cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ විෂයානුකූල න්‍යාය-විෂයානුකූල න්‍යාය
නමුත් බොහෝ මානව සම්පත් ශ‍්‍රිතයන් මේ දිනවල පරිපාලන සහ සේවක වාසි වෙත කි‍්‍රයාකරන භූමිකාවෙන් ඔබ්බට යාමට වෙහෙසදරයි. ඔවුන් උසස් කළමනාකරණයට උපක‍්‍රමික පෙර කි‍්‍රයාත්මක වන කොටස්කරුවන්ට වඩා ප‍්‍රතිචාර දක්වන්නන් සේ දකිනු ලැබේ. මානව සම්පත් සංවිධාන ඔවුන්ගේ කි‍්‍රයාකාරකම් සහ කි‍්‍රයාවලි තුළින් සමාගමට එකතුවන අගයක් ඉටුකරන බව ඔප්පු කිරීමට අපොහොසත් වේ. මෑත වසරවල්වල මානව සම්පත් ශිෂ්‍යයින් සහ මානව සම්පත් වෘත්තිකයින් මානව සම්පත් මැනගත හැකි ආකාරයට අගයක් එකතු කෙරෙනවා යැයි පෙන්වන දර්ශනික ආකෘති සංවර්ධනය කිරීමට යොමුවී ඇත.
විචාරාත්මක න්‍යාය තවදුරටත් ප‍්‍රශ්න කරන්නේ මානව සම්පත් කළමනාකරණය ආකල්ප හැඩගැස්වීමේ මගපෙන්වීමක්ද යන්නයි (විල්කින්සන් 1998). විශේෂයෙන්ම බලගැන්වීම සැලකිල්ලට ගන්නා අවස්ථාවේදීම එසේත් නැතිනම් වඩා නිශ්චිතව ව්‍යාජ බලගැන්වීමක් මෙම විචාරාත්මක දෘෂ්ටියකින් බලන සටහන් පවසයි. බොහෝ විචාරකයින් සඳහන් කරන්නේ මානවයා යන්ත‍්‍රයකි යන්නෙන් ඉවත්වීම භාෂාමය ඈත්කිරීමක් පමණක් බවත්, එය මානව සම්පත් කළමනාකරණය තුළ මානවයා හඳුනගැනීමට කරන ව්‍යාජ උත්සාහයක් ලෙසය.
විචාරාත්මක න්‍යාය විශේෂයෙන්ම පශ්චාත් නූතනවාදය (පශ්චාත් ව්‍යුහ ගතවීම) හඳුනාගන්නේ විෂය වැඩපළේ මිනිසුන් නිසාත් විෂය සංකීර්ණ එකකි. එමනිසා සරල මතියන් තුළින් ”හොඳම විධිය” නැතිනම් විෂය පිළිබඳව ඒකීය දෘෂ්ටිකෝණ සරල වැඩිවගයි. එය සංකීර්ණ විෂයක් වන බලය, බලකී‍්‍රඩා සහ කාර්යාලීය දේශපාලනයද සැලකිල්ලට ගනී. වැඩපළේ ඇති බලය විශාල සංකීර්ණ විෂයකි. එය පහසුවෙන් නිර්වචනය කරගත නොහැකිය. මෙම නිසා බොහෝ කළමනාකරණය පිළිබඳව ගුරුවරු සහ විශේෂඥයින් ඉදිරිපත් කරන හොඳම පරිචිය සහ මානව සම්පත් ආකෘති බොහෝවිට සරල වැඩි බවත් අදහස් අලෙවි කිරීම පිණිස ඒවා තවත් සරල කොට සම්බන්ධතාවය අවශ්‍ය ප‍්‍රමාණයට වඩා සරල කිරීමෙන් කළමනාකරණය සමස්තයක් වශයෙන් අවුලකට වැටීමය.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Resource_Management#Academic_theory
810
වසර  (රෝමානු සංඛ්‍යා) යනු ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,    දිනයකින් ඇරඹෙන  අවුරුද්දක් (බැඳිය විසින් මුළු දින දසුන දක්වනු ඇත) විය.
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රි.ව. 810
ශින්ටෝ
Shinto (神道, Shintō?) is the native religion of Japan and was once its state religion. It is a type of polytheism, and involves the worship of kami (神, kami?), spirits. Some kami are local and can be regarded as the spiritual being/spirit or genius of a particular place, but others represent major natural objects and processes: for example, Amaterasu, the Sun goddess, or Mount Fuji. Shinto is an animistic belief system. The word Shinto, from the original Chinese Shendao (神道),[1] combines two kanji: "shin" (神, "shin"?) (loanwords usually retain their Chinese pronunciation, hence shin not kami), meaning gods or spirits; and "tō" (道, "tō"?), meaning a philosophical way or path (originally from the Chinese word dao). As such, Shinto is commonly translated as "The Way of the Gods". Some differences exist between KoShinto (the ancient Shintō) and the many types of Shinto taught and practiced today, showing the influences of Buddhism when it was introduced into Japan in the sixth century.[2]
After World War II, Shinto ceased to be Japan's state religion, although it continued to be considered the native religion of Japan. Some Shinto practices and teachings, once given a great deal of prominence during the war, are no longer taught or practiced today, while others still exist as commonplace activities such as omikuji (a form of fortune-telling) and the Japanese New Year to which few people give religious connotations. Important national ceremonies such as coronations and royal marriages are conducted at the Three Palace Sanctuaries in Tokyo.
ඊලාම් යුද්ධයේදී සිවිල් ජනතාව ඝාතනය කිරීම
පසුබිම
බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදි පාලකයින් විසින් ශ්‍රි ලංකාවේ පාලන කටයුතුවලදී මෙන්ම අධ්‍යාපනික, ආර්ථික පාලනය වැනි කටයුතුවලදී ද දෙමළ ජනතාවට වැඩි සැලකිල්ලක් දැක්වූහ. මෙසේ කිරිමට බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ බෙදා වෙන් කොට පාලනය කිරිමේ ප්‍රතිපත්තිය මුල් විය. දෙමළ සුළු ජනතාව සහ සිංහල මහ ජාතිය අතර ප්‍රචණ්ඩකාරි අර්බුදයක් ඉක්මණින් ඇති වීමට හේතු වුයේ එයයි. 1956 දි ඉදිරිපත් කරන ලද සිංහල පමණයි පනත මගින් ඉංග්‍රිසි සහ දෙමළ භාෂාව පාවිච්චි කිරිමේ සාධාරණ අයිතියට සීමාවන් පන වන ලදි. මෙම ක්‍රියාවලියට එරෙහිව දෙමළ ජනතාව දැක්වූ විරෝධතාවලට ප්‍රචණ්ඩකාරි පිරිස්වලින් පහර ඵල්ල විය. මෙවැනි සිද්ධීන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් වැඩි වී 1958 දී ඇති වූ කැරැල්ලක් දක්වා එම තත්ත්වය වර්ධනය විය.
1960 දශකය පුරා පැවති විරෝධතා ව්‍යාපාර සහ ඒවා වැළැක්විමට රජය ගත් ක්‍රියා මාර්ගද දෙපාර්ශවය අතර ද්වේශය වර්ධනය වීමට හේතු විය. 1971 දි දෙමළ සිසුන් ඉලක්ක කර ගත් ප්‍රමිතිකරණ ප්‍රතිපත්තිය සහ වෙනත් සීමාකිරිම් හඳුන්වා දෙන ලදි. එයින් වඩාත් තහවුරු කරන ලද්දේ සිංහල සහ මුස්ලිම් සිසුන්ට පමණක් ඉඩදෙන ක්‍රියා පිළිවෙලකි. මෙහි ප්‍රතිඵලය වූයේ දෙමළ සිසුන් වැඩි පිරිසක් සන්නද්ධ කණ්ඩායම් කරා යොමු විමයි. මෙම නැගී ගෙන එන අංකුර තත්ත්වයන් සම්බන්ධයෙන් පොලීසිය ගත් ක්‍රියාමාර්ගයන්හි ප්‍රතිඵලය වූයේ දෙමළ ජනතාව සහ රජය අතර විරසකය තව තවත් වැඩි වීමයි.
කළු ජුලියේ සිදුවීම්
කළු ජුලිය ආරම්භ වුයේ එල්.ටී.ටී.ඊ සංවිධානය විසින් 1982 ජුලි 23 වන දින උතුරේදී හමුදා රථ පෙළකට සැඟවී කරන ලද පහරදීම මුල් කරගෙනය. මෙය දෙමළ කැරලිකරුවන් විසින් පොලිස් නිලධාරීන් හට කරන ලද පහරදීම් පෙළක එක් පහරදීමක් පමණක් විය. මුලින්ම රථ පෙලේ ඉදිරියෙන් ගමන් කරන ලද ජීප් රිය ඉලක්ක කරගෙන බිම් බෝම්බයක් පුපුරවන ලද අතර එයින් අඩුම වශයෙන් සොල්දාදුවන් දෙදෙනෙක් තුවාල ලබන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ජීප් රියට පසු පසින් පැමිණි ට්‍රක් රථයේ සිටි සෙබළුන් ජීප් රිය තුළ සිටි පිරිසට ආධාර පිණිස එළියට පැමිණි විගස ඔවුන්ට ස්වයංක්‍රීය ගිනි අවි හා ග්‍රෙනේඩ්වලින් පහර දෙන ලදී. මෙහිදී එක් නිලධාරියෙක් හා සෙසු නිල 12 ක් මරණයට පත් වූ අතර, තවත් දෙදෙනෙක් බරපතල ලෙස තුවාල ලදහ. මුළු මරණ ගණන 15 ක් වූ අතර, එල්.ටී.ටී.ඊ ප්‍රාදේශීය නායකයෙක් වූ කිට්ටු විසින් සැගවී සිට කරන ලද මෙම පහරදීම සංවිධානය කිරීම හා ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම භාර ගන්නා ලදී.
ධර්මසේන හිමි
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:දඹදෙණි යුගය
ඕස්ට්‍රේලියානු තුන්කොන් තරගාවලිය 1988
1987-88 ලෝක තරඟාවලිය එක්දින ජාත්‍යන්තර (එක්දින) ක්‍රිකට් ත්‍රිත්ව තරගාවලියක් වූ අතර එහිදී ඕස්ට්‍රේලියාව නවසීලන්තයට සහ ශ්‍රී ලංකාවට සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය. ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය අවසන් තරගයට පිවිසි අතර ඕස්ට්‍රේලියාව 2-0 ලෙස ජය ගත්තේය.
අවසාන තරගමාලාව
නවසීලන්තයට එරෙහිව අවසන් තරග තුනෙන් ඔස්ට්‍රේලියාව 2-0 ලෙස ජය ගත්තේය. (3 වන තරගය පැවැත්වූයේ නැත.)
දෙවන අවසන් තරගය
ප්‍රවර්ගය:1987 in Sri Lankan cricket ප්‍රවර්ගය:1987–88 Australian cricket season ප්‍රවර්ගය:1988 in Australian cricket ප්‍රවර්ගය:1988 in Sri Lankan cricket ප්‍රවර්ගය:International cricket competitions from 1985–86 to 1988 1987–88 1987–88 ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්
ගම් උදාව
උදාගම් ව්‍යාපාරය සහ එවකට රණසිංහ ප්‍රේමදාස උපන්දිනය සමරනු වස් වාර්ශිකව ගම් උදාව සැනකෙලිය සහ වෙළඳ ප්‍රදර්ශනද සංවිධානය කෙරුණි. මිලියන ගණනක රට වටා ජනතාවක් එකල එම ප්‍රදර්ශන නැරඹූ බවද සඳහන් වේ. ප්‍රදර්ශනය පැවැත්වීම සඳහා ඌන සංවර්ධිත හා දුෂ්කර නොදියුණු ප්‍රදේශ තෝරා ගැණුනු අතර මෙමගින් සංවර්ධන කටයුතු ක්‍රියාවට නැංවුණි.
