cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
කොනාරක්
කොනාරක් (ඔඩියා: କୋଣାର୍କ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ පුරි දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි හධ්‍ය ප්‍රමාණයේ නගරයකි. මෙය බෙංගාල බොක්ක අසල වෙරළ තීරයේ ප්‍රාන්ත අගනුවර වන භුබනේස්වර් සිට කිලෝමීටර 65ක් දුරින් පිහිටා තිබේ. 13වන සියවසේ Iවන නරසිංහදේව රජ සමයේ කළු ග්‍රැනයිට් පාෂාණයෙන් ඉදිකළ සූර්ය දේවාලය හෙවත් කළු පැගෝඩාව පිහිටියේ මෙහි ය. මෙම දේවාලය ලෝක උරුම අඩවියකි. වර්තමානයේ බෙහෙවින් නටබුන් බවට පත්ව ඇති මෙම දෙවොලේ ප්‍රතිමා එකතුවක් සූර්ය දේවාල කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. මෙය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය මගිනි.
ගෝලීය තාපනය
ගෝලීය උණුසුම් වීම - ස්වභාවය හා බලාපොරොත්තු වන ප්‍රතිඵල
2001 ‍IPCC වාර්තාවෙන් යෝජනා කර ඇත්තේ ලෝසන් අයිස් පර වැනි අයිස් පර කැඩී යෑම, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යෑම, වර්ෂාපතන විලාසය වෙනස්වීම, උග්‍ර කාලගුණ තත්ත්වයන් වේගයෙන් වැඩිවීමට ගෝලීය උණුසුමට හේතු වී ඇති බවය. සම්පූර්ර්‍ණ විලාසයන් වේගවත්වීම හා නිතර සිදුවීම් නිසා වෙනස්වීම් බලාපොරොත්තු වන අතර ගෝලීය උණුසුම ගැන නියත හේතුන් දැක්විය නොහැක. අනෙක් සිදුවීම් ඇතුලත් වනුයේ සමහර ප්‍රදේශවල  ජල හිඟය හා අනෙක් ස්ථානවල  ජලය උරාගැනීම වැඩිවීම, පාවෙන හිම කඳු වෙනස්වීම හා සෞඛ්‍ය කෙරෙහි පීඩාකාරී අයුරින් බලපාන උණුසුම හා උෂ්ණත්වය වේ.
කොනාරක්
කොනාරක් නගරය කොනාරක් නර්තන උළෙල යනුවෙන් හැඳින්වෙන් වාර්ෂික නර්තන උළෙල හේතුවෙන් ප්‍රකට වී ඇත. සෑම දෙසැම්බරයකම පැවැත්වෙන මෙම උත්සවය සම්භාව්‍ය ඉන්දියානු නර්තන ක්‍රම වෙනුවෙන් වෙන්කොට ඇත. මේ අතරට ඔඩිෂාහි සම්ප්‍රදායික නර්තන ක්‍රමයක් වන ඔඩිසි නර්තනය ද ඇතුළත් ය.
ගෝලීය තාපනය
ගෝලීය උණුසුම් වීම - ස්වභාවය හා බලාපොරොත්තු වන ප්‍රතිඵල
ගෝලීය උණුසුම් වැඩිවීම නිසා මරණ වැඩිවීම්, අවතැන්වීම්, ආර්ථික පාඩු, ආදිය සිදුවේ. සමශිකෝෂින ප්‍රදේශවල ජනගහනය වැඩිකිරීමෙන් සීතල‍ට මුහුන දීමට හැකි නිසා මරණ අඩුවීම වැනි  යම් වාසි පෙන්නුම් කරන බව පවසන්නේ II වැනි ක්‍රියාකාරි කණ්ඩායම් මඟින් නිකුත් කරන ලද  IPCC  3 වැනි තක්සේරු වාර්තාවෙන් විය හැක. අළුත් IPCC 4 වැනි තක්සේරු වාර්තාවේ සාරංශ වාර්තාව අනුව මුහුද මත්තේ උෂ්ණත්වය වැඩිවීමේ පරස්පරය පිළිබඳ 1970 සිට උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ උෂ්ණ කලාපීය සුළි සුලං ක්‍රියාකාරකම්වලි වැඩි වීමක් පිළිබඳ නිරීක්ෂණ සාක්ෂි ඇති බව වාර්තා වේ. නමුත් සාමාන්‍ය සැටලයිට් නිරීක්ෂණ වලට කලින් තිබූ වාර්තාවල තත්ත්වය නිසා දීර්ඝ කාලීන මං සොයා ගැනීම පටලැවිලි සහගතව ඇත. වාර්ෂිකව ලොව පුරා ඇති වාර්ෂික උෂ්ණ කලාපීය සුළි සුලං ගැන පැහැදිලි ගණනක් නැත.
කොනාරක්
1980 පෙබරවාරි 16 දින, කොනාරක් නගරය පූර්ණ සූර්යග්‍රහණය දර්ශනය වූ මාර්ගය ඔස්සේ විය.
නිරුක්තිය
කොනාර්ක යන වදන පැන නැගී ඇත්තේ සංස්කෘත වදනක් වන කෝණ (අර්ථය කෝණය) සහ සූර්ය දෙවියන්ට පිදූ දෙවොල ආශ්‍රයෙන් අර්ක (අර්ථය සූර්යයා) යන වදන එක් වීමෙනි.
ගෝලීය තාපනය
විදුලි කෙටීම් ද වැඩිවිය හැකියි
ගෝලීය උණුසුම අනුක්‍ර‍මයෙන් ඉහළයාම දේශගුණ විපර්යාසයට බලපාන අන්දම ගැන කලක සිටම විද්‍යාඥයෝ විමසිලි මත් වූහ. කලාපීය දේශගුණ රටාවන්ට අනුව දරුණු සුළි සුළං සහ ටොනාඩෝ කුණාටු වැඩිවිශයෙන් ඇතිවන්නේ පෘථිවියේ නිශ්චිත ප්‍රදේශවල නමුත් විදුලි කෙටීම් ලෝකයේ ඕනෑම තැනක ඇති විය හැකිය. හැම තත්පරයක් පාසාම ලෝකය පුරා අඩුම වශයෙන් විදුලි කෙටීම් 100ක්වත් ඇති වන බව ගණන් බලා තිබේ. ඒ අනුව එක් දිනකට ඇතිවන විදුලි කෙටීම් සංඛ්‍යාව මිලියන 8කි.
දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාව
දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාව, ඕස්ට්‍රේලියාවේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාව
ගෝලීය තාපනය
විදුලි කෙටීම් ද වැඩිවිය හැකියි
මෑතදී කැලිනෛියා විශව විද්‍යාලය විසින් කරන ලද කරන ලද අධ්‍යනයකට අනුව ගෝලීය උණුසුම ඉහළයාම විදුලි කෙටීම් සංඛ්‍යාව වැඩිකිරීමට හේතුවන බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වාදෙති. නොවැම්බර් 13 වන දින ජර්නල් සයන්ස් (the journal Science)සඟරාවේ පළ වූ නව අධ්‍යනයකට අනුව ගෝලීය උණුසුම වැඩිවන සෑම සෙල්සියස් අංශකයක් පාසාම විදුලි කෙටීම් සංඛ්‍යාව 12%කින් ඉහළ යා හැකිය. ඒ අනුව මේ ශත වර්ෂය අග වන විට විදුලි කෙටීම් සංඛ්‍යාව 50%කින් වැඩිවිය හැකිය.
මෙතෙක් කලක් වැඩි අවධානයක් යොමුවූයේ වඩා විනාශකාරී කුණාටු සුළිසුළං සහ ධාරානිපාත වර්ෂාපතනය වැඩිවීම සහ ගෝලීය උණුසුම ඉහළයාම අතර ඇති සම්බන්ධයටයි. කුණාටු සුළිසුළං හා දැඩි වර්ෂාවෙන් ඇතිවන ගංවතුරෙහි ප්‍ර‍තිඵල ජීවිත හානි අතින් ඉහළ මට්ටමක පැවැතිය හැකි නමුදු විදුලි කෙටීම් නිසා සිදුවිය හැකි ව්‍යසනද අවතක්සේරු කළ හැකි ඒවා නොවේ. අමෙරිකාවේ පමණක් මේ වසරේ ඇතිවූ විදුලි කෙටීම් නිසා සිදු වූ අකුණු ගැසීම් වලින් මිය ගිය සංඛ්‍යාව 25 කි. අනෙකුත් රටවල සංඛ්‍යා එකතු කළ විට මෙය සැලකිය යුතු ප්‍ර‍මාණයකින් ඉහළ යා හැකිය. එමෙන්ම වාර්සික ලැවිගිනිවාර්තාවලට අනුව ඇමෙරිකාවේ ඇතිවූ ලැව්ගිනි වලින් අඩකටම වග කිව යුත්තේ විදුලි කෙටීම් සහ අකුණු ගැසීම්ය. මේ ලැව්ගිනි නිසා පරිසර පද්ධතියට වන හානිය සුලුපටු නොවේ. එහෙත් වායුගෝලයට මුදාහැරෙන හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණය වැඩිවීමෙන් ගෝලීය උණුසුම ඉහළයාම සහ විදුලි කෙටීම් අකුණු ගැසීම් වැඩිවීම අතර තිබිය හැකි සම්බන්ධතාවය ගැන මෙතෙක් එතරම් අවධානයක් යොමුවී නොතිබිණි. අනෙක් අතට ලැවිගිනි නිසාද හරිතාගාර වායුවක් වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සැලකිය යුතු ප්‍ර‍ාණයක් වායු ගොලයට එක් වේ.
කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ වායුගෝලිය ගතිකයන් පිළිබඳ පර්යේෂකයේකයකු වූ ඩේවිඩ් රොම්ප්ගේ ප්‍ර‍ධානත්වයෙන් කරන ලද මෙම අධ්‍යනය සඳහා අමෙරිකානු විදුලිකෙටීම් සටහන් කිරීමේ ජාතික ජාලය (National Lightning Detection Network) විසින් වාර්තාකරන ලද අමෙරිකාවේ විදුලි කෙටීම් මිලියන 20ක් පිළිබඳ දත්ත උපයොගී කරගෙන ඇත.
වාර්තාවේ නිගමන ගැන සඳහන් කරන ඊශ්‍රායලයේ ටෙල් අවීව් සරසවියේ වායුගෝලී ය විද්‍යාඥ කොලින් ප්‍ර‍යිස්  ගොලීය උණුසුම සහ විදුලි කෙටීම් පිළිබඳව ඔහු විසින් 1994 දී පළ කරන ලද අධ්‍යන වාර්තාවත් සමග මේ සොයා ගැනීම මනාව ගැලපෙන බව සඳහන් කරයි.
පෘථිවිය උණුසුම් වීම අඩු කර ගැනීම
ගෝලීය උෂ්ණත්වය දිගටම වැඩිවිය හැකි බව දේශගුණික විද්‍යාඥයෝ පවසති. සමහර ජාතීන්, රජයන්, සංස්ථා හා පුද්ගලයින් උනන්දුවක් දක්වන්නේ ගෝලීය උණුසුම් වීම අඩු කිරීමට හෝ ඊට සුදුසු පරිදි හැඩ ගැසීම සඳහා  ක්‍රියාත්මක වීම‍ටය. ගෝලීය උණුසුම් වීමට එරෙහිව තනි තනි පුද්ගලයින් වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමට බොහෝ පරිසරවාදී කණ්ඩායම් අනුබල දෙනු ලබන්නේ බො‍හෝ විට පාරිභෝගිකයා විසින් මෙන්ම මහජන සංවිධාන හා ප්‍රාදේශිය සංවිධාන විසින් ගල්වු ඇටකටු වලින් නිෂ්පාදිත ඉන්ධන හා  කාබන්ඩයොක්සයිඩ් පිට කිරීම අතර ඇති සම්බන්ධය සඳහන් කරමිනි. අනෙක් අය යෝජනා කර ඇත්තේ මුළු ලොව පැතිරී ඇති ඇට කටුවලින් නිෂ්පාදිත ඉන්ධන වලින් පංගුවකි.
