cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය
හක්ගල හා නොක් පවුල
හක්ගල උද්‍යානයේ අප අද දකින සුන්දරත්වයට අඩිතාලම දැමුවේ මේ නොක් පවුලේ පියා හා පුතුන් දෙදෙනායි. හක්‌ගල උද්භිද උද්‍යානය 1882-1940 දක්‌වාම නොක්‌ පවුලේ පරම්පරා තුනක්‌ වසර 58 ක්‌ම පාලනය කරමින් එය ඉමහත් දියුණුවට පත්කලා. 1882 දී මුලින්ම විලියම් නොක්‌ස්‌ මහතා සින්කෝනා වගා පාලනයට පැමිණ 1882-1903 උද්‍යාන අධිකාරිවරයා ලෙසට කටයුතු කර උද්‍යානයේ අද ඇති සුන්දරත්වයට අඩිතාලම දැමුවා.
1903 දී ඔහු විශ්‍රාම ගනු ලැබුවේ සිය පුතු වූ ඡේ. කේ. නොක්‌ වෙත එම කටයුතු භාර කරමින්. ජේ.කේ නොක් 1903 සිට 1909 දක්වා වසර 6ක් මේ උයනේ භාරකරු ලෙස ක්‍රියාකොට නත්තල් නිවාඩුව සඳහා බ්‍රිතාන්‍යයට යන අතරතුරේදී නෞකාව මුහුදුබත්වී මියගියේ 1909 දෙසැම්බර් 13වැනිදායි.
වසර 6ක් සේවයකරමින්, බොහෝ දෙනාගේ ගෞරවයට පාත්‍රවූ ජේ.කේ නොක්ගේ කණගාටුදායක මරණයෙන් ශෝකයට පත් හක්ගල ඔහු සමග සේවයකල ඔහුගේ සහෝදර සේවකයින්, ජේ.කේ නොක් සිහිවීමට මෙන්ම ඔහුගේ පියාද හක්ගල උද්‍යානයට කල සේවය සිහිකරමින් නොක් නාමය හක්ගල උද්‍යානයේ සදාකල් නොනැසී පවත්වාගෙන යාම සඳහා කුඩා ග්‍රීෂ්ම නිවහනක් සිහිවටනයක් ලෙස නිර්මාණය කලා. අදටත් මේ නොක් අනුස්මරන ග්‍රීෂ්ම නිවහන හක්ගල උයනේදී ඔබට දැකගත හැකියි.
ඉන්පසු ඔහුගේ සොයුරු ජේ.ජේ නොක් මෙහි උද්‍යාන පාලක තනතුර භාරගත් බව පැවසෙනවා. ජේ.ජේ නොක් 1909 සිට 1940 දක්වා වසර 31ක කාළයක් හක්ගල රමණීය උයනක් බවට පරිවර්තනය කරන්නට කැපවුනා. සුදුජාතික යටත් විජිත පාලක පැලැන්තියේ වුවත් නොක් පවුල වැන්නවුන් මේ රටට කල සේවය අමතක නොකල යුතුයි.
නොක් අණුස්මරණ ග්‍රීෂ්ම නිවහන ලෙස හඳුන්වන කුඩා ගොඩනැගිල්ලක් උද්‍යානය තුල දකින්නට ලැබෙනවා.මේ ග්‍රීෂ්ම නිවහන තනා තිබෙන උස්භූමියේ සිට බැලූ විට නමුණුකුල කඳුපන්තියද, ඊට එපිටින් ඌව ද්‍රෝණියද, දකුණු පසින් හපුතලේ කපොල්ලද, වම්පසින් මදුල්සිමා කඳුවැටියද දකින්නට පුලුවන්.
ජනප්‍රවාද
රාමායනය පුරාවෘත්තයට අනූව, ලංකා රාජ්‍යයෙහි රාවණා රජු ඉන්දියානු දේවියක වූ සීතාව පැහැරගෙන පැමිණ සැඟවූවා යැයි කියන්නේ මේ ප්‍රදේශයේම පවතින සීතාඑලිය තුලයි. එම පුරාවෘත්තය සිහිකරමින් ඉදිකෙරුණු සීතා අම්මාන් කෝවිලද, උද්‍යානය ආසන්නයෙන්ම වාගේ පිහිටා තිබෙයි.
එනිසා සීතා දේවිය රහසිගතවම මෙම හක්‌ගල ඔසු වන උයනේ ස්‌ථානයක සඟවාගෙන එම ඇස්‌ රෝගයට ප්‍රතිකාර කර තිබෙනවා. එම ඇස්‌ රෝගය සුව වී සීතා දේවියට යළි පෙනීම ලබාදුන් ස්‌ථානය "සීතා එළිය" නම්වීලු. අදත් හක්ගල උයනට ඉතා නොදුරු ස්ථානයක සීතා කෝවිල පිහිටා ඇති අතර ඉන් පහල ඇති ගඟෙහි සීතා දේවිය ස්නානය කොට තිබෙන බව හින්දූන් විශ්වාස කරනවා. එම සීතාදේවී කෝවිල ද්‍රවිඩ ජාතිකයින් මෙන්ම ලංකාවේ සංචාරය කරන ඉන්දියානුවන් නොවරදවාම එන තැනක් බවට දැන් පත්වෙලා.
සංචාරක ආකර්ෂණය
විවිධ ශාක විශේෂ 10,000 කට අධික ප්‍රමාණයක් මෙම උද්‍යානය තුල රෝපණය කොට තිබෙන අතර, උද්‍යානය නැරඹීම සඳහා වාර්ෂිකව 500,000 ක පමණ සංචාරකයන් පිරිසක් පැමිණෙයි.
හක්ගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය
සත්ව සහ ශාක විශේෂයන් අවම බලපෑමක් යටතේ බෝවීම මඟින් එම විශේෂිතයන් මිහිපිටින් වඳවී යාම වැලක්වීම සදහා ස්වභාවික පරිසරයක් සපයන විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සදහා යෝග්‍ය පහසුකම් ඇති භූමි දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත ලෙස ප්‍රකාශ කොට ආරක්ෂා කරනවා. ලංකාවේ දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත තුනක් ඇති අතර හක්ගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතයට අමතරව, රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය හා යාල ස්වභාවික රක්ෂිතයද වනවා.
දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත පූර්ණ ස්වභාවික පද්ධති ලෙස ආරක්ෂා කෙරේ. එබැවින් දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිත තුළ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් වලට අවසර ලබා නොදේ. එනමුත් වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ පූර්ණ අධීක්ෂණය යටතේ පර්යේෂණ ක්‍රියාකාරකම් කිරීමට හැක.
හක්ගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතයක් 1938දී ප්‍රකාශයට පත්කල අතර එය හෙක්ටාර 1142ක වපරිසයකින් යුතු වනවා. හක්ගල දැඩි රක්ෂිතය ලංකාවේ දුර්ලභ කඳුකර වළාකුළු වනාන්තර (montane cloud forests) වලින් සමන්විත වනවා. නිතරම වළාකුළු වලින් වැසී පවතින, මීටර් 1000ට වඩා උසින් තිබෙන වනාන්තර කඳුකර වළාකුළු වනාන්තර ලෙස හඳුන්වනවා.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ උද්භිද උද්‍යාන
ටෙල් අස්මර් සමූහය
ටෙල් අස්මර් සමූහය යනුවෙන් හැඳින්වෙන ප්‍රතිමා දොළසක් (මුල්කාලීන රාජවංශික I-II, ක්‍රි.පූ. 2900–2550 පමණ) 1933දී ඉරාකයේ දියාලා ප්‍රදේශයේ එෂ්නන්නා (නූතන ටෙල් අස්මර්) නම් ස්ථානයෙන් සොයාගැනිණි. එම භූමියේ පසුකාලීන සොයාගැනීම් සහ මහා මෙසපොතේමියානු භූමියෙන් හමුවූ වෙනත් භාණ්ඩ හා සැලකීමේ දී මේවා මුල්කාලීන රාජවංශික දේවාල ප්‍රතිමා කලාවේ (ක්‍රි.පූ. 2900 –2350) ඇති වියුක්ත ස්වභාවය සඳහා නිදසුනක් ලෙස සැලකේ.
සොයාගැනීම
පසුකාලීන 1920 දශකයේ බැග්ඩෑඩ්හි කෞතුක වස්තු වෙ‍ළඳුන් විසින් ටයිග්‍රිස් දෙමෝදරට උතුරින් වූ දියාලා ගංගාවට නැගෙනහිරින් පිහිටි කාන්තාරයෙන් අසාමාන්‍ය, ඉහළ ගුණාත්මයෙන් යුත් කෞතුක වස්තූන් විශාල වශයෙන් අත්කරගන්නා ලදී. 1929දී, චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රාචීන ආයතනය විසින් එම ප්‍රදේශයේ කැනීම් කටයුතු සිදු කිරීමට අනුග්‍රහය ලබාගන්නා ලදී. එම ආයතනයේ ආදිකර්තෘවරයා වූ ජේම්ස් හෙන්රි බ්‍රෙස්ටඩ් (1865–1935) ලන්දේසි පුරාවිද්‍යාඥයකු වූ හෙන්රි ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් (1897–1954) හට මෙය මෙහෙයවීමට ආරාධනා කළේ ය. 1930 සහ 1937 අතර කාලයේ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම මෙහි වූ ගොඩැලි සතරක විස්තීර්ණ තිරස් සහ සිරස් කැනීම් සිදුකළහ: ඛෆජා, ටෙල් අස්මර් (පුරාතන එෂ්නන්නා), ටෙල් අග්‍රබ්, සහ ඉෂ්චාලි එම ගොඩැලි සතරයි. එහි දී ඔවුහු කි.පූ. 3100 සිට 1750 තෙක් කාල පරාසයක අයත් දේවස්ථාන, මාලිගා, පරිපාලන ගොඩනැගිලි, සහ නිවාස අනාවරණය කරගත්හ. මෙම පුරාතන ශිෂ්ටාචාර ව්‍යූහයේ වූ ස්තරීභුත නටබුන් අතුරින් පුරාවස්තු සිය ගණනක් සොයාගැනීමට හැකි විය. මෙය මුල්කාලීන රාජවංශික යුගය පිළිබඳ වූ අවබෝධය පුළුල් කරලීමට උපකාරී විය.
මේ අතුරින් වඩාත්ම ප්‍රචලිත සහ වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇති වස්තූන් වන්නේ "ටෙල් අස්මර් සමූහය" යන සමූහාර්ථ නාමයෙන් හැඳින්වෙන ප්‍රතිමා දොළසකි. මෙම සමූහය සොයගැනුණේ ටෙල් අස්මර් අඩවියේ අබු දෙවියන්ට කැපකළ දෙවොලකට බිමට පහළින් තිබී 1933-34 කැනීම් වාරයේදී ය. මෙම ප්‍රතිමා දෙවොලෙහි අල්තාරය සමීපයෙහි වූ දිගටි කුටීරයක ක්‍රමවත්ව ගොඩගසා තිබිණි. මෙසේ ක්‍රමවත්ව ගොඩගසා තිබීම හේතුවෙන් යෝජනා වී ඇත්තේ ඒවා මෙසේ වළදමා ඇත්තේ හේතුවක් සහිතව බවයි. කෙසේනමුත් මෙසේ භූමදාන කිරීමට හේතුව හෝ එසේ සිදුකළ පුද්ගලයන් පිළිබඳ තොරතුරු අපැහැදිළි ය. මෙම විෂය සම්බන්ධයෙන් පුළුල්ව රචනාකරණයේ නියැළුණු ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් යෝජනා කරන්නේ දේවස්ථාන‍යේ පූජකයා නව ප්‍රතිමා තැන්පත් කිරීමට අවකාශය ලබාගැනීම සඳහා දෙවොලෙහි වූ පැරණි හෝ හානි වූ ප්‍රතිමා ක්‍රමිකව මෙසේ තැන්පත් කරන්නට ඇති බවයි.
