cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ස‍ඳෙහි - විභවය
පෘථිවි චන්ද්‍ර පද්ධතියේ L2 ලැග්‍රාන්ජ් ලක්ෂ්‍යය නොපෙනෙන පැත්තෙහි 62800 km පමණ උසින් පිහිටා ඇත. මෙය ද අනාගත රේඩියෝ දුරේක්ෂයක් සඳහා සුදුසු ස්ථානයක් ලෙස යෝජනා කර ඇත.
නාසාහි අධ්‍යයනය කරමින් පවති එක් චන්ද්‍ර මෙහෙයුමක් වන්නේ ස‍ඳෙහි දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ එයිට්කන් බේසමට සාම්පල නැවත පැමිණීමේ ලෑන්ඩරයක් යැවීමයි. මෙම ස්ථානය ප්‍රධාන ගැටුමක් සිදු වූ ස්ථානයක් වන අතර 2400km පමණ වූ නිපැයුමක් නිර්මාණය කරන ලදී. මෙම ගැටුමේ ප්‍රමාණය සඳ මතුපිට තුළට ගැඹුරු විනිවිදයාමක් නිර්මාණය කර ඇති අතර මෙම ප්‍රදේශයෙන් නැවත ගෙන්වා ගන්නා සාම්පල ස‍ඳෙහි අභ්‍යන්තරය සැලකීමට අදාල දත්ත සඳහා විශ්ලේෂණය කළ හැක.
අපට පෙනෙන පැත්ත පෘථිවියෙහි වූ සූර්ය සුළංවලින් ආංශිකව ආවරණය වී ඇති නිසා සඳ මතුපිටෙහි අධිකම හීලියම් 3 සාන්ද්‍රණය ස‍ඳෙහි නොපෙනෙන පැත්තේ ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. මෙම සමස්ථානිකය සාපේක්ෂව පෘථිවියෙහි දුලබ වන නමුත් විලයන ප්‍රතිකාරක තුළ දී ඉන්ධනයක් ලෙස භාවිතා කිරීමේ හොඳ විභවයක් ඇත. චන්ද්‍ර නිපැයුම්වලට පක්ෂපාතී පුද්ගලයන් මෙම ද්‍රව්‍ය සඳ මධ්‍යස්ථානයක නිර්මාණය කිරීමට හේතුවක් ලෙස දක්වා ඇත.
මිත්‍ර වෙත්තමුණි
මිත්‍ර ද සිල්වා වෙත්තමුණි (බු.ව. 2495 (1951) ජූනි 11 – බු.ව. 2562 දුරුතු පුර 15 (ජනවාරි 20)) 1983 දී ටෙස්ට් තරග දෙකකට සහ එක්දින ජාත්‍යන්තර (එදිජා) තරඟයකට ක්‍රීඩා කළ ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි.
පවුලේ තොරතුරු
මිත්‍ර වෙත්තමුණි ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළ වෙත්තමුණි සොයුරන් තිදෙනාගෙන් කෙනෙකි (තිදෙනාම ආරම්භක පිතිකරුවන්). ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරු වන සුනිල් 1975 හා 1979 ලෝක කුසලාන ක්‍රිකට් තරඟ සඳහා ක්‍රීඩා කර ඇති අතර ඔහුගේ බාල සොහොයුරු වන සිදත් ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු ටෙස්ට් සියය රැස් කළේ ය.
ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා දිවිය
1969/70 දී ඉන්දියාවේ සංචාරය කළ, පසුව ටෙස්ට් නායකයින් වුණු බන්දුල වර්ණපුර හා දුලිප් මෙන්ඩිස් ද ඇතුළත් වුණු, සාර්ථක ලංකා පාසල් පිලේ නායකයා ලෙස වෙත්තමුණි මුලින් ම කැපී පෙනුණි. ශ්‍රී ලංකාව 1982 දී ටෙස්ට් තත්ත්වය ලබා ගත් අතර, ඒ වන විට වයස අවුරුදු තිස් ගණන්වල මුල් භාගයේ වූ වෙත්තමුණිගේ මුළු පළමු පෙළ ක්‍රිකට් දිවියට දින 127ක් තුළ රටවල් හතරක පැවැත්වුණු තරග 9ක් ඇතුළත් විය. ඔහුගේ ඉහළ ම පළමු පෙළ ලකුණු සංඛ්‍යාව වූයේ 1982 නොවැම්බර මාසයේදී සිම්බාබ්වේ පිලට එරෙහි ව බුලවායෝහි දී සිය කුළුඳුල් තරඟයේදී ලබාගත් ලකුණු 55යි.
ඔහු ව 1982/83 නවසීලන්ත සංචාරය සඳහා තෝරා ගන්නා ලද අතර, එ ම සංචාරයේදී ටෙස්ට් තරග දෙකක් ක්‍රීඩා  කරමින් ඉනිම හතරකදී ලකුණු 28ක් ලබා ගැනීමට ඔහුට හැකි විය. ඒවා ඔහුගේ අවසන් පළමු පෙළ තරග විය. මෙම ටෙස්ට් දෙකෙන් පළමු තරඟයේදී ඔහු ඔහුගේ බාල සොහොයුරු වන සිදත් සමඟින් ඉනිම ඇරැඹුයේ ය - එය එතෙක් සහෝදරයන් දෙදෙනකු එක්ව ඉනිම ඇරැඹූ තුන්වන අවස්ථාව විය. ඔවුන්ගේ වැඩිමහල් සොහොයුරු වන සුනිල් ද ටෙස්ට් තත්ත්වය ලබා ගැනීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කළේ ය.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකීය ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයන් ප්‍රවර්ගය:1951 උපත්
කොළඹ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය නගරය
කොළඹ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය නගරය යනු (පැරණි නාමය කොළඹ වරාය නගරය) ශ්‍රී ලංකාවේ, කොළඹ ගාලු මුවදොර පිටියට ආසන්න මුහුදේ හෙක්ට්යාර 269 ක ප්‍රමාණයක් ගොඩකරමින් ඉදිකිරීමට අපේක්ෂිත නව වරාය නගරයකි. මුහුද ගොඩකරමින් වරාය නගරයක් ශ්‍රී ලංකාව තුල ඉදිකෙරෙන ප්‍රථම අවස්ථාව ලෙස මෙය ඉතිහාසයට එක් වේ.
කොළඹ දකුණු වරායේ ඉදිකිරීම් නිරික්ෂණයට පැමිණි අවස්ථාවක, මහින්ද රාජපක්ෂ මැතිතුමන්ට ඇතිවූ අදහසකට අනූව මෙම නව වරාය නගරයේ මූලික සංකල්පය බිහිවූ බව කියැවෙයි. කෙසේනමුදු 1998 වසරේදී සිංගප්පූරුවේ CESMA විසින් මීට සමාන යමක් ඉදිරිපත් කොට තිබූ අතර 2004 වසරේදී එම සංකල්පය බස්නාහිර පළාත් මහා නගර සංවර්ධන සැළැස්ම යටතේ එම ස්ථානයේම කුඩා සහ ආරක්ෂිත මුහුද ගොඩකිරීමේ ව්‍යාපෘතියක් ලෙස අමාත්‍ය පාඨලී චම්පික මහතා විසින් ගෙන එන ලදී.චීන ආධාර යටතේ මෙය ඉදිවෙමින් පවතින අතර භූමියෙහි ගොඩකිරීම් කටයුතු දැනට අවසන්ව පවතී.වර්තමානයේ ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම් ආරම්භ කිරීමට යෝජනාවී ඇති අතර රුක් රෝපණ කටයුතු පර්යේෂණ මට්ටමේ පවතී.වර්ෂ 2024දී ප්‍රථම අදියර නිමකිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
ඉදිකිරීමට නියමිත කලාපය
නව කොළඹ දකුණු වරායේ දක්ෂිණ මායිම සහ කොටුව ප්‍රදීපාගාරය අතර කලාපයේ මෙම නව වරාය නගරය ඉදිකිරීමට අපේක්ෂිත වේ. ගොඩකිරීමට අපේක්ෂිත මුළු භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ට්යාර 269 කි
ඉදිකිරීම
ගාලු මුවදොරට ආසන්න මුහුදේ අක්කර 500කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ගොඩකරමින් ඉදි කරන මෙම නව වරාය නගරයේ පලමු අදියරේ ඉදිකිරීම් කටයුතු ශ්‍රී ලංකා ජනපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතාගේ සහ චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් 2014 සැප්තැම්බර් 17 වන දිනදී ආරම්භ කෙරුණි.
වරාය නගරයේ ව්‍යාපෘති සැලසුම චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවේ සීමාසහිත චයිනා කොමියුනිකේෂන් ක්‍රන්ස්ට්‍රක්ෂන් සමාගම විසින් ඉදිරිපත් කොට තිබේ. ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් කටයුතු චයිනා හාබර් ඉංජිනියරින් සමාගම විසින් සිදු කරයි. ව්‍යාපෘතිය ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය විසින් ක්‍රියාවට නංවනු ලබන අතර, ශ්‍රී ලංකා ආයෝජන මණ්ඩලය විසින් ආයෝජනය වෙනුවෙන් වූ බදු සහන ලබාදීම සිදුකෙරේ. අදියර දෙකක් යටතේ කොළඹ වරාය නගරයේ ඉදිකිරීම් කටයුතු සිදුවෙයි.
පළමු අදියර
වරාය නගරයේ පළමු අදියර යටතේ දියකඩනය ඉදිකිරීම, ඉඩම් ගොඩකිරීමේ කටයුතු සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් කිරීම හා සංවර්ධනය කළ හැකි ඉඩම්වලින් හෙක්ටයාර් 75ක ප්‍රමාණයක යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සිදු කරනු ලැබේ. මේ සඳහා වූ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1337ක ආයෝජනය චයිනා කොමියුනිකේෂන් කන්ස්ට්‍රක්ෂන් සමාගම විසින් සිදු කරයි. පළමු අදියරේ ඉදිකිරීම් කටයුතු මාස 39 ක් තුල අවසන් කිරීමට නියමිතය.
දෙවන අදියර
දෙවන අදියර යටතේ ඉතිරි සංවර්ධනය කළ හැකි ඉඩම් හෙක්ටයාර් 95ක ප්‍රමාණයේ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම අපේක්ෂාව වී තිබේ. මෙම සමස්ථ ව්‍යාපෘතිය වසර අටකින් නිමා කිරීම සැලසුම කොට ඇත.
භූමි පරිහරණය
කොළඹ වරාය නගරය, කොළඹ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය නගරය බවට පත්වීමට පෙරාතුව අළුතින් ගොඩකරනු ලබන භූමියෙන් හෙක්ටයාර් 125ක ප්‍රමාණයක් ශ්‍රී ලංකා රජයටද, ඉතිරි හෙක්ටයාර් 108ක ප්‍රමාණය චීන ආයෝජකයාට හිමිවීමට නියමිතව තිබිණි. ඉන් හෙක්ටයාර් 88ක් වසර 99ක බදු පදනම මතද, ඉතිරි හෙක්ටයාර් 20 ක ප්‍රමාණය නිදහසේ භුක්ති විඳීම සඳහා ලබා දීමට නියමිත විය.
කුරුවිට ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
කුරුවිට ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, සබරගමුව පළාතේ,   රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය
මුණසිංහ පෙළපතට
චූල වංශයෙහි සඳහන් පරිදි මොනසීහ වරු රාජ්‍ය පාලනයට සම්බන්ධව සිටි ප්‍රභුවරුන්ය. ඔවුන්ගේ ආගමනය කිනම් අවදියක සිදුවූයේ දැයි පැහැදිලි නැති නමුත් දඹදෙණියේ සතරවන විජයබාහු රාජසභාවේ පුබලයන්ව සිටි බව සඳහන් වේ. ඔවුහු සහෝදරයන් නව දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. මිත්ත සෙනෙවියා විසින් රජු මරවා රාජ්‍ය බලය පැහැර ගන්නා විට මේ මොනසිහ ප්‍රභූවරුන්ගෙන් උදව් ලබා ගෙන තිබේ.පසුකාලයේ දී මෙම මොනසිහ නාමය මුණසිංහ බවට පත් වී ඇත.ඔවුහු ගම්පළ රාජ සභාවේද සේවය කරමින් සිට විජය ඈපා නිරිඳුන් සමග රයිගම ට පැමිණියහ.එසේම මහනුවර නරේන්ද්‍රසිංහ රජු කාලයේ දී සිදු වූ පට්ටිටය බණ්ඩාර කැරැල්ලෙන් පසු පහතරට පයියගල ප්‍රදේශයට විත් නවාතැන් ගත් බව සඳහන්ය. පයියගල පට්ටිය වත්තෙන් බෝපිටියටත් පසුව මතුගමටත් සංක්‍රමණය වූ මොවුහු ඕලන්ද රජයෙන් තාන්නමාන්න ලැබ රාජකාරි ඉඩම් ලැබ වැජඹුණහ. මතුගම ගමට ලියවුණු මුණසිංහ තෝම්බුවේ සඳහන් වන්නේ මෙම මුණසිංහ පරපුරට ලබා දුන් ඉඩකඩම් පිළිබඳ විස්තරයක්ය.මුණසිංහ පරපුරේ ශාඛාවන් ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ ද මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ ද වාසය කරති.
