cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ජානමය කේත
ප්‍රෝටීන සංස්ලේශණ දී ඊළඟට එකතු වන්නේ කුමන ඇමයිනො අම්ලයදැයි නිශ්චිතව දක්වන කෝඩෝන නමැති නියුක්ලියෝටයිඩ තුනේ අනුපිළිවෙලවල්, මෙම කේතය මගින් නිර්ණය කෙරෙයි. අවස්ථා කිහිපයක දී හැරෙන්නට, නියුක්ලික් අම්ලයක ඇති නියුක්ලියෝටයිඩ තුනේ කෝඩෝනයක් එක් නිශ්චිත ඇමයිනො අම්ලයක් නිරූපණය කරයි. ඇතැම් විචල්‍ය කේත විකාශනය වී පැවතුන ද, ජාන වල අති බහුතරය කේතනය වී ඇත්තේ මෙම කේතයෙන්ම (ආර්.එන්.ඒ කෝඩෝන වගුව බලන්න) වන නිසා මෙම සුවිශේෂී කේතය සම්මත ප්‍රවේණි කේතය හෝ සරළව, ප්‍රවේණි කේතය ලෙස ව්‍යවහාර කෙරෙයි. උදාහරණ ලෙස, මිනිස් මයිටකොන්ඩ්‍රියාවල ප්‍රෝටීන සංස්ලේශණය සම්මත ප්‍රවේණි කේතයෙන් වෙනස් ප්‍රවේණි කේතයක් මගින් තීරණය වෙයි.
සියළුම ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා වන්නේ ප්‍රවේණි කේතය ඇසුරින් නොවේ. සියළුම ජීවීන්ගේ ඩී.එන්.ඒ තුළ යාමක අනුපිළිවෙලවල්, ජාන අතර කොටස්, ක්‍රොමසෝමික ව්‍යුහමය කලාප සහ වෙනත් කේතනය නොකරන ඩී.එන්.ඒ (වැඩිපුරම රූපානුදර්ශය සඳහා දායක වන) අඩංගු වේ. මෙකී අංග කෙරේ බලපැවැත්වෙන්නේ ප්‍රවේණි කේතය යටතේ ඇති කෝඩෝන-ඇමයිනෝ අම්ල බව‍ට පෙරළීමේ ක්‍රියාවලියෙන් වෙනස් වූ නීති සමුදායකි.
සොයාගැනීම
ජේම්ස් වොට්සන් සහ ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රීක් ඩී.එන්.ඒ වල ව්‍යුහය සොයා ගැනීමෙන් පසුව මොරිස් විල්කින්ස් සහ රොසලින් ‍ෆ්‍රෑන්ක්ලින්ගේ පරීක්ෂණ සාක්ෂි උපයෝගී කර ගනිමින් ප්‍රෝටීන වල කේතයෙහි ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමට සංකීර්ණ උත්සාහයන් ආරම්භ විය. ජීවී සෛල මගින් ප්‍රෝටීන සංකේතනයට යොදා ගත් සම්මත ඇමයිනෝ අම්ල 20 කේතනයට අකුරු 3ක කේතයක් අවශ්‍ය බව ජෝජ් ගැමොව් ප්‍රකාශ කරන ලදී. එකිනෙකට වෙනස් නියුක්ලියෝටයිඩ 4කින් නිරූපණය කළ හැකි නියුක්ලියෝටයිඩ 2කේ උපරිම ඇමයිනෝ ‍අම්ල සංඛ්‍යාව 42 හෝ 16කි. නියුක්ලියෝටයිඩ 3කින් කේතනය කළ හැකි උපරිම ඇමයිනෝ ‍අම්ල සංඛ්‍යාව 43 හෝ 64කි.
කෝ‍ඩෝනයක් ඩී.එන්.ඒ භෂ්ම 3කින් සමන්විත වන බව පළමුව ප්‍රකට කෙරුණේ ක්‍රීක් - බ්‍රෙනර් පර්යේෂණ මගිනි. කෝඩෝන පිළිබඳ පළමු පැහැදිළි කිරීම 1961දී මාර්ෂල් නිරෙන්බර්ග් හා හයින්රිච් ජේ. මැතෙයි විසින්‍ සෞඛ්‍ය පිළිබඳ ජාතික ආයතනයේ දී සිදු කරන ලදී. ඔවුහු පොලියුරැසිල් ආර්.එන්.ඒ අනුපිළිවෙළක් (උදා. UUUUU...) පරිවර්තනය කිරීමට නිදහස් සෛල පද්ධතියක් යොදා ගත්හ. මෙහිදී ඔවුන් සංස්ලේෂණය කළ පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයේ අඩංගු වූයේ ෆෙනිලැලනීන් ඇමයිනෝ අම්ලය පමණක් බව නිරීක්ෂණය කරන ලදී. එමගින් ඔවුහු කෝඩෝනය ෆෙනිලැලනීන් ඇමයිනෝ අම්ලය සංකේතනය කරන බැව් තීරණය කරන ලදී. මේ ක්‍රමය අනුව යමින් සෙවරෝ ඔකාඕ පර්යේෂණාගාරයේ පර්යේෂණ එළිදැක්වූයේ පොලි-ඇඩිනීන් ආර්.එන්.ඒ අනුපිළිවෙල (උදා. AAAAA...) පොලි-ලයිසීන් පොලිපෙප්ටයිඩය සංකේත කරන බවත්, පොලි-සයිටොසීන් ආර්.එන්.ඒ අනුපිළිවෙල (උදා. CCCCC...) පොලි-ප්‍රෝලීන් පොලිපෙප්ටයිඩය සංකේත කරන බවටත්ය. එමනිසා AAA කෝඩෝනය ලයිසීන් ඇමයිනෝ අම්ලයත්, CCC කෝඩෝනය ප්‍රෝලීන් ඇමයිනෝ අම්ලයත් විශේෂණය කරයි. විවිධ සහබහුඅවයවික මගින් ඉතිරි කෝඩෝනද හඳුනා ගන්නා ලදී. හාර් ගෝබයින්ඩ් කොරානා විසින් ප්‍රවේණි කේතයේ ඉතිරිය හඳුනා ගන්නා ලදී. නොබෝ කලකට පසුව රොබට් ‍ඩබ්. හොලි විසින් ආර්.එන්.ඒ ප්‍රෝටීන බවට පරිවර්තනය කරන ක්‍රියාවලියට දායක‍වන අනුවර්තිත අනුව වන හුවමාරුක RNA හි ව්‍යුහය තීරණය කරන ලදී. මෙය RNA සංස්ලේෂණයේ එන්සයිම විද්‍යාව පිළිබඳ කළ පර්යේෂණ වෙනුවෙන් 1959 දී නොබෙල් ත්‍යාගය හිමි කරගත් සෙවෙරෝ ඔකාඕගේ අධ්‍යයන මත පදනම් විය.
මෙම සොයාගැනීම ඉදිරියට ගෙන යමින් නිරෙන්බර්ග් සහ පිලිප් ලෙඩර් ප්‍රවේණි කේතයේ ත්‍රිත්ව ස්වභාවය එළිදැක්වූ අතර සම්මත ප්‍රවේණි කේතයේ කෝ‍ඩෝන විකේතනය කිරීමට මඟ පාදන ලදී. මෙම පර්යේෂණ වලදී mRNA වල විවිධ සංයෝජන සෛලයක ආර්.එන්.ඒ ප්‍රෝටීන බවට පරිවර්තනය කරන ඉන්ද්‍රයිකාව වන රයිබසෝම අඩංගු පෙරනයක් තුළින් ගමන් කරන ලදී. මෙහිදී විශිෂ්ට ත්‍රිත්ව මගින් විශේෂිත tRNA රයිබසෝම මත බන්ධනය දිරිගන්වන ලදී. 1968 දී කොරානා, හොලි සහ නිරෙන්බර්ග් වෛද්‍ය විද්‍යාව හා කායික විද්‍යාව සඳහා වූ නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් ද පිදුම් ලැබීය.
අනුපිළිවෙල කියවීමේ රාමු
පරිවර්තනය ආරම්භ වූ මූලික නියුක්ලියෝ‍ටයිඩයේ සිට කෝඩෝනයක් අර්ථ දක්වනු ලැබේ. උදාහරණ ලෙස GGGAAACCC රැහැන සළකමු. පළමු ස්ථානයේ සිට කයවූ විට එහි GGG, AAA සහ CCC කෝඩෝන අඩංගු වේ. දෙවන ස්ථානයේ සිට කියවූ විට GGA සහ AAC කෝඩෝන අඩංගු වේ. තෙවැනි ස්ථානයේ සිට කියවූ වි‍ට GAA සහ ACC ආදී ‍වශයෙන් ගත හැකිය. මේ අනුව සෑම අනුපිළිවෙලක්ම කියවීමේ රාමු 3කින් (පටන් ගන්නා ස්ථානය අනුව) කියවිය හැකිය. ඒ එක එකක් එකිනෙකට වෙනස් වූ ඇමයිනෝ අම්ල නිපදවයි. (දී ඇති උදාහරණයේ දී නම් අනුපිළිවෙලින් Gly-Lys-Pro, Gly-Asn හෝ Glu-Thr). ඩී.එන්.ඒ ද්විත්ව රැහැනක නම් මෙවැනි කියවීමේ රාමු 6ක් තිබිය හැකිය. ඒ එක් රැහැනක අනුලෝමව 3ක් හා අනෙක් රැහැනේ ප්‍රතිලෝමව 3ක් වශයෙනි. ප්‍රෝටීන අනුපිළිවෙලක පරිවර්තනය කෙරෙන නියම රාමුව ආරම්භක කෝඩෝනයක් (සාමාන්‍යයෙන් අනුපිළිවෙලක පළමු AUG කෝඩෝන) මගින් අර්ථ දැක්වෙයි.
ආරම්භක / නැවතුම්(අන්ත) කෝඩෝන
දාම ආරම්භක කෝඩෝනයකින් පරිවර්තනය ආරම්භ වෙයි. නැවතුම් කෝඩෝන මෙන් නොව මෙම ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීමට කෝඩෝන පමණක් තනිව තිබීම ප්‍රමාණවත් නොවෙයි. ආසන්න අනුපිළිවෙල (E. coli හි Shine-Dalgarno අනුපිළිවෙල වැනි) හා ආරම්භක සාධක පැවතීම ද වැදගත් වෙයි. මෙතියොනීන් ලෙස හෝ බැක්ටීරියා වලදී නම් ෆෝමයිල්මෙතියොනීන් ලෙස ව්‍යවහාර කෙරෙන වඩාත් සුලභතම ආරම්භක කෝඩෝනයයි. විකල්ප ආරම්භක කෝඩෝන වන හා පිළිවෙලින් වැලීන් හා ලියුසීන් නිරූපණය කරන නමුත් ඒවා ආරම්භක‍ කෝඩෝන ලෙස ක්‍රියාකරන විට මෙතියොනීන් හෝ ෆෝමයිල්මෙතියොනීන් බවට පරිවර්තනය වෙයි.
විකෘති වල බලපෑම
ඩී.එන්.ඒ ප්‍රතිවලිත වීමේ ක්‍රියාවලියේ දෙවන රැහැන බහුඅවයවීකරණය ‍වීමේ දී ඇතැම් දෝෂ ඇති විය හැකිය. මෙ‍ම දෝෂ විකෘති නම් වන අතර මේවා ජානයක ප්‍රෝටීන සංකේතවත් කරන අනුපිළිවෙලෙහි දී සිදු වුවහොත්, ජීවියෙකුගේ රූපානුදර්ශය කෙරෙහි වැඩිපුර බලපෑම් කළ හැක. ඩී.එන්.ඒ පොලිමරේස්හි ඇති නැවත පිරික්සීමේ හැකියාව නිසා දෝෂ සිදුවීමේ ප්‍රවණතාවය භෂ්ම මිලියන 10-100කට එකක් වන තරමේ ඉතා අඩු අගයක් ගනියි.
බහුගුණ නොවූ නියුක්ලියෝටයිඩ තුනේ භෂ්මයන්හි, නිවේශය (අළුතෙන් භෂ්මයක් එකතු වීම) හෝ ලෝපය මගින් කියවීමේ රාමු අනුපිළිවෙලට බාධා කරන විකෘති, රාමු විතැන් කිරීමේ විකෘති නම් වේ. මෙම විකෘති, මුල් පිටපතෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් පරිවර්තනයක් ප්‍රතිඵල ලෙස ගෙන දෙන අතර ප්‍රෝටීනයක් නිර්මාණය වීම නවත්වන නැවතුම් කෝඩෝනයක් කියවීමට සැලැස්වීමේ හැකියාව පවතී. මෙම විකෘති වලට, ප්‍රතිඵල ලෙස ගෙන දෙන ප්‍රෝටීනයෙහි ක්‍රියාකාරීත්වය අඩාල කළ හැකි නිසා vivo හි ප්‍රෝටීන සංකේත කිරීමේ අනුපිළිවෙලෙහි දැකිය හැක්කේ සුළු වශයෙනි. මෙවැනි විකෘති ප්‍රවේණිගත වීම අඩු වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, පරිවර්තනය වන ප්‍රෝටීනය ජීවියා මුහුණ දෙන නිශ්චිත බලපෑම් යටතේ වර්ධනය වීමට අත්‍යවශ්‍ය නම්, එවැනි කෘත්‍යමය ප්‍රෝ‍ටීනයක නොපැවතීම ජීවියා බිහිවීමට පළමුවම මාරක විය හැකි වීමයි. රාමු විතැන් කිරීමේ විකෘති, Tay-Sachs ‍‍රෝගය වැනි දරුණු ප්‍රවේණික රෝග ප්‍රතිඵල ලෙස ගෙන දිය හැකිය.
