ႁီႇတေးၶိတူဝ်းၵျူဝ်ႇ
ႁႅင်းဢီး ႁႂ်ႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်
လွင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျပၢၼ်ႇ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ် ၸိူဝ်းပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵုမ်း တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈလႄႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမၼ်ႈၸေႇၼိမ်သဝ်းမႃး။ ၽွင်းလူင်၊ ၽွင်းမိူင်း ၸိူဝ်းသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈတိုၵ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇ ပွင်ႁၢႆႉ လႄႈ တၢႆဝၢတ်ႇၵႂႃႇ တင်းၼမ်။ ထိုင်မိူဝ်ႈတူဝ်းၵျူဝ်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ တေဢမ်ႇလွတ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုၵ်းၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်း မီးလွင်ႈ လွၵ်ႇငိုတ်ႈ မိပ်ႇငႅၼ်းမၼ်းမႃး တင်းၼမ်။ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵဝ်ႇ ၼႂ်းတပ်ႉၵေႃႈ မႃးႁႃမေးမၼ်းသေ လၢတ်ႈ “ၵႂႃႇယွၼ်းထူပ်း တီႈလုမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်း၊ လၢတ်ႈမၼ်းလူး ႁဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈယိူၼ်ႉလႆႈယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။ ၵေႃႉပဵၼ်လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်း ဢၼ်ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇ ဢူၺ်းၵေႃႉ ပေႃႉထုပ်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “လၢတ်ႈလုင်းမႂ်း ႁႂ်ႈမၼ်း ထွမ်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ တႅပ်းတတ်းပၼ်ဝႆးဝႆး” ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွင်ႇပႄႉပၢင်တိုၵ်းလႄႈ ငိၼ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼႂ်းဢွမ်လူမ်း(ရေႇၻီႇယူဝ်ႇ)ၼၼ်ႉ မေးမၼ်းၸင်ႇတမ်းၸႂ်လႆႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း တူဝ်းၵျူဝ်ႇ တေလွတ်ႈၽေးသေ ထိုင်ႁိူၼ်းလႆႈလီလီယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢမေႇရိၵၼ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုၵ်းတေႃႇၵျပၢၼ်ႇၶိုၼ်းလႄႈ ဢူၺ်းလီ သၢမ်ၶႃၵဵင်း ၵျုႇမၼီႇလႄႈဢီႇတလီႇၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုၵ်းတေႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇၶိုၼ်းသေ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃး။ ၽၢႆႇၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉလိၼ်လႄႈတပ်ႉၼမ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်။ ၼႂ်းတပ်ႉလိၼ်ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇတပ်ႉၵႂၢၼ်တုင်းၼၼ်ႉ ငဝ်ႈငုၼ်းပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇၵုမ်းၵမ်ၶဝ်လႆႈ။ ႁႅင်းငိုၼ်း၊ ႁႅင်းၵူၼ်း၊ ႁႅင်းၸၢၵ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇပဵင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ဢမေႇရိၵၼ်ႇသမ်ႉ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ၵႂၢမ်းလပ်ႉသၢႆလူမ်းၵျပၢၼ်ႇလႆႈသေ ၵျပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢမ်ႇပိုတ်ႇၶေႃႈလပ်ႉသၢႆလူမ်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇလႆႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ႁႂ်ႈၵျပၢၼ်ႇသုမ်းသိုၵ်း ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတေႇပဵၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း (6) လိူၼ်ၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၶဝ်ပႄႉမႃး ၵူႈၼႃႈသိုၵ်းသေတႃႉ ဝၢႆးၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈသုမ်းၵႂႃႇယူႇ လွႆးလွႆးသေ ထိုင်တီႈ ႁိူဝ်းမိၼ်ဢမေႇရိၵၼ်ႇ မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇ တီႈမိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈလႆႈလူႉသုမ်း ၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇတေပႄႉသိုၵ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်လီယဝ်ႉလႄႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တူဝ်းၵျူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇပူတ်းလူင်းမိူဝ်ႈ 18.7.1944 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဝႃႈ “ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၸုမ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးသင်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇထိုင်ယိူင်းဢၢၼ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေသိုပ်ႇတိုၵ်း တေႃႇထိုင် ဢွင်ႇပႄႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် ၵူႈလွၵ်းလၢႆးသေတႃႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် သုမ်းမႃးၵူႈၼႃႈသိုၵ်း ၵူႈၼႃႈတီႈ။ 8.9.1943 ဢီႇတလီႇ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂုႃႇသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ လႆႈဝၢႆႇၼႃးသိုၵ်း တိုၵ်းၶိုၼ်းၵျုႇမၼီႇ။ ၵျုႇမၼီႇ သုမ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ မိူဝ်ႈ 8.5.1945 ၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်သိုပ်ႇတိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းၵျပၢၼ်ႇ မိူင်းလဵဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶၢမ်ႇတၢႆသေ တိုၵ်းၵေႃႈယႃႇ သုမ်းၵၢၼ်ႉလႄႈ ၼႃႈတီႈၶဝ်ၵေႃႈ ၵႅပ်ႈလူင်းလွႆးလွႆး။ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ဢၢၼ်ႇႁဵင်မၼ်း မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်ၽဝ်ႇၵႂႃႇတင်းမိူင်းၵေႃႈ ၵျပၢၼ်ႇ ယင်းပႆႇယွမ်း။ ယွၼ်ႉသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶၢမ်ႇတၢႆသေ တိုၵ်းလႄႈ ၽၢႆႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်တႄႉတႄႉ။ သင်တေၶိုၼ်ႈတိုၵ်း ၼိူဝ်ၵုၼ်ၵျပၢၼ်ႇၼႆၸိုင် ၶႅၼ်းတေလူႉသုမ်းၼမ် ၼႆလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸင်ႇပွႆႇ မၢၵ်ႇဢၼုမျူႇ သွင်လုၵ်ႈ။ လုၵ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပွႆႇတီႈဝဵင်းႁီႇရူဝ်ႇသျီးမႃး(Hiroshima) မိူဝ်ႈ 6.8.1945 ၼၼ်ႉ လႄႈ ၵူၼ်းတၢႆထင်တီႈၵႂႃႇ ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇ(80,000)ပၢႆ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်းတင်းၼမ်။ လုၵ်ႇထိသွင်ပွႆႇ တီႈဝဵင်းၼႃႇၵႃႇသၵီႇ(Nagasaki) မိူဝ်ႈ 9.8.1945 လႄႈ တၢႆ (75,000)ပၢႆ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်းထႅင်ႈတင်းၼမ်။ သင်တေဢမ်ႇယွမ်း တေသိုပ်ႇပွႆႇမၢၵ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ တေႃႇထိုင်မူၺ်ႉ တင်းၵုၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၵျပၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းပႆႇၶႂ်ႈယွမ်းၼၼ်ႉယူႇထႅင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်ၶဝ် ၸင်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ၼင်ႇႁိုဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵျပၢၼ်ႇႁဝ်း တေယူႇလွတ်ႈ မၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇလႆႈ ထႅင်ႈမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈယွမ်းပၼ်ၶဵၼ်ယဝ်ႉ။ မဵဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၵိုင်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ တေလႆႈယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။ ၽၢႆႇၵျပၢၼ်ႇ တုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈတိူဝ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်ၶဝ်။ ဢမေႇရိၵၼ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်းသေ လႆႈတူၵ်းလူင်း ၵိုတ်းသိုၵ်းၵၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း 14.8.1945 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။