cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝိႁၢၼ်ဢွင်ႇမျေႇၽုင်ႇသႃႇ ၵျွင်းတႆးၵဝ်ႈလၵ်း တႃႈၵုင်ႈ
ဝၢႆးပီ 1986
မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ တႄႇမႃးၼၼ်ႉ မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဵတ်းပႅတ်ႇပႃးၵူၺ်းသေတ ထိုင်မႃးပီ 1993 ၼႆႉတႄႉ လႆႈႁၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး မီးဝႆႉ 80 ပၢႆပၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ် ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး၊ ပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပၼ်ႁႅင်းသေ ႁဵတ်းယူႇ ၶူပ်ႇပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလုတ်ႈဢမ်ႇႁၢမ်း လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇယူႇ ၵူႈပီပီယဝ်ႉ။
1186
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ပိုၼ်ႉငဝ်ႈ
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉတႄႉဝႃႈ "ဢီႊၶေႃးၼေႃႊမီႊ" ၼႆသေ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ "ဢူဝ်ႊဢီႊၵူဝ်းၼေႃးမူသ်ႉ" ၼၼ်ႉမႃး။ "ဢူဝ်ႊဢီႊၵူဝ်းၼေႃးမူသ်ႉ" ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ "ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ၸတ်းပွင်ၼႃႈႁိူၼ်း"။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း တီႈပွင်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ႁၢင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ တီႈတေႉတေႉမၼ်း ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မီးလွင်ႈတၢင်းဢၼ် မိူၼ်ၵၼ်ၵမ်ႈၼမ်။ ၼႃႈႁိူၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁူပ်ႉၺႃးငဝ်းလၢႆးတႃႇတေတႅပ်းတတ်းသဵၼ်ႈၸႂ်တင်းၼမ်လၢႆ။ တေလႆႈတႅပ်းတတ်းၸတ်းပွင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၵေႃႉလႂ်တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်လႂ် ၵေႃႉလႂ်တေႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်လႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ၽႂ်တေႁုင်မိုဝ်ႉ၊ ၽႂ်တေသၵ်ႉၶူဝ်းလွႆးၽႃႈ၊ ၽႂ်ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ၼမ် ၽႂ်ၵိၼ်ဢေႇ၊ တေတူၺ်းထီးဝီးၶျွင်ႉလႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ် ၽႂ်ပဵၼ် ၵူၼ်းလိူၵ်ႈ။ တေတေလၢတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈၸိုင် ၼႃႈႁိူၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈၸတ်းၵၢၼ် ငဝ်းတိုၼ်းဢၼ်သႅပ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းႁူမ်ႈႁိူၼ်းတင်းလၢႆသေ ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁိူၼ်းတင်းလၢႆ ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း လမ်ႉၵတ်ႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၼင်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ မိူၼ်ႇၼင်ႇၼႃႈႁိူၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈႁူပ်ႉၺႃးၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတင်းၼမ်လၢႆ။ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈႁႃဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်တေလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႂ်။ လူဝ်ႇလႆႈမီးၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉတေလႆႈတေႃးၽႃႈႁဵတ်းၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်မႆႊသေ မၢင်ႊၵေႃႉသမ်ႉတေလႆႈသၢင်ႇႁၢင်ႊၶူင်ႊသွပ်ႉဝႄးၶွမ်း။ မိူဝ်ႈလႂ်လႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ် ပၼ်ၵၢၼ်(ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈလိၼ်၊ ၵေႃႇၵၢႆႇ၊ လႄႈ ၶိူင်ႊၸၢၵ်ႈ)ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းတူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉၸိုင်၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းယင်းတေလႆႈၸတ်းပွင် တမ်းဝၢင်း ၶူဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶွင်ၵုၼ်ႇသိၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၸွင်းၸေး(SERVICES)ဢၼ်ၶဝ်ပၼ်။
1186
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢႆးမေႃၽၢႆႇဢၢႆႇထီႇလႄႈ သုၼ်ႇၵၢၼ်ငၢၼ်း
Application Developer
AD ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိူင်ႈပီလႆႈ လႆႈ တေႃႇလႃႇ 70000 ပၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ မေႃၸႂ်ႉ Application ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၶိုၼ်ႈ ပၢင်သွၼ်လူင် ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉၶမ်ႇၶမ်ႇသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈၼိူဝ်ဢွၼ်ႇလၢႆးၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ဝိူင်းလႂ်ဝိူင်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမီးတီႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း application ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈဢွၼ်ႇလၢႆးသေၵေႃႈ ၶဝ်ႈတွပ်ႇပၢင်တွပ်ႇ ဢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈဢဝ်လႆႈ ဝႂ်မၵ်းမၼ်ႈလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။ AD ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၵွမ်ႉမေႃ ပေႃႉလိၵ်ႈဢိတ်းဢွတ်း မေႃႁဵတ်းၼႄ ၸရၢင်းဢၢင်းၵႂၢၵ်ႈဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်းတႄႉ တေၸၢင်ႈလႆႈငိုၼ်းလိူၼ်ဢေႇသေ ပေႃးၼႄလႆႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တီႈ ၼႃႈၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင်တႄႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈလႆႈငိုၼ်းလိူၼ် ၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ပိူင်ငဝ်ႈပိုၼ်ႉမၢႆ(1)
ၶႆႈၸႂ်တူၺ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼိူင်ႈၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸတ်းပွင်ႇၶပ်ႉၶိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းၼႆလႄႈ။ မၼ်းၸၢင်ႊၸႂ်ႉၸၢႆႇၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းတင်းသဵင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈလႆႈ၊ ၸႂ်ႉၸၢႆႇၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးၸႂ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ပွတ်းသွင်ယၢမ်းၵေႃႈလႆႈ။ တႃႇၵူႊယေႈၸူဝ်ႊမူင်း ဢၼ်မီးဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးၼိူင်ႈပၢႆးၼၼ်ႉ၊ မၼ်းၵေႃႈလႆႈပွၺ်ႇပႅတ်ႈယေႈၸူဝ်ႊမူင်း တႃႇတေၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တၢင်ႇပၢႆးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႊယၢမ်းဢၼ်မၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵႃႊလႆႈပွၺ်ႇပႅတ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇတေ ၼွၼ်းလိုဝ်ႈ၊ တႃႇတေဢွၵ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်း၊ တႃႇတေတူၺ်းထီးဝီး ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၶၢဝ်းပွတ်း တႃႇလႆႈငိုၼ်းၸူၵ်းငိုၼ်းၸၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸွင်ႇၾၢင်ႉမႅၼ်ႈႁိုဝ်လွင်ႈဝႃႈ ၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်းႁဝ်းထူပ်းၺႃးငဝ်းလၢႆး "လွင်ႈသိုဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈပွၺ်ႈၽႃႈ"ၵွၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေတႅပ်းတတ်းၼင်ႇႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီတႅပ်းတတ်းၼင်ႇႁိုဝ်။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈတႃႇတေၽိူမ်ႉၶိုၼ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇတေႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉသေတႄႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼိူင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပွၺ်ႇၽႃႈပႅတ်ႈ တႃႇတေႁဵၼ်း ပၢႆးၸႂ်ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵေႃႉ ၵွမ်ႉဝႃႈ ပေႃးႁေႉၵင်ႈသိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႃႇဢႃးလႃးၼႆၸိုင် တေၸၢင်ႊပဵၼ်လွင်ႈလူတ်းယွမ်း ၸၼ်ႉတၢၼ်းၵၢၼ်ယူႇသဝ်းႁဝ်းၼႆသေ တေၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈၵၢၼ်ပႂ်ႉပႃးသိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉတႄႉၵေႃႈ ယႃႇပေႇႁဵတ်း။ ၵွမ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းၽၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇမီးႁႅင်းၸုင်ၸႂ်တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပွၺ်ႇမၢင်ပႅတ်ႈၵူၼ်းၽၢၼ်ႇၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ႉၵေႃႈယဝ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁူႉပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ႁဝ်းမီးတၢင်းလိူၵ်ႈဢီႈသင်ဝႆႉလၢႆလၢႆၼႆၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႊႁဵတ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်လီလီ။ ယွၼ်ႉၼႆလႄႈ ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈတႄႇၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇတီႈလွင်ႈတၢင်းႁူႉဢၼ်ဝႃႈ "ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလႆႈလႄႈ လွင်ႈပွၺ်ႇၽႃႈ" ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမေႃၽၢႆႇဢၢႆႇထီႇလႄႈ သုၼ်ႇၵၢၼ်ငၢၼ်း
