cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ප්‍රදීප් නිලංග දෑල
දියවඩන නිලමේ
වර්ෂ 1999දී සබරගමු මහ සමන් දේවාලයේ බස්නායක නිලමේ තනතුරට ද, 2001 වර්ෂයේදී රුහුණු මහ කතරගම දේවාලයේ බස්නායක නිලමේ තනතුරට ද තේරීපත් වු මෙතුමා, 2004 වර්ෂයේදී දෙවන වරටත් සබරගමු මහ සමන් දේවාලයේ බස්නායක නිලමේ වශයෙන් පත්විය. ශී‍්‍ර ලංකා හීලෑ අලි ඇතුන් හිමි හාම්පුතුන්ගේ සංගමයේ සභාපතිවරයාය.එතුමා විසින් ඉටුකරනු ලබන ජාතික, ආගමික, සංස්කෘතික හා සමාජ මෙහෙවරයන් ඇගැයීමට ලක්කල ස්‍යාම නිකායික ශී‍්‍ර රෝහණ පාර්ශවයේ සංඝ සභාව ”බුද්ධ ශාසන බන්ධු” යන ගෞරව නාමයෙන් ද, 2005 දී කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ නාලන්දා කීර්ති ශ්‍රී යන ගෞරව නාමයෙන් ද, සබරගමු විශ්ව විද්‍යාලය ”සබරගමු සරසවි අභිරම්‍ය” යන ගෞරව සම්මානයෙන් ද පුදනු ලැබුහ.
පළමු ධුර කාලය
2005 ජූලි මස 01 වන දින පැවති ඡන්දයෙන් පළමු වරට ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ දියවඩන නිලමේ වශයෙන් තේරීපත්විය.
දෙවන ධුර කාලය
2015 සැප්තැම්බර් මස 08 වන දින පැවති ඡන්දයෙන් මොහු දෙවන වරටත් (අවුරුදු දහයක් සදහා) දියවඩන නිලමේ වශයෙන් තේරීපත්විය.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:1973 උපත්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:දියවඩන නිලමේවරු ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ
බරාක් ඔබාමා
බරාක් හුසේන් ඔබාමා II (උපත අගෝස්තු 4, 1961) යනු 2009 සිට 2017 දක්වා එක්සත් ජනපදයෙහි 44වන ජනාධිපතිවරයා ලෙසින් සේවය කල ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙකි. ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයෙහි සාමාජිකයෙක් වන ඔබාමා, ජනාධිපතිවරයා ලෙසින් සේවය කිරීමට අවස්ථාව ලද පළමුවන අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවා සහ   ප්‍රත්‍යාසන්න එක්සත් ජනපදයට පිටත උපන් සහ එසේ කිරීමට අවස්ථාව ලද පළමු තැනැත්තාද විය.
එම ප්‍රදේශය සඳහා සංගමය වෙත එක්වීමෙහි අවස්ථාව ලැබී වසර දෙකකට පසුව හොනලුලු, හවායි හිදී උපත ලද ඔබාමා, ශාන්තිකර ප්‍රදේශයෙහි ඇති දැඩි විය. කොළොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් සහ හාවඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් උපධිය ලද ඔහු, හාවඩ් ලෝ රිවිව්හී සභාපති විය. ඔහුගේ නීති උපාධිය ලැබීමට පළමුව ඔහු චිකාගෝහී ප්‍රජා සංවිධායකයෙක්   වූ අතර, ඉනික්බිතව ඔහු  සිවිල් අයිතිවාසිකම් නීතිඥවරයෙක් වශයෙන් සේවය කොට  1992 සිට 2004 දක්වා  චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලයීය නීති විද්‍යාලයෙහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය නීතිය උගැන්වීය. 1997 සිට 2004 වසර දක්වා  ඉලනෝයි සෙනෙට් මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙහි ධූර කාලයන් තුනක් තුල 13වන දිස්ත්‍රික්කය නියෝජනය කරමින් සිටියදී තනතුරුධාරීව සිටි  බොබී රෂ්ට එරෙහිව ඔබාමා 2000 වසරෙහිදී එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සඳහා ඩිමොක්‍රටික් ප්‍රාථමික මැතිවරණය සඳහා අසාර්ථක ලෙසින් තරග කළේය. 2004 වසර තුලදී ඔබාමා වෙත ජාතික අවධානය යොමුවූයේ, එ.ජ. සෙනෙට් මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සඳහා මැතිවරණ ව්‍යාපාරයෙහිදී ඔහු විසින් මාර්තු මසදී ප්‍රාථමික මැතිවරණය දිනාගැනීම, ජූලි මස ඩිමොක්‍රටික් ජාතික සමුළුවෙහිදී ඔහුගේ ප්‍රධාන දේශනය සහ, නොවැම්බරයෙහිදී සෙනෙට් මන්ත්‍රී මණ්ඩලය වෙත ඔහු තේරී පත්වීම හා සමගිනි. 2008 වසරෙහිදී, ඔබාමා විසින් ජනාධිපති ධූරය සඳහා නාමයෝජනා ලද්දේ ඔහුගේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරය අරඹා වසරකට පසුව සහ හිලරි ක්ලින්ටන්ට එරෙහිව තියුණු ප්‍රාථමික මැතිවරණ ව්‍යාපාරයකට පසුවය. ජනාධිපතිවරණයෙහිදී රිපබ්ලිකන් නාමයෝජිත ජෝන් මැක්කේන් පරදවමින් ජනාධිපති ධූරයට තේරී ලත් තැනැත්තේ වූ ඔහු, ජනවාරි 20 දිනදී නිලප්‍රතිෂ්ඨාපනය ලැබීය. නව මසකට පසුව, 2009 නොබෙල් සාම ත්‍යාගලාභියා  ලෙසින් ඔබාමා නම් කෙරිණි.
ඔහු 1992 වසරේදී විවාහ වූ අතර ඔහුට දියණියන් දෙදෙනෙක් සිටිති. ඔහු ග්‍රන්ථ දෙකක් ලියා තිබේ. එකක් "ඩ්රීම්ස් ෆ්රොයම් මයි ෆාදර්" නමින් කළ ඔහුගේ බාල කාලය ගැන විස්තර අඩංගු කෘතියයි. අනෙක " දි ඕඩසිටි ඔෆ් හෝප්" නම් එක්සත් ජනපද දේශපාලනය ගැන ලියැවුණු පෞද්ගලික අදහස් දැක්වීමකි. කෙන්යානු පියෙකුට හා අමෙරිකානු මවකට දාව උපත ලත් ඔහු, ඔහුගේ ළමා කාලයෙන් සහ නව යෞවනයෙන් වැඩි කොටසක් ගත කළේ හවායි හි හොනලුලු ප්‍රදේශයේය. වයස හයේදී ඔහු ජකර්තාවට ගිය අතර, එහිදී තම මව් සහ සුළු පියා සමග වසර 4 ක් ගත කළේය. කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ මෙන්ම හාවර්ඩ් නීති විද්‍යාලයේ උපාධිධරයෙකු වූ ඔබාමා ප්‍රජා සංවිධායකයෙකු, විශ්ව විද්‍යාල කථිකාචාර්යවරයෙකු සහ නීතිඥයෙකු මෙන් කටයුතු කළේය. පසුව ඔහු 1997 වර්ෂයේ සිට 2004 දක්වා ඉලිනොයිස් ප්‍රාන්තයේ සෙනෙට් සභිකයෙකු විය.
එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ අසුනක් ලබා ගැනීමට කරන ලද උත්සාහය ව්‍යර්ථ වීමෙන් පසු 2000 වර්ෂයේදී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සඳහා ‍තේරී පත් වීමට අවශ්‍ය කටයුතු ආරම්භ කළේය. 2004 දී ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු ඩිමොක්‍රටික් ජාතික සමුලුව ඇමතුවේය. 2004 නොවැම්බරයේදී 70% ක චන්ද ප්‍රමාණයක් ලබා ගෙන එක්සත් ජනපද සෙනෙට් මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට තේරී පත් විය.
109 වැනි සමුලුවේදී ඩිමොක්‍රටික් මයිනෝරිටියේ සාමාජිකයෙකු ලෙස න්‍යෂ්ටික නොවන අවි පාලනයට සහ ෆෙඩරල් රජයේ අරමුදල් පාවිච්චියේදී මහජන වගකීමකින් යුතුව එය කිරීමට නීති පැනවීම සම්බන්ධයෙන් අනුග්‍රහ දක්වමින් කටයුතු කළේය. නැගෙනහිර යුරෝපය, මැද පෙරදිග සහ අප්‍රිකාව වැනි රටවලට නිල වශයෙන් සංචාරය යෙදුනේය. 110 වැනි සමුළුවේදී ඡන්ද වංචා, දේශගුණ විපර්යාස, න්‍යෂ්ටික ත්‍රස්තවාදය සමග ආපසු පැමිණෙන යුද හමුදා නිලධාරීන් සම්බන්ධයෙන් අවශ්‍ය වන නිති පැනවීමට ක්‍රියා කළේය. 2007 දී ඔහුගේ ජනාධිපතිවරණ ඡන්ද අපේක්ෂකත්වය ප්‍රකාශනයට පත් කිරීමෙන් පසු ඉරාකයේ යුද්ධය අවසාන කිරීම ගැන, බලශක්ති නිදහස සහ විශ්ව සෞඛ්යන ආරක්ෂක පහසුකම් සැපයීම වැනි කරුණු වලට ජාතික වශයෙන් මුල් තැනක් දෙන බව ප්‍රකාශ කළේය.
පෞද්ගලික ජීවිතය
thumb|right|alt=Barack and Michelle Obama, their children, and her mother, along with the Easter Bunny, on a balcony waving|ඔබමා පවුල, ඔහුගේ නැන්දම්මා සහ ඊස්ටර් බනී බැල්කනියේ සිට අත වනමින්
1989 ජුනි මාසයේදී ඔබාමා හට තම බිරිඳ වන මිෂෙල් රොබින්සන් හමුවන්නේ ඔහු චිකාගෝ හි නීතීඥ සමාගමක් වන ‘සිඩ්ලි සහ ඔස්ටින්’ සමාගමට සේවය කරන අවස්ථාවේ දීය. ඔබාමාගේ උපදේශක වරිය ලෙස මාස 3 කට පත්වීමක් ලැබීමෙන් රොබින්සන් හට ඔබාමා හඳුනා ගැනීමට අවස්ථාව හිමිවේ. පසුව 1991 වන විට ඔවුන් විවාහ ගිවිසගන්නා අතර 1992 ඔක්තෝම්බර් 3 වනදා විවාහ පත්විය .මෙම යුවලගේ පළමු දියණිය ‘මාලියා ඈන්’ වන අතර ඇය 1998 දී උපත ලැබීය. 2001 දී ඔවුන් හට දෙවන දියණියත් තම පවුලට එක් කර ගැනීමට හැකිවන අතර ඇය ‘නටාෂා’ නම් වේ.
2006 අගෝස්තු 31 වන දා ‘ජිබුට්’ හි ලිමෝනියර් කඳවුර බැලීමට ගිය ඔබාමා එක්සත් ජනපද සෙබළුන් සමඟ පැසිපන්දු ක්‍රීඩාවේ නිරත වූ අවස්ථාවක්.
ඇ.ඩො. මිලියන 2ක පොත් ගනුදෙනුවකින් ඔබාමා හට ඇ.ඩො.මිලියන 1.6 ක නව නිවසක් මිලට ගත හැකිවන්නේ 2005 වර්ෂයේදීය. ඔවුන්ගේ වර්තමාන නිවසද වන එය ‘කෙන්වුඩ්’ අසල පෙදෙසෙහි පිහිටා ඇත.මෙම නිවසට යාබද ඉඩම එකවරම ඔබාමාගේ හිතවතකු වන ‘ටෝනි රෙස්කෝ ගේ බිරිඳ හට විකුණන ලදී.මෙම සිදුවීමෙන් අනතුරුව මිධ්යව මගින් ටෝනි රෙස්කෝ සහ ඔබාමා අතර ඇති සබඳතාවය පිළිබඳ වාර්තා නිකුත් කෙරිණි. Money සඟරාවට අනුව 2007 දී ඔබාමා පවුලේ ශුද්ධ ආදායම ඇ.ඩො. මිලියන 1.3කි. ඔවුන්ගේ බදු ගෙවීම් අනුව නම් එම පවුලේ ආදායම ඇ.ඩො. මිලියන 4.2 කි. එය 2006 වසරට ඩා ඇ.ඩො. මිලියනයකින්, 2005 ටවඩා ඇ.ඩො. මිලියන 1.6 ක වැඩිවීමක් වන අතර බොහෝ විට එය ඔහු ගේ පොත් අලෙවිය නිසා ඇතිවූ තත්වයක් බවට සඳහන්ය.
