cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ආකල්ප
ජයග්‍රාහී ජීවිතයක්‌ පතන ඔබ ඔබේ පරාජිත ආකල්ප ජයග්‍රාහී ආකල්ප බවට පත් කරගත යුතුයි. ඔබේ අතෘප්තිමත් ආකල්ප තෘප්තිමත් ආකල්ප බවට පත් කර ගත යුතුයි. නිතරම නැහැ – බැහැ කියන සෘණාත්මක ආකල්ප වෙනුවට “ඔව් මට පුළුවන් මට ශක්‌තිය තිබෙනවා” වැනි ධනාත්මක ආකල්ප ඇති කර ගත යුතුයි. හුදු ආකල්ප වෙනස්‌ කරගත් පමණින්ම ජීවිතය වෙනස්‌ කරගත් මිනිසුන් ගැන ඕනෑ තරම් සාක්‍ෂි අතීතයෙන් වගේම, වර්තමානයෙන් ද සොයාගත හැකියි.
මිනිසාට කිසි දිනක ඉගිලෙන්නට බැහැයි ආකල්පයක්‌ තිබූ යුගයක රයිට්‌ සොහොයුරන් “ගුවන් යානය” නිර්මාණය කළේ ඔවුන් තුළ වූ ආකල්පමය වෙනස නිසාමයි. “හෙන්රි ෆොඩ් මහතා පළමු “ෆොඩ්” රථය නිර්මාණය කරන විට ඔහු වටා සිටියවුන්ගේ ආකල්පය වූයේ සතුන්ගේ උදව් නොමැතිව කිසිදින රථය පදවාගෙන යා නොහැකි බවයි. ලෝකය මවිත කළ ශේ්‍රෂ්ඨ නිර්මාණයන්ගේ හිමිකරුවන්, නව ආකල්ප නිර්මාණකරුවන් වූ නිසාමයි. ලොව දිනූ නිර්මාණ බිහි කළේ.
ඔබේ බාහිර පෙනුමට, ඔබේ පෝෂණ රටාවට, ඔබේ රැකියාවේ ස්‌වභාවයට පවා ආකල්ප දැඩි බලපෑමක්‌ ඇති කරනවා.
කාලයක්‌ තිස්‌සේ මුල් බැසගත් ආකල්ප එක්‌වරම වෙනස්‌ කරන්නට බැහැ. ඒත් දැඩි උවමනාවෙන් කැපවීමෙන් ක්‍රියා කළොත් පැරැණි සෘණාත්මක ආකල්පවලින් මිදී නව ධනාත්මක සුබවාදී ආකල්ප ඇති කරගන්නට පුළුවනි. ඒ සඳහා අවැසි පොතපත කියෑවීමෙන්, සරුසාර මතයක්‌ ඇති නිවැරැදි කතා බහ ඇති මිනිසුන් ඇසුරු කිරීමෙන් ආකල්ප වෙනස්‌ කරගන්නට පුළුවනි.
“ජීවිතය” වෙනස්‌ කරන්නට පළමුව ඔබේ ආකල්ප වෙනස්‌ කළ යුතුයි. මන්ද ඔබේ ආකල්ප ඔබේ ජීවිතය බවට පත් වන බැවිනි.
රොෂාන් මහානාම
දේශබන්ධු රොෂාන් මහානාම (ඉංග්‍රීසි: Roshan Mahanama) යනු හිටපු ශ්‍රී ලංකා ජාත්‍යන්තර එක්දින ක්‍රිකට් නායක හා වර්තමාන ජ්‍යාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සල එලය්ට් පැනල් විනිසුරු වරයෙකි.
ජීවන සටහන්
රොෂාන් මහානාම  නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹහි ආදි සිසුවෙකි. 1981 සිට 1985 දක්වා රොෂාන් කොලඹ නාලන්ද විද්‍යාලයේ  ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලේ ක්‍රීඞා කල අතර 1984 දී නාලන්දා නායකයාවිය. රොෂාන් වසර 1983 හා 1984 දී ඔබ්සර්ව බාටා හොඳම පාසැල් ක්‍රිකට් ක්‍රීඞකයාට හිමි සම්මානය ලබාගත්තාය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:1966 උපත්
ව්ලැඩිමියර් ලෙනින්
thumb|විලැඩිමීර් ලෙනින් ව්ලැඩ්මියර් ඉල්යීච් ලෙනින් (Vladimir Ilyich Lenin, Владимир Ильич Ленин) (22 අප්‍රේල් 1870 - 21 ජනවාරි 1924) රුසියානු කොමියුනිස්ට් විප්ලවවාදියෙකු, දේශපාලකයෙකු සහ දේශපාලන න්‍යායාචාර්ය වරයෙකු විය. 1917 සිට ඔහු රුසියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජයේ (Russian SFSR) රාජ්‍ය නායකයා ලෙස කටයුතු කල අතර, 1922 සිට 1924 දී මියයන තෙක්ම සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රධානියා ලෙසද කටයුතු කලේය. ඔහුගේ පාලනය යටතේ රුසියාව සහ පසුව සෝවියට් සංගමය කොමියුනිස්ට් පක්ෂය විසින් පාලනය කරන ලද ඒක-පක්ෂ සමාජවාදී රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ලෙනින් බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ නායකයා විය. තවද ඔහු ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ පුරෝගාමී නායකයෙකුද විය. ලෙනින් දේශපාලනමය වශයෙන් මාක්ස් වාදියෙකු වූ අතර, ඔහු ඉදිරිපත් කල සමහර න්‍යායන් "ලෙනින් වාදය" ලෙස ව්‍යවහාරයේදී හදුන්වා ඇත. මාක්සියානු ආර්ථික මූලධර්ම සමග ලෙනින් වාදය එක්ව ගත් කල "මාක්ස්-ලෙනින්" වාදය ලෙස දැක්වේ.
ලෙනින් සිම්බිර්ස්ක් හි ඉහළ මධ්‍යම පාන්තික පවුලක උපත ලද්දේය. ඔහුගේ සොහොයුරා ඇලෙක්සැන්ඩෙර් සාර් වරයා මරා දැමීමේ කුමන්ත්‍රණයට හවුල් වීම නිසා 1887 දී සාර් පාලනය විසින් ඔහුව ඝාතනය කරන ලදී. එම සිදුවීම ලෙනින් තුළ රාජ්‍ය විරෝධී ආකල්ප ඇති කිරීමට ඉවහල් වූ බව සැළකේ. පසුව ලෙනින් විප්ලවවාදී සමාජවාදී දේශපාලනය වැළඳ ගත්තේය. රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ සාර්වාදී රජයට එරෙහි විරෝධතාවලට සහභාගී වීම නිසා කසාන් අධිරාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාලයෙන් නෙරපා හරින ලද ඔහු ඊළඟ වසර නීති උපාධියක් සඳහා කැප කළේය. ඔහු 1893 දී ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් වෙත ගොස් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාක්ස්වාදී ක්‍රියාකාරිකයෙකු විය. 1897 දී ඔහු රාජද්‍රෝහී චෝදනාවකට අත්අඩංගුවට ගෙන වසර තුනක් සයිබීරියාවේ ෂුෂෙන්ස්කෝයි වෙත පිටුවහල් කරන ලද අතර එහිදී ඔහු නදීෂ්ඩා කෘප්ස්කායා සමඟ විවාහ විය. පිටුවහල් කිරීමෙන් පසු ඔහු බටහිර යුරෝපයට සංක්‍රමණය වූ අතර එහිදී ඔහු මාක්ස්වාදී රුසියානු සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කම්කරු පක්ෂයේ (RSDLP) ප්‍රමුඛ න්‍යායාචාර්යවරයෙකු බවට පත්විය. 1903 දී, ජුලියස් මාර්ටොව්ගේ මෙන්ෂෙවික්වරුන්ට එරෙහිව බොල්ෂෙවික් කණ්ඩායමට නායකත්වය දෙමින් ඔහු RSDLP මතවාදී බෙදීමෙහි ප්‍රධාන භූමිකාවක් ගත්තේය. 1905 රුසියාවේ අසාර්ථක විප්ලවයෙන් පසුව, ඔහු පළමු ලෝක යුද්ධය යුරෝපය පුරා නිර්ධන පංති විප්ලවයක් බවට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා උද්ඝෝෂනය කළේය, එය මාක්ස්වාදියෙකු ලෙස ධනවාදය පෙරලා දමා එය සමාජවාදයට ආදේශ කිරීමට හේතු වනු ඇතැයි ඔහු විශ්වාස කළේය. 1917 පෙබරවාරි විප්ලවයෙන් පසුව සාර් බලයෙන් පහ කර තාවකාලික රජයක් පිහිටුවීමෙන් පසු, බොල්ෂෙවික්වරු නව පාලනය පෙරලා දැමූ ඔක්තෝබර් විප්ලවයේ ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කිරීම සඳහා ඔහු නැවත රුසියාවට පැමිණියේය.
1918 වන විට නව කොමියුනිස්ට් පක්ෂය තුළ මධ්‍යගත බලය තිබුණද, ලෙනින්ගේ බොල්ෂෙවික් ආණ්ඩුව මුලින් වාම සමාජවාදී විප්ලවවාදීන්, තේරී පත් වූ සෝවියට් සභා සහ බහු-පක්ෂ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් සමඟ බලය බෙදා ගත්තේය. ලෙනින්ගේ පරිපාලනය බැංකු සහ මහා පරිමාණ කර්මාන්ත ජනසතු කළ අතර ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා දෙන ලදී. එය මධ්‍යම බලවතුන්ට භූමි ප්‍රදේශයක් ලබා දීමේ ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් ඉවත් වූ අතර කොමියුනිස්ට් ජාත්‍යන්තරය හරහා ලෝක විප්ලවය ප්‍රවර්ධනය කළේය. රාජ්‍ය ආරක්ෂක අංශ විසින් පාලනය කරන ලද ප්‍රචණ්ඩකාරී ව්‍යාපාරයක් වූ රතු භීෂණයේදී විරුද්ධවාදීන් මර්දනය කරන ලදී; දස දහස් ගණනක් ඝාතනය කිරීමට හෝ ගාල් කඳවුරුවල සිර කිරීමට ලක් කරන ලදී. ඔහුගේ පරිපාලනය 1917 සිට 1922 දක්වා රුසියානු සිවිල් යුද්ධයේදී දක්ෂිනාංශික හා වාම-බෝල්ෂෙවික් විරෝධී හමුදාවන් පරාජය කළ අතර 1919-1921 පෝලන්ත-සෝවියට් යුද්ධය අධීක්ෂණය කළේය.
