cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
නීතිය
සමාජ විද්‍යාත්මක ගුරුකුලය
ස්වාභාවික නීති හා නෛතික ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී ගුරුකුලයන්ට අතරමැදි ගුරු කුලයකි. නීතිය යනු ගැටෙන අගයන් සමතුලිත කිරීමයි. ගැටෙන අයිතීන් විවිධය. පුද්ගල අවශ්‍යතා පොදු හා සමාජ අවශ්‍යතා මත ගැටීම් ඇතිවිය හැක. නීතිය මගින් එම ගැටෙන කොටස් වල අවශ්‍යතාවයන් හා අපේක්ෂාවන් හඳුනාගෙන විසඳුම් ලබාදිය යුතුය. මෙම ගුරුකුල දක්වා ඇති අදහස් වලට අනුව නීතිය යන්නට නියමිත අර්ථකථනයක් නොමැති බවත් එය පුද්ගලයාට, සමාජයෙන් සමාජයට, රාජ්‍යයෙන් රාජ්‍යයට වෙනස් වන බව පෙනේ.
නීතිමය නිලධාරීවාදය
නිලධාරීවාදය එනම් 'බියුරකරණීය" යන වදන ප්‍රංශ බසින් "කාර්යාලය" ට යොදන "බියුරෝ" යන වචනයේත්, ග්‍රීක් බසින් "බලය"ට යෙදෙන "ක්‍රටෝස්' යන වචනයේත් එකතුවෙන් සෑදුණකි. හමුදා,පොලිසිය මෙන්ම, රජයේ සේවකයන් හා සමුහයන්ට අයත් සියලුම නිලධාරින් පාලක පක්ෂයේ අභිමත ක්‍රියාවට නංවයි.මේ සියල්ලෝ නිලධාරිවාදියෝය.
මෙම සංකල්පයට මුලිකම නිර්දේශණයක් 1795 දී ප්‍රංශයේ විසු ජර්මන් ජාතික " බාරෝන් ඩී ග්‍රිම්" විසින් ඉදිරිපත් ‍ක‍ළේය. එහි ‍මෙසේ සඳහන් වේ.
"ප්‍රංශයේ හිටපු පාලකයෙක් වු මොන්සේ ඩි ගෝරනේ විසින් වැඩි වශයෙන් පැමිණිලි කරන ලද්දේ, ප්‍රංශයේ නීතිවල නියමඅර්ථය වු "නිලධාරි වාදය පිළිබඳවයි. මෙහි කාර්යාල ලිපිකරුවන්, කාර්යාංශ පරික්ෂකවරුන් පත්වන ලද්දේ මහ ජනතාවගේ ලාභ ප්‍රයොජන සඳහා නොවේ. සැබවින්ම මහජන උනන්දුව ස්ථාපනය වී ඇති බව පෙනී යාම නිසාවෙන් එම කාර්යාලවල පැවත්ම සිදුවුණි. තවමත් "නිලධාරින්ගේ ක්‍රියා කලාපය තුළ ඉහළින් සිදුවන නරුම වදය" සුලභව දක්නට ලැබේ. තවද ලාභ වලින් අභිප්‍රේරණය වී සිටින පෞද්ගලික ව්‍යවසායකයින් හා නියමානුකූලව මහජන සේවකයේ නියැළෙන්නන්ගේ ක්‍රියා කලාපය අතර පැහැදිලි වෙනසක් තිබෙ. ඇත්ත වශයෙන්ම කියතොත් පෞද්ගලික අංශයේ මහා පරිමාණ සමාගම් වලද " නිලධාරීවාදය" දක්නට ලැබෙන අවස්ථා පවතී. හුවමනා රෙගුලාසි ආදියේ සෘණාත්මක හැඟීම් පසෙකලූ කල පොදු ජන සේවාවන් වන අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය, පොලීසිය, පොදු ප්‍රවාහනය ආදිය තීරණාත්මක තත්ත්වයක ක්‍රියාත්මක වනුයේ " මහජන නිල බල ක්‍රමය ", ආණ්ඩුවේ බලය යොදන පාදය හෝ ස්ථානයක් බවට පත් කරමිනි.
විසි වැනි ශත වර්ෂයේදී ලේඛක " මැක්ස් වේබර්" ලියා දක්වා ඇති පරිදි,නිල බල ක්‍රමයෙන් ලැබෙන සහයෝගය ඕනෑම දියුණු ජනපදයක දක්නට ලැබෙන  නියත ලක්ෂණයකි. තවදුරටත් ඔහු කියා සිටින්නේ නිලධාරීවාදයේ ආවේනික ලක්ෂණ වනුයේ “නිලධාරින්ට තම මෙහෙයුම පැහැදිලි කිරිමත්, ඉහළ සිට පහලට වන තෙක් සියළු ශ්‍රේණිවල අය කළමණාකරණය කිරිමට හැකිවන පරිදි වෘත්තිය විශේෂඥයන් තැනීමත්, ලිඛිත සන්නිවේදනය තුළින්  මහජන සේවකයන්ගේ අභිමතයන් නීති වලින් බැඳ තැබිමත්ය”.
නීතියේ ආර්ථික විශලේෂණය
නීතියේ ආර්ථික විශලේෂණය යනු නීතිමය සිද්ධාන්ත ආර්ථික විද්‍යාවේ සංකල්පයන් සහ ක්‍රමවේදයන් නීතිගත කිරීමේ සහ නීතිය සඳහා යොදා ගැනීමේ ප්‍රවේශයයි. රිචඩ් පොස්නර් සහ ඔලිවර් විලියම්සන් වැනි බලගතු යෝජකයින් ඇතුළුව සහ මිල්ටන් ෆ්රීඩ්මන් සහ ග්රේ බෙකර්ද, චිකාගෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් සහ නීතිඥ විද්‍යාලය විසින් සාමාන්‍යයෙන් පාලන රීති හා සීමා ඉවත් කිරිම සහ පුද්ගලීකරණය සම්බන්ධයෙන් උපදෙස් දෙනු ලබයි. එමෙන්ම රාජ්‍යය යාමනයට එදිරිව හෙවත් ඔවුන් දකින ආකාරයට නිදහස් වෙළෙඳ පල තුළ ක්‍රියාත්මක වීම සීමා කිරීමට විරුද්ධව ක්‍රියා කරයි. 1991 දී නොබෙල් ත්‍යාගලාභී රොනල්ඩ් කෝස් විශිෂ්ට ආර්ථික නීති විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස හඳුන්වා දිය හැකිය. ඔහුගේ The Nature of the Firm (1937) නමැති ලිපියෙන් සමාගම්වල පැවැත්ම සහ ගණුදෙනු වියදම්වලට හේතු ඉදිරිපත් කරන ලදී. බුද්ධිමත් පුද්ගලයින් ද්වී පාර්ශ්වික ගිවිසුම් මඟින් විවෘත වෙළෙඳ පළේ ගණුදෙනු පිරිවැය මධ්‍යස්ථ අගයක් ගන්නා තුරු සහයෝගීතාවයන් භාවිතයෙන් පිරිවැය වඩා ඵලදායී වන අන්දමින් නිෂ්පාදන සිදුකරනු ලබයි. ඔහුගේ දෙවන ලිපියෙන් (The Problem of Social Cost 1960) ගණුදෙනු පිරිවැයක් නොමැති ලොවක ජීවත් වන්නේ නම් දේපළ ආරවුල් සම්බන්ධ අධිකරණ තීන්දු නොතකා ජනතාව සම්පත් බෙදා හදා ගැනීම සඳහා එකිනෙකා හා හෙට්ටු කරන තත්ත්වයක් නිර්මාණය වන බවට තර්ක කරන ලදී.
නීතියේ සමාජ විද්‍යාව
නීතියේ සමාජ විද්‍යාව වූ කලී, නීතිය හා එහි සමාජානුයෝජනය පිළිබඳ ව සොයා බලන විවිධ හැඩතල ගත් ක්ෂේත‍්‍රයකි. නීතියේ සමාජ විද්‍යාව, නීති විද්‍යාව, නීතිය පිළිබඳ ආර්ථික විග‍්‍රහය හා අපරාධ විද්‍යාව වැනි විශේෂිත විෂයන් හා එක්ව ගමන් කරයි. නෛතික ආයතන සහ නෛතික කරණු හා ක‍්‍රමයන්හි සමාජීය ගොඩනැංවීම පිළිබඳ ව ද සොයා බලයි. මුලදී, මෙම විෂය පිළිබඳ ව නීතිය පිළිබඳ න්‍යායවාදීහූ සැක සහිත වූහ. නීතිඥවරුන් විසින් භාවිත කරනු ලබන ප‍්‍රායෝගික නීතිය සහ එදිනෙදා ජීවිතයට අදාළ වන්නා වූ වෙනත් ආකාරවල නීතිය, නීතිය හෝ සමාජීය මූලධර්ම අතර වෙනස පිළිබඳ ව අවධාරණය කළ ඉයුජින් අර්ලීරිච් :ෑමටැබ ෑයරකසජය* හට කෙල්සන් :ණැකිැබ* අභියෝග කළේය. 1900 ගණන්වලදී, මැක්ස් වෙබ්ර් සිය නීතිය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ප‍්‍රවේශය හඳුන්වා දුන්නේය. ඔහු ‘නෛතික තර්කානුකූල ව්‍යුහය’, සංක්ෂිප්ත මූලධර්මයක් මිස ජනතාව වෙත පැවරෙන්නක් නොවන බවට තර්ක කළේය. ධනවාදය සමග සමාන්තරව වර්ධනය වූ, නූතන දේශපාලනික වර්ධනයන් හා නූතන නිලධාරිවාදී රාජ්‍ය සඳහා පසුබිම සකස් කළ ඒකීය නීති පද්ධතියක් හැඳින්වීමට ඔහු යොදා ගත් යෙදුම වූයේ ‘නෛතික තර්කානුකූලභාවය’යි. වෙනත් සමාජවාදියකු වු එමිල් ඩුර්කයිම් :ෑපසක මරනයැසප*ලිඔයැ ෘසඩසිසදබ දෙ ඛ්ඉදමර සබ ීදජසැඑහ’ ග‍්‍රන්ථය ලියමින් තර්ක කළේ, සමාජය වඩාත් සංකීර්ණ වන විට, මූලිකව ප‍්‍රතිකර්ම සහ වන්දි පිළිබඳ ව අදාළ වන්නා වූ සිවිල් නීතිය, අපරාධ නීතිය සහ දඬුවම් පැමිණවීම දක්වා වර්ධනය වන බවයි. අනෙකුත් මුල්කාලීන වැදගත් නෛතික සමාජ විද්‍යාඥයින් කිහිප දෙනෙක් නම්, හියුගෝ සින්සිමර් :්‍යමටද ීසබ‘යැසපැර* තියඩෝර් ගයිගර් :ඔයැදා්ර ඨැසටැර* ජෝර්ජස් ගර්විච් :ඨැදරටැි ඨමරඩසඑජය* සහ යුරෝපයේ ලියොන් පෙට්‍රොස්කි :ඛැදබ ඡුැඑර්‘හජනස* සහ එක්සත් ජනපදයේ විලියම් ග‍්‍රැහැම් සමර් :උසකකස්ප ඨර්ය්ප ීමපපැර* යනාදීහු ය.