ප්‍රෝටීන අනුපිළිවෙල වෙනස්කරන බොහෝ විකෘති හානිදායක හෝ උදාසීන වනමුත් ඇතැම්වා ජීවියා කෙරේ ධනාත්මක ප්‍රතිඵල ද ගෙන දෙයි. මෙ‍ම විකෘති ජීවියා විශේෂිත පාරිසරික ආතති වලට වල් දර්ශ ජීවීන්ට වඩා සාර්ථකව මුහුණ දීමට හෝ වඩා ඉක්මණින් ප්‍රජනනයට හැකියාව ලබා දිය හැක. මෙම කාරණා වලදී විකෘති ස්වභාවික වරණය මගින් ගහනයක බහුල වීමට නැඹුරු විය හැක. සිය ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ලෙස RNA අඩංගුවන ‍වයිරස වල ඉතා අධික විකෘති සිදු‍වීමේ ශිඝ්‍රතාවයක් පවතියි. මෙය එම ජීවීන්ට වාසියක් විය හැකි අතර මේ හේතුවෙන් ‍වයිරස නිරන්තරයෙන් හා ශීඝ්‍රව පරිණාමය වනු ඇත. එයම මිනිස් ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ ආරක්ෂක ප්‍රතිචාර මගහැර යාමට වයිරස වලට හැකියාව ලබා දී ඇත. අලිංගිකව ප්‍රජනනය සිදුවන ජීවීන්ගේ (උදා. E. coli) විශාල ගහන වල විවිධ වාසි සහිත විකෘති ඇති විය හැක. මෙම සංසිද්ධිය ක්ලෝනීය නිරෝධනය නම් වන අතර එය විකෘති අතර තරගයක් ඇති කරයි.
පිරිහුම්
පිරිහුම් යනු ප්‍රවේණි‍ කේතයේ අතිරික්තතාව යි. ප්‍රවේණි කේතයේ අතිරික්තතාවයක් පැවතුණ ද ව්‍යාකූලත්වයක් නොපවතියි. (මෙ‍ම පූර්ණ සහසම්බන්ධය සඳහා ඉහත කෝඩෝන වගුව බලන්න). නිදසුනක් ලෙස GAA හා GAG යන කෝඩෝන දෙකම ග්ලුටැමික් අම්ලය නිරූපණය කළද ඉන් එකකුදු වෙනත් ඇමයිනෝ අම්ලයක් කේතනය නොකරයි. එක් ඇමයිනෝ අම්ලයක් සංකේතවත් කරන කෝඩෝන වල පිහිටුම් තුනෙන් ඕනෑම එකක් වෙනස් ව පැවතීමේ හැකියාව පවතියි. උදාහරණ ලෙස ග්ලුටැමික් අම්ලය GAA හා GAG කෝඩෝන මගින් ද (තෙවැනි පිහිටුම් වෙනස් ය), ලියුසීන් ඇමයිනෝ අම්ලය UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, CUG කෝඩෝන මගින් ද (පළමු හා තෙවන පිහිටුම් එකිනෙකට වෙනස් ය) , සෙරීන් ඇමයිනෝ අම්ලය UCA, UCG, UCC, UCU, AGU, AGC මගින් ද (පළමු, දෙවන හා තෙවන පිහිටුම් තුනේදීම එකිනෙකට වෙනස් ය) විශේෂණය වීම දැක්විය හැකිය.
කෝඩෝනයක පිහිටුමක් චතුර්විධ පිරිහුම් පොළක් වන්නේ ‍එහි පිහිටුම් තුනෙන් නිශ්චිත පිහිටුමක ඕනෑම නියුක්ලියෝටයිඩයක් ඇති විට එකම ඇමයිනෝ අම්ලයක් විශේෂණය කරන විටදීය. නිදර්ශනයක් ලෙස ග්ලයිසීන් කෝඩෝනවල (GGA, GGG, GGC, GGG) තුන් වන පිහිටුම චතුර්විධ පිරිහුම් පොළකි. මන්ද එම පිහිටුමෙහි සෑම නියුක්ලියෝටයිඩ ආදේශයක්ම සම ප්‍රතිඵල ගෙන දෙන බැවිනි. එනම් ඇමයිනෝ අම්ලය වෙනස් නොකරයි. තෙවන පිහිටුම පමණක් සමහර කෝඩෝන වල දී මෙලෙස චතුර්විධ පිරිහුම් වේ. නියුක්ලියෝටයිඩ වර්ග හතරෙන් දෙකක් පමණක් කෝඩෝනයක එක් පිහිටුමක දී වෙනස් වුව ද එකම ඇමයිනෝ අම්ලය ගෙන දෙයි නම් එම පිහිටුම උභය පිරිහුම් පොළක් ලෙස සැළකෙයි. ග්ලුටැමික් අම්ල කෝඩෝනවල (GAA, GAG) තුන්වැනි පිහිටුම මේ සඳහා නිදසුන් සපයයි. මෙසේ සම ප්‍රතිඵල ගෙන දෙන නියුක්ලියෝටයිඩ දෙක සෑම විටම පියුරීන (A/G) දෙකක් හෝ පිරිමිඩීන (C/U) දෙකකි. එනම් උභය පිරිහුම් පොළකදී පියුරීන වෙනුවට පිරිමිඩීන හෝ පිරිමිඩීන වෙනුවට පියුරීන ආදේශ වුවහොත් අදාළ කෝඩෝන වෙනස් ඇමයිනෝ අම්ල විශේෂණය කරයි. කෝඩෝනයක පිහිටුමක සිදුවන ඕනෑම විකෘතියක් ප්‍රතිඵල ලෙස ‍එකිනෙකට වෙනස් ඇමයිනෝ අම්ල ගෙන දෙන්නේ නම් අදාළ කෝඩෝනයේ එම පිහිටුම පිරිහුම් නොවූ පොළක් ලෙස කියවේ. කෝ‍ඩෝනයක යම් පිහිටුමක තිබිය හැකි නියුක්ලියෝටයිඩ හතරෙන් තුනක්ම වෙනස් වුවුත් සංකේත කරන ඇමයිනෝ අම්ලය කෙරේ බලපෑමක් සිදු නොකරන ත්‍රිවිධ පිරිහුම් පොළ ඇත්තේ එකකි. වෙනස් වීම සිදු වූයේ ඉතිරි නියුක්ලියෝටයිඩය මගින් නම් සෑම විටම ඇමයිනෝ අම්ල ආදේශනයක් ප්‍රතිඵල ලෙස ගෙන දෙයි. අයිසොලියුසීන් කෝඩෝනවල තෙවන පිහිටුම සැළකූ විට AUU, AUC, AUA යන සියල්ල අයිසොලියුසීන් සංකේතවත් කළ ද AUG මෙතියොනීන් සංකේතවත් කරයි. පරිගණනයේ දී බොහෝ විට මෙම පිහිටුම උභය පිරිහුම් පොළක් ලෙස සළකනු ලැබේ.
සංකේතවත් කළ හැකි ඇමයිනෝ අම්ල ගණනට වඩා කෝඩෝන පැවතීම හේතුවෙන් පිරිහුම් ඇතිවෙයි. කෝඩෝනයක‍ට භෂ්ම දෙකක් පමණක් තිබුණෙනම් සංකේත කළ හැක්කේ ඇමයිනෝ අම්ල 16ක් (42=16) පමණි. ඇමයිනෝ අම්ල 20 හා නැවතුම් කෝඩෝනය සඳහා අවම වශයෙන් කේත 21ක් වත් අවශ්‍ය වන නිසා කෝඩෝනයකට ගත‍ හැකි මීළඟට වැඩිම භෂ්ම සංඛ්‍යාව 3කි. එය කෝඩෝන 64ක් (43=64) ගෙන දෙන බැවින් අනිවාර්යයෙන්ම පිරිහුම් පැවතිය යුතු ය.
ප්‍රවේණි කේතයෙහි මෙම ගුණය ලක්ෂ්‍ය විකෘති මගින් ඇතිවිය හැකි දෝෂ දරාගැනීමේ හැකි‍යාව වැඩි කරයි. උදාහරණ ලෙස චතුර්විධ පිරිහුම් කෝඩෝන වලට තෙවැනි පිහිටුමෙහි සිදුවන ඕනෑම විකෘතියක් දරාගත හැකිය. නමුත් බොහෝ ජීවීන් තුළ කෝඩෝන භාවිතයේ ඇති නැඹුරුවීම් මේ හැකියාව ප්‍රගුණනය සීමා කරයි. උභය පිරිහුම් කෝඩෝන වලට තෙවන පිහිටුමේ සිදු‍ විය හැකි විකෘති 3න් 1ක් දරාගත හැකිය. මන්ද විකෘති අතුරින් පියුරීනයක් වෙනුවට පියුරීනයක්ම ආදේශ වීම හෝ පිරිමිඩීනයක් වෙනුවට පිරිමිඩීනයක්ම ආදේශ වීම, පියුරීනයක් වෙනුවට පිරිමිඩීනයක් ආදේශ වීම හෝ පිරිමිඩීනයක් වෙනුවට පියුරීනයක් ආදේශ වීමට වඩා වැඩිපුර සිදුවන බැවිනි. පියුරීන හා පිරිමිඩීන වල මෙ‍ම හැසිරීම උභය පිරිහුම් පොළක දී දෝෂ දරා ගැනීමේ හැකියාව තවදුරටත් වැඩි කරයි.
මෙම අතිරික්තතාවයේ ප්‍රායෝගික‍ ප්‍රතිඵලයක් වන්නේ ප්‍රවේණි කේතයේ ඇතැම් දෝෂ, නිහඬ විකෘතියකට හෝ ප්‍රෝටීන කෙරේ බල නොපාන දෝෂයකට පමණක් සීමා වීමයි. ජලකාමීත්වය හෝ ජලභීතිකත්වය පවත්වාගෙන යන්නේ ඇමයිනෝ අම්ල සමානව ආදේශනය මගිනි. NUN (N=ඕනෑම නියුක්ලියෝටයිඩයක්) කෝඩෝනය ජලභීතික ප්‍රෝටීන කේතනය කිරීමට ඉවහල් වේ. NCN ආකාරයේ ඇමයිනෝ අම්ල ප්‍රමාණයෙන් කුඩා මධ්‍යම හයිඩ්‍රොපති අගයක් ගනියි. NAN සංකේතවත් කරන්නේ සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ ජලකාමී ඇමයිනෝ අම්ලයි. මෙම නැඹුරුතාවයන් මෙම කෝඩෝන වලට සම්බන්ධ ඇමයිනෝ ඇකිල් සින්තටේස් නිසා ලද ප්‍රතිඵල විය හැක.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
Other Medieval Literature වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
ජානමය කේත
පිරිහුම්
මෙම අතිරික්තතාව තිබියදීත් ඒක-ලක්ෂ්‍ය විකෘති වලට තවමත් ක්‍රියාකාරීත්වය අඩාල වූ ප්‍රෝටීන ඇති කළ හැකිය. නිදසුනක් ලෙස විකෘත හිමොග්ලොබීන් ජාන දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවය ඇතිකිරීම දැක්විය හැකිය. විකෘත හිමොග්ලොබීන් අණුවේ ජලකාමී ග්ලුටමේට්, ජලභීතික වැලීන් වලින් ආදේශ වී ඇත. එනම් GAA හෝ GAG, GUA හෝ GUG බවට පත්ව ඇත. මෙම ආදේශනය ß-ග්ලෝබියුලීන්හි ද්‍රාව්‍යතාවය අඩු කරයි. මේ නිසා හිමොග්ලොබීන් වැලීන් කාණ්ඩ අතර ජලභීතික අන්තර්ක්‍රියා නිසා බැඳුණු රේඛීය බහුඅවයවික සාදමින් රක්තාණු වල විරූපතාවයක් ඇති කරයි. සාමාන්‍යයෙන් දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවයට හේතු වන්නේ de novo ආකාරයේ විකෘති නොවේ. අනෙක් අතට මැලේරියා රෝගය බහුල භූ ගෝලීය කලාප වල ඇතැම් විෂමයෝගී මිනිසුන් මැලේරියා ප්ලස්මෝඩියම් පරපෝෂිතයාට ප්‍රතිරෝධයක් දක්වයි. (විෂමයුග්මයක වාසි)
tRNA හි ප්‍රතිකෝඩෝනයේ පළමු පිහිටුමේ වෙනස් වූ භෂ්ම නිසා ඇමයිනෝ අම්ල සඳහා මෙවැනි විචල්‍ය කේත පැවතීමට අවකාශ ලැබී ඇත. මෙවැනි භෂ්ම යුගල වලට වෙවුලුම් භෂ්ම යුගල යැයි ව්‍යවහාර වෙයි. මෙම වෙනස් වූ භෂ්ම අතර ඉනොසීන් හා වොට්සන්-ක්‍රීක් ආකාරයේ නොවන U-G භෂ්ම යුගල අන්තර්ගතය.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
වේස් නම් පුරාණ පර්සියානු කවියා ආතරියානු (Arthurian) පුරාවෘත්තය සැකසුවේය.
