cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထေႇရဝႃႇတ
ပၵ်းပိူင် ဢမ်ႇၼၼ် သိၼ်သီႇလ (႕)သဵၼ်ႈ ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း
ပေႃးတူၺ်း သိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈၼႆႉၸိုင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး မုင်ႈႁၼ်ထိုင် ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းႁဝ်း တေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ သၢႆၸႂ်လႄႈ ၶူဝ်းၶွင် ႁိူၼ်းယေး၊ ပုၼ်ႈတႃႇ ၼႃႈႁိူၼ်း မူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်၊ ပုၼ်ႈတႃႇ တြႃးသတ်ႉၸႃႇ လွင်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ မီးမႃး ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ၊ ပုၼ်ႈတႃႇ ၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉ ၵူၼ်းႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈသုင်သေ ၸင်ႇတေ တမ်းဝၢင်းပၼ် သိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မၢႆမီႈၵူၼ်း ႁႃႈပိူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈၵျေႃႇပူၼ်ႉလူၼ်ႉလိူဝ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈလေႃးၽ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်ၵူဝ်ႁႄၼမ်ၼႃႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေမီးတီႈ ၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ၵႂ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝူၼ်ႉသေ ႁႃတီႈပိုင်ႈဢိင်ၵိူဝ်းလီယဝ်ႉ။
တေဢမ်ႇလႆႈယုမ်ႇယမ် ၵေႃတုႁလ မင်ႇၵလႃႇ
တေဢမ်ႇလႆႈယုမ်ႇယမ် ဢတိတ်ႈၼိမိတ်ႈ လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပေႃးဢၢၵ်ႇလိူၼ်းႁွင်ႉၸိုင် မီးလၢပ်ႈ၊ ပေႃးတႅတ်းတႅဝ်းတူင်ႉ ဝႃႈ ဢမ်ႇလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽြႃးတႄႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် ဢၢၵ်ႇလိူၼ်းႁွင်ႉ၊ တႅတ်းတႅဝ်းႁွင်ႉ၊ လိူၼ်မၢတ်ႇ၊ ဝၼ်းမၢတ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၼိမိတ်ႉ ဢမ်ႇလီ။
ပီႇၸီႇ 229
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵ
ၽီလူးလူင်ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ တၼ်းၶူဝ်းတေႇဝဢိတ်ႉထိပၢတ်ႈမၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉတၼ်းၶူဝ်းဢိတ်ႉထိပၢတ်ႈမၼ်းသေ မၢၼ်ႇမႃႇၼမၼ်းၵေႃႈ ၽႅၼ်သုင်ၼႃႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယေႃးၶိင်းၵႂႃႈ မိူင်းဢႃႇလႃႇဝီႇသေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃဢႃႇလႃႇဝၵၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၽႅဝ်မႃးသိုင်ႇႁေႃမၼ်း၊ မၼ်းလႆႈႁၼ်ၶႅၵ်ႇၼႃႈမႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼင်ႈဝႆႉယူႇ ၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃမၼ်းလႄႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်လမ်တေႃးသတႄႉတႄႉ။ ဢွၵ်ႇတေႃးသၼႃႇသေ ၸင်ႇဝႃႈႁင်းတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ "ႁိူၺ်း ရႁၢၼ်း- ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈသိုင်ႇၵဝ်ၼႆႉၵမ်းလဵဝ်လူး" ႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၼင်ႇၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဝႃႈ "လီယဝ်ႉတၵ်ႉၵႃႇ" ဝႃႈၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃၽီလူး။ ယူႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵသမ်ႉဝႃႈထႅင်ႈ "ႁိူၺ်ႉ ရႁၢၼ်းလူင်ၵေႃးတမ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃၼႆႉလူး" ဝႃႈၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဝႃႈ လီယဝ်ႉတၵ်ႉၵႃႇ ဝႃႈၼႆသေ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃ။ ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၸႂ်ႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇသွင်သၢမ်ၵမ်း။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၸႂ်မႁႃႇၵရုၼႃႇၼၢမ်းၼႃႈသေ ဢဝ်ၸႂ်ဢူၼ်ႈၸႂ်ဢွၼ်ႇ ၸွမ်းပၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၽီလူးယဝ်ႉ ၶဝ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇယူႇႁဵတ်းၼၼ်။ ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ မိူဝ်ႈၵမ်းထီႉသီႇၼၼ်ႉ "ႁိူၺ်း ရႁၢၼ်းဢိူၺ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႂ်းသိုင်ႇႁေႃၼႆႉလႃႈ" ၸင်ႇႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ "တၵ်ႉၵႃႇၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵဢိူၺ်း ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ၵဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ၊ မႂ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းၸိုင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းလႃႈ" ၸင်ႇၼိမ်သဵင်သေ ပူင်လၢတ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇတေႃႇၼင်ႇၼၼ်။ ၽီလူးဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ပေႃးလႆႈႁၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼိမ်ႈမၼ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ တူၵ်းၸႂ်လႆတိုၼ်ၵႂႃႇ။ တေပဵၼ်ၽူႈဢၼ်မီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုင်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈသေ တေမီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉၵႂႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈၼင်ႇၼႆယူႇ။ ၶႂ်းၸၢမ်းတူၺ်း ၸွင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽူႈမီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုင်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉလႄႈ ၽီလူးၸင်ႇဝႃႈ "ၵဝ်တေထၢမ်ၸဝ်ႈ ၶေႃႈထၢမ်ပၼ်ႁႃ၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတွပ်ႈလႆႈၼႆၸိုင် ၵဝ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၸဝ်ႈ လႆႈယွင်ႇမႃႈ၊ ၵဝ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵႅၵ်ႇလႅဝ်၊ ၵဝ်တေၵမ်တိၼ်ၸဝ်ႈ ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈၵႂႃႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇၼမ်ႉၵင်းၵႃ" ၸင်ႇလွၵ်ႇငိူတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "တႄႇမိူင်းသၢင်၊ မိူင်းၽီ ၼႂ်းၶူင်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၵဝ်ႇယွင်ႇမႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵဝ်တႅၵ်ႇလႅဝ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ် ၸၼ်တိၼ်ၵဝ်ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈၵႂႃႇၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼမ်ႉၵင်းၵႃလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်မႂ်းၶႂ်ႈထၢမ်ပၼ်ႁႃၼၼ်ႉ တွင်ႈထၢမ်မႃးလႄႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၽီလူးလူင်ဢႃႇလႃႇဝၵၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇထၢမ် ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ထမ်ႇမတြႃးၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇၵႄႈပၼ်ၶေႃႈထၢမ်ဢႃႇလႃႇဝၵ ႁႂ်ႈပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၶေႃႈတွပ်ႈၵႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ၽြႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈလၢႆထမ်ႇမတႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် ထမ်ႇမတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးလုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႄပၼ်သဵၼ်တၢင်းတႃႇတေလွတ်ႈဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ သုတ်းယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢႃႇလႃႇဝၵၼႆႉ ၸင်ႇလွတ်ႈယၢၼ်မၢၼ်ႇမႃႇၼမၼ်းလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇထိင်းၵမ်လႆႈတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်မၼ်းသေ လႆႈတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႕႕၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တွင်ႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇဢိၼ်း (တောင်အင်းရွာ, Taunginn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190230 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1031 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1113 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2144 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ
ဝၢႆးသေ တူၵ်းတႂ်းမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃးဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်မႃးဝဵင်းပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇၵႃႉၶၢႆသေ ၶိုၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းတယႅတ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းဢၼ်ပႃးၵႂၢၵ်ႈမွၵ်ႇယွမ်ႉသီ တီႈပွတ်းၸၢၼ်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတယႅတ်ႉ တႄႇပိုၼ်ၽႄလႄႈ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်းတယႅတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1870 ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝဵင်းတယႅတ်ႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ လုမ်းတႂ်ႈမိုဝ်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးႁိမ်းၸမ် ၽြႃးသူၺ်ႇတႅတ်ႉလုတ်ႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇမီးယူင်ႉသၢင်ႈမၼ်းသင်ယဝ်ႉသေ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ ဢုတ်ႇပိုၼ်ႉတိၼ်မၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၼၼ်ႉၼႆႉ မီး လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းၼႃး (ယၢမ်းလဵဝ် လုမ်းသဵၼ်ႈမၢႆလိၼ်) လႄႈ ၵိုတ်းဝႆႉ ပၼ်ႇၵလူဝ်ႇ တႃႇလိုဝ်ႈသဝ်း (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝႆႉ ပၼ်ႇၵလူဝ်ႇ ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
831
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:831
လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း
Dr. လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း
1932 July 3 ဝၼ်း ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝၢၼ်ႈတႃႈပူၵ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉသေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် လုင်းၸၢမ်ႇမူဝ်းလႄႈ ပႃႈၼၢင်းထုၼ်းယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၸမ်ႉ ပဵၼ် ၸၢႆးၵေႃႇသႅင်၊ ၸၢႆးၵေႃႇၶမ်း၊ ၼၢင်းမူဝ်ငိုၼ်း။
1957-58 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် ပၢႆးပိုၼ်းမိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ။
ႁပ်ႉသူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ
မိူဝ်ႈပီတႆး 2098 ဝၼ်းပီမ်ႂႇတႆး၊ ၶရိတ်ႉ (2003) ၼၼ်ႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး တူင်ႇဝဵင်းမူႇၸႄႈ ယိုၼ်ႈၼွပ်ႇပၼ် ‘‘သူးၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ’’ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈၶတ်းၸ်ႂပွင်သၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် လိၵ်ႈတႆးႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇလိူဝ်တွၼ်း ဢိၵ်ႇ ၼႃႈၵၢၼ် ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႁႃ လွင်ႈငိူၼ်ႈပိုၼ်းတႆး ယႃႇႁႂ်ႈႁူင်ႈႁၢႆ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႇၽႃႇ ႁူႉထိုင်တႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1048
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1429
1429
ဢေႇတီႇ 73
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:73
830
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း) (မြွေပုန်ကန် (တောင်)ရွာ, Mwayponkan(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189905 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2241 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၻုတိယၼႃဝႃဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု၊ ၼၢင်းၽီၶီႇႁိူဝ်း မုင်းၶမ်းလႅင်
7-ၻုတိယၼႃဝႃဝိမႃၼဝတ်ထု
ၻုတိယၼႃဝႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၸဵတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။
မသျႅတ်ႉ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မၢႆႉၶႄႇလ် တႄးလ်
ၼႃႈၵၢၼ်
မၼ်းၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈပၢႉးမေႃယႃ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ထႅၵ်ႉသႅတ်ႉဢၼ်မီးတီႈ ဢေႃႇသတိၼ်ႇၼၼ်ႉ တီႈမၢႆႁွင်ႈ 2713၊ တီႈႁွင်ႈတူဝ်ႇပီႇသႅၼ်ႇတႃႇ တီႈၵူၼ်းယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ယုၵ်ႉတၢင်ႇၼမ်ႉၸႂ်ႉ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (upgrading) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်ၶႂၢင်ႇမၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇသေ ၵႂႃႇၸၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်လွင်ႈ သိူဝ်ႉၶႄႉၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဝႂ်ၶႂၢင်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ license (ဝႂ်ၶႂၢင်းၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ) တႃႇ ၸႄႈမိူင်းထႅၵ်ႉသႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တမၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတမၢၼ်းတႃႇ  (သမန်းသာရွာ, Thamanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190638 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 560 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 548 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1108 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႇၸီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တီးပိၼ်ႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈတႃႇၸီႇ  (သာစည်ရွာ, Tharsi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193786 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢူးယိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တေႃးမ
ဝၢၼ်ႈဢူးယိၼ်ႇ  (ဥယျာဉ်ရွာ, Uyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193890 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1428
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း  (တောင်ကုန်းရွာ၊ Taungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190324 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႉယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1833
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1833 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸိူဝ်းမီးၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈမၢႆ ဝဵင်းလူင် လႄႈ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 5000 လႄႈ ၼမ်လိူဝ်။ ၵေႃႉ UNFPA Myanmar. ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလူင် တီႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၼႃသေ ၼႄဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။
ႁူၺ်ႈတွင်ၽႃ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတွင်ၽႃ (, Hoi Taung Phaa, ဟွေတောင်ဖါ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ) (မြွေပုန်ကန် (တောင်)ရွာ, Mwayponkan(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189905 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2241 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵႃးမၢၵ်ႈ
ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၶေႃႈဢၼ်မႅၼ်ႈ ၵေႃႈ မႅၼ်ႈယူႇၽွင်ႈသေတႃႉ မိူၼ်တင်း ၶႂ်ႈမၢပ်ႇ လၢတ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႃႇၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ။ တူဝ် ယၢင်ႇမၼ်း- လႄႇၼိၼ်ႇၼႆႉ တေႃႉတႄႉလူႁေ ဢိင်ဢၢင်ႈ လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်မၢၵ်ႈတႅမ်ႈသေ သင်ႇ သွၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ။ မၼ်းပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃး လူတေႉတေႉ ဝႃႈဝႃႈသေ ယွမ်းႁပ်ႉတင်းပိုၵ်း။ မၼ်းယုမ်ႇယမ် ဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ မၢၵ်ႈ သင်ႇသွၼ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼႃႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ တၢင်ႇၵေႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢဝ်ၸိူဝ်တူင်းၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၼၼ်။ တီႈတေႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်း ဢၢႆႇတီႇယႃႇ မၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ၶဝ်ႈႁူလီလီ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေ ၶဝ်ႈၸႂ်ၶဝ်ႈႁူၽိတ်း။ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၸဝ်ႈယေႇ သုလႂ်၊ ၸဝ်ႈပုတ်ႉထလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် မူႇႁမ်းမႅတ်ႉ လႂ်ၵေႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ထဵင်ထွင်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ၼႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။ သင်ဝႃႈ ပေႃႇလၸီႇ ပိူင်ယႂ်ႇ ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဝႃႇတမၢၵ်ႈၶဝ် တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ႁပ်ႉ ဢဝ်မႃး တီႈၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၵႃးမၢၵ်ႈ ၼႆတႄႉ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵႃးမၢၵ်ႈ ၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ သိူဝ် ငၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတေသုင် လိူဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈဝူၼ်ႉ ၵႃးမၢၵ်ႈ မၢင်ၶေႃႈ တူဝ်ယၢင်ႇ “ၸႂ်ႉပၢႆး မၢၵ်ႈမုၼ်းသေ ၶူၼ်ႉႁႃ ၶေႃႈၵေႈပိုၼ်း” ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉတႄႉ သင်ဝႃႈ ဝႃႇတၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ ၵူၼ်ႇ ပင်းၵႂႃႇၵေႃႈယဝ်ႉ တိုၵ်ႉတေသိုပ်ႇၵိုတ်းၶင်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလၢတ်ႈ သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ၶေႃႈလမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵႃးမၢၵ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉ တီႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင်ၵႃႊႁိုဝ် ၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ သိူဝ်ငၢၼ်ၼႆႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၺ်းဢဝ် ဝႃႇတၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၼႆႉ ယိုၼ်းယၢဝ်းမၼ်ႈၸႄႇ ၼႂ်းပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆး လင် ၵႃးမၢၵ်ႈ သဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇပီႊ ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႈမၼ်း (ၵူၼ်းတုင်းႁပ်ႉ ၶေႃႈ သင်ႇသွၼ်မၼ်း) မီးယူႇ ၼိုင်ႈႁဵင်လၢၼ်ႉပၢႆပၢႆ။ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်း တေႃႉတႄႉ ၶၢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႈ ၼႆၵွၺ်း။ ပေႃးတူၺ်း တၢင်းၼမ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၼမ်လိူဝ် ၵူၼ်းၸိူဝ်း ယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် တၢင်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ။ ပေႃး တႅၵ်ႈတူၺ်းၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆၵေႃႈ လႆႈဝႃႈၼမ်တေႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၶေႃႈ ၼႆႉလႄႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸူမ်းၸွမ်း (ၸိူဝ်းသၢၼ်ၶတ်း ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၵူဝ်) ဝႃႈ ဝႃႇတမၢၵ်ႈၼႆႉ တေဢွင်ႇပေႉလႆႈ ပတ်းပိုၼ်ႉလုမ်ႈ ၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
1047
1047
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1427
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
828
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
364
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1046
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 231
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယႂႃႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလႃႉ  (ညောင်လှရွာ၊ Nyaunghla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192476 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1112 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1360 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2472 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
363
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ (ၸႄႈဝဵင်းမျေႇထႄး) (အောင်လံမြို့နယ် ; Aunglan Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10
1426
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1045
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
827
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မၢၵ်ႇၽိူင်း
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူၼ်ႈ Oxalidaceae သေ ဢွင်ႈၸႃႇတိမၼ်း ပဵၼ်ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်လူင်ဢေးသျႃး။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 15
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (15) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (227) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (228))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (138) ဝၼ်း။
ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူး
ဝၼ်းၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း
ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူးၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမိူဝ်ႈ လိူၼ် ၵျူႇလႆၢႇ ဝၼ်းထိ 1 ပီၶရဵတ်ႈ 2001 တီႈၵျွင်းယၢင်းပူး၊ ၵျွင်းယၢင်းပူး၊ ဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး၊ ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်၊ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈတေႇပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးၸေႃးတိၵ ၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉ သတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵꩪၸ လႆႈႁူၺ်းႁွင်ႉဢဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈလႆၢꧦ ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်မႃးၵူႈပီꧦ ၼၼ်ႉသေ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ပိုတ်ႇၵၢၼ်သွၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဝၢၼ်ႈၼႃႈၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈၼႃးတႆး၊ ၵၢင်ၼႃးပူႇလွႆ၊ ယၢင်းလူး၊ ဝၢၼ်ႈပုင်ႇ၊ မေႃႇၶူၵ်ႉ၊ ၽႆၢဝဵင်း၊ ယၢင်းႁၢဝ်ႉ ႁူမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸုပ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 25 ၵေႃႉ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမႃး ၸိုဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဝႃႈ ꧦႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉၽၢႆႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိုင်ႈတႆးꧦ ၸိုဝ်ႈၽၢႆႇဢိင်းၵိတ်ႉဝႃႈ (School For Youth Improvement Founded By Soa Khun Zawm Fah) ၼႆယဝ်ႉ။
ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ်တူဝ်ႇယၢင်ႇလီ
မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁိုဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လႆႈၽိုၵ်းတူဝ်ၽိုၵ်းၸႂ် ႁိုဝ်ႈပဵၼ်းၵူၼ်းလီ ႁိုဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် မီးတၢင်ႈႁူႉတၢင်းမေႃးတႃႇလေႃးၵ လႄႈတၢင်းႁူႉၼႂ်းထမ်ႇမ ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈၽိုၵ်းႁဵၼ်းႁူႉယဝ်ႉ ႁိုဝ်ႈလႆႈပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလီ ၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ
5.Grammar in use
ၽႃႇသႃႇတႆး
2.ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ (လိၵ်ႈတႆး)
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတွၼ်ႈသွင် 6 လိူၼ်
4. English Vocabulary (ႁဵၼ်းဢဝ်ၵူၺ်းၼိုင်ႈဝၼ်း 20 တူဝ် 10 ဝၼ်း တွပ်ႇၼိုင်ပွၵ်ႈ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈတွပ်ႇ 200 တူဝ်)
ပၵ်းပိူင်ႁူင်းႁဵၼ်း
(ပေႃးလႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸင်ႇသပ်းလႅင်းလူၼေ)
တီးၵူင်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတီးၵူင်း (ဢွၵ်ႇ)  (သီးကုန်း (အရှေ့)ရွာ၊ Theekone(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191843 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2320 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3137 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တိုၼ်းတေပဵၼ်ၽြႃးဢမ်ႇႁၢင်ႉ
"ၶႅၼ်းတေႃႈပႆတဝ်ႈၶဝ်ႈမႃးသေၵမ်းတီႈၶႃႈ၊ မူႇၸုမ်းလုမ်းလၢင်းႁဝ်းၶႃႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူၸမ်းတွၼ်ႈ ဝႆႉၵွမ်းၼွမ်းႁူဝ်ထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႇပင်ႇၵရႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တီႈၶႃႈဢေႃႈ" ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉပၢဝ်ႇဝႃႈၼႆႉသေ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႇပင်ႇၵရႇ၊ ဢၼ်ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ လုမ်းလၢင်းမၢးပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရသေး သုမေႇထႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းပရမ်ႇမၼ ပုၼ်ႇၼၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႄးသိူဝ်ႇပၼ်တၢင်း တႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေပႆႇတဝ်ႈ ယေႃးၶိင်းမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပွတ်းတွၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇတၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ။ တႃႇတေထူမ်သၢႆးသႂ်ႇ လူဝ်ႇထႅင်ႈမွၵ်ႈၸူဝ်ႈၵူၼ်းၼိုင်ႈ၊ သင်ဝႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပႆတဝ်ႈၽႅဝ်မႃး တီႈပွတ်းတွၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ပႆႇလႆႈသိူဝ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေႈလႆႈပႆၶဝ်ႈၼႂ်းဢုင်ၵူမ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ သုမေႇထႃႇၼႆႉ ထွတ်ႇဢဝ်ၽႃႈဝဵၼ်းတူဝ်မၼ်းသေ သိူဝ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်ဢုင်ၵူမ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢုင်ၵူမ်ႇၼၼ်ႉ ႁႅင်ႉၼႃၼႃႇလႄႈ ၽႃႈဝဵင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူမ်ႈလႆႈဢုင်ၵူမ်ႇ၊ ပေႃးမိူၼ်ၼင် ဢုင်ၵူမ်ႇတေၵူဝ်ႈၼုၵ်းဢိူၵ်ႇသႂ်ႇတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်တေယၢင်ႈလူင်းမႃး။ ႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉဝူၼ်ႉလႆႈသေ ၸင်ႇဢဝ်တူဝ်မၼ်းၼွၼ်းဝၢင်းယဵတ်ႇသႂ်ႇ ၼိူဝ်ၽႃႈဝဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်။ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇ ဢၼ်ၼွၼ်းဝၢင်းယဵတ်ႇယူႇၼႂ်းဢုင်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းၸႂ်သၼ်ႇတိတ်းထၢၼ်ႇလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈၵမ်းလဵဝ်။ ၵဝ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ သမ်ႇသရႃႇႁင်းၵွႆးၵေႃႉလဵဝ်၊ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႇပင်ႇၵရႃႇ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးလႆႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇ - တႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼၼ်။ ပေႃးၽြႃးၸဝ်ႈတီႇပင်ႇၵရႃႇ ၽႅဝ်မႃးတီႈ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉလွင်ႈသၢႆငၢႆၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈရသေး ပဵၼ်သင်ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈရသေးၼႆႉ ပေႃးမၼ်းၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးဝိပသ်သၼႃႇၸိုင် တေပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇတီႈၼႆႈၵမ်းလဵဝ်သေ မီးပႃႇရမီႇ ဢၼ်ထႅမ်သၢင်ႈမႃးဝၼ်းလင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၵေႃႈ လႆႈၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈႁူႉယႂ်ႇပူၼ်ႉလေႃးၵီႇပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ႁူႉဝႆႉလွင်ႈၼႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁူႉပွင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တႃႇတေပဵၼ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈထႅမ်သၢင်ႈတၢင်းလီၵုသူဝ် ဢၼ်ပိူၼ်ဢမ်ႇယိူင်ႈပဵၼ်လႆႈ၊ တေလႆႈလတ်းၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းတေႃႇလၢႆၵပ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ "ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၼႆႉ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ပေႃးထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢၼ်တေႁိုင် သီႇသင်ႇၶေႇပၢႆၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေပဵၼ်မႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃးတမၼႆ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ" ၸင်ႇတမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ပျႃႇတိတ်ႉတ ယူႇယဝ်ႉ။
ပျေႃႇပွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇပွႆႇ  (ပျော်ဘွယ်ရွာ၊ Pyawbwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192479 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1112 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1360 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2472 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျူဝ်ႉတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)  (မြို့သာ (အရှေ့)ရွာ၊ Myothar(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192206 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ဢိင်ၼိူဝ် (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆။(ဂ))သေလႄႈ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်း ႁူၵ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼႆယဝ်ႉ။
1044
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 233
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တိလၻၵ်ၶိၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇငႃး
10 တိလၻၵ်ၶိၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇငႃး
တိလၻၵ်ၶိၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
1424
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1424
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 17
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
825
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းပူပ်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
1043
1043
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
361
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1043
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ ပီ 1301 တေႃႇ ပီ 1400 ယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမုၼ်ႇၵူဝ်ႇၼႆႉ ႁႅင်းဢေႇမႃးသေ မုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယႃးၶဝ်ၼႆ့ ထွႆဢွၵ်ႇၵႃႈတီႈ မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ တီႈ ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းပဵၼ်မႄးတေႇသေ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ 75 လၢၼ်ႉတေႃႉ 200 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉ တီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ လႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉ။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 18
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (18) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (230) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (231))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (135) ဝၼ်း။
မၵူၺ်း၊ ဝဵင်း
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ တၢင်းသၢႆၼမ်ႉ၊ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းသၢႆလူမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တူၵ်းၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်း၊ ၸၢၵ်ႈမႆႉ လႄႈ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်းမိုဝ်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸူႉတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈမၵူၺ်းသေ ၵိမ်းၵႅတ်းမၢၵ်ႇမု၊ မိတ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၶၢမ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဝႆႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉ ၽြႃးမျႃႉတလုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးမျႃႉတလုၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽြႃးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသူႇၼိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶီႇႁိူဝ်း ဢၼ်ၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် မုင်ႈသေ ဝႆႈသႃလႆႈ ၽြႃးမျႃႉတလုၼ်ႇ လႄႈ လုၵ်ႉတီႈၵႆၵႆ ယင်းမုင်ႈႁၼ်လႆႈ ပွင်းၶူဝ်လႆၽြႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း မႃးၼႆ ၵူၼ်းဝႆႈၽြႃး ၵူႈတီႈတီႈၼႂ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႉၽြႃးယဝ်ႉ။
သွင်ၵႄး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈသွင်ၵႄး (, Saung Ke, ဆောင်ကျဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ယေႇၵျီႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၼၢင်းၼွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼၢင်းၼွႆႉ  (နန်းနွဲ့ရွာ၊ Nannwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190332 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
824
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တေႃးပု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၸီးတေႃႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸီးတေႃႇပိၼ်ႇ  (ဇီးတော်ပင်ရွာ၊ Zeetawpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃႇပိၼ်ႇၶျွင်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192531 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃႇပိၼ်ႇၶျွင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 573 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 649 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1222 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵျႃႇပိၼ်ႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1041
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်မႅင်း၊ ဢိူင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
မူၺ်ႇၺွင်ႇၵျူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇၺွင်ႇၵျူဝ်း  (မြွေညောင်ကြိုးရွာ, Mwaynyaungkyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189921 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1329 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1583 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 236
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃးႁီး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈၼႃးႁီး (, Nai Hi, နားဟီး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 236