නීතියේ දර්ශනවාදය
නීතියේ දර්ශනවාදය නීතියේ දර්ශනවාදය නීති විද්‍යාව ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ප්‍රමාණික නීති විද්‍යාව මූලිකවම දේශපාලන දර්ශනවාදය වන අතර නීතිය කෙසේ විය යුතු ද යන පැනය අසයි. විශ්ලේෂණාත්මක නීති විද්‍යාව අනෙක් අතට වෙනම ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර නීතිය යනු කුමක් දයන පැනය අසයි. මුල්කාලීන නීති දර්ශනවාදියකු වන ජෝන් ඔස්ටින් (ජෙරමි බෙන්තම් ගේ ශිෂ්‍යකු වන) 1829 සිට ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයේ නීතියේ මුල් පුටුවට පත් විය. ඔස්ටින් ගේ නීතිය පිළිබඳ උපයෝගිතාවාදී පිළිතුර වූයේ නීතිය යනූ දණ්ඩනයක් ලබාදෙන බවට කරනු ලබන තර්ජනයක ආධාරයෙන් ජනතාව යටහත් පහත් ලෙස කීකරු වන පරම බලධාරියෙකු විසින් කරනු ලබන අණකිරීමක ලෙසය. මෙම අදහස විශේෂයෙන් ම ස්වාභාවික නීති සිද්ධාන්තයට විකල්පයක ලෙස බොහෝ කාලයක් පිළිගැනීමට ලක් විය. ජීන් ජැක්ස් රූසෝ වැනි ස්වාභාවික නීතිඥයින් ගේ තර්කය වූයේ මනුෂ්‍යය නීතිය තුලින් සදාචාරය සහ නොවෙනස් වන ස්වාභාව ධර්මයේ නීති හෙඳින් පිළිඹිඹු වන බවයි. ඉම්මැනුවෙල් කාන්ට් ගේ අදහස වූයේ ස්වාභාව ධර්මයේ පවතින පොදුනීතිය වුවත් තෝරාගනු ලැබීමය නම් නීතිය සදාචරයට අනුකූල වීම අවශ්‍යය වේ. ඔස්ටින් සහ බෙන්තම් අනුගමනය කළ ඩේවිඩ් හියුම් නීතිය යනු කුමක් ද සහ නීතිය කුමක් විය යුතු ද යන්න සමඟ ඒකාබද්ධ කල යුතු බවට අදකස් කරන ලදී. ඔවුන් විශ්වාස කරනු ලැබුවේ නියම නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම සදාචාරයෙන් වෙන්විය යුතුය යන නීතියේ ප්‍රත්‍යක්ෂවාදයයි. ෆෙඩ්රිච් නිට්ස්චේ කාන්ට් ව ද විවේචනය කරමින් පැවසුුවේ නීතිය හට ගන්නේ බලය සඳහා අභිප්‍රායෙන් බවත් සහ සදාචාරාත්මක සහ සදාචාර විරෝධී ලෙස නීතිය වර්ග කල නොහැකි බවත් ය. මෙලෙස නිට්ස්චේ සමානාත්මතා සංකල්පය ද විවේචනය කරන ලද අතර බලය සඳහා අභිප්‍රායෙන් කටයුතු කිරීමට නීතිය විසින් ඉඩ සැලසිය යුතු බව විශ්වාස කරන ලදී. ඔස්ට්‍රියානු දාර්ශනික හාන්ස් කෙල්සන් 1934 දී ශුද්ධ නීති සිද්ධාන්තය නමැති ප්‍රකාශනය තුලින් ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී සම්ප්‍රදාය තව දුරටත් ඉදිරියට ගෙන යන ලදී. කලේසන් නීතිය සදාචාරයෙන් වෙන්ව පැවතිය යුතු බව විශ්වාස කල ද ප්‍රතිමාමක සම්පන්න හෙවත් අප ඊට කීකරු විය යුතු බව පැවසීය.නීතිය යනු ධනාත්මක ප්‍රකාශන වන අතර අප කල යුත්තේ කුමක් ද යන්න පැහැදි ලි කරයි. එමනිසා අප නීතියට අවනත විය යුතු බවට පවසන උපකල්පිත මූලික නියමයක් (ඝරඋනඩනඔරම) සෑම නීති පද්ධතියකම ඇත. කෙල්සන් ගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා වන කාල් ස්මිට් දේශපාලන තත්වයන් සහ තීරණ සඳහා උපුටා ගනු ලබන ප්‍රතිමානක මූලධර්ම නොපිළිගන්නා නිසා ප්‍රත්‍යක්ෂවාදය සහ නීතියේ පාලනය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. පසුකාලීනව 20 වන සියවසේ දී එච්. එල්. ඒ හාට් ඔස්ටින්ගේ සරල කිරීමටත් කෙල්සන් ගේ නීති සංකල්පයේ ප්‍රබන්ධයටත් විරුද්ධව අදහස් ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ නීති විද්‍යාවේ ප්‍රධානියා ලෙස නීතිය යනු න්‍යායන් පද්ධතියක් බවට තර්ක කරන ලදී. හාට් න්‍යායන් ප්‍රාථමික න්‍යායන් (හැසිරීමේ න්‍යායන්) සහ ද්වීතීක න්‍යායන් (ප්‍රාථමික න්‍යායන් පාලනය සඳහා නිලඳාරීන්ට අමතන න්‍යායන්) ලෙස බෙදා දැක්වීය. ද්වීතීක න්‍යායන් තව දුරටත් විනිශ්චය න්‍යායන් (නීතිමය ගැටළු විසඳීමට) පරිවර්තන න්‍යායන් (නිතිය සංශෝධනය කිරීමට අවසර දෙන) සහ හඳුනා ගැනීමේ න්‍යායන් (වලංගු බවට හඳුනා ගැනීමට අවසර දෙන) ලෙස බෙදා දක්වන ලදී.
නීතිය, හමුදාව හා පොලීසිය
හමුදාව හා පොලීසිය සමහර තැනකදී ”නීතියේ දීර්ඝකාලීන හා ශක්තිමත් අවයවය” ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. හමුදාමය ආයතන ආණ්ඩු පවතින තාක් කල් පැවතුණු ආයතන වුවද, පොලීසිය වනාහී සාපේක්‍ෂව නූතන ආයතනයකි. මධ්‍යකාලීන එංගලන්ත අපරාධ අධිකරණ, නොඑසේ නම් ආදර්ශ අධිකරණ විසින් සමාජය තැති ගැන්වීම හා පාලනය කිරීම සඳහා ප‍්‍රදර්ශනාත්මක නඩු විභාග හා මරණ දඬුවම් උපයෝගී කර ගත්තේය. පැරිස් අභ්‍යන්තර පොලීසිය විසින් තමන් ලොව පළමු නිල ඇඳුම් සහිත පොලිස් නිලධාරීන් යැයි කියා ගන්නා නමුත්, පළමු නූතන පොලීසිය විය හැක්කේ 17 වන සියවසේ ඃ,¼ ලූවී රජුගේ අධිකරණය යටතේ පැවති පැරිස් පොලීසියයි. ප‍්‍රංශ විප්ලවයෙන් සහ නැපෝලියන්ගේ පාලනයෙන් පසුව, 1829 දී පැරීසිය හා අනෙකුත් ප‍්‍රංශ නගර සඳහා ප‍්‍රංශ රජය විසින් ‘නගර සාර්ජන්වරුන්’ යනුවෙන් :ිැරටැබඑි ාැ ඩසකකැ* නිල ඇඳුම් දරන පොලීසියක් පිහිටුවන ලදී. බ්‍රිතාන්‍යයේ 1829 දී, දේශීය ලේකම් සර් රොබට් පීල් යටතේ පාර්ලිමේන්තුවේ සම්මත කරනු ලැබූ මෙට්‍රොපොලිටන් පොලිස් පනත මගින් බ්‍රිතාන්‍ය මෙට්‍රොපොලිටන් පොලීසිය බිහි විය.
සමාජ විද්‍යාඥ මැක්ස් වෙබර් තර්ක කරනුයේ, ප‍්‍රචණ්ඩකාරී මාර්ගවලින් නීත්‍යානුකූල ඒකාධිකාරය පාලනය කරන්නේ රාජ්‍යය විසින් බවයි. රජයේ හෝ අධිකරණවල ඉල්ලීම මත හමුදාව හා පොලීසිය විසින් බලය ක‍්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. පොලීසිය සහ හමුදාව තවදුරටත් ආරක්ෂාව හා පාලනය ගෙන යනු නොලබන රජයක් නොමැතිව අරාජිකත්වයට ගිය රාජ්‍ය ‘අසාර්ථක රාජ්‍යයන්’ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. මෙලෙසම නීති වෙනත් නීති මගින් සහන කර ගැනීමද රාජ්‍ය අරාජිකත්වයට යයි.
අඩවියෙන් බැහැර පිටු
ප්‍රවර්ගය:නීතිය
ප්‍රතිශතය
right|146x146px 'ප්‍රතිශතය' යන වචනයෙහි අර්ථය '100 ට ගණන' වෙයි. ගණිතයෙහි, ප්‍රතිශතයක් යනු 100 න්  භාගයක් ලෙසින් ප්‍රකාශ වන සංඛ්‍යාවක් හෝ  අනුපාතයක් වෙයි. එය බොහෝ විට දැක්වෙනුයේ ප්‍රතිශත ලකුණ, "%" භාවිතයෙනි.
නිදසුනක් වශයෙන්, 45% ("සියයට හතලිස්-පහ ලෙසින් කියැවෙන") යන්න, 45/100ට, හෝ 0.45ට හෝ සමාන වෙයි. 1,000 යේ භාගයක් ලෙසින් සංඛ්‍යාවක් ප්‍රකාශ කරන, මෙයට බන්ධුතාවයක් දක්වන පද්ධතියක් විසින්,  "ප්‍රතිසහස්‍රය" යන්න භාවිතා කරයි. කිසියම් ප්‍රමාණයකට සාපේක්ෂව තවත් ප්‍රමාණයක් කෙතරම් විශාලද නැතිනම් කුඩාද යන්න විදහා පෑමට ප්‍රතිශත භාවිතා වෙයි. පළමු ප්‍රමාණය සාමාන්‍යයෙන් නිරූපණය කරන්නේ, දෙවන ප්‍රමාණයේ කොටසක් හෝ වෙනසක් හෝ වෙයි. නිදසුනක් වශයෙන්, $ 2.50 මිලක $ 0.15 ප්‍රමාණයක වැඩිවීමක් යනු 0.15/2.50 = 0.06 භාගයක වැඩිවීමකි. ප්‍රතිශතයක් වශයෙන් ප්‍රකාශිත විට, මෙය එබැවින් 6% ක වැඩිවීමකි.
ප්‍රතිශත සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා වන්නේ ශුන්‍යය සහ එක අතර අගයයන් විදහා දැකිවීමටය. එනමුදු, ඕනෑම අනුපාතයක්, ප්‍රතිශතයක් ලෙසින් දැක්විය හැක; නිදසුනක් ලෙසින්, 111% යනු 1.11 සහ −35% යනු −0.35 වෙයි.
ඉතිහාසය
දශම ක්‍රමය පැවතීමට බොහෝ කලකට පෙර, පුරාතන රෝමයෙහිදී, බොහෝ විට ගණනය කිරීම් සිදුකෙරුනුයේ, 1/100හී ගුණාකාර වන භාගයන් අනුසාරයෙනි. නිදසුනක් ලෙසින්, වෙන්දේසි වලදී විකිණෙන භාණ්ඩ මත 1/100 ක බද්දක් ඔගස්ටස් අධිරාජයා විසින් පැනවුණු අතර, එය හැඳින්වුනේ සෙන්ටෙසිමා රේරුම් වෙනාලියම් ලෙසිනි. මෙම භාග සමග ගණනය කිරීම, ප්‍රතිශත ගණනය කිරීමට තුල්‍ය විය. මධ්‍යතන යුගයන්හි මුදල් වර්ග භාවිතය දියුණු වූ විට, හරය ලෙසින් 100 පැවැති ගණනය කිරීම් වඩාත් සම්මතය බවට පත්වූ අතර, 15වන සියවසෙහි අග භාගයෙහි සිට  මුල් 16වන සියවසෙහි මුල් අවධිය තෙක්, අංක ගණිත පෙළ පොත් වල එවැනි ගණනය කිරීම් අඩංගු කිරීම පොදු දෙයක් විය. මෙම පෙළ පොත් බොහෝමයක් මෙම ක්‍රම යෙදුවේ ලාභ සහ අලාභ, පොලී අනුපාතික සහ, ත්‍රෛරාශි නීතිය සඳහාය. පොලී අනුපාතික සියයේ කොටස් වලින් දැක්වීම, 17වන සියවස වන විට සම්මතය බවට පත්ව තිබුණි.
ප්‍රතිශත ලකුණ
"ප්‍රතිශතය" යන්නෙහි "ශත" යන්නෙහි අර්ථය "සියය" යන්න බැවින්, "ප්‍රතිශතය"  යනු "සියයට ගණන" වෙයි. "ප්‍රතිශතය" සඳහා ලකුණ සම්පාදනය වීමේදී, ඉතාලි භාවිතයේදී සියය තිරස් රේඛාවකින් වෙන්වූ වෘත්ත දෙකක් මුලින්ම භාවිතය වී, පසුව එය නූතන "%" සංකේතය බවට ව්‍යුත්පන්න විය.
ගණනය කිරීම්
ප්‍රතිශත අගය ගණනය කරනු ලබන්නේ, අනුපාතයේ සංඛ්‍යාත්මක අගය 100 වෙතින් ගුණ කිරීමෙනි. නිදසුනක් වශයෙන්, ඇපල් 1250 ක ප්‍රතිශතයක් වශයෙන් ඇපල් 50 ක් සෙවීමට, පළමුව 50/1250 = 0.04 අනුපාතය ගණනය කොට, දෙවනුව එය 100 වෙතින් ගුණ කොට 4% ලබා ගත යුතුය. පළමුව ගුණ කිරීමෙන්, මෙම නිදසුනෙහිදී 50 යන්න 100 වෙතින් ගුණකිරීමෙන් 5,000 ලබාගෙන, මෙම ප්‍රතිඵලය 1250 වෙතින් බෙදීමෙන්ද 4% යන ප්‍රතිශත අගය ලබා ගත හැක.
