cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සෙංකඩගල පෙරහැර මංගල්‍යය
ඉතිහාසය
සම්ප්‍රදායට අනුව, හේමමාලා කුමරිය සහ දන්ත කුමරු විසින් දන්න ධාතූන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට වැඩමකරවන ලදී.
අංග
දෙවියන් උදෙසා පැවැත්වු දේව පෙරහැරක් ලෙස පැවති සෙංකඩගල පෙරහැර මගල්‍යයට 18 වැනි සියවසේ සිංහලේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා දළදා පෙරහැරත් එක් කරන ලදී.
දළදා පෙරහැර
සෙංකඩගල පෙරහැර මංගල්‍යයයේ ප්‍රධානතම අංගය මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වෙන දළදා පෙරහැර අතරින් ප්‍රමුඛතම හා වැදගත්ම දළදා පෙරහැරවේ.
නැකත්රාළ
දළදා පෙරහැරට අයිති සියලුම කාර්යයන් සිදු කෙරෙන්නේ මාළිඟාවේ නැකත් සෑදීම සදහා නියම කර ඇති නැකත්රාළ පිළියෙළ කර ඇති නැකත්වලට අනුවය.
කාරිය කරවන කෝරාළ
ඔහු පෙරහැර පවත්වන දිනය හා වෙලාවන් ගම් දහයේ විදානෙලාට දැනුම් දී කටයුතු සුදානමි කරයි.පෙරහැර සඳහා පළමුව සතර දේවාලයේ කප් සිටුවයි. දිය කපන දිනයේ උගුල්ලා ගඟට විසි කරන්නේ මෙම කපයි.පාන්දර හතරට පමණ කප් සිටුවන අතර අලුත් නුවර සිට කප ගෙන ඒමද සිරිතකි. ''කප් සිටවු පසු පුරා දින පහක් රාත්‍රි 7.00 පමණ ඒ ඒ දේවාල වටා කුඩා පෙරහැරක් කරයි.'     '
ඇතුලේ පෙරහැර
දේවාල ඇතුලේ සිදු කරයි.
කුඹල් පෙරහැර
හය වන දවසේ ඇරඹෙන්නේ කුඹල් පෙරහැරයි. දින 5කි වීදි සංචාරය කෙරේ. මෙහිදී කාරිය කරවන රාළ මාළිඟාව තුළ තිබෙන මුරායුධ, පලිහ, සේසත්, රිදී, උඩැක්කි, පන්තේරැ, රීදී අත්පන්දමි, වඩන තල අතු, ආදිය පිරිසිදු කොට ඒවාත් කුඹල් ‍පෙරහැර වීදි සංචාරය කරවයි. මෙම පෙරහැර දේවාල පෙරහැරට වඩා අලංකාර වේ. මෙයට ගම් දහයේ විදානෙලා, බෙරවාදකයින්, සහ නැට්ටුවන්ද සහභාගී වේ. මෙම පෙරහැරට ධාතු කරඩුව වඩම්මන අතර අලි ඇතුන්ද සහභාගී කරවති. පළමු දින පහ තුළ දේවාලය වටා ගමන් ගත් දේවාල පෙරහැර හතර ඊ ළග දිනයේ මාළිඟාවේ පෙරහැරට එක් වී මෙසේ වීදි සංචාරය කිරීම කුඹල් පෙරහැ‍රේ ලක්ෂණයයි.
රන්දෝලි පෙරහැර
right|thumb|ශ්‍රී දළදා මාළිගාව පෙරහැර ගිනි බෝල කරුවෝ රන්දෝලි පෙරහැර සදහා මාළිඟාවේ ප්‍රධාන දොරටුව අබියසදී කරඩුව ගෙන යන ඇතා සරසනු ලබයි. නිලමේලාද තම තමන්ට නියමිත දේවාලය හා මාළිඟය තුළ සූදානමි වෙයි.
පළමු වෙඩි හඩත් සමග සිව් මහා දේවාල පෙරහැර මාළිඟාව අසළට ගමන් කිරීම අරඹත්ම දළදා මාළිඟායේ හේවිසි මණ්ඩපයට එකතු වන පනික්කයෝ දිය වඩන නිළමේ කැද‍වා ගෙන එන්නට ඔහු සිටින කුටියට ගොස් වැද නමස්කාර කොට ඔහු කැඳවාගෙන ආ යුතු වේ. එවිට තූර්ය නාද පැවැත්වෙන අතර දළදා කරඬුව ඇතු පිට තබනු ලැබේ.
මෙයට හේවිසි මණ්ඩපයේ සිටම පාවඩ එළනු ලැබේ. හදුන්කුඩම ළගදි කත්තියන රාළගෙන් වතුර කෙණ්ඩියක් ගෙන පිරිසිදු වු බව දැනගන්නා දියවඩන නිළ‍මේ නියමිත නැකතට අනුව කරඬුව පාවඩ පිට වඩම්මවනු ලැබේ. ඒ අතර ඔහු දෙපස අත්පන්දම් හා වඩ තලඅතු අල්ලන අය තම තමන්තමන්ගේ රාජකාරී කරමින් ගමන් කරනු දැකිය හැකිය. අවසාන වෙඩි මුරයත් සමග පෙරහැර ගමන් අරඹන අතර ප්‍රධාන දොරටුව ඉදිරියේදී දියවඩන නිළමේට සමන්පිච්ච මල් මාලාවක් පළඳවයි.
පෙරහැරේ ගමන් කරන පුද්ගලයින් හා ඒ ඒ අයගේ කාර්යය සංසිද්ධි.
දවල් පෙරහැර
රන්දෝලි පෙරහැර අවසන් වීමෙන් පසු දිය කැපීම(ඒ සඳහා ගැටඹේ තොටට යනු ලැබේ)සිදුකරනු ලබයි. එය අවසන් කිරීමෙන් අනතුරුව දෙූ්වාල පෙරහැර එදින දහවල් පෙරහැරේ දී නැවත මාලිගාව වෙත ගමන් කරයි‍. පසුව මාලිගාව වටා තෙවරක් පැදකුණු කොට පෙරහැර අවසන් කරයි.
වැඩිදුර කියවීම්
ප්‍රවර්ගය:දළදා පෙරහැර
බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාරය 1993
බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 1993 දෙසැම්බර් 1 සිට 18 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කළේය. සංචාරය එක්දින තරග තුනකින් හා එක් ටෙස්ට් තරගය කින් සමන්විත විය. දෙරට අතර ප්‍රථම ටෙස්ට් තරගය මෙය වූ අතර බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායමක් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කළ පළමු අවස්ථාව මෙයයි. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ ශ්‍රී ලංකා පාලක මණ්ඩලයේ සභාපති XI අතර තෙදින තරගයක් ද දෙසැම්බර් 3 සිට 5 දක්වා ගාල්ල ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැත්විණි.
අයහපත් කාලගුණය හේතුවෙන් සංචාරය කඩාකප්පල් විය. ටෙස්ට් තරගය පැය 12 කට වඩා අඩු කාලයක් පමණක් පැවැත්වුනි. ගාල්ලේ පැවති අනෙක් පළමු පන්තියේ තරගය ඊටත් වඩා සංක්ෂිප්ත විය. වර්ෂාව හේතුවෙන් පළමු එක්දින තරගය අවසන් වීමට නොහැකි වූ අතර තෙවැන්න ඕවර 23 ක තරගයක් බවට පත්විය.
මෙම සංචාරය ප්‍රථමයෙන් ටෙස්ට් තරග තුනකින් සමන්විත වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. හීරෝ කුසලානය සඳහා ඉන්දියාවේ සීමිත පන්දුවාර තරගාවලිය සඳහා කණ්ඩායම් දෙකම සහභාගී වූ බැවින් තරගමාලාව නැවත සකස් කර කෙටි කරන ලදී.
ටෙස්ට් තරගය
මෙම සංචාරය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම පූර්ණ තරගාවලියක් සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කළ පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කළ අතර එයට කණ්ඩායම් දෙක අතර පැවති පළමු ටෙස්ට් තරගය ද ඇතුළත් ය. අවාසනාවකට, තරගය පැය 11½ ක කාලයක් සඳහා පමණක් වෙන්වූ අතර භයානක කාලගුණය නිසා තරගය කඩාකප්පල් විය. පළමු දිනයේ කිසිදු පන්දුවක් නොයැවූ අතර සිව්වන සහ පස්වන දිනවලද පන්දු යැවූයේ නැත.
කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකාව පළමුවෙන් පන්දුවට පහර දෙමින් ඕවර 100 තුල ලකුණු 190 ක් රැස් කළේ ඉනිමේ එක් අර්ධ ශතකයක් පමණක් වාර්තා කරමිනි. තණතීරුව බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම දෙසට හැරෙමින් තිබූ අතර වසර පහකට පසු ප්‍රථම වතාවට ප්‍රධාන දඟ පන්දු යවන්නන් දෙදෙනෙකු ක්‍රීඩා කළේය. රණතුංගගේ කඩුල්ලේ දී ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 6 කට ලකුණු 130 ක් රැස් කළේය. කල්පගේ සහ කඩුලු රකින්නා වන දසනායක අතර හත්වැනි කඩුල්ල අතර යම් ආරක්ෂාවක් පෙන්නුම් කළද ඇම්බ්‍රෝස් පහසුවෙන් එය කඩා දැමීය
බටහිර ඉන්දීය ඉනිම එතරම් සාර්ථක නොවීය. ශ්‍රී ලංකා දඟ පන්දු යවන්නන් කඩුලු දහයම බෙදා ගත් අතර මුරලිදරන් කඩුළු 4 ලබා ගත්තාය. රිචඩ්සන් සහ හූපර් අතර පස්වන කඩුලු සබඳතාවය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට තරමක අස්වැසිල්ලක් විය. එම හවුල්කාරිත්වය අහිමි වීමත් සමඟ අවසන් කඩුලු 6, ලකුණු 36 ක්ක තුලදී බිද වැටුණි. ඕවර 22 කට පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ දෙවන ඉනිම නැවතුනි.