දින
සෑම වසරකම රණසිංහ ප්‍රේමදාස උපන්දිනය වන ජූනි 23 දින සවස සිට ජූලි 3 මධ්‍යම රාත්‍රිය දක්වා ගම් උදාව පැවැත්වුනි.
යාපහුව
1979 ගම් උදාව යාපහුව ප්‍රදේශයේ පැවැත්විණි.
අම්පාර
1980 ගම් උදාව අම්පාරදී පැවැත්විණි.
තිස්සමහාරාමය
1981 වසරේ තිස්සමහාරාමය ප්‍රදේශයේ ගම් උදාව පැවැත්විණි.
දඹුල්ල
1982 වසරේ දඹුල්ලේදී ගම් උදාව පැවැත්විණි.
නිකවැරටිය
1983 ගම් උදාව නිකවැරටියේ පැවැත්විණි.
අනුරාධපුරය
1984 වසරේ අනුරාධපුරය ප්‍රදේශයේ ගම් උදාව පැවැත්විණි.
හිඟුරක්ගොඩ
1985 වර්ෂයේදී ගම් උදාව හිඟුරක්ගොඩදී පැවැත්විණි.
ඇඹිලිපිටිය
1986 ඇඹිලිපිටිය ගම් උදා ප්‍රදේශය, වර්ථමානයේදී ප්‍රජා සංවර්ධන වැඩසටහන් පැවැත්වීමටත්, ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පොදු කටයුතු ආදිය සඳහාත් භාවිතා කරනු ලැබේ. ව්‍යාපෘතිය හේතුවෙන් ඇඹිලිපිටිය නගරය සංවර්ධනයට ලක්විය.
ආණමඩුව
1988 වසරේ ගම් උදාව වැඩසටහනට පළමුව ආණමඩුවේ බොහොමයක් කඩ දැව ලෑලි වලින් සාදා තිබුණු අතර, ගම් උදාව හේතුවෙන් ඒවා ගඩොලින් හා බදාමෙන් නිමවීමටත් විදුලිය ලබා දීමටත් හැකිවිය.
මහියංගනය
1989 වර්ෂයේදී ගම් උදාව මහියංගනයේ පැවැත්විණි.
පල්ලෙකැලේ
1990 වර්ෂයේදී මහනුවර පල්ලෙකැලේ ප්‍රදේශයද ගම් උදාව යටතේ සංවර්ධනයට ලක්විය.
කඹුරුපිටිය
1991 කඹුරුපිටිය ප්‍රදේශයද ගම් උදාව යටතේ සංවර්ධනයට ලක්විය.
මිහින්තලය
1993 වසරේ ජුනි මසදී ගම් උදාව ප්‍රදර්ශනය මිහින්තලයේ පැවැත්වීමට කටයුතු යොදා තිබුණි. එමගින් අනුරාධපුර පූජා නගරය ඇතුළු ප්‍රදේශ සංවර්ධනය අපේක්ෂාව විය. නමුත් එම වසරේ මැයි 1 වන දා කොටි ත්‍රස්ථවාදීන් විසින් ඒ වන විට ජනපතිධූරයට පත්ව සිටි ප්‍රේමදාස මහතාව මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින් ඝාතනයට ලක් කෙරුණු අතර ගම් උදා ප්‍රදර්ශන ප්‍රදේශය, ඊලඟට පත්වූ රජය විසින් රජරට විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටුවීමට යොදා ගන්නා ලදී.
දිවුලපිටිය
1994 වසරේ ගම් උදාව සඳහා තෝරාගෙන සංවර්ධන කටයුතු අරඹා තිබූ ප්‍රදේශයයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:උදාගම්
පණ
බෞද්ධ මත
දැනුවත්ව සතෙකුගේ පණ නැසීම අකුසල් ගෙනදේ
ජෛන මතය
දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව සතෙකුගේ පණ නැසීම අකුසල් ගෙනදේ
බටහිර විද්‍යාව
බටහිර විද්‍යාව ජීවය පිළිබඳව මිස පණ පිළිබඳව සඳහනක් හෝ සැලකිල්ලක් නොදක්වයි.
තනූ ඛාන්
තනූ ඛාන් හෙවත් තරන්නුම් ඛාන් යනු රූපවාහිනී වැඩසටහන්වල පෙනී සිටින ඉන්දියානු රූපවාහිනී නිළියකි. ඇය &TV නාළිකාවේ සුප්‍රකට යේ කහාන් ආ ගයේ හම් කතාමාලාවේ නිශාගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. මේ වන විට ඇය ස්ටාර් ප්ලස් නාළිකාවේ චන්ද්‍ර නන්දිනී රූපවාහිනී කතාමාලාවේ හෙලේනාගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නී ය.
පසන් ගුණසේකර
බලලත් නිලධාරි දෙවන පංතිය '''එච්.බී. පසන් ගුණසේකර''' PWV, WWV, RSP, GR  (නොවැම්බර 9, 1964 - නොවැම්බර් 29, 1995) යනු   ශ්‍රී ලංකාවේ,  යාපනයෙහිදී, රිවිරැස මෙහෙයුම තුලදී ඔහුගේ වීර ක්‍රියා වෙනුවෙන්,  මාණ්ඩලික සැරයන් සිට බලලත් නිලධාරි දෙවන පංතිය පංතිය දක්වා මරණාපර ලෙසින් උසස්වීමක් ලබා, බහුමානය සඳහ‍ා ශ්‍රී ලංකාවෙහි පිරිනැමෙන උසස්තම හමුදා භූෂණය වන පරම වීර විභූෂණය (PWV) පදක්කම වෙතින් පිදුනු ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාවේ  අධිකාරි-නොලත් නිලධාරිවරයෙකි.
වොරන්ට් ඔෆිසර් -2, පසන් ගුණසේකර, රිවිරැස මෙහෙයුමේ ක්‍රමෝපායික ලෙස ඉතාමත් වැදගත් තීරනාත්මක සටනකදී, තම ජීවිතය උදෙසා වන බරපතල අන්තුර නොසලකමින්, ස්වෙච්චාවෙන් ඉදිරිපත්වී, සටන ජයග්‍රහනය කරා මෙහෙයවීය. නමුත්, මෙම සටනේදී ඔහුට වැදුන වෙඩි ප්‍රහාර කීපයක් නිසා ජීවිතක්ෂයට පත් විය. නමුත්, ඔහුගේ ( සහ ඔහුගේ කුඩා කණ්ඩායමේ), උත්සාහය හේතුවෙන්, යාපනය නගරය තුල සටන් වදින කොටි ත්‍රස්ත්‍රවාදීන් සහ , අර්ධද්වීපයන් පිටත ත්‍රස්ත්‍රවාදීන් අතර මුහුදින් වූ සැපයුම් මාරගය බිදවැටුනි. මේ අතිශය වැදගත්, තීරනාත්මක කරුන අනෙත් සෙබලුන්ට යාපනය අවසානයේ දී අල්ලා ගැනීමට තීරනාත්මක ලෙස බලපෑවෙය. එම වීර ක්‍රියාව උදෙසා, ඔහුට පසුව නිර්භීතකම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාවේ ප්‍රදානය කරනු ලබන විශිෂ්ටතම පදක්කම වන පරම වීර විභූෂණය පුද කරණ ලදී.
බෙන්තොට
බෙන්තොට දකුණු පළාතේ ගාලු දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සුන්දර වෙරළාසන්න නගරයකි. බෙන්තොට නගරය විදේශිකයන් අතර ජනප්‍රිය සංචාරක නගරයකි. පුරාණයේ පැවතගෙන එන ආකාරයට බෙන්තොට යන නාමය ලැබී ඇත්තේ බෙම් නම් යක්ෂයෙකු බෙන්තර ගගට අරක්‍ ගෙන සිටි නිසා බවට පැවසේ. තොට යන්න ගං ඉවුර යන අර්ථය ගෙන දෙයි. බෙන්තර නගරය තුල ලෝක ප්‍රසිද්ධ සංචාරක හෝටල් කීපයක්ම පිහිටා ඇති අතර එය රෝග සුව කිරීමේ දේශීය ක්‍රමයක් වන ආයුර්වේදය සදහාද ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. බෙන්තොට නගරය තුල නිපදවෙන රා නැමැති මධ්‍යසාරය එහි ජනප්‍රිය පානයකි. මෙහි ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 25000-50000 ත් අතර ‍වේ. 2004 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් මස 26 වන දින ඇතිවූ සුනාමි ව්‍යසනයෙන් මෙම නගරයටද බරපතල හානි සිදුවිය.
සැළලිහිණි සංන්දේශයෙහිදී සැළලිහිණියාට තුන් වෙනි රැය බෙන්තොට වන වාසයේ ගතකිරීමට නියම කොට ඇත. බෙන්තොට වට කොට පුරාණ රජමහා විහාර පහක් ඇත.
පුරාණ භාෂිතය වූ භීමතීර්ථය පසුව බෙම්තොට වී අනතුරුව බෙන්තොට වී ඇත. සමහරු බෙන්තර යැයි ව්‍යවහාර කරති. නිදසුනක් වශයෙන් පැරැණි ඡන්ද කොට්ඨාශය බෙන්තර-ඇල්පිටිය විය.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන්නේ ඇයි (අවස්ථිතිය)
පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන්නේ ඇයි? thumb|315x315පික් දෙන්න පුළුවන් සරලම සහ නිවැරදිම පිළිතුර තමයි, අවස්ථිතිය නිසා. තේරුනාද මන්දා ! ඇත්තටම මොකද්ද මේ අවස්ථිතිය කියන්නේ. විද්‍යාව ඉගෙන ගන්න අය විතරක් නෙවේ ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට අවස්ථිතිය කියන්නේ මොකද්ද කියල දැනගෙන ඉදීම වටිනවා. මේ ලිපිය අවසානයේදී ඒ ඇයි කියලා ඔයාටම තේරේවි.
මුලින්ම අපි විද්‍යාත්මකව, අවස්ථිතිය කියන කාරණය ගැන පැහැදිලි කරගෙන ඉමු. ඇත්තටම මේක තේරුම් ගන්න ගොඩක් සරල මාතෘකාවක්.ඒ වගේම අපේ ජීවිතයේදී මෙය අප්‍රමාණව හමුවෙලා තියෙනවා.
අවස්ථිතිය කියන්නේ, යම් කිසි වස්තුවක් වෙනස් වීමට දක්වන අකමැත්තට.තවත් නිවැරදිව කිව්වොත් සිය චලිත ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට දක්වන අකමැත්තට. ගෙඩි පිටින් සම්පුර්ණයෙන්ම පැහැදිලිව කිව්වොත්..
ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් චලනය වෙන වස්තුවක හෝ නිශ්චලව පවතින වස්තුවක සිය චලිත ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට දක්වන අකමැත්ත. ✍
ඇත්තටම නිවටන්ගේ පළමුවෙනි නියමය ගත්තොත් මෙහි තනිකරම කතාවෙන්නේ අවස්ථිතිය ගැන.
අවස්ථිතිය ගත්තහම පැහැදිලිවම වස්තුවක ස්කන්ධයත් එක්ක අනුලෝම සම්බන්ධයක් තියෙනවා. ඒ කියන්නේ ස්කන්ධය වැඩි වස්තුන් වල අවස්ථිතියක වැඩියි වගේම සාපේක්ෂව අඩු ස්කන්ධයක් තියෙන වස්තුවක අවස්ථිතිය අඩුයි.