ၶႅပ်းဝႂ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၢႆႇထီႇ
ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၢႆႇထီ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၢႆထီႇၼႆႉ ၶႅပ်းဝႂ် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်တင်း ဢၢႆႇထီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈ မႃးယဝ်ႉ။ ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်တိူဝ်းတူၺ်းႁၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်း လႆႈၶႅပ်းဝႂ် ဢၢႆႇထီႇ သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸၢတ်ႈပၢၼ် ဢၢႆႇထီႇၼႆႉ လွင်ႈၸိူဝ်း ထုၵ်ႇလီႁူႉ ထုၵ်ႇလီမေႃ ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇၸွမ်းႁူႉလႆႈ လွင်ႈပၢႆးမေႃၵူႈဢၼ် လႄႈ ပိူင်သၢင်ႈ ၵူႈဢၼ်ဢၼ်။ ဢၢႆထီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းသေ ၸင်ႇပေႃႇပဵၼ်မႃး ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပႆႇၵၢင်းယၢၼ်လႆႈ တင်း ၵူၼ်းၼႆတႄႉ တွၼ်ႈၵၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်း ဢၢႆႇထီႇ ယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု  (ကုက္ကိုစုရွာ, Kokekosu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190899 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 681 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 734 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမေႃၽၢႆႇဢၢႆႇထီႇလႄႈ သုၼ်ႇၵၢၼ်ငၢၼ်း
ၶႅပ်းဝႂ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ
ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းပၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် Sponsor တႃႇ ၶႅပ်းဝႂ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈႁၢတ်ႉဝႄးလ် ၵူၺ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပၢင်သွင်လူင် ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ပူင်သွၼ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။
1185
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼေႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼေႃးၵူင်း  (နှောကုန်းရွာ၊ Hnawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192784 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1192 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1463 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
102
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
913
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ဢၼ်ၵႆႉဢႅဝ်ႇလႄႇ ယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႇထိူၼ်ႇ ပူႇမူးသိူဝ်းဢွၼ်ႇ ၶဝ်လိုပ်ႈလမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇသေ လႄႇႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၽွင်ႈမိူဝ်ႈဢမ်ႇလႆႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇသင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႄႇ ၶုတ်းၵိၼ်ႁူဝ်မၼ်း ႁူဝ်မုၵ်း ထူဝ်ႇၵိၼ်ႁူဝ် မၢၵ်ႇ ၵေႃႇယုမ် ယွတ်ႈၽၢၵ်းၵုတ်ႇ ယွတ်ႈၵူႇတူၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ သေတူမ်ႈ ၵိၼ် သုမ်ၵိၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
101
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1525
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
101
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:101
လွႆပွၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆပွၵ်း (, Loi Pauk, လွိုင်ပေါက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ယၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1183
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး
ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းပဵၼ်
(1) လႂႃႉမူင်း (ၾလမ်း)
ၽူႈတၢင်တူဝ်ၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်း 7 ၸဝ်ႈၸမ်း
(6) လုင်းၶုၼ်ထီး (ၽူႈတၢင်တူဝ်တွၼ်ႊပၢင်လူင်၊ ၶိူဝ်းတႆး)
ၵၵျႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1524
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သျိၼ်ႇငႄႇပျေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
လႄးၸထုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
လႄႇသျီး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ (Kyaukse), (ကျောက်ဆည်)ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ မီးဝႆႉၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ မႄႈၼမ်ႉၸေႃႇၵျီႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ တႃႈလိူဝ်ႇသေ ပေႃးဢဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၵႆယၢၼ် 27 လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 359 လၵ်းယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းဝဵင်း
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁွင်ႈၽၢႆသေ လႆႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ၵျွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ သႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆ သေ ပေႃးတေပိၼ်ႇတူၺ်းၽၢႆတႆး တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၽၢႆႁိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆလူင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁူးၽႄၼမ်ႉဝႆႉလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၼႃးႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၼမ်ႉၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်လႆႈယူႇ။
911
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 99
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
2040
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2040 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၵိၼ်ႇမုၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်ႇမုၼ်းၶျၢၼ်ႇ  (ကင်မွန်းခြုံရွာ၊ Kinmunchon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192073 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 889 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1206 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2095 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1523
1523
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1182
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
910
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 98
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇယဝ်ႉ။
494
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:494
1181
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
909
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶႄႇတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉၸွမ်း တႅဝ်းၵၢတ်ႇၶႄႇ လႄႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၸေးၶျူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉတႄႉၵေႃႈ ဝႆႉပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ထီႉသၢမ်သေ လၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
1180
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း
လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လႄႈ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈၸိသင်ႇၶွင်ႇၸီႇၼႆသေ ပွတ်းၶမ်းမႃး လႆႈတိၺွပ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉတီႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ရည်ရွယ်ချက်အနေဖြင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို အသက်မဲ့စေရန်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်၏ ။ ၼႂ်းၵႃႈပွတ်းၽၢႆႇၼိူဝ် ဢၼ်ထုၵ်ႇတိၺွပ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸွမ်ၽွင်းလူင် တၼိၼ်းတႃႇရီႇ၊ တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ယၢင်း၊ ရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉတီႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇတိၺွပ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။
1180
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1522
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 24
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (24) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (341) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (342) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 97
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
908
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
493
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:493
