cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සූරියගොඩ විහාරය
ඉතිහාසය
මෙම විහාරයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයෙන් එපිට කෝට්ටේ රාජධානි සමය දක්වා ඇදී යයි. කෝට්ටේ 6 වෙනි පරාක්‍රමබාහු (1410-1468) රජුගේ ගුරුවරයකු වශයෙන් සිටි සූරියගොඩ විජේසුන්දර සෙනවිරත්න විජයකෝන් රාජකරුණා අත්තනායක බණ්ඩාර විසින් සූරියගොඩ විහාරය මුලින්ම ඉදි කරවන ලද බව පැවසේ. ඒ සඳහා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ ද අනුග්‍රහය ලැබී ඇති බව මෙහි තිබෙන ඒ රජුගේ සන්නස් පත්‍රයෙන් හෙළි වේ. මහනුවර රජ කළ අවසාන සිංහල රජු වූ වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ (1606-1739) රජු විහාරය යළි ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට අනුග්‍රහය දක්වා ඇත. ඊට පසු විහාරයට ශ්‍රී නරේන්ද්‍රාරාමය යන නම ලැබී තිබේ. දෙවන විමලධර්මසූරිය (1687-1707) රජ සමයේ එනම් 1698 දී රක්ඛංග දේශයෙන් (එකල බුරුම දේශය) උපසම්පදාව රැගෙන විත් මෙරට ස්ථාපිත කරන ලදී. එම උපසම්පදා උළෙලේදී සන්තාන හිමියන් විසින් පේරාදෙණි ගැටඹේ තොටේ දී උපසම්පදා වූ සූරියගොඩ කිත්සිරි මෙවන් රාජකරුණා මහ තෙරුන් වහන්සේ වැලිවිට සරණංකර හිමියන්ගේ ගුරුවරයා වූහ. මෙලෙස උපසම්පදාව පිහිට වුව ද එවකට පැවැති අවිචාරවත් වාතාවරණය නිසා පිරිසිදු බුදු දහමට සුරක්ෂිතව පැවතීමට බාධා මතුවිය. ක්‍රමයෙන් උපසම්පන්න භික්ෂූන් අපවත් වී ගියහ. අවසාන උපසම්පදා භික්ෂුව අස්ගිරි විහාරයෙහි නායක හුලංගමුවේ ජිනදාස හිමියෝ 1729 දී අපවත් වූහ. එවක පටන් 1753 දී යළි මෙරට උපසම්පදාව පවත්වන තෙක් සිටියේ උපසම්පදා නොවූ සාමණේර හිමිවරු පමණි. උපසම්පදා නොවූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ගණින්නාන්සේලා නමින් හැඳින්වූ අතර ඔවුන් ගත කළේ ධර්මානුකූල ජීවිතයක් නොව ලෞකිකත්වයට බර වූ අපචාරී ජීවිතයකි. එලෙස හේන් කොටමින්, ස්ත්‍රීන් ඇසුරු කරමින්, යන්ත්‍ර මන්ත්‍ර ජප කරමින්, වස් කවි සෙත් කවි සදා කියමින්, ගුරුකම් කරමින් කල් ගෙවූහ. "ඔවුහු පවින් බරව දුස්සීල ස්වභාව ඇති ව අඹුදරු රකිමින් ගිහි කිස ඇලුණාහුය. නැකැත් වෙදකම් ආදී කටයුත්තෙහි යෙදුණාහ ය." (සඟරාවක 54 සිට 62 පද්‍ය) මෙවැනි පසුබිමක් පවතින සමයක පැවදිව මහණදම් පිරූ වැලිවිට සරණංකර සාමණේර හිමියන්ගේ එකම අරමුණ වූයේ උපසම්පදාව මෙරට පිහිටුවා යළි සංඝ ශාසනය බැබළවීමටය. ඒ සඳහා සිල්වත් සමාගම නමින් ධර්මයට යොමු වූ භික්ෂූන් පිරිසක් ද රැස් කරගෙන උපසම්පදාව රැගෙන ඒමට අනුග්‍රහය දක්වන ලෙස උඩරට රජුන් ගෙන් ඉල්ලීම් කළහ. ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජ සමයේ ද මේ සඳහා සියමට දූතයන් යවන ලද අතර එය අසාර්ථක විය. ඊට පසු රජු වූ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සමයේ කළ දූත මෙහෙවර පසුව සාර්ථකවී සියම් ජාතික උපාලි නාහිමියෝ මෙරටට පැමිණියහ. උපාලි හිමියන්ගෙ ප්‍රධානත්වයෙන් වැලිවිට සරණංකර ඇතුළු හිමිවරු පිරිසක් 1753 ඇසළ පෝදා අධිශීලය පිහිටුවීමෙන් මෙරට සියම් නිකාය ආරම්භ කළහ. මේ වන විට වැලවිට හිමියන්ගේ වයස අවුරුදු 55 ක් විය.
වර්තමානය
අද සූරියගොඩ විහාරයට යන ඔබට වැලිවිට සරණංකර සංඝරාජ හිමියන් ගේ සිල් සුවඳ රැඳි කෞතුක භාණ්ඩ රාශියක් ද නැරඹීමට පුළුවන. විහාරයේ ඇති කෞතුකාගාරයේ වීදුරු අල්මාරිවල වැලිවිට හිමියන් භාවිතා කළ පුස්කොල පොත්, කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගෙන් හිමියන්ට ලැබුණු තඹ සන්නස, සංඝරාජ හිමියන්ගේ රිදී පන්හිද, සරණංකර හිමියන් හැදි සිවුරක්, ජාතික පොත් වහන්සේ, බණ දහම් පොත් ඇතුළු පෞරාණික දෑ රැසක් දැක ගත හැකිය. මහනුවර යුගයේ ඇත්දත් බුද්ධ ප්‍රතිමාව මෙහි ඇති කැටයම් අතර සුවිශේෂී වේ. කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු විසින් ප්‍රදානය කරනු ලැබූ ඇති සූරියගොඩ සන්නසෙහි විහාරයට පරිත්‍යාග කළ ඉඩම පිළිබඳ දැක්වේ. මෙම විහාරයේ පුරාණ ස්වරූපය සමගින් එක් කළ නවාංග ද දැක ගැනීමට ලැබේ. ඒ නිසා සමහර පැරණි ස්මාරක වල පෙනුමට හානියක් ද වී ඇති බව පෙනේ. පැරණි සංඝාරාමය වෙනුවට නව සංඝාරාමයක් දමා ඇති අතර විහාරය වටා යන සේ වළාකුළු බැම්මක් ඉදිකර තිබේ. බෝ මළුව වටා රන් වැටක්ද ඉදිකර ඇත.
පිහිටීම හා පුරාවිද්‍යා සාධක
පුරාණ විහාරය තනා තිබෙන්නේ බෝමළුවට ඉහලින් උස් භූමියකය. මෙම භූමිය කළුගල් ප්‍රාකාරයකින් සවිමත් කර ඇත. විහාර මළුවට පිවිසෙන කළුගල් පියගැට පෙළකින් ගොස් වාහල්කඩ යටිනි. ඊට පසු පිවිසෙන විහාර අංගනයේ පිළිම ගෙය සහිත ටැම්පිට විහාරය, ඒ ඉදිරිපිට පොහොය ගෙය සහිත විවෘත මණ්ඩපය සහ කුඩා දාගැබ පිහිටා ඇත. මෙම විහාර මළුව වටා දිවයන ප්‍රදක්ෂිණා පථය සහිත ප්‍රාකාරය වටා භික්ෂූ නේවාසිකාගාර ශාලා ඉදි කොට තිබේ. එය මහනුවර යුගයේ දැකිය හැකි අපූරු හුරුබුහුටි වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලසුමකි. ධර්මශාලාව, පෝය සීමාව, විහාර මන්දිරය එකම ගොඩනැගිල්ලක පිහිටා තිබීම මෙහි ඇති විශේෂත්වයයි. 1594 දී පෘතුගීසින් හා පළවන විමලධර්මසූරිය රජු අතර දන්තුරේ දී සිදු වූ සටනේ දී පෘතුගීසින් පරාජයට පත්වුවද අවට විහාරස්ථාන වලට හානි සිදු කළහ. සූරියගොඩ විහාරයට ද එම හානි සිදුවිය. එහි පරාල සමහර දැවී ගිය සලකුණු අදද දැකිය හැකිය. ටැම්පිට විහාරය ඉදිකර ඇත්තේ අඩි දෙකහමාරක් උසැති කළුගල් 8 ක් මත දැව බාල්ක යෙදීමෙනි. මහනුවර යුගයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අනුව වරිච්චි බිත්තියෙන් වලින් විහාරය තනා ඇත. විහාරගෙය දිග අඩි 13 ක් වන අතර පළලින් අඩි 8 කි. විහාරයට ඇතුල් වන දැව උළුවස්ස අඩි 5ක් උසින් යුක්තය. එහි ගජසිංහ රූප සහ පලාපෙති මෝස්තර පින්තාරු කර තිබේ. මෙලෙස උසින් අඩු උළුවහු තැබීම මහනුවර යුගයේ සමහර විහාරස්ථානවල දැකගත හැකිය. බුදු හිමියන්ට සිරස නමා විහාරයට ඇතුළු වීමක් අපේක්ෂා කෙරේ. දෙපස කඩු අතින් ගත් දොරටුපාල රූප දෙකකි. දොර පියන ද ලතා කර්ම හා මල් මෝස්තර වලින් අලංකාර කර තිබේ. විහාර මන්දිරය තුළ ඇති අපූරු කලා නිර්මාණය නම් මකර තොරණ යට හිඳින බුද්ධ ප්‍රතිමාවයි. ප්‍රතිමාව උසින් අඩි එකහමාරක් පමණ වුවද සිවුරු රැළි අපූරුවට සියුම් ලෙස මතු කර තිබීමෙන් ශිල්පියාගේ හැකියාව පැහැදිලි වේ. ප්‍රතිමාවට ඉහළින් ඇති මකර තොරණ මහනුවර යුගයේ හොඳම මකර තොරණ වලින් එකකි. මෙයට සමාන තවත් මකර තොරණක් හිරිපිටිය අසල වරාවල විහාරයේ තිබේ. චිත්‍ර සහ මූර්ති නිර්මාණය කරනු ලැබ ඇත්තේය තෙල්දෙණියෙ සිත්තර නයිදේ විසිනි. ඔහු මහනුවර යුගයෙ සිටි හොඳම සිත්තරෙකි. ඔහුගේ කුඩා දැව ප්‍රතිමාවක් විහාර කෞතුකාගාරයේ දී දැක ගත හැකිය. බුද්ධ ප්‍රතිමාව දෙපස බුදු හිමියන්ට පවන්සලන චාමර අතින් ගත් දේව රූප දෙකකි. ඒවා නිල් පැහැයෙන් වර්ණ ගන්වා තිබේ. වම්පස බිත්තියේ මකර තොරණ ඇත්තේ මල් ගසක් හා ලිය වැලක්ද සමන් දේව රුවක් සහ ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා ද සිත්තම් කර තිබේ. සැරියුත් හිමියන්ගේ රුව ද මෙහි දැකගත හැකිය. වම් බිත්ති වල පහළ කොටස තීරු හතරකට බෙදා බුද්ධ චරිතයේ සිදුවීම් චිත්‍ර ගත කර ඇත. චිත්‍රය පිළිබඳ විස්තර එහි කොටුවක් තුළ සඳහන් වේ. ඒ "සර්වාභරණ අමාත්‍යයන්ට දුන් වගයි" ආදී වශයෙනි. සංඝරාජ හිමියන්ගේ රුවක් සහ රජ රුවක්ද මෙහි ඇති චිත්‍ර අතර වේ. වියන් චිත්‍ර, සුදු ඇතා සමඟ සමන් දෙවියෝ, මල් පුදන රජෙක් හා මකර රූපයක්ද හංසයන් තුන්දෙනාගේ පූට්ටුවක් හා නාරිලතා සැරසිල්ලක් ද සහිතය. විහාර මන්දිරයේ පිටත බිත්තියේ ද චිත්‍ර ඇඳීම මහනුවර යුගයේ සම්ප්‍රදාය විය. එහෙත් පසුකාලීනව හුණු ආලේප කිරීම නිසා මෙම චිත්‍ර වැසී ගොස් තිබීම දැකගත හැක. සූරියගොඩ විහාරයේ පිටත චිත්‍ර පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂණ කටයුතු වලදී නැවත මතුකරගෙන තිබේ. ඒවායෙහි ඇත්තේ අපායේ දර්ශනය. වර්ණ මැකී ගොස් තිබුණ ද එම චිත්‍රවල උසස් බව අපට විඳගත හැකි වේ. පෝය සීමාව මෙන්ම ධර්ම ශාලාව ලෙස ද යොදා ගෙන ඇති විහාරය ඉදිරිපස විවෘත මණ්ඩපය අලංකාර දැව කැටයම් හමුවන ස්ථානයකි. නෙලුම් මල්, බිනර මල්, භේරුණ්ඩ පක්ෂියා, ලණු දඟරය, වාමන රූප, හංසයා, අංගම්පොර ඇතුළු කැටයම් එහි කුලුණු වල විද්‍යාමාන වේ. මේ කුළුණු බොහොමයක් දිරා විනාශ වී ගොස් ඒ වෙනුවට සිමෙන්ති කණු යොදා තිබූ අතර 1970 සිට 77 වකවානුවේ දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් පුරාණ ස්වරූපය යළි මතු වන සේ යලි දැව කණු යොදා පිළිසකර කර ඇත.