වැඩි කරන ලද බලශක්ති නිපුනත්වය හා විකල්ප ඉන්ධන පරිභෝජන කිරීම ඇතුළුව දේශගුණික වෙනස්වීම් පිළිබඳව ව්‍යාපාරික ක්‍රියාකාරකම්ද ඇත. එක් වැදගත් නිමැවුමක් වන්නේ ග්‍රින්හවුස් වායු පිටකිරීමේ කර්මාන්ත වැඩිදියුණු කිරීමත්, එමගින් එවැනි සමාගම් රජය හා සම්බන්ධ ඔවුන්ගේ පිටකිරීමට එකඟ වීම හෝ ඔවුන්ගේ දීමනාවලට අඩුවෙන් ණය ගැනීමත් ය. ගෝලීය උණුසුම් වීමට එරෙහිව සටන් කිරීම පිළිබඳව ලෝකයේ මුල්ම ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම වනුයේ කියොටෝ ප්‍රොටොකොල්ය. එය 1997 සාකච්ඡා කරන ලද එය UNFCCC එකට වැඩියමක් ඇති සංශෝධනයකි. ගිවිසුමේ මුල් පිටපත දැනට ගෝලීයව රටවල් 160 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ආවරණය කරයි. ගෝලීය ග්‍රින්හවුස් වායු පිටකිරීම සියයට 55 වැඩිය. එක්සත් රාජධානිය හා කසකස්ථානය එම ගිවිසුම ස්ථිර කර නැත. ඵෙතිහාසිකව ලෝකයේ වැඩිම ග්‍රින්හවුස් වායු පිටකරනු ලබන්නේ එක්සත් රාජධානියයි. මේ ගිවිසුම 2012 දී අවසන් වන අතර දැනට ඇති  ගිවිසුම වෙනුවට  ඉදිරියේ දී ගිවිසුමක්  ඇති කර ගැනීමට 2007 මැයි මාසයේ දී ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සාකච්ඡා ආරම්භ කෙරිණි. චීනයට හා ඉන්දියාව වැනි ප්‍රධාන ජනගහන මධ්‍යස්ථාන ඇතුළුව ලෝකයෙන් 80% ක් ගිවිසුමෙන් නිදහස් කිරීම එක්සත් රාජධානීයේ ආර්ථිකයට තද හානියක් බව සඳහන් කරමින් ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ් කියා සිටින්නේ කිටුටෝ ගිවිසුම අසාධාරණ බවත් ‍ගෝලීය දේශගුණය වෙනස් වීම් සම්බන්ධව කතා කිරීම නිෂ්ඵල බවත්ය. දේශගුණය වෙනස් වීමට එරෙහිව සටන් කිරීම හා දියුණු කරන ලද බලශක්ති ශිල්පක්‍රමයක් බුෂ් ඉදිරිපත් කර ඇත. එක්සත් රාජධානිය ඇතුලත රජයන් හා නගර දේශිය පදනමක් මත කියුටෝ ගිවිසුමට ආධාර කිරීමටත්, ගිවිසුමට අනුව ක්‍රියා කිරීමටත්, ඔවුන් මුල් පියවරගෙන ඇති බව සඳහන් වේ. ප්‍රාදේශිය ග්‍රීන් හවුස් ගෑස් පටන් ගැන්ම මෙයට උදාහරණයකි.
චීනය හා ඉන්දියාව සංවර්ධනය වන රටවල් ලෙස ඉන් නිදහස් කල ද, කියුටෝ ගිවිසුම අනුමත කර ඇත. මෑත දී කරන ලද අධ්‍යයනයන් අනුව චීනය ග්‍රින් හවුස් වායුව, වාර්ෂිකව මුළු ග්‍රින් හවුස් වායුවම පිට කිරීමේ දී එක්සත් රාජධානිය පසු කර ඇත. චීන අගමැති ජනයාට කියා ඇත්තේ ගෝලීය උණුසුම හා වායු දූෂණය පිළිබඳව ක්‍රියාත්මක විමේ උත්සාහය දෙගුණ කරන බවය.
විද්‍යාවෙහි ඉතිහාසය
thumb|upright=1.4| කාබොනික් අම්ලය (CO2) විසින් තාපනය සිදුකෙරෙන බවට සොයාගනිමින් සිදුකෙරුණු ඉයුනිස් නිව්ටන් ෆූට්ගේ 1856 වසරෙහි පරීක්ෂණ පිළිබඳ සයන්ටිෆික් ඇමරිකන් වාර්තාව දේශගුණය වෙනස් වීම පිළිබඳ විද්‍යාවෙහි ඉතිහාසය ඇරඹුනේ හිම යුග සහ පුරා දේශගුණයෙහි අනෙකුත් ස්වභාවික වෙනස්වීම් පිළිබඳව පළමුව සැක ඇතිවීම සමගම සහ ස්වභාවික හරිතාගාර ආචරණය හඳුනාගැනීමත් සමග 19වන සියවසෙහි මුල් අවදියෙහිය. 19වන සියවසෙහි අගභාගයෙහිදී, මානවයින් විසින් පිටකරන හරිතාගාර වායූන් විසින් දේශගුණයෙහි වෙනස් වීම් සිදුවිය හැකි බවට විද්‍යාඥයින් පළමුවෙන් තර්ක කලහ. 1960 ගණන් වන විට, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුවෙහි තාපන ආචරණය පිළිබඳ වැඩි වශයෙන් ඒත්තු ගැන්වෙන ලදි. 1990 ගණන් වන විට, පරිගණක ආකෘතීන්ගේ වැඩිදියුණුවූ විශ්වාසයනීත්වයෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් සහ හිම යුගයන් පිළිබඳ මිලන්කොවිච් සිද්ධාන්තය සනාථ කෙරුණු නිරික්ෂණ කාර්යයන් නිසාවෙන්, ඒකමිතික තත්තයකට එළඹෙන ලදි: බොහෝ දේශගුණ වෙනස් කම් සඳහා හරිතාගාර වායූන් දැඩි ලෙසින් හේතුකාරක වන අතර, මානවයින් විසින් සිදුකෙරෙන විමෝචන විසින් විඤේය ගෝලීය තාපන සිදු කෙරෙන බවයි. එතැන් පටන්, දේශගුණය වෙනස්වීම් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පුළුල් කෙරිණි. ලෝකයෙහි රාජ්‍යයන් වෙත විධිමත් උපදෙස් සැපයීම සඳහා දේශගුණය වෙනස්වීම පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය අනුමණ්ඩලය 1990 ගණන් වලදී ස්ථාපිත කිරීම හා සමගම, විවිධ විද්‍යාත්මක ශික්ෂණයන් අතර පෙර නොදුටු වීරු තරම් මට්ටමෙහි අදහස් හුවමාරුවක් පොළඹවනු ලැබිණි.
ජෝසප් ෆූරියර් විසින් 1824 වසරෙහිදී හරිතාගාර ආචරණය යෝජනා කරනු ලදුව, ඉයුනිස් නිව්ටන් ෆූට් විසින් 1856 වසරෙහිදී සොයා ගනු ලදුව, 1896 වසරෙහිදී ජෝන් ටින්ඩාල් විසින් පුළුල් කරනු ලදුව,  ස්වාන්ටේ ආර්හේනියස් විසින්  ප්‍රමාණාත්මකව විමර්ශනය කෙරිණි. මෙම කල්පිතය මුද්‍රිත මාධ්‍යයෙහි 1912 වසර තරම් ඈතදී වාර්තා කෙරිණි. ගෝලීය තාපනය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක විස්තර කිරීම ගයි ස්ටුවර්ට් කැලෙන්ඩර් විසින් 1930 ගණන් වල සිට 1960 ගණන් දක්වා කාලය තුල තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.
External links
ප්‍රවර්ගය:පාරිසරික ගැටළු ප්‍රවර්ගය:Carbon finance ප්‍රවර්ගය:දේශගුණය වෙනස්වීම ප්‍රවර්ගය:Economic problems ප්‍රවර්ගය:History of climate ප්‍රවර්ගය:Climate change ප්‍රවර්ගය:19 වන සියවස ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස
කොනාරක්
සූර්ය දේවාලය
13වන සියවසේ ඉදිවූ සූර්ය දේවාලය සූර්ය දෙවියන් වෙනුවෙන් පුදකළ දැවැන්ත රථයක් ලෙසින් සැලසුම් කෙරුණකි. මෙයට විසිතුරු කරන ලද රෝද යුගළ දොළසක් ඇති අතර, එය ඇදීමට අශ්ව රූ සතක් ඇත. මින් ඇතැම් රෝද මීටර 3ක් පමණ පළල් ය. වර්තමානයේ මෙහි වූ අශ්ව ප්‍රතිමා හතෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ සයක් පමණි. 17වන සියවසේ මුල්කාලයේ මෝගල් ජහාන්ගිර් අධිරාජයගේ දූතයකු විසින් මෙම දේවාලය අවභාවිතයට ගෙන වනසා ඇත.
මෙම දේවාලය උච්චස්ථානයට පත්ව තිබූ සමයේ, මෙහි වන්දනාමාන කෙරුණු සූර්ය දෙවියන්ගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිමාව මුදුනේ සවිකළ විශාල චුම්බකයකින් සහ පත්ළේ සවිකළ විශාල චුම්බකයකින් යුතුව අහසේ පාවෙන අයුරින් නිමවා කිබෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.
දේව ප්‍රතිමාව මධ්‍යයේ දියමන්තියක් ඔබ්බවා තිබූ අතර, එයට හිරු එළිය පතිත වී පරාවර්තනය වූ බැව් විශ්වාස කෙරේ. 1627දී, ඛුර්දාහි රජු කොනාරක්හි සිට සූර්ය දේව ප්‍රතිමාව පූරිහි ජගන්නාත් දේවාලය වෙත රැගෙන ගියේ ය. මෙම කොනාරක් සූර්ය දේවාලය අයත් වන්නේ කාලිංග ගුරුකුලයේ ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශෛලියට ය. මෙම සූර්ය දේවාලය ඉදි කොට ඇත්තේ නැගෙනහිර-බටහිර දිශාව ඔස්සේ ය. මෙහි ඇතුළු ශුද්ධස්ථාන හෙවත් විමාන, කුළුණක් හෙවත් ශිඛරයක් වටා පිහිටා තිබෙන්නට ඇත. නමුත් 19වන සියවසේ එය විනාශ කොට ඇත. මෙහි ශ්‍රවණාගාරය හෙවත් ජගමෝහන ශාලාව තවමත් පවතින අතර, නටබුන් අතුරින් බොහෝමයක් එයට අයත් ඒවායි. නෘත්‍ය ශාලාව හෙවත් නාට්මන්දීර්හි පියස්ස ඇද වැටී ඇත. මෙය නටබුන් පිහිටි පෙදෙසේ නැගෙනහිර අන්තයේ පිහිටා ඇති අතර, උස් වේදිකාවක එය ඉදිකර තිබිණි.
ඉතිහාසය
1559දී, මුකුන්දා ගජපති කත්තක්හි සිහසුනට පත් විය. ඔහු අක්බර් අධිරාජයාට පක්ෂපාතී වූ අතර, බෙංගාලයේ සුල්තාන් වූ සුලෙයිමාන් ඛාන් කරානිට සතුරුව ක්‍රියා කරන්නට වූයේ ය. සටන් කිහිපයකින් පසු, අවසානයේ ඕදිෂාව බිඳවැටිණි. මෙම බිඳ වැටීමට රාජ්‍යයේ අභ්‍යන්තර ව්‍යාකූළ ස්වභාවය ද හේතුවූයේ ය. 1568දී, සුල්තාන්ගේ සෙන්පතියකු වූ කාලපහාද්ගේ හමුදාව විසින් කොනාරක් දේවාලයට හානි සිදුකළ බැව් පැවසේ. කාලපහාද් විසින් මෙම ‍ආක්‍රමණයේ දී තවත් දේවාල කිහිපයක් විනාශ කළ බැව් වාර්තා වේ.
ජනගහන විද්‍යාව
2011 ඉන්දියානු සංඛ්‍යාලේඛන අනුව, කොනාරක්හි ජනගහනය 16,779කි. මින් පුරුෂ ජනගහනය 8,654 (52%) වන අතර, ස්ත්‍රී ජනගහනය 8,125 (48%) ක් විය. 2001 ජනගහන වාර්තා අනුව, කොනාරක්හි සාමාන්‍ය සාක්ෂරතා ප්‍රතිශතය 57%කි. මෙය ඉන්දියාවේ ජාතික සාක්ෂරතා ප්‍රතිශතය වන 59.5%ට වඩා පහළ අගයයකි: මින් පුරුෂ සාක්ෂරතාව 64%කි. ස්ත්‍රීන්ගේ සාක්ෂරතාව 49%කි. කොනාරක් නගරයේ ජනගහනයෙන් 14%ක් අවුරුදු 6ට අඩු පුද්ගලයෝ වෙති.
සංචාරක කර්මාන්තය
කොනාරක් සුප්‍රකට සංචාරක ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. සංචාරකයන්හට භුබනේස්වර් හෝ පූරි සිට කොනාරක් වෙත ළඟා විය හැක. භුබනේස්වර් ගුවන්තොටුපළේ සිට කොනාරක් වෙත කිලෝමීටර 64ක දුරක් ඇති අතර, සුඛෝපභෝගී බස් රථ සේවා ද මුළු දිවා කාලය පුරා මෙහි ක්‍රියාත්මක ය. මීට සමගාමීව ටැක්සි සේවාවක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. පූරි සිට කොනාරක් වෙත් ඇති දුර ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 34ක් පමණ ය. පූරි දුම්රිය ස්ථානයේ සිට බසයක හෝ ටැක්සියක නැගී කොනාරක් වෙත ළඟ විය හැක. කොනාරක් වෙත දුම්රිය සේවා ද ක්‍රියාත්මක වුවත්, එය එතරම් ජනප්‍රිය නැත.
