cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ආරම්භය හා භූ විද්යාිත්මක පරිණාමනය
ස‍ඳෙහි ඇති වීම සඳහා යාන්ත්රිණ කිහිපයක් යෝජනා කර ඇත. ස‍ඳෙහි ඇති වීම සිදු වන්නට ඇත්තේ වසර බිලියන 4.527 + 0.010 පෙර එනම් සෞරග්ර හ මණ්ඩලය ඇති වීමෙන් වසර මිලියන 30-50කට පමණ පසුව බවට විශ්වාස කරයි.
මුල් කාලීන විශ්වාසයන් යෝජනා කළේ සඳ පෘථිවි කබලෙන් කේන්ද්රාරපසාරී බලය නිසා බිඳී ගිය කොටසක් බවයි. එලෙස එම කොටස ඉවත් වීම නිසා පැසිපික් සයුර සෑදී ඇති බවට එමඟින් කියවේ. කෙසේ නමුත් මෙම අදහස සඳහා පෘථිවිය අධික අවස්ථිති භ්රඇමණයක් තිබිය යුතු අතර එය ‍එසේ වුවද එම ක්රිසයාවලිය නිසා ස‍ඳෙහි කක්ෂය පෘථිවියෙහි සමක තලය ඔස්සේ ගමන් කළ යුතුය. එමනිසා මෙය සිදු විය නොහැක.
ග්ර්හණ සිද්ධාන්තය
වෙනත් විශ්වාසයන් කියා සිටින්නේ සඳ වෙනත් ස්ථානයක ඇතිවී පසුව පෘථිවියෙහි ගුරුත්වය මඟින් ග්ර්හණය කරගෙන ඇති බවයි. කෙසේ නමුත් එවැනි යාන්ත්රුණයක් ක්රිහයාත්මක වීම සඳහා අවශ්ය වන තත්ව සේ ‍පිළිගැනෙන අසලින් ගමන් ගන්නා ‍ස‍ඳෙහි ශක්තිය විනාශ කිරීම සඳහා වූ  ව්යායප්ත වූ පෘථිවි වායු ගෝලයක් යන තත්වය සිදු ‍විය නොහැකි දෙයකි.
සම - ඇති වීම් සිද්ධාන්තය
සම ඇතිවීම් කල්පිතය යෝජනා කර සිටින්නේ සඳ සහ පෘථිවිය එකම තැන දී එකම අවස්ථාවේ දී ආදි කල්පිත උපවයන තැටියෙන් ඇති වු බවයි. සඳ ඇති වී තිබෙන්නේ සූර්යා වටා අනෙකුත් ග්රඇහලෝක ඇති වූවා මෙන්ම ප්රො ටෝ පෘථිවිය වටකර තිබූ පදාර්ථවලිනි. සමහරෙක් යෝජනා කර සිටින්නේ එම කල්පිතය සඳෙහි ලෝහ යකඩ හායනය පැහැදිලි කිරීමට අපොහොසත් වන බවයි.
මෙම සියළු කල්පිතවල විශාල අඩු ලුහුඬුකමක් වන්නේ ඒවාට පෘථිවි චන්ද්ර පද්ධතියේ අධික කෝණික ගම්යසතාවයට හේතු ‍ඉදිරිපත් කිරීමට නොහැකි වීමයි. විශාල ගැටුම් සිද්ධාන්තය
වර්තමානයේ පවතින කල්පිතය වන්නේ පෘථිවි චන්ද්ර් පද්ධතිය නිර්මාණය වූයේ විශාල ගැටුමක ප්රතතිඵලයක් ලෙසින් යන්නයි. ප්රදමාණයෙන් අඟහරු තරම් වන (තෙයියා ලෙස හඳුන්වන) වස්තුවක් ප්රොතටෝ පෘථිවියෙහි ගැටී එමඟින් උපවයනය හරහා චන්ද්රායා නිර්මාණය වීමට ප්රතමාණවත් තරම් පදාර්ථ අවට කක්ෂයට එකතු විය. උපවයනය යනු ග්රරහලෝක වස්තු නිර්මාණය වීමේ ක්රි්යාවලියක් වන අතර විශාල ගැටුම් සියළු ග්රයහලෝකවලට පාහේ බලපෑම් එල්ල කර ඇත. මෙම විශාල ඝට්ටනය ආදර්ශණය කරන පරිගණක අනුහුරුකරණ චන්ද්රර පෘථිවි පද්ධතියේ කෝණික ගම්ය තාවයේ මිනුම්වලින් මෙන්ම චන්ද්ර හරයේ කුඩා ප්රෝමාණයෙන් ද යුක්තය. මෙම සිද්ධාන්තය සම්බන්ධ නොවිසඳූ ගැටළු වන්නේ ප්රොකටෝ පෘථිවියෙහි හා තෙයියා හි සාපේක්ෂ ප්රදමාණයන් හා සඳ නිර්මාණය වීමට මෙම වස්තු දෙකෙන් කෙතරම් ද්ර ව්ය දායක වුණි ද යන්නයි.
චන්ද්රු මැග්මා සයුර
විශාල ගැටුම් අවස්ථාවේ දී හා පසුව සිදු වූ පෘථිවි කක්ෂයේ වූ වස්තුවල නැවත උපවයනය වීම අතරතුර හටගත් විශාල ශක්ති ප්රපමාණයේ ප්රිතිඵලයක් ලෙස සඳෙන් විශාල කොටසක් ද්රරව බවට පත් වූ බව විශ්වාස කෙරේ. මෙම කාලයේ දී සඳෙහි ද්රකව බවට පත් වූ පිටත කොටස මැග්මා සයුර ලෙස හඳුන්වන අතර එහි ගැඹුර 500km සිට සම්පූර්ණ චන්ද්රප අරය දක්වාම විහිදෙන බවට ඇස්තමේන්තු කර තිබිණි.
ළමයින් සමාජගත කිරීම
කාලයක් ළමුන් පාලනය කරනු ලැ‍බුවේ වැඩිහිටියන් විසින් සාක්ෂරතාවයේ ආකාර හරහාය. පොත්වල සාක්ෂරතා මට්ටම බොහෝ විට ළමයින්ට උචිත මාතෘකා සමඟ අනුරූප වේ. ළමයින්ට නුසුදුසු මාතෘකා සාක්ෂරතාවයේ ඉහල මට්ටම් සඳහා ලියනු ලබන අතර බොහෝමයක් ළමයින් මෙම පොත් කියවීමට යත්න දරන විට ඒවා ඔවුන්ගේ සාක්ෂරතා හැකියාවලින් ඔබ්බෙහි වනු ඇත.
රූපවාහිනියත් සමඟ වටහා ගැනීමට අවශ්‍ය සාක්ෂරතා මට්ටම වඩාත් පහල වන අතර ළමයින් උපකරණය භාවිතා කරන ආකාරය පරීක්ෂා කිරීම ද අපහසු වේ. තවද ඒ හරහා ගෙන එන අන්තර්ගතය එය ප්‍රදර්ශනය වීමට කලින් උපකල්පනය කළ නොහැක. කෙසේ නමුත් පාලනය නැවත ලබා ගැනීමට, ළමයින්ගේ රූපවාහිනී භාවිතය සීමා කිරීමට හා නිරීක්ෂණය කිරීමට පර්යේෂණ හා දියුණු කිරීම් රාශියක් සේවයෙහි යෙදී ඇත.
බොහෝ විට රූපවාහිනී මඟින් ළමයින්ට වැඩිහිටියන් විසින් ඔවුන් දැන නොගත යුතුයි සිතන දෑ පෙන්විය හැක. මේ සඳහා ප්‍රමුඛතම උදාහරණයක් වන්නේ ෆාදර් ‍නෝව්ස් බෙස්ට් (Father Knows best) රූපවාහිනී වැඩසටහනයි. එහිදී සමහරක් විට ළමයින්ට වැඩිහිටියන් විසින් ඔවුන්ගෙන් රහසක්ව තබා ගන්නා ලොකුම රහස පවා දැන ගැනීමට ඉඩ සලස්වයි.
හෙන්රි පේද්‍රිස්
කපිතාන් '''ඩී. එඩ්වර්ඩ් හෙන්රි පේද්‍රිස්''', කොළඹ නගරාක්ෂක බලකාය (1888 අගෝස්තු 16 - 1915 ජූලි 09) බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ලංකාවේ විසූ ප්‍රමුඛ පෙළේ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයෙකු මෙන්ම හමුදා නිලධාරියෙකුද විය. බ්‍රිතාන්‍ය නිලධාරීන් විසින් ඔහුව 1915 ජාතිවාදී කලබල ඇති කිරීමට පෙළඹවීම වෙනුවෙන් චෝදනා එල්ල කර ඝාතනය කරන ලදී. මෙම චෝදනා පසුව අසත්‍ය බව ඔප්පු විය. හෙන්රි පේද්‍රිස් එතරම් තරුණ වියේදී අසත්‍ය චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඝාතනය කිරීම තදබල අසාධාරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලාංකිකයන් දු‍ටු අතර දේශය වෙනුවෙන් දිවි පිදුවෙක් ලෙස ඔහුගේ මරණය, ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස වෙනුවෙන් වූ ගමන ඉක්මන් කර වීමට මෙන්ම එහි ආරම්භක නායකයන් සඳහා අභිප්‍රේරණයද සපයන ලදී.
මුල් දිවිය
හෙන්රි පේද්‍රිස් දරුවන් 5 දෙනෙකුගෙන් යුතු පවුලක බාලම දරුවා ලෙස ගාල්ලේදී උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා ඩී. දිසාන් පේද්‍රිස් වු අතර මව මැලීනෝ පේද්‍රිස් වූවාය. හෙන්රි ඔවුන් දෙපළගේ එකම පුතු විය. ඔහුගේ පියා මෙන්ම මාමා වූ එන්.එස්. ප්‍රනාන්දු විජේසේකර දිවයිනේ එකල විසූ ප්‍රධානතම, ධනවත් මෙන්ම බලවත් ව්‍යාපාරිකයෝ වූහ.
පේද්‍රිස් පිටකො‍ටුවේ පිහිටි කොළඹ ඇකඩමියට (පසුව රාජකීය විද්‍යාලය ලෙස නම් වූ) අධ්‍යාපනය සඳහා යොමු වූ අතර, පසුව ශාන්ත ‍තෝමස් විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. එහිදී ඔහු ක්‍රීඩා වලදී දක්ෂතා දැක්වූ අතර හොඳ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස විද්‍යාලයේ ක්‍රිකඩ් කණ්ඩායමටද ක්‍රීඩා කළේය. පසුකාලීනව ඔහු නැවතත් රාජකීය විද්‍යාලයට ගිය අතර එහිදීද ක්‍රිකට් සහ අනෙකුත් ක්‍රීඩාවන්හි නිරත විය.
පේද්‍රිස් අමද්‍යප ක්‍රියාකාරිකයෙකු වූ අතර, ඔහුගේ පියා දිනක පේද්‍රිස් විසින් සිය ව්‍යාපාර කටයුතු භාරගෙන ව්‍යාපාර ලෝකයේ දැවැන්තයෙකු වේයැයි මහත් බලාපොරොත්තු තබාගෙන සිටියේය.
