cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ලෝකයේ ආගම් සහ අධ්‍යාත්මික සම්ප්‍රදායන්
කි‍්‍රස්තියානු ඉතිහාසය - ස්වර්ණමය යුගය (750 -1258)[සංස්කරණය]
ඉස්ලාම් ආධිපත්‍යය පැතිර යාම මධ්‍යතනික පූජ්‍යයාතන වල සිටි කතෝලික කතෘන් අතර සතුරුකම් ඇති වීමට හේතුවක් විය. පිරිස් විශාල ගණනින් ඉස්ලාම් ධර්මය වැළඳගැනීම ඔවුන් දුටුවේ එදිරිවාදිකමක් හැටියටයි. මෙම විරුද්ධත්වය, ඉස්ලාම් ධර්මය ක්‍රිස්තු විරෝධී ආගමත් බවටත්, මුස්ලිම්වරු කාමයෙන් මත් වු නොමිනිසුන් ලෙසත්, නිරූපණය වන විවාදාත්මක නිමන්‍ධන රැසකට මුල් විය. මධ්‍යතන යුගයේ විසු අරාබි දාර්ශනිකයෙකු වන අල් ම:අරි වැනි අය ඉස්ලාමය කෙරෙහි විචාරාත්මක ප්‍රවේශයක් ඇති කරගත් අතර, යුදෙව් දාර්ශනිකයෙකු වන මයිමොනිදස් විසින් යුදෙව් දහමේ එන සදාචාරයත්, ඉස්ලාම් දහ‍මේ එන සදාචාරයත් අතර ඇති වෙනස පෙන්වා දෙනු ලැබීය.
කි‍්‍රස්තියානු සහ ඉන්‍දියාවේ කි‍්‍රස්තියානු රාජධානි (1258-1918)[සංස්කරණය]
සෙල්ජුක් තුර්කිවරු අබ්බාසිද් භූමිය යටත් කර ඉස්ලාම් ධර්මයද පිළිගෙන කලීෆා රාජධානියේ පාලකවරු බවට පත් විය. ඔවුන් මෑන්සිකර්ට් යුද්ධයේ දී ඇන්ටෝලියාව අල්ලාගෙන නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍යය ද පැරදුහ. 12 වන සියවසේ දෙවන භාගයේදී තුර්කි රාජධානිය බිඳවැටී අර්ධ - ස්වයංපාලිත තුර්කි රාජ වංශ ගණනාවක් බිහි විය. බෝල්කන්, ග්‍රීසිය හා බටහිර ඇනටෝලියාවේ සිදු වු විජයග්‍රහණ තුළින්, 13 හා 14 සියවස් තුළදී තුර්කි අධිරාජ්‍යය නැවතත් බලවත් විය. 1453 දී දෙවන මෙහෙමද් යටතේ තුර්කිවරු කොන්ස්තන්තිනෝපලය වටලා යටත් කරගන්නා ලදී.
13 වන සියවස මුල වාදය, අල්-ගස්සාලිගේ නායකත්වයෙන් සිදු වු යම් ප්‍රතිසංවිධාන හේතුවෙන් විපර්යාසයකට ලක් විය. ඔහු ආධ්‍යාත්මික කි‍්‍රස්තියානු ශාස්තෲවරු හා ශිෂ්‍ය පිරිස් සුෆි සංවිධානයේ ආකෘතිය අනුගතිව නිර්මාණය කරන ලදී. මෙම කාලවකවානුව තුළ සුෆිවරුන්ට සිදු වු තවත් වැදගත් සිදුවීමක් නම් පර්සියානු කාව්‍ය රචකයෙකු වන රුම් විසින් මස්නම් නැමැති ගුප්ත කාව්‍යමය ග්‍රන්ථයක් රචනා කිරීමයි. ෂා ජහාන් රජු විසින් ඉදිකරන ලද ටාජ් මහල් සොහොන් ගැබ, අග්රා, ඉන්‍දියාව 19 වන සියවසේදී සලාෆි, දියෝබැන්ඩ් හා බරෙල්වි ව්‍යාපාරය ආරම්භ විය.
ඉතිහාසය (1918 - වර්තමානය)[සංස්කරණය]
පළමුවෙනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසුවඅධිරාජ්‍යයේ ඉතිරි වු ප්‍රදේ කි‍්‍රස්තියානුශ යුරෝපීයයන්ගේන් ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශ වශයෙන් කොටස් ලෙස බෙදී ගියේය. ඉන්පසු බොහෝ කි‍්‍රස්තියානු සමාජයන් ස්වාධීන රාජ්‍යයන් ලෙස නැගී සිටියහ. ඒ වනවිට ඛනිජ තෙල් සහ කි‍්‍රස්තියානු ඊශ්‍රායලය සමඟ පවතින සම්බන්‍ධතා වැනි ගැටළු ප්‍රමුඛත්වයක් ගත්හ.
කි‍්‍රස්තියානුපණ ගැන්වීමේ ව්‍යාපාර බොහෝමයක් 20 වෙනි සියවසෙහි දැකගත හැක. ඊජිප්තුවේ කි‍්‍රස්තියානු සහෝදරත්වය" සහ පාකිස්ථානයේ “ජමාත් - ඉ - ” වැනි කි‍්‍රස්තියානුකණ්ඩායම්, අගාරික දේශපාලනය සංකල්පවේදයන්ට සම්පුර්ණයෙන්ම න්‍යායාත්මක වූ විකල්ප හඳුන්වා දෙයි. මොවුන් සමහර අවස්ථා වලදී ඉස්ලාම්වාදීන් ලෙස හඳුන්වයි. ඔවුන් බටහිර කි‍්‍රස්තියානු සංස්කෘතික සාරධර්ම තර්ජනයක් හැටියට සලකන බැවින් සියලුම පොදු සහ පෞද්ගලික වැදගත්කමක් ඇති ගැටළු සඳහා පිළියමක් ලෙස ඉස්ලාම් ධර්මයේ එන ඉගැන්වීම් ප්‍රචාරණය කරයි. ඉරානය සහ වැනි රටවල් වල කි‍්‍රස්තියානු ය ප්‍රාන්තවල තිබුණු අගාරික පාලන ක්‍රම වෙනුවට විප්ලවකාරී ව්‍යාපාර යොදා ගෙන ඇත. ඒ අතර ඔසාමා බිල් ලාඩන්ගේ අල්-කයිඩා වැනි සංවිධාන තමන්ගේ ඉලක්ක කරා යාම සඳහා ත්‍රස්තවාදය යොදාගනිමින් පවතී. මෙයට ප්‍රතිවිරෝධී "නිදහස් ම්" ව්‍යාපාරය අගාරික පාලන ක්‍රමවලින් යුත් නුතන සම්ප්‍රදායන්ගේ සහ මානව අයිතීන් ආගමික් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමේ උත්සහායක් යෙදේ. එහි ආධාරකරුවන් පෙන්වා දෙන ආකාරයට ඉස්ලාමයේ පූජනීය ලේඛණ කියවා විග්‍රහ කරගත හැකි ක්‍රම කීපයක් පවතින අතර කි‍්‍රස්තියානුආගමික කරුණු සම්බන්‍ධව ස්වාධීන චින්තනයක් ඇතිකර ගත යුතුය.
ඉස්ලාම් ධර්මය විවේචනය දරා නොගන්නා බවත් ආගම හැර යන්නට ඉස්ලාමීය නීති පරුෂ ලෙස සලකන බවටත් නුතන විචාරකයින් චෝදනා කරයි. ඉබ්නු වර්රාක් වැනි විචාරකයින් අල්-කුරානයේ සදාචාරත්මක බව විමසන අතර එය කාන්තාවන්ට නරක ලෙස සැලකීම හා මුස්ලිම් දේවධර්මධරයන් විසින් කරන යුදෙව් විරෝධී ප්‍රකාශ සාධාරණීකරණය කරන බවට විශ්වාස කරයි. මෙම චෝදනා බොහෝමයක් මුස්ලිම් ලේඛකයන් විසින් ප්‍රතික්‍ෂේප කරන ලදී. තවත් සමහරු ඉස්ලාමීය මුලධර්මවාදයේ පැතිරීම ගැන අනතුරු අඟවයි. බටහිර රටවල් තුළ ධර්මය ගැන පවතින ඝෘණ ආකල්ප හේතුවෙන් ඉස්ලාම් - භීතිකාව ඇති වී ඇති බව කාර්ල් අර්නස්ට් ගේ මතයයි.
සියල්ල දෛවයන් සිදුවේ යන විශ්වාසය[සංස්කරණය]
කි‍්‍රස්තියානු විශ්වාසයන්ට අනුව දෛවය නැතහොත් දිව්‍යමය කලින් නියම කිරීම (al - gada wal gadar) දෙවියන්ට සර්ව ඥානයම ඇති අතර සිදුවන සියලු දේ පාලනය කිරිමද සිදුවේ. මෙය 'ක්‍වර් ආනික්' පද්‍යයෙහි මෙසේ විස්තර කරයි. " අපට අල්ලාහ් නියම කරන දෙය හැර අන් කිසිවක් සිදු නොවේ. අපගේ ආරක්‍ෂකයා ඔහුය" මුස්ලිම් ජාතිකයන්ට ලෝකයේ සිදුවන සියළු හොඳ හෝ නරක දේවල් යනු දෛවයට අනුව සිදුවන දේවල් වේ. දෙවියන්ගේ අවසරයක් නොමැති කිසිම දෙයක් මොලොව සිදු නොවේ.
ඉස්ලාමීය න්‍යායන්ට අනුව දිව්‍යමය කලින් නියම කිරිම (දෛවය) යන්න මඟින් නරකේදී දෙවියන්ගේ බලපෑමක් නැත යන්න අදහස් නොකෙරේ. මක්නිසාද යත්, සියලුම සිදුවන නරක දේ මඟින් මිනිසාට නොපෙනෙනා අනාගතයකදී සුබදායක කටයුත්තකට, හොඳ ප්‍රතිඵලයකට මගපෑදීමක් සිදුකරන බැවිනි. මුස්ලිම් න්‍යායාචාර්යවරුන්ට අනුව කරුණු පෙර සැළැසුම් කර තිබුනද හොඳ නරක දෙක තෝරා ගැනීමේ නිදහසක් මිනිසා සතුව ති‍බේ. එමනිසා මිනිසා කරන කාර්යන්ගේ වගකීම මිනිසා සතු වේ.
ඉස්ලාමීය සංස්කෘතියට අනුව දෙවියන් විසින් නියම කරන ලද සියලු දෙය Lawh al - mahif හි ලියවී තිබෙන ආකාරයට එය සුරැකුම් පෙත්ත යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.
දෛවය පිළිබඳ ෂියාවරුන්ගේ පිළිගැනීම හඳුන්වන්නේ දිව්‍යමය සාධාරණය (Adala) ලෙසය. මෙම මතවාදය නියම වශයෙන් දියුණු කර ඇත්තේ Muitzila මඟිනි. මෙයින් දැක්‍වෙන්නේ මිනිසාගේ ක්‍රියාවන් සම්බන්‍ධයෙන් ඔහු සතු වගකීමයි.
පුනර්ජීවනයේ දිනය (විනිශ්චය දෙන දිනය, අවසන් හෝරාව) පිළිබඳ විශ්වාසය මුස්ලිම්වරුන්ට ඉතා වැදගත් දිනයක් වේ. ඔවුන්ගේ විශ්වාසයේ හැටියට oiyamah ගේ වෙලාව ද දෙවියන් විසින් මිනිසාට නොහැඟෙන ආකාරයෙන් කලින් නියම කල දෙයකි.
ආගම පිළිබඳ විවේචන[සංස්කරණය]
ය ධර්මයේ ආරම්භක යුගවල සිට දහම විවේචනය කළ පුද්ගලයන් පිළිබඳ වාර්තා වේ. මුල්ම ලිඛිත විවේචන කිතුනුවන් විසින් ක්‍රි.ව 1200 ට පෙර ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔවුන්ට අනුව ඉස්ලාම් දහම යනු රැඩිකල්වාදි ක්‍රිස්තියානි ධර්මයක් වේ. පසුව කය තුළින් ද, යුදෙව් ලේඛකයන්ගෙන් ද, කිතුනුවන්ගෙන් ද විවේචන එල්ල වී ඇත. වර්තමානයේ එම විවේචන විවිධ මාතෘකා පදනම් කරගෙන ඉස්ලාමිය හා ඉස්ලාමිය නොවන අයගෙන් එල්ල වී ඇත.
