cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ජැමෙයිකාව
External links
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1962 ප්‍රවර්ගය:Greater Antilles ප්‍රවර්ගය:CARICOM members ප්‍රවර්ගය:English-speaking countries and territories ප්‍රවර්ගය:Former British colonies ප්‍රවර්ගය:Former Spanish colonies ප්‍රවර්ගය:දූපත් රටවල් ප්‍රවර්ගය:Constitutional monarchies ප්‍රවර්ගය:G15 nations ප්‍රවර්ගය:Members of the Commonwealth of Nations
වෛරස (බහුරුත්හරණය)
ඔබට අවැසි ලිපිය තෝරන්න:
මණ්ඩුකයා
ගෙම්බා, මැඩියා
උභයජීවී සත්ව විශේෂයකි
අභිසාරී සහ අපසාරී ශ්‍රේණි සඳහා උදාහරණ
2හි බලයනගේ පරස්පර අභිසාරී ශ්‍රේණියක් ලබා දේ. (ඒ අනුව 2හි බලයන්ගේ කුලකය “කුඩා” වේ)
ඉහත අකාරයේ ධන නිඛිලවල පරස්පරයන් මාරුවෙන් මාරුවට අඩු කිරීම් හා එකතු කිරීම් ලකුණු යොදා ලිවීමෙන් අභිසාරී ශ්‍රේණියක් ලැබේ.
ප්‍රථමක සංඛ්‍යාවන්හි පරස්පර අපසාරී ශ්‍රේණයක් ලබා දේ. (ඒ අනුව ප්‍රථමක සංඛ්‍යා කුලකය විශාල වේ)
සමචතුරස්‍ර සංඛ්‍යාවල පරස්පරයක් අභිසාරී ශ්‍රේණියක් ලබාදේ. (බැසල් ගැටළු)
ධන ඔත්තේ සංඛ්‍යාවල පරස්පරයන් මාරුවෙන් මාරුවට සෘණ හා ධන ලකුණු යොදා ලියූ විට අභිසාරී ශ්‍රේණියක් ලැබේ.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Convergent_series#Examples_of_convergent_and_divergent_series
ප්‍රවර්ගය: ගණිතය
සිංහල සහ හින්දු අලුත් අවුරුද්ද
සිංහල අලුත් අවුරුද්ද සහ දෙමල අලුත් අවුරුද්ද වෙනස් චාරිත්‍ර ඉටුකරණ උත්සව වන අතර, නව වසර, බෙංගාලි නව වසර වැනි දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියානු අලුත් අවුරුද්ද සමරයි.
මෙයට අදාල නිවා‍ඩු දිනය නිල වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දින දසුනේ සටහන් කරන්නේ සිංහල සහ හින්දු අලුත් අවුරුද්ද නමිනි.
මෙම නව වසර සංස්කෘතික වශයෙන් අප්‍රේල් හෙවත් බක් මාසයේ මාසයේ සමරනු ලබන අතර අතීතයේ සිටම ශ්‍රි ලංකාවේ පැවති මහා කලා මංගල්‍යයකි.විවිධ විශ්වාස සිංහල හින්දු අලුත් අවුරුද්ද හා බැඳී පවතී.කෘෂිකාර්මික කටයුතු හා බැඳුණු විශ්වාස, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර, ආගමික විශ්වාස මේ අතර වේ. බුද්ධ වර්ෂ 300 දී පමණ ශ්‍රී ලංකාවට බුදු දහම හඳුන්වාදීම මඟින් බෞද්ධාගමික පරිසරයක් තුල අලුත් අවුරුදු චාරිත්‍ර කිරීමට මඟ පෙන්වනු ලැබීය.රටේ බහුතර ජනතාව බෞද්ධයන් වන නිසා බෞද්ධ දර්ශනයට ප්‍රමුඛත්වය දෙමින් සිංහල අවුරුදු වත් පිලිවෙත් කිරීමට අදත් ශ්‍රී ලාංකික ජනතාව හුරු පුරුදු වී සිටිති.
අනෙක් අතට හින්දු ආගම ගැන සලකා බලන කල එය පුරාතණයේ සිටම බුදු දහම හා සමාන්තරව පැවතුනු ආගමක් ලෙස හඳුනා ගත හැක.එම නිසා නව අවුරුදු චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර හින්දු ජනතාව අතර හින්දු ආගමට අනුකූලව වැඩි දියුණු විය.බෞද්ධාගම හා හින්දු ආගම ඓතිහාසිකව එකිනෙක හා බැඳී පැවතිනි. එම නිසා බෞද්ධයින් හා හින්දු භක්තිකයන් අතර අවුරුදු චාරිත්‍ර වල විශාල පරස්පරතා හඳුනා ගත නොහැක.
මිථ්‍යා විශ්වාස හා ප්‍රබන්ධ වලට අනුව අලුත් අවුරුදු උදාව හින්දු සාහිත්‍යයට නියත වශයෙන්ම බැඳී පවතී.සාමයට අධිපති කුමරා ලෙස හින්දු ආගමේ සලකනු ලබන 'ඉන්ද්‍රදේව'පොළව වෙත සාමය හා සෞභාග්‍යය ලබා දීම තහවුරු කිරීම ලෙස නව අවුරුදු උදාව සැලකේ.අවුරුදු කුමරා සුදු පැහැ රථයක නැඟී සුදු මල් වලින් සරසනු ලැබූ හත් රියන් උස ඔටුන්නක් හිස පැලඳ පොළවට වඩියි.ඔහු පළමුව පොළවේ ගුරුත්වාකර්ශණ බලය බිඳ දමා එය කිරි සයුර හෙවත් කිරි මුහුදේ ගිල්වා ගොඩට ගනු ලබන බවට මිත්‍යා විශ්වාසයක් ගැමි ජනයා අතර පවතී.
වර්තමානයේ අවුරුදු දින සිරිත් විරිත් ඉටු කිරීම සාම්ප්‍රදායිකව නක්ෂත්‍රකරුවන් විසින් ලබා දෙන නැකැත් වේලාවන් අනුව කරනු ලබයි.එම නිසා අලුත් අවුරුදු උදාව සැමරීම ස්වදේශීය, හින්දු හා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වල සංකීර්ණ එකතුවක් ලෙස සැලකිය හැක.
උත්සව
ග්‍රෙගරි දින දර්ශණයට අනුව (අටවන ග්‍රෙගරි පාප්තුමා 1582 දී හන්දුන්වා දුන් දින දර්ශණය ) අප්‍රේල් මාසයේ, එනම් බෞද්ධ දින දර්ශණයට අනුව බක් මාසයේ සූර්යයා මීන රාශියේ සිට මේෂ රාශියට ගමන් කිරීමේ අවස්ථාව යෙදෙන දිනය ශ්‍රී ලාංකිකයන් නව වසර උදාවන දිනය ලෙස සමරති. සෑම වසරකම අප්‍රේල් මස 13 හෝ 14 දිනට අලුත් අවුරුද්ද යෙදේ. සිංහල භාෂාවෙන් මෙය 'අලුත් අවුරුද්ද' වන අතර දෙමළ භාෂාවෙන් මෙය 'පුත්තාන්ඩු' ලෙස හඳුන්වයි.එසේම මෙම මාසය කෘෂි කාර්මික අස්වනු නෙලා අවසාන වන කාලය වන අතරම සූර්යයා ශ්‍රී ලංකාවට සමපාත වන එනම් ඍජුව ඉහලින් පිහිටන කාලය ලෙසත් හඳුනාගත හැක.
කෙසේ වුවත් විශේෂයෙන් බටහිර රටවල (ග්‍රෙගරි දින දර්ශනය භාවිත කරන රටවල ) දෙසැම්බර් මස 31 මධ්‍යම රාත්‍රියේදී නව වසර උදාව සමරනු ලැබුවද ශ්‍රී ලාංකික සාම්ප්‍රදායික නව වසර උදවනු ලබන්නේ නක්ෂත්‍රකරුවන් විසින් නිශ්චය කරනු ලබන දිනයටයි. දෙසැම්බර් 31 මධ්‍යම රාත්‍රී සැමරුම් උත්සවයට අනුව ගෙවුනු වසර මධ්‍යම රාත්‍රියෙන් අවසන් වී නව වසරක් එවෙලේම උදාවෙයි. නමුත් සිංහල හින්දු අලුත් අවුරුද්දට අනුව පරණ අවුරුද්ද අවසාන වීමත් නව වසරේ උදා වීමත් අතර පැය කිහිපයක වෙන්ව පැවතීමක් ඇත. (මෙම කාල සීමාවද නක්ෂත්‍රකරුවන් විසින් තීරණය කරනු ලබයි ) මෙම කාල සීමාව නොනගත කාලය හෙවත් උදාසීන කාලය ලෙස හඳුන්වයි. මෙම කාලය තුල සිංහල ජනයා සාම්ප්‍රදයිකව සියලු ව්‍යාපාර, වැඩ කටයුතු නවතා ආගමික වතාවත් වල හා සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩාවල යෙදීම සිදුකරති.
සංස්කෘතික චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ආරම්භ වීම සිදු වන්නේ අලුත් අවුරුද්ද උදාවීමෙන් පසුව නිවස පිරිසිදු කර පොල්තෙල් පහනක් දැල්වීමෙනි.සමහර ගැමි සමාජ වල කාන්තාවන් එක් රැස් වී රබන් වැයීමෙන් නව වසරක් ආරම්භ වූ බව නිවේදනය කරති.නිවෙස්වල පවුලේ සියලු දෙනා එකතු වී අවුරුදු චාරිත්‍ර ජ්‍යොතිෂ ශාස්ත්‍රානුකූලව නැකැත් වේලාවන්හිදී සිදු කරනු ලබයි. මෙම කටයුතු වලදී නිවසේ ගෘහණියට ප්‍රමුඛත්වය හිමි වන අතර ඇය නව වසරේ පළමු කටයුත්ත ලෙස නිවසේ මුලුතැන්ගෙට ගොස් නැකතට ලිප ගිනි මොළවා කිරි උතුරවා කිරිබතක් පිලියෙල  කරයි. මෙම කටයුතු වලදී නිවසේ සියලු දෙනාගේම දායකත්වය ලැබේ.ඇතැම් විට සමහර ප්‍රදේශ වල මෙම චාරිත්‍ර ක්‍රම ඉතා ස්වල්ප වශයෙන් වෙනස් විය හැකි වුවත් සෑම දෙනාම එකලෙස මෙම සංස්කෘතික මංගල්‍යය සමරති.
අලුත් අවුරුදු උත්සව සමය තුල ළමුන් මෙන්ම වැඩිහිටියන්ද සම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසී නෑදෑ හිතමිතුරන් සමඟ ප්‍රීතිමත් වනු දැකිය හැකිය. එක් එක් චාරිත්‍රය ඉටු කිරීම සඳහා සුභ මොහොත උදාවූ බව සංඥා කරනු ලබන්නේ රතිඤ්ඤා හඬ මඟිනි. විශේෂයෙන්ම කුඩා ළමයි රතිඤ්ඤා දැල්වීමට මහත් අභිරුචියක් දක්වති. ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ සංස්කෘතික උත්සව වලදී රතිඤ්ඤා දල්වීම සෑම ප්‍රදේශයකම පාහේ සිදුවේ.ගෘහණිය නිවසේ අවුරුදු කෑම මේසයට කිරිබත්, කැවුම්, කොකිස්, කෙසෙල් අනිවාර්යයෙන්ම පිළියෙල කර ගනියි. නැකතට ආහාර අනුභව කිරීම, වැඩ ඇල්ලීම, ගණුදෙනු කිරීම හා හිස තෙල් ගෑම අලුත් අවුරුදු උදාවෙන් පසුව සිදු කරන මූලික චාරිත්‍ර වේ. මෙම වැදගත් චාරිත්‍ර ඉටු කිරීමෙන් පසුව සියලු දෙනා මාර්ගයේ, නිවෙස්වල හෝ එකට එකතු වී අවුරුදු ක්‍රීඩා වල යෙදෙති. පංච කෙළිය, ඔන්චිලි වාරම්, ඔළිඳ කෙළිය, රබන් ගැසීම ඉන් කිහිපයකි. ඊට අමතරව එළිමහනේ අවුරුදු ක්‍රීඩා උත්සව පැවත්වීම සඳහා ගම්වැසියන් සියලු දෙනා දායක වෙති.කොට්ට පොර ගැසීම, පොර පොල් ගැසීම, ලිස්සන ගහේ නැඟීම,කඹ ඇඳීම, අවුරුදු කුමරිය තේරීම වැනි තරඟ ඉසව් වලට මෙහිදී මුල් තැන හිමි වේ. බොහෝ විට නාගරික ජන ජීවිතය තුලට වඩා ගැමි සමාජය තුල අවුරුදු චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර වලට මුල්තැන දීමත් අවුරුදු උත්සව පැවත්වීමත් සියලු දෙනා සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ආකාරයත් දැකිය හැකිය.
