cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ජොසොන්
15වන සියවස
කංනිදෝ නැමැති කොරියානුවන් නිර්මිත ලෝකසිතියම 1402දී කිම් සා-හ්යොං (김사형, 金士衡), යි මු (이무, 李茂) සහ යි හොඒ (이회, 李撓) විසින් නිර්මාණය කරන ලදී. මෙම සිතියම නිර්මාණය කෙරුණේ තේජොං රජුගේ දෙවන වර්ෂයේ දී ය. මෙය චීන, කොරියානු සහ ජපන් සිතියම් සම්මිශ්‍රණයෙන් නිපදවූවකි.
16-19වන සියවස්
පසු ජොසොන් රාජවංශ යුගයේ විද්‍යාත්මක සහ තාක්ෂණික ප්‍රගතිය පැරණි ජොසොන් යුගයට වඩා පසුබෑමක් පෙන්නුම් කළේ ය.
16වන සියවසේ දී, මාලිගයේ වෙදැදුරුවරයකු වූ හියෝ ජුන් වෛද්‍ය සටහන් ගණනාවක්ම ලිවී ය. ඔහුගේ වැදගත්ම ක්‍රියාව ලෙස දොංගුයි බොගම් සැලකේ. එය නිතරම සම්ප්‍රදායික කොරියානු වෙදකම පිළිබද නිර්වචන සටහනක් ලෙස පැසසුම් ලබයි. මෙම සටහන් චීනය සහ ජපානය දක්වා ද ව්‍යාප්ත වූ අතර එය වර්තමානයේ එම ප්‍රදේශවල පෙරදිග වෙදකමේ සම්භාව්‍ය කෘතියක් ලෙස සැලකේ.
පළමු මෘදු ප්‍රක්ෂේප කබාය (ballistic vest) වූ ම්යුන්ජේබේගැබ් 1860 දශකයේ ජොසොන් කොරියාව තුළ නිපදවන ලදී. එය නිර්මාණය කෙරුණේ කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ යුධ ව්‍යාපාරය (1866) සිදු වී මඳකලකට පසුවයි. හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන් බටහිර හමුදාවල තර්ජනවලට මුහුණදීම සදහා වෙඩි නොවදින සන්නාහ නිර්මාණයට නියෝග කළේ ය. කිම් ගි-දු සහ ගං යුන් විසින් ප්‍රමාණවත් ඝනකමක් ඇත්නම් කපු රෙදිවලට උණ්ඩවලින් ආරක්ෂාව ලබාදිය හැකි බව අනාවරණය කරගත් අතර ඔවුහු කපු ස්තර 30කින් යුත් වෙඩිනොවදින කබා නිෂ්පාදනය කළහ. මෙම කබා කොරියාව පිළිබඳ එක්සත් ජනපද ගවේෂණය (1871) සමයේ ඇති වූ සටන්වලදී විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව 1871දී ගංග්හ්වා දූපතට පහරදුන් අවස්ථාවේ ප්‍රයෝජනවත් විය. එක්සත් ජනපද හමුදාව මෙම කබාවලින් එකක් තමන් සතු කරගත් අතර 2007වන තෙක්ම එය ස්මිත්සෝනියන් කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තබන ලදී. වර්තමානයේ මෙම කබාය නැවත කොරියාව වෙත යවන ලදුව මහජන ප්‍රදර්ශනය පිණිස තබා ඇත.
වාණිජ්‍යය
ගෝර්යෝ රාජවංශ සමයේ කොරියාව සතුව අරාබියානුවන්, ජපන් ජාතිකයින්, චීනුන් සහ මැංචූරියානුවන් සමග සිදු වූ ශක්තිමත් වෙළඳමක් පැවතිණි. එකල සමෘද්ධිමත් අන්තර්ජාතික වරායයක් ලෙස ප්යොන්ග්නම් සැලකේ. කොරියානුවෝ විසිතුරු ගෙත්තම්, ආභරණ, ජින්සෙං, සේද, සහ ලෝකප්‍රකට පෝසිලේන් වෙළඳාම් කළහ. නමුත් ජොසොන් රාජවංශ සමයේ කොන්ෆියුසියානුවාදය රාජ්‍ය දර්ශනය ලෙස ස්ථාපනය කර ඇතැම් බෞද්ධාගමික ඇදහීම් නොසලකා හැර, ගෝර්යෝ චොංජා පෝසිලේන් වෙනුවට සුදු බෙක්ජා නිපදවීම නිසා කොරියානු නිර්මාණ කෙරෙහි චීන සහ අරාබි ප්‍රසාදය නැති විය. එසේම කෘෂිකර්මාන්තය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සදහා වාණිජ්‍යය සීමා කෙරිණි. මීට අමතරව චීන රාජ්‍යයට ත්‍යාගභෝග ලබාදීමට සිදුවීම නිසා විවිධ වටිනා දෑ (රන්, රිදී වැනි) නිපදවීම සීමා කිරීම සහ ජපානයෙන් අත්‍යාවශ්‍ය දෑ පමණක් ආනයනය කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය ගොඩනැගිණි. චීනයේ මුදල් ලෙස රිදී භාවිත වූ නිසා එය කොරියා-චීන වෙළදාමේ වැදගත් අංගයක් විය.
ජෝසුන් රාජධානි සමයේ භාවිත වූ පදවි සහ ශෛලීන්
රාජකීය පවුල තුළ භාවිත වූ ශෛලීන් සහ පදවි පරම්පරා ගණනක් තිස්සේ සවිමත්වූ අතර එය එය රජුට දැක් වූ සම්බන්ධතාව මත තීරණය විය.
කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ
විවිධ ක්‍ෂීරපායීන්ගේ දළ අතීතයේ සිටම විවිධ කටයුතු සඳහා මිනිසා විසින් භාවිතයට ගැනැනි.
භාවිත
ප්‍රවර්ගය:කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ
පෝරස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
පෝරස් ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පෞරවයන්ගේ රජු වූ පෝරස් හා ඔහුගේ ජීවන වෘත්තාන්තයත්, විශේෂයෙන්ම මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජයාට එදිරිව සිදුකළ හයිඩස්පෙස්හි සටනත් පාදක කොටගෙන තැනූ ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. මෙය 2017 නොවැම්බර් 27 දින සිට සෝනි ටීවී ඔස්සේ විකාශය ඇරඹිණි.
මෙම වැඩසටහන නිර්මාණය කරන ලද්දේ ස්වස්තික් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්හි සිද්ධාර්ත් කුමාර් තේවාරි විසිනි. ඉන්දියානු රූපවාහිනියේ වඩාත්ම අධික පිරිවැයක් දරා නිපදවන ලද්දේ යැයි පැවසෙන මෙම කතාමාලාව INR කෝටි 500ක (දළ වශයෙන් ඇ.ඩො. මිලියන 80) වියදමක් දරා නිපදවී යයි කටකථා පැතිරේ.
පිළිගැනීම
මෙම වැඩසටහන 'දෘශ්‍යමය වශයෙන් නතුකරගන්නාසුලු' යැයි ඉන්ඩියා ටුඩේ පුවත්පත පවසයි.
පින්ක්විලා පවසන්නේ මෙය බාහුබලි චිත්‍රපටයේ රූපවාහිනී ප්‍රභේදයක් බවයි.
ශ්‍රී ලංකාව තුළ සිරස ටීවී නාළිකාව ඔස්සේ සිංහලෙන් හඬකවන ලද මෙම කතාමාලාව දිග්විජය යන තේමාව යටතේ විකාශය වේ.
ඩුබායි
ඩුබායි  යනු එක්සත් අරාබි එමිර් රාජ්‍යයේ ඇති එමිරේට හතෙන් එකකි. එය අරාබි අර්ධද්වීපයේ  අරාබි බොක්කට දකුණට වන්නට පිහිටා ඇත.විශාලතම ජනගහනය ජිවත් වන්නේ ඩුබායි හි  වන අතර එය අබුඩාබි වලට පසුව භුමි ප්‍රදේශ ප්‍රමාණය අනුව දෙවන විශාලතම එමිරේටයයි. රටෙහි ෆෙඩරල් ජාතික කවුන්සිලයෙහිදී ජාතික වැදගත්කමක් ඇති කාරණා වලදී නිෂේධ බලය භාවිත කල හැක්කේ බුබායි හා අබුඩාබි යන ඒමිරේට් දෙකට පමණි.
ඩුබායි පිළිබඳව මුල්ම ලිඛිත සඳහන 1095 දී හමුවන වන අතර, ඩුබායි නගරය නමැති මුල්ම ජනාවාසය පිළිබඳව 1799 සිට දැනුවත්ව ඇත. ඩුබායි උපචාරනුකූලව පිහිටුවීම 19වන සියවස මුල් භාගයේදී සිදු කරන ලද්දේ බානි යස් හි අල් අබු ෆලාසා වරිගය විසින් වන අතර, 1892 දී  එක්සත් රාජධානිය  විසින් ඩුබායි හි ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීම භාර ගන්නා විටදීද  ඩුබායි නගරය එම වරිගයේ පාලනය යටතේ පැවතිණි. එහි භූගෝලීය පිහිටීම හේතුවෙන් එය වැදගත් වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කෙරුණු අතර 20 වන සියවස ආරම්භය වන විට එය වැදගත් වරායක් බවට පත්ව තිබුණි. නව මුදල් ඒකකයක් පිහිටවූවීම සඳහා, අළුතෙන් නිදහස ලැබූ රටක් වූ  කාටාර් හා 1966 දී  නගරය එක්වූ අතර, එම වසරෙහිදීම තෙල් සොයා ගන්නා ලදි. තෙල් ආර්ථිකය විසින් විදේශීය සේවකයන්ගේ මහත් විසල් ආගමනයකට මග පාදමින්, නගරය 300% ක විහිදුමකට ලක් කරමින් හා තෙල්  පිළිබඳ විදේශීය ලැදිකම් කැටුව ඒමට සමත් විය. නවීන ඩුබායි එමිරේටය නිර්මාණය කරන ලද්දේ 1971 දී එක්සත් රාජධානිය ප්‍රදේශය හැර දා යෑමෙන් පසුවය. මෙම අවස්ථාවෙහිදී, ඩුබායි, අබුඩාබි සහ අනෙකුත් එමිරේට පහක් එක්ව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී. ජෙබෙල් අලි අවට, 1979 දී නිදහස් වෙළෙඳ කලාපයක් පිහිටුවන ලද අතර, විදේශීය සමාගම් වලට සීමා බන්ධන රහිතව ශ්‍රමිකයන් ආනයනයද මූල ධනය අපනයනයද සඳහා අවකාශ සැලසීය. 1990 දී සිදුවූ ගල්ෆ් යුද්ධය නිසා නගරය කෙරෙහි සෘණ මූල්‍ය බලපෑමක් ඇතිවූයේ, තැන්පතුකරුවන් විසින් ඔවුන්ගේ මුදල්  ආපසු ගත් අතර වෙළෙඳුන් ඔවුන්ගේ වෙළෙඳාම අත් හැර යෑමද නිසා වන අතර, ඉක්බිතිව දේශපාලන වාතාවරනය වෙනසකට ලක් වීම හේතුවෙන්  නගරය ප්‍රකෘති  තත්ත්වයට පත්ව සඵල දියුණුවට ලක් විය.
ඩුබායි හි ප්‍රධානතම ආර්ථික සාධකය‍ තෙල් කර්මාන්තය වුවත් වර්තමානයෙහි එහි ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ග ලෙස සංචාරක කර්මාන්තය, ස්වභාව සෞන්දර්යය සහ වාණිජ සේවා ප්‍රමුඛ තැනක් ගනි. ඩුබායි වෙළෙඳපොළ ප්‍රධාන පසුබැමකට ලක්වීමේ අත්දැකීම් ලැබුවේ 2008 හා 2009 වසර වලදි සිදුවුයේ ලෝක ආර්ථිකය කඩා වැටීමත් සමගිනි. එය 20% කින් නිවැරැදි කර ගැනිමට 2011 දි අපේක්ෂා කරයි.
ප්‍රවර්ගය:අගනුවර ප්‍රවර්ගය:එක්සත් අරාබි එමීර් රජ්‍යය
තාලව අස්ථිය
තාලව අස්ථි (palatine bones; ) යනු බොහෝ සත්ත්ව විශේෂ තුළ දක්නට ලැබෙන වක්ත්‍ර සැකිල්ලට අයත් අක්‍රමවත් අස්ථි යුගලකි. ඌර්ධවහනුක අස්ථි සමග එක් වී මෙය දැඩි තල්ල නිර්මාණය කරයි. (තල්ල සඳහා යෙදෙන “Palate” යන වදන ලතින් palatum යන වදනින් සම්භවය වූවකි. මෙය ‘මාලිගය’ අරුතැති palatium හා සම්බන්ධයක් නැත)
ව්‍යූහය
තාලව අස්ථි පිහි‍ටියේ නාස් කුටීරයේ පසුපස පෙදෙසේ ඌර්ධවහනුක අස්ථිය සහ කීලාස්ථියේ ගරුකාභ ප්‍රසරය අතර ය.
