cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵတႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵတႅတ်ႉပိၼ်ႇ  (ကတက်ပင်ရွာ, Katetpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191260 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1005 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1102 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2107 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽၢၼ်းၶႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1554
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မေးၼၢင်း (႗) မဵဝ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 45၊ ပပ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ထမ်းပုတ်ႉထ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်ႇတိတ ၼမ်ႉၶမ်း
1553
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1224
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
121
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တၽၢၼ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတၽၢၼ်းပိၼ်ႇယူဝ်း  (သဖန်းပင်ရိုးရွာ, Thahpanpinyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193810 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1677 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2244 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼတ်ႉမျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉမျွင်း  (နတ်မြှောင်းရွာ၊ Natmyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193041 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1668 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1968 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3636 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1551
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 9
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
1550
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1550
တႃႇၸီႇ၊ ဝဵင်း
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
ဝဵင်းတႃႇၸီႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ တႃႇၸီႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ တႃႇၸီႇ-သူၺ်ႇၺွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇလႄႈသင်၊ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ သေ လတ်းၶၢမ်ႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသေ သမ်ႉပေႃးၽႅဝ်ထိုင်ၵႂႃႇ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်မိူင်းထိုင်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ လႆႈလၢတ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ဝဵင်းတႃႇၸီႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဢွင်ႈတီႈတႄႇတင်ႈဝဵင်းၼႆႉ မၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးလႄႈ သၢႆငၢႆဝဵင်းၵေႃႈ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ် လုၵ်ႉတႃႇၸီႇ ၵႂႃႇမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ပီ 1888 ၼၼ်ႉ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တွင်ႇငူႇ ၸူး တႃႈလိူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းတႃႇၸီႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီ 1893 မႃး ၶိုၼ်းၶႂၢၵ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၸူး မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇထႅင်ႈလႄႈ ဝဵင်းတႃႇၸီႇၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းႁူပ်ႉၵၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၵွင်းမူးထႅင်ႈသူႇၼိုင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင်တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးသူၺ်ႇယိၼ်ႇမျေႃႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ယၢၼ်ႇၵႆတင်းဝဵင်း မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႇၸီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၽႄလႄႈ မီးဝႆႉ လုမ်းတတ်းသိၼ်၊ တပ်ႉႁၢၼ်၊ လုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ လုမ်းၽၢႆႇမႆႉထိူၼ်ႇ၊ လုမ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ လုမ်ႈပၢႆးပႆႇၺႃႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ယွၼ်ႉပဵၼ်တၢင်းႁူပ်ႉ တၢင်းၽႄ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ ႁူင်းႁေႃ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇလူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်တၢင်းႁူပ်ႉတၢင်းၽေ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ ဝဵင်းတႃႇၸီႇၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးၸူးတင်း ၸႄႈဝဵင်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈသင် ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်းလႄႈသင် ပဵၼ်ဢၼ်ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၸေး  (ဈေးရွာ, Zay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူင်းၺႅတ်ႉၵျေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190602 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1150 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1296 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2446 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
919
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1222
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
120
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1549
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1549
ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်
ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်
ယၢမ်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇမႁႃႇၼႃႇယၵ သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး တိုၵ်ႉၵႂႃႇပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇယူႇ တီႈမိူင်းသူႈယူႇၼၼ်ႉ တီႈၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈၼႆ့ ၸဝ်ႈသြႃႇၺႃႇၼသမ်ႇၽႃႇရ (ထမ်ႇမႃႇၸရိယ) မႃးဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပႂ်ႉလူထိင်းတူၺ်း ဝႆႉထႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းလူႇဢၢပ်ႈ ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ
မိူဝ်ႈ 1345 ၼီႈ လိူၼ်ၸဵင်လွင်ႈ 4 ၶမ်ႈ ဝၼ်းသုၵ်းၼၼ်ႉ မႄႈထဝ်ႈႁွမ်းဢု (ဢႃႇယု 84) ဝၢၼ်ႈတုမ်ႇမူဝ် လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “တီႈၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈမီးၵျွင်းဝႆႉယူႇ၊ မိူဝ်ႈမႄႈၶဝ် လဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တၼ်းလႆႈႁၼ်ယူႇ၊ မိူဝ်ႈပၵ်းၵျွင်းမူၺ်ႇတေႃႇၼႆႉ ယင်းႁၼ်ႁွႆးသဝ်ယူႇ တီႈၵျွင်းမူၺ်ႇတေႃႇ လႄႈ ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်ဢုမ်ႇမႆႉႁုင်းလူင် ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတႄႉတႄႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
1221
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိၵ်ႈတႆး
ပိုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆး
တႃႇႁႂ်ႈၽႅဝ်မႃးလႆႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပဵၼ်ႁူမ်ႈတူဝ်မႃးၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈမႃး ၵူႊလၢႆၸၼ်ႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ယူႇ လိၵ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ်သႄႈ။ မၼ်းလႆႈပၼ်ပႅင်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈတင်း ထၢတ်ႈၸႂ်မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်မႃးဢဝ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႄႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၸွမ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးသႃႇသၼႃႇ
သၢၵ်ႈသေႇ(တီႈဢၢင်ႈဢိင်) လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ ႁႃႁွမ်င်္တမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉ“ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ”(ပွတ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ) ၸွမ်းၼင်ႇသၢၵ်ႈသေႇၶႄႇ မီးမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်င်္တမ်ႈဝႆႉ မီးၼင်ႇၼႆ- သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ င်္ၽဝ်ထိုင်မိူင်းတႆး ၼႂ်းယူၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(ၼွင်သႄ) ၸဝ်ႉသုတ်းၵေႃႈ တေမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 600-800။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းပီ ၶ.သ 1300 ပဵၼ်ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းထင် လႄႈ ၶိူဝ်းသွင်ႉၼႆယူႇ။
သၢၵ်ႈသေႇဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း
ၼႂ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(4)င်္သၼ်းၼႆႉ တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် (လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼၼ်ႉ င်္သၼ်းလဵဝ်ၵွႆး။ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇ)။
ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸိုင်ႈၶႄႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိသ်ႉတ် လႆႈမႄးလိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ႁႂ်ႈမီးသဵင်ဢၼ်င်္တတ်ႈတေႃး 6 သဵင်မႃး မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1950-51 ၼၼ်ႉင်္ထင်ႈ(ႁွင်ႉဝႃႈလိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼႆသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။
ၸုမ်းၵဝိတႆး 4 ၵေႃႉ
ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတႅမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈဢၼ်ၵေႃႇမတီႇပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး တႅပ်းတတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽွမ်ႉၵၼ် တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈ (24.1.1958) တေႃႇထိုင် (29.1.1958) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မူႇၸုမ်းထၢတ်းလိၵ်ႈ
ၸုမ်းၼႆႉလႄႈ ၵဝိသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵတ်းဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ထတ်းသၢင်မူၼ်ႉမႄး တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇပဵၼ်ၽိုၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႃႇသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်တၼ်းလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇ ၸၼ်ႉႁူၵ်းၵူၺ်း။ လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 1961 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉဢၼ် ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ႁၢင်ႈႁူဝ်သိူဝ်ဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၸင်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵိင်ႇၽႄလိၵ်ႈတႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး
သၢႆတီႈ(1)-ဝၢႆးသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵလႆႈ လူႉပင်းၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ မီးၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုသျၼ်ႊ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုပ်းတ(ၵုတ်ႉတ)ၵိူတ်ႇမီးမႃးထတ်းတၢမ်းၵၼ် လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇမႃးမႄး လတ်းႁဵတ်းပဵၼ် လိၵ်ႈၵုသျၼ်ႊ လႄႈ လိၵ်ႈၵုပ်းတ ၸွမ်းၶၼ်ႈတွၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းမႃး။ ယဝ်ႉ ၵေႃႈသိုပ်ႇယဵၼ်းမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈၼႃႇၵရီ(တေႇဝၼႃႇၵရီႇ)ၼႆယဝ်ႈ။ သၢႆပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၽႄႇၶိုၼ်ႈ မႃးထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)လႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၼႆႉယူႇ။
ၸုမ်းတီႈၼိူင်ႈ
ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) သၢမ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ က ၶ င ၸ သ ၺ လႄႈ ၸႂ်ႉတူဝ် က လူင် (ၵသွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈ မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸဵတ်းၶိူဝ်း။
ၸုမ်းတီႈသီႇ
ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းင်္သၼ်င်္တမ်ႈ(1996)ၼၼ်ႉ လႆႈ ႁၼ်ပႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1416 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉင်္သၼ်ဝီၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႄးတူဝ်လိၵ်ႈ တႆးမႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼႆ။ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်းတႄႉ ပဵၼ် တွၼ်ႈပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းင်္သၼ်င်္တမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းင်္သၼ်င်္တမ်ႈ ဝႃႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၽိၼ်ႇၼၵရိတ်ႊမိူင်းတႃႊၵွင် ပဵၼ်ၽူႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တူဝ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႊ။ လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆ ယိူင်ႈ ဢဝ်(ႁဵတ်းပိူင်ဢဝ်)တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ၶုၼ်ၵလႃးဢၽိရႃႇၸႃႇၶဝ် လႆႈမႃးတီႈမိူင်းၵေႃးလိယ(ၼႂ်း မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူင်ႊ)ၼၼ်ႉသေ လတ်းင်္ပင်ႁဵတ်းမႃးဝႃႈၼႆ။ သမ်ႉဝႃႈင်္ထင်ႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လၢဝ်းၶဝ်ၵေႃႈယိူင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆႉၵႂုႇႁဵတ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(ၶႃႈႁဝ်း)ၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမႃး ၸိူင်ႉၼၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်းလိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈလၢဝ်းမႃးတၢင်းသၢႆဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းၸၢၼ်း၊ ထိုင်မိူင်းတွုႇရႃႇဝတီႇ၊ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၶွမ်-လိၵ်ႈၶမဵၼ် လႄႈ လိၵ်ႈမွၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းယူၼ်းလၢဝ်း ထႆး ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈယူၼ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်းသမ်ႉ မႃးတီႈလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်။ မိူင်းတႆး ၼိူဝ်သမ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းသႄ ယီႊၼၢၼ်ႊ(ယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်းမႃးတီႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လႄႈ သၼ်သၵရိတ်ႊ(သၵ်ႉၵတ)သေတႃႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေလုၵ်ႉတၢင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းႁွင်ႇ ၶဝ်ႈၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတိင်္ပတ်ႉသေ ထိုင်မႃးၼႂ်းမိူင်းသႄလႄႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵတ်းလတ်း ဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ)။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆး ပိုၼ်းၸိုင် တေပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး သမ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးမီးၼႂ်းလၵ်းသဝ် ႁိၼ်ပၢၼ်ၶွမ် မွၼ်း ၶမဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးယူႇပဵၼ်လၢႆလၢႆတီႈဝႆႉလႄႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈမႃးတီႈလိၵ်ႈ ၶွမ်၊ မွၼ်း၊ မိူၼ်ယူၼ်း ထႆးၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇၾၢႆႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵူင်း  (ကျောက်ကုန်းရွာ, Kyaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194602 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2975 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3656 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6631 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1220
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တေႃႇၼႄႇ ထရၢမ်ႉ
ထရၢမ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇယႂ်ႇတီႈ ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1968 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ပတ်ႇၶျလႃႇ တင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ဝႃႇတၼ်ႇ၊ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပႅၼ်ႇသႄႇဝေးၼီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1971 မၼ်းလႆႈတႄႇဢွၼ်ႁူဝ် ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၵေႃႇသၢင်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼင်လိၼ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်းပေႃႈမၼ်း ၽရႅတ်ႉ ထရၢမ်ႉၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးၼႆႉမႃး လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ထရၢမ်ႉ ဢေႃႇၵၼၢႆႇၸေးသျိၼ်းၼႆသေၵေႃႈ လႆႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထရၢမ်ႉၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1996 တေႃႇ 2015 ၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈၵပ်းၵၢႆႇတီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈၼၢင်းငၢမ်း ၼၢင်းဢမေႇရိၵသေ မၼ်းၶဝ်ႈၼႄႁၢင်ႈပႃးတီႈငဝ်းတူင်ႉ လႄႈ ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် ၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2000 ၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးပဵၼ် ၼေႃႇၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တီႈ ပႃႇတီႇရီႇၾွမ်းသေတႃႉ မၼ်းၶိုၼ်းထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2004 တေႃႇ 2015 ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵႅမ်ၽူႈၶပ်ႉၶိုင်ဢွၵ်ႇ သွႆႉငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢပရၢၼ်ႇတၢႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2016 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ၾေႃႇပိတ်ႉသေ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီးမၼ်းထရၢမ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တင်းၵမ်ႇၽႃႇဝႃႇ ၸၼ်ႉမၼ်း မမီး 324 သေ ပေႃးဢဝ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇဝႃႈ ၸၼ်ႉမၼ်းမီး 156 ယဝ်ႉ။
