cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
4 မၢႆႇၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈ4 မၢႆႇၵၢၼ်ႇတႃႇ  (၄ မိုင်ကံသာရွာ, 4Maingkanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ7 မၢႆႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219098 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ7 မၢႆႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6074 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5281 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11355 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
809
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
342
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျုၼ်းတူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းတူင်း  (ကျွန်းတုံးရွာ၊ Kyuntone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192869 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3578 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
342
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 13
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
1407
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 250
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်း
• #ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၼႃး
ဢေႇတီႇ 71
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1795
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
340
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 70
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃးၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႃးၵျုၼ်း  (ဒါးကျွန်းရွာ, Darkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191369 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2027 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2584 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4611 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1406
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1024
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 16
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
1794
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 9
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်း ၽိုၼ်ပွင် မႁႃႇထမ်ႇမႃႇၸရိယႃႇၽိပႃႇလ
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်း “ၽိုၼ်ပွင်” Thesis မႁႃꩪမ်မႃၸရိယႃꧤိပႃလ ငဝ်ႈငုၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း
4။ လွင်ႈႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈလူလွမ်“ၽိုၼ်ပွင်
သၢမ်ပွၵ်ႈၸၵႂႃႇ) လူဝ်ႇလႆႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်သေလႄႈ တၢင်ႇၼႄ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
807
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇသူပ်ႉ
ဢႃႈပုမ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်
ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉတၢင်းမူတ်းဢၼ် ၵူၼ်းၶဝ်လႆႈၶႆႈၼေၵၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် တေမီးမွၵ်ႈ 725 ႁူဝ်၊ ၼႂ်းဢပုမ်ႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈသူင်ၵျိူၵ်ႈဢပုမ်ႇၶဝ်လႆႈၵဵပ်းသေႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉ 100 ႁူဝ်ၵေႃႈမီး 50 ႁူဝ်ၵေႃႈမီး 10 ႁူဝ်ၵေႃႈမီး ၼႂ်းၵႃႈဢပုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဢပုမ်ႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈမၼ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈတေႁူႉ ၵူၼ်းလူင်ၵေႃႈတေႁူႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ သၢင်ႇသီႈလႄႈၼူ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢင်တၢႆးလႄႈတဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢင်ႇသီႈလႄႈၼူ
သၢင်ႇသီႈလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၼွၼ်းလပ်း လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉမၼ်းယူႇၼၼ်ႉ၊ မီးၼူဢွၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ လႆႈဢွၵ်ႇသွၵ်ႈႁႃၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သေ လႆႈတႆႇၶိုၼ်ႈမႃးၼိူဝ်တူဝ်မၼ်း ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢင်ႇသီႈတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ၊ သၢင်ႇသီႈၵေႃႈ ၸႂ်လမ်သေၸင်ႇလႆႈၺွပ်းဢဝ်ၼူၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ၼူၵေႃႈမိူဝ်ႈႁူႉဝႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈတူၵ်းယူႇၼႂ်းၵမ်မိုဝ်းသၢင်ႇသီႈယဝ်ႉ တူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်သမ်ႉပေႃးသၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတင်ႈသတိမၼ်းသေ ဝွၼ်းယွၼ်းဢသၢၵ်ႇမၼ်းတီႈသၢင်ႇသီႈယူႇယဝ်ႉ။
သၢင်ႇသီႈၸင်ႇလၢတ်ႈတွပ်ႇမၼ်းၶိုၼ်ႈဝႃႈ ꧦၼူတူဝ်လဵၵ်ꧦ ၸိူင်ႉမႂ်းၼႆႉႁ တေဢၢၼ်းမႃးၸွႆႈၶုၼ်သၢင်ႇသီႈမိူၼ်ၵဝ်ၼႆႉလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပဵၼ်သင် မိူဝ်ႈၼႆႉၵဝ်ၸႂ်လီ ၵဝ်တေပွႆႇပၼ်ဢသၢၵ်ႈမႂ်းလႂ်ꧦ လၢတ်ႈယဝ်ႉသၢင်ႇသီႈၵေႃႈလႆႈပွႆႇၼူၼၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ပၢင်တၢႆးလႄႈတဝ်ႇ
မိူဝ်ႈပၢင်တၢႆးတိုၼ်ႇမႃး မၼ်းၵေႃႈတူၵ်းၸႂ်ဢၼ်လႆႈၼွၼ်းၵႂႃႇတၢင်းႁိုင် မၼ်းလႆႈလႅၼ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁွတ်ႈထိုင်ယိူင်းမၢႆႁႂ်ႈဝႆးꧦ ၵူၺ်းၵႃႈတဝ်ႇပေႃးႁွတ်ႈယိူင်းမၢႆ ဢွၼ်တၢင်းမၼ်းတၢင်းႁိုင်ယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈသွၼ်ၼႂ်းဢပုမ်ႇ လွင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉ လွင်ႈဝႆႉမဝ်မၢင်လိုမ်းတူဝ် ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဝ်းလႆႈတူၵ်းသုမ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၶေႉၶဵင်ႇၸွမ်းႁဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇၶႅၼ်ႇသေႁဝ်းၵေႃႈယဝ်ႉ။
မျႃႉၼတီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျႃႉၼတီႇ  (မြနဒီရွာ, Myanadi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191013 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႉလၢၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ပျေႃးပွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပျေႃးပွႆႇ  (ပျောဘွယ်ရွာ, Pyawbwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢႃႇလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189712 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢႃႇလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 408 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 442 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 850 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မႁႃႇမျၢတ်ႈမုၼိ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
ႁဵတ်းလူႇၵျွင်းၽြႃး ၺႃးၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်း
ပီၵေႃးၸႃႇ 1300 တဵမ် (ၶရိတ်ႉ 1939) ၸဝ်ႈၼၢင်းၽ မႁႃႇတေႇဝီႇ ႁေႃၵဵင်းငၢမ်း ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းၵျႃႇၺုၼ်ႉ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ် မေႃမိုဝ်းၶဝ်သေ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၵျွင်းၽြႃးမႁႃႇမျၢတ်ႈမုၼိ ၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵွၵ်းပႅတ်ႈ ၶႅပ်းမုင်းမႆႉသၵ်းသေ မႄးလၢႆႈသႂ်ႇ ၶႅပ်းလဵၵ်းယဝ်ႉ။ သမ်ႉႁဵတ်းပႃး ၽုင်ႇႁၢၼ်ႉပြသၢတ်ႈသေ လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဢူးပုၼ်းတု
ပိုၼ်းလႄႈ မဵဝ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး
ဢူးပုၼ်းတုၼႆႉ ပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းလႆႈၸႂ်ၼမ်သေ လႆႈတႄႇပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2004 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ပီ 2018 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး Ubuntu 18.10 Cosmic Cuttlefish ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးပုၼ်းတု ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းဢႃႇၽရိၵဝႃႈ "ၵေႃႉၼိုင်ႈတင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဝႆႉၼမ်ႉၸႂ်လီတေႃႇၵၼ်" ဝႃႈၼႆသေ ပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈ Operating System ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ တူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇ Laptop, Desktop သေဢမ်ႇၵႃးၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ့်ပႃးလႆႈတႃႇ Server ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢူးပုၼ်းတုၼႆႉ မၼ်းၸႂ်ႉဝႆႉ Gnome desktop environment ဢၼ်ဢဝ်လွင်ႈၵရၢပ်ႉၽိတ်ႉဝႆႉပိူင်ယႂ်ႇတႄႇသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉလႄႈ ပေႃးဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတႄႇၸႂ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ (MS လႅၵ်ႈလၢႆႈၸႂ်ႉၸၢမ်းတူၺ်း) ၼႆတႄႉ ပဵၼ် မဵဝ်းဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