ලක්ෂ්මි දේවාලය, ඛජුරාහෝ
ලක්ෂ්මී දේවාලය (දේවනගරි: लक्ष्मी मंदिर) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ විෂ්ණු දෙවියන්ගේ බිසව වන ලක්ෂ්මී දෙවඟන වෙනුවෙන් පුදකළ දෙවොලකි.
මෙම ව්‍යූහය ඉන්දියාවේ ලෝක උරුම අඩවියක් වන ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහයට අයත් එක් ස්මාරකයකි.
පිහිටීම
මෙම දේවාලය පිහිටියේ ඛජුරාහෝවේ බටහිර දේවාල සමූහය තුළ ය. දේවාල සංකීර්ණය තුළ මෙය පිහිටියේ වරාහ දේවාලයට උතුරිනි. එසේම එය ලක්ෂ්මණ දේවාලයට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත.
ඛජුරාහෝ යනු ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඡතර්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි කුඩා ගම්මානයකි.
ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
දේවාල ගොඩනැගිල්ල ඉදිකොට ඇත්තේ සමචතුරස්‍ර හැඩැති වේදිකාවක් (චබුතාරා) මත ය. මෙහි කුඩා ගර්භගෘහයක් දැකගත හැක.
ෂු හන්
හන් (漢; 221–263), හෙවත් ඉතිහාස ලේඛන තුළ ෂු හන් (蜀漢; කෙටියෙන් ෂු ලෙස ද දැක්වේ; ) නැතහොත් ජි හන් (季漢), ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ චීනයේ තුන් රාජධානි යුගයේ (220-280) පැවති ප්‍රධාන රාජ්‍ය ත්‍රිත්වය අතුරින් එකකි.මෙම රාජ්‍ය ම්‍ය පිහිටා තිබූයේ වර්තමාන හන්චොං, සිචුවාන්, චොංචිං, යුනාන්, ගුයිචෞ, සහ උතුරු ගුවාංෂි යන ප්‍රදේශවලට අයත් භූමියේ ය. "ෂු" රාජ්‍යයේ නාමයට පාදක වූ එයට පෙර පැවති පුරාතන ෂු රාජ්‍යය ද පිහිටා තිබූයේ දළ වශයෙන් මෙම භූමියේම ය.
අලි සබ්රි රහීම්
අබ්දුල් අලි සබ්රි මොහොමඩ් රහීම් (උපත 1963 ජනවාරි 5) ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක් සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි. මොහු හොර බඩු ජාවාරමක යෙදී සිටියදී බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ දී හසුවිය.
ඔහු සමස්ත ලංකා මක්කල් කොංග්‍රසයේ පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ සංවිධායක වන අතර, 2020 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට මුස්ලිම් ජාතික සන්ධානයේ මැතිවරණ සන්ධාන අපේක්ෂකයෙකු ලෙස පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයෙන් තරඟ කර ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය.
ජනාධිපතිවරයා ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ ගෙන ආ 20 සංශෝධනයට පක්ෂව ඔහු ඡන්දය දුන්නේය.
අධ්‍යාපනය
ශ්‍රීලංකා පාර්ලිමේන්තු නිල වෙබ්අඩවිය විසින් මොහුගේ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් පිළිබඳව 2023 මැයිමස 24 දින යාවත්කාලීන කරන ලදී.
අපරාධ
2023 මැයි 23වන දින, ෆ්ලයි ඩුබායි ගුවන් සේවයේ අංක FZ547 දරන ඩුබායි සිට පැමිණි ගුවන්යානයෙන් ලංකාවට පැමිණි මොහු, නීතිවිරෝධීව රැගෙන ආ රත්‍රං තොගයක් සමග කටුනායක ගුවන් තොටුපළේදී අත්අඩංගුවට පත්ව ශ්‍රී ලංකා රේගු භාරයට ගැනුනි. විදෙස්ගතව සිට මෙරටට පැමිණෙන විට රත්‍රං කිලෝ 3.4 සමග කටුනායක ගුවන් තොටුපොළේ දී ඔහුව රේගු නිලධාරින් අල්ලාගත් බවත් මන්ත්‍රීවරුන්ට හිමි වරප්‍රසාද මුවාවෙන් එම වාසිය පාවිච්චි කර රන් තොගය රැගෙන යාමට දැරූ උත්සාහය ව්‍යවර්ථ වූ බවත් ගුවන් තොටුපළ පොලිසිය පවසන ලදී. ඔහු අත්අඩංගුවට පත් දිනට පසුදින, එනම් 2023 මැයි 24 දින රු මිලියන 7.5ක දඩයක් නියම කර මුදාහැර තිබේ. රත්‍රන් සහ ජංගම දුරකත තොගය රාජසන්තක කොට ඇත. මෙම අපරාධය හේතුවෙන් ඔහුගේ පාර්ලිමේන්තු මන්ති ධුරයට මේ වනතුරු කිසිදු ගැටලුවක් වී නොමැත.
මිට පෙරද, මොහුට පහත සඳහන් චෝදනා ඇත.
මන්ත්‍රී ධුරය
සිය කැමැත්තෙන් මන්ත්‍රී ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වන ලෙසට යෝජනාවක් 2023 මැයි මස 26 දින පක්ෂ නායක රැස්වීමට ඉදිරිපත් විය. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එම්.ඒ. සුමන්තිරන් විසින් ගෙනආ එම යෝජනාව ස්ථිර කර ඇත්තේ, විපක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධායක ලක්ෂ්මන් කිරිඇල්ල විසිනි. එසේම මෙම යෝජනාවට ආණ්ඩු පක්ෂයේ නියෝජිතයින් ද සහාය පළකර තිබේ.
ඒ අනුව ඉදිරියේදී පාර්ලිමේන්තුවේ අනෙකුත් සියලුම මන්ත්‍රීවරුන්ගේ අත්සනින් යුතුව එම යෝජනාව පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී අලි සබ්රි රහීම්ට යොමුකිරීමට පක්ෂ නායක රැස්වීමේදී එකඟත්වය පළවූ බව වාර්තා වෙයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
විවෘත කේත මෘදුකාංග
thumb|ඕපන් සෝ(ර්)ස් ආරම්භකයේ ලාංඡනය
වෙනත් භාවිතයන් සඳහා ඕපන් සෝ(ර්)ස් බලන්න. ඕපන් සෝ(ර්)ස් මෘදුකාංග යනු, ඕපන් සෝ(ර්)ස් (නිර්වචනයට) අනුකූල කර්තෘ හිමිකම් බලපත්‍රයක් (හෝ පොදු වසම වැනි සැකසුමක්) (Public domain) යටතේ ඇති මිනිසාට කියවිය හැකි මූලාශ්‍ර කේතයකින් යුත් පරිගණක මෘදුකාංගයකි. මෙය පරිශීලකයන්ට මෘදුකාංග භාවිතා කිරීමට, වෙනස් කිරීමට හා වර්ධනය කිරීමට අවසර දෙන අතර එය නවීකරණය කළ හෝ නොකළ ආකාරවලින් නැවත බෙදාහැරිය හැක. එය සාමාන්‍යයෙන් පොදු, සහයෝගීතා ක්‍රමයකින් වර්ධනය කරනු ලැබේ. ඕපන් සොර්ස් මෘදුකාංග සෝ(ර්)ස් සංවර්ධනයේ වඩාත්ම වැදගත් උදාහරණය වන අතර මෙය (බොහෝ දුරට) සාමාන්‍යයෙන් පරිශීලක වර්ධිත අන්තර්ගත (නිර්මිත) (User generated content) වලට සමාන කෙරේ.
ප්‍රවර්ගය:විවෘත කේත මෘදුකාංග
සම්මත අය ගණන
thumb|විවිධ ප්‍රමත ව්‍යාප්ති, සම්මත අපමන, සමුච්චිත ප්‍රතිශත, Z -අගයයන් සහ T - අගයයන්ගේ සැසඳුමක් රූපයේ දැක්වේ. “සම්මතකරණය” යේ එක් භාවිතයක් මෙහි විස්තර කෙරේ. එහි කාර්මික සහ තාක්ෂණික යෙදුම් සඳහා “සම්මතකරණය” බලන්න. පරිසර විද්‍යාවේ එන Z - අගය සදහා “Z - අගය” බලන්න. සංඛ්‍යානයේ දී සම්මත අය ගණන ලෙස හැඳින්වෙන්නේ එක් සකස් නොකළ අය ගණනකින් ගහන මධ්‍යන්‍ය අඩු කර එය ගහනයේ සම්මත අපගමනයෙන් බෙදා ලබා ගන්නා මාන රහිත අගයකි. මෙම පරිවර්තන ක්‍රියාදාමය සම්මතකරණ නැතහොත් ප්‍රමාණකරණය ලෙස හැඳින්වේ. සම්මත අය ගණන Z - අගය, Z - අය ගණන , ප්‍රමත අය ගණන හා සම්මතකරණ විචල්‍ය ආදී නම්වලින් ද හැඳින්වේ. සම්මත අය ගණන මඟින් කිසියම් නිරීක්ෂණයක් මධ්‍යන්‍යයට සම්මත අපගමන කෙතරම් ප්‍රමාණයක් ඉහලින් හෝ පහලින් පිහිටයි ද යන්න දැක්වේ. මේ නිසා පර්යේෂණවල දී නිතරම අවශ්‍ය වන පරිදි වෙනත් ප්‍රමත ව්‍යාප්තිවලට අයත් නිරීක්ෂණ සංසන්දනය කළ හැකි වේ. සම්මත අය ගණන උච්ච - කාර්ය තේරුම් දත්ත විශ්ලේෂණයේ දී භාවිතා වන Z - සාධකයට සම නොවන නමුත් ඇතැම් විට මේවායේ අර්ථයන් පටලා ගැනීම සිදු වේ.
ප්‍රවර්ගය:ගණිතය
සැටර්න් V
සැටර්න් V (සඳ රොකට්ටුව ලෙස හදුන්වන) යනු 1967 හා 1973 කාලාන්තර තුළදී නාසා හි ඇපලෝ හා ස්කයිලැබ් වැඩ සටහන් මගින් භාවිතා කළ බහු අදියර ද්‍රව ඉන්ධන වැයකළ හැකි රොකට්ටුවකි.
සැටර්න් රොකට්ටු පවුලේ විශාලතම රොකට්ටුව වු සැටර්න V, ඇලබාමා, කන්ස්විල් හි මාෂල් අභ්‍යවකාශ ගමන් මධ්‍යස්ථානයේදී වර්නර් වොන් බ්‍රෝන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ බෝයි, උතුරු ඇමරිකානු ගුවන් සමාගමක්, ඩග්ලස් ගුවන් යානා සමාගම හා IBM සමාගම ප්‍රධාන කොන්ත්‍රාත්කරුවන් ලෙස හවුල් කර ගනිමින් නිපදවිණි. එය උසෙන් බරෙන් හා කාර්යය භාරය නගා සිටුවීම ලක්ෂයෙන් මෙතෙක් ක්‍රියාකාරීත්වයට ගෙන ආ නිකුත් කිරීමේ වාහනය විය. 1980 දශකයේ පසු භාගයේදී පර්යේෂණ මෙහෙයුම් දෙකක පමණක් නිපදවු එනර්ජියානු රොකට්ටුවට ඊට වඩා යන්තමින් වැඩි නිකුත් වීමේ තෙරපුමක් තිබිණි.
