cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
හරිතාගාර වායු
අයිස් මධ්‍යස්ථ පාදක වුණු සාම්පල සහ වර්තාවල කාලීන CO2 මට්ටම පූර්ව කාර්මික අවධියට ආසන්නම කාලය තුළ මට්ටමට වඩා 100 ppmv විය. ඒ කාලය තුළ මිනිස් බලපෑම නොසලකා හැරිය හැකි තරම් වේ.
හරිතාගාර වායු සහ හරිතාගාර ආචරණය
වායු ගෝලයෙහි හරිතාගාර වායු මගින් ඇති කරනු ලබන අවශෝෂක තිරූවල රටාවන් සහ සුර්යය විකිරණය හා ඉහළයන තාප විකිරණය මගින් ඒව‍ායේ බලපෑම
සුර්යයා ලෝකය පෘතුවි පෘෂ්ඨයට ළගා වන විට එයින් කොටසක් අවශෝෂණය වී පෘථිවි පෘෂ්ඨය උණුසුම් කරනු ලබයි. පෘතුවි පෘෂ්ඨය සුර්යයාගේ පෘෂ්ඨයට වඩා බොහෝ සිසිල් නිසා එමඟින් සුර්යයාට වඩා දිගු තරංග ආයාමයක් සහිතව ශක්තිය විකිරණය කරනු ලබයි. එනම් උපරිමය මයික්‍රෝමිටර් 10 ක් පමණ වු අධෝරක්ත විකිරණ වේ. වා‍යුගෝලය මගින් සුර්යයා මගින් නිකුත් කරන කෙටි කරංග ආයාමයක් සහිත තරංගවලට වඩා පෘථිවිය මඟින් නිකුත් කරන දිගු තරංග ආයාමයක් සහිත තාපය අවශෝෂණය කරනු ලබයි. මෙලෙස අවශෝෂණය කර ගන්නා ශක්තිය මගින් වායු ගෝලය උණුසුම් කරනු ලබන අතර එය පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් නිකුත් කරන සංවේදී වෙනත් තාපයන් මගින්ද උණුසුම් වේ. හරිතාගාර වායු මගින් දිගු තරංග ආයාම සහිත විකිරණ වර්ග අභ්‍යවකාශයේ ඉහළට සහ පෘථිවි පෘෂ්ඨය වෙතටද නිකුත් කරනු ලබයි. මෙලෙස පහලට නිකුත් කරන දිගු තරංග ආයාම සහිත විකිරණ මගින් හරිතා‍ගර ආචරණය ඇති කරනු ලබයි. මෙම යෙදුම ඇතැම් අවස්ථාවලදී මත භේදාත්මක වනුයේ මෙම ක්‍රියාවලිය නියම හරිතාගාරවල උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීමට යොදා ගනු ලබන ක්‍රියාවලිය නොවන බැවිනි.
පෘතුවිය මත ඒවායෙහි බහුලතාවය අනුව වඩාත් සුලභ හරිතාගාර වායුන් නම්
වඩාත්ම ශක්තිමත් හරිතාගාර වායූන් නම්
ඇතැම් වායූන් මගින් යම්කිසි ප්‍රමාණයක හරිතාගාර ආචරණයක් ඇති කරන බවට ප්‍රකාශ කිරීම අපහසු වේ. එසේ වන්නේ හරිතාගාර ආචරණය ඇති වීම වායු වර්ග කිහිපයක එකතුවෙන් සිදු වන බැවිනි. අනෙකුත් හරිතාගාර වායූන් නම් නයිට්‍රික්ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර්හෙක්සාෆ්ලුවොරයිඩ්, හයිඩ්‍රෝෆුලුවොරෝකාබන් සහ ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන් (වැඩිදුර විස්තර සඳහා හරිතාගාර වායු IPCC ලැයිස්තුව බලන්න)
19 වන ශත වර්ෂය අගභාගයේදී සිදු කරන ලද පරීක්ෂණවලින් සොයා ගන්නා ලද්දේ නයිට්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය කර නොගන්නා බවත් කාබන් ඩයෝක්සයිටඩ් වැනි වෙනත් වායූන් අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය කර ගන්නා බවත්ය. 20 වන ශත වර්ෂයේ මුල භාගයේදී සොයා ගන්නා ලද පරිදි ප්‍රධානතම හරිතාගාර වායු පෘථිවියේ උෂ්ණත්වය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නැංවීමට දායක වී ඇත.
හරිතාගාර වායු පිටවීම
ඇන්ටාටිකාවේ අයිස් හරයන්ගෙන් ලබාගත් මිණුම් පෙන්ණුම් කරන පරිදි කාර්මික වායු විමෝචනය ආරම්භයට ඉතා ආසන්න කාලයකදී වායුගෝලීය CO2 ප්‍රමාණය පරිමාව කොටස් දශලක්ෂයකට 280 පමණ විය. (ppm – ඒකක uL/L ලෙසට ඇතැම් විට භාවිතා වන අතර, පරිමා කොටස් දශලක්ෂ්‍යයකට කොටස් ලෙස භාවිතා වේ) එම සාම්පල වලින්ම ලබාගත් දත්ත පෙන්නුම් කරන්නේ ඊට ‍ෙපර වර්ෂ 10000ක පමණ කාලයක් තුල CO2 සාන්ද්‍රනය 260 සිට 280 ppm අතර ප්‍රමාණයේ පැවති බවයි.
ෆොසිල වූ ශාක පත්‍රවල සාක්ෂි අධ්‍යයනයකදී යෝජනා වූයේ වර්ෂ 7000 – 10 000 පමණ පෙර CO2 මට්ටම විශාල වෙනස් වීමක් පෙන්ණුම් කර අතර එය 300 ppm ට වඩා ඉහළ වූ බවය. කෙසේ වෙතත් අනිත් තර්කය වූයේ මෙම සොයා ගැනීම් වල ක්‍රමාංකනය සහ අපවිත්‍රනය යන ප්‍රශ්න, සත්‍යය CO2 විචලතාවය පිළිබඳව ප්‍රශ්නයට වඩා වැඩියෙන් ඉපිල්ලී පෙනෙන බවයි.
කාර්මික විප්ලවය ඇරඹීමෙන් පසු හරිතාගාර වායු වර්ග කිහිපයක්ම වැඩි වීමක් පෙන්නුම් කළ අතර CO2 සාන්ද්‍රණය 100 ppm පමණ වැඩි විය. (280 ppm සිට 380 ppm) ප්‍රථම 50 ppm නැග්ම සිදුවී ඇත්තේ කාර්මික විප්ලවය ආරම්භයේ සිට1973 දක්වා වූ වසර 200 ක කාළය තුළය. ඊළග 50 ppm නැග්ම අවු 33 ක් තුළදී සිදු විය. ඒ 1973 සිට 2006 කාලය තුළය. බොහෝ නිරීක්ෂණයන් අන්තර්ජාල වායුගෝලීය රසායනික නිරීක්ෂණ දත්ත ගබඩා දැකිය හැක.
කුරුණෑගල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය
කුරුණෑගල, ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පලාතේ පිහිටි දිස්ත්‍රික්කයකි. භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝ මීටර 4816 කි. දිස්ත්‍රික්කයේ සම්පූර්ණ ජනගහණය ( 2011දි ) 1,610,299 ක් විය.
ඉතිහාසය
ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටා තිබු රාජධානි හතරක්ම පැවතියේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය තුලය පඩුවස්නුවර, දඹදෙණිය, යාපහුව, කුරුණෑගල එම රාජධානින්ය.
ආර්ථිකය
ශ්‍රී ලංකාවෙි වැඩිම පොල් හා වී වගාබිම් ප්‍රමාණය පිහිටා ඇත්තේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේයි.තේ හා රබර් වැනි වාණිජ බෝග සුලු වශයෙන් වගාකරයි.එනිසාම කෘෂිකාර්මික වශයෙන් යහපත් ආර්ථිකයක් සහිතයි. පන්නල,පොල්ගහවෙල වැනි කාර්මික නගර පිහිටුවා ඇත.
ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස
කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ගණන 30 කි. එනම්
රජ්ජුමාලා
කතාව
සේකර(බන්දු) අවුරුදු 40ක් වයසැති වලව් උරුමක්කරුවෙකි. ඔහුගේ මව අංශභාගී රෝගියෙකි, ඇය ජීවිකාව ගෙනයන්නේ රෝද පුටුව ආදාරයෙනි. ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාරික කටයුතු වලදී අන් ව්‍යාපාරිකයන් සමඟ සහයෝගීතාවයක් හෝ සම්භන්ධතාවයක් නොවීය. සේකර දවල් හීන ද දකින්නෙකි. ඔහු දකින හැම සිහිනයකම තමන් මරා දමන දර්ශන වීය. ඔහු බටහිර සංගීතයට කැමැත්තක් දක්වයි. ඔහු බැලේ නැටුම් නැරඹීමට ද යයි.
සේකර විවාහ වූ පුන්‍යා(දිල්හානි) සමඟ රාත්‍රියේදී එකට සිටිම සේකරගේ මව තහනම් කලා ය. සේකර එක් දිනක් උමතුවෙන් මෙන් නිදන කාමරයේ සිටි තම මවගේ හිස පීරමින් සිටිනු දුටු පුණ්‍යා එය වලක්වා සේකර හට තරවටු කලා ය.
තවත් දිනෙක රාත්‍රියක පුණ්‍යා, සේකර නිද යහනෙහි නොමැති නිසා ඔහු සොයමින් ගියා ය. පසුව ඇය දුටු ඔහු නිවසෙහි සුරූපී වැඩකාරිය සමඟ එක්වී තිබෙන ආකාරය දැක අලවංගුව ගෙන ඇය දෙදෑතින් බදා පහර දී සේකරව මරා දමා සේකර දැකි සිහින ඔප්පු කරනු ලැබූවා ය.
ඉන්දු-මලක්කා පාරිසරික කලාපය
ඉන්දු-මලක්කා පාරිසරික කලාපය ලොව ගොඩබිම් බෙදා ඇති පාරිසරික කලාප 8න් එකක්වේ. It extends across most of South and Southeast Asia and into the southern parts of East Asia.
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දු-මලක්කා පාරිසරික කලාපය
පයිතගරියානු මිටි
thumb|right|පයිතගරියානු මිටි.
පුරාවෘත්තයන්ට අනුව, පයිතගරස් විසින් සංගීතමය සුසරකිරීම පිළිබඳ පදනම සොයා ගත්තේ කම්මල්කරුවන්ගේ මිටි සතරක් එක් වර ගැසූ විට සංස්වනය සහ දුස්ස්වනය නිපදවමින් නැගුණු ශබ්ද වලට සවන් දීමෙනි.
ඇල්පයින රටවල්
right|300px|thumb|ජාත්‍යන්තර මායිම් සලකුණු කොට ඇති ඇල්ප්ස් ප්‍රදේශය ඇල්පයින රාජ්‍යයන් හෝ ඇල්පයින රටවල් හෝ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, 1991 ඇල්පයින සම්මුතිය වෙතින් අර්ථදැක්වෙන පරිදී ඇල්පයින ප්‍රදේශය හා සබැඳි රටවල් අටක බල ප්‍රදේශය වෙයි: ඔස්ට්‍රියාව, ජර්මනිය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ලිෂ්ටන්ස්ටයින්, මොනාකෝ, ස්ලෝවේනියාව, සහ ස්විට්සර්ලන්තය.
අනුරාධපුර යුග‍යේ වාරිකර්මාන්ත
right|450px|thumb|අනුරාධපුරයට යමු අනුරාධපුර යුගය ලංකාව‍වේ පළමු රාජධනි අවධියයි.විජය ඇතුලු පිරිසගේ සංක්‍රමනයත්,ඔවුන් ලංකාවේ ජනාවාස පිහිටුවා ගැනීමත් යන සාධක ඔස්සේ අනුරාධපුර රාජධානියේ ආරම්භය සනිටුහන් වේ.අනුරාධපුර රාජධානියේ උන්නතියට දිරි දුන් ප්‍රබලතම සාධකය ලෙස ප්‍රදේශය පුරා විහිදීගිය අතිවිශාල වාරි පද්ධතිය හැදින්විය හැකිය.ඒ සදහා යොදායනු ලැබූ විශිෂ්ට තාක්ෂණික ශිල්ප ක්‍රම හේතුවෙන් මෙම යුගයේ වාරිකර්මාන්තය විදෙස් රටවල් පවා මවිතයට පත් කොට ඇත.එවන් අති විශාල උරුමයක් වූ අනුරාධපුර යුගයේ වාරිකර්මාන්තය පිළිබඳව මෙම ලිපිය තුළින් විමසා බලනු ලැබේ.
