cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
න්‍යාය හා ව්‍යවහාරය
මහා සම්මතවාදය න්‍යාය හා ව්‍යවහාරය4මහා සම්මතයේ ජාතික ආර්ථික මූලධර්ම- පබ්බ සබ්බත අර්ථක්ම‍රය
ලංකාවේ වැඩවසම් ක්‍රමයක් පැවති බව ගත් කටටම කියන්නට බටහිර අනුකාරකවාදීන් පසුබට නොවෙති. නමුත් ලංකාවේ නුවර යුගය වන තෙක්ම වැඩවසම් ලක්ෂණ නොවීය. නුවරයුගයේ එම ලක්ෂණ යම් පමණකින් හෝ ලැබුණේ බටහිරයන්ගේ ආභාෂයෙනි. ඒ වැඩවසම් ක්‍රමය ඔවුන්ගේ ක්‍රමවේදයක් බැවිණ. පුරාණ හෙළයේ පැවතියේ අපිටම ආවේනික වූ ආර්ථ ක්ම‍රයකි. අප එය විදග්ධ බසින් පබ්බ සබ්බත අර්මක්ය‍ර ලෙසින් හදුන්වා දෙන්නෙමු. අත්තම, කයිය යනුවෙන් ගැමි වහරේ හදුන්වන්නේ අපගේ ඒ සුවිශේෂී අන්තර් සහයෝගී, මානව හිතකාමී ආර්ථික ක්‍රමයයි. එම ආර්ථික ක්‍රමවේදයේ දුප්පතුන් පොහොසතුන් ලෙසින් පංති බේදයක් නොවීය. රටේ වෙසෙන සියළුම පුද්ගලයින්ට සිය දායකත්වයේ  ස්වභාවයට ප්‍රතිලාභ ලැබෙන ලොව ශ්‍රේෂ්ඨතම අර්ථක්‍රමය ලෙස අපට මෙය හදුන්වා දිය හැකිය.
එකල ගමේ එකෙකුගේ කඹුර හාන්නට සියල්ලෝම යන අතර සියල්ලන්ගේම කුඹුරු හාන්නට ඒ එකාද යති. අසරණයින්ගේ, වැන්දඹුවන්ගේ, පංසලේ, වෙනත් ශිල්ප ශේ%ණිවල, රජුගේ මෙන්ම කුරුල්ලන්ගේ සතා සිව්පාවාගේද කුඹුරුද මෙම අත්තම් ක්‍රමයට වගා කලේය. වර්තමානයේ  ඊනියා ආර්ථික විද්වතුන්ට නෙපෙනුනාට කුඹුරු වගාවද කර්මාන්තයකි. එය අත්තමට වගා කිරිම  වර්තමාන සංකල්ප ඇසුරෙන් විස්තර කළ හොත් ජන සමාගමකි.
රාජකාරික්‍රමය තුළන් සිදු වූයේ සියල්ලන්ටම පොදුවූ ලෞඛික හා අධ්‍යාත්මික දියුණුට අවැසි වැව් අමුණු, මන්මාවත් හා වෙහෙර විහාර තැනීමය. මෙයද ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබුවේ ප්‍රතිලාභී ගමින් ගමට අත්තමටය. මේ සියල් තීරණය කරනුයේ ගම් මට්ටමෙන් ගමේ ගම්වැසියන් එක්වී ගම් සභාවෙනි. අනතුරුව ගමිණිවරු එක්ව පරුමක සභාවේ කතිකා කරගනී. රජුගේ නිලමක්කරුවන්ද මෙයට සහබාගීවේ. මහාසම්මතවාදීව තීන්දු තීරණ ගත් නිසාවෙන් ලෝකය මවිත කරන අසමසම නිර්මාන රැසක්ම ඉදිකිරීමට අතීත හෙළයෝ සමත්වූහ. එවකට ලෝක බලවතුන්වූ පෙර අපර ජාතින්ට මුහුණදෙමින් සිය ස්වාධීනත්වය රැක ගත්හ. එහි රහස පබ්බසබ්බත අර්ථක්‍රමය හා මහසම්මත දේශපාලන ක්‍රමවේදයයි.
ඇතැම් අය අතීත සිංහලයේ පැවතියේ සරළ හුවමාරු අර්මක්ය‍රක් යැයි මත දක්වති. එය එසේ නොවේ අනුරාධපුර පොළොන්නරු, රයිගම, කෝට්ටේ යන යුග වනාහී බහුල වශයෙන් ආනයන අපනයන වෙළදාමේ නිරතවූ යහමින් මුදල් සංස්රණය වූ සංකීර්ණ වෙළද ආර්ථිකයක් පැවති යුගයන්ය. කහවනු, රං මස්සේ පටන් විවිධ මුදල් ඒකක භාවිතාවිය. වෙනකක් තබා මුදලින් පඩි ගෙවා නඩත්තුකරන විදේශීය අගම්පඩි සේනා පවා සිටියේය. ධනය පමනක් නොව ධාණ්‍ය පවා තැම්පත් කරන ඉතාම සංකීර්ණ බැංකු ජ්‍යාලයක් පැවතිබව බදුලු සෙල්ලිපියෙන් මනාවට තහවුරුවේ.
හෙළ ආර්ථික ක%මවේදයේ පැවති එක් සිද්ධාන්තයක් නම් භූමිය සින්නක්කර නොව භාරකාරීත්වයක් වතින්නේය යනන්ය. අප ජීවිතකාලය තුළ තාවකාලිකව එය පරිහරණ කරමින් භාරකාරීත්වය දරණවා පමනි. එමනිසා අපට හිතුමතයේ ඒවා විනාස කිරීමට අයිතියක් නොවූයේ අනාගත පරපුරේ අයිතියක් වූ නිසාය. ඒ නිසාවෙන් ගම් සභාවෙන් ඒවා පාලනය විය. කිසියම් හේතුවක් නිසා වගාකල නොහැකි කුඹුරු  ගම්සභාව විසින් භූමි අඳය ලබාදී  වගාකරන ලදී මෙය නූතන මූලධර්මයක් ලෙසින් ගත්තේනම් ධනවාදයටවත් සමාජවාදයටවත් අයත් නොමැදි අතර මැදි සමූපාකාර ඉඩම් භුක්ති ක්‍රමවේදයකි. වැව මෙයට හොඳම උදාහරණයකි. වැව පොදු වස්තුවකි.
මෙය කෙතරම් දියුණු අර්මක්ය‍රක් විය යත් මෙය පවතින තුරු සිංහලයක් කිසිදා උන්ගේ වතුවල වැඩකරන වහළුන් පිරිසක් නොවන බව සුද්දෝ තේරුම් ගත්‍හ. කෝලබෘක්තිප්සං‍රස්කරණ තුළන් සිදුවූයේ හුදු රාජකාරි ක්ම‍රය අහොසි කිරීමක් නොවේ. වසර දහස් ගණනක් ජනතාව හා බැදී පැවති ජාතික ආර්ථිකයවූ පබ්බ සබ්බතය විනාස කිරිමය.
මේ නිසා සුද්දන් විසින් ඉදිරූ අපේ මුල් මත නැවත සිට ගැනීමට නම් මහාසම්මතය මෙන්ම පබ්බසබ්බත අර්ථක%මයද, නවීන ලෝකයට ගැලපෙන පරිදි ප%ති නිර්මානය කළ යුතුය. මේ යෝජනා අතර කිහිපයක් පහත දැක්වේ.
* සුද්දන් විසින් පුරුදු කල යැපුම් මානසිකත්වයෙන් මිදි ජාතික නිෂ්පාදන ආර්ථිකයකක් පිහිටවිම.
* නව මහාසම්මතවාදය හා බද්දවූ යෝජිත  සුළු පිරිසකට නොව සැමට ප්‍රතිලාභයන් බෙදී යන ජාතික ආර්ථියක් ගොඩ නැන්විය යුතුය. මහා සම්මතවාදී රාජ්‍යක අධි සංවිධානගත ස්වරූපය නිසාවෙන් අර්ථිකයද එසේ  සංවිධානගත විමෙන් වේගවත් සංවර්ධනයක් මෙන්ම එහි ඵළයන් සමාජයේ සෑම කොටසක් වෙතම ගලා යෑමට සැලැස්සවීම.
* ග්‍රාමීය ක්ෂුද්‍ර ආර්ථිකයට මූලිකත්වය ලබාදිය යුතුය.
)රාජ්‍ය" පුද්ගලික" හා සමූපාකාර අංශයන්ට අමතරව ජන සමාගම් අංශයක සංකල්පයක් ඉදිරිපත්කෙරේ.
* ඉල්ලුම සපයුම මත නිෂ්පාදනය සිදුවූවද, රජයේ ජාතික අතරමැදි වෙළදුන්ගේ අධික සූරාකෑමේ කතිපයාධීකාරී වෙළදපලක් ඇති නොවන පරිදි රජය විසින් සැලසුම්කර පාලනය කළ යුතුය.
* රටේ ප්‍රාථමික පරිපාලන ව්‍යුහය වන ජන සභාවල පටන් ඉහළට විහිදෙන ජන සමාගම් රටාවක් නිර්මානය කළ යුතුය. එතුළින් ලොකු කුඩා කර්මාන්ත හා සේවා ජාල ගත කරණය සිදුකල හැකිය.
* රජය විසින් ජාතික වැදගත් කමක් සහිත ලාභදායී කර්මාන්ත ඇරඹිය යුතුය. ඒවා ජනතාවගේ සමූහ ව්‍යසායන් සමග බද්ද කළ යුතුය.
* සෞඛ්‍යය සම්පන්න ජනතාවක් ඇති කරනු වස් නැවත හෙළ ගොවිතැන් ක්‍රමය හා සාම්ප්‍රදායක බෝග ප්‍රවර්ධනය කර හදුන්වාදීම, හා නවීන තාක්ෂණය සුලභ කිරීම.
* ප්‍රාථමික දේශීය කර්මාන්ත සහ කෘෂිකර්මය නගාසිටවීමට ආරක්ෂණ පිළිවෙත් අනුගමනය කිරීම.
* ප්‍රාථමික ආර්ථිකය ශක්තිමත් කිරීමට හා සාර්ව ආර්ථිකය ප්‍රවර්ධනයට සැලසුම් සහගත වැඩසටන් ක්‍රියාත්මක කිරීම. සෑම ජන වසමක්ම ව්‍යවස්ථාදායක ඒකකයක්, පරිපාලන ඒකකයක්, මෙන්ම ආර්ථික ඒකකයක්ද ලෙසින් හැඩගැස්විය හැකිය.
* සිංහලේ ආර්ථිකය එකාධිකාරීව ග්‍රහණය කරගෙන විජාතික මාෆියාව බිදලීම. සංවිධාන ගත වෙළද මාෆියාව හා රජය විසින්  එකතුකල බදුබර, භාණ්ඩයේ මිල මතට ආදේශ කරමින් මිල තීරනය කරන අසාධාරන ක්‍රමවේදයෙන් මුදවා සෘජු අලවි කරන මූලධර්ම ඔස්සේ නිෂ්පාදකයාට හා පාරිභෝගිකයාට අතර සහනදායි ආර්ථිකයක් ඇතිකිරීම.
මෙතුළින් ග්‍රාමිය සම්පත් කළමනාකරණය කර පරිබෝජනය හා නිෂ්පාදනය සැලසුම් කිරීම, මහජන සුභසාධනය, රැකියා වියුක්තිය තුරන් කිරීම, දිළිදු බව මුලිනුපුටා දැමීම, නිෂ්පාදකයා හා පාරිබෝගිකයා අතර මැද සිටිමින් අසීමිතව සූරාකන්නන් ඉවත් කිරිම ඉලක්කගත කෙරේ. නව පන්නයේ පබ්බසබ්බත අර්ථක්‍රමය තුළින් මෙරට ගරාවැටෙමින් පවතින පිටරටින් සියල්ල එනතුරු කට ඇරගෙන සිටින, රටේ සම්පත් විකානාගෙන කමින් එදාවේල ගෙන යන ආර්ථිකය වෙනුවට ගම් මට්ටමේ පටන් ජනතාවගේ අතමිට සරුවන ජාතික නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් ගොඩනන්වා වේගවත් සංවර්ධනයක් ඇතිකිරීමට තුළින්  මෙරට ජනතාවගේ ජීවන මට්ටම ඉහළ නැන්වීමට සියළු කළමනාකරන කටයුතු මහාසම්මත රජය සිදුකරනු ලැබේ.