අපි ස්කන්ධයෙන් වැඩි ලොකු ගලකුයි බාස්කට් බොලයකුයි බිමින් තියලා වෙන වෙනම තල්ලු කලොත් මේ කතාව හොදටම පැහැදිලි වේවි. ගල ස්කන්ධයෙන් වැඩි නිසා අවස්ථිතියත් වැඩියි ඒ කියන්නේ මේ ගල් ගෙඩිය චලනය වෙන්න පට්ට අකැමති පොරක්. එකයි මිනිහව තල්ලු කරන්න අමාරු.
ඒ වගේම අපි මේ ගල් පාතයයි, බෝලයයි කන්දක් උඩට අරන් ගිහින් පෙරළුවොත් නවත්තන්න ලේසි මොකද්ද අමාරු මොකද්ද? ආයේ ඕක කියන්න දෙයක් නෑනේ. try එකක් දීල බලන්න ගල් ගෙඩිය අතින් නවත්තන්න. හොස්පිටල් එකේ ඇදක් ලැස්ති කරලා තියන්නම්.
ඔයාල දන්නවනේ රික්තකයක් තුල ස්කන්ධයෙන් වෙනස්, උදාහරනයක් විදිහට පිහාට්ටකුයි , බොලයකුයි එකම උසක ඉදල එකම වෙලාවේ අතරියොත් ඒ දෙකම බිමට වැටෙනෙත් එකම වෙලාවේ කියල ඉතින් මේකට හේතුවත් අවස්ථිතිය.
ඔව්! . මේ වස්තුන් දෙක ගත්තොත් ස්කන්ධයෙන් වැඩි බෝලයේ අවස්තිය පිහාටුවට වඩා වැඩියි. ඒ කියන්නේ බෝලය පිහාටුවට වඩා, ගුරුත්වය යටතේ පහලට ත්වරණය වෙන්න අකැමතියි. මේ හේතුව නිසා දෙකම එකම ත්වරණයෙන්, එනම් ගුරුත්වජ ත්වරණයෙන් පහලට ඇවිත් එකම වෙලාවේ බිම වැටෙනවා. (මෙය නිවටන්ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ සමීකරණ වලිනුත් පැහැදලි කරන්න පුළුවන්. එත් අපි ගොඩක් අය නොදන්නා ඇත්තම කතාව මේක)
එදිනෙදා ගමන් වලදී පොදු ප්‍රවාහනය බාවිතා කරන අයනම් අවස්ථිතිය හොදට අත්දැකලා ඇති. සමහර විට මේ නිසා ගුටි කන්න වෙච්ච අවස්ථාත් නැතුවාම නෙවේ. අපි උදාහරණයක් විදිහට බස් එකක් ගමුකො. 🚌ඔයා බස් එකේ හිටගෙන යද්දී බස් එක, එක පාරට බ්රේක් කලොත් ඔයා ඉස්සරහට විසි වෙලා යනවනේ. ඒක සිද්ද වෙන්නෙත් වෙන මුකුත් නෙවේ, අවස්ථිතිය නිසා.
මේක සිද්දිය පැහැදිලි කලොත්, බස් එකේ යද්දී ඒ ප්‍රවෙගයම අපේ ශරීරයටත් තියෙනවා. ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් යන බස් එකක කාසියක් උඩ දැම්මාම ඒක පිටිපස්සට නොයා එතනම වැටෙන්නේ මේ නිසා. එහෙම බස් එකේ වේගය අපේ ශරීරයටත් එන්නේ නැත්තන්. අපි බස් එක ඇතුලේ නිකමට උඩ පැන්නොත් පිටිපස්සේ වීදුරුවත් කඩාගෙන පාරෙ තමයි හොම්බ ඇනගන්න වෙන්නේ.
ඉතින් මේ විදිහට බස් එකේ ප්‍රවෙගයම අපේ ශරීරයටත් තියෙනව. බස් එක එක පාරට බ්රේක් කලාට අපි අවස්ථිතිය නිසා අර කලින් ආපු ප්‍රවෙගයෙන්ම ඉස්සරහට වීසි වෙනවා. මොකද අපේ ශරීරය අකැමතියි බ්රේක් ගහන්න.
ඔය සීන් එක දන්නේ නැති කෙනෙක්ගේ ඇගේ හැප්පුනොත් බැණුම් අහන්න තමයි වෙන්නේ. මොකෝ ඒ කෙනාට බස් එක ඇතුලේ අවස්ථිතිය ගැන බණ දේශනා කරන්න බෑනේ.
එකෙන් මේකෙන් මුල්ම ප්‍රශ්නෙත් අමතක වුණා. පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන එකට අවස්ථිතිය බලපාන්නේ කොහොමද?
පෘථිවිය බිහි වෙච්ච කාලයේ ඉදලම භ්‍රමණය වෙමින් තමයි තිබුණේ. හැබැයි එදාට වඩා දැන් ටිකක් භ්‍රමණ වෙන ප්‍රවේගය අඩුයි. දැන් භ්‍රමණය වෙන්නේ දවසකට වට එකක කෝණික ප්‍රවෙගයෙන්නේ. හැබැයි කාලයක් තිබුණ එක දවසක් පැය 6ක ට සීමා වෙච්ච.
ඔව්! පෘථිවියේ කෝණික ප්‍රවේගය එන්න එන්න අඩු වෙනවා. හැබැයි මේක සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් නෙවේ. තව අවුරුදු 100 කින් ගත්තොත් දවසක් වැඩිවෙන්නේ මිලිතත්පර 2කකින් විතරයි.
ඉතින් අභ්‍යාවකාශය තුල පෘතුවියේ මේ භ්‍රමණයට කිසිදු බාහිර බලයකින් බලපෑමක් සිදු වෙන්නේ නැති තරම්.
ඉතින් එහෙම කිසිදු බාහිර බලපෑමක් නැති නිසා. අවස්ථිතිය, නැතිනම් පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙන කෝණික ප්‍රවේගය වෙනස් කිරීමට දක්වන අකමැත්ත නිසා පෘථිවිය තම අක්ෂය වට භ්‍රමණය වෙමින් පවතිනවා. කොච්චර ප්‍රවෙගයෙන්ද කිව්වොත් පැයට කිලෝමීටර් 1,600 ප්‍රවේගයෙන් පෘථිවිය භ්‍රමණය වෙනවා.😲
නිකමට හිතන්න පෘථිවිය එක පාරට බ්රේක් ගැහුවොත් මොකක් වෙයිද කියල. එහෙම වුනොත් ඔයා අර කිව්ව වේගයෙන් වීසි වෙලා යාවි.
ඒ ඔයා තුල තියෙන අවස්ථිතිය නිසා.
හරි දැන් පොඩ්ඩක් විද්‍යාවෙන් පිට අපේ එදිනෙදා ජිවිතයේ අවස්ථිතිය වැඩ කරන තැන් ගැන බලමු. thumb|432x432පික් නිවාඩු දවසකට පස්සේ ආපහු job එකට යන්න. පාසල් යන ළමයි නම් සදුදට ඉස්කෝලේ යන්න ටිකක් අකැමති වෙන්නෙත් මෙන්න මේ අවස්ථිතිය නිසා. කොටින්ම කිව්වොත් අපි වෙනස් වෙන්න ගොඩක් වෙලාවට අකැමති අපේ හිතේ තියෙන අවස්ථිතිය නිසා.
හැබයි ඔයාල දන්නවා වෙනස් නොවන එකම දේ වෙනස්වීම කියල.☝
ඒ නිසා ඔය හිතේ ,ගතේ තියෙන අවස්ථිතිය නැති කරල වෙනස් වෙන්න පුරුදු වෙන්න. මොකද මං අහල තියෙනවා "අපි හරි වෙනස්! ඒ වෙනසට අපි ගරු කරන්න ඕන" කියල.😉
අනික් අතට අවස්ථිතිය කියන්නේ ඇත්තටම පවතින බලයක් නෙවේ ව්‍යාජ බලයක්! (fictitious force)
https://www.facebook.com/hashtalk/photos/a.1589558494683527.1073741828.1553468088292568/1703359523303423/?type=3&theater
බැස්ටීලය
බැස්ටීලය යනු පැරීසියේ බලකොටුවකි. එය නිල වශයෙන් හැඳින්වෙන්නේ බැස්ටීල් සෙන්ට් ඇන්ටුවාන් නමිනි. ප්‍රංශයේ අභ්‍යන්තර අරගලයන් හි දී එය වැදගත් ස්ථානයක් ගත්තකි. ප්‍රංශ ඉතිහාසය පුරා එය රාජාඥාව යටතේ දේශපාලන හා අපරාධකරුවන් සිරගත වූ රාජ්‍ය සිරකඳවුරකි. ප්‍රංශ අරගලයේ දී, බැස්ටිලයේ අවි ආයුධ ගබඩා කර ඇතැයි දැනගන්නට ලැබෙන ජනතාව විසින් හදාගන්නා ජාතික ආරක්ෂක හමුදාවක් ඒවා අයිති කරගන්නට සැලසුම් ගහති. ඇමරියා කැහිලා (Amaria Chaila) ප්‍රමුඛ තුන්වැනි තලයේ විරෝධතාවාදීන් කළින් Hôtel des Invalides ට කඩා පැන මස්කට් තුවක්කු 29,000 - 32,000 ක් අතර ප්‍රමාණයක් එකතු කරගෙන සිටි අය වූහ. ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වූයේ බැස්ටිලයේ ගබඩා කර තිබි කිලෝග්‍රෑම් 13,600 (රාත්තල් 30,000) ක වෙඩිබෙහෙත් පැහැර ගැනීමයි. 1789 ජූලි 14 වැනිදා උදෑසන බැස්ටිලයට විප්ලවකරුවන් කඩා වැදෙද්දී එහි සිටියේ සිරකරුවන් 7 කි. අනිත් සියල්ලෝම 16 වැනි ලුවී රජු විසින් නිදහස් කර තිබිණ. බැස්ටිලය කඩා වැටෙද්දී දහසය වැනි ලුවී රජුගේ බාල සහෝදරයා Comte d’Artois සිය භාර්යාවත්, අනියම් බිරිඳත් රැගෙන රටින් පිටවෙන්නේ තවත් රදළයන් ඔහු අනුගමනය කරද්දී ය. ඒ දිනය ප්‍රංශ විප්ලවයේ තෙවැනි අදිරය සේ සැලකේ.
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රංශය ප්‍රවර්ගය:යුරෝපා ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:පැරීසිය
ශ්‍රී ලංකා‍ෙවි ‍ලෝක උරැමයන්
ශ්‍රි ලංකා‍වේ ජගත් ‍ උරැමයන් ශ්‍රී ලංකා‌වේ ‌පහත දැක්වැන ස්ථාන හත එක්සත් ජාතීන් ජගත් උරැම ලෙස නම් කර ඇත.
දහසය වැනි ලුවී රජ
දහසය වැනි ලුවී රජතුමා රටක් පාලනය කරන්න අපේක්ෂාවෙන් සිටියේ නැත. ඔහුගේ පියා 1765 දී මිය යෑම නිසාත් ඔහුගේ සීයා 1774 දී මිය යෑම නිසාත්, වයස 20 දී ඔහුට ප්‍රංශයේ ඔටුන්න හිමි වුණි. ඔටුන්න පැළඳීමට සිද්ධ වීමත් සමඟ ප්‍රංශයේ පරම අධිරාජ්‍ය්‍යා බවට පත් වූ දහසය වැනි ලුවී රජතුමා රටේ වූ ආර්ථික අර්බූදය දැන සිටියේය. ප්‍රංශය විසින් විදේශයන් හි වදිනා සටන් ගැන දැන සිටියේය. එසේම ප්‍රංශ වැසියන් බඩු මිල ඉහළ යෑම නිසා අසතුටින් සිටි බවත් දැන සිටියේය. එවක පැතිර ගොස් තිබි බුද්ධිමය අදහස් වලට අවධානයක් යොමු කළ දහසය වැනි ලුවී රජතුමා වදහිංසා හා වහල්ක්‍රමය ආලෝපනයටත්, ප්‍රොතෙස්ත්‍රන්ත්‍ර සහ යුදෙව්වන්ට සහනදායක නීති ගෙන්නටත් යනාදියට වෑයමක් ගත්තේ ය. ඔහුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ අදහස් වලට රදළ පංතියෙන් බාධක එල්ල විය.