මේවාත් බලන්න
බුගුඩාහි බිරාන්චිනාරායන් දේවාලය, ඔඩිෂාහි පිහිටි තවත් සූර් දේවාලයකි.
ස්පාඤ්ඤ ජාතික පුස්තකාලය
Biblioteca Nacional de España (ස්පාඤ්ඤ ජාතික පුස්තකාලය, ), යනු ස්පාඤ්ඤයේ පිහිටි විශාලතම පුස්තකාලය යි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤය
ක්සියෝන්ග්කු
ක්සියෝන්ග්කු යනු මොංගෝලියානු සම්භවයේ පාලක පංතිය සහ ස්ථිර පදිංචියක් මොංගෝලියානු ගෝත්රයන්ගේ සංවිධානයයි.
ක්සියෝන්ග්නු ජනවාර්ගික මාධ්යයේ හදුනාගැනීමේ දී වෙනස් කල්පිතමය විෂයන් වෙයි. මක් නිසාද යත් ඔවුන්ට පටබැදි නම් සහ පුද්ගලික නම් චීන මූලාශ්‍රවල ආරක්ෂණය කර ඇති නිසාය. විද්වතුන් ගේ යෝජනා වල මොන්ගෝලියානු සහ තුර්කි අන්තර්ගත වෙයි. ක්සියෝන්ග්නු නාමය හන්ස් නාමයට නෑකම් ඇති නමුත් මේ සදහා සාක්ෂි හදුනාගෙන නැත.
ක්රි.පු. තුන්වන ශතවර්ෂයේ චීන මුලාශ්රවල චෝදු චාන්දු (ක්රිස්තු පූර්ව 209 අධිපති වූ) අධිරාජ්යයා යටතේ නූතන මොංගෝලියා මායිම් වලට ඔබ්මට වාර්තා කර ඇත. ක්රිස්තු පූර්ව දෙවන ශතවර්ෂයේ චී පෙර අධිරාජ්යයා වූ යුසිසි පරාඩයට පත් කොට විස්ථාපනය කර උත්තර චීනයේ ස්ටෝප්ස්හි අතිප්රමුඛ බලයකට පත්විය. ඔවුන් දකුණු සයිබීරියාව, බටහිර මැන්චුරියාව සහ නූතන චීන පලාත් වන අන්තර් මොංගෝලියාව, ගත්සු  සහ ක්සිජියැන්ග් ගැන  උද්යෝගී විය. මෙම ස්ථිර පදිංචියක් නැති මිනිසුන්ට කඩාකප්පල් කාරී ලෙස සැලකුහ. ක්වින් ඩයිනැස්ටි මෙම ආක්රමණයන්ගෙන් චිනය බේරා ගැනිම මහා ප්රාකාරයක් අඩ වශයෙන් ගොඩ නැගීම ආරම්භ කලේය. ඔවුන්ගේ ජිවන මධ්යස්ථානය සහ අගනගරය මොං ගෝලියාව ආශ්රිත විය. නූතනයේ ඔවුන්ව තුර්කි මිනිසුන් ගේ මුතුන්මිත්තන් ලෙස හදුන්වයි.
Batapola antenna
වත්මන් සමාජයේ බටපොල ඇන්ටනාව ලෙස පොදුවේ හැදින්වෙන මෙම ඇන්ටනා වර්ගය නව නිපැයුමක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ බටපොල ග්‍රාමයෙහි පදිංචි පද්මානන්ද මලවිගේ මහතා විසිනි.
මෙම විප්ලවීය නව නිපැයුම සිදුකල පද්මානන්ද මලවිගේ මහතා වෘත්තියෙන් ගුරුවරයකු වන අතර විදුලි උපකරණ සම්බන්ධව සහජ කුසලතාවයන් සහිත පුද්ගලයෙකි.1980 දශකයෙහි ගුවන් විදුලි හා රූපවාහිනී යන්ත්‍ර භාවිතය පිළිබඳව හා අඵත්වැඩියාව පිළිබඳව පැවති ඉල්ලුම නිසා රැකියාවට අමතරව එම යන්ත්‍ර අඵත්වැඩියාව,ඇන්ටනා සවිකර දීම,සුසර කරදීම ආදී කටයුතුද සිදුකර ඇත.
මෙසේ රූපවාහිනී යන්ත්‍ර සදහා ඇන්ටනා සහ බූස්ටර් සවිකර දීමේ කටයුතුවල යෙදී සිටියදී 1990 දශකයේ මුල් භාගයේ එතෙක් පැවති VHF නාලිකා වලට අමතරව UHF නාලිකාවන්ද විකාශනය ආරම්භ වූ පසු වර්ග දෙකක ඇන්ටනා දෙකක් හෝ කිහිපයක්, දිශාවන් කිහිපයක් වෙත යොමුකොට කොටස් දෙකකින් යුතු විශාල බූස්ටරයක් හරහා සංඥා ලබාගැනීමේ ක්‍රමයේ අපහසුතාවයනට මුහුණපෑමට සිදු වී ඇත.
එම ගැටඵවට විසදුමක් පිළිබඳව විවිධ අත්හදා බැලීම් සිදුකොට අවසානයේ සියඵම සංඛ්‍යාත වල නාලිකා නැරඹීමට හැකි මෙම V හැඩයේ ඇන්ටනාව සහ බූස්ටර කොටස එකට ඇති නිර්මාණය සිදුකර ඇත.පහසුවෙන් හැසිරවිය හැකි (Flexible) ඇන්ටනාවක් නිසා මෙය Flexi ඇන්ටනාව ලෙස නම් කර ඇත.
වෙළදපොලෙහි ඇතිවූ ඉල්ලුම සපුරාලීමේදී වැඩි නිෂ්පාදනයට වඩා ගුණාත්මකභාවය කෙරෙහි සැලකිලිමත් වූ ඒ් මහතාට ඉල්ලුම සපුරාලීමට නොහැකිවීම නිසා විවිධ පුද්ගලයන් බටපොල ඇන්ටනා නමින් ඇන්ටනා නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ.
එසේ වුවද දැනටද බටපොල මහවත්ත ලිපිනයෙහි පද්මානන්ද මලවිගේ මහතාට අයත් මලවිගේ ඉලෙක්ට්‍රොනික්ස් ආයතනය මගින් Flexi ඇන්ටනා නිෂ්පාදනය කර අලෙවි කරනු ලැබේ.
Website - https://batapola-antenna.epizy.com/
මලවිගේ ඉලෙක්ට්‍රොනික්ස්, බටපොල ඇන්ටනා මහගෙදර, 077-7612805, 091-2260704
ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් යනු 1994 සැප්තැම්බර් 22 සිට 2004 මැයි 6 දක්වා අමෙරිකාවේ NBC නාලිකාවේ විකාශය වූ රූපවාහිනී කාලානුරුප ප්‍රහසනයකි. එය ඩේවිඩ් ක්‍රේන් සහ මාර්තා කෆ්මන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි. එය කතා සමයයන් 10ක් ඔස්සේ දිග හැරුණු කතා මාලාවකි. මෑන්හැට්න් නගරයේ ජීවත් වන මිතුරන් පිරිසක් වටා කතාමාලාව දිග හැරේ. බ්‍රයිට්/කෆ්මන්/ක්‍රෙන් නිෂ්පාදකයන්, වෝනර් බ්‍රදර්ස් රූපවාහිනිය සමඟ එකතුව කතාමාලාව නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මූලික විධායක නිෂ්පාදකයන් වුයේ කෙවින් එස්. බ්‍රයිට්, මාර්තා කෆ්මන්, සහ ඩේවිඩ් ක්‍රෙන් යන පිරිසයි.
Kauffman සහ Crane 1993 නොවැම්බර් සහ දෙසැම්බර් අතර Insomnia Cafe යන මුල් කතා නාමය යටතේ ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් රචනා කිරීම ආරම්භ කළහ. ඔවුන් බ්‍රයිට් වෙත අදහස ඉදිරිපත් කළ අතර, ඔවුන් එක්ව NBC වෙත කතා මාලාවේ පිටු හතක නිදර්ශකයක් ඉදිරිපත් කළහ. Six of One සහ Friends Like Us ආදී මාතෘකා වෙනස් කිරීම් ඇතුළුව පිටපත් නැවත ලිවීම් සහ වෙනස් කිරීම් කිහිපයකින් පසුව, කතා මාලාව අවසානයේ ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් ලෙස නම් කරන ලදී.
කැලිෆෝනියාවේ බර්බෑන්ක් හි වෝනර් බ්‍රදර්ස් චිත්‍රාගාරයේ රූගත කිරීම් සිදු විය. එය විකාශනය වන අවදියේ රූපවාහිනී කතා මාලා ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල මුල් දහය තුළ සම්පූර්ණ කතා මාලාවම ශ්‍රේණිගත විය; එහි අටවැනි කතා සමය ශ්‍රේණිගත කිරීම් වල අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. කතා මාලාවේ අවසාන කොටස 2004 මැයි 6 වන දින විකාශය වූ අතර මිලියන 52.5 ක් පමණ ඇමරිකානු ප්‍රේක්ෂකයින් විසින් නරඹන ලද එය රූපවාහිනී ඉතිහාසයේ පස්වන වැඩිම නැරඹුම් සහිත කතා මාලා අවසාන කොටස සහ 2000 ගණන්වල වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ රූපවාහිනී කථාංගය බවට පත් විය.
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ඉන්දීය තරග සංචාරය 1997
යොමුව
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්
ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)
ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් එහි විකාශන කාලය පුරාවටම ප්‍රශංසාවට ලක් වූ අතර, එය එතෙක් මෙතෙක් ජනප්‍රියතම රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලින් එකක් බවට පත් විය. මෙම කතා මාලාව ප්‍රයිම් ටයිම් එමී සම්මාන 62 ක් සඳහා නාමයෝජනා ලද අතර, එහි අටවන වාරය සඳහා 2002 දී විශිෂ්ටතම ප්‍රහසන කතා මාලාව සඳහා සම්මානය දිනා ගත්තේය. TV Guide හි එතෙක් මෙතෙක් විශිෂ්ටතම රූපවාහිනී කතා මාලා 50 හි 21 වන ස්ථානයේත්, එම්පයර් සඟරාවේ එතෙක්මෙතෙක් විශිෂ්ටතම රූපවාහිනී වැඩසටහන් 50 හි 7 වන ස්ථානයේත් ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් රැඳී සිටියි. 1997 දී, "The One with the Prom Video" කථාංගය TV Guide හි එතෙක් මෙතෙක් විශිෂ්ටතම රූපවාහිනී කථාංග 100 හි 100 වන ස්ථානය ලබා සිටියි. 2013 Writers Guild of America හි එතෙක් මෙතෙක් හොඳම රචනය සහිත රුපවාහිනි කතාමාලා අතර 24 වන ස්ථානයේත්, TV Guide හි එතෙක් මෙතෙක් විශිෂ්ටතම රූපවාහිනී කතා මාලා 60හි 28 වන ස්ථානයේත් කතාමාලාව රැඳී සිටියි. 2021 මැයි 27 දින HBO Max හි විශේෂ නැවත හමුවක් සඳහා මෙම ප්‍රහසන කතා මාලාවේ නළුනිළි කැළ එක්වූහ.
පසුබිම, ආරම්භය සහ ගලායාම
රේචල් ග්‍රීන්, තම විවාහ මංගල උත්සවය දිනයේ ඉන් පලායන, ධනවත් නමුත් තම ජීවිත අපේක්ෂාවන් මුදුන් පමුණුවා ගැනීමට නොහැකි වූ මිත්‍රශීලි කාන්තාවකි. මංගල ඇඳුම පිටින් දිවයන ඇයට සෙන්ට්‍රල් පර්ක් නම් අවන් හලේදී තම කුඩා කල මිතුරියක වන මොනිකා ගෙලර් හමුවෙයි. වෘත්තියෙන් සූපවේදිනියක වන මොනිකා සුපරික්ෂාකාරී, සියල්ල පිළිවෙලට කිරීමට තැත් කරන තරමක් දැඩි ගතිගුණ ඇති කාන්තාවකි. මොනිකා සිය නවාතැනෙහි රේචල්ට නවාතැන් ලබාදීමට කාරුණික වෙයි. පසුව රේචල් සෙන්ට්‍රල් පර්ක් හි වේටර්වරියක ලෙස සේවයට බැඳෙන අතර මොනිකාගේ මිතුරු මිතුරියන් පිරිස සමඟ වඩාත් මිත්‍රශීලි ලෙස සබඳතාවය වර්ධනය කරගන්නට ද ඇයට අවස්ථාව සැලසෙයි. එම මිතුරු මිතුරියන් වන්නේ වයස විසි ගණන්වල මැද හරියේ පසුවන ජෝයි ට්‍රිබියානි, ෆීබි බුෆේ, චැන්ඩ්ලර් බිං සහ රොස් ගෙලර් ය. ෆීබි, මොනිකාගේ කලින් කාමර සගයෙකි. ඇය සම්බාහන මධ්‍යස්ථානයක සේවය කරන අතර අමතර රැකියාවක් ලෙස ගීත ගායනය ද කරයි. ජෝයි, මොනිකාගේ නවාතැනට ඉදිරිපස නවාතැනේ හිමිකරු වන අතර කාන්තාවන් බොහෝමයක් ඇසුරු කරන තරමක මෝඩ පහේ පුද්ගලයෙකු වන ඔහු නළුවෙක් වශයෙන් ස්ථාවරත්වයක් ඇති කර ගැනීම සඳහා වෙහෙසෙන පුද්ගලයෙකි. චැන්ඩ්ලර්, ජෝයි ගේ කාමර සගයා ය. ඔහු උපහාසයට ලැදි, නිරහංකාර දත්ත සකසන්නෙකි. රොස්, මොනිකාගේ සහෝදරයා ය. චැන්ඩ්ලර්ගේ පාසල් කාලීන නේවාසික කාමර සගයෙකු වන, මිහිරි එහෙත් කලබලකාරී ගතිගුණ ඇති ඔහු ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය පිලිබඳ පාෂාණ විද්‍යාඥයෙකි.
