cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ලාබාල යුවතිය
සොයාගැනීම සහ හඳුනා ගැනීම
ඇතැම් තර්කයන් අනුව, ලාබාල යුවතිය යනු අක්නාටන් සහ නෙෆර්ටිටිගේ දියණිය සහ ස්මෙන්ඛ්කරේගේ බිරිය වූ මෙරිටාටන් යැයි පැවසේ. මේ සඳහා පාදක කරගෙන ඇත්තේ ටූටන්ඛාමූන් වෙත උරුම වූ ඇලීලයන් ය. තොරතුරු අනුව, මෙරිටාටන් සමග විවාහ වූ ස්මෙන්ඛ්කරේ ඇගේ මාමා කෙනකු යැයි පැවසේ. එවිට ටූටන්ඛාමූන් අක්නාටන්ගේ මාතෘ පාර්ශ්වීය මුණුපුරකු යැයි සැලකීමට සිදු වේ. සහාභිජනනය හේතුවෙන් පරම්පරා හඳුනා ගැනීම අපහසු වුවත්, මෙම තර්කයේ එක් අඩුපාඩුවක් ඇත. මෙරිටාටන්, ටියේ රැජිනගේ හෝ ටියේගේ මව වූ තුයාගේ මයිටොකොන්ඩ්‍රීය පැවතෙන්නකු විය යුතු ය. නමුත් ලාබාල යුවතියගේ මයිටොකොන්ඩ්‍රීය DNA ගැළපෙන්නේ ටියේගේ දියණියක් ලෙසටයි. නෙෆර්ටිටිගේ පෙළපත කිසිදු ස්ථානයක විශේෂ කර දක්වා නැත. මේ නිසා මෙරිටාටන් ලාබාල යුවතිය වූයේ නම්, නෙෆර්ටිටි තුයාගේ මයිටොකොන්ඩ්‍රීය ඥාතියකු විය යුතු ය.
ව්‍යාභිචාරය එකල අසම්මත සිද්ධියක් නොවූ හෙයින්, ලාබාල යුවතිය යනු නෙෆර්ටිටි යැයි යෝජනා වී ඇත. එය එසේ වී නම්, අක්නාටන් සිය සොයුරිය හා විවාහ වූ අතර, ටූටන්ඛාමූන්ගේ දෙමාපියන් අක්නාටන් සහ නෙෆර්ටිටි විය යුතු ය. එසේම සිය සැමියාගේ මරණින් පසු ද ජීවත් වූ නෙෆර්ටිටි, ස්මෙන්ඛ්කරේ යන නාමයෙන් රාජ්‍ය පාලනය කරන්නට ඇත. (එසේම ඇගේ දියණියව සිය නිල ධුරයන් වූ ප්‍රධාන පූජකවරිය සහ 'භාර්යාව' යන ධුරයන්ට පත් කරන්නට ඇත) මේ සියල්ල සනාථ වී නොමැත. නමුත් මෙය ද සාධාරණ තර්කයක් ලෙස දැක්විය හැක. මෙම මතයට පිළිගැනීමට ඇති අපහසුතාවක් නම් මමියේ මියයන විට වයසයි. එයට හේතුව නෙෆර්ටිටි මෙරිටාටන්ට උපත ලබා දුන්නේ අක්නාටන්ගේ 1වන රාජ්‍ය වර්ෂයට පසුව නොවීමත්, ඇය 16වන වර්ෂයේ ද ජීවත්ව සිටීමත් ය.
චිත්‍රය
ඓතිහාසික පසුබිම
රතු, කහ සහ නිල් යන ‘මූලික’ නොඑසේනම් ‘ප‍්‍රාථමික’ වර්ණ පදනම් කරගෙන වර්ණ න්‍යාය මුලින්ම ගොනංවන ලදී. ඊට හේතුවූයේ මෙම වර්ණයන් මිශ‍්‍ර කිරීමෙන් වෙනත් ඕනෑම වර්ණයක් සාදාගත හැකි යැයි විශ්වාස කිරීමය. මෙම වර්ණ මිශ‍්‍රණය මුද්‍රණකරුවන්, සායම් පොවන්නන් සහ සිත්තරුන් විසින් දැනසිටි නමුත් මෙම වර්ණ මිශ‍්‍රණයන්ට වඩා වෙළෙන්දන් වඩා පි‍්‍රයතාවයක් දැක්වූයේ අමිශ‍්‍ර වර්ණකයන්ටය. එයට හේතුව මිශ‍්‍ර වර්ණ එතරම් දීප්තිමත් නොවීමයි.
ලාබාල යුවතිය
මමිය පිළිබඳ විස්තරය
ග්‍රැෆ්ටන් එලියට් ස්මිත් විසින් විසිවන සියවස ආරම්භයේ දී පුරාතන රාජකීය මමී පිළිබඳ සිදු කළ සමීක්ෂණයේ මෙම මමිය පිළිබඳ සවිස්තර වාර්තාවක් සපයා ඇත. ඔහු මෙම මමිය 1.58m (අඩි 5 අඟල් 2) උසැති බව දක්වා ඇත. මිය යන විට ඇගේ වයස අවුරුදු 25ට වැඩි නොවිය හැකි බව එහි දැක්වේ. එසේම ඔහු විසින් පුරාතන නිධන් සොරුන් විසින් එයට සිදු කර තිබූ විශාල හානිය පිළිබඳ විස්තර කර තිබේ. ඔවුන් විසින් මමියේ ළයෙහි පූර්ව බිත්තිය විනාශ කොට තිබේ. උරහිසට වහාම පහළින් දකුණු බාහුව වෙන් වී ඇත. ස්මිත් අනුමාන කොට තිබූයේ මෙය රාජකීය පවුලේ සාමාජිකාවකගේ මමියක් බවයි.
මමියේ මුඛයේ සහ කම්මුලෙහි වම් පස වූ විශාල තුවාලය හේතුවෙන් හනුවේ කොටසක් විනාශ වී ඇති අතර, එය ද නිධන් සොරුන්ගේ ක්‍රියාවන් හේතුවෙන් සිදුවූවකැයි සැලකේ. නමුත් මෑතක දී ජාන පරීක්ෂා සහ CT පරිලෝකන ආධාරයෙන් සිදු කළ මමියේ යළි අධ්‍යයනයකින් පෙනීගොස් ඇත්තේ තුවාලය මරණයට පෙර සිදුවූවක් බවත්, එය මරණීය තුවාලයක් වන්නට ඇති බවත් ය.
චිත්‍රය
ඓතිහාසික පසුබිම
සියලූ දෘෂ්‍ය වර්ණයන් දැකීමේ සංවේදී ගුණයන් සහ වර්ණක හෝ සායම් මිශ‍්‍ර කිරීමේ ප‍්‍රතිඵල කළ වර්ණ සමපාත වූ 18 වන සියවසේ වර්ණ න්‍යායන්හි පදනම වූයේ මෙම රතු, කහ, නිල් ප‍්‍රාථමික වර්ණයන්ය. 18 වන සියවසේ සිදුකළ මනෝවිද්‍යාත්මක වර්ණයන්ගේ බලපෑම පිලිබඳ පර්යේෂණයන් විසින් මෙම න්‍යායයන් තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙනයනු ලැබිණි. මෙම වර්ණ නිරීක්‍ෂණ පිලිබඳ අදහස් සංක්‍ෂිප්ත කරමින් ලියැවුනු ලේඛනයන් දෙකක් වර්ණ න්‍යායේ පදනම ලෙස සැලකෙයි. එනම් ජර්මානු කවියකුවූ ජොහෑන් වුල්ෆ්ගැංග් වොන් ගොයතේ විසින් රචිත Theory of Colors (1810) සහ ප‍්‍රංශ කාර්මික රසායඥයකු වූ මයිකල් ඉයුජීන් චැවියල් වසින් රචිත The Law of Simultaneous Color Contrast (1839) ය.
මීට සමාන්තරව 19 වන සියවසේදී බිහිවූ ජර්මානු සහ ඉංගී‍්‍රසි විද්‍යාඥයන් කියාසිටියේ වෙනස් ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් තුනක් මඟින් වර්ණ සංජානනය වඩාත් හොඳින් පැහැදිලි කළහැකි බවය. එනම් රතු, කොළ සහ නිල්දම් වර්ණයන්ය. පර්යේෂණයන් විසින් මෙම වර්ණයන් ආලෝකයට එකිනෙකට වෙනස් ආකාර තුනකින් ප‍්‍රතිචාර දක්වමින් දෘෂ්ඨි විතානය මත වර්ණ ග‍්‍රහණනයන් ඇති කරන බව පෙන්වා දෙනු ලැබිණ. මෙම කරුණ මත පදනම් වෙමින් 20 වන සියවසේදී වර්ණ මිශ‍්‍රණය හෝ වර්ණමිතිය පිලිබඳ ප‍්‍රමාණාත්මක විස්තරයක් ගොඩනංවනු ලැබිණි. වර්ධනයවෙමින් පවත්නා විචිත‍්‍රවත් වර්ණ අවකාශය සහ වර්ණ සංජානනය පිලිබඳ ආදර්ශයන් මාලාවකට මෙය ආරම්භය සැපයීය.
මෙම කාළ වකවානුවේදීම කාර්මික රසායන විද්‍යාවද රැඩිකල් වෙනසකට භාජනය වූ අතර කෘතිම වර්ණකයින්ගේ වර්ණ පරාසය සීඝ‍්‍රලෙස පුළුල් වූ අතර වර්ණ මිශ‍්‍රණයෙන් බිහිවූ ඩයි වර්ග, තීන්ත සහ සායම් වර්ග අතිමහත් සංඛ්‍යාවක් නිර්මාණය විය. වර්ණ ඡයායාරූප ශිල්පය සඳහා අවශ්‍ය වූ ඩයි වර්ග සහ රසායනික කි‍්‍රයාවලියද නිර්මාණය විය. මෙහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස මහා පරිමාණයෙන් මුද්‍රණය කෙරෙන මාධ්‍යයන්හි ති‍්‍ර වර්ණ මුද්‍රණය සෞන්දර්යාත්මකව සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් කළහැක්කක් බවට පත්විය. තීන්ත හා ඡායාරූපකරණයේදී යොදාගන්නා ඩයි වර්ගයන්ට වඩාත් ඵලදායී වූ වර්ණයන්ගෙන් වර්ණ න්‍යාය ආදේශ විය. එනම් සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ වර්ණයන්ය. මෙම සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් රතු, කොළ, නිල් යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් සමග එක්වීමෙන් ව්‍යාකලන වර්ණ සංයෝජනයක් බිහිවිය. සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් රතු, කොළ, නිල් යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන්ගෙන් එක් වර්ණය බැගින් එනම් සයන් රතු වර්ණයද, මැජෙන්ටා කොළ වර්ණයද, කහ, නිල් දම් වර්ණයද පමණක් අවශෝෂණය කරගන්නා බවට අර්ථකථනය කෙරින. මෙමඟින් විවිධාකාර වර්ණයන් සහිත වර්ණ මුද්‍රණයන් අතිවිශාල ප‍්‍රමාණයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත්වූ නමුත් සමහර වර්ණයන් (තැඹිලි පැහැය සහ දම් පැහැයන්) නිපදවීම එතරම් සාර්ථක නොවුනි.
අකිටා
අකිටා යනු ජපානයේ උතුරැ කදුකර ප්‍රදේශ වලින් සම්භවය වුනු උසස් සුනඛ මුහුමකි.ජපන් අකිටා සහ ඇමෙරිකානු අකිටා ලෙස අකිටාවන් විශේෂ 2ක් හදුනාගත හැකිය.මොවුන්ගෙන් ජපන් අකිටාවන් වර්ණ කීහිපයකින් පමණක් දැක ගත හැකි වුවද ඇමෙරිකානු අකිටාවන් සුනඛයන් දැකිය හැකි සියලුම වර්ණයන්ගෙන් දැකගත හැක.සයිබීරියන් හස්කිනමැති උතුරැ කලාපෙය් වෙසෙන සුනඛ විශේෂෙයේ මෙන් අකිටා විශේෂයේ ඇත්තේ කෙටි ලෝම ස්ථරයකි.නමුත් නිලීන ජාන වල ප්‍රථිඵලයක් වශයෙන් දිගු ලෝම ස්ථරයක් සහිත අකිටාවන්ද ඇතැම් විට දක්නට හැක. අකිටා විශේෂය ඉතා ශක්තිමත්, ස්වාධීන සත්ව විශේෂයක් වන අතර ආගන්තුකයින්ගෙන් වෙන්ව සිටීමට කැමති නමුත් පවුලේ සමාජිකයන් සමග ඉතා සමීපව හුරතල් වීමට කමැත්තක් දක්වයි.වංශයක් වශෙයන් අකිටා වංශය ඉතා ශක්තිමත් වුවද මොවුන්ට ජානමය රෝග සදහා බහුලව මුහුණ දීමට සිදුවන අතර ඇතැම් ඖෂධ සදහාද දැඩි ලෙස සංවේදී වේ.