ශ්‍රී ලංකා‍ෙවි ‍ලෝක උරැමයන්
ශ්‍රී දළදා මාලිගාව
මහනුවර නගරෙය් පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍ෙවි බුදුන් වහන්‍‍ෙස්ෙග් ධන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත.රාජය ‍ෙද්ශපාලන වැදගත් සංෙක්තයක් වන ධන්ත ධතූන් වහන්‍ෙස්ෙග් හිමිකරැ ර‍ෙටහි පාලකයා බව සැලැකැන මතයක් පුරාණ කාල‍ෙය් සිටම පවති.මහනුවර ලන්කාෙවි අගනුවර ලැස 1592 සිට 1815 දක්ව පැවති අතර දළදා මාලිගව නිසා එක්සත් ජාතින්ගැ ෙලා්ක උරැමයක් ලැස නම් කරනු ලැබීය.අස්ගිරි මල්වතු නිකා‍ෙය් හිමිවරැ විසින් මාලිග‍ෙවි ආගමික වතාවත් දිනකට තුන්වරක් උදැසන දහවල් සහ සවස පවත්වනු ලබයි.වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍ෙමි අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍ෙදපාර්ෂවය අතර හුවමරැ ‍ෙවි.බදාදා දින වලදී නානුමුර මංගල්ලය නමන් දන්ත ධාතුන් වහන්‍ෙස් ෙදාවනය කර වි‍ෙශ්ෂ ආගමික වතාවක් සිදු කරනු ලබයි. ‍ෙමහිදි සුගන්ධවත් මලින් හා ජල‍ෙයන් ‍ෙදාවනය කිරිම සිදු ‍ෙකරන අතර එම ජලය රැස්ව සිටින පිරිස අතර ‍ෙබදා ‍ෙදන්‍‍ෙන් එහි ඇතයි සැලකැන ෙරා්ග සුව කිරී‍ෙමී ගුණය නිසාය.ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සමිපුර්ණ ‍ෙයන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.
දහසය වැනි ලුවී රජ
යටත්විජිත බ්‍රිතාන්‍ය්‍යෙන් ගැලවෙන්නට නිදහස් අරගලයක යෙදි ඇමෙරිකානුවන්ට ඔහු සහයෝගය දෙන්නට ඉදිරිපත් විය. ප්‍රංශ නාවික හමුදාවන්ට බ්‍රිතාන්‍ය නාවික හමුදාවන් පරදවා මුහුදු සටන් වලින් ජය ලබන්නට නම් ඇමෙරිකාවට පක්ෂපාතී වීම අවශ්‍ය්‍ය බව හේ තීරණය කළේය. ඇමෙරිකාවේ නිදහස් අරගලයට හේ තම සේනාධිපතියන් හා නැව් පුරවා අවි ආයුධ ද එවන ලදි. ඇමෙරිකන් නිදහස් අරගලය ජය ගැනීමත් සමඟ බ්‍රිතාන්‍ය්‍යෙන් වෙන් වී ගිය ඇමෙරිකාව ඔටුන්නකට උරුමයක් නොමැති වූ පාලකයෙක් ලොව ප්‍රථම වරට පත්කර ගැනීම ප්‍රංශ විප්ලවයේ ද ආරම්භයට තුඩු දුන්නකි. දෙවැනි හේතුව වූයේ ඇමෙරිකන් නිදහස් අරගලයට උදව් උපකාර කිරීමෙන් තවත් හිස් වූ ප්‍රංශ ආණ්ඩුවේ භාණ්ඩාගාරයයි.
ශ්‍රී ලංකා‍ෙවි ‍ලෝක උරැමයන්
සීගිරිය
සීගිරිය ෙලාව අට වන පුදුමය ෙලස හදුන්වයි. ‍ෙමය කාෂයප රජු විසින් හතරවන සියව‍ෙස් දී ඉදිකරන ලද බල‍ෙකාටුවක් ‍ෙලස හදුන්වයි.සිගිරි ගල මුදු‍ෙනහි මළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධය‍ෙය් සින්හ ෙදාරටිවක් ද බිතූසිතුවම් සහ කැටපත් පව්ර පිහිටා අත.‍ ‍ෙමහි ඇති  ‍ෙවනත් වැදගත් අංග ‍ෙලස බිතු සිතුවම්,පර්වතය පහලින් පිහිටා එති මාලිගා සන්කීර්ණය,දිය අගල්,පව්රැ, සහ පර්වත‍ෙය් සිට මිටර සිය ගනනක් දුරට විහි‍ෙදන උද්යාන දැක්විය හැකිය.රජ මාළිගවක් ‍ෙමන්ම බල‍ෙකාටුවක්ද වන ‍ෙමය නිර්මාණ කරැව‍න්‍‍‍ෙග් විස්මයජනක හැකියාව නිරෑපනය කරයි.පර්වතය මුදු‍ෙනහි පිහිටි ඉහල මාළිගාව ආශ්‍රිතව අදටත් පවතින ෙපාකුණු දැකගත හැකිය.පහල මාළිගාව වටා ඇති දිය අගල් මනරම් දර්ශණයක් මවා පායි.
දහසය වැනි ලුවී රජ
ප්‍රංශයේ වැසියන් පරම අධිරාජ්‍ය්‍ය අහෝසි කර ව්‍යවස්ථාදායක රාජාණ්ඩුවක් 1791 සැප්තැම්බරයේ දී පිහිටුවා ගත්හ. ව්‍යවස්ථාදායක රජෙක් හැටියට දහසය වැනි ලුවී රජතුමා තම ජනතාවගේ ප්‍රසාදය දිනා තිබිය ද, ඔහුට පාලනය නුහුරු වූයෙන් තීරණ ගැනීමේ දී පසුබට වීමත්, කරන්නට ගිය පිළිවෙත් වලට රදළයන් වෙතින් ඉඩ නොලැබීමත් නිසා ජනතා විරෝධයක් නැඟ ආවේය. බඩු මිල ඉහළ යද්දී සහ දුප්පත් ජනතාව වෙතින් අය කෙරෙන බදු බර වැඩි වෙද්දී ජනතාව තවත් කුපීත වූහ. ව්‍යවස්ථාදායී වූ ඔටුන්නක් වුවත් අනවශ්‍ය්‍ය යැයි කියන දේශපාලන කල්ලි පැරීසිය පුරා පැතිර ගියේය. ජනතාව ඔවුන්ට සවන් දීමට කැමැත්ත දැක්වූහ. ගිරොන්ඩින් හා ජැකෝබියන් නම් වූ ඒ දේශපාලන කල්ලි විසින් දහසය වැනි ලුවීගේ රැජින වූ මාරී ඇන්ටොනෙට් ගැන කටකතා පතුරවන්නට ද පටන් ගති. ජනතාවගේ අප්‍රසාදය තවත් තීව්ර විය. ජාතික සමුළුවක් විසින් දහසය වැනි ලුවී ජනතා විරෝධියෙක් දැයි විමසන නඩු විභාගයක් පැවැත්වුණි. ඔහුව අත් අඩංගුවට ගැනිණ. ඉන් මාසයකට පසුව ව්‍යවස්ථාදායක රාජාණ්ඩුව විසුරුවා හැර ජාතික සමුළුව විසින් ප්‍රංශය ජනරජයක් යැයි ප්‍රකාශ කරන ලදි. 1793 ජනවාරි 21 වැනිදා දහසය වැනි ලුවී රජුගේ හිස ගිලටිනයට යොමු කර ඔහුට මරණ දණ්ඩනය නියම විය. ප්‍රංශයේ මරණ දණ්ඩනය ලද එකම රජතුමා දහසය වැනි ලුවී වෙයි.
ශ්‍රී ලංකා‍ෙවි ‍ලෝක උරැමයන්
අනුරාධපුරය
අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක් ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලන්කිය ශිෂ්ඨාචර‍ෙය් සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ෙලා්ක ප්‍රසිද්දධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය අසියා‍ෙව් පැවති විශ්‍ෂ්ටතම එකකි.දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ෙලා්ක උරැමයක් වන මැය වර්තමාන අගනුවර වන ‍ෙකාළඹ සිට කිමි 205 උතුරින් උතුරැ මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉව්ර මුල් කර‍ෙගන පිහිටා ති‍ෙබී.බු.ව.4 වන සියව‍ෙස් අරම්භ වු අනුරාධපුර රාජධානිය 11 වන සියවස දක්වාම දකුනු ආසිය‍ෙව්‍ ස්ථවරතම ‍‍ෙද්ශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ෙලස වැජබුණි.‍ ‍‍ෙබෟද්ධ  ‍ෙලා්කයට පූජනිය නගරයක් වු වර්ග කි.මි 40 පුරා විහිදුනු ‍‍ෙබෟද්ධ  ආරම පිහිටා ඇති අතර අනුරාධපුර නගරය ෙලා්ක‍ෙය් පුරවිද්යාත්මක වැදගත්කමක් ඇති ස්ථානයක් ‍‍ෙලස ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.
දහසය වැනි ලුවී රජ
ළමා කාලය
උප්පත්තියේ දී ඔහුගේ නම ලුවී ඕගස්ට් විය. ඔහුගේ රදළ නම්බු නාමය වූයේ ඩ්‍යුක් ඩ බෙරි නමිනි. පහළොස් වැනි ලුවී නම් වූ ප්‍රංශ රජුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා වූ ලුවී ඔහුගේ පියායි. ඔහුගේ මව වූයේ සැක්සනි හි මාරී-ජෝසපී (ඇයගේ පියා සැක්සනියේ දෙවැනි ෆෙඩ්රික් ඕගස්ටස්, සක්සනියේ කුමරා හා පෝලන්තයේ රජු) කුමරියයි. දහසය වැනි ලුවීගේ පියා ප්‍රංශයේ රජකම නොලබා වයස 36 දී ක්ෂය රෝගයෙන් මිය ගියේ 1765 දෙසැම්බර් 20 වැනිදා ය. එවක දී ලුවීගේ වයස අවුරුදු එකොළහකි. ඔහුගේ මව ද පියාගේ අභාවයෙන් පසු 1767 මාර්තු 13 දින ඒ රෝගයට ම ගොදුරු වන්නීය. දහසය වැනි ලුවී සහ ඔහුගේ සහෝදර සහෝදරයින් හැදෙනු වැඩෙනුයේ මිත්තණිය සමඟ ය. මිත්තණිය ද ඊ ළඟ වසරේ දී මිය යන්නීය. දහසය වැනි ලුවී පවුලේ වැඩිමලා වූයේ නැත. සහෝදර සහෝදරියන් හත් දෙනෙකු අතරින් ඔහු ලුවීගේ තුන්වැනි පුතා විය. ඔහුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා, ඔටුන්නට හිමිකම් කියූ ලුවී, ඩ්‍යුක් ඩ බූගාන්‍ය, 1761 දී වයස නවයේ දී මිය ගියේය. පොතපතට ලැදියාවක් තිබුණත් දහසය වැනි ලුවීගේ හිත වැඩියෙන් ඇදී ගියේ දඩයමටයි.