Ubuntu ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Code project ဢၼ်ပဵၼ် Linux distro ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Debian ၼၼ်ႉသေ လူင်းပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းငဝ်ႈငႃႇ Ubuntu ၼႆႉ တႃႇပဵၼ် Linux distro ဢၼ်ၼိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅင်းလႅဝ်း (တိူဝ်းလိူဝ်သေ ၸႂ်ႉလႆႈလၢႆလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ)။ ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ Ubuntu တႄႉၵေႃႈ "Linux တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ" (Linux for human being) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ Ubuntu distro ၼႆႉ ႁူၵ်းလိူၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼိုင်ႈပွၵ်ႈသေ ပေႃး သီႇပွၵ်ႈ (ႁိုင် ႒႔ လိူၼ်) ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ LTS (Long Term Support) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် LTS distro ၼႆႉပေႃးဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ Desktop version ၼႆ ၸွႆႈထႅမ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ပီသေ ပေႃးတွၼ်ႈတႃႇ Server version တႄႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် တႃႇႁႃႈပီ ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် 11.04 (Natty Narwhal) မႃး တႄႇၸႂ်ႉ QT သေ တႅၼ်းတၢင် GNOME Desktop Enviroment ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းတႄႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ တိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈၼိူဝ် ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈမူဝ်ႇပၢႆးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ဢူးပုၼ်းတုၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလုၵ်ႉတီႈ ငဝ်ႈငႃႇ Debian သေ လူင်းမႃးလႄႈ Software ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ် Software ၸိူဝ်းဢၼ် Debian ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ တီႈ Ubuntu ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ .deb package ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ Debian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ .deb package ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းၶႂ်ႈဝႃႈ debian binary သေ ပေႃးဢဝ်ပိူင်သၢင်ႈ Windows Operating System ဝႃႈၼႆ မၼ်းၵႂႃႇမိူၼ် .exe ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Ubuntu ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇလိမိတႅတ်ႉ Canonical သေ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2005 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ၽူႈတႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈမၼ်းႁွင်ႉ မၢၵ်ႉ သျႅတ်ႇတႄႇဝတ်ႉ (Mark Shuttleworth) ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းတႄႇတင်ႈ Ubuntu ၼႆႉ ဢဝ်ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ ႑႐ လၢၼ်ႉသေၵေႃႈ တႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းပဝ်ႉမၢႆၸုမ်းၼၼ်ႉတႄႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵမ်ႉထႅမ်ၸွႆႈသၢင်ႈ Version Ubuntu ၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးဢၼ်မႂ်ႇဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ Mark Shuttleworth ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢႃႇၽရိၵ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လၢဝ်ထိမ်းၵေႃႉၵဝ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2009 လိူၼ်မၢတ်ႉ 12 မႃး Ubuntu လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေတႄႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် Cloud computer ၼင်ႇ Amazon EC2 ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2004 တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢူးပုၼ်းတု ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇ  (အလယ်ရွာ, Ahlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194408 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႉၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 863 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1612 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1023
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1405
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 69
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:69
1793
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 8
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်းမႃး ၵပ်ႉပိလဝတ်ႉ
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးတၼၼႆႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးပုတ်ႉထၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇလေႃႉထမ်ႇမပၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ၵသ်သပၶဝ်ပီႈၼွင်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်သေႃႉႁူမ်ႈငဝ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရမႃႇၵထၵေႃႈ လူႇတၢၼ်းသူၼ်မႆႉၵူင်လူင် ဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းဢမ်ႇႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း လႆႈၶိုၼ်ႈသုင်မျၢတ်ႈတွၼ်းၵႂႃႇၼႆလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ယိၼ်းပဵꧣ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်လူင်လၢင်တႄႉတႄႉ။ ၶႂ်ႈဝႆႈသႃလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼႃႇယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉၽွင်းမိူင်းမၼ်းၵဝ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၵမ်းၵေႃႉၵေႃႉသေ ႁႂ်ႈပၢင်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇပွႆႇၵႃႇလုတႃႇယီႇ ၵေႃႉပဵꧣ်လုၵ်ႈၸၢႆးၽွင်းမိူင်းလူင်မၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၵႃႇလုတႃႇယီႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႈတင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ။ ပေႃးၵႃႇလုတႃႇယီႇၽိတ်ႈပၢင်းၵေႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇတေယေႃးၶိင်းယဝ်ႉ။ ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးၵပ်ႉပိလဝတ်ႉယဝ်ႉ ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႈၸဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉသင်ႇၶႃႇၶဝ်သေ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးလႆႈႁဵၻ်းၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီၼၼ်ႉ ႁႃတုင်းသွမ်းႁိူၼ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈယူႇ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈပေႃႈသုတ်ႉထေႃးထၼလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႄႉတႄႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ် တႃႇမႃးဢဝ်သွမ်းတီႈႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်းတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ယသေႃႇထရႃႇတႄႉ ဢမ်ႇမႃး။ ယင်းသင်ႇၵႂၢမ်းမႃးၵွႆးဝႃႈ သင်ဝႃႈမၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉမီးၸႂ်လီၸႂ်မျၢတ်ႈၼႆ ၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉတေယေႃးၶိင်းမႃးတီႈမၼ်း-ၼႆ။ ပေႃႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉၸင်ႇ မၼ်းတေဝႆႈသႃၼႆယဝ်ႉ။ လပ်ႉလွင်းတႄႉယဝ်ႉ။ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၸႂ်လီၸႂ်မျၢတ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းမႃးတီႈ ၶွင်ႉၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ပဵꧣ်ၼၢင်းယိင်းမျၢတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မီးသတ်ႉၸႃႇႁၵ်ႉၸဝ်ႈၽူဝ်တႄႉတႄႉ။ ပိူၼ်ႈတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉၼႄးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းဢီးလူ ဢမ်ႇမီးတၢင်းမေႃသွၼ်ႇတူဝ်သေ ၼႆလႄႈသင်၊ ၸဝ်ႈၸၢႆးပိုၼ်ႉပွႆႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ လႆႈၶီငဝ်မွင်ၸႂ်ၼႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီးၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈၵူႈဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးယသေႃႇတရႃႇၶီငဝ်မွင်ၸႂ်သင်တီႈလႂ်။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈပူၵ်းတိုၼ်ႇယသေႃႇတရႃႇသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼၼ်ႉတႄႉၸႂ်ႈယူႇ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းသၢင်းလၢင်းယူႇ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇတေမႆႈမႆႈႁႆႈႁႆႈသေ ႁၢမ်ႈၸဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပေႃးလုၵ်ႈရႃႇႁုလႃႇတိုၼ်ႇ ပေႃႈၸဝ်ႈသုတ်ႉထေႃးတၼလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႁႃႇပၸႃႇပတိၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇ၊ ငဝ်းလၢႆးပဵၼ်ၼင်ၼၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇသိတ်ႉထတ်ႉထတေဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၼႆႉ တေယၢပ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးယူႇတီႈယသေႃႇတရႃႇသေတူၺ်းၸိုင် ဢၼ်သိတႉ်ထတ်ထဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ (ပိုၼ်ႉပွႆႇႁိူၼ်းယေး)ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇထိူမ်သေပဵၼ်မႃး။ ၶႃသွင်ၵေႃႉ တိုၼ်းပဵၼ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်၊ ယူႇၸွမ်းၵၼ်မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းသၢမ်ပီ တိုၼ်းႁူၸႂ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ။ သႅၼ်းဢႃႇယုသၢဝ်းၵဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသႅၼ်း ဢမ်ႇပႆႇၵႄႇထူၼ်ႈ ပႆႇပႄႉတူဝ်၊ ၶႃသွင်ၵေႃႉ မီးတၢင်းမေႃဝူၼ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ၶႃၼင်ႇၵၼ် ၶႄးဢုပ်ႇဢူဝ်းတိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ် လွင်ႈတေဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇယူႇ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇဝတေး၊ ၶႂ်ႈပဵၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵွႆးယဝ်ႉ၊ ပေႃးပဵၼ်ၽြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈၵဵဝ်ႇၶႄဢဝ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်း ဢိၵ်ႇပႃးသတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၼမ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇဝူတ်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်လူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸေႇတၼႃႇၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢၼ်ၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၵ်ႇလွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇတေႁဵတ်းႁိုဝ်ယႃႉၵဝ်းလႃႇ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၶတ်းၸႂ်ပုၼ်ႈတႃႇလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သတ်းတဝႃႇတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇ တေႁဵတ်းႁိုဝ်သေ သၢၼ်ၶတ်းလႃႇ။
တွင်ႉတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
မျၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ (မြန်အောင်မြို့နယ် ; Myanaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇယဝ်ႉ။
မႁႃႇယႃႇၼ
thumb|ႁၢင်ႈၽြႃးဢရိမိတ်ႉတေႇယ မႁႃႇယႃႇၼ တီႈပွင်ႇ "ၿုၻ်ꩪ" ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ "ၵေႃႉဢၼ်တိုၼ်ႇၸိုၼ်ႈ" ဢမ်ႇၼၼ် "ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇတၢင်းလႅင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈ ဝႃႇတပုတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ် ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 623 သေ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၽဝၵူၼ်း တေႃႇထိုင် ၿီႇၸီႇ 594 ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 594 ၽွင်းဢႃႇယုႇ 29 ၼၼ်ႉ တႄႇၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးသေ ထိုင်မႃး ၿီႇၸီႇ 588 ၽွင်းဢႃႇယု 35 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မုၼ်သုင်ၽြႃးယဝ်ႉ။
1404
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1404
ၵျီႇၸု (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျီႇၸု (တူၵ်း)  (ကျီစု (အနောက်)ရွာ၊ Kyisu(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192614 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4118 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4768 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈၼၢႆး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႃႈၼၢႆး (တနိုင်းမြို့, Tanai) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်ႈတႃႈၼၢႆးယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
338
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 7
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢႃႇလွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢႃႇလွင်ႇ  (အာလောင်ရွာ, Ahrlaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢႃႇလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189711 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢႃႇလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 408 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 442 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 850 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1021
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
337
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ (လေးမျက်နှာမြို့ ; Lemyethna) ၼႆ့ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆ့ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇလႄႈ တီႈလွင်ႈၵႃႉၶၢႆပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈတၢင်းၵပ်ႉသိုပ်ႇၼမ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇလႄႈ လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ်၊ ဢွင်ႈတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ လႄႈ သၢႆလူမ်း၊ ႁူင်းယႃ၊ ၵၢတ်ႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွၵ်းပွၵ်ႉလွၵ်းဝဵင်း ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉလီ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယၢဝ်း ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈယၢဝ်း မီး သၢမ်လၵ်း သေ ၼႃႈပွတ်း မီး ၼိုင်ႈၽႃႇလူင်ႇၶိုင်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႂၢင်ႈလီ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁႄႉပၼ်လႆႈ တႃႇပွတ်းတွၼ်ႈဝဵင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၽူၼ်လႄႈ ပေႃးၼမ်ႉငဝုၼ်ႇယိုင်ႈၶိုၼ်ႈၼႆ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လႆႈမႆႈၸႂ်တွၼ်ႈတႃႇ ၽေးၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 1882 တေႃႇ 1908 ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၵေႃႇမတီႇဝဵင်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းမႃးသေတႃႉ ထိုင်ပီ 1809 မႃး ၼမ်ႉလႆႈထူမ်ႈဝဵင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ၵေႃႇမတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 20
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (263) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (264))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (102) ဝၼ်း။
805
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:805
1403
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ငႃးမုၼ်းတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1791
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1020
1020
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1994
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1402
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1019
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 6
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
804
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1790
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ယေႇၸိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
335
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1789
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 5
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1017
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1017
803
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:803
1400
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1400
334
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:334
ဢီႇလီႇၸိူဝ်ႇၿႅၼ်ႇယိူဝ်ႇ
မႃႇၸႃႇၻႃႇ (Masada)
“မိူဝ်ႈၶဵၼ်ႁၼ်ဝႃႈ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈယွမ်းတေႃႇၶဝ်ယူႇ ၼႆၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉႁဝ်းဢမ်ႇပၼ် ပဵၼ် ၼင်ႇၶဝ်သွၼ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႆၸိုင် ၶဝ်တေ ၸဵပ်းၸႂ်သေ တွင်းႁဝ်းၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈယူႇတႃႇသေႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၽူႈၼၢမ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၵျူး(Jew) ဢီႇလီႇၸိူဝ်ႇၿႅၼ်ႇယိူဝ်ႇ (Elizer ben Yir) လၢတ်ႈၼိူဝ်လွႆ မႃႇၸႃႇၻႃႇ (Masada) ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ AD 73 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃႇၸႃႇၻႃႇ(Masada) ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈလွႆ။ မီးၼႂ်းႁၢတ်ႇသၢႆးၵျူႇတိၼ်း(Judaean Desert) ႁိမ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼမ်ႉၶင် (Dead sea)။ ယၢမ်းလဵဝ် မီးၼႂ်းမိူင်း ဢိတ်ႉၸရေး(လ်) ၸႄႈတွၼ်ႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်းသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လွႆသီႇၸဵင်ႇသဵမ်ႈ။ ပဵၼ်လွႆတူၼ်းသုင် ၸၼ်းၶိုၼ်ႈၸူးယၢပ်ႇ။ ၼိူဝ်ၸိၵ်းမီး ပၢင်ႇပဵင်း ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ (4)ဢေႇၵ။ ပဵၼ် တီႈႁေႃၶမ်းၵဝ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁီးရွတ်ႉ (Herod the Grate) သၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇပၢၼ်ႁေႃသႅင်ရူမ်း(BC 27 တေႃႇထိုင် AD 476 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ပိုၼ်းၵျူးလႄႈ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၵိုၵ်းၵၼ်မႃး။  ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်မႃး။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၽြႃးၶရိတ်ႉ ပႆႇၵိူတ်ႇ ၵျူးလုၵ်ႉလိၼ်မိူင်း ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)သေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းရူမ်း။ ပၢၼ်ၵျူးလိယႅတ်ႉၸီႇၸိူဝ်ႇ (Julius Caesar)ၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈၵျူး ပဵၼ်ၼင်ႇလိၼ်မိူင်းတႂ်ႈဢေႃးၸႃႇ ႁေႃသႅင်ရူမ်း။ ႁီးရွတ်ႉ(Herod  the Great) လႆႈၶၢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵျူး တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈရူမ်း မိူဝ်ႈ BC 40 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ရူမ်း ၼႆ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမိူင်း။ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း ယူႇၼႂ်းရူမ်း)။ ႁီးရွတ်ႉ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ရူမ်း(Rome)သေ တဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸင်းမၼ်း။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်း တေဢမ်ႇၸၢင်ႈပွင်ၵူတ်ႉတေႃႇ မၼ်းလႆႈငၢႆႈၼႆသေ ၵႂႃႇသၢင်ႈႁေႃယူႇ ၼိူဝ်လွႆမႃႇၸႃႇၻႃႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ BC (37-31) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေႁီးရွတ်ႉ (Herod) ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵႆယၢဝ်ၵူၼ်း၊ ၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇ လႄႈ ပွႆႇႁၢမ်းဝႆႉယူႇ။ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇမႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ ၵႂႃႇလိူၵ်ႈတီႈတင်ႈတပ်ႉလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ တပ်ႉရူမ်း(သိုၵ်း700 )ၵႂႃႇတင်ႈတပ်ႉပႂ်ႉႁေႃႁၢမ်းဝႆႉ။ တပ်ႉရူမ်း ၶဝ်သိမ်းလႆႈပႃး တပ်ႉဢႅၼ်တူဝ်းၼီးယႃး (Antonia) ၼႆၼၼ်ႉထႅင်ႈ။
ဢၢႆႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၵၼွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵၼွင်ႇ (ကနောင်မြို့ ; Kanaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵၼွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၽၢႆႇတူၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ ယၢၼ်ႁူၵ်းလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ၵႆယၢၼ် (200)လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းၵၼွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈပူဝ်းၸႃႇတေႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵၼွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ် ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ၶုၼ်ၸၢႆးၵၼွင်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ဢဝ် လွင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶိုတ်းၸတ်ႉလုမ်ႈၽႃႉ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်ပွင်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်မႃး လိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၵၼွင်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းမွၼ်းၶဝ်မႃးယူႇၼၼ်ႉ တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈမႆႉၵုၵ်ႉၵူဝ်ႇလူင်တူၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ ႁွင်ႉ 'ၵၼ' (သဵင်ဢွၵ်ႇ ၵၼွင်ႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ မၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉဝႃႈ 'ၸိတ်ႉပိၼ်ႇ' ၼႆသေတႃႉ ထုင်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ၸူးႁွင်ႉၸွမ်းဝႃႈ 'ၵၼွင်ႇ' ၼႆယဝ်ႉ။
802
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 25
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
သႄႇၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၶႂႄး  (ဆည်ခွဲရွာ, Sekhwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194239 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2360 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5059 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
333
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
801
801
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လုၵ်းၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၼႃး (, Loke Nu, လုပ်နု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ) (, Nam Paa Tep (West), နမ့်ပါတက် (နောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
တီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢလႄႇ
ဝၢၼ်ႈတီးပိၼ်ႇၵူင်း  (သီးပင်ကုန်းရွာ, Theepinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193801 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
332
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1014
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
800
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႂႃးၵူးဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢေႇတီႇ 3
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1013
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပရမ်ႇမၼသုၼိ ၵေႃႉမျၢတ်ႈတွၼ်ႈသုတ်း
သူႇရိယတႃဝၼ်းၼႆႉ ဢီးပၢၵ်ႈပႅတ်ႈတၢင်းလပ်းသိင်ႇသေ ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၼ်ဢဝ်ရႁၢၼ်းသေ ယေႃးၶိင်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ တိူင်းမႃႇၵထၼၼ်ႉယူႇ။ သုၼိတ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်ယူးၶႅမ်းမၼ်း ပတ်းယုၵ်းယၢၵ်းယူႇသေ ၸင်ႇမုင်ႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတင်း သင်ႇၶႃႇၶဝ်ယေႃးၶိင်းမႃး။ ႁၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃသုမ်ႈလူင်းတၢင်းတႂ်ႈသေ ပႆႇမႃးလွႆးလွႆးလႄႈ လီဝႆႈသႃၵိူဝ်းယမ်ၼႃႇ။ ၽွင်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃးပႃႈၼႃႈမၼ်းၼၼ်ႉ သုၼိတၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၸႂ်ၵိူဝ်းယမ်ႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ပေႃးသၼ်ႇဝႆဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းလႆႈႁၼ်ၼႃႈတႃႁၢင်ႈၾၢင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသပ်ႉပၢႆႇလီၼႃႇလႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်တွတ်ႇသေ ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇလႄႈ ၼမ်ႉတႃပေႃးလႆလူင်းၵႅမ်ႈမၼ်းယူႇ။ ၽွင်းၼၼ် မၼ်းၸင်ႇယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸႂ်မၼ်းတွတ်ႇတဵၼ်ႈၼႃႇလႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢိူဝ်ႈၼႆႉ" ဢွၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေႃႉတႄႉပူၼ်ႉသူပ်းၵွႆး။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ႁၼ်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်မၼ်း ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆယူႇ။ သုၼိတၼႆႉ ၽွင်းလႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႅမ်ႇယေႃႈသေ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီဝႆႉ။ ၵဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်တႅမ်ႇလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းပိူၼ်ႈမၢင်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵဝ်လႆႈႁၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းသႃႇၵီႇသေ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၸၢတ်ႈတႅမ်ႇသုင်သေ ၵေႃႉငဝ်းၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလီၵႂႃႇတူၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉသေ ၸင်ႇငိူင်ႉဝႄႈပၢႆတၢင်းပၼ်။ သုၼိတ ၵေႃႉဢၼ်ၼွမ်းတူဝ်ယူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉလႆႈၶၢမ်ႇၽူႈၸိူဝ်းယိပ်းၵမ်တြႃးပိူင်တၢႆၶဝ် ပႄႉၵိၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူႉထိုင်ယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဝႆႉၸႂ်မႁႃႇၵရုၼႃႇသေ ႁွင်ႉဢဝ်သုၼိတဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ် မႃႈတီႈၼႆႈလႄႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်းသဵင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁွင်ႉမၼ်းၵေႃႈ တၢင်းၸူမ်းသိူဝ်းသုၼတၼႆႉ ယွၼ်ႈထိုင်ဢွၵ်းလုပ်ႇၵႂႃႇ။ သုတိတၼႆႉ တင်ႈၵၼ်ႈၸႂ် တင်းသုတ်ႉၵႂႃႇႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သၼ်ႇသၼ်ႇသၢႆသၢႆ ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ သုၼိတၼႆႉ လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်(ၶၢမ်ႇၸႃး) တၢင်းငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်တၢင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၶႅၼ်းတေႃႈ ပၼ်ၶႃႈႁဝ်းလႆႈသေႃႉႁူမ်ႈတႂ်ႈတိၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းသေၵမ်း ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈလဝ်လႆႈႁဵၻ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽူႈမီးမႁႃႇၵရုၼႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇပူင်ၵႂၢမ်းဝႃႈ "ဢေးႁိၽိၵ်ႉၶု၊ မႃးလႄႈရႁၢၼ်းဢိူၺ်း" ဝႃႈၼႆ။ ၼႂ်းၸႂ်သုၼိတၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းဢုမ်ႈႁွပ်ႇလုပ်ႈပၼ်သေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် သုၼိတမိူဝ်းထိုင်ၵျွင်းဝေႇလုဝၼ်ႇယဝ်ႉ သွၼ်ပၼ်ၵၢၼ်တြႃးဝိပသ်သၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈႁူႉႁၼ်မေႃတြႃးဝိပသ်သၼႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်တိုဝ်းၵမ်တြႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်တူဝ်ထူပ်းၵႂႃႇ လွင်ႈတြႃးမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ဢိတ်ႉၸ ဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ တုၵ်ႉၶ ဢၼ်ၶၢၼ်ၸႂ်၊ ဢၼတ်ႉတ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵၻ်းၼၼ်သေ သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်တိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇပၢၵ်ႈလႆႈတၼ်ႇႁႃႇ-ဢၼ်မိုတ်ႈမၵ်ႉၸပ်းပႅၼ်း၊ တေႃးသ-ဢၼ်လီႁင်ႈၸင်းပႅင်း၊ မေႃးႁ-ဢၼ်ႁူၺ်းၸၼ်ၽၢမ်းတႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မႄးပွင်ၵုမ်းၵမ်လႆႈၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလီယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ၊ သိုပ်ႇယဝ်ႉ လႆႈပဵၼ် သၵတႃႇၵၢမ်ႇ၊ ဢၼႃႇၵၢမ်ႇသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
799
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သႄႇတူဝ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
330
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1012
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
330
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:330
1012
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1012
ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်းၼႆ့ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 64 လၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းသုတ်း တီႈ တၢင်း ႁိၼ်းတတႃႉ-ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 2 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းတတ်းသိၼ်၊ ႁူင်းယႃ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ မီးပႃး ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ ၸၢၵ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလေႃႈၵသယပူႇ လႄႈ ၵွင်းမူးၶျၢၼ်းတႃႇၵျီးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးလိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း ယၢၼ် 8 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉယႄးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼႆ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် တိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီးဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း ၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉၵဵဝ် ၶိုၼ်ႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ၼႆ တင်းဝဵင်းပျီႇသေ ၵႆယၢၼ် 48 လၵ်း၊ တင်းဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉသေ ၵႆယၢၼ် 66 လၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႃးႁိူဝ်းၶႅမ်ႉလီလႄႈ ၸဵမ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇ ႁိူဝ်းလူင် ၸၢင်ႈၵိုတ်းယင်ႉသေ လွင်ႈၵႃႉလွင်ႈၶၢႆ ၵိုၼ်းလီသေ ၵူၼ်းၵႃႉ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉယႂ်ႇယႂ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
1787
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမတႄး  (မသဲရွာ, Mathea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191007 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1622 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2018 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3640 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽြႃးဢိၼ်းသၢၼ်
ပိုၼ်း
တႆးၼႆႉ တိုၼ်းမေႃဢဝ်မႆႉပူၵ်ႇမႆႉမွင် ၸၵ်းႁဵတ်းတွၵ်ႇသေ မေႃသၢၼ်ႁဵတ်း ၶိူင်ႈယိပ်းတၢင်းတိုဝ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ဢၼ်ၶႂ်ႈၼပ်ႉယမ်ဝႆႉသႃ ၽြႃးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေဢဝ်မႆႉ ဢဝ်တွၵ်ႇသၢၼ် ႁဵတ်းပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းဢဝ် ႁၵ်ႉတႃး ဢဝ်သရူဝ်း (သၢႆးလူဝ်း) မမ်ႇထူမ်သေ ၸင်ႇၵွႆႈ တဵၵ်းၶမ်းသႂ်ႇ ၼိူဝ်မၼ်းသေ သမ်ႉပေႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶမ်းလူင်သေ ပဵၼ်ဢၼ်လီၼပ်ႉယမ်တႄႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၽြႃးဢိၼ်းသၢၼ်ၼႆ ပေႃးယူႇတႂ်ႈပလၢင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈသေ ၵူမ်ႈငွၵ်ႈတူၺ်းၸိုင် လႆႈႁၼ် ႁွႆးသၢၼ်မၼ်း ထၢင်ႇထၢင်ႇၸႅင်ႈၸႅင်ႈယူႇ။
ဢေႇတီႇ 2
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇထၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇထၢၼ်းတေႃး  (တောင်ထန်းတောရွာ၊ Taunghtantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူၺ်းၵျိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192022 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူၺ်းၵျိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 891 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1114 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
798
‘’’798'''
1786
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢရႃႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1010
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶွင်ႉငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် သဵင်ၵူၼ်းမိူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၶွင်ႉငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် ၼႂ်းမိူင်း
ဢွင်ႇသုၶ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၵၢႆႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢႆႉတၢၼ်း  (ဂိုက်တန်းရွာ, Gaiktan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189755 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1728 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3372 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွင်ႇဢူးတီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇဢူးတီႇ  (တောင်ဦးတည်ရွာ၊ Taunguti) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192863 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1012 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2341 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
328
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 4
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ (4) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (277) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (278))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (88) ဝၼ်း။
797
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မႅင်းႁိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမႅင်းႁိၼ်  (မှိုင်းဟင်ရွာ, Hmainghin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႅင်းႁိၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190833 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႅင်းႁိၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 194 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 232 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 426 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1009
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 6
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ (6) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (279) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (280))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (86) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျီးၵူင်း  (ကန်ကြီးကုန်းရွာ, Kangyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193711 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 979 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇပိၼ်ႇ  (ကြံပင်ရွာ၊ Kyanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192825 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျၢၼ်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 309 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 359 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 668 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
796
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)
ဝၢၼ်ႈတီးတူၵ်ႉၵူင်း  (ဒီးဒုတ်ကုန်းရွာ၊ Deedokekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192864 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1012 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2341 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1008
