cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ගුංන්යෝ
පුළුල් අරුතින්
උයින්යෝ යන්නෙහි සාහිත්‍යමය අරුත "වෛද්‍ය ස්ත්‍රිය" යන්න වූ අතර ඔවුහු සාමාන්‍යයෙන් කටු චිකිත්සාව උපයෝගී කරගෙන ගුංන්යෝවරියනට ප්‍රතිකාර කිරීම සහ රජුගේ අගබිසව හෝ උපබිසෝවරුන්ගේ දරු ප්‍රසූතියේ දී වින්නඹු ස්ත්‍රියක් ලෙස කටයුතු කිරීම සිදු කළහ. මාලිගයේ භෝජන සංග්‍රහ පැවැත්වෙන විට ඔවුන්ව ගිසෙංවරියන් (විනෝදය ගෙනදෙන්නියන්) ලෙස යොදා ගන්නා ලදී. එවැනි උත්සව සඳහා ඔවුහු වොන්සම් (කාන්තා උත්සව ඇඳුමක්), හ්වාග්වන් (විසිතුරු ශීර්ෂාභරණයක්) හිස සැරසීමට යොදා ගත් අතර ඇඳුමේ අත් සඳහා නාට්‍යාංගනාවන්ගේ මෙන් වර්ණවත් තීරු සහිත හන්සම් (ඇඳුමේ අත් සඳහා එකතු කළ විසිතුරු සළු) පැළඳූහ. මේ නිසා ඔවුහු යක්බං ගිසෙං ලෙස හඳුන්වන ලදහ. මෙම යක්බං යන්න නේඋයිවොන් (රාජකීය සෞඛ්‍ය සායනාගාරය) සඳහා භාවිතා වූ අන්වර්ථ නාමයක් ලෙස ද සැලකෙයි. උයින්යෝවරියන් නේඋයිවොන් වෙත අනුයුක්ත කළ ද, ඔවුන්ගේ පූර්වජයන් ගිසෙංවරියෝ වූහ. උයින්යෝ පද්ධතිය මුලින්ම ස්ථාපනය කරන ලද්දේ තේජොං රජ සමයේ ය. එයට හේතුව එකල කොන්ෆියුසියානුවාදයේ පැවති දැඩි නේඊබොප් (ලිංගික විසංගමන) ප්‍රතිපත්තිය නිසා රෝගී වූ අගබිසෝවරුන්, උපබිසෝවරුන් සහ ගුංන්යෝවරියන් පිරිමි වෙදැදුරන්ගේ සහාය ලබා ගැනීමට වඩා මිය යාම සැපතක් යැයි සිතූ නිසායි. මේ හේතුවෙන් රාජ්‍ය කාර්යාල සහ ගබඩාවල සිටි වහල් දැරියන්හට නාඩි බැලීම, කටු චිකිත්සාව වැනි විවිධ වෛද්‍ය පුහුණු ලබා දෙන ලදී. මෙම ස්ත්‍රීන් නූගත් චොන්මින් පන්තියට අයත් වූ නිසා මෙම උයින්යෝ පද්ධතිය එතරම් සාර්ථක වූයේ නැත. යොන්සන්ගුන් රජ සමයේ ඕනෑම රජයේ කාර්යාලයක් උත්සවයක් පැවති විට, ගිසෙංවරියන් ලෙස හැඩගැන් වූ උයින්යෝවරියනට එයට සහභාගී වීමට නියෝග කෙරිණි. මෙම පද්ධතිය රාජවංශයේ අවසානය දක්වාම පැවති අතර ගෝජොං රජුගේ සමයේ උයින්යෝවරියන් 80ක් පමණ සේවය කර ඇත. බටහිර වෛධයවරුන් රාජ මාලිගයට ඇතුළු වූ පසු මෙම උයින්යෝ පද්ධතිය වියැකී ගියේ ය.
ගුංන්යෝගේ භූමිකාව
ගුංන්යෝවරියන් රාජකීය පෞද්ගලික දිවිය සඳහා උපකාරී වූ සුඛෝපභෝගී වහලියන් ලෙස ද අර්ථ දැක්විය හැක. ඔවුන් වස්ත්‍ර, මුළුතැන්ගෙය, ගෘහ පාලනය වැනි විවිධ අංශ සඳහා යෙදවිණි. එවැනි අංශ අතර ජිමිල් ("අති අභ්‍යන්තර ගෘහය", රාජකීයයන් අසලින් රැඳී සිටීම), චිම්බං (මැහුම් අංශය), සුබං (ගෙත්තම් අංශය), සෝජුබං ද්විත්වය වූ; නේසෝජොබං සහ ඊසෝජුබං (එකක් දිනපතා ආහාර පිළියෙල කිරීම සඳහා සහ අනෙක් උත්සව සඳහා ආහාර පිළියෙල කිරීම භාරව පැවති), සෙංග්වාබං (අතුරුපස අංශය), සහ සෙදප්බං (රෙදි සේදුම් අංශය) යන අංශ ප්‍රධාන විය.
ඉහත ප්‍රධාන අංශ 7ට අමතරව, තවත් අංශ 4ක් පැවතිණි: සෙසුගන් (洗手間, රජු සහ අගබිසවගේ සේදුම් සහ ස්නාන කටයුතු භාර අංශය ), තොඑසොංගන් (退膳間; ආහාර සැකසුම් කුටිය ), බොගිචෝ (僕伊處, ගිනි දැල්වීමේ අංශය ), ද්‍යුංචොක්බං (燈燭房 ලන්තෑරුම් සහ ඉටිපන්දම් ආලෝක අංශය ).
ගුංන්යෝ සමාජය තුළ ඉහළම පිළිගැනීම හිමි වූ ජිමිල් නාඉන් සිය ස්වාමි දියණිය සඳහා පෞද්ගලික සේවිකාවක් ලෙස ක්‍රියාකළා ය. චිම්බං, සහ සුබංහි සේවය කළ නාඉන්වරියෝ (සහායක පාලිකාවන්) මසන්නියන් පෙස කටයුතු කළහ. සෝජුබං සහ සෙංග්වාබංහි සේවය කළ නාඉන් මුළුතැන්ගෙයි සේවිකාවන් ලෙස කටයුතු කරන ලදී. සෙදාප්බං මලින් රෙදි සේදීම මෙහෙයවන ලදී. මෙකල බොහෝ සාමාන්‍ය පවුල්වල වහල් ස්ත්‍රීන් විසින් සාමාන්‍යයෙන් පිරිසිදු කිරීම සිදු කළ නමුත් ඇඳුම් මැදීම සහ සෝදන රෙදිපිළිවලට පහර දී ඒවා සුමට කිරීම සිදු කළේ පළපුරුදු ගෘහණියන් විසිනි. ජිමිල් නාඉන් හට ඉහළම සමාජ තත්ත්වය හිමි වූ අතර, චිම්බං සහ සුබං හි නාඉන්වරියන්ගේ තත්ත්වය එයට පසුපසින් විය. ඔවුනට යැංබැන් ස්ත්‍රීන් මෙන් චිමා (විශාල සායක්) ඇඳීමට සිදු විය. එසේම ඒප්‍රනයක් නොඇඳ ඒ වෙනුවට එය පහළට දිගට වැටෙන පරිදි ඇඳීමට අවසර හිමි විය. බිමක හෝ කාමරයක සේවය කළ නිසා මෙම නාඉන්වරියනට සෝජුබං, සහ සේදාප්බං නාඉන්වරියන් මෙන් සිය සාය හැකිලීමට අවශ්‍ය නොවී ය. සෙසු අංශවල නාඉන්වරියෝ සිය සාය අකුලා ඒප්‍රනයක් පැළඳූහ. එසේම මුල් අංශ තුනට පමණක් '‍'සෙංගක්සිවරියන් (생각시, "සෙං" හෝ "සයාං" යනුවෙන් හැඳින් වූ කොණ්ඩා මෝස්තරයක් සහිත ලාබාල නාඉන්''වරියකි) හිමි විය. සෙසු අංශවල ලාබාල නාඉන්වරියනට සිය කෙස්කලඹ සෙං පරිදි බැඳීමට අවසර නොතිබූ අතර ඔවුනට එයට දිගට ගෙතීමට සිදු විය.
ගුංන්යෝගේ නිලය
ගුංන්යෝ සමාජයේ පරිපාලනය සිදුකරන ලද්දේ ගුංන්යෝ කණ්ඩායමේ ප්‍රධානියා, සහ සිය රැකියාවේ වැදගත්කම අනුව විශේෂ වරප්‍රසාද හිමි වූ සංගුංවරියන් විසිනි. ජේජො සංගුං (提調尙宮), හෙවත් ක්‍යුන්බැං සංගුං ගුංන්‍යෝවරියන් අතුරින් ජ්‍යෙෂ්ඨතමයා වූ අතර ඇය විසින් රජුගේ නියෝග භාරගැනීම සහ අගබිසවගේ මාලිගයේ කටයුතු සංවිධානය කිරීම සිදු කරන ලදී. එකල ඔවුනට දේශපාලන බලය ද හිමි විය. බුජේජො සංගුං හෙවත් අරිගෝ සංගුං (阿里庫) අගබිසවගේ මාලිගයේ ගබඩාවන්හි භාණ්ඩ භාරව සිටියා ය. ජිමිල් සංගුං හෙවත්  දේර්යොං සංගුං විසින් රජු ආසන්නයේ රැඳී සිටින ලදී. බොමෝ සංගුං කුමාරවරුන් සහ කුමරියන් රැකබලා ගත් අතර, ඔවුන් අතුරින් කිරුළහිමි කුමරුන් රැකබලා ගත් තැනැත්තියට විශාල බලයක් හිමි විය. සින්යෝ සංගුංවරියන් ජාතික තේ උත්සවයක් හෝ භෝජන සංග්‍රහයක් පැවැත්වෙන විට රජුට, අගබිසවට සහ මව්බිසවට සහාය වන ලදී. එසේම ඔවුන් විසින් ජිමිල් සංගුංගේ පොත් සහ ලේඛන කළමනාකරණය කිරීම සිදු කරන ලදී. එසේම ඔවුහු ගෝක්‍යුප් (විලාපනැගීම සහ හඬ නගා කෑගැසීම) සිදු කරන ලදී. ගම්චල් සංගුං විසින් ගුංන්යෝවරියනට ත්‍යාග පිරිනැමීම සහ දඬුවම් දීම සිදුකරන ලද අතර පරිපාලන නිලධාරිණියන් ලෙස කටයුතු කළ ඔවුනට සෙසු ගුංන්යෝවරියන්ගේ ගෞරවය හිමි විය. රජු‍ගේ ප්‍රසාදය දිනූ ගුංන්යෝවරියනට සිය දේශපාලන බලය වැඩි කරගනිමින් සිය තත්ත්වය වැඩිදියුණු කරගත හැකි විය.
මාලිග ස්ත්‍රීන් අගබිසවගේ යටත්වැසියන් වූ අතර ඔවුන්ගේ තත්ත්වය රාජකීය උපබිසෝවරුනට (නේ-ග්වන් 내관) වඩා පහළින් විය. ගුංන්යෝවරියන්ගේ තත්ත්වය සැලකූ විට 5වන මට්ටමට ළඟාවන ගුංන්යෝවරිය උසස්ම තැනැත්තිය වූ අතර සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන් සිය දිවිය අරඹන්නේ 9වන මට්ටමේ සිට ය.