ႁိၼ်းၵုတ်ႉဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢႆႇလျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
တၢၼ်ႇတွႆး၊ ဝဵင်း
တီႈၼိူဝ်ၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ မီးႁိူၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈရူးရူပ်ႉၶဝ် ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဝၢႆႇၼႃႈၸူးလွႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၼင်ႇ ႁၢင်ႈမူၼ်းမူၼ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းတတ်းသိၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း မႄႈၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီးယူႇ 14,327 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။
ၵျွင်းသဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းသဵၵ်ႉ (ကျောင်းဆိပ်ရွာ, Kyaungseik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190181 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1326 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2759 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပထမဝိမႃႇၼ ဝတ်ႉထု (ၼၢင်းၽီၶီႇပလၢင်ႇၶမ်းမိၼ်)
1-ပထမဝိမႃၼဝတ်ႉထု
ပထမဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ
လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ (မြန်မာ: အင်္ဂလိပ်စာ) ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈတေႃၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၻၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ် ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်ယဝ်ႈ။ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 450 ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇသေ ႁွတ်ႈထိုင်မႃးတီႈမိူင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉသွၼ်ႇ Anglo-Saxon ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သေ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိိုဝ်းလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 350 လၢၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၽႄႈတိူၼ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယူႇ။
1179
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1521
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
907
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
906
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ
2။ တူၺ်းႁၼ်လီ တီႈၼိူဝ်လေႃးၵတ။ ႁႂ်ႈႁၼ် လီလိူဝ်သေၼၼ်ႉၵွၼ်ႇတ။ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇ တူၵ်းထုၵ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် လေႃးၵတ။
ထူင်းပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈထူင်းပူဝ်ႇ  (ထုံးဘိုရွာ, Htonebo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸူဝ်ႇပႃႇလ်လေးသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190535 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1134 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2240 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မေႃႈတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမေႃႈတွင်း (, Maw Tawng, မော်တောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
491
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1176
1176
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1983
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1176
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1519
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1519
490
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1175
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 96
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇတႂိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၵုင်းႁႆး (ႁၢႆး)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းႁႆး (, Kone Hawng, ကုန်းဟောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1174
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပႃႇလ်လေးသႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
489
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 7
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
1518
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇၾိင်ႈမိူင်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2016 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 1 ဝၼ်း တီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈ ပီ 2016 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 5 ဝၼ်း တီႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈသင် လႆႈမၵ်းမၼ်ႈမႃးသေ ဢေႇပရႄႇ (6) ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ ဝဵင်း
လွင်ႈတၢင်းပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူးၼေႇပျီႇတေႃႇ
ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၵႅၼ်ၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်တီႈလီ တွၼ်ႈတႃႇဢုပ်ႉပိူင်ႇတင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ လႄႈ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းသေ တိူဝ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းတႆး၊ မိူင်းယၢင်းလႅင် လႄႈ မိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႆႉမီးႁိမ်းၸမ်လႄႈ ပိုၼ့်တီႈဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈငမ်းယဵၼ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တွၼ်ႈတႃႇပေႃးတေၼိမ်သဝ်းမႃး တေၸၢင်ႈပၼ်တၢင်းၵမ်ႉတၢင်းၸွႆႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းလႆႈၶၢႆႉၸႄႈလူင်ၸူး ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပိူင်လူင်ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵေႃႈၼမ်လႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ပွၵ်ႉယွမ်ၸိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လေႃးလႄးၵၼ်ဝႆႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်းဝဵင်းလႄႈဢမ်ႇၵႃး ၽွင်းတိုၵ်ႉတေပႆယၢင်ႈၸူး သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼၼ်ႉ ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇမီးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမီးတႅတ်ႈတေႃးလီ ၵႃႈတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉၸူး ၸႄႈလူင်မႂ်ႇသေ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈငႄႈ
ပၢင်ပွႆးပၼ် သူးလူင်ႉလႅၼ်ႇ ငဝ်းတူင်ႉ မျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၶတ်းၸႂ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၽၢႆႇငဝ်းတူင်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇယဝ်ႉ။ တီႈတိူၵ်ႈၵုၼ် ပႁူဝ်ႇလၢၼ်းၸူင်ႇ ၼေႇပျီႇတေႃႇၼၼ်ႉ မီးဢွင်ႈတီႈငဝ်းတူင်ႉတီႈၼိုင်ႈလႄႈ တီႈပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉတင်း တၢတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႄငဝ်းတူင်ႉ ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
သိုပ်ႇမိုတ်ႈ Wikipedia
ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ် တႃႇတေပဵၼ်မႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်၊ ၸဝ်ႈၶူးမေႃၶဝ် လႆႈပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းၼမ် တႅမ်ႈꧦမၢႆꧦသေ ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၼိုင်ႈထဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇငၢႆႈꧦ။ လႆႈပၼ်ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းယူႇ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ Britannica တႄႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ လိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇတႄႉ လိၵ်ႈၼႂ်းပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးၼႂ်း ၶႅပ်း CD-ROM ယူႇ။ ၶႅပ်းသႅၼ်သမ်ႇ Encarta ဢၼ် Microsoft ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸိၵ်းပဵၼ်ယွတ်ႈ တင်းသဵင်ႈယူႇ။ ၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈၼႂ်းပပ်ႉသေ ၽႅဝ်မႃးၼႂ်း ၸီႇၻီႇၵူၺ်း။ လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် တီႈၼႂ်း Britannica ၼၼ်ႉ မီး 80,000 ႁူဝ်သေတႃႉ တီႈၼႂ်း Microsoft Encarta တႄႉ မီး ၼိုင်ႈသႅၼ်ပၢႆယဝ်ႉ။
ၼွင်ၶဵဝ်၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မလႄးၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမလႄးၵျိၼ်း  (မလဲကျင်းရွာ, Malekyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192195 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1617 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1951 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3568 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
904