ප්‍රතිශතයක ප්‍රතිශතය ගණනය කිරීමට, ප්‍රතිශත දෙකම 100 යේ භාග බවට හෝ දශම බවට පෙරලා, ඉන්පසුව ඒවා ගුණ කරන්න. නිදසුනක් වශයෙන්, 40% හී 50% යනු:
100 න් බෙදන විටම ප්‍රතිශත ලකුණ භාවිතා කිරීම නිවැරැදි නොවේ. (නිද.  මිස, සත්‍යවශයෙන්ම  වන්නාවූ  නොවේ.   වැනි පදයක් වුව සාවද්‍ය වන්නේ, 100% බව පැවසීම උත්සාහය වුවද, මෙයින් පැවසෙන්නේ සියයට  (1) බැවිනි.)
ප්‍රතිශතය ගැන අප කථාකරන සැමවිටම, කුමකට සාපේක්ෂව එය දැක්වෙන්නේද, එනම් 100% ට අනුරූප වන්නේ කුමක්ද යන්න, හුවා දැක්වීම වැදගත් වෙයි. . පහත නිදසුන විසින් මෙම කරුණෙහි වැදගත් බව හුවා දක්වයි.
අප වෙතින් ඉල්ලා ඇත්තේ, ප්‍රධාන විෂය ධාරාව ලෙසින් පරිගණක විද්‍යාව තෝරාගත් සමස්ත සිසු සංඛ්‍යාව සහ ප්‍රධාන විෂය ධාරාව ලෙසින් පරිගණක විද්‍යාව තෝරාගත් සිසුවියන් සංඛ්‍යාව අතර  අනුපාතය ගණනය කිරීමය. අප දන්නේ සියලු සිසු ප්‍රජාව අතුරින් 60% ක් සිසුවියන් බවත්, ඔවුන් අතුරින් 5% ක් ප්‍රධාන විෂය ධාරාව ලෙසින් පරිගණක විද්‍යාව තෝරා ගත් බවත් වන බැවින්, අප විසින් නිගමනය කල හැක්කේ, සියලු සිසු ප්‍රජාවෙන් (60/100) × (5/100) = 3/100 හෝ 3% ක් ප්‍රධාන විෂය ධාරාව ලෙසින් පරිගණක විද්‍යාව තෝරා ගත් සිසුවියන් බවයි. සමස්ත සිසු ප්‍රජාව අතුරින් ප්‍රධාන විෂය ධාරාව ලෙසින් පරිගණක විද්‍යාව තෝරා ගත් සිසු සංඛ්‍යාව වන 10% වෙතින් මෙය බෙදීමෙන්, පිළිතුර වෙත අපි සපැමිණෙමු: 3%/10% = ප්‍රධාන විෂය ධාරාව ලෙසින් පරිගණක විද්‍යාව තෝරා ගත් සමස්ත සිසු සංඛ්‍යාව අතුරින් 30/100 හෝ 30% ක් සිසුවියන් වෙති.
මෙම නිදසුන, ආවස්ථික සම්භාවිතාව නමැති සංකල්පය හා සමීපයෙන් සබැඳෙයි.
ඉහළ දැමීමේ සහ පහත හෙලීමේ ප්‍රතිශතය
සමහරවිට අසංගත භාවිතය නිසා, ප්‍රතිශතයක් සාපේක්ෂ වන්නේ කුමකටද යන්න සැමවිටම පැහැදිලි නොවෙයි. යම් රාශියක "10% ඉහළ යෑමක්" හෝ "10% පහත වැටීමක්" ගැන දොඩද්දී, සාමාන්‍ය අර්ථ නිරූපණය වන්නේ, මෙය එම රාශියෙහි මුල් අගයට සාපේක්ෂ වශයෙන් සැලකෙන බවයි. නිදසුනක් වශයෙන්, කිසියම් භාණ්ඩයක් මුලදී $200 ලෙසින් මිල නියම කර පසුව එහි මිල 10% ($20 ක මිල ඉහළ යාමක්) කින් ඉහළ දැමුවේ නම්, නව මිල වනුයේ $220 කි. මෙහිදී අවසන් මිල, මුල් මිලෙන් 110% ක් බව (100% + 10% = 110%) සටහන් කර ගන්න.
ප්‍රතිශත වෙනසෙහි තවත් සමහරක් නිදසුන් පහත දැක්වෙයි:
සංයුක්ත ප්‍රතිශත
මෙහිදී සාකච්ඡාවට ගැනුණු ප්‍රතිශත වෙනස්වීම්, අනුක්‍රමික ලෙසින් භාවිතයෙහි යෙදුනොත්, සාමාන්‍ය ආකාරයට, එකතු නොවන බව අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත් වෙයි. නිදසුනක් ලෙසින්, මුලදී අවධානයට පාත්‍රවූ 10% ක මිල වැඩිවීමට (කලින් $200 වූ භාණ්ඩයෙහි, මිල $220 වෙත වැඩි කරමින්) පසුව 10% ක මිල පහත හෙලීමක් සිදුවුවහොත් ($22 ක පහත හෙලීමක්), අවසාන මිල වන්නේ $198 මිස, මුල් මිල වූ  $200 නොවේ. නොසීහුමක් ලෙසින් බැලූ බැල්මට පෙනෙන මෙයට හේතුව වන්නේ, ප්‍රතිශත වෙනස්වීම් දෙක (+10% සහ −10%) මනිනු ලබන්නේ  වෙනස් රාශීන් දෙකකට (පිළිවෙලින්, $200 සහ $220) සාපේක්ෂ වශයෙන් බැවින්, "අවලංගු වී" නොයන නිසාය.
සාමාන්‍ය වශයෙන් ගත් කල, x ප්‍රතිශතයක ඉහළ යාමකට පසුව යෙදෙන x ප්‍රතිශතයක පහත හෙලීමක්, p ක මුල් අගයක් වෙත යෙදුනු විටෙක,  අවසාන ප්‍රමාණය වන්නේ  වෙයි; එනයින් ශුද්ධ වෙනස වන්නේ  x ප්‍රතිශතය න් x ප්‍රතිශතය (මුල් ප්‍රතිශත වෙනස දශම සංඛ්‍යාවක් ලෙසින් දක්වා එහි වර්ගය) යන ප්‍රමාණයක සමස්ත පහත හෙලීමක් වෙයි. එනයින්, ඉහත නිදසුනෙහිදී, x=10 ප්‍රතිශත ඉහළ දැමීමකට සහ පහත හෙලීමකට පසුව, අවසන් ප්‍රමාණය, $198, වූයේ 10% න් 10%, හෝ 1%, ප්‍රමාණයක්, මුල් ප්‍රමාණය $200 වෙතින් අඩු අගයකි.
වටපුළුව
වටපුළුව, මහනුවර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.
තීන්ත ධජය
thumb|තීන්ත ධජය එසැවීම. කොඩිගස අල්ලාගෙන සිටින්නේ [[අව්රහම් ආඩන් වෙයි]]
තීන්ත ධජය (, Degel HaDyo) යනු 1948 අරාබි–ඊශ්‍රායෙල යුද්ධයෙහිදී එයිලත් අල්ලාගත් අවස්ථාවෙහිදී එසවූ  අතින් සැදූ ඊශ්‍රායෙල ධජයකි.
එඩ්වඩ් මායා
Reflist
ප්‍රවර්ගය:1986 උපත්
උතුරු කොළඹ වෛද්‍ය විද්‍යාලය
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:උතුරු කොළඹ වෛද්‍ය විද්‍යාලය
හසන්ජිත් මදුරංග කුරුප්පු ආරච්චි
හසන්ජිත් චතුරංග කුරුප්පුආරච්චි (ඉංග්‍රීසි: Hasanjith Kuruppuarachchi) යනු ජනප්‍රිය හිප් හොප් ගායකයකි. චිත්‍රපට නිළි ගයේෂා පෙරේරා හසන්ජිත්ගේ බිරිඳය.
හසන්ජිත් කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ලීච්ටන්ස්ටෙයින්
ලිච්ටෙන්ස්ටයින්, Principality of Liechtenstein (Fürstentum Liechtenstein, ) යනු මධ්‍යම යුරෝපයේ පිහිටි භූමියෙන් වට වූ රටකි. එහි දේශ සීමා වන්නේ බටහිරින් ස්විට්සර්ලන්තයත් නැගෙනහිරින් ඔස්ට්‍රියාවත් ය.
ජර්මන් භාෂාව කතා කරන ලොව කුඩාම රාජ්‍යය වන්නේ ලිච්ටෙන්ස්ටයිනය යි. එය නගර සභා 11 කට බෙදා ඇති ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවකි. එහි අගනුවර වාඩුස් වේ. ලිච්ටෙන්ස්ටයින් හි භූමියෙන් වැඩිමනක්, කඳු වලින් සමන්විත වෙයි. එබැවින් එය ශීත ඍතු ක්‍රීඩා සඳහා ජනප්‍රිය ය. 160km2 (වර්ග සැතපුම් 62) කට වඩා මදක් වැඩි භූමි ප්‍රදේශයකින් යුතු මෙහි ඇස්තමේන්තුගත ජනගහණය 37,340 කි. විශාලතම නගර සභාව ෂාන් වේ.
ආර්ථිකමය වශයෙන් ලොව තෙවන ඉහළතම ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය පවතින්නේ ලිච්ටෙන්ස්ටයින්හි යි. එය දෙවැනි වන්නේ කටාර් සහ ලක්සම්බර්ග් වලට පමණි. රැකියා විරහිත ප්‍රතිශතය 1.5% ක් වන අතර එම අගය, ලොව අවම රැකියා විරහිත ප්‍රතිශත අතර පවතී.
එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථික ඉතිහාසය
එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථික ඉතිහාසයේ ආරම්භය 16, 17 සහ 18 වෙනි සියවස් වල යුරෝපීය ජනාවාස පිහිටුවීම තෙක් විහිදෙයි. ඇමෙරිකානු ජනපද තරමක් හොඳින් පැවතුණ කොළණි ආර්ථික ක්‍රමයක සිට කුඩා ස්වාධීන ගොවිපල ආර්ථිකයක් දක්වා දියුණුවට පත් වී පසුව 1776 දී අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය බවට පත් විය. අවුරුදු 230 ක් තුල එක්සත් ජනපදය අති විශාල ඒකාබද්ධ කාර්මික ආර්ථිකයක් දක්වා වර්ධනය වූ අතර එය ලෝක ආර්ථිකයෙන් හතරෙන් එකකට වඩා වැඩි අගයක් ගත්තේය. විශාල ඒකාබද්ධ වෙළඳපොළ, දේශපාලනික මෙන්ම නීති ක්‍රමයන්ගෙන් ලැබුණු සහයෝගය, විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරුණු සාරවත් ගොවිබිම්, අති පුළුල් ප්‍රදේශයක ව්‍යාප්තව තිබුණු ස්වභාවික සම්පත් (උදා දැව, ගල් අඟුරු සහ තෙල්), ව්‍යවසායකයින්ගේ උද්‍යෝගය, මානව සහ ද්‍රව්‍ය මූල ධනය, ආයෝජනය කිරීමට දැක්වූ කැපවීම යනාදී කාරණා එම දියුණුවට ප්‍රධාන හේතු වශයෙන් දැක්විය හැකිය. ආර්ථිකය තුල උසස් තත්වයේ වැටුප් ගෙවීම් ක්‍රමයක් පවත්වා ගෙන ගිය අතර එයට අමතරව ලෝකය පුරා සෑම දෙසකින්ම සංක්‍රමණිකයන් අද්දවා ගැනීම ද සිදු කෙරුණි.
පූර්ව යටත් විජිත
යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් ඇමෙරිකාවට පැමිණීම ආරම්භ කරන විට ස්වදේශික ඉන්දියානු ජනයා ඔවුනොවුන් අතර පමණක් වෙළඳාම් ගණුදෙනු කරමින් සිටි අතර එකල ඇමෙරිකාව පිටස්තර ලෝකය හා තිබුණේ සුලු බැඳීමකි. ඔවුන්ගේ ආර්ථික ක්‍රමය(උදාහරණයක් ලෙස ඉරොක්වාවරුන්ගේ ආර්ථිකය ) දඩයම් කිරීම ආහාර වර්ග රැස් කිරීම සහ කෘෂි කර්මය වැනි විවිධ කටයුතුවල සංකලණයක් විය. යුරෝපීයන්ගේ පැමිණිමත් සමඟ ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය ගැඹුරු වෙනසකට භාජනය විය. මෙම වෙනසත් සමඟ ලෙඩ රෝග පැතිරීම සිදුවිය. ඒ සමග යුරෝපීය ද්‍රව්‍ය රට තුලට ගලා ඒම, යුරෝපියන් සමග ලොම් වෙළඳාම වැනි වෙළඳ සබඳතා ඇති වීම මෙන්ම ගිණි අවි අයිති කර ගැනීම, යුද්ධ වලට පැටලීම, ඉඩම් අහිමි වීම, සහ වෙන් කළ බිම්වලට කොටු වීමට වැනි විවිධ වූ ප්‍රථිපලයන්ට මුහුණ දීමට එම ස්වදේශික ඉන්දියානුවන්ට සිදු විය. 1492 දී ක්‍රිස්ටෝපර් කොළම්බස් ස්පාඤ්ඤ ධජය යටතේ යාත්‍රා කරමින් ආසියාව සොයා පැමිණි ගමනේදී අහම්බෙන් නව ලෝකයට (New World) ගොඩ බැස්සේය. ඉන් පසු ගත වූ අවුරුදු 100 තුල ඉංග්‍රිසීන්, ස්පාඤ්ඤවරු, පෘතුගිසින්, ලන්දේසීන් සහ ප්‍රංශ ගවේෂකයෝ යුරෝපයේ සිට නැව් නැගි නව ලෝකය බලා යාත්‍රා කළේ රත්‍රන් හා වෙනත් සම්පත්, ආගමික නිදහස, ගෞරවය මෙන්ම කීර්තියද බලාපොරොත්තුවෙනි. එහෙත් ඒ විශාල ඇමෙරිකාව තුලින් ඔවුනට ලබා ගත හැකි වූයේ සුලු කීර්තියක් සහ අඩු රත්‍රන් ප්‍රමාණයක් පමණි. එම නිසා ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකු එහි නතර නොවූහ. එහි පදිංචි වීම සඳහා පිරිස් පැමිණියේ ඉන් පසුවයි. 1607 දී සුලු කණ්ඩායමක් පැමිණ පදිංචිකරුවන් ලෙස තමන්ගේ පළමු ස්ථිර ජනාවාසය වර්ජිනියාවේ ජේම්ස්ටවුන්හි තැනවූහ. පසුව ඒ සුලු ආරම්භය එක්සත් ජනපදය ලෙස ගොඩනැගුණි.
නව ජාතිය
1789 දී හඳුන්වා දුන් එක්සත් ජනපද ව්‍යවස්ථාවෙන් මේන් (Maine) සිට ජෝර්ජියා දක්වාත් අත්ලාන්තික් සාගරයේ සිට මිසිසිපි නිම්නය දක්වාත් ප්‍රදේශය ඒකාබද්ද නොහොත් පොදු වෙළඳ පලක් හැටියට තහවුරු කළේය. ජනපද අතර කෙරෙන වෙළඳ ගණුදෙනු වල අභ්‍යන්තර තීරු බදු හෝ බදු නොමැති විය යුතුය. භාණ්ඩාගාරයේ ප්‍රධාන ලේකම් ලෙස ඇලෙක්සැන්ඩර් හැමිල්ටන් පුලුල් ලෙස ඉදිරිපත් කළ ඔහුගේ දැක්ම සමග ෆෙඩරල් බලයේ ව්‍යාප්තිය හා සීමාවන් බොහෝ සෙයින් වාද විවාද වලට පාත්‍ර විය. ශක්තිමත් ජාතික තැන්පතුවක් ගොඩනැංවීමේදි ඔහු සාර්ථක විය. ධනවතුන් විසින් පවත්වාගෙන යන ලද "ජාතික ණය" මෙයට පාදක වූ අතර ආනයනික භාණ්ඩ වලට පැනවූ තීරු බදු වලින් මුදල් ලැබුනි. (මෙම ධනවතුන් රජයේ යහ පැවැත්ම සම්බන්ධව උනන්දුවක් දැක්වූ පිරිසක් වූහ) විවිධාංගිකරණය කරන ලද නැව් බඩු ප්‍රවාහනය බැංකු ක්‍රම සහ නිෂ්පාදනයන් තුලින් වේගවත් ආර්ථික වර්ධනයක් කරා යා යුතුය යන්න හැමිල්ටන් ගේ විශ්වාසය විය. ඔහු රජයේ ගාස්තු ගෙවිම පිණිස ආරක්ෂණ බද්දක් වැනි දෙයක් පැනවීම ගැන යෝජනා කළේය. ඒ සමගම විෂ්කි බද්දක්ද යෝජනා කළ අතර බටහිර ගොවීහු ඒ සම්බන්ධයෙන් බලවත් අකමැත්තක් දැක්වූහ. එක්සත් ජනපද ප්‍රථම බැංකුව පිහිටුවීම ඔහුගේ අපේක්ෂාව විය. එය 1791 දී සාර්ථක වූ අතර 1811 දක්වා එය පැවතුනේය. බලවත් මධ්‍ය ආණ්ඩුවක් සම්බන්ධයෙන් තෝමස් පෙෆර්සන් සහ ජේම්ස් මැඩිසන් විරුද්ධ වූ නමුත් ඔවුනට හැමිල්ටන් නැවැත්විය නොහැකි විය. ජෙෆර්සන් 1811 දී ජාතික බැංකුව වසා දැමුවේය. එහෙත් ඒ ගැන අවධානය යොමු කරමින් දෙවැනි එක්සත් ජනපද බැංකුව නිර්මාණය කළේය. තෝමස් ජෙෆර්සන් ගේ දර්ශනයට පදනම වූයේ සාමාන්‍ය ජනතාව දේශපාලනික හා ආර්ථික කෲරත්වයෙන් මුදවා ගැනීමයි. ඔහු සුලු ගොවීන් ගැන ප්‍රසංශා මුඛයෙන් කථා කළේ "ඉතා වටිනා පුර වැසියන්" යනුවෙන් සඳහන් කරමිනි. 1801 දී ජෙෆර්සන් ජනාධිපති පදවියට පත් වූ අතර "ජෙෆර්සන් ක්‍රමයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය" නම් වඩා විමධ්‍යගත කෘෂිකාර්මික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් හඳුන්වා දීම කෙරෙහි යොමු විය.
ව්‍යාප්තිය සහ වර්ධනය
කපු - මුලින් දකුණු ප්‍රදේශ වල කුඩා පරිමාණ වගාවක් විය. එල්විට්නි (Eli Whitney) විසින් 1793 දී නව කපු කටින යන්ත්‍රයක් නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු කපු වගාවේ විශාල දියුණුවක් ඇති විය. මෙම කපු කටින යන්ත්‍රය (Eli Whitney) ‍උපයෝගී කර ගෙන කපුවල ඇට සහ වෙනත් දෑ වෙන් කිරීම කළ හැකි විය. වහල් ශ්‍රමය ද උපයෝගි කර ගෙන විශාල කපු වගාවන් බිහිවූයේ සමහර පවුල් ‍බොහෝ ධනවත් කරමිනි. මිඩිවෙස්ට්හි සරුසාර ගොවි බිම් සොයා ලක්ෂ ගණනක් ඒ දෙසට ඇදී ගියහ. රජය කම්බර්ලෑන්ඩ් පයික් (1818) සහ ඊරි ඇල වැනි ජාතික මහා මාර්ග සහ ඇල මාර්ග නිර්මාණය කරමින් නව පදිංචිකරුවන් බටහිර පෙදෙසට යොමු කිරීමත් එහි ගොවිපලවල්වල නිෂ්පාදිත ද්‍රව්‍ය වෙළඳ පොළට ගෙන ඒමටත් සහයෝගය දැක්වීය. පාරවල්, ඇල මාර්ග, සහ වරායන් වැනි අභ්‍යන්තර වැඩි දියුණු කිරීමේ කර්මාන්ත ගොඩනැංවීමට යෝජනා කළ ක්ලේ ගේ ඇමෙරිකන් ක්‍රමය නම් වැඩ පිළිවෙලට විග් (Whig) පක්ෂය සහයෝගය දැක්වූ අතර ශක්තිමත් ජාතික බැංකුවක්ද ඇති කළේය. කෙසේ වුවද විග් නීති පැනවීමේ වැඩ පිළිවෙලට ඩිමො‍ක්ක්‍රටික් පාක්ෂකයින්ගෙන් බාධා එල්ල විය.
ජනාධිපති ඇන්ඩ්‍රෑ ජැක්සන් (1825-1837) දෙවැනි ජාතික බැංකුවක් පිහිටුවීමට විරුද්ධත්වය දැක්වීය එය ඔහුගේ සතුරන්ගේ අවශ්‍යතාවයන් ආරක්ෂා කිරීමට වැඩි සැළකිල්ලක් යොදන්නේ යැයි ඔහු විශ්වාස කළේය. දෙවැනි වතාවට ඔහු ජනාධිපති පදවියට තේරී පත් වූ විට බැංකුවේ අවසර පත්‍රය අලුත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් විරුද්ධ විය. කොංග්‍රසයද ඔහුට පක්ෂපාතී විය. ජැක්සන් මුදල් නෝට්ටු ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර රජයට ගෙවිය යුත්තේ රත්‍රන් හෝ රිදි කාසිවලින් යැයි කියා සිටියේය. 1837 දී ඇති වූ කලබල තත්වයෙන් පසු ව්‍යාපාර වැඩි දියුණූ වීම් වසර තුනකට නැවතුනේය. රේල් පාරවල් ආර්ථික දියුණුවට බෙ‍ාහෝ සෙයින් වැදගත් වූ කාරණාවලින් එකක් විය. රේල් පාරවල් අවශ්‍යද නැද්ද යන කරුණු සම්බන්ධයෙන් බොහෝ ප්‍රතිවිරෝධි අදහස් පැවති නමුත් නිසැකවම ඒවා අත්‍යවශ්‍ය විය. නොකඩවා කෙරෙන මහා පරිමාණ ව්‍යාපාර කටයුතුවල සංවර්ධනය සඳහා දුම්රිය මාර්ග විසින් මාවත හෙලි පෙහෙලි කරන ලදි. මේ සඳහා අනාගත ව්‍යපාරවලට පාවිච්චි කිරීමට සැළසුම් නිර්මාණය කරන ලදී. පාලනය පිළිබඳ ගැටලු, කම්කරු සංගම්වල ගැටලු සහ ඉල්ලීම් ආදියට මුහුණ දීමට සිදු වූ පළමුවැන්නෝ ඔවුහු වූහ. මෙම රැඩිකල්වාදී නව සිරිත් විරිත් හේතු කොට ගෙන දුම්රිය මාර්ග මහා පරිමාණ ස්වභාවයේ පළමුවැනි ව්‍යාපාරයක් විය. 19 වෙනි ශත වර්ෂයේදී හදිසි බිය එක්සත් ජනපද ආර්ථිකය අඩු වීමට හේතුවක් නොවීය. දිගු කාලීන ජනගහණ වර්ධනය අලුත් ගොවි බිම් සොයා යාම, නව කර්මාන්ත ශාලා ගොඩනැගීම, නොකඩවා කෙරුනේය. නව සොයාගැනීම් සහ ප්‍රාග්ධන ආයෝජනයන් හේතුවෙන් අලුත් කර්මාන්ත සහ ආර්ථික වර්ධනයක් ඇති විය. ප්‍රවාහන ක්‍රම දියුණු වීමත් සමග අලුත් වෙළඳ පොළවල් විවෘත වීමද නොකඩවා සිදු විය. වාෂ්ප බෝට්ටු නිසා ගංගාවලින් කරන ප්‍රවාහන කටයුතු ඉක්මන් මෙන්ම ලාභ දායී විය. දුම්රිය මාර්ග ව්‍යාප්තිය වඩා ප්‍රථිපලදායි වූයේ සංවර්ධන කටයුතු සඳහා අලුත් බිම් පෙදෙස් වලට මාර්ග විවෘත වූ හෙයිනි. ඇල මාර්ග මහා මාර්ග මෙන්ම දුම්රිය මාර්ග වලටද රජයේ අනුග්‍රහය විශාල වශයෙන් ලැබුනේ ඒවා ගොඩ නැගු මුල් කාලයේදි ඉඩම් ප්‍රදානය කිරීමෙනි. වෙනත් ප්‍රවාහන සේවාවන්ට මෙන් නොව දුම්රිය ගමනාගමනය කෙරෙහි විදේශික හා දේශීය පෞද්ගලික ආයෝජනයන් ඇදි ආවේය. සමහරක් මිනිසුන් එක රැයෙන් ධනවත් වූ අතර බොහෝ දෙනෙකුට ඔවුන්ගේ ඉතිරි කිරීම් අහිමි විය. එසේ වුවත් විදේශීය ආයෝජන හා මග පෙන්වීම් වල සංකලනයන් ඒ සමගම රත්‍රන් සොයා ගැනීම ඇමෙරිකානු රජයේ සහ පෞද්ගලික අංශයේ ධනය යෙදවීම යනාදි කරුණු මහා පරිමාණ දුම්රිය මාර්ග පද්ධතියක් සංවර්ධනය කිරීමට පාදක වුනි.මෙම දුම්රිය මාර්ග රටේ කාර්මිකරණය සඳහා මූලික පදනමක් විය.