ප්‍රතිමා
ටෙල් අස්මර් සමූහයේ ඇති ප්‍රතිමා අතර 21 cm (8.2 in.) සිට 72 cm (28.3 in.) දක්වා වූ පරාසයක උසින් යුත් ප්‍රතිමා ඇත. මෙහි දී සොයාගැනුණු ප්‍රතිමා දොළසෙන්, දහයක් පුරුෂ ප්‍රතිමා වන අතර, දෙකක් කාන්තා ප්‍රතිමා වේ. ප්‍රතිමා අටක් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ජිප්සම් පාෂාණයෙන් වන අතර, දෙකක් හුනුගල්වලින් ද, සහ එක් ප්‍රතිමාවක් (කුඩාම ප්‍රතිමාව) ඇලබැස්ටර් මාධ්‍යයෙන් ද නිර්මානය කොට ඇත. දණගසා සිටින ප්‍රතිමාව හැර සෙසු ප්‍රතිමා සිටගෙන සිටින ඉරියව්වෙන් දක්වා ඇත. සිහින් වෘත්තාකාර පාදමක් ආධාරක ලෙස භාවිතා වූ අතර, කේතු හැඩැති පාද හේතුවෙන් විශාල ප්‍රතිමාවල ස්ථායිතාව රැඳිණි.
ශුද්ධ ලකුණු වේගය (ක්‍රිකට්)
තනි ඉනිමක ශුලවේ යනු එම කණ්ඩායම ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු, ඔවුන්ට එරෙහිව ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු අඩු කිරීමයි. තරඟාවලියක ශුලවේ යනු කණ්ඩායමක් මුළු තරඟාවලිය පුරාම ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු, සමස්ත තරඟාවලිය පුරාම ඔවුන්ට එරෙහිව ලබා ගන්නා ඕවරයකට සාමාන්‍ය ලකුණු අඩු කිරීමයි. මෙය සෑම තරගයකදීම ලබා ගත් ලකුණු අනුපාතයේ බර තැබූ සාමාන්‍යයට සමාන වේ.
ධනාත්මක ශුලවේ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කණ්ඩායමක් සමස්ත ප්‍රතිවාදීන්ට වඩා වේගයෙන් ලකුණු ලබා ගන්නා අතර, සෘණ ශුලවේ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කණ්ඩායමක් තමන් මුහුණ දුන් කණ්ඩායම්වලට වඩා සෙමින් ලකුණු ලබා ගැනීමයි. එබැවින් ශුලවේ හැකි තරම් ඉහළ මට්ටමක පැවතීම යෝග්‍ය වේ.
ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේදී, ශුලවේ හි පළමු භාවිතය 1992 සංස්කරණයේදී සිදු විය. පෙර සංස්කරණ වල සම වූ අවස්තා වලදී සාමාන්‍ය ලකුණු වේගය භාවිතා කරන ලදී.
පියවරෙන් පියවර පැහැදිලි කිරීම
සාමාන්‍ය ලකුණු වේගය යනු කණ්ඩායමක් ලබාගත් ලකුණු ගණන ඕවර ගණනින් බෙදීමෙන් එන සංඛ්‍යාවයි.
උදා:- "ඒ" කණ්ඩායම ඕවර 50 කදී ලකුණු 275 ක් රැස් කල අතර "බී" කණ්ඩායම ඊට පිළිතුරු ලෙස ඕවර 47 පන්දු 4 කදී ලකුණු 276 ක් ලබා ගනී.
"ඒ" කණ්ඩායමේ ලකුණු වේගය =     "බී" කණ්ඩායමේ ලකුණු වේගය =
දැන් එම තරගයේ ශුද්ධ ලකුණු වේගය සොයමු.
ඒ ජයග්‍රහණය කල කණ්ඩායමේ ලකුණු වේගයෙන් පරාජිත කණ්ඩායමේ ලකුණු වෙගය අඩු කිරීමෙන් ලබා ගත හැක.
ශුද්ධ ලකුණු වේගය =
ඒ අනුව ජයග්‍රාහි කණ්ඩායමේ ශුලවේ 0.29 වන අතර පරාජිත කණ්ඩායමේ ශුලවේ එහි සෘණ අගය වන -0.29 ක් වේ.
මෙය ශුද්ධ ලකුණු වේගය ගණනය කිරීමේ සරලම පැහැදිලි කිරීම වන අතර ප්‍රායෝගික තත්ව මත ගණනය කිරීම් පහත පරිදි වෙනස් විය හැක.
පලමුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කර)
"ඒ" කණ්ඩායම - 308/9 (ඕවර 50)
"බී" කණ්ඩායම - 278 (ඕවර 42.5)
කණ්ඩායමක සියළු ක්‍රීඩකයන් ඕවර 50 ට පෙර දැවී ගියහොත් එම කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කලසේ උපකල්පනය කර ගණනය කිරීම් සිදු කරයි.
ඒ අනුව ශුලවේ,
"ඒ" කණ්ඩායම 0.6
"බී" කණ්ඩායම -0.6
දෙවනුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කර)
"ඒ" කණ්ඩායම - 308/9 (ඕවර 50)
"බී" කණ්ඩායම - 309/5 (ඕවර 42.5)
ඒ අනුව ශුලවේ,
"බී" කණ්ඩායම 1.054
"ඒ" කණ්ඩායම -1.054
පලමුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 පෙර දැවී ගොස්)
"ඒ" කණ්ඩායම - 308 (ඕවර 48)
"බී" කණ්ඩායම - 278 (ඕවර 42.5)
කණ්ඩායමක සියළු ක්‍රීඩකයන් ඕවර 50 ට පෙර දැවී ගියහොත් එම කණ්ඩායම ඕවර 50 ක්‍රීඩා කලසේ උපකල්පනය කර ගණනය කිරීම් සිදු කරයි.
ඒ අනුව ශුලවේ,
"ඒ" කණ්ඩායම 0.6
"බී" කණ්ඩායම -0.6
දෙවනුව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජය ගැනීම (පලමු කණ්ඩායම ඕවර 50 පෙර දැවී ගොස්)
"ඒ" කණ්ඩායම - 308 (ඕවර 48)
"බී" කණ්ඩායම - 309/5 (ඕවර 42.5)
ඒ අනුව ශුලවේ,
"බී" කණ්ඩායම 1.054
"ඒ" කණ්ඩායම -1.054
තරගය සම වීම
දෙපිලේම ශුද්ධ ලකුණු වේගය 0 වේ.
සංශෝධිත ඩ/ලු/ස් ඉලක්කය සමඟ වූ තරගයක
ඩක්වර්ත් ලුවිස් ක්‍රමය අනුව යැවූ ඕවර සංඛ්‍යාව අඩු කරන තරගවලදී, එම සංශෝධිත ඕවර කණ්ඩායම් දෙකටම ශුලවේ ගණනය කිරීමට ඉහත දක්වා ඇති ක්‍රම අනුව යොදා ගනී.
ප්‍රතිඵලයක් නොමැතිව තරගය අතහැර දැමූ විට
ක්‍රීඩාව නතර කරන විට කුමන අදියරක් පැවතියද, එවැනි ක්‍රීඩා වල ලකුණු ශුලවේ ගණනය කිරීම්වලට අදාල නොවේ.
ප්‍රතිඵලයක් නොමැතිව තරගය අවසන් වී ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය මගින් ජයග්‍රාහක තීරණය කල විට
"ඒ" කණ්ඩායම - 254 (ඕවර 50)
"බී" කණ්ඩායම - 172/4 (ඕවර 30)
මේ අවස්ථාවේදී වර්ෂාව නිසා තරගය නතර කර ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව ජයග්‍රාහකයා තීරණය කරන ලදී.
තරගය අත්හරින ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව, කඩුලු 6ක් සහ ඕවර 20ක් ඉතිරිව තිබීම සම්පත්වලින් 44.6%කට සමාන වන බැවින් "බී" කණ්ඩායම එහි සම්පත්වලින් 55.4%ක් භාවිතා කර ඇත.
ඒ නිසා ඔවුන් ලබාගත යුතු ලකුණු ප්‍රමාණය වන්නේ, 254 x 55.4% = 140.716ක් නොහොත් 140කි. ඔවුන් මෙයින් ඉදිරියෙන් සිටින බැවින්, "බී" කණ්ඩායම ජයග්‍රාහකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබේ.
එවිට,
"ඒ" කණ්ඩායම ලකුණු වේගය = ("බී" ලබාගත යුතු ලකුණු/"බී" ක්‍රීඩා කල ඕවර ගණන) =
"බී" කණ්ඩායම ලකුණු වේගය = ("බී" ලබාගත් ලකුණු/"බී" ක්‍රීඩා කල ඕවර ගණන) =
ඒ අනුව ශුලවේ,
"ඒ" කණ්ඩායම -1.067
තරගාවලියක ශුලවේ ගණනය කිරීම
තරගාවලියක ශුලවේ ගණනය කිරීම සිදු කරන්නේ එක් එක් තරගයේ ලැබූ ශුලවේ එකතු කිරීමෙන් නොවේ.
එම තරගාවලිය තුල කණ්ඩායම රැස් කල මුළු ලකුණු සංඛ්‍යාවෙන් ඔවුන් මුහුණ දුන් ඕවර ගණනෙන් බෙදා එන අගයත්, ප්‍රතිවාදින්ට දුන් ලකුණු ගණනෙන් ප්‍රතිවාදීන් මුහුණ දුන් ඕවර ගණනෙන් එන අගය අතර වෙනස කණ්ඩායමේ තරගාවලියේ ශුලවේ වේ.
එහිදී නියමිත් ඕවර ගණනට පෙර දැවීයාමකදී පෙර උදාහරණ වලට අනුව සම්පූර්ණ ඕවර ගණනද ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව ජයග්‍රාහකයා තේරීමේදී අදාල ලකුණු සහ ඕවර ගණනද යොදා ගැනේ.
උදා:-
තරගය 1
"ඒ" කණ්ඩායම - 308/9 (ඕවර 50)
"බී" කණ්ඩායම - 278 (ඕවර 42.5)
"ඒ" කණ්ඩායමට ලකුණු 30ක ජයක්
තරගය 2
"ඒ" කණ්ඩායම - 272 (ඕවර 48)
"සී" කණ්ඩායම - 273/5 (ඕවර 42.5)
"සී" කණ්ඩායමට කඩුළු 3ක ජයක්
තරගය 3
"ඒ" කණ්ඩායම - 254 (ඕවර 50)
"ඩී" කණ්ඩායම - 172/4 (ඕවර 30)
"ඩී" කණ්ඩායමට ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය අනුව ලකුණු 22ක ජයක්
ඒ අනුව "ඒ" කණ්ඩායමේ ශුලවේ,
විවේචන
ශුලවේ ජයග්‍රහණයේ ආන්තිකය නිවැරදිව පිළිබිඹු නොකරයි, මන්ද එය අහිමි වූ කඩුලු පිළිබඳ කිසිදු තැකීමක් නොගන්නා බැවිනි.
ඩ/ලු/ස් ක්‍රමය කණ්ඩායම්වලට ලකුණු, ඕවර සහ කඩුලු ලබා ගැනීම යන තුනම පිළිබද සැලකිලිමත්ට වන අතර ශුලවේ දී සැලකිල්ලට ගනු ලබන්නේ ලකුණු සහ මුහුණ දුන් ඕවර පමණි. එය දැවී ගිය කඩුලු ගැන තැකීමක් නැත. එබැවින්, පහසු ජයග්‍රහණයකට වඩා පටු ජයග්‍රහණයකින් ඉහළ ශුලවේ ලබාගත හැක.
