cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
කල්පය
බුදුදහම
"මහා බද්ධ කල්පය" යනු අවුරුදු ගණනින් සංඛ්‍යාත්මකව කිව නොහැකි තරම් දිගු කාලයකි. මෙය බොහෝ දෙනා "මහා භද්‍ර කල්පය" ලෙස වරදවා සම්මත කරගෙන තිබේ. මෙසේ වීමට හේතුව "බද්ධ" යන මාගධී පදය "භද්‍ර" ලෙස සංස්කෘතයට පෙරළා තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කිරීමයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නීතියක් මගින් බුදු දහම සංස්කෘත භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම තහනම් කර ඇත්තේ එයින් එම පදවල නිවැරදි අරුත සැඟවී යා හැකි බැවිණි. සියලු සත්වයන් සංසාරයට බැඳි, බැඳී ආ කාලය හෙවත් සසරට බද්ධ වී සිටි අති දීර්ඝ කාලය "මහා බද්ධ කල්පය" යනුවෙන් හඳුන්වයි. මෙහි "භද්‍ර" හෙවත් යහපත් යන අර්ථයක් කිසිසේත්ම අඩංගු නොවේ.
මුල් බුද්ධාගමේ පාලි භාෂාවෙන්, කල්ප යන වචනය කප්ප ස්වරූපය ගන්නා අතර, බුද්ධාගමේ උපකල්පනය කරන ලද පැරණිතම ග්‍රන්ථය වන සුත්ත නිපාතයේ සඳහන් වේ. මෙයින් කියැවෙන්නේ "කප්පටිතා: කාලය ඉක්මවා ගිය තැනැත්තා, රහතන් වහන්සේ" ගැන ය. බෞද්ධ අත්පිටපත්වල මෙම කොටස ක්‍රි.පූ. අවසන් සහස්‍රයේ මැද භාගය දක්වා දිවයයි.
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පෙර කල්පවල ගණන් කළ නොහැකි තරම් බුදුවරු වැඩ සිටි බව ප්‍රකාශ කළහ: විපස්සී බුදුන් කල්ප 91 කට පෙර, සිඛී බුදුන් කල්ප 31 කට පෙර සහ වර්තමාන කල්පයේ පෙර බුදුවරු තිදෙනෙකි. උන්වහන්සේ තම ඉගැන්වීම් වර්තමාන කල්පයට සීමා කරයි, එහි කාලසීමාව උන්වහන්සේ ගණිතමය වශයෙන් නිර්වචනය නොකරයි, නමුත් උපමාවක් භාවිතා කරයි.
කල්ප යන්නෙහි තවත් නිර්වචනයක් වන්නේ බුදුන් උපන් කාලයයි. සුන්න කල්ප සහ අසුන්න කල්ප යනුවෙන් කල්ප වර්ග දෙකකි. සුන්න කල්පයන්හීදි බුදුවරුන් පහළ නොවේ. අසුන්න කල්පයන්හී බුදු වරු එක් වහන්සේ නමක් හෝ පහළ වන අතර එවැනි කල්ප පහකි.
හින්දු ධර්මය
හින්දු ආගමේ, කල්පයක් වසර බිලියන 4.32 ට සමාන වේ, "බ්‍රහ්මා ගේ දිවා කාලයක්" හෝ මහායුග දහසකි. සෑම කල්පයක්ම යුග චක්‍ර 71ක් (වසර 306,720,000) පවතින මන්වන්තර කාල 14කට බෙදා ඇත. පළමු හා එක් එක් මන්වන්තර කාලයට පෙරාතුව සත්‍ය යුග (වසර 1,728,000) දිගට සමාන සන්ධිස්ථානයක් (සන්ධ්‍යාව) වේ. කල්පයකට පසුව සමාන ප්‍රමාණයකින් යුත් ප්‍රලය (විනාශය) මගින් බ්‍රහ්මාගේ දිවා රාත්‍රියක් සෑදේ. මහාභාරතයට අනුව බ්‍රහ්ම මාසයක එවැනි දිවා රාත්‍රී තිහක් හෙවත් වසර බිලියන 259.2 ක් අඩංගු වේ. බ්‍රහ්මාගේ වවර්ෂ පනහක් ගෙවී ගොස් ඇතැයි සැලකෙන අතර, අප දැන් සිටින්නේ ශ්වේත-වරාහ කල්පයේ හෙවත් ඔහුගේ පනස් එක්වන වසරේ පළමු දිනයේය. මෙම කල්පය අවසානයේ ගින්නෙන් ලෝකය විනාශ වේ.
යොන්ගින් දේජංගුම් උද්‍යානය
යොන්ගින් දේජංගුම් උද්‍යානය, හෙවත් මින් පෙර එම්බීසී ඩ්‍රාමියා , යනුවෙන් හැඳින්වූයේ දකුණු කොරියාවේ ග්යොංගි පළාතේ යොන්ගින් නගරයේ පිහිටි, මුන්හ්වා විකාශන සංස්ථාවට අයත් එළිමහන් චිත්‍රපට පසුතලයකි.
පසුබිම
2005 දී නිර්මාණය වූ මෙය, 2,500,000m² ක වපසරියකින් යුක්ත ය. ඉන් සැබෑ පසුතල ඇත්තේ 165,000 m2 භූමි ප්‍රමාණයක ය. මෙම සංකීර්ණය තුළ සම්ගුක්, ගොර්යෝ සහ ජොසොන් යුගවල ගොඩනැගිලි අනුකරණය කරමින් තැනූ ස්ථිර පසුතල දක්නට ලැබේ. මෙය හල්ල්‍යු උදෙසා ක්‍රියාකාරී ස්ථානයක් ද වේ. මෙහි නාමය වන එම්බීසී ඩ්‍රාමියා යන්න නිර්මාණය කොට ඇත්තේ “drama" සහ "utopia" යන වදන් සංයුක්ත කිරීමෙනි. මූන් එම්බ්‍රසිං ද සන්, දොං යි සහ ක්වීන් සොන්දොක් වැනි ඓතිහාසික නාට්‍ය මාලා රූගත වූයේ මෙහි ය.
යොන්ගින් එම්බීසී දේජංගුම් උද්‍යානයෙහි රූගත කළ වැඩසටහන්
පහත රූපවාහිනී කතාමාලා රූගත කෙරුණේ යොන්ගින් එම්බීසී දේජංගුම් උද්‍යානයේ ය:
දොං යී (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
දොං යි යනු 2010 වර්ෂයේ විකාශය වූ දකුණු කොරියානු ‍ඓතිහාසික රූපවාහිනී මාලා නාට්‍යයකි.. එහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය හන් හ්‍යෝ-ජූ, ජි ජින්-හී, ලී සො-යොන් සහ බේ සු-බින් විසින් සිදුකරන ලදී. ජෝසුන් රාජවංශයේ සුක්ජොං රජු සහ චෝයි සුක්-බින් හෙවත් හෙවත් දොංයී බිසවගේ ප්‍රේම වෘත්තාන්තය ඇසුරෙන් නිර්මාණය වූ  මෙය  MBC ආයතනය විසින් 2010 වර්ෂයේ මාර්තු 22 දින සිට ඔක්තෝබර් 12වන දින දක්වා විකාශය කරන ලදී. එහිදී එය කථාංග 60ක් පුරාවට සදුදා සහ අගහරුවාදා දිනවල 21:55ට විකාශය විය.
එරට- 20% සිට 30% අතර ප්‍රමාණයෙන් ප්‍රෙක්ෂක ප්‍රතිශතයක් හිමිකරගත් 'තේ ය. මෙහිදී සිය රංගන දක්ෂතාවය උදෙසා හන් සම්මාන දිනා ගත්තා ය.. ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව විසින් අතුල රන්සිරිලාල්ගේ අධ්‍යක්ෂණය  යටතේ  සිංහලෙන් හඩකවා “අභීත දියණිය” යන නාමය යටතේ 2013 පෙබරවාරි 12වන දින සිට ජාතික රූපවාහිනී නාළිකාව ඔස්සේ  මෙම නාට්‍යය විකාශය කරන ලදී.
කථා සාරාංශය
මෙම කථාව ජෝසුන් රාජවංශයේ සුක්ජොං රජ කාලයට අයත් එකකි. මෙයට පාදක වී ඇත්තේ චෝයි සුක්-බින් උපබිසව නම් ඓතිහාසික චරිතයයි. කථාවේ ප්‍රධාන චරිතය දොං යි නම් වාද්‍ය අංශයේ සේවය කළ වහල් සේවිකාවයි. ඇයගේ උදාර පෞරුෂයත්, අවංකත්වයත්, දක්ෂතාවයත් නිසා ඇය හට මාලිගයේ නොයෙකුත් දුෂ්කර ගැටලු විසඳීමට හැකි වේ. මෙමඟින් ඇයට, පහත් කුලයක ඉපිද රජ බිසවක් බවට පත් වූ මාලිගයේ ප්‍රථම කාන්තාව බවට පත්වීමේ භාග්‍යය හිමි වේ.
දුෂ්කර ගැටලුවක් විසඳන විට ඇයට මාලිගයේ විනිසුරුවරයකු ලෙස වෙස් වලාගෙන සිටි රජතුමාව හමු වේ. රජු විනිසුරුවරයෙකැයි සිතා සිටි ඇයගේ සැලකීම නිසා රජු ඇය සමග ප්‍රේමයෙන් බැ‍‍‍‍දෙයි. . එසේම ඇය ඉන්හ්යොන් අගබිසවගේද සිත දිනා ගැනීමට සමත්වන අතර ජෑං හී-බින් හෙවත් ඔක්ජෝං බිසවද ඇයට හමු වෙයි. (එහෙත් මුලදී ජෑං ඔක්ජෝං බිසව දොං යීගේ මිතුරියක් වුවද පසුව දොං යීගේ ප්‍රතිවාදියා බවට පත් වන්නේද ඇයයි.) ඇය පහත් පන්තිකයන්ට සාධාරණය ඉටු කිරීමට ගවේෂණයේ යෙදෙන විට ඇයට බොහෝ මිතුරන් හමු වේ. චා චුන්-සූ (ඇගේ අයියා ලෙස පැවසුණද ලේ ඥාතියකු නොවේ), සියෝ යොං-ගී නම් ආරක්ෂක ප්‍රධානීතුමා සහ විමර්ශන පාලිකාවන් දෙදෙනෙකු වූ ජුං පාලිකාව හා බොං පාලිකාව ඒ අතරින් කිහිප දෙනෙකි.
අවසානයේ දොංයී රාජකීය ප්‍රධාන උප බිසව හෙවත් “සුක්-බින්” තනතුරට පත් වේ. ඇය විසින් බිහි කරන කුමරා ජෝසුන් රාජවංශයේ 21වන රජු වූ යොංජෝ කුමරුයි. එනම් සහල් බහාලුමක් තුළ සිර කර මරණයට පත් කළ කිරුළහිමි සදෝ  කුමරුගේ පියාණන් ය. තවත් අයුරකින් කියතොත් යි සන් කුමරුගේ මුත්තණුවන් ය..
නිෂ්පාදනය
මෙහි පිටපත සකසන ලද්දේ කිම් යි-යොං විසිනි. මෙය කළමනාකරණය කරන ලද්දේ ලීඩර්ස් කන්ටෙන්ට්ස් කම්පනි සමාගම විසිනි. මෙය අධ්‍යක්ෂණය කළේ ජනප්‍රිය කොරියානු ටෙලිසිත්තමක් වූ “දේ ජං-ගුම්” නාට්‍යය අධ්‍යක්ෂණය කළ ලී බ්යුං-හූන් විසිනි.