වාරිකර්මාන්තයක අවශ්‍යතාව
ලංකාවට පැමිනි මුල්ම සංක්‍රමනිකයින් ඔවුන්ට හුරු පුරුදු ජිවන වෘත්තිය වූ වී ගොවිතැන ප්‍රධාන කොටගත් කෘෂිකාර්මිකදිවිපෙවෙත ලක්දිව තුළදිද එලෙසම පවත්වාගෙන යනු ලැබීය.ඒ සඳහා ඔවුන් ලංකාවේ ගංඟානිම්න ප්‍රදේශ සිය වාස භූමි ලෙස තෝරාගනු ලැබිණ.විශේෂයෙන්ම ලංකාවේ උතුරු ප්‍රදේශ වී ගොවිතැනට වඩාත් සුදුසු දේශගුණයෙන්ද,එයටම ආවේනික තැනිතලා භූමියකින්ද යුක්ත වූ හෙයින් කෘෂිකාර්මික කටයුතු වඩාත් හොදින් පවත්වාගෙන යාම සඳහා ඉතා යෝග්‍ය විය. විජයගෙන් ඇරඹි අනුරාධපුර රාජධානිය ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වත්ම එහි විසූ සියලුම වැසියන් පාහේ කෘෂිකාර්මික දිවි පෙවෙතකට අනුව හැඩගැසීම හේතුවෙන්ඔවුන්ගේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු වලට අවශ්‍ය ජලය නිසි කළට වේලාවට ලබාදීමේ අවශ්‍යතාවය මත ක්‍රමවත් ලෙස සැකසූ වාරි පද්ධතියක අවශ්‍යතාවය මතුවිය. එම අභියෝගය ජය ගැනීම අරමුණ කොට ගනිමින් අනුරාධපුරයේ බලයට පත්වූ සෑම රජෙකුම පාහේ වාරිකර්මාන්ත කටයුතු සඳහා කැපවී ක්‍රියා කළ බව පෙනෙයි.
පණ්ඩුකාභය රජ සමය
මහාවංසයට අනුව මෙම රජු ක්‍රි.පූ.437 දී ප්‍රථම වරට අනුරාධපුර රාජධානිය පිහිටුවා ගත් අතර වසර 70ක් පමණ අනුරාධපුරය අගනුවර කොට ගනිමින් ලක්දිව පාලනය කළහ.මොහු අනුරාධපරයේ වාරිකර්මාන්තයේ ආරම්භක රජු ලෙස සලකන අතර මොහු විසින් වැව් 3ක් කළ බව මහාවංසයේ දැක්වේ.ඒවා ලෙස හදුන්වා දිය හැකිය.
දෙවනපෑතිස් රජ සමය
left|300px|thumb|තිසා වැව
මෙම රජුගේ රාජ්‍ය කාලය ක්‍රි.පු.307-267 දක්වා වන අතර බුදු දහම ලක්දිවට ගෙන එනු ලැබුවේ මෙම රජුගේ පාලන සමය තුළදීය.මොහු ඉතා ප්‍රසිද්ධව ඇත්තේ වෙහෙර විහාර ඉදිකිරීම සම්බන්ධයෙන් වන අතර අනුරාධපුරයේ ඉසුරැමුණියට නුදුරින් පිහිටි සප්‍රසිද්ධ තිසා වැව මෙම රජුගේ නිර්මානයක් ලෙස සැලකේ.
මහසෙන් රජ සමය
වසභ රජුගෙන් පසු වාරිකර්මාන්තයේ වැදගත් අවදියක් ලෙස මහසෙන් රජ සමය හැදින්විය හැකිය.මොහුගේ රාජ්‍ය කාලය වසර 27ක් වු අතර මෙකළ පැවති සාමකාමී දේශපාලන වාතාවරණය ඒ සඳහා මනා පිටුවහලක් වන්නට ඇත.මොහු විසින් කරවන ලද වාරි කටයුතු අතර වැව් 16ක් ද විශාල ඇළක්ද ප්‍රධාන වේ.ඒවා අතරින් හඳුනාගත් වැව් කිහිපයක් ලෙස,
ධාතුසේන රජ සමය
right|300px|thumb|කලාවැව
මින්නේරිය වැව හා මහසෙන් රජුගේ නාමය බැදී පවතිනවා සේම ධාතුසේබ රජුගේ නාමය සමග කලා වැවද බැදී පවතී.ක්‍රි.ව.459-471 කාලය තුළ මෙම රජු අනුරාධපුරය අගනුවර කරගත්හ.මෙම රජුගේ විශිෂ්ටතම නිර්මානය ලෙස සලකනු ලබන්නේ කලා වැව ඉදිකිරීමය.කලා වැවේ සිට තිසා වැව දක්වා ජලය ගෙන යන ජය ගඟ හෙවත් යෝධ ඇළ ආරම්භ කළේද මෙම රජු බවට පිළිගැනේ.මෙලෙස ජය ගඟ ඔස්සේ තිසා වැවට අතිරේක ජලය ලබා දෙමින් තිසා වැවේ ජල ධාරිතාව වැඩිකොට,අස්වද්දනු ලැබූ කෘෂිකාර්මික කටයුතු වලට අවශ්‍ය ජල සැපයුම නිසි පරිදි ඉටු කරනු ලැබීය.මෙම රජු වැව් 18ක් කළ බව මහාවංශයේ සදහන් වේ.මෙයින් හදුනාගෙන ඇත්තේ වැව් කිහිපයකි. ඒවා ලෙස,
left|350px|thumb|කලාවැව
වැව් බද්ද
වැව් අමුණු සම්බන්ධව අයකරන ලද විවිධ බදු හා බදු තනතුරු පිලිබඳවද මූලාශ්‍ර මගින් හා ශිලාලේඛන මගින් සාධක සොයා ගත හැකිය.ඒ අනුව,
යනුවෙන්ද දක්වා ඇත.මේ කාලය වන විට ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය සංවිධානාත්මක පදනමක පිහිටා තිබූ බව පැහැදිලි වේ.
වාරිකර්මාන්තයේ විශිෂ්ටත්වය
300px|right|thumb|සරුසාර කෘෂිකර්මාන්තය
ලංකාවේ මුල්ම රාජධානිය වන අනුරාධපුර රාජධානිය තුළ බලයට පත්වූ සෑම පාලකයකුම පාෙහ් වාරිකර්මාන්තය පිළිබද ඉතා වැඩි අවධානයක් යොමු කරන ලද බව ඉහත සඳහන් වාරි කටයුතු මගින් සනාත වේ.වියළි කලාපීය වී ගොවිතැන ප්‍රධාන කොටගත්කෘෂිකාර්මික අර්ථ ක්‍රමයක් සහිත රටක් වශයෙන් මුල් කාලයේ සිටම ඒ සඳහා අවශ්‍ය ජල ප්‍රවාහන පද්ධතීන් සැපයීම රජයේ පූර්ණ වගකීමද විය.එමනිසා බලයට පත්වූ සෑම පාලකයකුම පාහේ රට සහලින් ස්වයංපෝෂිත කිරීමට දිරි දීමක් වශයෙන් මෙම අතිවිශාල වාරිමාර්ග පද්ධතීන් බිහි කළ බව පෙනේ.විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු ආභාෂය ලද ඉතා දියුණු තාක්ෂණික ශිල්ප ක්‍රම යොදා ගනිමින් ,ඉන්දීය ආභාශය ලැබුවද ඇතැම් විට ඔවුන්ටත් වඩා ශිල්පඥානය භාවිත කරමින් ලාංකිය වාරිශිල්පීන් අතිවිශිෂ්ට අන්දමින් සිය දක්ෂතාවයන් විදහාපෑමට සමත් වී ඇත.උදාහරණ ලෙස ඇලඑැර ඇළෙහි පූර්ණ දිග ප්‍රමාණය සැතපුම් 95 ක් බව දැනට සොයා ගෙන ඇත.එසේම පබ්බතන්ත ඇළ දිගින් සැතපුම් 20 ක්ද මිණිපේ ඇළ සැතපුම් 17 ක්ද දිගින් යුතු වන බව මේ වන විට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් සොයා ගෙන ඇත.එසේම ඉතා වාශාෂ්ට නිර්මාණයක් වන කලා වැවේ සිට තිසා වැව දක්වා ජලය ගෙයන "ජය ගඟ" ‍හෙවත් "යෝධ ඇළ" දිගින් සැතපුම් 54ක් වන බව ගනන් බලා ඇත.මේ සඳහා භාවිතා කරනු ලැබූ අතිවිශිෂ්ට ශිල්ප ක්‍රමය විදේශීය ඉංජිනේරුවන් පවා මවිතයට පත්කිරීමට සමත්ව ඇත.
thumb|195px             thumb|175px                 thumb|155px මේ අනුව පණ්ඩුකාභය රජුගෙන් ඇරඹි අනුරාධපුර යුගයේ වාරිකර්මාන්තය ඉතා විශිෂ්ට තාක්ෂණික ශිල්ප ක්‍රම භාවිත කරමින් ගොඩනංවා ඇතිබව පැහැදිලි වේ.එසේම පෙරදිග ධාන්‍යාගාරය නමින් අතීතයේ ලක්දිව ප්‍රචලිත වීමටත් කෘෂිකාර්මික අතින් ස්වයංපෝෂිත අර්ථක්‍රමයක් ගොඩනගා ගැනීමටත් මෙම වාරිපද්ධතිය බෙහෙවින්ම ඉවහල් වී ඇති බව නිගමනය කළ හැකිය. වර්ථමානයේ පවා වියලිකලාපීය කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා මෙම වාරිපද්ධතීන් මගින් ලැබෙන පිටුවහල අතිවිශාල වෙයි.
පරණගම වලව්ව
පරණගම වලව්ව වෑත්තෑව, ගලගෙදර.
මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ගලගෙදර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති පරණගම වලව්ව අවුරුදු 100කට පෙර ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියනවා.
තවද වර්ෂ 1834 දී ඉංග්‍රීසීන්ට විරුද්ධව අරගලයට නායකත්වය දුන්නේද මෙම වලව්වේ පරණගම අධිකාරම් හා ඔහුගේ දියණිය වූ ස්වර්ණපාලී පරණගම යන අය වේ.ඔවුන් වාසය කල පැරණි වලව්ව 1834 අරගලයේදී ඉංග්‍රීසීන් විසින් එය ගිනිබත් කර විනාස කර අැත. ඉන් පසුව මෙම නව වලව්ව ගොඩනගා අැත.
මහල් දෙකකින් සමන්විත පරණගම වලව්වේ පහල මාලයේ තිබෙන සියලුම ලක්ෂණ ඒ ආකාරයෙන්ම ඉහල මාලයේද දැක ගත හැකියි.
දෙවන මහලේ බිම සකස් කිරීමට ලී යොදා ගෙන තිබෙන අතර එම ලී අද වන විට දිරා ගොස් තිබෙනවා.
ඉතිහාසය පිලිබදව අධ්‍යනය කරන අයෙකුට වසර 100කට වඩා පැරණි කන්ද උඩරට ප්‍රභූ පැලැන්තියේ වලව් වල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ සහ ගොඩනැගිලි තාක්ෂණය පිලිබදව මෙම පරණගම වලව්ව තුලින් අධ්‍යනය කල හැකියි.
සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණය
thumb|බැබිලෝනියානු මැටි පුවරු YBC 7289 (C 1800-1600 BCE) [I] විවරණය සමග (ඡායාරූප- බිල් කාසල්මන්)
ඒකක වර්ගඵලයක විකර්ණයක දිග වන  හි පාශ්ඨීක සංඛ්‍යාමය ආසන්න කිරීමක් දෙන බැබිලෝනියානු පුවරුව YBC 7289 මුල් කාලිනම ගණිතමය ලියවිල්ලකි. ත්‍රිකෝණයක පැති ගණනය කිරීමට හැකිවීම (මේ නිසා වර්ග මූල ගණනය කිරීමට හැකිවීම) අතිශයින් වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස වඩු ශිල්පය හා ඉදිකිරීම් ශිල්පය දැක්විය හැක. මීටර දෙක බැගින් වන හතරැස් බිත්ති කොටසක විකිරණ බාල්කයක් මීටර  දිග විය යුතුය.
සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණය මෙම ප්‍රායෝගික ගණිතමය ගණිතමය ගණනය කිරීමේ දීර්ඝ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යයි. බැබිලෝනියානු  ආසන්න කිරීමට සමාන ලෙසට නූතන සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණය නිවැරදිම පිළිතුර බලාපොරොත්තු නොවෙයි. මන්දයත් භාවිතයේදී නිවැරදි පිළිතුරු ලබා ගැනීම සිදු කළ නොහැකි බැවිනි. ඒ වෙනුවට සංඛ්‍යාමය විශ්ලේශණය ආසන්න පිළිතුරු ලබා ගැනීම සැලකිල්ලට ගන්නා අතර දෝශද අවම ප්‍රමාණයක තබා ගනී.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
කාර්මික කටයුතු සඳහා අධි සාන්ද්‍රිත සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීමේ වත්මන් ක්‍රමය ස්පර්ශ ක්‍රමය වෙයි. වැනේඩියම්(V) ඔක්සයිඩ් (වැනේඩියම් පෙන්ටොක්සයිඩ්) උත්ප්‍රේරකය ලෙසින් උපයෝගී කර ගැනේ.
සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණය
සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණයට ඉංජිනේරු හා භෞතික විද්‍යාවල සියලුම ක්ෂේත්‍ර වල යෙදීම් ඇත. නමුත් 21 වන සියවසේදී ජීවන විද්‍යාව හා කලාවද විද්‍යාත්මක ගණනයේ කොටස් භාවිතයට ගෙන ඇත. සාමාන්‍ය අනුකල සමීකරණ දැවැන්ත වස්තු වල චලිතයේදී භාවිතා වේ. (ග්‍රහලෝක, තාරකා හා ගැලැක්සි) සංඛ්‍යාමය රේඛීය විහ්ලේෂණය ප්‍රමාණාත්මක මනෝ විද්‍යාවේදී අත්‍යවශ්‍ය වෙයි. ආනුමතික අවකලන සමීකරණ හා මාර්කෝව්දාට වෛද්‍ය විද්‍යාව හා ජීව විද්‍යාව සඳහා ජිවී සෛල උත්තේජනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා ස්වාධිකාරිය 1831 දී බ්‍රිතාන්‍ය විනාකිරි වෙළෙඳ මහතෙකු වූ පෙරිග්‍රීන් පිලිෆ්ස් විසින් දිනාගැනිණි. සාන්ද්‍ර සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීම සඳහා පෙරදී පැවැති ඊයම් කුටීර ක්‍රමයට වඩා බොහෝ සෙයින් ලාභදායී ක්‍රමයක් වීමට අමතරව, ස්පර්ශ ක්‍රමය මගින් සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් සහ ඔලියම් නිපදවීමද සිදුකෙරේ.
සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණය
නූතන පරිගණක හදුන්වාදීමට පෙර සංඛ්‍යාමය විශ්ලේෂණ ක්‍රම නිරන්තරයෙන් රඳා පැවතුනේ විශාල මුද්‍රිත අන්තර් නිවේශණය මතයි. වර්ථමානයේ (20 වන සියවසේ මැද භාගයට පසු) මෙම වගු භාවිතයෙන් ඉවත්විය. එයට හේතුව පරිගණක වලට අවශ්‍ය ශ්‍රිත ගණනය කිරීමට හැකි බැවිනි. කෙසේ නමුත් අන්තර් නිවේශන ඇල්ගොරිතම අවකලන සමීකරණ හා ඒවැනි දේ විසඳීමට අවශ්‍ය මෘදුකාංගයේ කොටසක් ලෙස භාවිතා කළ හැක.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
ක්‍රියාවලිය
ක්‍රියාවලිය අවස්ථා තුනකට බෙදා දැක්විය හැක.
උත්ප්‍රේරක විෂවීම වැළැක්වීමට වාතය හා SO2 පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. (මෙය උත්ප්‍රේරක ක්‍රියාවන් නිශේධනය සඳහා වේ) ඉන්පසුව වායුව ජලයෙන් සෝදා H2SO4 මගින් වියලනු ලැබේ.
ශක්තිය ද ඉතිරි කර ගැනීමට මිශ්‍රණය රත් කරනු ලබන්නේ තාප හුවමාරු මගින් උත්ප්‍රේරක පරිවර්තනවලින් පිටවන විවෘත වායු යොදා ගෙනය. ඉන්පසුව සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් හා ඔක්සිජන් පහත පරිදි ප්‍රතික්‍රියාවේ.
ප්‍රතික්‍රියා සීඝ්‍රතාව ඉහළ නැංවීමට අධික උෂ්ණත්ව (450 °C) අධික පීඩන (10 atm)  හා වැනේඩියම්(V) ඔක්සයිඩ් (V2O5)   භාවිතා කරන අතර එමගින් 99.5% කට පරිවර්තනයක් සිදු වේ. ප්ලැටිනම් වඩා සුදුසු උත්ප්‍රේරකයක් වන නමුත් ලෙහෙසියෙන් විෂවන අතර අධික මිළෙන් යුක්ත වේ. උත්ප්‍රේරක මගින් සිදු කරනු ලබන්නේ ප්‍රතික්‍රියා සීඝ්‍රතාව ඉහළ නැංවීමට පමණි. සෑදෙන SO3 ප්‍රමාණයට එමගින් බලපෑමක් නැත.
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය ("හස්ති ගුහා" අභිලේඛනය) පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂාහි භුබනේස්වර් අසල උදයගිරියෙනි. මෙය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ දී, ඉන්දියාවේ කාලිංග‍යේ එකල අධිරාජයා වූ ඛාරවේල විසින් කරවන ලද්දකි. ප්‍රාකෘත භාෂාවේ මධ්‍ය-බටහිර ස්වරූපයෙන් රචිත හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය පේළි දාහතකින් සමන්විත ය. මෙය ගැඹුරට-කැපූ බ්‍රාහ්මී අක්ෂර මාලාවෙන් රචනාකොට ඇත. මෙය පිහිටියේ ඔඩිෂාවේ භුබනේස්වර් අසල උදයගිරි කන්දේ දකුණු පැත්තේ පිහිටි හාථිගුම්ඵා නම් ස්වාභාවික ලෙනේ බෑවුමේ ය. මෙය පිහිටා ඇත්තේ මීට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් පිහිටි ධෞලිහි අශෝක අධිරාජයාගේ ආඥාවන්ට කෙළින්ම මුහුණලා ය.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
ක්‍රියාවලිය
උත්ප්‍රේරක ක්‍රියාවෙහි යාන්ත්‍රණය පහත පරිදි වෙයි:
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය
මෙම අභිලේඛනය රචනා කොට ඇත්තේ කාලිංග වර්ණමාලාවේ ආදිතම ස්වරූපයකින් වන අතර, එය ක්‍රි.පූ. 150 අවට කාලයට යෝජනා වී ඇත.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
ක්‍රියාවලිය
උණු සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් තාප හුවමාරුව හරහා ගොස් අවශෝෂක කුළුණේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4 හි දිය වී ඕලියම් සෑදේ.
SO3 කෙළින්ම ජලයට අවශෝෂණය නොකරන්නේ ප්‍රතික්‍රියාවේ අධික තාපදායක ස්වභාවය නිසාය. ද්‍රවය වෙනුවට ආම්ලික වාෂ්පයක් හෝ දුමාරයක් සෑදේ. ඕලියම් ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කර සාන්ද්‍ර H2SO4 සාදාගනු ලැබේ.
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය
මෙම අභිලේඛනය ඛාරවේලගේ 13වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් අතර, එය විද්වත්හු එය අයත් කාලසීමාව ලෙස ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 1වන සියවස තෙක් විවිධ දිනයන් දක්වති.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
ක්‍රියාවලිය
මෙම ප්‍රතික්‍රියාවේ මධ්‍යයක ප්‍රතිශත අස්වැන්න 30% ක් පමණය.
ද්විත්ව ස්පර්ශ ද්විත්ව අවශෝෂණ ක්‍රමය
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙහි ඊලඟ අදියර වන්නේ ද්විත්ව ස්පර්ශ ද්විත්ව අවශෝණය වේ. මෙම ක්‍රියාවලියෙහිදී ප්‍රතික්‍රියා වායුන් (SO2) සහ (SO3) දෙවරක් අවශෝෂණ කුළුණු තුලින් යවන්නේ තවදුරටත් අවශෝෂණය සිදුකරමින් සහ SO2 වායුව SO3 වෙතට පරිවර්තනය වීම සිදු වී උසස් මාත්‍රයෙහි සල්ෆියුරික් අම්ලය නිපදවීම සිදුවීමටය.
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය
පසුබිම
උදයගිරි ලෙන්වල පිහිටි හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය කාලිංග පාලක ඛාරවේල පිළිබඳ තොරතුරු සපයන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයකි. පේළි දාහතකින් යුත් මෙය ක්‍රි.පූ. 1වන සියවදේ බ්‍රාහ්මී අක්ෂර භාවිතයෙන් ගැඹුරට හාරා කැටයම් කොට ඇත. මෙය උදයගිරි කන්දේ දකුණු පෙදෙසේ ස්වාභාවික ලෙන් බෑවුමෙහි කොට ඇත.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
ද්විත්ව ස්පර්ශ ද්විත්ව අවශෝෂණ ක්‍රමය
සාමාන්‍යයෙන් බහු උත්ප්‍රේරක තට්ටු වලින් සමන්විත වන, උත්ප්‍රේරක පරිවර්තකයට ඇතුළු වන SO2 යෙන් සරු වායුන්, SO3 බවට පරිවර්තනය වී, පරිවර්තනයෙහි පළමු අදියර සම්පූර්ණ කරයි. මෙම අදියරෙන් නිකුත් වන වායුන් SO2 සහ SO3 වායුන් ද්වයයෙන්ම සමන්විත වන අතර ඉක්බිතිව, සල්ෆියුරික් අම්ලය ඇසුරූ ස්තම්භයන්පහතට රූරා වැටෙන අතරමැදි අවශෝෂණ  කුළුණක් තුලින් යැවීමෙන් සහ  SO3 ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කරවීමට සැලසීමෙන් සල්ෆියුරික් අම්ල සාන්ද්‍රණය ඉහළ නැංවේ. කුළුණ තුලින් SO2 යැවුනද එය අප්‍රතික්‍රීයකව අවශොෝෂණ කුළුණ තුලින් ඉවතට පැමි‍ණේ.
අවශ්‍ය සිසිලන ක්‍රියාවලියෙන් අනතුරුව, SO2 අඩංගු මෙම වායු ප්‍රවාහය, උතප්‍රේරක තට්ටු කුළුණ තුලින් නැවත යැවෙනුයේ SO2 වායුව SO3 වෙත 99.8% පරිවර්තනයකට ලක් කොට නැවත අවසන් අව‍ශෝෂන කුළුණ තුලින් යැවීමෙන් SO2 සඳහා උච්ච පරිවර්තන කාර්යක්ෂමතාවයක් එළඹවීම මෙන්ම උච්ච සාන්ද්‍රණයකින් යුතු සල්ෆියුරික් අම්ලය H2SO4 නිපදවීම හේතුකාරක කරවමිනි.