දර්ශකය	ජනපද කණ්ඩායම් වශයෙන් දුම්රිය මාර්ග සැතපුම් ප්‍රමාණය වැඩිවීම
මූලාශ්‍රය	Change m.deper (ed) අවුරුදු සියයක ඇමෙරිකානු වාණිජ කටයුතු 1795 - 1895
18 වනශත වර්ෂය අග හා 19 ශත වර්ශය මුල
යුරෝපයේදී ආරම්භ වූ කාර්මික විප්ලවය ඉතා ඉක්මණින් එක්සත් ජනපදය කරා ද පැතිරු‍ෙන්ය. 1860 වර්ෂය වන විට ඒබ්‍රහම් ලින්කන් ජනාධිපති ලෙස පත් වූ අවස්ථාව වන විට ජනගහනයෙන් සියයට 16 ක් නාගරික පෙදෙස් වල ජීවත් වූහ. රජයේ ආදායමෙන් තුනෙන් එකක් ලැබුනේ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයෙනි. නාගරික කර්මාන්ත ප්‍රධාන වශයෙන් වයඹ පෙදෙසට සීමා විය. කපු රෙදි නිෂ්පාදනය ප්‍රධාන කර්මාන්තයක් විය. ඒ සමග සපත්තු, ලොම් රෙදි සහ යන්ත්‍රෝපකරණ නිෂ්පාදනයන් ද ව්‍යාප්ත විය. බොහෝ සේවකයින් සංක්‍රමනය වූවන්ය. 1845 සහ 1855 අතර 300,000 ක් පමණ යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයින් වාර්ෂිකව පැමිණියාහ. බොහෝ දෙනෙකු දිළින්දන් වූ අතර නැගෙනහිර නගර වල බොහෝ විට ගොඩ බැස්සේ නගරයේම නතර වූහ.
රන් ආලේපිත යුගය
thumb|1905 වානේ වැඩ කරන කම්කරුවන්. මිඩ්විල්.
සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු ආරම්භ වුණු සීඝ්‍ර ආර්ථික වර්ධනය වර්තමාන එක්සත් ජනපද ආර්ථිකයේ පදනම විය. 1890 දශකය අවසානයේදී පමණ ලෝකයේ විශාලතම ආර්ථිකයේ හිමිකරුවා ලෙස බ්‍රිතාන්‍යය අභිබවා යාමට අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයට හැකි විය. නව ගවේශණ සහ නව සොයාගැනීම් රාශියක් එකවරම පැන නැගීමෙන් විශාල කැපී පෙනෙන වෙනසක් සිදු විය. සමහරු එය හැඳින්වූයේ දෙවැනි කාර්මික විප්ලවය ලෙසිනි. බටහිර පෙන්සිල්වේනියාවේ තෙල් සොයා ගන්නා ලදි. ශීතකරණ පහසුකම් සහිත රේල් කාර් භාවිතය ආරම්භ විය. ටෙලිෆෝනය, ග්‍රෑමපෝනය, යතුරු ලියනය සහ විදුලි ආලෝකය යනාදිය සොයා ගැනුනි. 20 වෙනි සියවස ආරම්භ වන විට බඩු ගෙන යන කරත්ත වෙනුවට මෝටර් රථ පාවිච්චි යට ගැනුනි. මෙම ජයග්‍රහණවලට අමතරව ජාතියේ කාර්මික යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. ඇපලේෂියන් කඳුකරයේ පෙන්සිල්වේනියාවේ සිට දකුණට කෙන්ටකී දක්වා ගල් අඟුරු සුලබව සොයා ගැනුනි. ඉහළ මධ්‍යම බටහිර සුපීරියර් විල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ විශාල යපස් නිධි විවෘත විය. යකඩ සහ වානේ මිශ්‍ර කර වානේ කර්මාන්තය ඇතිවීමට මෙකී වැදගත් ලෝහ හමු වූ පෙදෙස් වල වානේ කර්මාන්ත ශාලා බිහි විය. විශාල තඹ සහ රිදී පතල් විවෘත විය. අනතුරුව මිනිරන් පතල්ද සොයා ගැනුනු අතර සිමෙන්ති කර්මාන්ත ශාලාද ඉදි විය. කර්මාන්ත වැඩෙනවාත් සමගම විශාල නිෂ්පාදන ක්‍රමද සංවර්ධනය විය. විවිධ වූ කම්කරුවන්ගේ ක්‍රියා පිළිවෙල පරෙස්සමින් සැළසුම් කරමින් ඔවුන්ගේ රැකියාවන් කිරීම සඳහා වඩා කාර්යක්ෂම මාර්ග පෙන්වා දීම සඳහා 19 ශත වර්ෂයේ අග භාගයේදී පමණ ෆෙඩෙරික් ඩබ්. ටේලර් විසින් විද්‍යාත්මක වූ කළමණාකරණ ක්ෂේත්‍රයක් ආරම්භ කරන ලදි. වාෂ්ප බලය වෙනුවට විදුලි බලය යොදා ගැනීම නිසා මහා නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියක් ඵලදායිත්වය අතිශයින් අධික විය. බල ශක්තිය අපතේ යාම අවම නිසා ඵලදායිත්වය ඉහළ යාම, වැඩ පොළවල් වල වාතාවරණය ඉහළ යාම, ගිණි අනතුරු අඩු වීම, එක් එක් කොටසට වෙන් වූ විශේෂ කාර්යයන් කිරීමට හැකි වනසේ කර්මාන්ත ශාලා කොටස් කිරීම ආදි බොහෝ දේ විදුලි බලය ලැබීම නිසා සිදු විය. (හෙන්රි ෆොර්ඩ්ගේ සංකල්පය වූයේ ඇත්තෙන්ම මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයන්ය. ඔහු 1913 දී ඇදි යන එකලස් කිරීමේ ක්‍රමයක් (Moving Assembly‍ line) හඳුන්වා දුන්නේය. එහිදි එක් එක් කාර්මිකයාට සිදු වූයේ විශේෂ වූ කාර්යන් කිරීම පමණි. එය මෝටර් රථ කර්මාන්තයේ දූර දර්ශි ක්‍රියාවක් විය. ඔහු ඉතා සාධාරණ වැටුපක් කාර්මිකයෙකුට ගෙව්වේය. එය දිනකට ඩොලර් 05 කි. ඔහුගේ සේවකයින් බොහෝ දෙනෙක් මේ නිසා ඔවුන්ම නිෂ්පාදනය කළ මෝටර් රථයක් මිළට ගැනීමට හැකි විය. එය කර්මාන්තය වැඩි දියුණු කිරීමේද මාර්ගයක් විය.
thumb|Next නම් මාතෘකාවෙන් යුත් කාටූනය - ස්ටැන්ඩර්ඩ් ඔයිල් (කොම්පැනිය) අනුකම්පා විරහිතව බූවල්ලෙකු ලෙස පෙන්වයි.
19 වෙනි සියවසේ දෙවැනි භාගයේ වූ "රන් අලේපිත යුගය" ධනපතියන්ගේ යුගයක් විය. මූල්‍යමය අධිරාජ්‍යයක් පවත්වාගෙන යමින් අධික ලෙස ධනය රැස් කළ මෙම ධනවතුන් පිරිස බොහෝ අමෙරිකානුවන් විසින් උසස් ලෙස සළකනු ලැබූහ. බොහෝ විට ඔවුන්ගේ සාර්ථකත්වය රැඳි තිබුනේ (ජෝන්.ඩි.රොකෆෙලර් තෙල් සම්බන්ධයෙන් කළාක් මෙන් ) අනාගතය ගැන සිතා දියුණු කළ හැකි නව සේවාවක් හෝ නිෂ්පාදනයක් කෙරේ කල්පනාව යොමු කළ හෙයිනි. ඔවුහු භයානක තරඟ කරුවෝ වූහ. මුල්‍ය සාර්ථකත්වය සහ බලය කරා යන ගමනේදි එක සිතින් වැඩ කළහ. රොකෆෙලර් හා ෆොර්ඩ් හැරුණු විට අනිකුත් ආර්ථික යෝධයන් වූයේ දුම්රිය මාර්ග වලින් මුදල් සෙවු ජෙගුල්ඩ් (Jay Gould) බැංකු ක්‍රමයෙන් ජේ.පියර්පොන්ට් මෝර්ගන් සහ වානේ කර්මාන්තයෙන් ධනවත් වූ ඇන්ඩ්‍රෑ කානගි වැන්නෝය. සමහර ධනවතුන් ඔවුන්ගේ කාලයේ ව්‍යාපාර වල තරාතිරම අනුව සත්‍යවාදි හා අවංක වූ අතර ඇතැම්හු බලයද අල්ලස්ද යොදවමින් මුදල් හා බලය ලඟා කර ගැනීමේදි වංචාකාරින්ද වූහ. හොඳට හෝ නරකට ව්‍යාපාර සම්බන්ධයෙන් පැවති උනන්දුව රජය වෙත සැළකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල කළේය. සමහර විට ව්‍යාපාරකයින් අතර අති ශූරයෙකු වශයෙන් සැළකෙන මෝර්ගන් ඔහුගේ පෞද්ගලික මෙන්ම ව්‍යාපාරික ජීවිතයද දැවැන්ත ලෙස ගෙන ගිය පුද්ගලයෙක් විය. ඔහු සහ ඔහුගේ සහචරයින් සූදු ක්‍රිඩාවේ යෙදුනාහ. සුඛෝපභෝගි මුහුදු යාත්‍රා අලෙවි කළහ. විශාල ධනයක් වැය කරමින් ප්‍රීති සාද පැවැත් වූහ. මාළිගා වැනි මන්දිර ඉදි කළහ. එමෙන්ම යුරෝපයේ වටිනා කලා කෘති මිළදි ගත්හ. මෙයට වෙනස්ව යමින් රොකෆෙලර් සහ ෆෝර්ඩ් වැනි අය ඉතා චාම් දැහැමි ගති පැවතුම් ඇත්තෝ වූහ. ඔවුහු කුඩා නාගරික ජීවන ක්‍රමයක් පවත්වා ගෙන ගියහ. දේවස්ථානවලට යන්නන් ලෙස ඔවුහු අනුන් සම්බන්ධයෙන් වගකීමක් තමන් තුල ඇති බව ප්‍රදර්ශනය කළහ. පෞද්ගලික යහපත්කම් තමනට සාර්ථකත්වය ගෙන දෙන්නේ යයි ඔවුහු විශ්වාස කළහ. ඔවුන්ගේ පසු පරපුර අමෙරිකාවේ විශාලතම පරාර්ථකාමි පදනම ස්ථාපිත කළහ. යුරෝපීය ඉහළ පැලැන්තියේ බුද්ධිමතුන් වාණිජ්‍ය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් අවඥාවෙන් බැලූ නමුත් වඩා සැහැල්ලු සමාජ ස්ථරයක් සමග ජීවත් වුනු බොහෝ අමෙරිකානුවෝ ඉතා උද්‍යෝගිමත් ලෙස මුදල් ඉපයීම පිළිබඳ අදහස් වැළඳ ගත්හ. ඔවුහු ව්‍යාපාරවල වගකීම, අවදානම මෙන්ම උසස් ජීවන තත්වය සහ ව්‍යාපාර සාර්ථකත්වය විසින් ගෙන ආ හැකි ත්‍යාගයක් වූ බලය සහ පිළිගැනීමද භුක්ති වින්දාහ.
