විසින් M31 හි වර්ණාවලිය නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් සොයා ගනු ලැබූයේ M31 වායුමය නිහාරිකාවට වඩා වෙනස් බවයි. වස්තුවේ රසායනික ව්‍යුහය හඳුනා ගැනීමට උපකාර වන අඳුරු අවශෝශණ රේඛා සම්ඟ අධිස්ථාපනයෙන් M31 සංගතික සංගණනයක් පෙන්නුම් කලේය. ඇන්ඩ්‍රොමීඩා නිහාරිකාවට අයත් වර්ණාවලි අතිශය ලෙස තනි තාරකාවකට අයත් වර්ණාවලියකට සමාන විය. මෙමඟින් M31 නිහාරිකාවට තාරීය ස්වභාවයක් පවතී යයි නිගමනයකට එලඹීය. 1885 දී ඇන්ඩ්‍රොමීඩා තුලින් සුපිරිනෝවාවක් දිස්වී ඇත. මෙය මන්දාකිණිය තුලින් පලමු වරට නිරීක්ශණය වූවකි. එම කාල වකවානුව තුල M31 අපට ආසන්නතම මන්දාකිණිය ලෙස සැලකූ බවද දුර්වල දීප්තියකින් යුක්ත වූ මෙම අවස්ථාව සුපිරිනෝවාවක් නොව නෝවාවක් ලෙස "Nova 1885" හඳුන්වන ලදි.
විශ්ව දූපත.
ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව තාරකා මණ්ඩල පිලිබඳ අධ්‍යනයේදී ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. ක්ෂීර පථයට ආසන්නතම මන්දාකිණිය නොවූවත්, එය ආසන්නතම "සර්පිලාකාර" මන්දාකිණිය ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව වීම මෙයට හේතුවයි. ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව මධ්‍ය ප්‍රදේශයේ ඇති තාරකා පිලිබඳ ප්‍රථම වරට ඉදිරිපත් කළේ 1943 දී වෝල්ටර් බේඩේ (Walter Baade) විසිනි. සිදුකල නිරීක්ෂණයන් පදනම් කර ගනිමින්, මන්දාකිණිය තුල වෙන් වෙන් ව, පවතින තාරකා ගහනයක් 2ක් පැහැදිලිව දකින්නට ඔහුට හැකි විය. ඒවා එම තාරකා ගහන වල (Metallicity) හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් හැර වස්තුවක පදාර්ථ නිමැවී ඇති රසායනික මූලද්‍රව්‍ය වල අනුපාතය, මත පලමු ආකාර මණ්ඩලයට (Disk type 1) අයත් නොමේරූ, අති ප්‍රවේග තාරකා සහ දෙවන ආකාර නෙරීමකට (Bulge type 11) අයත් වයස්ගත රතු තාරකාවන් බවට පැහැදිලි කර නම් කළේ ය. පසුව මෙම නාමකරණය ක්ෂීරපථය තුල හා පිටත තාරකා නාමකරණ ක්‍රියාවලියටද සම්මත කර ගැනිණි. ( මෙම වෙන්ව පවතින තාරකා ගහන ද්විත්වයෙහි පැවැතීම පිලිබඳ මෙයට ඉහත ජෑන් ඌට්ස් ඌට්ස් විසින්ද සඳහන් කර ඇත.) තවද ආචාර්ය බේඩේ විසින් සීපස් විචල්‍යයත් ආකාර 2ක් පවතින බවත් මේ හේතුවෙන් M31 ට ඇති දුරෙහි දෙගුණ වීමක් සිදුවිය හැකි බවද සොයා ගන්නා ලදි. මෙම කල්පිතය මුළු මහත් විශ්වයටම අදාල බවද ඉදිරිපත් කළේය. මෙම කල්පිතය මුළු මහත් විශ්වයට ම අදාල බවද ඉදිරිපත් කළේය.