අස්වනු මංගල්‍යය
ශ්‍රී ලංකාවේ නව වසර උදාවත් සමඟ ජ්‍යොතිෂ විද්‍යානුකූලව වී අස්වනු නෙලීමේ කාලයද එලඹේ.එම නිසා ශ්‍රී ලාංකික ගොවි ජනතාව සඳහා අලුත් අවුරුද්ද,සාම්ප්‍රදායික නව වසර මෙන්ම අස්වනු මංගල්‍යයද වේ.
කෝකිලයා
ආසියානු කොවුලා (කොහා, කෝකිලයා) සිංහල හින්දු අලුත් අවුරුදු සමය තුල දැකිය හැකි සුවිශේෂී පක්ෂියෙකි. අලුත් අවුරුද්ද හා කොහා අතර ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවයක් පවතියි. අප්‍රේල් මාසය ආරම්භයේ පටන්ම කොහාගේ කෝකිල නාදය ඇසිය හැකිය. කොවුලා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂියෙකු නොවන අතර සංක්‍රමණික කුරුල්ලෙකි. ඔවුන් සංවාස කාලය සඳහා මාර්තු,අප්‍රේල් කාලයේදී ශ්‍රී ලංකාව වැනි ඝර්ම කලාපීය රටවලට පැමිණෙති. කොහාගේ 'කුහු කුහූ' නාදය අලුත් අවුරුද්ද ළඟ බවට පවසන පණිවිඩයක් වැනිය.
සුවිශේෂී මල්
මාර්තු ,අප්‍රේල් මාස වන විට වසන්ත සමය නිසා සියලු ගස් වැල් මලින් ඵලින් බර වේ. සිංහල අවුරුදු කාලයට පිපෙන සුවිශේෂී මල් වර්ගයක් ලෙස එරබදු මල් හැඳින්විය හැක. අප්‍රේල් මාසයේදී එරබදු ගස් රතු පාට මලින් වැසී යන්නේ අලුත් අවුරුද්ද උදාවන බවට ඉඟි කරමිනි.
සබැඳි යොමු
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නිවාඩු දින
ජිබුටි
ජිබුටි ( Jībūtī,, , ), නිල වශයෙන් ජිබුටි ජනරජය  යනු,  අප්‍රිකාවේ අඟෙහි පිහිටි රටකි. උතුරෙන් එරිට්‍රියාවෙන්ද, බටහිරෙන් සහ දකුණෙන් ඉතියෝපියාවෙන්ද සහ, ගිනිකොණ දෙසින් සෝමාලියාවෙන්ද එය මායිම්වී ඇත. දේශසීමාවෙහි ඉතිරි කොටස තැනී ඇත්තේ, නැගෙනහිර දිශාවෙන් රතු මුහුදෙන් සහ ඒඩ්න් සමුද්‍රවංකයෙනි. ජිබුටි විසින් ආවරණය කෙරෙන සම්පූර්ණ භූමි ප්‍රමාණය වන්නේ 23,200 කිමී2 (8,958 සත සැත) වෙයි.
පුරාතන යුගයෙහි, මෙම බලප්‍රදේශය, පන්ට් භූමියෙහි කොටසක්ව පැවතුනි. අසබඩ බවතින සීලා (වර්තමානයෙහි සෝමාලියාවෙහි), මධ්‍යතන ආඩල් සහ අයිෆැට් සුල්තාන් රාජ්‍යයන් පිහිටි ස්ථානය විය. 19වන සියවස අග-භාගයෙහි, ප්‍රංශ සෝමාලිලන්ත යටත්විජිත බලප්‍රදේශය පිහිටවුයේ, පාලක සෝමාලි සහ අෆාර් සුල්තාන් රාජ්‍යයන් විසින් ප්‍රංශ ජාතිකයන් හා සමගින් ඇති කරගත් ගිවිසුම ප්‍රකාර වූ අතර  ඩීර් ඩාවා වෙත (සහ පසුව අඩිස් අබාබා වෙත) වූ එහි දුම්රිය මාර්ගය වෙතින්,  දකුණු දිග  ඉතියෝපියාව සහ ඔගාඩෙන් සඳහා වරාය ලෙසින් සීලා  අභිබවා යෑමට එයට අවකාශ සැලසීය. පසු කලෙක, 1967 වසරෙහිදී, අෆාර් සහ අයිසාස් ප්‍රංශ බලප්‍රදේශය ලෙසින් එය යළි-නම් කෙරිණි. ධශකයකට පසුව, ජිබුටියානු ජනතාව, නිදහස සඳහා ඡන්දය ප්‍රනාශ කළහ. අගනුවර නම අනුව යමින්, ජිබුටි ජනරජය පිහිටුවීම නිල වශයෙන් මෙම අවස්ථාවෙහිදී සිදු විය. එම වසරෙහිදීම, 1977, සැප්තැම්බර් 20 දී ජිබුටි රාජ්‍යය, එක්සත් ජාතීන් හා එක් විය. 1990 ගණන් වල මුල් භාගයෙහිදී, රජය නියෝජනය කිරීම පිළිබඳ ඇතිවූ කලබල නිසා සන්නද්ධ ගැටුමක් ඇතිවූ අතර, 2000 වසරෙහිදී, පාලක පක්ෂය සහ විපක්ෂය අතර ඇති කරගත් බලය බෙදා ගැනීමේ ගිවිසුමක් මගින් එය නිම වූයේය.
රතු මුහුදට සහ ඉන්දියානු සාගරයට පිවිසුම පාලනය කරමින්, ලොව කාර්යබහුලතම නාවික මාර්ග අසබඩ, උපාය මාර්ගික ලෙසින් ජිබුටි පිහිටා ඇත. ප්‍රධාන යළි-ඉන්ධන සපයන සහ නැවෙන් නැවට භාණ්ඩ හුවමාරු කෙරෙන කේන්ද්‍රයක් ලෙසින් එය ක්‍රියාත්මක වන අතර, අසබඩ ඉතියෝපියාව වෙත ආනයනය සහ එය වෙතින් අපනයනය කෙරෙන ප්‍රධාන සාමුද්‍රිය වරායක් ලෙසින් එය පවතියි. විගසින් දියුණු වෙමින් පවතින වාණිජ වරායක් වන මෙම දේශයෙහි, ලෙමනියර් කඳවුර ඇතුළු බොහෝ විදේශ හමුදාමය කඳවුරු පවතියි. සංවර්ධනය පිළිබඳ අන්තර්-රාජ්‍ය අධිකාරිය (IGAD) ප්‍රාදේශීය මණ්ඩලයද එහි මූලස්ථානය ජිබුටි නගරයෙහි පවත්වා ගෙන යයි.
රේඛාව (චිත්‍රපටය)
සිසිර සේනාරත්නයන් ඕළු නෙළුම් නෙරිය රඟාලා යන ගීතය ගැයීය.
මිනිස් දත්
Cross sections of teeth intl.svg 3. දන්තිනය 4. දන්ත කල්කය 16. විදුරුමස් නිඛාතිය 17. පරිදන්තය 24. වාහිනී සහ නහර: Gray997.png Lower wisdom tooth.jpg Jointtypodonts.jpg Tooth Section.svg
දත් ක්‍ෂීරපායින්ට ඉතාම ලාක්‍ෂනික (සහ චිරස්ථිත) ලක්‍ෂණයකි. අනෙකුත් ක්‍ෂිරපායීන් මෙන්ම මිනිසාටද ද්විවාර දන්තිනයකි, එනම් ජිවිත කාලය තුළ කට්ටල දෙකක් ලෙස ඇතිවන දත් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් පළමු දත් කට්ටලය (ළදරු දත්, කිරි දත්, ප්‍රාථමික දත්,පතනශීලි දත් ලෙසද ඒවා හැඳින්වේ) ඇතිවීම මාස 6 දී පමණ ඇරඹෙන නමුත් ඇතැම් ළදරුවන් ඉපදෙන විටම ඇසට පෙනෙන දතක් හෝ කිහිපයක් සහිතව උපදී. එවැනි දත් නවජ දත් ලෙස හඳුන්වයි. මාස හයේදී පමණ සිදුවන සාමාන්‍ය දත්න විදාරණය ඇතැම් විට වේදනාකාරී විය හැකිය.
දන්ත ක්‍ෂතිය යනු මුහුණෙහි, මුඛයෙහි සහ විශේෂයෙන් දත්වල, තොල් වල, හා පටක ආශ්‍රිතව සිදුවන ඉරීම් වේ.
ව්‍යුහ විද්‍යාව
දන්ත ව්‍යුහ විද්‍යාව යනු දතෙහි ව්‍යුහය අධ්‍යයනය කරන ව්‍යුහ විද්‍යාත්මක ක්‍ෂේත්‍රයකි. මේ යටතේ දතේ වර්ධනය, දෘශ්‍යමාණය, සහ වර්ගීකරණය අධ්‍යනය කරනු ලබන නමුත් දන්ත ඇවිරීම හෝ අනෙක් දත් සමග සබැඳියාව මේ යටතට අයත් නොවේ. දන්ත ව්‍යුහ විද්‍යාව දත් නම් කිරීම හා එහි ව්‍යුහය පිළිබඳව අදාල වන වර්ගීකරණ විද්‍යාවක් ලෙසද සැලකේ. මෙම තොරතුරු, දන්ත වෛද්‍ය වරයෙකුට ප්‍රායෝගිකව ප්‍රතිකාර කිරීමේදී හා දත් හඳුනා ගැනීමට හැකියාව ලබාදේ.
දන්ත මස්තකය යනු එනමළයෙන් ආවරණය වූ දන්ත ග්‍රීවය ඉහලින් පිහිටි ප්‍රදේශයයි. මස්තකය බොහෝ දුරට සැදී ඇත්තේ කල්ක කුහරයකින් හා දන්තිනය මගිනි. දත් විදාරණයට පෙර සිටම මස්තකය අස්ථිය තුළ පිහිටයි. විදාරණයෙන් පසු, එය බොහෝ අවස්ථා වලදී දැකිය හැකිය. මස්තකය මෙන්ම, දන්තිනය දතේ මුලයෙන් විශාල කොටසක් නිර්මාණය කරයි. එහි කල්කමය නාල දැකිය හැකිය. දතකට දත් මුල් කිහිපයක් හෝ තනි මුලක් හෝ තිබිය හැකිය. රදනක දත් හා උඩු හනුවේ මුල් පුරස්චාර්වක හැර අනෙක් පුරස්චාර්වක දත් වලට තනි මුලක් ඇත. උඩු හනුවේ මුල් පුරස්චාර්වක දත් දෙකටත්, යටි හනුවේ චාර්වක දත් වලටත් මුල් දෙකක් පවතී. උඩු හනුවේ චාර්වක දත් වල මුල් තුනකි. අමතර දත් මුල් අතිරේක දත් මුල් ලෙස ව්‍යවහාර කෙරේ.
මානව දත් වර්ග
ප්‍රධාන වශයෙන් මිනිස් දත් වර්ග හතරක් ඇත.
සාමාන්‍යයෙන් මිනිසාට ප්‍රාථමික දත් 20ක් ද (පතනශීලි, “ළදරු”, “කිරි”) ස්ථිර දත් 32ක්ද ඇත. දත් කෘන්තක, රදනක, පුරශ්චාර්වක, චාර්වක ලෙස වර්ග කළ හැකිය. කෘන්තක දත් මුලිකව අහාර ද්‍රව්‍යක් සැපීම යොදාගනී. චාර්වක දත මුලිකවම මුඛය තුළ ඇති කැඩූ ආහාර ඇඹරීම සඳහා යොදාගැනේ.
බොහෝ දත් අනෙක් දත් වලින් වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට හැකි ලක්‍ෂණ වලින් යුක්තය. කිසියම් දතක් හඳුනා ගැනීම සඳහා භාවිතා වන සකුණු ක්‍රම කිහිපයකි. දැනට ව්‍යවහාරයේ පවත්නා සලකුණු ක්‍රම තුනක් නම් FDI ලෝක දන්ත සන්ධානයේ සකුණු ක්‍රමය, පොදු අංක යෙදීමේ ක්‍රමය, Palmer සලකුණු ක්‍රමය වේ. FDI ක්‍රමය ලොව පුරා භාවිතා වන අතර, පොදු අංක ක්‍රමය ඇමරිකාව පුරා විශාල වශයෙන් භාවිතා කෙරේ.
ප්‍රාථමික දත් හෙවත් කිරි දත්
දරුව‍ෙකු මවගේ කුස තුළ සිටින විට දත් පිහිටුවීම ආරම්භ වේ. ළදරුවන් ඔවුන් වයස මාස හයක් පමණ වන විට දත් ආරම්භ වන අතර, පළමුව දත් කිරි දත් මතු ව්‍ෙ. වයස අවුරුදු දෙක වන විට, දරුවකුට සාමාන්යෙන් කිරි දත් 20 ක් පමණ ඇත. දරුවාට වයස පහක් හෝ හයක් වනවිට වැඩිහිටි දත් සඳහා මාර්ගය සකසමින් කිරි දත් වැටීම ආරම්භ ව්‍ෙ.
