cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
උපායශීලී සැලසුම්කරණය
වටිනාකම්
පහත සඳහන් ප්‍රධාන ප්‍රශ්ණන් දෙක සඳහා පිළිතුරු සැපයීමෙන්ද මෙහෙවර සහ දැක්ම පිහිටුවීම සඳහා ආරම්භයක් ලබා ගත හැකි වේ. එනම් පළමුව ව්‍යාපාරයට සිය ක්‍රියාකාරී පරිසරය කෙරෙහි පවතින්නේ කුමන අභිලාශයන්ද සහ එම පරිසරය කෙරෙහි බලපෑම් කිරීමට තමා තුළ කිනම් හැකියාවක් තිබේද යන්නයි. දෙවනුව එම අභිලාශයන් මුදුන් පමුණුවා ගැනීම සඳහා ව්‍යාපාරයට කුමක් කළ හැකිද යන්නට පිළිතුරු දිය යුතුය. ප්‍රථම ප්‍රශ්ණය සඳහා පිළිතුරු සැපයීම තුළින් ඵලදායි දැක්මක් ගොඩ නඟා ගත හැකිවන අතර දෙවන ප්‍රශ්ණය සඳහා පිළිතුරු සැපයීමෙන් ඵලදායි මෙහෙවරක් ගොඩ නගා ගත හැකිය.
= උපක්‍රම සැලසුම් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය = ව්‍යාපාරයේ දිශාව පිහිටුවීම
පරිසරය අධ්‍යයනය කිරීම
මෙම පියවරේදී ව්‍යාපාරය සිය අභ්‍යන්තර සහ බාහිර පරිසර සාධකයන් විමසුමට ලක්කරනු ලබයි. අභ්‍යන්තර පරිසරය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ශදුඅත විශ්ලේෂණය ත් බාහිර පරිසරය විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා "දේශපාලනික, ආර්ථික,සමාජීය, සහ තාක්ෂණික" යන සාධක සැලකිල්ලට ගත හැකිය.
උපක්‍රම පිහිටුවීම
මෙහිදී ව්‍යාපාරය සුදුසු උපක්‍රම කිහිපයක් සිය පිහිටුවාගත් දිශාවට අනුකූලව පිහිටු වනු ලබයි. ව්‍යාපාරය තමාට ගැලපෙන උපක්‍රමයන් පිහිටුවා ගැනීමට මෙහිදී උත්සුක විය යුතුය.
උපක්‍රම විශ්ලේෂණය
මෙහිදී ව්‍යාපාරය වඩාත් සුදුසු යැයි තෝරා ගත් උපක්‍රමයන් කිහිපයක් ක්‍රියාවට නැංවීම සිදු කරනු ලබයි. මෙම පියවරේදී ව්‍යාපාරය සිය වටිනාකම් සහ ව්‍යාපාර සංස්කෘතිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය.
මන්තු කිරිම සහ පාලනය
පිහිටුවාගත් අරමුණු ඒ අයුරින් ඉටු වෙනවාද යන්න සහ ව්‍යාපාරයේ නිවරැදි ගමන් මග තහවුරු කර ගැනීම සදහා මන්තු කිරිම සහ පාලනය කිරීම සිදුකරනු ලබයි.
= බාහිර සබැඳුම =
බෘන්දාවනී සාරංග්
බෘන්දාවනී සාරංග් හෙවත් බෘන්දාබනී සාරංග්, නැතහොත් සාරංග් රාගය, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ හින්දුස්තානී ශාස්ත්‍රීය රාගයකි. මෙය වෘන්දාවනී සාරංග් ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම රාගය සාරංග් රාග කාණ්ඩයට අයත් ය.
උඩුගම්පළ
උඩුගම්පළ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ ගම්පහ නගරයට ආසන්නව පවතින සුළු නගරයක් වේ. එය ක්‍රි.ව. 16වන සියවසේ කෝට්ටේ රාජධානියේ රාජ්‍ය වදාල වීර පරාක්‍රමබාහු රජුගේ දෙවන බිසවගේ පුත් වූ සකලකලා වල්ලභ නම් ප්‍රාදේශීය රජුගේ අගනගරයද විය.
ඓතිහාසික පසුබිම
රාජාවලිය වැනි ඉතිහාසමය මූලාශ්‍රයන්ට අනූව, කෝට්ටේ අටවන පරාක්‍රමභාහු රජුගේ පුත්‍රයෙකු වූ ප්‍රාදේශීය රජ සකල කලා වල්ලභ රජුගේ උප රාජධානිය ලෙස උඩුගම්පල පැවතිනි. මාළිගා ගොඩැල්ල ප්‍රදේශය රජුගේ මාළිගය පැවති ස්ථානය ලෙස වර්තමානයේදී හදුන්වන අතර රාජධානිය සහ සම්බන්ධ නටඹුන් වත්මනේදී පවා උඩුගම්පල උත්තරාරාම පුරාණ විහාර පරිශ්‍රයේ දැකගත හැකිවේ.
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය
ඇඹිලිපිටිය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය
ඇඹිලිපිටිය මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, සබරගමුව පලාතේ රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන පාසලකි.එය වර්ථමානයේ ඇඹීලිපිටිය ජනාධිපති විද්‍යාලය ලෙසින් 2013 වසරේ සිට හදුන්වනු ලබයි!.--RajeenPrasanna 12:09, 16 අප්‍රේල් 2010 (යූටීසී)
අත්‍යුත්තර සංඛ්‍යාව
ගණිතයේ දී අත්‍යුත්තර සංඛ්‍යාවක් යනු වීජීය නොවන, එනම් පරිමේය සංගුණකවලින් යුත් ශුන්‍ය නොවන බහු පද සමීකරණයක විසඳුමක් නොවන, අපරිමේය සංඛ්‍යාවකි. අත්‍යුත්තර සංඛ්‍යාවකට වඩාත්ම ගැලපෙන උදාහරණ වන්නේ π සහ e ය. අප විසින් හඳුනන්නේ අත්‍යුත්තර සංඛ්‍යා කාණ්ඩ සුළු සංඛ්‍යාවකි. එමඟින් පෙනෙන්නේ දී ඇති සංඛ්‍යාවක් අත්‍යුත්තර බව පෙන්වීම අතිශයින් අපහසු කාර්යයක් බවයි. කෙසේ නමුත් අත්‍යුත්තර සංඛ්‍යා දුලබ නොවේ. තාත්වික හා සංකීර්ණ සංඛ්‍යා සියල්ලම පාහේ අත්‍යුත්තර වේ. එනිසා වීජීය සංඛ්‍යා ගැණිය හැකි නමුත් තාත්වික හා සංකීර්ණ සංඛ්‍යා කුලක ගැණිය නොහැකිය.
මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් සංස්කරණ ලැයිස්තුව
මෙම පිටුව මගින් මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් සංස්කරණ ලැයිස්තුව සහ ඒවායේ විස්තර දක්වා ඇත,මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස් යනු මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම විසින් නිපදවු ලොව ප්‍රධාන මෙහෙයුම් පද්ධතියකි.
ද්විතීය සම්මත ග්‍රන්ථ
ද්විතීය සම්මත ග්‍රන්ථ ("දෙවන ධර්ම සංහිතාවට අයත්" යන ග්‍රීක අර්ථයෙන්) යනු, කතෝලික සභාව, නැගෙනහිර ඕර්තඩොක්ස් සභාව, ‌පෙරදිග ඕර්තඩොක්ස් සභා සහ පෙරදිග ඇසිරියන් සභාව විසින් ධර්ම සංහිතානුකූල පොත් ලෙසින් සැලකෙන මුත්  ප්‍රොතෙස්තන්ත නිකායයන් විසින් ධර්ම සංහිතානුකූල-නොවන බවට සැලකෙන පුරාණ ගිවිසුමෙහි පොත් සහ පාඨයන් වෙති.
ගණිත වගු
-ලඝු 10 පාදයට 2
ලඝු ගණක වගු
thumb|ඇබ්‍රැමෙවිට්ස් හා ස්ටෙගන් පරිශීලක පොතෙහි ඇති 20 වන සියවසේ පොදු ලඝු ගණක වගුවක කොටසකි.
පරිගණක හා ගණක යන්ත්‍ර පැමිණීමට පෙර, ලඝුගණක භාවිතය යනු ලඝුගණක වගු භාවිතා කිරීමයි. මෙය අතින් සිදු කළ යුතු විය. 10 පාදයේ ලඝුගණක, ඉලෙක්ට්‍රොනික ක්‍රම නොමැති විට ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් වේ. විස්තර සඳහා ‍පොදු ලඝුගණක බලන්න. පොදු ලඝු ගණකවල (10 පාදයේ) ගති ලක්ෂණවල භාවිතය හා දශමාංශය ඇතුළත්ව. :-)
1617 දී හෙන්රි බ්‍රිග්ස් ඔහුගේ 1000ට අඩු සියලු නිඛිලවල අට වන දශමස්ථානය දක්වා ලඝු ගණක අඩංගු වන පොදු ලඝු ගණක වගුවේ ප්‍රථම කොටස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 1624 දී නැවත ඔහු විසින් ප්‍රකාශයට පත්කල ඇරිත්මැටිකා ලොගරිත්මිකා හි, 1 සිට 20,000 දක්වා ද, 90,00 සිට 100,000 දක්වා ද සියලු නිඛිලවල දාහතර වන දශමස්ථානය දක්වා ලඝු ගණක අඩංගු වන අතර එහි සිද්ධාන්ත හා ලඝු ගණකවල භාවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම විස්තර කර ඇති ඉගෙනුම් හැඳින්වීමක් ද අන්තර්ගතය. 20,000 සිට 90,000 දක්වා වු හිඩැස ඕලන්ද ජාතික ගණිතඥයෙකු වූ ඇඩ්‍රියන් ව්ලැක් විසින් පුරවන ලද මුත් ඔහුගේ වගුවේ අඩංගු වූයේ ලඝු ගණක දස වන දශමස්ථානය දක්වා පමණි.
පසුව ව්ලැක්ගේ වගුවේ දෝශ 603ක් අඩංගු බව සොයා ගන්නා ලදී. නමුත් මෙය විශාල සංඛ්‍යාවක් ලෙස සැලකිය නොහැක. මන්ද යත් වගුව ගණනය කිරීම්වල ප්‍රතිඵලයක් වූ නිසා දෝශ විය හැකි මුද්‍රිත අවයව 2,100,000 පමණ ඇති හෙයිනි. බොහෝ සේ නිරවද්‍ය කරන ව්ලැක්ගේ කාර්යයන්හි සංස්කරණ 1794 දී ජූරික් වෙගාගේ තෙෂරස් ලොග්රින්මොරම් කම්ප්ලීටස් ලෙස ලෙයිජසි(z)ග් හිදී නම් කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
ෆැන්චොයිස් කෝලේට්ගේ හත් වන ස්ථානයේ වගු (1795, පැරිස්) 100,000 නවතිනවා වෙනුවට 100,000ත් 108,000 අතර සංඛ්‍යාවල අටවන ස්ථානයට ලඝු ගණක ලබා දුනි. මෙලෙස සිදු කරන ලද්දේ වගුවේ පෙර ‍කොටස්වලදී වැඩිපුර සිදු වූ අන්තර නිවේෂණයේ දෝශ අවම කර ගැනීම උදෙසාය. මෙම නව එකතු කිරිම හත්වන ස්ථානයේ වගුවල අන්තර්ගත විය. ව්ලැක්ගේ වගුවේ ප්‍රකාශිත එකම වැදගත් දිගුව නිර්මාණය කළේ සැන්ග් විසින් 1871 දීය. මෙම වගුවේ 200,000 අඩු සියලු සංඛ්‍යාවල සත්වන ස්ථානයේ ලඝු ගණක අඩංගු වේ.
ව්ලැක් හා බ්‍රිග්ස් ත්‍රිකෝණමිතික ශ්‍රිතවල ලඝු ගණකවල මුල් වගු ද ප්‍රකාශයට පත් කළහ.
ඉහත සඳහන් කළ වගුවලට අමතරව, ටේබල්ස් ඩි කැඩස්ට්‍රි ලෙස හඳුන්වන සුවිසල් එකතුවක් 1700 දී ගැස්හර්ඩ් ඩි ප්‍රෝනිගේ මගපෙන්වීම යටතේ, මුල් ගණනය කිරීම් තුළින්, ප්‍රංශ ජන රජයේ අනුග්‍රහය යටතේ නිර්මාණය විය. මෙහි 100,000 දක්වා සංඛ්‍යාවල දහනව වන ස්ථාන‍ය දක්වා ද 100,000ත් 200,000 ත් අතර සංඛ්‍යාවල විසි හතරවන ස්ථානය දක්වා ද ලඝු ගණක ඇතුළත් වේ. මුල් පිටපත පමණක් ඉතිරි ඇති මෙය “අති විශාල පත් ඉරු දහ හතක” සටහන්ව පැරීසියේ නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානයේ ඇත. එය 1792 දී ආරම්භ කළ අතර ගණනය කිරීම්වල විශාල නිරවද්‍යතාව තිබිය යුතු නිසා වෙන වෙනම වගු 2ක් නිර්මාණය කර එම මුල් පිටපත් 2 එකිනෙක සසඳා වසර දෙකක පමණ කෙටි කාලයකදී අවසන් කෙරිනි. ඝනජ අන්තර්නිවේෂණය මඟින් ඒ හා සමාන නිරවද්‍යතාවකින්ම ඕනෑම සංඛ්‍යාවක ලඝු ගණකය සෙවිය හැක.