1918 අගෝස්තු 30 වන දින, සමාජවාදී විප්ලවවාදී පක්ෂයේ සාමාජිකාවක් වූ ෆැනි කප්ලාන් නමැත්තිය විසින් ලෙනින් ට වෙඩි තබන ලදී. දකුණු මොස්කව්හි ආයුධ කම්හලක් වන Hammer and Sickle හි දී ලෙනින් කතාවක් පවත්වා, ගොඩනැගිල්ලෙන් පිට වී තම මෝටර් රථයට ඇතුළු වීමට පෙර කප්ලාන් ලෙනින්ට කතා කළාය. ලෙනින් ඇය දෙසට හැරුණු විට ඇය බ්‍රවුන්නිං පිස්තෝලයකින් වෙඩි තුනක් තැබුවාය. එක් උණ්ඩයක් ලෙනින්ගේ කබාය හරහා ගිය අතර අනෙක් දෙක ඔහුගේ ශරීරය තුළ රැඳුණි. එක් උණ්ඩයක් ඔහුගේ බෙල්ල හරහා ගොස්, ඔහුගේ වම් පෙණහලුවල කොටසක් සිදුරු කර, ඔහුගේ දකුණු අක්ෂකාස්ථිය (clavicle) අසල නතර විය. අනෙක ඔහුගේ වම් උරහිසෙහි නතර විය. ලෙනින්ව ක්‍රෙම්ලිනයේ පිහිටි ඔහුගේ වාසස්ථානය වෙත ආපසු ගෙන යන ලදී. වෙනත් කුමන්ත්‍රණකරුවන් ඔහුව මරා දැමීමට සැලසුම් කරයි යැයි ඔහු බිය වූ අතර වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීමට ක්‍රෙම්ලිනයේ ආරක්ෂාව අත්හැර යාම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහුට ප්‍රතිකාර කිරීමට වෛද්‍යවරුන් ගෙන්වූ නමුත්, රෝහල් පහසුකම් වලින් පිටත උණ්ඩ ඉවත් කිරීමට නොහැකි විය. ඔහුගේ තුවාලවල බරපතලකම කොතෙක් වුව ද, ලෙනින් දිවි ගලවා ගැනීමට සමත් විය. ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් ඝාතනය කිරීමට තැත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ෆැනි කප්ලාන් අත්අඩංගුවට ගෙන 1918 දී චෙකා පොලිසිය විසින් මරා දමන ලදී.
යුධ කාලීන විනාශය, සාගතය සහ මහජන නැගිටීම් වලට ප්‍රතිචාර දක්වමින් 1921 දී ලෙනින් නව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය හරහා ආර්ථික වර්ධනය දිරිමත් කළේය. රුසියානු නොවන ජාතීන් කිහිපයක් 1917 න් පසු රුසියානු අධිරාජ්‍යයෙන් නිදහස ලබා ගත් නමුත් තුනක් 1922 දී නව සෝවියට් සංගමයට නැවත එක්සත් විය. ලෙනින්ගේ සෞඛ්‍ය තත්වය දුර්වල වූ අතර, 1923 මාර්තු මාසයේදී, ඔහුට තුන්වන ආඝාතයක් ඇති වූ අතර ඔහුගේ කතා කිරීමේ හැකියාව නැති විය; එම මාසයේ දී, ඔහු තම දකුණු පැත්තේ අර්ධ අංශභාගය අත්විඳින අතර සංවේදන ඇෆේෂියා (දුර්වලතාවය) ප්‍රදර්ශනය කිරීමට පටන් ගත්තේය. මැයි මාසය වන විට, ඔහු සෙමෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින්, ඔහුගේ සංචලනය, කථනය සහ ලිවීමේ කුසලතාවයන් යම් ප්‍රමාණයකට නැවත ලබා ගන්නා බව පෙනී ගියේය. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඔහු ක්‍රෙම්ලිනයට අවසන් සංචාරයක් කළේය. ඔහුගේ අවසාන සතිවලදී, සිනොවියෙව්, කමෙනෙව් සහ බුකාරින් විසින් ලෙනින් බැලීමට ගියහ. පසුව ඔහු මිය ගිය දිනයේ ඔහුගේ ගෝර්කි මන්දිරයට ද ඔහු බැලීමට ගියහ. 1924 ජනවාරි 21 දින, ලෙනින් කෝමා තත්වයට පත් වූ අතර එදිනම පසුව මිය ගියේය. ඔහුගේ මරණයට නිල හේතුව රුධිර නාලවල සුව කළ නොහැකි රෝගයක් ලෙස සටහන් විය. ජෝසෆ් ස්ටාලින් ඔහුගෙන් පසු සෝවියට් රජයෙහි ප්‍රධානියා බවට පත් විය.
මුල් සමය
1870 අප්‍රේල් 22 දින රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ "සිම්බිර්ස්ක්" නගරයේ (දැන් "යූලියානොව්ස්ක්", Simbirsk) මධ්‍යම පාන්තික පවුලක ලෙනින් උපත ලැබීය. ඔහුගේ මව ගුරුවරියක් වූ අතර පියා රජයේ අධ්‍යාපන නිලධරයෙකු විය. (ලෙනින්ගේ පියාගේ රැකියාව නිසා ඔවුන්ට සමාජයේ ඉහල පිලිගැනීමක් ලැබුනි.) අට දෙනෙකුගෙන් සමන්විත පවුලක තුන්වැනි දරුවා වූ ලෙනින්, කුඩා කලදී "වලෝද්‍යා" යන සුරතල් නාමයෙන් අමතනු ලැබීය. අනෙකුත් සොයුරු සොයුරියන් අතරින් ඇනා සහ ඇලෙක්සැන්දර් ඔහුට වැඩිමහල් වූ අතර, ඔල්ගා, දිමිත්‍රි සහ මාරියා ඔහුගේ බාල සොයුරු සොයුරියන් විය.
ලෙනින් දේශපාලනය පිලිබඳව හැදෑරීම ඇරඹුවේ ද්විතියික පාසලේදීය. ඔහු ඉගෙනුමට දක්ශ වූ අතර ග්‍රීක සහ ලතින් භාශා මනාව උගත්තේය. එවකට රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ පාලකයා වූ සාර් වරයාට එරෙහිව විරෝධතා පැවැත්වීම හේතුවෙන් 1887 වසරේදී ඔහුව කසාන් සරසවියෙන් නෙරපා හැරිණි. එහෙත් සිය අධ්‍යාපණ කටයුතු අත් නොහල ලෙනින්, තනිව පොත් පත් කියවමින් නීතිය පිලිබඳව හැදෑරීය. 1891 වසරේදී නීතීඥ බලපත්‍රය ලබාගැනීමටද ඔහු සමත් විය.
ලෙනින් සරසවියෙන් නෙරපා දැමූ වසරේදීම ඔහුගේ සොයුරා වන ඇලෙක්සැන්ඩර්, සාර් රජය විසින් එල්ලා මරා දැමිනි. එයට හේතුව ඔහු තුන්වන ඇලෙක්සැන්ඩෙර් සාර් වරයා මරා දැමීමේ කුමන්ත්‍රණයට හවුල් වීමයි. එමෙන්ම ඔවුන්ගේ සොයුරිය වූ ඇනා ද ටාටර් දේශය වෙත පිටුවහල් කෙරුනි. මේ සිදුවීම් වලින් දැඩි කෝපයට හා කනස්සල්ලට පත්වූ ලෙනින්, සිය සොයුරා වෙනුවෙන් සාර් වරුන්ගෙන් පලි ගැනීමට අදිටන් කරගත්තේය.
ජපානයේ ප්‍රාන්ත
ජපානයේ ප්‍රාන්ත (都道府県) හතලිස් හතක් (47) වේ.
ෆු
Osaka සහ Kyoto ප්‍රාන්ත, ෆු (府) ලෙස හැඳින්වේ.
කෙන්
කෙන් (県) යනු ජපානයේ ප්‍රාන්ත හතලිස් හතෙන් (47) හතලිස් තුනක්ම (43) හඳුන්වන නාමය වේ.
ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ ප්‍රාන්ත
1004
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
Go lang
ගූගල්හි ක්‍රමලේකන භාෂාව go lang වේ. go lang යනු වි⁣ශේෂ ගුනාංග සහිත භාෂාවකි.
ඉතිහාසය
මෙය මුලින්ම නිපදවා ඇත්තේ 1997 දීය. මෙය පසුව 2008 ජනවාරි වලදී වැඩ ඵකලස්කර පූර්ණකාලිනව ඇරඹුණු. 2009 දී මෙය පු්‍රසිද්ධ කලහ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:පරිගණක භාෂා
1010ගණන්
1010ගණන් යනු, 1010 ජනවාරි 1 දින ඇරඹුනු සහ1019 දෙසැම්බර් 31 දින නිමවුනු ජුලියානු දිනදසුනෙහි දශකයකි.
බමුණුකොටුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
බමුණුකොටුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, වයඹ පළාතේ,   කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය
ප්‍රගතිශීලී ජනතා සේවක පක්ෂය
පක්ෂය පිලිබඳ කෙටි හැඳින්වීම.
ජනතා සේවක පක්ෂය, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ හිටපු නායක සෝමවංස අමරසිංහ මහතා එම පක්ෂයෙන් ඉවත්වූ පසු 2015 ජුනි 27 නිර්මානය කරනලද පක්ෂයයි.
ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ සමාජවාදය අත්හැරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාව තුල නව වාමාංශික ව්‍යාපාරයක අවශ්‍යතාවයක්  වෙනුවෙන් ජනතා සේවක පක්ෂය නිර්මාණය කරන ලදී. පක්ෂයේ නායක අමරසිංහ මහතාගේ වියෝවෙන් පසු පක්ෂයේ මූලික අරමුණ හා ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී පක්ෂයේ මධ්‍යම කාරක සභාවේ ඇතිවූ අර්බුදයක් මත එම කාරක සභාවේ සාමාජිකයන් 10 දෙනාගෙන් සභාපති ඇතුළු 5 දෙනෙකු එනම් හය දෙනෙකු වෙන්ව කණ්ඩායමක් ලෙස වංචාවෙන් සහ දූෂණයෙන් තොර පිරිසිදු පාලනයක් සඳහා එක්සත් ජනතා නිදහස්  සන්ධානයට සහය දෙමින් සන්ධාන දේශපාලනයට එක්වුනි.
2017 දෙසැම්බර් 25 වන දින සිට එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය සමග සන්ධාන ගතව දේශපාලන ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙනයන ලද අතර,
2018 ජූලි 01 ඉන්දික පෙරේරා මහතාගේ තරුණ නව නායකත්වය යටතේ ප්‍රහතිශීලී ජනතා සේවක පක්ෂය ලෙස නව දේශපාලන කටයුතු ආරම්භකරන ලදී.
නව නායකත්වය යටතේ පක්ෂයේ බිම්මට්ටමේ සංවිධාන ශක්තිය වර්ධනය කර ගනිමින් 2019 ජනාධිපතිවරනයෙදී ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මැතිතුමාගේ ජයග්‍රහණය වෙනුවෙන් ඉතා සුවිශේෂී මෙහෙයක් ඉටුකරන ලදී. ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ ලැයිස්තුව ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනය
1020ගණන්
1020ගණන් යනු, 1020 ජනාරි 1 දිනදී ඇරඹුනු සහ 1029 දෙසැම්බර් 31 දිනදී නිමවුනු, ජුලියානු දිනදසුනෙහි දශකයකි.
1030ගණන්
1030ගණන් යනු, 1030 ජනවාරි 1 දිනදී ඇරඹුනු සහ 1039 දෙසැම්බර් 31 දිනදී නිමවුනු, ජුලියානු දිනදසුනෙහි දශකයකි.
1005
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ප්‍රවර්ගය:1005
1040ගණන්
1040ගණන් යනු, 1040 ජනවාරි 1 දිනදී ඇරඹුනු සහ 1049 දෙසැම්බර් 31 දිනදී නිමවුනු, ජුලියානු දිනදසුනෙහි දශකයකි.
හැඳි
ප්‍රවර්ගය:හැඳි ප්‍රවර්ගය:අනුභවය සඳහා උපකරණ
Essbesteck
1060ගණන්
1060ගණන් යනු, 1060 ජනවාරි 1 දිනදී ඇරඹුනු සහ 1069 දෙසැම්බර් 31 දිනදී නිමවුනු, ජුලියානු දිනදසුනෙහි දශකයකි.
1050ගණන්
1050ගණන් යනු, 1050 ජනවාරි 1 දිනදී ඇරඹුනු සහ 1059 දෙසැම්බර් 31 දිනදී නිමවුනු, ජුලියානු දිනදසුනෙහි දශකයකි.
