cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
එක්සත් ජනපදයේ යටත්විජිතවාදී ඉතිහාසය
මධ්‍ය - අත්ලාන්තික් ප්‍රදේශය
නිව් එංගලන්තය මෙන් නොව මධ්‍ය අත්ලාන්තික් ප්‍රදේශය එහි ජනගහණය වර්ධනය කර ගත්තේ නව සංක්‍රමණිකයන්ගෙනි. 1750 වන විට නිව් යෝර්ක්, නිව් පර්සි සහ පෙන්සිල්වේනියා ජනපද වල ඒකාබද්ධ ජනගහණය 300,000 ක් පමණ වන තෙක් ඉහල ගොස් තිබුනේය. 1750 වන විට ස්කොට් - අයර්ලන්ත ජාතිකයන් 60000 ක්ද ජර්මන් ජතිකයන් 50000 ක්ද බ්‍රිතාන්‍ය උතුරු අමරිකාවේ ජීවත් වීම සඳහා පැමිණියහ. ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙකු පදිංචි වූයේ මධ්‍ය අත්ලාන්තික් ප්‍රදේශයේය. පෙන්සිල්වේනියා ජනපදයේ නිර්මාතෘ විලියම් පෙන් ඔහුගේ ආගමික නිදහස සහ ඉඩම් සින්නක්කර හිමිකාරීත්වය ආදි ප්‍රතිපත්ති මගින් ආගමනිකයන් ආකර්ශනය කර ගත්තේය. සින්නක්කර ක්‍රමය මගින් ගොවීන්ට ඉඩම් නොමිලේ මෙන්ම බදු වලින් තොරවද ලැබුනේය. ප්‍රථමයෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමනිකයන් ගලා ආවේ අයර්ලන්තයෙනි. ඔවුන් ස්කොට් - අයිරිෂ් ජාතික ප්‍රෙස්බිටේරියන්වරුද ඇතැමෙක් අයර්ලන්ත කතෝලිකයන්ද වූහ. දෙවැනි ප්‍රධාන ආගමික පිරිස් පැමිණියේ ජර්මනියෙනි. ඔවුන් ආගමික යුද්ධ සහ ජර්මනියේ සහ ස්විට්සර්ලන්තයේ පැවති ආර්ථික ගරා වැටීම් තත්වය හේතුවෙන් එසේ පැමිණියහ.
ජීවන ක්‍රම
මධ්‍ය කොළණිවල (ජනපද) ගොඩනැගිලිවල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය එහි ජනතාවගේ විවිධත්වය පිළිබඳ පිළිබිඹුවක් විය. ඇල්බෙනි හා නිව්යෝර්ක් සිටි යෙහි ගොඩනැගිලි වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් උස් ගේබල් සහ ගඩොලින් කළ බාහිර කොටස් වලින් යුක්ත වූ අතර ඕලන්ද පල්ලි අටපට්ටම් හැඩයෙන් යුක්ත විය. පෙන්සිල්වේනියාවේ ජර්මන් සහ වේල්ස් ජාතිකයන් කැපූ ගල් උපයෝගි කර ගනිමින් ඔවුන්ගේ මව් බිමේ පැවති ක්‍රම අනුගමනය කරමින් ගොඩනැගිලි ඉදි කළ අතර ඒ ප්‍රදේශයේ බහුලව තිබුණු දැව සම්පත ගැන අවධානය යොමු නොකළහ. මීට එක් උදාහරණයක් නම් පෙන්සිල්වේනියාවේ ජර්මන් ටවුන් නගරයයි. එහි ගොඩනැගිලි වලින් 80% ක ප්‍රමාණයක් සම්පූර්ණයෙන්ම ව‍ාගේ ගලින් නිම කරන ලද්දේය. අනික් අතට ස්කොට් - අයර්ලන්ත ජාතිකයන් අමෙරිකාවේ බහුලව තිබුනු දැව සම්පත තෝරා ගත් අතර ඔව්හු ලී කොට යොදා ශක්තිමත් නිවෙස් තැනූහ.
ලී බඩු වල මෝස්තරවලට ද ජන වාර්ගික සංස්කෘතික ලක්ෂණ බලපෑවේය. ගම්බද එක්තරා ක්‍රිස්තියානි නිකායක සාමාජිකයින් මේස, පුටු, අල්මාරි යනාදි ලී බඩු වල චාම් සැහැල්ලු බව අපේක්ෂා කළ අතර අත්‍යාලාංකාර මෝස්තර යෙදිමෙන් බැහැර වූහ. එහෙත් ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් එවැනි අලංකාර ගෘහභාණ්ඩ පාවිච්චි කළහ. ඉහත විස්තර කල ක්‍රිස්තියානි නිකායිකයින්ගේ (Quakers) සහ බ්‍රිතාන්‍ය වෙළඳුන්ගෙන් ලත් මහා ධනස්කන්දය නිසා පිලඩෙල්පියා නගරය ලී බඩු වෙළඳාමෙහි ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් විය. පිලඩෙල්පියා අල්මාරි, කැබිනෙට්ටු නිෂ්පාදකයින් ශෝබන ලාච්චු සහිත උස් අල්මාරි තැනූහ. ජර්මන් ශිල්පීහු ඉතා සංකීර්ණ කැටයම් සහිත මෝස්තර ඔවුන්ගේ අල්මාරි සහ වෙනත් ගෘහ උපකරණවල යොදා මල් සහ කුරුල්ලන්ගේ රූපද සිතුවම් කළහ. ජර්මන් කුඹල්කරුවෝද ජෝගු, පිඟන්, මුට්ටි ආදි නිෂ්පාදන දාමයක් ඉතා අලංකාර සහ සම්ප්‍රදායික මෝස්තර ඇතුළත් කරමින් නිෂ්පාදනය කළහ.
ස්ත්‍රී පක්ෂය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමේදි ජනවාර්ගික වශයෙන් එය විවිධාකාර ස්වරූපයන් ගත්තේය. නව එංගලන්තයේ පියුරිටන් පදිංචිකරුවන් අතරේ තිබුණු සිරිතක් නම් ඔවුන්ගේ බිරින්දෑවරු ඔවුන් සමග ගොවි බිම් වල වැඩ නොකිරීමයි. එසේ වුවද පෙන්සිල්වේනියාවේ ජර්මන් ජනාවාස වල බොහෝ ගැහැණු ගොවිබිම් වල සහ අශ්ව ගාල් වල වැඩ කළහ. ජර්මන් සහ ඕලන්ද ආගමනිකයෝ ඔවුන්ගේ දේපළ පාලනය පිළිබඳව ගැහැණුන්ට අවස්ථාව සලසා දී තිබුනේය. මෙය එකල ඉංග්‍රිසි නීතියෙන් අවසර දී නොතිබුනු කරුණකි. ඉංග්‍රිසි ජනපද වාසි බිරියන්ට මෙන් නොව ජර්මන් සහ ඕලන්ද බිරින්දෑවරුන් ඔවුන්ගේම රෙදි පිළි සහ වෙනත් දෑ අයිති කර ගෙන තිබුණු අතර ඔවුන්ගේ විවාහය සමග ගෙන ආ දේපළ නිෂ්කාෂණය කිරීම සඳහා ලිඛිතව කැමැත්ත ප්‍රකාශ කිරීමේ හැකියාව ද සළසා තිබුණේය.
ගොවිපලවල්
කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රයේ ජනවාර්ගික වශයෙන් විවිධ වෙනස් කම් තිබුණි. උදාහරණයක් වශයෙන් ජර්මන් ගොවියෝ ඔවුන්ගේ නගුල් ඇදිමට අශ්වයින්ට වඩා ගවයින් යොදා ගැනීමට කැමැත්ත දැක්වූහ. ස්කොට් - අයර්ලන්ත ජාතිකයන් ඌරන් සහ ඉරිඟු මත පදනම් වූ ගොවි පල ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කළහ. අයර්ලන්තයේදි ස්කොට් - අයර්ලන්ත ජාතිකයන් ඔවුන්ගේ කුඩා ඉඩම් කැබලි වලින් උපරිම අස්වැන්නක් ලබා ගැනීමේ අරමුණින් ඉතා මහන්සි වී වැඩ කළහ. අමෙරිකාවේ ජනපද වලදි ඔවුන්ගේ අරමුණ යොමු වූයේ මිශ්‍ර වගාවන් වෙතයි. මෙම උපක්‍රමය ක්‍රියාවේ යොදවමින් ඕව්හු මනුෂ්‍ය පරිභෝජනය සඳහා මෙන්ම සතුන්ගේ කෑම සඳහාද ඉරිඟු වගා කළහ. විවිධාකාර වූ පසු බිම් සහිතව පැමිනි නොයෙක් අතින් බුද්ධිමත් වූ ගොවීන් ඔවුන්ගේ ගොවි බිම් වලින් උපරිම ප්‍රථිපල නෙලා ගැනීමට නව ක්‍රමවේදයක් අනුගමනය කළහ. 1750 කාලයේදි මෙම නව ක්‍රමවේදයන් භාවිතා කළ ගොවීන් අත් දෑකැති සහ ලොකු දෑකැති වෙනුවට තිරිඟු, බාර්ලි වැනි වගාවන්හි අස්වැන්න නෙලීමට ක්‍රැඩ්ල් දෑකැති භාවිතා කළහ. මෙම උපකරණය ලී කූරුවලින් යුක්ත වූ අතර අස්වනු එකතු කිරීමේදි ඉතා පහසු උපකරණයක් විය. මෙම උපකරණයෙන් පෙරට වඩා තුන් ගුණයක් වේගයෙන් වැඩ කළ හැකි විය. ගොවීහු ඔවුන්ගේ ගොවි බිම් සාරවත් කිරීම පිණිස ගොම වැනි පොහොරද හුණුද එකතු කරමින් ශෂ්‍ය මාරු ක්‍රමද අනුගමනය කළහ. 1720 ට කලින් මධ්‍ය අත්ලන්තික් ප්‍රදේශයේ බොහෝ ජනපද වාසීහූ කුඩා පරිමාණයේ ගොවිතැන් කටයුතු කළ අතර ආනයනික නිෂ්පාදන ලබා ගැනීම සඳහා බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් වලට ඉරිඟු, තිරිඟු සහ පිටි විකුණා මුදල් උපයා ගත්හ. නිව්යෝර්ක් හි ආරම්භ කරන ලදුව යුරෝපයට ආනයනය කළ ලොම් ඇඳුම් ව්‍යාපාරයෙන් එම කලාපයට මහත් ධනස්කන්දයක් ලැබුනේය. 1720 න් පසු ජාත්‍යන්තර වශයෙන් පිටි සඳහා ලැබුණු ඉල්ලීම් හේතු කොට ගෙන මධ්‍ය අත්ලාන්තික් ප්‍රදේශයේ වගා කටයුතු වල ප්‍රබෝධයක් ඇති විය. යුරෝපයේ ඇති වූ අධික ජනගහනය හේතුවෙන් පිටි සඳහා ඉල්ලුම අධික විය. 1770 වන විට තිරිඟු බූසලයක මිළ 1720 දී තිබුනාට වඩා දෙගුණයක් විය. ගොවීන් ඔවුන්‍ගේ හණ සහ ධාන්‍ය නිෂ්පාදනය පුලුල් කළේ ඒ වන විට අයර්ලන්තයේ හණ රෙදි නිෂ්පාදනයට හණ සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් තිබුනු බැවිනි. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් වලින් ධාන්‍ය සඳහා හොඳ ඉල්ලුමක් තිබුනේය.
