cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ဝဵင်း
တူၼ်ႈဢွၵ်ႈၾိင်ႈတိုၼ်းလႄႈ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပႃႇထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉၼႃလႄႈ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ၵေႃႈ လိူင်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ သိူဝ်၊ သိူဝ်ၸုမ်ႈ၊ ၸၢင်ႈ၊ ၸူင်၊ တိုင်၊ ၵႂၢင်၊ ၽၢၼ်း၊ မီ၊ မူထိူၼ်ႇ၊ လိင်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ မႃၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ငူးလိူမ်၊ ငူးႁဝ်ႇ၊ ပၢင်တၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ၼိူၵ်ႉဢၼ်ၸၢင်ႈသွၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉမူင်း ဢၼ်မေႃၸူင်ႁၢင်းၸွမ်း ၽၵ်ႇႁိၵ်းသေ ယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တေႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1985 ၼၼ်ႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ သိူဝ်၊ သိူဝ်ၸုမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢႆႉၼႃႇ၊ ပေႃးထိုင်ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၶဝ်ႈၽႅဝ်ထိုင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈသေ လႄႇႁႃၸၼ်မူ၊ ၸၼ်ဝူဝ်းဢွၼ်ႇသေ ၵိၼ်သေတႃႉ ဝၢႆးမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵူၼ်းၶဝ် လိုပ်ႈႁႅင်းလႄႈသင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းၶႄႇ ပၼ်ၵႃႈၶၼ်လီသေ သိုဝ်ႉ လုပ်ႇသိူဝ်၊ ၼင်သိူဝ် တႃႇႁဵတ်းယႃႈယႃလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်ၾိင်ႈမိူင်းသေ ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉသေတႃႉ ဢွၼ်ၵၼ်လၵ်ႉဢဝ်တၢႆ ဢဝ်ၶၢႆလႄႈ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးတေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိူဝ်သင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးထွမ်ႇမူးသိူဝ်း ဢၼ်လႄႇႁႃၵႂႃႇၼႂ်း ပႃႇထိူၼ်ႇၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် သိူဝ်ၸုမ်ႈၼႆႉတႄႉ ၶိူဝ်းမၼ်းပႆႇၶၢတ်ႇသေ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းႁႃၵိၼ်ယူႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈပွတ်းထိူၼ်လိုၵ်ႉ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ မီးပႃး ၸၢင်ႉထိူၼ်ႇသေၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်း ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်မီၶူပ်းသေ မႃးၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မီ ၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်သတ်း ဢၼ်ၶိူဝ်းတေလႅပ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၽၢၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃး ၼိူဝ်ႉၽၢၼ်းၼႆႉ မၼ်းမွၼ်းလီ ၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်းၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႄႈ မူးသိူဝ်းၶဝ် လႄႇႁႃတိၺွပ်းသေ ဢဝ်ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၶၢႆယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်းသတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် လိူင်ႇယူႇ။
ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၽၢႆႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း
ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း (5) ၸႄႈဝဵင်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၽၢႆႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်း
ပွၵ်ႉ မၢႆ (2)
ဢူးလႃႉဢွင်ႇ
ဢူးလႃႉဢွင်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽူႈတၢင်ၼႃႈၸိုင်ႈမိူင်း မႃးယဝ်ႉ။
412
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်း
ပျေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇမျိၼ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇၵူင်း  (ပျော်ကုန်းရွာ, Pyawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193976 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇမျိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 844 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1022 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1866 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇယႂႃႇမ  (ကျပ်ပြင်ရွာမရွာ၊ Kyatpyinywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190334 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်
တီႈပွင်ႇၽူႈႁတ်းႁၢၼ်
တီႈပွင်ႇၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၽူႈၵိုင်ႇထိူၵ်ႈပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ 1.	ၽူႈမေႃငိူင်ႉဝႄႈ တေႃးသ၊ မေႃးႁ၊ လေႃးၽ၊ မႃႇၼသေၶပ်းၶိုင်ၵၢၼ်။ 2.	ၽူႈႁပ်ႉႁဵတ်း ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈ။ 3.	ၽူႈႁူႉ တီႈထုၵ်ႇတီႈၽိတ်းသေ မေႃငိူင်ႉလွင်ႈၽိတ်းယဝ်ႉ မေႃႁဵတ်း လွင်ႈထုၵ်ႇ တႃႇၽွၼ်းလီၵူၼ်းတင်းၼမ်။ 4.	ၽူႈႁတ်းၸုၼ်ႉလူႇ ၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆၸႂ် တၢင်လႅၵ်ႈပၼ် ပုၼ်ႈပၢင်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် တေလႆႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ မီးၽွၼ်းလီၵႂႃႇၼႃႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႆႉ တင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်ပိူင်တႅၵ်ႈၼႄပၼ်လႄႈ တေဢွၼ်ၵၼ်မေႃဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ၊ လိူၵ်ႈႁႃ၊ မၵ်းမၼ်ႈ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ယူႇ။ လွင်ႈလႆႈႁဵတ်း ပပ်ႉဢွၼ်ႇၽိုၼ်ၼႆႉမႃးၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸိူဝ်းတေသိုပ်ႇၸၢတ်ႈပၢၼ်တႆးၵႂုႇၼႃႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်၊ ဢဝ်ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်ယဝ်ႉ မေႃဢွၼ်ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် တႃႇ ဢူႈမႄႈ၊ ပီႈၼွင်ႉ၊ ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၼႃႈဝၢၼ်ႈ၊ ၼႃႈမိူင်း၊ ၼႃႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိၼ်တၶႂႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး (, Pin Ta Khwar, ပင်တခွား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
411
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1464
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 220
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၼႂႃးၵူးၵျီး
ဝၢၼ်ႈၶၼ်ႇတေႃး  (ခန္တောရွာ, Khantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191021 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1253 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1063
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
857
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 221
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸႃးၵျူးဢလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပႃႇၵိူဝ်၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်သေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် တႃႈၵုင်း ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးမႃး ၵႆယၢၼ် 50 လၵ်း ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 48 လၵ်း၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် လွင်ႇၵျီႇၵျုတ်ႉ 96 တီႇၵရီႇ 29 မိတ်ႉၼိတ်ႉလႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 17 တီႇၵရီႇ 19 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဢေႇရိယႃႇဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇသွင်တီႈယဝ်ႉ။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ႁူဝ်ႉဝဵင်းၵဝ်ႇ ယူႇၸႅင်ႈၸႅင်ႈယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ၊ 30 - ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ ပၢင်တြႃး ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ (တၢင်ႉယၢင်း)
ထမ်ႈဢႃႇၵျၢၼ်ႇတႃႇ
တႃႇၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇ
ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်လီၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ တီႈထမ်ႈ ဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉတႄႉ တီႈၼၼ်ႈ ယွၼ်ႉပဵၼ် ထုင်ႉမႆႈလႄႈ ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ် ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ၊ ၻီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ၊ ၵျၼ်ႇၼဝရီႇလႄႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝရီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵႂႃႇမၼ်းတႄႉ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇသေ ၶီႇႁိူဝ်းမိၼ် ၵႂႃႇလူင်းတီႈဝဵင်းမူဝ်ႇပၢႆး (ပုမ်ႇပေႇ)ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉတီႈ မူဝ်ႇပၢႆး ၶီႇႁိူဝ်းမိၼ်သေ ၵႂႃႇလူင်း တီႈဝဵင်းဢေႃႇရင်ႇၵပတ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဢေႃႇရင်ႇၵပတ်ႉ ၶီႇၵႃးၵႂႃႇ မွၵ်ႈ 100 ၵီႇ လူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇသေ တေၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ပၢင်သဝ်းၵႃး တီႈတိၼ်လွႆယူႇ။ လႆႈၶိုၼ်းလႅၵ်ႈၶီႇ ၵႃးသၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈ မွၵ်ႈ 4 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇသေ ပေႃးလူင်းၵႃးၵေႃႈ လႆႈပႆၶိုၼ်ႈ ၵႂႃႇၸူးထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၼ်တိတ (ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်တိတ)
