cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
සුරනිමල
සුරනිමල යනු දුටුගැමුණු රජුගේ සේනාවේ දෙවන සේනාධිනායක වූ අතර, ඔහුගේ සෙබළුන් අතුරින් විශිෂ්ඨතම දස දෙනා වශයෙන් සැලකෙන  දස මහා යෝධයන් අතුරින් එක් අයෙකි. එළාර රජුට එරෙහිව දුටුගැමුණු රජුගේ යුද්ධයෙහි විජයග්‍රහණය අරභයා ඔහුගේ කාර්යභාරය ඉමහත් විය. ඔහු කඩුහරඹයෙහි අති මහත් නිපුණතාවයක් දැක්වූ බව පැවසෙන අතර ඔහු හට රිසිවූ අවිය මහා කඩුව බවද එය ඔහු විසින් උත්කෘෂ්ඨ කුසලතාවයකින් ලෙලවු බවද කියැවේ.
මුල් අවදිය
තම දෙමව්පියන් විසින් නිමල යන නම ලද හේ, සත් දරු පවුලක බාලයා වූයේය. ඔහුගේ පියා සම්හ නම් වූ අතර, කොට්ටිවාල හි කණ්ඩකවිත්තික ගමෙහි ප්‍රධානියා විය. ඇතුන් දස දෙනෙකුට සමාන ශක්තියක් සතුවූ බව පැවසුනත්, ඔහුගේ සෙහොයුරන් පවුලේ කුඹුරු වල වැඩෙහි යෙදෙද්දී ළමා අවදියෙහිදී නිමල නිවසට වී නිකරුණේ කල් ගත කිරීමට බොහෝ රිසි වූයේය. එක් පවුලකින් එක් පිරිමියෙකු යුධ සේවය සඳහා අනිවාර්යයයෙන් සම්බන්ධ විය යුතු බවට රාජාඥාව පැනවුනු කල, නිමලගේ සොහොයුරන් එකහෙලා තීරණය කලේ නිවසට කිසිම උපකාරයක් හෝ ප්‍රයෝජනයක් නොමැති නිමල ඒ සඳහා තෝරාගත යුතු බවය. දීඝාභය නම් කුමරකු යටතේ මහාවැලි නදියට දකුණෙන් කඳවුරු ලා සිටි සේනාංකයකට බැඳුනු නිමල, බ්‍රාහ්මණයෙකු හට සන්දේශයක් භාරදීමෙහි දූත කාර්යයක් සඳහා යවන ලදි. අළුයම පිටත්ව ඇති නිමල, ගවු තිස් සතරක් පමණ දුර ගෙවා, පැය කිහිපයකින් මුළු ගමන කෙලවර කල බැව් පැවසේ. මෙම වික්‍රමය පිළිබඳ මවිතයට පත්වූ බ්‍රාහ්මණයා, කාවන්තිස්ස රජු යටතේ සෘජු සේවය උදෙසා ඔහු යැව්වේලු. රජු අභිමුඛයට පත් කරන ලද නිමලගේ, දක්ෂතා උරගා බලනු වස් කඩු කිහිපයක් මුවහත් කිරීමට පැවරූ කල, ඉතා හොඳින් එය ඉටු කළේලු. ඔහුගේ නිපුණතාවයන් පිළිබඳ පැහැදුනු රජු, තමා යටතේ සේවයට ඔහු බඳවා ගෙන, රජුගේ හමුදාවෙහි ප්‍රධාන සෙන්පති වරුන් හා රණ ශූරයන් වන දස මහා යෝධයන් අතුරින් එකෙකු බවට පත් කෙරිණි.
සුරනිමල ලෙස නම් ලැබීම
f කාවන්තිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසුව, ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික හා පුත්‍රයා වූ දුටුගැමුණු විසින් එවකට අනුරාධපුර රාජධානිය පාලනය කරමින් සිටි දකුණු ඉන්දීය එළාර රජු හට එරෙහිව යුද්ධයක් අරඹන ලදි. එළාරගේ බල සේනා ක්‍රමයෙන් පරාජයට පත්කරමින් දුටුගැමුණුගේ සේනා ලඟාවෙමින් සිටියේ අවසාන සටන සිදුවීමට නියමිතව තිබූ අනුරාධපුරය වෙතටයි. අවසාන සටනට පෙර විවේකශීලීව තම සේනාව ඇමතූ රජු ඔවුනට විවෘත අභියෝගයක් කලේ විශාල ගුදමකින් රා පානය කරන ලෙසටයි. අභියෝගය පිළිගැනීමට කිසිවකු සමත් නොවූ බව දුටු නිමල, ඉදිරියට පැමිණ මුළු ගුදම මුව තබා බී සිස් කළේලු. මෙම සිද්ධියෙන් පසුව ඔහු හැඳින්වුනේ ලෙස වුවද, වඩා සුදුසු නාමය සුරානිමල වනුයේ,  සුරා යන නාමය මත්පැන් සඳහා ව්‍යවහාර වූ බැවිනි.
විජිතපුර සංග්‍රාමය
එළාර රජුගේ අවසන් මර්මස්ථානයක් වූ විජිතපුර බළකොටුව අත්පත් කර ගැනීම සඳහා වූ සටනෙහිදී තීරනාත්මක කාර්ය භාරයක් ඉටු කිරීමට සුරනිමල සමත් විය. රජුගේ හස්ති රාජයා පණ්ඩුල හා මිතුරු නන්දිමිත්‍ර සමග, හේ බලකොටුවේ දකුණු ද්වාරය ආක්‍රමණය කලේය. ඇතෙකු විසින් පවුරෙහි බිඳ දැමූ සිදුරකින් බලකොටුව තුලට පිවිසීම තම ගර්වයට හානියක් යැයි සිතූ හේ කොටු පවුරට උඩින් අහස් පිම්මක් මගින් බලකොටුවට පිවිසියේලු. බලකොටුව තුලට පිවිසි වහාම මහා කඩුව සුරතට ගත් හේ සතුරා සමග සටන් කළේලු. ඔහු විසින් එළාර රජුගේ රණශූර දීඝජන්තු පරාජය කිරීම නිසා, දුටුගැමුණු ඝාතනය කිරීමේ දීඝජන්තුගේ සැලැස්ම වියැකී ගිය බවක් පැවසේ. මෙම සිද්ධිය අවසන එළාරගේ සේනාවෙහි පසුබැස්මටද දුටුගැමුණු අතින් එළාරගේ මරණයටද හේතු සාධක වූ බව කියැවේ. මෙම අවසන් සටනෙහිදී, සුරනිමල දුටුගැමුණුගේ වම්පස සිටිමින් රජු ආරක්ෂා කල බව පැවසේ. එළාර පැරදවීමෙන් පසුව, එළාරගේ ඥාති සොහොයුරෙක් වූ භල්ලුක හා සමග තවත් සටනක යෙදීමට දුටුගැමුණුගේ සේනාවට සිදු විය. අනෙකුත් දස මහා යෝධයන් හා සමග සුරනිමල මෙහිදී ප්‍රධාන කාර්ය භාරයක් ඉටු කල බව කියැවේ.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා ප්‍රවර්ගය:දස මහ යෝධයෝ
නාගසාකි
නාගසාකි (長崎市) යනු ජපානයේ නගරයක් වන අතර, එය ක්යූශූ දූපතේ පිහිටා ඇති නාගසාකි දිස්ත්‍රික්කයේ අගනුවර මෙන්ම විශාලතම නගරයද වේ. එය 16 වන සියවසේ සිට 19 වන සියවස දක්වා අතර කාලය තුල පෘතුගීසි සහ අනෙකුත් යුරෝපීය ජාතීන් රැසකගේ වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක්ද විය. නාගසාකි නගරයේ පිහිටා ඇති ක්‍රිස්තියානි පල්ලි සහ අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි ආගමට අයත් ස්ථාන රැසක් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කිරීම සඳහා නිර්දේශ වී ඇත. නාගසාකි නගරයේ කොටසක්, පළමු චීන-ජපාන යුද්ධය සහ රුසියානු-ජපාන යුද්ධය පැවති කාලසීමාවේදී ජපාන අධිරාජ්‍ය නාවික හමුදාවට අයත් කඳවුරක් පිහිටුවීමටද යොදාගෙන ඇත. නාගසාකි යන්නෙහි අර්ථය වන්නේ "දිගු තුඩුව" යන්නයි.
2009 ජනවාරි 1 දිනට නගරයේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 446,007ක් වන අතර ජනගහන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයට පුද්ගලයින් 1,100ක් වේ.
මධ්‍යකාලීන සහ පූර්ව නූතන ඉතිහාසය
1543 වසරේ පෘතුගීසි ගවේශකයින් නාගසාකියට ගොඩ බැසීමට පෙර එය පැවතියේ, වැඩි ඓතිහාසික වටිනාකමක් නොමැති, කුඩා වරායන් කිහිපයකින් සමන්විත ධීවර නගරයක් ලෙසය. නගරයට මුලින්ම පැමිණි විදේශිකයන්ගෙන් අයෙකු වූයේ පෘතුගීසි ජාතික ෆර්නාවෝ මෙන්ඩිස් පින්ටෝය. ඔහු පෘතුගීසි නෞකාවකින් පැමිණ ටනෙගශිමා ප්‍රදේශයට ගොඩබසින ලද්දෙකි.
එයින් පසු නැන්බැන් වෙළඳාම ආරම්භ වූ අතර, පෘතුගීසි නෞකා, ජපානය සමග විධිමත් වෙළඳ සම්බන්ධතා අරඹමින් ජපානයට නිතරම යාත්‍රා කරන්නට විය. එමගින් චීනය ඇතුළු  බාහිර ලෝකය සමග පවත්වාගෙන යනු ලැබූ ජපාන වෙළඳ සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය විය. චීනය හා ජපානය අතර ඊට පෙර පැවති වාණිජ සහ දේශපාලන සබඳතා දකුණු චීන මුහුදේදී සිදුවූ වුකෝ මංකොල්ලය වැනි සිදුවීම් නිසා බිඳවැටිණි. නමුත් පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීමෙන් පසු, ජපානය සහ චීනය අතර අතරමැදියන් ලෙස කටයුතු කිරීමට පෘතුගීසින් ක්‍රියා කළහ. මෙම වෙළඳ කටයුතු වලට හවුල් වූ පාර්ශව වලටත්, ඒවායෙන් ඉමහත් ලාභ ලැබීමට බලාපොරොත්තු වූ ක්යූශූ හි දයිමියෝවරයාටත්, ඒ වන විට තිබූ ප්‍රධාන ගැටලුව වූයේ ක්යූශූ දූපතේ වරායක් නොමැති වීමයි.
මේ කාලය අතරතුර 1549 දී නවාරේ රාජධානියේ මිෂනාරිවරයෙකු වූ ශාන්ත ෆ්‍රැන්සිස් සේවියර් දකුණු ක්යූශූ ප්‍රදේශයේ කගොශිමාවට සැපත් වී, ඉන්පසු ජපානය පුරා ක්‍රිස්තියානි ආගම ව්‍යාප්ත කිරීමේ මෙහෙයුමක් දියත් කළේය. පසුව 1551 දී හෙතෙම චීනයට ගිය අතර ටික කලකට පසු එහිදී මිය ගියේය. ඔහුගේ අනුගාමිකයින් අතර දයිමියෝවරු රැසක්ද වේ. ඕමුරා සුමිටාඩා ඒ අතරින් ප්‍රධාන වේ. ඔහු ක්‍රිස්තියානි (කිරිශිටාන්) ආගම වැළඳගැනීම ඔහුට ඉමහත් ලාභ ගෙන දුන්නේය. පෘතුගීසි නෞකා වලට ලැබෙන ආදායමෙන් කොටසක් ඔහුටද හිමිවීම ඊට හේතුවයි. 1569 වසරේදී පෘතුගීසි නැව් නැවත්වීම සඳහා නාගසාකියේ වරායක් තැනීමට ඕමුරා විසින් අවසර දෙන ලදී. මිෂනාරිවරයෙකු වූ ගැස්පර් විලේලා සහ පෘතුගීසි කපිතාන්-මේජර් ට්‍රිස්ටාවෝ වාස් ද වෙයිගා යන අයගේ අධීක්ෂණය යටතේ ද, ඕමුරාගේ පෞද්ගලික සහයෝගයෙන්ද, 1571 වන විටදී එම වරාය සාදා නිම විය.