මහා සම්මතවාදය න්‍යාය හා ව්‍යවහාරය 5- මහා සම්මතය නියති වාදයක් නොවේ.
මහා සම්මතය වනාහී බොහෝ සෙසු දේශපාලන දර්ශන මෙන් නියත වාදයක් නොවේ. යම් ප්‍රශනයක් හෝ කාරණයක් අරඹයා පූර්ව නිගමණ හෝ විනිශ්චය ලබාදීමක් ඒ තුළ නොවේ. අනිත්‍ය ලෝකය තුළ එබදු නියතියක් පැවතිය නොහැකි බව මහාසම්මතවාදීන්ගේ අදහසයි. සියල්ල හේතුඵළ ධර්මය අනුව දිසුවේ. වෙනස් වන ලෝකයේ වෙනස් නොවන එකම දෙය වෙනස් වීම නම් හොද ඵළයක් ඇති කර ගැනීමට හෝද හේතුවක් නිර්මාණය කරගැනීමට වඩාත් ප්‍රසස්ථ ආකාරයෙන් තීන්දු තීරණ ගත යුතු බවත් ඒ සඳහා ගැටුම් නිරාකරණය කළ හැකි හොදම ක්‍රමය පොදු එකගතාවය වූ මහා සම්මතය බවත් මහා සම්මතවාදීන් අවධාරණය කරයි. මේ නිසා ජනතාව විසින්ම තමන්ගේ දෛවය තීරණය කළ යුතු බවත් එයට දේශපාලන පක්ෂ, කලුකඩ මුදලාලිලා ආදී බාහිර බලපෑම් වලින් මුක්ත විය යුතු බවත් දක්වති. ජනතාව ගන්නා තීන්දු තීරණ බලාත්මක කිරීමට ඔවුන්ගේ පාලනය යටතේ සිිටින නියෝජිතයන් විසින් සිදුකළ යුත බව කියවේ. මෙතුළින් ප්‍රජාපාලිත දේශ කළමණාකරණයක් හා ප්‍රජා පාලිත ආර්ථියක් නිර්මාණය කිරීම මහා සම්මතයේ මූීකතම අරමුණය.
හමුදා ඉතිහාසය
මිනිස් ඉතිහාසය තුල "ගැටුම්" යන ගණයට අයත් සිදුවීම් වලින් හමුදාමය ඉතිහාසය නිර්මාණය වී ඇත. මෙම සිදුවීම්, ගෝත්‍ර දෙකක් අතර ඇති වූ කුඩා සටන් වල සිට, සත්‍ය වශයෙන්ම හමුදා අතර ඇති වූ සටන් හා මනුෂ්‍ය සංහතියේ විශාල කොටසකට බලපෑ ලෝක යුද්ධ තෙක් විහිදී ඇත. හමුදා ඉතිහාසඥයින් විසින් හමුදා ඉතිහාසයේ සිදුවීම් වාර්තාගත කරනු ( ලිඛිතව හෝ අන්යුරින් ) ලැබේ.
හමුදා ක්‍රියාකාරකම් අවුරුදු දහස් ගනනක් තිස්සේ පැවතුනු නියත ක්‍රියාකාරකම් වේ. නමුත් එය බිහිවූ නියම දිනය පිළිබඳව විවිධ මතිමතාන්තර පවතී. (Otterbein 2004). එය අප සමඟ සැමවිටම පැවතුනු බව සමහරෙක් විශ්වාස කරති; තවත් සමහරෙක් අපගේ පූර්ව ඓතිහාසික මිනිස් ඉතිහාසය තුළ "ගැටුම්" යන ගණයට අයත් සිදුවීම් වලින් හමුදාමය ඉතිහාසය නිර්මාණය වී ඇත. මෙම සිදුවීම්, ගෝත්‍ර දෙකක් අතර ඇති වූ කුඩා සටන් වල සිට, සත්‍ය වශයෙන්ම හමුදා අතර ඇති වූ සටන් හා මනුෂ්‍ය සංහතියේ විශාල කොටසකට බලපෑ ලෝක යුද්ධ තෙක් විහිදී ඇත. හමුදා ඉතිහාසඥයින් විසින් හමුදා ඉතිහාසයේ සිදුවීම් වාර්තාගත කරනු ( ලිඛිතව හෝ අන්අයුරින් ) ලැබේ. හමුදා ක්‍රියාකාරකම් අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ පැවතුණු නියත ක්‍රියාකාරකම් වේ. නමුත් එය බිහිවූ නියම දිනය පිළිබඳව විවිධ මතිමතාන්තර පවතී. (Otterbein 2004). එය අප සමඟ සැමවිටම පැවතුණු බව සමහරෙක් විශ්වාස කරති; තවත් සමහරෙක් අපගේ පූර්ව ඓතිහාසික අතීතයේ මේ සම්බන්ධව පවතින සාක්ෂි වල මදිකමක්, අතීතයෙත් වර්තමානයෙත් සාමකාමී, හමුදාමය නොවන සමාජයන්ගේ පැවතීම යන කරුණක් ඉස්මතු කරති. ඉලිනොයිස් සරසවියේ මහාචාර්ය ලොරන්ස් H. කීලි තම "වෝර් බිෆෝර් සිවිලයිසේෂන්" යන කෘතියෙන් දැනට හඳුනාගෙන ඇති සමාජයෙන් 90-95% පමණ ඉඳහිට යුද්ධයන්ට සම්බන්ධව සිටින බවත් ගණනය කර ඇත.
යුධමය ක්‍රියාමාර්ග වර්ග කිරීමට විවිධ වූ ක්‍රම ඇත. එක් වර්ගීකරණයක් වන්නේ සම්මත හා අසම්මත ලෙස වන අතර, "සම්මත යුධමය ක්‍රියා" වන්නේ නිසිලෙස හැඳින්වූ අවිගත් බලකායන් එකිනෙකා සමඟ සමූහ ඝාතක අවි වලින් තොරව සිදුකරන සාපේක්ෂව නිරවුල් යුද්ධයකි. "අසම්මත" යනු හදිසි පහරදීම්, ගරිල්ලා, කැරලිකාර හා ත්‍රස්තවාදී උපක්‍රම භාවිතයෙන් හෝ න්‍යෂ්ටික, රසායනික හෝ ජීව විද්‍යාත්මක යුධමය ක්‍රියාමාර්ග හෝ "ඕගස්ට් කෙයිම්", ජර්මනියේ විල්හෙල්මයින් හිදී සිදුකලාක් මෙන් යම් හැඟීම් ඇතිවන පරිදි ප්‍රචාරයන් යොදාගනිමින් සිදුකරන යුද්ධයන්ය.
මෙම සියලුම වර්ගයන් සාමන්‍යයෙන් මීට වඩා විශාල වූ වර්ග 2කට අයත්වේ. ඒවා නම් තදබල යුධමය ක්‍රියාමාර්ග හා තදබල නොවන යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයි. තදබල යුධමය ක්‍රියාමාර්ග සාමාන්‍යයෙන් විශාල බලකඳවුරු හෝ දේශපාලනික හේතූන් මත සටන් කරන රටවල් අතර ඇතිවේ. තදබල නොවන යුද්ධයන්; කැරලි මර්ධනයේදී ගරිල්ලා යුද්ධ හා විශේෂ භටකණ්ඩ විප්ලවවාදීන්ට එරෙහිව කරන සටන් වලදී ඇතිවේ.
ටෙනිස් පිටියේ දිවුරුම
The Tennis Court Oath (serment du jeu de paume) was a pivotal event during the first days of the French Revolution. The Oath was a pledge signed by 576 out of the 577 members from the Third Estate during a meeting of the Estates-General on 20 June 1789 in a tennis court.
On 17 June 1789 this group, led by Honoré Gabriel Riqueti, began to call themselves the National Assembly. On the morning of 20 June the deputies were shocked to discover that the doors to their chamber were locked and guarded by soldiers. Immediately fearing the worst and anxious that a royal attack by King Louis XVI was imminent, the deputies congregated in a nearby indoor real tennis court where they took a solemn collective oath "not to separate, and to reassembly wherever circumstances require, until the constitution of the kingdom is established"
The deputies pledged to continue to meet until a constitution had been written, despite the royal prohibition. The oath was both a revolutionary act, and an assertion that political authority derived from the people and their representatives rather than from the monarch himself. Their solidarity forced Louis XVI to order the clergy and the nobility to join with the Third Estate in the National Assembly.
The only deputy recorded as not taking the oath was Joseph Martin-Dauch from Castelnaudary. He can be seen on the right of David's sketch, seated with his arms crossed and his head bowed.
Significance
The Oath signified the first time that French citizens formally stood in opposition to Louis XVI, and the National Assembly's refusal to back down forced the king to make concessions. The Oath also inspired a wide variety of revolutionary activity in the months afterwards, ranging from rioting across the French countryside to renewed calls for a written French constitution.
Moreover, the Oath communicated in unambiguous fashion the idea that the deputies of the National Assembly were declaring themselves the supreme state power. From this point forward, Louis XVI would find the Crown increasingly unable to rest upon monarchical traditions of divine right.
ආසියාවේ දේශපාලනය
thumb|ආසියා සිතියම|
ආසියාවේ භූමි ප්‍රමාණ අති මහත් බැවින් හා නානා විධ ජනගහණයකින් යුක්ත වීමත් නිසා බලාපොරොත්තු විය යුතු ආකාරයටම දේශපාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් ආකාරයක් ගනී. ව්‍යවස්ථානුකූල රාජාණ්ඩු, පරම බලැති රාජාණ්ඩු තනි පක්ෂ ක්‍රම, යටත් විජිත ජනපද, ලිබරල් ප්‍රජාතාන්ත්‍රික හා හමුදා ඒකාධිපතිත්වයෙන් යුතුව ඇතිවාක් මෙන්ම විවිධාකාර වූ නිදහස් ව්‍යාපාර ද ඇත. ආසියාව පුරාම ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ දිගු ඉතිහාසයක් ඇති අතර ලිවීම සොයා ගැනීමත් සමඟ මෙසපොතේමියාවෙන් ඇරඹි දේශපාලන පිළිවෙලවල් පිළිබඳ විස්තරාත්මක කරුණු අපට ඉදිරිපත්ව ඇත. විශාල එමෙන්ම මනාව සකස් කෙ‍රුණු සිවිල් සේවයක් චීනයේ පැන නැඟුණු අතර එය දේශපාලනයට එක් කර ගැනීම සුදුසුය. ආසියාවේ දේශපාලනයට එක් කර ගැනීම සුදුසුය. ආසියාවේ දේශපාලනය බොහෝ දුරට යටත් විජිත වාදයේ හා අධිරාජ්‍යවාදයේ බලපෑම්වලට යටත් වෙමින් සමහර රාජ්‍යයන් පැරණිතම විජිතයන් යටත් කොට ගෙන සිටි රාජ්‍යයන් සමඟ සමීප සබඳතා ඇති කරගෙන ඇති අතර අනිත් ඒවා කටුක ප්‍රතිඵල අත් විඳීමට ලැබෙන නිදහස් අරගලවල නිරතව ඇත. තත්වය තවදුරටත් සංකීර්ණ වී ඇති බවට ආසියාවේ පවතින සැලකිල්ලේ තත්වය පෙන්වන දිගට පවතින කාශ්මීරයේ පවතින අවිනිශ්චිතභාවය හා මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවත්, චීන සමූහාණ්ඩුවත් අතර ඇති අවිනිශ්චිතභාවයක් දැකිය හැක. වඩා දියුණු සහයෝගීතාවයන් හා හුවමාරු කිරීම් ගැන කලාපීය වැඩ සටහන්වලට උදාහරණයකි, අග්නිදිග ආසියා ජාතීන්ගේ සංවිධානය (ASEAN)
ප්‍රවර්ගය:ආසියාව ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනය
හමුදා විද්‍යාව
හමුදා විද්‍යාව යනු යුද්ධ හා අවිගත් සටන් වලදී හමුවන ක්‍රමවේද, මනෝවිද්‍යාව, පුහුණුව වැනි කරණු වලින් සමන්විත වන ක්ෂේත්‍රයන් හිදී කරන අධ්‍යනයයි. නිවැරදිව භාවිත කලහොත් ඕනෑම සතුරකු සමඟ ඇති වන සටනකදී භාවිත කරන්නාට විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් බවට මෙය පත්වේ. මෙහිදී සතුරා විරුද්ධවාදී හමුදාමය බලවේගයක්ද, ගරිල්ලා හෝ වෙනත් අසම්මත කණ්ඩායමක්ද, හමුදා විද්‍යාව දන්නා හෝ භාවිත කරන කණ්ඩායමක්ද යන්න වැදගත් නොවේ. හමුදා (භෞමික සටන්) විද්‍යාව පහත දැක්වෙන පරිදි ප්‍රධාන කරුණු 6 කින් සමන්විත වේ.