1006
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
මොරොක්කෝ කුසලානය 2002
2002 මොරොක්කෝ කුසලානය යනු 2002 අගෝස්තු මාසයේදී මොරොක්කෝවේ ටැන්ජියර් හි පැවති කණ්ඩායම් තුනකින් යුත් ක්‍රිකට් තරඟාවලියකි. මෙම තරඟාවලිය උතුරු අප්‍රිකාවේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරඟාවලියේ ඉහළම මට්ටමේ ක්‍රීඩා කළ පළමු අවස්ථාව විය. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ධනවත් ව්‍යාපාරිකයෙකු වන අබ්දුල් රහ්මාන් බුකාතීර් විසින් අරමුදල් සපයන ලද මෙම තරඟය සඳහා පාකිස්ථානය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව තරඟ කළහ. ශ්‍රී ලංකාව අවසන් මහා තරගයේදී දකුණු අප්‍රිකාව පරදවා ඩොලර් 250,000 ක ත්‍යාග මුදල ලබා ගත්තේය.
මෙම තරඟාවලිය බුහාතිර්ගේ TEN Sports නාලිකාව වෙත රූපවාහිනී ප්‍රේක්ෂකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට අමතරව, උතුරු අප්‍රිකාවේ ක්‍රිකට් ප්‍රවර්ධනය කරන ලදී. සියලුම තරඟ පැවැත්වුනේ ටැන්ජියර් හි ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයේ වන අතර, එය ඩොලර් මිලියන 4ක් වැයකර ඉදිකරන ලද පිටියක් වන අතර, එයින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ග්‍රෑන්ඩ් ස්ටෑන්ඩ් සඳහා වැය කරන ලදී. තරඟයේ සංවිධායකයින් තරඟ පාවා දීමේ චෝදනා වළක්වා ගැනීමට කොතරම් උනන්දු වූවාද කිවහොත් ඔවුන් කණ්ඩායමේ ඇඳුම් ආයිත්තම් කට්ටලවල සංවෘත රූපවාහිනී (CCTV) කැමරා සවි කළහ. thumb|තරගාවලියේ වැඩිම ලකුණු ලාභියා - සනත් ජයසුරිය (ශ්‍රී ලංකාව) කණ්ඩායම් අදියරේදී පාකිස්තානය ජයගත්තේ එක් වරක් පමණි. ඒ තරගාවලියේ දෙවැනි තරගයේදී ශ්‍රී ලංකාව පරාජය කරමින්. ශ්‍රී ලංකාව ඔවුන්ගේ අනෙක් තරගයේදී පාකිස්තානය පරාජය කළ අතර, කණ්ඩායම් දෙකෙහිම කණ්ඩායම් තරඟවලදී දකුණු අප්‍රිකාව පරාජය කරමින් ලකුණු සටහනේ පෙරමුණ ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාව සමත් විය. අවසන් මහා තරගයට සුදුසුකම් ලැබීමට දකුණු අප්‍රිකාව පාකිස්තානයට එරෙහිව පැවැති තරග දෙකම ජය ගත්තේය. අවසන් මහා තරගයේදී ශ්‍රී ලංකා පිල දකුණු අප්‍රිකාවට එරෙහිව ලකුණු 27කින් පරාජයට පත්කළ අතර එහිදී නායක සනත් ජයසූරියගේ පන්දුවකට ලකුණු 71ක් සහ චමින්ද වාස්, පුලස්ති ගුණරත්න සහ මුත්තයියා මුරලිදරන් කඩුලු 2 බැගින් දවාගත්හ.
ජයසූරිය තරඟාවලියේ වැඩිම ලකුණු ලාභියා ලෙස තරඟාවලිය නිමා කළේ ඔහුගේ තරඟ පහෙන් ලකුණු 299 ක් රැස්කරමින් සාමාන්‍ය 59.80 ක් ලෙසිනි. ඉහළම ලකුණු ලාභීන් තිදෙනාම ශ්‍රී ලාංකිකයෝ වූහ. ඉහළම පාකිස්තාන පිතිකරුවා වූයේ යූසුෆ් යූහානා ලකුණු 153ක් ලබාගත් අතර ඔහු සිවුවැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික ජැක් කලිස් ලකුණු 141ක් ලබා පස්වැනි ස්ථානයට පත්විය. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, පාකිස්තානයේ වකාර් යුනිස් වැඩිම කඩුලු 11ක් දවා ගත් අතර ඉන් පසුව දකුණු අප්‍රිකානු ක්‍රීඩකයින් යුගලය - ඇලන් ඩොනල්ඩ් සහ ලාන්ස් ක්ලූසනර් පිළිවෙලින් ලකුණු 10ක් සහ 9ක් දවා ගත්හ. උපුල් චන්දන සහ පුලස්ති ගුණරත්න කඩුලු 8 බැගින් දවාගනිමින් ශ්‍රී ලංකා ක්‍රීඩකයින් අතර ඉදිරියෙන්ම සිටියහ. thumb|තරගාවලියේ වැඩිම කඩුළු ලාභියා - වකාර් යුනිස් (පකිස්ථානය)
වගුව
යතුර: ත = තරග, ජ = ජය, ප = පරාජ, ප්‍රල = ප්‍රසාද ලකුණු, ශුලවේ = ශුද්ධ ලකුණු වේගය සටහන් :අවසන් තරඟය දක්වා ඉදිරියට ගිය කණ්ඩායම් ලෙස සලකුණු කර ඇත.
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්
කොරියානු භාෂාව
කොරියානු (දකුණු කොරියානු: 한국어, හන්ගු(ක්)ගෝ; උතුරු කොරියානු: 조선말, ජෝසොන්ම්ඔල්) යනු මිලියන 80 ක පමණ ජනයාගේ මව් භාෂාවයි. කොරියානු භාෂා දේශීය කථිකයන්ගෙන්  වැඩි දෙනෙක් උතුරු හෝ දකුණු කොරියානුවන් ය. එය උතුරු කොරියාවේ සහ දකුණු කොරියාවේ නිල සහ ජාතික භාෂාව වේ. කොරියානු යුද්ධයත් සමග දෙරටක් බවට පත් වූ අතර දෙරට තුළ මහජනතාව විසින් භාවිතා කරන මෙම භාෂාවේ සමාජ- සංස්කෘතිකමය බලපෑම් මූලික කරගත් භාෂාමය වෙනස්කම් දැකිය හැකි වෙයි. නමුත් සමස්ථයක් වශයෙන් ගත්කල උතුරු කොරියාවත් දකුණු කොරියාවත් සමාජයක් ලෙස භාවිතාකරන මෙම කොරියානු භාෂාව වාග්විද්‍යාත්මක සමානත්වයක් පෙන්වා දෙයි. කොරියානු භාෂාව චීනයේ සමහර ප්රදේශවල, එනම් ජිලින් පළාතේ සහ යැන්බියන් ප්රාන්තයේ සහ චැං බාර් ප්රාන්තයේ පිළිගත් සුළුතර භාෂාවකි.එය රුසියානු දූපතක් වන සකාලින් සහ මධ්‍යම ආසියාවේ සමහර ප්‍රදේශවල ද කතා කරනු ලැබේ.
කොරියාව කොරියානු බසින් ‘තේහන්මින්ගුක්’ යනුවෙන් හදුන්වන අතර රටේ නම කෙටිකර ‘හන්ගුක්’ යනුවෙන් ද හදුන්වනු ලැබේ. කොරියාවේ භාවිතා කරන භාෂාව ‘කොරියානු භාෂාව’ යන අර්ථය ඇති ‘හන්ගුක්ඕ’ ‘හන්ගුක්මල්’යනුවෙන් හදුන්වනු ලැබේ. ඕ - මල් යනු පද ‘භාෂාව’ යන අර්ථය ගෙන දෙයි. කොරියානු භාෂාවේ අක්ෂර මාලාව ‘හන්ගල්’ අක්ෂර මාලාවයි. මෙහි අක්ෂර (ස්වර හා ව්‍යඤ්ජනාක්ෂර ඇතුලත්ව) 40 ක් ඇත.
ස්වරාක්ෂර
ㅏ is closer to a near-open central vowel, though a is still used for tradition.
ලිවීමේ ක්‍රමවේදය
නවීන කොරියන් භාෂාව වචන අතර හිස්තැන් සහිතව ලියනු ලබයි. එය ජපන් හෝ චීන බසෙහි දක්නට නොලැබෙන සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. කොරියානු විරාම ලක්ෂණ, බටහිර විරාම ලක්ෂණ වලට අනුරුප වේ. සාම්ප්‍රධායිකව කොරියන් බස සිරස් පේළි ලෙස ලියනු ලැබුවද වර්තනාමනයේදී හරස් පේළි ලෙස, වමේ සිට දකුණට, ඉහල සිට පහලට ලියනු ලබයි.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:කොරියානු භාෂාව
සුදු වාමන තරු ලැයිස්තුව
මෙහි දැක්වෙන්නේ විශේෂිත සුදු වාමන තාරකා ලැයිස්තුව කි.
ප්‍රථමයෝ
මේ අදාළ අවශ්‍යතා සම්පූර්ණ කළේ යයි මුලින් ම හඳුනාගත් සුදු වාමන තාරකා ය
අන්ත
මේ අදාළ අවශ්‍යතා සම්පූර්ණ කළේ යයි දැනට හඳුනාගත් සුදු වාමන තාරකා ය
ආශ්‍රිත
White dwarfs *list
1007
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
පළමුවන වික්‍රමබාහු රජ
පළමුවන වික්‍රමබාහු (පාලනය 1111–1132) යනු ලක්දිව මධ්‍යකාලීන රජකෙනෙක් ය. ඔහු පළමුවන විජයබාහු රජුගේ සහ කාලිංග කුමරියක වූ තිලෝකසුන්දරී රැජිනගේ පුත්‍රයාය. ඔහු පළමුවන ජයබාහු රජුගේ පාලන සමයේදී රජු වෙනුවෙන් රුහුණු පාලනය කළ "මාපා" ("මහා ආර්ය පාද" නොහොත් කුමරු අනුප්‍රාප්තිකයා) විය.
පළමුවන ජයබාහු රජුගේ අභාවයෙන් පසු පළමුවන වික්‍රමබාහු රුහුණේ සිටියදී තම පුත්‍රයාට සිහසුන ලබාදීමට පළමුවන වික්‍රමබාහුගේ නැන්දා සහ පළමුවැනි විජයබාහු රජුගේ සොහොයුරිය වූ මිත්තා දේවිය විසින් කුමන්ත්‍රණය කිරීම නිසා ගැටුම් රැසක් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ නැන්දා සහ ඇගේ පුතුන් රටින් පලා යන අතරතුර සිංහාසනයේ නියම උරුමක්කාරයා වූ වික්‍රමබාහු සමත් විය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී වීරදේව නම් විදේශිකයකු ලංකාව ආක්‍රමණය කළෙන් ඔහු හා යුධ වදින්නටද සිදු විය. පසු කාලයකදී ජයබාහු හා සොහොයුරන් ද වික්‍රමබාහු ද වෙන් වශයෙන් විවිධ පලාත් පාලනය කලත් ඔවුන් ගේ පාලනය දරුණු විය. ඔවුහු රට වැසියා පෙළමින් බදු අය කළහ. මුලදී තමන්ට ද්‍රෝහි වූ බැවින් සංඝයා වහන්සේලා විහාර වලින් පිටමං කළ වික්‍රමබාහු එම විහාර හමුදා බැරැක්ක බවට පත් කළේය. පාලකයෝද ඔවුන් ගේ නිලධාරීහුද වැසියන්ගේ වස්තුව කොල්ල කෑවෝය. එය අභ්‍යන්තර අවුල් වලින් පිරි යුගයක් වූ අතර කිසිම සංවර්ධන කටයුත්තක් නොකරන ලදී.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:රජවරු - රජරට
900ගණන් (දශකය)
900ගණන් දශකය, 900 ජනවාරි 1 දින සිට909 ‌දෙසැම්බර් 31 දින දක්වා පැවතුනි.
