cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
තරගකාර නීතිය
රෝම ව්‍යවස්ථාවන් ( රෝම නීතිය)
ක්‍රි.ව. 483 දී Zeno ව්‍යවස්ථාව යටතේ තවත් නීති සම්පාදනය වූ අතර 1322 හා 1326 සම්මත කරන ලද ක්ලෝරන්ටයින් නාගරික නීති ඉන් ප්‍රධාන තැනක් ගනී. මෙම නීති මඟින් ඕනෑම ආකාරයක වෙළඳ එකමුතුවක්, පුද්ගලික ‍හෝ අධිරාජ්‍යා විසින් ප්‍රධානය කරන ලද ඒකාධිකාරියක් හිමි පුද්ගලයන්ගේ දේපල තහනම් කිරීම හා රටින් පිටුවහල් කිරීම ආදි දඩුවම් පමුණුවන ලදී. Zeno ව්‍යවස්ථාව මඟින් ඊට පෙර කාල වලදී ප්‍රධානය කරන ලද තනි අයිතිවාසිකම් ගණනාවක් අවලංගු කරන ලදී. පසුකාලකදී  I වන ජස්ටියන් අධිරාජ්‍යා විසින් රාජ්‍ය ඒකාධිකාරී කළමණාකරණ හා ඊට සම්බන්ධ නිලධාරින් හට ගෙවීම සිදු කිරීම සඳහා ද නීති සම්පාදනය කරන ලදී. ඉන් පසු සමස්ත යුරෝප‍ය අඳුරු යුගයකට තල්ලු වී යාම නිසා මධ්‍යතන යුගයේදී වෙළෙදාම පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වන තුරුම ඒ සම්බන්ධ වැදගත් නීතින් සම්පාදනය කිරීමක් හෝ එවැනි වාර්තාවන් දක්නට නොලැබේ.
මධ්‍යතන යුගය
ඒකාධිකාරය හා සීමාකාරී භාවිතය සඳහා වන නීති, නෝමන්වරුන් විසින් එංගලන්තය යටත් කර ගැනීමටත් පෙර සිටම පැවත එන්නකි. කඩඉම් පොතේ සඳහන් ආකාරයට කිසියම් භාණ්ඩයක් මිල දීගෙන එම භාණ්ඩය වෙළෙඳ ‍පොලේ වැඩිමිලකට විකිණීම (Foresteeling) Zdward රජතුමා විසින් රට පුරාම ක්‍රියාත්මක කළ අහිමි කිරීම් එකක් ලෙස දැක්වේ. තවද සාධාරණ මිල නියම කිරීම තුළින් වෙළෙඳ පොළ සෘජුවම හැසිරවීම කෙරෙහිද අවධානය යොමු කරන ලදී. 3 වන හෙන්රි රජුගේ කාලයේ දී පාන් හා බීර මිල තිරිගු පිටි හා අනුරූපව පවත්වාගෙන යාම සඳහා අධිකරණ නිලධාරීන් නියම කරන පරිදි නීතියක් පැනවීය, ඒ ක්‍රි.ව. 1206 දීය. 14 වන සියවසේ දී පෙර කිවූ අහිමි කිරීම සිදුකරන  (Forestecl) පුද්ගලයින් දුප්පත් ජනතාවගේ හා ප්‍රජා‍වේත්, මුළුරටේමත්, සතුරන් වශයෙන් සලකා දඩුවම් දෙන ලදී. III වන එඩ්වඩ් රජුගේ සමයේ දී කම්කරුවන් හා කර්මාන්තකරුවන්ට ස්ථාවර වේතන ලබාදීම හා ආහාර ද්‍රව්‍ය සාධාරණ මිලට ඔවුන්ට විකිණිය යුතු යැයි නීතියක් වර්ෂ 1349 දි සකස් කළ කම්කරු ව්‍යවස්ථාවෙන් පැනවිණි. වැඩිමිලට ආහාර ද්‍රව්‍ය අලෙවිකරන්නන් ඔවුන් ලබාගත් මුදල මෙන් දෙගුණයක් දඩුවම් වශයෙන් ගෙවිය යුතුවේ. 1553 දී අටවන හෙන්රි රජු විසින් විදේශිය සැපයුම් වල උච්ඡාවචනය හේතුවෙන් ආහාර ද්‍රව්‍යවල මිල ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමට බද්දක් පනවන ලදි. මේ කාලය වන විට වෙළඳ ව්‍යාපාරිකයින් හා අත්කම් නිෂ්පාදකයින් එක්ව ඇතිකර ගත් සංවිධාන වර්ධනය වෙමින් පැවතිණි. ඔවුන් ඒකාධිකාරී නීතිවලින් සහන හා නිදහස භුක්ති වින්දේ ය. කෙසේ වෙතත් මෙම වරප්‍රසාද ක්‍රි.ව. 1835 දි නාගරික සංස්ථා පනත හඳුන්වා දෙනතුරුම අහෝසි නොවි තිබුණි.
පුනරුද සමයේ වර්ධනය.ගෝලියකරණයේ මුල් අවධියේ දී ඒකාධිකාරිය අනිසි ලෙස භාවිත නොකරන බවට 1 වන එළිසබෙත් රැජින විසින් සහතික වුවාය.
15 වන සියවසේ දී වෙළෙඳාමද ඉතාමත් ශීඝ්‍රයෙන් වෙනස්කම් රැසකට භාජනය වන්නට විය. නව ලෝකය විවෘත වීමත් සමඟම විදේශ වෙළඳාම තුළින් ලැබු ධනය හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර ආර්ථිකයත් ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවගේ අදහස් හා ආකල්පත් ඉතා ශීඝ්‍රයෙන් වෙනස් විය. 1561 දී කාර්මික ඒකාධිකාරි බලපත්‍රය (වර්තමානයේ Patent බලපත්‍රයට සමාන ) එංගලන්තයට හඳුන්වා දුණි. නමුත් පළමු වැනි එළිසබෙත් රැජිනගේ පාලන සමයේ මෙම සම්ප්‍රදාය ප්‍රසිද්ධියේම උල්ලංඝනය විණි. එය භාවිතා වූයේ වරප්‍රසාද ආරක්ෂා කර ගැනීමට මිස නව නිෂ්පාදන දිරිමත් කිරීමට නොවේ. මෙම කෙටුම් පත ඉදිරිපත් කළ විට මහජන මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ඉදිරිපිට දැවැන්ත උද්ඝෝෂණයක් පැවැත්විණ. එහිදී රැජින එම උද්ඝෝෂණ කරුවන්ට නීතිමය මාර්ගයෙන් ඊට විරෝධය පළ කරන මෙන් කියා සිටියේ ය. මෙය එකාධිකාරි නඩුවක් සඳහා කදිම උත්ප්‍රෙරනයක් විය. මෙහි පැමිණිලිකරු රැජිනගේ නිලධාරියෙකු වූ අතර ඔහුට සෙල්ලම් කාඩ් සෑදීමට තනි අයිතියක් ලබාදී තිබුණි. වගඋත්තරකරු විසින් ඔහුගේ එම තනි අයිතිය උල්ලංඝනය කළ බව සදහන් කරමින් ඊට එරෙහිව නඩු පවරන ලදි. අධිකරණය විසින් මෙම ප්‍රධානය අවලංගු කරන ලදි. එම ඒකාධිකාරයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ 3 ක් පෙන්වා දීමද එහිදී සිදුවිය.
(1) මිල ඉහළ දැමීම
(2) තත්ත්වය පහළ යාම
(3) කර්මාන්ත කරුවන් කම්මැළියන් හා හිඟන්නන් ගේ තත්ත්වයට පත් කිරීමට ඇති ප්‍රවණතාවය.
1623 දී පාර්ලිමේන්තුව ඒකාධිකාරි පනත සම්මත කරන ලද අතර එමඟින් පේටන්ට් (Patent) අයිතීන් සඳහා පනවා තිබූ  තහනම  ඉවත් කරන ලදී.
I වැනි හා II වැනි චාල්ස් රජවරුන්ගේ සමයේ දී ඇති වු යුධමය වාතාවරණය ඒකාධිකාරය දිගමට පවත්වා ගැනිම සඳහා ඉවහල් විය. එමඟින් බදු අයකිරීම් ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගත හැකි විය.
1776 දී Adam smith විසින් රචනා කරනු ලැබූ Wealth of nations කෘතිය තුළින් මෙම ක්‍රමවේදයන් දෝෂදර්ශනයට ලක්කරන නිසාවෙන් වෙනසක් ඇතිවීමට ඉන් මගක් පැදිණ.
ව්‍යාපාර ප්‍රතිබාධනය
විනිසුරු Coke 17 වන සියවසේ දී ව්‍යාපාර ප්‍රතිපාදනය සාධාරණ නොවන බවට අදහසක් ඉදිරිපත් කරන ලදී.
ඉංග්‍රිසි නීතියේ ව්‍යාපාර ප්‍රතිබාධන නීතිය වත්මන් තරඟකාරී නීතියේ පැහැදිලි ව දක්නට ලැබෙන පූර්වගාමයක් විය. මෙහි වත්මන් භාවිතය ඉතා අල්ප වන අතර පොදු නීති සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කරන රටවල් ගණනාවක් වර්තමාන අර්ථ ක්‍රමය හා ව්‍යවස්ථාවන් සම්පාදනය සඳහා විශාල දායකත්වයක් සැපයීය. ව්‍යාපාර ප්‍රතිබාධන නීතිය තුළ තවත් වෙළඳ ව්‍යාපාරිකයෙකුගේ ව්‍යාපාරයන් අවහිර කිරීම සඳහා ප්‍රතිපාදන අත්කරගත යුතුවේ. Nordenfelt Vs Maxim Nordenfelt gun co නඩුවේ දී අවි නිෂ්පාදකයෙකු ඇමෙරිකානූ අවිනිෂ්පාදකයෙකු හට තම ව්‍යාපාරය අලෙවි කිරීමට පොරොන්දු විය. එහිදි ඔහු විසින් තුවක්කු හෝ පතරොම් හෝ කිසිම තැනක නැවත නිෂ්පාදනය නොකරන බවටත් මැක්සිම් සමඟ තරඟ නොකරන බවටත්, පොරොන්දු විය. අධිකරණ තීන්දුව වුයේ මෙය අසාධාරණ ප්‍රතිබාධකයක් බවයි.
ප්‍රතිභාර නීතියෙහි වෙළඳ ආධිපත්‍යය හා ඒකාධිකාරය
තරඟකාරී වෙළෙඳ පොළවල් හා සැසදීමේ දී විශාල වෙළඳ ‍භාගයක් (Market share) හිමි  සමාගම් විසින් වැඩි මිලට තත්ත්වයෙන් බාල භාණ්ඩ පාරිභෝගිකයා අතට පත් කිරීමේ අවධානමක් පවතී. කේසේ නමුත් නව නිෂ්පාදන වෙළෙඳ පොළට ඇතුල්වීම නිසා, ඉහළ වෙළෙඳ භාගයක් හිමි ආයතනවලට මිල ඉහළ දැමීමට ඇති  ඉඩකඩ අහුරාලයි. එහෙත් එවැනි ඉතා ඉහළ වෙළෙඳ භාගයන් පැවතීම යන්නේ සැමවිටම පාරිභෝගිකයා විසින් මිලදි ගන්නා භාණ්ඩවලට වැඩි මිලක් ගෙවිය යුතු යැයි අදහස් නොවේ. තරඟකාරී නීතිය මඟින් හුදෙක් වෙළෙඳ සමාගම් සතුව ඒකාධිකාරයක් පැවතීම තහනම් කිරීමක් සිදුනොකරන අතර ඒකාධිකාරී බලය ඇත්තා එය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම(තරඟකරුවන් නිෂේධනය කිරීම වැනි ක්‍රියාකාරකම්) පමණක් වළක්වාලයි.