නාසා විසින් 1967 හා 1973 අතරතුරදි කාර්යය භාරයේ අඩුවක් නොමැතිව සැටර්න් V රොකට්ටු 13 ක් නිකුත් කළේය. සැළසුම් කළ කාර්ය භාරය වුයේ නාසා ආයතනය විසින් චන්ද්‍රගොඩබෑම් සදහා භාවිතා කළ මිනිසුන් සහිත අභ්‍යවකාශ යානා නිපදවීම වු අතර සැටර්න් V රොකට්ටුව ස්කයිලැබ් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය නිකුත් කිරීම සඳහා සහය දුනි.
සැටර්න් V රොකට්ටුව තුන්වැනි අදියර විවිධ නාසා කොන්ත්‍රාත්කරුවන් විසින් නිපද වනු ලැබුවත් සංයුක්ත බව පිළිබද ශ්‍රේණියක් අනුගමනය කිරීම හා ඒ සියල්ල පාලනය දැන් අයිතිව ඇත්තේ බෝයිං සමාගමටයි. ප්‍රථම හා දෙවන අදියරවල් පරීක්ෂා කරනු ලබන්නේ මිසිසිපිහි සෙන්ට් ලුවිස් බොක්ක අසල පිහිටි ස්ටෙනිස් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙහිය. පසුව එම පහසුකම අභ්‍යවකාශ ෂටලයේ ප්‍රධාන එන්ජිම හා වර්තමානයේදී ඩෙල්ටා රෝමන් 4 EELV රොකට්ටුවේ හා අනාගතයේදී ඒරස් 5 රොකට්ටුවේ භාවිතා කරන RS 65 රොකට් එන්ජිම පරීක්ෂා කිරීමට හා එයට අවශ්‍ය වෙනස්කම් සිදු කිරීමට යොදා ගන්නා ලදී.
වයිකින්ග් ගවේෂණයේ පරීක්ෂණ
වයිකින්ග් ගවේෂණයේ පරීක්ෂණ
1970 වසරේ මැදභාගයේ සිදු කරන ලද වයිකින්ග් ‍ගවේෂණයේ මූලික අරමුණ වූයේ එම යානයේ සවිකොට තිබුණාවූ කුඩා සෙවුම් උපකරණ භාවිතයෙන් අගහරු මතුපිට ජීවයක් පවතීදැයි සොයා බැලීමයි. මෙම උපකරණ විශේෂයෙන් සැලසුම් කොට තිබුණේ අගහරු පස තුළ යම් ක්ෂුද්රි මට්ටමේ ජීවයක් පවතී නම් ඒවා හසුකර ගැනීමට හැකි වන පරිදි වේ. මෙම ගවේෂණයේ කාර්යයන් වඩාත්ම අපහසු කළ සාධකය වූයේ අගහරු මතුපිට තත්වයන් පිළිබදව නාසා විද්යාවඥයන් තුළ වූ අල්ප දැනුම මැරිනර් -4 ගවේෂණයෙන් ලද තොරතුරු අනුව ගොණු කරගත් සීමිත දැනුම හමුවේ නාසා ආයතනය වයිකින්ග් මෙහෙයුම සැලසුම් කරන ලද්දේ පෘථිවියට සමාන ජීවී තත්වයන් පරීක්ෂා කිරීම පිණිස විය. කෙසේ වුවද, සිදු කරන ලද්දා වූ ප්රිධාන පරීක්ෂණ හතරෙහි ප්ර තිඵලවලට අනුව පෙන්නුම් කළේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නිපදවීම වැඩිවී ඇති බවයි. පස තුළ ජලය හා පෝෂ්යවය පදාර්ථ සෙවීමේ පරීක්ෂණ අතරතුර දී මේ බැව් තහවුරු විය. අගහරු මතුපිට ජීවය පැවති බවට මෙය සාධකයක් බව කියැවුණ ද ඇතැම් විද්යා ඥයන් මෙය ප්රහතික්ෂේප කළේ පසෙහි වන සුපිරි ඔක්සයිඩ සෑදිය හැකි රසායනිකයන් හේතුවෙන් ද මෙසේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නිපදවීමට සිදුවිය හැකි බව පවසමිනි. ඔවුන්ගේ තර්කය වූයේ කාබන්ඩායොක්සයිඩ් ප්රිතිශතය වැයවීම ජීවයක් නැතිව වුවද සිදුවිය හැකි බවයි. නමුත් තම මතය තහවුරු කිරීම පිණිස නාසා ආයතනය තර්ක කළේ ගවේෂණ යානයේ වූ වායු වර්ණාවලීක්ෂයට හසුවීම තරම් විශාල ප්ර මාණයක් පරිවෘත්තීය ජීවීන් පරීක්ෂා කළ පස් නියැදියේ නොසිටි බවයි. වයිකින්ග් ව්යාරපෘති සැලසුම්කරුවකු වූ “ගිල්බර්ට් ලෙවින්” මෙම ප්රරකාශනයට සහය පල කළේ වයිකින්ග් ව්යාාපෘතියේ අරමුණ වූයේ අගහරු මතුපිට ජීවයකට පැවතිය හැකි සාධක තිබේදැයි පරීක්ෂා කිරීම විනා ජීවීන් සිටීදැයි පරීක්ෂා කිරීම නොවූ බව පවසමිනි.
තිස් වසරක් පැරණි වයිකින්ග් ගවේෂණ දත්ත නැවත විමර්ශනය කිරීමේදී යොදාගත් නූතන ජීව - රසායන ක්රවමවේදවලදී යෝජනා වූයේ වයිකින්ග් ගවේෂණය සදහා යොදාගත් තාක්ෂණය ජීවයක් හැදින ගැනීම සදහා ප්රේමාණවත් නොවූ බවයි. නැතහොත් ඇතැම් විට යොදාගත් ක්රයමවේද නිසා නියැදිවල සිටි ජීව පදාර්ථ මිය යන්නට ඇති බවයි. මින් ගම්ය වන ප්රදධානතම අදහස වනුයේ අගහරු මත වූ ජීවය එහි ඇති අධි ප්රයමාණයක් වූ ඔක්සයිඩ හා හයිඩ්රයජන් පෙරොක්සයිඩ හේතුවෙන් විනාශ වී යාම වෙනුවට එම තත්වයන් තමන්ගේ පැවැත්ම සදහා කළමණාකරණය කරගන්නට ඇති බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, හයිඩ්රණජන් පෙරොක්සයිඩ්, ජල අණුවක් -500C ට වඩා සීත වීමට ඉඩ නොහරී. මෙය ජලාකර්ෂණ තත්වයකි. එනම්, වියළි ග්රවහලොවක් මත වන ජීවයට හිතකර තත්වයකි. ඇසිටික් ඇසිඩ් බැක්ටීරියා ගණයට අයත්වන Acetobacter peroxidans  නම් පෙරොක්සයිඩ මේ සදහා වූ ප්රසකට උදාහරණයකි.
එසේම තවත් තර්කයක් වනුයේ, වයිකින්ග්යානය ගොඩ බැසීමේදී එම යානය මගින් නිකුත් කළ තාප තෙරපුම් හේතුවෙන් අවට වූ ජීවය විනාශ වී යන්නට ඇති බවයි.
http://en.wikipedia.org/wiki/Life_on_Mars#Viking_experiments
බ්රියතාන්ය යන් හා උඩරැටියන්-පසුබිම
පසුබිම - බ්‍රිතාන්‍යයන් හා උඩරැටියන්
නෙදර්ලන්තයේ බලය ප්‍රංශයට නතු වීමෙන් කලබලයට පත්වු බ්‍රිතාන්‍ය, යුධමය වශයෙන් ඉතා වැදගත් වරායක් වුද , ලන්දේසීන්ට අයත්ව තිබු ත්‍රිකුණාමලය වරාය අත්පත් කරගත් හ. එමෙන්ම මඩකලපුව, ගාල්ල හා යාපනය මෙන්ම ලංකවේ මුහුදුබඩ පහත් බිම්ද එසේ අත්පත් කර ගත්හ. මුලු ශ්‍රී ලංකවේම පාලනය තමන් නතු කර ගැනීම දක්වා බලය ව්‍යාප්ත කළ යුතු යයි කල්පනා කළ ඔවුහු රාජකාරිය සහ කුල ක්‍රමය වැනි සමාජයේ ස්ථාපිතව තිබු අංගද වෙනස් කළහ. මෙම ක්‍රියාවලිය මහනුවර රාජධානිය හා ඔවුන් අතර තිබු අවුල් තත්වය තවදුරටත් වර්ධනය වීමට බලපෑවේය.
ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍ය කදුකරය නායක්කාර් රජුන් ගේ පාලනය යටතේ ස්වාධීනව පැවතියේය. කන්ද උඩරට රාජධානිය සමග ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට ඉන් පෙර ගන්නා ලද උත්සාහයන් ප්‍රතික්ෂේප විය. සිංහල රදළවරු නිරන්තයෙන් රජුට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණය කිරීමත්, යටි උගුල් ඇටවීමත් හේතුවෙන් උඩරට රාජධානියේ සුරක්ෂිතභාවය අස්ථාවර විය. ඒ වන විට බ්‍රිතාන්‍ය පාලන ‍ප්‍රදේශයට පලා ගොස් සිටි රාජාධිරාජසිංහ රජුගේ මස්සිනා වු මුත්තුසාමි රාජ්‍ය බලය උදුරා ගැනීමට කරන උත්සාහයට මුහුණ පෑමටද රජුට සිදුවිය. මෙම මුත්තුසාමි 1800 වර්ෂයේ මුල බ්‍රිතාන්‍ය ය‍ටත් ප්‍රදේශයට ගොස් උඩරට රජුට එරෙහිව කටයුතු කරමින් සිටියේය.
එම කරුණ එසේ සිදුවන විට මහනුවර රාජධානිය දුෂ්කර ගිරි දුර්ග මධ්‍යයේ පිහිටා තිබීමේ වාසිය එම රාජධානියට හිමි විය. එසේම ශත වර්ෂ හතරම මුළුල්ලේ යටත් විජිත වාදීන්ට යටත් නොවී සිටීමේ අත්දැකීම්ද තිබුණේය.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Kandian_Wars#Background_-_the_British_and_the_Kandyans
ව්‍යාභිචාරය
ව්‍යාභිචාරය' යනු පවුල් සාමාජිකයන් අතර සහ සමීප ඥාතීන් අතර සිදුවන ලිංගික සංසර්ගය වෙයි. සමීප "ලේ නෑකමක්" සහිත පුද්ගලයන් අතර, එකම ගෘහස්ථයෙහි නිවැසියන්, දරුකමට හදාගැනීම හෝ විවාහය නිසා ඥාතිත්වයට පත් සුළු ඥාතීන්, හෝ  එකම  ගෝත්‍රය හෝ එකම  පෙළැන්තියෙහි සාමාජීකයන් අතර ලිංගික ක්‍රියාවලීන් සඳහාද මෙම පදය භාවිතා විය හැක.
ව්‍යාභිචාර තහංචිය, වත්මන් ජාතීන් තුල පවතින සහ බොහෝ පැරණි සමාජ තුල පැවති, සමස්ත සංස්කෘතික තහංචි අතුරින්, ඉතාමත්  සුලබ ඒවා වලින් එකකි. සමීප ලේ නෑ කම් සහිත අයවළුන් අතර විවාහ පිළිබඳ ව්‍යාභිචාරය පිළිබඳ නීති හෝ සමාජීය සීමා කිරීම් හෝ බොහෝ නූතන සමාජයන් විසින් පනවා ඇත.
යම් සමාජ සංස්ථාවක නුසුදුසු යයි සම්ප්‍රදායිකව පිලිගත් ඥාතීන් දෙදෙනෙකු අතර ලිංගික සංසර්ගයක් සිදුකරන්නේ නම් එය ව්‍යාභිචාරය ලෙස හැඳින්වේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ව්‍යාභිචාරය
ෆැරඩේ ආචරණය
ෆැරඩේ නියතය යනු ෆැරඩේ සොයාගත් නියතයයි.
කළුදුරු
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කුළුබඩු
සාගෝ ජයවික්‍රම
සාගරදත්ත සුදිරික්කු "සාගෝ" ජයවික්‍රම MBE(2454 [1911] ජනවාරි 10 - 2526 [1983] පෙබරවාරි 15) යනු පළමු පෙළ තරඟවලැ දී 1932 සිටැ 1950 දක්වා සිලෝන් (දැන් ශ්‍රී ලංකා) ක්‍රිකට් පිල නියෝජනය කළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. 1940 ගණන්වල දී හේ එහි නයුව ද දැරී යැ.