ඔබාමා පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයෙකි, ඔහු විශ්ව විද්‍යාලයට සහභාගී වූ කාල සීමාවේ ද පැසිපන්දු කණ්ඩායම් සාමාජිකයෙකි. ජනාධිපති අපේක්ෂකත්වය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට පෙරාතුව ද ඔබාමා දුම්පානය නැවැත්වීම සඳහා වූ ව්‍යාපාරයක නිරත වූ අතර එය බොහෝ දෙනා‍ අතර ප්‍රසිද්ඩියට පත් වූවකි. ඔබාමා ‘චිකාගෝ ට්රි බියුන්’ පුවත්පතට ප්‍රකාශ කලේ තමා දුම්පානයට ඇබ්බැහි වූවකු නොවන බවයි තම බිරිඳ ගෙන් ලැබුණු අයෝමය සහාය හේතුවෙන් අවුරුදු කිහිපයක සිට තමාට දුම්පානයට විරුද්ධ වීමට හැකි වූ බව ඔබාමා පවසයි. 2008 ජනාධිපති අපේක්ෂකයන් පිළිබඳ Associated Press ආයතනයෙන් පැවැති සමීක්ෂනයට මුහුණ දෙමින් ඔබාමා ගෙන් තම ප්‍රියතම වෘත්තිය කුමක් දැයි යන පැනයට ඔහු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියකු යැයි පිළිතුරු ලබා දුන්නේය. තවද ඔබාමා ගෙන් තම සැඟවුණු දක්ෂතාව කුමක් දැයි විමසූ විට ඔහු ප්‍රකාශ කලේ තමා ඉතා හොඳ ‘පෝකර්’ ක්‍රීඩකයකු බවයි. ඔබාමා විසින් රචිත පොතක ඔහු සඳහන් කර ඇත්තේ තමා හැදී වැඩුනේ ආගමික පරිසරයක නොවන බවයි. තවද ඔහු ලියා ඇත්තේ ඔහුගේ මව හැදී වැඩී ඇත්තේ ද ආගමික නොවන දෙමාපියන් යටතේ බවයි. එසේම ඔහු තම පියා පිළිබඳව කියන්නේ තම පියා මුස්ලිම් අයෙකු වූවත් අදේව දෘෂ්ටිකයකු බවය. තවද ඔහු විස්තර කළේ ජාතිකයන් සමඟ භේදයකින් තොරව වැඩකිරීමෙන් ලැබෙන නිසි ප්‍රතිඵල පිළිබඳවයි. ඔහු ඉතා හොඳ සමාජ සංවිධායක වරයෙකුගේ භූමිකාව ද හොඳින් ඉදිරිපත් කරන අතර එමගින් ඔහු අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු සංස්කෘතියකින් ලබාගත හැකි සමාජ වෙනස් කිරීම පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමට මුල් විය. තවද ඔහු 1992 සිට චිකාගෝහි ‘ට්‍රිනිටි’ එක්සත් ක්‍රිස්තියානි සංගම් සාමාජිකයකු ද වන්නේය.
ඔඩිසිටි ඔෆ් හොප් (The Audacity of hope)
ඔබාමාගේ පළමු පොත වූ Dreams from my father: A story of race and inheritance යන්න ඔහුගේ දේශපාලනික ආගමනයට පෙර ප්‍රකාශයට පත් විය. එහිදී ඔහු හොනලුලූ හා ජකර්තා හි ගෙවූ ඔහුගේ ළමා විය සිහිපත් කරන අතර ලොස් ඇන්ජලීස් හා නිව් යෝර්ක් නග‍රයෙහි ගෙවුනු ඔහුගේ විද්‍යාල වර්ෂයන් ද සිහිපත් කරයි. තවද ඔහු විසින් 1980 දී චිකාගෝ හි සමාජ සංවිධානවරයෙකු ලෙස සේවය කළ අයුරු ද මෙම ග්‍රන්ථයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරයි. පොතෙහි අන්තිම කොටස් කිහිපය ඔහුගේ ප්‍රථම කෙන්යානු ගමන විස්තර කරයි. එය ඔහුගේ ලුවෝ (Luo) පවුල හා උරුමය සමඟ සම්බන්ධ වීම සඳහා වූ ගමනකි. 2004 නැවත සකස් කරන ලද සංස්කරණය පෙරවදනේ දී ඔබාමා කියා සිටින්නේ ඔහුගේ පවුලේ කතාන්දරය ඇමරිකානු අත්දැකීම වර්ගීකරණය කර ඇති ජාති අතර ඇති කැඩීම් කිසියම් හෝ ක්ර මයකින් ආමන්ත්රතණය කරනු ඇති බවට ඔහු බලාපොරොත්තු වු බවයි. 1995 නැවත සංශෝධනය කළේ නවකතාකරුවෙකු වූ පෝල් වොට්කිංස් ලියා තිබෙන්නේ සිහින “නිතැතින්ම විස්තර කරන්නේ වෙනස් ලෝක දෙකකට අයත් වීමේ සංසිද්ධිය හා එමනිසා කිසිවකුට අයත් නොවේ” යන්නයි. මෙහි දෘශ්‍ය ග්‍රන්ථ සංස්කරණය ඔබාමාව 2006 දී හොඳම වචන උච්ඡාරන ඇල්බමය සදහා වූ ග්රැමී සම්මානයෙන් සම්මානයට පාත්‍ර කරනු ලැබීය.
ඔහුගේ දෙවන ග්‍රන්ථය වූ The audacity of hope: Thoughts on reclaiming the American dream 2006 ඔක්තෝබර් මස දී ප්‍රකාශයට පත් වුණු අතර ඉතා ඉක්මනින් ඔහු නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් හොඳම විකිණුම්කරුවන්ගේ ලයිස්තුවෙහි ඉහලටම පැමිණියේය. චිකාගෝ ට්‍රිබියුන් (Chicago Tribune) ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඔහුගේ පොත්වලට අත්සන් තැබීමේ අවස්ථාවල එකතු වූ විශාල ජනකායක් ඔහුගේ ජනාධිපති සඳහා තරඟ වැදීමේ තීරණයට බලපෑම් එල්ල කළ බවයි. හිටපු ඇමරිකානු ජනාධිපති අපේක්ෂකයෙකු වූ ගැරී හාර්ට් පවසා සිටින්නේ පොතෙහි ස්වං චිත්රශය නිරූපණය කර සිටින්නේ “අත්දැකීම්වලින් යුත් සාපේක්ෂව තරුණ මිනිසෙක්, මිනිස් තත්ව ගැන පුළුල් නිරීක්ෂකයෙක් හා විභූතිය පිළිබඳ සලකනු ඇති ලිවීමේ හැකියා හා ප්‍රබල උත්සාහයෙන් යුත් මිනිසෙක්” බවයි. නැවත පරීක්ෂකවරයෙකු වන මයිකල් තොමස්කි කියා සිටින්නේ “ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ඔවුන්ගේ වල්මත් බවින් එලියට ගන්නා නව නීති නියෝග” එහි ඇතුළත් නොවන නමුත් එමඟින් පෙන්වන්නේ ‍ “ඇමරිකානු ජනතාවගෙන් වඩා වැඩි පරාසයකට ආමන්ත්‍රණය කරන වර්ධනාත්මක නමුත් පුද්ගල සම්ප්‍රදායන් මත පදනම් වී ඇති නව දේශපාලනයක් තැනීම” ඔබාමාගේ අරමුණ බවයි. 2008 පෙබරවාරි මස දී ඔහු Audacity හි වචන උච්ඡාරණ සංස්කරණය සඳහා වූ ග්රැමී සම්මානය දිනා ගන්නා ලදී. පොතෙහි වෙනත් භාෂා සංස්කරණ ඉතාලියානු, ස්පාඤ්ඤ, ජර්මන්, ප්‍රංශ, ඩෙන්මාර්ක හා ග්‍රීක භාෂාවලින් ප්‍රකාශයට පත් වී ඇත. ඉතාලියානු සංස්කරණය 2007 අප්‍රේල් මස දී ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර එහි පෙරවදන හිටපු රෝම නඟරාධිපති වූ, ඉතාලියෙහි ප්ර්ජාතන්ත්ර වාදී පක්ෂයේ වර්තමාන නායකයා වන හා ඔබාමාගේ මුල්ම පිටරට සහායකයන්ගෙන් කෙනෙක් වූ වෝල්ටර් වෙල්ට්රෝනි විසින් සපයා ඇත.
සංස්කෘතික දේශපාලනික ප්‍රතිරූපය
සහායකයින් හා විවේචකයින් සංස්කෘතික රොෂේක් පරීක්ෂණය සඳහා වූ ඔබාමාගේ ප්‍රසිද්ධ රූපයට ඇලුම් කරන්නට ඇත. එය පුද්ගලයින්ට තමන්ගේ පෞද්ගලික ඉතිහාසය හා බලපොරොත්තු ප්‍රක්ෂේපනය කළ හැකි උදාසීන පුද්ගලතාවක් විය. ඔහුගේ පවුලේ මුලාරම්භය පිළිබඳව වූ ඔබාමාගේ කතා 2004 නිව් යෝර්ක සඟරාව මගින් ඔහුගේ එව්රි මෑන් ප්‍රතිරූපය ලෙස විස්තර කරන දෙය සවි ගන්වයි. ඔහුගේ Dreams from my father හිදී ඔහු ඔහුගේ මවු පක්ෂයේ පවුල් ඉතිහාසය, ඇමරිකානු මුතුන් මිත්තන්ට හා ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය අතරතුර දී දකුණු කන්ෆෙඩරසි යේ ජනාධිපති වූ ජෙෆර්සන් ඩේවිස්ගේ දුරස්ථ ඥාතීන්ට සම්බන්ධ කරනු ලබයි. US සෙනෙට් සභාව සඳහා වූ 2004 මැතිවරණයේ දී යුදෙව් සභාවකට කතා කිරීමේ දී ඔහු ඔහුගේ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු මුල් නම වූ බැරැක්, ආශිර්වාදලත්තා යන තේරුම ඇති යුදෙව් භාෂාවේ Baruch වචනයට සම්බන්ධ කරන ලදී. 2006 ඔක්තෝබර් මස දී The Oprah winfrey show පිළිබද වූ සම්මුඛ පරීක්ෂණයක දී ඔහු‍ ඔහුගේ විස්තෘත පවුලෙහි වූ විවිධත්වය මතුකර දක්වන ලදී. “අපි නත්තලට හෝ ප්‍රණාම පිදීමක් සඳහා එකට එක් වූ විට එය කුඩා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමය වැනි යයි මිචෙල් ඔබට පවසනු ඇත.” යැයි ඔහු පැවසීය. තවද ඔහු “මට බර්නි මැක් ගේ රූපයට සමාන නෑදෑයින් මෙන්ම මාගරට් තැචර්ගේ රූපයට සමාන නෑදෑයින් ද සිටී. අපට සියලු දෙනා සිටී.”
බූඩිකා
බූඩිකා (ම. ක්‍රිව 60 හෝ 61) යනු බ්‍රිතාන්‍ය කෙල්ටික අයිසිනයි ගෝත්‍රයෙහි රැජිණක වූ අතර රෝමානු අධිරාජ්‍යයෙහි අධිවාසී හමුදාවන්ට එරෙහිව කැරැල්ලක් මෙහෙයවීය.
ජෝසුන්හි සේජෝ රජ
ජොසොන්හි සේජෝ (කොරියානු:조선 세조, 2 නොවැම්බර් 1417 – 23 සැප්තැම්බර් 1468, රාජ්‍ය. 1455–1468) යනු කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශයේ හත්වන පාලකයායි. 1453 සිට 1455දක්වා ජොසොන් රාජවංශයේ අග්‍රාමාත්‍ය ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, ජොසොන්හි මුන්ජොංගේ සොහොයුරා වූ අතර ජොසොන්හි දන්ජොං රජුගේ මාමා විය. 1455දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් ඔහු සිහසුනට පත් විය.
මුල්කාලීන දිවිය
1417දී යි යු යනුවෙන් උපත ලද සේජෝ, මහා සේජොං රජුගේ දෙවන පුත්‍රයා විය. ඔහු දුනු ශිල්පය, අසුන් පැදවීම, සහ සටන් කලාවට දක්ෂතාවන් පෙන්වී ය. විශිෂ්ට යුධ සෙන්පතියකු වූ නමුත්, ඔහු කිසිදින සටන් බිමට පිවිසියේ නැත. 1428දී ඔහු ප්‍රධාන කුමරු සුයාං' බවට පත් වූ අතර, ඔහු වඩාත් ප්‍රකට වූයේ එම නාමයෙනි.