ඕස්ට්‍රෙලියාව, ඇමෙරිකාව හා කැනඩාව වැනි රටවල අකිටාවන්ගේ දැකිය හැකි සැළකිය යුතු විශේෂතා නිසා වර්තමානෙය් ලොව ඇතැම් රටවල ඇමරිකානු අකිටාවන්, ජපන් අකිටාවන්ගෙන් වෙන්වු විශේෂයක් ලෙස සළකනු ලැබේ‍.... කෙටි කාලසීමාවකදී ඇතැමි රටවල ඇමරිකානු අකිටාවන් ශ්‍රේෂ්ඨ ජපන් අකිටා "Great Japanese Dog" ලෙසද හදුන්වනු ලැබුවේය.මෙම විශේෂ 2කම ලොවපුරා අතිශය ජනප්‍රිය වුයේ දෙවන ලෝක යුද්ධයට පෙර ජපානෙය් ජීවත් වු Hachiko හචිකෝ නම් සුනඛයාගේ සත්‍ය කථාව නිසාය.
පෙළපත් නාමය ආශ්‍රිත ගැටලු : ඇමරිකානු අකිටා, අකිටා සහ අකිටා ඉනු
,
ප්‍රදර්ශනය සදහා සුනඛයන් ඇති කරන පිරිස් අතර ඇමරිකානු අකිටා සහ ජපන් අකිටා ලෙස අකිටා වන් වර්ග 2ක් ඇත්ද යන් පිළිබදව මතවාද පවතී.අද වන විට,American Kennel Club, Canadian Kennel Club ,and the Australian National Kennel Council යන සුනඛ සමාජ පමණක් ඇමරිකානු අකිටාවන් සහ ජපන් අකිටාවන් එකම වංශයක සුනඛයින් වර්ග 2ක් ලෙස සළකන අතර එම දෙවර්ගය අතර නිදහස් අන්තර් අභිජනනය සදහා ඉඩදී ඇත. නමුත් Federation Cynologique Internationale,, The Kennel Club, New Zealand Kennel Club , සහ Japan Kennel Club යන සුනඛ සමාජ ජපන් අකිටා සහ ඇමරිකානු අකිටාවන් එකිනෙකට වෙනස් වංශ 2ක් ලෙස සළකයි. ඇතැම් රටවල් ඇමරිකානු වර්ගයේ අකිටාවන් සදහා ඇමරිකානු අකිටා යන්න වෙනුවට "අකිටා" යන නාමය පමණක් භාවිතා කරයි.මෙම ගැටලුව වඩාත් මතභේදකාරී වී ඇත්තේ ජපානය තුළයි. 1999 ජුනි මස FCI සංවිධානය විසින් ඇමරිකානු අකිටාගේ නම "ශ්‍රේෂ්ඨ ජපන් අකිටා" The great Japanese Dog ලෙස වෙනස් කිරීමට තීරණය කළවිට FCI සංවිධනායේ රටවල් 84 අතර මෙම අකිටාවන් වර්ග පිළිබදව මත භේදයක් ඇති විය.පසුව මෙම නාමය ඇමරිකානු අකිටා ලෙස 2006 ජනවාරි මස සංශෝධනය විය.
පුල්ලෙයාරෙ ගැසීම
ශ්‍රී ලංකාවෙ උතුරු මැද පලාතේ ලමුන් අතර කෙරෙන සෙල්ලමකි. මෙය ටින් කැඩීම සෙල්ලමට තරමක් සමානය. මෙය ගැහැනු පිරිමි සියල්ලන්ටම කණ්ඩායම් 2 කට බෙදී කල හැකි ක්‍රීඩාවකි. එක් කණ්ඩායමක අඩුම වශයෙන් 5 දෙනෙක් වත් සිටිය යුතුයි.අවශ්‍ය වන්නේ, ප්‍රමානයෙන් වෙනස් ගල් 7 ක් හා රබර් බෝලයක් පමණයි.
දිනන ආකාර
ප්‍රවර්ගය:සෙල්ලම්
නොච්චියාගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
නොච්චියාගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ,  උතුරු මැද පළාතේ,   අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය
තෙළිගු
තෙලිඟු (తెలుగు ) යනු ද්‍රවිඩ භාෂා පවුලට අයත් භාෂාවකි. ඉන්දියාවේ ආන්ද්‍රා ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ රාජ්‍ය බසයි. 74,000,000කගේ පමණ මව් බසයි. අතීතයේ අණ්ඩර දෙමළ යනුවෙන් හැඳින්වූයේ ද මෙම බසයි.
ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
ඔක්තෝබර් 24
ඔක්තෝබර් 24 යනු ග්‍රෙගරි දින දසුන අනුව මෙය මෙම වසරේ 296 වන දිනය යි. වසර අවසන්වීමට තව දින 69ක් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
ඔක්තෝබර් 23
ඔක්තෝබර් 23 යනු ග්‍රෙගරි දින දසුන අනුව මෙය මෙම වසරේ 295 වන දිනය යි. වසර අවසන්වීමට තව දින 70ක් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
ඔක්තෝබර් 25
ඔක්තෝබර් 25 යනු ග්‍රෙගරි දින දසුන අනුව මෙය මෙම වසරේ 295 වන දිනය යි. වසර අවසන්වීමට තව දින 68ක් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
අයිසීසී විස්සයි20 ජාත්‍යන්තර ශ්‍රේණිගතකිරීම
{| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="6" style="text-align:center;" | අයිසීසී විස්සයි20 ශ්‍රේණිගතකිරීම ! ස්ථානය !! කණ්ඩායම !! සහභාගී වූ තරග !! ප්‍රසාද ලකුණු !! ශ්‍රේණිගතය ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18
යුනිකෝඩ්
යුනිකෝඩ් පරිගණක ක්ෂේත්‍රයේ ආකේතකරණය පෙළ නියෝජනය සහ මෙහෙයවීම පිණිස ලෝකයේ ලිවීම පද්ධති සාදහා නිර්මාණයවූ සම්මතයක් වේ.
ප්‍රවර්ගය:යුනිකෝඩ්
නීතියේ ආධිපත්‍යය
යම් දේශයක් ආණ්ඩුකල යුත්තේ නීතිය මිස ආණ්ඩුවේ ඒ ඒ නිලධාරීන්ගේ අත්තනෝමතික හිතුවක්කාරී තීරණ නොවන බව පෙන්වා දෙන නෛතික   මූල ධර්මය නීතියේ ආධිපත්‍යය (නමොක්‍රසිය යනුවෙන්ද හැදින්වේ)  නම් වේ. විශේෂයෙන්ම ආණ්ඩුවේ නිලධාරීන් ගේ චාරිත්‍රමය හැසිරීම් ද ඇතුලත්ව,  චාරිත්‍රමය හැසිරීම් වලට ප්‍රතිරෝධිත ලෙස සමාජය තුල නීතියේ බලපෑම සහ ආධිපත්‍යය බල ගැන්වීම කෙරෙහි එහි මූලික අවධානය යොමු කරනවා. [2] 19 වැනි සියවසේ සිටි බ්‍රිතාන්‍ය නීතිවේදී ඒ. වී. ඩයිසි විසින් ජනප්‍රිය කරනු ලදුව, මේ පදයේ නිරුක්තිය 16 වැනි සියවසේ එංගලන්තය දක්වා මුල් ඇදී යනු දැකගතහැකිය."ආණ්ඩුකල යුත්තේ නිතිය විසිනි " නම් පොත ලියූ ඇරිස්ටෝටල් වැනි පුරාතනයේ දාර්ශනිකයන් අතර  පවා මෙම සංකල්පය ප්‍රචලිතව තිබී ඇත.[3]
නීති සම්පාදකයින් ඔවුනොවුන්ව ද  ඇතුලත්ව ,සෑම පුරවැසියෙක් ම නීතියට  යටත් බව  නීතියේ ආධිපත්‍යය විසින්  තහවුරු කරනවා. මේ අර්ථයෙන් එය සියලු එකාධිපත්‍යයන්ට ,සාමුහික ඒකාධිකාරිත්වයන්ට, ආඥාදායකත්වයන්ට හෝ  පාලකයින් නීතියට ඉහළින් ස්ථානගත රදල ආණ්ඩුවලට ( නිර්වචනයෙන් අර්ථදැක්වීම ඇවැසි නොවුනද දර්ශීය ලෙස හදුනාගත හැකි ) එරෙහිව නැගී සිටිනවා. නීතියේ ආධිපත්‍යය අඩු ළුහුඩු වී අභාවයට යාම් ප්‍රජාතන්ත්‍රයන් තුල සහ ආඥාදායකත්වයන් තුල දකින්නට පුළුවන්, නිතිය නොතකා හැරීම හෝ නොසලකා හැරීම ,නීතියේ ආධිපත්‍යය සිය හැදියාව කොටගත් ස්වාධීන අධිකරණයක් තිබීම වැනි පරිපාලන අපයෝජනයන් නිවැරිදි කිරීමේ යාන්ත්‍රණයක් නොමැතිවීමෙන් ,අයුක්තියක් සිදුවූ විට එය නිවැරිදි කොට යුක්තිය ඉටුකරලීමට  අභියාචනා කිරීමේ අයිතිය සැලසෙන ප්‍රායෝගික වැඩපිළිවෙලක් නොමැතිවීම හෝ මැතිවරණ නොපැවැත්වීම  නිසා මෙය සිදුවිය හැකිය.
>නීතියේ මූලාශ්‍ර කිහිපයකි, 1.ව්‍යවස්ථාදායකය 2.අධිකරණය 3.යුක්තිය 4.ආගම හා සිරිත් විරිත් 5.නීති විශාරදයින්ගේ මතවාද
ප්‍රවර්ගය:නීති සංකල්ප
ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ්
(Andhra Pradesh) දක්ෂිණ භාරතයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි.
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත
ඔක්තෝබර් 26
ඔක්තෝබර් 26 යනු ග්‍රෙගරි දින දසුන අනුව මෙය මෙම වසරේ 298 වන දිනය යි. වසර අවසන්වීමට තව දින 67ක් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
අහ්මෝස් (කුමරිය)
අහ්මෝස් (“සඳුගේ දරුවා”) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ දාහත්වන රාජවංශයේ කුමරියකි. ඇය (එඩිතර) සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ පාරාවෝවරයා සහ ඔහුගේ සහෝදරි-භාර්යාව වූ සිට්ඩ්ජෙහුටිගේ එකම හඳුනාගත් දියණියයි. එසේම ඇය Iවන අහ්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ සහ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි රැජිනගේ අර්ධ-සොයුරියක ද වේ. ඇගේ පදවි නාමයන් අතර රජුගේ දියණිය සහ රජුගේ සොයුරිය යන නාමයන් දක්නට ලැබේ.
අහ්මෝස් කුමරිය ඇගේ සුප්‍රකට අර්ධ සොයුරා සහ සොයුරියට පසුවත් ජීවත්ව තිබේ. ඇය මියගොස් ඇත්තේ Iවන තුත්මෝස් (දහඅටවන රාජවංශයේ) රජ සමයේ යැයි විශ්වාස කෙරේ.
QV47 සොහොන්ගැබ
ඇගේ දේහය රැජිනියන්ගේ නිම්නයේ QV47 සොහොන්ගැබේ භූමදානය කරන ලදී. රැජිනියන්ගේ නිම්නයේ ඉදි වූ ප්‍රථම සොහොන්ගැබ ඇයට අයත් යැයි සැලකේ. මෙම සොහොන්ගැබ සාපේක්ෂව සරල අතර, එක් කුටියක් සහ භුමදාන පතලක් දක්නට ලැබේ. මෙම සොහොන්ගැබ පිහිටියේ අහ්මෝස් කුමරුගේ නිම්නය යනුවෙන් හැඳින්වෙන උප නිම්නයක ය. අහ්මෝස් කුමරියගේ මමිය සොයාගන්නා ලද්දේ අර්නස්ටෝ ෂියාපැරෙලි විසින් 1903-1905 අතර කාලයේ සිදුකළ කැනීම්වලිනි. ඇගේ මමිය වර්තමානයේ ඉතාලියේ ටියුරින්හි ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. මමියට පසෙක තිබී ෂියාපැරෙලි විසින් ඇගේ මිනීපෙට්ටියෙහි කොටසක්, හම් සපත්තු, මළවුන්ගේ පුස්තකයේ ඇතැම් පරිච්ඡේද 20ක් අන්තර්ගත ලිනන් රෙදි කඩක කොටසක් ද සෙයාගන්නා ලදී මෙම සෑම කෞතුක වස්තුවක්ම ටියුරින්හි තබා ඇත.
රැජිණ හෝටලය
කිරි මුහුදු දියවරට ඉකිබිඳින
෴ දුල්ලෑව වලව්ව ෴
දුල්ලෑවේ වලව්ව ද දළදා මාළිගයේ පත්තිරිප්පුව, නුවර වැව හෙවත් කිරි මුහුද යනාදිය නිර්මාණය කළ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී ශිල්පියාගේ නිර්මාණ වෑයමක් ම ය. පසළොස්වක පොහොය දාට සඳ එළියේ සුදු ඇඳුමින් සැරසී ජටාවක් හිස බැඳ වඩු රියන් ලෑල්ල අතින් ගත් දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී ශිල්පියා කිරි මුහුදේ සිට දළදා මාළිගය දෙසට යන බව දුටුවන් පවසයි.
ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජගේ බලතල හිමි රදලවරුන් වෙනුවෙන් සෙංකඩගල පුරවරයේ අලංකාර ගෙවුයන් සමඟ ප්‍රතාපවත් වලව් 18ක් ඉදිකර තිබුණි. සමහර වලව් ඉංග්‍රීසීන් විනාශ කර දැමු අතර අතලොස්සක් ඔවුන්ගේ භාවිතය සඳහා අත්පත් කරගත්තා ය. එසේ ඉතිරි  වූ වලව් අද දවසේ භාවිතා වන්නේ මෙපරිදි ය.
⭐ පිළිමතලව්වේ මහ අධිකාරම් වලව්ව - නුවර ජනාධිපති නිල නිවස
⭐ ඇහැළෙපොල මහ අධිකාරම් වලව්ව - නිදහස් වූ රිමාන්ඩ් සිරමැදිරිය
⭐ දුනුවිල මිල්ලෑව ගජනායක නිළමේ වලව්ව - වත්මන් මහ නගර සභාව
⭐ මුල්ලේගම වලව්ව - ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විදුහල
⭐ දුල්ලෑව නිලමේ වලව්ව - රැජන හෝටලය
සියපත්තුවේ අධිකාරම් වූ දුල්ලෑවේ මහ නිළමෙට පුතෙකු හා දූවරු පස් දෙනෙකු වූ අතර පුත්‍ර රත්නය කලක් වලපනේ දිසාපති තනතුර දැරූ බව සඳහන් වේ. දළදා මාළිගයේ දියවඩන නිළමේ තනතුරට ද පත් වූ දුල්ලෑවේ නිළමේ මාතලේ කැරැල්ලට සම්බන්ධ බවට චෝදනා කර ඉංග්‍රීසීන් විසින් සිරගත කර ඇත. සෙංකඩගලපුර දළදා මාළිගය පෙනෙන මානයේ රැජින හෝටලය වන්නේ ඉංග්‍රීසීන් විසින් රජයට පවරා ගන්නා ලද දුල්ලෑවේ වලව්ව යි.
සියලු ගෘහ භාණ්ඩ සහිතව ඉංග්‍රීසීන් අතට පත් වූ දුල්ලෑවේ වලව්ව අශ්ව රථගාල, අශ්ව ගාල, බරාදි, ආලින්ද, නිදන කාමර, ස්නානගාර, මුළුතැන් ගෙවල්, නඩු අසන ශාලා, සිරමැදිරි ආදී බොහෝ අංගයන්ගෙන් සමන්විතව තිබී ඇත.
ටැම්පිට අත්තිවාරම් ක්‍රමය භාවිතා කර ඇති පෞරාණික ගොඩනැගිල්ලේ බිත්ති කොහුබත්, සියුම් වැලි හා කිරි මැටි මිශ්‍ර බදාමයකින් කපරාරු කර ඇත. ග්‍රීක සම්ප්‍රදායේ කැටයම්, ආනයනික රැන්ගුන් තේක්ක ගෙබිම හා තරප්පු, උඩරට සම්ප්‍රදායේ කෙටි වහල හා සිංහල උළු, මැද මිදුල හා අලංකාරව ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ පෞඩත්වය විදහාපායි.
1818 දී ජෝන් ඩොයිලි ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුකාරයා ලෙස පත් වීමත් සමඟ දුල්ලෑව වලව්ව ආණ්ඩුකාර නිල නිවස බවට පත්විය. පිළිමතලව්වේ වලව්ව ආණ්ඩුකාර නිල නිවස බවට පත් වූ පසු දුල්ලෑවේ වලව්ව ඉංග්‍රීසි සහ මැලේ හමුදා නවාතැන් ස්ථානය වී ඇත.
1896 දී මොල්ලිගොඩ වලව්වත් රැජින හෝටලයට ඈදා ගෙන ඇත. දළදා වීදියෙන් කොටසකුත් සම්බන්ධ කරගෙන වර්ධනය වූ රැජින හෝටලයේ ප්‍රධාන පිවිසුම් පියස්සට ඉංග්‍රීසි හමුදාවේ සෙබල තොප්පියේ ආකෘතිය සවි කරන්නට තරම් හෙළයින්ට හා දළදා වහන්සේට සමච්චල් කළ ඉංග්‍රීසීන් කෲර විය.
කොළඹ ගාලු මුවදොර හෝටල් ජාලය මඟින් වර්තමානයේ කළමනාකරණය වන රැජින හෝටලය විදුලි සෝපාන, පිහිනුම් තටාක, ඇල් දිය හා උණු දිය පහසුකම්වලින් යුත් නාන කාමර, අන්තර්ජාල පහසුකම් සහ දේශීය නිර්මාණ අලවිසැල්, දේශීය හා විදේශීය භෝජනාගාර, තැබෑරුම් ඇතුළු බොහෝ පහසුකම් වලින් යුක්තය. මහනුවර දළදා පෙරහර මංගල්‍යය පෞද්ගලික සදළු තලයක සිට නැරඹීමට ඇති හැකියාව නිසා ම රැජින හෝටලය සංචාරක ආකර්ශනය වඩාත් දිනාගෙන ඇත.
ඉංග්‍රීසි ජාතිවාදය
'''ශ්‍රී ලංකාවේ දැනටද අධිකාරිය දරණ භාර ආඥා පනත, සාක්ෂි ආඥා පනතේ 100 වගන්තිය වැනි සීමිත අවස්ථාවලදී එංගලන්තයේ බලපවත්නා තත්ත්කාලීන ඉංග්‍රීසි නීතියට යාමට විධිවිධාන සළසා තිබුණද එවැනි විශේෂ විධිවිධාන සළසා නැති අවස්ථාවල පවා  තත්ත්කාලීන ඉංග්‍රීසි නීතියට යාමට ලංකාවේ නීති විශාරදයෝ රුචිකත්ක්වයක් දරති. එය පැහැදිලිවම ඉංග්‍රීසි ජාතිවාදය ක්‍රියාත්මක කරවීමකි. එනම් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 1වන ව්‍යවස්ථාව අනුව ශ්‍රී ලංකාව නිදහස්, ස්වෛරී, ස්වාධීන, ප්‍රජාතාන්තික සමාජවාදී ජනරජයක් ලෙස දැක්වුවත් විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ ආයතන ස්වාධීන කර ගැනීමට මේ දක්වා ජනතාවට හැකියාව ලබා නැත.'''
මුළු රටේම ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් කටයුතු කිරිමට, පර්වර්තන ලබා ගැනීමට, ලිපි ගණුදෙනු කිරීමට නිදහස ලබා ගැනීමට 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 16 වැනි සංශෝධනය මගින් නිදහස ලබා ගත් ඉංග්‍රීසී ජාතිවාදීන් මුළු රටේම සිංහලෙන් කටයුතු කිරීමේ නිදහස, පර්වර්තන ලබා ගැනීමට, ලිපි ගණුදෙනු කිරීමට ඇති නිදහස සිංහල ජනතාවගෙන් පැහැරගෙන ඇති බව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 22.2 සහ 22.3 ව්‍යවස්ථා පරිශීලනය කිරීමේදී තහවුරු වෙයි.
ඒ අනුව පැහැදිලි වන්නේ ලොව පුරා සිටින මිලියන 16ක්  පමණ වන සිංහල ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් ලංකාවේ වර්තමාන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සහ නීති ක්‍රමය තුළ බරපතල ලෙස අහිමි කිරීමට ලක්කර ඇති බවයි.
සත්‍ය එළිදරව්වීම යටපත් කිරීම සදහා ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි භාෂාව භාවිතා කරයි.
'''නඩු කටයුතු ප්‍රසිද්ධියේ පැවැත්වීම යනු අධිකරණ ශාලාවට නිදහසේ පැමිණ සිටීමට හිමිකම පමණක් විය නොහැකිය. රටේ ජනතාවගේ භාෂාවෙන් නඩු කටයුතු පැවැත්වීමත් නඩු කටයුතු තමන්ට වැටහෙන භාෂාවෙන් පැවැත්වීමත් එකී  ව්‍යවස්ථාවට අන්තර්ගත වීම අවශ්‍ය වෙයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 106 ව්‍යවස්ථාව අනුව නඩු කටයුතු ප්‍රසිද්ධියේ පැවැත්විය යුතු බව දක්වා තිබුණද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ නඩු කටයුතු ප්‍රසිද්ධියේ පවත්වන්නේ ඉංග්‍රීසි භාෂාව දන්නා අයට වැඩි වාසි අත්වන ආකාරයට හෙයින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ සත්‍ය එළිදරව්වන්නේ ඉංග්‍රීසි භාෂාව දන්නා ඉතා සුළු පිරිසකට පමණි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ නඩු කටයුතුවල සත්‍ය සිංහල ජනතාවට එළි දරව්වන ආකාරයක් වර්තමානයේ පවා නැත. මෙය පැහැදිලිවම ඉංග්‍රීසි ජාතිවාදය ක්‍රියාත්මක වීමයි.'''
ඉංග්‍රීසිය ජාතිවාදී ආකාරයට ලංකාවේ විධායකයේ, ව්‍යවස්ථාදාකයේ සහ අධිකරණයේ මුල්බැස ගෙන ඇති බවත් ජාතීන් අතර සංහිදියාවට, යුක්තිය ඉටුකිරීමේ ප්‍රවේශයට, රටේ සංවර්ධනයට, රටේ අනන්‍යතාවයට එය අහිතකර ලෙස බලපා ඇති බවයි.
'''නීතිමය වශයෙන් ජනතාව අදුරේ තැබීමට ලංකාවේ යම් සීමිත පිරිසකට අවශ්‍යව තිබූ බවයි. ඒ ඉංග්‍රීසි ජාතිවාදීන් ය. සිංහල සහ දෙමළ ජනතාව ජාතිවාදීන් ලෙස නාමකරණය කරමින් බොර දියේ මාළු බාන්නේ මේ ඉංග්‍රීසි ජාතිවාදීන් ම මිස වෙන අය නො වේ.'''
නෙෆ්රුබිටි
නෙෆ්රුබිටි (අඛෙබෙට්නෙෆරු) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඊජිප්තුවේ 18වන රාජවංශයේ කුමරියකි. ඇය Iවන තුත්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ සහ අහ්මෝස් රැජිනගේ දියණියයි. එසේම ඇය හට්ෂෙප්සුට් රැජිනගේ සොයුරියක වූ අතර, IIවන තුත්මෝස්, වැඩ්ජ්මෝස් සහ අමෙන්මෝස් යන අයගේ අර්ධ-සොයුරිය විය.
ඇය ඇගේ දෙමාපියන් සමග සිටින අයුරු හට්ෂෙප්සුට්ගේ ඩේර් එල්-බහ්රි මතකාගාර දේවස්ථානයේ නිරූපණය කර තිබේ. අනතුරුව ඇය පිළිබඳ වාර්තා හමු නොවේ. ඇය ලාබාල වියේ මිය යන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
නච්චදූව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
නච්චදූව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ,  උතුරු මැද පළාතේ,   අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය
නීල ගරුඬ ඇල්ල
රාවණ උපක්‍රමයේ අමිල ත්‍යාගය
෴ නීල ගරුඬ ඇල්ල ෴
නවතම පරීක්ෂණ වලට අනුව ලංකාදීපය ලෝකයේ මිල කළ නොහැකි පාෂාණ වර්ග වැඩිම සංඛ්‍යාවක් තිබෙන දූපත බවට නම් දරා තිබෙනවා කියල හිතං ඉන්නව. ලක් වාසීන් මේ පිළිබඳ දැනුවත්භාවයෙන් තොර වුවහොත් පිටරැයන් නැවතත් අප සම්පත් රහසේම සන්තක කරගෙන හැමදාමත් අප තුන්වන ලෝකයේ රටක් ලෙස හංවඩු ගසනු ඇතියි කියල හිතං ඉන්නව. එබැවින් අද අප ඔබ දැනුවත් කරන්නේ මිල කළ නොහැකි "නීල ගරුඬ පාෂාණය" සම්බන්ධයෙනි(අපරාදේ මේක වික්ක නම් ලංකාවෙ ණය ටික ගෙවාගන්න තිබ්බ).
මන්දාරම් නුවර, පදියපැලැල්ල, වලපනේ, රූපහ ආදී ගම්මාන අතීතයේ බොහෝ ශිල්පයන් හී දක්ෂයන් වූ සිංහලේ නියම උරුමක්කාරයන් වන යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන්ගේ රාජධානියක් ය. රාවණා රජු සීතා ගෙනැවිත් මෙම ප්‍රදේශයේ සඟවා ගෙන සිට ඇත(කියල හිතං ඉන්නව). දිනක් සීතා දිය නෑමට එළිමහනේ සූදානම්ව සිටිය දී ඇය සොයමින් සැරිසරන හනුමා ඇය දැක එම ස්ථානයට පැමිණ ඇත.