මාලිග ස්ත්‍රීන් (පාලිකාවන්) සඳහා මට්ටම් 5ක් පැවති අතර ඒ සෑම මට්ටමක්ම නැවත කොටස් දෙකකට බෙදිණි.
‍මෙම මාලිග ස්ත්‍රීන් යටතේ පහළ මට්ටමැති පරිවාර කතුන් (පාලිකා අපේක්ෂිකාවන්), සේවිකාවන් සහ වහල් ස්ත්‍රීන් පාලනය විණි.
ගුංන්යෝ සංඛ්‍යාව
කාලයත් සමග මොවුන්ගේ සංඛ්‍යාව වෙනස් විය මාලිගයේ සිදුවීම් අනුව ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව අඩු හෝ වැඩි විය. ජොසොන් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ ගුංන්යෝවරියන් විශාල සංඛ්‍යාවක් සිට නැත. කාලයත් සමය එය වැඩිවිණි. සියොංජොං රජ සමයේ (1469–1494), මාලිගයේ සේවය කළ සම්පූර්ණ ගුංන්යෝවරියන් සංඛ්‍යාව 105ක් වූ අතර ඉන් 29ක් පෙර සිටි රජුගේ මව සඳහාත්, 27ක් වැන්දඹු අගබිසව සඳහාත්, 49ක් රජුගේ ගෘහය සඳහාත් යෙදවිණි. ගෝජොං රජ සමයේ (1863–1907) සිටි සම්පූර්ණ ගුංන්යෝ සංඛ්‍යාව 480ට ළඟා විය. ඉන් 100ක් රජුගේ ගෘහය සඳහා ද, 100ක් මව්බිසවගේ ගෘහය සඳහා ද, 100ක් අගබිසව සඳහා ද, 60ක් කිරුළහිමි කුමරු සඳහා ද, 40ක් කිරුළහිමි කුමරුගේ බිසව සඳහා ද, 50ක් අනුප්‍රාප්තික කුමරුගේ පුත්‍රයා වූ සෙසොන් සඳහා ද, 30ක් සෙසොන්ගේ බිරිඳ සඳහා ද යෙදවිණි.
රැකියාවෙහි නියුතු කාලය සහ වැටුප
මාලිගයට ඇතුළු කරගැනීමෙන් පසු සියලු ගුංන්යෝවරියෝ මාලිගය හැරයන තෙක්ම මාලිගයේ සේවයට බැඳී සිටිති. වරක් සේවයට ඇතුළු වූ පසුව ඇයට සමහර විශේෂ අවස්ථාවලදී හැර මුළු ජීවිත කාලයම මාලිගය තුළ ගෙවීමට සිදු වේ. රජු සහ රජුගේ ළඟම පවුලේ සාමාජිකයන් හැර සෙසු සියල්ලන්ට, රජුගේ උපබිසෝවරුනට පවා මාලිගය තුළ මිය යා නොහැකි විය. එම නිසා ගුංන්යෝවරියක් මහලු හෝ රෝගී වූ විට ඔවුනට මාලිගය හැර දා යා යුතු විය. මීට අමතරව ගුංන්යෝවරියන් මාලිගයේ සේවයෙන් නිදහස් වූ තවත් අවස්ථා ද පැවතිණි. සිය ප්‍රධානියා රෝගී විට, හෝ නියං තත්ත්ව පැමිණි විට ස්වභාවික විපත සංසිඳුවීමට ගුංන්යෝවරියන් ස්වල්ප දෙනෙක් සේවයෙන් නිදහස් කෙරිණි. පසුව සඳහන් කළ කාරණය මත නිදහස් කළ ගුංන්යෝවරියකට නීති කිහිපයක්ම පණවන ලදී. ඒ අතර විවාහවීම තහනම් විය. එම නීති කඩකළහොත් දැඩි දඬුවම් පමුණුවනු ලැබිණි. එම නිසා ගුංන්යෝ ගතකළේ පිටත ජීවිතයෙන් බොහෝ හුදකලා දිවියකි. ඔවුනට සේවයෙන් නිදහස් වූ අවස්ථාවල දී හැර පුරුෂයන් මෙන්ම ස්ත්‍රීන් සමග ද, සම්බන්ධතා පැවැත්වීම තහනම් විය. ජොසොන් රාජවංශ සමයේ අඥාත කර්තෘවරයකු විසින් ලියන ලද උන්යොංජොන් (雲英傳) නැමැති නවකතාව තුළ ගුංන්යෝ දිවිය නිරූපණය කොට ඇත.
ගුංන්යෝ හට සිය වේතනය වශයෙන් නිලය අනුව මාසික වැටුපක් සහ ජීවත් වීමට අවශ්‍ය දෑ සපයන ලදී. නමුත් එම මුදල නිශ්චිත අගයයක් නොවී ය. එය එම කාලයේ ආර්ථික තත්ත්වය අනුව විචලනය විය. මෙම සේවය දිවා මුර ක්‍රමයක් මත පදනම් වී ඇතැයි සැලකේ.
පාරිසරික විද්‍යාව-වෘතියේ අදහස.
වෘතියේ අදහස.
පරිසර ගැටළුවල විශාලත්වය හා සංකීර්ණත්වය විද්යා‍ඥයින් හා අන්තර් ක්ෂේත්රස පුහුණුවක තදබල අවශ‍යතාවය නිර්මාණය කර ඇත.පාරිසරික විද්යායඥයින්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රාජ‍ය් අංශවල රැකියාව කළත් රජ‍යේ ප්ර තිපත්ති මඟින් නව නීති රෙගුලාසි නියම කිරීමත් සමඟ පෞද්ගලික අංශයේ රැකියා වෙළඳ පොළ  වඩා වර්ධනය වීමක් බලාපොරොත්තු විය.පාරිසරික විද්යාාඥයින්ගෙන් හට  පෞද්ගලික අංශයේ උපදේශන ආයතන වල රැකියා වර්ධනය වේගවත් විය යුතුය.ජනගහනය වැඩිවීම නිසාපරිසරය හා ජලසම්පත් කෙරෙහි ඇති ඉල්ලුම ඉහල යමෙන් පාරිසරික විද්යාමඥයින්ගෙන්ගේ රැකියා වර්ධන වේගය ඉතා ඉහල මට්ටමකට පත්වනු ඇත.භූගත ජල නිදර්ශණය පිරිසිදු වාතය හා ගංවතුර පාලනය වැනි තත්ව සම්බන්ධයෙන් පවතින සංකීර්ණ පාරිසරික නීති සහ රෙගුලාසි නිසාත්  රැකියා ඉල්ලුම ඉහල යා යුතුය.පාරිසරික විද්යා ඥයින්ගෙන් රැකියා අවස්ථා 2006 -2016 අතර අනෙක් සියළු රැකියා අවස්ථාවල සමන්යක අගයට වඩා 25% කින් ඉහල යන බව බලපොරොත්තුවේ.පාරිසරික විද්යා ඥයෙකුට ඇති එක් ප්ර සිද්ධ රැකියාවක් නම් කසල එකතු කිරීම.මෙම රැකියාවේදී පාරිසරික විද්යාකඥයෙකුටතිබිය යුතු සියලුම කුසලතා පාහේ උපයෝගීකොට ගනී.
සන්ධ්‍යා
සරන්‍යු,සන්ජනා ආදි නම් වලින්ද හින්දු ධර්මයේ හඳුන්වන මෙම දේවතාවිය සූර්යය දෙවියන්ගේ ප්‍රධාන පතිනිය ලෙස සැලකේ.
රූපමය සංඛ්‍යාව
ත්‍රිකෝණමය සංඛ්‍යා යන සරල ආකාරයෙන් අරඹා විවිධ හැඩයන්හී (බහුඅස්‍රමය සංඛ්‍යා) සහ විවිධ මානයන්හී  (බහුතල සංඛ්‍යා) සංඛ්‍යා වලට විහිදෙන විවිධ සංඛ්‍යා කුලකයන්ට අයත් සංඛ්‍යා සඳහා විවිධ ලේඛකයන් විසින් රූපමය සංඛ්‍යාව යන පදය  භාවිතා කර ඇත.
වෙට්ට්‍රි ටීවී
වෙට්ට්‍රි ටීවී යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දමිල භාෂාවෙන් විකාශනය කෙරෙන රූපවාහිනී නාලිකාවකි. මෙම නාලිකාවේ සහෝදර සිංහල නාලිකාව වන්නේ සියත ටීවී වේ.
ඉතිහාසය
නාලිකාව 2009 සැප්තැම්බර් 17 වන දින සිය විකාශන කටයුතු අරඹන ලදී.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රූපවාහිනී නාලිකා
පළමුවන ක්ලෙමන්ට් පාප්වහන්සේ
රෝමයේ ශුද්ධවූ ක්ලෙමන්ට් ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, පළමුවන ක්ලෙමන්ට් පාප්වහන්සේ (ග්‍රීක: ; මරණය 99), මුල් දිනයක සිට රෝමයේ රදගුරුතුමා ලෙසින් ලැයිස්තුගත කර තිබුනද, නිලය දැරුවේ 92 සිට එතුමාගේ මරණය සිදුවූ 99 දක්වාය. සභාවේ පළමු අපෝස්තලික පිතෘවරයා ලෙසින් එතුමා සැලකෙයි.
ක්ලෙමන්ට් තුමාගේ ජීවිතය ගැන දන්නේ ස්වල්ප විස්තරයකි. ටර්ටලියන් ප්‍රකාර, ක්ලෙමන්ට් තුමා අභිෂේක කරන ලද්දේ ශුද්ධවූ පේදුරු තුමා විසින් වන අතර, එතුමා,  පළමුවන සියවසෙහි අවසන් භාගයෙහිදී රෝමයේ සභාවෙහි ප්‍රමුඛ සාමාජිකයෙක්ව සිට ඇත.
ඩොල්ෆින්
alt=Delphinus delphis නම් ඩොල්ෆින් විශේෂය|thumb|Delphinus delphis නම් ඩොල්ෆින් විශේෂය ගොඩබිම වාසය කරන සතුන් මෙන්ම මිනිසාට වඩාත්ම සමීප සතුන් ම‍හ මුහුදේද වාසය කරති. ඒ අතරින් ඉතා කෙටි කාලයකදී මිනිසාට වඩාත් සමීපව මිනිසා අනුකරණය කළ පුදුමාකර සත්වයෙක් සි‍ටී. ඒ ‍ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයාය. ශ්‍රී ලංකාවට අයත් මුහුදේද ඩොල්ෆින් බහුලව දක්නට ලැබේ. මොවුන් බුද්ධියෙන් ඉහල සත්ත්‍ව කොට්ඨාශය ලෙස සැළකෙයි. මුහුදු ක්ෂීරපායියෙකු වන ඩොල්ෆින් විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය කිරීමේදී සිටේසියානු ගෝත්‍රයට අයත්වේ.
ඩොල්පින් ඉතා ඉක්මනින් මිනිසා සමග මිත්‍ර වේ. පුහුණුකරු වැලඳ ගෙන ආදරය දැක්වීමටද මොවුන් ඉතා කැමතිය. මිනිස් ඇසුර ප්‍රිය කරන ඩොල්පින් මිනිස් කටහඬට ලොකු ඇල්මක්ද දක්වති. ඩොල්පින් සතෙකු සුරතල් කිරීමට කැමති අයට ඔවුන් අතපත ගා සුරතල් කිරීමටත් උන්ට කෑම බීම දීමටත් හැකි ස්ථානයක් බටහිර ඔස්ට්‍රේලියාවේ මන්කිමියා වෙරළේ පිහිටා ඇත. මෙම ස්ථානය අද ඔස්ට්‍රේලියානුවනුගේ මෙන්ම විදේශීය සංචාරකයන්ගේද සිත් ඇදගන්නා ස්ථානයක් බවට පත්වී ඇත.
