cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထုၼ်
ထုံးအင်္ဂတေပြုလုပ်လိုသောအခါ မဖောက်ထုံးတွင် ရေထည့် ပြီးနောက် သဲနှင့် အမှုန့်ကြိတ်ထားသော ကျောက်များကို ရော ပေးရသည်။ ထိုအရောသည် ခြောက်သွားသောအခါ လေထဲမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို စုတ်ယူပြီးလျှင် ကယ်လဆီယမ် ကာဗွန်နိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုပြင် သဲမှဆီလီကာနှင့်လည်းပေါင်း၍ ကယ်လဆီယမ်ဆီလီကိတ် ဖြစ်သေးသည်။ ထိုပစ္စည်းများက အုတ် သို့မဟုတ် ကျောက်ခဲများကို ခိုင်မြဲစေသည်။ ယခုအခါ ထုံးအင်္ဂတေကို အသုံးမများလှ တော့ချေ။ ယင်းအစား ဘိလတ် မြေကိုသာ အသုံးများသည်။
ၼႄတၢင်း Wikipedia
ၸွႆႈထႅမ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း တၢင်ႇၵေႃႉ
မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမႂ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းသေတႃႉ ၸၢင်ႈၵႄႈၶႆပၼ်လႆႈ ၶေႃႈထၢမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ၶႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ဝီႇၶီႇတႆးၼႆႉ ပဵၼ် Yahoo Answers ဢမ်ႇၼၼ် Windows Live QnA ၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ်လႆႈယူႇ။ တႃႇတေၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ဝီႇၶီႇၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလူင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈသင်ပေႃးၼႆၸိုင်- ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၸွႆႈႁႃပၼ်လႆႈ ပွင်ႈလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝီႇၶီႇၼႆႉပၼ်ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉယူႇ။ သင်ဝႃး ၼႂ်းဝီႇၶီႇၼႆႉ ပႆႇမီးၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းၸိုင် သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တွပ်ႇလႆၼႆၵေႃႈ တွပ်ႇပၼ်လႆႈယူႇ။ ၶေႃႈတွပ်ႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းၸုပ်ႈၽၢႆႇလင် တေလူလႆႈၼၼ်ႉ ၽိူမ်ႉထႅမ်သႂ်ႇ ၼႂ်းဝီႇၶီႇတႆႈၵမ်းလဵဝ်တႃႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းဝီႇၶီႇတႆးၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်ၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇႁႃတူၺ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လွင်ႈတၢင်းမၼ်း တၢင်ႇတီႈသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝီႇၶီႇတႆႈ မီးၼမ်ႉတွၼ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉမႃးယူႇ။ ၼႂ်းဝီႇၶီႇတႆးၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်ႈတႅမ်ႈ ယၢမ်ႈမီးတူဝ်ထူပ်းမႃးယဝ်ႉၸိုင် တမ်ႈတီႈ Wikipedia help forums, Wikipedia:Help desk ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ၸွႆႈပၼ်ၸိုင် ႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် contribution ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။
ထဵင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇၵၢၼ်ႇ  (ထိန်ကန်ရွာ, Hteinkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194576 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1971 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4104 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၸေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တိၼ်ႇပူၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸေးၵူင်း  (ဈေးကုန်းရွာ, Zaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190465 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1301 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2468 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထီးလိၼ်း၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းထီးလိၼ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႇတရိတ်ႉ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 748 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉၸၢႆး ၼၼ်ႇတရိတ်ႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉပူင်ႇၺၸီႇတူႇ ၶဝ်သိုပ်ႇပုတ်ႈသေ ႁိုင် 300 ပီပၢႆ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉလႆႈၶၢတ်ႇၵႂႃႇသေ ထိုင် ပီၶရိတ်ႉ 1298 မႃး ဢူးၶၢၼ်းပတ်ႉ ၶိုၼ်းၵေႃႇတင်ႈ သၢႆသိုပ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉထီးလိၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ပၢၼ်ဢႃႇဝ တင်းသိုပ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃး ဝဵင်းထီးလိၼ်းယဝ်ႉ။ ထိုင် ပၢၼ်ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ၽွင်းၵႂႃႇတိုၵ်း ႁၢၼ်ႇသႃႇဝတီႇ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉထီးလိၼ်း ဢူးပျေႉထုၼ်းဢွင်ႇ လႆႈၸွမ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၵႂႃႇသဵင်ႈၵၢမ်ႇတီး တႃႈၵုင်ႈသေ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢူးၵျၢၼ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢဝ် တႃႈၶုၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢူးၵျၢၼ် ပီ 1758 လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ တွင်ႇတႃးၶဝ် မႃးတိုၵ်း ထီးလိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၵျၢၼ်ႇၼႆ့ သိုပ်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပၢၼ် ဢလွင်ႈမိၼ်းတယႃး လႄႈ ၼွင်ႇတေႃႇၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
383
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1446
1446
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 28
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
382
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သီႇသုင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသီႇသုင်ႇ (, His Hson, ဆီဆုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1445
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1445
ဢေႇတီႇ 27
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ထုၼ်းမျိၼ်ႉ၊ လုင်း (လၢင်းၶိူဝ်း)
ဦးထွန်းမြင့်ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အဘ ဦးကျော်စိန်၊ အမိ ဒေါ်စောလုံ တို့မှ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း မောက်မယ်မြို့နယ်၌ မွေးဖွားသည်။
ဥိးထွန်းမြင့်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် မကဘဲ၊ လူမှုရေး ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း စာမတတ် ပပျောက်ရေး အတွက် သက်ကြီး သင်တန်း ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အတွင်း မောက်မယ်နယ် ကျေးရွာများတွင် ပြည်သူ့ ကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်မှု စနစ်များကို တီထွင် ဖွဲ့စည်းပေးခြင်း၊ လုပ်ငန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ် စေခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် အာရှ လူငယ် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ရပလ) ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် ရပလ၏ တာဝန် ပေးချက်အရ ပင်လုံစာချုပ်ကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးဆောင်ရွက် လက်မှတ်ထိုးခဲ့သူ ပဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦးအပါဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဦးထွန်းမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပထမ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေးတွင် ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တိုင်ပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်စနစ်) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ စက်မှုလက်မှု ဝန်ကြီး၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင် လူကြီး တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဦးမြနှင့် သားများ ကုမ္ပဏီ၏ လင်ကွန်းဆေးတံ သောက်ဆေး လုပ်ငန်း ကွ္ဆမ်းကျင်မှု အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ် လင်းခေး သမဝါယမ ဆေးလုပ်ငန်း အသင်း၏ အကြံပေး တာဝန်ခံ အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ၽရူးသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ (ဖရူဆိုမြို့နယ်), (Hpruso Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်ၼႃႈလိၼ် မီးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ႓႒႖႐ ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွႆၶေႃးတၶေႃးသေ တၢင်းသုင်မီး ႖,႘႓႒ ထတ်းယဝ်ႉ။
တိုဝ်ႉလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ မိူင်းၼၢႆး)
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉလူင် (, Ti Long, တိလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၶျွၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉပိၼ်ႇ  (ချောက်ပင်ရွာ, Chaukpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193895 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1444
1444
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၸူႇလၢႆႇ 10
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (191) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (192))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (174) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 26