ၵၢၼ်ပရိယၢတ်ႉတိသႃႇသၼႃ
ပီ 1319-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်လွင်ႈ (13)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈမိူဝ်းပိၼ်ႇလိၵ်ႈၸွမ်း ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းသူႈယဝ်ႉ။ ပီ 1320-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (8)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈမႃးယူႇတီႈ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ ပိၼ်ႇလိၵ်ႈတေႃႇပေႃးယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပိၼ်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႁိုဝ် လိၵ်ဢၼ်ပိၼ်ႇပဵၼ် ၵႂၢမ်းတႆးဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးတေဢမ်ႇႁူင်ႈႁၢႆ ႁဝ်းၶႃႈ ထုၵ်ႇလီၶိုၼ်းဢဝ် ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၼွင်တၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄ တီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပၼ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ လႄႈ ၸင်ႇၽွမ်ႉၵၼ် ဢဝ်ဝတ်ႉပိတၵတ်ႉ ဝဵင်းပၢင်လူင် ႁဵတ်းပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်မႃး တေႃႇဝၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပတိပတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ
ပီ 1318-ၼီႈ၊ ပီ 1325-ၼီႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇၶဝ်ႈတြႃး တီႈလၢင်းၶိူဝ်းသေ ဝၢႆးမႃးပိုတ်ႇဝႆႉပၼ် တိူၵ်ႈၵမထၢၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈမုၵ်ႉၸုမ်း ၸဝ်ႈၼႄတြႃး (ၵမ်မထႃႇၼႃၸရိယ) သထုင်ႇမူႇလမိၼ်းၵုၼ်းသႃႇသၼႃႇမၢၼ်ႇဢွင်ႇ လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်း သႃႇသၼႃႇၼုၵ်ႉၵႁ ၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်မႁႃႇၼႃႇယၵ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1343 ၼီႈၼၼ်ႉ လႆႈတင်းလိူၵ်ႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ မီးမွၵ်ႈ 30 ပပ်ႉယဝ်ႉ။
မေႇ 20
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
1463
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၼွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵူင်း  (ထနောင်းကုန်းရွာ, Htanaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194615 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2685 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1062
1062
ယေႇဢေးသဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈယေႇဢေးသဵၵ်ႉ  (ရေအေးဆိပ်ရွာ, Yaeayeseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 220947 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1253 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃး
ၼင်ႇၵႃႈ တၢင်းလီ တီႈၼႆႈ ႁႂ်းလႆႈ လွတ်ႈလူၼ်ႉ ပူၼ်ႉသေ ဢပႄႇသီႇပိူင်  ၵၢပ်ႈသၢမ်ပိူင်  ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်  ၶဵၼ်လူင်ႁႃႈပိူင်  ဝိပတ်ႉတိတြႃးသီႇပိူင်ႇ  ပျသၼတြႃးႁႃႈပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေလႄႈ ႁႂ်ႈၸဵဝ်း ႁုပ်ႈလႆႈ သၢၼ်ႇတြႃး  မၢၵ်ႈတြႃး ၽူဝ်ႇတြႃး ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇတြႃးမႅတ်ႈ သေၵမ်း တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
လႄးပျႅတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽႂႃးၸေႃး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
409
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
855
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:855
1061
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1462
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1462
ပလွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄပလွၵ်ႉ ၼႆႉ မီး 36,554 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းပလွၵ်ႉၼႆႉ မီး 6,176 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
36
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ႁဵတ်းၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး
ၵႂၢမ်းၼင်ႇၼၼ် တေဝႃႈ ၽိတ်းၵေႃႈ မၼ်းသမ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၼူၵ်ႇတိုၵ်း၊ ႁဵတ်းၼင်ႇ လၢႆးဢိတ်ႇမၼ်းငႃးသေ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပေႃး မိူၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၼူၵ်ႇတိုၵ်းသေ ဝႃႈယဝ်ႉဝႃႈထႅင်ႈ ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ယွၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး ပၼ်ႇယဝ်ႉ ပၼ်ႇထႅင်ႈ တိၵ်းတိၵ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ လၢႆးလၢတ်ႈ ႁဵတ်းၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
•	ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (9) ၊ ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ၊ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတဝမ်ႇသ၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 15-21၊ ပီ 2001။
1060
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1461
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
854
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ယေႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်း  (ရေတွင်းရွာ, Yaetwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194028 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 722 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 896 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1618 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
• တွင်ႇငူႇ
• ပႃႇၵိူဝ်
• ၵဝ
• ဝေႃး
• ဢူၵ်ႉတႂိၼ်း
• ပႄးၼွႆႇၵူင်း
ဢေႇတီႇ 35
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်း
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇ
ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈပၶူၵ်ႉၵူႇ ၼၼ်ႉ ဢပဵၼ်တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ တီႈဢၼ် သင်ႇၶႃႇၼမ်သေပိူၼ်ႈထူၼ်ႈသွင် ၸိူဝ်းပဵၼ် မႁႃဝိၸယႃႇရႃႇမ ၸၼ်ႉၸွမ်ပႃႇလိ (တိူၵ်ႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ)၊ မႁႃႇဝိသုတႃႇရႃႇမ (တိူၵ်ႈၵၢင်)၊ သႃႇသၼဝိပုလႃႇရႃႇမ ၸၼ်ႉၸွမ်ပႃႇလိ (တိူၵ်ႈၽၢႆႇတူၵ်း) ၼႆသေ မီးဝႆႉ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလူင် 3 တိူၵ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၽေႃးထိမၢၼ်ႇတႅင်ႇ၊ မျႃႉတွင်ႇ၊ မတ်ႉတထွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဢွၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ သင်ႇၶႃႇႁူမ်ႈ မီး 4000 ပၢႆယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႃ
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးပူႉ (ယၢင်းလႅင်)
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတွင်ၽႃ
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်ၼိူဝ်လွႆ
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူၼ်ႇ
ဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢေး  (အေးရွာ, Aye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191022 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1253 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
407
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 34
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ
ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႈၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တၢၼ်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဝၢၼ်ႇသေ ၸင်ႇၵွႆႈ ၶၢႆႉတူၼ်ႈၵႃႈဢွၼ်ႇမၼ်း ၽုၵ်ႇဢဝ်။
1460