တီႈပၢင်သူၼ်းတုမ် ဢၼ်ထရၢမ်ႉႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး တႃႇၶိုၼ်းငူပ်ႉငိ လွင်ႈၽွမ်ႉၸႂ် ၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ-ၶႄႇ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈၽွမ်ႉၸႂ် ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႅပ်ႉၾ်တႃႇ လႄႈ ထရၢၼ်ႇ ပၸိၾိၵ်ႉ ပႃႇတၼႃႇသျိပ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေၶိုၼ်းငူပ်ႉငိ။ တီႈသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေၵေႃႇႁူဝ်ႉသူင် သေ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း ၵၢၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းဢွၵ်ႇမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸတ်းၵၢၼ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ။ တေၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵဝ်ႇၶဝ်။ ဢၼ်ပဵၼ် ၾိင်ႈမိူင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈတူၺ်းထိုင် ပၢႆးယူႇလီ ၸိူဝ်းပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေၶိုၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းသေ တေၸၼ်ၶိုၼ်း ဢၼ်မႂ်ႇ၊ ၶဝ်ႈပႃး တွၼ်ႈတႃႇ ယွၼ်ႇယွမ်းပၼ် ၶွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉတီႈပႃႇရီႇ မိူဝ်ႈပီ 2015 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇယဝ်ႉသေ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တႃႇႁႂ်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ်ၸူဝ်ႈၵႅပ် ၼိူဝ် လွင်ႈမူႇသလိမ်ႇၶဝ် ၶၢႆႉယူႇသဝ်းတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆသေ ဝၢႆးလင်မႃး မၼ်းၶိုၼ်းမႄးလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းယိူင်းၸူး ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်း ဢၼ်မီးပိုၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢႃႇယု လႆႈ 70 ၶူပ်ႇသေ ပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ဢႃႇယုယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသေ မၼ်းပူၼ်ႉၶၢမ်ႈ ရေႃႇၼႄႇ ရေၵႅၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈပီ 1981 ဢၼ်လႆႈဢႃႇယု 69 သေ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃး တီႇဢူဝ်ႇတူဝ်း ရူဝ်းၸပႄႇယဝ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၵေႃႉထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်ၵိူတ်ႇတီႈ ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1548
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1548
522
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:522
1219
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1981
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1218
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵျီးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးတၢၼ်း  (မကျီးတန်းရွာ၊ Magyitan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193037 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1668 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1968 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3636 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မေႃလိၵ်ႈလူင် ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉ
တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ
ၽိူဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈမႃးၽႅဝ် ဝေႃးလၶႄႉသေ ပဵၼ်ၽွင်းၶွၼ်ႇၵေႃႈ တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေတႅမ်ႈလိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ၊ လိၵ်ႈပႃႇ လိၵေႃႈလူဝ်ႇမေႃ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁႃႇရတႆးၵေႃႈ လူဝ်ႇလူင်ႉလူဝ်ႇၵတ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၵတ်ႉယူႇတင်းသၢမ်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈမၼ်း ၸဝ်ႈ ၸင်ႇမႃးၵႅမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ၸဝ်ႈပၼၼ်ႇတိထမ်ႇမ-ၵျႅၵ်ႉၵသၢၼ်ႇ(သြႃႇတေႃႇလူင် ဦးပဏ္ဌိဓမ္မ ကျိုက္ကဆံ)တႅမ်ႈဝႆႉ ယေႇတေႃႇဝိပသ်ႉသၼႃႇ တီႇပၼီႇၵျၢၼ်း(ရေတော် ဝိပသနာ ဒီပနီကျမ်း)ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပတိပႃႇတိၵ ၵျိၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ လႄႈ ၸၢတ်ႈၵျီးသႄႇပွႆႉ (ပဌိပါတိကကျင်ႉစဉ်၊ ဇိနတ္ထပကာသနီ ဇာတ်ြကီးဆယ်ဘွဲႉ)ၵေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းသေ ဢဝ်ႁဵတ်းဝႆႉၾၢႆႇ တႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈ မၼ်း ၸဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႃႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵျၢမ်းၼႄ တၢင်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းၶဝ်ဢၼ်ၸွမ်းၾၢႆႇၽြႃးၼႆႉ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇသူင်ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈငိၼ်းၼၼ်ႉ ယင်းဝႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ မၼ်းတိုတ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းတႄႉတႄႉ။ ၼမ်ႉၵႂၢမ်း၊ ၼိူဝ်ႉၵႂၢမ်း၊ ၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈ၊ မွၼ်းၵႂၢမ်း မွၼ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလိုၵ်ႉလမ်ႇ၊ ၶမ်ႇၶိုၵ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၼိုင်ႈဢၢၼ်ႇ ၼိုင်ႈၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇ ၼိုင်ႈထွမ်ႇ ၼိုင်ႈၶႂ်ႈထွမ်ႇတိၵ်းတိၵ်း ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်သိုပ်ႇၵပ်းတြႃးၼႆႉၵေႃႈ ပူင်းတႄႉတႄႉ၊ ၵိုၼ်းတႄႉတႄႉ ၵႃႈၶၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ ပေႃးပႆႇလႆႈလူ ပႆႇလႆႈထွမ်ႇ လိၵ်ႈၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၸိုင် ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈလီ တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈၽူႈလႂ်ၽႂ်သေ ဢမ်ႇဝႃႈ ထုၵ်ႇလီဢၢၼ်ႇတူၺ်း ထွမ်ႇတူၺ်းလိၵ်ႈၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတြႃးၵူၺ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ လိၵ်ႈၵႂၢမ်းလိၵ်ႈဝွၵ်းၵေႃႈတႅမ်ႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပႆႇႁႃႁၼ်ၵွၼ်ႇ၊ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ လီၸွပ်ႇလီႁႃ လီ ၵဵပ်းလီႁွမ်တွမ်ပႅင်း လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယူႇ။
ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉ ၶိုၼ်းၶၢႆႉမႃးတီႈယွင်ႁူၺ်ႈ
ထိုင်မႃးပီႊ 1946 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၶိုၼ်းၶၢႆႉမႃးတီႈယွင်ႁူၺ်ႈသေ မႃးၺႃးၸွမ်ၸိုင်ႈလူင် ၸဝ်ႈၶမ်းသိူၵ်ႈ မႃးတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆး၊ ပိၼ်ႇလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ပိၼ်ႇ လိၵ်ႈတႆး၊ မႃးသွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယွင်ႁူၺ်ႈၶဝ် ၵွပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၶတ်းၸႂ်လႄႈ တႆးယွင်ႁူၺ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ မေႃလိၵ်ႈတႆးၵႂႃႇ။
1217
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1217
ၼမ်ႉၵဵဝ်
ၵူတ်ႉၵႅပ်ႈမၢႆသၢမ်
မလည်ရွာအလွန်တွင် တတိယမြစ်ကျဉ်း စပါတော့သည်။ မလည်ရွာအောက်တွင် တောင်တန်းနိမ့်များမှာ ကမ်းစပ်နှင့်ပို၍ နီးလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်လည်း မိုးကုတ်တောင်တန်း မှိုင်းမှိုင်းညို့ညို့ကို တွေ့မြင်ရသည်။ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ သပိတ်ကျင်းမြို့သည် မိုးကုတ်မြို့၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်လေသည်။ သပိတ်ကျင်းမြို့မှ လွန်သော် သီဟတောရွာနှင့် ဘုရား၊ သုံးဆယ့်ရှစ်မိုင် ခန့်ရှိသော တတိယ မြစ်ကျဉ်းသည် မလည်ရွာမှစ၍ ကျောက်မြောင်းမြို့အနီး၌ ဆုံးလေသည်။
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
ဧရာဝတီမြစ်သည်မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းပြီး မြန်မာပြည်အရှေ၌ခြမ်းနှင့်အနောက်ခြမ်းကို အလယ်မှ ပိုင်းခြားထားသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်းသို့ မြစ်ခွဲ (၉) ခုဖြင့် စီးဝင်သည်။
ၵုၼ်သူပ်းမႄႈၼမ်ႉ
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၏ အနောက်ဘက်ဆုံးမြစ်ဝသည် ပုသိမ်မြစ်ဝဖြစ်သကဲ့သို့ အရှေ့ဘက်ဆုံး မြစ်ဝသည် ရန်ကုန်မြစ်ဝဖြစ်သည်။ ပုသိမ်မြစ်သည် ဧရာဝတီမှစ၍ ခွဲထွက် စီးဆင်းလာသောမြစ် ဖြစ်သော်လည်း ရန်ကုန်မြစ်မှာမူ ပဲခူးရိုးမတောင်မှ မြစ်ဖျားခံ၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ မြစ်ခွဲဖြစ်သော ဘောလယ်မြစ်နှင့်ဆုံကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ ရန်ကုန်မြစ်၏ အထက်ပိုင်းကို လှိုင်မြစ်ဟုလည်းကောင်း၊ မြစ်မခဟုလည်းကောင်းခေါ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် ပင်လယ်ထဲသို့စီးဝင်သော မြစ်ဝကိုးခုရှိသော်လည်း ပုသိမ်မြစ်ဝနှင့် ရန်ကုန်မြစ်ဝ နှစ်ခုတွင်းသို့သာလျှင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက် ဆိုက်ကပ်နိုင်ကြသည်။ ပုသိမ်မြစ်ဝနှင့် ရန်ကုန်မြစ်ဝသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မိုင် ၁၆ဝ ခန့်ဝေးသည်။ ရန်ကုန်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ဆက်လျက်ရှိသော်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကြီးမှရေသည် ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းသို့ လုံးဝစီးဝင်ခြင်းမရှိချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရန်ကုန်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်မှ ခွဲထွက်လာသည်မဟုတ်ဘဲ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ ပူးပေါင်းစီးဝင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် ပုသိမ်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ခွဲဖြစ်သော်လည်း ဧရာဝတီ မြစ်ရေသည်ပုသိမ်မြစ်ထဲသို့ အနည်းငယ်သာ စီးဝင်လေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပုသိမ်မြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆက်သောချောင်းသည် ကိုက် ၃ဝဝ ခန့်သာကျယ်၍ ချောင်းတစ်ခုလုံး သဲသောင်ပြင်နှင့် ပြည့်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းမြစ်ဝနှစ်ခုကို ဧရာဝတီမြစ်အစစ်ဟု ခေါ်ရန်မလွယ်ချေ။ ဧရာဝတီမြစ်မကြီးမှ ရေသည် ပင်လယ်ထဲသို့ အမှန်စီးထွက်ရာထွက်ပေါက်ကား ဧရာမြစ်ဝဖြစ်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်