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය
පසුබිම
මෙය පළමු වරට බටහිර ලෝකය වෙත හඳන්වා දුන්නේ 1820දී ඒ. ස්ටර්ලිං විසිනි. ඔහු ඒෂියාටික් රිසර්චස්, XV කලාපයේ එහි පෙනෙන අයුරින් ගත් පිටපතක් ඇතුළත් කොට ඇත. එසේම An Account, Geographical, Statistical and Historical of Orissa or Cuttack ග්‍රන්ථය තුළ ජේම්ස් ප්‍රින්සෙප් විසින් ද අභිලේඛනය පිටපත් කොට ඇතුළත් කොට තිබේ. ප්‍රින්සෙප්ගේ කියවීම් සහ කිටෝ විසින් සිදුකළ එහි ප්‍රතිකෘතිය බෙංගාල අසියාතික සංගමයේ ජර්නලය, VI (1837) තුළ පළ විය. එහි සදොස් අයුරින් දක්වා තිබුණේ මෙම අභිලේඛනයෙන් කියැවෙන්නේ ඓරා නම් රජකු පිළිබඳ බවයි. 1871 අවසානය වන විට, එච්. ලෝකි විසින් අභිලේඛනයේ බදාම අච්චුවක් නිපදවූ අතර, එය වර්තමානයේ කල්කටාවේ ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. 1877දී ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් මෙම අභිලේඛනය Corpus Inscriptionum Indicarum වෙළුම I තුළ ප්‍රකාශයට පත්කළ අතර, 1880දී ආර්. එල්. මිත්‍රා විසින් මෙහි මඳක් අලුත් කළ ප්‍රභේදයක් සිය Antiquities of Orissa, වෙළුම II තුළ ඇතුළත් කරන ලදී.
ස්පර්ශ ක්‍රමයෙන් සල්ෆියුරික් නිපදවීම
ද්විත්ව ස්පර්ශ ද්විත්ව අවශෝෂණ ක්‍රමය
සල්ෆියුරික් අම්ලයෙහි කාර්මික නිෂ්පාදනයෙහිදී උෂ්නත්වයෙහි හා වායුන්ගේ ගැලීම් සීඝ්‍රතාවයන්හී මනා පාලනය වැදගත් වනුයේ, පරිවර්තන කාර්යක්ෂමතාවය හා අවශෝෂණය යන මෙම ද්වයම ඒවා මත්තෙහි රඳා පවතින බැවිනි.
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය
පසුබිම
මෙහි පළමු විශ්වසනීය කියවීම සිදුකළ තැනැත්තා ලෙස භග්වාන් ලාල් ඉන්ද්‍රජී සැලකේ. එය ඔහු 1885දී ප්‍රාචීන ශාස්ත්‍රයන්ගේ සයවන අන්තර්ජාතික කොන්ග්‍රසය හමුවේ ඉදිරිපත් කළේ ය. එසේම මෙහි දී වැදගත් කරුණක් වන්නේ හාථිගුම්ඵා සෙල්ලිපිය තුළ වර්ණනා කොට ඇති රජු ඛාරවේල බව පළමුවරට ප්‍රකාශ කළ පුද්ගලයා ද පණ්ඩිත් ඉන්ද්‍රජී වීමයි. මෙම අභිලේඛනයේ ඇති බොහෝ විවර හේතුවෙන් මෙය නිවැරදිව කියැවීමට බාධා ඇති වූයේ, එය වෙන්වෙන්ව අර්ථ සැලකූ විට වැරදි අර්ථකථන ඇතිවිය හැකි නිසායි.
මෙම අභිලේඛනය මගින් ප්‍රධාන වහයෙන්ම මෙම රජුගේ විවිධ ආක්‍රමණ සඳහන් කෙරේ.මෙය ඇරඹෙන්නේ සාතවාහන රජ සාතකර්ණී සමග ඔහුගේ සටනින් අනතුරුවයි:
අන්වායාම තරංගය
තරංග ප්‍රචාරනය වන දිශාව ඔස්සේම කම්පනය සිදුවීමෙන් හටගන්න තරංග අන්වායාම තරංග නම් වේ.
පුවක්
පුවක් වලින් ඩයි වර්ණක සාදයි,පුවක් තාල වර්ගයට අයත් ගසකි. පුවක් ගෙඩි විට කෑමට යොදා ගනී.'''හෙක්ට­යාර් 1ක තනි පුවක් වගා­ව­කින් ලක්ෂ 5ක පමණ ආදා­ය­මක් වාර්ෂි­කව උප­යා­ගත හැකිය. තනි වගා­ව­කදී හෙක්ට­යාර් 1ක සිටු­විය  හැකි පුවක් ගස් ප්‍රමා­ණය 1100කි. වස­ර­කට පුවක් ගස­කින් ගෙඩි 750කට වඩා නෙළා­ගත හැකිය. තනි වගා­වක් මෙන්ම උස් සෙවණ ශාක සමඟ මිශ්‍ර වගා­වක් ලෙස ද ඇළ වේලි දිග­ටද වැට මායි­ම්ව­ලද පුවක් වගා කළ හැකි ය. '''
ගෙඩියේ වර්ණය හා ප්‍රමා­ණය අනුව වෙන­ස්කම් ඇති පුවක් වගා දර්ශ දැකිය හැකි වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ වර්තමාන ආර්ථිකයට සුවිශාල රුකුලක් බවට පත් වී තිබෙන වැවිල්ලක් ලෙස පුවක් වගාව ප්‍රචලිත වී තිබේ. අපනයන කෘෂි භෝගයක් ලෙස පුවක් වගාව අන්තර්ජාතික මට්ටමින්ද කීර්තියක් ලබා තිබීමද සුවිශේෂ වේ. මෑත කාලයේ සුළු පරිමාණ පුවක් වගාකරුවකුට වුවද, තම ආර්ථික මට්ටම ‍සාර්ථක ලෙස ගොඩනඟාගැනීමට හැකියාව ලැබී තිබේ‍.
හෙක්ටයාර් 1ක තනි පුවක් වගාවකින් ලක්ෂ 5ක පමණ ආදායමක් වාර්ෂිකව උපයාගත හැකිය. තනි වගාවකදී හෙක්ටයාර් 1ක සිටුවිය හැකි පුවක් ගස් ප්‍රමාණය 1100කි. වසරකට පුවක් ගසකින් ගෙඩි 750කට වඩා නෙළාගත හැකිය. තනි වගාවක් මෙන්ම උස් සෙවණ ශාක සමඟ මිශ්‍ර වගාවක් ලෙස ද ඇළ වේලි දිගටද වැට මායිම්වලද පුවක් වගා කළ හැකි ය.
ගෙඩියේ වර්ණය හා ප්‍රමාණය අනුව වෙනස්කම් ඇති පුවක් වගා දර්ශ දැකිය හැකි වේ. මේ අනුව ‘දේශීය පුවක්‘ හා ‘හම්බන් පුවක්‘ ලෙස වර්ග දෙකක්ද විදේශවලින් ගෙනැවිත් ව්‍යාප්ත කළ ‘රට පුවක්‘ නමැති ප්‍රභේදයද දැකිය හැකිය.
පුවක් වගාව සඳහා සුදුසු පාරිසරික තත්ත්ව
ප්‍රචාරණය
පුවක් බීජ ලබාගැනීම සඳහා මවු ශාක තෝරාගැනීම පැළ සිටුවා අවුරුදු 5කින් පමණ පළමු අස්වැන්න (පිදීම) ලැබීමට හැකි වීම. අවුරුදු 10ත්-15ත් අතර වයස ශාක වඩා සුදුසුය. මීටර් 5ත්-10ත් අතර උසකින්ද 25-45 cm විෂ්කම්භයකින්ද යුක්ත ශාක විය යුතුය. කඳෙහි පර්ව කෙටි වීම (20කට අඩු) සුදුසුය. මස්තකයේ වැඩි පත්‍ර සංඛ්‍යාවක් තිබීම. (10ට වැඩි විය යුතු ය) ඒකාකාරීව පල දරන ශාකයක් වීම. පල දරන කාලයෙහි හොඳින් වැඩුණු පුෂ්ප මංජරී 3ත්-4ත් අතර ප්‍රමාණයක් ගසේ තිබිය යුතුය. ඒවා කඩා හැලෙන ස්වභාවයෙන් තොර විය යුතු ය. ඉත්හත ඇති ගෙඩි සංඛාව වැඩි වීම (250ක් පමණ වීම) මෝරන විට එම ගෙඩි හැලී යෑම අවම වීම.
සිටුවීම සඳහා පුවක් තෝරාගැනීම
තවාන් දැමීම
තවාන් දැමීම අස්වනු නෙළාගැනීමත් සමඟම තෝරාගත් පුවක් ගෙඩිවල නටුවට සවි වූ පැත්ත (ඇස්ස) උඩ අතට සිටින සේ සෙ.මී. 5-6 පරතරයට ප්‍රාථමික තවානක සිටුවාගත යුතුය.දිනපතා ජල සම්පාදන කළ යුතුය‍. සාමාන්‍යයෙන් බීජ තවාන් කර මාස එකහමාරකින් පමණ ප්‍රරෝහණය ආරම්භ වී මාස තුනක සමඟ කාලයක් තුළ සිදු වේ. ප්‍රාථමික තවාන මීටරයක් පළලට තරමක් දික්ව හා සෙ.මී 15ක් උසට සිටින සේ වැලි හෝ මතුපිට පස්වලින් හෝ වැලි හා මතුපිට පස් මිශ්‍රණයකින් සාදාගත හැකිය. පත්‍ර 2-3ක වැඩෙන පැළ සෙ.මී. 30X20 ප්‍රමාණයේ පොලිතීන් බඳුන් තුළ පිහිටුවා ගත යුතු ය. මෙම බඳුන් මතුපිට පස්, කාබනික ද්‍රව්‍ය හා වැලි 1: 1: 1 අනුපාතයට සැකසූ මිශ්‍රණයකින් පුරවා ගත යුතු ය. වියළී උෂ්ණ කාලගුණවල දී ජලය හා අවශ්‍ය පරිදි සෙවණ සැපයිය යුතුය. පැළයට කෙළින්ම හිරුඑළිය වැටුණ හොත් පැළයේ වර්ධනය බාල වීම මෙන් ම පත්‍ර කහ පාට වීම, වර්ධනය දුර්වල වී ඒවා ඒවා පිලිස්සීම සම පැළ මැරී යෑම සිදු වේ.
ක්ෂේත්‍රයේ සිටුවීම සඳහා පැළ තේරීම
සිටුවන අවස්ථාවේදී පැළයක විසිරුණු පත්‍ර ගණන හතරට වැඩි විය යුතුය. සිහින් වූ උස් පැළවලට වඩා කඳ මහත, උසින් අඩු පැළ වඩාත් සුදුසු වේ.
ක්ෂේත්‍රයේ පුවක් පැළයක් සිටුවීම
ක්ෂේත්‍රයේ පැළ සිටුවීම යල-මහ වැසි ආරම්භයත් සමඟ සිදු කිරීම සුදුසු වේ. පුවක් පැළයක් සිටු වීම සඳහා අඩි 1 1/2 x 1 1/2 x 1 1/2 ප්‍රමාණයේ වළක් සකසාගත යුතු ය. කාබනික ද්‍රව්‍ය මිශ්‍ර මතුපිට පස් සෙ.මී. 15 පමණ පිරවිය යුතුය‍. පුවක් පැළ හා පේළි අතර පරතරය අඩි 10 x10 වන සේ සිටුවාගත යුතු ය. සකසාගත් වළේ ගැඹුරින් සිටුවීම මඟින් සුළඟට ඇදවැටීම පාලනය වන අතර, පසු කාලයක වැඩි අස්වැන්නක්ද ලැබේ.
පැළය සිටුවා පොල් අතු, කෙසෙල් අතු වැනි තාවකාලික සෙවණක් සැපයිය යුතු ය. හිරු එළිය කෙළින්ම පතිත වූ විට පත්‍ර පිලිස්සී වර්ධනය අඩු වේ. පැළ සිටුවා වසර දෙකකට පසු පැළයේ ඇති ගැට සංඛ්‍යාව හතරකට වඩා වැඩි විය යුතුය. ක්ෂේත්‍රයේ පැළ සිටුවා වසර පහකින් ප්‍රථම අස්වැන්න නෙළාගත හැකි විය යුතුය. එක් එක් අවස්ථාවේදී දුර්වල පැළ ඉවත් කිරීමද කළ යුතුය. පුවක් යනු අවුරුදු 40ක්-50ක් පමණ ජීවත් වන ගසක් බැවින් හොඳ අස්වැන්නක් ලබා දෙන සුදුසු පැළයක් මුල දීම සිටු වීම අනාගතය වෙනුවෙන් ඉටු කරන වැදගත් මෙහෙවරක් බව කිව යුතුය. පුවක් වගාව නඩත්තු කටයුතු අඩු, පහසු වගාවකි.