බාහිර සබැදි
නවයුගය සඟරාව 2007 අප්‍රේල් කලාපය, කුසුම්සිරි විජයවර්ධන ගේ ලිපිය
චීන ලංකා පුරාණ සබඳතා
thumb|කොන්පියුසියස් තුමා ගේ චිත්‍රයක් පුරාණ චීනය හා ලංකාව අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳව විමසා බලන විට ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ලංකාවට වැඩම කළ චීන දේශ සංචාරක පාහියන් හිමියෝ අප රට පිළිබඳ සිය වාර්තාවල දීර්ඝ ලෙසින් සටහන් තැබූ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් ලෙසින් සඳහන් කළ හැකිය. චීන ශිෂ්ටාචාරයේ පෞරාණිකත්වය පිළිබඳ මඳක් විමසා බලනවිට දුරාතීතයකට උරුමකම් කියන ලොව රටවල් කිහිපය අතුරින් එකකි, චීනය. චීන ශිෂ්ඨාචාරය ආරම්භය මෙතෙක් යැයි හරිහැටි අනාවරණය වී නැතත් මෙයින් වසර 7000 කට පමණ ඉහත යැයි ඇතැම් පුරා විද්‍යාඥයෝ පවසති. ඇතැම්හු ලෝක ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භය වූයේ චීන මොංගෝලියාවෙන් යයිද සලකති.
චීන ඉතිහාසය
ඔවුන්ගේ පුරාවෘත්තයන්ට අනුව දිව්‍ය ලෝකයේ පුත්‍රයා යැයි විරුදාවලිය ලත් සූරියවංශික ආදී රජතුමා විසුවේද මොංගෝලියාවේය. පුරාවෘත්තයන්හි එන ෆූ සි ෂෙන් නුං හ්වෑං ති යන රාජයන් විසුවේද ක්‍රිස්තු වර්ෂාරම්භයට ශත වර්ෂ විසිපහකට තිහකට ඉහතදීය.
චීන වංශකතා වලට අනුව ආගමික නායකත්වයත්, දේශපාලන නායකත්වයත් දෙකම දැරූ පූජක රාජ පරම්පරාවක් චීනයේ ඇරඹුණේ ක්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වන සහස්‍රයේ විසූ "යාඕ" (ක්‍රි.පූ. 2357 - 2258) රජුගෙනි. චීනයේ රාජවංශ ක්‍රමය ඇරඹුණේ "සියා" රාජවංශයේ "යූ" (ක්‍රි.පූ. 2205-2198) රජුගෙන් අනතුරුව "ටෑං" (ක්‍රි.පූ. 1765-1760) රජුගෙන් "ෂෑ" රාජවංශයත් "වූ" (ක්‍රි.පූ.1122-116) රජුගෙන් "චෞ" රාජවංශයත් ආරම්භ විය. පුරාණ චීනයේ ප්‍රධාන රාජවංශ වූයේ මෙම "සියා", "ෂෑං", "චෞ" යන රාජවංශ තුනය.
අනිකුත් ජනතාව මෙන්ම චීන ජනතාව ද විවිධ ගෝත්‍රික මිශ්‍රණයට භාජනය වූහ. වරින්වර හන් (හුන්), මොන්ගෝල්, තුර්කි, ටාර්ටර් ආදී ගෝත්‍රිකයෝ චීනයට වැදී එහි පදිංචි වූහ. සමහරු ඇතැම් පළාත් වල ආධිපත්‍යද ලබා ගත්හ. ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 වන සියවසේ දී චීනයේ ස්වාධීන රාජ්‍ය 5000-6000 අතර සංඛ්‍යාවක් තිබූ බව ඉතිහාසඥයෝ සඳහන් කරති. පාලන බලය විසිරී පැවති ඒ කාලයේදී ඉන්දියාවේ මෙන්ම චීනයේ ද විශාල බුද්ධි විප්ලවයක් ඇති වූයේය. ඒ කාලයේදී චීනයෙන්ම පහළ වූ විශේෂිත ආගම් දෙකකි.
ඉන්දියාවේ මහායාන බුදු සමය ආරම්භය මෙන්ම එය මධ්‍යම ආසියාව තෙක් පැතිරීයාම කිසිදු වර්ෂ 120 දී ගන්ධාර දේශයේ රජු වූ කුෂාණ රාජවංශික කණිෂ්ක රජුගේ රජය සමයේ දී ය. ඒ කාලයේ දී මධ්‍ය ආසියාවටත් බටහිර චීනයටත් එම මහායාන බුදුසමය ව්‍යාප්ත වූයේය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී චීනයට භික්ෂුණී ශාසනය ද ලැබුණේ ලංකාවෙන් බැව් ඓතිහාසික වාර්තාවලින් හෙළිදරව් වේ.
දෙරට අතර සබදතා
ලංකාව හා චීනය පිළිබඳ අතීත සබඳතා ගැන විමසා බලන විට විශේෂයෙන්ම සඳහන් කළ යුතු චීන දේශාටක භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් වෙයි. එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් නම් ඉහත සඳහන් කළ පාහියන් හිමියෝ ය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 411 සිට 412 තෙක් ලංකාවේ වාසය කළ උන්වහන්සේට පසුව චීනයේ සිට ඉන්දියාවට පැමිණි අනෙකුත් අනෙක් චීන භික්ෂූන් වහන්සේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 7වන සියවසේදී ඉන්දියාවට පැමිණියහ. උන්වහන්සේ ලංකාවට පැමිණියේ නැත. අප රටේ ඇතැම්හු හියුංෂියෑං නමින් යුත් ඒ චීන භික්ෂූන් වහන්සේ ද ලංකාවට වැඩම කළ බව සඳහන් කිරීම වැරැදි සහගත වූවකි. හියුංෂියෑං හිමි ලංකාවට වැඩම කිරීමේ අපේක්ෂාවෙන් සිටි බව සත්‍යයකි. එම හිමි ලංකාවට පැමිණීමේ අභිප්‍රාය ඇතිව දකුණු ඉන්දියාවට වැඩම කළ අතර එහිදී ලංකාවේ සිට පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා ගෙන් අසා දැන ගත් තොරතුරු වාර්තා කර ගත්හ. ලංකාවේ ඒ වන විට සාගතයක් පැවති බවද දේශපාලන වශයෙන් තරමක් කැළඹිලි ස්වභාවයක් තිබූ නිසාද හියුංෂියෑං හිමි ලංකාවට පැමිණීමේ අදහස අත්හැර දමා තිබේ. මේ නිසා පස්වන සියවසේදී ලංකාවට පැමිණි පාහියන් හිමියන්ගේ චීන වාර්තා අප රට පිළිබඳව ඉතාම පැරණිතම වාර්තා ලෙසින් සැලකිය හැකි ව තිබේ.
ලංකාව ගැන තවත් චීන භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් තොරතුරු සිය වාර්තාවල ලියා ඇත.ඒ හිමියෝ ත්‍රට් සිං හිමියන්ය. උන්වහන්සේද ලංකාවට වැඩම කොට නැත. පාහියන් හිමියෝ එකල ලංකාවට වැඩම කළේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 411 දිය. අනුරාධපුරයේ අභයගිරි විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටියහ. පාහියන් හිමියෝ ලංකාව පිළිබඳ එකල සිය ඇසින් දුටු ආගමික උත්සව මෙන්ම පුද පූජා ද භික්ෂූන් වහන්සේලා ගැන ද අනුරාධපුරයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ මෙන්ම දළදා වහන්සේ පිළිබඳව ශ්‍රී පාදය පිළිබඳ සිය වාර්තා වල සඳහන් කර ඇත. එමෙන්ම ඒ කාලයේ පාහිහන් හිමියන්ට අසන්නට ලැබුණු ජනකතා ද සිය වාර්තා වලට ඇතුලත් කිරීමට අමතක කළේ නැත.
දළදා පෙරහැර ෆාහියන් හිමියන් විසින් දැක ඇත .අනුරාධපුරයේ දළදා පෙරහැර තිබුණු ආකාරය ඉතා විචිත්‍රවත් ලෙස සඳහන් කරන්නේ මෙසේය. සිරිත් පරිදි දන්ත ධාතු ප්‍රදර්ශනය පවත්වනු ලබන්නේ තුන්වෙනි මස මැද දී ය. ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ කිරීමට දින දහයකට කලින් රජතුමා විසින් හස්තියෙකු වස්ත්‍රාභරණයෙන් සරසවා ඒ ඇතාගේ පිට නැගී රාජකීය සළු පිළියෙන් සැරසුණු දක්ෂ කථිකයෙක් බෙරයක් වයා සෙනග රැස් වූ කල්හි බුදු රජාණන් වහන්සේ හා බෝධිසත්ව කාලය ගැන කියයි. සියලු මාර්ග සරසා මල් පහන් රැගෙන දළදා වහන්සේට පුද පූජා පැවැත්වීමට ජනතාවට පැමිණෙන ලෙස දන්වා සිටී.