ကချင်ပြည်နယ် ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသကြီးမှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာပြီး ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ မြင်းခြံမြို့ အနီးတွင် ပေါင်းဆုံသည်။
ၽၢႆ
(၁၃) ထမံသီ ရေကာတာက မီဂါဝပ် ၁၂၀၀ ထုတ်မယ်။
2038
2038
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သိၼ်ႇသိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
သပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း  (ဆပ်ပျာကျင်းရွာ, Satpyarkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193804 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1677 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2244 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 7 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် 11 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 106 ႁူင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းပူင်သွၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ႁူင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ မီး ယူႇ 127 ႁူင်းယဝ်ႉ။
မူဝ်းတဵင်ႇပျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းတဵင်ႇပျိၼ်ႇ  (မိုးတိမ်ပြင်ရွာ, Moeteinpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတဵင်ႇပျိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191710 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတဵင်ႇပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 372 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 488 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 860 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
917
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1544
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
118
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1216
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း  (ကျောက်တလုံးရွာ, Kyauktalone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192186 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1859 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2155 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4014 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
018 မတၵၽတ်ႉတ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
ၵမ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၸင်ႇထၢမ် “ၵွပ်ႈသင်လႄႈၶူဝ် ၵွပ်ႈသင်လႄႈႁႆႈ”ၼႆယူႇ။ ပႄႉတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ “ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵဝ်ၵေႃႈတေႃႈပဵၼ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်လွတ်ႈႁေႃးၿေႇၻၢင်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇမႂ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵဝ်ၵေႃႈ လႆႈထိူဝ်ၶေႃး ၸဵၼ်ဢွၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈသေ ယိူင်းဢၢၼ်းလူႇတၢၼ်းပၼ် ၵေႃႉဢၼ်လူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽွၼ်းၸႃႉဢၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ၵဝ် လႆႈၶၢမ်ႇထိူဝ်ၶေႃးမႃး သီႇပၢၵ်ႇၵဝ်ႈသိပ်းပၢႆၵဝ်ႈꩡၢတ်ႈယဝ်ႉသေ ၵမ်းၼႆႉပဵၼ် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း သမ်ႉႁူႉဝႃႈ တေလႆႈပူၼ်ႉ လွတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၶူဝ်ယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ မႂ်းပုၼ်ႇၼႃး သမ်ႉဢဝ်ၵဝ်တၢႆၸိုင် သမ်ႉႁူႉဝႃႈ တေလႆႈၶၢမ်ႇ ထိူဝ်ၶေႃး ၽဝႁႃႈပၢၵ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁႆႈယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
019 ဢႃႇယႃႇၸိတၽတ်ႉတ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
သူးတွင်းၼင်ႇၼၼ်သေ ပေႃးဝႃႈ ၵႂႃႇၵႃႉဢွင်ႇၶၢႆမၢၼ် လွတ်ႈၽေးၶဵၼ်မႃးၼႆၸိုင် ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်လႆႈဝႆႉ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵတိဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇထိူဝ်တၢႆ သတ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ တၢင်ႇၽီယဝ်ႉ။
1542
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ထဵင်ႇပိၼ်ႇဢိၼ်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မေႃႇငိုၼ်း ၼမ်ႉတူႈ
ပိုၼ်းမေႃႇငိုၼ်း မိူင်းမေႃႇ (ၼမ်ႉတူႈ ပၢင်ႁႆး)
1541
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ထဵင်ႇပိၼ်ႇဢိၼ်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ယေႇဝေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇဝေႇ  (ရေဝေရွာ, Yaewai) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193733 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3088 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5647 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉၶူင်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽႅဝ်သၢႆၼၢင် 24 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉ လတ်းၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းၸႄႈတွၼ်ႈဝႃႉ။ ၵူဝ်းၵၢင်ႉ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၵဵင်းတုင်၊ မိူင်းပၼ်ႇ၊ မွၵ်ႇမႆႇသေ ထိုင်ထွင်ၵႂႃႇ မိူင်းယၢင်းလႅင် ႁဵတ်းပဵၼ်လႅၼ်လိၼ်ၶႅၼ်ႈၵၼ် တင်း မိူင်းထႆးယဝ်ႉသေ သိုပ်ႇလတ်းၶဝ်ႈ မိူင်းယၢင်း (ၵယိၼ်ႇ) ၊ မိူင်းမွၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းထိုင်ၵႂႃႇ သၢႆၼၢင် 16.5 တီႇၵရီႇ တီႈႁိမ်းမေႃႇလမျႅင်ႇ (မေႃႈလမ်ႉမႆႈ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆ မုတ်ႉတမသေ ၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။
ၵိင်ႇၼမ်ႉၶူင်း
(3) ၼမ်ႉသီႇဢေႃး – လုၵ်ႉၵူဝ်းၵၢင်ႉလႆၶဝ်ႈ
521
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႃႇတေႃးၵျီး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
521
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉၶူင်း
ၵိင်ႇၼမ်ႉၶူင်း
(27) ၼမ်ႉၵျႅင်ႈ – လႆၶဝ်ႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ
520
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1215
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယူင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃး  (ရုံးတောရွာ, Yonetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194601 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2975 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3656 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6631 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1213
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
916
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
519
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇပျေႉယိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပျေႉယိၼ်ႇ  (ရွှေပြည့်ရင်ရွာ, Shwepyaytyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျေႉယိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191765 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျေႉယိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 354 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 420 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵပေႃးတ၊ ၸၢတ်ႈ
42 - ꩡၢတ်ႈၵပေႃးတ
(ၵပေႃတ = ၵႃဢိုဝ်ႈ) လွင်ႈတၢင်းၸႂ်လေႃးၽ ၶႂ်ႈၵိၼ်သေ ၸၢင်ႈလႆႈတၢႆ
1212
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုရုင်ႇၵမိၵ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းဝတ်ႉဝေႇꩮုဝၼ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ပၢင်ၵုမ်ၵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ ၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈတြႃးၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်းတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉ ပွႆႇၵူၼ်းပိုတ်းၵၢင်ႇသေ မႃးၵေႃႈ ႁဵတ်း၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် ၵိင်ႈတူၵ်းသႂ်ႇ ၽြႃးၵေႃႈႁဵတ်း၊ ဢဝ်ၸၢင်ႉꩪၼပႃႇလသေ ပွႆႇၸူးၽြႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႈ”ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶႃႉၶၢႆတၢင်ႇတၢင်းၽိတ်း ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်မႃးသေ လႆႈႁူႉ လွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ၻေႇဝၻတ်ႈၼႆႉ ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း ဢၢင်ႈဢဝ်ၵဝ်ၽြႃးတၢႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈၶိုင်ပွင် ဢၢင်ႈဢဝ်ၵဝ်တၢႆမႃးယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ၸင်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းၷႃႇထႃႇ “ၺႃတမေတံ ၵုရုင် ၷသ်သ”သေ ႁေႃးလၢတ်ႈ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
1913