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယေႇတႂိၼ်းပျေႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းပျေႉ  (ရေတွင်းပြည့်ရွာ, Yaetwinpyayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190466 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1301 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2468 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 11
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵျူႇလၢႆႇ
1443
1443
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
379
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သျီႇဝူၺ်ႉၸိုဝ်ဝ်း
2017: သျူဝ်းႁူဝ်ႁႅၵ်ႇတင်းၼမ် လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ပွတ်းပိတ်း
ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ၊ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇ ဢၢပ်ပဵၼ် ၽွင်းတၢင် "Starlight" သေ မၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းမိူင်းၶႄႇလူင် ၵေႃႉထူၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇၸူး Billboard Music Awards တီႈ လၢတ်ႉ ဝီးၵႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ လဵၼ်ႈၸိူင်း ပဵၼ်တူဝ်ၸိူင်းပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ငဝ်းတူင်ႉ Vogue ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Seize the Moment ဢၼ်ပဵၼ် ငဝ်းတူင်ႉပွတ်း ဢၼ်တႄႇပိုၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈ Cannes Film Festival ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ပပ်ႉၶႅပ်းႁၢင်ႈမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈဝႆႉဝႃႈ “This is Timmy” ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Jingdong ၵေႃႉပိုၼ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး လုၵ်ႉတီႈ CCTV လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈ သျီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းပၢၵ်ႇၵေႃႉ ဢၼ်တႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း "ၶႄႇ" ဢၼ်ပဵၼ် ၵႂၢမ်း တွၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅင်းမိူင်းၶႄႇ ထူၼ်ႈတဵမ် 40 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပႃး  ပၢင်ပၼ်သူး  Anhui TV Drama မိူဝ်ႈ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 16 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2018: ပွႆးဢွၵ်ႇၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႇ TV drama
ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ, သျီႇ ၼႆႉ မၼ်းလႆႈတႄႇၶဝ်ႈပႃးၼင်ႇၶႅၵ်ႇ တီႈ Give Me Five တီႈ Zhejiang TV တႃႇ သွင်တွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႃးသျိၼ်းတီႇၵျိတ်ႇတႄႇ ၶွင် TheTime'ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တီႈ မိူင်းထႆးသေ ၼႂ်း လိူၼ်မေႇ 16 တီႈ iTunes ၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉမၼ်းထိုင်တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လိူၼ်မေႇ 26၊ သျီႇ ႁဵတ်းပၢင်ပွႆး တီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်းဢေးသျႃးပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မေႇ 28၊ Tencent ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သျီႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၶဝ် တွၼ်ႈတႃႇ ဢႅပ်ႉငဝ်းတူင်ႉပွတ်း Weishi ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
2019 – တေႃႇယၢမ်းလဵဝ်: ငဝ်းတူင်ႉႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ
ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ၊ သျီႇလႆႈ တၢင်တူဝ်ၸၢႆးငဝ်းၼၢင်းငဝ်းၼုမ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ လႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ Hunan TV Gala တွၼ်ႈတႃႇ တီႈမၢႆတွင်း ထူၼ်ႈ 100 ပီ ႁင်း လွင်ႈတူင်ႈၼိုင်မေႇထူၼ်ႈသီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မၼ်းလႆႈပဵၼ် ၽွင်းတၢင်ၶဝ်သေ လႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပွႆး Beijing Winter Olympics Countdown 1,000 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းပဵၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်သျီႇ လႆႈႁဵတ်း MCတႃႇ ပၢင်ပွႆး သေ မၼ်းလႆႈဢဝ်ၵႂၢမ်းမၼ်း "Glory" လဝ်ႇမူၼ်ႈတီႈၼိူဝ် ၶဵင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႇ၊ မၼ်းထုၵ်ႇယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပဵၼ် ၽွင်းတၢင် Youth Film A ၶွင် Shanghai International Film Festival ၼၼ်ႉယူႇ။
2016
ၼႂ်း ပီ 2016 ၼၼ်ႉ သျီႇ လႆႈထုၵ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇပဵၼ် ၶႅၵ်ႇ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ တီႈ ပၢင်ပွႆးၾႅတ်ႇသျိၼ်ႇလၢႆဢၼ် ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း တီႈမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ႈပႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် Madame Figaro ဢၼ်ပဵၼ် French Excellence Awards၊ ၶွပ်ႈၶူပ်ႇသီႇပီ ၶွင် OK! Magazine Awards၊ ပွႆးပႃႇတီႇၶဝ်ႈၶမ်ႈ ႁင်း Damiani၊ ထူင် Versace 7 ထူင် တႃႇ ပၢင်ပွႆး 7 ဝဵင်း၊ iFeng Fashion Choice Awards၊ ပွႆးၾႅတ်ႇသျိၼ်ႇ PEACEBIRD Woman 2017 S/S၊ ၶမ်ႈၾႅတ်ႇသျိၼ်ႇ ႁင်း L'Officiel'၊ ပွႆး GEM DREAM BVLGARI x Vogue၊ ပွႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 11 ပီ ႁင်း Vogue၊ ပွႆးၽူႈပၼ်ႁႅင်း  Sina Weibo၊ ၵေႃႉၸၢႆး တႃႇၼိုင်ႈပီ ႁင်း  Bazaar၊ ပၢင်ပွႆးသူးၶႅမ်ႉသူး ႁင်းမၼ်း တီႈ ၵေႃႉၸၢႆး Esquire ထူၼ်ႈ 13၊ ပၢင်ပွႆးပၼ်သူး Trendshealth၊ ပၢင်ပွႆးပၼ်သူး သတၢႆႇ ELLE လႄႈ ပၢင်ပွႆး Shanghai Divine Michelangelo ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
2017
ၼႂ်း 2017 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ ၶဝ်ႈပႃးတီႈ "Wuxi Marathon" ႁင်း Men's Health, "amfAR", "World Book Day - Read to Lead" by the Xinhua News Agency, "Love the Earth" ႁင်း the New Media Exhibition of Global Sustainable Development, "Youth Attitudes - One Hundred Thousand Young People" ဢၼ် NetEase, "Child Welfare & Protection Week" ဢၼ် the China Ministry of Civil Affairs လႄႈ UNICEF,  "Release An Aquatic Animal to Protect Natural Resources" ဢၼ် ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း Alibaba,  "Caring for People with A Spinal Cord Injury" ဢၼ် WeiboFit, ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၶႄႇ  တႃႇၵူၼ်းလၵ်ႉၶၼႃႇဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ လႄႈ ဢေႇၵျႅၼ်ႇၸီႇ ၶၢဝ်ႇ သိၼ်ႇႁႂႃႇ ၊ "Make A Promise - Lockit Series" ဢၼ် Louis Vuitton လႄႈ UNICEF, လႄႈ "Cat & Dog Daily - Adopt pets" ဢၼ် NetEase သေၵေႃႈ လႆႈ မၼ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈသႂ်ႇႁႅင်းၼိူဝ် ၵၢၼ်ၵမ်ႉထွၵ်ႈၸွႆႈထႅမ်မႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးလင် ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ China Charities Aid Foundation for Children လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ် လွင်ႈယိုၼ်ႈဢၢပ်ႇ သျီႇ ပဵၼ်ၼင်ႇ ၽွင်းတၢင်တူဝ် ၵၢၼ်ၵမ်ႉထွၵ်ႈၸွႆႈထႅမ် တႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ "Hope For Home For Children" တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20 ၊ လုၵ်ႉတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၽေးၽႆး သျင်ႇႁၢႆး လႆႈယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽွင်းတၢင်တူဝ် ၵူၼ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈၽေးၽႆး ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ တႃႇႁႂ်ႈယုင်ႈယွင်ႈပၼ် ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ႈၽၢႆႇၼွၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1442
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸူႇလၢႆႇ 14
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
1442
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1442
