cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සලාද (ශාකය)
ඉතිහාසය
මධ්‍යකාලින ලියවිලි රැසක, සලාද ඖශදිය ශාකයක් ලෙස පෙන්වා ඇත. 1098 සහ 1179 අතර කාලයේදී,Hildegard of Bingen, ඇගේ ලියවිලි වල මෙය ඖෂධිය ශාකයක් ලෙස සඳහන් කර ඇත. බොහෝ කලකට පෙර ඖශධ පිලිබඳ වූ ලියවිලිවලද මෙහි භාවිතය පිළිබඳව සඳහන්ව ඇත. 1586 දී, Joachim Camerarius විසින්, සලාද පිළිබඳව විස්තර කරන ලද විස්තරයෙහි, මුලික නූතන සලාද වර්ග 3ක් පිළිබඳව සඳහන් වේ.– එනම් head lettuce, loose-leaf lettuce සහ romaine නොහොත් cos lettuce. 15 වන සතවර්ෂයේ අග භාගයේදී,Christopher Columbus විසින් සලාද ශාකය ප්‍රථමයෙන් යුරෝපයේ සිට ඇමරිකාව දක්වා ගෙන එන ලදී. යුරෝපයේ,විශේෂයෙන් ඕලන්දයේ, 16 වන සතවර්ෂයේ අග භාගයේ සහ 18 වන සතවර්ෂයේ මුල් භාගය අතර කාලයෙදී, සලාද ශාකයේ බොහෝ ප්‍රභේද වැඩි දියුණු විය. එමෙන්ම 18 වන සතවර්ෂයේ මැද භාගයේ සිට 19 වන සතවර්ෂයේ මුල් භාගයේදී ප්‍රකාශිත ග්‍රන්ථ වල දැනට ගෙවතු වල දක්නට ලැබෙන ප්‍රභේද රාශියක් විස්තර කර තිබේ.
අස්වැන්න නෙලීමෙන් පසුව, සලාද ශාකයේ ආයුෂ කෙටි බැවින් සාමාන්‍යයෙන් මේවා වගා ප්‍රදේශ වලට ආසන්නයේ වගා කෙරේ. 1900 මුල් භාගයේදී, නවීන ඇසුරුම්කරණය, ගබඩාකරණය සහ නැව් ප්‍රවාහන සේවයේ දිය්ණුවක් දක්නට ලැබිණ. ඒවා හේතුවෙන් සලාද වල ආයුෂ වර්ධනය වීම සහ ප්‍රවාහන පහසුකම් වර්ධනය විය. ඒවායේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ශාකයේ සුලභතාවය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය. 1950 දී පමණ, රික්තක සිසිලනය විකාශය වීමත් සමග සලාද නිෂ්පාදනයේ විප්ලවීය වෙනසක් සිදුවිය. පෙර භාවිතා කරන ලද, ක්ෂේත්‍රයේ පිටත ඇසුරුම් කරන ලද නිවාස වල තිබූ අයිස් ශීතකරණ ක්‍රමය වෙනුවට මෙම රික්ත සිසිලන ක්‍රමය යොදා ගැනුනි. එය ක්ෂේත්‍ර සිසිලනය කිරීම සහ සලාද ඇසුරුම් කරණයට භාවිතා කෙරේ.
සලාද ශාකය ඉතාම පහසුවෙන් වැඩෙන ශාකයකි. එම නිසාම එය බොහෝ බිජ වෙළඳ සමාගම් වල සැලකිය යුතු ප්‍රභවයක් ලෙස සැලකේ. බොහෝ වෙළඳ සමාගම් වලට, විශේෂයෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වෙළඳ සමාගම් වලට, සලාද ශාකයේ ඉතිහාසය සෙවීම ඉතා දුෂ්කරව ඇත. එයට හේතුව නම් සලාද වල බොහෝ ප්‍රභේද වල නාමයන් වර්ෂයක් පාසා වෙනස් වීමයි. මෙය විවිධ හේතුන් නිසා සිදුවේ. එනම් බොහෝ ප්‍රමුඛ සමාගම්, නව ප්‍රභේද ප්‍රවර්ධනය කිරීම මගින් අලෙවිය වැඩි කර ගැනීමට හෝ වැඩි දියුණු කරන ලද ප්‍රභේද සැදු තරඟකාරී බිජ සමාගම් පිළිබඳව පාරිභෝගිකයන් දැන ගැනීම වැලැක්වීම අරමුණ වේ. 19 වන සියවසේ අග භාගයේ, රැස් කරන ලද තොරතුරු වල පෙන්නුම් කෙරෙන පරිදි, එකිනෙකින් වෙන් වූ සලාද ප්‍රභේද 65-140 ත් අතර ප්‍රමාණයක් පෙන්නුම් කර ඇත. මාදිලි අතර ඇති විචලතාවේ ප්‍රමාණය මත මෙය රඳා පවතී. – වෙළඳපොළේ එක් අවස්ථාවක සලාද ශාක ප්‍රභේද 1,100 ක පමණ දක්නට ලැබේ. ප්‍රභේද වල නාමයන්, රටින් රටට සැලකිය යුතු ලෙස නිතර වෙනස් වේ. එනමුත් වර්තමානයේ වගා කෙරෙන බොහෝ සලාද වර්ග එළවළුවක් ලෙස භාවිතා වේ. සුළු ප්‍රමාණයක් දුම්කොළ රහිත සිගරට් සැදීමටද භාවිතා කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, ගෘහස්ථ සලාද ශාක වල වල් පැළෑටි වල සම්බන්ධය ඇතිව හට ගන්නා පත්‍ර දෘශ්‍ය ලෙස දුම්කොළ වලට බොහෝ ආසන්න බවත් පෙන්වයි.
වගාව
සලාද ශාකයේ දැඩි වාර්ෂික, සමහර ප්‍රභේද overwintered විය හැකිය. සීතල කාලගුණයකදී පවා පිදුරු තට්ටුවක් යටතේ වගා කල හැකිය. පාරම්පරික ප්‍රභේද බොහෝ විට සිසිල් රාමු යටතේ වගා කෙරේ. සාමාන්‍යයෙන් තනි තනිව කපන ලද පත්‍ර, උද්‍යානවල ඝනකම් පේළි වල වගා කෙරේ. සාමාන්‍යයෙන් සලාද වල ශිර්ෂ ප්‍රභේද, වැවීම ආරම්භ කරනුයේ තැනිතලා බිමකය. ඉන් පසුව පත්‍ර කිහිපයක් හට ගත් පැළ තනි තනි ස්ථාන වල නැවත සිටවනු ලැබේ. මෙම ස්ථාන  අඟල් 8 - 14 (සෙ.මි 20 - 36) පමණ වේ. සලාද ශාක සඳහා, බොහෝ වැඩි ප්‍රමාණයක් හිරු එළිය ලැබීම සඳහා එම ශාක අතර අවකාශය වැඩි කරනු ලැබේ. එමගින් සලාද ශාකයේ වර්ණය වර්ධනය වන අතර, එහි පෝෂණ මාත්‍රාවද වර්ධනය වේ. ලා පැහැ සිට සුදු පැහැ දක්වා සලාදවල (සමහර iceberge සලාදවල මධ්‍යයේ ඇත), සුළු පෝෂණ ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ.
හොඳින් හිරු එළිය ඇති, නයිට්‍රජන් වලින් පොහොසත්, pH අගය 6.0 සිට 6.8 වන සැහැල්ලු පස සලාද වගාවට සුදුසුය. සලාද bolt කිරීම සඳහා තාපය උපකරී වේ. බොහෝ ප්‍රභේද 75 °F (24 °C) ට වැඩි උෂ්ණත්ව වලදී වැඩිම දුර්වල වේ; සීත දේශගුනය, ශාකය හොඳින් වැඩීමට උපකරී වේ. 60 ත් 65 °F (16 - 18 °C) අතර උෂ්ණත්වය වඩාත් සුදුස වන අතර, 45 °F (7 °C) වුවද දරා ගත හැකිය. උණුසුම් ප්‍රදේශ වල ඇති වගාව සඳහා, දවසේ උණුසුම් කාල වෙලාවේදී අර්ධ වශයෙන් සෙවන සැපයීමෙන් ශාක bolt වීම සෙමෙන් සිදුවේ. 80 °F (27 °C) ට වැඩි උෂ්ණත්වයේදී, සාමාන්‍යයෙන් සලාද බිජ ප්‍රරෝහණය වීම දුර්වල හෝ ප්‍රරෝහණය නොවේ. අස්වැන්න නෙළා ගැනීමෙන් පසුව, සලාද 32 °F (0 °C) උෂ්ණත්වයේ සහ ආර්ද්‍රතාව 96 % යන තත්ව යටතේ දිගු කාලයක් තබා ගතහැක. සලාද පළතුරු වන ඇපල්, පෙයාර්ස් සහ කෙසෙල් සමග ගබඩා කල විට, ඒවායින් නිකුත් වන පැසීමේ කාරකයක් වන එතිලීන් වායුව හේතුවෙන් සලාද වල ගුණාත්මය ඉක්මණින් පහල බසී. සලාද වල අඩංගු වැඩි ජල ප්‍රතිශතය (94.9 %) නිසා, සලාද පරිරක්ෂණය කිරීමට උත්සහ කිරීමේදී ගැටළු රාශියක් මතුවේ. මේවා සීත කිරීම, ටින් කිරීම හෝ වියලීම කල නොහැකි බැවින් නැවුම් ලෙස ආහාරයට ගැනීම සුදුසුය.
උප විශේෂ
සලාද වල විවිධ මාදිලි ඇත. නමුත් ඉන් මාදිලි තුනක් (leaf, head and cos or romaine) බොහෝ විට දක්නට ලැබේ. සලාද ශාකයේ මුලික උප විශේෂ කාණ්ඩ හතක් දක්නට ලැබේ. ඒවායේ විවිධ ප්‍රභේද ඇත: butterhead සහ crisphead සලාද මාදිලි ගෝවා සලාද ලෙසද හඳුන්වයි. එයට හේතුව නම් ඒවායේ හිස කොටස කොටය, පැතලිය. මේවා romain සලාද වලට වඩා ගෝවා වල හැඩයට සමානය.
වගාවේ ඇති ගැටළු
බෝරෝන්, පොස්පරස්, කැල්සියම්, ලිතියම්, මොලිබ්ඩිනම් හෝ කොපර් වල පෝෂණ ඌනතා දැකිය හැකිය. මේ නිසා ශාකයට විවිධ ආකාරයේ ගැටළු ඇති විය හැකිය. එනම් සලාද ශාකය විකෘති වීම සහ හිස කොටස වර්ධනය දුර්වල වේ. සලාද ශාක වලට බොහෝ කෘමින් ප්‍රමාණයක් ඇදී ඒම සිදුවේ. ඉන් සමහරක් නම්, සලාද පැලැටි පස ආසන්නයෙන්ම කපා දමන කියත් පණුවන්, කම්බිලි පනුවන් සහ නෙමටෝඩාවන් දක්නට ලැබේ. මේ නිසා කහ පැහැති මිටි පැළ ඇතිවේ. tarnished ශාක මකුණාවන් සහ කුඩිත්තාවන් නිසා කහ පැහැති විකෘති පත්‍ර ඇතිවේ. පැළ මැක්කාවන් නිසා ශාක කුරු සහ ලා පැහැති පත්‍ර ඇතිවේ. thrip නිසා පත්‍ර අඳුරුවන් ,කොළ පැහැති හෝ රිදී පැහැති වේ. පත්‍ර කහින්නෝ, පත්‍ර අභ්‍යන්තරයේ ගුහා සාදා ගනී. මැක්කා සහ කුරුමිණියා වන් පත්‍ර වල සිදුරු සාදති. දළඹුවා, හම්බෙල්ලා සහ ගොලුබෙල්ලා වැනි සතුන් පත්‍ර වල විශාල සිදුරු සාදති. ක්ෂීරපායින් වන හාවෝ, groundhogs ද ශාක ආහාරයට ගනිති. සලාද වල ආරක්ෂාකාරී සංයෝග වන sesquiterpene ලැක්ටොන් සහ ස්වභාවික ෆීනෝලික වන ෆ්ලෙවනොල් සහ ග්ල්යිකොසයිඩ් අඩංගුය. ඒවා කෘමින්ගෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා උදව් වේ. එක්තරා ප්‍රභේද වල මෙම සංයෝග අනෙක් ප්‍රභේද වලට වඩා අඩංගුය. තෝරාගන්නා ලද අභිජනන සහ ජාන වෙනස් කිරීම් මගින් පලිබෝධ ප්‍රනිරෝධතාව වැඩි වාණිජ ප්‍රභේද නිපද වීම ගැන අධ්‍යනය කෙරේද යොමු වී ඇත.