මෙලෙස එල්ල වු විවේචන පහත මතයන් මත පදනම් ව ඇත. විවේචනයට ඉස්ලාම් දහම දක්‍වන විරෝධය, ඉස්ලාම් දහමින් දැක්‍වෙන නව මත හා ආගම හැර යන අයට ඉස්ලාම් දහම දෙන දඬුවම් මෙම විවේචනයට හේතු වී ඇත. තවත් විවේචන මුහම්මද්ගේ අමරණීයත්වය පිළිබඳව හා ඔහුගේ පුද්ගලික හා සමාජීය ජිවිතය මත පදනම්ව එල්ල වී ඇත. කුරානයේ සදාකාලිකත්වය හා සත්‍යභාවය පිළිබඳව මෙම විවේචන එල්ල වී ඇත. අනෙකුත් විවේචන පදනම් වනුයේ මානව අයිතීන් පිළිබඳව වේ. එනම් නුතන ඉස්ලාමික ජාතින් අතර පවතින මානව අයිතීන් හා කාන්තාවන්ට දක්‍වන සැළකිල්ල මේ අතර ප්‍රධාන වේ. මෑතකදි විවේචනයට ලක් වී ඇති කාරණය නම් ඉස්ලාම් දහමෙහි බලපෑම නිසා බටහිර රටවල සිදුවන මුස්ලිම් සංක්‍රමනිකයන්ගේ එක්රැස් වීමයි.
ම් නිකායන්[සංස්කරණය]
ඉස්ලාමි ආගම නිකාය රැසකින් සමන්විත වේ.මෙම නිකාය අතර පැහැදිලි න්‍යායාත්මක වෙනස්කම් දක්නට ලැබේ. සුන්නි සහ ෂියා යනුද එවැනි නිකාය දෙකකි. ලෝක මුස්ලිම් ජනගහණයෙන් 85% සුන්නිවරුන් වන අතර ෂියා වරුන් සිටිනුයේ 15% කි. අනෙකුත් නිකායවල් එතරම් ව්‍යාප්තව නැත.
මෙලෙස එල්ල වු විවේචන පහත මතයන් මත පදනම් ව ඇත. විවේචනයට ඉස්ලාම් දහම දක්‍වන විරෝධය, ඉස්ලාම් දහමින් දැක්‍වෙන නව මත හා ආගම හැර යන අයට ඉස්ලාම් දහම දෙන දඬුවම් මෙම විවේචනයට හේතු වී ඇත. තවත් විවේචන මුහම්මද්ගේ අමරණීයත්වය පිළිබඳව හා ඔහුගේ පුද්ගලික හා සමාජීය ජිවිතය මත පදනම්ව එල්ල වී ඇත. කුරානයේ සදාකාලිකත්වය හා සත්‍යභාවය පිළිබඳව මෙම විවේචන එල්ල වී ඇත. අනෙකුත් විවේචන පදනම් වනුයේ මානව අයිතීන් පිළිබඳව වේ. එනම් නුතන ඉස්ලාමික ජාතින් අතර පවතින මානව අයිතීන් හා කාන්තා
සුන්නි මුස්ලිම් නිකාය[සංස්කරණය]
සුන්නි මුස්ලිම්වරු යනු ඉස්ලාම් හි පවතින විශාලතම කාණ්ඩය වේ. අරාබි භාෂාවට අනුව 'සුන්නි' යනු ප්‍රතිපත්තිය හෝ මාවත වේ. සුන්නි දර්ශනයේ පදනම වනුයේ 'සුන්නාහ්' වේ. මෙය කුරානයේ සඳහන්ය. සුන්නි වරුන්ට අනුව පළමු කාලිවරු හතර දෙනා මුහම්මද්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. දෙවියන් විසින් නායකත්වය නොපිරු නිසා ඔවුන් තෝරාපත් කර ගැනීමට සිදුවිය. සුන්නිවරු නිති සම්ප්‍රදායන් හතර ක් විශ්වාස කරති. හනෆි, මලිති, ෂෆායි, හා හනබලි යනු ඒ හතර වේ. ඒ හතර ම අන් අයගේ වලංගු බව පිළිගන්නා අතර මුස්ලිම්වරයෙකුට තම සිතැඟි අනුව එක සම්ප්‍රදායක් ‍තෝරාගත හැකිය. නමුත් ඇතැම් කණ්ඩායම් නව්‍යතා හඳුන්වා දෙමින් මෙයින් බැහැරව ඇත. එසේම සුන්නිවාදය තුළ විවධ දාර්ශනික සම්ප්‍රදායන් ඇත. උදාහරණයක් ලෙස නුතන සලාෆි ව්‍යාපාරයට අනුව එය ඉස්ලාම් වල මූලික පටන් ගැනීමකින් ව්‍යුත්පන්න වූ ඉගැන්වීම් වලින් යුක්තය.
ෂියා මුස්ලිම් නිකාය[සංස්කරණය]
මුස්ලිම්වරුන්ගේ දෙවැනි විශාලතම අනු කොටස ෂියා අනුගාමික‍යන්ගෙන් යුක්ත වන අතර, ඔවුන් අලි ඉබ්නු අබි තාලිබ් පරම්පරාවෙන් පැවතගෙන එන ඉමාම්වරුන්ගේ දේශපානික හා ආගමික නායකත්වය අනුගමනය කරයි. අලි ක්‍රබ්නු අවිතාලින්, මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාගේ ඥාති සොහොයුරා මෙන්ම බෑණනුවන්‍ද වන බැවින් ඔහු මුහම්මද් නබි (සල්) තුමාගේ නීත්‍යානුකූල අනුප්‍රාප්තිකයා වන බව ෂියා අනුගාමිකයන්ගේ විශ්වාසයයි. ෂියා අනුගාමිකයින් අලි ඉබ්නු අකුමාගේ ප්‍රථම ඉමාම්වරයා (නායකයා) ලෙස පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඊට පෙර පාලනයේ යෙදුනු මුස්ලිම් කලීෆාවයරුන්ගේ නීත්‍යානුකූල බලය ප්‍රතික්‍ෂේප කරයි.
ඔවුන්ගේ විශ්වාසයට අනුව ඉමාම් පදවිය දෙවියන් වහන්සේ විසින් ලබා දෙන අතර ඉමාම්වරයා විසින් මුස්ලිම්වරුන්ගේ ඒකාන්ත අධ්‍යාත්මික බලය දරනු ලබයි. තවද ධර්මය හා දිව්‍යමය හෙළිදරව් කිරීම් සම්බන්‍ධයෙන් තීරණය ගැනීමේ බලය ඇත්තේ ද ඉමාම්වරයාටමය. ෂියා අනුගාමිකයින් හා සුන්නි අනුගාමිකයින් අතර පවතින සිරිත් විරිත් වල හරයන්ගේ විශාල වෙනස්කම් නැතිවුවද, යම් සුවිශේෂි සිදුවීම් වල නිසි වලංගුභාවය හා වැදගත්කම ගැන මෙම දෙපාර්ශවය එකඟත්වයක් පළ නොකරයි.
ෂියාවරු ‘ඡයෆාරි නීතිම්මාංසය’ නැමති නීති සම්ප්‍රදායන් අනුගමනය කරති. ෂියා මුස්ලිම්වරු අතර අනු කොටස් කිහිපයකි. විශාලතම ෂියා අනු කොටස වන්නේ Twelvers (ඉත්නා අෂාරියාහ්)ය. අනෙක් අනු කොටස් නම් ඉස්මයිලි සහ සැයිදියාහ් (Zaidi) වේ.
ඉස්ලාම් - වෙනත් ආගම්[සංස්කරණය]
ජෙරුසලම්හි ගල මත වු පුජනීය ස්ථානයේ ගෝලාකාර කොත. ජෙරුසලම යනු ඉස්ලාම් හා යුදෙව් ආගමේ පූජනීය ස්ථානයක් මෙන්ම මත බේදයට තුඩු දුන් ස්ථානයකි. මේ අල් අක්සා දේවස්ථානය නමින් හැඳින්වෙන රැස්වීම් ගොඩනැගිල්ලයි. මුහම්මද්තුමා දිව්‍ය ලෝකයට සැපත් වුයේ මෙම ප්‍රදේශයේ දි බව මුස්ලිම්වරු විශ්වාස කරති.
ඉස්ලාමීය මතවාදයට අනුව මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය ආරම්භයේදී පැවති ආගම් ආදම්ගෙන් පහළ වු ඒවායි. ඔවුන් දක්‍වන පරිදි අනුව යම් කලෙක සිදුවු ආගමික භේදයක් වැළැක්‍වීමට දෙවියන් විසින් විවිධ ශාස්තෘවරු මෙහි එවා මිනිසුන්ට දේශනා පැවත්වන ලද බව සැලකේ. මෙම සිද්ධිය හේතුකොට ගෙන එබ්රහම්, මෝසෙස්, ගීබා ශාස්තෘවරු හා යේසුස් නැමැති ඉස්ලාම් ධර්මයේ ශාස්තෘවරුහු පහළ වුහ. නමුදු ඔවුන්ගේ "ටෝරාව" සහ පරම "සත්‍ය" වැනි දේශනා කිස්තියානුවන් හා යුදෙව්වන් නිසා විකෘති විණි.
ඓතිහාසික වශයෙන් බලන කළ ඩිම්මිස්වරුනට මේ තත්ත්වය ඉතා හොඳින් ප්‍රයෝජනයට ගෙන ඔවුන්ගේ ආගමික නායකයින් යටතේ ස්වයං පාලනයක් ගෙනයාමට හැකියාව ලැබිණි. නමුත් ඔවුන්ගේ පහත්(හීන) තත්වය නිසා විවිධ සමාජ සහ ආගමික නීතිවලට යටත් විමට ඔවුනට සිදු විය. ශාස්තෘවාදය සහ විටෙක බහුදේව වාදය (හින්‍දු පරිදි) වැනි දේ අනුගමනය කළවුන්ට මෙම තත්වයට මුහුණ පෑමට සිදුවු අතර ඒකදේවවාදීන්ට හෝ න්‍යාෂ්ටික දෘෂ්ටිකයින්ට මෙය ආදාළ නොවීය. මුස්ලිම්වරු වාසය නොකරන ප්‍රදේශවල (සර්-අල්-හබ්) වෙසෙන්නවුන් "හාබාස්" ලෙස හැඳින්විණි. මුස්ලිම් පෙදෙසක් සමඟ එවැනි පෙදෙසක් එක්‍වු විට "අල්-අල්- අහිඩ්" ලෙස ව්‍යවහාර විය. මුස්ලිම් ජනවාසවලට තාවකාලික ආරක්‍ෂාවක් ලබා දෙමින් ජීවත්වන්නන් "අල් -අල් - අමාන්" ලෙස හැඳින්වේ. මොවුන්ගේ නීතිමය තත්ත්වය "ඩිම්මි" වරුන් හා සමාන වන නමුත් "ජිස්සාව" ට මුදල් ගෙවීම අනිවාර්ය වේ. මුස්ලිම් ජනාවාස වලට පිටතින් වාසය කරන යුද්ධ මුක්ත කාමී ජන කොටස් (අල්-අල් හුඩානා) මුස්ලිම්වරුන්ට පහරදීමෙන් වැළකිමට එකඟ වෙති. ආගම හැරදැමිම ජීවිතය නැති කිරිම දක්‍වා දඬුවම් පැනවිය හැකි වරදකි.
