cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
වැලිමඩ මැතිවරණ කොට්ඨාසය
වැලිමඩ මැතිවරණ කොට්ඨාසය අගෝස්තු 1947 සහ පෙබරවාරි 1989 අතරතුර  ශ්‍රී ලංකාවෙහි  මැතිවරණ කොට්ඨාස අතුරින් එකක් විය. මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය නම් ලද්දේ ඌව පළාතේ  බදුල්ල  දිස්ත්‍රික්කයේ,  වැලිමඩ නගරය අනුව යමිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින්  පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත්කර ගැනුම සඳහා සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමය හඳුන්වාදෙන ලදි. එවිට පැවැති බොහෝ දුරට ඒක-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස වූ කොට්ඨාස 160 වෙනුවට බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාස 22 ක් ඇති කරන ලදි. සමානුපාතික නියෝජනය යටතේ පැවැත්වුණු පළමු මැතිවරණය වන 1989 මහා මැතිවරණයේදී වැලිමඩ මැතිවරණ කොට්ඨාසය වෙනුවට  බදුල්ල  බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය  ආදේශ කරනු ලදුවත් බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ කොට්ඨාසය තුළ ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස වැලිමඩ දිගටම පවතියි.
1947 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
23 අගෝස්තු 1947 සිට 20 සැප්තැම්බර් 1947 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු පළමුවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1952 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
24 මැයි 1952 සහ 30 මැයි1952 දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු දෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1956 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
5 අප්‍රේල් 1956 සහ 10 අප්‍රේල් 1956දක්වා කාලය අතරතුරදී පැවැත්වුණු තෙවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (මාර්තු) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
19 මාර්තු 1960 දිනදී පැවැත්වුණු සතරවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1960 (ජූලි) පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
20 ජූලි 1960 දිනදී පැවැත්වුණු පස්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1965 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
22 මාර්තු 1965 දිනදී පැවැත්වුණු  හයවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1970 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
27 මැයි 1970 දිනදී පැවැත්වුණු සත්වන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
1977 පාර්ලිමේන්තු මහා මැතිවරණය
21 ජූලි 1977 දිනදී පැවැත්වුණු අටවන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහි මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාසය සඳහා ප්‍රතිඵල:
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි මැතිවරණ කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය: බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය
රට තුලට කඩා වැදිම (ආක්රකමණය) සහ පාලනය
histo A0944 A0944.doc රට තුලට කඩා වැදිම (ආක්රකමණය) සහ පාලනය
චූල වංශයෙහි මාඝ ගැන සියලු තොරතුරු සිත් ගන්නා අන්දමින් ඉදිරිපත් කරයි. මෙය සාමාන්යoයෙන් සංක්ෂිප්ත ලේඛණයක් මගින් ඉතා කලාතුරකින් ඉදිරිපත් කෙරෙන්නකි. ඵහි Lxxx වැනි පරිච්ඡේදයෙහි මෙසේ කියා ඇත.
"ලක්වාසී ජනතාවගේ බොහෝ දුශ්චරිත ක්රිපයාවන් නිසා ලංකාවේ ආරක්ෂාව භාරව සිටි දේවතාවුන්ට ඵම ආරක්ෂාව සැපයීමට නොහැකි විය. මේ අවස්ථාවේ මිසදිටු මනුෂ්ය යෙක් ලංකාවට ගොඩ බැස්සේය.  ඔහු කෲර රාජ්ය  පාලකයෙකි. ඔහු යහගුණ නමැති වනය පුළුස්සා දැමූ ලැව් ගින්නකි. ඔහු හොඳ ප්රයතිපත්ති නම් වූ රෑ නෙලුම් මිලින කළ සූර්යයා මෙන් විය. සාමය නැමති දවල් නෙලුම් මිලින කළ චන්ද්රවයා විය.  මාඝ නැමති ඔහු කාලිංග නම් පරපුරෙන් පැවති කෲර රජුය.
රජරටට හා සිංහලයින්ට දකුණු ඉන්දීය රාජ්ය යන් සමග දිර්ඝ ඵෙතිහාසික,සංස්කෘතික,ආගමික මෙන්ම ලේ නෑ සබඳතාවයන් ද තිබුනේ පාණ්ඩ්ය් හා චෝල රජ පවුල් සහ දිවයිනේ රජ පවුල් අතර නිරන්තර විවාහ සම්බන්ධතා තිබුණු හෙයිනි. අනිකංග (1209) සහ පරාක්රරම පණ්ඩු (1212 දී ) වැනි ආක්ර්මණිකයින් බොහෝ විට පිළිගැනුනේය. සමහර විට මෙවැනි ආක්ර්මණිකයින්ගෙන් ප්ර2සිද්ධම තැනැත්තා ඵළාර විය හැකිය. ඔහු ඊට අවුරුදු දහයකට පමණ පෙර ලංකාව ආක්රරමණය කළා පමණක් නොව භික්ෂූන්ගෙන් පවා "ධර්මරාජ්" නම් පටබැඳි ගෞරව නාමය ලබා ගැනීමටද සමත් විය. ඵපමණක් නොව ඔහු ශ්රිැ ලංකා ඉතිහාසයේ ඉතාම හොඳ පාලකයින්ගෙන් කෙනෙකු ලෙසද ගෞරවයට පාත්රහ විය. ඔවුන් වැනි පාලකයින් දේශීය ප්ර්භූවරු ද පාලනයට හවුල්කරගත් අතර දේශීය ආගම වූ බුද්ධාගමට ද ගරු කළහ. චූලවංශය මාඝ ගැන විස්තර දක්වද්දී ඔහු ගැන අප්රේසන්න අන්දමින් කථා කරන්නේ ඔහු සිංහල ජනතාවගේ සංස්කෘතියට හා ආගමට නිසි තැන දීම ප්රදතික්ෂේප කිරීම හේතුවෙනි.
මාඝගේ ආක්ර මණයේදී ඔහුගේ හමුදාවන් මහා පරිමාණ හොරකම් මංකොල්ලකෑම් කළ බවත් දේපළ විනාශ කිරීම්,පැහැරගෙන ගොස් හිරිහැර කිරීම (චූල වංශය ළමයින්ට තැලීම විශේෂයෙන් සඳහන් කර ඇත) අත් පා කපා දැමීම්වල යෙදුණු අතර රජරට ප්රීභූ පිරිස් වහලුන් ලෙසද යොදා ගත්හ. මේ සඳහා ආක්රශමණිකයින්ගේ දැඩි කෑදරකම පරාක්රූම පණ්ඩු රජුගේ ඉරණමෙන් පැහැදිලි වේ. ඔහු අන්ධ කරන ලදුව මරණයට පත්කරණ ලදී. මෙයිනුත් පසුව හමුදාව රජරට පූජනීය පෙදෙස් බොහොමයක් විනාශ කිරීමද අපවිත්රප කිරීමටද ක්රිමානුකූලව කටයුතු කළේය. දාගැබ් විනාශ කරනු ලැබිණි. කෞතුක වස්තු ආදිය අතුරුදන් විය. පොත් ඉරා විසිකර දැමිණ. භික්ෂූන්ට පහර දී පන්සල්වල දේපළ කොල්ලකන ලදී. විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතු කරුණක් නම් ලංකාවේ පැරණිතම ස්ථූපය වූ ථූපාරාමයත් දුටු ගැමුණු රජුගේ ප්රිෂයතම රුවන් වැලි සෑයත් අපවිත්ර කිරිමයි.
පරාක්ර ම පාණ්ඩ්යද මරා අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරුවේ විහාර සතු දේපළ ද කොල්ලකෑමෙන් පසු මාඝගේ හමුදාව විසින්ම මාඝ පූජනීයත්වයට පත් කරනු ලැබීය. පසුව ඔවුහු පුලත්ති නගර නම් අගනුවර වාසස්ථානය කර ගත්හ. ඔහුගේ පාලනයේ මුල් තැන ගත්තේ භූමියෙන් ගත හැකි උපරිම දේ ගැනීම හා හැකිතාක් දුරට රජරට පැවති සම්ප්රනදායයන් නැතිකිරීමත්ය. පූජනීය ස්ථාන සහ පන්සල් ඔහුගේ සහචරයින්ට වාසස්ථාන හැටියට පාවිච්චි කිරීමට තෑගි වශයෙන් ප්රේධානය කළ ආකාරයත් ස්වදේශික ජනයාගෙන් බලෙන් ලබා ගත හැකි උපරිම ධනය සූරා ගැනීමත් මහජනතාවගෙන් වැඩි දෙනෙක් වහලුන් ලෙස සේවයේ යෙදු ආකාරයත් චුලවංශයේ නැවතත් විස්තර කරයි.
http://en.wikipedia.org/wiki/Kalinga_Magha#Invasion_and_Reign
ශ්‍රීදේවී චිත්‍රපට නාමාවලිය
ශ්‍රීදේවී යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දෙමළ, තෙලිඟු, මලයාලම්, කන්නඩ සහ හින්දි චිත්‍රපටවල චරිත නිරූපණය කළ ඉන්දියානු චිත්‍රපට නිළියකි.
ඇගේ රංගන දිවිය ආරම්භ වූයේ දෙමළ චිත්‍රපටවල ළමා නිළියක ලෙස තුනෛවන් චිත්‍රපටය තුළිනි. පසුකාලීන 1970 දශකයේ ඇය වැඩිහිටි නිළියක ලෙසින් රංගනයට අවතීර්ණ වූවා ය. ඉන්දියාවේ විශිෂ්ටතම නිළියන්ගෙන් අයකු ලෙස සැලකෙන ශ්‍රීදේවී විවිධ චිත්‍රපට ප්‍රභේදන්හි සිදුකළ රංගනය ඇයට ප්‍රශංසා සහ සම්මාන හිමිකරදුන්නේ ය. 1997දී සිය දරුවන් රැකබලා ගැනීම සඳහා ඇය ක්ෂේත්‍රය හැරගියා ය. ඇය සිය රංගන දිවිය තුළ ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන හයක් දිනා ඇත: ඉන් තුනක් හින්දි චිත්‍රපට සඳහාත්, දෙකක් දෙමළ චිත්‍රපට සහ එකක් තෙලිඟු චිත්‍රපට සඳහා විය. 2012දී ඉංග්ලිෂ් විංග්ලිෂ් චිත්‍රපටය හරහා ඇය යළි පැමිණියා ය. ඇය විවිධ ඉන්දියානු භාෂාවලින් චිත්‍රපට 300කට පමණ සිය දායකත්වය ලබා දී ඇත.
ලක්ෂිත ද සිල්වා
මුතුමුණි රවීන් ලක්ෂිත ද සිල්වා (උපත 1990 අප්‍රේල් 30) ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු සීදූව රද්දොළුව ක්‍රීඩා සමාජයට ක්‍රීඩා කරන දකුණත් පිතිකරුවෙක් සහ දකුණත් මධ්‍යම වේග පන්දු යවන්නෙක්. ඔහු උපන්නේ හලාවතය. ලක්ෂිත ද සිල්වා ඉගෙන ගත්තේ කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේය.