එම ප්‍රකාශ කළ පසුව ජාතක කතා චිත්‍රයට නගා මාර්ග දෙපස ප්‍රදර්ශනය කරමින් එම දළදා පෙරහැර පැවැත්වෙන බවද ඒ පාහියන් වාර්තා වල සඳහන් වෙයි. මීට අමතරව අභයගිරිය, මහා විහාරය හා මිහින්තලේ වැඩ වාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිළිවලින් පන්දහසක්, තුන් දහසක් හා දෙදහසක් ලෙසින් ද සඳහන් කරති. පාහියන් හිමියන් ඉතා සංවේදී අවස්ථාවකට මුහුණ දුන් ආකාරය ද සිය වාර්තාවේ සඳහන් වෙයි. ඒ සිදුවීම මෙසේය. සිය ජන්ම භූමිය වූ චීනයෙන් පිට වී වසර ගණනාවක් ගත වී තිබියදී අනුරාධපුරයේ බුදු පිළිමයකට පූජා කරන ලද පූජා භාණ්ඩයක් දැක ඇත. ෆාහියන් හිමියන් ට සිය මව්බිම මතක් වී සිත ඉමහත් සංවේගයට පත් වී ඇත. බුදුපිළිමයට චීනය සාදන ලද පටපිළියෙන් යුත් අවානක් පූජා කර තිබෙනු ෆාහියන් හිමි දුටහ. පට පිලි වලට චීනය ඉතා ප්‍රකට ය. එහෙයින් එය සිය ජන්ම භූමියෙන් පැමිණි කෙනෙකු විසින් පූජා කරන ලද්දකි. හියුෂියෑං හිමියෝද ඉන්දියාවට පැමිණ ලංකා පිළිබඳ තොරතුරු රැසක්ම ලංකාවෙන් ඉන්දියාවට පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා ගෙන අසා ලියා ඇත. ඉන්දියාවේ නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයේ ද කලක් වාසය කළ එම හිමියන්ගේ දේශාටන වාර්තා නිසා ඒ රටේ පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ කළ ශ්‍රීමත් ඇලෙක්සැන්ඩර් තනිංහූම් වැනි පුරාවිද්‍යාඥයන්ට ඉමහත් පිටුවහලක් වී ඇත. හියුෂියෑං හිමියෝ අප රට හඳුන්වා දී ඇත්තේ රත්නදීප යන නාමයෙනි. මැණික් බහුල ලෙසින් හමු වන නිසා එම නාමය භාවිතා කර ඇත.
පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි
පුරාණ චීන ශ්‍රී ලංකා සබඳතා හෙළිකරන පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද ලංකාවේ හමුවී ඇත. ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් හතරකි.
1. චීන මැටි භාජන කැබලි
2. චීන කාසි
3. වර්ණාලිප්ත උලු
4. බුදු පිළිම
යාපන දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි මුහුද ආශ්‍රිතව "අල්ලෙයි පිඩ්ඩි" හි කරන ලද කැණීම්වලින් මැටි බඳුන් කිහිපයක් ද හමු වී ඇත. මාතොට කරන ලද කැණීම්වලින් ද චීන පර්සියානු මැටි බඳුන් කැබලි රැසක් හමුවී ඇත. මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පොලොන්නරුව පිරිවෙනෙහි කරන ලද කැණීම් වලින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 සියවසේ සිට 13 වැනි සියවස දක්වා කාලයකට අයත් වන චීන මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී ඇත. ඒවායින් පැහැදිලි වන්නේ පුරාණ චීන ලංකා සම්බන්ධතාවයන් ගැනය. මධ්‍යකාලීන ලංකාවත් චීනයත් අතර සම්බන්ධතා හෙළි කරන ස්ථානයක් ලෙස යාපහුව පුරාවිද්‍යා පුදබිම හඳුන්වාදිය හැකිය. චීන කාසි එහි පමණක් නොව අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු වෙනද හමුවී ඇත. මෙතෙක් ලංකාවෙන් හමුවී ඇති විශාලතම චීන කාසි සංඛ්‍යාව යාපහුවෙන් හමුවේ තිබේ. එහිදී කාසි 1358 පමණක් හමු වී ඇත. 1949 දී යාපහුව නූතන විහාරය අසල පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කරන ලද කැණීමෙන් හමු වූ කාසි ක්‍රි.ව. 7 වැනි සියවසේ දී චීනයේ රජ කළ "කා ඕ සුං" අධිරාජ්‍යයාට අයත් කාසි ලෙස පුරා විද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන ඇත.
මේ අනුව චීනය හා ලංකාව අතර පැවති පුරාණ වෙළෙඳ සබඳතා පිළිබඳව ද එයින් තොරතුරු ලැබේ. අතීතයේ සිට චීන ලංකා රාජකීය දූත සම්බන්ධතා දක්නට ලැබේ. වෙළෙඳ සම්බන්ධතා මෙන්ම දේශපාලන සබඳතා ද ඒ අතර දක්නට ලැබේ. ධාතුසේන රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ දී (ක්‍රි.ව. 459 සිට 477) මෙවැනි දූත මෙහෙවරක් ලංකාවේ සිට චීනයට යවා ඇත. කෝට්ටේ යුගයේදී ද ඊට පෙර යාපහුව රාජ කාලයේදීද චීන හා ලංකාව අතර දේශපාලන වශයෙන් පැවැති සබදතා ඉතිහාසයේ සඳහන් වී ඇත.
මේ අනුව විමසා බලන විට ලංකාවේ මෙම සම්බන්ධතා ඉතා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති බව පැහැදිලි කරුණකි. ගාල්ලෙන් හමුවී භාෂා තුනකින් ලියන ලද ශිලා ලේඛනය ද චීන සම්බන්ධතා පිළිබඳ සඳහන් කළ හැකි පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියකි. චීන පර්සියානු දෙමළ යන භාෂා තුනෙන්ම ඒ ශිලා ලේඛනය ලියා ඇත. 1409 වර්ෂයේ දී එම ශිලා ලිපිය ලියන ලද්දේ චීන ජනරාල්වරයෙකු වූ චෙං හෝ විසිනි. මේ අනුව චීන ලංකා සබඳතා වසර 1600 පෙර කාලයේ පටන් තිබුණු බවට බොහෝ සාක්ෂි හමුවී ඇත.
පුරාතන ග්‍රීක ආගම
★ පුරාතන ග්‍රීසිය
පුරාණ ග්රීසියේ කට්ටලය.පොකුණ 750 සිට සිටියි.ක්රි. පූ 146 මහා, ග්රීක ඉතිහාසය, එක් කාලය වරකට. එය සාමාන්යයෙන් සලකනු පසුගිය බටහිර ශිෂ්ටාචාරයේ දියුණුව හා පසුබිම සඳහා ලබා සංස්කෘතිය ඇත්ත. රෝම අධිරාජ්යය, ග්රීක සංස්කෘතික ලක්ෂණ යුරෝපයේ බොහෝ ප්රදේශවල ව්යාප්ත විය. thumb|Catholic Dioceses in Greece පුරාණ ග්රීක ශිෂ්ටාචාරය, භාෂාව, දේශපාලනය, අධ්යාපන පද්ධතිය, දර්ශනය, විද්යාව, හා කලා දෙසට ශක්තිමත් බලපෑම පිළිබඳ දෘෂ්ටිය. එය ද බටහිර යුරෝපයේ සුවඳින්, මෙන්ම නැවතත් 18, 19 වන සියවසේ දී ඇති වූ විවිධාකාර නව ශාස්ත්රීය දේවානුභාවයෙන් හා බලපා සිදු
1. කාල නිර්ණය. (Chronology)
පුරාණ ග්රීක Augeas ආරම්භයේ හෝ දිනය අවසන් වන විට, සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිත හෝ ලෝක සම්මත ලෙස පැහැදිලි නිගමනය වන්නේ නෑ. සාමාන්ය පොදු මුදල් රෝම ආධිපත්යය සම්පූර්ණ ග්රීක ඉතිහාසය, ලෙස හැඳින්වේ. නමුත් ඉතිහාසඥයන් මෙම යෙදුම භාවිතා කිරීමට අපොහොසත් හෝ. වසර.පොකුණ. 1150 දී, වසර ගණනාවක් පුරා බවට පත් විය ලෙස සලකනු බව ග්රීක භාෂාව ලෙස හැඳින්වේ Mizanin Mycenaean ශිෂ්ඨාචාරය, සහ එය Hellenic ශිෂ්ඨාචාරය, A", පුරාණ ග්රීක යුගය," හඳුන්වා දීම, මිලදී ගැනීම, ඉවත් කර තිබේ. අද.පොකුණ. 776 වන ඔහු පැවැත්වෙන ඔලිම්පික් ක්රීඩා, පළමු ඔලිම්පික් ක්රීඩා, ලෙස වාර්තා වී ඇත. ඉතිහාසඥයන් බව කියා පළමු ඔලිම්පික් ක්රීඩා පුරාණ ග්රීක යුගය ආරම්භයේ. Mizanin යුගය අවසන් පළමු ඔලිම්පික් උළෙල අවසන් වූ අතර, එම කාලය ග්රීක අඳුරු යුගය ලෙස සලකනු ලැබේ. සම්බන්ධයෙන් හේතුව ලිඛිත වාර්තා නොමැති වීම හා පුරාවිද්යාත්මක ස්ථාන හා නටබුන්, හා ටිකක් දෙකම නිසා. මේ යුගය වන බව දැන් බොහෝ විට පුරාණ ග්රීක මාතෘකාව මෙහි ඇතුළත් කළ යුතු.
පරම්පරාගත තොරතුරු අනුව පුරාණ ග්රීක යුගය තුළ මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් ගේ මරණය සමග, එය අවසන්. මිනිසුන් සම්බන්ධයෙන් Hellenistic යුගය ආරම්භයේ දී, එය. අද.විවිධාංගීකරණය 146 සිදු වූ කාලයේ රෝම රැකියාව කිරීමට කාලය පුරාණ ග්රීක යුගය ලෙස, බොහෝ විට ඇතුළත් වේ. 3 වන සියවසේ දී, ක්රිස්තියානි තෙක් පැමිණීම පුරාණ ග්රීක ශිෂ්ටාචාරය අඛණ්ඩව පැවත එන බව, සමහර ලේඛකයාගේ අදහස් කාරණයක්. ඔවුන් අදහස් බොහෝ දුරට ඔබ සාදරයෙන් පිළිගනිමු නැත.
පුරාණ ග්රීක යුගය තුළ උපත යුගය හතර එය බෙදා හදා. ඒක මැටි බඳුන්වල ශෛලිය හා දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ ප්රායෝගිකව, සැලකිල්ලට ගත කරන විට. ග්රීක අඳුරු යුගය තුල.කරන්නේ.1150 - 800 මෙය වයස අවුරුදු මැටි බඳුන්වලට, ජ්යාමිතික නිර්මාණ දැක තිබේ. පසු පුරාණ යුගය ක්රි.පොකුණ.800 - 500 අතර වයස අවුරුදු චිත්ර ශිල්පියා විශාල චිත්රයක් නිර්මාණය ජපානයේ. ලස්සන සිනහව සමග, විනිසුරු සිට ප්රකාශන වයනය විය. පුරාණ යුගය ක්රි.ක්රි. පූ 570 දී, ඇතන්ස් මෙම කෲර පාලකයා බලය පහ කර අවසානය.