සිවිල් යුද්ධය සහ නැවත ගොඩනැංවීම 1860
අනෙක් අතට දකුණ, ග්‍රාමිය තත්වයේ මෙන්ම ප්‍රාග්ධන හා නිෂ්පාදිත ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධයෙන් උතුර මත යැපුනේය. දකුණු ප්‍රදේශය ෆෙඩරල් රජය පාලනය කරන ත‍ාක් කල් පමණක් වහල් සේවය ඇතුලු දකුණේ ආර්ථික අවශ්‍යතා දේශපාලන බලයෙන් ආරක්ෂා කර ගත හැකිව තිබුනි. 1856 දී ආරම්භ කරන ලද රිපබ්ලිකන් පක්ෂය කාර්මිකකරණය වූ උතුර නියෝජනය කළේය. 1860 දී රිපබ්ලිකන්වරු සහ ඔවුන්ගේ ජනාධිපති අපේක්ෂක ඒබ්‍රහම් ලින්කන් වහල් සේවය ගැන දෙගිඩියාවෙන් කථා කල නමුදු ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් බොහෝ පැහැදිලි අදහස් දැරුහ. 1861 දී ඔව්හු සාර්ථක ලෙස ආරක්ෂක බද්දක් ඉදිරිපත් කොට සම්මත කර ගත්හ. 1862 දී පළමු පැසිෆික් දුම්රිය මාර්ගයට අවසර දෙන ලදි. 1863 දි ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධය සඳහා මූල්‍ය පහසුකම් ලබා දීමට ජාතික බැංකු ක්‍රමයක් අරඹන ලද අතර සෑම ප්‍රධාන නගරයකම “ප්‍රථම බැංකුව” පිහිටුවන ලදි. මෙයින් බොහොමයක් තවමත් තිබේ. දකුණ අභිබවමින් උතුරේ ඇතිවු කාර්මික දියුණුව ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයේ (1861 – 1865) උතුරේ ජයග්‍රහණය සුරක්ෂිත කිරීමට උදව් විය. උතුරු ජයග්‍රහණය විසින් ඉරණම සහ ජාතියේ අර්ථික රටාව තහවුරු කරන ලදි. වහල් ශ්‍රමය යොදා ගැනීමේ ක්‍රමය අවලංගු කෙරුනි. මේ නිසා දකුණේ විශාල කපු වගාවන්හි ලාභය ‍බොහෝ සෙයින් අඩු විය. යුද්ධ කාලයේදි සහ ඊට කලින්ද විශාල වශයෙන් ව්‍යාප්ත වුනු උතුරේ කර්මාන්ත දියුණු වෙමින් ඉදිරියට ගියේය. කර්මාන්තකරුවෝ සමාජ හා දේශපාලන කටයුතු වල සහ ජාතික දේහයේ වෙනත් බොහෝ අංශයන්හි බලවත් වූහ. දකුණේ තිබුණු වැවිලි ඒකාධිකාරය අතුරුදන් විය. දකුණේ වූ විනාශය බලවත් වූ අතර ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් දුගි බව ඉස්මතු විය. බොහෝ දූෂණ ක්‍රියා සිදු වුනද දුම්රිය මාර්ග නැවත සකස් කිරීම සඳහා බෙහෙවින් ආධාර ලැබුනේය. එහෙත් කලාපය බොහෝ විට රඳා පැවතුනේ එහි කපු වගාව මතයි. කලින් වහල්ලු වේතන ගෙවන කම්කරුවන් ලෙස ද කුලී ගොවියන් අඳ ගොවියන් බවටද පත් වූහ. ජණගහනය ආර්ථිකයට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වීමත් සමග බොහෝ දුගි සුදු ජාතිකයන්ද ඔවුන් හා එක් වූහ. 1940 තරම් පසු කාලයේදි කැපි පෙනුනු නිෂ්පාදන කර්මාන්තය වූයේ කැරොලිනා රෙදි මෝල් සහ ඇලබාමා හි වානේ කර්මාන්ත කිහිපයකි.
thumb|
මහා අවපාතය 1929 – 1941
අවපාතය පැවති කාලයේ අවතැන් වූ බොහෝ ජනතාව රැකියා බලාපොරොත්තුවෙන් කැලිෆෝනියාවට පැමිණියහ. මෙම තත්වය ජෝන් ස්ටීන්බෙක් ඔහුගේ 'ද ග්‍රේප්ස් ඔෆ් රොත්' හි(Grapes of Wrath) විස්තර කර ඇත. කොංග්‍රසය, රජය මෙම පසුබැසීම අවම කිරීමට උත්සාහ ගත් අතර ෆෙඩරල් රිසර්ව් මණ්ඩලය (Federal Reserve Board) පොලී අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක තිබෙන්නට ඉඩ හරිමින් බැංකු වලටද උදව් නොකරමින් බලා සිටියේය. මුදල් සැපයීම පහත වැටී 1933 වන විට එය තුනෙන් එකක් දක්වා අඩු විය. ජනාධිපති හර්බට් හුවර් ෆෙඩරල් රජයේ ආදායම ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා මහා පරිමාණයෙන් බදු වැඩි කල අතර ස්මූට් - හැව්ලි (Smoot Hawley) තීරු බද්ද අනුමත කළේය. මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස කැනඩාව බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය සහ අනෙකුත් වෙළඳ පාර්ශවකරුවන් එකට එක කිරීමට පෙළඹුනාහ. එක්සත් ජනපදය ආර්ථික අවපාතයක ගිලුනේය. 1932 වන විට විරැකියා අනුපාතය 23.6% ක් වුනි. බර කර්මාන්තය දැව අපනයනය කෘෂිකර්මය (කපු, තිරිඟු, දුම් කොල) පතල් කර්මාන්තය යනාදියෙහි තත්වය ඉතා පිරිහුණු තත්වයට පත් විය. නිලධාරි පැලැන්තිය වැනි කොටස් වලද සුලු භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයෙහි තත්වය එතරම් නරක නොවීය. නිශ්චිත වැඩ පිළිවෙලක් නොමැතිව ෆ්රැන්ක්ලින් ඩෙලනෝ රූස්වෙල්ට් ජනාධිපති පද වියට තේරුනේය. ඔහු තෝරා ගත් උපදේශකයන්ගේ අදහස් මත රැඳී සිටි අතර එම උපදේශකයෝ නව ක්‍රියා මාර්ග නමින් හඳුන්වනු ලැබු බොහෝ ව්‍යාපෘති එකතු කළහ. හුවර් යටතේ 1932 දී 8% ක්වූ රජයේ වියදම (GNP) 1936 වන විට 10.2% දක්වා ඉහළ ගියේය. රූස්වෙල්ට් සාමාන්‍ය වියදම් සමතුලිතව පවත්වා ගෙන ගිය අතර ණය ගැනීමෙන් අරමුදල් සපයා ගත් හදිසි අවස්ථා අය වැය 1932 දී 33.6% ක්ව තිබී 1936 දී 40.9% දක්වා වැඩි විය. සමහර ආර්ථික විශේෂඥයෝ විශේෂයෙන් බ්‍රිතාන්‍යයේ ජෝන් මේනාර්ඩ් කෙයින්ස් වැන්නන් මෙම හිඟය රෙකමදෝරු කළහ. රූස් වෙල්ට් ‍ෙකයින්ස් හමු වූ නමුත් ඔහු කෙයින්ස් ගේ උපදෙස් නොපිලිගත්තේය. රූප සටහන් අඳිමින් සිටි කෙයින්ස් හමු විමෙන් පසු රූස්වෙල්ට් මෙසේ කීවේය. "ඔහු ආර්ථක විශේෂඥයෙකුට වඩා ගණිතඥයෙකු වන්නට පිළිවන." සහන සැලසීම සඳහා සහ මහජන වැඩ සම්බන්ධයෙන් වැය කළ මුදල් ප්‍රමාණයෙන් එක්සත් ජනපද ආර්ථිකයට උත්තේජනයක් සැපයුනේද, නැතහොත් එය ආර්ථිකයට හානීදායක වීද යන කාරණය විවාදයට ලක් විය. සම්පූර්ණයෙන්ම දළ ජාතික නිෂ්පාදනය පදනම් කරගෙන කිසිවෙකු ආර්ථික සෞඛ්‍යය පැහැදිලි කරන්නේනම් 1934 වන විට එක්සත් ජනපදය නියම මාවතට වැටි 1936 වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්වයට පත් වීමට තිබුනි. එහෙත් රූස්වෙල්ට් ප්‍රකාශ කළ පරිදි ජනගහණයෙන් තුනෙන් එකක් මන්ද පෝෂණයෙන් නිවාස හිඟයෙන් සහ වස්ත්‍ර හිඟයෙන් පිඩා වින්දාහ. (අංක 3 සටහන බලන්න) දළ ජාතික නිෂ්පාදනය 1932 දීට වඩා 1936 දී 34% ඉහළ මට්ටමක තිබුණු අතර 1940 දී යුද්ධය ආරම්භ වන විට 58% ක ඉහළ මට්ටමේ විය. 1932 සිට 1940 දක්වා අවරුදු 8 ක සාමකාමී යුගයේ අර්ථිකය 58% ක මට්ටමක වර්ධනය වූ අතර 1940 සිට 1945 දක්වා අවරුදු පහක යුද්ධ කාලයේදි 56% දක්වා වර්ධනය විය. කෙසේ වුවත් විරැකියාව 9% පහළ මට්ටමට කිසි දිනක අඩු වූයේ නැත. යුද්ධ කාලයේදී ආර්ථිකය නොයෙක් ආකාරයේ තත්වයන් යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ අතර සාමකාමි යුගය සමග සැසඳිම දුෂ්කර වූයේ මහා පරිමාණ වියදම්, මිළ පාලනය, එකට බැඳුණු යුද්ධ ව්‍යාපාර, අමු ද්‍රව්‍ය පාලනය, අලුත් කාර් සහ නිවාස සම්බන්ධයෙන් තහංචි, සළාක ක්‍රම, වැටුප් සහනාධාර සහ මිලියන 12 ක හමුදාව යනාදී මේ කරුණු නිසාවෙනි.
GDP වාර්ෂික දර්ශකය සහ දීර්ඝ කාලීන නැඹුරුව, 1920 - 40 නිරන්තර ඩොලර් බිලියනයන්ගෙන්
බ්‍රෝඩස් මිචෙල් සංක්ෂිතව කියන පරිදි:
1929 දී ඩොලර් වලින්
1935 - 1939 = 100
ප්‍රවර්ගය:ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය
නිර්මාංශත්වය සහ ආගම
thumb| ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන්හි නිර්මාංශ තාලි . බොහෝ ඉන්දියානු ආගම් නිර්මාංශත්වය ප්‍රවර්ධනය කරන හෙයින්, ඉන්දියානු ආහාර පිසීම මගින් විවිධාකාර නිර්මාංශ ප්‍රණීත ආහාර පිරිනමයි නිර්මාංශත්වය පුරාණ ඉන්දියාවේ (හින්දු, ජෛන හා බුද්ධාගම) ආරම්භ වූ ධර්ම සම්ප්‍රදායන් (ආගම්) ගණනාවක් සමඟ දැඩි ලෙස බැඳී ඇති අතර සමහර විට එය ධාර්මික නොවන ආගම් සමඟ සම්බන්ධ වේ.
ජපානයේ උද්භිද උද්‍යාන ලැයිස්තුව
ජපානයේ පිහිටි සියළු වැදගත් උද්භිද උද්‍යාන මෙහි ලැයිස්තු ගත කෙරේ.
නිර්මාංශත්වය සහ ආගම
ජෛන ආගමේ නිර්මාංශත්වය සෑම කෙනෙකුටම අනිවාර්ය වේ. හින්දු ආගමේ සහ මහායාන බුද්ධාගමේ එය ශුද්ධ ලියවිලි හා ආගමික බලධාරීන් විසින් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන නමුත් එය අනිවාර්ය. නොවේ. ආබ්‍රහම් ආගම්වල (යුදෙව් ධර්මය, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය සහ ඉස්ලාම්), බහායි ඇදහිල්ල සහ සික් දහම, වැනි ඇතැම් ධාර්මික ආගම්, නිර්මාංශත්වය ආගමික බැඳීමක් ලෙස අඩු වශයෙන් සලකනු ලැබේ, නමුත් මේ සියලු විශ්වාසයන් තුළ කණ්ඩායම් ඇත. ආගමික හේතුන් මත නිර්මාංශත්වය සක්‍රියව ප්‍රවර්ධනය කිරීම.
ඉන්දියානු ආගම්
බොහෝ ඉන්දියානු ආගම්වල මස් පරිභෝජනය තහනම් කරන දාර්ශනික පාසල් ඇති අතර ජෛන ආගම විසින් මස් සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කරයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉන්දියාව වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා නිර්මාංශිකයින් වාසය කරයි. ඉන්දියාවේ බිලියන 1.2 ක ජනගහනයෙන් 30% ක් පමණ ලැක්ටෝ නිර්මාංශත්වය භාවිතා කරයි, සමස්ත මස් පරිභෝජනය වැඩිවීමත් සමඟ. 2002 දී ඉන්දියාවේ ඒක පුද්ගල මස් පරිභෝජනය 5.2 කි  kg, එය එක්සත් ජනපදයේ 24 ගුණයකින් වැඩි වූ අතර එය 124.8 ක් විය   kg. එක්සත් ජනපදයේ සහ ඉන්දියාවේ මස් පරිභෝජනය පසුගිය අවුරුදු 50 තුළ 40% කින් පමණ වර්ධනය විය. 1961 දී ඉන්දියානු ඒක පුද්ගල මස් පරිභෝජනය 3.7 ක් විය  කිලෝග්‍රෑම් එකක් වන අතර එක්සත් ජනපදයේ පරිභෝජනය 89.2 කි   kg.