ඩොල්ෆින් නම සෑදුනේ කෙසේද?
ඩොල්ෆින් යන නම පුරාණ ග්‍රීක “ඩෙල්ෆිස්” යන වචනයෙන් සම්භවය වී ඇත. ග්‍රීක භාෂාවෙන් “ඩෙල්ෆිස්” යන්නෙහි තේරුම වනුයේ ගර්භාෂය යන්නයි. එමනිසා මෙම මත්ස්‍යයාගේ නමෙහි අර්ථය ලෙස ‘ගර්භාෂයක් සහිත මත්ස්‍යයා’ යන්න දැක්විය හැකිය.
ඩොල්ෆින් දක්නට ලැබෙන ස්ථාන
ලොව පුරාම මෙම ඩොල්ෆින් සතුන් වාසය කරති. අප ර‍ට වටකර ඇති ඉන්දියන් සයුරේ ඩොල්ෆින් මසුන් බහුලව දක්නට ලැබේ. ප්‍රධාන වශයෙන් ජීවත් වන්නේ මහද්වීපික තටක වල නොගැඹුරු මුහුදු ප්‍රදේශයේය.
ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයාගේ ළමා කාලය
ක්ෂීරපායි ගණයට අයත් වන ඩොල්ෆින් දත් සහිත තල්මසුන් ගණයට අයත් කුඩා තල්මසෙකු ලෙස වර්ග කෙරේ. උපතේදී ඩොල්ෆින්ට දත් නැත. එහෙත් සති කීපයකින් දෙඇන්දේම දත් හතලිස් හතර බැගින් එන්නට පටන් ගනී. මාස 18ක් පමණ වනතුරු සිය මව‍ගේ කිරි බීමටද ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයා හුරුවී සිටී.
වර්ධනය
වැඩුනු ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඩි 8 සිට 12 දක්වාද බරින් රාත්තල් 300-400 අතර ප්‍රමාණයක්ද‍ වෙයි. එසේම ඩොල්ෆින්ගේ කිරි එළකිරි වලට වඩා හය ගුණයකින් පමණ ශක්තිය වඩවන අතර මේද වැඩි ප්‍රමාණයක්ද සහිත වේ.
ආහාර
මාංශ භක්ෂක මත්ස්‍යයෙකි. ඩොල්ෆින් ආහාර වශයෙන් ගන්නේ බෙල්ලන් හා කුඩා මාළුවන්ය. නමුත් උගේ ප්‍රියජනකම ආහාරය වන්නේ පියාමැස්සන්ය.
හැසිරීම් රටාව
සමූහ වශයෙන් ජීවත්වීම ප්‍රීතියක් සේ සලකන මොවුන් එක රංචුවක් වුවහොත් අඩු තරමින් එතැන දහසක් පමණ සිටිතැයි කිවහැක. නිතරම මුහුදු ගමන් වල යෙදෙන මගීන් හට මුහුදේ පිහිනමින් ක්‍රීඩා කරමින් සිටින ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයන් සුලබ ලෙස දක්නට ලැබේ.
නින්ද
මිනිසෙකුගේ ගතිගුණ ප්‍රියකරනු ලැබූවද ඩොල්ෆින් නිදාගැනීමට ගත කරන්නේ තත්පර තිහකටත් වඩා අඩු කාලයකි. ගොඩබිම වසන අනෙක් ක්ෂීරපායීන් මෙන් නොව ඩොල්ෆින්ට හුස්ම ගැනීමට ජලය මතුපිටට ඒමට සිදුවීම එයට හේතුවයි. මිනිත්තු පහක නින්ද ඩොල්ෆින්ට ඉතා දිගු නින්දකි. නින්දේ ප්‍රථම අදියරේදී ඩොල්ෆින් නිදා ගනුයේ මොළයේ එක් අර්ධයකිනි. එනම් එක් ඇසක් පමණක් වසා ගෙනය. අනෙක් අර්ධය සහ ඇස පරිසරයේ සිදුවන වෙනස්කම් සහ සතුරන් පිලිබඳව විමසිල්ලෙන් පසුවේ. නින්දේ දෙවන අදියරේදී සුපුරුදු පරිදි ඇස් දෙකම වසා ගෙන නින්දට යති.
ඩොල්ෆින් සතු විශේෂ ලක්ෂණ
අසාමාන්‍ය හැඟීම් සමුදායක් ඇති සත්වයෙක් ලෙස ප්‍රචලිතය.
මිනිසුන්ගේ ජීවිත බේරාගැනීමට සමතෙක් වේ
අසාමාන්‍ය හැඟීම් පිළිබඳව සත්ත්වයන් අතරෙන් ඉහළටම එන මේ ඩොල්ෆින් මාළුවා මිනිසුන්ගේ ජීවිත බේරාගත් අවස්ථා කිහිපයක් ඉතිහාසයට පවා එක්වී ඇත. ඒ ‍අතරින් දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී මුහුදු බත්වූ නාවිකයින් පිරිසක් බේරා ගනිමින් පාරුව වෙරළ තෙක් තල්ලුකර දැමීමේ සිද්ධිය ප්‍රසිද්ධය.
මිනිස් කටහඬ අනුකරණය කිරීමේ ජග‍තෙකි
මිනිසාගේ කතාබමට සවන්දී එය අනුකරණය කිරීමට ඩොල්ෆින් මාළුවා ජග‍තෙකි. මේ අපූරු සත්ත්ව විශේෂය ගැන විමසිලිමත් වූ විද්‍යාඥයින් විශාල ජලාශ ඉදිකර ඩොල්ෆිනයන් ඇතිකලහ. ඔවුන්ගේ ගතිපැවතුම්, සිරිත් විරිත් හා අදහස් හුවමාරුව ගැන විමසිලිමත් වූහ. උදාවන මතු දිනයක නියත වශයෙන්ම ඩොල්ෆින් මාළුවන් සමඟ හරි හරියට කතා කල හැකි බවට සත්ත්ව විද්‍යාඥයෝ අනාවැකි පල කරති.
මිනිසාට සමානවූ ගතිගුණ දරයි
ඩොල්ෆින් මාළුවාගේ ගතිගුණ මිනිසාගේ ගතිගුණ වලට බොහෝසෙයින් සමානකම් දක්වයි. මිනිසුන් මෙන්ම තම පැටවුන් ආදරයෙන් රැක බලා ගන්නා උන් තුවාල වූ සහ මහළුවූ ඩොල්ෆින් මසුන්ද රැක බලා ගනී. ඩොල්ෆින් මාළුවාගේ මොළය ඉතා හොඳින් වැඩී ඇති අතර එය මිනිස් මොළයට සමාන බවත් ස්විස් ජාතික විද්‍යාඥ‍යෙකු වූ පිලේලි පවසයි. විශිෂ්ට ජපන් විද්‍යාඥ‍යෙකු වන දොස්තර මයාසුකී නකඩසිමා පවසන අන්දමට සියලුම සත්ත්වයන්අතරින් ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයා ඉතාමත්ම ඥානාන්විත දක්ෂතම සත්ත්වයා වන අතර මිනිසාට ඉතාමත් පහසුවෙන් සම්බන්ධකම් ඇතිකර ගත හැකි සත්ත්වයාද වේ.
අවදානමට ලක්ව ඇති සත්ත්වයෙකි
මිනිසාගෙන් ඇතිවී ඇති අවදානම
විලෝපිකයන්ගෙන් ඇතිවී ඇති අවදානම
ඩොල්ෆින්‍ ගේ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
රාජධානිය: Animalia
වංශය: Chordata
කොරියාවේ ඉතිහාසය
කොරියානු අර්ධද්වීපයේ පහළ පේලියොලිතික යුගය දළ වශයෙන් වසර මිලියන බාගයකට ප්‍රථම ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකේ. කොරියාවෙන් හමුවන පැරණිතම කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත. එහි නියෝලිතික යුගය ක්‍රි.පූ. 6000න් පසුව ඇරඹුණු අතර අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 800දී ලෝකඩ යුගයත්,  සහ යකඩ යුගය ක්‍රි.පූ. 400 අවටත් පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ඩොල්ෆින්
ඩොල්ෆින්‍ ගේ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
වර්ගය: Mammalia
කොරියාවේ ඉතිහාසය
සම්ගුක් යුසා මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පුරාවෘත්ත කථා අනුව, ගෝජොසොන් (පැරණි ජොසොන්) රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 2333දී උතුරු කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ පිහිටුවන ලද්දකි. ගිජා ජොසොන් රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ ඇරඹුණු බවට සැලකෙන අතර එහි පැවැත්ම පිළිබඳ අදටත් වාද විවාද පවතී. ගෝජොසොන් පිළිබඳ ලිඛිත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල් භාගයේ ය. ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ දී දකුණුදිග කොරියාවේ ජින් රාජ්‍යය ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේදී, ගිජා ජොසොන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් විමන් ජොසොන් රාජධානිය ඇරඹුණු අතර එය එම සියවසේ අගභාගයේ දී, හන් චීනය විසින් එය අයත් කරගන්නා ලදී. මෙය ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමට හේතු වූ අතර මෙය පසුකාලීන යකඩ යුගය පුරා විහිදි සතුරු රාජ්‍ය වූ, ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි යුගය ඇරඹීමට හේතු විය.
1වන සියවසේ සිට ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ, සහ සිල්ලා යන රාජ්‍ය අර්ධද්වීපය සහ මැංචූරියාවේ බලය සියතට ගෙන තුන් රාජධානි (ක්‍රි.පූ. 57 – ක්‍රි.ව. 668) ලෙස වර්ධනය වූ අතර පසුව 676දී සිල්ලාව විසින් එය එක්සත් කරන තෙක්ම පැවතිණි. 698දී, ගොගුර්යෝහි පැරණි භූමිභාගයේ දේ ජෝ-යොං විසින් බල්හේ රාජ්‍යය ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගයේ (698–926) ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 9වන සිය‍වසේ දී, සිල්ලාව පසුකාලීන තුන් රාජධානිවලට (892–936) කැඩීගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් වං ගොන් විසින් රාජ්‍ය එක්සත් කර ගෝර්යෝ රාජවංශය ආරම්භ කරන ලදී. මේ අතර, ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු ඇතුළු අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝව වෙත සංක්‍රමණය වූහ. එහිදී කිරුළහිමි කුමරුන් උණුසුම්ව පිළිගැනුණු අතර වං ගොන් විසින් ඔහුව සිය පවුලට එකතු කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජධානි දෙකක් එක්සත් විය. ගෝර්යෝ යුගයේ දී, නීති ප්‍රතිසම්පාදනය කෙරුණු අතර, සංස්කෘතිය බුදුදහමින් ස්වයංපෝෂිත විය. කෙසේනමුත්, 13වන සියවසේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ නිසා එය යුවාන් රාජ්‍යයේ ගැත්තකු බවට පත් විය. මෙය 14වන සියවසේ මැද කාලයේ යුවාන් රාජවංශය බිඳවැටෙන තෙක්ම පැවතිණි.