ජානමය කේත
ප්‍රවේණි කේතය මගින් තොරතුරු සම්ප්‍රේෂණය
ජීවියකුගේ ගෙනෝමය අන්තර්ගත වන්නේ ඩී.එන්.ඒ තුළය. වයිරස වලදී නම් ආර්.එන්.ඒ තුළය. ප්‍රොටීනයක් හෝ ආර්.එන්.ඒ සඳහා වූ ගෙනෝමයේ කොටස ජාන නම් වේ. ප්‍රෝටීන සඳහා වූ කේත ලෙස ක්‍රියා කරන ජාන කෝඩෝන නම් නියුක්ලියෝටයිඩ ත්‍රිත්වයකින් සෑදී ඇත. එම එක් කෝඩෝනයක්, එක් ඇමයිනෝ අම්ලයක් සඳහා කේතයක් වේ. සෑම නියුක්ලියෝටයිඩ උප ඒකකයක්ම පොස්පේට් අණුවක්, ඩිඔක්සිරයිබෝස් සීනි අණුවක් හා නයිට්‍රජනීය භෂ්මයකින් සමන්විත වේ. සාපේක්ෂව විශාල පියුරීන භෂ්ම වන ඇඩිනීන්(A) හා ගුඇනීන්(G) වල ඇරෝමැටික වලයන් ද්විත්වයකි. සාපේක්ෂව කුඩා පිරිමිඩීන් භෂ්ම වන සයිටොසීන්(C) හා තයිමීන්(T) වල ඇත්තේ එක් ඇරොමැටික වලයකි. ද්විත්ව හෙලික්සීය ව්‍යුහයේ දී ඩී.එන්.ඒ ‍රැහැන් දෙක එකිනෙක හයිඩ්‍රිජන් බන්ධන මගින් බැ‍ඳෙන්නේ භෂ්ම යුගලනය නම් සැකසුමකිනි. මෙම බන්ධන සෑම විටම ඇති වන්නේ එක් රැහැනක ඇඩිනීන් භෂ්මයක් හා අනෙක් ‍රැහැනේ තයිමින් භෂ්මයක් අතර හෝ එක් රැහැනක සයිටොසීන් භෂ්මයක් හා අනෙක් ‍රැහැනේ ගුඇනීන් භෂ්මයක් අතරය.මේ අනුව ද්විත්ව හෙලික්සයක A හා T භෂ්ම ගණන, එහි අඩංගු G හා C භෂ්ම ගණනට සමානය. ආර්.එන්.ඒ හි දී තයිමීන්(T) යු‍රැසිල්(U) මගින්ද, ඩිඔක්සිරයිබෝස් රයිබෝස් මගින් ද ආදේශනය වේ.
සෑම ප්‍රෝටීන කේතනය කරන ජානයක්ම අදාල ආර්.එන්.ඒ බහු අවයවිකයක් බවට පිටපත්(ප්‍රතිලේඛනය) කෙරෙයි. ප්‍රාක්න්‍යශ්ඨිකයින්ගේ මෙම ආර්.එන්.ඒ පණිවිඩකාරක ආර්.එන්.ඒහෝ mRNA ලෙස ක්‍රියාකරනු ලබන අතර සුන්‍යශ්ඨිකයින්ගෙ පරිණත mRNA නිශ්පාදනයට පිටපත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය(ප්‍රතිලේඛනය) අවශ්‍යවේ. mRNA රයිබසෝම මතදී ඇමයිනෝ අම්ල දාමයක් හෝ පොලිපෙප්ටයිඩයක් බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම පරිවර්තන ක්‍රියාවලියට තනි හා සහසංයුජව ඒවාට බැඳුණු ඇමයිනෝ අම්ල සදහා විශේෂිත වූ හුවමාරුක ආර්.එන්.ඒ, ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස ගුඇනොසීන් ට්‍රයිපොස්පේට් හා පරිවර්තන සාධක කිහිපයක්ද අවශ්‍යවේ. ආර්.එන්.ඒ වල, mRNA හි කෝඩෝන වලට අනුපූරක ප්‍රතිකෝඩෝන අඩංගු වන අතර දාමය අවසන් වන CCA අන්තයේ දී ඇමයිනො අම්ල මගින් සහසංයුජව ආරෝපණය කළ හැක. තනි tRNA අණුවලට ඇමයිනෝ ඇකිල් tRNA සින්තටේස් නම් වූ එන්සිමයක් මගින් විශේෂිත ඇමයිනෝ අම්ල සම්බන්ධ කෙරෙයි. ප්‍රෝටීන් පරිවර්තනයෙදී නිවැරදි බව පවත්වාගෙන යාමට ප්‍රධාන හේතුව මෙම එන්සයිම වල විශිෂ්ටතාවයයි.
නියුක්ලියෝටයිඩ 3 ක ත්‍රිත්ව කෝඩෝනයක් මගින් එකිනෙකට වෙනස් වු කෝඩෝන සම්බන්ධතා 43 = 64 ක් සෑදීමට හැකිය. මේ කෝඩෝන 64 ම පරිවර්තනයේ දී නැවතුම් කෝඩෝන(අන්ත කෝඩෝන) හෝ ඇමයිනෝ අම්ල බවට හැරවේ. උදාහරණයක් වශයෙන් UUUAAACCC ආර්.එන්.ඒ අනුපිළිවෙල සළකා බලමු. පළමුව U (සම්මතයක් ලෙස 5 සිට 3 දක්වා) වලින් පටන් ගන්නා කියවීමේ රාමුව තුළ UUU, AAA, සහ CCC ලෙස ඇමයිනෝ අම්ල 3ක් විශේෂණය කරන කෝඩෝන 3කි. මෙම ආර්.එන්.ඒ අනුපිළිවෙල ඇමයිනෝ අම්ල 3ක දිගින් යුත් ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙලක් බවට පරිවර්තනය වෙයි. දෙන ලද ඇමයිනෝ අම්ලයක් 1 සිට 6 දක්ව වු වෙනස් කෝඩෝන අනුපිළිවෙලක් මගින් සංකේතවත් කෙරෙයි. පරිගණක විද්‍යාව හා සංසන්ඳනය කිරීමේදී, කෝඩෝනයක් දත්ත හැසිරවීම සඳහා වූ සම්මත කොටස ලෙස සැළකෙන එක් පදයකට(word) ද, නියුක්ලියෝටයිඩයක් කුඩාම ඒකකය‍ ලෙස සැළකෙන බිට්(bit) එකකටද සමාන වේ යයි දැක්විය හැක.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
සාපේක්ෂව කුඩා රටක් වන අයර්ලන්තය, ලෝක සාහිත්‍යයට සෑම අතකින්ම විශාල දායකත්වයක් දැක්වු රටකි. අයර්ලන්තය සාහිත්‍යය රටින් බාහිරව ප්‍රචලිත වන්නේ ඉංග්‍රිසි භාෂාවෙන් වුවද, එය (පුරාණ හා නුතන) යුරො‍්පානු භාෂා සාහිත්‍යයේ වැදගත්ම අංගයක් වේ.
ජානමය කේත
සම්මත ප්‍රවේණි කේතයෙහි ප්‍රභේදන
සම්මත‍ ප්‍රවේණි කේතයෙහි සුළු ප්‍රභේදන පිළිබඳ පෙරයීම් කොට තිබුණ ද 1979 ‍වසරේ මිනිස් මයිටකොන්ඩ්‍රියා වල ජාන පිළිබඳ අධ්‍යයනයක දී ඒවා විකල්ප කේතයක් භාවිතා කරන බැව් පරීක්ෂණ කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගන්නා‍ තුරුම තහවුරු වී නොතිබිණ. ඉන්පසුව තවත් සුළු විචල්‍යයන් කීපයක් ගැනම සොයා ගත් අතර විවිධ විකල්ප මයිටකොන්ඩ්‍රීය කේත, මයිකොප්ලාස්මා විශේෂය UGA කේතය ට්‍රිප්ටොෆෑන් බවට පරිවර්තනය කිරීම, කැන්ඩිඩා (කැන්ඩිඩා ඇල්බිකන්ස් පිළිබඳ ලිපිය බලන්න) ගණයේ ඇතැම් සාමාජිකයින් CUG කේතය ලියුසීන් වෙනුවට සෙරී‍න් බවට පරිවර්තනය කිරීම ආදිය නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැකිය. බැක්ටීරියා හා ආර්කියාවන්ගේ පොදු ආරම්භක කේත වන්නේ GUG හා UUG ය. එහෙත් කලාතුරකින් සමහර ප්‍රෝටීන අනේක් ජීවී විශේෂ සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා නොකරන විකල්ප ආරම්භක කෝඩෝන භාවිතා කරයි.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
මධ්‍යකාලින වෙල්ෂ් සාහිත්‍යයේ 1100 ට පෙර අවදිය Yr (ynfeirdd (මුල්ම කවියන්) හෝ Yr. Hengerdd (පුරාණ කාව්‍ය) ලෙස හැදින්වේ. මෙම යුගය දළ වශයෙන් වෙල්ෂ් භාෂාවේ ආරම්භයේ සිට 11 වෙනි සියවසේ අගභාගයේ නෝර්මානුවන් වේල්ස් රටට පැමිණිම තෙක් වන කාල වකවානුවයි.
ජානමය කේත
සම්මත ප්‍රවේණි කේතයෙහි ප්‍රභේදන
පණිවුඩකාරක RNA හා සම්බන්ධ සංඥා අනුපිළිවෙල මත පදනම්ව සමහර ප්‍රෝටීන වලදී, සම්මත නොවන ඇමයිනෝ අම්ල, සම්මත නැවතුම් කෝඩෝන බවට ආදේශ වීම සිදුවෙයි. උදාහරණ ලෙස, UGA සෙලිනොසිස්ටීන් සඳහා ද, UAG පයිරොලයිසීන් සඳහා ද කේතනය කළ හැකිය. ‍මේවායින් සෙලිනොසිස්ටීන් 21වන ඇමයිනෝ අම්ලය ලෙසත්, පයිරොලයිසීන් 22වන ඇමයිනෝ අම්ලය ලෙසත් වර්තමානයේ නිරූපණ‍ය කෙරෙයි.
මෙම වෙනස්කම් හැරුණු විට, ස්වභාවිකව හටගන්නා අප දන්නා සෑම කේතයක්ම එකිනෙකට බොහෝ සෙයින් සමානය. එමෙන්ම සෑම ජීවියකු සඳහාම ඇත්තේ පොදු කේතීකරණ යාන්ත්‍රණයකි. භෂ්ම තුනේ කෝඩෝන, tRNA, රයිබසෝම, එකම දිශාවකට කෝඩෝනය කියවීම හා කේතයේ භෂ්ම ත්‍රිත්වයක් පමණක් වරෙකට ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙලක් බවට පරිවර්තනය කිරීම ආදී කරුණු වලින් මෙසේ සමානකම් දක්වයි.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
මොන්මවුත්හි ජෙෆරිගේ Historia regum Britanniae (බ්‍රිතාන්‍යය රාජ ඉතිහාසය) සෙල්ටික් අදහස් ඉතා පුළුල් ලෙස බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රචලිත කරන්නට විය.
පර්සියානු කවියෙකු වන 'වේස්', ජර්සියානු සාහිත්‍යයේ ආරම්භකයා ලෙස හැදින්වෙන අතර, ඔහු ආතරියානු (Arthurian) සාහිත්‍යයේ වැඩි දියුණුවට ද විශාල දායකත්වයක් දැක් වු පුද්ගලයෙකි. ඔහුගේ ''බෲට්" (Brut) නම් කාව්‍යය, ඇන්ග්ලෝ-නෝර්මානු රාජ්‍යයේ ඉංග්‍රිසි බල ප්‍රදේශ මත පදනම් වුණු මිථ්‍යා ප්‍රබන්ධ පිළිබද නෝර්මානුවන්ට තිබු උනන්දුව පෙන්නුම් කරයි. ඔහුගේ "Roman de Rou' කාව්‍ය නෝර්මැන්ඩි හි සාමිවරැන් පිලිබදව සත්‍ය අර්ථකථනයක් ලබා දේ. 14 වෙනි සියවස තෙක්ම, ඉංග්‍රිසි භාෂාවේ පද්‍යයන් රචිත වුයේ අයර්ලන්තයේ හා වෙනත් රටවල් හි වු අයර්ලන්ත ජාතිකයන්ගෙනි. වේල්ස් දේශයෙන් ඉංග්‍රිසි කාව්‍යයක් පලමු වරට රචනය වුයේ 1470 දීය.
ජානමය කේත
දීර්ඝ කළ ප්‍රවේණි කේතය
එච්. මුරකාමී සහ එම්. සිසිඩෝ, භෂ්ම හතරක් හෝ පහක් අඩංගු වන පරිදි සමහර කෝඩෝන දීර්ඝ කළහ. ස්ටීවන් ඒ. බෙනර් හැට පස්වන (vivo තුළ) කෘත්‍යමය කෝඩෝනය ද ගොඩනැඟුවේය.