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်းလုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၸုၼ်းလုၼ်း (စွန်းလွန်းရွာ, Sunlun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတေႃႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190125 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတေႃႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1299 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1569 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2868 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထမ်မၵွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈထမ်မၵွၵ်ႉ  (ထမ္မကောက်ရွာ, Htanmakauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194027 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 722 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 896 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1618 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် လႃၽဝမ်သ
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး
လုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈတီႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇၽူဝ်းတေႃႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
ပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူးမြို့နယ်), (Bago Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉ။
ၸီႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီႇၵၢၼ်ႇ  (စီကန်ရွာ၊ Sikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192168 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 223
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1921
1921
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1920 ႁူဝ်သိပ်းပီ
852
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ငပျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
406
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လဵင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလဵင်ႇပိၼ်ႇ  (လိန်ပင်ရွာ, Leinpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194613 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2685 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1459
1459
သေးၶိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသေးၶိၼ်း  (ဆေးခင်းရွာ၊ Saykhin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192166 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
851
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
405
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:405
ဢွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ငယၢၼ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈငယၢၼ်ႉၵူင်း  (ငါးရံ့ကုန်းရွာ, Ngaryantkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလူးၶိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194687 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလူးၶိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1422 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2987 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1458
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၼွင်ႇၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်ႇၵၢႆး  (ထနောင်ကိုင်းရွာ, Htanaungkaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၶျၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194180 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1458 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1904 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3362 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မေႇ 28
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
မျႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၵုၼ်ႇသိၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈပိုၼ်ႉတီႈ
ၵုၼ်ႇသိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျႅင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် မုၼ်ႈ၊ ၵုၺ်၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ငႃး၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ႁဵတ်းၸၢင်ႈလဵၵ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိတ်ႈ၊ ႁဵဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽႃႈမႆ၊ ၽႃႈတူင်ႇ၊ ၽႃႈၸဵတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ႁူဝ်လွႆ၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ
• # ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း (လွႆသၢဝ်
• # ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (လွႆတင်ႈ)
• # ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ႁူဝ်ပုမ်း
ပျူႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပျူႇၵျီး  (ဗြူကြီးရွာ၊ Byugyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျူႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192513 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျူႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 758 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1754 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 404
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1831
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵျီးၵၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵျီးၵၢႆႇ  (ကြီးကိုင်ရွာ, Kyeekaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189869 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1294 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1238 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
850
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 224
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1457
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸၢၼ်းတေႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ ဝၢၼ်ႈ မီး 236 ဝၢၼ်ႈသေ ဢိူင်ႇ ၶဝ်ႈပႃး 60 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။
တႃႇမုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၺုၼ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
403
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1456
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 225
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း  (မကျီးကုန်းရွာ၊ Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192577 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2300 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2602 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4902 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
849
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႃးၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1455
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1455
လုင်းဢေႃးၸေႇယ
တၢင်းၵႃႈတႆႈ ၶိုၼ်ႈၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ
ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈ တႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼူၵ်ႉတူဝ်းၵိင်ႇၼရႃႇၵိင်ႇၼရီႇ လွင်ႈၵႃႈလဵၼ်းၵႃႈလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈၶိုၼ်ႈ ၵႃႈၼိူဝ်ၶိင်ႇသေပွၵ်ႈ၊ ၵူၺ်းလႆႈယူႇ ၼိူဝ်လိၼ် ပႃႈၼႃႈ တေႃႇမေႃႈ ၸဝ်ႈၾသေ ၵႃႈၼိူဝ်လိၼ် တီႈတႅမ်ႇၵူၺ်းၵူၺ်း၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈၽ "ၼေႃးတီႈၶႃႈၸဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းယဵၼ်ႇငႄႈတႆးႁဝ်း သမ်ႉၵူၺ်း လႆႈၵႃႈၼိူဝ်လိၼ် တုၵ်းတႃႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးမိူင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ၊ ႁႂ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈၵႃႈ ၼိူဝ်ၶဵင်ႇသေၵမ်း" ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၾၵေႃႈ ၸင်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈ (1309)ၼီႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (14-15) လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈၾၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ တုၵ်းယွၼ်းလႄႈ ယဵၼ်ႇငႄႈတႆးတၢင်းၵႃႈတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၵႃႈၼူၵ်ႉၵႃႈတူဝ်း ၵႃႈၵိင်ႇၼရႃႇ ၵႃႈလၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈၵႃႈ ၼိူဝ်ၶိင်ႇၸၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၼႃႈလိၵ်ႈ(12)ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ "မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈတႆးႁဝ်း ၼူၵ်ႉတူဝ်း ၵိင်ႇၼရႃႇၵႃႈလဵၼ်းၵႃႈလၢႆး ယူႇၼိူဝ်လိၼ် ပႃႈၼႃႈႁေႃ တေႃႇမေႃႈၸဝ်ႈၾၼၼ်ႉ ႁႃးၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ၶဝ် ၶိုၼ်ႈၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၶူင်ႇႁၢၼ်ႉသုင်သုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၺႃးမိူဝ်ႈဝၼ်း 