ඩොල්ෆින්
ඩොල්ෆින්‍ ගේ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
ගෝත්‍රය: Cetacea
350px Aminalia රාජධානියේ ලක්ෂණඃ
කොරියාවේ ඉතිහාසය
1388දී සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයකින් පසු 1392දී, යි සොං-ග්යේ විසින් ජොසොන් රාජවංශය (1392–1910) ආරම්භ කරන ලදී. මහා සේජොං රජු (1418–1450) විසින් විවිධ පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලදී. ඔහු විසින් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කළ අතර කොරියානු වර්ණමාලාව වූ හංගුල් ප්‍රචලිත කරවන ලදී.
සියවස් දෙකකට ආසන්න සතුටුදායක කාලපරිච්ඡේදයකින් පසු, ජොසොන් රාජවංශයට 1592න් ඇරඹී 1637 තෙක් පැවති ජපන් සහ මැංචු ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජපන් ආක්‍රමණ සමයේ චීනයේ යුධ සහාය රාජ්‍යයට බෙහෙවින් වැදගත් විය. නමුත් මිං මෙන්ම ජොසොන් රාජ්‍ය ද පරාජයට පත් කළ මැංචුවරු මුළු චීනයේම සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ක්විං රාජවංශය ස්ථාපනය කළහ. මේ හේතුව නිසා ජොසොන් රාජ්‍යය ක්‍රමක්‍රමයෙන් හුදකලා සහ ව්‍යාකූල තත්ත්වයට පත් විය. 19වන සියවසේ මැද භාගය වන විට රාජ්‍යය නූතනකරණය වීමට අකමැති වීම සහ යුරෝපීය බලය නිසා චීනය පිරිහීම හේතුවෙන් කොරියාව විදේශීය බලඅධිකාරයයන්ගේ අවධානයට යොමු විය. ජපානය විසින් චීනය පරාජය කිරීමෙන් පසු කෙටි කාලයක් නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රාජ්‍යයට හැකි විය. මෙය කොරියානු අධිරාජ්‍යය (1897–1910) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේනමුත් කෙටිකලකින්ම මෙම රාජ්‍යය රුසියාව විසින් අභිබවනය කළ අතර, ජපානය රුසියාව පරාජය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් කොරියාවට ආරක්ෂිත රාජ්‍ය ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලෙස බලකෙරුණු අතර 1910දී ජපානය විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳාගන්නා ලදී. එවිට ගිවිසුම් සියල්ල අවලංගු තත්ත්වයට පත් විය.
1919 පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ යුධනොවන මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය මගින් කොරියානු ප්‍රතිරෝධය නිරූපණය විය. අනතුරුව පිටුවහල් කළ කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජයේ සහාය ලබා ඇති වූ ප්‍රතිරෝධී ව්‍යාපාර අසල්වාසී මැංචූරියාව, චීනය සහ සයිබීරියාවේ ක්‍රියාකාරී විය. මෙම පිටුවහල් කරන ලද සංවිධානවල පුද්ගලයන් කොරියාවේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.
ඩොල්ෆින්
ඩොල්ෆින්‍ ගේ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
Chordata වංශයේ ලක්ෂණඃ
බෝලය
බෝලයක් යනු, විවිධ භාවිත සහිත (සාමාන්‍යයෙන් ගෝලාකාර නමුත් සමහරවිට අණ්ඩාකාර) රවුම් වස්තුවකි. එය බෝල ක්‍රීඩා වලදී භාවිතා කෙරෙන අතර, ක්‍රීඩකයින් විසින් බෝලය වෙත පහරදීම, එය වෙත පයින් පහර එල්ල කිරීම හෝ එය විසී කිරීම අනුව ක්‍රීඩාවෙහි ප්‍රගමනය තීරණය වෙයි. පන්දු ඇල්ලීම, ටික් බෝල සහ බෝල විජ්ජා පෙන්වීම වැනි වඩාත් සරල ක්‍රියාකාරකම් සඳහාද බෝල භාවිතා කල හැක. බෝල බෙයාරිම ලෙසින් හැඳින්වෙන ඉතා අඩු ඝර්ෂණයක් සපයන බෙයාරිම තැනීම සඳහා ඉංජිනේරු විද්‍යාවෙහිදී පහසුවෙන් ගෙවී නොයන ද්‍රව්‍ය වලින් තැනෙන බෝල භාවිතා වෙයි. වෙඩි බෙහෙත් භාවිතා කරන කාලතුවක්කු වැනි උපකරණ සඳහා ගල් හෝ ලෝහ වලින් තැනූ බෝල ප්‍රක්ෂිප්ත ලෙසින් භාවිතා වෙයි.
ඩොල්ෆින්
ඩොල්ෆින්‍ ගේ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
Mammalia වර්ග‍යේ ලක්ෂණඃ
කොරියාවේ ඉතිහාසය
1945දී ජපානයේ පරාජයෙන් පසු, රාජ්‍යය සෝවියට්වරුන්ගේ ආරක්ෂාව ලද උතුරු ප්‍රදේශය සහ ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් ජනපදයේ ආරක්ෂාව ලද දකුණු ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිනි. 1948දී තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට දෙපාර්ශ්වය අකමැති වීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශ නූතන උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව බවට පත් විය. කොරියානු අර්ධද්වීපය 38වන සමාන්තරානිකයේ දී බෙදා: දකුණු කොටස එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ සහාය ලබා "කොරියානු සමූහාණ්ඩුව" ද, උතුරු කොටස සොවියට් රුසියාවේ සහ සමාජවාදී මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ සහාය ලබා "ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු සමූහාණ්ඩුව" ද පිහිටුවන ලදී. 1950දී ස්ටාලින් සහ කිම් ඉල්-සුං විසින් කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ රට නැවත එක්සත් කිරීමේ අරමුණින් කොරියානු යුද්ධය දියත් කරන ලදී. විශාල ජීවිත සහ දේපල හානියකින් පසු, 1953දී සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. නමුත් සාම ගිවිසුමක් අත්සන් නොකෙරුණු නිසා රටවල් දෙකම නිල වශයෙන් යුද්ධයේ පැවතිණි. 1991දී මෙම රාජ්‍ය දෙකම එක්සත් ජාතීන්ට අතුළත් කෙරිණි.
බෝලය
වර්තමානයෙහි රබර් භාවිතයෙන් බොහෝ බෝල තැනුවද, කොලම්බස් විසින් ඇමරිකාව වෙත ගවේෂණයෙහි යෙදීමට පෙර මෙම රබර් බෝල ගැන පිටස්තර ලෝකය දැන සිටියේ නැත. මධ්‍යම ඇමරිකානු බෝල ක්‍රීඩාවකදී රබර් බෝල (මේවා ඝන බෝල වූ අතර පුම්බනු ලැබූ ඒවා නොවීය) භාවිතා කරනු පළමුවෙන් දැක ඇත්තේ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසිනි. කොළම්බස්ට පෙර ලෝකයේ අනෙකුත් කොටස් වල විවිධ ක්‍රීඩා කටයුතු වලට භාවිතා කල බෝල සාදන ලද්දේ විවිධ ද්‍රව්‍ය පුරවා සත්ව මුත්‍රාශ්‍ර හෝ සම් භාවිතා කොට වැස්මක් දැමීමෙනි.
ඩොල්ෆින්
මිනිසා සහ ඩොල්ෆින් අතර සම්බන්ධය
ඩොල්ෆින් මාළුවා ගැන විවිධ අය නොයෙක් දේ ලියා ඇත. ක්ලිනර් බර්ග් යන රුසියන් මහාචාර්යවරයා සහ තවත් රුසියන් සත්ත්ව විද්‍යා ආචාර්ය වරුන් දෙදෙනෙකු වූ V.බෙල්කොවිච් සහ A. සැබ්කෝව් යන අය විසින් ´සමුද්‍රයේ ගුප්ත සතා´ යනුවෙන් ඩොල්පින් පිළිබඳව ඉතාවැදගත් කරුණු ඇතුලත් ග්‍රන්ථයක් මීට වසර කිහිපයකට පෙර පලකරන ලදී. මිනිසා සහ මෙම අපූරු සත්ත්වයා අතර ඇති සම්බන්ධය පිළිබඳව නොයෙකුත් සිදුවීම් මෙහි සඳහන් වේ.
කොරියාවේ ඉතිහාසය
යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙකම හමුදා පාලනයක් යටතේ පැවතිය ද, දකුණු කොරියාව ක්‍රම‍යෙන් ලිහිල් වූ අතර 1987 සිට, එම රට සතුව තරගකාරී මැතිවරණ ක්‍රමයක් පැවතිණි. දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය සමෘද්ධිමත් වූ අතර බටහිර යුරෝපය, ජපානය සහ එක්සත් ජනපදය මෙන් එය ද පූර්ණ සංවර්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකෙයි.
බෝලය
මිනිසුන්ට වඩාත් හුරුපුරුදු ගෝලාකාර වස්තුන් වන්නේ බෝල බැවින්, ගෝලාකාර හෝ ගෝලාකාර බවට සමීප ඕනෑම දෙයක් පිළිබඳ සඳහන් කිරීමට හෝ විස්තර කිරීමට “බෝලය” යන පදය භාවිතා වෙයි.
කොරියාවේ ඉතිහාසය
පේලියොලිතික
අපේක්ෂකයකු විසින් වාර්තාකොට තිබුණ ද, හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයාට අයත් කිසිදු ෆොසිලයක් කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන් හමු වී නැත. පේලියොලිතික යුගයට අයත් මෙවලම් තැනීමේ උපකරණ නූතන කොරියාවේ උතුරු හම්ග්යොං, දකුණු ප්’යොංගන්, ග්යොංගි, සහ උතුරු හා දකුණු චුංචොං පළාත්වලින් හමු වේ. මෙම මෙවලම් පේලියොලිතික යුගයේ සිට මිලියන අර්ධයකට පෙර දක්වා කාලනිර්ණය කර තිබුණ ද, මෙය පසුකාලීනව එනම් වසර 400,000කට පෙර හෝ වසර 600,000-700,000 පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරේ.
නියෝලිතික
දැනට හඳුනාගත් කොරියානු මැටි නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත. එමෙන්ම මෙසෝලිතික පනා-සීරුම් මැටි භාණ්ඩ සංස්කෘතිය හෙවත් යුංගිමුන් කුඹල් කර්මාන්තය පිළිබඳ සාධක අර්ධද්ළුීපය පුරාම හමු වේ. යුංගිමුන් යුගයේ භූමියක් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස ජේජු-දෝ දැක්විය හැකි ය. ජ්‍යුල්මුන් හෙවත් පනා-මෝස්තර කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 7000න් පසු හමු වේ. මුළු බඳුන පුරාම මෝස්තරය සහිත මැටි බඳුන් වැඩි වශයෙන් බටහිර-මධ්‍යම කොරියාවෙන් හමුවේ. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අම්සා-දොං ප්‍රදේශයෙන් හමු වී ඇත. ජ්‍යුල්මුන් මැටිබඳුන්වල මෝස්තර, මොංගෝලියාව, සහ මැංචූරියාවේ අමුර් සහ සුංගරි ගංගා නිම්න සහ ජපානයේ ජෝමොන් සංස්කෘතීන්වලින් හමු වූ නිර්මාණවලට සමානත්වයක් දක්වයි.