එවිට රාවණා විසින් සීතා සුදු රෙද්දකින් ආවරණය කර ඇයට කුෂ්ඨ රෝගයක් වැළදී ඇති බව හනුමාට කීවාය. හනුමා සීතාට සුවය ලබාගැනීමට අවශ්‍ය නීල ගරුඬ පාෂාණ කොටසක් ඉන්දියාවෙන් ගෙන ඒමට ගිය අවස්ථාවේ රාවණා රජු සතා රැගෙන වෙනත් ස්ථානයකට පලාගොස් සැඟවී ඇත. ආපසු පැමිණි හනුමා ගෙනා පාෂාණ කොටස සීතා දිය නෑමට සැරසී උන් ස්ථානයේ ම දමා ඇය සොයා ගොස් ඇත(පවු වැඩේ).
කාලයත් සමඟ එම පාෂාණය ලියලා(ලියලන එක මම කියන්නැ) විශාල නීල ගරුඬ කඳුවැටියක් රූපහ ප්‍රදේශයේ නිර්මාණය වී ඇති අතර ඉතා උසස් නිර්මාණ සඳහා නීල ගරුඬ යොදා ගැනීම ලක්දිව ඉතිහාසයේ දැකිය හැක. මහානාම රජ දවස නීල ගරුඬ බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් චීනයට පවා වැඩමවා ඇත.
ප්‍රකාශන හිමිකම
ප්‍රකාශන හිමිකම යනු නීතිමය අයිතියකි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:නීතිය
රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්
රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම් (පර්සියානු: رقیه سلطان بیگم) (1542c. – 1626 ජනවාරි 19) යනු 1557 සිට 1605 දක්වා ධුරය හෙබවූ මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ වල්ලභ අධිරාජිනියකි‍. ඇය තෙවන මූඝල් අධිරාජ අක්බර්ගේ පළමු බිසව වූ අතර, අගබිසව ද විය. වැඩිම කාලයක් සේවය කළ මූඝල් අධිරාජිනිය වූ ඇය එම ධුරය වසර පනහකට ආසන්න කාලයක් හොබවා ඇත.
අක්බර්ගේ අගබිසව වශයෙන් රුඛයියාට මාලිගයේ විශාල බලයක් හිමි වූ අතර, ඇය ඇගේ සැමියා සහ සුළු පුත්‍රයා වූ ජහාන්ගීර් අතර සමාදානය ඇතිකිරීමට වැදගත් කාර්යාභාරයක් ඉටුකළා ය. 1600 දශකයේ මුල් කාලයේ පිය-පුතු දෙපළ අතර සම්බන්ධතා අප්‍රසන්න තත්ත්වයට පැමිණි විට, එය නිරාකරණය කරමින් ක්‍රමිකව ජහාන්ගීර්ගේ අනුප්‍රාප්තියට මඟපෑදූයේ ද ඇයයි. ඇය ඇගේ හදාගත් පුත්‍රයා වූ ෂා ජහාන් සහෝදර ඝාතන අරගලයක් තුළින් සිහසුනට පත්වීමට වසරකට පෙර මියගියා ය.
පවුල සහ පෙළපත
රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම් උපත ලැබූයේ ටිමූරීය රාජවංශයේ මූඝල් කුමරියක ලෙස ය. ඇය පළමු මූඝල් අධිරාජයා වූ බාබර්ට දාව ඔහුගේ බිසවක වූ දිල්දාර් බෙගම්ට උපන් බාලම පුත්‍රයා වන හින්දල් මීර්සා කුමරුන්ගේ එකම දියණියයි. රුඛයියාගේ මව වූ සුල්තානම් බෙගම් යනු මුහම්මද් මුසා ඛ්වාජාගේ දියණියයි. සුල්තානම් බෙගම්, බාබර් අධිරාජයාගේ සොයුරිය වූ ඛාන්සාදා බෙගම්ගේ සැමියා වන මාහ්දි ඛ්වාජාගේ නැගණිය ද වූවා ය. රුඛයියාගේ වැඩමහල්ම පීතෘපාර්ශ්වීය මාමණ්ඩිය වූයේ දෙවන මූඝල් අධිරාජයා වූ හුමායුන් (එමෙන්ම ඇගේ සැමියාගේ පියා) ය. ඇගේ වඩාත් වැදගත්ම පීතෘ පාර්ශ්වීය නැන්දණිය වූයේ හුමායුන්-නාම ("හුමායුන්ගේ ග්‍රන්ථය") ගන්ථයේ කතුවරිය වන ගුල්බාදන් බෙගම් ය.
පිය පාර්ශ්වයෙන් බාබර් අධිරාජයාගේ මිණිපිරියක වූ රුඛයියා ඇගේ සැමියා වූ අක්බර් සේම මිරාන් ෂාහි ජන්මයක් සහිත තැනැත්තියකි. ඇය උසස්ම මධ්‍ය ආසියානු වංශවත් පෙළපතකින් පැවතෙන්නියකි. ටිමූර් හෙවත් මහා ටැමර්ලේන්ගේ ඥාතියකු වන්නේ ඔහුගේ පුත් මිරාන් ෂාගේ පාර්හ්වයෙන් වන අතර, ‍ජෙංඝිස් ඛාන්ගේ ඥාතියකු වන්නේ ඔහුගේ පුත් චගතයි ඛාන්ගේ ාපර්ශ්වයෙනි. අක්බර්ට සමාන ජන්මයකින් සහ තත්ත්වයකින් යුත් අක්බර්ගේ එකම භර්යාව ද රුඛයියා වේ.
අක්බර් සමග විවාහය
1551 නොවැම්බර් 20 දින, හුමායුන් වෙනුවෙන් සිය අර්ධ-සොයුරකු වූ කම්රාන් මීර්සා‍ගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව සටන් වැදුණු හින්දල් මීර්සා යුද්ධයක දී මරණයට පත් විය. සිය ලාබාල සොයුරා මියගිය බව අසා හුමායුන් දැඩි සංවේගයට පත් විය. නමුත් ඔහුගේ අමීර්වරුන් ඔහුව සැනසූයේ ඔහුගේ සොයුරා අධිරාජයා වෙනුවෙන් සේවය ඉටුකොට දිවි පිදූ‍ බව පවසමිනි.
1556 හුමායුන්ගේ මරණින් පසුව ඇති වූ දේශපාලන අවිනිශ්චිතභාවය හේතුවෙන්, රුඛයියා සහ රාජකීය පවුලේ සෙසු සාමාජිකාවෝ කාබුල්හි නැවතී සිටියෝ ය. 1557දී, රුඛයියා ඉන්දියාව වෙත පැමිණ පන්ජාබයේ දී අක්බර් හා එක් විය. මෙය සිදුවූයේ සිකන්දර් ෂා පරාජය කොට මූඝල්වරුනට යටත් වීමෙන් මඳ කලකට පසුවයි. ඇය සමග ඇගේ නැන්දම්මා වූ හමීදා බානු බෙගම්, ඇගේ නැන්දණිය වූ ගුල්බදාන් බෙගම් සහ රාජකීය පවුලේ සාමාජිකාවෝ රැසක් පැමිණියහ. රුඛයියා සහ අක්බර්ගේ විවාහය චාරිත්‍රානුකූලව පන්ජාබයේ ජලන්ධාර් අසල දී පැවැත්විණි. මේ වනවිට ඔවුන් දෙදෙනාම 14වන වියේ පසුවූහ. එම අවස්ථාවේම ඇගේ 18 වියැති නෑනණ්ඩිය වූ සලීමා සුල්තාන් බෙගම් සහ අක්බර්ගේ වියපත් රාජ්‍යාධිකාරී බයිරම් ඛාන් අතර විවාහය ද සිදු විය. පන්ජාබයේ මාස සතරක් පමණ විවේක ගැනීමෙන් පසුව, රාජකීය යුවළ දිල්ලිය වෙත පැමිණියහ.
අධිරාජිනිය
1556දී සිය සැමියාගේ සිංහාසනාරූඪයෙන් පසුව මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ අධිරැජිනිය බවට පත්වන විට රුඛයියාගේ වයස අවුරුදු දාහතරකි. විවාහ වුව ද ඇයට දරුවන් නොවී ය. නමුත් ඇය අක්බර්ගේ ප්‍රියතම මුණුපුරා වූ ඛුරාම් කුමරු (අනාගත අධිරාජ ෂා ජහාන්) හදාවඩා ගැනීමේ ප්‍රධාන වගකීම ඇයට භාර විය. ඛුරාම් කුමරුන්ව හදාවඩා ගැනීම හේතුවෙන් අධිරාජකීය අන්තඃපුරය තුළ රුඛයියාගේ තත්ත්වය ඉහළ ගියේ ය.
රයිගම් ටෙලීස් හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක සම්මානය
රයිගම් ටෙලීස් හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක සම්මානය වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවේ රූපවාහිනී තිරයේ හොඳම ශ්‍රී ලාංකේය අධ්‍යක්ෂවරයා සඳහා බොහෝ වාණිජ සන්නාම සමඟ සම්බන්ධ කිංඩම් ඔෆ් රයිගම් විසින් පිරිනමනු ලැබේ.
රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්
අධිරාජිනිය
ඛුරාම්ගේ උපතට මඳ කලකට දෛවඥයකු විසින් රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්ට අනාවැකියක් ලෙස පවසා තිබුණේ මෙම උපදින්නට සිටින දරුවා අධිරාජ පදවිය සඳහා නියම වී සිටින බව ය. එම නිසා, 1592දී ඛුරාම් උපත ලද විට, උපත ලබා දින සයකට පසු අක්බර් අධිරාජයා විසින් එම කුමරුන්ව ඔහුගේ සැබෑ මව වූ ජගත් ගෝසයිනි වෙතින් රුඛයියා වෙත හදාවඩා ගැනීමට භාර කළ යුතු බවට නියෝග කළේ ය. මෙලෙසින් මූඝල් අධිරාජයකු හදාවඩා ගැනීමට සිය භාර්යාව තුළ වූ ආශාව ඉටු කරලීමට අක්බර්ට හැකි විය.
රයිගම් ටෙලීස් හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක සම්මානය
මෙම සම්මානය ප්‍රථම වරට ලබා දුන්නේ 2005 වසරේදීය. එතැන් සිට මෙම කීර්තිමත් ශූරතාව දිනාගත් අයගේ ලැයිස්තුවක් පහත දැක්වේ.
රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්
අධිරාජිනිය
රුඛයියා ඛුරාම්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු ද අධීක්ෂණය කළ අතර, ඇයට අනුව ඇගේ සැමියා මෙන් නොව හොඳින් අධයාපනය ලද්දේ ය. මේ දෙදෙනා අතර ඉතා සමීප සම්බන්ධතාව්ක පැවතිණි. මෙය ඛුරාම් සහ අක්බර් අතර සම්බන්ධයට සමාන විය. ජහාන්ගීර්ගේ වචනවලින් පැවසුවහොත් "හැමවිටම ඔහුව [කුරාම්] මා [ජහාන්ගීර්] හට නිර්දේශ කළ අතර, නිතරම මට පැවසූයේ ඔහු සහ ම‍ගේ අනෙක් දරුවන් සැසඳිය නොහැකි බවයි. ඔහු [අක්බර්] ඔහුව සිය සැබෑ දරුවකු ලෙසම සැලකූයේ ය." ජහාන්ගීර් සිය මතක සටහන් තුළ සඳහන් කොට ඇත්තේ රුඛයියා සිය පුත්‍රයා වන ඛුරාම්ට සෙනෙහස දැක්වූයේ, "ඔහු ඇගේම [පුතු] වූවා මෙන් දහස් ගුණයකින් වැඩි සෙනෙහසකින් බවයි]." ඛුරාම් 14වන වියට පත්වන තෙක්ම ඇය සමග රැඳීසිටියේ ය. 1605 අක්බර්ගේ මරණින් පසු කුමරුන්ට නැවත සිය පියාගේ නිවහන වෙත පැමිණීමට අවසර හිමිවූ අතර, මේ නිසා කුමරුන්ට සිය සැබෑ මෑණියන් සමීපයෙහි කාලය ගත කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය. පසුව, රුඛයියා ඛුරාම්ගේ පළමු දරුවා වූ පර්හේස් බානු බෙගම් දියණියව ද හදාවඩා ගත්තා ය. එම දියණිය ඛුරාම් කුමරුට දාව ඔහුගේ පළමු බිසව වූ කන්දහාරී බෙගම් නම් සෆාවිද් කුමරියට උපන් දියණියයි.