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သႄႇတူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194241 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2360 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5059 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1007
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃးငႄး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးငႄး (, Nar Nye, နားငြဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မျေႇၸူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျေႇၸူဝ်ႇ  (မြေစိုရွာ, Myayso) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194331 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1924 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2178 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4102 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
326
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတၢင်းတူၵ်းတႅမ်ႇတႆး
ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇသူင်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတႄႉꧦ
ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီꧦၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႄႉꧦ လႄႈႁဝ်းၸင်ႇဝႆႉမဝ်လွင်ႈပၺ်ႇၺုႇ ႁဝ်းဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် လွင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတႄႉꧦ သင်ဝႃႈႁဝ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႄႉꧦ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇတူဝ်ႁဝ်းၵူၺ်း၊ မၼ်းပဵၼ်တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁႅင်းၶႂ်ႈၽိုၵ်းႁဵၼ်းႁဝ်း မၼ်းတေဢွၵ်ႇမႃးႁဝ်းတေမီးၼမ်ႉၸႂ် ထၢတ်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၵ်းႁႅင်းမႃးၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ႁႂဝ်းတေမီးတၢင်ႈၶတ်းၸႂ် တေၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵူႈလွင်ႈꧦ လႆႈ၊ သင်ပဵၼ်တႃႇတူဝ်ႁဝ်းၼႆ ႁဝ်းၶႂ်ႈႁဵၼ်းၽွင်ႈဢမ်ႇႁဵၼ်းၽွင်ႈၵေႃႈလႆႈ မၼ်းတေဢမ်ႇမီးႁႅင်း တေဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈ၊ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၼ်းလိုၼ်းမိူဝ်းၼႃႈပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် လွင်ႈၽိုၵ်းလွင်ႈႁဵၼ်းႁဝ်း မၼ်းၸင်ႇၽိုၵ်းလႆႈႁဵၼ်းလႆႈလီꧦ ၽိုၵ်းလႆႈၼမ်ꧦယဝ်ႉ။
ꧦႁဝ်းဢမ်ႇႁဵၼ်းဢမ်ႇသွၼ် သမ်ႉမုင်ႈမွင်းတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မွင်းလွင်ႈမၢၵ်ႈမီး မွင်းလွင်ႈၵွၼ်းၶေႃ ၵႃႈလႆႈမွင်းလၢႆꧦ ၵူၺ်းꧦ
ယႂ်ႇမႃးၵူႈဝၼ်း ၵူႈဝၼ်း ၼိူဝ်ႉႁဝ်းၵူၺ်းယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်ႈႁူႉႁဝ်းသမ်ႇဢမ်ႇယႂ်ႇၸွမ်းၼႆ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်းပဵၼ်ၽွၼ်းလီသင်လႆႈတႃႇတူဝ်ႁဝ်း လႄႈတႃႇဝၢၼ်ႈတႃႇမိူင်း တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႆႈ၊ ပၺ်ႇၺႃႇဢမ်ႇမီးသေၽွႆ ႁူႉလႆႈၶွႆဢၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးပၺ်ႇၺႃႇ တႆးၸင်ႇလႆႈတူၵ်းတႅမ်ႇယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈႁဝ်းၵူၺ်းပဵၼ်တၢင်းမေႃဢၢႆႈသူးလႆၢး
ꧦဢၢႆႈသူးလၢႆး ၵတ်ႉယူႇႁႅင်းယူႇၵူၺ်းၵႃႈသမ်ႇဢမ်ႇလႆႈ ၼၢင်းၸမ်းပူး ဢလွင်ႈသႅင်မိူင်းၵူၺ်းလႆႈၵႂႃႇꧦ ၸဝ်ႈၶူးတိုၼ်းတႆး လႆႈယုၵ်ႉဢဝ်ဢပုမ်ႇတႆးလွင်ႈၼၢင်းၸမ်းပူးၶိုၼ်ႈမႃး သပ်းလႅင်းပဵၼ်ပိူင်တႅၵ်ႈၼေႁဝ်း ပေႃးဢမ်ႇလႆႈလူဢပုမ်ႇၼၢင်းၸမ်းပူးမႃးၵေႃႈ တေၵင်ဝႆႉ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ တၢင်းမေႃဢၼ်ႁဝ်းၽိုၵ်းၼႆႉ ႁဝ်းႁူႉဢိတ်းႁူႉဢွတ်းၵူၺ်း ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၽိုၵ်းႁႂ်ႈထိုင်ဢွင်ႈထိုင်တီႈ ၽိုၵ်းထိုင်လွၼ်ႉထိုင်ၵႅၼ်မၼ်း မၼ်း ၸင်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈတႄႉꧦ ဢမ်ႇထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းမၼ်းတႄႉꧦ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်မၼ်းတႄႉꧦ ၼႆႉပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်မၼ်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈတေယွၼ်းထႅမ်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈထိုင်တီႈ လိူၵ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆႈၸႂ် ၼၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တေမီးၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈ- '''"Try to learn something about everything and everything about something." ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းႁႂ်ႈႁူႉၵူႈမဵဝ်းꧦ ၵူၺ်းၵႃႈသမ်ႉႁႂ်ႈႁူႉၵူႈမဵဝ်းꧦ သေဢၼ်ꧦ ဢၼ်ၼိုင်ႈ''' - Thomas Huxley
ၵွပ်ႈဢမ်ႇမေႃႁၵ်ႉႁွမ် ယုၵ်ႉယွင်ႈဝႆႉယႂ်ႇၵၼ်
ၼႂ်းပွႆးပီမႂ်ႇတႆးတီႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းပွႆးၼၼ်ႉၶဝ်လႆႈၶၢႆပီႇယႃႇ လဝ်ႈ ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းဝႆႉတၢင်းၼမ် လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆၵေႃႈ လႆႈၽိတ်ႈဢဝ်ၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆ ပီႈၼွင်ႉထႆးမႃးၶၢႆ ပဵၼ်တႄႉပဵၼ်ဝႃႈ မီးသုမ်ႉမီးတီႈပၼ်လီꧦ ႁႃဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး ဢၼ်ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈလဝ်း မႃးၶၢႆမႃးၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်၊ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈ တၢင်းၶၢႆတႆး ဢၼ်တႆးႁဝ်းႁဵတ်းၶၢႆမႃးၶၢဝ်းႁိုင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၸင်ႇၶဝ်ႈမုၼ်းလၢမ် ၵုပ်းၵၢပ်ႇတႆး လႄႈတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈၼင်ႈၶၢႆတၢင်းတႂ်ႈ လႆႈတႆႈၾႆးတဵၼ်းသေၶၢႆ ၾႆးၵူၺ်းၵေႃႈဢမ်ႇပၼ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးသုမ်ႉမီးတီႈပၼ်ၶၢႆ ဢမ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈတၢင်းၵိၼ်တႆး လၢႆးမိုဝ်းတႆးဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းဢွၼ်ႁဵတ်းမႃး၊ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ်ဝႃႈတေယုၵ်ႉယွင်ႈထိင်းသိမ်း ဢမ်ႇမီးၺႅၼ်ႇဝႃႈတေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႃႉၶၢႆၸွႆႈထႅမ်ယုၵ်ႉယွင်ႈတၢင်းၵိၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းႁဝ်း၊ ယိုင်ႈလေႇပႆတူၺ်း ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လီၶေႃးၶူမ်ၸႂ်လဵၵ်ႉၸွမ်းဝႆႉယူႇတႄႉꧦ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈထၢမ်ၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ၽူႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းသင်တႄႉꧦ လွင်ႈႁဵတ်းပွႆးပီမႂ်ႇတႆး မၼ်းပဵၼ်ပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈတႆးႁႃႉ ပဵၼ်ပွႆးႁဵတ်းႁၢႆႉတႆး မၼ်းပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၽႂ်၊ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်ယွၼ်ႉႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တႆးတႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်တႆးယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၺႅၼ်ႇ ဢမ်ႇမေႃႁၵ်ႉႁွမ် ယုၵ်ႉယွင်ႈၵၼ်ၶိုၼ်း ဢမ်ႇဢမ်ႇၸၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယဝ်ႉ။
တၢင်းၽိတ်းမင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ
ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးဝႃႈ ꧦယႃႇႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်းမိူၵ်ႈ ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်းလီမီးပၺ်ႇၺႃႇꧦ ႁိူၼ်းဢၼ်လႆႈလွတ်ႈႁေႃး မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼၼ်ႉ၊ လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်သမ်ႉ တိုၵ်ႉႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်းမိူၵ်ႈ ၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈၵိၼ်ယႃႈ ၵူၼ်းမေႃတေႃႇမေႃလွင်း ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးသိၼ် ဢမ်ႇမီးပၺ်ႇၺႃႇ ယူႇၼႆ ၵူၼ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိုဝ်ၸၢင်ႈပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ ႁိုဝ်ၸၢင်ႈလႆႈတၢင်းၵတ်းယဵၼ်၊ ထႅင်းဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႃႈ ꧦတီႈၵိုင်ႇထိူၵ်ႈမူးၸႃး (မူးၸႃး = ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ) ႁႂ်ႈမူးၸႃးလူႇဝႆႈꧦ လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇမေႃၼပ်ႉယမ် ၽြႃး တြႃး သင်ႇၶႃႇ ဢမ်ႇမေႃၼပ်ႉယမ်ပေႃႈမႄႈၵေးၸူး ဢၼ်ၵိူတ်ႇၶဝ်မႃး ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်တႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ဢၼ်လဵင်ႉလူၶဝ်မႃး ၼႆႉၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇလႆႈ။
ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇၽိတ်းယုမ်ႇပိူင်ႈ ၼိူဝ်မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ၊ မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼၼ်ႉ ႁေႃးသိပ်းပွၵ်ႈၵေႃႈလီ ပၢၵ်ႇပွၵ်ႈၵေႃႈလီ ႁဵင်ပွၵ်ႈၵေႃႈလီ ပေႃးပႆႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်းသေဢဝ်တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းလႆႈၼႆ မၼ်းပႆႇၸၢင်ႈပဵၼ် မင်ႇၵလႃႇႁဝ်းလႆႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းဝႃႈ မႂ်ႈႁေႃးမင်ႇၵလႃႇၵူၺ်း မႂ်းတေပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ၊ ၵွပ်ႈႁဝ်းသမ်ႉဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်း၊ ႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်းမူတ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈပႆႇဢဝ်မႃးတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းလႆႈ ႁဝ်းၵေႃႈပႆႇၸၢင်ႈပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇလႆႈ မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉပၼ်ႁဝ်း တႃႇႁႂ်ႈႁဝ်းတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းယဝ်ႉ။
ဢုတ်ႉၸႃႇ ၵုသူဝ်ႇ ပၺ်ႇၺႃႇ
ၸဝ်ႈၶူးတိုၼ်းတႆးလႆႈ သပ်းထႅမ်ထႅင်ႈဝႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈႁူႉလွင်ႈႁဝ်း ပိုၼ်းႁဝ်း ၾိင်ႈငေႈၾိင်ႈထုင်းႁဝ်း ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃႁဝ်း လွင်ႈမိူင်းႁဝ်းလီꧦ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ႁဝ်းလူဝ်ႇႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းပိူၼ်ႈဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶဝ်တေဝႆႉလွင်ႈယႂ်ႇ လွင်ႈလေႇမိူင်း ၶဝ်တေႁွမ်ငိုၼ်းဝႆႉတႃႇလေႇႁႃတၢင်းႁူႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ တႃႇၵိၼ်ၵေႃႈၶဝ်ဢမ်ႇပေႃးဝႆႉလွင်ႈယႂ်ႇ ၶဝ်တေၸူဝ်းလုၵ်ႈၸူဝ်းလၢၼ် ၸူဝ်းၵၼ်လေႇမိူင်း တႃႇတေပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၶဝ် ႁႂ်ႈႁူႉပိူၼ်ႈႁူႉႁဝ်း တႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈပွင်ႇၸႂ် တႃႇမီးတၢင်းႁူႉၼမ်တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈ၊ ပေႃးႁဝ်းမီးတၢင်းႁူႉၼမ်မႃးၵႂၢင်ႈမႃး ႁဝ်းၸင်ႇၸၢင်ႈၶုတ်းပႅတ်ႈ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတၢင်းၽၢၼ် တၢင်းတူၵ်းတႅမ်ႇတႆးႁဝ်းယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႄႉꧦ ႁူႉပွင်ႇၸႂ်ၶေႃႈသင်ႇၵႂၢမ်းသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉꧦ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းလႆႈတႄႉꧦ ႁဝ်းၸင်ႇ ၶုတ်းပႅတ်ႈငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတၢင်းတူၵ်းတႅမ်ႇတႆးႁဝ်းလႆႈ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႆႈယဝ်ႉ။
795
‘’’795'''
ပျေႃႇပွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢုတ်တရႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ငဝ်းတူဝ်လႅင်း
15-ဢုတ်တရႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ငဝ်းတူဝ်လႅင်း
ၼၢင်းဢုတ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉယၼ်မၼ်ႈတီႈ သၵႃၻႃမိၽူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢုတ်တရႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းသီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
1785
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
324
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢိင်ႇၵပူႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ (အင်္ဂပူမြို့ ; Ingapu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ႁွင်ႈၵၺိၼ်ႇ ဢၼ်လႆၶဝ်ႈၸူးၼႂ်း ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ႁိၼ်းတတႃႉ-ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ တင်း ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 24 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 632 လွၵ်းလၵ်းသေ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၶဝ်ႈပႃး 82 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼႆႉ မီး 214,384 ၵေႃ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼိူဝ်ဝဵင်း ၼႆႉ မီး 13,320 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
794
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇတုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽူဝ်းပျေႃႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းပျေႃႉတေႃး  (ဖိုးပျော့တောရွာ, Hpoepyawttaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221125 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 979 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပျူဝ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျူဝ်းၵၢၼ်ႇ  (ပျိုးကန်ရွာ, Pyoekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျူဝ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191291 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျူဝ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1576 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1813 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3389 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ (ၵူၼ်းပိတ်ႇမၢၵ်ႇၼင် ပရႃႇၸီး)
ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ လူးဝိတ်ႉ ၼၸႃးရီႇယူဝ်ႇ တေ လီမႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ႉဝႃႈ ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ (Ronaldo Luís Nazário de Lima) ၼႆႉ ၵိူတ်ႈမိူဝ်ႈ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1976 သေ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵဝ်ႇလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ႇ ၵူၼ်းပရႃႇၸီး (ၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ) ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း၊ ၸဝ်ႈၶွင် ၸုမ်း Real Valladolid ၵလၢပ်ႉ လႃႇ လီၵႃႇ သပဵၼ်ႇၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ O Fenômeno(ၽူႈလီဢၢမ်း - Phenomenon) ၼႆသေ ၼႂ်းၵႃႈ ပိုၼ်းလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ ရေႃႇၼႄႇတူဝ်ႇ ၼႆႉ မၼ်းဢဝ် ၸဵင်ႇမုင်ႈႁၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈထၢၼ်ႈၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ ပေႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈၼိုင်ႈတီႈသေ သမ်ႉပေႃးမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် ၽူႈလဵၼ်ႈတႅဝ်းၼႃႈ ဢၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃး ဝၢႆးလင်မၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ သူးယွင်ႈၵုင်ႇ ဢၼ်မၼ်းလႆႈမႃးၼၼ်ႉ သူးၽူႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ တႃႇၼိုင်ႈပီ ႁင်း ၾီႇၾႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈမႃး သၢမ်ၵမ်း၊ သူးမၢၵ်ႇၼင်ၶမ်း လႆႈမႃး သွင်ၵမ်းယဝ်ႉ။
1836
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ
ပိုၼ်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၼႆႉ လႆႈတႄႇပၼ်ၵၢၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1874 ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ တွၼ်ႈ 7၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၾိင်ႈမိူင်းဢႅၵ်ႉ 1874 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽိုၼ်လိၵ်ႈၶေႃႈပူင် ၵေႃႇမတီႇဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1900 ၼၼ်ႉ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယွၼ်ႉၾိင်းမိူင်းဢႅၵ်ႉမၢၼ်ႈသေ ထိုင် ပီ 1922 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉမႃး ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ လႆႈယုၵ်ႉတၢင်ႇၸၼ်ႉမၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
1995
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သိရိမႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီသီႇရိမႃႇ
15-သိရိမႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီသီႇရိမႃႇ
သီရိမႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
1784
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
323
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:323
ရတ်ႉထဝိတ်ႉ ၵိတ်ႇဝေႃရလၵ်း
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ 1997 ရတ်ႉထဝိတ်ႉ ၵိတ်ႇဝေႃရလၵ်း
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 12
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
တွင်ႇၵလပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵလပ်ႉ  (တောင်ကလပ်ရွာ၊ Taungkalat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူပ်ႉပႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191911 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူပ်ႉပႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3376 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6410 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1003
1003
1399
1399
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယေႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၸိၼ်ႇ  (ရေစင်ရွာ, Yaesin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193712 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 979 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
322
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
792