කුහර ත්‍රිත්වයේම බිත්ති සෑදීමට මේවා උපකාර වේ: එනම් නාසා කුටීරයේ පාදම සහ පාර්ශ්වික බිත්ති, මුඛයේ පියස්ස, සහ අක්ෂිකූපයේ පාදමයි. එසේම ‍මෙම අස්ථි ගරුකාභතාලව සහ ගරුකාභ යන නිඛාත මෙන්ම අධර අක්ෂිකූප පරිඛා තැනීමට ද ආධාර වෙයි.
සෑම තාලව අස්ථියක්ම ඉංග්‍රීසි L අකුරේ හැඩයට සමානත්වයක් දක්වන අතර, තිරස් තලයක් සහ ලම්බ තලයකින් සමන්විත ය. එසේම සෑම අස්ථියකම කැපීපෙනෙන ප්‍රසර තුනක් සහිත ය. එනම්, කොටස් දෙක සම්බන්ධ වන සන්ධියේ පසුපසින් සහ පාර්ශ්විකව පිහිටි පිරමිඩාකාර පුසරය, සිරස් පෙදෙසේ පවතින කීලාස්ථිතාලව අටනිය මගින් වෙන් වී ඇති අක්ෂිකූප සහ කීලාකාර ප්‍රසර යන ඒවා ය. මෙහි තල දෙක දැඩිතල්ලේ අපර පෙදෙස සහ නාසා කුටීරයේ පියස්ස තනයි. පූර්වව ඒවා ඌර්ධවහනුක අස්ථි සමග සම්බන්ධ වී ඇත. තිරස් තල දෙක මධ්‍ය තාලව සීවනියේ අපර පෙදෙසේ දී එකිනෙක සමගත්, වඩා පූර්ව පෙදෙසේ තීර්යක් තාලව සීවනියේ දී ඌර්ධවහනුක අස්ථි සමගත් සන්ධානය වේ.
මිනිස් තාලව අස්ථිය අස්ථි හයක් සමග සන්ධානය වේ: එනම් කීලාස්ථිය, ජිද්‍රාස්ථිය, ඌර්ධවහනුක අස්ථිය, අධර නාසා කම්බු, හලාස්ථිය සහ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්තේ තාලව අස්ථිය සමගයි.
තාලව අස්ථිවල, ස්නායු සහ රුධිර වාහිනී ගමන් කිරීම සඳහා වැදගත් ජිද්‍ර දෙකක් වන: මහා තාලව සහ කුඩා තාලව ජිදු පිහිටා ඇත. ප්‍රමාණයෙන් විශාල මහා තාලව ජිද්‍රය සෑම තාලව අස්ථියකම අපරපාර්ශ්වික පෙදෙසේ දක්නට ලැබේ. එය සාමාන්‍යයෙන් ඌර්ධවහනුක තෙවන චාර්වක අග්‍රයේ දක්නට ඇත. මහා තාලව ජිද්‍රය මහා තාලව ස්නායුව සහ රුධිර වාහිනී ගමන් කිරීමට ඉඩ සලසා දෙයි. ඒ අසල ඇති කුඩා විවෘතවීමක් වන කුඩා තාලව ජිද්‍රය කුඩා තාලව ස්නායුව සහ ගලමූල ග්‍රන්ථියට හා මෘදු තල්ලට ගමන්කරන රුධිර වාහිනී සඳහා ඉඩ සලසා දෙයි. මෙම ජිද්‍ර දෙකම ගරුකාභතාලව නිඛාතයේ සිට තල්ල වෙත තාලව ස්නායු සහ රුධිර වාහිනී ගමන් කිරීමට ඉඩ සලසන ගරුකාභ තාලව නාලයේ විවෘත වීම් ලෙස සැලකේ.
කෘත්‍යය
තාලව අස්තියේ අක්ෂිකූප ප්‍රසරය සහ කීලාස්ථිය අතර පිහිටි විවෘත වීමක් ලෙස කීලාස්ථිතාලව ජිද්‍රය දක්නට ලැබෙයි. එය නාසා කුටීරයට විවෘත වන අතර එය ගරුකාභතාලව ගැංග්ලියමේ ශාඛා සහ ඌර්ධවහනුක ධමනියෙන් ඇති වන ගරුකාභතාලව ධමනිය වෙත අවකාශය සලසා දෙයි.
වෙනත් සතුන් තුළ
අස්ථික මසුන් තුළ තාලව අස්ථිය ලම්භ තලයක් පමණක් දරන අතර, එය ඌර්ධවහනුක අස්ථියේ ඇතුළු දාරය මත පවතී. අස්ථියේ පහළ පෘෂ්ඨය ඇතැම්විට දත් දැරිය හැකි අතර, ඌර්ධවහනුක අස්ථියේ දත්වලට පිටුපසින් දෙවන පේළියක් ලෙස පිහිටයි. බොහෝ විට, තාලව අස්ථියේ පිහිටි දත් මොවුන්ගේ ඌර්ධවහනුක දත්වලට වඩා විශාල ය. මේ ආකාරයේම සැකැස්මක් ප්‍රාථමික සිව්පාවුන්ගේ ද ඇත. බොහෝ වර්තමාන උභයජීවීන්ගේ තාලව අස්ථිය ක්ෂීණ වී ඇත. මැඩියන් සහ සලමන්දරාවන්ගේ හලාස්ථිය ‍සහ ඌර්ධවහනුක අස්ථිය අතර, එය පවතින්නේ පටු තීරුවක් ලෙස ය.
ආදි ‍ෆොසිල උරගයින්ගේ මෙම අස්ථි සැකැස්ම ‍වඩා ප්‍රාථමික පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ සැකැස්මට සමානකම් දක්වයි. නමුත් ක්ෂීරපායීන් තුළ තාලව අස්ථියේ පහළ පෘෂ්ඨය පරිණාමයේ දී නැවී තිරස් තලය සාදා මුඛයේ මධ්‍ය රේඛාව හමු වී ඇත. මෙය මුඛ කුහරය සහ නාසා කුහරය වෙන්කරමින් පවතින දැඩි තල්ලේ පසුපස පෙදෙස සාදයි. මේ නිසා ආහාර ගන්නා විට හුස්ම ගැනීම පහසු වී ඇත. බොහෝ වත්මන් උරගයින්ගේ සමාන්තර වර්ධනය හේතුවෙන් කිඹුලන් තුළ මෙය ප්‍රමාණයෙන් විශාල වී ඇත. පක්ෂීන් තුළ තාලව අස්ථි වෙන් වී පිහිටන අතර, එය උඩු හනුවේ පසුපෙදෙස දිගේ පිහිටමින් කපාලය සමග ජංගම සන්ධානයක් සාදයි.
ක්ෂීරපායීන්, උභයජීවීන් සහ වෙනත් විශේෂ අතර මෙහි නොයෙකුත් වෙනස්කම් ඇත. උදාහරණයක් ලෙස රළු-සමැති නුට්ටා වැනි බොහෝ උභයජීවීන් තුළ තාලව අස්ථිය විශේෂිත V-හැඩැති ව්‍යූහයක් ලෙස පවතී. බළල් විශේෂවල නම් තාලව අස්ථියේ තිරස් සහ සිරස් අංග අංශක හතලිස් පහක කෝණයකින් යුතුව සම්බන්ධ වී ඇත.
2003 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය
2003 ICC ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය යනු ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය (ICC) විසින් සංවිධානය කරන ලද අටවන ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයයි. එය 2003 පෙබරවාරි 9 සිට මාර්තු 23 දක්වා දකුණු අප්‍රිකාව, සිම්බාබ්වේ සහ කෙන්යාව විසින් සම සත්කාරකත්වය දරන ලදී. මෙම ලෝක කුසලාන සංස්කරණය අප්‍රිකාවේ ක්‍රීඩා කළ පළමු අවස්ථාව විය.
මෙම තරඟාවලියට කණ්ඩායම් 14ක් සහභාගී වූ අතර, එය එකල ලෝක කුසලාන ඉතිහාසයේ විශාලතම සංඛ්‍යාව වන අතර, මුළු තරඟ 54ක් ක්‍රීඩා කළේය. එය 1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ හඳුන්වා දුන් ආකෘතිය අනුගමනය කළ අතර, කණ්ඩායම් කාණ්ඩ දෙකකට බෙදා ඇති අතර, සෑම කාණ්ඩයකම පළමු තිදෙනා සුපර් සික්ස් අදියර සඳහා සුදුසුකම් ලබයි.
මෙම තරඟාවලියේ දී දකුණු අප්‍රිකාව, පකිස්තානය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ එංගලන්තය යන කණ්ඩායම් සියල්ලන්ම කණ්ඩායම් අදියරේදී ඉවත් වීමත් සමඟ නොයෙකුත් උඩු යටිකුරු කිරීම් සිදු විය (දකුණු අප්‍රිකාවට ඩක්වර්ත් ලුවිස් න්‍යාය රීති වැරදි ලෙස කියවීමෙන් ලකුණු 1කින් මග හැරුණි). සිම්බාබ්වේ සමග පැවති තරගය එංගලන්තය විසින් සිම්බාබ්වේ හි පැවති දේශපාලන නොසන්සුන්තාවය හේතුවෙන් වර්ජනය කල අතර, අවසානයේ සිම්බාබ්වේ කණ්ඩායමට සුපිරි හය වටයට පැමිණීමට හැකි විය. ඒ හා සමානව, නවසීලන්තය කෙන්යාව සමඟ ඔවුන්ගේ තරඟය ආරක්ෂක හේතූන් මත වර්ජනය කල අතර, කෙන්යාවට අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසීමට හැකි වූ අතර, එසේ කළ එකම ටෙස්ට් ක්‍රීඩා නොකරන එකම රට වේ. තරඟාවලිය ආරම්භ වී දින දෙකකට පසු තවත් කම්පන රැල්ලක් ඇති විය, ඒ ප්‍රමුඛ පෙළේ දඟපන්දු යවන්නෙකු වූ ෂේන් වෝන් තහනම් උත්තේජක ද්‍රව්‍යයක් සඳහා ධනාත්මක බව පරීක්‍ෂා කිරීමෙන් පසු නින්දා සහගත ලෙස ගෙදර යවන ලදී.
ජොහැන්නස්බර්ග්හි වොන්ඩරර්ස් ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැති අවසන් මහා තරගයේදී ඉන්දියාව පරදවමින් ඔවුන් සහභාගි වූ තරග 11ම ජයගත් ඔස්ට්‍රේලියාව අවසානයේ තරගාවලියේ ශූරතාව දිනා ගත්තේය. මෙය ඔස්ට්‍රේලියාවේ තුන්වැනි ලෝක කුසලාන ජයග්‍රහණය වූ අතර, එසේ කළ එකම කණ්ඩායම වේ. පාකිස්තානු ක්‍රීඩක ෂොයිබ් අක්තාර් ද ලෝක වාර්තාවක් පිහිටුවමින්, ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ වේගවත්ම පන්දු යවන්නා බවට පත්වෙමින්, එංගලන්තයට එරෙහි සංචිත තරගයකදී පැයට කිලෝමීටර් 161.3 (පැයට සැතපුම් 100.23) වාර්තාගත උපරිම වේගයක් ලබා දුන්නේය.
කණ්ඩායම් සහ සංචිත
ප්‍රධාන ලිපිය : 2003 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන සංචිත
කණ්ඩායම් 14ක් 2003 ලෝක කුසලානයට ක්‍රීඩා කළ අතර, එවකට ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයකට ක්‍රීඩා කළ විශාලතම කණ්ඩායම් සංඛ්‍යාව විය. මෑතකදී පත් කරන ලද සාමාජික බංග්ලාදේශය ඇතුළුව ටෙස්ට් ක්‍රීඩා කරන රටවල් 10 ස්වයංක්‍රීයව තරඟාවලියට සුදුසුකම් ලැබූ අතර කෙන්යාවද ඔවුන්ගේ සම්පූර්ණ එක්දින ජාත්‍යන්තර තත්ත්වය හේතුවෙන් ස්වයංක්‍රීයව සුදුසුකම් ලබා ගත්තේය. අනෙකුත් ස්ථාන තුන පුරවන ලද්දේ 2001 කැනඩාවේ පැවති ICC කුසලානයේ සුදුසුකම් ලැබීමේ තරඟාවලියේ මුල්ම කණ්ඩායම් තුන විසිනි. මෙම කණ්ඩායම් පිළිවෙලින් ICC කුසලානය දිනාගත් නෙදර්ලන්තය, කැනඩාව සහ නැමීබියාව විය. මෙය නැමීබියාවේ ලෝක කුසලාන මංගල තරඟය වූ අතර, නෙදර්ලන්තය සහ කැනඩාව දෙවන වරට තරඟාවලියට පෙනී සිටි අතර, මීට පෙර පිළිවෙලින් 1996 සහ 1979 දී පෙනී සිටියහ.
