cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သိၼ်ႁႃႈပိူင်
သိၼ်ႁႃႈပိူင်
ၶဝ်ႁႃႈပိူင်ၼႆႉ ငိူင်ႉဝႄႈဝႆႉ ပႂ်ႉပႃးတေႃႇၸူဝ်ႈယဝ်ႉ။
သမ်ႇမေႃးတမႃႇၼ၊ ၸၢတ်ႈ
ပိၼ်ႇတႆး
ၼၢႆးၸဝ်ႈႁိူၼ်း... ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈၶဝ် ၽွမ်ႉၵၼ်သေ ယွင်ႈဢဝ်ၶႄၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇထဵင်ၵၼ်မႃးၼႆ တေပဵၼ်မႃး ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ႁိုင်မႃး သၢမ်ဝၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ လူင်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ဢလိူၵ်ႈဢလႄႇ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ တူဝ်ၼိုင်ႈ သမ်ႉၵႂႃႇယဵပ်ႇၺႃး ၵွၵ်းႁူဝ်ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈတူဝ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ယဵပ်ႇၺႃးႁူဝ်ၵၼ်ၼင်ႇၼၼ် သေ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈတူဝ်ၼို်င်ႈ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇထဵင်ၵၼ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “လွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ တႅၵ်ႇထဵင် ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေႃႈတေ ဢမ်ႇမီးတၢင်းသိူဝ်းသႃႇလႆႈ။ လွင်ႈၽွမ်ႉၵၼ်သေ ယွင်ႈႁၢမ်ၶႄၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တေလႆႈတူၵ်းၼႂ်းမိုဝ်း မူးသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေဢွၼ်ဢဝ် လုမ်းလၢင်းမၼ်း ပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မူးသိူဝ်းၽႅဝ်မႃး ၸင်ႇမႃး ဝၢၼ်ႇၶႄမၼ်းသႂ်ႇၵေႃႈ ၽွင်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵုမ်ႇထဵင်ၵၼ်ဝႃႈ “မႂ်းယွင်ႈ လႄႈ မႂ်းယွင်ႈလႄႈ”ၼႆယူႇၼၼ်ႉ တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်း မူးသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
လႄႇဝေး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလႄႇဝေး, (လယ်ဝေးမြို့), (Lewe) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေးယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီးမွၵ်ႈ သီႇလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼႆႉသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆတၢင်းတူၵ်း ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ ႑႐ လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ - ၵျွၵ်ႉပတွင်းသေ သဵၼ်တၢင်းလူင်လူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၵေႃႈ လတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းလႄႇဝေးၵႂႃႇလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းၵႃႉၶၢႆဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၵၢင်ၵႅၼ် ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶဝ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵုင်းၸၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ် (, Kon Sam, ကုံးစံ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တပျေႇၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းၵိုင်
ႁၢင်ႈၽၢင်မိူင်းၵိုင်
ပေႃးတူၺ်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းမိူင်းၵိုင် တေလႆႈႁၼ် လွႆသွမ်ႇလူင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၸၢင်ႉၼွၼ်းမူပ်ႇဝႆႉ သေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လွႆၸၢင်ႉ ၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း တႅမ်ႈလိၵ်ႈၼမ်ႉယၢတ်ႇ သၢင်ႇလွင်းႁႃႈ တူၼ် မၢၵ်ႇပႃး လွႆၸၢင်ႉၼင်ႇၼႆ- " ဝဵင်းၶမ်းပေႃးမိူၼ်ပၢႆးငႃး ၼွၼ်းဝႃးတဵင်သၼ် ယၼ်ၸုမ်းၶဝ်ၵသႄး ႁၢင်မၼ်းမိူဝ်းတႄး ၵျွင်းၵၢင် ႁူဝ် မၼ်းမိူဝ်းၼၢင် လွႆၸွမ် ငႃးမၼ်း မိူဝ်းတွမ် ႁူဝ်လွႆၵျွင်းၵျီး တႃမၼ်း မိူဝ်းမီးလႅၼ်ၼွင် ပွင်မၼ်း မိူဝ်းၽႃၶိူဝ်း ပုမ်မၼ်း ႁဵတ်းယၢၼ်းဢိူဝ်ၼိူဝ်းလူင်းႁႃ တိၼ်မၼ်း ၶွၼ်ၶႂႃႇ မိူဝ်းယၼ် ႁူဝ်လွႆၵွင်းမူး ပဵၼ်ၶူး ႁၵ်းယၢၼ်း ပႃႈၸၢၼ်းသုင်သုင် ဝၼ်းတူၵ်းၼွင်ဢုင် မႃးၵၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၼႃးႁၢမ်းသူၼ်ၶီ လွမ်ႁႃလၢႆပီ ၼၢၼ်းမီး ၵူၼ်းမီးမိူင်းယၢၼ် ယင်းပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ်မိူင်းႁဝ်း" ၼႆယူႇ။ ပေႃးလၢတ်ႈၶိူဝ်းမိူင်းၵိုင် သင်ပႆႇထိုင်ပႃး လွင်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၵေႃႈ တေႃႈပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ။ တီႈၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၵၢတ်ႇ မၼ်းၼၢင်း ၵႂႃႇတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းၵႂႃႇၶွၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵၢတ်ႇလုၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢတ်ႇႁႄႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ သင်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉတဵင်း ၵႂႃႇႁွတ်ႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမိူင်းၵိုင် တေလႆႈႁၼ် ၵွင်းမူးၼၢင်းဢုပဵမ်၊ ဢွင်ႈႁိူၼ်းၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ၊ ဢိၵ်ႇ ၶုမ်ႇပႃႇႁဵဝ်ႈ ၶုၼ်သၢမ်လေႃးလႄႈ ၼၢင်းဢုပဵမ်။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဢွင်ႈႁိူၼ်း ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိုင် လႆႈႁၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလေႃႉ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ဢၼ်လုၵ်ႉ ၵဵင်းတွင်း မႃးၵႃႉမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပႃႇၽၵ်းၵၢတ်ႇ ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ၊ ဢွင်ႈတီႈ မၼ်းၼၢင်း ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ၊ ဢွင်ႈတီႈ ဢဝ်လုၵ်ႈမၼ်း တၢင်ႇၼိူဝ်တေႃမႆႉ၊ ဢွင်ႈတီႈ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး လဵင်ႉဝူဝ်း၊ ႁွင်ႈမႃႉၶုၼ်သၢမ်လေႃးတၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် ၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူင်းၵိုင် ဢၼ်ၵိုင်လီႁွတ်ႈထိုင်ၼၼ်ႉယူႇ။
ၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ၼွင်လူမ်ႇ၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း (, Wan Kawng, ဝမ်ကျောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼွင်လူမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လူမ်ႇ (, Nawng Lum, နောင်လွမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵေးသီး၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း
လွမ်ႉမိူင်း ၵေးသီး
529
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယတေႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈ
• ၸေႇတီႇပျိၼ်ႇ
လႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (႔႖) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး (႘) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (႔) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ၵေႃတႆး
ပိုၼ်းပွတ်း ၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းၵေႃတႆး
မိူဝ်ႈ 1992 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းမီးယူႇတီႈၵဵင်းမႂ်ႇလႄႈၼွၵ်ႈမိူင်း လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ၽွတ်ႈမႃးမုၵ်ႉၸုမ်းတႆး ႁွင်ႉဝႃႈ "မုၵ်ႉၸုမ်းလူင်ၸိုင်ႈတႆး"(Shan State Organization)။ မိူဝ်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၵေႃတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းမႃး။ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1993 ၽူႈၶဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းသွင်ၵေႃႉ ၵႂႃႇယူႇတီႈမႄႈႁွင်ႈသွၼ်သေ သူၼ်းတုမ်ႊလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇတႆးၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး - မႄႈႁွင်ႈသွၼ်၊ ၵဵင်းမႂ်ႇ၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼုမ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းသယၢမ်ၼႆသေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်ၸိုင်ႈတႆးမႃးယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸုမ်းၼႆႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်ၸိုင်ႈတႆးၼႆမႃးယဝ်ႉ။
ယတေႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈ
• ပွၵ်ႉပိၼ်ႇယိၼ်း (ပွၵ်ႉတေႃး)
• ၶႂႃႉသူင်ႇ
• မိၺူဝ်ႇထွင်ႉ
• ဢွင်ႇသဵၵ်ႉ
529
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:529
ယတေႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈ
• ၵျွင်ႉယၢၼ်ႇတႃႇၸေႇ
• သူၺ်ႇလွင်းတိၼ်ႇ (မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပႅၵ်ႉသဵၵ်ႉ)
• သႃးပျိၼ်ႇၶျေႇ
528
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1566
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼၼ်ႇတႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1563
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1565
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႄႇဢွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇဢွင်ႇၵူင်း  (ဆည်အောင်ကုန်းရွာ, Seaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇဢွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193688 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇဢွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1434 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1809 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3243 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝတ်ႈတပႄး ႁႃႈပိူင်
(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)
သိူဝ်
လိုပ်ႈထိူၼ်ႇ
ၵမ်ႉပႃႈၼမ် သိူဝ်ၼႆႉ ၵႆႉလေႇလိုပ်ႈလမ်းၵိၼ် တူဝ်ထိူၼ်ႇလူင် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းမွၵ်ႈ 200 ပွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉလူင် ဢၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸူင်လူင် ဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉလႄႈသင် သိူဝ်ဢမ်ႇသူႈၺွပ်းၵိၼ်။