කුඩා වරාය ගම්මානයක් ලෙස පැවති නාගසාකිය ඉතා ඉක්මනින් වරාය නගරයක් දක්වා දියුණු විය. ඒ හරහා දුම්කොළ, පාන්, රෙදිපිළි සහ පෘතුගීසි ස්පොන්ජ්-කේක් වර්ගයක් වන කසුතෙරා (castellas) වැනි දෑ ජපානයට ආනයනය කල අතර, ඒවා ජපාන සංස්කෘතියට එකතු විය. තෙම්පුරා නමැති ආහාරය ජපන් සංස්කෘතියට එකතු වූයේ peixinho-da-horta නමැති පෘතුගීසි කෑම වට්ටෝරුවකට අනුවය. පෘතුගීසීන්ගේ ආගමනය ජපන් සංස්කෘතියට බලපෑ ආකාරය පෙන්වීමට එය හොඳ උදාහරණයකි. පෘතුගීසින් විසින් චීනයෙන්ද ජපානයට භාණ්ඩ ගෙන එන ලදී.
සෙන්ගොකු යුගයේදී පවතී අස්ථාවර භාවය නිසා කතෝලික නගරයක් කතෝලික නොවන දයිමියෝවරයෙකු අතට පත්වීම වැලැක්වීමට, නාගසාකියේ පාලනය සොසයිටි ඔෆ් ජීසස් නමැති කතෝලික සංවිධානය වෙත පවරා ගැනීමට සුමිටාඩා සහ මිෂනාරියෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රෝ වැලිග්නානෝ යන අය විසින් සැලැස්මක් දියත් කළහ. මේ හේතුවෙන් 1580 වසරෙන් පසු කෙටි කාලයකට නාගසාකිය එම කතෝලික සංවිධානයේ කොලනියක් බවට පත්විය. එය ඔවුන්ගේ පරිපාලන සහ මිලිටරි බලයට යටත් විය. නාගසාකිය මෙලෙස කතෝලික කොලනියක් බවට පත්වීම නිසා, ජපානයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වලදී තාඩන පීඩන වලට ලක්වන කතෝලිකයන් නාගසාකියට පැමිණ පදිංචි වූහ. ටොයොටොමි හිඩෙයෝෂි විසින් දියත් කරනු ලැබූ ජපානය එක්සත් කිරීමේ ව්‍යාපාරය 1587 දී ක්යූශූ දූපතට පැමිණියහ. ඒ වනවිට දකුණු ජපානය තුල ඉතා විශාල වශයෙන් කතෝලික දහම ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරයත්, ජපාන දේශපාලනයට මිෂනාරීන් විසින් සිදුකර ඇති බලපෑමත් දුටු හිඩෙයෝෂි, සියලුම මිෂනාරීන් දකුණු ජපාන දේශපාලනයෙන් නෙරපා දමා එහි පාලන බලය සියතට ගත්තේය. කෙසේවෙතත් මෙහිදී ඔවුන්ව බලෙන් පිටුවහල් කිරීමක් සිදු නොවුනි. එම නිසා නාගසාකියේ වැඩි ජනකායක් තවදුරටත් කතෝලික දහමම ඇදහූහ.
1596 දී ස්පාඤ්ඤ නෞකාවක් වූ සැන් ෆෙලිප් නෞකාව ෂිකොකු වෙරළට ආසන්නයේදී අනතුරකට ලක් විය. ජපානයට එල්ල වූ ඉබරියානු ආක්‍රමණයකදී, එහි යුධ බලඇණිය ලෙස කටයුතු කර ඇත්තේ ස්පාඤ්ඤ ෆ්‍රැන්සිස්කානුවන් බව, එම නැවේ කපිතාන්වරයාගෙන් හිඩෙයෝෂි දැනගත්තේය. ඊට ප්‍රතිචාර ලෙස එම වසරේ පෙබරවාරි 5 වෙනිදා නාගසාකියේ කතෝලිකයන් 26 දෙනෙකු කුරුසියේ ඇණ ගසා මරාදැමීමට හෙතෙම නියෝග කළේය. කෙසේවෙතත් පෘතුගීසි වෙළෙන්දන් පිටුවහල් කිරීමක් සිදු නොවුණු අතර, එම නිසාම නගරය තව දුරටත් දියුණුවට පත්විය. 1602 දී ඔගස්ටීනියන් මිෂනාරීන්ද ජපානයට පැමිණියහ. ටෝකුගාවා ඉයෙයාසු 1603 දී බලයට පත්වන විටත් කතෝලික දහම ප්‍රභලව ව්‍යාප්තව පැවතිනි. සෙකිගහරා සටන පැවති අවස්ථාවේ කතෝලික දයිමියෝවරු රැසක් මිත්‍ර පාක්ෂිකව කටයුතු කළහ. ඔවුන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට ටොකුගාවාට බලයක් නොතිබුණි. එක් අවස්තාවකදී ඔසාකා මාලිගාව අල්ලාගත් අතර ටොයොටොමි හිඩෙයෝෂිගේ දරුවෙකුද ඝාතනය විය. කෙසේවෙතත් ටොකුගාවාගේ බලප්‍රදේශය අරක්ශා කරගනීමට හෙතෙම සමත්විය. මේ අතරම ඕලන්ද සහ ඉංග්‍රීසි ජාතිකයින්ද වෙළඳාම සඳහා ජපානයට පැමිණි අතර, ආගමික බලපෑම් වලින් තොරව වෙළඳ කටයුතු කිරීමට ඔවුන් කටයුතු කළහ. 1614 වසරේදී කතෝලික දහම නිල වශයෙන් ජපානය තුල තහනම් වූ අතර, සියලුම මිෂනාරීන්ට ජපානය අතහැර යන ලෙස නියෝග කෙරිණි. බොහොමයක් කතෝලික දයිමියෝවරු ඔවුන්ගේ ආගම අත්හැර ඔවුන්ගේ රාජකාරි දිගටම කරගෙන යාමට එකඟ වූහ. නමුත් ඉතිරි පිරිස ආගම අත්හැරීමෙන් තොරව ජපානයෙන් පිටවී, මැකාවු, ලූසන්, සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ඇති ජපන් නගරවලට ගොස් ජීවත් වූහ. ක්යූශූ දූපතෙත්, ඉන් පිටත ජපානයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වලත් සිටි කතෝලිකයන්ට ඔවුන්ගේ ආගමෙන් ඉවත් වීමට බලකිරීම සඳහා ඉතා සාහසික ව්‍යාපාරයක් දියත් විය. එමගින් විශාල පිරිසක් කතෝලික දහම අත්හරින ලද අතර, තවත් විශාල පිරිසකට දරුණු පහරදීම් සහ ඝාතනයන්ට ලක්වීමට සිදුවිය. එයින් පසුව මෙයිජි ප්‍රතිස්ථාපනය දක්වා කාලය තුල ජපානයේ කතෝලිකයන් විසින් සිදුකරනු ලැබූ සැලකියයුතු මට්ටමේ එකම මිලිටරි ක්‍රියාව වූයේ 1637 දී සිදුවූ ෂිමබාරා කැරැල්ල වේ. කෙසේවෙතත් මෙම කැරැල්ලට යුරෝපීයයන් සෘජුවම සම්බන්ධ බවට සාක්ෂි හමුවී නොමැත. නමුත් ෂිමබාරා ප්‍රදේශය දශක ගණනාවක් පුරා ක්‍රිස්තියානි හන් පරිපාලනමය ඒකකයක් ලෙස පැවතිනි.
භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ආසියාව ප්‍රවර්ගය:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2015 ප්‍රවර්ගය:ජපානය ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ නගර ප්‍රවර්ගය:නගර ප්‍රවර්ගය:දෙවන ලෝක යුද්ධය
මතුගම
කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන මතුගම නගරය පැරණිදේශ සීමා බෙදීම් අනුව පස්යොදුන් කෝරළයට අයත් වෙයි.කෝට්ටේ සයවන පරාක්‍රම බාහු රාජ්‍ය කාලයේ දී ඔහුගේ අප්‍රකට අග බිසව වූ මධුරා නොහොත් මිහිරි දේවියට ශ්‍රී වර්ධන නම් කුමාරයෙකු විය. රජු මේ කුමරු ට ප්‍රතිරාජ තනතුර ලබා දී පස්යොදුන් කෝරළයට පිටත් කර එවීය. එහි පාලන බලය උසුලන අතර තුර සිය මව වූ මිහිරි දේවියද සිය බල පෙදෙසට ගෙන්වා ගන්නට ප්‍රතිරාජයන්ට සිදු විය. එයට හේතු වූයේ රජ වාසලේ වූ කුමන්ත්‍රණ ව්‍යායාමයයි. මෙයින් පසු පස්යොදුන් කෝරළයේ වත්මන් අගලවත්ත සහ මතුගම ට සීමා වන කලාපයේ වාස ග්‍රහණය කළ මේ බිසව නිසා මේ පෙදෙසට මාතෘ ග්‍රාම නම ව්‍යවහාර විය. එය පසුව මතුගම වූ බව පැවසේ. ක්‍රි.ව. 1766 දී මතුගම ගමට ලියවුණු ලන්දේසි තෝම්බුවකට අනුව මුණසිංහ පෙළපතටමේ පෙදෙසහි ඉඩම් කීපයක් අයත්ව පැවති බව පෙනේ. අද මෙය දියුණු නගරයකි. මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් බල ප්‍රදේශය එහි සීමාවයි.රන්වලා ගල කඳු සිඛරය මෙහි පවතින දර්ශණීය ස්ථානයකි. එම කන්දේ පෝෂක ප්‍රදේශයෙන් ගලා එන මැණික් ගොඩ ඇළ එකතුවන්නේ බෙන්තර ගංගාවටයි. මෙම පෙදෙසේ විශාල වපසරියක් රබර් වගාවට යට වී ඇත. එයට අමතරව කුඩා තේ වතු වැවිල්ලෙන් සිය ආදායම සරි කර ගන්නා ජනතාවකට මතුගම වාස භූමි වෙයි. පාරම්පරික ජීවන වෘත්තිය වී ගොවිතැන නමුත් වර්තමානයේ දී මෙහි ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය වී ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන
* මතුගම ඇතුළු පස්දුන් රට ඉතිහාසය
වර්තමාන මතුගම ප්‍රදේශය පුරාණ බෙදීම් වලට අනුව මායා රටට හා දක්ඛිණ දේශයට අයත් වේ.පසුකාලීනව බෙදීම් අනුව පංචයෝජන ( පස්‍ යොත්න ) හෙවත් පස්‍ යොදුන් කෝරළයට අයත් වේ.ඒ අනුව දිගින් යොදුන් 5 ක් ද පළලින් යොදුන් 5ක් ද වූ (යොදුන් 1 ක් සැතපුම් 16 ක් වේ.) විසල් ප්‍රදේශය පස් යොදුන් කෝරළය හෙවත් පස්දුන් රට ලෙස හැදින්වේ. එය නැගෙනහිරින්  සබරගමු කඳුකරයේ බටහිර බෑවුමින්ද, බටහිරින් මහ සාගරයද, උතුරින් කලු ගඟේ දකුණු ඉවුරද, දකුණේ බෙන්තර ගඟින් ද මායිම් වේ. මෙකී විසල් පස්යොදුන් රට කේන්ද්‍රීය මධ්‍යස්ථානය හෙවත් අගනගරය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ මතුගම  නගරයයි. මතුගම යන නාමය පබැඳීම කෙරෙහි මුල් වන කාරණා කීපයක් ජනවහරේ වෙයි.