අද.පොකුණ 323 දී සිදුවූ ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණ ග්රීක දර්ශනය සහ බලය සමීප ප්රදේශ, මැද පෙරදිග, සහ ව්යාප්ත විය Hellenistic යුගය ආරම්භයේ දී සනිටුහන් භාවිතා කිරීමට සිදු වේ. මේ යුගයේ රෝමානු ආක්රමණය සිදුවූ ක්රි.ක්රි. පූ 146 දී අවසන් වන විට
2. දේශපාලනය. (Politics)
මූලික වශයෙන් ග්රීක නගර රජය කඩා, එක්සත් රාජධානියේ බව පෙනේ. හා සෑම විටම, රජුගේ චාරිත්රය උත්සවය, නිල් නගරය වන අතර, පදනම් විරහිත විය. ඇතන්ස් මත පදනම් පදනම් විරහිත. කෙසේ වෙතත් පුරාතන යුගය සහ මෙම ඓතිහාසික සමය වන විට, බොහෝ මිනිසුන්, වංශවත්, සාමි බව සිටියහ. මෙම වෙනස් කිරීම සිදු වූ ආකාරය ද යන්න පැහැදිලි නැත. උදාහරණයක් ලෙස, වෙළඳ දැන්වීම්.සංචිතය: 1050 වන රාජ්ය තනතුර සඳහා ජීවිතය උරුමය ප්රධාන මහේස්ත්රාත් කර දක්වා පහත ද්රෝණියේ, සමග.පොකුණ 753 විට, ඉහත ශ්රේණිගත වසර 10 ක් වතාවක් අද.පොකුණ 683 වසර කාලය තුළ, එහිදී මෙම පුද්ගලයා පත් කරන ලදී. සෑම පියවරක් ගැනීමට කාලය වැඩි ජවය පිළිබඳ රදළ පැලැන්තියට සංක්රමණය සිදු වී ඇත.
දේශපාලනය කාලය, කුඩා කණ්ඩායම්, සහ පවුල්, සියලු දෙනා එකතු ධනය නගරයේ බොහෝ රජය තුළ නොසන්සුන් බවක් ඇති කිරීමට කොර්ලි. බොහෝ නගරවල කෲර පාලනය කිසිදු කැමැත්ත අනුව, රාජ්ය පාලනය, ජපානය. බොහෝ විට ඔවුන් බලය ඇති සිටීමට වැඩසටහන ප්රතිස්ථාපනය විය.පන්ති භේදය, කිසිදු ආහාර පීඩාවට පත් කිරීමට, එවැනි යුගයක නිතරම හොඳම විසඳුම aktionstage පාලනය සංදර්ශකය.
6 වන සියවසේ දෙවන භාගයේ දී, ඇතන්ස් නගරයේ දී කෲර පාලනය යටතේ වැටීම විය. සාමි නැවත බලය අල්ලා ගැනීමට එරෙහිව දේශපාලනික විසඳුමක් කෲර පාලනය අවසන් වූ විට ඇතන්ස්, වැසියන් ලෝකයේ මුල් ප්රජාතන්ත්රවාදය, මේ රටේ ස්ථාපිත කිරීම. අද.පොකුණ 621 දී ඩ්රේක් ප්රතිසංස්කරණය සි නාගරික ප්රතිපත්තිය eklesia රැස්වීම් පවත්වනු ලැබේ.වැඩි කල් යන්න කලින්, මෙම ප්රතිසංස්කරණ පසු 6 වන සියවසේ ආරම්භයේ සමග සියලු පුරවැසියන් සඳහා සහභාගි වීමට, එය කිරීමට කාලය ලැබී, නමුත් දිළිඳුකම අවසන් රැස්වීම ඇමතීමට හෝ රජයේ රැකියා කිරීමට ඉඩ බලශක්ති නොමැතිකම. ප්රජාතන්ත්රවාදී පිහිටුවීම සමග, මෙම රැස්වීම ආණ්ඩුවේ ඩී වේ අමන යාන්ත්රණයක් බව හැරී, පසුව සියලු පුරවැසියන් රැස්වීම සම-අයිතිය, ඉඩම් සොයාගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඇතන්ස් දී සිටින පුරවැසියන් novonews විදේශිකයන්, එවැනි වහල් අවශ්ය දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ හිමිකරුවන් එහි විය.
ඇතන්ස් ප්රජාතන්ත්රවාදී න්යාය නැගීම සමග, අනෙකුත් නගර, රජයේ වේවා, ප්රජාතන්ත්රවාදය, මේ රටේ ස්ථාපිත කිරීම.කෙසේ වෙතත්, බොහෝ නගරය රජය, සාම්ප්රදායික පාලන පද්ධතිය පවා භාවිතා කිරීමට උත්සාහ. නමුත් ස්පාටා නගරය ලෙස සැලකෙන averageyear දෙකක් යටතේ පාලනය වේ. කෙසේ වෙතත්, වැඩිහිටි පුරා ඔහුගේ කවුන්සිලය, ගාර්ෂියා, සහ කිංග්ස් මුර නගරය මත thesaturation නිසා, රජුගේ බලය බාධා පැමිණෙන හියුමන් රයිට්ස් වොච් thumb|Acropolis of Athens
2.1. දේශපාලනය. දේශපාලන පද්ධතිය. (The political system of the)
පුරාණ ග්රීසියේ සිය ගණනක් වසර දහස් ගණනකට ආසන්න නිදහස් නගර රජය Pavonis. මෙම ගෝත්ර පිළිබඳ පාඨමාලාව, හා විශාල ප්රාන්ත වශයෙන් පාලනය රාජධානිය විය. නගරයේ පැවති සමාජ රටාව තුළ සමකාලීන සමාජයේ, ඒ වෙනුවට වඩා වෙනස් ආරක විය. සම කළ හැකි කාලය-පුරෝගාමී ජනපදය විසින් මුහුදුබඩ නගරයේ තවමත් දැක ගත හැකි වනු ඇත. පුරාණ ග්රීසියේ, කඩතොලු වූ ස්වභාවය ඇති වීමට හේතුව, ගල් අඟුරු හා ගංගා හේතුවෙන් ග්රීසියේ භූගෝලය ප්රධාන හා උප වශයෙන් බෙත් පැවති බව කිසිදු සැකයකින් තොරව, බව කියන්න පුළුවන්. කෙසේ වෙතත්, ග්රීකයන්ට ආවේනික ගෙන දේවල් තත්වයක් ගොඩනගා බලශක්ති.ඔවුන් එම ආගම වේ.එකම එක මූලික සංස්කෘතිය. එම භාෂාව අවශ්ය වේ. නමුත් පාවුල් ස්වෛරී තදින් ආරක්ෂා කිරීමට එහි. එක්සත් ජනපදය වන අතර ග්රීකයන් විසින්, කලාතුරකින් සලකා දෙයක් විය. Mania පුරාණ ග්රීක දේශපාලන පද්ධතිය, ප්රධාන විශේෂත්වය වන්නේ මූලික හරියටම සඳහා එහි කඩතොළු සහිත ස්වභාවය ආදරය. මෙන්න, විශේෂයෙන් ගෝත්රික සම්භවය තවදුරටත් දැක ගත හැකි වනු ඇත. දෙවනුව, නාගරික ප්රදේශවල විශේෂ-කේන්ද්ර කිරීමට මෙහි වීම. මෙම විශේෂත්වය තවදුරටත් සාක්ෂාත් මාර්ගය මධ්යධරණී අවට වාසය කොට ජනපදය, එකම. ඔවුන් එක්තරා ග්රීක පොලිස්, ඔහුගේ මව සලකා කිරීමට සිදු වනු ඇත.
අනිවාර්ය කිරීමට ඔවුන් කුඩා නගරයක් ආන්ඩු, වඩා විශාල ප්රාන්ත සෑම විටම ඉහළ සිටියහ පවා වෙනත් නගර රජය මගින් පාලනය ඉතා දුර්ලභ දෙයක් විය. මෙම නගරය රජයේ එක්සත් අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය කොටස් වෙනුවෙන් සාමාජිකත්වය වෙනස් පැවැත්ම. පසු විය හැකි කාලයක් බව මෙම X මණ්ඩලයේ කුඩා වුවත්, බලවත් වූ අවස්ථාවේ සුරක්ෂිත නමුත් ඉහළ ආරම්භ කරන ලදී. විශේෂයෙන් ඇතන්ස්, ස්පාටා හා Thebes, හා බොහෝ විට නගරය රජය, හමුදා තර්ජන, ඔවුන් යටත් විය. හෝ සාම ගිවිසුම පක්ෂ ලෙස පෙනී අනාගතයේ දී. මැසඩෝනියාව II, පිලිප්ස්, පුරාණ ග්රීසියේ, අග්ර නගරය අහිමි වරක් පවා ඔහු ප්රාන්ත යටත් කර ගැනීමට හෝ එය නව පළාතක් එක්සත් ජනපදය, කිරීමට පෙළඹෙන්නේ, ඔහු නොවේ. ඔහු රජය, විශාල සංඛ්යාවක් ඔහුගේ ම Corinthian X මණ්ඩලය වැටෙන, නමුත් වැඩ වේ.