ජෛන ආගම
පුද්ගලයෙකු ඝාතනයට හෝ තුවාල කිරීමට සෘජුව හෝ වක්‍රව සහාය දෙන සෑම ක්‍රියාවක්ම ප්‍රචණ්ඩත්වය (හිංසා) ලෙස සලකන අතර එය හානිකර කර්මය ඇති කරයි. අවිහිංසාවෙ හි අරමුණ වන්නේ එවැනි කර්ම සමුච්චය වීම වැළැක්වීමයි. ජෛන භක්තිකයන් අවිහිංසාව සෑම කෙනෙකුටම අත්‍යවශ්‍යම ආගමික යුතුකමක් ලෙස සලකයි ( " අහින්සා පරමෝ ධර්මා " .  - ජෛන දේවාලවල බොහෝ විට කොටා ඇති ප්‍රකාශයකි). එදිනෙදා කටයුතුවලට සහ විශේෂයෙන් ආහාර සඳහා අවිහිංසාව යොදා ගැනීමේ ඔවුන්ගේ විචක්ෂණශීලී හා ගැඹුරු ක්‍රමය ඔවුන්ගේ මුළු ජීවිතයම හැඩගස්වන අතර ජෛන අනන්‍යතාවයේ වැදගත්ම ලක්‍ෂණයයි. මෙම දැඩි විනයෙහි අතුරු ආබාධයක් වන්නේ ගිහියන් සඳහා මෙන්ම භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ කන්‍යා සොහොයුරියන් සඳහා ජෛන ආගමේ දැඩි ලෙස ධෛර්යමත් කරනු ලබන තපස්වාදයයි.
හින්දු ආගම
නිර්මාංශත්වය හින්දු ආගමේ, අනිවාර්ය අංගයක් වන අතර,  කාලයත් සමඟ වෙනස් වූ විවිධාකාර භාවිතයන් සහ විශ්වාසයන් ඇත. සමහර හින්දු භක්තිකයන් නිර්මාංශත්වය නිරීක්ෂණය නොකරන අතර, ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි හින්දු භක්තිකයන්ගෙන් 33% ක් නිර්මාංශිකයින් වේ.
අවිහිංසාව
නූතන ඉතිහාසන්ගේ කාලානුක්‍රමික අංශයට අනුව ක්‍රි.පූ. 500 පමණ පමණ පැවති වෛදික යුගයට හින්දු ධර්ම ග්‍රන්ථ අයත් වේ. හින්දු ආගමේ පූර්වගාමියා  වෛද්‍ය  ඉතිහාසික වෛදික ආගමේ මස් අනුභව කිරීම ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් තහනම් නොකළ නමුත් නිශ්චිත නීති මගින් සීමා කරන ලදී. චාරිත්‍රානුකූල පූජා හැරුණු විට ගෘහස්ථ සතුන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය ඉහළ බලයලත් ශුද්ධ ලියවිලි පද කිහිපයකි. මෙම මතය මහා භාරතයේ (3.199.11–12)  (3.115) (13.116.26) (13.148.17), භගවත පුරාණය (11.5.13–14) සහ චන්දෝග්‍ය උපනිෂද් (8.15.1) හි පැහැදිලිව ප්‍රකාශ වේ. නිදසුනක් වශයෙන්, බොහෝ හින්දු භක්තිකයන් නිර්මාංශ ආහාර වේලක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම ලෙස “අවිහිංසාව යනු ඉහළම යුතුකම හා ඉහළම ඉගැන්වීම” යන මහා භාරතයේ උපරිමය පෙන්වා දෙයි. මහා භාරතයේ සඳහන් වන්නේ ආධර්මා (පාපය) උපත ලැබුවේ ආහාර අවශ්‍යතාවයෙන් සත්වයන් එකිනෙකා ගිල දැමීමට පටන් ගත් විට බවත්, ආධර්මා සෑම ජීවියෙකුම සෑම විටම විනාශ කරන බවත්ය. සාම්ප්‍රදායික හින්දු භක්තිකයෙකු වන මනූ ස්මරිති (5.27–44)  නීති ග්‍රන්ථය (ධර්ම ශාස්ත්‍රය) සතුන් මැරීම සහ මස් අනුභව කිරීම මෙම ග්‍රන්ථ දැඩි ලෙස හෙළා දකී.
මහා භාරතයේ (12.260) (13.115–116) (14.28) සහ මනු ස්මරිති (5.27–55) චාරිත්‍රානුකූලව ඝාතනය  කිරීමේ නීත්‍යානුකූලභාවය සහ පසුව මස් පරිභෝජනය පිළිබඳ දීර්ඝ සාකච්ඡා අඩංගු වේ. මහා භාරතයේ මස් අනුභව කරන්නන් සහ නිර්මාංශිකයින් යන දෙදෙනාම ඔවුන්ගේ අදහස් සනාථ කිරීම සඳහා විවිධ තර්ක ඉදිරිපත් කරති. ගෘහාශ්‍රිත සතුන් පිළිබඳ විවාදවලට අමතරව, දඩයම් කිරීම සහ මස් අනුභව කිරීම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා දඩයම්කරුවෙකු විසින් දීර්ඝ දේශනාවක් ද පවත්වනු ලැබේ. මෙම ග්‍රන්ථවලින් පෙනී යන්නේ චාරිත්‍රානුකූල ඝාතනය සහ දඩයම් කිරීම යන දෙකම විශ්වීය අවිහිංසාවාදය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන් විසින් අභියෝගයට ලක් කර ඇති බවත් ඒවා පිළිගැනීම සැක සහිත බවත් ආරවුලක් බවත් ය.
නූතන තත්ත්වය
නූතන ඉන්දියාවේ හින්දු භක්තිකයන්ගේ ආහාර පුරුදු ඔවුන්ගේ ප්‍රජාව හෝ කුලය අනුව සහ කලාපීය සම්ප්‍රදායන් අනුව වෙනස් වේ. හින්දු නිර්මාංශිකයින් සාමාන්‍යයෙන් බිත්තර අත්හරින නමුත් කිරි සහ කිරි නිෂ්පාදන පරිභෝජනය කරයි, එබැවින් ඔවුන් ලැක්ටෝ-නිර්මාංශිකයෝ වෙති.
2006 සමීක්ෂණයකට අනුව, වෙරළබඩ ප්‍රාන්තවල නිර්මාංශත්වය දුර්වල වන අතර ගොඩබිම් සහිත උතුරු හා බටහිර ප්‍රාන්තවල සහ පොදුවේ බ්‍රාහ්මණයන් අතර 85% ක් ලැක්ටෝ නිර්මාංශිකයින් වේ. 2018 දී ආර්ථික හා දේශපාලන සතිපතා අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත්තේ සත්‍ය වශයෙන්ම ඉහළ කුලයේ ඉන්දියානුවන්ගෙන් තුනෙන් එකක් පමණක් නිර්මාංශ විය හැකි බවයි.
බොහෝ වෙරළබඩ වැසියන් මාළු අනුභව කරන්නන් ය. විශේෂයෙන් බෙංගාලි හින්දු භක්තිකයන් ධීවරයින් ආදර හැඟීම් සහ කවි, සාහිත්‍ය හා සංගීතය තුළින් මසුන් පරිභෝජනය කර ඇත.
මස් අනුභව කරන හින්දු භක්තිකයින්ට ජට්කා මස් අනුභව කිරීමට දිරිගන්වනු ලැබේ.
හින්දු ආගමේ සත්ව පූජා
හින්දු ආගමේ සත්ව පූජා  (සමහර විට ජැට්කා බාලි ලෙසද හැඳින්වේ) යනු හින්දු ආගමේ සතෙකු ඝාතනය කිරීමයි.
චාරිත්‍රානුකූල පූජාව සාමාන්‍යයෙන් හින්දු දෙවියෙකුට ගෞරව කිරීම සඳහා උත්සවයක කොටසකි. නිදසුනක් වශයෙන්, නේපාලයේ හින්දු දේවතාවිය වන ගාධිමායි සෑම වසර පහකට වරක් සතුන් 250,000 ක් ඝාතනය කිරීම ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. මෙම ක්‍රියාව 2015 සිට තහනම් කරන ලදී. කාලි දේවතාවියගේ ශක්ති සිද්ධස්ථානවල අද බාලි පූජා බහුලව දක්නට ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියාවේ සත්ව පූජා නීති විරෝධී ය.
බුද්ධාගම
දකුණ|thumb|250x250පික්| බෞද්ධ බලපෑමට ලක්වූ කොරියානු නිර්මාංශ අතුරු කෑම. ළමුවන ශික්ෂා පදය බෞද්ධයින්ට මිනිසුන් හෝ සතුන් ඝාතනය කිරීම තහනම් කරයි. කෙසේ වෙතත්, මෙය බෞද්ධයින්ට මස් අනුභව කිරීම තහනම් කරන්නේද යන්න බොහෝ කලක සිට විවාදයට භාජනය වූ කරුණකි. කෙසේ වෙතත්, නිර්මාංශත්වය බුද්ධාගමේ සියලුම පාසල්වල ලබා දී නොමැති නිසාය.
පළමු බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා කන්‍යා සොහොයුරියන්ට තමන්ගේම ආහාර වගා කිරීම, ගබඩා කිරීම හෝ ආහාර පිසීම තහනම් විය. තමන් මුළුමනින්ම පෝෂණය කිරීම සඳහා දානමය ත්‍යාගශීලිත්වය මත රඳා සිටි අතර ඔවුන්ගේම ආහාර මිලදී ගැනීමට මුදල් භාර ගැනීමට ඔවුන්ට ඉඩ නොලැබුණි. ඔවුන්ට විශේෂ ආහාර ඉල්ලීම් කිරීමට නොහැකි වූ අතර මස් ද ඇතුළුව ආහාර දාන දෙන්නන්ට ලබා ගත හැකි ඕනෑම දෙයක් පිළිගැනීමට ඔවුන්ට සිදු විය. ශ්‍රී ලංකාව, තායිලන්තය, කාම්බෝජය, බුරුමය සහ ලාඕසය යන රටවල බහුලව පවතින ථේරවාදී බුද්ධාගමේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ කන්‍යා සොහොයුරියන් අදටත් මෙම දැඩි නීති අනුගමනය කරති.
චීනය, කොරියාව, ජපානය සහ මහායාන බුද්ධාගම අනුගමනය කරන වෙනත් රටවල මෙම සීමාවන් ලිහිල් කරන ලද අතර, දුර බැහැර කඳුකර ප්‍රදේශවල ආරාම පැවති අතර ළඟම ඇති නගරවලට ඇති දුර ප්‍රමාණය දෛනික දානමය වටය ප්‍රායෝගික නොවීය. එහිදී, බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා කන්‍යා සොහොයුරියන්ට තමන්ගේම භෝග වගා කිරීමට, තමන්ගේම අස්වැන්නක් ගබඩා කිරීමට, තමන්ගේම ආහාර පිසීමට සහ වෙළඳපොලේ ආහාර ද්‍රව්‍ය මිලදී ගැනීමට මුදල් භාර ගැනීමට හැකි විය.
විනය පිටකයට අනුව, මස් අනිවාර්යයෙන් වැළකී සිටින ලෙස දේවදත්ත ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටි විට බුදුන් වහන්සේ එය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ, “භික්ෂූන් වහන්සේලා තම යාචක පාත්‍රවල තිබී සොයාගත් ඕනෑම දෙයක් පිළිගැනීමට සිදුවනු ඇත. ඇසූ අතර මස් ලබා දීමට හැකි වන පරිදි සත්වයා මරා දමා ඇති බවට සැක කිරීමට කිසිදු හේතුවක් නොතිබුණි. විශේෂිත මස් වර්ග තහනම් කර තිබුණි. ( උදා. මිනිසුන්ගෙන් මස්, අලි හෝ අශ්වයන් වැනි රාජකීය සතුන්ගෙන් මස්, බල්ලන්ගෙන් මස්, සහ සර්පයන්, සිංහයන්, ව්‍යාඝ්‍රයන්, පැන්තර්, වලසුන් සහ හයිනා වැනි භයානක සතුන්ගෙන් මස් ).