අලෙව්, යසිඩ්, ඩෘස්, අහ්මඩේයියා, බාබි, බර්ගාට්ට්රා සහ හා - ම්මි වැනි ආගමික ව්‍යාපාර ඉස්ලාම් දහමින් පැන නැගී ඇත. ඉන් සමහර ඒවා ආගමික විශ්වාස මත ‍පදනම් වී ඇත. ඇතැමෙක් තමන් වෙන් කොට සලකන අතර, තවත් අය මතභේදාත්මක නිකාය බෙදීම් ඇති කර ගනී. "සික් " දර්ශනය එවැන්නකට උදාහරණයකි. එය 50 වැනි ශතවර්ශයේ අග භාගයේදී ගුරු නානක් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී. ඒ අනුව සික් දහම හින්‍දු සහ මුස්ලිම් යන ධර්මයන්ගේ මිශ්‍රණයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
සුෆි වාදය[සංස්කරණය]
නියමාකාරයෙන් වර්ගීකරණයක් ලෙස නොසැලකුණ ද, සුෆි වාදය ඉස්ලාමයේ ගුප්තාර්ථවත්, පැවදි බව පිළිගන්නා ස්වරූපයක් වෙයි. සුෆි වරු භාවාත්මක ඉන්‍ද්‍රියන් භාවිත කරමින් මනා ශික්‍ෂණයෙන් හා ඥානයෙන් යුතුව, දෙවියන් වහන්සේගේ සෘජු අත්දැකීම, ධර්මයේ අධ්‍යාත්මික පැතිකඩවලට අවධානය යොමු කරමින්, ලබා ගනිති. සමහර මුස්ලිම්වරු සුෆි වාදය අසාධාරණ ආගමික සංකල්පයක් හැටියට චෝදනා කරති. තවත් සමහරු සුෆි වාදය හා ඉස්ලාමීය නීතිය එකිනෙකට අනුපුරක වන බවට විශ්වාස කරති. තරිකාවරු වැනි සුෆි ගෝත්‍ර, සුන්නි හෝ ෂියා ලෙස වර්ග කළ හැක.
වෙනත්[සංස්කරණය]
කජිරිවරු ආදි ඉස්ලාමයේ පටන් පැවැත ගෙන එන පිරිසකි. වර්තමානයේ පවතින එකම කජිරිවරුන්ගේ අනු ශාඛාව වන්නේ 'ඉබාදියියාහ්' වාදයයි. බොහෝ වෙනත් කජිරි අනුකොටස් මෙන් නොව 'ඉබාදියියාහ් වාදය' පාපතර මුස්ලිම්වරුන් මිත්‍යාදෘෂ්ඨිකයන් ලෙස ‍නොසලකයි. ඉම්වරයා ඉබාදි නෛතික සාහිත්‍යයේ ඉතා වැදගත් පුද්ගලයෙක්ය. ඔහු තෝරාපත් කර ගත යුත්තේ ඔහුගේ දැනුම හා සිල්වත් බව මතය. ඔහු අසාධාරණව හැසිරුනහොත් ඔහුව බලයෙන් පහ කළ යුතු බව පැවසේ. ඉබාදි මුස්ලිම්වරු බහුතරයක් ඕමානයේ ජීවත් වේ.
ඉස්ලාම්හි යුතුකම් සහ පිළිවෙත්[සංස්කරණය]
ශරිආට යනු සාම්ප්‍රදායික ඉස්ලාමීය පණ්ඩිතයින් විසින් සකසන ලද ඉස්ලාමීය නීතියකි. එය දේව කැමැත්ත පිළිබඳ කියමනක් ලෙසද සැලකේ. "ඒ අනුව කටයුතු කිරීම මුස්ලිම්වරු හට තම ආගමික විශ්වාසය තහවුරු කිරීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද ක්‍රමයකි”.
පුද්ගලයෙකුගේ ඉස්ලාමීය නීතිය ජීවිතයේ පැතිකඩකටම අදාලව සැකසී තිබේ. දේශපාලන හා විදේශ සම්බන්‍ධතා වැනි ක්‍ෂේත්‍ර ගණනාවකටද එම නීති අදාල වේ. කුරානයයේ හුදු විස්තර කර ඇත්තේ කිසියම් අපරාධ පහකට දඩුවම් දීමටයි. නීති විරෝධී සමාගම් පවත්වාගෙන යෑම, නීති විරෝධී සමාගම් පවත්වාගෙන යෑම පිළිබඳව බොරු චෝදනා එල්ල කිරීම, මත්පැන් භාවිතය, සොරකම හා මං පැහැරීම, කුරානය හා සුහානයේ උරුමය පිළිබඳව නීති, විවාහය පිළිබඳව නීති, මිනීමැරුම් හා තුවාල කිරීම් සඳහා වන්‍දි ගෙවිම මෙන්ම අපවාද පිළිබඳ නීති හා යාච්ඥා පිළිබඳවද එහි සඳහන් වේ. කෙසේ නමුත් මෙම නියෝග හා තහංචි ඒවායේ ප්‍රායෝගික අදාලත්වය මත වෙනස් වීමටත් පුළුල් වීමටත් ඉඩ තිබේ. ඉස්ලාම් ශාස්ත්‍රඥයන් විසින් උලේමා නමින් ඉහත කී නීති පද්ධති වලට අදාල විස්තර සහිත පදනම් ගැන නීති හා විවරණයක් ආරෝපණය කර ගනු ලැබ ඇත.
ෆික්න් හෝ "නීති විද්‍යාව" මගින් ආගමික ප්‍රායෝගික නීති පිළිබඳ වූ දැනුම ගැන විග්‍රහ කරයි. ඉස්ලාමික නීතිවේදීන් නීතිය හැඳින්විමට යොදා ගත් ක්‍රමය උසුල් අල් - වික්න්(නීතිමය කරුණු හෝ නීති විද්‍යාව පිළිබඳ මුලධර්ම”) නම් වේ. ඉස්ලාම් නීතියේ න්‍යායන්ට අනුව එම නීති වලට බලපාන මුලික ධාතු සතරක් ඇත. ඒවා පිළිවෙලින් කුරානය, නුනාහ්හය (මුහම්මද් පිළිබඳව වූ ක්‍රියා හා කියමන්), මුස්ලිම් ජුරිය පිළිබඳ පොදු එකඟතාවය (ඉජ්මා) හා සාදෘශ්‍ය හේතු (නියාස්) වේ. මුල් ඉස්ලාමීය ජුරීන් හට මුලධර්මවලට වඩා නීතිවල ප්‍රායෝගික බැඳීම වැදගත් විය. 9 වන ශතවර්ෂයේ දි ඇග් ශාෆි නැමැති නීතිඥයා විසින් ඉස්ලාමීය නීතිය පිළිබඳ මුලධර්ම වලට පදනමක් ලබාදුනි එම නීති විද්‍යාව පිළිබඳව මුලධර්ම ඔහුගේ " අල් - රිසාලාහ්" නැමැති පොතේ සඳහන් වේ. (මුලික ධාතු සතර පිළිබඳ වද එහි අන්තර්ගත වේ.)
ජිහාද්[සංස්කරණය]
ප්‍රධාන ලිපිය: ජිහාද් ජිහාද් යන වැකියේ ඍජු අර්ථය "අරගලය /උත්සාහ කිරීම /වීරිය වැඩිම " ආදී යනුවෙන් පැවසිය හැක. එසේම ඉස්ලාමය තුළ ජිහාද් වර්ග කොට තිබේ ඉන් තමා තුළ ඇති වන පාපකාරී සිතුවිලි තන්හා කාරී සිතුවිලි සමග කරන්නා වූ ජිහාදය ඉහලම ජිහාදය යනුවෙන් නබි (සල් ) තුමන් පෙන්වා දී තිබේ.
ජිහාද් යනු කුමක්ද?
අසීරු අවස්ථාවක සිනාසීම ජිහාඩයයි.දුෂ්කර අවස්ථාවක ඉවසීමෙන් සිටීම ජිහාඩයයි.නිවැරදි දෙයක් වෙනුවෙන් වෙහෙස වීම ජිහාඩයයි. මහළු දෙමාපියන් ආදරයෙන් රැකබලා ගැනීම ජිහාඩයයි. සමාව දීම ජිහාඩයයි. ජිහාඩය යනු ඉහත සඳහන් කල පරිදි අල් කුරානයේ සඳහන් වන දේ මිස මාධ්‍යයෙන් පෙන්වන භායනක දෙයක් නොවේ..."
ඉස්ලාමිය නීතිය අනුව ජිහාද් සාමාන්‍යයෙන් ගැනෙනුයේ ඉස්ලාමික රාජ්‍යය බේරා ගැනීම හෝ පුළුල් කිරීමේදී මුස්ලිම් නොවන සටන්කරුවන් වෙත දක්‍වන යුදමය ආයාසයයි. ජිහාද් යනු ඉස්ලාම් දහම තුළ සිදු කළ හැකි එකම යුද්ධයයි. මෙය විප්ලවකරුවන්, ප්‍රචණ්ඩ කණ්ඩායම් හෝ ඉස්ලාමීය නොවන අනෙකුත් නායකයන්ට හෝ ඉස්ලාමීය අධිකාරීන්ට යටත් නොවන රාජ්‍ය වලට විරුද්ධව දියත් කළ හැකිය. වර්තමාන මුස්ලිම්වරුන්ට අනුව ජිහාද් යනු ආරක්‍ෂාව සඳහා ගනු ලබන ක්‍රියාමාර්ගයක් වේ.
ජිහාද් සහ ත්‍රස්තවාදය යන මාතෘකාව සාධාරණ ලෙස සහ යුක්ති සහගත ලෙස අධ්‍යයනය කිරීමට නම් ජිහාද් යන පදය එහි සියලූම දෘෂ්ටිකෝණයෙන් විමසා බැලිය යුතුය. එමෙන්ම ත්‍රස්තවාදය යන පදය ද සියලූම දෘෂ්ටිකෝණයෙන් විමසා ජිහාද් යන පදය සමග සසඳා බැලිය යුතුය. එවිටය, ජිහාද් සහ ත්‍රස්තවාදය දෙක යහමින් අවබෝධ කර ගත හැකි වන්නේ. ජිහාද් යනු පුළුල් ගැඹුරු අදහස් කීපයක් දෙන පදයකි. ඒ අදහස්වල එකිනෙකට අන්‍යෝන්‍ය සබැඳියාවක් තිඛෙන නමුත් පරස්පරතා දක්නට නොලැබේ. මුස්ලිම්වරයෙක් ස්වකීය ඉච්ඡාවන් ආශාවන් දමනය කරමින් යටපත් කරමින් ඉස්ලාමීය රාමුව තුළ දිවි පැවැත්ම පවත්වා ගෙන යෑම සඳහා දරන වෑයම, උත්සාහය සටන ජිහාද් යන්නෙහි මූලික අර්ථයයි. ජිහාද් යන්නෙහි දෙවැනි අර්ථය කුමක්ද යත්, විස්තීර්ණ, විසිරුණු තම ජන සමාජයේ ගෞරවය හා සාර ධර්ම සුරැකීම ඇපකැප වී වෙහෙසීම වේ. මෙහි අවසානය නම්, මුස්ලිම්වරුන්ගේ භූමිය සුරැකීම සඳහා හෝ තාඩන පීඩනවලට පාත්‍ර වූ ජනයින්ට පිහිට වීමේ අරමුණින් ඉස්ලාමීය සීමාව තුළ සිට සටන් කිරීම, අප්‍රහතික උත්සාහයේ නියැලීම යනාදී අදහස් මෙහි ගැබ් වී ඇත.
ආගම හා තත්වය[සංස්කරණය]
මුස්ලිම් නීතියට අනුව රාජ්‍යය පාලනය සම්බන්‍ධ කරුණු හා පල්ලියට සම්බන්‍ධ කරුණු වෙනස් කොට නොසලකයි. උලේඛා උත්සවය වැනි ජුරි සභිකයන් හා දේවධර්මාචාර්යවරයා පිළිබඳ ප්‍රායෝගිකව, ඉස්ලාම් නීතිය, නිතර මඟහැරයාම, ශරියා අධිකරණයේ "ර්‍ශ්‍රවන්ස් අධිකරණය" ලෙස හඳුන්වන පද්ධතියේ සමාන්තරව ඔවුන් ආත්ම පාලනයක් ගෙන ගියේය. බටහිර ලෞකික කල්පිත පිළිබඳව දැන ගැන්මෙන් පසු,මුස්ලිම් ලෝකයා ඊට වෙනස් ලෙස ප්‍රතිචාර දක්‍වන්නට පටන් ගත්හ. මුස්ථාස කෙමාල් අමාරුක්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ වලින් පසුව තුර්කිය ආරක්‍ෂිත රාජ්‍යයක් වශයෙන් පරිපාලනය විණි. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව කටයුතු කළ අයටොල්ලා රුහුල්ලා ක්හෝමිනි විසින් ඉරාක විප්ලවය තුළින් ඉතාමත් ආරක්‍ෂිත ආධිපත්‍යයක් ඉරාකයේ සිථාපිත කරන ලදී.