සලාද ශාක වලට විවිධ වයිරස් රෝග ඇතිවේ. ලොකු නාරටි කල පැහැ වේ. විකෘති පත්‍ර සහ විශාල නාරටි, මොසැයික් වයිරස් කුඩිත්තන් මගින් පැතිරෙන මිටි පැළ වර්ධනයක් සහ විකෘති පත්‍ර ඇතිවේ. පත්‍ර කීඩවා පතුරවන බැක්ටීරියාවක් මගින් Aster yellows රෝගය වැළඳේ. මෙයින් විකෘති පත්‍ර ඇතිවේ. දිලීර රෝග වන පැව්ඩරි මිල්ඩිව් සහ ඩව්නි මිල්ඩිව් නිසා පත්‍ර mold සහ විනාශ වීම, පාදස්ථ කුණු විම සලාද ගිලිහි වැටීම, සහ අඳුරු වන් දිලීර මගින් මුළු ශාකයම කුණු වීම සහ කඩා වැටීම සිදුවේ. bottom rot, lettuce drop සහ gray mold, යන මේවා සම්පුර්ණ ශාකය කුණු වීමට සහ හැකිලීමට හේතු වේ. එක් රොක් වූ සලාද පලිබෝධ ආකර්ෂණයට සහ රෝග සෑදීමට නැඹුරු වේ. වල් පැළෑටි, බෝග වලට ගැටළුවක් වන නමුත් වගා කරන ලද සලාද වලට; විශේෂයෙන් බිජ වගා කල විට එසේ සිදු නොවේ. තවද පැළ සිටවූ මුල් කාලයේ වල් පැලෑටි සමග තරඟ කරයි. ඉර්තුව අවසාන වනතුරු තරඟය පැවතිය හැකි අතර, එම නිසා පැළ විකෘතිය වීම සහ අඩුවේ. වල් පැලෑටි කෘමින්ට සහ පලිබෝධයන්ට ධාරක විය හැකි අතර අස්වනු නෙළීමද දුර්වල වේ. වාණිජ නිශ්පාදන වලදී වල් නාශක භාවිත කරයි. කෙසේ වෙතත් වල් නාශක නිසා වල් නාශක ප්‍රතිරෝධී වල් පැලෑටි බිහි වන අතර පරිසරය සහ සෞඛ්‍ය තත්වය කෙරෙහි බලපායි.
නිෂ්පාදනය
Lactuca ගණයට අයත් වාණිජ ශාකයක් ලෙස වැඩෙන එකම සාමාජිකයා සලාද ශාකයයි(lettuce). එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO) වාර්තා කල ආකාරයට 2010 දී, ලෝක ආහාර නිෂ්පාදනයෙන් සලාද සහ චිකොරි (FOA විසින් වාර්තාගත අරමුණු අනුව මෙම බෝග දෙවර්ගය සංයුක්ත කර ඇත) නිශ්පාදනය මෙට්‍රික් ටොන් 23622366 ක් විය. මෙම නිශ්පාදන ප්‍රධාන වශයෙන් චීනya (53%), ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය (17%) සහ ඉන්දියාව (4%) යන රටවල් වලින් ලද ඒවාය. ලෝක සලාද නිෂ්පාදනයේ ඉහලින්ම චීනය පැවතුනද, බහුතරය මෙම සලාද අස්වැන්න ගෘහස්තව පරිභෝජනය කරයි. ලෝකයේ සලාද ශාකය සඳහා වන නිර්යාතකරුවන්/අපනයන කරුවන් අතරින්, ස්පාඤ්ඤය පළමු ස්ථානයේ සිටින අතර ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය දෙවන ස්ථානයේ සිටී.
මහා පරිමාණ සලාද නිෂ්පාදන සඳහා, ප්‍රථම විශාල වෙළඳපොළ වුයේ බටහිර යුරෝපය සහ උතුරු ඇමරිකාව. 1900 න් පමණ පසුව ආසියාව, දකුණු ඇමරිකාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, සහ අප්‍රිකාව ද තරමක් විශාල වෙළඳපොළ බවට පත්විය. සලාද වල විවිධ මාදිලි සඳහා, විවිධ ස්ථාන ප්‍රසිද්ධව ඇත. Butterhead උතුරු යුරෝපයේ සහ මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ පැතිර පවතින අතර, romaine මධයදරණියේ, stem lettuce චීනයේ සහ මිසර දේශයේ පැතිර පැවතිණ. 20 වන සතවර්ශයෙන් පසුව, වරණ මාදිලි(crisphead, විශේෂයෙන්ම iceberg) වෙනස් වීම ඇරඹින. lettuce(සලාද ශාකය), උතුරු යුරෝපයේ සහ මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රභල මාදිලිය බවට පත්වූ අතර බටහිර යුරෝපයේ වඩාත් ජනප්‍රිය විය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, crisphead lettuces ප්‍රමුඛ වන කාලය, 20 වන සතවර්ෂයේ මුල භාගය වන තුරුද කිසිම මාදිලියක් ජනප්‍රිය වී නැත. 1940 න් පසු, iceberg lettuce වර්ධනය වීමත් සමග, වැවුණු සහ විනාශ වූ සලාද වලින් 95 % ක්ම crisphead lettuce මාදිලියයි. මෙම සියවසෙ අවසානයේ, සෙසු මාදිලි නැවත ජනප්‍රසාදය ලබාගත් අතර  අවසානයේදී නිෂ්පාදනය 30 % කට අධික විය. ප්‍රථමයෙන් චිනයේ, Stem lettuce මාදිලිය, වැඩි දියුණු කිරීම සහ වගා කිරීම සිදු විය.
20 වන සියවස අතරතුරදී, සලාද ශාකය නිෂ්පාදන ආකාර (ශාක වැඩිමේ සිට විකිණීම දක්වා සමස්ථ ක්‍රියාවලිය) බොහෝ විශාල විය. බොහෝ කෘශිකර්ම නිෂ්පාදන සකස් කරනුයේ රසායන ද්‍රවය විශාල ප්‍රමාණයක් එකතු කිරීම මගිනි. එනම් පොහොර සහ පළිබෝධ නාශක යි. නමුත් වෙළඳපොළේ කාබනික නිෂ්පාදන ප්‍රතිශතය වැඩි විය.– කුඩා ප්‍රමාණ වගා කරන්නන් ආරම්භ කල අතර, පසුව එය වාණිජ මට්ටම දක්වා පැතිරිණ. leaf සහ romaine lettuces මාදිලිද වර්ධනය විය. 21 වන සියවසේ මුල් වර්ෂ කිහිපයේදී, මළු වල බහාලන ලද සලාද නිෂ්පාදන, සලාද වෙළඳපොලේ (විශේෂයෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ) වැඩි කොටසක් අයත් කර ගනිමින් සිටී. විනාශ වූ සලාද නැවුම් වෙළඳ පොල සඳහා පිලි නොගනී. අස්වැන්න නෙලීමෙන් පසු මේවා සම්මත ක්‍රමයට වඩා, ඇසුරුම් කරන ලද්දේ නම් වැඩි කාලයක් තබා ගත හැකිය. 2007 දී, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, සලාද නිෂ්පාදනයෙන් 70 ක ප්‍රතිශතයක්ම ලද්දේ කැලිෆෝනියා වෙන්ය.; එම රටේ සලාද ශාකය නිෂ්පාදන පරිභෝජනයේ තෙවන ස්ථානයේ පැවති අතර පළමු සහ දෙවන ස්ථාන පිළිවලින් තක්කාලි සහ දොඩම් ය.
ආහාර පිසීම සඳහා භාවිතය
ක්‍රි.ව. 50 දී පමණ විස්තර වූ පරිදි, සලාද කොළ බොහෝ විට රෝමානු ජාතිකයන් විසින්, තෙල් සහ විනාකිරි සැකසුම සමග ආහාර පිසීම සහ පීලිගැන්විම සිදු කෙරිණ. කෙසේ වෙතත්, සමහර විට කුඩා පත්‍ර අමුවෙන් වුවද ආහාරයට ගනී. ක්‍රි.පූ 81-96 වන Domitian රාජ්‍ය සමයේදී, ඔවුන් භෝජනය ආහාරයට ගැනීමට පෙර lettuce සලාදය පිළිගැන්වීම චාරිත්‍රයක්ව පැවතුණි. පසු කාලීන රෝමානුවන් සහ යුරෝපීය ජාතිකයන් මෙම සලාද පිසීමේ සාම්ප්‍රදාය නොනවත්වා පවත්වාගෙන ගියහ. ප්‍රධාන වශයෙන්, විශාල romaine ප්‍රභේදය යොදා ගත්හ. තවද, ඔවුන් පත්‍ර මතට උණු කල තෙල් සහ විනාකිරි මිශ්‍ර කර යොදා ආහාර සාදා ගනී. වර්තමානයේ, සලාද ශාකය වැඩි වශයෙන් වගා කරනු ලබන්නේ ඒවායේ පත්‍ර ලබා ගැනීම සඳහාය. එනමුත් එක් වර්ගයක් කඳ ලබා ගැනීමටද, තවත් වර්ගයක් බීජ ලබා ගැනීමටද වගා කරයි. එම බිජ තෙල් ලබා ගැනීම සඳහා යොදා ගනී. බොහෝ සලාද ප්‍රභේද සලාද සෑදීමට භාවිතා කරයි. මේවා තනිව හෝ වෙනත් පලා වර්ග, එළවලු, මස්, චීස් සමග යොදා ගනී. බොහෝ විට, Romaine සලාද ප්‍රභේදය Caesar සලාද සෑදීම සඳහා යොදා ගනී. එයට හාල්මැස්සන් සහ බිත්තර භාවිතා කරයි. තවද සලාද කොළ, සුප් සහ සැන්විචස් සැදීමේදී සහ දවටන සඳහාද භාවිතා කරන අතරම එහි කඳ කොටස් අමුවෙන් හෝ පිස ආහාරයට ගනී. සලාද ශාකයේ පරිභෝජන වර්ධනයෙහි වෙනසක් බටහිර රට වල සහ චීනයේ දක්නට ලැබේ. සෞඛ්‍ය අවදානම් සහ අමු පත්‍ර ආහාරයට ගැනීමට ඇති සංස්කෘතිකමය අකමැත්ත ඊට හේතු වේ. එම රටවල "සලාද" සාදන්නේ පිසින ලද එළවලු වලින් වන අතර, ඒවා උණුසුම්ව හෝ සීත ලෙස පිළිගන්වනු ලැබේ. බටහිර රටවලදීට වඩා, මෙම සලාද ශාකය විවිධ ආකාරයේ ආහාර බඳුන් සඳහා භාවිත වේ. bean curd සහ මස් ආහාර බඳුන්, සුප් සහ stir-fry plain හෝ වෙනත් එළවලු සමග. චීනයේ Stem lettuce, නමැති ප්‍රභේදය බොහෝ සෙයින් ක්‍ෂය වී තිබේ. එයට හේතුව, ඒවා අමුවෙන් හෝ පිස ආහාරයට එක් කර ගැනීමයි. ඒවා මුලික වශයෙන් සුප් වල සහ stir-frys වල ඇත.
පෝෂණය සහ සෞඛ්‍ය
සලාද ශාකය විටමින් A, විටමින් K සහ පොටෑසියම් අඩංගු ශාකයකි. එම පෝෂකයන් එම ශාකයේ ප්‍රභේද මත රඳා පවති. අඳුරු කොළ පැහැති සලාද වල විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධිකය. එසේම එහි ආහාර තන්තු (නාරටි වල සාන්ද්‍ර වී ඇත), කාබෝහයිඩ්රේට, ප්‍රෝටින් සහ මේදය සුළු ප්‍රමාණයක් අඩංගුය. තවද විටමින් C, කැල්සියම්, යකඩ සහ කොපර්, විටමින් සහ බහුල වශයෙන් ලවණ ද ශාක පත්‍රයෙහි අඩංගු වේ. ස්වභාවික ලෙස සලාද ශාකය ලිතියම් අවශෝෂණය සහ සාන්ද්‍රණය කර ගනී.
ආහාර මගින් උත්පාදනය වන රෝග
ගබඩා කරන ලද සලාද ශාක වල, food-borne රෝග කාරකය නොනැසී ජිවත් විය හැකිය. එසේ වුවද, ගබඩා කර ඇති කාලය අතරතුර, එම රෝග කාරක(ලිස්ටිරියා මොනොසයිටොජෙනෙස් හැර) ප්‍රමාණය අඩු විය හැකිය. listeriosis නම් බැක්ටීරියා අසදනයේ රෝග කාරකය, ගබඩාවේදී ගුණනය වේ. කෙසේ වුවත්, ආහාරයට සුදානම් කර ඇති සලාද නිෂ්පාදන වල බැක්ටීරියා විශාල වශයෙන් තිබුනද, 2008 වර්ෂයේදී ලිස්ටෙරෝසිස් (listeriosis) රෝග ආසාදනය පැතිරීමක් සොයාගෙන නැත. පර්යේෂකයන් මෙයට හේතුව නිෂ්පාදන වල කෙටි ජීව කාලය බව සත්‍ය ලෙසම පිළිගනී. දේශීය ක්ෂුද්‍රශාක, Listeria නම් බැක්ටීරියා සමග තරඟ කිරීම හෝ සලාද වල තිබිය හැකි ගුණාංග නිසා listeriosis රෝගය ඇති කරන බක්ටිරියාවට රෝගය ඇති කිරීමට හැකියාවක් නැත.