කෝට්ටේ රාජධානි සමයේ 6 වන පැරකුම්බා රජ දවස ඔහුගේ ප්‍රියතම බිසවක් වූ මධුරා හෙවත් මිහිරි දේවියට ශ්‍රී වර්ධන නම් පුත් කුමරෙක් විය.රජු වර්ධන කුමරා ප්‍රතිරාජ පදවිය දුන් අතර පස්දුන් රට  පාලනය පිණිස මේ ප්‍රදේශයට එවීය.රජවාසල කුමන්ත්‍රණයක් නිසා කුමරා තම මව වන මධුරා දේවිය තම ප්‍රදේශයට ගෙන්වා මවට මැදුරක් කරවා එහි වාසයට කටයුතු යෙදීය.මව වාසය කල ප්‍රදේශය මාතෘ ගාම නම් විය.පසුව එය මාතු ගාම වී කල් යත්ම මතුගම නම් විය. තවද ප්‍රදේශය පුරා ම පහත්බිම් දෙනි ගොඩැලි වගුරු බිම් හා ගම් බිම් වේ.ඒ සියල්ල ට වඩා උස්වූ බිමෙහි මත්තෙහි පිහිටි ගම මතුගම නම් වූ බවද කියවේ. ඉහත කතා වලට අමතරව දැක්වෙන ජනවහරක කියවෙන්නේ එක් රජෙකු සේනා සමග අතරමංව ගමන් ගන්නා අතරතුර එක්වරම උස්බිමක පිහිටි ගමක් මතුවූ බවත් එනිසා එම ගම මතුගම නම් වූ බවත් ය. ග්‍රාම නාමය පටබැඳීමට පාදක වූ ඓතිහාසික වශයෙන් ඉහත සිදුවීම් ද,තවත් ඓතිහාසික සිදුවීම් රාශියකට පස්දුන් කෝරළය සබැඳී පවතී. පලමු වරට පස්දුන් රට ගැන සදහන් වන්නේ පොළොන්නරු අවධියේදී ය.පොළොන්නරුවේ මහා පැරකුම්බා රජදවස එතුමාගේ පුත් මානාභරණ කුමරු පස්දුන් රටට පැමිණ සේනා සංවිධානය කරමින් ප්‍රදේශය අස්වද්දා සංවර්ධනය කල බව ඉතිහාසගතය. තවද මහා විජයබාහු රජු ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණයෙන්  පොළොන්නරුව බේරා ගැනීමට රුහුණේ සිට සේනා සංවිධානය කර ගමන් කල මාර්ග තුනෙන් එක් මාර්ගය ක්ද පස්දුන් කෝරළය හරහා වැටී තිබේ. කෝට්ටේ යුගයේ රණශූරයෙක් වූ වීදිය බණ්ඩාර හෙවත් වේධය කුමරු සිරගෙයින් පලාවිත් පස්දුන් කෝරළයේ මතුගමට නුදුරු පැලැන්ද ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව බලකොටුවක් තනා එහි සිට සේනා සංවිධානය කල අතර වර්තමාන එම ප්‍රදේශය පාලින්ද නුවර නොහොත් බදුරලිය නම් වේ. දඹදෙණි හා පොළොන්නරු යුගවල රජකල දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ  අමාත්‍යවරයකු  වූ දේවපතිරාජ ඇමති පස්දුන් කෝරළයේ කැකුලන්දල සිටි අතර අගලවත්ත කැකුලන්දල පතිරාජ පිරිවෙන් පුරාණ ටැම්පිට විහාරය ඔහු කරවූවකි. පස්දුන් රට ජනාවාස වීම ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය දක්වා දිවෙන්නකි. ඊට මනා සාක්ෂි සපයන ස්ථානයකි පස්දුන් කෝරළයේ බුලත්සිංහල පාහියන්ගල.වසර 38000 කට වඩා පැරැණි මානව පොසිල ඉන් හමුවී ඇත. මතුගම ප්‍රදේශය ජනාවාස වීම ගැන තොරතුරක් ද වේ.එනම් සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ උදහසට ලක්වූ ප්‍රභූ පවුලක සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු රහසිගතව වනාන්තර ගිරිදූර්ග ගහන නිරතුරුව වැසි ලැබෙන මෙකී පස්දුන් රටට පැනවිත් මතුගම ආසන්න හොරපැලයවත්ත නම් ප්‍රදේශය තුළ වාසය කල අතර ඔවුන් ආවාහ විවාහ කරගෙන මෙහිම වාසය කළහ.ඔවුනගෙන් ආරම්භ වූ පරම්පරාව සුප්‍රකට මුණසිංහ පරම්පරාව වේ.
පහතරට තෙත් කලාපයේ පිහිටි මතුගම ඇතුළු පස්දුන් කෝරළය සම සීතෝෂ්ණ දේශගුණයකට හිමිකම් කියයි. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය ද ඉතා ඉහල මට්ටමින්  පවතින අතර ප්‍රදේශයේ ජලයද ගුණාත්මක බවින් ඉහළය. නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාවෙන් ප්‍රධාන ව වැසි ලැබේ. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 28 ක් 32 ත් අතර මට්ටමේ පවතී.නමුත් වර්ෂයේ දෙසැම්බර් අගෝස්තු හා ජනවාරි කාලයේ උෂ්ණත්වය පහල බැසීම සමග සීතල කාලගුණයක් පවතී. උදෑසන පවතින මීදුම් තත්ත්වයද දුලබ නොවේ. මතුගම ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට සාමාන්‍ය උස මීටර් 16.7 ක් වේ. මීටර් 16 සිට මීටර් 700 තෙක් විවිධ උස මට්ටමින් යුතු භූවිෂමතා ලක්ෂණ දැකිය හැකිය.
මතුගම කඳු ගණනාවකින් වටවූ වල ගොඩැලි සහිත මද තැනිතලා බිමකි. මතුගම් කන්ද, බටමුල්ල කන්ද, පෙත්ත කන්ද , සාම කන්ද ,  රන්වලාගල කන්ද , දේවාල කන්ද , උගුල්වැටි කන්ද , බෝපිටිය කන්ද ඒ අතරවේ.
*ආර්ථිකය
පස්දුන් කෝරළය වනාහි කෘෂිකාර්මික අර්ථ ක්‍රමයකට උරුමකම් කියන්නකි. ප්‍රධාන ව රබර් වගාව ද වී වගාව හා පහතරට තේ වගාව ද සිදු කෙරේ. අමතරව කුරුඳු, ගම්මිරිස් , බුලත් ආදිය වගා කෙරේ. වර්තමානයේ පරිධි කලාපයේ මෙවැනි කෘෂි ආර්ථික රටාවක් පැවතුනද මතුගම නගරය සීඝ්‍ර නාගරිකකරණයට ලක්වීම නිසා මතුගම නගරය ඇතුළු තදාසන්න ප්‍රදේශය කර්මාන්ත, සේවා මත රැදෙන  ආර්ථික රටාවකට යොමුව ඇත.ඇඟළුම්,තේ,රබර්,ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන,කුළුබඩු,රසකැවිලි,හඳුන්කූරු,ජෑම්,පොහොර ආදී කර්මාන්තශාලා හා ගෘහස්ථ වශයෙන්ද කර්මාන්ත පවතී. මතුගම වැලිපැන්නේ ලංකාවේ නවීනතම මෝටර්රථ එකලස් කිරීමේ මහින්ද්‍රා අයිඩියල් කර්මාන්ත අංගනයද ඇත. මතුගම මීගම පහේ කණුව ප්‍රදේශයේ කර්මාන්තපුරයක්ද ස්ථාපිතය.
කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ මධ්‍යගතව පිහිටි ප්‍රධාන නගරය වන්නේ මතුගම යි.ප්‍රධාන මාර්ග 4ක් නගර මධ්‍යයට එක්වන අතර  මතුගම කලුතර මාර්ගය හා මතුගම අලුත්ගම මාර්ගය,මතුගම අගලවත්ත මාර්ගය හා මතුගම නෑබඩ හරහා හොරණ මාර්ගය එම මාර්ග වේ. මීට අමතරව යටදොල හරහා අලුත්ගමට හා පයාගලට මාර්ග දෙකක්ද,අගලවත්ත හරහා හොරණට මාර්ගයක් ද,අගලවත්ත හරහා කලවාන හා රත්නපුරයට ද, පැලවත්ත හරහා නෙලුව ඔස්සේ ගාලු දිස්ත්‍රික්කයටද, මතුගම සිට පහසුවෙන් ගමන් කල හැකිය. එමෙන්ම දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයටද මතුගම සිට දොඩන්ගොඩ පිවිසුම හරහා සහ වැලිපැන්න පිවිසුම හරහා විනාඩි 10ක් වැනි කෙටි කලකින් පිවිසිය හැකිය. දුර ප්‍රමාණයන් දැක්වීමේදී කලුතර නගරයට 20 km, අලුත්ගම නගරයට 22 km,හොරණට මාර්ග දෙකකින් 32 km හා 42 km, අගලවත්තට 6 km,කොළඹට ප්‍රධාන මාර්ගය ඔස්සේ 64 km හා අධිවේගී මාර්ගය ඔස්සේ ද 64 km වේ. රත්නපුරයට 75 km වන අතර ගාල්ලටද 75 km පමණ වේ.දක්ෂිණ අධිවේගී මග ඔස්සේ කොළඹට විනාඩි 40 කින් කඩවතට විනාඩි 45 කින් හා ගාල්ලට පැයකින් පමණ ගමන් කල හැකිය.දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයේ ප්‍රධානතම පිවිසුම් 2ක් වන දොඩන්ගොඩ හා වැලිපැන්න පිහිටා ඇත්තේ මතුගම ආසනය තුළ වීම විශේෂිත වේ.එසේම අධිවේගී මගේ සේවා කලාපය ද මතුගම වැලිපැන්නෙ පිහිටා ඇත.ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලයේ බස් ඩිපෝවක්ද මතුගම සතු වන අතර  ප්‍රදේශයේ ප්‍රවාහන කෂේත්‍රයේ අවාසනාවට මෙන් 2001 වසරේ  මතුගම ඉදිකිරීමට යෝජිතව තිබූ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ද, ඒ සමගම  ඉදිකිරීමට තිබූ දුම්රිය මාර්ගයද මහජන සහයක් නොලැබීම හා දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති, තීරණ මත මතුගමට අහිමි විය.
මතුගම - කොළඹ, සාමාන්‍ය, මතුගම - කොළඹ A/C, මතුගම - කොළඹ (අධිවේගී මාර්ගය), මතුගම - මහරගම(අධිවේගී මාර්ගය), මතුගම - කඩවත (අධිවේගී මාර්ගය) මතුගම - මාතර (අධිවේගී මාර්ගය), මතුගම - ගාල්ල (අධිවේගී මාර්ගය), මතුගම - කළුතර , මතුගම - අළුත්ගම (හොරවල හරහා), මතුගම - අළුත්ගම (යටදොල  හරහා), මතුගම - කලවාන , මතුගම - අගලවත්ත , මතුගම - බදුරලිය , මතුගම - හොරණ (නෑබඩ  හරහා) , මතුගම - හොරණ (බුලත්සිංහල   හරහා) , මතුගම - නෙළුව , මතුගම -  පැලවත්ත (අගලවත්ත හරහා ), මතුගම -  පැලවත්ත (හොරවල හරහා ), මතුගම - ගාල්ල , මතුගම - මහනුවර , මතුගම - කුරුණෑගල /දඹුල්ල හරහා යාපනය , උඩුගම- මතුගම - රත්නපුර හරහා බදුල්ල ,උඩුගම - මතුගම -අවිස්සාවේල්ල හරහා හැටන්/නුවරඑළිය , ඇල්පිටිය- මතුගම - රත්නපුර හරහා ඇඹිලිපිටිය , මතුගම - රත්නපුර බෙරගල හරහා අක්කරේපත්තුව , මතුගම - කුරුණෑගල/අනුරාධපුරය, මතුගම - දෙනියාය , මීට අමතරව මතුගම සිට පාර්ලිමේන්තුව,දෙහිවල , මීගමුව  මහරගම ,පනාගොඩ කාර්යාල සේවා බස් ගමන් වාර ද ක්‍රියාත්මක වේ. තවද  ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ආසන්න ගම්මාන කරා බස් ගමන් වාර මතුගම ලංගම හා පෞද්ගලික බස් සේවා මගින් සපයයි. තවද මතුගම හරහා කොළඹ  දක්වා මොරවක, ඕපාත,තවලම, නෙළුව යන ගාලු දිස්ත්‍රික් ගම් වල සිට ද, රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කලවාන සිටද, බදුරලිය , අගලවත්ත , වලල්ලාවිට,පැලවත්ත ආදී ආසන්න ප්‍රදේශ වල සිට ද බස් සේවා ක්‍රියාත්මක වේ.
ආනන්ද පෙදෙස ( ආනන්ද මාවත), ඩී.ඒ මුණසිංහ මාවත, ශ්‍රී සුදර්ශනාරාම මාවත, ඇල්බට් විජේගුණවර්ධන මාවත, කන්නන්ගර මාවත, ශ්‍රවණාගාර පිවිසුම් මාර්ගය, තානායම පාර, බටමුල්ලකන්ද පාර, මධ්‍යම මාවත ( සෙන්ට්‍රල් පාර ), බණ්ඩාරනායක මාවත, ගාමිණි මාවත, බාලිකා පාර, මේධානන්ද මාවත, පැස්කුවල් වීදිය, පැස්කුවල් මාවත, ආඳාගල පාර, කුමාර වෙල්ගම මාවත ( සෙන්ට් මේරිස් ලේන්) , ඩිපෝව පාර, නාරවිල පාර, මද්දෙගොඩ පාර, රෝහල පාර,
මතුගම සඳහා 1931 පලමු රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ ආසනයක් හිමිවිය.
එතුමා හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි. නියොජ්‍ය කතානායක වරයෙක් ද විය. මතුගම ආසනයේ මන්ත්‍රීවරයා විය.