තැනැති හා තරඟ දිවිය
කොළඹැ රාජකීය විදුහලේ උගැන්ම ලැබූ සාගෝ ජයවික්‍රම මැද පෙළ පිතිකරුවෙක් හා මඳ වේග පන්දු යවන්නෙක් හා වී. සිව් වරක් රාජකීය - සා. තෝමස් මහ ක්‍රිකට් තරඟයට ක්‍රීඩා කළ හේ, තම අවසන් වසර වූ 1930 දී සිය පිල මෙහෙයවා ජය ගෙනැ ඒමට සමත් වී යැ. පාසලේ උගැනීමෙන් පසු රබර පාලන දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවය කළ හේ සිංහල ක්‍රීඩා සමාජයට එක්වී යැ.
හේ 1932-33 දී ඉන්දියාවේ සැරියාවෙකැ යෙදුණු සිලෝන් (දැන් ශ්‍රී ලංකා) පිලේ කනිටුතමයෙක් වූ අතර, එ මැ සංචාරයේ දී සැමැනිය 46.77 ක් සමඟ ලකුණු 421ක් ලබා ගනිමින් පිතිකරුවන් අතර ඉදිරිතමයා වී යැ. සැමැනිය 25.53ට කඩුලු 15ක් ද දවා ගත්තේ යැ. හේ සංචාරය ඇරැඹුවේ සිය කුළුඳුල් පළමු පෙළ තරගය ද වුණු සින්ද් පිල ට එරෙහි සංචාරයේ පළමු තරගයේදී ලකුණු 58කට කඩුලු 5ක් සහ ලකුණු 30කට කඩුලු 2ක් දවාගනිමිනි. හේ ඉන්දියාවට එරෙහි වැ පැවැති තරඟ දෙකේ දෙවැන්නේ දී ලකුණු 130 ක් ලබා ගත් අතර, ලකුණු 86කට කඩුලු 5 දැවී සිටි සිය පිල සියලු දෙනා දැවී 305 ක් දක්වා රැගෙනැ ගියේ යි. "ද ක්‍රිකට" සගනුවට සංචාරය ගැන සැළ  කරමින්, ඉන්දීය මාධ්‍යවේදියෙක් වූ අයි.එම්  මන්සුඛානි, ජයවික්‍රම "පුළුල් සහ ප්‍රියජනක පහර පරාසයක්" සහිත සිලනීස් පිතිකරුවන් අතර වඩාත් සිත් ඇදගන්නා පිතිකරු බව පවසයි.
සිලෝන් පිලේ ඊලඟ සංචාර දෙක වූ 1940-41 ඉන්දියාවට හා 1949-50 පකිස්ථානයට හා කළ සංචාර දෙකේදී ජයවික්‍රම එහි නයු බව දැරී. 1940-41 දී ඉන්දියාවට එරෙහි වැ තරග දෙකේ පළමුවේ දී හේ සිය පිල ලකුණු 24 කට කඩුළු 3ක් දැවී සිටියදී පෑ 7.5 (හෝරා 3) කට මඳක් වැඩි කලක දී ලකුණු 138ක් රැස් කළේ යැ.
1937-38 හා 1944-45 හා තරඟ සමයන් සඳහා ඉන්දීය බොම්බේ පනැසියුරු (පෙන්ටැංග්‍යුල) තරඟවැලේ දී "ද රෙස්ට්" පිල වෙනුවෙන් පළමු පෙළ තරඟ කිහිපයකට ක්‍රීඩා කිරීමට ඔහු ඇරියිණ.
හේ සියළු ක්‍රිකට් තරඟ වලදී සියයන් 56ක් රැස් කළේ යැ. හේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට කළ සේවය වෙනුවෙන් එම්.බී.ඊ. නාමයෙන් පිදුම් ලැබී යැ. ඔහුට හා ඔහු පියඹට හා දියණියෝ දෙදෙනෙක් සිටියහ.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1983 මරණ ප්‍රවර්ගය:1911 උපත්
රීව ස්ටීන්කම්ප්
රීව රෙබෙකා ස්ටීන්කම්ප් (19 අගෝස්තු 1983 – 14 පෙබරවාරි 2013) යනු දකුණු අප්‍රිකානු නිරූපිකාවක් වූවාය. එකල ඇය හා සමග සබඳතාවයක සිටි, ඔලිම්පික් සහ පැරාඔලිම්පික් මලල ක්‍රීඩක ඔස්කා පිස්ටෝරියස් විසින් ඇය වෙඩිතබා ඝාතනය කෙරිණි. 2014 සැප්තැම්බර් 14 දිනදී, සාපරාධී මනුෂ්‍යඝාතනයට ඔහු වරදකරු කරනු ලැබිණි.
නිරපේක්ෂ උෂ්ණත්වය
''ඇළ අකුරු පෙළ ģ ''
ශ්‍රී ලංකා කායුරු තිරාසිකයා
ශ්‍රී ලංකා කායුරු තිරාසිකයා හෙවත් පෙතිගෝමර වල් අවිච්චියා (Zoothera imbricata) යනුවෙන් හැඳන්වෙන්නේ ටුර්ඩිඩේ කුලයට අයත් තිරාසික පක්ෂියෙකි. මෙම පක්ෂියා සංක්‍රමණික-නොවන නේවාසික අභිජනන පක්ෂියකු වන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග තෙත්බිම්වලින් හමුවේ.
Zoothera imbricata යන විද්‍යාත්මක නාමය හිමි මෙම පක්ෂියා අතීතයේ සැලකුණේ කායුරු තිරාසිකයාගේ ප්‍රභේදයක් ලෙසයි. පසුව කායුරු තිරාසිකයා යනු පක්ෂි සමූහයක් හෝ බොහෝවිට උපරිවිශේෂයක් යැයි සොයාගැනිණි. එම සමූහයට ඉහත විශේෂය ද ඇතුළුව Z. lunulata, Z. heinei, Z. machiki, Z. talaseae, Z. margaretae වැනි විශේෂ ද අයත් විය. මෙම Z. imbricata විශේෂය ප්‍රමාණයෙන් කුඩා අතර දිගු හොටයක් දරයි. පහළ පෙදෙස බොරත් පැහැයක් ගනියි.
කවටයාමුණ
කවටයාමුණ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ මාතලේ නගරයේ සිට උතුරු දෙසට වන්නට පිහිටි  ප්‍රදේශයකි. කවටයා නැමති බලසම්පන්න මිනිසා විසින් ඉදිකළ අමුණ පිහිටි නිසා මෙම ගම්මානය කවටයාමුණ නම් වී පවතියි. ඓතිහාසික කවටයාමුණ රජමහා විහාරය මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.
ඈෂ්ලි ද සිල්වා (උපත 1963)
ඈෂ්ලි මැතිව් ද සිල්වා (උපත 1963 දෙසැම්බර් 3) යනු 1986 සිට 1993 දක්වා ටෙස්ට් තරග 3කට සහ එක්දින තරග 4කට ක්‍රීඩා කළ හිටපු ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු,, ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ආයතනයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී විය.
ද සිල්වා 1963 දී කොළඹ රෝමානු කතෝලික පවුලක උපත ලැබීය. ඔහු කොළඹ ශාන්ත ජෝශප් විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූ අතර එහිදී ඔහු කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයට එරෙහිව වාර්ෂික සාන්තුවරයන්ගේ සටන හතරකට ක්‍රීඩා කළේය, අවසන් වරට - 1982 දී - නායකයා ලෙස. ඔහු ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කළ පළමු හිටපු ශාන්ත ජෝසප් ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය.
ද සිල්වා ටැමිල් යූනියන් ක්‍රිකට් සහ මලල ක්‍රීඩා සමාජය වෙනුවෙන් සිය දේශීය ක්‍රිකට් දිවිය ආරම්භ කළේ ලක්ස්ප්‍රේ කුසලානයෙනි. පසුව ඔහු ක්‍රීඩා කරමින් සිටි කොළඹ ක්‍රිකට් සමාජයට සංක්‍රමණය වූ අතර එම තරගය 1989 දී පළමු පෙළ ක්‍රිකට් තත්ත්වයට පත් විය.
2013 වසරේදී ද සිල්වා ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ආයතනයේ වැඩබලන ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා බවට පත් වූ අතර පසුව එම තනතුර ස්ථිරවම භාර ගත්තේය.
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකීය ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයන් ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:1963 උපත්
ක්ලයිනොමීටරය (Clinometer)
ක්ලයිනොමීටරය වනාන්තර කළමනාකරණයේදී බහුලව භාවිතාවන උපකරණයකි. මෙය බෑවුම්, සිරස් කෝණ සහ මේවායේ එකතුවක් ලෙස උන්නතාංශය වෙනස්වීම සහ ගස්වල උස මැනීමට යොදා ගනී.
බොහෝ ක්ෂේත්‍රවලදී ක්ලයිනොමීටරය ලෙස හඳුන්වයි. මෙහිදී ත්‍රිකෝණමිතික මූලධර්මය යොදාගනී. මෙහිදී නිරීක්ෂකයා සහ මිනුම් ගන්නා වස්තුව අතර දුර එකට ගුණකර කෝණයේ ටෑන් අගය ලබා ගෙන ගසෙහි නිරීක්ෂකයාගේ උස හැරුණූ විට උස ලබා ගෙන එයට නිරීක්ෂකයාගේ උස එකතු කර ගසේ සම්පූර්ණ උස ලබා ගනී. ක්ලයිනොමීටරයේ ප්‍රධාන පරිමාණ තුනක් ඇත. එනම් අංශක ප්‍රතිශත සහ භූ ලක්ෂණයි. ක්ලයිනොමීටරයක් මිලයට ගැනීමේදී එය අප බලාපොරොත්තුවන ආකාරයට ක්‍රමාංකනය කර තිබේදැයි බැලීම වැදගත්ය. බොහෝ වන වගාකරුවන් විශ්වාස කරන ආකාරයට Swart මහත්මිය විසින් Swart මහතාගේ උදව් ඇතිව ක්ලයිනොමීටරය සොයා ගන්නා ලදී.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Clinometer_%28forestry%29
වාෂ්ප ටර්බයිනය
thumb|350px|බලාගාරයක භාවිතා වන නවීන වාෂ්ප ටර්බයිනයේ භ්‍රමකයකි.
වාෂ්ප ටර්බයිනය යනු සම්පීඩක වාෂ්පයෙන් තාප ශක්තිය, උරාගෙන එම ශක්තිය ප්‍රයෝජනවත් යාන්ත්‍රික ශක්තියක් බවට පරිවර්තනය කරන යන්ත්‍රයකි. එහි වූ තාපික කාර්යක්ෂමතාවය සහ භාරයන් භ්‍රමනය කිරීමට එහි වූ අධික බලය නිසා එය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉදිරියට සහ පසුපසට පිස්ටන් වාෂ්ප එන්ජිම ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. වාෂ්ප ටර්බයිනය භ්‍රමන චලිතයක් ඇති කරන නමුත් පිස්ටන් එන්ජිම මඟින් භ්‍රමණ චලිතයක් ඇති කිරීමට තවත් බොහෝ සම්බන්ධීකරණ යාන්ත්‍රණ අවශ්‍යය. එය ප්‍රධාන වශයෙන් යෝග්‍ය වන්නේ එලවුම් සහ විද්‍යුත් ජනක කටයුතු සඳහාය. ලෝකයේ විදුලි බල උත්පාදනය 86% පමණ සිදු වන්නේ වාෂ්ප ටර්බයින මඟිනි. වාෂ්ප ටර්බයිනය යනු තාප එන්ජින් වර්ගයකි. එක් අදියරකට වඩා අදියර කිහිපයකින් වාෂ්ප ප්‍රසාරණය වීම මෙහි තාපගතික කාර්යක්ෂමතාව වැඩි දියුණු වීමට බලපා ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ටර්බයින
නත්තල් සීයා
නත්තල් උත්සව දිනයේ දී පවුලේ සාමාජිකයින් අතර සහ යහළුවන් අතර තෑගි හුවමාරු කර ගැනීමේ කටයුතු සිදු වේ. මෙම නත්තල් සිරිත බටහිර සංස්කෘතියෙන් පැවත එන අතර එය නත්තල් සීයා (නත්තලේ පියා, සාන්ත නිකලස්, සින්ටක්ලාස්, ක්‍රිස් ක්‍රින්ගල්, පියේර් නොයෙල්, බැබෝ නටාලේ, සාන්ත බැසිල්, ෆාදර් ෆ්‍රො‍ස්ට් යන විවිධ නම් වලින් හැදින්වෙන) නමැති චරිතයට ආරෝපිත කර ඇත. නත්තල් සීයාගේ ප්‍රතිමූර්තිය නිර්මාණය කර ඇත්තේ ජර්මන්-ඇමරිකානු ජාතික චිත්‍ර ශිල්පී තෝමස් නාස්ට් (1840-1902) විසිනි. ඔහු 1863 පටන් සෑම වසරකදී ම නත්තල් සීයාගේ නව ප්‍රතිරූපයක් නිර්මාණය කර ඇති අතර, 1880 දශකයේ දී අප අද හඳුනන ප්‍රතිරූපය නිම කර ඇත. මෙම රූපය 1920 දී ප්‍රචාරකයින් විසින් ප්‍රමාණ කර තිබේ. නත්තල් සීයා‍ට පෙර පැවති චරිතය, එනම් නත්තලේ පියා, 15 වන සියවසේදී වාර්තා වී ඇති නමුත්, එම චරිතය සිනහ උපදවන සහ බීමත්කම සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. බ්‍රිතාන්‍යයේ වික්ටෝරියා රැජින‍ගේ කාල වකවානුවේ දී එම චරිතය වර්තමාන නත්තල් සීයාගේ චරිතයට පරිවර්තනය කර ඇත. ප්‍රංශ ජාතික පියේර් නොයෙල් ගේ චරිතය ද මෙලෙස පරිණාමනය වී ඇත. ඉතාලියේ දී බැබෝ නටාලේ නම් තැනැත්තා නත්තල් සීයා ලෙස පෙනී සිට ඇති අතර, ලා බෙෆානා නම් කාන්තාව (ඉතාලි ජනප්‍රවාදයේ පැවත එන චරිත‍යකි) ආවීර්භාවයේ සන්ධ්‍යා කාලයේ දී තෑගි ගෙන තිබේ. ඇය ජේසු බිළිඳා වෙත තෑගී ගෙනෙන අතරේ දී අතරමං වූ බව කියැවේ. දැන් ඇය සෑම දරුවෙකුට ම තෑගි ගෙන එන බවට විශ්වාස කෙරේ. විවිධ සංස්කෘතීන් වල නත්තල් සීයාගේ සහායකයන් ලෙස මිට්ටන් හඳුන්වා ඇති අතර ඔවුන් විසින් තෑගි සාදනු ලබන බව පැවසේ.
