cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
පෘතුගීසි ලංකාව
පෘතුග්‍රීසින් ලංකාවට පැමිණිම
1518 දී විසුරේ තැන්පත්, ලෝපෝ සොආරේස් ද අල්බර්ගේරියා විශාල නැව් හමුදාවක් සමග කොළඹට ගොඩබැස්සේය. මෙහිදී ඔවුහු කුඩා බල කොටුවක් තැනීම ආරම්භ කළහ. එය නම් කර තිබුණේ නොසා සෙඤෝරා දා වර්තුදේ නොහොත් සැන්ටා බාබරා වශයෙනි. මෙම පළමු බල කොටුව ත්‍රිකෝණාකාර විය. මධ්‍යයේ කුළුණකින් යුක්ත විය. සිංහලයෝ වහාම කොටුව වැටලුහ. 1524 දී පමණ පෘතුග්‍රීසීහු එය කඩා දැමූහ. ඔවුහු කෝට්ටේ රජුගේ ආරක්ෂාව යටතේ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයෙකු දිවයිනේ නැවැත්වූහ.
කොළඹ අතහැර දැමීම පෘතුග්‍රීසීන්ට සිදුවූ අත්වැරදීමක් බව පැහැදිලි විය. මුස්ලිම්වරු වහාම කළේ කෝට්ටේ රාජධානි‍යේ ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යය පැතිරවීමටත් කුරුඳු වෙළඳාමේ අයිතිය නැවත ඔවුනට ලබා ගැනීමටත් උත්සාහ කිරීමයි. කෙසේ වෙතත් ඒ වන විට ලංකාවේ රැඳී සිටි පෘතුග්‍රීසීන් ස්වල්ප දෙනෙක් විසින් ඔවුන්ගේ උත්සාහය ව්‍යර්ථ කරන ලදී. මාපිල්ලාවරු (මලබාර් මුස්ලිම් ජනතාව) 1539 දක්වා කෝට්ටේ සහ සීතාවක රාජධානි තුළ අර්බුදයන් ‍දියුණුකළ අතර පෘතුග්‍රීසීන් ලංකාවේ සිටීම සම්බන්ධයෙන් විරුද්ධ වූහ. 1538 දී මාර්ටිම් අෆොන්සෝ ද සොයිසා 'වෙ‍ඩෙලෙයි' දී ද 1539 දී මිගෙල් ෆෙරෙයිරා මීගමුවේදී ද මාපිල්ලාවරු අවසාන වශයෙන් පරාජය කළහ. මෙම වර්ෂවලදීම කෝට්ටේ රජු විසින් දිරිමත් කරන ලදුව මිෂනාරිවරු ලංකාවාසී ජනතාව ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගැනීමේ කටයුතු ආරම්භ කළහ. ගිනිකොණ පෙදෙ‍සේ ධීවර ගම්මානවල පල්ලි ගොඩනැගුණි. 1544 දී යාපනයේ රජු මන්නාරම් දිවයිනේදී ක්‍රිස්තියානි ලබ්ධිකයින් 600 ක් සමූල ඝාතනය කළේය. එසේ වුවත් 1582 වන විට යාපනයේ රජු පෘතුග්‍රීසීන්ට යටත් වී කප්පම් ගෙවුවේය.
1550 ඔක්තෝබරයේ අෆොන්සෝද නොරොඤ්ඤා විසුරේ තැන පෘතුග්‍රීසි හමුදා භටයන් 500 දෙනෙකු කැටුව ලංකාවට පැමිණියේය. ඔහු කෝට්ටේ යටත් කරගෙන සීතාවක රාජ්‍යය කොල්ල කෑවේය. එහෙත් ඒ විසුරේට මුළු ලංකාවම පෘතුග්‍රීසි ආධිපත්‍ය පැතිරවීමට තිබුණු හොඳ අවස්ථාවක් අහිමි කර ගත්තේය. 1554 නොවැම්බරයේදී ඩුආර්තේ ද ඒසා තවත් සොල්දාදුවන් 500 ක් දෙනා සමග කොළඹ නව බලකොටුවක් තැනුවේය.
1556 වන විට ධීවර ජනාවාසවල 70000 ක් ජනතාව ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගන්නා ලදී. කෝට්ටේ රජු වූ ධර්මපාල, දොම් ජුවඕ පෙරෙයිරා බණ්ඩාර නමින්ද බිසව දෝන කතරිනා නමින්ද නැවත බෞතීස්ම කරණු ලැබ ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගනු ලැබූහ. රජු අනුව යමින් ප්‍රභුවරු කිහිපදෙනෙක්ද දොම් යන ගෞරවාර්ථ පෘතුග්‍රීසි පදය තමන්ගේ නම්වලට එක් කර ගත්හ. එමෙන්ම පෘතුග්‍රීසි සිරිත් විරිත් සහ ඔවුන්ගේ භාෂාව භාවිතා කරන්නට පටන් ගත්හ. මෙවැනි ක්‍රියා හේතුවෙන් සිංහල පොදු ජනතාව රජු සහ රජුගේ පිරිවර කෙරෙහි කළ කිරුණහ.
පෘතුගීසි පාලනයේ පිරිහීම
පෘතුගාල ස්පාංඤ්ඤ රාජකීය නිවාස මගින් පාලනය කිරිමෙන් පසුව (1580 සිට 1640 දක්වා) යටත් විජිත ජනයාට ජීවිතය ගතකිරීම අපහසු විය. රජතුමා වෙත වැසියන් රැක බලාගැනීමට සුදුසු පහසුකම් නොතිබු නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ බෝහෝ ප්‍රදේශ අපරාජිත තත්ත්වයට පත්විය. දේශපාලනමය හා සමාජමය ව්‍යාකූලත්වය ජිවිතයේ මග වු අතර, රටේ සියල්ලම පැහැර ගෙන පැහැර ගත් දෙය පෘතුගාලයට නැව් ගත කරන ලදී. මෙම කාලයේ දී මිනිසුන් පෘතුග්‍රීසි පාලනයට වෛර කළ අතර, ලන්දේසින්ගේ මැදිහත්වීම අප්‍රසන්න පෘතුග්‍රීසි පාලකයගේ නිදහස් වීම සඳහා හැකි එකම මාර්ගය ලෙස සලකන ලදී. ලන්දේසින් විසින් මහනුවර රජ සමග 1639 දී මහනුවර ගිවිසුමට අත්සන් තබන ලදී. එමගින් පෘතුගිසින් ට විරුද්ධව කරන යුද්ධය වෙනුවෙන් ගෙවනු ලබන චේතනය සහ අනිකුත් වියදම් මහනුවර රජතුමා විසින් ගෙවිය යුතු බවට සඳහන් විය. රජතුමා සතුව ප්‍රමාණවත් මුදල් හෝ කුළු බඩු වියදම් සඳහා ගෙවීමට නොහැකි වු විට ගෙවිය යුතු මුදලට වන්දිය ලෙස ඔවුන් අයකරගත් වරායන් සහ ඉඩම් ලබා ගන්නා ලදී.
පෘතුගීසි පාලනයෙන් ශ්‍රීලංකාවට උරුම වූ දේ
පෘතුගීසින් විසින් මහනුවර රජු සමග සටන් වැදීමට කැනේරියා දුපත් වල සොල්දාදුවන් ගෙන්වන ලදි. එවුන් පහතරට සිංහල ජනතාව සමඟ පදිංචි වු අතර මිශ්‍රව විසීය.කම්කරුවන් කේරල ප්‍රදේශයෙන් ගෙන්වා ගත් අතර ඔවුන් කුරුදු වතුවල කුරුදු තලන්නන් බවට පත් විය. පෙරේරා, ආබනි, ප්‍රනාන්දු, රොද්‍රගු සහ සිල්වා වැනි පෘතුගිසි නම් සිංහල සංස්කෘති‍යේ කොටසක් බවට පත්විය. අළුත් තාලයක වු සමාගම කුලයේ ඇතිවිය. පෘතුග්‍රීසීන් ලාංකීකයන් සඳහා සිංහල රජවරු හෝ ‍ලන්දේසි පාලනයන්ට වැඩි පහසුකම් සපයන ලදී. පෘතුග්‍රීසි සංස්කෘතිය ලාංකික සංස්කෘතියේ ස්ථිර කොටසක් වු ශ්‍රී ලංකාවේ හා ඉන්දියාවේ මුහුදු බඩ පළාත් වල ජනයා සහ ‍කතෝලිකයින් බවට පත් වුනි.මිනිසුන්ගේ ආහාර සහ ඇදුම් පෘතුග්‍රීසින් විලාසිතවන්ට හැඩ ගැසුණි.
දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින පෘතුග්‍රීසින් ගෙන් පැවත ගෙන එන ජනයා කලින් වරයන් තිබු ප්‍රදේශවල ජීවත් වු ඔවුන්ගේ භාෂාවන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.
කොළඹ අග නගරය
1565 ජුලි මසදී එතෙක් කෝට්ටේ තිබුණු අගනගරය හා උසාවි කොළඹට ගෙනා යුතු යැයි තීරණය කළහ. සිංහල ආරක්ෂක හමුදා තුනක් වත්තල, නාහලගම, හා මාපනේ සිටිමෙන් කොළඹ සිටි පෘතුගිසින් කොටුවුනි. එහෙත් ඔවුන්ට පහර දීමක් කළේ 1574 දීය. ඔවුහු මීගමුව, කලුතර හා බේරුවල කොල්ල කෑහ. නාගලගම හා මාපානේ තිබු සිංහල ආරක්ෂක බලකායන් පලවා හරින ලදී. වැලිගම හා හලාවත දිස්ත්‍රික්කය විනාශ කරන ලදී.
1581 අගොස්තු මාසයේදී කන්ද උඩරට හා සීතාවක රජු වු 1 වැනි රාජසිංහ රජු කොළඹ වැටලීම ආරම්භ කළේය. පෘතුගිසීන් නගරය අට්ටාල 12 කින් යුතු ආරක්ෂිත වශයෙන් ශක්තිමත් නගරයක් විය. සිංහලයන් කීප වරක් පහර දුන් නමුත් සෑම අවස්ථාවකදීම නගරය අත්පත් කර ගැනීමට අසමත් වූහ. 1588දී ඔවුහු වටලෑමේ අදහස අත්හැරියහ. 17 වැනි සියවසේ අවසානය දක්වාම පෘතුගිසීහු වෙරළ බඩ බලකොටුව වු කොළඹට, ගාල්ල, කලුතර සහ මීගමුව ආදියෙහි බලය අත්කර ගෙන සිටියහ.
1591 දී ආන්ද්‍රේ ෆුර්කාඩෝ ද මෙන්දොන්යා යාපනය ආක්‍රමණය කොට නල්ලුර් වල නව රජ කෙනෙක් පත් කලහ. 1592 දී පෘතුගිසීන් සුළු කාලයකට කන්ද උඩරට අල්ලා ගත් නමුදු සති කිහිපයකින් ඔවුන් ආපසු පලවා හරින ලදී. පෘතුගිසීන් කොට්ටේ සහ සීතාවක බලයේ සිටි නමුදු කන්ද උඩරට අල්ලා ගැනීමට කීප විටකදී කරන ලද උත්සාහයක් ව්‍යර්ථ විය.