ඩොනල්ඩ් හේවාගම
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
නයිගල රජ මහා විහාරය
නයිගල රජමහා විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ වීරකැටිය රන්න මංසන්ධියේ සිට කිලෝ මීටර් එකහමාරක් පමණ දුරින් පිහිටා තිබේ.
ඉතිහාසය
නයිගල රජමහා විහාරය ක්‍රි. පූ. 307-267 දේවානම්පියතිස්ස රජ සමයේ නිමවන ලද්දක් වන අතර දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සොහොයුරු මහානාග යුව රජ විසින් ඉදිකරවන ලදී. මෙම විහාරය අතීතයේදී කාල පබ්බත විහාරය ලෙසින්ද හඳුන්වා තිබේ.
පිළිමගේ
අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගන්ධකුටි සම්ප්‍රදායේ පිළිමගෙයක් 2013 වර්ෂයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීම් වලදී මෙම විහාරයෙන් සොයාගන්නා ලදී. ඇතුළු මාලකය හා පිටත මාලකය ලෙස මාලක දෙකකින් යුක්තව ඉදිකර ඇති චතුරස්‍රාකාර ගොඩනැගිල්ලක් වන එහි මධ්‍යයේ බුදු පිළිමය තිබූ බව විශ්වාස කෙරේ.
කුණ්ඩලිය
෴ විරාම ලක්‍ෂණය කුණ්ඩලිය නමිවේ. මෙය යෙදෙන්නේ කිසියම් ශබ්දයක් සංකේතවත් කිරීමට නොවන බැවින් සිංහල හෝඩියට අනුව අකුරක්වත් පිල්ලක් වත් නොවේ. වාක්‍යයක් හෝ ඡේදයක් හෝ අවසන් වන බව හඟවනු වස් මෙම කුණ්ඩලිය යෙදෙයි. කුණ්ඩලිය, සිංහල භාෂාවට අනන්‍ය විරාම ලක්‍ෂණයකි. thumb|කුණ්ඩලිය෴
නයිගල රජ මහා විහාරය
ගිරි ලිපිය
නයිගල රජමහා විහාර ගිරි ලිපිය ක්‍රි. ව. 4-5 සියවසට අයත් වේ. එය පුරාණ සිංහල භාෂාවෙන් සහ අපර බ්‍රාහ්මී අක්ෂරයන්ගෙන් නිර්මිත වේ.
පොකුණ
විහාරයේ දැකගත හැකි පොකුණ නාග පොකුණ ලෙස ජනප්‍රවාදයේ විස්තර වේ. විහාරයේ වැඩ විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ජල වුවමනා වෙනුවෙන් පොකුණ භාවිත කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. දිග අඩි 62ක් වන පොකුණ අඩි 9 ක් පළලැති වේ. ගැඹුර නිශ්චිතව පැහැදිලි නැත.
කුණ්ඩලිය
සිංහල යතුරු පුවරුවෙහි භාවිතය
මෙම සළකුණ පරිගණක ආශ්‍රයෙන් සකස් කරනු ලබන කිසියම් ලිපියකට අන්තර්ගත කිරීමට අවශ්‍ය නම් ඒ සඳහා නව විජේසේකර යතුරුපුවරුව - සිංහල යුනිකේත ඔබගේ පරිගණකයේ ස්ථාපනය කරගෙන තිබිය යුතුය. එහිදී සිංහල භාෂාව තෝරාගෙන යතුරු පුවරුවෙහි දකුණුපස alt යතුර (AltGr) සමඟ නැවතීමේ තිත (' යතුර) එකවිට යෙදිය යුතුය.
නයිගල රජ මහා විහාරය
වෘත්තාකාර ශිලා නිර්මාණය
මහාවංශයට අනූව පොලොන්නරු රාජධානි සමයේ සුගලා දේවිය විසින් රුහුණේ ස්ථාන කිහිපයක ශ්‍රී දළඳා වහන්සේ තැන්පත් කර තිබූ බව පැවසෙයි. නයිගල විහාරයේ දක්නට ලැබෙන වෘත්තාකාර ශිලා නිර්මාණය තුල, දළඳා වහන්සේ තැම්පත් කර තිබූ බවට විශ්වාස කෙරේ.
කුණ්ඩලිය
නූතන භාවිතය
මෑත කාලීන සිංහල ලේඛණ වල කුණ්ඩලිය බහුලව නොයෙදෙන නමුත් සමහර ස්වාධීන ලේඛකයන් (විශ්‍ෂෙයෙන්ම බ්ලොග්කරුවන්) විසින් එය යම් අවස්ථා වලදී භාවිත කරනු දැකිය හැක. සමහර කලාත්මක ලේඛනවල දී මාතෘකාවක පෙනුම ඔපවත් කිරීමට එය දෙපසින් කුණ්ඩලිය සලකුණු දෙකක් (විරාම ලකුණක් ලෙස නොව මෝස්තරයක් ලෙස) යොදා භාවිත කරන අයුරුද දැකිය හැකි වේ.
කුණ්ඩලිය භාවිතාකල මෑත කාලීන ලියවිලි අතර 2009 වසරේදී ශ්‍රීලංකා කැබිනට් අනුමැතිය ලද ඉ- රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තිය සැලකිය හැක. එම ලියවිල්ලේ සිංහල සංස්කරණයේ පමණක් නොව දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි සංස්කරණ වලද අවසානය කුණ්ඩලියක් මගින් හුවා දක්වාඇත.
යුනිකෝඩ්
පරිගණකයේ භාවිතය සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිති සංවිධානය (ISO) විසින් සම්මත කරන ලද සිංහල හෝඩිය ජාත්‍යන්තර පරිගණක සිංහල හෝඩිය යනුවෙන් හැඳින්විය හැක. ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති ආයතනය විසින් 1996 දී ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිති සංවිධානයට ඉදිරිපත් කරන ලද යෝජනා පරිදී 1998 දී මෙම හෝඩිය සම්ම්ත වී ඇත.
වසර 2000 දී ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයෙහි යුනිකෝඩ් එක්තැන්සමිය (The Unicode Consortium) විසින් පළ කරන ලද The Unicode Version 3.0 (යුනිකෝඩ් 3.0 වන වෙළුම) නමැති ප්‍රකාශනයෙහි 426 පිටුවෙහි මෙම හෝඩිය මුල් වරට ඉදිරිපත් කොට ඇත. එහි අක්ෂර ගණන 61 කි. මෙම සංකේතාවලියෙහි අවසානයට කුණ්ඩලිය නමැති ලකුණ එයි.
බු.ව. 1වන සියවස
'''බු.ව. 1 වන සියවස''' යනු,  බෞද්ධ දිනදසුන ප්‍රකාර,  බු.ව. 1  සිට බු.ව. 100 වසර දක්වා පැවති සියවස විය.
ප්‍රවර්ගය:බු.ව. 1වන සහශ්‍රවර්ෂය ප්‍රවර්ගය:බු.ව. 1වන සියවස
කොරියාවේ රාජකීය බඳපටිය
කොරියාවේ රත්රන් බඳපටි කිහිපයක්ම කැනීම් කටයුතුවල දී සෙයාගෙන ඇත. මේවා රාජකීයයන්ගේ සංකේතයක් වුව ද, රාජ්‍ය නිලධාරීන් විසින් ද සුළු බඳපටියක් පැළඳ තිබේ. මෙම බඳපටි සිල්ලා සහ බෙක්ජේ රජවරුන්ගේ මෙන්ම රැජිනියන්ගේ සහ සුළු වංශවතුන්ගේ සොහොන්ගැබ්වලින් හමුවී ඇත. සුළු බඳපටි ඒවායේ ප්‍රමාණය, භාවිත අමුද්‍රව්‍යය සහ වර්ණය අනුව වෙන්කර හඳුනාගත හැක. සියලුම රාජකීය බඳපටි එකම ආකෘතියකට අනුව නිමවා ඇත. රාජකීය බඳපටි එකිනෙක හා සම්බන්ධ පිරිසිදු රන් ලෝහ ඵලකවලින් යුක්ත අතර, ගොගොක් වැනි අංගවලින් ඒවා විසිතුරු කොට ඇත. ‍ඉහත පබළු වැනි අංගවල භාවිතය සහ ඒවායින් සංකේතවත් වන්නේ කුමක් ද යන්න තවමත් පැහැදිළිව හඳුනාගෙන නැත. බඳපටි පැළඳීමේ පිළිවෙත චීන සම්ප්‍රදායයන්ගෙන් උරුම වූවක් විය හැක.
ජාතික වස්තුව අං. 88
ග්‍යුම්ග්වන්චොං ග්වාදේ මිත් යොපේ (හංගුල්: 금제과대; හන්ජා: 金製과帶) (ග්‍යුම්ග්වන්චොංවලින් හමුවූ බඳපටිය සහ තැලි) 1962 දෙසැම්බර් 20 දින 88වන කොරියානු ජාතික වස්තුව ලෙස නම්කරන ලදී. මෙම බඳපටිය හමුවූයේ සිල්ලා සම්භවයක් සහිත රන් කිරුළු සොහොන්ගැබෙනි. වර්තමානයේ මෙය ග්යොංජු ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.
ජාතික වස්තුව අං. 190
චොන්මාචොං ග්‍යුම්ජේ ග්වාදේ (හංගුල්: 천마총금제과대; හන්ජා: 天馬塚金製과帶) (චොන්මාචොංවලින් හමුවූ රන් බඳපටිය සහ තැලි) හමුවූයේ දිව්‍යමය අශ්ව සොහොන්ගැබේ කැනීම්වලිනි. 1978 දෙසැම්බර් 7 දින මෙය කොරියාවේ 190වන ජාතික වස්තුව ලෙස නම්කෙරිණි. මෙම බඳපටිය ද ග්යොංජු ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. මෙයට සිල්ලා සම්භවයක් ඇත.
රත්රන් බඳපටිය සෙන්ටිමීටර 125කදිගින් යුතු අතර, එය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ඍජුකෝණාස්‍රාකාර ලෝහ ගාංචු 44කිනි. සම් හෝ ලෝහ වළලු භාවිතයෙන් බඳපටියේ ඇති සිදුරු නවය එකිනෙක සම්බන්ධ කොට තිබිණි. බඳපටියෙන් එල්ලෙන විසිතුරු අංග ගණනාවකි. මෙම අංගවල සංකේතාත්මක අර්ථය මෙතෙක් හඳුනාගෙන නැත. කෙසේනමුත්, යේගි ග්‍රන්ථය අනුව මෙම අංග චීන සම්ප්‍රදායයන්ගේ බාහිරාලංකාරය පිණිස යෙදෙන්නට ඇත. බඳපටියේ විසිතුරු අංග අතරට, කොමා-හැඩැති ජේඩ් ගොගොක්, කුඩා පිහියක්, ඖෂධ කොපුවක්, රෝද ගලක්, ගිනිගලක් සහ කුඩා අඬු ද දැනගත හැක. මෙම අංග චීන සම්ප්‍රදාය අනුව මුතුන්මිත්තන් පිදීමේ චාරිත්‍ර සඳහා භාවිතා වූ දෑ සමග ගැළපේ. බඳපටියේ දකුණු පසින් එල්ලා වැටෙන අංග අතරට දුනු විදීමේ දී භාවිතා වූ මහපටැඟිල්ලෙහි පැළඳි අස්ථිමය උපාංගයක්, දුනු දිය එල්ලීමට යොදාගත් උපාංගයක් සහ සරාවක් ද විය.
බඳපටියෙහි අමුණා ඇති යෝපේ සෙන්ටිමීටර 22.5 සිට 73.5 දක්වා දිගින් යුක්ත විය. මෙම ආභරණය ඕවලාකාර සහ චතුරස්‍රාකාර රන් ඵලක දහතුනකින් යුත් දාමයක් ලෙස පවතී.
බඳපටිය සහ යොපේ යන අංග දෙකම දිව්‍යමය අශ්ව සොහොන්ගැබෙහි මෘතදේහයේ ඉණෙහි සම්බන්ධ කොට ඇත.
ජාතික වස්තුව අං. 192
ග්‍යුම්ජේග්වදේ (හංගුල්: 금제과대; හන්ජා: 金製과帶) (අං. 98 සොහොන් ගොඩැල්ලේ උතුරු ගොඩැල්ලෙන් හමුවූ රන් බඳ පටිය සහ තැලි) 1978 දෙසැම්බර් 7 දින කොරියාවේ 192වන ජාතික වස්තුව ලෙස නම්කෙරිණි.