බාහිර සබැදුම්
ප්‍රවර්ගය:මුන්හ්වා විකාශන සංස්ථාවේ රූපවාහිනී නාට්‍ය ප්‍රවර්ගය:2010වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කථාමාලා ප්‍රවර්ගය:2010 වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කථාමාලා ඇරඹීම් ප්‍රවර්ගය:2010 වර්ෂයේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනි කථාමාලා අවසන්වීම් ප්‍රවර්ගය:කොරියානු-භාෂා රූපවාහිනී වැඩසටහන්කරණය ප්‍රවර්ගය: 2010දකුණු කොරියානු රූපවාහිනිය ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී කතාමාලා ප්‍රවර්ගය:ජෝසුන් රාජවංශය පසුබිමෙහි තිරගතවූ රූපවාහිනී මාලානාට්‍ය
විලියම් ෆ්‍රැන්සිස් ඩෝසන්
කපිතාන් විලියම් ෆ්‍රැන්සිස් ඩෝසන් (කැප්ටන් ඩෝසන්) (උපත ???? - මරණය 1829 මාර්තු 28) යනු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික මහාමාර්ග ඉදිකිරීම් ශිල්පියෙකි. බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ (වර්ථමානයේ - ශ්‍රී ලංකාව) බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් 1820 වර්ෂයේදී ලංකාවේ ඉදිකල මුල්ම තාර දැමූ මහා මාර්ගය වූ, කොළඹ-මහනුවර මහා මාර්ගයේ ඉදිකිරීම් අධීක්ෂණ කටයුතු භාරව සිටි පුද්ගලයා වූවේද කැප්ටන් ඩෝසන් වේ.
මරණය
කොළඹ-මහනුවර මහා මාර්ගයේ ඉදිකිරීම් 1820 වසරේදී ආරම්භ වී කෙරීගෙන ගියත් එය සම්පූර්ණ කිරීමට පෙර, හදිසියේ ඇතිවූ අසනීප තත්වයක් නිසා කැප්ටන් ඩෝසන් 1829 මාර්තු 28 වැනි දිනදී මිය යන ලදී. ඔහුගේ මරණය විෂ සහිත සර්පයෙකුගේ දශ්ඨ කිරීමක් නිසා සිදුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ස්මාරකයක් ගොඩනැංවීම
මාර්ගය ඉදිකිරීමේදී කැප්ටන් ඩෝසන් විසින් සිදුකරන ලද ඉමහත් කැපකිරීම් සිහිකරනු වස්, කොළඹ-මහනුවර මහා මාර්ගයේ කඩුගන්නාව ගල බිඳි ස්ථානයට (කපොල්ල) ආසන්නව ස්මාරකයක් ඉදිකිරීමට පසුකාලීනව පියවර ගැණුනි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රි.ව. 1829 මරණ
හිම
හිම යනු වළාකුළු වලින් පතනය වන්නා වූ ස්ඵ්ටික රූපී ජලයෙහි කැටිති විශේෂයකි.තවද හිම මිදුනු ජල අංශු වලින් සම්පිණ්ඩය වූ ඝණයක් ලෙසද අර්ථ දැක්විය හැක. එය සුදු පැහැති විවෘත,ලෝම වැනි අකෘතියක් දරයි. හිම පියලි විවිද හැඩ හා ප්‍රමාණ වලින් යුතු වෙයි.එය සුදු පැහැති විවෘත,ලෝම වැනි අකෘතියක් දරයි.හිම පියලි විවිද හැඩ හ ප්‍රමාණ වලින් යුතු වෙයි.බොහෝ විට හිම පතනය වන ආකාරය අනුව එය විලයනය වීම(දිය වීම ) හෝ ස්ඵටික වීම(ඝන වීම ) සිදු වේ.එනිසා කුඩා හිම පියලි(පතුරු ) හැඩය වෙනුවට ඒවා කුඩා ගෝලකාර හිම කැටිති බවට පත් වේ.මේවා විෂ්කම්භයෙන් මිලි මීටර් 5 සිට 15 සෙන්ටි මීටර් දක්වා වුවද විශාල විය හැක. මේවා විෂ්කම්භයෙන් මිලි මීටර් 5 සිට 15 සෙන්ටි මීටර් දක්වා වුවද විශාල විය හැක.
මෙම හිම සෑදිමේ සිට පොළවට පතිත වීම දක්වා ක්‍රියාවලිය හිම පතනය නම් වේ. ඉහල අහසෙ අඩු පීඩන තත්ව වලදී සුළඟ උඩු අතට හමා යාමට වැඩි ඉඩ කඩක් ඇති ප්‍රදේශ වල හිම පතනය සිදුවේ.මෙලෙස හිම පතනය සිදු වීම බහිර් නිවර්තන වාසුළි ලෙස හැදින්වේ.බහිර් නිවර්තන වාසුළි නිසා කොමාවක හැඩැති වළාකුළු ඇතිවේ.මෙම වලාකුළෙහි බටහිර අර්ධයට වන්නට මිදුණු හිම කැටිති ඒකරාශි වී ඇත.ධ්‍රැවාසන්න ප්‍රදේශ වල ඇති මෙවැනි වලාකුළක සුළඟ ගැටීමෙන්  හිම පතනය ඇති වේ.බහිර් නිවර්තන වාසුළි වලින් හට ගන්නා මෙම කොමා හැඩති වළාකුළු වල පසුපසට වන්නට පොලව දෙසට හමා යන ශීත වාසුළි හට ගනී.ඉන් පසු පහල ගොඩ බිම උණුසුම් ජල වාශ්ප හා ගැටීමෙන් 'වැව් හිම' ඇතිවේ.මෙම ජල වශ්ප බොහෝ දුරට කොමා වළාකුළ ඇති ප්‍රදේශයේ ගොඩබිමෙහි පවතින උණුසුම් මතු පිටක් සහිත වැව් ආශ්‍රිතව ඇතිවේ. වැව් හිම ප්‍රදේශිය වශයෙන් පමණක් ඇතිවේ.
ජෙබෙල් ඉර්හවුඩ්
ජෙබෙල් ඉර්හවුඩ් හෝ අඩ්රාර් ඉග්හුඩ් යනු, මොරොක්කෝවෙහි මරාකෙෂ් නගරයට 100 කි.මි. (60 සැත) පමණ බටහිරින් සීඩී මොක්තාර් අසල පිහිටි පුරාවිද්‍යා අඩවියකි. මෙම අඩවිය 1960 වසරෙහිදී සොයාගැනීමෙහි සිට එහිදී හමුවූ හොමිනිඩේ ෆොසිල නිසා එය අවධානයට පාත්‍රව තිබුණි. මුලින්ම නියැන්දතාල් මානවයන්ගේ බවට සිතුණු මෙම ආදර්ශ, හෝමෝ සේපියන්වරුන්ගේ බවට නියමකොට වසර 300,000 ප්‍රමාණයකට වඩා පැරණි බවට කාල නිර්ණය කොට ඇත. මෙය නිරවද්‍ය නම්, පැරණිතම හෝමෝ සේපියන්වරුන්ගේ ෆොසිල නෂ්ටාවශේෂ හමුවූ ස්ථානය බවට එය පත් වෙයි.
උණ්ඩවල්ලි ලෙන්
උණ්ඩවල්ලි ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ උණ්ඩවල්ලි හි පිහිටි ඒකශෛලමය ලෙන් සංකීර්ණටක් වන අතර මෙය පුරාතන විශ්වකර්‍ම ගෘහනිමැවුමක් ලෙස සැලකේ. මෙම ලෙන් පිහිටියේ විජයවාඩා සිට 6 km නිරිතදිගින් සහ ගුණ්ටූර් නගරයේ සිට 22 km ඊසානදිගින් පිහිටා ඇත. මෙය මධ්‍යම ආරක්ෂිත ජාතික වැදගත්කමක් සහිත ස්මාරක අතුරින් එකකි.
ඩොන්බාස්
thumb|වර්තමාන [[යුක්රේනය|යුක්‍රේනයෙහි ඩොන්බාස් යනුවෙන් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශය]]
ඩොන්බාස් හෝ දොන්බාස් (යුක්‍රේන: Донба́с; රුසියානු: Донба́сс) යනු ගිණිකොන යුක්‍රේනයේ ඇති ඓතිහාසික, සංස්කෘතික සහ ආර්ථිකමය කලාපයකි. රුසියානු-යුක්‍රේන යුද්ධය අතරතුර එහි ඇතැම් ප්‍රදේශවල පාලන බලය බෙදුම්වාදී කණ්ඩායම් විසින් අත්පත් කරගෙන ඇති අතර ඔවුන් එහි ඩොනෙට්ස්ක් මහජන ජනරජය සහ ලුහාන්ස්ක් මහජන ජනරජය නමින් රාජ්‍යයන් දෙකක් පිහිටුවාගෙන ඇත.
කියුබා-ශ්‍රී ලංකා සබඳතා
ඉතිහාසය
1959 පිදෙල් කැස්ත්‍රෝගේ නැගී ඒමත් සමග ශ්‍රී ලංකා හා කියුබා සම්බන්ධතා ඇතිවිය. නිල වශයෙන් ගණුදෙනු කිරීම 1959 ජුලි 29 දින සිදුවූ අතර, 2009 ජුලි 29 දිනට සබඳතා සඳහා වසර 50 ක් පිරීම නිමිත්තෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ රන් ජුබ්ලි සැමරුමක් ද පැවැත්විණි. කියුබාව රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගත් පලමු රටවල් ගොන්නටද ශ්‍රී ලංකාව අයත් වෙයි.
20 වන සියවසේ මුල් කාල වලදී කියුබාවේ හවානා කලාප වල සිට පැමිණි වෙළෙන්දන් ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු හා වයඹ ප්‍රදේශ වල සිය වාසස්ථාන ගොඩනගා ගත්තද වර්ථමානයේ ඔවුන්ගේ ජන කොටස් එහි දැකගැනීමට නොලැබේ. නමුත් ඔවුන් විසින් රැගෙන ආ බයිලා වැනි සමහර සංස්කෘතික අංග අදටත් ශ්‍රී ලංකාව තුල දැකගත හැකිවේ. ශ්‍රී ලාංකික සම්භවයක් සහිත කුඩා ජන කොට්ඨාශ අදටත් කියුබාවේ සමහර ප්‍රදේශ වල වාසය කරයි.
නොබැඳි පිලිවෙත
ශ්‍රී ලංකාව සහ කියුබාව, විදේශ ප්‍රතිපත්තියේදී නොබැදි පිළිවත අනුගමනය කරන රාජ්‍යයන් දෙකකි නොබැදි පිළිවෙත අනුගමනය කරන සමහර රටවල් අතර විවිධ අවස්ථා වලදී මත භේද ගොඩනැගුනත්, ශ්‍රී ලංකාව හා කියුබාව සිය සම්බන්ධතා ඉතා සුහද මට්ටමක පවත්වා ගෙන යන ලදී. 2012 මාර්තුවේදී අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව ඉදිරිපත් කල, යෝජනාවට විරුද්ධව කියුබාව ඡන්දය ලබා දෙන ලදී.
ආර්ථික සබඳතා
දෙරට ආපදා කළමණාකරණය සහ ජෛව තාක්ෂණය යන අංශ වල සම්බන්ධතාවයක් නිරන්තරයෙන් පවත්වා ගන්නා අතර, රටවල් දෙකේම දේශගුණයේ පවතින සමානතාව නිසා කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රයේද කිට්ටු සහයෝගීතාවයක් පවත්වා ගනියි. 1978 දී ශ්‍රී ලංකාව සහ කියුබාව විද්‍යා හා තාක්ෂණ යන අංශයේ ගිවිසුමකටද එලැඹුණි.
වර්ථමානයේ දී සමහර ශ්‍රී ලාංකික සිසුන් කියුබාවේ සිය අධ්‍යාපන කටයුතු හදාරණ අතර, කියුබානු ශ්‍රමිකයින් ශ්‍රී ලංකාවේ වාසය කරයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා
බින්නායග බෞද්ධ ලෙන්
බින්නායග බෞද්ධ ලෙන් හෙවත් විනායක ලෙන් නැතහොත් විනායග ලෙන් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ බින්නායග ගම්මානයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලැටරයිට් ලෙන් 20ක් පමණ දක්නට ලැබේ. ආරාම සංකීර්ණයක් වන මෙහි කුටීර කෝල්වි ලෙන් කුටිවලට වඩා කුඩා ය. මෙම ලෙන්වල ස්තූප ආකාර ව්‍යූහයන් දක්නට ලැබේ. මෙහි කවුළු සහිත චෛත්‍ය දක්නට ලැබේ. මෙහි වූ තවත් ලෙනක විවෘත අංගණයක් සහිත පර්යන්ත දෙකක් පිහිටා ඇත.
මෙම ලෙන් කෝල්වි සිට සැතපුම් 8ක් දිරින් පිහිටා ඇත.
ඩෝසන් කුළුණ
කපිතාන් ඩෝසන් සිහිකරනු වස් බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන් විසින් එවකට බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව වූ ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ-මහනුවර මාර්ගයේ කඩුගන්නාව පිහිටි කපොල්ල ආසන්නයෙන් ඉදිකොට තිබෙන ධවල ස්මාරක කණුව ඩෝසන් කුළුණ ලෙස හඳුන්වයි.