එක්දින තරඟාවලිය
එක්දින තරග 3 ක් ක්‍රීඩා කර ඇති අතර, ටෙස්ට් තරගය අවසන් වීමට පෙර එකක් හා පසුව දෙකක් වශයෙනි.
1 වන එදිජා
තරගයට ප්‍රථම ඇද හැලුණු වර්ෂාව නිසා තරගය එක් පැත්තකට ඕවර 39 ක් දක්වා අඩු වූ අතර අඳුරු වලාකුළු සහ දරුණු ගිගුරුම් සහිත වැසි හේතුවෙන් තරගය තවදුරටත් පැවැත්විය නොහැකි විය. කණ්ඩායම් දෙකම මන්දගාමී තණතීරුව මත ලකුණු රැස් කිරීම අසීරු විය. කෙසේ වෙතත් ලාරාගේ ඩ්‍රයිව්ස් සහ ක්ලිප් ඉතා තෙත අධික පිට්ටනියක් තිබියදීත් 4 සීමාව දක්වා ඇදී ගියේය. ඔහු පන්දු 118 කදී හතරේ පහර 8 ක් එල්ල කළේය. ශ්‍රී ලංකාවට ඇම්බ්‍රෝස් සහ වොල්ෂ්ගේ පළමු ඕවර දහය තුළ ලබා ගැනීමට හැකි වූයේ ලකුණු 16 ක් පමණි.
3 වන එදිජා
අධික වර්ෂාව නිසා අවසන් තරගය ඕවර 23 ක් දක්වා අඩු විය. ද සිල්වා බුද්ධිමත්ව පන්දුවට පහර දුන්නද, ශ්‍රී ලංකා පිතිකරණය අඩපණ කරමින් වොල්ෂ් පළමු කඩුලු 3 ලබා ගත්තේය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිතිකරුවන්ව දඟ පන්දු යවන්නන් විසින් පීඩනයට ලක් කළ අතර අවශ්‍ය ලකුණු අනුපාතය ඕවර පහකදී 35 දක්වා ඉහළ ගියේය. කෙසේවෙතත්, ආතර්ටන්ගේ දැවැන්ත හයේ පහර මගින් පීඩනය ලිහිල් කළ අතර බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම ජයග්‍රහණය කරා ගමන් කළේය.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව
ගුප්ත කේතනය
60456272
හැදින්වීම
ගුප්ත කේතකරණයේ(cryptography),ගුප්ත කේතනය(encryption) කියලා හදුන්වන්නේ අපිට වැදගත් වන තොරතුරු( plaintext කියනවා) ඇල්ගොරිතම(algorithm) භාවිතා කරමින් කිසිවකුට ,විශේෂ දැනුම එහෙමත් නැත්නම් ගුප්ත කේතනයට අදාල යතුර (key) හිමි පුද්ගලයන්ට හැර වෙනත් කිසිවකුට කියවන්න බැරිවිදියට පරිවර්ථනය කිරීමයි. මේ ක්‍රියාවලියට ලක්වුණු තොරතුරු අපි cipher text ලෙස හදුන්වනවා. මේ ආකාරයටම මෙම ක්‍රියාවලියේ ප්‍රතිලෝම ක්‍රියා වලිය අපි හදුන්වනවා ගුප්ත ප්‍රතිකේතනය (Decryption) කියලා එමගින් අපිට පුලුවන් ගුප්ත කේතනය කරපු තොරතුරු නැවත කියවීමට හැකි තත්වයට පත් කරගන්න.බොහෝ විට අතීතයේ යුධමය කටයුතු වලදි සහ රාජතාන්ත්‍රික කටයුතු වලදි තම සන්නිවේදන කටයුතු රහසිගතව සිදු කිරීමට මෙම ගුප්ත කේතනය බහුලව භාවිතා වු අතර එහෙත් වර්ථමානයේ බොහෝවිට සාමාන්‍ය ජනතාවගේ තොරතුරු ආරාක්ෂා කිරීම සදහා මෙම ගුප්ත කේතනය භාවිතා  කරනවා.උදාහරනයක් ලෙස පරිගණක ආරක්ෂණ ආයතනය (Computer Security Institute)2007වාර්ථා වලට අනුව 71% ආයතන තම තොරතුරු හුවමාරු කිරීම සදහා මෙම ගුප්ත කේතනය භාවිතා කරලා තියනවා සහ 53% අයතන තොරතුරු  ගබඩා කිරීම සදහා මෙම ගුප්ත කේතනය භාවිතා කරයි. තවද පරිගණක සහ දත්ත සුරැකුම උපාංග තුල තොරතුරු ආරක්ෂකාරීව ගබඩා කිරීමට අපිට මෙම ක්‍රමය යොදාගන්න පුලුවන්.වර්තමාන වාර්ථාවලට අනුව ගණුදෙනු කරුවන්ගේ පුද්ගලික වාර්ථා වැනි රහසිගත වාර්ථා විශාල වශයෙන් තම පරිගණක මගින් හෝ දත්ත ගබඩා තුලින් සොරා ගැනීම් සිදුවී ඇති අතර ගුප්ත කේතනය මගින් මෙවැනි උවදුරු වලින් සිදුවිය හැකි හානිය එවැනි උවදුරු භෞතිකව වැලැක්විය නොහැකි අවස්තා වල වුවත් අවම කරගත හැක.
තවඩුරටත් මෙම ගුප්ත කේතනය තොරතුරු සංක්‍රමණයෙදී තොරතුරු ආරාක්ෂා  කිරීම සදහා යොදා ගන්නවා.උදාහරණ ලෙස අන්තර්ජාලය, ජංගම දුරකථන, රැහැන් රහිත පද්ධති,සහ බැංකු ATM යන්ත්‍ර තුල තොරතුරු සංක්‍රමණ  ගත හැක.මෙහිදීත් තොරතුරු සංක්‍රමණය වීමෙදී අතරමැදදී සොරා ගැනීම් මගින් සිදුවිය හැකි බලපෑම කිරීම ගුප්ත කේතනය  මගින් අවම කරගත හැක. .
ජැකී චෑන්
ජැකී චෑන් උපත		- නිකොලස් කිම් කොප්පලා 1954 ජනවාරි 7(වයස62) ලෝන් බීච්, කැලිෆෝනියාව, ඇමෙරිකාව
රැකියාව		- නලුවෙකි, නිශ්පාදකයෙකි.
ප්‍රවර්ගය:1954 උපත්
තරල
භෞතික විද්‍යාවේ, තරලයක් යනු shear stress, හෝ භාහිර බලයක් යටතේ අඛණ්ඩව විරූපණයට ලක්වන (flows), ද්‍රව, වායු, හෝ වෙනත් ඕනෑම ද්‍රව්‍යයක් වේ.
1877
ප්‍රවර්ගය:1877 ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
රයිගම් ටෙලීස් ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය
රයිගම් ටෙලීස් ජනප්‍රියම නළුවා සම්මානය රයිගම් සමාගම විසින් වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රියම ශ්‍රී ලාංකේය රූපවාහිනී නළුවා සඳහා ප්‍රසිද්ධියේ ජනප්‍රිය ඡන්දයකින් තීරණය කරනු ලැබේ. ෆ්ඝ් ෆ්ඝ් ෆ්ඩ්ග්ජ්ෆ්ඩ් හ්ඩ්ෆ්හ් ෆ්ඝ් ෆ්ග් හ්ෆ්ඩ්ග් ඝ් ග්ෆ් හ්ග්ෆ් හ්ෆ්ඩ්ඝ් ෆ්ඝ් ෆ්ඩ්ඝ්
මෙම සම්මානය ප්‍රථම වරට ලබා දුන්නේ 2007 වසරේදීය. 2007 වසරේ සිට මෙම සම්මානය දිනාගත් අයගේ ලැයිස්තුවක් පහත දැක්වේ.