කොළඹ නගරාක්ෂක බලකාය
පළමු ලෝක යුද්ධයේ පැතිරීමත් සමඟ බ්‍රිතාන්‍යයන් ලංකා ආරක්ෂක හමුදාව (Ceylon Defence Force) එක් ‍රැස් කර පුහුණු කිරීම් ආරම්භ කළ අතර, කොළඹ නගරයේ ආරක්ෂාව සඳහා ස්වේඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූවන්ගෙන් සමන්විත කොළඹ නගරාක්ෂක බලකාය (Colombo Town Guard) පිහි‍ටුවන ලදී. පේද්‍රිස් සොල්දාදුවෙකු ලෙස මෙම බලකායට එක්වීමට තීරණය කළ අතර ඔහු එම බලකායට බැඳුණු ප්‍රථම සිංහල ජාතිකයාද විය. පේද්‍රිස් ඉතා ඉක්මණින් විශිෂ්ට වෙඩික්කරුවෙකු ලෙස සිය දක්ෂතා පෙන්වූ අතර ඔහුගේ විශිෂ්ට අශ්වාරෝහක හැකියාව නිසා අශ්වාරෝහක ඛණ්ඩයේ අධිකාරී නිලයකට උසස් කරන ලදී. වසරක් ඇතුළත හෙන්රි පේද්‍රිස් කපිතාන් තනතුරට උසස්වීමක් ලැබූ අතර එනිසා මෙන්ම ඔහුගේ ඉමහත් ධනය හේතුවෙන් පේද්‍රිස් බොහෝ දෙනාගේ ඊර්ෂ්‍යාවට බඳුන් විය.
සිංහල මුස්ලිම් කෝලාහලය
සිංහල මුස්ලිම් කෝලාහලය (1915 කෝලාහලය ලෙසද හැඳින්වෙන) මහනුවරදී බෞද්ධ පෙරහැරකට මුස්ලිම් ජාතිකයන් පිරිසක් විසින් ගල්මුල් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් ආරම්භ වී රට පුරාම පැතිර ගියේය. ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරයා වූ ශ්‍රීමත් රොබට් චාල්මර්ස් සිය පාලනයෙන් ලංකාව ගිලිහේ යැයි යන බියෙන් බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරල් මැල්කම්ගේ උපදෙස් පරිදි සිංහල සමාජය වෙත දැඩි පීඩනයක් එල්ල කළේය. ඒ අනුව 1915 ජූනි 2 වැනිදා යුද්ධ නීතිය පනවනු ලැබූ අතර පොලීසියට සහ හමුදාවට නඩු විමසීමක් හෝ හේතු දැක්වීමකින් තොරව කෝලාහලයට හේතුවන ඕනෑම අයෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීමට අවසර ලබා දෙන ලදී. එම හේතුවෙන් සිංහලයන් දහස්ගණනක් ඝාතනය වූ බැව් වාර්තා වේ. කොළඹ නගරයට මෙම කලහකාරීන් පැමිණීමත් සමඟ කපිතාන් පේද්‍රිස් සිය වගකීම මැනවින් ඉ‍ටුකරමින් කලහකාරී කණ්ඩායම් කිහිපයක්ම සමඟ සාමකාමීව සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳුම් වලට පැමිණ නගරයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරන ලදී.
කපිතාන් පේද්‍රිස් මෙන්ම ඔහුගේ ධනවත් පවුල කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කළවුන් අතර බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන් මෙන්ම ඔවුන්ගේ සහචර සිංහලයන්ද විය. ඒ අනුව මෙහෙයවනු ලැබූ මහ මුදලි ශ්‍රීමත් සොලමන් ඩයස් බණ්ඩාරනායක (ආණ්ඩුකාරයාගේ ප්‍රධාන දේශීය ‍තෝල්කයා සහ උපදේශක වූ) විසින් පිරිස් කපිතාන් පේද්‍රිස්ට එරෙහිව අසත්‍ය චෝදනා එල්ල කරමින් ඔහුගේ වැඩ තහනම් කරවීමට ක්‍රියා කළේය. එම පිරිස් එල්ල කළ චෝදනා වුයේ කපිතාන් පේද්‍රිස් මුස්ලිම් ජාතිකයන් කණ්ඩායමකට වෙඩි තැබූ බව සහ පෑලියගොඩ සිට කොළඹ දක්ව පාගමනකින් ඒමට සිංහල ජාතිකයන් පිරිසක් පෙළඹවූ බවයි. මෙම චෝදනා ඉදිරිපත් කිරීමත් සමඟම ඉතා ඉක්මණින් කපිතාන් පේද්‍රිස්ව අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදී.
ඔහුගේ අත් අඩංගුවට ගැනීමත් සමඟම අරගලයයක් ඇති වේ යැයි බිය වූ බ්‍රිතාන්‍යයන් 80 කටත් අධික මුල් පෙළේ සිංහල නායකයන් ‍රැසක් සිරගත කරන ලදි, එම සිරගත කළවුන් අතර ඩී.එස්. සේනානායක, එඩ්වින් විජේරත්න, වෛද්‍ය කැසියස් පෙරේරා, ඊ.ටී. ද සිල්වා, එෆ්.ආර්. ඩයස් බණ්ඩාරනායක, එච්. අමරසූරිය, ඒ.එච්. මොලමුරේ යන අයද විය.
අභාවය
හෙන්රි පේද්‍රිස් අත් අඩංගුවට ගත් වහාම යුද්ධාධිකරණය විසින් ඔහුව බන්ධනාගාරගත කරන ලෙස නියෝග කරන ලදී. පේද්‍රිස් යුද නිලධාරීන් තිදෙනෙකුගෙන් සමන්විත විශේෂ විනිසුරු මඬුල්ලක් විසින් විනිශ්චය කරන ලද අතර ඔවුහු 1915 ජූනි 1 වැනිදා ඔහු චෝදනා වලට වරදකරු සහ දේශද්‍රෝහියෙකු ලෙස තීන්දු කර මරණීය දණ්ඩනය නියම කළහ. මරණ දණ්ඩනය ලබාදෙන දිනය කිසිඳු ආකාරයේ අභියාචනයකට ඉඩ නොදී 1915 ජූලි 07 ලෙස නියම කරන ලදී.
පුරාවෘත්තය
කපිතාන් පේද්‍රිස්ගේ ඝාතනය ලංකා නිදහස් අරගලය මෙහෙයවූ අනෙක් නායකයන් කෙරෙහි කරන ලද අනතුරු හැඟවීමක් ලෙස සලකන ලදී. ඝාතනයෙන් පසු පේද්‍රිස්ගේ ලේ වැකුණු පු‍ටුව ඩී.එස්. සේනානායක ඇතුළු සිංහල නායකයන් ‍රැසක් සිරගත කර සිටි කුටිය වෙත ගෙනගොස් ඔවුන් ඊළඟ ඉලක්කය වන බව සඳහන් කරමින් පෙන්වීමට බ්‍රිතාන්‍යයෝ කටයුතු කළහ.
බොහෝ පුද්ගලයන් සඳහන් කරන අන්දමට පේද්‍රිස් ඝාතනය සහ ඉන්පසු බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ගන්නා ලද ක්‍රියාමාර්ගයන් ලංකා නිදහස් අරගලය, විශේෂයෙන් උගත් මධ්‍යම පාන්තිකයන් ක්‍රියාකාරී විසින් දායකත්වය සපයමින් ආරම්භ වීමට හේතු විය. ඔවුන්ගේ ක්‍රියාමාර්ගයන් හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට 1948 දී නිදහස ලැබිණි. පේද්‍රිස් ඝාතනය හා සමඟ එල්ල වූ විරෝධතා නිසා ආණ්ඩුකාර චාල්මර්ස් එම ධූරයෙන් පහ කර අයර්ලන්තයේ විල්බෝර්න් සාමිවරයා යටතේ ලේකම් තනතුරට පත් කරන ලදී. ඊට අමතරව මුදලිවරුන් සතුව තිබූ බලතල 1938 දී දේශීය දෙපාර්තමේන්තුව වසා දැමීමෙන් අනතුරුව ඉවත් විය.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෝ ප්‍රවර්ගය:1888 උපත් ප්‍රවර්ගය:1915 මරණ
කන්ද උඩ දේශනාව
කන්ද උඩ දේශනාව නම් යේසුස්වහන්සේ මතෙව්5-7 පරිච්ඡේදවල දුන් දේශනයයි. මතෙව් 5:1-2 කන්ද උඩ දේශනාව ලෙස හැඳින්වීමට හේතුව දක්වයි: "දැන් ඔහු සමූහයා දුටු විට කඳු මුදුනක නැඟ හිඳ ගත්තේය. ඔහුගේ ගෝලයන් ඔහුවෙතට පැමිණ ඔහු ඔවුන්ට ඉගැන්වීමට පටන් ගත්තේය. "කන්ද උඩ දේශනාව යනු යේසුස්වහන්සේ මෙතෙක් දුන් වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ දේශනයයි. සමහරවිට කිසිවෙකු විසින් දෙන ලද වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ දේශනය මෙයයි.
කන්ද උඩ දේශනාව විවිධ මාතෘකා කිහිපයක් ආවරණය කරයි. මෙම ලිපියේ අරමුණ සෑම අංශයක් ගැනම අදහස් දැක්වීම නොව එහි අඩංගුදේ පිළිබඳ කෙටි සාරාංශයක් ලබා දීමයි. කන්ද උඩ දේශනාව අපි එක වාක්‍යයකින් සාරාංශ කරන්නේ නම්, එය මෙවැන්නක් වනු ඇත: දෙවියන් වහන්සේට කැපවූ හා සතුටු වන, කුහකකමින් තොර, ප්‍රේමයෙන් හා කරුණාවෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් පිරි ජීවිතයක් ගත කරන්නේ කෙසේද? සහ විචාර බුද්ධිය.
5:3-12 – ආශිර්වාද වාක්‍ය
5:17-20 — යේසුස්වහන්සේ ව්‍යවස්ථාව සම්පූර්ණ කිරිම
5:27-30 — රාගය සහ කාමමිථ්‍යාචාරය
5:31-32 — දික්කසාදය සහ නැවත විවාහය
5:33-37 — දිවුරුම්
5:38-42 — ඇසකට ඇස
5:43-48 — ඔබේ සතුරන්ට ප්‍රේමකරන්න
6:1-4 — අවශ්‍ය අයට දෙන්න
6:5-15 - යාච්ඤා කරන්නේ කෙසේද?
6:16-18 — නිරාහාරව සිටින්නේ කෙසේද
6:19-24 — ස්වර්ගයේ වස්තු
6:25-34 — කරදර නොවන්න
7:1-6 — කුහක ලෙස විනිශ්චය නොකරන්න
7:7-12 — ඉල්ලන්න, සොයන්න, තට්ටු කරන්න
7:13-14 — පටු දොරටුව
7:15-23 — බොරු අනාගතවක්තෘවරු
7:24-27 — බුද්ධිමත් ඉදි කරන්නා
මතෙව් 7:28-29 පහත සඳහන් ප්‍රකාශය සමඟ කන්ද උඩ දේශනාව අවසන් කරයි: "යේසුස්වහන්සේ මේ දේවල් පැවසීමෙන් පසු සමූහයා උන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම ගැන මවිත වූහ. මන්ද උන්වහන්සේ ඉගැන්වූයේ බලය ඇති කෙනෙකු ලෙස මිස ඔවුන්ගේ නීතීය උගන්වන ගුරුවරුන් ලෙස නොවේ." උන්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් ගැන අප සැවොම මවිතයට පත්වන අතර කන්ද උඩ දේශනාවේදී උන්වහන්සේ ඉගැන්වූ මූලධර්ම අනුගමනය කරමු.