2009 තරග වාරයේදී වයස අවුරුදු 23න් පහළ කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කළ ද සිල්වා, 2009-10 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදා ක්‍රීඩා සමාජයට එරෙහිව තම පළමු ලැයිස්තු A තරගය ක්‍රීඩා කළේය. ඔහු පන්දුවට පහර දුන් පළමු ඉනිමේදී ලකුණු 26ක් රැස් කළේය. ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:1990 උපත්
ආරක්ෂාව පරීක්ෂණාගාර අනතුරු
98% සාන්ද්‍රණය සහිත සල්ෆියුරික් අම්ල බිදු මගින් විදු කඩදාසියක් ක්ෂණයෙන් දියවී යයි
සල්ෆියුරික් අම්ලයේ විඛාදක, ක්‍රියාවලිය එය ජලයත් සමග දක්වන අධික තාපදායක ප්‍රතික්‍රියාව හේතුවෙන් වේගවත් වේ. සල්ෆියුරික් අම්ල නිසා සිදුවන පිලිස්සීම් අනෙකුත් ප්‍රබල අම්ල (උදා : හයිඩ්‍රක්ලෝරික් අම්ලය) මගින් සිදුවන පිලිස්සීම්වලට වඩා ප්‍රබලය. කෙසේද යත් පිලිස්සීම්වලට අමතරව ජලය සමග දක්වන අධික තාපදායක ප්‍රතික්‍රියාව නිසා ජනිතවන තාපයෙන් ශරීර පටකවලට හානි පැමිණේ. සාන්ද්‍රණයෙන් ඉහළ සල්ෆියුරික් අම්ලය පිළියෙල කිරීම ඉතා අනතුරු සහිත වේ. නමුත් සාමාන්‍ය විද්‍ය‍ාගාර භාවිතයට ගන්නා තනුක කරන ලද (ආසන්න වශයෙන් (1M, 10%) සල්ෆියුරික් අම්ලයට වුවද කඩදාසියක් අගුරු කිරීමට එය නියමිත ස්වරූපය යම් කාලයක් ලබා දුන් විට හැකිය. 1.5M  ට සම හෝ වැඩි ද්‍රාවන විඛාදක වශයෙන් නම් කිරීමටත් 0.5 ත් 1.5ත් අතර ද්‍රාවණ උත්ප්‍රේරක වශයෙනුත් නම් කළ යුතුය. සධුම සල්ෆියුරික් අම්ලය (ඔලියම්) පාසල්වල භාවිතයට නිර්දේශ කොට නොමැති අතර එයට හේතු වී ඇත්තේ එය උපද්‍රව සහිත බැවිණි. සමට මෙන්ම අනෙකුත් විඛාදක පෘෂ්ඨයකට සල්ෆියුරික් අම්ල බිදු වැටුණු විට ප්‍රථමාධාර වශයෙන් විශාල ජල ප්‍රමාණයක් මගින් විනාඩි 10 හෝ 15 හොදින් සේදීම මගින් පිලිස්සුම් ස්ථානය සිසිල් කර ගැනීමෙන් අම්ලය නිසා සිදුවන පිලිස්සීමෙනුත්, දෙවන වශයෙන් සිදුවන අනතුරු වලින් ආරක්ෂා වීමත් සිදුවේ. සල්ෆියුරික් අම්ලය වැටුනු ඇදුම් ඉවත් කොට ඊට යටින් ඇති හම හොදින් සේදිය යුතුය.
තනුක කිරීමේදී පිටවන අධික තාපය නිසා මෙම ක්‍රියාවලිය අනතුරු සහිත විය හැක. අත්‍යාවශ්‍යයෙන් අම්ලය ජලයට එක් කිරීම හැර අන් ක්‍රමයක් භාවිතා නොකළ යුතු අතර ඒ මගින් ජලයේ අධික තාප ධාරිතාව ප්‍රයෝජනයට ගත හැක. සාන්ද්‍ර අම්ලයට ජලය එක් කළහොත් සල්ෆියුරික් අම්ලය එයරසෝල අයුරින් විසිරී යා හැක. එසේම එය පිපුරුමක් දක්වා යා හැක. 6M (35%) ට වැඩි ද්‍රාවණ පිළියෙල කිරීම ඉතා අනතුරු සහිතය. පිට කරන තාපය මගින් තනුක අම්ලය නැටීමට පවා ප්‍රමාණවත්ය. ඒ සදහා යාන්ත්‍රික මිශ්‍ර කිරීමක් හා බාහිර සිසිලනයක් (උදා අයිස් බදුනක්) අත්‍යවශ්‍යය.
කාර්මික අනතුරු
සල්ෆියුරික් අම්ලය දැවෙනසුළු නොවූවත්, අපතේ යාමක් නිසා ලෝහ සමග ක්‍රියා කොට හයිඩ්‍රජන් වායුව මුදාලිය හැක. අම්ල එයරසෝල හා වායුමය සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් මුදාලීම. සල්ෆියුරික් කර්මාන්තයේ ප්‍රධාන අනතුරු 2ක් වේ.
සල්ෆියුරික් අම්ලය විඛාදකයක් ලෙස නොසලකන අතර එහි ඇති ප්‍රධානතම අවධානම වනුයේ සම සමග ස්පර්ශ වීම නිසා සිදුවන පිලිස්සීම් හා එහි එයරසෝල ආශ්වාස කිරීමත්ය. ඉතා අධික සාන්ද්‍රණයෙන් යුත් එයරසෝලවලට නිරාවරණය වූ විට ඉතා අධික වේදනාවක් ඇස්වලට, ශ්වසන ප්‍රදේශයට හා ශ්ලේෂ්මල පටලයට දැනිය හැක. තව දුරටත් නිරාවරණය වීම නිසා ‘පල්මෝනරි එඩීමා’ නම් තත්වයට පත් විය හැක. අඩු සාන්ද්‍රණවලට බොහෝ කලක් නිරාවරණය වීම නිසා වාර්තා වන්නේ දන්ත විඛාදනයයි. මෙය සියලු ක්ෂේත්‍රවල දැකිය හැක. දීර්ඝ කාලයක් පැවති ශ්වසන ප්‍ර‍දේශයට ඇතිවිය හැකි අවදානම පිළිබද තීරණයක් ගැනීම 1997 වන තෙක් අවිනිශ්චිතව පැවතුණි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සල්ෆියුරික් අම්ලය සදහා නීතියෙන් අවසර ලද නිරාවරණ මට්ටම (permissible exposure limit [PEL]) 1mg/m3 කි. අනෙක් රටවලද මෙම නිරාවරණ මට්ටම සමානය. සිත්ගන්නා සුළු දෙයක් වනුයේ සල්ෆියුරික් අම්ල අධිග්‍රහනය විටමින් B12 ඌනතාවයට Vitamin B12 deficiency මග පාදන අතර එය මද සරු භාවයට හේතුවේ.
සුසුම්නාව මෙම හේතු නිසාවෙන් නිතර හානියට ලක්වන අතර නමුත් දෘෂ්ටික ස්නායුවෙහි මයලීන් අඩු වීම, අත්සන ඉවත් වීම හා ගලයෝසිය සිදුවේ.
නීතිමය සීමා කිරීම්
අන්තර්ජාතික වාණිජ සල්ෆියුරික් කර්මාන්තය, එක්සත් ජාතීන්ගේ තහනම් ගණුදෙනු මත්ද්‍රව්‍ය හා මනෝ ව්‍යාදික ද්‍රව්‍ය ගණුදෙණු සංගමය United Nations Convention Against Illicit Traffic in Narcotic Drugs and Psychotropic Substances මගින් 1988 සිට පාලනය කරනු ලබයි. එහි සල්ෆියුරික් අම්ලය II වන ලැයිස්තුවේ සදහන් වනුයේ ‍මනෝව්‍යාදික ද්‍රව්‍ය තැනීමට නිරතුරුව භාවිතා වන රසායනික ද්‍රව්‍යයක් ලෙසිණි.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සල්ෆියුරික් අම්ලය II වන ලැයිස්තුවේ අන්තර්ගත කොට ඇති අතර එය අත්‍යාවශ්‍ය හා පුරෝගාමි රසායන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස පනතට එකග වන පරිදි සකසා ඇත. සල්ෆියුරික් අම්ල ගණුදෙණු, ප්‍රවාහන , අපනයන හා ආනයන කටයුතු ඇමරිකානු ඹෟෂධ වලංගුභාවය පිළිබද අධිකාරයේ බලපෑම යටතේ සිදු කරයි.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Sulphuric_acid#Safety
නෙල්ලි
නෙල්ලි (Phyllanthus embilica)
අඩි තිහක් පමණ උසට වැවෙන ගසකි. Euphor Biaaceac කුලයට අයත් සිංහල නාමයෙන් ඇඹල ලෙස ද දෙමළ නෙල්ලිකායි ඉංග්‍රීසියෙන් Indian Goosberry යන නාමයෙන් මෙය හඳුන්වයි. මෙම ශාකයේ අතු බෙදෙනේ අක්‍රමවත්වය. පොත්ත අළු පාටය. අතුවල කුඩා පත්‍ර රාශියකි. එක්‌ එක්‌ ශාකාවක සරල පත්‍ර රාශියක්‌ ඒකාකාරව පිහිටා තිබේ. මල් ඒකලිංගිකය. ස්‌ත්‍රී හා පුරුෂ මල් එකම ගසෙහි සඳහන් බැව් ප්‍රකාශිතය. ගෝලාකාරයෙන් යුක්‌ත සෙ. මි. 1.2, 1.6 විෂ්කම්භයක්‌ ඇති මාංශයකින් යුක්‌තය. ලා කොළ පැහැයක්‌ ඇති ගෙඩිය. පලාවර්ණ පියලි තුනකට බෙදී ඇත. එය තුළ බීජ හයක්‌ පමණ දැකිය හැක. මල් ඒක ලිංගිකය. පුරුෂ හා ස්ත්‍රී මල් එකම ගසේ පිහිටා ඇත. ඵලය ගෝලාකාර වන අතර මාංශල වේ. බීජ ඉතා දැඩිය. ඵලයේ ආවරණය කණ්ඩිකා තුනකට බෙදී ඇත. එක කණ්ඩිකාවක බීජ දෙක බැගින් පිහිටා ඇත. අප රටෙහි තෙත් කලාපයේ සුලභව වැවේ. මැදරට මධ්‍යම පළාත ඌව හා සබරගමුව විශේෂයි. නෙල්ලි වල විටමින් C බෙහෙවින් අන්තර්ගතය.
යුධෝපක්‍රම
යුධෝපක්‍රම (ග්‍රීක Takkike : හමුදාවක් සංවිධානය කිරීමේ කලාව) යනු සටනේ දී සතුරාව පරාජයට පත් කිරීම සඳහා අවිආයුධ හා හමුදා ඒකක සංකලනය කර භාවිත කිරීමේ ක්‍රමවේදයයි. දර්ශනයේ හා තාක්ෂණයේ සිදුවු වෙනස්කම් යුධෝපක්‍රම වල වෙනස් වීම් වලට බලපා ඇත.
දහනවන වන සියවස දක්වාම විවිධ යුධෝපක්‍රම විවෘත භූමි වලදී හමුදා ඒකක හැසිරවීම වැනි සටන් බිමේ කරුණු වල පමණක් සීමා විය. වර්තමාන හමුදා චින්තනය තුළ යුධෝපක්‍රම යනු, පුද්ගලයින් දුසිම් ගණනක සිට සිය ගණනක් අන්තර්ගත වන පහළම මට්‍ටමේ සලසුම් කිරීමයි. බළ ඇණි වල ක්‍රියාකාරී යොදාගැනීම නම් උසස් සැලසුම් කිරීමේ මට්ටමක් ඇතුලත් වන හැඩගැසීම් වලට ඒකක සංවිධානය කරයි. හමුදා සැලසුම් වල තුන්වන ශ්‍රේණිය වන්නේ සැලසුම් සකස් කිරීම වන අතර, දිගුකාලීන අරමුණක් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය සැලසුම් හා ක්‍රියාමාර්ග පිලිබඳ කටයුතු කරයි. ක්‍රියාකාරී යුධ මාර්ග ඒ අනුව ගත් කල සැලසුම් (ඉහළ ශ්‍රේණිය) යුධෝපක්‍රම (පහලම ශ්‍රේණිය) දක්වා පරිවර්ථනය කර අතරමැදි ශ්‍රේණියකි.
විවිධ අවස්ථාවන්ට විශේෂිත වූ යුධෝපක්‍රම ඇත. කාමරයක් හෝ තනි ගොඩනැගිල්ලක් අත්පත් කර ගැනිමේ සිට යම් කලාපයක් පුරාවට ගුවන් බලය පවත්වා ගැනීම වැනි විශාල පරිමාණයේ මෙහෙයුම් දක්වා ඒවා විහිදේ. වර්තමානයේදී තනි සෙබළුන්, සෙබල කණ්ඩායම් සිට සම්පූර්ණ හමුදාවන් දක්වා සියළුම අණදෙන ‍ ශ්‍රේණි වලදී යුධෝපක්‍රම භාවිතා කරයි. අනිවාර්යයෙන්ම යුද්ධයේදී භාවිතා කරන ඒකක එම කාලයේ පවතින යුධෝපක්‍රමවල ප්‍රතිබිම්භයක් වන අතර ඒවායේ විශාලත්වය හා සැදුම්ලත් සම්මිශ්‍රණය අදාල ලෙස වෙනස් වේ.
එක්සත් ජනපද හමුදා ක්ෂේත්‍ර අත් පොත 3-0 යුධෝපක්‍රම සම්බන්ධයෙන් පහත නිර්වචන ලබා දෙයි.