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 94
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
488
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျေႇသေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျေႇသေး  (ချေဆေးရွာ, Chaysay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျေႇသေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191332 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျေႇသေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 402 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 934 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (2) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (33) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (332) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (333) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၶမ်းပတ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶမ်းပတ်း (ခမ်းပါတ်မြို့ ; Khampat ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
487
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
902
'''902’’’
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1173
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1171
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိုမ်
လိုမ်ဢေးသျႃး(Asia)
လိုမ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လိုမ်ဢေးသျႃးယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ မီး 43,810,582 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (15,915,360.3 လွၵ်းလၵ်း) သေ မီး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 30 တၢင်းၵႂၢင်ႈလိၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေ မီး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8.6 လိၼ်ၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းလိုမ်ဢေးသျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ မိူင်း 42 မိူင်းသေ ထုင်ႉမၼ်း လႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉ ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢင် (5 မိူင်း)၊ ဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇ (6 မိူင်း)၊ ဢေးသျႃးပွတ်းတူၵ်း (12 မိူင်း)၊ ဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်း (8 မိူင်း)၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး (11 မိူင်း) ၼႆယဝ်ႉ။
ဢတႃႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1172
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1517
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 93
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1170
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွင်းမူး ၸဝ်ႈသၢမ်တႃ
ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼႃႇ ဢူမုၼ်ၽုင်းငဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁၼ်ထိုင်တၢင်းၵႆ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇတႃၽီၶဝ်ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လီဢၢမ်းတႄႉတႄ။ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ႁူၺ်ႇတႃမၼ်းၸဝ်ႈ သွင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၶူၼ်သဵၼ်ႈၼိုင်ႈ ယၢဝ်းယၢဝ်းသေ ၶူတ်းငေႃးဝႆႉလႄႈ တူၺ်းႁၢင်ႈလီတႄႉတႄႉ။ တူၺ်းပေႃး ဢမ်ႇဢိမ်ႇလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းၸိုင် မိူၼ်ႁၢင်ႈမီးဝႆႉ မၢၵ်ႇတႃသၢမ်လုၵ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “ၸဝ်ႈသၢမ်တႃ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်း ႁႃတီႈလၢတ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇသမ်ႉတိတ်ႉထၢၼ်ႇသတ်ႉၸႃႇဝႆႉဝႃႈ “ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ပေႃးဝၢႆးလိုၼ်းမႃး သင်ဝႃႈ မၼ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ပေႃးဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး မႃးမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈလႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈမႃးမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃးလႆႈ၊ သင်ဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး မႃးမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃးသေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ လီငၢမ်း တၢင်ႇထီးမၼ်းယဝ်ႉ ပေႃးၼႆၸိုင် တီႈႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်း ငိုၼ်းၶွၼ်ႈသေၵမ်း” ၼႆ တိူင်ႇၵႂၢမ်းသတ်ႉၸႃႇဝႆႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵၢပ်ႈႁၢႆႉလူင် တူၵ်းထိုင်မႃးလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် မၢင်ၸိူဝ်း ဢွၵ်ႇပၢႆႈႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထူၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမႃးတင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် မွပ်ႈပီမိူင်း သၢမ်သိပ်းလိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းယူႇ တီႈဝၢၼ်ႈၵုင်းမၢၵ်ႇမူင်ႈ လင်ႁိူၼ်းၵႆၵႆၼိုင်ႈလင်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မႄးတီႇႁုၵ်ႉ တီႈယုမ်း ႁိမ်းၵွင်းမူး မႄးပတ်းမႄးၽဵဝ်ႈသေယဝ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢဝ်ထီးၸေႈ တၢင်ႇလူႇႁဵတ်းပွႆးတၢင်ႇသွမ်းယူႇ ၵူႈပီၵူႈပီသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၵွပ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လုမ်းလႃး ႁဵတ်းပွႆးသင်သေယဝ်ႉ. ၵွင်းမူးၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူးႁၢမ်းၵႂႃႇ ထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
486
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼတ်ႉၸဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸဵင်း  (နတ်စိမ်းရွာ, Natsein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼေႇရိတ်ႉၸယ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189666 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼေႇရိတ်ႉၸယၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2195 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1759 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈဝဵင်း
• #ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
• #ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဝဵင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း
• ဢိၼ်းၵူင်း
• ၵၼႂႃး
• မိူင်းၵုတ်ႈ
• ပျီႇၺွင်ႇ
• ၸပႄႇၼၵူဝ်ႇ
• တႃႇၸီႇ
• ဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢေႇတီႇ 92
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1516
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
485
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီး 2115 လွၵ်းပၼ်မူၼ်းသေ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇပိူင်ႇ မီး 300 ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းမၼ်း ၵႂၢင်ႈသေ လဵမ်ၵႂႃႇၸူး ၽၢႆႇတၢင်းၼိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တႃႇ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ပွတ်းၼိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ
ပွတ်းၼၼ်ႉၼႆ တူၼ်ႈမႆႈ ဢွၵ်ႇၼႃဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတႄႉ ယွၼ်ႉၾူၼ်ဢမ်ႇပေႃးမႃးမၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈႁဵတ်း ႁွင်ႈၶုတ်းသေ လႆႈဢဝ်ၼမ်ႉတီႈ ၼွင်ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ် မတယႃႇၼၼ်ႉ မီး လွႆမွင်းတေႃးသေ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ မီး 3638 ထတ်းသေ ၽၢႆတၢင်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်လွႆ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပၢင်ႇဢူးၼၼ်ႉ သုင်ၸမ်မွၵ်ႈ 4000 ထတ်း 5000 ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆၸိူဝ်းမီးၸိုဝ်ႈလင်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်လွႆႁိၼ်ၶၢဝ် ဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် မတယႃႇ တၢင်းသုင်မီး 1000 ထတ်းပၢႆ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လွႆသူၺ်ႇတွင်ႇဢူး၊ လွႆမၢၼ်းတလေး၊ လွႆယၢၼ်ႇၵိၼ်း တၢင်းသုင် 700 ထတ်းပၢႆ ဢၼ်မီးတီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်
ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် တီႈဢၼ်ၶုၼ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ် ၽုင်းယႂ်ႇမႃးလႄႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၽြႃးၵွင်းမူးသေဢမ်ႇၵႃး မီးဝႆႉ ႁိူၼ်းဝႃးဢၼ်လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈ ၽြႃးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ် ဢၼေႃႇယထႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး ၵႃႈတီႈ တွင်ႇပျူင်း၊ တီႈၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇၼၼ်ႉ ႁၢၼ်တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉတေလႆႈႁၼ် မၢၵ်ႇဢုတ်ႇႁၢမ်းဝႆႉ တႃႇသွင်လုၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးယွၼ်းသူးလႆႈ ဢၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်း တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈမီး။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံစာချုပ်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော ဆာမောင်ကြီး၊ ဦးတင်ထွဋ်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၊ သခင်ဝတင်၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဗိုလ်မင်းလွင်၊ ဦးကိုကိုလေး၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ ဒေါက်တာ စိန်မြမောင် ၊ ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ဦးတင်ညွန့်၊ ဦးမောင်မောင် စသော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသလို၊ ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ဒိုမီနီယန်အတွင်း ဝန်ကလေး ဘော့တွမ်လေ၊ မစ္စတာ လက်ဝဒ်ချ် (Mr. W.B.T.Leduidge)၊ ဇွန်လေဒင် အမှူးသော အရာရှိကြီးများနှင့် တောင်တန်းဒေသ မင်းကြီး မစ္စတာ စတီဗင်ဆင်တို့လည်းတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) အဖွဲ့မှ ဖဒိုဝိရီကျော်၊ သထုံဦးလှဖေ၊ စောစံကေးနှင့် ဦးချစ်တီး တို့လည်းလေ့လာသူအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
တႃႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတႃႈ (Waantaa,, ဒါးဆိပ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1515
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
484
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1168
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တိၼ်းတယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းတယႃး  (သင်းတရားရွာ, Thintayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတယႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191688 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတယႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1493 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2682 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 66
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျႃႉထုၼ်းဢူး
ပၢၼ်ပွတ်းၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
လႆႈၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်မေႇ 5 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ဢၼ်လူင်းပၢင်သွၼ်ၼေႃႇၶိုၼ်သိုၵ်း ၸုပ်ႈ (25) တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း မိူဝ်ႈပီ 1990 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
483
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1167
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထယၢႆးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတယၢႆးတေႃး  (ထရိုင်းတောရွာ၊ Htayaingtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192321 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4480 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ
ၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ မိူင်းပၼ်ႇ
လွင်ႈၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇၼႆႉ ၸဵမ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းမိူင်း ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈငိၼ်း ၸိုဝ်ႈမၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႅပ်ႈမီး၊ ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ် သင်ဝႃႈ ႁွတ်ႈမႃးထိုင် မိူင်းပၼ်ႇသေ သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁွတ်ႈထိုင် ၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇၸိုင် ပႆႇလႆႈဝႃႈ ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းပၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢၼ်မေႃသွၼ်ႁူၺ်ႈၸွႆး ၸၢႆးမူး တႅမ်ႈသေ ႁွင်ႉဝႆႉဝႃႈ "ၸႂ်ထိုင်မိူင်းပၼ်ႇ" ၼၼ်ႉ သမ်ႉတႅမ်ႈသေ ႁွင်ႉမၢၵ်ႇဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇဝႃႈ "ၸႂ်ထိုင်ဝတ်ႉၽြႃး ၵျွင်းလူင်မူၺ်ႇတေႃႇ ၸႂ်ထိုင်ထႅင်ႈၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ" ၼႆလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈတိူဝ်းႁူႉၸၵ်း ၵွင်းမူး ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇယူႇ။
1166
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1166
တူင်ႁီး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
1165
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူႇမႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵူႇမႄး  (ကူမဲရွာ, Kume) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190902 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5650 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6494 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12144 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးယူႇလီ
ႁူင်းယႃ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ႁူင်းယႃသုၼ်ႇတူဝ် တင်းမူတ်း မီး 9 ဢၼ်သေ ဢွင်ႈတီႈၵူႇၼွၼ်း မီး1,228 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈပၼ်ယႃႈယႃ မီး 4 တီႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ မိူဝ်ႈ ပီ 2017 ၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်မီး 413 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တီႇပီႇ မီး 280 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိူတ်ႇတၢႆ မီး 13.31 % ယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ
ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇ ႁင်း တပ်ႉမတေႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ သေႇၼႃႇပတိသိုၵ်း ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။
1163
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1163
1164
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 65
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွၼ်းၾၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်း
ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး
ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ မိူင်းၼီႇပေႃးလ်ၼႆႉ မိူၼ်မၢၵ်ႇၸမ်ႇပုသပေႇဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူင်ၵႂၢမ်းဝႃႈ - တီႈလႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းမီးပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ "ဢဝ်မႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းလႆၶဝ်ႈသေ ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇၸင်ႇတဵမ်ယဝ်ႉ" ၼႆ။ (ဢႃတႃၼႃတိယသုတ်တ) ၶေႃႈပူင်ၵႂၢင်းပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉ ၼႄဝႆႉတႃႇၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇလႄႈ ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း ၶွင်မိူင်းဢိတ်းတီးယႃး ပွတ်းၸၢၼ်းၵွႆး။ တီႈပွတ်းၸၢၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးၵုၼ် သီႇရိလင်းၵႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမႄႈၼမ်ႉသင်လႆလူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႆႉၽႅၼ်ႇလိၼ်ၼိုင်ႈပွတ်းၼိုင်ႈတွၼ်ႈ ၶွင်မိူင်းဢိတ်းတီးယႃးသေ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸဝ်ႉသေၼႆႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႒႔၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ
ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၵေႃႈ ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ပီ 1956-57 ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တီႈမိူင်းယႆ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ထိုင်တီႈၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢူးၼု ၵေႃႈၶိုၼ်ႈမႃးတီႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ မၼ်းမႃးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝႃႈ- မိူင်းဢမႄႊရိၵၼ်ႊႁႅင်းယႂ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈလူင် လိင်ႊၶၼ်ႊ ဢမ်ႇပၼ်မိူင်းပွတ်းၸၢၼ်း ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ။ မိူင်းပွတ်းၸၢၼ်းၶဝ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇသေ လႆႈတိုၵ်းယိုတ်းၶဝ်သေ ဢဝ်ႁူမ်ႈႁွမ်းမႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမႄႊရိၵၼ်ႊၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ လွင်ႈၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးသူၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ႁူႉထိုင်ဢိူဝ်ႈ- ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်တိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင်
ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်