ඇතැම් ලතින් ඇමරිකානු රටවල් වල පවතින සංස්කෘතියට අනුව, නත්තල් සීයා තෑගී සාදා ජේසු බිළිඳා හට බාර දෙන අතර, ජේසු බිළිඳා එම තෑගී දරුවන් අතර බෙදා හරින බව කියැවේ. මෙම කතාව සම්ප්‍රදායානුකූල ආගමික විශ්වාස සහ වර්තමාන ගෝලීයකරණයේ සංසන්දනයක් ලෙස සැලකේ.
නත්තල් සීයා ලෙස බොහෝ දෙනා හදුන්වන්නේ 14 වන සියවසේ ටර්කි හි ජීවත් වූ නිකලස් නම් පුද්ගලයෙක්වේ.( පසුකාලයේදී මොහු ශුද්ධවරයට ඔසවන ලදි. ඉන්පසු මොහුව හදුන්වන ලද්දේ සාන්ත නිකලස් නමිනි). මොහු නත්තල් කාලයේදී තමාගේ පෞද්ගලික මුදල් වියදම් කර තෑගි බෝග ගෙන අසරණ දුගී දුප්පත් පවුල් වල සිටින් ලමයින්ට බෙදා හරියි. ඔහු මෙය සිදුකලේ රහසිගතවය. එනම් රාත්‍රී කාලයේදී එම නිවෙස්වල දුම් කවුළුවලින් රහසින්ම නිවස වෙත ගොස් තෑගි බෝග තබා යාමයි. නත්තල් සීයා යන සංකල්පයේ මූලාරම්භය මෙයයි.
පරිගණක සාක්ෂරතාව
පරිගණක සාක්ෂරතාව යනු පරිගණක හා තාක්ෂණය පිළිබඳ දැනුම හා ඒවා කාර්යක්ෂමව භාවිතා කිරීමේ හැකියාවයි. පරිගණක ක්‍රමයට හෝ පරිගණක හා සම්බන්ධ වෙනත් මෘදුකාංග (application) භාවිතා කිරීමේදී පුද්ගලයෙකුට දැනෙන පහසුතා මට්ටම් ලෙසද පරිගණක සාක්ෂරතාවයේ තවත් වැදගත් අංශයක් වන්නේ පරිගණක ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේ ද යන්න දැන සිටීමයි. 2005 දී මූලික පරිගණක හැකියා පැවතීම දියුණු රටවල සැළකිය යුතු ලක්ෂණයක් විය.
පරිගණක සාක්ෂරතාවයේ නියම අර්ථ දැක්වීම කාණ්ඩයෙන් කාණ්ඩයට වෙනස් විය හැක. සාමාන්‍යයෙන් සාක්ෂරතාවය යනු (පොත් පිළිබඳ විෂය පථයෙන්) ඔහුගේ මව් භාෂාවෙන් අහඹු ලෙස තෝරා ගත් ඕනෑම පොතක් තව වචන පිළිබඳ සෝදිසි කරමින් කියවිය හැකි පුද්ගලයාය. එලෙසම පළපුරුදු පරිගණක වෘත්තිකයෙක් පරිගණක සාක්ෂරතාවය මැනීමේ දී එම ආයතනයේ (අහඹු ලෙස තෝරා ගත් නව ක්‍රම ඩේටා හා යෙදුම් භාවිතයෙන් ඉගෙන ගැනීම) හැකියාව සළකා බලනු ඇත. කෙසේ නමුත් සාමාන්‍ය භාවිතයේදී පරිගණක සාක්ෂරතාවයෙන් අඟවන්නේ ඉතා හොඳින් අර්ථ දැක්වුණු පහසු කාර්යයන් කිහිපයක් සඳහා ඉතා විශේෂ යෙදුම් (applications) (මයිකොසොෆ්ට් වර්ඩ්, මයික්‍රොසොෆ්ට් ඉන්ටර්නෙට් එක්ස්ප්ලෝරර් හා මයික්‍රොසොෆ්ට් අවුට් ලුක්) මෙය කුඩා ළමා පොත් කිහිපයක් කටපාඩ‍ෙම් ඇති ළමයෙකුට කියවීමට හැකියැයි කියනවා වැනිය. ප්‍රශ්නය මතු වන්නේ ඒ ආකාරයේ පරිගණක සාක්ෂරතාවයක් ඇති පුද්ගලයෙක් ප්‍රථම වරට නව ක්‍රමලේඛනයක් භාවිතා කරන විටය. අනිවාර්යෙන්ම විශාල වේලාවක් ක්‍රමලේඛනය අත්හදා බැලීමට සිදුවේ) සාක්ෂර වීම හා ප්‍රායෝගික වීම සාමාන්‍යයෙන් එකම අරුත දෙයි.
ආසිරි ද සිල්වා
ආසිරි ද සිල්වා (උපත 1983 ජූනි 10) ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු 2018 මාර්තු 1 වන දින 2017-18 SLC විස්සයි20 තරඟාවලියේදී ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදා ක්‍රීඩා සමාජය වෙනුවෙන් ඔහුගේ මංගල විස්සයි20 තරඟයට පිවිසියේය.
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:Place of birth missing (living people) ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:1983 උපත්
වස කුස්සිය
ද පොයිසන් කිචන් හෙවත් වස කුස්සිය යනු, 1933 දී හිට්ලර්  ජර්මනියේ බලයට පැමිණීමට ප්‍රථම, හිට්ලර්ව ඉතා තදින් විවේචනය කරමින් ඔහු පිළිබඳ ඉතාමත් සෘණාත්මක විමර්ශනාත්මක හෙළිදරව්වන් මාලාවක්, 1920 ගණන් වලදී හා 1930 ගණන්වල මුල් භාගයෙහිදී ප්‍රකාශයට පත් කල, ද මියුනික් පෝස්ට් නම්වූ බැවේරියානු පුවත්පතක පත්‍ර කලාවේදීන්කණ්ඩායමක් හැඳින්වීමට  ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් විසින් භාවිතා කල පදයයි.
The Poison Kitchen group became one of the few early warning voices regarding the dangers posed by the rise of the Nazi party, although their warnings went largely unheeded at the time.
When Hitler finally came to power in 1933, The Munich Post offices were subject to a final ransacking by the S.A. on March 9, 1933 and all the members of the paper "disappeared" without a trace. The very street address was stricken from the map and remains so to this day.
The Poison Kitchen group included Martin Gruber, Erhard Auer, Edmund Goldschagg, and Julius Zerfass, and others.
රත්පිට මහ-කෑරලා
රත්පිට මහ-කෑරලා (Chrysocolaptes stricklandi) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පිසිඩේ කුලයට අයත් පක්ෂි විශේෂයකි. මෙම විශේෂය ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික යැයි සැලකේ. ඇතැම් අවස්ථාවල දී මෙම විශේෂය ලේපිට මහ-කෑරලාගේ උපවිශේෂයක් ලෙස සලකා තිබිණි.
ගිම්හානය
ගිම්හානය යනු සෞම්‍ය සෘතු හතරෙන් උණුසුම්ම කාලය වන අතර එය වසන්තයෙන් පසුව සහ සරත් සමයට පෙර සිදු වේ. ග්‍රීෂ්ම සූර්යාලෝකයේදී හෝ ඒ ආසන්නයේදී (මධ්‍යම ග්‍රීෂ්ම දිනයට දින 3කට පමණ පෙර), මුල්ම හිරු උදාව සහ නවතම හිරු බැස යෑම සිදුවේ, දින දිගම වන අතර රාත්‍රිය කෙටිම වේ, සූර්යාලෝකයෙන් පසු සමය ප්‍රගතියත් සමඟ දිවා කාලය අඩු වේ. ගිම්හානයේ ආරම්භයේ දිනය දේශගුණය, සම්ප්රදාය සහ සංස්කෘතිය අනුව වෙනස් වේ. උතුරු අර්ධගෝලයේ ගිම්හානය වන විට, අනෙක් අතට එය දකුණු අර්ධගෝලයේ ශීත ඍතුව වේ.
සිදුරු පත්
සිදුරු කළ කාඩ්පත, සිදුරු පත, අයිබීඑම් පත, හෝ හොලරිත් පත යනු, සංඛ්‍යාංක තොරතුරු ඇතුළත් ඝනකම් කොළයකි. එහි පෙර හඳුනාගත් ස්ථානවල සිදුරු තිබීම හෝ නොතිබීම මත තොරතුරු අඩංගු වේ. දැන් මුළුමණින්ම වාගේ අභාවයට ගිය දත්ත සැටහුම් ක්‍රමයක් වන මෙය 19 වැනි ශත වර්ෂයේදී රෙදි විවීම් යන්ත්‍ර සඳහා භාවිතයට ගැනුණු අතර 20 වෙනි සියවසේ මුල් භාගයේදී සල්පිල් අංග හා ආශ්‍රිත උපකරණවලට භාවිතයට ගැනුණි. විසිවන ශත වර්ෂය පුරා ඒකක සටහන් යන්ත්‍රවල දත්ත ඇතුළත් කිරීම, සැකසුමට හා දත්ත ගබඩා කිරීමට භාවිතයට ගැනුණි. මුල් අංඛිත පරිගණකවල දත්ත ඇතුළත් කිරීමේ මූලික ක්‍රමය ලෙස සිදුරු පත් භාවිතා කරන ලදී. ඇතැම් ඡන්ද ගණන් කිරීමේ යන්ත්‍ර ද සිදුරුපත් ක්‍රමලේඛ මගින් ක්‍රියාත්මක වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටා ඇති යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි
ශ්‍රී ලංකාවේ සුවිශේෂී ස්ථාන අටක් ජාතික උරුමයන් ලෙස නම් කර ඇත. නාමිකව ගත් කළ පුරාතන පොළොන්නරුව(1982), අතීත සීගිරි නගරය(1982), රන්ගිරි දඹුලු විහාරය(1991), පුරාතන ගාලු කොටුව හා එහි ආරක්ෂාව සැපයීමේ ක්‍රමෝපායන්(1988), පූජනීය අනුරාධපුර නගරය(1982), පූජනීය මහනුවර නගරය හා දළදා මාළිගාව (1988), සිංහරාජ වන රක්ෂිතය(1988) සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්(2010) ජගත් ලෝක උරුමයන් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්ව ඇත.