ආර්. රාමචන්ද්‍රන්
'''ආර්. රාමචන්ද්‍රන්''' මහතා යාපනය නාග විහාරයේ බුදු කුටියේ බිතු සිතුවම් අතර හමුවන චරිතයකි. එහි දක්වා ඇති විස්තරය අනුව මොහු ප්‍රසිද්ධ වන්නේ පුරා වසර හැටක් (60) නාගදීප විහාරයේ භික්ෂූන්ට දන් පිලිගැන්වූ අයෙකු ලෙසය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:නාගදීපය
1955, ජූනි 20 සූර්ය ග්‍රහණය
උපරිම කාල සීමාව විනාඩි 7 තත්පර 8 ක් වීමෙන්, මෙය 136 ශ්‍රේණියෙහි විශාලතම සූර්ය ග්‍රහණය වෙයි.
ලංකාවට දර්ශනය වූ අයුරු
සූර්ය ග්‍රහණය ඇතිවූ කාල සීමාවේදී මුළු ලංකාවම අඳුරු වී ඇත. සත්වොද්‍යානයෙහි ව්‍යාඝ්‍ර. ඇත්, පක්ෂී ආදී සියළු සතුන් අමුතු හඬ නැගීමට පටන්ගෙන ඇත. කපුටන් ආදී පක්ෂීන් සවස් කාලය ඇතිවී යැයි සිතාදෝ උන්ගේ කූඩු වෙත පැමිණීමට පටන් ගෙන ඇත.
මිථ්‍යා විශ්වාස
සූර්ය ග්‍රහණය ඇති වූ කාලසීමාවෙහිදී වදකහ යුෂ පානය කිරීමෙන් ඡවි කල්‍යානය ලැබෙන බවට සමහරක් නක්ෂත්‍රවේදීන් විසින් පලකල අනාවැකි නිසාවෙන් බොහෝ ස්ත්‍රී-පුරුෂයන් එසේ කල බවට වාර්තා වේ. සූර්යග්‍රහණය පහවීමත් සමගම ලංකාවේ රෝහල් පුරා වමනය-පාචනය ආදී උදරාබාධ රෝගීන්ගෙන් පිරී යෑමට මෙය හේතු වූ බව කියැවේ.
ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂණ
සූර්ය ග්‍රහණය නිරික්ෂණය කිරීමට හා ඒ අවස්ථාවේදී සූර්යයාගේ රැස් වළල්ලෙහි ඡායාරූප ගැනීමට බොහෝ විදෙස් නිරීක්ෂණයන් ලංකාවට පැමිණ ඇත. කොළඹ, හිඟුරක්ගොඩ ආදී ස්ථාන වල මෙම නිරීක්ෂණ කටයුතු සිදුවී ඇති අතර වළාකුළු සහිත වූ අහස නිසාවෙන් මෙම කටයුතු එතරම් සාර්ථක වී නොමැත. ලංකා කණ්ඩායම මෙහෙයවා ඇත්තේ කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙහි මහාචාර්යය ඒ. ඩබ්. මයිල්වාගනම් මහතා විසිනි. ලංකාවේ හිඟුරක්ගොඩ නගරය මෙම නිරික්ෂණ කටයුතු සඳහා තෝරාගෙන ඇත්තේ පූර්ණ සූර්ය ග්‍රහණය දර්ශනය වන පෙතට ඉතාමත් කිට්ටු ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබීම නිසාවෙනි. නිරීක්ෂණ අතුරින් ප්‍රකාශ නිරික්ෂණ අසාර්ථක වී ඇත්තේ වළාකුළු සහිත කාළගුණය නිසාවෙනි. කෙසේවෙතත්, භූ-චුම්බක, අයනගෝලීය සහ රේඩියෝ-තාරකා විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණයන් සාර්ථක ලෙසින් සිදු කර ඇත.
දර්ශනය වූ රටවල්
මෙම සූර්ය ග්‍රහණය, පූර්ණ සූර්ය ග්‍රහණයක් ලෙසින් දර්ශනය වී ඇත්තේ ලංකාව, සියමය, වියට්නාම රාජ්‍යය සහ පිලිපීනය යන රටවලට පමණි.
වෙනත් රටවල දී සිදුකරන ලද නිරික්ෂණ
වියට්නාම රාජ්‍යයේ, කික්යුඉක් බොක්කේ, හහාප් වෙරළෙහි තවත් ප්‍රධාන නිරික්ෂණ මාලාවක් සිදුකොට ඇත. එහි කටයුතු කර ඇත්තේ ජපාන ජලමාන කාර්යාලයයෙහි, එන්. ඔවාකි මහතාය. කාලගුණය හොඳින් පැවැති හෙයින්, මෙහිදී පූර්ණ සුර්ය ග්‍රහණය මධ්‍යයෙහි සූර්යයාගේ රැස් වළල්ල සෘජු ඡායාරූපයන්ට හසු කර ගැනුමට ජපාන විද්‍යාඥයින් සමත් වී ඇත.
ව්‍යායාම භෞත‍වේදය
ව්‍යායාම භෞතවේදය යනු ව්‍යායාම කිරීමේ දී මිනිස් සිරුරේ ක්‍රියාකාරීත්වය හා සැකැස්වීම වෙනස්වන අන්දම පිළිබදව සිදුකරන අධ්‍යයනයකි. මේ සදහා ව්‍යායාමයේ දී සිරුරේ ඇතිවන ප්‍රතිචාර පිළිබද ව පුළුල් දැනීමක් හා සැලකිය යුතු මට්ටමක අධ්‍යයනය කිරීමත් අත්යාවශ්‍ය වේ.
ව්‍යායාම භෞතවේදීන් ද අධ්‍යයනය කෙරෙනුයේ මිනිස් ශක්ති පරිවහනය, ශක්තිය වැයවීම , ශක්ති ජනනය කිරීමේ හැකියාව , ස්නායු පද්ධතිය , ශ්වසන පද්ධතිය , රුධිර සංසරණය , අස්ථි හා මාංශ පේශී , අන්තරා සර්ග පද්ධතිය , රෝග ඇතිවීම පාලනය කිරීම , පුහුණු විමේ ක්‍රම අවට පරිසරයේ බලපෑම සහ ශක්ති ජනක ක්‍රම ආදිය ගැනයි.
ව්‍යායාම භෞත ‍වේදය විවිධ රසායනික ක්ෂේත්‍රවල විශේෂණය වී ඇත. ඒවා නම් හෘද පුනරුත්තා පනය, සමීක්ෂණ මත පදනම් වූ ව්‍යායාම භෞතවේදය (උදා - උණුසුම දරා ගැනීමේ ක්‍රියාකාරකම් , භූමියෙහි උස වෙනස්වීම අනුව ක්‍රියාකාරකම්වල වෙනස්වීම , ද්‍රව තුලිතතාව , සෛල තුළ ලැක්ටේට් යාන්ත්‍රණය , චාලක ක්‍රියා , සහ පේශී තන්තුවල ඇදීමේ හැකියාව) සහ රෝග හා ආබාධ වළක්වා ගැනීම සදහා ශාරීරික සුවතාවය වර්ධනය කරගැනීමේ වැඩසටහන් ආදියයි.
ඕස්ට්‍රේලි‍යාවේ ව්‍යායාම භෞතවේදය
ව්‍යායාම භෞතවේදියෙකු යනු ශාරීරික සුවතාවය පිළිබදව වූ ක්ෂේත්‍රයන්හි ව්‍යායාම, පුනරුත්ථා පන සෞඛ්‍ය හා ශාරීරික යෝග්‍යතාව පිළිබදව විශේෂඥ දැනුමක් ඇති වෘත්තිකයෙකි. ශාරීරික සුවතාවය හා පුනරුත්තාපනය පිළිබදව ඇති දැනුම් සම්භාරය ඉහළ යත්ම එහි විවිධ ක්ෂේත්‍ර ඔස්සේ විශේෂඥයින්ගේ නැගී ඒම කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
ව්‍යායාම භෞතවේදියෙකු මගින් වෘත්තිමය සේවාවන් විවිධ ක්ෂේත්‍ර ඔස්සේ සැපයේ. ඒවානම් චිකිත්සක් හා පුනරුත්ථා පන ක්‍රමයක් ලෙසට ව්‍යායාම යොදා ගැනීම, රෝග වළක්වා ගැනීම සහ ස්වාධීනව හොදින් ක්‍රියාකාරී වීම සදහා යන ක්ෂේත්‍ර ඔස්සේය.
කුමාර ධර්මසේන
දේශබන්ධු කුමාර ධර්මසේන (ඉංග්‍රීසි: Kumar Dharmasena) යනු හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක හා වර්තමාන ජ්‍යාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සල විනිසුරු වරයෙකි.
ජීවන සටහන්
කුමාර ධර්මසේන නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹහි ආදි සිසුවෙකි. 1986 සිට 1990 දක්වා කුමාර කොලඹ නාලන්ද විද්‍යාලයේ  ජේෂ්ට ක්‍රිකට් පිලේ ක්‍රීඞා කල අතර 1990 දී නාලන්දා නායකයාවිය. කුමාර වසර 1989 දී ඔබ්සර්ව බාටා හොඳම පාසැල් ක්‍රිකට් ක්‍රීඞකයාට හිමි සම්මානය ලබාගත්තාය.
ලොව ප්‍රථම
කුමාර ධර්මසේන ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන තරගාවලියක අවසන් තරගයකදී ක්‍රීඩකයෙකු සහ ප්‍රධාන විනිසුරුවරයෙකු වූ ලොව පළමු පුද්ගලයාය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:1971 උපත් ප්‍රවර්ගය:නාලන්දා විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ‎
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ (නිල වශයෙන් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය) මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ බටහිර සමක වෙරළට ඔබ්බෙන් ගිනියා බොක්කෙහි පිහිටි පෘතුගීසි භාෂාව කතා කරන දූපත් රටකි. එය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යන ප්‍රධාන දූපත් දෙක වටා ඇති දූපත් සමූහයකින් සමන්විත වන අතර ඒවා කි.මී.150 (සැ. 93.21) පමණ දුරින් සහ ගැබොන්හි වයඹ දිග වෙරළට ඔබ්බෙන් කි.මී. 250 සහ කි.මී. 225 (සැ. 155 සහ සැ. 140) පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. 2018 නිල ඇස්තමේන්තුව අනුව 201,800 ක ජනගහනය සමඟ, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යනු සීෂෙල්ස් වලින් පසු දෙවන කුඩාම සහ දෙවන අඩුම ජනගහනය සහිත අප්‍රිකානු ස්වෛරී රාජ්‍යය වේ.