ඩොල්ෆින්
මිනිසා සහ ඩොල්ෆින් අතර සම්බන්ධය
නිදසුනක් ලෙස 19 වන සියවසේ අග භාගයේදී නවසීලන්තයේ නාවික අනතුරු ‍වලින් ගහන කුක් බොක්කෙහි නැව් ගමනාගමනයට උපකාර කරමින් අනතුරු වලින් වැලකී ගමන් කිරීමට නැව්වලට මග පෙන්වූ පෙලෝ රාස් ජැක් නම් ‍මාළුවා දැක්විය හැක. මෙම මාළුවා වසර දශක කිහිපයක්ම මිනිසාට සේවය කළේය.
කොරියාවේ ඉතිහාසය
නියෝලිතික
පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ලෙනී යන්නේ මුමුන් කුඹල් යුගයට (ක්‍රි.පූ. 1500–300) අයත් සංස්කෘතීන්හි සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික සමාජ සහ පැරණිතම සමාජ-දේශපාලන සමාජ පැවතී ඇති බවයි.
පැරණි මුමුන් යුගයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1500-850) දකුණු කොරියාවේ ජනයා සතුව කුඹුරු වගාබිම් සහ විවිධ බෝග සහිත වියළි බිම් කෘෂිකර්මාන්තය පැවතී ඇත. ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ මුල්ම සමාජ මධ්‍ය මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 850–550) සංස්කෘතියෙන් හමුවන අතර පළමු අලංකෘත ප්‍රභූ සොහොන් පසුකාලීන මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 550–300 පමණ) යුගයට අයත් යැයි ද සැලකේ. මධ්‍ය ‍මුමුන් යුගයේ දී ලෝකඩ නිෂ්පාදනය ඇරඹුණු අතර එය ක්‍රි.ව. 700දී උත්සව සහ දේශපාලන සමාජයේ බෙහෙවින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිලී ය. මුමුන් යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සොංගුක්-රි, දේප්යොං, ඉගුම්-දොං වැනි විවිධ ස්ථානවලින් එහි ආරම්භය, ව්‍යාප්තිය සහ බිඳවැටීම පෙන්නුම් කරයි. දිගු දුර වෙළඳාම ව්‍යාප්ත වීම, දේශීය ගැටුම් වැඩිවීම සහ ලෝකඩ සහ ලෝහ විද්‍යාව හඳුන්වා දීම වැනි වැදගත් සිදුවීම් ක්‍රි.පූ. 300දී මුමුන් යුගයේ අවසානයේ සිදු වී යැයි සැලකේ.
ගෝජොසොන් සහ ජින් රාජ්‍යය
ගෝජොසොන් ප්‍රථම කොරියානු රාජධානියලෙස සැලකෙයි. එය පිහිටියේ අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ සහ මැංචූරියාවේ ය. පසුව ජින් රාජ්‍යය දිගේ අර්ධද්වීපයේ දකුණට ද ව්‍යාප්ත විය.
සම්ගුක් යුසා (1281) සහ අනෙකුත් මධ්‍යතන කොරියානු ග්‍රන්ථ අනුව පුරාවෘත්තමය ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට දංගුන් විසිනි. මෙය සනාථ කෙරෙන කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති නිසා මෙය අසත්‍යයකැයි සැලකේ. නමුත් මෙම මූලාශ්‍ර කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට බෙහෙවින් දායක වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී චීනයේ ෂෑං රාජවංශයයේ කුමරකු වූ ගිජා විසින් ගිජා ජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කෙසේනමුත්, පරස්පර ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නිසා මෙහි පැවැත්ම 20වන සියවසේ දී මතභේදයට තුඩු දිණි. එමනිසා අදවන විට මෙම යුගය පිළිබඳ තවදුරටත් හැදෑරීම සිදු නොවේ.
ඓතිහාසික ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ චීන වාර්තාවලිනි. ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, ගෝජොසොන් රාජ්‍යය වර්ධනය වූ එහි පැවැත්ම පිළිබඳ චීනයේ ප්‍රචලිත විය. මෙම කාලය අවට එහි අගනුවර ප්යොංග්යෑං වෙත ගෙනයන ලදී.
ක්‍රි.පූ. 194දී, විමන් විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර විමන් ජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමග ගෝජොසොන්හි ජුන් රජු ජින් රාජ්‍යය වෙත පලාගියේ ය. පසුව හන් රාජවංශය විසින් විමන් ජොසොන් පරාජය කොට ක්‍රි.පූ. 108දී සතර හන් ආඥාදායකත්වය ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය ඊළඟ සියවසේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු පෙදෙස්වල පැවති වැදගත් චීන බලපෑමක් ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් ලෙලෑං ආඥාදායකත්වය ගොගුර්යෝ දේශය විසින් ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම වසර 400ක් පමණ පැවතිණි.
ක්‍රි.පූ. 300 අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ ජින් නැමැති රාජ්‍යයක් නැගී ආවේ ය. ජින් පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. නමුත් එය හන් චීනය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති අතර එය ජපානයේ යයොයි වෙත නිෂ්පාදන අපනයනය කර ඇත. ක්‍රි.පූ. 100 අවට කාලයේ ජින් රාජ්‍යය සම්හන් සංයුක්තයට සම්බන්ධ විය.
පැරණි ගෝජොසොන් පැවති භූමියෙන් කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක්ම බිහි විය. ඒ අතර බුයෝ, ඔක්ජෝ, දොංග්යේ, ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේ ප්‍රධාන වේ. බුයෝ සහ ගයා සංයුක්තය 5වන සහ 6වන සියවස් තෙක්ම පැවතුණ ද, තුන් රාජධානි යටතට ගැනෙන්නේ ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ, සහ සිල්ලා රාජ්‍යයි.
ලෝහවිද්‍යාව
කොරියාවේ ලෝකඩ යුගය ක්‍රි.පූ. 900-800 අතර කාලයේ ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකෙන නමුත්, ලෝකඩ යුගයේ සංක්‍රාන්තිය ක්‍රි.පූ. 23000දී පමණ ඈතදී සිදුවන්නට ඇත. ලෝකඩ සිරි, දර්පණ, ආභරණ, සහ ආයුධ මෙන්ම තාප්ප සහිත නගරවල නටබුන්ද හමු වී ඇත. සහල්, රතු බෝංචි, සෝයාබෝංචි, සහ මෙනේරි වගා කෙරිණි. අර්ධද්වීපය පුරා සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ආවාට-නිවෙස් සහ විශාල ශෛලමය සුසානභූමි හමු වී ඇත. සමකාලීන වාර්තා යෝජනා කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසට පෙර ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පවතින්නට ඇත්තේ ප්‍රාකාර නගරවලින් යුත් වැඩවසම් මධ්‍යගත රාජ්‍යයක් ලෙස බවයි. ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට චීනයේ සතුරු රාජ්‍ය නිසා අවතැන්වූවන් නැගෙනහිරට සහ දකුණට යොමු වීම නිසා කොරියාවේ යකඩ සංස්කෘතිය වර්ධනය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි
ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි යුගය, හෙවත් රාජධානි කිහිපයේ යුගය (열국시대), යනු ගොගුර්යෝ, සිල්ලා, සහ බෙක්ජේ යන කොරියාවේ තුන් රාජධානිවල පිබිදීමට පෙර සහ ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමෙන් පසු කාලයයි. මෙම යුගය පැරණි ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට අයත් භූමිවලින් පැනනැගුණු විවිධ රාජ්‍යවලින් සමන්විත විය. මේ අතරින් වඩාත් විශාලතම සහ වැදගත්ම රාජ්‍ය වූයේ දොංබුයෝ සහ බුක්බුයෝ රාජ්‍යයි.
බුයෝ සහ අනෙක් උතුරු රාජ්‍ය
ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමෙන් පසු, නූතන උතුරු කොරියාවට සහ දකුණු මැංචූරියාවට අයත් භූමිභාගයේ ආරම්භ වූ බුයෝ රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ පමණ සිට 494 දක්වා පැවතිණි. 494දී එහි ශේෂයන් ගොගුර්යෝව විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී. කොරියාවේ තුන් රාජධානි අතුරින් දෙකක් වූ ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේ යන රාජ්‍ය දෙකම තමන් එම රාජ්‍යයේ අනුපාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වා න්නා ලදී.
මූලාශ්‍ර අතර පරතර මෙන්ම පරස්පරතා පැවතිය ද, ක්‍රි.පූ. 86දී දොංබුයෝ (නැගෙනහිර බුයෝ) පැනනැගි බව පැවසේ. ඇතැම්විට නියම බුයෝව ලෙස බුක්බුයෝ (උතුරු බුයෝ) සලකනු ලබයි. ජොල්බොන් බුයෝ රාජ්‍යය ගොගුර්යෝවේ පූර්වජය විය. 538දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය නාමය නම්බුයෝ (දකුණු බුයෝ) ලෙස වෙනස් කළේ ය.
ඔක්ජෝ යනු උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ පිහිටි ‍ගෝත්‍රික රාජ්‍යයකි. එය ද ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු බිහිවූවකි. ඔක්ජෝව බිඳවැටීමට ප්‍රථම ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ කොටසක්ව පැවතිණි. අසල්වැසි රාජ්‍යවල මැදිහත්වීම් නිසා එයට කිසිදිනෙක පූර්ණ වර්ධිත රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට හැකියාව ලැබුණේ නැත. ඔක්ජෝව ගොගුර්යෝවේ යටහත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. අනතුරුව 5වන සියවසේදී ග්වංගෙටෝ තේවං විසින් එය ගොගුර්යෝව වෙත ඈඳාගන්නා ලදී.
සම්හන්
සම්හන් (삼한, 三韓) යන්න මහන්, ජින්හන්, සහ බ්යොන්හන් යන රාජ්‍ය හවුල් තුනෙහි එකතුටයි. සම්හන් පිහිටියේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ ය. සම්හන් රටවල් නීතිය මගින් දැඩිව පාලනය වූ අතර මේ සඳහා ආගම ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. මේ අතරින් විශාලතම වූ මහන් සංයුක්තය ජනපද 54කින් සමන්විත වූ අතර එය දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සංස්කෘතික අංගයන්හි ප්‍රමුඛත්වය ලබාගත්තේ ය. බ්යොන්හන් සහ ජින්හන් යන සංයුක්ත ජනපද 12 බැගින් සමන්විත වූ අතර සම්හන් තුළ පැවති සම්පූර්ණ ජනපද සංඛ්‍යාව 78කි. 4වන සියවසේ දී ක්‍රමයෙන් බෙක්ජේ, සිල්ලා, සහ ගයා රාජ්‍ය විසින් මෙම සම්හන් ආක්‍රමණය කරන ලදී.
‍‍ගොගුර්යෝ
‍ගොගුර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී ජුමොං (මරණාපර නාමය දොංම්යොංසොං ය. එය රාජකීයයකු විසින් ලබා දෙන ලදී). පසුව, තේජෝ රජු විසින් රාජ්‍ය සංකේන්ද්‍රගත කරන ලදී. බුදුදහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස වැළඳගත් ප්‍රථම කොරියානු රාජ්‍යය වන්නේ ද ගොගුර්යෝව යි. එය සිදු වූයේ 372දී සොසුරිම් රජ සමයේ ය.
ගොගුර්යෝව, ගෝර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි. එය ක්‍රමයෙන් කොරියාවේ නූතන නාමය සඳහා ප්‍රභවය විණි.