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1539
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
518
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1538
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1538
517
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1211
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 15
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
1210
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1210
ၵုၵ်ႉၵုရ၊ ၸၢတ်ႈ
ပိၼ်ႇတႆး
(2)ပေႃးပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်၊ သုၼ်ႇတူဝ်လူဝ်ႇလႆႈၸုၼ်ႉ။
1537
1537
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
516
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
117
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ပဵၼ်ရႁၢၼ်းထင်ထိူၼ်ႇ
ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶၢမ်ႈလတ်းၼမ်ႉဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ ထွတ်ႇလွၼ်ႈပႅတ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆၶုၼ် တႄႇၸဵမ်ပေႇႁူ ၶူဝ်းႁၢင်ႈၶိူင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ပၼ်သၼ်ႇတၵယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ၼင်ႇရႁၢၼ်းသႃႇမၼၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၵွႆးပဵၼ်ပရမ်ႇမၼပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵွႆး။ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉဝႃႈ သမၼတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ပေႇတၢင်ႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈလႄႈ လၢႆးမူးၸႃးၾိင်ႈထုင်း။ မီးပၵ်းပိူင်ဝႆႉၼင်ႇၼႆလႄႈ တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃလႄႈ ၼႂ်းဝဵင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵမ်ၸိၵ်းမၼ်းဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႇတသမၼ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၶဝ် တိုၼ်းႁပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းႁူမ်ႇငမ်းပႃးၼိူဝ်ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸွမ်းဢဝ်ၾိင်ႈထုင်းသမၼသေ ထႃပႅတ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း။ ဝႃႇတသမၼၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မေႃၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵွႆးၼပ်ႉယမ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ် ၸိူဝ်းၸိုဝ်သဵင်လိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼပ်ႉယမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼိမိတ်ႈဢၼ်ဝႃႈ တေပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းၼႆသေ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းလၵ်ႉၶၼႃႇၸဝ်ႈ (႓႒) ပိူင် ဢၼ်မီးတီႈတူဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃယဝ်ႉၵေႃႈ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၼၵ်ႉၶၢတ်ႈ မိူင်းၸၵ်ႉၵျႃႇ ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵဝႆႉသၢင်ႇၵၢၼ်းၵမ်းလဵဝ်သေ ၸွမ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇယဝ်ႉ ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ဢေႃးၸႃႇပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၽၢႆႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၶဝ် တိုၵ်ႉႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈၶၢဝ်ႈထိူၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ထုင်းဝေႇတသေ ဢဝ်ထုင်းသမၼၶဝ်ၵွႆး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈႁႃသြႃႇ တႃႇသွၼ်ပၼ်လွင်ႈၽိုၵ်းၵမ်တြႃးၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၵႂႃႇၸူး ပရမ်ႇမၼ၊ တပသီႇၶဝ်သေ တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇၸူးတီႈ သြႃႇလူင် သမၼဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမ ၽူႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမႃႇၵထၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆး​သေၵၢပႈပၢၼ်ဢႃႇသေႃးၵ ႁိုင်မႃးမွၵ်ႈႁႃႈသိပ်းပီၼၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉ ၽတ်ႉထွင်းထူဝ်းပဝ်ႇပေႃးၸွတ်ႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ သၢႆလႅင်းထမ်ႇၵေႃႈ မွတ်ႇဝၢႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသေ လွၵ်းလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁၼ်ၾၼ်ႁၼ်ငဝ်းမၼ်းသင်ယဝ်ႉ။ တေႇသၼႃႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ဝွတ်ႈဝွႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇလွႆးလွႆးသေ လပ်းသိင်ႇလူင် ငိုပ်းတၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်ႈၽွင်းငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထသေ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်၊ ပိူင်ႈပႅၵ်ႇတင်း ဢၼ်တႄႉမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်းသေ တႅမ်ႈယႃႉသႄႇယူင်း ႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢၼ်ၽၢမ်းသေ တႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇတီႈၵျွင်းႁိၼ်ႇတူႇတၼ်ႇတရသေ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်တြႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ပုတ်ႉထၵႃႇယႃႇသေ ၵျၢင်ႉၵမ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၽြႃးမႃး ဝႃႈၼႆ။ မီးၶေႃႈၵႂၢမ်းႁေႃးထႃႈဝႆႉဝႃႈ တၵ်းတေၵီႈလွၼ်ႉပဵၼ်ၽြႃးယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးတႃႇသွၵ်ႈႁႃတြႃးၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇၸူးတပသီႇၶဝ်ယူႇႁႃႉ? ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉမီးၵႅၼ်သေ ၽၢမ်းလၢမ်းတႅမ်ႈဢဝ်ႁင်းၵွႆးယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇၸီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇၸီႇ  (သာစည်ရွာ, Tharsi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193989 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1382 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1285 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2667 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
515
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢမ်ႇၵူၺ်ႉ  (ကံကွေ့ရွာ, Kankwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194578 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2868 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6223 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထၢၼ်းတေႃးယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃးယူဝ်း  (ထန်းတောရိုးရွာ၊ Htantawyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191979 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလိၼ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 313 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 384 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 697 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1208
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1535
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူ
ၼူၼႆႉ ပဵၼ်သတ်းဢွၼ်ႇ တူဝ်သီႇတိၼ် မေႃၶူပ်းလူႉယႃႉလႅဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်း။ ၵူၼ်းဢွၼ်ၵၼ် လီၸင်းၼူသေတႃႉ ဢမ်ႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလႆႈၼူ ႁႂ်ႈႁၢႆလၢႆလႆႈ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ ၼူၼႆႉ မေႃယႃႇလူႉ ၶူဝ်းပိူၼ်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈပၼ်ပဵၼ် တၢင်းၶႆႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈၽႄႈၸပ်းၵၼ်ၵွၼ်ႇ။ တၢင်းပဵၼ် ပလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸပ်းမႃးတီႈၼူၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈလူႉယွၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ တမ်ႈတီႈ တူဝ်သတ်းဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼူသေ ၸၢင်ႈလႆႈတၢင်းပဵၼ် ယူႇယဝ်ႉ။ \ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 16
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ (16) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (16) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (349) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (350)ဝၼ်းယဝ်ႉ။
1207
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
513
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ  (ယင်းမာပင်ရွာ၊ Yinmarpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193040 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1668 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1968 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3636 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
915
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
116
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1534
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈ
သရေစည်သူစဝ်နွံသည် လဲချား စော်ဘွားကြီး ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် ရေးထိုးသူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