15 වන සියවසේ පෘතුගීසි ගවේෂකයන් විසින් සොයා ගන්නා තෙක් මෙම දූපත් ජනාවාස නොවීය. 16 වන ශතවර්ෂය පුරා ක්‍රමයෙන් යටත් විජිත බවට පත් වී පදිංචි වූ ඔවුහු අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වාණිජ හා වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සාමූහිකව සේවය කළහ. සශ්‍රීක ගිනිකඳු පස සහ සමකයට සමීප වීම නිසා සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිප් උක් වගාව සඳහා වඩාත් සුදුසු වූ අතර පසුව කෝපි සහ කොකෝවා වැනි මුදල් බෝග වගා කිරීමටද සුදුසු විය. ලාභදායී වතු ආර්ථිකය අප්‍රිකානු වහලුන් මත දැඩි ලෙස රඳා පැවතුනි. 19 වන සහ 20 වන ශතවර්ෂ පුරා සමාජ නොසන්සුන්තාවයේ සහ ආර්ථික අස්ථාවරත්වයේ චක්‍ර 1975 දී සාමකාමී නිදහසකින් අවසන් විය. සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ එතැන් සිට අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ස්ථාවර හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක් ලෙස පවතී.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ජනතාව ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකානු සහ මෙස්ටිකෝ සම්භවයක් ඇති අය වන අතර බොහෝ දෙනා කතෝලික ආගම වැලද සිටිති. යුරෝපීය සහ අප්‍රිකානු බලපෑම් ඒකාබද්ධ කරන රටේ සංස්කෘතිය, සිරිත් විරිත් සහ සංගීතය ද පෘතුගීසි පාලනයේ උරුමය දෘශ්‍යමාන වේ. සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යනු පෘතුගීසි භාෂා රටවල ප්‍රජාවේ ආරම්භක සාමාජික රාජ්‍යයකි.
භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසය
කැමරූන් රේඛාව දිගේ ගැඹුරු ජලයේ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සෑදී ඇති දූපත් දළ වශයෙන් වසර මිලියන 30 කට පමණ පෙර පිහිටුවා ඇත. කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, මුහුදු ජලය සමඟ අන්තර්ක්‍රියා සහ පුපුරා යාමේ කාල පරිච්ඡේද හේතුවෙන් ඛනිජ සංකීර්ණ එකලස් කිරීම් සහිත දූපත් මත විවිධ ආග්නේය සහ ගිනිකඳු පාෂාණ රාශියක් ඇති වී තිබේ.
යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීම
1470 දී පමණ පෘතුගීසීන් පැමිණි විට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ දූපත් ජනාවාස නොවීය. වෙරළට ගොඩ බැස්ස පළමු යුරෝපීයයන් වූයේ ජොආඕ ඩි සැන්ටරෙම් සහ පෙරෝ එස්කොබාර් ය. පෘතුගීසි නාවිකයින් එම දූපත් ගවේෂණය කළ අතර ඒවා ප්‍රධාන භූමිය සමඟ වෙළඳාම් කිරීමට කඳවුරු සඳහා හොඳ ස්ථාන වනු ඇතැයි තීරණය කළහ.
යුරෝපීය පැමිණීමේ දිනයන් සමහර විට සාඕ ටෝම් සඳහා 1471 දෙසැම්බර් 21 (ශාන්ත තෝමස් දිනය) ලෙස ලබා දී ඇත. 1472 ජනවාරි 17 (ශාන්ත අන්තෝනි දිනය) ප්‍රින්සිපේ සඳහා ලබා දී ඇත. නමුත් වෙනත් මූලාශ්‍ර ඒ කාලයේ විවිධ වසර උපුටා දක්වයි. ප්‍රින්සිපේ මුලින් සැන්ටෝ ඇන්ටෝ ("ශාන්ත අන්තෝනි") ලෙස නම් කරන ලදී, 1502 දී එහි නම ඉල්හා දෝ ප්‍රින්සිපේ ("කුමාරයාගේ දූපත") ලෙස වෙනස් කරන ලදී, පෘතුගාලයේ කුමාරයාට දිවයිනේ සීනි භෝග සඳහා රාජකාරි ගෙවන ලදී.
සාඕ ටෝමේ හි පළමු සාර්ථක ජනාවාසය 1493 දී ඔටුන්න හිමි ප්‍රදානයක් ලෙස ලැබුණු අල්වාරෝ කැමින්හා විසින් පිහිටුවන ලදී. ප්‍රින්සිපේ 1500 දී එවැනිම විධිවිධානයක් යටතේ පදිංචි විය. කෙසේ වෙතත්, පදිංචිකරුවන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම දුෂ්කර වූ අතර, මුල්ම වැසියන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පෘතුගාලයෙන් පිටුවහල් වූ "අනර්ථකාරී" අය වූහ, බොහෝ විට යුදෙව්වන්. අවුරුදු අටක් සහ ඊට අඩු යුදෙව් දරුවන් 2,000ක් අයිබීරියානු අර්ධද්වීපයෙන් සීනි වතුවල වැඩ සඳහා රැගෙන යන ලදී. කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, මෙම පදිංචිකරුවන් කෘෂිකර්මාන්තයට, විශේෂයෙන් සීනි වැඩීමට සුදුසු කලාපයේ ගිනිකඳු පස සොයා ගත්හ.
පෘතුගීසි සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ
alt=sao tome |thumb|සාඕ ටොමේ 1515 වන විට, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ, එල්මිනා කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් වෙරළබඩ වහල් වෙළඳාම සඳහා වහල් ගබඩා බවට පත් විය.
සීනි වගා කිරීම ශ්‍රම-දැඩි ක්‍රියාවලියක් වූ අතර පෘතුගීසීන් මහාද්වීපයේ සිට අප්‍රිකානුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් වහල්භාවයට පත් කිරීමට පටන් ගත්හ. සීනි උත්පාතයේ මුල් අවධියේදී, බොහෝ ආහාර ද්‍රව්‍ය ආනයනය කර තිබුණද, ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් වහලුන් සංක්‍රමණය කිරීම මත විශ්වාසය තැබූ අතර, දේශීය පරිභෝජනය සඳහා ගොවිතැන් කිරීමත් සමඟ, දූපත් වල දේපළවල වටිනාකම අඩු විය. 1504 දී ප්‍රාදේශීය ඉඩම් හිමි ඇල්වාරෝ බෝර්ජස් මිය ගිය විට, ඔහුගේ එළිපෙහෙළි කළ ඉඩම සහ ගෘහාශ්‍රිත සතුන් විකුණනු ලැබුවේ වහලුන් තිදෙනෙකුගේ මිලට ආසන්න වශයෙන් රයිස් 13,000 කට පමණි. 1506 දී පමණ වැලෙන්ටිම් ෆර්නෑන්ඩෙස් ට අනුව, සාඕ ටෝම් සතුව මැඩෙයිරාට වඩා උක් වගාවන් "ඔවුන් දැනටමත් මොලැසස් නිෂ්පාදනය කරයි", නමුත් දිවයිනේ කාර්මික සීනි නිෂ්පාදනය සඳහා පහසුකම් නොතිබුණි.
16 වන සියවසේ ආර්ථික සංවර්ධනය
1515 දී ජලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන සීනි කම්හලක් හඳුන්වාදීමත් සමඟ සාඕ ටෝම් ආර්ථික වශයෙන් කැපී පෙනෙන බවට පත් වනු ඇත, එය ඉතා ඉක්මනින් උක් මහා පරිමාණයෙන් වගා කිරීමට හේතු විය. කෙත් පුළුල් වෙමින් පවතින අතර සීනි මෝල් තිබුනේ දෙකක් පමණි. තවත් තුනක් ඉදිවෙමින් පැවතුනි. වහල් ශ්‍රමය සමඟ උක් වගාවන් සංවිධානය කරන ලද අතර, 16 වැනි සියවසේ මැද භාගය වන විට පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් එම දූපත්, අප්‍රිකාවේ ප්‍රමුඛතම සීනි අපනයනකරු බවට පත් කළහ. thumb|සාඕ සෙබස්තියෝ වරාය - සාඕ ටෝමේ|වම සාඕ ටෝම් හි වහලුන් බටහිර අප්‍රිකාවේ ස්ලේව් කෝස්ට්, නයිජර් ඩෙල්ටා, ප්‍රනාන්දු පෝ දූපත සහ පසුව කොන්ගෝ සහ ඇන්ගෝලාවෙන් මිලදී ගන්නා ලදී. 16 වන ශතවර්ෂයේදී, වහලුන් පෘතුගාලය, එල්මිනා, කොන්ගෝ රාජධානිය, ඇන්ගෝලාව සහ ස්පාඤ්ඤ ඇමරිකාවෙන් ආනයනය කර අපනයනය කරන ලදී. 1510 දී පෘතුගාලය විසින් වහලුන් 10,000 සිට 12,000 දක්වා ආනයනය කරන ලද බව වාර්තා වේ. 1516 දී ප්‍රති අපනයනය කිරීමේ අරමුණ ඇතිව සාඕ ටොමේට වහලුන් 4,072ක් ලැබුණි. 1519 සිට 1540 දක්වා, දිවයින එල්මිනා සහ නයිජර් ඩෙල්ටා අතර වහල් වෙළඳාමේ කේන්ද්‍රස්ථානය විය. දහසයවන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට මැද භාගය දක්වා සාඕ ටෝමේ, ඇන්ගෝලාව සහ කොන්ගෝ රාජධානිය සමඟ කඩින් කඩ වහලුන් වෙළඳාම් කළේය. 1525 දී සාඕ ටෝමේ, ස්පාඤ්ඤ ඇමරිකාවට ප්‍රධාන වශයෙන් කැරිබියන් සහ බ්‍රසීලයට වහලුන් ජාවාරම ආරම්භ කළේය. 1532 සිට 1536 දක්වා සාඕ ටෝම් විසින් වාර්ෂික සාමාන්‍ය වහලුන් 342ක් ඇන්ටිලස් වෙත යැවීය. 1580 ට පෙර, දිවයින බ්‍රසීලයේ ආනයනවලින් සියයට 75 ක්, ප්‍රධාන වශයෙන් වහලුන් විය. වහල් වෙළඳාම 1600 න් පසු සාඕ ටෝමේගේ ආර්ථිකයේ මූලික පදනමක් විය.
16 වැනි ශතවර්ෂයේ සාඕ ටෝමේහි බල ගතිකත්වය, නිදහස් මුලටෝ සහ පාලනයේ කළු පුරවැසියන්ගේ සහභාගීත්වය සමඟ පුදුම සහගත ලෙස විවිධ විය. ස්වේච්ඡා යටත් විජිතවාදීන් එහි රෝග සහ ආහාර හිඟය හේතුවෙන් සාඕ ටෝම් වෙතින් වැළකී සිටි අතර, එම නිසා පෘතුගීසි කිරීටය වරදකරුවන් දිවයිනට පිටුවහල් කළ අතර යටත් විජිතය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා අන්තර් වාර්ගික සබඳතා දිරිමත් කළේය. සුදු පදිංචිකරුවන්ගේ අප්‍රිකානු භාර්යාවන් සහ ඔවුන්ගේ මිශ්‍ර-ජාති දරුවන්ගේ 1515 රාජකීය ආඥාව හරහා ප්‍රදර්ශනය වූ පරිදි වහල්භාවය ද ස්ථීර නොවීය. 1517 දී, තවත් නියෝගයක් පළමු ජනපදිකයන් සමඟ මුලින් දිවයිනට පැමිණි පිරිමි වහලුන් නිදහස් කළේය. 1520 න් පසු, රාජකීය ප්‍රඥප්තියකින් දේපල හිමිකම, විවාහක, නිදහස් මුලාටෝවරුන්ට රජයේ කාර්යාල දැරීමට අවසර දෙන ලදී. මෙයින් පසුව 1546 දී මෙම සුදුසුකම් ලත් මුලටෝවරුන් සහ සුදු පදිංචිකරුවන් අතර සිවිල් සමානාත්මතාවය ස්ථාපිත කරන ලද නියෝගයක්, නිදහස් මුලාටෝ සහ කළු පුරවැසියන්ට ඉහළට සංචලනය වීමට සහ ප්‍රාදේශීය දේශපාලනයේ සහ ව්‍යාපාරවලට සහභාගී වීමට අවස්ථාව ලබා දුන්නේය. සමාජ බෙදීම් නිසා යටත් විජිතයේ නගර සභා තුළ සහ ආණ්ඩුකාරවරයා සහ බිෂොප්වරයා සමඟ නිරන්තර දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සමඟ නිතර නිතර ආරවුල් ඇති විය.
