අතිඋද්ධමනය
ආකෘති
අතිඋද්ධමනය මූල්‍ය ප්‍රතිවිපාකයක් ලෙස දිස්වන බැවින්, අතිඋද්ධමන ආකෘතීන් මුදල් ඉල්ලුම වටා කේන්ද්‍රගත වු ඒවා වේ. මුදල් සැපයුමේ ශීඝ්‍ර ඉහළයාමක් හා මුදල් සංසරණ ප්‍රවේගයේ ඉහළ යාමක්, උද්ධමනය හා අති උද්ධමනය වර්ධනය කරන සාධක ලෙස ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ දකිති. අතිඋද්ධමනයට හේතුවක් ලෙස, මුදල් සංසරණ ප්‍රවේගයේ ශීඝ්‍ර ඉහළයාම කේන්ද්‍රකොටගෙන අති උද්ධමනය ඇතිවන ආකාරය පිළිබඳ “විශ්වාසයේ අර්බුදය” ආකෘතිය ගොඩනගා ඇත. මෙහි මුල් න්‍යායට විකුණුම්කරුවන්ගේ නාමික අගයට සාපේක්ෂව ව්‍යවහාර මුදල් නෝට්ටු සඳහා වන ඉල්ලුමේ අවධානම් වාරිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනයවේ. දෙවන න්‍යායට අනුව සංසරණ මාධ්‍යයේ ප්‍රමාණයේ ශීඝ්‍ර වර්ධනයක් ඇතැයි දක්වන, අතිඋද්ධමනයේ “මූල්‍ය ආකෘතිය” ලෙස හැඳින්විය හැකිය. මේ ඕනෑම ආකෘතියක, දෙවැනි ප්‍රතිවිපාකය ඉන්පසු පළමුවැන්න මඟින් අනුගමනය කරයි. ඒවානම් මුදල් සැපයුම ඉහළ නැන්වීමට බලකරන ඌන විශ්වාසය, නැතිනම් විශ්වාසය විනාශ කරනු ලබන ඉතා ඉහළ මුදල් ප්‍රමාණයයි. විශ්වාසය පිළිබඳ ආකෘතිය තුළ යුද්ධයේදී පරාද වීම වැනි ඇතැම් සිද්ධි හෝ සිද්ධි මාලාවන් මගින්, මුදල් නිකුත් කරන පාලනාධිකාරය (බැංකුවක් වුවද රජය වුවද) බලරහිතව සිටීය, යන විශ්වාසය නැති කරයි. මන්ද යත්, පුද්ගලයන්, නොවටිනා බවට පත්වන මුදල් නෝට්ටු තබා ගැනීමට වඩා ඒවා වැයකිරීමට කැමැත්තක් දක්වන හෙයිනි. මුදල් සඳහා ඉහළ අවධානමක් ඇතිය යන්න තේරුම් ගනිමින්, විකුණුම්කරුවන් මූලික වටිනාකම මත වඩා ඉහළ වාරිකයක් ඉල්ලුම් කරයි. මේ ආකෘතිය යටතේ, අතිඋද්ධමනය අවසන් කිරීමේ ක්‍රමය බොහෝවිට සර්ව සම්පූර්ණයෙන්ම නව මුදල් ඒකකයක් නිකුත් කිරීම මගින්, මුදලේ පිටුබලදීම වෙනස් කිරීමයි. යුද්ධය, විශ්වාසයේ අර්බුදයෙහි, පොදුවේ සඳහන් වන එක හේතුවකි. විශේෂයෙන්ම වියානාහි නැපොලියන්ගේ කාලය තුළ සිදුවූවා මෙන් යුද්ධයෙන් පරාද වනවිටද, ප්‍රාග්ධනයේ ඉහළයාමකදී ද, සමහර විට වසංගත නිසාද,මෙය සිදුවේ. මේ අදහස අනුව, විශ්වාසය නැතිවීමේ මූල සාධක නොසලකා රජය විසින් කාලය වැයකිරීමේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස සංසරණ මාධ්‍යයේ ඉහළයාම සිදුවේ. මූල්‍ය ආකෘතිය තුළ, අතිඋද්ධමනය ශීඝ්‍ර මූල්‍ය ප්‍රසාරණයේ ධන ප්‍රතිපෝෂණ චක්‍රයකි. එයට අනෙකුත් උද්ධමනයන්ට හේතුවන සාධකවලට සමාන සාධක බලපායි. මුදල් නිකුත් කරන ආයතන මධ්‍යගතද නැතිද, ආවර්ථී පිරිවැය ගෙවීමට මුදල් නිකුත් කිරීම, නිරතුරුව ලිහිල් ෆිස්කල් ප්‍රතිපත්ති මගින් හෝ සුභසාධනයේ ඉහළ නගින පිරිවැය මගින් මුදල් නිකුත් කරන්නා ශීඝ්‍ර ලෙස මුදල් ප්‍රසාරණයකට