දළදා මාළිගාව
ශ්‍රී දළදා මාළිගාව වනාහි මහනුවර පූජා නගරය නගරය තුළ පිහිටි සුවිශේෂී ආගමික වැදගත්කමක් උසුලන පූජනීය ස්ථානයකි. එය රාජකීය මාළිග පරිශ්‍රයක් තුළ ඉදිවීම දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා වීමට හේතු පාදක විය. දන්ත ධාතූන් වහන්සේ බෞද්ධයාගේ නිරන්තර පිදුමට ලක්වන අතරම අතීතයේ සිට ශ්‍රී ලාංකික රාජ්‍ය පාලනය කෙරෙහි මහත් වූ බලපෑමක් ඇති කරන ලදී.එකල්හි දන්ත ධාතුවේ හිමිකාරිත්වය දරන පුද්ගලයාට රජකම හිමි වූ අතර එම නිසා දන්ත ධාතුව ආරක්ෂා කිරීමට පාලනයේ යෙදී සිටි රජවරු ඉමහත් වූ පරිශ්‍රමයක් දැරීය. සිංහල රජවරුන්ගේ අගනගරය ලෙස මහනුවර 1592 සිට 1815 දක්වා පැවතින. රාජධානිය වටා පිහිටි කඳු වලල්ලකින් සැදුම්ලත් භූමි භාගය රාජධානියේ ආරක්ෂාව තර කිරීමට සමත් විය. මහනුවර නගරය ජගත් ලෝක උරුමයක් නම් කිරීම සඳහා ශ්‍රී දළදා මාළිගාව ප්‍රධාන කොට ගෙන හේතු පාදක වී ඇත.
බදාදා දින වල විශේෂයෙන් පිළියෙළ කොට ගත් බෙහෙත් හා සුවඳ ගැල්වූ ජලය යොදා ශ්‍රී දන්ත ධාතුන් වහන්සේ ස්නානයකට භාජනය කරනු ලබයි. මෙය නානුමුර මංගල්‍යය ලෙස හැඳින්වේ.මෙම ශුද්ධ වූ ජලයට, වතාවත් සඳහා පැමිණ සිටින ජනතාවගේ ලෙඩ දුක් සුව කිරීමේ බලයක් ඇති බවට ව්ශ්වාසයක් පවතී. ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර හේතු කොට ගෙන ශ්‍රී දළදා මාළිගාවට හානි සිදු වු අතර පසුව එම තත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්වයට පත් කරන ලදී.
සීගිරිය
සීගිරිය වනාහි හතර වන ශතවර්ෂයට අයත් පැරණි රජ වාසලකි. මෙය ඉදිකොට ඇත්තේ කාශ්‍යප රජු විසින් වන අතර සමහරෙක්, සීගිරිය ලොව අටවන පුදුමය ලෙසට සලකනු ලැබේ. සීගිරි පර්වතයේ ඉහලම තැනිතලා බිමෙහි සීගිරි රජ මාළිගයේ නටබුන් දක්නට ලැබේ. මැද මළුවෙහි සිංහ දොරටුව, කැටපත් පවුර සහ කැටපත් පවුරේ බිතු සිතුවම් දක්නට ලැබේ. පහළ මාළිග පරිශ්‍රය ඊට පහලින් පිහිටි බෑවුම් වලට තදින් සවි වී තිබෙන අතරම දිය අගල්, තාප්ප, සහ උද්‍යාන වලින් යුක්ත වේ. මෙම අංග මාලිගා පරිශ්‍රයේ පහළ කොටසේ සිට මීටර් සිය ගණනක් ඈතට විහිදී ඇත.
සීගිරිය වනාහි රජ මාළිගයක් මෙන්ම බලකොටුවක් ලෙසද භාවිත කල ස්ථානයකි. පෙර රජ දවස හෙළ කලාකරුවාගේ විස්මිත නිර්මාණ කුසලතාව විදහා දැක්වීමේ සාක්ෂි අදටත් සීගිරි පරිශ්‍රයේ දක්නට ලැබේ.
සීගිරි පර්වතයේ ඉහලම තැනිතලා බිමෙහි අඩංගු ගල් භාජනය ජලය රැස් කරන අතරම එම ජලය පහල පිහිටි දිය අගල් වලට හා උද්‍යාන වලට ලබා දීම තුලින් ඉමහත් වූ ආකර්ෂණයක් මාළිගා පරිශ්‍රයට ලබා දීමට හැකියාව ලැබී ඇත.
අනුරාධපුරය
අනුරාධපුරය වනාහි අතීතයේ ලක්දිව පැවති අග නගරයන්ගෙන් එකකි. එහි ආරක්ෂා වී ඇති අතීත නටබුන්, අතීත ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාරයේ ශ්‍රී විභූතිය ලොවටම හෙළි කරයි. අනුරාධපුර නගරය වටා ආරම්භ වූ මෙම ශිෂ්ඨාචාරය ආසියාවේ හා ලෝකයේ පැවති දියුණුම ශිෂ්ඨාචාර වලින් එකකි. මෙම ලෝක උරුම නගරය ශ්‍රී ලංකා අග නගරය වන කොළඹ සිට කිලෝමීටර් 205ක් (හැතැක්ම 127) දුරින් උතුරු මැද පළාතේ මල්වතු ඔයේ  ඉවුරු දෙසට වන්නට පිහිටා  ඇත. ක්‍රිස්තු පූර්ව හතර වන සියවසේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය ක්‍රිස්තු වර්ෂ එකොළහේ ආරම්භය දක්වා පැවතින. මෙම කාලය වනාහි අනුරාධපුර නගරය, දකුණු ආසියාවේ දේශපාලන හා සමාජයීය වශයෙන් ඉතාමත් ස්ථාවර තත්වයක පැවතුන සමයකි. මෙසමයෙහි අනුරාධපුර නගරය අද්විතීය සංස්කෘතියකින් හා උසස් ශිෂ්ඨාචාරයකින් පොහොසත් විය. වර්තමාන අනුරාධපුර නගරයේ වර්ග සැතපුම් දහසයක්(ව:කිමී 40) පුරා පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම පැතිරී ඇති අතර මෙම කලාපය අන්තර්ජාතික පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන අතර ප්‍රධාන ස්ථානයක් උසුලයි.
ගාලු කොටුව
ගාල්ල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග ගැටියේ පිහිටි, කොළඹ සිට කිලෝ මීටර 119(හැතැක්ම 74)ක් දුරින් වූ නගරයකි. 16 වන ශතවර්ෂයේ පෘතුගීසි ආක්‍රමණයට පෙර ගිම්හාතිත්ත(14 වන සියවසේදී ඉබන් බතුතා විසින් ක්වාලි) ලෙසින්ද ගාලු නගරය හැදින්වීය. මෙසමයෙහි ගාලු වරාය ලංකාවේ ප්‍රධාන වරායක් ලෙසට නම් දරා තිබිණ. 18 වන ශතවර්ෂයේදී ගාලු නගරය දියුණුවේ හිණි පෙත්තටම නැගී සිටියේය. බ්‍රිතාන්‍යය ආගමනයෙන් පසු කොළඹ වරාය සංවර්ධනය වීමත් සමඟම තත්වය කෙමෙන් වෙනස් විය.
පොළොන්නරුව
කෙසේ වුවද පළවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගෙන් පසුව රජ වූ නිශ්ශංකමල්ල රජතුමාට ඇති විරුද්ධත්වය මත අනෙකුත් සියලු අභ්‍යන්තර පාලකයින් තුළ රාජ්‍ය පාලනයට තිබූ කැමැත්ත ක්‍රමයෙන් ගිලිහී යන්නට විය. මෙය හේතු කොට ගෙන නිශ්ශංකමල්ල රාජ්‍ය පාලනයට විරුද්ධව සටන් ඇවිලීමට පටන් ගැනිණ. මෙසේ රජුට විරුද්ධව කැරළි ඇති වෙද්දී අනෙකුත් පාලකයන් විසින් දකුණු ඉන්දියානු ප්‍රබල රාජ්‍යයන් සමඟ සීමා රහිත විවාහ සම්බන්ධතා ඇති කර ගත්තේය. එය හේතු කොට ගෙන ශ්‍රී ලාංකීය රජ පෙළපත අභාවයට යාමට පටන් ගත් අතර කාලිංග මාග වර්ෂ 1214 දී පොළොන්නරුව රාජධානිය ආක්‍රමණය කළේය. අවසාන වරට පොළොන්නරුව රාජධානිය ආක්‍රමණයකට නතු වුයේ වර්ෂ 1284 දී පාන්ඩ්‍යය රජ පෙළපතකට උරුමකම් කියූ ආර්ය චක්‍රවර්තී නම් රජුගෙනි. ඉන්පසුව ලංකාවේ අගනුවර ලෙසට දඹදෙණිය පත් විය.
වර්තමානයේදී දක්නට ඇති අතීත පොළොන්නරුව නගරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ලාංකීය රජ දරුවන්ගේ විශිෂ්ටත්වය හා ශික්ෂණය මනාව පිළිඹිබු කරයි.
රන්ගිරි දඹුළු උයන්වත්ත රජමහා විහාරය
රන්ගිරි දඹුළු විහාරය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අතරට පත් වුයේ 1991 වර්ෂයේදීය. මෙම විහාරය කොළඹ සිට කිලෝමීටර් 148(හැතැක්ම 92) නැගෙනහිර දෙසටද නුවර සිට කිලෝමීටර් 72(හැතැක්ම 45) උතුරු දෙසටද වන්නට පිහිටා ඇත. මෙම විහාරය ලංකාවේ ඇති වඩාත්ම ආරක්‍ෂිත මෙන්ම විශාලතම ලෙන් විහාරයයි. ගල් පර්වතය බිම පිහිටි තැනිතලා මට්ටමේ සිට මීටර 160(අඩි 525) උසක් දක්වා දිව යයි. ලෙන් විහාරය අවට ප්‍රලේඛගත ලෙන් 80කට වැඩි ප්‍රමාණයක් දැක ගත හැක. මෙම ලෙන් අතර විශේෂ ආකර්ෂණයක් දිනා ගන්නේ බුද්ධ චරිතය ඇතුළත් සිතුවම් හා බුදු පිළිම අඩංගු කර ඇති විහාර වේ. මෙම ලෙන් විහාරය තුළ බුදු පිළිම 153ක්, ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන්ගේ පිළිම 3ක් සහ දෙවි දේවතාවන්ගේ පිළිම 4ක් අඩංගු .වේ. දේවතා පිළිම අතර විෂ්ණු සහ ගණ දෙවිවරුන්ගේ පිළිම 2කක්ද අඩංගු වේ. ලෙනෙහි අඩංගු බිතු සිතුවම් වර්ග මීටර් 2100 ආවරණය කරයි. මෙම බිතු සිතුවම් අතර මාරයා විසින් බුදුන් පරික්ෂාවට ලක් කළ ආකාරය හා බුදුන්ගේ පළමු ධර්ම දේශනය ඇතුලත් වේ.
සිංහරාජ වනාන්තරය
සිංහරාජ වන රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උද්‍යානයකි. අන්තර්ජාතික වැදගත්කමක් උසුලන සිංහරාජ රක්ෂිතය, ජෛවගෝල රක්ෂිතයක් මෙන්ම ලෝක උරුම භූමියක් ලෙසට යුනෙස්කෝ සංවිධානය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත. කඳු සහිත අදූෂිත වැසි වනාන්තරය හා පහත භූමී භාගයේ පිහිටි වැසි වනාන්තර වලින් සමන්විත ජෛව විවිධත්වය අවිධිමත් වාණිජ අතපෙවීම් වලින් ආරක්ෂා කිරීමට ලෝක ජෛව ගෝල රක්ෂිතයක් ලෙසට 1978 වර්ෂයේදී නම් කළ අතර 1989දී ලෝක උරුම රක්ෂිතයක් ලෙසට නම් කරන ලදී.
සිංහරාජ රක්ෂිතය නැගනහිර සිට බටහිර දක්වා කිලෝ මීටර 21(හැතැක්ම 13) සහ උතුරේ සිට දකුණ දක්වා කිලෝ මීටර 7(හැතැක්ම 4) පමණ විශාලත්වයෙන් යුතුවේ. එසේ වුවද එම භූමි භාගය ඒකදේශික විශේෂයන්ගෙන්- වෘක්ෂලතා, කෘමීන්, උභය ජීවින්, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීරපායින්ගෙන් අගතැන්පත් වේ.