හමුදා සංවිධානය
සම්පූර්ණ හමුදාවට මෙන්ම හමුදා ඒකක පාලනය හා සංවිධානයට අවශ්‍ය ප්‍රශස්ථ ක්‍රමවේදයන් සංවර්ධනය කරයි. මෙයට අමතරව මෙම ක්ෂේත්‍රය මඟින් හමුදා ස්ථානගත කිරීම් හා මෑතකදී ජයගත් ප්‍රදේශ හෝ සතුරන්ගෙන් මුදාගත් ප්‍රදේශ වල හමුදා ආණ්ඩු පත්කිරීමද අධ්‍යනය කරයි.
හමුදා අධ්‍යාපනය හා පුහුණුව
හමුදා භටයන්, නිල නොලත් නිලධාරීන් ( උදා: සාජන්වරු ) පුහුණු කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රමවේදයන් අනුගමනය කරයි. මෙය කුඩා හා විශාල ඒකක තනි තනිව හෝ එක්ව, සාමාන්‍ය හා අතිරේක සංවිධාන සඳහා පුහුණු කිරීම දක්වා විහිදේ. විශේෂයෙන්ම නිලධරයන්ට, සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය හා හමුදාවල බලපවත්නා දේශපාලනය සම්බන්ධව දැනුම ලබා දීමට හමුදා පුහුණුව උපයෝගී වේ.
හමුදා ඉතිහාසය
හමුදා ක්‍රියාකාරකම් අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ ඒකාකාරීව ක්‍රියාත්මක වූ ක්‍රියාවලියකි. මේ සඳහා බලපවත්නා ප්‍රධාන උපායමාර්ග, සැලසුම් හා අවසාන අරමුණු ඉතිහාසය තුළ නොවෙනස්ව පවතී. උදාහරණයක් වශයෙන් "ඩබල් එන්විලොප්මන්ට්" නම් ක්‍රියා මාර්ගය දැක්විය හැක. මෙය ප්‍රධාන හමුදාමය උපායමාර්ගයක් වන අතර මුලින්ම ක්‍රි.පූ. 216 දී "කේනාර්" සටනේදී හැනිබල් විසින් යොදාගත් අතර, ඛලීඩ් ඉබ්න් අල්-වාලිඩ් විසින් "වලජ" සටනේදී ක්‍රි.ව. 633 දී යොදා ගන්නා ලදී. හමුදා ඉතිහාසය අධ්‍යනය මඟින් අතීතයේදී සිදුවූ වැරදි නැවත නොවීමටත්, උගත් පාඩම් තම වාසියට හරවා ගැනීමටත් ඉතිහාසයේ වූ සමානතා සහිත සටන් පිළිබඳව අදහසක් ලබා ගැනීමට තම ආඥාපතීන්ට හැකියාව ලබා දීම මගින් වර්තමාන ක්‍රියාකාරීත්වය ඉහල නැංවීමට හමුදා ක්‍රියා කරයි. හමුදා ඉතිහාසය තුළ දක්නට ලැබෙන ප්‍රධානතම ක්ෂේත්‍ර වන්නේ යුද්ධ හා සටන් පිළිබඳ ඉතිහාසය, යුධ කලාව සම්බන්ධ ඉතිහාසය හා එක් එක් විශේෂ හමුදා සේවාවේ ඉතිහාසයයි.
හමුදා භූගෝල විද්‍යාව
උස් බිම් අල්ලා ගැනීමට සුළු විරෝධතා ව්‍යාපාරයකට වඩා ඉතා වැඩි දෙයක් මෙයට ඇතුලත් වේ. හමුදාමය භූගෝල විද්‍යාව මඟින් ප්‍රත්‍යක්ෂව පෙනෙන යුද්ධයට අදාල වේදිකාවේ භූගෝලය මෙන්ම දේශපාලනය, ආර්ථික සහ ගැටුම් ඇති වීමට ඉඩකඩ ඇති ප්‍රදේශයන්හි ඇති අනෙකුත් ස්වාභාවික කරුණු වැනි අතිරේක ලක්ෂණද අධ්‍යනය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සිදුවූ සෝවියට් යුද්ධය සඳහා ඇෆ්ගනිස්ථානුවන්ගේ සාර්ථක ආක්‍රමණ මෙන්ම ඉස්ලාමීය ජනරජයට පක්ෂ වීම යන කාරණා දෙකම බලපෑවේය.
මිහිඳු විද්‍යාලය, රත්නපුර
රත්නපුර මිහිඳු විද්‍යාලය රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ පරිපාලනය වන රජයේ පාසලකි.
ඉතිහාසය
1979 මැයි 02 වන දින ජනාධිපති විද්‍යාලය ගුරුවරු සිව් දෙනෙකු හා සිසුන් 58 දෙනෙකු සමග පාසල කුඩා පොල් අතු සෙවෙලි කල මඩුවක ආරම්භ කොට ඇත. පසුව, 1983 අගෝස්තු 01 දී රත්නපුර මිහිඳු විද්‍යාලය ලෙස පාසල් නාමය වෙනස් කොට 1986 මැයි 06 දින පාසල් ගොඩනැගිල්ල අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතට පවරාගෙන තිබේ.
බෙංගාල බොක්ක
thumb|බෙංගාල බොක්ක.
බෙංගාල බොක්ක ඉන්දීය සයුරට අයත් වන සුවිසල් බොක්කක් වන මෙය ඉන්දියාවේ නැගෙනහිර වෙරළත්,ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර වෙරළත්, බංගලාදේශයේ දකුණු වෙරළත්, මියන්මාර හා තායිලන්ත බටහිර වෙරළත් අතර වන මහ සයුර වසා පවතී. ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
වැදි සාහිත්‍යය
වැදි ජන සමාජය තුල මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන ගී, කවි, මන්තර, හා ජනකතා වැනි ජනශ්‍රැතින්ගෙන් සමන්විත වු වැදි බස පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය වු සාහිත්‍යය වැදි සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ.
වැදි ගී
වැදි සාහිත්‍යයට අයත් බොහෝ දෑ වැදි බසින්ම ඇත.දරුවන් නැලවීමේදි, නැටීමේදි, හා ශාන්තිකර්මවලදි ගී ගැයිම වැදි ජනයාගේ එක්තරා
ලක්‍ෂණයකි.එම ගී ගායනයේදි ඔවුන් ඒ ඒ අවස්ථාවන්ට උචිත පරිදි විරිත් වෙනස් කිරිම සිදු කරනු ලබයි.ගායනාවල රිද්මයානුකූල නාද මාලාවක් ඇත.ඒ
අනුව වැදි ගි විවිධ අංශ ඔස්සේ දක්නට ලැබේ.ඒ අතර දරු නැළැවිලි ගි, නැටුම් ගි ,ශාන්තිකර්ම ගි ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනි.
දරු නැළැවිලි ගි
කැකුලා මොක්කට 		අඬන්නේ
පැට්ටි මොක්කට    		අඬන්නේ
දෑ මුණු මාලට		අඬන්නේ
සිරිතල මාලට පැට්ටි	අඬන්නේ
ගෝණල මාලට පැට්ටි	අඬන්නේ
ඌයෙල මාලට පැට්ටි	අඬන්නේ
දෑමුණු මාලට නාඬන් 	පැට්ටි
වම්බොටු මාලට නාඬන් 	පැට්ටි
ඌයෙල බොක්කිට 	        නාඬාපෝright|400px
සිරිතල බොක්කිට            නාඬාපෝ
එව්වත් දීපිය 		පැට්ටිට
පැට්ටි මොක්කට                      නැළැවෙන්නේ
ගෝණල මාලට නාඬප	                      පැට්ටි
ඈලල මාලට නාඬප		 පැට්ටි
අම්මි කොදොය් 	     රොරොය්යා
අප්පි කොදොය් 	     රොරොය්යා
දියේ කොරාටත් 	        නාඬාපෝ
එව්වත් දීපව් 		               පැට්ටිට
පැට්ටි මොක්කට 	   නැළැවෙන්නේ
වම්බටු මාලට නාඬප 	                  පැට්ටි
වම්බටු මාලට 	            නාඬාපෝ
ඌයෙල බොක්කිට නාඬප 	     පැට්ටි
ඌයෙල බොක්කිට 		නාඬාපෝ
අම්මි කොදොය් 	රොරොය්යා
අප්පි කොදොය් 	රොරොය්යා
මෙවැනි දරු නැළැවිලි ගීත කිහිපයක්ම වැදි සාහිත්‍යය තුල දක්නට ලැබෙන අතර ළමා ගී ද දක්නට ලැබේ.පහතදැක්වෙන්නේ දරුවන් අතර ප්‍රචලිත ළමා
ගීයකි.right|200px
තෙන තෙඳිනානා තෙඳිනානේ
කදිරං ඇල්ලට බැඳි වියනා //
දුන්න නමාගෙන දුනු කොබ්බෑවල //
කුණු ගොන් තඩියෙක් පිටවතුරා ගෙන //
චප්පි චලපිලි කියන කලට //
චප්පිගේ බිත්තර දෙකම දෙකයි
මෙවැනි ගී වලට අමතරව වෙනස් ආකාර ගත් ගී රාශියක්ම වැදි සාහිත්‍යය තුල දක්නට ලැබේ.වනයේදි වැවේදි දඩයමට යන විට ගයන ගී මෙන්ම ප්‍රේමය
සම්බන්ධ වු ගී ද දක්නට ලැබේ.
වැව් පොජ්ජේ සීපද පොජ්ජ
සීතල බාන කොට මෝරන අල 	පොජ්ජ
අල පොජ්ජෙන් සැදේ සොඳමින් ඇට 	පොජ්ජ
මල් පොජ්ජෙන් සැදේ සොඳමින් ඇට 	පොජ්ජ
ඇට පොජ්ජෙන් කරු ගච්චන පිටි 	පොජ්ජ
පිටි පොජ්ජෙන් කරු ගච්චන ගුලි 	පොජ්ජ
මහම වනන්තර පොජ්ජෙ               කැකුලන්ට
කැකුලෝ කැවිලිලන්නේ මහ ගුලි 	පොජ්ජ
දිය මතුපිට කෙළි සුදෙමින් මල් පොජ්ජ
සීතල බාන කොට මෝරන අල පොජ්ජ
නැටුම් ගී
Centre
තාලා පාරේ කොබෙයියෝ
කොවුරුං මිටුරුං කියන්නේ
අඟර නැටුම් 	නටාපෝ
ඩිංගිරි නැටුම් 	නටාපෝ
ආටී බිටි 		ගසාපෝ
බලී බිලී 		ගසාපෝ
සුදු හුරව 		දකින්ඩයි
මම දුවගෙන ආවේ 	      මෝ
කොළඹ රාජව 	දකින්ඩයි
මම දුවගෙන ආවේ                  මෝ
ගලේ මුලේ 	                        වැටීලා
මගේ තොලේ 	   වැදීලා
ටික්කට මෝලා 	    මරාපී
වැදි ජන ජිවිතයේ සුවිශේෂි අවස්ථාවන් මෙන්ම විවිධ අවස්ථාවන් හා සම්බන්ධව නිර්මාණය වු වැදි ගී දක්නට ලැබෙන අතර කවි ද ප්‍රමුඛස්ථානයක්ගනි.
