cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၶမ်းၵၢႆႇၼွႆႉ
သႅၼ်ဝီ လႄႈ ဢႃႇဝ
ၸူဝ်ႈၼႂ်းပီ (1549-1561)ၼၼ်ႉ “ၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉ” ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉ သူင် မိုတ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈ ဢွၼ်ၽိုၵ်းလၢႆးလၢပ်ႇ၊ ႁွၵ်ႇ၊ လႅဝ်းယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ မႄႈဢႃမၼ်း “ၼၢင်းၶမ်းၼၼ်ႇ” မိူဝ်းပဵၼ်ၼၢင်းၾႃႉ “ၼရပတိႁေုၵႅဝ်ႈ” ဝႆႉလႄႈ မီးဝႆႉယူႇ တီႈႁေႃဢႃႇဝယဝ်ႉ။ ၼရပတိႁေႃၵႅဝ်ႈ ၼွၼ်းၽႄးယဝ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ထုင်းၶုၼ်ၼၼ်ႉသေ “ၼၢင်းၶမ်းၼၼ်ႇ” လႆႈသိုပ်ႇ ယူႇတီႈဢႃႇဝ ဝႆႉယူႇ။ ထိုင်ပၢၼ် သိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇသူင်တႆး။ လမ်းလူၺ်းပႅတ်ႈ မေးၼၢင်းလႄႈ ၽွင်းမိူင်းတႆး။ ဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉ သွၼ်ႇဝႃႈ မႄႈဢႃမၼ်းၸဝ်ႈ တေတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မုင်ႈမွင်းမႄႈဢႃမၼ်းၸဝ်ႈ တေၽႅဝ်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈသေပွၵ်ႈ။ ပွႆႇၵူၼ်းလူင်း ထၢမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉသင်မႃး။ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်းၸူးဢႃႇဝ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၶႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတွပ်ႇၶိုၼ်း။ လူလၢႆပူၼ်ႉတီႈၼႅၼ်ႇၽႅဝ်ၼႆသေ ပီ 1550 ၼၼ်ႉ ၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉ ႁၢင်ႈသိုၵ်းလူင်းၸူးဢႃႇဝလႄႈ မိူဝ်းတင်ႈ တပ်ႉယူႇဝႆႉ တီႈ “ဢူးမၢင်ႇထူင်းၽူဝ်ႇ” ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမိူင်းလွႆ မႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉယူႇ ၼႆလႄႈ ၶုၼ်ဢႃႇဝ ပွႆႇၵူၼ်းထၢမ်လႄႈ ၶမ်းပၢၵ်ႇၽႃႉ တွပ်ႇဝႃႈ “မႃးယွၼ်း မႄႈဢႃၶိုၼ်း... တႅမ်ႈလိၵ်ႈပွႆႇၵူၼ်း မႃးထၢမ်ၶၢဝ်ႇ... မႃးယွၼ်း လၢႆပွၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ... ဢမ်ႇလႆႈၵႂၢမ်းတွပ်ႇ... ဢမ်ႇသူင်ႇသေပွၵ်ႈလႄႈ... ၸင်ႇလႆႈလူင်းမႃး ႁပ်ႉႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ... ပၼ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁူႉ... ဢမ်ႇပၼ်ၵေႃႈၶႂ်ႈႁူႉ... ပေႃးဢမ်ႇပၼ် တေတိုၵ်း...” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢႃႇဝ ဝူၼ်ႉဝႃႈ “ဢဝ်သိုၵ်းမႃး ၼမ်တၢၼ်ႇၼႆႉ... မႃးယွၼ်းမႄႈဢႃ ၵူၺ်းတႄႉ... ဢမ်ႇလႅပ်ႈ ပဵၼ်လႆႈ... ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေုႈ... တေမႃးတိုၵ်းၵူၺ်း... ပေႃးတိုၵ်းၶိုၼ်း... ႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းၼမ်ၼႅၼ်ႇ... တေ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈ... လူဝ်ႇဢဝ်လၢႆးဢူၼ်ႈသေ... လဵၼ်ႈတေႃႇၵူၺ်းယဝ်ႉ...” ၼႆသေ ပွႆႇၽွင်းၶဵဝ် မိူဝ်းဢုပ်ႇဝႃႈ “ယွၼ်ႉမႃးႁပ်ႉ မႄႈဢႃၵူၺ်းတႄႉ... ႁဝ်းဢမ်ႇတၢပ်ႈတိုၵ်းၵၼ်... မႄႈဢႃ ၸဝ်ႈၵေႃႈ... ႁႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇတီႈဢႃႇဝၼႆႉ... လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ... ၽိူဝ်ႇတေဢဝ်မႄႈဢႃ... ႁဝ်းတေ သူင်ႇပၼ်... ၸၢင်ႉပၢၵ်ႇပၢႆး... မႃႉပၢၵ်ႇတူဝ်... ၶမ်းပၢၵ်ႇၸွႆႉ... ငိုၼ်းပၢၵ်ႇၸွႆႉ... ၸိူင်ႉပၢၵ်ႇၵေႃႉ... ပႂ်ႉဢိတ်း ၼိုင်ႈ... ၸူဝ်ႈပႂ်ႉယူႇၼႆႉ... ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်... တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတင်းမူတ်း...” ၼႆလႄႈ ၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉၵေႃႈဝႃႈ “ဢမ်ႇပဵၼ်သင်... ဢမ်ႇ တိုၵ်းၵေႃႈလႆႈ... ၵူၺ်းၵႃႈယႃႈႁႂ်ႈၵတိလူႉ...” ၼႆသေပႂ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢႃႇဝသူင်ႇပၼ် ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢိတ်းဢွတ်း။ ၸၢင်ႉသိပ်းတူဝ်။ မႃႉသိပ်းတူဝ်။ ၶမ်းသိပ်းၸွႆႉ။ ငိုၼ်းသိပ်းၸွႆႉ။ ၸိူင်ႉသိပ်းၵေႃႉသေ သင်ႇဝႃႈ “တေသူင်ႇပၼ်ၵုမ်ႇယူႇ... ပႂ်ႉထႅင်ႈဢိတ်း ၼိုင်ႈ...” ၼႆလႄႈ သိုပ်ႇပႂ်ႉဝႆႉထႅင်ႈ။ ထႅင်ႈဝူင်ႈသွင်ဝူင်ႈသူင်ႇ ၸၢင်ႉ၊ မႃႉၼိုင်ႈတူဝ်သွင်တူဝ်။ ၸိူင်ႉၼိုင်ႈၵေႃႉ သွင်ၵေႃႉ။ ငိုၼ်းၶမ်း ၼိုင်ႈၸွႆႉၼိုင်ႈၵူမ်း။ ၸဝ်ႈၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉ ပွႆႇၵူၼ်းၵႂႃႇလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈသူင်ႇပၼ်ဝႆးဝႆးၵေႃႈ သမ်ႉဝႃႈ “တိုၵ်ႉႁႃယူႇ... ပႂ်ႉထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ... ဢမ်ႇႁိုင်တေသူင်ႇပၼ်” ၼႆထႅင်ႈ။ ၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉႁိုင် သၢမ်လိူၼ်ပၢႆ။ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ပႆႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈ။ သိုၵ်းမၼ်း ၸဝ်ႈၵေႃႈ ရႃႇသီႇဢမ်ႇလီၽဵင်ႇလႄႈ ၸပ်းၶႆႈၼၢဝ်တၢႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢမ်ႇတဵမ် ထူၼ်ႈ လႄႈ တၢႆၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈႁိူၼ်းယေးလႄႈ လၵ်ႉပၢႆႈၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၸိူဝ်းၵိုတ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ႁိူၼ်းသေ ႁႅင်းၸႂ်တူၵ်း။ ၶုၼ်ဢႃႇဝ ႁူႉႁႅင်းသႅၼ်ဝီယူပ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၶီႇသိုၵ်းလူမ်ႇတိုၵ်း ၵမ်းလဵဝ်။ သိုၵ်းသႅၼ်ဝီ သုမ်း ၵၢၼ်ႉ။ ဢႃႇဝ တိၺွပ်းလႆႈ ၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉလႄႈ “ၶုၼ်ၶမ်းၵႅဝ်ႈ” ယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၶဝ် လႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းယဝ်ႉ ၵေႃႈ သိုၵ်းသႅၼ်ဝီ ဢွၼ်ၵၼ်ၽူင်ႉယၢႆႈ ပၢႆႈႁင်းၽႂ်ႇႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1551 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢႃႇဝ တႅပ်းပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈၶမ်းပၢၵ်ႇၾႃႉ။ “ၶုၼ်ၶမ်းၵႅဝ်ႈ” တႄႉ ၼၢင်းၶမ်းၼၼ်ႇ ယွၼ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈတၢႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉ ၸွမ်း ၼႂ်းႁေႃဢႃႇဝယူႇယဝ်ႉ။
ၼၶွၼ်းရႃၸသီမႃး
တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 165,000 (ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်း၊ 2011)၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ဢေႇရိယႃႇၶွပ်ႇဝဵင်း ၼၶွၼ်းရႃၸသီးမႃး (မိူင်းၼၶွၼ်းရႃၸသီမႃး) ၼႆႉ မီးယူႇ 450,000 ယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်သႅၼ်းသဵင်းသေၵေႃႈ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈပၢႆတၢင်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းၶဝ် တိူဝ်းလႆႈၸႂ် မႃးထင်သဝ်းတီႈၼႂ်းဝဵင်းသေၵေႃႈ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ပၢႆတၢင်းထွင်ႈတဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဝ်ယႂ်ႇ၊ သူၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၽိမၢႆ လႄႈ ၽၼူမ်ရုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
2010
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1809
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ရၶႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်း
မိၵ်ႈမၢႆၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
တႅင်းၵႃးရၶႅင်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းရၶႅင်ႇၶဝ် ၸႂ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ဝေႇသႃႇလီႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မႂ်မွၵ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်လႆႈဢဝ်တႅင်းၵႃးရၶႅင်ႇ ပၢၼ်ဝေႇသႃႇလီႇသေၼႄႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶႂ်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇၼႄဝႃႈ လွင်ႈပၢႆးမွၼ်းၾိင်ႈငႄႈရၶႅင်ႇၼႆႉ လႆႈႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇဢွၼ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တႅင်းၵႃး ၶႅပ်းငိုၼ်း ပၢၼ်ဝေႇသႃႇလီၼၼ်ႉ ဢဝ် မွၵ်ႇတၸိၼ်ႇ သွင်ၶူဝ်ႈၶႂၢႆႇၶႃပေၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမိၵ်ႈမၢႆၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်မီး လၢဝ်ၽိူၵ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၽၢႆႇတႂ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ" ၼႆသေ ဢဝ်မွၵ်ႇသွင်ၶူဝ်ႈသေ ၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼေႇပျီႇတေႃႇ
ၸၼ်ႉလွင်ႈမႄးၶႂၢၵ်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼႆႉ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း 3.5 လၢၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ CPG Corporation ဢၼ်ပၵ်းတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉၸၼ်ပၼ် တီႇသၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ CPG Corporation ၼႆႉ လႆႈၸၼ်ပၼ်ပႃး တီႇသၢႆး တီႈၵၢၼ်မႄးၶႂၢၵ်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ သေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၵေႃႉၸၼ်တီႇသၢႆးပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶျၼ်ႇၵီႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႄႈ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပီ 2009 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶမ်ႇပၼီႇ Asia World သေ လႆႈတႄႇၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈမႃႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉၼႆ တေပႃး တႃႇမီႇၼႄႇ 3 ဢၼ် ဢၼ်တေၶဝ်ႈပႃး ပိူင်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶပ်ႉမၢႆ ၸၼ်ႉလွင်ႈမႄးၶႂၢၵ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းမႃးၼင်ႇ ၸၼ်ႉသၢမ်ၸၼ်ႉ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉ 3
ၸၼ်ႉသၢမ်ၼႆႉ သႂ်ႇ ၶူဝ်ၶၢႆႉလႆႈ ဢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈ 17 ဢၼ်၊ ထႅၵ်ႇၸီႇဝေး ဢၼ်ၶၢင်းၵၼ် ဢၼ်မီး တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႃႈယၢဝ်း 1200 ထတ်း လႄႈ ၼႃႈပွတ်း 100 ထတ်း၊ တီႈၽၢႆႇၼႃး ယူင်ႉသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လႅၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၼႃႈယၢဝ်း 12000 ထတ်း၊ ၼႃႈပွတ်း 100 ထတ်း၊ ထႅၵ်ႇၸီႇဝေးၼိုင်ႈၵူႈ ဢၼ်ၶၢင်းၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵႂႃႇသွင်ႈသဵၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၼႃႈယၢဝ်း 12000 ထတ်း လႄႈ ၼႃႈပွတ်း 100 ထတ်း၊ ထႅၵ်ႇၸီႇဝေး သီႇဢၼ် ဢၼ်မီး ၼႃႈယဝ်း 650 ထတ်း လႄႈ ၼႃႈယွတ်း 100 ထတ်း၊ ထႅၵ်ႇၸီႇဝေး သီႇဢၼ် ဢၼ်မီးၼႃႈယၢဝ်း 550 ထတ်း လႄႈ ၼႃႈပွတ်း 100 ထတ်း၊ တေၶဝ်ႈပႃး ဢွင်ႈတီႈပဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် တႃႇ ႁိူဝ်းမိၼ် တၢင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ် ၵိုတ်းလိုဝ်ႈ။ ပေႃးၸၼ်ႉသၢမ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼႆ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ တေၸၢင်ႈ ပၼ်လႆႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ တႃႇၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း 10.5 လၢၼ်ႉသေ တေၸၼ်ႉသုင် ယုင်ႈယၢင်ႈမႃးလိူဝ်သေ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။
1853
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1853 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1944
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တတႃး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၼထူဝ်းၵျီး၊ ဝဵင်း
ပႃႇထိူၼ်ႇတူၼ်ႈမႆႉၸိူဝ်းဢွၵ်ႇ
ယွၼ်ႉပဵၼ်ထုင်ႉမႆႈလႄႈ ဢွၵ်ႇတူၼ်ႈ မဵဝ်းမီးၼၢမ် လႄႈ မဵဝ်းမီးယၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ (ရှား၊ သန်း၊ ဒဟတ်၊ ထနောင်း၊ တမာ၊ ဇီး၊ ကုက္ကို၊ မကျည်း၊ ကန္တာရ၊ နဘူး၊ ဆူးရစ်) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ၽြႃးသျိၼ်ႇပိၼ်ႇတႃႇတုၼ်းဢူး တီႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၼႂ်းၵႃႈသိမ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈဢရႁၢမ်ႇ ၼုတ်ႈမႃး ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ သိမ်ႇမၵျီးၵၢၼ်ႇ၊ သိမ်ႇတပႄႇ၊ သိမ်ႇမလႄႇ၊ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ တၸူဝ်းတၢၼ်းတႅင်ႇ မီးၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပလႄး၊ ဝဵင်း
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလႄးၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၼႆႉ ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ 46%၊ သိုဝ်ႉၶၢႆ - 4 %၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ - 3% သေ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း - 33% ၊ ၵူၼ်းၸွမ်းဝၼ်း မီး 14 % ယဝ်ႉ။
ၽၢႆၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉတႄႉ မျွၵ်ႉယမႃး၊ ၽၢႆလႅင်းၶျွင်း၊ မျွၵ်ႉယမႃး (ယေႇၵူႇ) လႄႈ ၽၢႆၵၢၼ်ႉထွင်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၵျုင်ႇ၊ ထူဝ်ႇလိူင်၊ ငႃး၊ မွၵ်ႇဝၢႆႇဝၼ်း၊ ၶဝ်ႈ သေ တၢင်ႇၶၢႆၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ လႄႈ ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
လီၵႂၢၼ်းယု
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။ မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။ 1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။ ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မျွင်းၵႂႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမျွင်းၵႂႃႉ  (မြောင်းဂွရွာ၊ Myaunggwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193016 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 774 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 843 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1617 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လၢႆးဝႆႈၽြႃး
လွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်
တေလႆႈဢဝ် ႁူဝ်ၶဝ်ႇသွင်ၶဝ်ႇ၊ မိုဝ်းသွင်ၽၢႆႇ ၊ ၼႃႈၽၢၵ်ႇထိတိူဝ်ႉလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽၢၵ်ႈသေ ဝႆႈသႃၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈလွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်ယဝ်ႉ။ ဢူမ်သူပ်း - တိၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇထိတမ်း ၊ သွင်မိုဝ်းလမ်းထိတႅတ်ႈ ၊ ၼႃႈၽၢၵ်ႇၼႅတ်ႈထိၸွမ်း ၊ လၢႆးၶုပ်ႉၵွမ်းႁႃႈယိူင်ႈ။
လႄႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇတေႃႇ  (လယ်တော်ရွာ၊ Leltaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193015 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 774 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 843 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1617 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2030
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တႄးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဢၢႆႇ  (ညောင်အိုင်ရွာ, Nyaungaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193922 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1198 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1424 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2622 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တပျေႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
လမႅင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလမႅင်း (လမိုင်းမြို့ ; Lamaing) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီး ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ (ယင်းမာပင်မြို့နယ် ; Yinmabin Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ 21° 59′ လႄႈ 22° 19′၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျုဢွၵ်ႇ 93° 36′ လႄႈ 95° 15′ သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ယၢၼ် (400) လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပလႄး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၺၢၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
လၢဝ်သႂ်၊ ၸၢႆး၊ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း
ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း
ၸိုဝ်ႈပူႇႁွင်ႉဝႃႈ ပူႇလွႆထမ်းယွတ်ႈၼႆသေ ၼွင်ႉယိင်းမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၼလူင်ယဝ်ႈ။ ၸိုဝ်ႈ ၼၢႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၼၢႆးလွႆၸိုၼ်ႈသေ မီးပီႈၼၢင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းဢေးသႃႇ၊ မီးပီႈဢၢႆႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးသၢင်ႇၸၢႆးလႄႈ မီးၼွင်ႉၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးသၢင်ႇထုၼ်း ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ သႅၼ်ဝီသေ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းပဵၼ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းပႅၼ်ႈ။
ဢၢႆႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမႄးၵူင်း  (မဲကုန်းရွာ, Mekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190556 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢူၵ်ႉၼႄးပူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸပႄႇတေႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း  (ကုက္ကိုကုန်းရွာ, Kokekokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193920 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1198 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1424 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2622 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လၢႆးၶႃႈ၊ ဝဵင်း
ၶိူဝ်းၵူၼ်း