දේශපාලන මතවාදය විචාර ඇතන්ස්, සහ අවකාශය නගරය, රාජ්ය නිරීක්ෂණය කිරීම පවතින රජයේ මාර්ගය, අවබෝධය පිළිගැනීම වැදගත් වේ. ඇතන්ස්, සඳහා සෘජු ප්රජාතන්ත්රවාදී න්යාය රජයේ මාර්ගය අවකාශය ගේ කතිපයාධිකාරී රජය, මෙම ක්රමය එය විය. කෙසේ වෙතත්, සොක්රටීස්,ප්ලේටෝ මෙන්ම ඇරිස්ටෝටල් ගේ ද ඇතන්ස් රජය විය නොහැකි බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ප්ලේටෝ ගේ සමූහාණ්ඩුව කෘතිය හරහා, සෘජු ප්රජාතන්ත්රවාදී න්යාය රජය පද්ධතිය දැඩි ලෙස විවේචනය තායිපේ රජය පක්ෂපාත බව මනෝරාජික පරිපූර්ණ රාජ්ය වේ නිර්මාණය ලාංඡනය. ඇරිස්ටෝටල් විසින් ද ව්යවස්ථා රජයේ මාර්ගය හොඳ පාලන ක්රමයක් ලෙස, දේශපාලනය, ක්රියා විශේෂාංග ඉදිරිපත් කරන ලදී. thumb|Athena
3. සමාජ ව්යුහය
වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ ඉඩම් උපාධිය හිමියන්ට සිටින පුරවැසියන් කොටස් හිමියන් සිට නියමු පුරවැසියන් නම සිට විය. පසුව උවදුරු මගින් අපේක්ෂිත ඉස්මතු පුරවැසි හිමියන් සීමා බැහැර කරන ලදී. රෝම මත ඉතිරි නමුත් බොහෝ අනෙකුත් මහා ප්රජාව වෙත ප්රමුඛත්වය අනුව, විශේෂ අයිතිවාසිකම් හිමියන් සොයාගෙන නැත. උදාහරණයක් ලෙස, විශේෂ දේපල, හෝ අයිතිවාසිකම් ගනුදෙනුකරුවන්ට තොරව, සාමාන්ය පවුලේ සාමාජිකයන් කවුද විය හැක. සමහර අවස්ථාවල දී පවුලේ ප්රසිද්ධ ආගමික උත්සවය සංවිධානය කළ ස්ථානය මුහුණ. නමුත් ඔවුන් කළ යුතු තුළ රජය, අතිරේක බලය හිමියන් සොයාගෙන නැත. ඇතන්ස් විය ධනය වස්තුව මත පදනම්ව, සමාජ පන්තිය 4 ජනගහනයෙන් සියයට ලෙස බෙදා හැරීම නොවෙනස්ව පැවතිණි. අය උපයා ඇති ආදායම, පන්ති ලෙස, වෙනස් අයිතිය හිමිකරුවන් වී තිබේ. ස්පාටා, ඉගෙනුම් බවට පත්වන අවසානයේ සියලු මිනිසුන්", සමාන" ලෙස නම් දරා කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ග්රනාඩා, යුද හමුදාව, හා ආගමික, ද්විත්ව ආකාරයේ සිට සේවා ස්පාටා හා පෙළපත් දෙක වෙත පැමිණ දෙවියන් හරහා. වහල් කිසිදු තත්ත්වය හෝ බලය හිටියේ නෑ. ඔවුන් පවුල් සහ දේපල වෙත ඇති අයිතිය තිබුණේ ඔවුන් දේශපාලන අයිතිය නැත. අද.කරන්නේ. 600 වන විට සැබෑ දේපල, වහල් සේවය කිරීමට දන්නා පුළුල් බලශක්ති. අද.කරන්නේ. 5 වන සියවසේ දී, කාලය විට සමහර මහා ජනගහනයෙන් 1/3 ක් වහල් භාවිතා කරන්න. පිටතට පියවර සිට වහල්ලුත් බොහෝ විට කැරලි ගැසු විට, නැත. ඔවුන් විවිධ දේවල් සමග සිදු කරන අතර විසිර ඉදිරියේ විය.
බොහෝ පවුල් වහල් ගෘහ සේවිකා සේවා, සහ Macrozamia සම්බන්ධ සැලකිල්ල. දුප්පත් පවුල් ඉතා කුඩා, වහල් සේවාවන් ඉටු කර ඇත. නමුත් වහල් හිමිකරු සඳහා ඔහුගේ වහල් සම්මිශ්රණයක්, එය සිදු හෝ ඔවුන් ඝාතනය කිරීමට ඉඩ ඇත, බලශක්ති නොමැතිකම.හිමිකරු පාඨමාලාව සෑම විටම අනාගතයේ දී වහල් නිදහස් කිරීමට පොරොන්දු භාවිතා කරන්න. ඒ නිසා ඔවුන් තවදුරටත් වැඩ කිරීමට අයදුම් වන ධෛර්යය ඇත්ත. නමුත්, මෙහි දී, රෝමයේ, වැනි නිදහස්-වහල් සිට පුරවැසි හිමි වුණේ නැහැ. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් ගැලපෙන බව ජනතාව එය කරන්න. එහි සිටි විදේශීය රටවලින් හෝ වෙනත් රජයේ සිට පැමිණි අය මෙන්න. එහි, ඔවුන් ස්මාර්ට් වීමට වෙත නිල වශයෙන් ඉඩ හැර ඇති විය.
මහා නීත්යානුකූලව අයත් ගොවීන්, වහල්. මේ වහල් පවුලක් සඳහා වැඩ කිරීම සඳහා වහල් කිරීමට විශාල ඉඩක් පවතී බලශක්ති. ඇතන්ස් ජනතාව වහල් ව්යාජ මුදල් මුද්රණය දක්වා ගැන සෝදිසියෙන් දී පල්ලියට සිටීමට වහල් සඳහා දෙවියන් ගේ සේවා, එවැනි කර ඔහු විසින්. ස්ටැෆ් helos නම්, ඔබ ගෙන විශේෂ වහල් අංශය කළ යුතු වේ. Helots ග්රීක යුද්ධය චෝදනාව විය, පසුව ඔවුන් දකිනු ඇත, මිනිසා ගෙදර හා වැඩ කටයුතු කිරීමට භාවිතා කරනු ඇත ඉදිරිපත් කරන ලදී. කුහර හා ආහාර නිෂ්පාදනය, ද ගෘහ අවශ්යතා ඉටු කිරීමට ජපානය.නම ලෙස කාන්තා ඇගේ දරුවන් දක්වා වර්ධනය කළ ද මිනිසුන් helos හා පුහුණු අයදුම් කිරීමට සඳහා ප්රවේශය, හියුමන් රයිට්ස් වොච්. වහල් ඔහුගේ හිමිකරු සිට ම්ලේච්ඡ ප්රතිකාර හා බොහෝ විට ඔවුන් සීමා යෙදවීම තහනම් ආයුධයක්.
4.1. සංස්කෘතිය. දර්ශනය. (Display)
ග්රීක දර්ශනය වන අතර, විද්යාව මත පදනම් වූ, හැම විටම කරුණු හා පරීක්ෂණ මතය. වත්මන් සංවර්ධන විද්යාව, මෙන්ම වත්මන් විද්යාව පිළිබඳ දර්ශනය මත වැදගත් බලපෑමක් රු. ද, පැහැදිලි හා කීකරු විය මෙම නඩුව, ඔවුන් Mulamu ග්රීක හා ග්රීක දර්ශනවාදීන් ද සිදු කර ආකාරය හා මධ්යකාලීන ඉස්ලාමීය දාර්ශනිකයෙකු වූ අතර, විද්යාඥයන් එකට පැමිණි යුරෝපයේ පුනරුදය, හා වර්තමාන ලෞකික විද්යාවන්, එහි බලපෑම වුයේය.
ග්රීක ගවේෂණ විද්යාව හා පැරණි ශිෂ්ඨාචාරය, ගවේෂණ අතර වෙනස පැහැදිලි ය සමඟ, ඊජිප්තුවේ හා බැබිලෝනියේ, මාතෘකා Siddhanta කරුණු අධ්යයනය ආරම්භ කරන ලදී
4.2. සංස්කෘතිය. සාහිත්යය. (Literature)
වරක් ඇල්ෆඩ් උතුරු වයි-එය සාදා දී දර්ශනය පිළිබඳ ඔහුගේ හිමිකම පෙන්වා දුන්නේය. කුඩා අංක තහඩු බව ප්රකාශ විය. අදහසක් වශයෙන් බටහිර සාහිත්යයේ, පැරණි ග්රීසිය ගැන ලිවීම පුස්සක් බව, අතිශයෝක්තියක්, බව ය. කෙසේ වෙතත්, සත්යය දැන ගත යුතු වන අතර සාහිත්ය, ලේඛකයා පිළිබඳ සංවාදයක් නොමැති බවයි.
4.3. සංස්කෘතිය. ආගම හා මිත්යා මත
පුරාණ ග්රීක මිත්යා කථා වල සඳහන් ඔවුන්ගේ දෙවියන්, සහ වීරයා මුදුනේ. එසේම, ලෝකයේ ස්වභාවය, හා සැබෑ අර්ථය අභ්යාස අයදුම් කිරීමට ඔවුන් ඔහුගේ ආගම ආදරය. මූලික ග්රීක දෙවියන් සිටි දක්ෂ ඔලිම්පික් ක්රීඩකයන් දොළොස් දෙනා සාමාජිකයන්. Seuss සමග, ඔහුගේ බිරිඳ, ඉසින, poseiden, පැන හර්ද ගේ, වැදුම් ගෙඩිය aphrodite දෙවඟනට ප්රධානය, Atena, ඇපලෝ, Artemis, මධ්යස්ථානය, සහ ඔහුගේ, වලල්ලක්, හැඩය දුප්පත් Dionis, බන්ධනාගාර, සහ හර්කියුලිස් අනෙක් එය ද වැදගත් වේ ආදරය පවතී. සොසේජස් මාපිය තරණය, සහ වැළැක්වීම, සහ ඔහුගේ දරුවන් Poseidon, හැඩය ඉසින, Hester, සහ mitre මත.
පාලි
පාලි යනු ප්‍රාකෘත බස් පරම්පරාවෙන් පැවතෙන බුදු දහම හා සබැඳි භාෂාවකි. පාලි බසෙහි ඇරඹුම ඉන්දීය අර්ධද්වීපයේ ඇති වුණි. මෙම බස සඳහා නිසි අකුරු ක්‍රමයක් නැත. පාරිශුද්ධ බුද්ධ ධර්මයේ මව්බස පාලි වන බැවින් තවමත් භාවිතයේ පවතී.
ත්‍රිපිටකය පරිශීලනයට පාලි බොහෝ සේ වැදගත් වේ. පාලි හා සංස්කෘත බසින් පැවතෙන බොහෝ වදන් බුදුදහමේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ අන් භාෂා වලටද ආභාෂය ලබා දී ඇත. පාලි කියල භාෂාවක් නැති බව, ආචාර්ය රාජ් සෝමදේව මහතා පවසයි.
නිරුක්තිය
පාලි යන වචනාර්ථයෙන් ම හැඟෙන්නේ "රේඛාව" හෝ "(ආගමික) පාඨය" යන්නයි. "පාලි" යන වදනම මුර්ධජ "ළ" යොදා "පාළි" ලෙස ද ලිවිය හැක. ආර්.සී.චිල්ඩර්ස් මෙය පරිවර්තනය කරන්නේ "පේළිය" ලෙස ය. ඔහු කියා සිටින්නේ මේ බස "එහි ව්‍යාකරනාණුකූලතාව නිසා මෙමෙ විරුද නාමය ලැබීමට සුදුසු බව" යි.
පාලි භාසාවේ අක්ෂර
පාලි භාෂාව අක්ෂර 41කින් සමන්විතය. එහි ස්වර අක්ෂර 8ක් ද ව්‍යඤ්ජන අක්ෂර 33ක් ද ඇත.
අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ
බ්‍යඤ්ජන (ව්‍යඤ්ජන)
ක් (ක) ඛ් (ඛ) ග් (ග) ඝ් (ඝ) ඞ් (ඞ)
ච් (ච) ඡ් (ඡ) ජ් (ජ) ඣ් (ඣ) ඤ් (ඤ)
ට් (ට) ඨ් (ඨ) ඩ් (ඩ) ඪ් (ඪ) ණ් (ණ)
ත් (ත) ථ් (ථ) ද් (ද) ධ් (ධ) න් (න)
ප් (ප) ඵ් (ඵ) බ් (බ) භ් (භ) ම් (ම)
ය් (ය) ර් (ර) ල් (ල) ව් (ව)
(අං)
ඉහත ස්වර අක්ෂර හ්‍රස්ව හා දීර්ඝ යැයි කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ.