හර්බට් ස්පෙන්සර්
thumb|හර්බට් ස්පෙන්සර් හර්බට් ස්පෙන්සර් (1820 අප්‍රියෙල් 27 – 1903 ‍දෙසැම්බර් 8) යනු ඉංග්‍රීසි ජාතික දාර්ශනිකයෙකි.ඔහු ජීව විද්‍යාඥයෙක් මානව විද්‍යාඥයෙක් සමාජ විද්‍යාඥයෙක් මෙන්ම ලිබරල්වාදී චින්තකයෙකුද වෙයි
ස්වභාවික විද්‍යා මානව ශාස්ත්‍ර මෙන්ම සමාජීය විද්‍යා පිළිබද හසල දැනුමක් ඇති විද්වතෙකුවූ ස්පෙන්සර් විවිධ විෂයන් අලලා ප්‍රකාශයට පත්කල ග්‍රන්ත රැසක්විය.කුඩාකල එතරම් පොතපතට නැඹුරු නොවුවද තරුණවියේදී දැඩිලෙස පොත්පත් පරිශීලනයට කැමැත්තක් දක්වා ඇත.එසේම ලංඩනයේ ආර්ථික විද්‍යා ජර්නලයේ සංස්කාරකවරයෙකු ලෙස කටයුතු කරද්දී සමකාලීන දේශපාලන සමාජ ආර්ථික තොරතුරු පිළිබද හසල දැනුමක් හා විවිධ විද්වතුන්ගේ ඇසුර ලැබීමට ස්පෙන්සර්ට හැකිවෙයි.මාධ්‍යවේදියකු ඔහු ගතකල කාලයේදී තම ලිබරල්වාදී අදහස් සමාජගතකිරීමට ඔහුට හැකිවිය.මෙම අවධියේදී ඔහුගේ කීර්තිරාවය මහා බ්‍රිතාන්‍යයට පමණක් නොව ලොව දසදිග පැතිරගියේය.
කොමියුනිස්ට් විරෝධී ලිබරල්වාදී චින්තකයෙකුවූ ස්පෙන්සර් පරිණාමවාදී අදහස් පළකල විද්වතෙකු ලෙස ප්‍රකටය.ඒ සදහා ඔහුට චාර්ස් ඩාවින්ගේ පාරිණාමවාදී අදහස් ප්‍රබලව බලපා ඇතිබව විද්වතුන් පවසයි. ඩාවින්ගේ ස්වභාවික වරනවාදය පිළිබද අදහස් ඔහු සමාජ පරිණාමය පිළිබදව අදහස් දැක්වීමට ායාදාගෙන ඇත.
ජීවිතය
ස්පෙන්සර් 1820 අප්‍ර්ල් 27 දින එංගලංතයේ ඩර්බි නගරයේදී උපතලැබීය.විලියම් ජෝර්ජ් ස්පෙන්සර් ඔහුගේ පියාවිය.දරුවන් 9 වනදෙනකුගෙන් යුතු පවුලේ ප්‍රධානියාවූයේ ස්පෙන්සර්ය.ඔවුන් මෙතොදිස්ත ආගමික නිකායට අයත්විය.කුඩාකල සිටම ඉගෙනීමට දක්ෂතා දැක්වූ ස්පෙන්සර් ස්වභාවික විද්‍යා ගණිතය හා යාන්ත්‍රික විද්‍යාවන්ට දැඩි ඇල්මක් දැක්වීය.මීට අමතරව දර්ශනයද ඔහුගේ ප්‍රියතම විෂයක්විය.
ස්පෙන්සර් තම පියාගෙන් අනුභවික විද්‍යාවන් පිළිබද දැනුමක් ලැබීය.මීට අමතරව ඩර්බි දාර්ශනිකයන්ගේ සංගමයයෙන් දර්ශනය හා ඩාවින්වාදය පිළිබද දැනුම ලැබීය.ස්පෙන්සර් පවුලේ බොහෝ දෙනෙක් දැඩි පුද්ගලවාදී චින්තනයක් දරාසිටි අතර ස්භාවික විද්‍යා දර්ශනය යන විදෂයන් පිළිබද උගත්පිරිසක්විය.විශේෂයෙන් ඔවුන් චාර්ස් ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදය ඉතා හොදින් හදාරා තිබිණ. ස්පෙන්සර් ගණිතය හෞතික විද්‍යාවට අමතරව ලතික් භාෂාව පිළිබදවද පාසැල් වියේදී හොදින් හැදෑරීය.ඔහුගේ මාමා කෙනෙකුවූ තෝමස් ස්පෙන්සර් ගෙන් රාජ්‍ය නිර්බාධවාදය හා ලිබරල්වාදය පිළිබද ඉගෙනගත්හ.මීට අමතරව පොතපත පරිශිලනය උගතුන් හා සංවාද කිරීම මගින් තම දැනුම වර්ධනයකරගත්හ.
පාසැල් අධ්‍යාපනයෙන් පසු ඔහු ලන්ඩනයේ දුම්රිය දෙපාර්තුමේන්තුවේ සිවිල් ඉංජිනේරුවෙකු ලෙස සේවය කරයි.මෙම අවධියේදීම ඔහු පුවත්පත් වලට තම අදහස්හා මතවාද ඉදිරිපත් කරමින් ලිපි පළකලහ.මෙමෙ ලිපි බොහෝ දෙනා අතර ජනප්‍රිය විය.පසුව ඔහු ලංඩනයේ අර්ථික විද්‍යා ජර්නලයේ (''The Economist) සංස්කාරකවරයෙකු ලෙස කටයුතු කරයි.මෙම පුවත්පත් කලාවේදියකු ලෙස ගතකල කාලය තුල ඔහුට ප්‍රවීනමාධ්‍ය වේදින් හා විද්වතුන් රැසක් අසුරට ලැබේ. 1851 දී ඔහුගේ ප්‍රථම කෘතියවූ සමාජ ස්ථිතිකත්වය (Social Statics) නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත්කරයි.'' මෙම කෘතිය මගින් රජ්‍ය මගින් ඉටුකලයුතු කාර්‍ය පෙන්වා දෙයි.ඹහු තවදුරටත් ධනවාදය ඔගස්ට් කොම්ට්ගේ යථානුභුතවාදය හදාරයි.කෙසේ වෙතත් ස්පෙන්සර් කොම්ට්ගේ ඇතැම් අදහස් විවේචනය කරයි. 1855 දී ඔහුගේ දෙවන කෘතියවන මනෝවිද්‍යාවේ මූල ධර්ම (Principles of Psychology) නම් ග්‍රන්තය රචනා කළේය.එහෙත් මෙය එතරම් ජනප්‍රියවූයේ නැත.මෙම අවදියේදී මානසික රෝගයකින් පෙළුණු ස්පෙන්සර් අරමුණක් නොමැතිව නගරවල ඇවිදිමින් ගතකරන ලදී.කෙසේ වෙතත් පසුව ඔහු මෙම මානසික රෝගී තත්වයෙන් සුවය ලැබුවද එහි දෝංකාරය ඔහුගේ මුළු ජීවිත කාලය පුරාම විටින්විට මතුවිය.thumb|ස්පෙන්සර්
ස්පෙන්සර් මනෝ විද්‍යා හා දර්ශනය යන විෂයන් කෙරෙහි වැඩි කැමැත්තක් දැක්වූබව පැවසේ.ඔහු විසින් රචිත දෙවන කෘතියද මනෝවිද්‍යාව පිළිබදවය.ඔහු ඹගස්ටි කොම්ට්ගේ දර්ශනය කෙරෙහිද වැඩි අවදානයක් යොමුකළේය.
බුලතා යෝධයා
බුලතා යෝධයා දුටුගැමුණු රජුට බුලත් සැපයූ සේවකයා වන අතර එනිසාම ඔහු බුලතා නමින් ප්‍රසිද්ධ වූූ බව ජනප්‍රවාදවල දැක්වේ.දුටුගැමුණු රජතුමා එළාර රජු සමග යුද්ධයට යන අතරමගදී මහියංගනය ප්‍රදේශයේ නවාතැන් ගෙන ඇති අතර එම කාලයේදී රජුට ආහාර ගැනීමෙන් පසුව බුලත් සැපයීමේ කාර්යය බුලතා විසින් සිදුකර ඇත.රාජකාරිය අතරතුර ඔහුට ලැබෙන විවේක කාලයන්හිදී වැවක් ඉදිකිරීමට සුදුසු මනරම් භූමි භාගයක ජලය රැස් කර වැවක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කර ඇත.එම වැව ඉදිකිරීමේ සියලු කටයුතු බුලතා විසින් සිදු කර ඇත.වැව ඉදිකිරීමේදී වැවේ බැස්ම විශාල කළු ගලක් කපා ඉදි කර ඇත.එමගින් බුලතා යෝධයා පැරණි වාරි ඉංජිනේරුවකු ලෙසද අගය කළ හැකිය.මෙලෙස බුලතා යෝධයා වැව ඉදිකර අවසානයේ එය රජුට පෙන්වූ විට රජු පුදුමයට පත්ව"වෙහෙර ගන් තොට වැව දියන් මට" යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර ඇති බම ජනප්‍රවාදවල සදහන් වේ.රජුට හොරෙන් සහ බොරුවෙන් ඉදි කළ නිසා එම වැව හොරබොර වී පසුව සොරබොර වී ඇත.
හර්බට් ස්පෙන්සර්
ජීවිතය
1870 වනවිට ස්පෙන්සර් ප්‍රකට දාර්ශනිකයෙකු ලෙස නම්දරා තිබිණ. ඔහු වැඩි කාලයක් කියවීම කෙරෙහිද අවදානය යොමු කළේය.ස්පෙන්සර් විසින් රචිත කෘතීන් රැසක්ම පසුකාලීනව ජර්මන් ඉතාලි ස්පාඥ්ඥ ප්‍රංශ රුසියානු ජපන් හා චීන භාෂාවට මෙන්ම විවිධ භාෂාවන්ට පරිවර්තනය විය.ස්පෙන්සර් විසින් සිදුකල මෙහෙය වෙනුවෙන් විවිධ රජ්‍යයන්ගෙන් ඔහුට ගෞරව සම්මාන ලැබිණ.