සලාද වල දැකිය හැකි අනෙක් බැක්ටීරියා වන, Aeromonas විශේෂ, වසංගත ලෙස සිදු නොවේ. තවද Campylobacter විශේෂය, campylobacteriosis සහ Yersinia intermedia ආසාදන සඳහා හේතුවේ. Yersinia kristensenii (Yersinia හි විශේෂයන්), ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් සලාද වලින් හමුවේ. E. coli O157:H7 සහ Shigella බැක්ටීරියා සලාද ශාකය සමග විශාල වශයෙන් පැතිරේ. සතුන්ගේ මළ ද්‍රව්‍ය ස්පර්ශ වීමත් සමග බොහෝ විට ශාක දුෂිත වේ. විශේෂයෙන් කැලිෆෝනියා සලාද ව්‍යාපාරයේ බහුල වූ, රික්තක සිසිලන ක්‍රමය, E. coli O157:H7 නම් බැක්ටීරියා විශේෂය, වටහාගැනීමේ හැකියාව සහ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව වැඩි කරන බව, 2007 දී සිදු කල අධ්‍යන මගින් තහවුරු කරන ලදී. සැල්මොනෙල්ලා බැක්ටීරියා, දුර්ලභ දර්ශයක් වන Salmonella braenderup දර්ශය මගින් සලාද ශාකය දුෂණය වේ. සලාද වල වයිරස් වන, හෙපටිටිස් Aද ඇතුලත්ය. calicivirus සහ Norwalk-like වැනි මාදිලි, සලාද වල දැකිය හැක. සලාද වලද පරපෝෂිත ගහණ පතුරවයි. එයට Giardia lamblia ද ඇතුලත්වේ.
ආගමික සහ ඖශදීය තොරතුරු
සලාද ශාකයේ සුලභ අරමුණ ආහාරයට සුදුසු කොළ ගහන එළවළුවක් ලෙස සලාද යොදා ගැනීමය. එයට අමතරව සලාද ශාකයේ විවිධ ප්‍රයෝජන පුරාණ කාලයේ සිට දක්නට ලැබිණ. එනම් ඖෂධයක් ලෙස හා ආගමික සංකේතයක් ලෙස යොදා ගත්හ. උදාහරණයක් ලෙස, පුරාණ මිසර ජාතිකයන් මෙම සලාද ගස් ලිංගික ශුරභාවය පෙන්වන ශාකයක් ලෙස , ආදරයේ සහ කාන්තා ගැබ් දැරීමේ ප්‍රවර්ධකයක් ලෙසද හනුන්වන ලදී. එසේම රෝමානු ජාතිකයන් මෙම ශාකය ලිංගික ශක්තිය වර්ධනය කරවන බව කියා සිටි. නමුත් මෙම අදහස් වලට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස, ග්‍රීක ජාතිකයන් මෙය පුරුෂ බෙලහිනතාවය ඇති කරවන ලෙස හඳුන්වන අතරම මෙය අවමගුල් උත්සව වලදී යොදා ගනී (පෙනෙන පරිදි, Adonis ගේ අභාවය පිළිබඳව ජන ප්‍රවාදයේ එන ක්‍රියාකලාපය හේතුවෙන් ). තවද 1800 දී, බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික කාන්තාවන් අතර මෙම සලාද ශාකය වඳ බව සහ මද සරු බව සඳහා හේතු වන බව විශ්වාසයක් පවතී. මෘදු මත කරවන ගුණයක් සලාද ශාකයට ඇත.– එය "sleepwort" ලෙස Anglo-Saxons විසින් හඳුන්වන ලදී. නමුත් වගා කල L. sativa වලට එහි වල් පැළෑටි වලට වඩා අඩු මත් බවක් ඇත. මෙම මත් කරවන ගුණය sesquiterpene lactones හි ලක්ෂණයක් වේ. එය මෙම සලාද ශාකයේ කඳෙහි සුදු දියරයක් (ගස් වල කිරි) මගින් ලබා ගනී. එය lactucarium නොහොත් "සලාද කංසා" ලෙස හැඳින්වේ.
සමහර අවස්ථා වලදී සලාද සාරය ක්‍රීම් සහ සමෙහි ආලේප කරන දියර සැදීම සඳහා යොදා ගනී. ඒවා ගොරෝසු සම සඳහා ද, හිරු එළියෙන් සම පිළිස්සීම වැලකීම සඳහාද ප්‍රයෝජනවත්ය. සලාද ශාකය අක්මාවේ රෝග සඳහාද ගුණ ශාකයකි. එක්තරා ඇමරිකානු ජාතිකයන්, මෙම සලාද ශාකය අධිග්‍රහණය කිරීම මගින් වසූරිය සුව කල හැකි බව පිළිගැණුනු අතර ඉරාන ජාතිකයන්, උණසන්නිපාතය සෑදුනු විට සලාද ඇට පරිභෝජනය කටන ලදී. ගැමි වෙදකමද, සලාද ශාකය විවිධ අවස්ථාවන් වලදී ප්‍රතිකාරකයක් වන බව කියාපායි. එනම් එය කායික හෝ මානසික වේදනාව, රක්තවාතය, ආතතිය, චකිතය, කැස්ස සහ උමතුව වැනි රෝග සඳහා ප්‍රතිකාරකයක් ලෙස ගැමි වෙදකමට අනුව යොදා ගත හැකිය. නමුත් විද්‍යාත්මක සාක්ෂි වලට අනුව මෙහි සමාන ප්‍රතිපල කිහිපයක් පෙන්නුම් කලද ඉහත සඳහන් කල ප්‍රයෝජන සොයා නොගැනිණ. වර්තමාන කාලයේදී, රෝපණය කරන ලද පලැටි ආහාරයට ගැනීමට වාරණයක් ඇති උතුරු ඉරානයේ, Yazidi ජනතාව අතර සලාද වල ආගමික බැඳීම නොකඩවාම පවත්වාගෙන යයි.
පීටර්
= පීටර් යනු කාටුන් චරිතයකි. =
ඇල්කයින
ඇල්කයින, කාබන් පරමාණු 2ක් අතර ත්‍රිත්ව බන්ධනයක් පවතින හයිඩ්‍රෝකාබන වේ. මේවා CnH2n-2 යන පොදු සූත්‍රයෙන් නිරූපණය හැක. ඇල්කයින සමහරෙක් ඇසිටලීන යන නමින්ද හඳුන්වයි.(නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම ඇසිටලීන් යනු IUPAC නාමකරණය අනුව C2H2 ලෙස හඳුන්වන සංයෝගයයි. ) වෙනත් හයිඩ්‍රෝකාබන මෙන්ම ඇල්කයිනද ජල භීතික සංයෝගයක් වුවත් ප්‍රතික්‍රියාශීලී සංයෝග වේ.
රසායනික ගුණ
ඇල්කයින අල්කීනවලට වඩා අසංතෘප්ත බැවින් ඇල්කීන වලට වඩා ප්‍රතික්‍රියාශීලී වේ. එම නිසා බ්‍රෝමීන් අණු 2 ක් සමග ප්‍රතික්‍රියා කරයි. එසේම ඇල්කීන වලට වඩා බහු අවයවීකරණය සඳහා නම්‍යතාවක් දක්වයි.බහුඅවයවීකරණයෙන් සෑදෙන සංයෝග පොලිඇසිටලීන යනුවෙන් හඳුන්වයි.(මෙම පොලිඇසටලීන වල ත්‍රිත්ව බන්ධන නොපවතී.) එසේම මෙම පොලිඇසටලීන තුල අර්ධ සන්නායක ගුණ පවතී.
බන්ධන ස්වභාවය
ඇසිටලීන් වල බන්ධන කෝණය 180° ක් වේ. එනිසා එය රේඛීය ස්වභාවයක් ගනී. එසේ වුවත් චක්‍රීය සංයෝග අඩු වේ. බෙන්සයින් ඉතා අස්ථාවර සංයෝගයකි. මෙහි C≡C බන්ධන දුර පිකෝමීටර 121ක් වන අතර එය ඇල්කීන හා ඇල්කේන වල බන්ධන දුරවල් (පිලිවෙළින් 134pm හා 154pm)වලට වඩා කෙටිය. මෙහි ත්‍රිත්ව බන්ධනය ඉතා ශක්තිමත් වේ(839 KJ/mol). එහි සිග්මා බන්ධනයේ ශක්තිය (369KJ/mol)කි. පලමු පයි බන්ධනයේ ශක්තිය ( 268KJ/mol)වන අතර දෙවන පයි බන්ධනයේ ශක්තිය  (202KJ/mol)ක්ද වේ.මෙහි බන්ධන සැකැස්ම අණුක කාක්ෂික වාදය ඇසුරෙන් පැහැදිලි කොට තිබේ.මෙම පැහැදිලි කිරීම අනුව ත්‍රිත්ව බන්ධනයට ඉහලින් P කාක්ෂික අතිච්ඡාදනය වී පවතී. සහ සංයුජ වාදය අනුව මෙහි C පරමාණුව SP මුහුම්කරණය වී ඇත.ඒ අනුව මෙහි මුහුම්කරණය නොවූ P කාක්ෂික 2ක් සහ මුහුම්කරණය වූ SP මුහුම් කාක්ෂික 2ක් පවතී. මෙම මුහුම් කාක්ෂික දෙක අතිච්ඡාදනයෙන් සිග්මා බන්ධනයද, P කාක්ශික යුගල දෙක අතිච්ඡාදනයෙන් පයි බන්ධන 2ක්ද සාදමින් මුලු බන්ධන 3ක් සාදා තිබේ. එක් එක් C පරාඅණුවේ ඉතිරිව ඇති මුහුම් කාක්ෂික දෙක එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධව දිශානතව පවතී. ඒවාට තවත් සිග්මා බන්ධ 2ක් සෑදීමේ හැකියාව පවතී.(ඇසිටලීන් වල H පරමාණු 2ක් සමග ප්‍රතික්‍රියා කර සිග්මා බන්ධන 2ක් සාදා ඇත.)
අග්‍රස්ථ ඇල්කයින සහ මධ්‍ය ඇල්කයින
මධ්‍ය ඇල්කයිනයන්හි ත්‍රිත්ව බන්ධන සහිත C පරමාණු දෙකම මත ආදේශක ඛාණ්ඩ 3-hexyne බැඳී පවතී. උදාහරණයක් ලෙස සමමිතික ඇල්කයිනයක් වන propiolic acid. හා අසමමිතික ඇල්කයිනයක් වන methylacetylene දැක්විය හැක.අග්‍රස්ථ ඇල්කයින වල මුහුම් කාක්ෂිකයක් සමග සිග්මා බන්ධනයක් තැනූ එක් H පරමාණුවක්වත් දැකිය හැක. මීට උදාහරණ ලෙස methylacetylene දැක්විය හැක.අග්‍රස්ථ ඇල්කයින හා ඇසිටලීන් මධ්‍යස්ථ වශයෙන් ආම්ලික වේ.අග්‍රස්ථ ඇල්කයින වල ආම්ලික H පරමාණුව වෙනත් ක්‍රියාකාරී ඛාන්ඩ මගින් අදේශ කල හැක.
ඇල්කයින සංස්ලේෂණය
වානිජමය වශයෙන් වඩාත් ප්‍රධාන ඇල්කයිනය වන්නේ ඇසිටලීන්ය.මෙය ඉන්ධනයක් වන අතර වෙනත් සංයෝග සඳහා දහන පෝෂකයක්ද වන්නේය. මෙය වාර්ෂිකව ඉතා විශාල වශයෙන් ස්වභාවික වායු ඩීහයිඩ්‍රිජනීකරනය මගින් නිපදවා ගනු ලැබේ.
2 CH4 → HC≡CH + 3 H2
ප්‍රොපයින් වායුවද කාර්මිකව ඉතා වැදගත් වායුවකි. එය හයිඩ්‍රොකාබන භාගික ආසවනය මගින් ලබා ගනී.වෙනත් බොහොමයක් කාර්මිකව වැදගත් ඇල්කයින ඇසිටිලින් මගින් ව්‍යුත්පන්න කර ගනී.උදා:- ෆෝමල්ඩිහයිඩ සමග ඝනීභවනයෙන්.