බූඩිකා
බූඩිකාගේ ස්වාමිපුරුෂයාවූ ප්‍රැස්සටෙගුස් විසින් රෝමයේ නාමික වශයෙන් ස්වාධීන මිත්‍රපාක්ෂිකයෙකු වශයෙන් පාලනය ගෙන ගොස් ඔහුගේ අන්තිම කැමති පත්‍රයෙහිදී ඔහුගේ රාජධානිය පවරාදුන්නේ ඔහුගේ දියණියන්ට රෝමානු අධිරාජ්‍යයාට හවුල් වශයෙන් භුක්ති විඳිය හැකි ආකාරයෙනි.
ජෝසුන්හි සේජෝ රජ
මුල්කාලීන දිවිය
සේජොංගේ මරණින් පසු, සුයාංගේ රෝගී සොහොයුරා වූ මුන්ජොං සිහසුනට පත් වූ නමුත් ඔහු නොබෝ කලකින්ම මියගියේ ය. අනතුරුව කිරුළ 12 වියැති මුන්ජොංගේ පුත්‍රයා වූ දන්ජොං හට හිමි විය. නව රජු රාජ්‍ය පාලනයට ලාබාල වැඩි වූ හෙයින්, දේශපාලන කටයුතු මෙහෙයවන ලද්දේ එවකට අග්‍රාමාත්‍ය හ්වංබෝ ඉන් සහ උප-අග්‍රාමාත්‍ය කිම් ජොංසෝ සෙන්පති විසිනි. රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන්ට එරෙහිව කිම් ජොංසෝ හා ඔහුගේ පක්ෂය බලය අතින් වර්ධනය වන විට, කිම් සහ සුයාං අතර අරගලය තීව්‍ර විය. සුයාං පමණක් නොව, සුයාංගේ බාල සොහොයුරු අන්ප්යොං ප්‍රධාන කුමරු ද රාජධානියේ පාලනය අතට ගැනීමට අපේක්ෂාවෙන් පසු විය.
සුයාං, සිය හිතවත් උපදේශක හන් මියුං-හොයි ඇතුළු විශ්වාසවන්තයින් තමා වටා රැස්කරගත්තේ ය. හන් උපදෙස් දුන්නේ සුයාං හට කුමන්ත්‍රණයක් සිදුකොට රාජ්‍ය බලය අතට ගන්නා ලෙසයි. ඒ අනුව 1453 නොවැම්බර් 10 (10වන චන්ද්‍ර මාසයේ 10වන දිනය) දින ඔහු කිම් ජොංසෝ හා ඔහුගේ පාක්ෂිකයන් විනාශ කොට රාජ්‍ය බලය සියතට ගත්තේ ය. එම කුමන්ත්‍රණයේ දී, ඔහු සිය සොහොයුරු අන්ප්යොං කුමරුන්ව සිරගත කොට පසුව පිටුවහල් කළේ ය. එහි දී අන්ප්යොං කුමරු මියගියේ ය.
බරාක් ඔබාමා
සංස්කෘතික දේශපාලනික ප්‍රතිරූපය
2007 මාර්තු මස දී වොෂින්ටන් පෝස්ට්හි අදහස් තීරුවේ ඔබාමාගේ දේශපාලනික ප්‍රතිරූපය පිළිබඳ ලිපියක දී ඉයුජීන් ‍රොබින්සන් විසින් ඔහු දෙවර්ගයේම පුද්ගලායනයක්, දේශපාලනික තෝරාගැනීම් ඉවත දමන පණිවිඩකරුවෙක් හා 1960 සංස්කෘතික ගැටුම්වලින් එපිටට ජාතිය මෙහෙයවිය හැකි පුද්ගලයෙක් ලෙස වර්ගීකරණය කළේය. ඔබාමා විසින් The Audacity of hope හිදී “අන්තිමට, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදියෙක්” ලෙස ඔහුව හැඳින්වීම සෙනෙට් සභික බව වැඩිපුර ප්‍රදර්ශනය කරනවා යැයි පවසමින් ප්‍රගතිශීලී විචාරකයකු වූ ඩේවිඩ් සිරෝටා මඟින් විවේචනය කර ඇති අතර ඇමරිකානු ජනාධිපති තනතුර දක්වා යාමට මධ්‍යස්ත තීරු ලේඛකයකු වූ ජෝර්ජ් විල් මඟින් සවිබල ගන්වා ඇත. නමුත් 2006 දෙසැම්බර් මස දී වෝල් ස්රීට් ජර්නල්හි කතුවැකියේ සඳහන් වන්නේ “සම්භවයක් නොමැති මිනිසා” ලෙසයි. රොනල්ඩ් රීගන් හා පෙගී නූනන් අනෙක් අයටත් අවවාද කර සිටින්නේ ඔබාමාගේ තවමත් මුල් කාලයේ පවතින දේශපාලනික ඉතිහාසය ගැන මෙතරම් ඉක්මනින් උද්වේගයට පත් නොවන ලෙසයි. ජෝන් එෆ්. කෙනඩිගේ පළමු ඇමතීම නැවත ප්‍රකාශ කර සිටීමෙන් 2007 ඔක්තෝබර් මස ඡන්ද රැස්වීමක දී ඔබාමා ඔහුගේ තරුණ ප්‍රතිරූප‍ය වර්ධනය කර ගත්තේය. එම වදන් පෙළ වූයේ “කාලය හා නැවත නව පරම්පරාව කරා පන්දම යවා නොතිබිණි නම් මම මෙතන නොසිටීමට ඉඩ තිබිණි.”
ජෝසුන්හි සේජෝ රජ
රාජ්‍ය සමය
අවසානයේ 1455දී ඔහු සිය බල රහිත ළදරු බෑනා වූ දන්ජොංට සිහසුන අත්හැරීමට බලකොට ජොසොන්හි සත්වන රජු බවට පත් විය. පසුව ඔහු දන්ජොංව කුමාර තනතුර දක්වා පහත හෙළී ය. පසුව ඔහුගේ බාල සොහොයුරු ගුම්සුං ප්‍රධාන කුමරු සහ සොං සම්-මුන්, පාක් පෙං-න්‍යොන් හා යි ගේ ඇතුළු ෂඩ් විද්වතුන් සුයාංව බලයෙන් නෙරපා දන්ජොංව සිහසුනට පත්කිරීමට උත්සාහ දැරීම හේතුවෙන් දන්ජොංට වස දී මරණයට ත් කරන ලදී.
බරාක් ඔබාමා
සාමාජිකත්වය දැරු කමිටු
2006 දෙසැම්බර් මාසය තුල ඔබාමා, විදේශ කටයුතු, පාරිසරික සහ මහජන සේවා, විශේෂඥ කටයුතු, සම්බන්ධ සෙනෙට් කමිටු වල නියමිත වැඩ කොටස ඉටු කිරීමෙන් පසු 2007 ජනවාරියේදී ඔහු ඉන් ඉවත් වී, සෞඛ්යව, අධ්‍යාපන, කම්කරු සහ විශ්‍රාම වැටුප් අංශ වල කටයුතු කළේය. යුරෝපා කටයුතු පිළිබඳ සෙනෙට් උප කමිටුවේ සභාපති ලෙසද පත් විය.
ජෝසුන්හි සේජෝ රජ
රාජ්‍ය සමය
සිය ලාබාල බෑනාගෙන් සිහසුන පැහැරගෙන, බොහෝ මිනිසුන්ව ඝාතනය කළ මුත්, ඔහු කොරියානු ඉතිහාසයේ කාර්යශූර පාලකයන් අතුරින් අයකු ලෙස සැලකෙයි. පළමුව, තේජොං රජු විසින් ස්ථාපිත රාජාධිකාරී බලය ශක්තිමත් කළ ඔහු රාජසභාව රජුගේ ඍජු පාලනයට ගෙනඒමෙන් අග්‍රාමාත්‍යවරයාගේ බලය අඩුකළේ ය. තේජොං විසින් හඳන්වා දුන් පරිපාලන ක්‍රමය ශක්තිමත් කළ ඔහු, සැබෑ ජනගහණ ප්‍රමාණය රජයට නිර්ණය කළ හැකි ක්‍රමවේදයක් සැකසී ය. තේජොං මෙන් දැඩි විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ ඔහු, 1460 (오랑캐/兀良哈) සහ 1467 (호리개/胡里改) යන වර්ෂවල දී උතුරු දේශසීමාවේ වූ ජුර්චෙන්වරුන්ට ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී. මීට අමතරව ජාතික ආර්ථිකය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ඔහු ඉඩම් පනත් ප්‍රතිශෝධනය කළේ ය. තමන්ට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණයට තැත් කිරීම හේතුවෙන් ඔහු සේජොං රජ සමයේ විසූ විද්වතුනට දඬුවම් පැමිණවූවද, ඉතිහාසය, ආර්ථිකවිද්‍යාව, කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබඳ ලියැවුණු මෙන්ම ආගමික ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනයට ද ඔහු අනුග්‍රහ දැක්වී ය.
බරාක් ඔබාමා
සාමාජිකත්වය දැරු කමිටු
සෙනෙට් විදේශ කටයුතු කමිටුවේ සමාජිකයෙකු ලෙස සහ නැගෙනහිර යුරෝපය, මැද පෙරදිග, සහ අප්‍රිකාව යන රටවල නිල සංචාරයන්හි යෙදුනේය. 2005 අගෝස්තුවේදී රුසියාව, යුක්රේන් සහ අසර්බයිජානයටද ගියේය. මෙම ගමන් වල පරමාර්ථය වූයේ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර වැලැක්වීමේ ප්‍රථම උපාය මාර්ගයක් ලෙස න්‍යෂ්ඨික අවි, ජීව විද්යායත්මක අවි සහ සමූල ඝාතණ අවි ලෝක ව්‍යාප්තව සැපයීම පාලනය කිරීමයි. 2006 ජනවාරි මස කුවේට් සහ ඉරාකයේ එක්සත් ජනපද හමුදාව හමුවීමෙන් අනතුරුව ඔහු ජෝර්දාන්, ඊශ්රාකයල් සහ පලස්තීන ප්‍රදේශවලටද ගියේය. හමාස් සංවිධානය නීත්‍යානුකූලව ඡන්දය ජය ගැනීමට සති දෙකට පෙර පලස්තීන ශිෂයයින් සමග ඔබාමා පැවැත්වූ සාකච්ඡාවේදී ඔහු අවධාරණය කළේ "ඔවුන්ගේ මුලින් කළ යුතු කාර්යයක් ලෙස ඊශ්‍රායලය ඉවත් කිරීමේ අදහස අස් කර නොගන්නේනම් එක්සත් ජනපදය විසින් ජයග්‍රාහී හමාස් කණ්ඩායම පිළිගන්නේ නැත" යනුවෙනි. 2006 අගොස්තුවේදී ඹහුගේ තෙවැනි විදේශ නිල සංචාරය ආරම්භ කරමින් දකුණු අප්රිළකාව, කෙන්යා, ජිබුටි, ඉතියෝපියා සහ චැඩ් රාජ්‍ය යන් වෙත ගියේය. නයිරෝබි විශ්ව විද්‍යාලයේදී ඔහු දේශපාලන දූෂිත තත්වයන් සහ ජනවාර්ගික වශයෙන් බෙදී තරඟකාරී ලෙස කටයුතු තිරීම ගැන දේශනයක් පැවැත්වීය. මෙම දේශනය කෙන්යානු නායකයින් අතර මතවාදයක ආරම්භයක් විය. ඇතැමෙකු ඔබාමාගේ ප්‍රකාශය අභියෝගයට ලක් කළ අතර ඇතැමෙක් ඔහුට පක්ෂව කථා කළහ.
ජෝසුන්හි සේජෝ රජ
පසුකාලීන අවුරුදු
ඔහුගේ වඩාත් වැදගත් සේවාවක් ලෙස රාජ්‍ය පරිපාලනය සඳහා ප්‍රධාන නීත පද්ධතියක් සකස් කිරීම දැක්විය හැක. මෙය රාජවංශික පරිපාලනය සඳහා අස්වැසිල්ලක් වූ අතර, මෙය කොරියාවේ ප්‍රථම ව්‍යවස්ථානුකූල ලිඛිත නීති සංග්‍රහය ලෙස සැලකෙයි. 1468දී ඔහු මියගිය අතර සිහසුන ඔහුගේ දුර්වල පුතු වූ යේජොං හට හිමි විය.