මයිකල් කොලින්ස්
මයිකල් කොලින්ස් යනු හිටපු ඇමරිකානු ගගනගාමියෙක් හා පරීක්ෂක ගුවන් නියමුවෙකි. 1963 දී ගගනගාමීන් 14 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත තුන්වන කණ්ඩායමට ඔහුව තෝරාගනු ලැබීය. ඔහු දෙවරක් අභ්‍යාවකාශයේ පියාසර කළේය. ඔහුගේ පළමු අභ්‍යාවකාශ පියාසැරිය වන්නේ ජෙමිනි 10යි. ඔහු සහ අණ දෙන ගුවන් නියමු ජෝන් ඩබ්. යං විසින් සංකේතස්ථාන 2ක් අභ්‍යාවකාශ යානා 2කින් එහි දී ප්‍රදර්ශනය කළ අතර කොලින්ස් විසින් EVA 2 ක් ලබා ගන්නා ලදී. ඔහුගේ දෙවන අභ්‍යාවකාශ පියාසැරිය වන්නේ ඇපලෝ 11 වන අතර ඔහු එහි දී නියමු මොඩියුලයේ ගුවන් නියමුවා ලෙස ක්‍රියා කරන ලදී. ඔහු සඳ වටා කක්ෂගත වන අතරතුර නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන් හා එඩ්වින් ඕල්ඩ්‍රින් පළමුවරට සඳ මත මිනිස් පා සටහන් තැබීය.
ගගනගාමියෙකු බවට පත්වීමට පෙර ජනපද මිලිටරි ඇකඩමියට ඔහු ඇතුළත් වූ අතර එහි සිට එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවට එක් වූණි. ඔහු F 86 යානයේ නැගී ප්‍රංශයේ චැම්බ්ලි බුසියර්ස් ගුවන් මූලස්ථානයේ දී පියාසර කළේය. ඔහුව USAF පරීක්ෂණාත්මක පියාසැරි පරීක්ෂණ ගුවන් නියමු පාසලට භාරගත්තේය. ඒ 1960 දී එඩ්වඩ් ගුවන් හමුදා මූලස්ථානයේ දීය. ඔහු අසාර්ථකව දෙවන ගගනගාමී කණ්ඩායමට අයදුම් කළ ද භාර ගනු ලැබූයේ තුන් වන කණ්ඩායමටය.
පැට්‍රිෂියා සමඟ විවාහ වූ කොලින්ස්හට කේට්, ඈන් හා මයිකල් යන දරුවන් තිදෙනා ලැබුණි. Jr කේට් යනු නිළියක් වන අතර All My Children යන දිවා කාලයේ විකාශිත මෙගා ටෙලිනාට්‍යයේ නැතලි මාලොව් ඩිලන් යන ඇගේ චරිතය නිසා ඇය සුප්‍රසිද්ධ නිළියකි.
2021 අප්‍රේල් 28 වැනිදා, කොලින්ස් (වයස 90) එක්සත් ජනපදයේ ෆ්ලෝරීඩා ප්‍රාන්තයේ නේපල්ස් හි දි පිළිකාවක් හේතුවෙන් මරණයට පත් විය.
කෝතොකු-ඉන්
කෝතොකු-ඉන් (高徳院) යනුවෙන් හැඳින්නේනේ ජපානයේ කනගාවා ප්‍රාන්තයේ කාමකුරා නගරයේ පිහිටි ජෝදො-ෂූ නිකායයට අයත් බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.
මෙම විහාරය ප්‍රකට වී ඇත්තේ එහි පිහිටි "මහා බුද්ධ ප්‍රතිමාව" (大仏; දායිබුත්සු) හේතුවෙනි. අමිද බුදුන් වහන්සේ නිරූපිත මෙම එළිමහන් ලෝකඩ ප්‍රතිමාව ජපානයේ වඩාත් සුප්‍රකට සංකේත අතුරින් එකක් ලෙස ද සැලකේ.
මහා බුද්ධ ප්‍රතිමාව
1334 කුණාටුවක් හේතුවෙන් ශාලාව විනාශ විය. එය නැවත ඉදිකළ ද, 1369දී කුණාටුවක් හේතුවෙන් යළි එය විනාශ විය. අනතුරුව එය නැවත ඉදිකෙරිණි. මෙම ප්‍රතිමාව වටා අවසන් වරට ඉදිකොට තිබූ ගොඩනැගිල්ල මුරොමචි යුගයේ 1498 සැප්තැම්බර් 20 දින ඇතිවූ සුනාමිය හේතුවෙන් විනාශයට පත් විය. එතැන් සිට මහා බුද්ධ ප්‍රතිමාව විවෘත එළිමහනේ වැඩහිඳියි.
පාදම ද ඇතුළුව මෙම ප්‍රතිමාව ආසන්න වශයෙන් මීටර 13.35 (අඩි 43.8) පමණ උසින් යුක්ත ය. ප්‍රතිමාවේ බර ටොන් 93ක් පමණ වේ. ප්‍රතිමාව කුහරමය ආකාරයෙන් තනා ඇති අතර, නරඹන්නන් හට ප්‍රතිමාවේ ඇතුළත දසුන ද නැරඹිය හැක. වසර ගණනාවක් පුරා පැමිණි සංචාරකයින් විසින් ප්‍රතිමාවේ ඇතුළත කුරුටු ලේඛන සටහන් කොට ඇත. එක්තරා කාලයක දී, ප්‍රතිමාවේ පාදමේ ලෝකඩ නෙළුම් පෙති තිස් දෙකක් විය. නමුත් වර්තමානය වන විට ශේෂව ඇත්තේ ඉන් සතරක් පමණක් වන අතර, සෙසු කොටස් දක්නට නැත. භූමිය වෙත පිවිසෙන ස්ථානයෙහි අන්තර්ගත දැන්වීමෙහි මෙසේ සඳහන්ව ඇත: "ආගන්තුකය, නුඹගේ ශිල්පය කුමක් වුවත්, කුමන ඇදහිල්ලකට අයත් වුවත්, මෙම අභයභූමියට පිවිසෙන නුඹ යුග ගණනාවක් පුරා වන්දනාමානයට පාත්‍ර වූ භූමියක පය තබන බව අමතක නොකරන්න. මෙය බුදුන්ගේ විහාරයක් වන අතර, සදාතනිකත්වයේ ද්වාරය ද වේ. මේ නිසා ඇතුළු විය යුත්තේ ඉමහත් ගෞරවයෙන් යුතුව ය."
1923 මහා කැන්ටෝ භූමිකම්පාව හේතුවෙන් ප්‍රතිමාව වැඩහිඳින පාදමට හානි සිදු විය. නමුත් 1925දී පාදම ප්‍රතිසංස්කරණය කෙරිණි. භූමිකම්පාවලින් ප්‍රතිමාවට සිදුවිය හැකි හානි වළක්වා ගැනීම සඳහා 1960-61 අතර කාලයේ ප්‍රතිමායේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදුවූ අතර, ගෙළ ප්‍රදේශය ශක්තිමත් කිරීම ද සිදු විය.
2016 මුල් කාලයේ, ප්‍රතිමාව පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ, ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සංරක්ෂණ වැඩ කටයුතු ක්‍රියාත්මක විය.
රඩ්යාර්ඩ් කිප්ලිංගේ කාව්‍යය
රඩ්යාර්ඩ් කිප්ලිංගේ කිම් (1901) නවකථාවේ පූර්විකාවේ ආරම්භක පරිච්ඡේදයන්හි "කාමකුරා බුද්ධ ප්‍රතිමාව" පිළිබඳ පැදි කිහිපයක් ඇතුළත් ය. මෙම පැදි උපුටාගන්නා ලද්දේ 1892දී කතුවරයා විසින් කාමකුරා නැරඹීමෙන් පසු එම නාමයෙන්ම රචිත පැදි පෙළකිනි. මෙම කවිය 1903 "The Five Nations" තුළ සම්පූර්ණයෙන්ම ඇතුළත් කොට ඇත.
කලු ජූලිය
1983 ජුලි 23 වැනි දින ශ්‍රී ලංකාවේ ඇරඹුණු ජනවාර්ගික කලබල හැදින්වීමට බොහෝ දෙනා පාවිච්චි කරනනේ "කලු ජුලිය" යන වචනයයි.අතේ ගැසීම මෙම සිද්ධියේදී දෙමළ මිනිසුන් දාහක් පමණ මරා දමනු ලැබීය. නිවාස දස දහසක් විනාශ කරනු ලැ‍බීය. ශ්‍රී ලංකික දෙමළ ජනතාවගෙන් බොහෝ පිරිසක් වෙනත් රටවල් බලා ගියහ. මෙම කලබලය ආරම්භ වීමට හේතුවුයේ දෙමළ විමුක්ති කොටි සංවිධානය නමින් හැදින්වු ආයුධ සන්නද්ධ, දෙමල කණ්ඩායමක සැගවී සිට කරන ලද මාරාන්තික ප්‍රහාරයකින් ශ්‍රී ලංකා හමුදාවේ සෙබලුන් 13 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂකයට පත්වීමයි.
පසුබිම
බෙදීම හා යටත් කිරීම් සංකල්පය අනුගමනය කළ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත වාදීන් ශ්‍රී ලංකවේ පාලනය, අධ්‍යාපනය හා ආර්ථිකය පාලනය වැනි කටයුතු වලදී දෙමළ ජනයාට විශේෂ අනුග්‍රහයක් දැක්වීම සිංහල දමිළ ජනයා අතර ආයුධ සන්නද්ධ අරගලයක් ඇරඹීමට අනුබලයක් විය. 1956 වසරේ දී ගෙන ආ සිංහල පමණයි පනතින් දෙමළ හා ඉංග්‍රීසි භාෂා සාධාරණ මට්ටමින් භාවිතා කිරීමට මුළුමනින්ම බාධා කරන ලදී. දෙමළ ජනතාව විසින් මෙම ජනතාවට එරෙහිව සුළු වශයෙන් ආරම්භ කරනු ලැබු විරෝදතා ව්‍යාපාර සුළු කැරලි ගැසීම් 1958 කොලාහලය (හර්තාලය) දක්වා අනුක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය.
1960 වසරේ පැවති විරෝධතා ව්‍යාපාර සහ රජයෙන් ඒවා මැඩපැවැත්වීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ග, දෙපාර්ශවය අතර වෛරය වර්ධනය වීමට හේතු විය. 1971 දී මුස්ලිම් හා සිංහල ශිෂ්‍යයන් ට විශේෂ අනුග්‍රහයක් දැක්වීමට ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමත් (affirmatiue action) දෙමළ ශිෂ්‍යයින් සම්බන්ධයෙන් කිසියම් ප්‍රමිති කරණයක් හා වෙනත් සීමා කිරීම් පැනවීමත් හේතු කොට ගෙන දෙමළ සිසුන් ආයුධ සන්නද්ධ දෙමළ කණ්ඩායම් කෙරේ වැඩි වශයෙන් නැඹුරු වීමට පිටි වහලක් විය. මෙම අංකුර බලවේග සම්බන්දයෙන් පොලිසීය ගත් ක්‍රියාමාර්ග දෙමළ සිවිල් ජනතාව හා රාජ්‍යය අතර විශ්වාසය පලුදු වීමට දැඩිසේ බලපෑවේය.