ငူၺ်ႇသွင်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈငူၺ်ႇသွင်ႇ (တူၵ်း)  (ငွေသောင် (အနောက်)ရွာ, Ngwethaung(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးၵူးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191411 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးၵူးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2034 ၊ ယိင်း 2604 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4638 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ရမ်းပျႄး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းရမ်းပျႄး (ရမ်းဗြဲမြို့ ; Ramree) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းရမ်းပျႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ဢၼ်မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းရမ်းပျႄးလႄႈ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ရမ်းပျႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် တိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ ဝဵင်းရမ်းပျႄးၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈရမ်းပျႄးယဝ်ႉ။ ပီ 1852 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈရမ်းပျႄး လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢၢမ်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၽိူဝ်ႇ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇၼႆ ဢဝ် လုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ၶၢႆႉၸူး ဝဵင်းၵျွၵ်ႉၽျူႇသေ တီႈဝဵင်းရမ်းပျႄးၼႆႉ ၵိုတ်းပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ ၵိုတ်းဝႆႉ 3892 ၵေႃႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၸႃႇတိ ၵျွၵ်ႉတတႃးသေ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မျူဝ်ႉမဢူင်း (သဵၼ်ႈတၢင်းပႃး (ဘားလမ်း)၊ ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ) ယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ (ရွှေကျင်), (Shwegyin), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယဝ်ႉ။
မေႇ
ငဝ်ႈ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ → ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
လျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ႁူဝ်ၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး (, Ho Nar, ဟိုနား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1533
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်း (အမ်းမြို့နယ် ; Ann Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်းယဝ်ႉ။
ဝိသဵတ်ႇ၊ ၸဝ်ႈ
သၢင်ႈၶိုၼ်ႈၼၢၼ်း7 ပီ ႁဵတ်းပွႆးလီ ယၢတ်ႇၼမ်ႉ
ၶူးဝႃးၸဝ်ႈဝုၼ်းၸုမ်ႉၵေႃႈ ယေႃးၶိင်းႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးသေၶမ်ႈဝၼ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ မႃးႁေႃးတြႃးပၼ် တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးၶဝ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၵႃး ပႃးႁေႃးယွင်ႈၵုင်ႇ ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝိသဵတ်ႇထႅင်ႈသေ မႄးထႅမ်သႂ်ႇ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းထၢတ်ႈပုင်ႇလူဝ်ႉ ႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ထၢတ်ႈသႅင်မိူင်းဝိသဵတ်ႇ” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ၵၢင်ၼႂ်မႃး ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ မႃးဝူးၸႃး ဢဝ်တဵၼ်းၵႅဝ်ႈ ယၢတ်ႇၼမ်ႉ သူင်ႇပၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈသႅင်လႃႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးလူင် ဝတ်ႉသၢႆမိူင်း တႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႈ ႁွတ်ႈမႃးယၢတ်ႇၼမ်ႉ ဢဝ်မုၼ်ၼင်ႇၵၼ်ယူႇ။
ၸိူဝ်းမႃးယွၼ်းမဵတ်ႉတႃႇ ၸဝ်ႈလူႇၵႂႃႇပွင်းပႃး
ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝိသဵတ်ႇၼႆႉ ပေႃးမီးတၵႃႇသတ်ႉထႃး ၽိတ်ႈပၢင်းမႃးၼႆ ၵႆၸမ်ဢမ်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈတိုၼ်းဝႆႉၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇ ၵရုၼႃႇဢဵတ်းလူ ၼိူဝ်တၵႃႇတင်းလၢႆသေ ယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်း ၽႅဝ်ထိုင် မဵတ်ႉတႃႇၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပုၼ်၊ လဵၵ်း၊ ဝတ်ႉထု၊ ငိုၼ်းတွင်း ၵိုင်ႇလီလူႇတၢၼ်း ၸွႆႈထႅမ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်ယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပႃးၸဵမ်ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ မိူင်းလၢဝ်း ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းၵႆၸမ် ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢမ်ႇတူၺ်း ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇ မီး/ၽၢၼ်သင်သေ ဝႆႉၸႂ်သဵၼ်ႈၵၢင် တူၺ်းထိုင် ၽဵင်ႇပဵင်း မိူၼ်ၵၼ်တင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
512
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝိၼယႃႇၸႃႇရ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ
ၸၼ်ႉလိၵ်ႈ
ၸၼ်ႉၶူးထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ ၸၼ်ႉလူင်၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1204
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တၼတဵတ်ႉထိ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတၼတဵတ်ႉထိ  (ဓနသိဒ္ဓိရွာ, Danatheikdi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼေႇရိတ်ႉၸယ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189667 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼေႇရိတ်ႉၸယၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2195 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1759 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢူၵ်ႉလေႇၵႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1532
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1532
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လုၼ်ႇၵျေႃႇ (2)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလုၼ်ႇၵျေႃႇ (2)  (လွန်ကျော် - ၂ရွာ, Lunkyaw(2)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွင်ႇလွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218255 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1269 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သႃးဝႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသႃးဝႃး (, Hsar War, ဆားဝါး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇသႃးဝႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1531
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
509
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ လႄးပွႆး
ဝၢၼ်ႈတႄးတေႃး  (သဲတောရွာ, Theataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193965 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 372 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 805 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
914
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1530
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိၵ်ႈလူင်
ၼမ်ႉမိုၵ်ႉတႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်
ပေႃးဝႃႈ“လိၵ်ႈလူင်’ၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈတေႁူႉထိုင် ၵဵၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းပပ်ႉလိၵ်ႈတူပ်ႉ(ပပ်ႉ လၢၼ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ တေၵမ်းၵမ်းလႆႈႁၼ်လႄႈ တေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးသင်။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပေႃးဝူၼ်ႉတူၺ်းလီလီၸိုင် ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းဝႆႉတေႉ ယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈဢေႇမၼ်းႁိုင်မႃးၸဵတ်းပႅတ်ႇသိပ်းပီႊ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ပၢၵ်ႇ ပီႊလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မိုၵ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼမ်ႉယမ်းလႄႈၽိူဝ်ႈ ၵႂႃႇၼႆ တင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်သေၽိုၼ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ဝင်းၵႂႃႇသေ လူပေႃးဢမ်ႇလႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်သေၽိုၼ်။ ၼမ်ႉမိုၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တင်းၶူဝ်းၶွင် ၶႄးမီး(Chemicals)သေႁဵတ်း ဢဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉ တႆးႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းၵွၼ်ႈသေ ၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၢင်ၸေႈတႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်
ၸေႈသႃ ဢၼ်ဢဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽင်ႉၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်း။ ပေႃးဝႃႈ ၼူ ဢမ်ႇၶူပ်း ပူၵ်ႇဢမ်ႇလၢပ်ႈၼႆ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်းႁိုင် ၼႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽင်ႉဢမ်ႇယွၵ်းၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်း။ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီဢၢမ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
508
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1203
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
506
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:506