ၶိၼ်ႇဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼႆႉ တင်း ဝဵင်းယေႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼမ်ႉမူးၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 12 လၵ်းသေ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းယၢင်ရူတ်ႉၵႃး ႁွတ်ႈထိုင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးတေၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆၵေႃႈ တႆၼိူဝ် ပႅၵ်ႈတၢင်းႁွင်ႈမူးၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ဢဝ်တင်းရူတ်ႉၵႃးသေ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မွၵ်ႈ 25 လၵ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝၢၼ်ႈၵပႂႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ ႁွင်ႈပလိၵ်ႈ၊ သၢႆလူမ်း လႄႈ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ 500 ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်လႄႈ တီးၼိူဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။
1561
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1892
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈ
ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် ဝႆႉပဵၼ် ဝၼ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽႃႇသႃႇတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်း (International Buddhist Conference) ဢၼ်ႁဵၻ်း တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ (သီရိလင်ႇၵႃႇ) ဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1998 ၼီႈ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ 5 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေ လႆႈမႃး တၢင်းၶႆႈၸႂ် ပုၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ် ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ (လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း) တၢင်ႇထိုင်ႁူ (ၸုမ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ United Nation) ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈ Vesak Universes Holiday ၼႆယူႇ။
သေႇရိဝဝႃႇၼိၸ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လၢၼ်ယိင်းမၼ်း ၸင်ႇတုၵ်းမႆႈၼၢႆးၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼၢႆးမၼ်း ထဵင်လၢၼ်မၼ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈလႄႈ ၸင်ႇတွင်းပၢၼ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးသေ ဢဝ်ၵွၵ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈပၼ် မၢၵ်ႇပွႆးတီးဢွၼ်ႇ ဢိတ်းၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးလႆႈႁူႉဝႃႈ ၵွၵ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွၵ်းၶမ်းလႄႈ “မႄႈထဝ်ႈ ၵွၵ်းဢွၼ်ႇၼႆႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်းၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈဢေႃႈ၊ ၶူဝ်းၶႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ် ၼိုင်ႈသႅၼ်ၶႃႈ”ၼႆ လၢတ်ႈၵႂႃႇ သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းယူဝ်းယဝ်ႉ။ မႄႈထဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ “ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီးၵေႃႉ ၼိုင်ႈသမ်ႉဝႃႈ ‘ၶိုင်ႈပႅၵ်ႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇ’ၼႆသေ ဢဝ်ပိုတ်ႉပႅတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၽုင်းမုၼ်မႂ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၶမ်းမႃးၵႂႃႈ၊ ၵွၵ်းၶမ်းဢွၼ်ႇၼႆႉ မႂ်းဢဝ်ၵႂႃႇတႃႉ၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇပွႆးတီးဢွၼ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ပၼ်လၢၼ်ၵဝ်သေလႄႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ငိုၼ်းဢသပြႃႇႁႃႈပၢၵ်ႇလႄႈ ၶူဝ်းဢၼ်ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ ႁႃႈပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၼ်မႄႈထဝ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈသေ ၸင်ႇယွၼ်းဢဝ် ထူင်ယႃႇၸူႇ လႄႈငိုၼ်းပႅတ်ႇၶၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ထိုင်တႃႈႁိူဝ်းၵေႃႈ မၼ်းပၼ်ငိုၼ်း ၸဝ်ႈတႃႈပႅတ်ႇပျႃးသေ ၸႂ်ႉသူင်ႇမၼ်းၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။
တၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဝဵင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း
• ဢူင်းပိၼ်ႇၵႂိၼ်း
• ပလွၵ်ႉ
• တယႅတ်ႉၶျွင်း
1560
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1560
ၺွင်ႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇတူဝ်ႇ  (ညောင်တိုရွာ၊ Nyaungto) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇတူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192459 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇတူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 818 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 977 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1795 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝတ်ႈလုၵ်ႈလၢင်း ႁႃႈပိူင်
(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)
ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ ၁၈၅၂ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ၂၀ ဝၼ်း မိူဝ်ႈပၢၼ် ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၸူးတၢင်ႇၶုၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Town Magistrate သေၵေႃႈ တႄႇလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ ၁၈၇၄ မႃး မၵ်းမၼ်ႈ ပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉ မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်း ဢၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ပႃး ႓႒ ၵေႃႉသေ တႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
129
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝတ်ႈဢူၺ်းလီဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇၵျေးၸူး ႁႃႈပိူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႒႑႐) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဢေႇပရႄႇ 1892
(26) ဝၼ်း
5
သီႇပေႃႉ၊ ဝဵင်း
ဢိူင်ႇၼႂ်း ၸေႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ
• # ၵုင်းသႃႇ
• # ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ
• # သၢႆးလႅင်၊ ဢုမ်မူႉ
ၼႂႃးတေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၼၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
2037
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
927
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:927
မူၺ်ႇတေႃႇႁူဝ်လိုင်း
ထၢတ်ႈႁူဝ်လိုင်းၼႆႉ တႄႇတင်ႈႁဵတ်းမႃး ပီလိူၼ်ဝၼ်းယၢမ်း ဢၼ်လႂ်ၼႆ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တႄႇၼႆ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢဝ်လုပ်ႇထၢတ်ႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်လိင်း လႄႈ ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃး ထႃႇပၼႃႇဝႆႉၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ထၢတ်ႈႁူဝ်လိုင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ တီႈၵၢင်ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၵ်းတူၵႅဝ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ပေႃးဝႃႈ ထိုင်မႃး လိူၼ်သီႇမႂ်ႇၼႆ ၽၵ်းတူၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇမႃး လွႆးလွႆး၊ ပေႃးထိုင်လိူၼ်သီႇမူၼ်းၵေႃႈ ႁူးၽၵ်းတူၵႅဝ်ႈ ပိုတ်ႇၵႂႃႇတိူၵ်ႈတိူၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပွႆးဝၢႆးယဝ်ႉ လိူၼ်သီႇလွင်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ၽၵ်းတူၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢိုတ်းၵႂႃႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈဢိတ်းသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သီႇလပ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁပ်းတၼ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃး ပွႆးလိူၼ်သီႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ငိုၼ်းမဵတ်ႉယွႆႈလႄႈသင်၊ ပီႇႁူသႅင်ပီႇႁူၶမ်း မၢၵ်ႇတုမ်ႇၶမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝိုတ်ႉသႂ်ႇ ၼႂ်းႁူးၽၵ်းတူၵႅဝ်ႈသေ လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တီႇပႄးယိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း (ဒီပဲယင်းမြို့ ; Tabayin ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1559
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1249
1249
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇဝေႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1248
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1248
သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
သထေးၸူႇလ၊ ၸၢတ်ႈ
4- ꩡၢတ်ႈၸူꩮသဵꩦ်ꩧိ
(ၸူꩮသဵꩦ်ꩧိ = သထေးဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇꩮ) ထွမ်ႇၵႂၢမ်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ၼႂ်းသီႇလိူၼ် မီးငိုၼ်းသွင်သႅၼ်
1247
1247
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1558
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1246
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
128
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:128
ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတပိၼ်ႇ  (ထန်းတပင်ရွာ, Htantapin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၸဵင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192226 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၸဵင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 917 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 989 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယေႇၼီႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1244
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵၵ်ၵꩦၵရသၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၽၵ်းသွမ်းပူႇ
4. ၵၵ်ၵꩦၵရသၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၽၵ်းသွမ်းပူႇ
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်း လႆႈဢဝ် ၽၵ်းသွမ်းပူလူႇတၢၼ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼၼ်ႉ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမၼ်း လႆႈမိူဝ်းမီး ၽၵ်းတူၵႅဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢင်ႈပူၶမ်းသေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ တၢင်းၵႃႈတၢင်းဝႅၼ် ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်။ ၵၵ်ၵꩦၵ ရသ ၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