පළමුවෙන්ම වෙළඳ සමාගමක් ප්‍රබල ස්ථානයක සිටිනවාද? නැත්ද? යන වගත්, එම සමාගම එහි තරඟකරුවන්, ගණුදෙනුකරුවන් හා අවසාන පාරිභෝගිකයන්ගෙන් ඈත්ව සැලකිය යුතු තරමකට ස්වාධීනව කටයුතු කරනවා ද? නැද්ද? යන්න තීරණය කළ යුතුවෙයි. යුරෝපා වෙළෙඳ සමාගම ප්‍රමුඛත්වයේ සිටී යැයි අනුමාන කළ හැකි ලක්ෂණ දක්නට හැකි අතර එම උපකල්පන නිෂ්ප්‍රභා කළ හැකි ඒවා වේ. එසේ යම් වෙළෙඳ සමාගමක් ප්‍රමුඛත්වයේ රැඳේ නම් පොදු වෙළෙඳ පොළ තුළ නිරන්තර තරඟකාරීත්වයක් ඇති නොවන පරිදි ක්‍රියාකිරීමේ විශේෂ වගකීමක් එම සමාගම සතුව පවතී. එමෙන්ම වෙළෙඳ සමාගමක් කූට අන්දමින් ක්‍රියාකරන විට වෙළෙඳ භාගය තීරණය කරනු ලබන්නේ අදාළ වෙළෙඳ සමාගම හා සඳහන් කරනු ලැබු නිෂ්පාදනය අලවි කරනු ලබන වෙළෙඳ පොළ තත්ත්වයන් අනුවයි.‍‍
සාමාන්‍යයෙන් රටක නීතිය මඟින් නොනිසි ක්‍රියාකාරකම් වර්ගීකරණ කර ඒවා තහනමට ලක්කර ඇත. උදා: වියදම ඉහළ දැමීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හා නවීකරණ තාක්ෂණ යොදාගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම මඟින් නිෂ්පාදනයන් සීමාකිරීම, එක් නිෂ්පාදනයක් තවත් වෙළෙඳ සමාගමකට නිෂ්පාදන හා සම්බන්ධ කරමින් විකිණීම, පාරිභෝගිකයාට වෙළෙඳ පොළ තුල  තමන් කැමති භාණ්ඩ තෝරාගැනීමට ඉඩ නොතැබීම හා තරඟකරුවන්ගේ නිෂ්පාදන වෙළෙඳ පොළට ඇතුල්වන මාර්ග ඇහිරීම, Microsoft Vs Corrussion නඩුවේ දී මෙවැනි අනිසි ක්‍රියාවන් නිසා වගකිවයුතු සමාගමකට පවුම් මිලියන 497 දඩමුදලක් ගෙවීමට  සිදුවිය. වෙළෙඳපොළ තරඟකාරීත්වයේ නියැළී සිටින සියලුම වෙළෙඳ සමාගම්වල ව්‍යාපාර කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය පහසුකම් එක ලෙස සැපයීම  ප්‍රතික්ෂේප කිරීම තවත් එවැනිම වූ අනිසි ක්‍රියාවකි.
Convernscioal solvents නමැති වෛද්‍ය සමාගම විසින් ප්‍රතිවාදී ක්ෂය රෝග ‍ඖෂධ සැපයීමේ සමාගම පිහිටවූ පසු Convernscioal solvents සමාගමට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය සැපයීම සඳහා Zoja නමැති සමාගමට බලකරනු ලැබිය. Zoja යනු වෙළෙඳ පොළේ සිටි එකම තරඟකරු වූ අතර අධිකරණ බල කිරීමකින් තොරව අනෙක් සියලුම තරඟ කරුවන් ඉවත්කර දැමිණි.
ප්‍රතිභාරකාර නීතිය දුස්සන්ධානය හා කාටල ගිවිසුම්
මධ්‍යස්ථ ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් ගේ විවේචන නොසලකා හරිමින් 1980 දශකයේ සිට අනුගමනය කළ තරඟකාරී ප්‍රතිපත්තියේ මූලික හරය වුයේ ප්‍රති මිල තීරක කාටල ගිවිසුම් ත්‍යාග පත්‍රයයි. කාටල ගිවිසුම් ගැන Adom smith විසින් Wealth of natorus නමැති ග්‍රන්ථයේ දක්වා ඇතත් ඒවා වැළැක්වීමට ගතයුතු නෛතික ක්‍රියාමාර්ගයන් ගැන සඳහන් කොට නැත. කෙසේ නමුත් මේ දිනවල කාටල ගිවිසුම් වලට එරෙහිව යන දැඩි ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරයි. යුරෝපා සංගම් ව්‍යවස්ථාවේ 81 වැනි වගන්තියෙන් කාටල ගිවිසුම් තහනම් කර ඇති අතර, එක්සත් ජනපදය තුළ Sherman  පනත මඟින් (1890) තහනම් කර ඇත. Sherman Act යටතේ තරඟකාරී නීතිය සියලුම ආකාරයේ භාරයක් හා එක්ව පවතින ගිවිසුම් නැතහොත් කුමන්ත්‍රණයක් යනුවෙන් සඳහන් කර ඇත. යුරෝපා ව්‍යවස්ථාවේ 81 වන වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ තරඟකාරී නීතියේ ඉලක්කය කවුරුන්ද යන්න අදියර දෙකකින් පැහැදිලි කර ඇත. මෙහි සඳහන් වන්නේ ආර්ථිකයට සම්බන්ධ කටයුතු කරන කවුරුන් හෝ යන්නයි. මෙයට සේවකයන් අන්තර්ගත වන්නේද නැත. මන්දයත් ඔවුන් ස්වාභාවයෙන් ම ස්වාධීනව ආර්ථික හෝ වාණිජමය කටයුතු වල නිරත නොවන නිසා රාජ්‍ය සේවකයන් සියල්ලෝ සමාජමය අරමුණක් සඳහා එකමුතුව කටයුතු කරයි. එම නිසා (ප්‍රාතිඥාව) ගිවිසුමක් බවට පත්වන අතර එය සම්මුති ප්‍රයෝගයන් ලෙස වර්ධනය වීමක් හෝ සම්මේලනයක් තුළ තීරණ ගැනීමක් විය හැකිය. ඇමෙරිකානූ ප්‍රතිභාරකාර නීතිය පවසන්නේ ද මීට සමානම අදහසකි. එහි ඕනැම ආකාර‍යේ ගනුදෙනුවක් හෝ  හමුවීමක්  යන්නෙන් දක්වා ඇත.
එම නිසා මේ මඟින් සිල්ලර වෙළනේදාට දෙනු ලබන සියලුම ලිඛිත ‍හෝ වාචික ගිවිසුම් මෙමඟින් ආවරණය කෙරේ.
සිරස් ගිවිසුම් වලදී එකමතිකත්වය අවම මට්ටමක පවති. මෙම ගිවිසුම් ඇතිවන්නේ එකම මට්ටමක නොවන සැපයුම් ජාලයේ ඇති නිෂ්පාදන ආයතන අතර ය. උදා: සුපිරි වෙළඳසැල් හා පාන් නිෂ්පාදකයන් අතර ගිවිසුම්.
මෑතකදී ඇමරිකානු ශේෂ්ඨාධිකරණය, ප්‍රතිභාරකාර නඩුවලදී රෙදිපිළි නිෂ්පාදකයින් හා රෙදිපිළි වෙළෙන්දන් වැනි සෘජුව තරඟයේ නොයෙදෙන්නන් අතර ඇති ගිවිසුම් ගැනත්, සැපයුම් ජාලයේ සමාන තත්වයේ පවතින සමාගම් අතර තරඟකාරිත්වය සීමා කරන ගිවිසුම් තහනම් කිරීමත් (සිල්ලර වෙළනේදන් හා බෙදා හරින්නන් අතර ගිවිසුම් වැනි) මගින් සැකසුම් ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන ලදී. මේ ආකාරයට පිරිස් ගිවිසුම් (Verical Agreements) තවමත් නීති විරෝධි වන අතර ඒවා නීති විරෝධි යැයි ඔප්පු කිරීමේ ගිවිසුම එකපයින්ම නීති විරෝධී වීමකට වඩා නීතිමය හේතුන් මත පදනම්ව නීති විරෝධි යැයි ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු බව අධිකරණය විසින් මෑත කාලයකදී පෙන්වා දෙන ලදී.
ප්‍රතිභාර නීතිය - ජාත්‍යන්තරව බලාත්මක කිරීම
ලොක වෙළෙඳ සංගමයේ සමාජික රටවල් අතර ඇතිවන ගිවිසුම්වලට සමස්තයක් වශයෙන් තරඟකාරී නීතිය අදාළ කරගැනීම අවශ්‍යද? නැද්ද? යන කාරණය සම්බන්ධයෙන් එකඟත්වයකට පැමිණීමට තවම නොහැකිව ඇත.
තරඟකාරී නීතිය මූලික වශයෙන් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි ‍ෆෙඩරල් රාජ්‍යන්ගේ මට්ටමින් ජාත්‍යන්තරකරණය වී ඇති අතර ඊට ඇති ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වල සහභාගීත්වයද වර්ධනය වෙමින් පවතී. එක්සත් ජාතීන්ගේ වෙළෙඳ හා සංවර්ධන සමුළුව (Cunctad) ආර්ථික සහයෝගීතා සහ සංවර්ධන සංවිධානය (OECD)වැනි ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාකාරී සමළු වලදී රාජ්‍ය හා පුද්ගලික අංශවලට තරඟකාරී නීතිය මුළුමනින්ම අදාළ කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් නව ලිබරල් වාදී නිර්දේශ ඉදිරිපත් කිරීමේ නැඹුරුතාවක් පවතී. නව්‍යතා ප්‍රඥප්තියේ (Havama charter)අඩංගු පරිච්ඡේදයන්හි ප්‍රතිභාරකාර නීති සංග්‍රහයන් අඩංගු වන අතර ලෝහ වෙළෙඳ සංගමයේ පෙර ගමන්කරුවූ Gatt සම්මුතියට එම නීති අන්තර්ගත කොට නොමැත. සාධාරණ වෙළඳාමක් සඳහා වන කාර්යාලයේ අධ්‍යක්ෂක මහාචාර්ය Richard whish පවසන්නේ දැනට  තිබෙන වර්ධන අවධිය අනුව  ලෝක වෙළෙඳ සංවිධානය ගෝලීය තරඟකාරී අධිකාරියක මට්ටමකට වෙනස් වීමට භාජනය විම සැක සහිත බවයි. එසේවුවත් දැනට කෙරීගෙන යන දෝහා සාකච්ඡා වට තුළ (Doha round of talks) තරඟකාරී නීතිය බල පැවැත්ම ගෝලිය මට්ටම දක්වා වලංගු තත්ත්වයට පත්කිරීමට සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටී. එම තත්ත්වය ඇති කිරීමට  ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට පමණක් නොහැකි අතර ඒ සඳහා අභිනවයෙන්  පිහිටවනු ලැබූ ජාත්‍යන්තර තරගකාරී ජාලය (ICN) හා ජාතික ආයතන මනාලෙස සම්බන්ධිකරණය විය යුතුය.
ප්‍රතිභාර නීතිය එකාබද්ධ වීම හා අත්පත් කර ගැනීම
තරඟකාරී නීතියට අනුව සංයුක්ත වීම හා අත්පත් කර ගැනීම දෙස බලන කළ ඉන් නිරූපිත අදහස වන්නේ පෙරනොවූ විරූ ආකාරයට ආර්ථික ශක්තිය කිහිප දෙනෙකු අතට පත්වීමයි. මෙහිදී මූලික වශයෙන් අදහස් වන්නේ එක් සමාගමක කොටස් තවත් සමාගමක් විසින් මිලදී ගැනීමයි. රජය විසින් ආර්ථික සංකේන්ද්‍රණය පාලනය කිරීමට බලපාන හේතුන්ද ප්‍රමුඛත්වයේ සිටිනා වෙළඳ සමාගම් විසින් එම ප්‍රමුඛත්වය අනිසි භාවිතය වැළැක්වීමට යොදා ගන්නා හේතූන්ද අතර කිසිදු වෙනසක් නොමැත. සංයුක්ත වීම හා අත්පත් කර ගැනීම පාලනයේ දී යම් ගැටළුවක් පැන නැගීමට පෙර රජය විසින් ඊට නිසි පිළියම් යොදයි. එනම් ප්‍රමුඛත්ව වෙළෙඳ සමාගම් ඇති වීමට පෙර ඒවා ඇතිවීම වළක්වයි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සංයුක්ත වීම පාලනය වන්නේ ක්ලේටන් පනත (Clayton Act) යටතේයි. යුරෝපා සංගමයේ මෙම සංයුක්තවීම පාලනය වන්නේ සංයුක්ත රෙගුලාසි 134/2004 යටතේ ය. (ECMR) තරඟකාරී නීතියට අනුකූලව සංයුක්ත වීමට අදහස්කරන වෙළෙඳ සමාගම් ඊට ප්‍රථම අදාළ රාජ්‍ය පරිපාලන ආයතනවලින් අනුමැතිය ලබාගත යුතු වේ.