505
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1202
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း (ကျောက်တန်းမြို့နယ်), (Kyauktan Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ယဝ်ႉ။
1202
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1201
1201
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 67
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:67
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝဵင်း
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီး လုမ်းၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 3 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 ႁိူင်း လႄႈ ၵျွင်းရႁၢၼ်း မီး 21 ၵျွင်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ ၼိူင်ႈလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်း တႃႇ ႁူဝ်ႇပၢၵ်ႇ 90 % ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
1199
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
504
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽီ
တႃႇဝတိင်ႇသႃႇ
ၵႄႇၽီ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ဢိၼ်းယဝ်ႉ။
ယႃႇမႃႇ
ၵႄႇၽီ ယႃႇမႃႇတႄႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ၽီသုယႃႇမယဝ်ႉ။ တုသိတႃႇ၊ ၼိမ်မႃႇၼရတိ၊ ပရၼိမ်မိတဝသဝတီႇ ၵႄႇၽီ သၢမ်ၶူင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၸိူဝ်းၶုၼ်ၽီ သၼ်ႇတုတ်ႉသိတၶဝ် ပဵၼ်ၵႄႇမၼ်းယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈၽီ ၼိမ်ႇမႃႇၼရတီႇ
ၽီၼိမ်ႇမႃႇၼရတီႇၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် မီး 8000 ပီ မိူင်းၽီၶဝ်ယဝ်ႉ။ 8000 ပီ မိူင်းၽီၼိမ်ႇမႃႇၼရတီႇ ၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် 16000 ပီ မိူင်းၽီတုသိတႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 32000 ပီ မိူင်းၽီယႃႇမႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 64000 ပီ မိူင်းၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 128ႇ000 ပီ မိူင်းၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉ၊ သမ်ႉပဵၼ် 2ႇ304ႇ000ႇ000 (သွင်ပၢၵ်ႇသၢမ်သိပ်းၵုတေႇ ပၢႆသီႇလၢၼ်ႉပီ) မိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ၶျိၼ်ႇပျိတ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇပျိတ်ႉၵျိၼ်း  (ချင်ပြစ်ကျင်းရွာ၊ Chinpyitkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး (တွင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး)၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192598 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး (တွင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2162 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2524 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4686 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢၼ်း (အမ်းမြို့ ; Ann) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသေတႃႉ ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆဢၼ်းသေ တိူဝ်းမီးလွင်ႈတၢင်းၵပ်းသိုပ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်း ၽၢႆႇမိူင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသေ ဢဝ်သၢင်းၽေႃးသေၼႆ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် သွင်ၶိုၼ်းသၢမ်းဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉၽျူႇသေ ဢဝ်ႁိူဝ်းၵႂႃႇၼႆ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၽႅဝ်ဝဵင်းဢၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၸၶၢၼ်းမေႃႇ ဢၼ်ၵႆယၢၼ်တင်း ဝဵင်းဢၼ်း 12 လၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းတႃႇ ဝဵင်းဢၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၸၶၢၼ်းမေႃႇ ၵႂႃႇၸွမ်းၶၢဝ်းတၢင်းပႆတိၼ်ၼႆ တၵ်းၽႂ်းသေ ဢဝ်ႁိူဝ်းၵႂႃႇၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
115
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ
သၢႆငၢႆပၢႆးမိူင်း
မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ လႆႈယိပ်းတိုဝ်းပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႃးသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပၢၵ်ပီ 19 မႃး ထုၵ်ႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်သေ သိမ်းဢဝ်မိူင်းမႃးတႄႉ တေႃႇပေႃးထိုင် ပီ 1937 ၼႆႉ လႆႈမီးတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1948 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 4 ဝၼ်းမႃး မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ တီႈတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉသေၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်ဢဝ် ပိူင်ပႃႇလီမၢၼ်ႇပဵၼ်ပိူၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ရူးရူပ်ႉၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢိုတ်းႁႄႉဢဝ်လိူင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈႁႅင်းတဵၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈတူင်ႉၼိုင် ၽရီးပႃးမႃး တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈသိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်၊ ၸဝ်ႈသျႄႇယႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ပၼ်ႁႅင်းတဵၵ်းလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၽႂ်ႇမိူင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း တီႈၼႂ်းလွင်ႈဢဝ်လိူင်ႈဢိုတ်းႁႄႉၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵၢၼ်ၼမ်ႉမဵၼ် မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပွတ်းဢေးသျႃးၸိူဝ်းၼႆႉ သိုပ်ႇၽင်တိုၼ်းလၢင်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ်တီႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၢႆၵႂၼ်းထၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ တူဝ်ႇတႄႇလ် ဢႅတ်ႉဢေႇ လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၶျႅတ်ႇဝရုၼ်ႇ ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ဢၢႆၵႂၼ်းထၢတ်ႈယတၼႃႇသေၵေႃႈ လႆႈဢဝ် ၶၢႆႇတေႃႇၸူး မိူင်းထႆးယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ႇတႄႇလ် (ၵူႈပွၵ်ႈပဵၼ် တူဝ်ႇတႄႇလ်ၾီႇၼႃႇဢႅတ်ႉ) ၼၼ်ႉ လႆႈတေႃႇသူႈၵၢၼ် တီႈလုမ်းတတ်းသိၼ် မိူင်းပႄႇလ်ၵျီႇယႅၼ်ႇ လွင်ႈဝႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဵတ်း လူတ်ႇဢၢႆၵႂၼ်းထၢတ်ႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇယူႇၼူဝ်ႇၶႄႇလ် မိူဝ်ႈၶျႅတ်ႇဝရုၼ်ႇ ပႆႇသိုဝ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတေႃႇသူႈၵၢၼ်တတ်းသိၼ်မႃးသေၵေႃႈ လႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းမႃး တေႃႇလႃႇလၢၼ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း
မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆ့ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၸႄႈမိူင်း ႗ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း ႗ ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း ၸႅၵ်ႇဝႆႉမီးယူႇ ႑႔ ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းၸႄႈတိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်း ႗ ၸႄႈမိူင်းၼႆႉပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈတိူင်း 7 ၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ လႄႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတိူင်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ လႄႈ ၼႃႈလိၼ် ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး
502
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၼူၵ်ႉၶဵဝ်
ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ၶဝ်မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၽုင်။ ၶဝ်မေႃဢဝ် တိၼ်ၶဝ် ယၵ်းယၢႆးတူၼ်ႈမႆႉသေ တႆႉၶိုၼ်ႈ ၵွပ်ႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇသေ ၵႂႃႇမိုတ်ႈယူႇၸွမ်း တူၼ်ႈမႆႉလမ်းသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်မႃႈဢဝ်ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တၢင်းယႅမ်ႉၶဝ် ၸွမ်းႁႆႈၸွမ်းသူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢူၼ်မေႃးတႄႉတႄႉ။ ဢၼ်ၶဝ်ယႃႉလႅဝ် ၶူဝ်းသူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်သေ ဢၼ်ၶဝ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁၢင်း၊ ၶဝ်ၵူၺ်းၶႆႉတီႈၼႂ်းၵူင် ၼႂ်းႁူးၵူၺ်း။ ၶႆႉၶဝ် ပဵၼ်သီၶၢဝ်၊ ၶႆႉၶဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်း တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း တေမီးမွၵ်ႈ 1 ႁၵ်းမိုဝ်း 2 ႁၵ်းမိုဝ်း။
လႄးပွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႄးပွႆး  (လှည်းပွဲရွာ, Hlepwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193964 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 372 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 805 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1197
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပေႃႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပေႃႇဢိၼ်း  (ပေါ်အင်းရွာ၊ Pawinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193058 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2003 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4240 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1196