පතනශීලී දත් අතරින් දහයක් උඩුහණුවේ පිහිටා ඇති අතර දහයක් යටිහණුවේ පිහිටා ඇත. එනම් ප්‍රාථමික දත් 20කි. ප්‍රාථමික දත් වල දන්ත සුත්‍රය
ස්ථිර දත්
උඩු හනුවෙහි පිහිටා ඇති දත් වන්නේ උඩු මධ්‍ය ඉදිරි දත, උඩු පාර්ශවික ඉදිරි දත, උඩු රදනක දත,උඩු පළමු පුරශ්චාර්වක දත, උඩු දෙවන පුරශ්චාර්වක දත, උඩු පළමු චාර්වක දත, උඩු දෙවන චාර්වක දත සහ උඩු තෙවන චාර්වක දත වේ. යටි හනුවේ පිහිටා ඇති දත් වන්නේ යටි මධ්‍ය ඉදිරි දත, යටි පාර්ශවික ඉදිරි දත, යටි රදනක දත, යටි පළමු පුරශ්චාර්වක දත, යටි දෙවන පුරශ්චාර්වක දත, යටි පළමු චාර්වක දත, යටි දෙවන චාර්වක දත සහ යටි තෙවන චාර්වක දත වේ.තෙවන චාර්වක දත් සාමාන්‍යයෙන් “ඥාන දත්” ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඒවා කිසිසේත්ම මුඛයෙන් පිට දමන්නේ හෝ සකස්වෙන්නේ නැත. කුමන හෝ අමතර දත් සෑදුනහොත්, උදාහරණයක් වශයෙන්, කලාතුරකින් සෑදෙන සිව්වන සහ පස්වන චාර්වක දත්,හැඳින්වෙන්නේ අමතර දත් (hyperdontia) ලෙසය. hypodontia යනු සාමාන්‍ය දත් ගණනට වඩා වැඩි දත් ගණනක වර්ධනයක් සිදු වීමයි.
එනමලය
එනමලය යනු ශරීරයේ පිහිටා ඇති දෘඩතම හා වඩාත්ම ඛණිජ ද්‍රව්‍ය සහිත වූ කොටසයි. එය දත සකස්වන ප්‍රධාන පටක 4 අතරින් දන්තිනය, බදාමය සහ දන්ත කල්කය හැරුනුකොට ඇති අනිත් ප්‍රධාන පටකයයි. සාමාන්‍යයෙන් එය දෘශ්‍යමාන වන අතර අනිවාර්යයෙන් මතුපිටට යටින් පවත්නා දන්තිනයෙහි අධාරය මත පවතී. එනමලයෙහි 96% ක් ම අඩංගුව ඇත්තේ ජලය සමග ඛණිජ වර්ග වන අතර ඉතිරියෙහි කාබනික ද්‍රව්‍ය අඩංගු වේ. එනමලයේ සාමාන්‍ය වර්ණය දීප්තිමත් කහ පැහැයේ සිට අළුවන් සුදු පැහැය දක්වා වෙනස් වේ. එනමලයෙහි මතුපිටට යටින් වූ දන්තිනයක් නොමැති විට දත්වල කෙළවරවල පැහැය ඇතැම්විට යන්තම් නිල් පැහැයක් ගනී. එනමලය අර්ධ පාරභාසක නිසා දතෙහි පෙනුමට ප්‍රබල ලෙස බලපාන්නේ දන්තිනයෙහි වර්ණය සහ එනමලයට යටින් ඇති ඕනෑම ශක්තිජනක දන්ත ද්‍රව්‍යයක් ය. එනමලයෙහි ඝනකම දතෙහි මතුපිට මත වෙනස්වන අතර බොහෝවිට වඩාත්ම ඝනකමින් යුක්ත වන්නේ වකුටු වූ කොනෙහි දී, 2.5 mm පමණ, වන අතර තුනීම වන්නේ එහි දාරයෙහි දී ය. එනමලය ගෙවී යන අනුපාතය attrition ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය සාමාන්‍ය සාධක මත අවුරුද්දකට මයික්‍රෝමීටර 8ක් වේ.
එනමලයේ ප්‍රධාන ඛණිජ ද්‍රව්‍ය වන්නේ ස්ඵටිකරූපී කැල්සියම් පොස්ෆේටයක් වන hydroxylapatite ය.එනමලයෙහි ඇති ඛණිජ ද්‍රව්‍යය විශාල ප්‍රමාණයක් එහි ශක්තිමත්බවට පමණක් නොව එහි භංගුරබාවයට ද හේතු වේ. දන්තිනය සහ අස්ථිය මෙන් නොව, එනමලයෙහි සත්ව පටකවල ඇති ප්‍රෝටීන් විශේෂයක් වන කොලජන් අඩංගු නොවේ. ඒ වෙනුවට එයටම අනන්‍ය වූ ප්‍රෝටීන වර්ග දෙකක් වන amelogenins සහ enamelins ඇත. මෙම ප්‍රෝටීන වර්ග දෙකෙහි කාර්යභාරය සම්පූර්ණයෙන්ම වටහාගත නොහැකි වුවත් ඒවා එනමලයෙහි වර්ධනය සඳහා අනෙකුත් කෘත්‍යන් අතරින් සැකිල්ලක් ලෙස ක්‍රියාකරමින් උපකාරී වන බව විශ්වාස කරයි.
දන්තිනය
දන්තිනය ඛණිජ ද්‍රව්‍ය වලින් සැදුම්ලත්, සත්ව පටකවල ඇති ප්‍රෝටීන විශේෂයක් වන, කොලජන් ප්‍රෝටීන වල කාබනික අනුකෘතියකින් යුත් සම්බන්ධක පටකයක් වේ. දන්තිනයට කල්ක කුහරයෙහි සිට දන්තිනය හරහා බාහිර බදාමය හෝ එනමලයෙහි දාරය දක්වා පිටතට පැතිරෙන දන්තික නාලිකා නමින් හැඳින්වෙන අන්වීක්ෂීය නාලිකා ඇත. මෙම නාලිකා වල විෂ්කම්භය කල්කය අසලදී මයික්‍රෝමීටර 2.5 ද මැද කොටසේදී මයික්‍රෝමීටර 1.2 දක්වාද දන්තික-එනමල් සන්ධිය අසලදී නැනෝමීටර 900 ක් දක්වාද අඩු වැඩි වේ. සියුම් පාර්ශවික ශාඛා සහිත වුවත් එම නාලිකා කිසිවිටෙකත් එකිනෙක හා ජේදනය නොවේ. ඒවායේ දිග තීරණය වන්නේ දතෙහි අර්ධ විෂ්කම්භය මගිනි. මෙම දන්තික නාලිකාවල ත්‍රිමාණ සැකැස්ම තීරණය වන්නේ උපතිනි.
බදාමය
බදාමය දතක මූලය ආවරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් වැනි වූ විශේෂිත අස්ථියකි. එය ආසන්න වශයෙන් 45%ක් අකාබනික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන්ද (ප්‍රධාන වශයෙන් hydroxyapatite),33%ක් කාබනික ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් කොලජන්) සහ 22%ක් ජලයෙන්ද සමන්විතය. බදාමය දතෙහි මූල අභ්‍යන්න්තරයෙහි සිමෙන්ති සෛල වෙතින් පහ කරනු ලබන අතර එය ඝනතම වන්නේ මූල කූටයෙහිදීය. එහි වර්ණය කහපැහැ වන අතර දන්තිනයට හා එනමලයට වඩා මෘදු වේ. බදාමයයේ ප්‍රධාන භූමිකාව වන්නේ ස්ථායී භාවය සඳහා පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය දතට සම්බන්ධ කිරීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීමයි. බදාම-එනමල සන්ධියේදී බදාමය එහි සෛලීය සංරචක වල හිඟකම හේතුවෙන් සෛල රහිත වන අතර මෙම සෛල රහිත වර්ගය අවම වශයෙන් මූලයෙහි 2/3ක් ආවරණය කරයි. වඩා පාරගම්‍ය ස්වරූපය වන සෛලීය බදාමයය මූල කූටයෙහි 1/3ක් පමණ ආවරණය කරයි.
කල්කය
දන්ත කල්කය මෘදු සම්බන්ධක පටක වලින් පිරුණු දතෙහි මධස්ථ කොටස වේ. මෙම පටකයෙහි, මූල අග්‍රයෙහි ඇති කුඩා කුහරයක් තුලින් දතට ඇතුල්වන රුධිර වාහිණී සහ ස්නායු අඩංගු වේ. දන්තිනය සහ කල්කය අතර දාරය ඔස්සේ පිහිටන්නේ දන්තිනය නිමවුමේ ආරම්භය වන දන්ත සෛලයි. කල්කයෙහි අඩංගු අනෙකුත් සෛල වන්නේ තන්තු සෛල, ප්‍රාක් දන්ත සෛල, macrophages සහ T වසා සෛලයි. කල්කය ප්‍රසිද්ධව ඇත්තේ දතෙහි “ස්නායුව” ලෙසය.
වර්ධනය
දත්වල වර්ධනය කළල සෛලවල සිට ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වී මුඛය තුළට විදාරණයවීමේ සංකීරණ ක්‍රියාවලියකි. විවිධ ජීවී විශේෂ වලට දත් තිබුනද එම ජීවීන්ගේ දත් වර්ධනය මිනිස් දත් වර්ධනයට බොහෝ සෙයින් සමානය. නිරෝගී මුඛ පරිසරයක් පවත්වා ගැනීමට දත් වල එනමලය, දන්තිනය, සහ පරිදුන්තය යන සියල්ල ප්‍රාග් ප්‍රසව අවදියේ නියම අවස්ථා වල වර්ධනය වීම වැදගත් වේ. ප්‍රාථමික දත් ඇරඹීම ගර්භාෂයේ සති හය, අට කාලය තුළ සිදුවන අතර ස්ථිර දත් ඇරඹීම ගර්භාෂයේ විසිවන සතියේ සිට සිදුවේ. මෙම කාල තුළදී දත් ඇතිවීම ඇරඹීම සිදු නොවුනහොත් කිසිදා දත් ඇතිවීම සිදුනොවේ.
දත් අංකුර යනු දත් සාදන සෛලවල එකතුවකි. එය කොටස් තුනින් සමන්විත වේ. ඒවා එනමල අංගය, දන්ත පිටිකාව, සහ දන්ත කොෂ්ඨය වේ. එනමල අංගය සෑදී ඇත්තේ පිටත එනමල් අපිච්ඡදය, ඇතුලත එනමල් අපිච්ඡදය, තාරකාකාර ජලිකාව සහ ස්ථර අතරමැදිය මගිනි. ගැඹුරු පටක දක්වා ග්‍රෛවීය ලුප සෛල වල වර්ධනය හෙර්ට්විග්ගේ අපිච්ඡද කොපුව සාදයි. එය දත් මුලයේ ස්වරුපය තීරණය කරයි. දන්ත පිටිකාවේ සෛල වර්ධනය වී දන්ත සෛල සාදයි, එනම් දන්තිනය නිර්මාණය කරන සෛලවේ. තවද දන්ත පිටිකාව හා ඇතුලත එනමල අපිච්ඡදය අතර මංසන්ධිය දන්ත මස්තකයේ හැඩය තීරණය කරයි. දන්ත කෝෂය බදාමසෛල, අස්ථිජන්තුව, හා තන්තු සෛලවලට මතු වීමට ඉඩ ලබාදෙයි. බදාමසෛල දන්ත බදාම සාදයි. අස්ථිජන්තුව දන්ත මුලය වටා දන්තමුලජ අස්ථියට මතු වීමට ඉඩ ලබාදෙයි. තන්තු සෛල පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය සාදයි. එය දත් දන්තමුලජ අස්ථියට දන්ත බදාම මගින් සවිකරනු ලබයි.
විදාරණය
දන්ත විදාරණය, දත් මුඛය තුළට ඇතුල්වීම හා දැකිය හැකි තත්ත්වයට පත්වීම දත් වර්ධනයේ තවත් ක්‍රියාවලියකි. වර්ථමාන පර්යේෂණ වලට අනුව පෙනීයන්නේ පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය දත් විදාරණයේ වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන බවයි. ප්‍රාථමික දත් විදාරණය මාස හයේ පමණ සිට අවුරුදු දෙක දක්වා කාලය තුළ සිදුවේ. අවුරුදු හයක් පමණ කාලය දක්වා ප්‍රාථමික දත් පුද්ගලයෙකුගේ මුඛයේ පවතී. මේ අතර කාලය තුළ පළමු ස්ථිර දතේ විධාරණය සිදුවේ. මෙම කාලයෙ ප්‍රාථමික හා ස්ථිර දත් වල සංකලනයක් ඇති බැවින් මෙය මිශ්‍ර අවධිය ලෙස හැඳින්වේ. මෙම මිශ්‍ර අවධිය අවසාන ප්‍රාථමික දත ඉවත්වී ඉතිරි ස්ථිර දත විදාරණය වීම දක්වා කාලය තුළ පවතී.