တမ်တီႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉတႄႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းၼမ်မၼ်း ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပဢူဝ်း၊ ပလွင်ႈ၊ မၢၼ်ႈ၊ ၶႄႇ၊ ၵလႃးၶဝ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
သထူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၼမ်ႉယႂ်ႇ ပီ 2016
ပီ 2016 ၽွင်းၶၢဝ်းၽူၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉလူၵ်ႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈသေ လိၼ်ၼႃး 4000 ဢေႇၵပၢႆၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇၼမ်ႉထူမ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထူမ်ႈလၢႆဝၼ်းၵမ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈလူႉသုမ်းသင်မႃး။
လျေႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မျူဝ်ႉမတွင်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉမတွင်ႇၸု  (မြို့မတောင်စုရွာ, Myomataungsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194443 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 962 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1115 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2077 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1945
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းဢၼ်း၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပျီႇတေႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပျီႇတေႃႇတႃႇ  (ပြည်တော်သာရွာ, Pyitawthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194446 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 962 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1115 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2077 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တၢၼ်ႇတွႆး
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တၢၼ်ႇတွႆး ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵူင်း  (ညောင်ပင်ကုန်းရွာ, Nyaungpinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193832 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် သၼ်လွႆ လႄႈ ပၢၼ်းတၢပ်းလွႆၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်းၵႂၢင်ႈလိူဝ်သေ ဢေႇရိယႃႇပၢင်ႇပဵင်း ဝႃႈၼႆသေတႃႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်သၼ်လွႆဢၼ်သုင်သုင်တႄႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈယမႃး ဢၼ်လႆလတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇတူၵ်းသေ လႆၸူးၽၢႆႇဢွၵ်ႇသေ လႆႈၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈပဵင်းၼွႆႇၶျွင်ႇ၊ ဢိူင်ႇၸူင်းၵျိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈတိၼ်ႇသူင်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းသေ လႆလူင်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ ၵႂႃႇႁူမ်ႈၵၼ်တီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉထွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၸႅဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ သူၺ်ႇလၢၼ်ႇ၊ ပၢၼ်းမထူင်း၊ ယေႇဢွင်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ် ႁွင်ႈလႆႈလတ်းလူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် လႆႈထူပ်း ၼမ်ႉသေးၵိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢၼ်ႇၶျီႇ၊ ၵွင်းမူး
တီႈႁိမ်းဝဵင်းဝိတိသႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ႁွႆးသၢၵ်ႈ ထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၵဝ်ႇၵႄႇ 60 သူႇလိူဝ်သေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵွင်းမူးၿီႇလတ၊ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် လူႉလႅဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထၢတ်ႈၵွင်းမူး သꩪရ 40 သူႇ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၽၢႆႇ တူၵ်း ၵွင်းမူးလူင် သၢၼ်ႇၶျီႇ ဢၼ်ၵႆယၢၼ် 9 ၵီႇလူဝ်ႇ မီႇတိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉတႄႉ မွၵ်ႈသၢဝ်းသူႇ ယင်းတိုၵ်ႉလီ မိူၼ် ၵဝ်ႇယူႇ။ ၵွင်းမူးသꩪရၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းမၼ်း လႆႈထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈၵွင်းမူးသၢၼ်ႇၶျီႇတႄႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၵုမ်းထိင်းဝႆႉလႆႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယူႇယဝ်ႉသေ တၢင်းသုင်မၼ်းမီး 14.4 မီႇတိူဝ်ႇ၊ တၢင်းမူၼ်းယႂ်ႇ မီး 37 မီႇတိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
1854
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1854 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၺွင်ႇယၼ်းမျူဝ်ႉမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမ  (ညောင်ရမ်းမြို့မရွာ, Nyaungyanmyoma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194442 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းမျူဝ်ႉမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 962 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1115 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2077 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1810
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း
ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊမႃး
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ သူင်ႇၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵႂႃႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈဝဵင်းလူင်ထူးလွၼ်ႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇၶိူင်ႈလူင်သေ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢဝ်မႃးလႆႈၶိုၼ်းဝဵင်းထူးလွၼ်ႇသေယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉသူးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတႃႊၶုၼ်မၼ်းမႃးပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်း??(general)။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢႃႇယူႉမၼ်းတိုၵ်ႉမီး 24 ၶူပ်ႇၵွၺ်းယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းပၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)
မိူင်းပွၼ်ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းပၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
2031
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တႃႈၶီႈလဵၵ်း
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တဵင်ႇၵူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၶၻိရင်ႇၷႃႇရ၊ ၸၢတ်ႈ
ပိၼ်ႇတႆး
(2) ပေႃးမီးသၻ်ႉꩪႃႇလီ၊ ၽီႁၢႆႉၵေႃႈမႃးမႃႉ။ (3) ၶုၼ်သူင်လူင်မႃးယႃႉ၊ ၸႂ်ၵျႃႉသၻ်ႉꩪႃႇတိုၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈလႅဝ်။
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵူၺ်းၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢုၸ်ꧡုဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇဢွႆႈ
10. ဢုၸ်ꧡုဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇဢွႆႈ
ဢုၸ်ꧡုဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ဝၼ်ၻၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈဝႆႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်း
11 - ဝၼ်ၻၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈဝႆႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်း
ဝၼ်ၻၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းဢဵတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။
တႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉတူႈ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉတူႈ ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵုင်းၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈႁၢႆးၼႃး
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇငူးလိူမ်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉၸၢင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၵုင်းၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈလူင်ၵဵင်
မိူင်းၵႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ
ၵႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် မိူင်း တီႈဢမ်ႇမီးတၢင်းဢွၵ်ႇၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇ တီႈ ဢေးသျႃး ပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇၼႆႉ ၶႅၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵၼ်တင်း တီး ပွတ်းႁွင်ႇ မီး မိူင်းၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ၊ တီး ပွတ်းတူၵ်း မီး ဢူႇၸပႄႉၵိတ်ႇသတၼ်ႇ၊ တီႈ ပွတ်းၸၢၼ်း မီး မိူင်းတႃႇၵျီႇၵီႇသတၼ်ႇ လႄႈ  တီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ မီး မိူင်းၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလူင် မၼ်း လႄႈ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇတီႈသုတ်း ၼႆႉ ပဵၼ် ပိသ်ျၶႅတ်ႉ ယဝ်ႉ။
ၵမဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵမဵၵ်ႉ  (ကမိတ်ရွာ, Kameik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,107 ယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းသၢတ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
လၢႆးၸိူင်း လၢႆးတႆး
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၶူးလၢႆးတႆးလူင်မေႃဢၢၼ်
ၶူးလၢႆးတႆးလူင်မေႃဢၢၼ်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊၸွတ်ႇတူဝ်ႈလိုမ်တႆး။ မေႃဢၢၼ်ၼႆႉ တၢင်းၶဝ်ႈၾၵ်းတူႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး၊ ပေႃးတေၶဝ်ႈဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵေႃႈ ဝႅၼ်ၶၢမ်ႈႁူဝ်ႉဢဝ်။ ၽႂ်ၶႂ်ႈမေႃမႃးႁဵၼ်းဢဝ်လၢႆးၵေႃႈ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉဝႅၼ်ၶၢမ်ႈႁူဝ်ၶဝ်ႈမႃးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေသွၼ်ပၼ်။ ပွင်ႇဝႃႈ ၵေႃႉၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁဵၼ်းတေႉတေႉၼႆယဝ်ႉ။
မိၵျွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမိၵျွင်းၵၢၼ်ႇ  (မိကျောင်းကန်ရွာ, Mikyaungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193822 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းတူၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
Jao Arlawka/ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ
ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ
ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိၼႆႉ(Wat Phra Sao Luang)မီးတီႈမိူင်းတႆး|ဝဵင်းၵဵင်းတုင် သူႇၼိုင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၽြႃးသူႇၼႆႉ ႁဵတ်းမိူၼ်ၵၼ်တၢင်း ၽြႃးလူင်မႁႃႇမျဵတ်ႈမုၼိ[[(မဟာမြတ်မုနိဘုရား)]] တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇဝႆႉၶႃႈ။ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵျွင်းWat Zaing Ngarmတင်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵဵင်းတုင် ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်တလႅင်း(Sao Kawng Kiao Intaleng)သေ တေႇဝႆႉမိူဝ်ႈပီႈ 1920 ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။တႄႇႁဵတ်းသင်ႈ မိူဝ်ႈပီႈ 1921 ဢၼ်ပဵၼ်လုင်းမေႃဢူႈတိၵ်ႉလႄႈလုင်ႈၼွင်ႉမၼ်း ၶူင်ႇသင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ထိုင်မိူင်ႈပီႈ 1926ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ၵႂႃႇ ဝႆႉတီႈ ၵၢင်ဝဵင်းၵဵမ်းတုင်သေ ၶိုၼ်းသၢင်ၵျွင်းမႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။လၢင်ႇႁိူဝ်တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးလူင်မႁႃႇမျဵတ်ႉမုၼိ(ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)ၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝုၼ်ႈ ၶိုၼ်းမေးလုမ်းလႃးပၼ် သွင်ပွၵ်ႈလႄႈသၢမ်ပွၵ်ႈ ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼွင်ႁီး၊ ဢိူင်ႇ (ၸႄႈဝဵင်မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး
• #ဝၢၼ်ႈၶူဝ်မိုၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
1946
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ႇ (တႂ်ႈ)
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းဝၢၼ်
ၼၢၼ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းတႄး  (နန်းတည်းရွာ, Nante) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191564 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2552 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2985 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5537 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ  (အုန်းပင်ခြံရွာ', Ohnpinchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190723 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1356 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1427 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယႂႃႇတိတ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝူဝ်းလၢႆး၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းလၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ၺွင်ႇ (ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ၼၢၼ်းပယူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းပယူၵ်ႉ  (နှမ်းပရုပ်ရွာ, Hnanpayoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,106 ယဝ်ႉ။
ၸယႅတ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
သထူင်ႇ၊ ဝဵင်း
ပိုၼ်း
ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ သထူင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်ဝႃႈ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ သထူင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ႁူမ်ႇထိုင် ထုင်ႉပဵၼ်တဵမ်ႇ ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း သၼ်လွႆမူၵ်ႉတမယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ၽဵဝ်ထိုင် တိၼ်လွႆၵေႇလႃႇသ ဢၼ်မီးဝၢၼ်ႈဢယႅတ်ႉတႄႇမၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တီႈ ဝၢၼ်ႈဢယႅတ်ႉတႄႇမ လႄႈ တီႈၼႂ်းလိၼ် ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ၶုတ်းလႆႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်းပိတ်းပွတ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူင်ႈၶူဝ်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃႈမိူင်းၼွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃးသေ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၵမ်းလွႆးလွႆးသေ ဝၢၼ်ႈဢယႅတ်ႉတႄႇမၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းသထူင်ႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢၼေႃႇယထႃႇမႃးတိုၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ တီႈသူပ်းၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵုၼ်သၢႆးဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးသေ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၵေႃႈ လႆႈႁူၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတႃႇ တႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လိုၼ်းသုတ်းမိူင်းသထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်မၼုႁႃယဝ်ႉ။ တီႈၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ်မွၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၶုၼ်မၵုꩪ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ပႃးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇမႃးတိုၵ်းသေ ၶုၼ်မၼုႁႃၵေႃႈ လႆႈပႃးၵႂႃႇၸွမ်း မိူင်းပူးၵမ်ႇသေ မိူင်းသထူင်ႇၵေႃႈ လႆႈလုႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မိူင်းသထူင်ႇၼၼ်ႉ သထူင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် သၢႆငၢႆဝဵင်းၼႆႉ ၶႅမ်ႉဝႆႉလႄႈ ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် ပေႃးဢမ်ႇၶဝ်ႈတိုၵ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၶေႃႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၵဝ်ႇသထူင်ႇၼႆႉ သၼ်လွႆ ဢၼ်သုင်ၸၼ်း ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 700 ထတ်ႈပၢႆၼၼ်ႉ ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉ ပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ မီးပႃႇဢုင် ဢၼ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၸၢင်ႈၽႅဝ်ႁွတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႈၵေႃႈ မီးဝႆႉ ႁူဝ်ႉဝဵင်းသီႇၸၼ်ႉ သေ ဢဝ်တပ်ႉဝဵင်းႁႄႉဝႆႉ ၸၼ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉ ႁူဝ်ႉဝဵင်းသွင်ၸၼ်ႉသေ မီးတပ်ႉႁႄႉၵင်ႈၼိုင်ႈဢၼ်၊ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆပိၼ်ႇလႅင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တပ်ႉႁႄႉၵၼ် ၽၢႆႇၸၢၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈဝႃႈ မီးတပ်ႉႁႄႉၵင်ႈသွင်ဢၼ်သေ ထိင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ လႆႈလၢမ်းတူၺ်းဝႃႈ မၢၼ်ႈၶဝ် သိမ်းဢဝ်လႆႈ ထုင်ႉဝူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းလႄႈ ထုင်ႉပဵၼ်းဝိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉသေ သထူင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်မူတ်းသဵင်ႈလႄႈ မၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆပိၼ်ႇလႅင်ႇသေၵေႃႈ ၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းသထူင်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇသိမ်းဢဝ်လႆႈ ဝဵင်းယဝ်ႉ။ လၢႆးတင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇသထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်သီႇၸဵင်ႇဝႆႉသေတႃႉ ဢၼ်မၼ်းတူၵ်းသီႇၸဵင်ႇတႄႉတႄႉၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸွမ်းလူၺ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼင်ႇ သၼ်ႇလွႆ ဢၼ်မီးၽၢႆႇလင်ဝဵင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇသၼ်လွႆၼၼ်ႉသေ လႆႈၸိူၼ်းလူင်းၽၢႆႇတူၵ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်းယဝ်ႉသေ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်းပွတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
တပြုၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢူင်းၼႄးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းၼႄးၸု  (အုန်းနှဲစုရွာ, Ohnhnesu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194141 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1158 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2110 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
လၵ်းသဝ်ႁိၼ် ပၢင်လူင်
လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ပၢင်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်။ ဢွင်ႈလၵ်းသဝ်ႁိၼ်တီႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈတမ်းၽိူၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢိၵ်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းၼႆသေ တူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း တမ်းဝၢင်းပၼ် မၢၵ်ႇဢုတ်ႇၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ ဢဝ်သဝ်မႆႉ သပျေႇ ဢၼ်သုင်မွၵ်ႈ 12 ထတ်း(ft) ပၵ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1951 ၵိၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈမဵဝ်ႉၸႃးလူင် လုင်းၸၢမ်ႇမျ ၸင်ႇယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် သဝ်ႁိၼ်မၼ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၵိုမ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ် မေႃၵေႃႇလုင်းထူၺ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈၸၢင်ႈမၼ်း တမ်းပၼ်ငိုၼ်း 4100 ၵျၢပ်ႈ။ ၶဝ်တႄႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် မိူဝ်ႈ 1951 လိူၼ်ၸၼ်ႇၼဝရီႇ 15 ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဢူင်းလႅတ်ႉၵွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
2032
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
မိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈပွႆးပီမႂ်ႇတႆး
မၢႆတွင်း
ပီမႂ်ႇတႆး တေလႆႈႁဵတ်းမိူၼ်ၼင်ႇ တႆးႁဝ်းႁဵတ်းပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၊ ပေႃးသွၼ်းၼမ်ႉမႃး တႆးႁဝ်းထဝ်ႈၼုမ်ႇသၢမ်ပၢၼ် ႁူႉၵၼ်ဝႆႉၵူႈၵေႃႉ ၊ ၶဝ်ႈၸႂ်ပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၵူႈၵေႃႉ ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၵူႈၸိူဝ်း ၊ ဢွၼ်လူႇတၢၼ်းသွမ်း ၊ သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃးၵူႈပၢၼ်ၵူႈသႅၼ်း ။ ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမၼ်းမႃး တေလႆႈၶဝ်ႈၸႂ်ၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈတူင်ႉၼိုင်ၵူႈႁိူၼ်းၵူႈယေး ၊ ႁူမ်ႈႁဵတ်းၵူႈဝၢၼ်ႈသူၼ် ၊ ၵူႈၸႄႈဝဵင်း ။
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1855
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1855 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢူးယဵၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူးယဵၼ်ႇၵျီး  (ဥယျာဉ်ကြီးရွာ, Uyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူးယဵၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190737 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 539 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 977 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2012
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃးမွၼ်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်
• #ဝၢၼ်ႈလၼႄႉ
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးပႃႇဢေႃႈ
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးၵေႃႉ
• #ဝၢၼ်ႈသၢၼ်ၵွႆ (သၼ်ၵွႆ)
ၶွင်ႇတၢႆပျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၶွင်ႇတၢႆႇပျိၼ်ႇ  (ခေါင်တိုင်ပြင်ရွာ, Khaungtaingpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမွင်ႇမႄႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,033 ယဝ်ႉ။
1947
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း
ပိုၼ်း
ပီ 1946 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တုၵ်းယွၼ်းသေ ဢဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉတႂ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၵွၼ်းမိူင်းသေ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ၶွင်ႇၸီႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၵွၼ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်တီႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢၼ် ၸုမ်းတၢင်တူဝ်မၢၼ်ႈ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ် လႄႈ တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းသေ မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးသုၼ်ႇႁဵတ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်မီးၼၼ်ႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈႁင်း ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ လႄႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း မၢႆလိၵ်ႈ 77 တီႇ (ဢႅမ်ႇ ဢႅမ်ႇ) 47 ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 1947 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ဝၼ်းဢၼ်တႄႇၽွတ်ႁႅၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ မၵ်းမၼ်ႈမႃးဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းတႄႇတင်ႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၼၢမ်းၵၢၼ် (1)၊ ၽူႈၵွၼ်းလုမ်း (1)ၵေႃႉ၊ ၽူႈမၢႆထၢၼ်ႈသုင် (3) ၵေႃႉ၊ ၽူႈမၢႆထၢၼ်ႈတႅမ်ႇ (1) ၵေႃႉ၊ ၶႃႈၶုၼ် (2) ၵေႃႉ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵူၺ်းမီး ဢရႃႇထၢမ်း 1 ၵေႃႉ လႄႈ ဢမူႉထၢမ်း 8 ၵေႃႉၵူၺ်း။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၼၢမ်းၵၢၼ် ႁင်း ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဢၢႆႇၸီႇဢႅတ်ႉသ် ဢူးသူၺ်ႇပေႃႇယဝ်ႉ။
ဢႄႉပျႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢႄႉပျႃႉ  (ဧည့်ပြရွာ, Aepya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢႄႉပျႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190715 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1461 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1508 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2969 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶိၼ်ႇလူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပီးလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်း (ဘီးလင်းမြို့နယ် ; Bilin Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပီးလိၼ်းယဝ်ႉ။
လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ၶိုၼ်းထႅမ်ႇသႂ်ႇ 6 မူင်း 30 မဵတ်ႉ တီႈ လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉသေ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉတႃႇတၢင်းပီ တႃႇတၢင်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်းလွင်ႇတီႇထုတ်ႉ 97 တီႇၵရီႇ 30 မဵတ်ႉသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။
မွင်ႇမႄႇသျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၵူၺ်းတွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ရႃႇပိၼ်ႇတြႃႇၼၢတ်ႉ တၵူဝ်း
တဂိုးနှင့် မြန်မာပြည်
တဂိုးသည် မြန်မာပြည်ကို နှစ်ကြိမ်လာရောက်ခဲ့ပြီး ပထမအကြိမ်အဖြစ် ရန်ကုန်ရောက်တဲ့ နောက်တစ်ရက် မေလ ၈ ရက် နေ့ဟာဆရာကြီးမွေးနေ့နဲ့ တိုက်ဆိုင်နေသောကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အိန္ဒိယအမျိုးသားများက ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့ကြသလို ဂုဏ်ပြု ပွဲအခမ်း အနားကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့ ဂျူဗလီဟောခန်းမမှာ ကျင်းပပေးခဲ့သည်။
၁၉၅၂-ခုနှစ်မှာ တဂိုး၏ စာပေအနုပညာမြတ်နိုးသူများက မြန်မာပြည် တဂိုးအသင်းကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရာ အိန္ဒိယအမျိုးသားများ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အသင်းဥက္ကဋ္ဌများမှာ မြန်မာအမျိုးသားများဖြစ်ပါသည်။
တႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႄႇပိၼ်ႇတႄး  (တယ်ပင်တဲရွာ, Teipinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193704 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1594 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3534 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထွၵ်ႉယႃႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈထွၵ်ႉယႃႇၵျိၼ်း  (ထောက်ရာကျင်းရွာ, Htaukyarkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းပွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191446။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းပွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1074 ၊ ယိင်း 1376 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2450 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2033
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုင်းၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵႅင်း (, Kone Keng, ကုံးကျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မူဝ်းၵွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ (ကျာ်ထဝ် ; ကျိုက်ထိုမြို့ ; Kyaikto) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇ သေ လုၵ်ႉတီႈ တႃႈၵုင်ႈ ယၢၼ်ၵႆ 95 လၵ်းသေ လုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၵိူဝ် ယၢၼ်ၵႆ 48 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းသေ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈပၵ်းလုမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 336 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆလူင် ပွင်းလွင်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇႁဵတ်း သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ဝႆႉလႄႈ ၽၢင်မုင်ႈယဵမ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်သႃႇယႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တပျေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တေႃးတႂိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၵူင်း  (သပြေကုန်းရွာ, Thapyaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးတႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190572 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 989 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1057 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2046 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး
တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး
ၸဝ်ႈတပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးၼႆႉပဵၼ် ၸဝ်ႈဢၼ်ၶိုၼ်ႈဢုပ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈပေႃႈမၼ်း မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉ မီး14ၶူပ်ႇၵွၺ်းၵေႃႈ မၼ်းလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်တွင်ႇဢူႇ ယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် တႃႇတေတႄႇတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၶိုၼ်းသိုပ်ႇသိမ်းဢဝ် မိူင်းရႃႇမၺ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းမွၼ်း ၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး သိုပ်ႇမႄႇၶႂၢၵ်ႈၵႂႃႇ မိူင်းဢႃႇဝႃႉ လႄႈမိူင်းထႆး ထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈယႃႉၵဝ်း ၵူၼ်းသိုၵ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ(တမဵင်ႇသေႃးထူတ်ႇ)လႄႈ မၼ်းလႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈမၼ်းလႆႈ 35 ၼၼ်ႉ။
ပိုၼ်းဝၼ်းလင်လႄႈ ၸႃႇတီႉမၼ်း
ၽိူဝ်ႇၶဝ်သဵင်ႇတႃႉလွင်ႈ တႄႇတင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တီႈမိူင်းတွင်ႇဢူႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈမိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ ၼႆႉသမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသုတ်းလႄႈ မၼ်းလွၵ်ႇလႆႈမိူင်း ဢႃႇဝႃႉလႄႈ မိူင်းမွၼ်းတင်းသွင်ၽၢႆႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၺႃတေ ဢမ်ႇမီးၽူႈသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉၺႃးမိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတေႁဵတ်း ၼွင်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉၵူၼ်းတီႈဝၢၼ်ႈသေ သမ်ႉပႃးမႃးလုၵ်ႈယိင်းၶဝ်လႄႈ မၼ်းၵေႃႈၸင်ႇလႆႈမီး လုၵ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈတပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးမႃးမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽိင်ႈမၢၼ်ႊ ဝႃႈတႄႉမၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ၵၢမ်ႇလီၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈလႄႈ၊ ပေႃးဢဝ်ၽိင်ႈထႆးဝႃႈသမ်ႉ မိူဝ်ႈမၼ်းၵိူတ်ႇၼၼ်ႉၼိူဝ်လိၼ်ႉမၼ်း ပႃးမႃးတုမ်ႇလမ်လမ်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈၸဝ်ႈသျႃႇၼတ်ႉမိၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၵိူတ်ႇမႃးၵေႃႈ မီးၶူၼ်ႁူဝ်သီၶမ်း သဵၼ်ႈၼိူင်ႈ မိူၼ်ပေႃႈမၼ်း မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ လီလီလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈမၼ်း တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၽၢႆႇမၢၼ်ႊသေပိၼ်ႇမႃးၶႃႈ။
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈၼႆႉပွင်ႇဝႃႈသင်?
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ပိၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇပိၼ်ႇ ပဵၼ်သဵင်မၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။
ၽိုၼ်ဢိင်
www.taifreedom.com
ၺွင်ႇၶုမ်ႇၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶုမ်ႇၶမ်း (, Nyaung Hkon Hkam, ညောင်ခုံခမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပီးလိၼ်း၊ ဝဵင်း
ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လွႆၵုသိၼႃရူင်ႇ၊ လွႆတေးၶိၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉႁွင်ႈပီးလိၼ်းသေ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၼမ်ႉၵႆႉထူမ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီးတၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1856
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇငူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇငူၵ်ႉ  (တောင်ငုတ်ရွာ, Taungngoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190957 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1251 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
ရႁၢၼ်းဝိၼႆးလႄႈ ရႁၢၼ်းထမ်ႇမၵထိၵ ၽိတ်းၵၼ်
“ၸဝ်ႈထမ်ႇမၵထိၵၼၼ်ႉ ၽိတ်းဢႃႇပၢတ်ႈယူႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁူႉ တၢင်း ၽိတ်းမၼ်းၵူၺ်း”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တပႄး ၸဝ်ႈဝိၼႆးၶဝ် ၵႂႃႇႁူပ်ႉ ႁၼ် တပႄးၸဝ်ႈထမ်ႇမၵထိၵသေ ၸင်ႇဝႃႈ “သြႃႇသူၼႆႉ မီးတၢင်းၽိတ်းဢႃႇ ပၢတ်ႈယူႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁူႉတၢင်းၽိတ်းၵူၺ်း”ၼႆယဝ်ႉ။ တပႄးထမ်ႇမၵထိၵ ၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇလၢတ်ႈၼႄ သြႃႇၶဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈထမ်ႇၵထိၵၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ
ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းၽြႃး
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၽၢၵ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၵႂႃႇၸူး ၶဝ်ၸဝ်ႈ တၼ်းသွင်ပွၵ်ႈသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈပႆႇၽွမ်ႉၵၼ်လႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်ၼႆႉ တူၼ်တူဝ်မုၼ်းၶမ်းၽြႃး ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇတီႈၶဝ်ၸဝ်ႈသေ
ပိုၼ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ၻီႇꧠီႇတိၵေႃးသလ
လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်ႈၶဝ် ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႃႇသိၵရၢတ်ႈ ဢွၼ်ဢဝ် ႁႅင်းသိုၵ်းသီႇပိူင်သေ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းတိုၵ်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၻီႇၶီႇတိၵေႃးသလယဝ်ႉ။ ၵမ်း ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၼင်ႇၼၼ်သေ မၼ်း ၸဝ်ႈၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ
ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပေႃႈ ထိုင်လုၵ်ႈႁူႉၶေႃႈ
ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် ထၢင်ႇဝႃႈ ၶုၼ်တီႇၶီႇတိၵေႃးသလ ယွင်ႇယၢၼ်ႈ ၵူဝ်တၢႆသေ လၢတ်ႈလိတ်ႈလူင်ၵႂႃႇၼႆယူႇ။ မၼ်းလၢတ်ႈတေႃႇၽႂ်ၼၼ်ႉ ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ် ထၢမ်ၵႂႃႇယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႃႁံ ꧤၼေ ဢုမ်မတ်တၵေႃ ဝိပ်ပလပႃမိ ဢပိ ၸ ယေႃ ဝိၺ်ၺူ သေႃ ဝိꧤႃဝေသ်သတိ။ “ၵဝ်ယွင်ႈယၢၼ်ႈၵူဝ်တၢႆသေ လၢတ်ႈလိတ်ႈလူင်ၵႂႃႇဢမ်ႇၸႂ်ႈ... ၼႂ်းၵႄႈ ၵၢင်ၵူၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ တေႁူႉပွင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ယူႇ” ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလ ၶႃၽူဝ် မေး ထွင်ႈၸွမ်းၵိဝ်ႇတၢင်း ဢဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၽၵ်းတူဝဵင်း ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းသေ ၽၼ်း တၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽၼ်းပဵၼ်သီႇပွတ်း ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းပႂ်ႉဝႆႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇ ယဝ်ႉ။