කෙසේ වෙතත් වෙළෙඳ සමාගම් විසින් වෙළෙඳ පොළ තුළ තම බලය වැඩිකර ගැනීමට වෙර දරන අතරම එය තම වාසියටද හරවාගනී. ඒ අතර තම වෙළෙඳ භාගය ඉහළ දමා ගැනීමට ද වෙර දරයි. එලෙසම තමන් හා තරඟකරන්නන්ගේ සංඛ්‍යාවද අඩුකර ගැනීම වැනි තම ගනුදෙනු කෙරෙහි සෘජු බල පෑමක් ඇතිකරන පාරිභෝගිකයා ලබන්නේ කුමක් ද යන්න පිළිබඳවද වඩාත් සැලකිලිමත් වේ.
යුරෝපා සංගම් නීතියේ ප්‍රධාන ප්‍රතිපාදන වලින් බලාපොරොත්තු වන්නේ සංකේන්ද්‍රණය තුළින් වඩා ක්‍රියාශිලි තරඟකාරිත්වයක් ඇතිකිරීමට ඉන් කවර මට්ටමේ බාධාවක් ඇති කරයි ද යන්නත් එහි ප්‍රතිඵලයක් එලෙස ඇතිවන ප්‍රමුඛතාව හෝ තවදුරටත් එය ශක්තිමත් වන්නේ ද යන්නත්ය. ඊට අදාළ එක්සත් ජනපද නීතියේ අන්තර්ගත වන්නේ ඒ හා සමාන ම ප්‍රතිපාදන වේ.
තරඟකාරීත්වයේ සැලකියයුතු මට්ටමේ අඩුවීමක් හෝ බාධාවක් වන්නේ කුමක් ද යන්න විධිමත් අධ්‍යාපනයකින් හඳුනා ගත හැකිය. මෙලෙස අධ්‍යයනයන් මඟින් උපකල්පන මිස අවසාන නිගමනයන් ඉදිරිපත් කළ නොහැකිය. Herfindhal – Hirschman දර්ශකය භාවිතයෙන් වෙළෙඳ පොළ තත්ත්වය ගණනය කිරීමට හා සංකේන්ද්‍රණය වන්නේද යන්න හඳුනාගත හැකිය. මෙවැනි ගණනයන්ගෙන් මිදී වෙළෙඳ පොළ තුළ තාක්ෂණික මෙලම් භාවිතය පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම ඉතා වැද
ආර්ථික සබඳතාවන් හරහා ඇතිවිය හැකි සාමූහික ප්‍රමුඛතාවයද තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයකි. එමඟින් ඇතිවන නව වෙළෙඳ පොළවල් කූට ක්‍රියාකාරකම් සඳහා තෝතැන්නක් වේ. වෙළෙඳ පොළ කොතරම් ‍විනිවිද භාවයකින් යුක්ත වන්නේ ද යන්න දැන ගැනීම තුළින් වඩාත් සංකේන්ද්‍රීය ව්‍යුහයක් ගොඩනැගේ. එමඟින් වෙළඳ සමාගම්වලට වඩා හොඳින් එකිනෙකා හා සම්බන්ධ වී අනෙක් තරඟකරුවන් බිය වැද්දීමට ද, තරඟකරුවන්ගේ හා පාරිභෝගික ප්‍රතිචාර වලින් කොතරම් දුරට ආරක්ෂා විය හැකිද, වෙළෙඳ පොළට අලුතින් එක්වන සමාගම් හා ඒවාට මුහුණ දීමේදී ඇතිවන ගැටළු මොනවාද යන්න පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකි වේ.
අසාර්ථක වීම හෝ බංකොළොත් වීම හේතු කොටගෙන සමාගමක් පවරා ගැනීම සාධාරණීකරණය කළ හැකි හේතුවක් වන අතර එම නිසා තරඟකාරී තත්ත්වයද අඩුවේ. සිරස් ඒකාබද්ධ වීම පිළිබඳව වෙළෙඳ පොළේ අවධානය යොමු වන්නේ අල්ප වශයෙනි. යුරෝපා කොමිසම විසින් AOL/ Time Warner සමාගම එහි තරඟකරුවෙකු වූ Bertelsmann සමාගම හා බද්ධවීමටත් නිෂ්පාදන ගණනාවක් සමඟ මේ සමාගම් සංයුක්ත වීම පිළිබඳව හා එයින් ඇතිව තිබෙන බලපෑම පිළිබඳවත් අවධානය යොමු කරන ලදී.
නිකවැරටිය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
නිකවැරටිය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, වයඹ පළාතේ,   කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය
අඛාඩචණ්ඩි දේවාලය
අංශුමාන් දේවාලය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ භුබනේස්වර්හි පිහිටි 10වන සියවසට අයත් හින්දු දේවාලයකි. මෙම දේවාලය පිහිටා ඇත්තේ පැරනි නගරයේ බාඩු සාහියේ බින්දුසාගර් ජලාශයේ නිරිතදිග ඉවුරේ ය.
විස්තරය
මාර්කණ්ඩේස්වර දේවාලයට මීටර 15ක් නැගෙනහිරින් සහ මෝහිනී දේවාලයට මීටර 30ක් වයඹදිගින් පිහිටි මෙම දේවාලයේ වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රමුඛ දේවතාවා වන්නේ මහීෂාසුරමර්දිනී දෙවඟනයි. දකුණු දෙසට මුහුණලා පිහිටි මෙම දෙවොලේ දේව ප්‍රතිමාව නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. දුර්ගාෂ්ටමි සහ බලභෝග වැනි නොයෙකුත් ආගමික චාරිත්‍ර මෙහි දී සිදු කෙරේ. මෙම දේවාලය නඩත්තු කරනු ලබන්නේ භුබනේස්වර් නාගරික සංස්ථාව මගිනි. තරමක් සතුටු දායක සංරක්ෂණ මට්ටමකින් යුතුව මෙය පවතියි. X සහ XI මූල්‍ය කොමිසමේ ප්‍රදායනයන් මත ඔඩිෂා ප්‍රාන්ත පුරාවිදයා අධිකාරිය විසින් මෙහි ප්‍රතිසංස්කරණය කටයුතු සිදුකරන ලදී. මෙම දේවාලය වට කරමින් බින්දු සාගර් ජලාශය පිහිටියේ මෙයට මීටර 6.40ක් නැගෙනහිරිනි. බටහිරින් මාර්කණ්ඩේය දේවාලයෙනුත්, දකුණු දෙසින් නිවාස ගොඩනැගිලිවලිනුත් මෙය සීමා වී ඇත.
ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ
මෙම දේවාලය ඉදිකොට ඇත්තේ කාලිංග සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කරමින් රළු වයිරම් සහිත වැලිගල් පාෂාණයෙනි. මෙහි ප්‍රධාන දෙවොල වන්නේ ඛාඛරා දෙවොලයි. ඍජුකෝණාස්‍රාකාර බිම් සැලැස්මකින් යුත් එහි මිනුම් මීටර 1.28 x මීටර 1.83 ප්‍රමාණයේ වේ. උච්චත්වය අතින් ඛාඛරාහි විමානය පභාගයේ සිට මස්තකය තෙක් මීටර 42.94ක උසකි. දේවාලයේ පහළ සිට ඉහළට බාදා, ගණ්ඩි සහ මස්තකය පිහිටයි. කොටස් පහකින් යුත් බාදාව මීටර් 1.74ක උසකින් යුක්ත ය. පභාගයෙහි පහළ මීටර 0.26ක උසින් යුතු ය. ජංඝ නම් අංගය මීටර 0.52ක ප්‍රමාණයෙන් යුත් අතර, එය තල ජංඝ සහ උපර ජංඝ ලෙස කොටස් දෙකකට වෙන්වී ඇත්තේ බන්ධන බොරදම් මගිනි. බන්ධන නම් කොටස මීටර 0.08කින් ද, බරන්ද නම් කොටස මීටර 0.26ක උසකින් ද යුක්ත ය. දේවාලයේ ගණ්ඩි නම් අංගය ඛාඛාරා සම්ප්‍රදායයයෙන් යුත් අතර, ඒවා අර්ධ සිලින්ඩරාකාර පියස්සකින් යුත් පේසා තුනක් ලෙස සැකසී ඇත. දේවාලයේ මස්තකයේ ගජක්‍රාන්ත රූ දෙකක් පිරිවරා ගත් කලසක් දැකගත හැක.
මෝස්තර අංග
ද්වාරයේ උළුවහු කණු මීටර 1.10 x මීටර 0.65 මිනුම්වලින් යුත් බදාම නිර්මාණවලින් සරසා ඇත. ප්‍රධාන දොරටුව අසල නැගෙනහිර සහ උතුරු බිත්තිවල කුඩා තොරණවල් දෙකක් ද වේ. මෙම ද්වාරමාලක ද්විත්වය සමාන අතර මීටර 0.92 x මීටර 0.59 යන මිනුම්වලින් යුක්ත ‍වේ.
1049
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
වය'ෂාක්
වයර්ශාක් (Wireshark)   යනු දත්ත පැකට්ටු  විශ්ලේශක   නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංගයකි. එය පරිගණක ජාල වල දෝෂ සෙවීමට, විශ්ලේෂණයට, මෘදුකාංග හා සන්නිවේදන මූලලේකන විකසනය සහ අධ්‍යාපන කටයුතූ වලදී  පරිශීලනය කරයි. මුලින්ම "'එතීරියල් (Ethereal)'", ලෙස හැඳින්වුනු මෙය වෙළෙද ලකුණු ප්‍රශ්න නිසා   2006 මාර්තු මසදී වයර්ශාක් (Wireshark)  යනුවෙන් නැවත නම් කරන ලදී.
Wireshark බහු ක්‍රමලේඛන නාම මාලාවන්ට සහය වන අතර,  අතුරුමුහුනත ගොඩනැගීමට  GTK+ widget toolkit  හා  පැකට්ටු  ග්‍රහණය කිරීමට pcap බාවිතකර ඇත. ලිනක්ස් බෙදාහැරීම මත පදනම් වූ ලිනක්ස්, OS X, BSD, Solaris සහ  මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස්  පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධති සදහා අනුකූලව සකසා ඇත. තවද විධාන අතුරුමුහුණත්(CLI) සංස්කාරනයක් වන TShark පවතී. Wireshark සහ අනෙකුත් ක්‍රමලේඛන  GNU General Public License (GNU GPL) බලපත්‍රය යටතේ   නිදහස් මෘදුකාංගයක් ලෙස බෙදා හරිනු ලබයි.
ක්‍රියාපටිපාටිය
Wireshark tcpdump වලට සමාන වන නමුත් graphical front-end, ගොනු කිරීමට පෙරීමට  අවස්ථා ලබාදී තිබෙ.Wireshark promiscuous mode වලට ගැලපෙන network interface controller යෙදීම මගින් අතුරුමුහුණතේ හැඩගැසු addresse එක පමණක් නොව අදාල අතුරුමුහුණතට අදාල සියලුම දත්ත දාරාව සහ broadcast/multicast  නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලබාදේ. නමුත් promiscuous mode හිදී network switch  port එකක පමණක් දත්ත රැස්කිරීම මගින් අදාල port එකේමුළු දත්ත තදබදය නිරීක්ෂණයට හැකියාවක් නොමැත මන්දයත් network switch එකෙ දත්ත සියල්ලම එම port එක හරහා යැවීමටම අවශ්‍ය නොවන බැවිනි. Port mirroring හෝ විවිද network tap මගින් ග්‍රහණය කිරීම ජාලය තුල ඕනෑම තැනකට විහිදීය හැක; සරල passive taps malware tampering වලට බෙහෙවින් ප්‍රතිරෝධිවෙ.libpcap 1.0.0  හෝ  පසු  සමග ලිනක්ස්, BSD, and OS X  සහ Wireshark 1.4  පසු  මගින් wireless network interface controller monitor modeඑකට යෙදිය හැක.