1309 ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ14-15 ၶမ်ႈ၊ လွင်ႈႁႆႇလွင်ႈၵႃႈတႆးႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး ၼီႈၼႅတ်ႈမိူဝ်ႉဝၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ" ၼင်ႇၼႆလႄႈ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၼႆႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ဢဝ်လွင်ႈၵႃႈလွင်ႈႁႆႇတႆး ဢၼ်ၵႃႈႁႆႇယူႇ တီႈၼိူဝ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၽႅဝ်ၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင်လႄႈ ပဵၼ်ၼိမိတ်ႈလီ လွင်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႄႈ ဝၼ်းလိူၼ်ႈသိပ်းသွင်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး လိူၼ်သီႇ ပွႆးပေႃႇၵျူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၾသမ်ႉ ပူင်ဢမိင်ႉပၼ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈၵႃႈပွႆးမၢၼ်ႈ ၼိူဝ်ၶဵင်ႇၸၢတ်ႈ တေႃႇမေႃႈလူင်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်း(9)မွင်းတေႃႇ (12) မွင်း တဵင်ႈၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ် မိုတ်ႈၵိုတ်း ၸၢတ်ႈတႆးမႃးယဝ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်ပၼ်ႁႅင်ႈတႄႉတႄႉ၊ ပေႃးဝႃႈ (12)မူင်း ၸၢတ်ႈတႆးယဝ်ႉယဝ်ႉၼႆ တူၵ်းတႃႇ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ တေသိုပ်ႇၼႄ ဝႃႈၼႆသေတ ၵူၼ်းတူၺ်းၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇ ၸင်ႇႁဵတ်းပၼ် ၶဵင်ႇသႅင်းတႆး သုမ်ႉပၢၵ်ႇႁႅၼ်ဢွၼ်ႇ ၶေႃၶေႃသေ ၸင်ႇလႆႈၵႃႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၶေႃၶေႃ ၵူၼ်းမႃးတူၺ်း ပေႃးတဵမ်ပၢင်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1310 ၼီႈ ၸဝ်ႈၾၵျႃႇသႅင် ၵႂႃႇမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇသေ ၸင်ႇသင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈဝႆႉ "တႃႇၸၢတ်ႈသႅင်း တႆးၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃး လူဝ်ႇသင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇၸူးတီႈ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇတိၵ်းတိၵ်းတ" ၼႆလႄႈ ထိုင်မႃးၼႃႈပွႆး လိူၼ်သိပ်းသွင် ၽွင်းၵႂႃႇၸူးတီႈ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇၸင်ႇဝႃႈ "ၸၢတ်ႈသႅင်းလုင်းဢေႃးၼႆႉ ပႆႇပႃး ဢၼ်ၵႃႈဢၼ်မႅပ်ႈ ၸုင်ႇၸုင်ႇၸေႉၸေႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇ ၵွပ်ႈၼႆ ႁႂ်ႈလိူဝ် ပၼ်ငိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈ။ ၵူၺ်းတေပၼ် ႁႃႈပၢၵ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ လုင်းဢေႃးႁဝ်း တူၺ်းတူၺ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတ" ၼႆယဝ်ႉ။
တွၵ်ႉၶျၢင်းတွၵ်ႉၶျၢင်း တွၵ်ႉၶျၢင်းၶျၢင်း
ဝၢႆးသေ ပွႆးလိူၼ်သိပ်းသွင်ယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် မီးၸေးမီးၸုင်ႇ ၸိူင်ႉ ၼင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃး ၸင်ႇၶႆႈၸႂ် လၢႆၽၢႆလၢႆပႃႈသေ ႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် မႃးဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇဝႃႈ "လွင်ႈဝႃႈၸၢတ်းသႅင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပႆႇမီးလွင်ႈၵႃႈ လွင်ႈမႅပ်ႈဢၼ်ၶိုတ်းပိူၼ်ႈ ပႆႇမီးၸေးၸုင်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ လႄႈ ႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လူဝ်ႇမီးသဵင်တွႆႇ ၸီးလႄႈဝႃး တွႆႇႁွၵ်ႈတွႆႇသႅင်ႇဢွၼ်ႇယဝ်ႉ" ၼႆသေ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇဢဝ်ႁွၵ်ႈလႄႈသႅင်ႇ တွႆႇၼႄၶဝ် လွင်ႈၸီးလႄႈဝႃး တွၵ်ႉၶျၢင်း တွၵ်ႉၶျၢင်း တွၵ်ႉၶျၢင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၶဝ်လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ်သေ ဢမ်ႇပေႃးထုၵ်ႇႁူၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ "မိူၼ်သဵင်တွႆႇမၢၼ်ႈ ၵူၼ်းယွၼ်းဝႆႉ" ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဢမ်ႇၽွမ်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယလႃးလႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၼ်ၵႆ ပဵၼ်ၵူၼ်းပႆၶၢဝ်းတၢင်းယၢဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၸိူဝ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၸ်ႂၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈသင်တီႈၶဝ်၊ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸ်ႂ ဢၼ်မၼ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၼင်ႁိုဝ် ပိူၼ်ႈတေလႆႈၸ်ႂမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇတွႆႇသွၼ် လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇမၼ်း ဢေးလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇသေ သွင်ၶႃပေႃႈလုၵ်ႈ သွၼ်ၵၼ်ၵႃႈၵႃႈမႅပ်ႈမႅပ်ႈ ပဵၼ်ပွႆးႁင်းၶႃယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢၢႆႈၵေႃးလူၺ်ႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈၸႂ်သေမႃး ၽိုၵ်းၸွမ်းၶႃသွင်ၵေႃႉ ပေႃႈလုၵ်ႈ၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၸႂ်ႉမၼ်း ၽိုၵ်းထူဝ်းတြေႃး၊ ၼဵတ်းပႅၼ်ႇၵျူဝ်ႇ၊ လုင်းဢေႃႈ ၸင်ႇသွၼ်ပၼ် ၵႂၢမ်းတီႈၶႃသွင်ၵေႃႉ (1)	တၢင်းသူတၢင်းႁဝ်း ပူးပဝ်းၽွမ်ႉၸွမ်းႁူမ်ႈ လၢၼ်းထႅဝ် (2)	ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မိူင်းတႆး ထီးႁႆးၵဝ်ႈၵူဝ်းၸေႃ (3)	မိူဝ်ႈၼႆႉလၢင်းၶျုၼ်ႇ ၵျုၼ်ႇမ တၵ်းလႆႈၵႃႇရဝမူပ်ႇၵူမ်ႈၵွမ်းႁူဝ် သူဝ်လၢတ်ႈၽွႆး လွင်ႈပွႆး လူႇၵိၼ်တၢၼ်း ... သၢမ်ပုၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ ၼၢင်းလဵၵ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢူမ်သူပ်း လီလီငၢမ်းငၢမ်း ႁဵတ်းၼၢင်းပွႆးဢူး(ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ) ဢွၵ်ႇၵႃႈဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းၼၢင်း လႆႈသၢမ်ၶူပ်ႇပၢႆပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လုင်းယိင်း လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ (ၼၢင်းပွႆးဢူး) ၵေႃႉဢွၼ် တၢင်းသုတ်း ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈယိင်းဢွၼ်ႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၸိင်ႇ မေႃႇၵျုဝ်ႇသေ လႆႈမီးမႃး ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈဢွၼ်ႇ သွင်ၵေႃႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်း ၶဝ်ႈမႃးထႅင်ႈ သၢင်ႇယီႈ မေႃႇၵျူဝ်ႇ (မေႃတြေႃး၊ ပႅၼ်ႇၵျူဝ်ႇ) သၢင်ႇၺုၼ်ႉ တူၼ်ႈၶေႃႉ မေႃႇၵျူဝ်ႇ သၢင်ႇသူၺ်ႇ (ၼွင်ႉသၢင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၸၢႆးသႅင်း) ၼၢင်းလဵၵ်ႉ (လုၵ်ႈလုင်းဢေႃး၊ ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ) ၼၢင်းၸိင်ႇ မေႃႇၵျူဝ်ႇ (ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ) ၸုမ်းငဝ်ႈငႃႇ သႅင်းတႆးၼႆႉ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၵေႃႈ ၼမ်မႃး၊ ၵူၼ်းပႃးဝႃႇသၼႃႇၶဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢႆးၺုၼ်ႉ၊ ၸၢႆးသူၺ်ႇ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇယီႈ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇၵၢၼ်းမၢတ်ႈ၊ ၼၢင်းဢိင်ႇ၊ ၼၢင်းသႃႇ ပေႃႇၵျူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၶဝ်ႈ ၸုမ်းငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး ထႅင်ႈယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ႁႆႇဢၼ်တွႆႇ၊ ၵျေးၼွင်း၊ ပတ်ႉတလႃး၊ မွင်းဝႅင်း၊ ၵွင်ႁႃႈလုၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢႆးၵေႃးလူၺ်ႈလႄႈ ၸၢႆးသၢင်ႇယီႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်လူဝ်းလႂၢင်းပိူၼ်ႈသေ သိုပ်ႇသွၼ်ပၼ် ၵၼ်လႄႈ ၽ်ႂၽႂ်မၼ်းမၼ်း မေႃတွႆႇမေႃႁႆႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇၵႃႈၸၢတ်ႈတႆးၼႆႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸွမ်းၵႃးလူင် ၼိုင်ႈလမ်းတိမ်ပိၵ်းပိၵ်း ၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈ သၢမ်သိပ်းသီႇသိပ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးလႄႈ ၸိူင်းၶုၼ်သၢမ်လေႃး