ළඟදී පැමිණි ඇතැම් ආගමනිකයන් ගොවි බිම් මිළ දී ගෙන ඉහත කී අපනයන වෙළඳාමෙහි කොටස් කරුවන් බවට පත් වූහ. එහෙත් බොහෝ ජර්මන් සහ ස්කොට් - අයර්ලන්ත ආගමනිකයන්ට කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලදී කුලී කරුවන් ලෙස වැඩ කිරීමට බල කරනු ලැබීය. වෙළෙන්දෝ සහ ශිල්පීහු ආදීන්ද මෙම නිවාසද නොමැති වූ කම්කරුවන් රෙදි සහ වෙනත් දෑ නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා යොදා ගත්හ. ව්‍යාපාරිකයෝ වැඩි වශයෙන් ලොම් සහ හණ ආදිය ගොවීන්ගෙන් මිළ දී ගෙන අලුතින් පැමිණෙන ආගමනිකයන් රැකියා සඳහා බඳවා ගත්හ. මොවුන් අයර්ලන්තයේදි සහ ජර්මනියේදි රෙදි පිළි කර්මාන්තයන්හි නියැලුනු පුද්ගලයෝ වූහ. විශාල පරිමාණයේ වගාකරුවන් සහ වෙළෙන්දෝ ධනවතුන් වූ අතර කුඩා පරිමාණ ගොවියෝ සහ ශිල්පීන් තම එදිනෙදා වියදම් පමණක් පියවා ගත් පිරිසක් වූහ. 1750 වන විට මධ්‍ය අත්ලාන්තික් ප්‍රදේශයේ ජනවාර්ගික පසු බිම හා ධනය ආදී පැතිවලින් කොටස්වලට බෙදුනේය.
දකුණු ජනපද
දකුණු ජනපද වල ප්‍රධාන වශයෙන්ම ඉහළින් සිටියේ දකුණු කැරොලිනා, වර්ජිනියා සහ මෙරිලන්ඩ් ජනපද වල වහලුන් හිමි ධනවත් වැවිලිකරුවන්ය. මෙම වැවිලිකරුවන්ට අති විශාල වතු යායවල් තිබුණු අතර ඒවායේ වැඩ කරන ලද්දේ අප්‍රිකානු වහලුන්ය. 1750 දී දකුණේ ජණගහනය වූ (650,000) හය ලක්ෂ පනස් දාහෙන් 250000 ක් නැතහොත් සියයට 40 ක් වහල්ලු වූහ. වැවිලිකරුවෝ සාමාන්‍ය සුළු ඉඩම් හිමි ගොවීන් සහ කුලීකරුවන් අතර ඉහලින් වැජඹීම සඳහා ඔවුන්ගේ ධනය පාවිච්චි කළහ. ඡන්ද කාලවලදී ඔවුහු ගොවීන්ට රම් තෑගි කළ අතර ජනපද නීති වල පාලනය සඳහා බදු පහත හෙළන බවට පොරොන්දු වූහ.
වැවිලි
1720 දශකයේ බොහෝ දුෂ්කරතා විඳිමින් ඇතැම් විට අහාර හිඟයෙන් පෙළෙමින් ආරම්භ කරන ලද වතු වගාවේ දෙවැනි පරම්පරාව ජෝර්ජියන් පන්නයට විශාල මන්දිර තැනීම ආරම්භ කළහ. අසුන් පිට නැගී මුවන් දඩයමේ ගියහ. දකුණු ජනපදවල ධනවත් ස්ත්‍රීහු බ්‍රිතාන්‍ය සංස්කෘතිය හා මුසු වූහ. ඔවුන් බ්‍රිතාන්‍ය සඟරා කියවූහ. බ්‍රිතාන්‍ය මෝස්තරයේ ඇඳුම් ඇන්දාහ. අලංකාර සැන්දෑ තේ පැන් සාදයන් පැවැත් වූහ. විවාහ වීමෙන් පසු ගැහැණුන් කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණ වූයේ දරුවන් බිහි කිරීම සහ පවුල් වෙනුවෙන් කැපවීමයි. කාර්ය බහුල නැව් තොටු නගරයක් වූ චාර්ල්ස්ටන් හි "ටවුන් හවුස් " නම් නිවාස වල ජීවත් වූ ධනවත් වී වගාකරුවන් ගෙන් යුක්ත දකුණු කැරොලිනාව මෙම කාර්යයන්හිදී ඉතා සාර්ථක විය. වර්ජිනියාවේ ජේම්ස් නදිය ඉවුර දිගේ දුම් කොළ වගා බිම්වල සහ මේරිලන්ඩ් හි ඇනාපොලිස් වැනි නගරවල ක්‍රියාකාරී සමාජ උත්සව පැවැත්වීම ද නොකඩවා සිදු විය.
වහල්ලු
දකුණේ ඉන්ඩිගෝ, දුම් කොළ ආදී කර්මාන්තයන්හි සහ කුඹුරුවල වැඩ කළ අප්‍රිකානු වහල්ලු ගෙන එන ලද්දේ බටහිර සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවෙනි. මොවුන් අන්තිම දිළින්දන් වූ අතර යාන්තමට දිවි ගැට ගසා ගැනීමට තරම් ආදායමක් ලද්දෝ වූහ. මෙම අඩු ආදායම් තත්වය එක්සත් ජනපදයේ දකුණු පෙදෙස්වල තවමත් පවතී. යටත් විජිත යුගය තුළ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත ආ වහල් සේවය අතිශයින් අමානුෂික හා දුෂ්ඨ විය. ඔවුන්ට නීතිමය අයිතියක් නොතිබුණි. 1700 දී 9600 ක් පමණ වහල්ලු චෙසපීක් කලාපයේද සිය ගණනක් කැරොලිනාවේද සිටියහ. ඊළඟ දශක පහ තුළ තවත් අප්‍රිකානුවන් 170,000 ක් පමණ පැමිණියහ. 1750 වන විට බ්‍රිතාන්‍ය ඇමෙරිකාවේ සහ කැරොලිනාවේ 250,000 කට වඩා වහල්ලු සිටියහ. ඔවුන් මුලු ජන ගහණයෙන් සියයට 60 ක් පමණ විය. පූර්ව කොළණි යුගයේ ප්‍රථම ජන සංඝණනයේදී 697,681 ක් වහලුන් හා 59,527 ක් නිදහස් කලු ජාතිකයින් සිටි බව වාර්තාවේ. මොවුන් එකතුව ගත් කළ මුළු රටේ ජණගහනයෙන් 20% ක් පමණ විය. දකුණු කැරොලිනාවේ බොහෝ වහල්ලු අප්‍රිකාවේ උපන් අය වූහ. වර්ජිනියාවේ සහ මෙරිලන්ඩ් හි භාගයක් එම ජනපදවල උපත ලබා ඇත.
ආශ්‍රිත
http://en.wikipedia.org/wiki/Colonial_America
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ඉතිහාසය
ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහය
ඛජුරාහෝ දේවාල බොහෝමයක් ක්‍රි. ව. 950 සහ 1050 අතර කාලයේ චන්දේල රාජවංශය විසින් ඉදිකළ දේවාල වේ. ඓතිහාසික වාර්තා අනුව, 12වන සියවස වන විට ඛජුරාහෝ දේවාල භූමියේ වර්ග කිලෝමීටර 20ක භූමියක් පුරා පැතිරුණු දේවාල 85ක් පැවති බව සඳහන් වුව ද, ඉන් වර්තමානයේ දැකගත හැකි වන්නේ වර්ග කිලෝමීටර 6ක භූමියක පැතිරි දේවාල 20ක් පමණි. මෙම ඉතිරිව ඇති දේවාල අතුරින් කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය අතිශයින් විස්තරාත්මක ප්‍රතිමා රාශියකින් විසිතුරු කර ඇත්තේ ඉන්දීය කලාවේ මහිමය කියාපාමිනි.
පිහිටීම
ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ඡතර්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ ය. එය නව දිල්ලියේ සිට 620 km (සැත. 385) ගිනිකොනදිගින් පිහිටා ඇත.මෙම දේවාල පිහිටි කුඩා නගරය ද ඛජුරාහෝ නම් වේ. එහි ජනගහනය 20,000ක් පමණ ය. (2001 සංඛ්‍යාලේඛන අනුව)
ඛජුරාහෝවේ පිහිටි ඛජුරාහෝ සිවිල් ගුවන් තොටුපළ (IATA කේතය: HJR) මගින් දිල්ලි, අග්‍රා, වරාණාසි සහ මුම්බායි වෙත ගුවන් ගමන් දියත් කෙරේ. මෙම භූමියට දුම්රිය මාර්ග ඔස්සේ ද ළඟාවිය හැකි අතර, ආසන්නතම දුම්රියපළ ස්මාරක පිවිසුමේ සිට කිලෝමීටර හයක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.