ၵျုၼ်းသိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းသိၼ်ႇ  (ကျွန်းဆင်ရွာ, Kyunsin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189724 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 355 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 381 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 736 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျွင်ႇၵျီးပွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျွင်ႇၵျီးပွင်ႇ  (မြောင်ကြီးဘောင်ရွာ, Myaunggyibaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆးလူင်းၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190932 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆးလူင်းပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1748 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1866 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3614 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တပုတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတပုတ်ႉၵူင်း  (သဘွတ်ကုန်းရွာ၊ Thabutkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192846 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1318 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1542 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2860 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသေႃး (ဆောမြို့ ; Saw) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈဢၼ်ၵႂၢင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ထုင်ႉၶူင်ႈႁွင်ႈယေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတွင်ႇတႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁႂ်းဢွင်ႈ ပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းသျေႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဝဵင်းလွင်းသျေႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းသေႃး ယၢၼ် 12 လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းသေႃး တေႃႇထိုင် ဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ ဢၼ်ပဵၼ် တႃးၼမ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ ဢၼ်မီး တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈ 70 လၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈမီးသဵၼ်ႈတင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း၊ ၶုၼ်
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်
“ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း” ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵၢၼ်တိုၵ်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်းသေ မေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်း လဵတ်းတိင်ႇ ႁူၺ်းၸႂ် ပိူၼ်ႈထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ လႆႈငိၼ်းသဵင်ၵႂၢမ်းမၼ်းၸဝ်ႈၸိုင် ၸဵမ်ၵူၼ်းလေႃးသတ်း ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵၢဝ်ႇပၢင်း ၵုင်ႇမုၼ်သြႃႇၶူးဝႃး ဢိၵ်ႇမႄႈၵႂၢႆးၶဝ်မွင်ႉသေ ၸင်ႇ တိုၵ်းလႄႈ ပႄႉတႃႇသေႇ။ ၽႂ်ၵေႃႈ ယွင်ႈဢၢမ်း လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်တိင်ႇ ၵတ်ႉၼႅၼ်ႇ။ ၵႅမ်မိူင်းဝဵင်းသိူဝ် ၶႅၼ်ႇ ၼႅၼ်ႇ။ သဵင်ဝၢၼ်ၼႅၼ်ႇၼႆသေ လိုဝ်းလင်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈသဵင် ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း လိုဝ်းလင်ထိုင် မိူင်းမိတ်ႈလႄႈ “ၶုၼ်ၵုမ်း” ဝူၼ်ႉဝႃႈ “ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ယၢမ်ႈငိၼ်း... ၶုၼ်တိင်ႇ မီးလုၵ်ႈၸၢႆးသေပွၵ်ႈ... မိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉဝႃႈ... မီးလုၵ်ႈၸၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ” ၼႆသေ မိူဝ်းတူၺ်း။ ဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်မႃး ႁိုင်ၼၢၼ်းယဝ်ႉလႄႈ “ၶုၼ်တိင်ႇ” ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁူပ်ႉၶုၼ်ၵုမ်း။ ၶုၼ်ၵုမ်း သမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉ ဢမ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းၼႆလႄႈ ထဝ်ႈမိူင်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်သင်ႇသွၼ် ၶုၼ်တိင်ႇဝႃႈ “ပီႈၼွင်ႉၵၼ်... ပႅတ်ႈၵၼ်... ယၢၼ်ၵၼ်... ဢမ်ႇလႆႈ... ၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵေႃႈ... ပဵၼ်လွင်ႈတူၵ်းသုမ်းၵူၺ်း... ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇသင်... ၶုၼ်မိူင်း တႅၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ... ၵူၼ်းမိူင်း တေသုၵ်ႉ ယုင်ႈ... တုၵ်ႉၶယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၸွမ်းၵူၺ်း...” ၼႆလႄႈ ၶုၼ်တိင်ႇ ၸင်ႇယွမ်းႁူပ်ႉ ၶုၼ်ၵုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁၼ် ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၶုၼ်ၵုမ်း မိုင်ငဝ်ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ၶုၼ်တိင်ႇ ဢဵတ်းလူ ၼႅင်ၸႂ်ၶိုၼ်းသေ ၶႆႈၼႄၶိုၼ်း ပိုၼ်းလင်ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း တင်းသဵင်ႈ။ ပဵၼ်လုၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ၶုၼ်ၵုမ်း ယွၼ်းဢဝ်မိူဝ်း မိူင်းမိတ်ႈသေတႃႉ ၶုၼ်တိင်ႇဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁႂ်ႈၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းလႄႈ ၼၢင်းဢီႇ ပုမ်ႈ ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်။ သွင်မိူင်းၼင်ႇမိူင်းၼိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၵူႈယိူင်ႈၼႆ ၸင်ႇၶုၼ်တိင်ႇၽွမ်ႉ ႁႂ်ႈၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1265 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းလႄႈ ၼၢင်းဢီႇပုမ်ႈ ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ယဝ်ႉ ႁဵတ်းပွႆးယုၵ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်မိူင်းမိူင်းမိတ်ႈ ႁိုင်ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ထူပ်းၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း
“မုၼ်ႇၵူဝ်း” တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉသေ ပီ 1253 တိုၵ်းသိမ်းဢဝ်လႆႈ “မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ” ယဝ်ႉ ပူၼ်ႉလူင်းမိူင်းမၢဝ်းလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း(မိူင်းမၢဝ်း) သွၼ်ႇဝႃႈ “ဢမ်ႇလိူဝ်သေ... မိူင်းၶႄႇ... မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ... ယင်းဢမ်ႇပႄႉလႆႈ မုၼ်ႇၵူဝ်း... မိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ... တိုၵ်းၶိုၼ်းၵေႃႈ... ၵူၼ်းမိူင်း တေ တုၵ်ႉယၢၵ်ႈတၢႆႁၢႆၵူၺ်း...” ၼႆသေ ဢဝ်လၢႆးၵတ်းယဵၼ် ၵႄႈလိတ်ႈတေႃႇၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဢူၺ်းသိုၵ်း မုၼ်ႇၵူဝ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းလိုဝ်းလင်လႄႈ ပီ 1271 ၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း ႁွင်ႉမိူဝ်းထူပ်း တီႈ “တႃႇလီ”။ လၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းလီၸူးယဝ်ႉ ယိုၼ်ႈပၼ်ၶူဝ်းၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈလႄႈ ၸုမ်ႈၶမ်းလူင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈ။ တူၵ်းလူင်းပဵၼ် ဢူၺ်းၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။ ႁႂ်ႈၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸွႆႈၶုၼ်ၵုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ် တိုၵ်းပႄႉ “ပူးၵမ်ႇ” လႄႈ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်းပူးၵမ်ႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵုင်ႇမုၼ်
“ၼရသီႇႁပတေႉ”ပဵၼ် လုၵ်ႈမႄႈၶိူဝ်းတႅမ်ႇ။ ဢႃႇယူႉယင်းလဵၵ်ႉ။ ဢမ်ႇထၢင်ႇသေ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၵီႈသေ ဢမ်ႇယွမ်းၵုမ်ၽႂ်။ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉဢဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၽွင်းမိူင်းၵေႃႉ လႂ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၵေႃႉလဵဝ် တႅပ်းတတ်း၊ ဢုပ်ႉပိူင်ႇယူႇၵူၺ်းလႄႈ မီးလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းမႃး တင်း ၼမ်လႄႈ ၽွင်းမိူင်းတင်းလၢႆ ၼၵ်းၸႂ်ဝႆႉယူႇတႄႉတႄႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈၾၢင်ႉၶုၼ်လိုမ်းတူဝ်ၼႆလႄႈ “ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ” ဢဝ်ဢႅပ်ႇပူႉသၢၼ် မိူဝ်းၶဝ်ႈၾဝ်ႈ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မီးပိူင်ၸႂ်ႉၶူဝ်းၶွင် ၸၼ်ႉၽႂ်ႇၶိူင်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈပွတ်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းယူဝ်းယူဝ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈသၢၼ်လႄႈ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ၸႂ်ႉဢႅပ်ႇပူႉသၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼရသီႇႁပတေႉႁၼ်လႄႈ ထၢမ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈပူႇႁဝ်း... ႁဵတ်းသင်... ဢဝ်ဢႅပ်ႇပူႉသၢၼ်မႃး... ယွၼ်ႉသင် ဢမ်ႇဢဝ်ဢႅပ်ႇပူႉပွတ်ႈမႃး...” ၼႆလႄႈ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ တွပ်ႇဝႃႈ “လုၵ်ႈလၢၼ် မေႃ ပွတ်ႈၶဝ်... ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵႂႃႇ ယဝ်ႉလႄႈ... ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁဵတ်းၶၢႆ... ဢႅပ်ႇပူႉပွတ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ... ၵႃႈလႆႈၸႂ်ႉ ဢႅပ်ႇပူႉသၢၼ်ၵူၺ်းၶႃႈ...” ၼႆၵေႃႈ ၼရသီႇႁပတေႉႁူႉဝႃႈ ၽွင်းမိူင်းလူင် လၢတ်ႈၶိတ်ႈသႄႉသွမ်း မႄႈမၼ်းၼႆၵမ်းလဵဝ်သေ ထၢမ်ၽွင်းမိူင်း တင်းလၢႆဝႃႈ “ၸဝ်ႈပူႇႁဝ်းၶဝ် တင်းလၢႆဢိူဝ်ႉ... မိူဝ်ႈတၢင်ႇ ထီးၵွင်းမူးၼၼ်ႉ... တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်တၢင်ႇ...” ၼႆလႄႈ တွပ်ႇဝႃႈ “ႁဵတ်းယၢမ်းသေတၢင်ႇဢေႃႈ...” ၼရသီႇႁပတေႉ ထၢမ်ထႅင်ႈ “ဝၢႆးတၢင်ႇထီးယဝ်ႉ... တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်” ၼႆၵေႃႈ ၽွမ်ႉၵၼ်တွပ်ႇဝႃႈ “တေလႆႈယႃႉပႅတ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ...” ၼႆယဝ်ႉ။ ၼရသီႇႁပတေႉၵေႃႈ “မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ... ၽွင်းမိူင်းတင်းလၢႆဢိူဝ်ႉ... ၵဝ်ၼႆႉမိူၼ်ၼင်ႇထီး... သူ မိူၼ်ၼင်ႇယၢမ်းယဝ်ႉ... မိူဝ်ႈၵဝ်ၽႅဝ်တီႈၸိၵ်းၸွမ်ယဝ်ႉၼႆႉ.. .