ජොසොන්හි සේජෝ රජු විසින් සම්පාදිත ග්‍රන්ථ
ජොසොන්හි සේජෝ සිය ලැදියාවක් දැක් වූ ක්ෂේත්‍ර පිළිබඳග්‍රන්ථ ගණනාවක් සම්පාදනය කොටඇත. ඉන් එකක් වන සොක්බොසංජොල් නැමැති ග්‍රන්ථය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ චරිතාපදානයකි. මීට අමතරව ඔහු තවත් ග්‍රන්ථ දෙකක් නිර්මාණය කොට ඇත:
බරාක් ඔබාමා
ඉරාක යුද්ධය පිලිබඳ ඔබාමාගේ මතය
2003 මාර්තු 16 දින ජනාධිපති බුෂ්, එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර ඉරාකයෙන් පිටවන ලෙස සදාම් හුසේන්ට පැය 48ක අවසන් නිවේදනය නිකුත් කරන ලදී. ඔබාමා එදිනම ඩැලි ප්ලාසා හිදී චිකාගෝ යුද විරෝධී විශාලම රැලිය අමතමින් රැස් වූ පිරිසට පවසා සිටියේ යුද්ධය නැවැත්වීමට තවමත් ප්‍රමාද නොමැති බවය.
2006 නොවැම්බර් මාසයේදී ගෝලීය කටයුතු පිළිබදව චිකාගෝ කවුන්සිලය අමතමින් ඉරාකයේ සිටින ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද හමුදාව අදියරෙන් අදියර ආපසු කැදවිය යුතු බව සහ සිරියාව හා ඉරානය සමග පුහද සාකච්ඡා ආරම්භ කළ යුතු බව ඔබාමා විසින් දක්වන ලදී. 2007 AIPAC ඊශ්‍රායලයට පක්ෂ ලොබියකට කරන ලද දේශනයකදී පවසන ලද්දේ ඉරානය න්‍යෂ්ටික ආයුද නිපදවීමෙන් යුද වාර්තාවරණ තුල වුවද වලක්වා ප්‍රධාන ක්‍රමය වනුයේ වලකා ගත හැකි සාකච්ඡා මගින් හා ජාත්‍යාන්තර සබදතා හරහා බවය. ඔබාමා විසින් සදහන් කරන ලද්දේ කොන්දේසි රහිතව ඔහු විසින් කෙලින්ම ජනාධිපති සබදතා ඉරානය සමග ඇති කරනු ලබන බවය. 2007 අගොස්තු මාසයේදී ගෝලීය ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කිරීම පිළිබද ඔහුගේ උපායන් සදහන් කරමින් ඔබාමා ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ එක්සත් ජනපද රහස් ඔත්තුසේවය විසින් පකිස්ථානයේ ෆෙඩරල්වාදී පාලනයට යටත් ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් වෙ‍සෙන ප්‍රදේශයන්හි සිදුවන බවට තහවුරු කර තිබූ අල්කයිඩා නායකයින්ගේ 2005 රැස්වීමට එරෙහිව ක්‍රියා නොකිරීම බරපතල වරදක් බවය. ජනාධිපති වශයෙන් සමාන අවස්ථාවක් පකිස්ථාන රජයේ උපකාරය නොමැති වුවද ජනාධිපති වශයෙන් ඔහු අත් නොහරින බවද ප්‍රකාශ කරන ලදී.
2005 දෙසැම්බර් මාසයේදී වොෂින්ටන් පෝස්ට් අදහස් තීරුවෙහි සහ 2006 අපරි‍වයෙල් මාසයේ සේව් චාfපර් රැලියේදී සූඩානයේ චාfපර් කලාපයේ සිදුවන මිනිස් සංහරයට එරෙහිව එඩිතර ක්‍රියා මාර්ගයක් ගත යුතු යැයි ඉල්ලා සිටින ලදී. සූඩානය සහ සම්බන්ධ කොටස්, වෙළදපලේ ඔහුට අයිති ඩොලර් 180,000 වූ පුද්ගලික තැන්පතු අත්හැර දමන ලද අතර ඉරානයෙහි වයාි පාරික කටයුතු වල යෙදෙන සමාගම් වලටද එසේ කරන ලෙස බල කෙරින. 2007 ජූලි - අගෝස්තු වලදී ෆොරින් එෆෙයාර්ස් (විදේශ කටයුතු) සගරාවේ ඔබාමා විසින් පැහැදිලි පශ්චාත් ඉරාක යුද ප්‍රතිපත්තියක් සහ ඇමෙරිකානු හමුදාවේ නව තත්ත්වයක්ද, ජාත්‍යාන්තර සම්බන්ධතා සහ ලොක නායකත්වයේ සදාචාර සම්පන්න බවක්ද සමච්චලයට අයැද සිටින ලදී.
අපට ලොකයේ පසු බැසීම නොහැකි මෙන්ම ඉදිරිපත් කෙරෙන කරුණු ලක් කිරීම නොකල යුතු හෙයින් ක්‍රියාවෙන් හා ආදර්ශයෙන් පෙරමුණ ගන්නා ලෙස ඔහු ඇමෙරිකානුවන් ගෙන් ඉල්ලා සිටින ලදී.
ඔබාමා විසින් ඩිමොක්රෙටික් පාක්ෂිකයින් හට කිතු දහමට අනුකූලවීමටද, අනෙකුත් ආගමික පුද්ගලයින්ට කිට්ටු වීමද උනන්දු කරවීය. 2006 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු දේවස්ථාන නායකයින් වූ කේ සහ රික්වොරන් විසින් සංවිධානය කරන ලද “ඒඩ්ස් සහ දේවස්ථාන පිළිබද ලෝක සමුළුවේදී (Global Summit of ADS and the Church)” සෙන් සෑම් බ්‍රවුන්බැක් (R-KS) සංවිධානයට එක් විය.
References
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා ප්‍රවර්ගය:ජනාධිපතිවරු ප්‍රවර්ගය:රාජ්‍ය නායකයෝ ප්‍රවර්ගය:ජනයා ප්‍රවර්ගය:ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරු ප්‍රවර්ගය:1961 උපත් ප්‍රවර්ගය:ඇමෙරිකානුවෝ
ප්‍රැස්සටෙගුස්
ප්‍රැස්සටෙගුස් යනු, අයිසිනයි නමින් හැඳින්වුනු බ්‍රිතාන්‍ය කෙල්ටික ගෝත්‍රයක රජු වූ අතර, ක්‍රිව පළමුවන සියවසෙහිදී දළ වශයෙන් වර්තමානයෙහි නෝෆක්  නමින් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයෙහි පාලනය ගෙන ගියේය. බූඩිකා රැජිණගේ ස්වාමිපුරුෂයා වශයෙන් ඔහු ප්‍රචලිතව හැඳින්වෙයි.
තාත්තා
thumb|240px|පියෙකු තම පුතු සමඟ
දරුවකුගේ දෙමාපියන්ගෙන් පුරුෂ පාර්ශවය තාත්තා හෙවත් අප්පච්චී නමින් හැඳින්වේ.
අපි හැම කෙනෙක්ගෙම ඡීවිතේ වීරයා, අපි ළග හිටියත් නැතත් ඒ වීරයාගෙ තැන ගන්න බෑ මොකද ඒ චරිතෙට සමාන කරන්න මේ ලෝ‍කෙ කව්රැවත්ම නෑ, මහමෙරක් තරම් ආදරේ හිත අස්සෙ හිර කරගෙන ඉන්න පුළුවන්ද කෙනෙක්ට? ඔව් පුළුවන්,   ඒ තමයි අපෙ   තාත්තා ......
ලෝකෙ ඕනෑම පිරිමියෙක් අසරපන වෙන වා තමන් තාත්තා කෙනෙක් වුනහම ළමයි සම්බන්ධ කාරණා වලදී තාත්තලා හරිම අසරණයි .. තාත්තා හරිම සැරයි කියලා හිතන් හිටියට එහෙම නෑ තාත්තලා හරිම සංවේදියිී ...   තාත්තා කෙනෙක් දවසට පැය 12 පමණ වැඩ කරනවනම් ඔහු ඒ වැඩ කරන හැම තත්පර‍යකදීම හිතන්නේ ඔයා ගැන....
ප්‍රවර්ගය:පවුල ප්‍රවර්ගය:මානව සඹදතා
ඩොමිනිකා
ඩොමිනිකා පොදු රාජ්‍ය කැරිබියානු මුහුදේ පිහිටි දුපත් රාජ්‍යයකි.එහි වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කි.මි. 754 (වර්ග සැතපුම් 291) සහ උසම ස්ථානය වන්නේ මොර්න් ඩයබ්ලොටිස් වන අතර, එහි උස මිටර් 1447 (අඩි 4747) කි. ඩොමිනිකා පොදු රාජ්‍යයේ ජනගහනය 72,000 වන අතර අගනුවර වනනේ රොසෙයියු ය. ඩොමිනිකාව 'කැරබියන් සොබාදහමේ දුපත' යනුවෙන් හැඳින්වීමට හේතුවී ඇත්තේ එහි ඇති විනාශ නොවූ ස්වභාව සම්පත නිසාය. ලෙසර් ඇන්ටිල්ස්වල පවතින ලාබාලම දුපත වන මෙය වර්තමනයේ භූමිය තුළ පවතින ගිනිකඳු හේතුවෙන් විකාශනය වෙමින් පවතී. මෙහි ලෝකයේ පවතින දෙවන විශාලතම උණුවතුර (උතුරන) විල ඇත. මෙම දුපතෙහි සාරවත්ම වැඩුණු වැසිවනාන්තර, කඳු හා දුර්ලභ ශාක, සතුන්, හා පක්ෂින් වර්ග රාශියක් ජිවත් වෙති. සමහර බටහිර ප්‍රදේශ වර්ෂාව අඩු අතර රට අභ්‍යන්තරයට තද වර්ෂාපතනයන් බලාපොරොත්තු විය හැකිය. දුපතෙහි ජාතික පක්ෂියා වන 'සිසෙරොව්' ගිරවා ( "ඉම්පීරියල් ඇමසෝන්" ලෙසද හැඳින්වේ ) ජාතික ධජයේ පිළිබිඹු වේ.
ආර්ථිකය
ඩොමිනකා හි ආර්ථිකය බොහෝ නිදහස් වන අතර එය සංචාරක හා කෘෂිකර්මය මත පදනම් වේ. කෙසෙල් සහ අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික බෝග ඩොමිනිකානු ආර්ථිකයේ ඉදිරියෙන් පවතින අතර ශ්‍රම බලකායෙන් තුනෙන් එකක් පමණ කෘෂිකර්මාන්තයේ නියැලෙති. කෙසේ වුවද කාලගුණ තත්වයන්ගේ වෙනස්වීම් සහ පාරිභෝගික භාණ්ඩ පිරිවැයට බලපාන බාහිර සිදුවීම් මෙම ක්ෂේත්‍රයට දැඩිව බලපෑම් එල්ල කරයි. 2007 දී ඇතිවූ ඩීන් කුනාටුව නිසා රටෙහි කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රය සහ මාර්ග පද්දතිය ඇතුළු යටිතල ව්‍යුහය දැඩි ලෙස හානියට පත් විනි.
ව්‍යවහාර මුදල්
නැගෙනහිර කැරිබියන් රාජ්‍යයන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් නවයෙන් අටක් (ඇ.එ.ජ. ඩොලර් භාවිතාවන බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දුපත් හැරුණු කොට) භාවිතා කරන නැගෙනහිර කැරිබියානු ඩොලරය (ලකුණ: $; කේතය: XCD) මෙහි භාවිතා වන මුදල් වර්ගයයි. 1965 සිට බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය ඩොලරයේ අනුප්‍රාප්තික මුදල් වර්ගය ලෙස පැවතෙන මෙය $ ලකුණින් දැක්වෙන අතර ඩොලර් ලකුණ සහිත අනෙකුත් ව්‍යවහාර මුදල් වලින් වෙන්කොට හඳුනාගැනීම සඳහා EC$ ලෙසද දැක්වේ. EC$ ඩොලර් එකක් ශත 100කට බෙදේ.
ක්‍රිස්ටෝෆර් කොලොම්බස් විසින් දිවයින සොයාගත් 1493 නොවැම්බර් 3 වන ඉරිදා ( ලතින් භාෂාවෙන් ඩොමිනිකා) දිනය ඇසුරෙන් දුපත නම් කොට ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය
එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ෆ්‍රැන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් යෝජනා කළ එක්සත් ජාතින් යන නාමය බලවතුන්ට එරෙහිව අඛණ්ඩව සටන් කරන බවට ප්‍රතිඥා දෙමින් ජාතීන් 26ක නියෝජිතයින් දෙවන ලෝක යුධ සමයේ 1942 ජනවාරි 1 වනදා කළ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රකාශනය මුල්වරට භාවිතා කරනු ලැබීය.