ၵႂႃႇလုမ်းလႃး တူဝ်တၢႆပေႃႈမႄႈ
ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်းဝဵင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉလဝ်ႈသေ မႃး လဵင်ႉပၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပႂ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မဝ်းလဝ်ႈ ယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵႂႃႇၵဵပ်းဢဝ်တူဝ်တၢႆပေႃႈမႄႈမၼ်းသေ ၸုတ်ႇၽဝ်ၽႆး ဝႆႈလဵပ်ႈၽၢႆႇၶႂႃ သၢမ်ႁွပ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ၵႃႇသိၵရၢတ်ႉ ယူႇတီႈၼိူဝ်ႁေႃမၼ်း မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ဝႆႈလဵပ်ႈၵွင်ၽိုၼ်းသၢမ်ႁွပ်ႈလႄႈ မၼ်းၸင်ႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ တေပဵၼ် လုၵ်ႈလၢင်းၶုၼ်တီႇၶီႇတိ ၵေႃးသလယူႇယဝ်ႉ၊ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းမီးဝႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆးၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇ မႃးလၢတ်ႈၼႄၵဝ်ၼေႃး... ပႅတ်ႈလၢႆတႄႉယဝ်ႉ” ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုၵေႃႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၵႂႃႇႁႆႈဢိမ်ႇဢိမ်ႇတဵမ်တဵမ်သေ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ၊ ၸင်ႇၵႂႃႇယွၼ်းယူႇၸွမ်း ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉသေ ယွၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် တၢင်းမေႃယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃ ၵၢင်ၼႂ်ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး ယူႇတီႈၶွၵ်ႈၸၢင်ႉသေ လဵတ်းတိင်ႇႁွင်ႉမေႃသေႃၵႂၢမ်း သဵင်လီသဵင်ဝၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်းၵႃႇသိၵ လႆႈငိၼ်းၵႂႃႇလႄႈ မၢတ်ႈမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်သဵင်လီထွမ်ႇ ပဵၼ်သဵင်မီး မင်ႇ ၵလႃႇၼႆသေ ၸင်ႇၸႂ်ႉပိူၼ်ႈၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ်တူၺ်းလႄႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ တပႄး ၸဝ်ႈၸၢင်ႉၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထွမ်ႇၵႂၢမ်းပေႃႈတင်းမႄႈ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸႄႈမိူင်း
“ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၶဝ်ဢိူၺ်း... ၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇႁိမ်းၸမ်ၵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလယဝ်ႉ။ ၶုၼ် ၸၢႆးၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းပွႆႇလွတ်ႈပၼ် သၢႆၸႂ်ၵဝ်ၼင်ႇၼၼ် ၵဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇလွတ်ႈပၼ် သၢႆၸႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈတေႃႈတေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းသင် တီႈၼိူဝ်မၼ်းၸၢႆး ယဝ်ႉ၊ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ တီႇၶႃႇဝု မိူဝ်ႈပေႃႈမႂ်း ၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းသင်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ်” “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... မိူဝ်ႈပေႃႈၶႃႈ ၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းသင်ႇလၢတ်ႈ ၵႂႃႇဝႃႈ လွင်ႈဝႆႉၸႂ်ၶဵၼ်တေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈၶၢဝ်းႁိုင် ၼႆဢေႃႈ၊ ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၵ်ႉ လႆႈမိုတ်ႈၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႃႇပေၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၸင်းသေ ယႃႇပေလႃႉလူႉလွင်ႈလႆႈႁၵ်ႉ လႆႈမိုတ်ႈၵၼ်ၼႆဢေႃႈ၊ ပေႃးဝႆႉၸႂ်ၶဵၼ် တေႃႇၶဵၼ်ၸိုင် ဢမ်ႇယဵၼ်လႆႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးဝႃႈ ၶႃႈႁဝ်း သမ်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈႁဝ်းတၢႆပႅတ်ႈၸိုင် ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၵ်ႉၸဝ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၶိုၼ်းဢဝ် ၶႃႈ ႁဝ်းတၢႆၶႃႈဢေႃႈ၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၵ်ႉၶႃႈႁဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၶိုၼ်းတွပ်ႇတႅၼ်း ဢဝ် တၢႆၶိုၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ဢဝ်တၢႆၶႃႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၼႆသေ ၶဵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇယဵၼ်လႆႈ သေပွၵ်ႈၶႃႈ၊ ဢမ်ႇတွပ်ႇဢမ်ႇတႅၼ်းၵၼ်သေ ဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၶဵၼ် ၼႆႉ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈယဵၼ်ၵႂႃႇၼႆၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ယၢမ်းလဵဝ် ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတၢႆသေ ပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ်ၵႂႃႇ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၶႃႈႁဝ်း တၢႆသေ ပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ၶဵၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉတီႈၶႃႈၼေႃႈ” ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼႆ ပဵၼ်ဢၼ် ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇသေ
ရႁၢၼ်းၶဝ် ၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်
“ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ၶိုၼ်းၵႂႃႇၵၼ်ႇတေႃး တွင်းပၢၼ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉၶႃႈ ႁႃႉ?”
ၸၢင်ႉပႃႇလိလေယျၵ ႁူဝ်ၸႂ်တႅၵ်ႇတၢႆ
ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၵႂႃႇႁႃ မၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၵူၺ်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇ ဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉ တင်းၼမ်သေ ထိုင်မႃးၵၢင်ၼႂ် ၸင်ႇလူႇတၢၼ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ၸၢင်ႉႁႃမႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇႁႃႈပၢၵ်ႇ ၵိၼ်ယင်းဢမ်ႇ သဵင်ႈလႆႈၵွၼ်ႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဢဝ်သပိတ်ႈ သၢင်ႇ ၵၢၼ်းသေ ဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ လတ်းၼႂ်းၵႄႈရႁၢၼ်းၶဝ်သေ မႃးႁႄႉဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈၽြႃးယဝ်ႉ။
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၸၢင်ႉလူင်ၼႆႉ ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၶႃႈ”
ꧡႄႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧡႄႇတေႃး  (ဆည်တောရွာ, Setaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191468။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1518 ၊ ယိင်း 1849 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယၢဝ်းမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
2013
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ꧡီႇꧡူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ꧡီႇꧡူင်ႇၵူင်းႈ  (ဆီဆုံကုန်းရွာ, Sisonkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191469။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1518 ၊ ယိင်း 1849 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2034
2034
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျႅၵ်ႉၶမီႇ၊ ဝဵင်း
ၼႃႈလိၼ်
ၼႃႈလိၼ် ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ တူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ ယၢဝ်းဝႆႉသေ ထိုင်မႃးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸူးႁၼ်ၵႅပ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း ယၢဝ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ တေႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႅပ်ႈမီးႁၢင်ႈၼင်ႇ ၶႆႇပဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဢေႇရိယႃႇ ဝဵင်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵꧣ် သၼ်လွႆတၺိၼ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ ယၢဝ်းလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ တီးဢၼ်ပဵၼ် သၼ်လွႆ ငႃးလွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇသေ သူင် (84) ထတ်း တေႃႇ 108 ထတ်းယဝ်ႉ။
ၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်း