දන්ත විදාරණය සම්බන්දව ඉදිරිපත් වූ න්‍යායන් කිහිපයකි. ඒක න්‍යායක් නම් දන්ත මුලයේ වර්ධනය දත මුඛය තුළට තල්ලු කිරීමට හේතුවන බවයි. දැනට බොහෝදෙනා පිළිගෙන ඇති මතය නම් පරිදුන්ත අස්ථි බන්ධය දන්ත විදාරණයට අවශ්‍ය වේගය සපයන බවයි.
උපස්තම්භක ආකෘති
[[File:Eruptingtoothwithlabels11-24-05.jpg|thumb|දන්ත විදාරණය දක්වන පටක විද්‍යාත්මක කදාව. A: දත B: වේලා
C: අස්ථිය
D: පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය]]
පරිදුන්තය දතෙහි උපස්තම්භක ආකෘතියයි. එය දත අවට පටක වලට සම්බන්ධ කරමින් ස්පර්ශයේ හා පීඩනයේ සංවේදනය ලබාදීමට වැදගත් වේ. එය දන්ත බදාම, පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය, දන්තමුලජ අස්ථිය සහ වේලා පටකයකින් යුක්තවේ. මේ අතරින් දන්ත බදාම පමණක් දතට අයත් වේ. පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය, දන්ත මුලාජ අස්ථිය දන්ත බදාමට සම්බන්ධ කරයි. දන්තමුලජ අස්ථිය දන්ත මුලය වටකර සිටින අතර එය පොදුවේ ගර්තය හෝ කෙවෙනිය සාදිමට උපකාරීවේ. අස්ථිය වටකර වෙලා පටකය හෝ විදුරුමස පවති. එය මුඛයේ පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය.
පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය
පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය යනු දන්ත බන්ධනිය දන්තමුලජ අස්ථියට සම්බන්ධ කරන විශේෂිත සම්බන්ධ පටකයකි. මෙම පටකය, අස්ථිය තුළදී දන්ත මුලය ආවරණය කර පවතී. එක් අස්ථිබන්ධයක් පළලින් 0.15-0.38 mm පමණ වන නමුත් කල්යත්ම එහි ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් අඩුවේ. පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධයේ කෘත්‍ය කිහිපයකි. ඒවා නම් දත අස්ථියට සම්බන්ධ කිරීම, දත නඩත්තු කිරීම, දත් සංචලනයේදී අස්ථිය සෑදීම හා ප්‍රතිශෝෂණය කිරීම, සංවේදනය සහ විදාරණය වේ. ස්නායු තන්තු සැපයුම අස්ථි අග්‍රස්ථය හරහා දත තුළට පිවිසේ. ඉන් පසු ස්නායු ජාලයක් දත වටා සහ විදුරුමසේ මස්තකය වටා සාදනු ලබයි. අහාර සැපීමේදී දත් මත ඇතිවන පීඩනය නිසා දත යන්තම් කෙවෙනිය තුළට චලනය වී එම පීඩනය පරිදුන්ත අස්ථිබන්ධය වෙත ලබාදෙයි. ඉන්පසු ස්නායු තන්තු එම ආවේගය පිලිබඳ තොරතුරු මධ්‍ය ස්නායු පද්දතිය වෙත යවනු ලැබේ.
දන්තමුලජ අස්ථිය
දන්තමුලජ අස්ථිය යනු දත වටා ගර්ථය සාදන හනු අස්ථියයි. මිනිස් සිරුරේ අනෙක් අස්ථි මෙන් දන්තමුලජ අස්ථියද ජිවිත කාලය පුරා වෙනස් වීම්වලට භාජනය වේ. අස්තිජන්තුව අස්ථිය සාදන අතර බලයන් ක්‍රියා කරන ස්ථාන වල අස්ථි ත්‍රැට මගින් අස්ථිය විනාශ කරනු ලබයි.. දන්ත චිකිත්සාවක් මගින් දතෙහි චලනයක් ඇති කළහොත් සම්පිඩන බලයට යටත්වන අස්ථිය ආස්‍රිතව අස්ථි ත්‍රැට ප්‍රමාණය ඉහලයි. එමගින් අස්ථි ප්‍රතිශෝෂණය සිදුවේ. දන්තමුලජ අස්ථිය වෙත දත මගින් ඉන් ඉවතට ආතතියක් ඇතිවන විට ඒ ආස්‍රිතව අස්ථිජන්තු වැඩිවීම සිදුවේ. එනම් අස්ථිය වර්ධනය වේ.
විදුරුමස
විදුරුමස යනු හනු අස්ථිය ආවරණය කර පවතින ශ්ලේෂ්මල පටකයයි. විදුරුමස හා සංඝටිත අපිච්ජ පටක වර්ග තුනකි. ඒවා නම් වේලා, මංසන්ධික සහ නිඛාත අපිච්ඡද වේ. මෙම අපිච්ජද පටක තුන එක්වී දත හා මුඛය අතර ඇපිච්ඡද බොරිච්චිය සාදයි. වේලා අපිච්ඡදය දත් සවිකිරීමට ඍජුවම දායක නොවේ. නමුත් එය මුඛය තුළ පැහැදිලිව දැකිය හැකිය.
විශදු ලපය
විශදු ලපය යනු විශාල බැක්ටීරියා ප්‍රමාණයක් දත් මත ඒකරාශිවී සාදන ජෛව පටලයකි. විශදු ලප නිරන්තරයෙන් ඉවත් නොකළහොත් වේලාදාහය වැනි පරිදුන්ත ගැටළු ඇතිවිය හැකිය. කාලයත් සමග විශදු ලපය විදුරුමස මත අවසාදනය වී ටාටර් නම් ද්‍රව්‍ය සාදයි. ජෛව පටල සාදන ක්ෂුද්‍රජීවින් සම්පුර්ණයෙන්ම වාගේ බැක්ටීරියා වේ(ප්‍රධාන වශයෙන් Streptococcus හා [[:en: anaerobes|නිර්වායු). ඒවායේ බැඳීම මුඛයේ තැනින් තැනට වෙනස් වේ. දන්තක්‍ෂතිය හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන බැක්ටීරියාව Streptococcus mutans ය.
ඇතැම් බැක්ටීරියා මුඛයේ රැඳෙන සීනි හා පිෂ්ඨය වැනි ආහාර ද්‍රව්‍ය මත ජීවත්වේ. ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුවූ විට ඒවා ලැක්ටික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි. ලැක්ටික් අම්ලය එනමලයේ කැල්සියම් හා පොස්පරස් ද්‍රවණය කරනු ලබයි. මෙම ක්‍රියාවලිය දත් දිරායාමට හේතුවේ. කේඨය ක්‍රමයෙන් අම්ල උදාසීන කරමින් දත් දිරන pH අගයට වඩා දත් අවට pH අගය ඉහල නංවනු ලබයි. ආහාර ගැනීම් අතර ප්‍රමාණවත් කාලයක් පවතීනම් දත් වලට වන බලපෑම අවම වේ. එම කාලය තුළ දත් වලට අලුත්වැඩියා විය හැකිය. ජෛව පටලය සිදුරු කර යාමට කේඨයට හකියාව නොමැති වුවද බැක්ටීරියා මගින් ඇතිකරන අම්ල උදාසීන කිරීමේ හැකියාව ඇත.
දන්තක්‍ෂතිය (සිදුරු සෑදීම)
දත් දිරායාමට හේතුවන්නේ සුක්‍රෝස්, ෆ්රක්ටෝස්, ග්ලුකෝස් වැනි පැසීමට ලක්විය හැකි කාබෝහයිඩ්‍රේට ඇතිවිට ඇතැම් අම්ල ස්‍රාවී බැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරිත්වයෙනි. මින් මුඛය තුළ ඇතිවන අම්ල දත් දිරායාමට හේතුවේ. එයට හේතුව දත් වල ඇති ඇතැම් විශේෂ සංයෝග අඩු pH අගයන් වලට සංවේදී වීමයි. දතෙහි දිරාගිය ප්‍රමාණය අනුව විවිධ ප්‍රතිකාර මගින් දතෙහි නියම ආකෘතියට, කෘත්‍යට, සුන්දරත්වයට, නැවත ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකිය. නමුත් විශාල ප්‍රමාණ වලින් දත්වල ව්‍යුහය ප්‍රතිජනනය කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් තවම හඳුනාගෙන නැත. ඒ වෙනුවට සෞඛ්‍ය සංවිධාන ක්‍රමානුකූල මුඛ සනීපාරක්‍ෂනය, පරිභෝජන රටා සංශෝධනය වැනි රෝග නිවාරන ක්‍රියාමාර්ග සඳහා උපදෙස් ලබාදෙයි.
දත් ආරක්‍ෂා කිරීම
මුඛ සනීපාරක්ෂාව යනු මුඛය පිරිසිදුව තබාගැනීම සහ දත් දිරායාම, වේලාදාහය, පරිදන්ත රෝගය, මුඛ දුර්ගන්ධය හා අනෙකුත් දන්තාබාධ වලින් වැළකීමට ඇති ක්‍රමෝපායයි. එයට වෘත්තීය හා පුද්ගලික ආරක්ෂාව යන දෙකම අඩංගු වේ. දන්ත වෛද්‍යවරුන් හා දන්ත සනීපාරක්ෂක නිලධාරීන් විසින් සාමාන්‍යයෙන් කරනු ලබන ක්‍රමවත් පිරිසිදු කිරීම මගින් සැලකිලිමත් දත් මැදීමකින් හෝ දත් අතර රැඳි රොඩු ඉවත්කිරීමකින් පවා නොනැවතී වර්ධනය වන ටාටර් (ඛණිජ සහිත වූ ඵලකය) ඉවත් කරයි. වෘත්තීමය පිරිසිදු කිරීම් වලදී විවිධ උපකරණ හෝ මෙවලම් භාවිතා කරමින් දතෙහි තැන්පත් ද්‍රව්‍ය බුරුල් කිරීම හා ගැලවීම මගින් දන්ත කාරම ගැලවීම සිදු කරයි.
දන්ත වෛද්‍යයවරුන් දත් දිරායාම සහ විදුරුමස් රෝග වැළැක්වීම සඳහා දිනකට දෙවරක් විනාඩි තුනක් ඔබේ දත් පිරිසිදු නිර්දේශ කරයි. දත් බෙහෙත් සමඟ මැදීම බැක්ටීරියා සහ දත් සමඟ ආහාර ඇලෙන සුළු තට්ටුව ඉවත් ක‍ෙරේ දත් සමඟ ආහාර ඇලෙන සුළු තට්ටුව ඉවත් නොවේ නම්, එමගින් දත් දිරායාම විය හැක.
දත් පිරිසිදු කිරීමේ අරමුණ වන්නේ වැඩිමනත් බැක්ටීරියා අඩංගු ඵලකය ඉවත් කිරීමයි. සෞඛ්‍යාරක්ෂක වෘත්තිකයන් ඵලක සෑදීම හා ටාටර් සෑදීම වැලක්වීමට දිනකට දෙවරක් දත් මැදීම (උදයේදී හා හවස හෝ කෑමෙන් පසු) නිර්දේශ කරයි. දත් බුරුසුව දත් අතරමැද ප්‍රදේශ හැර අනික් ස්ථානවල ඵලක ඉවත් කිරීමට සමත්ය. එමනිසා දත් අතර රැදි රොඩු ඉවත්කිරීම ද මුඛ සනීපාරක්ෂාව පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය වන බව සැලකේ. නිවැරදිව භාවිත කළහොත් දත් අතර රැඳි රොඩු දත් අතර සහ පරිදන්ත රෝගය නිතර ඇරඹෙන සහ දත් දිරීම වර්ධනය වන ස්ථානය වන විදුරුමස් රේඛාව මත ඇති ඵලක ඉවත් කරයි.
විද්‍යුත් දත් බුරුසු යනු මුඛ සනීපාරක්ෂාව සඳහා ජනප්‍රිය අත්වැලකි. අතින් කරන දත් මැදීමේදී අබාධිත තත්ත්ව නැති, මනා පුහුණුවකින් හා යහපත් අභිප්‍රායකින් යුක්ත පරිශීලකයාට ඉස්තරම් විද්‍යුත් දත් බුරුසුවකින් ලබාගන්නා වූ මුඛ සනීපාරක්ෂාව තරම්ම තෘප්තිමත් සනීපාරක්ෂාවක් ඉටුකරගත හැක. නමුත් නොපුහුණු පරිශීලකයන් ඒ ආකාරයේ යමක් ලබාගන්නේ කලාතුරකිනි. සෑම විද්‍යුත් දත් බුරුසුවක්ම එකලෙස ඵලදායී නොවන අතර හොද නිමැවුමක වුවත් වඩා හොඳ ප්‍රතිඵල ලබාගත හැක්කේ නිවැරදි භාවිතයෙනි. එනමුත් “විද්‍යුත් දත් බුරුසු, නිවැරදිව දත් පිරිසිදු කිරීමෙහි අසමත්කම හේතුවෙන් මුඛ සනීපාරක්ෂක ගැටළු ඇති පුද්ගයලන්ට උදවු වීමට නැඹුරුව පවතී”. විද්‍යුත් දත් බුරුසුවෙහි වඩාත් වැදගත්ම වාසිය වන්නේ හුරුකම සම්බන්ධ ගැටලු ඇති රක්තවාත සන්ධිප්‍රදාහය ආශ්‍රිත දුෂ්කරතා සහිත පුද්ගලයන්ට ආධාරකයක් වීමේ හැකියාවයි.