සම්භවය
පවත්නා ඉතා සුළු විචල්‍යයන් හැරුණු කොට, දන්නා සෑම ජී‍වී ආකාරයක්ම භාවිත කරන ප්‍රවේණි කේතය ආසන්න වශයෙන් සර්වත්‍ර වේ. කෙසේ වෙතත්, පැවතිය හැකි ප්‍රවේණි කේත සංඛ්‍යාව අති විශාලය. ඇමයිනෝ අම්ල, කෝඩෝන ත්‍රිත්ව හා අහඹුව සම්බන්ධ වේ නම්, පැවතිය හැකි ප්‍රවේණි‍ කේත ගණන 15 x 1084කි. .
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
ලෝලන්ඩ් ස්කොට්ස් (Lowland scots) සාහිත්‍යයේ ප්‍රථම නිර්මාණයක් ලෙස බාර්බෝර්ගේ (Brut) හැදින්විය හැක. (14 වෙනි සියවසේ)
ජානමය කේත
සම්භවය
ප්‍රවේණි කේතයෙහි පරිණාමය (එනිසා මෙම රටාවන්හි සම්භවය) පිළිබඳ නොයෙකුත් සිද්ධාන්ත හරහා දිව යන ප්‍රධාන තේමාවන් හතරකි.
වෙනත් මධ්‍යකාලීන සාහිත්‍යයන්
වින්ටඩුන්ගේ ක්‍රොනිකිල් (Whynoun's Kronykil) හා අන්ධ හැරිගේ 'වෙල්ස්'  (Blind Harry's wallace) 15 වෙනි සියවසේ සිට වු කෘතින් වේ.
13 වෙනි සියවසේ සිට හෙන්රිසවුත්, ඩන්බාර්, ඩග්ලස් හා ලින්ඩ්සේ වැනි ලේඛකයින් එඩින්බර්ග්හි රාජ්‍ය සභාව හා ශුද්ධ වු අන්ධෲම සරවිය වටා සාහිත්‍ය කෘති ගණනාවක් නිර්මාණය කර ඇත. කොර්න්ෂ් සාහිත්‍යයේ පැරනිතමි කාව්‍යය ලෙස Passhyon agan Arledh (අපගේ දෙවිදුන්ගේ දයාව) හැදින්විය හැක (1375) මධ්‍යකාලින කෝර්නිෂ් යුගයේ ලියැවුණු ප්‍රධානතිම සාහිත්‍යමය කෘතිය ලෙස An Ordinale Kernewek හැදින්විය හැක. එය 1400 දී පමණ ලියැවුණු පේලි 9000 කින් සමන්විත ආගමික කෘතියකි. එමලසම කෝර්නිෂ් සාහිත්‍යයේ ලියැවුණු දිගුම කෘතිය, 1504 දී ලියැවුණු Bywnans Mweriasek (මේරියසක්ගේ ජීවිතය) ලෙස සැලකිය හැක.
බට ඇටි කුකුළා
කඳුකරයේ මීටර් 1000 දක්වා පමණ ඉහළට සහ පහතරට තෙත් කලාපයේ මිටි උණ ශාක සහිත යටිරෝපණයන්ගෙන් යුතු වනාන්තර වල හමුවන ඇටිකුකුළා වඳවීමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටින පක්‍ෂියෙකි. වර්තමානයේ මෙම පක්‍ෂියා දැනගත හැකි හොඳම ස්ථානය ලෙස වාර්ථා වන්නේ බෝධිනාගල වනාන්තරයයි. එසේම මෙහු සිංහරාජ වනාන්තරයේද වාසය කරයි. පෙනුමෙන් සාමාන්‍ය ඇටි කුකුළාට බෙහෙවින් සමාන වේ. නමුත් හොටය ලා කොළ පැහැතිය. තවද මොහුගේ පියාපත් වඩාත් අඳුරු රතු-දුඔුරු පැහැයක් ගනී. සිරුරේ සෙසු කොටස් කළු පැහැවන අතර හිසෙහි සහ ගෙලෙහි දම් පැහැ දිස්නයක් දක්නට ලැබේ. කුලෑටි වනවාසී කුරුල්ලෙකි. අභිජනනය කරන්නේ වසරේ මුල් කාලයේය. ඝණ වනාන්තරයේ කඳු සහිත පඳුරක බිම සිට මීටරයක් හෝ දෙකක් ඉහළින් තනා ඇති කැදැල්ල කෝටු කැබලි කුඩා අතු, මුල් සහ තණ කොළ වලින් සමන්විත ගෝලාකාර එකකි. වරකට සුදු පැහැති බිත්තර 2-3 ක් දමනු ලබයි.
ප්‍රවර්ගය:කුරුල්ලෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුල්ලෝ
DC AND AC CURRENT
විදුලිය (Electricity) : පළමුවෙන්ම අපි විදුලිය (Electricity)පිළිබදව මූලික අවබෝධයක් ලබාගනිමු. විදුලිය ගමන්කරන ආකාරය අනුව ප්රලධන කොටස් දෙකකට බෙදන්න පුලුවන්, (1)           ප්ර්ත්යාරවර්ථන ධාරා විදුලිය හෙවත් A.C.  විදුලිය (Alternative Current). (2)           සරල ධාරා විදුලිය හෙවත් D.C.  විදුලිය (Direct Current A.C. විදුලිය (Alternative Current):                                          විදුලි ධාරාවක් ගලායාමේ විස්තාරය(Amplitude) හෙවත් විශාලත්වය බිංදුවේ සිට උපරිමය දක්වා ගොස් නැවත උපරිමයේ සිට බිංදුවට බැසඅනතුරුව  එහි දිශාව වෙනස්කර බිංදුවේ සිට උපරිමය දක්වා ගොස් උපරිමයේ සිට බිංදුව දක්වා නැවත පැමිනේ. මෙසේ    සම්පූර්ණ වන එක් වටය කටA.C. විදුලියෙහි එක් චක්ක්ර යක් (ONE CYCLE) ලෙස, හෝ හර්ට්ස් එකක්(ONE HERTZ)ලෙස හදුන්වයි.  තත්පර එකකදී මෙසේ ඇතිවන චක්ක්රප ගණන “සංඛ්යාකතය ’’-(Frequency) ලෙස හදුන්වයි.. ශ්රී, ලංකාවේ දී එය A.C. 230 V  හා සංඛ්යාුතය 50Hz වේ.විවිධ රටවල භාවියට ගන්නා මෙම A.C.ධාරාවන් හර්ට්ස්  25 Hz සිට 125 Hz දක්වා වේ.                                 සෑම විදුලි උපකරණයකම එයට සැපයිය යුතු විදුලි බලය වෝල්ට්(Volt),හා හර්ට්ස්( Hertz) ගණන සදහන් කරනු ලබයි. ඊට වෙනස් විදුලියක් සැපයීමෙන්, උපකරණ ක්රිමයාත්මක නොවීම හෝ අකාලයේ විනාශ වීම සිදුවේ. D.C.  විදුලිය (Direct Current): සරල ධාරා විදුලිය හෙවත් D.C.විදුලිය එක දිගටම ගලායයි. එම නිසා ධන( + ), හා ඍන( -- ) ලෙස අ ග්රද දෙකක් ඇත. විදුලිපන්දම් බැටරි, මෝටර් රථ බැටරි...ආදියෙ හි ඇත්තේD.C.විදුලියයි. ගුවන් විදුලි යන්ත්රය, රූපවාහිනි,ඇම්ප්ලිෆයර්,.......ආදී උපකරන ක්රිවයාත්මක වන්නේ D.C.විදුලියෙනි. මෙම උපකරණ තුල දී A.C.විදුලිය D.C. විදුලිය බවට හරවනු ලබනවා. වෙළදපලේ ඇති (A.C. TO D.C.3v,4.5v ,6v ,7.5v ....).ජව ඇසුරුම් (POWER  PACK) ද, එවැනි උපකරනයකි.
නැනෝ තාක්‍ෂණය
නැනෝ තාක්ෂණය වර්තමානයේ ලොව පුරාම අවධානයට, සාකච්ඡාවට, ප‍රීක්ෂණ වලට වගේම අභියෝගයට ලක්වී ඇති ක්ෂේත්‍රයකි. විවිධ ක්ෂේත්‍ර තුළ මේ ගැන ප‍රීක්ෂණ සිදු කෙරෙමින් පවතී. මෙය නිසා ලොව පුරාම විශාල වෙනසක්, පුදුම සහගත පෙරළියක් සිදුවෙතැයි සියළු දෙනා බලාපොරොත්තු වෙති. ගල් යුගයෙන් අරඹා, ගින්ද‍ර සොයාගෙන, රෝදය නිෂ්පාදනය කර, ක්‍රම ක්‍රමයෙන් දියුණු වී ලෝහ සොයා ගැනීමත් සමඟ කෘෂි කර්මාන්තයේ හා අනෙකුත් ක්ෂේත්‍ර වල විශාල දියුණුවක් සිදු විය. ඉන් පසු කාර්මික විප්ලවය සමඟ තවත් නව සොයා ගැනීම්, දියුණු කිරීම් සිදු විය. මේ එම කාර්මික විප්ලවයේ ඊළඟ අදියරයි, නැනෝ තාක්ෂණය හ‍රහා සිදු වීමට යන දියුණුව.නැනෝ යනු "අගුටුමිටි" යන අදහස දෙන වචනයකි. නැනෝ තාක්ෂණය 1959 දී රිචඩ් ෆෙයින්මාන් නම් භෞතික විද්‍යාඥයා හ‍රහා ආරම්භ විය. ඔහු ඒ සම්බන්ධයෙන් නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් ද පිදුම් ලැබුවේය.
කුඩා බව, වේගවත් බව හා ලාභදායිකම නිසා නැණෝ තාක්‍ෂණය ලොව පුරා ජනප‍්‍රියව පවතී. නැණෝ මීටරය එහි වූ මිණුම් දණ්ඩයි.
අප හඳුනන මීටරයකින් බිලියනයකින් එක් කොටසක් වූ නැණෝ මීටරයක විෂ්කම්භය අපගේ කෙස් ගසක විෂ්කම්භයට වඩා 50,000 වාරයකින් කුඩා ය. නැණෝ අංශුවක් එල්ලේ ක‍්‍රීඩා කරන පන්දුවක් සමඟ සසදා බලන්නේ නම් එල්ලේ පන්දුව නැණෝ අංශුව මෙන් 107 වාරයක් (10,000,0000) විශාලය. ප‍්‍රමාණය එසේ වුවද, නැණෝ තාක්‍ෂණික නිමැයුම් හා ද්‍රව්‍ය ගැන සලකා බැලීමේ දී, ඒවායේ වු සැහැල්ලූ බව, ශක්තිමත් බව, විනිවිදභාවය සහ කි‍්‍රයාශීලිභාවය, ඉක්මන් ප‍්‍රතික‍්‍රියාකාරීභාවය වැනි ගුණාංග සහ වෙනත් ද්‍රව්‍ය හා මිශ‍්‍ර කිරීමෙන් පසු එකී ද්‍රව්‍යයන්ට ලබාදෙන අතිමහත් ශක්තිය හා කාර්යක්ෂම බව නැණෝ තාක්‍ෂණය කෙරේ ලෝකයේ ම අවධානය යොමු වීමට හේතු විය.
වර්ෂ 2015 දී සපුරා ගත යුතු ඉලක්ක කේන්ද්‍රකොට ගනිමින් වර්ෂ 2010 දී ජර්මනිය දියත් කළ පස් අවුරුදු නැණෝ තාක්‍ෂණ අභිවෘද්ධි කි‍්‍රයාන්විතය සඳහා වෙන් කරන ලද මුදල යුරෝ මිලියන 400 කි. මෙම මුදල නැණෝ තාක්‍ෂණය වැඩි දියුණු කිරීම උදෙසා බටහිර යුරෝපීය රටක් වෙන්කළ විශාලම මුදල සේ සැලකේ.
බලශක්තිය, දේශගුණය, සෞඛ්‍යය සහ ආහාර, ආරක්‍ෂාව සහ සංචලනය (mobility) යන ක්‍ෂ්ත‍්‍රයන්හි සංවර්ධනය සහ අධි තාක්‍ෂණික උපාය මාර්ග වැඩි දියුණු කිරීම, නැණෝ තාක්‍ෂණික ක‍්‍රමවේදයන් තුළින් තම දේශය වෙත දිනා ගැනීම එහි අපේක්‍ෂාව යි.
ජර්මනිය හැරුණ විට නැණෝ තාක්‍ෂණය උදෙසා විශාල මුදලක් වාර්ෂිකව වෙන් කරනු ලබන අනෙක් රට වන්නේ චීනයයි. එම මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 250 කි. රුසියාව වාර්ෂිකව ඩොලර් මිලියන 25 ක් ද, අපේ අසල්වැසි ඉන්දියාව වසරකට ඩොලර් මිලියන 23 ක්ද, නැණෝ පර්යේෂණ හා සංවර්ධන කටයුතු සඳහා වැය කරයි.