5වන සියවස වන විට ‍ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයට එළඹි අතර එය නැගෙනහිර ආසියාවේ බලවත් අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය. මහා ග්වංගෙටෝ සහ ඔහුගේ පුත් ජංසු විසින් සිය රාජ්‍යය මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ කොටසක් සහ රුසියාවේ කොටසක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ අතර බෙක්ජේවරුන්ගෙන් නූතන සෝල් නගරය අත්පත් කරගත්තේ ය. Goguryeo experienced a golden age under Gwanggaeto and Jangsu,   ඔවුහු සිය රාජ්‍ය සමයේ සිල්ලාව මෙන්ම බෙක්ජේ රාජ්‍ය ද යටත් කරගනිමින් කොරියාවේ තුන් රාජධානි කෙටි එක්සත් කාලසීමාවක් කරා ගෙනයමින් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ප්‍රමුඛතම රාජ්‍යය බවට ගොගුර්යෝව පත්කළහ. ජුංසුගේ වසර 79ක දීර්ඝ පාලන සමය තුළ ‍ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ අනෙකුත් ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය.
ගොගුර්යෝව පසුකලෙක ‍ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධයේ දී දැවැන්ත චීන ආක්‍රමණ ද පරාජයට පත් කළ අතර මෙය සුයි හි බිඳවැටීමට ද හේතු විය.
642දී, බලවත් ජනරාල්වරයකු වූ යොන් ගේසොමුන් විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කොට ‍ගොගුර්යෝවේ සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගත්තේ ය. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, චීනයේ ටෑං ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කළ ද, ඔවුනට පරාජය වී පසුබැසීමට සිදු විය. (බලන්න ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධයේ ප්‍රථම යුධ ව්‍යාපාරය). ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ ප්‍රත් ටෑං ගඔ‍ෂොං අධිරාජයා කොරියානු රාජධානියක් වූ සිල්ලාවේ සහාය ලබා ගොගුර්යෝව නැවත ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් ඔවුනට ගොගුර්යෝවේ බලසම්පන්න හමුදා පරාජය කළ නොහැකි ළුූ අතර 662දී පරාජයට පත් විය. කෙසේ නමුත්, 666දී ස්වභාවික හේතුවක් නිසා යොන් ගේසොමුන් මියගිය අතර, ඔහුගේ පුතුන් සහ බාලසොයුරා අතර සිහසුන උදෙසා පැවති අරගලය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය. මෙහි දී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා ටෑං දේශයට පලා ගිය ද, ඔහුගේ බාල සොයුරා පලාගියේ සිල්ලාවටයි. 667දී, ටෑං-සිල්ලා සන්ධානය විසින් නැවුම් ස්වරූපයෙන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදී.මේ සඳහා පලාගිය යොන් නම්සෙංගේ සහාය ද හිමි විය. අවසානයේ 668දී, ඔවුනට ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට හැකි විය.
ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමත් සමග, ටෑං සහ සිල්ලා මිත්‍රත්වය අවසන් වූ අතර ඔවුහු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ පාලනය සඳහා එකිනෙකා සමග සටන් වැදුණහ. එහි දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රදේශයක් සිය පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාව සමත් වූ අතර, ටෑංවරුනට හිමි වූයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරුබිම් පමණකි. කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමෙන් වසර 30කට පසු ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ දේ ජෝයොං විසින් කොරියානු-මොහේ රාජ්‍යයක් වූ බල්හේ පිහිටුවූ අතර පැරණි ගොගුර්යෝ භූමිවලින් සාර්ථකව ටෑං ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරීමට සමත් විය.
බෙක්ජේ
ක්‍රි.පූ. 18දී, ගොගුර්යෝවේ ආරම්භකයාගේ තෙවන පුත්‍රයා වූ ඔන්ජෝ නම් වූ ගොගුර්යෝ කුමාරයකු විසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී.
සංගුඕ ෂි සඳහන් කරන්නේ බෙක්ජේ යනු හන් ගංගා ද්‍රෝණියේ (වර්තමාන සෝල් ප්‍රදේශය අසල) පිහිටි මහන් සංයුක්තයේ පිහිටි රාජ්‍යයක් බවයි. එය අර්ධද්වීපයේ නිරිතදිග පෙදෙස් (චුංචොං සහ ජොල්ලා පළාත්) දක්වා ව්‍යාප්ත වී දේශපාලන සහ යුධ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට සමත් විය. එහි දී, බෙක්ජේ රාජ්‍යයට, ගොගුර්යෝව සහ අසල්වැසි චීන හමුදා සමග දරුණ සටන්වල නියැලීමට සිදු විය.
4වන සියවසේ දී, ග්‍යුන්චොගෝ රජ සමයේ දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර, එය සියලු මහන් ජනපද සිය රාජ්‍යයට අවශෝෂණය කරගත්තේ ය. එසේම එය බටහිර කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ‍බොහෝ පෙදෙස් (මේ අතරට නූතන ග්යොංගි, චුංචොං, සහ ජොල්ලා යන පළාත් මෙන්ම, හ්වංහේ සහ ගංග්වොන්හි කොටසක් ද අයත් විය) සිය පාලනයට නතුකොටගෙන මධ්‍යගත රජයක් පිහිටුවී ය. බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය ව්‍යාප්ති සමයේ දී, චීනයේ දකුණු රාජවංශ සමග මුහුදු සබඳතා පැවැත් වූ අතර එය චීන සංස්කෘතිය සහ තාක්ෂණය ද උගත්තේ ය. බෙක්ජේහි නාවික හැකියාව, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ ෆීනීෂයාව බවට පත්කළේ ය. බුදු දහම නැගෙනහිර ආසියාවේ ව්‍යාප්ත කිරීමට ද එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.
බෙක්ජේ රාජ්‍යය සංස්කෘතිය ව්‍යාප්තිය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. ඒ අතර චීන අක්ෂර, බුදුදහම, යකඩ තැනීම, සංකීර්ණ කුඹල් කර්මාන්තය, සහ පැරණි ජපානයට අවමංගල්‍ය උත්සව සහිත් භූමදාන ක්‍රමය හඳුන්වා දීම ප්‍රධාන වේ. මෙහි වෙනත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ලෙස බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළ විට බෙක්ජේ රාජකීයයන් ජපානය වෙත පලා යාම දැක්විය හැක. 660දී සිල්ලා සහ ටෑං රාජවංශ හමුදා සන්ධානයක් මගින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජයට පත්කෙරිණි.
සිල්ලා
පුරාවෘත්ත අනුව, ක්‍රි.පූ. 57දී බක් හ්යොක්ගොසේගේ නායකත්වය යටතේ සිල්ලා රාජධානිය ගිනිකොනදිග කොරියාවේ ජින්හන් සංයුක්තයේ පිහිටි ප්‍රධාන ප්‍රදේශ හය එක්සත් කිරීම අරඹන ලදී. එහි භූමි ප්‍රදේශයට නූතන බුසන් වරාය නගරය ද අයත් වූ අතර, පසුකලෙක, විශේෂයෙන්ම එක්සත් සිල්ලා යුගයේ දී, සිල්ලාව ජපන් මුහුදු කොල්කරුවන් පරාජය කරමින් සිය නාවික බලය වැඩිකරගත්තේ ය.
2වන සියවස වන විට යාබද නගර අත්පත් කරගනිමින් සහ සිය බලය පතුරුවමින් සිල්ලාව විශාල රාජ්‍යයක් බවට පත්ව තිබිණි. සිල්ලාව තවදුරටත් බලවත් වූ අතර 562දී ගයා සංයුක්තය ඈඳාගන්නා ලදී. සිල්ලාව නිතරම ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ ජපන් රාජ්‍යයන්ගේ පීඩනයට ලක් විය. එසේම තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී, එය බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝ රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා මෙන්ම යුද්ධ ද සිදු කර ඇත.
660දී, සිල්ලාහි මුයොල් රජු සිය හමුදාවන්ට බෙක්ජේ වෙත පහරදීමට අණකළේ ය. ටෑං දේශයේ සහාය ලත් සෙන්පති කිම් යු-ෂින් බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළේ ය. 661දී සිල්ලාව සහ ටෑං එක්ව ගොගුර්යෝ රාජ්‍යයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ ද, ඔවුන් අතර විරසක ඇති විය. මුයොල්ගේ පුත්‍රයා සහ කිම්ගේ බෑනා වූ මුන්මු රජු, 667දී නැවත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ගොගුර්යෝව බිඳ හෙලන ලදී.
ගයා
අවට පිහිටි තුන් රාජධානි සමග නිරන්තර යුද්ධයක පැටලීම නිසා ගයාවට එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස වර්ධනය විය නොහැකි විය. 562දී එය සිල්ලා රාජ්‍යයට ඈඳාගැනිණි.
උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය
උතුරු-දකුණු රාජ්‍ය යන වදන පසුකාලීන සිල්ලා සහ බල්හේ රාජ්‍ය සඳහා භාවිත වන්නකි. මෙකල කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සිල්ලාව විසින් පාලනය කළ අතර, බල්හේ රාජ්‍යය මැංචූරියාව තෙක් විහිදිණි. මේ කාලයේ, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ දී සංස්කෘතිය, සහ තාක්ෂණය යන අංශවල සංවර්ධනය කැපී පෙනිණි.
පසුකාලීන සිල්ලා
එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ මාලාවෙන් පසු, ටෑං රාජවංශය විසින් පැරණි ගොගුර්යෝවේ මුරපොලවල් ස්ථාපනය කළ අතර බෙක්ජේහි පාලන ප්‍රජාවන් ස්ථාපනයට උත්සාහ දරන ලදී. 671දී බෙක්ජේ සහ උතුරුදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල දී, සිල්ලාව ටෑං හමුදාවලට පහර දුන්නේ ය. අනතුරුව 674දී ටෑං රාජ්‍යය සිල්ලාව ආක්‍රමණය කළ ද, 676වන විට ටෑං හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් ඉවතට පලවා හැර කොරියානු අර්ධද්වීපය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ එක්සත් කිරීමට සිල්ලාව සමත් විය.
පසුකාලීන සිල්ලාව කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙයි. මෙම යුගයේ දී, පසුකාලීන සිල්ලාව සහ අබ්බාසිද් කාලිෆේට් අතර දුරබැහැර වෙළඳාම පැවති බව පර්සියානු භූගෝල විද්‍යාඥයකු වූ ඉබ්න් ඛොර්දාද්බෙහ් සිය මාවත් සහ රාජධානි ග්‍රන්ථයේ සඳහන් කරයි. බුල්ගුක්සා විහාරය සහ සොක්ගුරාම් ගුහාව වැනි ලෝක උරුම බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, සංකීර්ණ කොරියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ බුදු දහමේ ආභාසය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණ ලෙස සැලකිය හැක. මෙම යුගයේ වෙනත් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත්, කලා සහ ගෘහනිර්මාණ ලෙස හ්වංන්‍යොංසා විහාරය සහ බුන්හ්වංසා විහාරය ද දැක්විය හැක.
පසුකාලීන සිල්ලාව, මධ්‍යකාලීන නැගෙනහිර ආසියාවේ ෆීනීෂියාවක් බඳු වූ බෙක්ජේහි නාවික පරාක්‍රමය අත්පත්කරගෙන 8වන සහ 9වන සියවස්වල නැගෙනහිර ආසියානු මුහුදුවල ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේ ය. එසේම ජං බොගෝ කාලයේ චීනය, කොරියාව සහ ජපානය අතර වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛත්වය හිමිකරගත්තේ ය. මීට අමතරව, සිල්ලා ජනයා මුහුදෙන් එහා චීනයේ ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපයේ සහ යැංසි ගංගා මුවදොරේ ජනාවාස පිහිටුවූහ.