මෙම ස්මාරක පිහිටියේ නැගෙනහිර-බටහිර දෙසට දිවෙන ජාතික ප්‍රධාන මාර්ගය 75 සිට කිලෝමීටර 10ක් පමණ දුරින් වන අතර, ඡතර්පූර් නගරයේ සිට කිලෝමීටර 50ක් පමණ දුරින් එය පිහිටා ඇත. ඡතර්පූර් නගරය නිරිතදිග-ඊසානදිග ඔස්සේ වැටී ඇති ජාතික ප්‍රධාන මාර්ගය 86 ඔස්සේ ප්‍රාන්ත අගනුවර වන භෝපාල් හා සම්බන්ධ වේ.
ඉතිහාසය
ඛජුරාහෝ දේවාල සංකීර්ණය ඉදිවූයේ රාජ්පුත් චන්දේල රාජවංශ සමයේ ය. මෙම ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම ඔවුන් බලයට පත්වූ විගස ඇරඹි බව පෙනේ. ඔවුන්ගේ රාජධානිය පසුව බුන්දෙල්ඛාන්ද් ලෙස ප්‍රකට විය. මෙහි ඇති දේවාලවලින් බොහෝමයක් ඉදිවූයේ යශෝවර්මන් සහ ධංග යන හින්දු රජවරුන්ගේ සමයේ ය. යශෝවර්මන්ගේ රාජ්‍ය සමය හොඳින්ම නිරූපණය වන සාධක ලක්ෂ්මණ දේවාලයෙන් ලැබේ. ධංග රජුගේ සමයේ සුප්‍රකට විශ්වනාථ දේවාලය ඉදිවිය. මේ අතුරින් විශාලතම සහ වඩාත් සුප්‍රකට නිරුපද්‍රිත දේවාලය වන්නේ කන්දාරියා මහාදේව දේවාලයයි. මෙය ගන්ධ රජ සමයේ (ක්‍රි.ව. 1017-1029) ඉදිවූවකි. දේවාලයේ ඇති ශිලාලේඛන අනුව පෙනෙන්නේ වර්තමානයේ දක්නට ඇති බොහෝ දේවාල 970 සහ 1030 අතර කාලයේ ඉදිවූ ඒවා බවයි. ඉන් පසු දශකවල දී තවත් දේවාල කිහිපයක් ඉදි විය.
ඛජුරාහෝ දේවාල ඉදිවූයේ කලින්ජාර් ප්‍රදේශයේ පිහිටි චන්දේල රාජවංශයේ අගනුවර වූ මහෝබා නැමැති මධ්‍යකාලීන නගරයේ සිට සැතපුම් 35ක් පමණ දුරිනි. පුරාතන සහ මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යය තුළ, ඔවුන්ගේ රාජධානිය ජිජ්හෝති, ජේජහෝති, චිහ්-චි-තෝ සහ ජේජකභුක්ති යන නම්වලින් හඳුන්වා තිබේ.
ක්‍රි.ව. 1022 ඝස්නියේ මහමුද් හට කලින්ජාර් ආක්‍රමණයේ දී සහාය වූ පර්සියානු පර්සියානු ඉතිහාසඥයකු වන අබු රයිහාන්-අල්-බිරුනි ඛජුරාහෝව ගැන සඳහන් කොට තිබේ‍. ඔහු පවසා ඇත්තේ ඛජුරාහෝව යනු ජේජහුතිහි අගනුවර බවයි. මෙම ආක්‍රමණය අසාර්ථක වූ අතර, හින්දු රජු විසින් ඝස්නියේ මහමුද්ට කප්පම් ගෙවීමට එකඟ වීමෙන් පසු ආක්‍රමණය නවතා දැමිණි.
12වන සියවසේ අවසානය දක්වාම ඛජුරාහෝ දේවාල ක්‍රියාකාරීව පැවතිණි. නමුත්, 13වන සියවස වනවිට කුට්බ්-උද්-දීන් ආයිබක් නැමැති මුස්ලිම් සුල්තාන්වරයාගේ නියෝගය අනුව දිල්ලි සුල්තාන් අධිරාජ්‍යයේ සේනාව චන්දේල රාජධානිය යටත් කර ගැනීමත් සමග මෙම තත්ත්වය වෙනස් විය. ඉන් සියවසකට පමණ පසු, ක්‍රි.ව. 1335 සිට 1342 දක්වා ඉන්දියාවේ නැවතී සිටි කාලය තුළ මොරොක්කෝ ජාතික සංචාරකයකු වූ ඉබන් බතූතා සිය මතක සටහන් තුළ, ඛජුරාහෝ දේවාලය නැරඹූ බව සඳහන් කොට ඇත. ඔහු මෙය හඳුන්වා ඇත්තේ “කජරා” ලෙස පහත පරිදි ය:
"...මුස්ලිම්වරුන් විසින් අංගච්ඡේදනය කරන ලද ප්‍රතිමා දක්නට ඇති (ඛජුරාහෝ) දේවාල අසල සිරුරේ දිග තරම් දිගැති කේශකලාපයක් සහිත යෝගීහු ගණනාවක් ජීවත් වෙති. අතිශය තවුස් දිවස් දිවිපෙවෙතක් ගත කිරීම නිසා, ඒවා (කේශකලාප) කහ පැහැ ගැන්වී ඇත. බොහෝ මුස්ලිම්වරු ඔවුන් වෙත පැමිණ පාඩම් (යෝග) හදාරති."
13වන සිය‍වසේ සිට 18වන සියවස දක්වා ඛජුරාහෝ දේවාල පිහිටි මධ්‍ය ඉන්දියානු ප්‍රදේශ මුස්ලිම් රාජවංශවල පාලනය යටතේ පැවතිණි. මෙම යුගයේ ඇතැම් දේවාල වනසා දැමිණි. මේ වනවිට දේවාල අත්හැර දමා දිගු කාලක් ගතව තිබිණි. ක්‍රි.ව. 1495දී, උදාහරණයක් ලෙස සිකන්දර් ලෝදි විසින් ඛජුරාහෝ ඇතුළු දේවාල රාශියක් විනාශ කිරීමට කටයුතු යොදන ලදී. නමුත් ඛජුරාහෝවේ දුරබැහැර ස්වභාවය සහ හුදකලා ස්වරූපය හේතුවෙන් බොහෝ හින්දු සහ ජෛන දේවාල මුස්ලිම් ආක්‍රමණවලින් ආරක්ෂා වී පැවතිණි. සියවස් ගණනාවක් ගතවන විටරා, දේවාල වල් බිහි වී වෘක්ෂලතාදියෙන් වටවී ගියේ ය.
1830 දශකයේ, ස්වදේශික හින්දුවරුන්ගේ මගපෙන්වීම යටතේ බ්‍රිතාන්‍ය සමීක්ෂකයකු වූ ටී. එස්. බර්ට් ඛජුරාහෝ දේවාල යලි අනාවරණය කරගත් අතර, මේවාට පුළුල් ගෝලීය ප්‍රසිද්ධියක් හිමි විය‍. පසුව ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් සඳහන් කොට ඇත්තේ, මෙය යළි සොයාගැනීමෙන් වසර කිහිපයකට පසු, රහසේම යෝගීවරුන් විසින් මෙය භාවිතයට ගත් බවත් සහ හින්දූන් දහස් ගණනක් චන්ද්‍ර දිනදසුන මත පදනම්ව සෑම පෙබරවාරියකම හෝ මාර්තු මසකම පැවැත්වෙන මහාශිවරාත්‍රී උත්සවය වෙනුවෙන් වන්දනා ගමන් පිණිස මෙහි පැමිණි බව ය. 1852දී, මේසී විසින් ඛජුරාහෝ දේවාල පිළිබඳ පැරණිතම සිතුවම් නිර්මාණය කරන ලදී.
ඛජුරාහෝ හෙවත් ඛර්ජුරවාහක යන වදන සම්භවය වී ඇත්තේ පුරාතන සංස්කෘත (ඛර්ජුර, खर्जूर යනු රටඉඳි යන්නයි, වාහක, वाहक යනු "දරාසිටින්නා හෙවත් වාහකයා" යන්නයි. ) වදනකිනි. ප්‍රාදේශික ජනප්‍රවාද අනුව, දේවාලයේ දොරටුව ලෙස රන් රටඉඳි ගස් ද්විත්වයක් පැවති බව සඳහන් වේ. (නමුත් දේවාලය යළි සොයාගන්නා විට එවැන්නක් දක්නට ලැබුණේ නැත) දේසායි පවසන්නේ ඛර්ජුරවාහක යන්නෙහි අරුත ගෝනුසු දරන්නා බවයි. මෙය ශිව දෙවියන් (සිය රෞද්‍ර ස්වරූපයේ නාගයින් සහ ගෝනුසු මාලාවක් සහිතව නිරූපණය කෙරේ) හැඳින්වෙන එක් ස්වරූපයකි‍.
ඛජුරාහෝ යනු ශිව දෙවියන් හා සම්බන්ධ පූජනීය ස්ථාන සතරෙන් එකකි. (අනෙක් තුන වන්නේ කේදාර්නාත්, කාෂි සහ ගයා යන ස්ථානයි) මෙහි සම්භවය සහ නිර්මාණය විද්වතුන්ගේ විවිධ මතවාදයන්ට ලක්ව ඇත. ශෝභිතා පුන්ජා යෝජනා කොට ඇත්තේ දේවාලයේ සම්භවය හින්දු මිත්‍යාවන්හි එන ශිව විවාහ වූ ස්ථානය ඛජුරාහෝ යැයි සැලකෙන මතය අනුසාරයෙන් පැහැදිළි කළ හැකි බවයි. රඝුවංශ ‍ශ්ලෝකය 5.53හි, මාතංගේශ්වර ‘’මාතංග’’ හෙවත් ප්‍රේමයේ දේවතාවා යනුවෙන් ගෞරව කොට ඇත.