යුධෝපක්‍රම- (ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව)
2. ස්වයංක්‍රීය සම්පූර්ණ විභවය භාවිතා කල හැකි පරිදි තම තමන්ට හෝ හතුරාට සාපේක්ෂව හමුදා ඒකක ක්‍රමානුකුල සකස් කිරීම හා ස්ථානගත කිරීම මේ සඳහා තම තමන්ටත්, භුමියටත් සතුරාටත් සාපේක්ෂව ක්‍රමානූකූලව ඒකකයක් හැසිරවීම මඟින් සටන් කිරීමේ හැකියාවේ විභවය සටන් ජයග්‍රහණය දක්වා පරිවර්ථනය කිරීම අදාල වේ. (FM 3-0)
එක්සත් ජනපද හමුදාව සාමාන්‍ය ශ්‍රේණි 3 ක් ඔස්සේ යුද්ධය නිර්වචනය කරයි.
1.	සැලසුම් ශ්‍රේණිය: මේ සඳහා ජාතික මෙන්ම සටහන් ආඥා කාලයද ඇතුලත් වේ.
2.	මෙහෙයුම් ශ්‍රේණිය: ඒකාබද්ධ කාර්ය සාධක බලකාය (භුමි මෙහෙයුම් ඒකකය, උපාය ඒකක, ගුවන් හා නාවික යන බලමුළු වල එකතුවෙන්) සිට භට කණ්ඩායම් පෙළගැස්වීම දක්වා විහිදේ.
3.	යුධෝපක්‍රම ශ්‍රේණිය: භට කණ්ඩායම් හැසිරවීමේ සිට තනි තනි ‍සොල්දාදුවා දක්වා වූ පහලම සටන් ඒකක දක්වා විහිදේ.
බොහෝ දෙනා හමුදා වචන මාලාව දැනගෙන සිටිමුත් සැලසුම් හා යුධෝපක්‍රම යන වචන දෙක හුවමාරු කිරීමට පෙලඹේ.
යුධෝපක්‍රම යනු විද්‍යාවක් හා කලාවකි. දෙන ලද අවස්ථාවකට ස්වයංක්‍රීයව ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හුරුකරවන ‘සටන් සරඹ’ හා විශාල උපදෙස් හා අවවාද මාලාවක් සියවස් ගණනක් ඔස්සේ ලියවී ඇත. සමහරුන්ට යුධෝපක්‍රම සහ‍ජයෙන්ම පිහිටා ඇත. සමහර අවස්ථා වලදී ඒවා ඉගැන්විය හැක. නමුත් මූලිකවම යුධෝපක්‍රම යනු මනෝ විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව හා සංඛ්‍යාලේඛන අඩංගු වු වෙනස් වන සම්මිශ්‍රණයකි.
සමහර භාවිතයන් හා පුරුදු යුද්ධයන්හි ආරම්භ‍යේ සිටම නොවෙනස්ව පවතී. සැගවී සිට පහරදීම්, සොයාගෙන ගොස් වටකිරීම, තොරතුරු රැස් කිරීම, පවත්වා ගැනීම, බාදක හා ආරක්ෂක විධිවිධාන සකස් කිරීම හා භාවිතය වැනි නොයෙකුත් කරුණු මෙයට අඩංගු වේ. භූමිය උපරිම වාසිදායක ලෙස යොදා ගැනීම ද නොවෙනස්ව පැවතී ඇත. උස්බිම්, ගංගා හා වගුරු බිම්, කුඩා දිය ඇලි, ස්වභාවික සැඟවුම් ස්ථාන යන මේ සියල්ලම විවිධ ආකාරයට භාවිතා කල හැක.
නිරන්තරයෙන්ම වෙනස් වන කොටස වන්නේ තාක්ෂණික මානය හා සටන්කරුවන්ගේ සමාජවිද්‍යාත්මක පැතිකඩයි. රෝම සොල්දාදුවකු, මොන්ගෝලියානු අශ්වාරෝහයෙකු,දුනුවායෙකු, චීන හරස් දුනුකරුවකු, බ්‍රිතාන්‍ය රෙඩ්කොට් වරයෙක්, ගුවන් භටයෙකු වැනි විවිධ වර්ගයේ භටයින් නිර්මාණය කිරීමට බලපෑ තාක්ෂණික හා සමාජ විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් මොනවාදැයි කෙනෙකු සිතා බැලීමට තීරණය කළ හැක. මොවුන් තම ආයුධ, හමුදා උපකරණ සැපයීමේ ක්‍රියාමාර්ග හා සමාජීය තරාතිරම මඟින් සීමා කරනු ලැබ, සටන් බිම විවිධ අයුරින් භාවිත කිරීමට පෙළඹුන ද සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ යුධෝපක්‍රම භාවිතයෙන් එකම අරමුණක් සාක්ෂාත් කිරීමට පෙළඹේ.
සටහන්
{|
සැවැන්දරා
හැඳින්වීම
සැවැන්දරා සඳහා පර්යාය නම් තිස් හයකි. උශිර, නලද, ජල, අභය, අවදාත, ඉන්ද්‍රගුප්ත, ජිත, උශිරක, ජලවාස, හරිපි‍්‍රය, රතාපි‍්‍රය, වීර, කරු ඉන් කිහිපයකි.
Vetiveria zizanioides (L) Nash මෙහි උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමයයි. එසේම මෙය තෘණ (POACEAE) කුලයට අයත් වේ.
සුවඳ විලවුන් සඳහා ගන්නා සුගන්ධ තෙලකින් යුක්ත ප්‍රධාන පෙළේ සුගන්ධ ද්‍රව්‍යයකි. පාංශු සංරක්‍ෂණය සඳහා යොදාගන්නා ශාක අතරින් මුල් තැනක් ලැබෙන්නේ අඩි අටකට වඩා ගැඹුරට විහිදෙන මූල පද්ධතියක් ඇති සැවැන්දරාවලටයි.
විශේෂයෙන් ම ශ්‍රී ලංකාවේ පාංශු ඛාදනය අධික කඳුකර ප්‍රදේශවල වගා කිරීමට උචිත ශාක විශේෂයකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ උණුසුම් වියළි ප්‍රදේශවල හා වැව් මායිම්වල ස්වභාවිකව දක්නට ලැබේ. මෙරට ඕනෑම ප්‍රදේශයක පහසුවෙන් වගා කළ හැකි වේ.
ඖෂධ සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් මුල් ගනු ලබයි. සෙම් පිත් සමනය කරයි. දැවිල්ල නසයි. බඩගින්න ඇතිකරයි. වමනය වළකයි. මුත්‍ර කාරකයි.
ඉදිමුම අඩු කරයි. ශීතලයි. තිත්තයි. සැහැල්ලුයි. මධුරයි. ලේ දොස් දාහය නසයි. සැවැන්දරා විශේෂයෙන් මුත්‍රා රෝගවලට ගුණදායකයි.
මෙයින් දහඩිය ගඳ ද නැති වී යයි. සැවැන්දරා මුල් කුඩු කර ඇල් දියර දමා රැයක් තබා පෙරා බීම මුත්‍ර දැවිල්ලට අනගි අත් බෙහෙතකි.
එසේම සැවැන්දරාවලින් වෙන්කර ගත් තෙල් බිංදු දෙකක් දිව ගෑම වමනයට සුදුසු වේ. සැවැන්දරා මුල් දල්වා එයින් නැඟෙන දුම් නාසයට ඉරීම හිසරදයට හා හිස බර ගතියට යෝග්‍යයි.
සැවැන්දරා තෙල් සුවඳ විලවුන් නිෂ්පාදනය සඳහා යොදා ගනී. පාංශු සංරක්‍ෂණය සඳහා බෑවුම් ඉඩම්වල සමෝච්ච වැටි ලෙසත්, ගල් වැටි මායිම්වලත්, කාණු සහ ගං ඉවුරුවලත් වගා කරනු ලැබේ.
ළපටි පත්‍ර සත්ත්ව ආහාර ලෙස ගැනේ. වියළි මුල් සුවඳ හමන තිර, පැදුරු සහ අවාන් සෑදීමට ගනී. කොළ පල්ප බවට පත්කර කඩදාසි නිෂ්පාදනයට උපයෝගී කර ගනී. මේවා සැවැන්දරාවලින් ගන්නා වෙනත් ප්‍රයෝජන ලෙස හඳුනා ගත හැකිය.
සුදු හඳුන්, ඉරමුසු, ඉරිවේරිය, ගල්කූ®ර මුල්, හාතාවාරිය අල, වැල්මී, මුද්දරම්පලම්, වැල්මදට, මානෙල් අල, සැවැන්දරා මුල් මේවා කලං 1 යි. මදටිය 4 බැගින් ගෙන වතුර පත 8 – 1 ට සිඳ පෙරා මී පැණි දමා වරකට පත භාගය බැගින් උදය සවස දෙන්න.
මෙය කාන්තාවන්ගේ ප්‍රදර රෝගවලට හිතය. එසේම රත්පිත් දැවිල්ල, කරකැවිල්ල ආදිය දුරු වී ඇඟ නිවීමට ගන්නා කෂායකි.
සුදු හඳුන් හා සැවැන්දරා මුල් වියළා කුඩු කර රෑ කාලයේ දී තැඹිලි ගෙඩියක දමා වසා එළිමහනක තබා උදේට පෙරා බොන්න. උෂ්ණ භාවය නිසා ඇතිවූ දැවිල්ල, දහඩිය ගැලීම් හා සමේ රෝග සනීප වේ.
මුද්දරප්පලම්, සුදු හඳුන්, සැවැන්දරා මුල් හා උක්ගස් රෑට ජලයේ දමා උදේට පොඩිකර පෙරා සීනි හා පොරි කුඩුකර දමා බොන්න. වතුරට දැමීමේදී සියලුම අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය හොඳින් කුඩු කර හා තලා දමන්න. මෙය ශරීරගත උෂ්ණත්වයෙන් ඇතිවූ පිපාසයට උචිතයි.
අම්ලපිත්ත රෝගයට දේශිය ප්‍රතිකාර
සැවැන්දරා මුල්, වී පොරි, සුදු හදුන්, මානෙල් අල, ඉරිවේරිය දඩු,සමාන ප්‍රමාන බැගින් ගෙන පත අට එකට සිඳ පෙරා සිනි දමා බොන්න.
උක් පුරුක්, මානෙල් අල, නුගමුල්, වැල්මී,අළු කෙසෙල් අල, නෙළුම් රේණු, නුග කරටි, මුද්දරප්පලම්, රටඉදි කළං එකහමාර බැගින් ගෙන පත අට එකට සිඳවා පෙරා සිනි දමා බොන්න.
සැවැන්දරා සඳහා ඉතා හොඳ වෙළඳපොළ ඉල්ලුමක් ඇති හෙයින් එය වාණිජමය වගාවක් ලෙස ඉතා හොඳ ආදායමක් ලබාගත හැකි ඖෂධීය ශාකයකි. ආයුර්වේද ඖෂධ කර්මාන්තයට මෙන්ම සුගන්ධ තෛල නිෂ්පාදනයට සැවැන්දරා බහුලව භාවිතා වේ.
වගාවන් හා නිවසේ භාවිතය
වගාවන් ද ගෙදර පොත්පත් ආරක්ෂාකර ගැනීමට ද රෙදි-පිළි ආදියට කෘමීන්ගෙන් වන උවදුරු වළක්වා ගැනීමට ද සැවැන්දරා යොදාගත හැක.
ඖෂධීය ගුණාංග
සැවැන්දරා මුල් විශේෂයෙන් ශරිරයේ උෟෂ්ණ ගතිය නැති කර ගැනිමට මෙන්ම අම්ලපිත්ත රෝගය සදහාද ඉතාම ගුණදායක ඔසුවකි. ඒ වගේම සුදු හදුන් සමග සැවැන්දරා ඇල්වතුරෙන් ආලේප කිරිම කිරිමෙන් කුරුලෑ වලට සහනයක් ලබා ගත හැකිය.
එස්‌. මහින්ද හිමි
'''ඇස්. මහින්ද හිමි හෝ ටිබෙට් ජාතික ඇස්. මහින්ද හිමි ලෙසින් සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන, සිකිම් මහින්ද හිමි''' යනු, සිකිම් රාජ්‍යයේ උපත ලබා බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවට සංක්‍රමණය වී මහණවූ බෞද්ධ භික්ෂුවකි. උන්වහන්සේ, කවියෙකු සහ ගත් කතු වරයෙකු වන අතර, සිංහල ජාතික වයාපාරයට සම්බන්ධ වී කටයුතු කර ඇත. උන්වහන්සේ පැමිණ ඇත්තේ සිකිම් වෙතින් වුවද, තමන් ටිබෙට් ජාතික යැයි එතුමන් විසින් පවසන්නට ඇත්තේ, බොහෝ විට ලංකාවේ ටිබෙටය බෙහෙවින් ජනප්‍රියව පැවති නිසා වන්නට ඇත.