පොහොර යෙදීම
කොම්පෝස්ට්/ ගොවිපළ පෙහොර පැළයකට කි.ග්රෑම් 12 ක් පැළ සිටුවා පළමු වසරේ සිට යෙදීම සුදුසු ය. නයිට්‍රජන් පෝෂක ද්‍රව්‍ය ග්රෑම් 100, පොස්පරස් පෝෂක ද්‍රව්‍ය ග්රෑම් 40, පොටෑසියම් පෝෂක ද්‍රව්‍ය ග්රෑම් 140 ක් වශයෙන් රසායනික පොහොර යෙදිය යුතුය. ක්ෂේත්‍රයේ පැළ සිටුවා පළමු අවුරුද්දේ මුළු ප්‍රමාණයෙන් 1/3ක්ද, දෙවන අවුරුද්දේ මුළු ප්‍රමාණයෙන් 2/3ක්ද, තුන්වන අවුරුද්දේ සිට මුළු ප්‍රමාණයමද යෙදිය යුතුය.
අස්වැන්න
ගෙඩි හට ගැනීම පැළ සිටුවා අවුරුදු 6-7කින් සිදු වන අතර, අවුරුදු 10-15කින් උපරිමයට පත් වී එය අවුරුදු 40ක් පමණ පවතී. පසුව අස්වැන්න අඩු වේ. රට පුවක් ජූලි සිට සැත්තැම්බර් දක්වාද සිංහල පුවක් ඔක්තෝබර් සිට අප්‍රේල් දක්වාද අස්වැන්න ලබා දේ. දේශීය එක් පුවක් ගසකින් පුවක් ඉති 3ක්-5ක් පමණ අවුරුද්දකට ලබාගත හැකි අතර, එක් ඉත්තකින් ගෙඩි 250ක්-400ක් පමණ ලබාගත හැකිය.
මඩ පුවක් - පල් පුවක් /
නිර්වායු තත්ත්වයට පත් කිරීමෙන්
කරුංකා - අව්වේ වියළා ගැනීමෙන්
පෙති පුවක් - නොමේරූ පුවක් කපා
වියළා ගැනීමෙන්
Chess tactics
චෙස් උපාය සහ උපක්‍රමික පිහිටුම් ඔස්සේ ක්‍රීඩාවේ ජයග්‍රහණය
Virtual International Authority File
The Virtual International Authority File (VIAF) is an international authority file. It is a joint project of several national libraries and operated by the Online Computer Library Center (OCLC).
බගලාමුඛී
බගලාමුඛී හෙවත් බගලා (දේව්නාගරී: बगलामुखी) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ හින්දු ආගමේ එන දශ දේවී මහාවිද්‍යාවන්ගෙන් අයෙකි. බගලාමුඛී බැතිමතුන්ගේ මුලාවන් සහ වැරදි වැටහීම් (හෝ සතුරන්) නැති කරයි. බගලා යන වදන පැනනැගී ඇත්තේ වල්ගා (අර්ථය – කටකලියාව හෝ මෙහෙයවීම) යන වදනෙනි. පසුව එය, වග්ලා බවටත් අනතුරුව බග්ලා බවටත් පත් විය. දේවී සතුව වෙනස් නම් 108ක් ඇත (ඇතැමුන් ඇයට නම් 1108 කින් අමතති). උතුරු ඉන්දියාවේ බගලාමුඛී කහ හෝ රන් පැහැය හා සම්බන්ධ දෙවඟනක වන පීතම්බරී මා ලෙස හැඳින්වේ.වාග් සිද්ධි ලබාගත් මදන් අසුරයා එයින් අහිංසක මිනිසුන් පීඩාවට පත් කළ නිසා බගලාමුඛී ඔහුගේ දිව කපා මරණයට පත් කළාය.එමෙන්ම මහා බ්‍රහ්මයාගෙන් චණ්ඩ මාරුතයක් ඇති කිරීමට සහ බ්‍රහ්ම විෂ්ණු ශිව ත්‍රිමූර්තියට බලපෑමක් කිරීමට නොහැකි ලෙස වරම් ගත් ඔහු චණ්ඩ මාරුතයක් මවා සක්වළ විනාශ කිරීමට සූදානම් වූ විට බගලාමුඛී මව ඔහුගේ චණ්ඩ මාරුතය නවත්වා සක්වළ ආරක්ෂා කළ අතර ඔහුව මරණයට පත් කළාය.
මයුර පිරිවෙණ
ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධියට නිරිතදෙසින් පිහිටා ඇති මයුර පිරිවෙණ, අනුරාධපුර යුගයේ මහා විහාර සංකීර්ණයට අයත් මූලික අධ්‍යාපනික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සැළකේ. අතීත මූලාශ්‍ර අනූව පිරිවෙණ බුද්ධදාස රජු (ක්‍රි.ව. 340-368) සමයේ ගොඩනගන ලද්දක් වේ.
1894 වර්ෂයේදී එච්.සී.පී. බෙල් මහතා විසින් මෙහි කැණීම් සිදුකර එතෙක් කඩා වැටී තුබූ ගල් කුළුණු නගා සිටවූ බව සඳහන්ය.
මානව අයිතිවාසිකම්
350px|right
මයුර පිරිවෙණ
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:මහා විහාරය ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
මානව අයිතිවාසිකම්
රටක නීතියෙන් සහ අන්තර්ජාතික නීතිය මගින් නෛතික අයිතිවාසිකම් ලෙස නිරතුරුව පිලිගැනෙන සදාචාරත්මක ප්‍රතිපත්තීන් මානව හිමිකම් හෙවත් මානව අයිතිවාසිකම් නම්වේ.
මිනිසාට මිනිසෙකු ලෙස ජිවත්වීමට ඇති අයිතිවාසිකම් මානව අයිතිවාසිකම් ලෙස සරළව හදුන්වාදිය හැකිය. කෙසේවෙතත් මේ ආකරයට මානව අයිතිවාසිකම් යනු කුමක්ද යන්න හදුන්වා දුන්නද එය නිශ්ච්ත නිර්වචනයකින් ඉදිරිපත්කල නොහැකිය. එහිදී විවිධ චින්තකයින් මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබද විවිධ නිර්වචන ඉදිරිපත් කර ඇත. මානව අයිතිවාසිකම් යන්න සරළ ලෙස ස්භාවික පියවි ජිවිතයක් ගතකිරීම සදහා මනුෂයකුට අත්‍යවශ්‍ය මුලික අයිතිවාසිකම් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකිය.(ශ්‍රි ලංකා නිතිය හා මානව අයිතිවාසිකම්-නීතිඥ චාරුක සමරසේකර) මානව හිමිකම් යනු මිනිසුන් වීම නිසා ලැබෙන්නා වු අයිතින් වන අතර ඒවා සිවිල් දේශපාලන සංස්කෘතික හා ආර්ථික අයිතින් වන අතර මේවා මනුෂයාගේ ගෞරවය මත රදාපවතී.(විශ්ව කෝෂය- කොළොම්බියානු සරසවිය) මානව අයිතිවාසිකම් යනු යුතුකම්ය.(මහත්මා ගාන්දි) යනුවෙන් තම අදහස් දක්වා ඇත. කෙසේවෙතත් අතීතයේ දී ලොව සැම මිනිසෙකුටම මේම අයිතිවාසිකම් එක හා සමානව හිමිනොවීය. ඒ තුළ ඇති හැකි සුළු පිරිසක් පමණක් අයිතිවාසිකම් භුක්තිවිදිමක් විය. ඇත්තටම එය අයිතිවාසිකම් වලට වඩා වර්ප්ප්‍රසාද නමින් හැදින්විණි. කෙසේවෙතත් නුතන රාජ්‍ය සංකල්පය බිහි විමත් සමග මිනිස් අයිතිවාසිකම් ගැන කතාකිරීමට ලක්විය. එනම් ඒ තුළ සෑම මිනිසෙකුටම සමාන අයිතිවාසිකම් හිමිවිය යුතු බව තීරණය විය. ඒ තුළ මුල් කාලීන සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් මුලික කරගත් අයිතිවාසිකම් ඇතුලත් මිනිසාගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය ඇතුලත් අයිතීන් ස්වල්පයක් පිළිගැනීමට විය. කෙසේවෙතත් පසු කාලීනව පොදු මනුෂභාවය සංකල්පය බිහිවිමත් සමඟ මානව අයිතිවාසිකම් යන්න ඉතා පුළුල් ලෙස විග්‍රහයට ලක්විය. එනම් එහිදී මිනිසාගේ ආර්ථික,දේශපාලන,සමාජ,සිවිල් සහ සංස්කෘතික අයිතින් සියල්ල මානව අයිතිවාසිකම් ලෙස විග්‍රහයට ලක්විය.
සමාජයේ ජිවත්වන මිනිසාට මිනිසෙකු ලෙස නැගිසිටිමේ ප්‍රථිඵලයක් වශයෙක් වශයෙන් අයිතිවාසිකම් හිමිවිය. අතිතයේ මිනිසා නොයෙක් දුක්ගැහැට විදිමින් තමන්ට හිමි නිසිතැන අහිමිවෙමින් අපමණ දුක්ගැහැට වලට ගොදුරුවෙමින්ජිවත් විය.මෙවන් පදනමක් තුළ ලෝක ප්‍රජාව විසින් අයිතිවාසිනකම් සංකල්පය නිර්වචනය කරමින් මිනිසාට මිනිසකුලෙස නැගීසිටිමට අවස්ථාව උදාවිය. මේතත්වය තුළ මුල්කාලිනව වරප්ප්‍රසාද ලෙස පැවත පසුකාලයේදී ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ මානව අයිතිවාසිකම් බිහි විය. මෙවන් තත්වයක් තුළ මුළුලෝකය පුරාම මානව අයිතිවාසිකම් ව්‍යප්ත විය.
මානව අයිතිවාසිකම් 1945 ට පෙර හා පසු
මානව අයිතිවාසිකම් 1945 ට පෙර හා පසු
1945 න් පසු මානව අයතිවාසිකම් වල වර්ධනය
right|200px
ලෝක ජනතාව මානව අයිතිවාසිකම් නිසිලෙස භුක්ති විදිමක් සිදු වුයේ වර්ෂ 1945 න් පසුව ය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සාමය ඇති කරගැනීම සදහා මානව අයිතිවාසිකම් කොන්දේසියක් මත පිහිටා පිළිගනු ලැබිය. මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස 1945 ඹක්තෝබර් මාසයේ එක්සත් ජාතීගේ සංවිදානය බිහිවිය. මේ තුළින් ලෝකයේ සිටින සියලුම ජනයාගේ මානව අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සදහා ජාතීන්ගේ කැපවීමක තහවුරුවීමක් දක්නට හැකිය. මානව අයිතිවාසිකම් බිහිවීම මේ ආකාර උවද දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව වඩා වේගයෙන් සංවර්ධනය වීම සදහා බලපෑකරුණු දෙකක් විය.