ස්පෙන්ර් විවිධ දාර්ශනිකයන් ඇසුරේ ජීවත් වෙමින් මහා දැනුම් සම්භාරයක් එක්කර ගත්තේය.ඔහු කිසිවිටෙක තම පෞද්ගලික දියුණුවගැන සිතුවේ නැත.ඔහුටම කියා නිවසක් හෝ නොතිබිණ.ඔහු හුදෙකලාව ප්‍රියකල අතර කිසිදිනක විවාහවූයේ නැත.ඔහු සැමවිටම හුදෙකලා හා නිහඩ දිවියක්
thumb|200x200පික්|ස්පෙන්සර් ස්මාරකය (ලන්ඩන් නගරය)
ඔහුගේ මරණයට ටික කලකට පෙර එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1902දී ස්පෙන්සර් ගේ නාමය නොබෙල් ත්‍යාගය සදහාද යෝජනාවිය. පැවති අසනීම තත්වය නිසා වයස අවුරුදු 83 ජීවන ගමන නිමාකරමින් වර්ෂ 1903 දෙසැම්බර් මස 8 වන දින මෙලොවින් සමුගත්තේය.ඔහුගේ දේහය ශේෂ්ඨ විද්‍යාඥයෙකුවූ කාල් මාක්ස්ගේ දේහය මිනිදන් කරඇති ස්ථානයට නුදුරුව ලංඩනයේ හයිගේට් සුසාන භුමියේදී මිනිදන් කළහ.
දර්ශනය
ස්පෙන්සර් යනු පරිණාමවාදී හා ලිබරල්වාදී අදහස් දැරෑ චින්තයෙකි.මැවුම්වාදී දෛවවාදී ආගමික මතයන් අනුමත නොකළහ.භෞතිකවාදී හේතුවාදී චින්තනය පොෂණය කළ විද්වතෙක්විය.ඔහුගේ චින්තනය බොහෝවිට කොම්ට්ගේ යථානුභූත දර්ශනය හා ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදී චින්තනයන් ගෙන් පෝෂණය විය.උපතින් ක්‍රිස්තියානි බැතිමතෙකු වුවද ඔහු පසුව දේවවාදී අදහස් වෙනුවට විද්‍යාත්මක වින්තනය ගරු කරමින් නිදහස් චින්තකයෙකුවිය.ස්පෙන්සර් දක්වන ආකාරයට සමාජයක් උසස් තත්වයකට පත්වන්නේ ආගමික ඉගැන්වීම් නිසා නොව කාර්මීකරණය ඉදිරියට යාම හා මිත්‍යාව වෙනුවට විද්‍යාව මත තීරණ ගන්නා සමාජයක් බිහිවීම නිසාය.එසේම ආර්ථිකය සදහා රජයේ මැදිහත්වීම අවම මට්ටමක පැවතිය යුතුබව ඔහු පෙන්වාදෙයි.එනම් රාජ්‍ය නිර්බාධවාදී අදහස් ඇති දාර්ශනිකයෙකු ලෙස ස්පෙන්සර් පෙන්වාදිය හැක.
පරිණාමය
Spencer first articulated his evolutionary perspective in his essay, 'Progress: Its Law and Cause', published in Chapman's Westminster Review in 1857, and which later formed the basis of the First Principles of a New System of Philosophy (1862). In it he expounded a theory of evolution which combined insights from Samuel Taylor Coleridge's essay 'The Theory of Life' – itself derivative from Friedrich von Schelling's Naturphilosophie – with a generalisation of von Baer's law of embryological development. Spencer posited that all structures in the universe develop from a simple, undifferentiated, homogeneity to a complex, differentiated, heterogeneity, while being accompanied by a process of greater integration of the differentiated parts. This evolutionary process could be found at work, Spencer believed, throughout the cosmos. It was a universal law, that was applying to the stars and the galaxies as much as to biological organisms, and to human social organisation as much as to the human mind. It differed from other scientific laws only by its greater generality, and the laws of the special sciences could be shown to be illustrations of this principle.
However, as Bertrand Russell stated in a letter to Beatrice Webb in 1923, this formulation has problems: 'I don't know whether [Spencer] was ever made to realise the implications of the second law of thermodynamics; if so, he may well be upset. The law says that everything tends to uniformity and a dead level, diminishing (not increasing) heterogeneity'.
Spencer's attempt to explain the evolution of complexity was radically different from that to be found in Darwin's Origin of Species which was published two years later. Spencer is often, quite erroneously, believed to have merely appropriated and generalised Darwin's work on natural selection. But although after reading Darwin's work he coined the phrase 'survival of the fittest' as his own term for Darwin's concept, and is often misrepresented as a thinker who merely applied the Darwinian theory to society, he only grudgingly incorporated natural selection into his preexisting overall system. The primary mechanism of species transformation that he recognised was Lamarckian use-inheritance which posited that organs are developed or are diminished by use or disuse and that the resulting changes may be transmitted to future generations. Spencer believed that this evolutionary mechanism was also necessary to explain 'higher' evolution, especially the social development of humanity. Moreover, in contrast to Darwin, he held that evolution had a direction and an end-point, the attainment of a final state of equilibrium. He tried to apply the theory of biological evolution to sociology. He proposed that society was the product of change from lower to higher forms, just as in the theory of biological evolution, the lowest forms of life are said to be evolving into higher forms. Spencer claimed that man's mind had evolved in the same way from the simple automatic responses of lower animals to the process of reasoning in the thinking man. Spencer believed in two kinds of knowledge: knowledge gained by the individual and knowledge gained by the race. Intuition, or knowledge learned unconsciously, was the inherited experience of the race.
Spencer in his book Principles of Biology (1864), proposed a pangenesis theory that involved "physiological units". These hypothetical hereditary units were similar to Darwin's gemmules.
සමාජ විද්‍යාව
දකුණ|thumb|Portrait of Spencer Spencer read with excitement the original positivist sociology of Auguste Comte. A philosopher of science, Comte had proposed a theory of sociocultural evolution that society progresses by a general law of three stages. Writing after various developments in biology, however, Spencer rejected what he regarded as the ideological aspects of Comte's positivism, attempting to reformulate social science in terms of his principle of evolution, which he applied to the biological, psychological and sociological aspects of the universe. Given the primacy with which Spencer placed on evolution in his work, Spencer's sociology might be described as socially Darwinistic (though strictly speaking he was a proponent of Lamarckism rather than Darwinism). Despite the popularity of this view, such a description of Spencer's sociology is mistaken. While Spencer's political and ethical writings had themes consistent with social Darwinism, such themes are not present in Spencer's sociological works, which focus on building a theory regarding how processes of societal growth and differentiation lead to changing amounts of complexity amongst the various forms of social organization
The evolutionary progression from simple, undifferentiated homogeneity to complex, differentiated heterogeneity was exemplified, Spencer argued, by the development of society. He developed a theory of two types of society, the militant and the industrial, which corresponded to this evolutionary progression. Militant society, structured around relationships of hierarchy and obedience, was simple and undifferentiated; industrial society, based on voluntary, contractually assumed social obligations, was complex and differentiated. Society, which Spencer conceptualised as a 'social organism' evolved from the simpler state to the more complex according to the universal law of evolution. Moreover, industrial society was the direct descendant of the ideal society developed in Social Statics, although Spencer now equivocated over whether the evolution of society would result in anarchism (as he had first believed) or whether it pointed to a continued role for the state, albeit one reduced to the minimal functions of the enforcement of contracts and external defence.
Though Spencer made some valuable contributions to early sociology, not least in his influence on structural functionalism, his attempt to introduce Lamarckian or Darwinian ideas into the realm of sociology was unsuccessful. It was considered by many, furthermore, to be actively dangerous. Hermeneuticians of the period, such as Wilhelm Dilthey, would pioneer the distinction between the natural sciences (Naturwissenschaften) and human sciences (Geisteswissenschaften). In the United States, the sociologist Lester Frank Ward, who would be elected as the first president of the American Sociological Association, launched a relentless attack on Spencer's theories of laissez-faire and political ethics. Although Ward admired much of Spencer's work he believed that Spencer's prior political biases had distorted his thought and had led him astray. In the 1890s, Émile Durkheim established formal academic sociology with a firm emphasis on practical social research. By the turn of the 20th century the first generation of German sociologists, most notably Max Weber, had presented methodological antipositivism. However, it should be noted that Spencer's theories of laissez-faire, survival-of-the-fittest and minimal human interference in the processes of natural law had an enduring and even increasing appeal in the social science fields of economics and political science, and one writer has recently made the case for Spencer's importance for a sociology that must learn to take energy in society seriously.
අඥෙයවාදය
Spencer's reputation among the Victorians owed a great deal to his agnosticism. He rejected theology as representing the 'impiety of the pious.' He was to gain much notoriety from his repudiation of traditional religion, and was frequently condemned by religious thinkers for allegedly advocating atheism and materialism. Nonetheless, unlike Thomas Henry Huxley, whose agnosticism was a militant creed directed at 'the unpardonable sin of faith' (in Adrian Desmond's phrase), Spencer insisted that he was not concerned to undermine religion in the name of science, but to bring about a reconciliation of the two. The following argument is a summary of Part 1 of his First Principles (2nd ed 1867).