ක්‍රිපූ 500ගණන් (දශකය)
thumb|right| ක්‍රිපූ 509 දී බටහිර මධ්‍යධරණී පෙදෙස thumb|300px| ක්‍රිපූ 500 දී නැගෙනහිර අර්ධගෝලය thumb|300px|ක්‍රිපූ 500 දී රෝමානු ජනරජය (තද රතු)
ඉන්දියාවේ මධ්‍යම රාජධානි--මගධා - නන්දා - පළමු රජ පෙළපත
මෞර්යන්ගේ පාලනය යටතේ නොතිබු එකම ප්‍රදේශය වුයේ වර්තමානයේ තමිල්නාඩුව හා කේරලය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයයි. (එවකට එය දෙමළ රාජධානිය විය) ඉපැරණි දෙමළ සංගම් සාහිත්‍ය කෘති වලින් එකක් වන පුරනානුරු ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වන්නේ මෞර්යන්ගේ හමුදාව ඉලන්චෙට් චෙන්නි නමින් හැඳින්වු චෝල රජවරයෙකුගේ නායකත්වය යටතේ වු දෙමළ හමුදාවක් විසින් පලවා හැරි බවයි. කලිඟු පාලකයෙකු වු කරවෙල රජතුමා විසින් මෙම දෙමළ හමුදාව විසුරුවා හැරි බවට ඔහුගේ සෙල් ලිපියක සඳහන් වෙයි.
ඔහුගේ පුත් වූ අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් එම රාජධානිය උරුම කර ගත් අතර ඔහු මෙම ක්‍රමය ඔහුගේ රාජධානිය ව්‍යාප්ත කිරීමට පටන් ගත්තේ ය. කාලිංග රාජ්‍යය ආක්‍රමණයේ දී සිදු වු අති සුවිසල් විශාල වින‍ාශයෙන් පසු බුදුදහම වැළඳ ගැනීමෙන් ඔහු නැවත ලේ වැගිරවීම් නැවැත් වු අතර අවිහිංසාකාමී මාර්ගයකට යොමු විය. අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ රාජාඥා දැනට ඉන්දියාවේ ඉතිරිව ඇති පැරණි තම ඓතිහාසික ලිපි ලේඛන වන අතර එමගින් අශො‍්ක අධිරාජ්‍යයාගේ කාලයේ සිට ඉදිරියට පැවති රජ පෙළපත්වල දළ නියම කිරීමක් සිදු කිරීමට හැකි විය. අශෝක අධිරාජ්‍යයා යටතේ වු මයුරන් රජ පෙළපත මුළු නැගෙනහිර ආසියාව හා ගිනි කොණ දිග ආසියාව පුරා බුදු දහම පැතිර වීමට හේතු වු අතර එමගින් සමස්ථයක් ලෙස ආසියාවේ ඉතිහාසය හා දියුණු වීම වේගවත් කරන ලදී. අශෝක අධිරාජ්‍යයා ලෝකයේ දැනට පහල වු ශ්‍රේෂ්ඨතම පාලකයෙක් ලෙස සැලකෙයි.
thumb|
මයුරන් කාලයේදි ගොඩනගන ලද සාංචියෙහි පිහිටි බෞද්ධ ස්ථුපයක්
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Magadha#Nanda_dynasty ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
එච්. ඩී. ප්‍රේමරත්න
එච්.ඩී ප්‍රේමරත්න (උපත 1944) කැලණිය ගුරුකුල විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීය. ඔහු 1967 දී දරු දුක චිත්‍රපටයේ අත්පුඩි ගසන්නෙකු ලෙස සිය සිනමා ජීවිතය ආරම්භ කළේය පැරණි ටයිම්ස් ඔෆ් සිලෝන් සමූහයේ සේවය කරමින් සිටියදී, 1975 දී විජය කුමාරණතුංග සහ ස්වනීතා වීරසිංහ රඟපෑ ඔහුගේ මංගල අධ්‍යක්ෂණය වන සිකුරුලිය ආරම්භ කිරීමට පෙර ඔහු පූජිතයෝ හි සහකාර අධ්‍යක්ෂවරයකු විය.
ඔහුගේ වැඩවලින් බහුතරයක් කාන්තාවන් සහ කාන්තා ගැටළු කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. සිනමාව සමඟින් ප්‍රේමරත්න විසින් සඳුන්ගිර ගිනිගනි (1993), සිහින දනව්ව (1996), සහ දුලාරි (1997) යන ටෙලි නාට්‍ය සහ යකාගේ කම්මල වේදිකා නාට්‍යය ද නිෂ්පාදනය කළේය. ඔහු අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ උපදේශකයෙකු ලෙස ස්වර්ණවාහිනියේ සේවය කළ අතර ශ්‍රී ලංකා සිනමා බල මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:2005 මරණ ප්‍රවර්ගය:1944 උපත්
රූපවාහිණිය - තාක්ෂණික ප්‍රවනතා
වැඩසටහන් පෙලගැස්ම මත නරඹන්නාගේ පරාධීනත්වය, වීඩියෝ කැසට් පටිගත කරනය හා ඩිජිටල් වීඩියෝ පටිගතකරණය වැනි වැඩ සටහන් ගත කළ හැකි වීඩියෝ පටිගත කිරීමේ උපකරණ වල හදුන්වාදීම සමගම අඩුවිය. පාරිභෝජකයන්ට අදාල වැඩ සටහන් විකාශය කිරීම හා පටිගත කිරීම සිදු කළ පසුව ඔවුන්ට අවශය ඕනෑම වේලාවකදී ඒවා නැරඹිය හැක. රූපවාහිණි සේවා සපයන්නන් විසින් ඉල්ලුම මත වීඩියෝ (Video on demand) යන නමින් සේවාවක් සපයන අතර එය ඕනෑම අවස්ථාවකදී නැරඹිය හැකි වැඩසටහන් එකතුවක් වෙයි.
ජංගම දුරකතන ජාල හා අන්තර් ජාලයද වීඩියෝ ප්‍රවාහ රැගෙනයාමේ පහසුකම් වලින් යුක්ත වෙයි. වර්තමානයේදී අන්තර් ජාල TV විශාල ප්‍රමාණයක් පවතින අතර ඒවා සජීවි ලෙස හෝ භාගත කරගත හැකි‍වැඩසටහන් ලෙස පවතියි. තවද වීඩියෝ හුවමාරු කර ගැනීමේ වෙබ් අඩවි විශාල වශයෙන් ජනප්‍රිය වී ඇත.
ජපාන නිෂ්පාදකයෙකු වන Scalar විසින් අක්ෂි වීදුරුවට ඇමිනි ඇති ඉතා කුඩා රූපවාහිණි පද්ධතියක් නිර්මාණය කර ඇති අතර එය Teleglass T3 – F ලෙස නම් කොට ඇත.
මන්නාරම මැතිවරණ කොට්ඨාසය
මන්නාරම මැතිවරණ කොට්ඨාසය අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාස අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය නම් ලද්දේ උතුරු පළාතේ මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කයේ,  මන්නාරම නගරය අනුව යමිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්  පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි. එවිට පැවැති බොහෝ දුරට ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස වූ කොට්ඨාස 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී මන්නාරම මැතිවරණ කොට්ඨාසය වෙනුවට  වන්නි බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය තුළ ඡන්ද කොට්ඨාසයක් ලෙස මන්නාරම දිගටම පවතියි.
1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1956 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
5 අප්‍රේල් 1956 සහ 10 අප්‍රේල් 1956දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු තෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුණු සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුණු පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965 දිනදී පැවැත්වුණු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1970 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
27 මැයි 1970 දිනදී පැවැත්වුණු සත්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය
සෞරග්ර්හ මණ්ඩලය තුළ ඡීවය
'''
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ ජීවය
'''
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ පෘථිවිය හැර වෙනත් ජීවයක් තවමත් වාර්තා වී නොමැත. අභ්‍යන්තර සහ බාහිර ග්‍රහලෝක අතරින් අප දන්නා ආකා‍රයේ ජීවයක් පැවතිය හැකි යැයි සැක කෙරෙන එකම ග්‍රහලොව අඟහරු ය. එසේම බ්‍ර‍හස්පතිගේ සමහර උප ග්‍රහයින් ද එවන් ජීවයක් පැවතිය හැකි භෞතික සාධක වලින් යුක්තයි.
නෑඹිලිය
නෑඹිලිය යනු සහල් සහ අනෙකුත් ධාන්‍ය වර්ග වල ඇති වැලි සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරීමට භාවිතා කරන මැටියෙන් හෝ ලෝහයෙන් සෑදූ උපකරණයකි. මෙසේ වැලි සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට ගැරීම යැයි කියති. නිදසුනක් වශයෙන් හාල් ගැරීම දැක්විය හැක. සහල් හෝ වෙනත් ධාන්‍යයක් පිසීමට භාවිතා කරන මුට්ටියක් වැසීමටද නෑඹිලිය භාවිතා වෙයි. කිසියම් අවුළුවක් පිසින ඇතිලියක් වැසීමට නෑඹිලියක් උඩු-යටිකුරු කොට භාවිතා කෙරෙන අවස්ථාද ඇත. නෑඹිලියකින් කිසිවක් ගැරීමේදී කොරහක් ද භාවිතා කිරීම සම්ප්‍රදායයි.
සෞරග්ර්හ මණ්ඩලය තුළ ඡීවය
අඟහරු මත ජීවය
අඟහරු මත ඇති ඔලිම්පස් මෝනස් කඳු නිම්නයේ ජලය ගලා ගිය බවට සාක්ෂී වශයෙන් පෘෂ්ඨය මත රැඳි දිය පාරවල සළකුණු දැක ගත හැක. පෘෂ්ඨයට පහලින් පිහිටන අයිස් තට්ටුව ද මීට ඉහතදී අඟහරු මතින් ජලය ගලා ගිය බවට සාක්ෂියකි.
නෑඹිලිය
ජන භාවිතය
නෑඹිලිය විසින් සහල් සහ අනෙකුත් ධාන්‍ය වර්ග වල ඇති වැලි සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කළ යුතු බැවින් එහි අභ්‍යන්තර වක්‍ර පෘෂ්ඨය රළුය. එසේවුවද එහි පිටස්තර පෘෂ්ඨය සුමුදුය. සිහින් සුමුදු ලෙස රැවුල බෑ කළෙක නෑඹිලිය ගා ඇතැයි ජනවහරක් පවතියි.
සෞරග්ර්හ මණ්ඩලය තුළ ඡීවය
අඟහරු මත ජීවය
අඟහරු මත ජීවය පවතීදැයි සාක්ෂි ලබා ගත හැකි වනුයේ අඟහරුගේ පෘෂ්ඨ අධ්‍යයනයෙනි.ඒ සඳහා වයිකිං 1 සහ වයිකිං 2 නම් වූ යානා 1975.09.09 සහ 1976.06.19 දින පෘථිවියෙන් නික්ම ගොස් 1976.08.20 සහ 1976.08.07 දින අඟහරු වටා කක්ෂගත විය. වයිකිං යානා දෙක ම සකස් කොට තිබුනේ කු‍ඩා විද්‍යාගාරයන් ද ඇතුළත් වන පරිදි ය.මෙහි දී ජීව විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණයන් තුනක් සිදු කෙරිණි.
1.	වායු හුවමාරු වීමේ පරීක්ෂණය(The Gas Exchange Experiment )
නෑඹිලිය
වෙනත් භාවිතා
රන් කිරි කට කෑමට පෙර රන් ආභරණයක් මව් කිරී සමගින් නෑඹිලියක ගලහා ඉන් ලැබෙන්න බිලිඳාට පානය සඳහා දෙනු ලබයි.
වියළි (වැලි) හාල්මැස්සන්ගේ සියුම් කොරපොතු ඉවත් කිරීමටද නෑඹිලියේ ඇතුළු පෘෂ්ඨයේ ඇතිල්ලීම කරනු ලැබේ.
සෞරග්ර්හ මණ්ඩලය තුළ ඡීවය
අඟහරු මත ජීවය
3.	සළකුණු කළ කාබන් විමෝචනය වීමේ පරීක්ෂණය(The labeled release experiment)
මෙම පරීක්ෂණයන්ගෙන් තරමක ධනාත්මක ප්‍රතිඵල ලැබුණත් අඟහරු මත ජීවයක් පැවතිය නො හැකි බව සමස්ථ ප්‍රතිඵල විශ්ලේෂණයෙන් නිගමනයකට එළඹි බව 1979 අන්තර් ඡාතික තාරකා විද්‍යා සංගමය මඟින් මොන්ට්‍රියල්හි දී පැවැත් වූ සමුළුවේ දී නාසා ආයතනය මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණි.