විස්තරය
මෙම භූමිය මධ්‍ය ඉන්දියාවේ වින්ධ්‍යා කඳුවැටි කලාපය වටා පිහිටා ඇත. පුරාතව ප්‍රාදේශික ජනප්‍රවාද අනුව, හින්දු දෙවියකු වන ශිව සහ සෙසු දෙවිවරුන් කලින්ජාර් ප්‍රදේශයේ කඳුවැටි නිර්මාණය වීමට දායක වූයේ යැයි පැවසේ. කඳුවැටි සහ ගංගාවලින් සමන්විත මෙම ප්‍රදේශයේ මධ්‍යය ඛජුරාහෝ ය. මෙම දේවාල සංකීර්ණය මගින් දෙවිවරුන් ක්‍රීඩා කිරීමට ප්‍රියකළ දේවාල ගොඩනැගීමේ පුරාතන හින්දු සම්ප්‍රදාය නිරූපිත ය.
සෙසු හින්දු දේවාල මෙන් මෙම දේවාල ද ජලය අසල නිර්මාණය කොට තිබේ. වර්තමාන ජල ප්‍රභව අතර සිබ් සාගර්, ඛජුර් සාගර් (හෙවත් නිනෝරා තාල්) සහ ඛුදාර් නදී (ගංගාව) දක්නට ලැබේ. ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාද අනුව කියැවෙන්නේ දේවාල සංකීර්ණය සතුව ජල ප්‍රභව 64ක් පැවති බවයි. මින් 56ක් පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් ඓතිහාසිකව හඳුනාගෙන ඇත.
එක් දේවාලයක් (චතුර්භූජ) හැර සෙසු සියලු දේවාල හිරු නැගෙන දිශාවට මුහුණලා පිහා ඇත. මෙය ප්‍රමුඛ හින්දු දේවාලවල දක්නට ලැබෙන සුලබ ලක්ෂණයකි. මෙම දේවාලවල සාපේක්ෂ සැලැස්ම මගින් පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී දේවතාවියන් සහ ඔවුන්ගේ සංකේතවල එන්‍යෝන්‍ය බැඳියාව නිරූපණය කරයි‍. මෙම කලා නිර්මාණය මගින් හින්දු ආගමේ එන දිවියේ පරමාර්ථයන් යැයි සැලකෙන ධර්ම, කාම, අර්ථ සහ මෝක්ෂ යන අංග සංකේතවත් කරයි.
දැනට පවතින දේවාල අතුරින්, 6ක් ශිව දෙවියන් සහ ඔහුගේ භාර්යාවන්ට පුදකළ දේවාල වේ. 8ක් විෂ්ණු සහ ඔහුගේ භාර්යාවන්ට ද, 1ක් ගනේෂට ද, 1ක් සූර්ය දේවතාවාට ද, 3ක් ජෛන තීර්ථකයන්හට ද පුදකොට ඇත. ඇතැම් දේවාල නටබුන්වල, එම දේවාල කුමන දෙවියන්ට පිදූයේ ද යන්න හඳුනාගැනීමට ප්‍රමාණවත් සාධක හමුවී නැත.
භූමිය පිළිබඳ සමස්ත අධ්‍යයනයක් අනුව යෝජනා වී ඇත්තේ සෑම දේවාල සැලසුමකම, චතුරස්‍ර සහ වෘත්ත පිළිබඳ හින්දු සංකේතාත්මක මණ්ඩල සංකල්පය ගැබ්ව ඇති බවයි. මීට අමතරව, භූමිය පංචාස්‍රයක් සැකසෙන අයුරින් ත්‍රිකෝණ තුනක ආකාරයට නිමවා ඇත. විද්වතුන් පවසන්නේ මෙමගින් ත්‍රිත්ව විෂයයන් හෙවත් ත්‍රිලෝකිනාථ සංකල්පය, සහ පංච විශ්වීය ධාතූන් හෙවත් පංචභූතේශ්වර හින්දු සංකල්පය නිරූපණය වන බවයි. ජීවිතය විනාශ කොට යලි උපදවන‍්නේ යැයි පැවසෙන ශිව දෙවියන්ට දේවාල භූමියේ විශේෂ ස්ථානයක් හිමිව ඇත. ඔහු විසින් කාලය, පරිණාමය සහ විනාශය පාලනය කරන විශ්වීය නර්තනයේ යෙදෙන්නේ යැයි විශ්වාස කෙරේ.
මෙහි දේවාල අතුරින් බීජමණ්ඩල් දේවාලයේ කැනීම් කටයුතු තවමත් සිදුවෙමින් පවතියි. ග්‍රහපති කෝකල්ල ශිලාලේඛනයේ සඳහන් වෛද්‍යනාත් දේවාලය මෙය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ඛජුරාහෝවේ සියලු දේවාල අතුරින්, මාතංගේශ්වර දේවාලය ක්‍රියාකාරී වන්දනා ස්ථානයක් ලෙස පවතියි. චතුරස්‍ර ජාල සැලසුමකින් යුත් මෙම දේවාලය තුළ, 2.5 m (අඩි 8.2) උස සහ 1.1 m (අඩි 3.6) ක පළලකින් යුත් විශාල ලිංගයක් දැකගත හැක. මෙය 7.6 m (අඩි 25) ක විෂ්කම්භයක් ඇති වේදිකාවක් මත පිහිටුවා තිබේ.
මෙහි ඇති දේවාල අතුරින් වඩාත් ප්‍රේක්ෂකාකර්ෂණයට ලක්වූ කන්දාරියා ‍මහාදේව දේවාලය වර්ග අඩි 6,500ක පමණ වර්ගඵලයක් පුරා පැතිර පවතී. මෙහි ශිඛරය අඩි 116ක් දක්වා උසට විහි‍දේ.
ජෛන දේවාල පිහිටියේ ඛජුරාහෝ ස්මාරක අතර නැගෙනහිර-ගිනිකොනදිග ප්‍රදේශයේ ය. චෞසත් ජෝගිනි දේවාලය මගින් යෝගිනියන් 64ක් නිරූපණය වන අතර, ඝණ්ටායි දේවාලයේ කුළුණු මත කැටයම් කළ ඝණ්ටාර දක්නට ලැබේ.
දේවාලවල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
සියලු හින්දු දේවාල මෙන්ම ඛජුරාහෝ දේවාල ද වාස්තු-පුරුෂ-මණ්ඩල නැමැති ජ්‍යාමිතික ජාල සැලසුමක් භාවිතා කොට ඇත. මෙම වාස්තුවිද්‍යා සැලසුම ප්‍රධාන අංග තුනකින් සමන්විත ය. එනම් මණ්ඩල හෙවත් වෘත්තය, පුරුෂ හෙව්ත හින්දු ආගමේ විශ්වීය හරය සහ වාස්තු හෙවත් නිවාස ව්‍යූහය යන්නයි.
හින්දු දේවාලයක සැලසුම ගර්භගෘහය නම්වූ අභ්‍යන්තර හරයක් වටා සකස් වූ සමමිතික, ඒකකේන්ද්‍රීය ස්තරමය,ස්වයං-පුනරාවර්තන ව්‍යූහයකින් සමන්විත ය. ගර්භගෘහය මගින් පුරුෂ සංකල්පය නිරූපණය වන අතර, දේවාලයේ ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව එහි තබා ඇත. දේවාලයේ ශිඛරය ගර්භගෘහයෙන් ඉහළට පැන නගියි. සමමිතිය සහ ව්‍යූහය මධ්‍යම විශ්වාස, මිත්‍යා, ප්‍රමුඛතාව සහ ගණිතමය මූලධර්මා අනුසාරයෙන් ගොඩනැගූවකි.
මණ්ඩල වෘත්තය මගින් චතුරස්‍රය සීමා වේ.‍ මෙහි චතුරස්‍රය දිව්‍යමය යැයි සැලකෙන අතර, එය මානව චින්තනයේ සහ ඥානයේ සංකේතාත්මක නිපැයුමක් ලෙස දැක්විය හැක. මෙහි වෘත්තය පෘථිවිමය, මානව සහ එදිනෙදා දිවියේ නිතර දක්නට ලැබෙන (හිරු, මඳු, ක්ෂිතිජය, ජල බිඳුව, දේදුන්න වැනි) අංගය්ක ලෙස විශ්වාස කෙරේ. මේ ෂෑම අංගයක්ම අනෙකට උපකාර වේ. චතුරස්‍රය පූර්ණ උප-චතුරස්‍ර 64කට බෙදෙන අතර, මෙම උප-චතුරස්‍ර “පාද” නම් වේ.
බොහෝ ඛජුරාහෝ දේවාල පීඨ මණ්ඩලය සහිත පාද 8x8 (64) ජාල මණ්ඩුක වාස්තුපුරුෂමණ්ඩලයක් මත විහිදී ඇත. ඒවායේ චතුරස්‍ර ජාලය ශිඛර නිර්මාණයට උපකාරී වේ. මෙහි ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව හෝ ලිංගය පිහිටුවා ඇත්තේ ජාලයේ බ්‍රහ්ම පාදයේ ය.
මේවායේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සංකේතාත්මක අතර, ඒවායේ ස්වරූපය, ව්‍යූහය සහ සැකැස්ම මගින් හින්දු ආගමේ මූලික සංකල්ප නිරූපණය වේ. ඛජුරාහෝවේ මණ්ඩප මෙන්ම සෙසු සියලු කොටස් ද සමමිතික, පුනරාවර්තී රටාවකට අනුව සැකසී ඇත. නමුත් එහි සෑම රුපයක්ම හා ප්‍රතිමාවක්ම එකිනෙකට සමාන නොවේ. ප්‍රතිමා ස්ථානගත කිරීම අහඹු ලෙස සිදුකොට නොමැති අතර, සමස්තයක් ලෙස සැලකූවිට අර්ථයක් ප්‍රකාශවන අයුරින් තැන්පත් කොට ඇත. මෙය වචන කිහිපයක් සම්බන්ධ වීමෙන් අරුත්බර ඡේදයක් නිර්මාණය වන්නාක් වැනි ය. මෙම ඛණ්ඩමය රටාව හින්දු දේවාලවල සුලබව දක්නට ලැබේ. විවිධ ප්‍රතිමා සහ පනේලවල ශිලා ලේඛන ද දැකගත හැක. දේවාල බිත්තියේ ඇති බොහෝ ශිලාලේඛන ද්විත්වාර්ථයක් සහිත පද්‍ය ස්වභාවයක් ගනියි. මේවායේ සංකීර්ණ සංස්කෘත ‍ස්වභාවය මගින් අරුත්බර වැකි ගොඩනැගේ.