Starting either from religious belief or from science, Spencer argued, we are ultimately driven to accept certain indispensable but literally inconceivable notions. Whether we are concerned with a Creator or the substratum which underlies our experience of phenomena, we can frame no conception of it. Therefore, Spencer concluded, religion and science agree in the supreme truth that the human understanding is only capable of 'relative' knowledge. This is the case since, owing to the inherent limitations of the human mind, it is only possible to obtain knowledge of phenomena, not of the reality ('the absolute') underlying phenomena. Hence both science and religion must come to recognise as the 'most certain of all facts that the Power which the Universe manifests to us is utterly inscrutable.' He called this awareness of 'the Unknowable' and he presented worship of the Unknowable as capable of being a positive faith which could substitute for conventional religion. Indeed, he thought that the Unknowable represented the ultimate stage in the evolution of religion, the final elimination of its last anthropomorphic vestiges.
දේශපාලන දෘෂ්ටිය
Politics in late Victorian Britain moved in directions that Spencer disliked, and his arguments provided so much ammunition for conservatives and individualists in Europe and America that they are still in use in the 21st century. The expression 'There Is No Alternative' (TINA), made famous by Prime Minister Margaret Thatcher, may be traced to its emphatic use by Spencer.
Spencer anticipated many of the analytical standpoints of later libertarian theorists such as Friedrich Hayek, especially in his "law of equal liberty", his insistence on the limits to predictive knowledge, his model of a spontaneous social order, and his warnings about the "unintended consequences" of collectivist social reforms.
While often caricatured as ultra-conservative, Spencer had been more radical earlier in his career – opposing private property in land and claiming that each person has a latent claim to participate in the use of the earth (views that influenced Georgism), calling himself "a radical feminist" and advocating the organisation of trade unions as a bulwark against "exploitation by bosses", and favoured an economy organised primarily in free worker co-operatives as a replacement for wage-labor. Although he retained support for unions, his views on the other issues had changed by the 1880s. He came to predict that social welfare programmes would eventually lead to socialisation of the means of production, saying "all socialism is slavery"; Spencer defined a slave as a person who "labours under coercion to satisfy another's desires" and believed that under socialism or communism the individual would be enslaved to the whole community rather than to a particular master, and "it means not whether his master a single person or society"
සමාජ ඩාවින්වාදය
For many, the name of Herbert Spencer would be virtually synonymous with Social Darwinism, a social theory that applies the law of the survival of the fittest to society; humanitarian impulses had to be resisted as nothing should be allowed to interfere with nature's laws, including the social struggle for existence.
Spencer's association with Social Darwinism might have its origin in a specific interpretation of his support for competition. Whereas in biology the competition of various organisms can result in the death of a species or organism, the kind of competition Spencer advocated is closer to the one used by economists, where competing individuals or firms improve the well being of the rest of society. Spencer viewed private charity positively, encouraging both voluntary association and informal care to aid those in need, rather than relying on government bureaucracy or force. He further recommended that private charitable efforts would be wise to avoid encouraging the formation of new dependent families by those unable to support themselves without charity.
In a letter to the Japanese government regarding intermarriage with Westerners, Spencer stated that "if you mix the constitution of two widely divergent varieties which have severally become adapted to widely divergent modes of life, you get a constitution which is adapted to the mode of life of neither—a constitution which will not work properly". He goes on to say that America has failed to limit the immigration of Chinese and restrict their contact, especially sexual, with the presumed European stock. He states "if they mix they must form a bad hybrid" regarding the issue of Chinese and (ethnically European) Americans. Spencer ends his letter with the following blanket statement against all immigration: "In either case, supposing the immigration to be large, immense social mischief must arise, and eventually social disorganization. The same thing will happen if there should be any considerable mixture of European or American races with the Japanese."
සාමාන්‍ය බලපෑම්
While most philosophers fail to achieve much of a following outside the academy of their professional peers, by the 1870s and 1880s Spencer had achieved an unparalleled popularity, as the sheer volume of his sales indicate. He was probably the first, and possibly the only, philosopher in history to sell over a million copies of his works during his own lifetime. In the United States, where pirated editions were still commonplace, his authorised publisher, Appleton, sold 368,755 copies between 1860 and 1903. This figure did not differ much from his sales in his native Britain, and once editions in the rest of the world are added in the figure of a million copies seems like a conservative estimate. As William James remarked, Spencer "enlarged the imagination, and set free the speculative mind of countless doctors, engineers, and lawyers, of many physicists and chemists, and of thoughtful laymen generally." The aspect of his thought that emphasised individual self-improvement found a ready audience in the skilled working class.
Spencer's influence among leaders of thought was also immense, though it was most often expressed in terms of their reaction to, and repudiation of, his ideas. As his American follower John Fiske observed, Spencer's ideas were to be found "running like the weft through all the warp" of Victorian thought. Such varied thinkers as Henry Sidgwick, T.H. Green, G.E. Moore, William James, Henri Bergson, and Émile Durkheim defined their ideas in relation to his. Durkheim's Division of Labour in Society is to a very large extent an extended debate with Spencer, from whose sociology, many commentators now agree, Durkheim borrowed extensively. දකුණ|thumb|Portrait of Spencer by Hamilton, ca. 1895 In post-1863-Uprising Poland, many of Spencer's ideas became integral to the dominant fin-de-siècle ideology, "Polish Positivism". The leading Polish writer of the period, Bolesław Prus, hailed Spencer as "the Aristotle of the nineteenth century" and adopted Spencer's metaphor of society-as-organism, giving it a striking poetic presentation in his 1884 micro-story, "Mold of the Earth", and highlighting the concept in the introduction to his most universal novel, Pharaoh (1895).
In recent years, much more positive estimates have appeared, as well as a still highly negative estimate.
දේශපාලනික ආභාෂය
Despite his reputation as a Social Darwinist, Spencer's political thought has been open to multiple interpretations. His political philosophy could both provide inspiration to those who believed that individuals were masters of their fate, who should brook no interference from a meddling state, and those who believed that social development required a strong central authority. In Lochner v. New York, conservative justices of the United States Supreme Court could find inspiration in Spencer's writings for striking down a New York law limiting the number of hours a baker could work during the week, on the ground that this law restricted liberty of contract. Arguing against the majority's holding that a "right to free contract" is implicit in the due process clause of the Fourteenth Amendment, Oliver Wendell Holmes Jr. wrote: "The Fourteenth Amendment does not enact Mr. Herbert Spencer's Social Statics." Spencer has also been described as a quasi-anarchist, as well as an outright anarchist. Marxist theorist Georgi Plekhanov, in his 1909 book Anarchism and Socialism, labelled Spencer a "conservative Anarchist."
Spencer's ideas became very influential in China and Japan largely because he appealed to the reformers' desire to establish a strong nation-state with which to compete with the Western powers. His thought was introduced by the Chinese scholar Yen Fu, who saw his writings as a prescription for the reform of the Qing state. Spencer also influenced the Japanese Westernizer Tokutomi Soho, who believed that Japan was on the verge of transitioning from a "militant society" to an "industrial society," and needed to quickly jettison all things Japanese and take up Western ethics and learning. He also corresponded with Kaneko Kentaro, warning him of the dangers of imperialism. Savarkar writes in his Inside the Enemy Camp, about reading all of Spencer's works, of his great interest in them, of their translation into Marathi, and their influence on the likes of Tilak and Agarkar, and the affectionate sobriquet given to him in Maharashtra – Harbhat Pendse.
සහිත්‍ය ආභාෂය
Spencer greatly influenced literature and rhetoric. His 1852 essay, "The Philosophy of Style", explored a growing trend of formalist approaches to writing. Highly focused on the proper placement and ordering of the parts of an English sentence, he created a guide for effective composition. Spencer aimed to free prose writing from as much "friction and inertia" as possible, so that the reader would not be slowed by strenuous deliberations concerning the proper context and meaning of a sentence. Spencer argued that writers should aim "To so present ideas that they may be apprehended with the least possible mental effort" by the reader.
He argued that by making the meaning as readily accessible as possible, the writer would achieve the greatest possible communicative efficiency. This was accomplished, according to Spencer, by placing all the subordinate clauses, objects and phrases before the subject of a sentence so that, when readers reached the subject, they had all the information they needed to completely perceive its significance. While the overall influence that "The Philosophy of Style" had on the field of rhetoric was not as far-reaching as his contribution to other fields, Spencer's voice lent authoritative support to formalist views of rhetoric.