නළු නිළියන් සහ චරිත
පළමු කතා වාරය සඳහා ඔවුන්ගේ මුල් කොන්ත්‍රාත්තුවේ පරිදි, එක් කථාංගයකට රංගන ශිල්පීන්ට ඩොලර් 22,500 බැගින් ගෙවන ලදී. දෙවන කතා සමයේදී එක් කථාංගයකට ඩොලර් 20,000 සිට ඩොලර් 40,000 දක්වා විවිධ වැටුප් ලැබුණි. තුන්වන වාරය සඳහා ඔවුන්ගේ වැටුප් සාකච්ඡාවලට පෙර, වෝනර් බ්‍රදර්ස් සමාගමේ තනි පුද්ගල ගනුදෙනු සඳහා මනාපය නොතකා, සාමූහික ගනුදෙනු සාකච්ඡාවලට පිවිසීමට නළු නිළියන් තීරණය කළහ.ඒ අනුව නළු නිළියන්ට දුන්නේ අඩුම වැටුපක් ලබන නළුවාගේ වැටුපයි. තුන්වන වාරයේ කථාංගයකට ඩොලර් 75,000 ක් ද, හතරවන වාරයේ දී ඩොලර් 85,000 ක් ද, පස්වන වාරයේ දී ඩොලර් 100,000 ක් ද, හයවන වාරයේ දී ඩොලර් 125,000 ක් ද, හත සහ අට වාරවලදී දී ඩොලර් 750,000 ක් ද, සීසන් නවය සහ දහයේ දී එක් කතාංගයකට ඩොලර් මිලියනයක් බැගින් ද ගෙවනු ලැබිණි. ඒ අනුව ඇනිස්ටන්, කොක්ස් සහ කුඩ්රෝ එතෙක් මෙතෙක් වැඩිම වැටුප් ලද රූපවාහිනී නිළියන් බවට පත් විය. 2000 සිට නැවත සාකච්ඡාවලින් පසුව නළු නිළියන්ට සින්ඩිකේෂන් විකාශනයන් හි මුදල් ද ලැබුණි. එකල, ප්‍රදර්ශනයේ ලාභදායි පසුපෙළ ලාභයේ එම මූල්‍ය ප්‍රතිලාභය ලබා දී තිබුණේ ජෙරී සයින්ෆෙල්ඩ් සහ බිල් කොස්බි වැනි වැඩසටහනක හිමිකාරීත්වය හිමි තරුවලට පමණි.
කතා මාලාවේ නිර්මාතෘ ඩේවිඩ් ක්‍රේන්ට අවශ්‍ය වූයේ නළුවන් හය දෙනාම එක හා සමානව කැපී පෙනෙන ලෙස සිටීමයි. මෙම කතා මාලාව පළමු සැබෑ 'සමූහය' අරුත් නංවන ප්‍රසංගය ලෙස පැසසුමට ලක් විය. රංගන ශිල්පීන් 'සමූහය' ලෙස පෙනී සිටීමට සෑම විටම තැත් දැරූ අතර එක් සාමාජිකයෙකු අනෙකා පරයා යාම වළක්වා ගැනීමට උත්සාහ කළහ. ඔවුන් සම්මාන සඳහා එකම රංගන කාණ්ඩවලට ඇතුළත් වූවාක් මෙන්ම සාමූහික වැටුප් සාකච්ඡා වලට ද එකඟ වූ ඔවුන් පළමු වාරයේ, සඟරා කවර ඡායාරූපවලට එකට පෙනී සිටින ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. නළු නිළියන් තිරයෙන් පිටත හොඳම මිතුරන් බවට පත් විය; කෙතරම්ද යත්, පුනරාවර්තන ආරාධිත නළුවෙකු වන ටොම් සෙලෙක් වාර්තා කළේ ඔහුව සමහර විට නොසළකා හරින ලද බවක් දැනුණු බවයි.
කර්ට්නි කොක්ස් මොනිකා ගෙලර් ලෙස: කණ්ඩායමේ "ආයම්මා" සහ වෘත්තියෙන් සූපවේදිනියක වෙයි. ඇය පරිපූර්ණත්වය, ප්‍රධානීත්වය, තරඟකාරීත්වය, සහ අධිකාරිත්වය ආදී චරිත ස්වභාවයන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මොනිකා කුඩා කාලයේ අධික බරින් යුක්ත විය. ඇය කතා මාලාව පුරාවට විවිධ අවන්හල්වල සූපවේදිනියක් ලෙස කටයුතු කරයි. මොනිකාගේ පළමු බැරෑරුම් සම්බන්ධය දිගු කාලීන පවුලේ මිතුරෙකු වන රිචඩ් බර්ක් සමඟ ය. ඔහු ඇයට වඩා අවුරුදු විසි එකක් වැඩිමල් ය. රිචඩ් තමාට දරුවන් ලැබීමට අවශ්‍ය නැති බව ප්‍රකාශ කරන තෙක් දෙදෙනා යම් කාලයක් ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවයක් පවත්වති. මොනිකා සහ චැන්ඩ්ලර් පසුව සතරවන කතා සමයේ අවසාන භාගයේ ලන්ඩනයේ එකිනෙකා සමඟ රාත්‍රියක් ගත කිරීමෙන් පසු සම්බන්ධතාවයක් ආරම්භ කරයි, එය හත්වන කතා සමයේ ඔවුන්ගේ විවාහය සහ කතා මාලාව අවසානයේ නිවුන් දරුවන් හදා වඩා ගැනීම දක්වා ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවයක ආරම්භය වෙයි.
ලීසා කුඩ්රෝ ෆීබි බුෆේ ලෙස: සම්බාහන ශිල්පිනියක සහ ස්වයං-උගත් සංගීත ශිල්පිණියක වෙයි. කුඩා අවධියේදී, ෆීබි තම මව සමඟ නිව් යෝර්ක් හි ජීවත් වූ අතර, ඇගේ මව සියදිවි නසාගැනීම නිසා ෆීබි පාරට ඇද වැටෙයි. ඇය ගිටාරය වාදනය කරමින් තමාගේම අමුතු ශෛලියක ගීත ලියා ගායනා කරයි. ඇයට උර්සුලා නම් සමාන නිවුන් සොහොයුරියක සිටී. ඇය ෆීබිගේ ගති ලක්ෂණ කිහිපයක් බෙදා ගනී. කතා මාලාවේ ධාවන කාලය තුළ ෆීබි හට බරපතල සබඳතා තුනක් ඇත: පළමු කතා සමයේ විද්‍යාඥයෙක් වන ඩේවිඩ් සමඟ. ඔහු පර්යේෂණ ප්‍රදානයක් මත මින්ස්ක් වෙත ගිය විට ඇය ඔහුගෙන් වෙන් වෙයි; පස්වන කතා සමයේ පොලිස් නිලධාරියෙක් වන ගැරී සමඟ; සහ නවවන සහ දහවන වාර වලදී මයික් හැනිගන් සමඟ සම්බන්ධයක්. ෆීබි සහ මයික් විවාහ වන්නේ දහවැනි කතා වාරයේ දී ය.
මැට් ලෙබ්ලෑන්ක් ජෝයි ට්‍රිබියානි ලෙස: ඩේස් ඔෆ් අවර් ලයිව්ස් නම් සෝප් ඔපෙරාවේ දොස්තර ඩ්‍රේක් රමෝරේ ලෙස ඔහුගේ භූමිකාව නිසා ප්‍රසිද්ධියට පත් වන එහෙත් ස්ථාවර බවක් ගොඩනගා ගැනීම සඳහා වෙහෙසෙන නළුවෙක් සහ ආහාර ලෝලියෙකි. ජෝයිට බොහෝ කෙටි කාලීන පෙම්වතියන් සිටී. ඔහුගේ ස්ත්‍රී ලෝලිත්වය තිබියදීත්, ජෝයි අහිංසක, සැලකිලිමත් සහ යහපත් චේතනාවෙන් යුක්තය. ඔහුට මුණගැසෙන බොහෝ කාන්තාවන් දිනා ගැනීමට ඔහු දරන උත්සාහයේදී ජෝයි බොහෝ විට භාවිතා කරන්නේ "ඔබට කොහොමද? (How you doin'?)" යන සුපුරුදු වදනයි. ජෝයි වසර ගණනාවක් ඔහුගේ හොඳම මිතුරා වන චැන්ඩ්ලර් සමඟත් පසුව රේචල් සමඟත් හවුලේ නවාතැන් ගත කරයි. ඔහු අටවන කතා වාරයේදී රේචල් සමඟ ආදරයෙන් බැඳෙන නමුත්, රේචල් ජෝයිට ආචාරශීලීව පවසන්නේ ඇය ඔහුගේ හැඟීම් බෙදා නොගන්නා බවයි. ඔවුන් අවසානයේ 10 වන වාරයේ කෙටි කාලයකට පෙම් සබඳතාවක් පවත්වයි, නමුත් ඔවුන්ගේ මිත්‍රත්වය සහ රොස් සමඟ රේචල්ගේ සංකීර්ණ සම්බන්ධය නිසා එය ක්‍රියාත්මක නොවන බව වටහා ගත් පසු, ඔවුන් නැවත මිතුරන් වීමට පටන් ගනී. මාලාව අවසානයේ, ඔහු කණ්ඩායමේ ඉතිරිව සිටින එකම තනිකඩ සාමාජිකයා වන අතර, ජෝයි නමැති අනුක්‍රමික කතා මාලාවේ ප්‍රධාන චරිතය බවට පත්වේ.
මැතිව් පෙරී චැන්ඩ්ලර් බිං ලෙස: විශාල බහුජාතික සමාගමක් සඳහා සංඛ්‍යානමය විශ්ලේෂණය සහ දත්ත ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමේ විධායක නිලධාරියෙකි. හොඳින් ගෙවන නමුත් චැන්ඩ්ලර් මෙම රැකියාවට වෛර කරයි. ඔහු පළමු කතා වාරයේ දී ඉන් ඉවත් වීමට උත්සාහ කරන නමුත් නව කාර්යාලයක් සහ වැටුප් වැඩිවීමක් හිමි වීමත් සමඟ නැවත ආකර්ෂණය වේ. ටුල්සා වෙත මාරුවීමක් හේතුවෙන් ඔහු අවසානයේ නවවන කතා වාරයේදී මෙම රැකියාවෙන් ඉවත් වේ. ඔහු එම කතා වාරයේ පසුව වෙළඳ ප්‍රචාරණ ආයතනයක කනිෂ්ඨ පිටපත් රචකයෙකු බවට පත් වේ. චැන්ඩ්ලර්ට සුවිශේෂී පවුල් ඉතිහාසයක් ඇත්තේ කාමුක නවකතාකාරියක ඔහුගේ මව වීම නිසා සහ සහ සමලිංගික, කාන්තා විලාසිතාවෙන් සැරසෙන ලාස් වේගාස් හි රිකියාවේ නියුතු අයෙකු ඔහුගේ පියා වීම නිසාවෙනි. චැන්ඩ්ලර් ඔහුගේ උපහාසාත්මක හාස්‍යජනක හැඟීම නිසාවෙන් සහ සබඳතාවන් ඇති කරගැනීමේ දී වාසනාව අහිමි අයෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධය. චැන්ඩ්ලර් හත්වන කතා වාරයේදී ඔහුගේ හොඳම මිතුරියක වන මොනිකා සමඟ විවාහ වන අතර, ඔවුන් කතා මාලාව අවසානයේ නිවුන් දරුවන් හදා වඩා ගනී. මොනිකා සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාවයට පෙර, චැන්ඩ්ලර් පළමු වාරයේ දී ජැනිස් හොසන්ස්ටයින් සමඟ පෙම් සබඳතාවක් පැවැත්වූ අතර පසුව ඇය සමඟ බොහෝ වාරයක් වෙන් විය.