‘1977 කැරළි කෝලාහල’ ලෙස හැදින්වෙන ජනවාර්ගික කලබල කීපයක් එම වර්ශයේදී එක්සත් ජාතික පක්ෂය බලයට පත්වීමෙන් පසු හටගත්තේය. 1981 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද යාපනය මහජන පුස්තකාලය කලහකාරී පිරික් විසින් ගිනි බත් කරන ලදී. 1983 වර්ෂය වන තෙක් මේ හා සමාන සුළු ප්‍රමාණයේ සටන් හතු පිපෙන්නාක් මෙන් පැන නැගුණු දෙමළ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් හා රජය අතර ඇති විය. මෙහිදී සැලකිය යුතු මිනී මැරුම් සංඛ්‍යාවක් අතුරුදහන් වීම් හා මේ සම්බන්ධ පැමිණිලි දෙපාර්ශවයෙන්ම කරන ලද බවට වාර්තා විය.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනය
කළු දුරු
ප්‍රවර්ගය:බෙහෙත් පැලෑටි
ද හින්දු
ද හින්දු යනු ඉංග්‍රීසි-භාෂාවෙන් නිකුත් කරනු ලබන දිනපතා ඉන්දියානු පුවත්පතකි. 1878 වසරේ ආරම්භ කරනු ලැබූ එය 1889 වසරේදී දිනපතා මුද්‍රණය වන පුවත්පතක් බවට පත්විය. එහි ප්‍රධාන මූලස්ථානය චෙන්නායිහී පිහිටුවා තිබේ. 2013 දෙසැම්බර් වන විට පුවත්පත් මිලියන 1.39ක සාමාන්‍ය විකුණුම් ප්‍රමාණයක් හිමිකරගනිමින් ද හින්දු පුවත්පත ඉන්දියාවේ වැඩිම සංසරණයක් සහිත පුවත්පත් අතරින් දෙවන ස්ථානයට පත්විය. 2012 ඉන්දියානු පාඨක සමීක්ෂණයට අනූව, ඉන්දියාවේ තෙවැනියට වැඩිම ප්‍රමාණයක් කියවන ඉංග්‍රීසි පුවත්පත වන්නේද මෙම පුවත්පතයි. (ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා හා හින්දුස්ථාන් ටයිම්ස් පුවත්පත් වලට පසුව) සමීක්ෂණයට අනූව එහි පාඨක ප්‍රමාණය මිලියන 2.2 ක් සේ දැක්වෙයි. ද හින්දු පුවත්පතේ විශාලතම පුවත්පත් සංසරණ පදනම දකුණු ඉන්දියාව සතුවන අතර, කේරල සහ තමිල් නාඩු ප්‍රාන්තයන්හී වැඩිම ප්‍රමාණයක් කියවන ඉංග්‍රීසි පුවත්පතද ලෙසද මෙම පුවත්පත හැඳින්වේ. සමාගම සතු සේවකයින් ප්‍රමාණය 1,600 ක් පමණ වන අතර එහි වාර්ෂික පිරිවැටුම 2010 වසරේදී ඩොලර් මිලියන 200 ක් පමණ විය. . ග්‍රාහක පිරිස හා දැන්වීම් ප්‍රචාරණය, ආයතනයේ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ග බවට පත්ව තිබේ.
1995 වසරේදී ද හින්දු පුවත්පත, අන්තර්ජාල පුවත් කලාපයක් ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ ප්‍රථම ඉන්දියානු පුවත්පත බවටද පත්විය. 2014 ඔක්තෝම්බරය වන විට, පුවත්පත ප්‍රාන්ත අටක, ස්ථාන 18 කදී මුද්‍රණය කෙරිණ. ඊට අමතරව ද හින්දු පුවත්පත වර්ථමානයේ ඉස්ලාමාබාද්, කොළඹ, ඩකා, කත්මණ්ඩු, බෙයිජිං, මොස්කව්, පැරිස්, ඩුබායි, වොෂින්ටන්, ඩී.සී., ලන්ඩන් හා අඩිස්අබාබා යන විදේශීය නගරයන්හී සිය ප්‍රාදේශීය කාර්යාල පිහිටුවා තිබේ.
අන්තර්ජාල කලාපය
ද හින්දු පුවත්පතේ පළමු අන්තර්ජාල කලාපය 1995 දී දියත් කරනු ලැබූ අතර වර්ෂ 14 කට පසුව 2009 අගෝස්තු 15 වන දිනදී පළමු වරට එය බීටා සංස්කරණයක් වශයෙන් හා 2010 ජුනි 24 වන දිනදී සම්පූර්ණ සජීවී වෙබ් අඩවියක් ලෙස දියත් කරන ලදී.
1965 වසරේදී ද ටයිම්ස් විසින් ද හින්දු පුවත්පත ලොව හොදම පුවත්පත් 10 අතුරින් එකක් ලෙස නම් කරන ලදී.
මතබේදයට ලක්වීම්
ද හින්දු පුවත්පත ශ්‍රී ලංකා දමිළ ජනයාගේ අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධ කරුණු වලදී සිංහල පක්ෂාතීත්වයක් දක්වන බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ. එසේම ශ්‍රී ලංකා දමිළ ජනයාට එරෙහිව ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව විසින් සිදුකෙරූ අපරාධ හෙළිදරවු කිරීම හේතුවෙන් තමා හින්දු පුවත්පතින් නෙරපා දැමූ බවටද ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලන විචාරකයෙකු වූ ඩේවිඩ් ජෙයරාජ් විසින් වරෙක ද හින්දු පුවත්පතට චෝදනා එල්ල කරනු ලැබිණි. කෙසේ නමුදු 2005 නොවැම්බරයේදී හින්දු පුවත්පතේ ප්‍රකාශක එන්. රාම් වෙත ශ්‍රී ලංකාව විසින් විදේශිකයෙකු වෙත පිරිනමන ඉහළම සිවිල් සම්මානය වූ "ශ්‍රී ලංකා රත්න" සම්මානය හිමි විය.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව ප්‍රවර්ගය:ආසියානු පුවත්පත් පිළිබඳ අංකුර ලිපි ප්‍රවර්ගය:ආසියාව ප්‍රවර්ගය:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2015 ප්‍රවර්ගය:පුවත්පත්
උඩරට සංග්‍රාම
උඩරට සංග්‍රාම (හෝ නුවර සංග්‍රාම) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව සහ ශ්‍රී ලංකාවේ උඩරට රාජධානිය අතර 1796 සහ 1818 කාලවලදී ඇතිවූ යුධ ගැටුම් ය. වඩාත් පැහැදිලිව කියතොත්, බ්‍රිතාන්‍ය විසින් 1803 දී සහ 1815 දී සිදු කරන ලද උඩරට ආක්‍රමනයන් ය.
පසුබිම
1527 සිට 1658 දක්වා පැවති සිංහල-පෘතුගීසි යුද්ධයට 1638 දී මැදිහත් වූ ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම 1658 වනවිට පෘතුගීසීන්ට යටත් ව තිබූ ශ්‍රී ලංකානු ප්‍රදේශ සියල්ල අල්ලා ගන්නා ලදී. ඔවුන් ලංකාවේ මුහුදු බඩ සහ පහතරට පෙදෙස් ඔවුන්ගේ යටත්විජිත ලෙස පවත්වා ගත් අතර එය ලන්දේසි ලංකාව නමින් හැඳින්වේ. මේ අතර උඩරට රාජධානිය මධ්‍යම කදු වළල්ල තුල ස්වාධීනව පැවතිනි. 1795 දී ප්‍රංශ මැදිහත්වීමෙන් ලන්දේසි ජනරජය (නොහොත් වර්තමාන නෙදර්ලන්තය) පෙරලා දමා බතාවියානු ජනරජය නමින් රූකඩ ජනපදයක් පිහිටුවන ලදි. මේ අතර ප්‍රංශය සමග යුද්ධයක යෙදී සිටි බ්‍රිතාන්‍ය බියවූයේ යුද උපායමාර්ගිකව වැදගත් ත්‍රීකුණාමලය වරාය ප්‍රංශ පාලනයට නතු වේ යැයි සිතා ය. 1795 කිව් ලිපි සමග බ්‍රිතාන්‍ය ශ්‍රී ලංකාවේ ලන්දේසින්ට-යටත්-ප්‍රදේශ යටත් කරගන්නා ලදී. මෙයින් ත්‍රීකුණාමලය පමනක් නොව මඩකලපුව, ගාල්ල සහ යාපනය ද, මුලු දිවයිනෙහිම පහතරට වෙරළබඩ ප්‍රදේශ ද බ්‍රිතාන්‍යය යටත් විජිතයක් විය. මෙලෙස සෑදුනු බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව තව දුරටත් කටයුතු කළේ මුලු දිවයිනම බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට ගැනීමටයි.
වසර 250 ක් තිස්සේ යුරෝපානු රටවල් ලංකාව අල්ලා ගැනීමට තැත් කළද මධ්‍යම ශ්‍රී ලංකාව ස්වාධීනව පැවතුනි. නුවර රාජධානිය ඒ වනවිට පාලනය කළේ නායක්කර් වංශික රජවරු විසිනි. මීට පෙර බ්‍රිතාන්‍යයන් නුවර සමග ඇති කරගැනීමට උත්සාහ කළ ගිවිසුම් ප්‍රතික්ෂේප විය. නුවර අභ්‍යන්තර ස්ථාවරත්වයක් නොවුනේ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු ට බොහෝවිට උඩරට රදලයන්ගෙන් කුමන්ත්‍රණ එල්ල වීම හේතුවෙනි. තවද ඔහුට පෙර රජු වූ රාජාධිරාජසිංහ රජුගේ මස්සිනෙකු වූ මුත්තුසාමි කුමරු බ්‍රිතාන්‍යට අයත් ප්‍රදේශ වල සිට ඔහුට බලපෑම් එල්ල කරන්නට විය.
පළමු බ්‍රිතාන්‍ය බලකොටුවල සිටි සෙබලුන් ගණන 6000 ක් පමන වූවත් ස්වදේශීය වැසියන් ගෙන් බඳවාගත් සමන්විත සෙපොයි භටයන්ගෙන් එය තරමක් වැඩි කිරීමට හැකි විය. තවද බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට සැලකිය යුතු නාවික ශක්තියක්ද තිබුනි. නුවර රාජධානියට ශතවර්ෂ ගණනක යුරෝපානු ආක්‍රමණ වලට මුහුනදී පලපුරුද්ද ද, කඳුකර දුෂ්කර පෙදෙසක පිහිටීම නිසා භූමියේ වාසියද තිබුනි.
පලමු යුද්ධය (1803–1805)
පළමු උඩරට යුද්ධය ඇතිවීමට හේතු වූයේ රාජසිංහ රජුගේ ඇමතියෙකු වූ පිළිමතලාවේ බ්‍රිතාන්‍යයන්ට එකතු වීමයි. ඔහු බ්‍රිතාන්‍යයන්ට රාජධානියේ ප්‍රධාන නගරය වූ මහනුවර ට යාමට උදවු කළේය. කෝපයට පත්වූ උඩරට රජුගේ ප්‍රතිචාරය වූයේ පිළිමතලාවේ ගේ පවුල ඝාතනය කිරීමයි.
බ්‍රිතාන්‍ය උඩරට අල්ලාගැනීමට මේජර් ජෙනරාල් හේ මැක්ඩොවල් යටතේ කොළඹ සිටද, කර්නල් බාර්බට් යටතේ ත්‍රීකුණාමලයෙන්ද බලඇණි දෙකක් පිටත් කරන ලදි. මෙයට 51 වැනි පාබල රෙජිමේන්තුවද, 19 වැනි පාබල රෙජිමේන්තුවද, මැලේ (හෙවත් මුස්ලිම් ජනායාගෙන් සමන්විත) පලවෙනි ලංකා රෙජිමෙන්තුවද, සිංහල (ජනයාගෙන් සමන්විත) දෙවෙනි ලංකා ‍රෙජිමේන්තුවද, මැලේ-සිංහල (දෙජනයාගෙන්ම සමන්විත) තුන්වෙනි ලංකා රෙජිමේන්තුවද අයත්විය. උඩරට හමුදාවට අයත් අවම එක් කන්ඩායමක් හෝ මැලේ මුස්ලිම් කුමරෙකු වූ 'සන්ගුන්ග්ලෝ' යටතේ විය. මෙය රාජධානියේ තිබූ බහුජාතික ස්වභාවය නිරූපනය කෙරුනි. දරුණු සටන් අවසානයේ 1803 පෙබරවාරියේ බ්‍රිතාන්‍යයන් සෙන්කඩගල නුවරට ළඟාවන විට රජු නුවර හැරදමා ගොස් තිබුනි. ඔවුන් ඉක්මනින් නුවර බලකොටුවක් තනාගත් අතර නව රූකඩ රජු ලෙස මුත්තුසාමි කුමරු පත් කරන ලදී.
කෙසේ නමුත් මුලින් සාර්ථක ව ක්‍රීයා කළත් බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට ඉක්මනින් ම පසු බැසීමට සිදුවිය. බ්‍රිතාන්‍යන්ට නුවර හමුදාව ගරිල්ලා සටන් ක්‍රමවලින් එල්ල කළ ප්‍රහාර දරා ගැනීමට අපහසු විය. නුවර නිමවන ලද බලකොටුව තුළ විවිධ ලෙඩ රෝග පැතිරෙන්නට විය. ස්වදේශීය සෙපෝයි භටයින් ගණනාවක් නුවර හමුදාවට එකතු විය. ඒ අතර වසර ගණනාවකට පසු ඕස්ට්‍රේලියාවට පිටුවහල් කරන ලද 'විලියම් ඕඩීන්' නම් මැලේ ජාතිකයාද විය.