ဝႆႉယၢမ်းထႅင်ႈၵေႃႈ... ဢမ်ႇႁၢင်ႈလီယဝ်ႉ လႄႈ... လိူဝ်သေယႃႉပႅတ်ႈ... ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ယဝ်ႉလႃႇ...” ဝႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇလႆၶၢမ်ႇ ၼရသီႇႁပတေႉႁုပ်ႈသိမ်း ၸၼ်ႉၵၢၼ်၊ၸေးၸိမ်ႇ၊ ၶူဝ်းၶွင်၊ လုမ်းလၢင်းယဝ်ႉ လိုပ်ႈဢွၵ်ႇပူးၵမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ တေမိူဝ်းယူႇ “ၻလ”လႄႈ လူင်းမိူဝ်းၸွမ်းတၢင်း ၽင်ႇၼမ်ႉ။ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ဝၢႆးၽူၼ်လူင်လူမ်းလူင် တိုၵ်ႉႁႃတဵတ်ႇၵႂႃႇၵူၺ်းလႄႈ လႆႈႁၼ် တူၼ်ႈမႆႉယႂ်ႇလူင် ၵူၼ်ႇၵၢၼ်ႉ ႁၵ်းဝႆႉတင်းၼမ်။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇ မဵဝ်းၽူးဝႆႉၼိူဝ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၵၢၼ်ႉဢမ်ႇႁၵ်း။ ၵိူင်းၸၢႆႉၸွမ်းလူမ်းသေ သိုပ်ႇၽူးဝႆႉယေႃႉယေႃႉယႄႉယႄႉယူႇမိူၼ်ၵဝ်ႇ။ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၵဝ်ၼႆႉ... ယင်းဢမ်ႇလၵ်းလႅမ်တၢၼ်ႇ... တူၼ်ႈၽူးၸိူဝ်းၼႆႉလူး... ၶုၼ် မၢင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ... ၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈ... မႆႉယႂ်ႇမႆႉလူင်ႁႄႉၵင်ႈပၼ်... ၶႂ်ႈလႆႈ တူၼ်ႈၽူႈယေႃႉယႄႉဢွၼ်ႇ... ဢၼ်ၵိူင်း ၸၢႆႉၸွမ်းလူမ်းၶဝ်ၵူၺ်းၼႆၼၼ်ႉ... ၵဝ်လိုမ်းဝူၼ်ႉ... လိုမ်းတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးသေ... ၵုမ်ႇမိုင်ႉဝူၼ်ႉႁဵတ်းယူႇ ၼင်ႇ... တူၼ်ႈမႆႉလူင်လႄႈ... ၵဝ်ၸင်ႇပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ...” ၼႆယူႇႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ဢွၵ်ႇမိူဝ်း “ၻလ” ယဝ်ႉ မိူင်းပူးၵမ်ႇ မီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမႃးလႄႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ တိုၵ်းၸွႆႈသေ ၸင်ႇပႄႉလႆႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပႄႉသိုၵ်းယဝ်ႉ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ မိူဝ်းယူႇၶိုၼ်း “ၻလ”။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ဢႃႇယူႉၵႄႇထိုင်(62)ယဝ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈၵွၼ်းသိုၵ်းတိုၵ်းယူႇ လႄႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈၼႅၼ်ႇသေ ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇ လူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼရသီႇႁပတေႉ ၶိုၼ်းႁူႉၵုင်ႇမုၼ် ရႃႇၸသၢင်းၵျၢၼ်ႇသေ ၼႅင်ၸႂ်ၶိုၼ်း ၵေႃႈယႃႇ လွင်ႈလႆႈၽိတ်းမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ၶိုၼ်ၶိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပိုၼ်းၵိုၵ်းမၼ်းဝႆႉယူႇ ထိုင်ယၢမ်း လဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၵႃလမ်
ၵႃထိူၼ်ႇ
သဵင်ၵႃႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် သဵင်ၵႃဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၵႃထိူၼ်ႇ၊ သဵင်ၵႃထိူၼ်ႇၼႆႉ သဵင်ၶႅင်သေ လင်ၵႆဝႆႉယူႇ။ ၵႃလမ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မီးသွင်မဵဝ်းသေ ပဵၼ်ၵႃဝဵင်းလႄႈ ၵႃထိူၼ်ႇ။ ၵႃထိူၼ်ႇၼႆႉ သီမၼ်း မိူၼ်ၵႃဝဵင်းယူႇသေတႃႉ တူဝ်ၶဝ် ယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၵႃဝဵင်းဢိတ်းၼိုင်ႈ။ သူပ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ယႂ်ႇသေ ၵႃဝဵင်းဢိတ်းၼိုင်ႈ။ တၢင်းယၢဝ်းတူဝ်ၶဝ် တေမီးမွၵ်ႈ 20 ပႅၵ်ႉ တေႃႇထိုင် 22 ပႅၵ်ႉ။ ၵႃထိူၼ်ႇၼႆႉ လၢႆးမိၼ်ၶဝ် တေမိၼ်လွႆးလွႆး ပိၵ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တေၽတ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးဝႆး ၵမ်ႉပႃႈၼမ် တေမိၼ်သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ။ ပိၵ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ယႂ်ႇလိူဝ်သေ ပိၵ်ႇၵႃဝဵင်းသေ ႁၢင်ႇဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ သီပိၵ်ႇၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တင်းၵႃဝဵင်း။ သဵင်ႁွင်ႉၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ်ၵႃဝဵင်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈ သဵင်ၶႅင်ဝႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ တေႃႈလီထွမ်ႇဝႆႉယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၵၢင်ဝၼ်း ၶၢဝ်းလႅတ်ႇၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ၵႃထိူၼ်ႇၼႆႉ ၵႆႉလေႇႁွင်ႉသဵင်ယိုတ်ႈသဵင်ယၢဝ်းဝႃႈ "ဢႃႉ ဝႃႈ ဢႃႉ ဝႃႈ" ၼႆယူႇ။ သဵင်ႁွင်ႉၵႃထိူၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လၢႆးႁွင်ႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တေမီးယူႇ သၢမ်သီႇသိပ်းသေ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် မေႃၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႃထိူၼ်ႇဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၶဝ်ဢမ်ႇယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇဢၼ်လဵဝ်။ တမ်ႈတီႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇဝၢၼ်ႈ သၢပ်ႇဝဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ယူႇယူႇ။ ၶဝ်မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ၽုင်သေ ၵၢင်ၼႂ်မႃး မေႃဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁႃ တၢင်းၵိၼ်၊ ၶၢဝ်းႁူဝ်ၶမ်ႈမႃး ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းတီႈယူႇၶဝ် တီႈႁၢင်းၶဝ်ယဝ်ႈ။
တိတ်ႉတိရ၊ ၸၢတ်ႈ
ပႃႇꩮိ
37 -	ယေ ဝꩨ်ꩩ မပၸႃယၼ်တိ၊ ၼရႃ ꩪမ်မသ်သ ၵေႃဝိၻႃ။ ၻိꩦ်ꩧေဝ ꩪမ်မေ ပႃသံသႃ၊ သမ်ပရႃယေ ၸ သုၷ်ၷတီ။
ထီးသႅင်၊ ၸၢႆး၊ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ၵၢၼ်ဢတ်းသဵင်
ဝၢႆးသေ ဢွင်ႇၸၼ်ႉၵဝ်ႈ တီႈလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ ၸၢႆးထီးသႅင် ၶိုၼ်ႈလႆႈမႃးယူႇ တူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ယိၼ်ႉပၢႆးမွၼ်း လွင်ႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉသိပ်းယူႇ တီႈတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈၵႂႃႇ ဢတ်းသဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်း တမ်ႈတီႈမိူင်းထႆး လႄႈ ၵုမ်ႇမိုင်ႉၸွမ်း လွင်ႈၼၼ်ႉသေ ပီၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈသႂ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ တႃႇတွပ်ႇၸၼ်ႉသိပ်းႁေ ႁၢမ်းလုတ်ႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်း တႃႇတေ ၵႂႃႇဢတ်းသဵင် တီႈမိူင်းထႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ၵႂႃႇဢတ်းသဵင် တီႈၵဵင်းႁၢႆးမႃးယဝ်ႉ မႃးၸူဝ်းၵႂႃႇလႄႈ ၶႃၸင်ႇၶဵၼ်းၵၼ်ဝႆႉ တီႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ တႃႇတေၵႂႃႇၵဵင်းတုင် ‒ တႃႈၶီႈလဵၵ်း လႆႈပႂ်ႉၵႃးသိုၵ်း ၸွမ်းသူင်ႇလႄႈ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ပႂ်ႉၸၢႆးထီးသႅင် တေႃႇၵႃးပေႃးဢွၵ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်ၸၢႆးထီးသႅင်မႃး။ ၸၢႆးထီးသႅင် ၽႅဝ်မႃးဢမ်ႇၶိုတ်းၵႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶပ်းမၢႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းထိူၼ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းလၢင်းၶိူဝ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇႁွတ်ႈၽႅဝ် တီႈလႅၼ်လိၼ် မႄႈႁွင်ႈသွၼ်၊ ၸၢႆးထီးသႅင် လႆႈၵႂႃႇၺႃး တၢမ်ႇၼူတ်ႇထႆး ႁွင်ႉဝႆႉသေ ဢမ်ႇပၼ်ၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇတၼ်းၶိုတ်း တႃႇတေသႂ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ တွပ်ႇၸၼ်ႉသိပ်း။
ပၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ၵမ်းႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ဢတ်းသဵင် တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇၼႆႉ သဵင်ဢတ်းဢမ်ႇၶိုၵ်ႉ၊ သဵင်ႁႆႇဢမ်ႇပိုၵ်ႉ၊ သဵင်ၵႂၢမ်း ဢမ်ႇလိုၵ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇဢွင်ႇ။ ၵူၺ်းလႆႈမဝ်းယွင်ႇၼွၼ်းၽၼ်မႃးၵူၺ်း။ ၼႃႈၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ႁဵတ်းပွၵ်ႈလဵဝ်သေ ဢွင်ႇၵႂႃႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵွပ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေတိူဝ်းတွၼ်း မီးလွၼ်ႉမွၼ်း လိူဝ်သေၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢႆးထီးသႅင် ၸင်ႇလူင်းၵႂႃႇ တႃႈၵုင်ႈသေ ၵႂႃႇဢတ်းသဵင် တမ်ႈတီႈ ၸတူႇတီႇယူဝ်ႇဢူးပတဵင်း (တႃႈၵုင်ႈ)ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ၶႅပ်းမႃး ၵႂႃႇထၢမ်ၶၢႆပၼ် လၢၼ်ႉဢတ်းသဵင် တီႈလႂ်ၵေႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ထၢမ်ဝႃႈ-
လေႃးၵထမ်ႇ
လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၵိူမ်ႈလိူမ်ႈသေတႃႉ ၶႂ်ႈသႄႉၼႄးဝႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇပီၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၶႂ်ႈသႄႉၼႄး လွင်ႈၶဵဝ်ႈငွၵ်ႈႁၢင်ႈၸႃႉ ၸၢႆးထီးသႅင် ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢႆးထီးသႅင်ႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈတေ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸႂ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ် ဝႃႇသၼႃႇ သိူဝ်ႇတၢင်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁူႉတၵႃႈ တေသိုပ်ႇပႆ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းဝႃႇသၼႃႇၶဝ် ယူႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်း။ ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈဝႃႈသင်ဝႃႈ ႁူႉတၵႃႈ ၵေႃႉထၢတ်ႈၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼၼ်ႉ တေဝႆႉၸႂ်မိူၼ်ၼင်ႇ "မႃႁဝ်ႇၸၢင်ႉ" ၼၼ်ႉၵူၺ်း။