1950 දී ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවේ විකිරණ විමෝචන (රේඩියෝ තරංග ),හෙන්බරි බ්‍රවුන් සහ සෙරිල් හෙසර්ඩ් විසින් බෑන්ක් කාලගුණ පරීක්ෂණාගාරයේ අඩි 218 චලන දුරේක්ෂය ( 218 - ft Transit Telescope) මගින් අනාවරණය කර ගන්නා ලදි. (මෙයට ඉහත නිරීක්ෂණ රේඩියෝ විකිරණ තාරකා විද්‍යාවේ පුරෝගාමී ග්‍රෝට් රොබර්ට් - 1940 විසින් ලබා ගැනිණි.) නමුත් මෙම සොයා ගැනීමද අවිනිශ්චිත තත්වයේ පැවතියේය. ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවේ පලමු රේඩියෝ විකිරණ අනුරූපණ සිතියම් 1950 දී ජෝන් බැඩ්වින් සහ පිරිස විසින් කේම්බ්‍රිජ් තාරකා විද්‍යාඥ සමාගම තුලදී ලබා ගත්තේය. මෙයින් පසුව මන්දාකිණියේ මධ්‍ය (core) 2c 56 ලෙස රේඩියෝ තාරකා විද්‍යා නාමාවලියේ නම් කරන ලදි. ඇන්ඩ්‍රොමීඩික මන්දාකිණිය තුලින් සොයා ගත් පලමු ග්‍රහලෝකය 2009 දී සොයා ගන්නා ලදි. මෙම ග්‍රහලොව සොයා ගැනීමට microlensing තාක්ෂණ ක්‍රමය, එනම්, සුවිශාල වස්තූන් මගින් ආලෝකයේ සිදුවන වික්ෂේපණය තාක්ෂණ ක්‍රමය උපයෝගී කර ගැනුණි.
මෑත කාලීන දුර ගණනයන්
ඇන්ඩ්‍රොමීඩා මන්දාකිණියට ඇති දුර මැනීමට අවම වශයෙන් එකිනෙකට වෙනස් තාක්ෂණික ක්‍රම 4 ක් පමන යොදාගෙන ඇත. 2003 දී අධෝරක්ත කිරණ පෘෂ්ථි උච්ඡාව මගින් ද, 2001 දී, (metallicity corrections) භාවිතයෙන්ද මෙගා අලෝක වර්ශ 2.57 ± 0.06 බව සාධනය කරන ලදි. සීපස් විචල්‍ය ක්‍රමය භාවිතයෙන් එය මෙගා අලෝක වර්ශ 2.51±0.13 බව 2004 දී අනාවරණය කෙරිනි. 2005 වර්ශයෙදී අභ්‍යවකාශය  අධ්‍යතනය පිළිබඳව කතලොඑනියානු   ආයතනය (CSIC, Institute for Space Studies of Catalonia (IEEC)) හි තාරකා විද්‍යාඤයින් පිරිසක්  Eclipsing binary star (ග්‍රහණය වන තරු ද්විත්වයක්) ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව තුල නිරීක්ෂණය කර ඇත. මෙම ද්විත්ව තාරකාව M31VJ00443799+4129236 ලෙසින් නම් කෙරිණි. එය දීප්තිමත් උණුසුම් නිල තාරකා දෙකකින් ( O සහ B වර්ගයෙන්) නිර්මාණය වුවකි. මෙම යුගලය සෑම දින 3.54969 කට වරක් ග්‍රහණයට ලක්වන අතර විද්‍යාඤයින් විසින් එම තාරකා වල ප්‍රමාණය ගණනය කරන ලදී. ප්‍රමාණය සහ උෂ්ණත්වය මත පදනම්ව ඒවායේ නිරපේක්ෂ විශාලත්වය ගණනය කෙරිණි. දෘශ්‍ය සහ නිරපේක්ෂ විශාලත්වය දන්නා විට එමගින් එම තාරකා වලට ඇති දුර ව්‍යුත්පන්න කරගත හැක. මෙම තාරකා ද්විත්වය මෙගා ආලෝක වර්ෂ 2.52 ± 0.14 (770 ± 43 kpc) දුරින් පිහිටන බවත්, ඇන්ඩ්‍රොමීඩා මන්දාකිණිය මෙගා ආලෝක වර්ෂ 2.5  (770 kpc) දුරින් පිහිටන බවත් නිගමනය කෙරිණි. මෙම ලබාගත් නව අගයන්, පැරණි සීපස් විචල්‍ය ක්‍රමයෙන් ලබාගත් අගයට බොහෝ දුරට සමාන විය.
ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවට තරමක් ලඟින් පිහිටි බැවින් දුර නීර්ණය සඳහා Tip of the Red Giant Branch (TRGB) ක්‍රමයද යොදා ගත හැකි විය. ඇස්තමේන්තු ගත කල අගයන්ට අනුව M31 ට දුර මෙගා ආලෝක වර්ශ 2.56+-0.03 (480+-) බව 2005 දී නිශ්චය කරන ලදී. මෙම සියලු අගයන් සංයුක්ත කොට දැක්වීමෙන් නියම අගය මෙගා ආලෝක වර්ශ 2.54 ± 0.06 (780 ± 18 KPC ) බවට  නිශ්තිතවම දැක්වීය. ඉහත අගය මත පදනම් ව M31 හි විෂ්කම්භය එහි පුළුල්තම ලක්ෂයන් අතර දුර ( විෂ්කම්භය) කිලෝ ආලෝක වර්ශ (141 ± 3 KLY ) බවද වාර්තා ගත කෙරින. ත්‍රිකෝණමිතික ටන්ජන අගයන් වලින්න් ඉදිරිපත් කලවිට M31 අහසේ අංශක 3.18 ක ආනතියක් පෙන්න්වයි.
ආකෘතිය
දෘශ්‍ය ආලෝකය තුල M31 ගේ දර්ශනය මත පදනම්ව de Vaucouleurs sandage වර්ගීකරන ප්ද්ධතිය තුල M31 තුල වර්ග කරනු ලබා ඇත්තේ SA(s)b වර්ගයට අදාලවයි. 2MASS සමීක්ෂණ වාර්තා පෙන්නුම් කරන පරිදි ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව ක්ෂීරපථය පරිදිම දන්ඩාකාර මාධ්‍යක් ඇති සර්පිලාකාර මන්දාකිණියකි. එමෙන්ම දන්ඩාකාරය ඍජුවම එහි අක්ෂය ඔස්සේ පවතින බවත් දක්වා ඇත. 2005 දී තාරකා විද්‍යාඤයින්විසින් දුරේක්ෂය භාවිතා කරමින් තුනී ලෙස විසිරි පවතින තාරකා සැබවින්ම එහි ප්‍රධාන තැටියට අයත් බව සොයා ගැණිනි. එනම් පෙර ගණනය කල විෂ්කම්භයට වඩා ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවේ සර්පිලාකාර තැටිය තුන් ගුණයකින් විශාල වේ. එය විශාල වශයෙන් තාරකා පැතිරුණු තැටියක් බවත් විශාලත්වය අතින් ආලෝක වර්ශ 220 000 (64 000 PC) පමණ වේ.පෙර අගය ආලෝක වර්ශ 70 000 සිට 120 000 දක්වා විය හැකි බව පැවසිය නමුත්, එය නිවැරදි නොවන බව ඉහත කරුණු වලින් මනාව ඔප්පු වේ.
පෘථිවිය සාපේක්ෂව අංශක 77 ක ආනතියකින් ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව පිහිටයි.