අනෙක් අතට, ඇතැම් මහායාන සූත්‍ර මස් අනුභව කිරීම තරයේ හෙළා දකී. මහායාන මහාපරිණිර්වාන සූත්‍රයට අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ මස් අනුභව කිරීම සඳහා වූ මෙම අවසරය අවලංගු කළ අතර බොරු භික්ෂූන් වහන්සේලාට මස් අවසර දී ඇති බව පවසන අඳුරු යුගයක් ගැන අනතුරු ඇඟවූහ. ලංකාතර සූත්‍රයේ මහමති නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ අසයි “[ඔබ] අනුකම්පාවෙන් රස විඳින ධර්මයක් උගන්වන්න. එය පරිපූර්ණ බුදුවරුන්ගේ ඉගැන්වීමයි. එහෙත් අපි මස් අනුභව කළත්, අපි එය අවසන් කර නැත. එය සම්පූර්ණ පරිච්ඡේදයක්ම බුදුන්ගේ ප්‍රතිචාරය සඳහා කැප කර ඇති අතර, එහිදී ඔහු මස් අනුභව කිරීම අත්හැර දැමිය යුතු බවට අධ්‍යාත්මික, ශාරීරික, මානසික සහ චිත්තවේගීය හේතු රාශියක් ලැයිස්තුගත කරයි. කෙසේ වෙතත්, සුසුකි (2004: 211) ට අනුව, මස් අනුභව කිරීම පිළිබඳ මෙම පරිච්ඡේදය “පසුකාලීන පාථයට එකතු කිරීමකි .... බොහෝ විට මස් අනුභව කිරීම කලින් බෞද්ධයන් අතර වැඩි වශයෙන් හෝ අඩුවෙන් පුරුදු වී ඇති බව පෙනේ. ඔවුන්ගේ විරුද්ධවාදීන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක්විය.ලකාවතාරයේ සිටි බෞද්ධයන් එයට කැමති නොවූ අතර, සමාව ඉල්ලීමේ ස්වරය කැපී පෙනෙන මෙම එකතු කිරීම. ”ෆෙල්ප්ස් (2004: 64-65) ඡේදයේ ඡේදයක් පෙන්වා දෙයි  “හුදෙක් නිර්මාංශිකයෙකු නොව සත්ත්ව ආහාර වලින් තොර ජීවන රටාවක්” වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම අදහස් කරන සුරංගම සූත්‍රය.. කෙසේ වෙතත්, ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා විද්වතුන් බොහෝ දෙනෙක් නිගමනය කර ඇත්තේ අරගම සූත්‍රය ව්‍යාජ එකක් බවයි. එපමණක් නොව, මහායාන මහාපරිණිවාන සූත්‍රයේ, මස් අනුභව කිරීම සඳහා ඔහුගේ අවසරය ඉල්ලා අස්කර ගැනීම සටහන් කරන බුදුරජාණන් වහන්සේ “සුන්දර ආහාර” මී පැණි, කිරි සහ ක්‍රීම්. ලෙස පැහැදිලිව හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවා සියල්ලම සත්ත්ව ආහාර වලින් තොරයි. කෙසේ වෙතත්, තවත් මහායාන ග්‍රන්ථ කිහිපයකම (උ.දා., මහායාන ජාතක), බුදුන් වහන්සේ විසින්,  මස් මාංශ අනුභව කිරීම නුසුදුසු හා කර්මය අහිතකර බව පැහැදිලිව දේශනා කර ඇති බව දැකගත හැකිය.
මහායාන ගිහි බෞද්ධයන් බොහෝ විට නිර්මාංශ ආහාර (齋期 zhāi qī) මත නිර්මාංශ ආහාර අනුභව කරති. සෑම වසරකම දින කිහිපයක් සිට මාස තුනක් දක්වා විවිධ විධිවිධාන ඇත, සමහර සම්ප්‍රදායන් අනුව, තෙමගුල සැමරීම  ඉහළම වැදගත්කමක් දරයි.
චීනය, කොරියාව, වියට්නාමය, තායිවානය සහ ඔවුන්ගේ ඩයස්පෝරා ප්‍රජාවන්හි භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ කන්‍යා සොහොයුරියන් මස් හා සාම්ප්‍රදායිකව බිත්තර හා කිරි වලින් වැළකී සිටිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. සාම්ප්‍රදායිකව සුදුළූණු, ඇලියම් චයිනන්ස්, ඇස්ෆොයිටිඩා, නොගැඹුරු සහ  ඇලියම් වික්ටෝරලිස් (ජයග්‍රාහී ලූනු හෝ කඳුකර ලීක්), නූතන කාලවලදී මෙම නියමය බොහෝ විට ලූනු කුලයේ අනෙකුත් එළවළු මෙන්ම කොත්තමල්ලි ද ඇතුළත් කර ඇත - මෙය පිරිසිදු නිර්මාංශ හෝ සත්ත්ව ආහාර වලින් තොර වීම (純 chún, චැන්සා) ලෙස හැඳින්වේ. පිරිසිදු නිර්මාංශත්වය හෝ සත්ත්ව ආහාර වලින් තොරවීම ඉන්දියානු සම්භවයක් ඇති අතර එය තවමත් ඉන්දියාවේ ජෛන ආගම වැනි ධාර්මික ආගම්වල අනුගාමිකයන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන අතර හින්දු ආගමේ දී ලැක්ටෝ-නිර්මාංශත්වය අතිරේක හෝ දැඩි එළවළු වලින් වැළකී සිටියි.
නූතන බෞද්ධ ලෝකයේ, නිර්මාංශත්වය පිළිබඳ ආකල්ප පිහිටීම අනුව වෙනස් වේ. චීනයේ සහ වියට්නාමයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සාමාන්‍යයෙන් මස් අනුභව නොකරන අතර වෙනත් සීමාවන් ද ඇත. ජපානයේ හෝ කොරියාවේ සමහර පාසල් මස් අනුභව නොකරන අතර බොහෝමයක් එසේ කරති. ශ්‍රී ලංකාවේ සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදීන් නිර්මාංශත්වය අනුගමනය නොකරයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇතුළු සියලුම බෞද්ධයින්ට නිර්මාංශත්වය පිළිපැදීමට අවශ්‍ය නම් ඔවුන්ට එය කිරීමට අවසර ඇත. ෆෙල්ප්ස් (2004: 147) පවසන්නේ “නිවැරදි සංඛ්‍යාලේඛන නොමැත, නමුත් මම අනුමාන කරමි. එය අනුමාන කිරීමක් පමණි - ලොව පුරා බෞද්ධයින්ගෙන් අඩක් පමණ නිර්මාංශ වේ”.
සීක් ආගම
thumb| සික් ලන්ගාර්හිදී, සියලු මිනිසුන් නිර්මාංශ ආහාර වේලක් සමානව අනුභව කරති. සීක් ආගමේ අනුගාමිකයින්ට මස් හෝ නිර්මාංශ පරිභෝජනය සඳහා මනාපයක් නොමැත. ආරම්භක හෝ "අම්රිත්හාරි සීක්" සහ මස් පරිභෝජනය පිළිබඳ අදහස් දෙකක් තිබේ. “අම්රිත්හාරි” සීක්වරුන්ට (එනම්, සික් රෙහාත් මරියාඩා, නිල සික් චර්යාධර්ම පද්ධතියව්අනුගමනය කරන අයට) මස් අනුභව කළ හැකිය (එය කුතා මස් නොවේ නම්). සමහර සීක් නිකායන්ට අයත් "අම්රිත්හාරිස්" (උ.දා., අඛණ්ඩ කීර්තානි ජාතා, දම්දාමි තක්සල්, නම්ධාරි,  රරියන්වලේ, යනාදිය) මස් සහ බිත්තර පරිභෝජනයට දැඩි ලෙස විරුද්ධ ය.
මස් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සීක් ගුරු වරුන් සරල ආහාර වේලක් සඳහා ඔවුන්ගේ මනාපය පෙන්වා දී ඇත, එයට මස් ඇතුළත් විය හැකිද නැද්ද යන්න. මෝඩයන් මෙම ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් තර්ක කරන බව ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ් (ආදි ග්‍රාන්ත් ලෙසද හැඳින්වෙන සීක්වරුන්ගේ ශුද්ධ පොත) හි ඡේදවල සඳහන් වේ. ගුරු නනාක් පැවසුවේ ආහාර අධික ලෙස පරිභෝජනය කිරීම (ලොබ්, 'කෑදරකම') යනු පෘථිවියේ සම්පත් හා එමඟින් ජීවය බැස යන බවයි. දහවන ගුරු ගුරු ගෝවින්ද් සිං, හලාල් හෝ කූතා (චාරිත්‍රානුකූලව ඝාතනය කරන ලද මස්) මස් පරිභෝජනය තහනම් කළේ දෙවියන්ගේ නාමයෙන් සතෙකු පූජා කිරීම හුදු චාරිත්‍රයක් (වැළැක්විය යුතු දෙයක්) යන සීක් විශ්වාසය නිසාය.
වෘක්ෂලතාදිය අනුභව කිරීම මස් අනුභව කිරීම යන මතය මත, පළමුව සික් ගුරු නානාක් මෙසේ පවසයි.
අහෝ පණ්ඩිත්, මස් කොහෙන්දැයි ඔබ දන්නේ නැත! එය ජීවය බිහි වූ ජලය වන අතර එය සියලු ජීවීන් පවත්වා ගෙන යන ජලයයි. එය ධාන්ය වර්ග, උක්, කපු සහ සියලු ජීවීන් නිපදවන ජලයයි.
- පළමු මෙල්, ඒජීජීඑස්, එම් 1, පි 1290.
වෘක්ෂලතාදී, ගුරු එය ජීවත්වීම සහ වේදනාව අත්විඳීම ලෙස විස්තර කළේය:
පිටුව 143 ශ්‍රී ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ් ජි
ඉන්පසු එය ලී රෝලර් අතර තබා තලා දමනු ලැබේ.
එයට දෙන ද දඩුවම කුමක්ද? එහි යුෂ නිස්සාරණය කර වට්ටක්කා තුළ තබා ඇත;  එය රත් වූ විට, එය කෙඳිරිගාමින් කෑගසයි.
ඉන්පසු තැළුණු උක් එකතු කර පහත ගින්නෙන් පුළුස්සා දමනු ලැබේ.
නානාක්: එන්න, මිනිසුන්, මිහිරි උක් වගාවට සලකන ආකාරය බලන්න!
- පළමු මෙල්, ශ්‍රී ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ් ජි
මස් අනුභව කරන සීක්වරු ජැට්කා මස් අනුභව කරති.
ආබ්‍රහම් ආගම්
යුදෙව්, ක්‍රිස්තියානි සහ මුස්ලිම් සම්ප්‍රදායන් ( ආබ්‍රහම් ආගම් ) සියල්ලම ඒදන් උයනේ බයිබලානුකුල පරමාදර්ශය සමඟ ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවයක් ඇත, එයට ශාකභක්ෂක ආහාර වේලක් ඇතුළත් වේ. මෙම සම්ප්‍රදායන් තුළ නිර්මාංශත්වය සාම්ප්‍රදායිකව ප්‍රධාන ධාරාව ලෙස නොසලකන අතර සමහර යුදෙව්වන්, ක්‍රිස්තියානීන් සහ මුස්ලිම්වරු නිර්මාංශ ආහාර අනුභව කරති.
යුදෙව් ආගම
යුදෙව් නිර්මාංශ ඇතුලු සියලු යුදෙව්වන් සඳහා veganism දිරිමත් කරන 75 සමකාලීන ගින්නෙන්, නම් කර ඇත, ජොනතන් විටන්බර්ග්හි, දානියෙල් r, ඩේවිඩ් , නේදන් ලොපෙස්, කෙරී ඔසිකි, ආර්යෙඑ කොහෙන්, ජෙෆ්රි ක්ලොසන්, රමි එම් ෂපීරෝ, ඩේවිඩ් රොසන්,  ගෝඩන් වයිස්ගේ වාර්තාවේ, එලිස් ගෝල්ඩ්ස්ටයින්, ෂෙෆා ගෝල්ඩ් සහ යොනාසන් ගර්ෂොම්. නිර්මාංශත්වය ප්‍රවර්ධනය කළ අනෙකුත් රබ්බිවරුන් අතර ඩේවිඩ් කොහෙන්, ෂ්ලෝමෝ ගෝරන්, ඉර්වින් ග්‍රීන්බර්ග්, ආසා කීසාර්, ජොනතන් සැක්ස්, ෂෙයාර් යෂුව් කොහෙන් සහ යිට්ෂක් හැලෙවි හර්සොග් ඇතුළත් වේ. යුදෙව් නිර්මාංශත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින අනෙකුත් කැපී පෙනෙන අය අතර ෆ්‍රාන්ස් කෆ්කා, රොබර්ටා කලෙචොෆ්ස්කි, රිචඩ් එච්. ෂ්වාට්ස්, අයිසැක් බෂෙවිස් සිංගර්, ජොනතන් සෆ්රාන් ෆොයර් සහ ආරොන් එස්. ග්‍රෝස් ඇතුළත් වේ.
සත්ත්ව සුභසාධනය, පාරිසරික ආචාර ධර්ම, සදාචාරාත්මක ස්වභාවය සහ සෞඛ්‍යය පිළිබඳ යුදෙව් මූලධර්ම යුදෙව් නිර්මාංශිකයින් බොහෝ විට නිර්මාංශ හෝ සත්ත්ව ආහාර වලින් තොර ආහාර වේලක් ගැනීමට හේතු ලෙස දක්වයි. සමහර යුදෙව්වන් පෙන්වා දෙන්නේ බල් තෂ්කිත් (නාස්තිය තහනම් කරන නීතිය) සහ ට්සාර් බාලෙයි හයීම් ('ජීවීන්ට වේදනාවක් නොදක්වන ලෙසට නියෝගය). බොහෝ යුදෙව් නිර්මාංශිකයින් කෘරතම පුරුදු ගැන විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් වේ ගොවිපළවල්, යාන්ත්රික හා අධිවේගී slaughterhouses. ජොනතන් සෆ්රාන් ෆෝයර් විසින් මෙම කරුණු ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ කොෂර් මස් කර්මාන්තය තුළ සිදුවන අපයෝජනයන් ලෙස ඔහු සලකන දෙයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් If This Is Kosher ... යන කෙටි වාර්තා චිත්‍රපටයේ ය.