ජනගහනය[සංස්කරණය]
World Muslim population by percentage (Pew Research Center, 2009).
ආහාර පාන සහ සමාජ[සංස්කරණය]
මෙම පිළිවෙත් බහුතරයක් 'අඩාබ්' ගණනයට වැටේ. ඊට 'අස්සලාම් අලෙයිකුම්' කියා ආචාරය කිරීම (ඔබට යහපතක්ම වේවා), 'බිස්මිල්ලාහ්' (දෙවියන්ගේ නාමයෙන්) ලෙස ආහාරයට පෙර ප්‍රකාශ කිරීම, ආහාර ගැනීමට දකුණු අත පමණක් භාවිතා කිරීම අයත් වේ. ඉස්ලාමික සනිපාරක්‍ෂක පිළිවෙත් ප්‍රධාන වශයෙන් පුද්ගල පිරිසුදු භාවයට බලපාන ඒවා වේ. ඉස්ලාම් අවමගුල් චාරිත්‍ර අතරට 'සලාත් අල් ජන සාහ්' යනුවෙන් පවසමින් හොදින් ‍ඔතන ලද දේහය භුමිදානය කිරීම අයත්වේ. මුස්ලිම්වරු යුදෙව්වන් මෙන් ඌරු මස්, ලේ, පිකුදු සහ මත්ද්‍රව්‍ය ආහාරයට නොගනිති. සියලුම මාංශ ශාක භක්‍ෂකයෙකුගෙන් පැමිණිය යුතු අතර ඒවා දෙවියන් වෙනුවෙන් මරණ ලද සතුන් විය යුතුය. මුස්ලිම්වරුන්ගේ ආහාරයට ගැනීමට සුදුසු ආහාර 'හලාල්' ලෙස හැදින්වේ.හලාල් යන්නෙහි වචනාර්ථය අනුමත කළ අල්ලාහ් විසින් අනුමත කළ යන්නයි. ආහාර පිළිබඳව මෙම මතය කුරාණයෙහි අල් බකරාවේ - එළදෙන /2 පරිචය/ 173 කොටසෙහි අහාර පිලිබඳ නියමය දක්‍වන්නේ මෙසේය. ඉබේ මැරුණු, ලේ, උරු මස් හා අල්ලාගේ නම නොකියා මරනලද සතුන්ගේ මස් අනුමත නොමැත. එහෙත් වැරදි මනසකින් තොරව කවරකුගේ හෝ බලපෑමක් මත ඒවාම කවද අල්ලාහ් ඔහුට සමාව් දෙන බව එහි දැක්‍වේ. තවද අල්-මායිදා නම් පරිචයේ 3 කාණ්ඩයේ දි ද නොකෑයුතු දෑ පිලිබඳ විස්තරයක් දක්‍වා එතැනදීද නැවතත් කන්නටම දෙයක් නොමැති විට හෝ බල කිරීමකදී තහනම් කළ ජාති කෑම වරදක් නොවන බව දක්‍වයි./ පාරිශුද්ධ වූ අල්-කුර්ආන්, අර්ථය සිංහල භාෂාවෙන්-- කර්තෘ අබ්දුල් ඛාදර් මසූර් මව්ලානා, ඒ.බි.එම්.කලීල් මව්ලවි ආදී/
භෝජන විධි[සංස්කරණය]
කුරානයේ සඳහන් වන පරිදි ආහාර ද්‍රව්‍ය ‘හලාල් ’ (නීතිමය) සහ ‘හරාම් ’ (නීතිමය නොවන ) ලෙස බෙදා වෙන් කර ඇත. ඉස්ලාම් නීතියට අනුව මද්‍යසාර, රුධිරය පරිභෝජනය, සමහර මාංශ භක්‍ෂකයින් සහ සර්වභක්‍ෂකයින්ගේ මාංශ අනුභවය තහනම් වේ. ඌරන්, වඳුරන් , බල්ලන් සහ බළලූන්ගේ මාංශ අනුභවය මේ අනුව තහනම් වී ඇත. කුරානයේ සඳහන් සමහර නියම කිරීම් අනුව පමණට වඩා ආහාර ගැනීමද පාපයක් ලෙස සමහර මුස්ලිම්වරුන් සලකයි.
ඉස්ලාමීය අධ්‍යාපනය[සංස්කරණය]
ප්‍රධාන ලිපිය: ඉස්ලාමීය අධ්‍යාපනය
ඉස්ලාමීය ආචාර ධර්ම[සංස්කරණය]
ඉස්ලාම් ආචාරධර්ම පද්ධතිය කුරානයේ ඉගැන්වීම්, සුනාහි එන අනාගත වක්තෘ, මහමුද්තුමාගේ ඉගැන්වීම්, අරාබි සංස්කෘතිය ආදි විවිධ දේ වලින් සැදුම් ලද්දකි. ඉස්ලාම් බුද්ධිමතුන් විසින් කලින් කලට අවශ්‍යතා අනුව මෙම ආචාර ධර්ම පද්ධති නියම කරනු ලබන අතර සමහර ආචාර ධර්මයන් වෙනස් කරනු ලබයි.
"යහපත් චරිතයක්" ලෙස නිර්වචනය කර ඇති ඉස්ලාමීය ආචාර ධර්ම (අල්ලාහ්) ඓතිහාසික වශයෙන් ගොඩ නැගුනේ 7 වන සියවසේ සිට 11 වන සියවසේ ස්ථාපිත වීමෙනි. එය අවසන් වශයෙන් අල් කුරානයේ ඉගැන්වීම්, මුහම්මද්ගේ සුන්නාහ් වේ ඉගැන්වීම්, ඉස්ලාමීය නීතිවේදීන්ගේ පූර්වාදර්ශ (ෂරීආ සහ ෆික්හ් බලන්න ), පූර්ව ඉස්ලාමීය අරාබි සම්ප්රදාය සහ අරාබි නොවන මූලයන් (පර්සියානු සහ ග්රීක අදහස් සහිතව ), ඉස්ලාමීය රාමුවක් තුළ කාවැදුණු හෝ සංකලනය කරන ලඳ සාර්ථක ස්ංයෝගයක් ලෙස එළි දැක්‍විණි. මුහම්මද්ගේ උපදේශනය "දේව භක්තිය සහ අවසාන දිනය පිලිබඳ ඇති බිය හේතුවෙන් සදාචාර වටිනාකම් වල විප්ලවවාදී වෙනසක්" ඇති කල නමුඳු අරාබිවරුන්ගේ ගෝත්රික චාරිත්ර වාරිත්ර මුළුමනින් ම නො නැවතුණි. පසුව මුස්ලිම් ශාස්ත්රඥ්යින් අල් කුරානයේ සහ හදීතයේ ආගමික සදාචාරය පිළිබඳව ගඹුරින් අධ්යයනය කරන ලදී.
ඉස්ලාම් පවුල් ජීවිතය[සංස්කරණය]
ඉස්ලාම් විවාහය, සුදුසුකම් ලත් පාර්ශව දෙකක් අතර සාක්‍ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකු ඉදිරිපිට කරන සිවිල් ගිවිසුමකි. ගිවිසුම මඟින් ගිවිසගත් ආකාරයට මනාලයා විසින් මනාලියට අදාල මංගල තෑගි පිරිනැමිය යුතුය.
විවාහය සඳහා කාන්තාවන් සහ පිරිමින් උනන්‍දු කරවන ඉස්ලාමය ඉන් බැහැර වීමට ඇති දික්කසාදය නමැති මාර්ගය කටුක හා දුෂ්කර එකක් බවට පත්කර යුගදිවිය සතුටුදායක කරලීම සඳහාත්, ඔවුන් ජීවත්වන සමාජයේ යහපත සඳහාත් මග පෙන්වීම් ලබාදෙයි.
“පුරුෂයිනි ඔබලාගේ බිරියන් සමඟ කරුණාවෙන් හා යුක්ති සහගතව කටයුතු කරන්න. ඔබ ඔවුන්ගෙන් යමක් පි‍්‍රය නොකරන්නේ නම් ඔබට දෙවියන් වහන්සේ ආශීර්වාද කිරීමට එම කරුණම හේතුවීමට පුළුවන.”
(ශු. කුර්ආන් 4:19)
කරුණාව දයාව මෙන්ම සාධාරණය සහිත පවුලක් නඩත්තු කිරීම හා සිය බිරිය සමඟ දිවි ගෙවන ලෙස ඉස්ලාමය අණ කරන අතර, ඇතැම්විට අමනාපයක් සිදුවුවහොත් එය මුල්කරගෙන දික්කසාදයට නොඑළඹෙන ලෙස ඔහුට අවවාද කරයි.
(අල්-කුර්ආන් 4: 18)
දික්කසාදයක් සඳහා ඉදිරිපත්වීමට පුරුෂයන්ට අවස්ථාවන් බහුලව තිබුන ද හිතුමතේට කටයුතු කිරීමට හෝ බිරියට හිරිහැර කිරීමට හෝ ඇය නිවසින් පිටමං කිරීමට හෝ කරදර වලට යොමු කිරීමට හෝ ඔහුට අයිතියක් නැත.
පවුල් ජීවිතයේ අත්විය හැකි ගැටලු හා අනවබෝධය තුරන් කර සාමකාමී හා ස්ථිර තත්ත්වයට නැවත ගොඩනැංවීම සඳහා සැමියාගෙත්, බිරියගේත් සමීපතම ඥාතීන් සහභාගී කර ගැනීම පිළිබඳව ද ඉස්ලාමය සඳහන් කර ඇත. මෙමගින් දෙපලගේම ආත්ම ගරුත්වය හා පුද්ගලිකත්වය ආරක්‍ෂා වන අතර දෙදෙනා දික්කසාදයෙන් මුදා ගැනීම සඳහා දැඩි අවශ්‍යතාවයක් සමීපතමයන්ට තිබෙන නිසා දික්කසාදයට යාමේ ඉඩකඩ බොහෝ සෙයින් අඩුවේ.
නමුත් අපහසුතා මධ්‍යයේ අපි‍්‍රයජනක වූ විවාහ ජීවිතයකට සදාකල් කොටු නොවී බිරියගේ අයිතීන් ආරක්‍ෂා කිරීමට ප්‍රායෝගික විසඳුම් ගණනාවක් ද ඉස්ලාම ඉදිරිපත් කරයි. ඒ අනුව පහත දැක්‍වෙන ඕනෑම කරුණක් ඇතුළත් කර ගැනීමට බිරියකට අයිතිය තිබේ.
මේ අන්‍දමට අවසන් කරනු ලබන විවාහ ගිවිසුමක දී ඉහත කරුණුවලින් එකක් හෝ උල්ලංඝනය කරනු ලබන විට නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට යම්කිසි බිරියකට අවකාශ තිබේ.
ඉස්ලාමය තුළ මෙන්ම විවාහය හා දික්කසාදය තුළ ද කාන්තාවගේ ඉතා සාධාරණ අයිතිවාසිකම් ආරක්‍ෂා කර තිබෙන්නේ මේ ආකාරයට ය. කරඇති කොටසට නිවැරදිම අර්ථදැක්‍වීම බැලීමට අල් කුරානයේ 4,3 බැලිය යුතුය.
ඉස්ලාම් විශ්වාසය සම්බන්‍ධ ලේඛන[සංස්කරණය]
කුරානයට අනුව සියළු මුස්ලිම්වරු දෙවියන් විශ්වාස කළ යුතුය. එමෙන්ම ඔහුගේ හෙළි කිරීම් දේවදුතයන්, සහ පණිවිඩකරුවන් සහ විනිශ්චයේ දිනය පිළිබඳවද විශ්වාස කළ යුතුය. එසේම විවිධ මුස්ලිම් ආගමික කණ්ඩායම් අතර එකිනෙකට වෙනස් විශ්වාස ද ඇත. මූලික ගමනාන්තය පිළිබඳ සුන්නි සංකල්පය හඳුන්වනුයේ 'දේව අණක්' වශයෙනි. සියා සංකල්පයට අනුව එය දේව සාධාරණය වේ. හියා දහමට විශේෂිත වනුයේ ඉමාමිස් සැපයු නායකත්වයයි.