මුල් දිවිය
මධ්‍යම ආසියාවේ හිමාලය කදු වැටියේ  සීකිම් (SIKKIM) දේශයට උතුරු සීමාවේ ටිබෙටය නම් බෞද්ධ දේශයේ 1901 ජන්ම ලාභය ලද  මහින්ද හිමියන්ට දෙමාපියන් විසින් එස්‌. කේ. තෂිනම්ගල් ලෙස නම් තබන ලදී. එතුමාගේ පවුල ජීවත්වූයේ සිකිම් හී අගනුවර වන ගංටොක් නුවරය. කුඩා අවධියේම දෙමාපියන් අහිමි වූ තෂිනම්ගසල්ට සොහොයුරන් තිදෙනකු වූ බවට තොරතුරු හමු වේ. ඒ අතර තුන්වන සොයුරු සීකිම් පුණ්‌නජි හිමි නමින් පැවිදිව සිටි අතර කුඩා තෂිනම්ගසල් හට රැකවරණ සැපයූයේ උන්වහන්සේය. වැඩිමල් සොහොයුරා කල්කටා විශ්වවිද්‍යාලයෙහි ටිබෙට්‌ භාෂාව පිළිබඳව කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස කීර්තිමත් සේවයක්‌ කළ අයෙකි. දෙවැනි සොයුරා ටිබෙට්‌ රජුගේ අගමැති ලෙස රාජ්‍ය පාලනයට සම්බන්ධ වී තිබේ.
සීකිම් පූණ්‌නජි හිමිගේ මිත්‍රයෙකු වූ ජර්මන් ජාතික ඥනාතිලෝක හිමිගේ අවශ්‍යතාව මත සීකිම් පූණ්‌නජි හිමියන්ට ද ලංකාවට වැඩම කිරීමට සිදුවිය. එසේ සීකිම් පුණ්‌නජි හිමියන් හා ජර්මන් ජාතික ඥනාතිලෝක හිමියන් සමගින් කුඩා තෂිනම්ගසල්ට ද ලංකාවට  පැමිණීමට සිදුවිය. ඒ 1912 වර්ෂයේය. කුඩා තෂිනම්ගසල් ලංකාවට පැමිණීම සිදුවූයේ ඒ අයුරිනි. දොඩම්දූවේ පොල්ගස්‌දූව ආරාමය මෙම තිදෙනාගේම වාසස්‌ථානය විය. පසුව අධ්‍යාපනය ලැබීමට පුණ්‌නජි හිමියන් සමගින් මරදාන මාලිගාකන්ද විෙද්‍යාදය පිරිවෙනට  ගිය තෂිනම්ගසල් එහිදී සිංහල, පාලි, සංස්‌කෘත ආදි භාෂාද බුදුදහම හා නක්‍ෂත්‍රය වැනි  විෂයන් ද ඉගෙන ගත්තේය. පසුව දොඩංදූව ශෛලබිම්බාරාමයේදී තෂිනම්ගසල් පැවිදි භාවයට පත්වන්නේ ටිබෙට්‌ එස්‌. මහින්ද හිමි නමිනි. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායට අයත් රත්ගම සිරි චූලසුමන හිමියන්ගේ ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස උන්වහන්සේ එදා පැවිදිව දොඩංදූවේ වාසය  කරන අතර තම සද්ධිවිහාරික දොඩංදූවේ ජිනරතන හිමියන්ගේ ඇසුරින් තම සහජ කවිත්වය ඔප්නංවා  ගත්තේය. ටිබෙට්‌ එස්‌. මහින්ද හිමියන් මහා කවියකු බවට පත්කරන ලද්දේ දොඩංදූවේ ජිනරතන හිමියන්ගේ ගුරු හරුකම් මගිනි. ජිනරතන හිමියන් අප්‍රකට වුවත් දක්‍ෂ කවියෙකි.
බෞද්ධ භික්ෂුභාවය සහ ලංකාවේ ජීවිතය
දකුණු ලංකාවේ, පොල්ගස්දූවේ පන්සලක නවාතැන් ගත් සොහොයුරන් දෙදෙන ඥානාලෝක නමැති භික්ෂුවක් යටතේ බුද්ධාගම උගෙන ගත්හ. ඉන්පසු උන්වහන්සේව මරදානේ, විද්‍යෝදය පිරිවෙන වෙත යැවුණු අතර ඉංග්‍රීසි ඉගෙනගැනීම සඳහා පාසැලකට  ඇතුළු කරන ලදි. ඉන් අනතුරුව, පොල්ගස්දූවේ පන්සල වෙත යළි පැමිණි උන්වහන්සේ, සිංහල සහ පාලි භාෂා ඉගෙන ගත්හ. පළමුවන ලෝක යුද්ධය ඇරඹෙත්ම, ජර්මන් ජාතිකයෙක් වූ, උන්වහන්සේගේ උපාධ්‍ය ඥානාලෝක හිමියන්, අත්අඩංගුවට පත් විය. මෙම කාලය වන විට උන්වහන්සේගේ සොහොයුරු සිකිම් පුන්නජි හිමියන් අපවත්ව සිටි බවක් පෙනෙන අතර, රජය විසින් මහින්ද හිමියන් දෙවරක් සිර අඩස්සියේ ලන ලදි.
උන්වහන්සේ පසු කලෙක සිකිම් මහින්ද ලෙසින් අමරපුර නිකායේ පැවිදි බව ලැබූ මුත් එස්. මහින්ද (ඇස්. මහින්ද)ලෙසින් සිය නම භාවිතා කල සේක. ටිබෙට්‌ එස්‌. මහින්ද හිමියන් ප්‍රාචීන මධ්‍යම විභාගයන් ද සමත් වී ඇත. 1930 ජුනි 16 දින පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පරිවේනාධිපති ලුණුපොකුණේ ශ්‍රී ධම්මානන්ද නාහිමි  වෙතින් සියම් මහා නිකායේ පැවිදි භාවය ලබාගන්නා ලදී. තමන්වහන්සේ ටිබෙට් ජාතිකයෙක් ලෙසින් හඳුන්වාගන්නට ඇත්තේ, එම රට ආසියාවේ ප්‍රමුඛ බෞද්ධ රටක් ලෙස එකල ලංකාවේ ප්‍රසිද්ධව පැවතීම නිසා විය හැක. 1934 සිට 1936 දක්වා එස්. මහින්ද හිමියෝ කොළඹ, ආනන්ද විද්‍යාලයේ ගුරුවරුයෙකුව සේවය කළහ.
සාහිත්‍යමය කර්තව්‍යයන් සහ ජාතිකවාදය
ඇස්. මහින්ද හිමියන් ඉතා ඉක්මණින් සිංහල භාෂාව පිළිබඳ නිපුණතාවය ලබාගත් අතර කවියෙකු මෙන්ම කතුවරයෙකු ලෙසද සිය ස්ථාවරත්වය ගොඩ නගා ගත්තේය. උන්වහන්සේ පොත් 40කටත් වඩා රචනා කර ඇති අතර ඉන් බොහොමයක්ම දේශානුරාගය වඩවන ඒවා විය. මහින්ද හිමියන්ගේ පළමු පොත ' ඔවා මුතු දම වන අතර අවසන් පොත ලෙස ' ශ්‍රී පාද'  විශ්වාස කෙරෙයි. උන්වහන්සේ බොහෝවිට ශ්‍රී ලංකාවේ අතීත ශ්‍රී විභූතිය සහ වර්තමාන ජනයාගේ දුර්වලකම් වෙත අවධානය යොමු කරමින් ඔවුන් නිදහස උදෙසා වැඩ කිරීමට පෙළඹවීම කෙරෙහි සිය අවධානය යොමු කළේය. මහින්ද හිමියන් ළමා පොත් කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. '''ඇස්. මහින්ද හිමියන්ගේ ප්‍රසිද්ධ කෘති '''
මහින්ද හිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් ව්‍යාපාරයේ පදනම වූ අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ සාමාජිකයෙකුද විය. 1948 දී නිදහස ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව එතුමන්ගේ නිදහස් ව්‍යාපාරය උදෙසා වූ සාහිත්‍යමය දායකත්වය සලකා ජාතික වීරයෙක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. අති පූජ්‍ය ඇස්. මහින්ද හිමියෝ 1951 මැයි 16 වන දා අපවත් වී වදාළහ.
මහින්ද හිමිගේ කවි
තුම් නිදහස් රුකෙහී සෙවනැල්ලෙහි සිංහලයෝ සැතපෙත්වා!
ගම් බිර දම් සහ පෙම් සමගී රස කා අතරත් පැතිරේවා!
හිම් කොට සිව් සයුරත් සුනෙරත් රුදු දෑ කුල බේ දුරුවේවා!
'''පෙම් බර ලක්මව සව් සැපතින් වැජඹේ! වැ ජඹේ! වැජඹේවා'''   .කරුමෙන් වාසනාවෙන් මහිමයෙන් පිට
.කිසිවක්‌ නොසැලකේ යන මහ මුසා බස.
.පෙර කරුමයේ හැටියට ඔහෙ හිටපල්ලා
.යන දරුමයේ සැබවක්‌ නැත දැන ගල්ලා
.ලොව උරුමයේ අපටත් හිමි දැය ඉල්ලා
.බැරි කරුමයේ කිම සටනට සැර සෙල්ලා.
මෙලොවින් පරලොවින් වියයුතු යහපත ට මගපෙන්වීම යන අදහස පෙරටු කො   ට තෙපලන්නේ නම්පිය තෙපුලක් මියුරුකො ට මිතුරන් මිසක සතුරෝ නොම වෙති ඔහු ට
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෝ ප්‍රවර්ගය:භික්‍ෂූහූ ප්‍රවර්ගය:1901 උපත් ප්‍රවර්ගය:1951 මරණ ප්‍රවර්ගය:කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයීය, පීඨය
වැලිකඩ
වැලිකඩ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ, කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය තුල පිහිටි උප නගරයකි.
මෙරට අධිආරක්ෂිත බන්ධනාගාරයක් වූ වැලිකඩ බන්ධනාගාරය (මැගසින් බන්ධනාගාරය) පිහිටුවා තිබෙන්නේද වැලිකඩ තුලයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
යාපනය රාජධානිය
යාපනය රාජධානිය (ආර්ය චක්‍රවර්ති රාජ්‍ය) යනු මධ්‍ය කාලීන යුගයේ, ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් විසින් ලක්දිව (වර්ථමාන ශ්‍රී ලංකාවේ) යටත් කරගෙන තිබූ කෙටි කාලසීමාවන් තුල පැවති පාලනයයි. යාපනය රජ පරම්පරාව ආර්ය චක්‍රවර්තී පරපුර ලෙස හැඳින්වේ. මෙම පරපුරේ පාලකයන් 12 දෙනෙකු සිට ඇත.
පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යය යටත් විජිතය
රජරට විනාශ කිරීමෙන් පසුව ඔහු තම අගනුවර යාපනයට ගෙන ගියේය. අනතුරුව ඉන්දියාවේ වර්ථමාන තමිල් නාඩුවේ ‘තන්ජේර්’ චෝල අධිරාජ්‍යයට කප්පම් ගෙවු යටත් රාජ්‍යයක් ලෙස තම රාජ්‍යය පත්වා ගෙන ගියේය. මෙම කාලයේදී (1247) මැලේ ජාතික අධිපතියෙකු මෙන්ම මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු වු චන්ද්‍රබාහු නැමැත්තෙක් තාමු ලිංගයෙන් පැමිණ දේශපාලන වශයෙන් කැබලි වී තිබු දිවයින ආක්‍රමණය කළේය. දඹදෙණියේ 11 පරාක්‍රම බාහු රජුට (1236 – 70) මෙම ආක්‍රමණය ව්‍යවර්ථ කෙරීමට හැකි වුවද චන්ද්‍රභානු යාපනයට ගෙ‍‍ාස් (1255 දී පමණ) මාඝ ගෙන් කිරුළ ආරක්ෂා කර ගත්තේය. මෙම සිද්දිය දකුණු ඉන්දියාවේ පණ්ඩ්‍ය අධිරාජ්‍යයට මැදිහත් වීමට කරුණක් වු අතර චන්ද්‍රභානු 1258 දී පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යයට යටත් විය. දෙවැනි වරට දකුණු ප්‍රදේශය ආක්‍රමනය කිරීමට චන්ද්‍රභානු	 නැව් නැගුණු නමුදු එම අවසුථාවේදී පාණ්ඩ්‍යයන් නැවත වරක් සිංහල රජුගේ ආරක්ෂාව පිණිස පැමිණියහ. ඔව්හු 1262 දී චන්ද්‍රභානු මරා එම ආක්‍රමණ නිසා පාණ්ඩ්‍ය දුර්වල වු විට ආර්ය චක්රවර්තිගෙන් පසු බිහි වු රජවරු යාපනය ස්වාධීන රාජ්‍යයක් කරගත් අතර ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය බලවෙතකු බවටද පත් විය. ඉන්පසු යාපනයේ රජුන් වු සියලු රජවරු කාලිංඝ මාඝ වශයෙන් හදුනාගෙන ඇති කුලින් ‍ෙගයි චක්‍රවරිති නැමැත්තා‍ෙග් පැවත එන අය බව ඔවුන්ගේ පරම්පරා නම් ගැන ලේඛණ පවත්වා ගෙන යන ස්වාමි ඥාණප්‍රකාශණ සහ මුදලියාර් රාසනායගම් කියා සිටිති.
ස්වාධීන වීම
ක්‍රි.ව. 1323දී දී පාණ්ඩ්‍යය අධිරාජ්‍යය කැබලි වු පසු ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. පසු කළේක අනෙකුත් ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය යටත්ව සිටියදී මෙම රාජ්‍ය 14 වන සියවසේ මුල සිට මැද භාගය දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ නැගි එන බලවතෙක් වී සිටියේය.
කොට්ටේ රාජධානියේ කොටසක් වීම
කෙසේ නමුදු 1450 දී තරගකාරී කොට්ටේ රාජධානියට යටත් විය.
දෙවන වර ස්වාධීන වීම
1467 දී එය නැවතත් නිදහස් විය. ඉන්පසු බලයට පත් වු පාලකයන් මුතු, ඇතුන්, වෙළදාම මෙන්ම ඉඩම් වල ආදායම් උපරිම තත්ත්වයකට ගෙන ඒමට කටයුතු කරමින් ආර්ථික තත්ත්වය තහවුරු කරගැනීමට කටයුතු කළහ. එකල ශ්‍රී ලංකාව තුල තිබුණු අනිත් රාජ්‍යයන් සමග සසදන විට ඉතා අඩුවෙන් වැඩවසම් ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වුයේ මෙම රාජ්‍යය තුළයි. මෙම කාලය තුල ප්‍රාදේශිය වශයෙන් දෙමළ සාහිත්‍යයක් බිහිවුනු අතර භාෂා සංවර්ධන ආයතනයක් ද ඇතුලුව හින්දු කොවිල් ද ගොඩ නැගුණි.
පෘතුගිසීන් ශ්‍රී ලංකාවේ කොටසක් වීම
1505 දී පෘතුගිසින් ලංකාවට පැමිණියහ. ඒ වන විට අධික ලාභ උපදවන ව්‍යාපාරයක් වු කුලුබඩු වෙලදාම පිලිබද ඒකාධිකාරය කෝට්ටේ රාජධානිය සතුව තිබුණු අතර පෘතුගිසින්ගේ පරමාර්ථය වුයේ එම අධිකාරය ඔවුන් සතුකර ගැනීමයි. එහෙයින් පෘතුගිසින්ගේ මුල්ම ආක්‍රමණ කොට්ටේ රාජධානියට එරෙහිව සිදුවිය. කොළඹ සිටි පෘතුගිසින්ගේ අවානය ය‍ාපනය දෙසටද යොමු විය. එයට හේතු කිහිපයක් රෝමන් කතෝලික මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් වලට මැදිහත් වීම එකක් (මෙය පෘතුගිසින්ගේ අභිප්‍රායන්ගෙන් එකකි) පෘතුගිසි විරෝධි කොට්ටේ රාජධානියේ සිටි සිතාවක ප්‍රධානින්ට උදවු කිරීම අනෙක් කරුණයි.
කිසිදු වරායක් නොමැති මධ්‍ය කදුකරයේ පිහිටි කන්ද උඩරට රාජ්‍ය සේවා‍සහ භාණ්ඩ සපයන ස්ථානයක් ලෙස යාපනය රාජධානිය ක්‍රියාත්මක වූ අතර දකුණු ඉන්දියාවෙන් ලැබෙන යුද්ධ ආධාර ලබාගැනීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද ක්‍රියාත්මක විය. තවත් කාරණයක් නම් යුද්ධ උපාය මාර්ග වශයෙන් යාපනයේ වැදත්කම හේතු කොට ගෙන යාපනය රාජධානිය ලන්දේසි ආක්‍රමණ හමුදාවකට සුරක්ෂිත ස්ථානයක් විය හැකියයි යන බියක්ද තිබුණි. 1 වැනි සංකිලි රජු පෘතුගිසීන්ට පක්ෂව කටයුතු නොකළ අතර මන්නාරම් දුපතේ සිටි ‘පරවා කතෝලික’ පිරිස 600 – 700 ක් දෙනා ද සමුල ඝාතනය කළේය. මෙම කතෝලික පිරිස ඉන්දියාවෙන් මන්නාරමට ගෙන්වන ලද්දේ ඉතා ලාභ දායක ව්‍යාපාරයක් වු මුතු කිමිදීමේ කටයුතු යාපනයේ රජවරුන්ගෙන් අත්පත් කර ගැනීමටයි. 1505 දී පෘතුගිසීන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමැණියහ. අභ්‍යන්තර සිංහල රාජ්‍යයන් දකුණු ඉන්දියාව හා සම්බන්ධ වුයේ පොක් සමුද්‍ර සන්දිය හරහාය. පොක් සමුද්‍ර සන්දිය යුද්ධ උපාය මාර්ගික වශයෙන් ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි. ඒ තුල ලංකාව පිහිටා තිබීමෙන් දේශපාලනික අර්බුදයක් නිර්මාණය විය. බොහෝ රජවරු එකිනෙකා හා ගැටුණු අතර අවසානයේ පෘතුගිසීන් සමග සමාදානයෙන් කටයුතු කළහ.
අවනත රාජ්‍ය යුගය
විසුරේ දොම් කොන්ස්තන්තිනෝද බ්රුගන්සාගේ නායකත්වයෙන් 1560 දී කළ පළමු යුද්ධ චාරිකාවේදි රාජ්‍ය යටපත් කර ගැනීමට අපොහොසත් වු නමුදු මන්නාරම් දුපත උදුරා ගන්නා ලදී. සිද්ධිය පිලිබද විස්තර අපහැදිලි නමුත් 1582 වන විට යාපනයේ රජු ඇතුන් 10 දෙනකු හෝ ඒ වටිනාකමට සමා‍න මුදලක් කප්පම් වශයෙන් ගෙවමින් සිටියේය. අන්ද්‍රේ ෆමාර්ඩෝද මෙන්ඩොන්සාගේ නායකත්වයෙන් 1591 දී කළ දෙවැනි යුද්ධ චාරිකාවේදි පුවිරාස සිංහම් රජ තනතුරෙහි පිහිටු වන ලදී. ඔහුගේ පුත‍ා වු එදිරිමාන්න කතෝලික මිෂනාරි වරුන් ඔවුන්ගේ කටයුතු කරගෙන යාමට නිදහස ලැබුණු අතර රජු විරුද්ද වුවත් නැතත් පෘතුගාලයට ඇතුන් යැවීමේ ඒකාධිකාරයද ලැබුණි. ඔහු 1 වෙනි විමළධර්ම සුරිය සහ සෙනරත් රජුන් යටතේ වු මහනුවර රාජ්‍යයට (1593 – 1635 කාලය තුල) උදවු කළේ පෘතුගිසින්ට එරෙහිව  කටයුතු කිරීමට දකුණු ඉන්දියාවෙන් උදව් ලබා ගැනීමේ අදහස ඇතිවයි. කෙසේ වෙතත් ඔහු පෘතුගිසින් ඕනෑවට වඩා කුපිත කිරීමකින් තොරව රාජ්‍යයේ ස්වාධීනව තබාගැනීමට කටයුතු කළේය.
අරාජික යුගය
1617 දී සිදුවු පරරාජසේකරම්ගේ මරණයෙන් පසු ඔහු විසින් රජකමට නම් කල තැනැත්තා මරාදමා අනියමින් රාජ්‍ය බලය ලබා ගත්තේ 11 වැනි සංකිලිය. ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය පෘතුගිසීන් පිලි නොගත් බැවින් 11 සංකිලි තන්ජෝර් නායක් වෙතින් යුධ ආධාර ඉල්ලා සිටියේය. තවද මලබාර්ගි මුහුදු කොල්ල කරුවන්ට නෙදුන්තිවු හි කදවුරක් පාවිච්චි කිරීමට අවසර දුන්නේය. පෝක් සමුද්‍ර සන්දිය හරහා පෘතුගිසින්ගේ නැව් ගමනා ගමනයට එය තර්ජනයක් විය. 1619 චලබාර් හි මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් ව්‍යවර්ථ කරන ලදී. 1617 දී යාපනය රාජ්‍යයට උරුම කරුවෙකු නොවු 11 සංගිලි පෘතුගිසීන් හා ගැටුනේය.
පෘතුගිසීන් ශ්‍රී ලංකාවේ කොටසක් වීම
සංගිලි පරාජය විය. එයින් පසු	එතෙක් එහි පැවති ස්වාධීනත්වය 1619 දී නිමාවට පත්විය. පිලිප් ද ඔලිවේජා විසින් කළ දෙවැනි ආක්‍රමණයට 5000 ක් වු බලසම්පන්න හමුදාවක් සහභාගි වුහ. ඔහු 11 වැනි සංකිල පරාජය කලේය. සංකිල සහ ඒ වන විට ඉතිරිව සිටි රාජකීය පවුලේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් අල්ලා ගනු ලැබ ගෝවට ගෙන ගොස් එහිදි එල්ලා මරණු ලැබුහ. අල්ලා ගත් ඉතිරි පිරිසට දේවගැති වරු වීමට බල කරන ලදී. බොහෝ දෙනා ඊට එකග වුහ. මේ නිසා යාපනය රාජ්‍යයට තවදුරටත් උරුමක් කාරයෙකු ඉතිරි නොවීය.
රජ පෙළපත විරුදාවලී කීපයකට හිමිකම් කීවේය. ඒවා නම්
ප්‍රතිඵලය
ඉතිරි අවුරුදු 40 පුරා පෘතුගිසි පාලනයට එරෙහිව කැරැළි 3 ක් ඇතිවිය. මෙයින් දෙකක් මෙහෙය වන ලද්දේ මිගහපුල්ලේ අරෙච්චි විසිනි. අනික යාපනයේ කොටුව ලන්දේසින් විසින් අල්ලා ගන්නා තෙක් උඩරට 1 සෙනරත් රජු විසිනි. මෙම කාලය තුල පෘතුගිසිහු විසින් සෑම කොවිලක්ම පාහේ විනාශ කරන ලදහ. යානය රාජධානියේ තිබුණු ශාස්ත්‍රීය පොත් පත් පිලිබද භාණ්ඩාගාරයක් වැනි වු සරස්වතී මහල් පුස්ථකාලයද විනාශ කළහ. අධික බදු පැනවීම නිසා මහජනයා බොහෝ දෙනෙක් ඉන්දියාවේ රාමනාදන් පුරය වෙතද දකුණු වන්නි ප්‍රදේශයටද සංක්‍රමණය වුහ. ජනගහනය අඩු විය. විදේශ වෙළද කටයුතු අඩපණ විය. ඉන්දියාවේ රාජ්‍යයන් කීපයක් සමග වෙස් ලුණු ලබා ගෙන ලස්බන් වෙත යැවීම පිනිස යාපනයේ ප්‍රධාන අපනයනය වු අලි ඇතුන් හුවමාරු කරගන්නා ලදී. වෙළද කටයුතු පහත වැටීම නිසා අත්‍යවශ්‍ය ආනයනයන් සදහා ගෙවීම් අසිරු වු හෙයින් ආනයන කටයුතු නතර කෙරිනි. පෘතුගිසි ඉතිහාසඥයකු වු ෆර්නාඩ් ද ක්වේරෝස් කියන්නේ පෘතුගිසි යටත් විජිත පාලන සමය තුල යාපනයේ ජනතාව අන්ත අසරණ භාවයට පත්වු බවයි.