නමුත් පසුව ගුවන් ගත කළ මාර්ස් ග්ලෝබල් සර්වේයර් යානයේ ඡායාරූප වලින් අඟහරු මත ජලය තිබූ බවට සනාථ වූ අතර ඇතැමුන්ගේ මතය වී ඇත්තේ අඟහරු මත ජීවය අඟහරුගේ පෘෂ්ඨයට යටින් පිහිටිය හැකි බවය.
නෑඹිලිය
වෙනත් භාවිතා
ඉන්නල වැනි අල වර්ග වල පොත්ත ඉවත් කිරීමටද නෑඹිලියේ ඇතුළු පෘෂ්ඨයෙහි ගැලහීම කෙරෙයි.
සබැඳි වෙනත් දේ
නෑඹිලියක් (විශේෂයෙන් මැටි නෑඹිලියක්) තැනීමේදී ඇතුළු පෘෂ්ඨය රටා දමා රළු කිරීමට භාවිතා කරන මෙවලම ඉරි කටුව නම් වෙයි.
කුණුහාපර
කුණුහාපර යනු අප කියනා අසභ්‍ය (නරක) වචනයි.
කුම්භකර්ණ
කුම්බකර්ණ යනු රාවණ රජු ගේ සොහොයුරෙකි. යුද්ධයට දක්ෂ මොහු ව මායා බලය මගින් නිදි ගන්වා රාම කුමරු සටනට පැමිණ ඇත.
කක්ෂය හා පෘථිවියට ඇති සම්බන්ධතාව
කක්ෂය හා පෘථිවියට ඇති සම්බන්ධතාව
ඇපලෝ 8 මෙහෙයුම ක්රි ස්මස් ඊව් 1968 අතරතුර දී ස‍ඳෙහි සිට නිරීක්ෂණය කරන ලද පෘථිවිය
චන්ද්රහයා ස්ථාවර තාරකාවලට සාපේක්ෂව (තාරකා පිළිබඳ වූ ආවර්තය) සෑම දින 27.3කට වරක්ම පෘථිවිය වටා කක්ෂයක් සම්පූර්ණ කරයි. කෙසේ නමුත් එම කාලය තුළ දීම පෘථිවිය සූර්යා වටා එහි කක්ෂය වටා චලනය වන නිසා සඳට එහි එකම කලාව පෘථිවියට පෙන්වීමට කුඩා කාලයක් වැඩිපුර යයි. එනම් එය දින 29.5ක් පමණ වේ. (චන්ද්ර මාස ආවර්තය) අනෙකුත් ග්රාහ ලෝකවල බොහොමයක් උප ග්ර්හයින් මෙන් නොව චන්ද්රමයා සමකය ක්රාරන්තිවලය ආසන්නයේ කක්ෂගත වී ඇති අතර එය පෘථිවියෙහි සමක තලයේ නොවේ. චන්ද්රමයා එහි ග්ර්හලෝකය හා සසඳන විට සෞර ග්රිහ මණ්ඩලයේ විශාලතම චන්ද්රරයාය. (කුරු ග්රතහලොවක් වන ප්ලූටෝට සාපේක්ෂව චාරෝන් වඩා විශාල වේ) පෘථිවියේ චන්ද්රචයා පසුව යමින් අනෙකුත් ග්රූහලෝක වටා කක්ෂගත වී ඇති ස්වාභාවික උප ග්රවහයින් චන්ද්රයයන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
පෘථි‍වියෙහි දක්නට ඇති බොහොමයක් වඩදිය බාදිය ආචරණ ඇති වන්නේ චන්ද්ර්යාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ඇඳීම හේතුවෙනි. එයට සූර්යා ගෙන් ලැබෙන්නේ අඩු දායකත්වයකි. මෙම වඩදිය බාදිය ආචරණ පෘථිවි චන්ද්ර් දුර ශත වර්ෂයකට 3.8m පමණ හෝ වසරකට 3.8cm හෝ වැඩි කිරීමට හේතු වේ. කෝණික ගම්යටතා සංස්ථිතියේ ප්රඩතිඵලයක් ලෙස සඳෙහි අර්ධ ප්රිධාන අක්ෂය වැඩි වීමත් සමඟ පෘථිවි භ්රනමණය ක්රයමානුකූලව මන්දගාමී වේ. එනම් එය ශත වර්ෂයකට දිනකට තත්පර 0.002ක් පමණ අඩු වේ.
සමහරක් විට පෘථිවි චන්ද්ර0 පද්ධතියේ ග්ර්හලෝක චන්ද්රව පද්ධතියක් ලෙස නොව ද්විත්ව ග්රරහලොවක් ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙය මෙසේ වන්නේ ආදායක ග්රරහලොවට සාපේක්ෂව ‍ස‍ඳෙහි අතිශය විශාල වූ ප්රදමාණය නිසාය. සඳ පෘථිවි විෂ්කම්භයෙන් ¼ ක් වන අතර පෘථිවි ස්කන්ධයෙන් 1/81 වේ. කෙසේ නමුත් මෙම අදහස සමහරෙක් විසින් විවේචනයට ලක් කරයි. එසේ කරන්නේ පද්ධතිය සඳහා වූ ස්කන්ධ කේන්ද්ර ය පෘථිවි මතුපිටට 1700km පමණ යටින් හෝ පෘථිවි අ‍රයෙන් ¼ක් පමණ යටින් පිහිටා තිබීම නිසාය. චන්ද්රණ මතුපිට පෘථිවි මතුපිටෙන් 1/10කට වඩා කුඩා වන අතර පෘථිවියේ ගොඩ බිම් ප්රතදේශයෙන් ¼ක් පමණ වේ. (හෝ රුසියාව, කැනඩාව හා ඇමරිකාව එකට සම්බන්ධ කළ විට ඇති වන විශාලත්වය තරම්)
1997 දී 3753 Cruithne උල්කාෂ්මයට අසාමන්යත පෘථිවියට සම්බන්ධ වූ Horseshoe කක්ෂයක් පවතින බව සොයා ගන්නා ලදී. කෙසේ නමුත් තාරකා විද්යාටඥයින් එය පෘථිවියෙහි දෙවන චන්ද්රබයා ලෙස නොසලකන අතර එහි කක්ෂය දීර්ඝ කාලීනව ස්ථායී නොවේ. එතැන් සිට පෘථිවිය අසල වූ Cruithne ගේ කක්ෂයට සමාන කක්ෂ ඇති උල්කාෂ්ම 3ක් වූ (54509) 2000 PH5, (85770) 1998 UP1 හා 2002 AA29 සොයා ගන්නා ලදී.
සාපේක්ෂ ප්ර මාණ හා පෘථිවි චන්ද්ර පද්ධතියේ වෙන්වීම පරිමාණයකට අනුව ඉහත දක්වා ඇත. ආලෝකය පෘථිවිය හා චන්ද්රණයා අතර ගමන් කරන බව දක්වා ඇති අතර ඒවා අතර සත්යන දුර නිර්ණය කිරීම සඳහා සත්යර වශයෙන් ද යොදා ගන්නේ ද ආලෝකයයි. මධ්ය් කක්ෂ දුරේ දී එම කාලය තත්පර 1.255ක් වේ. ආලෝක කදම්භය සූර්යයාට ‍සාපේක්ෂව පෘථිවි චන්ද්රක පද්ධතියේ පරිමාණය ගැන වැටහීමක් ලබා ගැනීමට උදව් වේ. සූර්යා පවතින්නේ අ‍ලෝක මිනිත්තු 8.28ක් දුරිනි.
http://en.wikipedia.org/wiki/Moon#Orbit_and_relationship_to_Earth
ගෝනුස්සා සහ මැඩියා
right|thumb|මැඩියා විසින් ගංගාව හරහා ගෝනුස්සා රැගෙන යන අයුරු.
ගෝනුස්සා සහ ඉබ්බා
right|thumb|upright=1.05| පර්සියානු උපමා කතා එකතුවක් වූ අන්වර් සොහේලි 19-වන සියවස සංස්කරණය වෙතින් "ගෝනුස්සා සහ ඉබ්බා" සන්නිදර්ශනයක්. මෙම උපමා කතාවට පූර්වධාවකයක් ලෙස සිතිය හැක්කක් වන්නේ පර්සියානු උපමා කතාවක් වන ගෝනුස්සා සහ ඉබ්බා යන්නයි
අධෝසටහන්
ප්‍රවර්ගය:යුරෝපියානු ජනකතා ප්‍රවර්ගය:උපමාකතා
අහස් ගව්ව
අහස් ගව්ව යනු ක්‍රි.ව. 1974 වර්ෂයේ ශ්‍රී ලංකාවේ තිරගත වූ ධර්මසේන පතිරාජ මහතා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද, සිංහල චිත්‍රපටයකි.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1974 චිත්‍රපට ප්‍රවර්ගය:චිත්‍රපට - ශ්‍රී ලංකා
ශ්‍රී ලංකාවේ සිනමාව - අන්තර් ජාතික සම්මානලාභි චිත්‍රපට
වෑකන්ද වලව්ව
වෑකන්ද වලවීම (Mansion by the Lake) යනු ශ්‍රී ලාංකීය ධනවත් පුද්ගලයින්ගේ ජීවිත පිළිබඳව කියැවෙන්නාවු ලොස්ටර් ‍ජේම්ස් පීරිස් විසින් 2002 දී අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සම්මාන ලාභී චිත්‍රපටයකි. මෙහි කථා තේමාව ශ්‍රී ලාංකීය පවුල් සංස්ථාවට ගැලපෙන පරිදි වෙනස් කර ඇති අතර එහි මූලික පදනම වන්නේ Autou Chekov විසින් රචිත The Cherry Orchard නම් නාට්‍යයි.
ඉනෝකා සත්‍යාංගනී විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සුළං කිරිල්ලී (The Klind Bird) නම් වු තේමාවයි. ශ්‍රී ලාංකීය සිනමා කර්මාන්තයේ ඉතිහාසය තුළ තනි චිත්‍ර පටයක් සඳහා ලද ඉහළම සම්මාන සංඛ්‍යාව හිමිකරගෙන ඇත්තේ මෙම චිත්‍ර පටයයි.
මෙයද බලන්න
ප්‍රවර්ගය:සිනමා කලාව
ඕපනායක ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
ඕපනායක ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, සබරගමුව පළාතේ,   රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
ජනගහනය
= ග්‍රාම නිලධාරී වසම් = ඕපනායක,මීගහවෙල,මල්මීකන්ද,මැටිහක්වල,හල්ලින්න,පොල්වත්තහේන,උතුරු හුණුවල,දකුණු හුණුවල,දන්දෙනිය,හත්තැල්ල,හත්තැල්ල එගොඩ,බටදුර,ගල්කන්ද,ලියනගොඩ,අකරැල්ල,වල්ලකැටිය,උඩවෙල,මාදොල,කැන්දකැටිය,පැලෑන්දකන්ද
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය තුළ ජීවය
විශ්වය තුල පෘථිවිය හැර වෙනත් ජීවයක් තවමත් වාර්තා වී නොමැත.අභ්‍යන්තර සහ බාහිර ග්‍රහලෝක අතරින් අප දන්නා ආකා‍රයේ ජීවයක් පැවතිය හැකි යැයි සැක කෙරෙන එකම ග්‍රහලොව අඟහරු ය.එසේ ම බ්‍ර‍හස්පතිගේ සමහර උප ග්‍රහයින්ද එවන් ජීවයක් පැවතිය හැකි භෞතික සාධක වලින් යුක්තයි.