උදාහරණයක් ලෙස, 2013 චැම්පියන්ස් කුසලාන A කාණ්ඩයේ:
නවසීලන්තය විසින් ශ්‍රී ලංකාව ලකුණු 138කට දවා ගත් අතර පසුව ඔවුන් ඕවර 36.3කදී ලකුණු 139-9ට ළඟා වී යන්තමින් ජයග්‍රහණය කලේය. ඔවුන්ගේ ශුලවේ = (139/36.5) - (138/50) = 1.05 ක් විය.
එංගලන්තය ඕවර 50 කදී ලකුණු 293-7 ක් ලබාගත් අතර ශ්‍රී ලංකාව ඕවර 47.1 කදී ලකුණු 297-3 ට ළඟා වී තරගය ජයග්‍රහණය කලේය. ඔවුන්ගේ ශුලවේ = (297/47.167) - (293/50) = 0.44 ක් විය.
අවශ්‍ය ලකුණු ප්‍රමාණය පමණක් අඩු බව පෙනෙන විට කඩුලු රැක ගැනීම ගැන කිසිදු තැකීමක් නොකර පන්දුවට පහර දීමෙන් ශුලවේ උපරිම කිරීමට, ඕනෑවට වඩා ආක්‍රමණශීලී ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට මෙම කරුණ කණ්ඩායමක් දිරිමත් කළ හැකිය.
සේවා වියුක්තිය ආශ්‍රිත ගැටලු
හැදින්ව්ම
සේවා ව්යුක්තිය ආශ්‍රිතව පැන නගින ගැටලූ දෙස අවධානය යොමු කිරිෙමිි දි ශි්‍ර ලංකාවෙි උගත් තරුණ පිරිස අතරේ වැඩ්පුර සේවා ව්යුක්ති තත්වයක් දැන ගැනිමට හැකි වී තිඛෙන බව පෙන්වා දීමට පුˆවනි. සංවර්ධනය වෙමිින් පවතින රටක් වශයෙන් ශ්‍රි ලංකාවේ පවතින මෙම සේවා ව්යුක්ති තත්වය ඉතා ව්ශාල ආර්ථීක ,සාමාඡීය ගැටලූ රාශියක් පැන නැගී ඇති බව පෙන්වා දිමට පුඑවනි.
ශ්‍රි ලංකාව දෙස අවධානය යොමු කිරිෙමි දි දැක ගත හැකි මුලික ආර්ථීක ,සාමාඡිය තත්වය ලෙස පෙන්වා දිය හැක්කේ තරුණ, තරුණියන්ගේ  ව්රැකියාවෙන් පෙළීම හේතුකොටගෙන ඉතා ව්ශාල සාමාඡීය ප්‍රශ්න රාශියක් දැකගත හැකිය. මෙම නිබන්ධනය පුරාවටම මෙම සේවා ව්යුක්තිය අනුව පැන නගින ගැටˆ පිළිබදව මුලික අවධානය යොමු ව් ඇති බව පෙන්වා දිය හැකිය.
සේවා ව්යුක්තිය
’රැකියාවක් අපේක්ෂාවෙන් සිට්න්නන්ට රැකියාවක් කිරිමට අවස්ථාවක් නොලැඛිිම සේවා ව්යුක්තියයි.’
සේවා ව්යුක්තියකු ලෙස සැලකිමට ඉටුව්ය යුතු මුලික කරුණු කිහිපයකි.
01 අවම වශයෙන් සතියකට පැය 1ක කාලයක් වැටුපක් හෝ ආර්්ථීක ප්‍රතිලාභයක් සදහා හෝ පවුලේ ආර්ථීක සුභ සිද්ධ්ය සඳහා හෝ ස්වයං රැකියාවක හෝ නිරත නොව්ම.
02 රැකියාවක නිරත ව්මට කැමැත්තෙන් පසු ව්ම.
03 ක්‍රියාශ්‍රිලි ලෙස රැකියාවක් සොයමින් සිටීම.
සේවා ව්යුක්තිය හේතුවෙන් පුද්ගලයෙකුගේ ඡීවනෝපාය සදහා මාර්ගය නොමැති වේ. මෙය පුද්ගලයෙකුගේ මුලික අවශ්‍යතා පවා ඉටු කර ගැනිමට ඇති හැකියාව මගහැරි යාමට හේතුවේ. ෙමි නිසා පුද්ගලයෙකුට නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියෙහි සක්‍රී්‍ය ලෙස දායකත්වය ලබාදි කිසියමි ආදායමක් ලබා ගැනිමට ඇති අවස්ථාව මගහැරි යනු ඇත. ආදායමි අඩුව්ම දරිද්‍රතාවය වැඩ්ිව්ිම කෙරෙහි මෙන්ම මන්දපෝෂණය වැඩ්කිරිමට ද හේතු ව්ය හැක. මෙය ශ්‍රමිකයාගේ කායික හා මානසික ශක්තිය පෞරුෂ වර්ධනය මෙන්ම මානව සංවර්ධනය කෙරෙහි ද එමගින් සමස්ථ ආර්ථීක ක්‍රියාවලියට ද අහිතකර බලපෑමි ඇති කිරිමට හේතුවේx
01 කාලීන ව්යුක්ති වර්ග
එක් කාලයකදි සේවා ව්යුක්තියක් පවතින අකර ඇතැම් කාලවල දි සේවා ව්යුක්තියක් නොපැවතිම කාලීන සේවා ව්යුක්තියයි. ව්ශේෂයෙන්ම කෘෂිකාර්ම්ක ක්ෂේ්‍රත්‍රයේ හා ධීවර කටයුතු වලදි මෙය දැකිය හැක. ශ්‍රි ලංකාවේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු ශ්‍රමය පදනමි කරගෙන සිදුවේ. මේනිසා වගාව ආරම්භ කරන කාලයේ හා අස්වනු නෙලා ගන්නා කාලයේ ව්ශාල වශයෙන් ශ්‍රම ඉල්ලුමක් පවති. අනෙකුත් කාලවල දි එතරමි ශ්‍රම ඉල්ලුමක් නැත. ෙමි හේතුවෙන් වසරේ එක් කාලයක දී සේවා නියුක්තියක් වන අතර තවත් කාලයකදි සේවා ව්යුක්තියක් බ්හි වේ. මෙය වාරික සේවා ව්යුක්තය ලෙස ද හදුන්වයි.
02 ඉචිචානුගත සේවා ව්යුක්තිය
මෙයින් අදහස්වන්නේ සිය කැමැත්තෙන්ම රැකියාවක නොයේදිමයි. තමාගේ අධ්‍යාපන මට්ටම හා හැකියාව මත කුමන හෝ රැකියාවක යෙදිය හැකි වුවද රැකියාවෙ අවධානම වැඞ්ව්ම, අධ්‍යාපන තත්වයට සුදුසු නැතිනමි වැඞ් වැටුප් අපේක්ෂා කිරිම, තමාගේ සිතුමි පැතුමි වලට නොගැලපිම වැනි හේතුන්   රැකියාවක් නොකරන්නේ නමි එය ඉචිිචානුගත සේවා ව්යුක්තියකි.
03 අනිචිිඡානගත සේවා ව්යුක්තිය
යමි පුද්ගලයෙකු තමා ලද අධ්‍යාපන සුදුසුකමි හැකියාව හා පුහුණුව මත රැකියාවක් කිරිමට අපේක්ෂාවෙන් පසු වුවද ඊට අවස්ථාවක් නොලැබේනමිි අනිචිඡානගත සේවා ව්යුක්තියට අයත් වේ.
04 සර්්ෂක සේවා ව්යුක්තිය
එක් රැකියාවකින් තමන් රැකියාවකට මාරුවන අතරතුර කාලයේ දි සිිදුවන සේවා ව්යුක්තිය සර්ෂක සේවා ව්ියුක්තියයි. ව්‍යාපාර පාඩුව්ම හේතුවෙන් වසා දැම්ම, රාඡ්‍ය ව්‍යවසාය පෞද්ගලිකරණය කිරිම අළුත් රැකියා ස්ථානයක් සොයා ගැනිම සදහා පවතින රැකියාවෙන් අස්ව්ම වැනි හේතු නිසා කිසියමි කාලයක් තුළ තාවකාලිකව ඇතිවන සේවා ව්යුක්තිය මෙයට අයත් වේ.
05 ව්‍යුහාත්මක සේවා වියුක්තිය
ආර්ථීක ව්‍යුහයේ සිදුවන ව්‍යුහාත්මක වෙනස හෙතුවෙන් ඇතිවන සේවා ව්යුක්ති තත්වය මෙලෙස හැදින්වේ නිදසුනක් ලෙස ආර්ථීිකයේ කාර්ම්ක අංශය දියුණු විම හේතුයෙන් වී වගාවේ පැල සිටව්මේ යන්ත්‍රයක් නිපද වු ව්ට ශ්‍රම භාව්ිතයෙන් ව් පැල සිටු ව්ම අඩු වේ. එව්ිට මෙතෙක් පැල සිටුව්මේ කාර්යයෙහි නිරතව සිට් ශ්‍රම්කයන්ට සේවා අහිම් ව්මක් සිදුවේ. තාක්ෂණය දියුණුව හේතුවෙන් තාක්ෂණික දැනුම අතින් දුර්වල සේවකයන්ට කර්මාන්තයෙන් ඉවත්ව්මට සිදුවේ මේ නිසා සිදුවන සේවා ව්යුක්තිය ව්‍යුහාත්මක සේවා ව්යුක්තියයි. එයින් ගම්‍යවන්නේ අර්ථීික ව්‍යුහයේ සිදුවන වෙනස්ව්මිි හේතුවෙන් රැකියා අහිම්වන බවය.
06 වක්‍රිය සේවා වියුක්තිය
ලෝක ආර්ථීක අවපාතයන් සිදුවන ව්ිට එය රටවල්වල ආර්ථීක ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපානු ලබයි. එයට හේතුව සියඑම රටවල් අන්තර් ඡාතික වෙළදාම මත පදනමි ව්මයි. ආර්ථීක අවපාතයක් සිදුවන ව්ට රටක සමාහාර ඉල්ලුම අඩුවේ. රාඡ්‍ය ව්යදම අඩුව්ම, අපනයන ආදායම අඩුව්ම හේතුවෙන් ෙමි තත්වය සිදුව්ය හැකිය. සමාහාර ඉල්ලුෙමි සිදුවන අඩුව්මත් සමග කර්මාන්ත තම නිෂ්පාදන ධාරිතාවය අඩු කරයි. කර්මාන්ත වැසියාෙමි තර්ඡනයෙන් මිදිමට නමි අවම ලාභයක් මත ආයතන පවත්වාගෙන යා යුතුය. ඒ සදහා සංව්ධානය තුළ ව්ව්ධ ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරිමි සිදු කළ යුතුය. මෙහිදි කර්මාන්ත වල අවම ලාභය රදවා තබා ගැනිම සදහා කර්මාන්ත වලින් සේවකයන් ඉවත් කිරිමක් සිදු කරයි. එවැනි ව්ටෙක සිදුවන සේවා ව්යුක්තිය චක්‍රිය සේවා ව්යුක්තියයි. ආර්ථීක අවපාතය ඉවත් වු ව්ට නැවත මෙම තත්වය මගහැරි යයි.
සේවා ව්යුක්තියේ අහිතකර ප්‍රතිව්පාක
01	සේවා ව්යුක්තිකයන් රැකියාවක නිරතවුයේ නමි එමගින් ලැඛෙන ආදායමි සේවා ව්යුක්තව සිට්ම හේතුවෙන් අහිම් ව් යයි. ෙමි නිසා පවුලේ සෙසු සාමාඡිකයන්ගෙන් ඔවුනට යැපිමට සිදුවේ.
02	පවුලේ සාමාඡිකයන් ගේ සේවා ව්යුක්තව සිට්න්නේ නමි සේවා නියුක්ත පුද්ගලයන්ට ඔවුන්ගේ යැපිමි කටයුතු කිරිමට සිදු වේ. ෙමි නිසා පවුලේ යැපිමි අනුපාතය ඉහල යයි. අනෙක් අතට සේවා ව්යුක්ත පුද්ගලයන් නිවසේ සිට්ම හේතුවෙන් ,ඇතැමි සමාඡ ගැටලු වලට මුහුණ දිමට සිදුවේ.
