cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထၢၼ်းပိၼ်ႇၺုၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပိၼ်ႇၺုၼ်ႉ  (ထန်းပင်ညွန့်ရွာ, Htanpinnyunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡႃးတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191769 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡႃးတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 709 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 869 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1578 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပုတလိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ၼတ်ႉယေႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တွင်ႇၽီလူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၽီလူး  (တောင်ဘီလူးရွာ, Taungbilu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁၢင်းသႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191061 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1011 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1139 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2150 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျီးဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျီးဢိၼ်း  (ကျီးအင်းရွာ, Kyeeinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉတႃးႁိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221110 ယဝ်ႉ။
1806
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
2007
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1576
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ꧡႃးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၺၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1575
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1575
ၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပႄးၶိၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
585
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
584
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1573
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယူင်းယိၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
583
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1572
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 2026
(26) ဝၼ်း
5
ဢူင်းၼႄးပူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းၼႄးပူၵ်ႉ  (အုန်းနှဲပုတ်ရွာ, Ohnhnepoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျူႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193657 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2605 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5149 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1571
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1571
582
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢယႃႇတေႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ (အရာတော်မြို့ ; Ayadaw ; ) ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်သေ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ယၢၼ် 27 လၵ်းၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ မူင်ႇယႂႃႇသေ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ထုင်ႉၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်သေ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႆႈႁွၼ်ႉဝႆႉသေ ၼမ်ႉၵေႃႈၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ပိုင်ႈဢိင် ၼွင်ႉၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၶုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ၊ ငႃး လႄႈ ၵုၺ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢုမ်မေႃႈ လႄႈ ၵၢႆၸၢင်ႈလဵၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႆၼႆႉ မီး 2444 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼႃႈလိၼ် သၢမ်တွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ပုတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈပုတ်ႉတၢၼ်း  (ပွတ်တန်းရွာ, Puttan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁၢင်းသႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191059 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1011 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1139 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2150 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
581
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သျၢၼ်းၸု (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇပျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
580
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၺၢၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၺၢၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (ညန်ကန်ရွာ, Nyankan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺၢၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194425 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺၢၼ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 420 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 520 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 940 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သျၢၼ်းၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1850
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
579
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼꧤူးတေႃး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၼꧤူးတေႃး (ၸၢၼ်း)  (နဘူးတော (တောင်)ရွာ, Nabutaw(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡူးၽျူႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191၇၉၇ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡူးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2269 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2786 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5055 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1940
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1940 ႁူဝ်သိပ်းပီ
လွၵ်းလၢႆး ဢူၼ်းသႂ်ႇ KeyMagic
Windows
တႃႇတေၸႂ်ႉလႆႈ KeyMagic ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ။
ပူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သျၢၼ်းၸုၵူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
576
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယေႇၶျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၶျိၼ်ႇ  (ရေချဉ်ရွာ, Yaechin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉတႃးႁိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221117 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
575
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ထၢၼ်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပိၼ်ႇ  (ထန်းပင်ရွာ၊ Htanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193001 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1661 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3744 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
574
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မႁႃႇမျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
လွင်ႈၽြႃးၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် 8 ဢၼ်
ဢႃယုဝေမတ်တ
မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးၻီပင်ၵရႃ၊ ၽြႃးၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ၊ ၽြႃးဢၼေႃမၻသ်သီ၊ ၽြႃးပၻုမ၊ ၽြႃးပၻုမုတ်တရ၊ ၽြႃးဢတ်ထၻသ်သီ၊ ၽြႃးꩪမ်မၻသ်သီ၊ ၽြႃးသိၻ်ꩪတ်ထ၊ ၽြႃးတိသ်သ ၶဝ်ၸဝ်ႈ 9 တူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵီႈမုၼ်း မိူဝ်ႈၸူဝ်ႈဢႃႇယုၵူၼ်း လႆႈ (100,000) ပီ၊ ၽြႃးမင်ၷလ၊ ၽြႃးသုမၼ၊ ၽြႃးသေႃꧤိတ၊ ၽြႃးၼႃရၻ၊ ၽြႃးသုမေꩪ၊ ၽြႃးသုꩡႃတ၊ ၽြႃးပိယၻသ်သီ၊ ၽြႃးၽုသ်သ ၶဝ်ၸဝ်ႈ 8 တူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵီႈမုၼ်း မိူဝ်ႈဢႃႇယုၵူၼ်းမီး (90000) ပီ၊ ၽြႃးရေဝတ၊ ၽြႃးဝေသ်သꧤူ၊ 2 တူၼ်ၼႆႉ ၵီႈမုၼ်းမိူဝ်ႈ ၸူဝ်ႈဢႃႇယုၵူၼ်းမီး (60000) ပီ၊ ၽြႃးဝိပသ်သီ (80000) ပီ၊ ၽြႃးသိၶီ (70000) ပီ၊ ၽြႃးၵၵုသၼ် (40000) ပီ၊ ၽြႃးၵေႃꧣႃၵမၼ (30000) ပီ၊ ၽြႃးၵသ်သပ (20000) ပီ၊ ၽြႃးၵေႃတမ (100) ပီ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢႃယုယၢဝ်းပွတ်း ၽြႃးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်း ဢႃႇယုၵူၼ်း ပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႆႈယူႇၵႂႃႇ 5 ပုၼ်ႈ 4 ပုၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၵူၼ်း မီး (100,000) ပီၼၼ်ႉ ၽြႃးသမ်ႉလႆႈယူႇၵႂႃႇ (80,000) ပီ၊ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၵူၼ်း မီး (100) ပီၼၼ်ႉ ၽြႃးၸဝ်ႈၵေႃးတမ လႆႈယူႇၵႂႃႇ (80) ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ဢႃႇယု ယၢဝ်းပွတ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈၶုၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၸွမ်းတြႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶုၼ်မိူင်း ၸွမ်းတြႃးၸိုင် သတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆ ၸင်ႇၸွမ်းတြႃး၊ ၽီၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇယူႇၸွမ်းတြႃးသေ ႁဵတ်းပၼ် ၽူၼ်လူမ်း ရႃႇသီႇဢုတု မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးရႃႇသီႇဢုတု ၽဵင်ႇၵေႃႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ မီးၼမ်ႉဝၢၼ်ၸဵမ်း တဵမ်ထူၼ်ႈလီမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ယူႇၸွမ်း ရႃႇသီႇဢုတု၊ ၵိၼ်ၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇမၢၵ်ႇသေ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းမႃး ဢႃႇယုၵေႃႈ ၸင်ႈယၢဝ်းယိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၸွမ်းတြႃးၸိုင် ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်းတြႃး ၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်းတြႃး ၽူၼ်လူမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမၢၼ်ႇ ရႃႇသီႇဢုတုၵေႃး ဢမ်ႇၽဵင်ႇ၊ တၢင်းၵိၼ် မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉဝၢၼ်ၸဵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢၼ်ၵိၼ်ၵေႃႈ ရေႃးၵႃႇ ၼမ်သေလႄႈ ဢႃႇယု ၸင်ႇပွတ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၵုလဝေမတ်တ
မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵီႈမုၼ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၼႆႉၸိုင် ၽြႃးၵၵုသၼ်ၼ၊ ၽြႃးၵေႃꧣႃၵမၼ ၽြႃးၵသ်သပ ၶဝ်ၸမ်ႈ 3 တူၼ်ၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶုၼ်လၢႆလၢႆယဝ်ႉ။
ပꩪႃၼဝေမတ်တ
ပထႃႇၼဝေႇမတ်ႉတ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူၼ်ၼိုင်ႈ လွင်ႈလႆႈၵျၢင်ႉၵမ် ၶၢဝ်းယၢမ်း တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
573
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
571
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်ႁီး၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဢိၼ်းၵူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵူင်း  (အင်းကုန်းရွာ၊ Innkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193002 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1661 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3744 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၵွင် မိူင်းယၢင်း မိူင်းမိတ်ႈ
ၼၢင်းမွၼ်း
ၶဝ်ၸင်ႇ ၶၢတ်ႈၽွင်ႇၶၢတ်ႈပႄး ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ဢၼ်ဝႆႉလႆႈႁိုင်ၼၼ်ႉ သႂ်ႇပၼ်ၸေးၸေးသေ ဢဝ်ၼၢင်းမွၼ်း လွင်ႈၼမ်ႉပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉ မူႇဢၢၼ်သေ လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇလႆမႃး ၶဝ်ႈၸူးၼမ်ႉၵဵဝ် တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ။
တင်ႈဝဵင်းသိူဝ်
ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ၵုမ်ႇမိုင်ႉလူၺ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် တႄႇတင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇၶဝ်ယူႇၵူၺ်းလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်း ၵႂႃႇလူတူၺ်း တီႈပေႃႈမႄႈၶဝ်။ ထိုင်တီႈ ၼႃႈၵၢၼ်လူင်လၢင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃး ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇၸူဝ်းၵၼ်သေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းထိုင်တီႈ ပေႃႈမႄႈၶဝ်ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈ ၵူၺ်းလႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈမႄႈၶဝ်ၵေႃႉလဵဝ် ၶီမွင်ဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်မႄႈလုၵ်ႈ လႆႈၶိုၼ်းထူပ်းႁၼ်ၵၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းဝႆႉယူႇသေတႃႉ ၽိူဝ်ႇဝႃး ထၢမ်ႁႃ ၸဝ်ႈပေႃႈၶဝ်ၼႆ မႄႈၶဝ် ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈပေႃႈၶဝ် လမ်းၵႂႃႇၸွမ်းလင်ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းႁၼ် ၸဝ်ႈပေႃႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၸဝ်ႈမႄႈၶဝ် ၸင်ႇလၢမ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇၼႆႉ ပေႃးတၢႆၵေႃႈတၢႆ ပေႃးဢမ်ႇတၢႆၵေႃႈ ပိူၼ်ႈတေ တီႉၺွပ်းၵႂႃႇၵူၺ်းၼႆသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႂႃႇၸွမ်းၶႆႈၸွမ်းႁႃယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်သၢမ်ပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၶဝ်သေ ၶႆႈၸွမ်း သၢႆတၢင်းၸဝ်ႈဢူႈၶဝ် တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈသေ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး လႆႈၵႂႃႇႁၼ် လုပ်ႇၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ တမ်ႈတီႈ ၼွင်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်မႃးမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈမႄႈၶဝ် သင်ႇဝႆႉဝႃႈ လုပ်ႇပေႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်ထႃႇပၼႃႇ ႁဵတ်းၵွင်းမူးသေ ဝႆႈသႃၼပ်ႉယမ်၊ ႁႂ်ႈလႆႈမီး ၼႂ်းၵၢင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်ပီႈၼွင်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃးတႄႇတင်ႈဝႆႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းယၢင်းသေ ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၶဝ်သၢမ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်မႄႈၶဝ် တေၶႂ်ႈၸွမ်းမိူဝ်းယူႇလူၺ်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလႂ်ၼႆယူႇ၊ ၸဝ်ႈမႄႈၶဝ် ၸင်ႇဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၸဝ်ႈပေႃႈၶဝ် ယူႇသဝ်းၵႂႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တီႈ မၢၵ်ႇတႃမၼ်းလႅင်းလႄႈ လိူဝ်သေတီႈၼႆႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇမႃးလိူၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈပေႃႈၶဝ် ၵႆႉလဵၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢင်းသိူဝ်ၼၼ်ႉသေ တႄႇတင်ႈပၼ် မိူင်းပုၼ်ႈတႃႇ မႄႈၶဝ်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၼွင်ႉၸၢႆးၶႅၼ်ႈတွင်ႉၶဝ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းတီးၸွမ်းမႃးၼၼ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇပွင်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူင်းဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢင်းသိူဝ်၊ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းသိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင် Ref:
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
မျွၵ်ႉလႄႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
570
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:570
ဢိၼ်ႇတၢႆး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတၢႆး (ဢွၵ်ႇ)  (အင်တိုင်း (အရှေ့)ရွာ၊ Intaing(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတၢႆး (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191925 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတၢႆး (ဢွၵ်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 851 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1467 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶႃးတႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶႃးတႅတ်ႉၵူင်း  (ခါးတက်ကုန်းရွာ, Khatetkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶႃးတႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191463 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶႃးတႅတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 628 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 843 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1471 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း (, Nam Kwang, နမ့်ကောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇ ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း  (သိမ်ကုန်းရွာ၊ Theinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192712 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3501 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7365 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