විශේෂයෙන් වැදි ජනයාගේ කවි නිර්මාණය වි ඇත්තේ ඔවුන්ගේ ශාන්තිකර්ම හා අදහන දෙවි දේවතාවුන්අරඹයාය.
කිරි කොරහේ දි ගැයෙන කවි
හෝ...ඒ දෙයියෝ මෙ දෙයියෝ
කන්දේ මං පොජ්ජේ කැවිල්ලාන 			කංකුණා
ඉස් පොජ්ජේ මස් පොජ්ජ කැවිල්ලාන 			කංකුණා
පය පොජ්ජේ මස් පොජ්ජ 	ඇනඋකාලන 	 	කංකුණා
මේ ඇත්තන්නේ කිරි ගෙජ්ජට ඇනඋකාලන 		කංකුණා
මේ ඇත්තන්නේ තුඹ පෝරුතනට ඇනඋකාලන 		කංකුණා
මේ ඇත්තන්නේ පැඟිරි කොළ පොජ්ජට ඇනඋකාලන 	කංකුණා
මේ ඇත්තන්නේ මොරියං කැච්චට ඇනඋකාලන		කංකුණා
කන්දේ දෙයියල ඇත්තෝ ඇනඋකාලන 		කංකුණා
ඉස් ගෙජ්ජේ මස් පොජ්ජ ඇනඋකාලන 		කංකුණා
හොඃ හොඃ හොඃ
කිරි අම්මාවරුන්ගේ කවි
ඉඳිගොල්ලේ කන්දේ මම යන කල		ට
ගල්කෑරා මල් සුවඳක් ගැසු ම		ට
එමල සොයා තනිමාලට යන කල		ට
ඉඳිගොල්ලේ කිරි අම්මා වැඩි ලෙස		ට
අත්තනමල ලොල සපුමල පිපෙන්		නේ
රෙද්දේ නොවෙද සිත්තර රුව අඳින්		නේ
තිස්සේ නොවෙද රජ්ජුරුවන් දකින්		නේ
කිරි අම්මා නුඹ මානෙල් මලක්		නේ
වැද්දන් පිලිබඳ ජනකවි
සොරබොර වැවේ එගොඩෙත් ඉන්නේ 	වැද්දෝ
සොරබොර වැවේ මෙගොඩෙත් ඉන්නේ                 වැද්දෝ
සොරබොර වැවේ දෙගොඩෙම ඉන්නේ 	වැද්දෝ
අපටත් නෙළුම් මල් හුලන්නට		දෙද්දෝ
මෙවැනි ජනකවි වැද්දන්ගේ කොළ මඩුව නම් ශාන්තිකර්මයේදි මෙන්ම කිරි කොරහ නටන අවස්ථාවන්හිදි ගායනා කරනු ලබයි. Right|150px
මන්තර
මන්තර මැතිරිමෙන් තම ජිවිතයට සහනයක් ලැබෙන බව වැදි ජනතාවගේ විශ්වාසයකි.ලෙඩ දුක් සන්සිඳවිමට, වන සතුන්ගෙන් සිදුවන කරදර මඟහැරවිමට මෙම මන්තරවල විශාල බලයක් ඇතැයි වැදි ජනතාව විශ්වාස කරයි.දෙහි කැපිම, වල් අලින් එලවා දැමිමට,වලසුන් එලවා දැමිමට,
වල් මිහරකුන් එලවා දැමිමට, කොටියා එලවා දැමිමට ආදි ලෙස වෙන් වෙන් වු මන්තර රාශියක් ඔවුන් සතුව ඇත.
වල් අලින් එලවා දැමිමේ මන්තරයක්
යාලුවො බලන්න ලැබේවා දෝනී ස්වේතා පාසලට එන්නේ නැ අහුවෙන්න
ඉච්චට වල්ලයි - පච්චට වල්ලයි
හරි හොඳ වල්ලයි -දෑල දෙවල්ලයි
බැහැගං බොටකදානං -බොට කඳීනං
මංගච්ච බොට කඳා තෝඃ -බොටකඳා
වල් මිහරකුන් එලවා දැමිමේ මන්තරය
ඉරි දෙයියන්නේ 	ඔක්මා
ඩග්ලස් සැං හූ
ඩග්ලස් සැං හූ (1931 ඔක්තෝබර 28 - 2014 අගෝස්තු 22) යනු චීන මුලක් ඇති හිටපු බටහිරි ඉන්දු කොදිව් ටෙස්ට් ක්‍රිකට් විනිසුරුවෙකි.
වැදි සාහිත්‍යය
වල් මිහරකුන් එලවා දැමිමේ මන්තරය
සඳ දෙවියන්නේ 	ඔක්මා
ඩග්ලස් සැං හූ
1967/68 සමයෙහි සැරියාවෙකැ යෙදුණු එම්සීසී පිලට එරෙහි වැ පැවැති තරඟාවලියෙහි දී විස්ඩනය ඔහු ව හැඳින්වූයේ "විනිසුරුවන් අතරැ වඩාත් මැ වෘත්තීයමය" ලෙසිනි.
වැදි සාහිත්‍යය
වල් මිහරකුන් එලවා දැමිමේ මන්තරය
පසේ බුදුන්නේ 	ඔක්මා
සිටු 	ඔක්මා 	    සිටු
ජන කතා
වැදි ජනතාවට මෙවැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රයන් එකට එක් වු ගීත සාහිත්‍යයක් ඇතිවාක් මෙන්ම ගද්‍ය සාහිත්‍යයක් ද තිබේ.වැද්දන්ගේ
ඩග්ලස් සැං හූ
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:2014 මරණ ප්‍රවර්ගය:1931 උපත්
වැදි සාහිත්‍යය
ජන කතා
වරිගෙ,නබුඩන වරිගෙ යන වරිග ඇති විම පිලිබඳ කතාන්දර මෙම ගද්‍යමය ජනශ්‍රැතිවලට අයත් වේ.එවැනි කථා රාශියක් මේ තුල දක්නට හැකිය.
ශ්‍රි ලංකාවේ ආදි වාසින් ලෙස සැලකෙන වැදි ජනතාවට දියුණු යැයි සැලකෙන ජන කොටසක් තරම් දියුණු සාහිත්‍යයක් නොමැති වුවත් ඔවුන්ටම අනන්‍ය වු
ඔවුන්ගේ භාෂාවෙන්ම නිර්මාණය වු සුවිශේෂි සාහිත්‍යයක් උරුම වි ඇත.
සීතාවක බලකොටුව
thumb|300px|සීතාවක බලකොටුව දැක්වෙන 1690 වර්ෂයේ සිතියමක් (පහළ දකුණු කොණ) ශ්‍රී ලංකාවේ අවිස්සාවේල්ල පිහිටි සීතාවක බලකොටුව සීතාවක රාජධානිය විසින් ඉදිකරන ලදී. බලකොටුව පළමුවන රාජසිංහ රජුගේ මාළිගා පරිශ්‍රයට සම්බන්ධිතව තිබූ බව කියවෙයි. බලකොටුව ඒ ආශ්‍රිත වූ ගං ඉවුරේ කාලතුවක්කු සමගින් ගොඩනංවා තිබී ඇත.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:බලකොටු - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
පූජනීය ගවයා
ඍග් වේදය
රිග්වේදයේ ගවයාගේ ලකුණු ධනවයේ සංකේතය ලෙස භාවිතා කරන අතර ගංගා දෙවි දුව සමග සන්සන්දනය කරයි. ගවදෙන දෙනෙකේ ඔවුන්ගේ පැටවුන් ලෙවකන්නේද විපස් සහ සුකුරි වගුර විම වේගවත් කරයි.
ගවයින් ශුද්ධ වස්තුවේ ඔවුන් පිනෙහි මුර්තිය වේ. ඔවුන් සියල්ලන්ගේම උසස් සහ වඩාත් සාර්ථක පවිත්‍රකරණය වේ
අනර්ය වේද
ගවයාගේ ශරීරය මගින් විවිධ දෙවියන් සහ අනිකුත් විෂයයන් නිරූපනය කරයි.
හරිවම්ස
හරිවම්ස් ක්‍රිෂණ‍ ගෝපාලයා පෙම විස්කර කරයි. ඔහු සැමවිටම බල ගෝපාල, ගයන් බලාගන්නා ළමයින් ලස විස්තර කරයි. ලෝවින්දන් යනු ක්‍රිෂෟනා හදුන්වන තවත් නමකි. එහි තේරුම ගවයන්ට සන්තෘප්තිය ගෙනේන්නා යනුවෙනි. අනිකුත් ග්‍රන්ථයෙන් මගින් ගවයා සියලු ශිෂ්ඨාචාරයේ "මව" ලෙස හදුන්වයි. ඌලෙන් ලැබෙන කිරි මුලු ජනගහනය පෝෂණය කරයි. ගවයාගෙන් ලැබෙන තෑග්ග, උසස්ම ව්ගයේ තැග්ගක් ලෙස වණිතා කළ හැක.
ගවයාගන් ලැබෙන කිරි ශුද්ධ කිරියෙන් ගුණයන් වැඩි දියුණු කෙරේ යැයි විශ්වාස කෙරේ. ගවයාගේ කිරි වලින් ගන්නා ලද ගිතෙල් (ශුද්ධ කරන ලද බටර්) උත්සව සදහා සහ ආගමික ආහාර පිළියෙල කිරිම සදහා යොදා ගනු ලැබේ. ගවයගේ මළ පොහොරත් ලෙස හා ඉන්ධනයන් හා විශබිජ නාශකයන්ගේ ලෙස යොදා ගනු ලැබේ. ගවයගේ මුත්‍ර ආගමික උත්සව මෙන්ම ඖෂධයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ.
ඉතාමත් ශුද්ධ වු ද්‍රව්‍යයක් මින පස්ගොරස ගවයාගෙන් ලබා ගන්නා ඵලයන් පහත මිශ්‍රණයකි. ඒවාට කිරි, මුදවපු කිරි, ගිතෙල් මුත්‍ර සහ මළ අයත් වේ.
සටහන්
පස්ගොරස ගවයාගෙන් ලබා ගන්නා ඵලයන් පහත මිශ්‍රණයකි. ඒවාට කිරි, මුදවපු කිරි, ගිතෙල් මුත්‍ර සහ මළ අයත් වේ. මෙය වැරදියි. කිරි, දීකිරි, වෙඩරැ,මෝරැ. ගිතෙල් තමයි හරි Sacred cow - The cow in the Hindu scriptures {|
හිමාල කඳු වැටිය
හිමාලය කඳු වැටිය යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයත් ටිබෙට් සානුවත් වෙන් කරමින් ආසියාවේ පිහිටි කඳු පංතියකි. සංස්කෘත බසින් හිමාලය යන්නෙහි තේරුම "හිම විමානය" යන්නයි.මහා හිමාලය වැටියට කාරකෝරම් කදු වැටි අයත් වේ.
එවරස්ට් කන්ද, කාන්චෙන්ජුන්ගා වැනි ලොව උසම කඳු පිහිටි හිමාල කඳු වැටිය, කඳු වැටි අතරින් ද ලොව උසම එක වෙයි. ගංගා, ඉන්දු, බ්‍රහ්මපුත්‍ර, යැංසි, කහ ගඟ වැනි ලොව ප්‍රධානතම ගංගා රාශියක් ඇරඹෙන්නේ හිමාලයෙනි. ඉන්දියාව, චීනය ඇතුළු ඒ අවට රටවල් රාශියක බිලියන 3ක් පමණ ජනතාව, එනම් ලෝක ජනගහණයෙන් අඩක් පමණ, මෙසේ හිමාලයෙන් ඇරඹෙන ගංගා ආශ්‍රිතව ජීවත් වෙති.හිමාලයා කදුකරයෙ මොන්ගොලොයිඩ් ජන වර්ගයට අයත් බුටියා,කසා,දරඩ්,ලෙප්ව, ෂෙර්පා යන ජන කොටස් ජිවත් වෙති.