මුලදී, සාඕ ටෝමේහි වහල්භාවය දැඩි විය. 16 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේදී, නිර්නාමික පෘතුගීසි ගුවන් නියමුවෙකු සඳහන් කළේ වහලුන් ජෝඩු ලෙස සේවයේ යොදවා ඇති බවත්, ඔවුන්ගේම නවාතැන් ගොඩනඟා ගත් බවත්, සතියකට වරක් ඔවුන්ගේම ආහාර සැපයුම වගා කිරීම සඳහා ස්වාධීනව කටයුතු කළ බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, මෙම වඩාත් ලිහිල් වහල් ක්‍රමය වතු වගාව හඳුන්වා දීමෙන් පසුව වැඩි කලක් පැවතුනේ නැත. දිවයිනේ අභ්‍යන්තරයේ පිහිටි ජනාකීර්ණ නොවන කඳුකර වනාන්තරවලට වහලුන් නිතරම පලා ගියහ. 1514 සහ 1527 අතර, සාඕ ටෝම් වෙත ආනයනය කරන ලද වහලුන්ගෙන් සියයට පහක් පැන ගිය අතර, බොහෝ විට කුසගින්නෙන් පෙළෙන නමුත්, 1531-1535 වතුකරයේ පවා විශාල ආහාර හිඟයක් දක්නට ලැබුණි. අවසානයේදී, මෙරූන් ජනයා මැකම්බෝස් ලෙස හැඳින්වෙන අභ්යන්තරයේ ජනාවාස වර්ධනය කළහ.
වහල් කැරලි
thumb|1641 දී ලන්දේසි බටහිර ඉන්දීය සමාගමේ කොර්නේලිස් ජොල් විසින් සාඕ ටෝම් අල්ලා ගැනීම.
වහල් කැරැල්ලේ පළමු සලකුණු ආරම්භ වූයේ 1530 ගණන්වලය, මෙරූන් කල්ලි වතු වලට පහර දීමට සංවිධානය වූ විට, සමහර ඒවා අත්හැර දමන ලදී. 1531 දී ප්‍රාදේශීය පෘතුගීසි බලධාරීන් විසින් විධිමත් පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ ප්‍රහාරවලින් බොහෝ පදිංචිකරුවන් සහ කළු පුරවැසියන් මිය යන බවත්, ගැටලුව නොවිසඳුවහොත් දූපත අහිමි වනු ඇති බවත්ය. 1533 'බුෂ් යුද්ධයකදී', 'බුෂ් කපිතාන්' මෙරූන් මර්දනය සඳහා මිලීෂියා ඒකක මෙහෙයවීය. නිදහස සඳහා වූ මෙරූන් සටනේ වැදගත් සිදුවීමක් 1549 දී සිදු විය, නිදහසේ උපන් යැයි කියාගත් මිනිසුන් දෙදෙනෙකු ඇනා ඩි චාවේස් නම් ධනවත් මුලටෝ වැවිලිකරුවෙකු විසින් මැකම්බෝස් වලින් ගෙන යන ලදී. ද චාවේස්ගේ සහාය ඇතිව, මිනිසුන් දෙදෙනා රජුට නිදහස් බව ප්‍රකාශ කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර, එම ඉල්ලීම අනුමත කරන ලදී. මෙරූන් වල විශාලතම ජනගහනය 16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සීනි උත්පාතය සමඟ සමපාත විය, වතුකරයේ වහලුන් පිරී ගියේය. 1587 සහ 1590 අතර, පලා ගිය බොහෝ වහලුන් තවත් බුෂ් යුද්ධයකින් පරාජයට පත් විය. 1593 වන විට, ආණ්ඩුකාරවරයා මෙරූන් හමුදාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ අඩපණ කල බව ප්‍රකාශ කළේය. එසේ වුවද, මෙරූන් ජනගහනය දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශවලින් පදිංචිකරුවන් ඈත් කළේය.
බිෂොප්වරයා සහ ආණ්ඩුකාරවරයා අතර ඇති වූ ආරවුල් හේතුවෙන් රජය දුර්වල වූ 1595 ජූලි මාසයේදී විශාලතම වහල් කැරැල්ල ඇති විය. අමදෝර් නම් ස්වදේශික වහලෙක් වැවිලි, සීනි මෝල් සහ පදිංචිකරුවන්ගේ නිවාස වටලා විනාශ කිරීමට වහලුන් 5000ක් බඳවා ගත්තේය. ඇමඩෝර්ගේ කැරැල්ල නගරයට වැටලීම් තුනක් සිදු කර දිවයිනේ සීනි මෝල් 85 න් 60 ක් විනාශ කළ නමුත් සති තුනකට පසු මිලීෂියාව විසින් ඔවුන් පරාජය කරන ලදී. සටනේදී වහලුන් දෙසීයක් මිය ගිය අතර, අමදෝර් සහ අනෙකුත් කැරලි නායකයින් ඝාතනය කරන ලද අතර, සෙසු වහලුන්ට සමාව ලබා දී ඔවුන්ගේ වතුකරයට ආපසු ගියහ. කුඩා වහල් කැරලි 17 වන සහ 18 වන සියවස් වලදී සිදු විය.
18, 19 සහ 20 වැනි සියවස්වල සාඕ ටෝමේ සහ ප්‍රින්සිපේ
වම|thumb|1919 දී පමණ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප් හි දුම්රිය මාර්ගය අවසානයේදී, බටහිර අර්ධගෝලයේ සීනි නිපදවන ජනපදවල තරඟකාරිත්වය දූපත් වලට හානි කිරීමට පටන් ගත්තේය. පෘතුගාලයට බොහෝ සම්පත් ආයෝජනය කිරීමට නොහැකි වීමත් සමඟ විශාල වහල් ජනගහනය පාලනය කිරීම දුෂ්කර විය. ඊළඟ වසර 100 තුළ සීනි වගාව පහත වැටුණු අතර, 17 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, සාඕ ටෝම්, මහාද්වීපික අප්‍රිකාව සහ ඇමරිකාව අතර වහල් වෙළඳාමේ යෙදෙන නැව් සඳහා මූලික වශයෙන් සංක්‍රමණ ස්ථානයක් බවට පත් විය.
19 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී කෝපි සහ කොකෝවා යන නව මුදල් බෝග දෙකක් හඳුන්වා දෙන ලදී. පොහොසත් ගිනිකඳු පස නව භෝග සඳහා හොඳින් ගැලපෙන බව ඔප්පු වූ අතර, ඉක්මනින්ම පෘතුගීසි සමාගම් හෝ නොපැමිණෙන ඉඩම් හිමියන්ට අයත් පුළුල් වතු (රෝසාස් ලෙස හැඳින්වේ), හොඳ ගොවිබිම් සියල්ලම පාහේ අත්පත් කර ගන්නා ලදී. 1908 වන විට සාඕ ටෝමේ ලොව විශාලතම කොකෝවා නිෂ්පාදකයා බවට පත් වූ අතර එය රටේ වැදගත්ම බෝගය ලෙස පවතී.
වතු කළමණාකරුවන්ට ඉහළ අධිකාරියක් ලබා දුන් රොසාස් ක්‍රමය අප්‍රිකානු ගොවිපල සේවකයන්ට එරෙහි අපචාරවලට තුඩු දුන්නේය. 1876 ​​දී පෘතුගාලය නිල වශයෙන් වහල්භාවය අහෝසි කළද, බලහත්කාරයෙන් වැටුප් ලබන ශ්‍රමය දිගටම පැවතුනි. Scientific American සගරාව සිය 1897 මාර්තු 13 කලාපයෙහි සාඕ ටෝමේ හි වහලුන් අඛණ්ඩව භාවිතා කිරීම වචනවලින් සහ පින්තූරවලින් ලේඛනගත කළේය.
20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී, ඇන්ගෝලියානු කොන්ත්‍රාත් කම්කරුවන් බලහත්කාරයෙන් ශ්‍රමයට සහ අසතුටුදායක සේවා කොන්දේසිවලට යටත් කරන බවට එල්ල වූ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ ආන්දෝලනයක් ඇති විය. වරින් වර කම්කරු නොසන්සුන්තාව සහ අතෘප්තිය 20 වන සියවස දක්වාම අඛණ්ඩව පැවති අතර, 1953 දී ඔවුන්ගේ පෘතුගීසි පාලකයන් සමඟ ඇති වූ ගැටුමකදී අප්‍රිකානු කම්කරුවන් සිය ගණනක් මිය ගිය කෝලාහල පුපුරා යාමෙන් අවසන් විය. මෙම "බටෙපා සංහාරයේ" සංවත්සරය රජය විසින් නිල වශයෙන් නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ.
නිදහස (1975)
1950 ගණන්වල අග භාගය වන විට, අප්‍රිකානු මහාද්වීපය පුරා නැගී එන අනෙකුත් ජාතීන් ඔවුන්ගේ නිදහස ඉල්ලා සිටි විට, සාඕ ටොමියන් කුඩා කණ්ඩායමක් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ විමුක්තිය සඳහා වූ ව්‍යාපාරය (MLSTP) පිහිටුවා ගත්හ. 1960 ගනන්වල වේගවත් වෙමින්, 1974 අප්‍රේල් මාසයේ දී පෘතුගාලයේ සීටානෝ ආඥාදායකත්වය පෙරලා දැමීමෙන් පසු සිදුවීම් වේගයෙන් ඉදිරියට ගියේය. thumb|සාඕ ටෝම් හි අප ස්වාමිදූගේ දෙව්මැදුර නව පෘතුගීසි පාලන තන්ත්‍රය එහි විදේශීය යටත් විජිත විසුරුවා හැරීමට කැපවී සිටියේය. 1974 නොවැම්බරයේදී ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් ඇල්ජියර්ස් හි MLSTP හමුවී ස්වෛරීභාවය පැවරීම සඳහා ගිවිසුමක් සකස් කළහ. සංක්‍රාන්ති ආන්ඩු කාලයකට පසුව, සාඕ ටෝමේ සහ ප්‍රින්සිපේ 1975 ජූලි 12 දින නිදහස ලබා ගත් අතර, MLSTP මහලේකම් මැනුවෙල් පින්ටෝ ඩා කොස්ටාගේ පළමු සභාපති ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී.