1999 ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේදී භාවිතා කරන ලද ආකෘතිය එලෙසම පවත්වා ගෙන ගිය අතර, කණ්ඩායම් 14 කාණ්ඩ හතකින් යුත් කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදා ඇති අතර, සෑම කණ්ඩායමකින්ම හොඳම තුන්දෙනා සුපර් සික්ස් අදියර සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ අතර, ඔවුන් තම කාණ්ඩයේ අනෙකුත් සුදුසුකම් ලැබීමට එරෙහිව ලබා ගත් ප්‍රතිඵල ඉදිරියට ගෙන යති. සුපර් සික්ස් වටයේ පෙරමුණ ගත් කණ්ඩායම් හතර අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලැබූ අතර, එම තරගවලින් ජයගත් කණ්ඩායම් අවසන් මහා තරගයට ඉදිරිපත් විය.
සුපර් සික්ස්
ඔස්ට්‍රේලියාව, ඉන්දියාව, සිම්බාබ්වේ, ශ්‍රී ලංකාව, කෙන්යාව සහ නවසීලන්තය සුපර් සික්ස් වටයට පිවිසියේය.
සුපර් සික්ස් අදියර සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ කණ්ඩායම් ක්‍රීඩා කළේ අනෙක් කාණ්ඩයේ කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව පමණි; එම කාණ්ඩයේම අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව ලබාගත් ප්‍රතිඵල මෙම අදියර දක්වා ඉදිරියට ගෙන යන ලදී. කණ්ඩායම් අදියරේ සිට ඉදිරියට ගෙන යන ලකුණු (ඉගෙප්‍ර ) පහත පරිදි ගණනය කරන ලදී. අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසි කණ්ඩායම් නිල් පැහැයෙන් දක්වා ඇත.
යොමුව
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්
ජනපද
ජනපද යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ වෛදික යුගයේ පැවති සමූහාණ්ඩු (ගණපද) සහ රාජධානි (සාමරාජ්‍ය) ය. වෛදික යුගය පසුකාලීන ලෝකඩ යුගයේ සිට යකඩ යුගය තෙක් විහිදේ: ක්‍රි.පූ. 1500 පමණ සිට ක්‍රි.පූ. 6වන සියවස තෙක්. සොළොස් මහාජනපදවල ව්‍යාප්තියත් සමඟ මෙම බොහෝ ජනපද යාබද බලවත් රාජ්‍ය විසින් ඈඳාගන්නා ලදී. ඇතැම් ජනපද ස්වාධීනව පැවතිණි.
කයිරෝ
]] කයිරෝ යනු ඊජිප්තුවේ අගනගරය වන අතර අප්‍රිකාවේ හා අරාබි ලෝකයේ විශාලතම නගරයයි. තවද මෙය ලෝකයේ වැඩිම ජනගහන ඝනත්වයක් දක්නට ලැබෙන නගරවලින්ද එකකි. මෙයට පල්ලි දහස් නගරය යන විරුදාවලියද භාවිත කෙරේ. කයිරෝ නගරය ඉතාලියේ දේශපාලනික, සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය ද වේ. එය දසවැනි ශතවර්ෂයේ පිහිට වු අතර එය වර්තමානය වන විට පුළුල් ප්‍රදේශයක් බවට පත්වි ප්‍රධානතම නගරය බවටද පත්වී ඇත. කයිරෝ නගරය අතීතයේ ඊජිප්තුවට ඒකාබද්ධව පැවතුණු අතර පිරමීඩවලට මෙම නගරය ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.
ඉපැරණි විශාලතම චිත්‍රපට හා සංගිත කර්මාන්තය කයිරෝ නගරයේ පිහිටුවා ඇති අතර ලොව දෙවන පැරණිතම උසස් අධ්‍යාපන ආයතනය වන අල් අසාර් විශ්ව විද්‍යාල ද මෙහි පිහිටා ඇත. අන්තර්ජාතික මාධ්‍ය, වෙළෙදාම් හා සංවිධාන ද රාජ්‍ය අංශයේ ප්‍රධාන කාර්යාල රැසක් ද මෙහි පිහිටා ඇත. ඈත අතීතයේ සිට කයිරෝ නගරය අරාබි ජාතින්ගේ නිජ බිම බවට පත්ව ඇත.
සටහන්
{|
ප්‍රවර්ගය:අගනගර
හවානා
හවානා නරගය කියුබාවේ අගනගරය වේ. එමෙන්ම ප්‍රධාන වරාය හා ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන ද වේ. මෙම නගරය කියුබාවේ පිහිටි පළාත් 14 න් එකකි. හවානාහි පිටිසර ජනගහනය මිලියන 2.4 ක් වන අතර නාගරික ජනගහනය මිලියන 3.7 කි. එය කියුබාවේ විශාලතම නගරය වන අතර කැරිබියානු රාජ්‍යයේ දෙවන විශාලතම නගරයයි. එමෙන්ම නගරයේ බටහිරින් හා දකුණින් මුහුදු තිරය පිහිටා ඇති අතර එහි මැරිමෙලෙනා, ගුවානා බාකෝවා, හා එටරිස් නම් ප්‍රධාන වරායන් තුනක් ද වේ. නගරයේ දකුණේ සිට උතුරට ආමන්ඩෙයාර්ස් නදිය සෙමින් ගලාබසින අතර, ෆ්ලොරිඩා දෙසින් කි.මී. කිහිපයක් බටහිරට වන්නට මුහුදට ගලා බසි. ජනගහනය වර්ධනය විම හේතුවෙන් 1959 දී නගරයේ ජනගහනය වර්ධනය සීමා කරන ලදී.
1592 දී ස්පාඤ්ඤයේ දෙවන පිලිප් රජු හවානා නගරය ප්‍රධාන නගරයක් ලෙස හැඳින්වූවේය. 1634 දී රාජ්‍ය නියාමයෙන් එය වර්තමාන ලෝකයේ පටන්ගැන්ම වශයෙන් ද, බටහිර ඉන්දියාවේ කොටුබැම්ම ලෙස ද ප්‍රචලිත කරවිය. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් තම ආරක්ෂාව තර කොට 1553දී එවකට ආණ්ඩුකාරවරයාගේ නිල නිවාස හවානා නගරයට රැගෙන ආහ. හවානා නගරය අගනගරය බවට පත් වුණි. ආරක්ෂාව තර කර ගැනිමට ප්‍රධාන හේතුව වුයේ ඉංග්‍රිසින්, ප්‍රංශ මෙන්ම ලන්දේසි මුහුදු කොල්ලකරුවන් දහසය වන ශතවර්ෂයේදී හවානා නගරයට පහර දිමයි. හවානා වරායේදි මේන් නැමැති ඇමරිකානු යුධ නැව ගිල්විම හේතුකොට ගෙන ස්පාඤ්ඤය හා ඇමරිකානුවන් අතර යුද්ධ ආරම්භ විය.
සටහන්
{|
ප්‍රවර්ගය:අගනගර
ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය
ඉතිහාසය
ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය 1480 දී පමණ මුද්‍රණය කිරීම ආරම්භ කළ අතර බයිබල්, යාඥා පොත් සහ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවල ප්‍රධාන මුද්‍රණාලයක් දක්වා වර්ධනය විය.
පිළිස්සීම
පිළිස්සීමක් යනු මාංශ වලට හෝ සමට තාපය,විදුලිය,රසායන ද්‍රව්‍ය හෝ ඝර්ෂණය නිසා සිදුවන හානියකි.පාෂ්ඨිය සමට පමණක් බලපෑම් ඇති කරන පිළිස්සීම් පාෂ්ඨිය නැතහොත් පළමු මට්ටමේ පිළිස්සීම් ලෙස හැදින් වේ.හානිය සමට මතුපිටින් යටින් පවත්නා ස්තරයට කා වදියි නම් එය පාර්ශවික ඝනකම හෝ දෙවන මට්ටමේ පිළිස්සීමක් නම් වේ.පරිපූර්ණ ඝනකම හෝ තෙවන මට්ටමේ පිළිස්සිමකදී සමේ සියලුම ස්තර කරා හානිය පැතිරී යනු ලබයි.අස්ථි හා මාංශ පේශි වැනි ගැඹුරු පටක වලට සතර වන මට්ටමේ පිළිස්සීම හානි සිදු කරනු ලබයි.
පිළිස්සීමේ සැරකම අනුව එයට අවශ්‍ය ප්‍රතිකාරය තෝරාගත යුතුය. සරල වේදනා නාශකයක් මගින් පාෂ්ඨිය පිළිස්සීම් පාලනය කරා ගැනීමට පුළුවන්කම ඇත,නමුත් අධික පිළිස්සීම් සදහා විශේෂිත පිළිස්සුම් මධ්‍යස්ථානයකින් දිඝු කෙරුණු ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.ජල කරාමයකින් වෑස්සෙන ජලය භාවිතා කර සිසිල් කර ගැනීම මගින් වේදනාව සමනය කරන අතරම හානිය අඩු කරනු ලැබේ,කෙසේ වෙතත් දිගින් දිගට නිරාවරණය වී තිබීම ශරීර උෂ්ණත්වය පහල බැසීමට හේතු විය හැකිය.පාර්ශවික ඝනකම් පිළිස්සුමකට ලක් වී ඇත් නම් සැරහුමක් අනුගතව සබන් හා ජලය යොදා ගනිමින් පිරිසිදු කර ගැනීම වඩා සුදුසු වේ.නමුත් ඒ හා ඇති වන බිබිලි හසුරුවා ගැනීම ගැන පැහැදිලි අදහසක් නොමැත.නමුත් එම බිබිලි පුළුවන් තරම් කඩා නොගන තබා ගැනීම වඩා යෝග්‍ය වේ.පරිපූර්ණ ඝනකම් පිළිස්සීම් සදහා සාමාන්‍යයෙන් ශල්‍යකර්මයක් අයත් වූ ප්‍රතිකාරයක් අවශ්‍ය වේ,උදාහරණයක් ලෙස සම බද්ධ කිරීම.පැතිරුණු පිළිස්සීමක් සදහා බොහෝ විට අන්තශ්ශෛරික තරලය විශාල වශයෙන් අවශ්‍ය වේ.එයට හේතු වන්නේ ගිණි ඇවිලිමකදී සැලකිය යුතු ලෙස කේශ නාලිකා තුල තරල වැස්සිමක් සිදු වේ.පිළිස්සීම් වල පොදු සංකුලත්වයක් වන්නේ ආසාදනයන් වීම් වලට ලක් වීමයි.
අධික පිළිස්සීම් මාරක වන අතරතුර ,1960 සිට සංවර්ධිත වූ නවීන ප්‍රතිකාර සැලකිය යුතු ලෙස විශේෂයෙන්ම දරුවන් හා යොවුන් වැඩිහිටියන්ගේ ප්‍රතිඑල වල සැබෑ වෙනසක් පෙන්නුම කර ඇත.මුළු ලෝකයම ගත් කල වසරකට මිලියන 11 ක් පිළිස්සීම් සදහා වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගන්න අතර,තවත් 300,000 ක් පිළිස්සීම් හේතුවෙන් මිය යයි.ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුල පිළිස්සීම් මද්‍යස්ථාන වලට ඇතුලත් කරන පිරිසෙන් දළ වශයෙන් 4% ක් පමණ දෙනා ඔවුනගේ ආබාධ තත්වය හේතු කරගෙන මිය යනු ලැබේ.පිළිස්සීමේ ප්‍රමාණය හා පිළිස්සීමට යොමු වූ පුද්ගලයාගේ වයස යන කරුණු දීර්ඝ කාලින ප්‍රතිඑල සමග ප්‍රාථමික සම්බන්ධයක් පෙන්නුම් කරයි.