කැපවීයයි ව්‍යාපාරිකයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කර දකිනවිට ඔවුන් මුදලේ වටිනාකම තුළ අපේක්ෂිත ක්ෂයවීම ආවරණය වන ලෙස මිල සළකුණු කරනු ලබයි. එවිට මුදල් නිකුත්කරන්නා මෙම මිල ගණන් ආවරණය කිරීමට එහි ප්‍රසාරණය වේගවත් කරණු ලබයි. එමගින්, පෙර පැවතියාටත් වඩා මුදලේ වටිනාකම පහළයාමට හේතුවේ. මේ ආකෘතිය අනුව නිකුත් කරන්නාට ජයග්‍රහනය කළ නොහැකි අතර එකම විසඳුම මුදල් ප්‍රසාරණය එකවරම නැවැත්වීමයි. අවාසනාවට ප්‍රසාරණය නැවැත්වීම මගින් මුදල්, අපේක්ෂාවන් ලෙස භාවිතා කරන්නන්ට බරපතල මූල්‍ය කම්පන ඇතිකරනු ලබයි.මෙම ප්‍රතිපත්තිය, විශ්‍රාම වැටුප්, වැටුප් හා රාජ්‍ය වියදම් කපාහැරීම සමග සම්බන්ධ වී, 1990 දශකයේදී වොෂින්ටන් සම්මුතිය ඇති කරන ලදී. හේතුව කුමක් වූවත්, අතිඋද්ධමනය මුදල් සැපයුම හා සංසරණ ප්‍රවේගය සමග සම්බන්ධවේ. කුමක් පළමුව සිදුවේද යන්න විවාදාත්මක වන අතර සියලු සිද්ධීන්ට යොදාගතහැකි පොදු දෙයක් නොමැත. නමුත් වරක් අතිඋද්ධමනය ඇතිවීමත් සමග කුමන නියෝජිතයකු විසින් සිදුකිරිමට ඉඩහැරියත් මුදල් තොගයේ ඉහළයාමේ රටාව එක සමානවේ. මෙම භාවිතය මගින් ඉල්ලුමේ ඉහළ යාමකින් තොරව මුදල් සැපයුම ඉහළ නංවන හෙයින්, මුදලේ මිල, එනම් විනිමය අනුපාතය, ස්වාභාවිකවම වෙනත් මුදල් වලට සාපේක්ෂව පහළ වැටේ. මුදල් සැපයුමේ ඉහළයාම මගින් මිල බලයේ විශේෂ අංශ වියදම්වල පොදු වාරගණන බවට ඉක්මනින් හරවන විට උද්ධමනය අතිඋද්ධමනය බවට පත්වේ. මුදලේ ක්‍රය ශක්තිය ශීඝ්‍රයෙන් පහළ වැටෙන අතර මුදල් එක් දිනක්වත් ලඟ තබාගැනීම මගින් ක්‍රය ශක්තියේ අනපේක්ෂිත ලෙස පහළ යාමක් සිදුවේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මුදලේ සංසරණය ඉහළ නංවන, අර්බුදය ඉතා නරක අතට පත් කරණු ලබන, මුදල් කිසිවකුත් ළඟතබා නොගනී. ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යන මිල මගින් වටිනාකමේ සන්නිධියක් ලෙස මුදලේ කාර්යභාරය අවතක්සේරු කරනු ලබන අතර මිනිසුන් හැකි ඉක්මනින් මූර්ථ භාණ්ඩ හෝ සේවා මිලදීගැනීමට මුදල් වියදම් කරනු ලබයි. මේනිසා මුදල් සැපයුම අධික ලෙස ඉහළ යාම මගින් මුදල් සංසරණ ප්‍රවේගය අන්තර්ජන්‍ය ලෙස ඉහළ යන බව මූල්‍ය ආකෘතිය මගින් පුරෝකථනය කරයි. සාමාන්‍ය ප්‍රතිපත්ති උපකරණ අර්ථයෙන් ගත්කල සාමාන්‍ය මිලදී ගැනීම්, උද්ධමන පීඩනයෙන් බලපෑමට ලක්වනවිට අතිඋද්ධමනය පාලනය කළනොහැකි තත්ත්වයට පත්වේ. සංචිත අවශ්‍යතා ඉහළ නැංවීම, පොළී අනුපාතය ඉහළ නැංවීම හෝ රාජ්‍ය වියදම් කපා හැරීම වැනි සාමාන්‍ය ප්‍රතිපත්ති යාන්ත්‍රණයන් සියල්ල ශීඝ්‍රයෙන් වටිනාකම අඩුවන මුදල් භාවිතයෙන් ඉවත්වීම හා වෙනත් හුවමාරු ක්‍රමයකට විතැන්වීම මගින් ප්‍රතිචාර දක්වා ඇත.