Spencer influenced literature inasmuch as many novelists and short story authors came to address his ideas in their work. George Eliot, Leo Tolstoy, Thomas Hardy, George Bernard Shaw, Bolesław Prus, Abraham Cahan, D. H. Lawrence, Machado de Assis, Richard Austin Freeman, and Jorge Luis Borges all referenced Spencer. Arnold Bennett greatly praised First Principles, and the influence it had on Bennett may be seen in his many novels. Jack London went so far as to create a character, Martin Eden, a staunch Spencerian. It has also been suggested that the character of Vershinin in Anton Chekhov's play The Three Sisters is a dedicated Spencerian. H.G. Wells used Spencer's ideas as a theme in his novella, The Time Machine, employing them to explain the evolution of man into two species. It is perhaps the best testimony to the influence of Spencer's beliefs and writings that his reach was so diverse. He influenced not only the administrators who shaped their societies' inner workings, but also the artists who helped shape those societies' ideals and beliefs. In Rudyard Kipling's novel Kim, the Anglophile Bengali spy Hurree Babu admires of Herbert Spencer and quotes him to comic effect: "They are, of course, dematerialised phenomena. Spencer says." "I am good enough Herbert Spencerian, I trust, to meet little thing like death, which is all in my fate, you know." "He thanked all the Gods of Hindustan, and Herbert Spencer, that there remained some valuables to steal."
බාහිර යොමු
ප්‍රවර්ගය:සමාජ විද්‍යාඥ‍යෝ
යුරෝපා දිනය
යුරෝපා දිනය යුරෝපයේ දී වාර්ෂික ව සැමරෙන සාමයේ හා එක්සත් භාවයේ සැමරුමකි. වෙනස් දින දෙකක් තුළ යුරෝපා දිනය සැමරේ: යුරෝපා කවුන්සිලය විසින් මැයි 5, යුරෝපා සංගමය විසින් මැයි 9. යුරෝපා සංගමය විසින් මෙම දිනය ශූමන් දිනය ලෙස ද හැඳින්වෙයි, ඒ ප්‍රංශ විදේශ ඇමති රොබට් ශූමන් මහතාගේ ඓතිහාසික ප්‍රකාශනය අනුස්මරණය කරමිනි.
ස්ටයිල්කොප්
ස්ටයිල්කොප් මෙවලම තුල චිත්‍රක මෙන්ම විධාන රේඛා අතුරුමුහුනතත් අන්තර්ගතය. එයට නව නීති එකතු කළ හැකිය.
2010 යේ අප්‍රේල් වලදී විවෘත කේත ව්‍යාපෘතියක් ලෙස http://stylecop.codeplex.com හි නැවත නිකුත් කරන ලදි.
මේවාත් බලන්න
.නෙට් ෆ්‍රේම්වර්ක්
බාහිර සැබැඳි
ප්‍රවර්ගය:මයික්‍රෝසොෆ්ට් ප්‍රවර්ගය:මෘදුකාංග
මෛත්‍රී භාවනාව.
'''== මෛත්‍රී භාවනාව. =='''
බුද්ධ කාලයේ වනයට ගොස් භාවනා වැඩීමේ දී අමනුෂ්‍ය කරදර නිසා ගැහැටට පත් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පන්සියයක් අරභයා කරණීය මෙත්ත සුත්‍රය වදාළ සේක. කරණීය මෙත්ත සූත්‍රයේ ඇති කමටහන් පෙල මනාව වැඩු උන් වහන්සේලා සියලු දෙනාම මහරහත් භාවයට පත් විය. කරණීය මෙත්ත සුත්‍රය විදර්ශනා වැඩීමෙන් මග පල ලැබිය හැකි භාවනාවකි. බොහෝ දෙනා කරණීය මෙත්ත සූත්‍රය සජ්ජායනා කරන්නට දත් නමුත් භාවනා කිරීමට නොදනියි. එහි ශාන්ත පද වූ නිවනට යාමට කැමති සත්පුරැෂයා විසින් අනුගමනය කළ යුතු කරණීය ධර්මයන් 14 ක් දැක්වේ.
1. සක්කෝ – සක්කෝ යනු දස කුසලය වැඩීමේ දක්ෂ භාවය යි. දස කුසලය වැඩීමට දක්ෂ වෙමියි අධිෂ්ඨාන කරන්න.
2. උජූ යනු සෘජු භාවයයි. පාණාතිපාතා අදත්තාදාන කාමේසුමිච්ඡාචාර සුරාපාන යන කයෙන් කෙරෙන වැරදි සහ මුසාවාද පරැසාවාච පිසුණාවාච යන වචනයෙන් කෙරෙන වැරදි නොකළ යුතුය. මෙසේ අකුසල් කරන්නේ දෙතිස් කුණපයකින් සෑදුනා වූ නව දොරකින් අසූචි නිරතුරැව වැගිරෙන්නාවූ දෙතිස් කුණපයක් පැවැත්වීම සඳයාය. එය නිෂ්පල ක්‍රියාවක් බව අවබෝධ කරගන්න. සෘජු වීම ස‍ඳහා ආජීව අට්ඨමක ශිලය සමාදාන් වන්න.
3. සූජූ ච – මැනවින් සෘජු වන්නේය. සිල් පද කැඩී ඇති නම් එහි ඇති වරද දැක නැවත සමාදන්වන්න. උදාහරණයකට, සම්පප්‍රලාපය වැනි සිල් පදයක් කැඩී ඇති නම් එය තමාටත් අනුන්ටත් හානිකාර බව දැක නැවත නැවත සම්පප්‍රලාප නොකිරීමට අධිෂ්ඨාන කරන්න.
4. සුවචෝචස්ස (සුවච) – මැනවින් කීකරැ වන්නේය. සුවච යනු ඉරිසියා මච්ඡරිය මක්ඛ පළාස යන ධර්මතා පහ කර දුවච්චතාවය දුරැ කිරීමයි.
මක්ඛය හෙවත් ගුණ මකන ස්වභාවය ඇති විට ඉරිසියාව ඇති වේ. ඉරිසියා කරන්නාට ලැබෙන දෙයක් නැත. එය ලාමක අකුසලයකි. ඒ නිසා තමන් ඉරිසියා කළ අවස්ථාවක් සිහි කර ඉරිසියාව පහ කරන්න. ක්‍රෝධය නිසා මක්ඛය ඇති වේ. එනම් දුසිල් වීමෙන් තමාගේ ද අනුන්ගේ ද ගුණ මකයි. මක්ඛය නිසා පරැසාවාචය ඇති වේ. පරැසාවාචය නිසා දුසිල් වීමෙන් තමාගේ ද ගුණය මැකේ. මේ ආකාරයට යෝනිසෝ මනසිකාරය කර මක්ඛ පහ කරන්න.
පළාසය යනු එකකින් තවත් එකක් වෙන් කිරීමයි. උදාහරණයකට, ලාභ ප්‍රෙයා්ජන සලක එක් යාලුවෙකුගෙන් තවත් යාලුවෙක් වෙන් කරයි. පළාසය භාවිතා කර එක කෑමක් රස නැති යයි හොද හොද කෑම සොයයි. ස්වාමි භාර්යාවන් දූ දරැවන් පළාස කරයි. මෙසේ අකුල සංස්කාර රැස් වන විට අපට නිවන පළාස වේ. අභ්‍යන්තර වශයෙන් පළාදය යනු තමන්ගේ ශරීර කොටසක් වෙන් කිරීමයි. පළාසය නිසා මච්ඡරිය ද ඇති වේ. ලාභ ප්‍ර යෝජන සලකා එකකින් තවෙකක් වෙන් කරන විට ලාභ මච්ඡරිය ඇති වේ.
ඉරිසියා මච්ඡරිය මක්ඛ පළාස ආදී ධර්මයන් ද්වේෂයට සම්බන්ධ ධර්මයන් ය. ඒවා තමා තුළ ඇති බව පිළිගෙන පහ කළ විට සුවච වේ. මෙත් වැඩීමට සුදුසු තත්වයට සිත පත් වේ.
5- 6. මෘදු අනතිමානී – යාන වාහන දේපල ස්වාමි භාර්යාවන් ආදී බාහිර වස්තූන් ද තමන්ගේ ශරීර අවයව ආදී අභ්‍යන්තර වස්තූන් ද උගත්කම ඇසූ පිරෑ තැන් ඇති බව වැනි සංස්කාරයන් ද මමය මගේයයි චේතනා කිරිම නිසා මෘදු භාවය නැති වේ. කායික වාචසික මානසික ප්‍රගල්භ භාවය නිසා ද තද ගති ඇති වේ. මමය මගේයයි අල්ලාගෙන සිටින ඒ සියල්ල පහ කළ යුතුය. අනතිමානී යනු නිහතමානී බවයි. ඉහත කී සියලු ලෞකික වස්තූන් නිසා අහංකාරය ඇති වේ. අතිමාන වේ. තමා කෙරෙහි ස්ත්‍රී පුරැෂ ආදී වශයෙන් ඇති වෙන මානය ද දුරැ කර නිහතමානී විය යුතුය. මේ අවබෝධය ඇතිව මමය මගේයයි ගැනීම නිසා ඇති වන්නේ භය සහ දුක පමණි. තමන් ඕනෑම මොහොතක මරණයට පත් විය හැකි බව සිතා සියල්ල සිතින් අතහරින්න. මරණ සංඥාව වඩන්න. මානය මදය දුරැ කරන්න.
11. සන්තින්ද්‍රියෝ ච – ඉන්ද්‍රිය සංවර කරගැනීමට පහසු වන්නේ ය. මෘදු අනතිමානී බව නිසා දිට්ඨි ආශ්‍රව වැනි ආශ්‍රව අඩු විම නිසා කාමයන්ට (කාමාශ්‍රවයට) ඇතුලතින් තල්ලු කරණ ගතිය අඩු වන්නේය. කාමාශ්‍රවයන්ට දුවන ගතිය අඩු වන නිසා ඇස කණ නාසය ආදී ඉන්ද්‍රියය න් සංවර කර ගැනීමට පහසු වන ආකාරය දකින්න.