යාපනයේ රජ පවුලේ නැති කිරීමට (රාජ්‍යයට උරුමක් කාරයින් නැති කිරීමට) පෘතුගිසින් උත්සාහ කළ නමුත් එම රාජකීය පවුල් වලින් පැවත එන්නේ ය කියනු ලබන ශ්‍රී ලංකා දෙමළ සම්භවයක් ඇති පවුල් බොහෝ ගණනක් ඉතිරිව සිටිති.
ආගම්
ලංකාවේ ශිව දෙවියන් ඇදහීම පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉන්දියාවෙන් පැමිණි පදිංචිකරුවන්ගේ මුල් යුගය දක්වා අඛණ්ඩව පවතී. බුද්ධාගමේ ඇදහිලි පුද පූජා සිරිත් තුළ හින්දු ඇදහිලි ද පෘථුල ලෙස අඩංගු වී ඇත. දිවයිනේ චෝල පාලනය පැවති 9 සහ 10 සියවස්වල හින්දු ආගමට දිවයිනේ නිල ආගමේ තත්වයක් ලැබී තිබුණි. චෝලවරුන්ගේ පාලනයෙන් පසු පැමිණි කාලිංග මාඝ හින්දු ආගමේ පුණර්ජීවනය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ තැනැත්තෙක් ලෙසට සමකාලීන දේශීය ලියවිලිවල සඳහන් වේ. රාමේශ්වරම්හි රාමනාදස්වරම් කෝවිල - ආර්යචක්රහවර්තී රජවරු ගණනාවක් රාමේශ්වරම් අවට කෝවිල් පවත්වාගෙන යාමට උදව් කර ඇත.
යාපනය රාජධානිය පැවති කාලයේ රාජ්යර ආගම ලෙස ශිව ආගමට විශේෂ වරප්රකසාද හිමි විය. ඉන්දියානු හින්දු ආගමේ වැදගත් පූජනීය ස්ථානයක් වූ රාමේශ්වරම් කෝවිලට තම රජ පරපුරේ මුතුන් මිත්තන් දැක් වූ අනුග්රදහය නිසා ආර්යචක්රසවර්තී රජවරුන්ද ශිව ලබ්ධිකයින් වශයෙන් තමන්ගෙන් එම කෝවිලට ඉටු විය යුතු යුතුකම් ගැන මනා අවධානයකින් සිටියහ. සටහන් වී ඇති පරිදි රජවරුන්ට ලැබී ඇති නම්බුනාමවලින් එකක් වන්නේ 'සේතුකාවලන්' යනුයි. එහි තේරුම 'සේතු' හි ආරක්ෂකයා යන්නයි. 'සේතු' යනු රාමේශ්වරම් හැඳින්වෙන තවත් නමකි. රජපරපුරේ ලකුණක් ලෙස ඔවුන්ගේ කාසිවල සහ ලේඛණවලද 'සේතු' යන්න පාවිච්චි කර තිබේ.
කෝට්ටේ රාජධානිය වෙනුවෙන් යාපනය පාලනය කළ (සෙම්බපෙරුමාල් නමින්ද හැඳින්වෙන) සපුමල් කුමරු, නල්ලූර් කන්දසාමි කෝවිල ප්ර තිසංස්කරණය කිරීම හෝ එය ගොඩනැංවීම කළ පුද්ගලයා වශයෙන් ගෞරවයට පාත්රනවේ. සත්තනාතර් කෝවිල, වෛකුන්ත පිල්ලේයාර් කෝවිල, සහ වීරකාලි අම්මාන් කෝවිල ආදී කෝවිල් ඉදිකිරීම් සම්බන්ධයෙන් සින්ගෙයි පරරාජසේකරම් ද සම්මානයට බඳුන් වේ. ඔහු යමුනෙරි නමින් පොකුණක් තනවා ඉන්දියාවේ ජනතාව පූජනීය ලෙස සලකන යමුනා නදියෙහි ජලයෙන් එය පිරවූයේය. ප්රාධාන කෝවිල් සාමාන්ය යෙන් නඩත්තු කරන ලද්දේ රජු විසිනි. එහි සේවය කරන්නන්ට රාජ්යි භාණ්ඩාගාරයෙන් වැටුප් ගෙවණු ලැබීය. මෙම සිරිත ඉන්දියාවේ හෝ ශ්රීප ලංකාවේ සෙසු පළාත්වල ක්රිරයාත්මක නොවූවකි. මේ කියන පූජ්ය ස්ථාන ස්වාධීන පැවැත්මක් ඇති ඉඩ කඩම් හා සම්බන්ධ ආදයම් මාර්ග තිබුණු ආයතන විය.
බොහෝ දෙනාගේ ප්රුධාන දෙවි වූයේ ශිවයි. ලිංගම් නොහොත් ශිව ලිංගය ශිවගේ විශ්ව සළකුණයි. පූජ්යධ ස්ථානවලදී එයට වැඳුම් පිදුම් කෙරෙන්නේය. දේව මණ්ඩලයේ සිටින අනෙක් හින්දු දෙවි දේවතාවියන් වන මුරුගන්, පිල්ලේයාර් සහ කාලිට ද වැඳුම් පිදුම් කරනු ලැබේ. දකුණේ සිංහලයින් විසින්ද කන්නගි දේවියට මහත් ලෙස ගරු සරු දක්වති. ඒ සමගම ගම් මට්ටමින් දෙවිවරු ඇදහීමද ජනප්රිේය ලක්ෂණයකි. යක්ෂ භූතාදීන් සහ යන්ත්ර. මන්ත්රම පිළිබඳ විශ්වාසයද දකුණු ආසියාවේ සෙසු පෙදෙස්වල මෙන් පැවතුණේය.
රාජධානිය තුළ බොහෝ ප්ර මාණයක් හින්දු කෝවිල් තිබුණි. කලාපය පුරා විසිරී තිබුණු සියගණනක් තවත් කෝවිල් සමග ඓතිහාසික වැදගත් කමෙන් යුක්ත ත්රී.කුණාමලයේ කොනේශ්වරම්, මන්නාරමේ කේතිස්තරම් කෝවිල, කීරමලේ නගුලේශ්වරම් කෝවිල වැනි කෝවිල්ද තිබුණි. පුද පූජා කටයුතු සහ උත්සව ආදි‍ෙය් සුළු වෙනස්කම් හැරුණු විට වර්තමාන දකුණු ඉන්දියාවේ කෙරෙන ඒවා හා සමානය. ශිව පූජකවරුන්ගේ දෙමළ ආගමික ගීතිකා වන්දනාමාන කිරීමේදී යොදා ගනු ලැබේ. අප්රේකල් මාසයේ මැද යෙදෙන හින්දු අළුත් අවුරුද්ද උත්සවශ්රීේයෙන් සමරණු ලබන අතර නවරාත්රී, දීපවාලී, ශිවරාත්රීක සහ තෛපොංගල් ආදී උත්සව ද, විවාහ මරණ සහ වැඩිවියට පත්වීම පිළිබඳ උත්සව ද එදිනෙදා ජීවිතයේ අංගයන් විය.
සාහිත්‍යය
රජ පෙළපත්වල රජවරු සාහිත්යභය කටයුතුවලට සහ අධ්යාතපනයට අනුග්රිහය දැක්වූහ. කෝවිල්වල තිබුණු පාඨශාලාවලින් සහ සාම්ප්රතදායික (තින්නෛ පල්ලිකූඩම් යනුවෙන් දෙමළෙන් හැඳින්වෙන) ගුරුකුලම් ආයතනවලින් දෙමළ හා සංස්කෘත භාෂා සහ ආගම් පිළිබඳ මූලික දැනුම සමාජයේ ඉහළ පන්ති සඳහා බෙදා දෙන ලදී. ජයවීර සිංගයිඅරියන්ගේ පාලන කාලය තුල වෛද්යි විද්යාහව ගැන කෘතියක් ද (සේගරාජසේකරම්) ජ්යොමතිෂය ගැන ද (සේගරාජසේකර මාලෙයි) සහ ගණිතය ගැන ද (ගණකාධිකාරම්) වැනි කෘතීන් කරිවයියා විසින් කරනු ලැබීය. ගුණවීර සිංගයි අරියන්ගේ පාලන සමයේදී වෛද්යණ විද්යා)ව ගැන 'පරරාජසේකරම්' නැමැති කෘතියක් නිම කරන ලදී. සින්ගයි පරරාසසේකරම්ගේ කාලයේදී දෙමළ භාෂාව ව්යාීප්ත කිරීම සඳහා පුරාණ දෙමළ සංගම් ආකෘතිය අනුව අධ්යාිපන ආයතනයක් නල්ලූර්හිදී ආරම්භ කරන ලදී. මෙම ආයතනයෙන් පුරාණ දෙමළ කෘතිවල අත්පිටපත් එකතු කර සංරක්ෂණය කිරීම වැනි ඉතා වැදගත් කාර්යයක් ඉටු විය. එම කෘතීන් සරස්වතී මහල් නම් වූ පුස්තකාලයක තැන්පත් කරන ලදී. සිංගයි පරරාසසේකරම්ගේ ඥාති සහෝදරයා වූ අරසකේසරී සංස්කෘත සම්භාව්යත ග්රීන්ථයක් වූ රඝුවංශය දෙමළට පරිවර්තනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගෞරවයට පාත්ර වේ. යුරෝපීය යටත් විජිත වාදීන් පැමිණීමට පෙර සංග්ර හ කොට සකස් කරන ලද අනෙකුත් ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ශාස්ත්රී ය කෘතීන් අතරින් වෛයපුරි අයියර් විසින් ලියන ලද “වයියපවල්” නම් කෘතිය ඉතා ප්රෘසිද්ධ එකකි.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය
13 වැනි ශත වර්ෂය වන විට ශ්රී් ලංකාවේ පැවති මහා කලා ශිල්ප හා වාස්තු විද්යාිත්මක ක්ර මවල සමෘද්ධිමත් යුගයේ පිරිහීමක් දක්නට ලැබුණු නමුත් කාලයෙන් කාලයට එකී ශිල්ප කෙරෙහි දකුණු ඉන්දීය බලපෑම් එල්ල වෙමින් තිබිණ. ඉන්දීය සම්භවය සහිත දෙමළ ජනයා විසින් 10 වෙනි සියවසේ සිට සාදන ලද කෝවිල්, විජයනගර් යුගයේ මදුරෙයි සම්ප්රකදායට අයත් විය. මධුරෙයි සම්ප්රටදායෙහි කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වූයේ ඉතා අලංකාර වූත් අඹන ලද රූප විශාල ප්ර මාණයක් සහිත කුලුණ හෙවත් 'ගෝපුරම්' නමැති අංගයයි. කෝවිලට ඇතුලු වන දොරටුවට ඉහළින් මෙය එක්කර තිබුණි. යාපනය රාජ්යණය තුල තිබූ එකී සම්ප්රඅදායේ ඉතා වැදගත් ආගමික ගොඩනැගිලි කිසිවක් පෘතුගීසීන් විසින් කරන ලද විනාශයේදී ඉතිරි නොවුනි.
නල්ලූර් නමැති අග නගරය ගොඩ නගන ලද්දේ දොරටු සහිත පිවිසුම් ස්ථාන හතරකින් යුතුවයි. පිවිසුම් දොරටු හතර කෝවිල් හතරකින්ද ප්රුධාන පාරවල් දෙකකින් ද යුක්ත විය. නැවත ගොඩ නගා තිබෙන දැනට පවතින කෝවිල් ඒවායේ මුල් පිහිටීම සමග නොගැලපේ. මුල් ස්ථානවල තිබෙන්නේ පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලද දේවස්ථානයි. නගරය මධ්ය යේ 'මුදිරෛ සන්තයි' නොහොත් වෙළඳ පොළ විය. එය වට කොට හතරැස් ආරක්ෂක කොටුවක් විය. රජවරුන් සඳහාද පූජකයින්, සෙබලුන්, සහ වෙනත් සේවා සපයන්නන් සඳහා උසස් තත්වයේ ගොඩනැගිලි තිබුණි. උස් පවුරුවලින් යුත් පැරණි නල්ලූර් කෝවිල ක්රිරයාත්මක වූයේ ආරක්ෂිත කොටුවක් වශයෙනි. පොදුවේ ගත් කළ නගරය නිර්මාණය කර තිබුණේ හින්දු සම්ප්රකදායයන්ට අනුව සාම්ප්රකදායික කෝවිල් නගරයක් ලෙසිනි.