ඉතිහාසය
1990දී කැන්සාස් නගරය මිසුරි විශ්වවිද්‍යාලයෙ උපාදිධාරී ජෙරල්ඩ් කොම්බ්ස්(Gerald Combs) කුඩා අන්තර්ජාල සේවා සපයනු ලබන ආයතනයක සේවය කලා. එවකට වාණිජ ප්‍රොටෝකෝල විශ්ලේෂණ මෘදුකාංග$1500 සහ එම මෘදුකාංග ඔහු සේවයකල ආයතනයෙ ප්‍රදාන ක්‍රමලේඛන වලට (ලිනක්ස් සහ Solaris) අනුකූලතාවක් නොදක්වන ලදී, එමනිසා ජෙරල්ඩ් එතීරියල්  මෘදුකාංගය ක්‍රමලේඛනය කරනලදී.එහි ප්‍රථම පිටපත 1998දී එළිදැක්වීමට සමත්විය. .එතීරියල් වෙලදනාමය  Network Integration Services යටතේ පැවතිනි. 2006 මැයි මසදී කොම්බ්ස් CACE තාක්ෂණ ආයතනයට එක්විනි. කොම්බ්ස් තවමත් එතීරියල් හි මූල කේතයෙහි වැඩි අයිතීය ඉසිලිය අනෙකුත් කොටස GNU GPL බලපත්‍රය යටතේ පැවතිනි.එමනිසා Wiresharkහි ඇතුලාන්තය සදහා එතීරියල් හි අනුපිටපත ක ඇතුලාන්තය(repository ) පදනම ලෙස බාවිත කරන ලදී. කෙසේ වෙතත් එතීරියල්  වෙළද නාමය ඔහුට අයත් නොවීය එමනිසා Wireshark ලෙස නම වෙනස් කරන ලදී. Riverbed Technology CACE ආයතනය 2010 දී මිලදී ගැනුනි ඒ සමගම Wiresharkහි ප්‍රධාන අනුග්‍රහකයා ලෙස Riverbed තාක්ෂණික ආයතනය පත්විය. එතීරියල් වර්ධනය ඇනහිටිනි ඒ සමගම එතීරියල්   ආරක්ෂක උපදේශකයන් Wireshark වෙත මාරුවීම නිර්දේශ කෙරුණි. Wireshark පසුගිය වසර කීපය තුල කිහිපවරක් ඇගයීමට පාත්‍ර විය, eWeek, InfoWorld,  සහ PC Magazine. Insecureහි ,Org network ආරක්ෂන උපකරණ සමාලෝචනයහි වඩාත්ම පිළිගත් පැකට්ටු විශ්ලේෂණ මෘදුකාංගයවෙ සහ SourceForge 2010 අගෝස්තු මාසයේ  ව්‍යාප්‍රතිය. කොම්බ්ස් Wiresharkහි සමස්ත ක්‍රමලේඛනය නඩත්තු කරන අතර නව සංස්කාරන නිකුත් කරයි. Wireshark හි වෙබ්අඩවිය තුල තවත් දායකයන් 600 ලියාපදිංචිවි ඇත.
විශේෂාංග
Wireshark විවිදාකාර ජාලකරණ ප්‍රොටෝකෝලයන් වටහාගැනීමට හැකියාව පවතී එමනිසා විවිදාකාර පැකට්ටු වල තේරුම ඒවායේ අදාල ජාලකරණය ප්‍රොටෝකෝලයන මගින් නිරූපිත  ප්‍රාවරිකරණය(Encapsulation) සහ ක්ෂේත‍්‍රය(fields) සමග  නිරුපණයට හැකියාව පවතී.Wireshark දත්ත පැකට්ටු හට ග්‍රහණය කිරීමට pcpa  යොදාගනී එමනිසා එයට ග්‍රහණය කිරීමට හැකියාව පවතින්නේ pcpa අනුබලදෙන පැකට්ටු පමණි.
Wireshark'හි ජාල දත්ත පටිගතකල ගොනුවෙහි ආකෘතිය(format) libpcap, libpcap සහ WinPcap සදහාද සහය දක්වන්නකි,එමනිසා එම ගොනු ආකෘතියට සහය දක්වන tcpdump and CA NetMaster මෘදුකාංග සමග දත්ත හුවමාරු කලහැක.තවද එයට snoop, Network General, සහ Microsoft Network Monitor මෘදුකාංග වල ග්‍රහණයන්(captures) කියවිය හැක.
ආරක්ෂණය
සෘජුව ජාල දත්ත ග්‍රහණය කිරීම සදහා සමහර මෙහෙයුම් පද්දතිවල විශේෂ අවසර(elevated privileges) ලබාගැනිමට සිදුවේ.මේනිසා  Ethereal/Wireshark සහ
tethereal/TShark මෘදුකාංගවල පැරණි සංස්කරන ක්‍රියාත්මක කිරීමට superuser අවසර ලබාගැනීමට සිදුවේ.ජාල වලින් දත්ත ලබාගැනිමේදී ප්‍රොටෝකෝල විශාල
ගණනක් විචේදනය කිරිමට සිදුවේ මෙහිදී යම්කිසි දෝෂයක් සිදුවහොත් එය සන්නිවේදන ජාලයෙ අරක්ෂවට විශාල තර්ජනයකි. පැරණි සංස්කරනවල පැවති අන්තරාදායක ගුණාංග නිසා මුලිකවම දුරස්ථ කේත ක්‍රියාත්මක කිරීමට ඇති හැකියාව( remote code execution) සහ නිර්මාපකයන් මෘදුකාංගයෙ
වර්දනය පිළිබඳ සුබදායි ආකල්පයක් නොදැක්වීම නිසා OpenBSD  Ethereal මෘදුකාංගය OpenBSD 3.6ට පෙර සංස්කාරන වල  ports tree  එකෙන් ඉවත්කරන
ලදී.
Wiresharkහි සියලුම කාරයන්ට විශේෂ අවසර(elevated privileges) ලබාගැනිම අවශ්‍ය නොවේ, උදාහරණයක් ලෙස tcpdump යොදාගෙන දත්ත ග්‍රහනය කරගත හැක
පසුව එය Wireshark හරහා සාමාන්‍ය තත්ව යටතේ විශ්ලේෂණය කල හැක.මෙය වඩාත් 	තථ්‍ය කාලව(real time) සිදුකිරීමට Wireshark මගින් විශ්ලේෂණය කරනුලබන
ගොනුව mergecap හරහා සංයුක්ත කරනුලබනයි. රැහැන් රහිත ජාලවල දත්ත ලබාගනිමට Aircrack හරහා  IEEE 802.11  රාමු ග්‍රහණය කිරීම සහ ඒවයෙ ප්‍රතිපල
Wireshark හරහා විශ්ලේෂණය කිරීම කලහැක.
මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය
මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේපිහිටි ආරණ්‍ය සේනාසනයක් වේ. එය මිරිස්වත්ත - වතුරුගම අතර මාලිගාතැන්න ප‍්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.
ඉතිහාසය
මාලිගාතැන්න බුද්ධ වර්ෂ 903 දී පූජනීය බවට පත් වූයේ අමිත්තාහව නම් තෙරුන් වහන්සේ, මෙහි මුදුනේ වැඩ සිටි මෝවිටේදී සක්මන් කරද්දී රහත් වීමෙන් පසුවය. අරාග වී සරාගයනට පහර දුන් උන් වහන්සේ හත් වර්ෂයක් මෙහි වාසය කළ සේක. මුලූ රට අග රජු වූ ධාතුසේන රජුගේ විෂ්කම්භනයෙන් බියට පත් මුගලන් කුමරු මෙහි සැඟවී සිට දඹදිවට ගියේය. වළගම් අබා රජුටද මෙය රැුකවරණ වූයේ වාරණ සටන කාලයේදීය. අති පැරණි කාලයේ සිට මේ ස්ථානය ගරු කන්ද නමින් ප‍්‍රසිද්ධ විය. ඉන්පසු දඹදිව තෙරෙව් බමුණෙක් මෙහි පැමිණ විශ්ණු අවතාරය මවා ගැනිීම සඳහා පටිභාරයක් සාදා ගෙන දිට්ඨ විශුද්ධිය ඇත් කර ගෙන මන්ත‍්‍ර ජප කරන්නට විය. එතැන පහල වූ ජප මාලය නිසා ඒ ලෙනට හැකර ලෙන යැයි කියන ලදී. එය දැනට පහල මාලයේ ගල් උළුවස්ස ඇති තැනය.
දාඨා ලූ හැම තැනම ‘මාලිගා’ නම ඇති විය. දළදා වැඩම වූ රහස් තැනක් නමුත් මෙතැනටද කල් යාමෙන් මාලිගාතැන්න යයි නම් විය. කීර්ති නිශ්ශංක රජු දවසේ ඒ නම ඇති විය. එකල මෙහි ගමක් තිබුණේ ඌරුවල පමණි. තිහාරිය කෑරගල අතරේ අත්තනගල්ල සහ ඌරුවල හරහා මාවතක් විය. අංගි රටේ සර්වඥ ධාතු සඟවා තිබුණේ මේ මාලිගා තැන්න පොකුණේ යයි සම්මත ස්ථානයේ පොළව යටය. එය හාරා ධාතුන් වහන්සේ සඟවා තබා එතැනින් පිටතට ගනු ලැබුවේ සති දෙකකට පසුය. මේ පොකුණ සාරන ලද්දේ 18 වන ශතවර්ෂයේදීය. මින් පෙර වගීෂ්වර තෙරුන්ද මෙහි පහල මාලයේ මහ ගල් ලෙනේ වෙසෙමින් උන්වහන්සේගේ සිවුරු අතරතුර ආරක්‍ෂා කරගත් දළදා වහන්සේ සති තුනක් මේ පෙදෙසේ වැඩ සිටි සේක.
මුදුනේ සිට බැලූ කල වයඹේ සිට උරුව මහා පර්වතය පනවා ගල් කුලක් කරන ලද්දේ මුගලන් කුමරු විසිනි. එතුමා එහි සැඟ වී සිටි කාලයේදී කාශ්‍යප කුමරු සීගිරිය සාදන්නට ආරම්භ කර තිබුණි. පැරකුම්බා කුමරු ස්වකීය සුළු පියාගෙන් පලා වුත් උරුවල නවාතැන් ගත්තේය. ඒ කාලයේ උරුවෙල සිටි ‘ජගරත් රාළ’ නම් කෙනෙක් සියයක් දෙනා එතුමා වෙත යෝධයින් හැටියට දිවුරවා සභාවක් රැුස් කරනු තැනම එකට බත් අනුභව කරන ලද්දේය. එතැන සභාව නමින් ප‍්‍රසිද්ධ වන්නට විය. එපමණක් නොව ඔහු ඌරු මස් සමඟ කරන ලද මේ සංග‍්‍රහය සිහිවීම පිණිස මේ පේරුවට ඌරුවල් පේරුව යයි නම් කොට ජගරත් රාළට නින්දගමක් කොට භාරදෙන ලද්ද්ය.”
ඉහත දැක්වූ ලියවිල්ල මාලිගාතැන්න විහාරස්ථානයේ ඓතිහාසික තොරතුරු අධ්‍යයනය කිරීම උදෙසා කැපවීමෙන් කටයුතු කරන සුනිල් ඒකනායක නම් මහත්මයෙකු සතු වූවක් අතර මෙහි සඳහන් කරුණු 100% සනාථ කර ගෙන නොමැත. එනමුත් එහි සඳහන් ඇතැම් ස්ථාන විස්තරයන් වර්තමානයේ ඇති ස්ථාන හා සම වෙයි. උදාහරණ ලෙස
නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා
නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා, පා.ම (දෙමළ: நிமல் சிறிபால டி சில்வா, ඉංග්‍රීසි: Nimal Siripala de Silva), (උපත 6 සැප්තැම්බර් 1944 ), යනු ශ්‍රී ලංකික දේශපාලඥයෙක් වන අතර වත්මන් වරාය, නාවික හා ගුවන් සේවා අමාත්‍ය වේ. ද සිල්වා බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය සඳහා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය නියෝජනය කරමින් ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරයෙක්. ඔහු හිටපු විපක්‍ෂ නායක, හිටපු කම්කරු අමාත්‍ය, අධිකරණ අමාත්‍ය සහ හිටපු සභානායක.
මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය
ඉතිහාසය
මේ අනුව බලන කල මාලිගාතැන්න විහාරස්ථානය, විහාරස්ථානයක් ලෙසින් ගොඩනැගෙන්නේ 1924 තරම් මෑත කාලයේ වූවද ඊට වඩා දිගු ඉතිහාසයක් ඇති බව පෙනීයයි.
නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා
මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය
ද සිල්වා බදුල්ල ගුරු පවුලක උපත ලැබීය. ඔහු කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලය අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර එහිදී ඔහු විද්‍යාල විවාද කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකු විය.ඔහු 1966 දී ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූ අතර 1971 දී ප්‍රොක්ටර් ලෙස සුදුසුකම් ලැබීය.
මුල් වෘත්තීය
1971 දී නීතිඥ වෘත්තිය ආරම්භ කළ ද සිල්වා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ නීති ශිෂ්‍ය සංගමය ආරම්භ කරමින් සිය ශිෂ්‍ය අවධියේ සිටම ක්‍රියාකාරී දේශපාලනයේ නිරත විය.1970 මහ මැතිවරණය සඳහා වූ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයේදී ඔහු සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකට සහය දුන්නේය.ඔහු 1975 දී එක්සත් රාජධානියට ගොස් සොලිසිටර් ලෙස සුදුසුකම් ලැබීය. ඔහු 1978 දී ලංකාවට පැමිණි අතර, විශේෂ ජනාධිපති කොමිසමේ දී බණ්ඩාරනායකගේ ආරක්ෂාව සඳහා සහාය විය. ඔහු ද පත් කරන ලද්දේ ජනාධිපති ජේ. ආර්. ජයවර්ධන බණ්ඩාරනායක අගමැතිනිය ලෙස කටයුතු කළ සමයේ බලය අයුතු ලෙස භාවිත කළ බවට ඇයට එල්ල වී ඇති චෝදනා විමර්ශනය කිරීමට.
මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය
ඉතිහාසය
මාලිගාතැන්න විහාරස්ථානය 18 වන සියවසේ සිට පැවති ස්ථානයක් වූවද එය සුප‍්‍රසිද්ධ විහාරස්ථානයක් බවට පත් වන්නේ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ පැමිණීමෙන් අණතුරුවය. ඒ 1924 වර්ෂයේදීය. ඒ වන විට මෙහි විහාරස්ථානයක් සම්බන්ධ කිසිදු ගොඩනැගිල්ලක් නොවූ අතර දැනට බණ මඩුව හා බුදු මැදුර පිහිටා ඇති මහ ගල් ලෙනේ හා ඒ අසල ඇති තවත් ගල් ලෙනක ‘තුමා කට්ට`ඩි’ හා ඔහුගේ සොහොයුරා ස්වකීය අඹුදරුවන් සමඟ වාසය කර ඇත. ඊට අමතරව ගල් උළුවස්ස ඇති ලෙනද, ඒ අසලින් නිදන් ගලක් යැයි සැලකෙන ගලක්ද උඩ මළුවේ බෝධීන් වහන්සේද විය. එකල එම බෝධීන් වහන්සේ අනුහස් ඇති තැනක් යැයි සැලකූ ගම්වාසීන් ඊට වන්දනා මාන කිරීම පුරුද්දක් කරගෙන තිබුණි. ඔවුන් බොහෝමයක් දෙනා මේ බෝධීන් වහන්සේ අසලින් දේවතා එළි ගමන් කරනු දැක තිබීම මේ භක්තියාදරයට හේතු වී ඇත.
නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා
දේශපාලන ජීවිතය
1989 මහ මැතිවරණයෙන් කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය තේරී පත්වී 1989 දී ඔහු ප්‍රථම වරට පාර්ලිමේන්තුවට පිවිසි අතර බදුල්ල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයෙන් තේරී පත් වූ 2000 දක්වා කොළඹින් නැවත තේරී පත් විය. දිස්ත්‍රික්කය සහ මේ දක්වා අඛණ්ඩව නැවත තේරී පත් වී ඇත. ඔහු මීට පෙර ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ සභා සභාපති විය.
ඝාතන උත්සාහයක්
1996 ජුලි 4 වැනි දින යාපනය ස්ටැන්ලි පාරේදී මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකාරියක දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්තවාදී කාන්තාවක් විසින් ඝාතනය කිරීමට තැත් කිරීමකදී ද සිල්වා තුවාල ලබා ගැලවී ගියේය.යාපනයේ ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය සංස්ථාවේ (BMC) ශාඛාවක් අමාත්‍යවරයා විසින් විවෘත කර මිනිත්තු කිහිපයකට පසු මෙම සිදුවීම සිදුවිය. බ්‍රිගේඩියර් ආනන්ද හමන්ගොඩ (යාපනය අංශයේ ආඥාපති), රංජිත් ගොඩමුණ (සභාපති, ලංකා සිමෙන්ති සංස්ථාව) ඇතුළු 21 දෙනෙක් මිය ගිය අතර, පිපිරීමෙන් 50 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන් ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය
අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ
අනතුරුව වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන විහාරස්ථානය ඉදි වූ අතර ඒ සඳහා ඒ වන විටත් ගල් ලෙන් වල පදිංචිව සිටි ‘තුමා කට්ට`ඩි’ හා ඔහුගේ සොහොයුරා ඇතුළු අයට පහල ගමෙන් ඉඩකඩම් ලබා දෙන ලදී.
මෙම විහාරස්ථානය ගල් පර්වත ඇති භූමියක පිහිටා ඇති නමුදු එය ‘මාලිගාතැන්න’ යයි නම් කිරීමට අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ කටයුතු කළහ. ඊට හේතු සඳහන් කළ උන්වහන්සේ පවසා ඇත්තේ දළදාව සැඟ වූ සෑම ස්ථානයක්ම ‘මාලිගා’ යන නම දරන හෙයින් ඒ නමද, දළදාව සැඟ වූ තැන හෝ දළදා මලිගාවක් තැනවූ තැන තැනිතලාවක් වන හෙයින් ‘තැන්න’ යන කොටසද එකතු කර මෙය ‘මාලිගා තැන්න’ යැයි නම් කරන ලද බවයි. අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගිහි කල යටිනුවර වීරසේකර වලව්වෙ සිටි පිරිමි දරුවන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු වූ අතර උන්වහන්සේගේ ගිහි පෙළපත් නාමය වූයේ ‘කටුදුන් වීරසේකර මුදියන්සේලාගේ’ යන්න වේ. මේ නිසාම මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායකකම උරුමයෙන්ම ලද්දෙකු වූවද මැණික්දිවෙල යටිගම්මන විහාරස්ථානයේදී පැවිදි භාවය ලැබීමෙන් අණතුරුව භාවනානුයෝගීව විසීමට උන්වහන්සේ වැඩි කැමැත්තක් දැක්වූහ. කන්ද උඩරටින් නික්ම සියනෑ කෝරළයට වැඩම කළ උන්වහ්සේ පල්ලෙවෙල, වල්බෝලාන වික‍්‍රමශීලා පිරිවෙනින් අධ්‍යාපනය ලද අතර උන්වහන්සේගේ ගුරු හාමුදුරුවන් වූයේ කුකුල්නාපේ ශ‍්‍රී දේවරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේය. විවිධ භාවනා ක‍්‍රම, ත‍්‍රිපිටකය ආදිය ගැඹුරින්ම උගත් උන්වහන්සේ ස්වකීය භාවනානුයෝගී දිවිය ආරම්භ කරනු ලැබූවේ වාරණ විහාරස්ථානයෙන්ය. නමුත් පිණ්ඩපාතය වැඞීම, ආරණ්‍ය සිවුරු ඇඳීම ආදිය අනුගමනය කිරීම නිසා වාරණ පන්සලේ එතෙක් පැවති සම්ප‍්‍රදාය වෙනස් වීමට යාමෙන් විහාරස්ථානයේ නායක ස්වාමීන් වහන්සේ වෙනත් ගැටලූ මතුවන්නට වූ නිසා වාරණ පන්සලේ දායකයෙකු වූ ’බෝනෑගල අකෝලිස් උපාසක තැන’ගේ ආධාර උපකාර ඇතිව මාලිගාතැන්න විවේක සේ්නාසනය පිහිටි ස්ථානය සොයා ගත් අතර අණතුරුව ස්වකීය බණ භාවනා කටයුතු උදෙසා මෙතැනට වැඩම කළහ. මාලිගාතැන්න විවේක සේනාසනයේ සියලූ කටයුතු සිදු කෙරුණේ ආරණ්‍යවාසී පිළිවෙලටය. පසු කාලයේ දී ‘වතුරවිල ඥාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ’ හා එක්ව තල්ගල, කළුගල ආදී සියලූ ආරණ්‍ය එක් කොට ආරණ්‍යවාසී සංඝ සභාවක් පිහිටුවීමටද මූලික වූහ. මෙම සංඝ සභාවේ අනුශාසක තණතුර දැරූ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ මෙහි මහානායකකම පැවරුවේ වතුරවිල ඥාණානන්ද ස්වාමින් වහන්සේටය.
විහාර සැළැස්ම
විහාරස්ථානය උඩ මළුව හා පහළ මළුව යන කොටස් දෙකකින් සමන්විත වෙයි. පහළ මළුවේ බුද්ධ මන්දිරය, බෝධීන් වහන්සේ, චෛත්‍යය, බණ මඩුව, ආවාස කුටි යන විහාරස්ථානයේ සියලූම ප‍්‍රධාන අංගයන්ගෙන් සමන්විත වන අතර උඩ මළුවේ ඇත්තේ චෛත්‍යයක්, බෝධියක් යන අංගයන්ය.
දාගැබ
මාලිගැතැන්න විහාරස්ථානයේ චෛත්‍ය දෙකක් ඇත. එක් චෛත්‍යයක් පහල මළුවේ ඇති අතර අනෙක ඇත්තේ ඉහල මළුවේය. පහල මළුවේ ඇති චෛත්‍යය ආකාස චෛත්‍යය යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.
පහල මළුවේ දාගැබ
සමතලා නොවූ භූමියක විහාරස්ථානය පිහිටුවා ඇති බැවින් මෙම විහාරස්ථානේ පහල මාලයේ දැගැබ පිහිටා ඇත්තේ බුද්ධ මන්දිරය, බණ මඩුව ආදී ගොඩනැගිලි පිහිටි භූමියට වඩා තරමක් ඉහලිනි. එබැවින් එය ආකාස චෛත්‍යය යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම ආකාස චෛත්‍යය වන්දනා කිරීමට උදෙසා ගල් පඩි කිහිපයකින් යුත් පියගැටපෙළක් යුතු වන අතර එහි දෙපස ගඩොල් හා බදාමයෙන් කළ වැටක් වේ. මේ ගරාදිවැට අවසන් වන්නේ කනු දෙකක් මත ඉදි කරන ලද පුන් කලස් දෙකකිනි. මෙම දා ගැබ බුබ්බුලාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වූවකි. සලපතල මළුව මත ඉදිකරන ලද අටපට්ටම් හැඩැති පාදනමේ මල් ආසන මතින් දා ගැබ නිර්මාණය කර ඇත. මෙකී අංග ලක්‍ෂණ ඇතුළත් වන්නේ අනුරාධපුරයේ අගභාගයේ ගොඩනැගුණු දා ගැබ් කලාව හා සම වෙයි. ඊ ළඟට ඇත්තේ පෙසා වළළු තුනයි. පේසා වළළු වලට ඉහලින් පද්මාසනය ඇති අතර එතැනින් ධාතු ගර්භය ආරම්භ වේ. මහළ මළුවේ ඇති මේ චෛත්‍යයේ දා ගැබ දිය බුබුලක හැඩය ගන්නා බැවින් එය බුබ්බුලාකාර චෛත්‍යයක් ලෙසින් හඳුනාගත හැකිය. ධාතු ගර්භයේ ඉහල කෙළවර හතරැුස් කොටුවට පහතින් බෝ පත‍්‍ර හතරක් සිව් දිනාවෙන් නෙලා ඇත. ඉන් අණතුරුව හතරැුස් කොටුව ගොඩනගා ඇති අතර එහි සිව් දිසාවේ ඉර හඳ සංකේත දක්නට ලැබේ. හතරැස් කොටුව මත ක‍්‍රමයෙන් කුඩා වන චක‍්‍රාවලියක් නිරූපණය කරමින් වළලූ රැසකින් හෙබි කොත් කැරැල්ල වේ. කොත් කැරැුල්ලේ මුදුනින්ම ලෝහයෙන් තනවන ලද කොතක් පළඳා ඇත. මේ දා ගැබේ සඳහා මලසුන් පනවා ඇත්තේ දෙකක් පමණි. ඒ චෛත්‍යයේ දෙපසිනි. මේ මලසුන් ඉතා සියුම් කැටයමින් යුත් ගොඩනැගිලි නොවේ. ඉතා සරල අයුරින් ඒවා නිර්මාණය කර තිබෙනු දැකිය හැකි වේ.