‍ඓතිහාසික සංසිද්ධියක් ලෙස ඉස්ලාම් හි ආරම්භය අරාබියේ පුර්ව 7 වැනි සියවස දක්‍වා දිවෙයි. ඉස්ලාම් ග්‍රන්ථ වලට අනුව 'ජුදාස්වාදය' හා කිතු දහම ඒබ්‍රහම්ගේ ඉගැන්වීම් වල අනුප්‍රාප්තීන්ය. කුරානයට අනුව යුදෙව්වන් සහ කිතුනුවන් ග්‍රන්ථයේ මිනිසුන් ලෙස හැඳින්වේ.
ඉස්ලාම් ධර්මයේ පංචස්තම්භ[සංස්කරණය]
ප්‍රධාන ලිපිය: ඉස්ලාම් හි පංචස්තම්භ ඉස්ලාම් හි කුළුණු 5 ඉස්ලාම්හි කුළුනු 5 Sunni Islam අත්‍යාවශ්‍ය සිරිත් වේ. Shia's පුස්කර්ම 8ක් අනුසක් කරන අතර, එම 8 මෙම කුළුණු 5 ට සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අතිච්ඡාදනය වේ.
Shahadab ඉස්ලාම්හි මුලික ඇදහිම වේ. මෙයින් ප්‍රකාශ වනුයේ මම දෙවියන් හැර ඇදහිල්ලට සුදුස්සෙක් නොමැති බවත් Munammad දෙවියන්ගේ පණිවිඩකරු බවට සාක්‍ෂි දෙමි යන්නය. මෙම ප්‍රකාශය ඉස්ලාම්හි අනෙකුත් ඇදහිලි හා සිරිත්වල පදනම වේ. (Shi'a මෙය වෙනම කුළුණක් බව නොසලකන අතර, එය ඇදහිල්ලකට සිමා කර ඇත.) මුස්ලිම්වරුන් යාඥාවේදි Shanodan කටපාඩමින් කියන අතර, ඉස්ලාම් ආගමට හැරිමට අපේක්‍ෂාවෙන් සිටින්නන් මෙම ඇදහිම කටපාඩමින් කිය යුතුය.
Salah (මෙය දවසකට පස් වතාවක් කළ යුතුය) (Shia's ම්‍යෂ්ථ හා අපහරන යාච්ඥාව එකවරක්ද සවස හා රාත්‍රී යාඥාව එකවරක් කිරිමට අනුදන් ලබා ඇත) මෙම යාච්ඥාව Mecca හි kaaba වට මුහුණලා කළ යුතුය. මෙම යාච්ඥාව දෙවියන් වෙත මනස කේන්‍ද්‍ර කිරිමටත් දෙවියන් සමග පෞද්ගලික සන්නිවේදනයක් මගින් දෙවියන්ව ඇදහිමට හා ස්තුතිය ප්‍රකාශ කිරිමටත් යොදා ගනු අවස්ථාවකි. Salab අනිවාර්යය අතර අවස්ථාව අනුව නම්‍යතාවයන් සලසා දි ඇත. නම්‍ය මුස්ලිම් රටවල මෙම යාච්ඥාවට මතක් කිරිම් පොදුවේ ප්‍රචාරය කෙරෙයි. එය මුස්ලිම් දේවස්ථාන මගින් යෝග්‍ය වේලාවේදී සිදු කෙරේ. මෙම යාච්ඥාව අරාබි භාෂාවෙන් වන අතර කුරානයේ පද්‍ය වලින් සමන්විතවේ.
Zakat (දන්‍දිම) මෙය එකතු වු ධනයට සාපේක්‍ෂව සිදුකරන්නකි. මෙය සියලු ධනය තිබෙන මුස්ලිම්වරුන්ට අනිවාර්යවේ. අවශ්‍යවුවන්ට/ දුප්පතුන්ට දිමට ස්ථිර කොටසක් වෙන් කර ඇත. මෙය ඉස්ලාම් ආගම ද ව්‍යාප්ත කිරිම පිණිසද කරනු ඇත. Zakat ආගමික ගැති බවක් ලෙස සැළකන අතර ධනය ඇති අය දුප්පතුන්ට උදව් ලබා දිය යුත්තේ, ධනවතුන්ගේ ධනය දෙවියන්ගේ තිළිණයක් ලෙස සැලකෙන නිසාය. කුරානය හා Hadith යෝජනා කරන්නේ ධනය ඇත්තවුන් ස්වේච්ඡාවෙන් දන්‍දිම කළ යුතු බවයි. (Sodagah) බොහෝ මුස්ලිම්වරුන් වැඩිපුර මුදලක් Khums බදු ගෙවිය යුතුය. මෙය වෙන්වු ආගමික සිරිතක් ලෙස සැළකේ.
Sawm (රාමසාන් සමයේ උපවාස කිරිම) මුස්ලිම්වරුන් අළුයම සිට සන්‍ධ්‍යාව වනතුරු ආහාර හා බීම නොගත යුතය. තව ද එම මාසය තුළ තමන්ගේ පව් පිළිබදව සැලකිය යුතුය. මෙම උපවාසය මගින් දෙවියනට කිට්ටු බවක් ඇති කිරිමට උදව් කෙරේ. මෙම කාලයේදී මුස්ලිම්වරුන් ඔවුන්ගෙ දෙවියන් වෙනුවෙන් කෙළෙහිගුණ දැක්‍වීම හා යැපීම පෙන්විය යුතුය. කළ පව්වලට සමාව යැදීමට දුප්පතුන් පිළිබදව සිතිම ද කළ යුතුය.
මුස්ලිම්වරුන් විසින් khums බද්දය නමැති තවත් අමතර සිරිත 3 ක් ඉස්ලාම් ආගමට අතවශ්‍ය ලෙස අනුගමහනය කරනු ලබයි. මෙයින් සැම මුස්ලිම්වරයෙකුම සිල්වත් ජිවිතයක් ගත කිරිමට යොමු කරන අතර අනන්‍යන් ද මෙයට නැඹුරු කර ගැනිම සිදු කරයි.
තෙවනුව nahi-Anil- Mnkar අයහපත් ක්‍රියා කිරිමෙන් වැළකිමට අනුසස් දිම මෙමගින් මුස්ලිම්වරුන්ට දුසිරිතෙහි හා අකුසල් ක්‍රියාවලින් වැළකී සිටීමට පවසන අතර අනෙක් අයට ද එසේ කිරිමට ධෛර්යමත් කරයි.
මුහම්මද්[සංස්කරණය]
ශාස්තෘවරයාගේ සොහොන (“මදිනා හි මුහම්මද්තුමාගේ සොහොන පවතින භූමිය") මුහම්මද් (ක්‍රි.ව 570 ජුලි 6 - 632) යනු අරාබි ජාතිකයෙක් වන අතර වෘත්තියෙන් වෙළෙන්‍දෙක් විය. එමෙන් ම මොහු ආගමික මෙන්ම හමුදාමය නායකයෙක් ලෙස ද හැදින්විය හැක.මොහු සර්වබලධාරින් වූ අල්ලාහ් දෙවියන් පහළ කරන ලද සතරවන වූ ද අවසාන වූ ද ඉස්ලාම් ධර්මය ලොවට අනාවරණය කළේ ය. මුස්ලිම්වරුන් සලකන පරිදි මොහු ඉස්ලාම් දහමේ නිර්මාපකයා නොවන අතර මොහු ඒක දේව විශ්වාසයන්ගෙන් පැව‍තෙන, ආදම් හා එබ්රහම් වැනි අයගෙන් පැවතෙන මුලිකයෙක් මෙන්ම ප්‍රතිසංස්කාරකවරයෙක් ලෙස සලකයි. මුස්ලිම් සංස්කෘතියේදි මුහම්මද්තුමා සියලු දේ දැනගත් අවසාන ශාස්තෘවරයා ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙතුමාගේ ජීවිතයේ අවසාන කාලයේ එනම් ඔහුගේ වයස අවුරුදු 40 සිට තවත් වසර 23 දක්‍වා මෙහු දෙවියන් සමඟ සබඳතා පවත්වා ගනිමින් විවිධ දේ අනාවරණය කරගත් බව අනුගාමිකයන්ට පැවසු අතර එම සොයා ගැනිම් ශුද්ධ වු කුරාණය නමින් ඔවුන් විසින් රචනා කරන ලදි.
මෙම කාලවකවානුවේදි මක්කමෙහි වෙසෙන ජනතාවට මුහම්මද්තුමා විසින් බහුදේව වාදය අන්තර්ගත දේශනා සිදු කරන ලදී. බහුතරයක් ඉස්ලාම් දහම වැළදගත් නමුදු, තවත් පිරිසක් එවක මක්කම පාලනය කල මුහම්මද්තුමාව සහ එතුමාගේ අනුගාමිකයන්ව විවිධ වධ බන්‍ධන වලට ලක් කළේය. ඉන් වසර 13 කට පසු මුහම්මද් සහ මුස්ලිම්වරු 'හිජ්රා' හෙවත් මදිනා නගරයට නික්මයාම (එවක යන්ර්බ් ක්‍රි.ව 622) සිදුවුණි. එහිදි ඔහුගේ මදිනා අනුගාමිකයන් (අන්සාර්වරුන්), මක්කම නරගයේ අනුගාමිකයන් (මුහාජ්රුන්) සමඟ එක්‍වී දේශපාලනික සම්බවයක් සහිත ආගමික අධිකාරියක් පිහිටවුයේය. වසර කීපයකට පසු මක්කමෙහි හමුදාවට එරෙහිව යුද්ධ 2 ක් ඇතිවිය. ඒවා නම් ක්‍රි.ව 624 දී මුස්ලිම්වරුන් ජයගත් බදර් යුද්ධය හා විසඳුම් රහිත වු ක්‍රි.ව 625 දී සිදුවු යුහුද් යුද්ධයයි. මදිනාහි යුදෙව්වන් සමඟ සිදුවු මෙම යුද්ධය නිසා යුදෙව්වන් පලායාම, වහලුන් බවට පත් විම හෝ මරණය වැනි දේ වලට මුහුණ පෑ අතර යුදෙව් ප්‍රාන්ත හෙවත් කසබාර් මැඩපැවැත්විණි. මෙම කාලයේදිම මුහම්මද්තුමා කාන්තාර ග්‍රෝත තමා යටතට පත් කර ගැනිම නිසා මක්කම ‍හි වෙළඳ මාර්ග අත්හිටවන ලදි. ක්‍රි.ව 629 දි පමණ ලේ වැගිරිම් අවම කර යුද්ධයෙන් ජයගත්තේය. පසුව මක්කම ආක්‍රමණය කළ මොහු ඔහුගේ ජිවිතයේ අවසන් කාලයේදි එනම් ක්‍රි.ව 632 දි මුළු අරාබිකරයම තම පාලනයට නතුකර ගැනීමට සමත් විය.
ඉස්ලාම් ධර්මයේදි මුහම්මද්තුමාගේ ප්‍රමාණික ජිවන නිදර්ශනය ලෙස පාදන ලද පාර 'සුන්නා' ලෙස හඳුන්වයි. ඔහුගේ ආදර්ශ, කියමන් හා චරිත ලක්‍ෂණ ඇතුළත් මෙම සුරුකි වර්තා 'හඩින' ලෙස හඳුන්වයි. සම්ප්‍රදායික මුස්ලිම් ජුරි සබිකයෝ හෝ නීතිවේදිහු (ක්‍රි.ව 820) මුස්ලිම් නීතියෙහි ඇති 'සුන්නා' හි වැදගත්කම පෙන්වා දෙන අතර මුස්ලිම්වරු මුහම්මද්තුමාගේ ජීවිතය ආදර්ශයට ගන්නා ලෙස පොළඹවති. 'සුන්නත්' යන්නෙන් කුරාණයට නිවැරදිව අර්ථකතනයට මග පෙන්වා දෙයි.
පුනරුත්‍ථානය සහ අවසන් විනිශ්වය[සංස්කරණය]
ඉස්ලාම් විශ්වාසයට අනුව ඉස්ලාම් භක්තිකයන් ඔවුන් ජීවත්ව සිටි කාලයේදී සිදු කරන ලද කි‍්‍රයාවන් අනුව දෙවියන් අතින් විනිශ්වයකට ලක්‍වන අතර ඒ අනුව පුනරුත්‍ථාපනය ලබයි. මේ පිළිබඳ විස්තරයන් කුරානයේ සහ හදීස් හි අන්තර්ගතය වේ.