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပွႆးလေႃႉ မိူင်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾထၢမ် "ၶမ်ႈၼႆႉ သူတေၼႄ ၸၢတ်ႈသင်ဢေႉ" "ၼေႃးတီႈၶႃႈ တေၼႄၸၢတ်ႈ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၼႆၶႃႈၼေႃႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾ ၶုၼ်သႃႇမိူင်းၼွင်ၼႆႉ မီးဝႃႇသၼႃႇ ၽၢႆႇၸၢတ်ႈသႅင်းလႄႈ ၵဵပ်းဢဝ်မၢၼ်ႈ မိူင်းၼွင် ႁဵတ်းပဵၼ် ၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႈ၊ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ မျၸဵင်းယိၼ်ႇ ၼႆသေ ၼႂ်ႈၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆး ႁွင်ႉမေႃၸွမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇသမ်ႉ ဢဝ်မႄႈၸၢင်ႈၵႃႈမၢၼ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မျၸဵင်းယိၼ်ႇ ႁဵတ်းၼၢင်းမိူင်းသေ တင်ႈပၼ်ပၢင် ၸၢတ်ႈလူင်၊ ႁွင်ႉဢဝ်မၢၼ်ႈ မၢၼ်းတေလး မႃးလဵင်ႉ ဝႆႉသေ ပဵၼ်ပွႆးမိူင်းၼွင် တီႈလႂ်သေ ဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈၵႃႈပၼ်တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၸဝ်ႈၾ ယၢမ်ႈထူပ်းမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်း ပၼ်သတိလုင်းဢေႃးၸေႇယ ၼင်ႇၼႆ- "ပေႃးသူဢမ်ႇပႄႉၵွၼ်းမၼ်း ယႃႇပေၼႄၼၼ်ႉ လီဢိူဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸၢတ်ႈႁဝ်းၼႄ ၸိူင်း ၶုၼ် သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇလႄႈ ဝၢႆးပွႆးယဝ်ႉ ၼၢင်းမိူင်းႁဝ်း ၼၢင်းမျၸဵင်းယိၼ်ႇၵေႃႈ လၵ်ႉပၢႆႈၸွမ်း မင်းသႃးမၢၼ်ႈၵႂႃႇ၊ ဝၢႆးပွႆးၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းႁဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးသူ ၶႂ်ႈၼႄၵေႃႈ ၼႄတူၺ်းလႄႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ်ၵေႃႈ ၼႄၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၽီမၼ်းယႂ်ႇၼႆႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ် ၼႄၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ ပၢင်ၸၢတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ ၸဝ်ႈၾၵေႃႈ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၶူၼ်ႉတူၺ်း ၸၢတ်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃႈ ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၼႆႉၸိုင် (1) ၸၢတ်ႈၸရေးၼၼ်ႇတီႇ ပၢင်လူင်ၶဝ် ၵႂႃႇၼႄတီႈ တႃႈၵေႃႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၶဝ် ၽိတ်းၵၼ်၊ ၸၢႆးသႅင်း(မင်းသႃး)ၶဝ်ၵေႃႈ ယွင်ႇၵႂႃႇ။ (2) ၸၢတ်ႈလုင်းၼၼ်ႇတထီး ပၢင်လူင်ၶဝ်ၵႂႃႇၼႄ တီႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶဝ် ပဵၼ်လွင်ႈ သုၵ်ႉယုင်ႈလွင်ႈၼႃႈႁိူၼ်းၵၼ်လႄႈ ၽိတ်းၵၼ်သေ ပေႃးပႅတ်ႈၵၼ်တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ ၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႈ လု၊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၵေႃႈလုၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ (3) ၼႂ်ႈပွႆးလိူၼ်သီႇမိူင်းယႆ ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈဢုင်ႇၸိင်ႇ မိူင်းယႆၶဝ်ၼႄ ၸၢတ်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃး၊ ၽွင်းထိုင် ၶၢၼ်းၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ လုၵ်ႉၵဵင်းတွင်း ပၢႆႈမိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၵိုင် တဵင်ႈၶိုၼ်း မွၵ်ႈသွင်မွင်းၼၼ်ႉ ၽူၼ် လူမ်းမၢၵ်ႇႁဵပ်း မႃးပတ်ႉပၼ် ၶဵင်ႇၸၢတ်ႈၶဝ် ႁိူင်ႈၵိူင်း ငႃတေလူမ်ႉတဵင်ၵူၼ်း သဵင်ႁွင်ႉပေႃးဢူၼ် ပၼ်းၵႂႃႇသေ ပွႆးၵေႃႈယၢႆႈၵႂႃႇ။
848
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:848
1454
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း  (ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ Ywarthitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192161 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
401
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၺ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း  (ဂွေးကုန်းရွာ၊ Gwaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192575 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2300 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2602 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4902 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
847
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ
တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႈ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ မီး 21 ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇဢင်းၵိတ်ႉ
မိူဝ်ႈပီႊ 1900 ၼၼ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (မိူင်းမၢၼ်ႊ)ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉဢိၼ်းတီးယႃးဢၼ်ၼိူင်ႈသေ ၸူးၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈ လႄႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼႆ ၸႅၵ်ႇႁဵတ်းသွင်တွၼ်ႈသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပႃႇၵိူဝ်လႄႈတၼိၼ်းတႃႇရီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၸမ်ႉ မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ မိၼ်းပူး၊ ၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉဝႃႈပဵၼ် မိူင်းသၼ်လွႆသေ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် (ၵယႃး) ၼႆႉဝႆႉဝႃႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ယၢင်းလႅင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးသမ့်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းၸဝ်ႈၾၼႆသေ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသမ်ႉ ဝႃႈပဵၼ်တိူင်းရၶႅင်ႇၼႆ မၵ်းမၢႆဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇသပျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
400
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
846
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1452
1452
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃႈႁိူၼ်း (႔) မဵဝ်း
ၼႂ်းၽူဝ်လႄႈမေးၼၼ်ႉ တင်းသွင်ပူႇဢွၵ်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢဝ်တူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈတၢႆ၊ လၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ၊ ႁူမ်ႈၵႃႇမၽိတ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင်၊ ပႅတ်ႉလႅၼ်ပိူၼ်ႈ၊ သူႇယႃႈ တေႃႇလွင်း ၵိၼ်လဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၸႂ်ၵူတ်ႉ၊ ၶႃႈၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ထီႇၼဵဝ်၊ ဢမ်ႇမေႃၼပ်ႉယမ် ၽူႈမီးၵုင်ႇမုၼ် ၼင်ႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်လႄႈ မေႃႁဵတ်း ၵၢၼ်ဢမ်ႇလီတၢင်းလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းမိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 44၊ ပပ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ထမ်းပုတ်ႉထ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်ႇတိတ ၼမ်ႉၶမ်း
လွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆး  (လွှဲရွာ, Hlwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190263 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3806 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4035 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7841 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၺႃၼသမ်ႇၽႃႇရ
<B>ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၺႃၼသမ်ႇၽႃႇရ </B> (ဢၵ်ၵမႁႃပၼ်တိတ) မႁႃႇၼႃႇယၵလူင် မၢႆ (4) ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်
လူးၶိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢေႇတီႇ 78
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပၢၼ်းတေႃး (လိ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
သဵၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ (ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ; Seikphyu Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ် ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ တီႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇၼႆႉ မီးတႃႈႁိူဝ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇၵျုႁွင်ႇ 20° 51' လႄႈ 21° 15'၊ လွင်ႇၵျီႇၵျုဢွၵ်ႇ 94° 09' လႄႈ 94° 48' ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉယေႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ လူမ်းလႅင် သၢႆၵလူင်း ၵီႇရိ ဢၼ်ထူဝ်းပဝ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2010 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 23 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႄႈ တီႈထုင်ႉၼႆႉ လႆႈမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းမႃးယဝ်ႉ။