1597 දී පෘතුගිසීන් ගාල්ල ශක්තිමත් කිරීම ආරම්භ කළහ. 1597 මැයි 27 දොන් ජුවන් ධර්මපාල රජු රාජ්‍යයට උරුමක් කාරයෙකු නොමැතිවම කොළඹ දී මිය ගියේය. ඔහුගේ අන්තිම කැමැත්ත අනුව ඔහුගේ රාජධානිය පෘතුගාලයේ රජුට පරිත්‍යාග කර තිබුණි. ඒ අනුව පෘතුගාලයේ 1 වැනි පිලිප් රජු බවට ප්‍රකාශයට පත්වුණි. මෙසේ කොට්ටේ රාජධානිය සම්පුර්ණයෙන්ම පෘතුගිසි පාලනයට යටත්විය. එහෙත් කන්ද උඩරට රාජධානිය පමණක් පෘතුගිසින්ට යටත් නෙවී පැවතුනි. පෘතුගිසින් යටත් විජිත පාලනයෙන් පළමු හානිය සිදු වුයේ ස්වදේශිය ආගම් වලටයි. විහාර, කොවිල්, පන්සල් විනාශ කරනු ලැබින. ගාල්ලේ සහ ත්‍රිකුණාමලයේ ප්‍රධාන ශිව කෝවිල් බිමට සමතලා කොට ඒවායේ සුන්බුන් එම ප්‍ර‍ෙද්ශයේම ඉදිකළ පෘතුගිසි බලකොටු ගොඩනැංවීමට යොදා ගන්නා ලදී. කොට්ටේ රාජධානිය තුල නොමැරී ඉතිරි වුයේ භික්ෂුන් වහන්සේල‍ා සිව් නමක් පමණි. වෙරළ බඩ තිරුවේ වෙළද ආධිපත්‍ය ලබාසිටි මුස්ලිම් වරුන් මිත්‍යා දෘෂ්ටිකයින් ලෙස සලකා හිරිහැර කළ අතර ඔවුන්ගේ පල්ලි විනාශ කරනු ලැබීය. මේවායේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ ජනතාව කන්ද උඩරට හා මධ්‍ය කදුකරයට පලා ගියහ.
මාටින් ලුනර් නව ප්‍රො‍තෙස්තන්ත ව්‍යාපාරයක් ඇරඹීමත් සමග යුරෝපයේ ආගමික යුද්ධ පැන නැගෙද්දී ලාංකිකයෝ ද අසල්වැසි පාලකයන්ගේ උදවු ඇතිව තම රට නිදහස් කර ගැනීමට කටයුතු කරමින් සිටියහ. ලන්දේසිහුද ඔවුන්ගේ හමුදා සහායද ඇතිව ඉදිරියට එමින් දිගුකලක් පැවතුණු සටනක් ආරම්භ කලේ (එක් විදේශ ආධි පත්‍යක් තවත් විදේශ බලාධිකාරයකට) දිවයින මුදා ගැනිම සදහාය. ලන්දේසිහු ජාවා දිවයිනේ බතාමියා නගරයෙන් පැමිණි විගස මඩකලපුවට ගොඩ බැස ඔවුන්ගේ පාලනය ප්‍රදේශයේ පුළුල් කළේය. ඔවුහු උඩරට රජු සමග ලංකාවේ අනාගතය සම්බන්දයෙන් ගිවිසුමක් ඇති කර ගත්හ. “වඩා ‍ෙහාද නිදහස් මත දාරීන්” යැයි සිතනා මහජනතාව ඔවුන්ට සහයෝගය පළකලහ.
ලංකා ඉතිහාසය-බුද්ධාගම අදහන්නන්ට හිරිහැර කිරීම
1505 දී පෘතුග්‍රීසි යටත් විජිතවාදීන් ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසු බෞද්ධාගමික කටයුතු ක්‍රම ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. තවදුරටත් කියතොත් පැවති පාලනයට මුහුණ දීමට සිදුවුණු අර්බුද, පෘතුග්‍රීසි මිෂනාරිවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ වෙනත් ආපදා සහිත තත්වයන් හේතු කොටගෙන සැදැහැවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂිත ස්ථානයකට රහසේ ගෙන ගියහ. එපරිදි දන්ත ධාතුව ඊළඟ රාජධානිය වූ මායා දුන්නේ රජ කළ සීතාවකට ගෙන යනු ලැබිණි. දාඨාධාතුවංශයට අනුව රත්නපුරයට දන්තධාතුව ගෙන ඒමට පළමුව ඈත දකුණේ මුල්ගිරිගල විහාරයට ද ඉන් පසු කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ රිදී විහාරයට ද ගෙන යනු ලැබීය. අන්තිමට රත්නපුර දෙල්ගමුව විහාරයටත් එතැනින් විමලධර්ම සූරිය රජු විසින් (1592-1603) දැනට තැන්පත් කර තිබෙන මහනුවර දළදා මාළිගයටත් ගෙන එන ලදී.
යාපනය රාජධානිය ඈඳා ගැනීම
කොළඹ සිටි පෘතුග්‍රීසි නිලධාරීන්ගේ අවධානයට යාපනය රාජධානිය යොමු වූයේ එය රෝමාණු කතෝලික මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම්වලට බාධා පැමිණෙන පරිදි මැදිහත් වීම හේතුවෙනි. මිෂනාරිවරුන්ගේ කාර්යය වී තිබුණේ පෘතුග්‍රීසි වුවමනාවන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි. එමෙන්ම යාපනය රාජධානිය කෝට්ටේ රාජධානියේ පෘතුග්‍රීසි විරෝධී පාර්ශවය වූ සීතාවක රාජධානියේ උප රජවරුන්ට සහයෝගය දැක්වීම තවත් හේතුවක් විය. කන්ද උඩරට රාජධානිය දකුණු ඉන්දියාවෙන් යුද්ධ ආධාර ලබා ගැනීමේදී හුවමාරු මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද යාපනය රාජධානිය ක්‍රියා කළේය. තවත් කාරණයක් නම් යුද්ධ කටයුතුවලදී උපක්‍රමික වශයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් උසුලන යාපනය ලන්දේසින්ට රට තුළට පැමිණීමේදී ආරක්ෂාව සලසන ස්ථානයක් වේ යයි පෘතුග්‍රීසීහු කල්පනා කිරීමයි. පෘතුග්‍රීසීන් සමග සියලු සම්බන්ධකම් නතර කළ රජෙකු වූයේ සංකිලි රජුය. (1519-1561). එපමණක් නොව ඔහු ලාභදායී ව්‍යාපාරයක් වූ මුතු කිමිදීමේ කටයුතු යාපනය රජවරුන්ගෙන් අත්පත් කරගැනීම සඳහා ඉන්දියාවෙන් ගෙන ආ පරවා කතෝලිකයින් 600-900 ක් පමණ දෙනා මන්නාරම් දූපතේදී ඝාතනය කළේය.
පළමු චාරිකාව 1560 දොම් කොන්ස්තන්තිනෝ ද බ්‍රැගන්සා යටතේ ක්‍රියාත්මක කළ නමුදු එය අසාර්ථක විය. එහෙත් මන්නාරම් දූපත උදුරා ගැනීමට එය සමත් විය. එහෙත් 1582 වන විට රජු වාර්ෂිකව ඇතුන් 10 ක් හෝ ඒ වෙනුවට මුදල් හෝ කප්පම් වශයෙන් ගෙවමින් සිටියේය. 1590 දී අන්ද්‍රෙ ෆර්තාදෝ ද මෙන්ඩොසා යටතේ මෙහෙයවුණු ආක්‍රමණයේදී පුවිරාස පණ්ඩාරම් (1561-65, 1582-91) මරණයට පත් කොට ඔවුන්ගේ අනුග්‍රාහයෙකුවූ එදිරිමාන්නසිංගම් නැමැත්තකු රජකමේ පිහිටුවන ලදී. ඒ කතෝලික මිෂනාරී ක්‍රියාකාරකම්වලට ඉඩදීමත්, ඇතුන් අපනයනය කිරීමේ ඒකාධිකාරිය පෘතුග්‍රීසීන්ට පැවරීමත් යනාදී කොන්දේසිවලට යටත් වීමෙණි. එහෙත් එදිරිමාන්නසිංගම් (1591-1617) එම කොන්දේසි කඩ කළේය. ඒ හැරුණු විට ඔහු නැවත පිහිටවූ කන්ද උඩරට රාජ්‍යයේ විමලධර්මසූරිය (1593-1604) සහ සෙනරත් (1604-1635) රජවරුන්ට පෘතුග්‍රීසීන් සමග සටන් කිරීම සඳහා දකුණු ඉන්දියාවෙන් ලැබෙන උදව් වලදී ආරක්ෂාව සැපයීමේ කටයුතුද කළේය. එමෙන්ම පෘතුග්‍රීසීන් කුපිත කරවීමකින් තොරව තම රාජ්‍යයේ ස්වාධීනත්වයද රැක ගත්තේය.
1617 දී පරරාජසේකරම්ගේ මරණය හා සමගම දෙවැනි සංකිලි නම් වූ රජකම උරුම නැති පුද්ගලයෙකු, රජකමට උරුමය තිබූ තැනැත්තා මරා දැමීමෙන් පසුව සිහසුනට පත් විය. දෙවැනි සංකිලිට පෘතුග්‍රීසීන් සමග ඇති කර ගත් ගිවිසුම පවත්වා ගෙන යාමට නොහැකි විය. ඔහු යුදමය ආධාර එවන ලෙස තන්ජවුර්නායක්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු මලබාර්හි මුහුදු කොල්ලකරුවන්ට නෙදුන්තිව්හි ප්‍රධාන කඳවුර පාවිච්චි කිරීමට අවසර දුන්නේය. එම කඳවුර පෝක් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා පෘතුග්‍රීසීන්ගේ නැව් ගමනාගමනයට තර්ජනයක් වූ මුරපලක් විය. 1619 ජුනි වන විට සංකිලිට එරෙහිව දියත් වූ යුද චාරිකාවන් දෙකකින් එකක් වූ මුහුදු චාරිකාව මලබාර්වරුන් විසින් ව්‍යර්ත කල අතර පිලිප්පෙද ඔලිවේරා යටතේ ගොඩබිමින් ගිය 5000 ක පමණ පිරිස දෙවැනි සංකිලි පරාජය කළේය. සංකිලි අල්ලා ගෙන ගෝවට ගෙන ගොස් එල්ලා මරනු ලැබීය. ඉතිරිවූ අනිකුත් රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන් සියල්ල ගෝවට රැගෙන ගොස් ඔවුනට පැවිදි වන ලෙස බල කරන ලදී. බොහෝ දෙනෙක් ඊට එකඟ වූහ. මෙසේ කරන ලද්දේ යාපනය රාජ්‍යයට උරුම කියන්නන් වැළැක්වීමේ අදහසිනි. පෘතුග්‍රීසි පාලනයට එරෙහිව කැරළි තුනක් ඇති විය. 1658 දී ලන්දේසීන් යාපනයේ කොටුව අල්ලා ගන්නා තෙක් ගතවූ අවුරුදු 40 ක පමණ කාලය තුළ පෘතුග්‍රීසීහු එවකට දැන සිටි කෝවිල්ද ඒ වන තෙක් රාජධානියේ තිබුණු ශාස්ත්‍රීය ලේඛන එකතු කර තිබු නල්ලූර්හි සරස්වතී මහල් නම් පුස්තකාලයද විනාශ කළහ. අධික බදු බර උසුලාගත නොහැකි වුණු ජනතාවගෙන් කොටසක් ඉන්දියාවේ රාමනාදපුරම් වෙතටද තවත් කොටසක් දකුණේ වන්නි දිස්ත්‍රික්කයටද පලා ගියහ. ජනගහනය අඩු විය. විදේශ වෙළඳාම දහයෙන් එකක් දක්වා අඩු විය. අලි ඇතුන් අපනයනය කර ඒ වෙනුවට ඉන්දියාවේ නොයෙකුත් රාජ්‍යයන්ගෙන් වෙඩිලුණු ලබා ගෙන ඒවා ලිස්බන් වෙත යවන ලදී. මෙහිදී යාපනය රාජ්‍යයට ආනයන ද්‍රව්‍ය සඳහා ගෙවීම් කිරීමට නොහැකි වීමෙන් එම කටයුතු නවතා දමන ලදී. ෆර්නාඩ් ද ක්වේරෝස් නැමති ප්‍රධාන පෘතුග්‍රීසි ඉතිහාස ලේඛකයා "යාපනයේ ජනතාව පෘතුග්‍රීසි යටත් විජිත යුගයේදී අනන්ත දුක්ඛිත තත්වයට පත් වී සිටියහ." යනුවෙන් ලියා තිබුණේය.
උඩරට යුද මෙහෙයුම සහ බදුල්ලේ දී පරාජය වීම
1598 දී පාතුග්‍රීසීහු ඇත්ගාලතොට අල්ලා ගත්හ. එය මහඔයෙහි එතෙර මෙතෙර වීම පාලනය කළ ස්ථානයයි. 1599 දී මැණික් කඩවර ශක්තිමත් බලකොටුවක් ගොඩ නංවන ලදී. මෙම ස්ථානය උඩරට රාජ්‍යයේ මායිමේ පිහිටියේය.