1.ඒ වන විටත් ඇතැම් ජාතික රාජ්‍යයන් විසින් තමන්ගේ නිදහස හෝ මුලික අයිතිවාසිකම් නිදහස ලෙස පිළිගත් එම සිද්ධාන්තය එම රටවල ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට ඇතතුලත් කිරීම
2.මානුෂික අයිතිවාසිකම් නීතිය ප්‍රවර්ධනයට ජාත්‍යන්තර සංවිධාන හා කලාපීය සංවිධාන වශයෙන් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව දැක්වු උන්දුව.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාතන ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග කටයුතු, ක්‍රි.පූ. 300 පමණ සිට පණ්ඩුකාභය රජුගේ පාලන සමයේදී සහ තවත් වසර දහස් ගණනක් අඛණ්ඩව සංවර්ධනය වෙමින් පැවති, පැරණි ලෝකයේ වඩාත් සංකීර්ණ වාරි පද්ධතියකි. පොළව යටින් ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීමට අමතරව ජලය ගබඩා කිරීම සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම කෘත්‍රිම ජලාශ පළමුව ඉදිකළේ සිංහලයන්ය.thumb|උඩංගනාව වැව|250px
මානව අයිතිවාසිකම්
1945 න් පසු මානව අයතිවාසිකම් වල වර්ධනය
මෙහි ප්‍රථිඵලයක් වශවයෙන් ලොව සෑම රාජ්‍යයක්ම තම ජාතීන්ගේ උන්නතිය උදෙසා මෙම මානව අයිතිවාසිකම් සුරක්ෂිතව පවත්වා ගැනීමට උන්දු වුහ. මෙය සරළ නිදර්ශනයකටගෙන බලන විට පෙන්වාදිය හැක්කේ එදා 1945දී ජාතීන් 51ක් අතර ඇති කරගනු ලබන එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියෙනි. 2006 වසර වන විට රාජ්‍යයන් 192 ක් සාමාජික්ත්වය දරන එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ව්‍යවස්ථාව වී ඇත්තේ මේ ප්‍රඥප්තිය වන බැවින් ජාත්‍යන්තර නීතියක් වශයෙන් මානුෂික අයිතිවාසාකම් සංවර්ධනය කිරිම සම්බන්ධයෙන් වන ප්‍රාරම්භක ලේඛනයක් වශයෙන් මෙය පෙන්වාදීමට හැකිය. කෙසේ වෙතත් එහි එක් පරමාර්ථයක් ලෙස මානව අයිතිවාසිකම් නංවාලීම හා සුරැකීම එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියේ සදහන් කරන ලදමුත් මානව අයිතින් යන පදය යටතේ කවර නිශ්චිත අයිතින් ඇතුලත් කරන ලද දැයි විස්තර කිරිමක් එහි නොවීය. මානව අයිතින් පිළිබද නිතිය යටතේ වන යුතුකම් සවිස්තරව නිශ්චය කරමින් අනාගතයේදී සම්මුතීන් සම්මත කරනු ඇතැයි ප්‍රඥප්තිය කෙටුම්පත් කල උදවිය සිතූහ. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පිහිටුවීමෙන් අනතුරුව එම සංවිධානය විසින් වහාම අලු‍තෙන් පිහිටුවන ලද මානව අයිතින් කොමිෂන් සභාව මානව අයිතිවාසිකම් සවිස්තරව පෙළගස්වමින් මානව අයිතින් විශ්ව ප්‍රකාශනය කෙටුම්පත් කළාය. එහි පුර්විකාවට අණුව එම ප්‍රකාශනයේ අදහස් කරන ලද්දේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ප්‍රඥප්තියේ සදහන් කරන ලද මානව අයිතීන් සහ නිදහස පිළිබද පොදු අවබෝධයක් සැපයීමය. 1948.12.10 දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය අයිතින් පිළිබද විස‍්තීරණ ප්‍රකාශනයක් ප්‍රජාව විසින් සම්මත කල ප්‍රථම වතාව එය බැවිණි.මානව අයිතිවාසිකම් දිනය වන දෙසැම්බර්10 දින මෙම සිදුවීම් ලොව පුරා අනුස්මරණය කරයි. මානව අයිතින් විශ්ව ප්‍රකාශනය බැදීමෙන් යුත් නෛතික සම්මුතියක්නොවේ. රාජ්‍ය විසින් එය ස්ථිර කලයුතු නැත. ඒ අණුව එහි සදහන් වන්නේ සමජයේ සෑම පුද්ගලයකු හා සෑම සංවිධානයක්ම විසින් නිරතුරුවම මෙම ප්‍රකාශනය සිහියේ තබාගෙන ඉගැන්විම සහ අධ්‍යපනය මගින් මෙය අයිතීන්වලට සහ නිදහසට ගරුකරනු ලැබීමත් දේශීය වශයෙන් හා ජාත්‍යන්තරව ගන්නා ක්‍රමික පියවර මගින් සාමාජික රටවල මෙන්ම ඔවුන්ගේ අධිකරණ බලය සහිතව දේශයන්හි ජනතාව අතර විශ්විය වශයෙන් ඒවා ඵලදායිව පිළිගැනීම හා තහවුරු කිරිමක් අරමුණුකොට සියලු ජනතාව හා ජාතීන් විසින් සාක්ෂාත් කරගතයුතු පොදු ප්‍රමිතියකි. මේ ආකරයට මානව අයිතිවාසිකම් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ඉතා පුළුල්ව වර්ධනය වීම සදහා ඉතා සුවිශාල කර්යභරයක් සිදුකළ ආයතන කීපයක් විය.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
පණ්ඩුකාභය රජතුමා අනුරාධගාමයෙහි අගනගරයට අවශ්‍ය ජල පහසුකම් ඇතිකරනු වස් ජය වාපි, අභයවාපි සහ ගාමිණි වාපි නමින් වැව් තුනක් ද නිර්මාණය කල බව සදහන්වේ. ඔහු විසින් සාදන ලද අඩි 3900 ක් දිගැති වේල්ලකින් වටවි ඇති අභයවාපී වැව අක්කර අඩි 1900ක ක ජල කඳක් රදවා තැබිය හැක. තිසා වැවෙන්ද මේ වැවට ජලය ලැබේ.
මානව අයිතිවාසිකම්
1945 න් පසු මානව අයතිවාසිකම් වල වර්ධනය
1.එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය
2.යුරෝපා මණ්ඩලය
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
අනුරාධපුර නගරයේ පිහිටා ඇති ප්‍රධාන වැවක් වනුයේ නුවර වැවයි. මෙහි නිර්මාණයද ක්‍රි.පු. යුගය දක්වා දිවේ. මෙය පළමුවන ගජබාහු රජුගේ (ක්‍රි.ව. 1114-1136) කාලයේදි තනවන ලදැයි සැලකේ. මේ වැව නකරවඩි, පත්තපාසානවාපී නමින්ද හඳුන්වනු ලැබේ.
මානව අයිතිවාසිකම්
1945 න් පසු මානව අයතිවාසිකම් වල වර්ධනය
3.අමරිකානු සංවිධානය
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
ක්‍රි.පු. 3 වන සියවසේදි මහා නාග උප රාජ වරයෙක් කරච්ච නම් (වලස් වැව) කුඩා වැවක් තැනවීම ගැන මහා වංශයේ සඳහන් වේ. දුටු ගැමුණු රජුගේ යෝධයෙක් වශයෙන් සැලකෙන ලභිය වසභ වැව් තැනිම ගැන ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ කෙනෙකි.
මානව අයිතිවාසිකම්
1945 න් පසු මානව අයතිවාසිකම් වල වර්ධනය
4.අප්‍රිකානු එකමුතු සංවිධානය
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
වාරි ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳව ඛෙහෙවින් වැදගත් යුගය වශයෙන් දැක්විය හැක්කේ ක්‍රි.පු. 2 වන සියවසේදි රජ කල දුටු ගැමුණු රජුගේ අවධියයි. ක්‍රි.පු. 3 වන සියවසේ සිට දිවයින පුරා පැතිරි පිහිටා ඇති ලෙන්වල කටාරම් යටින් කොටා ඇති බ්‍රාග්මී ලිපිවල වැව් ගැනත් ඇල මාර්ග ගැනත් සදහන් වීමෙන් මේ බව පැහැදිලි වේ.
වැව් තැනිම ගැන ප්‍රවීනත්වයක් දැරූ පුද්ගලයෙක් ගැන දඹුල්ලෙන් හමුවු ලිපියකින් අනාවරණය වේ. පරණවිතාන සදහන් කරන අන්දමට එහි සදහන් වන ධනුද්ධර සුමනගේ සොහොයුරු අණනිකතිස නම් තැනැත්තා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරුවෙක් වශයෙන් සදහන් කොට තිබේ.
මානව අයිතිවාසිකම්
1945 න් පසු මානව අයතිවාසිකම් වල වර්ධනය
මේ ආකාරයට මානව අයිතිවාසිකම්වල වර්ධනය පිළිබද නොයෙකුත් පියවර මගින් හදුන්වාදුන්නද මේ සියල්ලටම හේතු වුයේ වඩාත් ක්‍රියාශීලී වැඩකරන පන්තියක වර්ධනය වීමත් ලෝක දේශපාලන බලවේග වර්ධනයත් සහ සමාජවාදී ව්‍යාපාරවල වර්ධනය නිසා බවයි.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
සද්ධාතිස්ස රජතුමා (ක්‍රි.පු. 137-119) වැව් 12ක් ඉදිකල බව පුජාවලියේ සදහන් වන අතර රාජාවලිය වැව් 18ක් තනවන ලද බව දැක්වේ. පදී වැව (පදවිය වැව) සද්ධාතිස්ස රජු විසින් කරවන ලදැයි පූජාවලිය පෙන්වයි.
මානව අයිතිවාසිකම්
මේ අඩවියත් බලන්න
මානව අයිතිවාසිකම් 1945 ට පෙර හා පසු
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
වසභ රජතුමා විසින් වැව් 11ක් තනවන ලදැයි වංශ කතාවල සදහන් වන අතර වෙනත් කෘති වල වැව් 12ක් තනවන ලදැයි කියෙ‍වේ. වැව් වලට අමතරව ඇල මාර්ග 12ක් තනා තිඛෙන බව පවසතත් ඉන් නම් කොට ඇත්තේ ඇළහැර යෝධ ඇල පමණි.
පළමු වන ජෙට්ඨතිස්ස රජු ( ක්‍රි.ව. 266-276) විසින් හෙළුග්ගමු, මහටඹු, දෙමැටැ, පිසත්තා, වඩුගමු හා බමුණුගමු වැව් හය කරවන ලදි. මහසෙන් රජතුමා (ක්‍රි.ව. 274-304) විශාල පරිමාණයේ වැව් තැනිමේ පුරෝගාමියා වශයෙන් සැලකිය හැකිය. ඔහු විසින් තනවන ලදැයි දැක්වෙන වැව් 16ක් ගැනද මහ විශාල ඇළ මාර්ගයක් ගැනද මහාවංශයේ සඳහන්වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තයේ නව යුගයක් උදා කෙරෙන වාරි ව්‍යාපාරයක් වශයෙන් ඇළහැර-මින්නේරිය, කවුඩුල්ල වාරි ව්‍යාපෘතිය හැදින්විය හැක.
මානව අයිතිවාසිකම්
මේ අඩවියත් බලන්න
ප්‍රවර්ගය:මානව අයිතිවාසිකම් ප්‍රවර්ගය:සිරකරුවෝ හෝ රැඳවුම්කරුවෝ ප්‍රවර්ගය:සිරකරුවන් හා රැදවියන්
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
පුරාණ වාරි කර්මාන්තය
මහසෙන් රජු මෙන්ම ධාතුසේන රජුද කලා වැව නමින් තැනු විශාල වැව නිසා වාරිමාර්ග ඉතිහාසයේ අද්විතීය ස්ථානයක් ලබා ගෙන ඇත. කලා වැව වැව් දෙකක් සම්බන්ද කොට නිර්මාණය කල විශාල වැව් සංකීර්ණයකි. මෙය කලා වැවත් බළලූ වැවත් එකට සම්බන්ධ කොට තනන ලද බව පුජාවලියේ සදහන්වේ. කලා වැවේ සිට අනුරාධපුරයේ තිසා වැව දක්වා ජලය ගෙනගිය සැතපුම් 54ක් දිගැති ජය ගඟ නැමැති මහා විශාල ඇළ මාර්ගය තනවන්නට ඇත්තේද මේ යුගයේදිම යැයි සිතාගත හැකිය.