တီႈတႄႉမၼ်း ဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းတႅမ်ႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၸွမ်းၼင်ႇ သၽႃႇဝမၢဝ်ႇသၢဝ်ၶီႇလႅင် တၢင်ႇၵၼ်ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ။ ယိပ်ႇလႅင် တၢင်ႇၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်းသေ သၢဝ်မၼ်း ၵူဝ်ၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်းႁိူဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ၸွင်ႇႁိူဝ်ႉႁိုဝ်?" မၢဝ်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ "ႁိူဝ်ႉယူႇ ၵူၺ်ၵႃႈ ဢမ်ႇႁိူဝ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၸူၺ်ႉၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၸူၺ်ႉ ၶဝ်ႈႁွင်ႈၶဝ်ႈႁူၺ်ႈသေ ဢဝ်မႃးႁဵတ်းပဵၼ်ၶေႃႈသႄႉၼႄးၵူၺ်း။
ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ယင်းဢွၼ်ၵၼ်သႄႉၼႄးဝႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ၵုမ်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း မၢၼ်ႈၵူၺ်း။ ဢမ်ႇႁၼ်မၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆး" ၼႆၵေႃႈ မီးယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မေႃတူၺ်းႁၼ်ၵႆသေ ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ဢၼ်ၸၢႆးထီးသႅင် ႁွင်ႉ ၽဵင်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၼင်ႇၼႆၸိုင်-
လီလႄႈႁၢႆႉ ပၢႆႉၵိုၵ်းၵၼ်
မိူဝ်ႈ 1977 ၼၼ်ႉ တီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်သေ လႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈမႃး ၵေႃႈမီးယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလႄႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး ထုၵ်ႇႁႅဝ်ႉပိူၼ်ႈၵၢင်ၼႆယဝ်ႉ။ ပရိသတ်ႈၸၢႆးထီးသႅင် လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ပိူၼ်ႈၺွပ်းမၼ်းၵႂႃႇၼႆ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵႂႃႇသိုင်း ႁိူၼ်းၵူၼ်းလူင် ၸိူဝ်းတိၺွပ်းၸၢႆးထီးသႅင်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႆတႄႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈဝႃႈ ပရိသတ်ႈမၼ်း ႁၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႉႁၵ်ႉပရိသတ်ႈလႄႈ ၵေႃႉပရိသတ်ႈႁၵ်ႉ
ၸၢႆးထီးသႅင် ႁွင်ႉဢွၵ်ႇၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈတင်းၼမ် သေဢမ်ႇၵႃး ၶႅပ်းၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈ ႁွင်ႉဢွၵ်ႇမႃးယူႇ။ ၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် "တၢင်းႁၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၼ်းႁၢင်ႈၸ" "တႆးႁူၵ်းမိူင်း ၶိူဝ်းယႂ်ႇ" "မိူဝ်းလွႆးလွႆး" "ၼူၼ်းႁၢင်ႈလီ" "ဢမ်ႇမီးသင်လိူဝ်ႁၵ်ႉ" "ယိင်းဢွၼ်ႇႁၵ်ႉၸၢႆး"... ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸၢႆးထီးသႅင် ထႆႇႁၢင်ႈငဝ်းတူင်ႉ ဝီႇတီႇယူဝ်ႇ ၵိုၵ်းၼၢင်းငဝ်းမၢၼ်ႈ မေႇတၢၼ်းၼု၊ မေႇတိၼ်ႇၸႃႇဢူးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ သမ်ႉထႆႇငဝ်းလႄႈ ငဝ်းဢၼ်မၼ်းၸၢႆး ထႆႇၵိုၵ်းမေႇတၢၼ်းၼု လေညာအရပ်ကအချစ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင်ၵႂႃႇ ပၢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။
ပႄးပျိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပႄးပျိတ်ႉ  (ပဲပြစ်ရွာ, Pepyit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပုတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194633 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပုတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1440 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1628 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ  (ညောင်ပင်ရွာ, Nyaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189775 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3083 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3054 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6137 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သႄႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
သတ်းၻဝႃႇ
ไฟลัมสัตว์ที่รู้จักกันดีที่สุดปรากฏในบันทึกฟอสซิลเป็นสปีชีส์ภาคพื้นสมุทรระหว่างการระเบิดแคมเบรียน (Cambrian explosion) ประมาณ 542 ล้านปีก่อน สัตว์แบ่งเป็นกลุ่มย่อยหลายกลุ่ม บางกลุ่ม เช่น สัตว์มีกระดูกสันหลัง (นก สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก สัตว์เลื้อยคลาน ปลา) มอลลัสกา (หอยกาบ หอยนางรม ปลาหมึก หมึกสาย หอยทาก) สัตว์ขาปล้อง (กิ้งกือ ตะขาบ แมลง แมงมุม แมงป่อง ปู ล็อบสเตอร์ กุ้ง) สัตว์พวกหนอนปล้อง (ไส้เดือนดิน ปลิง) ฟองน้ำ และแมงกะพรุน สิ่งมีชีวิตอาณาจักรนี้มีจำนวน8.1.3.2.1.7หลายล้านกว่าชนิด
ၸီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ပီႇၸီႇ 227
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 25
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺၢၼ်ႇၺိၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၺၢၼ်ႇၺိၼ်းတႃႇ  (ညံညင်းသာရွာ, Nyannyinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189790 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5703 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
375
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
Brackets
ပိုၼ်း
Adobe ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Edge Code ဢၼ်ပဵၼ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် text editor တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈ ဝႅပ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင် ပီ 2014၊ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇမႃး ဢမ်ႇသိုပ်ႇႁဵတ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် Adobe Brackets မႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Brackets 1.0 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် open-source ဢၼ်တွၼ်ႈတႃႇၶူင်သၢင်ႈ ဝႅပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ Brackets ဢွၵ်ႇဝႃးသျိၼ်းဢၼ်လႂ်မႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းလူတ်ႇလူင်းဢဝ် မီးသႅၼ်ပၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2015၊ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 16 ဝၼ်းမႃး ၼႂ်းၵႃႈ ပရေႃးၵျႅၵ်ႉ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၵႃႈတီႈ Github ၼၼ်ႉ မၼ်းၽႅဝ်ထိုင်မႃး ထူၼ်ႈ 16 ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၵျီးၵျႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၼမ်ႉလႅင်ႇ
ၼမ်ႉလႅင်ႇ (ႁွင်ႉ) ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶ ၼႆႉ တႃႇတီႈၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃ ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၼႆသေ တႃႇတီႈၼိုင်ႈၸမ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉလႅင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ တႄႇဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶၼႆႉ တႄႇငဝ်ႈမႃးတီႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၵႆတင်း ၼွင်ဢိၼ်းမ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢၼ် 150 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ လႆလတ်းလူင်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ သႃႇယႃႇဝတီႇ၊ လႆလူင်းတီႈပွတ်းၵၢၼ် တီႈၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈဢိၼ်းၸိင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၶျူဝ်ႇ  (မကြီးချိုရွာ, Magyicho) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193789 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 930 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2014 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သိၼ်ႇယႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1439
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1439
1059
1059
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇယႃႇ  (ရွာသာယာရွာ, Ywartharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိင်ႇၵတူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218251 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 849 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1617 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
သႃႇထု သႃႇထု သႃႇထု
ၸႂ် မူၼ်ႉမႄး
ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်း ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ သမ်ႉပဵၼ် “ၸႂ်”ဝႃႇ။ ၸႂ်ႁဝ်းၵေႃႈ မူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ ယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၸႂ်ႁဝ်းသိူဝ်းၼႆၵေႃႈ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ လႅတ်းမႃး။ ပေႃးဝႃႈၸႂ်ႁဝ်း ၶီငဝ်ၼႆၵေႃႈ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၵေႃႈ ဢူၼ်ႈထူမ်း  ꧦၵႂႃႇ။ ငဝ်ထူဝ်ႉယူဝ်ႉလူင်ၵႂႃႇယူႇ။ ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ၵေႃႈမူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