අඟහරු මත ඡීවය
අඟහරු මත ජීවය පිළිබඳ අදහස මුලින් ම පැන නැගුනේ වයිකින් යානා වලින් ලබාගත් අඟහරුගේ පෘෂ්ඨ ඡායාරූපවල අඟහරුගේ ඇළ මාර්ග දක්නට ලැබීමෙනි. එසේ ම ‍වයිකිං ලබා දුන් තොරතුරු අනුව අඟහරු වායුගෝලයෙන් සියයට අනූ පහක්ම අඩංගු වන්නේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුවයි.
අඟහරු මත ඇති ඔලිම්පස් මෝනස් කඳු නිම්නයේ ජලය ගලා ගිය බවට සාක්ෂි වශයෙන් පෘෂ්ඨය මත රැඳි දිය පාරවල සළකුණු දැක ගත හැක. පෘෂ්ඨයට පහළින් පිහිටන අයිස් තට්ටුව ද මීට ඉහත දී අඟහරු මතින් ජලය ගලා ගිය බවට සාක්ෂියකි.
1.	වායු හුවමාරු වීමේ පරීක්ෂණය(The Gas Exchange Experiment )
2.	උෂ්ණත්ව විමෝචනය වීමේ පරීක්ෂණය(The paralytic release experiment)
3.	සළකුණු කළ කාබන් විමෝචනය වීමේ පරීක්ෂණය(The labeled release experiment)
මෙම පරීක්ෂණයන්ගෙන් තරමක ධනාත්මක ප්‍රතිඵල ලැබුණත් අඟහරු මත ජීවයක් පැවතිය නො හැකි බව සමස්ථ ප්‍රතිඵල විශ්ලේෂණයෙන් නිගමනයකට එළඹි බව 1979 අන්තර් ඡාතික තාරකා විද්‍යා සංගමය මඟින් මොන්ට්‍රිල්හි දී පැවැත්වූ සමුළුවේ දී නාසා ආයතනය මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණි.
නමුත් පසුව ගුවන්ගත කළ මාර්ස් ග්ලෝබල් සර්වේයර් යානයේ ඡායාරූප වලින් අඟහරු මත ජලය තිබූ බවට සනාථ වූ අතර ඇතැමුන්ගේ මතය වී ඇත්තේ අඟහරු මත ජීවය අඟහරුගේ පෘෂ්ඨයට යටින් පිහිටිය හැකි බව ය.
ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව ප්‍රවර්ගය:සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
නේපාලය
නේපාලය, නිල වශයෙන් නේපාල ෆෙඩරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය, යනු දකුණු ආසියාතික රටකි. සිව් දිශාවෙන්ම ගොඩබිමින් වටවී ඇති මෙම රාජ්‍යය 2010 වන විට වඩාත් මෑතකදී ජනරජයක් බවට පත්වූ රට වෙයි. හිමාල කඳුවැටියේ ස්ථානගත වී ඇති මෙම රාජ්‍යය උතුරින් චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවට ද, දකුණෙන්, නැගෙනහිරින් සහ බටහිරින් ඉන්දියාවට ද මායිම් වී ඇත. වර්ග කි.මී. 147,181ක වර්ගප්‍රමාණයකින් ද, ආසන්න වශයෙන් මිලියන 30ක ජනගහණයකින් ද සමන්විත නේපාලය, ගොඩබිම් ප්‍රමාණය අතින් ලොව 93 වැනි තැන ද, ජනගහණය අතින් ලොව 41 වැනි තැන ද ගනියි. කත්මණ්ඩු රටේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වෙයි.
Administrative zones
1 මේචී 2 කෝශී 3 සාගර්මාතා 4 ජනක්පූර් 5 බාග්මතී 6 නාරායණී 7 ගණ්ඩකී 8 ලුම්බිණි 9 ධවලගීර් 10 රාප්තී 11 කර්ණාලී 12 භේරී 13 සේතී 14 මහාකාලී
පාද සටහන
ප්‍රවර්ගය:නේපාලය ප්‍රවර්ගය:දකුණු ආසියානු රටවල්
ලෙවන්තය
ලෙවන්තය යනු දළ වශයෙන් බටහිර ආසියාවෙහි නැගෙනහිර මධ්‍යධරණි ප්‍රදේශයෙහි විශාල භූමිප්‍රදේශයක් හැඳින්වෙන ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාත්මක පදයකි.
කේ. එම්. ද සිල්වා
මුල් ජීවිතය සහ පවුල
ද සිල්වා 1931 දෙසැම්බර් 31 දින උපත ලැබීය. පේරාදෙණිය ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබූ ඔහු එහිදී ඉතිහාසය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ලබා ඇත. පසුව ඔහු 19 වන සියවසේ මැද භාගයේ මිෂනාරි සංවිධානවල සමාජ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගත්තේය.
ද සිල්වා චන්ද්‍රා සමඟ විවාහ වී සිටින අතර ඔවුන්ට රජීව් (රවි) පුතෙක් සිටී.
වෘත්තීය
ද සිල්වා දී ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලය විසින් D.Litt උපාධියක් පිරිනමන ලදී. ඔහු 1982 දී වාර්ගික අධ්‍යයනය සඳහා ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානය ආරම්භ කළ අතර එහි සභාපති සහ විධායක අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. ඔහු අධ්‍යයන අංශයෙන් 2002 Fukuoka Asian Culture ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. ද සිල්වා 2017 ශ්‍රී ලංකා ජාතික ගෞරව සම්මානයෙන් දේශමාන්‍ය සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. ඔහු 2017 මැයි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ කුලපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී.
කටයුතු
ද සිල්වා සිය දිගු වෘත්තීය ජීවිතය තුළ පොත් රාශියක් ලියා/සංස්කරණය කර ඇත.
යොමු කිරීම්
<references group="" responsive="1"> ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:1931 උපත්
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
පළමුවන ධර්ම සංඝායනාව (ක්‍රි.පූ. 5 වන ශතවර්ෂය)
අලං ආවුසො මා සෝචිත්‍ථ, මා පරිද්විත්‍ථ, සුමුත්තා මයං තෙන මහා සමණෙන, උපද්දුතා හොම, ඉදං වො කප්පති ඉදං වො න කප්පතී ති ඉදානි මයං යං ඉච්ඡිස්සාම තං කරිස්සාම යං න ඉච්ඡිස්සාම තං න කරිස්සාමාති...’ යනාදි වශයෙන් සුභද්‍ර නම් මහලු පැවිද්දකු විසින් කියන ලද අවිනීත වචන ප්‍රථම ධර්ම සංගීතිය පැවැත්වීමට හේතු වූ බව චුල්ලවග්ගපාලී ආදී ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වේ.
කවර ආයතනයක වුව ද දීර්ඝකාලීන හා ක්‍රමානුකූ®ල පැවැත්ම සඳහා එහි ප්‍රතිසංස්කරණයන් මෙන්ම ආරක්ෂක විධි විධාන යොදා ගැනීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ. බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි සඳහන් වන ප්‍රථම ධර්ම සංඝායනාවද එවැනි වැඩපිළිවෙළක් ලෙස හැඳින්වීම වඩාත් යෝග්‍ය ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශිත ධර්මය ක්‍රමානුකූලව සකස් කොට එය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා තබන ලද මූලික පියවර වශයෙන් හැඳින්විය හැකි ප්‍රථම ධර්ම සංඝායනාව වූ කලී ශාසන ඉතිහාසයෙහි දැක්වෙන ආදිම වැදගත් සිද්ධිය යනු ඇත. ශාස්තෘ වියෝවෙන් වැළපෙන භික්ෂූන් වහන්සේ අමතා ‘ඇවැත්නි, ශෝක නොකරව්. ඒ මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි මනාව මිදුනෙමු. මෙය තොපට සුදුසු ය. මෙය තොපට නුසුදුසු යැයි ඔහුගේ නීති රීතිවලින් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමැති නම්, එය කරමු’ යැයි පැවසූ සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ ප්‍රකාශය පමණක්ම මේ සංගීතය පැවැත්වීමට හේතු වී යැයි සිතීම දුෂ්කර ය. මෙය වූ කලී එදා වැඩ සිටි මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධාන ශාසන භාරධාරී මහතෙරවරුන් විසින් දූරදර්ශීව කරන ලද ක්‍රියාවක් ලෙස සැළකීම වඩාත් නිරවද්‍ය ය. දේවදත්ත, ජබ්බග්ගිය, ඡන්න වැනි භික්ෂූන් හා ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයන් ද සිටි අතර අගසව් තනතුරු පැවරීමේදී පවා විරුද්ධව නැගී සිටි පිරිසක් එදා සිටි බව පැවසේ. ධම්මපදට්ඨ කථාවේ සඳහන් වන අගසව් වතෙහි මේ පිළිබඳ විස්තරයක් දක්නට ලැබේ. ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ මුහුණ බලා තනතුරු දෙති’ යි භික්ෂූන් වහන්සේ උද්ඝෝෂණය කළ බව එහි සඳහන් වේ. අස්සජී, පුතබ්බසුඛ යන භික්ෂූන් වහන්සේ දෙපළ එසේ ක්‍රියා කළ අය වෙති. එක් අවස්ථාවක ආරාම පිළිබඳ අවුලක් නිසා සැරියුත්, මුගලන් දෙනම පාපී පුද්ගලයෝ භ ප්‍රසිද්ධියේම ප්‍රකාශ කළ බව චුල්ලවග්ග පාලියේ හයවැනි ඛන්ධකයේ සඳහන් වේ. ඇතැම් විචාරකයන්, සංඝායනාවක් පැවැත්වීමට හේතු වූ ඇතැම් කරුණුවල මූල බීජ බුද්ධ කාලයේදීම හටගත්තේ යැයි ඉදිරිපත් කරන මතය, පිළිගත යුතු සත්‍ය එකක් සේ නොපෙනෙයි.