ඇය සිය සැමියාට දාව දරුවන් නොදැරුව ද, හැමවිටම ඇයට සිය සැමියාගේ ගෞරවාදරය හිමි විය. 1557 සිය විවාහයේ සිටම 1605 අක්බර්ගේ මරණය තෙක්ම ඇය ඔහුගේ එකම අගබිසව ලෙස කටයුතු කිරීමෙන් මේ බව පැහැදිළි වේ. මේ අනුව, රුඛයියා සිය සැමියාගේ රාජ්‍ය සමයේ මෙන්ම ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ (ජහාන්ගීර්) රාජ්‍ය සමයේ ද රාජකීය අන්තඃපුරයේ කනිෂ්ඨතම සාමාජිකාව වූවා ය. මෙය බොහෝ දුරට ඇගේ උසස් පෙළපත නිසා සිදුවන්නට ඇත. ඇය මීර්සා මින්දල්ගේ දියණිය වීම හේතුවෙන් මූඝල් කුමරියක වූවා මෙන්ම, අක්බර්ගේ ප්‍රථම සහ අගබිසව ද විය.
අධිරාජිනිය රාජමාලිග දේශපාලනයට ක්‍රියාකාරීව දායක වූ අතර, අක්බර් කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් සිදු කිරීමට ඇය සමත් වූවා ය. 1600 දශකයේ මුල් කාලයේ අක්බර් සහ සලීම් (ජහාන්ගීර්) පිය-පුතු දෙපළ අතර සම්බන්ධතා දුර්වල තත්ත්වයට පත්වූ අවස්ථාවේ ඔවුන් දෙදෙනා සමාදාන කිරීමට ඇය (සහ ඇගේ නෑනා මෙන්ම සහ-බිසවක වූ සලීමා සුල්තාන් බෙගම්) තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටුකළා ය. මෙය ක්‍රමිකව ජහාන්ගීර්ට මූඝල් සිහසුනට පත්වීමට අනුබලයක් විය. 1601දී, සලීම් අක්බර්ට එරෙහිව කැරැල්ලක් දියත් කළේ අලහබාද්හි ස්වාධීන රාජසභාවක් පිහිටුවීමෙන් සහ සිය පියා ජීවත්ව සිටියදීම "සලීම් ෂා" යන අධිරාජකීය පදවි නාමය ආරූඪ කරගැනීමෙනි. එසේම ඔහු අක්බර්ගේ විශ්වාසවන්ත උපදේශකයා මෙන්ම සමීප මිතුරකු ද වූ අබු’ල් ෆාස්ල්ව ඝාතනය කළේ ය. මෙම දරුණු සිදුවීම අක්බර්ව දැඩි ලෙස කෝපයට පත්කළ අතර, සලීම් එරෙහිව පෙත්සම් ඉදිරිපත් කිරීමට කිසිවකු පසුබට වූයේ නැත. අවසානයේ, රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම් සහ සලීමා සුල්තාන් බෙගම් එක්ව ඔහුට සමාව ලබාදෙන මෙන් ආයාචනා කළහ. ඔවුන්ගේ ඉල්ලීමට සවන්දුන් අක්බර් සලීම්ට අධිරාජයා ඉදිරියේ පෙනී සිටින මෙන් නියෝග කළේ ය. අවසානයේ 1603දී කුමරුන්ට සමාව හිමිවූයේ ඔහුගේ සුළු-මව්වරුන්ගේ සහ මිත්තණිය වූ හමීදා බානු බෙගම්ගේ ප්‍රයත්නය නිසාවෙනි.
කෙසේනමුත්, අක්බර් හැමවිටම වැරදිකරුවන්ට සමාව දුන්නේ නැත. ඔහුගේ ඇතැම් තීරණ යළි වෙනස් කළ නොහැකි විය. වරක් රුඛයියා සහ ඇගේ නැන්දණිය වන හමීදා බානු බෙගම් විසින් ප්‍රයත්න දැරූව ද, ආගමික අන්තගාමීභාවය අයුරින් ලාහෝර්හි ෂියා මුස්ලිම්වරයකු මරාදැමූ සුන්නි මුස්ලිම්වරයකුට සමාව ලබා ගත නොහැකි විය. ජහාන්ගීර්ගේ රාජ්‍ය සමයේ, රුඛයියා සහ සලීමා සුල්තාන් බෙගම් යන දෙදෙනා බලවත් ඛාන්-ඉ-අසාම්, මීර්සා අසිස් කෝකා හට සමාව ලබාගැනීමේ දී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටුකළහ. ෆාටෙහ්පූර් සික්රිහි ස්වකීය මාලිගය හැරුණු විට, රුඛයියා සතුව අග්‍රා බලකොටුවෙන් පිටත, ජමුනා ගංගාව අසල මාලිගා ද පැවතිණි. මෙය මූඝල් කුමරියන්ට පමණක් හිමිවූ වරප්‍රසාදයක් වූ අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල විශේෂ ගෞරවයට පත් අධිරාජිනියනට ද හිමි විය. රුඛයියා මෙම දෙඅංශයෙන්ම එයට සුදුසුකම් ඇත්තියක වූවා ය.
වැන්දඹු අධිරාජිනිය
1607දී, රුඛයියා ප්‍රථම වරට කාබුල්හි බාබර්ගේ උද්‍යාන වෙත වන්දනා චාරිකාවක නිරත වූවා ය. මෙහි දී ඇය සිය පියා වූ හින්දල් මීර්සා ඇතුළු මුතුන්මිත්තන් රැසකගේ සොහොන්ගැබ් දැක බලාගත්තා ය. ඇය සමග ජහාන්ගීර් සහ ඛුරාම් කුමරුන් ද පැමිණියහ. එම වර්ෂයේම, බුර්ද්වාන්හි ජගීර්දාර්වරයා වූ ෂේර් ඇෆ්ගන් ඛාන් මියගිය අතර, ජහාන්ගීර් විසින් ඔහුගේ වැන්දඹුව වූ මෙහර්-උන්-නිසා (පසුව නූර් ජහාන් අධිරාජිනිය බවට පත්) අග්‍රාව වෙත කැඳවන ලද්දේ සිය සුළු-මෑණියන් වන රුඛයියා වැන්දඹු අධිරාජිනියගේ පරිවාර ස්ත්‍රියක ලෙස කටයුතු කිරීමටයි. ෂේර් ඇෆ්ගන්ගේ දේශපාලන සබඳතා ඔහුගේ මරණයට පෙර සැක සහිත තත්ත්වයට පත්ව තිබූ බැවින්, ඔහුගේ පවුල් දැඩි අන්තරායකට මුහුණපා සිටියේ ය. මේ නිසා සිය ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් මෙහර්-උන්-නිසා අග්‍රාවේ මූඝල් මාලිගය වෙත පැමිණීමට තිරණය කළා ය. අක්බර් අධිරාජයාගේ අගබිසව මෙන්ම අන්තඃපුරයේ ජ්‍යෙෂ්ඨතම සාමාජිකාව ද වූ රුඛයියා, මෙහර්-උන්-නිසාට රැකවරණය සැපයිය හැකි මූඝල් රාජ මාලිගයේ යෝග්‍යතම පුද්ගලයා විය.
මෙහර්-උන්-නිසා චාටු බස් පවසමින් රුඛයියාගේ සේවයට සිය දියණියව ද රැගෙන ආවා ය. ඇගේ පියා වූ මීර්සා ඝියාස් බෙග් වැනි ඥාතීන් මාලිගය තුළ සිටිය ද, ඇගේ සැමියාට එල්ල වී තිබූ අපකීර්තිය හේතුවෙන් ඇයට ඉන් සහනයක් නොලැබිණි. රුඛයියාගේ රැකවරණය යටතේ මෙහර්-උන්-නිසාට සිය දෙමාපියන් සමග කාලය ගත කිරීමට මෙන්ම අධිරාජයාගේ ස්ත්‍රීන් විසූ මැඳුරු දැක බලාගැනීමට අවස්ථාව හිමි විය.
මරණය
1626 අග්‍රාවේ දී මියයන විට රුඛයියාගේ වයස අවුරුදු අසූ හතරකි. ඇය සිය සැමියාගේ මරණයෙන් පසු වසර විස්සක් දිවි ගෙවා තිබිණි. ඇගේ දේහය ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කාබුල්හි බාබර්ගේ උද්‍යානයේ (බාඝ්-ඉ-බාබර්) පහළොස්වන මට්ටමෙහි භූමදානය කරන ලදී. බාබර්ගේ උද්‍යාන යනු ඇගේ මුත්තණුවන් වූ බාබර් අධිරාජයා මෙන්ම ඇගේ පියා වූ හින්දල් මීර්සාගේ අවසන් භූමදාන ස්ථානයයි. ඇගේ හදාගත් පුත්‍රයා වූ පස්වන මූඝල් අධිරාජ ෂා ජහාන් විසින් ඇගේ සොහොන්ගැබ ඉදිකරවන ලදී.
ජහාන්ගීර් සිය මතක සටහන් තුළ නිතරම රුඛයියා පිළිබඳ සඳහන් කොට ඇති අතර, ඇගේ මරණය පිළිබඳ පවසමින් ඔහු අක්බර්ගේ අගබිසව ලෙස ඇය ඉටුකළ ප්‍රශංසනීය මෙහෙය පිළිබඳ සටහන් කොට ඇත.
ඔක්තෝබර් 27
ඔක්තෝබර් 27 යනු ග්‍රෙගරි දින දසුන අනුව මෙය මෙම වසරේ 299 වන දිනය යි. වසර අවසන්වීමට තව දින 66ක් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ඔක්තෝබර් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
පුස්සැල්ලාව
මෙම භුමි ප්‍රදේශය අඩි 2,800 පමණ උසකින් යුක්ත වන අතර මෙම භූ විෂමතාවය හේතුකොටගෙන පුස්සැල්ලාව නගරය සිසිල් දේශගුණයට උරුමකම් කියන අතරම සන්ධ්‍යා කාලයෙහිදි මීඳුමෙන් වැසී ගනි. පුස්සැල්ලාව නිවාඩු නිකේතනය ආදි කාලීනව රම්බොඩ හරහා වැටෙන දුෂ්කර කඳුකර මාර්ගය ඔස්සේ නුවර එළිය බලා ගමන් කරනා සංචාරකයන්ගෙ සුප්‍රසිද්ධ නැවතුම්පොළක්ව පැවතුනි. මෙම නගරය ආශ්‍රිතව සංචාරකයන්ගේ නෙත් ආකර්ෂණය කරගන්නා වූ දිය දහරා රාශියක් පිහිටා ඇත. පුස්සැල්ලාව නගරයෙහි සුප්‍රසිද්ධ හෝටලයක් පිහිටා ඇති අතර නගරය වටා පිහිටි අනෙකුත් නගරයන්හි ස්ථාපිත කොට ඇති හෝටල් ප්‍රමාණය 12 පමණ වේ.
ඇපල්
ඇපල් යනු ඇපල් ගසේ ආඵලීන පළතුර වන අතර, එය රෝස පවුලේ(Rosaceae) Malus domestica නම් කුළයට අයත් වේ. මෙය ඉතා බහුල වශයෙන් වගා කරනු ලබන පළතුරු ගස් වලින් එකක් වන අතර මිනිසුන් විසින් භාවිතා කරන genus Malus වර්ගයේ සාමාජිකයන්ගෙන් බහුල වශයෙන්ම පතළ පළතුරයි. ඇපල් කුඩා පතනශීල ගස් වල වැඩේ. ඇපල් ගස පැවත එනු ලැබෙන්නේ මධ්‍යම ආසියාවෙන් වන අතර අදටත් එහි වනගත මුතුන්මිත්තන් වන “Malus sieversii” දක්නට ලැබේ. ඇපල් ගස් වර්ෂ දහස් ගණනක් තිස්සේ ආසියාවේ සහ යුරෝපයේ වර්ධනය වූ අතර යුරෝපියානු ජනපදිකයන් විසින් එය උතුරු ඇමරිකාවට ගෙන එන ලදි. ඇපල් ක්‍රිස්තියානු සම්ප්‍රදායේ, ග්‍රීක සහ නෝවේනියානු භාෂාව ඇතුළත්ව බොහෝ සම්ප්‍රදායන්හි ආගම් වල සහ මිත්‍යා වල දක්නට ලැබේ. වර්ෂ 2010 දී ඇපල් පළතුරෙහි ප්‍රවේණික තොරතුරු, රෝග පාලනය සහ ඇපල් නිෂ්පාදනයේ වරණ අභිජනනය සම්බන්ධ වූ නව සම්මතයකට ගෙන එමින් විකේත කරන ලදි.