යුද්ධ වැලැක්වීම සහ සංග්‍රාම නීති සංග්‍රහකරණය සඳහා වන විධික්‍රම විස්තර කොට දැක්වීම පිණිස ප්‍රථම අන්තර් ජාතික සාම සමුළුව 1899 දී හේග් නගරයේදී පවත්වන ලදී. අන්තර්ජාතික ආරවුල් සාමකාමී ලෙස සමථයකට පත් කිරීම පිළිබඳ සම්මුතිය සම්මත කොට ගත් එය 1902 දී ක්‍රියාත්මක වූ ස්ථාවර බේරුම් උසාවිය ස්ථාපනය කළේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ පෙර ගමන්කරු වූයේ "ජාතීන්ගේ සංගමය" යි. ප්‍රථම ලෝක යුද්ධය වලක්වා ලීමට අසමත් වීම නිසා ජාතීන්ගේ සංගමය සිය ක්‍රියාකාරීත්වය අවසන් ‍කළේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය සම්පාදනය කරනු වස් රටවල් 50 ක නියෝජිතයෝ 1945 දී සැන් ‍ෆ්‍රැන්සිස්කෝ හි පැවති අන්තර්ජාතික සංවිධානය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුවවේ දී හමුවූ අතර 1945 ජුනි 26 වැනිදා රටවල් 50 ක නියෝජිතයෝ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියට අත්සන් තැබූහ. සමුළුවට සහභාගී නොවූ පෝලන්තය පසුව ඊට අත්සන් තැබීමෙන් ආරම්භක සාමාජික රාජ්‍යයන් 51 අතරට එක් විය. thumb|එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ලාංඡනය thumb|එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුව
චීනය, සෝවියට් දේශය, එක්සත් රාජධානිය, එක්සත් ජනපදය සහ සෙසු අත්සන්කරුවන්ගෙන් බහුතරය 1945 ඔක්තෝම්බර් 24 දා ප්‍රඥප්තිය සනාථ කිරීමෙන් අනතුරුව එක්සත් ජාතීන් නිල වශයෙන් උපත ලැබී ය.සෑම වසරකම ඔක්තෝම්බර් 24 දින එක්සත් ජාතීන්ගේ දිනය සමරනු ලැබේ.
මෙහි නිෂේධ බලය සහිත රටවල් වන්නේ චීනය, ප්‍රංශය, රුසියාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය යි. මීට අමතරව ආර් තික සහ සමාජීය කවුන්සිලය, සාධාරණත්වය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අධිකරණය යනාදී වශයෙන් වන තවත් අංශ රාශියකින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සමන්විත වේ.
1965 දී ඉන්දුනීසියාව මෙම සංවිධානයෙන් ඉවත් වී 1966 වසරේ නැවත එක් විය. එසේ කළ එකම රට ඉන්දුනීසියාවයි. එයට හේතුව ඔවුන් මැලේසියාව සමඟ ඇතිවූ ප්‍රශ්නයක් නිසායි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ අවසන් සාමාජිකත්වය ලබා ගත් රට වන්නේ දකුණු සූඩානයයි. 2011 වසරේදී සුඩාන ජනරජයෙන් දකුණු සුඩානය බෙදී වෙන්වීමෙන් පසුව එම වසරේදීම එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය ලබා ගත්තේය. 2011 වසරේදී පලස්තීනයද සාමාජිකත්වය සඳහා ඉල්ලුම් කළද මෙතෙක් ස්ථිර සාමාජිකත්වය ලබා දී නොමැත. තායිවානය සහ කුක් දුපත් වලටද මෙතෙක් සාමාජිකත්වය ලබාදී නොමැත. ඒ චීනයට සහ නවසීලන්තයට එම භුමි පිළිබඳව ප්‍රශ්න ඇති නිසායි. උතුරු සහ දකුණු කොරියා රටවල් දෙකද මෙතෙක් සාමාජිකත්වය ලබා නොමැත.
1945 ආරම්භයෙදී මෙහි පළමු මහ ලේකම්වරයා වූයේ ට්‍රින්ග් වේ ලී, ඉන්පසුව පත්වූ කීපදෙනෙක් වූයේ, බුටෝස් බුටෝස් ගාලි, කොෆි අනන් (ඔහුට 2001 වසරේ නොබෙල් සාම ත්‍යාගය හිමිවිය), බැන්කි මූන් සහ 2017 සිට මේ දක්වා 9 වන මහ ලේකම්වරයා ලෙස පෘතුගාල් ජාතික අන්තෝනියෝ ගුටරෙස්. මෙහිදී එක් අයෙකුට වසර 4 බැගින් වාර දෙකක් මහ ලේකම් තනතුර හෙබවිය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය ඉල්ලුම් කළේ එම සංවිධානය පිහිටුවීමෙන් වසර තුනක් ගතවීමෙන් පසුවය. එනම් 1952 වසරේදීය. පසුව 1955 වසරේ දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ශ්‍රී ලංකාවට සාමාජිකත්වය ලබා දෙන ලදී.
මෙම සංවිධානය විසින් සිවිල් අරගල පාලනය කිරීම සඳහා රටවල් තුළට "සාම සාධක" හමුදා යැවීමද සිදු කරයි. එසේ හමුදා යවන ලද රටවල් කීපයක් වන්නේ ලයිබීරියාව, ඊශ්‍රයලය, කොසවෝ, සුඩානය සහ හයිටියයි.
චීන, ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ, රුසියානු හා ස්පාඤ්ඤ භාෂා එක්සත් ජාතීන්ගේ නිළ භාෂාවෝ වෙති. මහා මණ්ඩලයේ, ආරක්‍ෂක මණ්ඩලයේ සහ ආර් තික හා සාමාජීය මණ්ඩලයේ නිල භාෂාවක් ලෙස අරාබි බස ද පසුව එක් කරනු ලැබී ය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය
සාමාජික රාජ්‍යයන්ගේ අයිතිවාසිකම් හා වගකීම් නිශ්චය කරන්නාවූත් එක්සත් ජාතීන්ගේ අයවැය හා ක්‍රියාපටිපාටීන් ස්ථාපනය කරන්නාවූත් ප්‍රඥප්තිය සංවිධානයේ ව්‍යවස්ථාමය ලේඛනයයි. අන්තර්ජාතික ගිවිසුමක් වන ප්‍රඥප්තිය රාජ්‍යයන්ගේ ස්වෛරී සමානාත්මතාවයෙන් පටන් ගෙන අන්තර්ජාතික සබඳතාවලදී බලය යෙදවීම තහනම් කිරීම දක්වා විහිදෙන අන්තර්ජාතික සබඳතා පිළිබඳ ප්‍රධාන මූලධර්ම සංග්‍රහ කරයි.
අරමුණු
ප්‍රඥප්තියේ සඳහන් අන්දමට එක්සත් ජාතීන්ගේ අරමුණු මෙසේ ය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ අංග
නියෝජිත ආයතන 15 කින් වැඩසටහන් සහ මණ්ඩල ගණනාවකින් සැදුම් ලත් එක්සත් ජාතීන්ගේ පවුල (The United Nation System ) මීට බොහෝ සෙයින් විශාල වූවකි. ඒ සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේකම් කාර්යාලය, එක්සත් ජාතීන්ගේ වැඩසටහන් සහ අරමුදල් (UNICEF සහ UNDP )සහ විශේෂිත ආයතන එක් වීමෙන් නිර්මාණය වී තිබේ.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය
2015 කෙන්ටකි ඩාබි
2015 කෙන්ටකි ඩාබි (සම්පූර්ණයෙන්,  කෙන්ටකි ඩාබි ප්‍රසන්ටඩ් බයි යම්! බ්‍රෑන්ඩ්ස්, සත්කාරකත්වය නිසාවෙන් ) යනු, නොකඩවා පැවැත්වෙන 141වන කෙන්ටකි ඩාබි තරගයයි. චර්චිල් ඩවුන්ස් හිදී 2015, මැයි 2 දිනදී තරගය පැවැත්වුනේ පව 6:44 නැගෙනහිර දිවාකාල වේලාවෙහිදීය (ඊඩීටී). එක්සත් ජනපදයෙහිදී එන්බීසී රූපවාහිනී ජාලය තුල මෙය විකාශය කරන ලදි. කෙන්ටකි ස්වදේශික ඈෂ්ලි ජඩ් විසින් තරගයේ රූපවාහිනී විකාශය ඇරඹුම සඳහා කථනය සැපයූ අතර, එසේ සිදු කල පළමු කාන්තාව ඇය වූවාය.
කාලගුණය උණුසුම්ව පැවති අතර තරගය නැරඹීමට වාර්තාගත 170,513 ජනයා සහභාගී වූහ. පරින්‍යෝන්‍ය ඔට්ටු ඇල්ලීම සඳහා $137.9 මිලියන පරදූ වාර්තාවක්ද 2015 තරගය විසින් පිහිටුවන ලදි. වේදුරු වික්ටර් ඒස්පිනෝසා විසින්, අවසන් දුර ප්‍රමාණයේදී පෙරටුව ලබාගෙන, ඇමරිකන් ෆෙරෝ ජයග්‍රහණය කරා දුවවන ලදි. මෙම තරගය, අශ්ව පුහුණුකරු බොබ් බැෆර්ට් සඳහා සතරවන කෙන්ටකි ඩාබි ජයග්‍රහණය වූ අතර,  ඒස්පිනෝසා සඳහා තුන්වන ජයග්‍රහණය විය.
සුදුසුකම් ලැබීම
කෙන්ටකි ඩාබි යනු වසර-3-වියැති ආජානීය අශ්වයන් සඳහා වන තරගයකි. The 2015 පිටිය සැලැස්ම තීරණය කෙරුණේ 2013 වසරෙහිදී හඳුන්වාදුන් ලකුණු ක්‍රමයක් අනුවය.
මානව සම්පත් කළමනාකරණය විෂයානුකූල න්‍යාය
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ විෂයානුකූල න්‍යාය
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ ඉලක්කය වන්නේ යම්කිසි සංවිධානයකට එහි උපක‍්‍රමික ඒකකයන් සපුරාගැනීමට සේවකයින් ආකර්ෂණය කරගැනීමත්, එම සේවකයින් නඩත්තුව සහ ඔවුන් බලපාන ආකාරයකට කළමනාකරණය කිරීමට උපකාරී වීමත්ය. මෙහිදී වැදගත්ම වචනය වන්නේ “සරිලන” යන්නයි. එමගින් අදහස් කරන්නේ කළමනාකරණයත් සංවිධානයේ සේවකයනුත් මානව සම්පත් කළමනාකරණ පිවිසුම් මාර්ගයෙන් ගැලපීමක් සනාථ කිරීමයි. එමගින් සමාගමේ සමස්ත උපක‍්‍රමික දිශාව කරා ගෙනයාමයි -- [මිලර් (1989)].
මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ විෂයානුකූල න්‍යායේ මූලික උපකරණය වන්නේ මානවයින් යන්ත‍්‍රසූත‍්‍ර නොවීමයි. එමනිසා අපට අවශ්‍ය වන්නේ මිනිසුන් සේවා ස්ථානයේදී අන්තර්විෂයානුකූල විමර්ශනයකට ලක් කිරීමයි. මනෝවිද්‍යාව, කාර්මික ඉන්ජිනේරු විද්‍යාව, කාර්මික සහ සංවිධාන තුළ මනෝවිද්‍යාව, කාර්මික සබඳතා, සමාජවිද්‍යාව සහ විචාරාත්මක න්‍යායන් වන පශ්චාත් නූතනවාදය, පශ්චාත් ව්‍යුහගතවීම යනාදිය ප‍්‍රධාන භූමිකා ඉටුකරයි. බොහෝ පාසල් සහ විශ්වවිද්‍යාල මානව සම්පත් කළමනාකරණය පිළිබඳව ප‍්‍රාථමික සහ පශ්චාත් උපාධි වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරයි.