එම අකුරු දෙක බැඳි අකුරුවලට මුලින් හෙවත් හල් කිරීම සහිත අකුරකට මුලින් යෙදී ඇති විට හ්‍රස්ව අකුරු ලෙස ගැනේ. උදා:- ඔක්කන්ති (මෙහි ඔ හ්‍රස්ව හෙවත් ඕ ලෙස ඇද ශබ්ද කිරීමක් නොකරයි. මෙලෙසම සොත්ථි, එත්තාවතා, ඛෙත්ත ආදිය ද වෙත්.)
ඉහත ව්‍යඤ්ජන අක්ෂරවල ක සිට ම තෙක් ඇති අකුරු වර්ග 5කට බෙදනු ලැබේ. ඒවා නම් ක වර්ගය, ච වර්ගය, ට වර්ගය, ත වර්ගය, ප වර්ගය.
කණ්ඨජ අක්ෂර:- අ, ආ, ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ, හ
තාලුජ අක්ෂර:- ඉ, ඊ, ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ, ය
මුද්ධජ අක්ෂර:- ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ, ර, ළ
දන්තජ අක්ෂර:- ත, ථ, ද, ධ, න, ල, ස
ඔට්ඨජ අක්ෂර:- උ, ඌ, ප, ඵ, බ, භ, ම
කණ්ඨතාලුජ:- එ
කණ්ඨොට්ඨජ:- ඔ
දන්තොට්ඨජ:- ව
නාමපද සහ විභක්ති
පාලි භාෂාවේ නාමපද ප්‍රධාන වශයෙන් පුරුෂ, ස්ත්‍රී හා නපුංසක ලෙස ලිඞ්ග 3කට බෙදේ. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ජීවී දේවල් පමණක් නොව මුහුද, පොත යනාදී අජීවී වස්තූන් ද ශක්තිය, තණ්හාව, රස යනාදී නාම පද ද පවා ඉහත ලිඞ්ග තුනෙන් එකකට අයත් වීමය. උදාහරණයක් ලෙස අග්ගි (ගින්න) යන්න පුල්ලිඞ්ග (පුරුෂ ලිඞ්ග) වන අතර රත්ති (රාත්‍රිය) යන්න ඉත්ථී ලිඞ්ගික (ස්ත්‍රී ලිඞ්ගික) ලෙස ද අට්ඨි (අස්ථි) යන්න නපුංසක ලිඞ්ගික ලෙස ද ගැනේ. මෙනිසා පාලි භාසාව යම් පමණකට දුෂ්කර බසක් යැයි ද කෙනෙකුට සිතිය හැක. මෙවැනිම ලිඞ්ග භේදයක් ජර්මානු භාෂාවෙහි ද ඇත.
මේ නාමපද අතිශය බොහෝමයක් (කීපයක් හැර) ඒක වචන හා බහු වචන ලෙස ද දැක්වෙත්.
එමෙන්ම සෑම නාමපදයක්ම නැවතත් මූලික වශයෙන් විභත්ති 9කට (ආලපන හා කරණ විභත්තීන් ද ඇතුළත්ව) බෙදී විවිධ අර්ථ ප්‍රකාශ කරයි. එම අර්ථ පහත පරිදි දැක්විය හැක.
ඉහත විභත්ති බෙදීම ඇති වන්නේ නාම පදය අගට ඕ, ආ, ඒ ආදී ප්‍රත්‍යයන් එක් කිරීමෙනි. සිංහල භාෂාවේ දී නම් ට, ගේ, හි යන ප්‍රත්‍ය යෙදෙති. නමුත් සිංහල භාෂාවට වඩා පාලි භාෂාවේ ඇති වෙනස්කම් වන්නේ,
පුල්ලිඞ්ගික නාම පද
පුල්ලිඞ්ග පදවල ප්‍රත්‍ය සමූහ 7ක් ඒ ඒ අන්ත ස්වරයට අනුකූලව ඇත.
අකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය
ඉකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය
ඊකාරාන්ත පද
උකාරාන්ත පද
ඌකාරාන්ත පද
ඉත්ථිලිඞ්ගික නාම පද
ආකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය ඉකාරාන්ත පද
ඊකාරාන්ත පද උකාරාන්ත, ඌකාරාන්ත පදද මීට බොහෝ සමානය
නපුංසකලිඞ්ගික නාම පද
ප්‍රත්‍ය
සබ්බනාම පද
ත (ඔහු/ඇය/එය/එම/එයා)
සබ්බ (සියල්ල)
සබ්බෝ, සබ්බේ (පඨමා)
සබ්බං, සබ්බේ (දුතයා)
සබ්බේන, සබ්බේහි/සබ්බේභි (තතියා/ කරණ)
සබ්බස්ස, සබ්බේසං/සබ්බේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
සබ්බා/සබ්බම්හා/සබ්බස්මා, සබ්බේහි/ සබ්බේභි (පඤ්චමී)
සබ්බම්හි/සබ්බස්මිං, සබ්බේසු (සත්තමී)
සබ්බා, සබ්බා/ සබ්බයෝ (පඨමා)
සබ්බං, සබ්බා/සබ්බයෝ (දුතියා)
සබ්බාය, සබ්බාහි/ සබ්බාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)
සබ්බස්සා/සබ්බාය, සබ්බාසං/ සබ්බසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
සබ්බස්සං/ සබ්බායං, සබ්බාසු (සත්තමී)
සබ්බං, සබ්බානි (පඨමා/ දුතියා)
ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ.
යෝ, යේ (පඨමා)
යං, යේ (දුතියා)
යේන, යේහි/ යේභි (තතියා/ කරණ)
යස්ස, යේසං/යේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
යම්හා/ යස්මා, යේහි/ යේභි (පඤ්චමී)
යම්හි/ යස්මිං, යේසු (සත්තමී)
යා, යා/ යායෝ (පඨමා)
යං, යා/ යායෝ (දුතියා)
යාය, යාහි/ යාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)
යස්සා/ යාය, යාසං/ යාසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
යං, යේ/ යානි (පඨමා/ දුතියා)
ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ග මෙන් වර නැගේ.
තුම්හ (නුඹ)
ත්වං/ තුවං (පඨමා), තුම්හේ (බහු වචන)
තං/ තවං/ ත්වං/ තුවං/ තේ (දුතියා), තුම්හාකං/ තුම්හේ/ වෝ (බහු)
ත්වයා/ තයා (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), තුම්හේහි/ තුම්හේභි (බහු)
තව/ තුය්හං/ තුම්හං/ තේ (චතුත්ථි, ඡට්ඨී), තුම්හාකං/ තුම්හේ/ වෝ (බහු)
ත්වයි/ තයි (සත්තමී), තුම්හේසු (බහු)
අම්හ (මම)
අහං (පඨමා), මයං/ අම්හේ (අපි)
මං/ මමං (දුතයා), අම්හාකං/ අම්හේ (බහු වචන)
මයා (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), අම්හේහි/ අම්හේභි (බහු)
මම/ මය්හං/ අම්හං/ මමං/ මේ (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), අම්හාකං/ අස්මාකං/ අම්හේ (බහු)
මයි (සත්තමී), අම්හේසු (බහු)
ඒත (අර/ අරයා/ අරක)
ඒසෝ (අරයා), ඒතේ (අරගොල්ලෝ)
ඒතං (දුතියා), ඒතේ (බහු වචන)
ඒතේන (තතියා, කරණ), ඒතේහි/ ඒතේභි (බහු)
ඒතස්ස (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒතේසං/ ඒතේසානං (බහු)
ඒතම්හා/ ඒතස්මා (අරයාගෙන්), ඒතේහි/ ඒතේභි (බහු)
ඒසා (පඨමා), ඒතා/ ඒතායෝ (බහු)
ඒතං (දුතියා), ඒතා/ ඒතායෝ (බහු)
ඒතාය (තතියා, කරණ), ඒතාහි/ ඒතාභි (බහු)
ඒතිස්සාය/ ඒතිස්සා/ ඒතාය (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒතාසං/ ඒතාසානං (බහු)
ඒතාය (පඤ්චමී), ඒතාහි/ ඒතාභි (බහු)
ඒතිස්සං/ ඒතස්සං/ ඒතායං (සත්තමී), ඒතාසු (බහු)
ඒතං (පඨමා, දුතියා), ඒතේ/ ඒතානි (බහු)
ඉතිරි විභක්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ.