නැනෝ තාක්ෂණයේ ඉතිහාසය
වසර 50 කටත් වඩා පැරණි ඓතිහාසික සොයාගැනිම් වර්තමානයේදි අපි නැනෝ තාක්ෂණික නිමැවුම් ලෙස නම් කරනු ලබනවා. එනම් නැනෝ තාක්ෂණය ලෙස හඳුන්වා නොදුන්නත් එය අතීතයේ සිටම භාවිතයට ගෙන තිබෙනවා. 10 වන ශතවර්ෂයේ තරම් ඈත අතීතයේදීත් නැනෝ පරිමාණයේ රත්‍රං යොදාගෙන වර්ණ ගැන්වු වීදුරැ හා පිගන් භාණ්ඩ නිෂ්පාදන කර්මාන්ත සිදුකල බව වාර්තා වී තිබෙනවා. නමුත් එයට ශතවර්ෂ 10 කටත් පසුවයි නැනෝ පරිමාණයේ අංශු නිරීක්ෂණය කල හැකි අධි බලැති අන්වීක්ෂ සොයා ගනු ලැබුවේ. ඒවාට උදාහරණ ලෙස
දැන් අපි දන්නා හදුනන නැනෝ තාක්ෂණය ඇරඹුනේ මීට වසර 20 කට පමණ පෙරයි. එත් විද්‍යාව හා ඉංජිනේරු විද්‍යාව නැනෝ පරිමාණයේ පර්යේෂණ කරා ව්‍යාප්ත වු අවධියේය. සහශ්‍රකයේ ඇරඹුමත් සමග ඇමෙරිකානු හා වෙනත් රටවල පර්යේෂණ කලමණාකරුවන් විසින් අධ්‍යයනය කරනු ලැබුවේ ජීව විද්‍යාඥයන්, රසායනඥයන්, විද්‍යුත් ඉංජිනේරුවන්, දෘෂ්‍ය ඉංජිනේරුවන්, පදාර්ථ විද්‍යාඥයන් හා භෞතිකඥයන් තම පර්යේෂණ නැනෝ පරිමාණය භාවිත කරමින් මෙහෙයවනු ලබන බවයි. නැනෝ පරිමාණයෙන් සිදු කරනු ලබන පර්යේෂණ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එක් එක් පර්යේෂණ වලට උපකාර වන බව අවබෝධ කරගත් ඔවුහු "ඇමෙරිකානු ජාතික නැනෝ තාක්ෂණික මුලිකත්ව සංගමය" (US National Nanotechnology Initiative(NNI) ) නමින් සම්බන්ධීකරණ වැඩසටහනක් ඇරඹුහ.
නැනෝ පදාර්ථය
නැනෝ පදාර්ථය යන යෙදුම නැනෝ මීටර 1 ක් 100 ත් අතර ප්‍රමාණයේ ද්‍රව්‍ය හැදින්වීමට භාවිත කරයි. එයට මිනිසා විසින් නිර්මිත නැනෝ ප්‍රමාණයේ ද්‍රව්‍ය ආගන්තුක නැනෝ අංශු හා ස්වභාවික පරිසරයේ හමුවන නැනෝ ප්‍රමාණයේ වස්තූන් අයත් වේ.
අප විසින් අවශ්‍යතා සඳහා කෘතිමව නිපදවනු ලබන නැනෝ පරිව්මාට්ණඩ්යේ‍ය් ‍ර්අං‍ය්ශුට්න්‍ර් ‍ය්"ෙේඑඉංව්ජිෙේඑනේඒඑ
රු ශිල්පීය නැනෝ අංශු" ලෙස හදුන්වනවා. මෙයට අමතරව නැනෝ අංශු ඇතිවීමේ තවත් ක්‍රම 2 ක් පවතියි.
සජීවීන්ගේ දේහ තුල සිදුවන බොහොමයක් ජීව ක්‍රියා සිදුවන්නේ නැනෝ පරිමාණයෙනි. මිනිස් දේහය තුල ප්‍රෝටීන හා එවැනි ස්වාභාවික නැනෝ ප්‍රමාණයේ අණු භාවිත කරමින්, දේහයේ පද්ධති හා පද්ධති ආශ්‍රිත ජීව ක්‍රියාවලි පාලනය සිදු කරනු ලැබේ. රුධිර සංසරණ පද්ධතිය තුල ඔක්සිජන් පරිවහනය කරන හිමොග්ලොබින් ප්‍රෝටීනය නැනෝ අංශුවේ. (විශ්කම්භය නැනෝමීටර 5 ක් පමණ වේ).
නැනෝ ව්‍යුහික පදාර්ථ
නැනෝ ව්‍යුහික පදාර්ථයේ අභ්‍යන්තරික ව්‍යුහය සකස් වී තිබෙන්නේ නැනෝ පරිමාණයේ අංශු වලිනි. නමුත් එම අංශු සියල්ලම සමස්ථ පද්ධතියක් ලෙස සලකන විට එය 100nm(නැනෝ මිටර් සීයයයි) ට වඩා විශාලත්වයෙන් වැඩිය.
නැනෝ අංශු, නැනෝ නාලිකා, හා නැනෝ පටල
මෙසේ හදුන්වනු ලබන්නේ ඒවා එක එකෙහි හැඩය සහ සලකනු ලබන පරිමාණය අනුව නැනෝ පදාර්ථයට ලබා දෙන නාමයන්ය. මෙය සරළවම කියන්නේ නම්, එම අංශු, නාලිකා හා පටල වල එක්මානයක් හෝ ඊට වැඩිමාන ගණනකක් නැනෝ පරිමාණයේ වේ. නැනෝ අංශු යනු, උස, දිග, පළල යන මාන වලින් එකක් හෝ වැඩි ගණනක් නැනෝ පරිමාණයේ පවතින පදාර්ථ ස්වල්පයකි. නැනෝ නාලිකා වල විශ්කම්භය නැනෝ පරිමාණයේ වේ. නමුත් ඒවායේ දිග නැනෝමීටර සිය ගණනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනකි. නැනෝ ඵලක හෝ නැනෝ පටල වල ඝනකම නැනෝ පරිමාණයේ වේ. නමුත් ඒවායේ අනෙක් මාන ඊට වඩා බෙහෙවින් විශාල විය හැක.
නැනෝ නාල
1991 වර්ෂයේදී ජපන් විද්‍යාඥයෙකු විසින් සොයා ගැණුනු කාබන් නැනෝ නාල, දැන් විවිධ පරීක්ෂණ සඳහා මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය වෙයි.
නැනෝ පෙරණ
මෙතෙක් කල් භාවිත කරන ලද පෙරහන් හරහා කුඩා ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට සංසරණය විය හැකිය, නමුත් මෙම නිනිති පෙරහණ්, කිසිදු ජීවියෙකුට යා නොහැකි පරිදි සකසා ඇත. මෑතකදී මහත් ආන්දෝලනයට පාත්‍ර වූ "සාස්" වයිරසය ශරීර ගතවූ රෝගීන් පරික්ෂාවේදී වෛද්‍ය කණ්ඩායම් මෙවැනි නැනෝ පෙරහන් භාවිතා කළහ.
නැනෝ තාක්ෂණයේ යෙදවුම්
නැනෝ තාක්ෂණය අතිශය බහු ක්ෂේත්‍රීය වූ  ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර ව්‍යවහාරික භෞතික විද්‍යාව, ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව ,  අතුරු  මුහුණත් හා කලිල  විද්‍යාව , උපකරණ  භෞතික විද්‍යාව , අති අණුක රසායන විද්‍යාව (අණුවල සහ සංයුජ නොවන බන්ධනමය අන්තර්ක්‍රියා අරමුණු කොට ඇති රසායන විද්‍යා කොටස වේ.)  ස්වයං ප්‍රතිගුණ යන්ත්‍ර සහ රොබෝතාක්ෂණය ,රසායනික ඉංජිනේරු විද්‍යාව ,යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, ජෛව  ඉංජිනේරු විද්‍යාව හා විදුලි ඉංජිනේරු විද්‍යාව, වෙෙද්‍ය විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවලින් නැනෝ තාක්ෂණයට දායක වේ. නැනෝ තාක්ෂණය යටතට විද්‍යා ක්ෂේත්‍ර  කාණ්ඩ කිරීම නැනෝ පරිමාණයේ කටයුතු මෙහෙයවන විද්‍යාවන් වෙන්කර ගැනීමේ අපහසු කම ගැටළුවක් බවට පත්ව තිබේ. විද්‍යාවේ සියලු ක්ෂෙත්‍රයන් අතර පොදු වන එකම තාක්ෂණික යෙදුම් කාණ්ඩය උපකරණ භාවිතය වේ. එය නොසලකා හැරී විට ඖෂධ නිෂ්පාදන සමාගම් සහ අර්ධ සන්නායක නිෂ්පාදන සමාගම් අතර වෙනත් සම්බන්ධතා නොතිබෙන අතර එසේ තිබීමේ අවශ්‍යතාවක්ද නොපවතී. නමුත් මෙම ක්ෂෙත්‍ර යුගලේම නැනෝ පරිමාණ හැසිරවීම්  සඳහා උපකරණ භාවිත වේ. තවද තම නිෂ්පාදනය නැනෝ තාක්ෂණය යැයි නම් කරන සමාගම් පවා සිය නිෂ්පාදන කිසියම් නිශ්චිත කාර්මික ක්ෂේත්‍රයකට පමණක් වෙළඳාම් කරනු ලබයි. නැනෝ තාක්ෂණය ය‍ටතේ බොහෝ අංශු වල ගුණ මෙන්ම C (nano fuhes)  හා අනෙකුත් කුඩා දිලිසෙන අංශු වල ගුණ අධ්‍යයනය කළ හැක. ඉතා කුඩා පරිමාණයේ අංශු සාමාත්යිත යෙදුම් සදහා එනම් වාණිජමය ප්‍රයෝජන සදහා බහුලව යොදා ගනී. නැනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව යටතේ මෙවැනි ක්ෂුද්‍ර අංශු වෛද්‍ය විද්‍යාව සදහා යොදා ගන්නා ආකාරය සලකා බලයි. පතුලේ සිට ක්‍රමයෙන් සකස්වීමේ ක්‍රමය (Bottom up approachs) මෙහිදී කුඩා සංයෝග සංකීර්ණ සංයෝග දක්වා සකස් වීම සලකා බලයි..
කෘෂිකර්මාන්තය
කෘෂි කර්මාන්ත විෂයෙහිලා හඳුන්වා දී ඇති නැණෝ සෙන්සර් (nano sensors) නමැති සංවේදී උපකරණ මගින් කෘෂි කාර්මික බවභෝග වර්ධනයේ දී ඒවායේ නිරෝගී භාවය නිරීක්‍ෂණය කොට දත්ත ලබා දීමත්, සක‍්‍රීය නැණෝ අංශු මගින් පසෙහි වූ අහිතකරතාවයන් ඉවත් කරලීමත් සිදු කෙරේ. මෙබදු නැණෝ සෙන්සර් ජාලා පද්ධති මගින් භව භෝගයන්ට වෛරස් වර්ග මගින් වැළදිය හැකි රෝග කල්තියා හඳුනා ගැනීම, පසෙහි සරු බව සේම, භෝග වලට ඉතා කාර්යක්ෂමව, වර්ධනයට අවශ්‍ය පොහොර සහ කෘමි නාශක නැනෝ කැප්සුල (nano capsuls) මගිවන් නිශ්චිත ඉලක්කයටම ලබා දීම සැබැවින්ම විශ්ම ජනකය. තවද මේ වන විට ආහාර සැකසීම සේම සෞඛ්‍යාරක්‍ෂිතව ගුණාත්මක භාවයට හානි නොවන පරිදි ආහාර වර්ග ඇසුරුම් කිරීමට ද නැණෝ තාක්‍ෂණය වර්තමානයේ දී භාවිතා කෙරේ.
පශු සම්පත් සංවර්ධනය
මීට අමතරව පශු සම්පත සංවර්ධනය සඳහා ද වර්තමාන ලෝකය නැණෝ තාක්‍ෂණය භාවිතා කරයි. නැණෝ අංශු මගින් පශු සම්පත සඳහා වර්ධක හෝමෝන, එන්නත් සහ ජාන ඉංජිනේරු තාක්‍ෂණය සඳහා DNA භාවිතා කිරීමේ ක‍්‍රමවේද පහසු කොට තිබේ.
රෙදි පිළි කර්මාන්තය
රෙදි පිළි කර්මාන්තයෙහි නව මානයක් ඇති කරමින් රෙදි සේදීමේ දී වදයෙන් ඔබව මුදවා ගැනීමට දැන් නැණෝ තාක්‍ෂණයට හැකි වී තිබේ. නැණෝ පර්යේෂකයින් විසින් සාර්ථකව අත්හදා බලා ඇති පරිදි වූල් (wool) වර්ග සහ සිල්ක් (silk) වර්ග වල රෙදි, නැණෝ තාක්‍ෂණය ඇසුරෙන් නිපද වූ මේවා (nano fabric) එහි රැදෙන කුණු පැල්ලම් නැණෝ අංශු ම
පිරිසිදු කිරීම්
එසේම මේ අයුරින්ම නිපද වූ නැණෝ රසායනික දියර මගින් (ස්පේ‍්‍ර කිරීම මගින්) ඔබගේ මුළු තැන්ගෙයි ඇති දැලි කුණු සහමුලින්ම ඉවත් කර දමනවා පමණක් නොව ඒවා යලි එකතු වීමද වලකා දමයිiiii
වෙෙද්‍ය විද්‍යාව
වෛද්‍ය විද්‍යාවෙ අප මුහුන දෙන ලොකුම අභියෝගයක්නේ පිළිකා කියන්නෙ. පිළිකා සුවපත් කිරීමෙදි වෛද්‍යවරු මුහුණ දෙන ලොකුම ගැටලුව තමයි එය පිළිකා විනාශ කිරීමට දෙන ඖෂධ වලින් සිරුරේ සාමාන්‍ය සෛලත් විනාශ වීම.නැනෝ තාක්ෂණයට පුලුවන් ආබාධය තියෙන සෛලය පමණක් සොයා ගෙන ගිහිල්ලා එය විනාශ කරන්න. පිළිකා වලදි විතරක් නොවෙයි එඩ්ස් වැනි වෙනත් බොහෝ රෝග වලදීත් ශරීරයේ වෙනත් කොටස් වලට බලපෑමක් නොකර අදාල රෝග කාරකය පමණක් විනාශ කරන්න පුලුවන් මේය හදුන්වන්නේ කියන්නෙ ඉලක්ක ගත ඖෂධ බෙදා හැරීම කියලා.