ඬේව් උල්රික් විසින් සංවර්ධනය කරන ලද පුලූල් ලෙස භාවිතාවන මානව සම්පත් කළමනාකරණයේ භූමිකාව විස්තර කරන ක‍්‍රමවේදය එම ශ‍්‍රිතයේ ක්ෂේත‍්‍ර 4 ක් නිර්වචනය කරයි. <ul><li> උපක‍්‍රමික ව්‍යාපාරික කොටස්කරු</li> <li>	වෙනස්වීමේ මාධ්‍යය</li> <li>	සේවකයින්ගේ අයිතිවාසිකම් දිනන</li> <li>	පරිපාලනය</li> </ul>
නමුත් බොහෝ මානව සම්පත් ශ‍්‍රිතයන් මේ දිනවල පරිපාලන සහ සේවක වාසි වෙත කි‍්‍රයාකරන භූමිකාවෙන් ඔබ්බට යාමට වෙහෙසදරයි. ඔවුන් උසස් කළමනාකරණයට උපක‍්‍රමික පෙර කි‍්‍රයාත්මක වන කොටස්කරුවන්ට වඩා ප‍්‍රතිචාර දක්වන්නන් සේ දකිනු ලැබේ. මානව සම්පත් සංවිධාන ඔවුන්ගේ කි‍්‍රයාකාරකම් සහ කි‍්‍රයාවලි තුළින් සමාගමට එකතුවන අගයක් ඉටුකරන බව ඔප්පු කිරීමට අපොහොසත් වේ. මෑත වසරවල්වල මානව සම්පත් ශිෂ්‍යයින් සහ මානව සම්පත් වෘත්තිකයින් මානව සම්පත් මැනගත හැකි ආකාරයට අගයක් එකතු කෙරෙනවා යැයි පෙන්වන දර්ශනික ආකෘති සංවර්ධනය කිරීමට යොමුවී ඇත.
පශ්චාත්නූතනවාදය විෂයානුකූල න්‍යායේ වැදගත් කොටස් ඉටුකරයි. ඊට අමතරව විශේෂයෙන් විචාරාත්මක න්‍යායේද එය කි‍්‍රයාකරයි. ඇත්ත වශයෙන්ම කේරන් ලෙග් මානව සම්පත් කළමනාකරණයේදී සඳහන් කරන්නේ වාග්ලංකාරය සහ සත්‍යතාවන්වලට මානව සම්පත් කළමනාකරණය නූතනවාදී ව්‍යාපෘතියක් ද එසේත් නැතිනම් පශ්චාත් නූතනවාදයේ කථාබහට ලක්වන දෙයක්ද යන්න පිළිබඳව විවාදය හිමිකරගනී (ලෙග් 2004). බොහෝ ආකාරයට විචාරාත්මක හෝ ඊට වෙනස්ව බොහෝ ලේඛකයින් තර්ක කරන්නේ මානව සම්පත් කළමනාකරණය නූතන සම්ප‍්‍රදායක් හෝ සේවක (මිනිසා නමැති යන්ත‍්‍රය) සිට පශ්චාත් නූතනවාදී දර්ශනයක් වන මානව සම්පත් කළමනාකරණ මානවයා පුද්ගලයෙක් කරා ගන්නා ගමනය. විචාරවලට අඩංගු වන්නේ මානවයා විෂය නිසා අප ඔහු සංකීර්ණ යැයි පිළිගත යුතු බවත් එය විවිධ විචාර මගින් ලෝකය තේරුම් ගැනීමකි. මානවයා කොතෙක් දුරට එය වෙනස් කරන්න උත්සාහ ගත්තත් යන්ත‍්‍රයක් නොවේ.
විචාරාත්මක න්‍යාය තවදුරටත් ප‍්‍රශ්න කරන්නේ මානව සම්පත් කළමනාකරණය ආකල්ප හැඩගැස්වීමේ මගපෙන්වීමක්ද යන්නයි (විල්කින්සන් 1998). විශේෂයෙන්ම බලගැන්වීම සැලකිල්ලට ගන්නා අවස්ථාවේදීම එසේත් නැතිනම් වඩා නිශ්චිතව ව්‍යාජ බලගැන්වීමක් මෙම විචාරාත්මක දෘෂ්ටියකින් බලන සටහන් පවසයි. බොහෝ විචාරකයින් සඳහන් කරන්නේ මානවයා යන්ත‍්‍රයකි යන්නෙන් ඉවත්වීම භාෂාමය ඈත්කිරීමක් පමණක් බවත්, එය මානව සම්පත් කළමනාකරණය තුළ මානවයා හඳුනගැනීමට කරන ව්‍යාජ උත්සාහයක් ලෙසය.
විචාරාත්මක න්‍යාය විශේෂයෙන්ම පශ්චාත් නූතනවාදය (පශ්චාත් ව්‍යුහ ගතවීම) හඳුනාගන්නේ විෂය වැඩපළේ මිනිසුන් නිසාත් විෂය සංකීර්ණ එකකි. එමනිසා සරල මතියන් තුළින් ”හොඳම විධිය” නැතිනම් විෂය පිළිබඳව ඒකීය දෘෂ්ටිකෝණ සරල වැඩිවගයි. එය සංකීර්ණ විෂයක් වන බලය, බලකී‍්‍රඩා සහ කාර්යාලීය දේශපාලනයද සැලකිල්ලට ගනී. වැඩපළේ ඇති බලය විශාල සංකීර්ණ විෂයකි. එය පහසුවෙන් නිර්වචනය කරගත නොහැකිය. මෙම නිසා බොහෝ කළමනාකරණය පිළිබඳව ගුරුවරු සහ විශේෂඥයින් ඉදිරිපත් කරන හොඳම පරිචිය සහ මානව සම්පත් ආකෘති බොහෝවිට සරල වැඩි බවත් අදහස් අලෙවි කිරීම පිණිස ඒවා තවත් සරල කොට සම්බන්ධතාවය අවශ්‍ය ප‍්‍රමාණයට වඩා සරල කිරීමෙන් කළමනාකරණය සමස්තයක් වශයෙන් අවුලකට වැටීමය.
References
http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Resource_Management#Academic_theory
ප්‍රවර්ගය: මානව සම්පත්
සූත්‍ර පිටකය
සූත්‍ර පිටකය ත්‍රිපිටකයේ කොටසකි. සූත්‍ර පිටකයේ ප්‍රධාන ඉලක්කය වන්නේ ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රතිපාදනයයි. බුදු රජාණන් වහන්සේ නොයෙක් විට කරන ලද දේශණා මෙහි ඇතුළත් වේ. පොදු ජනයාට අවබෝධ වන ලෙස සාමාන්‍ය කතා ව්‍යවහාරයෙන් ඔබ්බට නොගොස් දෙසු අවවාදාන්විත සූත්‍ර, උපමා කතා ගාථා ආදී වූ උපදේශයන් අඩංගු වන්නේද සුත්‍ර පිටකයේය. සාමාන්‍ය කතා ව්‍යවහාරයෙන් පවත්වන ලද හෙයින් මෙයට වෝහාර දේසනා යැයිද කියනු ලැබේ.
මුල් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ
මූලික වශයෙන් බුද්ධ භාෂිත අඩංගුවන කොටස් මුල් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ නමින් හැඳින්වේ. මෙම කොටස් ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවේදීම සම්පිණ්ඩනය කල බවට සැලකේ.
දීඝ නිකාය
කොටස් 3ක් යටතේ මෙහි සූත්‍ර 34ක් වේ. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සමකාලීන දාර්ශනිකයන්ගේ මත පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන්නේ ද ‍ දීඝ නිකායේය.
මජ්ඣිම නිකාය
මෙහි මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සූත්‍ර 152ක් ඇත. කර්මය, ධ්‍යාන, සමාධි, ආත්මවාදයේ දෝෂ සහ නිර්වාණය ආදිය පිළිබඳ විස්තර මෙම සූත්‍ර වල අඩංගුය.පණ්ණාසක වශයෙන් 3 කි.
සංයුක්ත නිකාය
මෙම සංයුත්තනිකාය තුළ කොටස් පහකි. මෙහුදි බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් බ්‍රාහ්මණ, ගෘහපති, දේවතා ආදී පුද්ගලයන්ගෙගප්‍රශ්න විසඳු ආකාරය දැක්වේ. අට්ඨකතාචාර්‍ය බුද්ධදත්ත හිමිට අනුව නම් මෙම සංයුත්තනිකායෙහි සූත්‍ර 7762 කි. නමුත් බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකයෙ සූත්‍ර පිටකයෙ එන සංයුත්තනිකාය තුළ එතරම් සූත්‍ර අපට හමු නොවේ. මෙහි සූත්‍ර දේශනා ගද්‍ය පද්‍ය ලෙසින් අපට අධ්‍යනයේදි හමු වේ. ධාතු, ඛන්ධ, ධ්‍යාන, මාර්ගඵල, සතිපට්ඨාන, බොජ්ඣංග ලෙස බොහෝ ධර්ම කරුණු ඇතුළත් වේ.
අංගුත්තර නිකාය
මෙය නිපාත 11 කට බෙදා ඇත.බුද්ධ දේශනාව තුළ අන්තර්ගත කරුණු අංගයෙන් අංගයට කරුණු ඇතුලත්කොට ඇති හෙයින් අංග+උත්තර > අංගුත්තර යන නාමය යෙදීම සිදුකොට ඇත.කරුණු එකක් පමණක් ඇතුලත් සූත්‍ර ඒකක නිපාතයටත් ,කරුණු 2 ක් අන්තර්ගත සූත්‍ර දුක නිපාතයටත් වශයෙන් කරුණු 11ක් අන්තර්ගත සූත්‍ර ඒකාදස නිපාතයටත් අන්තර්ගත කොට ඇත.නිපාත වශයෙන් 11 ක් වුවද සූත්‍ර වශයෙන් 9557ක් අංගුත්තර නිකායේ විද්‍යමාන වෙයි.
ඛුද්දක නිකාය
සමහර සම්ප්‍රදායන්ගේ පමණක් ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර පිටකයට අතුලත්කොට ඇති පශ්චාත් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ කොටසකි. මෙම නිකායට ‍ග්‍රන්ථ 15 ක් අයත් වේ. ග්‍රන්ථ 15 නම්:
1:ඛුද්දක පාඨ 2:ධම්ම පද 3:උදාන 4:ඉති උත්තක 5:සුත්ත නිපාත 6:විමාන වත්ථු 7:පේත වත්ථු 8:ථේර ගාථා 9:ථේරී ගාථා 10:ජාතක 11:නිද්දෙස 12:පටිසම්භිදා 13:අපදාන 14:බුද්ධ වංශ 15:චරියා පිටක
ස්‍රැති විද්‍යාව
ස්‍රැති විද්‍යාව භෞතික විද්‍යාවේ උප ශාඛාවකි.
ලුණුගම ලෙන් වෙහෙර
පිහිටීම
කොළඹ සිට කැලණිය, මල්වාන, දෙකටන හරහා කිරිඳිවැල මාර්ගයේ පුටුපාගල මංසන්දිය පසු කොට කිලෝමීටර්යක් (සැකපුම් 0.6 ක්) යනවිට හමුවන පැපෙ‍ාල්ගස්දෙනිය හන්දියෙන් දකුණට හැරී කිලෝමීටර් දෙකක් (සැකපුම් 1.25 ක්) මග ගෙවා මෙම විහාරස්ථානයට පැමිණිය හැකිය. එසේ ‍නොමැතිනම් කොළඹ අවිස්සාවේල්ල පරණ පාරේ හංවැල්ලෙන් හැරී පූගොඩ හරහා කිරිඳිවැල මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 6 ක් (සැතපුම් 3.72 ක්) ගිය පසු වම් අතට ඇති ගල්පොතුගොඩ මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 3.5 ක් (සැතපුම් 2.2 ක්) යනවිට මෙම විහාරය හමුවේ.
පරිපාලන කොට්ඨාශ
වර්තමාන පරිපාලන කොට්ඨාශ බෙදීම අනුව බස්නාහිර පළාතේ, ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ, දොම්පෙ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ, පහල ලුණුගම ග්‍රාම නිලධාරී කොට්ඨාශයේ හෙවත් පුරාණ කෙ‍ාට්ඨාශ බෙදීමට අනුව ගම්පහ දිසාවේ, සියනෑ කෝරළයේ, ගඟබඩ පත්තුවේ පිහිටි ඓතිහාසික ලුණුගම ග්‍රාමයේ, දකුණු මායිමේ මෙම සිරි පැරකුම්බා රාජමහා විහාරය පිහිටා ඇත.
බස්නාහිර - ගිණිකොණ දිසානුගතව කිලෝමීටරයක් (සැකපුම් 0.6 ක්) පමණ දුරකට විහිදෙන මීටර විසිපහක් ( අඩි 80 ක්) පමණ උස ගල් තලාවකට මායිම්ව පිහිටි මෙම මනරම් ලුණුගම ගම් පියසට උතුරු දෙසින් මණ්ඩාවලද, ඊසාන දෙසින් පැල්පිට හා අනුරාගොඩද, නැගෙනහිර දෙසින් කුමාරිමුල්ල හා පූගොඩද, ගිණිකොණ දෙසින් ගල්පොතුගොඩ හා කපුගොඩද, දකුණු දෙසින් වානළුවාව හා ඉන්දොලමුල්ලද, නිරිත දෙසින් පැලහැලද, බටහිර දෙසින් පුටුපාගලද, වයඹ දෙසින් කෑරගලද පිහිටා ඇත.