දෙවන මුගලන් රජු (ක්‍රි.ව. 531-551) මල්වතු ඔය හරහා වානක් බැඳ ජලය ලබා ගෙන පත්තපාෂාණ වාපි, ධන වාපි හා ගරිතර වාපි යනුවෙන් වැව් තුනක් නිර්මාණය කළ බව මහා වංශයේ සඳහන්වේ. පත්තපාෂාණ වාපිය ශිලා ලේඛන මගින් අනුරාධපුරයට සැතපුම් 7ක් නිරිත දිගින් පිහිටි නාච්චිදූව වැව වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. මෙහි වේල්ල සැතපුමකට මදක් වැඩි ප්‍රමාණයක් දික්වූ අතර උස අඩි 35කි. අක්කර 4408ක භූමි භාගයක පැතිර ඇති වැවේ ජල ධාරිතාව අක්කර අඩි 45148ක් වන අතර අක්කර 4200ක වපසරියකට ජල පහසුකම් ලබා දෙයි.
ක්‍රි.ව. 6වන සියවසේ විසු පළමු වන අග්ගබෝධී රජතුමා (ක්‍රි.ව. 571-604) වාරි කර්මාන්තයට තවත් උසස් සේවාවක් කළ නරපතියෙකි. මහා වංශය සදහන් කරන අන්දමට මෙතුමා දක්ෂිණ දේශයෙහි සිරිමඩ්ඪමාතක වාපි වැවද, කුරුන්ද වාපි, මහින්දම වාපි යන වැව් හා මණිමේඛලා අමුණ තැනවු බව සඳහන්වේ. මේ හැර පුජාවලියට හා රාජාවලියට අනුව කුරුඳු වැව යනුවෙන් වැවක්ද තනවා ඇත.
දෙවෙනි අග්ගබෝධි රජතුමා (ක්‍රි.ව. 604-614) විසින් තනවන ලද වැව් වල නාමලේඛනයක් මහා වංශයේ සහ පුජාවලියේ දැක්වේ. ගංඟානම, වලාහස්ස, තිරිතම යන වැව් වල නම් මහා වංශයේ සඳහන් වන අතර පුජාවලියේ ගංඟාතලා, සිරවලස් කැටිය, ගිරිතලා, හෝවටු, නෙරළු, මාටොම්බු, එඩේරගල, කළුන්තරු, මහවිදලූ, කැන්ගමු, මා දෑත හා කලමි යනුවෙන් වැව් 12ක් සඳහන්වේ.
පළමුවන විජයබාහු රජතුමා විසින් අලූතෙන් තනවන ලද්දේ එක වැවක් පමනි. එනම් ඌව පළාතේ ගිනිකොන දිගින් පිහිටි දැනට ජරාපත්වී තිඛෙන බුදුගුණ වැවයි.
මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1153-1186) මෙතුමා විසින් කරවන ලද ඓශ්චර්යමත් වාරිමාර්ග සංකීර්ණය වුයේ පරාක්‍රම සමුද්‍රයයි. මේ වාරිමාර්ග සංකීර්ණය තනනු ලැබුවේ කර ගඟ හරහා අමුණක් බැද ආකාස ගංඟා නම් ඇළ මාර්ගය ඔස්සේ ජලය ඒකරාශි කරවීමටයි. පරාක්‍රම සමුද්‍රය නිර්මාණයවී තිඛෙන්නේ තෝපා වැව, දුඹුටු වැව හා එරමුදු වැව යන වැව් තුනත් පරාක්‍රම සමුද්‍රයත් එකට යාකිරිමෙනි. වැව් බැම්මේ දිග 12.38 ක් වන අතර වැව් කණ්ඩියේ උපරිම උස 9.45 කි. ජලාශය වැසි ඇති බිම් ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර් 2539.50 කි. ජල ධාරිතාව වැව පිරිගිය විට අක්කර අඩි 109000 වන අතර වගාකල හැකි බිම් ප්‍රමාණය අක්කර 19632 කි. චූල වංශයට අනුව පරාක්‍රම සමුද්‍රයට සොරොව් 7ක්ද ඇල මාර්ගයන් 11ක්ද තිබු බව දැක්වේ.
පළමුවන මහාපරාක්‍රමබාහු රජු පොළොන්නරුවේ රජ වීමෙන් අනතුරුව අලූතින් තනවන ලද හෝ ප්‍රකෘතිමත් කරන ලද විශාල වැව් 163 ක්ද කුඩා වැව් 2375 ක්ද අමුණු 165 ක්ද ඇළ මාර්ග 3910 ක්ද ඉදි කර, බිසෝ කොටු 341 ක්ද කැඩි බිඳි ගිය ඇළෙවිලි 1753 ක්ද කකරවන ලදි. අලූතෙන් තනවන ලද ඇළමාර්ග 29 ක් ගැන චූල වංශයේ සඳහන් වුවත් පුජාවලියේ අචිරවති නම් ඇළමාර්ගය ගැන පමණක් සඳහන් වේ. thumb|ඇළ|150px
වාරි ජල කළමනාකරණය සම්බන්ධ නිර්වචන
ලෝකයේ ඉතාම පැරණි ශාස්ත්‍රයක් ලෙස ජල සම්පාදනය හැදින්විය හැකිය. එය ක්‍රමයෙන් නවීන විද්‍යාවක් ලෙස දියුණු වී ඇත. නුතනයේදි ජල කළමනාකරණය යන්න විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථකතනය කර ඇත. එම අර්ථකතන වලින් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදි
"ජල කළමනාකරණය යනු ජලය නිකුත් කිරිම,ගබඩා කිරිම හා නිර්මිත වාරි මාර්ග ඔස්සේ ජලය ඛෙදා හැරිමයි."
මිනින්දෝරු විද්‍යාත්මක අධ්‍යන වලදි
"ජලය ගලා යාමට අවශ්‍ය බිම් ප්‍රමාණය සංඛ්‍යාත්මක ලෙස තක්සේරු කර මතුපිට ජලය ගලා යාමට සැලසුම් නිර්මාණය කිරිම".
කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවේදි
'අතීතයේ පවති ගම් වැව් කිහිපයක් ඇළ මාර්ග ඔස්සේ සම්බන්ද කිරීම වැව් ප්‍රපතනය නොහොත් එල්ලංගාව නමින් හදින්වේ.මෙහි ප්‍රදාන අරමුන වී ඇත්තේ ජල සං‍රක්ෂණයයි. දෙවැන්න වනුයේ එල්ලංගාව සදහා යොදා ගත් ඇළ මාර්ග දෙපස තෙතමනය රදවා ඇල මාර්ග දෙපසද කෘශිකර්මාන්තය ආරම්භ කිරීමයි.
"පැළැටි වර්ධනයට අවශ්‍ය තෙතමනය ලබා දීම ජල කළමනාකරණයයි".
(ආර්ථීක විමසුම 1994 ජනවාරි/පෙබරවාරි)
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
ශ්‍රී ලංකා‍වේ වාරි ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වෙනි සියවස තරම් ඈතට දිවයයි. ක්‍රි.පූ. 6 වෙනි සියවසේදි උතුරු ඉන්දියාවෙන් පැමිණි ආර්ය ජන කොටස් ලංකා‍‍වෙ ජනාවාසකරණය කළ බව මහා වංශ තොරතුරු වලින් අනාවරණය‍‍වේ. විජය රජ සමඟ පැමිණි පිරිස් විසින් දිවයිනේ ගංඟා ඇසුරු කරගෙන ග්‍රාමයන් නිර්මාණය කරන ලදි. මේ ආකාරයට ශ්‍රී ලංකාවේ ජලය ඇසුරු කරගෙන ජලාශ්‍රිත ශිෂ්ටාචාරය ගොඩ නැගීම ආරම්භ විය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ශාස්ත්‍රීය නැටුම්
ප්‍රධාන වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රාස්ත්‍රීය නැටුම් ශෛලීන් තුනක් පවතී. ඒවා නම්,
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපය ලෙස නිර්වචනය කළ හැක්කේ වර්ග සැතපුම් 19000 ක ප්‍රමාණය විහිදුවන වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඟල් 50-75 දක්වා වූ උන්නතාංශය මුහුදු මට්ටෙමි සිට අඩි 1000 දක්වා වු ප්‍රදේශය යි. වියළි කලාපයේ ප්‍රමාණවත් වර්ෂාපතනයක් නොවු නිසා පුරාණ සිංහල ජනතාවට ස්ථාවර කෘෂිකර්මාන්තයක් කිරිමට නොහැකි විය. ස්වාභාවිකව ජලය සැපයිමට නිසි කාලයට අපහසු නිසා අහස් දිය එකතු කර ගැනිමට වියළි කලාපය පුරාම වැව් පද්ධති නිර්මාණය කර ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ ශාස්ත්‍රීය නැටුම්
1.	උඩරට නැටුම් - ප්‍රචලිතව පවනින්නේ කන්ද උඩරට ප්‍රදේශයේය.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
එදා රජරට හා රුහුණු රට පුරා පැතිර පැවතියේ හුදෙක් හුදකලා වැව් සමුහයක් නොවේ. එකිනෙකට ඇළ මාර්ග මගින් සම්බන්ඳ වු විශාල වැවක් එම වැව් ජලයෙන් හා වර්ෂා ජලයෙන් පෝෂණය වු කුඩා වැව් රාශියකුත් එදා රජරට හා රුහුණු රට පුරා පැතිර තිබුණි. එකල තිබුණා යයි සැලකෙන කුඩා වැව් සංඛ්‍යාව තිස් දහසක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා ඇත. මෙම වැව්වලට යටවුණු බිම් ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 15000 ක් පමණ වෙතැයි සැලකේ. (විදුසර 1993 නොවැම්බර්)
ශ්‍රී ලංකාවේ ශාස්ත්‍රීය නැටුම්
2.	පහත රට නැටුම් - ප්‍රචලිතව පවතින්නේ දකුණු පළාත්වලය.
3.	සබරගමු නැටුම් - ප්‍රචලිතව පවතින්නේ සබරගමු ප්‍රදේශයේය.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාරිග සංවර්ධනය ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ සිට දක්නට තිබුණ ද වාරිමාර්ග පද්ධති වර්ධනය දක්නට ලැඛෙන්නේ පස්වන සියවසෙන් පසුවයි. ශ්‍රී ලංකාව තුළ ගංඟා හැරවුම් පද්ධති වල ඉතිහාසය, එහි ලිඛිත ඉතිහාසය ඇරඹෙන ක්‍රි.පූ. 3-2 වන ශතවර්ෂවලින් ද ඔබ්බට දිවෙයි. සොරොව්ව සොයා ගැනිම සිදුවන්නට ඇත්තේද ක්‍රි.පූ. 3-2 ශතවර්ෂ අතර කාලය තුළ දී යැයි විශ්වාස කෙරෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි වාරි මාර්ග ක්‍රම පිළිබඳ බොහෝ ඇසු පිරු තැන් ඇත්තකු වූ ආර්.එල්.බ්‍රොහියර් මහතා මෙබඳු සාවද්‍ය නිගමනයකට එළඹීමට හේතුව එවකට සිටි ජල ඉංජිනේරුවන්ගෙ සංකල්පවල බලපැම නිසා බව දැන් පැහැදිලි වී ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ ශාස්ත්‍රීය නැටුම්
උඩරට නැටුම්හි “උඩරට” යන නාමය ලැබී ඇත්තේ සිරිලක අවසාන රාජ්‍ය අගනුවර වූද, කොළඹින් කිලෝමීටර් 120 කට ඈතින් පිහිටි නුවර පුරවරයෙනි. මේ වන විට උඩරට නැටුම් ශෛලිය ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රාස්ත්‍රීය නැටුම් අතරින් ප්‍රධාන ස්ථානයකට පත්වී හමාරය.
සංස්කෘත භාෂාවේ හැඳින්වෙන තෘන නම් වූ කොටසට,එනම් කාල (රිද්මය) පදනම් කොටගත් රිද්මයානුකූල නර්තන ශෛලියක් ලෙස උඩරට නැටුම් හැඳින්විය හැක. මෙම රිද්මයානුකූල චලනය සඳහා තාල දැමීමට “තාලම්පට” නම් වූ වාදන භාණ්ඩයක් උපයෝගී කර ගනී. උඩරට නැටුමෙහි ප්‍රධාන විනෝදාංශයක් ලෙස වෙස්, නෛඅධි, උඩැක්කි, පන්තේරු සහ වන්නම් හැඳින්විය හැක.