බොහොමයක් ඇල්කයින ඩීහැලජනීකරනය මගින් නිපදවා ගනී. මෙහිදී විසිනල් හෝ විනිල් ඩයිහේලයිඩ ඩීහැලජනීකරනය කරයි.එසේම විනිල් බ්‍රෝමයිඩ කිරීම මගින්ද අල්කයින නිපදවා ගනී.එමෙන්ම ඇල්ඩිහයිඩ කෝනිෆ්ච් ප්‍රතික්‍රියාවට ලක් කිරීම මගින්ද ඇල්කයින නිපදවා ගනී.මීට අමතරව කීටෝන ප්‍රතික්‍රියාවට ලක් කිරීමෙන්ද ඇල්කයිනලබා ගත හැක. එසේම ඇල්කයින ප්‍රභල භෂ්ම සමග ප්‍රතික්‍රියාවෙන් තවත් ඇල්කයින ලබා ගැනීමද සිදු කරයි.
ප්‍රතික්‍රියා
ඇල්කයින කාබනික ප්‍රතික්‍රියා රැසකට සහභාගී වේ.
හ්යිඩ්‍රිජන්, හැලජන හා වෙනත් ප්‍රතික්‍රියක ආකලණ ප්‍රතික්‍රියා.
ඇල්කයින ද්විත්ව අසංතෘප්ත සංයෝග බැවින් H2 අණු 2ක්, හැලජන අණු 2ක් හෝ HX(H= හැලජන හෝ සියුඩො හේලයිඩ ) අණු 2ක් සමඟ ආකළණ ප්‍රතික්‍රියා දක්වයි. විවිධ පරිසර තත්ව හා උත්ප්‍රේරක හමුවේ ඇල්කයින H2 අණු 1ක් හෝ 2ක් ආකලණය කරගනිමින් ප්‍රතික්‍රියා කරයි. මෙය හයිඩ්‍රිජනීකරනය නම් වේ. හයිඩ්‍රීකරනය මගින් අල්කයින ප්‍රතික්‍රියා කරවා ඇල්කීන ලබා ගැනීම එමගින් ඇල්කේන ලබා ගැනීමට වඩා ප්‍රයෝජනවත් වේ.
මෙමෙ තාක්ෂණය යටතේ වැඩිපුරම සිදු වන්නේ ඇසිටිලීන් මගින් එතිලීන් නිෂ්පාදනයේදීය. මෙහිදී ප්ලැටිනම්/ පැලේඩියම් උත්ප්‍රේරක මගින් ඇල්කයින, ඇල්කේන බවට පරිවර්තනය වීම අඩු කර ඇත.එසේම වඩාත් සංකීර්ණ ඇල්කයින සඳහා ලින්ඩ්ලර් උත්ප්‍රේරකය යොදා ගනු ලැබේ.(උද:- පෙනිල් ඇසිටලීන් ස්ටයිරීන් බවට පත් කිරීමේ ප්‍රතික්‍රියාව ) එසේම ඇල්කයින වලට හයිඩ්‍රො හැලජනීකරනය කිරීමෙන් විනිල් හේලයිඩ හෝ ඇල්කිල් ඩයි හේලයිඩ නිපදවා ගත හැක. එමෙන්ම ඇල්කයින වලට ජල අණුවක් ආකලනය කිරීමෙන් අතරමදි ඊනෝලික සංයෝගයක් හරහා ඇල්ඩිහයිඩ හෝ කීටෝන ලබා ගත හැක. මෙසේ ඇල්කයින සජලනය මගින් පෙනිල් ඇසිටලීන් මගින් ඇසිටොෆීනෝන් ලබාගත හැක.
HC≡CC6H12C≡CH + 2H2O → CH3COC6H12COCH3
චක්‍රීය ආකලණ හා ඔක්සිකරණ ප්‍රතික්‍රියා
ඇල්කයින චක්‍රීය ප්‍රතික්‍රියා වලටද සහභාගි වේ. මීට උදාහරනයක් ලෙස ඩයල්ස් ඔල්ඩර් ප්‍රතික්‍රියාව දැක්විය හැක.මෙහිදී 1,3-dienes මගින් 1,4-cyclohexadienesලබා දේ. එසේම ඇල්කයින 2-pyrone සමග ආකලනය මගින් CO2 මුක්ත කරමින් ඇරෝමැටික සංයෝග සාදයි.තවත් විශේෂිත ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස ඇල්කයින ට්‍රයිමරයිසීකරන ප්‍රතික්‍රියාව හැඳින්විය හැක.මෙමගින්ද ඇරෝමැටික සංයෝග නිපදවනු ලැබේ. ( පොඩ්ඩක් එඩිට් කරන්න ඉතිරිව ඇත.)
අග්‍රස්ථ ඇල්කයින දක්වන විශේෂිත ප්‍රතික්‍රියා
මධ්‍ය ඇල්කයින දක්වන ප්‍රතික්‍රියා වලට අමතරව අග්‍රස්ථ ඇල්කයින දුර්වල අම්ල ලෙස ක්‍රියා කරයි.මේවායේ Pka අගය ඇමෝනියා හා එතනෝල් අතර පවතී.
ප්‍රවර්ගය:කාබනික රසායනය
ප්‍රත්‍යාස්ථ ගැටුම
කුඩා වස්තූන් අතර ගැටුම් වලදී, පළමුව සිදුවන්නේ අංශූන් දෙක අතර විකර්ෂන බලයක් හා සබැඳි විභව ශක්තිය වෙත චාලක ශක්තිය පළමුව පරිවර්තනය වීම (මෙම බලයට එරෙහිව අංශූන් චලනය වන විට, එනම් බලය හා සාපේක්ෂ ප්‍රවේගය අතර කෝණය මහා කෝණයක් වන විට) වන අතර, ඉන්පසු මෙම විභව ශක්තිය යළි චාලක ශක්තිය බවට  (අංශූන් මෙම බලය සමග චලනය වන විට, එනම් බලය හා සාපේක්ෂ ප්‍රවේගය අතර කෝණය සුළු කෝණයක් වන විට) පරිවර්තනය වෙයි.
පරමාණු අතර ගැටුම් ප්‍රත්‍යාස්ථ ගැටුම් වෙයි (රදර්ෆඩ් පශ්චප්‍රකිරණය එක් නිදසුනකි).
වායුවක හෝ ද්‍රවයක හෝ අණු— පරමාණු වලට හාත්පසින්ම වෙනස් අයුරින්— විසින් පූර්ණ ප්‍රත්‍යාස්ථ ගැටුම් අත්විඳින්නේ විරල ලෙසින් වන්නේ,   එක් එක් ගැටුම ඔස්සේ, අණු වල උත්තාරණ චලිතය සහ ඒවායේ අභ්‍යන්තර  සුචලන අංකය අතර චාලක  ශක්තිය හුවමාරු වන බැවිනි. කිසියම් අවස්ථාවකදී, ගැටුම් වලින් අඩක්, අඩු වැඩි ප්‍රමාණයන්ට, අප්‍රත්‍යාස්ථ ගැටුම් (යුගලයේ උත්තාරණ චලිතයන්හී ඇති චාලක ශක්තිය ගැටුමෙන් පෙරට වඩා අඩු) වන අතර, අනෙක් අඩ විස්තර කල හැක්කේ “සුපිරි-ප්‍රත්‍යාස්ථ” (ගැටුමෙන් පෙරට වඩා වැඩි චාලක ශක්තිය සහිත) ලෙසිනි. සමස්ත නියැදියේ මධ්‍යහ්නය සැලකූ කල, පද්ධතියෙන් ඉවතට ශක්තිය රැගෙන යෑමට කෘෂ්ණ-වස්තු ෆෝටෝනයන්ට ඉඩ නොසලසන තුරු අණුක ගැටුම් අනිවාර්යයෙන්ම ප්‍රත්‍යාස්ථ ලෙසින් සැලකිය හැක.
මහේක්ෂ වස්තූන් අරභයා, පූර්ණ ප්‍රත්‍යාස්ථ ගැටුම් යනු හුදෙක් කාල්පනික සහ කිසිදා පූර්ණ ලෙසින් සාක්ෂාත් කල නොහැක්කන් වන මුත්, බිලියඩ් බෝල වැනි වස්තූන් අතර ඇති වන අන්තර්ක්‍රියා මගින් සන්නිකර්ෂණය කෙරෙයි.
ශක්තීන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කල කල්හී, ගැටුමට පෙර/පසු තිබිය හැකි භ්‍රමණ ශක්තියද කිසියම් භූමිකාවක් ඉටු කරනවා විය හැක.
ඒකමාන නිවුටෝනියානු
thumb|මහාචාර්යය [[වෝල්ටර් ලුවින් විසින් ඒකමාන නිවුටෝනියානු ගැටුම් පැහැදිලි කරමින්]]
යටිලකුණු 1 සහ 2 වෙතින් දැක්වෙන අංශූන් දෙකක් සලකන්න. ඒවායේ ස්කන්ධයන් m1 සහ m2 ලෙසින්ද, ගැටුමට පෙර ප්‍රවේගයන් u1 සහ u2 ලෙසින් සහ ගැටුමට පසු ප්‍රවේගයන්  v1 and v2 ලෙසින් සලකන්න.
මුළු ගම්‍යතා සංස්ථිතිය ප්‍රකාර, ගැටුමට පෙර මුළු ගම්‍යතාවය සහ ගැටුමට පසු මුළු ගම්‍යතාවය එකම අගයක් ගත යුතු අතර, පහත සමීකරණයෙන් පිළිඹිබු වෙයි
එලෙසින්ම, මුළු චාලක ශක්තියෙහි සංස්ථිතිය පහත සමීකරණයෙන් පිළිඹිබු වෙයි
ui දන්නා විට vi සෘජු ලෙසින් සෙවීමට හෝ ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙසින් මෙම සමීකරණ භාවිතා කල හැකිය. විකල්ප විසඳුමක් වන්නේ, දන්නා ප්‍රවේගයන් අතුරින් එකක් ශුන්‍යය වන පරිදී පළමුව සමුද්දේශ රාමුව වෙනස් කිරීමයි. නොදන්නා ප්‍රවේගයන් නව සමුද්දේශ රාමුව තුල ගණනය කළ හැකි වන අතර, ඉන්පසුව  පළමු ප්‍රතිඵලයම ලැබෙන පරිදී මුල් සමුද්දේශ රාමුවට පරිවර්තනය කිරීම සිදු කෙරෙයි. නොදන්නා ප්‍රවේගයන් අතුරින් එකක් සොයා ගැනීමෙන් පසුව, සමමිතිය අනුසාරයෙන් අනෙක සොයා ගත හැකිය.
vi සඳහා මෙම සමගාමී සමීකරණ විසඳීමෙන් අපට ලැබෙනුයේ:
හෝ
පසුවැන්න නිසරු විසඳුම වන අතර, එයින් දැක්වෙන්නේ ගැටුමක් සිදුවී නොමැති බවයි (තවමත්).
නිදසුනක් වශයෙන්:
ගැටුමෙන් පසුව:
සමීකරණය:
ව්‍යුත්පන්නය: චාලක ශක්තිය භාවිතයෙන් අපට මෙසේ ලිවිය හැක
ගම්‍යතා සමීකරණය යළි සකස් කිරීමෙන්:
ගම්‍යතා සමීකරණයෙන්, චාලක ශක්ති සමීතරණය බෙදීමෙන් අපට මෙය ලැබෙයි:
frame|center|සමාන ස්කන්ධයන්ගේ ප්‍රත්‍යාස්ථ ගැටුම
ප්‍රවර්ගය:සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව
බටහිර ආසියාව
බටහිර ආසියාව හෝ බටහිර දිග ආසියාව යනු, ආසියාවෙහි බටහිර දිගතම උප ප්‍රදේශය වෙයි.
ආශ්‍රිත
• Middle East
• Cinema of West Asia
• List of World Heritage Sites in Western Asia
• West Asian Games
• West Asian Basketball League
• West Asia Basketball Association
• West Asian Billiards & Snooker Federation
• West Asian Tennis Federation
• West Asian Football Federation
වැඩිදුර අධ්‍යයනය සඳහා
ප්‍රවර්ගය:ආසියාවෙහි ප්‍රදේශ
උප ප්‍රදේශය
උප ප්‍රදේශයක් යනු, වඩාත් විශාල ප්‍රදේශයක හෝ මහාද්වීපයක කොටසක් වන අතර සාමාන්‍ය වශයෙන් පිහිටීම මත එය පදනම් වෙයි.
උහන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය
ශක වර්ෂ 1937
1937 යනු ශක වර්ෂ ක්‍රමයෙන් 1937 වන වර්ෂයයි.
උදාව
බක් මස අව දශවක තිථිය ලත් කුජ දින උදයාදී පැය 19 විනාඩි 2ට මෙම වසර උදාවිය.
ප්‍රවර්ගය:ශ.ව. 20වන සියවස
නිල් වෙරළු රුද්‍රාක්ෂ
වෙරළු වගේම නිල් වෙරළුත් පළතුරක් විදියටත් හඳුන්වන්න පුළුවන්.නිල් වෙරළුවලට කියන තවත් නමක් තමයි රුද්‍රාක්‍ෂ කියන්නේ.