භූගෝලීය පිහිටීම
උතුරු අක්ෂාංශ 060 55’ හා බටහිර දේශාංශ 800 05’ හි ද මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 60 ක් (අඩි 200 ක්) පමණ උසකින් ද ‍ලුණුගම සිරි පැරකුම්බා රාජමහා විහාරය පිහිටා ඇත.
ලිඛිත ඉතිහාසය
මහාවංශයට අනුව බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වර්ෂ 1953 (සද්ධර්මරතනාකරයට අනුව 1958) කට පසුව එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1410 (සද්ධර්මරතනාකරයට අනුව 1415) දී කෝට්ටේ රජවූ ශ්‍රී පරක්‍රමබාහු හෙවත් සිරි පැරකුම්බා හෙවත් හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා, ලුණුගම ලෙන් විහාරයක් කරවූ බව ඔහුගේ රාජ්‍ය වර්ෂයෙන් හත්වැන්නෙහි එනම් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1417 (සද්ධර්මරතනාකරයට අනුව 1422 විය හැකිය) දී ඔහුගේම අනුමැතියෙන්, පූජ්‍යපාද ධම්මදින්නාචාර්යය විමලකීර්ති හිමියන් විසින් රචනාකරන ලද ‘සද්ධම්මරතනාකරය’ නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. . (සද්ධම්මරතනාකරය, ධර්මකීර්ති, කේ. ඇල්., 1912, විඥාපනය ii සහ මහා වංශය, වීරසේකර, ගුණපාල, 1955, පරි 91,583)
“....... අප බුදුන් පිරිනිවී එක්වාදහස් අටපනස් වනු පොසොන් මසට ලක් සසුන් පිහිටි එක්වා හත්සිය දෙවිසි අවුරුද්දක් පිරුණේය. එකල්හි ශාක්‍ය කුල පරම්පරානුගත අමිත ශ්‍රී වික්‍රමාන්විත පරාක්‍රමබාහු නම් මහරජතෙම ශ්‍රී ලංකද්වීපයෙහි රාජශ්‍රීයට පැමිණියේය. ................ ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු මහරජතෙම ......................... කුසලට ආකර වූ ත්‍රිවිධරත්නය හස්තප්‍රප්තකොටගෙන දන්තධාතූන් වහන්සේට තුන්මාල් ප්‍රාසාදයක් හා මහත් මණ්ඩපයක් කරවා රන්කොත් පළඳවමින් ...................... , ....................... සමන්ත කූට පර්වතයෙහි ජින වර චරණ ලාංඤඡනය නමස්කාර කරනු පිණිස යන එන්නවුන් අන්තරාමාර්ග කාන්තරයෙහි යාත්‍රාසනාදීන් විඳගන්නා ව්‍යසන අසා අම්බලමක් එතැන්හි කරවා .................... සපරගමු විහාරගෙයි ඔත්පිළිමගෙය මුල්පිස කරවා, තවද කැලණි විහාරයේ මහා චෛත්‍ය සුන්බුන් තැන් ප්‍රකෘතිවත් කොට ........................... අභිනවද ගම්බිම් පුදමින් විහාර දේවාලයන් වර්ධනය කොට, තවද පැපිලියානෙහි .ලෙන විහරය ........................... ස්වකීය මාතා නාමයෙන් අමුතු පිරිවෙනක් අස්වා උවමනා කප්පිය පරිෂ්කාර පනවා නිරන්තරයෙන් සංඝයා වහන්සේ වස්වා කුල වර්ධනය කෙරෙමින්, තවද ලුණුගම ප්‍රාහ්භාරාන්තරයෙහි දිග දස රියන් පුළුල සරියන් පිළිම ගෙයක් කරවා බෝ මැඩ වජ්‍රාසනාරූඩව දිවසෙනග පිරිවරා බුදුවන්නට වැඩ උන්නාක් මෙන් වඩු දෙරියන් උස වැඩ උන් පිළිමයක් කරවා එසේම සිටි පිළිම දෙදෙනෙකුත් වහන්සේ හා නාථ මෛත්‍රිය රූප පිහිටුවා විහාර තත්‍රැප්පාදිය පුදමින් මතු වර්ධනය වන ලෙස සලස්වා, තවද අත්තනගලු විහාරයෙහි දෙමහල් සාංඝික සංඝාරාමයක්ද, දාගැබක්ද ................. තවද දොරණගොඩ විහාරයෙහි ..................... පිහිටි දාගැබ ජරාවාස හරවා ....................” (සද්ධම්මරතනාකරය, ධර්මකීර්ති, කේ. ඇල්., 1912, පරි 12, 295 - 298)
ලුණුගම විහාරය සම්බන්ධව හමුවන ප්‍රධානම හා ප්‍රභලම සාධකය මෙම ඓතිහාසික ලේඛණයයි.
මීට අමතරව ලුණුගම සිරි පැකුම්බා විහාරස්ථානය සම්බන්ධව හා අවට ප්‍රදේශ සම්බන්ධව පවත්නා ජනප්‍රවාද ද, අවට පිහිටි ඓතිහාසික වැදගත්කමකින් යුතු ස්ථාන පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ස්ථාන‍ෙය් ඉතිහාසය පිළිබඳව සමාලෝචනයකදී සැලකිල්ලට ගත හැකි සාධක වේ.
කෑරගල පිරිවෙන
ලුණුගම විහාරට ඉතා සමීපව බටහිර දෙසින් පිහිටි කෑරගල පද්මාවතී පිරිවෙන කෝට්ටේ යුගයේ පැවති ප්‍රධාන අධ්‍යාපන ආයතනයක් බවත්, විශාල වශයෙන් සංඝයා වහන්සේලා වැඩසිටි බවත් කෝට්ටේ යුගයේම රචිත හංස සන්දේශයට අනුව සිතාගත හැකිය. මෙම භූමියේ ඇති සෙල් ලිපි දෙකට අනුව සිරිසඟබෝ ශ්‍රී විජයබාහු (හතර වන විජයබාහු - ක්‍රි.ව. 1285 - 1287, හෝ පස්වන විජයබාහු - ක්‍රි.ව. 1347 දක්වා - විය හැකිය - මහාවංශය) රජතුමගේ සමයේ අර්ථනායක හා දළ‍ෙසන්ගමු යන දෙදෙනා, අලගක්කෝණාරයන්ගේ (තුන්වන වික්‍රමබාහු - ක්‍රි.ව. 1351ට පසු සමයක් - රජ සමයෙහි ජයවර්ධන කෝට්ටේ නමින් රාජධානියක් ඉදිකළ ප්‍රභූ රාජයෙක් යැයි ද, පසුව පස්වන භුවනෙකභාහු ලෙස රජ වූයේ මොහුයැයිද කියවේ - මහාවංශය) සොහොයුරිය වූ පද්මාවතී කුමරියට වැඳ පුදා ගැනීම සඳහා කරවූ බවත්, හයවන පරාක්‍රමබාහු රජ තුමා මෙම පිරිවෙනට අවට ගම් පූජා කළ බවත් කියවේ. (ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය, ආචාර්ය ඩයස්, මාලනී, පරි 26, 229)
ජනප්‍රවාද
ලුණුගම හා අවට ප්‍රදේශයේ පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳව ඇති ජනප්‍රවාද ලුණුගම ඉතිහාසය පිළිබඳව සොයා බැලීමේදී සැලකිලිමත්විය යුතුය.
ලුහු ගම - ලුණුගම
වළගම්බා රජතුමා (පැමිණ) වහ වහා (රාජකාරියක් සඳහා) පිටව ගිය ගම ‘ලුහු ලුහු ගම’  ‘ලුහුගම’, කට වහරේදී ‘ලුණුගම’ වූ බව ජනප්‍රවාදයකි. (විහාරාධිපති පූජ්‍ය ලුණුගම සුමනරතන හිමි.)
ලුණුගං කන්ද
පෘතුග්‍රීසීන් සමග පැවති සටනකදී සිංහල හමුදා සැඟව සිට පහරදුන් ස්ථානයක් බවත්, බැලුන් ගලක් ලෙස භාවිතා කළ බවත් ප්‍රදේශයේ පවතින ජනමතයකි. (විශ්‍රාමලත් විදුහල්පති එචි.පී.රණතුංග මයා.)
කෑරගල පිරිවෙනට ඇති සම්බන්ධය
කෑරගල පිරිවෙනේ නේවාසික භික්ෂූන් වහනසේලාගේ වන්දනාමාන කිරීම සඳහා ලුණුගම විහාරයක් කරවූ බව ප්‍රදේශයේ පවතින එක් ජනප්‍රවාදයකි. (විහාරාධිපති පූජ්‍ය ලුණුගම සුමනරතන හිමි.)
වානළුවාව
වසභ රජතුමා කරවූ වැවෙහි වාන කැඩී ගිය (සිඳලූ) පසු වැව තිබූ ප්‍රදේශය ‘වාන සිඳලූ වැව’  ‘වාන ලූ වැව’  ‘වානලුවාව’ වූ බව ජනප්‍රවාදයකි. (විහාරාධිපති පූජ්‍ය ලුණුගම සුමනරතන හිමි.) මංඩාවල අලගක්කෝණාර නැමති ප්‍රභූවරයාගේ සහෝදරිය වූ පද්මාවතී කුමරියට ‘මංඩාවිල’ ගමේ මාළිගාවක් කරවා ඇත. මංඩාවිල පසුව මංඩාවල වී ඇත. (ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 162)
අනුරගොඩ
පද්මාවතී කුමරියට වැඳ-පුදා ගැනීම පිණිස කෑරගල කරවූ විහාරය විවෘත කිරීමට පැමිණි හයවන පරාක්‍රමභාහු රජතුමා දින කිහිපයක් එහි නතරවී සිට අනුර නැකතින් නැගෙනහිර ‍ෙදසට ගොස් නතර වූ තැන අනුරාගොඩ නම් විය. (ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 162)
පූගොඩ
රජ්ජුරුවෝ කෑරගලින් පිටත්ව මැදගම පිහිටි දෙතිස්ඵල බෝධීන් වහන්සේ නමස්කාර කිරීම සඳහා කැලණි මිටියාවතේ ගමන් කිරීමේදී පිස නිම කළ කැවුම් ගොඩක් දැක “පූප ගොඩක්” යැයි පවසා ඇත. පූප+ගොඩ, ‘ප’ ලොප් වී ‘පූගොඩ’ විය. (ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 162)
අමුණුකුඹුර
අනුරාධපුරයෙන් පළාවිත් මාළිගාතැන්නේ සැඟව සිටි වළගම්බා රජතුමාට හා සේනාවට ආහාර පිණිස වගා කළ අමුණක කුඹුර, අමුණුකුඹුර නම් විය. (ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 163)
Periyakulama
Periyakulama is a village in northcentral province, sri lanka.It is a beautiful village.There is a big temple named Sri sadanandha vidyayathana periwena .(සදානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන)
ලුණුගම ලෙන් වෙහෙර
දොම්පෙ
දැහැමි සිරිසබෝ රජතුමාගේ සමයේ ජනයාට වින කළ රක්තාක්ෂි නම් රාක්ෂයා රජු විසින් දමනය කළ පසු අනුරාධපුරයෙන් පළාවිත් දකුණෙන් වූ ප්‍රදේශයක දැඩි දොම්නසින් විසීය. ඒ ප්‍රදේශය පසු කලෙක දොම්පෙ නම් විය. (ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 157)
Periyakulama
Many farmers and government workers live in there and also many paddy cultivations in periyakulama village. If you want to go to periyakulama village you could seen a beautiful plases.There is a big lake.Many people use this lake for their daily works.
ලුණුගම ලෙන් වෙහෙර
අවට වැදගත් ඓතිහාසික ස්ථාන
ලුණුගම අවට ඓතිහාසික වශයෙන් ඉතාමත් වැදගත් ස්ථාන රාශියක් ඇති අතර ලුණුගම පිළිබඳව අධ්‍යනය කිරීමේදී එම ස්ථානවල ඓතිහාසික වැදගත්කම සලකා බැලීම වටී.