එක් දෙවොලක් හැර සෙසු සියලු ඛජුරාහෝ දේවාල හිරු උදාවන දිශාවට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත. මේවායේ බැතිමතුන් සඳහා වන පිවිසුම් දොරටු නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණලා තනා ඇත.
සෑම ඛජුරාහෝ දේවාලයකම මධ්‍ය අවකාශය බැතිමතුන්ට සක්මන් කිරීම සඳහා වූ සක්මන් මළුවකින් සමන්විත ය. සම්ප්‍රදායිකව ඔවුන් පුරුස සහ ප්‍රධාන දේවතාවා වටා පැදකුණු කිරීම සිදු වේ. මෙම අවකාශය වටා පිහිටි කුළුණු, බිත්ති සහ සිවිලිම් අතිශයින් විසිතුරු කැටයමින් සමන්විත ය. මේවා දිවියේ අර්ථයන් සතරක් වන කාම, අර්ථ, ධර්ම සහ මෝක්ස යන අරුතින් යුතුව කැටයම් කොට තිබේ. මෙසේ දක්ෂිණාවර්තව සක්මන් කිරීම ප්‍රදක්ෂිණා ලෙස හඳුන්වයි.
විශාල ඛජුරාහෝ දේවාල සතුව, මණ්ඩප නම්වූ කුළුණු සහිත ශාලා පිහිටා ඇත. ඉන් පිවිසුම අසල පිහිටි, නැගෙනහිර මණ්ඩපය බැතිමතුන් සඳහා විශ්‍රාම ශාලාවක් ලෙස භාවිතා විය. මෙම මණ්ඩප ද සමමිතිය, ජාල සහ ගණිතමය මූලධර්ම මත පදනම්ව නිර්මාණය කළ ඒවා වේ. මෙම ගෘහනිර්මාණ මූලධර්මය ඉන්දියාව පුරා සියලු හින්දු දේවාලවල දක්නට ලැබේ. සෑම ඛජුරාහෝ දේවාලයක්ම එකිනෙකට වෙනස් කැටයම්වලින් යුක්ත වුවත්, ඒවායේ සියලු හින්දු දේවාලවල ප්‍රධාන මූලධර්ම නැවත නැවත විදහා පායි. මේ නිසා සුසෑන් පෙවැන්ඩොව්ස්කි මෙය “නැවත නැවත යෙදෙන සෛලවලින් යුත් ජීවියකු” ලෙස හඳුන්වා ඇත.
ඉදිකිරීම
මෙම දේවාල ඒවායේ භූගෝලීය පිහිටීම අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ තුනකට බෙදා ඇත: එනම් බටහිර, නැගෙනහිර සහ දක්ෂිණ වශයෙනි.
ඛජුරාහෝ සහ කලින්ජාර් ප්‍රදේශවල උසස් ගුණාත්මයෙන් යුතු වැලිගල් හමුවේ. මෙම වැලිගල් සියුම් කැටයම් නිර්මාණ සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත. වර්තමානයේ ඉතිරිව පවත්නා ප්‍රතිමාවල කෙස් රැළි, අලංකරණය කළ නිය සහ විසිතුරු ආභරණ වැනි විස්තරාත්මක අංග පවා කැටයම් කොට තිබෙනු දක්නට ලැබේ.
Lost Worlds (හිස්ට්‍රි නාළිකාව) රූපවාහිනී වැඩසටහන ඛජුරාහෝවේ රූගත කරන අතරතුර, ඇලෙක්ස් එවන්ස් විසින් අඩි 4ට අඩු ප්‍රමාණයකින් යුත් ශෛලමය ප්‍රතිමාවක් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ අතර, ඒ සඳහා දින 60ක් පමණ ගත විය. මේ අනුව, මෙම ස්ථානය ඉදිකිරීමේ දී කොපමණ ශ්‍රමයක් අවශ්‍ය වූයේ දැයි සිතාගත හැක. රොජර් හොප්කින්ස් සහ මාක් ලෙහ්නර් විසින් හුනුගල් වැඩපළක පර්යේෂණ සිදුකළ අතර, ටොන් 400ක පමණ පාෂාණවල වැඩ කටයුතු කිරීමට වැඩකරුවන් 12 දෙනකුට දින 22ක් ගත විය‍. මෙම දේවාල ඉදිකිරීමේ දී, මනා පුහුණුව ලැබූ ප්‍රතිමා ශිල්පීන් සිය ගණනක් යොදා ගන්නට ඇතැයි ඔවුහු නිගමනය කළහ.
කාලානුක්‍රමය
ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහය අයත් වන්නේ හින්දු ආගමේ වෛෂ්ණව ගුරුකුලයට, හින්දු ආගමේ ශෛව ගුරුකුලයට සහ ජෛන ආගමටයි. පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අනුව, යෝජනා වී ඇත්තේ මෙම දේවාල ආකාර තුනම 10වන සියවසේ අග කාලය වනවිට ඉදිවෙමින් පැවති බවයි. එසේම ඒවා භාවිතයට ගන්නට ඇත්තේ ද සමකාලීනව විය හැක. විල් ඩුරාන්ට් පවසන්නේ ඛජුරාහෝ දේවාල මගින් හින්දු සහ ජෛන වැනි වෙනස් ආගම් දර්ශනයන් එකිනෙකා කෙරෙහි දැක්වූ සහනශීලී ප්‍රතිපත්තිය නිරූපණය වන බවයි. ෂෑම ඛජුරාහෝ දේවාල සමූහයකම, කුඩා දෙවොල්වලින් වටවූ විශාල දේවාල දක්නට ලැබේ. මෙම ජාල රටාව අංකෝර් වට්, පරම්බරන් සහ දකුණු ඉන්දියාවේ විවිධ ස්වරූපවලින් දැකගත හැක.
දැනට පවත්නා විශාලතම ශෛව දේවාලය කන්දාරියා මහාදේව දේවාලය වේ. මෙහි දැනට පවත්නා විශාලතම වෛෂ්ණව දේවාල සමූහය අතරට චතුර්භූජ සහ රාමචන්ද්‍ර දේවාල අයත් ය.
කන්දාරියා මහාදේව දේවාලයේ බිම් සැලැස්ම අඩි 109 දිගකින් සහ අඩි 60ක පමණ පළලකින් සමන්විත ය.‍ පොළොවේ සිට අඩි 116ක් උසට විහිදෙන මෙය, එහි පාදමේ සිට අඩි 88ක උසකින් යුක්ත ය. මධ්‍යයේ වූ පාද ප්‍රතිමා සහිත කැටයම් තීරු තුනකින් වටවී ඇත. මේවායේ ප්‍රතිමා 870කට අධික ප්‍රමාණයක් ඇත. මින් බොහෝ ප්‍රතිමා අර්ධ ජීව ප්‍රමාණයෙන් (අඩි 2.5 සිට 3 දක්වා) යුක්ත ය. මෙහි ශිඛරය ස්වයං-පුනරාවර්ත්‍ය ව්‍යූහයකින් සමන්විත ය.
කලාව සහ ප්‍රතිමා
ඛජුරාහෝ දේවාල කලානිර්මාණ ගණනාවකින් සමන්විත ය. දේවාල අභ්‍යන්තරයේ සහ පිටත ඇති ප්‍රතිමා අතුරින් 10%ක් පමණ ලිංගික දර්ශන හෙවත් ශෘංගාරාත්මක කලා නිර්මාණ වේ. බිත්ති ස්තර දෙකකින් සමන්විත ඇතැම් දේවාලවල ඇතුළත සහ පිටත බිත්තිවල කුඩා ශෘංගාරාත්මක කැටයම් දක්නට ලැබේ. ඇතැම් විද්වතුන් යෝජනා කොට ඇත්තේ මේවා තන්ත්‍රික ලිංගික ක්‍රියාකාරකම් නිරූපණය කරන බවයි. සෙසු විද්වතුන් පවසන්නේ මෙවැනි ශෘගාරාත්මක කලා නිර්මාණ කාමය දිවියේ මූලික අංගයක් ලෙස සලකන හින්දු ආගමේ සම්ප්‍රදායයක් නිරූපණය කරන බවයි. මෙවැනි සංකේතාත්මක නිරූපණයන් හින්දු දේවාලවල සුලබ ය. ජේම්ස් මැකොනැචී සිය කාමසූත්‍රයේ ඉතිහාසය නැමැති ග්‍රන්ථයේ මෙසේ විස්තර කරන්නේ ලිංගික-තේමා රැගත් ඛජුරාහෝ ප්‍රතිමා "ශෘංගාරාත්මක කලාවේ උච්චස්ථානයක්" බවයි: "'ඇඹරුණු, පුළුල් උකුළැති සහ උස්වූ පයෝධර ඇති අප්සරාවෝ සිහ පරිණාහ, ආභරණවලින් සැරසූ සිරුරු බාහිර බිත්ති පනේලවල ප්‍රදර්ශනය කරමින් සිටිති. මෙවැනි ස්ථූල අප්සරාවෝ සිය අංගරාගයන් යොදමින්, සිය කේශ කලාපය සෝදමින්, ක්‍රීඩා කරමින්, නර්තනයෙහි යෙදෙමින්, සහ සිය මෙවුල්දම් ලිහා දමමින් ශිලා තලය මත නිමක් නොමැති කෝලාහල කරති....දිව්‍යමය අප්සාරවන් සමීපයෙහි, කිට්ටුවෙන් සිටින මිත්‍යා මෘග රූ, ආරක්ෂක දේවතාවන් සහ අතිශයින්ම වෙළී සිටින පෙම්යුවළවල් හෙවත් මෛථුන රූ දැකගත හැක්කේ ය.'"