ႁႃတြႃး ၺႃးၼႂ်းတူဝ်
“ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇ တူၵ်ႇတူၺ်းတူဝ်ၸႂ်” ႁႃတြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁႃတြႃး ၺႃးၼႂ်းတူဝ်ၼႆ ႁဝ်းယႃႇပေၵႂႃႇတူၺ်း တၢင်းၼွၵ်ႈ။ တူၵ်ႇတူၺ်းတူဝ်ၸႂ် ၼႆလႄႈ တူၺ်းတီႈတူဝ်ႁဝ်း တူၺ်းတီႈၸႂ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ။ တူၺ်းတီႈတူဝ်ၼႆၵေႃႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁဝ်းတူၺ်း တီႈၽႃႇတိၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ သၢၼ်ႈယူႇၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်း မွၼ်ႈယူႇ ယွပ်ႉယွပ်ႉယႅပ်ႉယႅပ်ႉသေ ယဵၼ်းပဵၼ် ဝေႇတၼႃႇဢွၼ်ႇမႃး။ ၸႂ် ဢွၼ်ႇႁဝ်း ဢၼ်တွင်းၸွမ်း ႁူႉၸွမ်းဝႃႈ “ဢေႃႈမၼ်းသၢၼ်ႈ ဢိူဝ်ႈၼႆႉၼႆ ဢဝ်ၸႂ်ၺၢၼ်ႇ ၶိုၼ်းတႅပ်းတတ်းၽၢႆႇလင်မၼ်း ဝႃႈ “ဢေႃႈ... ပဵၼ်လူႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းသၢၼ်ႈ ၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်း ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း လႅၵ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလၢႆႈၼႆႉယဝ်ႉ” ၸႂ်ၺၢၼ်ႇႁဝ်း လူဝ်ႇမႃး ၸွမ်းတူၵ်ႇတူၺ်းတူဝ်ၸႂ်ယူႇ။
သၽေႃးတုၵ်ႉၶ
“ၶၢၼ်ၶဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်ႉ”ဝႃႇ မၼ်းပဵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ ၼႆႉ ၶၢၼ်တူဝ်ၶၢၼ်ၸႂ် ၶဵၼ်တူဝ်ၶဵၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵမ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းႁႃႉ? ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ သိုပ်ႇသိုပ်ႇသွၼ်ႉသွၼ်ႉ ဝႃႇ ၶၢၼ်ၶဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်ႉ ၼႆႉမၼ်းၼႄပၼ်သၽေႃးတုၵ်ႉၶ လၵ်ႉၶၼႃႇ။ သိုပ်ႇၵၼ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၼင်ႈၸိူင်ႉၼႆ ၵေႃႈ တုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇၼႆႉ သိုပ်ႇၵၼ် သွၼ်ႉၵၼ်တိၵ်း ꧦ ယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ႁိုဝ်မႃးၵေႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈ ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇ ဢဝ် ၼူၵ်ႇသေတိုၵ်းယဝ်ႉ။
ၺၢၼ်ႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ
ပေႃးမၼ်း တမ်မႃး သေႇမႃး တႅင်းမႃး ယွၼ်ႈမႃး ၵႅၼ်ႇ မႃး ႁုတ်ႉႁႅင်းမႃးၸိုင် မၼ်းတေပဵၼ်သင်? မၼ်းၸမ် တေ သုတ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸမ်တေ ၵွႆႁၢႆလႅဝ်ၽႅဝ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်း ၼႄမႃး ငိူၼ်ႈမၼ်းဢိူဝ်ႈၼၼ်ႉ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁဝ်းတင်ႈ မေႃႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းတင်ႈႁိုင်မႃးၵေႃႈ ယူႇ ꧦၵမ်ႉမႃး ပုၼ်းပူၵ်ႇ ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပလွပ်ႉပလႅပ်ႉ၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်း ပွင်ႇဝႃႈသင်? ပွင်ႇဝႃႈ ၵမ်ႉမႃး မၼ်းတေၽူတ်ႉမူတ်း ꧦယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ မၼ်းမီး တီႈပွင်ႇ ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်းၼင်ႈ သေ ၵၼ်ႈယၵ်ႉဝေႇတၼႃႇႁိုင်မႃးၼၼ်ႉ ယူႇၵမ်ႉမႃး ငၢၼ်ႈ ယိုၵ်ႉလူင်မႃး၊ ယူႇၵမ်ႉမႃး တမ်တႅင်းလူင်မႃး၊ သမ်ႉပေႃး တႅင်းၵႂႃႇ တင်းတူဝ်တင်းၶိင်းယဝ်ႉ။ သၽေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် လၵ်ႉၶၼႃႇတေလူႉယဝ်ႉ။
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ၶႆႇၵူႈၶိင်ႇ လဵင်ႉလုၵ်ႈၵူႈၶိင်ႇသေ ႁၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵႆႉလႄႇႁဵတ်းၸွမ်း ငၢမ်ႈမႆႉ ၸွမ်းၵိင်ႇမႆႉ လႄႈ ၸွမ်းႁိူၼ်း ၸွမ်းၵျွင်းယဝ်ႈ။ ႁၢင်းၵႃၶူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁဵတ်းၶိုၵ်ႉၵႃႈႁိုဝ်။ ၼိုင်ႈမုင်ႉၼႆႉ ၶႆႇၶဝ် ၸၢင်ႈမီး 2 လုၵ်ႈ။ တႃႇတေ ပႂ်ႉလုမ်းလႃးၶႆႇၶဝ် လုၵ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႃဢိုဝ်ႈတူဝ်မႄႈ ဢိၵ်ႇတူဝ်ပေႃႈ ၸွႆႈၵၼ် လုမ်းလႃးၵႂႃႇ ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႈ။
1438
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢၼ်းတေႃႇသႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
373
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 23
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1058
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မျူဝ်ႉတိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျူဝ်ႉတိၼ်ႇ (မြို့ဒင်ရွာ, Myodin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189932 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1236 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2591 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 25
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
မလႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်းၶဝ် သိုၵ်းၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်လွင်ႈ ၸဝ်ႈၸၢႆး မျိၼ်ႇၵုၼ်း မျိၼ်းၶူင်ႇတႅင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ပူႇၵႄႇဝဵင်းမလႅင်ႇ မွင်ႇၶျိတ်ႉသယႃႇၼႆႉ ယၢမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶုၼ်မင်းတုင်း မႃးသေ ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ၵေႃႉၸွႆႈထႅမ်တီႈၽေးဢသၢၵ်ႈသေ ဢဝ်ႁဵတ်းၵူၼ်းလီမႃးသေတႃႉ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1886 ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈမလႅင်ႇ၊ လုၵ်ႉတီႈမလႅင်ႇယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မဵၵ်ႉထီႇလႃႇယဝ်ႉ။
မႃႉၵျီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢမရပူႇရ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢမရပူႇရ (ဝဵင်းၸၢၼ်း)-(တွင်ႇမျူဝ်ႉ) (Amarapura), (အမရပူရမြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ​ ယၢၼ်ၵႆႇၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ 11 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဢမရပူႇရ ၼၼ်ႉသေ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းမီးဝႆႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 91 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးၵႂႃႇ 237,618 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 26
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (26) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (207) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (208))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (158) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ငႅတ်ႉၸႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈငႅတ်ႉၸႃး (ငှက်စားရွာ, Hngetsar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190228 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 744 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 898 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1642 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1056
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1436
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1055
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျိၼ်းတႃႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်းတႃႇ (တူၵ်း)  (ကျင်းသာ (အနောက်)ရွာ, Kyinthar(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႄး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194077 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 630 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 773 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1403 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1055
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1055
လႄႇၵျိၼ်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျိၼ်းဢူး  (လယ်ကျဉ်းဦးရွာ, Lelkyinu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191257 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 536 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 690 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1226 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ငပုတေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငပုတေႃး (မြန်မာနိုင်ငံ ; Ngapudaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ယၢၼ် 16 လၵ်း၊ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1439 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။
ထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽွငင်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းတႃႇ ဢိၵ်ႇပႃး ၵျဵင်ႇတလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ထုင်ႉငၢၼ်ႇၶျွင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈငယူၵ်ႉၵွင်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈၵမ်းၵမ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ လႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးမႃးယဝ်ႉ။