ලෝකයේ උසම කන්ද මෙන්ම ලොව උසම කඳු මුදුන් පහ පිහිටා ඇත්තේද හිමාලය කඳු වැටියේය. ලොව උසම කන්ද වන එවරස්ට් හැරුණු විට, කාන්චෙන්ජුන්ගා, ලහන්සේ සහ මකාලූ යන කඳු මුදුන් ද හිමාලය කඳුවැටියේ පිහිටා ඇත. ඒවා පිලිවෙලින් ලොව දෙවන, තෙවන, සිව්වන සහ පස්වන උසම කඳු මුදුන් වෙයි.
එවරස්ට්
ආසියා මහද්වීපයේ හිමාලය නම් වූ කඳු වැටියේ එවරස්ට් කන්ද පිහිටා තිබේ. ලෝකයේ පියස්ස ලෙස හැඳින්වෙන එවරස්ට් කන්ද රටවල් දෙකකට මායිම්ව පිහිටා තිබේ. මෙම රටවල් වන්නේ නේපාලය සහ ටිබෙට් දේශයයි. ටිබෙට් භාෂාවෙන් එවරස්ට් කන්ද හැඳින්වෙන්නේ 'වොමො ලුන්ග්මා' (ලොව මවු දෙවඟන) නමිනුයි. මෙහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 29,028 (මීටර් 8840) ක් වේ. ටිබෙට් සානුවේ සිට එවරස්ට් කන්ද විහිදී යන්නේ අඩි 12,000 ක් පමණ උසක සිටයි.
නම් කිරීම්
එවරස්ට් කන්දට එම නම ලැබීම සහ එහි උස මිනුම් කිරීම අතර මනා සම්බන්ධතාවක් පවතී. ඉන්දියාවේ මිනුම්පතිවරයාව සිටි සර් ජෝර්ජ් එවරස්ට්, කන්ද මැනීමේ නියමුවා ලෙසට පිළිගැනෙන නිසා ඔහු සිහිවීම පිණිස 1865 දී මෙම කන්දට එවරස්ට් යන නම තබා තිබේ.
k-2 කඳුමුදුන, ගෝඩ්වින් ඔස්ටින් කඳුමුදුන ලෙස ද හැඳින්වේ. එසේ නම් කොට ඇත්තේ එහි මිනුම් කටයුතු කල ගොඩ්වින් ඔස්ටින් සිහිවීම පිණිසයි.
කඳු නැගීම
හිමාල කඳු තරණය බිහිසුණුය. කෙතරම් බිහිසුණු වුවත් කඳු නගින්නන් එවරස්ට් තරණයට දක්වන්නේ අසීමිත ආශාවකි. මුලින්ම එවරස්ට් තරණය කල පුද්ගලයා ලෙස හැඳින්වෙන්නේ නවසිලන්ත ජාතික එඩ්මන්ඩ් හිලරි ය.
k-2 කඳු මුදුන ප්‍රථම වරට තරණය කොට ඇත්තේ 1954 දී ඇවිලේ කොම්පැන්ග්ති සහ ලිනෝ ලැසිඩෙලි නම් විද්‍යාඥයන් දෙදෙනායි.
කාන්චෙන්ජුන්ගා කඳු මුදුන ප්‍රථම වරට තරණය කොට ඇත්තේ 1955 දී ඉංග්‍රීසි ජාතික චාල්ස් එවන්ස් විසිනුයි.
වර්ෂ 1956 දී ස්විස් ජාතික ත්‍රිමාස් ලුවිසින්ගර් සහ අර්නස්ටිරිස් යන දෙදෙනා විසින් ලහන්සේ කඳු මුදුන ප්‍රථම වරට තරණය කොට ඇත.
යුද්ධයේ සදාචාරය
ඉතිහාසය පුරා යුද්ධය නිසා සදාචාරය පිළිබඳ ප්‍රශ්න කිහිපයක් පැන නැගී ඇත. ආදි කාලීන රාජ්‍යයන් හා වර්තමාන රාජ්‍යයන් කිහිපයක්ද යුද්ධය උත්තම ක්‍රියාවක් ලෙස දුටුවද, අතීතයේ සිට වර්තමානයට පැමිණෙන විට සදාචාරය පිළිබඳ ගැටළු ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු වී ඇත. වර්තමානයේ යුද්ධය සමහරෙක් දකිනුයේ ඉතා අප්‍රසන්න සදාචාරත්මක ගැටලු ඇහිකරන්නක් ලෙසය. ඒ අතර සමහරුන් යුද්ධය දකිනුයේ රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය ක්‍රියාදාමයක් ලෙසය. සාමවාදීන් විශවාස කරනුයේ යුද්ධය මුලුමනින්ම ඉතා අනාචාර කටයුත්තක් බවත් කිසිම ලෙසක යුද්ධයක් ඇති නොවිය යුතු බවත්ය.
යුද්ධයේ ඍණාත්මක ස්වාභාවය වර්තමන්යේ වැඩි වශයෙන් ප්‍රචලිත වී ඇත. නමුත් හෙනරිච් වොන් ට්‍රේට්ස්ච්ක් (Heinrich von Treitschke)යුද්ධය් දුටුවේ නිර්භීතභාවය, කීර්තිය උපරිම ලෙස අවශ්‍යවන මිනිසාගේ උත්තම ක්‍රියාවක් ලෙසය. ජෝර්ජ් විල්හෙල්ම් ෆ්‍රෙඩ්රිච් හීගෙල් (Georg Wilhelm Friedrich Hegel), යුද්ධය ඉතිහාසය ගොඩනැගීමටත්, සමාජය දියුණුවීමටත් අවශ්‍ය ක්‍රියාදාමයක් ලෙස පෙන්වීය. ෆ්‍රෙඩ්රිච් නීශ්ච් (Friedrich Nietzsche) යුද්ධය දුටුවේ උබෙර්මෙන්ස්ච් (Übermensch) ජාතීන්ට කීර්තිය විදා දැක්වීමට අවස්ථාවක් ලෙසය. I වන ලෝක යුද්ධය ඇති වූ විට කතෘ තොමස් මැන් (Thomas Mann) දැක්වූයේ "සාමය සිවිල් දූෂණයක් හි ගුණාංගයක් නොවේද? යුද්ධය පරිශෝධනයක්, විමුක්තිදානයක්, ඉමහත් බලාපොරොත්තුවක් නොවේද?" ලෙසය. මෙම අදහස වැළඳගත් ස්පර්ටා හා රෝමය පැරණි ලෝකයේ 1930 දක්වා ඒකාධිපත්‍යයට තුඩු දුන්නේය.
1. යුද්ධය රැකවළ සඳහා ඇතිකරනා අවස්ථාවන්: එක් රාජ්‍යයකට ආක්‍රමණිකයන් විසින් ප්‍රහාර එල්ල වන විට ආරක්ෂාවීමට යුද වැදීම පිලිගැනේ.
2. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් අවසරලත් යුද්ධයන්: එක්සත්ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලය එක් සමූහයක් ලෙස එක් රාජ්‍යයකට එරෙහි වන විට මෙය අදාළ වේ. සාමය රදා පැවතීමේ ක්‍රියාදාමවලට මෙය වැදගත් වේ.
අන්තර්ජාතික නීතියේ උපකුලකයක් වන යුද නීතිය, නැතහොත් අන්තර්ජාතික මානවවාදී නීතිය යුද්ධ හැසිරවීම පිළිබඳ රෙගුලාසීන් හඳුනාගෙන තිබේ. ජිනීවා සම්මේලන තුලින්ද අවිආයුද භවිතයත්, යුද සිරකරුවන්ට දක්වන සැලකිල්ල පිළිබඳවත් රෙගුලාසීන් ගොඩනැගී තිබේ. මෙම නීතීන් කඩකරනා අවස්ථා යුද අපරාධ ලෙස හැදිනෙන අතර IIවන ලෝක යුද්ධයේ අවසානයේ තිබූ නුරෙම්බර්ග් ට්‍රයල්ස් (Nuremberg Trials) වලින් අන්තර්ජාතික සමාජය මෙවැනි අවස්ථා සඳහා අධිකරණ නීතීන ගොඩනගා ඇත.
දුරකථන පුවත් පත
සේවය
තියෙට්‍රාෆෝන් - ප්‍රංශය, 1881 දී ක්ලෙන්ට් අර්ඩර් විසින් අරඹා 1990 දී මැරිනෝවිච් සහ සර්වාඩියගේ තියට්‍රෆෝන් ආයතනය මගින් වාණිජකරණය කෙරිණි. මේවායෙන් වැඩියෙන් ම ලබා දුන්නේ සිනමා සහ ඔපෙරා සංදර්ශන තොරතුරුය. මිනිත්තු පහක ප්‍රවෘත්ති ද විකාශනය විය.මේවා 1932 වනතෙක් පැවති අතර රේඩියෝ විකාශනය සහ ශබ්ද ලේඛන නිසා අභාවයට පත් විය.
ඉලෙක්ට්‍රොෆෝන් - එක්සත් රාජධානිය, 1895 ඇරඹුණි. සිනමා සහ සංගීත ශාලාවල තොරතුරු සහ ඉරිදා දිනවල දේවස්ථාන දේශනාවන්හි සජීවී විකාශනයන් ලබා දුණි. ගුවන් විදුලි විකාශනවල තරගකාරීත්වය නිසා 1925 - 1926 දී සේවය නතර විණි.
ලා ආරල්ඩෝ ටෙලිෆොනිකෝ - රෝමය, 1910 දී “ටෙලිෆෝන් හිර්මන්ඩෝ ” ආකෘතියට අනුව ඇරඹුණි. ඉතාලිය යනු විකාශනයේ ප්‍රථම උදාහරණය වන අතර 1914 දී ශ්‍රාවකයන් ගණන 1300 ඉක්මවීය. පළමු ලෝක යුද්ධය සමයේ දී එහි සේවයට බාධා ඇති විය. 1922 දී “ ෆොනොඡොව්නාර්ලේ ” නමින් නැවත ඇරඹුණු අතර “ රේඩියෝ හර්ඩෝ ” ලෙස වෙනත් දුරකථනවල සිටි අයද ගුවන් විදුලි විකාශනයට යොමු වූ අතර මෙය රෝමයේ පළමු ගුවන් විදුලි සේවය ද විය. පුද්ගලික සමාගම් සමග එක්වී URL නම් ගුවන් විදුලි විකාශන සමාගම 1924 දී බිහි කර ගත්තේ ය. 1928 හි දී යුරල්හි නම EIAR ලෙස ද 1944 දී RAI ලෙස ද වෙනස් විය.
එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය, 1788–89
හී එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය යනු පළමුවන චතුර්වාර්ෂික ජනාධිපතිවරණය විය. එය පැවැත්වුණේ 1788, දෙසැම්බර් 15 වන සඳුදා දින සිට 1789, ජනවාරි 10 වන ඉරිදා දින තෙක් විය. මින් පෙර 1788 වසරෙහිදී අපරානුමත කොට තිබූ නව එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතෙහි එය පැවැත්විණි. මැතිවරණයෙහිදී, ඔහුගේ ධූර කාලයන් දෙක අතරින් පළමුවැන්න සඳහා ජනාධිපතිවරයා ලෙසින් ජෝර්ජ් වොෂිංටන් නිතරගයෙන් තේරී පත්වූ අතර, ජෝන් ඇඩම්ස් පළමුවන උප ජනාධිපතිවරයා ලෙසින් පත් විය.