දේවාලවල ප්‍රතිමා සහ කලා නිර්මාණ දහස් ගණනක් වේ. කන්දාරියා මහාදේව දෙවොලේ පමණක් ප්‍රතිමා 870කට අධික ප්‍රමාණයක් හමුවේ. මෙවැනි ප්‍රතිමා කැටයම්වලින් 10%ක් පමණම ලිංගික තේමා සහ විවිධ ලිංගික ඉරියව් රැගත් කලානිර්මාණ වේ. පොදු දුර්මතයක් වන්නේ මෙවැනි පැරණි කැටයම් හමුවන ඛජුරාහෝ යනු දේවාලයක් බැවින් එමගින් නිරූපණය වන්නේ දෙවිවරුන් අතර ලිංගික හැසිරීම් බවයි. කෙසේනමුත්, මෙවැනි කාම නිර්මාණ මගින් මිනිස් වර්ගයා අතර දක්නට ඇති විවිධ ලිංගික හැසිරීම් පිළිබිඹු වේ. කලානිර්මාණවලින් අති බහුතරයක් එදිනෙදා දිවියේ සිදුවීම්, මිත්‍යා කථා පුවත් සහ හින්දු සම්ප්‍රදායයන්ගේ එන විවිධ ලෞකික සහ අධ්‍යාත්මික අගයයන් නිරූපණය වේ. උදාහරණයක් ලෙස, කැටයම් මගින් මධ්‍යකාලීන යුග‍යේ විසූ කාන්තාවන් සිය අංගරාගයන් තවරන අයුරු, සංගීතඥයන් සංගීතය සපයන අයුරු, කුඹල්කරුවන්, ගොවීන් සහ සෙසු ගම්වාසීන්ගේ එදිනෙදා දිවිය නිරූපණය වේ. සාමාන්‍යයෙන් මෙවැනි දර්ශන දැකගත හැකි වන්නේ හින්දු දේවාලවල පිටත පාදවල ය.
ඛජුරාහෝවේ දේවාලවල දක්නට ලැබෙන කලාකෘතිවල සංකේතාත්මක අර්ථයක් තිබේ. මූලික හින්දු හරයයන් විවිධ ආකාරවලින් ප්‍රකාශ කළ හැක. කාම දර්ශන පවා, සෙසු ප්‍රතිමා අතර යොදා ඇත්තේ එයට පෙර සහ පසු මෝක්ෂ වැනි අධ්‍යාත්මික තේමාවන් නිරූපිත කැටයම් අන්තර්ගත කිරීමෙනි. ස්ටෙලා ක්‍රාම්රිෂ්ගේ අදහස නම්,
"“පුරුෂයකු සහ ස්ත්‍රියක සමීප චුම්බනයේ නිරත වන්නාක්” මෙන් පෙනෙන මෙය මෝක්ෂයේ සංකේතයකි. එනම් හරය (පුරුෂ) සහ ස්වභාවය (ප්‍රකෘති) යන මූලිකාංග දෙකෙහි අවසන් නිදහස් වීම හෝ එකතු වීමයි."
ඛජුරාහෝ දේවාල මගින් ක්‍රි.ව. 8වන සියවසේ සිට 10වන සියවස පමණ දක්වා ඉන්දියාවේ රාජ්පුත් රාධානි තුළ පැවති කලා ස්වරූපයක් පිළිබඳ තොරතුරු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස, ඛජුරාහෝ හා සමකාලීනව ප්‍රබෝධචන්ද්‍රෝදය, කර්පුරමංජරි, විද්ධසාලාභංජිකා සහ කාව්‍යමිමංස වැනි නාට්‍ය සහ කාව්‍ය කෘතීන් ප්‍රකාශයට පත්ව තිබේ. මෙවැනි සාහිත්‍ය කෘතිවලට මුල්වූ තේමා කිහිපයක් ඛජුරාහෝ දේවාලවල ප්‍රතිමා අතර ද දැකගත හැක. විෂ්ණු දෙවියන් වෙනුවෙන් පුදකළ දේවාලවල ඇතැම් ප්‍රතිමා අතර සිංහයන්ගේ දේහයක් සහිත මිත්‍යාමය දෙමුහුම් සත්ත්වයකු වන ව්‍යාල රූප දැකගත හැක. මේවා සෙසු ඉන්දියානු දේවාලවල ද හමුවේ. මෙවැනි ඇතැම් මිත්‍යාමය දෙමුහුම් ජීවීන් නිරූපිත කලා නිර්මාණ අතර වෘක ව්‍යාල (වෘකයකු සහ සිංහයකුගේ සංකලනයකි) සහ ගජ ව්‍යාල (හස්තියකු සහ සිංහයකුගේ දෙමුහුමකි) වැනි රූප හමුවේ. මෙම ව්‍යාල රූ මගින් විවිධ මතයන් ඒකරාශී කිරීමට තුඩු දෙන, ජීවීන් දෙදෙනකුගේ බලයන් එකතුවීමක් නිරූපණය කෙරේ.
සංචාරක කර්මාන්තය සහ සංස්කෘතික අංග
ඛජුරාහෝවේ දේවාල ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට වෙන් කෙරේ: එනම්, නැගෙනහිර සමූහය, දකුණු සමූහය සහ බටහිර සමූහයයි. මේ අතුරින් බටහිර සමූහයේ ශ්‍රවණ මාර්ගෝපදේශන සංචාරක සේවාවක් ක්‍රියාත්මක වන අතර, සංචාරකයන් හට දේවාල හතක් හෝ අටක් පමණ නැරඹීමට මාර්ගෝපදේශ සැපයේ. මීට අමතරව දේවාල ඉතිහාසය සහ ගෘහනිර්මාණ පිළිබඳ කියැවෙන ශ්‍රවණ මාර්ගෝපදේශක සංචාරක සේවාවක් ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මගින් නිර්මාණය කොට ඇත.
ඛජුරාහෝ නර්තන උළෙල සෑම වර්ෂයකම පෙබරවාරි මස පැවැත්වෙන උත්සවයකි. මෙහි දී චිත්‍රගුප්ත සහ විශ්වනාථ දේවාල පසුබිමෙහි විවිධ සම්භාව්‍ය ඉන්දියානු නර්තනයන් ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.
සෑම සවසකම ඛජුරාහෝ දේවාල සංකීර්ණයේ ආලෝක සහ ශබ්ද වැඩසටහන් පැවැත්වේ. පළමු වැඩසටහන ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙනුත් සහ දෙවැන්න හින්දි භාෂාවෙනුත් පැවැත්වේ. මෙය පැවැත්වෙන්නේ දේවාල සංකීර්ණයේ විවෘත තණ පිටිය මත ය. මෙය මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර හිමි කරගෙන ඇත.
මධ්‍ය ප්‍රදේශ් සංචාරක සංවර්ධනාංශය මගින් දුරකථන කුටි සහ ඛජුරාහෝ නරඹන සංචාරකයන්ට තොරතුරු සපයන සංචාරක කාර්යාල ඛජුරාහෝ දුම්රිය ස්ථානය අසල ඉදිකොට ඇත.
ඒකීය සම්පත් අනන්‍යකාරකය
විශ්ව විසිරි වියමනේ විශේෂයෙන් සදහන් කරන ලද ලිපිනයක් සඳහා යොමුවීමට භාවිතා කරයි.
ආර්තව චක්‍රය
thumb|300px|right|ආර්තව චක්‍රයෙහි ප්‍රගතිය සහ එයට දායක වන විවිධ හෝර්මෝනයන්ද දක්වන රුපයක්.
වැඩිවියට පත් වූ ස්ත්‍රියකගේ ආර්ථවාභාවයක් සිදු වන තෙක් සෑම දින 28 කට වරක්ම, ඩිම්බ කෝෂය සහ ගර්භාෂය තුළ සිදු වන වෙනස්වීම් ශ්‍රේණිය ආර්ථව චක්‍රයයි. ගර්භානීතාවයක් ඇති වූ විට මෙය තාවකාලිකව අත් හිටුවීම සිදු වේ.
ගර්භාෂ චක්‍රය
ආර්ථව චක්‍රයේදී ගර්භාෂය තුළ සිදු වන චක්‍රීය ක්‍රියාවලියයි. මෙය ප්‍රධාන අවධි 3 කට වෙන් කල හැක. ඒවා නම්,
උතුරු ප්‍රදේශය
උතුරු ප්‍රදේශය, ඕස්ට්‍රේලියාවේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:උතුරු ප්‍රදේශය
කුකුළු හැවිල්ල රැයිපියෙල් තකවි පද රචනය ගැන අන්තර්ජාලයේ ඇති විවිධ අරුත් සහ මතිමතාන්තර විමසීමක්
“කුකුළු හැවිල්ල” හෙවත් “දුදනො’ද බිඳ ලද තෙද කඳ” හෙවත් “මගෙ කුකුළා නැසූ එකා” කවි පද රචනය ගැන අන්තර්ජාලයේ ඇති විවිධ අරුත් සහ මතිමතාන්තර විමසීමක්
කවි පද බැඳීම: රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන්*
ගනුෂක රන්දුල ලියන පරිදි:
"හැවිල්ල" පැදි පොත ලියූවේ: රැයිපියෙල් තෙන්නකෝනුන් ය
ඊට 'විවිසුව' (විචාරය) ලියූවේ කුමාරතුංග මුනිදාසයන් ය;
එහි අරුත් පැහැදිලි කරනු පිණිස 'විවරුව' (විවරණය) ලියූවේ ජයන්ත වීරසේකරයන් ය;
එහි වූ 'කුකුළු හැවිල්ලෙන්' කොටසක් ගීයක් කෙළේ සුනිල් සාන්තයන් ය.