ႁႃးၶႃး၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ႁႃး(လ်) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵဵပ်းယွၼ်း ၼႆသေ ၶႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၸဵမ်း ဢမ်ႇဝၢၼ်သေ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တႄႇႁွင်ႉဝႃႈ ႁႃး(လ်)ၶႃး ၼႆသေ ဝၢႆးၼႆႉၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ႁႃးၶႃးယဝ်ႉ။ ဢႃႇၼႃႇဢူၽုင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်တႄႇဝၢၼ်ႈႁႃးၶႃးမႃးၼႆႉ လႆႈဝႃႈၸွတ်ႈၽဵဝ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃး တီႈထုင်ႉသၼ်လွႆၶျၢင်းယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ထုင်ႉသၼ်လွႆၶျၢင်း မိူဝ်ႈ ပီ ၶရိတ်ႉ 1889-90 ၼၼ်ႉ ဢေႃးၸႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၽႅဝ်ထိုင် ထုင်ႉယေႃး၊ ၽၢႆႇတူၵ်း တေႃႇထိုင် ထုင်ႉသၼ်လွႆႇသျေႇ (ၵူၼ်းလိူင်း)၊ ယၢမ်းလဵဝ် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း တေႃႇပေႃးထိုင် သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ် ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉပဵၼ် တူၼ်ႈၼဵင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းႁႃးၶႃးၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းလွၵ်းတၢင်ႉၶူဝ်လႆသေၵေႃႈ သွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဢႃႇလူး၊ ၽၵ်းမီႇ လႄႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၶဝ်ႈတဵမ်တွင်ႉတႄႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈတၢင်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈသၢၼ်တီႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2009-2010 မႃး တီႈလွၵ်းၼႃးတၢင်ႉၶူဝ်လႆၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈသွမ်ႈၶဝ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢွၵ်ႇၼမ်သေ ၼိူင်ႈဢေႇၵ ႁႂ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇ ၄၀ ၼႆ တိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၼဵင်ႈ လႄႈ တူၼ်ႈယၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇတူၼ်ႈတဵင်ႇ ၵိၼ်လႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈ၊ မၢၵ်ႇၵေႃႈ၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မၢၵ်ႇၶႆ၊ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇ (မၢၵ်ႇသပိတ်ႈ) လႄႈ ၵႃႇၽီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၼႂ်းဝဵင်းႁႃးၶႃးၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး သီႇႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်ၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး ပႅတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး ၇၇ ႁူင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၽႄ ႁူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၽႄ မီး သၢမ်ႁူင်းယဝ်ႉ။ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈ ဝဵင်းႁႃးၶႃးၼၼ်ႉ မီး ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆႊ ၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵၢၼ်မိုဝ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၶေႃးလဵၵ်ႉၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶျၢင်း ၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။
မူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1450
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သၢႆမၢဝ်း၊ ၸၢႆး၊ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 18၊ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1948 (ပီႊတႆး- လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ ႑႐ ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉ၊ ပီႊ ႒႐႔႒ ၼီႈ)) ၼႆႉပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၽၢႆႇတႆးလႄႈၽၢႆႇမၢၼ်ႊ လႄႈပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၸၢဝ်းတႆး ၵေႃႉမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လင်သုတ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢိၵ်ႇပႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျၢၼ်ႇမႃႇ။
ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ
ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းပႃႉၶႅင်ႇ လႄႈ ၼၢင်းဢေးၸိင်ႇသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ 18.2.1948 တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႈ၊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ် 6 ၵေႃႉ။
ပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸီးၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ပၢၼ်းတေႃး (ၵေႃႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (ၵေႃႇ)  (ပန်းတော (ဂေါ်)ရွာ၊ Pantaw(Gaw)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190282 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပႆၢးမွၼ်း
မဵဝ်းၶွင်ပၢႆးမွၼ်း
႒ႉ ပၢႆးမွၼ်းလွင်ႈလဝ်ႇမူၼ်ႈၼေ (Performing art)
397
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼတ်ႉၽဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၽဵၵ်ႉ  (နတ်ဖိတ်ရွာ၊ Nathpeik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190284 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢူၵ်ႉပလိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ယေႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇ (ရေစကြိုမြို့နယ် ; Yesagyo Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇယဝ်ႉ။
396
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇယေးၵူဝ်း မႃရႃတူဝ်ၼႃႇ
ၵေႃႉလႅတ်းၽၢႆ၊ ၵေႃႉၶူင်သၢင်ႈပၼ် ပွတ်းၵၢင်ပၢင်လဵၼ်သေ မၼ်းၼုင်ႈ မၢႆသိူဝ်ႈ (10)သေ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ႁၢၵ်းလႆႈ လၵ်းၸဵင်ၵႃႈၶၢႆႉတီႈ သွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈထူၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၶၢႆႉၸူး ၵလၢပ်ႉပႃႇၸီႇလူဝ်းၼႃး ၶၼ်ၶၢႆႉသုင်သုတ်း (5) လၢၼ်ႉသေ၊ ထူၼ်ႈသွင်ၼႆႉ ၶၢႆႉၸူး ၵလၢပ်ႉဢီႇတႃႇလီ ၼႃႇပူဝ်ႇလီ (6.9) လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလဵၼ်ႈမႃး တီႈၸိူဝ်းပဵၼ် ၵလၢပ်ႉ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီႈၼေႃႉသ် ၵျူႇၼီႇယႃႇ၊ ပူဝ်ႇၵႃႇ ၵျူႇၼီႇယႃႇ၊ ပႃႇၸီႇလူဝ်းၼႃး၊ သႄႇဝီႇလႃႇ လႄႈ ၼိဝ်းဝိတ်ႉ ဢူဝ်းလ် ပႂၢႆး (ၼိဝ်းသ် ဢေႃးလ် ပႂၢႆးသ်) ၼၼ်ႉသေ တီႈ ၼႃႇပူဝ်ႇလီႇ လႄႈ ပႃႇၸီႇ ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သုတ်းသေ ထုၵ်ႇယွင်ႈၵုင်မႃး တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 2020
ၸုၼ်ႇ 13
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ꩡေႇၻဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈꩡေႇၻဵၵ်ႉ  (ဇေဒိတ်ရွာ, Zaydeik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡေႇၻဵၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191745 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡေႇၻဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2427 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2747 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5172 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
395
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
841
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သၶႁ
တၢင်းႁၼ်ထိုင် သၶႁ
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တွၼ်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇၼပ်ႉထွင် ၶူၼ်ႉၶွၵ်းၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ လိၵ်ႈမွင် ၼႂ်းပိုၼ်း ၼႂ်းၶိူဝ်း တႆးတင်းလၢႆ ဢၼ်တႆးလူင် သူင်လၢတ်ႈၽႃႇလေႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼမ် မႃးပဵၼ်ပၢၵ်ႇပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ယိပ်းမၼ်ႈ တိုဝ်းၵမ်ဢဝ် ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ဢၼ်ဝႃႈ - ဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ တႆးယိူင်ႈၸွမ်းလၢႆးၶႄႇသေ ၸႂ်ႉ “လိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈ” ၵွပ်ႈၶႄႇပဵၼ်ငဝ်ႈငုၼ်း သုၼ်ၵၢင်မီးဢမ်းၼၢတ်ႈ ယုၵ်ႉမုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၶိူဝ်းၶႄႇ ဢၼ်ယူႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တႅမ်ႈမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ဢၢၼ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်ၽႂ်မၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႆးႁဝ်းသမ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးၸွတ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉသေတႃႉ တႅမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇ ပွင်ႇၵၼ် ပေႃးတေယိူင်ႈၸွမ်း လၢႆးၶႄႇၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၸိုင် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ယႃႇဝႃႈဢၼ်မီးယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵူႈတီႈတီႈလႃႈ ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်း ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း ပွတ်းဢွၵ်ႇၵေႃႈ တေဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ ၼႆလႄႈၸင်ႇၶိုၼ်းမႄး လၵ်းဢဵၼ်းဢၢၼ်း “ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈ - လိၵ်ႈၽႂ်မၼ်း” ၼႆႉယင်းတေၸၢင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပွင်ႇၵၼ်ယူႇ။ ပီႈၼွင်ႉထႆး ပီႈၼွင်ႉလၢဝ်း ဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်းတေႃႇၵၼ်၊ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃႁင်းၽႂ် ႁင်းမၼ်းၵေႃႈ လိူဝ်သေၵႂၢမ်း ပွင်ႇၵၼ် လိၵ်ႈၵေႃႈငၢႆးၵၼ်။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်။
ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ  (ကျောက်ဆင်ရွာ၊ Kyauksin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190280 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/sandbox
<templatestyles src="ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/sandbox/style.css" />
840
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
393
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တၢင်းပဵၼ်
ၸမူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸမူင်ႇ  (စမုံရွာ, Samon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇၵၢၼ်းသွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194583 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇၵၢၼ်းသွႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2102 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2344 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4446 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 32
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း
ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉပၢၼ်မႂ်ႇ
ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်သူၼ်ၸႂ်သေ ၶူးသွၼ် ၶဝ်တဵၵ်းၸႂ်ႉႁဵၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လၢႆးတၢင်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။ ၵွပ်ႈ သင်ၼႆ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်လဵဝ် ၵူၺ်း၊ သင်ဝႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ပႃးၸႂ်သူၼ်ၸႂ်ၼႆ ႁဵၼ်းႁူႉဢဝ်ၽၢႆႇလႂ် တၢင်းလႂ်ၵေႃႈလႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉ ၶူးသွၼ် တင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပေႃးတေငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်သေ တိူဝ်းတွၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ပိုတ်ႇပၢင်ႇပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၽူႈပွင်ၵၢၼ် တင်း ၶူးသွၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း လၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ လၢႆးပူင်သွၼ် ဢၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႇၼၼ်ႉၵႂႃႇယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ သွၵ်ႈႁႃ ဢၼ်ၶဝ်ပႃးၸႂ်သူၼ်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဢဝ်ၼမ်ၼမ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈဢဝ် တၢင်းႁူႉ ပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၶိုၼ်း။ ပေႃးၼႆ ပွင်ႇဝႃႈ လွင်ႈလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းႁူႉမေႃၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇတေႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းလႆႈလီၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႈလူပ်းလင်
-လၢဝ်ႁဵင်
392
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅင်သိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈ ၶုၼ်ၵျႃႇၼု
ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းၶုၼ်ၵျႃႇပု ပႃႈၼၢင်းၶိၼ်ႇမၵျီး သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ 22/03/1935 တမ်ႈတီႈ ဝဵင်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၵျႃႇၼု၊ ၶဝ်မီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ် သိပ်းၵေႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉ-
ၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူၼ်ႈၶဵဝ်တႃႇသေႇသေ တၢင်းသုင်တေမီးမွၵ်ႈ 15 ထတ်း တေႃႇ 20 ထတ်း၊ လမ်းယႂ်ႇမၼ်း တေမီးမွၵ်ႈ 1 ထတ်း တေႃႇ သွင်ထတ်းၶိုင်ႈ။ ၼင်ႁေႃႇတူၼ်ႈမၼ်း လဝ်းလီသေ မီးသီမူၼ်ႇသဝ်ႈဝႆႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉၽိူၵ်ႇသေ ၵႅၼ်ႇၶႅင်လီ။ မႂ်မၼ်း ယၢဝ်းဝႆႉလွတ်ႈလွတ်ႈ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမွၵ်ႇမၼ်းမွၵ်ႇ။ မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇပိူၵ်ႇလိူမ်ႈ၊ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်း ပဵၼ်သၢမ်လဵမ်ႈ ၼႂ်းမၼ်းမီးၸိူဝ်ႉသေ တေယႂ်ႇတၢၼ်ႇ ၶိုင်ႈထတ်း ငၢႆးမိူၼ် မဵတ်ႉထူဝ်ႇလိၼ်။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႃႇလူင်လူင်လၢင်လၢင်လႄႈ ပိူၼ်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ယႃႈၶျႃးတွင်ႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်ႇ 18
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
838
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျိၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မႆႉတိုၼ်းလွၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉတိုၼ်းလွၼ်း (, Mai Tuen Laun, မိုက်တိမ်းလွမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မၢၵ်ႇၽႃႈ
ၶူၼ်ႁူဝ်ႁူင်ႈ
ပေႃးၶူၼ်ႁူဝ်ႁူင်ႈၸိုင် ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ မိပ်ႇသႂ်ႇလေႃး ၼမ်ႉမၢၵ်ႇပၢဝ်ႉ (ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်)သေ ၼိုင်ႈပၢတ်ႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢဝ်လုပ်ႈတႃးပၼ် ႁူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႃႉ ၶူၼ်ႁူဝ်ႁူင်ႈ တေဢမ်ႇႁူင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼမ်ႉမၢၵ်ႇပၢဝ်ႉ သီႇၸေႃႉ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ၼိုင်ႈၸေႃႉ)။
ႁၢမ်ႈႁိူဝ်ႇၼႆႈ
ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈ ယွၼ်ႉမႆႈၼႃႇၽႅဝ် ႁိူဝ်ႇၼႆႈၵႆႉၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ။ၼင်ႇႁိုဝ် ႁိူဝ်တေဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉ မိပ်ႇၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ သႂ်ႇလေႃး ၼမ်ႉၽိုင်ႈၼိုင်ႈၸေႃႉသေ ၵိၼ်ပၼ်တႃႉ။ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိူတ်ႈလူမ်း ၵႂႃႇပႆၽဵင်ႇသေ ႁိူဝ်ႇဢွၵ်ႇၵေႃႈ တေယဵၼ်ၵႂႃႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉ ၵလူးၵူဝ်ႉၸ်လႄႈ ထၢတ်ႈသတ်ႉထု ၼႂ်းမၢၵ်ႇၽႃႈၵႂႃႇလႄႈႁၢမ်ႈပၼ်ႁိူဝ်ႇၼႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထၼွင်းပိၼ်ႇၸု (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၼၢၼ်းၶိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
837
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 30
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇ  (ကံရွာ, Kan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194229 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2198 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
389
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်ႇ 21
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (172) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (173))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (193) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 29
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
836
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:836
ၸဝ်ႈသြႃႇဢုတ်ႉတမ မႁႃႇပေႃးထိ ၵဵင်းတုင်
လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဝၢႆးၸဝ်ႈလွၼ်ႇ
ၸင်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ပွႆးသၢင်းၵျူဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ သိပ်းဝၼ်း၊ ၺႃးၽွင်း မိူဝ်ႈယၢမ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် 8.8.1988 ၽွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သုၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၵိုၼ်း ၵူၼ်းၵိုၼ်းသေတ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢူၼ်ၵဝ်း မဝ်းမိင်းၽိတ်းၵၼ်လႃးလႃး။ ဝတ်းၸုတ်ႇၽဝ် ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵၢင်ၶမ်ႈၵဝ်ႈမူင်း ၵူၼ်းပႂ်ႉၸုတ်ႇၽႆး လႆႈႁၼ် မႃႉၽိူၵ်ႇလူင် တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁွင်ႉသေ လုၵ်ႉၼိူဝ်လွႆဢႅၼ်ႇလူင်းမႃး ၶူပ်ႉဝႆႈၵွင်ၾႆးၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တဵင်ႈၶိုၼ်း 12 မူင်း ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် လႆႈငိၼ်းသဵင်ႁိင်ႇမႃႉ မေႃးပၼ်း ပေႃးၸွတ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းယူႇတီႈၵႆသေ လွမ်တူၺ်းၼၼ်ႉ ၵၢင်ၶိုၼ်း လႆႈႁၼ်လႅင်းၾႆး ပဵၼ်လႅမ်ႈပဵၼ်လႅမ်ႈ လုၵ်ႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ႁိူဝ်ႈလႅင်းမႃးၸူး တီႈၸုတ်ႇၽဝ် ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ
ၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ
မိူဝ်ႈပီ သႃႇသၼႃ 2500 ၼၼ်ႉ ပူၵ်းတင်ႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈထမ်ႇမူဝ်းတယသေႁဵတ်း ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႇထႃးတင်းၼမ် ၵေႃႇၵုမ်းလုမ်းလႃး ပူၵ်းသၢင်ႈထမ်ႇမႃႇရုင်ႇ တိူၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈႁူင်းပီၵွၼ်းငိုၼ်း၊ ၵျွင်းဢႃၵၼ်တု၊ မႄးၵုမ်းၵွင်းမူး ၼႂ်းၵျွင်းလႄႈ ႁေႃးတြႃးပၼ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း၊ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၽေ ပရိယတ်တိထမ်မိၵ ပုပ်ႉၽႃရုင်ႇ ၵျွင်းၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ လႄႈ ပရိယတ်တိထမ်ႇမူဝ်းတၵျွင်းၽြႃးလူင် ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းထမ်ႇမူဝ်းတယၵႃႇရီႇ၊ ၸုမ်းဢုပႃႇသၵႃႇ၊ ၸုမ်းဝိသႃႇၶႃ၊ ၸုမ်းထမ်ႇမၸၵျႃ်ႇ၊ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွင်ႇလိၵ်ႈ ႁႃႈႁဵင်ပၢႆယူႇ။ လဵင်ႉဢွၵ်ႇလႆႈၶူးသွၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်တင်းၼမ် လၢႆၸဝ်ႈလၢႆတူၼ်လႄႈ ဢဝ်တြႃးမၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႁဵင်ၶူၺ်ႇယဝ်ႉ။
ၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ကျွတ်ကန် (မြောက်)ရွာ, Kyutkan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194573 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1971 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4104 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
835
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:835
388
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:388
1922
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
387
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်ႇ 25
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (25) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (176) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (177))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (189) ဝၼ်း။
1832
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တိၼ်ႇတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇတွင်း  (သင်တောင်းရွာ, Thintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190490 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1429 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1575 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3004 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵျႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇၵၢၼ်ႇ  (ကြာကန်ရွာ, Kyarkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190805 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1424 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1553 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2977 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူဝ်ႇဝ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သႅၼ်ဝီ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ; (သိန္နီမြို့နယ်), (Hsenwi Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းတႄႉ 472.89 sqmi ၶႃႈဢေႃႈ။ ၼႂ်းဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွၵ်ႉ ႔ ပွၵ်ႉ သေ ဢိူင်ႇ မီး ႓႒ ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵုင်းၸၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျွၵ်ႉတလူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
တႃႇပွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႃႇပွင်း (သာပေါင်းမြို့ ; Thabaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ(ပတဵင်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ပေႃးဢဝ် ၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 25 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး - တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး
Renewed hostilities
In 2014 the group has clashed with the Burmese army in Kensi Mansam Township, home to the SSA-N Wanhai headquarters. Also the Burmese military attacked and seized Shan State Army-North Mongsu camp and resumed the fight against the SSA-N Brigade 72 in Kehsi Township.
ဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယူင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈယူင်းၵူင်း  (ရုန်းကုန်းရွာ, Yonekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191630 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 858 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 953 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ, (မန်တုံ), (Manton), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸုၼ်ႇ 27
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (27) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (178) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (179))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (187) ဝၼ်း။
833
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
386
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ႁူၺ်ႈၶွႆႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶွႆႈ (, Hoi Khaui, ဟိုခွယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸုၼ်ႇ 29
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (29) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (180) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (181))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (185) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇမုင်ႇ၊ ၸဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ
ၸဝ်ႈၾႃႉသူၺ်ႇမုင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇၵျပၢၼ်ႇ
1945 လိူၼ် February ဝၼ်းထိ 5 တူဝ်ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈသေ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ တပ်ႉသိုၵ်း မႁႃႇမိတ်ႉဢူၺ်းလီဢၼ်(ဢင်းၵိတ်ႉ+ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ+ၶႄႇ)ႁူမ်ႈၵၼ် ဝႉႆၼၼ်ႉ သေလႄႈ တိုၵ်းလိုပ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၽႅတ်ႉၸိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉဢဝ်လႅၼ်လိၼ်ၵႄႇသီႇ၊ မိူင်းၵိုင်၊ လၢႆးၶႃႈ တေႃႇထိုင်မိူင်းၼၢႆး ဢၼ်လၵ်းပွင်းမၼ်းမီး 150 ပၢႆ ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈလိူၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ လႆႈႁပ်ႉသူးႁတ်းႁၢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
တိၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပျူဝ်ႇ  (သင်ပျိုရွာ, Thinpyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190490 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 291 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 347 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 638 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ
တီႈၽင်ႁူၵ်ႈၽင်ႁႄႇ
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ၶိင်းငိုၼ်ႈယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶိင်းၶိူဝ်းသႅင်ဢၢႆႈလူး (မိူင်းႁွမ်မိူင်း တီး)လႄႈ ၼၢႆးၶိူဝ်းသႅင်ဢွင်ႇထွၼ်း (မိူင်းၶွၼ်)သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1295 လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ (31.10.1933) ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵလႃး ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ယဝ်ႉ။ မီးပီႈဢၢႆႈသီႇၵေႃႉ၊ ပီႈၼၢင်းသီႇၵေႃႉသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃ ငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသုတ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လၢႆးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈ ၽိင်ႈထုင်းႁဝ်း မီးဝႆႉ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ်ဝႃႈ ဢၢႆႈ၊ ယီႈ၊ သၢမ်၊ သႆႇ၊ ငူဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉ။ ၼူ၊ ၼႆႇ၊ လႃႈ၊ လိုၼ်း၊ ၵွႆ ၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်း ၸဝ်ႈၶူးမေႃငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၵေႃႉထူၼ်ႈႁႃႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈဢၢႆႈငူဝ်ႉ ယဝ်ႉ။ (ပေႃးပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းတႄႉ ယေႈ၊ ဢီႇ၊ ဢၢမ်၊ ဢႆႇ၊ ဢူဝ်ႈ၊ ဢူၵ်း၊ ဢိတ်း၊ လဵၵ်ႉ၊ လႃႈ၊ လိုၼ်း၊ ၵွႆ ၼႆယဝ်ႉ)
1448
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
832
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
385
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။