කුරානයේ සඳහන් වන පරිදි ආගම කෙරෙහි විශ්වාසයක් නැති බව, අයුතු ලෙස පොලී අය කිරීම, වංකභාවය අපාගත වීමට කරන බලවත් පාපකර්මයන්ය. එහි සියළු භෞතිකර්මයන් පිලිබද විස්තර ද එයට පිවිසිම සඳහා ගත යුතු කි‍්‍රයාමර්ග ද යන සියළු දේ කුරානයේ සඳහන්ව ඇත.
හින්දු
thumb හින්දු යන වචනයේ ඉතිහාසික අරුත කාලයත් සමඟ විකාශනය වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 1 වන සහස්‍රයේ මධ්‍යකාලීන යුගයේ ග්‍රන්ථ හරහා පර්සියානු හා ග්‍රීක යොමු දැක්වීම් වලින් පටන් ගෙන, [55] හින්දු යන යෙදුම ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ හෝ ඉන් ඔබ්බෙහි වෙසෙන ජනයා සඳහා භූගෝලීය, ජනවාර්ගික හෝ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් දක්වයි. සින්දු (ඉන්දු) ගඟ. ක්‍රි.ව. 16 වන සියවස වන විට මෙම යෙදුම තුර්කි හෝ මුස්ලිම් නොවන උප මහද්වීපයේ පදිංචිකරුවන්ට යොමු වීමට පටන් ගත්තේය. [58] thumb ආගමික හෝ සංස්කෘතික අර්ථයෙන් දේශීය ඉන්දියානු ජනගහනය තුළ හින්දු ස්වයං අනන්‍යතාවයේ development තිහාසික වර්ධනය පැහැදිලි නැත. [53] [59] තරඟකාරී න්‍යායන් පවසන්නේ හින්දු අනන්‍යතාවය බි‍්‍රතාන්‍ය යටත් විජිත යුගයේ දී වර්ධනය වූ බව හෝ එය මුස්ලිම් ආක්‍රමණ සහ මධ්‍යකාලීන හින්දු-මුස්ලිම් යුද්ධවලින් පසු ක්‍රි.ව. 8 වන සියවසෙන් පසු වර්ධනය වී ඇති බවයි. [59] [60] [61] හින්දු අනන්‍යතාව පිළිබඳ හැඟීමක් සහ හින්දු යන පදය 13 වන සහ 18 වන සියවස් අතර සංස්කෘත හා බෙංගාලි භාෂාවෙන් සඳහන් වේ. [60] [62] 14 වන සහ 18 වන සියවස්වල ඉන්දියානු කවියන් වන විද්‍යපති, කබීර් සහ ඒකනාත් හින්දු ධර්මා (හින්දු ධර්මය) යන යෙදුම භාවිතා කළ අතර එය ටුරකා ධර්මා (ඉස්ලාම්) සමඟ සැසඳීය. [59] [63] ක්‍රිස්තියානි සගයා වන සෙබස්තියෝ මැන්රික් 1649 දී 'හින්දු' යන වචනය ආගමික සන්දර්භයක් තුළ භාවිතා කළේය. [64] 18 වන ශතවර්ෂයේදී යුරෝපීය වෙළඳුන් සහ යටත් විජිතවාදීන් ඉස්ලාමයේ අනුගාමිකයන් වූ තුර්කි, මෝගල් සහ අරාබි වැනි කණ්ඩායම් සඳහා මොහමඩියානු ජාතිකයින්ට වඩා වෙනස්ව සාමූහිකව ඉන්දියානු ආගම්වල අනුගාමිකයින් හින්දු ලෙස හැඳින්වීමට පටන් ගත්හ. [53] [56] 19 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගය වන විට යටත් විජිත පෙරදිග පා xts යන් හින්දු භක්තිකයන්, සීක්වරුන් සහ ජෛන ජාතිකයින්ගෙන් තවදුරටත් වෙන් කොට හඳුනා ගත්හ. 65] විද්වතුන් පවසන්නේ හින්දු, බෞද්ධ, ජෛන සහ සීක් අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමේ චාරිත්‍රය නවීන ප්‍රපංචයක් බවයි. [66] [67] [ඇ]
බිලියන 1.2 කට වඩා වැඩි, [70] කිතුනුවන්ට සහ මුස්ලිම්වරුන්ට පසුව ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන්නේ හින්දු භක්තිකයන්ය. 2011 ඉන්දියානු සංගණනයට අනුව හින්දු ජනතාවගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් දළ වශයෙන් මිලියන 966 ක් (ගෝලීය හින්දු ජනගහනයෙන් 94.3%) ඉන්දියාවේ වෙසෙති. ඉන්දියාවෙන් පසු විශාලතම හින්දු ජනගහනය ඇති ඊළඟ රටවල් නවය: පිළිවෙලින් අඩු වෙමින් පවතී: නේපාලය, බංග්ලාදේශය, ඉන්දුනීසියාව, පකිස්ථානය, ශ්‍රී ලංකාව, එක්සත් ජනපදය, මැලේසියාව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ එක්සත් රාජධානිය. [72] මේ සියල්ලම ලෝක හින්දු ජනගහනයෙන් 99% ක් වන අතර, ලෝකයේ ඉතිරි රටවල් ඒකාබද්ධ වන විට 2010 වන විට හින්දු මිලියන 6 ක් පමණ සිටියහ. [72]
බුද්ධාගම
බුද්ධාගම යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනාකල බුද්ධ ධර්මය නම් දර්ශනය පාදක කොට ගොඩනැගී ඇති ආගම වේ.
බුදු දහම වර්තමානයේ ලෝකයේ හතරවන විශාලතම ආගම වේ.එය මිලියන 535 කට අධික ජනගහනයක් විසින් අනුගමනය කරනු ලබයි.එය ලෝක ජනගහනයෙන් 7%ක් පමණ වේ.
බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාව, භූතානය, මියන්මාරය, තායිලන්තය, කාම්බෝජය, ලාඕසය, මොංගෝලියාව යන රටවල රාජ්‍ය ආගම වේ.
ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන්
ථේරවාද සම්ප්‍රදාය යනු බුදු දහම වෙනස් නොකර ඒ ආකාරයෙන්ම පැවත එන සම්ප්‍රදායයි. අශෝක අධිරාජ්‍යයා ථේරවාද බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාව, මියන්මාරය, ඇෆ්ගනිස්ථානය වැනි රටවල් බොහොමයකට ව්‍යාප්ත කරන ලදී.පසුකාලීනව ශ්‍රී ලංකාව හරහා තායිලන්තය,ලාඕසය යන රටවලට ථේරවාදී බුදු දහම ව්‍යාප්ත විය.ථේරවාද බුදුදහම යනු වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාව, මියන්මාරය, තායිලන්තය, කාම්බෝජය, ලාඕසය යන රටවල බහුතරයක් අදහන ආගමයි.එමෙන්ම එම රටවල රාජ්‍ය ආගමද වේ.
මහායාන සම්ප්‍රදාය යනු බුදු දහම යම් තරමකට වෙනස් කළ සම්ප්‍රදායකි.එය ගාන්ධාර දේශය (වර්තමාන ඇෆ්ගනිස්ථානය) ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේදී බිිිිිිහිවිය. මහායාන බුදුදහම යනු වර්තමානයේ ජපානය, චීනය, සිංගප්පූරුව, කල්මිකියාව යන රටවල බහුතරයක් අදහන ආගමයි. thumb වජ්‍රයාන සම්ප්‍රදාය යනු මහායානය වෙනස්දීීී වී සෑදුන සම්ප්‍රදායයි.එය වර්තමානයේ ටිබෙටය, භූතානය, මොංගෝලියාව යන රටවල බහුතරයක් අදහන ආගමයි.
ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම[සංස්කරණය]
ඉන්දියාවේ පැවති බුදුදහමේ ඉතිහාසය පහත පරිදි කොටස් 5 කට වර්ග කළ හැක.
මෙම විකාශනයන් සැමවිටම එකිනෙක අනුගාමී නොවීය. නිදසුනක් ලෙස සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් මාහායන සමකාලීන පැවතුනි.
මුල්කාලීන[සංස්කරණය]
මුල්කා තිබේ. 2020 ජනවාරි 4 දින කොළඹ පැවති විභජ්ජ වාදයේදී මැදගොඩ අභයතිස්ස හිමි පවසන ලද්දේ එම පිටපත් ලංකාවට ගෙන්වා ගැනීමට රුපියල් කෝටි තිහක් වැය වන බවයි. එයි හැගෙන්නේ එම ත්රිපිටක පිටපත් මේ වන තුරු (2020.01.05) ලංකාවට ලැබී නොමැති බවකි. එසේ නම් මීමනපලානේ හිමි පරිවර්තන කළා යයි කියන්නේ කුමක්දැයි ගැටලුවකි. දහමේ මුල් කාලයේදී (නිකාය භේදයට පෙර) පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ හා පෙර පැවති ධර්ම කොටස් වලින් ඉතිරිවු කොටස් වලින් සමන්විතය. එහි මූලික ග්‍රන්ථ වනුයේ විනය කය ය.
දහමේ මූලික ඉගැන්වීම් පහත අයුරින් වර්ගීකරණය කළ හැක.
යහපත් හා අයහපත් ක්‍රියාවලින් හටගන්නා කර්ම සැප හෝ දුක් විපාක මෙම භවයේදීම හෝ වෙනත් භවයකදී විපාක දෙයි. වැරදි ක්‍රියාවලින් වැළකීම හා මුලික යහපත් ක්‍රියා සීල නම් වේ. සමථ හෝ සමාධි භාවනාවල යෙදීම නැවත උපතේදී උසස් භවයක් ලබාගත හැක.
මුල් කාලීන ව්‍යාප්තිය හා වැඩි දුර දියුණුව[සංස්කරණය]
නිකාය භේදයෙන් පසුව සෑම සංඝයා වහන්සේ නමක්ම අභිධර්මයේ පිටපතක් ළඟ තබා ගැනීමට කටයුතු යොදා ගත් සේක. බෞද්ධාගම ප්‍රචලිත වනවාත් සමග අභිධර්ම පිටකය සෑදුනි. එහෙත් යම් ශාස්තෘවරුන් මෙම පිටක භාවිතයට ගෙන නැත. ඔවුන් පිළි ගත්තේ දේශනාකර වදාළ ධර්මයට කිසිවක් එකතු නොකළ යුතු බවටය. එනමුත් 5 වැනි සියවසේ ෆාහියන් සහ 7වන සියවසේ ක්සුඅන් සැංග්, අභිධර්මය පිළිබඳව පිටපත් මහා සංඝික පාසලෙන් සපයාගෙන ඇත.
බෞද්ධ සංස්කෘතික ග්‍රන්ථයක් වන මිලින්ද ප්‍රශ්නය කෘතියේ සඳහන් වන්නේ දෙවන සියවසේදී ඉන්දු ග්‍රික අධිරාජ්‍යයෙක්‌ වන මෙනන්දර් බෞද්ධාගම වැළඳ අරහත් භාවය ලබා ගත් බවයි.
අශෝක අධිරාජ්‍යයා බෞද්ධාගම ප්‍රචලිත කිරීමට බොහෝ වෙහෙස දැරුවේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඇෆ්ගනිස්තානය ඇතුළු මධ්‍යම ආසියාවේ හා ශ්‍රි ලංකාවේ බෞද්ධාගම බොහෝ සේ ප්‍රචලිත විය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය දැනුවත්වම න් පිටතට යොමු කෙරුණු යුගයකි.
ප්‍රවර්ගය:ආගම් සහ ඇදහිලි
අප්‍රේල් 5
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කාර්යාල ලැයිස්තුව/ආ
ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කාර්යාල ලැයිස්තුව/ආ යනු සිංහල අකාරාදියෙහි ආ අක්ෂරයෙන් ඇරඹෙන නමක් සහිත ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කාර්යාල ලැයිස්තුවයි.