මෙම බඳපටිය සෙන්ටිමීටර 120ක දිගින් යුක්ත ය. පිරිසිදු රනින් නිමවා ඇති මෙය එකිනෙක හා සම්බන්ධ කළ ඍජුකෝණාස්‍ර ලෝහ ගාංචු 28කින් සමන්විත ය. ජාතික වස්තුව අං. 120 මෙන්ම, මෙම බඳපටියෙහි ද වම්පස විසිතුරු අංග ගණනාවක් වේ. ඒ අතරට කොමා-හැඩැති ජේඩ් පබළු, පිහියක්, ඖෂධ මංජුසාවක්, රෝදගලක්, ගිනිගලක් සහ කුඩා අඬුවක් ද වේ. චාරිත්‍ර පිළිබඳ සඳහන් යේගි ග්‍රන්ථය අනුව, මේවා මුතුන්මිත්තන් පිදීමේ උපාංග සමග ගැළපේ. දකුණෙහි බඳපටියෙහි වූ අංග අතර දුනු විදීමේ දී මහපටැඟිල්ලෙහි පැළඳි අස්ථිමය උපාංගයක්, දුනු දිය එල්ලීමට යොදාගත් උපාංගයක් සහ සරාවක් ද දැකගත හැක.
මෙම බඳපටිය සමග යොපේ නම් රන් දම්වැලක් ද හමුවූ අතර,එය ඕවලාකාර සහ ඍජුකෝණාස්‍රාකාර ලෝහ ඵලක 13කින් යුතුව නිර්මාණය වූ අතර, බඳපටියට අසව් කොට තිබිණි. මෙය සෙන්ටිමීටර 22.5 සිට 73.5 පමණ දක්වා දිගින් යුතු ය. මෙම යොපේ අංගය වැදගත් වන්නේ එමගින් බඳපටිය පැළඳි ආකාරය සහ භාවිත වූ ආකාරය පිළිබඳ ඉඟියක් සපයන හෙයිනි.
හ්වංනම්දේචොං යනුවෙන් හැඳින්වෙන සොහොන් අං. 98 මිචුවංන්‍යොං දිස්ත්‍රික්කයේ වූ පුරාතන සොහොන් සංකීර්ණයේ කොටසක් වූ අතර, සිල්ලා රාජවංශ සමයේ නිර්මිත විශාලතම සොහොන ද එය වේ. (මිචු රජුගේ සොහොන්ගැබ, සිල්ලා රාජවංශය) මෙම සොහොන්ගැබ ක්‍රි.ව. 688ට පෙර එනම්, සිල්ලාව එක්සත් කිරීමට පෙර යුගයක දී ඉදි වන්නට ඇතැයි කාලනිර්ණය කොට ඇත. මෙම ‍සොහොන් ගොඩැල්ල 1973දී වරක් සහ 1975දී තවත් වරක් ලෙස දෙවරක් කැනීම් කටයුතුවලට භාජනය විය. නැගෙනහිර-බටහිර අක්ෂය ඔස්සේ එහි විෂ්කම්භය මීටර 80ක් වන අතර, උතුරු-දකුණු අක්ෂය ඔස්සේ විෂ්කම්භය මීටර 120කි. ද්විත්ව ගොඩැල්ලක් වන මෙය වට්ටක්කා හැඩැති ය. මෙහි උතුරු සහ දකුණු සොහොන්ගැබේ භූමදානය කළ පුද්ගලයින් පිළිබඳ විශේෂිත මතභේදයක් පවතියි. මෙම සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ බඳපටිය සිල්ලා රාජ්‍ය කරන රැජිනකට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරෙන්නේ සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ ඵලකය මගින් එය කාන්තාවකට අයත් බව සංකේතවත් වන හෙයිනි. කෙසේනමුත්, සොහොන්ගැබ අයත් කාල පරාසය සමග කිසිදු සිල්ලා රැජිනිය‍කගේ රාජ්‍ය සමයයන් නොසැස‍ඳෙන හෙයින් උතුරු සහ දකුණු ගොඩැල්ලෙහි භූමදානය කළ පුද්ගලයාගේ අනන්‍යතාව සහ ලිංගය පිළිබඳ තවමත් වාද විවාද පවතී.
වස්තුව අං. 629
ග්‍යුම්ජේග්වදේමිත්යොපේ (හංගුල්: 금제과대; හන්ජා: 金製과帶) (අං. 98 සොහොනෙහි දකුණු ගොඩැල්ලෙන් හමුවූ රන් බඳපටිය සහ තැලි) යනු අං.‍ 98 සොහොනෙහි දකුණු ගොඩැල්ලෙන් හමුවූ සුළු රන් බඳපටියකි. මෙය වර්තමානයේ ග්යොංජු ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. මෙය ද සිල්ලා නිමැවුමකි.
මෙම බඳපටියේ සම්පූර්ණ දිග සෙන්ටිමීටර 99කි. කෙටි බඳ ඵලකය සෙන්ටිමීටර 18 සිට 22 දක්වා දිගින් යුතු අතර, දිගු බඳ ඵලකය සෙන්ටිමීටර 79.5ක දිගින් යුක්ත ය. සෙසු කොරියානු බඳපටි මෙන්ම මෙම බඳ පටි ද, සමචතුරස්‍ර ඵලකවලින් තනා ඇත. මෙම බඳ පටියෙහි කැටයම් දැකගත හැකි අතර, එහි පත්‍රාකාර මෝස්තර 34ක් අන්තර්ගත ය. බඳපටියෙහි අන්තර්ගත වන්නේ එල්ලෙන විසිතුරු දාම හතක් පමණි. ඉන් සයක් බඳපටියට ආසන්නව ඒලලා වැටෙන අතර, යොපේ නැමැති දිගැති දාමය පහළට දිවෙයි. කෙටි දාමවල මත්ස්‍ය සංකේතයක් සහ කොමා-හැඩැති පබළු (ගොගොක්) තුනක් දක්නට ලැබේ. මෙම බඳපටියේ දෙකෙළවරම ගාංචු ඇති හෙයින්, සෙසු රන් බඳපටිවලින් සුවිශේෂී වේ. සොහොන් අං. 98හි උතුරු ගොඩැල්ලෙන් හමුවූ බඳපටිය තරම් උසස් නොවන මෙය සිල්ලාවේ රජකු හෝ රැජිනක විසින් පැළඳි ආභරණයක් නොවේ යැයි විශ්වාස කෙරේ.
භික්ෂුණිය
ඕනැම සම්මා සම්බුදු කෙනෙකු ම ස්ත්‍රී පක්ෂයටද පුරුෂ පක්ෂයට මෙන්ම නිර්වාණය හෙවත් සත්‍යාවබෝධය ලඟාකර ගැනීමට හැකියාවක් තිබෙන බව දේශනා කළ හෙයිනි. ඔවුනටද මාර්ගඵල ලැබීමට හැකි බව බුදුන් වහන්සේලා දේශනා කළහ. ගැහැණුන්ගේ අධ්‍යාත්මික විමුක්තියේ ඉහල මට්ටම් විස්තර කරන ථෙරිගාථා හා ආපදාන වැන්නට සමාන කෘතින් වෙනත් සම්ප්‍රදායන්හි සාමාන්‍යයෙන් දක්නට නොලැබේ. මෙයට සමාන ස්වභාවයකින් පද්ම සූත්‍ර වැනි ප්‍රධාන මහායාන ලේඛන වල (පරි. 12) 6000 ක් රහත් භික්ෂුණින් වහන්සේලා ශාක්‍ය මූණි බුදුන්ගෙන් බෝධි සත්ව හා අනාගත බුද්ධත්වය සම්බන්ධයෙන් විවරණ ලද බව සඳහන් වේ. ස්ත්‍රීන්ට අධ්‍යාත්මික විමුක්තියේ ඉහල මට්ටම් වලට ළඟා වීම සඳහා පුහුණු වීමට සහ අපේක්ෂා තබා ගැනීමේ හැකියාව බුදු දහම තුල තිබේ.
ආරම්භය
ගෞතම බුදුසසුනේ භික්ෂුණි ශාසනය ආරම්භ කරන ලද්දේ ගෞතම බුදුන් වහන්සේ විසිනි. ඒ උන් වහන්සේගේ සුලු මව වූ මහාප්‍රජාපති ගෝතමියගේ ඉල්ලීමක් අනුවයි. මෙම ඉල්ලීම බුදුන් වහන්සේ වෙත සැල කර සිටින ලද්දේ බුදුන් වහන්සේගේ අග්‍රඋපස්තායක ලෙස කටයුතු කළ ආනන්ද තෙරුන්ගේ මාර්ගයෙනි.
අෂ්ඨ ගරු ධර්ම
භික්ෂුණී ශාසනය ඇති කිරීමේ දී බුදුන් වහන්සේ ගරු ධර්ම අටක් පැණවූ සේක. විනය පිටකයේ චුල්ල වග්ග පාලියේ සඳහන් වන පරිදි එම ගරු ධර්ම අට මෙසේ ය.
මහාප්‍රජාපතී ගෝතමිය නම් අප සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේගේ මවකි. එබැවින් ඇය සසුනට ඇතුලත්වීමෙන් පසු ඇයට සසුනේ අගතැන දීමට ත් විශේෂ සැලකිලි දැක්වීමටත් අනෙක් භික්ෂු ,භික්ෂුණීන් පෙළඹෙයි. ඒ ගරු සත්කාර ලබන විට ඇය තුල මාන්නය වැඩීවේ. මෙනිසා මග ඵල ලැබීමට නොහැකි වේ. ඒ බුද්ධ මාතාවගේ මාන්නය දුරු කිරීම සදහා සම්බුදු හිමියන් මෙම අෂ්ඨ ගරුධර්ම උපසම්පදාව මහා ප්‍රජා පතී ගෝතමීන් වහන්සේට අනුදැන වදාලසේක. අඩ්ඩකේසී මෙහෙණීන් වහන්සේට ධූතාන්ග උපසම්පදාව දුන්සේක.ඛේමා මහරහත් තෙරණියට ප්‍රක්ඥප්ති කර උපසම්පදාව දුන්සේක. උප්පලවන්නා මහරහත්තෙරණීයට අට්ඨ වාචික උපසම්පදාව දුන්සේක.‍කිසා ගෝතමී තෙරණියට අඨ්ටාවාචක උපසම්පදාව දුන්සේක. බොහෝ භීක්ෂුණීන් සරණා ගමන උපසම්පදාවේ පිහිටි සේක.
" භික්ඛු භික්ඛුණී, ස්ත්‍රී පුරුෂ, සමානාත්මතාව මනාව වටහාදීම සදහා  අග්‍රශ්‍රාවක  අග්‍ර ශ්‍රාවිකා නතුරු සමානව දීම තුලින්ම මනාව වැටහේ.
තමන්ට අවවාද අනුශාසනා ලබා ගැනීම සඳහා භික්ෂුණියක්  තෝරා ගැනීමේ අයිතිවාසිකමද භික්ෂුණියට ලබාදුන්සේක..ඒසදහා භික්ෂුණින් සියලු දෙනා කැමති විය යුතු වීමය.
ථෙරවාදි භික්ෂුණීන්
මෙනිසා බුරුමය, තායිලන්තය සහ ශ්‍රී ලංකාව වැනි ථෙරවාද ර‍ටවල් භීක්ෂුණී සාසනය ලොවේ නොපවතිත බව සලකයි. එවැන්නක් ඇතිනම් එම භික්ෂුණී උපසම්පදාව 'ව්‍යාජ' ලෙස සළකයි. නමුත් කසාව කන්ඨකයා දක්වාම භික්ෂුන්වහන්සේ ලව පිළිගනී. භික්ෂුණීන් වහන්සේ වද පිළිගෙන .උභ සංඝයාම ලිළිගත යුතුයි.එවිට දෙන දානයේ අනුසස් වැඩිවේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ භික්ෂුණී
ශ්‍රී ලංකාවේ භික්‍ෂුණී සාසනය ආරම්භවූයේ සංඝමිත්තා තෙරණිය මගිනි. පසු කලෙක භික්‍ෂු සාසනය මෙන්ම භික්ෂුණී සාසනයද ලක්දිවෙන් අතුරුදන් විය. සියම, බුරුමය සහ කාම්බෛා්ජය යන ථේරවාද රටවලින් උපසම්පදාව ගෙන ලක්දිව භික්‍ෂු සාසනය නැවත ආරම්භකලද කිසිදු ථේරවාද රටක භික්‍ෂුණී සාසනය ඉත්ර්ව නොතිබූ බැවින් නැවත භික්‍ෂුණී සාසනය උආරම්භ කිරීමට නොහැකි විය. 1990 දශකයේදී ශ්‍රී ලංකික ගිහි කාන්තාවන් සහ දස සිල් මාතාවන් පිරිසක් උපසම්පදා විනය කර්මයක් සිදුකර භික්‍ෂූණීන් බවට පත්වූ පව ප්‍රකාශකරන ලදී. ශ්‍රී ලංකාවේ තුන් නිකායෙන් සියළු අනු නිකායන් ඇතුළුව අමරපුර මහ නිකාය සහ රාමඥ්ඥ නිකාය මෙම උපසපදාව විනය විරෝධී යන ස්ථාවරයේ පිහිටයි. සියම් නිකාය අයත් රංගිරි දඹුළු සංඝ සභ‍ාව හැර අන් සියළු පාර්ශවද එම ස්ථාවරයම දරයි. ශ්‍රී ලංකා රජයද එරට භික්‍ෂුණී සාසනයක් ඇතැයි පිලිනොගනී.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:සිවුවනක් පිරිස
සජිවන ක්‍රමෝපායන් - Stop motion
සජිවන ක්‍රමෝපායන් - Stop motion
[-clay animation යොදා ගත් clay animation දැන්වීමක්}
මහව කලාපයෙහි පිහිටා ඇති ආණ්ඩුවේ පාසැල් ලැයිස්තුව
විජයබා ජාතික පාසල ,මහව අල් මදිීනා විද්‍යාලය, මහව යු.බී වන්නිනායක විද්‍යාලය, බලල්ල යාපහුව මහා විද්‍යාලය, යාපහුව කදුබොඩගම විද්‍යාලය, යාපහුව, මීගලෑව ජාතික පාසල, මීගලෑව ප්‍රාථමික විද්‍යාලය
අමූර්ත කලාව
thumb|260px|[[රොබේ ඩලූනේ, 1912-13, ලෙ ප්‍රමියේ ඩිස්ක්, 134 සෙමී (52.7 අඟ.), පුද්ගලික එකතුව.]]