වර්ණාවලීක්ෂ අධ්‍යනයන්ට අනුව M31 හි භ්‍රමණ ප්‍රවේගය මාධ්‍යයේ සිට අරයන් අනුව වෙනස් වන බව තහවුරු කරගෙන තිබේ. මාධ්‍යය ආසන්නයේ ප්‍රදේශයේ භ්‍රමණ ප්‍රවේගය තප්පරයට කිලෝ මීටර 225 ක් පමණ ඇති උච්ඡ අවස්ථාවකට පත්විය හැකි අතර ආලෝක වර්ෂ 1300 ක අරයක් තුල මෙම ප්‍රවේගය අවම වශයෙන් තප්පරයට කිලෝ මීටර 50 ක් දක්කවා පහල බැසීමක් විය හැක. අරය ආලෝක වර්ෂ 33000 සිට නැවතත් එකී ප්‍රවේගය උච්ඡතම අවස්ථාවට ළඟා වීමක් සිදුවේ. මෙම ප්‍රවේග ගණනයෙන් න්‍යෂ්ඨික මධ්‍යයේ ස්කන්ධ සාන්ද්‍රණය 6 * 109 M බවට ව්‍යත්පන්න කර තිබේ. මන්දාකිණියේ සමස්ථ ස්කන්ධය රේඛීය ආලෝක වර්ෂ 45000 ක දුරේක්ෂ දක්වා ඉහල යන අතර අරයෙන් ඔබ්බට ක්‍රමයෙන් අඩු වන බව සොයාගෙන තිබේ.
ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවේ සර්පිලාකාර බාහු, H 11 කලාප වලින් මායිම් වන අතර පුළුල් ලෙස පැතිරුනත් තදින් එකිනෙකා හා බැඳීපවතින ආකාරයක් පෙන්වයි. මෙම සර්පිලාකාර බාහු දක්ශිණාවර්තව පවතින බව නිරවද්‍ය අණුරූපන පෙන්වා දෙයි. තවද අලෝක වර්ෂ 13000 කින් පමණ එකිනෙකාට ඈත්ව පිහිටි නමුත් එකට ඈඳුනු මධ්‍යයෙන් ආලෝක වර්ෂ 1600 ක් පමන දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම සර්පිලාකාර ආකාරයට හේතුව වශයෙන් තරකා විද්‍යාඤයින් ඉදිරිපත් කරන්නේ M32 සමඟ සිදුවන අන්තර් ක්‍රියාවලියයි. මෙහි උදාසීන හයිඩ්‍රිජන් වලාවන්ගේ විස්ථාපන මගින් පැහදිලිව විස්තර කල හැක.
2005 වසරේදී තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් නව වර්ගයේ තාරකා පොකුරක් M31 තුලින් සොයා ගැණුනි. එය තාරකා සියත්-දහසකින් පමන සමන්විත වේ. මෙය ගෝලාකාර තරු පොකුරු ආකාරයෙන් වෙනස් වන්නේ ආලෝක වර්ෂ කීපයක් දුරකට පැතිරුනු ඝණත්වය හේතු කොට ගෙනය.
න්‍යෂ්ඨිය
M31, මධ්‍ය ඝණ සුසංහිත තරු පොකුරකින් සමන්විත වේ. විශාල දුරේක්ෂයකින් නිරීක්ෂණය කිරීමේදී විසිරුණු තරු සහිත නෙරීමක් පෙන්වයි. මෙහි දීප්තිය අතින් ගත් කළ උපරිමයක් ලෙස සැලකිය හැක. 1991 දී ටොඩී ලෝර් හබල් දුරේක්ශය උපයෝගී කොට ගනිමින් ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවේ අහ්‍යන්තරය නිරීක්ශනයට ලක් කලේය. එහිදී අලෝක වර්ෂ 4.9 කින් එකිනෙකාට වෙන්ව පවතින ඝනත්ව ද්විත්වයක් න්‍යශ්ඨිය තුලින් දක්නට ලැබිණි. දීප්තිමත් ඝනත්වය (P1) මන්දාකිණි මධ්‍යයෙන් පිටතට පිහිටා අති අතර ඩිමර ඝනත්වය (P2) මන්දාකිණි මධ්‍යට වැටෙන පරිදි පිහිටා ඇත. තවද P2 තුල 3 - 5 * 107 M පමණ ස්කන්ධයකින් යුත් කළු කුහරයක් පවතින බවද සොයාගෙන ඇත. මෙම නිරීක්ශිත ද්විත්ව න්‍යෂ්ඨිය පැහදිලි කිරීම සඳහා ස්කෝට් ට්‍රිමේන් පහත කල්පිතය ගොඩනගන ලදි. P1 හි ඝනත්වය මධ්‍ය කළු කුහරය වටා පවතින තාරකා තැටියක ප්‍රක්ෂේපනයක් ලෙසද P2 හි ඝනත්වය A වර්ගයට අයත් උනුසුම් වර්ණාවලි තාරකා සමූහයකින්ද සමන්විත වන බව සඳහන් වේ.