မိူဝ်ႈပီႊ 1398 ဝၢႆးမိူင်းမၢဝ်းၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈၸွမ်းယဝ်ႉ ၼိူင်ႈပီႊၼၼ်ႉ သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ လႆႈၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉမႃး ၽူႈသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း မိူင်းမၢဝ်းဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း သိူဝ်ၸိုၼ်ႈၾႃႉ (Si Xingfa ) လႄႈ Dao Hun, Dao cuan ၶဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတိုၵ်းယူႇၼၢၼ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႊသိုၵ်းယူႇၼၢၼ်ႇၶဝ်ႁေႉဝႆႉဢွၼ်တၢင်းလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈလႆႈ တိုၵ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈသိုၵ်းယူႇၼၢၼ်ႇၶဝ်ႁေႉဝႆႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း ဢၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉtusi ဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈ ၶဝ်ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢိတ်းၼိူင်ႈၵွၺ်းၵေႃႈ ပေႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈမိူင်းမၢဝ်းလူင်လႆႈၸႅၵ်ႈပဵၼ် ၵႂႃႇႁႃႈတွၼ်ႊ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၼႂ်းႁႃႈတွၼ်ႊၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၸဝ်ႈၾႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး မိူင်းမၢဝ်းလူင်ၼႆႉၼိူင်ႈပီႊၼိူင်ႈပွၵ်ႈလႆႈၵႂႃႇသႂၢင်း ၶွၼ်ႇတီႈၸဝ်ႈဝွင်ႉႁေႃသႅင်ၶႄႇ ၵူႊပီႊယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ1413 ၼၼ်ႉ သိူဝ်ၸိုၼ်ႈၾႃႉလႆႈပူတ်းၸၼ်ႉသေ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ လႆႈၶိုၼ်ႈမႃးတႅၼ်းတီႈယူႇမၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢင်တိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင်(1441–1442)
မိူဝ်ႈပီႊ1440 လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင်ၼၼ်ႉ မူႇဢၢၼ်ႈ ယွၼ်းႁႅင်းသိုၵ်းမွၵ်ႈ 120,000တီႈႁူၵႂၢင်(Huguang) ၊ သီႇၶျွင်ႇ(Sichuan) လႄႈ ၵူသူဝ်(Guizhou) ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ7 လိူၼ်ထူၼ်ႈ2 ပီႊ 1441ၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၸွမ်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ဝၢင်ယၢၼ်(wenyuan) ၼႆႉ သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇလွင်ႈ ပၢင်တိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင် လႄႈ တၢင်ႇလိၵ်ႈတုၵ်းယွၼ်း ၵႂႃႉတီႈႁေႃၶမ်း တႃႇႁူၺ်းႁႂ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းႁႅင်းတိုၼ်းၶဝ်ၼိူဝ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇ ၵိုင်ႇငမ်ႇတင်းၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်ပွၺ်းတိုၵ်းၼႆႉ ႁူဝ်သိုၵ်းဝၢင်ႇယီႉ(Wang Ji) လႄႈ မွင်းသႃးယိင်ႈၵူ သျၢၼ်းၾူ(the Duke of Yingguo, Zhang Fu) ၶဝ် ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈၶဝ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းသႅၼ်ဝီ လႄႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၶဝ်ၼၼ်ႉႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႉ(Si Renfa) ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်လႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႉလူႉၵွၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်ယင်းပၢႆလၢတ်ႈဝႃႈမၼ်းတေလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ၸဝ်ႈၸၢႆးၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်သျႅၼ်တုင်(Zhengtong) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢင်တိုၵ်းလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ ၺႃးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းတႂ်ႈ ႁေႃသႅင်ဝမ်သျႅင်(Wang Zhen) ၼႆယဝ်ႉ။
1162
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1161
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီးယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1160
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢင်သေႃး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
{{ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း {{Sagaing-geo-stub}} ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၺွင်ႇထူဝ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထူဝ်ႇ (တူၵ်း)  (ညောင်ထို (အနောက်)ရွာ၊ Nyaunghto(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192088 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1228 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1972 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထၼွင်းတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵွင်းမူးမႁႃႇၼႃႇယၵ ပၢင်လူင်
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မေႃမိုဝ်းမၼ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမေႃၸုမ်းလဵဝ်။ မေႃမိုဝ်းၼႂ်းပၢင်လူင် (16)ၸုမ်း မႃးႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်ၽိင်ႈထုင်းတႆး ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိၼ်းၵွၼ်ႇ။ သဵင်ၵွင်တႆး တေလႆးလင်ၸွတ်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၵၼ်။ ၵွင်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ။ တႆးၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၶွၼ်ႈၵၼ် ၵွင်ၵၼ် ဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇၼင်ႇၼႆလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ၵႂႃႇၽႅဝ်တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းမီးၵွင်ၵူႈၸုမ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေမၵ်းမၢႆ လွင်ႈပီႈၼွင်ႉတႆး သီႇၼႃႈၽ ပႅတ်ႇၼႃႈမိူင်း မႃးၵွင်ၵၼ် ၶွၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈႁဵတ်းၵိုၵ်းပႃး ႁၢင်ႈၵွင်လူင် 8 လုၵ်ႈ ႁၢမ်ဝႆႉ ၵွင်းမူးလူင် မႁႃႇၼႃႇယၵယူႇယဝ်ႉ။ မေႃမိုဝ်း ဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁဵတ်းၵွင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မေႃမိုဝ်း ၼၼ်ႇတိယယဝ်ႉ။
မွၵ်ႇမူဝ်ၼႆ့ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆ ဢၼ်ၵိုၵ်းသႃႇသၼႃႇသေ တီႈၼိူဝ်ပၢႆၵွင်းမူးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် မီးဝႆႉ မွၵ်ႇမူဝ်ၶမ်းလူင်ႇၼိုင်ႈ။ ၵေႃႉၽူႈ ဢၼ်ဢဝ်လဵၵ်းသေ ၶဵၼ်ႇႁဵတ်းမွၵ်ႇမူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၶူးၸၼ်ႇတႃႇသီႇရိ (ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ) ပၢင်လူင်ယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်မူဝ်ပၢၵ်ႇၸၼ်ႉ ဢၼ်ၵီႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ပပ်ႉသုတ်ႉတၼ်ႇ၊ ဝိၼႆး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ၼိုင်ႈမဵဝ်း မိုင်ႈပပ်ႉ သႂ်ႇဝႆႉသေ ဢဝ်ၽႃမၢၼ်ႇ လွမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵၼႆႉ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်း တိုၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵွင်းမူး တႂ်ႈလႂ်လႃးလႃး။
1159
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢိၼ်းဝိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းဝိၼ်း  (အင်းဝင်းရွာ, Innwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းဝိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194343 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းဝိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 839 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 91
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1915
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1158
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 63
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းတေႃးဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး
ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး, (ရှမ်းကွန်မျူနတီကောလိပ်), (Shan Community College), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်(college)ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 2017 ။
ယိူင်းဢၢၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး
ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇ၊ ဝႆႉၵႃႊၶၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းႁပ်ႉၶူးယဝ်ႉတီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တေလႆႈမီးသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈမေႃ ပိၼ်ႇပၢႆႇၼပ်ႉထိုဝ်တေႃႇ ၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႃႊၶၼ်သုင်သုတ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉ။
တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈတႆး၊ ၵႂၢမ်းတႆး ပဵၼ်ငဝ်ႈသေယဝ်ႉ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင် ၼႂ်းၵၢၼ်သွၼ်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈသွၼ်ပဵၼ်ပၢႆးၾၢႆႇဢၼ်ၼိူင်ႈ တႃႇတေမီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ပၢႆးပူင်သွၼ်