1602 මැයි 31 වෙනි දින පළමු ලන්දේසි කණ්ඩායම ලංකාවට පැමිණියහ. ඔව්හු මඩකලපුවේ නැංගුරම් ලෑහ. මඩකලපුව පෘතුග්‍රීසීන්ට කෙදිනකවත් අයිති කරගත නොහැකි වූ වරායකි. ලන්දේසීහු ලංකාවේ අධිරාජයා සහ මහනුවර රජු වූ 1 වැනි විමලධර්මසූරිය සමග පෘතුග්‍රීසීන්ට එරෙහිව මිත්‍ර සබඳතා ගොඩ නගා ගත්හ.
ශ්‍රී ලාංකික යෝනකවරු
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ගික කණ්ඩායම් ප්‍රවර්ගය:මුස්ලිම් ජනවර්ග ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්ලාම් දහම ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික මුස්ලිම්වරු ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික යෝනකවරු
ඩොල්ෆ් සිග්ලර්
නිකලස් තියඩෝර් "නික්" නෙමෙත් (Nicholas Theodore "Nick" Nemeth) (උපත 1980 ජූලි 27), වඩාත් හොදින් හදුනන්නේ ඩොල්ෆ් සිග්ලර් (Dolph Ziggler) යන නමිනි. මොහු ඇමරිකාවේ වෘත්තීමය මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයෙකු සහ විකට ශිල්පියෙකු වේ. මොහු දැනට WWE ආයතනයේ මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයෙකු වේ.
නෙමෙක් 2004 දී WWE ආයතනය සමඟ සම්බන්ධ වන අතර එහිදී ඔවුන්ගේ එක් සංවර්ධන අංගයක් වන Ohio Valley Wrestling (OVW) ආයතනයේ තරග වැදුණි. WWE ආයතනයේ ප්‍රධාන ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට එක් වූයේ 2005 වසරෙදීය.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයෝ
පෘතුගීසි ලංකාව
උඩරට යුද මෙහෙයුම සහ බදුල්ලේ දී පරාජය වීම
1603 ජනවාරියේදී දොන් ජොරනිමෝ ද අසවේදු ගනේතැන්න කොටුව සහ අත්හැර දමන ලද බලන කොටුව ද අල්ලා ගත්තේය. බලන, මහනුවර රාජධානියේ ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි. කීප දිනකට පසු ඔවුනට පසු බැසීමට කරුණු සිදු විය. ඔවුනට මැණික් කඩවර ද අහිමි විය. 1611 දී අසවේදු, පෘතුග්‍රීසි භටයින් 700 ක්ද, ලස්කිරිඤ්ඤ භටයින් විශාල සංඛ්‍යාවක් ද, රැගෙන නුවර බලා ගමන් කළේය. ඒ යන ගමනේදී බලන කොටුවද අත්පත් කර ගෙන භට හමුදාවක් ද එහි නතර කළේය. ඔහු මහනුවර නගරය අල්ලා ගෙන එය ගිනි බත් කළේය. මහනුවර සෙනරත් රජු රට අභ්‍යන්තරයට පලා ගියේය. යටත් නොවුණු නමුදු මහනුවර රාජ්‍යය තාවකාලිකව අරාජික විය. 1624 දී පෘතුග්‍රීසීහු ත්‍රිකුණාමලය අල්ලා ගෙන එය ශක්තිමත් කළහ. 1628 දී දොන් කොන්ස්තන්තිනෝද සා මැණික් කඩවර ශක්තිමත් කර රට හරහා ගොස් මඩකලපුව අල්ලා ගෙන එයද ශක්තිමත් කළේය. ඔහු කොළඹ දක්වා ආපසු ගමන් කිරීමේදී මහනුවරට ද කඩා වැදුණේය. 1629 දී ඌව (දැනට බදුල්ල) විනාශ කරන ලදී.
1630 දී දොම් කොන්ස්තන්තීනු ද සා, විසුරේ ගේ බල කිරීම මත සෙනරත් රජුට එරෙහිව ඔහුගේ අගනුවර ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා යාමට තීරණය කළේය. 1630 අගෝස්තු 9 දින පෘතුග්‍රීසි සොල්දාදුවන් 400 ක්ද, විවාහක 200 ක්ද, 4400 ක් වූ ලස්කිරිඤ්ඤ භටයින්ද සබරගමුවේ සිට (රත්නපුර අසල) ඌවට කැලෑ මැදින් ගමන් ආරම්භ කළහ. 1630 අගෝස්තු 18 වෙනි දින පෘතුග්‍රීසීහු බදුල්ලට ඇතුළු වූහ. ඔවුන් එන විට නගරය පාළු වී තිබුණි. ඔව්හු දින දෙකක් නගරය කොල්ල කෑහ. ගිණි තැබූහ. 1630 අගෝස්තු 21 වෙනි දින පෘතුග්‍රීසීහු කොළඹ බලා ආපසු ගමන් ආරම්භ කළ නමුත් වැල්ලවායේදී සිංහල හමුදා ප්‍රහාරයකට ලක් වූහ. බොහෝ ලස්කිරිඤ්ඤ භටයෝ පෘතුග්‍රීසීන් පාවා දුන්හ. පක්ෂපාතීව සිටියේ 500 ක් පමණි. අනෙකුත් අය සතුරාට එක් වූහ. උඩරට රජුට මෙය විශාල ජයග්‍රහණයක් විය. මෙම පෘතුග්‍රීසි ආක්‍රමණයේදී දිවි ගැලවුණේ 130 දෙනෙකුගේ පමණී. ඔව්හු යටත් වූහ. කපිතාන් ජොරනිමෝ ද අසවේදු අල්ලා ගනු ලැබ ඔහුගේ හිස ගසා දමනු ලැබීය. ඔහුගේ හිස (පසුව දෙවැනි රාජසිංහ නමින් රජ වූ ) මහාස්ථාන කුමරු විසින් රැගෙන ගොස් සෙනරත් රජුට පෙන්වා සිටියේය.
මෙම පරාජය පෘතුග්‍රීසි ලංකාව අනතුරුදායක තත්වයකට පත් කළේය. මෙම ජයග්‍රහණයෙන් පසු සබරගමුව බලකොටුව අල්ලා ගෙන කොළඹ නගරය වට කළේය. එහෙත් මාස තුනක් වටලා සිටීමෙන් පසුව නැවත ඔවුනට පසු බැසීමට සලස්වන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:පෘතුගීසි ලංකාව
සෝමපාල රත්නායක
සෝමපාල රත්නායක, ශ්‍රී ලාංකික සංගීත අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි.
ශ්‍රී ලංකාවෙහි මැතිවරණ
මේක පරිවර්ථනය කරලා දෙන්න කෙනෙක් ඉදිරිපත් වෙන්න
ශ්‍රී ලංකාවෙහි මැතිවරණ සපයන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ මැතිවරණ සහ මැතිවරණ ප්‍රතිඵල පිළිබඳ විස්තර වෙයි.
මාධවී වත්සලා ඇන්තනී
කොංගනිගේ මාධවී වත්සලා ඇන්තනී (උපත 1988 අගෝස්තු 6), නොහොත් වඩාත් ජනප්‍රිය මාධවී වත්සලා ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ නිළියකි. ජනප්‍රිය රූපවාහිනී සංගීත සංදර්ශනයක් වන හපන් පැදුර හරහා ළමා කලාකරුවෙකු ලෙස ආරම්භ වූ මාධවී ගායිකාවක්, නර්තන ශිල්පිනියක්, නිරූපිකාවක් සහ රූපවාහිනී සත්කාරකවරියක් ලෙස ද සිය වෘත්තීය ජීවිතය ගත කරයි.
පෞද්ගලික ජීවිතය
ඇය 1988 අගෝස්තු 6 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹදී කලා පවුලක වැඩිමහල් දරුවා ලෙස උපත ලැබුවාය. ඇගේ පියා ජැක්සන් ඇන්තනි ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ, රංග ශාලාවේ සහ රූපවාහිනියේ ජනප්‍රිය නළුවෙකි. බොහෝ විට ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම බහුකාර්ය නළුවෙකු ලෙස සැලකෙන ජැක්සන් බහුකාර්ය ස්වරූපයෙන් මහජනයා ඉදිරියේ පෙනී සිට ඇත; අධ්‍යක්ෂක, නිෂ්පාදක, ගායක, තිර රචක, රූපවාහිනී සත්කාරක, නවකතා රචක, තීරු රචක, ගීත රචක, ඉතිහාසඥ සහ සංචාරක. ඇයගේ මව කුමාරි සඳලතා මුණසිංහ ද ජනප්‍රිය ගායිකාවක් සහ ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ, රංග ශාලාවේ සහ රූපවාහිනියේ නිළියකි.
මාධවී 1994 සිට 2003 දක්වා හොලි ක්‍රොස් විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ආරම්භ කළාය. ඉන්පසුව 2003 දී ඇය බම්බලපිටිය ශුද්ධ වූ පවුලේ කන්‍යාරාමයට ගොස් සා/පෙළ සම්පූර්ණ කළාය. පසුව ඇය විශාඛා විද්‍යාලයෙන් උසස් පෙළ සම්පූර්ණ කළාය. 2013 දී ඇය කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ ශාස්ත්‍රවේදී උපාධියක් ලබා ගත්තාය. ඇය කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයෙන් සංචාරක ආර්ථික විද්‍යාව සහ හෝටල් කළමනාකරණය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධිය හැදෑරුවාය.
ඇයගේ මාමා වන සේනක ටයිටස් ඇන්තනි ජනප්‍රිය නළුවෙකු සහ මාධ්‍යවේදියෙකු වූ අතර ඇය 2017 ඔක්තෝම්බර් 23 වන දින සිංගප්පූරුවේදී වකුගඩු හා අක්මාව අකර්මණ්‍ය වීම හේතුවෙන් මිය ගියාය. ඇයගේ මාමා වන සුදත් ඇන්තනි ද රූපවාහිනියේ ජනප්‍රිය නළුවෙකි.
මාධවීට බාල සහෝදරයන් දෙදෙනෙක් සිටී: අකිල ධනුද්දර සහ සජිත ඇන්තනි. සිරි පැරකුම් සහ ඇඩ්‍රස් නෑ ජනප්‍රිය චිත්‍රපටවල පෙනී සිටි අකිල සිනමාවේ සහ රූපවාහිනියේ ජනප්‍රිය නළුවෙකි. බාල සොහොයුරා වන සජිත ද ළමා කලාකරුවෙකු ලෙසින් සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ ජනප්‍රිය නළුවෙකු සහ ගායකයෙකි. සජිත සූරිය අරණ, කුරුළු පිහාටු, අබා චිත්‍රපටවල මෙන්ම සම්මානනීය රූපවාහිනී කතාමාලා වන බෝහිමියානුව සහ නාඩගම්කාරයෝ හි ජනප්‍රිය චරිත කිහිපයක්ම කළේය.
වෘත්තීය
1994 දී වයස අවුරුදු හයේදී ඇය සිය මව කුමාරි මුණසිංහගේ මගපෙන්වීම යටතේ ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාවේ (SLBC) A ශ්‍රේණියේ ළමා ගායන ශිල්පිනියක වූවාය. මෙම කාලය තුළ ඇය SLBC හි ළමා පිටිය සහ හඳ මාමා වැනි ළමා වැඩසටහන් රැසකට සහභාගී වූවාය. 1999 දී ඇය සවන FM (දැන් ශ්‍රී FM) හි ළමා ගුවන් විදුලි නිවේදිකාවක් බවට පත් වූවාය. ඉන්පසු ඇය සිය මංගල රූපවාහිනියට පිවිසියේ ඇගේ පියා ජැක්සන් ඇන්තනි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ඇසළ කළුවර රූපවාහිනී කතාමාලාවෙනි. වයස අවුරුදු දොළහේදී මාධවී තම මවගේ ඇල්බමයට "පිපිලද සුනිමල්" ගීතය ගායනා කළාය.