මණිඅක්ඛිත නැමති නාග ග්‍රෝතික රජුගේ ආරාධනයෙන් කැලණියට වැඩම කළ බුදුරජානන්වහන්සේ දානය වැළඳීම සඳයා වැඩ සිටි රත්න මණ්ඩපය මැදි කොට චෛතියක් කරවූ බවත්, උන්වහන්සේ කැලණි ග‍ඟේ දිය ස්නානය කළ බවත් නානකඩධාතුව මැදි කර එගොඩ කැළණියේ චෛත්‍යක් කරවූ බවත් ඉතිහාසයේ කියවේ. දේවානම්පියතිස්ස රජ සමයේ රුහුණේ මාගම රජ කළ මානා රජුගේ පුත්‍රයා වූ යටාලතිස්ස කැලණියේ රජකම් කළේය. යටාලතිස්සගේ පුත්‍රයා ගෝඨාභය මාගමද ඔහුගේ පුත් කැලණිතිස්ස කැලණියේද රාජ්‍ය කරවූහ. මුහුද ගොඩගලා කැලණිතිස්ස රජතුමා ජීවිතක්ෂයට පත්වීම නිසා කැලණියේ උප රාජධානිය අවසන් විය. පසුව දුටුගැමුණු රාජ සමයේ (ක්‍රි. පූ. 161-137) භික්ෂූ මධ්‍යස්ථානයක්ව පැවතිනි. එසේම කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි. ව. 167-186), වෝහාරිකතිස්ස (ක්‍රි. ව. 209-231), පළමුවැනි වික්‍රමබාහු (ක්‍රි. ව. 1111-1132), නිශ්ශංකමල්ල (ක්‍රි. ව. 1187-1196), තුන්වන විජයබාහු (ක්‍රි. ව. 1232-1236), දෙවන පරාක්‍රමබාහු (ක්‍රි. ව. 1236-1270), ආදී රාජ යුගවලදී කැලණිය ආශ්‍රිතව වැදගත් සිදුවීම් වූ බව වංශ කථාවල සඳහන් වේ. (ගම්පහ දිසාව, දේවප්‍රිය, සිරිසේන, පරි 13, 50-57) මීට අමතරව වාරණ, මැදදේගම, පිළිකුත්තුව, කොස්කඳවල, දංගල්ල, අත්තනගල්ල, මාළිගාතැන්න, කෑරගල, සමනබැද්ද, අලවල මහකන්ද, කොස්සින්න, වෑබඩ, මාහොල්ඔළුව, ආදී ඓතිහාසික වැදගත්කමින් යුතු ස්ථාන රාශියක් ලුණුගම අවට පිහිටා ඇත.
විහාරය
බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයක් අංග සම්පූර්ණ වීම සඳහා අවශ්‍ය ශාරීරික, පාරිභෝගික හා උද්දේශික යන ත්‍රිවිධ වන්දනා ස්ථාන වන චෛත්‍ය, බෝධිය හා පිළිම ගෙය යන ත්‍රිවිධ විහාරාංගයන්ගෙන්ම සමන්විත ලුණුගම සිරි පැරකුම් රජමහා විහාරය වර්තමානයේ ප්‍රදේශයේ ප්‍රචලිත විහාරස්ථානයකි.
දොම්පෙ, දෙකටන, දෙල්ගොඩ, පූගොඩ, කිරිඳිවැල ආදී අවට පිහිටි ගම්, නියන් ගම් හා නගරවල ‘ලුණුගම පන්සල’ නමින් ප්‍රසිද්ධ මෙම ස්ථානයට මේවන විට අක්කර 15ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයක් අයිතිව ඇත. උතුරු හා නැගෙනහිර දෙදිසාවෙන් ප්‍රධාන මාර්ගයටද, දකුණු දෙසින් වෙල් යායටද, බස්නාහිර දෙසින් ගල් තලාවකටද මායිම්ව පිහිටා ඇති මේ භූමියේ සාරවත් පොල් වගාවක් ඇත.
ධර්ම ශාලාව
උතුරු දෙසින් හා නැගෙනහිර දෙසින් ප්‍රවිශ්ඨ මාර්ග දෙකක් ඇති අතර, උතුරු ප්‍රවිශ්ඨ මාර්ගයේ මීටර් 100 (අඩි 330) ක් පමණ එනවිට දකුණු පසින් ධර්ම ශාලාව පිහිටා ඇත. පැත්තක දිග මීටර් 18.3 (අඩි 60) ක් වූ ආයත චතුරශ්‍ර ගොඩනැගිල්කි. වරින් වර ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වඬිම්බුවේ සඳහන්වන පරිදි මෙම ගොඩනැගිල්ල ක්‍රි. ව. 1884 දි ඉදි කළ හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කළ හෝ බව අනුමාන කළ හැකිය.
ඝණ්ඨාර කුළුණ හා බෝධීන් වහන්සේ
මෙම විහාර මන්දිර‍ෙය් සිට ඉදිරිය බලන විට වම් පසින්, විහාරය අභියසම ඝණ්ඨාර කුළුණක්ද, ඒ අසලම මීටර් 15 ක් (අඩි 50) පමණ ප්‍රදේශයක් වසගෙන නැගී සිටි බෝධීන් වහන්සේ නමක්ද වේ.
චෛත්‍යය
ඝණ්ඨාර කුළුණ හා බෝධීන් වහන්සේ අතරින් ඉදිරියට යනවිට මීටර් 7ක් (අඩි 23 ක්) පමණ උසින් පිහිටි මළුවක ඉදිකිරීම් අවසන් නොවූ විශ්කම්භය මීටර් 3.65 ක් (අඩි 12 ක් ) පමණ වූ චෛත්‍යයකි. මෙහි ඉදිකිරීම් මීට වසර 10 කට පමණ ‍ෙපර ආරම්භ වූ බවට දැනගන්නට ලැබිනි.
දිය කඳුර
උතුරු පිවිසුම් මාර්ගයෙන් ඉදිරියට යනවිට විහාරස්ථාන භූමිය හරහා ගලා යන දිය කඳුරකි. මෙම දිය කඳුර වියලි කාලයේ පවා නොසිඳී පවතින බව දැනගන්නට ලැබිනි. මෙම දිය කඳුර මෙන්ම ලුණුගම කඳුවැටියෙන් ඇරඹී, වසර පුරාම අනවරතව ගලනා දිය කඳුරු කිහිපයක්ම ලුණුගම පංසල අවට තිබේ. ඒවා අතරින් ‘ලුණුගම පීල්ල’ නමැති කුඩා දිය ඇල්ල දැඩි නියඟයකදි පවා නොසි‍ඳෙන බවට ප්‍රකටය.
ගල් තලාවේ පඩිපෙල
විහාරස්ථාන භූමිය මධ්‍යයට වන්නට ඇති වැලිමළුවට නැගෙනහිර පිවිසුම් මාර්ග‍ෙයන්ද පිවිසිය හැකිය. එම මළුවේ සිට බස්නාහිර දෙසින් මීටර් පණහක් (අඩි 160 ක්) පමණ ඔබ්බෙන් වූ ගල් තලාවක මනාව සකස්කරන ලද පඩිපෙලක් ඇත. මෙම පඩිපෙල, ඒ ඔස්සේ වානළුවාව ගම් පියසට වැටී තිබූ මාර්ගයේ ශේෂ වූ කොටසක් බව විහාරාධිපති ස්වාමීන් වහන්සේගේ මතයයි.
පොත්ගුල
නැගෙනහිර ප්‍රවිශ්ඨය අභිමුවෙහිම ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 1959 දී ඉදි කරන ලද බව සඳහන්වන දෙමහල් පොත්ගුලයි. ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතු තත්වයේ පවතින මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වටිනා ධර්ම ග්‍රන්ථ රාශියක් තැම්පත් කොට ඇත.
සංඝාවාසය
ඉහත සඳහන් කළ වැලිමළුවේම උතුරු ප්‍රවිශ්ඨය අභිමුවෙහි අභිනව සංඝාවාසය පිහිටා ඇත. මැද මිදුලක් සහිතව ඉදිකොට ඇති මෙම ගොඩනැගිල්ල ඉතා හොඳ තත්වයේ පවතී.
දෙවන ගල්ලෙන
එම සංඝාවාසයට පසුපසින් මීටර් 100 ක් (අඩි 330 ක්) පමණ ඔබ්බෙහි ගල් තලාව ආසන්නයේ වෙන් වෙන්ව පිහිට ගල් කුළු කිහිපයකි. ඒ අතර ඇති එක් ගල් ලෙනක් පළලින් මීටර් 6 ක් (අඩි 19.7 ක්) පමණ වන අතර මීටර් 3 ක් (අඩි 9.8 ක්) පමණ උසකදී කටාරමක් කොටා ඇත.
එම කටාරම ආසන්නයේ ‘844 ක්’ හා ‘ශු ක ව’ ලෙස කියවිය හැකි අක්ෂර පේලි දෙකක් දක්නට ලැබේ. එම ලෙනට දකුණු දෙසින් පිහිටා ඇති ගල් කුළක කොටසක් ඉන් ගැලවී බිම පතිතව ඇති සෙයක් පෙනේ. එම ‍ෙකාටසේ හැඩය සලකා බලන කල එය ගැලවී වැටීමට ප්‍රථම එම ගල් කුළද ලෙනක ස්වරූපය ගත් බව පෙනේ.
ලෙන් කටාරම්
මෙම ගල් ලෙනෙහි කටාරම් කොටා තිබූ බවත් ඒවා අභිනව විහාර කර්මාන්ත වලදී විහාරයේ වහලයටත් සිවිලිමටත් අතර තිබෙන බවත් විහාරාධිපති හිමියෝ පැවසූහ. එසේම මහාචාර්ය ප්‍රිශාන්ත ගුණවර්ධනයන්ගේ Landscape Pattern and the Architecture of the ‘Len Vihara’ sites at Kelani Valley Basin නැමැති ලේඛනයේද ලුණුගම පිහිටි ලෙන් දෙකෙහිම කටාරම් ඇති බව සඳහන් වේ. දෙවන ගල් ලෙනෙහි ඇති කටාරම ප්‍රදේශයේ හමුවන අනෙක් කටාරම්වලට වඩා වෙනස් ශෛලියක් ගනී. එබැවින් මෙම කටාරම කොටූ කාලය පිළිබඳව ගැඹුරු අධ්‍යනයක් කළ යුතුය.
ශිලා ලේඛණ
‍ලුණුගම දෙවන ගල් ලෙනෙහි ‘8 4 4 ක්’ හා ‘ශු ක ව’ ලෙස කියවිය හැකි අක්ෂර පේලි දෙකකි. මෙයින් කිය වෙන්නේ “ශුද්ධ වූ ශක වර්ෂ 844 දී”  යන්න විය යුතුය. ශක වර්ෂ ආරම්භ වන්නනේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 78 දීය. ඒ අනුව ශක වර්ෂ 844 යනු ක්‍රි. ව. 922 වේ. මේ පොළොන්නරුවේ රජ කළ හතරවන කාශ්‍යප රාජ සමයයි (ක්‍රි.ව. 912-929). මේ සමයේ රුහුණේ සිටි මිහිඳු නම් ප්‍රාදේශීය රජ කෙනෙකු ගැන සඳහන් වේ. ඒ සමයෙහි ඔහු ප්‍රදේශය සුඛිත මුදිත කළ බවත් විහාරාම ප්‍රතිසංස්කරණය කරවූ බවත් කියවේ. (මහා වංශය, පරි 52, 384) ඒ අනුව ක්‍රි. ව. 922 කාලයේද ලුණුගම ලෙන් ආශ්‍රිතව යම් වාස්තු නිර්මාණයක් කළේද යන මතය සාකච්ඡා කළ යුතුය. මෙහි ඇත්තේ ‘1844’ නම් (‘1’ මැකී ගොස් ඇත්නම්) ඒ ක්‍රි.ව. 1922 විය යුතුය. මේ යුගය ලංකාවේ බෞද්ධ ප්‍රබෝධයක් ඇතිවී විශාල ලෙස විහාරාරාම ප්‍රතිසංස්කරණ කළ කාලයයි. ලුණුගමට ආසන්නයේ පිහිටි සමනබැද්ද, ගනේගොඩ රජමහා විහාරයේ ද ක්‍රි.ව. 1920 දී ප්‍රතිසංස්කරණ කර ඇති බැවින් ලුණුගමද යම් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුවන්නට ඇතැයි නිගමනය කළ හැකිය. (බණ්ඩාරනායක,එස්, සෝමදේව, ආර්, 1999, 237-244). එසේම අවධානයට භාජනය කළ යුතු අනෙක් කරුණ වන්නේ ලුණුගම ඇති විශාල ගල්ලෙනෙහි අභිලේඛණ නොමැති වීමයි. මහාචාර්ය ප්‍රිශාන්ත ගුණවර්ධනයන්ගේ Landscape Pattern and the Architecture of the ‘Len Vihara’ sites at Kelani Valley Basin නැමැති ලේඛනයේද ලුණුගම පිහිටි එක් ලෙනකවත් අභිලේඛණ ඇති බවක් සඳහන් නොවේ. (අභිනව විහාර කර්මාන්තයේදී, විහාර ගෙයි වහලයට හා සිවිලිමට අතර කොටසට සැඟවී යම් අභිලේඛණයක් ඇත්දැයි දැනගන්නට නොමැත).