සලකුණු සහ ලක්ෂණ
පිළිස්සීමක ගතිලක්ෂණය රදා පවතින්නේ එහි ගැඹුර මතය.පාෂ්ඨිය පිළිස්සීම් වල වේදනාව දෙදිනක් හෝ තෙදිනක් තිබී ඉන් පසු දින කිහිපයේ සමෙහි පොතු ගැලවී යාමක් දක්නට ලැබේ. වඩා තීව්‍ර පිළිස්සීම් වලින් වේදනා විදින්නෙකු අපහසු බවක් පෙන්නුම් කරන අතරම පිඩනයක් දැනීම,වේදනාව පෙන්නුම් කරනවාට වඩා දක්නට ලැබේ.පරිපූර්ණ ඝනකම් පිළිස්සීම මුළුමනින්ම වාගේ ඉතා සියුම් ස්පර්ශ වලට අසංවේදී වීමට පවා හේතු වේ.පාෂ්ඨිය පිළිස්සීම් බොහෝ විට රත් පැහැයක් ගන්නා අතර තීව්‍ර පිළිස්සීම් රෝස,සුදු හෝ කළු පැහැයක් ගනී.මුඛය අවට හෝ නාසය තුල පිළිස්සුනු කෙස් තිබීමෙන් හැගී යනු ලබන්නේ පිළිස්සීම වා මඟ කෙරෙහිද පැතිරී ගොස් ඇති බවයි.නමුත් මෙම නිගමනය කිරීම ස්ථිර නොවීමට හැකියාවක් ඇත.තවත් ලක්ෂණ තිබේ :ආශ්වාශයේ ප්‍රශ්වාශයේ අමාරුකම්,ස්වහංගය,ගුගුරුව,කරුකුරුව,පිළිස්සීම් උපසමන කාලය තුළ කැසීම ඇති වීම සාමන්‍යය වේ.මේ 90% ක් පමණ වූ වැඩිහිටියන්ටද සියළුම ළමයින්ටද ඇති වේ.විදුලිය වැදිමකට පසු ඇති වන හිරි ගතිය නොනැවතී යම් කාලයක් දිගින් දිගටම යම් කාලයක් පවතී.එලෙසම පිළිස්සීම් මානසික හා චිත්තවේගී පීඩනයක් ඇති කරයි.
තාප කැළඹූම
ඇමෙරිකාව තුල ගින්න හා උණුසුම් ද්‍රව පිළිස්සීම් සදහා ප්‍රධාන ලෙස හේතු වේ.නිවාස ගිනිගැනීම් මරණ සදහාද ,25% ක් දුම්පානය නිසාද,22% තාපන උපකරණ නිසාද පිළිස්සීම් වලට හේතු වේ.බොහෝවිට සිදු වන හානියෙන් භාගයක් පමණ සිදුවන්නේ ගින්න සමග සටන් කිරීමට යාමේදිය.ආතප්තයට හේතු වන්නේ උණුසුම් ද්‍රව හා වායු වන අතර ,බොහෝ විට සිදු වන්නේ උණුසුම් ද්‍රව වලට නිරාවරණය වීම ,අධි උෂ්ණත්ව ක්‍රම ජලය මගින් ස්නානය කිරීම,උණුසුම් පිසින තෙල් හෝ හුමාලය.ආතප්ත හානි වයස් අවුරුදු 5 ට අඩු දරුවන් අතර පොදු වේ,ඇමෙරිකාව හා ඕස්ට්‍රේලියාව තුල උණුසුම් ද්‍රවය හා ගැටීම් වලින් 20-30% අතර ප්‍රමාණයක් ළමයින්ගේ පිළිස්සිම් වලට හේතු වේ.සාමාන්‍යයෙන් ආතප්ත පළමු හෝ දෙවන මට්ටමේ පිළිස්සීම් වේ.නමුත් තෙවන මට්ටමේ පිළිස්සිම්ද ඇති විය හැකිය.විශේෂයෙන් දිගින් දිගටම සම්බන්ද වී තිබීම හේතුවෙන් විය හැකිය.
රසායනික ද්‍රව්‍ය
රසායන ද්‍රවය 2 සිට 11% දක්වා පිළිස්සීම් වලට හේතු වන අතර පිළිස්සීම් මරණ සදහා 30% දායකත්වයක් දක්වයි.රසායන පිළිස්සීම් සදහා ධාතු 25000 ක් පමණ හේතු වේ.ඒවායින් බොහෝ ඒවා ප්‍රබල භෂ්ම(55%) හා ප්‍රබල අම්ල(26%) වේ.බොහෝ මෙම මරණ අධිග්‍රහණය හේතු කොට ගෙන සිදු වේ.පොදු සාධක වලට හේතු වන්නේ:ස්ල්ෆියුරික් අම්ලය වැසිකිලි පිරිසිදු කාරක වල අඩංගු විම,සෝඩියම් හයිපක්ලොර්යිඩ් සායම් වල අඩංගු වීම,හැලජන හයිඩ්රකාබන සායම් ඉවත්කාරක වල අඩංගු වීම. හයිඩ්‍රොfප්ලුවොරික් අම්ලය වඩා ගැඹුර පිළිස්සීම් සදහා හේතු වේ.නමුත් එයට නිරාවරණය වී කාලයක් යන තුරු පිටට මතු නොවේ.ෆොමික් අම්ලය සැලකිය යුතු ලෙස රතු රුධිරානු බිද වැටීමට හේතු වේ.
විදුලිය
විදුලිය මගින් පිළිස්සීම් අපට අධි වෝල්ටීයතා(වෝල්ට් 1000 ට වඩා වැඩි හෝ සමාන) හා අඩු වෝල්ටීයතා(වෝල්ට් 1000 ට වඩා අඩු) නැතහොත් ඇවිලෙන පිළිස්සීම්,විද්‍යුත් චාප වල ද්වීතියික වේ.විද්‍යුත් අපමුඛය(14%) අනුගතව විද්‍යුත් රැහැන්(60%) මගින් ළමයිනට පිළිස්සුම් ඇති වේ.අකුණු සැරද පිළිස්සුම් සදහා හේතු වේ.මෙහි අවදානම් සාධක වනුයේ අකුණු අවස්ථාවන් වල නිවසෙන් පිටත සිදු කරන ක්‍රියාකාරකම් වේ.උදාහරණ ලෙස කදු තරණය,ගොල්ෆ් හා පිටියේ ක්‍රීඩා හා ගෘහයෙන් පිටත් එළියේ රැකියා වල නිරත වීම.අකුණු සැර වැදි මිය යාමේ ප්‍රවණතාව 10%කි.විදුලිය මගින් පිළිස්සීම් ඉතා ප්‍රාථමික තත්ත්වයක තිබෙන අතර.එලෙසම එය අස්ථි කැඩුම් බිදුම් හා විස්ථානයට හේතු වන අතර, එය මාංශ පේශි සංකර්ශනයට පවා හේතු විය හැකිය. අධි වොල්ටියත්වකදී හානිය ශරීරයේ අභ්‍යන්තරයට සිදුවන අතර එය පිටත සම නිරීක්ෂණය මගින් හදුනා ගත නොහැක.අඩු හෝ අධි වොල්ටියතාව යොමු වීම හදවතේ ක්‍රියාකාරිත්වය නැවතීමකට පවා හේතු විය හැකිය.
විකිරණ
විකිරණ පිලිස්සිම්කට හේතුව වන්නේ දිගින් දිගටම පාරජම්බුල ආලෝකයට නිරාවණය වීම නිසාය.උදාහරණ ලෙස සූර්යයා,සම පදම් කිරීමේ කුටිය,චාප වෙල්ඩිම හෝ අයනිකරණ විකිරණ(එක්ස් කිරණ,විකිරණශීලි බිදවැටීමක්) හේතුවෙන් සිදුවිය හැකිය.සූර්යයාට නිරාවරණය වීම මේ අතරින් පොදු වන අතර පිට පිට නිරාවරණය වීම පාෂ්ඨිය පිළිස්සීම් සදහා හේතු වේ.මෙහෙදී එක් එක් පුද්ගලයාගේ සමෙහි ආකාරය අනුව සිදුවන පිළිස්සීමේ සැලකිය යුතු වෙනස්කම් ඇත. අයනිකර විකිරණ මගින් සමට සිදුවන බලපෑම රදා පවතින කාරණා කිහිපයක් ඇත.ඒවා නම් නිරාවරණය වූ ප්‍රදේශය,3Gy කට පසු හිසකේ ගැලවී යාම,10Gy කට පසු රත් පැහැ ගැනීම,20Gy කට පසු සම තෙත් වීමහා පොතු ගැලවී යාම,30Gy කට පසුපටක හා අස්ථි ක්ෂය වීම.නිරාවරණය සුළු කාලයක් යන තුරු රත් පැහැ ගැනීම දර්ශනය නොවේ. මෙම විකිරණ පිළිස්සීම් වලටද අනෙක් පිළිස්සීම් වලට මෙන්ම ප්‍රතිකාර කල හැක.තාප කැළැඹුම් හරහා සුක්ෂම තරංග පිළිස්සීම් ඇතිවිය හැකිය.මෙයට තත්පර 2ක කාලයක් නිරාවරණය වීම මගින්ද හානියක් සිදු විය හැකිය.නමුත් මෙය බොහෝ කලාතුරකින් සිදු වේ.
අනතුරු නොවන
ආතප්තය හෝ ගින්නෙන් පිළිස්සීම නිසා  රෝහල් ගත  ලද පිරිසගෙන් 3 - 10% පිරිස යම් පහර දීමක් නිසා පිළිස්සීම් සිදු වූ අය වේ.මේවාට හේතු වන්නේ ළමා අපචාර,පුද්ගලික ආරවුල් ,වැඩිහිටි අපචාර,ව්‍යාපාර ආරවුල්.හානිය හෝ පිළිස්සීම නොපෙන්වීම ළමා අපචාරයක් වේ. එය සිදු කරන ලබන්නේ යටත් ශරීරය(තට්ටම) උණු ජලය පෘෂ්ටයක් යට රදවා ගෙන සිටීමෙනි. තවත් ගෘහශ්‍රිත ප්‍රචණ්ඩත්වයක් වනුයේ මනාලි පිළිස්සීම.මේ සිදුවන්නේ ඉන්දියාව වැනි සංස්කෘතියක් ඇති රටක ඇයගේ ස්වාමියා හෝ ඔහුගේ පවුලේ අයට ප්‍රමාණවත් නොවුණු දැවද්දක් ලැබුණු විට එයට අමනාප වූ විටය.පකිස්ථානය තුල සිතා මතාම කරන ලද අම්ල ප්‍රහාර 13% ක් පමණ ඇත.මේවා බෝහෝ විට ගෘහශ්‍රිත ප්‍රචණ්ඩත්වය හා සබැදියාවක් ඇත.තවත් ඉන්දියානු මිනිසුන් අතර ඇති දෙයක් වන්නේ විරෝධය දැක්වීම පිණිස තමන් විසින් ගින්නට බිලිවීමයි.මෙය බෝහෝ විට කාන්තාවන් හා සම්බන්ධ වේ.
ව්‍යථවේදය හා භෞතවේදය
උෂ්ණත්වය 44 °C (111 °F)වඩා වැඩි වූ විට ප්‍රෝටීන වල ත්‍රිමාණ හැඩය නැති වී ඒවා ඉරිමකට ලක් වේ.මේ හේතුවෙන් සෛල හා පටක තුල හානි සිදුවීම් වේ. පිළිස්සීමක් නිසා සෞඛ්‍යය කෙරෙහි ඇති වන ප්‍රධාන බලපෑමක් වන්නේ සාමාන්‍ය සමක් භේදනය කිරීමයි.සමෙහි සංවේදීතාව භේදනය කිරීම,සම හරහා ශරීරයේ ඇති වැඩි ජලය වාශ්පිභවනය වැලැක්වීම, ශරීර උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම.සෛල තුනී පටලය භේදනය කිරීම සෛල පිටත අවකාශයට පොටෑසියම් පිට කිරීම හා සෝඩියම් හා ජලය ලබා ගැනීම අවහිර කරයි. විශාල ගණයේ පිළිස්සීම් වලදී(ශරීරයේ 30% වඩා පිළිස්සීමට ලක් වූ විට) කේශනාලිකා තුලින් තරල වැස්සිම,උදරරෝගය වැනි දේ ඇති වේ.මෙය ශරීරයේ රුධිර පරිමාව අඩු වීමට හේතු වන අතර ඉතිරි රුධිරයේ ප්ලාස්මා අඩුවීමක් පෙන්නුම් කරයි.මෙම රුධිර අඩු වීම නිසා වකුගඩු හා අනෙක් අභ්‍යන්තර අවයව වලට රුධිරය ලැබීම අඩු වී ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වයට හානි ඇති විය හැකිය.