569
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
568
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉၵၼ်
တီႈၸိုဝ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢႃႊရိယၼ်ႊ(Aryan) ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းဢွင်ႈ တီႈပိူဝ်ႊ သိယိူဝ်ႊ (Persia) သေ ပၢႆႈၶဝ်မႃးယူႇၼႂ်းၸမ်းပူး(ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ)မွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1,500 ပီႊသီႊလႄႈ ဝၢႆးမႃးလႆႈၵၢႆပဵၼ် ၸၢဝ်းမိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်း။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈၶုၼ်သၢင်ပြမ်ႇမႃႇပဵၼ်ၽြႃး (သၢင်ႈလူၵ်ႈ) ၼႆသေ ဢွၼ်ႈ ဝွၼ်းၿူးၸႃးမႃးမီးမွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ႁဵင်ပီလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ တူၵ်းယူႇၼႂ်းလိူၼ်ႁႃႈ_လိူၼ်ႁူၵ်းၵူႈပီ၊ ပေႃးပဵၼ်ပီသွင်ပႅတ်ႇ-သွင်ၵဝ်ႈ တူၵ်းယူႇၼႂ်းလိူၼ်ႁူၵ်း-လိူၼ် ၸဵတ်း ၸိူင်ႉၼႆ။ (မၢင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼပ်ႉလိူၼ်ဝႆးသေထႆး တႆး 1 လိူၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇတႆး ထႆးပဵၼ်လိူၼ် 5 ၶဝ် ၸဝ်ႈပဵၼ်လိူၼ် 6 )။
ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽၢမ်း(ပြႃးႁ်မၼ) ၶဝ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ၶုၼ်သၢင်ၵပိလ(လုင်းၶမ်းလႅင်) တွပ်ႇပၼ်ႁႃ ၽူႈႁူႉ ထမ်းမပႃလ(ၸၢႆးၽွၼ်းလီ) ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ယွမ်းတတ်းႁူဝ်ပူးၸႃးၽူႈႁူႉထမ်းမပႃလ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈပၼ်ၵတိသၸ်ႉၸ ၵၼ်ဝႆႉ။ ၵွႆးၵႃႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလၼႆႉ ဢူဢၢႆမၼ်းႁႅင်းလိူဝ် ၽႅဝ်လႄႈ ပေႃးဢဝ်ဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၼမ်ႉတေႁႅင်ႈၶိူၼ်သၢႆး၊ ပေႃးဢဝ်ဝႆႉၼိူဝ်လိၼ်ၼင်လိၼ်တေလုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆး၊ ပေႃးဢဝ်ဝႆႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ၾူၼ်တေလႅင်ႉ။ ၶုၼ်ၽီၶုၼ်သၢင်တင်းလၢႆၸင်ႇမႃးဢွၼ်ႈဝွၼ်း ႁႂ်ႈလုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သၢင်ၵပိလ 7 ၼၢင်းဢဝ်သႂ်ႇပၢၼ်ႉၶမ်းယဝ်ႉ ၼမ်းၵႂႃႇ ဝႆႉတီႈၼႂ်းထမ်ႈၵၼ်းထၸူးလီး (gandhajuli-guha) ၼိူဝ်လွႆၵေလႃးသ (krailas-pabbata)သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈ မိုဝ်ႉ ၵၼ်လုမ်းလႃးဝႆႉၼၢင်းလႂ် 365 ဝၼ်းဢၼ်ၼပ်ႉ ပဵၼ် 1 ပီမိူင်းၵူၼ်းလႄႈ ၸင်ႇမီးၾိင်ႈႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ မႁႃသင်ၶၢၼ် (sankranta) ဝၼ်းပဵၼ်ႇမိုဝ်ႉၵၼ်ႁွပ်ႇႁူဝ်ၶုၼ်ဝၼ်းၼႆမႃး။ သၢဝ်သၢင်တင်းၸဵတ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၵွပ်ႈဝႃႈၼိုင်ႈပီလႂ်ၼိုင်ႈ ပွၵ်ႈလႆႈဢုမ်ႈႁွပ်ႇဢဝ်ပၢၼ်ႉၶမ်းသႂ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလမႃးႁဵတ်းပွႆးႁႄႇၿူးၸႃး၊ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉသုၵ်ႈႁူဝ်ပၼ် လႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈၼၢင်းသင်ၶၢၼ်ၼႆမႃး။ လိၵ်ႈမၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၵပိလပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဝၼ်း မိူၼ်ၵၼ်တင်းဢႃတိၸ်ႉၸ လႄႈ မိူဝ်ႈၶုၼ်လိူၼ်တွင်ႈတဵဝ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈၶုၼ်ဝၼ်းလႆႈ 1 ႁွပ်ႈၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ 1 ပီၼႆ။ ၵွႆးၽူႈႁူႉပၢၼ်မႂ်ႇၶဝ်တႄႉဝႃႈ ပဵၼ်လုမ်ႈၾႃႉ(လူၵ်ႈ)ပၼ်ႇႁွပ်ႈၶုၼ်ဝၼ်းၼႆ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵေႃႈ ၵွပ်ႈတိုဝ်းဢဝ်ၾိင်ႈၽၢမ်းမႃးပဵၼ်ၾိင်းပုတ်ႉထယဝ်ႉလႄႈ ၼႂ်းၽွင်း ဝၼ်းသင်ၶၢၼ် 3-4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉယဵၼ်ႁူတ်းသွၼ်းပၼ်ၽွၼ်းလီပီမႂ်ႇသင်ၶၢၼ်ၵၼ်။ ဝဵၼ်ႉဝႄႈ ၵၢၼ်ဢၵုသူလ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵုသုလ်ၵၼ်။ ၶဝ်ႈဝတ်ႉလူႇၵွင်သၢႆး(ၵွင်းမူးသၢႆး)၊ ႁဵတ်းၶဝ်ႈၽၵ်းတၢင်းၵိၼ် လူႇတၢၼ်း (လူႇၶဝ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ) တီႈသင်ၶၸဝ်ႈသေ ၽႄႇၽွၼ်းပၢင်ႈၵုသူလ် ပၼ်ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉလႄႈသတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆ ၸိူဝ်းလႆႈသဵင်ႈၵမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၸ်ႉၸႆလွင်ႈၶုၵ်း ၸႂ်လႆႈမုၼ်ၵုၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ မီးၸႂ်ၸုမ်ႉၸိုၼ်ႈ သိူဝ်း မူၼ်ႈဢဝ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ႁႅင်းၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ။
လႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်း  (လက်သဲကြိုးရွာ၊ Lettheakyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193000 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတႄးၵျူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1661 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3744 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၸွၵ်ႉ  (ညောင်ပင်ဇောက်ရွာ, Nyaungpinzauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်ႇပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190455 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 733 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 658 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1391 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းပၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
567
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ꧡိၼ်ႇမိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧡိၼ်ႇမိၼ်း  (ဆင်မင်းရွာ, Sinmin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃးပိၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191556 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃးပိၼ်ႇၸိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 676 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 833 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1509 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
566
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:566
ၼေႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵၢၼ်ႇၶျႃး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၶျႃး (ႁွင်ႇ)  (ကန်ခြား (မြောက်)ရွာ, Kanchar(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193768 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 945 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2148 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၸႄႈၼႃး
သၢႆၵၢၼ်မိၼ် လႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢင်ႁၢဝ်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၸႄႈၼႃးၼႆႉ လႆႈတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး ၽွင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢွင်ႇပႄႉမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1942 လိူၼ်မေႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် တီႈပၵ်းတပ်ႉၵၢင်ၶၢဝ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ်မႃး တပ်ႉၵႄႈၵၢင် တႃႇတေႃႉသူင်ႇလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၸူး ဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွႆးပွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈလွႆးပွၵ်ႉၵူင်း  (လွှဲပေါက်ကုန်းရွာ၊ Hlwepaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလွႆးပွၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192998 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလွႆးပွၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 711 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 830 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1541 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
564
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မူင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
မွင်ႊတဵတ်းၵီႊယိူဝ်ႊ
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