ශ්‍රී ලංකා‍ෙවි ‍ලෝක උරැමයන්
ගාල්ල
ගාල්ල ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍ෙවරළ තීර‍ෙය් ‍ෙකාළඹ සිට කි.මි119 දුරින් පිහිටි නගරයකි.පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍ෙපර 16 වන සියව‍ෙසදී ධීවර වරායක් ලැස පැවති  ‍ෙමය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ෙලස හදුන්වා ඇත.(ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali)   ‍ෙලස හදුන්ව ති‍ෙබී)18 වන සියව‍ෙස් බ්‍රිතාන්ය පාලකයින්  ‍ෙකාළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ෙලස සැලකීමට ‍ෙපර ගාල්ල එහි දියුණු‍ෙවී  උපරිමයට එලබ තිබිණ.2004/12/26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.
පොළොන්නරුව
‍ෙචා්ල ආක්‍රමනිකයින් පරදවා පලමුවන විජයබා රජු විසින් ආරම්භ කල ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍ෙවී ‍ෙදවන පැරණිතම නගරයී.එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරැ මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය.ෙෙකටි ෙචා්ල පාලන සමයේදි ‍ෙමම නගරය ජනනාතමන්ගලම් ‍ෙලසද හදුන්වා ති‍ෙබි.එ‍ෙහත් ඉන්පසු පත් වූ පාලකයින්‍ග‍න් නිස්සන්කමල්ල රජු හැරැනු විට පත් වූ අ‍ෙනක් පාලකයින් එතරම් සාර්තක ‍ෙනාවූහ.එම රජවරැ ඇති කරගත් දකුනු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්දතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුනු ඉන්දියානු ආක්රමන වලටද රාජධානිය දඹ‍ෙදනියට ස◌ක්රමනය වීමටද හේතු විය.අද වන විට ‍ෙපාෙලාන්නරැ රාජධානි‍යේ පවතින පුරාවිද්යාත්මක ස්ථාන මුල් කාලින රජුන්ගේ සෞභාහග්යමත් පාලන අවධි පිලිබද සාක්ෂි දරයි. ‍ෙමම ඓතිහාසික නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ‍ෙලා්ක උරැමයක් ‍ෙලස නම් කර තිබේ.
රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය
දඹුලු ‍ෙලන් විහාරය(රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය) රට මැද බාගයට වන්නට පිහිටි ෙලා්ක උරැමයක් ‍ෙලස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍ෙකාළඹින් කි.මි.148 නැ‍ෙගනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි.72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍ෙමය ඉතා ‍ෙහාදින් සුරැකිව ඇති විහාර සන්කීර්ණයකි.තැනි තලාවැන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක 80 අධික ‍ෙලන් සංඛයාවක් පවතින අතර ‍ෙලන් පහක් ආශිතව විහාර අන්ඝනය පිහිටිවා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදල ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිස ‍ෙමම විහාරය ෙලා්ක ප්රසිද්දියට පත් වී ඇත.බුද්ධ ස්තූප 153 සිංහල රජුන්‍ෙග් ප්රතිම 3 සහ දැව ප්රතිම 4 ක් වර්ග මි.2100 ප්‍ර‍ෙද්ශයක පිහිටිව ති‍ෙබී.බිතු සිතුවම් මගින් බුදුන්‍ෙග් මාර පරාජය සහ පලමු ධර්ම  ‍ෙද්ශනාව නිරෑපනය කර ඇත.
සින්හරාජ රක්ෂිතය
ශ්‍රී ලංකා‌වේ  ව‍ෙනාද්යක් වන සින්හරාජ වනය යුනැස්ෙකා්ව මගින් ‍ෛජව ෙගා්ලීය රක්ෂිතයක් හා ෙලා්ක උරැමයක් ‍ෙලස නම් කර ති‍ෙබී.ෙනාඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍ෙමය ලගා වීමට ඇති අපහසු බව නිසාම දැව කර්මන්ත‍ෙය් ග්රහන‍ෙයන් මිදී ඇත. ‍ෙමය 1889 දී ෙලා්ක උරැමයක්ද 1978දී ෙලා්ක උරැමයක්ද ලැසද නම් කර තිබැ. ‍ෙමහි න‍ෙමහි අරැත සිංහයාගැ රාජධානිය යන්නඉ.නැගැනහිර.බටහිර දිශා ඔස්‍ෙස් කි.මි.21 ද උතුරැ.නැගැනහිර දිශා ඔස්සැ කි.මි.7 පමනක් වුවද ඉතා සරැ ‍ෛජව විවිධත්වයකට සහ ආ‍ෙවීනික වි‍ෙශ්ෂ (ක්රැමීන්,ශාක,උරගයන් පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍ෙපායීන්) රැසකට ‍ෙසවණ සපයයි.ශාක ගහනය නිස යාල වැනි ඝර්ම කලාපීය වනාන්තරයකදී ‍ෙමන් වන සතුන් දැක ගැනීම අපහසුය.අලින් දැක ගත ෙනාහැකි වුවද දිවියන් වර්ග 15 ආසන්න සන්කයවක් කළාතුරකින් දැකගත හැකිය
වතු දෙමළ කම්කරුවන්ට පුරවැසිභාවය ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම
1949 දී ඩී.එස්. සේනානායක රජය වතු කම්කරුවන්ට පුරවැසිභාවය නොදීමට නීතියක් සම්මත කර ගත්තේ ඔවුන් රටක් නැත්තවුන් තත්ත්වයට හෙළමිනි.
මෙහි ප්‍රතිඵලය වුයේ දේශපාන සමතුලිතභාවය දෙමල ජනතාවගෙන් ඈත්වීමයි. 1948 දී නිදහස ලබන විට පාර්ලිමේන්තුවේ 33% ඡන්ද බලය දෙමළ ජනතාවට තිබුණි. වතු දෙමළ ජනතාවට ඡන්ද බලය අහිමි වීම මත එම ප්‍රමාණය 20% දක්වා අඩුවිය. සිංහලයනට පාර්ලිමේන්තුවේ 2/3 ක බලය ලබා ගැනීමට හැකිවීමෙන් සිංහල ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් පාර්ලිමේන්තුවේදී විරෝධය පෑමට දෙමල ජනතාවට තිබුණු ඉඩ ප්‍රස්ථා අහිමි විය. මෙම අසාමානත්වයට ප්‍රධාන හේතුව වුයේ සිංහල බහුතරයක් සිටින බහු ආසන මන්ත්‍රී කොට්ඨාශයකින් දෙමළ මන්ත්‍රීවරයෙකු තෝරා ගැනීමය. බහු ජාතික ආසන ඇති කිරීමට හේතුව වුයේ ඉදිරි ජාතිකවාදී ආණ්ඩුවකදී සුදු ජාතීන්ට වැඩි බලයක් ඒම වළක්වනු පිණිසයි.
පුරවැසිභාවය අහිමි කිරීමෙන් පමණක් සෑහීමට පත් නොවී ඉන්පසු බලයට පත් පක්ෂ රාජ්‍යයන් කීපයක්ම උත්සාහ කළේ වතු දෙමල ජනයා සම්පුර්ණයෙන්ම රටෙන් ඉවත් කිරීමටයි. 1962 දී එවකට අගමැති එල්. බී. ශාස්ත්‍රි සමග ගිවිසුමක් අතසන් කරන ලදී. දෙවැනි ගිවිසුම ඉන් අවුරුදු 3කට පසුව ඉන්දිරා ගාන්ධි සමග අත්සන් කෙරිණි. මෙයින් වතු දෙමළ ජනතාව 600000 ක් අවුරුදු 15 ක් තුළ ඉන්දියාවට යැවීමටත් 375000 කට ශ්‍රී ලංකාවේ පුරවැසිභාවය දීමටත් එකගතාවයක් ඇති විය. මෙයින් පළමු පිරිස ඉන්දියාවට නොගිය අතර ශ්‍රී ලංකාවේ නැවතුණහ. එහෙත් එම ඡන්ද බලයද, පිටරටකට යාමේ අවස්ථාවද, සැබෑ ශ්‍රී ලාංකික පුරවැසියෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමේ අවස්ථාවන් අහිමි කර ගනිමිනි. 2003 දී ඉතිරිව සිටි උඩරට දෙමළ ජනතාවට පුර්ණ පුරවැසිභාවය ප්‍රදානය කරන ලදී.
කරවැල් ගණය
විශේෂ
*) Not including the nominate subspecies (typical form). T ) Type species
නිදහස් අන්තර්ගතය
Free content encompasses all works in the public domain and also those copyrighted works whose licenses honor and uphold the freedoms mentioned above. Because copyright law in most countries by default grants copyright holders monopolistic control over their creations, copyrighted content must be explicitly declared free, usually by the referencing or inclusion of licensing statements from within the work.
Though a work which is in the public domain because its copyright has expired is considered free, it can become non-free again if the copyright law changes.
Traditional copyright
Traditionally, copyright is a legal concept, which grants the author or creator of a work legal rights to control the duplication and public performance of his or her work. In many jurisdictions, this is limited by a time period after which the works then enter the public domain. During the time period of copyright the author's work may only be copied, modified, or publicly performed with the consent of the author, unless the use is a fair use.
Traditional copyright control, when compared to free content, is limiting in several ways. It limits the use of the work of the author to those who can, or are willing to, afford the payment of royalties to the author for usage of the authors content, or limit their use to fair use. Secondly it limits the use of content whose author cannot be found. Finally it creates a perceived barrier between authors by limiting derivative works, such as mashups and collaborative content. Copyleft is based on the belief that the temporary publishing monopoly that traditional copyright created in order to encourage science and learning is not actually the best way to promote science and learning.
පොදු වසම
The public domain is a range of creative works whose copyright has expired, or was never established; as well as ideas and facts which are ineligible for copyright. A public domain work is a work whose author has either relinquished to the public, or no longer can claim control over, the distribution and usage of the work. As such any person may manipulate, distribute, or otherwise utilize the work, without legal ramifications. A work released into the public domain, or under a very liberal license, by its author may be referred to as "copycenter".
Copyleft
Copyleft is a play on the word copyright and describes the practice of using copyright law to remove restrictions on distributing copies and modified versions of a work. The aim of copyleft is to use the legal framework of copyright to enable non-author parties to be able to reuse and, in many licensing schemes, modify content that is created by an author. Unlike public domain or other non-copyleft free work, the author still maintains copyright over the material, however the author has granted a non-exclusive license to any person to distribute, and often modify, the work. Copyleft licenses require that any derivative works be distributed under the same terms, and that the original copyright notices be maintained.
A symbol commonly associated with copyleft is a reversal of the copyright symbol, facing the other way; the opening of the C points left rather than right. Unlike the copyright symbol, the copyleft symbol does not have a codified meaning.
Usage
තාක්‍ෂණය ප්‍රකාශනයේ පිරිවැය අඩු කර ඇති අතර පුද්ගලයන් හෝ කුඩා කණ්ඩායම් විසින් පුළුල් ලෙස බෙදා හරින ලද ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් ප්‍රවේශ බාධකය අඩු කර ඇත. පරිගණක තාක්ෂණයේ දියුණුව හා සම්බන්ධ ද්‍රව්‍ය බෙදා හැරීමේ පහසුව හේතුවෙන් නොමිලේ සාහිත්‍ය සහ බහුමාධ්‍ය අන්තර්ගතයන් සැපයීමේ ව්‍යාපෘති වඩ වඩාත් ප්‍රමුඛ වී ඇත. මෙම තාක්‍ෂණික වර්ධනයන්ට පෙර එවැනි ව්‍යාප්තිය ඉතා මිල අධික විය හැකිය.