උඩරට පහතරට හා සබරගමු නර්තන ශෛලින් එකිනෙකින්‍වෙනස් වන ප්‍රධාන කරුණු කීපයකි. ඒවා අතර නැටුම් අංග චලන, දේහ චලන, රංග වස්ත්‍රාභරණ සහ එක් එක් ශෛලීන්ට අනුකූල කාල රටා මැවීමට භාවිතා කරන්නා වූ විවිධ මාදිලියේ බෙර වර්ග ප්‍රධාන වේ. මේ අතරින් විශේෂිත වූ තවත් කරුණක් නම් පහත රට නැටුම්හි භාවිතා වන වෙස් මුහුණ පළඳනා උඩරට හෝ සබරගමු නැටුම්වලදී භාවිතා නොවීමයි.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
පැරණි සිංහලයන්ගේ වාරි කර්මාන්තයේ මූලික ලක්ෂණ හදුනා ගැනීම ජල පාලනය පිළිබඳ ඔවුන් ලඟ තිබු දර්ශනය වටහා ගැනිමෙහිලා උපකාරිවේ. ගම් මට්ටෙමි වැව් තැනිමේ දී ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වුයේ දෛනික ජීවිතයට අවශ්‍ය වූ ජලය ලබා ගැනිමයි. වියළි කාලයේදි ගොවිතැනට අවශ්‍ය වැඩිපුර ජලය ලබා ගැනිමට කදුකරයේ ඇති ස්වාභාවික ජල සම්පත ප්‍රයෝජනයට ගැනිමට ඇළ වේලි කපා ගංඟා ඇළ දොළ ජලය ගොවිපලට ගෙන ගියේය. වැසි කාලයේ ලැඛෙන අමතර ජලය වියළි කාලයේ දී ප්‍රයෝජනයට ගැනිම සඳහා ගබඩා කිරිමට මහා පරිමාණයේ වැව් තැනිම ඇරඹීය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ශාස්ත්‍රීය නැටුම්
තවද උඩරට නැටුම් සඳහා ගැට බෙරය ද, පහත රට නැටුම් සඳහා යක් බෙරයද, සබරගමු නැටුම් සඳහා දවුල් බෙරය ද භාවිතා වේ. ගැට බෙරය හා යක් බෙරය බෙර වාදකයාගේ දෙඅත් භාවිත‍ා කර වාදනය කරන අතර, දවුල් බෙර වාදකයා එක් අතකින් කඩිප්පුව (කෝටුවකි) ගෙන අනෙක් අතින් දවුල වාදනය කරයි. යක් බෙර හා දවුල් බෙරයෙහි බද සිලිණ්ඩරාකාර වන අතර උඩරට බදයෙහි බඳ දෙපසට ක්‍රමයෙන් අඩුවී යන ආකාරයේ හැඩයෙන් යුක්ත වේ.
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
මහා ජලාශවල රැස්කරන ජලමෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ලබාගෙන ඒ ජලයෙන් පෝෂණය වු කුඩා ග්‍රාමීය වැව් පද්ධතියක් තනන ලදි. ’එකකින් පිටවි යන ජලය ඊලඟ වැවට ගොස් එතනින් තවත් එකකට යමින් ගම්වැව් එම ජලය ප්‍රයෝජනයට යොදා ගැනිමෙන් පමණක් මුහුදට ගලායාමට සැලැස්විම අරමුණ විය.(ආර්.එල්.බ්‍රොහියර් 1934)
මහා පරිමාණය් වැව් උස් භූමි භාගවල තනා, කුඩා වැව් පද්ධතින් ඊට පහළින් සිටින ලෙස තැනිම නිසා ජලය හැසිර වීම පහසු විය. තැනිතලා බිම් වල ඇළ වේළි මගින් ජලය ගමන් කරවිම දුෂ්කර කාර්යයක් ලෙස නොසලකන ලදි. කලා වැෙවි සිට අනුරාධපුරය දක්වා සැතපුම් 54 ක් දිග යෝධ ඇළේ පළමු සැතපුම් 17 ට බැස්ම ඇත්තේ සැතපුමට අඟල් 6 බැගිනි. මෙය පැරැණ්නන්ගේ ඉංජිනේරු ශිල්පයේ විශිෂ්ට කුශලතාවයක් ලෙස අසත් සලකයි. වසභ රාජ්‍ය සමයේදි (ක්‍රි.ව. 67-111) අඹන් ගඟ හරහා ෙවිල්ලක් බැඳ එහි ජලය උතුරු දිශාවට යොමු කරවන ලද ඇළහැර ඇළ වාරිමාර්ග තාක්ෂණ වර්ධනයේ ඉතා වැදගත් අදියරකි. දියලූ වැව් වල බැම්මේ ඇතුල් පැත්ත මෙන්ම පිට පැත්තද බෑවුම් වන ලෙද ඉදිකර ඇත. මෙසේ ඉදිකිරිම් කටයුතු කර ඇත්තේ ජල ධාරිතාව නිසා වැව් බැම්මට වන හානිය වලක්වා ගැනිම සඳහාය. (ඉන්ද්‍රකීර්ති සිරිවිර 1993) වර්තමාන ඉංජිනේරුවන් මවිතයට පත්කරවන ශිල්පීය ඥානයක් එකල භාවිතාකර ඇති බව ඇළවල් හා වැව් දෙස බැලිමෙන් මොනවට පැහැදිලි වෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ශාස්ත්‍රීය නැටුම්
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Dances_of_Sri_Lanka#Classical_Dances
ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය
ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය
ඇළක් දොළක් හරස් කර වැවක් තැනිමට ඉදිකරන වෑ කන්ද වැව් ජලය රදවා ගැනිමට හැකිවන ලෙස පස් හා ගලින් නිර්මාණය කර ඇත. හෙන්රි පාකර් පවසන පරිදි ටොන් දහසක බර ගල් පවා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ ඇතැම් වාරිමාර්ග ඉදිකිරිම් වලට භාවිතා කර ඇත.
වැව් බැමි ආරක්ෂා කිරිමට වැවේ ප්‍රමාණය අනුව ගල් ඇතිරිමෙන් ඉදිරිපත් කල ඉදිරිපත් කල ’රලපනාව වැව් වල ඇති තවත් විශේෂ ලක්ෂණයකි. ස්වාභාවික ජල බැස්ම සැලකිල්ලට ගෙන වැවේ වැඩි ජලය පිට කිරිමට තනා ඇති වාන පිටවාන නම් වේ.
ජල පාලනයේ වැදගත්ම අංගය වුයේ සොරොව්වයි. සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ වැවක සොරොව් දෙකක් තිබේ. වැවේ ජල මට්ටම ඉහළ ගිය විට සාපේක්ෂව උස්බිම් ප්‍රදේශ සඳහා ජලය සපයන අයුරින් ඉහළ මට්ටමකින් ගොඩ සොරොව්ව පිහිටුවා ඇත. වැවේ මඩ ඉන් ඉවත් කිරිමට බැම්මේ පතුලින්ම පිහිටි මඩ සොරොව්ව නමින් හැදින්වෙන සොරොව්වක්ද දක්නට ලැබේ. පුරාණ වාරි මාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ සුවිශේෂතම නිර්මාණය ලෙස සැලකෙන්නේ බිසෝකොටුවයි.
විශාල හතරැස් ළිදක ආකාරයෙන් තනා ඇති බිසෝකොටුව කානුවක් මගින් වැවේ ජලය ගලා එන්නට සලස්වන ලදි. බිසෝකොටුවේ සිට ඇළ මාර්ග වවලට ජලය පිට කරන ලද්දේ එබදුම කානුවනකිනි. මේ ආකාරයෙන් බිසෝකොටුව මගින් පිටවන ජල ධාරිතාව පාලනය කරගත හැකි විය. අක්කර දහස් ගනනකට කොපමණ ජලය මුදාහැරිය යුතුද යන්න තීරණය කොට ඒ අනුව ජලය මුදාහැරිමට බිසෝකොටුව උපකාරිවේ. (ඉන්ද්‍රකීර්ති සිරිවීර 1993) මෙම කරුණු විමර්ශනය කර බලන විට පුරාණයේ වාරි කර්මාන්ත නිර්මාණයෙහිලා මනා වු ජල කළමනාකරණ පද්ධතියක් තිබු බව පිළිගත යුතුව ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ තරම් දියුණු වුත් පුළුල් වුත් වාරිකර්ම ලෝකයේ වෙනත් කිසිම රටක නොවු බව ඛෙල් නැමති ඉංග්‍රීසි ලේඛකයා පවසා ඇත. පෙර කරන ලද අති විශාල වැව් කර්මාන්ත සමහර විට ලක්සිව තරම් අන් කිසිම රටක දක්නට නොලැබේය යනු මාගේ විශ්වාසයයි. තවද ඒ ඒ සිමාව ඇතුලත දක්නට ලැඛෙන තරම් වැව් අමුණු කර්මාන්ත අන්රටක දැකීම දුෂ්කර ය. (බදුල්ලේ සභාපති ඛෙලි මහතා විසින් 1981 ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව වෙත ඉදිරි පත් කල වාර්තාව)
ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි තාක්ෂණයෙන් ඇතැම් විට ඉන්දියාව පවා ආභාෂය ලැබු බවට සාක්ෂි ඇත. කාශ්මීරයේ රජු අටවන ශත වර්ෂයේ දි එහි ජලාශ ඉදිකිරිම සඳහා ශ්‍රී ලාංකේය වාරි ශිල්පීන්ට ආරාධනා කළ බවට දොලොස්වන ශත වර්ෂයේදි රචිත කාශ්මීර වංශ කතාවේ වනරාජ තරංගනියේ ඉඟියක් කර ඇත.
වාරිමාර්ග තාක්ෂණය පිළිබඳව හෙන්රි පාකර්, ආර්.එල්.බ්‍රොහියර්, සී.ඩබ්.නිකොලස්, ආර්.ඒ.එල්.එච්.ගුණවර්ධන යන විද්වතුන් විසින් පුළුල් ලෙස පර්යේෂණ කොට ඇත. ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාව තරම් සංකීර්ණ හා ශිල්පිය දැනුම අතින් විශිෂ්ට දියුණුවක් පෙන්වන ලද වාරිමාර්ග පද්ධතියක් දක්ෂිණ ආසියාවේම නොවීය. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග පද්ධතිය එකිනෙකට සම්බන්ඳ වීම සුවිශේෂ ලක්ෂණයකි. මේවා සම්බන්ඳ කරන කෘතීම ඇළ මාර්ගයන්හි බැස්ම සැතපුමකට අඟල් 6 ක් පමණ වීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ මිණුම් හා ඉදිකිරිම් තාක්ෂණයේ පැවති දියුණුවයි.
එකල වාරිමාර්ග පද්ධතියේ නඩත්තුව, වැව් ජලය භාවිතය හා ඛෙදාහැරිම ආදියකරනු ලැබුවේ ගොවින් අතරින්ම තෝරාගත් වෙල්විදානේ හෙවත් ගමරාළ යන අරුත් ඇති ගැම් නායකයා විසිනි. වෙල් විදානේගේ අනසකට ඒ වැවේ වතුර ගන්නා සියලූ ගොවීන් යටත් වෙයි. එසේ නොවුන විට දඩ ගහන්නට ඔහුට අයිතියක් තිබුණි. ගමරාළ හා ගොවින් රැස්වි ජලය ලැඛෙන ආකාරය අනුව වගාකල යුතු බිම් ප්‍රමාණය අනුව වී වගා කාල සටහන ආදිය කන්න රැස්වීමේදි තීරණය කරයි. වැවෙහි ජලය ප්‍රමාණය වාරිමාර්ග අවශ්‍යතා සදහා ප්‍රමානවත් නොවු විට ඛෙත්ම ක්‍රමය උපයෝගි කරගත්හ. මෙහිදි වඩා ජල පහසුව ඇති වැවට ආසන්න කොටස වගා කළ අතර ඉතිරි කොටස අත් හරින ලදි. මෙම තෝරා ගත් කොටස ගොවින් අතර සමාන කොටස් වලට ඛෙදනු ලැබේ. පැරණි ලංකාවේ තිබු විධිමත් ජල කළමනාකරණය නිසා සාර්ථක ලෙස කෘෂිකාර්මික කටයුතු කරගෙන ගිය බව අපට නිගමනය කළ හැකිය.