1999 දී ඇය ආනන්ද අබේනායක විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද පොහෝ දින රූපවාහිනී කතාමාලාවේ සිත නිවන කතා මාලාවේ ජීවිතයට ඉද දෙන්න කථාංගයේ පෙනී සිටියාය. 2000 වසරේ ඇය සන්තුස ලියනගේ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද කහල නාදය කතාමාලාවේ ළමා රංගනයෙන් පෙනී සිටියාය. 2001 වසරේ ජනප්‍රිය සංගීත වැඩසටහනක් වූ හපන් පැදුර සමඟින් මාධවී ළමා ගායිකාවක් බවට පත් වූවාය. වැඩසටහනේ සංගීත අධ්‍යක්ෂණය අසේල බණ්ඩාර දිසානායක විසින් සිදු කරන ලද අතර ඇයගේ පියා ජැක්සන් ඇන්තනි අධ්‍යක්ෂණය කළ අතර තුසිත විමලසිරි විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මෙම සංදර්ශනය සිංහල ළමා වැඩසටහන් ඉතිහාසයේ කැපී පෙනෙන සලකුණක් බවට පත් විය. ඒ අතරම, ඇය ස්වර්ණ කැකුළු ළමා වැඩසටහනේ ළමා ඉදිරිපත් කරන්නියක් ලෙස දක්වා කටයුතු කළාය.
ඉන්පසුව 2017 වසරේදී ඇය පාලි කතාමාලාවේ රඟපෑවාය. 2018 දී, ඇය ඇගේ පියා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සී රජ තවත් විචාරක පැසසුමට ලක් වූ කතා මාලාවකට පෙනී සිටියාය. ඇයගේ භූමිකාව වෙනුවෙන් ඇය රයිගම් ටෙලීස් හි හොඳම කාන්තා ගායිකාව සහ හොඳම සහය නිළිය සම්මාන සඳහා නිර්දේශ විය. 2020 දී ඇය මහාවිරු පණ්ඩු සහ අමලියා යන රූපවාහිනී කතාමාලා දෙකක රඟපෑවාය.
රංගනයට අමතරව දස්කොන් සහ සී රජ යන රූපවාහිනී කතාමාලාවල තේමා ගීත දෙකක් සමඟින් ඇය ගායිකාවක් ලෙස දිගටම කටයුතු කළාය. ඇය පසුව පියඹමී නිර්මාණය කළාය. ඉන්පසුව ඇය රත්තරනේ ගීතය සඳහා තිසර වීරසිංහගේ සහයෝගී කාර්යයක් කළාය. ඇයගේ ඔබ එපා 2018 දී ක්ෂණිකව ජනප්‍රිය විය 2015 වසරේ සිට ඇය හිරු TV හි රූපවාහිනී නිවේදිකාවක් ලෙස කටයුතු කරයි. 2019 දී ඇය සිය පියා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද එක ගෙයි සොකරි චිත්‍රපටය සමඟින් සිනමාව පසුබිම් වූවාය. 2021 ජනවාරි මාසයේදී ඇය රාජ් තිල්ලයම්පලම් ඇතුළත් ඇගේ පළමු සංගීත වීඩියෝ ගීතය ආදරේ ඕනෑ කෙරේ නිකුත් කළාය. එම වසරේම ඇය චරිත් අබේසිංහ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද තාදී රූපවාහිනී කතාමාලාවට පෙනී සිටියාය.
2021 දී, ඇය තවත් බොහෝ ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයින් සමඟ Raffealla Fernando Celebrity Calendar හි රඟපෑවාය. එම වසරේම ඇය සුමති සම්මාන උළෙලේ හොඳම ටෙලිනාට්‍ය නිළිය සඳහා නිර්දේශ විය. මේ අතර ඇය "Hiru Mega Star, season 3" නැටුම් රියැලිටි තරගයටත් ඉදිරිපත් වුණා. 2022 දී ඇය "අපි තාමයි අපි දන්නේ" සංගීත වීඩියෝව නිකුත් කළාය.
වෙනත් වැඩ
2013 වසරේ ඇය සීගිරිය කෞතුකාගාරයේ පර්යේෂක සහකාර කුසුම්සිරි කොඩිතුවක්කු යටතේ පර්යේෂණ සහකාර කෞතුකාගාර සහකාර භාරකරු ලෙස කටයුතු කළාය. එම වසරේම ඇය SAARC සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයේ පර්යේෂණ සීමාවාසික සහ භාරකාරිණියක් බවට පත්විය. ඉන්පසුව 2014 දී ඇය JR ජයවර්ධන මධ්‍යස්ථානයේ වාර්තාගත සුචිගත කිරීමේ නිලධාරිනියක් ලෙස සේවය කළාය. 2015 සිට ඇය කළමනාකරණ විද්‍යා විශ්ව විද්‍යාලයේ සංචාරක හා ආගන්තුක සත්කාරය සඳහා බාහිර කථිකාචාර්යවරියක් ලෙස සේවය කරයි.
2016 දී ඇය 'Global Young Leaders Peace Camp 2016' (GYLPC 2016) නම් වූ ගෝලීය තරුණ සාම කඳවුරක කඳවුරු සංවිධායකවරිය ලෙස කටයුතු කළාය.
බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:1988 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations
උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව
උතුරු පළාත ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් නවයෙන් එකකි. දිවයිනේ යාපනය අර්ධද්වීපය ඇතුළුව උතුරු කොටස ආවරණය කරයි.
දිස්ත්‍රික්ක
යාපනය, මන්නාරම, වවුනියාව, මුලතිව්, කිලිනොච්චිය.
අනුරාධපුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
අනුරාධපුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ,  උතුරු මැද පළාතේ,   අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය
137
වසර 137 (CXXXVII) යනු, ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර   සඳුදා දිනයකින් ඇරඹෙන සාමාන්‍ය අවුරුද්දකි  (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත). එකල එය හැඳින්වුනේ, සීසර්ගේ සහ බල්බීනුස්ගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ධූර වර්ෂය (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්,  අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා  890 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා 137 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
ටෙනිසන් අප්පුහාමි
දෙමව්පියන්
පියාගේ නම පොන්වීර ආරච්චිලාගේ ජෝර්ජ් අප්පුහාමි විය. මව ආරියප්පෙරැම ආරච්චිලාගේ ජොස්පින් විය .
ක්‍රීඩා කුසලතාවයන්
ක්‍රිකට්, [වොලිබොල්]] සහ මළළ ක්‍රීඩා
ආයතනය
සේවා නියුක්තියන්ගේ භාර කාර අරමුදල් ආයතනයේ ලිපිකරැ (ETF),
ක්‍රීඩාව වෙනුවෙන් දරණ ලද තනතුරැ
එල්ලේ කණ්ඩායම් නායක එල්ලේ සංවර්ධන පදනමේ ගරැ ලේකම්, එල්ලේ සමිමෙලනයෙ තරග ලේකමි  වසයෙන් කටයුතු කිරිම, ජනසතුසේවා වොලිබොල් සංගමයේ උප සභාපති  වශයෙන් කටයුතු කිරිම,
ක්‍රීඩා කුසලතාවයන්
විදුහල් පාපන්දු  කණ්ඩායම නියොජනය කරමින් ශුරතා දිනාගැනිම, එල්ලේ කිුඩා සමාජයන්හි  ශුරතා දිනාගැමට සහය ලබාදිම.
වැදගත් කාර්්‍යයන්
ක්‍රීඩා සංවිධානය කිරිම,අන්තර් ආයතන ජනසතුසේවා සංගමයේ ඉදිරි දියුණූව සදහා කටයුතු කිරිම, එල්ලේ කිුඩා දැනට පවතින ඉනිමෙ තරග රටාව  සහ  සීමිත පංදුවාර  තරගයන් කණ්ඩායම් වලට හදුන්වා දීමට සහය ලබාදීම, එල්ලේ සමිමෙලනය ETF ආයකනයෙ කිුකටි වොලිබොල් එල්ලේ කන්ඩායම් නායකත්වය දැරීම හා ඒ තුලින් ආයතනයට ශුරතාවයන් රාසියක් දිනා දීමට කටයුතු කිරිම, එල්ලේ ක්‍රීඩකයින් වෙන්වෙන් එල්ලේ  සමිමේලනයට ක්‍රීඩා හැදුනුමිපත ලබාදිමට යෝජනා කිරිම..එල්ලේ ක්‍රීඩාව වෙනුවෙන් එලිදක්වනු ලබන ප්‍රථම පුවත්පත වන එල්ලය පුවත්පත එළීදැක්වීම සදහා සහය ලබා දීම,
ප්‍රථමයෙන් ක්‍රීඩා කරන ලද එල්ලේ කණ්ඩායම
කෝපියාවත්ත ජය ශ්‍රී එල්ලේ කණ්ඩායම ඉන් අනතුරැව හොරගොල්ල දීපශිකා එල්ලේ කණ්ඩායම කදාන ශාන්ත සෙබස්තියන් එල්ලේ කණ්ඩායම
වෙනත්
2002 වසරෙ එල්ලේ සංවර්ධන පදනම මගින් ඉනිමේ තරග පැවැත්විම සදහා කටයුතු කරන අවශ්ථාවේ එහි ලේකම්වරයා වශයෙන් කටයුතු කිරිම
මුලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:එල්ලේ ක්‍රීඩකයෝ ප්‍රවර්ගය:එල්ලේ ප්‍රවර්ගය:1970 උපත් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා
136
වසර 136 (CXXXVI) යනු, ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර   සෙනසුරාදා දිනයකින් ඇරඹෙන අධික අවුරුද්දකි  (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත). එකල එය හැඳින්වුනේ, කමඩස්ගේ සහ චිවිකාගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ධූර වර්ෂය (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්,  අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා  889 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා 136 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
ශ්‍රී ලංකා‍වේ බුදු පිළිම
ථෙරවාද බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අයත් විශිෂ්ට ගණයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා ලැබෙන්නේ ශ්‍රි ලංකාවෙනි. ලංකා බුදු පිළිමය ආන්ද්‍ර ශෛලියේ ආභාසය ලබා ප්‍රභවය වූවක් බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි.එසේ වුවද බුදු පිළිමය මුලින්ම පහල වූයේ භාරතයේ නොව ශ්‍රී ලංකාවේ යැයිද එහෙයින් එය ස්වාධීන කෘතියක් යැයි සිතන්නෝද වෙති. සිංහල බුද්ධ ප්‍රතිමා ශිල්පීහු සිය නිර්මාණයන්ට දේශීයත්වය සමාරෝපණය කළහ. මුල් යුගයේ සිට දහ වැනි සියවස දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ නෙළන ලද බුදු පිළිම වලින් අධිකතර සංඛ්‍යාවක් සිංහල නිර්මාණ ශිල්පීන්ගේ යැයි වෙසෙසා හැඳින්වීමට ප්‍රමාණවත් දේශීය ලක්ෂණ වලින් පරිපෝෂිතය. මුල් අවධියේ ලක්දිව බුදු පිළිම වලට මහායාන ආභාසය ලැබී ඇත්තේ අල්ප වශයෙනි.මෙයට ප්‍රබල හේතුව එකල අනුරාධපුර මහා විහාර සම්ප්‍රදාය අතිශයින් ප්‍රබලව පැවතීමය. මහා විහාර සම්ප්‍රදාය මහායානය දැඩිව ප්‍රතික්ෂේප කළේය. පොළොන්නරු අවධියේ සිට මහායාන බලපෑම වැඩි වශයෙන් සිදු වීම නිසා බුදු පිළිමය විෂයෙහිද ඒ ආභාසය දක්නට ලැබේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඒ ප්‍රතිමා වල විදේශීය ලක්ෂණද දක්නට ලැබේ.
කෙකටිය
විද්‍යාත්මක නම - aponogeton crispus                                                                                                                                                                                 මෙම කාණ්ඩයට අයත් ශාක වර්ග හයක් ලංකාවෙන් හමුවන අතර ඒ සියල්ල පොදුවේ කෙකටිය ලෙස හඳුන්වයි ඉන් විශේෂ 4ක් ලංකාවට ආවේණිකයි එමෙන්ම දුර්ලභයි සෙන්ටි මීටර 5ක් දක්වා දිගට හා සෙන්ටි මීටර් 4.5 ක් පළලට පත්‍ර වැඩි ඇති පත්‍ර සහිතයි කුඩා මල් සහිතයි. මල් ආහාරයට ගනි. ඔසුවකි.