එස්.ඩබ්ලිව් ආර් ඩී බණ්ඩාරනායක මහතාගේ සංකල්පයක් මත බිහිකළ සුලු නගර සභා යටතේ ලක්දිව නගර කීපයකට සුලු නගර සභා ලැබිණ. දයා.ටී පස්කුවල් මහතාගේ ඉල්ලීම මත මතුගමට ද සුලු නගර සභාවක් හිමිවිය.1949 දී හිමිවූ මේ සුළු නගර සභාවේ 1956 සිට පස්කුවල් මහතා නගරාධිපති ධූරය දැරීය. වත්මන් දේශපාලුවන් මෙන් නොව එතුමා වචනයේ  පරිසමාප්ත අර්ථයෙන් ම හොඳ දේශපාලකයකු විය. ඒබ්‍රහම් විජෙගුනවර්ඩන මහතට ායත් අක්කර දෙකක ඉඩම රජයට පවරාගෙන මතුගම මහජන ක්‍රීඩාංගනය තතීමට යොදාග්තෙය. මතුගමට ලංගම ඩිපෝවක් ,ලංගම හා පෞද්ගලික බස් නැවතුම්පොළ 2ක්, සිනමාහල් 2ක්, විදුලි උපපොලක්,විදුලි බල මණ්ඩලයේ ශාඛාවක්,රාජ්‍ය දැව සංස්ථාවේ ශාඛාවක්, පොලිස් මූලස්ථානය හා පොලිස් අධිකාරි කාර්යාලයක්, දිසා හාමහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සංකීර්ණයක් , රාජ්‍ය බැංකු හා පෞද්ගලික බැංකු කීපයක්, ප්‍රාදේශීය මහ ලේකම් කාර්යාලයක්, කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලයක් , රෝහලක් ආදී සියලුම පහසුකම් ලබාදීමට කටයුතු කලේය. එයින් නොනැවතුණ එතුමා මතු පරපුරේ අභිවෘද්ධිය උදෙසා මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය බිහිකිරීමට මුල් විය.1942 ඇරඹි එය අද සියලු පහසුකම් සපිරි කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මේ අපරිමිත සේවය තුලින් ලැබූ පින් මහිමය නිසා දෝ එතුමා වසර 100 ක් ජීවත් වීමට වාසනාව  ලැබුවේ ය.
ප්‍රවාහන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයකු ලෙස කටයුතු කලේය.
මතුගම ආසනය එවකට බස්නාහිර පලාතේ විශාලතම මැතිවරණ ආසනය මෙන්ම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය විය. එය මතුගම,අගලවත්ත දොඩන්ගොඩ හා බුලත්සිංහල  අයත් විසල් ප්‍රදේශයකි. නමුත් 1947 දී මතුගමින් කොටසක් කඩා අගලවත්ත ආසනය ඇතිකලේය.1960 දී අගලවත්ත දෙකඩ කරමින්  බුලත්සිංහල නමින් නව ආසනයක් බිහි කෙරිණි .ඒ අනුව මතුගම ප්‍රා.ලේකම් කොට්ඨාසය    ව.කි.මී 105 කට සීමා විය. 1949දී මතුගම සුලු නගර සභාව ද 1987 දී සුලු නගර සභා ක්‍රමය අහෝසි වී මතුගම ප්‍රාදේශීය සභාව ද බිහිකරන ලදී.
මතුගමින් බිහිව ඇති  වර්තමාන දේශපාලන චරිත ලෙස කුමාර වෙල්ගම, රංජිත් සෝමවංශ, නිර්මල කොතලාවල , මහින්ද සමරසිංහ , පාලිත තෙවරප්පෙරුම, ජගත් විතාන වෙති.
ඩී. ඩී  ඇතුලත්මුදලි මහතා, සී.ඩබ්ලිව්. ඩබ්ලිව් කන්නන්ගර  මහතා ,අනිල් මුණසිංහ මහතා ,දයා. ටී පස්කුවල් මහතා ,නැසීගිය ගායක නාරද දිසාසේකර ( සාරංග දිසාසේකරගේ පියා), ගායිකා නන්දා මාලිනී මහත්මිය,ක්‍රීඩක  ඩන්කන් වයිට් ,නැසීගිය ප්‍රවීන මාධ්‍යවේදී හේම නලින් කරුණාරත්න ,ලේඛක මතුගම මහින්ද විජේතිලක, ලේඛක පූජ්‍ය බටුවන්ගල රාහුල හිමි, සුප්‍රකට ගෘහ නිර්මාන ශිල්පී කුමුදු එස් මුනසිංහ, ප්‍රවීණ මාධ්‍යවේදී, ගත්කතුවර, ගීත රචක​, සාහිත පොත් පියස නිර්මාතෘ චාමික මුණසිංහ , ප්‍රවීණ ලේඛක මතුගම සෙනෙවිරුවන් (සිංහල බෞද්ධ රාජ්‍ය සම්ප්‍රදාය​), * මතුගම ආශ්‍රිත නිවාඩු නිකේතන කුකුලේගඟ නිවාඩු නිකේතනය, The Ark,දිය උල්පත resort, කන්දහේන සිනමන් ගාර්ඩ්න්, මුණසිංහ මහගෙදර , Natures village
මතුගම ප්‍රාදේශීය සභාව හා මතුගම ප්‍රාදේශීය මහ ලේකම් කාර්යාලය  මගින් පාලනය වේ. මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ව.කි.මී 105 ක් වේ. ග්‍රාමසේවා වසම් 57 කි. මතුගම නගරය ඉන් ග්‍රාම සේවා වසම් 6ක පමණ ව්‍යාප්තව තිබේ. ඒවානම් මතුගම උතුර, මතුගම නැගෙනහිර,මතුගම දකුණ , මතුගම බටහිර ,වෑත්තෑව හා පාන්තිය වේ. මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ජනගහනය 90000 ක් පමණ වේ.නගර සීමාව තුළ 20000 ක් පමණ වාසය කරයි. ප්‍රදේශයේ බහුතරය සිංහල වන අතර එය ප්‍රතිශතයක් 80% ක්  ඉක්මවයි. දමිළ,මුස්ලිම් හා වෙනත් ජනවර්ගද සුළු වශයෙන් සිටිති. සිංහල බෞද්ධ ප්‍රධාන වන අතර කතෝලික,ක්‍රිස්තියානි,ඉස්ලාම් හා හින්දු ආගම් අදහන ප්‍රජාව ජීවත් වේ. නගරය තුළ බෞද්ධ විහාර කීපයක් එනම් ශ්‍රී සුදර්ශනාරාම මහා විහාරය,බටමුල්ලකන්ද ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ මධ්‍යස්ථාන විහාරය,ඇතුලත්මුදලිගම ජයබෝධී විහාරය,පාන්තිය මංගලාරාමය ප්‍රධාන වේ. නගරයේ ක්‍රිස්තියානි හා කතෝලික දේවස්‍ථාන ලෙස ශා.මරියා දේවස්ථානය, මෙතෝදිස්ත දේවස්ථානය හා පෙන්තකොස්ත සභාව වේ. ජුම්මා ඉස්ලාම් දේවස්ථානයද නගරය තුළ ඇති නමුත් ප්‍රධානව ඉස්ලාම් ජනගහනයක් වාසය කරන්නේ මතුගම වැලිපැන්න නගරය ආශ්‍රිතවයි. එහි ඉස්ලාම් දේවස්ථාන කිහිපයක් ඇත.හින්දු කෝවිල් මතුගම ප්‍රදේශයේ පවතින තේ වතු ආශ්‍රිතව ඇත. නගරයේ පාසල් හා අධ්‍යාපන ආයතන කරා දිනපතා අවට ප්‍රදේශ වල සිට 15 000 ක පමණ සිසු සිසුවියන් පිරිසක් පැමිණේ.
ප්‍රධාන විද්‍යාල:
නිදහස් අධ්‍යාපන පනතෙන් පසුව බිහිකල ලංකාවේ ප්‍රථම මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය වන මතුගම සී.ඩබ්ලිව් .ඩබ්ලිව් කන්නන්ගර මධ්‍ය  මහා විද්‍යාලය,
මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය ජාතික පාසල, මතුගම ශාන්ත මේරි මහා විද්‍යාලය, ඊ.ඩබ්ලිව් අදිකාරම් මහා විද්‍යාලය, ඩී.ඩී ඇතුලත්මුදලි විද්‍යාලය, පාන්තිය මහා විද්‍යාලය, පාන්තිය විද්‍යාතන පිරිවෙන, රත්නාලෝක විද්‍යාලය (පෞද්ගලික), ලීඩ්ස් ජාත්‍යන්තර පාසල (පෞද්).
මීට අමතරව සුපිරි පෙර පාසල් ගණනාවක්ද, බාහිර උපාධි ආයතනද, පෞද්ගලික උසස් අධ්‍යාපන ආයතන රැසක්ද නගරය ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබේ.
මෙම ශිෂ්‍ය ප්‍රජාව හැරුණුකොට බැංකු,මූල්‍ය,රක්ෂණ,ප්‍රවාහන,පරිපාලනමය,නීතිමය,ආර්ථික ආදි වෙනත් අවශ්‍යතා සඳහා දෛනිකව 100 000 කට වැඩි ජනකායක් නගරයට පැමිණෙති. නගරය තුළ සියළුම බැංකු, මූල්‍ය,රක්ෂණ, දුරකථන සමාගම්  ආයතන වල ශාඛාවන් ඇත. තවද සුපිරි ගණයේ ඇඳුම් විලාසිතා ප්‍රදර්ශනාගාර,වෙනත් වෙළඳ ප්‍රදර්ශනාගාර,වෙළද සංකීර්ණ, සුපිරි ආහාර අලෙවිසැල් ද, තොග හා සිල්ලර වෙළඳසැල් රාශියක්ද ඉරිදා හා බදාදා පැවැත්වෙන විශාල පොඳු වෙළඳපලක්ද ඇත. ශ්‍රී ලංගම බස් ඩිපෝවක් හා ප්‍රධාන බස් නැවතුම්පලක්, පෞද්ගලික බස් නැවතුම්පලක් නගරයට ඇත. ප්‍රදේශයේ හා පරිධි කලාපයට සේවා සපයන පරිපාලන හා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතන සියල්ලක්ම මතුගම නගරයේ පිහිටා ඇත. ඒ අතර මතුගම ප්‍රාදේශිය සභා ප්‍රධාන කාර්යාල සංකීර්ණය, කසල ප්‍රතිචක්‍රීකරණ අංගනය, මහජන පුස්තකාලය, ප්‍රාදේශිය සභා ශ්‍රවණාගාරය හා ළමා උද්‍යානය, ආදාහනාගාරය, ප්‍රධාන ක්‍රීඩාංගණය, සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය, ප්‍රාදේශීය මහ ලේකම් කාර්යාලය, දිස්ත්‍රික් හා මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සංකීර්ණය, පරිවාස කාර්යාලය, මූලස්ථාන පොලීසිය, පොලිස් අධිකාරී කාර්යාලය, රජයේ තානායම, ජලසම්පාදන හා ජලාපවාහන මණ්ඩල කාර්යාලය, විදුලි බල මණ්ඩල කාර්යාලය, ප්‍රධාන විදුලි ඉංජිනේරු කාර්යාලය හා ප්‍රාදේශිය ප්‍රධාන විදුලි උපපොළ, රාජ්‍ය දැව සංස්ථා ප්‍රාදේශිය කාර්යාලය හා දැව ගබඩාව, අඩවි වන කාර්යාලය, ප්‍රාදේශිය ඉංජිනේරු කාර්යාලය, ප්‍රාදේශිය ඉඩම් රෙජිස්‍ටාර් කාර්යාලය, ප්‍රාදේශිය මිනින්දෝරු කාර්යාලය, සුරාබදු කාර්යාලය, පශු වෛද්‍ය කාර්යාලය, දිස්ත්‍රික් රෝහල, විගමණික සම්පත් පුහුණු මධ්‍යස්ථානය, මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරි කාර්යාලය, කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය, කොට්ඨාස අධ්‍යාපන කාර්යාලය, මතුගම විවිධ සේවා සමූපකාර සමිතිය හා තොග ගබඩා සංකීර්ණය, ටෙලිකොම් ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය, ප්‍රාදේශිය මූලස්ථාන තැපැල් කාර්යාලය, සණස ප්‍රධාන කාර්යාලය, ප්‍රාදේශිය කම්කරු කාර්යාලය, කුඩා තේ වතු සංවර්ධන අධිකාරි ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය, දිස්ත්‍රික් පොහොර ගබඩාව ඇතුළු සියළුම රාජ්‍ය ආයතන, කාර්යාල නගරයේ ඇත. මේ ලෙස සියළුම රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශයේ සේවා ආදියෙන් නගරය සමන්විත වේ. කොළඹ අගනගරය කරා දෛනිකව සංචලනය වන ශ්‍රම බලකාය 50 000 ඉක්මවයි. එසේම කොළඹ හා තදාසන්න කලාපයේ සේවය කරන විශාල ශ්‍රමිකයන් පිරිසක් මතුගම ඇතුළු පස්දුන් කෝරළයේ ජනතාව වෙති.