එදා සංඝ සමාජයේ ගෞරව සම්මානයට පාත්‍ර වූ මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ ඇතැම් භික්ෂූන් තුළ පැවැති දුර්මත නිරාකරණය කිරීමටත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ඒ ඒ අවස්ථාවලදී දේශනා කරන ලද ධර්මය විසිරී ගොස් නා නා වර්ගවලට අයත් මල් රැසක් සේ පැවැති ධර්ම කොට්ඨාස ක්‍රමානුකූලව පිළියෙල කොට බොහෝ කල් පැවැත්මත් සඳහා ධර්ම සංඝායනාවක් පැවැත්වීමට අදහස් කල බව සැලකිය හැකිය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන්නට පෙර, මහාකාශ්‍යප හිමියන් අමතා පිටක රැස්කොට තබන ලෙස වදාළ බවත්, එය සුරකින ලෙස දෙවියන්ට භාරකළ බවත් අශෝකාවාදනයේ සඳහන් වෙයි. මහා කාශ්‍යප අනුරුද්ධ සහ කාත්‍යායන යන මහා තෙරවරු බුද්ධ වචනය සුරක්ෂිතව ආරක්ෂා කර තැබීමට කතිකා කර ගත් බවත්, ඒ අනුව ආනන්ද මහ තෙරණුවන්ගේද සහාය ලබාගෙන ධර්මය උණපතුරුවල හා සිල්ක් රෙදිවල ලියා තැබූ බවත් චීන බසට පරිවර්තනය කරන ලද පරිනිර්වාණ සූත්‍රයේ සඳහන් වෙයි. කෙසේ වුවද සුභද්‍රගේ ප්‍රකාශය එය කල් පසු නොකොට සිදුකිරීමට හේතු වූවා යැයි නිසැක ය. මෙම කාර්යය සඳහා මහතෙරවරුන් පෙළඹ වූ වෙනත් ඓතිහාසික හා සාමාජික හේතුද තිබිණැයි සැලකීමට කරුණු තිබේ. ඒ අතර සංඝභේදය, දෙවිදත් තෙරුන්ගේ අභියෝග, විවිධ මතධාරී භික්ෂූන් ඇතිවීම පරම්පරා ක්‍රමය, විනය පිළිබඳ මතභේද, ධර්මය ඒකරාශී කිරීම, ධර්ම විනය රැක ගැනීම, යන කරුණු අයත් ය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පස්වග මහණුන්ගෙන් ආරම්භ කළ භික්ෂූ සමාජයට මුල් අවධියේ දී ඇතුළත් වූයේ ගිහි ජීවිතය කෙරෙහි කලකිරී සැදැහැයෙන් යුතුව පැවිදි වූ අය යි. ඒ පිරිස් විමුක්ති සාධනයටම උනන්දු වූ අය විය. පසුකාලීනව ශාසනයට ඇතුළත් වූ ඇතැම් පිරිස් ඊට වඩා වෙනස් ස්වභාවයක් ඉසිලීය. ජබ්බන්තිය, සත්ත රසවග්ගිය ආදී නම් වලින් හැඳින්වෙන කණ්ඩායම් පසුව බිහි විය. මූලික බුද්ධ වචනයට පටහැනිව ක්‍රියාකළ බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේගේ විසමාචාර ගැන චුල්ලවග්ග හා මහාවග්ග යන විනය ග්‍රන්ථ දෙකේ ද විශේෂයෙන් පාරාජිකා පාලියේ ද සෙසු සුත්‍රාන්තවලද සඳහන් වෙයි. භික්ෂු සමාජයේ සමගිය බිඳී ගිය පළමු අවස්ථාව වුයේ කොසබෑ නුවර ධර්මධර, විනයධර භික්ෂූ කණ්ඩායම් දෙකේ ගැටුමයි. මෙය ධර්ම විනය පිළිබඳ ;පෟද්ගලික අදහස් ඉදිරිපත් කරන්නට බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන සමයේදීම භික්ෂූන් වහන්සේ උත්සාහ කළ අවස්ථාවක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. දේවදත්ත තෙරුන් විසින් ඇති කරන ලද සංඝ භේදය භික්ෂු සමගිය දෙදරා ගිය තවත් අවස්ථාවකි. පංච වරයක් ඉල්ලීමත් සමග ඇති වූ මෙම ගැටුම නිසා සංඝ සමාජය තුළ ආකූ®ල- ව්‍යාකූල තත්ත්වයක් හටගත් අතර මෙම ප්‍රශ්නය නිරාකරණය කිරීමට අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනා වහන්සේ මුල්ව ක්‍රියා කළ නමුත්, ප්‍රශ්නය එයින් නිම වූයේ යැයි සිතිය නොහැකි ය. විවිධ ලෙස භික්ෂූන් භේද කරමින් බුදුරජාණන් වහන්සේට එරෙහිව දෙව්දත් තෙරුන් ගෙන ගිය මෙම අර්බුදකාරී ක්‍රියා මාර්ගය දෙවිදත් තෙරුන්ගේ අපවත්වීම තෙක්ම පැවතිණැයි සිතිය හැකි ය.
‘බුදුරදුන් විසින් දෙසුවා වූ ධර්මය නොයෙක් ජාතියෙ මල් එක මලසුනක සැලුවා සේ ඒ ඒ සත්ත්වයින් උදෙසා දෙසාලූ හෙයින්, දැන් මම ධර්ම සංඝායනාවක් කරවනු කැමැති වෙමි. යනුවෙන්, ධර්මය විසිර පැවැති බැවින් ඒකරාශි කිරීමේ අරමුණින් මහා කාශ්‍යප මාහිමියන් විසින් ධර්ම සංඝායනාවක් පැවැත්වීමට සූදානම් වූ බව කියැවෙයි. දී. නී. සංගීති සූත්‍රයේ සඳහන් පරිදි විවිධ ආගම් දර්ශනවල ශාස්තෘවරයා ඇවෑමෙන් පසු ඒ ඒ ශ්‍රාවක පිරිස් අතර බොහෝ අර්බුදකාරී තත්ත්වය හට ගැනිණි.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඇවෑමෙන් පිළිසරණ කොට පැවතිය යුතු එක් භික්‍ෂුවක් හෝ උන් වහන්සේ විසින් පත් කොට නැති බවත්, ඒ අනුව තම ශාස්තෘවරයාගේ සම තත්ත්වයෙහිලා සැලකෙන ධර්ම විනය ආරක්ෂා කර තැබීම සඳහා ධර්ම සංගායනාවක් වැනි ඉක්මන් පියවරක් ගැනීමේ අවශ්‍යතාව ශාසන භාරධාරී මහ තෙරවරුන් තුළ තිබුණා විය හැකි බව ගෝපක මොග්ගල්ලාන සූත්‍රයට අයත් කරුණු වලින් සනාථ වෙයි.
සංගායනාවක් පැවැත්වීමට සංඝ සම්මතය ලැබූ මහා කාශ්‍යාප තෙරුන් වහන්සේ විසින් සංගායනාව සඳහා සුදුසු රහතන් වහන්සේ හාරසිය අනූනම නමක් (499) තෝරා ගන්නා ලදී. ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ සංගායනාවට අත්‍යවශ්‍ය තෙරනමක් විය. එසේ වුවත් ඒ වන විට රහත් නොවී සිටි උන් වහන්සේ තමන් විසින්ම තෝරා ගනු ලැබීමෙන් තමන් පක්ෂ භජනය කළේ යැයි චෝදනාවක් නැගීමට ඉඩ තිබුණු බව උන්වහන්සේට වැටහිණි. මහා කාශ්‍යප හාමුදුරුවෝ එම චෝදනාවෙන් මිදී සංඝයා වහන්සේගේ කැමැත්තෙන්ම ආනන්ද තෙරුන් පත්කර ගැනීමට ඉඩ තබා එක් නමක් අඩුවෙන් පන්සිය නමක් තෝරා ගත්තේය.
සංඝයාගේම කැමැත්තෙන් ආනන්ද හාමුදුරුවන් වහන්සේ මේ සඳහා තෝරා ගැනුණු අතර උන් වහන්සේද සංගායනා දිනට පෙර දින අරහත් ඵලයට පැමිණි නිසා රහතන් වහන්සේ පන්සිය නමකගේ සහභාගිත්වයෙන්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට කටයුතු සංවිධානය විය.
එළැඹි වස් කාලය තුළ දීම සංගායනාව පැවැත්වීමට තීරණය විය. සංගායනාව පැවැත්වීමේ දී අජාසත් රජුගේ ආරක්ෂාව ලැබෙන හෙයින්, රජගහනුවර සප්ත පර්ණි ගුහා දිවාරයෙහි එය සිදු කිරීමට මහා කාශ්‍යප හිමියන් විසින් තීරණය කරන ලද අතර, රජගහනුවරම එය පැවැත්වීමට හේතු වූ කරුණු අතර රාජකීය බලය හා ආරක්ෂාව ලබා ගැනීමේ අවශ්‍යතාව ද එක් හේතුවක් විය. එමෙන්ම අජාසත් රජු දවස වන විට අන්‍ය බෞද්ධ රාජධානි බොහෝ දුරට පිරිහී තිබීමත් රජගහනුවර පමණක් තරමක් සමෘද්ධිමත්ව පැවැතීමත් නිසා රජගහනුවරම මේ සඳහා තෝරා ගත් බවත්, සමහර උගතුන්ගේ මතය යි. නිකිණි මස අව දියවක් දා සප්ත පර්ණි ගුහාද්වාරයෙහි අජාසත් රජු විසින් කරවන ලද මණ්ඩළපයට භික්ෂූන් වහන්සේ රැස්වූහ. ආනන්ද හාමුදුරුවන් වහන්සේටද අසුනක් තබා අනෙක් හාමුදුරුවන් වහන්සේ අසුන් ගත්හ. ආනන්ද හාමුදුරුවන් වහන්සේ එදින අලුයම රහත් බව ලබා සභා ගැබට පැමිණ අසුන් ගත්හ. ඉක්බිති මහා කාශ්‍යප හාමුදුරුවෝ ‘සුනාථ මේ ආවුසො සංඝො යදි සංඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං උපාලිං විනයං පුච්ජෙය්‍යං...’ යනුවෙන් සංඝයාට දන්වා, පළමුවම උපාලි හිමියන්ගෙන් විනය ප්‍රශ්න විචාලහ. නිදාන, පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති, අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති ආදී සියුම් විස්තර සහිතව භික්ෂු, භික්ෂුණි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ, ශික්ෂාපද සියල්ලම පුච්ඡා විස්සජ්ජන ක්‍ර‍්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
ඉන් අනතුරුව ධර්ම සංගායනා කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. එහිදී පංච නිකායම සංගායනා කැරිණි.
සූත්‍ර පිටකයෙහිම අභිධර්මයට අයත් කරුණු ඇතුළත්ව පැවැති නිසා අභිධර්මය ද සංගායනා වූ බව තේරුම් ගත හැකිය. ධර්ම විනය යන්නෙන් අභිධර්මය ද ඇතුළුව මුළු බුද්ධ දේශනාවම ගැනෙන බව සුමංගල විලාසිනී අටුවාවේ බුද්ධඝෝෂ හිමියෝ සඳහන් කරති.
ගුණ නුවණින් වැඩිහිටි ථෙරවරුන් විසින් පවත්වන ලද හෙයින් ඊට ථෙරවාද යන නම යෙදුණු බව දීපවංශයයෙහි සඳහන් වෙයි.
සංගායනාව අවසානයේ දී ආනන්ද හාමුදුරුවන් වහන්සේ; ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද බැහැර කිරීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ අවසර දුන් බව මහා සංඝයා වහන්සේ ඉදිරියේ ප්‍රකාශ කළහ. ඉක්බිති මේ පිළිබඳ ඇති වූ විවාදයේදී කුඩා අනු කුඩා ශික්ෂාපද කවරේදැයි බුදුහාමුදුරුවන් වහන්සේගෙන් අසා දැන නොගත් බැවින්, ස්ථවිර භික්ෂූහු ආනන්ද හිමියන්ට කරුණු පහකින් දොස් පැවරූහ.
ආනන්ද හිමියන් වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද මේ චෝදනා කිසිවකට උන්වහන්සේ වැරැදි කරු නොවන බවත් සංගීතිකාරක මහ තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවයෙන් ඒ සියල්ල පිළිගන්නා බවත් ආනන්ද හිමියෝ පැවසූහ.
සංගායනාව අවසානයේ ස්ථාවර කරගත් ධර්මය, පසුකාලීන ජනතාවගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ආරක්ෂා කර තැබීමට මෙහි දී පියවර ගෙන ඇත.
ඒ සඳහා එක් එක් ධර්ම කොටස් ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යෑම සඳහා එක් එක් භික්ෂු පරම්පරාවලට පවරන ලදී.
ඒ නිසාම මෙම ප්‍රථම ධර්ම සංගීතිය ධර්මයෙහි පවිත්‍රත්වයට හා බුදු සසුනේ ස්ථාවර භාවයට ද අතිශයින් ඉවහල් වූ බව සඳහන් කළ හැකිය.
ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල්
ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල් (FSC) යනු ලෝකයේ වනාන්තරයන් වගකීම්සහිතව කළමනාකරණය කිරීම සඳහා අනුග්‍රහය දැක්වීමට 1993දී පිහිටුවන ලද බහු-පාර්ශවීය, ලාභ-නොපතන ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකි. මෙය සාක්ෂාත් කරගැනුමට එය භාවිතා කරන ප්‍රධාන ක්‍රමවේදයන් වන්නේ ප්‍රමිති පිහිටුවීම, ස්වාධීන සහතිකකිරීම සහ වන නිෂ්පාදිතයන් සලකුණු කිරීම වෙති. සාමාජීය සහ පාරිසරික ලෙසින් වගකීමක් සහිතව ක්‍රියාත්මක වන වන කර්මාන්තයන්ගෙන් බිහිවන නිෂ්පාදිත තෝරාගැනුමෙහි අවස්ථාව මෙය මගින් ලොව පුරා පාරිභෝගිකයන්ට සලසා දෙයි.