လုၵ်ႈႁဵၼ်း တေလႆႈႁဵၼ်း ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်ၼေဝႆႉတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉ 75 Credits သေတေလႆႈသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈ 75 Credits တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈသဵင်ႈ 150 Credits ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉ B.A Interdisciplinary Social Science in Mekong Studies ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်တေပူင်သွၼ်လႆႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၸမ်း မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။
ဢေႇတီႇ 62
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
898
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးတႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1157
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1156
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1156
မျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
1514
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျူဝ်ႉတိတ်ႉ (သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ
ဢေႇတီႇ 90
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး (မြောက်ဦးမြို့နယ် ; Mrauk-U Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူးယဝ်ႉ။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈမိူင်းၶၢင် (ကချင်ပြည်နယ်), (Kachin State), ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ သုတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ၂၃ ၂၇' လႄႈ ၂၈ ၂၅'  လွင်ႇၵျီႇတုၼ်ႇဢွၵ်ႇ ၉၆ ၀' လႄႈ ၉၈ ၄၄' ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးဝႆႉ လွၵ်းလၵ်း (၃၄၃၇၉ ၸုတ်း ၂၂ ) ယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸေႊၼႃး ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပိူင်လူင် တၢင်ႇဢၼ်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၶၢင်၊ တႆး၊ ၶျၢင်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ၼႃႇၵ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်လႄႈ မီးၽၢင်ႁၢင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ ၂၀၁၄ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ ၁,၆၈၉,၄၄၁ ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈသတ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ၵူၼ်း ၼိုင်ႈလွၵ်းလၵ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၄၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်ထိူၼ်ႇလွႆသတ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉,၂၉၆ ထတ်း) လႄႈ ၵမ်ႇလၼ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉,၁၄၂ ထတ်း) ၼၼ်ႉသေ မူၺ်ၼၢႆး ႁူမ်ႇဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ထုင်ႉပဵင်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ဢၼ်မီးတီႈႁူဝ်ႈၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈတႃႈၼၢႆးၶ ထုင်ႉၶူင်ႈႁူးၵွင်း၊ ထုင်ႉပဵင်းပူႇတႂ်း ဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈမလိၶ၊ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ၸေႊၼႃး လႄႈ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ တီႈၼွင်လူင်ဢၢင်းတေႃႇ၊ ႁွင်ႈမိူင်းၵွင်း၊ ႁိမ်းႁွမ်း ႁွင်ႈၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
မျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ
1155
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ
• ဝဵင်းလွႆၸေႊ
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း
ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵႂႃးၵျဵင်းၽေႃႉ၊ ၵႂၢမ်းမရူႇ၊ ၵႂၢမ်းရဝၢၼ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းလိသေႃး ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပိူင် လူင် (၄) မဵဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လသျီႇ လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၸီးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မရူႇသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျဵင်းၽေႃႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မရူႇတႄႉ ပဵၼ်ထီႉသွင်ယဝ်ႉ။
ၶျွင်းတွင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 12
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (43) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (322) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (323) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
လွႆသိူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆသိူဝ် (, Loi Say, လွိုင်ဆေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1154
1154
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 60
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1984
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
481
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပတီးၵူင်း (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၶႅၵ်ႇ၊ ဝွၵ်း
ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် (တၢင်ႉယၢၼ်း)
1153
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 59
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1152
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တပျေႇတႃႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ (တူၵ်း)  (သပြေသာ (အနောက်)ရွာ, Thapyaythar(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191741 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 681 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1405 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 13
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
1151
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး
ၽိုၼ်ဢိင် Ref:
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၶမ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
1150
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1150
ဢေႇတီႇ 89
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
895
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1826
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
480
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပတီးၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပတီးၵူင်း (ၸၢၼ်း)  (ပုတီးကုန်း (တောင်)ရွာ၊ Padeekone(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192762 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 902 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1063 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1965 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1149
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢႆးၵေႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢႆးၵေႃႉ (, Hkaing Kwat, ခိုင်းကော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1513
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 15
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (15) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (46) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (319) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (320) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
894
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
4 - ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵျွင်းလူႇလႄႈသင်၊ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် လႆႈမႃးမီးႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် မိူၼ်ၼင်ႇၶုၼ်လိူၼ်သေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈယူႇ ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးသႃးသႅင် (ပၢင်ႇၶမ်း)
ပိုၼ်းမႄးၵုမ်းၵေႃႇ
မိူဝ်ႈထိုင်မႃး ပီသႃႇသၼႃႇ 2537 ပီၵေႃးၸႃႇ 1345 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၸဝ်ႈသတ်ႉထႃႇၸေႇတၼႃႇ ၶိင်းယေႈသႅင်ဢၢႆႈၽူႈ ၼၢႆးယေးသႅင်သေႃး (မောရွှေလီထမင်းဆိုင် မန္တလေး) ၶဝ်ပူႇဢွၵ်ႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လုၵ်ႈလၢၼ် မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉ တင်းသဵင်ႈ သၼ်ႇတၵၢင်ၸႂ် ပေႃႉပွၵ်ႈမႃး ၶႂ်ႈမႄးၵုမ်းၵေႃႇ ၵွင်းမူးၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃး ဝႆႈလဝ်ႈထိုင် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်း ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ ႁဵတ်းငဝ်ႈ ၸဝ်ႈတႃႇၼၵႃႈမႃႇႁႅင်း ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် လူႇတၢၼ်းႁဵတ်းတိုၼ််းငဝ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၾင်ပိုၼ်ႉငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ဢုတ်သႅင် ၶမ်းငိုၼ်း 1345 လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 11 ဝၼ်း ဝၼ်းသုၵ်း ယၢမ်းၼႂ် 7:48 မိၼိတ်ႉ။ တိၼ်ၵွင်းမူး ယေႈၼႃႈမီး 28 သွၵ်ႇ၊ တၢင်းသုင်မီး 36 သွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်သႅင် မူႇၸေႊ