අන්වර්ථ නාම:
* පස්දුන් කෝරළයේ අගනුවර * නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පිය නගරය * කුරුලු පාරාදීස නගරය
බාහිර උපනගර: අගලවත්ත, දොඩන්ගොඩ අමතරව නෑබඩ බුලත්සිංහල , බදුරලිය ,පැලවත්ත වේ.
ප්‍රධාන මාර්ග 4 ක් නගර මධ්‍යයේ වටරවුමට එක් වේ.එනම් සිව්මංසලකි.
මතුගම - කලුතර ප්‍රධාන මාර්ගය මතුගම  - අගලවත්ත ප්‍රධාන මාර්ගය මතුගම - අලුත්ගම ප්‍රධාන මාර්ගය මතුගම - හොරණ ප්‍රධාන මාර්ගය
මේ මාර්ග සතර කාපට් ඇතිරූ පුළුල් මාර්ග වන අතර ග්‍රාමීය මාර්ග කිහිපයක් හැරුණු කොට අනෙකුත් ප්‍රධාන හා නගරයේ මාර්ග සියල්ලද ඉතා හොඳින් කාපට් ඇතිරූ ප්‍රමිතියෙන් යුතු මාර්ග වේ.
මතුගම,වැලිපැන්න,අගලවත්ත, බුලත්සිංහල,බදුරලිය,පැලවත්ත, වලල්ලාවිට, දොඩන්ගොඩ  ආදී සියලුම ප්‍රදේශ වලට අවශ්‍ය මූල්‍ය,බැංකු,රක්ෂණ, ප්‍රවාහන, වෙළඳ හා බොහෝ පරිපාලනමය කටයුතු මතුගම නගරය කේන්ද්‍ර කොට සිදුවේ.
ප්‍රදේශයේ පාසල් 150 කට අධික ප්‍රමාණයක් පාලනය කරනුයේ මතුගම කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය මගිනි. මතුගම, අගලවත්ත , දොඩන්ගොඩ, වැලිපැන්න ,තෙබුවන, බදුරලිය , බුලත්සිංහල ,මීගහතැන්න යන පොලිස් ස්ථාන 8 ද  ඊට අමතරව බේරුවල මොරගල්ල සංචාරක පොලිස් කාර්යාලය ඇතුලු තවත් පොලිස් මුරපොලවල් කීපයක්ද මතුගම පොලිස් දිස්ත්‍රික්කය 1 හා මතුගම පොලිස් දිස්ත්‍රික්කය 2 යන සහකාර පොලිස් අධිකාරීවරුන් යටතේ පාලනය කෙරේ. ඉහත පොලිස් බල ප්‍රදේශවල අධිකරණ කටයුතු කෙරෙන්නේ මතුගම අධිකරණය මගිනි. මෙම සේවා හා පහසුකම් මත නගරාශ්‍රිතව හා ප්‍රාදේශියව ඉඩම් මිල සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර පරිධි කලාපයේ  පර්චස් 1 ක මිල 100 000 ත් 400 000 ත් අතර පවතින අතර නගරාසන්නව එය ලක්ෂ 5 -10 ක් හෝ ඊට වැඩි වේ. යටදොලවත්ත ,යටියන,බදුගම ප්‍රධාන නේවාසික ප්‍රදේශ වෙයි. දෛනික එකතු වන කසළ ප්‍රමාණය ටොන් 16 ක් පමණ වේ. මතුගම නගරය වනාහි කලුතර දිස්ත්‍රික්කය තුළ වැඩිම මූල්‍ය සංසරණයක් සහිත නගරයක් වන අතර සීඝ්‍රයෙන්ම දියුණු වන නගරයකි. එය වර්තමානයේ සීග්‍රව දියුණු වෙමින් පවතින අතර නගර සභාවක් බවට උසස් වීමේ සුදුසුකම්ද පවතී.
මෙය මෑතකදී පටබැඳී නාමයක් වේ.ඊට හේතු වී ඇත්තේ අගෝස්තුවේ මතුගම නගරය සොඳුරු ආක්‍රමණයට ලක්කරන දහස් සංඛ්‍යාත පක්ෂි සමූහයක් නිසාවෙනි. සෑම  වසරකම අගෝස්තුවේ දී  යුරෝපයේ සිට පැමිණෙන ලංකාවේ නිරිතදිගින් රටට ඇතුළු වන මේ පක්ෂීන්  අටු වැහිලිහිණියන් ලෙස හැදින්වේ. එලෙස ලංකාවට ඇතුළු වන ඔවුන්ගේ ප්‍රධානතම නැවතුම්පොළ වන්නේ  මතුගම නගරයයි.මීට වසර කීපයකට ඉහත මොරටුව, රත්මලාන,රත්නපුර වැනි ප්‍රදේශ තම වාසස්ථාන කරගත් මොවුන් එම ප්‍රදේශ හැර දා දැන් වසර කීපයකම සිට පැමිණ මතුගම නගරයේ ලැගුම් ගනී. අගෝස්තුවේදී පැමිණෙන මේ අටු වැහිලිහිණියන් මතුගම සහ ලංකාව හැරදා ආපසු යන්නේ අප්‍රේල් මාසයේ දීයි.මේ වර්ගය එම පක්ෂි ගණයේ සුලබ වර්ගය වන Hirundo rustica guttraills නම් විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැදින්වේ. ශරීර ස්වභාවය ගත්කල නළල හා උගුර රතු වන් දුඹුරු පාටය.දිලෙන උඩුකය තදනිල් පාට හා යටිකය කිලිටි සුදු පාටින් යුක්තය. වලිගය දෙකට බෙදී ඇත. ධාන්‍ය වර්ග ආහාරයට වැඩි රුචිකත්වයක් දක්වන මොවුන් මතුගම අවට කුඹුරුවල වී, බජිරි  හා කුඩා කෘමීන් ආහාරයට ගනී. අඳුරු තැන් වලට අකමැති මේ පක්ෂීන් සවස 6 පමණ වන විට අහසින් එක්වරම වලාවක් ලෙස පැමිණ පහත් වී මතුගම නගරයේ විදුලි ආලෝකය ඇති ස්ථානවල දුරකථන රැහැන් වල, විදුලි කණු වල, වටරවුමේ ඔරලෝසු කණුවේ කටු මත වසා රැය පහන් කරති.මෙසේ මතුගම නගරයට පැමිණෙන අටු වැහිලිහිණියන් ගේ සංඛ්‍යාව 70 000 ත් 100 000 ත් අතර වේ යැයි පරිසර වේදීන්  අනුමානය  කරති. අගෝස්තු සිට අප්‍රේල් දක්වා මාස 8 ක් මතුගම තම නිවහන කොට ගෙන හොඳින් පෝෂණය වී වර්ධනය වන අටු වැහිලිහිණියන් අප්‍රේල් මස අවුරුදු සමයේ මතුගම හැර නැවත ගොඩබිම් හා සමුදුරු මතින් පියඹා තම මව්බිම් කරා යන්නේ තවත් මාස කීපයකින් නැවත මතුගමට පැමිණීමේ බලාපොරොත්තුවෙනි.
හාරගම
හාරගම යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ පිහිටි අර්ධ නාගරික ග්‍රාමයකි. එය මහනුවර නගරයේ සි‍ට බදුල්ල රජ මාවතේ කිලෝමීටර් 12ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මහවැලි ගඟ ගලා යන්නෙද මෙම හාරගම හරහායි. හාරගම ගොවිපලක් ද පිහිටා ඇත. හාරගම විහාර අතුරින් ජයසුමනාරාමයට ප්‍රධාන තැනක් ගනියි.හාරගමට ලගා වන විට නගර කීපයක් පසු කරයි. මහවැලි ගඟ වික්ටෝරියා ජලාශය හා එක්වන්නේද හාරගම ප්‍රදේශයෙනි. හාරගම ගෝනාවත්ත නම් ප්‍රදේශයේ පැරණි විහාරයක් ඇත. එහි දුටුගැමුණු රජතුමා විසින් කොටන ලදැයි සැළකෙන සෙල්ලිපියක්ද ඇත. එම පැරණි විහාරයේ නටඹුන් තවමත් ඇත. සැතපෙන බුදුපිළිමය නිධන් සොරුන් සාරා විනාශ කර ඇත. එම පිළිමය වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජලය පිරෙන අවස්ථාවන්හිදී යටවෙනු ලැබේ. එහි පිහිටි පැරණි චෛත්‍යය තවමත් ප්‍රදේශවාසීන්ගේ වන්දනාමානයට ලක්වේ.
ජූලි 24
ප්‍රවර්ගය:ජූලි ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
විලාසිතා සංදර්ශණ
thumb|[[2007 වසන්ත නිව් යෝර්ක් විලාසිතා සතියේ දී සින්තියා රොව්ලි සඳහා නිරූපණයේ යෙදෙන නතාලියා ගොට්සි.]] thumb|නිව් යෝර්ක් සිටි විලාසිතා සතිය අතරතුර දී මයිකල් කෝස් කැට්වෝක් එක මත සිටින නිරූපිකාවක්. විලාසිතා සංදර්ශණයක් යනු විලාසිතා නිර්මාණකරුවෙකු මඟින් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ නව ඇඳුම් විලාසිතාවන් ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා පවත්වනු ලබන උත්සවයකි. සාමාන්‍ය විලාසිතා සංදර්ශනයක දී නිරූපිකාවන් නිර්මාණකරුවන් මඟින් නිර්මාණය කරන ලද ඇඳුම් පැළඳ කැට්වොක් එක මත ඇවිදීම සිදු කරයි. ඉතා කලාතුරකින් විලාසිතා සංදර්ශණ වෙනස් ආකාර ද ගනී. එහිදී නිරූපිකාවන් තනන ලද පරිසරයක නිශ්චලව සිටගෙන හෝ වාඩි වී සිටී.
ඉතිහාසය
විලාසිතා ප්‍රදර්ශන සම්බන්ධ ඉතිහාසඥයන් නොමැති හෙයින් මේවා සම්බන්ධ මූලික ඉතිහාසය අපැහැදිලි වේ. වර්ෂ 1800 ආසන්න කාලයේදී පැරීසියේ කාන්තා ඇඳුම් නිර්මාණය සඳහා වූ වෙළඳ සැල් ආශ්‍රීතව නිරන්තරයෙන්ම විලාසිතා ප්‍රදර්ශනයන් පැවැත්වුණි.
ඇමරිකානු වෙළෙන්ඳන් විලාසිතා ප්‍රදර්ශන පිළිබඳ සංකල්පය භාවිතය 19 වැනි ශත වර්ශයේ මුල භාගයේදී ආරම්භ කළහ. ප්‍රථම ඇමරිකානු විලාසිතා ප්‍රදර්ශනය ලෙස 1903 වසරේ නිව් යෝක් නගරයේ “Ehrlich Brothers” නම් වෙළඳ සැල තුළ සිදු කෙරුණු විලාසිතා ප්‍රදර්ශනය සැලකිය හැක. 1910 වර්ෂය වන විට නිව් යෝක් සහ ෆිලඩෙල්පියා යන නගරවල පැවති සියළු අංශවලට අයත් සේවා සැපයීම සිදු කරන Wanamaker’s වැනි දැවැන්ත වෙළඳ සැල් පවා විලාසිතා ප්‍රදර්ශන සිදු කිරීම ආරම්භ කළහ. මෙම ප්‍රදර්ශනයන් තුළදී පැරීසියේ කාන්තා ඇඳුම් නිර්මාණය කරන වෙළඳ සැල් මගින් නිර්මාණය කළ කාන්තා ඇඳුම් හෝ ඒවා පිටපත් කොට නිර්මාණය කළ කාන්තා ඇඳුම් ප්‍රදර්ශනය කෙරුණි. මෙම ප්‍රදර්ශනයන් ඔස්සේ අදාල වෙළඳ සැල් හිමිකරුවන්ගේ නව අදහස් ඉදිරිපත් කිරීමත් කාන්තා පාරිභෝගිකයින් වෙළඳ සැල් වෙත ඇද බැඳ තබා ගැනීමත් අරමුණු කෙරිණි.