පුස්සැල්ලාව
පුස්සැල්ලාව ආශ්‍රිත තේ වගාවන්
මෙල්ෆෝර්ට් වතුයාය මෙම භූමි ප්‍රදේශය 1986 හිදී ප්‍රථම වරට ශ්‍රි ලංකාවේ කෝපි වගාව ආරම්භ කිරීම සඳහා එලිපෙහෙලි කරන ලදී. මෙල්ෆෝර්ට් වතුයාය පුස්සැල්ලාව මිටියාවතෙහි පහළ කෙලවරේ නුවර එළිය මාර්ගයට යාබදව පිහිටා ඇත. හෙල්බොඩ වතුයාය මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයෙහි පුස්සැල්ලාව නගරයේ,මහනුවර සිට මෑත කාලීනව තේ වගාවන් බවට පරිවර්තනය වූ ඉපැරණි කෝපි වතු හරහා දිවෙන මාර්ගයෙහි පිහිටා ඇත.මෙම වතුයායෙහි සිට නැරඹූ විට කොත්මලේ අමුණ සහ ඵෛතිහාසික මොණර කඳු වැටිය දර්ශනීය ලෙස දිස්වේ. ප්‍රථම වතු යාය(කෝපී කර්නල් බර්ඩ් විසින් ගම්පොල නගරයට යාබදව පිහිටුවා ඇති අතර පසුව පුස්සැල්ලාව දක්වා විහිදුනි.මෙම වතුයාය 1976 හිදී JEDB විසින් පවරා ගන්නා තෙක්ම එංගලන්තයේ Duff Estate Co. Ltd. Of England සතුව පැවති අතර පාලන කටයුතු මෙහෙයවනු ලැබුවේ George Steuart & Co. Ltd විසිනි.හෙල්බොඩ වතුයාය 1992 මැද භාගයේදි නිදහස් ලංකා සමාගම විසින් පවරා ගනු ලැබූහ.
ඇපල්
අභිමත ආවේණික ලක්ෂණ වල පරාසයක් ඇති කරමින් දැනට 7500 ට වඩා හඳුනා ගත් ඇපල් වගාවන් දක්නට ලැබේ. වෙනස් වගාවන් විවිධ රස වලින් යුත් ඇපල් වගා කරන අතර ඒවා අමුවෙන් ආහාරයට ගැනීමට, ආහාර පිසිමට සහ සයිඩර් නිෂ්පාදනයට භාවිතා කරයි. සාමාන්‍යයෙන් ගෘහස්ථ ඇපල් ව්‍යාප්තිය ශාඛා බද්ධයන් මඟින් සිදු කරන නමුත් කැලෑ ඇපල් ඉතා පහසුවෙන් බීජ මඟින් ව්‍යාප්ත වේ. ඇපල් ගස් සාමාන්‍යයෙන් කාබනික සහ අකාබනික උපක්‍රම වලින් පාලනය කළ හැකි දිලීර, බැක්ටීරියා සහ වසංගත ප්‍ර‍ශ්න වලට නැඹුරුවක් දක්වයි.
වර්ෂ 2010 දී ඇපල් ටොන් මිලියන 69 ක් පමණ ලෝකය පුරා ඵල දැරූ අතර එයින් භාගයක් පමණම චීනයේ නිෂ්පාදනය කරන ලදි. දෙවනියට වැඩිම නිෂ්පාදනයක් දක්නට ලැබෙන්නේ ඇමරිකාවේ වන අතර එය ලෝක නිෂ්පාදනයෙන් 6% කට වඩා වැඩි වේ. තූර්කිය තෙවන ස්ථානයද ඉන් පසුව පිළිවලින් ඉතාලිය, ඉන්දියාව සහ පෝලන්තය නිෂ්පාදනයේ ඉදිරියෙන් සිටියි. ඇපල් සාමාන්‍යයෙන් අමුවෙන් ආහාරයට ගන්නා නමුත් බීම සහ විශේෂයෙන් අතුරුපස වැනි සකස් කරන ලද ආහාර වලද දක්නට ලැබේ. ඇපල් ආහාරයට ගැනීමෙන් බොහෝ සෞඛ්‍යයට හිතකර ප්‍රතිඵල ඇති කරන අතර කෙසේ නමුත් පළතුරේ ඇති විවිධ ප්‍රෝටීන හේතු කරගෙන ඇති වන ආකාර දෙකක අසාත්මිකතා සොයාගෙන ඇත.
පුස්සැල්ලාව
පුස්සැල්ලාව ආශ්‍රිත තේ වගාවන්
රොත්ස්චයිල්ඩ් වතුයාය අක්කර 2000 කින් සමන්විත මෙම වතුයාය සම්පූර්ණත්වය සහ කාර්යක්ෂමතාවය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ අතරම අනෙකුත් වතුයායන් සඳහා පූර්වාදර්ශයක් විය. රොත්ස්චයිල්ඩ් තේ වසර විසිපහක් මුලුල්ලේම ගුණාත්මක බව අතින් ඉතා ඉහල ස්ථානයක රැඳී පවතී. (සිලෝන් තේ ඉතිහාසය)
ඇපල්
උද්භිද විද්‍යා තොරතුරු
ඇපල් වැවෙනු ලබන්නේ කුඩා පතනශීලී ගස් වල වන අතර සාමාන්‍යයෙන් ඒවා මිටර 3 ත් 12 අතර උසක්ද, පළල් වූද ඝන රිකිලි සහිත වූද ස්වාභාවයක් ගනියි. පත්‍ර සරළ ඕවලාකාර හැඩතිව දිගින් සෙන්ටිමීටර 5 ත් 12 ත් අතරද පළලින් සෙන්ටිමීටර 3ත් 6 ත් පමණද නටුව සෙන්ටිමීටර 2 ත් 5 ත් අතර ප්‍රමාණයෙන් තියුණු අගක් සහිතව ඒකාන්තරව සකස් වී තිබෙන අතර දැති සහිත දාරයකින් සහ ඇතුල් පැත්ත යන්තමින් බූව සහිතව නිර්මාණය වී තිබේ. වසන්ත ඍතුවේදී පත්‍ර‍ වල දළුලන විටම මල් හට ගැනීමද සිදුවේ. මල් අනුක්‍ර‍මයෙන් පැහැය අඩු වන ලෙස රෝස පැහැය යන්තමින් මිශ්‍ර වුනු සුදු පැහැ ගන්නා අතර විශ්කම්භය සෙන්ටිමිටර 2.5 ත් 3.5 ත් අතර ප්‍රමාණයේ පෙති පහකින් සමන්විත වේ. සරත් ඍතුව වන විට ඵල සම්පුර්ණයෙන් පැසෙන අතර සාමාන්‍යයෙන් එක් ඇපල් ගෙඩියක විශ්කම්භය සෙන්ටිමීටර 5 ත් 9 ත් අතර ප්‍ර‍මාණයක් ගනියි. පළතුරේ මැද තුඩු පහක් සහිත තරුවක ස්වාභාවය ගන්නා පියළි පහකින් සමන්විත වේ. ඒ සෑම පියළියකම බීජ 1 ත් 3 අතර ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ.
පුස්සැල්ලාව
පුස්සැල්ලාව ආශ්‍රිත තේ වගාවන්
සෝගම වතුයාය
ඇපල්
වනගත මුතුන් මිත්තන්
පුරාණ කැලෑ ආශ්‍රිතව වැවුනු ඇපල් මධ්‍යම ආසියාවට අයත් දකුණු කසක්ස්තානය, චීනය සහ තවත් රටවල් කීපයක් ආශ්‍රිතව වනගත කඳුකර ප්‍රදේශ වලින් සොයා ගෙන තිබේ. ඇපල් විශේෂ වගා කිරිම බොහෝ දුරට Tian Shan කඳුවැටියේ පැත්තකින් පිහිටා ඇති කැලෑ ප්‍රදේශයේ ආරම්භ වී තිබෙ න අතර එය දිගු කාලයක් තිස්සේ වර්ධනය වී ක්‍ර‍මයෙන් ජාන දෙමුහුම්කරණය මඟින් විවෘත පරාගිත බීජ බවට පත් විය. Malus sylvestris සමඟ සිදුවුන සාර්ථක ජාන හුවමාරුවෙහි ප්‍ර‍තිඵලයක් වශයෙන්, වර්තමානයේ පවතින ඇපල් Malus sieversii ට වඩා Malus sylvestris ට සමාන කමක් දක්වයි.
පුස්සැල්ලාව
පුස්සැල්ලාව ආශ්‍රිත තේ වගාවන්
සැන්ක්වාර් වතුයාය
ඇපල්
ප්‍රවේණික තොරතුරු
වර්ෂ 2010 දී එක් Italian-led consortium විසින් ඔවුන්, Washington State විශ්ව විද්‍යාලයේ උයන්වතු සම්බන්ධ ජාන විද්‍යාඥයින් සමඟ එකතු වී Golden delicious ප්‍රබේද උපකාරී කොට ගෙන ඇපල් වල සම්පූර්ණ ප්‍රවේණික තොරතුරු විකේත තළ බවට නිවේදනය කරන ලදි. එහි 57000 පමණ ජාන අඩංගු වන අතර එය දැනට අධ්‍යනයනය කොට ඇති ශාක ප්‍රවේණික තොරතුරු වලින් වැඩිම අගය වන අතර මිනිස් ජාන (30000 පමණ) වලටද වඩා ඉහළ අගයක් ගනියි. ඇපල් වල ප්‍රවේණික තොරතුරු වල මෙම නව හඳුනා ගැනීම විද්‍යාඥයින්ට රෝග සහ නියඟ වලට ප්‍රතිරෝදී තාවයක් දැක්වීමට දායක වන ජාන සහ ජාන විචල්‍යතා සහ අනෙකුත් අභිමත ආවේණික ලක්ෂණ හඳුනා ගැනීමේදී උපකාරී වනු ඇත. එසේම මෙම අභිමත ආවේණික ලක්ෂණ වලට පාදක වන ජාන හඳුනා ගැනිම මඟින් වඩා හොඳ වරණ අභිජනනය සඳහා විද්‍යාඥයින්ට අත්වැලක් ලබා දෙනු ඇත. එසේම මෙම නව හඳුනා ගැනීම විද්‍යාත්මක ලෝකයේ දිගු කාලීන සැක සහිත කරුණක් බවට පත් වී තිබූ ගෘහස්ත ඇපල් වල මූලාරම්භක මුතුන් මිත්තන් Malus sieversii බවට සානාථ කිරීමට උපකාරී විය.
පුස්සැල්ලාව
පුස්සැල්ලාව ආශ්‍රිත තේ වගාවන්
නිව් පීකොක් වතුයාය
ඩෙල්ටා වතුයාය පුස්සැල්ලාව වතුයාය සතු සමාගමකි.
ඇපල්
ඉතිහාසය
20 වන ශත වර්ෂය වන තුරුම ගොවීන් විසින් ශීත කාලයේදී විකිණීම සඳහා හෝ තම ප්‍රයෝජනය සඳහා ඇපල් ගබඩා කරන ලද්දේ හිමට ඔරොත්තු දෙන බිම් ගෙවල්(frostproof cellars) තුළය. ගබඩා කිරීමේ අවශ්‍යතාවය අඩු කිරීමට මාර්ග සහ දුම්රිය හරහා නැවුම් ඇපල් ප්‍රවාහනය කිරීමේ පහසුකම් දියුණු කරන ලදි. 21 වන ශත වර්ෂයේදී අවුරුද්ද පුරා ඇපල් නැවුම්ව තබා ගැනීමට දේශගුණය පාලනය කිරීමේ පහසුකම් ඇති කල නිසා නැවතත් දිගු කාලින ගබඩා කිරීම් බහුලව භාවිතා කිරීමට ආරම්භ කරන ලදි. මෙම දේශගුණය පාලනය ක්‍රියාවලියේදී පළතුරු නැවුම්ව තබා ගැනීමට ඉහළ ආර්ද්‍රතාවයක්, අඩු ඔක්සිජන් සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මට්ටම් භාවිතා කරයි.
ජර්මන් මිත්‍යා (Germanic paganism)
නොර්වේනියානු මිත්‍යා කථා වලට අනුව,  Iduna දෙවඟන දෙවිවරුන්ට සදාකාලික තරුණ බව ලබා දීම සඳහා ඇපල් සැපයූ තැනැත්තිය බව Prose Edda(13 වන ශත වර්ෂයේ Snorri Sturluson විසින් රචිත)හි නිරූපණය කරනු ලබයි. ඉංග්‍රීසි ජාතික පඩිවරයෙක් වූ H. R. Ellis Davidson විසින් නොර්වේනියානු මිත්‍යා දෘෂ්ටීන් වර්ධනය වීමට බලපෑ ජර්මන් මිත්‍යා දෘෂ්ටින් වල ආගමික ක්‍රියා මාර්ග වලට ඇපල් සම්බන්ධ කොට දක්වන ලදි. ඇය ඔස්බර්ග් නැව (Oseberg ship) වැළලුන ප්‍රදේශයේ ඇපල් භාජන හමුවූ බවත්, එංගලන්තයේ සහ යුරෝපා මහද්විපයේ ඇතැම් ස්ථාන වල විසූ ජර්මන් ජාතිකයින්ගේ සොහොන් වල ඇපල් ගෙඩි සහ ඇට දක්නට ලැබුනු බවත් එම නිසා එයට කිසියම් සංකේතාත්මක තේරුමක් තිබෙන්නට ඇති බවත් නිරිතදිග එංගලන්තයේ අදටත් එම ඇට සශ්‍රීකත්වය පිළිබිබු කරන සංකේතයක් ලෙස භාවිතා කරන බවත් පෙන්වා දුන්නාය.