03 	සේවා ව්යුක්ත පුද්ගලයන් සමාඡ විරෝධී හා නීති ව්රෝධී කටයුතු වල යෙදිම නිසා එම පුද්ගලයා ඡිවත්වන අවට පරිසරයට අහිතකර ප්‍රතිව්පාක දැරිමට සිදුවේ.
04 	සේවා ව්යුක්ත ඡනගහනයේ අවශ්‍යතාවයන් ඉටු කිරිම සදහා රඡයට ව්ශාල පිරිවැයක් දැර්මට සිදුවේ. ෙමිනිසා රාඡ්‍ය ව්යදම වැඩ්ිවේ. මෙය බදු ගෙවන්නන්ට අතිරෙක බදු බරක් දැරිමට සිදුවේ.
05 	සේවා ව්යුක්තිය හේතුවෙන් කූටුමිබ පරිභෝඡන ව්යදම වැඩ්ිවේ. එය ඉතුරුමි අඩුව්මටත් ආයෝඡන අඩුව්මටත් හේතුවේ.
06 	තරුණ තරුණියන් ව්වාහ ව්ම සදහා රැකියාවන් ලැඛෙන තෙක් බලා සිට්ම නිසා ව්වාහය කල්යාම හේතුවෙන් ව්වාහව්ෙමි සමාන්‍ය වයස ඉහළයාම, නිරෝගි දරු උපත් සංඛ්‍යාව අඩු ව්ම සිදුවේ.
ශ්‍රී ලංකාවෙ සේවා ව්යුක්තියේ ව්ශේෂිත ලක්ෂණ
01 	2003 වර්්ෂයේ සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය 8.5% ව්ය. 1999­-2004 කාල සීමාව තුළ මෙය 10% කට වඩා පහල මට්ටමක පැවතුනි.
02	පාසල් අධ්‍යාපනයක් නැති පිරිසේ සේවා ව්යුක්ති ප්‍රතිශතය සහ 4 වැනි ශ්‍රේණිය දක්වා පමණක් අධ්‍යාපනය ලැබුවන්ගේ සේවා ව්යුක්ති ප්‍රතිශතය 2% ක පමණ මට්ටමක පවතිත් දි අ.පො.ස උසස්පෙළ හා ඊට ඉහළ අධ්‍යාපන සුදුසුකමි ලැබුවන්ගේ සේවා ව්යුක්ති ප්‍රතිශතය 17% තරමි ඉහළ මට්ටමකපැවතිම ලංකාවේ සේවා ව්යුක්තිය කුළ කැපි පෙනෙන ලක්ෂණක් වේ.
03	සේවා ව්යුක්තිකයන් අතරින් වැඩ් පිරිසක් තරුණ පිරිස වේ. අවු15­19 වයස් කාණ්ඩයේ සේවා ව්යුක්ති ප්‍රතිශතය 3% කි. අවුරුදු 20­29 වයස් කාණ්ඩයේ සේවා ව්යුක්ති ප්‍රතිශතය 20% කි.
04	 පිරිමි සේවා ව්යුක්තියතට වඩා ස්ත්‍රි සේවා ඉහළ මට්ටමක පවති. සේවා ව්යුක්ති අනුපාතිකය 6% ක් වන අතර ස්ත්‍රි සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය 13% ක් වේ.
ශ්‍රි ලංකාවේ සම්ක්ෂණ වලට අනුව උගත් අය තුළ සේවා ව්යුක්තිය වැඞ්ව්මට බලපාන හේතු
01 	ශ්‍රි ලංකාවෙ නිදහස් අධ්‍යාපන ක්‍රමය දැනුම මුලික කරගත් අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් බැව්න් ඒ තුළින් වෘත්තිය පුහුණුව නොලැබ්ම.
02 	වෘත්තිය පුහුණුව ලබාදෙන පාඨමාලාවන් තුළින් ලැඛෙන පුහුණුව වෙළදපලේ ශ්‍රම ඉල්ලුමට නොගැලපෙන සුඑ ව්ම.
03 	තොරතුරු, තාක්ෂණය, භාෂා දැනුම, නායකත්ව ගුණාංග වැනි වර්තමාන සේවා නියුක්ති ඉඩ ප්‍රස්ථාවන් ලබාදෙන ගුණාංග අධ්‍යාපන ක්‍රමය තුළින් නොලැබ්ම නිසා අධ්‍යාපන ලැබුවන් පසුගාම් තත්වයට පත්ව්ම.
04 	අධ්‍යාපනය ලැබ්ම සමග සමහර රක්ෂා ප්‍රතික්ෂේප කිරිම.
06 	දේශිය, ව්දේශිය රුකියා අවස්ථා පිළිබදව නිවැරදි ලෙස සන්නිවේදනය නොව්ම.
07 	අධ්‍යාපන ලැබුවන් අතරින් සුදුසු පිරිසක් රාඡ්‍ය සේවයට බදවා ගැනිම පිළිබද ප්‍රතිපත්තියක් රඡයට නොමැති ව්ම
සේවා ව්යුක්තයේ වර්තමාන තත්වය
කාර්තුමය ශ්‍රම බලකා සමික්ෂණයට අනුව පසුගිය වසර කිහිපය තුළ දි සේවා ව්යුක්ති අනුපාතයේ දක්නට ලැබුණු ස්ථාවර බව පහත වැටිෙමි ප්‍රවණතාවය තවදුරවත් තහවරු කරමින් 2007 වර්ෂයේ දි 6% ක් වු සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය 2008 වර්ෂයේ දි සේවා ව්යුක්තිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව 394,000 ක් ලෙස ඇස්තෙමින්තු කර ඇති අතර එය පෙර වර්්ෂයේ වු 447,000 ට වඩා අඩු ව්මකි. ශ්‍රම වෙළදපොලේ හි නව රුකියා අවස්ථාවන් ඇති කිරිමට හේතු වු රුකියා යෝග්‍යතා සංවර්ධන වැඩසටහන් රුකියා නිර්මාණ හා ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් වැනි ව්‍යාපෘති කිහිපයක් කි්‍රයාත්මක කිරිමට. රුකියා ව්යුක්තියේ මෙම අඩුව්ම ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු ව්ය. රුකියා වෙළදපොළ පිළිබද තොරතුරු දැන ගැනිමට සන්නිවේදන කටයුතු පුඑල් කිරිම සහ චර්යා මාර්ගෝපදේශකත්ව වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරිමද සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය අඩුව්මට හේතුව්ය.
තරුණ සේවා ව්යුක්තිය, ව්ශේෂයෙන්ම උගත් කාන්තාවන් අතර සේවා ව්යුක්තිය තවදුරටත් පවත්නා බව කාර්තුමය ශ්‍රම බලකා සම්ික්ෂණයේ දි ප්‍රත්‍යන්ෂ ව.
පසුගිය වසර කිහිපයේ දි දක්නට ලැබුණු පරිදි 2008 දි අවුරුදු 15­19 වයස් කාණ්ඩයේ සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය ඉතා තිව්‍ර වු නමුදු එම අනුපාතය 2007 වු 21.6% සිට 2008 දි 20.6% දක්වා පහළ වැට්ිණි. ඉහළම සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය වු 24.4% තරුණ කාන්තා පක්ෂය අතර වාර්තා වු අතර එය තරුණ පිරිම් පක්ෂය අතර වු 14.4%. ක සේවා ව්යුක්තියට වඩා ඉහළ අගයක් ගනි අනෙකුත් කාණ්ඩවලටවඩා උගත් තරුණ කොටස් අතර පැවති ඉහළ රැකියා ව්යුක්ති අනුපාතය උග්‍ර හා කැපි පෙනෙන ලක්ෂණයන් වු අතර මෙය උගත් තරුණ පුරුෂ පක්්ෂයට වඩා උගත් තරුණ කාන්තා පක්ෂය අතර වඩාත් තියුණු මුහුණු වරක් ගන්නා ලදි. අධ්‍යාපන මට්ටම අනුව සේවා ව්යුක්තිය සලකා බැලිෙමි දි 9.9% ක වැඞ්ම සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය වාර්තා වන්නේ අ.පො.ස (උ පෙළ) සහ ඊට වැඞ් අධ්‍යාපන සුදුසුකමි සහිත පුද්ගලයන් අතරෙහි වන අතර අ.පො.ස (ස.පෙළ) සුදුසුකමි සහිත අයගේ සේවා ව්යුක්ති අනුපාතය 7.4% කි. ශ්‍රම වෙළදපොලේ පවතින රැකියා අවස්ථාවන් හා සේවා ව්යුක්තිකයන්ගේ අපේක්ෂාවන් අතර නොකඩවා පවත්න නොගැලපිම මෙම ගැටලුවට ප්‍රධාන හේතුවක් ව්ය හැකිය
නිගමන හා සාරාංශ
සේවා ව්යුක්තිය අශ්‍රිතව පැන නගින ගැටලු පිළිබදව ව්මසා බැලිෙමිි දි දැකගත හැකි මුලික ම නිගමනය ලෙස පෙන්වා දිය හැක්කේ ශ්‍රි ලංකාවේ පවතින අධ්‍යාපන ක්‍රමවල පවතින දුර්වලතාවයන් හේතු කොටගෙන සේවා ව්යුක්ති තත්වය උග්‍ර ව්මට ලක් ව් තිඛෙන බවය. මෙම තත්වයන් සාරාංශ කොට දැක්ව්ිෙමි දි තවදුරටත් මෙම සේවා ව්යුක්තිය ආශ්‍රිත ඉතා ව්ශාල සාමාඡික ආර්ථීක ගැටලු පැන නගි.
සමස්තයක් ලෙස සේවා ව්යුක්තිය ආශ්‍රිතව පැන නගින ගැටලු පිළිබද ඉතා පුලුල්ව මෙම නිබන්ධනය තුළ සකාචිඡාවට බදුන් ව් තිබේ.
අශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
01 ශ්‍රි ලංකාවේ මහ බැංකුව වාර්ෂික වාර්තාව ­ 2008
02 ආර්ථීක ව්මසුම 2008 ­ ඔක්තෝමිබර් කලාපය
03 ඡනලේඛණ හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තුෙමින්තුව
වාණිජ බැංකු
right|thumb|295px
බැංකු යනු විවිධ ආකාරයට නිර්වචනය කොට ඇති ආයතන විශේෂයකි. බැංකුවක ප්‍රාථමික කටයුත්ත වන්නේ මුදල් ණයට ගැනීම හා මුදල් ණයට දීමයි. මේ අනුව බැංකුවක් යනු මුදල් හා ණය පිළිබඳ ගණුදෙනු කරන වෙළෙන්ඳෙකු ලෙස හදුන්වා දීමට පුළුවන. දීර්ඝ කාලයක් පුරා වර්ධනය වීමෙනුත්,විශේෂීකරණය වීමෙනුත් අද වන විට බැංකු විවිධ සේවා සපයන ආයතන බවට පත්ව තිබේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් වාණිජ බැංකු,උකස් බැංකු, ආයෝජන බැංකු,ඉතුරුම් බැංකු, නිවාස බැංකු, අපනයන බැංකු, ග්‍රාමීය බැංකු අදී විශේෂිත බැංකු බිහිවී තිබේ. මේවා අතරින් වැදගත්ම සහ ප්‍රමුඛම මූල්‍ය ආයතන ලෙස වාණිජ බැංකු හැදින්විය හැකිය. ඊට හේතුව බොහොමයක් රටවල පැරණිතම මූල්‍ය සහ රටේ මූල්‍ය ආයතන අතරින් රටේ මූල්‍ය වත්කම්වලින් වැඩිම ප්‍රමාණයක් හිමිකර ගෙන සිටින ආයතන බවට වාණිජ බැංකු පත්ව තිබීමයි. මීට අමතරව පොදු ජනතාව හා ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව සමඟ වැඩි වශයෙන් සමීපව කටයුතු කරන වාණිජ බැංකු වෙළඳ හා වාණිජ කටයුතු වලත් මුදල් ආර්ථිකයේත් ජීව රුධිරය බවට පත්ව තිබේ.