1435
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1435
ငႃးဢဵင်ႇတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈငႃးဢဵင်ႇတၢၼ်း (ငါးအိမ်တန်းရွာ, Ngareintan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190229 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 744 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 898 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1642 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 22
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မျၢႆႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
371
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သေရီသၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ပႃႇယႃႇသိရႃႇၸၺ်ႇၺမႃး
10 - သေရီသၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ပႃႇယႃႇသိရႃႇၸၺ်ႇၺမႃး
လွင်ႈတၢင်း ၶုၼ်ပႃႇယႃႇသိရႃႇၸၺ်ႇၺ ဢၼ်မီးဝႃတမိတ်ႉသႃႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၽဝၸၢတ်ႈၼႃႈ ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉ လႆႈမႃး ထူပ်းၺႃး ၸဝ်ႈၵုမႃႇရၵတ်ႉသပသေ ႁူႉႁၼ်တြႃးၵႂႃႇလႄႈ ယိုၼ်ပဵၼ်ဢုပႃႇသၵႃႇ ႁပ်ႉဢဝ်သိၼ်ႁႃႈသေ ၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၽီၽုမ်ႇမၸူဝ်း တီႈႁၢတ်ႇသၢႆးသေ လႆႈထူပ်းၺႃး ၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉလႄႈ လွင်ႈၶဝ် ထၢမ်တွပ်ႇၵၼ်။ သေရီသၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ပူင်ႇၵႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျွၵ်ႉမီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
တူင်းတွင်ႉဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇ  (သုံးဒေါင့်အိုင်ရွာ, Thonedauntaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194689 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1014 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2217 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1434
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• သၢမ်သိပ်း ပီႊပၢႆ၊
• မုၼ်မိၼ် "မုၵ်ႉသူဝ်း"၊
• မၢင်ၸႃႉ ၵူဝ်ၶီ ပႃးၶမ်း၊
• သၢၵ်ႈထႃး ၸူးၶုၼ်၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ပၢၼ်းဢၢႆႇ
• မယူဝ်း
• ယေႇထႂႅတ်ႉ
သူၺ်ႇၵၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ဢမ်ႇၶဵင်ႇ ႁတ်းၽႂ်၊
• ၶိူဝ်း ၸမ်ယွၼ်ႇယွၼ်ႇ။
• ၵွပ်ႈၼႆ ယွၼ်ႇၵေႃႈ ယွၼ်ႇယဝ်ႉ၊
• လွႆသွမ်ႇ တီႈတႆးသဝ်းဢိူၺ်း၊
• မၼ်းပဵၼ် ၵွပ်ႈႁဝ်း ဝဵင်းၼိူဝ်၊
• ၵွပ်ႈဢၼ် တၢင်ႉယၢၼ်း ၸွမ်းၵွႆ၊
• တၼ်ၸိမ် မိူင်းမႃး၊
• ၵွပ်ႈႁဝ်း ၽႃႉၽၢႆ ၼႂ်းပႅမ်း၊
• တူၵ်းၼႅမ်း ၸဵပ်းၸႂ်၊
• ဢၢႆႈပွၵ်း မႃးၶွၵ်း သမ်ႉပေႃးတွၼ်၊
ဢေႇတီႇ 77
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူင်းတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပီႇၸီႇ 228
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 228 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
1053
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်သၢင်ႈႁႅင်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ
ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ၽိူမ်ႉထႅမ် ၵမ်ႉယၼ်ပၼ် တႃႇတိူဝ်းတွၼ်းၶိုၼ်ႈသုင်
တူင်ႇဝူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းလီၼႆႉ တၢင်းၽဵင်ႇပဵင်းလူဝ်ႇလႆႈၸွတ်ႈတူဝ်ႈၵူႈတီႈ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်မီး လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းမိူၼ်ၵၼ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈတၢင်းၶတ်းၸႂ်ၶဝ်၊ ပေႃးလၢတ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈၵေႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်သိုဝ်ႈသႂ်တေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ တေတိူဝ်းမီးတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ သိူဝ်းမူၼ်ႈ၊ ၵတ်း ယဵၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈမီးလွင်ႈလီၼင်ႇၼႆသမ်ႉ လူဝ်ႇမီးႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်မေႃဝူၼ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပွင် သၢင်ႈၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဵၼ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉလီ ဢၼ်ထတ်းထွင်ဢဝ်သေ တႃႇၸတ်းပွင်တူဝ်ႇၵဝ်ႇ၊ ၼႃႈ ႁိူၼ်း၊ ဝၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈမီး တၢင်းတူင်ႉၼိုင်လူၺ်ႈ ၼမ်ႉၸႂ်လီ တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်တေလႆႈလီၸွမ်း (Good attitude toward societies for public virtues) ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်းတွၼ်းမႃးလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ထတ်း ထွင်ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ ထွၼ်၊ ထႅမ်၊ ထတ်း၊ ၸတ်း၊ မူၼ်ႉမႄးသေ ၶိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ႁႅင်း လူင်ဢၼ် ၸၢင်ႈဢွၼ်ဢဝ်ႁဝ်း တိူဝ်းတွၼ်းၵႂႃႇၵမ်းတွၼ်ႈတွၼ်ႈယူႇ။
တႃႇမီးလွင်ႈတိူဝ်းတွၼ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၼႆႉ လႄႈ မိူဝ်းၼႃႈ ပေႃးတေလီၼၼ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶပ်ႉလွင်ႈယူႇသဝ်းၸွမ်းၸရိယထမ်းလီ (Ethical philosophy) တိုၼ်းပဵၼ် လၵ်းၼမ်းလူင် တႃႇသၢင်ႈလႆႈ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈႁႅင်းတၢင်းဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ် ၶိူင်ႇၶမ်ႉၼႅၼ်ႈၼႃလီၼႆႉသေ လွင်ႈၼိမ်မၼ်ႈပၵ်းၸႂ် ၼႂ်း ၼႃႈၵၢၼ် တေတူင်ႉတိုၼ်ႇၸိုၼ်ႇႁႅင်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ယူႇတီႈတူဝ်ထူပ်းမိုဝ်း လွင်ႈႁဵတ်း သၢင်ႈၸွမ်း လၵ်းၼမ်းၸရိယထမ်းလီ လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈလီၼႂ်းၵၢၼ်ၼႆႉသေ တၢင်းႁူႉပၢႆးလူင်ႉလႅၼ်ႇ လႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇမေႃတႅပ်းတတ်းတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်လႆႈလီၼၼ်ႉတေတိူဝ်းတွၼ်းလိူင်ႇၽႄႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းတႄႉ ယူႇတီႈဢဵၼ်ႁႅင်းပၢႆးၶပ်ႉသေ ပိူင်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသမ်ႉ မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ လဵပ်ႈ ႁဵၼ်းႁူႉလႆႈလီလီလႄႈ တၢင်းတိူဝ်းတွၼ်း ၸဵမ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ၊ ၸဵမ်ပၢႆးႁူႉႁၼ်ၵႂၢင်ႈၵႅပ်ႈ၊ ၸဵမ်ပၢႆး တူဝ်ၸႂ်ယူႇလီ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလီတိူဝ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
21
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
တယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၽႄဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး ဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မီး 499 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ဝဵင်းဢၼ်မီးၸုမ်း မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇၼၼ်ႉ မီးသွင်ဝဵင်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇတယႅတ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1887 သေ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ 1900 တဵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းသေတႃႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တတ်းသိၼ်ၸမ်ႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ၽူႈထတ်းသိၼ် ဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တတ်းသိၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သတ်ႉတူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
370
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:370
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 1
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (1) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (213) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (214))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (152) ဝၼ်း။
တႂိၼ်းငႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတႂိၼ်းငႄႇ  (တွင်းငယ်ရွာ, Twinnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189792 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5703 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သျၢၼ်းမငႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢူး  (ကန်ဦးရွာ, Kanu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194021 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵုၺ်ၸရဝိမႃဝတ်ထု ၼၢင်းၽီၶီႇၸၢင်ႉၵႅဝ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၵျႃႇၼီႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇၼီႇၵၢၼ်ႇ  (ကြာနီကန်ရွာ, Kyarnikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇၼီႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189692 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇၼီႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1113 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1217 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2330 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 76