ඇය විසින් Vanir නම් වන නොර්වේනියානු මිත්‍යා කථා වල සශ්‍රීකත්වය හා සම්බන්ධ වන දෙවිවරු කණ්ඩායමක් සහ ඇපල් අතර සම්බන්ධතාවයක් පෙන්වා දෙන අතර එයට උදාහරණයක් වශයෙන් ප්‍රධාන Vanir දෙවියන් වූ Freyr ගේ පණිවිඩකරු ලෙස ක්‍රියා කළ Skírnir, ලස්සන Gerðr සතුටු කිරිමට රත්රන් ඇපල් 11 දුන් බව Skírnismál හි 19 වන සහ 20 ශ්ලෝක වල සඳහන් වන බව උපුටා දක්වන ලදි. ඇය තව දුරටත් නොර්වේනියානු මිත්‍යා කථා වල ඇති සශ්‍රීකත්වය සහ ඇපල් වල සම්බන්ධය පැහැදිලි කිරීමට Völsunga saga හි දෙවන පරිච්ඡේදය භාවිතා කරයි. එයට අනුව Rerir රජු දරුවෙකු ඉල්ලා කළ ප්‍රාර්ථනාවට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස Frigg නම් වු ප්‍ර‍ධාන දෙවඟන විසින් රජුට ඇපල් ගෙඩියක් යැවූ අතර ඇගේ පණිවිඩ කරු(කපුටකුගේ වේශයෙන්) පස් ගොඩැල්ලක වාඩි වන විට ඔහුගේ උකුළෙන් එම ඇපල් ගෙඩිය වැටුනු බවද රජුගේ බිරිඳ ඇපල් ගෙඩිය පරිබෝජනය කිරීමේ ප්‍ර‍තිඵලයක් ලෙස අවුරුදු 6 ක ගර්භණී කාලයකින් පසුව සිසේරියන් සැත්කමකින් Völsung නම් වන මහා වීරයාට උපත ලබා දුන් බවත් සඳහන් වේ.
තව දුරටත් Davidson විසින් 11 වන ශත වර්ෂයේදී skald ගේ කාව්‍යක සඳහන් Apples of Hel නම් අපූර්ව වාක්‍යය කණ්ඩයකට අවධානය යොමු කරයි. මෙම කවියා විසින් ඇපල් යනු මරණයේ ආහාරය ලෙස සිතන්නට ඇතැයි අදහස් කිරීමට ඉඩ ඇති බව ඇය ප්‍රකාශ කරයි. ඇය තව දුරටත් Nehalennia නම් වන දෙව්දුව ඇතැම් අවස්ථා වල ඇපල් පිළිබඳව වචනයෙන් විස්තර කළ බවත් එය මුල් කාලීන අයර්ලන්ත කථා වලද මෙයට සමාන්තරව සඳහන් වන බවත් පෙන්වා දෙයි. උතුරුදිග යුරෝපයේ ඇපල් වගා කිරීම අවම වශයෙන් රෝම අධිරාජ්‍ය කාලය දක්වාවත් පැතිරෙන බවත් එය යුරෝපයට පැමිණයේ ආසන්න නැගෙනහිරින් බවත් උතුරුදිග යුරෝපයේ ස්වදේශී ඇපල් ප්‍රබේද කුඩා සහ තිත්ත රසැති බවත් ඇය තරයේ ප්‍රකාශ කරයි.
ග්‍රීක මිත්‍යා කථා
ආගමික සම්ප්‍රධායන් බොහෝමයක ඇපල් අඩංගු වන අතර එය බොහෝ විට ගුප්ත හෝ තහනම් පළතුරක් වශයෙන් දක්වයි. ඇපල් සම්බන්ධව ආගමික කථා, ජනකථා සහ මිත්‍යා කථා වල ඇති ප්‍රධාන ගැටලුවක් ලෙස 17 වන ශත වර්ෂය පමණ වන තුරුම බෙරි හැර සියළුම පළතුරු සහ ඇට වර්ග හඳුන්වන පොදු නාමයක් වශයෙන් ඇපල් යන වචනය භාවිතා කිරිම දැක්විය හැක. උදාහරණයක් වශයෙන්, Heracles නම් ග්‍රීක වීරයා ඔහුගේ වැඩ 12 න් එකක් ලෙස Hesperides උද්‍යානයට ගමන් කර එහි මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති ජීවයේ ගසින් රත්රන් ඇපල් කඩා ගත යුතුව තිබු බව ග්‍රීක මිත්‍යා කථාවල සඳහන් වේ.
අසමගිය පිලිබිබු කරන Eris නම් ග්‍රීක දෙවඟන, Peleus සහ Thetis ගේ විවාහයේදී තමාව බැහැර කිරීම නිසා බලවත් අසන්තෝෂයට පත් විය. එයට පලිගැනීමක් ලෙස ඇය රත්රන් ඇපල් ගෙඩියක් විවාහ උත්සවයට වැටීමට සැලැස්වූවාය. එම ඇපල් ගෙඩියට දෙවඟනන් තිදෙනෙක් එනම් Hera, Athena සහ Aphrodite හිමිකම ප්‍රකාශ කලහ. එහි අයිතිකරු තීරණය කිරීමට ට්‍රෝයිහි (Troy) පැරිස් (Paris) කුමරු පත් කරන ලදි. Hera සහ Athena යන දෙවඟනන් දෙදෙනාගෙන්ම අත්ලස් ලබා ගත් Aphrodite දෙවඟන කුමරුන්ට ලෝකයේ ඉතාම ශෝබන කාන්තාව වූ Sparta හි Helen පිළිබඳව පෙළබවීමක් ඇති කළාය. ඔහු ඇපල් ගෙඩිය Aphrodite දෙවඟනට ප්‍රධානය කළ අතර එය වක්‍රාකාරව ට්‍රෝජන් යුද්ධයට හේතු කාරක විය.
පුරාණ ග්‍රීසියේ, ඇපල් Aphrodite දෙවඟනට පූජනීය බවත් යමෙකුට ඇපල් ගෙඩියක් විසිකිරීම ආදරය ප්‍ර‍කාශ කිරීමේ සළකුණක් ලෙසත් එවැනි ඇපල් ගෙඩියක් අල්ලා ගැනීම එම ආදරය පිළිගන්නා බව දැක්වීමේ සංකේතය බවත් සළකන ලදි. Plato විසින් සඳහන් කරන ලද ආප්තෝපදේශයක මෙසේ සඳහන් වේ.
"මම ඔබට ඇපල් ගෙඩියක් වීසි කරමි. ඔබ මට ආදරය කිරීමට කැමති නම්, එය රැගෙන ඔබේ කන්‍යා සමය මාත් සමඟ බෙදා ගන්න. නමුත් ඔබේ සිතුවිලි මා එසේ නොවීමට ප්‍රාර්ථනය කරන ඒවා වුවද එය අල්ලා ගෙන කෙටි කාලීන ජීවිතය කෙතරම් සුන්දරදැයි සළකා බලන්න."
Plato
ග්‍රීක මිත්‍යා වල එන Atalanta ද තම විවාහය වළක්වා ගැනිමේ උත්සහයක යෙදෙමින් ඇගෙන් විවාහ බස් ඉල්ලා පැමිණෙන සියළු දෙනා සමඟ තරඟයට දුවන ලද අතර Hippomenes(Melanion නමින්ද හඳුන්වන අතර බොහෝ විට එම නම melon නම් ඇපල් වල ග්‍රීක නමින් බිඳී එන්නට ඇත) හැර අන් සියළු දෙනාම පරාජය කිරීමට සමත් වූවාය. ඔහු ඇයව පරාජය කළේ වේගයෙන් නොව දක්ෂ ප්‍රයෝගයකිනි. ඔහු තමාට සාධාරණ තරඟයකින් ජය ගත නොහැකි බව දැන සිටි නිසා Atalanta ගේ ඒකාග්‍රක‍තාවය බිඳිමට රත්රන් ඇපල් ගෙඩි තුනක් (ආදරයේ දෙවඟන වූ Aphrodite ගේ ත්‍යාගයක්) භාවිතා කළේය. ඔහුගේ සම්පූර්ණ වේගයත් එම ඇපල් ගෙඩි තුනමත් වැය වුවද අවසානයේ ඔහු තරඟය දිනීමට මෙන්ම Atalanta ගේ අත දිනා ගැනීමටද සමත් විය.
ඒඩ්න්ගේ උද්‍යානයේ තහනම් පළතුර
Book of Genesis හි එන තහනම් පළතුර නිවරදි ලෙසම අනාවරණය කර නොගත්තද, ඊවා විසින් ආදම්ව පොළබවා ගන්නා ලද්දේ ඇපල් ගෙඩියක් බෙදා ගැනීමට බව ක්‍රිස්තියානු සම්ප්‍රදායේ ඉතා බහුලව සඳහන් වේ. Renaissance චිත්‍ර‍ ශිල්පීන් විසින් බයිබලය හා සම්බන්ධ සිද්ධි වලදි ග්‍රීක මිත්‍යා මත වල අංග ඇතුළත් කිරීම මෙම හේතුව නිසා සිදු වන්නට ඇත.(ග්‍රීක මිත්‍යා මත වල ඇති ඇතැම් විකල්ප අර්ථකථන වල දෙළුම් වෙනුවට ඇපල් ඇතුළත් වේ) Garden of Hesperides හි එන රත්රන් ඇපල් පිළිබඳ කතාවේ බලපෑම නිසා ඒඩ්න්ගේ උදයානයේ නිර්නාමික පළතුර ඇපල් බවට පත්විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ආදම් සහ ඒවා කථාවේ ඇපල් යනු ඥාණය, සදාකාලික බව, පෙළබවීම සහ මිනිසා වරදෙහි බැඳීමෙහි සංකේතයක් බවට පත් විය. ලතින් භාෂවේ ඇපල් සහ අයහපතට ඇති වචන සමාන වේ. බයිබලයේ එන තහනම් පළතුර ඇපල් වීමට මෙයද හේතු පාදක වන්නට ඇත. මිනිසාගේ උගුරේ ඇති ස්වරාලය ආදම්ගේ ඇපල් නමින් හඳුන්වනු ලබන්නේ එය ආදම්ගේ උගුරේ ඉතිරි වූ තහනම් පළතුර නිසා ඇති වූ සංකේතයක් ලෙස සළකන බැවිනි. ඇපල් ලිංගික පෙළබවීම පිළිබඳ සංකේතයක් ලෙස මිනිසුන් අතර ලිංගිකත්වය අදහස් කිරිමේ ව්‍යංගාර්ථයක් ලෙස භාවිතා කරයි.
වගාවන්
දැනට ඇපල් වගාවන් වර්ග 7500 කට වඩා හඳුනාගෙන තිබේ. මෙම වගා වර්ග වල එකම ඇපල් මූලයෙන් ලබා ගත් ඇපල් භාවිතා කළද එහි අස්වැන්න, ගසේ ප්‍රමාණය මත මෙම වර්ග වෙනස් වෙයි. උෂ්ණත්වය සහ අර්ධශුෂ්ක දේශගුණය අනුව වෙනස් වගා වර්ග දක්නට ලැබේ. එංගලන්තයේ පරිසරය, ආහාර සහ ග්‍රාමීය කටයුතු පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුවේ වගකීමක් වන ජාතික පළතුරු එකතුව, කෙන්ට් ප්‍රාන්තයේ 2000 කට වැඩි වුණු ප්‍රවේශයකට ලගා වී තිබේ. ජාතික පළතුරු එකතුවේ දත්ත ගබඩාව වර්ධනය කිරීමේ වගකීම පවතින The University of Reading ජාතික එකතුව සෙවීමේ ප්‍රවේශය ලබා දේ. මෙම විශ්ව විද්‍යාලයේ වැඩ කටයුතු, රටවල් 38 ක් සහභාගී වන Malus පිළිබඳ කණ්ඩායමේ ශාක ජාන සම්පත් පිළිබඳ යුරෝපීය සහයෝගීතා වැඩසටහනෙහි කොටසක් වෙයි. ඇමරිකාවේ ජාතික පළතුරු එකතුව පිළිබඳ දත්ත ගබඩාවේ ඇපල් වල, විශේෂයෙන්ම එක සමාන ජාන සහිත ඇපල් ප්‍රබේද වල විකල්ප නම් ඇතුළත්ව එහි ලක්ෂණ සහ මූලාරම්භය පිළිබඳ ඉතා වටිනා තොරතුරු අඩංගු වේ. මෙයින් බොහෝ වගා වර්ග නැවුම් වශයෙන් ආහාරයට ගැනීමට( අතුරුපසක් වශයෙන්) වගා කරන අතර, ඇතම් ඒවා ආහාර පිසීමේ හෝ සයිඩර් නිෂ්පාදනය කිරීමේ අදහසින් වගා කරයි. සයිඩර් නිෂ්පාදනය කිරීමට ගන්නා ඇපල් වල ඇඹුල් ගතිය ඉහළ අතර නැවුම්ව ආහාරයට ගතහොත් කහට රසැති වේ. නමුත් පානයක් වශයෙන්, අතුරුපසට ගන්නා ඇපල් වල නොමැති ඉහළ රසයක් අඩංගු වේ.