අමූර්ත කලාව විසින් ආකෘතිය, වර්ණය සහ රේඛාව සබැඳි දෘශ්‍ය භාෂාවක් භාවිතා කරන්නේ, ලෝකයේ දෘශ්‍ය සමුද්දේශයන්ගෙන් කිසියම් මට්ටමකට ස්වායත්ත අයුරින් පවතින නිබන්ධනයක් නිමැවීමටය. පුනරුදයේ සිට 19වන සියවසෙහි මැද භාගය දක්වා, පර්යාදර්ශීය තර්කයෙන් සහ දෘශ්‍ය යථාර්ථතාවයේ මායාව පුනනිපැයුමට උත්සාහයකින් බටහිර කලාව යටිතහවුරුව සිටියේය. යුරෝපියානු නොවන සංස්කෘතීන්හී කලාවන් සුගමව තිබූ අතර දෘශ්‍ය අනුභූතිය විස්තර කිරීමේ විකල්ප ක්‍රම කලාකරුවාට දක්වා තිබුණි. 19වන සියවස අගභාගය වන විට බොහෝ කලාකරුවන් හට හැඟීගොස් තිබුණේ, තාක්ෂණය, විද්‍යාව සහ දර්ශන විද්‍යාව තුල සිදුවෙමින් පවතින මූලික වෙනස්කම් කැටි කොට දක්වන නව ආකාරයක කලාවක් නිමැවීමේ අවශ්‍යතාවයයි. එක් එක් කලාකරුවන් විසින් ඔවුන්ගේ සෛද්ධාන්තික තර්කයන් උකහාගැනුමට භාවිතා කල මූලාශ්‍ර නානාප්‍රකාර වූ අතර, මෙය විසින් පෙන්නුම් කලේ එකල බටහිර සංස්කෘතියෙහි සමස්ත අංශයන්හී සාමාජීය සහ බුද්ධි විෂයික පූර්වනියුක්තීන් වෙති.
මධුවන්තී
මධුවන්තී යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ භාරතීය ශාස්ත්‍රීය සංගීතය තුළ භාවිතා වන රාගයකි. හින්දුස්තානී සංගීත රාගයක් වන මෙය, කර්ණාටක සංගීතය වෙතට ද උකහාගෙන තිබේ. එය ව්‍යූහය අතින් මුල්තානී රාගයට සමාන ය.
ආලකමන්දාව
සිගිරිය පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් කි‍්‍ර.ව. 5 වන සියවසේදී ඉදිකරන ලද නිර්මාණයකි. 1982 දී ලෝක උරුමයක් ලෙස ප‍්‍රකාශයට පත්කර ඇති සීගිරිය, ක්‍රි.ව. 5 වන සියවසේ ලංකාවේ පැවති නගර නිර්මාණ ශිල්පය, කලාව, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ඉදිකිරීම් තාක්ෂණය, භූමි දර්ශිත උද්‍යාන කලාව සහ ජල කළමනාකරණයේ එක්තැන්වීම මැනවින් නිරූපණය කරන ස්ථානයක් ලෙස හදුන්වාදිය හැකිය.
පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මුල්කාලීනව සීගිරිය බලකොටුවක් ලෙසත් පසුව නගරයක් ලෙසත් හඳුනාගෙන තිබේ. මෙතෙක් සිදුකර ඇති පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ වලට අනුව පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් සීගිරියේ ඓතිහාසික අවධි 08 ක් හදුනා ගෙන තිබේ. එනම්,
ඉහත කී අලංකාර ඉදිකිරීම් වලට අමතරව සිීගිරිය දෙස් විදෙස් සංචාරකයින්ගේ ආකර්ශනීය පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් බවට පත්වී ඇත්තේ එහි ඇති ලෝක ප්‍රකට බිතු සිතුවම් හා කැටපත් පවුර මත ලියා ඇති සිය ගණනක් වු කුරුටු ගී නිසාය.
--112.134.230.121 01:02, 24 අගෝස්තු 2014 (යූටීසී)
ගල් විහාරය
"එසේම නරේෂ්වර තෙමේ (මහා පරාක්‍රමබාහු) මහා චෛත්‍යයට ආසන්න තන්හි පර්වතය බිඳුවා, එහි උත්තරාරාමය කරවූයේ ය. සියලු කර්මයන් දක්‌වා විද්‍යාධර ගුහාව ද, වැඩහුනු පිළිම ලෙනක්‌ ද හොත් පිළිම ගුහායෙක්‌ දැයි මෙසේ පිළිම ලෙන් තුනක්‌ දක්‌ෂ වූ ශිල්පීන් ලවා කරවූයේය" යනුවෙන් දැක්‌වෙන සඳහන පෙන්වා දිය හැකිය. (ම. ව. 1996(157) 300px|thumb|right|
ඉතිහාසය
මෙම ස්‌ථානය ක්‍රි. ව. 1820 ලෙෆ්ටිනන්ට්‌ ෆෝගන් නමැති ඉංග්‍රීසි ජාතිකයා විසින් මුල්වරට බටහිර ජාතීන්ට හඳුන්වා දෙන ලදී. (වික්‍රමගමගේ 1998(4) වර්තමානයේ මෙම ප්‍රතිමා හා ඒ හා සබැඳි බෞද්ධ කලා ලක්‍ෂණ පිළිබඳව ආචාර්ය ආනන්ද කුමාරස්‌වාමි, මහැදුරු සෙනරත් පරණවිතාන, ආචාර්ය සී. ඊ. ගොඩකුඹුර, මහැදුරු චන්ද්‍රන් වික්‍රමගමගේ, ආචාර්ය ඩී. ටී. දේවින්ද්‍ර, මහැදුරු ලීලානන්ද ප්‍රේමතිලක, එච්. සී. බී. බෙල් මහැදුරු ආරියලගමුව, මහැදුරු අනුරාධ සෙනෙවිරත්න, මහැදුරු තිරාණගම රත්නසාර ස්‌ථවිර, මහැදුරු බෙල්ලන්විල විමලරතන හිමි, බෙන්ජමින් රෝලන්ඩ්, මහැදුරු එච්. ටී. බස්‌නායක, මැදඋයන්ගොඩ විමලකීර්ති ස්‌ථවිර, මාලිංග අමරසිංහ, ඇස්‌. ඒ. වික්‍රමසිංහ ඇතුළු දෙස්‌ විදෙස්‌ විද්වතුන් රාශියක්‌ විසින් අදහස්‌ දක්‌වාම ඇත.
සැතපෙන බුදු පිළිමය
400px|thumb|left චතුර්බුද්ධ ප්‍රතිමාවන්ගෙන් ප්‍රථමයෙන් ම සැතපෙන බුදු පිළිමය පිළිබඳ විමසීමේදී පුරාණයේ නිපන්න පට්‌මා යන නමින් හඳුන්වා ඇති මෙය වෙනම පිළිම ගෙයක්‌ තුළ ස්‌ථාපනය කර තිබූ බව පෙනේ. මෙහි ශීර්ෂයේ සිට ශ්‍රී පතුල තෙක්‌ අඩි 46 ක්‌ (මීටර් 14 ක්‌) පමණ දිගය. (අමරසිංහ 1998(75) ආනන්ද කුමාරස්‌වාමි, ආචාර්ය සෙනරත් දිසානායක වැනි විද්වතුන්ගේ මතය වන්නේ මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය පිළිබිඹු කරන මහා පරිනිර්වාණ මුද්‍රාව සහිත සැතපෙත පිළිමයක්‌ වන බවයි. එහෙත් මීට විපක්‍ෂව කරුණු දක්‌වා ඇති මහැදුරු සෙනරත් පරණවිතාණ, ආචාර්ය චාල්ස්‌ ගොඩකුඹුර, මහැදුරු තිරාණගම රතනසාර හිමි ඇතුළු උගතුන් රැසකගේ මතය වන්නේ මෙය බුදුරදුන්ගේ සිංහ සෙයියාවෙන් සැතපෙන ආකාරයක්‌ ප්‍රකාශ කරන සයන මුද්‍රdව සහිත සැතපෙන පිළිමයක්‌ වන බවයි. (රතනසාර 1985(15) විශේෂයෙන් ම කුසිනාරා වැනි සෙසු ආසියාතික රටවල මහා පරිනිර්වාණ ලක්‍ෂණ සහිත සැතපෙන ප්‍රතිමාවල අන්තර්ගත ජීවය නිරුද්ධ ලක්‍ෂණ මෙහි නොමැති බව ඔවුන්ගේ අදහසය. මෙම ප්‍රතිමාවේ අනෙකුත් කලාංගයන් පිළිබඳව විමසන විට වම් බාහුව සහ වම් පාදය ස්‌ථුල ලෙස නිරූපණය කර ඇති අතර දකුණු බාහුව සහ දකුණු පාදය කුඩාවට නෙළා ඇත. ශ්‍රී පතුල්වල පද්ම සංකේතය කැටයම් කර ඇත. (අමරසිංහ 1998(75) එමෙන්ම බුදුරදුන්ගේ හිසේ බරට කොට්‌ටය එබී ඇති ආකාරයට නිර්මිතය. ඉහත කී සිලින්ඩරාකාර කොට්‌ටය කෙතරම් තාත්වික ද කිවහොත් එය තම දැසට පුළුන්වලින් පිරවූවක්‌ සේ දිස්‌ වන බව ආචාර්ය ගොඩකුඹුර මහතා පවසා ඇත. (ලගමුව 1999(150) සිවුරේ රැළි ඉහළ සිට පහළට වන්නට සයනයට තෙරපී ගිය ලක්‍ෂණ පෙන්නුම් කෙරේ. මේ නිසා පිළිමයේ වැතිර සිටින ඉරියව්ව ඉතා මැනවින් තාත්වික ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමෙහි ලා පොලොන්නරු මූර්ති ශිල්පියා සාර්ථක වී ඇති බව පැවසීම සාධාරණය.
පොලොන්නරු යුගයේ ප්‍රතිමා අතර විශාලතම ප්‍රතිමාව මන මෙය මුහුණින් ඉතා උසස් භාව ප්‍රකාශනයක් දිස් වේ.මෙය දිගින් අඩි 46කි.ප්‍රතිමාව පිළිබඳ පලවී ඇති මත අතර පරිණිර්වාණ මංචකය බවද, සමවත් සුවයෙන් වැඩසිටින බවටද මත පළවී ඇත.ශෛලීය ලක්ෂණ අතින් විශාල හිඳි පිළිමයට සමාන වේ.එහි ඇති වටකුරු මුහුණ,සමාන්තර රේඛා යෙදූ සිවුරු සැරසිළි මෙහිදී ද දක්නට ලැබේ.
බුදුන්ගේ හිසේ බරට හිස තබා සිටින කොට්ටය ඇතුළට ගිලී ඇති අකාරය ඉතා විශිෂ්ඨය.ස්කන්ධය දැක්වීමෙහිලා ශිල්පීයා සතු විශිෂ්ඨ හැකියාව එයින් ප්‍රකට කරයි.මුහුණේ ප්‍රසන්න මද සිනහවකි.සිංහ සෙයියාවෙන් යුතුව බුදුන් වහන්සේ සැහැල්ලු අත් පා සහිතව වැතිර සිටී."ගන්ධාර" ආදී සම්ප්‍රදායයන්හි යොදන වැලපෙන පෘතග්ජන භික්ෂූ රූප ලාංකීය ශිල්පියා බැහැර කර ඇත.හිසෙහි ‍රැස් මාලාවක් නොමැතිවීම විශේෂත්වයකි.මෙහි සිරිපතුල් මත පද්ම සංකේත 2ක් යොදා ඇත.