ශ්‍රී ලංකා‍වේ බුදු පිළිම
පිළිම වර්ග
ශ්‍රී ලංකාවේ නිමැවුණු බුදු පිළිම ඒවායේ ඉරියව් අනුව ප්‍රධාන කොටස් තුනකට වෙන් කළ හැකිය.
කෙකටිය
ලංකාවට පමණක් ආවේණිකය. මල ආහායට ගනී 250px|thumbnail|දකුණ|ජලය තුල ඇති කෙකටිය පඳුරක්
ශ්‍රී ලංකා‍වේ බුදු පිළිම
1.හිඳි පිළිම
2.හිටි පිළිම
කෙකටිය
ප්‍රවර්ගය:මල් - ආහාරයට ගන්නා ප්‍රවර්ගය:ජලජ ශාඛ
ශ්‍රී ලංකා‍වේ බුදු පිළිම
3.සැතපෙන පිළිම
යනුවෙනි.
බුදු පිළිම මුද්‍රා
සෑම බුදු පිළිමයක්ම කිසියම් මුද්‍රාවකට අනුව සිදු කර ඇත.කලාතුරකින් ප්‍රතිමාවක මුද්‍රා ලක්ෂණ දෙකක් දැක ගැනීමට පුලුවන.සාම්ප්‍රදායික වශයෙන් පොදු සම්මුතියට පත් මුද්‍රා හයකි.
සමාධි මුද්‍රාව
thumb|498x498පික්|මුද්‍රා වර්ග වීරාසන ‍හෝ පද්මාසන ශෛලියෙන් හිඳ උඩ අතට හැර වූ වම් අත්ල මත දකුණු අත්ල පිහිටුවා වැඩ සිටී.උඩු කය කෙලින් තබාගෙන සිටී.කමටහනට සිත යොමු කරගෙන සිටී. මහා කරැණාවේත් මහා ප්‍ර‍ඥාවේත් උත්තරීතර අවස්ථාවයි.
ධර්ම චක්‍ර මුද්‍රාව
බුදු හිමියනගේ ධර්ම දේශනා විලාසය සංකේතවත් කරනු ලබන මුද්‍රාවයි.දකුණු අත්ල පිටතට හරවා පපුවේ මට්ටමට තබාගෙන,එහි දබර ඇඟිල්ලෙන් හා මහපට ඇඟිල්ලේ තුඩු දෙක කවයක් සෑදෙන සේ එකට තබා ඇතුළට හැරැණු වම් අතේ ඇඟිල්ලක් ස්පර්ශ කරන අයුරින් පැවතීම ධර්ම චක්‍ර මුද්‍රාවේ ලක්ෂණයයි.
විතර්ක මුද්‍රාව
අත්ල පපු පෙදෙසට ප්‍රමාණ වන පරිදි දකුණු අත උඩට නවා,දබර ඇඟිල්ල මාපට ඇඟිල්ල උඩට කවයක් ඇති වන ආකාරයෙන් තබා සිටීම මෙහි ලක්ෂණයයි.බුදු හිමි විවිධ පුද්ගලයන් සමඟ වාද විවාද පැවැත්වූ අවස්ථාව මෙයින් සංකේතවත් වේ.
භූමි ස්පර්ශ මුද්‍රාව
එනම් පොළොව ස්පර්ශ කිරීම යන්නය.දකුණු අත දකුණු දණ හිස උඩින් අත්ල ඇතුළතට සිටින අයුරින් සියලු ඇඟිලි දිගහැර පහතට යොමුව තිබීම මෙහි ලක්ෂණයයි.බුදු සිරිත හා බැඳුණු මාර පරාජයේදී බුදුන් වහන්සේ මිහිකත වෙත අත දිගු කොට සාක්ෂ්‍ය එළ වූ අයුරු මෙයින් ප්‍රකාශිත වේ.
වරද මුද්‍රාව
දකුණත පහත් කොට,ඉදිරියට දිග හැර,අත්ල ඉදිරියට හරවා ඇඟිලි දිග හැර තිබීම මෙම මුද්‍රාවේ ලක්ෂණයයි.බෙහෙවින්ම මෙම ලක්ෂණය හිටි පිළිම වල දක්නට ලැ‍බේ.
මේවාද බලන්න
අවුකන බුදු පිළිමය
කැටවල අම්බලම
කැටවල අම්බලම ශ්‍රී ලංකාවේ දැකගත හැකි ඉපැරණි අම්බලම් අතුරින් එකකි. එය බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ හාලිඇල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කැටවල ග්‍රාමයේ පිහිටා ඇත.
කැටවල අම්බලම, අංක 1401 දරණ ගැසට් පත්‍රය යටතේ 2005.07.08 දිනදී බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ, හාලිඇල ප්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙසට ප්‍රකාශයට පත් කොට තිබේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අම්බලම් ප්‍රවර්ගය:බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
ෆැනෙරොසොයික
ෆැනෙරොසොයික යුගය යනු භූ විද්‍යාත්මක කාල පරිමාණයේ හතරවන සහ වත්මන් යුගය වේ.
යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි
සංස්කෘතිකමය හෝ භෞතික හේතුවක් නිසා විශේෂ වැදගත්කමක් ඇතැයි සලකා යුනෙස්කෝ සංවිධානය විසින් ලයිස්තු ගතකරඇති ස්ථාන යුනෙස්කෝ ලෝක ‍ උරුම අඩවි ලෙස හැඳින්වේ.
ප්‍රවර්ගය:ලෝක උරුම අඩවි ප්‍රවර්ගය:1972 දී පරිසරය ප්‍රවර්ගය:1972 දී සංස්ථාපිතයන්
සමස්ත ලංකා දෙමළ කොංග්‍රසය
සමස්ත ලංකා දෙමළ කොංග්‍රසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම දෙමළ දේශපාලන පක්ෂයයි.
138
වසර 138 (CXXXVIII) යනු, ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර   අඟහරුවාදා දිනයකින් ඇරඹෙන සාමාන්‍ය අවුරුද්දකි  (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත). එකල එය හැඳින්වුනේ, නයිජර්ගේ සහ කැමරිනුස්ගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ධූර වර්ෂය (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්,  අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා  891 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා 138 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
කිලිනොච්චිය
කිලිනොච්චිය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන නගරයයි. ප්‍රාදේශීය සභාවක් මගින් පාලනය වේ.
ඓතිහාසික යුගය
කිලිනොච්චිය රත් – කහ වර්ණ ලැටෝසොල් පසින් යුක්තය. එය නිවර්තනීය වනාන්තරවල දක්නට ලැබෙන ඇලුමීනියම්, සිලිකා හා යකඩ වලින් පොහොසත් පසකි. මේ පසේ වර්ණයෙන් තමිරවානි යන පැරැණි නාමය නිපන් බව වාර්තාගත ඓතිහාසික තොරතුරුවලින් අනාවරණය වේ. වානි යන වර්ණයයි. ඒ අනුව වානි හෝ වන්නි යන නාමය තමිරවානා, තම්බුවානි, තම්බපන්නි, හෝ තම්මැන්නා යන්නෙන් බිඳී ආවකි. ටුටිකොරින් ප‍්‍රදේශයේ තමිර හරනි යනුවෙන් හැඳින්වෙන ගංගාවක් පවතින අතර පුරාණ කාලයේ දෙරටම යා කැරුණු බිම් කඩක් පැවත ඇත.
කි‍්‍ර. පූ. 500 දී පමණ විජය ඇතුළු පිරිස මෙම ප‍්‍රදේශයට ගොඩබට බවත් එය තම්බපන්නි ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහා වංශයෙහි සඳහන් වේ.
විජය හා ඔහුගේ පිරිස පැමිණියේ සින්ද් ප‍්‍රදේශයේ සිටය. ඔවුන් පැමිණියේ හෙළ දිවටය. ඒ අනුව මේ සංක‍්‍රමණිකයන් ඇරැඹෙන පරපුර සින්ද් + හෙළ = සිංහල ලෙස හැඳින්විණි..
මහා වංශයෙහි දැක්වෙන්නේ පාන්ඩ්‍ය කාන්තාවන් පැමිණියේ දක්ඛිණ මධුරා ප‍්‍රදේශයේ සිට බවය. මේ පෙදෙස නූතන තමිල්නාඩුවේ මධුරෙයි බව සිංහල විද්වත්හු පවසති. උතුරු මධුරාව උත්තර් ප‍්‍රාදේශ් හා මතුරා නගරය බවද ඔවුන්ගේ මතයයි.
කෙසේ වෙතත් ද්‍රවිඩ ඉතිහාසයේ මධුරායි ප‍්‍රදේශ එකකට වඩා පැවත තිබේ. ද්‍රවිඩ සාහිත්‍ය සම්ප‍්‍රදායන්හි දැක්වෙන්නේ සංගම් යුගයේ පද්‍ය ඒකරාශි කිරීමට පර්ෂදයන් තුනක් පැවැති බවය.
මින් අවසන් පර්ෂදය පැවත ඇත්තේ මුධුරායි හිදීය. දෙවැන්න පැවතියේ කපටාපුරම් නගරයේය. පළමු පර්ෂදය රැස්ව ඇත්තේ තෙන් මධුරායි හෙවත් දකුණු මධුරායි හිදීය.
සිංහල ශිලා ලේඛන හා පාලි පුරාවෘත්ත වල දැක්වෙන මාතොට්ටම් යන්න දෙමළ බසින්ද එසේ දැක්වෙන අතර එය මාතොට ලෙස හැඳින්වී තිබේ. මා තොට්ටම් ස්වාධීන වරායක් ලෙස කුමරෙකු අතින් පාලනය වූ අතර එය රටේ විශාලම වරාය විය.
මේ අනුව ති‍්‍රකුණාමල වරාය පිහිටි ඊශාන දිග ශ‍්‍රී ලංකාව කෙරේද අවධානය වැඩෙන්නට විය.
හත්වන හා දහවන සියවස් අතරදී සිංහල රජවරු සිවු දෙනකු IV වන අග්ගබොධි, VIIවන අග්ගබෝධි පළමුවන උදය, පළමුවන සේන අනුරාධපුරයෙන් බැහැරව ති‍්‍රකුණාමලයට පහසුවෙන් පිවිසිය හැකි මහවැලි ගං ඉවුරේ පිහිටි ඊශානදිග නගරයක් වූ පොළොන්නරුවේ සිට පාලනය ගෙන ගොස් තිබිණ.
කි‍්‍ර. ව. 993 දී පළමුවන රාජ රාජ ශ‍්‍රී ලංකාව ආක‍්‍රමණය කෙළේය. තඹ පත්වල සඳහන්ව ඇත්තේ ඔහුගේ බලවත් හමුදාව නැව් නැගී සමුදුර තරණය කොට ලංකා රාජ්‍ය ගිනි බත් කළ බවය.
Vවන මහින්ද සිංහල රජකු වන අතර කි‍්‍ර. ව. 991 දී ඔහුගේ හමුදාව කේරළ කුලී හේවායන්ගේ සහායෙන් කැරලි ගැසීය. මෙහිදී මහින්දට දකුණේ රෝහණ දේශයේ රැකවරණය ලැබීමට සිදු විය. මේ අවස්ථාවෙන් ප‍්‍රයෝජන ගත් රාජ රාජ දිවයින ආක‍්‍රමණය කෙළේය. ලංකාවේ උතුර අත්පත් කර ගත් චෝල හමුදාව එම ප‍්‍රදේශය මුමුදි චෝල මණ්ඩලය ලෙස හැඳින්වීය.
වසර 1400 ක් තිස්සේ සිංහල රජුන්ගේ අගනගරයව පැවැති අනුරාධපුරය විනාශ කෙරිණි. මේ විනාශය කෙතරම්ද යත් නගරය අත් හැර දැමීමට සිදු විය. පොළොන්නරුව අග නගරය කැරගත් චෝලයින් එය ජනනාථමංගලම් ලෙස නම් කැර තිබිණ. මේ නව අගනගරයේ තෝරා ගැනීමෙන් පිළිබිඹු වූයේ මුළු දිවයිනට ජය ගැනීමට තිබුණු රාජ රාජ ගේ අභිලාෂයයි. රාජ රාජ පොළොන්නරුවේ සිව දේවාලයක්ද ගොඩනැගීය.