මෙකල බුදුදහම ප්‍රචලිත විය. චීන බෞද්ධයන් අතර කොරියානු බෞද්ධයන්ට විශේෂ ගෞරවයක් හිමි විය. එසේම ඔවුහු චීන බුදුදහම සඳහා ද දායක වූහ. මේ අතරින්: වොන්ච්‍යුක්, වොන්හ්යෝ, උයිසං, මුසං,   සහ සිල්ලා කුමාරයකු වූ කිම් ග්යෝ-ගක් යන පිරිස ජියුහුවා කන්ද චීන බුදු දහමේ පූජනීය කඳු සතරෙන් එකක් බවට පත්කිරීමට මූලික වූහ.
8වන සියවස අගභාගය වන විට සිල්ලාව තුළ දේශපාලන අර්බුද හටගැනිණි. මෙය සිල්ලාව ඉන් අනතුරුවට බෙහෙවින් දුර්වල කළේ ය. පැරණි ‍බෙක්ජේවලින් පැවතෙන්නන් විසින් හුබෙක්ජේ ස්ථාපනය කරන ලදී. උතුරින්, ගොගුර්යෝව ප්‍රාණවත් කරමින් කැරලි ඇති විය. මෙය පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ ආරම්භය‍ ලෙස සැලකේ.
935දී ග්යොංසුන් රජු ගෝර්යෝවට යටත් වන තෙක් තවත් අවුරුදු 267ක් පසුකාලීන සිල්ලාව පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව වසර 992ක් පුරාවට රජවරුන් 56ක් විසින් පාලනය ගෙන ගිය සිල්ලා යුගය අවසන් විය.
බල්හේ
සාපේක්ෂව සාමකාමී, ස්ථාවර රාජ්‍ය සමයක බල්හේ දියුණුවට පත් විය. විශේෂයෙන්ම මෙය සිදු වූයේ තුන්වන මුන් (737–793) සහ සොන් යන රජවරුන්ගේ සමයේ ය. කෙ‍සේනමුත්, 10වන සියවස වන විට බල්හේ රාජ්‍යය බෙහෙවින් දුර්වල වූ අතර 926දී ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය විසින් බල්හේ ආක්‍රමණය කරන ලදී. බල්හේ හි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු වූ දේ ග්වං-හ්යොන් ඇතුළු දසදහස් ගණන් අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝ වෙත සංක්‍රමණය වූහ. ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය දෙක අතර ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කරමින් දේ ග්වං-හ්යොන්ව, වං ගොන් විසින් සිය රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.
බල්හේ රාජ්‍යයෙන් ඓතිහාසික වාර්තා කිසිවක් හමු නොවේ. එසේම ලියාඕවරුන් බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත. ගෝර්යෝ රාජ්‍යය විසින් ඇතැම් බල්හේ බිම් අවශෝෂණය කරගෙන එහි අවතැන්වූවන් පිළිගත්ත ද, එහි බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් නැත. සම්ගුක් සගි ("රාජධානි තුනේ ඉතිහාසය"), නැමැති ග්‍රන්ථයේ බල්හේ පිළිබඳ ඡේදයක් අන්තර්ගත වේ. නමුත් එහි බල්හේ රාජවංශ ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. 18වන සිය‍වසේ ජොසොන් රාජවංශ ඉතිහාසඥයකු වූ යු ද්‍යුක්ගොං කොරියානු ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස බල්හේ රාජ්‍යය පිළිබඳ ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් කර, මෙම යුගය සඳහා "උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය" යන නාමය යෙදී ය.
පසුකාලීන තුන් රාජධානි
පසුකාලීන තුන් රාජධානි යටතට (ක්‍රිව. 900 – 936) සිල්ලා, හුබෙක්ජේ ("පසුකාලීන බෙක්ජේ"), සහ තේබොං (හුගොගුර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි, "පසුකාලීන ගොගුර්යෝ") යන රාජ්‍යයි. මෙහි පසුව සඳහන් රාජධානි ද්විත්වය, පසුකාලීන සිල්ලාවේ බලය පරිහානියට යමින් පැවති අවධියේ බිහි විය. ඒවා බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වයි.
තේබොං (පසුකාලීන ගොගුර්යෝ) පිහිටුවන ලද්දේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ ගුං යේ විසිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ගුං යේ යනු සිල්ලාහි ග්යොංමුන් රජුගේ පුත්‍රයෙකි. ගුං යේ ඉපදුණු විට, ඔහු සිල්ලාවේ බිඳවැටීමට හේතු වන බවට අනාවැකියක් ප්‍රකාශ වූ නිසා ග්යොංමුන් අළුත උපන් බිළිඳාව මරා දැමීමට අණකළේ ය. නමුත් ගුං යේගේ පාලිකාව ඔහුව රැගෙන පලාගොස් හදාවඩා ගත්තා ය. එතරම් ජනප්‍රිය නොවූ ගුං යේව, 918දී වං ගොන් විසින් බලයෙන් පහකරන ලදී. සිය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ වං ගොන් මුළු අර්ධද්වීපයම එක් රජයක් යටතේ එක්සත් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 934දී ඔහු පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යයට පහර දුන් අතර එයට පසු වර්ෂයේ සිල්ලාව ද යටත් විය. 936දී, ගොර්යෝ රාජ්‍යය විසින් හුබෙක්ජේ ආක්‍රමණය කරන ලදී..
කොරියාවේ ගෝර්යෝ රාජවංශය
ගෝර්යෝ රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 918දී වන අතර එය 936වන විට කොරියාවේ පාලක රාජවංශය බවට පත් විය. "ගෝර්යෝ" යන්න නම් කරන ලද්දේ, වං ගොන් විසින් ගොගුර්යෝවෙන් පැවත එන්නක් ලෙස ය. එය ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. වං ගොන් සිය නිවහන වූ ගේසොං නගරය, නව රාජවංශයේ අගනුවර ටලස නම්කරන ලදී. මෙම රාජවංශය විසින් 1392 තෙක් පාලනය ගෙන යන ලදී. මෙය "කොරියාව" යන ඉංග්‍රීසි නාමයේප්‍රභවය ලෙස ද සැලකෙයි. 1170 සහ 1270 අතර කාලයේ රජය පාලනය කරන ලද්දේ හමුදා නායකයන් විසිනි.
මෙම යුගයේ නීති සම්පාදනය සිදු වූ අතර සිවිල් සේවා පද්ධතියක් හඳුන්වා දුණි. බුදුදහම වැජඹුණු අතර අර්ධද්වීපය පුරාම එය ප්‍රචලිත විය. 12වන සහ 13වන සියවස් තුළ සෙලඩොන් කුඹල් කර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය. මෙකල ගෝර්යෝවේ සංස්කෘතික ජයග්‍රහණයන් ලෙස ත්‍රිපිටක කොරියානා ලී අච්චු 81,258ක් තුළට නිර්මාණය කිරීම, ලෝහ චල මුද්‍රණ ක්‍රමය හැඳින්විය හැක.
1018දී, ඛිටන් අධිරාජ්‍යය විසින් ගෝර්යෝව ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් කුජු හි සටනේ දී එය පරාජය කිරීමට ගං ගම්-චන් සෙන්පතියා සමත් විය. ඛිටන් අධිරාජ්‍යය පරාජයට පත් කිරීමෙන් පසු, සියවසක් පමණ පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් ගෝර්යෝව කරා එළැඹියේ ය. මෙම සමයේ දී මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන කර්මාන්තය වර්ධනය වීම, අධ්‍යාපනය දියුණු වීම සහ දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම, සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත වීම වැනි විශිෂ්ට සංවර්ධනයන් රැසක්ම සිදු විය; 1100 වන විට, ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයන් බිහි කළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් පැවතිණි.
1231දී, මොංගෝලියානුවන් සිය කොරියානු ආක්‍රමණ මෙහෙයවන ලදී. වසර 39ක් තුළ, ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර හතක් මෙහෙයවූ නමුත් කොරියාව ආක්‍රමණය කිරීමට අපොහොසත් විය. දශක ගණනක සටන් අවසන් කරමින්, කොන්දේසි සහිතව යටත් වීම සඳහා ගෝර්යෝව සිය කිරුළහිමි කුමරුන්ව යුවාන් අගනුවර මොංගෝලියානුවන් වෙත පිටත් කළේ ය; මෙය පිළිගත් කුබ්ලයි ඛාන් සිය දියණියන්ගෙන් කෙනෙක් කොරියානු කිරුළහිමි කුමරුට සරණපාවා දුන්නේ ය. අනතුරුව ඉදිරි වසර 80ක කාලය තුළ ගෝර්යෝව පැවතියේ මොංගෝලියානුවන් පාලනය කළ චීනයේ යුවාන් රාජවංශයේ යටත් රාජ්‍යයක් ලෙසයි. වසර 80 තුළ මෙම ජාතීන් අතර සම්බන්ධතා ශක්තිමත් වූ අතර කොරියාවේ ඉන්පසු රජ වූ සියලු රජවරුන් විවාහ වූයේ මොංගෝලියානු කුමරියන් සමගයි. යුවාන් රාජවංශයේ අවසාන අධිරාජිනිය ද කොරියානු කුමරියකි.
1350දී, අභ්‍යන්තර බල අරගල නිසා යුවාන් රාජවංශය ශීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ නිසා ගොංමින් රජුට ගෝර්යෝ රජයේ නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය. ගොංමින් හට නොයෙකුත් ගැටලු විසඳීමට සිදු විය. ඒ අතර ප්‍ර-මොංගෝලියානු වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම, ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ ගැටලුව, බෞද්ධ සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් අතර මතභේද දුරලීම ආදිය ඒ අතර විය. මෙම කලබලකාරී සමය තුළ, ගෝර්යෝව අවස්ථානුකූලව 1356දී ලියාඕයෑං ආක්‍රමණය කරන ලදී. එසේම 1356 සහ 1360දී විශාල රතු ජටාකරුව්නගේ ආක්‍රමණ ද්විත්වයක් මැඬලන ලදී. 1364දී, චෝ යොං සෙන්පතියා විසින් ආක්‍රමණික මොංගෝලියානු ටුමෙනය පරදවා ගෝර්යෝව පාලනයට මොංගෝලියානුවන් දැරූ අවසාන උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ කරන ලදී. 1380 දශකයේ ගෝර්යෝව සිය අවධානය වොකෝවු තර්ජනය වෙත යොමු කළ අතර චෝ මුසොන් විසින් මුහුදු කොල්ලකාර නැව් සියගණනක් විනාශ කිරීම සඳහා නාවික කාලතුවක්කු හමුදාව නිර්මාණය කරන ලදී.
1392 වන තෙක් ‍ගෝර්යෝ රාජවංශය පැවතිණි. 1388දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් ජොසොන් රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ ජෝසොන්හි තේජෝ බලය සියතට ගත් අතර, රජවරුන් දෙදෙනකු පසුපස හිඳ රාජ්‍යය මෙහෙයවීමෙන් පසු ඔහු විසින් 1392දී ජෝසොන් රාජවංශය පිහිටුවන ලදී.