ජේම්ස් මයිකල් ටයිලර් කතා මාලාවේ සෑම වාරයකම සෙන්ට්‍රල් පර්ක් හි බැරිස්ටාවරයෙක් වන ගන්තර් ලෙස පෙනී සිටින නමුත් ආරාධිත තරුවක් ලෙස පමණක් ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. මුළු කතා මාලාව පුරාම ගන්තර්ට රේචල් කෙරෙහි බොහෝ දුරට රහසිගත ගැඹුරු ආදරයක් ඇත. එක් අවස්ථාවක ඔහු කෝපි හවුස් හි කළමනාකරු බවට පත් වේ. ගන්තර් ඉංග්‍රීසි භාෂාවට අමතරව ලන්දේසි භාෂාව කතා කරන බවත්, හිටපු සෝප් ඔපෙරා නළුවෙකු බවත් අනාවරණය වේ.
දෙවන කතා සමය
රේචල් රොස්ව ගුවන් තොටුපළේදී පිළිගන්නා අතර ඔහු උපාධි පාසලේ සිට දැන සිටි ජූලි (ලෝරන් ටොම්) සමඟ ආපසු පැමිණි බව දැන ගැනීමට ලැබෙයි. ඇය රොස්ට ආදරය කරන බව පැවසීමට රේචල් දරන උත්සාහයන්, පළමු කතා වාරයේ ඇයට ඔහුගේ ආදරය පැවසීමට රොස් දැරූ අසාර්ථක උත්සාහයන් පිළිබිඹු කරයි. ඔහු රේචල් වෙනුවෙන් ජුලී සමඟ වෙන්වීමෙන් පසු, රේචල්, ඇය සමඟ පෙම් සබඳතාවක් පැවැත්වීමේ අවාසි පිළිබඳ රොස්ගේ ලැයිස්තුව සොයාගත් විට ඔවුන් අතර ගැටුම් වර්ධනය වේ. ඔවුන් අවසානයේ සම්බන්ධතාවයක් ආරම්භ කරන්නේ, රේචල් ඇගේ සහ මොනිකාගේ ප්‍රොම් රාත්‍රියෙන් පැරණි නිවසේ වීඩියෝවක් දැකීමෙන් පසුවය. මොනිකා Iridium අවන්හලේ ප්‍රධාන අරක්කැමියා ලෙස උසස් කරනු ලබන අතර, පසුව සැපයුම්කරුවෙකුගෙන් තෑගි භාර ගැනීම නිසා සේවයෙන් පහ කරනු ලැබේ, එය සමාගම් ප්‍රතිපත්තියට පටහැනි වේ. මුදල් අවශ්‍ය නිසා ඇයට 1950 ගණන්වල විලාසිතාවේ භෝජන සංග්‍රහයක වේටර්වරියක් ලෙස ලැජ්ජා සහගත රැකියාවක් කිරීමට සිදුවේ. ඇය මෑතකදී දික්කසාද වූ පවුලේ මිතුරෙකු වන රිචඩ් බර්ක් (ටොම් සෙලෙක්) සමඟ පෙම් සබඳතාවක් ආරම්භ කරයි, ඔහු ඇයට වඩා අවුරුදු 21ක් වැඩිමල්ය. දැනටමත් පියෙකු වන රිචඩ්ට තවත් දරුවන් අවශ්‍ය නොවන බව මොනිකාට වැටහීම නිසා ඔවුන් අවසානයේ බිඳී යයි. ජෝයි, ඇමෙරිකාවේ NBC නාලිකාවේ විකාශය වන ජනප්‍රිය සෝප් ඔපෙරාවේ ප්‍රබන්ධ අනුවාදයක් වන ඩේස් ඔෆ් අවර් ලයිව්ස් හි ස්නායු ශල්‍ය වෛද්‍ය ඩ්‍රේක් රමෝරේ ලෙස රඟපායි. ඔහු ඔහුගේ සහ චැන්ඩ්ලර්ගේ මහල් නිවාසයෙන් පිටව යාම නිසා නව නේවාසික මිතුරෙකු ලෙස එඩී (ඇඩම් ගෝල්ඩ්බර්ග්) ලබා ගැනීමට චැන්ඩ්ලර්ට සිදු වෙයි. කෙසේ වෙතත්, එඩී කරදරකාරී සහ තරමක් ව්‍යාකූල වේ. සෝප් ඔපෙරා සඟරාවක සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ජෝයි, ටෙලි නාට්‍යයේ බොහෝ පේළි තමන්ම ලියන බව පැවසීම නිසා, අමනාපයට පත්වන සැබෑ රචකයා, ඔහුගේ චරිතය මරා දමනු ලැබේ. ඔහුගේ මිල අධික නව මහල් නිවාසය සඳහා තවදුරටත් මුදල් ගෙවීමට නොහැකි වන ජෝයි, එඩීව පන්නා දමමින් චැන්ඩ්ලර් සමඟ පැරණි නවාතැනේ වාසයට ආපසු පැමිණේ. කතා වාරයේ අවසාන කොටසේදී, චැන්ඩ්ලර් ඔන්ලයින් චැට් රූම් එකක නිර්නාමික කාන්තාවක් සමඟ කතා කරයි. ඔවුන් පෞද්ගලිකව හමුවීමට එකඟ වූ විට, එම කාන්තාව ජැනිස් බව දැනගන්නට ලැබෙයි.
ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී කතාමාලා
ඩයස්පෝරා
පොදු සම්භවයක් සහිත නමුත් විවිධ ප්‍රදේශවල විසිරී ජීවත්වන ජනයා පොදුවේ ගත්කල ඩයස්පෝරාවක් ලෙස හැඳින්වේ.
වදන
"විසිරීම, පැතිරීම" යන අරුත ඇති ග්‍රීක වචනය වන διασπορά යන්න මෙම වදනේ මූලාරම්භයයි.
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ඩයස්පෝරා
සොක්කා කෝ සාදි කෞර් ගංගා මිටියාවත
සොක්කා කෝ යනු සාදි කෞර් ගංගා මිටියාවතෙහි ඇති කුඩා කදු ගැට අතරින් මතුවු කදු ගැටයක් වේ. එය පාසානි ප්‍රදේශයෙ උතුරින් පිහිටා ඇති කඩතොලු සහිත ස්ථාන කදු වලින් වටවී ඇත. වර්තමානයේ දී ගංගාව එයට ආසන්නයෙන් ගලා බසියි. කුඩා දියපාරවල් සහ දොළ පාරවල් වැඩිවශයෙන් ම වර්ෂා ජලයෙන් පෝෂණය වන අතර සාදි කෞර් වෙත ‍එකතු වේ.
කදු පංතිය ප්‍රදේශය පුරා සැතපුම් දෙකක් පමණ පැතිරෙන අතර සැතපුමකට වඩා ඉතිරි ප්‍රදේශයේ ගිණිකොණ ප්‍රදේශයට පැතිරි ඇත. එය භූමියේ සිට ඇගයීම අපහසු කරැණක් වන්නේ එය ආසන්නයේ තවත් කිසිදු කදු ව්‍යුහයක් නොපවතින බැවිනි. කඩින් කඩ පිහිටා තිබෙන ආකාරයෙත් හැරෙන්නට මෙම භූමි ප්‍රදේශය සවිස්තර වශයෙන් කැනීමකට ලක් වී නොමැත.
උතුරැ හා දකුණු මායිම් සලකුණු කරන වියළි ගිරිකදුරැ ප්‍රදේශය හරහා පිහිටා ඇත.තවත් දක්ඹාන සලකුණු වන්නේ රළුගත් යට වැළලි ඇති විම වලවල් උදුන් විශාල ප්‍රමාණයයි. තවත් වැදගත් ලක්ෂණයන් ව්නනේ බිත්තින්ගේ ආරක්ෂා සැලසීම පිළිබද ප්‍රමාණවත් දෘෂ්‍යමානික සාක්ෂින් ‍නොතිබීමයි.
සිම්බාබ්වේ ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාරය 1998
සිම්බාබ්වේ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම 1998 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කළ අතර ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට එරෙහිව තරග දෙකකින් යුත් ටෙස්ට් තරගාවලියකට ක්‍රීඩා කළ අතර පසුව එක්දින ජාත්‍යන්තර තරග තුනක් (එදිජා) ක්‍රීඩා කළේය. ශ්‍රී ලංකාව ටෙස්ට් තරග දෙකම ජයග්‍රහණය කරමින් තරගමාලාව 2-0ක් ලෙස ජය ගැනීමට සමත් විය. ශ්‍රී ලංකාවේ නායකත්වය අර්ජුන රණතුංග විසින් ද සිම්බාබ්වේ නායකයා ලෙස ඇලිස්ටෙයාර් කැම්බල් විසින් ද දරනු ලැබීය. එදිජා තරගමාලාව 3-0 ක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව ජයග්‍රහණය කළේය.
තෙවන එක්දින තරගය
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්
ෂු රාජ්‍යයේ ඇදවැටීම
කාඕ ක්ලැන්ගේ බලය අඩුවීම ෂු රජ්‍යයේ බිද වැටීමත් සමග පැහැදිලි විය. ෂුග් ලියැන්ගේ මරණයෙන් පසුව ඔහු දැරෑ ලුතිනල් චාන්සලර් ධුරය පිළිවෙලින් ජි ඇන්ග් වෑන්ටත්, ෆොයි යි ටත්, ඩොන්ග් යන් ටත් හිමිවිය. නමුත් 258 පසුව ෂු දේශපාලන බලය එඋනුච් කණ්ඩායම විසින් පාලනය කරන ලද අතර දූෂණය ඉහළ ගියේය. ජියාන්ගේ වෙයි, ෂුග්ස් ප්‍රොටීගේ ශක්තිමත් උත්සාහයන් හැරැණුකොට ෂු රාජ්‍යය වෙනත් ජයග්‍රහණයක්ලබා ගැනිමට අසමත් විය. 203 දී වෙයි රාජ්‍යය නිසින් 3 පැත්තකින් පහර දෙන ලද අතර ෂු හමුදා හැන්සොන්ග් ප්‍රදේශයට පසු බසින ලදි. ජින්ග් වෙයි ජියෑන්ගේ ප්‍රදේශයේ කදවුරැ බදින ලදමුත් වෙයි හි අණදෙන නිලධාරි ඩෙන්ග් අයි විසින් උපක්‍රමශිලි ලෙස ඔහුගේ හමුදා කලින් පසු කළ නොහැකි ප්‍රදේශයක් ලෙස සැලකූ ප්‍රදේශයකින් හමහෙයවා පරාජය කරනලදි. වසරේ ශිත සෘතුවේ දී අගනගරය වූ චෙන්ගු ඩූ ඩෙන්ග් අගේ උපක්‍රමශිලි බව හමුවේ බිද වැටන ලදි. ලියු ෂාන් අධිරාජ්‍යය යටත් වන ලදි. ෂු රාජ්‍යය වසර 43 කට පසුව අවසන් විය.
ශ්‍රී ලංකාව සබැඳි ඩයස්පෝරා
ශ්‍රී ලාංකාවෙන් පිටත වාසයකරන ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ද පෙරදී බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ, ලංකාවේ හෝ ශ්‍රී ලංකාවේ පුරවැසිභාවය තිබූ පුද්ගලයෝ සහ ඹවුන්ගේන් පැවත එන්නද ඇතුලත්වන ඩයස්පෝරා පොදුවේ ශ්‍රී ලංකාව සබැඳි ඩයස්පෝරාවේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව සබැඳි ඩයස්පෝරා
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ශ්‍රී ලංකාවේ පුරවැසිභාවය ඇති තැනැත්තන් ශ්‍රී ලාංකිකයෝ ලෙස හැඳින්වේ. සමස්ථ ශ්‍රී ලාංකිකයන් සංඛ්‍යාව මිලියන 20ක් (ක්‍රි.ව.2014 ඇස්තමේන්තුව) පමණවේ. ම්න් අති බහුතරය ශ්‍රී ලංකාව තුලම ජීවත්වන අතර සැලකියයුතු සංඛ්‍යායාවක් මැදපෙරදිග රැකියාවල නිරතවේ.
අතීතය
ක්‍රි.ව. 1972 මැයි 22 දිනට පෙර මොවුන් ලාංකිකයෝ ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.
ජීවත්වන රට අනුව
ශ්‍රී ලංකාවේ අතිබහුතරය ජීවත්වේ. ශ්‍රී ලාංකික පුරවැසිභාවය අති තැනැත්තන් සැලකියයුතු සංඛ්‍යාවක් ජීවත්වන අනෙක් රටවල් මෙසේය. ඉන්දියාවේ හැර අනෙක් රටවල වාසයකරන බහුතර ශ්‍රී ලාංකිකයෝ සිංහලවේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මාන පුරවැසිභාවය
ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සම්මාන පුරවැසියා ආතර්.සී.ක්ලාක් ය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ද්විත්ව පුරවැසිභාවය
එවන් යමක් තිබේ.