ප්‍රතිමාව නිර්මාණයේදී ශිල්පියා මෙම කටයුත්ත රාත්‍රී කාලයේ පවා සිදු කර ඇති බවත් එය තහවුරු කරගැනීමට අවශ්‍යනම් නිසි ලෙස ආලෝකකරණය කල හැකි විටෙක (ශ්‍රී පතුල් ප්‍රදේශයෙන් සුළු ආලෝකයක් සැපයීමේදී) බුද්ධ ප්‍රතිමාව තුල කිසිදු සෙවනැල්ලක් ජනිත නොවී බුදුන්වහන්සේගේ නේත්‍රා පවා දැකගත හැකි වනු ඇති බවත් පැවසේ.
හිටි පිළිමය
300px|thumb|left මීට වම් පසින් ත්‍රිභංග ඉරියව්වකින් යුත් අඩි 22 යි අඟල් 9 ක්‌ උසැති හිටි පිළිමයකි. විශ්මයකට මෙන් ගල් විහාරය පිළිබඳව චූලංශයෙහි අන්තර්ගත විස්‌තරවල මෙම ප්‍රතිමාව ගැන වචනයකුදු සඳහන් කර නැත. එබැවින් මැද උයන්ගොඩ විමලකීර්ති හිමියන්ගේ මතය වන්නේ මෙය පශ්චාත්කාලීන කෘතියක්‌ විය හැකි බවයි. මෙමඟින් පිළිබිඹු වන්නේ බුදුරදුන් හෝ ධර්ම භාණ්‌ඩාගාරික ආනන්ද තෙරුන් විය හැකි බවට විවාදයක්‌ කලක්‌ මෙරට උගතුන් අතර පැවතින. ප්‍රදේශයේ ප්‍රචලිතව තිබෙන ඇතැම් ජනකතාවල සඳහන් වන ආකාරයට මෙය ආනන්ද හිමියන්ගේ ප්‍රතිමාවකි. ආචාර්ය ඩී. ටී. දේවේන්ද්‍ර, එස්‌. එම්. බාරෝස්‌, ඒ. ඩී. ටී. ඊ. පෙරේරා යන විද්වතුන්ගේ මතය වූයේ ද එයයි. (දේවේන්ද්‍ර 2007(58) නමුත් පරණවිතාන, ප්‍රේමතිලක, ගොඩකුඹුර, රතනසාර හිමි සහ විමලකීර්ති හිමි ප්‍රමුඛ විද්වතුන් රැසකගේ නිගමනය වූයේ නිසැකවම මෙය බුදු හිමියන්ගේ ප්‍රතිමාවක්‌ විය හැකි බවය. විශේෂයෙන් ම මෙහි දෙඅත් පසුවට තබා වැඳ ඇති ආකාරයක්‌ පෙන්නුම් කරන දුර්ලභ මුද්‍රdවක්‌ අන්තර්ගතය. එය බුදුරදුන් මහා කරුණාවෙන් ලොව දෙස නිරීක්‍ෂණය කරන ආකාරය සිහිපත් කරවන පරදුක්‌ඛ දුක්‌ඛන මුද්‍රdව බව උගතුන්ගේ අදහසයි. (ලගමුව 1999(149) ක්‍රි. ව. 1955 දී සෙනරත් පරණවිතානයන් කළ දේශනයකට අනුව පරදුක්‌ඛ දුක්‌ඛන මුද්‍රdව සහිත පිළිම නෙළීම ලංකාවට ආවේණික කලා සම්ප්‍රදායකි. නිදසුන් ලෙස රුහුණේ යටාල චෛත්‍ය ආශ්‍රිතව කළ කැනීමකින් පුරාවිද්‍යාඥයන්ට උක්‌ත සම්ප්‍රදායට අයත් බුදු පිළිමයක්‌ හමුවී ඇත. මීට අමතරව දඹුලු විහාරය, යාපහුව ලෙන් විහාරය යනාදී වෙනත් සිද්ධස්‌ථාන කීපයකින් ද මෙවැනි ප්‍රතිමා දක්‌නට ඇත. එහෙත් මෙය ලක්‌දිවට පමණක්‌ අනන්‍ය වූ සම්ප්‍රදායක්‌ නොවන බව කිව යුතුය. තායිලන්තය (සියම) ලාඔqසය, කාම්බෝජය වැනි අග්නිදිග ආසියාතික බෞද්ධ රටවලින් ද පරදුක්‌ඛ ප්‍රතිමා හමුවේ. තමන් අත් බැඳගත් ලෝහ බුදුපිළිම කීපයක්‌ තායි ජාතික කෞතුකාගාරයේදී දුටු බවට රතනසාර හිමියන් ද ප්‍රකාශ කරයි (රතනසාර 1985(75) ඇස්‌. ඒ. වික්‍රමසිංහයන් පවසන්නේ යමක ශාලා මූල ආසය පනවන තෙක්‌ උදරයේ වේදනාවකින් පෙළෙන ආකාරයක්‌ දැක්‌වෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්‌ කුසිනාරාවේ තිබෙන බවත්, එහි මුහුණෙහි ප්‍රකාශිත දුක්‌බර ස්‌වරූපයට සමාන ස්‌වරූපයක්‌ ගල් විහාරයේ සෘජු පිළිමයේ දක්‌නට ලැබෙන බවත්, එබැවින් මෙය පරිනිර්වාණයට පෙර බුදුරදුන් වැටින අවස්‌ථාවක්‌ නිරූපණය කරන බවයි. තවත් උගතෙකුගේ මතයක්‌ වන්නේ සත් සතිය සමයේ දෙවන දින බුදුරදුන් ශ්‍රී මහා බෝධියට කළ අනිමිස ලෝචන පූජාව මෙහි ප්‍රකාශිත බවය. (ලගමුව 1999(149) මෙම නිගමනය කෙරෙහි ප්‍රස්‌තුත වන්නට ඇත්තේ විහාර භූමිය ඉදිරිපස පිහිටි ඉපැරැණි බෝධිඝරයක්‌ දක්‌නට ලැබීම බව කිව හැක.
උපකල්පනය
එසේම සමහරකු උපකල්පනය කරන ආකාරයට මෙහි වැඩ සිටින්නේ ආනන්ද හිමියෝ නම් එතුමා බුද්ධ ශීර්ෂයට ඉදිරිපසින් පද්මාසනයක්‌ මත වැඩ සිටීම අනුචිත වන අතර ආසියාවේ බොහෝ බෞද්ධ රටවල බුද්ධ චරිතය හා සබැඳි මූර්ති, කැටයම්, බිතුසිතුවම්වල ආනන්ද තෙරුන් සම්බුද්ධ ශ්‍රී පතුල අසල ශෝකානුකූලව වැඩ සිටිනවා මිස බුද්ධ ශීර්ෂයට ඉදිරියෙන් පද්මාසනයක්‌ මත සෘජු ඉරියව්වකින් වැඩ සිටින අවස්‌ථාවන් කිසි විටෙක නිරූපණය කර නොමැත. (රතනසාර 1985(75) අනෙක නෙළුම් මලෙන් අලංකෘත කවාකාර ශිලා වේදිකාවක්‌ හෙවත් පද්මාසනය ථෙරවාදී හෝ මහායාන ප්‍රතිමා කලා රීතීන්ට අනුව යොදාගන්නේ බුද්ධ ප්‍රතිමාවට මිස සංඝ ප්‍රතිමාවලට නොවේ. (වික්‍රමගමගේ 1998(33) තවද මෙහි කන් පෙති බුදුරදුන්ගේ ඥානවන්ත භාවය පිළිබිඹු කරන ලෙසට දිගටිය දක්‌වා ඇති ශීර්ෂයේ හිසකෙස්‌ දිවයිනේ අනෙකුත් පැරැණි ප්‍රතිමාවල මෙන් වක ගැසුණු ආකාරයට නෙළා ඇත. උක්‌ත නිදසුන්වලට අනුව මෙය පැහැදිලිවම හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්‌ බව නිගමනය කළ හැක. මුහුණෙහි හැඟීම් තාත්විකව නිරූපණය කිරීමේදී මධ්‍යකාලීන මූර්ති ශිල්පියා දැක්‌වූ සංයමය, ප්‍රවීනත්වය මොනවට පිළිබිඹු කරන මෙම පිළිමයේ මුහුණ දෙස වරක්‌ බැලූ විට ශෝකී විලාසයක්‌ දිසු වුවද, වඩාත් ගැඹුරින් පරීක්‍ෂා කළ විට මානසික ඒකාග්‍රතාවයෙන් යුතුව ගැඹුරු කල්පනාවක නිමග්නව සිටින ආකාරයක්‌ පෙන්නුම් කරන බව කිව හැකිය. මීට අමතරව සම්පූර්ණ ප්‍රතිමාවම ප්‍රාමාණික සමතුලිත භාවය මනාව ආරක්‍ෂා කරමින් නිමවා ඇත. එසේම මෙහි බුද්ධ ධීවරය, සිරුරට ඇලී යන පරිදි නෙළා ඇත. පොලොන්නරු යුගයේ අවසාන කාල පරිච්ඡේදයේ හෝ දඹදෙණි යුගයේ මුල් භාගයේදී මෙය ඉදි කරන්නට ඇති බව පෙනේ.
හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව
300px|thumb|left චූලවංශයේ නිසින්න පටිමා නමින් හඳුන්වා ඇති අඩි 15 ක්‌ පමණ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව තොරණක්‌ සහිතව විහාර ගෘහයක්‌ පදනම් කොට නිර්මාණය කර ඇත. විද්‍යාධර ගුහාවට බටහිරින් නෙළා ඇති මෙම ප්‍රතිමාලෙස ව වීරාසන ඉරියව්වකින් යුක්‌ත වන අතර ධ්‍යානි මුද්‍රdව නිරූපිතය. ඒකාංශ පාරූපණයෙන් යුත් සිවුර ඉතා මටසිළිටිව පරීක්‍ෂේපිතය. මෙහි දැත් සහ පාද තාත්විකව කැටයම් කර තිබෙන බවත් සෘජු ශරීරය හා එරමිණිය ගොතාගෙන සිටින ආකාරය නිසා මෙහි කඩවසම් භාවයක්‌ දිස්‌ වන බව මාලිංග අමරසිංහ පවසයි (අමරසිංහ 1998(75) මෙහි ඇති සුවිශේෂත්වය නම් දිවයිනේ කිසිදු හිඳ බුදු පිළිමයක දක්‌නට නොලැබෙන ආකාරයට බුදුරදුන් වැඩ සිටින ආසනයේ පසුපස ඇන්ද නිරූපණය කර තිබීමයි. එය පිළිමය වටා ගලේ අල්පොන්නතම ආරුක්‌කුවක හැඩය ගත තොරණ සැරසිල්ලක්‌ සකසා ඇත. මෙම දුර්ලභ තොරණේ ගරාදි කෙළවර, මුඛයෙන් සිංහ රූප දරා සිටින මකර රූ කැටයම් අන්තර්ගතය. (ලගමුව 1999(145) තොරණේ හිඳි පිළිමයට පහළින් නිර්මිත වියන් සැරසිල්ලෙහි විමාණ චතුර්වයක බුද්ධ රූප සියුම්ව කැටයම් කර ඇත. වැඩහුන් ප්‍රතිමාව අවට ක්‍ෂුද්‍ර ප්‍රතිමා ගල් විහාරයේ පමණක්‌ නොව තන්sරිමලේ හිඳි පිළිමය අවටින් ද දක්‌වට ලැබෙන බව කිව යුතුය. පිළිමය පද්මාසනයක්‌ මත වැඩ සිටින අතර එයට පහලින් පිහිටි මනස්‌කාන්ත සිංහ, අශ්ව රූප මෙන්ම මල් මෝස්‌තර කැටයමින් අලංකාරවත් කර ඇති බව පෙනේ.
පොලොන්නරු යුගයට අයත් සුවිශේෂී නිර්මාණ වලින්යුත් උත්තරාරාමයෙහි කළු ගලෙහි නිර්මාණය කර ඇති පිළිම 4කි.හිඳි පිළිම 2ක් හා හිටි පිළිමයක් හා සැතපෙන පිළිමයක් මෙහි වැඩ සිටී.