උඩ මළුවේ දාගැබ
පර්වතය මුදුනේ පිහිටු ඇති නිසා මෙම චෛත්‍යය හඳුන්වනු ලබන්නේ උඩ මළුවේ චෛත්‍යය යන නමිනි. මෙම විහාරස්ථානයේ නිර්මාතෘ ස්වමීන් වහන්සේ ලෙසින් ගෞරවාදරයට පත් වූ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ මුල් කාලයේ බණ භාවනා කටයුතු සිදු කළ පර්වත මුදුනේ මෙම චෛත්‍යය ගොඩනංවා ඇත. ප‍්‍රදේශ වාසීන්ගෙන් දැනගත් තොරතුරු වලට අනුව විහාර භූමියේ ඇති චෛත්‍ය දෙකෙන් මුලින්ම වැඩ අරඹන ලද්දේ මෙම උඩ මළුවේ චෛත්‍යයේ වුවද මුලින්ම වැඩ අවසන් කර ඇත්තේ පහළ මාලයේ චෛත්‍යයේය. කල්යත්ම සැදැහැතියන්ගේ පැමිණීම වැඩිවීමත් සමඟ පර්වතයේ මුදුනේ ඉඩකඩ මද වීමෙන් අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ පහළ විහාරස්ථානය පිහිටා ඇති කොටසට වැඩම කිරීම හා චෛත්‍යය ගොඩනැංවීම උදෙසා අමුද්‍රව්‍ය ප‍්‍රවාහනය කිරීමේ පහසුව මත පහල මාලයේ චෛත්‍යය ඉදි කිරීමේ කටයුතු වඩා පහසු වීම මෙයට හේතු වන්නට ඇත.
උඩ මළුවේ චෛත්‍යය ඝණ්ටාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වෙයි. එහි පද්මාසනයක් නොවන අතර ඇත්තේ පේසා වළළු දෙකක් පමණි. දෙවන පේසාවට ඉහලින් ලියවැල් මොස්තරයක් කැටයම් කර ඇත. ඊට අමතරව මෙම චෛත්‍යය මාලිගාතැන්න සෙනසුනේ පහළ මාලයේ ඇති චෛත්‍යයේ අංග ලක්‍ෂණ ඒ ආකාරයෙන්ම දරා සිටියි. මෙම චෛත්‍යයේද මලසුන් ඇත්තේද දෙකක් පමණි. ඒ චෛත්‍යයේ දෙපසිනි. පහළ මාලයේ චෛත්‍ය දෙපස ඇති මලසුන් තරමින්වත් කැටයන් මෙහි නොවේ. මලසුනේ වහලය මත කුඩා චෛත්‍ය අනුරූ ඉදි කර ඇති. ඒවා විශේෂ වන්නේ කොත් කැල්ලෙනි. මෙම අනුරූ චෛත්‍ය වල කොත් කැරැල්ල නිර්මාණය කර ඇත්තේ සාංචි ස්ථූපයේ කොත් කැරැල්ලේ ඇති චත‍්‍ර අනුකරණය කරමිනි.
පිළිම ගෙය
මෙම විහාරස්ථානයේ පිළිම ගෙය පිහිටා ඇත්තේ ගල් ලෙනක් තුළය. පිළිම ගෙය හා බණ මඩුව ඇත්තේ එකින්නෙකට සම්බන්ධවය. ඒ එකී ගොඩනැගිලි දෙකම එකම ගල් ලෙනක පිහිටා ඇති බැවිනි. විහාර භූමියේ පිහිටා ඇති විශාලම ගල් ලෙන වන මෙහි එක් අන්තයක පිළිම ගෙය ගොඩනගා ඇත. පිළිමගෙයි එක් බිත්තියක් ලෙසින් පිහිටි ගල යොදා ගෙන ඇති අතර අනෙක් තුන් පස උදෙසා සිමෙන්ති බදාමයෙන් තනන ලද බිත්ති වේ. පිලිමගෙයි වහලය තනවා ඇත්තේද එක් පසෙකට පමණක් වන අතර අනෙක් පස වහලය ලෙස යොදා ගෙන ඇත්තේ පිහිටි ගල වේ.
මෙම පිළිමගෙයට ඇතුළු වීම සඳහා ඇත්තේ කළු ගලින් නිම කරවන ලද උළුවස්සකින් සහ ලී දොරකින් යුත් දොරටුවකිනි. මෙම ප‍්‍රතිමා ගෘහයට ඇතුළු වීම සඳහා මෙම ප‍්‍රධාන දොරටුවට අමතරව දෙපසින් තවත්් දොරටු දෙකක්ද වේ. ඉන් එකක් විවෘත වන්නේ බණ මඩුවටය. අනෙක් දොරටුවෙන් බුද්ධ මන්දිරයෙන් පිටතට පැමිණිය හැකිය. බුද්ධ මන්දිරයේ වහලය හා බිත්ති චිත‍්‍ර වලින් සරසා ඇත. මේ චිත‍්‍ර අතර විහාරස්ථානයේ ආදී කතෘ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ සිතුවමක්ද වන අතර දස පාරමිතා ආදිය නිරූපණය වන චිත‍්‍ර වේ. එසේම බුද්ධ මන්දියේ වහලයද මල් මෝස්තර සිතුවමකින් අලංකාර කර ඇත. මේ සියලූ සිතුවම් මෑත කාලයේ අඳින ලද ඒවා වේ.
හිඳි පිළිම ගණයට අයත් වන බුද්ධ ප‍්‍රතිමාවක් මෙම බුද්ධ මන්දිරය තුළ තැන්පත් කර ඇත. මෙම ප‍්‍රතිමාවෙන් භූමි ස්පර්ෂ මුද්‍රාව නිරූපණය වේ. බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව දෙපසින් සැරියුත් මුගලන් අග‍්‍ර ශ‍්‍රාවක හිමිවරුන්ගේ රුව නෙලා ඇත. එකී ප‍්‍රතිමා සකස් කර ඇත්තේ උන්වහන්සේලා බුදු හිමිටවන්දනා කරන අයුරිනි.
බෝධිඝරය
මාලිගාතැන්න විවේක සේනාසනයේ බෝධිඝර දෙකක් දැකිය හැකිය. එක් බෝධිඝරයක් විහාරස්ථානයේ පහළ මළුවේ පිහිටා ඇති අතර අනෙක පිහිටා ඇත්තේ ඉහල මළුවේය.
පහල මළුවේ බෝධිඝරය
මේ බෝධිඝරය අටපට්ටම් හැඩයෙන් නිමවා ඇත. මීට අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදාගෙන ඇත්තේ ගඩොල් හා සිමෙන්ති බදාම ය. මෙම බෝධිඝරය ආවරණ දෙකක් ලෙසින් නිමකර ඇත. එක් ආවරණය බැම්මක් බෝධීන් වහන්සේ සමීපයෙන්ම තනවා ඇති අතර පැන් වත් කිරීම සඳහා බෝධීන් වහන්සේ අසලටම යා හැකි අයුරින් යකඩ ගේට්ටුවක් සවි කර ඇත. බෝධි වන්දනය උදෙසා මලසුන පනවා ඇත්තේ මෙහිය. මෙහි දෙවන ආවරණය හෙවත් පිටත බැම්ම තනවා ඇත්තේ ඇතුළු බැම්මේ සිට අඩි පහක් පමණ දුරිනි. බා් මළුව ඇත්තේ මේ ප‍්‍රකාර දෙක අතර ඇති මේ පටු ඉඩෙහිය. විහාරය පිහිට ඇති භූමියේ භූගෝලීය පිහිටීම මීට හේතුවී ඇත.
ඉහල මළුවේ බෝධිඝරය
මෙම බෝධිඝරයද අටපට්ටම් ආකාර වන අතර එහි අට්පට්ටම් පාදම මත බෝධිය රෝපණය කර ඇත. මේ ගොඩනැගීම උදෙසා අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදා ගෙන ඇත්තේ කළුගල් හා සිමෙන්ති බදාම ය. මෙහි සිව් පසම මල් ආසන වේ. පැන් වත්කිරීම සඳහා බෝධිය අසලට යා හැකි වන පරිදි පියගැට පෙළක් තනා ඇත.
බණ මඩුව
මෙහි බණ මඩුව තනා ඇත්තේ විහාරස්ථාන භූමියේ ඇති විශාලම ගල් ලෙන තුළය. මේ ලෙනෙහි එක් කොටසක් ප‍්‍රතිමා ගෘහය වෙනුවෙන් වෙන් කර ඇත. මෙහි වහලය ලෙස සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ යොදා ගෙන ඇත්තේ ගල් ලෙනේ වහලය වන අතර දෙපස හා ඉදිරිපස බිත්තිය පමණක් ගඩොල් බිත්තියෙන් තනවා ඇත. බණ මඩුවේ ඉදිරිපස දොරටුවට ආසන්න කොටසේ වැඩිහිටියෙකුට කෙලින් වී ගමන් කළ නොහැකි තරමටම ගල් වහලය පහත් එකක් වේ. නමුත් ලෙනේ අභ්‍යන්තරයට යත්ම එය උස් එකක් වන්නට පටන් ගනියි. මෙහි බිත්ති පිහිටි ගල හා සම්බන්ධ නොවන අයුරින් තනා ඇත. නොඑසේ නම් කළු ගල හා ගඩොල් බිත්තිය අතර හිස් අවකාශයක් වේ. එලෙස තනා ඇත්තේ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ සමයේදී බණ මඩුව ඇති ගල් ලෙනේ අනිත් කොටසේ ඇති බුද්ධ මන්දිරය භික්‍ෂූන්ගේ පොහොය කර්මය උදෙසා භාවිත කළ බැවිනි. එලෙස පොහාය කර්මය කළ පොහොය ගෙයි සීමා දැක්වීමට යොදා ගත් ශිලා පුවරු හයක් බුද්ධ මන්දිරය වටා එහි සීමා දක්වමින් අදද දක්නට ලැබෙයි.
ආවාස කුටි
මෙම විහාරස්ථානය භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට බණ භාවනානුයෝගීව වැඩ විසීමට හෝ විවේක සුවයෙන් වැඩ විසීම උදෙසා සකස් කරන ලද විවේක සේනාසනයක වන බැවින් එක් ආවාස ගෙයක් නොව ආවස කුටි රාශියකින් සමන්විත වෙයි. ඒවායින් බොහෝමයක් තනා ඇත්තේ විහාර භූමිය තුළ පිහිටා ඇති ස්වභාවික ගල් ලෙන් ආධාර කර ගනිමිනි. එක් එක් භික්‍ෂුවට වෙන වෙනම සිට ස්වකීය භාවනා කටයුතු කිරීමට හැකි වන අයුරින් වෙන් වෙන් වශයෙන් මෙම ආවාස කුටි නිමවා ඇත. විහාරස්ථානයේ පහල මළුවෙන් තරමක් දුරට වන්නට ඊට පහලින් ඇති භූමි ප‍්‍රදේශයක මෙම ආවාස කුටි ඉදි කර ඇත.
සක්මන් ගෙය
මාලිගාතැන්න විවේක සෙනසුනේ ඇති සක්මන් ගෙය කළුගලින් තැනූ දිග ශාලාවත් බඳු ගොඩනැගිල්ලකි. සක්මන් ගෙය පිහිටා ඇත්තේ ආවාස කුටි වෙත පැමිණිය හැකි පියගැට පෙළේ පහලින් වම් පසිනි. මෙම සක්මන් ගෙයි ඇතුළත සිට සක්මන් භාවනාවේ යෙදිය හැකි සේම පිටත සිටද සක්මන් භාවනාවේ යෙදිය හැකිය.