1245
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
926
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တူးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1243
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵဵင်းယႆ၊ ဝၢၼ်ႈ
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ
=ၶွင်ၵိၼ်ၶုိၼ်ႈၸူိဝ်ႈၵုိၵ်းပုိၼ်း= ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်,ၼမ်ႉထၢၼ်ၸဵမ်း,ၵွၼ်ႈထၢၼ်
တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ (ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ)
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်ယူႇတီႈဢေႃးရိတ်ႉသ (Orissa) မၢၼ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ (ဢူၵ်ႉၵလႃႇ)ၼၼ်ႉ မႃးယူႇပၢၵ်ႇသူပ်း ၼမ်ႉဢေႇရႃႇဝတီႇမိူင်းမၢၼ်ႈသေ မႃးတႄႇတင်ႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸႂ်ထိုင်း ဢွင်ႈၸႃႇတိၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇထင်ၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢၼ်မႃးယူႇထင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႃးၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပႃလၵ်ႉၶ (Balakha) ဢၼ်ယၢၼ်တင်းမႃၵျုရီသျရိပ်ႉ (Majaresharreef) ၼႂ်းမိူင်းဢႃႇၾၵၼ်ႇၼိသ်တၼ်ႇ (Afghanistan) မွၵ်ႈ (႑႘) ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵီႈလွၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ မိူင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ သွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇ ဢူၵ်ႉၵလႃႇလႄႈ ဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆမိူင်းမၢၼ်ႈသေ လတ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇယဝ်ႉ တေႃႉမႃးတီႈဝဵင်း တမ်ရႃလိပ်ႉတိ (Tamralipti)ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်း မီးတႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉ။ သိုပ်ႇဢဝ်တင်းလေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇလမ်း တၢင်ႇလႄႇႁႃၸႅၵ်ႇၶၢႆ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၶႃၵႂႃႇမႃးလႄႇႁႃၶၢႆၶူဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလ၊ တေႃႇတတ်းသေ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လုၵ်ႉဢွၵ်ႇသမႃႇထိ ဢၼ်ၶုၺ်ႉႁၼ်ငမ်းယဵၼ်ဝိမုတ်ႉတိ ဝၢႆးသတ်ႉတႃႇႁၵမ်းထူၼ်ႈၸဵတ်းသေ ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈမႆႉလၢင်းလွၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵၼႆႉ ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမုၼ်းၼမ်ႉၽိုင်ႈ၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းၼမ်ႉၽိုင်ႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဝၢႆးသေၸဵတ်းဝူင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်သွမ်းႁူဝ်တီး ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉတႄႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၼ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈပႅတ်ႇသဵၼ်ႈ တီႈၶႃသွင်ၵေႃႉ။ ဢမ်ႇႁိုင် ပေႃးၶႃၽႅဝ်ၶိုၼ်းမႃး ဝဵင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပၵေႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၸင်ႇဢဝ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထႃႇပၼႃႇၼႂ်းၵူင်ၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၵွင်းသူႇလဵဝ်(သူးလေႇ) လႄႈ ၵွင်းမူးၶမ်းလူင် သူၺ်ႇတိၵူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃႇမူးၸႃးမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵၶႃၼႆႉ လႆႈဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁပ်ႉဢဝ်သိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် တေႇသၼႃႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၽႅဝ်တီႈထိူၼ်ႇမိၵတႃႇဝုၼ်ႇ ၸင်ႇႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထႃႇပၼႃႇၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈ တီႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပယဝ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းၽႅဝ်မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ၊ တိူင်းမႃႇၵထသေ ၸင်ႇလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေထွမ်ႇတေႇသၼႃႇယဝ်ႉ ꧤၼ်ႇလိၵၼႆႉ ႁဵတ်းရႁၢၼ်းသေ ၽိုၵ်းသႃၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ တၽုတ်ႉသသမ်ႉ ႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၶၢႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းၼႆႉ သိုၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈ ပၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇမၼ်းလႄႈ ပၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢဝ်သြႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပူင်ပၼ် ၶူးဢေႇတတၵ်ႉၵယူႇယဝ်ႉ။ သွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပေႃးၽႅဝ်ႁွတ်ႈၶိုၼ်း လိၼ်ၸႃႇတိၶႃ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၵေႃႇၵွင်းမူးလူင်ၼေႃႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထႃႇပၼႃႇသေ ပူႇၸေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၽုတ်ႉၸလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်တႄႇၶဝ်ႈပႃး ၾိင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတႄႇၵွင်းမူးထႃႇပၼႃႇ ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းဢႃၾၵၼ်ႇၼီႇသတၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢိၼ်းတီးယႃးပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇ သုၶတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
1242
1242
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1893
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သဵၵ်ႉတဵင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တႃႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
1557
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1241
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ
သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ
Suvarṇabhūmi (Sanskrit: सुवर्णभूमि; Pali: Suvaṇṇabhūmi)[a] is the name of a land mentioned in many ancient Buddhist sources such as the Mahavamsa,[1] some stories of the Jataka tales,[2][3] and Milinda Panha.[4] သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တႅမ်ႈဝႃႈ Suvarṇabhūmi၊ ၽၢႆႇသၼ်ႇသၶရိတ်ႉ တႅမ်ႈဝႃႈ सुवर्णभूमि ၽၢႆႇပႃႇလိ တႅမ်ႈဝႃႈ Suvaṇṇabhūmi သုဝꧣ်ꧣꧤူမိ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ဢွင်ႈတီႈၼိုင်ႈသေ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈထမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇသေ ပႃးဝႆႉၼႂ်း မႁႃႇဝမ်ႇသ ၊ ၸႃႇတၵ လႄႈ မိလိၼ်ႇတပၺ်ႇႁႃ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိၼၼ်ႉတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၶမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ထုင်ႉလိၼ် တီႈဢွၵ်ႇၶမ်း ၼႆယူႇ။
ၵႂၢမ်းၼမ်း
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ၸဝ်ႈပိုၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶူဝ်းမွၼ်ၶဝ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ပဵၼ် မိူင်းသထူင်ႇ (သုထမ်ႇမဝတီႇ) ဢၼ်မီးၼႂ်း မိူင်းမွၼ်း ယၢမ်းလဵဝ်။ ၼၼ်သေတႃႉ ဝၢႆးလင်မႃး လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁၼ်မႅၼ်ႈ ႁွင်ႈႁွႆးပၢႆးပိုၼ်းလႄႈ ပၢႆးၶူဝ်းမွၼ်ႇထႅင်ႈလႄႈ မီးလွင်ႈပဵၼ်ႇလႅၵ်ႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်မႂ်ႇထႅင်ႈဝႃႈ “မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ တင်ႈယူႇတီႈ ၼၵွၼ်းပထူမ် ၼႂ်းမိူင်းထႆး” ၼႆ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ သမ်ႉႁၼ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃး “မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းလဵဝ်၊ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇၸၢႆးလႅၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇ တင်ႈဢဝ် မိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းထႆး၊ ၵုၼ်သုမတြႃႇ၊ ၵုၼ်မႃႇလႃႇယု၊ ႁူမ်ႇထိုင် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး လႄႈ မိူင်းၵႅဝ် မိူင်းလၢဝ်း” ၼႆမႃးယူႇ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၶူဝ်းမွၼ်
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၶူဝ်းမွၼ် ဢၼ်ၶုတ်းလႆႈ ၼႂ်းမိူင်းသထူင်ႇ (မွၼ်း+မၢၼ်ႈ)၊ ၼႂ်းမိူင်းၼၵွၼ်းၸႆးသရီ (ၼၵွၼ်းၽထူမ်ၸႆး) လၢႆလၢႆသႅၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽႃမေႃႈလိၼ်၊ မၢၵ်ႇဢုတ်ႇ၊ လဵၼ်တွင်း (ပႅၵ်ႉသၢၼ်ႇၶႅပ်းတွင်းလႅင်) လဵၼ်ငိုၼ်း၊ လဵၼ်ၶမ်း လႄႈ လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ် (လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ်) ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းထႆးၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဢႃႇယုၵဝ်ႇၵႄႇပဵင်းၵၼ် တင်းပၢႆးၸၢင်ႈ (ၼမ်ႉတိၼ်လၢႆးမိုဝ်း) ၼႂ်းပၢၼ် တွႃႇရဝတီႇ (မွၵ်ႈ 507-638 AD) ၼႆႉၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢၼ် တွႃႇရဝတီႇ (ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈမၢႆၸွႆႈတွင်းၶႄႇ တႅမ်ႈဝႃႈ DOLOVODI) ယင်းတူၵ်းလိုၼ်း ပၢႆးၸၢင်ႈ ၼႂ်းပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢူႇတွင်း (ဢွင်ႈၶမ်း) လႄႈ ပၢၼ် ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈလဝူဝ်ႉ (လူပ်ႉပူးရီး ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းထႆး) မွၵ်ႈ 500 ပီၵွၼ်ႇၼႆယူႇ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၽိုၼ်လိၵ်ႈၸႃႇတၵ ၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ
သမ်ႉတီႈၼႂ်း လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းၼႃႇလၼ်ႇတႃႇ (ၼႂ်းဢိၼ်ႇတိယ) ၵေႃႈ ပႃးဝႃႈ “ၶုၼ်မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၸဝ်ႈသီႇရိပူၼ်းပုတ်ႉတတဵတ်ႇ (သီႇရိပလပုတ်ႉတတေႇသ) လႆႈသူင်ႇမႃး ၶႃႈယိင်းၶႃႈၸၢႆး တွၼ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉၵၢၼ်ဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸ တီႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၼႃႇလၼ်ႇတ ပုတ်ႉထတၵ်ႉၵသီႇလ (မႁႃႇၸၼ်ႉၸွမ် ပုတ်ႉထ မိူင်းၼႃႇလၼ်ႇတ) ၼႆယဝ်ႉ။
ၵျွႆးၸဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မိၵ်ႈမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ
ၶေႃႈၸႅင်ႈ
တီႈၼိူဝ်ပိုၼ်ႉသီလင်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶူဝ်ႈမွၵ်ႇသပေႇသေ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈသီၶမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ သၢင်ႈသီႈသွင်တူဝ် ဝၢႆႈၼႃႈဝႆႉ တူဝ်ၽၢႆႇၽၢႆႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းမၼ်း မီးဝႆႉ လၢဝ်ၶမ်းလူင် လူင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မွၵ်ႇမႆသေသႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈလိၵ်ႈၼႃႈပၢႆႉပွတ်းတႂ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမိူင်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ၼႆယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး (, Ho Nar, ဟိုနား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ (ၸၢၼ်း)  (ကန်သစ် (တောင်)ရွာ, Kanthit(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194603 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2975 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3656 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6631 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မၢတ်ႉၶျ် 29
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢတ်ႉၶျ်
ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ
ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ (Facebook) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်တႄႇပိုတ်ႇတၢင်ႇ တီႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်းတႄႉ မီးတီႈ မႄႇပႄႇလူဝ်ႇ၊ တီႈၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ႁႃးဝႅတ်ႉ မၢၵ်ႉၶ် ၸၵ်ႇၵႃႇပၢၵ်ႉ လႄႈ ဢႅတ်ႇၸူႇရူဝ်ႇ သႃႇဝႃႇရိၼ်း၊ ဢၼ်ႇတရူး မႅၵ်ႇၶူဝ်ႇလမ်ႇ၊ တတ်ႉၸတိင်း မူဝ်ႇၸၵူဝ်ႇဝိတ်ႉ လႄႈ ၶရိတ်ႉႁုၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။  ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉတီႈၼႂ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ႁႃးဝႅတ်ႉ ၶေႃၶေႃၵူၺ်း။ လုၵ်ႈၼၼ်ႈသေ ၵႂၢင်ႈတေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉၸွမ်တၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ထိုင်ပီ 2006 မႃး ၸင်ႇပဵၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ပေႃးဢႃႇယုတဵမ် (13) ၶူပ်ႇၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် တၢင်ႇၼႄလႆႈယဝ်ႉ။ ဢဝ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈဢၼ်လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ တၢင်ႇၶိုၼ်ႈသေၵေႃႈ ၽႄႈပၼ်ၵၼ်တူၺ်းတင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ထႅမ်သႂ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆဢူၺ်းၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၶေႃႈၶၢဝ်ႇၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢိင်လူၺ်ႈ ႁုင်းႁဵၼ်း၊ ဢိင်လူၺ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈသူင်ၸႂ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ဢဝ်တီႈၶဝ်ႈၸႂ်မိူၼ်ၵၼ်သေၵေႃႈ ၶဝ်ၼႂ်းၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းႁူဝ်လိူၼ်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ 2018 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇဝႃႈ မီးၵႂႃႇ 2.2 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ(2000 လၢၼ်ႉပၢႆ)ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2012 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢဝ်သတွၵ်ႉသႄႇယႃႇ ဢွၵ်ႇၶၢႆၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ႁိုင်တႃႇ 3 လိူၼ်ယဝ်ႉ။ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မႃးႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၽႂ်းၽႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2003 - 2005
တႄႇဢဝ် 2014 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇသေ မၢၵ်ႉၶ်ၼႆႉ မၼ်းတႄႇမႄးတွၼ်ႈတႃႇ ဝႅပ်ႉသၢႆႉဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2004 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းမႃး မၼ်း ဢဝ်ၸိုဝ်ႈ theFacebook သေၵေႃႈ သိုပ်ႇမိုတ်ႈ www.thefacebook.com မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁိုဝ် 6 ဝၼ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းယႂ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် Cameron Winklevoss, Tyler Winklevoss, လႄႈ Divya Narendra ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉဝႃႈ မၢၵ်ႉၶ်ၼႆႉ မၼ်းဢဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ဝႆႉဝႃႈၼႆ၊ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေၸွႆႈထႅမ် HardvardConnection.com ၼႆသေ မၼ်းလႆႈႁဵတ်း ဝႅပ်ႉသၢႆႉမိူၼ်ၵၼ်ၼႆသေ ၸူးၸီးၸွႆးမၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2008 မႃး လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းပၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈမၢၵ်ႉၶ်ဢဝ် ၵႃႈၶၼ်ၵုၼ်ႇသိၼ်သတွၵ်ႉ တေႃႇလႃႇ 1.2 လၢၼ်ႉၼႆႉ သၢႆႈပၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
2006 - 2011
ပီ 2006 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယု ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ မီးမႃး (13) ၶူပ်ႇယဝ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းပၼ် တႃႇ ၽူႈလႂ်ၽႂ် မီးဢီးမေးလ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးၸႂ်ႉလႆႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢဝ်ငဝ်းတူင်ႉႁွင်ႉၸူးၵၼ်
ထိုင် ပီ 2011 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (6) ဝၼ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉ Skype ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းပၢႆးၸၢင်ႈ မၼ်းၼၼ်ႉသေၵေႃႈ တႄႇ သိုပ်ႇမိုတ်ႈ လွင်ႈႁွင်ႉငဝ်းတူင်ႉ ၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁွင်ႉၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉလႆႈ ၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉသေ လႆႈၸႂ်ႉဝႆႉ Skype Rest API ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်းလႄႈ လုမ်းၽႄ
မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉ ပီ 2011 ၼၼ်ႉ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးဝႆႉ တေဢဝ်လုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၶဝ် ၶၢႆႉၸူး မႄႇလူဝ်ႇပႅတ်ႉၶ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူဝ်းမီးၽၢႆႇၼွၵ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းၶၼေႇတႃႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈ "Facebook Ireland Limited" တီႈ ဝဵင်းတႅပ်ႇဝလိၼ်ႇ တီႈမိူင်းဢၢႆႇယႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2010 မႃး ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ႇလုမ်းထီႉသီႇမၼ်း တီႈႁၢႆႇတရႃႇပတ်ႉ တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းၵုၼ်ဢေးသျႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီ 2010 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း မီးမႃးထိုင် 750 လၢၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇ ၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၶေႃႈမုၼ်း တီႈ ႁၢႆႇတရႃႇပတ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 2011 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ တီႈ ပီႇရိၼ်းဝီႇ တီႈၸႄႈမိူင်းဢွၵ်ႇရီႇၶုၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ႁူင်းၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်တိူဝ်းသၢၵ်ႈသႃႇ လွင်ႈၵိၼ်ႁႅင်း တႃႇ 38% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2012 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈထႅင်ႈ ႁူင်းၶေႃႈမုၼ်း ၵႃႈတီႈ ၾေႃးရႅတ်ႉၸီးတီး တီႈၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵတ်ႉထဝႃႇႁၼ၊ လုၵ်ႈၼၢင်းႁွၼ်းၽိုၼ်း
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈႁူႉထိုင်လွင်ႈၼၼ်ႉၼႆ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းမႃး တီႈႁေႃသေ လၢတ်ႈၼႄ ၶုၼ်ၵေႃးသလဝႃႈ “ၶုၼ်လူင်... ဝႃႇသꧤၶတ်ႉတိယၼႆႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းၼင်ႇၵဝ်ႇဢိူဝ်ႈ။ သမ်ႉၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉယဝ်ႈ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ လႆႈမႃးလုၵ်ႈၸၢႆးလူးၵွၼ်ႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉဢမ်ႇထိူၵ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်မိူင်းလႃႇ။ ၶုၼ်လီၶဝ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵေႃႉဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼၢင်းႁွၼ်းၽိုၼ်းဢွၼ်ႇ ၵမ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈ သေလႆႈမႃးၼၼ်ႉ တင်းပၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေၶႆႈၼႄ ꩡၢတ်ႈၵꩦ်ႉꩧဝႃႇႁၼယဝ်ႉ-
သုၸႃႇတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ
ဝဵင်းသႃႇၵေႇတၼႆႉ မီးၼႂ်းတိူင်းဢင်ႇၵ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတိူင်းၵေႃးသလယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသဵင်းသႃႇၵေႇတၼႆႉ ၵူၼ်းၵႃႉလူင် "ထၼၼ်ႇၸယ" ယူႇသဝ်းဝႆႉ။ ထၼၼ်ႇတယၼႆႉ မီးလုၵ်ႈယိင်းသွင်ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈပဵၼ်ဝိသႃႇၶႃႇ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈပဵၼ် သုၸႃႇတႃႇယူႇယဝ်ႉ။ သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ မႅၼ်းႁႅၼ်ႇဢိတ်းဢိ်တး၊ ၵႆႉၵႆႉမေႃၽိတ်းပိူၼ်ႈ၊ လႆႈမႃးပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵသေ ယွၼ်ႉၵုင်ႇလႆႈပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းထၼၼ်ႇၸယ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ၸဝ်ႈယေးငိုၼ်းလူင်ၼႆလႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်ဝႆႉ။ မီးဝၼ်းၼိုင်ႈ၊ တီႈႁိူၼ်းဢၼႃႇထပိၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တူင်ႉတိုၼ်ႇႁိုၼ်ႇသၢၼ်ႈသေ ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄး သဵင်သမ်ႉပေႃးပၼ်းၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇသူင်ႇ တၢင်းဢူၼ်ဢၢၼ်းမေႃးမႄးသေ မေႃယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသမ်ႉယေႃးၶိင်းမႃးႁိူၼ်းဢၼႃႇထပိၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ၼႄႈ ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ၊ တီႈႁိူၼ်းသူၼႆႉ ႁဵတ်းသင်သမ်ႉဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးလူင်ဝႆႉလႃႇ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမီးလူင်ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ တေႃႈလဵဝ် လုၵ်ႉပႂ်ႉၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ၽႅဝ်ဝႆႉတီႈႁိူၼ်းၼႆႉဢေႃႈ၊ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်လႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်ဝႆႉသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢႆ့လိူင်းဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ၊ ၵႆႉၵႆႉၽိတ်းၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၵူႈၵေႃႉသေ ၸင်ႇပေႃးမေႃးပၼ်းလူင်ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆၶႃႈယဝ်ႉ" တၢင်ႇလဝ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်ၵရုၼႃႇၼိူဝ်သုၸႃႇတႃႇသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ႁႂ်ႈမႃးပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁႂ်ႈတူၼ်ႈၸႂ် ဢၼ်မေႃၽိတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၼႆသေလႄႈ ၸင်ႇႁေႃးၼႄတြႃး ၼမ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵတ်ႉၵျႃႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်သုၸႃႇတႃႇဢိူၺ်း၊ မေးၼၢင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးလၢႆပိူင်လၢႆမဵဝ်းၼႃႇ" ယၢမ်းၼၼ်ႉ သုၸႃႇတႃႇၸင်ႇဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶႃႈတေပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတေႃႈသၢင်းလၢင်း ႁေႃးၼႄပၼ်သေၵမ်းတီႈၶႃႈ" လဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ " မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵျႃႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလိူင်း၊ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမဝ်ၵႂၢမ်းၽၢင်း၊ ဢမ်ႇလၢတ်ႈသဵင်ႁႅင်း။ တေလႆႈမီးၸႂ်ႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းတႃႇသေႇ၊ တေလႆႈလုမ်းလႃးၸဝ်ႈၽူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇမႄႈလုမ်းလႃးလုၵ်ႈလၢင်းၼၼ်ႉသေ တေလႆႈၵႅတ်ႇၶႄပႂ်ႉပႃးၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၽူဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ တေလႆႈၼွမ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ၊ တေလႆႈယူႇၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ" တေလႆႈမီးၸႂ်လီၸႂ်ဝၢၼ်သေ တေလႆႈမီးသတ်ႉၸႃႇၼိူဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးလေႃႈႁၼ်ၽူဝ်ႁဝ်းၼႆ တေလႆႈမေႃ မိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်ႁိုင်လၢႆပီမိူင်းသေ ၸူမ်းသိူဝ်းလူင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၸႂ်ႁဝ်းတေလႆႈမိူၼ်တင်းၸဝ်ႈၽူဝ်သေ တေလႆႈၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၸွမ်း ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးဢိူဝ်ႈ။ တေလႆႈမီးၾိင်ႈယၢမ်ႈဢၵျၢင်ႉလီသေ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် ၸင်ႇတေမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ယဝ်ႉ၊ တေလႆႈပဵၼ်ၽူဝ်မေးၵၼ် ႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူင်းၽီသေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၽွၼ်းလီ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၽီၶဝ်ဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃးသေ သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ ယူႇထင်ၵႂႃႇႁႂ်ႈၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢိၵ်ႇပႃးပိူၼ်ႈတင်းလၢႆ ႁႂ်ႈပေႃးမီးတၢင်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
1239
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1239
1238
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မွင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
လႅၼ်လိၼ်
ဝဵင်းမွင်ႇတေႃးၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ လႄႈ ၼမ်ႉၼၢတ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇ လႄႈ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃးၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ တင်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ လႄႈ တင်းမႄႈၼမ်ႉၼၢတ်ႉၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း လၵ်းၼၵ်ႉ 41 လၵ်း လႄႈ လၵ်းလိၼ် 42 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ပင်းၵလႃး လႄႈ တၢင်းယၢဝ်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ မီး 25 လၵ်းသေ တင်းၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇၼႆ ဢိူမ်ႈၸပ်း လၵ်းလိၼ် မွၵ်ႈ 12 လၵ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ တင်း ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ မွၵ်ႈ 63 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ်၊ ၶေႃးလဵၵ်ႉ ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 2017 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇသေ တီႈၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 7 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၽႄ 9 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၽႄ 14 ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပုၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ 95 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 58 ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီးယူႇ 1 ႁူင်းယဝ်ႉ။
သုၼ်ႇတရိၵ ꧤႃႇရတွႃႇၸ
ပုၼ်ႇၼႃးလူင် သုၼ်ႇတရိၵꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၢင်ပွႆးလူင် ပူႇၸေႃႇၾႆးမၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈလီၽၵ်းဝၢၼ် ဢၼ်ၵိုတ်းယူႇတီႈ ပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉသေ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းပၢင်ပွႆးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်းလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်သၢင်ႇၵၢၼ်းသုမ်ႇႁူဝ်သေ ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ꧤႃႇရတွႃႇၸၵေႃႈ ထၢင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇၵွႆးၼႆသေ ၸင်ႇယိပ်းတၢင်းၵိၼ်ၽၢႆႇၼိုင်ႈ၊ ယိပ်းၼမ်ႉၽၢႆႇၼိုင်ႈသေ မႃးၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈငိၼ်းသဵင်တိၼ်ပုၼ်ႇၼႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်းလူင်းသေ ယၵ်ႉတူၺ်းယဝ်ႉ၊ ပေႃးၸၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်းလူင်းၵေႃႈ ꧤႃႇရတွႃႇၸလႆႈႁၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉလၢတ်ႈဝႃး "ႁႃး...ပဵၼ်သမၼႁူဝ်လွမ်ႈလူင်ၼႆႉ" ဝႃႈၼႆသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝၢႆႇတူဝ်မၼ်းၶိုၼ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၵမ်ႈၽွင်ႈသမႉ် ၵႂႃႇၸွမ်းလင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ထႃႁူဝ်လွမ်ႈယူႇလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၶႄးတေပဵၼ်ၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃးႁဝ်းၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈပဵၼ်ၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃးတႄႉ ၶႂ်ႈဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉပၼ်ယူႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈႁူႉၸႅင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "သူပဵၼ်ၶိူဝ်းဢီႈသင်" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ဢေႃး... ပုၼ်ႇၼႃး၊ ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယ ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းတိုၵ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းဝတ်ႉသ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႇ သုတ်ႉတရ၊ ၵဝ်ၼႆႉထႃႁူဝ်သေ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ၵၢင်းယၢၼ်တၼ်ႇႁႃႇလေႃးၽလုမ်းလုမ်းလႄႈ ယူႇၼႂ်းၽဝဢၼ်ငမ်းယဵၼ်လုမ်းလုမ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ဢေႃး...ပုၼ်ႇၼႃး သူထၢမ်ဝႃႈ ၵဝ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပႆႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ မိူၼ်ထၢမ်ၵႂၢမ်းၸႃႉၵႂၢမ်းလၢႆၵွႆးဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးꧤႃႇငတွႃႇၸၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ တီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ "ၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃးလႄႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃး ၼႆသေ ၸင်ႇထၢမ်ၵွႆး" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ (ဝႃႇတလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ꧤႃႇရတွႃႇၸတႄႉ ၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼ ပုၼ်ႇၼႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်တၢင်ႇၸၢဝ်းတၢင်ႇၸၢတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ) ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈꧤႃႇရတွႃႇၸဝႃႈ "သူၼႆႉ ပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇသူၵေႃႈယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ၶိူင်ႈလူႇတၢင်းတၢၼ်း ပူႇၸေႃႇလူႇတၢၼ်းထိုင် ၸဝ်ႈမီးပၺ်ႇၺႃႇလူင် ဢၼ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇ၊ ဢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼိမ်မၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၵၢင်းလွတ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇလီတင်းလူင်သေ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၼ်ႇႁႃႇလေႃးၽၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီထၢမ် ပဵၼ်ၶိူဝ်းလႂ် ၼႆသေ ထုၵ်ႇလီတွင်ႈထၢမ်တြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမိူၼ်ၼၼ်ၸင်ႇ သူၼႆႉ တေၸၢင်ႈႁူႉႁၼ်တြႃးသေ တေမီးၽွၼ်းလီတင်းၼမ်ယဝ်ႉ ပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈၶွတ်ႇယွတ်ႈမၼ်းလီငၢမ်းဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ꧤႃႇရတွႃႇၸၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၸဝ်ႈသမၼ၊ ၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ ယၢမ်ႈႁဵတ်းပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇမႃးၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးၼႆႉၵေႃႈ တေႁဵတ်းပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇထႅင်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်ပၢင်ပွႆးဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈွတ်ႇယွတ်ႈလီငၢမ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၽႂ်သမ်ႉပဵၼ်ၵေႃႉႁဝ်းထုၵ်ႇလီပူႇၸေႃႇၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈလၢတ်ႈပၼ်သေၵမ်းၶႃႈ" ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉ ၸွင်ႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁပ်ႉတုင်းၶူဝ်းလူႇၼႆၸိုင် ၵိုင်ႇလီထၢမ် လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ဢမ်ႇလူဝ်ႇထၢမ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၼ်း" ဝႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ထၢမ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈလွင်ႈၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ်ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်းလႆႈ။