ෆ්ලෝරයිඩ චිකිත්සාව යනු බොහෝවිට දත් දිරායාමට එදිරිව නිර්දේශිත ආරක්‍ෂිත ක්‍රමයකි. ජල ෆ්ලෝරයිඩකරණය සහ ෆ්ලෝරයිඩ සැපයුම දත් දිරායාම සිදුවීම පහත හෙලයි. ෆ්ලෝරයිඩ, hydroxyapatite ස්ඵටික එනමලයෙහි බැඳීමෙන් ඇතිවන දත් දිරායාම වැලකීමට උපකාරී වේ. සංස්ථාපිත ෆ්ලෝරයිඩ එනමලය ඛණිජද්‍රව්‍ය රහිත භාවයට වඩා ප්‍රතිරෝධී කරන අතර එසේම දත් දිරායාමටද වඩා ප්‍රතිරෝධී වේ. ෆ්ලොරයිඩ සහිත දන්තාලේප හෝ මුඛ සේදුම් දියර වැනි කාලෝචිත ෆ්ලෝරයිඩ දතෙහි මතුපිට ආරක්ෂාව සඳහා නිර්දේශිතයි. බොහෝ දන්ත වෛද්‍යවරු විසින් කාලෝචිත ෆ්ලෝරයිඩ විසදුම් එදිනෙදා පිරිසිදුකිරීම්වල කොටසක් ලෙස ඇතුළත්කර ඇත.
ප්‍රතිෂ්ඨාපනය
දතක් පලුදුවූ විට හෝ විනාශ වූ විට විවිධ ප්‍රතිකර්ම මගින් නැවත එහි ව්‍යුහය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළ හැකිය. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය, වීදුරු සිමෙන්ති, සංරසය, රත්‍රන්, පිඟන් මැටි වැනි විවිධ ද්‍රව්‍ය මගින් සිදුකල හැකිය. දතක සුදු කරන සුළු ප්‍රතිෂ්ඨාපනයක් “intracoronal ප්‍රතිෂ්ඨාපනය” ලෙස හැඳින්වේ. මෙය කෙලින්ම දත මත පිහිටුවීම හෝ lost-wax ශිල්පක්‍රමය බාවිතා කර සිදු කළ හැකිය. දතක විශාල ප්‍රදේශයක් හානිවී ඇති විටදී කෘතීම මස්තකයක් සවිකිරීම, කොපුවක් සවිකිරීම වැනි “extracoronal ප්‍රතිෂ්ඨාපන” ක්‍රමයක් භාවිතා කෙරේ.
අසාමාන්‍යතා
දන්ත අසාමාන්‍යතා, පාරිසරික හා වර්ධනයේ බලපෑම් හේතු අනුව වර්ගීකරණය කළ හැක. පාරිසරික අසාමාන්‍යතා ඇතිවන්නේ පැහැදිලි හේතු ඇතිව වුවත් ඇතැම් වර්ධනයේ බලපෑම් මත ඇතිවන අසාමාන්‍යතා පහල වන්නේ පැහැදිලි හේතු ඇතිව නොවේ. පාරිසරික බලපෑම් දත් වල වර්ධනය අතරතුරදී, වර්ධනයෙන් පසු දතෙහි ව්‍යුහය විනාශ කිරීම, වර්ධනයේ ඕනෑම අවධියක දී දත් වල පැහැය අවපැහැ ගැන්වීම හෝ දත විදාරණය වීමේ චර්යාව වෙනස් කිරීම සිදුවේ.
දත් වර්ධනයේදී සිදුවන විකෘති
දත් වර්ධන සමයේදී යේදී සිදුවන පරිසර සාධක වල බලපෑම නිසා ඇතිවන විකෘති බොහෝ කාලයක් පවතී. ආරම්භයේදී එනමලය හා දන්තිනය ඛනිජකරණය වීමෙන් පසු ප්‍රතිජනනය වීමක් සිදු නොවේ. එනමල ක්‍ෂීනභවිත්වය අවශ්‍ය එමල ප්‍රමාණය නොසෑදීම නිසා ඇතිවන තත්වයකි. මේනිසා දත්වල ආවාට හෝ ඇලි (දාර) ඇතිවිය හැකි අතර ඇතැම් විට එනමලය රහිත විශාල ප්‍රදේශද ඇතිවිය හැකිය. එනමලයේ පාරාන්ධතාවයේ විසිරීම එනමල ප්‍රමාණයට බලපෑමක් සිදුනොකරයි. නමුත් එය එහි මුහුණුවර වෙනස්කරයි. විකෘති වූ එනමලයෙහි අනෙක් දත් වලට වඩා වෙන්ස් පාරභාසකතාවක් ඇත. ට(ර්)නර් ගේ ක්‍ෂීනභවිත්වයේදී, ස්ථිර දතක එනමලය නැතිවියාම හෝ භ්‍රසිතවීම ප්‍රාථමික දතක සිදුවූ ආසාදනයක් මගින් සිදුවන බව ඉදිරිපත් කරයි. ක්‍ෂීනභවිත්වය antineoplastic චිකිත්සාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසද ඇතිවිය හැකිය. දන්ත ප්ලෝරෝසියාව යනු අධික ෆ්ලෝරයිඩ් අයන ප්‍රමාණයක් උකහාගෙන ඒවා කහ පාට, දුබුරු පාට හෝ කළුපාට පුල්ලි ලෙස පිහිටීමේ තත්වයකි. උපදංශය නිසා ඇතිවන එනමල ක්‍ෂීනභවිත්වය හචින්සන්ගේ දත් ලෙස ව්‍යවහාර කෙරේ. එය හචින්සන්ගේ ත්‍රිකයෙ එක් අංගයක් ලෙසද සැලකේ.
වර්ධනයෙන් පසු සිදුවන හානි
දත් දිරායාම හැරුණු විට අනෙකුත් ක්‍රියාවලීන් මගින් සිදුවන දන්ත සංහරණය සාමාන්‍ය කායික විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකුවද එය උග්‍ර ව්‍යාධි තත්වයක් දක්වා වුවද වර්ධනය විය හැක. ප්‍රතිවිරුද්ධ දත් මගින් සිදුවන යාන්ත්‍රික බලපෑම් මගින් දතෙහි ව්‍යුහයට  හානිවීම දත් ගෙවී යාමයි. දත් දිරීයාම පළමුකොටම බලපාන්නේ එනමලයට වන අතර පරීක්ෂා නොකළහොත් යටින් පවත්නා දන්තිනය දක්වා පැතිරිය හැකිය. අවසීරීම යනු ආගන්තුක ද්‍රව්‍යයක යාන්ත්‍රික බලපෑම් මගින් දතෙහි ව්‍යුහයට හානිවීමයි. මෙම බලපෑම සිමෙන්ටම-එනමල සන්ධියෙන් පටන් ගතහොත් දතෙහි මෙම ප්‍රදේශයේ ඇති එනමලය ඉතා තුනී නිසා දතට හානි සිදුවන ක්‍රියාවලිය සීග්‍ර වේ. මෙවැනි ආකාරයේ දත ගෙවී යාමේ සාමාන්‍ය හේතුව වන්නේ දත් බුරුසුවක් භාවිතයේදී යොදන අධික බලයයි. ඛාදනය යනු බැක්ටීරියා ව්‍යාප්තියෙන් නොව අම්ල වල රසායනික ද්‍රවණය වීමෙන් දතෙහි ව්‍යුහයට හානි වීමයි. අතික්ෂුධාව සහිත මිනිසුන්ගේ මුඛයෙහි දත්, වමනය හේතුවෙන් ආමාශයික අම්ල වලට නිරාවරණය වීම නිසා ඛාදනය හේතුවෙන් දන්ත සංහරණයේ ලකුණු පහළවිය හැක. ඛාදනය සිදුකරවන අම්ල වර්ග ඇතිවන තවත් වැදගත් ප්‍රභවයක් වන්නේ නිතර දෙහි යුෂ උරාබීමයි. ආනමන බලපෑම් හේතුවෙන් දතෙහි ව්‍යුහයට හානිවීම Abfraction ලෙස හැඳින්වේ. පීඩනයක් යටතේ දත් නැමීමෙන්,දත් එකිනෙක හා ස්පර්ශවන ලෙස සැකසීම අධිධාරණය නමින් හැඳින්වෙන අතර එය දතෙහි එක් පැත්තක ආතතියක්ද අනෙක් පැත්තෙහි තෙරපුමක්ද ඇතිකරයි. මෙමගින් ආතතිය ඇති පැත්තෙහි v හැඩති ආනතියක්ද තෙරපුම ඇති පැත්තෙහි c හැඩති ආනතියක්ද සෑදෙන බව විශ්වාස කරයි.දන්ත සංහරණය දත් මූලයන්ගේ හටගත්විට එම ක්‍රියාවලිය පල්පය තුළ ඇති සෛල මගින් සෑදුනහොත් අභ්‍යන්තර ප්‍රතිශෝෂණය ලෙස ද පරිදන්ත අස්ථිබන්ධයේ ඇති සෛල මගින් සෑදුනහොත් බාහිර ප්‍රතිශෝෂණය ලෙසද හැඳින්වේ.
දන්ත විදාරණයේ විකෘති
දත විදාරණය ඇතැම් පාරිසරික සාධක මත වෙනස්විය හැකිය. විදාරණය වීම අකාලයේදී නතරකළහොත් එම දත ගැටීමක් සිදු වේ යැයි කියනු ලබයි. දත ගැටීමෙහි වඩා ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ මුඛයෙහි දත ඒමට ප්‍රමාණවත් ඉඩක් නොමැති වීමයි. අනෙකුත් හේතුන් වන්නේ ඉදිමුම, විසප්පු ගෙඩි, ක්ෂතිය සහ ඝන වූ අස්ථි හෝ මෘදු පටක වේ. දතක අන්කයිලෝසියාව හටගන්නේ එම දත ඒ වනවිටත් මුඛයෙහි විදාරණය වී ඇතත් සිමෙන්ටමය හෝ දන්තිනය දන්තමූලජ අස්ථිය සමග සංයුක්ත වී ඇති විටය.මෙය පුද්ගලයාගේ ස්ථිර දත මගින් ප්‍රාථමික දත ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම වෙනුවට ප්‍රාථමික දත තවදුරටත් තබා ගැනීම සිදු කරයි.
ඉඩ පවත්වා ගැනීම පිනිස හෝ නැතිනම් ඉඩ නැතිකිරීම හේතුවක් කොට කිසියම් දත් ප්‍රමාණයක් විදාරණය ප්‍රමාද කිරීමට හෝ වේගවත් කිරීමට බලාපොරොත්තුවන දන්ත චිකිත්සකවරුන් විසින් ස්වභාවික විදාරණයේ ක්‍රියාවලිය වෙනස්කිරීමට උපක්‍රමයක් යොදාගෙන ඇත. ප්‍රාථමික දතක් එහි අනුප්‍රාප්තීය ස්ථිර දතෙහි මූලය එහි සම්පූර්ණ වර්ධනයෙන් 1/3 ක් දක්වා ලගා වීමට පෙර අද දැමුවහොත්, ස්ථිර දතෙහි විදාරණය පසුවිය හැක. විලෝම වශයෙන් ස්ථිර දතක මූලය 2/3 කට වඩා සම්පූර්ණව ඇත්නම් එම ස්ථිර දතෙහි විදාරණ වේගය වැඩිවේ. 1/3 සහ 2/3 අතර,විදාරණ වේගයට සිදුවන්නේ කුමක්දැයි හරිහැටි නොදනී.
සංඛාවේ අසාමාන්‍යතාවන්
ඇතැම් අවයව පද්ධති සම්බන්ද රෝගාබාධ නිසා hyperdontia ඇතිවිය හැකිය. ඒවා නම්  Apert syndrome, Cleidocranial dysostosis, Crouzon syndrome, Ehlers–Danlos syndrome, Gardner syndrome, සහ Sturge–Weber syndrome. එමෙන්ම ඇතැම් අවයව පද්ධති සම්බන්ධ රෝගාබාධ නිසා Crouzon syndrome, Ectodermal dysplasia, Ehlers–Danlos syndrome, Gorlin syndrome වැනි hypodontia ඇතිවිය හැකිය.