12. නිපකෝ ච – නිපක යනු ප්‍රඥාවයි. ඉන්ද්‍රිය සංවරය නිසා කෙලෙස් දැවිලි ඇති නොවන බැවින් නිරාමිෂ සුඛයක් ඇති වේ. එසේ සිටීම හොද යයි නුවන පහළ කරගනියි.
13. අප්පගබ්බෝ – ප්‍රගල්භ භාවය දුරැ කරන්නේය. ශීලය නිසා හෝ ධ්‍යානයක් නිසා හෝ තමා උසස් යයි මානයක් ඇතිකර නොගන්නේය.
14. කුලේසු අනනුගිද්ධෝ – සියලු සත්වයෝ සිටින්නේ දුකේ බැවින්, වේදනාවට තණ්හාවෙන් හදාගන්නා සිංහල දෙමල බෞද්ධ අභෞද්ධ නෑ නොනෑ මිතුරැ සතුරැ ආදී සියලු ජරා කුල පහ කරන්නේ ය. (තණ්හාව දුක්ඛ සමුදය සත්‍යයයි)
15 . නුවනැතියන් ගරහන්නා වූ කිසිදු වරදක් නොකිරීමට අධ්ෂ්ඨාන කරගන්න.
(තමාට මෙත් වැඩීමක් තථාගතයන් වහන්සේ වදාරා නැත. තමාට මෙත් වඩන විට සක්කාය දිට්ඨිය වැඩෙන නිසා නිවන් දොරටු ද වැසේ. මෙත්තා අප්‍රමාණයට හෝ මෙත්තා චේතෝවිමුක්තිය ද නොලැබේ. මෛත්‍රිය වැඩිමෙන් තුන් වෙන් ධ්‍යානය දක්වා පමණක් ලැබිය හැකි බවට මිසදුටු අදහස් ද පතුරුවා තිබේ. මෙත්තා අප්‍රමාණය තුලින් ආකාසංඥායතනය විඤ්ඤාණංචායතනය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය වැනි ආර්ය ධ්‍යානයන්ට ද චේතෝ විමුක්තිය වැනි විමුක්තීන්ට ද පත් විය හැකි බව බුද්ධ දේශනය යි.)
ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම සහ බුද්ධාගම
1857
ප්‍රවර්ගය:1857 ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
සෙප්ටිමියස් සෙවේරුස්
සෙවේරුස් ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, සෙප්ටිමියස් සෙවේරුස් (11 අප්‍රේල් 145 – 4 පෙබරවාරි 211) යනු, 193 සිට 211 දක්වා රාජ්‍ය කල රෝමානු අධිරාජයෙකි. අප්‍රිකා නම්වූ රෝමානු පළාතේ ලෙප්ටිස් මඤ්ඤා නම්වූ ස්ථානයෙහි සෙවේරුස් උපත ලදි. මාර්කුස් අවුරෑලියුස්ගේ සහ කොමඩුස්ගේ රාජ්‍යධූර කාලයන් තුලදී, තරුණ සොවේරුස්, කුර්සුස් ඔනෝරුම්—සාම්ප්‍රදායිකව තනතුරුවලට අනුප්‍රාප්තිය — යටතේ ඉහළ තනතුරු සඳහා ක්‍රමයෙන් පත් විය. වසර 193දී පර්ටිනක්ස් අධිරාජයාගේ මරණයෙන් පසු ඇතිවූ අධිරාජයන් පස්දෙනගේ වසර තුලදී සෙවේරුස් බලය ඩැහැගති.
තනතුරුධාරී අධිරාජයා ඩිඩියුස් ජූලියානුස් බලයෙන් පහකොට මරාදැමීමෙන් පසුව, තනතුරුට හිමිකම් පෑ ඔහුගේ විරුද්ධවාදීන්වූ, පෙෂනියුස් නයිජර් සහ ක්ලොඩීයස් ඇල්බයිනස් නමැති සෙන්පතිවරුන් හා සෙවේරුස් සටන් කලේය. චිලීචාහී පැවති ඉසස් සටනෙහිදී නයිජර් පරාජය කෙරුණේ වසර 194 දීය. එම වසරේ පසු භාගයේදී, නැගෙනහිර දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට කෙටි දාණ්ඩිත යුද්ධ ක්‍රියාන්විතයක් මෙහෙයවූ සෙවේරුස්, නව පළාතක් ලෙසින් ඔස්රොයිනෙ රාජධානිය ඈඳා ගත්තේය. වසර තුනකට පසුව, ගොල් දේශයෙහිදී පැවති ලූග්ඩුනුම් සටනේදී,  සෙවේරුස් විසින් ඇල්බයිනස් පරාජය කෙරිණි.
බටහිර පළාත් තුල ඔහුලේ පාලනය තහවුරු කරගැනීමෙන් අනතුරුව, පර්තියානු අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව, කෙටි නමුත් වඩාත් සාර්ථක යුද්ධයක් නැගෙනහිර දිගෙහි මෙහෙයවූ සෙවේරුස්, වසර 197දී, ඔවුන්ගේ අගනුවර කතෑසිෆොන් ඉවත් කරමින් නැගෙනහිර දේශසීමාව ටයිග්‍රස් දක්වා දිගු කර ගති. තවදුරටත්, ඇරබියා පෙට්‍රයියා පළාතේ පිහිටි ලයිම්ස් ඇරබිකුස් බලකොටුව පුළුල් කොට තවද ශක්තිමත් කලේය. 202 වසරෙහිදී, ගැරමන්ටෙස් වරුනට එරෙහිව, ඔහු අප්‍රිකාවෙහි සහ මොරිටේනියාවෙහි මෙහෙයුම් දියත් කලේය; එහිදී ඔවුන්ගේ අගනුවර ගැරමා අත්පත් කර ගෙන, අධිරාජ්‍යයෙහි දකුණු දේශසීමාවෙහි පිහිටි ලයිම්ස් ට්‍රිපෝලීටානුස්  බලකොටුව පුළුල් කෙරිණි.
ඔහුගේ රාජ්‍ය පාලන යුගයෙහි පසු කාලයේදී ඔහු බ්‍රිතාන්‍යය වෙත ගමන් කොට, හේඩ්‍රියන්ස්  පවුර ශක්තිමත් කිරීම සහ ඇන්ටොනයින් පවුර යළි අත්පත් කර ගැනීම ආදි මෙහෙයුම් වල නිරත විය. 208 වසරෙහිදී, ඔහු විසින් කැලිඩෝනියාව ආක්‍රමණය (නූතන ස්කොට්ලන්තය) කළ නමුදු, වසර 210 අග භාගයේදී මරණාමුඛ ලෙසින් රෝගාතූර වීම නිසා ඔහුගේ අභිප්‍රායයන් වෙත එළඹිම එදිසියේ නවතාලීමට සිදු විය. 211 වසරේ මුල් භාගයේදී, ඉබොරාකුම් (වර්තමාන යෝර්ක්, එංගලන්තය) හිදී, සෙවේරුස් මිය ගිය අතර කරකල්ල සහ  ජේටා නමැති ඔහුගේ පුතුන් අනුප්‍රාප්තිකයෝ වූහ. ඔහුගේ පුතුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිය හා සමගම, සෙවේරුස් විසින් සෙවේරානු රාජ වංශය අරඹන ලද අතර,  තෙවන සියවසෙහි අර්බුදයට පළමුව, අධිරාජ්‍යයෙහි පැවැති අවසාන රාජ වංශය විය.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:145 උපත් ප්‍රවර්ගය:211 මරණ ප්‍රවර්ගය:2වන-සියවසෙහි රෝමානු අධිරාජයෝ ප්‍රවර්ගය:3වන-සියවසෙහි රෝමානු අධිරාජයෝ ප්‍රවර්ගය:අධිරාජ්‍යවාදී රෝමානු කොන්සල්වරු ප්‍රවර්ගය:සෙවේරුයානු රාජ වංශය ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍යයෙහි පුරාතන රෝමන්වරු ප්‍රවර්ගය:සෙප්ටිමියාවරු ප්‍රවර්ගය:දේවාත්වාරෝපිත රෝමානු අධිරාජයෝ ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකා පළාතෙන් බිහිවූ රෝමානුවෝ ප්‍රවර්ගය:උතුරු අප්‍රිකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:කාර්තජිනියානුවෝ ප්‍රවර්ගය:රෝමානු ලිබියාව ප්‍රවර්ගය: රෝමානු–පර්සියානු යුද්ධ වල නිරතවූ ජනයා
යි ගෘහය
යි ගෘහය, හෙවත් කොරියානු අධිරාජ්‍ය ගෘහය හෙවත් ජොන්ජු යි වංශය යනුවෙන් හඳන්වන්නේ ජොසොන් සහ කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ රාජකීය ගෘහයයි. මෙය ජොසොන්හි ආදිකර්තෘ වන යි සොං-ග්යේ හෙවත් මරණාපරව තේජෝ ("උසස්ම ආදිතමයා") රජුගෙන් පැවතෙන්නකි. කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ (1897-1910) අධිරාජ්‍ය පවුල ඇතුළුව ඔහුගෙන් පැවතෙන සියල්ලන් ජොන්ජු යි වංශයට අයත් යැයි සැලකේ.