925
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပႃႇၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပႃႇၶႃး (, Par Hkar, ပါခါး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
925
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1237
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1556
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1556
1236
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း (, Nam Tawng, နမ့်တောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၻုတိယၵရၼီယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ၼပ်ႉယမ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တႃႇယႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1234
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢင်ႇဢူး၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီႈ
ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတွတ်ႉႁွင်ႇ 22 တီႇၵရီႇ 2 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 4.38 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတွတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 27 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 31.49 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းသုင်လိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 3510 ထတ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ လွႆတႅမ်ႇဢွၼ်ႇလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ တင်း သူပ်းပၢၵ်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 300 လၵ်း၊ တင်း ၵူတ်ႉမူၵ်ႉတမသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 400 လၵ်းပၢႆယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸမ်ႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႃႈ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 43 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈလိူဝ်ႇ-လႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ မီး 17 လၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
ဢိင်းၵလဵတ်ႈ သိမ်းပၢင်ႇဢူး
ပီႊၶရိတ်ႉ1885 ၼီႊ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇလႆႈ 19 ဝၼ်း၊ ဢိင်ႈၵလဵတ်ႈၶဝ် တိၺွပ်းဢဝ် ၶုၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်း (ၸိုဝ်ႈ သီပေါမင်း)ၼၼ်ႉၵႂုႇ။ 1.1.1886 ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢွၵ်ႇၶေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႊတင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈ ၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဝဵင်းသိူဝ် ၸဝ်ႈဢွင်ႇမႅတ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလႄႈ ဢွၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ယူႇတီႈမိူင်းတႆးၽၢႆႇႁွင်ႇဝၼ်း တူၵ်း(မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်မိူင်းၶၢင် လႄႈ တိူင်ႈၸေႊၵႅင်း)ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇသူႈ ဢိင်ႈၵလဵတ်ႈ။ ဝၢႆး လင်မႃး လုၵ်ႈၸဝ်ႈလၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၸင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်း။ မြင်စိုင်းမင်းသား(လုၵ်ႈမင်းတုန်းမင်း) ဢွၼ်တင်းၵူၼ်းမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈၼႂ်းလႅၼ်ႊ လိၼ်ပၢင်ဢူး မႃးသေႃႉတဵတ်ႇယူႇတီဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ၶေႃလူင် (ဇီးပင်ကြီးရွာ) သေ သူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈတေႃႇသူႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ႁူဝ်ပီ 1886 ၼီႈ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သိမ်းလႆႈ ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၶေႃလူင်။ မင်းသႃးမိၼ်ႇၸၢႆး လႆႈပၢႆႈၵႂုႈယူႇၽၢႆႁိၼ် (ကျောက်ဆည်)။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သိမ်းလႆႈ ပၢင်ႇဢူးသေတႃႉၼႂ်းၵႄႈ 1886-1890 ၼီႈၼႆႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။ မၢင်းသႃးၶျွင်းၶႂုႉ( ချောင်းခွမင်းသား စောရန်ပိုင်၊ လုၵ်ႈမက္ခရာမင်း သား) ဢိၵ်ႇ ၵူၼ်းႁပ်ႉၸိုဝ်ႈ “စကြာမင်းသား” ၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢွၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်ပၢင်ႇဢူးမႃး ႁွမ်းၵွင်ႁၢမ်ၵဝ်ႇႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ ဢူးၸၢၼ်ၽိဝ်ႇ လႄႈ ပူဝ်ႇၹေႃး ၼၼ်ႉသေ တေႃႇ သူႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉသၢၵ်ႉတေႉတေႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸင်ႇၺွပ်းလႆႈ “စကြာမင်းသား” သေ ၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈ ။ မၢင်းသႃးၶျွင်းၶႂုႉ ၸေႃးယၢၼ်ႇပႅင်ႇ သမ်ႉလႆႈပၢႆႊၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။
သၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇသၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇႁိၵ်ႈမေႇမဵဝ်ႉ
မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼၼ်ႉ ဢိင်ယွၼ်.လူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသိူၵ်းလူင် မေႇ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈတပ်ႉပႆလိၼ်ပင်းၵလႃးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ မေႇမျူဝ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလုၵ်ႉဢဝ် မေႇမျူဝ်ႉသေ လၢႆႈပဵၼ် ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶိုၼ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶိုၼ်းႁွင်ႉ မေႇမျူဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃး ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉ ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီ ၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇဢုတုဝဵင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇလီ။ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈလွင်ႈမႆႈသေ မႃးဢွၼ်ၵၼ် လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶုၼ်ပွင်မိူင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈမႃးယူႇ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး (ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးဝႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတီႈဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ - မိူင်းတႆး - မိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ တီႈပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ၵူၺ်းမီး 5 ဝၼ်းၼိုင်ႈၵၢတ်ႇၵူၺ်း။
ငႃးလူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1233
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
011 လၵ်ႉၶၼမိၵ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းမၷꩪ ဝဵင်းရႃႇꩡၵႁၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်လူင်မၷꩪ ၵိၼ်မိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ် တူဝ်တိုင်သေ တိုင်ႁဵင်ၼိုင်ႈဢုမ်ႇလွမ်ႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇယူႇ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး တိုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆးသွင်တူဝ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ “လၵ်ၶၼ လႄႈ ၵႃꩮ”။ ပေႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးတိုင် ထဝ်ႈၵႄႇမႃးၼႆ ၸင်ႇဢဝ်တိုင်ႁႃႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈပၢၵ်ႇ ၸႅၵ်ႇပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တင်းသွင်သေ ႁႂ်ႈၵွၼ်းႁူဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်ႈမၷꩪၶဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈၼႃးၶဝ် ပဵၼ်ႁူင်းပဵၼ်ၵွၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁႄႉၵင်ႈလႆႈ တိုင် ၸိူဝ်းဢၼ်တေမႃးၵိၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶုတ်းလုၵ်းၶုတ်းထၢင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပၵ်းဝႆႉမႆႉလႅမ်၊ ႁဵတ်းဝႆႉ ႁိၼ်လၼ်ႇ၊ ႁၢင်ႈဝႆႉႁဵဝ်ႉ ၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ တိုင်တင်းၼမ် လႆႈလူႉႁၢႆတၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်
1. ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ႁႅင်းၽိူမ်ႉထႅမ်