ප්‍රධාන හිඳි පිළිමය අඩි 15 අඟල් 2ක් පමණ උසය.මින් දැක් වෙන්නේ ධ්‍යාන මුද්‍රාවයි.වීරාසන ක්‍රමයට අනූව වැඩ සිටින මෙම පිළිමය අඩි 6ක් පමණ උස්වූ, වජ්‍රාසනයක් මත වැඩ සිටී.මේ වජ්‍රාසනය විවිධ සතුන්ගේ රූප කොටා අලංකෘත කර ඇත.මෙම හිඳි පිළිමයේ හිසකේ අක්බමරු මෙන් දක්වා ඇති අතර,කුඩා වූ දෙනෙත් අඩවන් කර ඇත.ධ්‍යානයට සමවැදී සිටින ආකාරයක් දක්වා ඇත.පිළිමයේ සිවුර ඒකාංශ කර ඇත.රේඛා යුගල බැගින් සිවුරේ ‍රැළි දක්වා ඇති අතර,දෑත නිර්මාණය කර ඇත්තේ වම් අත්ල මත දකුණු අත්ල පිහිටන ආකාරයටය.මෙම ප්‍රධාන පිළිමය පිළිමය පිළිබඳ සලකන විට ඒ පි‍ටුපස ඇති තොරණ අතිශයින් වැදගත්ය.ඉතා අලංකාර ලෙස කැටයම් කර ඇති මෙම තොරණ මෙරට ඇති කලාත්මක තොරණ අතරින් ප්‍රමුඛතාවයක් ගන්නා එකකි.පිළිමයේ ‍රැස් වළල්ලට එපිටින් ආරුක්කු ස්වභාවයෙන් මෙය නිමවා ඇති අතර,පහල කොටස මකර හිස් කැටයමින් යුක්ත වේ.ඉහළ කොටස අර්ධ කවාකාර වන අතර එහි වෘර්තාකාර ලෙස මල් දක්වා ඇත.තවද මෙම කවාකාර වටයට දෙපැත්තෙන් කුඩා බුදු පිළිම සහිත කුටි දක්වා ඇත.මෙම ලාංජනය ජපානයේ ප්‍රතිමා වලද දක්වා ඇත.බලයෙන් වැඩි මහේශාක්‍ය බුදුවරු තවත් බුදු වරුන් පිරිවරා වැඩ සිටිති.එම ආකාරයට නිර්මාණය වූ ගල් විහාර හිඳි පිළිමය පොලොන්නරු යුගයේ මහායාන බලපෑම් ඇතිව තිබූ කාලයේ දී නිමවා ඇතැයි සිතිය හැක.
පිහිටි කළුගල් පර්වතයක නෙළා ඇති ගල් විහාර පිළිම අතර,මෙම පිළිමයට සුවිශේෂී තත්වයක් හිමිවන අතර,තන්තිරිමලේ  රජමහා විහාරයේද මේ හැඩයේම මේ ආකාරයටම නිර්මාණය කර ඇති හිඳි පිළිමයක් ඇත.ගල් විහාර ශිල්පියාම එය කලාදැයි සිතෙන තරමට එම පිළිමය ගල් විහාරයේ හිඳි පිළිමයට සමානය.ඒ කෙසේ වුවත් ගල් විහාරයේ හිඳි පිළිමය ලක්දිව ප්‍රතිමා ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගන්නා අතරම ප්‍රතිමා ශිල්පියා සතුව තිබූ නිර්මාණශීලී කුසලතාව පිළිඹිබු කරයි.
විඡ්ජාධර නැතහොත් විද්‍යාධර
400px|thumb|left මීළඟට වංශ කථාවල විඡ්ජාධර නැතහොත් විද්‍යාධර නම් කළුගල් පර්වතයක්‌ ඇතුළට හාරා ජන්තාවරණය සහ කුළුණු දෙකක්‌ සහිත ගුහාවක්‌ තුළ වැඩ හිඳි පිළිමය පිළිබඳව විමසීම වැදගත් වේ. උස අඩි 4 යි අඟල් 4 ක්‌ වන මෙම පිළිමය ද වීරාසන ඉරියව්වකින් සහ ධ්‍යාන මුද්‍රdවකින් යුක්‌තය. පද්මාසනයක සහිත ශෛලමය ආසනයේ කුඩා ස්‌ථම්භ අතර සිංහ හා වජ්‍ර කැටයම් අන්තර්ගතය. බුද්ධ ශීර්ශයට ඉහළින් සිත්ගන්නා සුළු ඡත්‍රයකි. හිඳි පිළිමයට පිටුපස පිහිටි තොරණෙහි හා ඒ දෙපස සිංහ, දොරටුපාල, දේවා හා බ්‍රාහ්ම රූපවලින් පරීක්‍ෂිප්තය. මීට අමතරව පිළිමය දෙපස බුදුරදුන් පවන් සලන ඉරියව්වක්‌ ගත් චාමරධාරී රූප ද්විත්වයකි. පොදුවේ ඉහත කී කැටයම් මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දශබලධාරීත්වය මූර්තිමහත් වන අතර එතුමන් ශාක්‍යසිංහ බව බැතිමතාට පෙන්වාදීම සඳහා සිංහ කැටයම් නෙළා ඇති බව රතනසාර හිමියන්ගේ අදහසයි. (රතනසාර 1985(75) තවද මෙහි ද සිවුර ඒකාංශ පාරූපණයෙන් නිරූපිතය. අතීතයේ මෙම තොරණේ වර්ණ ආලේප කර තිබූ බවත් ප්‍රතිමගෘහය ද ෆේ‍රස්‌කෝ ක්‍රමයට අනුව බදාම හා බිතු සිතුවම් ඇඳ තිබූ බවට සාධක හමු වී ඇත. විශේෂයෙන් ම මෙම සිතුවම්වලින් බෞද්ධ කතාවල ප්‍රකාශිත ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව සංකේතවත් වන බව මහැදුරු චJද්‍රd වික්‍රමගමගේ සූරීන් පවසයි. ඒ වගේම මෙහි සිත්තම් කර ඇති මහල්ලෙකුගේ රූපයෙන් ශක්‍ර දේව්න්ද්‍රයා නිරූපිත බවත් හෙතෙම තරුණ දේවිවරු පිරිවරා සිටින ආකාරයක්‌ දිස්‌වන බව ඒ මහතා වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කරයි. නමුත් මීට විපක්‍ෂව කරුණු දක්‌වා ඇති මහැදුරු ලගමුවයන්ගේ මතයට අනුව මෙම චිත්‍රයෙන් මහා බ්‍රහ්මයා නිරූපිතය. (ගමුව 1999.147) මහියංගන විහාර ගර්භයේ තිබී මෙවැනි මහල්ලෙකුගේ බිතුසිතුවමක්‌ හමුවීම ද සුවිශේෂී කරුණක්‌ බව කිව යුතුය. ඒ වගේම දකුණු ආර්කෝට්‌හි පානමලයහි පල්ලව චිත්‍ර වලට ද මේවා සමානය. කෙසේ වෙතත් ක්‍රි. ව. 12 දී පමණ නිර්මාණය කරන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි මෙම චිත්‍ර සම්බන්ධව ක්‍රි. ව. 1907 විශේෂ ප5කාශනයක්‌ කළ එච්. සී. පී. බෙල් මහතා පැවසුවේ විද්‍යාධර ලෙන් සිතුවම් අජන්තා ලෙස්‌ චිත්‍රවලට වඩා අග්‍රගන්‍ය වන බවයි (ලගමුව 1999(147)
තවද විද්‍යාධර ගුහාවේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව පිටත ඇති සෙසු පිළිම වලට වඩා ශෛලමය වශයෙන්වෙනස් ලක්ෂණ ප්‍රකට කරවයි.විශේෂයෙන් මින් මහායානික ලක්ෂණ සුලභව හමුවේ.එසේම ආකෘතිමය වශයෙන් වෙනස්කම් ගණනාවක් දැකගත හැකිය.බුදු පිළිමය සකස් කර ඇත්තේ පිහිටි පර්වතය ඇතුළට හාරා ඇතුලත කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීමේ ක්‍රම වේදයකිනි.මෙම ක්‍රමයට තනන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා ඉතා විරලය.එසේම පිළිමය සහිත ගල් කොටසින්ම බුදුන්ගේ හිසට ඉහළින් චක්‍රයක් නෙලා ඇති අතර එයද විරල භාවිතයකි.
බුද්ධ ප්‍රතිමාව ත්‍රිකෝණාකාර ආකෘතියක් තුළ සංරචනය වී ඇත.අඩි 04ක් උසය.ධ්‍යාන මුද්‍රාවෙන් වජ්‍රාසනය මත වැඩ හිඳී.මුහුණ තරමක ඕවලාකාර හැඩයක් ගනී.අඩවන් දෙනෙත්,ලඹසවන්,සෘජු නාසය හා දෙතොළඟ මඳ සිනහව ද ප්‍රතිමාවේ අලංකාරය වැඩි කරවයි.කරුණා,මෛත්‍රී,උපේක්ෂා ආදී අභ්‍යන්තර ගුණ ප්‍රතිමාව තුළින් නිරූපිතයි.මුහුණෙහි භාවප්‍රකාශණය අනුරාධපුර යුගයෙහි තරම් ප්‍රබල නැත.එහෙත් මාධ්‍ය භාවිතය හා පිළිමය තැණීමේ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදය අතිශයින්ම උසස්ය.
මෙහි චීවරය පොරවා ඇත්තේ තරමක් දුරට අනුරධපුර ශෛලියට නෑකම් කියන අයුරිනි.ප්‍රතිමාවේ පි‍ටුපස දක්නට  ඇති සැරසිළි ද ලංකාවේ සෙසු බුදු පිළිම වලට වඩා වෙනස් ය.ප්‍රතිමාවේ පි‍ටුපසින් හරස් පොලු සහිත මකර තොරණක ආකෘතියක් දක්නට ලැබේ.චන්ද්‍රා වික්‍රමගමගේ මහතා පවසන්නේ මෙය තොරණක් නොව පි‍ටුපස ඇති පු‍ටු ඇන්දේ ඉහළ කොටසේ කැටයමක් බවයි.දෙපසින් දේවරූප 2කි.ඇතැමුන් මේවා බෝධි සත්ව රූප යැයි අනුමාන කළද ඊට ස්ථිර සාධක හමු නොවේ.බුදු පිළිමය වටා ඇති බිත්තිවල සිතුවම් ඇඳ තිබූ බවට සාධක හමු වේ.
ශෛලමය කුළුණු
මීට අමතරව හිටි පිළිමයට ඊසාන දිගින්, නැතහොත් සැතපෙන පිළිමයට පිටුපස ශෛලමය කුළුණු කිහිපයක්‌ සහිත හිස්‌ අවකාශමය ගල් ගුහාවක්‌ හමුවෙයි. බැලූ බැල්මට මෙහි ද කිසියම් ආගමිකමය කලා කෘතියක්‌ තිබෙන්නට ඇති බව විචාරකයන්ගේ අදහසයි. මැදඋයන්ගොඩ විමලකීර්ති හිමියන්ගේ මතය වන්නේ එකල මෙහි බුදු හිමියන්ගේ ප්‍රදක්‍ෂිනා පිළිමයක්‌ පවතින්නට ඇති බවත්, ඒ සමස්‌ත විහාරස්‌ථානයෙහි බුදුරදුන්ගේ චතුර්ඉරියව්වෙන් යුත් ප්‍රතිමා තැන්පත් කර තිබූ බවට අනුමාන කළ හැකි බවයි. මෙම පිළිමවල අන්තර්ගත සෙසු කලා ලක්‍ෂණ පිළිබඳව සාකච්ඡා කරන විට ඒවායේ සිවුරේ
රැළි සියුම්ව සමාන්තරව විහිදෙන ආකාරයට නිමා තිබෙන අතර, විශේෂයෙන්ම විශාල හිඳි පිළිමයේ චීවරය රැළි ද්විත්වාකාරව නිමවා ඇත. තවද සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවලට අනුව පැකුම්බාවන් විසින් මෙම බුද්ධ ප්‍රතිමා සියල්ලෙහිම රන් ආලේප කොට තිබිණි. මහැදුරු සෙනරත් පරණවිතාරණයන් විසින් මධ්‍ය කාලීන අවධියට අයත් ගල් විහාර ප්‍රතිමා සහ පුරාතන අවධියට අයත් අනුරපුර ප්‍රතිමා පිළිබඳව ඉදිරිපත් කර ඇති තුලනාත්මක විග්‍රහයක්‌ මෙහිදී උපුටා දැක්‌වීම වඩාත් උචිතය. එය පහත දැක්‌වේ.