තව රාජ උරුමකම් ඇති පිරිස් තව ම ජීවත් වේ යාපන රාජධානියේ තව විනාශ කිරීමට පෘතුගීසින් උත්සාහයක් ගත්තත් රාජ්‍ය උරුමක්කාරයා තවමත් ලංකාවේ වෙසෙයි එලෙස තොරතුැ ලැබෙන අතර චක්‍ර වත්ති නම ච-ස ලංකාවේ යෙදී  ඇති නම් ඇත.
ලුවී පාස්චර්
ලුවී පාස්චර් ප්‍රංශ රසායන විද්‍යාඥයෙක් හා ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාඥයෙකි. ඔහු වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ වූයේ නොයෙකුත් රෝග වළක්වා ගැනීමට ඔහු කළ සොයා ගැනීම් නිසාවෙනි. ඔහුගේ පර්යේෂණවලින් රෝග වැළඳීමට මුල්වන විෂබීජ පිළිබඳ නියමය තහවුරු වූවා පමණක් නොව, උපන්ගෙයි සන්නිය හෙවත් පශ්චාත් ප්‍රසව උණ මගින් සිදු වන මරණ සංඛ්‍යාව අඩු කිරීමට ද මහඟු දායකත්වයක් ලබා දුණි. ඔහු ප්‍රථමවරට ජල භීතිකාවට එරෙහිව එන්නත් සොයාගත් පුද්ගලයා ද විය. ඔහු තවත් ප්‍රසිද්ධ වීමට කරුණක් වූයේ ඔහු කිරි හා වයින් වලින් රෝගී වීම වැළැක්වීමට ක්‍රමවේදයක් සොයාගැනීමයි. එය පාස්චරීකරණය නම් වේ. ෆර්ඩිනන්ඩ් කෝන් (Ferdinand Cohn) හා රොබට් කොච් (Robert Koch) ගෙන් පසු ක්ෂුද්‍ර විද්‍යාවේ පුරෝගාමියෙකු ලෙස ද ලුවී පාස්චර් හැඳින්වේ. ඔහු රසායන විද්‍යා අංශයෙන් ද, නව සොයා ගැනීම් බොහොමයක් සිදු කළේය. ස්ඵටිකවල අසමමිතික බව සොයා ගැනීම ඉන් එකකි. ඔහු මිය ගිය පසු, ප්‍රංශයේ ගෞරව බුහුමන් මැද “ඉන්ස්ටිටට් පාස්චර්” නම් ස්ථානයේ වළ දැමූ අතර, එය කොතරම් ගෞරවයක් ද යත් ප්‍රංශයේ “වීරෝධාර මිනිසුන්” නමින් හැඳින්වෙන පුද්ගලයන් පවා එහි වළදමා නොමැත. එනම්, එම ස්ථානය අතිශයින් ගෞරවයට පාත්‍ර වූවකි.
චරිතාපදානය
ලුවී ජීන් පාස්චර් (දෙසැම්බර් 27 1822) ප්‍රංශයේ ජුරා ප්‍රාන්තයේ ඩෝල් නම් නගරයේ උපත ලැබූ අතර, ඔහු හැදී වැඩුනේ ආර්බොයිස් හි නගරයකය. මෙහි ඔහුගේ නිවස හා විද්‍යාගාරය පිහිටා තිබූ අතර, අද වන විට එය පාස්චර් කෞතුකාගාරයකි. මොහුගේ පියා, ජීන් පාස්චර්, දුප්පත් සම් පදම් කරන්නෙකු වූ අතර, නැපෝලියානු යුධ සමයේ අත්දැකීම් බහුල සොල්දාදුවෙකි. ලුවීගේ හැකියාව පළමුව හඳුනාගත් පාසල් ගුරුවරයා ඔහුව École Normale Supérieure නම් ප්‍රංශ උසස් අධ්‍යාපන පීඨයට යොමු කළේය. 1848 දී ඩයිජන් ලයිසී හි(Dijon Lycee) භෞතික විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කිරීමෙන් අනතුරුව, ඔහු ස්ට්‍රැස්‍බර්ග් සරසවියේ රසායන විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. මෙහි දී ඔහුට සරසවි ප්‍රධානියාගේ (1849 දී) දියණිය වන මේරි ලෝරන්ට් මුණ ගැසුණු අතර, ඔවුන් 1849 මැයි 29 විවාහ විය. ඔවුන්ට දරුවන් 5 දෙනෙකු ලැබුණත්, ඉන් ජීවත්වීමට වරම් ලැබූයේ දරුවන් දෙදෙනෙකු පමණි. ඔහුගේ ජීවිතය පුරාවටම ඔහු භක්තිමත් කතෝලිකයෙකු විය. මෙහිදී ඔහු ප්‍රකාශ කළ වැකියක් සැමදා ඔහුගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කරයි. “මගේ දැනුම වැඩිවත්ම, බ්‍රෙට්න්හි වහලෙකු තරමට මගේ විශ්වාසය ඉතිරි වෙයි. නමුත් ‍මට ලැබෙන්නේ බ්‍රෙට්න්හි වහලෙකුගේ බිරිඳකගේ විශ්වාසය වැන්නක් ‍පමණි”
කයිරැල් කේන්ද්‍රය හා ආලෝකයේ ධ්‍රැවණය පිළිබඳ සොයාගැනීම්
රසායන විද්‍යාඥයෙක් ලෙස පාස්චර් සේවය කළ විට, ඔහු ටාටරික් අම්ලය (1849) පිළිබඳ ගැටළුවක් නිරාකරණය කළේය. මේ සංයෝගයේ නිපදවා ගනුයේ ස්වභාවික වස්තූන්ගෙන් වන අතර, (උදා - වයින්මණ්ඩි) එය ධ්‍රැවනය වූ ආලෝකය හමුවේ එහි තලය භ්‍රමණය කරවයි. මේ අභිරහසට හේතුව වූයේ ටාටරික් රසායනික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් නිපදවා රසායනික ප්‍රතික්‍රියා හා මූලද්‍රව්‍යය සම්මිශ්‍රණය එකම වුවද එහි බලපෑමක් නොමැති වීමයි.
සෝඩියම් ඇමෝනියම් ටාටරේට් හි කුඩා ස්ඵටික පරීක්ෂාවේ දී පාස්චර් දුටු දෙයක් නම්, අසමමිතික ආකාර 2කින් එන ස්පටික එකිනෙකේ තල දර්පණ ප්‍රතිබිම්භ ආකාර ගත් බවයි. සපටිත එවිට පැහැදිලි වූයේ මිශ්‍රණයක් පැවතිය හැකි ආකාර 2ක් පවතින බවයි. මෙම එක් ආකාරයකින් ධ්‍රැවණය වූ ආලෝකය දක්ෂිණාවර්තව භ්‍රමණය කරන අතර, අනෙක වාමාවර්තව භ්‍රමණය කරයි. සම මිශ්‍රණයකින් කිසිදු බලපෑමක් ඇති නොකරයි.මෙමගින් පාස්චර් ඔහුට ඇති වූ ගැටළුව පැහැදිලි කරන ලදී. ගැටළුවට හේතුව අසමමිතිකභාවයයි. එමගින් සංයෝග පැවතිය හැකි ආකාර 2ක් පවතී, නමුත් ජීව විද්‍යාත්මකව එය එකම වර්ගයේ වේ.
මෙය, විරල් අණු පිළිබඳ කිසිවෙකු සොයාගත් පළමු වතාවයි.
පාස්චර්ගේ ස්ඵටික විද්‍යාව පිළිබඳ නිබන්ධනය එම්. පු‍ලියෙට්ගේ අවධානය දිනාගත් අතර, ඔහු පාස්චර්ට ස්ට්‍රැස්බර්ග් පීඨයේ රසායන විද්‍යා මහාචාර්වරයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමට අවස්ථාව සලසා දුනි.
1854 දී ඔහු ලිල් හි ආරම්භ වුණු නව විද්‍යා පීඨයක පීඨාධිපතිවරයා විය. 1856 දී ඔහු ප්‍රංශ උසස් අධ්‍යාපනාලයේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පිළිබඳ පරීක්ෂකවරයෙක් හා අධ්‍යක්ෂකවරයෙක් ලෙස පත් කෙ‍රිනි.
වෛද්‍ය විද්‍යාවේ රෝගකාරක පිළිබඳ නියමය
ලුවී පැවසූ අන්දමට, පැසවීමේ ක්‍රියාවලිය සිදුවන්නේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ වැඩීම හේතුවෙනි. බැක්ටීරියා පෝෂක මාධ්‍යයක් තුළ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ වැඩීම ස්වයං සිද්ධ ජනනයක් නොවන අතර, එය ජෛව ජනනයකි. (සියළු ජීවීන් බිත්තරයකින් උපත ලබා ඇත)
thumb|ලුවී පාස්චර් විසින් භාවිත කල උපකරණයක්. ලුවී පාස්චර් පෙරණයක් සහිත බඳුන්වල ගබඩා කළ රත්වූ බැක්ටීරියා පෝෂක මාධ්‍යය වාතයට නිරාවරණය කර එහි අඩංගු වැඩිමේ මාධ්‍යයෙන් ඉවතට යෑම වළක්වන ලදී. පෙරණයක් නොමැති බඳුනක වුව ද, වංගු සහිත නලයක් හරහා වාතය එනවිට සියුම් අංශුවලට ඉවත් වීමේ ඉඩක් නොමැත. එවිට පෝෂක මාධ්‍යයේ කිසිවක් වැඩුණේ නැත. එමනිසා අවට පරිසරයේ එවැනි මාධ්‍යවල වැඩුණු ජීවීන් මෙම මාධ්‍යයට බීජාණු ලෙසින් පැමිණි අතර, ස්වයං සිද්ධව මාධ්‍ය තුළ වැඩුණු මෙය ස්වයං සිද්ධ ජනනය පිළිබඳ නියමය අසත්‍ය බව ඔප්පු කරන අවසාන සහ වැදගත්ම පරීක්ෂණයයි. මෙම පරීක්ෂණය විෂබීජ පිළිබඳ නියමය තහවුරු කරයි.
විෂබීජ පිළිබඳ නියමය යෝජනා නොකළ මුල්ම පුද්ගලයා පාස්චර් නොවුණත් (ගිරෝලැමෝ ෆ්‍රැකැස්ටෝරෝ, අගස්ටිනේ බාසි, ෆ්‍රෙඩ්රික් හෙන්ලි) මෙම නියමය නිවැරදි බවට තහවුරු කරමින් පරික්ෂණ සිදු කර, යුරෝපය පුරාවට මෙම නියමය ගෙන ගිය විද්‍යාඥයා ඔහු විය. වර්තමානයේ ඔහු රොබර්ට් කොෂ්ට සමගාමීව විෂබීජ පිළිබඳ නියමයේ හා බැක්ටීරියා විද්‍යාවේ පියා ලෙස හැඳින්වේ.
පාස්චර් සොයාගැනීම් පෙන්වූ තවත් කරුණක් නම්, ක්ෂුද්‍රජීවීන් පැසවූ පානය දූෂණය කරන බවයි. මේ සමගම, ඔහු එය වැළැක්වීමට ක්‍රියාවලියක් නිර්මාණය කළේය. එනම්, කිරි වැනි ද්‍රව, රත් කළ විට එය තුළ ඇති බැක්ටීරියා ඉවත් කරන බවයි. මේ සම්බන්ධ ප්‍රථම පරීක්ෂණය ඔහු, ක්ලවුඩ් බර්නාඩ් සමග 1862 අප්‍රේල් 20 දින සිදු ‍කළේය. පාස්චරීකරණය ලෙස හඳුන්වන්නේ මෙයයි.
පානීය දූෂණය, ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සතුන් හා මිනිසුන්ට ද බලපෑම් එල්ල කරන බව පාස්චර්ට ඒත්තු ගැන්වීමට සමත් විය. ඔහු, ක්ෂුද්‍රජීවීන්ට සිරුර තුළට ඇතුල්වීම වැළැක්වීමට යෝජනා කළ ක්‍රමය, ජෝසප් ලිස්ටර්ට සැත්කම්වල දී ප්‍රතිපූරක ක්‍රම යොදා ගැනීමට මග පෙන්වීය.