1990 දී, සාඕ ටෝමේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණවලට භාජනය වූ පළමු අප්‍රිකානු රටවලින් එකක් බවට පත් වූ අතර, ව්‍යවස්ථාවේ වෙනස්කම් - විරුද්ධ දේශපාලන පක්ෂ නීතිගත කිරීම - 1991 හි මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් තොර, නිදහස් හා විනිවිද භාවයකින් යුක්ත විය. 1986 සිට පිටුවහල්ව සිටි හිටපු අගමැතිවරයෙකු වූ මිගෙල් ට්‍රොවෝඩා ස්වාධීන අපේක්ෂකයෙකු ලෙස නැවත පැමිණ ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. 1996 දී සාඕ ටෝමේ හි දෙවන බහු පක්ෂ ජනාධිපතිවරණයේදී ට්‍රොවෝඩා නැවත තේරී පත් විය.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අභිසාරී පක්ෂය ජාතික සභාවේ බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනාගත් අතර, MLSTP වැදගත් සහ වාචික සුළුතර පක්ෂයක් බවට පත් විය. 1992 අගභාගයේදී මහ නගර සභා මැතිවරණය පැවැත්විණි, එහිදී MLSTP ප්‍රාදේශීය සභා හතෙන් පහක බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත්තේය. 1994 ඔක්තෝම්බර් මාසයේ මුල් ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරනයේදී, MLSTP සභාව තුල ආසන රාශියක් දිනා ගත්තේය. එය 1998 නොවැම්බර් මැතිවරණයේදී බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් නැවත ලබා ගත්තේය.
ජනාධිපතිවරනය 2001 ජූලි මාසයේදී පැවැත්විණි. ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂය වන ෆ්‍රැඩික් ද මෙනේසස් විසින් සහාය දක්වන අපේක්ෂකයා පළමු වටයෙන් තේරී පත් වූ අතර සැප්තැම්බර් 3 දින ආරම්භ කරන ලදී. පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය පැවැත්වුණේ 2002 මාර්තු මාසයේදීය. ඉදිරි වසර හතර සඳහා කෙටිකාලීන විපක්ෂයේ නායකත්වයෙන් යුත් ආණ්ඩු මාලාවක් පිහිටුවන ලදී.
2003 ජූලි මාසයේදී හමුදාව සතියක කාලයක් බලය අල්ලා ගත්තේ දූෂණය ගැන පැමිණිලි කරමින් සහ ඉදිරි තෙල් ආදායම සාධාරණ ලෙස බෙදී නොයන බව පවසමින්ය. ජනාධිපති මෙනේසස් නැවත ධූරයට පත් කරන ලද ගිවිසුමක් යටතේ සාකච්ඡා කරන ලදී. සහජීවන කාලය 2006 මාර්තු මාසයේදී අවසන් වූ අතර, නව රජයක් පිහිටුවීමට ජාතික සභා මැතිවරණයේදී ප්‍රමානවත් ආසන සංඛ්‍යාවක් ජනාධිපති සභාගයක් දිනා ගන්නා ලදී.
2006 ජූලි 30 ජනාධිපතිවරණයේදී, ෆ්‍රැඩික් ද මෙනෙසස් දෙවන පස් අවුරුදු ධුර කාලය පහසුවෙන් ජයග්‍රහණය කළේ, තවත් අපේක්ෂකයන් දෙදෙනෙකු වන පැට්‍රිස් ට්‍රොවෝඩා (හිටපු ජනාධිපති මිගෙල් ට්‍රොවෝඩා ගේ පුත්) සහ ස්වාධීන නිලෝ ගුයිමාරේස් පරාජය කරමිනි. 1992 න් පසු ප්‍රථම පළාත් පාලන මැතිවරණය 2006 අගෝස්තු 27 දින පැවති අතර එහි ආධිපත්‍යය දරනු ලැබුවේ පාලක සභාගයේ සාමාජිකයින් විසිනි. 2009 පෙබරවාරි 12 වන දින, ජනාධිපති ෆ්‍රැඩික් ද මෙනෙසස් බලයෙන් පහ කිරීමට කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කරන ලදී. කුමන්ත්‍රණකරුවන් සිරගත කරන ලද නමුත් පසුව ජනාධිපති ද මෙනේසස්ගෙන් සමාව ලැබුණි.
එවාරිස්ටෝ කාර්වාලෝ විසින් එවකට ජනාධිපති මැනුවෙල් පින්ටෝ ඩා කොස්තා පරාජය කිරීමෙන් පසු 2016 මැතිවරණයේ සිට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ජනාධිපතිවරයා විය. ජනාධිපති කාර්වාලෝ ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂයේ (ADI) උප සභාපති ද වේ. පැට්‍රිස් එමරි ට්‍රොවෝඩා 2014 සිට අගමැති වූ අතර ඔහු ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂයේ (ADI) නායකයා වේ. 2018 දෙසැම්බරයේදී, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප්ගේ විමුක්ති ව්‍යාපාරය - සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (MLSTP-PSD) හි නායක ජෝර්ජ් බොම් ජීසස් නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.
2021 සැප්තැම්බරයේදී, මධ්‍ය-දක්ෂිණාංශික විපක්ෂයේ ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී (ADI) අපේක්ෂක කාලෝස් විලා නෝවා ජනාධිපතිවරනය ජයග්‍රහණය කළේය. දේශපාලන බලය අගමැති සතු බැවින් ජනාධිපතිවරයා බොහෝ දුරට චාරිත්‍රානුකූල චරිතයකි.
2022 සැප්තැම්බරයේදී, හිටපු අගමැති පැට්‍රිස් ට්‍රොවෝඩාගේ නායකත්වයෙන් යුත් විපක්ෂයේ ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරීත්වය (ADI), සාඕ ටෝම් විමුක්තිය සඳහා වූ පාලක ව්‍යාපාරය සහ අගමැති ජෝර්ජ් බොම් ජීසස් ගේ ප්‍රින්සිප්/සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (MLSTP/PSD) මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය.
භූගෝලීය තත්වයන්
පිකෝ චාඕ ග්‍රෙන්ඩේ (බිග් ඩෝග් පීක්) යනු දකුණු සාඕ ටොමේ හි 0°7′0″N 6°34′00″E﻿ / ﻿0.11667°N 6.56667°E හි සන්ධිස්ථානයක් වන ගිනිකඳු  මුදුනකි. එය අවට භූමි ප්‍රදේශයෙන් මීටර් 300 (අඩි 1,000) ට වඩා ඉහළට නැඟී ඇති අතර කඳු මුදුන මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 663 (අඩි 2,175) කි.
දේශගුණය
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි දේශගුණය අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම එහි භූගෝලීය පිහිටීම අනුව සකස් කර ඇති අතර, අඩු සමක පීඩනය, දකුණේ සිට මෝසම් සුළං, උණුසුම් ගිනියා ධාරාව සහ සහන යන සෘතුමය පරිවර්තනයට යටත් වේ.
මුහුදු මට්ටමේ දී, දේශගුණය නිවර්තන-උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත වන අතර සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 26 ° C (78.8 °F) සහ කුඩා දෛනික විචලනයකි. උෂ්ණත්වය කලාතුරකින් 32 °C (89.6 °F) ඉක්මවා ඉහළ යයි. අභ්‍යන්තරයේ ඉහළ උන්නතාංශවල සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 20 °C (68 °F) වන අතර රාත්‍රි සාමාන්‍යයෙන් සිසිල් වේ. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය උස්බිම් වළාකුළු වනාන්තරවල මිලිමීටර් 7,000 (අඟල් 275.6) සිට උතුරු පහත් බිම්වල මිලිමීටර් 800 (අඟල් 31.5) දක්වා වෙනස් වේ. වැසි සමය ඔක්තෝබර් සිට මැයි දක්වා වේ.
ජෛව විවිධත්වය
thumb|සාඕ ටෝමේ, ඉල්හු දාස් රෝලාස් හි සැන්ටෝ ඇන්ටෝනියෝ වෙරළ රටේ භූමි ප්‍රදේශය සාඕ ටෝම්, ප්‍රින්සිපේ සහ ඇනොබොන් තෙත් පහත් බිම් වනාන්තර පරිසර කලාපයේ කොටසකි. එහි 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 6.64/10ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 කින් ගෝලීය වශයෙන් 68 වැනි ස්ථානයට පත් විය. සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි දේශීය ක්ෂීරපායින් විශාල සංඛ්‍යාවක් නොමැත (සාඕ ටෝම් ෂ්‍රෙව් සහ වවුලන් විශේෂ කිහිපයක් ආවේණික වුවද). ලොව කුඩාම ඉබිස් (සාඕ ටොමේ ඉබිස්), ලොව විශාලතම හිරු කුරුල්ලා (යෝධ සන්බර්ඩ්), දුර්ලභ සාඕ ටොමේ ෆිස්කල් සහ බෙගෝනියාවේ යෝධ විශේෂ කිහිපයක් ඇතුළුව, දූපත් ආවේණික පක්ෂීන් සහ ශාක විශාල සංඛ්‍යාවක නිවහන වේ. සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යනු උකුස්සන්, බිල් කැස්බෑවන් (Eretmochelys imbricata) ඇතුළුව වැදගත් සමුද්‍ර කැස්බෑ-කැදලි අඩවියකි.
දේශපාලනය
ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා සෘජු සර්වජන ඡන්ද බලය සහ රහස් ඡන්දයකින් වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර, තේරී පත්වීම සඳහා සම්පූර්ණ බහුතරයක් ලබා ගත යුතුය. ජනාධිපතිවරයාට අඛණ්ඩව වාර දෙකක් දක්වා රැඳී සිටිය හැකිය. අග්‍රාමාත්‍යවරයා ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලබන අතර, කැබිනට් මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් 14 දෙනා තෝරාගනු ලබන්නේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා විසිනි.
ජාතික සභාව, රාජ්‍යයේ උත්තරීතර සහ ඉහළම ව්‍යවස්ථාදායක ආයතනය, සාමාජිකයින් 55 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, ඔවුන් සිව් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර අර්ධ වාර්ෂිකව රැස්වේ. යුක්තිය පසිඳලීම ඉහළම මට්ටමින් සිදු කරනු ලබන්නේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මගිනි. පවතින ව්‍යවස්ථාව අනුව අධිකරණය ස්වාධීනයි. වම|thumb|සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ජනාධිපති මන්දිරය
දේශපාලන සංස්කෘතිය
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ 1990 සිට බහු පක්ෂ පද්ධතියක් යටතේ ක්‍රියා කර ඇත. මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන්, භාෂණයේ නිදහස සහ විරුද්ධ දේශපාලන පක්ෂ පිහිටුවීමේ නිදහස පිළිබඳ සහතික තිබේ.
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ඉතා ඉහළ කතා කිරීමේ නිදහස, ඉහළ දේශපාලන නිදහස සහ සාමාන්‍ය ආර්ථික නිදහස සහිත නිදහස් රටක් ලෙස සැලකේ. දූෂණය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ යනු සාමාන්‍ය දූෂණයක් ඇති රටකි, නමුත් මෑත වසරවලදී මෙම මට්ටම අඩු වෙමින් පවතී. සංචාරක ව්‍යාපාරය අනුව, ප්‍රංශයට පැමිණීමේ අවදානමට සමාන අවදානම අඩු මට්ටමක රට පවතී.
විදේශ සබඳතා
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ට ඇන්ගෝලාව, බෙල්ජියම, ගැබොන්, පෘතුගාලය සහ එක්සත් ජනපදය යන රටවල තානාපති කාර්යාල ඇත. එය 2016 දී මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව පිළිගත්තාය. එයට නිව් යෝර්ක් නගරයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ස්ථිර මෙහෙවරක් සහ ජාත්‍යන්තර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වාර්තාකරු කාර්යාලයක් ද ඇත.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ හොඳම සබඳතා ඇති රටවල් වන්නේ පෘතුගාලය සහ ඇන්ගෝලාවයි.
පෘතුගාලය
2022 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පෘතුගාලය සහ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආරක්‍ෂාව, පුහුණුව සහ සමුද්‍රීය ආරක්‍ෂාව ශක්තිමත් කිරීම සඳහා නව සහයෝගීතා ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ.