ප්‍රමාණය
පිලිස්සිම්ක ප්‍රමාණය මිනුම් කිරීමට පාර්ශවික ඝනකම හෝ පරිපුර්ණ ඝනකම මගින් බලපෑ සම්පුර්ණ ශරීර පාෂ්ඨිය ප්‍රමාණයේ (total body surface area (TBSA)) ප්‍රතිශතය අවශ්‍ය වේ.පළමු මට්ටමේ පිළිස්සීම් රත් පැහැ පමණක් ගන්නා අතර බිබිලි ඇති වීමක් දක්නට නොලැබෙන අතර එය මෙම නිමානය තුල අන්තර්ගත වී නොමැත.70% ක් පමණ වූ පිළිස්සීම් වල TBSA 10% වඩා අඩු වේ. මෙම TBSA අගය නිර්ණය කිරීමට බොහෝ විධික්‍රම ඇත.උදාහරණයක් ලෙස "rule of nines", Lund and Browder charts.මෙම නිමානය කිරීම් සදහා පුද්ගලයාගේ අත්ලේ ප්‍රමාණය මත පදනම් වේ.මෙම rule of nines ක්‍රමය මතක තබා ගැනීමට බොහෝ ලේසි වන අතර නමුත් එය නිරවද්‍ය වනුයේ අවුරුදු 16 වඩා වැඩි අයට පමණි.තව බොහෝ නිරවද්‍ය නිමානයක් සැදිය හැකි ක්‍රමයක් වන්නේ Lund and Browder charts උපයෝගී කරා ගනිමිනි.මෙය මගින් වැඩිහිටියන්ගේ හා ළමයින්ගේ ශරීරයේ කොටස් වල විවිධ සමානුපතිකයන් ලබා ගනියි.පුද්ගලයෙකුගේ අතේහි මුද්‍රාව(ඇගිලි හා අත්ල ඇතුලත්ව) සදහා TBSA ආසන්න වශයෙන් 1%ක් පමණ වේ.
උග්‍රත්වය
විශේෂිත පිළිස්සුම් ඒකක සදහා යොමු වූ අවශ්‍යතා හදුනා ගැනීමට,ඇමෙරිකානු පිළිස්සුම් සංගමය මේ සදහා වර්ගීකරණ පද්ධතියක් උපක්‍රමයක් ලෙස සකස් කරනු ලබනවා.මේ පද්ධතිය යටතේ පිළිස්සීම් ක්‍රම 3 කට වර්ග කරනු ලැබේ.ඒවා නම් ඉතා බලවත් (Major), මධ්‍යම (Moderate), සුළු (Minor).මෙම තක්සේරු කිරීම පදනම් වන්නේ කරුණු කිහිපයක් මත වේ.සම්පුර්ණ ශරීර පාෂ්ඨය බලපෑමට ලක් වූ,විශේෂ ව්‍යවච්ඡෙදක ලක් වූ ප්‍රදේශ,පුද්ගයාගේ වයස,සමගාමිව පවත්නා ආබාධ.සුළු පිළිස්සීම් වලට ප්‍රතිකාර නිවසේදීම කරගත හැකි අතර, මධ්‍යම පිළිස්සීම් වලට ප්‍රතිකාර රෝහලකදිත්,අධික පිළිස්සුම් තත්ත්ව පිළිස්සුම් මධ්‍යස්ථානයකදීත් ප්‍රතිකාර කල යුතුය.
කළමනාකරණය
පුද්ගලයන්ගේ වාමග ,ශ්වසනය හා ප්‍රචාරණය මගින් නැවත තක්සේරු කිරීම හා ස්ථායිකරණය ප්‍රබෝධ කිරීම ආරම්භ කල හැක. ආශ්වාශය ගැන අවිශ්වාශයක් ඇති නම් පෙරාතු අනාලනය අවශ්‍ය වේ.පැතිරුණු පිළිස්සීම් සහිත පුද්ගලයින් පිරිසිදු රෙදි කඩකින් එම පිළිස්සුනු ප්‍රදේශය ආවරණය කොට රෝහලකට රැගෙන යා යුතුය.පිළිස්සිම නිසා ඇති වූ තුවාල ආසාධනය වීමකට හුරු කමක් දක්වයි නම් එම පුද්ගලයාට වසර 5ක කාලය තුල 	ප්‍රතිශක්තිකරණය කරා නැත් නම් පිටගැස්ම හුවනයක් ලබා දිය යුතුය.ඇමෙරිකාව තුල හදිසි දෙපාර්තුමේන්තුව කරා පිළිස්සීම් හේතුවෙන් පැමිණෙන 95% දෙනා ප්‍රතිකාර කර මුදා හරින අතර,5% දෙනාට රෝහල් නේවාසිකාගාර ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වේ.අධික පිළිස්සීම් සදහා පෙර ආහාර ලබා දීම වැදගත් වේ.සම්ප්‍රදායික ප්‍රතිකාර වලට අමතර ලෙස හයිපර්බැරික් ඔක්සිකරණය ප්‍රයෝජනවත් වේ.
තුවාල රැක බලාගැනීම
පෙරාතුවම පිළිස්සුනු ස්ථානය සිසිල් කර ගැනීමෙන් තුවාලයේ ගැඹුර හා වේදනාව අඩු කරා ගත හැකිය.(පිළිස්සීම සිදු වී මිනිත්තු 30 ඇතුලත).නමුත් පමණට වඩා සිසිල් කිරීම ශරීර උෂ්ණත්වය අස්වාභාවිකව අඩුවීමට හේතු විය හැකිය.මෙම ජලය 10–25 °C (50.0–77.0 °F) අතර උෂ්ණත්වයේ තිබිය යුතු අතර එම ජලය අයිස් වතුර වුවහොත් වෙනත් ආබාධ ඇති විය හැකිය. රසායනික පිළිස්සීමක් සදහා පුළුල් ජාල සම්පාදනයක් අවශ්‍ය වේ.ජලය හා සබන් යොදා ගෙන පිරිසුදු කිරීම,මැරුණු පටක ඉවත් කිරීම සහ සැරහුමකින් ආවරණය කිරීම වැනි කාරණා තුවාල රැක බලාගැනීමකදී ඉතා වැදගත් වේ.මෙහිදී නොකැඩුණු බිබිලි පවතී නම් ඒවා නොකඩා ගෙන සිටීම බෙහෙවින් වැදගත් වේ.දෙවන මට්ටමේ පිළිස්සීමකදි දින දෙකකට පසු තුවාලයේ තත්වය පරික්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ. පළමු මට්ටමේ පිළිස්සීමක් සැරහුමක් නොයොදා ගෙන කළමනාකරණය කර ගැනීම සිදු කල හැකිය.එහිදී කාලෝචිත ප්‍රතිජිවක නිර්දේශ කෙරේ.ඍණ පීඩන චිකිත්සා හෝ රිදී සල්ෆඩයිසින්(ප්‍රතිජිවක ආකාරයක්)වල සහය ගැන වැඩිදුර තොරතුරු සදහන් නොවේ.
වෙදකම්
පිළිස්සීම් බොහෝ වේදනාකාරී වන අතර එය මැඩ පැවැත්වීමට බොහෝ ක්‍රියාමාර්ග උපයෝගී කර ගනී.මේ සදහා සරල නිර්වේදනික හා මෝපින් යොදා ගනී.නිර්වේදනික වලට අමතරව Benzodiazepines යොදා ගැනීමෙන් අවුල් බව අඩු කිරීමට හැකිය.උපෂමන කාලය තුල ප්‍රතිහිස්ටමින්,සම්බාහනය නැතහොත් උත්තේජනය යන ඒවා කැසීම අඩු කිරීමට පාවිච්චි කල හැකිය. ප්‍රතිහිස්ටමින් බලපෑම් කරනු ලබන්නේ 20% ක් පමණ වූ පුද්ගලයන්ට පමණයි. විස්තාරණය වූ පිළිස්සීම් සදහා ශල්‍යකර්ම කිරීමට පෙර අන්තශ්ශෛරික ප්‍රතිජීවක ලබා දීම නිර්දේශ කරා ඇත.(>60% TBSA).2008 දි මාර්ගසුචකය ප්‍රතිජීවක වලට ඇති වන ප්‍රතිරෝධය සලකා හා දිලිර ආසාදනය වීම ගැන සලකා සාමාන්‍ය භාවිතය නිර්දේශ කරන්නේ නැත. නමුත් අස්ථිර සාක්ෂි පෙන්නුම් කරන පරිදි මේවා ප්‍රවර්තනයේ අනුපාතයේ වැඩි වීමක් පෙන්නුම් කරයි.
ශල්‍යකර්මය
යම් විටෙක පිළිස්සීමක් වීමෙන් ඇතිවන තුවාලයක් සදහා චර්ම බද්දයක් භාවිතා කොට ශල්‍යකර්මය සංවෘතියක් සිදු කල හැකිය.බාහු හා ලය වටා ඇති වන පිළිස්සුම් වලට ඉක්මන් ශල්‍යකර්මයක් මගින් සම නිදහස් කිරීමක් අවශ්‍ය වේ.මෙය escharotomy නම් වේ.මෙය ප්‍රතිකාර කිරීමට හෝ දුර ප්‍රචාලනය හෝ විජනය සමග ඇතිවිය හැකි ගැටළු මග හරවා ගැනීමටයි.නමුත් මෙහෙදී අංගුලිකා හෝ ගෙල ආශ්‍රිතව මෙය සිදුකිරීමේ හැකියාව ස්ථිර නැත.කවලිකාව කපා අහක් කිරීම විදුලි පිළිස්සීම් සදහා අවශ්‍ය වේ.
විකල්ප ඖෂධ
අතීත කාලයේ සිට පිළිස්සුම් සනීප කිරීමට මි පැණි යොදා ගන්න ලද අතර මේ පළමු මට්ටමේ හා දෙවන මට්ටමේ පිළිස්සීම් සදහා එලදායී වේ.කෝමාරිකා භාවිත කිරීම එලදායී වීම ගැන එතරම් විශාල සටහනක් දැක්වෙන්නේ නැත. එය වේදනාව අඩුකිරිමේදී එලදායී වන අතර,2007 දි සිදුකරන ලද සමාලෝචනයකින් පෙන්වා දෙන්නේ සමනය කිරීමේ කාලය වර්ධනය කරන අතරම,2012 දි කරන ලද සමාලෝචනයකින් සොයාගත් දෙයක් වනුයේ රිදී සල්ෆඩයිසින් වලට වඩා වැඩි සමනය කිරීමේ කාලය වර්ධනය කිරීමේ දෙයක් සොයා නොගත් බවයි. එලෙසෙම විටමින් E කැළැල් අඩු වීමට උපකාරී වේ.නමුත් ගිතෙල් අනුමත කරන්නේ නැත.අඩු ආදායම් රටවල පිලිස්සිම්වලට සම්ප්‍රදයික ක්‍රම වලට ප්‍රතිකාර කරන අතර,මෙවැනි දේ වලට බිත්තර,මඩ,ශාක පත්‍ර හා ගව ගොම තැවරීම අඩංගු වේ. ශල්‍යකර්ම කිරීම වැනි දේ බෝහෝ විට මුල්‍යම සම්පත් හා ඒවා ලබාගැනීමේ නොහැකියාව නිසා සිමා වී ඇත.වේදනාව හා කැසීම අඩුකිරීමට මේවට අමතරව තවත් බොහෝ විධික්‍රම පවතී.ඒවා නම් තාත්වික ප්‍රාය තථ්‍යතා චිකිත්සාව,මෝහන විද්‍යාව.
රෝග විග්‍රහය
ඉතා මහළු මෙන්ම එවැනි කාන්තාවන්ගේ විශාල පිළිස්සීම් ඇත්නම් එම පුද්ගලයින්ගේ රෝග විග්‍රහය බෙහෙවින් දුර්වල වේ.දුම් ආනනකරණය තත්වයක් ස්වභාවය,දිගුඇට බිදීම් වැනි අනෙකුත් සැලකිය යුතු ආබාධ,අනෙකුත් සහකාර රෝගාබාධ(හදවත් රෝගාබාධ,දියවැඩියාව,මානසික ආබාධ,සියදිවි නසාගැනීමේ චේතනාව) රෝග විග්‍රහය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි.ඇමෙරිකාව තුල පිළිස්සීම් මද්‍යස්ථාන වලට ඇතලත් කරන පිරිසෙන් 4%ක් පමණ දෙනා මිය යනු ලබයි.ඇෆ්ගනිස්ථානය තුල TBSA 60% වඩා වැඩි පුද්ගලයින්ගේ ජිවත් වීම බෝහෝ අඩු වේ.විශාල පිළිස්සුම් වල රෝග විග්‍රහය කිරිමට "Baux score" යොදා ගෙන ඇත.
සංකුලතාවයන්
පිළිස්සීම් සමග බොහෝ සංකුලත්වයන් හටගන්නා අතර,ආසාදනය වීම් මේ අතරින් පොදු වේ.තවත් විය හැකි සංකුලතාවයන් වනුයේ නියුමෝනියාව,සෛලීයදාහය,මුත්‍ර කාර්ශය ආසාදනය සහ ශ්වසන බිදවැටීම්.ආසාදනය සදහා අවධානම් කාරණා වනුයේ,30% කට වඩා TBSA පිළිස්සීම්,පරිපුර්ණ ඝනකම් පිළිස්සීම්,වයස(මහළු හෝ තරුණ) හා පිළිස්සීම පාද වලට යොමුව තිබේද යන්න.නියුමෝනියාව වැඩිපුර හට ගනු ලබන්නේ ස්වසන ආබාධ ඇති පුද්ගලයන්ටයි. TBSA 10%කට වඩා වැඩි වූ පරිපුර්ණ ඝනකම් පිළිස්සීම්කදී ලේ අඩුවීම පොදු වේ.පේශි බිදවැටීම නිසා එක්තැන් වීමද,6 සි 15% දක්වා පුද්ගලයින්ට පාද වල නහර වල ලේ කැටි ගැසීම්ද දක්නට ලැබේ.