1865 දී, පෙබ්රීන් හා ෆ්ලැකරී නම් වසංගත රෝග 2ක් මගින් ඇලේස්හි සේද පණුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් මරණයට පත්විය.පාස්චර් පැවසුවේ මෙයට හේතුව සේද පණු බිත්තරවලට ක්ෂුද්‍රජීවීන් පහර දීම නිසා මෙම රෝගය ඇතිවන බවයි. මෙම ක්ෂුද්‍රජීවියා විනාශ කිරීමෙන් රෝගය නැති කළ හැකි බව ද ඔහු පැවසීය.
පාස්චර් නිර්වායු ජීවීන් පිළිබඳව ද සොයාගත් අතර, එම ක්ෂුද්‍රජීවීන්ට වාතය හෝ ඔක්සිජන් නොමැතිව ජීවත් විය හැක. මෙය පාස්චර් ආචරණය නම් වේ.
රෝග නිරෝධවේදය හා එන්නත්කරණය
පාස්චර් පසුව අවධානය යොමු ‍කලේ කුකුලන්ට වැළදෙන කොළරා රෝගයටයි. මෙහිදී, මෙයට බලපාන බැක්ටීරියා සාම්පලයන් නරක් වීම හේතුවෙන් වහාම, ඇතැම් කුකුළන්කිහිපයක් ආසාදනය කිරීමට නොහැකි විය. පාස්චර් මෙම නීරෝගී කුකුළන් නැවත යොදාගෙන, ඔවුන්ට නැවතත් රෝගය ආසාදනය කිරීමට උත්සාහ කළත් එය අසාර්ථක වුණි. දුර්වල වූ බැක්ටීරියාව, කුකුළන්ට මෙම රෝගය සඳහා නිරෝධනය වීමට උදව් වී ඇති අතර, එහි වූයේ ඉතා සුළු අතුරු ආබාධ පමණි.
වරක් පාස්චර්, ඔහු නිවාඩුවකට යන අවස්ථාවේ දී ඔහුගේ සහායකයා වන චාල්ස් ‍චෙම්බර්ලෑන්ඩ් (ප්‍රංශ ජාතික) ට මෙම කුකුළන්ට එන්නත් කරන ලෙස උපදෙස් පිළිපදිනු වෙනුවට ඔහු ද නිවාඩුවකට පිටත්ව ගියේය. ඔහු ආපසු පැමිණි විට දුටුවේ මාසයක් වයසැති කෘත්‍රීම පෝෂණ වගාව කුකුළන්ට එතරම් සුවදායක නොවුණත්, සුපුරුදු පරිදි ආසාදනය මාරාන්තික වනු වෙනුවට කුකුළන් සම්පූර්ණ සුවය ලබා තිබූ බවයි. චෙම්බර්ලෑන්ඩ් සිතුවේ පරීක්ෂණයේ වැරදීමක් සිදුව ඇති බවයි. එමනිසා ඔහු එය ඉවත් කිරීමට ගියත් ඒ අවස්ථාවේ පාස්චර් ඔහුව නැවැත්වූවේය. පාස්චර් නිගනමය කළේ සුවය ලැබූ සතුන් දැන් රෝගයට නිරෝධනයක් දක්වන බවයි. මේ හා සමානම සිදුවීමක් Eure-et-Loir හි දී ඇන්ත්‍රැක්ස් වෛරසයෙන් සුවය ලැබූ සතුන්ට ද සිදුව තිබිණි.
1870 දී, ඔහු ඇන්ත්‍රැක්ස් සඳහා ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රමවේදයක් නිර්මාණය කළ අතර එය ගවයන් සඳහා සාර්ථක වුණි. මේ සමගම පාස්චර්ට අනෙක් ආසාදන සඳහා ද එන්නත් සොයාගැනීමට ආසාවක් ඇති වුණි.
thumb|ලුවී පාස්චර් විද්‍යාගාරය තුල සිටින අවස්ථාවක් දැක්වෙන සිතුවමක්. තමා ඇන්ත්‍රැක්ස් එන්නත සෑදුවේ රෝග කාරක බැක්ටීරියාව ඔක්සිජන් සඳහා නිරාකරණය කිරීමෙන් බව පාස්චර් ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කළේය. දැන් ප්‍රංශයේ Biblotheque Nationale හි ඇති ඔහු‍ගේ විද්‍යාගාර සටහන්වල පෙන්වාදෙන පරිදි පාස්චර් භාවිතා කළේ ඔහු‍ගේ ප්‍රතිවාදියා වන පශු වෛද්‍ය ජීන් ජෝසප් හෙන්රි මවුසන්ට්ගේ ක්‍රමවේදයයි. මෙහිදී සිදු කරන්නේ ඔක්සිකරනයෙන් පොටෑසියම් ඩයික්‍රෝමේට් භාවිතා කිරීමයි. පාස්චර්ට ඇන්ත්‍රැක්ස් එන්නත නිපදවීමේ පේටන්ට් බලපත්‍රය ලැබීමෙන් පසු ඔහු ඔක්සිජන් ක්‍රමවේදය මගින් එන්නත නිපදවීය.
යම් රෝගයක දුර්වල ආකාරයක් වැළඳුණු විට එම වර්ගයා එම රෝගයේ ප්‍රබල ආකාරයටද ප්‍රතිශක්තිය දක්වන බවට ඇති මත පැරණි එකකි. මෙය වසූරිය තිබූ කළ පවා පැවතියකි. වසූරිය සඳහා එන්නත්කරණය පැවතීම හේතුවෙන් මරණ සංඛ්‍යාව විශාල ලෙස පහත වැටුණි. එඩිවර්ඩ් ජෙනර් ද එන්නත්කරණය සොයාගැනීමට පුරෝගාමී වූ අතර, ගව වසූරිය භාවිතයෙන් වසූරිය සඳහා ප්‍රතිශක්තියක් සොයා ගැනීමට (1796 දී) ඔහු වෙහෙසිණි. පාස්චර්ගේ සමය වන විට, මෙය වසූරිය සඳහා එන්නතක් ලෙස භාවිතා විය. වසූරිය එන්නතේ හා කොළරා, ඇන්ත්‍රැක්ස් එන්නත් අතර වෙනස වූයේ රෝග දෙකක දුර්වල අංශ දෙකේ ජීවීන් කෘතීමව ජනනය වීමයි.
මෙම සොයා ගැනීම වසංගත රෝග පිළිබඳ සොයාගැනීම්වල විප්ලවයක් ඇති කළ අතර, පාස්චර් මෙම කෘත්‍රීම, දුර්වල රෝග සඳහා වැක්සිනය යන (ජෙනර්ට ගෞරවයක් වශයෙන්) නම ලබා දීය. පාස්චර් ජලභීතිකාව සඳහා පළමු එන්නත සාවුන්ට එම වෛරසය ලබා දීමෙන් නිපද වූ අතර, අදාල ස්නායු පටකය වියළීමෙන් එම වෛරසය දුර්වල කළේය.
ජල භීතිකා එන්නත මූලිකවම සොයාගත්තේ පාස්චර්ගේ සමකාලිනයෙක් හා ප්‍රංශ වෛද්‍යවරයෙක් වන එමිල් රොක්ස් විසිනි. ඔහු ආසාධිත හාවුනගේ සුසුම්නාව වියළීමෙන් නිපද වූ ප්‍රතිකාරකයක් පිළිබඳ පර්යේෂණ කළ අයෙකි. මෙම එන්නත මිනිසෙකුගේ පරීක්ෂාව‍ට පෙර පරීක්ෂා කර තිබුණේ බල්ලන් එකොළහකගේ පමණි.
මෙම එන්නත මුලින්ම භාවිතා කළේ ජලභීතිකා රෝගය වැළඳුණු නව හැවරිදි ජෝසප් මෙයිස්ටර් නම් කුඩා ළමයෙකු හටයි.( 1885 ජුලි 6) මෙය පාස්චර් හට, මිනීමැරීම් චෝදනා එල්ල විය හැකි තරමේ අවදානමක් වුවද, කුඩා ළමයා ප්‍රතිකාර නොමැති වුවත් අනිවාර්යෙන්ම මිය යන බැවින් ඔහුගේ සහායකයන් සමඟ සාකාච්චාවෙන් පසු ඔහු එම ල්‍රතිකාර කිරීමට වගකීම භාර ගත්තේය. මෙම එන්නත විශ්මයජනක ලෙස සාර්ථක වූ අතර ළමයා රෝගයෙන් දිවි ගලවා ගත්තේය. එබැවින් පාස්චර් වීරයෙකු ලෙස සැලකුණු අතර, මෙම ජයග්‍රහණය නොයෙකුත් එන්නත් සඳහා මග පෑදීය. මේ අනුව පාස්චර් විසින් “පාස්චර් අධ්‍යාපනාලය”ක් ද පිහිට වීය.
පාස්චර් මුහුණදුන් එකම අවදානම නීතිය නොවේ. The Story of San Michele හි ඇක්සෙල් මූන්තේ විසින් පහත වැකිය සඳහන් කරන ලදී.
පාස්චර් වච‍නයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම නිර්භීත පුද්ගලයෙකි. ජලභීතිකා රෝගය වැළදුණු බල්ලාගේ ඛේටය සාම්පලයක් ගත නොහැකි වූ කල්හි, ඔහු මගේ දෙනෙත් ඉදිරිපිට එම බල්ලාගේ මුඛයෙන් ඛේටය ගැනීමට මඳක්වත් පසුබට නොවීය.
thumb|ලුවී පාස්චර්ගේ උඩුකය සේයාරුවක්.
ප්‍රයෝගය පිළිබඳ චෝදනාව
1995 දී ලුවී පාස්චර්ගේ මරණයේ ශත වර්ෂ පූර්ණයේ දී New York Times සඟරාවේ “පාස්චර්ගේ ප්‍ර‍යෝගය” නමින් ලිපියක් පළවුණි. එය ජෙරල්ට් එල්. ගෙයිසන් විසින් පාස්චර්ගේ විද්‍යාගාර සටහන් කියවීමෙන් පාස්චර් පොලි - ලෙ -‍ෆෝර්ම් හිදී කළ ඇන්ත්‍රැක්ස් එන්නත පිළිබඳ විස්තර සටහන් සාවද්‍ය බව හෙළි විය.
අවසාන දින කිහිපය හා ගෞරවාචාර
පාස්චර් ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාඥයකුගේ ඉහළම ‍ගෞරව සම්මානය වන ලීවන්හෝක් පදක්කම 1895 දී දිනාගත්තේය.
පාස්චර් “Grand Croix of the Legion of Honor” හි සාමාජිකයෙක් විය. එවන් පුද්ගලයන් මුළු ප්‍රංශයටම සිටියේ 75 පමණි. ඔහු මිය ගියේ 1895 දී ඔහු ප්‍රිය කළ St Vincent de Paul, ගේ කතාවට ඇහුම් කන් දෙමින් සිටින අතරතුරය. ඔහු වළ දැමූයේ නොටර් ඩෑම්හි දේව ස්ථානයේ වුව, ඔහුගේ සියලු පර්යේෂණ ප්‍රංශයේ Institut Pasteur නම් ස්ථානයේ වළ දැමීය. Institut Pasteur හා Université Louis Pasteur ඔහුට ගෞරවයක් වශයෙන් නම් කළ ස්ථාන විය. 1978 දී Michael H. Hart විසින් රචිත The 100A Ranking Of the Most Influential නම් පොතට අනුව ලොව ඉතිහාසයේ වැදගත්ම පුද්ගලයන් අතරින් පාස්චර් 12 වන ස්ථානය ලැබීය. 1992 දී ඔහුට කාල් මාක්ස් පරයා 11වන ස්ථානය ලැබීමට හැකිවිය.
පාස්චර්ගේ වැකි
1864 දී සෝබෝන්හිදී පැවැත්වූ දේශනයක දී පාස්චර් මෙසේ පැවසීය. “ස්වයංසිද්ධ ජනනය පිළිබඳ සිද්ධාන්තය, මේ තරම් සුළු පරීක්ෂණයකින් පෙන්වා දුන් පරිදි, කිසි දිනක සත්‍ය යැයි පැවසිය නොහැක” (ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්, පැසවීමට උදව් වන බව පෙන්වීමට යොදාගත් පරීක්ෂණයට අදාලවයි)
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාඥයන් ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාඥයන්
බර්ලින්
thumb|රසටයඑ|View over central Berlin. [[Unter den Linden in foreground and skyscrapers of Potsdamer Platz up to the right.]]
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ජර්මනිය