පැහැදිලිව, 1968 දී ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව එක්ස් - කිරණ (X-Ray) මගින් අනාවරණය කරගනීමට නොහැකි විය. පසුව ඉහල ආකාශ ගත කල බැලූනයකට එහි එක්ස් - කිරණ අනාවරණය කර ගත හැකි විය.
ඇන්ඩ්‍රොමීඩා මන්දාකිණිය තුලින් එක්ස් - කිරණ ප්‍රභව කීපයක් අනාවරනය විය. රොබින් බර්නාර්ඩ් උප කල්පනය කල ආකාරයට මේවා කළු කුහර බවට පත්වෙමින් තාරකා හෝ නියුට්‍රෝන තාරකාවක් විය හැක. තවඩ ඒවා තුල පිහිටි වායූන් තාපනයට ලක්කර අති විශාල උශ්ණත්වයක් උත්පාදනය කිරීමක් එක්ස් - කිරණ පිට කිරීමක් සිදු කරයි. නියුට්‍රෝන තාරකාවේ සහ කළු කුහර වල වර්ණාවලි සමාන වූවත් ස්කන්ධ වල වෙනසක් මගින් ඒවා හඳුනා ගත හැක. ආසන්න වශයෙන් ගෝලාකාර තාරකා පොකුරු 460 කින් පමන ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව අන්තර්ගතය. මෙයින් ස්කන්ධයෙන් උපරිම ලෙස හඳුනාගෙන අත්තේ Mayall ii නම් තරු පොකුරයි. මෙය ස්තානීය කන්ඩායමට (Local Group) මන්දාකිණි පොකුර තුල පවතින දීප්තියෙන් වඩිම වේ. තවද එය මන්දාකිණි පොකුර තුල පවතින ඩීප්තියෙන් වඩිම තාරකාව වේ. තවද එය තාරකා මිලියන කීපයකින් සමන්විත වන අතර ඔමේගා සෙන්චූරි මෙන් දෙගුනයක දීප්තියෙන් යුක්ත වේ (එය අප ක්ෂීරපථයේ දීප්තියෙන් උපරිම තරු පොකුර ද වේ). මෙම Mayall ii තරු පොකුරු තරු ඝහණ කීපයකින් සමන්විත වන අතර මෙය සාමාන්‍ය ගෝලාකාර ග්‍රහණයකට වඩා උපරිම තාරකා ගණනකින් සමන්විත වේ. එබවින් එය ඇන්ඩ්‍රොමීඩාව විසින් මෙයට ඉහත ගිලගන්නා ලද වාමන මන්දාකිණියක ශේෂ ලෙසද සලකයි.
උපග්‍රහයන්
ක්ෂීරපථය ලෙසම ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවටඩ පරිවාර මන්දාකිණි පවතී. ඒවාට වාමන මන්දාකිණි 14ක් ද ඇතුලත් වේ. හොඳින් අසා පුරුදු M32 හා M110 යනු M31 හි පරිවාර මන්දාකිණි වේ. 2006 වසරේදී සොයාගත් පරිදි පරිවාර මන්දාකිණි 9ක් ඇන්ඩ්‍රොමීඩාවේ මධ්‍ය ඡේදකය ඔස්සේ පිහිටයි.