වසංගත අධ්‍යයනය
{{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|< 50}} {{legend|#fff200|50–100}} {{legend|#ffdc00|100–150}} {{legend|#ffc600|150–200}} {{legend|#ffb000|200–250}} {{legend|#ff9a00|250–300}}
{{legend|#ff8400|300–350}} {{legend|#ff6e00|350–400}} {{legend|#ff5800|400–450}} {{legend|#ff4200|450–500}} {{legend|#ff2c00|500–600}} {{legend|#cb0000|> 600}} ]] 2004 වන විට මිලියන 11 කට පිළිස්සීම් සදහා වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වූ අතර 300,000 දෙනාගේ මරණ වලට පිළිස්සීම් හේතු විය.මෙය පුද්ගල ආබාධ ඇති වීමේ හේතු වල සතර වන ස්ථානය ලබා ගනී.මෙයට ඉදිරියෙන් ඇත්තේ වාහන අනතුරු,ඇද වැටීම් හා ප්‍රචණ්ඩත්වය.90% පමණ වූ පිළිස්සීම් හට ගන්නේ සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා රටවල් වලයි.මෙය අනාරක්ෂිත ආහාර පිසීම් හා අතිවාසය වීම සදහා අඩ වශයෙන් ආරෝපිත වී තිබේ. මුළුමනින්ම සැලකු විට 60% ක් පමණ වූ දරුණු පිළිස්සීම් සිදු වන්නේ දකුණු ආසියාවේ වන අතර අනුපාතය වන්නේ 100,000 ට 11.6 ක් වේ.1990 280,000 ක් දරුණු පිළිස්සීම් 2010 වන විට 338,000 ක් දක්වා වැඩි වී ඇත. සංවර්ධිත රටවල් තුල පිළිස්සීම් නිසා සිදු වන පිරිමි මරණ ගණන ගැහැණු මරණ ගණනට වඩා දෙගුණයක් වැඩි වේ.මෙයට බොහෝ විට හේතු වන්නේ වැඩි අවධානම් රැකියා හා අවධානම් සහගත ක්‍රියාකාරකම් විය හැකිය.සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා රටවල කාන්තාවන්ට පිරිමන්ට වඩා දෙගුණයක් අවධානම් සහගත තත්වයක් ඇත.මෙයට හේතු වන්නේ මුළුතැන්ගේ සිදු වන අනතරු හා ගෘහශ්‍රිත ප්‍රචණ්ඩත්වය වේ. සංවර්ධිත රටවල් වලට වඩා සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා රටවල් වල පිළිස්සීම් නිසා මිය යන දරුවන් ගණන 10 ගුණයකින් පමණ වැඩි වේ.1980 සිට 2004 දක්වා බොහෝ රටවල් වල දරුණු පිළිස්සීම් වල හා සාමාන්‍ය පිළිස්සීම් යන දෙකෙහිම අඩුවක් දක්නට ලැබේ.
සංවර්ධිත රටවල්
ඇමෙරිකාව තුල වසරකට වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථාන කෙරෙහි පිළිස්සීම් නිසා එන පුද්ගල ගණන 500,000 ක් පමණ වේ.2008 වර්ෂයේදී එයින් 3,300 ක් මියගොස් ඇත.70% පමණ වූ පිළිස්සීම් හා මරණ වැඩිපුර සිදු වන්නේ පිරිමි පුද්ගලයින් අතරයි.වැඩිම ගිණි ගැනීම් නිසා සිදුවන පිළිස්සීම් සිදුවන්නේ වයස අවුරුදු 18 ත් 34 ත් පසුවන පුද්ගලයින් අතර,වැඩිම ආතප්ත පිළිස්සීම් සිදු වන්නේ වයස අවුරුදු පහට අඩු දරුවන්ට හා අවුරුදු 65 ට වඩා වැඩි අයට වේ.විදුලිය නිසා ඇති වන පිළිස්සීම් නිසා වසරකට මරණ 1,000 ක් පමණ වන අතර අකුණු සැර නිසා වසරකට 60 දෙනෙක් පමණ මිය යයි. යුරෝපය තුල චේතනාන්විත පිළිස්සීම් වැඩිපුර දක්නට ලැබෙන්නේ මැදි වයසේ පුද්ගලයින් තුලයි.
සංවර්ධනය වෙමින් පවත්නා රටවල්
ඉන්දියාව තුල පුද්ගලයින් 700,000 සිට 80,000 දක්වා ප්‍රමාණයක් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පිළිස්සීම් වලට බදුන් වන නමුත් එයින් ස්වල්ප දෙනෙක් පමණක් විශේෂඥ පිළිස්සුම් ඒකක වලට යොමු වේ. වයස අවුරුදු 16 ත් 35 අතර ප්‍රමාණය වැඩි අනුපාතයක කාන්තවන් මෙයට යෝමු වේ.ඉන්දියාව තුල මෙයට වැඩිපුර හේතු සාධක වී ඇත්තේ අනාරක්ශිත මුළුතැන්ගෙවල් හා ශරීරයට ලිහිල් ඇදුම් නිසා වේ.එලෙසෙම ඉන්දියාව තුල පිළිස්සීම් වලට බෝහෝ හේතු වන්නේ ඇදුම් විවෘත ගිනිදැල් වලට නිරාවරණය වීම නිසාය.චේතනාන්විත පිළිස්සීම් පවා වැඩි අනුපාතයක් තරුණ කාන්තාවන් පෙරමුණ ගන්නා අතර අතුරු වශයෙන් ගෘහශ්‍රිත ප්‍රචණ්ඩත්වය හා සිය හානි කරා ගැනීම් වේ.
ඉතිහාසය
වසර 3500ක් පමණ පැරණි ගල් ගුහා ච්ත්‍ර පිළිස්සීම් සහ ප්‍රතිකර්ම ගැන සඳහන් කරයි. පැරණි ඊජිප්තු ලේඛන වලට අනුව පිරිමි ළදරුවන්ගේ මව්වරුන්ගෙන් ලබාගත් කිරි වලින් පිළිස්සුම් තුවාල වලට ප්‍රතිකර්ම කර ඇත. ක්‍රි.පූ. 1500 එඩ්වින් ස්මිත් පැපිරස් ලේඛනය මීපැණි සහ ලාටු භාවිතයෙන් කල ප්‍රතිකර්ම ගැන සඳහන් කරයි. මිට අමතරව චීන ජාතිකයින් ක්‍රි .පූ. 600දී පමණ තේ දළු වලින් ද, හිපොක්රේට්ස් විසින් ඌරු මේදය සහ විනාකිරි ද, සෙල්සස් විසින් ක්‍රි.පූ. 100දී වයින් සහ සුවද ලාටු වලින් ද කරන ලද ප්‍රතිකර්ම ගැන සඳහන් වේ. ප්‍රන්ෂන් ජාතික ශල්‍ය වෛද්‍ය පාරේ විසින් ප්‍රථම වරට පිළිස්සුම් මට්ටම් වර්ගීකරණය කලේ ක්‍රි. ව. 1500දී ය.ගියුම් ඩුපිට්රෙින් මෙම වර්ගීකරණය තවත් වර්ධනය කළේය. එංගලන්තයේ ලන්ඩන්හිදී පිළිස්සීම් වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සදහා පළමු රෝහල විවෘතකරන ලද අතර,1800 හා 1900 ත් අතර කාලයේදී පිළිස්සුම් රැකවරණය සංවර්ධිත විය.පළමු ලෝක යුද්දය අතරතුර හෙන්රි ඩර්යිස්ඩේල් ඩකින් සහ ඇලේක්ස්සිස් කරෙල් යන දෙදෙනා විසින් සෝඩියම් හයිපොක්ලොර්යිට් කාරකය භාවිතා කර පිළිස්සීම් හා තුවාල පිරිසිදු කිරීම හා විෂබීජ නාසනය කිරීම පිළිබද සම්මතයන් ගොඩනැංවූ අතර මේවා සැලකිය යුතු ලෙස මරණ ප්‍රමාණය අඩු කරන ලදී.1940 දි පෙර ඡේදනය හා චර්ම බද්ධය පිළිගත් අතර සමකාලීනව තරල ප්‍රබෝධය හා සූත්‍රයන් වැඩි දියුණු කෙරිණි.
සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙහි
සතිපට්ඨාන සූත්‍රය
කොළඹ මහානාම විද්‍යාලයේ ආචාර්ය ශාස්ත්‍රපති සියඹලාගොඩ ධම්මින්දහිමි
“සති” යනු සිහියට නමකි. පට්ඨාන යන්නෙන් පිහිටීම පිහිටුවීම ගම්‍යවේ. නිවන් මගෙහි නිවැරැදි සිහිය හඳුන්වා දෙනු ලබන සූත්‍ර දේශනාව සතිපට්ඨාන සූත්‍රයයි. මජ්ක්‍ධිම නිකායට අයත් මෙම දේශනාව සතර සතිපට්ඨාන ය. එනම් කායානුපස්සනාව, වේදනානුපස්සනාව, චිත්තානුපස්සනාව, ධම්මානුපස්සනාව මැනවින් විස්තර කරනු ලබන අවස්ථාවකි. සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මතාවයන් ගේ පළමු කරුණු හතර වනුයේද මෙම සතර සතිපට්ඨානයයි. මෙම දේශනාව ආරම්භයේදීම මෙහි ඇති වැදගත්කම පිළිබඳ බුදුරදුන් තම ශ්‍රී මුඛයෙන් මෙසේ වදාළහ. “ඒකායනෝ අයං භික්ඛවේ මග්ගෝ සත්තා නං විසුද්ධියා...” “සත්වයන්ගේ පිරිසුදු බව පිණිස දුක් දොම්නස් දුරුවීම පිණිස ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට පැමිණීම පිණිස නිවන් සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස ඒකායන මාර්ගයක් වේ එය සතර සතිපට්ඨානයයි”
ඉහත අරුතින් ගත්කළ සතර සතිපට්ඨානය නිවන සඳහා කෙරෙන අනුබලය කෙතරම්ද යන්න අවබෝධ කරගැනීම පහසුය. රූපය නිත්‍ය සුබ නොවෙනස් දෙයක් ලෙස නොසලකා ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසාදී ලෙස අනිත්‍යාකාරයෙන් බැලීම ඒ සඳහා ඇතිවන ප්‍රඥාව කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි. විටින්විට ඇතිවන්නා වූ වේදනා නිත්‍ය සුඛ නොවෙනස් දෙයක් ලෙස නොදැක එය අනිත්‍යාදී වශයෙන් ග්‍රහණය කරගැනීම වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වේ. පහළවන සිතිවිලි ආත්මය ලෙස වරදවා තේරුම් නොගෙන වෙනස් වන අරමුණු ලෙස දැකීම චිත්තානු පස්සනාවයි. පංච නීවරණ ධර්ම ආත්ම වශයෙන් නොගෙන කැඩෙන බිඳෙන වෙනස්වන සුළු ස්වභාවයෙන් ප්‍රඥාව මූලිකකොට දැකීම ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි.
කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය
හුස්ම ගැනීම පහත හෙළීම, දීර්ඝ හුස්ම කෙටි හුස්ම යමෙකු සිහියෙන් දනීද ඒ මත හික්මීම ඇති කර ගනී. “කය ආත්මකොට නොසලකයි. හුස්ම පිළිබඳ සිහිය පිහිටුවා ඒ මත කය සන්හිඳුවයිද? කය පිළිබඳ යථාවත් අවබෝධය ලබයිද? අනෙකා පිළිබඳවද එම ඥානය ලබාගනී. ඒ තුළ රූපාදී කිසිවක් ආත්ම වශයෙන් බලන තෘෂ්ණා දැකීම සන්සිඳේ. එය කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි. කයෙහි චලනය ක්‍රියාකාරිත්වය දැනගැනීම එය අනෙකාටද පොදු වූවක් බව හඳුනාගැනීම මෙන්ම හටගැනීම, විනාශය දැනගැනීම නුවණින් සිදුවෙයි. ඒ තුළ මමය, මගේය ලෙස නොගනී. කෙස්, දත්, නිය ආදී සියලු දෑ එලෙස දකීද එහි ක්‍රියාකාරිත්වය යථාර්ථවත් හඳුනාගනීද ශරීර කෘත්‍යයේ සිට කෑම්.බීම් ඉදුම් හිටුම්, නිදාගැනීම පිබිදීම දැන ගනීද එය කායානුපස්සනාවයි.