රුද්‍රාක්‍ෂ නාමය
රුද්‍රාක්‍ෂ කියන මේ විශේෂිත නමින් නිල් වෙරළු හඳුන්වන්නත් සුවිශේෂී හේතුවක් තියෙනවා. නිල් වෙරළුත් සමග ශිව දෙවියන්ගේ නාමය එකට බැඳී පවතින නිසාත් රුද්‍රාක්‍ෂ එහෙමත් නැත්නම් නිල් වෙරළු ශිව දෙවියන්ගේ කඳුළින් හටගත් බීජයක් විදිහට සැලකෙන නිසාත් මේ රුද්‍රාක්‍ෂ කියන නම නිල් වෙරළුවලට ලැබුනා කියලා තමයි සඳහන් වෙන්නෙ.නිල් වෙරලු වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ හැදින් වෙන්නේ වෙරලු වලට සමාන බැවින්ද,එය ඉදිණු පසු නිල්පාටින් යුක්ත වීම යන්න සැලකිය හැක. ශිව දෙවියන්ට අද්විතීය ස්වරූපයක් ඇත. ඔහු නිරූපණය කරන්නේ සොබාදහමේ අලංකාරයෙනි. ඔහුගේ බෙල්ල වටා සර්පයෙකු ද, ඔහුගේ සිරුර ආවරණය කිරීම සඳහා කොටියෙකුගේ සමක් ද ඇත. චන්ද්ර සඳක් ඔහුගේ හිස අලංකාර කරන අතර ගංගා ඔහුගේ ආතතියෙන් ගලා යයි. ඔහුගේ මුළු සිරුරම පූජනීය අළු වලින් වැසී ඇත. ඔහු පබළු රෝසරි ඇඳීම හෝ රුද්‍රක්ෂ ගසට අයත් බීජ පැළඳීම ඇදහිලිවන්තයන් අතර බොහෝ කුතුහලයක් ඇති කරයි.
ඉතිහාසය
කතාවට අනුව, වරක් ශිව දෙවියන් දීර් කාලයක් තිස්සේ පසුතැවිලි වී, ඔහුගේ ප්‍රීතිමත් ආත්මයේ ගිලී සිටියේය. ඔහු අවසානයේ අවදි වූ විට ඔහුගේ දෑස් වලින් කඳුළු බිම වැටුණි. කඳුළු බීජයක් බවට පත්ව ගසක් බවට වර්ධනය වූ අතර එය රුද්‍රක්ෂ ගස ලෙස හැදින්විය. මෙම ගසෙහි බීජ ශිව දෙවියන් විසින් විශේෂ බලතල ලබා දුන් අතර එය අපගේ අධ්‍යාත්මික පරිණාමයට උපකාරී වේ. රුද්‍රක්ෂය, රුද්‍රාගේ අක්ෂය අපට රක්ෂා, රැකවරණය ගෙනෙන අතර අපගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට බාධකවලට මුහුණ දීමට උපකාරී වේ. ශිව පුරාණයේ සඳහන් වන්නේ රුද්‍රක්ෂය පැළඳ සිටින තැනැත්තා ශිව දෙවියන් සමඟ අනන්‍යතාවය ලබා ගන්නා බවයි.
හැදින්වීම
රුද්‍රක්ෂ ගස එලියොකාර්පස් ගැනිට්‍රස් ලෙස හැඳින්වේ. එය සාමාන්‍යයෙන් උපනිවර්තන දේශගුණයක් තුළ වැඩෙන විශාල සදාහරිත ගසකි. මෙම ගස ප්‍රධාන වශයෙන් හිමාල කඳුවැටියේ, ගංගා තැනිතලා වල සහ ඉන්දුනීසියාව සහ පැපුවා නිව්ගිනියාව ඇතුළු අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ වල දක්නට ලැබේ. රුද්‍රක්ෂ බීජ බ්ලූබෙරි බීජ ලෙසද හැඳින්වේ. බීජයේ පිටත ලෙල්ල සම්පූර්ණයෙන්ම ඉදුණු විට නිල් වේ. ශිව දෙවියන් බොහෝ විට නිල් පැහැයෙන් නිරූපණය කරන්නේ අනන්තයයි. මෙම බීජය අධ්‍යාත්මික සොයන්නන් අතර ඉතා වැදගත් වන්නේ ශිව දෙවියන් සමඟ ඇති සම්බන්ධය නිසාය. සමිඳාණන් වහන්සේ වරක් වැගිරවූ කඳුළු වල ප්‍රකාශනයක් ලෙස එය ගෞරවයට පාත්‍ර වේ.
විශ්වය සමග
වේදයේ දී රුද්‍රා සුළඟ හා කුණාටුව සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. මෙම සුළඟ සාමාන්‍ය සුළඟක් නොව විශ්වීය සුළඟකි. විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනවලින් හෙළි වී ඇත්තේ සමස්ත විශ්වයම අඛණ්ඩව චලනය වන අංශු රාශියකින් ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර අන්තර් තාරකා පදාර්ථ වලින් සමන්විත වන බවයි. මෙම කාරණය නව ආකාශ වස්තූන් විනාශ කිරීමට හා නිර්මාණය කිරීමට මග පාදයි. එක් අංශයක් තවත් වස්තුවක් සමඟ සම්බන්ධ කර මැවීමේ හා විනෝදාස්වාදයේ චක්‍රය පවත්වා ගෙන යන්නේ මෙම අංශු ය. මෙම අංශුවල චලනය හේතුවෙන් ඇති වන සුළං යනු කොස්මික් සුළං ය. මෙම සුළං ඉතා බලවත් වන අතර මිනිස් කනට නොපෙනෙන ලෙස විශ්වයේ ඔවුන්ගේ නගයි.
නිල් වෙරලු ගස
එලියොකාර්පස් ගැනිට්‍රස් ගස් අඩි 60-80 (මීටර් 18-24) දක්වා වර්ධනය වන අතර හිමාලය කඳු පාමුල පිහිටි ගංගා තැනිතලාවේ සිට නේපාලය, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාව, ඕස්ට්‍රේලියාවේ සමහර කොටස් සහ ගුවාම් සහ හවායි දක්වා දක්නට ලැබේ. එලියොකාර්පස් විශේෂ 300 න් 35 ක්ම ඉන්දියාවේ දක්නට ලැබේ. එය සදාකාලිකව වැඩෙන සදාහරිත ගසකි. රුද්‍රක්ෂ ගස ප්‍රරෝහණය වීමෙන් වසර තුනක් හෝ හතරක් තුළ fruit ල දරයි. ගස පරිණත වන විට, මුල් සමනලුන් බවට පත් වන අතර, කඳ අසල නැගී බිම මතුපිටින් විහිදේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම නුවර ප්‍රෙද්ශයේ මෙම නිල් වෙරලු ඇති බවට සනාත වේ.
නිල් වෙරලු ගෙඩියෙන් ලබාගත හැකි ප්‍රෙයා්ජනයන්
නිල් වෙරළු ඵලය සාමාන්‍ය වෙරළු ඵලයට වඩා වෙනස් වේ, සාමාන්‍ය වෙරළු ඵලය දිග හැඩති කොළ පැහැති ඵලයක් උවත්, නිල් වෙරළු ඵලය ගෝලාකාර හැඩයක් ගන්න අතර එය නිල් පැහැති වේ. වෙරළු ඵල වල රසයෙහි වෙනසක් නොමැත.
ආගමික භාවිතයන්
ඉන්දියාවේ රුද්‍රක්ෂ පබළු 108 ක් පැළඳීමේසම්ප්‍රදායක් ඇත, විශේෂයෙන් ආගම තුළ, රුද්‍රක්ෂ මල්මාලා පැළඳ සිටින ශිව සමග ඇති සම්බන්ධය නිසා. ඕම් නාම ශිවයා යන මන්ත්‍රය රුද්‍රක්ෂ පබළු භාවිතා කරමින් (ජාපා) පුනරාවර්තනය වේ. හින්දු භක්තිකයන් භාවනා කටයුතු සඳහා සහ මනස, ශරීරය සහ ආත්මය විශුද්ධ කිරීමට රුද්‍රක්ෂ මාලා රෝසරි ලෙස භාවිතා කර ඇත. තවද ශ්‍රී ලංකාවේ පවා ආගමික භේදයකින් තොරව මෙම බීජයන් උපයෝගී කරගනිමින් සිටින අතර මෙවා වලලු,මාල මෙන්ම වෙනත් ආකාරයන්ගෙන් පරිහරනය කරන්නට උපයෝගී කර ගනිමින් සිටි.එය හොද කරුණක් වුවත් එය පැලදීමේදී කරුණු රාශියක් ඇත.ආගමාණුකුලව පරිහරනය කීරිම ඒ ඒ විශ්වාෂයන් අනුව මෙන්ම එහි ඇති මුලික හරය අවභෝධ කර ගනිමින් පැලදීම කල යුතුයි.එය පැලදීමේදී පිරිසිදුව ආරක්ෂාකාරිව පැළදීම කල යුතුයි...
නිල් වෙරලු බීජයෙන් ලබාගත හැකි ප්‍රෙයා්ජනයන්
නිල් වෙරලු ගෙඩියේ බීජයෙන් මහත් ප්‍රෙයා්ජනයන් ලබා ගත හැක. රුද්‍රාක්ෂ වර්ග ගණනාවකි.ඒවා වර්ග කරණු ලබන්නේ ප්‍රමාණය අනුව නොව එහි ඇති පැලීම් හෙවත් රේඛා අනුව වේ. ඒවා මුඛ ලෙස හදුන්වනු ලබන අතර "ඒකමුඛ " " ද්විමුඛ " ආදී ලෙස වර්ග කිහිපයක් ඇත. රුද්‍රාක්ෂ ඇටය අනවශ්‍ය විකිරණ උරාගනු ලබයි.[මෙය නවීන විද්‍යාවෙන් සනාථ කර ඇත.]
01 ඒක මුඛි රුද්‍රක්ෂ
මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියා වන්නේ ශිව දෙවියන් ය. එය උත්තරීතර විඥානය පිළිබඳ දැනුවත්භාවය ගෙන එයි.
02.දිවි මුඛ රුද්‍රක්ෂ
ශිව සහ ශක්ති යන ඒකාබද්ධ ස්වරූපය වන අර්දානාරිෂ්වර් මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියාය. එය සමගිය හා සමගිය ගෙන දෙන අතර ගුරු-ශිෂ්‍යා සම්බන්ධතාවය නියෝජනය කරයි.
සාජා කුසලානය 2000
2000-2001 කොකා කෝලා ශූරයන්ගේ කුසලානය යනු 2000 ඔක්තෝබර් 20 සිට 29 දක්වා එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සාජා හි පැවති තුන්කොන් එදිජා ක්‍රිකට් තරගාවලියකි. එය ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව සහ සිම්බාබ්වේ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම් ඇතුළත් විය. එහි නිල අනුග්‍රාහකයා වූයේ Coca-Cola ය. අවසන් මහා තරගයේදී ඉන්දියාව පරාජය කළ ශ්‍රී ලංකාව තරගාවලියේ ශූරතාව දිනා ගත්තේය.
නිල් වෙරළු රුද්‍රාක්ෂ
03. ත්‍රී මුඛි රුද්‍රක්ෂ
අග්නි හෝ ගින්න යනු මෙම රුද්‍රක්ෂයේ දේවත්වයයි. එය අතීත කර්මයේ බන්ධනයෙන් නිදහස් වීමට පහසුකම් සපයයි.
සාජා කුසලානය 2000
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව
නිල් වෙරළු රුද්‍රාක්ෂ
05. පංච මුඛි රුද්‍රක්ෂ
කලග්නි රුද්‍රා යනු මෙම රුද්‍රක්ෂයේ දේවත්වයයි. මෙම රුද්‍රක්ෂය අපගේ අභ්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වැඩි දියුණු කරන අතර අපගේ උසස් ආත්මයට අපව යොමු කරයි.
06. සය මුඛි රුද්‍රක්ෂ
මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියා වන්නේ කාර්තික්‍ය ස්වාමීන් වහන්සේ ය. එය සමස්ත සමබරතාවය සහ චිත්තවේගීය ස්ථාවරත්වය ගෙන එයි.
07.සත්ත මුඛි රුද්‍රක්ෂ
ලක්ෂ්මි දේවතාවිය මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියාය. එය ධනයට නව අවස්ථා ගෙන එන අතර අපගේ සෞඛ්‍යයටද උපකාරී වේ.
08. අශ්ඨ මුඛි රුද්‍රක්ෂ
මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියා වන්නේ ගනේෂා ය. මෙම රුද්‍රක්ෂය බාධක ඉවත් කිරීමට පහසුකම් සපයයි.