'කුකුළු හැවිල්ල' පැදි පෙළ ඇතුළත් වන්නේ රැ. තෙන්නකෝනුන් ගේ "හැවිල්ල" නම් පැදි පොතේ ය. "හැවිල්ල"වනාහි පිටු 112කින් යුතු කුඩා කවි පොතෙකි. රැ. තෙන්නකෝනුන් එය ලියා හමාර කොට එහි අත් පිටපත කුමරතුඟු මුනිදසුන් වෙත රැගෙන ගියේ 1940 සැප්තැම්බර 07, වැනි දා, සෙනසුරාදා ය. අනතුරු වැ කුමාරතුංග මුනිදාසයන්, ජයන්ත වීරසේකරයන්, රැ. තෙන්නකෝනුන් ඇතුළු පිරිස එය කියවා බලා නැවැත සකසා පාණදුරේ පහන් පහරෙහි  මුද්‍රණය කොට පළමු වැනි වරට පළ කෙළේ 1940 දෙසැම්බර 01 වැනි දා ය. මේ තොරතුරු සියල්ල කුමරතුඟු මුනිදසුන් සකස් කළ සුබස සගනුවේ 2 වැනි වෙළුමේ 12, 13, 14, වැනි කලප්වල සඳහන් වේ. 1954 දී දෙ වැනි වරට මරදානේ අනුල පහරෙහි ලා "හැවිල්ල"  මුද්‍රණය කැරිණි."
* මෙතුමන්ගේ නම විවිධ මූලාශ්‍ර වල විවිධ අක්ෂර වින්‍යාසයයන් භාවිතා කරමින් ලියා ඇති බව පෙනේ. උදාහරණ ලෙස: රැයිපියෙල් (11); රැයිපියල් (13,3); රැපියෙල් (18, 2); රැ තෙන්නකෝන් (6,8) දක්වන්න පුළුවන්. ගනුෂ්ක රන්දුල මොහුගේ නම ගැන කියන්නේ "එසේ ම එය "රැපියල්" හෝ "රැයිපියල්" හෝ ද නො වේ.  ඔවුන් ගේ මුල් නම රෆායෙල් (Raphael) ය. ඒ ඉංගිරිසි නම ඔවුන් සිංහල කොටගත්තේ "රස වූයේ ද පිය වූයේ ද"  යන විග්‍රහ වාක්‍යයෙන් කියැවෙන වන පරිදි "රස+පිය+ලු > රැසි+පිය+ලු > රැහිපියෙලු > රැයිපියෙලු > රැයිපියෙල්" යනුවෙනි" කියලා.
මෙම ගීතය ගැන ලියැවුණු මනරම්ම විස්තරය මෙහි අංක 13 මූලාශ්‍රය හැටියට යොදලා තියෙන මනරංජන රාජසේකර වත්තෙගේ ගේ ආශ්වාද චින්තා 03 - කුකුළු හැවිල්ල ලිපිය කියලයි මම දකින්නේ. ඒ ලිපියත් ඒ වගේම ඩබ්ලිව්. ඒ. අබේසිංහ සිළුමිණ පුවත්පතට ලියූ යොමු මූලාශ්‍ර අංක 3 හි ඇති ලිපියත් අනිවාර්යයෙන්ම කියවන්න කියලා ඉල්ලීමක් කරන්නේ ඒ ලිපි දෙක මෙවන් යකින් ආදේශ කළ නොහැකි සුපිරිම මට්ටමේ ලිපි දෙකක් නිසා. ඒ වගේම මතක් කළ යුතු කාරණයක් තමයි මේ ලිපිය සැකසීමේ දී බෙහෙවින් උපකාර වූයේමට හමුව ඇති වටිනාම මුහුණු පොත් සමූහයක් වන "සිංහල වියරණ හා පදරුත් (Sinhala Vocabulary and Grammar) මුහුණු පොත් සමූහයේ" 2016 වසරේ දී “මගෙ කුකුළා නැසූ එකා දදය නුඹගෙ පාළු ය කා යන්නෙහි අර්ථය කුමක් ද?”, යන මැයින් තමලු මලිත්ත පියදිගම පල කළ පෝස්ටුව සහ ඊට තමලු සහ වියරණ ඇදුරකු වන ශාන්ත කුමාර සපයා තිබූ දායකත්වය.
හැඳින්වීම
රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් ගේ 1940 “හැවිල්ල” නම් කවි පොතෙන් උපුටා ගෙන සුනිල් ශාන්තයන් තනු යොදා ගායනය කරන “කුකුළු හැවිල්ල” තේරුම් ගන්න නම් ඊට පෙර එන කවි ටිකත් කියවන්න වෙනවා. තමන්ගේ කුකුළා තවත් ගැමියකු විසින් සොරකම් කර මරා කා දැමීමට ලක් වූ ගැමි ගැහැණියක් ඇගේ නිවස ආසන්න පරිසරයක ඇති නා ගසක් යට ඇති මල් පැලකට (දේවතාවන්ට පහන් දැල්වීම සඳහා තනන කුඩා පැල සංහිඳ, flower-shed used for offering flowers to the gods) ගිහිල්ලා, කතරගම කඳ දෙවියන්ගෙන් සහ ඒ ගහේ වසන නාග රාජයාගෙන් වෘක්ෂ දේවතාවගෙන් හොරා මරා දමන ලෙස කරමින් කරන පළි ගැහීමක්, ශාපයක් හෙවත් හැවිල්ලක් තමයි මේ කවියේ එන්නේ.
ඇයට මේ කුකුළා වටිනවා වෙන්න පුළුවන්. ඊටත් වඩා තමන්ට කළ “කැත වැඩේට” ඇයට දැඩි කෝපයක් වගේම හිත් වේදනාවකුත් තියෙනවා. අපේ සංස්කෘතිය අනුව ලෙහෙසියෙන්ම කරන්න පුළුවන් දේ මේ ගැහැණිය කරනවා. ඒ තමයි දෙවියන් ඉදිරියේ පළි ගසා හොරාට දඬුවම් කරන ලෙස ඉල්ලා, ඒ වෙනුවෙන් බාරයක් වීම. කුකුළා වගේ සිය දහස් ගුණයක් වටිනා දේවල් දෙවියන්ට බාර වෙලා දෙන්න පොරොන්දු වෙන්නේ කුකුළාට වඩා ඇයගේ හිත් වේදනාව සහ කෝපය මත ඇති වූ පළිගැනීමේ චේතනාව ඇයට කොච්චර වැදගත් ද යන්න ගම්‍ය කරමින්. තමන්ට හිරිහැරයක් කළත් ඊට වෛර නොකර මෛත්‍රී කිරීම, කෙනෙකුට අයහපතක් හෝ විශේෂයෙන්ම මරණය ප්‍රාර්ථනා නො කිරීම වගේ බෞද්ධ ප්‍රතිපත්තිවලට විරුද්ධ මේ කාන්තාව කරන්නා වගේ යම් යම් සිරිත් විරිත් අපේ සංස්කෘතියේ තියෙනවා. ඇය මෙහි දී දෙවියන්ගේ ධජයේ ඉන්න කුකුළා මතක් කරමින් කුකුළු හොරා ඇයට විතරක් නොව දෙවියන්ටත් අවැඩක් කළ එකෙකු නිසා ඔහුගෙන් පළිගන්න කියා යදින්නේ මනෝ විද්‍යාත්මක උපක්‍රමයකුත් පාවිච්චි කරමින්. ඒ විතරක් නෙවෙයි දෙවියන්ද වැඩක් කර දෙන්නේ අල්ලසක් ලැබුනොත් පමණක් යන්නත්, රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන්ගේ උපහාසයට භාජනය වෙනවා. රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් මේ කවියෙන් සිංහල ජන සමාජයේ ඇති මේ වගේ පුරුදු වලට උපහාසාත්මකව සියුම්ව පහර දෙන්නේ එය කරන කෙනා ගැන අපේ හිතේ කෝපයක් නොව අනුකම්පාවක් ඇති කරමින්. බොහෝ දෙනෙක් මෙම පද රචනයෙන් රෞද්‍ර රසයක් මතුවන බව පවසන නමුත් (5- පර්සි ජයමාන්න, 12 - වෝල්ටර් මාරසිංහ) තවත් සමහරු මෙය අඳෝනාවක් ලෙසත් දකිනවා (13).
මුල් කවියේ දී යම් සංයමයකින් යුතුව දෙවියන් ආමන්ත්‍රණය කළත් දෙවැනි කවියේ පටන් "එකා", "යකා", "මකා" ආදී වචන භාවිතා කරමින් කෝපයෙන් කෙරෙන ශාපයක් හැවිල්ලක් බවට පත් වෙනවා. මේ ගැන පහදලා දෙන ඩබ්ලියු. ඒ. අබේසිංහ කියන්නේ “කවියට පාදක වනුයේ, තමා සතුව සිටි කුකුළකු මරා අනුභවයට ගත් කුකුළු හොරකු ගැන, කතරගම කඳ දෙවිඳුන්ට කරන හැවිල්ලකි; දෙස් තැබීමක් හෙවත් සාප කිරීමකි. තව එකම බදාදා දවසක් එළඹෙන්නට පෙර, මේ සොරා වනසන මෙන්, කඳ සුරිඳුගෙන් කවියා ඉල්ලා සිටියි. එය යාතිකාවක් නොවෙයි. හුදු දේව ආයාචනයක් ද නොවෙයි. ඒ නම්, පලිගැහිල්ලකි. මෙම රචනය හැවිල්ලක් වන්නේ, ඒ අරුතිනි” කියලා.
කවියට යන්න ඉස්සර අපි “හැවිල්ල” කියන වචනයේ අර්ථය ශබ්දකෝෂ කිහිපයක් ඇසුරෙන් විමසලා බලමු.
කුකුළු හැවිල්ල - පසුබිම සහිත කවිය
මූලාශ්‍ර: 1, 6, 10, 14
1. පහන් තිර තෙල් මල්
ගොබොලු බෑයක් අතිනුත්
දුකඳුරු කඳක් සිතිනුත්
ගත් ලියක් මඟැ වූවා.
2. එ ලිය නා වදලට
යනවා දුටු සවසඳර
සැලෙමින් ඇයට පළමු වැ
දිවැ වන්නේ යැ, එ තැනට.
3. ඇඳිරි සේයක් සේ
එ අඟන ගොබොලු බෑයෙහි
තෙල් එවැ වැටිය ලූවා.