တႃႇတေ ၸႅၵ်ႇၽႄႁူႉလႆႈ သၸီႇဝ (ဢၼ်မီးၸႂ်) လႄႈ ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) ၼၼ်ႉၸိုင် သၸီႇဝၼႆႉ မၼ်းမီးပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သၸီႇဝၼႆႉ တီႈတူၼ်ႈတီႈတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးသေးလ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းသႄးလ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီး ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီး ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇၸိုင် တေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၸီႇဝ။ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း မၼ်းမီးပိူင်ၽၢင် ဢၼ်ဢဝ်သႄးလ်သေ ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼိၸီႇဝၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး သႄးလ်လႄႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇ ပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ။ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်မေႃၽိူမ်ႉထႅမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း သင်ဝႃႈ ၼင်တီႈၶႅၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း သိၵ်ႇၵႂႃႇလွၵ်ႈၵႂႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး ၼင်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ် ၸဵပ်းတီႈတူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၶဝ် ၶိုၼ်းႁၢႆၶႅၼ်းၵႂႃႇ ၼိူဝ်ႉမႂ်ႇ ၶိုၼ်းမုၼ်းမႃး၊ ဢၼ်ႁၵ်းၵႂႃႇ ၶိုၼ်းၵပ်းၵၼ်ၶိုၼ်း၊ ဢၼ်ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိူတ်ႈမႂ်ႇ ယၢင်မႂ်ႇ၊ ၼင်မႆႉလွၵ်ႈၶၢပ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်မေႃၽိူမ်ႉထႅမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
4 လွင်ႈလူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸီႇဝရုပ်ႈ
သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်)တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸီႇဝရုပ်ႈ (တူဝ်)ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ (မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇ) ယဝ်ႉ။ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်တၢင် တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ် သႄးလ် လႄႈ ထၢတ်ႈ သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇၼႆႉတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ် သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) တေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ပဵၼ်မႃးမႂ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်၊ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၶိုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။
လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ
တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ ၼၼ်ႉ တေလႆႈၸွမ်း မၢႆမီႈ သီႇဢၼ်ယူႇ။ ပေႃးဢမ်ႇၸွမ်း မၢႆမီႈသီႇဢၼ်ၼႆႉၸိုင် တေဢမ်ႇယၼ်မၼ်ႈလႆႈ တီႈၼိူဝ် ၸီႇဝၿေႇၻပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉလႆႈ။
4 ႁႂ်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃႉထတ်းထိၼ်
လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ၸၢင်ႈထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၼမ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ မႃးၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၽိုၼ်ထမ်းၵေႃႈယဝ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉယုမ်ႇၵမ်းလဵဝ်။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇ သေႃႉသွၵ်ႈႁႃ ၶေႃႈယၼ်မၼ်ႈမၼ်း ၶေႃႈတမ်းၸႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆး ၶေႃႈတွပ်ႇယူႇ။ ၽူႈလူင်ႉ ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻၶဝ်ၵူႈၵေႃႉတႄႉ ၶဝ်ၸွမ်းမၢႆမီႈလူင် သီႇဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
526
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:526
126
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:126
ၵျွင်ႇတူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွင်ႇတူး  (ကြောင်ဒူးရွာ၊ Kyaungdu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191981 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1566 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1660 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3226 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၵူၼ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် ၽိင်ႈငႄႈ ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸမ်ႉ ႁႅင်းဢေႇမႃး။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁဝ်း လၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်လပ်းတႃ ယုမ်ယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၸွမ်းၽိင်ႈထုင်းမႃးၵူၺ်း။ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၵ်းၸပ်းတူဝ်ၸႂ်မႃး။ တီႈပၢႆးပႆၺႃႇ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၵူၼ်းၼႆႉ မၼ်းသပ်းလႅင်းၸႅၵ်ႇၼႄလွင်ႈၼႆႉဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈပၢႆးပႆႇၺႃႇ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၵူၼ်းၼႆႉၼႆ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၵူၼ်း၊ ၽိင်ႈထုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်းလဵၵ်ႉၼွႆႉတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈလၢႆး တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈဝႆႉဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈလဵၵ်ႉဢေႇၵေႇမၢင်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼႆသေတႃႉ ပေႃးတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်း ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ၊ ယိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉဢေႃႈ။
မူင်ႇတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
မွင်ႇတေႃး၊ ဝဵင်း
ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းမွင်ႇတေႃး ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ဝဵင်း သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ တင်း မိူင်းၽၢႆႇပုၼ်ႉသေၵေႃႈ မီးလွင်ႈ ၵႃႉၶၢႆၵၼ်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၺွပ်းပႃပၢင်ႇလၢႆႇ လႄႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉၵုင်ႈၼမ်ႉၸဵမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ပႃ၊ ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈ၊ ၶဝ်ႈ၊ မၢၵ်ႈမူင်ႈသီႇႁူင်ႇ၊ မၢၵ်ႈမူင်ႈ၊ မၢၵ်ႈတိုင်ႇယၢင်း၊ ယၢင်းရေႃႇပႃႇ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉပွမ်ႈ၊ မႆႉသၵ်း၊ မႁေႃႇၵၼီႇ၊ မႆႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢဝ်သူင်ႇၸူး မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉလႄႈ သူင်ႇၸူး မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ပူးတီးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢေႇတီႇ 124
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
924
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
123
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
525
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:525
ၵျူႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1231
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
923
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပျႃး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၸွၵ်ႉ  (ညောင်ပင်စောက်ရွာ, Nyaungpinzauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191129 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1003 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1174 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ (မြိတ်ခရိုင် ; Myeik District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းတိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး (ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇ)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မိူင်းမလေးသျႃး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢိူမ်ႈၸပ်းၷၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉၼႆ့ ႁဵတ်းၵၼ်တူၼ်ႈယၢင် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶုတ်းမေႃႇႁေႈ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ် ပႃႁႅင်ႈ ပႃၼဝ်ႈ၊ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမၢၵ်ႇမု၊ လွင်ႈၵၢၼ်ႁႃ ႁၢင်းၼူၵ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ လႄႈ ၶႆႇမူၵ်ႉ(ပလႄး) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ တင်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ တင်းဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ မီးသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉသေ တၢင်ႇၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ မႆႉသၵ်း၊ ယၢင်၊ ၶူဝ်းႁေႈလိူင်း၊ ဝၢႆ၊ ပႃႁႅင်ႈ၊ ပႃၼဝ်ႈ၊ ႁၢင်းၼူၵ်ႉ၊ မၢၵ်ႇမု ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽႅၼ်ႇမူင်ႈၵေႃႈ သူင်ႇၶၢႆယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းတႄႉႁဵတ်းဝႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ထုင်ႉၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ၽူၼ်ၼမ်သေတႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီယူႇဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝတ်ႉၽြႃးလူင် မူၺ်ႇတေႃႇ မိူင်းပၼ်ႇ
တႄႇတင်ႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ မူၺ်ႇတေႃႇ
ဝတ်ႉမူၺ်ႇတေႃႇၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တႄႇတင်ႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိယဝ်ႉလႄႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇရႃႇၸိၼ်ႇတ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႇယၵ၊ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃးဝိတႃႇၸႃႇရ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢုပ်ႉတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၶူးၸၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵုမ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းတႄႇတိူၵ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ တီႈဝတ်ႉမူၺ်ႇတေႃႇၼႆႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီး 4 ပႃး၊ ၸဝ်ႈသၢင်ႇမီး 18 ပႃး ႁူမ်ႈၵၼ်မီး 22 ပႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တႄႇတင်ႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈယဝ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈၼင်ႈဝတ်ႉၶဝ် ၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇၵေႃႈ ဢဝ်တပႄးၽႂ်မၼ်း မႃးသူင်ႇဢၢပ်ႈ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလႄႈ ထိုင်ၶဝ်ႈဝႃႇမႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း မီး 4 ပႃး ၸဝ်ႈသၢင်ႇမီး 75 ပႃး ႁူမ်ႈၵၼ်မီး 79 ပႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်မႃး တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇၶဝ် ၸိူဝ်းမႃးသွၼ်ႁဵၼ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ မီးတင်းၼမ်လႄႈ ၶူးသွၼ် သမ်ႉမီးဢႄႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃးဝိတႃႇၸႃႇရ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇ ႁွင်ႉမႃးထႅင်ႈ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃးဝိတ (သၼဵၼ်း) ဢၼ်မီးယူႇတီႈ ဝတ်ႉပၢင်မူင်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပီဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈမႃးတႄႇ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶူးသွၼ် သၢမ်ပႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 16 ပီ ၶူးသွၼ် ဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈမႃး ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ ဝၢႆးသေ လႆႈတႄႇတင်ႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆႉ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇရႃႇၸိၼ်ႇတ (ၼႃႇယၵ) သေယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃးဝိတႃႇၸႃႇရ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၸုမ်းၵေႃးပၵၶဝ်သေ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ႁဵတ်းဝႆႉ ဝတ်ႉဝႃးၵၢၼ်ႇၵျွင်း တႄႇၵႂႃႇ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 122