ප්‍රමාණයේ අසාමාන්‍යතා
තනි දතක ඇතිවන Microdontia ව බොහෝවිට ඉදිරි දත ආස්‍රිතව ඇතිවීමේ ප්‍රවනතාවක් ඇත. දෙනුවට වැඩි ප්‍රවනතාවක් ඇත්තේ තුන්වන චාර්වක දතෙහිය. Macrodontia තත්වය සියලුම දත් වලට ඇතිවීමට පිටියුටරි යෝධතාව සහ කේතු අතිප්ලස්මීයතාව හේතුවේ. මෙය hemifacial hyperplasia වේදී මුහුණේ ඒක පැත්තකට පමණක් ඇතිවිය හැකිය.
හාහිර සබැඳුම්
ප්‍රවර්ගය:මිනිස් සිරුරේ අවයව
රඟදැක්වීමේ විලාශය
ගුරු මනී මාධව චක්යාර් කුටියාට්ටම් හි රාවණා ලෙස
සාම්ප්‍රදායිකව, කූඩියාට්ටම් රඟදක්වන්නේ චක්යාර් (කේර‍ළ හින්දු වල උපකුලකයක්) හා නන්යාරම්ම (අම්බලවාසි නම්බීර් කුලයේ ගැහැණු). කූඩියාට්ටම් ("එකට ක්‍රීඩා කිරීම" මෙහි තේරුමයි) නමින් චක්යාර් හා නන්යාර් හි සංයුක්ත රඟදැක්වීම අඟවයි. ප්‍රධාන නළුවා වන්නේ චක්යාර් කුලයේ අයෙකි. ඔහු කූතු හා කූඩියාට්ටම් පූජාවිධි කූනම්බලම් පූජාස්ථානය තුල රඟ දක්වයි. ඉලෝටමාස් ලෙස හැඳින්වෙන චක්යාර් ගැහැණු මෙයට සහභාගී විමට ඉඩ නෙදෙන අතර ගැහුණු චරිත නන්යාරම්ම කුලය මගින් නිරූපනය කරයි.
1930 දක්වාම මෙම කලාව චක්යාර් ප්‍රජාවගේ වැඩිමහල් අය විසින් බාල පරම්පරාවට ඉගැන්වීම මගින් පැවත එන ලදී. 1955 දී ගුරුමනි මාධව චක්යාර් විසින් පළමුවරට කුට්ටියාට්ටම් පූජාස්ථානයට පිටතින් පවත්වන ලදී. මෙය දේවස්ථානයෙන් පිටත පැවැත්වීමට යාමේදි ඔහුට චක්යාර ප්‍රජාවගේ වැඩිමහල් පිරිසගේ කරදර වලට මුහුණ පෑමට සිදුවිය. ඔහුගේම වචන වලින් පැවසුවහොත්,
''මගේම මිනිසුන් මගේ ක්‍රියාව පරිභවයට ලක්කලහ. ඔවුන් මා සමඟ නැවත කථා කිරීමට පවා සිතුවේ. මම වායිත්තම් හිදී රඟ දැක්වීම අතහැර දැමු පසු පමණි. මගේ ආශාව වන්නේ මෙම කලාව දිගු කාලයක් පැවතිය යුතු බවයි. මෙට මෙය පූජාස්ථානයන් පිට රඟ දැක්වීම හේතුව එයයි"
1962 දී, ප්‍රසිද්ධ කලා හා සංස්කෘත උපාධිදාරී ආචාර්ය V. රාගවන් (මැඩ්රාස් හි සංස්කෘතික රංගයේ) ගේ නායකත්වය යටතේ චෙන්නායි හි කුටියාට්ටම් රඟ දැක්වීමට ගුරු මනි මාධව චක්යාර්ට ආරාධනා ලැබිණි. එය පළමුවරට කේරළා වලින් පිටත කුටියාට්ටම් රඟ දැක්වීමකි. කුටියාට්ටම් දර්ශනවල නාටක තුනක් වන අබිසේකා, සුභාද්‍රදානන්ජය හා නගාන්ද රාත්‍රි තුනකදී මැඩ්රාස් හි පෙන්වන ලදී.
මනිමාධව චක්යාර්ගේ විශිෂ්ට රංඟනය මිනිසුන් මත විශාල බලපෑමක් ඇති කල අතර කුටියාට්ටම් හා මනි මාධව චක්යාර් කේරළා වලින් පිටතද ප්‍රසිද්ධ විය. උතුරු ඉන්දියාවේ නව දිල්ලිය හා බනාරාස් (1964 දී) වැනි ප්‍රදේශවල රඟ දැක්වීමටද ඔහුට ආරාධනා ලැබිණි. මෙමඟින් විවේචකයන් රස අභිනය, නථයසාත්‍ර හා කුටියාට්ටම් හි ඔහුගේ අයිතිය පිළිගත්තේය.
ඔහුගේ පළමු නව දිල්ලි සංචාරයෙන් අනතුරුව චක්යාර් කූතු හා කුටියාට්ටම් වලට කල දායක්තවය උදෙසා මානි මාධව චක්යාර්ට 1964 දී සංගීත් නාටක ඇකටමි සම්මානය පරිනමන ලදී. මෙය එම කලාවට කල පළමු උපහාරයයි. මෙම කලාවන්ට ඔහුගේ විශිෂ්ට දායක්වය නිසා විශාල පිරිසක් දක්වා එක්රාශි වීම සිදුවිය.
ඔහු කුට්ටියාටම් ඉන්දියාව පුරාම රැගෙන ගොස් එය ප්‍රසිද්ධ කරවීය. එම ස්ථාන කීපයක් නම් මැඩ්රාස් (1962, 1973 හා 1977) මුදුර (1962) නට දිල්ලිය (1964, 1966, 1974, 1979 හා 1983), වාරනාසී (1964 හා 1979), බොම්බේ (1973), ‍උජ්ජන් (1982), භූපාල් (1987)
ඔහු කාලිදාසගේ අභිජ්නන්සකුන්වල, චිත්‍රමෝවසියා හා මලවිකග්නිමිටු වැනි නාටකද භාෂා හර්ෂ ගේ නාගනන්ද වැනි නාටකද තිර රචනය කර අධ්‍යක්ෂණය කලේය. නාගන්ද නාටකය කුටියාට්ටම් ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට කරන ලද්දකි.
ඔහු කුටියාට්ටම් රේ‍ඩියෝව හරහා ද දුර්දර්ෂන් නාලිකාව හරහා ද ප්‍රචාරය කර දහස්ගණනක් රසිකයන් බිහිකිරීමට සමත්විය. 1960 මුල් භාගයේදී පෝලන්ත ජාතික පර්යේෂක ශිෂ්‍යයෙක් වන මරියා ක්‍රිස්ටෝෆර් බිර්ස්කි (බරානාස් හින්දු විශ්වවිද්‍යාලයේ) මනි මාධව චක්යාර්ගෙන් මෙම කලාව ඉගෙනිමට පැමිණියේය. ඔහු මෙම කලාව ඉගෙනගත් ප්‍රථම චක්යාර්/නාම්බියර් නොවන පුද්ගලයාය. ඔහු මෙම කලාව සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට ගුරුගේ කිරික්තුරුසිමන්ගලම් නිවසේ රුඳී ඉගෙන ගත්තේය.
බටහිර චෞ
බටහිර චෞ (ක්‍රි.පූ. 1045 පමණ – ක්‍රි.පූ. 771) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන චීනයේ චෞ රාජවංශයේ පළමු අර්ධයයි. මෙය ආරම්භ වූයේ චෞ හි වූ රජ මුයේ සටනේ දී ෂෑං රාජවංශය බලයෙන් පහකිරීමත් සමඟයි. මෙය අවසන් වූයේ ක්‍රි.පූ. 771දී චුවැන්රොං සංචාරක ගෝත්‍රිකයින් විසින් හඔජිං අගනුවර යටත් කොටගෙන චෞ හි යෞ රජ මරාදැමීමත් සමඟයි.
බටහිර චෞ මුල්කාලීන ‍රාජ්‍යය වසර හැත්තෑ පහක් පමණ තෙක්ම සාර්ථකව පැවති අතර, අනතුරුව ක්‍රමයෙන් පරිහානියට පත් විය. පැරණි ෂෑං භූමිය ප්‍රවේණි නින්දගම් අනුව බෙදා වෙන්කළ අතර, ඒවා රජු වෙතින් ක්‍රමයෙන් ස්වාධීන වන්නට පටන් ගත්තේ ය. ක්‍රි.පූ. 771 දී, චෞවරුන්ව වෙයි ගංගා නිම්නයෙන් ඉවතට පලවා හැරුණු අතර, අනතුරුව සැබෑ රාජ්‍ය බලය රජුගේ නාමික යටත් රාජ්‍ය සතු විය.
රාජය මූලය
රාජය මූලය යනු, සාමුහික හෝ රජයේ කාර්යභාරයන්ද, එවැනි කාර්යභාරයන් නිර්මාණය කිරිම හා පරිපාළනයද, සලකා බලන ආර්ථීක විද්‍යවේ ක්ෂේත්‍රයකි. රජය හෝ සාමුහික සංවිධාන, කලයුත්තේ හා කරන්නේ කුමක්ද, හා මෙම කාර්යභාරයන් සඳහා ගෙවීම් කරන්නේ කෙසේද, යන ප්‍රශ්නවලට මෙම ක්ෂේත්‍රය බෙදනු ලැබේ. මෙය නිරතුරුව, පුළුල් (රාජය ආර්ථික විද්‍යව) හා පටු (රාජය මූලය) යන දෙයාකාරයෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ.
රජයේ නියම කාර්යභාරය, රාජය මූලය විශ්ලේෂණය සඳහා ආරම්භයක් සපයයි. යම් යම් කොන්දේසි සංතෘප්ත වන්නේ නම්, පෞද්ගලික වෙළඳපල මගින් පුද්ගලයන් අතර භාණ්ඩ හා සේවා කාර්යක්ෂමව බෙදා හරිනු ඇත (අපතේ යාමක් සිදුනොවේය හා ආර්ථිකයේ ඵලදායී හැකියාවන් පුද්ගල රුචිකත්වයන් සමග ගැලපේය යන අර්ථයෙන්). කාර්යක්ෂම නිමවුමක් සැපයීමට පෞද්ගලික වෙළඳපලට හැකි වූයේ නම් හා ආදායම් ව්‍යාප්තිය නිරතුරුව සමාජයට පිළිගත හැකි ආකාරයේ නම්, එවිට රජයට සිදුකිරීමට කාර්යභාරයක් නොමැති වේ. කෙසේවුවද, බොහෝ සිද්ධීන් වලදී, පෞද්ගලික වෙළඳපල කාර්යක්ෂමතාවය සඳහා වන කොන්දේසි කඩවේ. උදාහරණයක් ලෙස; බොහෝ පුද්ගලයන්ට සමාන භාණ්ඩයක් එකම කාළයක් තුලදී පරිභෝජනය කල හැකිනම්, (සතුරන් නැත, බැහැර කල නොහැකි පරිභෝජනය) එවිට, එම භාණ්ඩයෙන් ඉතා සුළු ප්‍රමාණයක් පෞද්ගලික වෙළඳපල මගින් සපයනු ඇත. තරගකාරී නොවන පරිභෝජනය හෝ පොදු භාණ්ඩ සඳහා එක් උදාහරණයක් වන්නේ රාජය ආරක්ෂාවයි.
පෞද්ගලික වෙළඳපල මගින් භාණ්ඩ හා සේවා කාර්යක්ෂමව බෙදා නොහරින විට "වෙළඳපල අසමත්වීම්" ඇතිවේ. වෙළඳපල අසමත්වීම් පැවැතීම මගින් සාමුහිකව හෝ රාජය මට්ටමින් භාණ්ඩ හා සේවා බෙදාහැරීම සඳහා, කාර්යක්ෂම පදනමක් සපයයි. බාහිරතා, පොදු භාණ්ඩ, තොරතුරුමය වාසි, ශක්තිමත් පරිමානූකූල ඵල සහ ජාල ප්‍රථිවිපාක මගින් වෙළඳපල අසමත්වීම් ඇතිකරයි. රජයේ හෝ ස්වේච්ඡා සංවිධානයක් හරහා සිදුවන බෙදාහැරීම්, "රාජ්‍ය අසමත්වීම්" ලෙස හැඳින්වෙන වෙනත් අකාර්යක්ෂමතා වලට හේතුවේ.