4. සිතැ අඳර නස්නට
කෝ ගින්න දැල්ලූ ඕ
අඳර මල් පැලැ පැලැවු
එ ගොබොලු පහන දල්වා.
5. සතනැ සැටි පෑ දිළි
ගිනි කබලෙක් එ තැන වී.
නැඟිණි දුම් දෙව් යස පෑ.
6. පහනේ සිළුව වැඳැ
සරා එ වටා මල් රැස
බුලත් කොළයෙකැ පඬුරක්
7. මල් පැල ඉදිරියේ
දෙ දණ බිමැ ඇනැ හිඳ ගත්
ඕ දොහොත් මුඳුනේ බැඳැ
සල සරින් මෙ ගයා ලූ
8.1. දුදනො'ද බිඳ
ලද තෙද කඳ
සාමිනේ!
8.2. මගෙ කුකුළා නැසූ එකා
දදය ඔබ ගෙ පාළු යකා
තව එක බුද දිනක් තකා
ඉන්නට ඉඩ නො දී මකා
8.3. බලා එල්ල
හෙළුව හෙල්ල
මුලැ මැ බෙල්ල
මරු තැනේ,
8.4. කතරගමට රුහුණු රටේ
හිඟා කකා, ලබන විටේ
පයින් මැ ගොස් ඇවිදැ වටේ
පොළොවැ උලා නළල් ඇටේ
8.5. දිගට ඇදී
නැඟැ පැහැදී
“දෙවියනේ,”
8.6. රනින් කුකුළු රුවක් පුදමි
රිදියෙන් බිජුවටක් පුදමි
රන් දුනු හී දෙකක් පුදමි
රුවට රිදී රුවක් පුදමි
8.7. කතරගමේ
බල මහිමේ
දුටු ද එ මේ?
හැම තැනේ
8.8. කියමින් නම'කුරු ඔබගේ‍
බොළඳුන් ගෙ ද කිරි තුඬ'ගේ
රඟ දෙන්නට වඩමි අගේ
එකති'න් හිමි සඳිනි මගේ
8.9. දුදනො'ද බිඳ
කඳ දෙව් රද
8.10. මට කළ මෙ විපත අනේ
වැජැඹෙන නා මෙ විමනේ
බලන්නැ! නා සාමිනේ
1-7 දක්වා ඇති පසුබිම් කවි ගැන කෙටි කතාබහක්
කුකුළා මරා කෑ තැනැත්තාගෙන් පළිගන්න නොහැකි වූ අසරණ කමත්, ඒ නිසා ඇගේ හිතේ ඇති කෝපයත්, දෙකම මේ පද රචනය තුළ ඇතුළත් වෙලා තියෙනවා. “පහන් තිර තෙල් මල් ගොබොලු බෑයක් අතිනුත්” “දුකඳුරු කඳක් සිතිනුත්” ගත් ලියක් " යන කවි පදයෙන් ඇයගේ මේ ශෝකය මනාවට පෙන්වනවා. හැවිල්ල කවියේ රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් මේ නා ගස් වදුලේ ඇති අඳුර තව දුරටත් වර්ධනය කරන්නේ ඒ ලිය "නා වදලට - යනවා දුටු සවසඳර - සැලෙමින් ඇයට පළමු වැ - දිවැ වන්නේ යැ, එ තැනට" කියලා. මෙහිදී බොහෝ දුරට රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් මේ අඳුරු තැන සවස අන්ධකාරය නිසා තවත් අන්ධකාර වීම මෙවැනි සිරිත්වලට සියුම්ව නමුත් සානුකම්පිතව පහර ගැසීමට යොදන රූපකයක් වෙන්න පුළුවන්. මෙහි දී රැයිපියෙල් පහර ගහන්නේ දෙවියන් යැදීමටම නොවුනත්, පළිගැනීමේ සිරිතට සහ පලිගැහීමේ සිරිතට. මෙවැනි පහර ගැසීමකින්වත් තොරව එවන් චාරිත්‍ර වල නියැලෙන ගැමියාගේ දෘෂ්ටි කෝණයෙන්ම බලමින් නමුත් එවන් චාරිත්‍ර තමන් පිළිනොපදින බවත් පෙන්වමින් රැයිපියෙල් (1940) "හැවිල්ල" ලියූ යුගයේම ලියැවුණු ඇති විශිෂ්ටම කාව්‍ය පන්තියක් වෙන විමලරත්න කුමාරගමගේ (1948) "අය්යනායක". මේ කවි දෙකේ සමානතාවක් හැඟෙන්නේ "අය්යනායක" කවියේ සංහිඳ, සංහිඳ පාමුල හවස් කාලේ දැල්වෙන පහන, දෙවියන් පිළිබඳව ඇති ගැමි විශ්වාසයේ බරපතළ කම, පළිගැහීමට විතරක් නෙවෙයි ඕනෑම කරදරයකට ගැමියා දෙවියන්ගේ පිහිට පතන හැටි, බාර වීම, කෙම්මුර දවස්, ආදී සියල්ල එකට කැටි කර දක්වන නිසා. අපි කතා කරන සන්දර්භයට අදාළ කවි කීපයක් විතරක් මෙතැන දැම්මා. සම්පූර්ණ කවිය පසු සටහනින් බලන්න.
බුදු ගුරු ශනි හිරුට හිමි හැම දවස් වල
මේ සංහිඳේ එළියක් ඇත සවස් කල
ලෙඩ දුක් වලින් මිදුමට බාරයක් කළ
හැම දෙන එතැන රැස්වෙති ගම ගෙවල් වල
සඳරැස් ගලන විට තෙරපී සෙවන මත
එක දෙවියෙක් නොවේ දාහක් එතැන ඇත
සංහිඳ ළඟ බාරයට කිරි ඉතිරීම
කෙම්මුර දවස්වල පානින් සැරසීම
වන අතු කඩා ගස් දෙබලක දැවටීම
මා නොකෙරුවත් නො කෙළෙමි එය ගැරහීම
“අඳර මල් පැලැ පැලැවු - එ ගොබොලු පහන දල්වා” යන දෙපදයෙන් පෙන්වන පරිදි මල් පැලේ අඳුර මකන්න ඇය දල්වන්නේ ගොබලු පහනක් වුනත් ඇයගේ සිත තුළ ඇති අඳුර මකන්න ඇය දල්වන්නේ කෝ ගින්න හෙවත් ක්‍රෝධ ගින්න. කවියා මෙය කියන්නේ "සිතැ අඳර නස්නට - කෝ ගින්න දැල්ලූ ඕ" කියලා රිද්මයානුකූලව. මිනිස් සත්වයාගේ ස්වභාවය පෙන්නුම් කිරීමට තෙන්නකෝන් උපයෝගී කර ගන්නේ ගිනි කබලක්. ගිනි කබලට දුම්මල සුනු ලත් විට මොකද වෙන්නේ කියලා තෙන්නකෝන් නොකියා කියන්නේ "සතනැ සැටි පෑ දිළි, ගිනි කබලෙක් එ තැන වී. එයට දුම්මල සුනු ලත" කියලා. ඇය මේ හැවිල්ල කරන්න පෙර පහන් දැල්ලට වැඳ, පහන වටා මල් වලින් සරසා, බුලත් කොළයක කාසියක් ඔතා එය මල් පැලේ තබා සූදානම් වෙන ආකාරය රැයිපියෙල් තෙන්නකෝන් අපේ හිතේ සිනමාගත කරන්නේ "පහනේ සිළුව වැඳැ - සරා එ වටා මල් රැස - බුලත් කොළයෙකැ පඬුරක් - සදා එ පසෙකැ තබමින්" කියන කවියෙන්.
කවි සියල්ලට පොදුවේ බලපාන අන්වය පද අරුත් විමසීම
මේ එක්කම හැම කවියක අන්වය එහෙමත් නැති නම් ක්‍රියාකාරක පද සම්බන්ධය විමසන්න එම වචනයේත් පදරුත් විමසලා ඉඳිමු.
කවිය:
දුදනො'ද බිඳ
ලද තෙද කඳ
කඳ දෙව් රද
සාමිනේ!
සරල තේරුම:
නපුරු ගති ඇති ජනයාගේ බලය බිඳ දැමීම හේතුවෙන් විශාල තේජස් ස්කන්ධයක් ලබාපු ස්කන්ධ දිව්‍ය රාජයාණෙනි! කියා දෙවියන්ට කරන ආමන්ත්‍රණයක්.
කවිය:
මගෙ කුකුළා නැසූ එකා
දදය ඔබ ගෙ පාළු යකා
තව එක බුද දිනක් තකා
ඉන්නට ඉඩ නො දී මකා
අන්වය:
විශාල වශයෙන්ම මත භේදයට ලක්වෙන මේ දෙවැනි කවියේ අන්වය මූලික වශයෙන් දෙවිදියකටත් සුළු වශයෙන් තවත් දෙවිදියකටත් ලෙස අවම වශයෙන් හතර විදියකටවත් අර්ථ දක්වන නිසා මේ ගැන තරමක දීර්ඝ විමසුමක් කෙරේවි. මේ කවියේ අන්වය ගැන මා දරන අදහස මුල් අදහසට සමාන වුනත් මේ හතරටම වඩා සුළු වශයෙන් හෝ වෙනස් නිසා ඒ ගැන අවසානයටම කතා කරන්නම්.
මගෙ කුකුළා නැසූ එකා, [එමෙන්ම] ඔබ ගෙ දදය පාළු යකා, තව එක බුද දිනක් තකා ඉන්නට ඉඩ නො දී මකා… / මගෙ කුකුළා නැසූ ඔබගේ කොඩිය පැහැර ගත් අධම මිනිහාව තව එක බදාදා දවසක් ජීවත් වෙන්න ඉඩ නොතියා මරා දාලා...
මෙම අරුත 14 මූලාශ්‍රයේ ශාන්ත කුමාර ඉතා හොඳින් පැහැදිලි කර දෙන නිසා එය උපුටා ගැනීමක් ලෙසම දක්වන්නම් [උපුටා ගැනීම ආරම්භය]