1920 වර්ෂය වන විට එක්සත් ජනපදය පුරා පිහිටි වෙළඳ සැල් තමාගේම විලාසිතා ප්‍රදර්ශන පැවැත්වීම ආරම්භ කළහ. බොහෝ විට මෙම ප්‍රදර්ශනයන් නාට්‍යමය ස්වභාවයක් ගත් අතර පසුබිම් කථනයක් සහිතව කිසියම් තේමාවක් (උදා - රුසියානු ,චීන හෝ පර්සියානු) කේන්ද්‍ර කොට ගෙන ඉදිරිපත් කෙරුණි. මෙම ප්‍රදර්ශනයන් 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී අතිශයින් ප්‍රචලිත වූ අතර ඇතැම් විට මේවා නැරඹීමට පැමිණි පිරිස දහස් ගණනක් විය.
1970 සහ 80 දශක තුළදී ඇමරිකානු විලාසිතා නිර්මාණ ශිල්පීන් වෙළඳ සැල් වලින් පරිබාහිරව තමාගේම විලාසිතා ප්‍රදර්ශන සිදු කිරීම ආරම්භ කළහ. මේවා පෞද්ගලික ස්ථානයන් තුළ ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. කෙසේ නමුත් 1990 දශක‍ය ආරම්භයේදී බොහෝ දෙනා මෙම ක්‍රමය වැඩි දියුණු කළ යුතු බවට මත පල කිරීම ආරම්භ කලහ. එවකට ඇමරිකානු විලාසිතා නිර්මාණ කරුවන්ගේ කවුන්සිලයේ  විධායක අධ්‍යක්ෂකව සිටි ෆර්න් මැලිස් මෙම තත්වය පිළිබඳ ප්‍රකාශ කරනුයේ “කුඩා අනාරක්ෂිත ස්ථානවල පැවති විලාසිතා ප්‍රදර්ශන කිහිපයක් අතර තුර සිදු වූ අත් වැරදීම්වලින් පසුව පොදු මතය වූයේ අප විලාසිතාවලට ආදරය කරන නමුත් ඒ වෙනුවෙන් මිය යාමට සූදානම් නැත” වශයෙනි. මෙම තත්වයන්ගේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1993 වසරේ අගභාගයේදී පැවති විලාසිතා සතිය තුළ මෙම ප්‍රදර්ශනයන් සියල්ල එක් කොට නිව් යෝක් බ්‍රයන්ට් පාක් උද්‍යානය තුළ ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී.
12 වන සියවස
thumb|277px| [[ක්වෙන්කා, ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයේ ක්වෙන්කාහී පිහිටි 12වන සියවසෙහි ක්වෙන්කා ආසන දෙව්මැදුරෙහි (1182 සිට 1270 දක්වා ගොඩනැගුණු) කළු සුදු ඡායාරූපයක්]]
කාලයෙහි ගතවීම නිරූපණය කෙරෙන විධියක් ලෙසින් සැලකූ කල, 12වන සියවස යනු, පොදු යුගයෙහි ජූලියානු දින දසුන ප්‍රකාර,  1101 සිට 1200 දක්වා කාල සීමාව වෙයි. යුරෝපියානු සංස්කෘතිය පිළිබඳ ඉතිහාසයෙහිදී, ඉහළ මධ්‍යතන යුගයන්හී කොටසක් ලෙසින් මෙම කාල සීමාව සැලකෙන අතර, සමහරවිට  ශිෂ්ටර්ෂ්‍යානුවන්ගේ යුගය ලෙසින්ද හැඳින්වෙයි.
ප්‍රවර්ගය:12 වන සියවස
මාවනැල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
මාවනැල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යනු, ශ්‍රී ලංකාවේ, සබරගමුව පළාතේ,   කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ, පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි.
ජනගහනය
මාවනැල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස අංකය: 9206
== ග්‍රාම නිළධාරි වසම් ==
මහවත්ත
මහන්තෙගම
කහවන්දල
මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස ප්‍රවර්ගය:කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කය
Perimeter
පරිමිතිය
සෟජුකොණාස්‍රයේ පරිමිතිය
තල රෑපය හැදින්වීම තල රෑපයන ව‍ටෙ දිග‍ පරිමිතිය වටෙ දිග වෙ.ඒ සදහා රෑපය නිශ්චිත හැඩයක් අවශ්‍ය නොවෙ. එය සෟජුකෝණාස්‍රයක්,සමචතුරස්‍රයක්.ත්‍රිකෝණයක් හෝ වෙනත් අවධිමත් රෑපයක් විය හැකිය. සෟජුකෝණාස්‍රාකාර පන්ති කාමරයක වටෙ දිග එනමි පරිමිතිය සෙවීමට ඇතැයි සිතමු.එහි දිග පැති දෙකක් ද,පළල   පැති    දෙකක් ද ඇති බැවින් පළල  සොයා ගත් විට පරිමිතිය ගණනය කර ගත හැකිය. දිග දක්වන සංඛ්‍යාව මෙන් දෙගුණයක් ද පළල දක්වන      සංඛයාව මෙන් දෙගුණය ද එකතු කිරීමෙන් හෝ දිග දක්වන සංඛ්‍යාවෙ එකතුව මෙන් දෙගුණයක් සෙවීමෙන් හෝ පරිමිතිය සෙවිය හැනිය.
< [[ගොනුව:Html|193*132px|thumbnail|දකුණ|සෟජුකෝණාස්‍රයේ පරිමිතිය] සෟජුකෝණාස්‍රයේ පරිමිතිය = 2*දිග+2*පළල
උදා-සෟජුකොණාස්‍රයේ දිග 10cm ක් නමි පළල 5cm ක් නමි ස්ජුකොණාස්‍රයේ පරිමිතිය සොයන්න.‍ සෟජුකෝණාස්‍රයේ පරිමිතිය = 2*දිග+2*පළල = 2*10+2*5                                                       = 20+10                                                        = 30cm සෟජුකොණාස්‍රයේ පරිමිතිය         = 30cm
ජූලි 25
සිදුවීම්
ප්‍රවර්ගය:ජූලි ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
ලිඩියා කෝ
ලිඩියා කෝ (උපත 1997 අප්‍රේල් 24)
ආප්තෝපදේශ
''' පුරාණ කාලයේ ජීවත් වූ උගත් වැඩිහිටියන් ඔවුන්ගේ දැනුම හා අත්දැකීම් පාදක කරගෙන සමාජයට දෙනු ලැබු අවවාද අනුශාසනා , උපදේශ මුල් කරගෙන ආප්තෝපදේශ ගොඩ නැගී ඇත. '''
උදා - පනින්ට පෙර සිතා බලනු
18 වැනි ශතවර්සය
18 වැනි ශතවර්සය වැඩි විස්තර 18 වැනි ශතවවර්ෂයේ සාහිත්‍යය
දෙවියන්ගේ අනුග්‍රහයෙන් සොයා ගැනීම් කළ දර්ශනවාදින්ගේ මග පෙන්විම තුළිාන්, වේදනාත්මක කාල පරිච්ඡේදය තුලදී ලොක්යේ දැක්ම ආලෝකයේ ‍යුගයක් කරා (හෝ බුද්ධි යුගය) සුදුසු සහ විද්‍යාත්මක වශයෙන් ප්‍රවේශයක් හා ආගමික, සමාජිය, දේශපාලිනක සහ ආර්ථික වශයෙන් වාද පද සදහා ලෞකික දැක්මක් ලෝකයේ සහ සාමාන්‍ය හැගීම් මගින් වැඩි දියුණුවට සහ පරිපුර්නත්වය කරා ලගා විය. දෙවියන්ගේ අනුග්‍රහයෙන් පෙර ශත වර්ෂ පිළිබද ලියැවුනු 'ලොකේ' ‍සහ 'බෙකොන්' ග්‍රන්ථ තුලින් දර්ශනවාදින්ගෙන් මග පෙන්වීම ලැබිණි. ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු වුයේ සමාජිය, සොබාදහම්, මනුෂය ප්‍රජාව පාලානය කරන විශ්විය වශයෙන් වලංග්‍ර රාජ්‍යය පාලනයක් සොයා ගැනීමට සහ ක්‍රියාකරවීමටය.
ඔවුන් නොයෙක් ආකාරයේ ආර්ථික ප්‍රතිසාධනයන්ට සහ ආධාන ග්‍රභාත්වය, අසහනය වාර්ණය සහ අධ්‍යාත්මික, විද්‍යාතේමක වශයෙන් අධිබල ප්‍රහාරයක් එල්ල කලෝය. එවුන් රාජ්‍ය සුදුසු සහ තාර්කික දියුණුවේ ආයුධයක් ලෙස සලකන ලදි. එ් කාලය තුල අතිශය බුද්ධිවාදය සහ සංශයවාදය ස්වභාවයෙන් දේවවාදයට මග පෙන්විය. එම සමාන ගතිගුණ පසුකාලිනව නැවත ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට මහත් සේ බලපෑවේය.
විශ්ව කෝශය ස්ත්‍රීතුක කාලයේ ප්‍රතිමුර්තියයි.
මතවයන් සහ අවහිරයනට වඩා ස්වභාවික ග්‍රනය හා හැගීම් අවධානයෙන් වැඩි දියුණු කරන ලදි. සංවේදනා කාල පරිච්ඡේදයයේ මැද භාගයේ ධි කරැණාව වර්ද්නය වීමෙන් මධ්‍යම යුගයේ වු කථා සාහිත්‍යයට සහ ජන සාහිත්‍යට බලවත් උනන්දුවක් ඇති විය.
සුවඳැල්
දුර්ලභ කෙසෙල් ප්‍රභේදයකි. ව්‍යාජ කඳ රතු පැහැතිය‍. ව්‍යාජ කඳ මීටර් 2.5-3 උස් වන අතර පත්‍ර කඳ මීටර් 0.3-1 උස්ව වැඩේ. කඳ විශාල ලෙස මහත් නොවේ. පත්‍ර නටුව පිටතට වක් වී නොමැත. පත්‍රයේ මැද නාරටිය රතු පැහැතිය‍. පත්‍ර තලයේ උඩ පෘෂ්ඨය තද කොළ පාටය, යටි පෘෂ්ඨය ලා කොළ පාටය. අඩු පැල ප්‍රමාණයක් හට ගනී. කෙසෙල් මුහය රතුපාටට හුරු දම් පාටය. ‌මෙම ප්‍රභේද‌යේ ‌මුවෙන් අවසාන ඇවරිය බේරුණු පසු කෙසෙල් මුහය එතැන් සිට ඍජුව පොළොව දෙසට වර්ධනය වේ. කෙසෙල් කැන පැසුණු පසු බැලූවිට ගෙඩි සියල්ලම එක් දෙසකට හැරවී ඇති බව පෙනේ. කෙසෙල් ‌ගෙඩියේ මදය රසවත්ය, පිටි සහිතයි. මෙම කෙසෙල් කැනක ඇවරි 9 -10 ක් ලබාගත හැකි අතර කෙසෙල් කැන සිලින්ඩරාකාර හැඩයක් ගනී. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදය ඉදුණු විට කහ පැහැයට හැරේ. කැනේ මැද නාරටිය කොළ පැහැතිය‍. කැනක බර කිලෝග්‍රෑම් 14 ක් පමණ වේ. තෙත් කලාපයේ සාර්ඵකව වගා කළහැකිය. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදය පැනමා රෝගය සඳහා ප‍්‍රතිරෝධීතාවය පෙන්වයි. මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදයට වෙළඳපොලෙහි ඉහළ වටිනාකමක් පවතී. මෙම කෙසෙල් පුභේදය 2010 වසරේදී නිර්දේශ කෙරුණු අතර වඳ වී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටියි. එබැවින් මෙම කෙසෙල් ප්‍රභේදය රැක ගැනීම අපගේ යුතුකමකි.
රිචඩ් කේලි
ශ්‍රීමත් රිචඩ් කේලි (1833 අප්‍රේල් 22- 1908 අප්‍රේල් 5) යනු ලංකාවේ 14 වන අගවිනිසුරු සහ 14 වන ලංකාවේ රැජිනගේ අධිනීතිඥයා ලෙස සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය නීතීඥයෙකි. ඩ්ස්ෆ්ග්ඩ්ස්ෆ් ග්ඩ්ස්ග්ස්ඩ්ෆ් ග්ස්ඩ් ස්ඩ්ග් ඩ්ග්ඩ්ස්ෆ් ග්ඩ්ස්ෆ් ග්ස්ඩ්ග්ස්
1873 ජූලි 26 දින ඔහු ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ පුයිස්නේ විනිසුරුවරයා ලෙස පත් කරන ලද අතර 1875 සැප්තැම්බර් 9 සිට 1876 පෙබරවාරි 1 දක්වා ඔහු ජ්‍යෙෂ්ඨ පුයිස්නේ විනිසුරුවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. රැජිනගේ අධිනීතිඥවරයා ලෙස කාලයක් සේවය කිරීමෙන් පසුව, ඔහු ශ්‍රීමත් ජෝන් බඩ් ෆියර්ගෙන් පසු අගවිනිසුරු ලෙස පත් විය.