අතීතය
බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් මෙරට ඉදිකල මුල්ම මහා මාර්ගය වූ, කොළඹ-මහනුවර මාර්ගයේ වැඩ කටයුතු 1820 වර්ෂයේදී අරඹන ලදී. එම මාර්ගයේ වරකාපොල සිට අඹන්පිටිය දක්වා වූ සැතපුම් 11 ක් පමණ දුර ප්‍රමාණයක ඉදිකිරීම් මේජර් තෝමස් ස්කිනර්ගේ (Thomas Skinner) අධීක්ෂණය යටතේද, මාර්ගයේ ඉතිරි සම්පූර්ණ දුර ප්‍රමාණයේ ඉදිකිරීම් කැප්ටන් ඩෝසන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේද සිදුකිරීමට නියමිතව තිබුණි.
මාර්ගයේ ඉදිකිරීම් ආරම්භ වී වැඩකටයුතු දිගටම කෙරීගෙන ගියත් අවාසනාවකට මෙන් එය සම්පූර්ණ කිරීමට පෙර, කැප්ටන් ඩෝසන් හදිසියේ අසනීප වීම නිසා ඔහුට ප්‍රතිකාර කරනු පිණිස කොළඹට රැගෙන යන ලදී. කෙසේ වූවත් 1829 මාර්තු 28 වැනි දින කොළඹදී කැප්ටන් ඩෝසන් අභවප්‍රාප්ත වූ අතර, ඔහුගේ මරණය විෂ සහිත සර්පයෙකුගේ දශ්ඨ කිරීමක් නිසා සිදුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ස්මාරකයක් ගොඩනැංවීම
මාර්ගය ඉදිකිරීමේදී කැප්ටන් ඩෝසන් විසින් සිදුකරන ලද කැපකිරීම් ඇගයීමකට ලක්කල යුතු යැයි සිතූ ඔහුගේ මිතුරෝ පිරිසක්, ඊට අදාල යෝජනාවක් එවක ආණ්ඩුකාරවරයා වෙතට ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. කැප්ටන් ඩෝසන් විසින් මාර්ගය ඉදිකරන කාලයේ සිටි බාන්ස් ආණ්ඩුකාරවරයා ඒ වන විට නික්ම ගොස් සිටියත්, ඉන් පසුව පැමිණි සර් රොබට් හොර්ටන් (Sir Robert Horton) ආණ්ඩුකාරවරයා, කැප්ටන් ඩෝසන් විසින් සිදු කරන ලද වටිනා සේවය දැකහඳුනාගනිමින්, ඉදිරිපත් කරන ලද එම යෝජනාවට සිය අනුමැතිය ලබා දෙන ලදී.
මේ අනූව වැඩකටයුතු සිද්ධවෙමින්, කැප්ටන් ඩෝසන් වෙනුවෙන් ඉදිකරනා ස්මාරකය, කඩුගන්නාව ගල බිඳි ස්ථානයට (කපොල්ල) ආසන්නව පිහිටුවීමට සැලසුම් කල අතර ඊට මුල් ගල තැබීම, එංගලන්තයේ වෙලින්ටන් ආදිපාදිවරයා අනුස්මරණය කරනු වස් ලන්ඩනයේ හයිඩ් පාක්හී තැනූ කුළුණට මුල් ගල තැබූ දිනයේම සිදු කරන ලදී. ඉදිකර නිමකරනු ලැබූ ඩෝසන් කුළුණෙහි උස, ලන්ඩන් වෙලින්ටන් කුළුණේ උසට (අඩි 200) සමානවම තනා ඇති බැව් සඳහන් වෙයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ස්මාරක-ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කුළුණු ප්‍රවර්ගය:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන්
හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජ්ස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ පගාරියා ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් පිහිටි කඳුගැටය හාථියාගෝර්-කි-පහාඩි ලෙස හැඳින්වේ. මෙම සමූහයේ 5 m x 5 m x 7 m ප්‍රමාණයේ ලෙන් පහක් වේ. ලෙන්වලට ආසන්නයෙන් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ.
බාහිර සබැඳි
PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN Some Buddhist Antiquities and Monuments of Rajasthan
කෝල්වි ලෙන්
කෝල්වි ලෙන් හෙවත් ඛෝල්වේ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ කෝල්වි ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ලැටරයිට් පාෂාණයෙහි ය. මෙම බෞද්ධ අඩවියෙහි ස්තූප, චෛත්‍ය ශාලා සහ බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ. වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණනුව මෙම ප්‍රදේශයේ ප්‍රමුඛව හීනයාන නිකාය ව්‍යාප්ත වී පැවති බව පෙනේ. මෙම ලෙන් තුළ ධ්‍යානී සහ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ. කෝල්වා ගම්මානය අවටින් මෙවැනි තවත් ලෙන් හමුවී ඇති අතර, එය ප්‍රදේශයේ පැවති අතීත සමෘද්ධිමත් බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයක තතු කියපායි.
ලෙන්
ස්වාභාවික දේශගුණික බලපෑම් හේතුවෙන් උතුරු සහ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටි ලෙන්වලට දැඩි හානි සිදුවී ඇත. නමුත් එහි ශේෂයන් වාස්තු විද්‍යාත්මක වැදගත්කමකින් යුක්ත ය. මෙම සමූහයේ ලෙන් 50ක් ඇති අතර, ඛාදනය නිසා බොහෝ ලෙන්වල කැටයම් හඳුනාගත නොහැකි වී ඇත. වර්තමානයේ මෙම ලෙන්වල මිනිසුන් වාසය නොකරයි. ලෙන් කිහිපයක විවෘත හෝ කුළුණු සහිත බරාඳයක් දක්නට ලැබේ.
මාලනී බුලත්සිංහල
මාලනී බුලත්සිංහල (12 December 1949 - 29 March 2001) ශ්‍රී ලාංකික ගායිකාවකි. මතකයේ රැදුනු ගීත රැසක් ඇය ගායනා කලාය.
Personal life
ප්‍රවර්ගය:1949 උපත් ප්‍රවර්ගය:2001 මරණ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards
ලංකාවේ විධායක සභාව
ලංකාවේ විධායක සභාව යනු,  කෝල්බෲක්-කැමරන් කොමිෂන් සභාවේ නිර්දේශ ප්‍රකාර, බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පරිපාලනය විසින්,  ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාව හා සමගින් 1833 වසරෙහි මාර්තු මාසයෙහිදී පිහිටවුනු, බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ (වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාව) විධායක සභාව විය.
ඉතිහාසය
1840 වසරෙහිදී, මධ්‍යම පළාතේ දිසාපති වෙනුවට  විගණකාධිපතිවරයා ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කෙරුණු අතර,  1883 වසරෙහිදී,  රැජිණගේ අධිනීතිඥ තනතුර,  නීතිපතිවරයා ලෙසින් යළි නම් කෙරිණි. වසර 1924 දී සිදුකෙරුණු දෙවන මැනිං ප්‍රතිසංස්කරණ තුලින්, විධායක සභාවට නිල-නොලත් සාමාජිකවරු සතර දෙනෙක් එක් කෙරිණි.
වසර 1927-8 ඩොනමෝර් කොමිෂන් සභාව විසින් නිර්දේශ කෙරුණේ ලංකාව සඳහා සීමිත ස්වයං-පාලනයක් ලබා දිය යුතු බවත්, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව සහ විධායක සභාව, පිළිවෙලින් රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව සහ අමාත්‍ය මණ්ඩලය වෙතින් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කල යුතු බවත්ය. එපරිදී, 1931 වසරෙහිදී විධායක සභාව අහෝසි කෙරිණි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව
දදේනි (ක්‍රශසා) අනුව රටවල් ලැයිස්තුව
දදේනි (ක්‍රශසා) එසේත් නැත්නම් GDP (PPP) යනු ක්‍රය ශක්ති සාම්‍යය මත පදනම් වන දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වෙයි. මෙම ලිපිය තුළ පුරෝකථනය කළ ඇස්තමේන්තුගත GDP (PPP) අනුව රටවල් ලැයිස්තුවක් ඇතුළත් වේ. වෙලඳපොල හෝ රජයේ නිල විනිමය අනුපාතිකය භාවිතා කරමින්, මූල්‍ය සහ සංඛ්‍යාන ආයතන වලින් ගණනය කරන ලද GDP (PPP) පුරෝකථන ඇස්තමේන්තු අනුව රටවල් පෙළ ගස්වා ඇත. මෙම පිටුවේ දක්වා ඇති දත්ත ආර්ථික විද්‍යාඥයින් විසින් භාවිතා කරන ප්‍රමිතිගත ඒකකයක් වන ජාත්‍යන්තර ඩොලරය මත පදනම් වේ. හොංකොං වැනි පොදුවේ රටවල් ලෙස නොසලකන ඇතැම් ප්‍රදේශ ද, ඒවා එකිනෙකට වෙනස් අධිකරණ බල ප්‍රදේශ (jurisdiction areas) හෝ ආර්ථික ආයතන (economic entities) වන්නේ නම් මෙම ලැයිස්තුව වෙතට ඇතුළු කොට ඇත.
වගුව
මෙම වගුව මුලින් ම පෙළ ගස්වා ඇත්තේ එක් එක් රට හෝ ප්‍රදේශය සඳහා පවතින ඇස්තමේන්තු වල සාමාන්‍යය අනුව වන අතර, දක්වා ඇති මූලාශ්‍ර අනුව නැවත පෙළ ගස්වා තිබිය හැක.
පහත වගුවේ "රට/භූමිය" පේළියේ ඇති සබැඳි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය හෝ අදාළ රටේ හෝ ප්‍රදේශයේ ආර්ථිකය පිළිබඳ ලිපියට සබැඳියක් වෙයි.
2006 දිගම්පතන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය
2006 දිගම්පතහ ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය, (හබරණ සමූල ඝාතනය), යනු එම වසරේ ඔක්තෝම්බර් 16 වන දින හබරණ සහ දඹුල්ල නගර අතර දිගම්පතන ප්‍රදේශයේදී, ශ්‍රී ලාංකික නාවික හමුදා භටයින් පිරිසක් ප්‍රවාහනය කරමින් තුබූ බස් රථ 15 කට, දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි විසින් එල්ල කරන ලද මරාගෙන මැරෙන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරයකි. එම අවස්ථාවේදී ප්‍රහාරයට ලක්වූ බස් රථ තුල, ත්‍රිකුණාමලය සිට නිවාඩු ලැබ නිවෙස් බලා යමින් සිටි නාවිකයන් 200 කට වඩා වැඩි පිරිසක් (340 ක් පමණ) ගමන් ගත් බව පැවසෙයි.
හානිය
බෝම්බ ප්‍රහාරය නිසා ඉලක්ක වූ බස් රථ වල ගමන් ගත් නාවිකයින් 1020 ත් 150 ත් අතර ප්‍රමාණයක් මිය ගිය අතර, නාවුකයන් 100 දෙනෙක් පමණ ඇතුළු තවත් 150 දෙනෙකු ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලැබූහ. මිය ගිය සිවිල් වැසියන් අතර ශ්‍රී ලංකා හමුදාවට අනියුක්තව සේවය කල පුද්ගලයින් 8 දෙනෙකු වූ බව සඳහන්ය. මාර්ගයේ ඒ අවස්ථාවේ ගමන් ගනිමින් සිටි සාමාන්‍ය පුද්ගලයින් සහ මාර්ගය අවට වෙළෙඳාමේ නිරත වූ පුද්ගලයින් ප්‍රමාණයක්ද, ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලබා තිබූහ.