වාණිජ බැංකු
වාණිජ බැංකු යනු මූලික වශයෙන් ලාභ ඉපයීමේ පරමාර්ථය සහිතව මූල්‍ය අතරමැදිකරණ කාර්යයේ නිරත සංවිධිත කොටස් සමාගම් ක්‍රමයකි.වාණිජ බැංකුවක් ඉතුරුම්,ස්ථාවර,ජංගම තැන්පතු යන ඕනෑම තැන්පතු වර්ගයක් භාරගනු ලැබුවද, වාණිජ බැංකුවක් පිළිබඳ නිර්වචනය සපයනු ලබන්නේ ජංගම තැන්පතු මඟිනි. මේ අනුව, "චෙක්පතකින් හෝ විධානයකින් හෝ අන්‍ය ආකාරයකින් හෝ ඉල්ලූ විටෙක ආපසු ගෙවීමේ පොරොන්දුවට යටත්ව මහජනයාගෙන් මුදල් තැන්පතු භාරගැනීම සිය ප්‍රධාන කාර්යය කර ගත් මූල්‍ය ආයතන විශේෂය වාණිජ බැංකු ලෙස හදුන්වයි." ඒ අනුව වෙනත් මූල්‍ය ආයතන හා වෙනත් බැංකු සහ වාණිජ බැංකු අතර ප්‍රධානතම වෙනස්කම වන්නේ වාණිජ බැංකු පොලී රහිත ජංගම පවත්වා ගනිමින් චෙක්පත් භාවිතයෙන් ගණුදෙනු කටයුතු කිරීමයි.
මීට අමතරව තවත් ප්‍රධාන ලක්‍ෂණයක් වන්නේ ආර්ථිකයක මුදල් මැවීමේ ක්‍රියාවලියට හා විදේශ විනිමය ගණුදෙනුවලට වාණිජ බැංකු සම්බන්ධ වීමයි. ඒ අනුව, "වාණිජ බැංකුවක් යනු ඉල්ලුම් තැන්පතු හෙවත් ජංගම ගිණුම් පවත්වා ගෙන යමින් මදල් මැවීමට හැකියාව ඇති, විදේශ විනිමය ගණුදෙනුවල යෙදෙන මූල්‍යායතන විශේෂයකි."
වාණිජ බැංකු කටයුතු නෛතික වශයෙන් ද හදුනාගෙන තිබේ. ඒ අනුව 1988 අංක 30 දරන බැංකු පනතෙහි 86 වන වගන්තියට අනුව බැංකු ව්‍යාපාරය පොදුවේ හදුන්වා ඇත්තේ මෙලෙසිනි. "බැංකු ව්‍යාපාරය යන්නේ ඉල්ලු විට චෙක්පත්, අණකර, ඇණවුම් මඟින් හෝ අන්‍යාකාරයෙන් ගෙවිය යුතු මුදල් තැන්පතු පිළිගැනීමේ මාර්ගයෙන් මහජනයාගෙන් අරමුදල් ලබාගැනීමේ ව්‍යාපාරය සහ ඒ අරමුදල් සම්පූර්ණයෙන් හෝ කොටස්වලින් අත්තිකාරම්, ආයෝජන හෝ නීතියෙන් හෝ සාම්ප්‍රදායික බැංකු පිළිවෙත්වලින් බලය ලැබුණු වෙනත් යම් මෙහෙයුම් සඳහා යෙදවීම අදහස් වේ."
1.ද්‍රවශීලතාව ආරක්ෂා කිරීම
right|thumb|150px වාණිජ බැංකු එදිනෙදා ගණුදෙනු සඳහා මුහුණ දීමේ හැකියාව මින් අදහස් වේ. ගණුදෙනුකරුවන් තුල බැංකුව පිළිබඳ ඇති විශ්වාශය තහවුරු කිරීම සඳහා තැන්පතු ඉල්ලූ විටෙක ආපසු ගෙවීමට ප්‍රමාණවත් මුදල් සංචිතයක් පවත්වා ගෙන යා යුතුය.මේ සඳහා ඕනෑම වාණිජ බැංකුවක් තම වත්කම් වලින් කොටසක් ද්‍රවශීල වත්කම් ලෙස තබා ගනී. ඒ අනුව ද්‍රවශීලතාව වාණිජ බැංකුවක පැවැත්ම තීරණය කරනු ලබන ප්‍රධානම සාධකයකි.
2.ලාභදායීත්වය වර්ධනය
වාණිජ බැංකු ලාභ උපයන ආයතන වේ. මෙම ආයතන එදිනෙදා කටයුතු කරගෙන යාමේදී තැන්පතු මුදල් ඉල්ලූ විට ආපසු ගෙවීමට ඇති හැකියාව පවත්වා ගත යුතුය. මේ නිසා බැංකු සිය වත්කම් වලින් කොටසක් ද්‍රවහිල වත්ක් ලෙස තබා ගනී. එහෙත් ඒවායේ ආදායම් ඉපැයීමේ හැකියාව අඩුය. ද්‍රවශීල නොවන අනෙකුත් වත්කම්වල ආදායම් ඉපැයීමේ ශක්තිය වැඩිය. නමුත් ද්‍රවශලතාව අඩුය. මේ අනුව ද්‍රවශීලතාවය හා ලාභදායීත්වය අකර ඇත්තේ එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ සම්බන්ධතාවයකි. එබැවින් වාණිජ බැංකු තම වත්කම් ව්‍යුහය සකස් කර ගැනීමේදී ලාභ ඉපැයීම හා ද්‍රවශීලතාව පවත්වා ගැනීම යන අරමුණු අතර තුලනයක් ඇති කර ගනී.
වාණිජ බැංකුවල කාර්යයන්
වාණිජ බැංකු ප්‍රධාන වශයෙන් සිදුකරන්නේ මූල්‍ය අතරමැදිකරණයකි. එනම් ආර්ථිකයේ අතිරික්ත ඉතුරුම් ඒකකයන්හි සිට හිඟ ඉතුරුම් ඒකක දක්වා අරමුදග් ප්‍රවාහ ගලායාම සඳහා පහසුකම් සැලසිමකි. වාණිජ බැංකුවේ ප්‍රමුඛ කාර්යය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය.
තැන්පතු භාර ගැනීම
පහත සඳහන් ඕනෑම ආකාරයක තැන්පතු භාර ගැනීමට වාණිජ බැංකුවකට හැකිය. i.ඉල්ලුම් තැන්පතු
ii.ඉතුරුම් තැන්පතු right|thumb|200px
iii.ස්ථාවර තැන්පතු
ණය සම්පාදනය
බැංකුවක පවතින තැන්පතු අරමුදල් වලින් ණය ලබා ගැනීමට අපේක්ෂා කරන ඒකකයන්ට ණය සම්පාදනය කරනු ලැබේ. බොහෝවිට ණයදීම සිදුකෙරෙන්නේ සුදුසු සුරැකුම් ඇප හෝ පුද්ගල ඇප මත වේ. අයකර ගැනීමේ කාලය අනුව ණය දෙවර්ගයකි.
i.කෙටි කාලීන ණය
ii.දිගු කාලීන ණය
වාණිජ බැංකු පවත්වාගෙන යන සෙසු කාර්යයන් ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය.
නියෝජිත සේවා
වාණිජ බැංකු විසින් ඉතා පුළුල් පරාසයක ආයෝජන සේවා සපයනු ලැබේ. ගණුදෙනුකරුවන්ගේ නමින් ලාභාංශ සහ ප්‍රාග්ධන ලාභ රැස්කිරීම, බැඳුම්කර කූපන් ගැනීම්-විකිණීම් සේවා, නව ව්‍යාපාර කොටස් අයදුම්පත් පිළිබඳ කටයුතු කිරීම යනාදී ආයෝජන සේවා සපයයි. වාණිජ බැංකු සිය ගණුදෙනුකරුවන් වෙනුවෙන් චෙක්පත්, බිල්පත්, පොරොන්දු නෝට්ටු රැස්කිරීම සහ විවිධාකාර ගෙවීම් සිදුකරයි. භාරකාරත්වය ඉසිලීම, උපදේශන සේවා සැපයීමද, වෙනත් බැංකු සහ මූල්‍ය ආයතන සඳහා ගණුදෙනුකරුවන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම වාණිජ බැංකු සපයන තවත් නියෝජිත සේවාවන්ය.
බැංකු අණකර, ණයවර ලිපි හා සංචාරක චෙක්පත් නිකුත් කිරීම, විනිමය බිල්පත් භාර ගැනීම, සුරැකුම්පත්, ස්වර්ණාභරණ, ලියකියවිලි, ඔප්පු, අන්තිම කැමති පත්‍ර, යනාදී වටිනා ද්‍රව්‍ය හා ලියවිලි ආරක්ෂා කරදීම, උකස් ණය සැපයීම හා ණය කාඩ්පත්, හර කාඩ්පත් යනාදිය නිකුත් කිරීම අයත් වේ. මීට අමතරව විදේශ විනිමය ගණුදෙනුවලට අදාල පහසුකම් සැපයීම, විදේශ වෙළඳ කටයුතු වලදී අවශ්‍ය පහසුකම් සැපයීම, තොරතුරු සේවා සැපයීමද ඉතා වැදගත් උපයෝගීතා සේවාවන් වේ.
වාණිජ බැංකු ශේෂ පත්‍රය
වාණිජ බැංකුවක කටයුතු පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට වාණිජ බැංකුවේ ශේෂ පත්‍රය පරීක්‍ෂා කළ යුතුය. වාණිජ බැංකු තනිව තම බැංකුවට අදාල ශේෂ පත්‍රය පිළියෙල කරන අතර වාණිජ බැංකු පද්ධතියේම ශේෂ පත්‍ර සියල්ල එකට එකතු කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සිය ප්‍රයෝජනය සඳහා ඒකාබද්ධ ශේෂ පත්‍රයක් පිළියෙල කරයි. ශේෂ පත්‍රය පිරික්සීමෙන් ලාභදායීතාව රැකගැනීමට වාණිජ බැංකු ක්‍රියා කර ඇති අන්දම, මුදල් සැපයුම, මුදල් මැවීමේ හැකියාව, ද්‍රවශීලතාව ආදී කරුණු රැසක් විශ්ලේෂණය කළ හැකිය. එනම් බැංකුවේ මූල්‍ය තත්වය අවබෝධ කර ගත හැකිය.
වාණිජ බැංකු ශේෂ පත්‍රය වත්කම් සහ වගකීම් ව්‍යුහයකින් සමන්විතය. මේ අනුව ශේස පත්‍රයෙහි ප්‍රධාන අයිතම දෙකකි.
වාණිජ බැංකු වගකීම්
බැංකුවක් සතු වගකීම් හෙවත් බැරකම් ලෙස හැඳින්වෙන්නේ බැංකුවේ ගණුදෙනුකරුවන්ට බැංකුව වෙතින් අයවිය යුතු දේ හෙවත් බැංකුව විසින් සිය ගණුදෙනුකරුවන්ට ගෙවීමට-පියවීමට ඇති දේ පිළිබඳවය.බැංකුවක මුළු වගකිම් යටතට අයත් දිගු හා කෙටිකාලීන ණය, අයිරා වැනි වගකීම් සහ කොටස් ප්‍රාග්ධනය, සංචිත වැනි හිමිකම් වගකීම් වන්නේ කෙදිනක හෝ කුමන අවස්ථාවක හෝ ඒවා හිමිකරුවන්ට සහ බාහිර පාර්ශවයන්ට ගෙවීමට සිදුවන බැවිනි. වාණිජ බැංකුවේ වගකීම් ව්‍යුහය මගින් වාණිජ බැංකුවේ අරමුදල් ප්‍රභව දැක්වේ. වාණිජ බැංකුවේ වගකීම් ව්‍යුහයෙහි ප්‍රධාන අයිතම පහත පරිදිය.