ඉම (මේ/ මෙයා/ මැය/ මෙය)
අයං (පඨමා), ඉමේ (බහු)
ඉමං (දුතියා), ඉමේ (බහු)
අස්ස/ ඉමස්ස (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒසං/ ඒසානං/ ඉමේසං/ ඉමේසානං (බහු)
ඉමස්මා/ අස්මා/ ඉමම්හා (පඤ්චමී), ඉමේහි/ ඉමේභි/ ඒහි/ ඒභි (බහු)
ඉමස්මිං/ ඉමම්හි/ අස්මිං (සත්තමී), ඉමේසු/ ඒසු (බහු)
අයං (පඨමා), ඉමා/ ඉමායෝ (බහු)
ඉමං (දුතියා), ඉමා/ ඉමායෝ (බහු)
ඉමාය (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), ඉමාහි/ ඉමාභි (බහු)
ඉමිස්සා/ ඉමිස්සාය/ ඉමාය/ අස්සා/ අස්සාය (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඉමාසං/ ඉමාසානං (බහු)
ඉදං/ ඉමං (පඨමා, දුතියා), ඉමේ/ ඉමානි (බහු)
උපසග්ග
අ
අ + ධම්ම = අධම්ම (ධර්මයට විරුද්ධ / පටහැනි)
අ + සඞ්ඛත = අසඞ්ඛත (හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් නොසැකසුණු)
අ + නිදස්සන = අනිදස්සන (නිදසුන් දැක්විය නොහැකි දේ / නිවන)
අව
අව + ඛිත්ත = අවක්ඛිත්ත (යට හෙළූ)
අව + ගච්ඡති = අවගච්ඡති (දැන ගනී)
අව + ජානන = අවජානන (පරිභව වන සේ දැන්වීම/ නින්දා කිරීම)
අනු + ඒති = අන්වේති (අනුව එයි)
අනු + රත්තෝ = අනුරත්තෝ (ඒ අනුවම ඇළුණු)
අනු + රූපං = අනුරූපං (ඒ රූපයට අනුව ඇති)
අනු + මොග්ගල්ලානං = අනුමොග්ගල්ලානං (මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේට වඩා අඩුය. උදා:- අනුමොග්ගල්ලානං ඉද්ධිමන්තෝ - මුගලන් තෙරුන් වහන්සේට වඩා ඍද්ධිමත් බවින් අඩුය)
අභි
අභි + කන්ත = අභික්කන්ත (ඉතා කාන්තිමත්/ ප්‍රිය)
අභි + කීළති = අභිකීළති (බොහෝ සේ ක්‍රීඩා කරයි)
අභි + වන්දති = අභිවන්දති (මැනවින් වඳියි)
ආ
ආ + කඞ්ඛා = ආකඞ්ඛා (කැමත්ත)
ආ + රාජං = ආරාජං (රජු තෙක්)
ආ + ගඞ්ගා = ආගඞ්ගා (ගඟ දක්වා)
ආ + ගත = ආගත (පැමිණි)
අති
අති + කම = අතික්කම (ඉක්මවීම)
අති + ඛීණ = අතිඛීණ (ඉතා ක්‍ෂීණ වූ)
අධි
අධි + පඤ්ඤා = අධිපඤ්ඤා (අධික/උසස් ප්‍රඥාව)
අධි + දේව = අධිදේව (ප්‍රධාන දෙවියා)
අධි + ඨාති = අධිට්ඨාති (අධිෂ්ඨාන කරයි)
අධි + පද + ය + ති = අධිපජ්ජති (පැමිණෙයි)
අප
අප + කඩ්ඪති = අපකඩ්ඪති (ඉවතට අදී/ නෙරපයි)
අප + චර = අපචර (සාවද්‍ය හැසිරීම)
අප + චයති = අපචයති (පුදයි)
උ
උ + ඝෝස = උග්ඝෝස (උස්ව නැඟුණු ඝෝෂාව)
උ + සජති = උස්සජති (ඉවත් කරයි/ හරියි)
උ + භූත = උබ්භූත (පහළ විය)
උප
උප + නිවේසන = උපනිවේසන (සමීපව සේවනය කිරීම)
උප + කප්පිත = උපකප්පිත (පූජාවට කැප කළ)
උප + කෝසති = උපක්කෝසති (බොහෝ සේ නින්දා කරයි)
උප + ආ + දාන = උපාදාන (දැඩිව අල්ලා ගැනීම)
උප + පජ්ජති = උපපජ්ජති (උපදියි)
දු
දු + ඛ = දුක්ඛ (තෘප්තිමත් විය හැකි දෙයක් නැති හිස් බව දැනීම)
දු + ජහ = දුජ්ජහ (අත් හැරීමට අපහසුව)
නි
නි + කමු + ති = නික්ඛමති (රැඳී නොසිට නික්ම යාම)
නි + කඩ්ඨ + ති = නික්කඩ්ඪති (රඳවා නොගෙන පිටමං කිරීම/ නෙරපීම)
නි + කුජ්ජේති = නික්කුජ්ජේති (යටිකුරු කරයි)
නි + කන්තති = නිකන්තති (හාරා කපයි)
නී
නී + වරණ = නීවරණ (හොඳින් වැළකීම)
නී + හරිත = නීහරිත (බැහැර කළ)
ප
ප + ඤා = පඤ්ඤා (ඇත්ත ඇති සැටියෙන්ම දනී)
ප + නීත = පණීත (උතුම් බවට පැමිණි)
ප + වාසී = පවාසී (වෙන්ව විසී)
ප + නිධානං = පණිධානං (පැතීම)
පරා
පරා + භූත = පරාභූත (පිරිහුණු)
පරා + ජේති = පරාජේති (පරදවයි)
පරා + ආයන = අනුන් වෙත යෑම/ පිහිට/ ආධාරය)
පරා + කමති = පරක්කමති (යමක් මුළුමනින්ම අවසන් කිරීමට උත්සාහ කිරීම)
පරි
පරි + ඉක්ඛති = පරික්ඛති (හාත්පස හොඳින් පරික්ෂා කරයි)
පරි + කිරති = පරිකිරති (හාත්පස විසුරුවයි)
පරි + කඩ්ඨති = පරිකඩ්ඨති (එහා මෙහා අදියි)
පරි + ඛිපති = පරික්ඛිපති (හාත්පස වටකරයි)
පරි + ඛණති = පරිඛණති (හාත්පස හාරයි)
පති/ පටි
පති + රූප = පතිරූප (සමාන රූපය/ ආකාරය)
පටි + කමති = පටික්කමති (ආපසු යයි)
වි
වි + සුජ්ඣති = විසුජ්ඣති (විවිධ අයුරින් පිරිසිදු වෙයි)
වි + කත = විකත (කළ දෙයට විරුද්ධ දෙයක් කර වෙනස් කරන ලද)
වි + මුඛ = විමුඛ (ඉවතට හැරවූ මුහුණ)
වි + රාග = විරාග (පහවූ රාගය)
ස
ස + භික්ඛු = සභික්ඛු (භික්ෂූන් සහිත)
ස + සඞ්ඛාර = සසඞ්ඛාර (සඞ්ඛාර සහිත)
සං
සං + වද්ධන = සංවද්ධන (මැනවින් වැඩීම/ සංවර්ධනය)
සං + කිලිස්සති = සංකිලිස්සති (අතිශයින් කිලිටි වෙයි)
සං + ජානාති = සඤ්ජානාති (හඳුනා ගනියි)
සං + සරති = සංසරති (යළි යළි සැරිසරයි)
සු
සු + ධම්ම = සුධම්ම (යහපත් ධර්මය)
සු + ලභ = සුලභ (පහසුවෙන් ලැබිය හැකි)
දු + භික්ඛ = දුබ්භික්ඛ (දුර්භික්ෂය)
දු + ලභ = දුල්ලභ (පහසුවෙන් ලැබිය නොහැකි)
නිපාත
අථ/අථෝ (ඉක්බිති)
ඛෝ (වනාහි)
ඛලු (ඒකාන්තයෙන්; ප්‍රතිෂෙධ, වාක්‍යාලඞ්කාර අවධාරණ, ප්‍රසිද්ධිය යන අර්ථ)
නු (නේ, නෙව, නේද?)
ඉති (මෙසේ; හේතු, ප්‍රකාර, ආද්‍යාර්ථ, අවධාරණ, නිදර්‍ශන, පදාර්ථ විපර්‍ය්‍යාස, පරිසමාප්ති යන අර්ථ)
සෙය්‍යථාපි (යම් සේ)
සහ (සමඟ)
සද්ධිං (සමඟ)
චේ (ඉතින්, ඉදින්)
න (නො)
මා (එපා)
වා (හෝ - හැර)
අපි (ත්)
සද්දං + අපි = සද්දම්පි (සද්දයකුත්)
ජාති + අපි = ජාතිපි (ඉපදීමත්)
ජරා + අපි = ජරාපි (දිරා යාමත්)
අලං (ඔය ඇති, ප්‍රමාණයි, යෝග්‍යයි, සමර්ථයි, සෑහේ, අලඞ්කාර අර්ථය, පර්‍ය්‍යාප්ති අර්ථය, ප්‍රතිෂෙධ අර්ථය, සුදුසුය)
තෝ
පඤ්චමී හෝ සත්තමී අර්ථය මෙම නිපාතය පදයක් අවසානයට යෙදීමෙන් ලැබේ.
අග්ගි + තෝ = අග්ගිතෝ (අග්නියෙන්)
රාජ + තෝ = රාජතෝ (රජු කෙරෙන්)
ය + තෝ = යතෝ (යමකින්)
ත + තෝ = තතෝ (එයින්)
කු + තෝ = කුතෝ (කොයින්)
ඒත + තෝ = ඒතතෝ/ අතතෝ (මෙයින්)
පච්ඡ + තෝ = පච්ඡතෝ (පසුව)
පුර + තෝ = පුරතෝ (ඉදිරියෙහි)
ත්‍ර
කිං + ත්‍ර = කු + ත්‍ර = කුත්‍ර (කොහි ද?, කොහේද?)
ඒත + ත්‍ර = අත + ත්‍ර = අත්‍ර (මෙහි)
ය + ත්‍ර = යත්‍ර (යම් තැනක)
ත + ත්‍ර = තත්‍ර (එහි)
අඤ්ඤ + ත්‍ර = අඤ්ඤත්‍ර (අන්‍යන්හි, අන්‍ය තැනෙක්හි, අන්‍යයෙක් කෙරෙහි)
ථ
කිං + ථ = කු + ථ = කුත්ථ (කොහිද?)
ඒත + ථ = එත්ථ (මෙහි)
ත + ථ = තත්ථ (එහි)
ය + ථ = යත්ථ (යමෙක් කෙරෙහි, යම් තැනක)
ථං
ඉම + ථං = ඉ + ථං = ඉත්ථං (මෙසේ)
කිං + ථං = ක + ථං = කථං (කෙසේ)
දා
සබ්බ + දා = සබ්බදා (සැමදා)
ඒක + දා = ඒකදා (එක් දවසක)
ය + දා = යදා (යම් දවසක)
ධ
ඉම + ධ = ඉ + ධ = ඉධ (මෙහි)
ක්‍රියා පද (ආඛ්‍යාත)
වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී, පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යනුවෙන් ආඛ්‍යාත විභත්ති කාල 8කි. එම එක් එක් ආඛ්‍යාත විභත්තිය පඨම, මජ්ඣිම, උත්තම ලෙස පුරිස 3කට ද පරස්ස පද හා අත්තනෝ පද ලෙස වර්ග 2කට ද කත්තූ, කම්ම හා භාව සාධන යන කාරක 3කට ද බෙදේ. ක්‍රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ අන් අයට නම් එය පරස්ස පද ලෙස ද ක්‍රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ එය සිදු කරන්නාටම නම් එය අත්තනෝ පද ලෙස ද තබයි. කත්තු උක්ත වන වාක්‍ය කත්තු කාරක ලෙස ද කම්මය උක්ත වන වාක්‍ය කම්ම කාරක වාක්‍ය ලෙස ද හැඳින් වේ. භාව සාධන වාක්‍ය මඟින් සිදු වීම් මාත්‍රය පමණක් ප්‍රකාශ කෙරේ.
සබ්බ ධාතුක
ඉහත විභත්ති 8න් වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී යන විභතතිවල සියළුම ධාතූන් වර නැගේ. එනිසා ඒ විභත්තිවලට සබ්බ ධාතුක විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ.
පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යන විභත්තිවල ඇතැම් ධාතූන් වර නොනැගෙන නිසා ඒවා අසබ්බ ධාතුක විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ. මෙම විභත්තීන්හි ධාතූන් වර නැගෙන විට ධාතුව සහ විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතර ඉකාරයක් ආගමනය වේ. උදා:- පච + ඉ + ස්සති = පචිස්සති
යම් කිසි ක්‍රියා පදයක් සෑදෙන්නේ ධාතුවට අදාළ ආඛ්‍යාත විභත්ති ප්‍රත්‍ය යෙදීමෙනි. එම ධාතු සකම්මක, අකම්මක හා ද්වීකම්මක ලෙස බෙදේ.
සකම්මක ධාතු
මේ ධාතුවලින් සෑදෙන ක්‍රියා පදවලට කම්මයක් තිබිය යුතුය. උදාහරණ ලෙස 'භික්ඛු ධම්මං පස්සති (භික්ෂුව ධර්මය දකියි)' යන්නෙහි ධම්මං යනු කම්මයයි. එයින් භික්ෂුව දකින්නේ කුමක් ද යන්න කියැවේ.