သိုပ်ႇလူဢၢၼ်ႇတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တၢၼ်းတၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ  (လက်ပန်ရွာ, Letpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190544 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1692 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1941 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3633 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မျႃႉသုၶ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျႃႉသုၶ  (မြသုခရွာ, Myathukha) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218273 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3147 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1812
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1812 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1949
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢူးယဵၼ်ႇ  (ဥယျာဉ်ရွာ, Uyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇတလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190513 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1258 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2600 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵူင်ႇၺိၼ်းၼွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄး  (မကြီးပင်တဲရွာ, Magyipinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191421။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 730 ၊ ယိင်း 929 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝႃးၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ပၢၼ်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
• ဢလၵ(ၽႄ)ပၢၼ်းၼီႇလႃႇ
• ဢလၵ(ၽႄ)ၸပႃးထႃး
• ဢလၵ-ၵလႃးၶျွင်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ယႃႇၶျွင်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ဢွၵ်ႉမျၢတ်ႇလႄး
• မူႇလုၼ်ႇ-ၽႃႇပူၺ်ႇ
• ဢမၵ-မိၼ်းၵၢၼ်ႇ
• ဢမၵ-ဢိၼ်ႇၸူင်ႇပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၵျိၼ်ႇတလိၼ်း
• ဢမၵ-ဢလႄႇၶျွင်း
• ဢမၵ-ဢူႉသျဵတ်ႉသူၺ်ႇ
• ဢမၵ-ၵျဵင်ႇၵျုၼ်း
• ဢမၵ-ၵလႃးပႃႇ
• ဢမၵ-ၵၼၢၼ်းမႄး
• ဢမၵ-လႅတ်ႉမသဵၵ်ႉ
• ဢမၵ-ၵွင်းမုၼ်ႇ
• ဢမၵ-ပွၵ်ႉတူးပွၵ်ႉ
• ဢမၵ-ဢွင်ႇမျေႇၵူင်း
2035
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇသိၼ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇသိၼ်ႉ (ၸၢၼ်း)  (ကန်ဆင့် (တောင်)ရွာ, Kansint(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသိၼ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191328 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသိၼ်ႉ (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 975 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1285 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွႆၼွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆၼွႆႉ (, Loi Nwet, လွိုင်နွဲ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လဝ်ႈ
ပိုၼ်းလဝ်ႈ ငဝ်ႈပိုင်း
တီႈႁိမ်း ဢမ်ႇပေႃးၵႆပေႃးၸမ် တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ သမ်ႉမီးရသေႉ “ဝရုၼ” ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ၊ မူးသိူဝ်း ၸင်ႇဢဝ်လဝ်ႈလႄႈ ၼိူဝ်ႉၸီႇ ၵႂႃႇၸူးမၼ်းၸဝ်ႈသေ သွင်ၶႃ ၵိၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၶႃတင်းသွင် ၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၵၼ်သေ ပေႃးလူဝ်ႇမႃး ၵႂႃႇၵွၼ်ႉမႃးၵိၼ် ႁဵတ်းၼၼ်ယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇဢဝ်သႂ်ႇမူၵ်ႇမႆႉသေ ၵႂႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၵႂႃႇလၢတ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်း ႁႂ်ႈမိူဝ်းမွၵ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း “လွင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃႁုင်လဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၽႅဝ်ၼႂ်းမိူင်း” ၼႆယူႇ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပတ်ႉသၼ်ႇတရၢတ်ႉ လႆႈငိၼ်းသေ ၸင်ႇႁွင်ႉၶႃသွင်ၵေႃႉ မႃးၸူးႁေႃ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵိၼ်တူၺ်း သွင်သၢမ်ဝၼ်းသေ မူတ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉၶႃ ၵႂႃႇဢဝ်မႃးထႅင်ႈယူႇ။ ပေႃးမူတ်းမႃး သမ်ႉၵမ်းၵမ်းလႆႈၵႂႃႇဢဝ်ပၼ် တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဢမ်ႇပႄႉၵႆႉၵႂႃႇသေ သွင်ၶႃ ၸင်ႇမႃးႁုင်ဢဝ် ႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မူးသိူဝ်း ‘’’သုရ’’’ လႄႈ ရသေႉ ‘’’ဝရုၼ’’’ တႄႇႁဵတ်း ဢွၼ်တၢင်းလႄႈ ၼမ်ႉလဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ‘’’သုရ’’’ ဢမ်ႇၼၼ် ‘’’ဝရုၼ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၵိၼ်လဝ်ႈ ၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈသေ မဝ်း ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵွတ်းၽၢၼ် ၶၢၼ်ၸႂ်တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ မိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်မိူင်းႁၢမ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
မူးသိူဝ်းလႄႈ ရသေႉၵေႃႈ ပၢႆႈသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ မိူင်ႈပႃႇရႃႇၼသီႇလႄႈ မိူင်းသႃႇၵေႇတ၊ သွင်မိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူႉ။ ၸင်ႇပၢႆႈၵႂႃႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၸင်ႇၵႂႃႇၺႃး ၶုၼ်သပ်ႉပမိတ်ႉတသေ ၸင်ႇၸႂ်ႉၶႃႁဵတ်းလဝ်ႈယူႇ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉ မႃးႁုင်လဝ်ႈ ႁႃႈပၢၵ်ႇဢုမ်သေ ၵူဝ် ၼူ မႃးယႃႉတဝ်လႄႈ ၸင်ႇဢဝ် မႅဝ်း ႁႃႈပၢၵ်ႇ မတ်ႉသေ ႁႂ်ႈပႂ်ႉဝႆႉ ဢုမ်လဝ်ႈ။ မႅဝ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇလေးၵိၼ် ပုၼ်းပူၵ်ႇလဝ်ႈ ဢၼ်ယွႆႉမႃးၸွမ်း ဢုမ်ၼၼ်ႉလႄႈ မႅဝ်းမဝ်းသေ ၼွၼ်းတၢႆလိုမ်းဝႆႉယူႇ။ ၼူသမ်ႉ မႃးၶူပ်းၵိၼ် ႁူမႅဝ်း၊ ႁၢင်မႅဝ်းလႄႈ ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈၼႄ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ မူးသိူဝ်းလႄႈ ရသေႉၼႆႉ ႁဵတ်းယႃႈမိူဝ်ႇၼႆသေ ၸင်ႇပၼ်တၢမ်ႇ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ ဢဝ်ၵႂႃႇတႅပ်းပၢတ်ႇပႅတ်ႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၶႃ တင်းသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶႃတေတၢႆၼၼ်ႉ ၶႃလၢတ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁဝ်း ၼမ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်တႄႉတႄႉဢေႃႈ” ၼႆသေ တၢႆၵႂႃႇ။
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၸႂ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁၢႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝူဝ်းသူဝ်း၊ တေမိူၼ်ၵူၼ်း ဢမ်ႇမီးတီႈပိုင်ႈၵိူဝ်းလီ၊ တေၵႃႈၵႃႈဝႅၼ်ဝႅၼ်”
“ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၼႃႈၵၢၼ်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းၼႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ပဵၼ်မႃးၼႆၵေႃႈ မၼ်းတေႃႈ တေဢမ်ႇႁူႉထိုင်”
ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄလဝ်ႈ
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႆ တေဢွၼ်ၵၼ် ယၢမ်ႈႁၼ် ယၢမ်ႈႁူပ်ႉမႃးယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းၵွႆဝႃႈ “ပေႃးဢမ်ႇပႃးလဝ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈပၢင်” ၼႆၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈ လဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ပၢႆးယူႇလီၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေႃႈတေ ဢမ်ႇထႅင်လႆႈ။ ဢဝ်ၵၢၼ် ပၢႆးယူႇလီ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ငိူင်ႉဝႄႈလဝ်ႈၼၼ်ႉ လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း လူဝ်ႇလႆႈ ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉၼုမ်ႇ တိုၵ်ႉၵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တမ်ႈတီႈၼိူဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ပိုတ်ႇပၼ် ႁူင်းယႃ ႁွင်ႈယႃ တႃႇတေ ၸွႆႈထႅမ် ယူတ်းယႃပၼ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလဝ်ႈသေ သင်ဝႃႈ ၸႂ်ယွင်ႇၵႂႃႇ ယၢၼ်ႈၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ တေႃႈႁပ်ႉၵႂႃႇယူတ်းယႃပၼ် တီႈႁူင်းယႃၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းမီးတၢင်းယၢမ်ႈ ၵိၼ်လဝ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈ ဢဝ်ပၢႆးႁူႉပၢႆးႁၼ်လၢတ်ႈၼႄပၼ်ၶဝ် သပ်းလႅင်းၼႄပၼ်ၶဝ် လွင်ႈၽေးလဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉလဝ်ႈသေ ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၵိၼ်လဝ်ႈသေ လႆႈယူႇသႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီၵႂႃႇၶၢမ်ႇယူတ်းယႃ တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃ ႁွင်ႈယႃ ႁႂ်ႈတူၵ်းလွၵ်းတူၵ်းဢႅၵ်ႇမၼ်းသေ မူၼ်ႉမႄး တၢင်းယၢမ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။