වෙනත් ව්‍යාපාර ආයතන සමඟ සසඳන විට වාණිජ බැංකුවක වැදගත්ම ලක්‍ෂණය ප්‍රාග්ධනයට සාපේක්‍ෂව ණය වගකීම් ඉතාම ඉහළ වීමයි. බොහෝවිට එය 90% ද ඉක්මවා සිටී.
වාණිජ බැංකු වත්කම්
වත්කම් ලෙස හැඳින්වෙන්නේ මුදල්, ගොඩනැගිලි, කාර්යාල උපකරණ හා යන්ත්‍ර-කර්මාන්තශාලා යනාදී ව්‍යාපාර ආයතනයක් සතු ඕනෑම දෙයකි. වාණිජ බැංකුවේ වත්කම් ව්‍යුහය ඉහළ ද්‍රවශීලතා වත්කමේ සිට පහළ ද්‍රවශීලතා වත්කම දක්වා පෙළ ගස්වන ලද අයිතමයන්ගෙන් සමන්විත වන අතර වාණජ බැංකු වත්කම් මගින් අරමුදල් භාවිතය දැක්වේ. වත්කම් පෙළ ගස්වා ඇත්තේ පහත ආකාරයෙනි.
1.මුදල් අයිතම
2.ආයෝජන සුරැකුම්පත්
3.ණය
4.ස්ථාවර හා අනෙකුත් වත්කම්
වාණිජ බැංකුවක් ආරම්භ කිරීමට සපුරා ලියයුතු මූලික අවශ්‍යතා
ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර-"ස‍ටහන" ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ සමාජ හා ආර්ථික විද්‍යා මාසිකය
ආකල්ප
1) අදහස් – Ideas
2) අතීත අත්දැකීම් – Past  experience
3) ස්ව සංකල්ප – Self concept
4) යුතුකම් සහ වගකීම් – Obligations
5) අරමුණු – Objectives
6) මනෝභාව – Sentiments
යනාදියයි.මේවා අතුරින් ආකල්පයක් ගොඩනැගීම කෙරෙහි බලපාන ඉතාම කුඩා ඒකකය ලෙස පුද්ගල අතීත අත්දැකීම් දැක්විය හැකිය.ඒ අනුව ගොඩනැගී ඇති පුද්ගල විශ්වාස ,මතකයන් හා අගයන් මත ආකල්ප ගොඩනැගීම සිදු වේ. උපතේ සිටම පුද්ගලයින් තුළ ආකල්ප වර්ධනය වීම සිදු වේ.එය තමන් වෙසෙන පරිසරයට ද සාපේක්ෂව සිදුවන්නකි.කුඩා කල සිටම අපට ඇහුණු දැනුනු කියවූ නැරඹූ ඇසූ මෙන්ම අපි ඇසුරු කළ පුද්ගලයින් ද මෙම ආකල්ප වර්ධනය වීම සදහා බලපෑම් කරයි.
නීති රීති :අප විසින්ම හදාගත් නීතිරීති නිසාවෙන් අප තුළ ගොඩනැගුණු ආකල්ප දැකිය හැකිය.උදාහරණ ලෙස සල්ලි ගොඩක් තිබුණොත් විතරයි මට සතුටින් ඉන්න පුළුවන් ,ආදරේ කරන්න කෙනෙක් හිටියොත් විතරයි මට සතුටින් ඉන්න පුළුවන් ,ලොකු විවාහ උත්සවයක් ගන්න පුළුවන් වුණොත් විතරයි මට සතුටින් ඉන්න පුළුවන් ….යනාදි වශයෙන් ඔබ ඔබ තුළම නිර්මාණය කරගත් නීතිරීති නිසාවෙන් ඔබේ ආකල්ප වෙනස් විය හැකිය. පරම ධනය සතුට ලෙස අපි අසා කියවා ඇති නිසාවෙන් මේ සියල්ලටම පෙර අපි සතුටින් සිටීමට හේතු සෙවීම යෝග්‍ය වේ.ඒ අනුව ඉහත දැක්වූ ආකාරයට ඔබ තුළ ඇති ඔබ වෙනුවෙන් ඔබ විසින්ම නිර්මාණය කරගත් නීතිරීති මොනවාදැයි අවබෝධ කරගන්න.එවන් නීතිරීති ඔබෙන් දුරස් වූ විට ඔබට සතුටින් සිටිය හැකිය.
සරලවම කිවහොත් සතුට රැදී ඇත්තේ මුදල් ,යානවාහන ,විවාහය මතම නොවේ.එය රැදී ඇත්තේ ඔබ දරන ආකල්ප මතයි.සුළග ,මල් ,ගහකොළ යනාදිය තුළ ද ගැබ්ව ඇත්තේ සතුටයි.ඉතාමත් කුඩා දෙයින් සතුටුවීමට ඔබ උත්සාහ කරන්න.එවිට ඔබට සාර්ථකත්වය කරා යන ගමන අනවශ්‍ය වෙහෙසකින් තොරව යාමට හැකිය.
දවසක් නිමා වී දවසක් උදා වන විට ලෝකයේ සංවර්ධනය ගවු ගණනක් දුර ගොසින්ය. අධිවේගී මාර්ග, අහස උසට ගොඩනැගිලි, අන්තර්ජාල, ස්මාර්ට් ෆෝන්, න්‍යෂ්ටික අවි ආදී නොයෙක් ක්‍ෂේත‍්‍රයන් සංවර්ධනයේ ඉහළම ඵල නෙලා ගනිමින් ඇත. එහෙත් මිනිසාගේ සිිතුම් පැතුම්, ආකල්ප මෙම භෞතික සංවර්ධනයන් සමඟ බැදී සාර්ථක ප‍්‍රතිඵල ලබා ගෙන ඇද්දැයි විමසා බලනු වටී.
සිතුම් පැතුම්, ආකල්ප පුද්ගල සමාජය තුල පුද්ගල කාර්ය භාරයක් හිමි වන්නා සේම අතිශය වැදගත් ම අංගයකි. ආකල්ප මිනිසා මිිනිසෙකු ලෙස ජීවත් කරනවා යැයි කීම වඩාත් නිවැරදි ය. ආකල්ප මිනිස් පෞරුෂය කෙරෙහි ද විවිධ අයුරින් බලපෑම් ඇති කරයි. පුද්ගලයාගෙන්, පුද්ගලයාට මුහුණ දෙන අවස්ථා හා එහි ස්වභාවය, සමාජ වටපිටාව මත ආකල්ප වෙනස් වන්නකි. අප නොදැනුවත්ව ම මේ ආකල්ප මගින් අපගේ ජීවිතය පාලනය කරයි.
මිනිස් ආකල්ප සංවර්ධනය කළ යුත්තේ කුඩා අවදියේ පටන් ය. මෙයට දිය හැකි සරල නිදසුනක් එක්වර ම මතකයට නැගුණි. ජපානයේ සියලුම පාසල් දූ දරුවන් ඔවුන් එදිනෙදා භාවිතා කරන වැසිකිළිය මසකට වරක් හෝ දෙවරක් පිරිසිදු කළ යුතුය. මෙය පළමු ශ්‍රේණියේ පාසල් දරුවන් ද කිසිදු පැකිලීමකින් තොරව සිදු කරන කටයුත්තකි. ඒ සඳහා ඔවුන් සමඟ පන්ති භාර ගුරුතුමා හෝ ගුරුතුමිය සහභාගී වේ. පන්ති කාමර සංස්කෘතිය තුල තිබෙන එක් වටිනා පාඩමකි. මෙය ජපානය වැනි රටක පිරිසිදු කරන්නන් නොමැති නිසා හෝ ගෙවීම් සිදු කිරීම අපහසු නිසා හෝ පාසල් සිසුන් ලවා සිදු කරන කටයුත්තක් නොවන බව ඉඳුරාම පැහැදිලි ය. රැකියාව මත හෝ උගත් කම මත හෝ මිනිසුන් වර්ග නොකළ යුතු බවත් සියල්ලන්ම සමාන බවත් ඔවුන් පොතෙන් පමණක් නොව ප‍්‍රායෝගිකව ද ඉගෙන ගනී. ජපානයේ පිරිසිදුකරන්නන් හදුන්වන්නේ පවිත‍්‍රකාරක ඉංජිනේරුවන් ලෙසය. මේ සිදුවිම ශ‍්‍රී ලංකාවේ සිදු වූයේ නම් පසුදින උදෑසන දෙමව්පියන් විසින් පාසල වටලා උපවාස උද්ඝෝෂණ පවත්වනවා නිසැකය. පුද්ගල ආකල්ප සංවර්ධනය ආරම්භ විය යුත්තේ පන්ති කාමරයෙනි.
වර්තමානයේ පවුලේ, පාසලේ, සමාජයේ රැකියා ස්ථානයේ මෙන්ම රටේ දියුණුව සඳහා ද යහපත් ආකල්ප වර්ධනයේ අවශ්‍යතාව මතුවෙමින් පවතී. කිසියම් සමාජ ආකල්පයක් සෘණාත්මක හෝ ධනාත්මක වීමට බලපාන සාධක රාශියකි. කිසියම් පුද්ගලයෙකු සතු මනෝභාවය, ඒ පුද්ගලයා සමාජයෙහි සෙසු පුද්ගලයන් හා කටයුතු කරන, හැසිරෙන ආකාරය සාර්ථක හෝ අසාර්ථක වීමට බලපානු ලබන්නේ සෘණාත්මක හෝ ධණාත්මක ආකල්පයි. කිසියම් සමාජ ආකල්පයක් ගොඩනැගීම සඳහා පුද්ගල ආකල්ප හේතු සාධක වේ. මෙම හේතුව නිසා පුද්ගල ආකල්ප වල බලපෑම සමාජ ආකල්ප සකස් වී කෙරෙහි සෘජු බලපෑමක් සිදු කරන බව පිළිගැනීමට සිදු වේ. අප වර්තමානයේ සමාජය, ආකල්පමය වශයෙන් දූෂිත යැයි පවසන්නේ වර්තමාන සමාජ ආකල්පමය වශයෙන් දුර්වලව ඇති හෙයිනි.
තවත් සරල උදාහරණයක් ගෙනහැර දදක්වන්නේ නම්, තම දරුවා පාසලේ විභාග ප‍්‍රතිඵල රැුගෙන ආ විට දෙමව්පියන්, තම දරුවා අගය කිරීම, වර්ණනා කිරීම, දිරිමත් කිරීම පසෙක ලා අසන්නේ අහවලාගේ ලකුණු කීය ද?, අහවලාගේ ලකුණු කීය ද? යන්නයිි. එවිට දරුවාට ඇතිවන්නේ ඔහුගේ යහළුවන් පිළිබඳ වෛරයකි. ඊර්ෂ්‍යාවකිි, කුහක කමකි. ඉන් දරුවාට සිදු වන මානසික ව්‍යකූලත්වය නිසා ආකල්ප සංවර්ධනයට කුමක් සිදුවේ දැයි දෙමාපියන් සිතන්නේ නැත.
ජාති, ආගම්, කුල ආදි පන්ති පරතර නිර්මාණය කිරීම තුළ මිනිසුන්ගේ සෘණාත්මක ආකල්ප බලපෑ බව අතීතයේ සිට වර්තමානය දක්වා වූ සිද්ධිදාමයන් සාක්‍ෂි ගෙනෙයි. විශ්ව විද්‍යාල ආදී උසස් අධ්‍යාපන අධ්‍යාපන ආයතන, රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික ආයතන ආදි රැුකියා පරිසරය තුළ ප‍්‍රධානීන්ගේ ඔවුන් ‘ප‍්‍රධානීන් ’ යැයි සිතන අධි මානසික ආකල්ප ක‍්‍රියාත්මක වීම තුලද, ඇති වන පීඩනය පහර ස්ථරවලට නිරන්තර බලපෑම් සිදුකරයි. දේශපාලන, සංස්කෘතික වටපිටාවට ආකල්ප වලින් වන බලපෑම අප ලාංකික සමාජයේ දැකිය හැකි සුලබ දසුනකි.