ශ‍්‍රී ලංකා දිවයිනම යටත් කැර ගැන්මේ සිය පියාගේ කාර්ය භාරය සපුරාලීමට පළමුවන රාජේන්ද්‍ර චෝල කි‍්‍ර. ව. 1018 දී දිවයින ආක‍්‍රමණය කෙළේය. ඔහුගේ යුද කි‍්‍රයාවලියේ ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස පළමුවන පරන්තක විසින් සිය ග‍්‍රහණයට ගැනීමේ අසාර්ථක ප‍්‍රයත්නයක යෙදුණු පාන්ඩ්‍ය රජුන් ගේ රාජකීය ආභරණ තමන් සතු කර ගැනීමට රාජේන්ද්‍ර සමත් විය. ඒ සමගම සිංහල රජුගේ කිරුළ ඔහුගේ බිසව හා දියණියද තමන් සතු කර ගැනීමටද ඔහුට හැකි විය.
සිංහල රටේ චෝල හමුදාව සිදු කළ මහා විනාශය මහා වංශයේ විචිත‍්‍ර ලෙස දැක්වී ඇත්තේ වස්තුව සොයා ඔවුන් වෙහෙර විහාරද විනාශ කළ බව පෙන්වා දෙමිනි. චෝල සෙල් ලිපි වල මේ පිළිබඳ තොරතුරු කිසිත් සඳහන්ව නැත.
මේ ද්‍රවිඩ බලයට එරෙහි සිංහල විරෝධතාවේ කේන්ද්‍රිය බලය ගොනු වී තිබුණේ මහින්දගේ පුත් කස්සප වටාය.
ඇවිලුණු සිංහල චෝල යුද්ධය හය මසක් තිස්සේ පැවතුණු අතර එහිදී ද්‍රවිඩයන් විශාල ප‍්‍රමාණයක් ඝාතනය විය.
අවසානයේදී දිවයිනේ දකුණු ප‍්‍රදේශයෙන් චෝල හමුදාව පලවාහැරි කස්සප ධ් වන වික‍්‍රමබාහු නමින් රජ විය.
චෝල හමුදාවට වික‍්‍රමබාහුගෙන් නිරතුරුව එල්ල වන ප‍්‍රහාර මැඩලීමට කි‍්‍ර. ව. 1041 දී රාජේන්ද්‍ර යළි ලංකාව ආක‍්‍රමණය කෙළේය. ටික කලකදී වික‍්‍රමබාහු මිය ගිය අතර චෝල බල ප‍්‍රදේශයෙන් බැහැර කලාපයේ අරාජකත්වයක් ඇති විය.
සිංහලයන්ගේ ප‍්‍රහාර මෙන්ම පාන්ඩ්‍ය කුමාරවරුන්ගේ ප‍්‍රහාරයන් මැඩලීමටද චෝල හමුදාවට සිදු විය.
අරුවි ආරු ගං ඉවුරේම පිහිටි අනුරාධපුර අගනුවරට පහසුවෙන් පිවිසිය හැකි අරුවි ආරු මුව විටේ මන්නාරම පිහිටියේය. එහෙත් කි‍්‍ර. ව. 7 වන සියවසේදී වෙළෙඳ කටයුතු නිරිතදිග ශ‍්‍රී විජයන් රාජධානිය කේන්ද්‍ර කර ගැන්මත් සමග මන්නාරම් වරායේ වැදගත්කම තරමක් අඩු විය. මේ තත්ත්වය යටතේ අනුරාධපුර අගනගරය කෙරෙහි පැවැති ආකර්ෂණයද අඩු විය.
පොළොන්නරුව හා ති‍්‍රකුණාමලය වරායේ පැවැත්ම බෙංගාල බොක්ක වෙළෙඳ කටයුතු වල වෙනස් වන රටාවන් හා ශ‍්‍රී ලංකාව ඒ සම්බන්ධයෙන් දක්වන අවධානය අනුව වැදගත් විය. (1017 – 1070) පොළොන්නරුව ද. ඉන්දිය චෝලයන් ග‍්‍රහණයට ගැනීම බෙංගාල බොක්කේ බටහිර මුදු සීමාව පාලනය කිරීමේ චෝල වෙළෙඳ ප‍්‍රතිපත්තියේම කොටසක් විසින් කි‍්‍රයාත්මක වූවකි.
(1070 – 1110) 1 වන විජයබාහු හා (1153 - 1186) පරාක‍්‍රමබාහු යන රජවරුන් එහිදී කැපී පෙනිණි.
කෙසේ වෙතත් 7 – 12 සියවස් අතරදී මන්නාරමේ පැවැති වැදගත්කම මුළුමනින්ම පහව නොගිය අතර එය ද. ඉන්දිය වෙළෙඳුන් ගැවසෙන වැදගත් වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. චෝල ආක‍්‍රමණයෙකු වූ ධ් රාජරාජ චෝල විසින් IIවන සියවසේදී එහි වසන චෝල හමුදාවන් හා වෙළෙඳුන් වෙනුවෙන් වරාය ආසන්නයේ රාජරාජ වරට්ටු මහාදේව නමින් දේවාලයක් ඉදි කරන ලද්දේ මහාතොටම් හි පැවැති ඉපැරැණි තිරුකේතිස්වරම් දේවාලයට අමතරවය.
චීනයේ සුන් රාජවංශයේ නව වෙළෙඳ පිළිවෙත අග්නිදිග හා දකුණු ආසියාව කෙරේ බලපෑමෙන් බෙංගාල බොක්කේ වෙළෙඳ කි‍්‍රයාකාරිත්වය කෙරේ ද බලපෑවේය.
ඉන්දීය බලපෑම ප‍්‍රබල ලෙස අඩු විය. යළිත් ඔවුන්ගේ අවධානය ඉන්දීය වෙරළබඩ වරායවල් වෙත යොමු වූ අතර බෙංගාලබොක්කේ වෙළෙඳ කි‍්‍රයාකාරීත්වය අරාබි මුහුදට මාරු විය. මේ අනුව රජ රට ප‍්‍රධාන වරාය ලෙස 13 වන සියවසේ මැද දක්වාම පැවැතියේ මා තොට්ටම්ය.
පොළොන්නරු යුගයේ රචිත රසවාහිනියෙහි දැක්වෙන්නේ මහාතිත්තයෙන් විවිධ ද්‍රව්‍ය ලබාගත් වෙළෙඳුන් ඒවා රට අභ්‍යන්තරයේ විකුණු බවය.
රටේ ඊශානදිග ප‍්‍රදේශයේ වෙළෙඳ්‍රමේ යෙදුණු මාවටු පටුනේ වෙළෙන්දෙකු ගැන සද්ධර්මාලංකාරයේද සඳහන්ය.
කෙසේ වෙතත් 15 වන සියවස වන විට මාතොට්ටම් තවදුරටත් වැදගත් වරායක් නොපැවති බව පෙනී ගොස් තිබේ. කෝට්ටේ VI පැරකුම්බා යුගයේදී රචිත කෝකිල සංදේශයයේ දිවයිනේ බටහිර වෙරළ ඔස්සේ විහිදි වැදගත් ස්ථාන පිළිබඳ විස්තර දක්වා ඇතත් මා තොට්ටම් ගැන එහි සඳහනක් නැත.
නවීන යුගය
සිවිල් යුද්ධයේදී වයඹ දිගින් පිහිටි පුනරින් අර්ධද්වීපය යුද ගැටුම් රැසක්ම සිදුවූ ප‍්‍රදේශය විය. 2008 නොවැම්බර් 15 දා ශ‍්‍රී ලංකා හමුදාව පුනරින් අර්ධද්වීපය එල්. ටී. ටී. ඊ. යෙන් යළි අල්ලා ගත්තේය.
සිවිල් යුද්ධයේදී පැවැති ඉතා වැදගත් ඉදිරි ආරක්ෂක වළලු තුªනෙන් දෙකක්ම පිහිටියේ කිලිනොච්චි දිස්ති‍්‍රක්කයේය. නගර කෝවිල් ඉදිරි ආරක්ෂක වළල්ල ඊශාන දිග කිලිනොච්චිය ගිනිකොණදිග යාපනයෙන් වෙන් කෙළේය. අලිමංකඩ අසල පිහිටි මහාමුලෙයි ඉදිරි ආරක්ෂක වළල්ලෙන් කිලිනොච්චිය දකුණු මධ්‍ය යාපනයෙන් වෙන් කෙරිණි. උතුරු ලංකාවේ වැදගත්ම යුද මර්මස්ථාන වූයේ මේ ස්ථාන දෙකය. 2009 ජනවාරි 02 දින වන තුරු මෙම නුවර, වෙනම රටක් ඇති කිරීමට සටන් කරන ද්‍රවිඩ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය වේලුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන් නම් ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයේ මූලස්ථානය විය. දැන් එය ශ්‍රී ලංකා රජයේ පාලනයට නැවත පත්ව තිබේ. 2009 ජනවාරි 2 දා ශ‍්‍රී ලංකා හමුදාව කිලිනොච්චි නගරය අල්ලා ගනිමින් දිස්ති‍්‍රක්කයේ විශාල ප‍්‍රදේශයක පාලනය අත්පත් කර ගත්තේය.
2007 දී එහි ජනගහනය 195812 ක් විය. එහි බහුතරය ශ‍්‍රී ලාංකිය ද්‍රවිඩ ජනතාවගෙන් සමන්විත විය. උතුරු නැගෙනහිර මෙන්ම මේ ජනතාවද යුද්ධයේ බලපෑමට ගොදුරු වූහ.
ඉන්දියාවේ පමණක් 100000 ක පමණ සරණාගතයන් ප‍්‍රමාණයක් සිටින අතර ශ‍්‍රී ලාංකිය ද්‍රවිඩ ජනතාවගෙන් තවත් විශාල ප‍්‍රමාණයක් කොළඹ රැකවරණය ලබා ඇත.
යුද්ධය නිසා කිලිනොච්චියේ සිටි යෝනකයන් හා සිංහලයන් බොහෝ දෙනෙකුද ශ‍්‍රී ලංකාවේ වෙනත් ප‍්‍රදේශවලට සංක‍්‍රමණය වී ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
139
වසර 139 (CXXXIX) යනු, ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර   බදාදා දිනයකින් ඇරඹෙන සාමාන්‍ය අවුරුද්දකි  (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත). එකල එය හැඳින්වුනේ, හඩ්රියනුස්ගේ සහ ප්‍රේසින්ස්ගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ධූර වර්ෂය (හෝ, එතරම් ප්‍රචලිත නොවන අයුරින්,  අබ් ඌර්බෙ කෝන්ඩිටා  892 වසර) ලෙසිනි. මෙම වසර සඳහා 139 යන නාමය භාවිත වීම ඇරඹුනේ මුල් මධ්‍යතන යුගයේදී, වසර නම් කිරීම සඳහා යුරෝපයේ ප්‍රචලිත භාවයට පත් ක්‍රමය ලෙසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ දින දසුන් යුගය ඇරඹීම හා සමගය.
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ අවුරුදු
දස්කොන් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
දස්කොන් නැතහොත් දස්කොන් හෙවත් කන්ද උඩ ගින්දර යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ශ්‍රී ලාංකික රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. රොෂාන් රවීන්ද්‍ර විසින් මෙයට තේමා වූ දස්කොන් චරිතය නිරූපණය කරන අතර, පූජා උමාශංකර් සහ අඛිල ධනුද්ධර මෙහි සෙසු ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරති. ජැක්සන් ඇන්තනි විසින් අධ්‍යක්ෂණය සහ රචනා කරන ලද මෙම ඓතිහාසික මාලා නාට්‍යයට පාදක වී ඇත්තේ වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජුගේ වල්ලභ රැජින වූ ප්‍රමිලා දේවිය සහ අමාත්‍ය දස්කොන් අතර ඇතිවූ ජනප්‍රවාදගත ප්‍රේම සම්බන්ධතාවයයි. සෑම සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනකම ස්වර්ණවාහිනී නාළිකාව ඔස්සේ 20:30ට (SLST) මෙය විකාශය විය. 2014 සැප්තැම්බර් 6 දින විකාශය ඇරඹි මෙය 2015 ජූලි 5 දින අවසන් විය.