සෝල්බරි කොමිෂන් සභාව
එහි පූර්වප්‍රාප්තික ඩොනමෝර් කොමිෂන් සභාව ලෙසින්ම, වසර 1944දී සංස්ථාපිත  සෝල්බරි කොමිෂන් සභාවද,  ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණයන්හී ප්‍රමුඛ මෙවලමක් විය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා කොමිෂන් සභාව පත් කිරීමට ආසන්නතම හේතුව වූයේ, ඩී. එස්. සේනානායක මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුතු වූ අමාත්‍ය මණ්ඩලය විසින් 1944 වසරෙහිදී සකස් කෙරුණු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා කෙටුම් පතයි. මෙම කොමිෂන් සභාව විසින් 1948 වසරෙහිදී ඩොමීනියන් තත්ත්වය සහ නිදහස ශ්‍රී ලංකාවට ලබා දුනි. එහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය නිර්දේශයන්, සේනානායක මහතා සහ ඔහුගේ ප්‍රධාන අනුශාසක ශ්‍රීමත් අයිවර් ජෙන්නින්ග්ස්ගේ ආභාෂය මොනවට පිළිබිඹු කල ලේඛනයක්වූ,  1944 වසරෙහි අමාත්‍ය මණ්ඩල කෙටුම්පතෙහි කරුණු  බොහෝදුරට  අනුගමනය කර තිබුණි.
2006 දිගම්පතන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය
හානිය
1996 ජනවාරි 31 දින එල්ල වූ මහ බැංකු බෝම්බ ප්‍රහාරයෙන් (90 ක් මියගොස් 1400 ක් පමණ තුවාල ලත්) පසුව, දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි විසින් එල්ල කල ඉතා දරුණුතම මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරය ලෙස, මෙම දිගම්පතන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය හැඳින්වෙයි.
සෝල්බරි කොමිෂන් සභාව
කොමිෂන් සභාව පත් කිරීමට හේතු කාරක වූ පසුබිම
ලංකාවේ නිදහස් අරගලයේ සටන මෙහෙයවන ලද්දේ "ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය" මගක් ගනිමින් මිස බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවේ මෙන් දැඩි ලෙසින් ගැටුම්කාරී පිවිසුමක් ගනිමින් නොවේ.
ආශ්‍රිත
ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික කොමිෂන් සභා සහ විමර්ශනයන් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික සිවිල් යුද්ධයේ සම්භවයන් ප්‍රවර්ගය:ලංකාවෙහි 1940 ගණන් වසර
2006 දිගම්පතන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය
හානිය
ප්‍රහාරයෙන් පසුව ශ්‍රී ලංකා හමුදාව විසින්, එකල ත්‍රස්තවාදීන්ගේ භුමි කලාපය තුල වූ කොටි ත්‍රස්ත කඳවුරකට ගුවන් ප්‍රහාරයක් එල්ල කල බව පැවසේ.
අත්අඩංගුවට ගැනීම්
නිළදාරීන් විසින් 2009 ජනවාරියේදී මෙම ප්‍රහාරයට සම්බන්ධ බාලචන්ද්‍රන් (Balachandran) නමැති සැකකරුවෙකු අත්අඩංගුවට ගත් අතර, ඔහු මේ ප්‍රහාරයට යොදා ගත් බෝම්බය තැනීමට ආධාර කොට තිබූ තැනැත්තෙක් බව වාර්ථා විය. දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදීන් විසින් මාස තුනක් පමණ සැලසුම් කොට, මෙම ප්‍රහාරය දියත් කල බවට තොරතුරු සඳහන් වෙයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්තවාදීන් සිවිල් වැසියන්ට එල්ලකල ප්‍රහාර
ගෝල අකුණ
thumb|1901 වසරෙහිදී නිර්මිත ගෝල අකුණුගැසීමක සංවර්ණනයක් ගෝල අකුණු තවමත් පැහැදිලි කර ගෙන නොමැති වායුගෝලීය විදුලිමය ප්‍රපංචයකි. මෙම පදයෙන් හැඳින්වෙන්නේ, කඩල ඇට ප්‍රමාණයෙහි සිට මිටර කිහිපයක විෂ්කම්භයක් තරම් ප්‍රමාණයක් දක්වා විශාලත්වය විචල්‍යය වන්නාවූ සහ සාමාන්‍යයෙන් ගෝලීය හැඩයක් ගන්නාවූ, දීප්තිමත් වස්තූන් පිළිබඳ වාර්තා වෙති. සාමාන්‍යයෙන් අකුණු කුණාටු ආශ්‍රිතව මෙය සිදුවුවද, අකුණු හෙණ පහරක් පවතින්නාවූ තත්පරයෙන් පංගුවක කාලයට වඩා බෙහෙවින් විශාල කාලයක් පුරා පවතියි. විටෙක මරණීය ප්‍රතිවිපාද සහිතව, ගෙන්දගම් ගඳ ඉතිරිකරමින්, මෙම ගෝලය අත්‍යන්තයේ පුපරා යන බව, බොහෝ මුල් වාර්තා වල සඳහන් විය.
ඒවා කලාතුරකින් සිදුවීම හා පුරෝකථනය කල නොහැකි වීම නිසා ගෝල අකුණු පිළිබඳ විද්‍යාත්මක දත්ත බෙහෙවින් විරලය. එහි පැවැත්ම පිළිබඳ පූර්ව නිගමනයන් පදනම්ව ඇත්තේ, දර්ශනය වීම පිළිබඳ මහජන වාර්තා මත වන අතර, එබැවින්ම තරමක් පටහැකි අදිගමනයන් සපයා ඇත. මෙම පටහැනි භාවය සහ විශ්වසනීය දත්ත විරල වීම සැලකිල්ලට ගත් කල, ගෝල අකුණු වල නියම ස්වභාවය පිළිබඳ අප තවමත් නොදනිමු. ගෝල අකුණක් යැයි පෙනෙන සිදුවීමක පළමුතම දෘශ්‍ය වර්ණාවලිය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ 2014 ජනවාරි මසදී වන අතර, එයට උච්ච රාමු සීඝ්‍රතාවයක සදෘශ්‍යයක් සහ වර්ණාවලී දර්ශක දත්තද අඩංගු විය.
ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාව
ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාව යනු,  කෝල්බෲක්-කැමරන් කොමිෂන් සභාවේ නිර්දේශ ප්‍රකාර, ලංකාවේ විධායක සභාව හා සමගින් 1833 වසරෙහිදී පිහිටවුනු, ලංකාවේ (වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාව) ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලය වෙයි. එය දිවයිනෙහි නියෝජනාත්මක රජයක පළමුවන ස්වරූපය විය. 1931 වසරෙහිදී ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව  විසින් ව්‍යවස්ථාදායක සභාව වෙනුවට ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව පිහිටුවන ලදි.
හැඳින්වීම
1833 වසරෙහිදී කෝල්බෲක්-කැමරන් කොමිෂන් සභාව විසින්, බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ නියෝජනාත්මක රජයක පළමු පියවර ලෙසින්, ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ස්ථාපනය කරන ලදි. ආරම්භයෙහිදී, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව සමන්විත වූයේ සාමාජිකයන් 16 දෙනෙකු ගෙනි: බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා, ලංකාවේ විධායක සභාවේ පත්කල සාමාජිකයන් පස්දෙනා ( යටත්විජිත භාර ලේකම්වරයා, නීතිපතිවරයා, විගණකාධිපතිවරයා, භාණ්ඩාගාරිකවරයා සහ සේනාධිනායකවරයා), වෙනත් රජයේ නිලධාරින් සතරදෙනෙක් (බස්නාහිර සහ මධ්‍යම පළතේවල  දිසාපතිවරුන් ඇතුළුව) සහ පත්කල නිලනොලත් සාමාජිකයන් සයදෙනෙක් (යුරෝපියානුවන් තිදෙනෙක්, එක් සිංහල ජාතිකයෙක්, එක් දෙමළ ජාතිකයෙක් සහ එක් බර්ගර් ජාතිකයෙක්) යනුවෙනි. නිලනොලත් සාමාජිකයන්හට නීති සම්පාදන සඳහා මුල පිරීමට හිමිකම් නොවීය; ඔවුනට අවකාශ තිබුයේ සාකච්ඡා වලට සම්මාදම් වීමට පමණි. රටෙහි පරිපාලනය සඳහා හඬක් නැගීමට එහි ජනතාවට ලැබුනු පළමු අවස්ථාව මෙය විය. කෙසේවෙතත්, 1860 වසරෙහිදී, මූල්‍යමය කටයුතු හා සම්බන්ධ නොවූ නීති සම්පාදන ඉදිරිපත්කිරීමට ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයන්ට අවසර ලැබිණි.
1889 වසරෙහිදී, පත්කල නිලනොලත් සාමාජිකයන් ගණන අට දක්වා ඉහළ නංවන ලදි (යුරෝපියානුවන් තිදෙනෙක්, පහතරට සිංහල එක් අයෙක්, උඩරට සිංහල එක් අයෙක්, එක් දෙමළ ජාතිකයෙක්, එක් මුස්ලිම් ජාතිකයෙක් සහ එක් බර්ගර් ජාතිකයෙක්).
මැකලම් ප්‍රතිසංස්කරණ
1910 වසරෙහිදී සිදුකෙරුණු මැකලම් ප්‍රතිසංස්කරණ තුලින්, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ප්‍රතිසංස්කරණය කෙරිණි. සාමාජිකත්වය 18 සිට 21 දක්වා ඉහළ දමන ලද අතර, එයින් 11 දෙනෙකු නිල සාමාජිකයෝ සහ 10 දෙනෙකු නිල-නොවන සාමාජිකයෝ වූහ. නිල-නොවන සාමාජිකයන් අතුරින්, සය දෙනෙකු ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පත් කරන ලද අතර (පහත රට සිංහල ජාතිකයෝ දෙදෙනෙක්, දෙමළ ජාතිකයෝ දෙදෙනෙක්, උඩරට සිංහල ජාතිකයෝ එක් අයෙක් සහ මුස්ලිම් ජාතිකයෝ එක් අයෙක්) ඉතිරි සතර දෙන තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි (යුරෝපියානුවෝ දෙදෙනෙක්, බර්ගර් ජාතිකයෝ එක් අයෙක් සහ උගත් ලාංකිකයෝ එක් අයෙක්).
මැකලම් ප්‍රතිසංස්කරණයන්හී ඉතාමත් වැදගත් පාර්ශවය වූයේ තෝරා පත් කර ගන්නා සාමාජිකයන් හඳුන්වාදීමයි. කෙසේවෙතත්, 3,000 ට අඩු (4%) ප්‍රමාණයක් ජනතාවට පමණක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකිවූයේ, ඡන්දය දීමේ අයිතිය දානය කෙරුණේ උගත් බව සහ දැරූ වත්කම් මත පදනම්ව බැවිණි. තෝරා පත් කර ගත්, නිල-නොවන සාමාජිකයන් සතර දෙනා අතුරින් එක් අයෙකු වූයේ පොන්නම්බලම් රාමනාදන් මහතාය. ආදායම පාලනය කිරීමට, මූල්‍ය කාරක සභාවක්ද පත් කෙරිණි. එය සමන්විත වූයේ යටත් විජිත භාර ලේකම්, යටත් විජිත භාර භාණ්ඩාගාරික, ආදායම් පාලක සහ මියළු කිල-නොවන තෝරා පත් කර ගත් සාමාජිකයන් වෙතිනි. මෙම වෙනස්කම් විසින් ලාංකිකයන් සෑහීමකට පත් නොවූ අතර, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ව්‍යාපාරය තවදුරටත් තීව්‍ර විය.
පළමුවන මැනිං ප්‍රතිසංස්කරණ
1920 වසරෙහිදී සිදුවූ පළමුවන මැනිං ප්‍රතිසංස්කරණ වෙතින් තවද ප්‍රතිසංස්කරණ නීතිගත කෙරිණි. සාමාජිකත්වය 21 සිට 37 දක්වා ඉහළ නංවන ලද අතර, එයින් 14 දෙනෙකු නිලලත් සහ 23 දෙනෙකු නිල-නොවන වූහ. නිල-නොවන සාමාජිකයන් අතරින්, සතරදෙනෙකු ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පත් කරන ලද අතර (උඩරට සිංහල දෙදෙනෙක්, මුස්ලිම් එක් අයෙකු සහ ඉන්දියානු දෙමළ එක් අයෙකු) ඉතිරි 19 දෙනා තෝරා පත් කර ගන්නා ලදහ (11 දෙනෙකු ප්‍රාදේශික පදනමෙන්, යුරෝපියානුවෝ පස්දෙනෙක්, බර්ගර් ජාතිකයන් දෙදෙනෙක් සහ වාණිජ මණ්ඩලය වෙතින් එක් අයෙකු).