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:122
922
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
လွင်ႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ
ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႇ က္နိင် - ၽႃ / ႁူဝ်ႉ၊ ဋုန် - ဝဵင်း ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်မီးႁူဝ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ (ကြည့်မြင်တိုင်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်းယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဝႃႈ (ကွာဍုင် - လာဒိုင်ုဒိန်း) ဝဵင်းဢၼ်မီးႁူဝ်ႉ/တပ်ႉႁႄႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်း ပၢင်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ၼႆ ပၢင်တိုၵ်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇၼႆႉ လိုဝ်းလင်မႃးတႄႉ။ ယွၼ်ႉႁူဝ်ႉဝဵင်း/တပ်ႉႁႄႉဝဵင်း ၶႅမ်ႉၼႃႇလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇတင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်သဵင်ႁွင်ႉ Come and die သေ ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း  Kemmendin  ၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ Come and die မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းတူင်ႇဝိူင်းၽၢႆႇတတ်းသိၼ် လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁၢႉ.ၼၼ်ႉ (ယွၼ်ႉဢၼ်တိူင်ႇလၢတ်ႈၼမ်ၼႃႇ) ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇတိူင်ႇ (ကြည့် - မြင် - တိုင်) ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ သူၺ်ႇတႅမ်ႇမျေႇ (ရွှေတိုင်မြေ) ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိုဝ်းလိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
1912
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1910 ႁူဝ်သိပ်းပီ
921
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1230
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တပျေႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတေႃး  (သပြေတောရွာ, Thapyaytaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပထူဝ်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219103 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 906 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 971 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1877 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵုင်းမူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းမူၼ်း (, Kon Mun, ကုံမွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1229
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၵ်ႉၵႄးယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ)  (ညောင်ပင် (တက်မ)ရွာ၊ Nyaungpin(Tetma)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ) ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192435 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1813 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယူဝ်းၶျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝိတ်ႉၸႃႇပႅတ်ႇပိူင်
ၺၢၼ်ႇတိပ်ႉပႃႉသေႃးတႃႉ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူၽီ၊ ဢၼ်ၸႅဝ်ႈလႅတ်းသေ ႁူၽီၼၼ်ႉလႄႈ သဵင်ယႂ်ႇသင်လဵၵ်ႉ၊ ဢၼ်လၢတ်ႈတီႈၵႆ ၸိူ်ဝးၼၼ်ႉ ငိၼ်းလႆႈသဵင်ႈသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မုၼ်းၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ ႁူႉငိၼ်းလႆႈ သဵင်ဢုပ်ႇသဵင်လၢတ်ႈ သတ်ႉတဝႃႇ ၼႂ်းၸၵျဝလႃႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႈ။
1228
1228
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 6
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
1227
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႁတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝိတ်ႉၸႃႇသၢမ်ပႃး
ၺၢၼ်ႇပုပ်ႉပေႇၼိဝႃႇသႃႇၼုတ်ႉသတိ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၶိုၼ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉႁၼ်လႆႈ ၽဝႃႉၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၶိုၼ်းႁူႉႁၼ်ထိုင်လႆႈ ၶၼ်ႇထႃႇၽဝႃႉ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ယဝ်ႈ။
920
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တပျေႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1555
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းတူယႃး ၵဵင်းတုင်
ၵျွင်းတူယႃး
မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ပဵၼ်ၵျွင်းမႆႉ ၵျွင်းၶႃးၵူၺ်းသေတႃႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်မႃး ၵျွင်းမႆႉပႅၼ်ႈ၊ ဝၢႆးမႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၵျွင်းဢုတ်ႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ တၵႃႇၸိူဝ်းလူႇတၢၼ်း ၵျွင်းၵေႃႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် သိုပ်ႇလၢမ်းတၢမ်ၵၼ်မႃး ၸဝ်ႈသြႃႇၼင်ႈၵျွင်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ သိုပ်ႇပုတ်ႈၵၼ်မႃး ၸိူဝ်ႉဢမ်ႇႁၢႆ သၢႆဢမ်ႇၶၢတ်ႇယူႇ။ ၵျွင်းတူယႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ပွၵ်ႉၵုင်းၵျွင်းသေတႃႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းၵုင်းၵျွင်းသေ သမ်ႉၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်းတူယႃးၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီသႃႇသၼႃႇ 2554 ပီတႆး 2104 ပီၵေႃးၸႃႇ 1371 ပၢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇသႃႇမိ (ထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ B.A မႁႃႇၵၼ်ႇထဝႃႇၸၵပၼ်ႇတိတ၊ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း သင်ႇၶၼႃႇယၵ ၸႄႈမိူင်းတႆး) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ၸဝ်ႈတႃႇၼငဝ်ႈၵျွင်း ၼၢင်းၼွႆႉ ၸင်ႇယိူင်းၸူးထိုင် ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ (လုင်းသၢမ်လူင်) ဢဝ်ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ပႃႈသႅင် (သိုဝ်းလိုဝ်း) ၼမ်းၼႃႈသေ ၸင်ႇႁဵတ်းငဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼသေ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ႁဵတ်းပဵၼ် ၵျွင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႈထႃး ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼႃး ႁူမ်ႈပႃး တၵ်ႉၵႃႇ တီႈၸမ်တီႈၵႆၵေႃႈ လႆႈၸႂ် ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်သေ ၸွႆႈထႅမ်လူႇတၢၼ်း ၸွမ်းယဝ်ႉ။ ပီၵေႃးၸႃႇ 1371 လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ (22.12.2009) ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵၢင်ၼႂ် 9:00 မွင်း ၸင်ႇပၢင်းဢဝ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ 69 ပႃးသေ ၸင်ႇတွၵ်ႇလၵ်းၵႅဝ်ႈ၊ တမ်းဝၢင်ႈမၢၵ်ႇဢုတ်ႇၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၽူႈယိပ်းငိုၼ်း ၸၢႆးၵႅဝ်ႈ ၼၢင်းသႅင်ၸွႆႉ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း လႄႇႁႃတိုၵ်းသူၼ်း ပီႈၼွင်ႉတင်းလၢႆသေ လူႇၶၢမ်ႇငိုၼ်းမႃး လႆႈၼမ်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈလႄႈ ၸွႆႈၵၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၵျွင်းမႂ်ႇၵႂႃႇယူႇ။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵေႃႇသၢင်ႈၵျွင်းတူယႃးၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢႆးလႃၵႅဝ်ႈ၊ ၼၢင်းမူဝ်ၶမ်း ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း။ မေႃမိုဝ်းလူင် ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ သမ်ႉပဵၼ် ၸုမ်းသြႃႇဢူးဢႃးပူၺ်ႇၶဝ် ဝၢၼ်ႈၸဵတ်းမိူင်း ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။ မေႃမိုဝ်းလူင် ၽၢႆႇႁဵတ်းထီးလႄႈ မွၵ်ႇယွႆး မွၵ်ႇတင်ႈၸေႃႈၾႃႉမႄႈလႆ ပဵၼ်ၸုမ်းသြႃႇလုင်းယွတ်ႈၶဝ် ဝၢၼ်ႈပႃႇလႅင် ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။ မေႃမိုဝ်းလူင် ၽၢႆႇၶွၵ်းမွၵ်ႇၶွၵ်းဝၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်းသြႃႇဢူးတၢၼ်းလုၼ်ႇၶဝ် ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉသဵင်ႉ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ (ဝဵင်းဝၢၼ်ႈမူင်ႈ)ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႄ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵျွင်းတူယႃးၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃး 2 ပီသေ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1373 ၼီႈ လိူၼ် 12 လွင်ႈ 1 ၶမ်ႈ (11.11.2011) ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈတူၵ်းပၢၵ်ႇ ယၢတ်ႇၼမ်ႉ ဢဝ်ၼႃးမုၼ် ၽွၼ်းလီမၼ်းသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈပဵၼ် ဢၼ်ၵမ်ႉဢၼ်ထႅမ် တၢင်းၵႂႃႇ မိူင်းၶမ်းမႁႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇသေ လူႇတၢၼ်း ၵိုၵ်းၵပ်းၸပ်းဝႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
1226
1226
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။