1882 දී ඔහු ආපසු එංගලන්තයට පැමිණ, මුලින් අසනීප නිවාඩු ලබා, පසුව විශ්‍රාම ගියේය. ඔහු එම වසරේ ජුනි මාසයේදී නයිට් පදවිය ලැබීය. ඔහුගෙන් පසු අගවිනිසුරු ධුරයට පත් වූයේ ජාකොබස් ද වෙට් විසිනි.
විශ්‍රාම ගැනීමෙන් පසු ඔහු නෝර්ත්හැම්ප්ටන්ෂයර් සහ රට්ලන්ඩ් ප්‍රාන්ත සඳහා සාම විනිසුරු ධුරය දැරීය. ඔහු 1889 දී ඔහුගේ අධ්‍යාපනයේ ආදි ශිෂ්‍යයින් සඳහා වූ Old Stamfordian Club හි පදනම සඳහා වගකිව යුතු මුල් කමිටුවේ සාමාජිකයෙකි. සමාජය අදටත් සමෘද්ධිමත් සැලකිල්ලක් දක්වයි.
කේලි 1866 අප්‍රේල් 17 වන දින ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයෙකු වූ ඩේවිඩ් විල්සන්ගේ දියණිය වන සොෆියා විල්සන් සමඟ විවාහ විය. 1902 දී විවාහ වූ විලියම් සිඩ්නි හාර්ග්‍රීව්ස් සහ ටියුලිප් ගින්නේ වෛරස් සම්භවය හඳුනාගත් කීර්තිමත් මයිකොලොජිස්ට් ඩොරති මේරි කේලි සමඟ විවාහ වූ දියණිය ඇඩ්ලින් මැටිල්ඩා කේලි ඇතුළු ඔවුන්ට දරුවන් කිහිප දෙනෙක් සිටියහ.
යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:1908 මරණ
ජූලි 26
ප්‍රවර්ගය:ජූලි ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
සිංහල හඬ කැවූ කාටූන්
සිංහල කාටුන් | Sinhala Cartoon
ශ්‍රීලංකාව තුළ ක්‍රියාත්මක සියලුම රුපවාහිනී නාලිකා සිංහල කාටුන් වැඩසටහන් විකාශනය කරන අතර එහි මුලිකයා ලෙස ටයිටස් තොටවත්ත මහත්මා හැඳින්විය හැක. දැනට ශ්‍රි ලංකාවේ හඬ කැවීම් කලාව සතුටුදායක මට්ටමක නොතිබුනත් බොහෝ රූපවාහිනී සමාගම් එම කාර්යය ජාත්‍යන්තර මට්ටමකට ගෙන ඒමට උත්සුක වී තිබුණා. වෙනත් රටවල කාටූන් ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ දුරට හඬ නඟන්නේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ හඬකැවීම් සඳහා කාටූන් නිෂ්පාදනය නොවන බැවිනි.
ප්‍රවර්ගය:සිංහල හඬ කැවූ කාටූන් ප්‍රවර්ගය:සිංහල කාටුන් ප්‍රවර්ගය:ළමා කථා
මුට්නොෆ්‍රෙට්
මුට්නොෆ්‍රෙට් (“මුට් අලංකෘත ය”) හෙවත් මුට්නෙෆෙරෙට් හෝ මුට්නෙෆර්ට් ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ විසූ රැජිනකි. ඇය Iවන තුත්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ උපබිසවක වූවා ය. රජුගේ අගබිසව වූයේ අහ්මෝස් රැජිනයි. මුට්නොෆ්‍රෙට් IIවන තුත්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ මෑණියන් ද වූවා ය.
ඇය විසින් රජුගේ දියණිය සහ රජුගේ සොයුරිය යන පදවි උසුලා ඇති බැවින්, ඇය Iවන අහ්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ දියනියක සහ Iවන අමෙන්හොටෙප්ගේ සොයුරියක වන්නට ඇති බව පෙනේ. බොහෝවිට ඇය Iවන තුත්මෝස්ගේ අනෙක් පුතුන් වූ අමෙන්මෝස්, වැඩ්ජ්මෝස් සහ රාමෝස් යන අයගේ ද මව විය හැක.
ඇගේ රුව ඇගේ මුණුපුරා වූ IIIවන තුත්මෝස් විසින් ඉදිකළ ඩේර් එල්-බහ්රි දේවස්ථානයේ, රැම්සෙසියමෙන් හමුවූ ශිලා ස්තම්භයක, ඇ‍ගේ පුත්‍රයාගේ දැවැන්ත ප්‍රතිමාවක සහ වැඩ්ජ්මෝස්ගේ දෙවොලෙන් හමුවූ IIවන තුත්මෝස්‍ විසින් පුදකළ ඇගේ ප්‍රතිමාවක දක්නට ලැබේ. මෙමගින් යෝජනා වී ඇත්තේ මුට්නොෆ්‍රෙට් ඇගේ පුත්‍රයාගේ රාජ්‍ය සමයේ ද ජීවත්ව සිට ඇති බවයි.
අයි.සී.සී පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ කුසලානය 2000
2000 අයි.සී.සී පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ කුසලානය යනු කෙන්යාවේ පැවති එක්දින ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරඟාවලියකි (එය කෙන්යාවේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ ජනප්‍රියතාවය වැඩි කිරීමට උපකාරී විය). නවසීලන්තය ශූරයන් බවට පත් වූ අතර ජයග්‍රාහකයාගේ ඇමරිකානු ඩොලර් 250 000 චෙක්පත ලබා ගත්තේය. එය මෙතෙක් පැවති ප්‍රධාන ICC තරඟාවලියක ඔවුන්ගේ පළමු සහ එකම ජයග්‍රහණය විය. සහීර් ඛාන්, යුවරාජ් සිං සහ මාලන් සැමුවෙල්ස් ඔවුන්ගේ මංගල එක්දින තරඟ ක්‍රීඩා කළහ.
තරගාවලියට සියලුම ටෙස්ට් ක්‍රීඩා කරන රටවල් සමග බංගලාදේශය සහ සත්කාරක කෙන්යාව සහභාගි විය. කණ්ඩායම් 11ක් සහභාගී වී සිටි නිසා අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයේදී තිදෙනෙකුට ස්ථානයක් අහිමි වනු ඇත. එබැවින් පහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම් සහිත කණ්ඩායම් 6ක් අතර පූර්ව සුදුසුකම් ලැබීමේ වටයක් පවත්වා ඉන් ජය ගන්නා කණ්ඩායම් 3 අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලැබීය.
පූර්ව සුදුසුකම් ලැබීමේ වටය
මෙම වටයට පහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම් සහිත කණ්ඩායම් 6 ක් සුදුසුකම් ලැබීය. එනම් ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව, එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්, බංගලාදේශය හා සත්කාරක කෙන්යාවයි.
පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර
2000 ICC පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ කුසලානයේ පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර, පූර්ව අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයෙන් පසුව, 2000 ඔක්තෝබර් 7 සිට 15 දක්වා පැවැත්විණි. 1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන ශ්‍රේණිගත කිරීම් අනුව ශ්‍රේණිගත කරන ලද හොඳම කණ්ඩායම් 5 පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර සඳහා ස්වයංක්‍රීයව සුදුසුකම් ලබයි. ඉතිරි කණ්ඩායම් තුන 1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන ශ්‍රේණිගත කිරීම් අනුව පහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම් 6ක් අතර ඔක්තෝබර් 3 සිට 5 දක්වා පැවති පූර්ව අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයෙන් සුදුසුකම් ලබයි.
මින් පසු කණ්ඩායම් අට, 1999 ලෝක කුසලාන තරගාවලියේ ශ්‍රේණිගත කිරීම් අනුව ප්‍රතිවාදීන් තෝරා ගැනීම සිදු කරයි. එනම් ශ්‍රේණිගත 1 එරෙහිව පූර්ව සුදුසුකම් 1, ශ්‍රේණිගත 2 එරෙහිව පූර්ව සුදුසුකම් 2, ශ්‍රේණිගත 3 එරෙහිව පූර්ව සුදුසුකම් 3, ශ්‍රේණිගත 4 එරෙහිව ශ්‍රේණිගත 5 ආකෘතිය යටතේය.
ඔස්ට්‍රේලියාව, ශ්‍රී ලංකාව, සිම්බාබ්වේ සහ එංගලන්තය පරදවමින් ඉන්දියාව, පාකිස්තානය, නවසීලන්තය සහ දකුණු අප්‍රිකාව අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලබා ගත්හ. අවසන් පූර්ව වටයේදී නවසීලන්තය පාකිස්තානය පරාජය කළ අතර ඉන්දියාව දකුණු අප්‍රිකාව පරාජය කරමින් අවසන් මහා තරගයට සුදුසුකම් ලබා ගත්තේය.
අවසාන තරගය
ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් - ශ්‍රී ලංකාව 2000 අයිසීසී පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ කුසලාන අවසන් තරගය 2000 ඔක්තෝබර් 15 වන දින කෙන්යාව, නයිරෝබි, ජිම්කානා පිටියේ දී පැවැත්විනි. එය ඉන්දියාව සහ නවසීලන්තය අතර පැවැත්විණි. නවසීලන්තය අවසන් මහා තරගය කඩුලු හතරකින් ජය ගනිමින් ඔවුන්ගේ පළමු ICC පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ කුසලානය දිනා ගැනීමට සමත් විය, එය ප්‍රධාන ICC ඉසව්වක ඔවුන්ගේ පළමු ජයග්‍රහණයයි.
සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර
ආචාර්ය ක්‍රිස්ටෝෆර් විලියම් විජේකෝන් කන්නග්ගර (ඔක්තෝබර් 13, 1884 - සැප්තැම්බර් 23, 1969) බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ පලමු අධ්‍යාපන අමාත්‍යයවරයා විය. නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පියා ලෙස විරුදාවලිය ලබා ඇත. රැකියාවෙන් නීතිඥවරයෙකු විය. අධ්‍යාපන ඇමතිවරයා ලෙස ඔහුට යටත් විජිත ලංකාවේ අධ්‍යාපන පද්ධතිය විශාල ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට හැකිවිය.යයයයයයය.
මුල් දිවිය.
ක්‍රිස්ටෝෆර් විලියම් විජේකෝන් කන්නන්ගර, දකුණු ශ්‍රී   ලංකාවේ බලපිටිය සහ අම්බලන්ගොඩ අතර පිහිටි ගම්මානයක් වූ රන්දොඹේහි උපත ලද්දේ 1884, ඔක්තොම්බර් 13 වන දිනදීය. ඔහුගේ පියා LLK ටිය උසාවියෙහි නියෝජ්‍ය පිස්කල් නිලධාරිවූ දොන් ඩැනියෙල් විජේකෝන් කන්නන්ගර, කළුතර දිස්ත්‍රිකයේ පස්දුන් කොරලයට අයත් ලූල්බද්දාවෙහි වැසියෙකි. මව එමිලි විජේසිංහ හික්කඩුවේ වෑවල වීබදු වලව්වේ උපත ලැබුවාය. සහොදර සහොදරියන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ දෙවැනියා හෙතෙම තම ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලද්දේ රන්දොඹේහී වෙස්ලියානු මිෂනාරි පාසැලෙහිදීය.
thumb|left|230px|තරුණ කන්නන්ගර අධ්‍යාපනය ලැබූයේ ශ්‍රී ලංකාවේ, ගාල්ලේ, රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයෙහිය.
ගුණසමරු පදනම
සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගරයන්ගේ ගුණ සිහි කිරීමත් ඔහු පිලිබදව වත්මන් හා අනාගත ප්‍රජාව දැනුවත් කිරීමත් පිණිස 2012 වසරේදී ''ආචාර්ය සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර ගුණසමරු පදනම'' පිහිටුවා ඇත.කොට්ටේ ශ්‍රි කල්‍යණි සමාග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහා නායක ආචාර්ය ඉත්තෑපාන ධම්මාලංකාර අනු නායක හිමියන්ගේ අනු ශාසකත්වයෙන් එම පදනම ක්‍රියාත්මයි.
ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ ප්‍රවර්ගය:නිදහස් අධ්‍යාපනය - ශ්‍රී ලංකා ප්‍රවර්ගය:පාසල් අධ්‍යාපනය - ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෝ ප්‍රවර්ගය:ලංකා ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරු ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ වි‍දේශ තානාපතිවරුන් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනඥයන් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන් ප්‍රවර්ගය:ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා සාමාජිකයන් ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා සාමාජිකයන් ප්‍රවර්ගය:1884 උපත් ප්‍රවර්ගය:1969 මරණ
ව්‍යාපෘති කළමනාකරු
ව්‍යාපෘති කළමනාකරු ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ ක්ෂේත්‍රයේ වෘත්තියකි.සාමාන්‍යයෙන් ඉදිකිරීම් කර්මාන්තයට,ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට,පරිගණක ජාලකරණයට,විදුලි සන්දේශනයට හෝ මෘදුකාංග ප්‍රවර්ධනයට සම්බන්ධ කිසියම් ව්‍යාපෘතියක් සැලසුම්කරණය,සම්පාදනය කිරීම හා නිමකිරීම ව්‍යාපෘති කළමනාකරුගේ වගකීම වේ.නිෂ්පාදනය,සැලසුම් නිර්මාණකරණය හා සේවා කර්මාන්තය ආදි විවිධ ක්ෂේත්‍ර වල ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවෝ සිටිති. 250px|thumb|right|ව්‍යාපෘති කළමනාකරු
දළ විශ්ලේෂණය
ප්‍රකාශ කරන ලද ව්‍යාපෘති අරමුණු සම්පූර්ණ කරගැනීමේ වගකීම භාර වන පුද්ගලයා ව්‍යාපෘති කළමනාකාරුයි.පැහැදිලි සහ ලබාගත හැකි ව්‍යාපෘති අරමුණු නිර්මාණය,ව්‍යාපෘති අවශ්‍යතා නිර්මාණය සහ වියදම,කාලය සහ තත්වය යන ව්‍යාපෘතිවල ත්‍රිවිධ සංරෝධන කළමනාකරණය යනාදිය ව්‍යාපෘති කළමනාකරණයේ ප්‍රධාන වගකීම් වලට අයත් වේ. ව්‍යාපෘති කළමනාකරු බොහෝ විට සේවාලභියා නියෝජනය කරන අතර නියෝජනය කරන ව්‍යාපාරයේ දැනුම පදනම් කරගනිමින් සේවලාභියාගේ අවශ්‍යතා නියම ලෙස නිශ්චය කිරීම සහ දියුණු කිරීම කළ යුතුය.වියදම,කාලය හා තත්වය යන ප්‍රධාන වාදපද සහතික කිරීමට, පොරොන්දු ඇති කරගත් පක්ෂ වල විවිධ අභ්‍යන්තර ක්‍රියා පටිපාටීන් වලට අනුරූප වීමේ සහ පත්කළ නියෝජිතයන් සමඟ කිට්ටු සම්බන්ධතා ඇතිකර ගැනීමේ හැකියව අත්‍යාවශ්‍ය වේ.
නිපැයුම් සහ සේවාවන්
කුමන ආකාරයක නිෂ්පාදන හෝ සේවාවන්(ඖෂධ,ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම,වාහන,ඉලෙක්ට්‍රොනික විද්‍යාව,පරිගණක මෘදුකාංග,මූල්‍ය සේවාවන් යනාදිය ) ක්‍රියාවට නැංවීම අධීක්ෂණය කිරීම ව්‍යාපෘති කළමනාකරු සිදුකරන අතර ක්‍රියාත්මක කිරීම නිෂ්පාදන කළමනාකරු විසින් සිදුකරයි.
ව්‍යාපෘති උපකරණ
බොහෝ විට ව්‍යාපෘති කළමනාකරණය කිරීමට යොදා ගන්නා උපකරණ, දැනුම සහ තාක්ෂණය ව්‍යාපෘති කළමනාකරණයට සුවිශේෂි වේ.කාර්ය අනුඛණ්ඩන ආකෘතිය,විවේචනාත්මක පථය සහ උපයාගත් අගය කළමනාකරණය ඒවාට නිදසුන් වේ.හොඳ පුහුණුවීම් ලෙස හඳුනාගත් උපකරණ සහ තාක්ෂණයන් තේරුම් ගැනීම හා යෙදවීම හුදෙක් ඵලදායි ව්‍යාපෘති කළමනාකරණයට ප්‍රමාණවත් නොවේ.තේරුම් ගැනීම සහ අඩුම වශයෙන් ප්‍රවීණතාවය ලැබූ ක්ෂේත්‍ර හතරකින්වත් ලබාගත් කුසලතා සහ දැනුම ව්‍යාපෘති කළමනාකරු විසින් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම ඵලදායි ව්‍යාපෘති කළමනාකරණයට අවශ්‍යවේ.PMBOK උපයෝගි ක්ෂේත්‍ර දැනුම :ව්‍යාපෘති කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ISO ප්‍රමිති සහ රෙගුලාසි,සාමාන්‍ය කළමනාකරණ කුසලතා සහ ව්‍යාපෘති වටපිටාව කළමනාකරණ ඒවාට නිදසුන් වේ.
ව්‍යාපෘති කණ්ඩායම්
බඳවාගැනීමේදී සහ ඵලදායි කණ්ඩායම් ගොඩනැගීමේදී කළමනාකරු විසින් සෑම පුද්ගලයෙකුගේම තාක්ෂණික කුසලතාවන් පමණක් නොව සේවකයන් අතර විවේචනාත්මක චරිත සහ රසායන සලකා බැලිය යුතුය.ව්‍යාපෘති කණ්ඩායමක් ප්‍රධාන වශයෙන් ව්‍යාපෘති කළමනාකරු,කණ්ඩායම් හරය සහ කණ්ඩායම් සංක්ෂිප්තය ලෙස ප්‍රධාන හා වෙන්වූ සංරචක තුනකින් යුක්තවේ.
අවදානම
ව්‍යාපෘතිය විසින් නිපදවනු ලබන බොහෝ අවදානම් වලට ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ වාදපද හේතුවෙයි.බොහෝ විට විවෘත සංනිවේදන ප්‍රතිපත්තින් අනුගමනය කිරීමෙන් සහ ව්‍යපෘතියට සහභාගිවන්නන්ට ඔවුන්ගේ අදහස් සහ අපේක්ෂාවන් ප්‍රකාශ කිරීමට හැකියාවක් ඇතිබව සනාථ කිරීමෙන් අවදානම සැලකිය යුතු මට්ටමෙන් අඩුකිරීමට සාර්ථක ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවෙක් ඔහුගේ අවධානය සහ උත්සාහය යොදවයි.
ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති කළමනාකරු
අතීතයේදී ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවන් තනි පුද්ගලයෙකු වශයෙන් ඉදිකිරීම් හෝ උපස්තම්භක කර්මාන්තවල වැඩකළ අතර වැඩ මූලිකයා ලෙස තත්වයෙන් උසස් කරන ලදී.ඉදිකිරීම සහ ඉදිකිරීම් කළමනාකරණය විශේෂ ක්ෂේත්‍ර බවට 20වැනි සියවස අගභාගය වන තුරුම පත්නොවුනි. මෑතක් වනතුරු ඇමරිකානු ඉදිකිරීම් කර්මන්තය කිනම් හෝ ප්‍රමිතිකරණ මට්ටමක හිඟකමින් පෙළුනි.කෙසේවෙතත් ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ නිපුණත්වය නිශ්චය කිරීමට සහ පොදුවේ පිළිගන්නා සුදුසුකම් කට්ටලයක් නිර්මාණය කිරීමට එක්සත් ජනපදයේ වෙළඳ සංගම් කීපයක් මූලරම්භය තැබූහ. දොලසක් පමණ වූ ඉදිකිරීම් කළමනාකරණ ප්‍රථම විද්‍යාවේදී උපාධි වැඩසටහන් කීපයකට ඉඩදීමට තරම වෘත්තීය මෑතකදී දියුණු වී ඇත. මුහුදු බඹරු යන විකට නාමයෙන් හඳුන්වන එක්සත් ජනපදයේ නාවික ඉදිකිරීම් බලසේනාව සෑම මට්ටමකදීම පරිශ්‍රමයෙන් කළ යුතු පුහුණු වීමට හා සහතික කිරීමට අණ දී ඇත.මේ බලසේනාවේ ප්‍රධාන බලයලත් නිලධාරි තනතුරට පත්වීම ඉදිකිරීම් කළමනාකරණ ප්‍රථම විද්‍යාවේදී උපාධිය හා සමවන අතර වසර කිහිපයක අත්දැකීම් ඔවුන්ගේ කීර්තියට ප්‍රයෝජනවත් වේ.ACE accreaditiation පිටුව බලන්න. 150px|thumb|right|එක්සත් ජනපදයේ නාවික ඉදිකිරීම් බලසේනාවේ ලාංජනය
ගෘහනිර්මාණ ව්‍යාපෘති කළමනාකරු
ගෘහනිර්මාණ ශිල්ප ක්ෂේත්‍රයට අදාල ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවන් මේ නමින් හඳුන්වයි.ඉදිකිරීම් කර්මාන්තයට අදාල බොහෝ කුසලතා මේ කළමනාකරුවන් හටද තිබේ.ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියා සාමාන්‍ය කොන්තරාත්කරුවාගේ කාර්යාලයේ සිටින ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති කළමනාකරු සමඟ කිට්ටුවෙන් වැඩ කරයි.එසේම ඔහු ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතියට සහභගිවන බොහෝ උපදේශකයන් සහ සැලසුම් නිර්මාණය කරන කණ්ඩයමේ ක්‍රියාකාරකම් සමකක්ෂ්ය කරන අතර සේවාලාභියා සමඟ සන්නිවේදනයේ යෙදෙයි.
වගකීම්
කර්මාන්තය,සමාගම් ප්‍රමාණය,සමාගමේ පරිණතිය සහ සමාගමේ සංස්කෘතිය අනුව ව්‍යාපෘති කළමනාකරුගේ විශේෂ වගකීම් වෙනස් වේ.කෙසේවෙතත් සමහර වගකීම් සියලු ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවන්ට පොදු ඒවා වේ.
අධ්‍යාපනය,සහතික කිරීම් සහ ජාලගතකිරීම්
විවිධ සංවිධාන මගින් ලබාදෙන වෘත්තිය සහතික කිරීම් එකක් හෝ කීපයක් ලබා ගැනීමට සෑම දෙනාම කැමතිය. ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ ආයතනය පහත සඳහන් අක්තපත්‍ර ව්‍යාපෘති කළමනාකරුවන්ට පිරිනමයි.
ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ පුහුණුකිරීම්
ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ පුහුණුකිරීම් ක්‍රම නානාප්‍රකාරය.පුහුණු කිරීම් ලබාගන්නා බොහෝ ව්‍යපෘති කළමනාකාරවරු රැකියා පුහුණුවීම් ලබන අයයි.අනිත් පුහුණුකිරීම් වලට
මහා රාජකීය බිරිඳ
මහා රාජකීය බිරිඳ නැතහොත් රජුගේ ප්‍රධාන භාර්යාව (පුරාතන ඊජිප්තු: ḥmt nswt wrt) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඊජිප්තුවේ පාරාවෝවරයාගේ ප්‍රධාන භාර්යාව හැඳින්වීමට භාවිතා වූ යෙදුමයි. ඉහත යෙදුමම, සරල කොට මහා බිරිඳ යන ස්වරූපයෙන් අප්‍රිකාවේ නූතන රාජ්‍යවල රාජකීය බිසෝවරුන් හැඳින්වීමට ද යොදාගත හැක. (උදා: ස්වාසිලන්තයේ මැන්ට්ෆොම්බි ඩ්ලාමිනි, සූලු රජුගේ ප්‍රධාන බිසව).
හැඳින්වීම
අතීතයේ පුරාතන ඊජිප්තුවේ අනුප්‍රාප්ති අනුපිළිවෙල රාජකීය කාන්තාවන් මගින් ඉදිරියට ගෙනගියේ යැයි විශ්වාස කෙරිණි. උරුමකාරිය පිළිබඳ මතය යනුවේන හැඳන්වුණු මෙම තර්කය 1980 දශකයේ සිට ප්‍රතික්ෂේප වූ අතර, එය වර්තමාන ඊජිප්තුවේදීන් විසින් පිළිගනු නොලැබේ. එකල සිහසුන බොහෝවිට පාරාවෝවරයාගේ වැඩිමහල්ම ජීවත් වන පුත්‍රයාට හිමි වූ බව පෙනේ. මෙම උරුමකරුගේ මව සෑමවිටම මහා රාජකීය භාර්යාවක නොවිණි. නමුත් පුත්‍ර පාරාවෝවරයා සිංහාසනාරූඪ වූ පසු, රජුගේ මෑණියන්ට සෙසු පදවි නාමයන් සමග මහා රාජකීය භාර්යා නාමය පිරිනැමිය හැකි විය. මෙයට උදාහරණ ලෙස IIIවන තුත්මෝස්ගේ මව වූ ඉසෙට්, IVවන තුත්මෝස්ගේ මව වූ ටියා සහ IIIවන අමෙන්හොටෙප්ගේ මව වූ මුටෙම්වියා වැන්නියන් දැක්විය හැක.