මැනිං ඩෙවොන්ශයර් ප්‍රතිසංස්කරණ
1923 වසරෙහිදී ක්‍රියාත්මකවූ දෙවන මැනිං ප්‍රතිසංස්කරණ වෙතින්,   37 සිට 49 දක්වා සාමාජිකත්වය ඉහළ නංවන ලද අතර, එයින් 12 දෙනෙකු නිලලත් සාමාජිකයන්ද 37 දෙනෙකු නිල-නොවන සාමාජිකයෝද වූහ. නිල-නොවන සාමාජිකයන් අතරින්, ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් අටදෙනෙකු පත් කරන ලද අතර (මුස්ලිම් තිදෙනෙක්, ඉන්දියානු දෙමළ දෙදෙනෙක් සහ වෙනත් තිදෙනෙක්) ඉතිරි 29 දෙනා තෝරා පත්කරගන්නා ලදහ (ප්‍රාදේශීය පදනමකින් 23 දෙනෙකු, යුරෝපියානුවන් තිදෙනෙකු, බර්ගර් ජාතිකයන් දෙදෙනෙකු, බස්නාහිර පළාත සඳහා ලංකා දෙමළ එක් අයෙකු). ප්‍රාදේශීය ඡන්ද බල ප්‍රදේශ 23 බෙදී ගියේ පහත පරිදීය:
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1833 වසර තුල ලංකාවේ සංස්ථාපිත ප්‍රවර්ගය:1833 වසර තුල ලංකාවේ සංස්ථාපිත ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ පාලනය ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජය ලංකාව, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව
තාරකාශාස්ත්‍ර සහ නවීන විද්‍යාව
තාරකාශාස්ත්‍ර යනු තාරකා විද්‍යාත්මක සංසිද්ධි සහ සිදුවීම් සමඟ සබැඳි මානව විශ්වාස විශාල ප්‍රමාණයක එකතුවකින් සමන්විත විෂයකි. නමුත් සවිස්තරව ලෝකය විස්තර කිරීමට දක්වන නොහැකියාව හේතුවෙන් නවීන විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව විසින් තාරකාශාස්ත්‍ර ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලබයි. තාරකාශාස්ත්‍ර පිලිබඳ නවීන විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ ගණනාවක් මේ වන විටත් පවත්වා ඇති අතර තාරකාශාස්ත්‍රනුකූල සම්ප්‍රදායන් මගින් විස්තර කරනු ලබන විෂය කරුණුවල සත්‍යතාව ඔප්පු කල හැකි සාක්ෂි කිසිවක් එමගින් සොයාගෙන නොමැත.
තාරකාශාස්ත්‍ර ඉදිරිපත් කරනු ලබන අනාවැකියක අසත්‍ය බව යම් හෙයකින් ඔප්පු වූ කල එය ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රයේ අසත්‍යතාව ඔප්පුවීමකි. මේ පිලිබඳ සිදුකර ඇති පරීක්ෂණ වලින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ පරීක්ෂණයක් වන්නේ ෂෝන් කාල්සන් විසින් ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥයින්ගෙන් සහ විද්‍යාඥයින්ගෙන් සමන්විත කමිටුවක් සම්බන්ධ කරගෙන කරන ලද පරීක්ෂණයයි. එම පරීක්ෂණයෙන් නිගමනය වුයේ සූති ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය මගින් කියනු ලබන අනාවැකි අහඹු ඒවා බවයි. ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥ සහ මනෝවිද්‍යාඥ මිෂෙල් ගෞක්ලින් විසින් යමෙකුගේ උපන්දිනය ගැන අනාවැකි පලකල හැකි සංඛ්‍යාමය දත්ත අඟහරුගේ බලපෑම් උපයෝගී කරගෙන සොයාගනු ලැබුවද වැඩි දුර අධ්‍යනයන් සඳහා එම දත්ත භාවිතා කළ නොහැකි විය. තාරකාශාස්ත්‍ර එහි අධ්‍යනයන් තුල කාර්යසාධකත්වය ඔප්පු කර නොමැති අතර නවීන විද්‍යාත්මක වලංගු බවක් ද නොමැති බැවින් එය නවීන විද්‍යාවට අනුකුල නොවන විද්‍යාවක් ලෙස සලකනු ලබයි.
තාරකාශාස්ත්‍ර
වෘත්තීයමය තාරකාශාස්ත්‍රඥයින්ගෙන් බහුතරය කරනු ලබනුයේ තාරකාශාස්ත්‍රාණුකූල පෞරුෂත්වයක් රඟ දැක්වීම හා තමන්ගේ ගාස්තුව ගෙවන අය හට උචිත පරිදි අනාවැකි ප්‍රකාශ කිරීමයි. නවීන විද්‍යාත්මක පදනමක් නොමැතිව කරුණු කාරණා විශ්වාස කරන පිරිස හා එය විශ්වාස කිරීමෙන් වැළකීමට ප්‍රබල හේතු සාධක ඇති බව විශ්වාස කරන පිරිස ලෙස ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය පිලිබඳ විශ්වාස තබන්නන් වර්ගීකරණය කළ හැක.ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය යනු අප අවට සොබාදහමේ නීතිරීති හා අප සිතන පතන ආකාරය විස්තර කිරීමට තරම් දැනුමක් හා හැකියාවක් නොමැතිව කරනු ලබන පැහැදිලි කිරීමක් බවත් එබැවින් ඔබ, එයින් වාසි ලබා ගැනීමට උත්සහ කරන්නෙකුගේ ගොදුරක් බවට පත්විය හැකි බවත් නක්ෂත්‍ර භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වන නීල් දි ග්‍රාස් ටයිසන් ගේ මතයයි.
තාරකා විද්‍යාව සමඟ පවතින ඓතිහාසික සම්බන්ධතාව'
තාරකාශාස්ත්‍රයන්හි න්‍යායාත්මක ව්‍යුහයේ පදනම ගොඩනැගෙනුයේ බැබිලෝනියානු ජාතිකයින් අතිනි. නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් යුගයෙන් පසු හෙලනිස්තික යුගය වන තුරු ග්‍රීසියේ තාරකාශාස්ත්‍රය විශාල වශයෙන් ව්‍යාප්ත වී නොතිබුණි. තාරකා මණ්ඩල ඛගෝලයේ නොපිහිටා ඇති බව හා ඒවා වෙන්ව බොහෝ දුරින් පිහිටා ඇති බව බැබිලෝනියන්වරු නොදැන සිටියහ. ඒවා ළඟින් පිහිටා ඇති බව පෙනුනත් එය මිථ්‍යාවකි. තාරකා රාශීන්ගේ සීමා අංකනයන් විවිධ සංස්කෘතීන් අනුව හා විවිධ ශිෂ්ඨාචාරයන්ට අනුව වෙනස් වේ. ටොලමිගේ දායකත්වය හේතුවෙන් තරමක් දුරට ව්‍යාප්ත වූ තාරකා ශාස්ත්‍රය එකල සිටි සියලුම ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥයින්ට ග්‍රහලෝක වල චලනයන් අධ්‍යනයට රුකුලක් විය. වෛද්‍යු ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥය ග්‍රහලෝක වලට හා අනෙකුත් ග්‍රහවස්තු වලට සිදු වුයේ කුමක්ද යන්න ගැන තොරතුරු සැපයුවත් ආරම්භයේදී බටහිර තාරක විද්‍යාඥයින් පර්යේෂණ ඇරඹුයේ පැරණි ග්‍රීක් සංකල්පයන් වු මහා සක්වල හා ක්ෂුද්‍ර ලෝකය පදනම් කරගෙනයි. එය තව දුරටත් තාරකා අධ්‍යනය සඳහා උනන්දු කරවීමට රුකුලක් විය. ටොලමි විසින් හඳුන්වා දෙන ලද ග්‍රහලෝක වල භ්‍රමණය පිලිබඳ හා අනෙකුත් ග්‍රහවස්තු වල චලනයන් පිලිබඳ හැකියාව ඔවුන් ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය පිලිබඳ අනාවැකි ලෙස ඉදිරිපත් කරන්නට විය.
1679 දී ලා කානෝසන්ස් දෙස් ටෙම්ප්ස් නම් කෘතිය එළිදැක්වීමත් සමඟ තාරකා විද්‍යාව තුලින් ගොඩනැගෙන ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය පිලිබඳ පැහැදිලි ප්‍රතික්ෂේපනයක් ඇති විය. බටහිර රටවල මෙන් නොව ඉරානය තුල ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය හා අජටාකාශ විද්‍යාව පිලිබඳ විශ්වාසය විශාල වශයෙන් පැතිරීම බිය අභිප්‍රේරණය කරමින් පීඩා ඇති කිරීමක් යයි සලකා සුර්ය කේන්ද්‍රීයතාව පිලිබඳ විරෝධය 20 වන සියවසේ ආරම්භය දක්වා පැවතිණි. පළමු ලෙස 1861 දී ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය හා පැරණි තාරකා ශාස්ත්‍රය පිලිබඳ ඇදහීම් වල පීඩා පමුණුවීම් ඉලක්ක කර ගනිමින් ලික්ටයිසඩ් අල් සල්තානාගේ ෆැලක් අල් සාඩා කෘතිය ප්‍රසිද්ධ කරන ලදී. එහිදී ඔවුන් සඳහන් කරන ලද්දේ ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥයින් කිහිපදෙනෙක් යමක් හා සම්බන්ධව සිදුවන සිදුවීමකදී හෝ ග්‍රහ තාරකා පිලිබඳ සත්‍යරුපී උපලක්ෂණ විස්තර කිරීමකදී ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥයින් සියලු දෙනාම එකම අනාවැකිය පලකිරීමට නොහැකියාවක් දක්වන බවයි.
නවීන විද්‍යාවේ චින්තනය
පරීක්ෂණ හා නැවත පරීක්ෂණ පවත්වා, ඒවා නිෂ්ඵල වී තිබුන ද ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රඥයින් නවීන විද්‍යාව විසින් පිලිනොගන්නා උදාහරණ ගෙනහැරපාමින් ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රයේ නිවැරදි බව ඔප්පු කිරීමට උත්සාහ දරයි.
අසතොය්ක්ෂණය
විද්‍යාත්මක හා විද්‍යාත්මක නොවන දේ අග්‍රගන්‍ය කොට සලකනු ලබනුයේ අසතොය්ක්ෂණයේ සමහර මිනුම් තල මගිනි. මෙම මිනුම් තල යෝජනා කරනු ලැබුවේ විද්‍යාත්මක චින්තකයකු වනු කාල් පොප්පෙර් විසිනි. හැදින්වීම වෙනුවට වර්තමාන විද්‍යාත්මක ගවීෂණ සහජයෙන්  වරද්දන්න තැත්  කරන අලුත් පරීක්ෂණ විද්‍යාව විසින් බලාපොරොත්තු නොවේ. එම නිසා, සැම නිෂ්ඵල සහිත විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත පරීක්ෂණ අනිවාර්යෙන්ම කල යුතුයි, සහ අනෙකුත් විශේෂ සිද්ධාන්ත සහිත ප්‍රතිඵල  බලාපොරොත්තුවේ. අසතොය්ක්ෂණය උපයෝගී කරගන්න තාරකා විද්‍යාව මිත්‍යා විද්‍යාවකි. පොප්පෙර් නිරතුරුවම ගෙනහර දක්වන්නේ තාරකා විද්‍යාව මිත්‍යා විද්‍යාව බවයි. පොප්පෙර් සලකන අන්දමට තාරකා විද්‍යාව " මිත්‍යා - අනුභූතික " ඒ තුල "සිත් ඇදගන්නා සුළු පරීක්ෂණ - ගවීෂණ "  ඇති අතර ,කිසිවක් විද්‍යාත්මක ප්‍රමිතියකට නැති බැවයි. විද්‍යාත්මක පිලිසසදුමට අනුව අසත්‍යයන ගවේෂණයන්ට තාරකා විද්‍යාව කිසිවිටකත් ප්‍රතිචාර නොදක්වන්යි.