10 දශ මුඛි රුද්‍රක්ෂ
මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියා ක්‍රිෂ්ණා ය. එය ආදරය හා සාමය නියෝජනය කරයි. ශුද්ධ ලියවිල්ලට අනුව මෙය වඩාත් ප්‍රබල රුද්‍රක්ෂයන්ගෙන් එකකි.
11 මුඛි රුද්‍රක්ෂ
සුළු රුද්‍රා 11 යනු මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියාය. එය ග්‍රහලෝකවල negative ණාත්මක බලපෑම අවම කරයි. මුඛි රුද්‍රක්ෂ: මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියා සූර්යයාය. එය දීප්තිය සහ බලය ගෙන එයි, අඩු ආත්ම අභිමානයකින් මිදීමට අපට උපකාරී වේ, එය ස්වයං අභිප්‍රේරණයට මග පාදයි.
13 මුඛි රුද්‍රක්ෂ
මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියා කමදේව ය. එය අප තුළ ආකර්ෂණය විදහා දක්වන අතර කුණ්ඩලිනී සහ වෙනත් බලවතුන් (සිද්දි) පිබිදීමට පහසුකම් සපයයි.
14 මුඛි රුද්‍රක්ෂ
හනුමාන් දෙවියන් මෙම රුද්‍රක්ෂයේ ප්‍රධාන දෙවියාය. එය ධෛර්යය සහ කැමැත්ත බලය නියෝජනය කරයි. මුඛි රුද්‍රක්ෂ 15 සිට 21 දක්වා මුඛි රුද්‍රක්ෂ එතරම් සුලභ නොවන අතර එබැවින් කලාතුරකින් භාවිතා වේ.
රුද්‍රාක්ෂ පැළඳිය හැකි ක්‍රම
වර්තමානයේ රුද්‍රාක්ෂ සැමටම හිතුමතේ ආභරණයක් සේ පැළදීම කළ හැකි වුවත් එහි ගුණ ලබා ගැනීමට නම් නිවැරදිව පැළදීම කළ යුතු වේ.ජෝතිෂ්‍යයට අනුව ඒවා ශිව මන්ත්‍රයෙන් ස්ත්‍රෝත්‍ර කොට පැලදීම කල යුතු වේ.
තවත් විස්තර
ප්‍රවර්ගය:හෙළ වෙදකම ප්‍රවර්ගය:විශ්ව ජීවබල වෙදකම ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:එල්ලේ ක්‍රීඩකයින් ප්‍රවර්ගය:එල්ලේ ප්‍රවර්ගය:1963 උපත්
දේ ජං ගුම්
දේ ජං-ගුම් (සාහිත්‍යමය “ශ්‍රේෂ්ඨ ජං-ගුම්”), නොහොත් Jewel in the Palace (මාලිගයේ මැණික), යනු 2003 වර්ෂයේ තිරගත වූ කොරියානු රූපවාහිනී මාලා නාට්‍යයකි. එය අධ්‍යක්ෂණය කළේ ලී බ්‍යුං -හූන් විසිනි. එය එරට විකාශය වූයේ 2003 සැප්තැම්බර් 15දින සිට 2004 මාර්තු 23 දින දක්වා MBC නාළිකාව මගිනි. මෙය 46.3% ක සාමාන්‍ය ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් නරඹා තිබූ අතර එහි උච්චතම ස්ථානය 57.8% ක ප්‍රතිශතයක් වාර්තා කරමින් ඉමහත් ජනප්‍රියත්වයට පත් විය. (එය මෙතෙක් විකාශය වූ සියලු කොරියානු නාට්‍ය අතරින් 10වන ස්ථාන‍යට වැඩිම ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිශතය වාර්තා කළේ ය.) මෙය නිර්මාණය මගින් ඇමරිකන් ඩොලර් මිලියන 15ක ආදායමක් බලාපොරොත්තු වූ නමුත්, ලොව පුරා රටවල් 91ක විකාශය වූ මෙම නාට්‍යය ‍ඇමරිකන් ඩොලර් මිලියන 103.4ක වාර්තාගත ආදායමක් ලැබී ය. මෙය කොරියානු රැල්ල බැහැරට ව්‍යාප්ත කළ ප්‍රධාන නාට්‍යයක් ලෙසද සැලකෙයි.
මෙහි ප්‍රධාන චරිතය ලී යොං-ඒ විසින් නිරූපණය කරන අතර ඇය විසින් රාජකීය මුළුතැන්ගෙයට අනාථ දැරියක් ලෙසින් අතුළු වී පසුව රජුගේ ප්‍රධාන රාජකීය වෙදැදුරුවරිය බවට පත් වූ “ජං-ගුම්” නම් කාන්තාවගේ චරිතය නිරූපණය කරයි.. ඇය ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රසිද්ධියට පත් වූයේ “චංගුමී”  නමිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙය සුජාත දියණී ලෙස ජාතික රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය. එම යුගයේ දී කොරියාවේ කාන්තාවන්ට හිමිව තිබුණේ පහත් තත්ත්වයකි. මෙහිදී තරුණ චංගුමී කොරියානු සූපවේදය හා වෛද්‍යකර්මය පිළිබද හදාරන අයුරු මෙමගින් නිරූපණය වේ. ඇය එහිදී රජුගේ විවිධ රෝග සුවකිරී‍ම‍ට සමත් වේ. “ජං-ගුම්” නම් කොරියාවේ ජෝසුන් රාජවංශ යුගයේ සිටි ප්‍රථම හා එකම රාජකීය වෛද්‍යවරිය පිළිබද සත්‍ය කථාවක් ආශ්‍රයෙන් මෙය නිර්මාණය වී ඇත. තවද මෙමගින් ප්‍රධාන වශයෙන් සම්ප්‍රදායික කොරියානු සංස්කෘතිය, කොරියානු රාජමාලිග සූපවේදය සහ සම්ප්‍රදායික වෛද්‍යකර්මය පිළිබද අවබෝධයක් ද ලබාගත හැක.
කථා සාරාංශය
මෙම කථාව දිවයන්නේ කොරියාවේ සියොංජොං රජු (1457–1494), යොන්සන් රජු (1494–1506) සහ ජුංජොං රජු (1506–1544) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය සමයන් හරහායි.
දඬුවම – කථාංගය 1
මෙම කථාව කොරියාවේ ජුංජොං රජුගේ රාජ්‍යකාලයට අයත් එකකි. කථා‍ව ආරම්භයේදී සියොංජොං රජු සිය බලයෙන් පහකළ බිසව වූත්, ළදරු යොන්සන් කුමරුගේ මව වූත්, යුන් අගබිසවහට වස දී මරණයට පත් කිරීමට අණ කරයි.මෙලෙස රැජිනහට වස දීම සඳහා රාජකීය යුධ නිලධාරියකු වූ සියෝ චුන්-සූ තෝරා ගැනිණ. චුන්-සූ රැජිනහට වස දී නැවත නිවසට යන අතරමගදී අනතුරකට පත්ව තුවාල ලබයි. ඔහුව සුවපත් කරනු ලබන්නේ අද්භූත තාපසයකු විසිනි. තාපසයා විසින් ඔහු හට ගුප්ත අනාවැකියක් පවසයි. ඒ අනුව ඔහුගේ ජීවිතය කාන්තාවන් තිදෙනෙකු වටා දිවෙයි: පළමු ස්ත්‍රිය ඔහු අතින් මරණයට පත් වූ තැනැත්තියයි. දෙවන ස්ත්‍රිය ඔහු නිසා ජීවත් වී ඔහු වෙනුවෙන් දිවි පුදන ස්ත්‍රියයි. තෙවන ස්ත්‍රිය නිසා ඔහු මරණයට පත් වුව ද ඇය බොහෝ දෙනෙකුගේ දිවි බේරා ගනී. මුලදී මෙය තේරුම් ගැනීම අපහසු වුවත් කථාව අනුව පළමු ස්ත්‍රිය යුන් අගබිසව බවත්, දෙවන ස්ත්‍රිය ඔහුගේ බිරිඳ හා චංගුමිගේ මව වූ පාක් මියුංග්-යි බවත්, තෙවන ස්ත්‍රිය ඔහුගේ දියණිය වන චංගුමි බවත් පැහැදිලි වේ. මේ නිසා ඔහු සිය ජීවිතය තාපසයකු ලෙස අවිවාහකව ගෙවීමට ‍පෙළඹුණේ ය.
පාක් මියුංග්-යී - කථාංග 1 - 2
වසර ගණනාවකට පසු පෙරසිටි රජු මිය ගිය නිසා ඔටුන්න හිමි කුමරු ‍ජෝසුන් රාජවංශයේ 10වන රජු ලෙස බලයට පත් වේ. මේ කාලයේ පාක් මියුංග්-යි නම් මාලිග ස්ත්‍රිය මුළුතැන්ගෙයි නවක පාලිකාවක ලෙස පුහුණුව ලබමින් සිටියා ය. ඇය බලවත් චෝයි පරම්පරාවට අයත් පාලිකාවක වූ චෝයි සියොං-ගුම් නම් පාලිකාව මව් බිසවගේ ආහාරයට විෂ එක් කරනු දුටුවා ය. මෙය මව් බිසව මැරවීම සඳහා ජ්‍යෙෂ්ඨ මුළුතැන්ගෙයි නිලධාරීන් විසින් මෙහෙය වූ කුමන්ත්‍රණයක් බව නොදත් පාක් මියුංග්-යි මේ බව සුවඳ පරීක්ෂක පාලිකාව වූ කිම් සංගුං හට දැනුම් දුන්නද එය චෝයි පරම්පරාවේ අයෙකු වූ මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකාව (චෝයි-ගෝ සංගුං) දැනගනී. මේ බව දැනගත් නිලධාරීන් පාක් මියුංග්-යි තම කුමන්ත්‍රණය පහළි කරාවියැයි සිතා ඇයව මරා දැමීමට තීරණය කරයි. පාක් මියුන්ග්-යිගේ හොඳම මිතුරිය වූ හන් බෙක්-යොං පාලිකාව මෙම අපරාධය දැක රහසේම තම මිතුරියගේ දිවි බේරයි. (ඒ මියුංග්-යි හට පෙවූ විසවලට විෂනාශකයක් එක් කිරීමෙනි.) සිහි විසඥ වූ මියුංග්-යි කැලයේ දමා යයි. ‍මෙලෙස වනයේ දමා ගිය සිහි විසඥ වූ පාක් මියුංග්-යිව දුටු තවුසෙකු සේ දිවි ගෙවීමට තැත්කළ සියෝ චුන්-සූ ඇයව බේරා ගෙන ඇය හා ප්‍රේමයෙන් බැඳී ඇය සමග විවාහ වෙයි. ඉන් පසු ඔවුන් සාමාන්‍ය ජනයන් ලෙස ගමක සාමකාමී ව දිවි ගෙවයි.(සියෝ චුන්-සූ මස් වෙළෙන්දෙකු හා කම්මල්කරුවකු ලෙස ක්‍රියා කරයි) ඔවුනට ලැබූ දියණිය සියෝ චංගුමි නම් විය.