ඇන්ගෝලාව
ඇන්ගෝලාව ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වභාවික බලශක්ති සම්පත් ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික හවුල්කරුවෙකි; ඇන්ගෝලාව යනු සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් සපයන ප්‍රධාන සැපයුම්කරු වේ. මීට අමතරව, දේශීය ආර්ථිකයට දායක වෙමින් සෑම වසරකම ඇන්ගෝලියානු සංචාරකයින් සිය ගණනක් සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත පැමිණේ. සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සාපේක්ෂව විශාල ඇන්ගෝලියානු ප්‍රජාවක් ඇත. සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ලුආන්ඩා හි තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යන අතර ඇන්ගෝලා සාඕ ටෝමේ තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යයි.
එක්සත් ජනපදය
thumb|සන්තෝමියානු ජාතිකයින් එක්සත් ජනපද නාවික හමුදා භටයින් සමඟ වෛද්‍ය පුහුණුව ලබන අවස්ථාවක් එක්සත් ජනපදය 1975 සිට සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ සබඳතා පවත්වා ඇති අතර, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත ඩොලර් මිලියන ගණනක මූල්‍ය ආධාර පැකේජ ලබා දී ඇත. මූල්‍ය ආධාර පැකේජ සැලසුම් කර ඇත්තේ රටේ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සහ එහි මූල්‍ය, බදු සහ රේගු පරිපාලනය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ය. මීට අමතරව, මෑත වසරවලදී, සමහර එක්සත් ජනපද වෙරළාරක්ෂක නෞකා සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත ගොස්, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ හි සොල්දාදුවන්ට වෛද්‍ය සහ හමුදා පුහුණුව ලබා දී ඇත. 2002 දී එක්සත් ජනපදයට සාඕ ටෝම් දූපතේ කුඩා හමුදා කඳවුරක් පිහිටුවීමට සැලසුම් කර තිබුණි. සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ කඳවුර ඉදිකිරීම පිළිගත් නමුත් එක්සත් ජනපද දේශපාලන හා මූල්‍ය ගැටළු හේතුවෙන් සැලැස්ම අවලංගු කරන ලදී. 1992 දී, එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජයේ විකාශක, වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා සහ සාඕ ටෝමේ රජය සාඕ ටොමේ හි රිලේ විකාශන මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවීම සඳහා දිගුකාලීන ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ. වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා දැනට අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවලට මෙම පහසුකමෙන් විකාශනය කරයි.
වෙනත් රටවල්
කේප් වර්ඩ් සිට සංචාරකයින් දහස් ගණනක් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත පැමිණ දේශීය ආර්ථිකයට උපකාර කරති. කේප් වර්ඩ් සහ Sao Tomé සහ Príncipe අතර සබඳතා වසර ගණනාවක් පුරා වැඩිදියුණු වී ඇත.
මෑත වසරවලදී, පෝලන්තය සහ ජර්මනිය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ වාණිජ සබඳතා වැඩි කර ගනිමින්, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් වැඩි වැඩියෙන් කොකෝවා සහ අනෙකුත් නිෂ්පාදන මිලදී ගෙන ඇත.
කෘෂිකාර්මික අංශයේ වාර්ෂිකව යුරෝ දහස් ගණනක් ආයෝජනය කරන ඉන්දියාව සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ ඉතා හොඳ සබඳතා පවත්වයි.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සෞඛ්‍ය හා අධ්‍යාපන පද්ධතිය වැඩිදියුණු කිරීමට බ්‍රසීලය දායක වී ඇත. බ්‍රසීලියානු රූපවාහිනී නාලිකා සහ චිත්‍රපට වැඩිපුරම නරඹනු ලබන්නේ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප් හි ය.
අසල්වැසි ගැබොන්, කැමරූන් සහ කොංගෝ ජනරජය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි වැදගත් හවුල්කරුවන් වේ; මෙම රටවල බොහෝ සමාගම් වලට සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආයතන සහ ව්‍යාපාර ඇත. මෙම රටවල් ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන නිසා, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ව්‍යාපාරික අංශයේ (පෘතුගීසි සමඟ එක්ව) භාෂාව වැදගත් වී ඇත.
හමුදා බලය
2017 දී සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් කළහ.
කෘෂිකර්මය
19 වන සියවසේ සිට, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආර්ථිකය වැවිලි කෘෂිකර්මය මත පදනම් වී ඇත. නිදහස ලබන විට පෘතුගීසීන්, වතු වගා බිම්වලින් 90% ක් අල්ලාගෙන සිටියහ. නිදහසින් පසු මෙම වතු පාලනය රජය සතු විවිධ කෘෂිකාර්මික ව්‍යවසායන් වෙත පැවරිණි. සාඕ ටොමේ හි ප්‍රධාන බෝගය වන්නේ කෘෂිකාර්මික අපනයනවලින් 95% ක් පමණ නියෝජනය කරන කොකෝවා ය. අනෙකුත් අපනයන භෝග අතරට කොප්පරා, තල් ඇට සහ කෝපි ඇතුළත් වේ.
දේශීය ආහාර-බෝග නිෂ්පාදනය දේශීය පරිභෝජනයට සරිලන පරිදි ප්‍රමාණවත් නොවන බැවින් රට සිය ආහාරවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ආනයනය කරයි. 1997 වන විට, ඇස්තමේන්තුගත පරිදි රටේ ආහාර අවශ්‍යතාවයෙන් 90%ක් ආනයනය මගින් සපුරා ගන්නා ලදී. ආහාර නිෂ්පාදනය ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා රජය විසින් මෑත වසරවලදී උත්සාහයන් ගෙන ඇති අතර, බොහෝ දුරට විදේශීය පරිත්‍යාගශීලීන්ගේ මූල්‍ය ආධාර යටතේ ව්‍යාපෘති කිහිපයක්ම සිදු කර ඇත.
කෘෂිකර්මාන්තය හැරුණු විට ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ ධීවර කර්මාන්තය සහ දේශීය කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සැකසීමේ සහ මූලික පාරිභෝගික භාණ්ඩ කිහිපයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේ කුඩා කර්මාන්ත අංශයකි. දර්ශනීය දූපත් සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා විභවයක් ඇති අතර රජය එහි ප්‍රාථමික සංචාරක කර්මාන්තයේ යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ කරයි. රාජ්‍ය අංශය රැකියාවලින් 11%ක් පමණ වේ.
නිදහසින් පසු, රටේ බොහෝ නිෂ්පාදන මාධ්‍යයන් රාජ්‍යය සතු සහ පාලනය වන මධ්‍යගතව යොමු කළ ආර්ථිකයක් තිබුණි. මුල් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් සහතික කරන ලද අතර, පුද්ගලික සතු සමූපකාර පොදු දේපල හා නිෂ්පාදන මාධ්‍ය සමඟ ඒකාබද්ධ විය.
රජයේ පියවර
1980 ගණන්වල සහ 1990 ගණන්වල සාඕ ටෝමේ ආර්ථිකය විශාල දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දුන්නා. ආර්ථික වර්ධනය එකතැන පල් වූ අතර, කොකෝවා අපනයන වටිනාකම සහ පරිමාව යන දෙකෙන්ම පහත වැටී විශාල ගෙවුම් ශේෂ හිඟයක් ඇති කළේය. කොකෝවා නිෂ්පාදනය සම්පූර්ණයෙන් බිඳ වැටීමට හේතු වූ වතු ඉඩම් අල්ලා ගන්නා ලදී. ඒ සමගම ජාත්‍යන්තර කොකෝවා මිල පහත වැටුණි. thumb|නෙවෙස් හි තෙල් හා ගෑස් යටිතල පහසුකම් සංකීර්ණය එහි ආර්ථික පසුබෑමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් රජය දුරදිග යන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාවක් සිදු කළේය. 1987 දී, රජය ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදලේ ව්‍යුහාත්මක ගැලපුම් වැඩසටහනක් ක්‍රියාවට නංවන ලද අතර, රාජ්‍ය ආයතන කළමනාකරණයට මෙන්ම කෘෂිකාර්මික, වාණිජ, බැංකු සහ සංචාරක ක්ෂේත්‍රවල වැඩි පුද්ගලික සහභාගීත්වයකට ආරාධනා කළේය. 1990 ගනන්වල මුල් භාගයේ සිට ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල අවධානය යොමු වී ඇත්තේ පුලුල්ව පැතිරුනු පුද්ගලීකරනය, විශේෂයෙන්ම රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන කෘෂිකාර්මික හා කාර්මික අංශයන් ය.
සාඕ ටොමියන් රජය සාම්ප්‍රදායිකව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන, ලෝක බැංකුව, යුරෝපා සංගමය, පෘතුගාලය, තායිවානය සහ අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකුව ඇතුළු විවිධ ආධාරකරුවන්ගෙන් විදේශ ආධාර ලබාගෙන ඇත. 2000 අප්‍රේල් මාසයේදී, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ මහ බැංකුව සමඟ එක්ව, 2001 සඳහා උද්ධමනය 3% දක්වා අඩු කිරීම, පරමාදර්ශී වර්ධනය 4% දක්වා ඉහළ නැංවීම සහ මූල්‍ය වර්ෂය අඩු කිරීම ඉලක්ක කරගත් සාඕ ටෝම් සඳහා දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීමේ සහ වර්ධන පහසුකම IMF අනුමත කරන ලදී.
2000 අගභාගයේදී, IMF-ලෝක බැංකුවේ දැඩි ලෙස ණයගැති දුප්පත් රටවල් මුලපිරීම යටතේ සැලකිය යුතු ණය අඩුකිරීමක් සඳහා සාඕ ටොමේ සුදුසුකම් ලබා ගත්තේය. 2003 ජූලි මාසයේදී කුමන්ත්‍රණය කිරීමට උත්සාහ කිරීම සහ පසුව හදිසි වියදම් හේතුවෙන් මෙම අඩු කිරීම IMF විසින් නැවත ඇගයීමට ලක් කෙරුනි. පසුව, රටේ සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වය තක්සේරු කිරීම සඳහා සාඕ ටෝම් වෙත මෙහෙයුමක් යැවීමට IMF තීරණය කළේය. තවමත් දුර්වල ලෙස අර්ථ දක්වා ඇති නමුත් ඕනෑම අවස්ථාවක ආර්ථික තත්වය නාටකාකාර ලෙස වෙනස් කිරීමට අපේක්ෂා කරන, ලැබෙන තෙල් ආදායම රජය විසින් කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා මෙම ඇගයීම සිදුවෙමින් පවතින අතර, වාර්තා වන තෙල් නීති සම්පාදනය වෙමින් පවතී.
ඊට සමාන්තරව, පුද්ගලික සංචාරක ව්‍යාපාර දිරිගැන්වීම සඳහා යම් යම් උත්සාහයන් ගෙන ඇතත්, ඒවායේ විෂය පථය සීමාසහිතව පවතී.
සාඕ ටෝමේ, පින්හෙයිරා හි ඇමරිකානු හඬ සඳහා ඇමරිකානු ජාත්‍යන්තර විකාශන කාර්යාංශයේ විකාශන මධ්‍යස්ථානය ද සත්කාරකත්වය දරයි.
පෘතුගාලය සාඕ ටෝමේ හි ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවෙකු ලෙස පවතී, විශේෂයෙන් ආනයන ප්‍රභවයක් ලෙස. ආහාර, නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ප්‍රවාහන උපකරණ මූලික වශයෙන් ආනයනය කරනු ලබන්නේ යුරෝපා සංගමයෙනි. වම|thumb|රිබෙයිරා පීක්ස් හි පාම් ගස් වගාවක්