ශ්‍රී ලංකික භාවය අත්හැරි පුද්ගලයෝ
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ (හෝ ලාංකිකයෝ) සැලකියයුතු සංඛ්‍යවක් පහත සඳහන් රටවල පුරවැසිභාවය ලබා ශ්‍රී ලාංකාවේ පුරවැසි භාවය අත්හැර ඇත. මොවුනගෙන් බහුතරය දෙමළ ජනතාවවේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
සික් මිස්ල්ස් ( ප්‍රාන්ත )
වර්ෂ 1716 සිට 1799 දන්වා වූ කාලච්ඡේදයේ පන්ජාබයට දේශපාලනමය,හා හමුදාමය වශයෙන් ඉමහත් ව්යාකූ ල වයි. මෙයට හේතු වුයේ සමස්ත මෝගල් අධිරාජ්යයේ පිරිහිමයි. මෙමගින් නිර්මාණය වන බල රික්තය 18 වන සියවසේ අග භාගයේ දේශිය මෝගල් අවශිෂ්ඨයින් සහ එක්සත් රාජ්ය පුත්ර නායකයින් ඇෆගන් වරැන් හා කලාතුරකින් අනෙකුත් මුස්ලිම් බලවේග පක්ෂය ගත් සතුරැ පන්ජාබ් මුස්ලිම්වරැන් පලවා හැරිමෙන් පුරවන ලදි.
සීක් ජාතික හමුදා නායකයින් අවසානයේ දී රංජිත් සිංග්විසින් එක්සත් කරන ලද ඔවුන්ගේ ම පාලක ප්‍රාන්ත පිහිටුවන ලදි.
ආරම්භය
සික් අධිරාජ්යය මහරාජා රංජිත් සිංග් විසින් පන්ජාබ් මහුදාව පාදක කොට ගෙන පිහිටුවන ලදි. (1801 - 1849) අධිරාජ්ය, බටහිරින් කයිබර් කපෝල්ලටත්, උතුරින් කාශ්මීරයටත්, දකුණින් සින්ධිවලටත්. නැගෙනහිරින් ටිබෙටයත් ව්යාප්ත විය. අධිරාජ්යයාගේ ප්‍රධාන සලකුණු වුයේ පන්ජාබයයි. සික් අධිරාජ්යයේ ආගමික ජන විකාශනය මුස්ලිම් (80%), සික් (10%) හා හින්දු (10%) ලෙස සමන්විත විය.
සික් අධිරාජ්යයේ ආරම්භය ඕරන්සැබ් ගේ මරණයෙන් හා මෝගල් අධිරාජ්යයේ ඇදවැටීමෙන් අනතුරැව එළඹි වර්ෂ 1707 මුල් භාගයේ දී පන්ජාබ් හමුදා කාලයේ ලෙස හදුනාගැනේ. මෝගල් අධිරාජ්යයේ ඇදවැටීම මෝගල් වරැන් ට හා ඇෆ්ගන්වරැන්ට එරෙහිව 'ඩල් ඔල්සා" ලෙස හැදින්වු හමුදාව වේගවත්ව මෙහෙයවීමට අවස්ථාව සලසා දෙන ලදි. මෙමගින් වර්ධනය වූ හමුදාවේ, පසුව විවිධ පන්ජාබ් හමුදා කණ්ඩායම් වලට බෙදී පසුකාලීනව අර්ධ නිදහස් ප්රාන්ත බවට පත් විය. මෙම සෑම උප හමුදාවක් ම 'මිස්ල්ස් ' සේ හැදින්වුනු අතර (ප්රාන්ත) එක්සත් ප්‍රාන්ත ය මගින් විවිධ පාළාත් හා නගර පාලනය කෙරිණි. කෙසේ වුවද වර්ෂ  1762 - 1799 කාලය තුළ සික් පාලකයින් තම ප්‍රාන්ත තමාටම අනන්ය ප්‍රාන්ත සේ සකසා ගන්නා ලදි. සීක් අධිරාජ්යයේ විධිමත් ආරම්භය වර්ෂ 1801 දී රාජාභිෂේකයත් සමග පන්ජාබ් හමුදාව'  විසුරැවා හරිමින් ආරම්භ වුයේ එක්සත් දේශපාලන රාජ්යය නිර්මාණය කරමිනි. හමුදාවට අනුබද්ධ වූ සියලුම ප්‍රාන්ත පාලකයින් දීර්ඝ කාලීන ගෞරවාන්විත පවුල් ඉතිහාසයක් සමග පන්ජාබ් ඉතිහාසයේ ශ්රේෂ්ඨත්වයට පත්විය.
කමේය ජනයා
කමේය ජනයාගෙන් බහුතරයත් විසින්, ථේරවාද බුද්ධාගමෙහි, හින්දුආගමෙහි, සර්වජීවාදයෙහි සහ මළවුන් ඇදහීමෙහි කොටස් වල අතිශයින් සංකලනික අනුවාදයක් වන කමේය මාදිළියේ බුද්ධාගම අදහති. කමේය ජනයාගෙන් සැලකිය යුතු ජනගහණයක්, තායිලන්තයෙහි යාබද ප්‍රදේශයන්හීද (උතුරුදිග කමේය ජනයා) අසබඩ පිහිටි වියට්නාමයෙහි (කමේය ක්‍රොම්) මීකොං ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයෙහිද  ජීවත්වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන්   ප්‍රංශයෙහි, එක්සත් ජනපදයෙහි සහ ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි ජීවත්වන කාම්බෝජ විසිරිතයෙහි කමේය ජනයා මිලියනයකට වඩා අඩංගු වෙති.
කාම්බෝජය
ලෝකයේ කමේය ජනයාගෙන් බහුතරය ජීවත් වන්නේ කාම්බෝජයෙහි වන අතර එහි ජනගහණයෙන් 90% ක් කමේය ජනයාගෙන් සමන්විත වෙති.
තායිලන්තය සහ වියට්නාමය
තායිලන්තයට සහ වියට්නාමයට දේශජ සැලකිය යුතු තරම් කමේය ජනගහණද පවතියි. තායිලන්තයෙහි මිලියනයකට වැඩි කමේය ජනයා ප්‍රමාණයක් ඇති අතර, ඔවුහූ ප්‍රධාන වශයෙන් තායිලන්තයෙහි සොරින් (සොරෙන්), බුරීරැම් (බුරෙයි රොම්) සහ සීසකේට් (ශ්‍රී සකේට්) යන පළාත් වල වෙසෙති. වියට්නාමයෙහි වෙසෙන කමේය ජනයා ( කමේය ක්‍රොම් ලෙසින් හැඳින්වෙන) ප්‍රමාණය පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු විචල්‍ය ස්වභාවයක් දරන අතර, රජයේ දත්ත විසින් දැක්වෙන 1.1 මිලියන ප්‍රමාණයෙහි සිට කමේය ක්‍රොම් ෆෙඩරේෂණය විසින් හුවා දක්වන මිලියන හත අතර විචලනය වෙයි.
බටහිර ජාතීන්
කාම්බෝජ සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන්, කමේය ජනයා දහස් ගණනක් වර්තමානයෙහි එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ ප්‍රංශය යන රටවල වෙසෙති.
ඉතිහාසය
කම්බූජා රාජධානියෙහි ජනප්‍රවාදගත සමාරම්භකයෝ වන්නේ කම්බු ස්වයංභුව බ්‍රාහ්මණයා සහ සෝමා හෝ මෙරා නමැති නාග කුමරිය වෙති. ඔවුන්ගේ විවාහය නිසා කමේය යන නම බිඳී පැමිණි බව පැවසෙයි. කමේය ජනයා විසින් ඔවුන්ගේ රාජධානිය නම් කලේ කම්බූජා ලෙසින් වන අතර එය යකඩ යුගයෙහි ඉන්දියාවෙහි ක්ෂත්‍රිය කාම්බෝජාවරුන් අනුව යමිනි. කම්බූජා ගෝත්‍රය ඉරානියානු ජන කොටසක් බවට නූතන ප්‍රාඥයින් විසින් සලකනු ලැබුවද, පර්යේෂණ වල වර්තමාන අවදියෙහිදී කම්බූජා ගෝත්‍රය සහ කම්බූජා රාජධානිය අතර බැඳිය පිළිබඳ අපැහැදිලි බවක් ඇත. කාම්බෝජය සංස්ථාපනය වනුයේ පුරාතන ඉන්දියානු බ්‍රාහ්මණ පූජකයෙක් විසින් ඔහුගේ සිහිනයේදී කාම්බෝජයේ යම් ප්‍රදේශක් වෙත දිශාගතව දුටු ඊතලයක් පසු පස ගොස් නාග කුමරියක් වන සෝමා කුමරිය විවාහ වීම සමගය. දායාදයක් වශයෙන්, සෝමා කුමරියගේ පියා විසින් සාගරයන්ගේ ජලය පානය කල අතර ජලය තුල ගිලී තිබූ භූමිය මතුවී කාම්බෝජය බවට පත්වූ අතර, පූජකයා හා කුමරිය වෙතින් පැවතෙන්නන් කමේය ජනයා බවට පත්වූහ. පැරණිතම කමේය වට්, හෝ දේවාල, සැමවිටම කඳුමුදුන් මත සැදුනේ ඇයි ද යන්න හා වර්තමානයෙහි ශුද්ධවූ ස්ථාන ලෙසින් කඳු වන්දමාන ලබන්නේ ඇයිද යන්නද මෙම මිථ්‍යාකතාව විසින් පැහැදිලි කෙරෙයි.
අග්නිදිග ආසියාව වෙත පැමිණීම
ප්‍රදේශයෙහි පැරණිතම වාර්ගික කණ්ඩායම් අතුරින් එකක් වන කමේය ජනයා, අග්නිදිග ආසියාව වෙත සංක්‍රමණය වන්නේ, පූර්වජ ලෙසින් ඔවුන්ට ඈතින් සබැඳි වන්නාවූ මොං ජනයා තවදුරටත් බටහිර වන්නට පදිංචිවූ කාල සීමාවෙහිදීමය.
සංස්කෘත සහ පාලි ග්‍රන්ථවල සදහන්පිරිදි කාම්බෝජවරැ යකඩ යුගයේ ී ඉන්දියාවේ විසු ක්ෂත්‍රියගෝතිකයෝය. කාම්බෝජය මුලින්ම සදහන් එන්නේ එමිස පුන්වන ජලය. ගෝත්‍රිකයින් හෝ රාජධානියක් ලෙස කාම්බෝජවරැ (Vamsa Brahaman)  පිළිබදව මහා භාරතයෙමි වේදාංග සාහිත්‍යයෙහි සදහන් වේ.
කාම්බෝජ රාජධානි පිහිටා තිබුනේ වයඹ දිග ‍ඉන්දියාවේ මධ්‍යම ආසියාවේය. සමහර උගත්තු පවසන පරිදි පැරණි කාම්බෝජවරැ ඉන්දු ආර්යයන් කොටසකි. ඇතැම්හු කාම්බෝජවරැන් ඉන්දු ආරයයන් ලෙස හදුන්වති. තනත් සමහරැ කීත් (keith) සද මැක්‍ඩොනල්ඩ්  (Mac Donald) ගේ ලේඛන අනුව ඉන්දීය සහ ඉරාන ජාතිකයන් සේ හදුන්වති. කෙසේ වෙතත් දැන් බොහෝ උගත්හු කාම්බෝජවරැ ඉරාන ජාතිකයන් ලෙස සලකති. උගත්තු කාම්බෝජවරන් ගැන හෝ  ඉන්දීය රාජකීය ගෝත්‍රයක් සේ සලකයි. මාතුරා සිංහ අගනුවරේහි 'මහා කාස්මිපුර රාජවුලය' සහ අශෝක රජතුමාගේ නිපදවීම් මත මෙය වඩාත් සහතික වන්නේය.
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය සහ ඉන්දියානු ප්‍රාග් - තුජනා යුගය තුළ කාම්බෝජය ගුජරාත් ප්‍රදේශ‍යටත් ඉන්දියාවටත්, ශ්‍රී ලංකාවටත් පසුව දෙවෙනි සහ පස්වන ශතවර්ෂ වලදි බෙංගාලය සහ කාම්‍බෝජයට සංක්‍රමණය විය. දහවස ශතවර්ෂය තුළ දී ඔවුන්ගේ පැවතෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ සහ උතුරැ බටහිර බෙංගාලයේ තම ප්‍රතිපත්ති ස්ථානගත කරන ලදි.
සටහන්
ප්‍රවර්ගය:කාම්බෝජය
පාර්ශ්වනාථ දේවාලය, ඛජුරාහෝ
පාර්ශ්වනාථ දේවාලය (IAST: Pārśvanātha Mandir) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඛජුරාහෝවේ පිහිටි 10වන සියවසට අයත් ජෛන දේවාලයකි. මෙය වර්තමානයේ පාර්ශ්වනාථ වෙනුවෙන් පුදකොට තිබුණ ද, චන්දේල යුගයේ එය ඉදිවූයේ ආදිනාථ දේවාලයක් ලෙසිනි. මෙය ජෛන ආගම හා සම්බන්ධ දෙවොලක් වුව ද, දේවාලයේ බාහිර බිත්ති වෛෂ්ණවීය තේමාවලින් අලංකාර කොට ඇත. මෙම දේවාලයේ ප්‍රවේශය වඩාත්-පරිපූර්ණ මායා චතුරස්‍රයක් සහිත ශිලා ලේඛනයකින් සමන්විත ය.