මානව ගෙනෝම ව්‍යාපෘතිය
මානව ජාන විද්‍යා ඉතිහාසයේ මෙතෙක් ආරාම්භ වු විශාලතම ව්‍යාපෘතිය වනුයේ මානව ගෙනෝම ව්‍යාපෘතිය (Human Genome Project (HGP)) හෙවත් මිනිස් ගෙනෝමයේ අඩංගු සම්පුර්ණ නියුක්ලියෝටයිඩ අනුපිළීවෙළ හඳුනාගැනිම සහ සිතියම් ගතකිරිමේ ව්‍යාපෘතියයි. වර්ණදේහ 46 ක් තුල අන්තර්ගත මානව ගෙනෝමයේ සමස්ත නියුක්ලියොටයිඩ අනුපිළීවෙළ හඳුනාගනිමින් එවා සිතියම්ගත කිරිම සදහා අරඹන ලදී.
මෙය ඇමරිකානු රජයේ මුලිකත්වය යටතේ වසර 1990 දි අරඔන ලද ව්‍යාපෘතියකි. මෙහිදි සිදුකරන ලද පර්යේෂණයන් එංගලන්තය, ප්‍රංශය, ජපානය, ඕස්ට්‍රේලියාව වැනි රටවල් 18 ක වු පර්යේෂනාගාරයන් තුල සිදු කරන ලදි.
වසර 1999 වන විට මාන ගෙනෝමයෙන් 90% ක් පමණ ඉහළ නිරවද්‍යයතාවයකින් හඳුනාගෙන තිබුණී. වසර 2003 වන විට මානව ගෙනෝමයෙන් 99% ක් පමණ හඳුනාගෙන තිබු අතර එවායේ නිරවද්‍යයතාවය 99.99% පමණ ඉහළ අගයකින් යුක්තව වන බව ප්‍රකාශයට පත් කර තිබුණී. ඉහළ නිරවද්‍යයතාවයක් පවත්වා ගැනිම සදහා සැම ජාන කොටසකම වු භෂ්ම අනුක්‍රමයන් කිහිපවරක් (4-5) පරික්ෂා කරනු ලැබ තිබේ.
ගෙනෝම ව්‍යාපෘතියෙන් හඳුනාගත් ජානයන් කිහිපයක්
මානව ගෙනෝම ව්‍යාපෘතිය යටතේ පවතින තවත් උපව්‍යාපෘතියක් වනුයේ පිළීකා තත්වයන් සදහා හේතුවන ජාන (Cancer genomic project) හඳුනාගැනිමයි.හේ අනුව පිළීකා සැදිම සදහා හේතුවන ජාන 100කට වැඩි සංඛයාවක් හදුනාගෙන තිබේ.මේ ජානයන්ගෙන් බහුතරයක් ලියුකේමියා සහ වසා සෛල ආශ්‍රැතව හටගන්නා පිළීකා තත්වයන් සැදිම සදහා හේතුවේ. පිළීකා සදහා ප්‍රතිකාර කිරිමේදි මෙම ජානවල ක්‍රියාකාරිත්වයන් පදනම් කරගනිමින්ද ප්‍රතිකාර සිදු කරනු ලබයි.
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය (අතීන්ද්‍රිය සංජානනය)
thumb|1930 ගණන්වල අතීන්ද්‍රිය සංජානන පරීක්ෂණ උදෙසා මුලින් ම යොදා ගත්තේ [[සෙනර් සටහන්පත් ය.]]
ඉසිපතන විදුහල
6.925°N, 79.86917°W
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය (අතීන්ද්‍රිය සංජානනය)
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය (Extrasensory perception) හෙවත් ඊඑස්පී(ESP) යනු හඳුනාගත් භෞතික සංවේදන මගින් ලබා නොගන්නා, එ නමුත් මනසින් සංවේදන වන තොරතුරු ග්‍රහණය වීම කි. ඩ්‍යුක් විශ්ව විද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් වන ජේ. ආර්. රයින් විසින් පහත සඳහන් හැකියාවන් සඳහා මෙම අර්ථ දැක්වීම යොදා ගන්නා ලදී. ටෙලිපති (පංචේන්ද්‍රියේ සහය නොමැතිව හැඟීම් හා සිතුවිලි ඇති වීම) පූර්වඥානය (අනාගත අවස්ථා පිළිබඳ පූර්ව දැනුම) හා අනාගත සංජානනය(පසිදුරන්ගේ සහය නොමැතිව පුද්ගලයින්ට විවිධ අවස්ථාවන් වස්තූන්, අනාගත සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය ලබා ගැන්මට ඇති හැකියාව) ඇතැම් විට හයවන සංවේදනය, අසංඥ කෞශ්‍යලයක්, සහජ ඥානයක් ලෙස ව්‍යවහාර වෙයි. එනම් විද්‍යාව මගින් පහදා නොදුන් තොරතුරු ලබා ගැනීමේ ප්‍රභවයන් වෙයි. ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය ගැන පැතුරුණු විශ්වාසයන් පැවතිය ද විශ්වාසදායී තොරතුරු හා සෛද්ධාන්ත නොමැතිවීම නිසා ඒ පිළිබඳව ඒත්තු ගැන්වීමට නොහැකි වී ඇත. විද්‍යාත්මකව පහදා දිය හැකි තොරතුරු තවමත් නොමැති වීම නිසා ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංවේදන විවාදාත්මක මාතෘකාවකි. අධිමානසික ශක්තීන් මගින් මෙහි පැවැත්ම ගැන පර්යේෂණ කෙරෙන අතර ගැන්ස්ෂීල්ඩ් වැනි පර්යේෂණ මගින් එය හොඳ සාක්ෂි ද සපයා ඇත. නමුදු විද්‍යාත්මක පසුබිමක් තුළ ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංවේදන අවබෝධය සහමුලින්ම පිළිගෙන නැත.
ඉසිපතන විදුහල
ඉසිපතන විදුහල ශ්‍රී ලංකාවේ වාණිජ අගනගරයේ (කොළඹ ) පිහිටි ජනප්‍රිය පාසල් අතරින් එකකි.
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය (අතීන්ද්‍රිය සංජානනය)
ඇතැම් පුද්ගලයන් ESP පිළිබඳව විශ්වාස කිරීමට සතුටු වන අතර ඇතැමුන් එය පිළිගැනීම දැඩි ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරති. පාර-මනෝවිද්‍යාඥයින් (Parapsychologists) මෙම විෂයය පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව අධ්‍යනය කරමින් මෙයට එකතරා සංකීර්ණත්වයක් ලබා දී ඇත. ඔවුන් ESP හි එකිනෙකට වෙනස් ආකාර 4ක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා නම්,
ඉසිපතන විදුහල
ඉසිපතන විදුහල හා එහි ඇරඹුම - ඉතිහාසය
වර්ෂ 1952 දී (Greenlands) (ග්‍රීන්ලන්ඩ්ස්) යන නාමයෙන් ඇරඹි ඉසිපතන විදුහල පසුව "ඉසිපතන විදුහල" ලෙසට වෙනස් කෙරිණ. එමෙන්ම අද වනවිට එය සිංහල, ඉංග්‍රීසි හා දමිළ යන භාෂා ත්‍රිත්වයෙන්ම අධ්‍යාපනය ලබාදෙන අතළොස්සක් වූ පාසල් අතර කේන්ද්‍රස්තානයකි. බී.ඒ.කුරුප්පු මහතා එහි ආරම්භක විදුහල්පතිවරයා වූ අතර පාසල් ලාංඡනය හ නිවාස ඇති කිරීමද ඔහු අතින් සිදුවිය. හාරදහසකට අධික සිසු කැලකට සිප් සතර ලබදෙන 200 කට ආසන්න ආචර්ය්‍ය මඩුල්ලකින් යුත් පාසලෙහි අධ්‍යපන පසුබිම, ලාංකීය පාසල් අධ්‍යපනයෙහි ඉසිපතන ලකුණ නිරතුරු ඔපවත් කර ඇත.
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය (අතීන්ද්‍රිය සංජානනය)
සමහර පුද්ගලයන් විශ්වාස කරන්නේ සියලුම මිනිසුන්ට මෙම හැකියාව යම් පමණකින් හෝ ඇති නමුත් බොහෝමයක් දෙනා එම හැකියා වර්ධනය කර ගැනීමට නොපෙළඹෙන බවයි. බොහෝ දෙනා ESP පිළිබඳව සැක පහළ කරති. මේ පිළිබඳව වාර්තාගත වූ සංසිද්ධීන් අතරින් ඇතැම් ඒවා වංචනික බව හෙළි වී තිබේ. බොහෝ දෙනා මේ පිළිබඳව පළමු-ඝනයේ අත්දැකීම් නොමැතිව මෙය විශ්වාස කිරීමට මැලි වෙති. විද්‍යාත්මක සාක්ෂි වල හිඟතාවය එම පිරිස වැඩි වීමට හේතු වී තිබේ. නමුත් බොහෝදෙනා, ඇතැම් අවස්ථාවලදී, විස්තර කිරීමට/පැහැදිලි කිරීමට අපහසු සිද්ධීන් වලට මුහුණ දී ඇත. උදාහරණ වශයෙන් දුරකථනය නාද වන හඬ ඇසෙද්දීම මෙන් අනෙක් කෙලවරේ සිටින පුද්ගලයා කවරෙක්දැයි ඉබේම මෙන් වැටහෙන/දැනෙන අවස්ථා මෙන්ම හදිසි අනතුරු ආදී අහඹු සංසිද්ධීන් කලින් හැඟීම ආදිය දැක්විය හැක.
ඉසිපතන විදුහල
වර්තමානය
ඉසිපතන යන්න බෞද්ධාගමික පසුබිමකින් බිඳී ආ නාමයකි. "සෘෂි වරුන්ගෙන් ගහණ වූ භූමිය" යන්න එහි අරුතයි. පෙරදවස එය බරණැස් පුර පිහිටි අහිංසක මුව පොව්වන්ගෙන් ගැවසීගත් බිමකි. ශාන්ත පරිසරයකින් හෙබි උයනකි. බුදු රදුන් වැඩ හුන් පුණ්‍ය භූමියකි.
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය (අතීන්ද්‍රිය සංජානනය)
J.B. රයින්
ඩ්යුක් සරසවියේ උද්භිද විද්‍යාඥයෙකු වූ ජෝෂප් බෑන්ක්ස් රයින් 1934දි "අතීන්ද්‍රිය-සංජානනය" නමින්, ESP පිළිබඳව අතිමහත් සාක්ෂි අන්තර්ගත කෘතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. කෙසේවෙතත් අනෙකුත් විද්‍යාඥයන් එහි සඳහන් ප්‍රතිඵල නැවත ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වූහ. මේ නිසා එම කෘතිය පිළිබඳව පැවති මුල් විශ්වසනීයත්වය සහ ජනප්‍රියත්වය අඩු විය.
ඉසිපතන විදුහල
වර්තමානය
මුලින් සඳහන් කළ පරිදි ඉසිපතනය අද වනවිට දහස් සංඛ්‍යත සිසු දරු කැලකට අධ්‍යපනය ලබදෙන තෝතැන්නකි. අසමසම තක්සලාවකි. පාසල තුල ඔවුහු මුව පැටවුන් සේ ලෝකය පිලිබඳ උගනිති. සිප් සතර හදාරති. පාසලින් පිටස්තර ලෝකයට බිහිකරනුයේ ගුණ-නැණ පිරි මිනිසත්කමින් සපිරි මිනිස් පරපුරකි. ඔවුහු ලෝකයට සැබෑ සෘෂිවරු වෙත්.
නිවාස
කුරුප්පු විදුහල්පතිතුමන්ගේ අදහසක් මත ආරම්භයේ පටන්ම පාසල තුල ක්‍රීඩා නිවාස හතරක් ක්‍රියාත්මක වේ. ලෝ ප්‍රකට කවීන් සතර දෙනෙකුගේ නම් ඒ සඳහා භාවිතා කර ඇත. සියලු ජාතීන් කෙරේ පාසල දක්වන සමානාත්මතාවද ඉන් අදහස් කෙරේ.