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တေႃးမ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193894 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
369
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:369
1433
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၸလူၵ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸလူၵ်ႉၵျီး  (ဇလုပ်ကြီးရွာ၊ Zalokegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192592 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3130 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3412 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6542 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1432
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈသြႃႇၺႃႇၼသမ်ႇၽႃႇရ
ၺၢၼ်ႇပႆႇၺႃႇၽၢႆဝႆး မေႃလိၵ်ႈတႆးၸဵမ်လဵၵ်ႉ
သြႃၸဝ်ႈလူင်ၼႆႉ ၸႂ်ႈၶႂ်ႈမေႃလိၵ်ႈမေႃလၢႆးၼမ်၊ သူင်တၢင်းႁူႉယႂ်ႇ တၢင်းႁၼ်ၼမ်မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ႁၼ်ပိူၼ်ႈလူလိၵ်ႈ တူၺ်းလိၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၽိုၵ်းဝႃႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ၊ ၽိုၵ်းတႅမ်ႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ၊ သိုဝ်ႉပပ်ႉမႄႈလိၵ်ႈတႆးသေ ၽိုၵ်းလူၽိုၵ်းတႅမ်ႈၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ မေႃလူမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆး ၸဵမ်လဵၵ်ႉ မိူဝ်ႈပႆႇယူႇၵျွင်း ၽွင်းပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမီးယူႇတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1050
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ယေႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယေႇမ  (ရေမရွာ, Yaema) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218155 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူႇဝုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1808 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1632 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3440 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႅတ်ႉၵွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး(တႃႈၵုင်ႈ)
တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်ၼွင် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထီႉသွင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၽြႃးသူၺ်ႇတၵူင်ႇသေ တင်းၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼႆႉ ဢဝ် လွတ်ႇၼမ်ႉသေ သိုပ်ႇၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇပလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပလႄး  (ရွာပုလဲရွာ၊ Ywarpale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192511 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပလႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1037 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1773 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မႄႇၺူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မျိတ်ႉၵွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၶျွင်းၵႂႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵႂႃႉ  (ချောင်းဂွရွာ, Chaunggwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194016 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶျိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်းၵူင်း  (ချင်းကုန်းရွာ, Chinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218154 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူႇဝုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1808 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1632 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3440 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သတ်ႉတူဝ်းပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသတ်ႉတူဝ်းပွၵ်ႉ  (ဆတ္တိုးပေါက်ရွာ၊ Sattoepauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192593 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3130 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3412 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6542 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ထူဝ်ႇၽူး
ထူဝ်ႇၽူး
ထူဝ်ႇၽူးၼႆႉ မီးသွင်သႅၼ်း၊ ပဵၼ် (1) ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ (2) ထူဝ်ႇၽူးလိူင်။ ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၼႆႉ ဢဝ်ထူဝ်ႇၼဝ်ႈသေ ႁဵတ်း၊ ထူဝ်ႇၽူးလိူင်တႄႉ ဢဝ်ထူဝ်ႇလိူင် ထူဝ်ႇၶၢမ်းသေ ႁဵတ်းဢဝ်။ ထူဝ်ႇၽူးၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်လီ တၢင်းၵိၼ်ဝၢၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမၵ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။
ၽိၵ်ႉၶုၼီႇ သီႇသုပႃႇၵႃႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႘႕၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢိၼ်းၶမ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၶမ်းၵျီး  (အင်းခမ်းကြီးရွာ, Innkhangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194585 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၶမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 921 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 998 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1919 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ၶေႃႈသပ်းလႅင်းထႅမ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵျွင်းယၢင်းပူးၼႆႉ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ၸေႃးတိၵ (ႁွင်ႉ) ၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉ မိူင်းမိတ်ႈ လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်းပီၵွၼ်းၶမ်း ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူး မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 2019 ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈႁဝ်ႈႁၼ်ဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၵျွင်းယၢင်းပူး ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉတႄႉ တွၼ်ႈတႃႇတေလႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁႃလူငၢႆႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်မႃးသႂ်ႇဝႆႉၼႂ်း ဝီးၶီႇၽီးတီးယႃး ၼႆႉမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 2022 ၶႃႈယဝ်ႉ။
367
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1992
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တိုဝ်ႉႁႃႇယိူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉႁႃႇယိူင်း (Tuehaayoeng,, တိယာယိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယႂႃႇတိတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉတွင်ႇ  (ရွာသစ်တောင်ရွာ၊ Ywarthittaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192430 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 232 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 300 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 8
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ထေႇရဝႃႇတ
လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ထေႇရဝႃႇတ လႄႈ မႁႃႇယၼ
တင်းသွင်ၸုမ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇ သၽေႃးဢၼတ်ႉတၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ မႁႃႇယႃႇၼၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝႃႇတဢတ်ႉတ။ လွင်ႈဢၼ် သွင်ၸုမ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈလူၺ်ႈ တြႃး၊ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်သၽေႃးၵၢင်ၸႂ် ၵေႃႉၵျၢင်ႉၵမ် တႃႇတေပဵၼ် ၿေႃးထိသတ်ႉတ (ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ထေႇသဝႃႇတလႄႈ မႁႃႇယႃႇၼၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း မႁႃႇယႃႇၼၶဝ် သမ်ႉဝႃႈဝႆႉ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူင်ႇၶူင်း တီႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၼႆလႄႈသင်၊ သမ်ႇသရႃႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇလႄႈသင် (ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵေႃး ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သမ်ႇသရႃႇ) ၶဝ်မၢႆထိုင် ၼင်ႇၼႆဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထေႇရဝႃႇတၼႆႉတႄႉ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ သြႃႇသိုပ်ႇတပႄးသေ ႁၼ်ထိုင်ဝႆႉဝႃႈ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽုင်ႇၼိုင်ႈၶူင်းၼိုင်ႈ၊ ပေႃးၵၢင်းယၢၼ် သမ်ႇသရႃႇယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေပဵၼ် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။