පුළුල් උපකල්පන යටතේ, කාර්යක්ෂම විෂය පථය හා ක්‍රියාකාරකම් මට්ටම් පිළිබඳ රජයේ තීරණ, බදු ක්‍රමය නිර්මාණය කිරීම පිළිබඳ තීරණ වලින් කාර්යක්ෂමව වෙන්කල හැකිය. මේ දෘෂ්ඨියෙන් ගත් කල, රාජ්‍ය අංශයේ වැඩසටහන්, ශුද්ධ සමාජ ප්‍රථිලාභ (සමාජ ප්‍රථිලාභ - සමාජ පිරිවැය) (පිරිවැය - ප්‍රතිලාභ විශ්ලේෂණය) උපරිම කිරීම සඳහා නිර්මාණය කල යුතු අතර, ඉන්පසු මෙ‍ම වියදම් සඳහා ගෙවිය යුතු ආදායම්, ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් විකෘතිකිරීම මගින් ඇතිකරන, අඩුම කාර්යක්ෂම හානි ඇතිකරන බදු ක්‍රමයක්, මගින් ඉහල නැංවිය යුතුය. ප්‍රායෝගිකව රාජ්‍ය අයවැය සකස්කිරීම සැලකිය යුතු තරම් සංකීර්ණ වන අතර නිරතුරුව එමගින් අකාර්යක්ෂම භාවිතයන් ඇතිකරයි.
ණයගැනීම්, බදු සඳහා ආදේශකයකට වඩා, එය බදු බර කාළය තුල බෙදා හරින ක්‍රමයක් වන නමුත්, රජයට ණය ගැනීම් මගින් වියදම් පියවිය හැකිය. හිඟය යනු රජයේ වියදම් හා ආදායම් අතර පරතරයයි. යම් කාළයක් තුල හිඟය සමුච්චිතකරණය මුළු රාජ්‍ය ණය වේ. හිඟය පියවීම මගින් රජයට, කාළය පුරා බදු ප්‍රතිවිපාකය බෙදාහැරීමට ඉඩ ලබා දෙන අතර, එමගින් රජයට වැදගත් ෆිස්කල් ප්‍රතිපත්ති උපකරණයක්ද ලබා දෙයි. හිඟය මගින් අනුපාප්තික රජයට ඇති කැමැත්ත අඩුකලහැකිය. රාජ්‍ය මූල්‍ය, ආදායම් ව්‍යාප්තියේ හා සමාජ සමානාත්වයේ ගැටලුවලට බෙහෙවින් සම්බන්ධ වේ. සංක්‍රාම ගෙවීම හෝ ඉහල හා පහල ආදායම් ලබන කුටුම්භයන්ට වෙනස් ආකාර වලින් සලකනු ලබන බදු ක්‍රමයක් නිර්මාණය කිරීම, මගින් රජයකට ආදායම ප්‍රතිව්‍යාප්ත කිරීමට හැකිවේ.
ගෝනපීනුවල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය
මෙහිදි හසන්
thumb|මෙහිදි හසන් 2018 දී මෙහීදි හසන් මිරාස් (බෙංගාලි: মেহেদী হাসান মিরাজ; උපත: 1997 ඔක්තෝබර් 25) බංග්ලාදේශ ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙක් වන අතර ඔහු බංග්ලාදේශ ජාතික කණ්ඩායම සඳහා ටෙස්ට් සහ එක්දින ජාත්‍යන්තර (එදිජා) ක්‍රීඩා කරයි. පන්දු යැවීමේ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයෙකු වන ඔහු දකුණත් පිතිකරුවෙකු වන අතර දකුණත් පිට දග පන්දු යවන්නෙකි. මෙහිදි, මෙම වසර අගදී ඔහුගේ වෘත්තීය දිවියේ හොඳම එදිජා ශ්‍රේණිගත කිරීම් කරා ළඟා වූ නිසා වඩාත් දක්ෂ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස ඉස්මතු විය. 2018 නොවැම්බරයේදී, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට එරෙහිව, ඔහු ටෙස්ට් තරඟයකදී බංග්ලාදේශ පන්දු යවන්නෙකු සඳහා හොඳම පන්දු යැවීමේ වාර්තාව ලබා ගත්තේය. 2021 පෙබරවාරියේදී, ඔහු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට එරෙහිව ටෙස්ට් තරඟවලදී ඔහුගේ මංගල ශතකය වාර්තා කළේය. එම තරඟාවලියේදීම, ඔහු ටෙස්ට් ක්‍රිකට් කඩුලු 100ක් දවාගත් තරඟ සම්බන්ධයෙන් බංග්ලාදේශය වෙනුවෙන් වේගවත්ම පන්දු යවන්නා බවට පත් වූ අතර, ඔහුගේ 24 වැනි තරඟයේදී එසේ කළේය. 2021 මැයි අග වන විට, ඔහු ICC ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල අංක 2 එදිජා පන්දු යවන්නා වන අතර, එම ස්ථානය දරපු තුන්වන බංග්ලාදේශ පන්දු යවන්නා බවට පත් විය. අනිත් දෙන්නා තමයි ෂකීබ් අල් හසන් සහ අබ්දුර් රසාක්.
රන් සම්මතය
thumb|right|රන් සම්මතයක් යටතේ, කඩදාසි නෝට්ටු, පෙර-ගැලපූ ස්ථාවර [[රන් මාත්‍රාවන් බවට පරිවර්ත්‍ය කල හැකි වෙයි.]]
රන් සම්මතය යනු මූල්‍ය ක්‍රමයක් වන අතර එහිදී සම්මත ආර්ථික විද්‍යාත්මක ගිණුම් ඒකකය වන්නේ නියත බරක් සහිත රන් වෙයි. ප්‍රභින්න රන් සම්මත කිහිපයක් පවතියි. පළමුව, රන් කාසි සම්මතය, සංසරණය වන්නාවූ රන් කාසි හා බැඳී පවතින මූල්‍ය ඒකකයක් සහිත ක්‍රමයක් වන අතර, අගයෙහි ඒකකය අර්ථදැක්වෙන්නේ සංසරණය වන්නාවූ එක් රන් කාසියකට අනුරූපව හා අව-අගයක් සහිත ලෝහයකින් තැනුනු අතිරේඛ කාසි හා සුසංයෝගයෙනි.
ප්‍රවර්ගය:ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම ප්‍රවර්ගය:මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති
දන්ත කුමරු හේමමාලා කුමරිය
දන්ත කුමරු හේමමාලා කුමරිය (Princess Hemamali Prince Dantha )
දන්ත ධාතුන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කරවීම
දන්ත ධාතුව අයිතිකර ගැනීම සඳහා ගුහාශිව සමග යුද්ධයක් කිරීමට අසල්වැසි රාජ්‍යයක් විසින් ගන්නා ලද අන්තිම උත්සාහය, මෙම පූජනීය ධාතුන් වහන්සේ ඉන්දීය භූමියෙන් පිටතට ගෙන යාමට හේතු විය. මෙම අවස්ථාව වන විට ලංකාවේ බුද්ධාගම ඉතා හොඳින් මුල් බැස ගෙන තිබුනේය. දිවයිනේ රජවරු බුද්ධාගම බිහි වූ ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්තයන් සමග සමීප සබඳතා පවත්වාගෙන ගියහ. තමන් යුද්ධයෙන් පරාජය වීමට ආසන්න යැයි බියට පත් කාලිංග පාලකයා ලංකාවේ පැවති තත්වයද සළකා දන්තධාතුව ශ්‍රි ලංකාවේ රජු වෙත යැවීමට තීරණය කළේය. දන්තධාතුව සහ හේමමාලා වන්දනා කරුවන් සේ සැරසි දන්තධාතුව හේමමාලාගේ කේශ කලාපය තුල සඟවා ගෙන ඉන්දියාවේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. ඉන්දියාවේ ශත වර්ෂ අටක් පමණ කාලයක් තිබුණ දන්තධාතුව, දන්ත සහ හේමමාලාවන් විසින් රැගෙන ඇත. මෙම දෙදෙනා ගුහාශිව රජුගේ පුතා සහ දියණිය බව කියැවේ. දාඨාවංශය, දළදා සිරිත සහ වංශකථාවක් වූ මහාවංශය ආදි ශාස්ත්‍රිය කෘතිවල ඉහත දෙපල දන්ත ධාතුව ලංකාවට රැගෙන ඒමේදි එය රැක ගැනීම සඳහා ඔවුන් මුහුණ පෑ දුෂ්කරතාවයන් සහ ඒවායින් මිදුණු ආකාරය විස්තර කර ඇත. කුමරා සහ කුමරිය සන්‍යාසියන් සේ වෙස් වලා ගෙන මග යන එන්නන් දකිතැයි බියෙන් දන්ත ධාතුව ආරක්ෂාව පිණිස කුමරියගේ කේෂ කලාපය තුල සඟවා ගෙන පැමිණි බව වාර්තා වේ. මෙම සිද්ධිය කොළඹට නොදුරු (කොළඹ සිට සැතපුම් 5 නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි) කැළණි විහාරයේ ඉතා රමනීය බිතුසිතුවමක් ලෙස සෝලියස් මැන්දිස් නම් කලාකරුවා විසින් විසි වැනි සිය වසේදී නිර්මාණය කර ඇත. දන්ත සහ හේමමාලා දෙදෙන ඉන්දියාවේ ගංගා නම් නදි මුව දොර පිහිටි කාර්ය බහුල පැරණි වරායක් වූ තාම්රලිප්තියෙන් නැව් නැගී වර්තමාන ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කයේ ලංකාපට්ටන (වර්තමාන ඉලංගෙයිතුරෙයි) නම් නැව් තොටට ගොඩ බැස්සාහ. එසේ ලංකාවට එන ගමනේදි දන්ත ධාතුන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයන් කීපයක් පෑ බවත් ඒ දැක සාමාන්‍ය ජනයා සහ දේවි දේවතාවුන් නමස්කාර කළ බවත් වාර්තාවේ. අවසානයේ දන්ත ධාතුව ලංකාවේ අගනුවර වූ අනුරාධපුරයට වැඩම කරවා මහා මේඝ වනයේ මේඝගිරි විහාරයේ තැන්පත් කරන ලද බව සිංහල ග්‍රන්ථයක් වූ දළදා සිරිතෙහි සඳහන් වේ. දන්ත ධාතුව මෙහි ළඟා වන විට ඉන්දියන් පාලක ගුහාශිව ගේ මිතුරා වූ මහාසේන රජු මිය ගොස් තිබුනි. ඔහුගේ පුතා කීර්ති ශ්‍රී මේඝවර්න ඉන් පසු රජු බවට පත් විය. ඔහුද භක්තිමත් බෞද්ධයෙකු විය. එම රජතුමා විසින් දන්ත ධාතුව මහත් බැතියෙන් පිළිගෙන ඉතා ගරුසරු ලෙස තම සිංහාසනයේ වඩා හිඳවූයේය. රජතුමා දන්තධාතුන් වහන්සේ ධම්මචක්කගෙහ නම් මන්දිරයක තැන්පත් කල බව මහාවංශය කියයි. මෙම මන්දිරය දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් 3 වැනි සියවසේ මාළිගා පරිශ්‍රයේම (රාජවත්තු) ඉදි කර තිබුනු එකකි. රජතුමා විශේෂ විහාරයක් ඉදි කොට දන්ත ධාතුන් වහන්සේ එහි තැන්පත් කළහ. මහාපාලි නම් දාන ශාලාවට යාබදව තිබෙන නටබුන් වූ මන්දිරය මෙම විහාරය ලෙසට හඳුනාගෙන තිබේ. සෑම පසළොස්වක පෝය දිනකම විශේෂ ආගමික පූජාවන් මාළිගය තුල පවත්වනු ලැබේ. මෙම දිනපතා, සතිපතා, සහ මාස් පතා කරන උත්සව හැරුණු විට සෑම වසරකම පාහේ ප්‍රධාන උත්සව හතරක් පවත්වනු ලැබේ. ඒවා නම් අලුත් සහල් මංගල්‍යය, අවුරුදු මංගල්‍යය, ඇසල මංගල්‍ය සහ කාර්තික මංගල්‍යය යනුවෙනි. මේවායින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ ඇසල මංගල්‍යයයි. 'දාන් කෘයික්ෂැංක්' විසින් ඉදිරිපත් කළ එරවුන්ඩ් ද වර්ල්ඩ් ඉන් 80 ට්‍රෙෂර්ස් හි දැක්වෙන වටිනා සම්පත් 80 අතරට දන්ත ධාතුව ද ඇතුලත් වේ.
References
ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම සහ බුද්ධාගම
හැරල්ඩ් ගොඩ්වින්සන් රජ
බොහෝවිට දෙවන හැරල්ඩ් රජ ලෙසින් හැඳින්වුනු, හැරල්ඩ් ගොඩ්වින්සන් රජ (1022 – 14 ඔක්තොම්බර් 1066) යනු, එංගලන්තයෙහි අවසාන ඇංග්ලො-සැක්සන් රජු විය. නෝර්මන්වරුන් විසින් එංගලන්තය දික්විජය කිරීමෙහිදී  හේස්ටිංස් සටනෙහිදී  ජයග‍්‍රාහක විලියම් රජ විසින් නායකත්වය සැපයුනු නෝර්මන් ආක්‍රමණිකයන් හා සටන් වැදීමේදී මිය යන තෙක්, 1066 ජනවාරි 6 දින සිට  ඔක්තොම්බර් 14 දක්වා හැරල්ඩ් රජ රාජ්‍ය පාලනය කලේ ය. ඔහුගේ මරණය විසින්, එංගලන්තයෙහි ඇංග්ලෝ-සැක්සන් පාලනයෙහි කෙළවර සනිටුහන් කෙරිණි.