මිල්ටන්  නිල්
ඉක්බාල්    කොළ
ගෞරව සම්මාන
=== ශිෂ්‍යත්ව සහ ත්‍යාග =ඉසිපතන විදුහලෙ ශිශෙත්වය දෙස බ
පාසල් ගීතය
සැරදේ මාතා ඉසිපතනය අප දස දෙස ජය හඬ නංවා...
බරණැස ඉසිපතනේ මිගදා
පෙරදැරි කොට ගුණ-නැණ විහිදා
පෙරමුණ ගනිමූ ලක් පොලවේ
විදු පහනින් මොහඳුර දුරලා
අත සිත ගත වත ඔප දමලා
ඉසිපතනය සැරදේ.!
ඉසිපතන අහිමානය - රගර්
ඉසිපතනය කී පමණින් රගර් - රගර් කී පමණින් ඉසිපතනය...... එපමණටම ඉසිපතනය හා රගර් යනු එකට බැඳී පවතින්නක්.
රගර් තරම් ඉසිපතන සිසුන්ගේ රුධිරය දක්වා කිඳා බැස අති ක්‍රීඩාවක් ඔවුනට නැති තරම්ය. ඉඳහිටක නොවන්නට දශක ගණනාවක පටන් ඔවුහු පාසල් රගර් කිරුළ සියතින් ගිලිහී යන්නට නොදෙති. ඉසිපතනුවන්ගේ අභිමානය එයයි.
තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගය
බොහෝ ජනප්‍රිය පාසල් වල මෙන්ම ඉසිපතන සිසුන්ගේද ප්‍රීතිමත්ම සමය "තර්ස්ටන්-ඉසිපතන" ක්‍රිකට් ගැටුම පවතින සමයයි. තර්ස්ටන් විදුහල සමඟ දෙදින ටෙස්ට් ක්‍රිකට් තරඟයක් එක් දින ඕවර 50 තරඟයක් හා පන්දු වාර 20 20 තරඟයක් මීට අතුලත් වේ. ඉසිපතන මෑණියන් ශ්‍රි ලංකා ජාතික කන්ඩායමට බිහිකළ ක්‍රීඩකයන් ගනනද සුළු පටු නොවේ. (මතකයේ රැඳි සිසුන් කොටස බලන්න.)
ශිෂ්‍ය නායක ක්‍රියකාරීත්වය
"ශිෂ්‍ය නායක සංසදය" යනු ඉසිපතනය තුල තවත් එක් වඩාත් ක්‍රියාකාරී ඒකකයකි.
1. ප්‍රධාන ලෙසම ශිෂ්‍ය විනය සීමා ආරක්ෂා කිරීම.
2. උදෑසන පාසල තුලට ඇතුල් වන සිසුන්ගේ අනන්‍යතාවය තහවුරු කිරීම හා නිළ ඇඳුම් ක්‍රමවත්දැයි පිරික්සීම.
3. උදෑසන පාසල තුල සහ පන්ති තුල පිරිසිදු කිරීම් නිරීක්ෂනය.
4. පාසල් ප්‍රධාන රැස්වීම් හා සෙසු රැස්වීම් තුල ශිෂ්‍ය පාලනය.
5. ගුරු රස්වීම් පවතින කාලය තුල පාසල තුල විනයානුකූල නිහඬභාවය රැකීම.
6. ශිෂ්‍යයින්ට විවිධාකර කටයුතු වලදී උපකාර කිරීම.
7. ශිෂ්‍ය පරිපාලනයේදී ආචර්ය්‍ය මණ්ඩලයට සහාය වීම.
8. නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උලෙළ හා අනෙකුත් එවන් කටයුතු වලදී සවිධායක කටයුතු හැසිරවීම.
9. ශිෂ්‍යයින් හා ගුරුවරු අතර සහ සම්බන්ධය ඇතිකිරීම.
10.ශිෂ්‍යයින් තුල නායකත්ව කුසලතා වර්ධනය කිරීම හා පූර්වාදර්ශ සැපයීම.
මේ හැරුණු කොට ශිෂ්‍ය නායකයකු පිරිසිදු ඇඳුම් (සුදු කලිසම හා පාසල් ලාංජනය මසා ඇති සුදු කමිසය ) හැඳ දිස්නයෙන් යුත් පිරිසිදු සපත්තු (කලු වර්ණ ) පැළඳ සෑම විටම ප්‍රසන්න ලෙස තමුනට අදාළ ඕනෑම කටයුත්තකට සූදානමින් සිටිය යුතුය. ශිෂ්‍ය නායකයා සෑම විටම ආදර්ශමත් විය යුතුය.
870
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
අමර්ණ
අමර්ණ (අරාබි: al-‘amārnahالعمارنة ) යනු ඊජිප්තු පුරාවිද්‍යා භූමියක් වන අතර, එය පසුකාලීන දහඅටවන රාජවංශයේ රාජ්‍ය කළ අක්නාටන් පාරාවෝවරයා විසින් අලුතෙන්ම ස්ථාපනය කළ නව අගනගරයේ නටබුන් සහිත ය. මෙම අගනගරය ඔහුගේ මරණින් පසු (ක්‍රි.පූ. 1332) අත්හැර දමා ඇත. මෙම නගරය සඳහා පුරාතන ඊජිප්තුවාසීන් භාවිත කර ඇත්තේ අක්ටාටන් (හෝ අක්ටේටන්—විවිධාකාරයෙන් පරිවර්තනය කෙරේ) යන නාමයයි. අක්ටාටන් යන්නෙහි අරුත "ආටෙන්ගේ ක්ෂිතිජය" යන්නයි.
මෙම ප්‍රදේශය පිහිටා ඇත්තේ නයිල් ගංගාවේ නැගෙනහිර ඉවුරේ වර්තමාන ඊජිප්තුවේ මින්යා පළාතේ, අල්-මින්යා නගරයේ සිට කිලෝමීටර 58ක් (සැතපුම් 36) දකුණට වන්නට සහ ඊජිප්තුවේ කයිරෝ අගනුවර සිට කිලෝමීටර 312ක් (සැතපුම් 194) දකුණට වන්නට ය. එසේම එය ලුක්සෝර් සිට කිලෝමීටර 402ක් (සැතපුම් 250) උතුරට වන්නට පිහිටා ඇත. ඩේර් මවාස් නගරය, අමර්ණ සිට කෙළින්ම බටහිරින් පිහිටා ඇත. අමර්ණ නගරයට නැගෙනහිර දෙසින් නූතන ගම්මාන කිහිපයක්ම වන අතර, ඒ අතර උතුරින් වූ එල්-ටිල් සහ දකුණින් වූ එල්-හැග් ක්වැන්ඩිල් ගම්මාන ද වේ.
මෙම භූමිය පසුකාලීන රෝම සහ මුල්කාලීන ක්‍රිස්තියානු සමයන්හි යටත් කොට ගෙන ඇත. නගරයේ දකුණින් වූ කැනීම්වලින් මෙම යුගයට අයත් ඉදිකිරීම් හමුවී ඇත.
නම
අමර්ණ යන නාමය පැවත එන්නේ මෙම ‍පෙදෙසේ වාසය කොට ජනාවාස කිහිපයක් පිහිටුවූ බෙනි අම්රන් ගෝත්‍රයෙනි. මෙහි පුරාතන ඊජිප්තු නාමය අක්ටාටන් ය.
(මෙම භූමිය සිරියාවේ හලාෆ් යුගයට අයත් ටෙල් අමර්ණ පුරාවිද්‍යා භූමිය නොවන බව සිහි තබා ගත යුතු ය. )
1820 දශකයේ දී ඉංග්‍රීසි ජාතික ඊජිප්තුවේදියකු වූ සර් ජෝන් ගාඩ්නර් විල්කින්සන් අමර්ණා වෙත දෙවරක් සංචාරය කොට එය 'ඇලබැස්ට්‍රන්', ලෙස හඳුනාගත්තේ රෝම-යුගයේ කතුවරුන් වූ ප්ලීනි (ශිලා මත) සහ ටොලමි (භූගෝල ශාස්ත්‍රය)  වැන්නවුන්ගේ වාර්තා අනුව ය. නමුත් මේ පිළිබඳ ඔහුට ස්ථිර නොවූ නිසා ඔහු එයට විකල්ප ස්ථානයක් ලෙස කොම් එල්-අහ්මාර් භූමිය ද නම්කළේ ය.
අක්ටාටන් නගරය
නගරය පිහිටි ප්‍රදේශය නොඉඳුල් පෙදෙසක් විය. එය ආටෙන්ට අයත් යැයි පැවසෙන ආක්ටාටන් නගරය වේ.
"ඔහු තමන් වෙනුවෙන් නිම වූ,  පළමු සමයේ අසුනේ ගිමන් හරීවි."
ක්ෂිතිජයයන්නෙහි රූපාක්ෂරය සඳහා රාජකීය වැඩිය (Royal Wadi) පෙන්වූ සමානත්වය මෙම නගරය පිහිටුවීමට ස්ථානය නිර්ණයට උපකාර වන්නට ඇතැයි පැවසේ.
මෙම නගරය අක්නාටන් පාරාවෝවරයාගේ නව අගනුවර ලෙස ඉදිකෙරිණි. මෙය ආටන් දෙවිඳුන්ට කැපකළ නගරයකි. මෙහි ඉදිකිරීම් අක්නාටන්ගේ 5වන රාජ්‍ය සමය අවට (ක්‍රි.පූ. 1346) ආරම්භ වී 9වන වර්ෂයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1341) පමණ අවසන් වන්නට ඇතැයි සැලකේ. මෙය ඉදිකර අවසන් වන්නට වසර දෙකකට පෙර එය අගනුවර බවට පත් විය. නගරයේ ‍බොහෝ ගොඩනැගිලි ඉක්මණින් ඉදිකිරීම සඳහා බොහෝ ගොඩනැගිලි මඩින් තැනූ ගඩොල්වලින් ඉදි කොට ඇත. නමුත් වඩාත් වැදගත්‍ ගොඩනැගිලි එම ප්‍රදේශයේ වූ ගල්වලින් නිර්මාණය කරන ලදී.
අභ්‍යන්තර සැලැස්ම පිළිබඳ තොරතුරු රාශියක් ලබා ගත හැකි එකම පුරාතන ඊජිප්තු නගරය මෙයයි. එයට හේතුව අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු, අක්නාටන්ගේ පුත් ටුටන්ඛාමුන් නැවත අගනගරය සිය උපන් ප්‍රදේශය වන තීබ්ස් (නූතන ලුක්සෝර්) වෙත ගෙනයාම නිසා නගරය අත්හැර දැමීමයි. මෙම නගරය දශකයක් හෝ ඔහුගේ මරණින් පසුවත් ක්‍රියාකාරීව පැවති බව පෙනෙන්නට ඇත. හොරෙම්හෙබ්ගේ දේවස්ථානය අනුව, එය හොරෙම්හෙබ්ගේ සමයේ ඉදිකිරීම් අමුද්‍රව්‍ය මධ්‍යස්ථානයක්ව පැවති බව පෙනී යයි. වරක් එය ජරවාස වූ පසු, රෝම යුගයේ නයිල් ගංගාවේ ඉවුරේ ජනාවාස වන තෙක්ම එහි ජනාවාස නොපැවතිණි. කෙසේනමුත්, එහි අනන්‍ය ලාක්ෂණික සහ අත්හැර දැමීම සැලකිල්ලට ගත් විට, එය කෙතෙක්දුරට පුරාතන ඊජිප්තු නගරයක ගුණාංග පෙන්නුම් කරයි ද යන්න ප්‍රශ්නාර්ථයකි. නයිල් ගංගාවේ නැගෙනහිර ඉවුරේ සැතපුම් 8ක (කිලෝමීටර 13ක) භූමි ප්‍රදේශයක් පුරා දිවෙන අක්ටාටන් නගරය කඩිනමින් ඉදිවූවකි. බටහිර ඉවුරේ, නගරයේ ජනගහනයට අවශ්‍ය බෝග වගා කිරීමට ඉඩම් වෙන්කොට තිබිණි. මෙම සම්පූර්ණ නගරය වටා ඊජිප්තුවේ නව අගනුවර ස්ථාපනයට අක්නාටන් සිදු කළ නියමයන් ඇතුළත් කරමින් සීමා ශිලා ස්තම්භ 14ක් ඇත.