သျၢဝ်ႊ လုၺ်ႊ တိူဝ်ႊ သိူဝ်ႊၵူင်တႃႊ (Charles-Louis de Secondat) ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ်မိူဝ်ႈမိူဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ မွင်ႊတဵတ်းၵီႊယိူဝ်ႊ မၼ်းၸဝ်ႈၵိူတ်ႇၼႂ်း ႁိူၼ်းလူင်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ လႃႊပႄႊလူတ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းၾရႅၼ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးမၼ်းၸဝ်ႈမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သျၵ်းတိူဝ်ႊ သိူဝ်ႊၵူင်တႃႊ ပေႃးမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်းသိုၵ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးလႄႈမီးဢမ်းၼၢတ်ႈ ၵွပ်ႈလႆႈႁပ်ႉၶူဝ်းမူၺ်ႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပေႃႈ တေႃႇမႃးထိုင်ပၢၼ် မွင်ႊတဵတ်းၵီႊယိူဝ်ႊ ယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ်ၵေႃႈလႆႈမီးလွင်ႈတိတ်းတေႃႇ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶုၼ်ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶဝ်လႆႈႁပ်ႉ ၸုမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပႃႊရွၼ်ႊ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မွင်ႊတဵတ်းၵီႊယိူဝ်ႊ ၵေႃႈလႆႈၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶႃႊထူဝ်ႊလိၵ်ႇ သျုၺ်ႊယီႊသျၢၼ်ႊ ဝၢႆးၼၼ်ႉလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်တၢင်း သၢဝ်ပူဝ်ႊတႅတ်းတႅၼ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သျၢၼ်ႊ တိူဝ်ႊ လႃႊရ်တိၵ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 1688-1689 ၼၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမၢႆမီႈ လႄႈလွင်ႈဢုပ်ႇပိူင်ႇ ပဵၼ်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈဢဝ်ၵုၼ်သၵွတ်းလႅၼ်ႊ ႁူမ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁုပ်ႈတုမ်ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းၾရႅၼ်ႉၶျ် ၵေႃႈမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶုၼ်းႁေႃၶမ်းလုၺ်ႊပႃးၵေႃႉမၢႆ 14 ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းမႃးတၢင်းႁိုင်လႆႈလုသဵင်ႈၵႂႃႇသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလုၺ်ႊ ပႃးမၢႆ 15 လႆႈၶိုၼ်ႈမႃးတႅၼ်း မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ဝၢႆးလင်ၼႂ်းလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မွင်ႊတဵတ်းၵီႊယိူဝ်ႊ လႆႈတႅမ်ႈထိုင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉၼမ်ႉတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉထူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ  (လက်ပန်ရွာ, Letpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡီးၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191752 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡီးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3867 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွႆ
အမြင့်တိုင်းတာခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ‌နောက်ဘက် နယ်နိမိတ်တွင် ‌မြောက်ဘက် တိဗက်ပြည်မှစ၍ ‌တောင်ဘက် နီဂ‌ရေအငူအထိ တန်းဆင်းသွား ‌သော အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်းကြီးရှိသည်။ ထိုအ‌နောက်ရိုးမ ‌တောင်တန်း၌ အမြင့် ၁၂ ၅၅၃ ‌ပေခန့်ရှိ‌သော ‌နွေ‌မောက်‌တောင် ‌ခေါ် စာရာ‌မေရိ‌တောင်ထိပ်တည်ရှိသည်။ ထို‌တောင်တန်းသည် အာသံ၊ မဏိပူရ၊ လူ‌ရှေ၊ စစ်တ‌ကောင်းနယ်များနှင့် ကမ်းရိုး တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် ‌လေးကိုင်းကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။ အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်း၏ ‌မြောက်ပိုင်းသည် ‌ပေ ၈ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ ပတ်ကွိုင် သို့မဟုတ် နာဂ‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။
ဢမျွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပလႅၵ်းၽိင်း
ပလႅၵ်းၽိင်း (ၽႃႇသႃႇၵၢဝ်းလီ: 블랙핑크, ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ: Blackpink) ပဵၼ်ၸုမ်း Girlgroup မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း ၵေႃႇတင်ႈတူၺ် YG Entertainment ဝၢင်ႈပီ 2016
တၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ꧡိၼ်ႇၽျူႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၢင်လူလိၵ်ႈ ႁေႃးထမ်း
ပၢင်လူလိၵ်ႈ ႁေႃးထမ်း
ပၢင်လူလိၵ်ႈႁေႃးထမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈလီ တႆးႁဝ်းပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၸမ်တႆးႁဝ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပီႈၼွင်ႉလႂႆ (တဢၢင်ႉ)၊ ပဢူဝ်း၊ ယၢင်းလမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸွမ်းၾိင်ႈလူလိၵ်ႈ ႁေႃးထမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလူလိၵ်ႈ ႁေႃးထမ်းၸမ်ႉ
လၢႆးလူလၢႆးထွမ်ႇ
ပေႃးယဝ်ႉၼႆ ယွၼ်းၵၼ်ႇတေႃး ရတၼႃႇႁူမ်ႈၵၼ်၊ သမ်ႉယွၼ်းႁပ်ႉဢဝ် သိၼ်ႁႃႈႁူမ်ႈၵၼ် (ၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃး လႄႈ ၵႂၢမ်းယွၼ်းသိၼ်ၼႆႉ လႆႈဢူမ်သူပ်း ၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ) ပေႃးၵၼ်ႇတေႃး ၶၢမ်ႇသိၼ်ယဝ်ႉ. မေႃလိၵ်ႈၸင်ႇၶုပ်ႉဝႆႉႈ မူႇၽိုၼ်တြႃး၊ သုၵ်ႈမိုဝ်း ၸဵတ်ႉမိုဝ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႇ၊ ဢဝ်ၽႃႈၸဵတ်ႉလွင်တၵ်း သိူဝ်လွင်ၼိူဝ်တၵ်း၊ တင်ႇပိုတ်ႇၼႃႇမ ၸိုဝ်ႈတြႃးလႄႈ တၵႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းသေ ၸင်ႇႁေႃးတြႃးယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လူလိၵ်ႈထွမ်ႇထမ်း
ပူႇမွၼ်ႇတႆးႁဝ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လူလိၵ်ႈထွမ်ႇထမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄ ႁႄႉၵင်ႈ ၽေးၶဵၼ်၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ တႃႇယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ တႃႇမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁူႉ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပုတ်ႉထ သုတ်ႉတၼ်ႇ၊ ဝိၼၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၶႂ်ႈၵဵပ်ႈဢဝ်တွင်းမၢႆ တိုဝ်းၵမ်လႄႈ ၸင်ႇလူလိၵ်ႈ ထွမ်ႇထမ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈယိူင်းမၢႆၶဝ်သေ ယွၼ်းပူၼ်ႉၶၢၼ်ၸႂ် ယွၼ်းႁွတ်ႈထိုင် တီႈပူၼ်ႉၾႆးသိပ်းဢဵတ်းမုၵ်ႉၼႆ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈၵၢဝ်ႇ လိၵ်ႈဝၢၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။
563
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
562
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1807
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
561
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢၢႆႇမ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇမ (ၸၢၼ်း)  (အိုင်မ (တောင်)ရွာ၊ Aingma(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇမ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191888 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇမ (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 489 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 581 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1070 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ တီႈၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ
2. ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ တီႈၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ
ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၵလၢႆႇၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵလၢႆႇၵျေႃႇ  (ကလိုင်ကျော်ရွာ, Kalaingkyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလၢႆႇၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190573 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1132 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2142 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ꩡီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈꩡီးၵၢၼ်ႇ  (ဇီးကန်ရွာ, Zeekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡီးၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191750 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡီးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3867 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
559
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽၢႆၼိူဝ် (ႁွင်ႇ) ဝဵင်း
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးမႆႉၺွင်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးမၢၵ်ႇၸင်ႈ
1941
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
558
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
557