ඉතිහාසය
මෙම දේවාලය චන්දේල රජ ධංග සමයේ ක්‍රි.ව. 950 සිට 970 අතර කාලයේ ප්‍රමුඛ ජෛන පවුලක් විසින් ඉදි කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. දේවාලයේ වාර්තා ඇතුළත් වම් ද්වාරයේ උළුවස්සේ පිහිටි ක්‍රි.ව. 954ට (1011 VS) අයත් ශිලා ලේඛනයක එක් පාහිලාවකගේ ත්‍යාගයන් සහ උද්‍යාන ප්‍රදානයක් පිළිබඳ සඳහන් ‍වේ. මෙම උද්‍යාන පාහිලා-වතිකා, චන්ද්‍ර-වතිකා, ලඝුචන්ද්‍ර-වතිකා, ෂංකර-වතිකා, පන්චෛතාල-වතිකා, අම්රාවතිකා සහ ධංග-වාදි යන නම්වලින් දක්වා ඇත. ශිලාලේඛනයෙහි දැක්වෙන්නේ පාහිලා යනු ධංග රජුගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වූ ජිනනාථගේ බැතිමතකු ලෙසයි.
මෙම දේවාලයේ වන්දනාමාන කෙරුණු පැරණිතම ප්‍රතිමා අතර ආදිනාථ ප්‍රතිමා පැවතිණි. 1852දී බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂකයකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් මෙම දේවාලය නැරඹීමට පැමණීමත් සමග, මෙම ‍දේවාලයේ ප්‍රධාන පූජාගාරය ජරාවාස වී ඇති බව ඔහු සොයාගත්තේ ය. ඔහු මෙම දේවාලය "ජිනනාථ දේවාලයක්" ලෙස හැඳින්වී ය. 1847දී ජෛන බැංකුකරුවකු විසින් මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බව දක්වා තිබේ. 1860දී, මෙහි ප්‍රධාන පූජා ගෘහයේ පාර්ශ්වනාථ ප්‍රතිමාවක් තැන්පත් කෙරිණි. මෙහි දෙවොලේ පසුපස ද්විතීයික දෙවොලක් තුළ ආදිනාථ ප්‍රතිමාවක් ද තැන්පත් කෙරිණි.
ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය විසින් මෙම දේවාලය ජාතික වැදගත්කමක් ඇති ස්මාරකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලදී.
කලාව සහ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මෙම පාර්ශ්වනාථ දේවාලය ඛජුරාහෝවේ ජෛන‍ දේවාල අතුරින් විශාලතම දේවාලය වේ. මෙහි පිවිසුම් ද්වාර මණ්ඩපයක්, කුඩා ශාලාවක්, විශාල ශාලාවක් (මණ්ඩප), අන්තරාලයක්, සහ ගර්භගෘහයක් දක්නට ලැබේ. දේවාලයේ ව්‍යූහය දෙපස අන්තවලින් නෙරායාමක් සහිත දිගටි ගෘහනිර්මාණ සැලසුමකින් යුක්ත ය. ඉදිරි (නැගෙනහිර) නෙරුම ප්‍රවේශ ද්වාරමණ්ඩපය තනයි. පසුපස (බටහිර) නෙරුම කුටිය හා සම්බන්ධ ය.
මායා චතුරස්‍රය
මෙම දේවාලයේ ශිලා ලේඛනයක "ජෛන චතුරස්‍රය" නැමැති මායා චතුරස්‍රයක් ඇත. මෙය මෙතෙක් හඳුනාගෙන ඇති පැරණිතම 4x4 මායා චතුරස්‍රවලින් එකකි. එසේම මෙය පැරණිතම හඳුනාගත් වඩාත් පරිපූර්ණ මායා චතුරස්‍ර අතුරින් ද එකකි.
මෙම මායා චතුරස්‍රයේ 1 සිට 16 දක්වා සියලු අංක ඇතුළත් වේ. මෙහි ඕනෑම තිරස් තීරුවක, සිරස් පේළියක හෝ විකර්ණ දිගයේ වූ ඕනෑම පේළියක සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුව 34කි.
මෙහි කොන් සතරේ ඇති කුඩා 2x2 චතුරස්‍රවල ඇති සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුව මෙන්ම මධ්‍යයේ ඇති 2x2 චතුරස්‍රය තුළ ඇති සංඛ්‍යාවල එකතුව ද 34ක් වේ.
මෙම මායා චතුරස්‍රයේ කැඩි විකර්ණවල එන සංඛ්‍යාවන්ගේ ඓක්‍යය ද 34කි. උදාහරණ වශයෙන්, 7 + (6 + 10 + 11) = 34 වේ.
සික් අධිරාජ්‍යය
සික් අධිරාජ්‍යය පිහිටා තිබුණේ ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ (වර්තමාන ඉන්දියානු - පකිස්තාන) වයඹ කොටසේය. ඒ වර්ෂ 1799 ත් 1849 ත් අතර කාලයේ ය. එහි ප්‍රධාන වශයෙන් පන්ජාබ් ආගම මඟින් පාලනය වූ කොටසක් වන්නේ පන්ජාබ් මිස්ලස් අවංහලායන් ය.
රංජිත් සිං 1801 අප්‍රේල් 12 වැනි දින ඔටුනු පැළදීය. ගුරු නානක් දෙවිගෙන් පැවතෙන සහිබ් සිං බෙඩී විසින් රාජාභිශේකය සිදු කරන ලදී. ගුජ්රත්වල විසු ඔහු 1799 දී ගුජ්රාටය බෙදා වෙන් කළේය. 1802 දී ඔහු එම ධනය ලාහෝරයට හා අමිර්ස්සාර් මාරු කළේය. රංජිත් සිං කෙටි කාලයක් තුළ තනි සික් මිස්ලස්හි හොදින් බලය වර්ධනය කර ගත්තේය. අවසානයේ පන්ජාබයේ මහාරාජා බවටද පත් වුණි.
පිටරටින් පැමිණෙන ආක්‍රමණ වලට එරෙහිව අහමඩ් ෂා හා තමාර්ෂා විසින් දියත් කළ ශක්තිමත් සාමූහික හමුදාවක් එහි තිබුණේය. අමිර්ස්සාර් නගරයේ කිහිපවිටක් ම යුධ ගැටුම් පැවතිණි. තවමත් සික් ඉතිහාසයේ 'වික්‍රමාන්විත ශතවර්ෂයක් ' ලෙස එය සිහිකරනු ලබයි. එහි ප්‍රධාන වශයෙන් විස්තර වන්නේ පිබිදුණු සික් ජාතිකයන්ගේ දේශපාලන බලය වෙනස්වීම නිසා අත්විඳි වාසි අවාසිය පිළිබඳවයි. ඊට හේතු වන්නේ ප්‍රතිපක්ෂ ආගමික පරිසරය සික් ජාතිකයන්ට විරුද්ධ වීමත් ඉන් කුඩා සික් ජනගහනය අනෙක් දේශපාලන හා ආගමික කණ්ඩායම් සමඟ සැසඳීමත් ය.
සික් මිස්ල්ස් ( ප්‍රාන්ත )
අවසානයේ දී රංජිත් සිංග් විසින් සික් ජාතික හමුදා නායකයින් එක්සත් කරන ලදි. අනතුරුව ඔවුන්ගේ ම පාලක ප්‍රාන්ත පිහිටුවිණි.
ආරම්භය
සික් අධිරාජ්‍යය මහරාජා රංජිත් සිංග් විසින් පන්ජාබ් හමුදාව පාදක කොට ගෙන පිහිටුවන ලදි. (1801 - 1849) අධිරාජ්‍ය, බටහිරින් කයිබර් කපොල්ලටත්, උතුරින් කාශ්මීරයටත්, දකුණින් සින්ධිවලටත්, නැගෙනහිරින් ටිබෙටයත් ව්‍යාප්ත විය. අධිරාජ්‍යයාගේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය වූයේ පන්ජාබයයි. සික් අධිරාජ්‍යයේ ආගමික ජන විකාශනය මුස්ලිම් (80%), සික් (10%) හා හින්දු (10%) ලෙස සමන්විත විය.
සික් අධිරාජ්‍යයේ ආරම්භය ඕරන්සැබ් ගේ මරණයෙන් හා මෝගල් අධිරාජ්‍යයයේ ඇදවැටීමෙන් අනතුරුව එළඹි වර්ෂ 1707 මුල් භාගයේ දී පන්ජාබ් හමුදා කාලය ලෙස හඳුනා ගැනේ. මෝගල් අධිරාජ්‍යයේ ඇදවැටීම මෝගල් වරුන් ට හා ඇෆ්ගන්වරුන්ට එරෙහිව “ඩල් ඔල්සා” ලෙස හැඳින්වූ හමුදාව වේගවත්ව මෙහෙයවීමට අවස්ථාව සලසා දෙන ලදී. මෙමඟින් වර්ධනය වූ හමුදාවේ, පසුව විවිධ පන්ජාබ් හමුදා කණ්ඩායම් වලට බෙදී පසුකාලීනව අර්ධ - නිදහස් ප්‍රාන්ත බවට පත් විය. මෙම සෑම උප හමුදාවක් ම “මිස්ල්ස්” සේ හැඳින්වුණු අතර (ප්‍රාන්ත) එක් එක් ප්‍රාන්තය මඟින් විවිධ පළාත් හා නගර පාලනය කෙරිණි. කෙසේ වුවද වර්ෂ 1762 - 1799 කාලය තුළ සික් පාලකයින් තම ප්‍රාන්ත තමාටම අනන්‍ය ප්‍රාන්ත සේ සකසා ගන්නා ලදී. සික් අධිරාජ්‍යයේ විධිමත් ආරම්භය වර්ෂ 1801 දී රාජාභිෂේකයත් සමඟ “පන්ජාබ් හමුදාව” විසුරුවා හරිමින් ආරම්භ වුයේ එක්සත් දේශපාලන රාජ්‍යය නිර්මාණය කරමිනි. හමුදාවට අනුබද්ධ වූ සියලුම ප්‍රාන්ත පාලකයින් දීර්ඝ කාලීන ගෞරවාන්විත පවුල් ඉතිහාසයක් සමඟ පන්ජාබ් ඉතිහා‍සයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්විය.
අධිරාජ්‍යයේ අවසානය
අධිරාජ්‍යයාගේ මරණයෙන් පසු අභ්යඇන්තර බෙදීම් හා දේශපාලන වශයෙන්වූ අවිධාමත් කළමනාකරණය නිසා රාජ්‍ය බොහෝ දුර්වල විය. මෙම තත්ත්වය ප්‍රයෝජනයට ගන්නා ලද බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්යයය ඇන්ග්ලෝ-සීක් යුද්ධයේ පළමු පියවර දියත් කරන ලදී. 1849 දෙවන ඇන්ග්ලෝ-සීක් යුදුධයෙන් පසු බ්රි තාන්යො අධිරාජ්යළය විසින් අන්තිමේදී සීක් අධිරාජ්ය්ය අල්ලා ගන්න ලදී.
සටහන්
{|
බාහිර සැබැදි
ප්‍රවර්ගය:ආසියාවේ පෙර තිබූ රටවල්
රාජ්‍ය පෙළපත් බලය බිද වැටීම
නිල නොවූ ‍‍තෛ රාජධානි සමයේ ආරම්භය ලෙස සාම්ප්‍රදායික ව සැළකුණේ ස්හැන්ග් පියාඕ විසින් මෙහෙය වූ කහ තුර්බානු විප්ලවයයි. වසරක් පුරාවට දිවුණු කරැල්ලෙන් දකුණු චීනය වැනසී ගියේය. ස්හැන්ගේ ආගමික නිකාය හා සාමයේ මාවත හේ ජින් විසින් මෙහෙයවූ දුර්වල වූ හාන් අධිරාජ්‍යයාගේ හමුදාව සමග යුධ වැදුණේය. දූෂිත වූ රාජ්‍ය පද්ධතිය යටතේ පීඩාවට ලක්වූ ගොවීන් ගෙන් මුලිකවම සමන්විත වූ සාමයේ මාවත ස්හැන්ග් ජියාඕ විසින් මෙලෙස අළුත් සාමකාමී ලොක්යක් නිර්මාණය කිරිමට ලෙහෙසියෙන්ම හරවා ගන්නා ලදි. රෝගයක් හේතුවෙන් සිදු වු ස්හැන්ග් ජියාඕගේ මරණයත් සමග විප්ලවය අවසාන වූ නමුත් එය විසින් නිර්මිත ව්‍යාකූලත්වය එම කාලසීමාවේ දී ම චීනය වවසාගත් ස්වාභාවික ව්‍යවසනයන් සමග එක්වී හාන් රජ පෙළපත අස්ථාවර කොට පරිහානිය කරා රැගෙන ගියේය. මධ්‍යම රජයේ විසින් ප්‍රාදේශිය රාජ්‍යයන්ගේ හමුදාමය බලය සදහා වූ  දීමනාව වැඩි නිරිමට ද කැරැල්ල හේතුවක් විය.