වාණිජව ප්‍රසිද්ධ ඇපල් වගාවන් මෘදු නමුත් කැඩෙන සුළු වේ. වාණිජමය ඇපල් වගාවන් වල වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන අනෙකුත් ගුණාංග ලෙස වර්ණවත් මතුපිට, රතු පැල්ලම් රහිත වීම, පහසුව නැව් ගත කිරීමේ හැකියාව, දිගු කාලීන ගබඩා කිරීමේ පහසුව, වැඩි ඵලදාව, රෝග වලට ඔරොත්තු දීම, පොදු ඇපල් වල හැඩය සහ වර්ධනය කළ රසය දැක්විය හැක. වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන ඇපල් පැරණි ඇපල් වලට වඩා පැණිරස අතර කාලයත් සමඟ ඇපල් වල රසයේ ජනප්‍රියතාවය වෙනස් වී ඇත. බොහෝ උතුරු ඇමරිකානු සහ යුරෝපීය ජනයා පැණි රස අර්ධ අම්ල සහිත ඇපල් වලට කැමැත්ත දක්වන අතර තිත්ත රසැති ඇපල් වලට කැමැත්ත දක්වන ප්‍ර‍මාණය ඉතා සුළු වේ. ආසියානු ජනයා විශේෂයෙන් ඉන්දීය ජනයා බොහෝ විට ඉතා පැණිරස අම්ල රසය ඉතා අඩු ඇපල් වලට ප්‍රියතාවය දක්වයි.
පැරණි වගා වර්ග නියමාකාර හැඩය රහිත රතු වූ විවිධාකාර පැහැයන් ගෙන් සහ ස්වාභාවයන්ගෙන් සමන්විත විය. ඇතමෙක් ඒවා වර්තමාන වගා වර්ග වලට වඩා රසවත් යැයි සැළකුවද එම ඇපල් වගාවන් අඩු ඵලදාව, ප්‍රවාහන සහ ගබඩා කිරීම් වලට දක්වන අඩු හැකියාව සහ රෝග වලට නැඹුරුතාවය නිසා වාණිජව ගැටළු ඇති කරයි. විශාල වශයෙන් පවත්වා ගෙන යන ඉතාම කුඩා ප්‍රමාණයක පැරණි ඇපල් වගාවන් අදටත් දක්නට ලැබෙන නමුත් බොහෝ විට ගොවීන් හෝ ගෙවතු වගා කරන්නන් විසින් ඒවා කෙලින්ම දේශිය වෙළඳපලට නිකුත් කරයි. බොහෝ අසාමාන්‍ය සහ දේශීය වශයෙන් වැදගත් වගාවන් ඔවුන්ටම සුවිශේෂ වූ රසයෙන් සහ පෙනුමෙන් සමන්විත වෙයි. ඇපල් සංරක්ෂණ සමාගම් එවැනි දේශීය වගාවන් අභාවයට යාමෙන් වැලක්වීමට ලෝකය පුරාම ආරම්භ කර ඇත. එංගලන්තයේ 'Cox's Orange Pippin' සහ 'Egremont Russet' වැනි පරණි වගාවන් අද වර්තමාන ප්‍රමිතීන් අනුව අඩු පලදාවක් සහ රෝග වලට නැඹුරුතාවයක් දැක්වුවද තවමත් වාණිජමය වශයෙන් වැදගත් වේ.
බෝ කිරීම
1930 පමණ සිට Minnesota විශ්ව විද්‍යාලයේ අත්හදාබැලීම් ස්ථානය වැදගත් වෙනස් නොවන ඇපල් ප්‍ර‍ගමනයක් හඳුන්වා දුන් අතර ඒවා Wisconsin හා Minnesota හි වාණිජමය සහ දේශිය පළතුරු වගා යන දෙවර්ගයේම විශාල වශයෙන් වගා කරන ලදි. එහි විශාලතම දායකත්වය 'Haralson' (Minnesota හි වැඩි වශයෙන්ම වගා කරන ඇපල් වර්ගය), 'Wealthy', 'Honeygold', සහ 'Honeycrisp' හි අඩංගු විය.
ඉක්වදෝරයේදී ඇපල් අවුරුද්ද පුරා පවතින ස්ථිර උෂ්ණත්වය නිසා අවුරුද්දකට දෙවතාවක් ඵලදාව ලබා ගත හැකි ඉතා උස් ප්‍රදේශ වලට හුරු කරනු ලබයි.
මුල් දඬු (Rootstocks)
වර්ෂ 2000 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ ඇපල් වගාවේදී ගසේ ප්‍ර‍මාණය පාලනය කිරීමට මෙම මුල් දඬු යොදා ගෙන තිබේ. ආසියාවෙන් අහම්බයක් ලෙස කුරු මුල් දඬු හමුවන්නට ඇත. මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු විසින් මෙම කුරු ඇපල් ගස් ග්‍රීසියේ Aristotle නගරයට යවා Lyceum වල පවත්වාගෙන ගොස් තිබේ.
බොහෝ නව ඇපල් වල මුල් දඬු ඇති කරන ලද්දේ 20 වන ශත වර්ෂයේය. එංගලන්තයේ කෙන්ට්හි East Malling Research Station හිදී දැනට පවතින ඇපල් වල මුල් දඬු විශ්ලේෂණය ආරම්භ කළේය. එය පසුව John Innes ආයතනය සහ Long Ashton Research මධ්‍යස්ථානය සමඟ එකතු වී විවිධ ප්‍රමාණ මට්ටම් වල, රෝග වලට ඔරොත්තු දෙන මුල් දඬු නිපදවූ අතර ඒවා ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත විය.
පරාගනය
ඇපල් ස්වයං පරස්පර විරෝදීතාවයක් දක්වයි. ඵලයක් වර්ධනය වීමට ඒවා අනිවාර්යයෙන්ම දෙමුහුන් පරාගනයට ලක්විය යුතුය. සෑම ඍතුවේම මල් පිබිදෙන සමයේදී ඇපල් වල පරාග සංක්‍ර‍මණය කරන්නන් උපරිම කිරීමට ගස් හොඳින් වැඩේ. බොහෝ විට මෙම කාර්යයට මී මැස්සන් භාවිතා වේ. වාණිජමය තවාන් වල Orchard mason bees මේ සඳහා යොදා ගනියි. ඇතැම් විට Bumblebee queens ද මෙම තවාන් වල සිටින නමුත් පරාග ගෙන යාමට ප්‍රමාණවත් සංඛ්‍යාවක් දක්නට නොලැබෙයි.
දේශගුණය පදනම් කර ගෙන 4 ත් 7 ත් අතර පරාගන කණ්ඩායම් ඇපල් වල දක්නට ලැබේ.
එක් ඇපල් වගා වර්ගයක් තවත් ගැළපෙන එකම කණ්ඩායමට අයත් හෝ ආසන්නව සමාන වගාවක් සමඟ (A සමඟ A, හෝ A සමඟ B, නමුත් A සමඟ C or D හැකියාවක් නැත) පරාගනය සිදු කල හැක.
ඇතැම් විට මෙම ප්‍රබේද මල් හට ගැනීමේ දින 30 ක කාලයකින් සාමාන්‍යයෙන් වැඩිපුරම මල් හට ගත් දිනය අනුවද වර්ග කරයි.
පරිණත වීම සහ ඵලදාව​
ඵලදාව​ ඇපල් ගසේ ප්‍රබේදය අනුව අවුරුද්දදේ විවිධ කාල වලදී සම්පූර්ණතාවයට පත් වෙයි. ග්‍රීස්ම ඍතුවේ ඵල දරන ඇපල් වර්ග Gala, Golden Supreme, McIntosh, Transparent, Primate, Sweet Bough සහ Duches වන අතර සරත් ඍතුවේ Fuji, Jonagold, Golden Delicious, Red Delicious, Chenango, Gravenstein, Wealthy, McIntosh, Snow සහ Blenheim ද ශීත ඍතුවේදී Winesap, Granny Smith, King, Wagener, Swayzie, Greening, සහ Tolman Swee ද ඵල දරයි.
ගබඩා කිරීම
වාණිජව ඇපල් මාස කීපයක් පුරා එතිලීන් ප්‍රේරිත ඉදිම වළක්වන තත්ව පාලනය කල කුටි තුළ ගබඩා කර තැබිය හැක. සාමාන්‍යයෙන් ඇපල් ගබඩා කරන කුටි තුළ ඉහළ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් සාන්ද්‍රණයක් සහ ඉහළ වායු පරිශ්‍රවණයක් පවතී. එය එතලින් ඝනත්වය ඉහළ අගයන්ට පැමිණීම වළක්වන අතර ඉක්මනින් ඉදීම වළකයි. ගබඩා වලින් ඉවත් කළ මොහොතේ පටන් ඇපල් ඉදීමට ලක් වේ. ගෙවතු ගබඩා කිරීම් වලදී විවිධ වර්ග වල ඇපල් උපරිම වශයෙන් සිසිල් ශීතකරණයක් තුළ සති දෙකක් තබා ගත හැක (5 °C ට අඩුවෙන්). Granny Smith සහ Fuji ඇතුළත්ව ඇතැම් ඇපල් වර්ග විශේෂ හායනයක් නොමැතිව අවුරුද්දක් පමණ ගබඩා කර තැබිය හැක.
පලිබෝධ සහ රෝග
ඇපල් ගස් බොහෝ දිලිර සහ බැක්ටීරියා රෝග වලටත් කෘමි පලිබෝධ වලටත් ඉතා ඉක්මනින් නැඹුරු වේ. බොහෝ වාණිජ පළතුරු වතු වල ශාක වල සෞඛ්‍යය තත්වය ආරක්ෂා කිරීමටත්, පළතුරු වල ගුණාත්මක භාවය පවත්වා ගැනීමටත්, වැඩි පලදාවක් ලබා ගැනීමටත් නොනවැතී ඉදිරියට ගලා යන ආක්‍රමණශීලී ලෙස රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉසීමේ වැඩසටහනක් පවත්වාගෙන යයි. වර්තමානයේ මෙම පළතුරු වතු කාබනික ක්‍රම භාවිතා කිරීමට නැඹුරුතාවයක් පෙන්නුම් කරයි. සාම්ප්‍ර‍දායික වගාකිරීමේදී මේවා අඩු ආක්‍රමණශීලී බවක් පෙන්නුම් කරයි. ශාකයට කාලයත් සමඟ දුර්විපාක ඇති කරන ප්‍රබල රසායනික ද්‍ර‍‍ව්‍ය ඉසීම වෙනුවට පලිබෝධ වලට රුකුල් දෙන හෝ නොදෙන කාබනික ක්‍රම භාවිතය සුදුසුය. පලිබෝධ මර්ධනය කිරීමේදී මෙම කාබනික ක්‍රම පලිබෝධ ප්‍ර‍මාණය අඩු කරන ස්වාභාවික විලෝපීයන් හඳුන්වා දෙයි. කාබනික ඇපල් සාමාන්‍ය ඇපල් වලට සමාන ආකාරයක් ගන්නා නමුත් බාහිර වෙනස්කම් පවතී.
ශාක වලට හානි දායක බොහෝ පලිබෝධ සහ රෝග අතුරින් පහත පලිබෝධ සහ රෝග වඩා වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබේ.
ඉතා බරපතලම රෝග ලෙස බැක්ටීරියා ආසාදනයක් වන fireblight සහ දිලීර ආසාදන වන Gymnosporangium සහ කළු ලප (black spot) දැක්විය හැක. දිගටි ඇපල්(Codling moths) සහ ඇපල් පණුවන් (apple maggots) යනු ඇපල් ගසට හානි කරන තවත් වසංගත දෙකකි. විශේෂයෙන් සීත ඍතුවේදී තරුණ ඇපල් ශාක, මෘදු පොත්ත ආහාරයට ගන්නා මීයන් සහ මුවන් වැනි සතුන්ගේ ප්‍රහාරයට ලක්වෙයි.
නිෂ්පාදනය
වර්ෂ 2010 දී ඇපල් ටොන් මිලියන 69 ක් පමණ ලෝකය පුරා ඵල දැරූ අතර එයින් භාගයක් පමණම චීනයේ නිෂ්පාදනය කරන ලදි. දෙවනියට වැඩිම නිෂ්පාදනයක් දක්නට ලැබෙන්නේ ඇමරිකාවේ වන අතර එය ලෝක නිෂ්පාදනයෙන් 6% කට වඩා වැඩි වේ. 2009 දී විශාලතම ඇපල් අපනයනය කරන්නන් චීනය, ඇමරිකාව, පෝලන්තය, ඉතාලිය, චිලි රාජ්‍යය සහ ප්‍රංශය වූ අතර රුසියාව, ජර්මනිය, එංගලන්තය සහ නෙදර්ලන්තය එම අවුරුද්දේ විශාලතම ඇපල් ආනයනය කරන්නන් විය.