චංගුමී
1504දී යොන්සන් කුමරු තම මවගේ මරණයට වගකිව යුතුපුද්ගලයන්හට මරණ දණ්ඩනය පනවයි. එහෙත් එයින් උගත් වියතුන් මුදා හරියි.මේ නිසා චංගුමිගේ දෙමාපියන් සිය සැබෑ අනන්‍යතාවය කිසිවකුට හෙළි නොකරන ලෙසත්, එසේ කළහොත් සැමදෙනා මියයන බවත් පවසයි.දිනක් චංගුමි හා ඇගේ පියා ගම්මානයේ වෙළඳපොළට යයි. එහි දී මල්ලවපොර තරගයකදී ඇය සිය පියාට අවඥාවෙන් සිනාසුණු පිරිසට කිසිවක් නොසිතාබලා, තම පියා පහත් කුලයේ මස් වෙළෙන්දෙකු නොවන බවත් ඔහු රාජ මාලිගාවේ පැරණි යුධ නිලධාරියකු බවත් හෙළි කරයි. මෙම ප්‍රකාශය ඇසූ රජුගේ සොල්දාදුවන් සියෝ ‍චුන්-සූ ව අත්අඩංගුවට ගෙන මරණ දණ්ඩනය පනවයි. ඔහුගේ බිරිඳ සහ දරුවා රජ සොල්දාදුවන් කෙරෙන් පලා ගියත් අවසානයේ ඔවුන් අල්ලා ගනු ලැබෙයි. ඔවුන් රැගෙන යන අතරමගදී චෝයි වංශික ප්‍රධානියන් විසින් යවන ලද කුලී හේවායන් මියුංග්-යිව හා ඇගේ දියණියව මරා දැමීමට රැක සිටී. කුලී හේවායන් විසින් විදින ලද ඊතලයකින් මියුංග්-යි තුවාල ලබන අතර ඇය මියයාමට පෙර තම අවසන් පැතුම ඉටු කරන ලෙස තම දියණිය චංගුමි‍ට පවසයි. එනම් සිය දියණිය වන චංගුමි හට මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකාව (චෝයි-ගො සංගුං) වී අසාධාරණය හෙළි කරන ලෙසත් ය. වාසනාවකට මෙන් (යොන්සන් කුමරුගේ ඥාති සොහොයුරු ජින්සොං කුමරුගේ බලපෑම නිසා) චංගුමිහට රාජකීය මුළුතැන්ගෙයට ඇතුළු වීමට අවසර ලැබේ. නොදැනුවත්ව ඇය යොමු වන්නේ හන් පාලිකාවගේ එනම් තම මවගේ හොඳම මිතුරිය යටතේ අධ්‍යාපනයට යි. අන් අයට වඩා තමා‍ට හිමි වූ විශේෂ දක්ෂතා හේතුවෙන් චංගුමිහට විවිධ ආපදාවන්ටද මුහුණ දෙන්නට සිදු වෙයි.මුළුතැන්ගෙයි පාලිකාවක්ව සිටින කාලයේ චංගුමි තරුණ යුධ නිලධාරියෙකු වූ මින් ජුං-හෝ සමග මිතුරුවෙයි.මින් ජුං-හෝ ඇයට ආලය කරයි. චංගුමිගේ ප්‍රතිවාදියා වූයේ චෝයි ගියුම්-යොං නම් චෝයි වංශික පාලිකාවයි. (එමෙන්ම ඇය චෝයි සියොං-ගුම් පාලිකාවගේ ලේලියයි) ගියුම්-යොං මුලදී කෲර පුද්ගයෙකු නොවූවද පසුව ඕ සිය නැන්දනිය වූ චෝයි පාලිකාව මෙන් අනුකම්පා විරහිත ලෙස හැසිරුණා ය. මින් ජුං-හෝ, ගියුම්-යොං හට අවංකව කටයුතු කරන ලෙසත් සිය දුෂ්ට නෑදෑයන්ට එරෙහිව නැගී සිටින ලෙසටත් බලකරයි. එහෙත් මින්ජුං-හෝ තවදුරටත් තමාට ආලය නොකරන බවට ගියුම්-යොං දොස් පවරයි.
අවුරුදු ගණනක් ගත වන අතර චෝයි පාලිකාව රාජකීය මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකාව වීමට උපක්‍රම යොදයි.චෝයි පරම්පරාවේ කාන්තාවන් පරම්පරා පහක්ම රාජකීය මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකා ධුරය හෙබ වූ අතර, ඔවුන් සිය වංශයේ ප්‍රධානියන් හට රාජකීය මුළුතැන්ගෙයට අමුද්‍රව්‍ය සැපයීමේ අයිතිය ලබා දෙමින් පොහොසතුන් හා බලවතුන් බවට පත් වී තිබිණි. එහෙත් අවසානයේදී මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකාව තේරීම සඳහා චෝයි පාලිකාව හා හන් පාලිකාව අතර ඉවුම් පිහුම් තරගයක් පවත්වයි. මෙම තරගයෙන් හන් පාලිකාව ජයග්‍රහණය කරමින් ප්‍රධාන පාලිකාව බවට පත් වේ. එහෙත් හදිසියේම උණුදිය උල්පතක් කරා ගිය විනෝද චාරිකාවකදී රජු හදිසියේම රෝගාතුර වේ. මේ අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන ගන්නා චෝයි පන්-සූල් (චෝයි පාලිකාවගේ සහෝදරයා මෙන්ම රාජකීය මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන සැපයුම්කරු) සහ ප්‍රධාන අමාත්‍ය ඕ ගියුම්-හෝ (චෝයි පරම්පාවේ අතකොළුවක් විය) එක්ව මෙහි වරද හන් පාලිකාව හා චංගුමි පිට පවරා ඔවුන් ජෝසුන් රාජවංශයට එරෙහි කැරලි නායකයකු වූ ජෝ ග්වං-ජෝ සමග එක්ව රජුට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණය කළේ යයි චෝදනා කරයි. චංගුමිව බේරා ගැනීමේ අරමුණින් හන් පාලිකාව තමා මෙම වරදේ එකම වරදකරු බව පවසමින් වගකීම භාර ගනී. එහෙත් අවසානයේ දෙදෙනා පිටම වරද පටවා ඔවුන් දෙදෙනාම ජෙජු දූපතට වහලුන් ලෙස පිටුවහල් කරයි. මෙලෙස ජේජු දූපතට යන ගමනේදී සිය තුවාල හේතුවෙන් හන් පාලිකාව මිය යයි. චෝයි පාලිකාව මීළඟ මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකාව බවට පත් වෙයි. චංගුමී සාධාරණය ඉටු කිරීමට ඉටා ගනී.
ජේජු දූපතේ පිටුවහලියක ලෙස
මින් ජුං-හෝ යුධ නිලධාරියා චංගුමි සොයා ජෙජු දූපතට යයි. ඔහු චංගුමි හට බේරි යාමට උදව් කළ ද, එසේ කිරීමෙන් හන් පාලිකාවට හෝ තම මවට සාධාරණයක් ඉටු නොවන නිසා ඇය ඒ ආරාධනය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. චංගුමි නැවත මාලිගයට පැමිණෙන බව විශ්වාස කළ මින් ජුං-හෝ ඇය එනතුරු ඔහු බලා සිටින බව පවසයි.
ජෙජු දූපතේදී, වරදකට හවුල් වූයේ යැයි වරදවා වටහා ගැනීම නිසා වහල් බවට පත් වූ චං-දුක් නැමැති කාන්තාවක් චංගුමිහට හමු වෙයි. ඇය ප්‍රකට වෛද්‍යවරියක් බව චංගුමි ඉක්මණින් වටහා ගනී. චං-දුක්ගේ සෘජු හා දැඩි ස්වභාවය නිසා චංගුමි හට ඇයව අප්‍රියමනාප වුවත් කල්යත් ම ඇය රාජකාරියට කැප වූ, සැලකිළිමත් කෙනෙකු බවට ඇයට වැටහෙයි. මෙලෙස දින ගෙවීයත් ම තමාට නැවත රජමාලිගයට යා හැකි එකම ක්‍රමය හෙදියක් වීම බව චංගුමීට තේරුම් යයි. ඇය තමන්හට වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රය උගන්වන ලෙස චං-දුක්ගන් අයැදී. චංගුමිගේ මිතුරකු වන ජුං වූන්-බේක් (රාජකීය ඔසු උයනේ පාලකතුමා), ජෙජු දූපතේදී ඇයට හමුවෙයි. එහෙත් වෛද්‍යය හදාරා චෝයි වංශිකයින්ගෙන් පලිගැනීම පිළිබඳව ඔහු අකැමැත්ත පල කරයි. එසේ වුවත් චංගුමි දැඩි උත්සාහයෙන් යුතු ව මාලිගයේ පුහුණුව ලැබීමට යන හෙදියක් වීමට වාසනාව ලබයි.
මාලිගයට නැවත යන විට චංගුමි හට චෝයි පාලිකාව හමු වෙයි. ඇය විසින් පෙර ඇය හට හිතවත් ව සිටි පුරෝහිත පාලිකාව (ජේ-ජො සංගුං) වූ පාක් යොං-ෂින් නැමැත්තිය ධුරයෙන් නෙරපා දමා පුරෝහිත පාලිකාව බවට පත් වේ. මින් ජුං-හෝ රජුගේ රාජකීය ඇමති මණ්ඩලයේ සහාය නිලධාරියකු ලෙස කටයුතු කරයි. චංගුමිගේ කුඩා කළ හොඳම මිතුරිය වූත් මුළුතැන්ගෙයි පාලිකාවක වූත් ලී යොන්-සෑං රජුගේ සිත දිනාගැනීමට සමත්ව රජුගේ සූක්-ඊ පරිවාර බිසවක් බවට පත් වේ. චංගුමි හට මාලිගයේදී නොයෙක් දුක්ගැහැටවලට මුහුණ දීමට සිදු වෙයි. ඇය හට මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකාව බවට පත් වූ චෝයි ගියුම්-යොංගේ පාද තැවීමට සිදු වූ අතර පාක් යෝල්-යි නම් ඊර්ෂ්‍යාකාර හෙදියකගේ නොයෙක් ගැහැටයන්ටද මුහුණ දීමට සිදු වෙයි. මෙම කරදරයන් විඳ දරා ගන්නා චංගුමි රාජකීය වෛද්‍යවරුනට පවා සුව කිරීමට නොහැකි වූ රජුගේ රෝගයක් සුව කර රජුගේ ජීවිතය රැක දෙයි.
මෙලෙස චංගුමිගේ නාමය දිදුලන විට චෝයි පරම්පරාවේ පරිහානිය උදා වේ. මෙහි දී අගමැති ඕ ගියුම්-හෝ ඇතුළු ‍පිරිස ද චෝයි වංශිකයන් ද අධිකරණය හමුවට පනවන ලබන අතර චෝයි පාලිකාව පමණක් පලායාමට සමත් වේ.චංගුමි චෝයි පාලිකාව සොයා ගොස් ඇයට වරද පිළිගෙන තම ලේලිය වූ ගියුම්-යොං ආරක්ෂා කර ගන්නා ලෙස පවසයි. තම දිවි රැක ගැනීමට චෝයි පාලිකාව ගම්බද ප්‍රදේශයකට පැන යන්නී ය. ඇය චංගුමිගේ මව වූ පාක් මියුංග්-යිගේ සොහොන අසලට ගොස් ආචාර කර තම වැරදිවලට සමාව දෙන ලෙස ඉල්ලයි. පසුව ඇය ඩොංගින් ශිඛරයෙන් පහළට ඇද වැටී මිය යයි. චෝයි ගියුම්-යොං හට සිය මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකා තනතුර (''"වෝයි-ගෝ සංගුං"') අහිමි වන අතර ඇයවද අන්‍යයන් මෙන් මාලිගයෙන් නෙරපා හැරෙයි.
සිය කැපවීම, උත්සාහය හා වෛද්‍ය හැකියාව යොදා ගනිමින් චංගුමී රජපවුලේ සාමාජිකයන්ගේ දිවි බේරයි. මළ දරු උපතකට පසු මුන්ජොං අගබිසව රෝගාතුර වෙයි. චංගුමී අගබිසවගේ ගර්භාෂයේ තවත් මළදරු උපතක් ඇති බව නිවැරදිව හඳුනාගෙන ඇගේ දිවි බේරයි. එසේම ඇය විසින් මව් බිසව‍හට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර නොගැනීමෙන් ඇති වන භයානක තත්ත්වය ඒත්තු ගන්වයි. ඇය අගබිසවගේ එකම පුතු වූ ඔටුන්න හිමි කුමරු ග්යුංවොන් හට වැළඳී තිබූ වසූරිය රෝගය සුව කර අගබිසවගේ ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වෙයි.
මාලිගයේ වෙදැදුරුවරිය
චංගුමීගේ ජයග්‍රහණයන් සමග ජුංජොං රජු ඇයව 6 වන නිලමට්ටම දක්වා උසස් කරයි. එමෙන්ම ඇයව සිය පෞද්ගලික වෛද්‍යවරිය බවට පත් කර ගනී. මෙය එවැනි නිලයක් කාන්තාවකට හිමි වූ ප්‍රථම අවස්ථාවයි. එසේ වුවද රාජසභාවේ ඇමතිවරුන් මෙම තීරණයට දැඩි ලෙස විරෝධය පල කරයි. සිය මව්බිසවගේ විරෝධය නිසා රජුට තම තීරණය වෙනස් කර ගැනීමට සිදු වේ. මව් බිසව රජුට යෝජනා කරන්නේ චංගුමීව සිය පරිවාර බිසවක් කර ගන්නා ලෙසයි. එසේ වුවත් රජුද චංගුමී හා ආලයෙන් බැ‍‍ඳයි. චංගුමී රජුගේ ආන්ත්‍රික රෝගයක් (බෙහ්සෙට්ගේ රෝගය) නැවත වරක් සුවපත් කරයි. මෙයත් සමගම රජු චංගුමීවසිය පෞද්ගලික වෛද්‍යවරිය බවට පත් කරගන්නා අතර ඇයව 3වන නිල මට්ටම දක්වා උසස් කර, ඇයට “දේ”(ශ්‍රේෂ්ඨ යන අරුතැති) නාමය ප්‍රදානය කරයි.