රාජ්‍ය පෙළපත් බලය බිද වැටීමටත්, කාඕ කාඕ පිබිදීමටත් මුලික වූ සිද්ධිය දාමය අතිශයින් සංකීර්ණ ය. 189 දී සිදුවු ලිං අධිරාජ්‍යයාගේ මරණය ප්‍රධාන ජෙනරාල් හේ ජින් අතට පත්වූ අස්ථාවර ආධිපත්‍යය කට මුලික වු අතර පණ්ඩකයන්ගේ පාර්ශව හා සාමාන්‍ය සිවිල් නිලබලවාදය අතර විරෝධය  අළුිතන් ආරම්භ කළේය. හේ ජින් ඝාතනයට ලක්වීමට පසුව ඔහුගේ ප්‍රධාන පාක්ෂිකයා වූ සෙසු භටයින්ගේ ලුතිනන් කර්නල් යුආන් ෂාඕ ගේ මෙහෙයවීමෙන් ලූ යැන්ග් හිරාජකීය නිවෙස් හි දි පණ්ඩකයන් ඝාතනය කරන ලදි. මෙම සිදුවීම දේශසීමාවේ වූ ජෙනරාල් දොන්ග් යුධ, ලු යැන්ග් වලට චීනයේ වයඹ දිග සීමාවෙන් ඇතුළු වීමට පෙළඹවීය. එම කාලයේ දී චීනය බලවත් වනචාරී ක්වියැන්ග් ගෝත්‍රයට ද වයඹ දිගින් මුහුණ දුන්නේය. මෙලෙස දෝන්ග් සුඕ උසස් පුහුණුවකින් යුත් විශාල හමුදාවක් පාලනය කළේය. චීනය පුරා යුද්ධය පැවති සමයක ලූ යැන්ග් කරා හමුදාව ගෙන ගොස් දෙපාර්ශවයේ ම හමුදා ලෙහෙසියෙන් ම මැඩපැවැත්වීමටත්, රාජකීය මැදුරේ පාලනය අතට ගැනීමටත් ඔහුට හැකි විය.
දොන්ග් සුඕ ඥානාන්විතව හැකියාවෙන් පරිපුන් අයකු අධිරාජ්‍යා කරවීමේ අටියෙන් අනුප්‍රාප්තිකයන් මෙහෙය විම. පුයැන්ග් කරා යන ගමනේ දී ලින්ග් අධිරාජ්‍යයාගේ පුතුන් දෙදෙනා ආරක්ෂා කරමින් යුධ කලාපයෙන් පළා යන කුඩා සෙබළ කණ්ඩායම්  2ක් ඔහුට හමු විය. එම මුණගැසීමේ දී දොන්ග් සුඕ කෝපයෙන් තර්ජනාත්මකව හැසිරැණු අතර එහිදී බාල සොහොවුරා හෙවත් අනාගත අධිරාජ්‍යා ක්ෂයන් සන්සුන්  ව ප්‍රතිචාර දක්වමින් රජකීය පවුල අතුළු  එහුගේ හමුදාවට  අධිරාජ්‍යයෙේරජ මැදුරට යාමට ආරක්ෂා කරන මෙන් දොන්ග් සුඕ ට අණ කරද්දි ඔහුගෙේවැඩිමහල් සොහොයුරෙකු වූ අනෙකා භියින් භිරාන්තව ගියේය.
දොන්ග් සුඕට සත්‍ය වශයෙන් ම හාන් අධිරාජ්‍යය නැවත ස්ථාපිත කිරිම‍ට අවශ්‍ය වු නිසා සියළ දේශපාලන ගැටුම් හොදින් කළමණාකරණය කළේය. ඔහුගේ දේශපාලන හැකියාව යුධමය නායකත්වයට වඩා දුර්වල විය. එහුගේ හැසිරීම ක්‍රමයෙන් දරැණු හා ඒකාධිපති බවත් ඉසිලීය. ඔහුට විරැද්ධවන සියල්ලන්ම නෙරපා හැරිම හෝ එල්ලා මරණයට පත් කිරිම සිදුවියත අධිරාජ්‍යයට දක්වන සැළකිල්ලල ක්‍රමයෙන් අඩුවිය. රාජකීය සම්ප්‍රදායන් නොසළකමින් රජ මැදුරට පවා ආයුධ සන්නද්ධව පිවිසියේය.
190 දී යු ආන් ෂාඕ විසින් අධිරාජ්‍යයයේ නැගෙනහිර පළාත්වල අධිකාරීන් ඒකාබද්ධ කොට දොන්ග් සුඕට විරැද්ධව සන්ධානයක් ගොඩනගන ලදි. දකුණු දිග යුධ පෙරමුණේ සුන් ජියාන් හමුවේ පෙරළා නැවත නැවත අත්වු පරාජයන් ගේ පීඩනය හේතුවෙන් හාන් අධිරාජ්‍යය‍ා ඇද වැටුණු අතර පසුව දොන්ග් සුඕ 191 මැයි මස වන විට චැන්ග් අන් දක්වා පසු බැස්සේය.
ඝර්ම කලාපය
ශීර්ෂ පෙළ
ඝර්ම කලාපය
එක්සත් රාජධානි ආණ්ඩුව
සාමාන්‍යයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව ලෙස හැඳින්වෙන මහරාජ්ජෝතමියගේ ආණ්ඩුව මහා බ්‍රිතාන්‍ය හා උතුරු අයර්ලන්ත එක්සත් රාජධානියේ මධ්‍යම ආණ්ඩුවයි.
ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩු
ප්‍රවර්ගය:ආණ්ඩුව - එක්සත් රාජධානිය
ඡන්ද ක්‍රමය
ඡන්ද ක්‍රමයක් හෝ මැතිවරණ ක්‍රමයක් හෝ යනු ඡන්දදායකයා විසින් බොහෝවිට මැතිවරණයකදී හෝ ප්‍රතිපත්තියක් පිළිබඳ ජන මත විමසුමකදී හෝ පවතින විකල්පයන් අතුරින් එක් තෝරාගැනුමක් සිදු කිරීමට භාවිතා කරන එක් ක්‍රමයකි.
බහු-ජයග්‍රාහක ක්‍රම
thumb|250px|[[ජර්මානු ෆෙඩරල් මැතිවරණය, 2005|2005 ජර්මානු ෆෙඩරල් මැතිවරණයේදී එක් එක් පක්ෂ දිනාගත් ආසන විසින් නිරූපිත සමානුපාතික ඡන්ද ක්‍රමයෙහි නිදසුනක්.]] බොහෝ බටහිර ප්‍රජාතන්ත්‍රයන් කිසියම් ආකාරයක බහු-ජයග්‍රාහක ඡන්ද ක්‍රමයක් වන අතර, එක්සත් ජනපදය හා එක්සත් රාජධානිය සංගණ්‍ය ව්‍යතිරේකයන් වෙති.
රාජ්‍ය නායක
රාජ්‍ය නායක යනු ස්වෛරීය රාජ්‍යයක ආණුඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව ඉහලම තනතුරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය නායකයා ලෙස කටයුතු කරන්නේ විධායක ජනාධිපතිවරයා යි.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:රාජ්‍ය නායකයෝ
ශ්‍රී ලංකාවේ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක
ශ්‍රී ලංකාවේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාර   බහු-මන්ත්‍රී මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22ක් වෙතින්  සමානුපාතික නියෝජන මැතිවරණ ක්‍රමයක් මගින් පාර්ලිමේන්තුවේ  මන්ත්‍රීවරුන්  තෝරා පත් කර ගැනුමට ඉඩ සලසා දී ඇත.
ඓතිහාසික
ඓතිහාසික ආසන වෙන්කිරීම.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:පාර්ලිමේන්තු - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:මහා මැතිවරණ - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක
කාඕ කාඕ නැගී සිටිම
<!--
ක්‍රි.ව. 191 දී අධිරාජ්‍යයාගේ නෑයෙකු වන ලී යු බලා පත්කිරිම පිළිබද සහාය රජයේ නිළධාරින් අතර සාකච්ඡා පැවතුණු අතර ක්‍රමයෙන් එහි සාමාජිකයන් අතර අවුල් වියවුල් ඇතිවිය. හැන්ස් පාලකයෝ බලය තහවුරැ කිරිම වෙනුවට තම පෞද්ගලික හමුද බලය වැඩිකර ගැනීමේ අරමුණින් යුතුව, මෙම රා්‍ය අස්ථාවර අවස්ථාවේ දී පවා එකී බලධරයන් බොහෝ දෙනා කටයුතු කර ඇත. හෑන්ස් අධිරාජ්‍යය යුධකාමීන් කීපදෙනෙකු අතර බෙදී යන ලදි. යු ආන් ෂාඕ කම උසස් නිලධාරියෙකු වන හෑන් ෆු උපක්‍රමයෙන් හා වංචාවෙන් පලවා හැර යේ ප්‍රදේශයේ උතුරැ කොටසේ බලට තහවුරැ කරගත් අතර කහ ගංගාවේ උතුරැ කොටස වන කෝකෝ පාලනය කද ගෝන්ග් ෂුන් සෑන්ට එරෙහිව යු ආන් හි දකුණු දිග දක්වා ද යු ආන් ෂු හා ලියු බියාඩි නම් හුවායි ගංගා නිම්නප්‍රදේශය හා යැංග්සි ප්‍රදේශය පාලනය කළ නායකයින් ට එරෙහින ද සටන් කළේය. ඇත දකුණු දිග ප්‍රදේශයේ තරැණ සටන්කාමීයෙකු වන සුන්සේ විසින් සුන් ජි ආන්ගේ අකල් මරණයෙන් පසු එම ප්‍රදේශයේ බලය තහවුරැ කරගෙන ඔහුගේ පහළ පෙළේ නිළධාරියෙකු වන යු ආන් ෂුං  එහි පාලනය භාර කරන ලදි. බටහිර දෙසින් වූ සිය පාලන ලියු සෑංග් විසින් අල්ලාගත් අතර වයඹ දිග පෙදෙස එනම් ‍‍ඩෝංග් ෂුඩ් මුල් පතාන ප්‍රදේශය පාලනය කරන ලද්දේ සිලියැංග් හි මා  ටොග් වැනි සුඵ පරිමාණ යුධ කාමීන් කිහිප දෙනෙක් විසිනි.
තම සාර්ථක්තවය ගැන දැඩි ආත්ම විශ්වාසයකින් සිටි ‍ඩොංග් සුඩ් තමාවිසින්ම හදාවාඩාගත් පුත්‍රයක වන ල් බුහා ඔහුගේ මයිලනුවන් වූ වැංග් යුන් අතින් මරණයට පත් වු අතර ඊට එරෙහිව  ඩොංග් සුමිගේ ආධාර කරැවන් වන ලි සියු, ග්ඕ සි, සෑංග් ජි (භූගේ සියුගේ මයිලනුවන්) සහ පැන්චවු විසින් වෑන් යුන් හා ඔහුගේ මුළු පවුලම ඝාතනය කරන ලදි. උතුරැ ප්‍රදේශයෙයුද කාමියෙකු වන සැංග් යැංග් වෙතට පලාගියලු යු ආන් ෂා ඕ හා සම්බන්ධ වනතුරැ ඔහු සමග විමසුවේය. නමුත් පැහැදිලි ලෙසම ල බු වෙනත් අයෙකුට ආධාර කිරිමේ ප්‍රයත්නයක් දක්නට ලැබිණි.
ක්‍රි.ව. 195 අග‍ොස්තු සියැංග් අධිරා්‍යයා ආධා ර කරැවන් සොයා ගනු පිණිස ලී රජුගේ පල ප්‍රදේශයෙන් පැනගොස් නැගෙනහිර දෙසට ඉත අන්තරායික ගමනය යෙදුනි. ක්‍රි.ව. 196 වන විට කාඕ කාඕ විසින් ඔහුව පිළිගන්නා විට සුළු පරිමාණ බලකාමීන් හා එකතු වී හෝ සිටියහ.
පූර්ව උපදේශ සුන් යුගේ යොජනාවක් වූ මෙය කාඕ කාඕ ට ඉතා වැදගත් පුවණතාවක් විය. පාලන තන්ත්‍රය යේ දී ස්ථාපිත කිරිම සදහා අනෙකුත් යුධකාමීන් පාලනය කරගෙන ඔවුන් තමන්වෙත නම්මවා ගැනීමේ නිත්‍යානුකූල අයිතියක් කාඕ කාඕ වෙත ඇති බවත් එය කළහැක්කේ නියම අධිරාජ්‍යයාට ආධාර කිරීමෙන් බවත් සුන් යු අවධාරණය ක‍ළේය.