ඇටසැකිල්ල සහිත භාවනා කුටිය
මෙය පිහිටා ඇත්තේ බුද්ධ මන්දිරයේ පිටුපසය. බුද්ධ මන්දිරය හා බණ මඩුව පිහිටි ප‍්‍රධාන ගල් ලෙනේ පිටුපස කොටස මෙම භාවනා කුටියේද වහලය වෙයි. එක් පසෙක බිත්තිය වශයෙන් යොදා ගෙන ඇත්තේ බුද්ධ මන්දිරයේ පිටුපස බිත්තියයි. අනෙක් තුන් පසම පරිසරයට විවෘත වන අයුරින් මෙම භාවනා කුටිය නිර්මාණයව ඇත. භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට අනිත්‍ය භාවනාවේ යෙදිය හැකි අයුරින් මෙම භාවනා කුටියේ මිනිස් ඇට සැකිල්ලක් තබා ඇත. මෙම ස්ථානය ඇට සැකිල්ල සහිත භාවනා කුටිය යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ එහෙයිනි.
දාන ශාලාව
දාන ශාලාව පිහිටා ඇත්තේ ආවාස කුටි අතර සක්මන් ශාලාවට වම් පසිනි. දාන ශාලාවේ මුළුතැන්ගෙය කොටස තනා ඇත්තේ ගල් ලෙනක් තුළ වීම විශේෂත්වයකි. ඊට සම්බන්ධ කර දිග ශාලාවක් අයුරින් දන් ගෙය නොහොත් දාන ශාලාව ගොඩනගා ඇත.
නා හිමි පිළිරුව ඇති කුටිය
මාලිගාතැන්න විවේක සේනාසනයේ ආදී කතෘ අති පූජ්‍ය මැණික්දිවෙල ශ‍්‍රී දේවානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ ප‍්‍රතිමාව තැන්පත් කර ඇති කුටිය වේ. මෙය බුද්ධ මන්දිරය ඉදිරිපස තනා ඇත.
ලෙන්
මෙම විහාස්ථානය පුරාම ගල් ලෙන් දැකිය හැකිය. තරමක් විශාල ලෙන් බිත්ති බැඳ ආවරණය කර භාවිතයට ගෙන ඇති අතර ඇතැම් ලෙන් පවත්නා ආකරයෙන්ම පැවතීමට ඉඩ හැර ඇත.
ආශ‍්‍රිත ග‍්‍රන්ථ නාමාවලිය
1. බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව 2005 දහම් පාසල් අවසාන සහතික පත‍්‍ර විභාගය. බෞද්ධ සංස්කෘතිය පිටකෝට්ටේ: රජයේ මුද්‍රණ නීතිගත සංස්ථාව
ප්‍රවර්ගය:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ප්‍රවර්ගය:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
පයිකියසෝති සරවනමුත්තු ක්‍රීඩාංගණය
කොළඹ ඕවල් පිටිය හෝ '''පී. සරා ඕවල් ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, පයිකියසෝති සරවනමුත්තු ක්‍රීඩාංගනය''' යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, කොළඹ පිහිටි, බහු-කාර්ය ක්‍රීඩාංගනයකි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගන ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බහු කාර්ය ක්‍රීඩාංගන ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගන ප්‍රවර්ගය:කෙළඹ පිහිටි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගන
ලෝතල් ජනපද-ආගම හා මරණ මිහිදන් කිරීම
සුසාන භූමියක තිබූ ද්විත්ව මිහිදන් කිරීමක්
ලෝතල් ජනපදයේ මිනිසුන් මුද්‍රාමත අං සහිත දෙවියෙකු ලෙස අනුමාණ කළ අතාර් හෝ අර්කා යන නම්වලින් හැඳින් වූ ගිනි දෙවියෙකු වන්දනාමාන කළහ. තවද එය සතුන් හා වසු පැටියන් බිලි දීම සිදුකළ පුද්ගලික හා පොදු අල්තාරවල පැවතීම මගින් ඔප්පු වේ. පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් රන් පෙන්ඩන, පිඟන් බඩු හා දම්මැටි භාජනවල අළු , ගව වර්ගයේ අවශේෂ , පබළු හා ඉපැරණි වේද ආගම හා සම්බන්ධ ගව මානය බිලි පූජා දීම සිදුකළ බව පෙන්වන අනෙකුත් සාක්ෂි සොයා ගත්හ. සතුන් වන්දනා කිරීමද සාක්ෂි සහිතව සොයාගත් නමුත් අනෙකු හරප්පානු ශිෂ්ටාචාරවල තිබූ මවු දේවතාව ඇදහීම මෙහි දක්නට නොතිබුණි. විශේෂඥයන් මෙය සලකන්නේ ආගමික සම්ප්‍රධායයන්වල විවිධත්වයක් පැවතුණු බවට සළකුණක් ලෙසය. එ‍සේ නමුත් සමහර විට හින්දු යුගයේ මව් දේවතාව සමග සමිබන්ධ මුහුදු දේවතාවක් වන්දනාමානයට ලක් වුණි. වර්තමානයේදී දේශීය ගම්මාන වාසී මුහුදු දේවතාවියක් වන්දනාමාන කළහ. වනුවතී ,සිකොටරිමාටා පෞරාණික වරාය සම්ප්‍රධාය හා ‍ඓතිහාසික අතීතයක් සමග සම්බන්ධයක් යෝජනා කරයි. නමුත් පුරාවිද්‍යාඥයන් සොයාගෙන ඇත්තේ කි පූ 2000 පමණ වෙද්දී මෙම ක්‍රමය අත්හැර ඇති බවයි. (එය නිර්ණය කර ඇත්තේ ආදාහන කාළවල වෙනස හා අවශේෂවල කාබන් දින නියම කරණයෙනි) එමගින් යෝජනා කර සිටින්නේ මෙය සිදුකර ඇත්තේ යම් යම් අවස්ථාවලදී බවයි. සොයා ගෙන ඇති අඩු සොහොන් කොත් සංඛ්‍යාවෙන් එය වඩාත් සැලකිල්ලට භාජනය වේ. 15000 ක පමණ දළ ජනගහණයකින් සොහොන් සොයාගෙන ඇත්තේ 17 දෙනෙකුගේ පමණි. ලෝතල් ජනපද වාසීන් මරණ ආදාහනය සිදු කිරීම සිදු කරන ලදී. ආදාහනයෙන් පසු සිදු කළ මිහිදන් කිරීම් හරප්පා, මෙහි හා ඩෑම් බුටි තිබී සොයාගෙන ඇත. පස්ගොඩවල්වල තිබී ඇසිරියානුවන්ගේ හා ඊජිප්තුවන්ගේ මමී ගත කරන ලද අවශේෂ ද සොයාගෙන ඇත.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Lothal#Religion_and_disposal_of_the_dead
ලක්දිව රැජිණියෝ
සිංහලේ රාජාණ්ඩුව පාලනය කළ 180කට අධික රජවරුන් අතර සිංහලේ රැජිනියන් සිටියේ සිව්දෙනකු පමණි. ඉන් දෙදෙනකු අනුරාධපුර යුගයේ ද, අනෙක් දෙදෙනා පොළොන්නරු යුගයේ ද රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවා තිබේ.
ජේ. ජේ. ඒබ්‍රම්ස්
ජෙෆ්රි ජේකබ්  ඒබ්‍රම්ස් (උපත ජූනි 27, 1966) යනු ඇමරිකානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙක්, නිෂ්පාදකවරයෙක්, තිර-රචකයෙක්, නළුවෙක්, සහ  නිබන්ධකයෙකි. මොහු අභිනය, නාටකය, සහ විද්‍යා ප්‍රබන්ධ යන ප්‍රභේදයන් හා බැඳි කෘතීන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. රිගාඩිං හෙන්රි (1991),  ෆොඑවර් යං (1992),  ආමේගෙඩ්න් (1998), ක්ලෝවර්ෆීල්ඩ් (2008), සහ ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝර්ස් අවේකන්ස් (2015) වැනි වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට රචනය හෝ නිෂ්පාදනය හෝ ඒබ්‍රම්ස් විසින් සිදුකෙරිණි.
ෆෙලිසිටි (සම-නිර්මාතෘ, 1998–2003), ඒලියස් (නිර්මාතෘ, 2001–2006), ලොස්ට් (සම-නිර්මාතෘ, 2004–2010), සහ ෆ්‍රින්ජ් (සම-නිර්මාතෘ, 2008–2013) සහ වෙනත් බොහෝ රූපවාහිනී කතාමාලා ඒබ්‍රම්ස් විසින් නිර්මාණය කෙරිණි. ලොස්ට් සඳහා ඔහු එමී සම්මාන දෙකක් හිමි කර ගති — නාටක කතා මාලාවක් සඳහා කැපීපෙනෙන අධ්‍යක්ෂණය සහ කැපීපෙනෙන නාටක කතා මාලාව.
මිෂන්: ඉම්පොසිබල් III (2006),  ස්ටාර් ට්‍රෙක් (2009) සහ එහි අනුගාමී කෘතිය ස්ටාර් ට්‍රෙක් ඉන්ටු ඩාක්නස් (2013), සහ සුපර් එයිට් (2011) යන්නන් ඔහුගේ අධ්‍යක්ෂණ කෘතීන් අතර වෙති. ස්ටාර් වෝර්ස් අනුගාමී ත්‍රිත්වයෙහි පළමුවන චිත්‍රපටය සහ ඔහුගේ අධිකතම-ආදායම-උපැයූ චිත්‍රපටය මෙන්ම  සමස්ත කාලීන තුන්වන අධිකතම-ආදායම උපැයූ චිත්‍රපටයදවූ ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝර්ස් අවේකන්ස් (2015) චිත්‍රපටය, ඔහු විසින් අධ්‍යක්ෂණය සහ සම-රචනය සිදුකෙරිණි. කතාංගය IX සම-රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කිරීමෙන් ඔහු යළිත් ස්ටාර් වෝර්ස් වෙත ආගමනය වනු ඇත.
නිෂ්පාදක බ්‍රයන් බර්ක්, ග්‍රෙග් ග්‍රැන්බර්ග් සහ සයිමන් පෙග් යන නළුවන්, ඇලෙක්ස් කර්ට්ස්මන් සහ රොබෙර්ටෝ ඕර්සී යන රචකයන්, නිබන්ධක මයිකල් ජියකීනෝ, ඩැනියෙල් මින්ඩ්ල් සහ ලැරී ෆොංග් යන සිනමායාන්ත්‍රිකයන්, සහ මේරියන් බ්‍රැන්ඩන් සහ මේරි ජෝ මාර්කී යන සංස්කාරකවරුන් ඒබ්‍රම්ස්ගේ නිතොර සහයෝගකරුවෝ වූහ.
මුල් දිවිය
රූපවාහිනී නිෂ්පාදක ජෙරල්ඩ් ඩබ්. ඒබ්‍රම්ස් (උපත 1939) සහ විධායක නිෂ්පාදක කැරල් ඈන් ඒබ්‍රම්ස් (විවාහයට පෙර කෙල්වින්; 1942–2012) යුවලට පුතු ලෙසින් නිව්යෝර්ක් නගරයෙහි ඒබ්‍රම්ස් උපන් අතර ලොස් ඇන්ජලීස් හී ඇතිදැඩි විය. තිර-රචක ට්‍රේසි රොසෙන් ඔහුගේ සහෝදරිය වූවාය. පැලසේඩ්ස් උසස් පාසැල වෙතින් ඔහු උගැනුම ලැබීය. උසස් පාසැල වෙතින් සමත් වීමෙන් පසුව, ශාස්ත්‍රීය ශාස්ත්‍රාලයක් වෙතින් උගැනුම ලබනවා වෙනුවට චිත්‍රපට පාසැලකින් උගැනුම ලැබීමට ඒබ්‍රම්ස් සැලසුම් කල මුත්, "සලරූ තැනීමට උපකාරී වන දෑ පිළිබඳ ඔබ විසින් අධ්‍යයනය කිරීම සලරූ තැනීම පිළිබඳ ඔබ විසින් අධ්‍යයනය කිරීමට වඩා වැදගත් වෙයි" යන පියාගේ අවවාදය මත අත්‍යන්තයෙහිදී සාරා ලෝරන්ස් ශාස්ත්‍රාලය වෙත අධ්‍යයනය සඳහා ඇතුළුවිය.