මෘදුකාංග
Open source development models have been classified as having a similar peer-recognition and collaborative benefit incentives that are typified by more classical fields such as scientific research, with the social structures that result from this incentive model decreasing production cost. {{cite journal |url=http://www.valt.helsinki.fi/staff/herkia/kava/Seminnarit/MI_mustonen.pdf |title=Copyleft – the economics of Linux and other open source software |accessdate=March 22, 2009 |version=Discussion Paper No. 493 |last=Mustonen |first=Mikko |publisher=Department of Economics, University of Helsinki |format
Jack in the Box
Jack in the Box යනු එක්සත් ජනපදය ඇමරිකාව ඉක්මනින් ආහාර ආපනශාලාව දාමය. එය රොබට් ඕ පීටර්සන් විසින් 1951 දී ආරම්භ කරන ලදී.
ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යය
යටත්විජිත සමය-ඇමරිකානු සාහිත්‍යය
ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ මුල්කාලීන ස්වරූපය වූයේ, යුරෝපීන්ට හා යටත්විජිත සභාවන්ට ලැබුණු ප්‍රතිලාභ වර්ණනා කරමින් ලියවුනු ලිපි හා පත්‍රිකාය. කපිතාන් ජෝන් ස්මිත් ඇමරිකාවේ ප්‍රථම ග්‍රන්ථ කර්තෘවරයා ලෙස සලකන අතර "ටෲ රිලේශන් ඔෆ් වර්ජිනියා (1608)", "ජෙනරල් හිස්ට්‍රි ඔෆ් වර්ජිනියා", "නිවු එන්ග්ලන්ඩ්" හා "සමර් අයිල්ස්" ඔහුගේ කෘති කිහිපයකි. ඩැනියෙල් ඩෙන්ටන්, තෝමස් ආශෙ, විලියම් පෙන්, ජොර්ජ් පර්සි, විලියම් ස්ට්‍රෙචි, ජෝන් හමොන්ඩ්, ඩැනියෙල් කොක්ස්, ගේබ්‍රියෙල් තෝමස් හා ජෝන් ලෝස්න් එම ශෛලිය අනුගමනය කළ තවත් රචකයන් කිහිප දෙනෙකි.
ඇමරිකාවේ ආගමික මතභේද සඳහා තුඩුදුන් ගිවිසුම්ද මුල්කාලීන ලිපි ලිවීමේදී ඒවාට මාතෘකා විය. ජෝන් වින්ට්‍රෝප් විසින් රචනා කළ සඟරාවක "මැසචුසෙට්ස් බේ කොලනි" යන ආගමික පදනම පිළිබඳව සාකච්ඡා කරන ලදී. "මේෆ්ලවර්ස්" නැමති කෘතිය පැමිණීමෙන් පසු වර්ෂයේ එඩ්වර්ඩ් වින්ස්ලෝ දින දර්ශනයක් වර්ථා කරන ලදී. ආගමික අභාශය ලත් අනෙකුත් රචකයන් වන ඉන්ක්‍රීස් මැතර් සහ විලියම් බ්‍රැඩ්ෆෝර්ඩ් යන අය විසින් "හිස්ට්‍රි ඔෆ් ද ප්ලේමවුත් ප්ලාන්ටේෂන් (1620-47)” නමින් සඟරාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදහ. රොජර් විලියම්ස් සහ නතාලියෙල් වොර්ඩ් යන කර්තෘවරු ක්‍රිස්තියානි සභාවේ බිඳීයාම පිළිබඳව දරුණු චෝදනාත්මක ප්‍රකාශ නිකුත් කර ඇත. ඒ අතර සමහර කාව්‍යයන්ද පැවතිණි. ඇන් බ්‍රැඩ්ස්ට්‍රිට් සහ එඩ්වර්ඩ් ටේලර් යන අය විශේෂ සැලකිල්ලකට බඳුන් විය. අවසන් විනිශ්චය කාලය විස්තර කරමින්, මිෂෙල් විග්ල්ස්වර්ත් විසින් ලියන ලද "ඩේ ඔෆ් ඩූම්" යන කවිය සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් පැවතිණි. නිකොලස් නොයිස් නැමති කවියාද තම පද්‍ය හේතුවෙන් ප්‍රකට විය. මුල්කාලීනව ලියවුණු වෙනත් ලිපි මඟින් ඉන්දියානුවන් සමඟ ඇතිවූ ඝට්ටන හා අන්තර් ක්‍රියා පිළිබඳව විස්තර කෙරේ. ඩැනියෙල් ගෝකින්, ඇලෙක්සැන්ඩර් විටේකර්, ජෝන් මේසන්, බෙන්ජ්මින් චර්ච් හා මේරි රෝලන්ස් යන අයගේ ලිපි තුළින් මෙය පැහැදිලිව දැකගත හැකිය. ජෝන් එලියට් විසින් බයිබලය අල්ගකින් භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලදී.
18 වැනි ශතවර්ෂය මුල් භාගයේදී ("කැල්වින්වාදය" පිළිබඳව තදින් කියා සිටින) ජොනතන් එඩ්වර්ඩ් සහ ජොර්ජ් වයිට්ෆීල්ඩ් විසින්, ආගමික පුබුදුව පිළිබඳව ලියන ලද "ග්‍රේට් අවේක්නින්" නැමති කෘතිය එළිදක්වන ලදී. තෝමස් හුකර්, තෝමස් ෂෙපර්ඩ්, යූරි ඔර්ක්ස්, ජෝන් වයිස් හා සැමුවෙල් විලර්ඩ් යන අය අසත්‍ය පිළිකුල් කළ, ආගමික රචකයන් වේ. එනමුත් සැමුවෙල් සෙවල්, සාරා කෙම්බල් නයිට් හා විලියම් බර්ඩ් යනු සන්සුන් සහ ලිහිල් රචකයන් කිහිප දෙනෙකි.
විප්ලවකාරී සමයේදී දේශපාලනය පිළිබඳව සැමුවෙල් ඇඩම්ස්, ජෝශී කුවින්සි, ජෝන් ඩිකන්ස් හා ජෝසප් ගැල්වේ වැනි රජයට ගැති රචකයන් විසින් ලිපි ලියන ලදී. ඒ අතරින් ප්‍රධාන චරිත දෙක වන බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් විසින් රචිත "පුවර් රිචර්ඩ්ස් අල්මැනක්" හා "ඕටොබයග්‍රෆි ඔෆ් බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින්" යනු ඔවුන්ගේ බුද්ධිය හා වර්ධනය වෙමින් පැවතුණු ඇමරිකානු අනන්‍යතාවයෙන් ලැබුනු අභාෂය විදහා දක්වන ශ්‍රේෂ්ඨ නිර්මාණ දෙකකි.
විප්ලව කාලයෙදී "යැන්කී ඩුඩල්" හා "නේතන් හෝල්" වැනි කවි සහ ගීත ජනප්‍රියව පැවතිණ. ජෝන් ටම්බල් හා ෆ්‍රැන්සිස් හොප්කින්ස් ප්‍රකට උපහාස රචකයන් විය. පිලිප් මොරීන් ෆ්‍රේනී යුධ කාලය අලලා කවි ලිවීය.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු
දෙවන ලෝක යුද්‍ධයෙහි නිමාව සිට එනම් දළ වශයෙන් 1960 දශකයෙහි අග භාගය හා 1970 දශ‍කයේ මුල් භාගය වන කාලය ඇමෙරිකානූ ඉතිහාසයේ ඉතාමත්ම ජනප්‍රිය කෘතින්ගේ එළිදැක්වීම සිදුවිය. යථාර්ථවාදී නූතන අදහස් දරන්නන් සහ හණමිටි සමාජය අප්‍රිය කළ තරුණ ප්‍රේමාන්විතයින් මේ කාලය තුළ පෙරමුණ ගනු ලැබූහ. ඔවුන්ගේ මේ කාර්යයට දෙවන ලෝක යුද්ධයට ඇරමරිකාව හවුල් කිරීමට විත්තිකරුවන් වූවන්ගේ බලපෑම ද නොමද ලැබුණි.
ජේ.ඩී සැලින්ගර්ගේ Nine Stories, The Catcher හා the Rye වැනි කෘතින් ගේ සිට සිල්පියා ප්ලාක්ගේ  The Bell Jor වැනි කෘතින් දක්වා වූ නිර්මාණ, ඇමෙරිකාවේ උමතුව ජාතියේ සාහිත්‍යමය ප්‍රමුඛස්ථානයට ගෙන ඒමට හවුල්විය. වෙනත් රටවලින් ඇමෙරිකාවට පදිංචියට පැමිණි එලදීමිර් නෝබෝකොන් වැනි කතුවරුන් Lolita (ලෝලීටා)වැනි කෘතින් මඟින් මෙම මාතෘකාව ඉදිරියට ගෙන ගියහ. එම කාලය තුළදීම ඉහත දැක්වු තරුණ ප්‍රේමාන්විතයින් ඔවුන්ගේ Lost generation පූර්වජයන්ගෙන් සංවිධානාත්මක පියවරක් ඉවතට තැබීය.
නිව්යෝර්ක් නුවර හා කොලොම්බියා සරසවිය ආශ්‍රිතව ගොඩනැගී යම් කාලයකට පසු සැන් ‍ෆ්‍රෙන්සිස්කෝ නුවර නිළ වශයෙන් පිහිටවනු ලැබූ බුද්ධිමතුන්ගේ කව මඟින් බිහිවූ Beat Generation හි කවි හා ප්‍රබන්ධ කරලියට පැමිණියහ. Beat යන පදය 'ජෑස්' සංගීතයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ සංස්කෘතික රිද්මයටත්, යුද්ධයෙන් පසුවත් පැවති වෙනස්වීම් වලට ඇති අකමැත්ත කෙරෙහි වූ කැරළිකාර ස්වභාවයත්, මත්ද්‍රව්‍ය, මත්පැන් දර්ශන වාසය හා සෙන් බෞද්ධාගම ප්‍රමුඛ ආගම් වලින් ලැබූ නව ආත්මීය අත්දැකීමුත් සහ සියල්ලම හැඳින්වීමට සාමූහිකව භාවිතා කරන ලදී. ඇලන් ජින්ස්බර්ග් විසින් ඔහුගේ Howl නම් කවිය මඟින් මෙම යාන්ත්‍රණයට අවශ්‍ය තාලය සපයන ලදී. මාගේ පරම්පරාවේ සුවිශේෂම බුද්ධිමතුන් උමතුව මඟින් විනාශ වනු මම දුටිමි. ලෙස ආරම්භ වු මෙම කවිය වෝල්ට් විට්මෑන්ගේ කෘතින්ට සමානකමක් දැක්විය. මේ කාලය තුළදීම ඇලන් ජින්ස්බර්ගේ මිත්‍රයෙකු වු ජැක් කොරොවුවැක් (1922-1969) ගේ ජනප්‍රියම නවකථාව වන The Road මඟින් Beats  ලෙස හැඳින්වූවන්ගේ විනෝදකාමී,  බාහිර බලපෑම් රහිත, ස්ථර පදිංචියක් පවා නැති ජීවිත විග්‍රහ කරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසු සමය යුද්ධ නවකථා සම්බන්ධව නම් ඇමෙරිකාව තුළ විශාල සාහිත්‍යමය පිබිදීමක් ඇති වූ සමයක් විය. නෝමන් මේලර් ගේ The Naked and the dead (1948) ‍ජෝසප් හෙලර්ගගේ  Catch -22 (1961) සහ කර්ථ වොන්නෙගට් ජූනියර්ගේ   Slaughter House- Five (1969) වැනි කෘතින් මේ කාලය තුළදී ඉතාමත් ජනප්‍රිය වූ කෘතීන් කිහිපයක් විය. බාබරා ගාර්කන් විසින් රචිත Mac Bird කෘතිය යුද්ධයෙන් නිරර්ථක භාවය විදහාපාන තවත් කෘතියක් විය.