FSC සහතිකකිරීම් මගින් අවධානයට පාත්‍රවන වනහරණ ගැටළු
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය පරිදි, වෙනස්කිරීම් වලට, හායනයට, විනාශයට හෝ අනෙකුත් ඉඩම් භාවිතයන් සඳහා පරිවර්තනය කිරීම් වලට ලෝකයේ වනාන්තර වලින් අඩක් භාජනය වී ඇත. . වර්තමානයේ ඉතිරිව ඇති වනාන්තරවලින් බොහෝමයක් නීති විරෝධි උපයෝජනය සහ නොඑසේනම් දුර්වල කළමනාකරණය වෙතින් පීඩා විඳිති. ගෝලීය වනහරණය පිළිබඳ මෙම අවධානයට ප්‍රතිචාර ලෙසින් FSC පිහිටුවන ලදි.
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
දෙවන ධර්ම සංඝායනාව (ක්‍රි.පූ. 4 වන ශතවර්ෂය)
සමහරක් භික්ෂුන් වහනසේලා විනය නීති ලිහිල් කර ගැනීම හේතුවෙන් හටගත් මතභේදය නිසා දෙවන ධර්ම සංඝායනාව වෛශාලීයේදී පැවැත්විය. දෙවන ධර්ම සංඝායනාවේදී, පළමු ධර්ම සංඝායනාවේ විනය නීති උපුටා දක්වමින් මෙම විනය නීති ලිහිල් කිරීම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවලට විරුද්ධ බව ඔප්පු කෙ‍රිණි.
රූපවාහිණිය - ආසියානු රූපවාහිණී ජාල සහ විකාශන මධ්‍යස්ථාන
සාම්ප්‍රදායිකව ආසියානු රූපවාහිනි සේවා රාජ්‍ය පාලනයට යටත් වු ඒවා වෙයි. කෙසේ නමුත් පෞද්ගලික රූපවාහිනි සේවා සංඛ්‍යාව ඉහළ යමින් පවතින අතර චන්ද්‍රිකා රූපවාහිනි සේවා මගින් එල්ල වන තරඟකාරීත්වයද වර්ධනය වෙමින් පවතී. රූපවාහිනි බලපත්‍ර මගින් ආදායම උපයා ගන්නා නම් වාණිජ මය නොවන ජපාන NHK රූපවාහිනි සේවාව (මෙය BBC සේවාවට සමානත්වයක් දක්වයි) ඉන්දියානු රජය මගින් පාලනය කරනු ලබන Doordarshan සේවාව සහ චීනයේ මධ්‍යම චීන රූපවාහිනි සේවාවට සාපේක්ෂව පුවත් සහ කාලීන තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීමේදී වැඩි ස්වාධීනත්වයක් භුක්ති විදි. 2000 වසරේ පටන් නව පුද්ගලික රූපවාහිනි සේවා ඇරඹීම සඳහා ඉන්දියානු රජය මගින් දිරිගැන්වීම් සිදු කරයි. හොංකොංහි මුලස්ථානය පිහිටා ඇති Star TV ආයතනය අනෙකුත් රටවලටද ව්‍යාප්තව ඇත. ඇතැම් රටවල ක්‍රියාත්මක වන පෞද්ගලික රූපවාහිනි සේවා සංඛ්‍යාව පැහැදිලි ලෙසම ඉහළ යමින් පවතී. උදාහරණයක් ලෙස 1989 ඉන්දුනිසියාවේ ක්‍රියාත්මක වුයේ තනි ජාතික පෞද්ගලික රූපවාහිනි නාලිකාවක් වන අතර මේ වන විට එම සංඛ්‍යාව 10 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.
ෆොරස්ට් සටුවර්ඩ්ශිප් කවුන්සිල්
FSC සහතිකකිරීම් මගින් අවධානයට පාත්‍රවන වනහරණ ගැටළු
වනාන්තර හා වන නිශ්පාදන සදහා සහතික නිකුත් කිරීමට පිහිටු වනු ලැබූ ලොව පලමු ආයතනය වනුයේ මෙයයි. මෙය ස්වෙච්ඡා වෙළඳ පළ මත පදනම් වූ මනා වන කළමනාකරණයක් සදහා පසුගිය ශතවර්ෂයේ පිහිට වූ වැදගත් මුල් පිරීම් අතරින් එකකි. මෙමගින් ඉදිරිපත් කර ඇති ඡාත්‍යාන්තරව පිළිගත් වනාන්තර කළමණාකරන ප්‍රමිතීන්විසින් දේශීය හා ලෝක ප්‍රඡාවට පාරිසරික සේවාවන් සපයයි. එයට වාතය හා ඡලය පිරිසිදු කිරීම සදහා දායක වීම හා කාළගුණික වෙනස් වීම් සදහා දායක වීම යන සේවාවන් අදාලය. නීති විරෝධී දැව කැපීම හා වනහරණය සහ ගෝලීය උණුසුම් වීම යන ප්‍රශ්න සදහා ඍජුව හෝ වක්‍රව සම්බන්ධ වී ඇත. තවද ආර්ථික සංවර්ධනය, පාරිසරික සංරක්ෂනය,දුප්පත්කම අඩු කිරීම හා සමාඡීය හා දේශපාලන බලයන් සදහා ධනාත්මක බලපෑම් කර ඇත.
වන භාරකාර මණ්ඩලය යනු ඡාත්‍යන්තර සාමාඡීකයන‍් ගෙන් සමන්විත සoවිධානයකි. මෙය වනාන්තර අයිති කරුවන්ට, දැව කර්මාන්තශාලා වලට, සමාඡීය සංවිධාන වල‍ට, පාරිසරික සංවිධාන වලට එකතු වී වන කළමණාකර ක්‍රියාකාරකම් වැඩි දියුනු කිරීම සදහා පිළියම් සෙවීමට හොද වේදිකාවක් සපයයි. මෙ‍ම මණ්ඩලය විසින් මනා වන කළමණාකරන හා සoරක්ෂණය හරහා වනාන්තර වල ස්ථීර පැවැත්ම තහවුර‍ෑ කිරීම සදහා වැඩ කටයුතූ සිදු කරයි.
වන භාරකාර මණ්ඩලය, වෙළදසල මත පදනම් වූ යාන්ත්‍රනයක් ලෙස නිදහස් නාමයක් වනාන්තර නිශ්පාදන සදහා ලබා දෙමින් පාරිභෝගිකයන් හට වෙළදපලෙ‍්දී ඔවුන්ගේ ඉල්ලුම ඉදිරිපත් නිරීමට බලය ලබා දේ. පාරිභෝගිකයන් හට තමන් ලෝකයේ වනාන්තර විනාශ කිරීමට දායක නොවේය යන විශ්වාසය මත සිටිමින් වන නිශ්පාදන තෝරා ගැනීමට Greenpeace අනුව හැකියාව ලැබී ඇත. තවදුරටත් සළකා බැලුවහොත් මෙ‍ම ආයතනයේ ලාංඡනය මගින් එම නිශ්පාදන වගකිවයුතු ප්‍රභවයකින් පැමිණෙන බවට තහවුරූ කරයි. එනම් ඒවා පාරිසරිකව යෝග්‍ය සමාඡීයව වාසිදායක හා ආර්ථික වශයෙන් ගැලපෙන නිශ්පාදන බවට තහවුරූ කරයි. වන භාරකාර මණ්ඩලය විසින් නිකුත් කරන නාමයන් විශාල පරාසයක පවතින ඒව‍ා දැව හා දැව නොවන කඩදාසි හා ලී නිශ්පාදන වල සිට බෙහෙත් හා ආභරණ නිශ්පාදනය දක්වා වූ පුළුල් පරාසයක පැතිර පවතී.
බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය
සිව්වන ධර්ම සංගායනාව
කාශ්මීරයේ සිව්වන ධර්ම සංගායනා වෙනුවෙන් කණිෂ්ක අධිරාජයා 500 නමක් ස්වාමීන් වහන්සේලා වැඩම කොට අභිධර්මය පිලිබඳව සවිස්තරාත්මක විවරණයක් කර ඇති බව සඳහන් වේ. 500 නමක් ස්වාමීන් වහන්සේලා මෙහෙයවන ලද්දේ වාසුමිත්‍ය නම් ස්වාමීන් වහන්සේ විසින්ය. මෙම සිව්වන ධර්ම සංගායනාව තුලදී ලක්ෂ තුනක ශ්ලෝක එකතුවක් සහ මිලියන නවයක ප්‍රකාශයන්ගේ එකතුවක් තිබින ලදී. මෙය සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා අවුරුදු 12ක් ගත වී ඇති බව සඳහන් වේ. මෙම සංගායනාව ප්‍රධාන කටයුත්ත වූයේ මහා විභාෂ නම් අති විශාල ප්‍රකාශනයන් සම්පාදනය කිරීමයි. මෙය සර්වාස්තිවාදින් අභිධර්මයේ සවිස්තරාත්මක සම්පාදනය කිරීමකි.
බොහෝ උගතුන් විශ්වාස කරනුයේ සර්වාස්තිවාදින් ලිපි පෙලේ භාෂාවල බොහෝ සේ වෙනස්කම් කෙරී ඇති බවටය. මෙය සිදුවී ඇත්තේ එම කෘතින් සංස්කෘතික භාෂාවල පරිවර්ථනය කිරීමෙන්ය. සංස්කෘතික භාෂාව එවකට සැලකුවේ බ්‍රාහ්මන කුලයේ විශිශ්ඨතම භාෂාවක් ලෙසය. එම නිසා මෙම පරිවර්ථනය ඉතා අනගි කොට සැලකුවේය. ඒ වාගේම බුද්ධාගම බොහෝ ඉන්දියානුවන් තුල ප්‍රචලිත කිරීමට මෙමෙ පරිවර්තනය ඉවහල් විය. බොහෝ බෞද්ධ උගතුන්ගේ ප්‍රකාශයන්  සංස්කෟතික භාෂාවෙන් ලියවන ලදී. එහොත් බොහෝ දෙනා මෙයට විරුද්ධ වූයේ බුදුන් වහන්සේ දේශනා කර ඇති ලෙස බෞද්ධාගම කාටත් කියවා තේරුම් ගත හැකි භාෂාවකින් තිබිය යුතු නිසාවෙන්ය. කෙසේ නමුත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ථේරවාදී ධර්ම ග්‍රන්ථ පාලියෙන් ලියවෙන්නට පටන් ගැනුනේය.