ජපන් ජාතිකයන් පිළිබඳ තවත් නිදසුනක් ගෙන ඒමට සිත්වූයේ, ඔවුන්ගේ ආකල්ප සංවර්ධනය පිළිබඳ ඇති ගෞරවය නිසාය. ජපන් ජාතිකයන් සමාජය පිළිබඳ එකිනෙකා පිළිබඳ ඇති ගෞරවය හා ආචාරශීලි බව ඉතාමත් ඉහළ මට්ටමකට එසවී පෙනෙන්නකි. ජපානයේ දුම්රිය තුළ හෝ බස් රථ තුළ, ආපනශාලා වල, දුරකතන ඇමතුම් භාවිතා නොකරයි. දුරකතන නාද වීම, ඇමතුම් ලබා ගැනීම දුරකතන සංවාද නිසා අවට සිිටින්නන්ට සිදු වන අපහසුතාවය නිසා ඔවුන් දුරකථන ඇමතුම් ලබා ගැනීමක් සිදු නොකරයිි. මෙය නීතීයක් නොව, සදාචාරාත්මක රීතිියකි. මෙය ඉතා සුළුකොට තැකිය නැති යැයි සිතිය මුත් ඔවුන්ගේ සංවර්ධිත ආකල්පමය සිතුවිලි සුළු කොට තැකිය හැකි ද?
ඍණාත්මක ආකල්පවලින් යුත් සමාජයේ යම් යම් සමාජාකල්ප ඇතැම් විට රට විනාශ මුඛයට ඇද දැමීමට සමත් වූ අවස්ථා එමටය. මතුපිටින් භෞතිකව නොපෙනුණත්, ඇතැම් අවස්ථාවල දී සොර සතුරන් කරන හානියට වඩා වැඩිි හානියක් ඍණාත්මක සමාජාකල්ප සිදු නොවන බව පැහැදිලිව දැකිය හැකි කරුණකි. ඍණාත්මක සාමාජාකල්ප වලින් යුතු මිනිසුන් සමූහයක් එක්වී එක් පුද්ගලයෙකුට හෝ කණ්ඩායමකට හෝ සමාජ ස්ථරයකට මානසිික හා සාමාජික මට්ටම් බිඳ දැමීම ක‍්‍රියාත්මක වේ. මින් සිදුවන සමාජ හානිය පිළිබඳව බොහෝ පුද්ගලයන්ට හෝ පුද්ගල සමාජයට නිසි අවබෝධයක් නොමැති බැවින් සමාජය පුරා වෛරය, ඊර්ෂ්‍යාව, ක්‍රෝදය, පළිගැනීම, කුහක කම, එකිනෙකා කෙටවීම, දැඩි ආශාව වැනි විවිධ ඍණාත්මක ආකල්ප හට ගැනීමට ඉවහල් වන වටපිටාවක් නිර්මාණය වීමට පසුබිම සැකසේ. වර්තමාන සමාජයේ සමාජ සම්බන්ධතා තුල පවතින අසහනය හා කළකිරීම මිනිස් ආකල්ප සංංවර්ධනය නොවීමේ අහිතකර ප‍්‍රතිඵලයකි. සුභවාදී ආකල්ප වර්ධනය පන්ති කාමරයෙන් පටන්ගත යුතු අතර, එය ප‍්‍රායෝගිකව අත්විඳීමට ද ඉඩ සැලැස්විය යුතු කරුණක් වන අතර, එය නූතන පුද්ගල සමාජ කෙරෙහි ද ව්‍යාප්ත කළ යුතු බීජයකි. මන්ද නිමිසකුගේ ජීවිත වෙනස් කිරීමට පළමුව ඔහුගේ ආකල්ප වෙනස් කළ යුතුය. ඒ ඔහුගේ ආකල්ප ඔහුගේ ජීවීතය බවට පත්වන නිසාවෙන්ය. ආකල්ප ඉගැන්විය හැකිද?
නූතන මනෝවිද්‍යාව අනුව ඉගෙනුම යනු චර්යාව වෙනස්‌ කිරීමට සමත්වූ පෙළඹවීමක්‌ ලෙස සැලකේ. එසේම මෙකී චර්යාව වෙනස්‌ විය යුත්තේ ධනාත්මකව බවට පොදු පිළිගැනීමක්‌ ඇත. ධනාත්මකව නොවන චර්යාවේ වෙනස්‌ අගය තිබිය හැක. නමුදු ඒවා යහපත් ඉගෙනීම් ලෙස නොසැලකේ. පංතිකාමර අධ්‍යාපනේදී වඩා උසස්‌කොට සලකන ලද්දේ උපස්‌ථම්භන ලබාදීම මගින් සිදුවන ධනාත්මක චර්යා සංස්‌කරණයයි. බොහෝවිට අධ්‍යාපන මූලධර්ම ලෙස භාවිතාවන විවිධ න්‍යාය හා සිද්ධාන්ත මගින් සිදු කරනුයේ මානව චර්යාව උපස්‌ථම්භන ඇසුරෙන් නිශ්චිත දිශාවකට යොමු කිරීමයි. කුඩා දරුවකුගේ මානසික වටාපිටාවට සරිලන අයුරින් අධ්‍යාපනය ලබාදිය යුතු බව මේ මූලධර්මවලදී පැහැදිලි කර තිබේ. විෂය කරුණු ඉගැන්වීමට වඩා ආකල්ප පිළිබඳ ඉගැන්වීම අසීරුය. වඩා ප්‍රශස්‌ත ගුරුවරයකු ලෙස සැලකෙනුයේ එසේ ආකල්ප ඉගැන්වීමට හැකි ගුරුවරයා ය.
ආකල්ප ඉගැන්වීමේ අගය අධ්‍යාපනයේදී වැදගත් කර සැලකීමට බොහෝ හේතු තිබේ. ආකල්ප නිසා ඉගෙනීම පිණිස ඉගෙන ගැනීමට දරුවා යොමු වේ. මන්ද යම්කිසි දෙයක්‌ පිළිබඳ ඇතිවූ වැටහීමක්‌ සහිත අයෙකුට එබඳු වැටහීමක්‌ නොමැති අයෙකුට වඩා එකම කරුණක්‌ වඩා හොඳින් සංජානනය කර ගත හැකි බැවිනි. ඒ අනුව කිසියම් විෂය කරුණක්‌ පිළිබඳ ගැඹුරු වැටහීමක්‌ ඇතිවීමට පවා ආකල්ප ඉගෙනීම වැදගත්ය. ආකල්ප ඉගෙනීම නිසා අනතුරුව සිදුකරන විෂය කරුණු ඉගෙනීම වඩා පහසු වේ. ඕනෑම දෙයක්‌ පිළිබඳව විචාර පූර්වක බව ඇතිවනුයේ ආකල්ප ඉගෙනීම නිසාය. බුද්ධිය ඉගැන්වීම ලෙස ආකල්ප ඉගැන්වීම හැඳින්වෙනුයේද ඒ නිසාය. එසේම යම්කිසි විෂය කරුණක්‌ ගැඹුරින් අධ්‍යයනය කිරීමේදී ඇතිවන සංජානනය නිසා පසුකාලීනව යම් දැනුමක්‌ ලැබීමේදී මුලින් ලැබූ දැනුම සමඟ සන්සන්දනාත්මකව විග්‍රහ කළ හැක. මේ හේතුව විශේෂ වූ ඉගෙනීමට අවස්‌ථාව ලැබීමකි. එකම කරුණක්‌ පිළිබඳ වුවද ගැඹුරින් සිතීමට කල්පනා කිරීමට යම් අයෙකුට පුහුණුව හා හැකියාව ඇතිවනුයේ එම ක්‍ෂේත්‍රයට අදාළව කරන විශේෂ ඉගෙනීම නිසාය. ඉගෙනීම යනුවෙන් අදහස්‌ කරනුයේ සංජානනය අර්ථවත්ව භාවිත කිරීමකි.
හොඳ නරක හා සදාචාරාත්මක ආකල්ප
කෙනකු හොඳ හෝ නරක දෙයක්‌ ඉගෙනීමට හැක. නමුදු සමාජය විසින් නරක දේ සඳහා සෘණාත්මක පෙළැඹවීම් හා හොඳ දේ සඳහා ධනාත්මක පෙළැඹවීම් ලබාදෙන බැවින් නරක අත්හැර හොඳ දේ කිරීමට අයෙකු තුළ කිසියම් නැඹුරුවක්‌ ඇති වේ. නමුදු මේ තත්ත්වය පොදු නැත. ඇතැම් සමාජ හා සංස්‌කෘතිවල උපසංස්‌කෘතික ව්‍යුහ දක්‌නට ඇත. මෙබඳු උපසංස්‌කෘතික පසුබිම් තුළ ඇතැම් විට නරක චර්යා සඳහා ද ධනාත්මක උපස්‌ථම්භන ලැබිය හැක. එබඳු අවස්‌ථාවලදී බොහෝ අය පෙළැඹවීම් නිසා අයහපත් දෑ ඉගෙන ගනී. තමන්ට හා අනුන්ට අවැඩදායක වූ එබඳු ඉගෙනීම් සමස්‌ත සමාජය තුළදී ප්‍රතික්‍ෂේප වූ දේවල් විය හැක. මේ නිසා එබඳු වැරැදි ඉගෙනීමක්‌ කරා යොමු වූ අයට සමස්‌ත සමාජයේදී ඇතිවන ඉහත කී ප්‍රතික්‍ෂේපය ඇතැම්විටකදී සමාජයට එරෙහිව යාමක්‌ බවට පවා පරිවර්තනය විය හැක.
ප්‍රතිජානනාත්මක ස්‌ථම්භන ලබාදීම මගින් යම්යම් අයහපත් මනෝභාවයන්ද යහපත් යෑයි පුද්ගලයකුට ඒත්තු ගැන්විය හැක. මෙහිදී එබඳු ඉගැන්වීමක්‌ අයහපත් යෑයි සැලකේ. සමාජ එකඟ බවට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලක්‍ෂණ මෙබඳු ඉගෙනීමක්‌ මගින් පුද්ගලයන් තුළ රෝපණය කළ හැක. මෙබඳු වූ අවස්‌ථාවලදී ඒ ඉගෙනීම ලබන පුද්ගලයන්ගේ ආකල්ප හා චර්යා පවා ඉගෙනීමට අදාළව වෙනස්‌ කෙරේ. අනුන්ද නසාගෙන සිය දිවි නසාගත හැකි දරුණු ගණයේ අපරාධකරුවකු තනනුයේ මේ ආකාරයේ ඉගෙනීමක්‌ තුළිනි. මෙබඳු පුද්ගලයකුට පොදු සම්මත පිළිගැනීම් වැරැදි බව අවබෝධ කර දෙන අතර සමාජ විරෝධී ලක්‍ෂණ යහපත් බව ප්‍රතිජානනාත්මක ස්‌ථම්භන මගින් ඉගැන්වේ.