පනලිය
= ගෝඨාභය ගල්ලෙන් රජ මහා විහාරය = කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ, පොල්ගහවෙල, පනලිය ග්‍රාමයේ කඳුබිම් පරිසරයක ඇති මෙම ගල්ලෙන් විහාරය හඳුන්වන්නේ ගෝඨාභය ගල්ලෙන් රජ මහා විහාරය වශයෙනි. මුහුදු මට්ටමෙන් අඩි 400 ක් පමණ උස් වූ භූමියක පර්වතයක් ඇසුරුකර ගනිමින් විහාරස්ථානය ගොඩ නංවා ඇත්තේ නෙතට පි‍්‍රය වූ සිතට සුවදෙන නිස්කලංක පරිසරයක ය.
අප්‍රේල් 6
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
අප්‍රේල් 7
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
Hotel califinia
හොටෙල් කැලිෆෝනියා යනු බටහිර ප්‍රසිද්ධ සංගීත කණ්ඩායමක් වන The Egle සංගීත කණ්ඩායමයි
ලා නිනා
'ලා නිනෝ යනු දේශගුණික විපර්යාසයකි. මෙය ප්‍රති එල් නිනෝ වශයෙන් ද හඳුන්වයි, මෙම තත්ත්වයේදී සිදුවන්නේ ලොව විශාලතම සාගරය වන ශාන්තිකර සාගරයේ (පැසිපික් සාගරයේ) නිවර්තන කොටසේ බටහිර ප්‍රදේශවල අසාමාන්‍ය පරිදි උණුසුම් තත්ත්වයක්‌ ඇතිවීමත්, නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල අසාමාන්‍ය ලෙස සිසිල් තත්ත්වයක්‌ ඇතිවීමත්ය.
මෙය ආසන්න ලෙස සෑම  වසර 5 කට වරක් නිවර්තන කලාපීය පැසිෆික් සාගර මතුපිටෙහි සිදු වේ යයි පැවසෙන දේශගුණ විපර්යාස තත්වයකි. මෙහිදී සිදුවන විපර්යාසයේ ආවේනික ලක්ෂණය නම් එකී සාගර මතුපිට උශ්නත්වය අසාමාන්‍ය ලෙස විචලන වීමයි. මෙසේ උෂ්නත්වය ඉහළ සහ පහල යාම "එල් නිනෝ" සහ "ලා නිනා" ලෙසින් පිලිවෙලින් හඳුන්වයි.
ප්‍රවර්ගය:දේශගුණික විපර්යාස
වැවිලි කර්මාන්තය
මුල් අවධියේදී වැවිලි කර්මාන්තය විශාල ගොවිපල ලෙසද වතු යායවල් ලෙසද විශේෂයෙන් නිවර්තන හෝ අර්ධනිවර්තන රටවල, පුළුන්, දුම්කොල ,කෝපි, උක් සහ ගස් (දැව) යනාදිය එහිම පදිංච් කම්කරුවන් විසින් සිදු කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:වැවිලි කර්මාන්තය
පිත් යුෂය
පිත් යුෂය
පිත් යුෂය යනු පිත්තාශය තුල ගබඩා වී ඇති කහ පැහැති ද්‍රාවණයකි. මෙය නිෂ්පදය සිදු කරන්නේ අක්මාව තුල වන අතර පිත්තාශය තුල ගබඩා කර අහාර ඇතුලු වු පසු කුඩා අන්ත්‍රය වෙත මුදා හැරීම සිදුවේ.
ක්‍රියාකාරීත්වය
පිත්යුෂය යනු විශේෂයෙන්ම ලිපිඩමය ආහාර දිරවීම පහසු කිරීම සඳහා සැදුනු ද්‍රාවනයකි. මෙහි ඇති සංඝඨක මගින් ආහාර වල ඇති ජලයේ ද්‍රාව්‍යය නොවන ලිපිඩ කොටස් ජලදාවී බවට පත් කරයි.
පිත්තාශය ආශ්‍රිත රෝග තත්ත්ව
පිත්තාශය යනු ඉතා ආහාර මාර්ගයේ ඉතා වැදගත් අවයවයකි. කෙසේ වුවද විවිධ තත්ත්ව යටතේ ගැටලුකාරී තත්ත්ව මතුවිය හැකිය. ඒ අතර පිත්තශය ආශ්‍රිත ගල්(gallstones) ,පිත්තාශය ආශ්‍රිත පිලිකා (gall bladder cancers) මෙනම පිත්ත නාලයේ අවහිරතාද මතුවිය හැකිය.
https://en.wikipedia.org/wiki/Bile
අප්‍රේල් 12
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
‍සෝහේගුම්
සෝහේගුම් (හන්ගුල්: 소해금; හන්ජා: 小奚琴) 1960 කාල වකවානුවේ උතුරු කොරියාව තුල නිපදවූ වාද්‍ය භාණ්ඩයකි. එය සත්‍ය වශයෙන්ම හේගුම් (සාම්ප්‍රදායික කොරියානු තත් වාද්‍ය භාණ්ඩයක්) හි තත් හතරක් සහිත නවීකරණයකි.
අප්‍රේල් 13
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
‍සෝහේගුම්
එහි සීරුමාරු ඇණ හේගුම් හි මෙන් ඉදිරියෙන් නොව,වයලීනයේ මෙන් දෙපසින් පිහිටා ඇත. එහි අළුව ද තත් මැදින් නොව වයලීනයේ මෙන් ඉදිරියෙන් වාදනය කරයි.
බක් පසළොස්වක
චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව බක් මාසයේ 15වන තිථියය මැදින් මාසයේ පුර පක්‍ෂයේ අන්තිම තිථියයි.
ආශ්‍රිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:බක් ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ දින
ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කාර්යාල ලැයිස්තුව/බ
ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කාර්යාල ලැයිස්තුව/බ යනු සිංහල අකාරාදියෙහි බ අක්ෂරයෙන් ඇරඹෙන නමක් සහිත ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කාර්යාල ලැයිස්තුවයි.
මනීයුස් අචීලියුස් ග්ලාබ්රියෝ
මනීයුස් අචීලියුස් ග්ලාබ්රියෝ යනු, ක්‍රිපූ 191 හිදී රෝමානු ජනරජයේ කොන්සල්වරයෙකි. ජනරජයේ පැවැත්ම පුරාවටම සහ අධිරාජ්‍ය යුගය දක්වාද, එහි සාමාජිකයන් විසින් මහේස්ත්‍රාත් තනතුරු දරන ලද, කීර්තිමත්  පොදු ජන පවුලකින් (ගෝත්‍රය) ඔහු පැවත එන ලදි.
අප්‍රේල් 14
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
මනීයුස් අචීලියුස් ග්ලාබ්රියෝ
ආශ්‍රිත
අචීලියුස් ග්ලාබ්රියෝ, මනීයුස් ප්‍රවර්ගය:රෝමානු ජනරජ ප්‍රීටරවරු ප්‍රවර්ගය:අචීලියාවරු ප්‍රවර්ගය:පුරාතන රෝමානු ජනරාල්වරු ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිපූ 2 වන සියවසෙහි රෝමානුවන්
අප්‍රේල් 15
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල් ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
මර්ටින් වික්‍රම සිංහ (චිත්‍රය)
මර්ටින් වික්‍රම සිංහ (චිත්‍රය)
උපත 	-	මැයි 29 1890 කොග්ගල, ශ්‍රී ලංකා
මරණය	-	ජුලි 23 1976 (වයස 86) බණ්ඩාරවෙල, ශ්‍රී ලංකා
මාර්ටින් වික්‍රම සිංහ ඒම්.බී. ඊ (මැයි 29 1890 සිට ජුලි 23 1976) වැදගත් ශ්‍රී ලාංකික කථා රචකයෙකි.
මුල් හේතුව සොයා යාම මුලික මාතෘකාව ලෙස මාටින් වික්‍රම සිංහයන්ගෙන් ලියවිලි, සංස්කාතිය, සහ ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ ජිවි. පදනම් විය. ඔහුගේ කාර්යය විපරමට අදාල වන්න‍ේ නුතන දැනුම, ස්වභාවික හා සමාජ විද්‍යාව, සාහිත්‍යය, සාධක ශ්‍රස්ත්‍රය, කලාව, දර්ශනය විද්‍යාව, අධ්‍යාපනය, බොද්ධාගම හා තුලනාත්මක ආගම ලගාවිමට ඉක්මවා යන නොගැඹුර භාව රසය ග්‍රාම්‍ය හික්‍යාලය ශ්‍රී ලංකික පාඨකයන් හට මග පෙන්විමට සහ නොනැසි පවතින හේතුන් ඔවුන්ගේ පොදු ජාතික අත්‍යවශ්‍යතාව සහ පවතින ග්‍රාමිය පිටින හා ග්‍රාමිය සංස්කෘතිය වේ.
වනාන්තර සංක්‍රමණය
වනාන්තර සංක්‍රමණය යනු දී ඇති භූමියක මුළු වනාන්තර හානිය (වනාන්තර විනාශය) සිදුවූ කාලයේ සිට මුළු වනාන්තර ප්‍රදේශ නැවත ඇති වූ කාලය දක්වා භූමිය භාවිතා කිරීමේ නැඹුරුවේ විරුද්ධ ක්‍රියාව විස්තර කරන භූගෝලීය න්‍යායකි.
වනාන්තර සංක්‍රමණය හා සමාජ - ආර්ථික වෙනස්වීම එනම් වැඩි වූ කර්මාන්කරණය සහ නාගරීකරණය අතර මනා සම්බන්ධතාවයක් ඇත. අනෙකුත් තත්ව නිසා සිදුවන කෘෂිකාර්මික භූමි ක්ෂය වීම (යුද්ධය හා පාරිසරික නීති) සමහර අවස්ථාවලදී විශේෂ තුනක් ගනී.
වනාන්තර සංක්‍රමණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන්, සමහර රාජ්‍යයන් වගේම උප රාජ්‍යයන් වෙනුවෙන් ද පවත්වාගෙන එයි. බංග්ලාදේශය, චීනය, කොස්ටරිකාව, කියුබාව, ඩෙන්මාර්කය, ඩොමිනිකන් සමාජවාදී ජනරජය, එල්සැල්වදෝරය, ප්‍රංශය, ගැම්බියාව, හංගේරියාව, අයර්ලන්තය, මොරොක්කෝව, නවසීලන්තය, පෘතුගාලය, පර්ටොරිකෝව, රුවන්ඩාව, ස්කොට්ලන්තය, දකුණු කොරියාව, ස්විට්සර්ලන්තය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ වියට්නාමය යන රටවලට දන්වා සිටියේ කර්මාන්තරණය ආරම්භ වීමෙන් පසු භූමි ප්‍රදේශවල පලපුරුදු වනාන්තර සංක්‍රමණයක් සිදු කළ යුතු බවටයි. ඉන්පසු වනාන්තර සංක්‍රමණවෙහි විවිධ අවස්ථා ලේඛණගත කර ඇත්තේ බ්‍රසීලය, ඉක්වදෝරය සහ මෙක්සිකෝව අතර පිහිටි රාජ්‍යන් සඳහාය. මෙම අධ්‍යයන මාලාවේ, නැවත වනාන්තර ඇති කිරීම ය‍ටතේ සිදු කළ සොයා ගැනී‍ම් මුළු ලෝකයේ වනාන්තර මාරුවෙහි සාර්ථකත්වය පිළිබඳ ප්‍රශ්නාර්ථ මතු කරයි.
වෙනත් අයුරකින් ප්‍රකාශ කරනවා නම්, මෙමඟින් ලෝකයේ වනාන්තර ප්‍රමාණය, අනාගතයේ විශේෂ සංදිස්ථානයක් බවට පත්වීම අපේක්ෂා කළ හැකිව මෙයින් සිදුවන්නේ වර්තමානයේ සිදුවන වනාන්තර විනාශ කිරීමේ නැඹුරුව, වනාන්තර ඇති කිරීම දෙසට ආපසු හැරවීමයි.