ඔබ අසා අැති නැනෝ රොබෝ වරු ගැන.අපේ ශරීරය තුලට අතුල් වෙලා නොයෙක් දේවල් කරන්න පුලුවන් නැනෝ රොබෝවරු ගැන විද්‍යාඥයෝ පරීක්ෂණ කරනවා.හිතන්න නැනෝ ප්‍රමාණයේ රොබෝ කෙනෙක් කියන්නේ රුධිර සෛලයකටත් වඩා පුංචියි නේ. රුධිර නාල තුලට ඇතුල් වෙලා එවාගේ තිබෙණ කොලෙස්ටරෝල් ඉවත් කරන නැනෝ රොබෝ වරු අනාගතයේ බිහිවෙන්න ඉඩ තියෙනවා. ඊලඟට රුධිර පද්ධතියට ඇතුළු වන අපද්‍රව්‍ය හා විෂ ද්‍රව්‍ය අවශෝෂණය කරගෙන ඒවා රුධිර පද්ධතියෙන් ඉවත් කරන නැනෝ ස්‌පොන්ජ ස්‌වයංක්‍රියව රුධිරයේ ග්ලූකෝස්‌ මට්‌ටම පාලනය කරන ඉන්සියුලින් රැගත් නැනෝ කැප්සියුල අපේ ලැයිස්තුවේ ඉන්නවා.ඒ වගේම නොයෙක් හන්දි රෝග වලටත් සමේ රෝග වල්ටත් අපූරු විසඳුම් නැනෝ තාක්ෂණයෙන් සොයා ගන්න පුලුවන්. එයින් එකක් තමයිගෙවී ගිය කාටිලේජ නැවත වර්ධනය කිරීමට නැනෝ තන්තු තැන්පත් කිරීම.
නැනෝ තාක්ෂණයේ ක්‍රියාකාරිත්වය
නැනෝ තාක්ෂණයේ භාවිතා කරන ප්‍රධාන ගොඩනැගුම් ආකාර දෙකක් ඇත. ‘පහළ සිට ඉහළට’ ගොඩනැගුම් ක්‍රම‍යේදී  අණුක  හඳුනා ගැනීම්  මූල ධර්ම  අනුව රසායනිකව ස්වයංව එකලස් වන  අණුක කොටස්වලින් ද්‍රව්‍ය හා උපාංග නිපදවනු ලැබේ. ‘ඉහළ සිට පහළට’ පිවිසුමේ දී විශාල වස්තූන්වලින් පරමාණුක මට්ටම් පාලනයකින් තොරව නිනිති - වස්තූන් ගොඩනගනු ලැබේ. අතුරු මුහුනත් හා කලිල විද්‍යාව පිළිබඳ ඇති වූ නව උනන්දුවක්, පරමාණුක බල අණ්වීක්ෂය Atomic force microscope (AFM)හා පරිලෝකන උමං අන්වීක්ෂය Scanning tunneling microscope (STM) ආදී නව පරම්පරාවේ විශ්ලේෂක උපකරණ නිසාත් නැනෝ තාක්ෂණය පිළිබඳ උනන්දුවක් ඇතිව තිබේ. වඩාත් සූක්ෂම තත්වයේ වන ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්භ මුද්‍රණ ක්‍රම සහ molecular beam epitaxy, (තනි පළිඟු වෙන්කොට නිදන්ගත කර ගන්නා ලද ක්‍රමයකි) ආදිය සමග යෙදු විට ඉහත උපකරණ මගින් නැනෝ පරිමාණ ව්‍යුහයන්ට අවශ්‍ය පරිදි පාලනයට හා  වෙනස් කිරීමට හැකි අතර ඒ ඔස්සේ පෙර නොවූ විරූ පුදුමාකාර සංසිද්ධීන් නිරීක්ෂණයටද ඉඩ සැලසී තිබේ.
අණුක ව්‍යුහය මත පදනම්ව බහු අවයවික නිෂ්පාදනයන්, පෘෂ්ඨික විද්‍යාව පදනම් කරගනිමින් පරිගණක විද්‍යා උපාංග පිහිටුම් සැලසුම් කිරීම නැනෝ තාක්ෂණික යෙදුම් සඳහා උදාහරණ වේ. ක්වොන්ටම් ලප හා නැනෝ තල වැනි ක්වොන්ටම් තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍ර පිළිබඳ දැඩි බලාපොරොත්තු තබා ඇති මුත් නැනෝ අංශු කලිල ආකාරයට සමූහ වශයෙන් භාවිතා වන සූර්ය රශ්මි ආලේපන(suntan lotion) සහ වෙනත් රූපලාවන්‍ය ආලේපන ආරක්ෂක ආලේපනයත් ඖෂධ පරිවාහක සහ කුණු පැල්ලම්වලට ප්‍රතිරෝධී ඇඳුම් පැළඳුම් ආදියත් ප්‍රධාන වශයෙන්ම වාණිජමය වශයෙන් ප්‍රයෝජනවත් වූ නිපැයුම් බවට පත්ව තිබේ.
බලශක්ති උත්පාදනය
මෙයට ඉතා කුඩා පරිමාණයේ ව්‍යුහ ඇති විශේෂ ගුණ සහිත අංශු වල ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් ඔස්සේ අධ්‍යයනය ඇතුලත් වේ..
DNA නැනෝ පරීක්ෂණය
මෙහිදී වොට්සන් හා ක්‍රික්ගේ DNA වල ද්විත්ව හෙලික්සිය ව්‍යුහයේ භෂ්ම යුගල සකස්විම හා අනෙකුත් න්‍යෂ්ටික අමිල වල ව්‍යුහයේ විශේෂතා සලකා බලයි.
අණුවල විවිධ හැඩයන්ගෙන් යුත් සංයෝග රසායනිකව නිෂ්පාදනය කිරිම සදහා පිවිසිම
අණු තනිව හෝ කිහිපයක් එකතු වී සකස් වීම උසස් අණුක රාසයනික විද්‍යාව යන සංකල්පය යටතේ හැදෑරිය යුතු අතර එමගින් අණුවල සකස්විම සම්බන්ධ විශේෂ තොරතුරු හදුනාගත හැක.
බාහිර සබැදි
ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව
පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යය
දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු අවධියේ පැවති යම් ප්‍රවණතා විස්තර කිරීමට පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යය යන පදය භාවිතා කෙරේ. එය නුතනවාදි ලේඛකයන්ගේ අත්හදා බැලීම් වල පැවැත්මක් ලෙසද, (එනම් විරුද්ධභාසය, ඛණ්ඩනීකරණය හා සැකමුසු කථකයන් ආදී ලක්ෂණයන්ගෙන් හෙබි) නුතන සාහිත්‍යයේ පැවති සම්බෝධි අදහස් වලට දුන් ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ද හැඳින්විය හැක.
පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යය, පශ්චාත් නුතනවාදය මෙන්ම අර්ථ දැක්වීමට අපහසු විෂයයකි. එහි වැදගත්කම, විෂය ක්ෂේත්‍රය, නියම ගතිලක්ෂණ පිළිබඳව ද විධිමත් සම්මතයක් නැත. කෙසේ වුවද, ජෝන් ෆ්රැන්සිස් ලියෝටාඩ්, ජේකස් ඩෙරීඩා සහ ජෝන් බෝඩ්‍රිලාර්ඩ් යන කතුවරුන්ගේ සංකල්ප වල යම් යම් එකඟතාවයක් පවතී. උ‍දාහරණ ලෙස, නුතන සාහිත්‍යයේ පැවති 'ව්‍යාකූල ලොවක අර්ථ සෙවීම" යන තේමාව වෙනුවට පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යයේ එවැනි අර්ථයක් පැවතීමේ සම්භාවිතාව පිළිබඳ (බොහෝ විට හාස්‍යජනක ආකාරයකින්) විග්‍රහ කෙරේ.
මෙම මුළු යාන්ත්‍රණ කෙරෙහි වු අවිශ්වාසය, කතුවරයා තෙක්ම පැතිරෙන බැවින්, එම පශ්චාත් නුතන කතුවරු තම ශිල්ප පරයා 'ප්‍රස්තාව' පැසසුමට ලක් කරති. එසේම ඔවුන් ලේඛකයාගේ 'ඒක වාචික' පාලනය පහත හෙලීමට අභිප්‍රබන්ධ (met fiction) භාවිතා කරයි.
එලෙසම, පශ්චාත් නුතන ලේඛකයෝ සංග්‍රාහණුකරණයෙන්, බහු - සංස්කෘතික අංගයන්ගේ සංයෝජනයෙන් ‍(පෙර සාහිත්‍යයේ භාවිතා නොවුනු විෂයයන් හා ප්‍රභේදයන් ද සමඟ) පැවති උසස් හා පහත් සංස්කෘතික වෙනසට නිග්‍රහ කරන්නට වුහ.
පශ්චාත් නුතන කතුවරුන් සඳහා උදාහරණ ලෙස, විලියම් බරෝස් (1914-1997). කර්ට් වොන්ගට් (1992-2007), ජෝන් බාත් (1930), ඩොනල්ඩ් බාතෙල්මි (1931-1989), ඊ.එල්, ඩොක්ට්‍රෝව් (1931). රොබර්ට් කුවර් (1932), පර්සි කොසින්ස්කි (1933- 1991), දොන් ඩිලිලෝ (1936), තෝමස් පින්චන් (1937), ඉෂ්මයෙල් රීඩ් (1938), කැති ඇකර් (1947-1997), පෝල් ඔස්ටර් (1947) ආදීන් සඳහන් කළ හැකිය.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය {|
{|
සුබර්ණේස්වර ශිව දේවාලය
සුබර්ණේස්වර් ශිව දේවාලය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සාවේ භුබනේස්වර්හි මිෂ්රා සාහි නම් ස්ථානයේ ය. ලිංගරාජ බටහිර ඇළේ වම් ඉවුරේ පිහිටි මෙම දේවාලය වෙත බින්දුසාගර් සිට පරසුරාමේස්‍වර දේවාලය තෙක් දිවෙන කෝතීර්ථේස්වර් වීථිය ඔස්සේ ළඟා විය හැක. ලිංගරාජ බටහිර ඇල ඔස්සේ නාගේස්වර දේවාලය මුහුණලා මීටර 10.35 දුරින් මෙය පිහිටා ඇත. දේවාලය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. මෙහි වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව වන්නේ ගර්භගෘහයේ ඇති වෘත්තාකාර යෝනි පීඨයක් මත පිහිටි ශිව ලිංගයයි. මෙහි ගර්භගෘහය වර්ග මීටර 2.35ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් යුක්ත ය. මෙය දොරටුවේ ඇති චන්ද්‍රසිලාවට මීටර 1.20ක් පහළින් පිහිටයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ දියඇලි
සානුවක ‍හෝ උස්බිමක නෙත්තියෙන් පහළට ඇදහැළෙන ජල ධාරාවක් දිය ඇල්ල යනුවෙන් හැඳින්වේ. ලොකු උසක සිට පතිතවන විට ප්‍රමාණයෙන් විශාල එකක් නම් එය දහර ඇල්ලකි. ඇල්ලක් නිර්මාණය වීමට නම් ගල් සහිත උස් භූමියක් ඔස්සේ ලොකු ජලකඳක් පහලට ගලා යායුතුය. එම ගලන මග වඩා බෑවුම් සහිත වෙත්ම එහි වේගය ද වැඩිවේ.භූමි නිර්මාණය අනුව පොළොවේ යම් යම් ස්ථාන ගල් සහිත උස් බිම් සහ සානු සේ නැගී සිටී. එවන් භුමි ඔස්සේ ගැලූ දිය දහර උස් බිමේ හෝ සානුවේ ගැටියට පැමිණි විට එක්වරම පහල භූමිය වෙත කඩා හැලේ. මෙම ජලධාරාවේ ඉස්මත්තට තද වැහි ලැබෙන විට ඇල්ල ජලයෙන් පිරීයයි. ඉස්මත්ත හරස් කොට බැම්මක් බැඳි විට හෝ එම පෙදෙසට වැස්ස අඩු වු විට ඇල්ල සිහින් වෙයි. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් භූමියේ සිදුවන විපර්යාස නිසා ඇල්ල පිහිටි ස්ථානය වෙනස් වී යාහැකිය. ගඟ හෝ ඔයවෙනත් දිශාවකට යොමු වී ගැලීම හෝ එයට ජලය ලැබීම නතර වුවහොත් ඇල්ල වියලී යයි.අපි ඒ නිසා අපේ දියඇලි සම්පත සැමදා සුරකිමු.I love you we waterfalls
සුබර්ණේස්වර ශිව දේවාලය
සම්ප්‍රදාය සහ පුරාවෘත්ත
මෙම දේවාලය මෙසේ නම්කොට ඇත්තේ දේවාලය සහ රන්කරුවන් අතර තිබූ සමීප සම්බන්ධතාව නිසායි. වර්තමානයේ පෞද්ගලික හිමිකාරීත්වයක් යටතේ පවතින මෙහි වර්තමාන හිමිකරුවා වන්නේ සරෝජ් කුමාර් මිෂ්රා ය.