මෙම නිලය පිළිගැනීමෙන් තමාට හා තම මිතුරන්ට අනතුරක් වේ යයි චංගුමී බිය වුවත් මින් ජුං-හෝගේ සහාය ඇතිව ඇය මෙම නිලය පිළිගනියි. මෙම සිද්ධියත් සමග රාජ්‍ය අමාත්‍ය මණ්ඩලය දැඩි ලෙස කෝපයට පත් වන අතර මින් ජුං-හෝව පිටුවහල් කරන මෙන් ඔවුන් රජුට බල කරනු ලබයි. මෙමගින් චංගුමීව තමන් සතු කරගත හැකි වේයැයි සිතූ රජු ඊට අනුමැතිය ලබා දෙයි.
බේරීම සහ නීතියෙන් පලා යාම
අවසානයේදී රජුලේ පෙර පැවති රෝග තත්ත්ව නැවත ඉස්මතු වෙයි.චංගුමී සිය සියලු වෛද්‍ය දස්කම් යොදා ඊට පිළියම් යෙදුවද එය අසාර්ථක වෙයි. රජු මරණාසන්න වෙයි. එහෙත් චංගුමී එකම ප්‍රතිකාරයක් සොයාගනියි. එනම් නිර්වින්දනය කොට සැත්කමක් කරවීමයි. එකල රජුගේ සිරුර පූජණීයත්වයෙන් සලකනු ලැබූ නිසා රාජ සභාවෙන් මෙයට අනුමැතියක් නොලැබේ. රජුද මීට අවසර නොදෙයි. තම මරණින් පසු චංගුමීගේ ජීවිතයට අනුතරාකාරී තත්ත්වයක් ඇති වන නිසා, රජු චංගුමීහට මින් ජුං-හෝත් සමග පැන යන මෙන් නියෝග කරයි. චංගුමී හා මින් ජුං-හෝ පලා යන්නන් ලෙස ජීවත් වේ.
අවුරුදු අටක් ගත වෙයි. චංගුමීගේ සුළුපියා වූ ඩුක්ගු මාමා ඇයව සොයා ගනී. ඔහු මෙය මාලිගයේ සිටින ඇගේ මිතුරු මිතුරියන්ටද දන්ව‍යි. මේ වන විට ජුංජොං රජු මිය ගොසිනි. මේ වන විට අග බිසවගේ පුතණුවන් වූ ඔටුන්න හිමි කුමරු ග්යුංවොන් රාජ්‍යත්වයට පත් වී සිටී. මුන්ජොං අගබිසව මේ වන විට රාජකීය මව්බිසව තනතුරට පත් ව අතිවිශාල බලයකට හිමිකම් කියන්නී ය. ‍මව්බිසව චංගුමී මේ වන විටත් රටේ සිටින බව දැන ඇයට හා මින් ජුං-හෝට මාලිගයට නැවත පැමිණෙන ලෙස ආරාධනා කර ඔවුන්ගේ තනතුරු නැවත පිහිටුවයි. එසේ වුවත් චංගුමී හා මින් ජුං-හෝ සිය දියණිය ගැන සිතා මාලිගයෙන් පිටත ජීවත් වීමට තීරණය කරයි.
ඔවුන් නැවත පැමිණෙන විට චංගුමී හා මින් ජුං-හෝ හට ප්‍රසූත වේදනාවෙන් පෙළෙන ස්ත්‍රියක් හමු වේ. චංගුමී සිය වෛද්‍ය ඥානය උපයෝගී කර ගනිමින් සිසේරියන් සැත්කමක් කර එම ස්ත්‍රියගේ හා දරුවාගේ දිවි රැක ගනියි.
ප්‍රධාන රංගන ශිල්පීන්
මිත්‍රශීලී ලීලාවකින් ‍යුත්‚ උද්යෝගීමත්‚ බුද්ධිමත් හා රූමත් කාන්තාවක වන ඇය කැපී පෙනෙන තැනැත්තියකි. ‍ඇගේ දෙමව්පියන් දේශපාලන කුමන්ත්‍රණයකින් මරුමුවට පත් වීමත් සමග ඇයට අනේක විධ හිරිහැරයන්ට මුහුණ පෑමට සිදුවුව ද, සිය දැඩි අධිෂ්ඨානයත් කැපවීමත් නිසා ඇය ඒ සියල්ල දරා ගනී.
ශක්තිමත් අධිෂ්ඨානයකින් හෙබි චංගුමී සිය සුවිශේසී වෛද්‍ය ඥානයත් හැකියාවත් යොදා ගනිමින් කොරියානු අධිරාජයාගේ පළමු කාන්තා වෛද්‍යවරිය බවට පත් වීමට අවස්ථාව ලබන්නී ය. ඒ නිසායි ඇයට රාජසභාවේ තෙවන නිල මට්ටමත් සමග “ශ්‍රේෂ්ඨ චංගුමී” (තේ චංගුමී) යන නිල නාමය හිමි වූයේ.
උගත්, ඉතා බුද්ධිමත්, කඩවසම් තරුණයකු වන මින් ජුං-හෝ අධ්‍යාපනය‍ට මෙන්ම යුධ ශිල්පවලටද දක්ෂයෙකි. මින් ජුං-හෝ, හං සුං අගනගරයේ පාලනය භාර වූ අමාත්‍යාංශයේ (හං සුං බෝ) සේවය කළ විනිසුරුවකු විය. ඔහුව හ‍ඳුනාගෙන නොසිටි කාලයේ චංගුමී සටනකදී ඔහු දිවි රැක දෙයි. චංගුමී පොත් ඉල්ලා ගැනීමට ඔහුව නිතරම හමු වේ.ඔවුන් දෙදෙනාගේ සිත්වල පෙම්හැගුම් මෝදු වෙමින් පැවතිණි. මේ කාලයේදීයි මින් ජුං-හෝ රාජකීය ආරක්ෂක කමිටුවේ (නේ ගුම් වී) ජ්‍යේෂ්ඨ නිලධරයකු හෙවත් රාජකීය හමුදා නිලධාරියකු (ජොං සා ග්වන්) ලෙස පත්වන්නේ.
මහත් බලාපොරොත්තු සහිත උඩගු කාන්තාවක් වන චෝයි ගියුම්-යොං තම ජීවිතයතම නැන්දණිය වූ චෝයි පාලිකාවගේ මග පෙන්වීම මත රාජකීය මුළුතැන්ගෙයින් ආරම්භ කරන්නී ය. ඇය චංගුමීගේ සතුරාබවට පත් වේ. ඇය චෝයි වංශයට අයත් වුවත් තම ඥාතීන් අනුගමනය කළ අසාධාරණ පිළිවෙත්වලට ඇය අකමැති වුවද ඉන් බැහැර වීමට ඇයට නොහැකි වෙයි. ඇගේ බුද්ධිය හා තරගකාරීත්වය නිසා චංගුමී සමග කරටකර සිටීමට ඇයට හැකි වෙයි. නමුත් චෝයි පවුලේ ආභාසයත් ඇය තුළ මින් ජුං-හෝ කෙරෙහි තිබූ ආකර්ෂණයත් නිසාමයි ඇය චෝයිවරුන්ගේ අසාධාරණ පිළිවෙත්වලට ප්‍රවිෂ්ඨ වූයේ.
ජෝසුන් රාජවංශයේ 11වන රජු වන අතර ඉතාමත් ආචාරශීලී නමුත් අවිනිශ්චිත තීරණ ගන්නා අයෙකි. ඉතා කාරුණික අයකු වූ මොහුගේ පළමු බිරිද දේශපාලන සිදුවීම් මත අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ බලකිරීම් නිසා මරණයට පත් කරන ලදී. තම ආදරණීය බිරිද රැක ගැනීමට නොහැකි වීම ගැන නිරතුරුවම දුක්වූ මෙතුමා තමා අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ රූකඩයක් බවට පත් ව සිටි බව වටහා ගත්තේ ය.තම රාජ්‍යය දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණයක් වෙත යොමු වෙමින් තිබියදී මෙතුමාට චංගුමීව හදුනාගන්නට ලැබුණු අතර ඇගේ ‍පෙෳරුෂය හා දස්කම් නිසා පුදුමයට පත්විය. රජු ඇය කෙරෙහි ආකර්ෂණය වන්නට විය.
රාජකීය මුළුතැන්ගෙයි පාලිකාවක වූ හන් පාලිකාව සූපවේදයෙහි නව තැන් සොයා යන්නී ය. චංගුමීගේ මවගේ හොදම යෙහෙළිය වූ හන් පාලිකාව තම මිතුරිය බේරා ගැනීමට නොහැකි වීම ගැන තැවුණා ය. මුරණ්ඩු ස්වභාවයකින් යුක්ත වුවද ඇය සැබවින්ම කාරැණික හදවතක් හිමි තැනැත්තියකි. ඇය චංගුමීට මවක් ගුරුවරියක් මෙන්ම මවක් ලෙස ද කටයුතු කළා ය.
චෝයි පන්-සූල්ගේ බාල සහෝදරිය හා ගියුම්-යොංගේ නැන්දණිය වූ චෝයි පාලිකාව මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන පාලිකා ධුරය දැරූ චෝයි පරම්පරාවේ අයෙකි. ඇය කුඩා අවධියේ සිටම ආහාරවල රසරහස් ඉගෙන ගත්තා ය.ඉතා අහංකාර හා මාන්නාධික තැනැත්තියකි. ඇය තම අවශ්‍යතා ඉටුකනාවන තෙක්ම යම් දෙයක් අත්නොහරින දරුණු අයෙකු විය. තියුණු-දෘෂ්ටියකින් යුතු ඇය චංගුමී හා හන් පාලිකාවට එරෙහි කුමන්ත්‍රණවල නියුළුණා ය.
සටහන් පෙළ
සුජාත දියණි නාට්‍යය පැරණි කොරියාවේ විසූ චංගුමි නම් වෛද්‍යවරියගේ කතාව ඇසුරෙන් නිෂ්පාදනය කළ එකකි. එහෙත් ඉහත නම් වූ පුද්ගලයකු ජීවත් වූ බව මත භේදයට තුඩු දී ඇත.
මෙහි නාට්‍ය පිටපතට මුලින් මින් ජුං-හෝ සහ චංගුමි අතර සිපගැනීමේ දර්ශනයක් අඩංගු වුවත්, චංගුමිගේ චරිතය රඟ පෑ ලී යොං-ඒ එවැනි දර්ශනයක් කතාවට නොගැළපෙන බව පවසා සිටීම නිසා එය නාට්‍යයෙන් ඉවත් කෙරිණි.
හන් පාලිකාව (යං මි-කියුං) මියයාමට තිබුණේ 18වන කොටසේදී ය. එහෙත් විචාරක විරෝධය නිසා එය කල් දැමීමට අධ්‍යක්ෂකවරයාට සිදු විය.
ප්‍රථමයෙන් සියෝ චංගුමිගේ චරිතය නිරූපණය කිරීම සඳහා තෝරා ගැණුනේ පාක් ඉයුන්-හ්යේව ය. එහෙත් පසුව එම චරිතය සඳහා ලී යොං-ඒ තෝරා ගැනුණු අතර, පාක් ඉයුන්-හ්යේ හට චංගුමිගේ මිතුරිය වූ යොන්-සෑංගේ චරිතය පැවරිණි.
තේමාගීතය
මෙම ගීතය ජොසොන් රාජවංශ යුගයේ පැවති කොරියානු පන්සෝරි කාව්‍ය ආර අනුව නිමවා ඇත. මෙම ආර 19වන සියවසේදී වඩාත් ජනප්‍රිය විය. මේ ගීත සඳහා එක් එක් ප්‍රධාන ගායකයෙක් (සොරික්කුන්) සහ ප්‍රධාන බෙර වාදකයෙක් (ගොසු) අවශ්‍ය විය. එහි ධ්‍රැවපදය වන “හේ-ඉයා දී-ඉයා හේ-ඉයා නරානිනෝ” යන්න චු-ඉම්සේ යනුවෙන් හ‍දුන්වයි.
මෙම ගීතය පැරණි කොරියානු ආර අනුව නිර්මාණය වූවක් වුවත් මෙහි අර්ථය පිළිබදව විවිධ මත ඇත. ඉන් එකක් නම් තමාට කිසිදා එක් විය නොහැකි පුරුෂයකු වෙනුවෙන් බලා සිටින ස්ත්‍රියක් ගැන මින් හැගවෙන බවයි.
කොරියානු සංස්කරණය
“දේ ජං-ගුම්“ නාට්‍යයේ සෑම කොටසක් අවසානයේම “ඕනාරා” ගීතය වාදනය වන අතර එය ගයනු ලබන්නේ කොරියානු දරුවන් තිදෙනෙකු වන කිම් ජි-හ්යුන්, ‍බෙක් බෝ-හ්යුන් සහ කිම් සියුල්-ජී  විසිනි. ඔවුන් එම කාලයේ කොරියානු සාම්ප්‍රදායික සංගීතය හදාරමින් සිටි ශිෂ්‍යයන් විය. මෙම ඕනාරා ගීතයේ ඊ ආන් විසින් ගයනු ලබන සෙමින් වාදනය වන ගීතයක් ද ඇත.