1910 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම මගින් කොරියානු අර්ධද්වීපය ජපන් අධිරාජ්‍යයට ඈඳාගැනීමත් සමග, යි වංශයේ ඇතැම් සාමාජිකයන් ජපන් අධිරාජ්‍ය ගෘහය වෙත ඇතුළත් කරගැනුණු අතර 1947 වන තෙක්ම ඔවුන් ජපන් රජයේ රදළ පිරිසක් ලෙස සැලකිණි. ජපන් ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාශයට පත්කිරීමෙන් පසු, රාජකීයයන් ලෙස ඔවුන්ගේ තත්ත්වය කිසිදු රටක් විසින් පිළිනොගැණිනි. කෙසේනමුත්, දකුණු කොරියානු මාධ්‍ය වරින්වර ඔවුන් කෙරෙහි උනන්දු වන්නට විය. මෙය සිදු වූයේ 2005 ජූලි මස රාජකීය නිවසේ හිටපු ප්‍රධානී යි ගුගේ අවමංගල්‍යයත් සමගයි.
වර්තමානය වන විට, අපේක්ෂකයන් තිදෙනකු සිහසුනට උරුමකම් කියති. යි ගෘහයේ සාමාජිකයන්ගේ තීරණය අනුව උයි කුමරුගේ නවවන පුත්‍රයාගේ පුත් යි වොන්, මරණාපරව ගුගේ හදාගත් පුත්‍රයා‍ ලෙස නම්කොට ගෘහයේ නාමික ප්‍රධානියා ලෙස පත් කිරීමට තීරණය කරන ලදී. 2006දී ඇතැම් සාමාජිකයන් විසින් ඔහුගේ නැන්දණිය සහ උයි කුමරුගේ දෙවන වැඩිමහල් දියණිය වූ යි හේ-වොන් අධිරාජිනිය ලෙස නම්කරන ලදී. උයි කුමරුගේ තවත් පුත්‍රයකු වූ අධිරාජ්‍ය ප්‍රතිෂ්ඨාපන නිදහස් සංවිධානයක නායකයකු වන යි සොක් ද උරුමකරුවකු ලෙස සැලකෙයි. මෙම වංශයේ තවත් උරුමකරුවකු එක්සත් ජනපදය වෙත සංක්‍රමණය වී කැලිෆෝනියාවේ අර්වින් කොලීජියට ඇතුළත් වී සිටින බව පැවසෙයි.
ඉතිහාසය
19වන සියවසේ චීනය සහ ජපානය අතර නොසන්සුන්භාවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය ඇති විය. මෙම යුද්ධයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදු වූයේ කොරියානු අර්ධද්වීපය තුළ ය. මෙයිජි ප්‍රතිෂ්ඨාපනයෙන් පසු බටහිර යුධ තාක්ෂණය අත්කරගනිමින් ජපානය 1876 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම අත්සන් කරන ලෙස ජොසොන් රාජ්‍යයට බලකළේ ය. මත්ස්‍යයින්, යපස්, සහ ස්වභාවික සම්පත් සොයන මුවාවෙන් ජපානය ක්‍රමයෙන් කොරියානු භූමිය අත්පත් කරගත්තේ ය. නැගෙනහිර ආසියාවේ ජපන් අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය සනිටුහන් කරමින් ජපානය කොරියානු අර්ධද්වීපය තුළ ශක්තිමත් ආර්ථිකයක් ගොඩනැගී ය.
1894 යුද්ධයේ දී, චීනය පරාජය වීමත් සමග අත්සන් කෙරුණු ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම මගින් නිල වශයෙන් කොරියාව චීනයෙන් නිදහස් විය. මෙම ගිවිසුම මගින් කොරියානු දේශපාලනය කෙරෙහි ඍජුවම ජපන් පාලනය බලපෑවේ ය. 1894දී මහා බලවතුන්ගේ පීඩාවන් මධ්‍යයේ ජාතික ඒකාබද්ධතාව යළි ගොඩනැගිය යුතු බව වටහාගත් ජොසොන් රාජසභාව කොරියානු අධිරාජ්‍යය ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. කොරියාවේ නිදහස දිනාගැනීමට චීන අධිරාජයන් හා සම තත්ත්වයට පත්වෙමින් ගෝජොං රජු ‘අධිරාජයා’ යන නාමය ආරූඪ කරගත්තේ ය. මීට අමතරව ජපානයෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා යුධ තාක්ෂණය සවිබල ගැන්වීමට රුසියාව වැනි වෙනත් බලවතුන්ගෙන් සහාය ලබාගන්නා ලදී. න්‍යායාත්මකව, රාජ්‍යයේ නාමය වෙනස් කරගැනීමත් සමග 1894 වර්ෂය ජොසොන් යුගයේ අවසානය සනිටුහන් කරයි. නමුත් ජපානය විසින් අහෝසි කරන තෙක්ම රාජවංශය දිගටම පැවතිණි. උදාහරණයක් ලෙස ජපානයට තර්ජනයක් ලෙස සැලකුණු නිසා 1895දී ජපන් සෙන්පති මියුරා ගොරෝගේ මූලිකත්වයෙන් අධිරාජයාගේ බිසව වූ මින් අගබිසව ඝාතනය කිරීම දැක්විය හැක.
1910දී, ජපානය විසින් කොරියානු අර්ධද්වීපය ඈඳා ගැනීමත් සමග යි ගෘහයේ පාලනය අවසන් විය. ආතර් වරායේ සටනින් රුසියානු නාවික හමුදා පරාජයට පත්වීමත් සමග (මෙහි දී රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ නාවික හමුදාව අනපේක්ෂිත ප්‍රහාරයක් මගින් පරාජයට පත්කෙරිණි) කොරියාවේ ආරක්ෂාව ක්‍රමයෙන් දුර්වල වන්නට විය. දකුණින් අබිං යුද්ධ නිසා චීනයෙන් එල්ල වූ බලපෑම් මෙන්ම, උතුරින් ජපන් නාවික හමුදාවලින් එල්ල වූ ප්‍රහාර ඉහළ යාම හේතුවෙන් යුරෝපීයයන්ට උතුරු චීනයේ වෙළඳාමට පිවිසිය හැකි සන්ධිස්ථානයක් ලෙස ජපන්නු කොරියාව දකින්නට වූහ. මේ වන විට දකුණු චීනයේ මැකාවු සහ හොං කොං පිළිවෙලින් පෘතුගීසි සහ ඉංග්‍රීසි වෙළඳ කලාපයන් ලෙස පැවතිණි.
යටත් විජිත පාලනය (1910–1945)
පක්ෂ-විපක්ෂ යුධ ව්‍යාපාර මාලාවකින් පසුව, 1905දී ජපානය විසින් රුසියානු නාවික බලකාය පලවා හරින ලදී. (බලන්න රුසියානු-ජපන් යුද්ධය). චීන සහ රුසියානු නාවික බලඇණි කොරියාව ඍජු ආක්‍රමණවලින් ආරක්ෂා කළේ ය. නමුත් රුසියානු හමුදාවේ මෙම පරාජයත් සමග, උතුරු චීනය සහ කොරියාව තෙක් බලය පැතිරවීමට ජපානයට හැකි විය.
1895දී ජපනුන් විසින් ගෝජොං රජුට සිහසුන අත්හැරීමට බල කොට ඔහුගේ අගබිසව ඝාතනය කිරීමෙන් පසු කොරියාව ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. 1910දී ජපානය විසින් කොරියාව ඈඳා ගැනීමෙන් පසු කොරියාව ජපන් අධිරාජ්‍යයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් විය.
යටත්විජිත සමයේ, යි පවුලේ සාමාජිකයන් රාජකීය පවුලට (王公族; ඕකෝසොකු) මැදි කිරීම හෝ කොරියානු වංශවතුන් (朝鮮貴族; චෝසෙන්-කිසොකු) ලෙස නම්කිරීම සිදු විය.
ඉයුන්වාදීන්
ගෝජොං අධිරාජයාට පුතුන් නවදෙනකු සහ දියණියන් සිව්දෙනකු විය. නමුත් ඉන් කුමාරවරුන් වූයේ තිදෙනකු සහ කුමරියන් වූයේ එක් අයකු පමණි: එනම් දෙවන පුත් කිරුළහිමි චොක් කුමරු; හයවන පුත් යි කං, සහ හත්වන පුත් යි උන් යන අයයි. දෙවන පුත් චොක් සුන්ජොං අධිරාජයා බවට පත් විය. ඔහු කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ අවසාන රජු ලෙස සැලකෙයි. සුන්ජොං අධිරාජයා දරුවන් නොමැතිව මියගිය හෙයින්, ඔහුගේ බාල සොහොයුරු ඉයුන් කුමරු කිරුළහිමි කුමරු බවට පත් විය. සැබැවින්ම ඔහුගේ වැඩිමහල් සො‍හොයුරු කං කුමරුට එම තනතුර හිමිවිය යුතුව තිබිණි. නමුත් ඉයුන්ගේ මව වූ සුන්හොන් කුමරියගේ තත්ත්වය, කංගේ මව වූ චං ආර්යාවට වඩා උසස් වීම මෙයට හේතු විය.