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိၼ်ႇတပျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1398
1398
ပၢင်ၶၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၶၢမ် (, Paang Khaam, ပန်ခန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မႃလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈမႃလႄး (မာလဲရွာ, Marle) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190242 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 717 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 740 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႇၸီႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇၸီႇလေး  (သာစည်လေးရွာ, Tharsilay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193713 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 979 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1002
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
321
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်းၵျုၼ်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တွင်းၵျုၼ်း (ၸၢၼ်း)  (ဒေါင်းကျွန်း (တောင်)ရွာ, Daungkyun(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190122 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 924 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1001
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵျီးပိၼ်ႇပု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးပိၼ်ႇပု  (မကျည်းပင်ပုရွာ, Magyipinpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡူင်ႇတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194159 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡူင်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1200 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1449 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2649 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
မျေႇမႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမျေႇမႄး  (မြေမဲရွာ၊ Myayme) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190278 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 726 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 417 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1143 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူပ်ႉပႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပူပ်ႉပႃး  (ပုပ္ပါးရွာ၊ Popa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူပ်ႉပႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191908 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူပ်ႉပႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3376 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6410 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵူင်း   (ဆည်ကုန်းရွာ, Sekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်းꧤူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218284 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်းꧤူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1563 ၊ ယိင်း 2026 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3589 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵိဝ်ႇၵႄႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵိဝ်ႇၵႄႉ (, Kioke, ကျူကေ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်းတီႈၼႂ်း ဢိူင်ႇႁၢႆးၵူၺ်ႈ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်မဵတ်ႉတႃလႄႈ ၽႄၵူႉသူဝ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႑႕႒) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ  (ကန်သစ်ရွာ, Kanthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194302 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 181 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 226 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 407 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1926
1926
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1000
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅတ်ႉပၵျိၼ်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1000
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
320
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်ၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶမ်း (, Nawng Hkam, နောင်ခမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1781
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢၢႆႉၵျီးလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႉၵျီးလႄႇ  (အိုင့်ကြီးလည်ရွာ, Aintgyilel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193709 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉၵျီးလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 979 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
319
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၸွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၸွႆႇ  (ကန်စွယ်ရွာ, Kanswei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတ်ႉၵျေးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194287 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတ်ႉၵျေးဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 809 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 743 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1552 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1395
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၢင်ႈသႅင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
• #ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုမ်း (ဝၢၼ်ႈတူၵ်း)
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း
ပိရမိတ်ႉ
ပေါ်ပေါက်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း
အီဂျစ်သမိုင်းကြောင်း၏ အစ ကနဦးကာလတွင် ပြည့်စုံကြွယ်ဝသောသူတို့သည် မတ်စ်တာဘတ်ဟုခေါ်သော ကျောက်ခုံနှင့် သဏ္ဍာန်တူသည့် ဂူသင်္ချိုင်းများဖြင့် သင်္ဂြိုလ်လေ့ ရှိကြသည်။
မႃႇလီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမႃႇလီႇၵူင်း  (မာလီကုန်းရွာ၊ Marlikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထဵင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192619 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထဵင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1819 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1972 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3791 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
318
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႃႇမျွၵ်ႉၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽယႃးမၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
998
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပျေႃႉ (ၶျိၼ်ႇမျိတ်ႉၵျိၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
788
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
317
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
997
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1394
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိုၼ်း
ၶ.သိူၵ်ႈမိူင်း
ၸူဝ်ႈၼႂ်းၶိုၼ်မိူင်းပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီးလွင်ႈသိူဝ်းသႃႇ၊ ၵတ်းယဵၼ်၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ သုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ယူပ်ႈယွမ်းမႃးၼင်ႇႁိုဝ် ၶုၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းမီးလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်မႃးၼင်ႇႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "သိူၵ်ႈမိူင်း"ယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းတႆးမီးဝႆႉမႃးဝႃႈ "ၵူၼ်းၽၢၼ်ၶႆႈဢသိူၵ်ႈ ၵူၼ်းတိူၵ်ႈၶႆႈဢပုမ်ႇ" ၼႆလႄႈ "သိူၵ်ႈ" ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ "ပိုၼ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ သိူၵ်ႈမိူင်းၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ "ပိုၼ်းမိူင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ သိူၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈယိူင်ႈတႆးသေဝႃႈ "သမႅင်း (သမိုင်း)" ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶ.တီႈလႂ်
"တီႈ" ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်း၊ မိူင်း ဢၼ်ၸိၼႄလႆႈ ၼိူဝ်ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်။ မိူင်းၶုၼ်သိၵျ်ႃး၊ မိူင်းၾီ၊ မိူင်းၼၵ်ႃး၊ မိူင်းၸေႃႇၵျီႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸိၼႄလႆႈ ၼိူဝ်ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။