මුල් අභිවෘත්තිය
සලරූ ව්‍යාපාරයන්හී ඒබ්‍රම්ස්ගේ පළමු වෘත්තිය ඇරඹුනේ ඔහුට වයස වසර 15 වත්ම ඩොන් ඩෝලර්ගේ's 1982 චිත්‍රපටය නයිට්බීස්ට් සඳහා සංගීතය රචනය කිරීමෙනි. ශාස්ත්‍රාලයෙහි ජ්‍යෙෂ්ඨ වසර අංශයෙහි අධ්‍යයනය කරද්දී ජිල් මසූස්කි සමග එක්ව  වෘත්තාන්ත  චිත්‍රපට සංග්‍රහයක් ලිවීමට ඔහු සමත් විය. ටච්ස්ටෝන් පික්චර්ස් විසින් මිලදී ගත් මෙය, චාල්ස් ග්‍රෝඩින් සහ ජේම්ස් බෙලූෂි රඟපෑමෙන් දායකත්වය සැපයූ සහ ඒබ්‍රම්ස් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කල පළමුවන චිත්‍රපටය වූ  ටේකිං කෙයාර් ඔෆ් බිස්නස් සඳහා පාදක විය. ඉනික්බිතිව ඔහු, හැරිසන් ෆෝර්ඩ් රඟපෑ රිගාඩිං හෙන්රි චිත්‍රපටයද , මෙල් ගිබ්සන් රඟපෑ  ෆොඑවර් යං චිත්‍රපටයද නිපැයීය. මසූස්කි හා එක්වූ ඔහු,  ජෝ පැෂී සහ  ඩැනී ග්ලොවර් රඟපෑ  ගෝන් ෆිෂිං නම්වූ ප්‍රහසනයෙහි පිටපත සම-රචනය කලේය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
සොං රාජවංශයේ අධිරාජවරුන් ලැයිස්තුව
සොං රාජවංශය (960–1279) යනු පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය (907–960) ලෙස හඳුන්වන යුගයෙහි අනුප්‍රාප්තික සහ යුවාන් රාජවංශයේ (1271–1368) පූර්වප්‍රාප්තික චීන අධිරාජකීය රාජවංශයයි. 1279දී යුවාන් රාජවංශය විසින් සොං රාජවංශය යටත් කරගන්නා ලදී. උතුරු සොං රාජවංශය (960–1127) සහ දකුණු සොං රාජවංශ (1127–1279) ලෙස සම්මුතික බෙදීම නිර්මාණය වූයේ 1127දී ජින් රාජවංශය (1115–1234) විසින් උතුරු චීන දේශසීමාව යටත් කරගැනීම නිසායි. අනතුරුව උතුරේ බියෑන්ජිංහි (වර්තමාන කායිෆෙං) වූ අගනුවර දකුණේ ලින්’අන් (වර්තමාන හැංචෞ) වෙත ගෙනයන ලදී.
පහතින් දැක්වෙන්නේ විහාර නාම, මරණාපර නාම, දෙන ලද නාම සහ යුග නාමයන් ඇතුළත් සම්පූර්ණ සොං රාජවංශයේ අධිරාජවරුන් ලැයිස්තුවකි. මෙම රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ චාඕ කුවාංයින් විසින් වන අතර ඔහු ටයිෂු අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 960–976) බවට පත් විය. රාජවංශය සමාප්ත වූයේ චාඕ බිංගේ (රාජ්‍ය. 1278–1279) මරණයෙන් පසුවයි. උතුරු සොංහි අවසාන අධිරාජයා වූයේ ක්වින්ෂොං අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 1126–1127) ය. පළමු දකුණු සොං අධිරාජයා වූයේ ගඔෂොං අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 1127–1162) ය.
අධිරාජයා හෙවත් හුවාංඩි යනු සොං රාජවංශය ද ඇතුළත්ව චීනයේ අධිරාජ්‍ය අවධියේ (ක්‍රි.පූ. 221 - ක්‍රි.ව. 1912) උත්තරීතර රාජ්‍යයේ ප්‍රධානියායි. ප්‍රවේණික පාලකයකු වූ ඔහු විධායක බලය සමග නිලධාරී විභාගවල දී පෙන්වන කුසලතාව අනුව විවිධ නිලතල දැරූ සිවිල් නිලධාරීන් මණ්ඩලයකට හිමිකම් කීයේ ය. සොං රාජවංශ සමයේ සිවිල් නිලධාරීවාදයේ සහ වංශවතුන්ගේ වැදගත්කම වර්ධනය වීම නිසා මහජන ප්‍රතිපත්ති හැඩගැස්වීමට අධිරාජයාට හිමිවූයේ සීමිත අවකාශයකි. එසේවුව ද ඔහු තවදුරටත් ඔහුගේ වංශවතුන්ගේ අධිකාරය පවත්වා ගැනීමට සමත් වූයේ ය. නව නීති ස්ථාපිත කිරීමට පරම අයිතිය ඔහුට හිමි විය. එසේවුව ද, ඔහු සිය රාජවංශයේ පෙර අධිරාජවරුන්ගේ නීතිමය පූර්වාදර්ශයන්ට ‍ගරුකරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරිණි.
පසුබිම
සොං රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ චාඕ කුවාංයින් (ටයිෂු අධිරාජයා) (රාජ්‍ය. 960–976) විසින් 960දී ය. මෙය සොං රාජවංශය විසින් නියම චීනය සම්පූර්ණයෙන් එක්සත් කිරීමට එනම් ප්‍රාන්ත දහසයක් පමණක් හැර සෙසු ප්‍රදේශ එක්සත් කිරීමට පෙර සිදු විය. සොං රාජවංශය, උතුරු චීනයේ ප්‍රාන්ත දහසයක පාලනය අතැතිව සිටි ඛිටන්වරුන් විසින් පාලනය කළ ලියාඕ රාජවංශය (1125–1279) සමග යුද්ධ මාලාවකට අවතීර්ණ විය. සොං හමුදා සහ වුකිමයි (ටයිෂොං අධිරාජයා) (රාජ්‍ය. 1123–1134) යටතේ ජුර්චෙන්වරුන් ඒකාබද්ධව සිදුකළ ප්‍රහාර හේතුවෙන් 1125දී ලියාඕ රජය බිඳවැටිණි. කෙසේනමුත්, ක්ෂණිකව ජින්, සොං රාජවංශයට පිටුපා සොංහි උතුරු භූමිය ආක්‍රමණය කළේ ය. ජිංකං සිද්ධිය ලෙස හැඳින්වෙන සිදුවීමේ දී, ජින් හමුදා 1127දී සොං අගනුවර වූ බියෑන්ජිං (වර්තමාන කායිෆෙං) යටත් කරගත් අතර, ඒ වනවිට විශ්‍රාමලත් අධිරජු වූ හුයිෂොං අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 1100–1126) සහ පාලනය ගෙනගිය ඔහුගේ පුත් ක්වින්ෂොං අධිරාජයාව (රාජ්‍ය. 1126–1127) ද අල්ලා ගත්හ.
හුයිෂොං අධිරාජයාගේ පුත්‍රයකු වූ ගඔෂොං අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 1127–1162) දකුණ වෙත පලාගොස් සොං රාජවංශය නැවත ස්ථාපිත කළේ වර්තමාන නැන්ජිං ප්‍රදේශයේ ය. 1129දී ඔහු ලින්’අන් (වර්තමාන හැංචෞ) ප්‍රදේශයේ තාවකාලික අගනුවරක් පිහිටුවූ අතර, 1132දී ඔහු එය සොං අධිරාජ්‍යයේ නිල අගනුවර ලෙස නම්කළේ ය. දකුණු සොං ආක්‍රමණයට ජින් කිහිප වරක්ම උත්සාහ දැරූ මුත් එය අසාර්ථක විය. නමුත් 1165දී සොංහි ෂියාඕසොං අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 1162–1189) සහ ජින්හි ෂිසොං අධිරාජයා (රාජ්‍ය. 1161–1189) සාම ගිවිසුමක් සඳහා එකඟත්වය පලකළහ. මෙය අධිරාජ්‍ය ද්විත්වය අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ගිවිසුමක් ලෙසින් ක්‍රියාත්මක විය. 1279දී මොංගෝලයන්ගේ ඛාගන්වරයා වූ කුබ්ලයි ඛාන් යටතේ යුවාන් රාජවංශය විසින් සොං යටත් කරගන්නා තෙක්ම සොං රාජවංශය දකුණු චීනයේ පාලනය ගෙනගියේ ය. මෙහි අවසන් පාලකයා වූ චාඕ බිං (රාජ්‍ය. 1278–1279) 1279 මාර්තු 19වන දින මරාදැමුණේ යමෙන්හි නාවික සටනේ දී ය. මෙම ස්ථානය වර්තමානයේ ගුවාංදොං පළාතේ ජියෑංමෙන් පුරවරයේ ෂින්හුයි දිස්ත්‍රික්කයේ යමෙන් නගරයේ පිහිටා ඇත.
නම් සහ පදවි නාම
ක්වින් රාජවංශයේ (ක්‍රි.පූ. 221–206) සිට ක්විං රාජවංශය (1644–1912) දක්වා රාජ්‍යයේ පාලන ප්‍රධානියා හැඳින්වුණේ හුවාංඩි හෙවත් අධිරාජයා යන නාමයෙනි. චීන ඓතිහාසික ග්‍රන්ථවල, සොං රාජවංශයේ මෙන්ම ටෑං සහ යුවාන් රාජවංශවල අධිරාජවරුන් ද සඳහන් කොට ඇත්තේ ඔවුන්ගේ විහාර නාමයන්ගෙනි. ටෑං රාජවංශයට (618–907) පෙර අධිරාජවරුන් සාමාන්‍යයෙන් ඓතිහාසික ග්‍රන්ථවල සඳහන් කරන ලද්දේ ඔවුන්ගේ මරණාපර නාමයන්ගෙනි. මිං (1368–1644) සහ ක්විං රාජවංශවල දී, අධිරාජවරුන් ඉතිහාස ග්‍රන්ථවල සඳහන් කරන ලද්දේ ඔවුන්ගේ තනි යුග නාමයෙනි. නමුත් සොං ඇතුළු පෙර රාජවංශවල අධිරාජවරුන්ට බහුවිධ යුග නාම පැවතී ඇත. මරණාපර නාමයෙහි භාවිතා වූ ලිඛිත අක්ෂර සංඛ්‍යාව හන් රාජවංශ (ක්‍රි.පූ. 202 – ක්‍රි.ව. 220) සමයේ සිට ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය විය. මේ නිසා රාජ්‍යේශයන් සඳහන් කිරීමේ දී එම නම් භාවිතා කිරීම අපහසු වූයේ දීර්ඝ වැඩි නිසායි. උදාහරණයක් ලෙස, ක්විං රාජවංශය පිහිටුවීමට මූලික වූ මැංචු රාජ්‍යයේ ආදිකර්තෘ නුර්හාකිගේ (රාජ්‍ය. 1616–1626) මරණාපර නාමය සැලකීමේ දී, එය ලිඛිත අක්ෂර 29කින් සමන්විත විය. ටෑං රාජවංශය වන විට, අධිරාජයා සඳහන් කිරීමේ දී වඩා කෙටි විහාර නාමයන් භාවිතය ජනප්‍රිය වූ අතර, මෙම සම්ප්‍රදායම සොං රාජවංශයේ ද භාවිතා කෙරිණි. සෑම අධිරාජයකුටම සොහොන්ගැබ් නාමයක් (陵號; ලිංහාඕ) සහ වෙනත් ගෞරව නාම ගණනාවක් පැවතී ඇත.
රාජ්‍යයේ ප්‍රධානියා
පූර්වප්‍රාප්තික ටෑං රාජවංශයේ දී, සිවිල් සේවා විභාගවලින් සොං රාජවංශයේ මෙන් විශාල නිලධාරීන් සංඛ්‍යාවක් බිහි වූයේ නැත; එකල මාලිගයේ පැවති ප්‍රවේණික වංශාධිපති ක්‍රමය මගින් පදවි දැරීම සහ නිලතල හෙබවීම සිදු විය. සොං පාලකයින්, විශේෂයෙන්ම හුයිෂොං අධිරාජයා අතීත ඥානවන්ත රජවරුන්ගේ පරමාදර්ශ අනුගමනය කිරීමට තැත් කළ ද, එයට සුවිසල් දේශපාලන ප්‍රතිවිරෝධයක් ඇති විය. රජු හට දේශපාලන අධිකාරියේ ඒකාධිකාරීත්වය දැරීමට නොහැකි වීම, නිලධාරි මණ්ඩලයේ වංශවත් සහ විද්වත් පාන්තිකය‍න්ගේ නැගීමට හේතු විය.