සමාජ විරෝධී දේ යහපත් ලෙස ද, සමාජ සම්මත අයහපත් ලෙසද සංජානන කිරීම මෙහි ලක්‍ෂණ වේ. මේ ආකාරයේ ඉගෙනීම් තුළින් සිදුවනුයේ යහපත තහවුරු වීම නොවේ. එසේම අයහපත පිටු දැකීමද නොවේ. දරුණු මිනීමරුවකු වූ අංගුලිමාල නමැති පුද්ගලයා බිහිවීමට සමාජ විරෝධී ගති ලක්‍ෂණ ඉගෙනීම ඉවහල් විය. අංගුලිමාල උත්පත්තියෙන් නරක අයෙකු නොවේ. උපතින් ඔහු අහිංසකයකු විය. අහිංසක දරුණු මිනීමරුවකු බවට පත් කිරීම පසුකලක සිය ගුරුවරයා ඔහුගෙන් පළිගැනීම සඳහා භාවිත කළ කූඨඋපාය මාර්ගය විය. එසේ උපදෙස්‌ දෙන ලද්දේ ගුරුවරයාට සෘජුවම විනාශ කළ නොහැකි වූ අංගුලිමාලව මිනිසුන් ලවා මැරවීමට උපායක්‌ වශයෙනි. එහි පළමු පියවර ලෙස අංගුලිමාලට මිනිසුන් මැරීමට අදාළ පැවරුම ලබාදෙන ලද්දේ සමාජ විරෝධී ලක්‍ෂණ සහිත වූ අයෙකු බවට ඔහු පත් කරවීමේ දුෂ්ට අරමුණ පෙරදැරි කොටගෙනය. අංගුලිමාලගේ හෘද සාක්‍ෂිය පවා තමා කරන කාර්යය නිවැරැදිය යන තත්ත්වයකට පත් කරවූයේ වැරැදි පෙළැඹවීමක්‌ මගින් ලබා දුන් ඉගෙනීම හේතුවෙනි. පසු කාලයකදී බුදුරදුන් මුණගැසීමේදී මේ තත්ත්වය වෙනස්‌ විය. තමා කරනුයේ වැරැදි ක්‍රියාවක්‌ බව අංගුලිමාලට දයාබරව වටහා දුන් එකම පුද්ගලයා බුදුරදුන්ම පමණි. පසුව අංගුලිමාල යළිත් නිවැරැදි මඟට ප්‍රවේශව අර්හත්වය සාක්‍ෂාත් කර ගැනීමට පවා භාග්‍යවන්ත විය.
හෘද සාක්‍ෂිය හා ලක්‍ෂණ ප්‍රතිග්‍රහණය
හෘද සාක්‍ෂිය පිළිබඳ ආකල්ප කුඩා දරුවකුට ඇති වනුයේ ඉතා කුඩා කල පටන් ලබන යම් යම් සමාජ සම්මත නිසාය. මේ සම්මත තමා ඇතුළත සදාචාරය බවට දරුවා පත් කර ගනු ලබයි. පසුව වයසින් වැඩීමේදී එය ආකල්ප බවට පරිවර්තනය වේ. පසුව එය ඔහුගේ පෞරුෂය බවට පත්වේ. මේ නිසා අධ්‍යාපන මනෝ විද්‍යාවේදී හෘද සාක්‍ෂිය පවා සකස්‌ වනුයේ කුඩා කල සිට ලබන ඉගෙනීම ඇසුරෙන් බව පිළිගැනේ. මෙය හෘද සාක්‍ෂිය ඉගැන්වීම යන නමින් හැඳින්වේ. එය කුඩා කල පටන්ම දරුවකු ලබන ස්‌වීයත්වය පිළිබඳ ආකල්ප පුහුණුවට අයත්ය. සමහර අය හරිදේ යෑයි සිතා වැරැදි දේ කරන බව මේ අනුව පෙනේ. යමෙකුට හරි වැරැද්ද පෙන්වා දෙනුයේ පුද්ගලයා තුළ ඇති හෘද සාක්‍ෂිය මගිනි. නමුදු ඇතැම් අය හරිදේ යෑයි කියා සිදුකරනුයේ කලක පටන් ස්‌වීය හෘද සාක්‍ෂිය සකස්‌වී තිබුණු පිළිවෙළට අනුවය. මේ අනුව හෘද සාක්‍ෂිය සකස්‌වීමේදී පවා වැරැදි දේ හරිදේ ලෙස වරදවා පිළිගැනෙන පරිදි එය වර්ධනය විය හැකි බව වටහා ගැනීම වැදගත්ය. බොහෝ විට කුඩා දරුවකු වැරැදි දෙයක්‌ කරන විට තරවටු කිරීමට වඩා එය වරදක්‌ බව ඒ දරුවාට හොඳින් වටහාදීම වඩා ප්‍රතිඵලදායක වනුයේ මේ නිසාය.
සමාජ විරෝධී අදහස්‌ හා ආකල්ප සහිත විවිධ පුද්ගලයන් බිහිවීමට ජීවිතයේ එක්‌ කලකදී ලැබූ වැරැදි ආකල්ප හා චර්යා පුහුණුවක්‌ ඉවහල් විය හැක. පුනරුත්ථාපනය මගින් සිදු කරනුයේ මේ අයුරින් වැරැදි ඉගෙනුමක්‌ ලැබූ අයගේ එකී අයහපත් ආකල්ප හා චර්යා සමාජ සම්මත ආකල්ප හා චර්යා බවට පරිවර්තනය කිරීමකි. අයහපත් චර්යා හා ආකල්ප නිසා කෙනකු නරක යෑයි සම්මත පුද්ගලයකු බවටත්, යහපත් චර්යා හා ආකල්ප නිසා කෙනකු හොඳ යෑයි සම්මත පුද්ගලයකු බවටත් පත්වේ. මේ හොඳ බව හා නරක බව නම් ඒ යුගයට සාපේක්‍ෂව පවත්නා සමාජ පිළිගැනීමයි. මේ හේතුව නිසා ඉගෙනීම, සංජානනය හා සමාජ සම්මතය නිසා පුද්ගලයකු හොඳ හෝ නරක බවට පත්වන බව පැහැදිලිය. කෙනකු උපතින් හොඳ හෝ නරක අයෙකු නොවේ.
කුඩා කල පටන් ලබන ඉගෙනුම හා ජීවත් වන පරිසරය ආදී සාධක නිසා පුද්ගලයා හොඳ හෝ නරක බවට සලකනු ලබයි. මේ නිසා හොඳ පුද්ගලයකු නරක පුද්ගලයකුගෙන් වෙන්කර ගන්නා මිම්ම ඒ පුද්ගලයා ලැබූ ඉගෙනීම, සංජානනය හා සමාජ පරිසරය බව පෙනේ. මේ නිසා මෙබඳු සෘණාත්මක සාධක වෙනස්‌ කිරීම මගින් නරක හෝ අයහපත් යෑයි සම්මත අය වෙනස්‌ කළ හැකි යෑයි පිළිගැනේ. මේවා ඕනෑම අයකු නරක පුද්ගලයකු බවට පරිවර්තනය කිරීමට ඒකාන්ත ලෙස අදාළ වන්නේ යෑයි පැවසීමට අපහසුය. ඇතැම්විටකදී සෘණාත්මක අභිප්‍රේරණ ලැබීම නිසා ඒවා ජීවිත අත්දැකීම් බවට පත් කරගෙන එ මඟින් හොඳ පුද්ගලයකු බවටද පත්විය හැක. එය පුද්ගලයකුගේ පෞරුෂත්වය මත තීරණය වන කරුණකි. මේ හේතුව නිසා ඉගෙනීමේදී පුද්ගල පෞරුෂය සංවර්ධනය කිරීමටද මූලිකත්වය ලබාදේ. ශක්‌තිමත් පෞරුෂයක්‌ හිමි තැනැත්තාට බාහිර පරිසර සාධකය එතරම් අදාළ නැත. සමාජ ඇසුරින් ලබන අත්දැකීම් හොඳ වුවද, නරක වුවද, මානසික පෞරුෂය තුළින් ප්‍රේරණය කර ගැනීම නිසා නරක යෑයි සම්මත අත්දැකීම්වලින් පවා හොඳ දේවල් වෙන් කර ගැනීමට හැක.
ඉගෙනීමේදී ඉගෙන ගනු දෙය සමග පවත්නා යම් යම් ලක්‍ෂණය ද ප්‍රතිග්‍රහණය කරනු ලැබේ. මෙය පසුකලකදී ඉගෙනීම තුළින් ලැබූ අනුභූතියක්‌ බවට පත්කර ගනී. මෙහිදී ප්‍රතිජානන ලක්‍ෂණ මෙන්ම ප්‍රතිශේධන ලක්‍ෂණ ද ග්‍රහණය කර ගනී. මෙය සෘජු ඉගෙනීමක්‌ නොවේ. ඉගෙනීම සමග ඒ සමග බැඳී පවතින යම් යම් සංජානන ලක්‍ෂණ අදාළ ඉගෙනීමේම කොටසකැයි උපකල්පනය කිරීම මෙයට හේතුවයි. මේ නිසා ඇතැම් විට ප්‍රතිජානන ඉගෙනීමක්‌ සමග සෘණාත්මක ලක්‍ෂණ ද, ප්‍රතිsශේධන ඉගෙනීමක්‌ සමඟ ධනාත්මක ලක්‍ෂණ ද සංජානනය වේ. කෙසේ වුවද මෙය සංජානනය සමඟ සම්බන්ධ වී පවතී. නිදසුනක්‌ වශයෙන් කුඩා කාලයේදී උඩු රැවුල සහිත වැඩිහිටි පිරිමියකු අතින් දූෂණයට ලක්‌ වූ කුඩා ගැහැනු දරුවකු වැඩිහිටි වියට පත් වීමේදී උඩු රැවුල සහිත සියලුම පිරිමි නරක ස්‌ත්‍රී දූෂකයන් බවට තීරණයක්‌ යටි සිතේ ඇතිවිය හැක. ඊට හේතු වූයේ කුඩා කල ලැබූ උඩු රැවුල සහිත වැඩිහිටි පිරිමියකු වෙතින් ලැබූ අමිහිරි අත්දැකීමයි. මීට වඩා වෙනස්‌ ආකාරයේ වූ ඉගෙනීමක්‌ද ලැබිය හැක. අපේ දෙමව්පියන්ගෙන්, ගුරුවරුන්ගෙන්, අපේ ඥති හිතමිත්‍රාදීන්ගෙන් සමන්විත අපේ සමාජ වටපිටාවෙන් අපේ ජීවිතවලට හිමිවන බොහෝ දෑ අතරින් “ආකල්ප” විශේෂයි.
අප ළදරුවන් කාලෙ සිට අපට බැහැරින් එකතු වන ආකල්ප අප සමඟම වැඩෙනවා. කාලයත් සමග අපටම අනන්‍ය වූ ආකල්ප රාශියක්‌ ජීවිතයට බද්ධ වෙනවා. අපට නොදැනීම මේ “ආකල්ප” මගින් අපේ ජීවිත පාලනය කරනවා. ඒ නිසාම ආකල්පමය රාමුවක්‌ තුළ අපේ ජීවිතය සිරවෙනවා. ඒ අතරින් සමහර ආකල්ප මගින් ජීවිතය මන්දගාමී බවට පත් කරනවා. නමුත් ධනාත්මක, ශුභවාදී ආකල්ප ජීවිතය ජය ටැඹ කරා රැගෙන යනවා.
“ජීවිතය දිනන්න” මොන තරම් ඕනෑකමක්‌ ඔබ තුළ තිබුණත්, සමහර අශුභවාදී ආකල්ප ඔබට ඒ සඳහා ඉඩ දෙන්නේ නැහැ.
“මේ තමයි මම ලබා උපන් හැටි”, “කරුමය තමයි උරුමය”, “ඉන්න ටික කාලෙට ඔය තරම් දේ මොකටද?”, “වාසනාව නැතිනම් කිසි දෙයක්‌ හරියන්නේ නැහැ”
මේ වගේ පරාජිත ආකල්ප නිසා ඔබ සිටින තැනින් අඩියක්‌වත් ඉදිරියට යන්නට ඔබට බැහැ. ඔබගෙ “දෛවය” පාලනය කරන්නෙ ඔබ තුළ කි¹ බැසගත් එවැනි ආකල්ප. ඔබ තුළ ඇති තවත් සමහර ආකල්පවලට තිබෙන්නේ අසීමාන්තික බවක්‌.