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ꧡႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧡႄႇၵူင်း  (ဆယ်ကုန်းရွာ, Sekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191578 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1268 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1613 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2881 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၽျၢၵ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူၵ်းၽျၢၵ်ႈ ; (မိုင်းဖြတ်ခရိုင်) ; (Monghpyak District), ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ  မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။   ဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းၽျၢၵ်ႈၼႆႉ  ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 110,160 ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၶိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇတႃႇ  (ခင်သာရွာ၊ Khinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192730 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1347 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1574 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1851
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
556
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
555
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ယၢင်းလႅင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်
ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် တႄႇဢဝ် ပီ ႑႙႑႐ မႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်
မီးဝႆႉ ၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ၊ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽီ လႄႈ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ (Catholic) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၶဝ်တႄႉ ဝႆႉႁူၼ်ႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေၵေႃႈ ၵိူဝ်းယမ်ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶဵင်ႇၽီၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၵႆႉဝႆႉၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈသေ ၶဵင်ႇၽီၵေႃႈ ပဵၼ်ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးႁူၼ်ႁၢင်ႈၽီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽႂ်ၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇသင်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယုမ်ႇယမ်ယမ် ႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ၼိူဝ် ၽိူဝ်ႉၽီ တၢင်းမေႃဢတၢတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းမႆႉလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းမႆႉ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇၸွမ်းမႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ၊ ယၢင်မႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼမ်ႉမႃးတီႈႁွင်ႈၶုတ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ႁဵတ်းပႃးၵၢၼ်ႈႁႆႈသေ။ ဢၼ်ပဵၼ်ထူင်လွႆငိုၼ်း ဢၼ်တေႃးဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉလွႆငိုၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယၢင်းလႅင်ၶဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆၶဝ် ပဵၼ်တူဝ်ၶဝ်ၵေႃႉ တေႃးဢဝ်ႁင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ယၢင်းလႅင်ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လုၵ်ႉတိုၼ်ႇမႃးသေ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ မၢၼ်ႊမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဢွၼ် ၼႂ်းဝၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဢဝ် ထုင်ႉလွႆငိုၼ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေ တႄႇလွၵ်းၸၢတ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ထုင်ႉလွႆငိုၼ်းၼႆႉ သွႆၶူဝ်းယုၼ်း၊ ၶူဝ်ႈမၢၼ်ႇၵႅဝ်ႈၶမ်းတဵၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်းမိုဝ်းႁဵတ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈယိင်းၽူႈၸၢႆး ၶဝ်ၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးလမ်းၶိုတ်းလႆႈၸွမ်းၵၢပ်ႈၸွမ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၽွင်းတိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်းသေ ၶတ်းၸႂ်ယူႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉမၼ်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈလွင်ႈၽိင်ႈငႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၼုင်ႈတၢင်းမႆ၊ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်၊ လိၵ်းလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈၶိုတ်းပၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
553
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၵၢၼ်ႇတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
2028
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ (ၵၢၼ်ႇ) ၼႆႉ တေမီးဝႆႉၸိုဝ်ႈပွတ်းဢၼ်ၵမ်ႉၼမ်ႁွင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉတေပဵၼ် United States, the U.S., the U.S.A., the States, the America ။ ၸွမ်းၼင်ႇလွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈမိူင်းဝႆႉသမ်ႉ တေပဵၼ် မိူင်းၽႄရႄတီႇမူဝ်ႇၶရတ်တိတ်ႉသေ တေမီးပႃး ၸိုၼ်ႈမိူင်း 50 ၸိုၼ်ႈလႄႈ မီးၼႃႇလိၼ်ဢူပ်ႉပိူင်ႇၼိုင်ႈဢၼ်။ အမေရိကန်ပြည်‌ထောင်‌စု ကို ပုံမှန်အားဖြင့် United States, the U.S., the U.S.A., the States, the America စသည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြကာ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် ၅၀ ခုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခု ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်အမေရိက အလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကတည်ရှိပြီး ထိုနေရာတွင် တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ပြည်နယ် ၄၈ခုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမြို့တော် ဝါရှင်တန်ဒီစီ တို့သည် ပစိဖိတ် နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ကြားတွင် မြောက်ဖက်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် တောင်ဖက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံ၍ တည်ရှိသည်။ အလက်စကာ ပြည်နယ်သည် တိုက်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဖက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဖက်တွင် ကနေဒါနှင့် အနောက်ဖက် ဘဲရင်းရေလက်ကြား (Bering Strait)ကို ဖြတ်၍ ရုရှားနိုင်ငံတို့ ရှိကြသည်။ ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်တွင် ရှိသော ကျွန်းစုဖြစ်သည်။ အမေရိကန်သည် ကာရစ်ဘီယန် နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသအနှံ့အပြားတို့တွင် နယ်မြေများနှင့် ကျွန်းများကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။
551
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
550
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မႃႉၵျီးပိၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမႃႉၵျီးပိၼ်ႇ (တူၵ်း)  (မကြီးပင် (အနောက်)ရွာ, Magyipin(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡီႇမီးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191453 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡီႇမီးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1692 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2152 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3844 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွႆးၵျွင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵျွင်း (ၸၢၼ်း)  (ကျွဲကျောင်း (တောင်)ရွာ, Kywekyaung(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉယူဝ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194090 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1044 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1233 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2277 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွႆၶေႃ၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ထိုင် ပီ 1888 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 20 ဝၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈလဝီႇၵ ၸဝ်ႈၾႃႉၵၼ်ႇတရဝတီႇ ၼႆႉ လႆႈပၵ်းႁေႃ တီႈဝဵင်းလွႆၶေႃယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ် ၸေႃးၽျႃႇၸဝ်ႈၶုၼ်လီ ၵၼ်ႇတရဝတီႇ မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1910 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် တီႈဝဵင်းၸဝ်ႈလူင် ၶၢႆႉမႃးၸၢမ်ႇတီႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃလႄႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၸႄႈလူင် ထုင်ႉၵၼ်ႇတရဝတီႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တပျေႇဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သူၺ်ႇလၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ငႃးသျၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