කායානුපස්සනාව පැහැදිළි කිරීම සඳහා සූත්‍රයෙහි මෙසේ දක්වා ඇත. එනම් මුව බැඳ ඇති මල්ලක් ලිහන බුද්ධිමත් පුද්ගලයා එහි ඇති මුං’, මෑ, තල, සහල් යන දෑ වෙන වෙනම නිවැරැදිව හඳුනගන්නා සේ දෙතිස් කුණුප මනාව හඳුනාගෙන කටයුතු කිරීම කය පිළිබඳ සිහියයි. එමෙන්ම තමාගේ මෙන්ම අනෙකාගේ කයෙහි ධාතුකොටස් එකතුව මනාව හැඳිනගැනීමත් සත්වයා යනු, පඨවි, ආපෝ, තේජෝ වායෝ යන්නෙහි එකතුවක් බව දැනීම කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි.
මියයාමෙන් දවස දෙකගත වීමේදී ශරීරයේ ස්වභාවය වෙනස්වීම දනීද? සතුන් විසින් කා දමන මිණිය, මස් නැති ඇටසැකිල්ල හදුනාගනීද? විසුරුණු අස්ථී කොටස් දනීද? සෑම කෙනෙකුගේම ශරීරය මේසා බව හැදින නුවණින් දැනගැනීම කය පිළිබඳ මනා සිහියයි. වෙනස්වන කයෙහි ස්වභාවය තමාටද පොදු වූවක්ය. එය ලෝකයෙහි යථාර්ථය බව හඳුනාගැනීම ඒ මත සිහිය පිහිටුවීම කායානුපස්සනාසති පට්ඨානයයි.
වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානය
සැප දුක හෝ අතරමැදි ස්වභාවයේ වේදනාවන් හෙවත් දැනීම නුවණින් දැන ගැනීම ඒ මත ප්‍රඥාව ඇතිවීම වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි. ආමිස සාමිස දුක, ප්‍රඥාවෙන් හැඳිනීම අතරමැදි ස්වභාවයේ තත්වයන් යථාර්ථස්වභාවයෙන් දැනගත යුතුය.
සත්වයා මෙම වේදනාවන් විඳීම සඳහා බොහෝ පාපකර්ම සිදුකරති. එය ඥානාන්විත නොවේ. වේදනාව වේදනාවක් මිස පුද්ගලයෙක් හෝ ආත්මයක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය. වේදනාව යනු? හේතූන්ගේ සම්භවයකි. එයට ස්ථීර පදනමක් නැත. ඇති වූ වහ වහා බිදීයයි. පැවතීමට ශක්තියක් නැත. වේදනාව හුදු වේදනාවක්ම පමණක් බව දැනීම, එය අනිත්‍යය ස්වභාවකොට ඇති බව හැඳින ගැනීම වේදනානුපස්සනාවයි.
මෙසේ අනුන් පිළිබඳව සොයා අවබෝධ කරගැනීමේ හැකියාව ඇතිකරගත යුතුය. වේදනාවන්ගේ හටගැනීම පැවතීම විනාශය හඳුනාගනිමින් ඒ මත සිහිය පිහිටුවා ගත යුතුය. මමය මාගේය, ලෙස ගැනීමේ තෘෂ්ණාධික භවෙන් ඉවත්ව කිසිවක් නිත්‍ය නොමැති තැන වේදනාවද එසේම බව සිතීම වැදගත්ය. එවිට තම සිත තම නුවණින් බැලීම වන්නේය.
චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය
රාග සහිත සිත රාග සහිත ලෙසද මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිත ලෙසද මෝහ රහිත සිත එසේ දනීද? අනෙක් ක්ලේෂයන් සිතිවිලිද එසේම අවබෝධ වීම මනා සිහියයි. පඤ්චනීවරණ ධර්මයන්ගෙන් යුතු සිත එහි බලපෑම නුවණින් දැනීම ප්‍රඥාවෙන් බැලීම එයින් මිදුන ස්වභාවය අවබෝධ වීම සිතිවිලිවල යථාස්වභාවය නුවණින් දැනීම චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි.
ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානය
පඤ්චනීවරතා ධර්ම නුවණින් බලා වාසය කරන ස්වභාවය ධම්මානුපස්සනාවයි. තමා තුළ පවතින කාමච්ඡන්ද ආදි ධර්ම “ඇත” හෝ “නැත” යන බව ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගන්නා ස්වභාවය නිවන්මග සඳහා අත්‍යවශ්‍යය. අනෙක් නීවරණතා ධර්මයන්ගේ ස්වභාවයද ඒ හා සමානය. ව්‍යාපාදය ඉපදේද, එය ප්‍රහාණයවන්නේද ප්‍රහාණය වු ව්‍යාපාදය නැවත මතු නොවන්නේද එම ස්වභාවය නුවණින් දනීද? එය යහපත්ය.
පඤ්ච උපාදානස්කන්ධය යමෙකු නුවණින් දනීද? යහපත් සිහියයි. රූපය මෙසේය. එහි ස්වභාවය මෙසේය වේදනාව මෙසේය සඤ්ඤා, සංඛාර යන මෙවැනි ස්වරූපයෙන් යුතුය. හටගැන්ම පැවැතීම පිළිබඳ ඇති අවබෝධය ඇත්තේද තමා මෙන්ම අනෙකාටද මෙය පොදු වූවේද යනු බව නුවණින් දැනීම ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි. ආධ්‍යාත්මික ෂඩායතන මෙන්ම බාහිර ෂඩායතන පිළිබඳ දැනීමද එසේමය. සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මතාවයන් පිළිබඳ නුවණින් දැනීම මනා සිහියයි. මෙලෙස තමා තුළ පවතින සියලු ධර්මතාවයන් පිළිබඳ ඇතිවන නිරවුල් අවබෝධය ඒ මත සිහිය පිහිටුවා ප්‍රඥාව ඇති කරගැනීම ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයි. කෙටියෙන් ම පවසන්නේ නම් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය පිළිබඳ ධර්මානුපස්සී වීමද අයත් වන්නේ ඉහත ගුණයටය.
වේදනාව පිළිබඳ වැරදි හැඟීම් දුරුවීමෙන් වේදනානු- පස්සනා සතිපට්ඨානය ඇතිවේ. චිත්තය සම්බන්ධ වැරැදි හැඟීම් දුරුවීම තුළ චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ඇතිවේ. අනෙක් කාරණාවෝද එසේමය. බුදු සසුන බොහෝ කාලයක් පැවැතීමට හේතු ලෙසද බුදුරදුන් සතිපට්ඨානය දක්වනුයේද මෙම ගුණ ලොකෝත්තර සුඛය සඳහා හේතුවන බැවිනි. එහෙයින් තම විමුක්තිය මෙන්ම සමාජ සුබසිද්ධි විෂයෙහි සතිපට්ඨානය වැඩීම යහපත්ය.
සූත්‍රයෙහි අවසානයේදි පවා මෙහි වටිනාකම අවධාරණය වී ඇත. එනම් යමෙකු සත් දවසේ සිට වසර හතක් දක්වා කාලයක් මෙය වඩන්නේ නම් ක්‍රමිකව සංයෝජන නැති කරගනිමින් ඊළඟ භවයකදී නිවන ලද හැකි බවයි. සත්වයන්ගේ පිරිසුදු බව සඳහා දුක් දෝමනස්සයන් ගෙන් අත්මිදීම පිණිස නිවැරැදි මග ආර්යමාර්ගයේ අවබෝධය සඳහා මෙන්ම නිවන් ලැබීම පිණිස ඒකායන මාර්ගය සතිපට්ඨානයයි. මෙය මෙසේ වඩන්න යැයි බුදුරදුන් දේශනා කර ඇත්තේ නිවන සඳහා නොවරදින මග නිසා බව තමන් වහන්සේ දැක පසක් කොට ඇති බැවින් බව උන්වහන්සේ දේශනා කළහ. සසර උපදන වාරගණන අඩු කරමින් භව නිරෝධය ලැබීමට සත්වයා මෙම කරුණු හතර එක්කර ගැනීම දෙලොව සැපතට මහඟු පිටිවහලකි.
චක්‍රාවාට
right|thumb|280px|ක්ෂීර පථය
අවුරුදු බිලියන ගණනකට පෙර ඇති වූ විශාල පිපිරීමකින් (SuperNova) චක්‍රාවාට නිර්මාණය වූ බව විශ්වාස කෙරේ. මේවා අතිවිශාල ගුරුත්වය මගින් එකිනෙක බැඳී ඇති මිලියන බිලියන ගණනක් වූ තාරකා, වායූන් සහ දූවිලි අංශුන් ගෙන් සැදුම්ලත් අන්තර්තාරකා මාද්‍ය(interstellar medium) සහ අඳුරු පදාර්ථයෙන් සමන්විත පද්ධති විශේෂයකි. සාමාන්‍යයෙන් ගත් කල චක්‍රාවාට පොදු ගුරුත්වකේන්ද්‍රයක් වටා භ්‍රමණයවන තාරකා මිලියන දහයකින්(107) පමණ සැදුම්ලත් වාමණයින්ගේ සිට ට්‍රිලියනයක්(1012) පමණ තාරකා ගහනයකින් යුතු යෝධ චක්‍රාවාට දක්වා පරාසයක පැතිර පවතී.
පැහැදිලි අහස ඇති රාත්‍රියක අහස දෙස බැලූ විට අපට අනන්ත අප්‍රමණ තාරකා පෙනේ. ඒවා බොහොමයක් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයට සහ එය අයත් ක්ෂීරපථයට අයත්ය.
චක්‍රාවාට අවිධිමත්, සර්පිලාකාර හා ඉලිප්සාකාර යනුවෙන් තුන් ආකාරයකි. අප අයත් වන චක්‍රාවාටය සර්පිලාකාරය. එය ආලෝක වර්ෂ 100000 පමණ විෂ්කම්භයකින් සමන්විතය. තවත් චක්‍රාවාට බොහෝ ප්‍රමාණයක්‌ විශ්වයේ ඇත. මේ චක්‍රාවාට දැනට අවුරුදු බිලියන 13.7 කට පෙර ඇති වූ supernova පිපිරීමෙන් පසු තවමත් අධික වේගයකින් අනෙක් චක්‍රාවාට වලට ප්‍රතිවිරුද්ධව ඈත් වීම සිදු වෙයි. එය ගැන ගැඹුරින් සොයාබැලූ විද්‍යාඥයන් එය Dark Energy නොහොත් අඳුරු ශක්තියේ බලපෑමෙන් සිදුවන බව අනාවරණය කරගෙන ඇත. Dark energy චක්‍රාවාට ඇතුලත තියෙන තාරකා හා සියලුම පද්ධති තවමත් එකිනෙකාගෙන් ඈත් කර නැත්තේ අඳුරු පධාර්තය මඟින් ඇති කරන බලය නිසයි. නමුත් Andromeda චක්‍රාවාටය සහ Milkyway චක්‍රාවාටය එකිනෙකාගෙන් ඇත් වීම වෙනුවට එකිනෙකාට ළංවීම සිදු වෙයි. එය තවත් වසර බිලියන 4 කට පසු ගැටමකට ලක්වෙයි. Andromeda and milkyway collision
ප්‍රවර්ගය:විශ්වයේ විශාල පරිමාණයේ ව්‍යුහයන්
ද කිං'ස් ඩ්‍රීම්
ද කිං'ස් ඩ්‍රීම් නැතහොත් ඩ්‍රීම් ඔෆ් ද එම්පරර් හෙවත් ද‍ ග්‍රේට් කිං'ස් ඩ්‍රීම් හා ඩ්‍රීම් ඔෆ් ද කිං යන නාමයන්ගෙන් හැඳින්වෙන්නේ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. දකුණු කොරියාවේ KBS1 නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය ආරම්භ වූ මෙය 2012 සැප්තැම්බර් 8 සිට 2013 ජූනි 9 වන දින දක්වා විකාශය කෙරුණේ සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනවල ය. මෙය එරට වේලාවෙන් 21:40ට කථාංග 70කින් යුක්තව විකාශය විය.
ෂින් චං-සොක් සහ කිම් සං-හ්වි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව යූ දොං-යූන් සහ කිම් සොන්-දොක් යන කතුවරුන්ගේ රචනාවකි. මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනු ලබන්නේ චෝයි සූ-ජොං, කිම් යු-සොක්, පාක් ජූ-මි, හොං ඉයුන්-හී සහ ලී යොං-ආ යන නළු නිළි පිරිස විසිනි. මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ හන් ජූන්-සෝ විසිනි.