මහා කනූට් රජ සමග සම්බන්ධකම් තිබූ ප්‍රමුඛ ඇංග්ලෝ-සැක්සන් පවුලක සාමාජිකයෙක්වූ හැරල්ඩ්, ප්‍රබල අර්ල්වරයෙක් විය. වරද පිළිගත් එඩ්වඩ් රජුගේ මරණයෙන් පසුව, 1066 ජනවාරි මාසයෙහිදී, විටෙනගමෝට් දේශපාලන මණ්ඩලය රැස්වී අනුප්‍රාප්තිකයා වශයෙන් හැරල්ඩ් තෝරා ගන්නා ලදි; ඔහු කිරුළු පැළැඳුවේ  වෙස්ට්මිනිස්ටර් ආශ්‍රම දෙව්මැදුරෙහිදීය. තම පසමිතුරු හා කිරීටයට හිමිකම් කියමින් සටන් වැදුනු, නෝර්වේහී හැරල්ඩ් හැඩ්රාඩා රජුගේ ආක්‍රමණයක් සාර්ථක ලෙසින් ව්‍යර්ථ කිරීමට සැප්තැම්බරයෙහි අගදී මෙහෙයුම් දියත් කල හෙතෙම, සති දෙකකින් පසුව හේස්ටිංස්හිදී ජයග්‍රාහක විලියම් රජු හා සටන් වැදීමට දකුණු දෙසට සිය හමුදාව මෙහෙයවීය.
දෙමළ ඊළාම් දේශාතික්‍රාන්ත ආණ්ඩුව - අ.එ.ජ.
'''ට්‍රාන්ස් නැෂනල් ගව'න්මන්ට් ඔෆ් ටැමිල් ඊලාම් - යූ.එස්.ඒ. (සිංහල තේරුම:දෙමළ ඊළාම් දේශාතික්‍රාන්ත ආණ්ඩුව)''' (TGTE/ටීජීටීඊ) යනු අ.එ.ජ. සිට ක්‍රියාත්මක වන සංවිධානයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වූ දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි (LTTE) ත්‍රස්තවාදී සංවිධානය විසින් මෙරට උතුරු නැගෙනහිර පළාත් හී ගොඩනගා ගැනීමට අරමුණු කොට ගෙන සිටි දෙමළ ඊළමක් පිළිබඳව වූ සංකල්පය, දිගටම ඉදිරියට පවත්වා ගෙන යාම වෙනුවෙන් සකසාගත් පශ්චාත්, එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ත සංවිධානයට අයත් පෙරමුණු සංවිධානයකි.
2009 වසරේදී දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්තවාදී සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාව තුලදී පරාජය වීමත් සමග කල්පිත ඊළාම් රාජ්‍යයක් සඳහා වූ සංවිධානය (ටීජීටීඊ), දෙමළ ඩයස්පෝරාව වැඩි වශයෙන් ජීවත් වන කැනඩාව, එක්සත් රාජධානිය, නෝර්වේ සහ එක්සත් ජනපදය වැනි විදේශ රටවල් තුලදී ක්‍රියාත්මක වීම හා සංවිධානය වීම සිදුවූ අතර, එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ත සංවිධානයේ නීති උපදේශකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකල විශ්වනාදන් රුද්‍රකුමාරන් නැමැත්තා එහි නාමික අගමැතිවරයා ලෙස පත්කර ගත් බව සඳහන් වෙයි.
සංවිධානය බිහිවීම
ශ්‍රී ලංකාව තුල සිවිල් යුද්ධය අවසාන වීමත් සමග, කල්පිත ඊළාම් රාජ්‍යයක් සඳහා වූ සංවිධානය නම් යන අවිහිංසාවාදී මුහුණුවරක් ගත් බෙදුම්වාදී දේශපාලනික යාන්ත්‍රණයක් පිළිබඳ සංකල්පය මුදුන්පත් කර ගැනීමක්, ශ්‍රී ලංකාව තුල සහ විදේශ රටවල වසන සමහරක් දමිළ ජනයා විසින් අවශ්‍ය යැයි අපේක්ෂා කල අතර, එම අදහස අනූව යමින් එල්ටීටීඊ සංවිධානයේ ත්‍රස්ත නායක වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන්ගෙන් පසු, එම ත්‍රස්ත සංවිධානයේ නායකයා වූ බව කියන සෙල්වරාසා පත්මනාදන් නැමැත්තා විසින්, මෙවැනි නෙරපා දැමුණු රජයක් ජාත්‍යන්තරව බිහිකර ගත යුතු යැයි යෝජනා කරන ලදී.
ශ්‍රී ලංකාව විසින් සංවිධානය තහනම් කිරීම
ශී‍්‍ර ලංකාව තුළ වෙනම ඊළාම් රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමේ අරමුණින් විදෙස් රටවල සිට කි‍්‍රයාත්මක වන සංවිධාන 16 ක් ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් 2014 අප්‍රියෙල් මසදී තහනම් කල අතර, ඊට ටීජීටීඊ සංවිධානයද ඇතුලත් වී තිබිණි. 2001 වසරේ ජගත් ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් සම්මත කරගත් 1373වන යෝජනාව අනූව, එම සංවිධාන සමග කටයුතු කරන පුද්ගලයින්ට එරෙහිව මෙරට නීතිය යටතේ කටයුතු කිරීමට හැකිවන බව පැවසේ.
කල්පිත ඊළාම් රාජ්‍යයක් සඳහා වූ සංවිධානය ඇතුළුව අනෙකුත් අදාල සංවිධාන තහනම් කිරීමට හේතුව නම්, ත‍්‍රස්තවාදය මැඩලීම සහ ඔවුන්ගේ මූල්‍ය කටයුතු නැවැත්වීම සඳහා බවට, ශ්‍රී ලංකා විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය විසින්ද පැහැදිලි කරන ලදී.
ටීජීටීඊ සංවිධානය, "ත්‍රස්තවාදය ඉදිරියට පවත්වාගෙන යාම" වෙනුවෙන් සකස් වූ සංවිධානයක් බව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මීට පෙරද හඳුන්වා දී තිබුණි.
දකුණු අප්‍රිකාව
මෙම කල්පිත ඊලාම් රාජ්‍යය පිළිගන්නා ලෙස රුද්‍රකුමාර් විසින් වරක් දකුණු අප‍්‍රිකාවෙන් කර තිබූ ඉල්ලීමක් ඔවුන් ප‍්‍රතික්ෂේප කර දැමූ බවට තොරතුරු සඳහන් වෙයි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:නෙරපාදැමූ සංවිධාන ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා දෙමළ ඩයස්පෝරාව
ක්‍රි.ව. 1වන සියවස
thumb|300px| [[රෝමානු අධිරාජ්‍යය (රතු), පාර්තියානු අධිරාජ්‍යය (දුඹුරු), චීන හන් රාජ වංශය (කහ) සහ අනෙකුත් රාජ්‍යයන්/කුඩා රාජ්‍යයන් සහිත පෙදෙස් (සුදු) ලෙසින් දැක්වෙන යුරේෂියාවේ 1 ක්‍රියු සිතියමක්  ]] thumb|300px| 50 ක්‍රියු හිදී, 1 වන සියවසෙහි මධ්‍යයෙහිදී, [[නැගෙනහිර අර්ධගෝලය]] thumb|300px| 100 ක්‍රියු හිදී, 1 වන සියවසෙහි අවසනදී, නැගෙනහිර අර්ධගෝලය
'''ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස''' යනු,  ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,  1  සිට 100 වසර දක්වා පැවති සියවස විය. සම්භාව්‍ය යුගයෙහි, වකවානුවෙහි, හෝ ඓතිහාසික කාල පරිච්ඡේදයෙහි කොටසක් ලෙසින් එය සැලකෙයි.
මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුලදී, යුරෝපය, උතුරු අප්‍රිකාව සහ මෑත පෙරදිග යන ප්‍රදේශයන්, විතත ප්‍රවර්ධනයකට ලක්වී තිබූ රෝමානු අධිරාජ්‍යයේ ඉමහත් ආධිපත්වයට නතු වූ අතර, ක්ලෝඩියස් (43) අධිරාජයා යටතේ, බ්‍රිතාන්‍යය යටත් කිරීම සංගණ්‍ය සිද්ධියක් විය.
පොතුපිටිය වලව්ව
කළුතර දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වස්කඩුවේ පොතුපිටිය ග්‍රාමයේ පිහිටි ඉපැරණිම ගෘහය හෙවත් තුඩුගලගේ ධර්මසේන පරපුරේ ආදිතමයන් ඉදිකළ පට්ටිකාරවාසල වලව්ව "Susew's Manor"ඉදිවූවේ ක්‍රි.ව. 1699 වසරේ දීය. යකුන්දූවේ ධර්මසේන හිටිරාළලාගේ සුසෙව්හේවගේ ආදී පරම්පරා රැසකට ජන්මය ලබාදුන්නේ මෙම ඓතිහාසික මන්දිරයයි. තුඩුගල මද්දුමරාළගේ පරපුර හෙවත් කෝට්ටේ රජ පවුලට බිසවුන් සැපයූ පරපුර සහ උණම්බුවේ වාසල බණ්ඩාර ආදී පරපුරු රැසක් සම්බන්දව ව්‍යාප්ත වූ ජාලගත පවුල් ගසකි.නිවසේ මුල්ම අය්තිකරු වූවේ යකුන්දූවේ හිටිරාළලාගේ දොන් ගිමාරිස් පෙරේරා තෝම්බු විදානේයි.කෝට්ටේ රජ පරපුරේ නාමයෙන් පරංගින්ගෙන් වස්කඩු බද්දේ නින්ද ගම් ලත් මෙම පරපුර ලංදේසි තෝම්බු පිටපත් තුලපවා විශේෂ වර්ණයෙන් තහවුරුව දක්වා ඇත්තේය.ලංකාවේ ලංදේසි සහ ඉංග්‍රීසි යුගයේ ප්‍රතුමූර්තියක් ලෙස ඕලන්ද සහ බ්‍රිතාන්‍ය මිශ්‍ර එම පරපුරේ පාරම්පරික නිවහන හෙවත් පට්ටිකාරවාසල Susew's Manor හඳුනාගත හැක.පට්ටිකාරවාසල වත්තේ ඉදිවු තවත් ඉපැරැණි නිවසක් වූවේ පොතුපිටියේ පුංචිකච්චේරිය වලව්වයි.සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේදී ගම් වැසියන් මෙම වලව්ව හඳුන්වන ලද්දේ පෙට්ටගම්ගෙදර ලෙසින. එයට හේතුවී තිබී ඇත්තේ ලංදේසි සමයේ වස්කඩුවේ පෙට්ටගමක් ළඟ තබා ගැනීමට හැකි අයෙකු වූවේ මෙම පරපුර පමණක් වූ බැවින.
ඇමරිකානු වන වගා පද්ධති
වන වගාව යනු කෘෂි-වන විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් වන අතර එය වනයේ සෞඛ්‍ය පිළිබඳව ප්‍රධාන ලෙස සලකන වනන්තර පරිසර පද්ධතියක ජාත්‍යන්තර, සමොඅධානිත, බලවත් සහ අන්නෝන්‍ය කළමණාකරණය ලෙස විස්තර කල හැක එය ගතානුගතිකව  දන්නා වන විද්‍යාව හෝ ගොවිතැන නොවේ.
වන වගා කළමණාකරණ ප්‍රතිපත්ති වන කළමණාකරණයට, වනාන්තරයේ ප්‍රාදේශීය ජෛව විවිධත්වය හා වනසතුන්ගේ වාස භූමි සංරක්ෂනය හා සීමාසහිතව නීත්‍යානුකූල ලෙස වනයේ විවිධ සම්පත් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම අතර තුලනයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා පරිසර විද්‍යත්මක ප්‍රවේශයක් ස්ථාපිත කරයි. එය ප්‍රමණයට වඩා වැඩියෙන් භාවිතා කරන ලද ද්විතීයකව වර්ධනය වූ වනාන්තර සහ පරිසර පද්ධතිය දැඩිලෙස කැබලි වලට කැඩී ගොස් පරිසර පද්ධතිය අස්මතුලිතවූ අවස්ථා වල කාලයත් සමඟ ප්‍රවේශම් සහිතව අවධානත්මක ලෙස ක්‍රියාකිරීමෙන් විශේෂවල සහ පරිසර පද්ධතියේ සමතුලිත බව පෙර තිබූ පරිදිම ඇතිකිරීමට වෑයම් කරයි.