546
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢင်းတရႃႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ, (ပင်းတယမြို့), (Pindaya), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉၶႃႈဢေႃႈ။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျၢႆႉ  (လက်ပံချိုင့်ရွာ, Letpanchaint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190778 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 415 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 515 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 930 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တꧤုတ်ႉၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတꧤုတ်ႉၵူင်း (ၸၢၼ်း)  (သဘွတ်ကုန်း (တောင်)ရွာ, Thabutkone(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတꧤုတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194106ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ တꧤုတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1852 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3521 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိၼ်ႉ
တီႈၸိူဝ်းႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းမိူင်း
ဢွၵ်ႇလႆႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ် တီးၼႂ်းထိူၼ်ႇၼိူဝ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၵ်ႇႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵႃႉၶၢႆၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းသူၼ်မၼ်းသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢဝ်ယဝ်ႉ။
လၢႆးၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း
ပေႃးဢဝ်ၵျၢမ်းယႃႈယႃဝႃႈ မိၼ်ႉၼႆႉ မႆႈယဝ်ႉ။ မီးၼမ်ႉဝၢၼ် ႁိုၼ်းဝႆႉ။ ႁၢမ်ႉမီးသၢႆၶူမ်သေ မီးၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်းဝႆႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ဢုၼ်ႇ။ မၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉမႆႈယဝ်ႉ။ ပေႉလူမ်း။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႆးႁူင်းၶဝ်ႈ မႆႈလီလႄႈ တၢင်းပဵၼ်လွင်ႈ တွင်ႉၵမ်ႉတွင်ႈယိုင်ႈ ၼႆႉႁၢႆလႆႈ။
544
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:544
ဢူင်ႉမူင်းယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
542
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မုၼိၵ၊ ၸၢတ်ႈ
ပႃႇꩮိ
30 -	မႃ မုၼိၵသ်သ ပိႁယိ၊ ဢႃတုရၼ်ၼႃၼိ ꧤုၺ်ꩡတိ။ ဢပ်ပွသ်သုၵ်ၵေႃ ꧤုသံ ၶႃၻ၊ ဢေတံ ၻီꧠႃယုလၵ်ၶၼံ။
541
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
540
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
539
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:539
1942
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
538
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
2009
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး), (Sagaing Region), ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ႁူမ်ႈ မီး ၃၆၅၃၄ လွၵ်းလၵ်းသေ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတိူင်း ၇ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ယၢဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမၢၼ်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင် သၢပ်ႇပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ ၂၁ တီႇၵရီႇ ၃၀ မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႇဢွၵ်ႇ ၉၄ တီႇၵရီႇ တေႃႇ ၉၇ တီႇၵရီႇ ၃၇ မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
• ဝဵင်းဢၢၼ်ႉပေႃႇ
• ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ
• ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
• ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး
• မျေႇမုၼ်ႇ
• မျိၼ်ႇတႃႇသဵၵ်ႉ
• ၼၢၼ်းယုၼ်း
• ဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
• ပၢၼ်းတႃႇ
• ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ
• ပျွင်ႇပူၵ်ႉ
• သူပ်းၶူမ်
• တႅတ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း
• ဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ
လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈၼႂ်းလုမ်းမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ။ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸႃႇတိ မၢၼ်ႈလႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရၶႅင်ႇ၊ ထၼု၊ ဢၢင်းသႃး၊ တွင်ႇလိူဝ်း၊ ယေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႈ (Tibeto-Burman Language) ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ မီးယူႇ 32 လၢၼ်ႉသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဝႆႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႈ (Tibeto-Burman Language)။ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းတိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႈၼႆႉ သမ်ႉၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၶႄႇတိပႅတ်ႈ (Sino Tibetan-Language Family)။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်မီး သဵင်ၶိုၼ်ႈလူင်း (Tonal)၊ ဢၼ်မီးသဵင်တႅမ်ႇသုင် (Pitch-Register)၊ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၶေႃႈလဵဝ် (Monosyllabic) ၼမ်တႄႉတႄႉ။ လၢႆးၶပ်ႉ တူၼ်းသၻ်ႉၻႃႇမၼ်း ၵႂႃႇၸွမ်း ၵတ်ႉတႃး၊ ၵၢမ်ႇ၊ ၵိရိယႃႇ ပဵၼ် (analytic language)ယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ပရမ်ႇႁမီႇ ဢမ်ႇၼၼ် လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး။
ထၢၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း  (ထန်းပေါက်ကုန်းရွာ, Htanpaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191166 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 695 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 832 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1527 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1808
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ
ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်
ၼႂ်းၵႃႈ ၶူဝ်ၸၢင်ႈၶၢႆႉ 6 လင် ဢၼ်သူင်ႇၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ တႃႇ 3 လင်ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူဝ်းမိၼ်လူင် ပူဝ်းဢိၼ်း 747 ၸၢင်ႈမႃးသိူၵ်ႈလႆႈယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းမိၼ် ၸၢင်ႈၵိုတ်းတႃႇ 10 လမ်း တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈသေ ႁိူဝ်းမိၼ်သႅၼ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ 8 တႃ ၼႆႉ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈ ၸၢင်ႈလူင်း ၼိုင်ႈလမ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၼိူဝ်လိၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈလိူဝ်ႇ (MAGS) ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်မႃးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၶမ်ႇပၼီႇ MJAS ၵေႃႉႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ဢၼ်သႂ်ႇဝႆႉတီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး VHF and HF SSB transmitters and receivers၊ ပိူင်ၵုမ်းၵမ်သဵင်၊ ပိူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶေႃႈမုၼ်း တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁင်းတူဝ် (ATIS) လႄႈ ၶဝ်ႈပႃး ၵွၼ်ႉသၢၼ်လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတႃႇဝႃႇသၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၼၼ်ႉ သႂ်ႇဝႆႉ ရေႇတႃႇ လႄႈ ပိူင်ၼႄတၢင်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸိၼ်ႇ  (ညောင်ဇင်ရွာ, Nyaungzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢုတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191181 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1358 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1535 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2893 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
537
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ
ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မႁႃႇသရေႇၸီႇတူႇ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ႁင်း တပ်ႉမတေႃႇယူႇ။ မၼ်းလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တႃၶုၼ်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2011 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NDSC) ဢၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း မၼ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ ၽၢႆႇႁူမ်ႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ႁင်း ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼိူဝ် လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႇႁိၼ်ႇၵျႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းမၢးသေ မၼ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈတပ်ႉမတေႃႇ ဢၼ်သိမ်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း
ႁူၺ်ႈပၢင်သတ်း
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပပ်ႉလိၵ်ႈ
536
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶမ်းတီႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၵွၼ်းဢူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
လွႆၶေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ (လွိုင်ကော်မြို့နယ်), (Loikaw Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလွႆၶေႃ (လွႆၵေႃႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီး ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း 1 ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ (တႅၵ်ႉၼႄႇ) 2 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဢိူင်ႇ (တႅၵ်ႉၼႄႇ) 2 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 5 ဢၼ် လႄႈ ႁွင်ႈၽႄပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 29 ဢၼ်ယဝ်ႉ။
1852
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1852 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
မူင်ႇယႂႃႇ၊ ဝဵင်း
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇ ၸၼ်ႉၸွမ်တႅတ်ႉၵျီးဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႈတူင်မႆ၊ ၽႃႈမႆ၊ တီႈထုင်ႉၵျွၵ်ႉၵႃႇၼၼ်ႉၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇၶူဝ်းယူၼ်း၊ ၶဝ်ႈ၊ ၵျုင်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ၵုၺ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇပွတ်းမႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းတေႃးၽႃႈၽႅၼ်ႇ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၽႃႈမႆ၊ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ၊ ၸၢၵ်ႈမႆႉ၊ ၸၢၵ်ႈၵျုင်ႇ၊ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်း၊ ၸၢၵ်ႈၵွၼ်ႈသီ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်း လႄႈ တီႈၼႂ်းထုင်ႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇသေၵေႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႈမႆႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ မူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ သႆႈယဵတ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
533
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လေႇၵျီးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈလေႇၵျီးတၢၼ်း  (လှေကြီးတန်းရွာ, Hlaygyitan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢုတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191175 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1358 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1535 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2893 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထၢၼ်းလူင်းတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
532
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝုၼ်းတူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
မုတူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ (မုဒုံမြို့နယ်) ; (Mudon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမုတူင်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႃႇတိ မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယႂႃႇၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵလႃးၵျွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇၼၢၼ်း  (ရွာနန်းရွာ, Ywarnan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190502 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4178 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7960 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
531
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး  (ရှမ်းရွာကြီးရွာ, Shanywargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190503 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4178 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7960 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၺ်ꧡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼမ်ႉထူဝ်ႇသွၵ်း တီႈၽြႃး
5. ဢၺ်ꧡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼမ်ႉထူဝ်ႇသွၵ်း တီႈၽြႃး
ၵၺ်ꧡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး  (ညောင်ပင်ကြီးရွာ, Nyaungpingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႂႅတ်ႉငႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193979 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵႂႅတ်ႉငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2177 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2602 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4779 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2029
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝိႁႃရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ သႃထုလူၺ်ႈ လူႇၵျွင်း
6. ဝိႁႃရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ သႃထုလူၺ်ႈ လူႇၵျွင်း
ဝိႁႃရဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ
တႁတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မၵူၺ်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မၵူၺ်း ၼႆႉ ပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
သဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃး ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးထၢတ်ႈၵူၼ်း ၸေးလီၼႃႇလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်? ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ၶွၼ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်ယဝ်ႉ။ ပီ 1905 မိူဝ်ႈပဵၼ် ပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ သုၵ်ႉယုင်ႈသေပိူၼ်ႈ။ တီႈၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပီ 1917 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဝဵင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယုင်ႈယၢင်ႈလႄႈ ပီ 1916 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတီႈဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 2415000 ၵေႃႉသေတ ထိုင်မႃး ပီ 1920 ၸိုင် ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇထိုင် 722000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1914 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ရသျႃးလႄႈ ၵျႃႇမၼီႇ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ burg ပၢၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပွင်ႇၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇဝႃႈ တိုၵ်း ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၶေႃႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝဵင်းဝႃႈ ‘’‘ပီႇထရူဝ်ႇၵရႅတ်ႉ‘’‘ ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1918 လိူၼ်မၢတ်ႉ 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရသျႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇတင်ႈလုမ်း တီႈဝဵင်းမေႃႇၸၵူဝ်ႇလႄႈ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။
ပၢင်ၸၢင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸၢင်ႉ (Paangzaang,, ပန်စန့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢူဝ်းတူၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1943