ප්‍රහේලිකා විසදීමට නැත
පොප්පෙර්ගේ පිලිසසදුමට අනුව,  චින්තක තෝමස් කුහං වාද කරනුයේ එය අසත්යෙක්ෂණය අඩුපාඩු නැතිවිට තාරකා විද්‍යාව විද්‍යාත්මක නොවූ  එකක් බවයි. නමුත් ක්‍රියාවලි සහ සංකල්ප වලට වඩා තාරකා විද්‍යාව අනුභූතික නැත. කුහං ට අනුව තාරකා විද්‍යාව දුර්වල ගණයට වැටනුයේ ඉතිහාසත්මක අනාවැකි කීම සම්භාන්ධයෙන්ය, මෙම පසුබිම නිසා හදහන්පත් සැකසීම ඉතා බැරෑරුම් කාර්යයකි. කුහ්න්ස්ට එහා ගියහොත් තාරකා විද්‍යාව විද්‍යාවක් නොවන අතර නමුත් එය සැමවිටක පුරාතන ව්‍යිදයන්ට සමානය. අඩුපාඩුකම් සහිත ක්ෂේත්‍රයක් වූවත් ඔවුන් මගපෙන්වීම් හා නීති රීති ක්‍රියා පටිපාටි පිලිපදියි. මේ ක්ෂේත්‍රය සුනම්‍ය එකක් වන නිසා ඔවුන් පරේෂණ සිදු නොකරයි. මේ අතර තාරකා ශාස්ත්‍රඥයා නිවැරදි කරත් ධෛවඥයා එසේ කරන්නේ නැත.
වැඩිදියුණුව, පුහුණුව සහ සංස්ථයිතාවය
චින්තකයකු වන පුල් තගර්ඩ් සිතන අනන්දමට තාරකා විද්‍යාව අසත්‍ය බවට සලකන්නේ නැත්තේ අනුප්‍රප්තය ප්‍රතිස්ථාපනය කරන තුරුය. මෙම අවස්ථාවේදී අන්නවෙකි සලකන අන්දමට මානස ශාස්ත්‍රය ඒකාකාරී බවයි. වැඩිදියුණුව මෙහි අර්ථකතන දක්වා  ඇත්තේ අලුත් සංසිද්දී හා දැනට පැනනැගී ඇති ප්‍රශ්න විසදීමයි. තගර්ඩ්ට අනුව නැකෙත්කරුවන් සාමාන්‍ය විද්‍යාව හා සම්භන්ධය ඔවුන්ගේ අඩිතාලම වී ඇත්තේ තාරකා විද්‍යාවය එය හොදින් ස්ථාපිත කරනලද වුව ද  "නොවිසදු ප්‍රශ්න " ඇත. තර්ගර්ඩ් මිත්‍යා විද්‍යාවන් කිසිවිටකත් තකන්නේ නැත. හරි වැරදි සහ අසතොක්ෂණය අතරතුර සිද්ධාන්තය ගෙන සැලකීමත් වැදගත්ය. කුහ්න්ස් යොමුවෙලා සිටියේ ඉතිහාසය පිළිබදව ඇති සන්දර්බයන්ටය. නමුත් ජ්‍යෝජිතිශ්ශාස්ත්‍රය පිළිබද කමිටු ගැනත් සිතන්නට ගත්තේය.
ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රය පරීක්ෂණ
ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රය බොහෝවිට සත්‍යතාව බැලිය හැකි අනාවැකි පල කිරීමෙන් වලකින අතර ඒ වෙනුවට අසත්‍යනය කිරීම වැළක්විය හැකි අනුමාන ප්‍රකාශ මත විශ්වාසය තබයි. [18]:48-49 ශත වර්ෂ ගණනාවක් පුරාවට කල පරීක්ෂණ අනුව ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍ර අනුමාන, අපේක්ෂිත ඉබේ සිදු වන සිදුවීම් වලට වඩා වැඩියෙන් නිරවද්‍ය වී නැත.[2] ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රය ප්‍රමාණාත්මකව පරික්ෂා කිරීම සඳහා භාවිතා කළ එක් ක්‍රමයක් ලෙස ව්‍යාජ අත්හදා බැලීම හැදින්විය හැක. අවශ්‍ය ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍ර අනාවැකියක් තදබල පරික්ෂණාත්මක ක්‍රියා මාර්ග යටතේ කාල්මන් අත්හදා බැලීම් වලට ලක් කර පරික්ෂා කරන විට, එම අනාවැකි අසත්‍යතාවයට පත් විය.[2] සියලු පාලිත පරීක්ෂණද ප්‍රතිපල පෙන්වීමට අසමත් වේ.[16]:24
කාල්සන්ගේ පරීක්ෂණ
යුගල ව්‍යාජ අත්හදා බැලීම්ගේ යුගල ව්‍යාජ අත්හදා බැලීම් ගැලපුම් සටහන් පරීක්ෂණ, කීර්තිමත්ම ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍ර පරීක්ෂණ ආයතනය [24][25] ලෙස ‘Nature’ [11]:67 සඟරාවේ සඳහන් California Psychological Inventory(CPI) මගින් ඇති කල මනෝමය පැතිකඩ උත්පත්ති සටහන් සමග ගැලපීමට ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් 28ක් කැමැත්ත පල කර ඇත. යුගල ව්‍යාජ අත්හදා බැලීම් මගින් සහභාගිව ක්‍රියා කරන්නන්, අධ්‍යනය කරන පුද්ගලයන් ඇතුළු සියලුම නැඹුරුතාවයන් ප්‍රායෝගිකව ඉවත් කිරීමට උපකරී වේ.[11]:67 කාල්සන්ගේ අධ්‍යනයන් සඳහා භාවිතා කරන පරීක්ෂණ ක්‍රමවේදය භෞතික විද්‍යාඥයන් හා ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රඥයන් කණ්ඩයමක් විසින් පුර්ව අනුමත කිරීමකට ලක් කර ඇත. [1] National Council for Geocosmic Research මගින් තෝරා පත් වූ ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන්, ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍ර උපදේශකවරුන් ලෙස කටයුතු කර පරීක්ෂණය සාදාරණ බවට එකග විමට සහ සහතික කිරීමට උපකාරී වේ. [25]:117[26]:420 ඔවුන් ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් 28 දෙනාගෙන් 26ක් පරීක්ෂණය සඳහා තෝරා ගන්නා අතර අනිත් දෙදෙනා ස්වේච්ජාවෙන් ඉදිරිපත් වුවන් ලෙස පසුව යොදා ගනී.[26]:420 ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් යුරෝපයෙන් හා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් පැමිණි අය වෙති.[25]:117 ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් පරීක්ෂණය සඳහා අවශ්‍ය මධ්‍ය ජ්‍යෝතිශ උත්පත්ති සටහන් ඇදීමට උපකාර කරයි.[26]:419 1985 ප්‍රකාශයට පත් වු Nature සඟරාවෙහි අනුමාන පදනම් කර ගත් ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රහි හා අහම්බෙන් සිදුවිය හැකි ක්‍රියාවන්ගෙන් වැඩි වෙනසක් නැති බව සහ එම පරීක්ෂණ “පැහැදිලිවම ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍ර උපකල්පන නිශ්ප්‍රභා කරයි” යන බව සදහන් වේ.[26]
ඩීන් සහ කෙලී
විද්‍යාඥ සහ පෙර ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදී ජෙෆ්රි ඩීන් සහ මනෝවිද්‍යාඥ ඉවාන් කෙලී[27], මහා පරිමාණ විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ පැවැත්වූ අතර ඒවා සිය ගණනකට අධික ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදයට අදාල නොවූ ඥානාත්මක, චර්යා, කායික සහ අනෙකුත් විචල්‍ය වලට අයත් වේ. වසර 10කට ආසන්න අත්දැකීම් ඇති, අත්හදා බැලීම් මූල 160ක් ඇති (මුල් නියැදි තරම 1198ක් වූ අත්හද බැලීම් මූල අතුරෙන්), Eysenck Personality Questionnaire හි අදාල ලක්ෂණ අන්තයට ඇති, විශ්වාසී ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් 45ක් සම්බන්ධ කර ගෙන තව දුරටත් පරීක්ෂණ කරණ ලදී. මෙම ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් වයස අනුව එක් එක් පුද්ගලයාගේ තීරණ ගැනීමේදී සහ උපන්දින සටහන් රහිත පාලක විෂය 46ක් සඳහා වඩා නරක ලෙස ප්‍රතිපල දැක්වූවා.
වෙනත් පරීක්ෂණ
ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් 700ක් සහ උපන්දින සටහන් 1000කට අධික ප්‍රමාණයක් මගින් අධ්‍යන 40ක් විශ්ලේෂණය කරන ලදී. නිවැරදි අර්ථකථනය රහිත සටහන් අතරින් නිවැරදි අර්ථකථනය සහිත එක් සටහනක් ගන්නා (3 – 5 වෙනත් සටහන්) තෝරා ගන්නා පරීක්ෂණ 10ක්, ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදීන් 300ක සහභාගිත්වයෙන් කරන ලදී. දිනය සහ අනෙකුත් පැහැදිලි ඉඟි ඉවත් කළ විට සටහනක් ඉදිරිපත් කිරීමට අර්ථාන්විත ප්‍රථිපල දැක්විය නොහැකි විය.
අධ්‍යන 10කදී ඉදිරිපත්වුවන් නිවැරදි තොරතුරු ඇතැයි සිතු කේන්දර තොර ගන්න ලදී. එයින් එකක් “නිවැරදි” පිළිතුරක් විය. නැවතත් එම ප්‍රතිපලයන්, අහම්බෙන් සිදුවිය හැකි ක්‍රියාවන්ගෙන් වැඩි වෙනසක් නැති බව පැහැදිලි විය.
2011 දී කළ අධ්‍යනවලදී එකිනෙකට විනාඩි 5ක් ඇතුලත ඉපදුන පුද්ගලයන් (කාල නිඹුල්ලු) කණ්ඩායමක් යොදා ගෙන ඒවා අතර තේරුම් ගත හැකි බලපෑමක් ඇත්දැයි පරික්ෂ කරන ලදී. එවැන්නක් සොයා ගත නොහැකි විය.
සංඛ්‍යාත්මක සමාජ විද්‍යාඥ ඩේවිඩ් වෝස් එංගලන්තයේ සහ වේල්ස්හි මිලියන 20කට අධික එක් එක් සංගණන දත්ත පරික්ෂා කර නක්ෂත්‍රය විවාහ කටයුතු සඳහා බලපානවාද යැයි සොයා බලන ලදී. එවැනි බලපෑමක් සොයා ගත නොහැකි විය.
අඟහරු ග්‍රහයාගේ බලපෑම
1995දී ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදී සහ භෞතික විද්‍යාඥ මයිකල් ගොක්ලින් රාශි චක්‍රය සහ දශාව පිළිබඳව සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරිමට අපොහොසත් වුවද, ඇතැම් ග්‍රහලෝකවල දිනපතා පිහිටිම් තත්වය සහ වෘත්තිය සාර්ථකත්වය (වෛද්‍යවරුන්, විද්‍යාඥයන්, ක්‍රීඩකයන්, නළුවන්, ලේකඛයන්, චිත්‍ර ශිල්පියන් වැනි) අතර ධනාත්මක සහසම්බන්ධයක් ඇතැයි සොය ගන්න ලදී. එම ග්‍රහලෝක සම්ප්‍රදායිකව ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදය සමග බැඳී ඇතැයි කියනු ලැබේ. ගොක්ලින්ගේ හොඳම සොයා ගැනීම පදනම් වී ඇත්තේ උත්පත්ති සටහනෙහි අඟහරු ග්‍රහයාගේ පිහිටීම හෙවත් “අඟහරු බලපෑම” මතයි.
ප්‍රංශ විද්‍යාඥයින් 7 දෙනෙකු විසින් කරන ලද අධ්‍යනයකදී ප්‍රතිවලිත අයිතිවාසිකම් කියා පෑමට උත්සහ කල නමුත් සංඛ්‍යාන සාක්ෂි සොයා ගත නොහැකි විය. ඔවුහු ගොක්ලින්ගේ කොටසෙහි තෝරාගත් නැඹුරුතාවයන්ගේ බලපෑම ආරෝපිත කළ අතර තමන්ගේ නම් එකතු කිරීමට හෝ ඉවත් කිරීමට ගොක්ලින්ට චෝදනා මුඛයෙන් ඒත්තු ගැන්වීම සිදී කරන ලදී.