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မေႃႇလမႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵိၼ်းဝုၼ်ႇမိၼ်းၵျီးဢူးၵွင်းၼႆႉ ၽွင်းမၼ်းပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းၽွင်းၶဵဝ်သေ ၽွင်းမၼ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းပႃႇရီႇ၊ မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂၃၅ လိူၼ်ႁႃႈ (ပီၶရိတ်ႉ 1873) ၽွင်းၽဵဝ်မႃး ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ မၼ်းပေႃးလႆႈတႅမ်ႈဝွၵ်းလွင်ႈ မုင်ႈယဵမ်ႈသိူဝ်းသႃႇၼႆႉဝႃႈ (ကို⁠ကိုနာဒ၊ သာစွမည်တွင်၊ စက်ယာဉ်ညင်နှင့်၊ ရေပင်လယ်ချက်၊ စခန်းသို့ထွက်ခဲ့၍၊ တရက်နှင့်တည၊ ကာလမကြာ၊ ရှုလေရာပင်၊ နတ်ရွာတပြိုင်၊ မော်လမြိုင်သို့၊ ရောက်တိုင်ဝင်ဆိုက၊ တွေ့ကြုံကြိုက်ရသည်၊ မျှော်လိုက်တိုင်း လွန်ပျိုနု၏။) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၼႆႉ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ မီးဝႆႉဝႃႈ (မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား) ၼႆလႄႈ သမ်ႉပေႃးၵိုင်ႇတင်း ၵႂၢမ်းပေႃးၵိုၵ်းဝႆႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉတႄႉ။ တီႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆ့ မီးဝႆႉ ႁူင်းၸၢၵ်ႈမႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇၶဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်မႆႉသၵ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁိူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးၵူႈပွၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်တႃႈႁိုဝ်း ပိူင်လူင်ႁင်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ ပီ 2009 လိူၼ်မေႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇသၢမ်လုၵ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵူၼ်းလႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃး။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပိုၼ်ႉတီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မႆႉသၵ်း၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်လႄႈ ၶႅပ်းယၢင်ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈသၢပ်ႇလႅၼ်ၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈမႆႉ လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် မႆႉသၵ်း၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၶႅပ်းယၢင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇၶၢႆၸူး မိူင်းၼွၵ်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇလၢင်းလိၼ်၊ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ၊ မၢၵ်ႇႁွၼ်ၵႆႇ၊ မၢၵ်ႇမူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်သေ တၢင်ႇၶၢႆၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈငႄႈ
ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ မီးဝႆႉဝႃႈ (မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား) ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ လၢတ်ႈမႅၼ်၊ မေႃႇလမႅင်ႇ တၢင်းၵိၼ် ၼႆသေ ၵူၼ်းမေႃႇလမႅင်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တူမ်ႈႁုင်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မေႃႇလမႅင်ႇသူၺ်ႇယိၼ်ႇဢေး၊ ၶဝ်ႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မူင်ႉႁိၼ်းၶႃး မေႃႇလမႅင်ႇ ႁွင် မူင်ႉႁိၼ်းၶႃးဢၸူဝ်ႇ (မုန့်ဟင်းခါးအစို) ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
1422
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
823
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:823
ၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸီးၽျူႇၵူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်း ယဝ်ႉ။
တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉၵိုၵ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ မီးဝႆႉ ႁႃႈဢၼ် ႄလႈ တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ မီးဝႆႉ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပိူင်ဢၼ်ဢဝ်ၵုၼ်ႇၼင်ႇၵၼ် လႅၵ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်မီးတီႈသုတ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တေႃႉသိုပ်ႇ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ယိုင်ႈမၼ်းၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမႃး ၼႃႈလိၼ်ယိုင်ႈၶႅၼ်းတႅမ်ႇမႃးလႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇပဵၼ်ၵိင်ႇ ဢွၼ်ႇၵိင်ႇဢိတ်းသေ ပဵၼ်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မီးႁွင်ႈဢွၼ်ႇတင်းၼမ် ဢၼ်မိူၼ် ၼႅင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးဝႃႈၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းတႄႉတႄႉ။ မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းသေပိူၼ်ႈသေ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ၼမ်ႉၼၵ်းမီး ၄၀၀ တၢၼ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉသေ ၽၢႆးၶိုၼ်ႈလႆႈ ယၢၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ တီႈပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇသေ ဢဝ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူး ၸႄႈတွၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇသေ ဢဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး ၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ တၢၼ်ႇတွႆး၊ တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸိတ်ႉတၵွင်း၊ ၵႃႇလၵတႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ လႄႈ သၢႆတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၶဝ်ႈၸူး တႃႈႁိူဝ်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်သႄးပိတ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ယူင်ႉၼႄၾႆးဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယူင်ႉၼႄၾႆဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉသေ တၢင်းသုင်မၼ်းမီး ၁၃၈ ထတ်းယဝ်ႉ။ ယူင်ႉၼႄၾႆးဢၼ်ၼၼ်ႉ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃး ပီ 1842 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ဢႂၢႆႉသတႃႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ တင်ႈတႃႈႁိူဝ်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ၁၄ လၵ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ မီးဝႆႉ ယူင်ႉၼႄၾႆးဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယူင်ႉၼႄၾႆးဢၼ်ၼၼ်ႉ တႄႇၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1892 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မျိၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းယႂႃႇၵျီး  (မြင်းရွာကြီးရွာ, Myinywargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191003 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 712 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 762 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1474 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
မႆႉလိူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇ (, Maik Lay, မိုက်လေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
358
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1040
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1040
358
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1421
1421
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မူၺ်ႇမျိတ်ႉယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇမျိတ်ႉယူဝ်း  (မြွေမြစ်ရိုးရွာ, Mwaymyityoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189922 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1329 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1583 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (သရက္ကန်ရွာ, Thayetkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194131 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1321 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2358 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 238
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1420
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
• ပွၵ်ႉရူႇပၸၢၼ်း
ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
• ၵျႃးမတွၵ်ႉ
• ပႃႇတလဵၵ်ႉ
သဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ  (ဆိတ်ချိုရွာ၊ Seikgyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192830 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶျီႇၽုၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပတဵင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇ
ယွၼ်ႉပဵၼ်ၵုၼ်ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉလႄႈ မႄႈၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၼမ်ႉ၊ ၼွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လိူင်ႇၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉပဵၼ်ပိူင်လူင် လႄႈ ပေႃးၸႃႇဢဝ် တီႈထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းတၢင်ႇတီႈတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆတၢင်းလိၼ်ၼႆႉ ႁၢမ်ႉတူၵ်းလိုၼ်းဝႆႉဢိတ်းဢိတ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမီး တၢင်းလူတ်ႉရဵၼ်း၊ လူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈဝဵင်းၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼႆႉသေတႃႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵႂႃႇတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၼွၼ်းၼိုင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 15 ပီၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႆႉ လႆႈႁဵတ်းတၢင်း၊ ႁဵတ်းၶူဝ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃးလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ သၢႆလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လဵၼ်ႈၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ မီးမႃးတင်ၼမ်သေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇမႃးၼႆႉ ႁိုင်မွၵ်ႈ 4 ၸူဝ်ႈမူင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သၢႆတၢင်းလူမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ပတဵင်ႇသေ ပဵၼ်မဵဝ်းသိူဝ်ႇၵုၼ်ႇၵရိတ်ႉသေ တၢင်းယၢဝ်းမီး 4400 ထတ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ သၢႆလူမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေၵေႃႈ လဵၼ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ် တႃႈၵုင်ႈ - ပတဵင်ႇပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉၼမ်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
1924
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1920 ႁူဝ်သိပ်းပီ
သူၺ်ႇလီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸီးၽျူႇၵူင်း  (ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ Zeehpyukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192594 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2660 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4879 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ  (ရွာသာရွာ၊ Ywarthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192475 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1112 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1360 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2472 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင်မိူင်းၼွင်
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
ဢယုလႆႈ (6) ၶူပ်ႇ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း) သူၺ်ႇပုတ်ႉထေႃး ဝၢၼ်ႈၸိင်း၊ မိူင်းၼွင်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇ ဝႃႇၼိုင်ႈ၊ ၶၢမ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ လႆႈၸိုဝ်ႈ သေႃးၽိင်ႉၼ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇ ဝတ်ႉ(ၵျွင်း) ႁူဝ်ဢုင်၊ ဢိူင်ႇႁႃႈဝၢၼ်ႈ၊ တူင်ႇဝဵင်းၵေႇသီႇ(ဝၢၼ်ႈၸၢမ်)၊ မိူဝ်ႈဢယုသိပ်းဢဵတ်းၶူပ်ႇ၊ ယူႇတီႈ ၼႆႈပီႊၼိုင်ႈသေ ၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇထႅင်ႈတီႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း)မိူင်းၼိမ် လႆႈႁူၵ်းပီႊ ၸင်ႇထႂၢၵ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း ႁိူၼ်းမိူဝ်ႈဢယုလႆႈ (18)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
356
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 240
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပꩧမပတိၿ်ၿတႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ႁေႃမွၵ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
356
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 240
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 240 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
1419
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1418
1418
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႇၾီႇ
လၢႆးၵိၼ်
တႃႇတေ ႁဵတ်းၵိၼ်ၼမ်ႉၵႃႇၾီႇၼၼ်ႉ တေလႆႈၶိုဝ်ႇလီလီယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိုတ်ႈၵိၼ် ၼမ်ႉၵႃႇၾီႇလၢႆလၢႆၵေႃႈမီး၊ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵူဝ်ဝၢၼ် ၼမ်ႉၼူမ်းသႂ်ႇလေႃးသေ ၵိၼ်၊ မၢင်ၸိူဝ်း ၵွႆသႂ်ႇပႃး ၶႆႇၵႆႇလိပ်းသေၵိၼ်ၵေႃႈမီး။ တမ်ႈတီႈ လၢၼ်ႉၶၢႆၼမ်ႉဝၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵၾေး ၼႆၼၼ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႃႇၾီႇသေမႃး၊ ၵၾေးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ။
1038
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လႄႇၶျိၼ်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၶျိၼ်းဢူး  (လယ်ချင်းဦးရွာ၊ Lelchinu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192283 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵလႃးၵျီးၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢုတ်ႉတရသီႇရိ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢုတ်ႉတရသီႇရိ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၈၁,၄၉၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၻုတိယပတိၿ်ၿတႃဝိမႃၼဝတ်ထ၊ ၼၢင်းၽီ ႁေႃသဝ်ပတ်းလမ်
12-ၻုတိယပတိၿ်ၿတႃဝိမႃၼဝတ်ထ၊ ၼၢင်းၽီ ႁေႃသဝ်ပတ်းလမ်
ၻုတိယပတိၿ်ၿတႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းသွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး
မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ ၾႅတ်ႇတရႄႇ ဢၼ်ဢဝ် ၸႄႈမိူင်း 28 မိူင်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ 7 မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် လွၵ်းၵၢတ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈၸိုင် ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁႅင်းယႂ်ႇလူင် မၢႆ 12 မိူင်းဢၼ်ႁႅင်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင် မၢႆ 4 ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၵ်းပိူင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမိူင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႆႇမေႃလိၵ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၽၢၼ်ၵႅၼ်း၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယူႇ။ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ဢၼ်မီး ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ဢၼ်မီးၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တင်းၼမ်၊ ဢၼ်မီးၶိူဝ်းၵူၼ်း တင်းၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇလႃႈလီႈ ဢဝ်တၢႆ တူဝ်သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတယၼႆႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းတီႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ပုၼ်ႈပၢင်ႈ သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၶဝ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 241
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႄးထုတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
819
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 19
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တူဝ်းၼွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
မူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄး  (မြွေရွှေခဲရွာ, Mwayshwekhe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189917 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1329 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1583 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 242
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
355
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 242
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1037
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျူဝ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႇတေႃး  (မြိုတောရွာ, Myotaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189746 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2414 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2633 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉတပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႒႒၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၻုတိယသုၼိသႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ငဝ်းတူဝ်လႅင်း
14။ ၻုတိယသုၼိသႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ငဝ်းတူဝ်လႅင်း
ၻုတိယသုၼီသႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းသၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
သေႃႉလေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ (ဆော့လော်မြို့နယ်, Hsawlaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 30
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (30) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (242) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (243))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (123) ဝၼ်း။
1416
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
18
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ငူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
353
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:353
သႃႇယႃႇၵျီး (ၵျုၼ်းယႂႃႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 31
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ပပ်ႉပိုတ်ႇၶေႃႈၵၢမ်းတႆး
ၸႂ်ႉတိုဝ်း
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး 16 တူဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵ ၶ င ၸ သ ယ တ ထ ၼ ပ ၽ မ လ ဝ ႁ ဢ ၼႆႉၵူၺ်း။ တူဝ် (ၺ၊ ရ၊ ၾ) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း တူၼ်းသဵင် (6) သဵင်။ ၵၢႆႇၶိုၼ်း (ႆ) ၼႆ့ ဢမ်ႇႁၼ်ၸႂ်ႉသေ ဢဝ်(ၺ) ၽႅတ်း တၢင်ဝႆႉ။
သထေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသထေးၵူင်း  (သူဌေးကုန်းရွာ၊ Thuhtaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190323 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1415
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 17
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
352
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼတ်ႉၵၢၼ်ႇလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵၢၼ်ႇလႄႇ  (နတ်ကန်လည်ရွာ၊ Natkanlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵၢၼ်ႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191875 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵၢၼ်ႇလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1140 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1398 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2538 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တိၼ်ႇဢေး၊ လုင်း
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဟဲဟိုးမြို့ သနပ်ဖက်ပွဲစားကြီး ဦးခေါင်နှင့် ဒေါ်ဒေါ်မျှင်တို့၏သမီးငယ် မဧတင်နှင့် လက်ထပ် ခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ် (၁၉၄၂-၄၅)တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏တာဝန်ပေးချက်အရ ရှမ်းပြည်နယ်ဗဟိုစစ်သားစု ဆောင်းရေးအဖွဲ့ဝင်၊ တောင်ကြီး အာရှ လူငယ်အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး သခင်သန်းထွန်းနှင့်ဆက်သွယ်၍ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ရှမ်းပြည်နယ်နိုင်ငံရေးတာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၆ မှ ၁၉၇၇ ထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၇ တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ညွှန်ချုပ်အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ၁၉၇၇ မှ ၁၉၇၈ ထိ မြန်မာ စာအဖွဲ့အကြံပေး ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
1834
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
16
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
1993
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
351
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1414
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
815
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
As Aventuras de Gui & Estopa
As Aventuras de Gui & Estopa ၼႆႉ cartoon ပရႃႇၸီး တႅမ်ႈ Mariana Caltabiano
ဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း)၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
350
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၸုပွင်းၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 4
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
1034
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1413
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢယႃႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပူဝ်းၵျီးၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပူဝ်းၵျီးၵျုၼ်း  (ဘိုးကြီးကျွန်းရွာ, Boegyikyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189924 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 926 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁိၼ်းယႂႅတ်ႉၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈႁိၼ်းယႂႅတ်ႉၸု  (ဟင်းရွက်စုရွာ, Hinywetsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းယႂႅတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189730 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းယႂႅတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 615 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 750 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1365 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
349
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မႁႃႇပၸႃႇပတိ ၵေႃးတမီႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႓၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1412
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1412
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃႉရီးယႅၼ်းဝႃႈ တႄႇတီး 1701 တေႃႇထိုင် 1800 ယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၾရၢင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းပွင်ႇလႅင်းၸူး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၺၢၼ်ႇဢွၵ်းဢေႃႇပိုတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးၸၢၵ်ႈ တီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1770 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈပွႆႇၽႃႇႈပႅၻ်ႈ ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ တင်းၼမ်သေ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်း ပဵၼ်မႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ဢဝ် ဢၢႆၵႂၼ်းၼမ်ႉမႆႈသေ ႁေႃႈလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉ။
348
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 244
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ သိူဝ်ငၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ်
မိူဝ်ႈၵလႃးၼႃးၽိူၵ်ႇ ၵူၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈႁုပ်ႈသိမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဵင်ႇတႃႉ ဢမ်ႇ ႁတ်းတိုၵ်းၶဝ်၊ မၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ၶႅမ်ႉၼႅၼ်ႇ၊ လွင်ႈလၢႆးတိုၵ်းသိုၵ်းၶဝ်ၵေႃႈၵျႃႉၶႅၼ်ႇ၊ ၽႂ်ဢမ်ႇၶဵင်ႇၶဝ်လႆႈ၊ ၶဝ်ႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇငၢႆႈငၢႆႈ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ် ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် တိဢဝ်ၵႂႃႇသႂ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉတီႈ မိူင်းၵလႃးယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ
ၽွင်းမိူင်းလူင် ၵိၼ်းဝူၼ်ႇမိၼ်းၵျီး သူင်ႇလိၵ်ႈၵႂႃႇၸူးၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသိူဝ်ဝႃႈ- ယႃႇပေတိုၵ်းၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တေထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၶိင်းၽွင်းမိူင်းၼႆၵေႃႈယၢပ်ႇ ဢမ်ႇထွမ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉ။ ပေႃးဢမ်ႇထွမ်ႇမၼ်းသမ်ႉ ယၢမ်ႈႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းပၢင်ႈ(ၵႄးၸူး)မႃး။ မိူဝ်ႈယူႇၼႂ်းႁေႃၶမ်းၼၼ်ႉယူႇႁိူၼ်းမၼ်း၊ ၵိၼ်ႁိူၼ်းမၼ်း မႃး၊ ပေႃးဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းမၼ်းသမ်ႉ တေဢမ်ႇလီ။ ပေႃးထွမ်ႇသမ်ႉတေလႆႈပဵၼ်ၶႃႈၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂင်ၵႂႃႇယူႇၵမ်း႞၊ ၼႆႉ ၵူၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၽွင်းမိူင်းလူင်ၵိၼ်းဝူၼ်ႇမိၼ်းၵျီးၼႆႉ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈလူင်းမႃးတႃႈၵဵဝ်တိၵ်းတိၵ်း။ ၸဝ်ဢွင်ႇမျတ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇယွမ်းလူင်း၊ ၵူဝ်လႆႈပဵၼ် ၶႃႈ။ ၵမ်းၼႆႉ ၸင်ႇပွႆႇသိုၵ်းၵႂႃႇ တႃႇတိၺွပ်းၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းတပ်ႉလူင်ၶိုၼ်ႈမႃးၸူးမၼ်းၸဝ်ႈၸိုင် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈႁင်းဢူႈမၼ်း ၸဝ်ႈ " ၸဝ်ႈဢူႈႁဝ်းၵႂႃႇယူႇထႃႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇတႃႉ၊ ၵဝ်ၶႃႈတႄႉ တေတိုၵ်းယဝ်ႉ။" မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်တင်းတပ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈသေ မႃးပႂ်ႉထႃႈယူႇတီႈႁိမ်းမၢၼ်ႇၵိၼ်း လွင်ႇ(မှန်ကင်းလောင်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တပ်ႉတႃႈၵဵဝ်ၽႅဝ်မႃးသေ ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းၵၼ်၊ ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈပေႉသိုၵ်း၊ တပ်ႉတႃႈၵဵဝ်ၶိုၼ်းသုတ်ႉမိူဝ်း ပွႆးတိုၵ်းယၢၼ်ႈ႞ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းပီႊ 1252။