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ယေး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈတိူၵ်ႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇ (Filaria worm) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိူၵ်ႇလႄႈ ၶႆႇတိူၵ်ႇၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈၽႄႈၵႂႃႇလႆႈၸွမ်းယုင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိူၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵႂႃႇထိုင်လႆႈၼႂ်းတွမ်ႇၼမ်ႉလိူင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈ ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်တီႈမိူင်းရႃႇသီႇမႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶေႃႈမုၼ်း WHO ၶဝ်ဝႃႈၸိုင် တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢႃႇၾရိၵ၊ ပသိၾိၵ်ႉ လႄႈ ဢမေႇရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉၼႃႇၼၼ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇယူတ်းယႃမၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႅၼ်၊ ၶႃ၊ လႄႈ မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႂ်ႇၵႂ်ႈမႃးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇထိုင်တၢႆလႆႈယွၼ်ႉမၼ်းသေတႃႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လီဢူပ်းလီဢၢႆယွၼ်ႉမၼ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၺွင်ႇယၢၼ်းၸေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇယၢၼ်းၸေး  (ညောင်ရမ်းဈေးရွာ, Nyaungyanzay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194430 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2799 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သူးတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သိၼ်ႇတၢႆးၵၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မူဝ်
မူဝ်
ၶုၼ်သၢင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢုပ်ႉၽွင်းငမ်း လုၵ်ႈမိူင်းၶူင်းၵၢင်သေ ၼၢင်းသူရသ်ႉသတီႇတႄႉ ၸၢင်ႈပၼ်လႆႈ လွင်ႈယူႇလီ ဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်း ႁႂ်းလုၵ်ႈလၢင်း ၶႃႈၸႂ်ႉၶူဝ်းၶွင် ၵွင်ငိုၼ်း ၵွင်ၶမ်း မီးၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃး ၼၢင်းသူႇရသ်သတီႇ ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းမွၵ်ႇမူဝ်လႄႈ ၸင်ႇတွင်ႈၶႅၵ်း ႁဵတ်းႁၢင်ႈၼၢင်းသူႇရသ်ႉသတီႇ ၸုၵ်းဝႆႉ ၼိူဝ်လူင်ႇမွၵ်ႇမူဝ်ယဝ်ႉ။
တမၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈတမၢၼ်းတေႃး  (သမန်းတောရွာ, Thamantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191512 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6486 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11603 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တိင်ႇၵတူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်း
လႅင်ႊလိၼ်
ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၼႆႉ ၵွင်းလွႆလိူင်သေ ပႃႇမႆႉပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉသေ ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်။ တီႈဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ လိူဝ်သေတီႈထုင်ႉဢၼ်မီးသၼ်လွႆ ၸွႆးၵပိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ပဵၼ်တီႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉလႆလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝဵင်း မီး (႑႘) ဝဵင်းယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
• ၵတူဝ်း
• ၵျူင်ႇၶဝုၼ်ႇ
• ၽႃပုၼ်
• ယႃႇတူဝ်ႇ
• သူၺ်ႇၵုၼ်း
ပွႆးဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆးပီမႂ်ႇယၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးပီၵဝ်ႇၵႂႃႇ ပီမႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈၶဝ်ႈမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈလိူင်ႇၼမ် ၼႂ်းပီမႂ်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆးပီမႂ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၶဝ်ၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းလိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ (႑) ၶမ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမၢၵ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉဢွၵ်ႇမႂ်ႇသေ ဢဝ်ၶဝ်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယိူင်းၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်လူႇလူႇတၢၼ်းတၢၼ်းယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းပွႆးပီမႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ၵိၼ်မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵႃႈယဝ်ႉ။ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႈ တၢင်းၵႃႈတူင်း ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၼႄႁၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်း
ပွႆးသၢၵ်ႈၽီႁႆႈ
လုၵ်ႉတီႈပွႆးသၢၵ်ႈၽီႁႆႈသေ ပေႃးဝႃႈႁႃႁၼ်လိၼ်ႁႆႈဢၼ်မႂ်ႇၼႆ ဢဝ်တင်း ၼိူဝ်ႉၵႆႇ၊ ၼိူဝ်ႉမႆ၊ ဢိၵ်ႇပႃးလဝ်ႈသေၵေႃႈ ပူႇၸေႃႇပသၽီႁႆႈသေ လူတူၺ်းၼမိၵ်ႈ တီႈလိၼ်လီ ဢမ်ႇလီၼႆယဝ်ႉ။
ၺႃႇၼေႃးၽႃႇသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ (ၼမ်ႉလၼ်ႈ)
လီႁူမ်ၸူမ်းၼပ်ႉယမ်ၽၢင်ႁၢင်ႈတင်းၼမ်
ၸဝ်ႈသြႃႆႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်တိုဝ်းၵမ် ႁႂ်ႈသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ယိူင်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈသေလႄႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ႒႐ ပီပၢႆၼႆႉ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၵွင်းမူးၵဝ်ႇ​ၵေႇ ႓႓႑ သူႇ လႄႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႘႙ သူႇလႄႈသင်၊ ဢွၼ်ႁူဝ်ၶပ်ႉၶိုင်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းပၺ်ၺႃႇၸဝ်ႈမုၼ်သွၼ် ႖ တီႈလႄႈသင်၊ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပူင်သွၼ်ပၼ် ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၼမ်ႉလၼ်ႈ ၵူႈပီပီလႄႈသင်၊ သေႃႇႁူၺ်းၸုင်ၸၼ်ဢဝ် ၸဝ်ႈၸေႇတၼႃႇ တီႈၵႆတီႈၸမ်တင်းၼမ်သေ ၵေႃႇၵုမ်းလုမ်းလႃး ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇလႄႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတင်းၼမ်လႄႈသင်၊ ၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးမႂ်ႇမႂ်ႇ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇ တင်းၼမ်လႄႈသင်၊ ၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၵၢၼ်ႇၵျွင်းၽွင်သႅင် လၢႆလၢႆလင် လၢႆလၢႆတီႈလႄႈသင် ႁဵတ်းသၢင်ႈၶိုင်ပွင် ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၵၢၼ်ၽႃႇသႃႇ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ တင်းၼမ်တင်းလၢႆလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၵၢင်းလွတ်ႈ လွင်ႈဢၼ်ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၶိူဝ်း ႁူၺ်းႁွင်ႉတိုတ်ႉၸၼ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၽႃႇသႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း ဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၶတ်းၸႂ် ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈမႃး တေႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇယႂ်ႇႁႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇတႄႉတႄႉ​ဝႃႈဝႃႈလႄႈ လွင်ႈဝႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ဢဝ်တၢင်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းသေ မႃးဝႆႈလူႇပူႇၸေႃႇၵၼ်တေႃး မိူဝ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႁူႉၸႅင်ႈလီယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ထိုင်မႃး ပီၶရဵတ်ႉ 2012 ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၶဝ် ႁူမ်ၸူမ်းၼပ်ႉယမ်ၼမ်ႉၸႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈ၊ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၼွပ်ႇဢၢပ်ႈ ယိုၼ်ႈတၢၼ်းၸုမ်ႈမိၵ်ႈမၢႆ ႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ "သတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ"၊ ၼႂ်းပီၵေႃးၸႃႇ 1376 ၼီႈ၊ လိူၼ်သီႇမူၼ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈထႅင်ႈ "မႁႃသတ်ႉထမၸေႃးတိၵထၸ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
သိၼ်ႇတၢႆးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼီးၸၶၢၼ်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼီးၸၶၢၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဢၼီးၸၶၢၼ်း၊ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
မၵျီးၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (မကျည်းကန် (မြောက်)ရွာ, Magyikan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉယူဝ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194093 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1044 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1233 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2277 ၵေႃႉယဝ်ႉ။