මේ අතරින් අක්නාටන්ගේ නව නගරයේ පැරණිතම ශිලා ස්තම්භය ලෙස සැලකෙන්නේ සීමා ශිලාව K යන්නයි. මෙය අක්නාටන්ගේ වර්ෂය 5, IV පෙරෙට් (හෝ මාසය 8), දිනය 13 ලෙස දිනනිර්ණය කොට ඇත. (මුල් සීමා ශිලා ස්තම්භ 14 අතරින් බොහෝමයක් අදවන විට දැඩි ලෙස ඛාදනය වී ඇත) මෙහි අක්නාටන් විසින් එම නගරය පිහිටුවීම පිළිබඳ වාර්තාවක් ඇතුළත් ය. මෙම වාර්තාවේ, නගරයේ ආටන් දේවස්ථාන කිහිපයක් ඉදිකිරීමට පාරාවෝවරයාට වූ අපේක්ෂාව මෙන්ම අක්ටාටන්හි නැගෙනහිර කඳුවල තමන්, තම ප්‍රධාන බිසව නෙෆර්ටිටි සහ වැඩිමහල් දියණිය මෙරිටාටන් වෙනුවෙන් සොහොන්ගැබ් ඉදිකිරීම සහ තමන් මියගිය පසු සිය දේහය භූමදානය පිණිස අක්ටාටන් වෙත ගෙන ආ යුතු බවට වූ ආඥාව ද සඳහන් වේ. සීමා ශිලාස්තම්භය Kහි, අක්ටාටන්හි සමරන ලද උත්සව පිළිබඳ වාර්තාවක් මෙසේ සඳහන් ය:
මෙම පාඨය මගින් අනතුරුව අක්නාටන් ආටන් දෙවියන් විසින් සිදුකළ මහා පූජාවක් පිළිබඳ සඳහන් වේ.
භූමිය සහ සැලැස්ම
නයිල් ගංගාවේ නැගෙනහිර ඉවුරේ පිහිටි මෙම නගරයේ නටබුන්, දළ වශයෙන් අද "සිඛෙට් එස්-සුල්තාන්" යනුවේන හැඳින්වෙන් "රාජකීය මාවත" දිගේ උතුරේ සිට දකුණු දෙසට විහිදෙන බව දැකිය හැක. මෙහි රාජකීය නවාතැන් පිහිටා තිබුණේ උතුරට වන්නට උතුරු නගරය නම් පෙදෙසේ ය. එහිම මධ්‍යම පරිපාලන පෙදෙස සහ ආගමික කලාපයක් ද පිහිටා තිබිණි. නගරයේ දකුණු පෙදෙසේ නාගරික ජනාවාස පිහිටා තිබිණි...
උතුරු නගරය
යම් තැනැත්තකු ගඟ දිගේ උතුරු දෙසින් අමර්ණ වෙත ළඟා වන විට, උතුරු සීමා ශිලා ස්තම්භය පසු කොට හමුවන පළමු ගොඩනැගිල්ල උතුරු ගංතෙර මාලිගය වේ. මෙම ගොඩනැගිල්ල ජල තීරය දක්වා දිවෙන අතර, මෙය රාජකීය පවුලේ ප්‍රධාන නවාතැන වන්නට ඇත. උතුරු නගරය තුළ පිහිටි උතුරු මාලිගය රාජකීය පවුලේ ප්‍රධාන නවාතැනයි. මෙය සහ මධ්‍යම නගරය අතර පිහිටි උතුරු උපනගරය සමෘද්ධිමත් පෙදෙසක් වූ බවට සාධක ඇති අතර, එහි විශාල නිවෙස් ඇත. නමුත් එම මාර්ගයේ ඇතුළට යන විට නිවෙස්වල ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් අඩුවෙමින් යන බව දැකගත හැක.
මධ්‍ය නගරය
වඩාත් වැදගත් උත්සව සහ පරිපාලන ගොඩනැගිලි පිහිටියේ මධ්‍ය නගරය තුළ ය. මෙහි පිහිටි ආටන්ගේ මහා දේවස්ථානය සහ කුඩා ආටන් දේවස්ථානය ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිතා වී ඇත. මෙම මහා රාජකීය මාලිගය සහ රාජකීය නවාතැන අතර, රජු සහ රාජකීය පවුලේ උත්සව නවාතැන පිහිටියේ ය. ඒ අතර පාලමක් හෝ බෑවුමක් පිහිටා තිබිණි. රාජකීය නවාතැනට පිටුපසින් පාරාවෝගේ ලිපි හුවමාරු අංශය පිහිටා තිබිණි. අමර්ණ ලිපි හමුවූයේ මෙහ දී ය.
මෙම ප්‍රදේශය මුලින්ම නිමකොට අවසන් වූ ප්‍රදේශය යැයි සැලකෙයි. එහි වම වශයෙන් අවධි දෙකකටවත් අයත් ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබෙයි.
දකුණු උපනගරය
නගරයට දකුණින් වූ පෙදෙස වර්තමානයේ දකුණු උපනගරය පිහිටා ඇත. මෙහි නගරයේ බලවත් වංශවතුන්ගේ ඉඩම් පිහිටියේ ය. මේ ඉඩම් හිමි තැනැත්තන් අතර, නැඛ්ට්පාටෙන් (ප්‍රධාන අමාත්‍ය), රැනෙෆර්, පැනෙහෙසි (ආටන්ගේ ප්‍රධාන පූජක) සහ රාමෝස් (අශ්ව පාලකයා) ද වේ. 1912දී ප්‍රකට නෙෆර්ටිටි ප්‍රතිමාව හමු වූ තුත්මෝස්ගේ කලාගාරය පිහිටියේ ද මෙහි ය.
නගරයට තවත් දකුණට වන්නට, කොම් එල්-නානා නැමැති කුටිය වේ. මෙය හිරු-මුවාව ලෙස භාවිත වූ අතර, සූර්ය දේවස්ථානයක් ලෙස ඉදි විය. එසේම එයට නුදුරින් පිහිටි මාරු-ආටන් නැමැති ස්ථානය ද හිරු දෙවොලක් විය හැකි අතර, එය අක්නාටන්ගේ බිසවක් වූ කියා වෙනුවෙන් ඉදිවූවකි. නමුත් ඇගේ මරණය හේතුවෙන්, ඇගේ නම් සහ රූ ඔහුගේ දියණිය වූ මෙරිටාටෙන්ගේ බවට වෙනස් කොට ඇත.
නගරය අවට පෙදෙස
නගරයේ පැතිරීම සලකුණු කරමින් එය වටා පිහිටි සීමා ශිලාවන් (මේවා නයිල් ගංගාවේ පැතිවල පිහිටි කඳුගැටවල කැටයම් කරන ලද ඍජුකෝණාස්‍රාකාර කැටයම් වේ) නගරය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයන් වේ.
ආක්නාටන්ගේ රාජකීය සුසාන භූමියට බැහැරට වන්නට නගරයේ නැගෙනහිර දෙසට දිවෙන පටු නිම්නයක් ඇත. මෙය ගල් කුළු අතර සැඟ වී ඇත. මින් සම්පූර්ණ වී ඇත්තේ එක් සොහොන්ගැබක් පමණි. එය නම නොදන්නා රාජකීය බිරිඳකගේ ප්‍රයෝජනයට ගෙන ඇත. අක්නාටන් සිය සොහොන්ගැබ ඉක්මණින් ඉදිකොට ඇත්තේ ඔහුගේ මෙන්ම බොහෝ විට ඔහුගේ දෙවන දියණිය වූ මෙකෙටාටෙන්ගේ දේහය ද තැන්පත් කිරීම සඳහා බව පෙනී යයි. රාජකීය වැඩියේ උතුරු සහ දකුණු ගල්කුළු අතර, නගරයේ වංශවතුන් විසින් සිය සොහොන්ගැබ් ඉදිකොට ගෙන ඇත.
පුරාතන අමර්ණ/අක්ටාටන්හි ජීවිතය
අමර්ණහි ආරම්භය පිළිබඳ සෑහෙන තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ලැබන්නේ නගරයේ පරිමිතිය වටා සිටුවා ඇති නිල සීමා ශිලා ස්තම්භ (13ක් හඳුනාගෙන ඇත) නිසායි. මේවා නයිල්හි දෙපසම ගල්කුළු තුළට හාරා කැටයම් කොට ඇත. (නැගෙනහිර පෙදෙසේ 10ක් හා බටහිර පෙදෙසේ 3කි) එමගින් ආරම්භයේ සිට අක්ටාටන්හි (අමර්ණ) බිඳ වැටීමට ආසන්න සමය දක්වා වූ සිදුවීම් පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගත හැක.
තීබ්ස් සිට අමර්ණ වෙත අගනුවර ගෙනයාම සඳහා අක්නාටන්හට හමුදාවේ සහාය අවශ්‍ය විය. අක්නාටන්ගේ ප්‍රධාන උපදේශකයකු වූ ආයි, මෙම ප්‍රදේශයේ වැදගත් බලයක් ඉසිලූයේ ආයිගේ පියා වූ යුයා වැදගත් යුද නිලධාරියකු වූ නිසායි. මීට අමතරව, යුධ සේවයේ සියලු දෙනා බලයෙන් වර්ධනය වී තිබූ අතර, අක්නාටන්ගේ පියා යටතේ ඊජිප්තු ඉතිහාසයේ වඩාත් ධනවත්ම සහ සාර්ථකම යුගයේ කොටස්කරුවන් වී තිබිණි. එම නිසා මෙම නිලයන් අතර පක්ෂපාතීත්වය ශක්තිමත් විය. ඇතැම්විට, "මුලින් තීබ්ස්හි සහ පසුව අමර්ණහි දේවස්ථාන කැටයම් තුළ රජු විසින් සෑම අවස්ථාවක දීම යුධ නිලධාරීන්ගේ නිලයන් සඳහන් කිරීමට තරම් වැදගත් හමුදාවක්" රහි පවතින්නට ඇත.
ආගමික දිවිය
සාමාන්‍යයෙන් අක්නාටන්ගේ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ ඒකදේවවාදය‍ දෙසට නැඹුරු බව පැවසුණත්, මෙය ඊට වඩා සංකීර්ණ විය හැක. මෙකල වෙනත් දෙවිවරුන් ද ඇදහුණු බවට පුරාවිද්‍යාත්මකව සාක්ෂි ඇත. ආටන් පූජා මධ්‍යස්ථානවලදී නිල වශයෙන් හෝ එහි සේවය කළ මිනිසුන් විසින් එම ඇදහීම් සිදු කරන්නට ඇත.
..අක්ටාටන්හි, කෙම්ප් (2008: 41-46) විසින් මෑතක දී කළ කැනීමක් ‍අනුව, වෙනත් දෙවිවරුන් හෝ දෙවඟනන් නිරූපිත පෞද්ගලික ඇදහීම්වල සම්ප්‍රදායික සංකේත පැවති බවට සාධක හමු වී ඇත. දුෂ්ට ආත්මයන්ගෙන් ආරක්ෂාව සලසන බෙස්ගේ විකෘතිරූපී කුඩා ප්‍රතිමා මෙන්ම ළමා උපත් හා සම්බන්ධ අර්ධ කිඹුල්, අර්ධ හිපපොටේමස් රාක්ෂ දෙවඟනක වූ, ටැවරෙට්ගේ රූ හමු වී ඇත. අක්ටාටන්හි රාජකීය කම්කරු ගම්මානය තුළ, අයිසිස් සහ ෂෙඩ්ට පිදූ ශිලා ස්තම්භයක් හමු වී ඇත (වැටර්සන් 1984: 158 සහ 208).