ශ්‍රී ලංකාවේ දියඇලි
බඹරකන්ද ඇල්ල
thumb|100px|right මෙය ශ්‍රි ලංකාවේ පිහිටි උසින් වැඩිම දි‍යඇල්ලයි. හෝර්ටන් තැන්නෙන් ඇරඹෙන මෙය මී‍ටර් 265කි. බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ කළුපහන ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.
සුබර්ණේස්වර ශිව දේවාලය
සම්ප්‍රදාය සහ පුරාවෘත්ත
මෙය ක්‍රි.ව. 10වන සියවසේ දී ඉදිවූයේ යැයි සැලකේ. එය සෝමවංශී පාලන සමයේ ඉදිවන්නට ඇත. මෙම කාලනිර්ණය සඳහා පාදක කොටගෙන ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලේ මෝස්තර අංග සහ ගොඩනැගිලි අමුද්‍රව්‍ය භුබනේස්වර්හි 10වන සියවසේ දේවාලවලට දක්වන සමානත්වයයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ දියඇලි
දියලුම ඇල්ල
100px|thumb|right ලංකාවේ ඇති උසින් දෙවන තැන ගන්නා දිය ඇල්ලවේ. උස මීටර් 220 කි. බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ හපුතලේ ඡන්ද කොට්ඨාසයේ කොස්ලන්ද නගරයට නුදුරින් වැල්ලවාය පාරේ පිහිටා මුල්. මෙම ඇල්ල හා සබැඳි ජනප්‍රවාද කිහිපයකි. ඉතා ඈත කාලයේ කුලවත් තරුණයෙක් හා කුල හීන තරුණියක් පිළිබඳව ශෝකාන්තමය පෙම් පුවත ඉන් ප්‍රධාන වේ.
සුබර්ණේස්වර ශිව දේවාලය
වැදගත්කම
රේඛා දියොල් සම්ප්‍රදායයයෙන් ‍යුත් මෙම දේවාලය ජීවමාන දේවාලයකි. ප්‍රදේශවාසීන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම දේවාල ගොඩනැංවූයේ කේශරීවරුන් විසින් බවයි. ඔවුන්ව සෝමවංශීන් ලෙස ද හැඳින්වේ. මෙම දේවාලයේ දී ශිවරාත්‍රී. සංක්‍රාන්ති සහ චතුර්දාසි ඇතුළු උත්සව ගණනාවක් සැමරීම සිදුකෙරේ.
බාහිර පෙනුම
මෙම දේවාලයේ වටපිටාව සැලකූ විට, නැගෙනහිරින් ප්‍රවේශ මාර්ගයත්, දකුණින් ලිංගරාජ බටහිර ඇළ මාර්ගයත් කුඹුරු යායන් ද, බටහිරින් නාගේස්වර දේවාලය ද පිහිටයි. දේවාලයට උතුරින් නිවාස ගොඩනැගිලි දැකගත හැක. මෙම දේවාලය නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත.
ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ
මෙම දේවාලය මීටර 6.90ක් දිගැති, මීටර 6.30ක් පළලැති සහ මීටර 0.23ක් උසැති පහත් පීඨයක් මත නිර්මාණය කොට ඇත. සැලැස්ම අතින් පංචරථ ආකාරයක් ගන්නා මෙහි විමානය සතරැස් ය. එහි නැගෙනහිරට මුහුණලා ද්වාර මණ්ඩපයක් පිහිටයි. විමානයේ වර්ගඵලය වර්ග මීටර 5.45ක් වන අතර, ඉදිරි ද්වාර මන්ඉපයේ දිග මීටර 0.50කි. උච්චත්වය අතින්, රේඛා සම්ප්‍රදායයෙන් යුත් මෙම දෙවොලේ ඛුර සිට කලස යන අංග තේක උස මීටර 11.58කි. මෙහි බාදා කොටස උසින් මීටර 3.48ක් වන අතර, එහි ප්‍රධාන කොටස් පහක් දැකගත හැක. එම කොටස් වන්නේ බොරදම් සතරක් සහිත පභාගය (මීටර 0.92), තලජංඝ (මීටර 0.86), තනි බොරදමේ බන්ධනා (මීටර 0.20), උපර ජංඝ (මීටර 0.75) සහ බොරදම් සතරක් සහිත බරන්ද (මීටර 0.75) යන අංගයි. බරන්ද කොටසට ඉහළින් ළුූ ගන්දි කොටසේ උස මීටර 6.10කි. මෙය මධ්‍ය රාහයක් සහ එහි එක් එක් පස වූ අනුරථ සහ කණික පාග යුගලකින් සමන්විත ය. වක්‍රරේඛීය ස්වභාවයක් ගන්නා රාහය මෝස්තරවලින් තොර ය. ‍මෙහි මස්තකය දර්ශීය ඔරිස්සා දේවාලවල දක්නට ලැබෙන බේකි, ආම්ලක, ඛාපූරි සහ කලස යන අංගවලින් යුත් අතර, එහි උස මීටර 2.00කි.
සංරක්ෂණ තත්ත්වය
මෙහි සිවිලිමේ පිපිරීම් දැකගත හැකි අතර, ඒ ඔස්සේ ගර්භගෘහයට වැසි ජලය කාන්දු වේ. X සහ XI මූල්‍ය කොමිසමේ ප්‍රදානයන් අනුව මෙහි අලුත්වැඩියා කටයුතු සිදුකරන ලදී.
ශ්‍රේණිය (A/B/C)
i) වාස්තු විද්‍යා: B ii) ඓතිහාසික: B iii) සංවිධානික: C iv) සමාජ/සංස්කෘතික: C
තර්ජන
මෙහි ගර්භගෘහය වත්මන් පොළොව මට්ටමෙන් මීටර 1.20ක් පහළින් පිහිටි නිසා, වර්ෂා සමයේ යාබද බටහිර ඇළෙහි ඇති ජලය මේ තුළට කාන්දු වීම සිදු වේ. ඇළෙහි වතුර පිටාර යන විට මෙහි ගර්භගෘහය තුළට ජලය කාන්දු වන බැවින් දේවාලයේ අත්තිවාරම දුර්වල වීමේ අවදානමක් ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ දියඇලි
ලක්ෂපාන ඇල්ල
100px|thumb|right නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහි‍ටා ඇත.උස මීටර් 125කි. සමනළ කන්දෙන් ඇරඹී ‍කැළණි ගඟට වැටෙන මස්කෙළිය ඔය මෙම ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. ලක්ෂපාන ජල විදුලි බලාගාරය ක්‍රියාත්මක වන්නේ මෙම ඇල්ලේ ආධාරයෙනි. දඩයමේ ගිය වැදි නායකයෙකු විසින් මේ ඇල්ල සොයාගන්නා ලදැයි ජනප්‍රවාදයේ ඇත. එහෙයින් එය වැද්දාගේ ඇල්ල නමින් ද හැඳින්වේ.
ඩන්සිනන් ඇල්ල(පුඩළුඔය ඇල්ල)
90px|thumb|right ශ්‍රී ලංකාවේ, මධ්‍යම පලාතේ, නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ, කොත්මලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය තුල පූඩළුඔය-නුවරඑළිය මාර්ගයේ කිලෝමීටර දෙකහමාරක් පමණ ගිය පසු මෙම මනරම් ඩන්සිනන් දිය ඇල්ල හමුවේ. කොටස් දෙකක් වශයෙන් ගලා හැලෙන මෙහි මුළු උස අඩි 328(මීටර 100) පමණ වේ.
ඇබර්ඩින් ඇල්ල
90px|thumb|right නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 100 පමණ වේ. කැලණි ගඟේ අතු ගංගාවක් වන කෙහෙල්ගමු ඔය මේ ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. මෙම ඇල්ලට ඇබර්ඩීන් නම ලැබී ඇත්තේ ස්කොට්ලන්තයේ ඇබර්ඩීන්හි සිට පැමිණි සුදු ජාතිකයෙකු ඇබර්ඩීන් යනුවෙන් නම තැබු ඔහුගේ තේ වත්ත ඒ අසල තිබූ නිසා යැයි කියයි.
රම්බොඩ ඇල්ල
90px|thumb|right මධ්‍යම පළාතේ නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පුස්සැල්ලාව ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 109 ක් පමණ වේ. කොත්මලේ ඔයේ අතු ගංගාවක් වන පන්න ඔයෙන් හට ගනියි.
ඩෙවෝන් ඇල්ල
90px|thumb|right නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 97 පමණ වේ. මෙම ඇල්ල නිර්මාණය කරන්නේ කොත්මලේ ඔය විසිනි. එඩ්වඩ්බාන්ස් නම් ඉංග්‍රිසි ආණ්ඩුකාරවරයා 1823 දී ගන්නොරුව ප්‍රදේශයෙන් මෙරට කෝපි වගාව ආරම්භකළ සමයේ එංගලන්තයේ ඩෙවෝන්ෂයර් හි සිට ලංකාවට පැමිණි ඔහුගේ හිතවතකු වැවු ඩෙවෝන් නම් කෝපි වතු යාය අසල මෙම ඇල්ල පිහිටා ඇත. මෙනිසා මෙම නම ලැබුණි.
ශාන්ත ක්ලෙයාර් ඇල්ල
100px|thumb|right නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 80 පමණ වේ.කොත්මලේ ඔයෙන් නිර්මාණය වේ. මෙම ප්‍රදේශයේ විසු ඉංග්‍රිසි කෝපිවතු හිමියෙකු එංගලන්තයේ විසු ‍ජෙනි‍ෆර් ක්ලෙයා නම් පෙම්වතිය සිහිවීම පිණිස නම තබා ඇත. දුන්හිඳ ඇල්ල100px|thumb|right බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. මීටර් 63 පමණ උසය. බදුලු ඔය මෙම ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. කඳුමුදුනේ සිට පහලට වැටෙන ජල බිඳු ගල් කුලවල හැපි වාතය සමග මුසුව මීදුමක් සේ විසිරෙන බැවින් මී‍ට, දුම්හිඳ නම ලැබුණු බවත් පසුව කටවහරේ දී දුන්හිඳ ‍ලෙස නම ලැබුණු බවත් පැවසේ. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් සිදු වු භූ ගෝලීය විපර්යාසයක් නිසා හෝ බදුලු ඔයේ ගමන් මග වෙනස්වී‍ම තුළ මෙම ඇල්ල නිර්මාණය වන්නට ඇත.
රාවණා ඇල්ල
100px|thumb|right සුන්දරත්වයෙන් පරිපූර්ණ රාවණා ඇල්ල,  ඇල්ල - වැල්ලවාය මාර්ගයේ ගමන් කරනවිට හමුවන සොබාදහමේ විශිෂ්ඨ නිර්මාණයකි. මෙකී සුන්දරත්වය හා සබැදි පුරාවෘත්ත රාශියකුත් ඇත. එයින් රාවණා රජු සම්භන්ධ කතා පුවත් රැසකි. වාල්මිකී විසින් රචිත රාමායණයේ කියැවෙන රාම - රාවණා කතා පුවතත් සමග මෙම අලංකාර දිය ඇල්ලත් සම්බන්ධතාවයක් පවතී. රාවණා රජතුමා විසින් සීතා කුමරිය රැගෙන විත් රදවා තැබුවායි සැළකෙන්නේ පෙර කී රාවණා ඇල්ල සමීපයේය. ඒ පිළිබද ඕනෑ තරම් ජනප්රනවාද අප අසා ඇත. සීතා කුමරිය රැගෙන විත් ආරක්ෂා සහිතව රදවා තැබීමට සුදුසුම ප්‍රදේශය ලෙස රාවණා රජු මෙම රාවණා ඇල්ල අවට තෝරා ගත් බව පෙනෙයි. එයට සාධකයක් ලෙස රාවණා ඇල්ල පුරාණ රජමහා විහාරය ( මෙම විහාරය ක්රි .පූ. 2 සියවසේ දී වළගම්බා රජු විසින් කරවන ලද්දකි ) ආසන්නයේ පිහිටා ඇති රාවණා ගුහාව පෙන්වා දිය හැක. මෙම රාවණා ගුහාව, රාවණා රජු විසින් සීතා කුමරිය රදවා තැබූ ගුහාව යැයි ජනවහරේ කියැවේ.
බෝපත් ඇල්ල
90px|thumb|right රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 30 පමණ වේ. දුර සිට බැලු විට බෝකොළයක දළ හැඩයෙන් පෙනෙන නිසා මෙයට මෙම නම ලැබී ඇත. කුරු ගඟ මෙම ඇල්ල නිර්මාණය කර‍යි.