කථාපුවත
කිම් චුන්චු යනු සිල්ලා රාජධානියේ ජින්ජි රජුගේ මුණුපුරායි. ඔහුගේ මුත්තණුවන් වන ජින්ජි රජුව සිහසුනෙන් නෙරපීමත් සමග, චුන්චු හට සිල්ලාවේ සිහසුනට උරුමකරුවකු වීමේ අවස්ථාව ගිලිහී යයි. ඔහුට පසුව කිම් යුෂින් නැමැත්තකු මුණ ගැසේ. ඔවුහු දෙදෙනා හොඳ මිතුරන් බවට පත් වෙති. පසුව චුන්චු සිල්ලාවේ 29වන පාලකයා වන මුයොල් රජු ලෙස සිහසුනට පත් වේ. ඔහු කොරියා‍නු අර්ධද්වීපයේ පැවති පුරාතන තුන් රාජධානි වන ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ සිල්ලා යන රාජධානි එක්සත් කරයි. කිම් යුෂින් පසුව කොරියානු ඉතිහාසයේ විසූ ශ්‍රේෂ්ඨතම සෙන්පතීන්ගෙන් අයකු බවට පත් වේ.
මෙම කතාමාලාව සිල්ලාවේ ජින්ජි රජ (ක්‍රි.ව. 576 - 579), සිල්ලාවේ ජින්ප්යොං රජ (579 – 632), සිල්ලාහි සොන්දොක් රැජින (632 – 647), සිල්ලාහි ජින්දොක් රැජින (647 – 654) සහ සිල්ලාවේ මුයොල් (654 – 661) යන රජවරුන්ගේ සහ රැජිනියන්ගේ රාජ්‍ය සමයයන් තුළින් ඉදිරියට ගලා යයි.
ඓතිහාසික තොරතුරු
ජින්ජි රජුව සිහසුනෙන් නෙරපා දැමුණේ මිෂිල් බිසව විසින් මෙහෙයවූ කුමන්ත්‍රණයක් මගිනි. අනතුරුව ජින්ප්යොං රජු සිල්ලාවේ සිහසුනට පත් විය. ජින්ප්යොං රජුට පුතුන් නොසිටි බැවින් සිය දියණිය වූ සොන්දොක්ව සිය උරුමකරු ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. මෙය පෙරනොවූ විරූ අත්දැකීමක් වුව ද, එමගින් සිල්ලාවේ ජනයා එතරම් පුදුමයට පත් නොවී ය. එයට හේතුව එම යුගයේ මව්බිසෝවරුන් සහ අනුරාජිනියන් වැනි කාන්තාවන් රාජ්‍ය උපදේශිකාවන් ලෙස කටයුතු කර තිබීම නිසායි. - මීට අමතරව ජින්ප්යොං සිහසුනට පැමිණියේ ද මීෂිල් බිසව විසින් මෙහෙයවන ලද කුමන්ත්‍රණයක් මගිනි. මෙකල රාජධානිය පුරා කාන්තාවන් පවුල්වල ප්‍රධානීන් වූ අතර පීතෘවංශීය මෙන්ම මාතෘවංශීය ප්‍රවේණි ක්‍රම ද පැවතිණි. සිල්ලාව තුළ, කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය සාපේක්ෂව ඉහළ මට්ටමක පැවතිණි. සොන්දොක්ගේ සාර්ථක රාජ්‍ය සමය සිල්ලාවේ තවත් රාජ්‍යාධිකාරී රැජිනියන් දෙදෙනකු සඳහා පූර්වාදර්ශයක් විය.
රැජින බවට පත්වීමට ප්‍රථම සොන්දොක්, දියොක්මාන් කුමරිය (හන්ජා: 德曼) ලෙස හැඳින්විණි. සම්ගුක් සගි අනුව, ඇය සිල්ලාහි ජින්ප්යොං රජුගේ පළමු දියණිය වෙයි. නමුත් වෙනත් ඓතිහාසික වාර්තා අනුව, ඇය ජින්ප්යොං රජුගේ දියණියන් අතුරින් දෙවැන්නායි. ඇය ඇගේ වැඩිමහල් සොයුරිය වූ චොන්මියොං කුමරියට වඩා බෙහෙවින් බාල ය. ඇයගේ බෑනා සහ චොන්මියොං කුමරියගේ පුත්‍රයා පසුකලෙක සිල්ලාහි මුයොල් ලෙස රාජ්‍යත්වයට පත් විය. සොන්දොක්ගේ අනෙක් සොයුරිය වූ සොන්හ්වා කුමරිය පසුකලෙක බෙක්ජේහි මු සමග විවාහ වී බෙක්ජේහි උයිජාගේ මව බවට පත් වූවා ය. නමුත් සොන්හ්වාගේ පැවැත්ම මතභේදාත්මක ය. එයට හේතුව 2009දී හමු වූ සාක්ෂියකට අනුව ‍උයිජා රජුගේ මව ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් පරිදි සොන්හ්වා කුමරිය නොව සාතෙක් රැජින බව සඳහන් වේ.
සොන්දොක් රැජිනගේ මරණින් පසු සිල්ලා රාජධානියේ සිහසුනට පත් ජින්දොක් රැජින සිල්ලාවේ දෙවන රාජ්‍ය කරන රැජිනිය වූවා ය. සිල්ලාවේ අනන්‍ය කුල ක්‍රමයේ ඉහළම කුලය වූ සොංගොල් කුලයේ අවසන් රාජ්‍ය පාලකයා වූයේ ද ඇයයි. ඇග් සැබෑ නාමය ස්‍යුංමන් යන්නයි. ඇගේ පියා වූ කිම් ගුක්බන්, ජින්ප්යොං රජුගේ බාලම සොහොයුරා වූ අතර, ඇගේ මව වොල්ම්යොං ආර්යාව නම් වූවා ය. ඇගේ සත් අවුරුදු රාජ්‍ය පාලන සමය තුළ, ජින්දොක් රැජින ප්‍රධාන වශයෙන්ම සිය අවධානය යොමුකළේ රාජ්‍යයේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳවයි. කිම් යුෂින් නැමැති සෙන්පතියාගේ ආධාර ඇතිව ඇය සිල්ලා රාජ්‍යයේ ආරක්ෂාව ශක්තිමත් කිරීමට සමත් වූ අතර, ටෑං චීනය සමග ඇගේ රාජධානියේ සම්බන්ධතා ද වැඩි දියුණු කිරීමට උත්සාහ ගත්තා ය. මෙම උත්සාහයන් පසුකලෙක තුන් රාජධානි (සිල්ලා, බෙක්ජේ, සහ ගොගුර්යෝ) එක්සත් කිරීමට පදනම දැමූයේ යැයි කීම අසත්‍යයක් නොවේ.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ දකුණු කොරියානු රූපවාහිනී කතාමාලා
නෙෆර්ටිටි
ඇය ප්‍රසිද්ධියට පත් වූයේඇගේ උඩුකය මූර්තිය නිසාවෙනි. වර්තමානයේ එය බර්ලින්හි නියුස් කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. මෙම ප්‍රතිමාව පැරණි ඊජිප්තුවේ නිර්මාණ අතරින් වඩාත්ම අනුකරණයට ලක් වූ නිර්මාණය වේ. මෙය මූර්ති ශිල්පී තුත්මොස් ගේ නිර්මාණයක් ලෙස සැලකෙන අතර මෙය ඔහු‍ගේ වැඩබිමෙන් හමුවූවකි. මෙම ප්‍රතිමාව පැරණි ඊජිප්තුවන් මුහුණේ ස්වභාවයන් ස්වාභාවික අයුරින් නිරූපණයට දැක් වූ දක්ෂතාව සදහා කදිම නිදසුනකි.
පවුල
නෙෆර්ටිටි, ඊජිප්තු Nfr.t-jy.tj, යන්නෙහි සැබෑ උච්චාරණය නැෆ්ටෙටා, ("රූමතිය පැමිණ ඇත") යන්නයි. ඇගේ දෙමව්පියන් පිළිබද එතරම් පැහැදිලිව සදහන් නොවේ. නමුත් එක් ප්‍රධාන මතයක් වන්නේ ඇය පසුව පාරාවෝවරයකු බවට පත් වූ ආයි ගේ දියණිය බවයි. නමුත් මෙම මතය බොහෝ විට අසත්‍ය විය හැකි අතර ආයි සහ ඔහුගේ බිරිද ටෙයි හට කිසිදින නෙෆර්ටිටිගේ මව සහ පියා ලෙස ඇමතූ බවක් සදහන් නොවේ. ඇය සහ ‍ටෙයි අතර පැවති එකම සම්බන්ධය, ටෙයි 'මහා රැජින නෙෆර්ටිටිගේ හෙදිය' ලෙස කටයුතු කිරීමයි. අමර්ණා හි වංශාධිපතීන්ගේ සොහොන්ගැබකින් හමු වූ නෙෆර්ටිටි නිරූපිත දර්ශනයක රැජිණගේ සොයුරිය මුට්බෙන්රෙට් (කලින් කියැවූයේ මුට්නෝද්ජෙමෙට් ලෙසයි) බව සදහන්වේ.
වෙනත් මතයකට අනුව නෙෆර්ටිටි සහ මිටානි හි ටඩුක්හිපා කුමරිය අතර පැවති සම්බන්ධය පැහැදිළි කරයි. කියවේ. කෙසේනමුත් ටඩුක්හිපා අක්නාටෙන්ගේ පියාට විවාහ කර දී ඇති අතර නමුත් මෙම තැනැත්තිය අක්නාටෙන් සමග යෝජිත විවාහයක් සදහා සිය නම වෙනස් කළ බවට හෝ නෙෆර්ටිටිහට ඊජිප්තු-නොවන විදේශීය පසුබිමක් තිබූ බවට හෝ කිසිදු සාධකයක් හෝ හේතුවක් හමු නොවේ. .
නෙෆර්ටිටි සහ අක්නාටෙන් විවාහ වූ කාලවකවානු හා ඇය රැජිනක් බවට පත්වූ නිශ්චිත කාල වකවානු පැහැදිළි නැත. කෙසේ වෙතත් මෙම යුවලට සිටි බවට හදුනාගෙන ඇති දියණියන් සය දෙනා (ඔවුන්ගේ අනුමාන කළ උපන් වර්ෂ සමග):
දිවිය
මුල් කාලයේ තීබ්ස් හි අක්නාටෙන් (මෙකල මොහු IVවන අමෙන්හොටෙප් ලෙස හැදින්විණි.) විසින් කාර්නැක්වල දේවස්ථාන කිහිපයක් ඉදිකරන ලදී. ඉන් එක් නිර්මාණයක් වන බෙන්බෙන් ප්‍රාසාදය (හ්ව්ට්-බෙන්-බෙන්) නෙෆර්ටිටි වෙනුවෙන් පුදකර ඇත. මෙහි ඇය ඇගේ දියණිය වූ මෙරිටාටෙන් සහ සමහර දර්ශනවල දී මෙකෙටාටෙන් කුමරිය සමග සහභාගී වන අවස්ථා දැකගත හැක. ටලටට් වලින් හමු වූ දර්ශනවල ඇගේ සැමියාව කිහිප වරක් නිරූපණය කරන අවස්ථාවන්හි නෙෆර්ටිටිව දෙවරක් නිරූපණය කර ඇත. එහි ඇය පාරාවෝ පසුපස හිද ඔහුගේ ප්‍රදානෝත්සව සදහා ආධාර කරන අයුරු දැක්වේ. එසේම රජුගේ පරමාධිපත්‍යය නිරූපිත දර්ශනවල ද ඇය සිටිනු දැකගත හැක. එහි ඇය සතුරන්ට පහර දෙන අයුරුත්, අල්ලාගත් සතුරන් ඇගේ සිහසුන අලංකාර කරන අයුරුත් දිස් වේ..
IVවන අමෙන්හොටෙප් සිය හතරවන රාජවර්ෂයේදී, අගනගරය අක්ටාටෙන් (වර්තමාන අමර්ණා) වෙත ගෙනයාමට තීරණය කළේ ය. පස්වන වර්ෂයේ දී ඔහු සිය නාමය අක්නාටෙන් ලෙස වෙනස් කරගත්තේය. එතැන් සිට නෙෆර්ටිටි, නෙෆර්නෙෆරුආටෙන්-නෙෆර්ටිටි ලෙස වෙනස් කර ගත්තා ය. මෙම නාමය වෙනස් වීම ‘ආටෙන්’ පිදීමේ සංස්කෘතිය පිබිදීමේ සංකේතයක් විය. මෙහිදී බහුදේවවාදී ආගම, ඒකදේවවාදී සංකල්පය (එක් දෙවියකු පිදීම) හෝ සමේශ්වරවාදය (එක් දෙවියකු සිටිය ද ඔහු සිටින එකම දෙවියා නොවී ය) සහිත ආගමක්  බවට පත් විය.