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
112
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
111
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
110
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းသျိသျႃး (သျှိသျှားမြို့) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၸိုဝ်ႈၼွင်လႄႈ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝဵင်းလႄႈ ပေႃးၸိုဝ်ႈၼွင်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၸွမ်းယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၵိုၵ်းဝႆႉယူႇယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် မဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ တႄႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ် ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇမိၼ်းၸေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ မထိလႃႇ ၼႆသေ ယွၼ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်း မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈတိုၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈထီႉၼိုင်ႈ တႄႇၸႃႉပေႃႇပွၵ်ႈပဵၼ်မႃး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ၶရိတ်ႉ (11) တေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉ ပေႃးႁွတ်ႈထိုင်တႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ၶရိတ်ႉ (19) ၼၼ်ႉၼႆ ထုင်ႉမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ မီးတႂ်ႈဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၸၢၵ်ႈၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉ။ ပီ 1945 ၼၼ်ႉ တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢူၺ်းလီ ၽၢႆႇတႂ်ႈမိုဝ်း ဝီႇလီႇယႅၼ်ႇ ၸလိၼ်း ၼႆႉ တိုၵ်းဢွင်ႇပႄႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈတီႈ ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်း မဵၵ်ႉထီႇလႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1948 မိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း လႆႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႈၵႂႃႇ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ် ပထဝီႇ
တီႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ 14 ပွၵ်ႉသေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 3,730 ႁိူၼ်းလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 25,891 (1963) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ မီး လုမ်းၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈ၊ လုမ်းၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ လုမ်းသဵၼ်ႈမၢႆလိၼ်၊ လုမ်းၶွၼ်ႇ၊ လုမ်းၽၢႆႇမႆႉထိူၼ်ႇ၊ ႁၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽၢႆႇတၢင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လုမ်းၽူႈတတ်းသိၼ်၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ မီး ပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တပ်ႉမတေႃႇ လႄႈ မီးဝႆႉ တပ်ႉမတေႃႇႁူမ်ႈၸု၊ လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်းတပ်ႉမတေႃႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼွင်မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇယဝ်ႉ။
109
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)
ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၵိူတ်ႇ ပီ 1951 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8 ဝၼ်း) ၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝဵင် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈသိပ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႈမႃႇ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၽူႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၵဝ်ႇယွၼ်ႉပၢႆးမိူင်း သေ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး တႅၼ်းၽွၼ်း တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၸမ်ႉ လႆႈပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး တႄႇဢဝ် ပီ ၂၀၁၆ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၁ ဝၼ်းတေႃႇ ပီ ၂၀၁၈ မၢတ်ႉၶျ် ၂၁ ဝၼ်းယဝ်ႉ။
သဵၵ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း (ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်), (seikan Township), ၼႆႉ မီးပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃးၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွၵ်ႉ ႓ ပွၵ်ႉ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (႑) ႁူင်းၼိူင်ႈ၊ ႁူင်းယႃ (႑) ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
2039
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
108
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွၵ်ႉသႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉသႄႇ  (မြောက်ဆည်ရွာ, Myaukse) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194527 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 846 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1508 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွင်းယႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းယႃႇၵၢၼ်ႇ  (ကျောင်းရာကန်ရွာ, Kyaungyarkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193952 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1302 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2443 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
107
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တႄးၵူင်းလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1194
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1193
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1193
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
105
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႇယႃႇပွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
106
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
104
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1192
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1191
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶိၼ်းၵျီးယ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1191
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1982
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1190
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႃႈ
လိုမ်ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႃႈ ပဵၼ်လိုမ်လိၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း ထူၼ်ႈထီႈႁႃႈတီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢႆၸိၵ်းၸၢၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးတီႈလိုမ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႂ်း မီးတၢင်းလႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈႁႃႈလၢၼ်ႉလွၵ်းလၵ်း(12,944,500 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း)ယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်လႅၼ်ႊတီႈဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ၼင်လိၼ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းမူၺ်ႁႃၶဝ်ထူမ်ဝႆႉတႃႇတၢင်းၼႃမွၵ်ႈယေႈလၵ်းသေ ၽင်မီးယူႇတၢင်းတႂ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်းၼႆ တီႈၼၼ်ႉၵႆႉမီးတၢင်ႉမႆႈ 100 တၢင်ႉၾႃႇရႅၼ်ႇႁၢႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈမၢႆသုၼ် (73 သႅၼ်ႇတီႇၵရႅတ်ႉ) ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လိုမ်လူင်
1897
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1189
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1189
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ  (ကန်သာရွာ၊ Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193057 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2003 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4240 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵလႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵလႃး  (ကုလားရွာ, Kular) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192255 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1722 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3175 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1188
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
103
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လျေႃႇၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈလျေႃႇၽျူႇ  (လျှော်ဖြူရွာ, Hlyawhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလျေႃႇၽျူႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191676 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလျေႃႇၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 825 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1109 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1934 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1187
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။