සාරාංශය
වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජුගේ අගබිසව වූ සුමිත්‍රා (ප්‍රමිලා දේවී) සහ ඔහුගේ ප්‍රධාන අමාත්‍ය දස්කොන් (පේද්‍රෝ ඩි ගැස්කොයින්) අතර ඇතිවූ ඛේදනීය ප්‍රේම වෘත්තාන්තය මෙම කතාමාලාව තුළින් නිරූපණය වේ. වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ යනු මහනුවර රාජධානියේ අවසන් සිංහල සම්භවයක් සහිත පාලකයායි. මාලිගයේ නොයෙකුත් බල අරගල සහ කුමන්ත්‍රණ මැදින් කථාව ගලා යයි.
අනුරාධපුර නව නගරය
බස් නැවතුම් පොළවල් දෙකකින් සහ දුම්රියපොළ දෙකකින් සමන්විත අනුරාධපුර නවනගරයට පිවිසුම් මාර්ග හතරක් සදහන් කළහැක. මීගමුව පුත්තලම හරහා එන අංක 4 බස්මාර්ගය පළමුවැන්නයි. කුරුණෑගල මහව හරහා එන 57 බස් මාර්ගය දෙවැන්නයි. දඹුල්ල හරහා එන බස් මාර්ගය කැකිරාවේදී දෙකට බෙදී එක් මාර්ගයක් මරදන්කඩවල හරහාද අනෙක් මාර්ගය එප්පාවල හරහාද අනුරාධපුරයට ළගාවෙයි.අනුරාධපුර නගරයේ එකම පිරිමි පාසැල ශාන්ත ජෝශප් විද්‍යාලය වන අතර එකම බාලිකා පාසැල ස්වර්ණපාලී බාලිකා පාසැලයි. මධ්‍ය විද්‍යාලයක්ද නිවත්තකචේතිය හා වලිසිංහ හරිස්චන්දර මහා විද්‍යාලයද අනුරාධපුර නගරයේ පාසැල්ය. සහිරා මුස්ලිම් විදුහලද විවේකානන්ද දමිළ පාසැලද අනුරාධපුරයේ පාසැල් අතර දැකියහැක. නුවර වැව තානායම සහ ගැල්වේ මිරිදිය යන සංචාරක හෝටල් දෙක සහ තවත් බොහෝ නවාතැන්පොළවල් අනුරාධපුරයේ දැකියහැක. සැම රාජ්‍යය සහ පුද්ගලික බැංකුවක්ම අනුරාධපුර නගරයේ ඇති අතර ශික්ෂන රෝහලක් සහ පුද්ගලික රෝහලක්ද යුදහමුදා රෝහලක්ද ඇති අනුරපුර නග‍රයේ ආරක්ෂාවට මූලස්ථාන පොලීසියක් සහ යුද නාවික හා ගුවන් හමුදා කදවුරු ද ගුවන් හමුදාව සතු ගුවන් තොටුලපක් ද දැත. සල්ගාදු බේකරිය සහ ච්න්තන සමුහ ව්‍යාපාරයද පැමිලි බේකර්ස් ද ලෙස කදිම බේකරි 3ක් මෙම නගරයේ දැකියහැකි අතර සෑම ජංගම දුරකතන සමාගමකම සහ ස්ථාවර දුරකථන සමාගමකම ශාකා මෙම නගරයේ ඇත. අනුරාධපුර මහ නගර සභාවෙන් පරිපාලිත නගරයක් වන අනුරාධපුර නවනගරය දිනෙන් දින දියුණුව‍ට පත්වෙන නගරයකි.
අනුරාධපුර පූජා නගරය හා අනුරාධපුර නව නගරය
නිශ්ශංක විජයරත්න 1958 සිට 1962 දක්වා සේවය කළේ අනුරාධපුරය දිසාපතිවරයා ලෙසය. ඒ අනුරාධපුර නව නගරය ඉදි වෙමින් තිබූ කලබලකාරී අවධියයි. අනුරාධපුර සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා වූ විජයරත්න මහතා පූජා නගරය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට කටයුතු කළේය. පූජා නගරය තුළ ඉදි කර තිබූ අන්‍යාගමික ගොඩනැගිලි සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් ඉන් ඉවතට ගෙන ගොස් ඉදි කිරීමට පියවර ගත්තේය. නටබුන් සහිත පූජා භූමියේ පදිංචිකරුවන් නව නගරයේ පදිංචි කරවා පූජා භූමිය තුළ නිදහසේ වන්දනා කිරීමට අවශ්‍ය පරිසරය සකස් කළේය. එනිසා අදටත් අනුරාධපුරය අටමස්ථානය වන්දනා කරනන්ට යන බැතිමතුන්ට අවහිරයකින් තොරව වතාවත් කිරීමට අවකාශ ලැබී ඇත්තේ ඒ හේතුවෙනි.
එපමණක් නොව 25000ක් පමණ දෙනාට සැලසුම කර තිබූ නව නගර සැලැස්ම ලක්ෂයක් ජනතාව වෙනුවෙන් පුළුල් කිරීමට ද ඔහු කටයුතු කළේය. අනුරාධපුරයට ඇතුළුවීම සඳහා පාලම් දෙකක් ඉදි කළේය. ඇතැම් විරෝධතා නොතකා අනුරාධපුර ගුවන් තොටුපළ ඉදි කිරීමේ වගකීම ද ඉටු කළේය.
ආර්ථිකය
ප්‍රදාන ආදායම ගොවිතන
ඒගිල් ක්‍රෝග්
ඒගිල් “බඩ්” ක්‍රෝග්, කණි. (උපත අගෝස්තු 3, 1939) යනු රිචඩ් නික්සන්ගේ පරිපාලනයේ නිලධාරියෙක් වශයෙන් ජනප්‍රියවූ ඇමරිකානු නීතිඥයෙක් වන අතර, වෝටර්ගේට් අපවාදයෙහි ඔහුගේ කාර්යභාරය වෙනුවෙන් සිරදඞුවම් ලැබීය. ඔහු වර්තමානයෙහි,   ජනාධිපතිධුරය සහ කොංග්‍රස් මණ්ඩලය අධ්‍යයනය සඳහා වන කේන්ද්‍රයෙහි ආචාර ධර්ම සහ නායකත්වය පිළිබඳ ජ්‍යෙෂ්ඨ අධිසාමාජික සහ  ආචාර ධර්ම සහ ගෝලීය නායකත්වය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රාලයෙහි අධ්‍යක්ෂක සඳහා අනුශාසක වෙයි.
අධ්‍යාපනය
ක්‍රෝග් උපන්නේ චිකාගෝ, ඉලිනෝයි හී වන අතර ඇතිදැඩි වූයේ සියෑට්ල්, වොෂිංටන් හිදීය; ඔහුගේ පියා නෝර්වේජියානු සාංක්‍රමණිකයෙක් විය. 1961 දී, ප්‍රින්සිපා ශාස්ත්‍රාලය, එල්සා, ඉලිනෝයි වෙතින් ඔහු උපාධිය ලද්දේ උසස්තම සම්මාන සහිතවය. යූඑස්එස් යෝර්ක්ටවුන් (1962–1965) යාත්‍රාවේ සන්නිවේදන නිලධාරියෙක් ලෙසින් එ.ජ. නාවික හමුදා සේවයෙන් අනතුරුව, වොෂිංටන් විශ්වවිද්‍යාල නීති ශාස්ත්‍රාලය වෙතින්  1968දී ඔහු උපාධි ලදි.
නීතිඥ වෘත්තිය
පවුලේ මිතුරෙකු වූ ජෝන් අර්ලික්මන්ගේ, සියෑට්ල් නීති සමාගම වූ හොලීන්, අර්ලික්මන්, රොබර්ට්ස් ඇන්ඩ් හොජ් හී රැකියාව ලද ඔහු, නික්සන්ගේ 1968 ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරයේ උපදේශකයන්ගේ කාර්යාලයෙහි අර්ලික්මන් හා එක් විය. නික්සන් පත්වූ පසු, නිලප්‍රතිෂ්ඨාපන උත්සව කටයුතු පිළියෙලකිරීම් සඳහා ක්‍රෝග් උපකාර දුන්නේය. ඩිස්ට්‍රික්ට් ඔෆ් කොලොම්බියා සඳහා උපදේශකයෙක් වශයෙන් නික්සන් ධවල මන්දීරය වෙත සම්බන්ධවූ ක්‍රෝග්, පසුව ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශය සහ  මත්ද්‍රව්‍ය සහ අන්තරායකාරී ඖෂධ පිළිබඳ කාර්යාංශය සඳහා සම්බන්ධතා නිලධාරි ලෙසින් සේවය කළේය. ජී. ගෝරඩ්න් ලිඩ්ඩි ඔහුට හමුවූයේ මෙහිදීය.
එල්විස්
නීතිවිරෝධි මත් ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ඔහුගේ කාර්යයන් නිසා, 1970 දෙසැම්බර් 21 දිනදී ධවල මන්දීරය වෙත එල්විස් ප්‍රෙස්ලිගේ පැමිණීමක් සම්බන්ධීකරණය කිරීමට ඔහුට සිදු විය. ජනාධිපති නික්සන් වෙත ලිපියක්ද රැගෙන ධවල මන්දීර ගේට්ටුව වෙත එල්විස් පැමිණියේ, මත්ද්‍රව්‍ය වෙළෙඳාම හා සටනේදී තමන් හට රජයට උදවු කල හැක්කේ කෙසේදැයි පිළිබඳව ජනාධිපතිවරයා සමග පුද්ගලික රැස්වීමක් ඉල්ලා සිටිමිනි. රැස්වීම පැවැත්වුණු අතර, නික්සන් විසින්, සත්‍ය මත්ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිනිධියෙකුගේ ලාංඡනයක් ප්‍රෙස්ලි වෙත පිරිනැමිණි. මෙම සිද්ධි පිළිබඳව ක්‍රෝග් විසින් පොතක් ලියන ලදි ද ඩේ එල්විස් මෙට් නික්සන් (පෙජාමා ප්‍රෙස්, 1994, ISBN 0-9640251-0-8).
විශේෂ විමර්ෂණ ඒකකය (SIU)
අර්ලික්මන් විසින් ධවල මන්දීරයේ "විශේෂ විමර්ෂණ ඒකකයේ" ප්‍රධානි තනතුරට ක්‍රෝග් පත් කරන ලද අතර, පරිපාලන මාණ්ඩලික නිලධාරින් විසින් රහසේ පුවත්පත් වෙතට තොරතුරු ලබාදීම පිළිබඳ විමර්ෂණය කිරීම ඔහුගේ වගතීම බවට පත් කෙරිණි. ක්‍රෝග් සහ ඔහුගේ සහායකයින් සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වුනේ "නළකැමියන්" ලෙසින් වන අතර—"කාන්දුවීම් වැලැක්වීමේ කාර්යභාරය සහතික කිරීමේ මෙහෙයුම් සිදුකළ රහස් කණ්ඩායමක් වූහ." එය අසම්භාව්‍ය තේරීමක් විය: ඉතා ඉහළින් නීතිය පිළිපැදි පුද්ගලයෙක් ලෙසින් ප්‍රකීර්තියක් ලැබ සිටි ක්‍රෝග් සඳහා, ඔහුගේ යහළුවන් විසින් ලබා දී තිබූ උපහාසාත්මක අපනාමය වූයේ  "ඊවල් ක්‍රෝග්" යන්නයි. තියඩෝර් වයිට් ලියා තැබුයේ "රහස් පොලිස් මෙහෙයුමක නායකත්වයට ඒගිල් ක්‍රෝග් පත්කිරීම සමතුල්‍ය වනුයේ, කේජීබී භට කණ්ඩායමක ප්‍රධාන විධායක ලෙසින් ෆ්‍රෑන්ක් මෙරිවෙල් පත්කිරීමටයි." ක්‍රෝග් විසින් ඔහුගේ නව කාර්යාලයට ලිඩ්ඩි පත් කර ගති.