අකම්මක ධාතු
මේ ක්‍රියා පදවලට කම්මයක් නැත. උදා:- සා සංසරති (ඇය සැරිසරයි)
ද්වී කම්මක ධාතු
කම්මයන් දෙකක් ඇති කිරිය පද මෙලෙස හැඳින්වේ. උදා:- සෝ පුරිසං පඤ්හං පුච්ඡති (ඔහු පුරිසයාගෙන් පැණයක් අසයි)
ධාතු ගණ
ධාතූන් ගණ 7ට බෙදේ. ධාතූන්ගෙන් කත්තු කාරකයෙහි කිරිය පද සෑදීමේ දී ධාතුව සහ විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට විකරණ ප්‍රත්‍යයක් යොදනු ලැබේ. ඒ ඒ ධාතු ගණයට අනන්‍ය වූ විකරණ ප්‍රත්‍යයක් හෝ විකරණ ප්‍රත්‍ය කීපයක් ඇත.
1. භුවාදී ගණය - විකරණ ප්‍රත්‍යය 'අ/ ඒ'
2. රුධාදී ගණය - විකරණ ප්‍රත්‍යය අ සහ ධාතුවේ අග අකුරට කලින් බින්දුව හෝ අග අකුරට අනුරූප නාසික්‍යය යෙදේ.
උදා:- රුධ+ අ+ ති = රු+ න්+ ධ+ ති= රුන්ධති
3. දිවාදී ගණය - ය විකරණ ප්‍රත්‍යය (බොහෝ විට ධාතුවේ අන්ත ස්වරය ලොප් වේ).
4. ස්වාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ණු/ උණා/ ණා'
6. තනාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ඕ, යිර'
7. චුරාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ණේ/ණය'. මෙහි ණ් තිබෙන්නේ ධාතුවේ මුල අකුර වෘද්ධි වීමටය. එවිට 'ඒ/ අය' යන ප්‍රත්‍ය ඉතිරි වේ.
කම්ම කාරක පද
මේවා සකම්මක ධාතූන්ගෙන් සෑදේ. මෙහිදී ධාතුව හා විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ය කාරයක් ආගමනය වේ. එවිට ධාතුවේ අග අකුරේ අන්ත ස්වරය ලොප් වීම හෝ ධාතුවේ අන්තයට හෙවත් ය කාරයට පෙර ඊ කාරයක් ආගමනය වීම හෝ සිදු වේ. එමෙන්ම කත්තු කාරකයේ දී යෙදූ ධාතු ගණයට අදාළ විකරණ ප්‍රත්‍යය නො යෙදේ. බොහෝ විට මෙහිදී අත්තනෝ පදය යොදා ගැනේ.
උදා:- පච+ ය+ ති = පච්+ ය+ ති = පච්+ ච + ති = පච්චති
වත්තමාන විභත්තිය
කත්තු කාරකය
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ති = ඉච්ඡ + ති = ඉච්ඡති (කැමති වෙයි)
+ තේ = ඉච්ඡතේ (කැමති වේ)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + අන්ති = ඉච්ඡන්ති (කැමති වෙති)
+ අන්තේ = ඉච්ඡන්තේ (කැමති වෙති)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + සි = ඉච්ඡසි (කැමති වෙහි)
+ සේ = ඉච්ඡසේ (කැමති වෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)
+ ව්හේ = ඉච්ඡව්හේ (කැමති වෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ම = ඉච්ඡාම (කැමති වෙමු)
+ ම්හේ = ඉච්ඡාම්හේ (කැමති වෙමු)
කම්ම කාරකය
ඉසු + ඊ + ය + අන්තේ = ඉච්ඡීයන්තේ (කැමති වනු ලැබෙත්)
ඉසු + ඊ + ය + සේ = ඉච්ඡීයසේ (කැමති වනු ලැබෙහි)
ඉසු + ඊ + ය + ව්හේ = ඉච්ඡීයව්හේ (කැමති වනු ලැබෙහු)
ඉසු + ඊ + ය + ම්හේ = ඉච්ඡීයම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු)
උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව
ඡින්දි + අ + ති = ඡින්දති (සිඳියි)
ඡින්දි + අ + අන්ති = ඡින්දන්ති (සිඳති)
ඡින්දි + අ + සි = ඡින්දසි (සිඳහි)
ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)
ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිමි)
ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමු)
ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතේ (සිඳනු ලැබේ)
ඡිදි + ය + අන්තේ = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙති)
ඡිදි + ය + සේ = ඡිජ්ජසේ (සිඳිනු ලැබෙහි)
ඡිදි + ය + ව්හේ = ඡිජ්ජව්හේ (සිඳිනු ලැබෙහු)
ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙමි)
ඡිදි + ය + ම්හේ = ඡිජ්ජම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු)
උදාහරණ: යුධ ධාතුව
යුධ + ය + ති = යුජ්ඣති (යුද්ධ කරයි)
යුධ + ය + අන්ති = යුජ්ඣන්ති (යුද්ධ කරති)
යුධ + ය + සි = යුජ්ඣසි (යුද්ධ කරහි)
යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)
යුධ + ය + මි = යුජ්ඣාමි (යුද්ධ කරමි)
යුධ + ය + ම = යුජ්ඣාම (යුද්ධ කරමු)
පඤ්චමී විභත්තිය
යන අර්ථ පඤ්චමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ.
උදාහරණ: ඉසු ධාතුව
ඉසු + අ + තු = ඉච්ඡ + තු = ඉච්ඡතු (කැමති වෙන්න/ කැමති වනු)
+ තං = ඉච්ඡතං (කැමති වන්න)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + අන්තු = ඉච්ඡන්තු (කැමති වෙත්වා)
+ අන්තං = ඉච්ඡන්තං (කැමති වෙත්වා)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ආහි/ අ = ඉච්ඡාහි/ ඉච්ඡ (කැමති වෙහි)
+ ස්සු = ඉච්ඡස්සු (කැමති වෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)
+ ව්හෝ = ඉච්ඡව්හෝ (කැමති වෙහු)
ඉසු + අ + මි = ඉච්ඡාමි (කැමති වෙම්වා)
+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙම්වා)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ම = ඉච්ඡාම (කැමති වෙමුවා)
+ ආමසේ = ඉච්ඡාමසේ (කැමති වෙමුවා)
කම්ම කාරකය
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + තං = ඉච්ඡීයතං (කැමති වනු ලැබේවා)
ඉසු + ඊ + ය + අන්තං = ඉච්ඡීයන්තං (කැමති වනු ලැබෙත්වා)
ඉසු + ඊ + ය + ස්සු = ඉච්ඡීයස්සු (කැමති වනු ලැබෙහි)
ඉසු + ඊ + ය + ව්හෝ = ඉච්ඡීයව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙම්වා)
ඉසු + ඊ + ය + ආමසේ = ඉච්ඡීයාමසේ (කැමති වනු ලැබෙමු)
උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව
කත්තු කාරකය
ඡින්දි + අ + තු = ඡින්දතු (සිඳිනු)
ඡින්දි + අ + අන්තු = ඡින්දන්තු (සිඳිව්)
ඡින්දි + අ + ආහි/ අ = ඡින්දාහි/ ඡින්ද (සිඳහි)
ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)
ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමුවා)
ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතං (සිඳනු ලැබේවා)
ඡිදි + ය + අන්තං = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙත්වා)
ඡිදි + ය + ස්සු = ඡිජ්ජස්සු (සිඳිනු ලැබෙහිවා)
ඡිදි + ය + ව්හෝ = ඡිජ්ජව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු)
ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙම්වා)
ඡිදි + ය + ආමසේ = ඡිජ්ජාමසේ (සිඳිනු ලැබෙමුවා)
උදාහරණ: යුධ ධාතුව
යුධ + ය + තු = යුජ්ඣතු (යුද්ධ කරනු)
යුධ + ය + අන්තු = යුජ්ඣන්තු (යුද්ධ කරව්)
යුධ + ය + ආහි/ අ = යුජ්ඣාහි/ යුජ්ඣ (යුද්ධ කරහි)
යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)
යුධ + ය + මි = යුජ්ඣාමි (යුද්ධ කරම්වා)
යුධ + ය + ම = යුජ්ඣාම (යුද්ධ කරමුවා)
සත්තමී විභත්තිය
යන අර්ථ සත්තමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ.
උදාහරණ: ඉසු ධාතුව
කත්තු කාරකය
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + එය්‍ය = ඉච්ඡ + එය්‍ය = ඉච්ඡෙය්‍ය (කැමති වෙයි ද?)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + එය්‍යුං = ඉච්ඡෙය්‍යුං (කැමති වෙත් ද?)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + එය්‍යාසි = ඉච්ඡෙය්‍යාසි (කැමති වෙහි ද?)
ඉසු + අ + එය්‍යාථ = ඉච්ඡෙය්‍යාථ (කැමති වෙහු ද?)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + එය්‍යාමි = ඉච්ඡෙය්‍යාමි (කැමති වෙම් ද?)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + එය්‍යාම = ඉච්ඡෙය්‍යාම (කැමති වෙමු ද?)
ඉසු + ය + ඒථ = ඉච්ඡේථ (කැමති වනු ලැබේ ද?)
ඉසු + ය + ඒරං = ඉච්ඡේරං (කැමති වනු ලැබෙත් ද?)
ඉසු + ය + ඒථෝ = ඉච්ඡේථෝ (කැමති වනු ලැබෙහි ද?)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ය + එය්‍යව්හෝ = ඉච්ඡෙය්‍යව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු ද?)
ඉසු + ය + එය්‍යං = ඉච්ඡෙය්‍යං (කැමති වනු ලැබෙම් ද?)
ඉසු + ය + එය්‍යාම්හේ = ඉච්ඡෙය්‍යාම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු ද?)
උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳියි ද?)
ඡින්දි + අ + උං = ඡින්දුං (සිඳති ද?)
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳහි ද?)
ඡින්දි + අ + එය්‍යාථ = ඡින්දෙය්‍යාථ (සිඳහු ද?)
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳිම් ද?)
ඡින්දි + අ + එය්‍යාම = ඡින්දෙය්‍යාම (සිඳිමු)
කම්ම කාරකය
ඡිදි + ය + ඒථ = ඡිජ්ජේථ (සිඳනු ලැබේ ද?)
ඡිදි + ය + ඒරං = ඡිජ්ජේරං (සිඳිනු ලැබෙත් ද?)
ඡිදි + ය + ඒථෝ = ඡිජ්ජේථෝ (සිඳිනු ලැබෙහි ද?)
ඡිදි + ය + එය්‍යව්හෝ = ඡිජ්ජෙය්‍යව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු ද?)
ඡිදි + ය + එය්‍යාම්හේ = ඡිජ්ජෙය්‍යාම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු ද?)
උදාහරණ: යුධ ධාතුව
යුධ + ය + එය්‍ය = යුජ්ඣෙය්‍ය (යුද්ධ කරයි ද?)
යුධ + ය + එය්‍යුං = යුජ්ඣෙය්‍යුං (යුද්ධ කරති ද?)
යුධ + ය + එය්‍යාසි = යුජ්ඣෙය්‍යාසි (යුද්ධ කරහි ද?)
යුධ + ය + එය්‍යාමි = යුජ්ඣෙය්‍යාමි (යුද්ධ කරම් ද?)
යුධ + ය + එය්‍යාම = යුජ්ඣෙය්‍යාම (යුද්ධ කරමු ද?)
හීයත්තනී විභත්තිය
උදාහරණ: ඉසු ධාතුව