ජෙෆ්රි ඩීන් මෙම බලපෑම සිදු වන්නේ ගොක්ලින්ගේ අදහස අනුව නොව දෙමවුපියන් විසින් උපන් දිනයන් නැවත ඉදිරිපත් කිරීමෙන් බවට අදහස් ඉදිරිපත් කරන ලදී. අදහස වුයේ ඇතැම් දෙමවුපියන් හොඳ වෘත්තියක් සහිත උත්පත්ති සටහනක් ලබා ගැනීම සඳහා උපන් වේලාවන් වෙනස් කර ඇති බවයි. මෙම දත්ත සාම්පල ලබා ගෙන ඇත්තේ ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදය පිළිබඳව විශ්වාසය මිනිසුන් අතර පොදු දෙයක් බවට පත්ව තිබු කාලයකයි. හෙදියන් හා වෛද්‍යවරුන් විසින් උපන් වේලාවන් පිළිබඳව තොරතුරු සටහන් කරන නූතන ජනගහනය සමග අඟහරු ග්‍රහයාගේ බලපෑම පිළිබඳව සොයා ගැනීමට ගොක්ලින් අපොහොසත් විය. ජ්‍යෝතිශ්ශාස්ත්‍රවේදය අනුව නුසුදුසු උපත් සංඛ්‍යාවද අවම වී ඇත. එමගින් දෙමවුපියන් තමන්ගේ විශ්වාසයන්ට අනුව උපන් දිනයන් සහ වේලාවන් වෙනස් කර ගන්නා බවට සාධක ලැබේ.
මනෝවිද්‍යාව සහ සමාජ විද්‍යාව
පක්ෂපාතිත්ව නැඹුරුතාව තාරකාශාස්ත්‍රය ගැන ඇති විශ්වාසය කෙරෙහි බලපාන මානසික සාධකයක් බව පෙන්වා දී ඇත. පක්ෂපාතිත්ව නැඹුරුතාව යනු ඥානාත්මක නැඹුරුතාවයේ එක් ස්වරූපයකි. තාරකාශාස්ත්‍රය විශ්වාස කරන්නන් සැබෑ වූ අනාවැකි මතකයේ තබා ගෙන සැබෑ නොවූ අනාවැකි අමතක කර දමන බව පෙනී යයි.
තාරකාශාස්ත්‍රය ගැන විශේෂ හැකියාවකින් කරනු ලබන බව පෙනෙන අනාවැකි හා එසේ නොවන අනාවැකි වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට තාරකාශාස්ත්‍රය විශ්වාස කරන්නන්ට නොහැකි වීම තුල ද පක්ෂපාතිත්ව නැඹුරුතාවයේ තවත් ස්වරුපයක් පෙන්නුම් කරයි.
මේ අනූව තාරකා විද්‍යාව කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය සම්බන්දයෙන් වන පක්ෂපාතිත්ව නැඹුරුතා වෙනස් ප්‍රභේද දෙකක් අධ්‍යයනය වෙමින් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව
කලු මුහුද
කළු මුහුද, යුක්සින් මුහුද (Euxine Sea) ලෙසද හැඳින්වේ. එය ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ මිරිදිය මුහුදකි. නැගෙනහිර යුරෝපය සහ බටහිර ආසියාව අතර පිහිටා ඇති අත්ලාන්තික් සාගරයේ මෙම මුහුද දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පුරාවෘත්තයක් වී තිබේ.
එය ජනප්‍රිය වී ඇත්තේ එහි නමේ නුසුදුසු ස්වභාවයක් පෙන්නුම් කරන නිසා පමණක් නොව, එම මුහුදේ කවුරුත් මවිත කරවන අසාමාන්‍ය ලක්‍ෂණ ගණනාවක් පවතින නිසා ය. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ එය වාසයට නුසුදුසු මුහුදක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර මෙම ජල කඳේ ආගන්තුක සත්කාරය නොමැතිකම නාවික කටයුතුවල ඇති දුෂ්කරතාවයට හේතු විය.
පුරාණ නාවිකයින් කළු මුහුද (Black Sea) යාත්‍රා කිරීමට අපහසු ජල කඳක් ලෙස සැලකුවේ එහි වෙරළ තීරයේ ම්ලේච්ඡ ගෝත්‍රිකයන් වාසය කළ බැවින් ය. මීට අමතරව, කළු මුහුදු ජලයේ ඔක්සිජන් හීන ස්වභාවය (ඇනොක්සික්) නිසා පහළ ජල ස්ථර වල දිරාපත් වීමේ ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී ස්වභාවයක් ගත් බැවින් බිහිසුණු කටකතා කිහිපයක් ද ඇති වී මුහුද අපකීර්තියට පත් විය.
කෙසේ වෙතත්, කාලය ගෙවී යත්ම, යාත්‍රා කිරීමට වඩාත්ම දුෂ්කර ජල කඳක් ලෙස සැළකූ මුහුදේ ප්‍රතිරූපය වෙනස් වී ඇත. සුන්දර ශාක හා සත්ව එකතුවකින් මෙන්ම කුඩා දූපත් දහයකට වඩා වැඩි ගණනක් ඇති නිවහනක් ලෙස කළු මුහුද දැන් ලෝකයේ ජනප්‍රිය සංචාරක ආකර්‍ෂණය දිනූ ස්ථාන වලින් එකකි. මේ හැරුණු විට කළු මුහුද සමුද්‍ර ලෝලීන්ගේ ආකර්‍ෂණීය ස්ථානයක් බවට පත් කරවන රසවත් කරුණු රාශියක් තිබේ.
කළු මුහුද පිහිටා ඇත්තේ කොහේද?
කිලෝමීටර 436,400 ක භූමි ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇති මෙම කළු මුහුද යුරේසියාවේ පිහිටා ඇති අතර එය යුරෝපය, කොකේසස් සහ ඇනටෝලියාව වට කර ඇත. කළු මුහුද සමඟ දේශ සීමාවක් ඇති රටවල් අතර රුමේනියාව, තුර්කිය, බල්ගේරියාව, යුක්‍රේනය, රුසියාව සහ ජෝර්ජියාව ඇතුළත් වේ.
මෙම ජල කඳ පිළිවෙලින් දකුණ, නැගෙනහිර සහ උතුරේ පොන්ටික්, කොකේසස් සහ ක්‍රිමියානු කඳු වලින් වටවී ඇත. නිරිත දෙසින් ස්ට්‍රැන්ඩ්‍ෂා කඳු සහ වයඹ දෙසින් ඩොබ්‍රෝජියා සානුව ද එය සීමා කර ඇත. උපරිම ගැඹුර මීටර් 2,212 ක් වන මෙම මිරිදිය මුහුද ඩැනියුබ්, සදර්න් බග්, ඩිනිපර්, රියෝනි සහ ඩයිනෙස්ටර් වැනි ගංගා ගණනාවක රැස්වීම් ස්ථානයකි.
කළු මුහුද එනමින් හඳුන්වන්නේ ඇයි?
කළු මුහුදේ ඇති හොඳම හා එතරම් නොදන්නා කරුණක් නම් එහි නමේ මූලාරම්භයයි. මෙම මුහුද මෙම විශේෂිත නමින් හැඳින්විය යුතු ආකාරය පිළිබඳ විවිධ න්‍යායන් ඇත. න්‍යායන් යෝජනා කරන්නේ කළු මුහුද ලෙස හැඳින්වීමට පෙර ජල කඳ ‘ආගන්තුක සත්කාරය නොදක්වන මුහුද’ ලෙස හැඳින්වූයේ බොහෝ දුරට එහි වෙරළ තීරයේ ම්ලේච්ඡ ගෝත්‍රිකයන් සිටි බැවිනි.
ග්‍රීකයෝ එහි වෙරළ තීරය අත්පත් කරගත් පසු, නම “ආගන්තුක සත්කාරය” ලෙස වෙනස් කරන ලදි. සෑහෙන කාලයක් තිස්සේ මුහුද ‘මුහුද’ ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම මුහුදට විවිධ පුද්ගලයින් විසින් සියවස් ගණනාවක් පුරා බොහෝ නම් ලබා දී ඇති නමුත් මෙම සුවිශේෂී නම වඩාත් ප්‍රසිද්ධ නමක් වන අතර එය තුර්කි ජාතිකයන් විසින් මධ්‍යතන යුගයේ දී ලබා දී ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ඓතිහාසික ලියකියවිලි වලට අනුව, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍ය සමයේ කළු මුහුද හැඳින්වූයේ බහර්-ඊ සියා හෝ කරඩෙනිස් වැනි නම් වලින් වන අතර එහි අර්ථය ඔටෝමාන් තුර්කි භාෂාවෙන් “කළු මුහුද” යන්නයි.
කළු මුහුදේ නම ආරම්භ වීමට හේතු කිහිපයක් යෝජනා කරන තවත් උපකල්පන තිබේ. එක් තර්කයකට අනුව, ශීත ඍතුවේ දී ඇති වන කුණාටු නිසා කළු මුහුදේ ජලය කළු පැහැයක් ගන්නා අතර නැවියන් එය කළු මුහුද ලෙස හඳුන්වා ඇත. තවත් න්‍යායකට අනුව ජලයේ ගිලී යන වස්තූන් යම් කාලයකට පසු කළු රොන්මඩ වලින් ආවරණය වේ. මුහුද හරහා එවැනි භාණ්ඩ සොයා ගැනීම එහි නමට හේතුවක් වන්නට ඇත.
ඔක්සිජන් හීන ජලය: කළු මුහුදේ ජීවයක් තිබේද?
කළු මුහුද පිළිබඳ වඩාත් කුතුහලය දනවන කරුණක් වන්නේ එහි ඇනොක්සික් (Anoxic) ජලයයි. එනම් ඔක්සිජන් හීන ජලයයි. ජලයේ ඔක්සිජන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණය නොමැති වීමයි. කළු මුහුද මෙරොමිටික් ද්‍රෝණියක් සහිත විශාලතම ජල කඳක් වන අතර එයින් අදහස් කරන්නේ මුහුදේ පහළ සහ ඉහළ ස්ථර අතර ජලය ගමන් කිරීමයි. මෙම ස්ථර අතර සැලකිය යුතු උෂ්ණත්ව වෙනසක් ඇති අතර පහළ ස්ථර මුළුමනින් ම ඔක්සිජන් රහිත වන බැවින් එය අක්‍රීය වේ.
ඒ අතරම, කළු මුහුදට එහි ගංගාවලින් සහ වර්‍ෂාපතනයෙන් මිරිදිය ජලය ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, කළු මුහුද මධ්‍යධරණි මුහුද සමඟ ජලය හුවමාරු කරයි. මෙම හුවමාරුව බොස්ෆොරස් සහ ඩාර්ඩනෙල්ස් සමුද‍ර සන්ධි හි සිදු වන විට, මධ්‍යධරණී මුහුදෙන් ඝන ජලය ගලා ඒම ද්‍රෝණියේ පතුලේ සිදු වන අතර කළු මුහුදේ මතුපිට ජලය පිටවීම සිදු වන්නේ ද්‍රෝණියේ මතුපිට අසල ය.
ස්ථාවර ජල මට්ටම: මළ මුහුදේ පිහිනීම දැනෙන්නේ කෙසේද?
ඉහළ හෝ පහත් වඩදිය බාදිය නොමැති වීම නිසා කළු මුහුදේ ජල මට්ටම සෑම විටම එක සමානව පවතී. මෙමඟින් මුහුදේ ජල මට්ටමේ උච්චාවචනයක් (අඩු වැඩි වීමක්) සිදු නොවන අතර මුහුදේ මතුපිට නිශ්චල සහ ප්‍රසන්න ස්වභාවයක් ගනී.
විදේශීය කුඩා දූපත්: භයානක සර්ප දූපත්.
කළු මුහුද ,බොහෝ කුඩා දූපත් වල නිවහන වේ. මෙම දූපත් සංඛ්‍යාව දහයක් පමණ වන අතර මෙම මුහුද වඩාත් සුවිශේෂී වන සත්ව හා ශාක විශේෂයන්ගෙන් සමන්විත වේ. මෙම දූපත් – බොහෝ දුරට බල්ගේරියාව, යුක්‍රේනය, තුර්කිය සහ රුමේනියාව වැනි රටවලට අයත් වේ.
එමෙන්ම ඩැනියුබ් ඩෙල්ටා අසල පිහිටා ඇති සර්ප දූපත ද මෙයටඇතුළත් ය.වැදගත්ම දෙය නම්, කළු මුහුදේ පිහිටි මෙම දූපත් ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්‍ෂණය දිනාගත් ස්ථාන බවට පත්ව ඇති අතර එම රටවල ආර්ථිකය වර්ධනය කිරීමට විිශාල කාර්‍යභාරයක් ඉටු කරයි.
බියසුළු කටකතා: මළවුන් ජලය යට සිටීද?