ၽႅဝ်ၵႂႃႇ မိူင်းၸၼ်းတႃ
ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႃႈလႄႈ မိူင်းၸၼ်းတႃၵေႃႈ တူၺ်းလူပၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသိူဝ် ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်သင်လႃးလႃး။ တီႈၸၼ်းတႃၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢွင်ႇ မျၢတ်ႈ မီးႁိူၼ်းလင်႞၊ ၵႃႈတီႈမိူင်းလႃႈၵေႃႈ မီးႁိူၼ်းလင်႞ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မီးငိုၼ်းတိုၼ်းသၢမ်ႁဵင်ပျႃးသေ ၵႃႉၶဝ်ႈပိူၵ်ႇယူႇယူႇၵိၼ်ၵိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇတီႈမိူင်းလႃႈ 19 ပီႊ။ ယူႇတီႈၸၼ်းတႃ 13 ပီႊ၊ တင်းမူတ်းပဵၼ်ၵႂႃႇ 32 ပီႊယဝ်ႉ။
813
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢမ်ႇမ (ကံမမြို့နယ် ; Kamma Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢမ်ႇမယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ  (ကံသာရွာ, Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189652 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2648 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5634 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပျီႇလူင်းဢၢၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1411
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းတေႃး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃး (ၸၢၼ်း)  (ထန်းတော (တောင်)ရွာ, Htantaw(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189674 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3427 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
347
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 245
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶႄးလၢၼ်းၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၶႄးလၢၼ်းၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ခဲလန်းကန် (မြောက်)ရွာ၊ Khetlankan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192318 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3506 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယေႇၶျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1031
1031
346
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 12
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
812
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:812
လုင်းၸၢႆးၾႃႈ
လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးပူင်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၸိုဝ်ႈးသဵင်ယႂ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ၽိင်ႈငႄႈလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမႃး လၢႆလၢႆဢွင်ႈတီႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉမေႃသွၼ် လၢႆလၢႆၸေႊဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးသေပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉဢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးတင်းၼမ်ႁူႉၸၵ်းလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉလီၼပ်ႉယမ်ယွင်ႈၵုင်ဝႆႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
(ဢိင်ၼႂ်းပပ်ႉ သၢႆပႅၼ်း၊ Vol. 27၊ January 2011)
345
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:345
လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
ဢေႇတီႇ 11
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1029
1029
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1029
811
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
344
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 248
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1409
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ
မိူင်းၶႄႇလႅင် ၸႄႊဝဵင်းသၢၼ်းသျီႈသိူၼ်း ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵျွင်း ဢၼ်ထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ထၢတ်ႈလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃႈၵေႃးတမ ဢၼ်တႄႉတႄႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵျွင်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵျွင်းၼိုင်ႈသေ ယၢၼ်ၵႆ ဝဵင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ 10 ၵီးလူဝ်း၊ ယၢၼ်ၵႆ ဝဵင်းသျီးဢၢၼ်း ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ 120 ၵီးလူဝ်း၊ ယၢၼ်ၵႆ ဝဵင်းပဝ်းၵျီး ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း 96 ၵီးလူဝ်းယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်
မိူဝ်ႈပီ 768 ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ (ထၢင်ႉတၢႆႇသုင်) ၼၼ်ႉ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်းၾူႈၵၢဝ်းၸႅင်းသျႅၼ်ႊ ၼႆသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ သုတ်းသေ ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉလိမၢဝ်ၸိုၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်းမႄးၵုမ်း သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
ပိုၼ်း
သူၼ်ဢူးယဵၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1915 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇပႃႇထိူၼ်ႇ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢႄးလႅတ်ႉရူဝ်ႇၵျႃႇ Alex Roger) ၼႆႉ လႆႈတႄႇ သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈမေႇမျဵဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈသူၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းမီး ဢေႇၵ 20 (120000 လွၵ်းမီႇတႃႇ)သေ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၽူႈသူင်လုမ်းလႃးသူၼ်မွၵ်ႇ လေႇတီႇ Charlotte Wheeler Cuffe သေၵေႃႈ လႆႈယိူင်ႈ သူၼ်မွၵ်ႇၶိဝ်းၵႃးတႅၼ်း တီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉသေ တႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
343
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
810
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
343
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 249
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 72
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1408
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
မႁႃႇမုၼိ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
ႁဵတ်းၵျွင်းလူႇတၢၼ်း
ၶုၼ်ၽူဝ်းတေႃႇၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး ႁွတ်ႈထိုင်မႃးယဝ်ႉၼႆ ပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းလိူဝ်ပိူင် ၸင်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်း သိုၵ်းဢင်ႇၵႃႇသီႇပိူင်သေ ၵႂႃႇႁပ်ႉမႃး တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းဢမရပူႇရယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ပၢင်းၽြႃးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽူဝ်းတေႃႇ လူင်းၼႂ်းၼမ်ႉၵဵဝ် ပဵင်းထိုင်ၶေႃးသေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈပၢင်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇပူၵ်းတင်ႈ ၵျွင်းပြသၢတ်ႈဢုတ်ႇလူင် ဢၼ်ၶပ်ႉၸီႇၽၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၵဵဝ်ႈသႅင် တမ်ႈတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းဢမရပူႇရ ဢၼ်ၵႆယၢၼ် တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 12
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (255) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (256))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (110) ဝၼ်း။
1796
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1026
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢင်ႇၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၶႃး (, Paangkhaa, ပန်ခါး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။