ථේරවාදී පුනරුදය (ක්‍රි.ව. 11 වන සියවස)
11 වන සියවසේදී මුස්ලිම් ආගමේ ආක්‍රමණයත් සමග ඉන්දියාවේ මහායාන ධර්මය පිරිහීමට ලක් විනි. ශ්‍රි ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීමත් සමග ථේරවාද ධර්මය එම ප්‍රදේශයේ ව්‍යාප්ත විය. වර්ෂ 1044 සි 1077 දක්වා බුරුම අධිරාජ්‍යය පිහිටවූ අනව්රථ නම් රජුගේ සමයේ ථේරවාද ධර්මය බුරුමය පුරාවටම ප්‍රචලිත කෙරුනි. එම නිසා බෞද්ධ පන්සල් බොහෝමයක් පගන් නගරයේ 11වැනි සියවසේ සිට 13 න් වැනි සියවස තෙක් බිහි විය. 2000කට අධික පන්සල් ප්‍රමාණයක් තවමත් එම රටේ පවතී. බුරුම ජන කොට්ටාශයේ පිරිහීමත් සමග සහ 1287 පගන් නගරය මොන්ගෝලියානුවන් අත්පත් කිරීමත් සමග වුවත් ථේරවාද ධර්මය ප්‍රචලිත වීමට පටන් ගැනිණි. 13 වන සියවසේදී මහද්වීපයේ ලාඕස් සහ කැම්බෝජියාව වැනි අනෙකුත් දේශයන් තුළත් ථේරවාද බුදු දහම පැතිරී ගියේය. එනමුත් 14වැනි සියවසේදී ඉස්ලාම් ආගමේ ආභාෂය මැලේසියාව‚ ඉන්දුනීසියාව සහ පිලිපීනය ඇතුළු රටවල් කීපයකම පැතිරුනි. කෙසේ නමුත් 1966දී සුහර්තෝ පාලනය පිබිදෙනවාත් සමග බෞද්ධාගම ඉන්දුනීසියාවේ නැවතත් පුනරදය විය. වර්තමානයේ මිලියන 10 ට වඩා බෞද්ධයින් පිරිසක් ඉන්දුනීසියාවේ වාසය කරන බව සඳහන් වේ. ඒ බොහෝ දෙනා චීන කුල පරම්පරාවක් ඇති අය වේ.
මහින්දාගමනය ස‍හ මිහිඳු හිමියන්
thumb|right| මිහින්තලා පව්ව
ලංකාද්වීපය නව බොදු සංස්කෘතියකට අනුව හැඩගැසුණේ අනුබුදු මිහිඳු මාහිමියන්ගේ ලංකාගමනය නිසයි. පොසොන් පුර පොහෝ දිනක සිදුවූ මෙම සුවිශේෂ ඓතිහාසික සිදුවීම නිසා ලාංකිකයෝ අභිමානවත් සංස්කෘතියකට උරුමකම් කීමට සමත්ව සිටිති.
අනුබුදු මිහිඳු මාහිමියන් සිරිලකට වැඩම කිරීමට පෙර මෙරට වැසියෝ විවිධ මිසදිටු ඇදහීම්වල නියුතු වූහ. ගස් ගල් පර්වත අව් වැසි සුළඟාදී ස්වභාවික වස්තු මෙන්ම යක්ෂ හා නාග වන්දනාව, මළවුන් ඇදහීම, දෙවියන් ඇදහීම ආදී වත්පිළිවෙත්හි ලක්වැසියෝ නිරතව සිටි බව මහාවංශය හා දීපවංශය යන වංශකතාවන්හි සඳහන් වෙයි.
භාරතයේ රජකළ ධර්මාශෝක රජු දිග්විජය ප‍්‍රතිපත්තිය අත්හැර ධර්ම විජය ප‍්‍රතිපත්තිය අනුගමනය කිරීමත් සමඟ රජු බුදුදහමට අනුව කි‍්‍රයා කරන දැහැමි රජෙක් බවට පත්විය. තෙවැනි ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වූ රජු ශාසනික පාරිශුද්ධිය ඇති කළේය. අසූහාර දහසක් වෙහෙර විහාර ඉදිකළේය. තම දුවත් පුතාත් පැවිදි කළේය. රටවල් නවයකට ධර්ම දූත පිරිස් පිටත්කර යැවීය. ඒ අනුව ලක්දිවට එවන ලද්දේ මිහිඳු මාහිමියන් ඇතුළු ඉත්තිය, උත්තිය, සම්බල, භද්දසාල, සුමන සාමණේර, භණ්ඩුක උපාසක යන දූත පිරිසයි.
යන ගාථාව ප‍්‍රකාශ කළහ. එහි අර්ථය වන්නේ '''“මහරජ අපි ධර්ම රාජයාණන් වහන්සේගේ ශ‍්‍රාවකයෝ වෙමු. ඔබ කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දඹදිව සිට මෙහි ආවෙමු”''' යනුයි.
එහිදී රජු අනුබුදු මාහිමියන් කෙරෙහි පැහැදීමට පත්වූ අතර තම අත තිබූ දුනු ඊතල පසෙකලා උන්වහන්සේට වන්දනා කළේය. පසුව අනුබුදු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ එහි තිබූ අඹ ගස මුල් කරගනිමින් රජුගේ බුද්ධිය විමසීම සඳහා ප‍්‍රශ්නාවලියක් හා රජුගේ ඥාතීන් පිළිබඳව ප‍්‍රශ්නාවලියක් ද විමසූහ. එයට නිසි පිළිතුරු දුන් රජු තම බුද්ධි මහිමය ප‍්‍රකට කළේය. රජුගේ පුළුල් ඤාණය පිළිබඳ වටහාගත් අනුබුදු මිහිඳු මාහිමියෝ පසුදින රජු ඇතුළු පිරිසට චුල්ලහත්ථිපදෝපම සූත‍්‍රයෙන් දම් දෙසූහ. රජු ඇතුළු පිරිස ධර්ම ඤාණය ලබාගත් අතර පසුව සමචිත්තපරියාය, ආදිත්තපරියාය, දේවදූත, විමානවත්ථු, පේතවත්ථු, සච්චසංයුක්ත ආදී සූත‍්‍ර දේශනා රැසක් ලක්වැසියන්ට දේශනා කළහ.
දෙවනපෑතිස් රජුගේ අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ සිටි අරිට්ඨ ඇමැතියා පැවිදි වීමත් සමඟ ලාංකීය භික්ෂු සසුන ද සංඝමිත්තා ගමනයෙන් පසු අනුලා දේවිය ඇතුළු කාන්තාවන් පැවිදිවීමත් සමඟ ලාංකීය භික්ෂූණී සසුන ද ආරම්භ විය. ලක්දිව දස දෙස වෙහෙර විහාර ආරාම ගොඩනැඟෙන්නට වූ අතර ඒ තුළින් පන්සිල් සුරකින ජන සමාජයක් මෙරට බිහිවිය. ගස්, ගල්, පර්වත, මළවුන් ආදී මිථ්‍යා වැඳුම් පිදුම් වෙනුවට තෙරුවන් වන්දනා චෛත්‍ය හා බෝධි වන්දනා දෙවියන්ට හා මළවුන්ට පිංදීම් වැනි සමිදිටු වැඳුම් පිදුම් ක‍්‍රම බිහිවිය.
ගමයි පන්සලයි වැවයි දාගැබ යන තේමාවට අනුව බෞද්ධ ජන සමාජයක් බිහිවිය. පංච දුෂ්චරිත කි‍්‍රයා අතහැර තම දිවි පැවැත්ම සඳහා බුදුරදුන් අනුදත් පංචසීලය සුරකින ආර්ථික පිළිවෙත් අනුගමනය කරමින් කෘෂිකාර්මික දිවිපෙවෙතකට ලක්වැසියෝ හුරුපුරුදු වූහ.
ගමේ පන්සල මුල්කරගත් අධ්‍යාපන ක‍්‍රමයක් මෙරට බිහිවූ අතර පිරිවෙන් අධ්‍යාපන ක‍්‍රමයක් ද ඇතිවිය. බුත්සරණ, අමාවතුර, ජාතක පොත, සද්ධර්මරත්නාවලිය ආදී වටිනා කෘති රැසක්ම රචනා වූයේ එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙසයි. අනුරපුර මහා විහාරය ඉදිකිරීමෙන් පසු නව ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පද බිහිවන්නට විය. තවද මහින්දාගමනයේ ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදුවූ සංඝමිත්තා ගමනයත් සමඟ දහ අට කුලයක කලා ශිල්පීහු ලක්දිවට පැමිණියහ. ඔවුහු ලක්දිව දස දෙස ගෘහ නිර්මාණ කැටයම් චිත‍්‍ර මූර්ති ආදී කලා කෘති බිහිකළහ. ලෝවාමහාපාය, සඳකඩපහන, සමාධි බුදුපිළිමය ආදී ශිල්ප දෙස බලනවිට ලොව මවිතයට පත් කළ නිර්මාණ සිරිලක බිහිවී ඇත.
මිනිස් සමාජයේ අධ්‍යාත්මික ගුණ වගාවෙහි පුළුල් ප‍්‍රගතියක් ඇතිවන්නට විය. රටවැසියෝ මෙන්ම රාජ්‍ය නායකයින් ද නිති පන්සිල් පොහොය අටසිල් රැකීමට පුරුදු වූහ. තම රාජ්‍යත්වය ශ‍්‍රී මා බෝධිය, දළදා වහන්සේ වැනි පූජනීය වස්තූන්ට පූජා කරන්නට වූහ. රාජ්‍ය පාලකයා යනු දසරාජ ධර්මයෙන් රට පාලනය කරන බෝධිසත්වයෙකු ලෙස ද හැඳින්විය. ලක් වැසියන්ටම ආදර්ශයක් වනසේ කටයුතු කළ රජවරු තම නම් ද බෞද්ධ නම් බවට පත්කරගනු ලැබූහ. සද්ධාතිස්ස, කාශ්‍යප, මුගලන්, ධාතුසේන, මිහිඳු, සිරිසඟබෝ, බුද්ධදාස ආදී රාජ්‍ය නම්වලින් ඒ බව පැහැදිලි වෙයි.
මුළු මහත් සමාජයම ගිහි පැවිදි වශයෙන් කොටස් දෙකක් වශයෙන් ආධ්‍යාත්මික ප‍්‍රගතිය අනුව වෙන් කෙරුණු අතර එය භික්ෂු භික්ෂුණී උපාසක උපාසිකා යනුවෙන් සිව්වනක් පිරිසක් බවට ද පත්වූහ. ලක්දිව දස දෙස වෙහෙර විහාර ඉදිවූ අතර ඒ අනුව ලක්ජන සමාජය දැහැමි බොදු සමාජයක් බවට පත්විය.
අනුරාධපුර යුගයේ රජකම්කළ බොහෝ රජවරු අවිහිංසාවාදී බෝසත් ප‍්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළ අතර පොළොන්නරුව, දඹදෙණිය, කෝට්ටේ ආදී යුගවලදී ද එබඳු බෝසත් රජවරු බිහිවන්නට වූහ. ඇතැම් අවස්ථාවල පරසතුරු උපද්‍රව මෙරටට ඇතිවූ අතර එහිදී සම්බුදුරදුන්ගේ පාත‍්‍ර ධාතුවත්, දළදා වහන්සේත් රැක ගැනීමට දිවි හිමියෙන් රජවරු කි‍්‍රයා කළහ. මෙරට රාජ්‍යත්වය ලැබීමේ ප‍්‍රධාන සංකේත බවට පත්වූයේ පාත‍්‍ර ධාතුව සහ දළදා වහන්සේය.
පොසොන් පුර පොහෝදා සිදුවූ මහින්දාගමනය නිසා බෞද්ධ ලෝකයේ කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙසද අප රට පත්වූ අතර විදේශීය ආක‍්‍රමණ හේතුවෙන් අද ඇතැම් වෙනස්කම් ඇති වුවද තවමත් අප රට බෞද්ධ රටක් ලෙසම ආගමට දහමට ලැදි ජනසමාජයක් පවතී. අනුබුදු මිහිඳු මාහිමියන්ගේ ලංකා ගමනය සිහිකරමින් පොසොන් පුර පොහෝදා මුළු මහත් සිරිලක පුරා සීල සමාදාන, බුද්ධ පූජා හා බෝධි පූජා, තොරන්, දන්සැල්, පෙරහර, වැඩිහිටි උපස්ථාන, වන්දනා ගමන්, දානමය පිංකම් ආදිය පැවැත්වෙයි.
හම්බන්තොට සිංහගිරි විහාරාධිපති සූරියවැව ජාතික පාසලේ ආචාර්ය බොදු සංරක්ෂණ පදනමේ සභාපති විතාරන්දෙණියේ වජිරවංශ හිමි