මලල ක්‍රීඩා - ජවන හා පිටිය ඉසව්
මෙම අසාමාන්‍ය තරග නියමආකාරයෙන් පවත්වනු ලබන්නේ ගෘහස්ථ තරග කාල සීමාවලදිය. එය එසේ සිදු කරනුයේ දිග මීටර 200 ඇතුලත වු කෙටි දුර ධාවන පථය නිසාය.සැතැප්ම තරගය හැරුණු විට බාධක, දිගු දුර තරග කලාතුරකින් පැවැත් වෙන නමුත් බොහෝ ධාවන පත සැතපුම් කාල (402.3 මීටර්) සිට මීටර් 400 බවට පරිවර්තනය කර ඇත. සෑම දිගු දුර තරගයක්ම වාර්තා ගත නොකරන නමුත්, IAAF වාර්තා පොත තුළ සැතපුම්‍ ලෝක වාර්තාව වර්තමානයේ දරන්නේ කිනම් එල් ගුරෝජ් නැමැති මොරොක්කෝ ජාතිකයා වන අතර ස්වෙට්ලනා මැස්ටනෝමා නැමැති රැසියානු ජාතික කාන්තාව විසින් එහි පුරාණ වටිනාකම දරයි.
පුරුෂයන් හා ස්ත්‍රීන් අතර තරග නොවදින අතර සමහර අවස්ථාවල පාසල් අතර තරග තුළ එසේ කිරීමට සිදු වේ. ස්ත්‍රීන්, පුරුෂයන් ධාවනය කරන දුර ප්‍රමාණයට ධාවනය කරන අතර කඩුලු පැණීම හා අසුන් පන්නා කරන තරගය තුළ බාධක උස් නොවන අතර, යක්ගුලිය, හෙල්ල සහ මිටියේ බර ප්‍රමාණය අඩුය.
මාර්ග ධාවනය
විවෘත පාසල් යොදා ගැනෙන අතර බොහෝවිට ධාවන පථයන් අවසානයත් සමඟ අවසන් වේ. පොදු තරග කී.මි. 5 ට වැඩි, කි.මී.10, කෙටි දුර හා දිගු දුර වේ. වඩා සුලභ නොවන තරග ලෙස කි.මී. 15, සැතපුම් 10 (කි.මී. 16) කි.මී. 20 හා සැතපුම් 20 (කී.මී.32)දැක්විය හැකිය. දිගු දුර දිවීමේ තරගය ඔලිම්පික් ධාවන තරගය තුළ පවත්නා එකම පොදු මාර්ග බාධක තරගය වේ.
වේගයෙන් ඇවිදීම - බොහෝ විට වීවෘත මාර්ග භාවිතා කරන අතර පාසල් තරග අතර බොහෝ විට පවතින තරගයකි. පොදු තරග කි.මී. 10, කි.මී. 20 හා කි.මී. 50 වේ.
දැල්පන්දු
දැල්පන්දු ක්‍රීඩාව,
ක්‍රීඩකයින් එකිනෙකා අතර කායික ස්පර්ශ සබඳතාවක් නොදක්වන පැසිපන්දු ක්‍රීඩාවට සමානකම් දක්වන හා එමගින් වර්ධනය වු සාමාන්‍යයෙන් ගෘහස්ථ වශයෙන් සැලකෙන ක්‍රීඩාවකි. මෙය සාමාන්‍යයෙන් කාන්තා ක්‍රීඩාවක් ලෙස සලකනු ලැබේ.1891 දී ඇමරිකාවේ තරුණ ක්‍රිස්තියානි සංගමයේ උපදේශකයෙකු වන ආචාර්ය ජේම්ස් නේස්මිත් විසින් "කාන්තා බාස්කට්බෝල්" නමින් මෙම ක්‍රීඩාව නිර්මාණය කර ඇත. මෙය ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය යන රටවල ප්‍රධාන කාන්තා කණ්ඩායම් ක්‍රීඩාව බවට පත්වී ඇති අතර (නැරඹුම් ක්‍රීඩාවක් ලෙස හා සහභාගී ක්‍රීඩාවක් ලෙස) බටහිර ඉන්දිය දූපත් ,ශ්‍රී ලංකාව සහ එක්සත් රාජධානියෙහි ඉතා ජනප්‍රිය වී ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා
වන සංවර්ධන විද්‍යාව
thumb|නැවත් සිටුවිමට සකස් කල පැළයක්. thumb|ශාක සිටවන්නෙක්.වන සංවර්ධන විද්‍යාව යනු වනාන්තර හා ශාක වගා කිරීම පිළිබඳ අධ්‍යයන හා කළමණාකරන කලාව, විද්‍යාව හා පෙරහුරුව වගේම ඒ ආශ්‍රිත ස්වාභාවික සම්පත්ය. Silvi වගා කිරීම යනු මේ ආශ්‍රිත විද්‍යාවකි. එයට ශාක හා වනාන්තර වගා කිරීම හා රැක බලා ගැනීම ඇතුළත්ය. නූතන වන සංවර්ධන විද්‍යාව සාමාන්‍යයෙන් සලකනු ලබන්නේ තවත් කරුණු කිහිපයක් ද සමඟිනි. ඒවා නම් දැව නිෂ්පාදනය වෙනුවෙන් අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙස ලී සැපයීමට වනාන්තර උපකාර කර ගැනීම, වන ජීවීන්ගේ නිජ බිමක් ලෙස, ස්වාභාවික ගුණාත්මක ජල නියමයන්, වෙනත් නිපැයුම්, භූමි දර්ශනය හා ප්‍රජාව රැක ගැනීම, රක්ෂාව, සෞන්දර්යාත්මකව සිත් ඇද ගන්නා භූමි දර්ශන, ජෛව විවිධත්ව කළමණාකරණය, ජල බැසීම් කළමණාකරනය, සහ වායු ගෝලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් තැන්පත් වන ස්ථානයක් ලෙස යනාදී කරුණුය. වන සංවර්ධනය විද්‍යාවෙහි නියැලෙන තැනැත්තා වන ආරක්ෂක නිලධාරියා ලෙස හඳුන්වයි. ජීව ගෝලයේ ඉතාම වැදගත් කොටස්වලින් එකක් බවට, වනාන්තර පරිසර පද්ධති පත් වී ඇති අතර වන සංවර්ධන විද්‍යාව, භාවිතයේ ඇති කලාවෙහි, විද්‍යාවෙහි, සහ තාක්ෂණයෙහි වැදගත් ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස ඉස්මතු වී ඇත.
ඉතිහාසය
thumb|දැව බහුලව ලබාගන්නා වන සම්පතකි.
වන සම්පත් භාවිතය හා කළමණාකරණය පිලිබදව චීනයට දිගු ඉතිහාසයක් තිබේ. කාල වකවානුව හන් රාජවංශය සිට රදළ කාලය දක්වා ගනන් ගැනේ. පසු කාලීනව මිං රාජවංශයේ චීන ශිෂ්‍ය Xu Guangqi (1562 – 1633) විසින් ද මේ බව සදහන් කර ඇත. බටහිර ලෝකයේ විධිමත් වන සංවර්ධන ක්‍රියාවලි වර්ධනය වුයේ මධ්‍යකාලීන යුගයේදී ය. ඒ වන විට භූමිය රජවරුන්ගේ හා වංශාදිපතින්ගේ පාලනය යටතේ පැවතුණි. භුමිය පාලනය සම්බන්දයෙන් දඩයම් කරුවන් අතර පැවති නීති අයත් විය. ගොවීන් විසින් බොහෝමයක් ‍ප්‍රදේශ ඉන්ධන සදහා දැව ලබා ගැනීම, ඉදිකිරීම් සදහා අවශ්‍ය දැව ලබා ගැනීම සහ සතුන් ඇති කිරීම යන කාර්යයන් සදහා යොදා ගෙන තිබුණ ද දඩයම් නීති ඉතිරිව පැවතියේ රදල සමාජිකයන් නිසාය. 16 වන ශත වර්ෂයේදී පමණ ජර්මන් රාජ්‍ය සහ ජපානය අඛණ්ඩව දැව අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම උදෙසා ක්‍රමානුකූල වන කළමණාකරණ ආරම්භ කර තිබුණි. සම්මතයක් ලෙස වනාන්තර විශේසිත කොටස් වලට බෙදා සිතියම් ගත කර ඇත්තේ දැව ලබාගැනීම වනාන්තර උත්පාදනය කර ගැනීමේ අරමුණත් සමගය.
වන වගා ඇති කිරීම ප්‍රයෝගිකව ස්ථාපිත කිරීම ආරම්භ කරන ලද්දේ John Evelyn විසිනි. ඒවන විටත් බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් වාසීන් අතර ඊට යම් ජනප්‍රියත්වයක් ලැබී තිබුණි. වන ජීව අධ්‍යයන ආයතන ස්ථාපිත වුයේ 1825 න් පසුවය. මෙවායින් බොහෝමයක් ජර්මනියේ සහ ප්‍රංහයේ පිහිටා තිබුණි. 19 වන සහ 20 වන ශත වර්ෂය මුල් භාගය යන ශත වර්ෂ වලදී වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීමේ වැඩ සටහන් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, යුරෝපය, බ්‍රිතාන්‍යය සහ ඉන්දියාව යන රටවල ස්ථාපිත විය. බොහෝමයක් වන ජීව නිළධාරීන් යුරෝපා මහද්වීපයේ (Sir Dretrich Branclis) හෝ එහි අධ්‍යාපනය ලැබුවෝය.(Gifford Pinchot) දැව ලබා ගැනීම වන සංවර්ධන විද්‍යාවේ ප්‍රධාන අංගයකි.
20 වන ශතවර්ෂයේ දී බටහිර ජාතීන් අතර වගා කිරීමේ සංරක්ෂණ ක්‍රියාදාම වල තාක්ෂණික ධාරිතාවය ඉහළ යාමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වන සංවර්ධන නීති සහ ඊට සම්බන්ධ නියමයන් පැනවීම සහ ඒවා විනාශයට පත්වීම සිදු විය.
උෂ්ණ කලාපීය වන සංවර්ධන විද්‍යාව ඝර්ම කලාපීය වනාන්තර සම්බන්ධ වන සංවර්ධන විද්‍යාවේ කොටසක් ලෙස වෙන් කළ හැකි බව තේක්ක හා මහෝගනී දැව අස්වැන්න සලකා බැලීමෙන් කිව හැක. Sir Dietrich Brandis මෙම උෂ්ණ කලාපීය වන සංවර්ධන විද්‍යාව පිළිබදව කරුණු තව දුරටත් සොයා බලයි.
අධ්‍යනය
thumb|right|ඉන්ධන ප්‍රමාණ අඩු කර ගැනීම සඳහා වනාන්තර භාරකරුවන් විසින් සිදු කරන නිර්දේශිත පිළිස්සීම්. මධ්‍යම යුරෝපයේ වන කළමණාකරණය අතීතයේ සිට උගන්වා තිබුණ ද ඒ වෙනුවෙන්ම වෙන් වූ පළමුවන සංරක්ෂණ විද්‍යාලය George Harting විසින් 1787 දී Dillenburg නම් වු ජර්මානු නගරයේ ආරම්භ කරන ලදී. උතුරු ඇමරිකාවේ ප්‍රථම වන සංරක්ෂණ විද්‍යාලය George Vanderbilt විසින් උතුරු කැරලිනාවේ Asheville හි ඇරඹුවේ සිදුවන වනාන්තර විනාශය පිළිබදව කම්පා වීමෙනි. ඔහුගේ බිල්ට්මෝර් වත්ත සම්පුර්ණයෙන්ම කළමණාකරණය කරන ලද වනාන්තරයකි. මෙහි 1895 සිට මුඩු බිමෙහි වගා කරන ලද වැඩුණු ශාඛ දක්නට ඇත. New York State College තවත් මෙවැනිම 1896 දී Cornell හි ආරම්භ කරන ලද විද්‍යාලයකි. අතීත උතුරු ඇමෙරිකානුවන් දහ නව වන සියවසේ සිට වන කළමණාකරණය හැදැරීමට ජර්මනියට ගියහ. සමහර ජර්මානුවන් උතුරු ඇමෙරිකාවට පැමිණියහ. මෙසේ දෙරට අතර දැනුම හුවමාරු විය.
දකුණු ඇමෙරිකාවේ ප්‍රථම වන සංරක්ෂණ විද්‍යාලය බ්‍රසිලයේ ආරම්භ විය. විශේෂයෙන්ම Vicosa Minas Gerais සහ Curitiba parana යන ස්ථාන මෙහිදී වැදගත් විය.