පෙන්ටගන් ලියකියවිලි කාන්දුකරවන්නන් පසුපස හැඹීමට පරිපාලනය තීරණය කළ විට, 1971 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග් හට ප්‍රතිකාර කල මනෝචිකිත්සකයාවූ ලුවිස් ෆීල්ඩිංගේ කාර්යාලය බිඳීම සඳහා අනුමැතිය ලබා දී තිබුණේ ක්‍රෝග් විසිනි. සැබවින්ම කාර්යාල බිඳීම සිදුකලේ ලිඩ්ඩි සහ ඊ. හොවාඩ් හන්ට් විසිනි. වෝටර්ගේට් ආශ්‍රිත අපරාධ සම්බන්ධයෙන් සිරගෙයට නියමවූ අර්ලික්මන්, පසුව ඔහුගේ මතක සටහන් ලියමින් පවසන්නේ, "මෙවන් අඩමාන පෞද්ගලික තීරණයක් තුලින් නික්සන් පරිපාලනයේ අභාවප්‍රාප්තියට මං පෑදීමට (ක්‍රෝග්) භෞතික ලෙසින් ඉවහල් වූ බවයි."
දුරකතන සංවාදයන්ට රහසේ සවන්දීම සඳහා අවසර සැපයීම ප්‍රතික්ෂේප කල විට, විශේෂ විමර්ශන ඒකකය තුල ක්‍රෝග්ගේ රැකියාව කෙළවර කෙරිණි. ෆීල්ඩිංගේ සිවිල් අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමට කුමන්ත්‍රණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ෆෙඩරල් චෝදනාවන්ට වරදකරු බව 1973 නොවැම්බර් 30 දිනදී පිළිගත් ක්‍රෝග්,  අභිචෝදකයන් හා සහයෝගයෙන් ක්‍රියාකිරීමට එකඟවිය.වසර දෙකේ සිට සය  දක්වා සිරගෙයට ඔහු නියම වූ නමුදු, ඔහු සත්‍ය වශයෙන් සිරගෙයි ගත කලේ මාස සතරක් හා භාගයක් පමණි.
1975දී වොෂිංටන් ප්‍රාන්ත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ක්‍රෝග් උන්නීතිඥනය කරන ලදි. අභියාචනය කිරීමට 1977 දි නොහැකි වුවද, 1980 දි එසේ කොට, නීතිඥ වෘත්තියට ඔහු යළි-ඇතුලු කර ගත්තේ, ඔහුගේ අභිඥානය සහ කළ වැරදි පිළිගැනුම මත පදනම් වෙමිනි.
සියෑට්ල් හී ක්‍රෝග් ඇන්ඩ් ලෙනාඩ් ආයතනයෙහි ඔහු හවුල්කරුවෙකු වූ අතර වර්තමානයෙහි, බල ශක්ති සහ අනෙකුත් සේවා ලාභීන්ට නීති, උපදේශක සහ, මැදිහත්වීමේ සේවා සපයයි.
ඔහු සහ ඔහුගේ පුතා මැතිව් ක්‍රෝග් විසින්, ඉන්ටෙග්‍රිටි: ගුඩ් පීපල්, බෑඩ් චොයිසර්ස් ඇන්ඩ්, ලයිෆ් ලෙසන්ස් ෆ්‍රොම් ද වයිට් හවුස් (පබ්ලික් අෆෙයාර්ස්, 2007, ISBN 978-1-58648-467-5) යන පොත ලිවූ අතර, නීතික ආචාර ධර්මය යන විෂයය පිළිබඳ නිතර දේශන පවත්වමින් බොහෝ පාසැල් වෙත ගොස් ඇත.
ඔහුගේ මස්සිනා වන පීටර් හෝර්ටන්, ග්‍රේස් ඇනටමි යන ඒබීසී රූපවාහිනී මාලාවේ අධ්‍යක්ෂක සහ විධායක නිෂ්පාදක  වෙයි. උත්සව වලදී කථකයෙකු ලෙසින් ක්‍රියා කරන ඔහු, තම අත්දැකීම් පිළිබඳ කථා කරයි.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:1939 උපත් ප්‍රවර්ගය:ජීවත්වන්නෝ ප්‍රවර්ගය:නෝර්වීජියානු සම්භවයක් සහිත ඇමරිකානු ජනයා ප්‍රවර්ගය:උන්නීතිඥනය කෙරුණු නිතිඥයෝ ප්‍රවර්ගය:අනෙකුන්ගේ සිවිල් අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම නිසා වැරදිකරු කෙරුණු ජනයා ප්‍රවර්ගය: චිකාගෝ, ඉලිනෝයි වෙතින් වූ ජනයා ප්‍රවර්ගය: සියෑට්ල්, වොෂිංටන් වෙතින් වූ ජනයා ප්‍රවර්ගය:වෝටර්ගේට් අපවාදය මා සම්බන්ධ ජනයා ප්‍රවර්ගය:ප්‍රින්සිපියා ශාස්ත්‍රාලයෙහි ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුව ප්‍රවර්ගය:වොෂිංටන් විශ්වවිද්‍යාලයීය නීති ශාස්ත්‍රාලයෙහි ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුව ප්‍රවර්ගය:වොෂිංටන් (ප්‍රාන්තය) හී නීතිඥයෝ ප්‍රවර්ගය:වොෂිංටන් (ප්‍රාන්තය) හී රිපබ්ලිකානුවෝ
ස්පන්දන තරු
ස්පන්දන තරු එසේත් නැත්නම් පල්සාර යනු ඒවායේ චුම්බක ධ්‍රැවවලින් විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ කදම්බ නිකුත් කරන, මෙන්ම ඉහළ චුම්බක ගුණ සහිත, භ්‍රමණය වන න්‍යුට්‍රෝන තරු වේ. මෙම විකිරණ නිරීක්ෂණය කළ හැක්කේ විමෝචන කදම්භය පෘථිවිය දෙසට යොමු වන විට පමණි. එනම් යම් ප්‍රදීපාගාරයක් දැකිය හැක්කේ නිරීක්ෂකයෙකුගේ දිශාවට ආලෝකය යොමු වන විට පමණක් වන්නා සේය. එම සිදුවීම මෙම තරුවලට ස්පන්දන පෙනුමක් ලබා දෙයි. ඉතා දැඩි වස්තු විශේෂයක් වන න්‍යුට්‍රෝන තරු සතුව කෙටි, නිත්‍ය භ්‍රමණ කාලච්ඡෙද ඇත. ඒ හේතුකොට ගෙන මේවා මිලි තත්පර ගණනක සිට තත්පර ගණන් දක්වා පරාසයක ස්පන්දන අතර ඉතා නිරවද්‍ය පරතරයක් ඇතිව ජනිත කරයි. ස්පන්දන තරු අතිශය අධි ශක්ති කොස්මික් කිරණ ප්‍රභව සඳහා උදාහරණ විමට ඉඩ ඇති වස්තු වේ. (ත්වරණයේ කේන්ද්‍රාපසාරී යාන්ත්‍රණය ද බලන්න.)
නිරුක්තිය
ඉංග්‍රීසි, පල්සාරය (pulsar) යන වදන ස්පන්දන රේඩියෝ ප්‍රභව යන අරුත් ඇති (pulsating radio source - පල්සේටිං රේඩියෝ සෝස්) යන්නේන් බිහිවී ඇතැයි සැලකෙයි.
ආශ්‍රිත ලිපි
• Anomalous X-ray pulsar
• කළු කුහර
• Double pulsar
• චුම්බක තරු
• න්‍යුට්‍රෝන තරු
• Optical pulsar
• Pulsar clock
• Pulsar wind nebula
• Radio astronomy
• Radio star
• Rotating radio transient
• Soft gamma repeater
• Supernova remnant
• X-ray pulsar
ඇටම්පිටිය අම්බලම
ඇටම්පිටිය අම්බලම ශ්‍රී ලංකාවේ දැකගත හැකි ඉපැරණි අම්බලම් අතුරින් එකකි. එය ඇටම්පිටිය නගරයේ සිට බදුල්ල මාර්ගයේ කිලෝමීටර් භාගයක් පමණ ගිය විට හමුවන අම්බලම හන්දියේ පිහිටා තිබේ.
අැටම්පිටිය අම්බලම, අංක 1401 දරණ ගැසට් පත්‍රය යටතේ 2005.07.08 දිනදී බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ, හාලිඇල ප්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙසට ප්‍රකාශයට පත් කොට තිබේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:අම්බලම් ප්‍රවර්ගය:බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
Stellar nucleosynthesis
Stellar nucleosynthesis යනු තාරකා තුල මූලද්‍රව්‍යයන් නිපදවීමේ ක්‍රියාවලියයි. එහිදී ප්‍රෝටෝන (protons), නියුට්‍රෝන (neutrons) සහ සැහැල්ලු පරමාණු න්‍යෂ්ටින් එක්වී අලුත් මූලද්‍රව්‍යයන් නිර්මාණය වේ.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:න්‍යෂ්ටි සංස්ලේෂණය
ඇපල් (වක්‍රෝත්තිහරණය)
ඇපල් යනු ශාකයක් වන අතර ආඵලීන ඵලයකි.
ඇපල් පහත දෑ වෙත යොමු විය හැක:
සුමර්
ලෝකයේ දැනට දන්නා පුරාණතම ශිෂ්ටාචාරය වන්නේ දකුණු මෙසපොටේමියාවේ පිහිටි සුමර් ( අර්ථය :- දීප්තිමත් භාවයට අධිපති දෙවියන්ගේ භූමිය හෝ සුමරියානු භාෂාවේ භූමිය) ය. උබායිඩ් කාලයේ (ක්‍රි.පූ 6 වන සහස්‍රයේ අග භාගයේ ) මුල්ම ඉරිදු ජනාවාස වලින් පටන් ගෙන උරුක් කාලය (ක්‍රි.පූ 4 වන සහස්‍රය) සහ රාජවංශික කාලය (ක්‍රි.පූ 3 වන සහස්‍රය) පසු කරගෙන ක්‍රි.පූ 2 වැනි සහස්‍රයේ මුල් භාගයේ බැබිලෝනියානු නැග්ම දක්වා එය පැවතුණි. සුමරියානු භාෂාව කතා කරන සියළුම පුද්ගලයන්ට පුද්ගලයින්ට “සුමරියන්වරු” යන වදන භාවිතා වේ.
සුමර්හි වූ නගර, වසර පුරා කෘෂිකර්මාන්තය කළ මුල්ම නගර විය. (ක්‍රි.පූ. 5300 සිට), මෙම ආර්ථිකය නිසා නිර්මාණය වූ ආහාර ද්‍රව්‍යය අතිරික්තය , අස්වැන්න නෙළීමෙන් පසු වෙනත් පෙදෙසකට ජනතාව සංක්‍රමණය වීම වෙනුවට ඔවුන් එක් තැනක ජනාවාස බවට පත් වීමට හේතු විය. තවද, විශාල ජන ඝනත්වයක්ද ඇති වීමටද එය හේතු විය. ඒ සඳහා විශාල කම්කරු බලකායක් සහ කම්කරු බෙදීමක් අවශ්‍යය විය. මෙම සංවිධානාත්මක භාවය, වාර්තා තබා ගැනීමේ අවශ්‍ය්‍යතාවයට හා ලේඛන කලාවේ දියුණුවට පෙරමුණ ගත්තේය. ( ක්‍රි.පූ 3500)
කෘෂිකර්මාන්තය සහ දඩයම් කිරීම
ඔවුහු බාර්ලි, කුරු මෑ, කරල් හට ගන්නා ශාක, තිරිඟු, රට ඉඳි, ළූනු, සලාද ගස් , ලීක්ස් සහ අඹ වගා කළහ. තවද, ඔවුහු ගවයින්, බැටළුවන් , එළුවන් සහ ඌරන් ඇති කළහ. ඔවුහු තම බාරයන් ගෙන යාමේ ප්‍රාථමික සත්වයා ලෙස ගොනාද ඔවුන්ගේ ප්‍රාථමික ප්‍රවාහන සත්වයා ලෙස බූරුවන් හෝ ඉක්විඩ්ස් ද භාවිතා කළහ. සුමරියන්වරු බොහෝ ලෙස මාළු ඇල්ලීම කළ අතර වලි කුකුල්ලු හා කුරංගයන් දඩයම් කළහ.