පරණවිතාරනයන්ගේ ඉහත කී විවරණයට අනුව පෙනී යන්නේ සමාධි පිළිමය, අවුකන පිළිමය, මහඉලුප්පල්ලම පිළිමය වැනි පුරාතන අනුරාධපුර යුගයේ අග්‍රගන්‍ය බුදු පිළිම හා සම කළ නොහැකි වුව ද මේවා පොළොන්නරුව යුගයේ ගොඩනංවන ලද විශිෂ්ඨතම ප්‍රතිමා වශයෙන් සැලකිය හැකි බවයි. එහෙත් රජ නිමයෙන් මේවා ගොඩවානව ලද්දේ කවර මූර්ති ශිල්පියකු විසින් ද යන ප්‍රස්‌තුතය ඉතිරිව ඇත. එහෙත් තන්තිරිමලය ප්‍රදේශයේ ප්‍රචලිත ජනප්‍රවාදයකට අනුව ඉහත කී පුරාස්‌ථානයෙහි වර්තමානයේ දක්‌නට ලැබෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේලා නෙලූ ශිල්පියා විසින්ම පශ්චාත් කාලයේ ගල් විහාරයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා සතර නිමවා ඇත. මෙම පුරාවෘත්තයේ කිසියම් සත්‍යයක්‌ තිබෙන බවට ඒත්තු ගැන්වීම සඳහා සමහර උගතුන් තන්තිරිමලය සහ ගල් විහාරයේ ප්‍රතිමා අතර සමානතා රාශියක්‌ පෙන්වා දෙති. කෙසේ වෙතත් මෙම සමානතා වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ හඳුනාගත හැක්‌කේ ද පුරාස්‌ථානවල පිහිටි හිඳි පිළිම වහන්සේලා නිරීක්‍ෂණය කිරීමෙන් පමණි. නිදසුන් ලෙස තන්තිරිමලය හිඳි පිළිමයේ දෙපස චාමරධාරී මිනිස්‌ රූප දෙකක්‌ මූර්තිමත් කර ඇති ආකාරයටම ගල් විහාර විඡ්ජාධාර ගුහාවේ හිඳි පිළිමයේ දෙපස චාමරධාරීන්ගේ රූප ද්විත්වයක්‌ නිරූපිතය. එසේම මෙම ප්‍රතිමා පිටුපස දර්ශනීය මකර තොරණක්‌ නෙළා ඇති අතර එහි දෙපස හා ප්‍රතිමාසනයේ පහළ සිංහ රූප මනාව කැටයම් කර තිබේ. මීට අමතරව උක්‌ත ප්‍රතිමා පිහිටි ලෙන අවට කුඩා විමාන තුළ සියුම්ව නෙළන ලද ධ්‍යාන බුද්ධ රූපවලින් පරීක්‍ෂේපිතය කෙසේ හෝ වේවා ක්‍රි. ව. 7 - 9 අතර කාල පරිච්ඡේදය තුළ තන්තිරිමලය බුදු පිළිම නෙලූ බවට සැක කෙරෙන අතර ක්‍රි. ව. 12 වැනි සියවසේදී පමණ ගල් විහාර බුදු පිළිම වහන්සේලා නිර්මාණය කරන්නට ඇති බවට සැලකේ. සැබැවින්ම ක්‍රි. ව. 7 ත් ක්‍රි. ව. 12 ත් අතර කාල සමය ලංකා ඉතිහාසයේ ඉතා සංකීර්ණ කාල පරිච්ඡේදයකි. මක්‌නිසාද යත් මෙලක ඇතැම් දුරදර්ශී පාලකවරු යටතේ සමෘද්ධිමත් පාලන සමයක්‌ ගොඩනැංවුණු බවට සාධක පැවතියද, අභ්‍යන්තර කැරලි කෝලහල මෙන්ම විනාශකාරී විදේශ ආක්‍රමණවලින් ද අඩුවක්‌ නොවීය. එබැවින් අවුරුදු 500 ක්‌ වැනි දීර්ඝ කාලයක්‌ පුරාවට ලලිත කලා ගුරු කුලයක්‌ කිසිදු උපද්‍රවයක්‌ හෝ නොමැතිව දිවයිනේ වයඹදිග කලාපයේ රැඳී සිටි බවට පැවසීම විශ්වාස කළ නොහැකි. එසේ නම් ඉහත කී ප්‍රතිමා ද්විත්වයේ ම බොහෝ කලාංග සමාන වීම කෙරෙහි බලපෑ බලවේගය කුමක්‌ද? යන්න විමසා බලමු.
එනම් ක්‍රි. ව. 1 වැනි සියවසේ සිට ක්‍රමයෙන් හිස ඔසවමින් පැවත ක්‍රි. ව. 3 වැනි සියවසේ අනතුරුව ථෙරවාදය හා තරගකාරීව පැතිරී ගිය මහායාන බලපෑම බව උගතුන්ගේ මතයයි. විශේෂයෙන් ම තන්ත්‍රායනය, වජ්‍රාසනය, නීලපට දර්ශනය වැනි මහායානික නිකායන් රාශියක්‌ ලක්‌දිවට ප්‍රවිශ්ඨ විය. ඒ සමඟම මහායානික සංස්‌කෘතික බලපෑමට ලක්‌වීමට මෙරට කලා ශිල්පියාට සිදු වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙන් මකර තොරණ, විශ්ව වජ්‍ර සංකේතය වනාදී මහායානික කලාංගයන් රාශියක්‌ මෙරට බුදු පිළිම කලාව හා ඒකාබද්ද විය. විශේෂයෙන් ම මහාතිත්ත තොටුපළ සිට අනුරාධපුරය දක්‌වා විහිදී ගිය මාර්ගයේ ප්‍රධාන වාණිජ හා ආගමික මධ්‍යස්‌ථානයක්‌ වශයෙන් පවතින්නට ඇතැයි සිතිය හැකි තන්තිරිමලය තොටුපළ ආශ්‍රයෙන් මහායානික සංස්‌කෘතිකාංගයන්වල නියත බලපෑමට ලක්‌වීමට සිදු වූ බව පැවසීම තර්කානුකූලය. එහෙත් මෙම ආගමික ව්‍යාකූල තත්ත්වය සමථයට පත්කර ගැනීමෙහිලා අවංකවම සිය කාලය මිඩංගු කළ පැරකුම්බාවන් විසින් තුන් නිකායම සමගි කරවීය. මේ නිසා ඒ ඒ බෞද්ධ නිකායන්ට අයත් කලාශිල්පීන්ට ස්‌වකීය අභිමතය පරිදි කලා කටයුතුවල නිරත වීමට අවකාශ සැලසිණ. ඒ බව වඩාත් තහවුරු වන්නේ පැරකුම්බා නියමයෙන් ගොඩනංවන ලද ගල් විහාරයන්හි ඇතුළත් නිර්මාණ අතර මකර තොරණ, වජ්‍ර සංකේතය, රංසිඵලකය, ස්‌ථූප සංකේත, පංච ධ්‍යාන බුද්ධ ප්‍රතිමා වැනි මහායානික කලාංගයන් අන්තර්ගතව තිබීම ය. (වික්‍රමගමගේ 1998(10) එබැවින් මහැදුරු පී. ඊ. ඊ. ප්‍රනානදු, මහැදුරු ප්‍රේමතිලක ඇතුළු විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකුගේ මතය වන්නේ ඒවා වජ්‍රයාන මහායානික මූර්ති ශිල්පීන් විසින් නිර්මාණය කරන්නට ඇති බවයි. (වික්‍රමගමගේ 1998(10 - 16)
වර්තමානය
නමුත් වර්තමානය වන විට අපට ගල් විහාරයේ බුදු පිළිම වහන්සේලා දකින්නට ලැබෙන්නේ එළිමහනේදී වුවද අතීතයේ ඒවා දැවයෙන් හෝ ගඩොලින් කරවන ලද පොදු ගොඩනැඟිල්ලකින් හෝ කුඩා ප්‍රතිමා ගෘහවලින් ආවරණය කර තිබෙන්නට ඇති බවට සාධක විහාරය ඉදිරිපස හමුවන ශකිත්මත් ඝනකම් ගඩොල් අත්තිවාරම් තුනෙන් මෙන්ම ගලෙහි මුහුණතෙහි බිත්තිවල සීමා දක්‌නට ලැබීමෙන් විශද වේ. (ලගමුව 1999(144) මේවා සමකාලීන තිවංක පිළිමගෙය, ලංකාතිලකය වැනි පිළිම ගෙවල්වල ආකාතියට සමාන බව උගතුන්ගේ අදහසයි (ලගමුව 1999(199) මීට අමතරව විහාරය ඉදිරිපස බෝධිඝරයක නටඹුන් හඳුනාගත හැක. එසේම බද්ධ සීමා ප්‍රාසාදයෙහි ද ගල් විහාරයේ ප්‍රතිමා තරම් උසස්‌ නොවූවද එහි ආකෘතියට සමාන කුඩා බුදු පිළිම කීපයක්‌ නෙළා ඇත. දර්ශනීය බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේලාට අමතරව විද්‍යාධර ගුහාවත් හිටි පිළිමයත් අතර පර්වතයෙහි මහා පැරකුම්බා නියමයෙන් කොටවන ලද පොලොන්නරුව කතිකාවත හෙවත් ගල් විහාර සෙල් ලිපිය හඳුනාගත හැක. අඩි. 13 ං 4 ප්‍රමාණයෙන් සහ පේළි 51 කින් යුත් මෙම ලිපියෙහි (E.Z. Vol. 2.P 256) අන්තර්ගතය වන්නේ ලංකේෂ්වර පරාක්‍රමබාහු රජගේ රාජ අනුග්‍රහය ලද දිඹුලාගල කාශ්‍යප හිමියන් ප්‍රධාන සංඝයා රැස්‌ කරවා දුශ්ශීල මහණුන්ගේ සිවුරු හරවා බැහැර කොට සුචරිතවත් භික්‍ෂූන්ට සිවුපස සලසා තුන් නිකායම සමඟි කොට ශාසන ශුද්ධියක්‌ කරවා ඒ ඒ නිකායන් විසින් අනුගමනය කළ යුතු වත්පිළිවෙත් පිළිබඳව වූ ව්‍යවස්‌ථාවන් ය. (ලගමුව 1999(147)
ඉහත කී කරුණු කාරණා සමාලෝචනය බැලූ විට පෙනී යන්නේ උත්තරාරාමය හෙවත් ගල් විහාරය යනු මධ්‍ය කාලීන ලංකාවේ ශාසනික ඉතිහාසය සහ කලා ශිල්පවල ඉතිහාසයේ සාරය කැටි කොට නූතන ශාස්‌ත්‍රඥයාට විශද කරවන උසස්‌ බෞද්ධ ස්‌මාරකයක්‌ වන බවයි. එබැවින් මෙම කලාගාරය සුරැකීම ලාංකේයයන් වන අපගේ පරම යුතුකමකි.
බාහිර සම්බන්ධ
ප්‍රවර්ගය: විහාර ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎
යුද්ධ රාජ්‍ය සමය
යුද්ධ රාජ්‍ය සමය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන චීන ඉතිහාසයේ එන යුගයකි. මෙකල යුද්ධ ව්‍යාපාර මෙන්ම ආයතනික සහ යුධමය ප්‍රතිසංස්කරණ රැසක් දක්නට ලැබිණි. වසන්ත සහ ශරත් කාලයෙන් පසුව එළඹි මෙම යුගයේ දී චින් ආක්‍රමණ මඟින් සෙසු සියලු රාජ්‍ය යටත් කරගත් අතට, මෙසේ චින් රාජ්‍යය ලද විජයග්‍රහණය ක්‍රි.පූ. 221 දී ප්‍රථම එක්සත් චීන අධිරාජ්‍යය බිහිවීමට ඉවහල් විය. එය චින් ‍රාජවංශය නම් විය.
රෝලෝ
රෝලෝ ( 846 – 930 ක්‍රිව) යනු,  ප්‍රංශයෙහි පළාතක් වන නෝර්මන්ඩියෙහි පළමුවන පාලකයාවූ  වයිකිංවරයෙකි. ඔහු සමහරවිට නෝර්මන්ඩියෙහි පළමුවන ආදිපාදවරයා ලෙසින්ද හැඳින්වෙයි. පහළ සෙනී ගංගාවෙහි නිම්නයෙහි ෆ්‍රෑන්ක්වරුන්ගේ භූමියෙහි ස්ථීර ඉඩකඩ හිමි කර ගත් නෝර්ස්වරුන් අතර කැපී පෙනෙන පුද්ගලයෙක් ලෙසින් රෝලෝ ඉස්මතු විය. බටහිර ෆ්‍රැන්සියාහී රජු වූ සාමාන්‍ය චාල්ස් රජ විසින්, සෙනී ගංගාවහි මෝය සහ වර්තමාන රුවෝන් නගරය අතර වූ මෙම භූමිය රෝලෝ වෙත පවරා දෙන ලද්දේ, ඔහුගේ කොල්ලකෑම කෙලවර කරන බවට සහ ඉදිරි වයිකිං ආක්‍රමණ වෙතින් ෆ්‍රෑන්ක්වරුන් ආරක්ෂා කරන බවටත් වූ පොරොන්දු මතය.
මෙම වයිකිං පදිංචිකාරයන්ගේ නායකයා වශයෙන් රෝලෝ පළමුවෙන් වාර්තාවන්නේ 918 වසරෙහි අධිකාර පත්‍රයක් තුල වන අතර, අවම වශයෙන් 928 වසර දක්වා නෝර්මන්ඩි ප්‍රදේශය තුල පාලනාධිකාරිය ඔහු විසින් මෙහෙයවන ලදි. ඔහු විසින් පිහිටුවන ලද නෝර්මන්ඩියෙහි ආදිපාද වසම තුල ඔහුගේ පුතු  විලියම් ලෝංස්වෝඩ් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විය. රෝලෝගේ ප්‍රජනිතයෝ සහ ඔහුගේ අනුචරයෝ, නෝර්මන්වරු ලෙසින් හැඳින්වීම ඇරඹිණි.