බේකර්ස් ඇල්ල
90px|thumb|right නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයට අයත්ය. උස ‍මීටර් 20 පමණ වේ. බෙලිහුල් ඔයේ ශාකාවකින් ‍නිර්මාණය වේ. නුවරඑළියේ සැමුවෙල් බේකර් නම් ඉංග්‍රිසි ජාතිකයෙකු මෙය සොයාගෙන ඇත.
කිතුල්ගල ඇල්ල
90px|thumb|right කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ කිතුල්ගල නගරයට නුදුරුව මෙය පිහිටා ඇත. උස මිටර් 15කි. උනාලු කන්දේන් පටන්ගෙන කැළණි ගඟට එක්වන ගරන්කිති ඔය මේ ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. කිතුල්ගලට සමීප බැවින් මේ නමින් හැඳින්වේ.
===මානාවෙල ඇල්ල බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 23කි. මානාවෙල ඔය හා බුවැලිපොළ ඔය යන නම්වලින් හැඳින්වෙන ඔයවල්වලින් මේ ඇල්ල නිර්මාණය වේ.
===ඒල්ජින් ඇල්ල=== නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයට අයත් උස මීටර් 25කි. දඹගස්තලාව ඔය මේ ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. මෙම ඇල්ලට ඒල්ජින් නම ලැබුනේ අසල තේ වත්තක නම හෙයිනි. තලවකැලේ බදුල්ල දුමිරිය මාර්ගයේ යන විට මේ ඇල්ල දර්ශනය වේ.
ගැරඬි ඇල්ල
රත්තනපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 46කි. ජලය හිඟ කාලයට දුර සිට බැලුවිට මේ ඇල්ල පෙනේන්නේ බෑවුම් ගල් තලාවක් දිගේ පහළට බහින ගැරඬියෙකු ලෙසනි.
නානු ඔය ඇල්ල
නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. උස මීටර් 60ක් පමණි. නානු ඔයේන් මෙම දිය ඇල්ල නිර්මාණය වේ මෙහි විශේෂත්වය නම් හෙල්මළු හෙවත් ලියදි සහිත බෑවුමක් ඔස්සේ ගලාහැලෙන බැවිනි
නවරත්තන ඇල්ල
බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වේ. උස මීටර් 110කි. වෙලන්ගල්ල නමින් හැඳින්වෙන කන්දෙන් ආරම්භ වී මහවැලි ගඟට එක්වෙන හසළක ඔය මෙම ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. මේ ඇල්ලට මෙම නම ලැබි ඇත්තේ මැණික් වර්ග නවයක් සහිත රන් සෙම්බු කිහිපයක් ඇතුළත් පැරණි රාජනිධානයක් මේ ඇල්ල අසළ ඇතැයි යන විශ්වාසය නිසයි.
මාපනාන ඇල්ල
රත්තනපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත එළිඔයෙන් මෙම ඇල්ල නිර්මාණය කරයි. ඇල්ල හාත්පස මාපනාන, මාවනාන යන නම් වලින් විශාල තේ වතු යායක් ඇත.
කුරුදු ඇල්ල
නුවර එළිය දිස්ත්‍රික්කයේ,වලපනේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ පිහිටා ඇත.එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1103ක උසකින් පිහිටා ඇති අතර එම දියඇල්ලේ උස අඩි 676 (206m) කි.එය ලංකාවේ උසින් දෙවන ස්ථානයට පත් වන දිය ඇල්ලද වේ.මෙය කුරුදු ඔයෙන් නිර්මාණය වන අතර එමගින් මහවැලි ගග හා රංදෙනිගල ජලාශය ද පෝෂණය කරණු ලබයි..කුරුදු ඔය බෑවුම් බිමක් ඔස්සේ වේගයෙන් පැමිණ ඇල්ල සාදමින් පහළ ගැඹුරු දෝණිකාවකට කඩා හැලේ.
මනං ඇල්ල
රත්තනපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. කොළඹ රත්නපුර මාර්ගයේ ඇහැලිය ගොඩ පසු කර රත්නපුර දෙසට යනවිට කිලෝමීටර 1 1/2 පමන යනවිට රත්නපුර පනදුර මාර්ගයට පිවිසිය හැකි පිවිසුම් මාර්ගයක් හමුවේ එම මාර්ගයේ කුරුගම්මොදර දෙසට කිලෝමීටර 4 යනවිට ඉහල කන්ද ග්‍රාමය හමුවේ එම ඉහල කන්ද ග්‍රාමය කුරුදු තානායම ඉදිරියෙන්  අති මාර්ගයේ ගියවිට  ඉහල කන්ද වතු යායෙන් මෙමෙ සුන්දර දිය ඇල්ලට පිවිසිය හැක..
ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
01)ශ්‍රී ලංකාවේ දිය ඇලි ගංගා සහ වනාන්තර-සරත් රණවීර
විලාසිතා-කාන්තා ඇදුම්
කාන්තා ඇදුම්
මෙහි දැක්වෙන්නේ 1822 වසරේ දී ලබාගත් ලන්ඩන් නුවර කාන්තා රෙදි පිළි අලෙවි සැලක ඡායාරූපයකි.
කාන්තා ඇදුම් නිර්මාණය කරන්නෙකු ඉංග්‍රීසි බසින් Milliner ලෙස හැදින්වෙන අතර Millinery යන ඉංග්‍රීසි වදන එවැනි ඇඳුම් නිර්මාණ ශිල්පියෙකු විසින් කාන්තාවන් වෙත අලෙවි කරන හිස්වැසුම් සහ අනෙකුත් ඇඟලුම් හෝ කාන්තාවන් වෙනුවෙන් ඇඳුම් සහ හිස්වැසුම් සැළසුම් කිරීමේ නිර්මාණය කිරීමේ සහ අලෙවි කිරීමේ වෘත්තිය ඇගවෙයි. මොවුන් හිස් වැසුම් වෙනුවෙන් අනෙකුත් උපාංග සැලසුම් කිරීම නිර්මාණය සහ අලෙවි කිරීමද සිදු කරති. මේ අනුව ඉංග්‍රීසි බසින් Milliner ලෙස හැදින්වෙන්නේ කාන්තා ඇඳුම් සහ හිස් වැසුම් සැළසුම් කිරීම නිෂ්පාදනය සහ අලෙවි කිරීම සිදු කරනු ලබන හිස් වැසුම් නිර්මාණ ශිල්පියෙකි. මේ අනුව මෙවැනි අයෙකු විසින් පවත්වා ගෙන යන අලෙවි සැලක් වෙත පාරිභෝගිකයන් ඇඟලුම් තෝරාගෙන මිලට ගැනීම සදහා පැමිණෙති. (උදා - හිස් වැසුම්, යට ඇදුම්, කමීස සහ ළමා ඇදුම්) කෙසේ නමුත් Millinery යන ඉංග්‍රීසි වදන පොදුවේ ක්‍රියාකාරීත්වයන් සදහා අනවශ්‍ය කොටස් හෝ ද්‍රව්‍ය හැදින්වීම සදහා ද භාවිතා වේ. මේ සදහා උදාහරණ ලෙස ආහාරයකට යොදනු ලබන සැරසිලි සහ පිරිමියෙකුගේ කමීස අතක දැකිය හැකි අමතර බොත්තම් යනාදිය හැදින්විය හැක.
බොහෝ මුල් කාලීන සුප්‍රසිද්ධ විලාසිතා නිර්මාණ කරුවන් තම වෘත්තිය මෙවැනි පුද්ගලයෙකු ලෙස ආරම්භ කළ අය වෙයි. ඔවුන් අතරට කොකෝ චැනල්, හැල්ස්ටන් සහ රෝස් බර්ටින් යන අය අයත් වෙයි. වර්තමාන උදාහරණයන් ලෙස ෆිලිප් ට්‍රේසි සහ මාර්ක් පොල් ස්ප්‍රීට්සර් යන අය පෙන්වා දිය හැක.
මෙම වෘත්තියෙහි යෙදෙන්නන් හැදින්වීම සදහා යෙදෙන ඉංග්‍රීසි පදය වන Milliner යන්නෙහි සම්බවය මිලාන් නගර වාසියෙකු හෝ මිලාන් නගරය සමග සම්බන්ධතා ඇති අයෙකු හැදින්වීම සදහා යෙදෙන ඉංග්‍රීසි පදය වන Milener යන්න ඇසුරෙන් වී යැයි සැලකිය හැක. (මෙය ඉංග්‍රීසි භාෂාව පිළිබද ඇමෙරිකානු උරුමය පිළිබද ශබ්ද කෝෂයේ තෙවැනි සංස්කරණය ඇසුරෙන් වේ.
thumb|
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Millinery
කිලි සටන
කිලි සටන 1299 වසරෙහිදී සටන් වැදුනේ චැගටායි ඛනේටයෙහි මොංගල්වරුන් සහ දිල්ලි සුල්තාන් රාජ්‍යය අතරය. කුට්ලග් කවුජා වෙතින් නායකත්වය සැපයුනු මොංගල්වරු ඉන්දියාව ආක්‍රමණය කළේ, දිල්ලිය යටත් කරගැනුමෙහි අභිලාෂය ඇතිවය. දිල්ලිය අසබඩ කිලි හිදී ඔවුන් කඳවුරු ලෑ විට දිල්ලියේ සුල්තාන්වරයාවූ ඇලායුඩීන් කැල්ජි යුද්ධ හමුදාවක් රැගෙන පැමිණියේ ඔවුන්ගේ ඉදිරිගමනට එරෙහි වීමටය.
ඇලායුඩීන්ගේ ජෙනරාල් සැෆර් ඛාන් විසින් හිල්ජැක් නායකත්වය සැපයූ මොංගල් හමුදා ඒකකයකට පහරදුන්නේ ඇලායුඩීන්ගේ අවසරය නොමැතිවය. මොංගල්වරුන් විසින් කූ‍‍ටෝපායයක් ක්‍රියාත්මක කරමින්, ඇලායුඩීන්ගේ කඳවුරෙන් ඈතට සැෆර් ඛාන්ගේ හමුදාව රැගෙන ගොස් එයට  රැක සිට පහරදුන්හ. ඔහු මිය යෑමට පෙර, මොංගල් හමුදාවට දැඩි විපත් සිදුකිරීමට සැෆර් ඛාන් සමත්විය. දින දෙකකට පසුව පසුබැසීමට මොංගල්වරු තීරණය කළහ.
පසුබිම
දිල්ලි සුල්තාන් රාජ්‍යය පාලනය කළේ, 1296 වසරෙහිදී තම මාමා ඝාතනය කොට දිල්ලි සිංහාසනාරූඪවූ ඇලායුඩීන් කැල්ජි විසිනි. චැගටායි ඛනේටය විසින් මධ්‍යම ආසියාව පාලනය කළ අතර, 1280 ගණන් වල සිට එහි නායකයා වූයේ කයිඩුගේ දෙවන ආඥාපතියා වූ ඩූවා ඛාන් විය. ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි සක්‍රීය වූ ඩූවා, මොංගල් පාලනය ඉන්දියාව වෙත පතුරුවාලීමට උත්සාහ කළේය. චැගටායි ඛාන්ගේ මී මුණුපුරෙකුගේ පුතෙකු වූ නෙගඩේරි ආණ්ඩුකාර අබ්දුල්ලා, ඔහුගේ හමුදාව රැගෙන විත් 1292 වසරෙහිදී පන්ජාබය ආක්‍රමණය කළ මුත්, ඇලායුඩීන්ගේ පූර්වප්‍රාප්තික ජලාල්උඩ්ඩීන් කැල්ජි විසින් ඔවුන්ගේ ඉදිරි පෙරමුණට නායකත්වය සැපයූ උලුග් පරාජය කොට සිරකරුවකු ලෙසින් ගන්නා ලදි. යටත් වුණු මොංගල් සොල්දාදුවන් 4,000 පමණ (දිල්ලියෙහි මූගල්වරු ලෙසින් හැඳින්වුනහ) ඉස්ලාම් දහමට හරවනු ලැබූහ. ඔවුන් ජීවත්වූ බිහිනුවර නම් කරන ලද්දේ මූගල්පුර ලෙසිනි. 1296-1297 අතර කාලයෙහිදී දිල්ලි සුල්තාන් රාජ්‍යය විසින් චැගටායි ටුමන්වරු පරාජය කෙරුණහ. මොංගල්වරුන් ඉන්පසුව විටින් විට කිහිපවතාවන් උතුරු ඉන්දියාව ආක්‍රමණය කළහ. අවම වශයෙන් දෙවතාවක් ඔවුන් තම බලය විදහා දැක්වූහ.
උදයංග වීරතුංග
උදයංග වීරතුංග (ඉංග්‍රීසි: Udayanga Weeratunga) මහතා රුසියාවේ හිටපු ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවරයායි.
ඔහු හිටපු ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා සහ, චමල් රාජපක්ෂ, බැසිල් රාජපක්ෂ, ගෝඨාභය රාජපක්ෂ, ඇමරිකාවේ ශ්‍රී ලංකා තානාපති ජාලිය වික්‍රමසූරිය, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් තොටුපල හා ගුවන් ගමන් සේවා හිටපු සභාපති ප්‍රසන්න වික්‍රමසූරිය යන මහත්වරුන්ගේ ඥාති සොහොයුරා වෙයි.