කුතුහලය දනවන හා බියජනක කරුණක් ලෙස පෙනෙන දෙය නම් මියගිය අය කළු මුහුදේ රැඳී සිටින බවට විශ්වාස කිරීමයි. කළු මුහුදේ ගිලී වසර සිය ගණනක් ගතවී ඇතත් නැව් සහ මිනිසුන්ගේ නටබුන් කඹ, දැව වැනි දිරාපත් විය හැකි ද්‍රව්‍ය තවමත් මුහුදු පතුලේ සොයාගත හැකිය.
මෙම කරුණ බියජනක වුවද විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීම නම්, මෙම මුහුදේ පහළ ජල ස්ථර වල ඔක්සිජන් හීන (ඇනොක්සික් ස්වභාවය) නිසා, දිරාපත්වීමේ ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී වන අතර, එම නිසා මුහුදේ ජලය තුළ මළවුන්ගේ නටබුන් නොනැසී පවතී. අවාසනාවකට මෙන්, මෙම සංසිද්ධිය කළු මුහුද පිළිබඳ නොයෙක් කටකතා නිර්මාණය කිරීමට හේතු වී තිබේ.
රුසියානු සිවිල් යුද්ධය l
ආනාපාන පබ්බ
අශ්වාස ප්‍රශ්වාස මෙනෙහි කිරිම
ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
ඩොනමෝර් කොමිෂන් සභාව විසින් තනන ලද, ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යනු ක්‍රි.ව.1931 වසරෙහි සිට 1947 දක්වා බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවෙහි ව්‍යවස්ථාව විය. ක්‍රි.ව.1947 වසරෙහිදී සෝල්බරි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගන් මෙය ප්‍රතිස්ථාපනය කෙරිණි.
පළමුව එය, වැඩිහිටි සර්වජන ඡන්ද බලය සහිතව මහා මැතිවරණ පැවැත්වීමට ඉඩ සලසමින්, බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය ( ඕස්ට්‍රේලියාව, දකුණු අප්‍රිකාව සහ කැනඩාව යන  "සුදු" ඩොමීනියන් රාජ්‍යයන්ට පරිබාහිරව) තුල පැවැති එකම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විය. මෙය එය සැලකිය යුතු ප්‍රවර්ධනයක් විය. පළමු වතාවට, බටහිර යුරෝපියානු අධිරාජ්‍යයන් තුල පැවැති, "පරාධීන", කොකේසියානු-නොවන රටක් සඳහා, එක්-පුද්ගලයෙකුට, එක්-ඡන්දයක් සහ දේශීය කටයුතු පරිපාලනය සඳහා බලය ලබා දෙන ලදි. මෙය වනාහී, ආසියානු, අප්‍රිකානු සහ කැරිබියානු  ජාතීන් රොත්තකට යටත්විජිතවාදී/රාජකීය බන්ධන වලින් නිදහස ලබාදීමට, එහි සාර්ථකත්වය විසින් සහතිකයක් ලබා දීමට නියමිතවූ නියමු ව්‍යාපෘතියක් විය.
දෙවනුව, විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ බහු-වාර්ගික ප්‍රශ්න පිළිබඳ විසඳුම් සෙවීම සඳහා, එය විසින් කාරක සභා ක්‍රමයෙහි රජයක් පිහිටුවන ලදි. මෙම ක්‍රමය යටතේ, කිසියම් තනි වාර්ගික ප්‍රජාවකට දේශපාලන අංගනයෙහි ප්‍රමුඛතාවය ගත නොහැකි විය. ඒ වෙනුවට, සෑම රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවක්ම අධීක්ෂණය කරනු ලැබුවේ සියළු වාර්ගික ප්‍රජාවන්ගෙන් සමන්විතවූ පාර්ලිමේන්තු සභිකයන්ගෙන් සැදුම්ලත් කාරක සභාවක් විසිනි.
ඩොනමෝර් කොමිෂන් සභා සාමාජිකයන් පත් කරනු ලැබුවේ සමාජවාදියෙකු වූ සිඩ්නි වෙබ් විසිනි. 1927 වසරෙහි ලිබරල්-කම්කරු සභාග රජයෙහි, යටත්විජිත සඳහා රාජ්‍ය ලේකම් ලෙසින් සුළු කාලසීමාවක් තුල වෙබ් සේවය කලේය.
අසංඛ්‍යය
"අසං" සහ "සංඛය" යන මාගධී වදන් දෙක සම්බන්ධ වී "අසංඛය" යන වචනය බිහිවී ඇත. රාග, ද්වේශ, මෝහ යන "සං" අලෝභ, අද්වේශ, අමෝහ ලෙසින් අතහැරිය හැකිවීම "අසං" යන්නේ තේරුම වේ. රාග, ද්වේශ, මෝහ කෙනෙකුගේ සිතකින් සහමුලින්ම කපා සහමුලින්ම ඉවත් කළ හැකි බව "සංඛය" ලෙස හඳුන්වයි. බොහෝ දෙනා අසංඛය යනු 10^140 සැලකීමට හුරු වී සිටියත් "සාර අසංඛය කප්ප" හි අසංඛය යනු යම්කිසි සංඛ්‍යාවක් නොවේ. අසංඛය යන මාගධී වදනේ ඇත්තේ ගැඹුරු අර්ථයකි.
වැඩි විස්තර:
සාර අසංඛය කප්පය යනු කුමක්ද​?
මහා විහාරය‍
ලක්දිව මුල්ම විහාරය මහා විහාරය වේ. මහා විහාරය යනුවෙන් නිශ්චිතවම හැදින්වෙන්නේ කුමන අංගද යන්න පිළිබධව උගතුන් අතර විවිද මතභේද පවතී. එසේ උවද දෙවන පෑතිස් රජතුමා විසින් අනුරාධපුරයෙහි මුලින්ම පිටුවන ලද මහා ආරාමයට බෙහෙවින් උචිත වන පරිදි මහා විහාරය යන පදය යෙදී ඇති බව පිළිගත හැකිය.
මුල් අවධියේ ලක්දිව විසූ සියළුම භික්ෂූන් වහන්සේලා කොතැනක හෝ විසූවද අනුරාධපුරයේ මහා විහාරයට ආගමික වශයෙන් සම්බන්ධ වූහ.
ඉතිහාසය
මුල් සමයේ මුටසීව රජු විසින් රජවරුන්ගේ උයනක් සේ සම්පාදනය කොට තිබූ මහාමේඝ වනෝද්‍යානය, පසුව දේවානම්පිය තිස්ස රජු විසින් මිහිඳු හිමියන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වෙත පූජා කරන ලදී. උන්වහන්සේලාගේ වාසය වෙනුවෙන් දේවානම්පිය තිස්ස රජු තැනූ විහාරය, මහමෙවුනා තිසරම් රද්මහ වෙහෙර ලෙස සෙල්ලිපිහී සඳහන් වේ.
තින් මෑන් (න්‍යෂ්ටික බොම්බය)
තින් මෑන් (සිංහල තේරුම: කෙට්ටු මිනිසා) නම් න්‍යෂ්ටික බොම්බයවු කලී ප්ලූටෝනියම් තුවක්කු ආකරයේ න්‍යෂ්ටික බොම්බය කි. එය අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් මෑන්හැටන් ව්‍යපෘතිය යටතේ දියුනු කරන ලදී.තුවක්කු ආකරයේ හැඩය ගත් මෙම න්‍යෂ්ටික බොම්බයේ තිබූ න්‍යෂ්ඨික ප්‍රතික්‍රියාකාරකවල ඉබේ සිදුවන ස්ථෝථන අනුපාතය ඉතා ඉහල අගයක් ගෑනිම නිසා, මෙම ව්‍යපෘතිය අත්හැරදැමීමට සිදුවුනි.
පුර්ව තීරණ
ඕපන්හෙයිමර් සාකච්ඡාවේ කරුනු සලකා බලා 1943 දී තුවක්කු ආකරයේ සැකස්ම ක්‍රියාත්මක කිරිමට තීරණය කලේ ය. නමුත් එහි පවති පූර්ව ස්ථෝථන ක්‍රියකරිත්වය නිසා ඔහු E-5  කාණ්ඩය නිපදවූ අතර එය ලොස් අලමොස් විද්‍යාගාරයෙදි සෙත් නෙදල්මෙය යටතෙ ක්ෂණික අභ්‍යන්තර ගටුම් සදහා පරික්ෂා කිරිමට දුන්නේය. එකක ස්කන්ධයකට සිදුවන ස්ථෝථන සංඛ්‍යාව බොම්බයේ ඇති විඛණ්ඩ්‍ය මුලද්‍රවවලට සාපෙක්ෂව විශාල අගයක් වු බෑවින් ක්ෂණික අභ්‍යන්තර ගටුම් ආකරයේ බොම්බ වල කාර්යක්ෂමතාව වැඩි යැයි සලකිමට ලක් වුනි. මෙයට ප්‍රධාන හේතුව වුයේ සම්පීඩිත විඛණ්ඩ්‍ය මුලද්‍රව සම්පුර්ණව සහ කාර්යක්ෂම ලෙස ක්‍රියකිරිම ය.එම නිසා ප්ලුටෝනියම් තුවක්කුවට මෙම පර්යේෂනය තුල වැඩි ඉඩක් වෙන් කරනු ලබූ අතර අයට ප්‍රධානම හෙතුව වුයේ එහි අති ඉතා කුඩාවූ අවිනිශ්ච්තතා සාධකයයි. මෙමගින් යූරේනියම් තුවක්කුව නිපදවිමට අවකාශ ලබෙනු ඇතැයි ද උපකල්පනය කරන ලදී.
මෙහි තුවක්කු ආකරයේ බොම්බ සහ පිපුරුම් ආකරයේ බොම්බ ව්‍යපෘති වල කේත නාම පිලිවලින් "තින් මෑන්" සහ ෆැට් මෑන් ලෙස යොදන ලදී. මෙම කේත නාම යොදනු ලබූ වේ මෑන්හැටන් ව්‍යපෘතියේ සිටි ඕපන්හෙයිමර්ගේ ශිෂ්‍යයකු වූ රොබර්ට් සර්බෙර් විසිනි. ඔහු මෙම නම් තෝරා ගනු ලබූයේ මෙම බොම්බ වල තිබූ හෑඩය පාදක කොටගෙන වන අතර "කෙට්ටු මිනිසා" වූ කලී ඩෑෂ්හිල් හෑම්මට්ගේ රහස් පරීක්ෂක කතාවක් වූ "ද තින් මෑන්" සහ තවත් ඒ ආකාරයේම වූ ච්ත්‍රපට දාමයකින් ඔහු නිර්මානය කරන ලද නම වේ. "මහත මිනිසා" බොම්බය මහත සහ වටකුරු බොම්බයක් වූ අතර අය සිඩ්නි ග්‍රීන්ස්ටීට්ගේ චරිතයක් වූ ද මෑල්ටීස් ෆෑල්කොන් ඈසුරෙන් නම් කරන ලදී.
සංවර්ධනය
ජ්‍යෙෂ්ඨ ඉංජිනේරු එඩ්වින් මෑක්මිල්ලන් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ භෞතික විද්‍යාඥ චාර්ල්ස් ක්‍රිච්ෆිල්ඩ්, ජෝෂප් හර්ච්ෆෙල්ඩර් අතුලු කණ්ඩායමක් සමග ඕපන්හෙයිමර් ලොස් අලමොස් විද්‍යාගාරයෙදි ප්ලුටෝනියම් තුවක්කුවේ ආකෘතිය සෑදීම ආරම්බ කරන ලදී. ක්‍රිච්ෆිල්ඩ් සෑබොට සමග වඩකර තිබූ නිසා එය "තින් මෑන්"හි තුවක්කු බෑරලය සෑදීමට සහ එහි අවධානම් සහිත කොටස් නිපදවීමේදී පිටුවහලක් වනු ඇතැයි ඕපන්හෙයිමර් විශ්වාස කරන ලදී.හර්ච්ෆෙල්ඩර් ප්‍රක්ෂේපණවලට සබැඳි කටයුතු බාරව සිටියේය. ඕපන්හෙයිමර් 1943 ජුනි වනතුරු ආකෘතිය සෑදීමේ නිරත වු අතර ඉන්පසු නාවික කපිතාන් විලියම් ස්ටර්ලින් පාර්සන්සි පමිණ එහි ඉංජිනේරු අංශයේ සහ කළමණාකරන අංශයේ වැඩ බාරගන්නා ලදී.