අමිල කරුණානායක
අමිල කරුණානායක (ඉංග්‍රීසි: Amila Karunanayake) (උපත 1982 ජූලි 26) යනු ශ්‍රී ලාංකීය සිනමා රංගන ශිල්පියෙකු වේ. රංගනය ආරම්භ කිරීමට පෙර ඔහු මෝස්‌තර නිරූපණ ශිල්පියෙකු ලෙසද මෝස්‌තර නිර්මාණ ශිල්පියෙකු ලෙසද නම් දැරූ අතර 2021 වසරේ කබඩි සිනමා නිර්මාණය තුළින් ඔහු ප්‍රේක්ෂක හිත් දිනාගත් රංගන ශිල්පියෙකු විය.
මුල් අවධිය
කළුතරදී උපත ලත් කරුණානායක, සිය අධ්‍යාපන කටයුතු කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන් හදාරණ ලදී.
පාසැල් කාලයේදී දක්ෂ මළල ක්‍රීඩකයෙකු වූ අමිල දුර පැනීම සදහා සමස්ථ ලංකා වාර්තාවවටද හිමිකම් කීවේය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:1983 උපත් ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:චිත්‍රපටි නළුවන්
මහින්ද විජේරත්න
මහින්ද පේරාදෙණිය‍ විශ්වවිද්‍යාලය, ජෙන්ට් විශ්ව විද්‍යාලය බෙල්ජියම සහ වෙගනිකන් විශ්ව විද්‍යාලය නෙදර්ලන්තය උපාධි දරයෙකි.
මහින්ද විජේරත්න කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදි සිසුවෙකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:මහාචාර්යවරු - ශ්‍රී ලංකා
තම්බිලුවිල් කන්නකි කෝවිල
තම්බිලුවිල් කන්නකි කෝවිල, ශ්‍රී ලංකාවේ අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයෙහි හින්දු කෝවිලකි. මෙම කෝවිලෙහි ප්‍රධාන දෙවියන් වන්නේ කණ්ණගි දේවතාවියකි.
ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ හින්දු සිද්ධස්ථාන
උස්සංගොඩ
පාශාණ
250px|thumbnail|දකුණ|උස්සංගොඩ පොළොව
වර්ණය
150px|thumbnail|වම|උස්සංගොඩ පොළොව ඇල්ලූ පසු පාට ගෑවුනු අතක් පස පිළිබඳ පර්යේෂණ පවත්වන විශේෂඥයන්ගේ අවධානය ඒ කෙරේ යොමු වූයේ රතු පස්, සුවිශේෂී පාෂාණ නිසාය.උස්සන්ගොඩ බිමෙහි ඇත්තේ තද රතු පැහැති පස් ස්ථරයකි. එය හෙක්ටයාර් ගණනාවක් පුරා පැතිර පවතී. උස්සන්ගොඩ පිළිබඳ පර්යේෂණ කරන විද්‍යාඥයන්ගේ අදහස වී ඇත්තේ වසර මිලියන 15 කට පමණ ඉහත දී උල්කාපාතයක් කඩා වැටීම නිසා මෙම සුවිශේෂී භූමිය නිර්මාණය වී ඇති බවකි. පිළිස්සීම නිසා රතු පැහැ වූ පස ද උණු වූ පාෂාණ ද ඒ සඳහා සාක්‍ෂි සපයයි.
යකඩ
උස්සන්ගොඩ පිහිටි රතු පස් මත තැනින් තැන උණු වූ යකඩ නොහොත් පාෂාණ විශේෂයක් දැක ගත හැකිය. ඒවා ඉතා බරැතිය. ගිනි කන්දකින් පිටාර ගලා නිසොල්මනේ සිටින ලාවා වැනිය.
රතු පස් නිසාමදෝ මෙහි ශාක නොවැඬේ මෙම භූමිය පුරා පිහිටි කටු වන ලැහැබ කතරක පිහිටි ක්‍ෂෙම භූමියක අසිරිය ගනියි. මෙම අපූරු භූමියෙහි ශාක පැළවන්නේ නැත. නමුත් සුළඟ ආදියෙන් එම සුවිශේෂී රතු පස් මත වෙනත් පස් ස්ථර තැන්පත්වීමෙන් කළමැටිය අභය භූමියේ ඇති කරඹ, පතොක්, එරමිණියා ආදී ශාඛ ශුෂ්ක පරිසරයට ඔරොත්තු දී සිටින ඒවා තැනින් තැන වන ලැහැබක් සේ විටෙක දිස්වෙයි. උස්සන්ගොඩ එක් අර්ධයක් කෙළවර වන්නේ මහ සයුරෙන්ය. එය ඉතා ශීඝ‍්‍ර ලෙස මුහුදු රකුසාට බිලිවන ප‍්‍රදේශයකි. ඉතිහාසයේ සිදුවීම් රැසකට මෙන්ම ජනප‍්‍රවාද රැසකට ම තෝතැන්නක් වූ උස්සන්ගොඩ අද ලෝක උරුමයක් වැනිය.
ශාක
200px|thumbnail|වම|උස්සංගොඩ ශාක වැවෙන්නේ ඉතාම මද වශයෙනි. උස්සංගොඩ ශාක වැවෙන්නේ ඉතාම මද වශයෙනි. ඒවාද මෙවැනි ඉතා කුඩා පැලෑටි වේ
ජනප්‍රවාද
කළමැටිය අභය භූමියෙහි ඉහළින් පිහිටා ඇති ප‍්‍රදේශය අතීතයේ සිටම හඳුන්වා ඇත්තේ උස්සන්ගොඩ නමින්ය. සොබා දහමේ අපූර්ව නිර්මාණයක් වන උස්සන්ගොඩ අද ජනප‍්‍රවාද සකටද උරුමකම් කියන දිවයිනේ පිහිටි සුවිශේෂී ම පොළෝ තලයකින් සමන්විත පාරිසරික මෙන්ම පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමකින් යුතු දුර්ලභ උරුමයකි. උස්සන්ගොඩ පිළිබඳ ජනප‍්‍රවාද, පුරාවිද්‍යාත්මක නටඹුන් මෙන්ම සාහිත්‍යගත තොරතුරු ද රැසක් වෙයි. ඉන් සමහරක් මෙම භූමියේ පවතින සුවිශේෂී ලක්‍ෂණ හේතුවෙන් බිහි වී ඇත. නමුත් ඇතැම් ජනප‍්‍රවාද පවසන්නේ අතීතයේ සිදු වූ වෙනත් සිදුවීම් නිසා මෙම භූමිය සැකසුණු බවකි.
උස්සංගොඩ ජාතික වනෝද්‍යානය
ප්‍රවර්ගය:පරිසරය - ශ්‍රී ලංකා
ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය-ඇෆ්ඝනිස්තානය
2001 සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය සිදු වීමෙන් පසු ඉතා ඉක්මණින්ම 2001 ඔක්තෝබරයේදී නැටෝ හමුදා ඇෆ්ඝනිස්ථානයට පහර දුන්නේ එහි සිටින අල්ඛයිඩා හමුදා එලවා දැමීම සහ එරට පාලනය කරමින් සිටි තලේබාන් රජය පෙරලා දැමීමේ අදහසිනි. 2001 සැප්තැතම්බර් 20 දින ජෝර්ජ් ඩබ්. බුෂ් තලේබාන් පාලනයට අවසාන නිවේදනයක් නිකුත් කළේ එහි සිටින ඔසාමා බින් ලාඩන් සහ අල්ඛයිඩා නායකයින් භාර දෙන ලෙස ඉල්ලමිනි. ඔසාමා බින් ලාඩන් සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයට සම්බන්ධ නම් ඒ පිළිබඳ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන ලෙසත් එම සාක්ෂි ඔහුට එරෙහිව නඩු පැවරීමට ප්‍රමාණවත් නම් ඉස්ලාමීය අධිකරණයක ඒ නඩුව විමසිය යුතු බවත් තලේබාන් පාලනය දන්වා සිටියේය. 2001 ඔක්තෝබර් 07 වැනි දින ගුවන් ප්‍රහාර මාලාවක් ආරම්භ කරමින් බ්‍රිතාන්‍යය සහ ඇමෙරිකාව නිල වශයෙන් යුද්ධය ආරම්භ කළහ.
පකිස්ථානය
මේ අතර පකිස්තාන නිලධාරීන් සහ එක්සත් ජනපද හමුදා සමග එක් වී කරන ලද සෝදිසි මෙහෙයුම් කීපයකින් පසු 2002 මාර්තු 23 වැනි දින සවුදි ජන්මයක් ඇති සයින් අල් - අබ්දින් මොහම්මද් හසේන් අබු සුබෙයිදා අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදි. මෙම මෙහෙයුම පැවති අවස්ථාවේ සැකකරු හමුදා නිලධාරීන්ගෙන් බේරී පැන යාමට කරන ලද උත්සාහයන්හිදී තුන්වරක් වෙඩි ප්‍රහාර වලට ලක් විය. සුබයිදා ඒ වන විට අල් - ඛයිඩා පුහුණු කඳවුරු පවත්වා ගෙන යාමේ ප්‍රධානියා ලෙසද කටයුතු කරමින් සිටි බව කියනු ලැබේ. එම අවුරුද්දේම අවසාන භාගයේ 2002 සැප්තැම්බර් 14 වැනි දින පැය තුනක් පුරා පොලිසිය සමග කරන ලද වෙඩි හුවමාරුවකින් පසු රම්සි බිනල්ෂිබ් පකිස්ථානයේදී අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදි. ඔහු මොහමඩ් අට්ටා සමග ජර්මනියේ හැම්බර්ග් නුවර එක කාමරයක නැවතී සිටි බව හා අල් ඛයිඩා සංවිධානයේ මෙහෙයුම් වලට මූල්‍ය ආධාර සැපයූ තැනැත්තෙකු ලෙස හඳුන්වා තිබිනි. බිනල්ෂිබ්ද ගුවන් යානා මංකොල්ලකරුවන් ගෙන් එක් අයෙකු යයි අනුමාන කර තිබුනි. කෙසේ වුවද, එක්සත් ජනපද පුරවැසි සහ ආගමන සේවාව ඔහුගේ වීසා ඉල්ලුම් පත්‍ර තුන් වරක් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. මේ නිසා ඔහුට සංවිධානයට මූල්‍ය පහසුකම් සපයන තැනැත්තෙකු ලෙස පමණක් කටයුතු කිරීමට සිදු විය. බිනල්ෂිබ් විසින් ජර්මනියේ සිට එක්සත් ජනපදයට මුදල් යැවීමේදි මොහමඩ් අට්ටා සහ සකරියාස් මුසාවි දෙදෙනාද හවුල් වූහ.
2003 මාර්තු 1 වැනි දින CIA සංවිධානය විසින් කරන ලද පරීක්ෂණ මෙහෙයුමකින් පකිස්තාන් අගනුවර වූ ඉලස්ලාමාබාද් සිට සැතපුම් නමයක් ඈත රාවල්පින්ඩි ප්‍රදේශයේදී ඛාලිඩ් ෂෙයික් මොහමඩ් අත් අඩංගුවට ගැනුනේය. ඔහු අත් අඩංගුවට පත් වන විට අල් ඛයිඩා සංවිධානයේ ඉහළ පෙලේ නායකයින් අතර තුන්වැන්න‍ා ලෙස සිටියා පමණක් නොව සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයේ ප්‍රධාන මොළකාරයා ලෙසත් කටයුතු කර තිබුනේය. මීට කලින් ඔහු අල්ලා ගැනීමට කරන ලද මෙහෙයුමකින් බේරී පැන ගත් අවස්ථාවේදී, ඊට පෙර අත් අඩංගුවට ගත් සැකකරුවන්ගෙන් ලබා ගන්නා ලද තොරතුරු ඔහු නැවත අත් අඩංගුවට ගැනීමට උපකාරී විය. 1996 දී එක්සත් ජනපද රජය මොහමඩ්ට එරෙහිව ඇමෙරිකානු සිවිල් ගුවන් සේවාවෙහි බෝම්බ ඇටවීමේ කුමන්ත්‍රණයක් සම්බන්ධයෙන් නඩු පවරා තිබුනේය. ඔහු සම්බන්ධ වූ අනෙක් එවැනි සිද්ධීන් නම්, ඩැනියෙල් පර්ල් නම් වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් පුවත් පතේ වාර්තාකරු මරා දැමීමට නියෝග කිරිම, USS Cole බෝම්බ ප්‍රහාරය, සපත්තු බෝම්බයක් මගින් එක්සත් ජනපද සිවිල් ගුවන් යානයක් පුපුරුවා හැරීමට රිචඩ් රීඩ් ගත් උත්සාහය, සහ ටියුනිසියාවේ ඩ්ජෙර්බා හි එල් ග්රිබා නම් යුදෙව් භක්තික ආයතනයක් වෙත එල්ල කරන ලද ප්‍රහාරය යනාදියයි. ඛාලිඩ් ෂෙයික් මොහමඩ්, අල් ඛයිඩා හමුදා කමිටුවෙහි ප්‍රධානිය ලෙස කටයුතු කළ බව සටහන් වෙයි.