සංසන්ඳනාත්මකව බැලූ කල, ජෝන් අප්බයික් ඇමෙරිකානු ජීවිතයේ ගැමි ජීවිතය අලංකාරව විස්තර කිරීමක් ලෙස සැලකිය හැකි කෘතීන් නිහඩ එහෙත් පෙරලිකාර රචනා ශෛලියකින් ඉදිරිපත් කළේය. ඇමෙරිකානු මධ්‍යම පන්තියෙහි කුඩා තොරතුරු පවා චරිතයට නැගීම නිසා 1960 දී රචිත Robbit Run  නමැති කෘතිය නවමු අත්දැකීමක් විය. මෙම නවකතාව වර්ථමාන කාලය එහි කතා විස්තරයට යොදාගත් පළමු නවකතා කිහිපය අතරින් එකක් ලෙස ද සැලකේ.
ෆ්ලැන්නරි ඕ'කොනර් (උපත මාර්තු 25, 1925 ජෝර්ජියාව විපත අගෝස්තු 3 1964 ජෝර්ජියාව) විසින්ද මාර්ක් ට්වේන් වැනි ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ ප්‍රමුඛ කතුවරුන්ට ඉතා සමීප මාතෘකාවක් වු දකුණු පළාත සහ මාතෘකාව පිරික්සීමට ලක්කොට සංවර්ධනය කරන ලදී. (Wise Blood 1952, The Violeut Bear it Away 1960, Everything that Rises Must Converge - ඇගේ ප්‍රසිද්ධම කෙටිකථාව හා අතිශය වැදගත් එකතුවක් 1965 දී ඇ‍ගේ අභාවයෙන් පසුව එළිදක්වන ලදී.
සුවිශේෂි ඇමෙරිකානු රීතිය
1812 යුද්ධය සමග සහ සුවිශේෂී ඇමෙරිකානු නිර්මාණයන් බිහි කිරීම සඳහා ඇති වූ උනන්දුව හේතුකොට ගෙන ප්‍රධාන පෙළේ සාහිත්‍ය ලැදි උගත් පිරිසක් බිහි වූහ. මේ අතරින් වොෂින්ටන් අර්වින්, විලියම් කුලන් බ්‍රයන්ට්, ‍ජේම්ස් ෆෙනිමො‍්ර් කූපර් සහ එඩ්ගා ඇලන්පෝ කැපී පෙනුනහ. මෙයින් අර්වින් සුවිශේෂ ඇමෙරිකානු රීතියක් ඇති කිරීමට උත්සාහ ගත් ප්‍රථම ලේඛකයා ලෙස බොහෝ විට සළකනු ලැබේ. (මෙම කාරණය විවාදිතය) ඔහු ලියු හාස්‍යෝත්පාදක කෘතින් නම් සල්මන් ගුන්ඩි සහ බොහෝ දෙනෙක් දන්නා උපහාසාත්මක කථාවක් රැගත් අ හිස්ටරි ඔෆ් නිව් යොර්ක් බයි ඩීඩ්රිට් නිකර්බෝකර් (1809) වැනි කෘතින්ය. බ්‍රයන්ට් මුල්ම ප්‍රේමාන්විත සහ ස්වභාව සෞන්දර්ය එක් කරමින් කවි ලීවේය. මෙම කෘතින් ඒවායේ යුරෝපයේ මූලයන්ගෙන් විකාශනය වූ ලක්ෂණ පෙන්නුම් කළේය. 1832 දී පෝ කෙටි කතා ලිවීම ආරම්භ කළේය. මේවායින් කීපයක් නම් ‘ද මැස්ක් ඔෆ් ද රෙඩ් ඩෙත්’, ‘ද පිට් ඇන්ඩ් ද පෙන්ඩුලුම්’ ‘ද ෆෝල් ඔෆ් ද හවුස් ඔෆ් යුෂර්’ සහ ‘ද මර්ඩර්ස් ඉන් ද රියු මෝර්ග්’ වැනි කෙටි කථාය. මෙම කථා වලින් මානව මනෝ විද්‍යාවේ සැඟවුනු තැන් ගවේෂණය විය. එමෙන්ම ප්‍රබන්ධ වල සීමාවන් අභිරහස් කථා සහ මායා ලෝකයන් දක්වා තල්ලු විය. කූපර්ගේ නැට් බම්පෝ ගැන ලෙදර්ස්ටොකින් කථා මාලාව අලුත් රටේ සහ විදේශයන්හි ජනප්‍රිය විය.
හාස්‍යජනක කථා ලියු ලේඛකයන් ද ජනප්‍රිය වූහ. නිව් එංගලන්තයේ සෙබා ස්මිත් සහ බෙන්ජමින් පී ෂිලාබර් වැන්නෝද - ඔගස්ටන් බෝල්ඩ්වින් ලෝංග් ස්ට්‍රීට්, ජොන්සන් ජේ හූපර්, තෝමස් බැන්ග්ස් තෝර්ප්, ජෝශප් ජි බෝල්ඩ්වින් සහ ජෝර්ජ් වොෂින්ටන් හැරිස් වැනි ඇමෙරිකානු ප්‍රත්‍යන්ත දේශ ගැන ලියු අයද ඒ ගණයට අයත් වූහ.
නිව් එංග්ලන්ඩ් බ්‍රාහ්මින් නමින් හැඳින්වූ ලේඛක කණ්ඩායමද හාවර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයට සම්බන්ධ වූහ. මෙහි වැදගත් කණ්ඩායමට ජේම්ස් රසල් ලොවෙල්, හෙන්රි වර්ඩ්ස් වර්ත්, ලෝංග්ෆෙලෝ සහ ඔලිවර් වෙන්ඩෙල් හෝල්ම්ස් ද අයත් වූහ.
1836 දි හිටපු ඇමතිවරයෙකු වූ රැල්ෆ් වුල්ඩෝ එමර්සන්ට් ‘නේචර්’ නම් ප්‍රබන්ධ ගණයට නොවැටෙන ආන්දෝලනාත්මක කෘතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ඒ මගින් ස්වභාවධර්මයට අනූකූලව සහ එය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් උසස් අධ්‍යාත්මික තත්වයක් ඇති කර ගත හැකි බවත්, සංවිධානය වූ ආගම් අවශ්‍ය විය නොහැකි බවත් ප්‍රකාශ කළේය. ඔහුගේ ලේඛණවලට ඔහු වටා සිටි ලේඛකයින්ගේ අදහස් පමණක් නොව ඔහුගේ දේශනා ඇසු මහජනතාවගේද අදහස්ද ඇතුලත් විය.
එමර්සන්ගේ අනගිතම සහාය චින්තකයා සමහර විට හෙන්රි ඩේවිඩ් තෝරියෝ (Henry David Thoreau 1817-1862 නම් දැඩි අදහස් ඇති එංගලන්ත සභාවට අයත් නැති ක්‍රිස්තු භක්තිකයා විය හැකිය. වනයෙන් ගැවසිගත් පොකුණක් අසල කුටියක අවුරුදු දෙකක් ජීවත් වෙමින් ඔහු Wolden නම් පොතක් පමණ විශාලත්වයක් ඇති ජීවන සටහනක් ලීවේය. ඒ මගින් සංවිධානගත සමාජයේ අනවශ්‍ය අණ කිරීම්වලට බාධා පමුණුවන මෙන් බල කිරීමක් කරන ලදී. ඔහුගේ විරෝධාකල්ප සහිත ලියවිලිවලින් ඇමෙරිකානු ලක්ෂණයේ තනිපුද්ගලවාදය දෙසට ගැඹුරු මුල් බැසගත් කැමැත්තක් ප්‍රකාශ කෙරේ. ලෝකෝත්තර වාදය විසින් උනන්දු කරවනු ලැබු අනෙකුත් ලේඛකයින් නම් බ්‍රොන්සන් ඇලිකට්, මාර්ගර්ට් ෆුලර්, ජෝර්ජ් රිප්ලේ, ඔරෙස්ටන් බ්‍රවුන්සන් ජෝන්ස් වෙරි යන අයයි.
අත්හැරීමේ වාදය වටා වූ දේශපාලන අර්බුද විසින් විලියම් ලොයිඩ්ට සහ ලිබරේට් නම් ඔහුගේ පත්‍රයටද, ඒ සමගම ජෝන් ග්‍රීන් ලීෆ් නම් කවියාටද සහ අන්කල් ටොම්ස් කැබින් නම් කෘතිය කළ හැරියට් බීචර් ස්ටොව්ටද පෙළඹවීම් ඇති කරන ලදී.
1837දී තනානියෙල් හැව්තෝර්න් (1804-1864) සංකේත හා ගුප්ත සිදු වීම් වලින් පිරුණු Twice told tales වැනි ඔහුගේ කථා ඛාණ්ඩයක් වශයෙන් එක් කළේය. හැව්තෝර්න්, වරද, අභිමානය සහ ආවේග මැඩ පැවැත්වීම වැනි තේමාවන් ගවේෂණය කරන පූර්ණ දිග ප්‍රමාණයෙන් යුත් ආදර කථා වැනි නවකථා ලිවීමෙහි නිරත විය. ඔහුගේ අති විශිෂ්ඨ කෘතියක් වන ‘ද ස්කාර්ට්ලට් ලෙටර්’ ලියැවි ඇත්තේ පර පුරුෂ සේවනය හේතුවෙන් තමන්ගේ සමාජයෙන් කොන් කළ ගැහැණියක් පිළිබඳවයි. හැව්තෝර්න්ගේ ප්‍රබන්ධ ඔහුගේ මිතුරු හර්මන් මෙල්වින් කෙරෙහි ගැඹුරු ඝට්ඨණයක් තිබුනි. මෙම මෙල්විල් ඔහුගේ මූදු ගමන් යෙදුනු දින වලින් විචිත්‍ර නවකථා දක්වා කරුණු වෙනස් කිරීමෙන් පළමුවෙන් නමක් ඇති කර ගෙන තිබුනි. හැව්තෝර්න් ගේ උදාහරණයෙන් උනන්දු වූ මෙල්විල් දර්ශනවාදය පිළිබඳ විමර්ශනයන්ගේ පොහොසත් නවකථා කරණයෙහි දිගටම යෙදුනේය. නපුරු ගතිගුණ වල ස්වභාවය, පංචමහා භූතයන්ට එරෙහිව මනුෂ්‍යයන්ගේ අරගලය, වැනි තේමාවල් පරික්ෂා කිරීම සඳහා මොබිඩික් වැනි (තල් මසුන් සොයා ගිය චාරිකා) වැනි කෘතින් පිටුවහලක් වෙයි. මෙල්වින්ගේ ගැඹුරු අදහස් ඇති කෘතින් අලෙවිය අතින් දුර්වල විය. ඔහුගේ මරණය සිදු වන අවස්ථාවේ ඔහු පිළිබඳව බොහෝ දෙනාට අමතකව තිබිනි. ඔහු ගැන නැවතත් මතකය අවදි වන්නේ 20 වෙනි ශත වර්ෂයේ මුල් දශක දෙක තුලයි.
ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය - 20 වැනි ශතවර්ෂය
20 වෙනි ශත වර්ෂය ආරම්භයේදි ඇමෙරිකානු නවකථාකරුවන් ඉහළ සහ පහළ පන්ති සමාජ ජීවිතය හසුකර ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ ප්‍රබන්ධ කථාවල විෂය පථය පුළුල් කළහ. එඩිත් වාර්ටන් (Edith Wharton 1862-1937) ඇගේ කතාවල සහ නවකථාවල ඉහළ පන්තිය පරෙස්සමින් සෝදිසි කළාය. ඊස්ටන් සීබෝඩ් සමාජය නම් වූ එම සමාජය තුළ ඇය හැදි වැඩුනාය. ඇගේ කදිම පොත් වලින් එකක් වූ ඒජ් ඔෆ් ඉනසන්ස් (The age of innocence) ඉලක්ක කර තිබෙන්නේ විවාහය සඳහා ලස්සන පිටස්තර ගැහැණියකට වඩා සාම්ප්‍රදායික සිරිත් විරිත් ගරු කරන සමාජය පිළිගත් ගැහැණියක තෝරා ගන්නා පිරිමියෙකු ගැනයි. මෙම කාලය තුළදීම ස්ටීවන් ක්‍රේන් (1871-1900) (Stephen crane) නිව් යොර්ක් නගරයේ වෙසඟනන් ගැන කියැවෙන ‘මැගි: අ ගර්ල් ඔෆ් ද ස්ට්‍රීට්ස්’ නැමැති කෘතිය කළේය. ඔහු ප්‍රසිද්ධියට පත් වූයේ සිවිල් යුද්ධය අළලා ඔහු ලියු ‘ද රෙඩ් බැජ් ඔෆ් කරේජ්’ නම් නව කථාවෙනි. එමෙන්ම ‘සිස්ටර් කැරි’ නමින් තියසෝර් ඩ්‍රෙසියර් (1871-1945) Theodore Dreiser) විස්තර කරන්නේ චිකාගෝ නගරයට පැමිණි ගම්බද කාන්තාවක් ගැනයි. හැමිලින් යාර්ලන්ඩ් සහ ෆ්‍රෑන්ක් නොරිස් ඇමෙරිකානු ගොවීන්ගේ ප්‍රශ්න ගැන ලියුවෝය.
දේශපාලන ලියවිලි මගින් සමාජ ප්‍රශ්න සහ සමගියේ බලය ගැන ඍජුව සාකච්ඡා වුණි. එඩ්වර්ඩ් බෙලමි වැනි ඇතැම්හු ඉදිරියේදි විය හැකි දේශපාලන සහ සමාජ හැඩ ගැසීම් වල හැඩය Looking Backward හිදී පෙන්වා දුන්හ. ද ජංගල් කෘතිය නිසා බොහෝ ප්‍රසිද්ධ වූ අජටන් සින්ක්ලෙයාර් නම් ලේඛකයා සමාජවාදය හඳුන්වා දුන්නේය. යුගයේ සිටි අනෙකුත් දේශපාලන ලේඛකයින් අතරට එඩ්වින් මාර්ක්හැම්, විලියම් වෝහ්න් මූඩි යන අය අයත් වෙති. පත්‍ර කලාවේ විවේචකයන් වූ ඉඩා එම් ටාර්බල් සහ ලින්කන් ස්ටෙෆෙන්ස් “අපචාර අවුස්සන්නේ” (muskrakers) ලෙස හඳුන්වනු ලැබූහ. හෙන්රි ඇඩම්ස්ගේ ස්වයං චරිතාපදානය වූ ‘ද එඩියුකේෂන් ඔෆ් හෙන්රි ඇඩම්ස්’ කෘතියෙන් අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ සහ නවීන ජීවිතයේ නොමනා පැති හෙළි කළේය.
හැඩය සහ ශෛලිය පිළිබඳව කළ පරික්ෂණ වලින් ප්‍රස්තුත කාරණය සමග ඉක්මණින් සම්බන්ධ විය. 1909 දී එවකට පැරීසියට පිටමං වී සිටි ගර්ට්රූඩ් ස්ටෙයින් (1874-1946) ත්‍රී ලයිව්ස් නමින් කෘතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළාය. එය ජ්‍යාමිතික චිත්‍ර කලාව, ජෑස් සංගීතය සහ සමකාලීන කලා සහ සංගීතයේ අංගවලට ඇයට තිබු සමීප බව ආභාෂයට ගෙන ලියැවුණු අමුතු ආකාරයේ කෘතියක් විය.
එස්රා පවුන්ඩ් (1885-1972) නම් කවියා ඉඩහෝ හි උපන් නමුත් ඔහුගේ වැඩිහිටි කාලය බොහෝ සෙයින් ගත කළේ යුරෝපයෙහිය. ඔහුගේ නිර්මාණ සංකීර්ණ ඒවා විය. ඇතැම් විට තේරුම් ගැනීමට දුෂ්කරය. ඒවායේ වෙනත් කලා ක්‍රමවලට සහ පෙර අපර දෙදිග සාහිත්‍යයට යොමු කළ කරුණු ඇත. ඔහු වෙනත් බොහෝ කවීන්ගේ ආභාෂය ලබා ගත්තේය. විශේෂයෙන් ටී.එස්.එලියට් (1888-1965) සඳහන් කළ හැකිය. පවුන්ඩ්ගේ කෘතිවල මෙන්ම එලියට්ගේ කාව්‍යයන්ගේද ව්‍යාංගර්ථයන් බහුලය. ඔහුගේ වෙස්ට්ලන්ඩ් (The wasteland) නම් කාව්‍ය සංග්‍රහයේ කවියා විසින්ම තබන ලද අධෝ ලිපි තිබේ. 1948 දී සාහිත්‍ය සම්බන්ධයෙන් එලියට් නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් පිදුම් ලැබුවේය.
ඇමෙරිකානු ලේඛකයෝ යුද්ධය මත ඇති වූ සිත්වල පවතින මුලාවන් ප්‍රකාශ කළහ. එෆ්. ස්කොට් ෆිට්ස්ජෙරාල්ඩ්ගේ (1896-1940) කථා සහ නවකථා වලින් 1920 දශකයේ අසහනකාරි නොසැලකිලිමත් තත්ත්වයන් හසුකර ගනි. ඔහුගේ ද ග්‍රේට් ගැට්ස්බි (The Great gatsby) කෘතියේ තේමාව වී ඇත්තේ තරුණයින්ගේ රන් සිහින බලාපොරොත්තු කඩවීම සහ අසමත් වීම මත දියවී යාමයි. සින්ක්ලෙයාර් ලුවිස් සහ ෂර්වුඩ් ඇන්ඩර්සන් ද ඇමෙරිකානු ජීවිතය විවේචන කරන ආකාරයේ නවකථා ලියූහ. ජෝන් ඩොස් පැඩෝස් යුද්ධය ගැන මෙන්ම පරිහානිය දක්වා විහිදෙන එක්සත් ජනපද ත්‍රිත්වය (U.S.A. Trilogy) ගැන ලියුවේය. අර්නස්ට් හෙමිංග්වේ (1899-1962) පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේ ගිලන් රථ රියදුරෙකු වශයෙන් සේවය කිරීමේදි දරුණු ක්‍රියා සහ මරණය පිළිබඳ අත්දැකීම් ලබා තිබුණේය. ඔහු තම ලේඛනවලින් අනවශ්‍ය වචන කපා හැරියේය. වාක්‍ය ව්‍යුහය සරල කළේය. ද සන් ඕල්සෝ රයිසස් සහ අ ෆෙයාර්වෙල් ටු ආර්මි යන කෘතින් සාමාන්‍යයෙන් ඔහුගේ අගනාම කෘතින් ලෙස සළකනු ලැබේ. 1954 දී ඔහු සාහිත්‍යය සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය ලැබුවේය. හෙමිංවේට අවුරුදු පහකට කලින් තවත් ඇමෙරිකානුවෙකු වූ විලියම් ෆෝල්ක්නර් (William Faulkner) (1897-1962) නොබෙල් සම්මානය දිනා ගැනීමට සමත් විය. ඔහු විසින්ම නිර්මාණය කරන ලද මිසිසිපි ප්‍රදේශයක් වූ යොක්නපටව්ෆා කවුන්ටි (Yoknapatawha County) කෘතියට මනුෂ්‍යත්වය පිළිබඳ අති විශාල පරාසයක් ඇතුළත් කර ගැනීමට ඔහු සමත් විය. ඔහු ඔහුගේ චරිත නිර්මාණය කර ඇත්තේ (පෙනෙන ආකාරයට) සංස්කරණයකින් තොරව දිගින් දිගටම විස්තර කරමින් එම චරිතවල අභ්‍යන්තර ස්වභාවය පෙන්වා දීම සඳහාය. (මෙම ක්‍රමය හඳුන්වා දී තිබෙන්නේ ‘Stream of consciousness’ යනුවෙනි.) වර්තමානය තුළ අතීතය පවතින්නේ කෙසේද කියා පෙන්වීමට ඔහු කාල ක්‍රමානූකුල පිළිවෙල (විශේෂයෙන් ඈත දකුණේ වහල් සේවය පැවති කාලය) වෙනස් කළේය. ඔහුගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම කෘති අතරට ද සවුන්ඩ් ඇන්ඩ් ද ෆියුරි, ඇබ්සැලොම්, ඇබ්සැලොම්!, ගෝ ඩවුන්, මෝසෙස් සහ ද අන්වැන්ක්විෂ්ඩ් යනාදි කෘතින් ඇතුළත් වේ.
අවපාත යුගයේ (Depression era) සාහිත්‍යය තියුණු නොවීය. එසේම එය යොමු වූයේ කෙළින්ම සමාජ විවේචනය සඳහාය. ජෝන් ස්ටෙයින්බෙක් (1902-1968) කැලිෆෝර්නියාවේ සැලිනාස් හි උපත ලද අතර එහිදි ඔහුගේ බොහෝ ග්‍රන්ථ සකස් වුනේය. ඔහුගේ ශෛල්‍ය සරල මෙන්ම ප්‍රබෝධාත්මකය. මේ නිසාම විවේචකයින්ගේ නොව බොහෝ සෙයින් පාඨක ප්‍රසාදයට ඔහුට ලැබුණි. ඔහු බොහෝ විට දුගී ජනයා, සහ යහපත් ජීවිතයක් පතා වැඩ කරන පන්තිය ගෙන යන අරගලය ගැන ලීවේය. ඔහුගේ යුගය ගැන බලන විට සමාජය ගැන හොඳින් දැනුවත්ව සිටි පුද්ගලයා ඔහු බව කිව හැකිය. ‘ද ග්‍රේප්ස් ඔෆ් රොත්’ ඔහුගේ අගනා කෘතිය ලෙස සැළකේ. එය ඉතා බලවත් සමාජය මූලික කරගත් කෘතියකි. වඩා හොඳ ජිවිතයක් අපේක්ෂාවෙන් ඔක්ලොහෝමා සිට කැලිෆෝනියා දක්වා ගිය ජෝඩ් (Joads) නම් දුගි පවුලක් වටා එම කථාව ලියැවි තිබේ. ඔහුගේ අනෙකුත් ජනප්‍රිය කථා අතරට ටොරිල්ලා ෆ්ලැට් ඔෆ් මයිස් ඇන්ඩ් මෙන්, කැනරිරෝ සහ ඊස්ට් ඔෆ් ඒඩ්න් නම් කෘතින් ඇතුළත් වේ. 1962 වර්ෂයේදි ඔහු සාහිත්‍යය සඳහා නොබෙල් සම්මානය ලැබුවේය. දුගි අය ගැන ලියු අනෙකුත් ලේඛකයින් නම් නදනියෙල් වෙස්ට් (Nathanael west) ෆීල්ඩින් බර්ක්, ජැක් කොන්‍රොයි, ටොම් ක්‍රොමර්, රොබට් කැන්ට්වෙල්, ඇල්බර්ට් හාපර් සහ එඩ්වින් ඇන්ඩර්සන් යනාදිහු වේ.