479
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:479
ၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1148
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တီႇယႃႇ (ဒီယာရွာ, Diyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218164 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1647 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1814 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3461 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
57
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ပၢႆးလႅင်ႊလိၼ်
ပၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁိၼ်ၵူႈပိူင်ပိူင်
ပၢႆးၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇလိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်း တႄႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇႁူဝ်ပိုင်း မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီပွင်း လၢၼ်ႉ 4500 တေႃႇထိုင်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵူႈပိူင်ပိူင် ၼႂ်းလိၼ်ၼၼ်ႉ မီးသၽေႃးၼင်ႇႁိုဝ်၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ႁဵတ်းႁိုဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တႄႉတႄႉ။ ၵိင်ႇၽႄမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇဢႄႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သရူႇပၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ ႁဵတ်းႁိုဝ် လူႉလႅဝ်၊ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ် ၶဝ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၽူႇမိၿေတၼႆႉ သမ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃးထႅင်ႈ လွင်ႈၼမ်ႉသမုတရႃႇ၊ လွင်ႈဢိင်ႇသၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။
1512
1512
မျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
893
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1147
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
478
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝယူင်ႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဝယူင်ႇၶျွင်း  (ဝရုံချောင်းရွာ, Wayonchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 1921214ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 958 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1123 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2081 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
8 - ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
ၶုၼ်ၽီ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်မီးသိၼ်သီႇလ၊ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈသေ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းသေ လႆႈမီးဢူငဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇလိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်လႆႈယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်တိုဝ်းတွင်ႇႁူ၊ ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
892
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မွၵ်ႇယွတ်ႈယုမ်ႉ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း
(1) ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈမၼ်း
တၵႃႇ- ၸဝ်ႈသြႃႇ၊ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈ လႆႈပႅတ်ႈလုၵ်ႈမေး ၸေးၸိမ်ႇၶူဝ်းၶွင်သေ ဢမ်ႇမီး လၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင်လႆႈၶႃႈႁႃႉ?။
ၵူင်ႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်ႇၵူၺ်ႉ  (ဂုံကွေ့ရွာ, Gonekwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194701 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8378 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1510
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 56
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢႆႉတႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
477
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1145
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ
ၽွင်းမိူဝ်ႈပႃးတွင်ႉ ဝူၼ်ႉဢွင်ႉသၢမ်ပိူင်
“လိူဝ်ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈလဝ်ႈၼႄပၼ်ထႅင်ႈ ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇၼႆႉ သၼ်ႇထေႇ ၸပ်းတွင်ႉမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းၸဵတ်းပီသေ မိူဝ်ႈလဵဝ်ယွၼ်ႉ ဢႃႇယူႉသၼ်ႇထေႇၵႄႇမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၸဵတ်း ဝၼ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇႁၢင်ႈတေၶႂ်ႈၵိူတ်ႇ လုၵ်ႈလႆႈလီငၢမ်း ယူႇသေတ ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းသေ သမ်ႉမီးလွင်ႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ယၢပ်ႇယဵၼ်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းလႆႈၸပ်းပဵၼ်ဝေႇတၼႃႇ ၸဵပ်းၵႅၼ်းၶၢၼ်ၸႂ် သဵပ်ႇတႅင်းႁႅင်းလိူဝ် ပေႃးၶႂ်ႈလိုမ်း ႁၢင်ႈလိုမ်းတူဝ် ၽွင်းတိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၸဵတ်းဝၼ်းလုမ်းလုမ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈယၢမ်း ၼၼ် မၼ်းၼၢင်းဝူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈလီလီသၢမ်ပိူင်- သမ်မႃသမ်ၿုၻ် ထေႃဝတ- ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မေႃႁေႃးတြႃးပၼ် လွင်ႈတႃႇ ပၢၵ်ႈယၢၼ်ပႅတ်ႈ တၢင်း ၶၢၼ်ၸႂ် တုၵ်ႉၶလူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ် မီးလွင်ႈႁူႉႁၼ် တႅတ်ႈတေႃးမၢၼ်ႇ မႅၼ်ႈဢဝ်ႁင်းၵူၺ်းလႄႈ လီယွင်ႈယေႃးဢၢမ်းဢေႃး တႄႉတႄႉၼေႃး။
ၸၢႆးၵေႃးလိယၵေႃႈ “လီယဝ်ႉ၊ ၵဝ်တေၵႂႃႇလႆ၊ ယႃႇ ပေမႆႈၸႂ်သင် တွၼ်ႈၼၼ်ႉ” ၼႆသေ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဝႆႈလဝ်ႈသႃထိုင် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ မေးၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇ သင်ႇမႃးၼၼ်ႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈႁူႉငိၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈၸင်ႇသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇဝႃႈ “ၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈတူဝ်ၸႂ်ၵတ်းယဵၼ် သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈရေႃးၵႃႇ တၢင်းပဵၼ် ၽေးၶဵၼ် လွတ်ႈၵၢင်းသေ ယူႇလီသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈၵိူတ်ႇၼေႃႇ ၶမ်း ၸဝ်ႈသီႇဝလိလႆႈငၢႆႈၵႂႃႇလီသေၵမ်း”ၼႆ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ထိုင်ပၼ်ၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇပၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတူဝ်ၸႂ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ ရေႃးၵႃႇလွတ်ႈ ၵၢင်းသေ ၵိူတ်ႇလႆႈလုၵ်ႈလီငၢမ်းမႃးတႄႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸၢႆးၵေႃးလိယၵေႃႈ ငိၼ်းၸူမ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ ၶိုၼ်း မွၵ်ႇလဝ်ႈဝႃႈ “ႁႂ်ႈမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶေႃႈသဵင်ၵႂၢမ်းၶမ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ သေၵမ်းၶႃႈ” လုၵ်ႉဝၢႆႇသၢႆႇၶိုၼ်း မိူဝ်းၵႂႃႇတီႈႁိူၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်ႁိူၼ်း လႆႈမိူဝ်း ႁၼ်မေးၼၢင်း ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈလႆႈလီငၢမ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး လႆႈႁၼ်ပႃး လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းသီႇဝလိလႄႈ မၼ်းၸၢႆး မီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192213 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 958 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1123 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2081 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ထဵင်ႇၺႅတ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပႃယႃသိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
476
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 55
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
မွၵ်ႇၶမ်း၊ ၸၢႆး (မေႃယႃ)
တႄႇႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း
မေႃယႃၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ၼႆႉ တႄႇႁၢပ်ႇဢဝ် ၼႃႈၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 30.3.2010 ယူႇယဝ်ႉ။