දේශපාලන ඉතිහාසය
1392දී, පසුකලෙක තේජෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු යි සොං-ග්යේ සෙන්පතියා විසින් ජොසොන් රාජවංශය (1392–1897) පිහිටුවන ලදී. එය පැරණි රාජධානියක් වූ ගෝජොසොන් සඳහා ගෞරවයක් ලෙස නම්කෙරිණි. මෙය කොන්ෆියුසියානුවාදය පදනම් කරගත් චින්තනය ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුණි. ජොසොන් රාජවංශය පුරා පැතිර තිබූ දර්ශනය නව කොන්ෆියුසියානුවාදය නම් වූ අතර, එය ධනවත්, සහ බලවත් තනතුරු හෙබ වූ විද්වතුන් වූ සොන්බි පාන්තිකයන් සඳහා එය පරමාදර්ශය විය.
තේජෝ විසින් අගනුවර හන්යං (වර්තමාන සෝල්) වෙත ගෙනගිය අතර ග්යොංබොක්ගුං මාලිගය ඉදිකරන ලදී. 1394දී ඔහු විසින් නව කොන්ෆියුසියානුවාදය රටේ නිල ආගම ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම ශක්තිමත් වංශවතුන්ගෙන් සැදුම්ලත් රාජ්‍යයක් බිහිකරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ මුණුපුරා වූ, තේජොං රජු සහ මහා සේජොං රජු යන රජවරු, රාජවංශයේ මුල්කාලයේ නොයෙකුත් පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කර රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කරන ලදී.
15වන සහ 16වන සියවස්වල, සහ විද්‍යාව දියුණු කරන ලදී. ඒ අතරින් වඩාත් වැදගත් පාලකයකු වූ මහා සේජොං රජු (රාජ්‍ය සමය.1418–50), විසින් කොරියානු මර්ණමාලාව වූ හංගුල් ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙම ස්වර්ණමය යුගය තුළ සංස්කෘතික, සහ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි වැදගත් සංවර්ධනයන් සිදු විය. එහි දී මුද්‍රණය, කාලගුණ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ, තාරකා විද්‍යාව, දින දර්ශන විද්‍යාව, සිරිමැටි කලාව, යුධ තාක්ෂණය, භූගෝල විද්‍යාව, සිතියම් විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ කෘෂිකර්ම විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි අසමසම නිර්මාණ බිහි විය.
මාලිගයේ අභ්‍යන්තර අරගල, ජනතා අසහනය සහ වෙනත් දේශපාලන අරගල නිසා රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර 1592 සහ 1598 වර්ෂවල සිදු වූ ජපන් ආක්‍රමණ මෙම තත්ත්වය තීවුකළේ ය. ටොයොටොමි හිදෙයොෂි සිය හමුදා මෙහෙයවමින් කොරියාව ඇතුළු ආසියානු මහාද්වීපය ආක්‍රමණයට උත්සාහ දැරූ නමුත්, මිං චීනයේ ආධාර ලබා කොරියානු හමුදා ඔවුන්ව පරාජයට පත් කළහ. මෙම යුද්ධයේ දී, නාවික සෙන්පති යි සුන්-සින්ගේ නැගී ඒම සහ කැස්බෑ නැව්වල දායකත්වය කැපීපෙනිණි.
යුද්ධයෙන් පසු කොරියාව නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමට උත්සාහ දරන විට 1627දී සහ 1636දී මැංචු ආක්‍රමණ එල්ල විය. එකිනෙකට වෙනස් විදේශ ප්‍රතිපත්තීන් නිසා රාජසභාව බෙදීමට ලක් වූ අතර සිහසුනට උරුමකරු නම්කිරීම ද බොහෝ දේශපාලන අරගලවලින් පසුව සිදු විය.
18වන සියවසේ යොංජෝ සහ ජොංජෝ යන රජවරුන්ගේ සමය සාමාකාමී යුගයක් වූ අතර ඔවුහු ජොසොන් රාජවංශයේ පුනරුදයක් ඇතිකරමින් ඉහළ නිලතල දැරූ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන්ගේ බලතල ලිහිල් කිරීමට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළහ.
කෙසේනමුත්, රජයේ දූෂණ සහ සමාජයීය අසහනය ඉන්පසු වර්ෂවල රජයන්නට විය. මෙය නොයෙකුත් සිවිල් පිබිදීම් සහ කැරැලි සඳහා හේතු විය. 19වන සියවසේ අගභාගයේ රජය විසින් විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉවත් කරන ලදී. නමුත් දැඩි හුදකලා ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. මෙය කොරියාව සඳහා "තවුස් රාජධානිය" යන අන්වර්ථ නාමය පටබැඳීමට හේතු විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රධාන වශයෙන්ම බටහිර අධිරාජ්‍යවාදයෙන් බේරීම සඳහා වුවත්, මෙය දිගු ජොසොන් රාජවංශය විවෘත වෙළඳාම සඳහා විවෘත වීමට පෙර ජපන් පාලන යුගයක් සඳහා හේතු විය.
සංස්කෘතිය සහ සමාජය
කොරියාවේ සංස්කෘතිය නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී දර්ශනය මත පදනම් වූ, සදාචාරය, ධාර්මිකතාව, සහ ප්‍රායෝගික සදාචාර ප්‍රතිපත්ති අනුව හැඩගැසුණකි. විද්වත් අධ්‍යාපනය කෙ‍රෙහි පැවති පුළුල් ප්‍රතිචාර නිසා පෞද්ගලික ශාස්ත්‍රාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන බිහි විය. ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සහ කොන්ෆියුසියානු මූලධර්ම පිළිබඳ නොයෙකුත් ග්‍රන්ථ ලියැවිණි. සිතුවම් ශිල්පය, විචිත්‍ර අක්ෂර කලාව, සංගීතය, නර්තනය, සහ සිරිමැටි කලාව වැනි කලාවන් දියුණු විය.
මෙම යුගයේ සිදු වූ වඩාත් වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම ලෙස 1446දී මහා සේජොං රජු විසින් කොරියානු වර්ණමාලාව වූ හුන්මින් ජොංගොම් (පසුකලෙක හංගුල් ලෙස හඳුන්වන ලදී) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම දැක්විය හැක. මෙම යුගය තුළ වෙනත් විවිධ සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක, සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනයන් ද සිදු විය.
ජොසොන් රාජවංශ සමයේ, පැවති සමාජ ධූරාවලිය කොරියාවේ සමාජ සංවර්ධනයට හේතු විය. එම ධූරාවලිය තුළ රජු සහ රාජකීය පවුල මුලසුන හෙබවූහ. එහි ඊළඟට සිවිල් හෝ යුධ නිලධාරී කණ්ඩායම් සහ කුලී ගොවීන්ගේ හා වහලුන්ගේ සේවය ලබා ගෙන රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ යැංබැන් නැමැති ඉඩම් හිමියන් ද වූහ.
17වන සියවසේ අගභාගයේ දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සමාජයීය වෙනස්කම් සිදුවීමත් සමග මෙම යැංබැන් මූලික කරගත් පද්ධතිය වෙනස් වන්නට විය. 19වන සියවසවන විට, නව වෙළඳ කණ්ඩායම් බිහි වූ අතර සමාජ සචලතාව හේතුවෙන් යැංබැන් පන්තිය ව්‍යාප්ත විය. මෙලෙසින් පැරණි පන්ති පද්ධතිය දුර්වල වන්නට විය. 1801දී කොරියානු රජය විසින් රජයේ වහලුන්ට නිදහස ප්‍රදානය කරන ලදී. 1894 වනවිට මෙම සමාජ පන්ති ක්‍රමය කොරියාවෙන් අතුගා දැමිණි.
විදේශීය ආක්‍රමණ
කොරියාවට 1592 සිට 1598 දක්වා ජපන් ආක්‍රමණ ද්විත්වයකට මුහුණදීමට සිදු විය. (ඉම්ජින් යුද්ධය හෙවත් සත් වාර්ෂික යුද්ධය) යුද්ධයට පෙර කොරියාව විසින් ජපානයේ කොරියාව ආක්‍රමණය පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ දූතයන් කණ්ඩායම් දෙකක් පිටත්කර හරින ලදී. කෙසේනමුත් ඔවුන්ගෙන් ලැබුණේ එකිනෙකට වෙනස් වාර්තා 2කි. මේ හේතුවෙන් දේශපාලඥයින් කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට පූර්ව ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ යොමු වූයේ අඩු අවධානයකි.
මෙම තත්ත්වය නිසා නාවික සෙන්පති යි සුන්-සින්ට ප්‍රමුඛත්වය හිමි විය. ඔහු පසුකලෙක ජපන් ආක්‍රමණවල දී, ඔහු විසින් සිය යකඩ උල් සහ කාලතුවක්කු සවිකරන ලද, කැස්බෑ නැව් ආධාරයෙන් ජපන් හමුදා පහසුවෙන් පරාජය කරන ලදී ). එසේම හ්වාචා භාවිතය නිසා ජපනුන්ගේ ගොඩබිම් ආක්‍රමණ වැළැක්වීම පහසු විය.
1866දී, නොයෙකුත් වධහිංසා පැමිණුන ද, කොරියානුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කතෝලික ආගම වැළඳගත් අතර, ජොසොන් රාජසභාව විසින් ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ ආගම වැළඳගත් කොරියානුවන්ව සමූලඝාතනය කරන ලදී. එම වර්ෂයේ අවසාන කාලයේ, ප්‍රංශ ජතිකයින් විසින් ගංග්හ්වා දිවයින ආක්‍රමණය කර එහි භූමිය අත්පත් කරගන්නා ලදී. කොරියානු හමුදාව දැඩි පරාජයට ලක් වූ නමුත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ එම දූපත අත්හලහ.
1866දී, ජනරාල් ෂර්මන් නම් වූ ඇමරිකාවට අයත් සන්නාහ වෙළඳ රුවල් නැව කොරියාව වෙළඳාමට විවෘත කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. වැරදි නිවේදනයකින් පසු, නැව ගඟ දිගේ ඉහළට යාත්‍රා කොට ප්යොංග්යෑං අසල නැංගුරම් ලන ලදී. කොරියානු නිලධාරීන් විසින් ඔවුනට පිටවීමට නියෝග කරනු ලැබූ විට, ඇමරිකන් නැවියන් කොරියානු ස්වදේශිකයන් සිව්දෙනකු මරා දැමූ අතර, යුධ නිලධාරියකුව පැහැරගෙන දින හතරක් පුරා පැවති සටනකට මඟපෑදී ය. නැව විනාශ කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් පසු, අවසානයේ කොරියානු ගිනි නැව් විසින් එම නැව ගිනිතබා පුපුරුවා හරින ලදී.
මෙම සිදුවීම පසුකාලීනව සිදු වූ USS පුවෙබ්ලෝ සිදුවීමට හේතුපාදක වී යැයි DPRK සලකනු ලබයි.
මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයක් වශයෙන්, 1871දී පසුබැසීමට ප්‍රථම ගංග්හ්වා දිවයිනේ කොරියානුවන් 243 දෙනකු ඝාතනය කළේ ය. මෙම සිද්ධිය කොරියාවේ සින්මියැංග්යෝ ලෙස හඳුන්වයි. වසර පහකට පසු, සිය හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය අවසන් කරමින් කොරියාව, ජපානය සමග වෙළඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, 1882දී එක්සත් ජනපදය සමග ද ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී.
1885දී, එක්සත් රාජධානිය විසින් ගොමුන් දූපත අල්ලාගත් අතර, 1887දී ඔවුන් පසුබසින ලදී.